cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბენჯამინ ბრიტენი
გავლენები
ბრიტენის მუსიკალური თვალსაწიერი ფრენკ ბრიჯთან ურთიერთობამ გააფართოვა. ამ დროს აღმოაჩინა კლოდ დებიუსის და მორის რაველის მუსიკა, რომელმაც, მეთიუსის სიტყვებით, „მისცა მას საორკესტრო ხმოვანების მოდელი“. ბრიჯმა მიიყვანა შონბერგის და ბერგის მუსიკასთანაც; ამ უკასკნელის გარდაცვალება (1935) ბრიტენმა ძლიერ განიცადა. ამ პერიოდში დაწერილი ერთ-ერთი წერილი იძლევა ინფორმაციას მის მოსაზრებებზე თანადროული მუსიკალური სცენის შესახებ: „ნამდვილი მუსიკოსები ხომ ძალიან ცოტანი და იშვიათნი არიან, არა? ბერგების, სტრავინსკების, შონბერგების და ბრიჯების გარდა ძნელია, სახელები გაგახსენდეს, არა?“ – შემდეგ კი დასძენს: „შოსტაკოვიჩი – ალბათ – შესაძლოა“. ამ დროისათვის უკვე ჩამოყალიბებული იყო მისი მტრული დამოკიდებულება ინგლისის პასტორალური სკოლის მიმართ, რომელსაც ვონ უილიამსი და აირლენდი წარმოადგენდნენ. მათ შემოქმედებას იგი უარყოფითად აფასებდა და „პერსი გრეინჯერის ხალხური სიმღერების არანჟირებებს ადარებდა“; თავის მხრივ, ხალხური სიმღერების არანჟირებაში პერსი გრეინჯერი ბრიტენის შთაგონებად იქცა. ბრიტენზე კარგი შთაბეჭდილება მოეხდინა ფრედერიკ დელიუსსაც, რომლის Brigg Fair 1931 წელს შეაფასა, როგორც „უგემრიელესი“. იმავე წელს, აგრეთვე, მოისმინა სტრავინსკის „კურთხეული გაზაფხული“, რომელსაც უწოდა „დამაბნეველი და შემაძრწუნებელი“, მაგრამ, ამავე დროს, „დაუჯერებლად გასაოცარი“. მსგავსად აფასებდა იგივე კომპოზიტორის „ფსალმუნების სიმფონიას“ და „პეტრუშკას“. მიუხედავად ამისა, მას და სტრავინსკის შორის ორმხრივი ანტიპათია არსებობდა, რისი მიზეზიც ეჭვიანობა და უნდობლობა იყო.
XX საუკუნის კომპოზიტორებზე მზარდი დამოკიდებულების პარალელურად, ბრიტენი, მისივე თანამედროვე, მაიკლ ტიპეტთან ერთად, გვიანი XVII და ადრე XVIII საუკუნის ინგლისური მუსიკითაც იყო დაინტერესებული, განსაკუთრებით, ჰენრი პერსელის შემოქმედებით. თავის, როგორც საოპერო კომპოზიტორის მისიაზე მსჯელობისას წერდა: „ჩემი ერთ-ერთი უმთავრესი მიზანია ინგლისურენოვან ვოკალურ მუსიკას დავუბრუნო ის ბრწყინვალება, თავისუფლება და სიცოცხლისუნარიანობა, რომელიც, ჩემდა გასაოცრად, ასე იშვიათია პერსელის გარდაცვალების შემდეგ.“
ბრიტენისთვის ყველაზე ახლობელი კომპოზიტორი – პერსელზე მეტადაც კი – გუსტავ მალერი იყო, რომლის მე-4 სიმფონია 1930 წლის სექტემბერში მოისმინა. იმ პერიოდში მალერის მუსიკას ინგლისში ნაკლებად აფასებდნენ და იშვიათად უკრავდნენ. მოგვიანებით, ბრიტენი წერდა, თუ რა შთაბეჭდილება მოახდინა მასზე ნაწარმოებმა: „ერთობ სუფთა და გამჭვირვალე... მასალა შესანიშნავი იყო, მელოდიური ხაზები დიდად ორიგინალური, ისეთი რიტმული და ჰარმონიული დაძაბულობით დასაწყისიდან ბოლომდე“. მალევე აღმოაჩინა მალერის სხვა ნაწარმოებები, განსაკუთრებით, „დედამიწის სიმღერა“; მისი ბოლო ნაწილის, („Abschied“) შესახებ მეგობარს სწერდა: „იცი, სისასტიკეა, რომ მუსიკა ასეთი მშვენიერი შეიძლება იყოს“. 1938 წელს დაესწრო მალერის მე-8 სიმფონიის მეორე ბრიტანულ შესრულებას BBC-ს სიმფონიური ორკესტრის მიერ, რომელსაც სერ ჰენრი ვუდი დირიჟორობდა. მუსიკამ მასზე უდიდესი შთაბეჭდილება მოახდინა, თუმცა, შესრულების ხარისხი, მისი შეფასებით, საშინელი იყო. ბრიტენის კომპოზიტორულ სტილზე მალერის ზოგადი ზეგავლენის გარდა, საფიქრებელია, რომ მის მიერ პოპულარული მელოდიების გამოყენება (მაგალითად, ოპერაში „სიკვდილი ვენეციაში“) აგრეთვე, მალერისგან მიღებული მემკვიდრეობაა.
ოპერები
ბრიტენ-პირსის ფონდი კომპოზიტორის ოპერებს მის „ძირითად და უმნიშვნელოვანეს კომპოზიტორულ მემკვიდრეობას“ უწოდებს. აღნიშნული ოპერები საერთაშორისო საოპერო რეპერტუარის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს: საიტ Operabase-ს მიხედვით, XX საუკუნეში დაბადებულ კომპოზიტორთაგან ყველაზე ხშირად სწორედ ბრიტენის ოპერები სრულდება, ხოლო 1900 წლის შემდეგ დაწერილი ოპერებიდან ისინი მხოლოდ პუჩინის და რიხარდ შტრაუსის ნაწარმოებებს ჩამორჩება.
ადრეული ოპერეტა „პოლ ბუნიანი“ ბრიტენის გვიანდელი საოპერო ნამუშევრებისგან განსხვავდება. ფილიპ ბრეტის მოსაზრებით, ეს იყო უინსტონ ჰიუ ოდენის „მცდელობა, გაეცოცხლებინა იმ ერის სული, რომელიც მისი არ იყო და სადაც ბრიტენი უფრო დაბნეული დამხმარის როლს ასრულებდა“. ამერიკულ პუბლიკას ოპერეტა მოეწონა, თუმცა, კრიტიკას არა. ნაწარმოები კომპოზიტორის სიცოცხლის ბოლო წლებამდე დიდწილად იგნორირებული იყო.
ბრიტენის მომდევნო ოპერები მოიცავს სრულმასშტაბიანი საოპერო დასებისათვის განკუთვნილ ნაწარმოებებს, ასევე, კამერულ ოპერებს, რომელთა შესრულებაც პატარა ანსამბლებსაც შეეძლოთ ტურნეებზე, ეკლესიებში ან სკოლებში. სრულმასშტაბიან კატეგორიაში შედის „პიტერ გრაიმსი“ (1945), „ბილი ბადი“ (1951), „გლორიანა“ (1953), „ზაფხულის ღამის სიზმარი“ (1960) და „სიკვდილი ვენეციაში“ (1973). დანარჩენებიდან, „ლუკრეციას გაუპატიურება“ (1946), „ალბერტ ჰერინგი“ (1947), The Little Sweep (1949) და The Turn of the Screw (1954) პატარა საოპერო დასებისთვის იყო დაწერილი. „ნოეს წარღვნა“ (1958), Curlew River (1964), „მწველი ცეცხლოვანი ქურა“ (1966) და „უძღები შვილი“ (1968) საეკლესიო შესრულებისთვის იყო განკუთვნილი და მათი პრემიერა ორფორდში, წმინდა ბართლომეს ეკლესიაში შედგა. სეკულარული „ოქროს ამაოება“ სკოლებში შესასრულებლად იყო განსაზღვრული. ტელევიზიისთვის დაწერილი „ოუენ უინგრეივი“ ცოცხლად პირველად 1973 წელს კოვენტ გარდენმა წარმოადგინა, სატელევიზიო პრემიერიდან ორი წლის შემდეგ.
28 წლის განმავლობაში, რაც „პიტერ გრაიმსიდან“ ბრიტენის უკანასკნელ ოპერამდე („სიკვდილი ვენეციაში“) გავიდა, ბრიტენის მუსიკალური სტილი შეიცვალა და განვითარდა. მან შემოიტანა ატონალობის (თუმცა, ძირითადად, ბოლომდე ტონალური მუსიკის კომპოზიტორად დარჩა), აგრეთვე, აღმოსავლური მუსიკის ელემენტები, მათ შორის, გამელანის ხმოვანება და აღმოსავლური ჰარმონიები. „ზაფხულის ღამის სიზმარში“ გაორკესტრება პერსონაჟების მიხედვით იცვლება: „არფების, კლავიშებისა და დასარტყამი ინსტრუმენტების ნათელი, პერკუსიული ხმოვანება ფერიების სამყაროს გამოხატავს, თბილი სიმებიანები და ხის ჩასაბერები შეყვარებულ წყვილებს, ხოლო დაბალი ხის ჩასაბერები და ლითონის ჩასაბერები მექანიკურ არსებებს.“ ოპერაში „სიკვდილი ვენეციაში“ ბრიტენმა ტაძიო და მისი ოჯახი ჩუმ მოცეკვავეებად აქცია, რომლებსაც „მომართული პერკუსიის ფერადი, ციმციმა ხმოვანება ახლავს, რაც მათ სიშორეს უსვამს ხაზს“.
ვოკალური ციკლები
ვოკალური ციკლის ფორმა ბრიტენს მთელი შემოქმედებითი კარიერის განმავლობაში იზიდავდა. 1928 წელს, 14 წლის ასაკში შექმნა საორკესტრო ვოკალური ციკლი „ოთხი ფრანგული სიმღერა“ (Quatre chansons françaises), რომელშიც ვიქტორ ჰიუგოს და პოლ ვერლენის ლექსები გამოიყენა. ბრეტი აღნიშნავს, რომ ნაწარმოები ერთი მხრივ ვაგნერის, მეორეს მხრივ კი ფრანგული მანერიზმის ძლიერ გავლენას ამჟღავნებს, თუმცა, „დიატონური იავნანასებრი მელოდია სევდიანი ბიჭუნასი მომაკვდავი დედის გვერდით სრულიად სახასიათოა“. მას შემდეგ, რაც ოდენის გავლენის ქვეშ მოექცა, ბრიტენმა დაწერა „ჩვენი მონადირე მამები“ (1936), გარეგნულად, ეს იყო პროტესტი მელიებზე ნადირობის წინააღმდეგ, თუმცა, მასში არის ალუზიები იმდროინდელი ევროპის პოლიტიკურ მდგომარეობაზე. ნაწარმოები არასოდეს ყოფილა პოპულარული; 1948 წელს კრიტიკოსი კოლინ მეისონი წუხილს გამოთქვამდა მისი იგნორირების გამო და მას ბრიტენის ერთ-ერთ საუკეთესო ნაწარმოებს უწოდებდა. მისი შეხედულებით, ნაწარმოები „ისეთივე წარმტაცია, როგორც „ილუმინაციები“ და გვთავაზობს სასიამოვნო არომატებს იმისა, რასაც მის გვიანდელ ნაწარმოებებში ვხედავთ“.
ბრიტენის პირველი ვოკალური ციკლი, რომელმაც ფართო პოპულარობა მოიპოვა იყო „ილუმინაციები“ (1940), მაღალი ხმისათვის (სოპრანოსთვის, თავდაპირველი ჩანაფიქრით, მოგვიანებით, უფრო ხშირად ტენორების მიერ სრულდებოდა) სიმებიანი ორკესტრის აკომპანიმენტით, რომელშიც არტურ რემბოს პოეზიაა გამოყენებული. ბრიტენის მუსიკაში გადმოცემულია რემბოს ლექსების ეროტიულობა. სექციის შესახებ, სახელწოდებით „Antique“ კოპლანდი გაოცებას გამოთქვამდა, თუ როგორ გაბედა ბრიტენმა ამ მელოდიის დაწერა. „Antique-ის“ მიძღვნის ადრესატია „K.H.W.S.“, ანუ ჯონ ვულფორდი (იგივე ვულფ შერხენი), ბრიტენის პირველი რომანტიკული გატაცება. მეთიუსის განსჯით, იგი ბრიტენის ადრეული შემოქმედების გვირგვინია. ბრიტენის შემდეგი ციკლი, „მიქელანჯელოს შვიდი სონეტი“ ტენორისა და ფორტეპიანოსთვის 1942 წელს დაიწერა. ამ დროს ბრიტენის პარტნიორი და მუზა უკვე პიტერ პირსი იყო. მეთიუსის სიტყვებით, ეს ციკლი იყო „სიყვერულის ახსნა პიტერისთვის“. მასში, წინა ციკლის მსგავსად, კარგადაა გადმოცემული ტექსტის მგრძნობიარე ასპექტები, თუმცა, ფორმის თვალსაზრისით XIX საუკუნის ვოკალურ ციკლებს უახლოვდება. მეისონი მასა და ბრიტენის ადრეულ ციკლებს შორის კიდევ ერთ განსხვავებას შენიშნავს: აქ თითოეული სიმღერა თვითკმარია და ციკლის სხვა ნაწილებთან თემატური კავშირი არ გააჩნია.
„სერენადა ტენორის, ვალტორნისა და სიმებიანი საკრავებისთვის“ (1943) რამდენიმე პოეტის შემოქმედებას იყენებს, გამაერთიანებელი თემა კი არის ღამე. ბრიტენმა იგი დაახასიათა, როგორც „უმნიშვნელო რამ, მაგრამ, ვფიქრობ, საკმაოდ სასიამოვნო“. მიუხედავად ამისა, იგი პრემიერისთანავე შედევრად აღიარეს და „პიტერ გრაიმსთან“ ერთად მან ავტორს თავისი დროის ერთ-ერთი უმთავრესი კომპოზიტორის სტატუსი მოუტანა. მეისონის აღწერით ის უკიდურესად განსხვავებულ ლექსებს „ულამაზესად აერთიანებს“, რისთვისაც „ყველაზე ზედაპირულ, მაგრამ ყველაზე ეფექტური, მაშასადამე, ყველაზე შესაფერისი სიმფონიური მეთოდი“ არის გამოყენებული. მისივე სიტყვებით, მუსიკის ნაწილი „სიტყვების დახატვას“ ცდილობს, ნაწილი კი დახვეწილად გადმოსცემს განწყობას. ორი წლით გვიან, ბელზენის საშინელებათა ხილვის შემდეგ, ბრიტენმა დაწერა „ჯონ დონის წმინდა სონეტები“, ნაწარმოები, რომლის სიცივეც მხოლოდ მის ბოლო ციკლში განმეორდა ტენორისა და ფორტეპიანოსთვის, რომელიც 25 წლით გვიან დაიწერა. ბრიტენის მეთოდები ამ ციკლში პირველი სიმღერის ატონალობიდან ბოლო სიმღერის გამოკვეთილ ტონალურობამდე მერყეობს; მის კულმინაციაში მკვეთრი სი-მაჟორული აკორდი გვხვდება, სიტყვებზე „Death, be not proud“.
1958 წელს დაწერილი „ნოქტიურნი“ ბრიტენის ბოლო საორკესტრო-ვოკალური ციკლია. მასში გამოყენებულია რამდენიმე პოეტის შემოქმედება, მათ შორის, შექსპირის, სემიუელ კოულრიჯის, ჯონ კიტსის, პერსი ბიშ შელის, ლორდ ტენისონის და ვილფრედ ოუენის. ციკლი, „სერენადასთან“ შედარებით, უფრო მძიმე განწყობას ატარებს და „საომარ რექვიემს“ ეხმიანება. ყველა სიმღერას განსხვაებული საორკესტრო აკომპანიმენტი აქვს და ყველა მათგანი რომელიმე ინსტრუმენტის ობლიგატო პარტიას შეიცავს. ბრიტენის გვიანდელი საფორტეპიანო ვოკალური ციკლებიდან აღსანიშნავია „უილიამ ბლეიკის სიმღერები და აფორიზმები“, რომელიც ბარიტონ დიტრიხ ფიშერ-დისკაუსთვის დაიწერა. მასში გამოყენებული პოეზია მუსიკის უწყვეტ მდინარებაშის მოცემული. ბრეტი წერს, რომ მასში „რიტორნელოს მსგავსად გადმოცემული შვიდი აფორიზმი შვიდ სიმღერასთანაა გადაბმული და იგი ადამიანური არსებობის საკმაოდ სევდიან სურათს გვიხატავს“. „პოეტის ექო“ (1965), ციკლი პუშკინის პოეზიაზე, გალინა ვიშნევსკაიასთვის დაიწერა და იგი კომპოზიტორის უფრო მძლავრ, ექსტროვერტულ მხარეს გვიჩვენებს. გარეგნულად იგი ევროპული ვოკალური ციკლების ტრადიციას აგრძელებს, თუმცა, ატმოსფერულად მასში სამხრეთ-აღმოსავლური აზიის პოლიფონია იგრძნობა. ბრიტენის ერთ-ერთი ყველაზე პირქუში ციკლია „ვინ არიან ეს ბავშვები?“ (1969), რომელშიც უილიამ სუტარის 12 ლექსია გამოყენებული. მას შემდეგ, რაც ფორტეპიანოზე დაკვრა უკვე აღარ შეეძლო, ბრიტენმა დაწერა „დაბადების დღის საჩუქარი“ (A Birthday Hansel, 1976), რობერტ ბერნსის ლექსებზე ხმისა და არფისათვის.
სხვა ვოკალური ნაწარმოებები
ნიკოლას მო ბრიტენის ვოკალური მუსიკის შესახებ წერს: „პოეზიის (არა მარტო ინგლისური) და ენობრივი ინფლექსიების შეგრძნება მას, მე ვფიქრობ, ინგლისური ენის მუსიკაში რეალიზების დიდოსტატად აქცევს“. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნაწარმოები, სადაც ბრიტენი პოეზიას იყენებს, არის მისი „ომის რექვიემი“ (1962). მასში ლათინური რექვიემის ტექსტი, რომელსაც სოპრანო და გუნდი ასრულებს, შერეულია პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი პოეტის, ვილფრედ ოუენის ლექსებთან, რომლებიც ტენორისა და ბარიტონის მიერ სრულდება. ბოლოს, ორი ელემენტის გაერთიანება ხდება, როცა ოუენის „უცნაური შეხვედრის“ ბოლო სტრიქონი რექვიემის „In paradisum-ის“ ფონზე ჟღერს. მეთიუსი ნაწარმოების დასასრულს აღწერს, როგორც „ლოცვის დიდებულ ტალღას, რომელიც „რექვიემის სიმფონიის“ დასასრულს გვახსენებს, მის გაშლას ზღვაში, რომელიც ორივეს, შერიგებასა და სიკვდილს“ აღნიშნავს. იმავე წელს დაწერა „წმინდა კოლუმბას საგალობელი“ ორგანისა და გუნდისათვის, რომელშიც VI საუკუნის აღნიშნული წმინდანის ტექსტია გამოყენებული. ხმებისა და ორკესტრისთვის განკუთვნილი სხვა ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია Missa Brevis და Cantata academica (ორივე 1959) რელიგიურ თემებზე, „ბავშვთა ჯვაროსნობა“ (1969) ბერტოლდ ბრეხტის ტექსტზე, რომელიც ეხება რამდენიმე ბავშვს ომისდროინდელ პოლონეთში და ბავშვების მიერ სრულდება. აგრეთვე, გვიანდელი კანტატა „ფედრა“ (Phaedra, 1975), უბედური სიყვარულისა და სიკვდილის ისტორია, რომელიც ჰენდელის იტალიური კანტატების მოდელზეა აგებული.
შედარებით მცირე მასშტაბის ვოკალური ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია Canticles, რომელიც 1947-დან 1974 წლამდე პერიოდში დაიწერა. ისინი სხვადასხვა ხმებისა და აკომპანიმენტისთვისთვისაა გათვალისწინებული (ტენორი ხუთივე მათგანში, კონტრტენორი ან ალტი მეორეში და მეოთხეში, ხოლო ბარიტონი მეოთხეში; ფორტეპიანო პირველ ოთხში, ვალტორნა მესამეში და არფა მეხუთეში). პირველ მათგანში გამოყენებულია ფრენსის ქუორლზის XVII საუკუნის პოემა A Divine Rapture და ბრიტენის მიხედვით, პერსელის „საღვთო ჰიმნების“ მოდელზე იყო აგებული. მეთიუსი მას ახასიათებს, როგორც ერთ-ერთ ყველაზე მშვიდ ნაწარმოებს ბრიტენის შემოქმედებაში, რომელიც „ისეთი უდარდელი ბედნიერების განწყობით, რომელიც მალე ბრიტენის მუსიკაში ძალიან იშვიათი გახდა.“ მეორე ნაწილი 1952 წელს დაიწერა, „ბილი ბადსა“ და „გლორიანას“ შორის. მისი სიუჟეტი ეხება აბრაამის მორჩილებას ღმერთის მოთხოვნის მიმართ მისი ვაჟის, ისააკის მსხვერპლად შეწირვაზე. მესამე, სახელწოდებით „Still falls the rain“ (1954) იყენებს პოეტ ედით სიტუელის იმავე სახელწოდების ომისდროინდელ ლექსს. იგი სტრუქტურულად და სტილისტურად უკავშირდება ბრიტენის ოპერეტას The Turn of the Screw. თორმეტტონიანი ციკლი, რომელიც ნაწარმოების დასაწყისში, ფორტეპიანოს პარტიაში გვხვდება, მოგვიანებით ბრიტენის საკომპოზიტორო ტექნიკის ერთ-ერთი მახასიათებელი გახდა. მეოთხე სიმღერის პრემიერა 1971 წელს შედგა და იგი ეყრდნობა ტომას სტერნზ ელიოტის პოემას „მოგვთა მოგზაურობა“ (Journey of the Magi). მუსიკალურად იგი ახლოსაა ნაწარმოებთან „მწველი ცეცხლოვანი ქურა“ (The Burning Fiery Furnace, 1966), რომლის „თანმხლებსაც“ მას მეთიუსი უწოდებს. ბოლო სიმღერაც ელიოტის ლექსს იყენებს, სახელდობრ, მისი ახალგზრდობის დროინდელ პოემას „წმინდა ნარცისის სიკვდილი“ (Death of Saint Narcissus). მიუხედავად იმისა, რომ ლექსის მნიშვნელობაზე ბრიტენს საკმაოდ ზედაპირული წარმოდგენა ჰქონდა, მუსიკოლოგი არნოლდ უიტოლი შენიშნავს, რომ ტექსტი „თითქმის შემაძრწუნებლად მორგებულია... კომპოზიტორისთვის, რომელსაც ძალიან კარგად აქვს გააზრებული საკუთარი ავადმყოფობა“. მეთიუსი ნარცისს აღიქვამს, როგორც „კიდევ ერთ ფიგურას ბრიტენის ოცნებებისა და იდეალური სილამაზის ჯადოსნური სამყაროდან“.
საორკესტრო ნამუშევრები
ბრიტენის მკვლევარი, დონალდ მიჩელი წერს: „ოპერების მასშტაბების, მნიშვნელობის და რაოდენობის, ასევე, სხვა სახის ვოკალური მუსიკის სიმდიდრის გამო მარტივია, მხედველობიდან გამოგვრჩეს ბევრი ნამუშევარი, რომელიც ბრიტენმა სხვა, კონკრეტულად, არავოკალურ ჟანრებში დაწერა“. ნიკოლას მო კი ამბობდა: „იგი XX საუკუნის ერთ-ერთი დიდებული საორკესტრო კომპოზიტორია... მის გაორკესტრებას აქვს ინდივიდუალობა, გამჭრიახობა და ერთიანობა მუსიკალურ მასალასთან, რასაც მხოლოდ უდიდესი კომპოზიტორები აღწევენ“. ბრიტენის ყველაზე ცნობილ საორკესტრო ნაწარმოებთა შორის აღსანიშნავია „ვარიაციები ფრენკ ბრიჯის თემაზე“ (1937), „რექვიემის სიმფონია“ (1940), „ოთხი ზღვის ინტერლუდია“ (1945) და „ახალგაზრდას გზამკვლევი ორკესტრში“ (1945). ვარიაციები, რომელიც მის პედაგოგს ეძღვნება, შეიცავს როგორც იტალიური საოპერო კლიშეების და ვენური ვალსების პაროდიებს, ისე მარშსაც, რომელიც ევროპაში მილიტარიზმის ზრდის გამოძახილი იყო, ასევე, მალერისეულ სამგლოვიარო მარშს. ნაწარმოებს დიდი ფუგა ასრულებს. „რექვიემის სიმფონია“ იწყება შიშითა და გოდებით სავსე Lacrymosa-თი, რის შემდეგაც მოდის მძვინვარე Dies irae, ხოლო მას ასრულებს Requiem aeternam, ჰერბერტ გლასის აზრით, „ყველაზე მშფოთვარე „სამუდამო განსვენება“, რაც კი შესაძლებელია“. მეისონის აზრით, „Sinfonia“ ჩავარდნა იყო: „ჩვეულებრივზე უფრო ნაკლებად სასიამოვნოა, რადგან მისი მიზანი პირველ რიგში არა სიამოვნების მინიჭება, არამედ სიმფონიური გამოხატვაა. იგი ჩავარდნაა, რადგან არც წარმოსახვითად და არც ფორმის თვალსაზრისით, იგი სიმფონიური არაა.“ „ზღვის ინტერლუდიები“, რომლებიც „პიტერ გრაიმსის“ პარტიტურიდანაა ადაპტირებული, წარმოადგენს საკონცერტო სიუიტას, რომელიც აღწერს ზღვას და ბოროუს, რომელშიც ოპერის სიუჟეტი ვითარდება. მუსიკა ნაწილებისა, სახელწოდებით „განთიადი“, „მთვარის ნათელი“ და „შტორმი“ მკვეთრად კონტრასტულია. ჰოვარდ პოზნერი შენიშნავს, რომ ინტერლუდიებში ერთი ტაქტიც კი არაა, რაოდენ ლამაზიც უნდა იყოს იგი, რომელიც დაძაბულობით არაა სავსე. „ახალგაზრდას გზამკვლევი“, რომელიც პერსელის თემას ეფუძნება, ნათელს ჰფენს ორკესტრის ინდივიდუალურ სექციებსა და ჯგუფებს. მან მალევე მოიპოვა პოპულარობა. კრისტოფერ ჰედინგტონის დახასიათებით, იგი „ენერგიული და მარტივი მუსიკაა, დაწერილი სიცხადითა და მონდომებით, რომელიც კარგად ჯდება ბრიტენის შემოქმედებაში“. დევიდ მეთიუსი მას „ბრწყინვალე საგანმანათლებლო სავარჯიშოს“ უწოდებს.
თავისი ინგლისელი წინამორბედების, მაგალითად, ელგარისა და ვონ უილიამსისგან, ასევე, კონტინენტური ევროპის კომპოზიტორების, მალერისა და შოსტაკოვიჩისგან განსხვავებით (რომელთაც განსაკუთრებით სცემდა თაყვანს), ბრიტენი სიმფონისტი არ იყო. მისი ახალგაზრდული „მარტივი სიმფონია“ (1934) სტრუქტურულად სიმფონიურია, მიჰყვება სონატურ ფორმას და ოთხნაწილიან თარგს, მაგრამ მისი უფრო მომწიფებული პერიოდის „გაზაფხულის სიმფონია“ (1949) უფრო ვოკალური ციკლია, ვიდრე ნამდვილი სიმფონია, ხოლო საკონცერტო ჩელოს სიმფონია (1963) წარმოადგენს ტრადიციული კონცერტისა და სიმფონიის ფორმების დაბალანსების მცდელობას. მისი ოთხი ნაწილის განმავლობაში ჩელოს სიმფონია ღრმად პესიმისტური შესავლიდან ბრწყინვალე ბედნიერების განწყობამდე მიდის, რაც, ბრიტენის ამ პერიოდის მუსიკაში დიდი იშვიათობაა. კომპოზიტორის შეფასებით, იგი მისი საუკეთესი ნაწარმოები იყო.
საფორტეპიანო კონცერტმა (1938) ზედმეტი სიმსუბუქისა და ვირტუოზულობის გამო თავდაპირველად კრიტიკა დაიმსახურა. 1945 წელს ბრიტენმა მისი რევიზია მოახდინა, მესამე მოქმედება სერიოზული განწყობის პასაკალიით შეცვალა, რამაც, მეთიუსის აზრით, ნაწარმოებს სიღრმე შესძინა და ერთი შეხედვით ტრიუმფალური ფინალიც უფრო ორაზროვანი გახადა. სავიოლინო კონცერტი (1939), რომელიც პირველი მსოფლიო ომის პირველ კვირებში დასრულდა, ვირტუოზულ ელემენტებსაც შეიცავს, თუმცა, ისინი დაბალანსებულია ლირიული და ელეგიური პასაჟებით, რომელიც, „ეჭვგარეშეა, გამოხატავს ბრიტენის ზრდად შეშფოთებას მსოფლიოში მტრობის ესკალაციით“. არცერთი კონცერტი ბრიტენის ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებთა რიცხვს არ მიეკუთვნება, თუმცა, სავიოლინო კონცერტი, რომელიც ტექნიკურად რთულია, XXI საუკუნეში სულ უფრო ხშირად სრულდება და ჩანაწერებშიც ხვდება, მის ენთუზიასტ შემსრულებელთა შორის აღსანიშნავია იანინ იანსენი.
ბრიტენის ინციდენტური მუსიკა თეატრის, კინოსა და რადიოსათვის, რომლის უმეტესობა გამოცემული არ ყოფილა, წარმოადგენდა განხილვის საგანს უილიამ მენის 1952 წელს გამოქვეყნებულ ესეში, რომელიც ბრიტენის იმ დროისათვის არსებული შემოქმედების ყველაზე დეტალურ განხილვას წარმოადგენდა. ამათგან ერთ-ერთი, კერძოდ, მუსიკა ედვარდ სეკვილ-უესტის რადიოპიესისათვის „გადარჩენა“ (The Rescue), მუსიკოლოგ ლუის ფორმანის შეფასებით, „იმდენად ინდივიდუალური ხასიათისაა, რომ იმსახურებს რეგულარულ ადგილს ბრიტენის სხვა, დრამატული ნაწარმოებების გვერდით“. მანის აზრით, ეს პარტიტურა „ბილი ბადის“ მეორე აქტს მოასწავებს, ხოლო ფორმანი ამ ნაწარმოებზე ალუზიებს პოულობს ბრიტენის ბოლო ოპერაშიც, „სიკვდილი ვენეციაში“.
პიანისტი და დირიჟორი
ბრიტენი თავშეკავებული დირიჟორი და ნერვიული პიანისტი იყო, თუმცა, ორივე ამპლუაში დიდად დაფასებული. საფორტეპიანო აკომპანიატორი ჯერალდ მორი თავის მემუარებში იხსსენებს, რომ დაკრული ჰქონდა ყველა მნიშვნელოვან მუსიკალურ ფესტივალზე, გარდა ალდებურგისა: „რადგანაც იქ ხელმძღვანელი გენიოსი მსოფლიოს უდიდესი აკომპანიატორია, ჩემი მომსახურება არ სჭირდებათ“. ბრიტენის ყველაზე ცნობილი კოლაბორაცია აკომპანიატორის რანგში პირსთან იყო, თუმცა, აღსანიშნავია მისი თანამშრომლობა კეთლინ ფერიესთან, როსტროპოვიჩთან, დიტრიხ ფიშერ-დისკაუსთან, ჯეიმზ ბოუმენთან, ჯონ შერლი-კუერკთან და სხვებთან. საფორტეპიანო სოლისტის რანგში გამოსასვლელად ბრიტენი ზედმეტად ნერვიული იყო, თუმცა, ხშირად უკრავდა დუეტში კლიფორდ კურსონთან და სვიატოსლავ რიხტერთან, ასევე, კამერულ ნაწარმოებებს ამადეუსის კვარტეტთან. კომპოზიტორები, რომელთა მუსიკასაც, საკუთარის გარდა, ყველაზე ხშირად ასრულებდა, იყვნენ მოცარტი და შუბერტი; ეს უკანასკნელი, მარი პერაიას სიტყვებით, მისი კერპი იყო. ახალგაზრდობისას აღმერთებდა ბრამსს, თუმცა ეს გრძნობა განელდა და მის რეპერტუარში ბრამსი იშვიათად ხვდებოდა.
მომღერლები და შემსრულებლები ბრიტენის დირიჟორობას ძალიან აფასებდნენ, ხოლო დევიდ ვებსტერი მასზე საკმარისად კარგი წარმოდგენისა იყო იმისთვის, რომ 1952 წელს სამეფო ოპერის თეატრის მუსიკალური დირექტორის პოსტი შეეთავაზებინა. ბრიტენმა შემოთავაზებაზე უარი განაცხადა; იგი არ იყო დარწმუნებული თავის, როგორც დირიჟორის შესაძლებლობებში და არ სურდა, საშემსრულებლო საქმისთვის უფრო მეტი დრო დაეთმო, ვიდრე კომპოზიციისთვის. ბრიტენის სადირიჟორო რეპერტუარში შედიოდა პერსელი, ბახი, ჰაიდნი, მოცარტი და შუბერტი, დროდადრო ნაკლებად სახასიათო ნაწარმოებები, მაგალითად, შუმანის „სცენები გოეთეს ფაუსტიდან“, ელგარის „გერონტიუსის სიზმარი“, „შესავალი და ალეგრო“, გუსტავ ჰოლსტის „ეგდონ ჰითი“ და პერსი გრეინჯერის მოკლე პიესები.
ჩანაწერები
ბრიტენს, როგორც მანამდე ელგარს და უოლტონს, კონტრაქტი ჰქონდა ერთ-ერთ წამყვან ბრიტანულ ხმის ჩამწერ კომპანიასთან და მისი შემოქმედების მნიშვნელოვანი რაოდენობა ჩანაწერების სახით არსებობს. 1940-იან და 50-იან წლებში Decca-სთვის რამდენიმე მონო ჩანაწერი გააკეთა, რასაც, პროდიუსერ ჯონ კალშოუს მონდომების წყალობით, მოჰყვა მისი ნაწარმოებების სტერეო ჩანაწერებიც. კალშოუ წერდა: „უბედნიერესი წუთები მათ შორის, რაც რომელიმე სტუდიაში გამიტარებია, ბენთან ერთად იყო, იმ უბრალო მიზეზის გამო, რომ... არ ვცდილობდით ჩანაწერების გაკეთებას... უბრალოდ, მუსიკის გაკეთებას ვცდილობდით“.
Decca-ს სტუდიაში ბრიტენის დებიუტი 1943 წელს შედგა, როცა აკომპანიმენტს უწევდა სოფი ვისს ფრანგული ხალხური სიმღერების თავისივე არანჟირების შესრულებისას. მომდევნო წლის იანვარში მან და პირსმა ერთად ჩაწერეს ბრიტანული ხალხური სიმღერების არანჟირებები, მეორე დღეს კი კურზონთან ერთად ჩაწერა „ინტროდუქცია და რონდო ბურლესკის სტილში“ და Mazurka elegiaca. 1944 წლის მაისში უდირიჟორა პირსს, დენის ბრეინს და ბოიდ ნილის სიმებიან ორკესტრს. ეს იყო პირველი ჩანაწერი მისი „სერენადისა ტენორის, ვალტორნისა და სიმებიანებისათვის“. ჩანაწერი არაერთხელ ხელახლა გამოიცა, ყველაზე ბოლოს CD ფორმატში.
ბრიტენის პირველი საოპერო ჩანაწერი იყო The Turn of the Screw, რომელიც 1955 წლის იანვარში, ინგლისის საოპერო ჯგუფთან ერთად გაკეთდა. 1957 წელს იდირიჟორა „პაგოდების პრინცი“, ადრეული სტერეო ჩანაწერი. პროცესს კალშოუ ზედამხედველობდა. ბრიტენის პირველი ჩანაწერი, რომელმაც Decca-ს დიდი კომერციული წარმატება მოუტანა, იყო „პიტერ გრაიმსი“, რომელიც, 2013 წლის მონაცემებით, გამოსვლის დღიდან კატალოგიდან არ ამოუღიათ. 1958 წლიდან მოყოლებული ბრიტენმა Decca-სთვის თვისი ბევრი ოპერა, ვოკალური და ინსტრუმენტული ნაწარმოები ჩაწერა, მათ შრის, „ნოქტიურნი“ (1959), „მარტივი სიმფონია“ (1960) და „ომის რექვიემი“ (1963). ეს უკანასკნელი კლასიკური ნაწარმოებისთვის უჩვეულოდ დიდი რაოდენობით გაიყიდა, რის შემდეგაც Decca კალშოუს და სხვა პროდიუსერებს ბრიტენის ნაწარმოებების ჩაწერისთვის ყოველთვის განსაკუთრებულ პირობებს უქმნიდა და რესურსებსაც არ ზოგავდა. ამას მოჰყვა „ალბერტ ჰერინგი“ (1964), „რექვიემის სიმფონია“ (1964), Curlew River (1965), „ზაფხულის ღამის სიზმარი“ (1966), „მწველი ცეცხლოვანი ქურა“ (1967), „ბილი ბადი“ (1967) ბევრი სხვა ნაწარმოები. 2013 წელს, ბრიტენის იუბილეს აღსანიშნავად, Decca-მ გამოსცა 65 კომპაქტ-დისკისგან და ერთი DVD-სგან შემდგარი კოლექცია, სახელწოდებით „ბენჯამინ ბრიტენი – სრული შემოქმედება“ (Benjamin Britten – Complete Works). ჩანაწერთა უმეტესობა Decca-ს კატალოგიდანაა, თუმცა, ერთიანობის მიზნით კომპანიამ მნიშვნელოვანი ნაწილის ლიცენზია 20-ზე მეტი სხვა კომპანიისგან შეიძინა, რომელთა შორისაც იყო EMI, Virgin Classics, Naxos Records, Warner Music Group და NMC Recordings.
ბრიტენს Decca-სთვის ბევრი ჩანაწერი აქვს გაკეთებული პიანისტისა და დირიჟორის რანგშიც. პირსთან კოლაბორაციის ფარგლებში ჩაიწერა შუბერტის „ზამთრის გზა“ (Winterreise) და „მშვენიერი მეწისქვილე ქალი“ (Die schöne Müllerin), შუმანის „პოეტის სიყვარული“ (Dichterliebe), ასევე ჰაიდნის, მოცარტის, ბრიჯის, აირლენდის, ჰოლსტის, ტიპეტის და როდნი ბენეტის სიმღერები. სხვა სოლისტებიდან, რომელთაც ბრიტენი ჩანაწერებში აკომპანიმენტს უწევდა, აღსანიშნავია ფერიე, როსტროპოვიჩი და ვიშნევსკაია. დირიჟორის რანგში მისი ჩანაწერების სახით შემონახული რეპერტუარი საკმაოდ ფართოა და მოიცავს ბევრ კომპოზიტორს პერსელიდან გრეინჯერის ჩათვლით. აღსანიშნავია პერსელის „ფერიების დედოფალი“, ბახის „ბრანდენბურგის კონცერტები“, კანტატა 151, კანტატა 102 და „იოანეს ვნებანი“, ელგარის „გერონტიუსის სიზმარი“ და მოცარტის ბოლო ორი სიმფონია.
მემკვიდრეობა
ბრიტენის კოლეგებს მასზე მკვეთრად განსხვავებული შეხედულებები ჰქონდათ. ტიპეტისთვის ის იყო „ყველაზე მუსიკალური პიროვნება“, რომელსაც კი შეხვედროდა, „დაუჯერებელი“ ტექნიკური შესაძლებლობებით; თუმცა, ზოგიერთი თანამედროვე ბევრად ნაკლები ენთუზიაზმით გამოირჩეოდა. ტიპეტისვე აზრით, უოლტონი და სხვები დარწმუნებული იყვნენ, რომ ბრიტენი და პირსი მუსიკაში ჰომოსექსუალური კონსპირაციის მოთავეები იყვნენ, რაც ტიპეტს სასაცილოდ არ ჰყოფნიდა და ბრიტენის ომისშემდგომი წარმატების მიმართ შურს მიაწერდა. ლენარდ ბერნსტაინი მას „სამყაროსთან წინააღმდეგობაში მყოფს“ უწოდებდა, მისი მუსიკის შესახებ კი ამბობდა: „თუ მას მართლაც გაიგებთ და ზედაპირულად არ მოუსმენთ, რაღაც ძალიან ბნელს შეიცნობთ“. ტენორი რობერტ ტიერი, რომელსაც ბრიტენის კარიერის ბოლო პერიოდში მასთან ახლო პროფესიული ურთიერთობა ჰქონდა, მსგავსადვე ამბობდა: „მის სულში დიდი, უზარმაზარი უფსკრული იყო... იგი მოხვდა სიკვდილის აჩრდილის ხეობაში და იქიდან ვეღარ გამოვიდა“.
ბრიტენის გარდაცვალების შემდგომ ათწლეულში იგი შედარებით დაჩრდილა ჯერ კიდევ ცოცხალმა ტიპეტმა. რეჟისორი ტონი პალმერი ფიქრობდა, რომამ უკანასკნელის დროებითი აღზევება ორი კომპოზიტორის პიროვნულ თვისებებს შორის განსხვავებას უნდა მიეწეროს: ტიპეტი თბილი ადამიანი იყო და ნაკლები მტერი ჰყავდა. ნებისმიერ შემთხვევაში, აღნიშნული მდგომარეობა დიდხანს არ გაგრძელებულა. ტიპეტის თაყვანისმცემლებმა, მაგალითად, რობერტ საქსტონმა მალევე ხელახლა აღმოაჩინეს ენთუზიაზმი ბრიტენის მუსიკის მიმართ, რომლის მსმენელთა რაოდენობა XX საუკუნის ბოლო წლებში სტაბილურად იზრდებოდა. ბრიტენს ძალიან ცოტა მიმბაძველი ჰყავს. ფილიპ ბრეტის აზრით, იგი იყო „შეუდარებელი, გააჩნდა... ხმა და ბგერა, რომლის იმიტირებაც ძალიან სახიფათოა“. მიუხედავად ამისა, გარდაცვალების შემდეგ ბრიტენს ახალი თაობის ინგლისელი კომპოზიტორები ადიდებდნენ და იგი, ოლივერ კნუსენის სიტყვებით, მათთვის „ფენომენალური მამობრივი ფიგურა გახდა“. ბრეტი თვლის, რომ მან გარკვეული გავლენა ყველა მომდევნო თაობის ბრიტანელ კომპოზიტორზე მოახდინა: „იგი საკვანძო ფიგურაა XX საუკუნის მეორე ნახევარში ბრიტანეთის მუსიკალური კულტურის ზრდაში და მისი გავლენა ყველაფერზე, ოპერიდან მუსიკალურ განათლებამდე, შეუფასებელია“.
უიტოლი ფიქრობს, რომ ბრიტენის ხანგრძლივი პოპულარობის ერთ-ერთი მიზეზი მისი მუსიკის „პროგრესული კონსევატიულობაა“. იგი, როგორც წესი, თავს არიდებდა ავანგარდს და არ ეწეოდა მიღებული ნორმების გადასინჯვას ისე, როგორც ამას მისი თანამედროვეები, მაგალითად, ტიპეტი, აკეთებდნენ. ბრეტის სიტყვებით, შესაძლოა, რომ „ტალღამ, რომელმაც წალეკა სერიალიზმი, ატონალობა და მუსიკალური მოდერნიზმის ფორმათა უმრავლესობა და მოიტანა ნეო-რომანტიზმი, მინიმალიზმი და გამოხატვის სხვა, ტონალობასთან დაკავშირებული ფორმები, თან მოიტანა განახლებული ინტერესი იმ კომპოზიტორების მიმართ, რომლებიც, მანამდე, დროს ფეხს ვერ უწყობდნენ“. ბრიტენი თავის, როგორც კომპოზიტორის მისიას, მარტივად აყალიბებდა: კომპოზიტორებმა უნდა ეცადონ, „ხალხს ასიამოვნონ რაც შეიძლება სერიოზულად“.
„წითელი სახლი“ ალდებურგში, სადაც ბრიტენი და პირსი 1957 წლიდან ბრიტენის გარდაცვალებამდე (1976) ერთად ცხოვრობდნენ და მოღვაწეობდნენ, ამჟამად ბრიტენ-პირსის ფონდს ეკუთვნის, რომელიც მათი მუსიკალური მემკვიდრეობის შენახვას ემსახურება. ბრიტენის ასი წლის იუბილესთან დაკავშირებით ამ სახლში განთავსებული მისი სტუდია 1950 წელს არსებული სახით აღდგა და საჯაროდ გაიხსნა. 2013 წლის ივნისში დეიმ ჯანეტ ბეიკერმა „წითელი სახლის“ მიმდებარედ ახლადაშენებულ შენობაში ოფიციალურად გახსნა ბრიტენ-პირსის არქივი. 1979 წელს დასრულდა ბენჯამინ ბრიტენის მუსიკის აკადემიის მშენებლობა ლოუსტოფტში. იგი დამხმარე საგანმანთლებლო დღის სკოლას წარმოადგენს და კავშირი აქვს ბრიტენ-პირსის ფონდთან. ბრიტენის მემორიალი უესტმინსტერის სააბატოში 1978 წელს გაიხსნა. ლონდონში არსებულ მის სამ სახლზე მემორიალური დაფებია განთავსებული: კრომველ როუდის 173, სენტ ჯონზ ვუდის ქუჩის 45a, და ჰალიფორდ სტრიტის 8 აილინგტონში. 2010-2019 წლებში გაერთიანებული სამეფოს ფოსტამ ათი უდიდესი ბრიტანელის („Great Britons“) სახელობის საფოსტო მარკები გამოუშვა. 2013 წლის აპრილში ასეთ მარკაზე ბრიტენი იყო გამოსახული.
1970 წელს უოლტონმა დაწერა Improvisations on an Impromptu of Benjamin Britten, რომელიც ეფუძნება თემას ბრიტენის საფორტეპიანო კონცერტიდან. ბრიტენისადმი მიძღვნილი ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია არვო პერტის საორკესტრო პიესა Cantus in Memoriam Benjamin Britten (1977), აგრეთვე სალი ბიმიშის „ვარიაციები ბენჯამინ ბრიტენის თემაზე“, რომელიც მეორე ზღვის ინტერლუდიას ეფუძნება და ბრიტენის ასი წლის იუბილეს მიეძღვნა. ალან ბენეტის 2009 წლის პიესაში „ხელოვნების ჩვევა“ (The Habit of Art) სიუჟეტი ვითარდება ბრიტენის ბოლო ოპერის, „სიკვდილი ვენეციაში“, წერის დროს და ეხება გამოგონილ შეხვედრას კომპოზიტორსა და ოდენს შორის. პრემიერაში ბრიტენის როლს ალექს ჯენინგსი ასრულებდა.
ტონი პალმერს ბრიტენის შესახებ სამი დოკუმენტური ფილმი აქვს გადაღებული: „ბენჯამინ ბრიტენი და მისი ფესტივალი“ (Benjamin Britten & his Festival, 1967); „იყო დრო“ (A Time There Was, 1979); და „ნოქტიურნი“ (Nocturne, 2013).
2019 წელს ამერიკის შეერთებული შტატების კონგრესის ბიბლიოთეკამ ბრიტენის „ომის რექვიემი“ ჩანაწერთა ეროვნულ რეესტრში შეიტანა, როგორც „კულტურულად, ისტორიულად და ესთეტიკურდ მნიშვნელოვანი“ ჩანაწერი.
ასი წლის იუბილე
საერთაშორისო მასშტაბით იუბილე „ომის რექვიემის“, „პიტერ გრაიმსის“ და სხვა ნაწარმოებების პერფორმანსებით ოთხ კონტინენტზე აღინიშნა. შეერთებულ შტატებში ღონისძიებები „სანაპიროდან სანაპირომდე“ ტარდებოდა, მაშთ შორის იყო ბრიტენის ფესტივალი კარნეგი ჰოლში, პერფორმანსები ნიუ-იორკის ფილარმონიულში, მეტროპოლიტენის ოპერაში და ლოს-ანჯელესის ოპერაში.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი კომპოზიტორები
წყლის ბიგა
წყლის ბიგა (Neomys fodiens) — ძუძუმწოვარი ცხოველი მწერიჭამიების რიგისა (ბიგასებრთა ოჯახი). გავრცელებულია ევროპაში, კავკასიაში, ციბირში, შორეულ აღმოსავლეთში. საქართველოში გვხვდება ახალქალაქისა და ბაკურიანის მიდამოებში, ფშავში, სვანეთში. ვერტიკალურად აღწევს ზღვის დონიდან 2600 მ-მდე. ბინადრობს წყალსატევების ნაპირებზე; კარგად ცურავს და ყვინთავს. იკვებება ჭიებით, მწერებით, პატარა თევზებით, თავკომბალებით და სხვა. ზიანის მოაქვს თევზმეურნეობისათვის. ქვესახეობებიდან საქართველოში მოიპოვება გრძელთითა წყლის ბიგა (Neomys fodiens leptodactylus; მრავალი წყარო მას ცალკე სახეობად მოიხსენიებს).
ლიტერატურა
კატეგორია:ბიგასებრნი კატეგორია:საქართველოს ფაუნა
აკნახაღი
აკნახაღი (Ակնախաղ) — მთა სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში, სოფელ არტანიშიდან ჩრდილოეთით 2,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2472 მეტრია და განლაგებულია არეგუნის ქედის ცენტრალურ ნაწილში.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
ალისფერი იალქნები (ფილმი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსულენოვანი ფილმები კატეგორია:1961 წლის ფილმები კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
ბიარხე
ბიარხე (Bierge, Biarche) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის სომონტანო-დე-ბარბასტროს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 145,00 კმ². მოსახლეობა — 252 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უესკის მუნიციპალიტეტები
ბარანკაბერმეხა
ბარანკაბერმეხა (Barrancabermeja) — ქალაქი კოლუმბიაში, ნავსადგური მდინარე მაგდალენაზე. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 320 000 ადამიანს შეადგენდა. ნავთობის მოპოვებისა და გადამუშავების ქვეყნის მთავარი ცენტრი. ქალაქში გადის ნავთობსადენები ნავსადგურ კარტახენისა (კარიბის ზღვა) და ბოგოტისაკენ. ქალაქში განვითარებულია ნავთობქიმიური, სამშენებლო მრეწველობები.
სებასტიან ვობანი
სებასტიან ლე პრეტრ დე ვობანი (Sébastien Le Prestre, marquis de Vauban; დ. 1 მაისი, 1633, სენ-ლეჟე-დე-ფუშერე, ნივერნე — გ. 30 მარტი, 1707, პარიზი) — მარკიზი, სამხედრო ინჟინერი, საფრანგეთის მარშალი (1703), საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1699).
მონაწილეობდა 53 ლაშქრობაში, 104 ბრძოლაში. ხელ,ძღვანელობდა 53 ციხესიმაგრის ალყას, 33 ახალი ციხესიმაგრის მშენებლობასა და 300-ზე მეტის გადაკეთებას. შეიმუშავა პარალელების შექმნის საშუალებით ციხესიმაგრეთა თანადათანობითი იერიშს მეთოდი, რომელსაც XX საუკუნემდე იყენებდნენ. შემოიღო საარტელერიო შეტევის ახლებური გაგება. ცეცხლს უშენდნენ არა ალყაშემორტყმულ ქალაქს, არამედ სიმაგრის დამცველებს. იყო ნაღმსაფეთქებელი საქმის თეორიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, შექმნა მესანგრეთა და მენაღმეთა ასეულები, 1676 წელს საფუძველი ჩაუყარა სამხედრო ინჟინერთა კრპუსის შექმნას. 1677 წლიდან ყველა საინჟინრო სამუშაოს თვითონ ხელმძღვანელობდა, საფრანგეთს შემოარტყა ციხესიმაგრეთა რკალი, რამაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა შემდგომ ომებში. ვობანს ეკუთვნის მრავალი ნაშრომი სამხედრო, საინჟინრო და ეკონომიკურ საკითხებზე.
ში შენი
ში შენი — ძველი წელთაღრიცხვის IV საუკუნის ჩინელი ასტრონომი. მონაწილეობა მიიღო ჩვენამდე მოღწეული უძველესი ვარსკვლავთა კატალოგის შედგენაში, რომელიც შეიცავს მონაცემებს 800 ვარსკვლავის შესახებ. იგი იყო გან დეს თანამედროვე და დაიბადა ვეის სამეფოში. მას ასევე იცნობდნენ, როგორც ბატონი ში შენი(Shi Shenfu).
სქოლიო
კატეგორია:ჩინელი ასტრონომები კატეგორია:ჩინელი ასტროლოგები
ვოდლოზერო
მინი|250პქ|ვოდლოზერო ვოდლოზერო (Водлозеро) — ტბა კარელიის რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სიგრძე 36 კმ, სიგანე 16 კმ. ფართობი 322 კმ². საშუალო სიღრმე 4 მ. მდებარეობს 136 მ. სიმაღლეზე. სანაპირო ხაზი დაკლაკნილია. აღმოსავლეთ ნაწილში დაახლოებით 200 კუნძულია. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. წყლის დონის რყევა წლის განმავლობაში დაახლოებით 2 მეტრია. იყინება ნოემბრის დასაწყისში, ყინულძვრა მაისშია. ერთვის მდინარე ილექსა. 1935 წლიდან ტბა გადააქციეს წყალსაცავად. მდიდარია თევზით.
ლიტერატურა
კატეგორია:კარელიის წყალსაცავები
ფანმუნჯომი
პანმუნჯომი ხშირად გამოიყენება, როგორც ახლოს მდებარე საერთო უსაფრთხოების მონაკვეთის სახელის მეტონიმია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩრდილოეთ კორეის დასახლებული პუნქტები
გელა საღირაშვილი
გელა საღირაშვილი (დ. 7 ნოემბერი, 1980, გორი) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა). ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2007, სოფია, ბულგარეთი, 74 კგ). საერთაშორისო ტურნირების ჩემპიონი (2006, ოქროს გრან პრი), საერთაშორისო ტურნირების ვიცე-ჩემპიონი ( 2004, ოლიმპიადის საკვალიფიკაციო ტურნირი) .2004 წლის ათენის ოლიმპიადის მონაწილე (XIV ადგილი), 2008 წლის პეკინის ოლიმპიადის მონაწილე (XII ადგილი).
ვოევოდა
ვოევოდა (воево́да) — ძველ სლავური ტერმინი. აღნიშნავდა მხედართმთავარს, მმართველს. რუსეთში ვოევოდა იყო ჯარის უფროსი (გააუქმა პეტრე I-მა XVIII საუკუნის დასაწყისში), ქალაქის ან ოლქის მმართველი (გაუქმდა 1775 წელს); პოლონეთსა და ლიტვაში — მეფისნაცვალი (მშვიდობიანობის დროს) და მხედართმთავარი (ომიანობის დროს), სავოევოდოს სამხედრო და სამოქალაქო ადმინისტრაციის უფროსი. ვოევოდა ცნობილი იყო სხვა სლავურ ქვეყნებშიც. აგრეთვე XV-XVI საუკუნის ვლახეთში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ვოევოდები
პირობითი ალბათური განაწილება
ალბათობის თეორიასა და სტატისტიკაში, ორი ერთობლივად განაწილებული შემთხვევითი X და Y ცვლადისთვის, Y-ის პირობითი ალბათური განაწილება X-ის პირობით წარმოადგენს Y-ის ალბათურ განაწილებას, როცა X იღებს გარკვეულ მნიშვნელობას.
დისკრეტული განაწილებები
დისკრეტული შემთხვევითი ცვლადებისთვის, Y-ის პირობითი ალბათური განაწილების ფუნქცია იმ პირობით, რომ X-მა მიიღო x მნიშვნელობა, მოიცემა შემდეგნაირად: სადაც X-ის და Y-ის ერთობლივი ალბათობაა.
ზურაბ გელაშვილი
ზურაბ გელაშვილი (დ. 9 აპრილი, 1996) — ქართველი ფეხბურთელი, ქუთაისის „ტორპედოს“ მცველი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1996 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 9 აპრილი ზურაბ
ომარ საური
ომარ საური (დ. 4 იანვარი, 1999, გორი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო). ძიუდოში ჭაბუკებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2016, 90 კგ), ჭაბუკებს შორის ევროპის თასის ვერცხლის და ბრინჯაოს პრიზიორი (2016, 90 კგ). სამბოში ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2019, 100 კგ)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 4 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1999 კატეგორია:გორში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები კატეგორია:ქართველი სამბისტები
ოლღა სტაროსელსკაია-ნიკიტინა
ოლღა სტაროსელსკაია-ნიკიტინა (დ. 2 იანვარი, 1885, მოსკოვი — გ. 15 მარტი, 1969, იქვე) — რუსი ფიზიკოს-ისტორიკოსი.
ბიოგრაფია
ოლღა ანდრიას ასული სტაროსელსკაია-ნიკიტინა დაიბადა 1885 წლის 2 იანვარს მოსკოვში. მამამისმა ოჯახი მალევე დატოვა და მალევე მეორედ დაქორწინდა. ოლღა მალე დაობლდა, ამიტომ იგი დახურულ სასწავლო დაწესებულებაში აღიზარდა. იგი დაჯილდოვებული იყო ბრწყინვალე ნიჭით, ძლიერი ნებისყოფითა და მეცნიერებისადმი სწრაფვის უნარით. მას ეს თვისებები მთელი ცხოვრების განმავლობაში გამოადგა. ოლღამ ჯერ უმაღლესი ქალთა კურსები დაამთავრა 1914 წელს, ხოლო შემდგომში 12 გამოცდის ჩაბარების შემდეგ მოსკოვის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1913-1915 წლებში სტაროსელსკაიამ პროფესორ სავინის ხელმძღვანელობით შეასრულა საკუთარი პირველი სამეცნიერო შრომები, რომლების პროგრესის იდეის ევოლუციასა და ისტორიულ ფესვებს მიეძღვნა.
სალოქალაქო ომის პერიოდში ოლღა ცოლად გაჰყვა წითელი არმიის მეთაურს ნ. ნიკიტინს. 1925 წლამდე ოჯახი ძირითადად პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა. 1925-1936 წლებში ცოლ-ქმარი სამეთაურო აკადემიაში ბიბლიოთეკურ და ბიბლიოგრაფიულ მოღვაწეობას ეწეოდნენ. 1936 წელს სტაროლევსკაია-ნიკიტამ მუშაობა დაიწყო სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტში. ამავე პერიოდში მან მონაწილეობა მიიღო „მსოფლიო ისტორიის“ იმ ტომის მომზადებაში, რომელიც საფრანგეთის ბურჟუაზიულ რევოლუციას მიეძღვნა. 1940 წელს ოლღას მიენიჭა მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი ფრანგული მეცნიერების ისტორიაში დისერტაციისათვის. ეს დისერტაცია მონოგრაფიის სახეთ — სახელად „საფრანგეთის რევოლუციის პერიოდის ტექნიკისა და მეცნიერების ისტორიის ნარკვევი“ — გამოქვეყნდა ვავილოვისა და ვოლგინის რედაქციით 1946 წელს. 1943 წელს მან მუშაობდა დაიწყო სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ფუნდამენტურ ბიბლიოთეკაში, ხოლო 1945 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბუნებისმეტყველებასა და ტექნიკის ისტორიის ინსტიტუტში. 1955 წელს 70 წლის ოლღა სამუშაოდ გადავიდა ფიზიკა-მათემატიკურ მეცნიერებათა ისტორიის სექტორში. ამ პერიოდში თავისი პირველი გამოკვლევა მან ფრანგ ფიზიკოს პოლ ლანჟევენს მიუძღვნა. ამ გამოკვლევისაკენ მას სტატიამ, სახელად „პოლ ლანჟენევი, როგორვ ბუნებისმეტყველი ისტორიკოსი“ უბიძგა. 1962 წელს მანვე დაწერა მსოფლიო ლიტერატურაში პირველი სამეცნიერო-ბიოგრაფიული წიგნი პოლ ლანჟევენის შესახებ. პოლ ლანჟენევის ცხოვრებასა და მოღვაწეობაზე მუშაობის პერიოდში იგი ოლღა დაინტერესდა ცნობილი სოლვეის კონგრესების ისტორიით, რომელთა ერთ-ერთ „მთავარ მოქმედ პირად“ რამდენიმე ათეული წლის მანძილზე ლანჟევენი ითვლებოდა.
სტაროსელსკაია-ნიკიტინამ შემდგომში მოამზადა საიტერესო მონოგრაფია — „ბირთვული ფიზიკის წარმოშობისა და რადიოაქტივობის ისტორია“. ეს მონოგრაფია მოიცავდა პერიოდს რენტგენის მიერ რენტგენის სხივების აღმოჩენიდან ირენ ჟოლიო-კიურის მიერ ხელოვნური რადიოაქტივობის აღმოჩენის ჩათვლით. ნახსენებ მონოგრაფიაში პირველად იყო განხილული ბირთვული ფიზიკის განვითარებაში ავსტრიელი მეცნიერების წვლილი.
ისტორიულ-ფიზიკური პროფილის მესამე წინგს წარმოადგენდა ერნესტ რეზერფორდის ბიოგრაფია, რომელიც ოლღამ 80 წლის ასაკში ოლღამ დაწერა.
ოლღამ საკუთარი სიცოცხლის უკანასკნელი 15 წელი მიუძღვნა ფიზიკის ისტორიას. 15 წლის მანძილზე მას გამოცემული აქვს სამი წიგნი, თუმცა მასვე ეკუთვნის მრავალი სტატია.
იგი აგრეთვე დაინტერესებული იყო მეცნიერების ისტორიის ფილოსოფიური და მეთოდოლოგიური ასპექტებიაც. მან ფიზიკის ისტორიკოსის მუშაობაში ფართო კულტურა და პროფესიონალი ისტორიკოსის გამოცდილება შეიტანა.
ოლღა სტაროსელსკაია-ნიკიტინა გარდაიცვალა 1969 წლის 15 მარტს, მოსკოვში.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი ისტორიკოსები კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1885 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
ნეივა
ნეივა (Neiva) — ქალაქი კოლუმბიაში, მდინარე მაგდალენას ნაპირზე, უილის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 372,859 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი ბოგოტისაკენ მიმავალი რკინიგზის საწყისი პუნქტია. ნეივა სასოფლო-სანეურნეო რაიონის (ყავა, ბრინჯი) ცენტრია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უილის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
კაპრივის ზოლი
კაპრივის ზოლი (Caprivi Strip, Caprivizipfel) — ნამიბიის ტერიტორიის გრძელი ვიწრო შვერილი, რომელიც გადაჭიმულია 450 კმ-ზე ქვეყნის ტერიტორიის ძირითადი მასივის ჩრდილო-აღმოსავლეთ დაბოლოებიდან აღმოსავლეთისკენ, მდინარე ზამბეზისთან. მისი სიგანე შეადგენს 32 კმ-დან 105 კმ-მდე. ის წარმოადგენს საკმაოდ ბრტყელი მთის ხეობის მონაკვეთს, რომელიც მდებარეობს კალაჰარის ჭაობიან ჩრდილოეთ განაპირა მხარეს ზღვის დონიდან დაახლოებით 950 მეტრ სიმაღლეზე. აღმოსავლეთიდან ის შემოსაზღვრულია მდინარე ზამბეზით, რომლის მერეც იწყება ზამბია, სამხრეთიდან და ნაწილობრივ სამხრეთ-დასავლეთიდან — მდინარე ჩობეთი, რომლის მერეც მდებარეობს ბოტსვანა. ჩრდილოეთიდან ეს ტერიტორია ესაზღვრება ანგოლას, ხოლო დასავლეთით მას კვეთავს მდინარე ოკავანგო. ეს ტერიტორია დღეისათვის გაყოფილია ნამიბიის ზამბეზის და ოკავანგოს რეგიონებით.
გეოგრაფია
thumb|right|275px|კაპრივის ზოლის რუკა კაპრივის ზოლი — ტერიტორიაა ტროპიკული კლიმატით, საკმაოდ მაღალი ტემპერატურებით და ტენიანობით; დეკემბრიდან მარტის ჩათვლით — წვიმიან სეზონში — მოდის ბევრი ნალექი, რითაც კაპრივი ხდება ყველაზე უფრო ნოტიო რეგიონი ნამიბიაში. ხშირი მდინარისეული მცენარეულობა (განსაკუთრებით ლელქაში), ხშირი ტყეები, ქვიშოვანი დიუნები და ჭაობები საკმაოდ აძნელებენ რეგიონში გადაადგილებას; ეს ველური, ძნელადმისადგომი და ხელუხლებელი ცივილიზაციის ადგილია. აქ გვხვდება ცხოველთა 450-ზე მეტი სახეობა. დამახასიათებელია ფრინველების დიდი სხვადასხვაობა.
მდიდარი ნცენარეული და ცხოველთა სამყაროს დასაცავად რეგიონის ტერიტორიის დიდ ნაწილზე შეიქმნა ნაკრძალები და ეროვნული პარკები, რომლებიც ბოლო დროს იზიდავს მრავალრიცხოვან ტურისტებს. ტურისტული ინდუსტრიის განვითარების მიზნით რეგიონში პირველად გაიყვანეს ასფალტირებული გზა; დანარჩენი ადგილობრივი გზები — ეს ძირითადად მხოლოდ გზაგაკვალული გრუნტიანი ავტოგზებია.
ისტორია
thumb|right|150|გერმანელი კანცლერი [[ლეო ფონ კაპრივი]] XIX საუკუნის შუა პერიოდში კაპრივის ზოლის ტერიტორიის ნაწილში ცხოვრობდა ხალხი კოლოლო. კოლოლოს ბელადებთან მეგობრული დამოკიდებულება ჰქონდა ინგლისელ მოგზაურს და მისიონერს დეივიდ ლივინგსტონს, რომელმაც კოლოლოს მიწები გამოიყენა, როგორც ბაზა თავისი მოგზაურობებისთვის ცენტრალურ აფრიკაში. XIX საუკუნის ბოლოს კოლოლოს ხალხი ამ ადგილებში შეავიწროვეს, ხოლო მდინარე ზამბეზიდან მოსული ლოზის ხალხი პრაქტიკულად მთლიანად გაანადგურეს.
ზანზიბარის შეთანხმების თანახმად რეგიონი 1890 წელს შევიდა გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთი აფრიკის შემადგენლობაში. კაპრივის ზოლს გერმანიის იმპერიისთვის მდინარე ზამბეზისთან უნდა მიეცა სუვერენული დაშვება; თავისი სახელი მან მიიღო მაშინდელი გერმანელი კანცლერის — გრაფ ლეო ფონ კაპრივის პატივსაცემად. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ რეგიონი ქვეყნის დანარჩენ ნაწილთან ერთად გადავიდა სამხრეთ აფრიკის კავშირის (მოგვიანებით — სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა) მმართველობის ქვეშ, რომელიც ქვეყანას ფლობდა 1990 წლამდე, როდესაც ნამიბიამ მიიღო დამოუკიდებლობა.
კაპრივის ზოლის მოსახლეობა საკმაოდ განსხვავდება ნამიბიის დანარჩენი ნაწილის მოსახლეობისგან; ამასთან დაკავშირებით ისტორიის მანძილზე რამდენიმეჯერ წარმოიშვებოდა დაპირისპირება ლოზის ხალხსა და ნამიბიის ჩრდილოეთში ყველაზე მრავალრიცხოვან ოვამბოს ხალხს შორის. კონფლიქტების შედეგად 1994 წელს შეიქმნა კაპრივის განთავისუფლების არმია, რომელიც გამოდიოდა კაპრივის დამოუკიდებლობის მოთხოვნით.
მოსახლეობა
thumb|right|250px|სოფელი კაპრივის ზოლში ტერიტორიის მოსახლეობის რაოდენობა საკმაოდ მცირეა, მოსახლეობა ცხოვრობს მცირერიცხოვან სოფლებში. რეგიონის აღმოსავლეთი ნაწილი დასახლებულია ბანტუს ენოვანი ხალხით — ლოზი, რომელთა ძირითადი ნაწილი ცხოვრობს ზამბიის სამხრეთ-დასავლეთში და ბოტსვანაში. ლოზის ხალხი დაკავებულია მეცხოველეობით, მეთევზეობით და ნადირობით; მოჰყავთ სიმინდი, მარცვლეული, ასევე ნესვი და მანიჰოტი. რეგიონის უკიდურესი აღმოსავლეთის მოსახლეობა საცხოვრებელი ადგილებიდან ყოველწლიურად გადაჰყავთ მდინარე ზამბეზის ადიდების გამო. რეგიონის დასავლეთი ნაწილი დასახლებულია მხოლოდ მომთაბარე ხალხის — სანის (ბუშმენები) ჯგუფებით.
მდინარე ზამბეზიზე მდებარე პატარა ქალაქი კატიმა მულილო — რეგიონის ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტი და ზამბეზის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.
ბორისლავი
ბორისლავი (Борислав; Borysław) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს ლვივის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 35040 კაცს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ლვივის ოლქის ქალაქები
წლის ვიკიმედიელი
წლის ვიკიმედიელი (Wikimedian of the Year) — ყოველწლიური ჯილდო, რომელიც 2011 წელს ვიკიპედიის თანადამფუძნებლის ჯიმი უელსის მიერ დაარსდა, რომელიც ტრადიციულად გადაეცემა ვიკიმანიაზე, ვიკიმედიის მოძრაობაში ძირითადი მიღწევების ხაზგასმისთვის. 2017 წლამდე ჯილდოს „წლის ვიკიპედიელი“ ეწოდებოდა.
ჯილდოს მფლობელები არიან: რაუან კენჟეჰანული, „დემი“, რემი მატისი, იჰორ კოსტენკო, ემილი ტემპლ-ვუდი, როუზ სტივენსონ-გუდნაითი, ფელიქს ნარტი, ფარჰად ფატკულინი და ემნა მიზოუნი, ასევე სხვა ანონიმური ავტორი.
მთავარი ჯილდოს გარდა, ასევე გადაეცა შვიდი „საპატიო მოხსენიება“.
სქოლიო
კატეგორია:2011 წელს დაარსებული დაჯილდოებები
ვოსკევაზის ეკლესია
ვოსკევაზის სურბ ჰოვანესის ეკლესია (Սուրբ ՅովհաննԷս Եկեղեցի; Ոսկեվազ եկեղեցի) — VII-XII საუკუნის ბაზილიკა სოფელ ვოსკევაზში, არაგაწოტნის პროვინციაში, სომხეთი. ეკლესიას აქვს ჯვრის ფორმის ინტერიერი და მართკუთხა ექსტერიერი. 2009 წლიდან მიმდინარეობს სარესტავრაციო სამუშაოები.
ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
შალვა გაბელაია
გიორგი ჟორდანია (დ. 17 თებერვალი, 1932, სოხუმი — გ. 1996) — ქართველი ინჟინერი.
ბიოგრაფია
1959 წელს დაამთარა ქალაქ სოხუმის ინდუსტრიული ტექნიკუმი და მიენიჭა მშენებელ-ტექნიკოსის კვალიფიკაცია 1959 წელს. 1965 წელს კი ქალაქ ლენინგრადის სამშენებლო საინჟინრო ინსტიტუტის დაუსწრებელი სწავლების ფაკულტეტი ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაციით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოში დაბადებულები კატეგორია:დაბადებული 17 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1932 კატეგორია:გარდაცვლილი 1996 კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
აჰმედ III
1710 წელს, შვედეთის მეფის რჩევით განაახლა ომი რუსეთთან. ოსმალეთის არმიასთან ერთად, იბრძოდა შვედეთის არმიაც. ოსმალეთისა და შვედეთის გაერთიანებულმა არმიამ, ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა პრუტის ბრძოლაში, რის შემდეგაც დაიდო პრუტის საზავო ხელშეკრულება, ამ მარცხისდა გამო, რუსეთი იძულებული გახდა ოსმალეთისთვის აზოვი დაეთმო.
ამის შემდეგ, ოსმალეთში მშვიდობა დამყარდა და დაიწყო ტიტების ეპოქა. 1718-1730 წლები ოსმალეთში სწორედ ამ სახელითაა ცნობილი. ამ პერიოდში, ოსმალეთში სრული სიმშვიდე სუფევდა, არ იყო აჯანყებები და ქვეყანა არ ომობდა სხვა რომელიმე ქვეყანასთან. ამასთან ერთად, სწორად ამ ეპოქაში დაიწყო იმპერიის დასავლური ღირებულებებისკენ სწრაფვა.
აჰმედ III მშვიდად მართავდა ქვეყანას ტიტების ეპოქის პერიოდში, თუმცა 1730 წელს ოსმალეთში კიდევ ერთმა აჯანყებამ იფეთქა. აჯანყებულები აპროტესტებდნენ იმპერიის სულთნისა და ვეზირების უმოქმედობას მათ სამფლობელოში შემოჭრილ სპარსულ ჯარზე. აჯანყების მოთავე იყო პატრონა ჰალილა. იანიჩრებმა ტახტიდან ჩამოაგდეს აჰმედი და მის მაგივრად აიყვანეს მისი ძმის, მუსტაფა II-ის შვილი, მაჰმუდ I.
აჰმედ III გარდაიცვალა 1736 წელს, 63 წლის ასაკში, სტამბოლში.
ოჯახი
აჰმედ III ერთ–ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი ოჯახი მქონე ოსმალეთის სულთანია.
ქალიშვილები
პირველად 1709 წელს სილაჰდარ დამად ალი ფაშაზე,
მეორედ 1717 წელს ნევშეჰირლი დამად იბრაჰიმ ფაშაზე. პირველად 1708 წელს აბდურაჰმან ფაშაზე,
მეორედ 1724 წელს გენჩ ალი ფაშაზე.
პირველად 1724 წელს დამად ალი ფაშაზე,
მეორედ დამად ჰალილ აღაზე.
პირველად 1727 წელს დამად მუსტაფა ფაშაზე,
მეორედ 1765 წელს დამად მელექ მეჰმედ ფაშაზე
პირველად 1728 წელს დამად სარი მუსტაფა ფაშაზე,
მეორედ დამად ალი ფაშაზე,
მესამედ 1744 წელს დამად იაჰია ფაშაზე,
მეოთხედ 1757 წელს ქოჯა რაგიფ მეჰმედ ფაშაზე
მეხუთედ დამად მეჰმედ ფაშაზე
პირველად დამად მეჰმედ ფაშაზე,
მეორედ 1744 წელს აჰმედ რათიფ ფაშაზე,
მესამედ მეჰმედ ფაშაზე.
პირველად დამად იაქუფ ფაშაზე,
მეორედ 1744 წელს დამად პირ მუსტაფა ფაშაზე,
მესამედ დამად მეჰმედ ფაშაზე
პირველად 1748 წელს დამად სულეიმან ფაშაზე,
მეორედ 1749 წელს დამად ნუმან ფაშაზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოსმალეთის სულთნები კატეგორია:ოსმანების დინასტია კატეგორია:დაბადებული 1673 კატეგორია:გარდაცვლილი 1736 კატეგორია:დამხობილი მონარქები კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივნისი
ოსტრავიცე
ოსტრავიცე (Ostravice) — მდინარე ჩეხეთის ფრიდეკ-მისტეკის და ოსტრავა-მნესტოს რაიონებში, მორავია-სილეზიის მხარეში. მდინარის სიგრძე 65,1 კმ-ს შეადგენს, ხოლო მისი აუზის ფართობი 827,4 კმ²-ია. მისი დინება ქმნის მორავიისა და სილეზიის ისტორიულ საზღვარს. მდინარის სახელწოდება მისი ძლიერ დაქანებული დინებიდან (ostrý — მკვეთრი) წარმოსდგება.
კატეგორია:ჩეხეთის მდინარეები
ტომსკის აღდგომის ეკლესია
ტომსკის აღდგომის ეკლესია (Воскресенская церковь) — მართლმადიდებლური ეკლესია ტომსკში. შენდებოდა 1789-1807 წლებში. ტაძრის მიხედვით სახელი მიიღო აღდგომის მთებმა, რომლის თხემზეც იგი მდებარეობს. ტაძარი აგებულია იშვიათი ციმბირული ბაროკოს სტილში.
ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ტომსკის ეპარქიას.