cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კაშხალი
კაშხლის მშენებლობის შესახებ ცნობები დაცულია ეგვიპტეში (ძველი წელთაღრიცხვის 4000), ინდოეთში (ძველი წელთაღრიცხვის 4000), ჩინეთში და სხვ. ძველად მას უმთავრესად მიწისგან ან ხისგან აგებდნენ და მცირე სიმაღლე ჰქონდა. კაშხლების მშენებლობა ფართოდ გაიშალა ახალი წელთაღრიცხვის XVI-XVII საუკუნეებში, განსაკუთრებით კი — XIX საუკუნის II ნახევრიდან, როდესაც დაიწყეს ჰიდროელექტროსადგურების აგება.
დანიშნულების მიხედვით არსებობს წყალსაცავი და წყალსაწევი კაშხლები. არის აგრეთვე ყრუ და წყალგადასაშვები კაშხლები. ძირითადი საშენი მასალის მიხედვით კაშხალი შეიძლება იყოს მიწის, ქვის, შერეული, ბეტონის, რკინაბეტონის და სხვა.
ხშირად მდინარეზე შენდება მცირე სიმაღლის (ანუ დაბალზღურბლიანი) წყალსაშვიანი დასაშლელი კაშხლები.
საქართველოში არსებული კაშხლებიდან აღსანიშნავია ენგურის თაღოვანი კაშხალი.
სქოლიო
კატეგორია:კაშხლები კატეგორია:ჰიდროტექნიკური ნაგებობები
გინესი (ლუდი)
გინესი (Guinness) — ლუდის ბრენდი მფლობელი Diageo (შტაბ-ბინა მდებარეობს ლონდონში), დაფუძნდა 1759 წელს, ართურ გინესის მიერ (Arthur Guinness). ლუდი „გინესი“ — ყველაზე ცნობილი და მოხმარებადი ირლანდიური ლუდია, რომელიც ირლანდიაში ლეგენდად და წმინდა პატრიკის დღის სიმბოლოდ არის ქცეული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლუდი კატეგორია:ირლანდიური ლუდი კატეგორია:ალკოჰოლური სასმელები
სატახტოთა თამაში (სეზონი 2)
ამერიკული ფენტეზის ჟანრის ტელესერიალ „სატახტოთა თამაშის“ მეორე სეზონის პრემიერა გაიმართა HBO-ზე, 2012 წლის 1 აპრილს და დასრულდა 3 ივნისს. მასში შესულია 10 ეპიზოდი, რომელთაგან თითო 50-60 წუთის ხანგრძლივობის არის. სერიალი ეფუძნება ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის რომანების სერიის „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერა“ მეორე წიგნს „მეფეთა ჯახი“. მისი რეჟისორები არიან დევიდ ბენიოფი და დ. ბ. უაისი. 2011 წლის 19 აპრილს HBO-მ მეორე სეზონის წარმოება შეუკვეთა. გადაღება 2011 წლის ივლისში დაიწყო, ძირითადად - ჩრდილოეთ ირლანდიაში, ხორვატიაში და ისლანდიაში.
სერიალის მოქმედება მიმდინარეობს გამოგონილ სამყაროში, ძირითადად - კონტინენტზე, რომელსაც ვესტეროსი ეწოდება. სიუჟეტის მეორე ხაზი მიმდინარეობს ესოსის სახელით ცნობილ მეორე კონტინენტზე. ისევე, როგორც ორიგინალურ რომანში, ამ სეზონში ყურადღება გამახვილებულია ედარდ სტარკის სიკვდილით დასჯის შემდგომ მოვლენებზე. მისი ოჯახის წევრები ვესტეროსის სხვადასხვა კუთხეში არიან გაფანტულები. სეზონის ძირითადი თემა ხუთი მეფის პაექრობაა - ყოველი მათგანი დარწმუნებულია, რომ თავად არის რკინის ტახტის მემკვიდრე, ხოლო რობ სტარკს მამის გამო შურისგება ამოძრავებს.
სეზონში მონაწილეობს მსახიობთა დიდი გუნდი. მათში შედიან პიტერ დინკლიჯი, ლენა ჰიდი, ნიკოლაი კოსტერ-ვალდაუ, მიშელ ფეირლი და ემილია კლარკი. ახალი პერსონაჟების შემსრულებელ მსახიობებს შორის არიან სტივენ დილენი, კერის ვან ჰაუტენი და ლიამ კანინგემი.
კრიტიკოსებმა მაღალი შეფასება მისცეს სერიალის წარმოების ხარისხს და მსახიობებს. მაყურებელთა რაოდენობა წინა სეზონთან შედარებით გაიზარდა. მეორე სეზონმა მიიღო ემის ექვსი ჯილდო თერთმეტი ნომინაციიდან, მათ შორის - საუკეთესო მსახიობისთვის დრამატულ ტელესერიალში განსახიერებულ მეორეხარისხოვან როლში (დინკლიჯი) და გამორჩეული დრამატული ტელესერიალისთვის. აშშ-ში მაყურებელთა რაოდენობა სეზონის მსვლელობისას 8%-ით გაიზარდა, 3.9 მილიონიდან 4.2 მილიონამდე.
სქოლიო
კატეგორია:2012 წლის ამერიკული ტელესეზონები სეზონი 2
ხანთაძე
საკუთარი სახელი ხანთაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
მახათელი
მახათელი — ღომისა და მარილის საწყაო XVI საუკუნის დასავლეთ საქართველოში, უდრიდა 2 ქილას ანუ 29 კგ.
ბულბულის ბიუსტი
ბულბულის ბრინჯაოს ბიუსტი (Bülbülün bürünc büstü) — ბრინჯაოს ბიუსტი, რომელიც აღმართულია ქალაქ შუშაში. ძეგლი სომხებმა ტყვიებით დახვრიტეს და საქართველოსთვის ჯართად გაყიდეს. 1992 წელს შუშას ოკუპაციის შემდეგ ბიუსტი (ნათავან და უზეირ ჰაჯიბეოვის ბიუსტებთან ერთად) საქართველოს ტერიტორიაზე გადაჰყავთ, რათა იქ ლითონის სახით გაეყიდათ. მოგვიანებით ეს ბიუსტები აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ აიღო. მისი ავტორია ნამიგ დადაშოვი. ამჟამად ინახება რამიზ მუსტაფაევის სახელობის აზერბაიჯანის ეროვნული ხელოვნების მუზეუმის ეზოში.
ბულბულის შვილის ფოლად ბულბულოღლუს ძალისხმევით ბაქოში ჩამოიტანეს დიდი მომღერლის ბულბულის ბიუსტი, ასევე უზეირ ჰაჯიბეოვისა და ნათავანის.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძეგლები
გაეროს სამდივნო
გაეროს სამდივნო — გაეროს ბიუროკრატიული ორგანო, რომლის წევრები ახორციელებენ ორგანიზაციის ყოველდღიურ საქმიანობას და მის პროექტებს. სამდივნოს ხელმძღვანელობს გაეროს მთავარი ადმინისტრაციული თანამდებობის პირი - გენერალური მდივანი, რომელიც ინიშნება გენერალური ასამბლეის მიერ უშიშროების საბჭოს რეკომენდაციით 5 წლის ვადით. იგი ახორციელებს სამდივნოს ყველა ქვედანაყოფის საერთო ხელმძღვანელობას, უფლება აქვს უშიშროების საბჭოს აცნობოს ნებისმიერი საკითხი, რომელიც მისი აზრით საფრთხეს უქმნის საერთაშორისო მშვიდობას და უსაფრთხოებას.
რესურსები ინტერნეტში
სამდივნო
ზუგდიდისა და ცაიშის ეპარქია
ზუგდიდისა და ცაიშის ეპარქია მდებარეობს სამეგრელოში, ისტორიული ეგრისის სამეფოს ცენტრალურ ნაწილში. ეპარქიის კათედრალური ტაძრებია ზუგდიდის ვლაქერნის ღვთისმშობლის ეკლესია და ცაიშის ღვთისმშობლის ეკლესია.
ეპარქიის საზღვრები
ზუგდიდისა და ცაიშის ეპარქიის საზღვრებში შედის ზუგდიდის, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტების ტერიტორია. ეპარქიის სამხრეთ დასავლეთის საზღვარი შავი ზღვის სანაპირო ზოლს მიჰყვება, ხოლო აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ჭყონდიდის, დასავლეთიდან ცხუმ-აფხაზეთის, ჩრდილოეთიდან მესტიისა და ზემო სვანეთის, სამხრეთიდან ფოთისა და სენაკის ეპარიქიები.
ისტორია
ძველი საქართველოს საეპისკოპოსოე­ბის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი, უძველესი ცაიშის საეპისკოპოსო, რომელიც დღეს წალენჯიხის საეპისკო­პოსოსთან ერთად ქმნის ზუგდიდისა და ცაიშის ეპარქიას. ცაიშის საეპისკოპოსო, რომელიც 1823 წელს გაუქმდა საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის წმინდა სინოდის სხდომის საეკლესიო კრების 1995 წლის 5 აპრილის განჩინებით, ზუგდიდისა და ცაიშის ეპარქიის სახელით აღდგა.
ცაიშის საეპისკოპოსო ერთ–ერთი უძველესი საეპისკოპოსოა საქართველოში, რომელიც დააახლოებით VI-VII საუკუნეთა მიჯნიდან არსებობდა. უძველესი ცნობები ცაიშის საეპისკოპოსოს შესახებ დაცულია გიორგი კვიპროსელის მიერ 602–610 წლებს შორის შედგენილ საეპისკოპოსო კათედრათა ნუსხაში და IX საუკუნის დამდეგს ბასილი სოფენელის მიერ შედგენილ იგივე სახის თხზულებაში, ორივეგან მოიხსენიება ლაზიკის სამიტროპოლიტო ეპარქიაში შემავალი საისის ეპისკოპოსი. აქ მოხსენიებული საისი უეჭველად ცაიშია, რადგან ბერძნები მათი ენისათვის უცხო ც და შ ბგერებს ჩვეულებრივ "ს" გრაფებით (სიგმათი) გადმოსცემდნენ. right|thumb|250px|[[ზუგდიდის საკათედრო ტაძარი|ზუგდიდის ვლაქერნის ღვთისმშობლის ეკლესია და დადიანების სასახლე]] ქართულ წყაროებში ცაიშის საეპისკოპოსოს შესახებ ცნობა პირველად X-XI საუკუნეთა მიჯნიდან ჩნდება. ცაიშის დიდი საწინამძღვრო ჯვრის წარწერაში "ბაგრატ აფხაზთა მეფე და კურაპალატის" გვერდით მოხსენიებულია ეფრემ ცაიშელი, რომელიც ცხადია ცაიშის ეპისკოპოსია, რადგან ცაიშელი სწორედ ცაიშის ეპისკოპოსს ნიშნავს.
1805 წელს ცაიშის ეპარქიაში შედის სამურზაყანო – ტერიტორია მდ. ენგუ­რიდან ღალიძგამდე. 1823 წ. 15 ნოემბერს გარდაიცვალა ცაიშელი მიტროპოლიტი გრიგოლი. გრიგოლ ცაიშელის გარდაცვალების შემდეგ გაუქმდა ცაიშის საეპისკოპო­სო კათედრა. ის იყო როგორც საოლქო ეკლესია. 1829 წ. გააერთიანეს ჭყონ­დიდის, ცაგერისა და ცაიშის ეპარქიები ერთ, სამეგრელოს ეპარქიად (საეპისკოპოსო კათედრა მარტვილში).
1874 წელს სამეგრელოს ეპარქია შეუერთეს იმერეთის ეპარქიას და გაუქმდა მარტვილის საეპისკოპოსო კათედრა. 1895 წლის 12 ივნისიდან გურიისა და სა­მეგრელოს ეპარქიების შეერთებით შეიქმნა გურია-სამეგრელოს ეპარქია. 1930 წლისათვის ტაძარში მღვდელმსახურება შეწყდა, რომელიც განახ­ლდა მხოლოდ 1989 წელს ჭყონდიდელ მთავარეპისკოპოსის, ყოვლადუსამ­ღვდელოესი გიორგის (შალამბერიძე) მღვდელმთავრობის პერიოდში. 1989 წ. 14 სექტემბერს ტაძარი აკურთხა უწმიდესმა და უნეტარესმა ილია II-მ და ტაძრის წინამძღვრად დაადგინა დეკანოზი ამირან შენგელია.
1998 წლის 8 ოქტომბერს საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის წმ. სინო­დის გადაწყვეტილებით ზუგდიდისა და ცაიშის ეპისკოპოსად გამორჩეულ იქნა იღუმენი გერასიმე (შარაშენიძე), რომლის ეპისკოპოსად ხელდასხმა მოხდა ამავე წლის 14 ოქტომბერს მცხეთაში, სვეტიცხოვლის ტაძარში.
2006 წლის 11 მაისს, სულთმოფენობის დღესასწაულზე წმ. სამების ტაძარში უწმიდესმა და უნეტარესმა ილია II-მ ეპისკოპოსი გერასიმე მთავარეპისკო­პოსის ხარისხში აიყვანა. ხოლო 2007 წლის 3 ივნისს მიანიჭა მიტროპოლი­ტობა.
ცაიშის საეპისკოპოსოს ყმა-მოლაშქრეები
მინი|250პქ|left ცაიშის საეპისკოპოსოს სამწყსოსა და ყმა-მოლაშქრეების შესახებ დაცული ისტორიული დოკუმენტები არც ისე უხვია, მაგრამ მეტ-ნაკლებად მაინც შეიძლება აღვადგინოთ ამ საეპისკოპოსოს ისტორიულ-სოციალური სურათი.
ძირითადი დოკუმენტები, რომელთაც აღნიშნული საკითხის კვლევა-ძიებისას ვეყრდნობით, არის "საცაიშლოს გამოსავლის დავთარი" და კათალიკოს მალაქიას მოლაშქრე კაცთა ნუსხა (1611-1621). საცაიშლო დავთარი დაცულია აფხაზეთის საკათალიკოსო მამულების დიდ დავთარში. ერთ-ერთი მინაწერიდან ჩანს, რომ იგი დაუწერიათ აფხაზეთის კათალიკოსის ცაიშელ-ხონელ-ჯუმათელ მალაქიას ბრძანებით, შედგენილი უნდა იყოს 1610-1621 წლებში. საცაიშლო გამოსაღების გუჯარი, როგორც მთლიანად საკათალიკოსო მამულების დავთარი, დაწერილია ნუსხა-ხუცურით, მაგრამ საფიქრებელია, რომ ჩვენი გუჯარი დედანი კი არ უნდა იყოს, არამედ მისი პირი.
XVII საუკუნეში ცაიშის ეპარქია ოდიშის სამთავროს ცენტრში მდებარეობდა და მის მფლობელობაში ვრცელი ტერიტორიები შედიოდა. ამიტომაც, ცხადია, რომ კათედრას სამწყსო და შემოსავალი უხვად გააჩნდა.
საცაიშლო გამოსავლის დავთრის შედგენით კათედრის უმაღლესმა იერარქმა მალაქია გურიელმა სისტემაში მოიყვანა ეპარქიის სოციალური ცხოვრება. ამ დოკუმენტში მოხსენიებულია 365 პირი. მათგან ყოველწლიურად საშუალო შემოსავალი შემდეგნაირად განისაზღვრა: 300-ზე მეტი საკლავი, ქათამი, პური, გოჭკომური, 1400-ზე მეტი ღოჯი და ფოხალი ღომი, ღვინო, გარდა ამისა თევზი, ყველი, კვერცხი, მარილი. 200პქ|მინი|right|ტაძრის სამრეკლო თუ გავითვალისწინებთ XVII საუკუნეში საქართველოში შექმნილ პოლიტიკურ-სოციალურ სურათს, ცხადი გახდება, რომ ცაიში საკმაოდ ძლიერი და მდიდარი ეპარქია ყოფილა. საეპისკოპოსო კათედრებს საკუთარი შეიარაღებული მსახურებიც ჰყავდათ. ეპისკოპოსები `მთავრის მოთხოვნისთანავე ... კარგ საომარ ცხენებზე ამხედრებულნი მიდიან ომში, რადგან ითვლებიან წინამძღოლებად და სარდლებად თავიანთი ქვეშევრდომებისა, რომლებიც ვალდებულნი არიან იარაღასხმულნი იყვნენ. ისინი თავს ესხმიან და ებრძვიან მტერს ...~.
კათალიკოს მალაქიას მოლაშქრე კაცთა ნუსხიდან, რომელიც შედგენილია 1616-1623 წლებში, ვგებულობთ, რომ კათალიკოსს დაახლოებით 500-ზე მეტი მოლაშქრე ჰყოლია. ისინი ეპარქიის შემდეგ დასახლებულ პუნქტებში იყვნენ: ხიბულა (აზნაურისშვილი და 30 მსახური), წყარიგზა და სენაკი (4 მსახური), ჯგალი (აზნაურისშვილი და 38 მსახური), დარჩელი (აზნაურისშვილი და 85 მსახური), ჭიალა (2 მსახური), ჩოხათი (5 მსახური), მუხური (აზნაურისშვილი და 3 მსახური), ხეთა (3 მსახური) და თავად ცაიში (აზნაურისშვილები და 63 მსახური).
ცაიშის საეპისკოპოსოს საზღვრები
ცაიშის საეპისკოპოსოს საზღვრები ზედაპირულად მოხაზული აქვს ვახუშტი ბაგრატიონს (1916–1770): „ხოფს ზეით არს ეკლესია ჩაისს, დიდი, გუმბათიანი, კეთილშენი და შემკული. ზის ეპისკოპიზი მწყემსი ამ წყლის სამხრეთის კერძოსი უნაგირამდე და რიონა ზღუდმდე“ thumb|300px|left ცაიშის საეპისკოპოსოს საზღვრებში, როგორც წყაროებიდან ჩანს, შედიოდა ზემო სვანეთიც. მესტიის ოთხთავზე XIV საუკუნეში გაკეთებულ ერთ მინაწერში ნათქვამია: "თუ ქუემო ხეუს გამოჩნდეს ცაიშელმან დაიურვოს რჯული, ზემომან ცაგარელმან — ზემოთ დაიჭიროს." ამ ცნობის სისწორეს ამტკიცებს ერთი უთარიღო დოკუმენტი, რომელიც, როგორც 1442–1446 წლებს შორისაა შედგენილი. ამ დოკუმენტში ცაიშელ მთავარეპისკოპოსი დანიელი გვაუწყებს, რომ "ლაბსყედსა მივედი... ვაკურთხე მთავარანგელოზი ლაბსყენდაშისაო" რადგან ცაიშელი ეპისკოპოსი ზემო სვანეთში, კერძოდ ლაბსყელდაშში ეკლესიას აკურთხებს, ცხადია ეს კუთხეც მისი სამწყსოს ნაწილი უნდა ყოფილიყო.
იმ დროს, როდესაც ვახუშტი ბაგრატიონი წერდა თავის უზარმაზარ ნაშრომს „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ (ეს წიგნი მან 1742–1745 წლებში დაწერა). ცაიშის საეპისკოპოსოს საზღვრებში შედიოდა ხობის გაუქმებული საეპისკოპოსო.
XVII საუკუნის დამდეგიდან, ანუ იმ დროიდან, როცა სამთავრო სახლმა სამარხ ეკლესიად წალენჯიხა გაიხადა, ეს უკანასკნელი ცალკე საეპისკოპოსოდ იქცა და ცაიშის ეპარქიას მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშორდა, მაგრამ XVIII საუკუნის დამდეგიდან, როცა როგორც ჩანს წალენჯიხის ეპარქია გაუქმდა, ეს სამწყსო, რომელიც ვახუშტის ცნობით მოიცავდა „ჭანის მდინარისა და დადის მდინარის შორის ადგილთა კავკასიიდამ ზღვამდე“ კვლავ ცაიშის სამწყსოში შევიდა.
XVIII საუკუნის მიწურულსა და XIX საუკუნის პირველი მეოთხედის ცაიშის საეპისკოპოსოს საზღვრების შესახებ საყურადღებო ცნობაა დაცული 1823 წელს შედგენილ ანდერძში ცაიშელ მიტროპოლიტ გრიგოლ ჩიქოვანისა. ეს უკანასკნელი წერს, რომ სამეგრელოს მთავარმა „მე დამადგინაო ეკლესიისა და მოხარისხედ... ვითარცა იყო უწინარესვე სამურზაყანო აფხაზეთსაც ვმწყსიდი და ვიღვწვოდი რათა სარწმუნოება განმრავლებით ერთა შორის გებულ იყო“.
ამრიგად, ირკვევა რომ მას შემდეგ რაც გააფსარებულ წარმართობაზე მიმძლავრებულ აფხაზთა მიზეზით დრანდის, მოქვისა და ბედიის საეპისკოპოსოები გაუქმდა, სამურზაყანოც ცაიშელის სამწყსოდ ქცეულა.
ცაიშის საეპისკოპოსოს გაუქმება
ცაიშელმა მიტროპოლიტმა გრიგოლ ჩიქოვანმა დატოვა ანდერძი, რომელშიც თავის მემკვიდრედ ცაიშის საეპისკოპოსო ტახტზე გამოაცხადა არქიმანდრიტი იოანე ჩიქოვანი. მაგრამ 1818 წელს საქართველოს საეგზარქოსომ გააუქმა ცაიშის ეპარქია და მისი ტერიტორია გააერთიანა სამეგრელოს ეპარქიაში. მიუხედავად ამისა, ერთი ხანი იოანე ჩიქოვანი მაინც ეპარქიის მმართველად იწოდებოდა. 1824 წლის 4 ოქტომბერს პეპუ ჩიჩუას მიერ ხობის ტაძრისათვის მიცემული შეწირულობის წიგნში მოწმედ დასახელებულთა შორისაა იოანე ცაიშელ ჩიქოვანი.
საეპისკოპოსო კათედრის გაუქმების შემდეგ, ცაიშის ტაძარი მონასტრად იქცა. ფრანგი მკვლევარი ჟიულ მურიე, რიმელმაც XIX საუკუნის 80–იანი წლების დამდეგს სოფელ–სოფელ აღწერა მთელი სამეგრელო, გვაუწყებს, რომ 1821 წლიდან 1879 წლამდე ცაიშის ეკლესია მონასტერს წარმოადგენდა, ახლა (ანუ 1883 წელს) ის ტაძარიაო, რომლის დეკანოზი ზუგდიდის მაზრის 20 ეკლესიას განაგებსო.
ეპისკოპოსები
thumb|250px|მიტროპოლიტი [[გერასიმე (მეუფე)|გერასიმე]] ცაიში, როგორც საეპისკოპოსო მოიხსენიება VI-VIII საუკუნეებიდან, მაგრამ X საუკუნემდე ცაიშელ ეპისკოპოსთა შესახებ არაფერია ცნობილი. პირველი ცაიშელი რომელიც ისტორიულ წყაროებშია მოხსენიებული, არის ეფრემი, რომლის სახელი დატანებულია ცაიშის დიდ საწინამძღვრო ჯვარზე. ხოლო შემდეგ ცაიშელ ეპისკოპოსთა ქრონოლოგიური სია ასეთი სახისაა:
ეპარქიის სიწმინდეები
left|thumb|300px|ყოვლადწმინდა ღმრთისმშობლის სამოსელი right|150px|წმინდა მარინეს მკლავი right|150px|წმინდა კვირიკეს ხელის მტევანი right|150px|წმინდა გიორგის ბარძაყის ძვლის ნაწილი right|150px|წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ძვლის ნაწილი ცნობილია, რომ საქართველოს სამოციქულო ეკლესია ოდითგანვე თაყ­ვანს სცემდა და სათუთად ეპყრობოდა მონასტრებში დაცულ სიწმინდე­ებს, მაგრამ დროთა განმავლობაში, გარეშე მტრების შემოსევებისა და შინა­განი შუღლის გამო ეკლესიის საგანძურთან ერთად სიწმინდეების უმეტე­სობა განადგურებულია, ნაწილი კი მუზეუმებსა და სხვა ადგილებში დამ­კვიდრებულა.
ამას ადასტურებს ზუგდიდის ისტორიულ მუზეუმში დაცული სიწმინ­დეები, რომლებიც ხობის ღმრთისმშობლის მიძინების ეკლესიიდან 1923-1936 წლებში შემოსულა და მუზეუმის საგანძურთა შორის დიდ იშვი­ათობას წარმოადგენს. ეს არის სახელგანთქმული კვართი ღმრთისმშობე­ლისა, რომელიც თავის დროზე დეკორით ყოფილა შემკობილი, მაგრამ დროთა განმავლობაში საღებავი გადასულა. ამჟამად იგი ტილოს წააგავს (ზომა 180 X 150 სმ.). აქვეა დაცული წმინდა მარინეს მკლავი უსამკაულოდ (აკლია დიდი თითი და საჩვენებელი თითის სახსარი), წმინდა კვირიკეს ხე­ლი (აკლია ორი თითი — პატარა და უსახელო), წმინდა გიორგისა და იოანე ნათლისმცემლის ძვლების ნაწილები.
წმინდა ნაწილები მოთავსებულია ვერცხლით მოჭედილ პატარა ზომის კუბოში, რომელიც ძლიერ დაზიანებულია. იგი გაკეთებულია ლევან II და­დიანის (1611-1657 წწ) დაკვეთით. არსებობს სხვადასხვა მოსაზრება ამ წმინდა ნაწილების საქართველოში მოხვედრის შესახებ: ერთი–ერთი ვარაუდით, ეს სიწმინდეები მე-15 საუკუნის და­საწყისშია ჩამოტანილი იერუსალიმიდან.
სქოლიო
*
1465
თარიღი უცნობია
*
ხოსე ვისენტე კუადრა
ხოსე ვისენტე კუადრა ლუგო (დ. 1812–გ. 1894), უფრო ცნობილია როგორც "ვისენტე კუადრა", იყო ნიკარაგუის მე-12 პრეზიდენტი; ნიკარაგუის კონსერვატული პარტიის წევრი.
ლუგო იყო ლილა აბაუნსას, ნიკარაგუის პირველი ქალბატონის, მშობლების წინაპარი.
კატეგორია:ნიკარაგუის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1812 კატეგორია:გარდაცვლილი 1894
გაეროს დამხმარე ორგანოები
გაეროს სისტემაში შედიან რიგი დამხმარე ორგანოებისა (ფონდები, პროგრამები, სააგენტოები, კომიტეტები, საბჭოები), რომლებიც შექმნილი არიან გენერალური ასამბლეის გადაწყვეტილებით და რომელთა მეშვეობით იგი კოორდინაციას უწევს გაეროს წესდებით განსაზღვრული ცალკეული საქმიანობების და ღონისძიებების განხორციელებას.
დამხმარე ორგანოები
ჩვეულებრივი შიმპანზე
ჩვეულებრივი შიმპანზე — ადამიანის მსგავსი მაიმუნის სახეობა. სახლობს აფრიკის სავანებსა და ტყეებში. გააჩნია 4 ქვესახეობა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ადამიანის მსგავსი მაიმუნები
იტოკორტოორმიიტი
იტოკორტოორმიიტი (Ittoqqortoormiit) — დასახლება გრენლანდიაში, სერმერსოოკის მუნიციპალიტეტში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 469 კაცს.
კატეგორია:გრენლანდიის დასახლებული პუნქტები
ტალ-კუსკაროვო
ტალ-კუსკაროვო (Тал Ҡусҡары; Тал-Кускарово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 464 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მაგნიტოგორსკი, რომელიც დაშორებულია 62 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (99%).
თბილისის სააპელაციო სასამართლო
თბილისის სააპელაციო სასამართლო — მეორე ინსტანციის სასამართლოა საქართველოს საერთო სასამართლოების სისტემაში, რომელიც განიხილავს საჩივრებს პირველი ინსტანციის (რაიონული (საქალაქო)) სასამართლოების მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებებზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განსჯადობა ვრცელდება აღმოსავლეთ საქართველოზე.
ისტორია
2005 წლის პირველ ნახევარში განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებების შესაბამისად, 1 ნოემბრიდან ამოქმედდა თბილისისა სააპელაციო სასამართლო. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ ჩაანაცვლა მანამდე მოქმედი თბილისის საოლქო სასამართლო.
შენობა
სასამართლოს შენობა ოთხ სართულიანია. შენობა ფორმალურად დაყოფილია მოქალაქეთათვის განკუთვნილ და მოხელეთა სამუშაო სივრცეებად. შენობის მოქალაქეთათვის განკუთვნილი ნაწილი შედგება მისაღების, მოსაცდელისა და სხდომის დარბაზებისაგან.
სასამართლო რეფორმის ფარგლებში სასამართლოს შენობას ჩაუტარდა სრული რეკონსტრუქცია. სასამართლო სხდომის დარბაზები აღჭურვილია აუდიო ოქმის წარმოების, ვიდეოკონფერეციისა და ვიზუალური პრეზენტაციის სისტემებით.
სტრუქტურა
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ხელმძღვანელობს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მოქმედი თავმჯდომარეა მოსამართლე ვალერი ცერცვაძე.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოსამართლო კორპუსი შედება 3 პალატისა და 1 კოლეგიისაგან:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს აპარატს ხელმძღვანელობს სასამართლოს მენეჯერი. სასამართლოს აპარატის სტრუქტურა შემდეგნაირია:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოში დასაქმებული არიან იურისტები, თარჯიმნები, კურიერები, მძღოლები, პროგრამისტები და ა.შ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოში მართლმსაჯულებას აღასრულებს 40 მოსამართლე და დასაქმებული არის 201 საჯარო მოსამსახურე.
სასამართლო რეფორმა
თბილისის სააპელაციო სასამართლო აქტიურად არის ჩართული სასამართლო რეფორმის პროცესში. სასამართლო მოწოდებულია ხელი შეუწყოს მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის, მოქალაქეთა მომსახურების მაღალი ხარისხისა და იურიდიულ განათლების განვითარებას.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოში შეიქმნა შემდეგი პროდუქტები:
და ა.შ.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სააპელაციო სასამართლოები
ლუიჯი ბოკერინი
ბიოგრაფია
ცამეტი წლისას მშობლიურ ქალაქ ლუკაში გამოდიოდა კონცერტებზე, როგორც ვიოლონჩელისტი. მოგვიანებით უკრავდა ლუკას თეატრის ორკესტრში. თავისი ხელოვნების საჩვენებლად იმოგზაურა ევროპის ქვეყნებში. იყო ვენაში, პარიზში. ამავე დროს დაიწყო თავისი კომპოზიტორული მოღვაწეობა.
შემოქმედება
ბოკერინის აქვს დიდი შემოქმედება. მათ შორის რამდენიმე ორატორია, კანტატა, მესა და ოპერა. მთავარ ადგილს მის შემოქმედებაში იკავებს ინსტრუმენტალური მუსიკა (450-მდე ნაწარმოები).
ბოკერინის ნაწარმოებებმა იმოქმედა ვენის კლასიკოსებზე, მათ შორის მოცარტზე.
მთავარი ნაწარმოებები
კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 1743 კატეგორია:გარდაცვლილი 1805
კეწერასებრნი
კეწერასებრნი (Empetraceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ზომიერი ჰავის ზონაში, არქტიკასა და ანტარქტიკაში.
მახათასებრნი
მახათასებრნი (Gasterosteidae) — თევზების ოჯახი მახათასნაირთა რიგისა. შეიცავს 5 გვარის 12 სახეობას. გავრცელებულია ევროპის, აზიის, ჩრდილოეთ ამერიკის და ჩრდილოეთ აფრიკის ზღვების მომლაშო და მტკნარ წყლებში.ყოფილ სსრკ-ში გვხვდება ზღვის ანუ გრძელფარფლი მახათა (Spinachia spinachia), მცირე მაზათა (Pungitius pungitius) და სამნემსა მახათა (Gasterosteus aculeatus), რომლებიც საქართველოშიც მოიპოვება შავი ზღვის სანაპიროებთან. იგი შედის რიონის, ხობისწყლის, ენგურის შესართავებში. გვხვდება აგრეთვე პალიასტომისა და სკურჩის ტბებში. მახათასებრთა სხეულის სიგრძე 3-20 სმ აღწევს. გამრავლების პერიოდში მამლები აგებენ ბუდეს, რომელშიც 2-3 დედალი დებს ათასამდე ქვირითს. იკვებებიან კიბოსნაირებით, მწერების მატლებით, ქვირითით და თევზის ლარვებით, რითაც გარკვეულ ზიანს აყენებენ თევზის მეურნეობას. მცირე სარეწაო მნიშვნელობა აქვთ. ზოგან სამნემსას დიდი რაოდენობით იჭერენ.
კეწერასებრნი
შეიცავს 3 გვარს: ცერატიოლას (Ceratiola 1 სახეობა), კორემას (Corema 2 სახეობა) და კეწერას (16 სახეობა). მარადმწვანე ქონდარი ბუჩქებია. საქართველოში გვხვდება ამ ოჯახის 1 გვარი — კეწერა. კულტივირებულია   Corema album.
ლიტერატურა
*
მოვლენა
მოვლენას აქვს ბევრი მნიშვნელობა:
მოვლენა
სამყაროში ყველაფერი იცვლება. დედამიწა მოძრაობს მზის ირგვლივ, დღეს ცვლის ღამე, მდინარეები მიედინებიან, შრებიან ზღვები და ტბები, ლითონები იჟანგებიან, რძე იჭრება, მწიფდება ხორბლის თავთავი, ბერდება ადამიანი და ა.შ. უთუოდ, ჩვენს ირგვლივ და ჩვენშიც ხდება ცვლილებები. „ყველაფერი მიედინება, ყველაფერი იცვლება“ — ამბობდნენ ძველი ფილოსოფოსები.
მოვლენა ეწოდება სამყაროში მიმდინარე ყველანაირ ცვლილებას.
ცხრათა წესი
„ცხრათა წესი“ (The Law of Nines) — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. წიგნი გამოვიდა 2009 წლის 18 აგვისტოს. Times-ის ბესტსელერების სიაში იგი გამოსვლისთანავე #10 პოზიციაზე მოხვდა.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული რომანები კატეგორია:ჭეშმარიტების მახვილი კატეგორია:ფენტეზი რომანები კატეგორია:2009 წლის რომანები
ლორიანი (საფეხბურთო კლუბი)
საფეხბურთო კლუბი ლორიან-ბრეტან სუდი (Football Club Lorient-Bretagne Sud), არის საფრანგეთის საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ლორიანიდან, ბრეტანი, დაარსდა 1926 წელს. 2005-06 წლებში კლუბი საფრანგეთის მაორე დივიზიონში გამოდიოდა. 2006-07 წლების სეზონში კი კვლავ უმაღლეს დივიზიონს დაუბრუნდა.
კლუბის ყველაზე დიდი მიღწევა საფრანგეთის თასის აღებაა 2002 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის საფეხბურთო კლუბები
Lasioglossum meritum
Lasioglossum meritum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1924 წელს.
სქოლიო
meritum
აზერბაიჯანის სახელმწიფო ყარაბაღის ისტორიის მუზეუმი
აზერბაიჯანის სახელმწიფო ყარაბაღის ისტორიის მუზეუმი (Azərbaycan Dövlət Qarabağ Tarixi Muzeyi) — 1991 წელს დაარსდა შუშაში და 1992 წელს შუშის ოკუპაციის გამო შეწყვიტა საქმიანობა. ოკუპაციის შემდეგ სომეხი დამპყრობლების მიერ მუზეუმის 1000-მდე ექსპონატი გაძარცვეს.
ისტორია
აზერბაიჯანის ყარაბაღის სახელმწიფო ისტორიის მუზეუმი შუშაში 1991 წლის თებერვალში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს დაკვეთით დაარსდა. მუზეუმის შექმნის ეტაპზე ჩამოყალიბდა 550-მდე ექსპონატი, დამტკიცდა საშტატო მაგიდა. თავდაპირველად მუზეუმისთვის ფირუდინ ბეი ქოჩარლის სახლი იყო გამოყოფილი, მოგვიანებით კი მუზეუმი დროებით ფუნქციონირებდა საკურორტო სანატორიუმის გაერთიანებაში შემავალ ერთ-ერთ შენობაში. მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო ემინ აღაევი. 1992 წლის 8 მაისს სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ქალაქ შუშას ოკუპაციის შედეგად მუზეუმის ათასამდე ექსპონატი განადგურდა და ის, რისი ამოღებაც შესაძლებელი იყო, გადაიტანეს. ოკუპაციის შემდეგ სომხებმა გაძარცული სამუზეუმო ნივთები მსოფლიო საზოგადოებას სომხური მატერიალური კულტურის ნიმუშად წარუდგინეს და რიგ ქვეყანაში გამოფინეს.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
ვარლამ ხუროძე
ვარლამ ადამის ძე ხუროძე, (ფსევდონიმი მალაქიაშვილი) (დ.   13 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 1 ოქტომბერი], 1883, მათხოჯი, ხონის რაიონი ―   გ.  10 ივნისი, 1939, თბილისი) —  ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი, პედაგოგი. სკკპ წევრი 1905-იდან.
ბიოგრაფია
წარმოსახულია რევოლუციამდელი გლეხობის გაჭირვებული ცხოვრება, რევოლუციური-განმათავისუფლებელი ბრძოლა, დახატულია თავდადებულ რევოლუციონერთა სახეები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1882 კატეგორია:გარდაცვლილი 1939 კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები ვ
ალეუტური ენა
ალეუტური ენა — ალეუტების ენა. ესკიმოსურ-ალეუტურ ენებს ეკუთვნის.
მსოფლიოს ჩემპიონატი ხელბურთში ქალთა შორის
1956 წლის კონგრესზე ხელბურთის საერთაშორისო ფედერაციამ გადაწყვიტა ჩაეტარებინა მსოფლიოს ჩემპიონატი ხელბურთში ქალთა შორის. პირველი ჩემპიონატი 1957 წელს გაიმართა. თავიდან არ იყო ჩემპიონატების ჩატარების მუდმივი ციკლი. 1978 - 1990 წლებში ჩემპიონატები ჩატარდა ოთხწლიანი ციკლით1993 წლიდან კი ტარდება ორწლიანი ციკლით. ისევე როგორც ვაჟებში, აქაც ტონს ევროპელები იძლევიან, თუმცა მეოცე საუკუნის ბოლო წლებში სამხრეთ კორეელებმა მოახერხეს მათთვის წინააღმდეგობის გაწევა და ერთხელ მოიგეს კიდეც ჩემპიონატი. თავდაპირველად ლიდერობდნენ ჩეხი, რუმინელი და უნგრელი ხელბურთელები გერმანიის გაერთიანებამდე ძლიერი გუნდი ჰყავდათ აღმოსავლეთ გერმანელებს. მერე დაწინაურდა სსრ კავშირის ნაკრები გუნდი. ბოლო წლებში მოწინავე პოზიციებზე გავიდნენ დანიელები, ნორვეგიელები, რუსები და უნგრელები. სტაბილურად კარგი გუნდები ყავთ სერბებს, გერმანელებს და ფრანგებს. აქაც, ისევე როგორც ვაჟებში ყველა დიდი ტურნირის მოგებაზე 5-6 გუნდი აცხადებს სერიოზულ პრეტენზიას.
ჩემპიონები და პრიზიორები, ქალები
! style="background: #ddffdd;"|# ! s! style="background: #ddffdd;"|წელი ! s! style="background: #ddffdd;"|ჩატარების ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|მონაწილეთა რაოდენობა ! s! style="background: #ddffdd;"|პირველი ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|მეორე ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|ფინალური მატჩის შედეგი ! s! style="background: #ddffdd;"|მესამე ადგილი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხელბურთი კატეგორია:საერთაშორისო ტურნირები ხელბურთში
კანგილინგუიტი
კატეგორია:გრენლანდიის დასახლებული პუნქტები
ბაქოს სახანო
ბაქოს სახანო (, باکی خانلغی) ― თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე არსებული ავტონომიური მუსლიმური სახანო 1747-1806 წლებში, ირანული სუვერენით. თავდაპირველად იგი სეფიანების იმპერიის პროვინცია იყო, ფაქტობრივი დამოუკიდებლობა კი ნადირ-შაჰის მკვლელობის შემდეგ მოიპოვა, რაც ირანში ცენტრალური ხელისუფლების საგრძნობლად შესუსტებით იყო გამოწვეული. არსებობა შეწყვიტა რუსეთის იმპერიაში შესვლის შემდეგ, რის შემდეგაც ამ ტერიტორიაზე ბაქოს მაზრა შეიქმნა.
ისტორია
უკვე 1804 წელს დაიწყო რუსეთ-სპარსეთის კიდევ ერთი ომი, რამაც ბაქოს სახანო ერთობ რთულ სიტუაციაში ჩააყენა. 1806 წლის იანვარში რუსებმა გენერალ პავლე ციციანოვის თაოსნობით ალყა შემოარტყეს ბაქოს. დაცემისთვის განწირული ქალაქის გასაღების გადაცემისას ჰუსეინ ყული-ხანის ბიძაშვილმა ციციანოვს ესროლა და ადგილზევე მოკლა. უმეთაუროდ დარჩენილმა რუსებმა უკან დაიხიეს. თავდაპირველად მათ ქალაქის აღება ერთი წლით გადადეს, თუმცა იმავე წლის ოქტომბერში გენერალ ბულგაკოვის მეთაურობით რუსებმა ბაქო აიღეს. ჰუსეინ ყული-ხანი შუა ალყისას გაიქცა და, მიუხედავად იმისა, რომ ბაქოს დაპყრობის შემდეგ რუსებმა სახანო გააუქმეს და იგი ბაქოს მაზრის სახით შეიყვანეს იმპერიის შემადგენლობასი, იგი თავს მაინც მის ხანად აცხადებდა. მხოლოდ 1813 წელს გაფორმებულ გულისტანის ხელშეკრულებაში აღიარა სპარსეთმა ბაქოს სახანოს რუსეთის შემადგენლობაში შესვლა და უარი თქვეს ყველანაირ პრეტენზიაზე.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:კავკასიის სახანოები კატეგორია:ბაქოს ისტორია
ანტიპოდები
thumb|330px|მსოფლიოს რუკა — ანტიპოდები ანტიპოდები (ბერძნ. antipodes – სიტყვასიტყვით – ერთმანეთისაკენ ფეხებით მიქცეულნი; <ანტი... და pous, podos – ფეხი) — დედამიწის დიამეტრულად (180°-ით) საწინააღმდეგო პუნქტების მცხოვრებნი. მრავალსაუკუნოვანი დავა ანტიპოდების არსებობის შესახებ დაკავშირებულია დედამიწის სფერული ფორმისა და დედამიწის მიზიდულობის შემეცნების ისტორიასთან.
ანტიკურ სამყაროში გავრცელებულ მოსაზრებას ანტიპოდების არსებობის შესახებ არ იზიარებდნენ ლუკრეციუსი, პლინიუს უფროსი, პლუტარქე. ადრინდელ ქრისტიანულ ეპოქაში კიდევ უფრო გამწვავდა ეს საკითხი: „ეკლესიის მამები“ (ლაქტანციუსი, ავგუსტინე) კატეგორიულად უარყოფდნენ ანტიპოდების რეალობას.
შუა საუკუნეებში ეს უარყოფა საეკლესიო დოგმის სტატუსად იქცა. ანტიპოდების მომხრეებს მწვალებლებად აცხადებდნენ. დავას ბოლო მოუღო XV-XVI სს. დიდმა გეოგრაფიულმა აღმოჩენებმა (ქრისტეფორე კოლუმბის, ფერნანდო მაგელანისა და სხვ.).
ანტიპოდური წერტილების კოორდინატები შეიძლება გამოითვალოს შემდეგი ფორმულით:
,
სადაც \varphi — განედი, \theta — გრძედი; ნიშანი ' აღნიშნავს გადასვლას განედისა და გრძედის საპირისპირო ნახევარსფეროზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია კატეგორია:ანტიკური ფილოსოფია კატეგორია:შუა საუკუნეების გეოგრაფია
ადვექცია
ადვექციისგან განსხვავებით ჰაერის ვერტიკალური მიმართულებით გადადგილებას კონვექციას უწოდებენ. ზოგჯერ შესაძლებელია ჰაერის ცალკეული თვისების ადვექცია, მაგ., შინაგანი ენერგიის ადვექცია, ჰაერის ენტალპიის (სითბო, სიცივე) ადვექცია, წნევის ადვექცია და სხვ.
დიდ როლს თამაშობს მეტეოროლოგურ პროცესებში და გავლენას ახდენს ამინდზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:მეტეოროლოგია
სერამი (კუნძული)
300px|thumb| სერამის რუკა სერამი (Ceram) — კუნძული მალაის არქიპელაგის აღმოსავლეთ ნაწილში, მოლუკის კუნძულთა ჯგუფში. ინდონეზიის ტერიტორიაა. ფართობი — 17,1 ათასი კმ², მიმდებარე კუნძულებიანად 18,7 ათასი კმ². ზედაპირი მთიანია. სიმაღლე — 3019 მ-დე (მთა ბინაია). დაბლობს უჭირავს სანაპიროს ვიწრო ზოლი. ჰავა ნოტიო ეკვატორულია. ჰაერის ტემპერატურა მთელი წლის მანძილზე 25-27 °C-ა. ნალექები 2000-4000 მმ წელიწადში. ხარობს ნოტიო სუბტროპიკული ტყე, სამხრეთით მუსონური ზაფხულმწვანე ტყის უბნებია. კუნძულზე არის ქოქოსისა და სოგოს პალმის, პილპილის, შაქრის ლერწმის, დარიჩინის, ყავის, კაკაოს, მანგოს პლანტაციები. მოსახლეობა მისდევს თევზჭერას. ჩრდილოეთ ნაპირზეა ნავსადგური ვაჰაი.
კატეგორია:ინდონეზიის კუნძულები კატეგორია:სერამი (კუნძული) კატეგორია:მოლუკის კუნძულების გეოგრაფია
შავსახიანი შიმპანზე
შავსახიანი შიმპანზე — შიმპანზეს სახეობა. ძირითადად სახლობს გაბონში, კამერუნსა და კონგოს რესპუბლიკაში. ამ სახეობის მცირე რაოდენობა სხვა რეგიონებშიც სახლობს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ადამიანის მსგავსი მაიმუნები
ოზურგეთის განძი
ოზურგეთის განძი — ევროპული ვერცხლის მონეტების განძი (414 ცალი). აღმოჩნდა 1953 წელს ქალაქ ოზურგეთში (ყოფილი მახარაძე).
ავსტრიული ტალერები მოჭრილია ერცჰერცოგების ფერდინანდის (1564-1595), მაქსიმილიანის (1612-1618), ლეოპოლდის (1619-1632) და იმპერატორების რუდოლფ II (1576-1612) და ფერდინანდ II (1619-1637) სახელით სხვადასხვა ზარაფხანაში. ვენეციური დუკატო ვენეციის დოჟს პასკუალე ჩიკონიას (1587-1595) განეკუთვნება. ტოსკანური ტალერები დიდი ჰერცოგების ფერდინანდ I (1587-1608), კოზიმო II (1608-1621) და ფერდინანდ II (1621-1670) მედიჩების სახელითაა გამოშვებული. ესპანური პესოები ფილიპე II (1556-1598), ფილიპე III (1598-1621) და ფილიპე IV (1621-1665) განეკუთვნება და მოჭრილია ესპანეთსა (სევილია, სეგოვია) და ამერიკაში (მექსიკა, პერუ). განძის ყველაზე გვიანდელი მონეტა მოჭრილია 1628 წელს. ე. ი. განძი დაფლულია XVII საუკუნის 20-იანი წლების შემდეგ.
საქართველოს ტერიტორიაზე ტალერული მონეტების ასეთი დიდი განძის აღმოჩენა მოწმობს, რომ ევროპული ვერცხლის მონეტები მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა საქართველოს ფულად მიმოქცევაში.
ოზურგეთის განძის 270 ცალი მონეტა დაცულია აკადემიკოს ეროვნულ მუზეუმში, 144 ცალი - ოზურგეთის ისტორიულ მუზეუმში.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
აკარიგუა
აკარიგუა (Acarigua) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ვენესუელაში, პორტუგესის შტატის ჩრდილოეთ ნაწილში, პაესის მუნიციპალიტეტის ცენტრი. დაარსდა 1620 წლის 29 სექტემბერს. ქალაქი ცნობილია როგორც „ვენესუელის აგრარული დედაქალაქი“. წარმოადგენს შტატის უდიდეს და ქვეყნის დასავლეთ-ცენტრალური რეგიონის მეორე უდიდეს ქალაქს, ასევე ლიანოსის რეგიონის მთავარ კომერციულ ცენტრს. წარსულში ის პორტუგესის დედაქალაქი იყო. ემეზობლება ქალაქი არაურე.
2008 წლის მონაცემებით, აკარიგუის მოსახლეობა 208 495 ადამიანს შეადგენს.
სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
ტაშბულატოვო
ტაშბულატოვო (Ташбулат; Ташбулатово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 277 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 46 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტაშბულატოვო, რომელიც დაშორებულია 7 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (97%).
სქოლიო
კატეგორია:აბზელილოვოს რაიონის სოფლები
ცენტრალურ ალასკური იუპიკური ენა
ცენტრალურ ალასკური იუპიკური, (აგრეთვე ცნობილი როგორც იუპიკი, ცენტრალური იუპიკი ან იუგტუნი) — იუპიკების ხალხის ერთ ერთი ენა. გავრცელებულია ალასკის დასავლეთ სანაპიროზე, მდინარეების კუსკოკუიმისა და იუკონის ხეობებში.
სქოლიო
კატეგორია:ესკიმოსურ-ალეუტური ენები
1466
თარიღი უცნობია
*
სევანი (ქალაქი)
სევანი — ქალაქი (1961-მდე დაბა) სომხეთში. სევანის ტბის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე. სევანის რაიონის ცენტრი. ქალაქში არის რკინიგზის სადგური, საავტომობილო გზების კვანძი. ერევნიდან 63 კილომეტრში. არის შემსრულებელი მექანიზმების, მინის ელექტროსაიზოლაციო, თამბაქოს საფერმენტაციო, და სხვა ქარხნები. ინდუსტრიულ-ტექნოლოგიური ტექნიკუმი.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
კვებეკის დანებება
კვებეკის დანებება — კვებეკის აღება მოხდა 1629 წელს ინგლის-საფრანგეთის ომის დროს (1627–1629). ეს ყველაფერი მოახერხეს ინგლისელმა ჯარისკაცებმა, დევიდ კირკის მეთაურობით, რომლებმაც ქალაქს საკუთარ მარაგთან წვდომის უფლება არ მისცეს.
წინა მოვლენები
იგი დაიწყო 1627 წელს დევიდ კირკის მამასთან ერთად, როდესაც რამდენიმე ლონდონელმა ვაჭარმა ჩამოაყალიბა ავანტიურისტთა კომპანია კანადაში, რათა განევითარებინა ვაჭრობა და დასახლება, მოგების მიზნით მდინარე წმინდა ლოურენსზე. კერძო ინვესტორებისგან შემდგარი ჯგუფი, დაქირავებული იყო მეფისგან, როგორც ინგლისის გავლენის გაფართოების საშუალება საძიებო და კოლონიალურ განვითარებაში. როდესაც ინგლის-საფრანგეთის ომი დაიწყო იმავე წელს, კომპანიამ დააფინანსა ექსპედიცია, რომელიც ინგლისის ჩარლზ I-ის მიერ იყო დაკვეთილი, რათა ფრანგები გადაესახლებინათ კანადიდან. ფრანგებს ჰქონდათ დასახლებები მდინარე წმინდა ლავრენტზე.
მისი ძმების ლუისის, თომას, ჯონის და ჯეიმსის თანხლებით (ზოგჯერ ჩაწერილია როგორც ჯარვისი), დევიდ კირკი გაემგზავრა სამი გემით, სავარაუდოდ ფლოტთან ერთად, რომელიც დასახელებულებს მიჰყავდათ სერ უილიამ ალექსანდრეს კოლონიზაციის პროექტის ფარგლებში, ჩარლზფორტში, აკადიაში.
კამპანია
კირკე შესაძლოა შეჩერებულიყო ფერილენდში, ჯორჯ კალვერტის კოლონიაში, პირველი ბარონი ბალტიმორი ნიუფაუნდლენდის აღმოსავლეთ სანაპიროზე ავალონის ნახევარკუნძულზე. კირკეს ექსპედიცია გაემგზავრა პორტ როიალში, რომელსაც ისინი გამოიყენებდნენ როგორც ბაზას. ძალებმა გადაცურეს მდინარე სენტ ლოურენსზე და დაიკავეს ტადუსაკი, კვებეკიდან ჩრდილოეთით 160 კილომეტრში. კირკემ სასწრაფოდ დაანგრია საფრანგეთის დასახლება, შემდეგ გარდაიცვალა და იგივე გააკეთა კაპ ტოურმენში.
წმინდა ლავრენტის ბლოკადა
კირკემ მოაწყო ბლოკადა, რათა გაენადგურებინა ნებისმიერი ფრანგული ხომალდი, რომელიც შევიდოდა მდინარეში, ეს მდინარე ამარაგებდა კვებეკს. სურსათის გემი დაიპყრეს და კირკემ გაგზავნა ბასკი მეთევზეები, როგორც ემისრები ლიდერ სამუელ დე შამპლენთან, რათა მოეთხოვათ მისთვის ციხე-ქალაქის დათმობა. შამპლენმა უარყო მოთხოვნა, რადგან იგი ელოდა შვებას საფრანგეთისგან, კირკემ კი გადაწყვიტა თავდასხმა განეხორციელებინა. ზამთრის დაწყებისთანავე კირკეს ხომალდები ინგლისში დაბრუნდნენ, მაგრამ გზაზე ისინი შეხვდნენ საფრანგეთის მომარაგების ფლოტს ადმირალ კლოდ როკემონ დე ბრისონის მეთაურობით. ინგლისელებმა ხელში ჩაიგდეს ფრანგული ხომალდები ხანმოკლე ბრძოლის შემდეგ.
შემდეგ
მიღწეულით აღფრთოვანებულმა სამუელ დე შამპლენმა მიმართა გვირგვინის წერილების პატენტს, რათა მათ მიეცათ ვაჭრობისა და კანადაში დასახლების უფლება, წმინდა ლოურენსის გასწვრივ. სერ უილიამ ალექსანდრე ჩიოდა, რომ ასეთი პატენტი არღვევდა 1627 წლის თებერვალში შოტლანდიის დიდი ბეჭდით მიღებულ გადაწყვეტილებას და ადგილი ჰქონდა მიწის უკანონოდ მისაკუთრებას. ორი ჯგუფი კომპრომისზე წავიდა ძალების გაერთიანებით. ალექსანდრე დააარსებდა ანგლო-შოტლანდიურ კოლონიას ტადუსაკში, რომელიც დაიიკავებდა მთელ მიწას ათი ლიგის ფარგლებში მდინარის ორივე მხარეს, ხოლო კომპანიას ექნებოდა თავისუფალი ვაჭრობისა და ნავსადგურებით სარგებლობის უფლება.
თუმცა, შამპლენი ამტკიცებდა, რომ ინგლისის მიწების წართმევა უკანონო იყო, რადგან ომი უკვე დასრულებული იყო. ის ყველაფერს ცდილობდა საფრანგეთში, რათა მიწები დაებრუნებინა. ინგლის-საფრანგეთის ომიდან მათი გასვლის შესახებ მიმდინარე მოლაპარაკებების ფარგლებში, 1632 წელს ინგლისელი ჩარლზ I დათანხმდა მიწების დაბრუნებას, იმის სანაცვლოდ, რომ ლუი XIII გადასცემდა მათ თავისი ცოლის სათავნოს. ამ პირობებს ხელი მოეწერა კანონში სენ-ჟერმენ-ან-ლეის ხელშეკრულებით. მიწები კვებეკსა და აკადიაში დაუბრუნდა ფრანგულ კომპანიას, სახელად ასი თანამოაზრე, რომელმაც დაკარგა საწყისი ინვესტიციის 90% ფლოტის დაკარგვით.
ვინაიდან ძმები კირკები დაიბადნენ და გაიზარდნენ საფრანგეთში, მათი ქმედება იქ ღალატად ითვლებოდა. პარიზში ძმები კირკების ფიგურა დაწვეს, როდესაც საფრანგეთის დამარცხების ამბავმა დედაქალაქამდე მივიდა. ინგლისში 1631 წლის 1 დეკემბერს კლარენსუს მეფის მიერ ძმებ კირკებს მიენიჭათ კანტონი, როგორც მათი არსებული გერბების (თითოეული სათანადოდ განსხვავებული) გამაძლიერებელი. კირკე რაინდად აკურთხეს 1633 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:კანადის ბრძოლები კატეგორია:ინგლისის ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:კვებეკის ისტორია
კეისრის თერმები (ტრირი)
კეისრის თერმები, ან კეისრის აბანოები არის რომაელთა საცურაო და საბანაო შენობა-ნაგებობის ნანგრევები. ეს ნანგრევები დღესაც შთამბეჭდავ სანახაობას წარმოადგენს. კეისრის თერმები, ან აბანოები რომაული ტრირის სხვა ღირსშესანიშნაობებთან ერთად უკვე რა ხანია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებს მიეკუთვნება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტრირი კატეგორია:გერმანიის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
რობერტო საკასა
რობერტო საკასა სარია (დ. 1840–გ. 1896), იყო ნიკარაგუელი მედიკოსი, პოლიტიკოსი და ნიკარაგუის 44-ე პრეზიდენტი. ხოსე ვისენტე იყო ნიკარაგუის კონსერვატული პარტიის წევრი.
იგი იყო ხუან ბატისტა საკასა მენდესისა და კასიმირა სარია მონტეალეგრეს შვილი. საკასა იყო ნიკარაგუის მე-17 და 67-ე პრეზიდენტების სილვესტრე სელვა საკასასა და ბენხამინ ლაკაიო საკასას ნათესავი.
პოლიტიკური კარიერა
საკასას, რომელიც იყო კონსერვატული პარტიის წევრი, ჰქონდა არაერთი პრობლემა. ამათგან ყველაზე მთავარი იყო განხეთქილება კონსერვატული პარტიის რიგებში. 1893 წელს იფეთქევს ამბოხი ყოფილი პრეზიდენტის ხოაკინ სავალას წამოწყებით, რომელსაც გაუძღვება ლიბერალი ხოსე სანტოს სელაია. ამბოხება გაიმარჯვებს და დასრულდება კონსერვატორების 35 წლიანი მმართველობა ნიკარაგუაში.
ქორწინება და შთამომავლობა
რობერტო საკასა დაქორწინდება თავის ბიძაშვილზე, ანხელა საკასა კუადრაზე და ჰყავდა შვილები:
კატეგორია:ნიკარაგუის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1840 კატეგორია:გარდაცვლილი 1896
Lasioglossum merosum
Lasioglossum merosum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1924 წელს.
სქოლიო
merosum
ბერინგის სრუტე
მინი|250პქ|ბერინგის სრუტის თანამგზავრული ფოტო ბერინგის სრუტე (Берингов пролив) — სრუტე აზიის კონტინენტის უკიდურეს აღმოსავლეთს, დეჟნევის კონცხსა და ჩრდილოეთ ამერიკის უკიდურეს დასავლეთს — ალასკის ნახევარკუნძულის უელსის პრინცის კონცხებს შორის. სრუტე პოლარული წრისგან ოდნავ სამხრეთით მდებარეობს.
დასავლური შიმპანზე
დასავლური შიმპანზე ან დასავლეთ აფრიკული შიმპანზე (Pan troglodytes verus) — ჩვეულებრივი შიმპანზეების ქვესახეობა. ის ბინადრობს დასავლეთ აფრიკაში, კერძოდ, კოტ-დ’ივუარსა და გვინეაში.
ბერინგის სრუტე
ბერინგის სრუტე არაერთელ გამხდარა მეცნიერთა კვლევის ობიექტი, იმ მოსაზრებიდან გამომდინარე, რომ აზიიდან ჩრდილოეთ ამერიკაში ადამიანები სწორედ ამ სრუტის გავლით, ე. წ. „მიწის ხიდის“ საშუალებით გადავიდნენ, როდესაც აქაურობა ყინულებით ჩაიხერგა და ოკეანის დონე საგრძნობლად დაეცა.
დასავლური შიმპანზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პრიმატები
კაპისილიტი
კაპისილიტი (Kapisillit) — დასახლება გრენლანდიაში, სერმერსოოკის მუნიციპალიტეტში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 86 კაცს.
კატეგორია:გრენლანდიის დასახლებული პუნქტები
ბერინგის სრუტე
სრუტის სიგანე დაახლოებით 85 კმ-ია, საშუალო სიღრმე 30-49 მეტრი. ერთმანეთთან აერთებს ჩუკოტკის ზღვას (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის ნაწილი) და ბერინგის ზღვას (წყნარი ოკეანის ნაწილი). მიუხედავდა იმისა, რომ სრუტეში პირველად სიმონ დეჟნიოვმა გაიარა 1648 წელს, მას სახელი მაინც დანიელი მკვლევრის, ვიტუს ბერინგის პატივსაცემად ეწოდა, რომელმაც აქ 1728 წელს გაიარა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის სრუტეები
მიხეილ იაკუშინი
მიხეილ იაკუშინი (Михаил Иосифович Якушин; დ. 15 ნოემბერი, 1910, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია — გ. 3 თებერვალი, 1997, მოსკოვი, რუსეთი) — რუსი ფეხბურთელი და ჰოკეისტი, ასევე ფეხბურთის მწვრთნელი. მოსკოვის „დინამოს“, თბილისის „დინამოს“ და სსრკ–ს ეროვნული ნაკრების ლეგენდარული მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1940). საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1957).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1910 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1997 კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები კატეგორია:ვაგანკოვოს სასაფლაოზე დაკრძალულები კატეგორია:რუსი ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები კატეგორია:მოსკოვის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:რუსი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:თბილისის დინამოს მწვრთნელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მწვრთნელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:რუსეთის მეგობრობის ორდენის კავალრები
ენა (დეპარტამენტი)
ენა — დეპარტამენტი საფრანგეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, პიკარდიაში.
ისტორია
ენა არის იმ 83 დეპარტამენტიდან ერთ-ერთი, რომლებიც შეიქმნა საფრანგეთის რევოლუციის დროს 1790 წლის 4 მარტს.
გეოგრაფია
ენის ფართობია 7 369 კმ². 1999 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობა 535 489 ადამიანს შეადგენს და მას 46-ე ადგილი უკავია, დეპარტამენტში მცხოვრებთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 73 ადამიანს.
აქ ყველაზე გავრცელებული ენაა ფრანგული. ენას მმართველია ივ დოდინი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის დეპარტამენტები
კოდექს ალიმენტარიუსი
„კოდექს ალიმენტარიუსი“ (ლათინურიდან Codex Alimentarius, რაც „საკვების კოდექსს“ ნიშნავს) არის საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების, ნორმების, სახელმძღვანელო მითითებების და რეკომენდაციების კრებული სურსათის შემადგენლობის, სურსათის წარმოების და უვნებლობის სფეროში.
კოდექს ალიმენტარიუსის ტექსტებს შეიმუშავებს, ინახავს და ავრცელებს სპეციალური კომისია — კოდექს ალიმენტარიუსის კომისია, რომელიც 1963 წელს დაფუძნდა სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის და მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მიერ. კომისიის მთავარ მიზანს სურსათის მომხმარებელთა ჯანმრთელობის დაცვა წარმოადგენს. მისი მიზნებია აგრეთვე სამართლიანობის და საერთაშორისო ვაჭრობის დაცვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი
უდევალა
უდევალა (Uddevalla) — ქალაქი შვედეთში, ვესტრა-გეტლანდის ლენში. თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 31 212 ადამიანს შეადგენს. მდებარეობს ბიფიორდენის უბესთან, სკაგერაკის სრუტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მისი პლაჟები გამოირჩევა ნიჟარების განსაკუთრებული სიუხვით.
უდევალას გააჩნია პატარა პორტი. ერთ დროს აქ ფუნქციონირებდა მსხვილი გემთსაშენი, რომელიც 1960 წელს ბოჰუსლენის ოლქში უდიდესი დამსაქმებელი იყო. მაგრამ, 1970-იან წლებში, შვედეთის ყველა გემთსაშენმა რეცესიამ განიცადა, 1985 წელს დაიხურა უდევალის საწარმოც.
ქალაქის სტატუსი უდევალამ 1498 წელს მიიღო, როდესაც ის დანიის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა. შუა საუკუნეებში ეს ქალაქი სავაჭრო გზაჯვარედინი იყო დანიას, შვედეთსა და ნორვეგიას შორის. ამავე პერიოდში, ის მძიმედ დაზიანდა დანია-შვედეთის ომების შედეგად, მაგალითად, 1519, 1564 , 1611 და 1644 წლებში ის გადაწვეს ხან დანიელებმა, ხანაც შვედებმა. 1658 წელს შედის შვედეთის შემადგენლობაში.
XVIII საუკუნეში ქალაქის აყვავების პერიოდი დეგბა, რაც უკავშირდება რკინის, ხე-ტყისა და თევზის მრეწველობა-ექსპორტს. მიუხედავად ამისა, ტროლჰეტანის არხის გახსნის შემდეგ, უდევალის მნიშვნელობა ეცემა, 1806 წლის გამანადგურებელი ხანძრის შემდეგ კი იგი თითქმის მთლიანად განადგურდა. განვითარების ახალი იმპულსი მხოლოდ XIX საუკუნის მიწურულს განოჩნდა — ტექსტილის წარმოება და გემთმშენებლობა.
1989 წელს ქალაქიში გაიხსნა კომპანია ვოლვოს საწარმო.
სქოლიო
კატეგორია:შვედეთის ქალაქები
დიმიტრი მაჩხანელი
დიმიტრი მაჩხანელი (ნამდვილი გვარი ნადირაძე) (დ. 11 იანვარი, 1861, ქვემო მაჩხაანი, სიღნაღის რაიონი ― გ. 16 ნოემბერი, 1903, იქვე) ― ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1861 კატეგორია:გარდაცვლილი 1903 კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
პონტოს სამეფო
მინიატიურა|250პქ|პონტოს სამეფოს მიერ დაკავებული ტერიტორია, მითრიდატეს პირველი ომის შემდეგ პონტოს სამეფო — ელინისტური სამეფო შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, მცირე აზიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ძირითადად დასახლებული იყო კაპადოკიელებით. შემდეგ თანდათან მიიერთა შავი ზღვის სანაპიროზე მცხოვრები ქართული (მეგრულ-ჭანური) ტომები: (კარდუხები, ხალიბები, სკვითინიები, მაკრონები, მოსინიკები, ტაოხები, ტიბარენები). არსებობდა ძვ. წ. 302-64 წლებში. დააარსა აქემენიდთა გვარის წარმომადგენელმა მითრიდატე II-მ (ხან მითრიდატე III-დ იხსენიება და ხან მითრიდატე I-ად). დასავლეთით ესაზღვრებოდა პაფლაგონია, ჩრდილოეთიდან შავი ზღვა, აღმოსავლეთით - კოლხეთი, სამხრეთით - არმენია, კაპადოკია და გალატია. დედაქალაქი იყო ამასია. ძირითადი ქალაქები იყო შავი ზღვის სანაპიროზე – სინოპი, ამისოსი, თემისკირა, პოლემონიონი, კოტიორა, ტრაპეზუნტი და სხვ. ქვეყნის შიგნით – ამასია, გაზელიონი, კომანა, ქაბეირა და სხვ. გაბატონებული კლასი ბერძნულ კულტურას, ენასა და დამწერლობას ითვისებდა.
მდიდარი იყო ხე-ტყით, მადნეულით (რკინა, სპილენძი, ვერცხლი), საძოვრებით, ნოყიერი ნიადაგით. განვითარებული იყო გემთმშენებლობა, მეტალურგია მიწათმოქმედება, მესაქონლეობა, მევენახეობა, მებაღეობა.
ისტორია
არიობარზანესა და მითრიდატე II-ის მმართველობის დროს (ძვ. წ. III ს.) პონტოს სამეფოს მძიმე ბრძოლა ჰქონდა გალატიასთან. პონტოს სამეფოს გაძლიერება იწყება ძვ. წ. II საუკუნეში ფარნაკე I-ის მმართველობის (ძვ. წ. 185-169 წწ.) დროს, რომელმაც ძვ. წ. 183 წელს ხელში ჩაიგდო სინოპი და ომი დაიწყო რომის მფარველობაში მყოფი პერგამონის სამეფოს წინააღმდეგ (ფარნაკეს ომი). მან წარმატებით დალაშქრა ბითინია, გალატია, პაფლაგონია და კაპადოკია. განმტკიცდა კულტურული და ეკონომიკური ურთიერთობა ათენსა და კ. დელოსთან.
ქვეყნის ძლიერებისთვის ბევრს ზრუნავდა მითრიდატე V ევერგეტი (ძვ. წ. 150-120 წწ.), რომელსაც რომთან „მოკავშირეობა და მეგობრობა“ ჰქონდა. შექმნა დაქირავებულთა ჯარი ბერძნების ყაიდაზე, ბერძენი მეთაურებით და საზღვაო ფლოტის მშენებლობას შეუდგა. გააფართოვა ურთიერთობები საბერძნეთთან, რომთან და შავი ზღვის კულტურულ ცენტრებთან.
პონტოს სამეფოს აყვავებისა და ძლიერების ეპოქა მითრიდატე VI ევპატორის (ძვ. წ. 120-63 წწ.) მეფობის ხანაა. მან მოახდინა საომარი ძალების რეორგანიზაცია და დაიწყო სახელმწიფოს საზღვრების გაფართოება. დაიპყრო ბოსფორის სახელმწიფო, აზოვის ზღვის აუზი, ტამანი და მდინარე ყუბანის ქვემო წელი.