cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Revolution (სიმღერა)
შთაგონებული 1968 წლის დასაწყისში არსებული პოლიტიკური პროტესტებით, ლენონის ტექსტები გამოხატავენ ეჭვს სხვადასხვა ტაქტიკის თაობაზე. როდესაც სინგლის ვერსია გამოვიდა აგვისტოში, პოლიტიკური მემარცხენეები თვლიდნენ, რომ იგი მათ პრინციპებს ეწინააღმდეგებოდა. ნოემბერში მისი ალბომთან ერთად გამოცემისას აშკარა იყო, რომ ლენონი არ იყო ბოლომდე დარწმუნებული ძალადობრივი პოლიტიკის თაობაზე - ფრაზა "count me out" (გამომრიცხეთ) ჟღერდა, როგორც "count me out, in" (გამომრიცხეთ, ჩამთვალეთ). 1987 წელს სიმღერა იქცა ჯგუფის პირველ ჩანაწერად, რომელიც ლიცენზიით გამოიყენეს სატელევიზიო რეკლამაში, თუმცა ჯგუფის დარჩენილმა წევრებმა სასამართლოში ამის გამო სარჩელი შეიტანეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:The Beatles-ის სიმღერები კატეგორია:1968 წლის სიმღერები კატეგორია:1968 წლის სინგლები კატეგორია:1985 წლის სინგლები
აღგიოლის ეროვნული პარკი
აღგიოლის ეროვნული პარკი (Ağ göl Milli Parkı) — ეროვნული პარკი აზერბაიჯანში. მდებარეობს აღჯაბედისა და ბეილაგანის რაიონებში.
ეროვნული პარკი შეიქმნა 2003 წელს აღგიოლის ეროვნული ნაკრძალისა და აღგიოლის აღკვეთილის ბაზაზე. მისი ფართობი 179.24კმ²-ია.
შექმნის მიზანი
ეროვნული პარკი შეიქმნა ტბიურ-ჭაობიანი ეკოსისტემების დასაცავად, რომლებიც წარმოადგენს გადამფრენი ფრინველების გამოსაზამთრებელ და გასამრავლებელ ადგილს.
იაკობსონის სქემა
იაკობსონის სქემა — მეტყველების ფუნქციათა აღწერის მოდელი, რომელიც ჩამოყალიბებულია რომან იაკობსონის მიერ. იგი განსხვავდება კარლ ბიულერის მოდელისგან, რომელიც მეტყველების მხოლოდ სამი ფუქციით შემოიფარგლება: ემოციური, კონაციური და რეფერენციული.
აღგიოლის ეროვნული პარკი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეროვნული პარკები
იაკობსონის სქემა
thumb|right|500px|ვერბალური კომუნიკაციის იაკობსონისეული სქემა . კომუნიკაციის ექვსი ფაქტორიდან თითოეულს შეესაბამება მეტყველების ექვსი ფუნქციიდან ერთ-ერთი.
ენობრივი ურთიერთობის ჩარჩო
რომან იაკობსონის აზრით "მეტყველება შესწავლი უნდა იქნას ყველა თავისი ფუნქციის მიხედვით". ეს იმას ნიშნავს, რომ ენათმეცნიერი უნდა ეცადოს გაიგოსრისთვის არის საჭირო მეტყველება. "მეტყველების ფუნქციათა შესახებ წარმოდგენის შესაქმნელად საჭიროა ენობრივი პროცესის, ვერბალური კომუნიკაციის შემადგენელი ფატორების ზოგადი ჩამონათვალი":
მეტყველების ფუნქციები
მეტყველების ფუნქციები შემდეგია:
იაკობსონი მიიჩნევს, რომ აღნიშნული ფუნქციები "ერთმანეთს არ გამორიცხავს, არამედ ხშირად თანაარსებობენ". ამგვარად, მეტყველება ერთდროულად რამდენიმე ფუნქციას შეიძლება ახორციელებდეს.
ექსპრესიული ფუნქცია
მეტყველების ექსპრესიული ფუნქცია მიემართება წარმომთქმელს. მას იყენებს ადრესანტი რათა ადრესატს მიაწოდოს ინფორმაცია საკუთარი პიროვნებისა თუ აზრის შესახებ: იაკობსონის აზრით ამ ფუნქციის "მიზანია პირდაპირ გამოხატოს სუბიეტის დამოკიდებულება საუბრის საგნის მიმართ. შექმნას გარკვეული ემოციის, ვამდვილისა თუ გათამაშებულის, შთაბეჭდილება; ამის გამოა, რომ მარტის მიერ შემოთავაზებული "ემოციური" ფუნქციის სახელწოდება უკეთესი აღმოჩნდა "ემოციონალურ ფუნქციასთან" შედარებით. ენაში წმინდად ემოციური შრე წარმოდგენილია შორისდებულებით". .
იაკობსონს მაგალითად მოჰყავს ერთ-ერთი მსახიობის მიერ კონსტანტინე სტანისლავსკისთან გავლილი მოსმენა, რომლის დროსაც მსახიობს ორმოცჯერ უნდა გაემეორებინა გამონათქვამი "ამ საღამოს". ყოველ გამეორებაზე მას უნდა ეცვალა ინტონაცია გარკვეული სიტუაციის მიხედვით, რომელსაც სტანისლავსკი თავად სთავაზობდა. იმისათვის, რომ მოსმენა წარმატებულად ჩათვლილიყო, აუდიტორიას უნდა ამოეცნო თითოეული სიტუაცია "ამ ორი მარტივი სიტყვის ფონური კონფიგურაციის ცვლილებებიდან გამომდინარე".
ინფორმატიკულ კონტექსტში ექსპრესიული ფუნქცია შესაძლოა განხორციელდეს სუბიექტის ფსიქოლოგიური მდგომარეობის გამომხატველი მეტა-ინფორმაციისა თუ მეტა-მონაცემების მიერ.
კონატიური ფუნქცია
ეს არის ადრესატისადმი მიმართული ფუნქცია. იგი გამოიყენება ადრესანტის მიერ რათა ადრესატმა საკუთარ თავზე მოახდინოს მოქმედება. ამ ფუნქციას განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა აქვს რეკლამაში.
კონატიური ფუნქცია გრამატიკულად ყველაზე ხშირად წოდებითი და ბრძანებითი ფორმებით გამოიხატება.
ფატური ფუნქცია
ფატური ფუნქცია გამოიყენება მიმღებთან ფიზიკური და ფსიქოლოგიური კონტაქტის დასამყარებლად, შესანარჩუნებლად ან შესაწყვეტად. იგი ასევე შეტყობინების ფიზიკური გადაცემის შემოწმების საშუალებას იძლევა.
ფატური ფუნქციის მიზანია ეფექტიანი გახადოს კომუნიკაცია საჭირო ინფორმაციის გადაცემამდე. მისი ტიპური მაგალითია სატელეფონო კომუნიკაციის დროს გამოყენებული სიტყვა "ალო".
მეტალინგვისტური ფუნქცია
მეტალინგვისტური ფუნქცია კოდს უკავშირდება. ინფორმაციის გაცვლამდე შესაძლოა საჭირო იყოს შეტყობინებაში გამოყენებული კოდირების შესახებ საუბარი. ამგვარად პარტნიორები ამოწმებენ, ერთსა და იმავე კოდს იყენებენ თუ არა. აღნიშნული ფუნქცია მდგომარეობს მეტყველების გამოყენებაში ამავე თუ სხვა მეტყველების ასახსნელად. მას ხშირად "თარგმნის ფუნქციასაც" უწოდებენ.
მაგ. "Bonjour, ფრანგული სიტყვაა ".
რეფერენციული ფუნქცია
მეტყველების რეფერენციული ფუნქცია კონცენტრირებულია გარე სამყაროზე - კონტექსტზე ან რეფერენტზე.
ეს არის ყველაზე ხშირად გამოყენებული ფუნქცია,რადგან საუბრებისა და ტექსტების უმეტესობა გარკვეულ ინფორმაციას შეიცავს.
პოეტური ფუნქცია
პოეტური ფუნქციის მიზანია გამოკვეთოს ყოველივე ის, რაც შეადგენს ნიშნებისა და კოდების მატერიალურობას. იგი საშუალებას იძლევა შეტყობინება ესთეტიკური გახდეს. პოეტურ ფუნქციას უკავშირდება ევფონიისა და სიტყვათა წყობის ხერხები. ზეპირი შეტყობინების პოეტურ ფუნქციას უკავშირდება ასევე ენის დონე, ტონი, ხმის სიმაღლე.
იაკობსონის აზრით აღნიშნული ფუნქცია მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ პოეზიისთვის, არამედ ყოველდღიური მეტყველებისთვისაც.
სქოლიო
კატეგორია:ენათმეცნიერება
სალარიდები
სალარიდები, მოზაფერიდები — ირანული წარმოშობის დინასტია აზერბაიჯანში X საუკუნის II ნახევარში. 971 წელს შედადიდებმა სალარიდები განდევნეს ირანიდან. სალარიდები შეცვალეს რავადიდებმა, რომლებმაც 981 წელს დაამარცხეს იბრაჰიმ სალარიდი და აზერბაიჯანის დედაქალაქად თავრიზი გამოაცხადეს. მათი მმართველობის პერიოდს ხშირად ირანულ ინტერმეცოსაც უწოდებენ.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:დინასტიები
.ec
.ec — ზედა დონის ეროვნული დომენი (ccTLD) ეკვადორისთვის.
რესურსები ინტერნეტში
ec კატეგორია:კომუნიკაციები ეკვადორში
ისმაილბეილი
ისმაილბეილი შეიძლება აღნიშნავდეს:
სტარი-გრადის თემი
სტარი-გრადის თემი (Стари Град) — თემი სერბეთში, შედის ბელგრადის ოლქში.
თემის მოსახლეობა შეადგენს 53 256 ადამიანს (2007 წლის აღწერის მონაცემები), მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 10651 ადამ./კმ². თემის ფართობი — 5 კმ².
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი სტარი-გრადი. სტარი-გრადის თემი შედგება 1 დასახლებული პუნქტისგან, მათი საშუალო ფართობია 5.0 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის თემები
ილაკაკა
ილაკაკა — პატარა ქალაქი მადაგასკარში.
კატეგორია:მადაგასკარი
ვანის მუნიციპალიტეტის დროშა
ვანის მუნიციპალიტეტის დროშა — ვანის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია ვანის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2016 წლის 4 თებერვალს №4 დადგენილებით.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური დროშები კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტი
Cataulacus marginatus
Cataulacus marginatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cataulacus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
კოლორადო-სპრინგზი
კოლორადო-სპრინგზი (ინგლ. Colorado Springs) — ქალაქი აშშ-ში. მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით მეორე ქალაქი კოლორადოს შტატში.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები კატეგორია:კოლორადო
Revolution 9
„Revolution 9“ — ინგლისური როკ-ჯგუფ The Beatles-ის სიმღერა. იგი შეტანილია ალბომში The Beatles, რომელიც გამოვიდა 1968 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:The Beatles-ის სიმღერები კატეგორია:1968 წლის სიმღერები
ქვეყნის ნაწილები
ქვეყნის ნაწილები — ხმელეთის მსხვილი რეგიონები, რომლებიც მოიცავენ ცალკეულ კონტინენტებს ან მათ ნაწილებს მიმდებარე კუნძულებთან ერთად. ტრადიციულად გამოყოფენ 6 ქვეყნის ნაწილს:
ხმელეთის დაყოფას ქვეყნის ნაწილებად ისტორიულ-კულტურული საფუძველი აქვს და განსხვავდება კონტინენტებად დაყოფისაგან, რომელიც გეოლოგიურ განსაზღვრებას ეფუძნება.
ლიტერატურა
*
თვითმკვლელობა
thumb|right|320px|[[ინგლისელები|ინგლისელი რომანტიკოსი პოეტის თომას ჩათერთონის თვითმკვლელობა (1770), ავტორი ჰენრი უალისი.]]
თვითმკვლელობა ან სუიციდი — საკუთარი სიცოცხლის ხელყოფა. თვითმკვლელობა შეიძლება გამოწვეული იყოს ბევრი მიზეზით, მათ შორის ყველაზე ხშირია დეპრესია, სირცხვილი, დანაშაულის განცდა, გაუსაძლისი ფიზიკური ტკივილი, ემოციური გადატვირთვა, აღელვება, ფინანსური პრობლემები და ა. შ.  ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ცნობით ყოველწლიურად ერთ მილიონზე მეტი ადამიანი იკლავს თავს, და სიკვდილიანობის ყველაზე დიდი წილი მოზარდებსა და 35 წელს ქვევით ახალგაზრდებში, თვითმკვლელობაზე მოდის. დაახლოებით 10-20 მილიონი შემთხვევა კი, არასასიკვდილო შედეგით მთავრდება.
ფსიქიკური ჯანმრთელობის შეერთებული შტატების ნაციონალური ინსტიტუტის მონაცემების თანახმად, ღრმა დეპრესიაში მყოფ ახალგაზრდათა 7 პროცენტი სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ისწრაფებს. ეს ციფრიც კი ვერ გადმოსცემს პრობლემის მთელ არსს, რადგან ახალგაზრდების თვითმკვლელობის შემთხვევების გარდა, მრავალი თვითმკვლელობის მცდელობის შემთხვევა ფიქსირდება. ამიტომ მოზარდების განვითარების საკითხებზე მომუშავე კარნეგის საბჭოს ანგარიშში საფუძვლიანად იყო აღნიშნული: „დღეს მოზარდების პრობლემებისადმი გულგრილი დამოკიდებულება უბედურების ძალით თავს დატეხაა. ასეთი უგულებელყოფა ნამდვილად რისკის წინაშე აყენებს მომავალ თაობას“.
ფრანგ სოციოლოგ ემილ დიურკემის მოსაზრების არსებობს სუიციდის შემდეგი ტიპები:
. ქვემოთ მოცემული საყურადღებო ნიშნები იმ მოზარდებში შეინიშნება, რომლებიც შესაძლოა თვითმკვლელობაზე ფიქრობენ:
ანალოგია (ენათმეცნიერება)
ანალოგია — ერთმანეთთან მიმართებაში მყოფი ენობრივი ფორმების ურთიერთგავლენა, როდესაც ამ ფორმებს შორის ნაწილობითი თანხვედრაა მნიშვნელობით ან ბგერადობით. ანალოგია ენის განვითარების ერთ-ერთი ფაქტორია. ანალოგიით შეიძლება შეიცვალოს როგორც სიტყვის ბგერადობა(„დაჯედ“ შეიცვალა „დაჯექ“-ით, „დადექ“-ის ანალოგიით), ისე სინტაქსური ყალიბი(დიალექტიკური:„კაცმა წავიდა“, „კაცმა გააკეთას“ ანალოგიით) ; მაგრამ იგი უფრო გავრცელებულია ფლექსიასა და სიტყვათწარმოებაში(„უთქვამს“, „უნახავს“ ტიპის შეცვლა „უთქვია“, „უნახია“ ფორმით, „გაუკეთებია“ ფორმის ანალოგიით). ანალოგიის თავისებური სახეობაა ხალხური ეტიმოლოგია და კონტამინაცია.
თვითმკვლელობა
დოქტორმა ქეთლინ მაკ-კოიმ აღნიშნა რომ მშობლების ყველაზე დიდი შეცდომა ამ საყურადღებო ნიშნების უგულებელყოფაა. ის ამბობს: «არც ერთ მშობელს სურს იმის დაჯერება, რომ მის შვილს რაღაც ჭირს. ამიტომ პრობლემას ყურადღებას არ აქცევენ. „ასაკის ბრალია“, „გაუვლის“ ან „ის ყოველთვის ყველაფერს აზვიადებს“, — ასე ინუგეშებენ მშობლები თავს. ეს საშიშია. საშიშროების მომასწავებელ ნებისმიერ ნიშანს მშობელი სერიოზულად უნდა მოეკიდოს».
ანალოგია (ენათმეცნიერება)
სინატქური ყალიბის შეცვლის მაგალითია რუსულში сын სიტყვის ნათესაობითი ბრნუნვაში сыну-დან сына-ზე ტრანსფორმაცია(სხვა სიტყვების ანალოგიით. როგორებიცაა:стола, раба...)
გიორგი ჩუბინაშვილი
გიორგი ჩუბინაშვილი (დ. 4 დეკემბერი [ძვ. სტ. 21 ნოემბერი], 1885 — გ. 14 იანვარი, 1973) — ქართველი მეცნიერი, ხელოვნების ისტორიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, ქართული ხელოვნებათმცოდნეობის ფუძემდებელი.
1895 წ. მიაბარეს პეტერბურგის გერმანულ „რეფორმატულ სასწავლებელში“, დაამთავრა 1905 წ. 1906 წ. ჩამოვიდა საქართველოში სალაპარაკო ენის შესასწავლად. 1907 წ. შედის ლაიფციგის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე.
1912 წ. ჰალეში ჩააბარა სადოქტორო ზეპირი გამოცდები. 1914 წ. მიენიჭა ფილოსოფიის დოქტორისა და თავისუფალ ხელოვნებათა მაგისტრის წოდება. 1914 წ. გაზაფხულზე საქართველოშია, მოგზაურობს სვანეთში. 1915 წ. პრაქტიკაზეა სომხეთის ძველი დედაქალაქის, ანისის გათხრებზე.
1916 წ. ხელმძღვანელობს ანისის არქეოლოგიურ კამპანიას. 1916 წ. ჩაირიცხა პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის ქართულ-სომხურ-სპარსული განყოფილების თავისუფალ მსმენელად. 1917 წ. საბოლოოდ გადმოდის საცხოვრებლად თბილისში. 1918 წ. დეკემბრიდან იწვევენ ქართულ უნივერსიტეტში ხელოვნების ისტორიის კათედრის გამგედ
სწავლობდა ფსიქოლოგიას ლაიფციგისა და ჰალეს უნივერსიტეტებში, ქართულ, სომხურ, სპარსულ ფილოლოგიას — პეტერბურგის უნივერსიტეტში. გახდა ფილოსოფიის დოქტორი და თავისუფალ ხელოვნებათა მაგისტრი. იყო თბილისის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1923 წელს იქვე დააარსა ხელოვნებათმცოდეობის კაბინეტი — საქართველოში ხელოვნების შემსწავლელი პირველი დაწესებულება და „ძველი ქართული ხელოვნების მუზეუმი“. იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამაარსებელი და პირველი რექტორი. 1941 წელს დანიშნეს ახლადშექმნილი საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ქართულ ხელოვნებათა ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორად და ამ თანამდებობაზე იყო გარდაცვალებამდე.
1941 წელსვე არჩეულ იქნა საქართველოს სსრ აკადემიის აკადემიკოსად და სსრკ არქიტექტურის აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად.
1946 წელს მიენიჭა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება.
1959 წელს მიენიჭა ლეიპციგის კარლ მარქსის სახელობის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის წოდება.
ჩუბინაშვილი ქართული გამოქვაბული კომპლექსების სახელოვნებათმცოდნეო კვლევის წამომწყებიც არის. მან გამოთქვა მნიშვნელოვანი მოსაზრებანი X-XIII საუკენეების ქართულ კედლის მხატვრობაზე და დასახა მისი შესწავლის მრავალი პრობლემა. ჩუბინაშვილს დამუშავებული აქვს ქართული წინაქრისტიანული არქიტექტურისა და ოქრომჭედლობის საკითხები. დაწერილი აქვს მოხსენებები და ნარკვევები ქართული საბჭოთა არქიტექტურის შესახებ.
ჩუბინაშვილის შრომებმა ცხადყო ქართული ხელოვნების ისტორიული და მხატვრული ღირებულება, მისი ეროვნული თვითმყოფადობა.
აღსანიშნავია ჩუბინაშვილის სამუზეუმო მუშაობა. მან მოაწყო ქართული ხუროთმოძღვრების გამოფენები, ქართული ოქრომჭედლობის გამოფენა ძველი ქართული ხელოვნების მუზეუმში, ქართული ხელოვნების მოძრავი გამოფენა გერმანიაში. ჩუბინაშვილი იყო ქართულ კულტურულ ძეგლთა დაცვის ერთ-ერთი ორგანიზატორი და აქტიური მოღვაწე.
გარდაიცვალა 1973 წლის 14 იანავარს. დაკრძალულია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეზოში
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები კატეგორია:ქართველი ხელოვნებათმცოდნეები კატეგორია:დაბადებული 4 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1885 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1973 კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეზო-სავანეში დაკრძალულები
ემირ კუსტურიცა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სერბი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 1954 კატეგორია:დაბადებული 24 ნოემბერი
ელზა სკიაპარელი
ელზა სკიაპარელი (Elsa Schiaparelli; დ. 10 სექტემბერი, 1890 — 13 ნოემბერი, 1973) — იტალიელი მოდის დიზაინერი, რომელიც კოკო შანელთან ერთად მსოფლიო ომებს შორის პერიოდის მოდის ერთ-ერთ ყველაზე გამოჩენილ ფიგურად მიიჩნევა. სკიაპარელის დიზაინი სიურრეალისტთა, მათ შორის სალვადორ დალისა და ჟან კოქტოს, შემოქმედების ძლიერ გავლენას განიცდიდა, რომლებთანაც იგი ხშირად თანამშრობლობდა. მისი სამოსის კლიენტებს შორის იყო ცნობილი ამერიკელი მსახიობი მეი უესტი. სკიაპარელი მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დამკვიდრებულ მოდის ცვლილებებს არ მოერგო, რის გამოც საკუთარი მოდის სახლის დახურვა მოუწია.
ადრეული ცხოვრება
ელზა სკიაპარელი რომში დაიბადა. მისი დედა, მარია-ლუიზა, ნეაპოლიტანი არისტოკრატი იყო. მისი მამა, ჩელესტინო, წარმოშობით პიემონტელი, არისტოკრატი სწავლული იყო, რომელიც ძირითადად ისლამურ სამყაროსა და შუა საუკუნეების პერიოდს შეისწავლიდა. იგი დეკანი იყო რომის უნივერსიტეტში, სადაც მოგვიანებით ელზა ფილოსოფიას სწავლობდა. მისი ძმა, ჯოვანი სკიაპარელი, ასტრონომი იყო, რომელმაც მარსის არხები აღმოაჩინა. ძმების ბიძაშვილი, ერნესტო სკიაპარელი, გამოჩენილი ეგვიპტოლოგი იყო, რომელმაც ნეფერტიტის საფლავი აღმოაჩინა და ტურინში ეგვიპტის მუზეუმს ხელმძღვანელობდა.
კულტურულმა ფონმა და ოჯახის წევრების ერუდიციამ ბავშვობის წლებში სკიაპარელის წარმოსახვითი უნარების განვითარებაში დიდი როლი შეასრულა. იგი გატაცებული იყო უძველესი კულტურებისა და რელიგიური წეს-ჩვეულებების შესწავლით. სკიაპარელმა ნადირობის შესახებ ძველ ბერძნულ მითზე დაფუძნებით ლექსების სერიაც კი დაწერა, რომლის შინაარსმაც იმდენად შეაშფოთა მისი კონსერვატიული შეხედულებების მქონე მშობლები, რომ მათ გოგონას გამოსასწორებლად მისი შვეიცარიაში, სამონასტრო სკოლა ინტერნატში, გაგზავნა გადაწყვიტეს. სკიაპარელი სკოლის მკაცრ შეზღუდვებს და ავტორიტარულ რეჟიმს აუმხედრდა. მან პროტესტის ფორმაც შიმშილობა აირჩია, რის შემდეგაც მისი მშობლელი იძლებულნი გახდა, იგი სახლში დაებრუნებინათ.
სკიპარელი უკმაყოფილი იყო საკუთარი ცხოვრებით, რომელსაც, მიუხედავად კომფორტისა, ჩაკეტილად და არასრულფასოვნად მიიჩნევდა. იგი თავგადასავლებისა და სამყაროს შეცნობისკენ ისწრაფვოდა, ამიტომ, როცა მეგობარმა ინგლისში ობოლი ბავშვების მომვლელად მუშაობის დაწყება შესთავაზა, მან ეს, როგორც სახლის დატოვების შესაძლებლობა აღიქვა და მაშინვე დათანხმდა. სამუშაო სკიაპარელისთვის შეუფერებელი და არასასიამოვნო აღმოჩნდა. მას დარჩენაზე არც უფიქრია, თუმცა რომის ნაცვლად პარიზში დაბრუნდა, რადგან არ სურდა, ოჯახისთვის თავისი მარცხი ეღიარებინა.
ქორწინება
სკიაპარელი ლონდონში გაფრინდა მდიდარ რუს თაყვანისმცემელზე გარდაუვალი დაქორწინებისგან თავის არიდების მიზნით, რომელიც მისი მშობლების კეთილგანწყობით სარგებლობდა, თუმცა ტრფობის ობიექტისგან საპასუხო გრძნობებს ვერ იღებდა. ლონდონში სკიაპარელი თეოსოფიის ლექციას დაესწრო, რომელიც უილემ დე ვენდტმა ჩაატარა. ეს ადამიანი სხვადასხვა ფსევდონიმით იყო ცნობილი, მათ შორის, როგორც უილი ვენდტი და ვილჰემ დე კერლოტი. მან ინგლისში ლეგალურად შეცვალა სახელი და ვილჰელმ ფრედერიკ ვენდტ დე კერლორი გახდა, რას მამამისისა და დედამისის გვარების კომბინაციას წარმოადგენდა. დე ვენტდი საკუთარი თავის დაუღალავი განმდიდებელი თაღლითი იყო, რაშიც ხელს მდიდარი წარმოსახვა უწყობდა. იგი ირწმუნებოდა, რომ წინასწარმეტყველურ შესაძლებლობებსა და მრავალ აკადემიურ მიღწევებს ფლობდა, რის საფუძველზეც თავს დეტექტივად, კრიმინალურ ფსიქოლოგად, ექიმად და ლექტორად ასაღებდა. ვოდევილის სცენაზე მოღვაწეობის პერიოდში იგი საკუთარ თავს „მსოფლიოში სახელგანთქულ დოქტორ ვ. დე კერლორს“ უწოდებდა. სკიაპარელი ქარიზმატული ხასიათის შარლატანით გაცნობისთანავე მოიხიბლა და მასზე მეორე დღესვე დაინიშნა. მათი ქორწინება მალევე, 1914 წლის 21 ივლისს შედგა. ამ დროს სკიაპარელი ოცდასამის, ხოლო მისი მეუღლე ოცდაათი წლის იყო. ქორწინების შემდეგ წყვილი მხოლოდ მზითევისა და სკიაპარელის მდიდარი მშობლების დახმარების ხარჯზე ცხოვრობდა, რის გამოც დე კერლორმა ფულის გამომუშავების მიზნით გადაწყვიტა, საკუთარი რეპუტაცია, როგორც პრაქტიკოს ექსტრასენსს, აემაღლებინა. 1915 წელს დე კერლორი ინგლისიდან წინასწარმეტყველური საქმიანობის გამო გააძევეს, რაც არაკანონიერად ითვლებოდა. წყვილი ხანმოკლე დროით საცხოვრებელ ადგილს მუდმივად იცვლიდა. ისინი ცხოვრობდნენ პარიზში, კანში, ნიცასა და მონტე-კარლოში, სანამ 1916 წლის გაზაფხულზე აშშ-ში გადავიდოდნენ.
სკიაპარელი და დე კერლორი ნიუ-იორკში დასახლდნენ. დე კერლორმა ოფისი დაიქირავა, სადაც „ფსიქოლოგიის ბიურო“ გახსნა. სკიაპარელი მისი თანაშემწის როლს ასრულებდა და პრესის საშუალებით ცნობადობის ამაღლებაში ეხმარებოდა. ამ პერიოდში დე კერლორი ფედერალური მთავრობის გამოძიების ბიუროს, გამოძიების ფედერალური ბიუროს წინამორბედი უწყების, მეთვალყურეობის ქვეშ მოექცა, რისი მიზეზიც არა მხოლოდ მისი საეჭვო პროფესიული საქმიანობა, აგრეთვე ომის პერიოდში სავარაუდო ანტი-ბრიტანული და პრო-გერმანული პოლიტიკური პოზიცია იყო. 1917 წელს, ჯონ რიდთან და ლუიზა ბრაიანტთან ნაცნობობის გამო დე კერლორი მთავრობაში, როგორც შესაძლო ბოლშევიკი და კომუნისტი რევოლუციონერი, ცნეს. მთავრობის მეთვალყურეობისგან თავის არიდების მიზნით იგი 1918 წელს ცოლთან ერთად ბოსტონში გადავიდა, სადაც საქმიანობა ჩვეულ რეჟიმში განაგრძეს. 1920 წლის 15 ივნისს ცოლ-ქმარს ქალიშვილი, მარია ლუიზა ივონ რადა, მეტსახელად გოგო, შეეძინა, რის შედმეგაც დე კერლორმა სკიაპარელი მიატოვა. მომდევნო წლებში, როცა გოგო მამის ადგილსამყოფელით ინტერესდებოდა, სკიაპარელი მას პასუხობდა, რომ მამამისი გარდაცვლილი იყო. იმის შიშით, რომ დე კერლორს ქალიშვილზე მეურვეობის მოპოვების უფლება არ ეცადა, სკიაპარელმა 1922 წელს მას გვარი ოფიციალურად შეაცვლევინა.
დე კერლორის წასვლის შემდეგ სკიაპარელი ნიუ-იორკში გადავიდა, სადაც მას კულტურული მრავალფეროვნება ხიბლავდა. სპირიტუალიზმისადმი მისი ინტერესი დადაიზმისა და სიურრეალისტური მოძრაობების მიმართ ბუნებრივ სიმპათიაში გადაიზარდა. გაბრიელ პიკაბიასთან მეგობრობამ მას შემოქმედებით წრესთან დაახლოებაში შეუწყო ხელი, რომლის წევრებს შორის იყვნენ მან რეი, მარსელ დიუშანი, ალფრედ სტიეგლიცი და ედუარდ სტაიხენი. ამ პერიოდში სკიაპარელმა რომანტიკული ურთიერთობა გააბა ოპერის მომღერალ მარიო ლორენტისთან, რომელიც 1922 წელს მოულოდნელად გარდაიცვალა.
სკიაპარელი და დე კერლორი 1924 წელს განქორწინდნენ. 1928 წელს დე კერლორი მექსიკაში უცნობ ვითარებაში იქნა მოკლული.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1890 კატეგორია:დაბადებული 10 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1973 კატეგორია:იტალიელი მოდის დიზაინერები
აბრაამ ლინკოლნი
აბრაამ ლინკოლნი (Abraham Lincoln [ˈlɪŋkən]; დ. 12 თებერვალი, 1809 — გ. 15 აპრილი, 1865) — ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით მე-16 პრეზიდენტი 1861 წლის მარტიდან 1865 წლის აპრილამდე, როდესაც ის მოკლეს. ის წარმატებით უძღვებოდა ქვეყანას ყველაზე რთული შიდა კრიზისის პერიოდში — ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს. მან მოახერხა ერთიანობის შენარჩუნება და მონათმფლობელობის დასრულება. ლინკოლნი უმეტესწილად იყო თვითნასწავლი და პროფესიით ადვოკატი გახდა. 1830-იან წლებში იგი ასევე იყო ვიგების პარტიის ლიდერი და ილინოისის საკანონმდებლო ორგანოს წევრი, ასევე 1 ვადით 1847-1849 წლებში აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატაში მოღვაწეობდა.
ლინკოლნს ორჯერ ჰქონდა აშშ-ის სენატში არჩევის წარუმატებელი მცდელობა. როგორც მონობის წინააღმდეგ აქტიურმა მებრძოლმა, მან რესპუბლიკური პარტიის შიდა არჩევნები მოიგო 1860 წელს, როდესაც აშშ-ის სამხრეთ ნაწილის თითქმის მხარდაჭერის გარეშე, ამავე წელს საპრეზიდენტო არჩევნებშიც გაიმარჯვა, რითაც იგი პირველი რესპუბლიკელი პრეზიდენტი გახდა. მისი არჩევა გახდა სიგნალი 7 სამხრეთული მონათმფლობელი შტატისთვის, რომ დამოუკიდებლობა გაეცხადებინათ და გამოყოფოდნენ შტატებს. ამ ყველაფერმა ლინკოლნის პარტიას საშუალება მისცა კონგრესზე კონტროლისა, მაგრამ არანაირი კომპრომისების და ცვლილებებზე გამოსავალი არ მოიძებნა. ლინკოლნმა მეორე ინაუგურაციის დროს სიტყვით გამოსვლისას განაცხადა: „ორივე პარტია აპროტესტებს ომს, მაგრამ ერთ-ერთმა მათგანმა შეიძლება დაიწყოს ომი, რომელშიც ნაციას აძლევთ საშუალებას გადარჩენის, მეორემ კი უნდა მიიღოს ომი, რომლებიც დაიღუპებიან, და ომი დადგეს“
სამოქალაქო ომის დროს იგი პირადად წარმართავდა საომარ მოქმედებებს კონფედერაციის წინააღმდეგ, რომელიც იუნიონის გამარჯვებით დასრულდა. ლინკოლნი მთელი ომის განმავლობაში წარმატებით ცდილობდა არ დაეშვა დიდი ბრიტანეთის და სხვა ევროპული ქვეყნების ინტერვენცია. მან გაატარა ღონისძიებები, რომლებმაც გამოიწვია მონათმფლობელობის გაუქმება. გამოსცა ემანსიპაციის პროკლამაცია 1863 წელს, რომელიც კონსტიტუციის მე-13 შესწორებით განმტკიცდა. 1864 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ლინკოლნი მეორე ვადით აირჩიეს პრეზიდენტად.
ადრეული ცხოვრება
აბრაამ ლინკოლნი დაიბადა 1809 წლის 12 თებერვალს, რომელიც იყო მეორე შვილი თომას და ნენსი ლინკოლნების, ერთ-ოთახიანი ხის ქოხში სინკინგ სპრინგის ფერმაში, რომელიც ჰარდინის საგრაფოში, კენტუკში მდებარეობდა (ამჯერად ლარუა საგრაფო). ლინკოლნის ბაბუამ მამის მხრიდან, მისი ოჯახი ვირჯინიადან კენტუკში გადაიყვანა, სადაც მას აუჯანყდნენ და მოკლული იქნა ინდიელების მიერ 1786 წელს მის შვილებთან ერთად, რომელთა შორის ლინკოლნის მამა - თომასი იყო, რომელსაც ეძებდნენ. თომასი გადარჩა, თუმცა ახლოს იყო სიკვდილთან. ლინკოლნის დედა - ნენსი იყო ლუსი ჰენკსის ქალიშვილი, რომელიც დაბადებული იქნა მინერალ ქანთრში, დასავლეთ ვირჯინიაში, მაშინდელ ვირჯინიაში. ლუსი ნენსისთან ერთად კენტუკიში გადავიდა. ნენსი ჰენკსი დაქორწინდა თომასზე, რის შედეგადაც მან მოქალაქეობა მიიღო უმალვე. მან შეძლო რამდენიმე ფერმის შესყიდვა და მოგვიანებით გაყიდვა, მათ შორის ნობ კრიკის ფერმის. ოჯახი ესწრებოდა ბაპტისტების შეკრებებს ეკლესიაში, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა ალკოჰოლს, ცეკვას და ქურდობას. თომასმა დიდი სტატუსი შეიძინა კენტუკიში, სადაც ის იჯდა როგორც ჟიური, აწარმოებდა პატრულირებას სოფელში და ასევე იცავდა პატიმრებს. როდესაც მისი ვაჟი - აბრაამი დაიბადა, თომასის მფლობელობაში უკვე ორი 600 აკრიანი (240 ჰექტარი) მიწები ჰქონდა, თავისივე პირუტყვით და ცხენებით. ამით თომასი ყველაზე მდიდარ ადამიანად ითვლებოდა სოფელში. მიუხედავად ამისა, 1816 წელს თომასმა დაკარგა ყველა მისი მიწა სასამართლოზე, მისი ყალბი მიწის მფლობელობის გამო.
ოჯახი გადავიდა ჩრდილოეთით ოჰაიოს ტერიტორიაზე (რომელიც არა მონური ტერიტორია იყო) და დაიწყეს ახალი ცხოვრება პერი ქანთრიში, რომელიც ამჯერად სპენსერის საგრაფოა ინდიანას შტატში. ლინკოლნმა მოგვიანებით აღნიშნა მისი გადასვლა იყო „ნაწილობრივ მონობაზე აგებული“, თუმცა უმეტესწილას მიწის სიძნელეების გამო იყო გამოწვეული. ინდიანაში, როდესაც ლინკოლნი 9 წლის იყო, მისი დედა ნენსი გარდაიცვალა მოწამლული რძისგან 1818 წელს. დედის გარდაცვალების შემდეგ, მისმა უფროსმა დამ - სარამ აიღო მასზე ზრუნვის მოვალეობები მანამ, სანამ მამა მეორედ არ დაქორწინდებოდა 1819 წელს. სარა მოგვიანებით 20 წლის ასაკში მშობიარობას გადაყვა, როდესაც უკვე გარდაცვლილ ვაჟს ბადებდა.
თომას ლინკოლნის ახალი მეუღლე იყო ქვრივი სარა ბუშ ჯონსტონი, რომელიც 3 შვილის დედა იყო. ლინკოლნი ძალიან დაუახლოვდა მის დედინაცვალს, რომელსაც მას ხშირად „დედად“ მოიხსენიებდა. როგორც 10 წლის ბავშვი, ლინკოლნს არ მოსწონდა მძიმე მუშაობა, რომელიც დაკავშირებული იყო სიკვდილის ზღვართან, რის გამოც მას ხშირად როგორც ოჯახი, ასევე სამეზობლო მას ზარმაც პიროვნებად აღიქვამდა. როგორც კი წამოიზარდა, მან პასუხიმგებლობა აიღო ოჯახში როგორც ვაჟმა და დაიწყო გიტარაზე დაკვრა რკინიგზის შენობაში. მან მოიპოვა დიდი სიმამაცის და ტანადის იმიჯი ძალიან კონკურენტიან შეჯიბრში, სადაც მან გამოწვევა მიიღო ერთ-ერთი ყველაზე ხულიგნური დაჯგუფების „the Clary's Grove boys“ ლიდერისგან. ლინკოლნი ასევე დათანხმდა ვაჟის ობლიგაციებს, რისი მიხედვითაც, სამსახურიდან ყოველ ნაშოვნ ფულს, ის მამამისს მისცემდა 21 წლამდე. მოგვიანებით, ლინკოლნი ზოგჯერ თხოვდა ხოლმე მამამისს მისი ნაშრომიდან ფულს. დრო და დრო, ლინკოლნი ხდება მამისგან დაშორებით, მამის სწავლის გამო. მაშინ როდესაც ახალგაზრდა ლინკოლნი წელიწადში რამდენიმე კლასს გადიოდა ხანდაზმულ მასწავლებლებთან, უმეტესწილად კი თავად იღებდა განათლებას კითხვით, რომელიც ის სოფელში ყოველ ახალ გამოჩენილი წიგნიდან იღებდა. მაინც წაიკითხა და გადაიკითხა მეფე ჯეიმზის ბიბლია, ოზოპის ფაბლსი, ბანიანი პილგრიმის პროგრესი, დეფოს რობინზონ კრუზო და ბენჯამინ ფრანკლინის ავტობიოგრაფია.
დაოჯახება და შვილები
ლინკოლნის პირველი რომანტიკული ინტერესი იყო ანა რათლეჯი, რომელსაც ის ნიუ-სალემში გადასვლისას შეხვდა. 1835 წელს, მათ ჰქონდათ გარკვეული ურთიერთობა, თუმცა ფორმალურად არ დაქორწილებულან. ანა 22 წლის ასაკში გარდაიცვალა 1835 წლის 25 აგვისტოს, იმ დროინდელი მეტად გავრცელებული დაავადება - ტიფის დროს. 1830-იანი წლების ადრეულ პერიოდში ის შეხვდა მერი ოუენს, რომელიც კენტუკიდან იყო, თუმცა მის დას სტუმრობდა. 1836 წლის მოგვიანებით, ლინკოლნი დათანხმდა, რომ ის დაიწყებდა შეხვედრას მერისთან თუ დაბრუნდებოდა ნიუ-სალემში. მერი 1836 წლის ნოემბერში დაბრუნდა, რასაც მათი ურთიერთობა მოჰყვა, მიუხედავად ამისა, მათ ამ ურთიერთობაზე სხვადასხვა ფიქრები ჰქონდათ. 1837 წლის 16 აგვისტოს, ლინკოლნმა მერის მიწერა წერილი, სადაც ის სთავაზობდა, რომ სურდა ურთიერთობას გაწყვეტა სადაც დიდ იმედს იტოვებდა, რომ მერი მასზე ნაწყენი არ იქნებოდა. მერის არასდროს უპასუხია ამ წერილისთვის, რაც მათი ურთიერთობის დასასრული იყო.
1840 წელს, ლინკოლნი დაქორწინდა მერი ტოდზე, რომელიც იყო მდიდარი მონათ-მფლობელის ოჯახიდან, ლექსინგტონიდან, კენტუკიდან. ისინი ერთმანეთს სპრინგფილდში, ილინოისის შტატში შეხვდნენ 1839 წლის დეკემბერში და დაინიშნენ მომდევნო დეკემბერს. ქორწილი დანიშნული იყო 1841 წლის 1 იანვარს, თუმცა იქნა გაუქმებული ლინკოლნის ინიციატივით, როდესაც ისინი დაშორდნენ კიდეც. ისინი მოგვიანებით კვლავ შეხვდნენ ერთმანეთს წვეულებაზე და ქორწილიც 1842 წლის 4 ნოემბერს ჰქონდათ სპრინგფილდში, მერის დაქორწინებულ დასთან. ქორწილის მზადების დროს კვლავ განგაშის გრძნობდა ლინკოლნი, რომელსაც როდესაც ჰკითხეს თუ როდის მიდიოდა, მან უპასუხა: „ჯოჯოხეთში, ვვარაუდობ“.
1844 წელს, წყვილმა შეიძინა სახლი სპრინგფილდში, ლინკოლნის საადვოკატო ბიუროსთან ახლოს. მერი ტოდ ლინკოლნი უვლიდა სახლს, ხშირად ნათესავის დახმარებით ან დაქირავებული მოახლესთან ერთად. რობერტ ტოდ ლინკოლნი დაიბადა 1843 წელს, ხოლო ედუარდ ბეიკერ ლინკოლნი (ედი) 1846 წელს. აღსანიშნავია ლინკოლნის სიყვარული ბავშვების მიმართ, რომელიც არ იყო მკაცრი შვილების მიმართ. ედუარდი გარდაიცვალა 1850 წლის 1 თებერვალს ტუბერკულოზის გამო. უილი ლინკოლნი დაიბადა 1850 წლის 21 დეკემბერს და გარდაიცვალა 1862 წლის 20 თებერვალს. ლინკოლნის მეოთხე შვილი თომას „ტედ“ ლინკოლნი დაიბადა 1853 წლის 4 აპრილს და გარდაიცვალა 1871 წლის 16 ივლისს 18 წლის ასაკში გულის შეტევით. რობერტი იყო მხოლოდ ერთადერთი ლინკოლნის შვილი, რომელმაც უფროს ასაკამდე მიაღწია და ჰყავდა შვილებიც. მისი უკანასკნელი შთამომავალი იყო შვილიშვილი რობერტ ტოდ ლინკოლნ ბექუითი, რომელიც 1985 წელს გარდაიცვალა.
ორივე მშობელზე დიდი გავლენა მოახდინა შვილების დაკარგვამ. მოგვიანებით, მერის ჰქონდა პრობლემები სტრესთან დაკავშირებით, ასევე რობერტ ლინკოლნი იყო დროებით ფსიქიკური ჯანმრთელობის გამოსასწორებლად საავადმყოფოში 1875 წელს. აბრაამ ლინკოლნს ჰქონდა პრობლემები მელანქოლიასთან დაკავშირებით, რომელსაც ამჯერად კლინიკურ დეპრესიებს უწოდებენ.
ლინკოლნის სიმამრი ცხოვრობდა ლექსინგონში, კენტუკის შტატში. ის და სხვა ტოდის ოჯახი იყვნენ ან მონათ-მფლობელები, ან მონათ-მოვაჭრეები. ლინკოლნი იყო ტოდთან ახლოს, ამიტომ ის ხშირად სტუმრობდა ლექსინგონში ხოლმე. ლინკოლნი იყო ძალიან თბილი როგორც ქმარი და მამა 4 შვილისა, მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად ვერ ატარებდა დროს მათთან.
ადრეული კარიერა და მილიციაში მსახურობა
1832 წელს, როდესაც ლინკოლნი 23 წლის იყო, მან და მისმა პარტნიორმა შეიძინეს პატარა გენერალური მაღაზია კრედიტით ნიუ-სალემში, ილინოისის შტატში. მიუხედავად ამისა, რეგიონში ეკონომიკას ცუდი პერიოდი ედგა, რის გამოც ლინკოლნმა მისი წილი მალევე გაყიდა. იმავე მარტის თვეში, ლინკოლნმა დაიწყო პოლიტიკური კარიერა მისი პირველი ილინოისის გენერალური ასამბლეის კამპანია. მან მიაღწია ადგილობრივ პოპულარობას, სადაც შეეძლო ხალხის დიდი მასა მიეზიდა მისი ლაპარაკის დროს ნიუ-სალემში, რომელსაც არ ჰყოფნიდა ძლიერი განათლება, გავლენიანი მეგობრები და ფული, რის გამოც მან მალევე დაკარგა პოპულარობა. ის ასევე გამოვიდა სანავიგაციო გაუმჯობესების შესახებ სენგამონის მდინარესთან.
მინი|მარცხნივ|upright|alt=Thin man looking to the right wearing a bow tie.|კანდიდატ აბრაამ ლინკოლნის ესკიზი
არჩევნებამდე, ლინკოლნი მსახურობდა ილინოისის მილიციაში კაპიტნის პოსტზე შავი ქორის ომის დროს 1832 წელს. დაბრუნების შემდეგ, ლინკოლნი აგრძელებს მის კამპანიას 6 აგვისტოს არჩევნებისთვის ილინოისის მთავარი ასამბლეისთვის. ლინკოლნი იყო 193 სმ სიმაღლის, საკმაოდ ღონიერი, რომ ნებისმიერ მოწინააღმდეგე შეეშინებინა. პირველი განცხადებით გამოსვლის დროს, როდესაც მან დაინახა, რომ მისი მომხრეზე თავდასხმა განხორციელდა ხალხის ბრბოში, ლინკოლნმა ერთი ხელით კისერში და ერთი ხელით შარვალში მოკიდა და მოისროლა. ლინკოლნმა დაასრულა მე-8 ადგილით ცამეტიდან (სადაც მოგვიანებით საუკეთესო 4 იქნა არჩეული), ასევე აღსანიშნავია, რომ ნიუ-სალემის ოლქში, მან 300 ხმიდან 277 მიიღო.
ლინკოლნი ნიუ-სალემში მსახურობდა, როგორც ფოსტალიონი, მოგვიანებით კი ოლქის ინსპექტორად, სადაც ყოველივე საქმის შესრულების დროს, პოემებს კითხულობდა. მოგვიანებით მან გადაწყვიტა გამხდარიყო ადვოკატი და დაიწყო კანონების თვით-შესწავლა ბლექსტოუნის ინგლისის კანონების წიგნის კომენტარების კითხვით. მისი სწავლის მეთოდს, ლინკოლნმა შემდეგნაირად უწოდა: „მე არავისთან ერთად არ ვსწავლობდი“. 1834 წელს, მისი მეორე კამპანია წარმატებული იქნა. მან მოახერხა შტატის კანონმდებლობების არჩევნებში მოგება, სადაც ის როგორც ვიგის პარტიის წარმომადგენელი წარდგა. ბევრი დემოკრატების წევრი დაეხმარა მას უფრო გავლენიანი ვიგების წინააღმდეგ. ის ადვოკატების კოლეგიაში 1836 წელს იქნა მიღებული, რასაც მისი სპრინგფილდ, ილინოისში გადასვლა მოჰყვა და გადიოდა პრაქტისებს ჯონ სტუარტის დაქვემდებარების ქვეშ, რომელიც მერი ტოდის ბიძაშვილი იყო. ლინკოლნი შეძლებული და წარმატებული ადვოკატი გახდა, რომელმაც ძლიერი მეტოქის რეპუტაცია მოიპოვა დაკითხვებსა და ახლო არგუმენტებში. ის პარტნიორობდა სტეფენ ლოგანთან 1841-1844 წლებში, როდესაც დაიწყო მისი პრაკტიქები უილიამ ჰერნდონთან ერთად, რომელიც ლინკოლნს „ახალგაზრდა მსწავლელ ყმაწვილად“ ახასიათებს. ლინკოლნმა 4 წარმატებული ვადით იმსახურა ილინოისის წარმომადგენლების სახლში, რომელიც წარმოადგენდა სენგამონის საგრაფოს ვიგებს.
1835-1836 წლების საკანონმდებლო სესიაზე, მან ხმა მისცა თეთრი მამაკაცების საარჩევნო ხმის მიცემის უფლების გაფართოებას, იყვნენ მიწათ-მფლობელები თუ არა. ის იყო ცნობილი მისი „თავისუფალი მიწის“ პოზიციით, რომელიც მონობას და აბოლიციონიზმს ეწინააღმდეგებოდა. პირველი განცხადება ამის შესახებ მან 1837 წელს გააკეთა, როდესაც განაცხადა: „მონობის ინსტუტი დაფუძნებულია არასამართლიანობაზე, რაც ცუდი პოლიტიკის ბრალია, თუმცა ამის მიმღები, მის გავრცობაზე უფრო ზრუნავს, ვიდრე ამ ბოროტების შემცირებაზე“. ის ყურადღებით მიჰყვებოდა ჰენრი კლეის ამერიკის კოლონიზაციის სახალხო პროგრამას, რომელიც მონობის სრულ გაუქმებას ემსახურებოდა და ცდილობდა დახმარებოდა მონების გათავისუფლებას.
კონგრესმენი ლინკოლნი
1830 წლიდან მოყოლებული, ლინკოლნი მტკიცედ იდგა ვიგების რიგებში და 1861 წელს განაცხადა კიდეც, რომ „გახლდა ძველი ვიგი, ჰენრი კლეის მოსწავლე“. პარტია, მათ შორის ლინკოლნი პრივილეგიას ეკონომიკის მოდერნიზაციას ანიჭებდნენ საბანკო სფეროში, შიდა საფინანსო სიტუაციების გაუმჯობესებას, მათ შორის სარკინიგზო გზის, ასევე ემხრობოდა ურბანიზაციის საკითხს.
1846 წელს, ლინკოლნი არჩეული იქნა აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატაში, სადაც მან 1 ორწლიანი ვადით იმოღვაწევა. ის იყო ერთადერთი ვიგი ილინოისის დელეგაციაში, თუმცა წარმოაჩინა პარტიისადმი თავისი ლოიალურობა, მიიღო მონაწილეობა ყველა ხმის მიცემაში და სიტყვით გამოსვლაში, რომელიც პარტიას წარმოაჩენდა. ლინკოლნმა აბოლიციონისტ კონგრესმენ ჯოშუა გიდინგსთან თანამშრომლობით დაწერა კანონპროექტი, კოლუმბიის ოლქში მონობის აკრძალვის შესახებ, რომელიც ასევე მონათმფლობელების კომპენსაციას ითვალისწინებდა, ასევე გაქცეული მონების დაბრუნების ორგანოს შექმნას, ამ საკითხზე კი საერთო ხმის მიცემას. მან გააუქმა კანონპროექტი, როდესაც საჭირო ხმების რაოდენობა ვერ მიიღო ვიგი მხარდამჭერებისგან. საგარეო და საომარი პოლიტიკის თაობაზე, ლინკოლნი გამოვიდა ამერიკა-მექსიკის ომის წინააღმდეგ. ლინკოლნი ასევე მხარს უჭერდა უილმოტ პროვისოს იმის შესახებ, რომ თუ ის იქნებოდა მიღებული აშშ-ის ტერიტორიაზე მექსიკიდან, თავისუფალი იქნებოდა მონობიდან.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები კატეგორია:მოკლული ამერიკელი პოლიტიკოსები კატეგორია:ამერიკის სამოქალაქო ომი კატეგორია:დაბადებული 1809 კატეგორია:გარდაცვლილი 1865 კატეგორია:მოკლული პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აპრილი
პორტუგალია
პორტუგალია (República Portuguesa) — ევროპის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარე სახელმწიფო. პორტუგალიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან ესაზღვრება ატლანტის ოკეანე, ხოლო აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან ესპანეთი. პორტუგალიის შემადგენლობაში შედის ასევე ატლანტის ოკეანეში მდებარე აზორის კუნძულები და მადეირა, რომლებიც წარმოადგენენ ავტონომიურ რეგიონებს და გააჩნიათ ადგილობრივი მმართველობის სისტემა. ოფიციალურ და სახელმწიფო ენას წარმოადგენს პორტუგალიური.
პორტუგალია იბერიის ნახევარკუნძულის უძველესი ეროვნული სახელმწიფოა და ის ევროპაში ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფოთაგანია, რომლის ტერიტორია პრეისტორიული დროიდან მოყოლებული მუდმივად იყო დასახლებული, ხდებოდა მისი დაპყრობა და შენარჩუნებისთვის ბრძოლა. დღევანდელი პორტუგალიის ტერიტორიაზე დასახლდნენ კელტები, რასაც მოჰყვა ტერიტორიის დაპყრობა ქრონოლოგიურად ფინიკიელ-კართაგენელების, ძველი ბერძნების და რომაელების მიერ. შემდგომ პერიოდში მოხდა სვებების და ვესთგუთების შემოსევები და მათ მიერ ტერიტორიის დაპყრობა. იბერიის ნახევარკუნძულისთვის ბრძოლაში მუსლიმთა გამარჯვების შემდეგ, ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი ალ-ანდალუსიის შემადგენლობაში შედიოდა.
პორტუგალიის, როგორც სახელმწიფოს ჩამოყალიბება მოხდა ადრეული ქრისტიანული რეკონკისტის დროს. 868 წელს წარმოქმნილმა პორტუგალიის საგრაფომ ცნობადობა აიმაღლა სან მამედის ბრძოლის შემდეგ (1128). ოურიკეს ბრძოლის შემდეგ ჩამოყალიბდა პორტუგალიის სამეფო, ხოლო ლეონის სამეფოსგან დამოუკიდებლობა გამოცხადდა ზამორას ხელშეკრულების შედეგად (1143).
XV და XVI საუკუნეებში, პორტუგალიამ დააფუძნა პირველი გლობალური საზღვაოსნო და სავაჭრო იმპერია, რომელიც წარმოადგენდა მსოფლიოს ერთ-ერთ მთავარ ეკონომიკურ, პოლიტიკურ და სამხედრო ძალას. ამ პერიოდის განმავლობაში, რომელსაც დღეს დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების ეპოქად ვიცნობთ, პორტუგალიელმა მეზღვაურებმა დაიწყეს და ამით გზა გაუკაფეს საზღვაოსნო ექსპედიციებს, განსაკუთრებით პრინცი ენრიკე ნავიგატორისა და მეფე ჟუან II-ის სამეფო მფარველობის ქვეშ, ისეთი მნიშვნელოვანი მოგზაურობით, როგორიცაა ბართოლომეუ დიაშის ექსპედიცია კეთილი იმედის კონცხის გავლით (1488), ვასკო და გამას მიერ ინდოეთამდე საზღვაო მარშრუტის აღმოჩენა (1497–98) და ევროპული აღმოჩენა ტერიტორიისა, რომელზეც შემდეგ დაარსდა ბრაზილია (1500). ამ პერიოდის განმავლობაში პორტუგალიამ მოახდინა სანელებლებით ვაჭრობის მონოპოლიზება, ხოლო 1494 წლის 7 ივნისს დადებული ტორდესილასის ხელშეკრულების მიხედვით ახლად აღმოჩენილი ტერიტორიები ესპანეთსა და პორტუგალიას შორის გაიყო გამყოფი ხაზით - დასავლეთის გრძედის 46° მერიდიანით. შესაბამისად, თავისი სამხედრო კამპანიებით იმპერიამ გაფართოება პოვა აზიაში. ისეთმა შემთხვევებმა, როგორიცაა 1755 წლის ლისაბონის მიწისძვრა, ქვეყნის ოკუპაცია ნაპოლეონის ომების დროს და ბრაზილიის დამოუკიდებლობა (1822), დიდწილად გააუფერულა ქვეყნის წინანდელი სიდიადე.
1910 წლის რევოლუციის შედეგად მონარქიის დამხობის შემდეგ, დაფუძნდა დემოკრატიული, მაგრამ არასტაბილური პორტუგალიის პირველი რესპუბლიკა, რომელიც შემდგომ შეიცვალა ესტადო-ნოვო-ს (პორტუგალიის მეორე რესპუბლიკა) ავტორიტარული რეჟიმით. დემოკრატია აღდგა მიხაკების რევოლუციის შემდეგ (1974), რამაც დაასრულა პორტუგალიის კოლონიური ომი. ცოტა ხნის შემდეგ, ოკეანის და ზღვების გადაღმა მდებარე ყველა მის კოლონიას დამოუკიდებლობა მიენიჭა. მაკაოს ჩინეთზე გადაცემამ (1999) დაასრულა ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი კოლონიური იმპერიის არსებობა.
პორტუგალიამ მთელს მსოფლიოში ღრმა კულტურული, არქიტექტურული და ლინგვისტური გავლენა მოახდინა - დაახლოებით 250 მილიონი პორტუგალიურ ენაზე მოსაუბრე (ლუზოფონები) და პორტუგალიური ენის საფუძველზე მიღებული საკონტაქტო ენები. ის განვითარებული ქვეყანაა ძლიერი ეკონომიკით და მაღალი ცხოვრების დონით. დამატებით, ის მაღალ პოზიციებზე დგას მორალური თავისუფლების (მე-2), მშვიდობიანობის (მე-3), დემოკრატიის (მე-7), პრესის თავისუფლების (მე-10), სტაბილურობის (მე-15), სოციალური პროგრესის (მე-18), და კეთილდღეობის (26-ე) რეიტინგში. გაეროს და ევროკავშირის წევრი, პორტუგალია იყო ნატოს, ევროზონის, ეთგო-ს და   პორტუგალიურენოვანი ქვეყნების თანამეგობრობის ერთ-ერთი დამფუძნებელთაგანი.
გეოგრაფია
პორტუგალიის ტერიტორია მოიცავს პირენეის ნახევარკუნძულის ტერიტორიას (რომელსაც პორტუგალიელთა უმეტესობა „კონტინენტს“ უწოდებს) და ატლანტის ოკეანეში მდებარე ორ არქიპელაგს: მადეირას და აზორის კუნძულების არქიპელაგი. მდებარეობს ჩ.გ. 33° და 43° და დ.გ. 32° და 6° შორის.
კონტინენტურ პორტუგალიას შუაზე ყოფს მისი მთავარი მდინარე ტეჟუ, რომელიც ესპანეთიდან მოედინება და ლისაბონში მდებარე ტეჟუს ესტუარის გავლით ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში. ქვეყნის ჩრდილოეთი ტერიტორია, შიგა ნაწილისკენ, წარმოდგენილია მთიანი რელიეფით და პლატოებით, რომლებიც ჩაჭრილია მდინარის ხეობების მიერ. სამხრეთი ტერიტორია კი, რომელიც მოიცავს ალგარვის და ალენტეჟუს რეგიონებს, ხასიათდება გორაკებიანი დაბლობებით.
პორტუგალიის უმაღლეს მწვერვალს წარმოადგენს მთა პიკუ, რომელიც აზორის არქიპელაგის კუნძულ პიკუზე მდებარეობს. ეს უძველესი ვულკანი, რომლის სიმაღლე 2,351 მ-ია, წარმოადგენს აზორის კუნძულების სიმბოლოს, მაშინ როდესაც, კონტინენტური სერა-და-ეშტრელა (მწვერვალი - 1,991 მზდ) დიდად იზიდავს მოთხილამურეებსა და ზამთრის სპორტის მოყვარულებს.
მადეირასა და აზორის არქიპელაგები განფენილია ატლანტის ოკეანეში: აზორის კუნძულები გადაჭიმულია შუა-ატლანტიკურ ქედზე, კერძოდ კი სამი ტექტონიკური ფილის შეერთების ადგილზე, ხოლო მადეირას კუნძულები - ქედის გასწვრივ, რომელიც წარმოქმნილია ტექტონიკური ფილის ფარგლებში არსებული ჰოთსპოტის მიერ. გეოლოგიურად, ეს კუნძულები წარმოშობილია ვულკანური და სეისმური მოვლენების შედეგად. უკანასკნელი ვულკანური ამოფრქვევა ხმელეთზე მოხდა 1957-58 წლებში აზორის არქიპელაგის კუნძულ ფაიალზე (ვულკანი კაპელინიო). სპორადულად ადგილი აქვს დაბალი ინტენსივობის მქონე მცირე მიწისძვრებს.
პორტუგალიის განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა, საზღვაო ზონა, რომელზეც პორტუგალიას გააჩნია სპეციალური უფლებამოსილება განახორციელოს კვლევები და გამოიყენოს ზღვის რესურსები, მოიცავს 1,727,408 კვ. კმ.-ს. ის ევროკავშირის განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონებში მესამე ადგილს იკავებს სიდიდით, ხოლო მსოფლიოში - მე-20-ს.
ურბანიზაცია
ლისაბონი (დაახლ. 500 000 მაცხოვრებლით, ლისაბონის რეგიონში კი - დაახლ. 3 მლნ. მაცხოვრებლით) XIII საუკუნიდან მოყოლებული პორტუგალიის დედაქალაქია (თუ არ ჩავთვლით კოიმბრას). ის ქვეყნის უდიდესი ქალაქი და მთავარი ეკონომიკური ცენტრია, რომელიც ფლობს პორტუგალიის მთავარ პორტს და აეროპორტს. წარმოადგენს უმდიდრეს ქალაქს ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ის მიხედვით, რომელიც ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებელზე მაღალია. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებიდან აღსანიშნავია პორტუ (დაახლ. 240 000 მაცხოვრებლით), რომელიც პორტუგალიაში სიდიდით მეორე ქალაქი და ეკონომიკური ცენტრია, ავეირუ (ზოგჯერ მოიხსენიებენ, როგორც „პორტუგალიის ვენეციას“), ბრაგა („არქიეპისკოპოსების ქალაქი“), შავიში (ისტორიული და ანტიკური ქალაქი), კოიმბრა (ქვეყანაში უძველესი უნივერსიტეტით), გიმარაინში („პორტუგალიელთა ერის წარმოშობის ადგილი“), ევორა („ქალაქი მუზეუმი“), სეტუბალი (სიდიდით მესამე პორტი), პორტიმანი, ფარუ და ვიზეუ.
ეკონომიკა
პორტუგალია განვითარებული ინდუსტრიულ-აგრარული ქვეყანაა, ე.ე.პ. მოცულობით (109 მლრდ $) მას მსოფლიოში 34-ე ადგილი უკავია.
ღირსშესანიშნაობები
center|880px|thumb|ვასკო და გამას ხიდი ყველაზე გრძელი ხიდია [[ევროპაში]]
სქოლიო
* კატეგორია:ევროპის ქვეყნები კატეგორია:პორტუგალიურენოვანი ქვეყნები კატეგორია:ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ნატოს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
მოსე შავი
მოსე შავი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 28 აგვისტო, ახალი სტილით — 10 სექტემბერი.
ცხოვრება
ღირსი მოსე ერთბაშად არ განწმენდილა ვნებათაგან. იგი ხშირად მიდიოდა მონასტრის იღუმენთან, ამბა ისიდორესთან და ეკითხებოდა, როგორ გათავისუფლებულიყო ავხორცი გულისთქმებისაგან. სულიერ ბრძოლაში გამოცდილი ბერი ასწავლიდა, არასდროს დანაყრებულიყო საზრდელით, მუდამ ნახევრად მშიერი ყოფილიყო და უმკაცრესი თავშეკავებით ეცხოვრა. ბილწი დემონი არ ცხრებოდა - სიზმრისეული ოცნებებით აღაგზნებდა ნეტარ მამას, მაშინ ამბა ისიდორემ ურჩია მას, მღვიძარების ღვაწლი ეტვირთა. წმიდა მოსეც დაჰყვა წინამძღვრის კურთხევას და მთელ ღამეებს მხურვალე ლოცვაში ატარებდა. დაუსრულებელმა ბრძოლამ ერთხანს მოწყინებაში ჩააგდო ნეტარი, მაგრამ ბერმა ისიდორემ განამტკიცა მოწაფე: თავისი სენაკის ბანზე აიყვანა და დასავლეთით, ცის კაბადონზე საბრძოლველად განმზადებულ დემონთა მრავალრიცხოვანი მხედრობა აჩვენა. აღმოსავლეთით ანგელოზთა კიდევ უფრო დიდი დასი ჩანდა. ისინიც ბრძოლისთვის ემზადებოდნენ.
ღირსმა მოსემ ახალი ღვაწლი იტვირთა: ღამღამობით მეუდაბნოეთა სენაკებს შემოივლიდა ხოლმე და ბერებს ჭიდან წყალს უზიდავდა. განსაკუთრებით ზრუნავდა მოხუცებზე, რომელთაც შორ მანძილზე სიარული და წყლის ტარება არ შეეძლოთ. ერთხელ ჭის თავზე დახრილმა მოსემ ანაზდად ზურგში ძლიერი დარტყმა იგრძნო, მკვდარივით დაეცა ჯურღმულთან და ასე ეგდო გათენებამდე. დილით კი ძმებმა სენაკში გადაიყვანეს. მთელი წლის განმავლობაში ნეტარი განრღვეულივით უძლური იყო და ძალზე იტანჯებოდა. გამომჯობინების შემდეგ მან იღუმენს განუცხადა, რომ კვლავაც განაგრძობდა ბრძოლას. ამბა ისიდორემ აკურთხა იგი და უბრძანა, წმიდა საიდუმლოს ზიარებოდა და სენაკს დაბრუნებოდა. ამ დროიდან მოყოლებული, მას ბოროტ სულებზე დიდი ხელმწიფება მიემადლა.
ხმა ღირსი მამის ღვაწლის შესახებ შორს გავარდა. მაშინ ქვეყნის მმართველმა მისი ნახვა ისურვა. ეს რომ შეიტყო, მოსემ გადაწყვიტა, დამალვოდა სტუმრებს და სენაკი დატოვა. გზაში იგი შეხვდა მმართველის მსახურებს, რომლებმაც მოსე შავის სენაკი იკითხეს. „არ ღირს მისვლა ამ ცრუ და უღირს ბერთან“, - უპასუხა ნეტარმა. მსახურები დაბრუნდნენ მონასტერში, სადაც მმართველი ელოდათ და მოსაგრის სიტყვები გადასცეს; ძმები კი ბერის გარეგნობის აღწერამ დაარწმუნა, რომ ეს ბერი თავად მოსე იყო.
უდაბნოში მრავალი წლის მოღვაწეობის შემდეგ ღირს მამას დიაკვნად დაასხეს ხელი. ეპისკოპოსმა თეთრი სამოსით შემოსა იგი და თქვა: „ახლა ამბა მოსე მთლად თეთრი შეიქნა“. წმინდანმა მიუგო: „მეუფეო, რა განასპეტაკებს კაცს - შინაგანი თუ გარეგანი?“ თავმდაბლობის გამო ნეტარს დიაკვნობის ხარისხისთვის თავი უღირსად მიაჩნდა. ერთხელ ეპისკოპოსმა გადაწყვიტა, გამოეცადა წმიდანი და ღვთისმსახურებს უბრძანა, საკურთხევლიდან გაეგდოთ იგი, შემდეგ უკან გაჰყოლოდნენ და გაეგოთ, რას იტყოდა.
მღვდელმსახურნი ასეც მოიქცნენ - როდესაც მოსე საკურთხეველში შევიდა, უთხრეს: „განვედ აქედან, ჰოი, შავო!“ ხელი მოჰკიდეს და უპატიოდ გარეთ გააგდეს. ნეტარმა მამამ საოცარი თავმდაბლობით აიტანა დამცირება და, გამოძევებულმა, ჩაილაპარაკა: „ასეც გვხვდება, ქოფაკო!.. ან კი როგორ გაბედე წმიდათა წმიდა ალაგას შესვლა?“ ეს რომ მოახსენეს, ეპისკოპოსმა კვლავ საკურთხეველში შეაყვანინა წმიდანი და ხუცესად აკურთხა. კითხვაზე, რას ფიქრობდი, როდესაც აქედან გაგაძევეს, შემდეგ კი ისევ დაგაბრუნესო, მან უპასუხა: „თავს ქოფაკს ვადარებდი, რომელიც, თუ გააძევებენ, კუდამოძუებული გაიქცევა, ხოლო თუ უკანვე დაუძახებენ, უმალვე ხალისით მოირბენს!“ მოსე შავი თხუთმეტი წელი მოღვაწეობდა სამღვდელო ხარისხში და სამოცდათხუთმეტი მოწაფე შემოიკრიბა.
როცა ღირს მამას სამოცდათხუთმეტი წელი შეუსრულდა, მან ბერები გააფრთხილა, რომ მალე სკიტს ავაზაკები დაესხმოდნენ თავს და მის მკვიდრთ ამოჟლეტდნენ. წმიდანმა აკურთხა ისინი, დროზე დაეტოვებინათ აქაურობა და თავი აერიდებინათ ძალმომრეობითი სიკვდილისაგან. მოწაფეები სთხოვდნენ ნეტარს, ისიც მათთან ერთად წასულიყო, მაგრამ მოსემ მიუგო: „მე დიდი ხანია ველი დროს, როდესაც ჩემზე აღსრულდება უფალ იესო ქრისტეს სიტყვები: „ყოველთა, რომელთა აღიღონ მახჳლი, მახჳლითა წარწყმდენ“ (მთ. 26.52). წმიდა მამასთან სულ შვიდი ბერი დარჩა, რომელთაგან ერთი ავაზაკების მოახლოებისას დაიმალა. ყაჩაღებმა სიცოცხლეს გამოასალმეს მოსე და სხვა ექვსი ძმა. ეს მოხდა 405 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:V საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:გარდაცვლილი 405
რუსულ-ჩუქჩური ომები
ამ სახელით ცნობილია რუსულ ჯარებსა და მათი მოკავშირე კორიაკული და იაკუტური ტომებსა და ჩუქჩებს შორის შეიარაღებული კონფლიქტები XVII- XVIII საუკუნეებში.
წინარეისტორია
რუსეთის მიერ შორეული ჩრდილო-აღმოსავლეთის კოლონიზაციისას, უკვე მოხდა კორიაკების და იაკუტების დამორჩილება. XVII საუკუნის შუა პერიოდში კი რუსი კოლონიზატორები და ჩუქჩები პირველად შეხვდნენ ერთმანეთს მდინარე კალიმას და ანადირის მიდამოებში 1641 წელს. ჩუქჩების ტომებმა არა მარტო უარი განაცხადეს რუსული ქვეშერდომობის მიღებაზე და გადასახადების გადახდაზე, არამედ შეიარაღებული წინააღმდეგობა გაუწიეს რუსებს.
ჩუკოტკაზე რუსები პირველად გამოჩნდნენ 1648 წელს, ესენი იყვნენ კაზაკები სიმონ დეჟნოვის მეთაურობით. მათი ბანაკის ადგილზე 1652 წელს ანადირის ფორტი დაარსდა.
აღსანიშნავია რომ რუსების გამოჩენამდე, ჩუქჩები ხშირ და წარმატებულ ომებს აწარმოებდნენ მეზობელ ტომებთან, რამაც განაპირობა მათ მიერ რუსეთის ბატონობის ცნობა. კორიაკებს, იტელმენებს და იუკაგირებს იმედი ჰქონდათ რომ რუსები შეძლებენ მათ დაცვას ჩუქჩების აგრესიისგან.
XVIII საუკუნის დასაწყისში ჩუქჩების რაოდენობა 8-9 ათასი იყო. მათი ძირითადი საქმიანობა იყო ირმების მწყემსვა და თევზის ჭერა, ისინი ჯერ არ იყვნენ თემური წყობიდან გამოსულები. ამ პერიოდში მიმდინარეობდა ჩუქჩების მიგრაცია მდინარე კალიმას სათავეებისკენ, საიდანაც ავიწროვებდნენ იუკაგირების ტომებს. 1720ან წლებამდე ჩუქჩების კოლონიზაციის პრობლემა მწვავედ ჯერ არ განიხილებოდა რუსების მიერ.
1725 წელს პეტერბურგში მოვიდა იაკუტიის კაზაკების მეთაურის აფანასი შესტაკოვის წერილი, რომელით სთავაზობდა მთავრობას, მოეწყო ექსპედიცია ახალი მიწების აღმოსაჩენად და დაუმორჩილებელი ერების დასაპყრობად. შემდეგ წელს შესტაკოვი თავად ჩამოვიდა პეტერბურგში და სენატის ობერ-მდივანის კირილოვის დახმარებით მოახერხა სენატის დარწმუნება. 1727 წლის 18 იანვარს სენატმა თავისი აზრი ასე გამოხატა: ყველას, ვინც ციმბირს გაღმა ცხოვრობს და არც ერთი სახელმწიფოს ქვეშერდომი არ არის, რუსეთის ქვეშერდომბა უნდა მიეღო და გადასახადები გადაეხადა. ამრიგად დამტკიცდა ექსპედიციის შექმნა, რომლის ბაზაც ანადირის ფორტი უნდა გამხდარიყო. შეიქმნა 400 კაციანი ექსპეციდია, რომელშიც ჯარისკაცები და კაზაკები შედიოდნენ, მეთაურად შესტაკოვი დაინიშნა, ხოლო სამხედრო მეთაურად დმიტრი პავლუცკი.
სენატმა ექსპედიციის საჭიროება შემდეგი მოსაზრებებით ჩამოაყალიბა: 1. რუსეთის მოსაზღვრე მიწების შემოერთება. 2. ამ მიწებზე არსებული ძვირფასტყავიან ცხოველებზე ნადირობით სახელმწიფოს შემოსავლის გაზრდა. 3. წყნარ ოკეანაზე გასვლა, რაც ხელს შეუწყობს ჩინეთთან, იაპონიასთან და კორეასთან ვაჭრობას. 4. აღკვეთონ მომავალში ამ მიწების სხვა სახელმწიფოების მიერ კოლონიზაცია.
ჩუკოტკის კოლონიზაცია
ანადირის ექსპედიცია დასაწყისიდანვე პრობლემური აღმოჩნდა. იაკუტსკში ჩასვლამდე შესტაკოვმა და პავლუცკიმ იჩხუბეს და ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად დაიწყეს მოქმედება. პავლუცკი რაზმის დიდ ნაწილთან ერთად 1729 წლის 3 სექტემბერს ანადირის ფორტში ჩავიდა. აქედან მან 1730 და 1731 წლებში გაილაშქრა ჩუკოტკის ნახევარკუნძულზე. მიუხედავად ჩუქჩების დარბევისა, ამ ლაშქრობებს სასურველი შედეგი არ მოყვა, ჩუქჩებს უწინდებურად არ სურდათ რუსეთის ქვეშერდომები გამხდარიყვნენ. 1733 წელს კი ჩუქჩები თვითონ დაესხნნ ანადირს და გაიტაცეს ირმის ჯოგები.