cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჩადი
რელიგია
ადგილობრივი ტრადიციული სარწმუნოების მიმდევრების რაოდენობა განუხრელად მცირდება. ჩადში გარკვეულ წარმატებას მიაღწიეს ბაჰაიზმის სარწმუნოების მიმდევრებმა (98 ათასი ).
ეკონომიკა
ჩადი მსოფლიოს ერთ-ერთი უღარიბესი ქვეყანაა. მისი ეკონომიკა დიდ გაჭირვებას განიცდის პოლიტიკური არასტაბილურობის, გვალვის, გეოგრაფიული დაშორების და ინფრასტრუქტურის არარსებობის გამო. მოსახლეობის დაახლოებით 85 % დამოკიდებულია სოფლის მეურნეობაზე, მათ შორის შინაურ ცხოველებზე. ფინანსური დახმარება მსოფლიო ბანკიდან, აფრიკის განვითარების ბანკიდან და სხვა წყაროებიდან ძირითადად მიმართულია სოფლის მეურნეობის, განსაკუთრებით მეცხოველეობის განვითარებაზე. დაფინანსების არარსებობის გამო, ნავთობსაბადოების დამუშავება დობასთან სიახლოვეს თავდაპირველად უნდა დამთავრებულიყო 2000 წელს, მაგრამ გადაიდო2003 წლამდე. საბოლოოდ მისი დამუშავება დაიწყო კომპანია „Exxon Mobil“-მა.
ნავთობის წარმოება
thumb|right|250px|ნავთობმომპოვებელი წარმოება განვითარებულია მხოლოდ დობაში 2000 წლის ბოლოს დობის ნავთობმა ჩადში სტიმული მისცა მნიშვნელოვან ინვესტიციებს. 2000−2006 წლების პერიოდში ნავთობის მოპოვება გაორმაგდა. ჩადის ნავთობი თავისი თვისებებით თითქმის არაბულის იდენტურია. ჩადის ნავთობის ძირითადი მომხმარებელია — აშშ. თავდაპირველად ძირითადი ნავთობმომპოვებელი კომპანიები იყვნენ „შევრონი“ და „ექსონ-მობილი“. 2006 წლის აგვისტოში ჩადის ხელისუფლებამ „შევრონის“ და „პეტრონასის“ კომპანიებს თავის ტერიტორიაზე აუკრძალა ნავთობის მოპოვება საგადასახადო კანონმდებლობის შეუსრულებლობის მიზეზით.
ჩადი-კამერუნის მილსადენის მშენებლობის დამთავრებიდან ბოლო 9 თვეში ჩადში არსებულ ნავთობსაბადოებზე მოპოვებული იქნა დაახლოებით 5 მილიონი ტონა ნავთობი. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ცნობით დღე-ღამეში მოიპოვება 1492 ბარელი ნავთობი.
ნავთობი მილსადენებით გადააქვთ კამერუნის კრიბის პორტში. ორგანიზაცია „საერთაშორისო ამნისტიის“ მონაცემებით, შეთანხმება, რომლითაც აშენდა 4,2 მილიარდი ამერიკული დოლარის ღირებულების ნავთობსადენი ჩადი-კამერუნი, ანელებს ამ ორი ქვეყნის ხელისუფლების სურვილს დაიცვას საკუთარი მოქალაქეების უფლებები. ნავთობსადენი აშენდა მსოფლიო ბანკის დახმარებით. ნავთობის მოპოვებიდან მიღებული შემოსავლების 10 % უნდა შევიდეს ჩადის მომავალი თაობის განვითარების ფონდში. მაგრამ ეს 2006 წლის მდგომარეობით არ განხორციელებულა, რის შედეგადაც მსოფლიო ბანკმა 2006 წლის იანვარში შემოიღო სანქციები ამ აფრიკული სახელმწიფოს ხელისუფლების წინააღმდეგ. 2008 წელს ექსპერტების აზრით, ჩადი-კამერუნის ნავთობსადენის პროექტმა განიცადა სრული კრახი მისიის შესრულებისა და მსოფლიო ბანკის პოლიტიკის სფეროში. ამავე წელს მსოფლიო ბანკმა უარი თქვა ნავთობსადენის დახმარებაზე.
დღეისათვის ნავთობს ასევე მოიპოვებს ჩინეთის ეროვნული ნავთობაირის კორპორაცია. ის გეგმავს ნავთობის ტრანსპორტირებას სუდანის გავლით. 2011 წლის 29 ივნისს ქვეყნის დედაქალაქ ნჯამენაში მუშაობა დაიწყო ჩინეთის ეროვნული ნავთობაირის კორპორაციის მიერ აშენებულმა ნავთობგადამამუშავებელმა ქარხანამ. 2011 წლის 10 ივლისს ქარხანამ გამოუშვა დიზელის საწვავის პირველი პარტია.
სამთომომპოვებელი მრეწველობა
ერთადერთი ჩადში მოპოვებული მინერალი, არის ნატრიუმის კარბონატი, ანუ სოდა, რომელსაც ასევე უწოდებენ სალ სოდას ანუ სარეცხ სოდას. ნატრონი ჯანდაცვის მიზნით გამოიყენება მარილის სახით, კონსერვანტის სახით ტყავისთვის, ხოლო როგორც ინგრედიენტი საპნის ტრადიციულ წარმოებაში; მენახირეები მას აჭმევენ საკუთარ ცხოველებს. ნატრონის საბადოები არსებობენ ჩადის ტბის ნაპირებზე და კანემის რეგიონის უადებში.
ნატრონი ბუნებაში გვხვდება ორი სახით: თეთრი და შავი. კომერციული თვალსაზრისით უფრო მეტად ფასიანი შავი ნატრონის მყარი ბლოკები ექსპორტზე გადის ნიგერიაში. თეთრი ნატრონი იყიდება ადგილობრივ ბაზრებზე, პირველ რიგში ნჯამენაში და ქვეყნის სამხრეთში. მიუხედავად იმისა, რომ 1960-იანი წლების ბოლოს ბევრი სამუშაო ჩატარდა ნატრონის კომერციული მართვისათვის ნახევრადსახელმწიფო ორგანიზაციების შექმნის გზით, 1970 წლისთვის ამ სამუშაოებმა ვერანაირი წარმატებები ვერ მოიტანა ტრადიციული ბელადებისა და ვაჭრების წინააღმდეგობის გამო, რომლებიც აკონტროლებდნენ ამ წარმოებას.
ენერგეტიკა
ქვეყანაში ყველა ელექტროსადგური მუშაობს სითბურ ენერგიაზე. ნჯამენაში ორი თბოელექტროსადგური გამოიმუშავებს ქვეყნის მთლიანი ელექტროენერგიის დიდ ნაწილს. 2002 წლის მდგომარეობით, ჩადში ოჯახების მხოლოდ დაახლოებით 2 %-ს აქვს შესაძლებლობა ელექტროენერგიის მიღებისა და ქვეყნის მოსახლეობის უმრავლესობა სარგებლობს შეშით და საწვავით. ელექტროენერგიის წარმოება 1968 წელს არსებული 31 გიგავატიდან 2000 წლისთვის გაიზარდა 92 გიგავატამდე, ხოლო 2002 წელს 101 გიგავატამდე. ეს ყველა შედეგი მიღწეული იქნა სითბური ენერგიის ხარჯზე. 2002 წელს ჩადში ელექტროენერგიის მოხმარებამ შეადგინა 94 გიგავატი. დადგენილმა სიმძლავრეებმა 2002 წელს შეადგინა 29 მეგავატი.
ხის დამამუშავებელი წარმოება
როგორც აფრიკული საჰელის სახელმწიფოების უმრავლესობა, ჩადმა განიცადა გაუდაბნოება და უდაბნოს ხელყოფა. ტრადიციულმა სამწყემსაო პრაქტიკამ, შეშის მოპოვების აუცილებლობამ და მშენებლობისთვის მერქნის გამოყენებამ კიდევ უფრო გაამძაფრა პრობლემა. 1980-იანი წლების დასაწყისიდან ქვეყანა ფლობდა 135 000 კმ²-დან 160 000 კმ²-მდე ტყეს და ტყის მასივებს, რაც წარმოადგენს კლებას თითქმის 14 %-ით 1960-იანი წლების დასაწყისიდან. ამ კლებაში რა წილი მიუძღვის კლიმატის ცვლილებას და რა წილი ტყის გაჩეხვას და მწყემსვას დღეისათვის უცნობია. რეგულაცია გაძნელებული იყო, რადგანაც ადამიანთა ნაწილის ცხოვრებისეული შემოსავალი შეადგენდა ხე-ტყის და შეშის გაყიდვას გასათბობად და მერქნის გაყიდვას ქალაქებში მშენებლობისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ ხელისუფლება მაინც ცდილობდა შეეზღუდა დედაქალაქში შემოტანილი მერქნის და ხე-ტყის რაოდენობა, მოსახლეობის მთლიანი შეჩერება მაინც ვერ მოხერხდა და ტყეების გაჩეხვა მაინც დიდ პრობლენას წარმოადგენს.
თევზჭერა
1960-იან, 1970-იან და 1980-იან წლებში თევზის წარმოების საერთო რაოდენობამ შეადგინა 60 000 ტონიდან 120 000 ტონამდე წელიწადში. მაგრამ ეს ციფრები ასახავს თევზის წარმოებას მდინარე ლოგონზე და ჩადის ტბაზე, რომლებიც საერთოა კამერუნისთვის, ნიგერისთვის და ნიგერიისთვის, ჩადის მიერ წარმოებული თევზის პროდუქცია შეადგენს საერთო მოცულობის დაახლოებით 70 %-ს. რეწვის დიდი ნაწილი – სავარაუდოდ ორი მესამედი – გამოიყენებოდა ქვეყნის შიგნით. 1976 წელსა და 1985 წელს შორის, გამომშრალი, დამარილებული ან შებოლილი თევზის წარმოებამ შეადგინა 20 000 ტონა წელიწადში, რაც შეადგენს ჩადის საერთო წლიური რეწვის 20 %-დან 25 %-მდე რაოდენობას. შენახული თევზით ვაჭრობის დიდი წილი მოდიოდა კამერუნის და ნიგერიის ბაზრებზე.
1980-იანი წლების შუა პერიოდამდე, ჩადის ხელისუფლებამ მიიღო თევზჭერის კონტროლირების, მოდერნიზების და თევზის კონსერვირების გარკვეული ზომები, თუმცა ზოგიერთი ნაბიჯები მანამდეც – 1960-იან და 1970-იან წლებშიც გადაიდგა. ჩადის მეთევზეების მიერ გამოყენებული ყველაზე უფრო მთავარი სიახლე მათ მიერ ნეილონის ბადის გამოყენება იყო, რომელიც მათ 1960-იანი წლებიდან დაიწყეს. კონფლიქტების პერიოდში ხელისუფლების მიერ თევზჭერის არანაირი კონტროლი არ განხორციელებულა.
ტრანსპორტი
სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა ჩადში საკმაოდ ცუდადაა განვითარებული, განსაკუთრებით ქვეყნის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაწილში. სამდინარე ტრანსპორტი არსებობს მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთში. 2016 წელს ჩადში არ არსებობდა სარკინიგზე ტრანსპორტი, თუმცა იგეგმება ორი ხაზის მშენებლობა – დედაქალაქ ნჯამენიდან სუდანის და კამერუნის სახელმწიფო საზღვრებამდე.
ავტოგზები ძირითადად გრუნტიანია და წვიმიანი სეზონების დროს მისი დიდი ნაწილი გაუვალია, განსაკუთრებით ქვეყნის სამხრეთ ნახევარში. ჩრდილოეთით ავტოგზები კვეთავენ უდაბნოებს და ბევრ ადგილას ჯერაც დანაღმულია, რაც დღესაც დიდ საფრთხეს წარმოადგენს. გამწევი ძალა (ცხენები, ვირები და აქლემები) ქვეყნის დიდ ნაწილში ჯერ კიდევ საკმაოდ დიდ როლს ასრულებს.
საწვავის მიწოდება ხშირად არარეგულარულად მიმდინარეობს, თვით ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთშიც კი, ხოლო მისი ღირებულება ძვირი არ არის. ქვეყნის სხვა ადგილებში ის პრაქტიკულად არ ხდება.
საერთო ჯამში ჩადში 33 400 კმ სიგრძის ავტოგზაა, რომლის დაახლოებით 500 კმ მყარი საფარითაა. დედაქალაქ ნჯამენაში ზოგიერთი ავტოგზა, მაგრამ არა ყველა, ასფალტირებულია. ნჯამენის გარდა არსებობს ერთი ასფალტირებული ავტოგზა, რომელიც ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქ მასაკორიდან ნჯამენის გავლით მიემართება სამხრეთისაკენ და ქალაქების – გელენგდანგეს, ბონგორის, კელოს და მონდუს გავლით შედის კამერუნის ქალაქ კუსერიში, რომელიც ნჯამენის მახლობლად მდებარეობს.
მდინარეების უმრავლესობა სანაოსნოა, მაგრამ დროგამოშვებით. მდინარე შარი, ნჯამენასა და ჩადის ტბას შორის, სანაოსნოა მთელი წლის განმავლობაში. სექტემბერში და ოქტომბერში მდინარე ლოგონი სანაოსნოა ნჯამენასა და მონდუს შორის, და მდინარე შარი ნჯამენასა და ქალაქ სარჰს შორის. სანაოსნოდ ვარგისი მდინარეების საერთო სიგრძეა 4800 კმ, რომელთაგან 2000 კმ სანაოსნოა მთელი წლის განმავლობაში.
მდინარეები შარი და ლოგონი სანაოსნოა მხოლოდ წვიმების სეზონის დროს (2002 წელი). ორივე მდინარე ჩადის სამხრეთიდან მიედინება ჩრდილოეთისკენ, ჩადის ტბისკენ.
2003 წლიდან 1070 კმ მილსადენი გამოიყენება ნავთობის ექსპორტისათვის დობის ირგვლივ არსებული ნავთობის საბადოებიდან ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე ქალაქ კრიბის საზღვაო ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანაში.
ჩადი ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოა და ამიტომ მას საზღვაო პორტები არ გააჩნია.
ზღვისკენ ჩადის ძირითადი მარშრუტებია: ასევე არსებობს ავტოგზა სუდანის გავლით წითელი ზღვისკენ, მაგრამ ნაკლები ვაჭრობის გამო ეს გზა საკმაოდ უმნიშვნელოდ გამოიყენება.
ჩადის ტბის ჩრდილოეთით ნიგერისკენ პრაქტიკულად არ მოქმედებს; გაცილებით უფრო პრაქტიკულია ნიგერის, კამერუნის და ნიგერიის მიმართულება.
2012 წლის მდგომარეობით ჩადში არსებობს დაახლოებით 58 აეროპორტი, რომელთაგან მხოლოდ 9-ის ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი არის მყარსაფარიანი. „Air Tchad“ (60 % ეკუთვნის სახელმწიფოს) უზრუნველყოფს შიდა მომსახურებას 12 ადგილამდე, მაგრამ მუდამ განიცდის საწვავისა და მოწყობილობების უკმარისობას. ნჯამენის საერთაშორისო აეროპორტი დაზიანდა საბრძოლო მოქმედებების დროს 1981 წელს, მაგრამ დღეისათვის მას იყენებს რამდენიმე საერთაშორისო გადამზიდავი, „Air Afrique“-ის ჩათვლით, რომელსაც ნაწილობრივ ეკუთვნის ჩადის გადაზიდვები. კიდევ ერთი დიდი აეროპორტი, რომელიც თავდაპირველად აშენდა სამხედრო დანიშნულებით, მდებარეობს ქალაქ სარჰში. 2003 წლის მონაცემებით შიდა და საერთაშორისო რეისებზე ჩადის ავიაკომპანიებმა გადაიყვანეს დაახლოებით 46 000 მგზავრი.
მყარი საფარის ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლის მქონე აეროპორტების სტატისტიკა 2012 წლის მდგომარეობით:
გრუნტიანი საფარის ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლის მქონე აეროპორტების სტატისტიკა 2012 წლის მდგომარეობით:
სოფლის მეურნეობა
ჩადის მოსახლეობის 80 %-ზე მეტი დაკავებულია სოფლის მეურნეობით და მეცხოველეობით, რომლებიც უზრუნველყოფენ მათ არსებობას. ეკონომიკის ამ სექტორზე მოდის მთლიანი შიდა პროდუქტის თითქმის ნახევარი. ბამბის წარმოების, შაქრის ლერწმის მცირე რაოდენობის წარმოების და არაქისის მოსავლის ნაწილის გამოკლებით, ჩადის სოფლის მეურნეობა შედგება ნატურალური მეურნეობისაგან. შინაური საქონელი და მოყვანილი მოსავალი დამოკიდებულია ადგილობრივ კლიმატზე. სამხრეთის ტერიტორიების მხოლოდ 10 % წარმოადგენს ყველაზე უფრო ნაყოფიერ სახნავ-სათეს მიწებს, სადაც მოდის სორგოს და ფეტვის მდიდარი მოსავალი. საჰელის ზონაში ხარობს მხოლოდ ფეტვის გვალვაგამძლე ჯიშები, მაგრამ მათი მოსავლიანობა საკმაოდ დაბალია, ვიდრე სამხრეთში. სამაგიეროდ საჰელის ზონაში არსებობს იდეალური საძოვრები მსხვილი რქოსანი საქონლისათვის, თხებისათვის, ცხვრებისათვის, ვირებისათვის, ცხენებისათვის და აქლემებისათვის. საჰარის უდაბნოში გაფანტულია ოაზისები, სადაც მოჰყავთ მხოლოდ ზოგიერთი ფინიკის პალმის და პარკოსანი მცენარეების კულტურები.
ტურიზმი
ტურიზმი ჩადში ეკონომიკის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ცუდად განვითარებული დარგია ცენტრალური აფრიკის ამ სახელმწიფოში.
ტურისტული მიზნით ჩადის მოსანახულებლად აუცილებელია მოქმედი პასპორტისა და ვიზის თან ქონა, ასევე ყვითელი ციებ-ცხელების საწინააღმდეგო ვაქცინაციის მოწმობა. 2000 წელს ჩადი მოინახულა 43 000 უცხოელმა ტურისტმა. ქვეყანაში არსებობს 677 სასტუმრო ნომერი, რომელშიც 1250 საწოლია. ტურისტების უმრავლესობას იზიდავს ნადირობა და ზაკუმის ეროვნული პარკი. 2002 წელს, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მონაცემებით, ნჯამენაში ცხოვრების დღიური ღირებულება შეადგენდა 239 ამერიკულ დოლარს. ყოველდღიური ხარჯები პატარა ქალაქებში მნიშვნელოვნად დაბალია ვიდრე დედაქალაქში, დღეში დაახლოებით 50 ამერიკული დოლარის დონეზე.
ჯანდაცვა
ჩადის ჯანდაცვის სფეროს მდგომარეობა საკმაოდ ცუდია. გავრცელებულია ინფექციური და პარაზიტული დაავადებები.
სუფთა სასმელი წყლის უკმარისობა (მას მოიხმარს მოსახლეობის მხოლოდ დაახლოებით 27 %) იწვევს ნაწლავღრუს ინფექციური დაავადებების აფეთქებას. სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა შეადგენს 48 წელს.
2000 წელს სამედიცინო მომსახურება უტარდებოდა მოსახლეობის 29 %-ს, ჯანდაცვის სფეროს დანახარჯები შეადგენს მთლიანი შიდა პროდუქტის 3,1 %-ს. 2003 წელს არსებობდა 200 ათასი შიდსით დაავადებული და აიდ-ინფიცირებული, გარდაიცვალა 18 ათასი ადამიანი. 2003 წელს შიდსით დაავადებულთა ზრდის ტემპი შეადგენდა 4,8 %-ს წელიწადში. ექიმთა კადრები მზადდება უცხოეთში და ნჯამენის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე.
სამკურნალო დაწესებულებები არსებობენ მხოლოდ დიდ ქალაქებში, როგორებიცაა ნჯამენა და აბეშე, რომლებიც ძირითადად წარმოადგენენ წითელი ჯვრის ორგანიზაციის დაწესებულებებს, სადაც ძირითადად მუშაობენ ფრანგი ექიმები. ნჯამენაში არსებობს მეორე დონის კერძო ჰოსპიტალი (hospital level 2 გაეროს კლასიფიკაციით).
განათლება
განათლება ჩადში იმყოფება საკმაოდ ცუდ მდგომარეობაში მცირე დაფინანსებისა და გარკვეული თვალსაზრისით მშობლების მიერ საკუთარი შვილების სკოლებში სასწავლებლად გაგზავნის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ საშუალო სკოლებში სწავლა აუცილებელია, დაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ ბიჭების მხოლოდ 68 % აგრძელებს შემდგომ სწავლას. მოსახლეობის ნახევარზე მეტი გაუნათლებელია. ჩადის მოსახლეობას უმაღლესი განათლება შეუძლიათ მიიღონ ნჯამენის უნივერსიტეტში.
ჩადის კონსტიტუციის 35-ე თავი ითვალისწინებს, რომ მოქალაქეებს აქვთ უფლება მიიღონ უფასო განათლება. განათლება სავალდებულოა ბავშვებისათვის დაწყებული 6 წლიდან და გრძელდება 15 წლამდე. მაგრამ ხელისუფლებას არ შეუძლია მთელი მოცულობით დააფინანსოს განათლების სფერო და რეალობაში მშობლები იხდიან ბავშვების სწავლის და მასწავლებლების ხელფასის საფასურს. 2002 წელს ჩადელი ბავშვების 76 % დადიოდა სკოლაში, მაგრამ ეს მონაცემები ემყარება დაწყებით სკოლებში ოფიციალურად დარეგისტრირებულ მოსწავლეთა რაოდენობას და შესაბამისად, მთლიანად ვერ აღწერს სკოლებში მოსწავლეთა ფაქტობრივ დასწრებას. განათლების შესაძლებლობა გოგონებისათვის შეზღუდულია, პირველ რიგში კულტურული ტრადიციების გამო. უფრო ნაკლები გოგონები დადიან საშუალო სკოლებში, ვიდრე ბიჭები, ძირითადად ადრეული ქორწინებების გამო. 1999 წელს ბავშვების 54,0 % დაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ გადავიდნენ მეხუთე კლასში.
1983 წელს ჩადში გაიხსნა 3 ლიცეუმი Lycées techniques industrielles (სარჰში, ნჯამენაში და მუნდუში) და კოლეჯი Collège d’Enseignement Technique სარჰში. 1983 წელს მათში სწავლობდა 1490 სტუდენტი.
1980-იანი წლების ბოლოს წამყვანი სამედიცინო განათლება ჩადში ჯერ შემოსული არ იყო. ქვეყნის ერთადერთ სამედიცინო სასწავლო დაწესებულებას ერქვა — ნჯამენის საზოგადოებრივი ჯანდაცვისა და სოციალური სამუშაოების ეროვნული ინსტიტუტი (École Nationale de Santé Publique et de Service Social—ENSPSS). 1982 წელს იქ სწავლობდა სულ 28 სტუდენტი.
როდესაც 1960 წელს ქვეყანა დამოუკიდებელი გახდა, იქ უნივერსიტეტი არ არსებობდა. ქვეყნის დამოუკიდებლად ცხოვრების პირველ ათწლეულში, სტუდენტები, რომლებსაც უნდოდათ უმაღლესი განათლების მიღება — იძულებულები იყვნენ საზღვარგარეთ წასულიყვნენ. 1966-67 სასწავლო წლებში ჩადის 83 მოქალაქე სწავლობდა ქვეყნის საზღვრებს გარეთ; მომდევნო წელს ეს რაოდენობა გაიზარდა 200-მდე. პირველ წლებში, თითქმის ყველა ბავშვი, რომლებსაც სურდათ უმაღლესი განათლების მიღება იყო მამრობითი სქესის. სტუდენტთა ყველაზე უფრო მეტი რაოდენობა გაემგზავრა საფრანგეთში (30 % 1966-1967 სასწავლო წელს), მაგრამ ზოგიერთი ჩადელი სწავლობდა ბელგიაში, სენეგალში, კოტ-დ’ივუარში და კონგოს რესპუბლიკაში. იმ დროს სტუდენტთა უმრავლესობა სწავლობდა ჰუმანიტარულ მეცნიერებებს, სოფლის მეურნეობას და მედიცინას.
საფრანგეთთან შეთანხმების საფუძველზე ჩადის უნივერსიტეტი გაიხსნა 1971-1972 სასწავლო წელს. ის თითქმის მთლიანად ფინანსდებოდა საფრანგეთის დახმარებით, 200 სტუდენტი მოხვდა იქ პირველ წელს. 1974-1975 სასწავლო წლისთვის მოსწავლეთა რაოდენობა გაიზარდა 500-მდე. სტუდენტთა რაოდენობა 1976-1977 სასწავლო წელს არსებული 639 სტუდენტიდან გაიზარდა 1977-1978 სასწავლო წლის მაქსიმუმამდე, ანუ 1046 სტუდენტამდე, შემდეგ, 1978-1979 სასწავლო წელს ცოტათი დაიკლო 974 სტუდენტამდე. სამწუხაროდ, სამოქალაქო ომმა გავლენა იქონია უნივერსიტეტის ცხოვრებაზე 1979 და 1980 წლებში, როდესაც ქვეყნის დედაქალაქ ნჯამენისათვის მიმდინარეობდა დიდი ბრძოლები ამბოხებულებსა და სამთავრობო ჯარებს შორის. 1980-იანი წლების დასაწყისში შედარებით მშვიდი ცხოვრების დაბრუნების შემდეგ უნივერსიტეტი კვლავ გაიხსნა. 1983-1984 წლებში უნივერსიტეტში იმყოფებოდა 141 მასწავლებელი და 1643 სტუდენტი.
უნივერსიტეტის გარდა, ჩადის უმაღლესი სასწავლო დაწესებულებები მოიცავენ: მასწავლებლების მომზადების ერთ წამყვან დაწესებულებას, École Normale Supérieure (სადაც ამზადებდნენ საშუალო სკოლების მასწავლებლებს). 1982-1983 და 1983-1984 სასწავლო წლებში ამ დაწესებულებებში ჩარიცხვამ შეადგინა დაახლოებით 200 სტუდენტი. სასწავლო პროგრამები მოიცავენ: ისტორიას, გეოგრაფიას, თანამედროვე ლიტერატურას, ინგლისურ, ფრანგულ და არაბულ ენებს, მათემატიკას და ფიზიკას, ბიოლოგიას, გეოლოგიას და ქიმიას.
მასმედია
მასმედია ჩადში იმყოფება ხელისუფლების კონტროლის ქვეშ.
ამერიკული ველური ლუდი
ამერიკული ველური ლუდი ამერიკელი მიკრომხარშავების ექსკლუზივია. მას მას არ ხარშავენ საქარომიცეტებით, როგორც ჩვეულებრივ ხდება. ლუდის ეს ტიპი მოხარშულია ბრეტანომიცეტების გამოწურვით. ამ მეთოდით მოხარშულ ლუდს მგრძნობიარე, რთული სურნელების პროფილი აქვს, რაც ჩვეულებრივ, არ არის დამახასიათებელი ლუდის სხვა სახეობებისათვის.
ჩადი
მასმედია
საფოსტო და სატელეფონო სამსახურს აკონტროლებს ფოსტისა და ტელეკომუნიკაციების სამინისტრო. მოქმედებს პირდაპირი სატელეფონო კავშირი ნჯამენასა და პარიზს, ასევე რამდენიმე აფრიკული ქვეყნის დედაქალაქებს შორის. 2003 წელს ყოველ 1000 ადამიანზე მოდიოდა დაახლოებით 2 ტელეფონის ნომერი. ამავე წელს ყოველ 1000 ადამიანზე აღირიცხებოდა დაახლოებით 8 მობილური ტელეფონის მოქმედი ნომერი.
რადიო ყველაზე უფრო მთავარი მასობრივი კომუნიკაციის საშუალებაა. სახელმწიფო „Radiodiffusion Nationale Tchadienne“ (RNT) ფრანგულ, არაბულ და 7 აფრიკულ ენაზე მაუწყებლობს ეროვნული და რეგიონალური რადიოსადგურებით. 2007 წლის მონაცემებით ჩადში მაღალი სალიცენზიო გადასახადის მიუხედავად ეთერში გადიოდა დაახლოებით ათი კერძო რადიოსადგური, ზოგიერთ მათგანს ფლობს რელიგიური და სხვა არაკომერციული გაერთიანებები. „BBC World Service“ (FM 90.6) და „Radio France Internationale“ (RFI) მაუწყებლობს დედაქალაქ ნჯამენიდან. 2001 წლის მონაცემებით ქვეყანაში მაუწყებლობდა 2 AM, 4 FM და 5 მოკლეტალღიანი რადიოსადგური. 1997 წლის მონაცემებით ჩადის მოსახლეობაში აღრიცხული იყო 1,7 მილიონი რადიომიმღები. 2003 წლის მონაცემებით ქვეყანაში ყოველ 1000 მაცხოვრებელზე მოდიოდა 233 რადიომიმღები. ერთადერთი ტელეარხი, „Télé Tchad“, იმყოფება სახელმწიფო საკუთრებაში. 1997 წლის მონაცემებით ქვეყანაში აღირიცხებოდა 10 000 ტელევიზორი, ხოლო 2003 წლის მონაცემებით ყოველ 1000 მაცხოვრებელზე მოდიოდა 2 ტელევიზორი.
სატელევიზიო და რადიო არხების უმრავლესობის კონტროლი სახელმწიფოს მხრიდან იწვევს ჟურნალისტების აზრის კონტროლსაც. ისინი განიცდიან დევნას და თავდასხმებს. ზოგიერთ შემთხვევებში ჟურნალისტები გაფრთხილებულები იყვნენ წერილობით ხელისუფლების მხრიდან, რომ ემუშავათ უფრო „საპასუხისმგებლო“ ჟურნალისტური ეთიკით, თორემ მათ მოუწევდათ ჯარიმების გადახდა. ზოგიერთი ჟურნალისტი და გამომცემელი იყენებს თვითცენზურის ფორმას.
2003 წლის მონაცემებით ქვეყანაში ყოველ 1000 ადამიანზე მოდიოდა 1,7 პერსონალური კომპიუტერი და ასევე ყოველი 1000 ადამიანიდან 2 სარგებლობდა ინტერნეტით.
ამერიკული ველური ლუდი
შექმნის ისტორია
როდესაც ლუდის დამზადება დაიწყო, ღია ფერმენტაცია, ხარშვის ერთადერთი გზა იყო და ევროპის ზოგიერთ ქვეყანაში დღესაც შემორჩა მჟავე ლუდის ტიპი, როგორიცაა ბელგიური ლამბიკი.
ჩარგეიშვილი
კატეგორია:ქართული გვარები
ამერიკული ველური ლუდი
შექმნის ისტორია
ამერიკელმა სწავლულებმა პირველი ცდა ველურ საფუარზე და ბაქტერიაზე ჩაატარეს, ცდილობდნენ რა შეექმნათ და ჩამოეყალიბებინათ ბელგიური ლუდის სტილისმარკა, მაგალითად ლამბიკი და გუეზე. თუმცაღა ისინი ასევე ცდილობდნენ შეექმნათ რაიმე განსაკუთრებული და გამორჩეული, მაგრამ ყოველი მათი მცდელობა მთავრდებოდა წმინდა ბელგიური ორიგინალის შექმნით. ამერიკულ ველურ ლუდებში ფართო არჩევანია, მათი უმეტესობა ხასიათდება მაღალი ალკოჰოლურობით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლუდი
ჩადი
მასმედია
სახელისუფლებო ბეჭვდითი სააგენტო გამოსცემს ყოველდღიურ საინფორმაციო ბიულეტენ „Info-Tchad“-ს (1999 წლის ტირაჟი დაახლოებით 1500). სხვა პუბლიკაციები მოიცავს ყოველკვირეულ „N’Djamena Hebdo“-ს (1999 წლის ტირაჟი 9500) და ყოველთვიურ „Tchad Et Culture“-ს (ტირაჟი 3500).
ჩადის კონსტიტუციით გარანტირებულია სიტყვის და პრესის თავისუფლება და ხელისუფლების თქმით ის პატივს სცემს ამ უფლებებს. ჩადის ტელეკომუნიკაციების უმაღლესი საბჭო ხელს უწყობს მასმედიის თავისუფალ მიღებას და გავრცელებას.
ლიტერატურა
ჩადის ლიტერატურა (Littérature tchadienne) — ჩადის ტერიტორიაზე დაწერილი ლიტერატურაა. ნამუშევრების უმრავლესობა დაიწერა ფრანგულ ენაზე, მაგრამ ასევე არსებობს არაბულ ენაზე შესრულებული ნამუშევრებიც.
ლიტერატურა ქვეყანაში საკმაოდ დაზარალდა ეკონომიკური და პოლიტიკური რყევებისაგან, რომლებმაც მოიცვა ეს ცენტრალური აფრიკის ქვეყანა. როგორც ბევრ კულტურებში, ჩადის ლიტერატურამ განვითარება დაიწყო ხალხური მონათხრობებიდან და თქმულებებიდან. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყნის მთავარი ენა ფრანგულია, არაბული ენა ასევე გამოიყენება ჩადის ზოგიერთი მწერლის მიერ. ჩადის ლიტერატურა უფრო მეტად მოთხოვნადია საფრანგეთში, ვიდრე ქვეყნის შიგნით.
ჩადში ცნობილი მწერლების რიცხვი ცოტაა, გამოირჩევიან: ჟოზეფ ბრაჰიმ სეიდი (Joseph Brahim Seid), ბაბა მუსტაფა (Baba Moustapha), ანტუან ბანგი (Antoine Bangui) და კულსი ლამკო (Koulsy Lamko).
კინემატოგრაფი
ჩადის კინემატოგრაფი (Cinema du Chad) — აფრიკული სახელმწიფო ჩადის კინემატოგრაფია. ფილმების უმრავლესობა გადაღებულია ფრანგულ ენაზე.
ჩადში ნაწარმოები პირველი ფილმი გახდა ედუარდ სეილის დოკუმენტური ფილმი — Largeau. ეს ფილმი გამოვიდა 1966 წელს. 1969 და 1972 წლებში გამოვიდა ამავე რეჟისორის ორი ფილმი — The Child of Chad (1969 წელი) და The Discovery of Chad (1972 წელი). შემდეგ იყო პირველი სამოქალაქო ომის მიერ გამოწვეული ხანგრძლივი შესვენება. 1994 წელს გადაღებული იქნა კიდევ ორი ფილმი: პირველი რეჟისორ ზარა მოჰამად იაკუბის Dilemme au Feminin და მეორე რეჟისორ ისა სერჯის — A Taxi for Aouzou. 1999 წელს გამოვიდა კიდევ ორი ფილმი — ზარა მოჰამად იაკუბის l’Enfance confisquée და რეჟისორ მოჰამად სალეჰ ჰარუნის (ჩადის პირველი რეჟისორი, რომელმაც გადაიღო სრულმეტრაჟიანი ფილმი) Bye Bye Africa. 2003 წელს გამოვიდა მოჰამად სალეჰ ჰარუნის ფილმი Abouna.
2011 წელს ჩადში გაიხსნა რეკონსტრუირებული კინოთეატრი «Normandy», რომელიც დაიკეტა 30 წელზე მეტი ხნის წინ (თვითონ კინოთეატრი აშენდა 1950-იან წლებში ). რეკონსტრუქციის ღირებულებამ შეადგინა 1,8 მილიონი ევრო.
მუსიკა
ჩადის მუსიკა — ხალხური და პოპულარული მუსიკალური ნაწარმოებებია. ჩადისთვის დამახასიათებელია ქვეყანაში უძველესი დროიდან მცხოვრები სხვადასხვა ხალხის — არაბების, სარას, ტუბუს და სხვა მუსიკალური კულტურის რთული შეჯვარება.
La Tchadienne — ჩადის სახელმწიფო ჰიმნია 1960 წელს დამოუკიდებლობის მიღების მომენტიდან, დაიწერა ლუი გიდროლის (Louis Gidrol) მიერ.
დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ, ჩადმა, როგორც სხვა აფრიკული ქვეყნების უმრავლესობამ, სწრაფად დაიწყო სვლა პოპ-მუსიკის პოპულარიზაციისაკენ, სტილით ის ჰგავდა კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სოუკოუსს. პოპულარული მუსიკის სტილი ჩადში ასევე მოიცავს — საი-ს (რომელიც გავრცელებულია ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ეს სტილი რეგიონში პოპულარული გახდა ჯგუფ Tibesti-ის დამსახურებით). სხვა მუსიკალური პოპ-ჯგუფებია: International Challal და African Melody.
ტუბუს ხალხი ცხოვრობს ტიბესტის მთების რაიონში. მათი ხალხური მუსიკისათვის დამახასიათებელია მამაკაცების დაკვრა სიმებიან საკრავებზე, ხოლო ქალების სიმღერა. სიმებიანი საკრავები, როგორიცაა keleli, გამოიყენება ამ ხალხის მხოლოდ მამაკაცების მიერ. სიმღერა მამაკაცების შესრულებით ითვლება უწესო საქციელად.
ჩადის ტრადიციული მუსიკალური ინსტრუმენტები მოიცავს: ჰუ-ჰუს (Hu hu), კაკაკის (kakaki), მარაკასს (maracas), ლუთს (Luth) და სხვებს. კანემბუს ტომის ხალხი მუსიკალური ინსტრუმენტების სახით იყენებს ფლეიტას და ბარაბანს. სარას ტომის ხალხში პოპულარულია ბალაფონი, სასტვენი და არფა.
სამზარეულო
ჩადის სამზარეულო — ჩადის რესპუბლიკასთან დაკავშირებული კულინარული ტრადიციები, წეს-ჩვეულებები, პროდუქტები და კერძებია. ჩადელები იყენებენ სხვადასხვა მარცვლეულს, ბოსტნეულს, ხილს და ხორცს. როგორც წესი მოხმარებული მარცვლეული მოიცავს ფეტვს, სორგოს და ბრინჯს, როგორც კვების პროდუქტების ძირითადი სახეობები. ჩადელები მიირთმევენ ბოსტნეულს, რომელშიც შედის ბამი და მანიჰოტი, ასევე სხვადასხვა სახეობის ხილს. ხორცეულში შედის ცხვრის, ქათმის, ღორის, თხის, თევზის და საქონლის ხორცი. დღის მთავარ კერძს, როგორც წესი, მიირთმევენ საღამოს დიდი საერთო თეფშით, მამაკაცები და ქალები, როგორც წესი, იკვებებიან განცალკევებით. ჩვეულებრივ კერძი მიაქვთ მიწაზე გაშლილ ხალიჩაზე, სადაც ადამიანები საჭმლის ირგვლივ არიან დამჯდარნი.
ჩრდილოეთ ჩადში მენიუს დიდ ნაწილს შეადგენს სხვადასხვა ჯიშის თევზი, მათ შორის ტილაპია (Tilapia), ქორჭილა, გველთევზა, კობრა და ლოქო. ჩადის სამხრეთში არ მოიხმარენ საქონლის რძისგან დამზადებულ ბევრ პროდუქტს და თევზს, მაგრამ ჩრდილოეთის მოსახლეობასთან შედარებით აქვთ მეტი შესაძლებლობა გამოიყენონ ახალი პროდუქტები და სანელებლები. ჩადის ჩრდილოეთში მოსახლე ხალხი შედგება მომთაბარე არაბებისაგან და ტუარეგებისგან, რომლებიც ძირითად საკვებ პროდუქტებად მოიხმარენ რძის პროდუქტებს და ხორცს.
ჩაი — ყველაზე უფრო ხშირად გამოყენებადი სასმელია ჩადში. ჩადის სამზარეულოში მიირთმევენ წითელ, შავ და მწვანე ჩაის. Karkanji/carcaje-ის, გამომშრალი ჰიბისკუსის (Hibiscus), ჯანჯაფილის ყვავილების, მიხაკის, დარიჩინის წითელ ჩაის შაქარს გემოვნების მიხედვით უმატებენ. ეს ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებული სასმელია ჩადში. ლიქიორი და ფეტვის ლუდი მოიხმარება ჩადის არამუსლიმი მოსახლეობის მიერ ქვეყნის სამხრეთის რაიონებში. ხორბლის ლუდი ცნობილია, როგორც bili-bili.
სპორტი
ჩადი მონაწილეობას იღებდა 12 ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში. ქვეყნის დებიუტი შედგა ტოკიოს 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში და მას შემდეგ მონაწილეობას იღებდნენ ყველა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში, მონრეალის 1976 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებისა და მოსკოვის 1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების გარდა, რომელთა ბოიკოტსაც ის შეუერთდა. სულ ჩადს ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე წარმოადგენდა 37 მამაკაცი და 8 ქალი, რომლებიც მონაწილეობას იღებდნენ კრივის, ძიუდოს და მძლეოსნობის შეჯიბრებებში. ყველაზე უფრო მეტმა ჩადელმა სპორტსმენმა იასპარეზა (6 სპორტსმენი) 1988 წლის სეულისა და 1992 წლის ბარსელონის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.
ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებში ჩადელ სპორტსმენებს მონაწილეობა არასოდეს არ მიუღიათ. ჩადელ სპორტსმენებს არასდროს არ მოუპოვებიათ ოლიმპიური მედლები.
ჩადში ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებული სპორტის სახეობებია — ფეხბურთი, კალათბურთი, მძლეოსნობა, საბრძოლო ხელოვნება, კრივი და თევზაობა (როგორც წესი, ჩადის ტბაზე). ქვეყნის ეროვნული სტადიონი მდებარეობს დედაქალაქ ნჯამენაში.
დღეისათვის ფეხბურთი ყველაზე უფრო მეტად პოპულარული სპორტის სახეობაა ჩადში. ჩადის ბევრი ფეხბურთელი თამაშობს საფრანგეთის ფეხბურთის პროფესიონალურ კლუბებში. ნაბატინგე ტოკო (Nabatingue Toko) 1970-იან და 1980-იან წლებში თამაშობდა ცნობილ ფრანგულ საფეხბურთო კლუბ — პარი სენ-ჟერმენში. აბდულაი კარატეკა ასევე თამაშობდა პარი სენ-ჟერმენის შემადგენლობაში. იაფეტ ნ'დორამი (Japhet N'Doram) 1990-იან წლებში თამაშობდა ნანტის და მონაკოს შემადგენლობაში. ჩადის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები — ერთ-ერთი ყველაზე უფრო სუსტი ნაკრებია მსოფლიოში, ვერც ერთხელ ვერ შეძლო გადაელახა მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპი.
დღესასწაულები
ჩადში სადღესასწაულო დღეებია:
სქოლიო
* კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები კატეგორია:ფრანგულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:არაბულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
ნარატ-ელგა (ბაშკირეთი)
ნარატ-ელგა (Наратйылға; Нарат-Елга) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაკალის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 120 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაკალიდან დაშორებულია 28 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტუიმაზი, რომელიც დაშორებულია 55 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები (100 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბაკალის რაიონის სოფლები
ალანის მორისეტი
ალანის ნადინ მორისეტი (Alanis Nadine Morissette) (დ. 1 ივნისი, 1974. ოტავა, კანადა) — წარმოშობით კანადელი, ამერიკელი მომღერალი და კომპოზიტორი, მუსიკალური პროდიუსერი და მსახიობი, რომელსაც თორმეტი ჯუნოს და შვიდი გრემის ჯილდო აქვს მოპოვებული. მას დღეისთვის მსოფლიოში 55 მილიონი ალბომი აქვს გაყიდული. მორისეტმა კარიერა კანადაში დაიწყო და ახალგაზრდობაში, ემ-სი-ეი რეკორდსთან თანამშრომლობისას, ორი საცეკვაო პოპ ალბომი ჩაწერა — Alanis და Now Is The Time. მომღერლის საერთაშორისო დებიუტი 1995 წელს როკ მუსიკით შთაგონებული ალბომით — Jagged Little Pill-ით შედგა, რომელიც დღემდე რჩება ქალი-მომღერლის ყველაზე გაყიდვად სადებიუტო ალბომად აშშ-ში. ეს ასევე მსოფლიო მასშტაბით ყველაზე კომერციულად წარმატებული სადებიუტო ალბომია, 30 მილიონზე მეტი გაყიდული ეგზემპლარით. ამერიკის ხმისჩამწერი კომპანიების ასოციაციაზე და გაერთიანებულ მსოფლიო ჰიტ-აღლუმებზე დაყრდნობით, ალანისი ყველაზე წარმატებული როკ-შემსრულებელი ქალია მუსიკის ისტორიაში. მისი მომდევნო ალბომი — Supposed Former Infatuation Junkie, რომელიც 1998 წელს გამოვიდა, აგრეთვე წარმატებული აღმოჩნდა, ხოლო მოგვიანებით, ალბომებზე Under Rug Swept, So-Called Chaos და თავის ბოლო ნამუშევარზე — Flavors of Entanglement-ზე ალანის მორისეტმა პროდიუსერის სამუშაოც შეითავსა. 2005 წლის თებერვალში, მორისეტი აშშ-ს ნატურალიზებული მოქალაქე გახდა, თუმცა პარალელურად კანადის მოქალაქეობაც შეინარჩუნა.
ადრეული წლები
ალანის მორისეტი დაიბადა ოტავაში (ონტარიო, კანადა) წარმოშობით უნგრელი მასწავლებლის — ჯორჯია მერი ენ ფოიერსტაინის და ფრანკო-კანადელი სკოლის დირექტორის — ალან რიჩარდ მორისეტის ოჯახში. ალანისს ორი ძმა ჰყავს: ტყუპისცალი — უეიდი და უფროსი — ჩედი. ექვსი წლის ასაკში, ალანისმა ფორტეპიანოზე დაკვრა დაიწყო და საკუთარი თავის გამოხატვა ხელოვნების საშუალებით გადაწყვიტა. 1984 წელს, მორისეტმა თავისი პირველი სიმღერა — „Fate Stay with Me“ დაწერა, რომელიც ადგილობრივ ფოლკ-მომღერალს — ლინდზი მორგანს გაუგზავნა. მორგანმა მორისეტი თავის პროტეჟედ აქცია, ხოლო „Fate Stay with Me“ ერთობლივი ძალებით მოძიებული ლეიბლის საშუალებით, მცირეტირაჟიან სინგლად გამოიცა, რომელმაც რამდენიმეჯერ რადიოშიც გაიჟღერა.
ნიუ-იორკში მოსასმენად ჩასულმა მორისეტმა არჩევანი „სტარ სერჩზე“, ამერიკაში პოპულარულ ნიჭიერი ადამიანების კონკურსზე, შეაჩერა, სადაც ალანის ნადინის — თავისი პირველი და შუა სახელებით — წარდგა. მოგვიანებით, შოუში მონაწილეობის მისაღებად, მორისეტი ლოს-ანჯელესში გაემგზავრა, სადაც პირველი ტურის შემდეგ გამოეთიშა ასპარეზს. 1988 წელს, მორისეტმა „ემ-სი-ეი პაბლიშინგთან“ დაიწყო თანამშრომლობა, რომელიც მას თავის ერთ-ერთ დობილ დამოუკიდებელ ლეიბლთან კონტრაქტის გაფორმებაში დაეხმარა. უფროს კლასებში ალანისი ოტავაში იმაკულატას საშუალო სკოლაში და გლების აკადემიურ ინსტიტუტში სწავლობდა.
1990—1993: Alanis და Now Is the Time
1991 წელს „ემ-სი-ეი რეკორდსმა“ მორისეტის სადებიუტო ალბომი — Alanis გამოუშვა, რომელიც მხოლოდ კანადის მასშტაბით გამოიცა. ალმბომში შესული ყველა სიმღერა ალანისმა თავის პროდიუსერთან — ლესლი ჰოუის თანაავტორობით დაწერა. ალბომის გამოსვლისას, მორისეტს უკვე უარი ჰქონდა ნათქვამი თავის სასცენო სახელზე და მსმენელის წინაშე, უბრალოდ, ალანისის სახელით წარდგა. საცეკვაო პოპის მუსიკალურ ჟანრში გადაწყვეტილმა ალბომმა პლატინის სტატუსი მოიპოვა, ხოლო პირველი სინგლი — „Too Hot“ ჟურნალ „არ-პი-ემის“ სინგლების ჰიტ-აღლუმში საუკეთესო ოცეულში მოექცა; შემდგომი სინგლები — „Walk Away“ და „Feel Your Love“ კი საუკეთესო ორმოცეულში მოხვდა. მორისეტის მზარდმა პოპულარულობამ, არჩეულმა მუსიკალურმა სტილმა და გარეგნობამ, განსაკუთრებით კი თმის ვარცხნილობამ, მას კანადის დები გიბსონის სახელი მოუხვეჭა; ხშირი იყო ტიფანისთან მსგავსებაც. იმავე პერიოდში ალანისი რეპერ ვანილა აისის კონცერტებს ხსნიდა. 1992 წელს მორისეტი ჯუნოს ჯილდოზე სამ ნომინაციაში იყო წარდგენილი: წლის ყველაზე იმედისმომცემი ვოკალისტი ქალი (რომელიც მან მოიგო), წლის სინგლი და საუკეთესო საცეკვაო ჩანაწერი (ბოლო ორ ნომინაციაზე სიმღერა „Too Hot“ იყო წარდგენილი).
1992 წელს, მომღერალმა თავისი მეორე ალბომი Now Is the Time გამოუშვა. ბალადებით შთაგონებული ეს ჩანაწერი, Alanis-თან შედარებით, პოპისთვის დამახასიათებელი სიკაშკაშით ნაკლებად გამოირჩეოდა და უფრო დამაფიქრებელი ტექსტებით იყო დატვირთული. ამ ალბომში შესული სიმღერებიც მორისეტმა თავის პროდიუსერებთან, ლესლი ჰოუისთან და სერჟ კოტთან ერთად დაწერა. ალბომის შესახებ მორისეტი ამბობდა: „ხალხს, რაც უნდა, ის თქვას, თუ უნდათ, ტიფანის შემადარონ… მაგრამ მე განსხვავებულად ვუყურებ ამ ყველაფერს… შენს მომდევნო ალბომს ხალხის მოწონება გარანტირებული აქვს, თუკი ისევ მოწოდების სიმაღლეზე იქნება.“ წინამორბედი Alanis-ის მსგავსად, Now Is the Time-იც მხოლოდ კანადაში გამოვიდა და საუკეთესო ორმოცეულში შესულ სამ სინგლს შეიცავდა: „An Emotion Away“-ს, adult contemporary სტილის მსმენელზე გათვლილ ხანმოკლე ჰიტს — „No Apologies“-ს და „(Change Is) Never a Waste of Time“-ს. მიუხედავად იმისა, რომ ჩანაწერი პირველი ალბომის გაყიდვების ნახევარზე ოდნავ მეტი გაიყიდა, კომერციული თვალსაზრისით, Now Is the Time ჩავარდა. რადგანაც „ემ-სი-ეი კანადასთან“ კონტრაქტი მხოლოდ ორი ალბომის ჩაწერას ითვალისწინებდა, მორისეტი ყოველგვარი მნიშვნელოვანი თანამშრომლობის გარეშე დარჩა.
1993—1995: ლოს-ანჯელესში გადასვლა
1993 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, მორისეტი ოტავადან ტორონტოში გადავიდა, სადაც პირველად დაიწყო მარტო ცხოვრება და პარალელურად სიმღერის ტექსტების რამდენიმე ავტორს შეხვდა, თუმცა ეს მცელობები უშედეგო აღმოჩნდა. რამდენიმე თვის შემდეგ, ნეშვილში მგზავრობასაც არანაირი შედეგი არ გამოუღია. თანამშრომლის პოვნის იმედით შეპყრობილი მორისეტი დროდადრო ლოს-ანჯელესში მოგზაურობდა, სადაც ძალიან ბევრ მუსიკოსთან მუშაობა დაიწყო.
ამავე პერიოდში, მან პროდიუსერი და სიმღერის ტექსტების ავტორი — გლენ ბალარდი გაიცნო, რომელთან შეხვედრის შემდეგ, 10 წუთშივე შემოქმედებით ცდებს შეუდგა. მორისეტის თქმით, ბალარდი მისი პირველი თანამშრომელი იყო, რომელმაც მას საკუთარი ემოციების გამოხატვისკენ უბიძგა. წყვილმა ერთად დაწერა და მოგვიანებით მორისეტის მესამე ალბომი — „Jagged Little Pill“ გამოუშვა. 1995 წლის გაზაფხულზე კი „მავერიკ რეკორდსთან“ გააფორმეს კონტრაქტი.
1995—1998: Jagged Little Pill
„მავერიკ რეკორდსმა“ Jagged Little Pill საერთაშორისო მასშტაბით 1995 წელს გამოუშვა. ლეიბლის ჩანაფიქრით, ალბომი მხოლოდ გეგმით გათვალისწინებული ტირაჟით უნდა გაყიდულიყო, თუმცა მდგომარეობა სწრაფად შეიცვალა, როდესაც გავლენიანი ლოს-ანჯელესური რადიოსადგურის — „კეი-არ-ოუ-კიუს“ დიჯეიმ ალბომის პირველი სინგლის — „You Oughta Know“-ს ეთერში გაშვება დაიწყო. მკვეთრი, პირდაპირი ტექსტის წყალობით, სიმღერამ მალევე მიიქცია ყურადღება, ხოლო ამ სიმღერაზე გადაღებულ მუსიკალურ ვიდეოს „ემ-ტი-ვის“ და „მაჩმიუზიკის“ ტელეარხებზე უკვე ხშირად ატრიალებდნენ.
„You Oughta Know“-ის წარმატების შემდეგ, ალმბომის სხვა ჰიტ-სინგლებმა ალბომი Jagged Little Pill ჰიტ-აღლუმების სათავეში მოაქციეს. „All I Really Want“-მა და „Hand In My Pocket“-მა პირველი სინგლის წარმატება გაიზიარეს, ხოლო აშშ-ში გამოშვებული მეოთხე სინგლი — „Ironic“ მორისეტის უდიდეს ჰიტად იქცა. მეხუთე და მეექვსე სინგლებმა — „You Learn“-მა და „Head over Feet“-მა, Jagged Little Pill-ს „ბილბორდ 200“-ის ალბომების ჰიტ აღლუმში ადგილი საუკეთესო ოცეულში ერთი წლის განმავლობაში შეუნარჩუნეს. ამერიკის ხმისჩამწერი კომპანიების ასოციაციაზე დაყრდნობით, აშშ-ში გაყიდული თოთხმეტმილიონიანი ტირაჟის წყალობით, Jagged Little Pill ქალი მომღერლის საერთაშორისო მასშტაბით გამოსულ საუკეთესო სადებიუტო ალბომად ითვლება. ამასთანავე, მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ ალბომი, ფაქტობრივად, მორისეტისთვის მესამე იყო, დანარჩენ მსოფლიოში ალბომის ოცდაათი მილიონი გაყიდული ეგზემპლარის წყალობით, Jagged Little Pill-მა ქალი მომღერლის ყველა დროის ყველაზე გაყიდვადი სადებიუტო ალბომი გახდა. ამავე პერიოდში, მორისეტის პოპულარობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა კანადაში, სადაც ალბომმა თორმეტგზის პლატინის სტატუსი მოიპოვა, ხოლო სინგლებმა — „Hand In My Pocket“, „Ironic“, „You Learn“ და „Head over Feet“-მა „არ-პი-ემის“ ჰიტ-აღლუმის სათავეში მოქცევა შეძლეს. გარდა კანადისა, ალბომი ბესტსელერი გახდა ავსტრალიასა და გაერთიანებულ სამეფოში.
მორისეტის Jagged Little Pill-თან დაკავშირებული წარმატება დაკავშირებული იყო მუსიკალურ სცენაზე ისეთი ქალი მომღერლების გამოჩენასთან, როგორებიცაა ტრეისი ბონემი, მერედით ბრუკსი, პატი როთბერგი და შაკირა, ხოლო 2000-იანი წლების დასაწყისში — ავრილ ლავინი და პინკი. მას ხშირად აკრიტიკებდნენ პროდიუსერთან და შესაძლო იმიჯმეიკერ ბალარდთან თანამშრომლობის გამო. მის წინა ალბომებსაც ნაკლებად სერიოზულად მიიჩნევდნენ, განსაკუთრებით მშობლიურ კანადაში. 1996 წლის ჯუნოს დაჯილდოებაზე მორისეტმა ექვსი ჯილდო მოიპოვა: წლის ალბომი, წლის სინგლი („You Oughta Know“), წლის ვოკალისტი ქალი, წლის სიმღერის ტექსტის ავტორი და საუკეთესო როკ-ალბომი. 1996 წლის გრემის დაჯილდოებაზე კი, მორისეტი ქალის საუკეთესო როკ-ვოკალური შესრულების, საუკეთესო როკ სიმღერის (ორივე „You Oughta Know“-ისთვის), საუკეთესო როკ-ალბომისთვის და წლის ალბომისთვის ჯილდოებს დაეუფლა.
მოგვიანებით, 1996 წელს, მორისეტი ალბომ Jagged Little Pill-ის მხარდასაჭერ თვრამეტთვიან მსოფლიო ტურნეში გაემგზავრა, რომელიც მცირე კლუბებში იწყებოდა და დიდი საკონცერტო დარბაზებით მთავრდებოდა. ტეილორ ჰოკინსი, რომელიც შემდეგ ჯგუფ „ფუ ფაიტერსის“ წევრი გახდა, ტურნეს მსვლელობისას დასარტყამ ინსტრუმენტებზე უკრავდა. სიმღერა „Ironic“-ი კი 1997 წლის გრემის დაჯილდოებაზე ორ ნომინაციაზე — წლის ჩანაწერი და საუკეთესო მუსიკალური ვიდეო, მოკლე — იყო წარდგენილი, ხოლო იმავე წლის ჯუნოს დაჯილდოებაზე სიმღერამ წლის სინგლის სახელი მოიხვეჭა. პარალელურად, ჯუნოს დაჯილდოებაზე მორისეტი წლის სიმღერის ტექსტის ავტორი გახდა და ჯილდო საერთაშორისო მიღწევებისთვისაც მიიღო. ვიდეო ფორმატში გამოსული Jagged Little Pill, Live, რომელიც მორისეტის თანაპროდიუსერობით გამოვიდა და მისი ტურნეს უდიდეს ნაწილს ასახავდა, 1998 წლის გრემის დაჯილდოებაზე საუკეთესო მუსიკალური ვიდეო, გრძელის ჯილდოს მფლობელი გახდა.
ტურნეს მსვლელობისას, მორისეტს მუსიკის ინდუსტრიამ იმედები გაუცრუა და განაცხადა, რომ მუდმივმა მგზავრობამ, ხანმოკლე და ზედაპირულმა ურთიერთობებმა და ნარკოტიკებით სავსე წვეულებებმა დაღალა და კარიერის მიტოვება გადაწყვიტა. ბალანსის მისაღწევად მომღერალი იენგარისეული იოგით დაკავდა და ბოლო შოუ-კონცერტის შემდეგ, რომელიც 1996 წლის დეკემბერში გაიმართა, იგი დედასთან, ორ დეიდასთან და ორ მეგობარ გოგოსთან ერთად ინდოეთში გაემგზავრა.
1998—2001: Supposed Former Infatuation Junkie და Alanis Unplugged
სიმღერა „Drift Away“-ს რინგო სტარისეულ ვერსიაში, რომელიც მის 1998 წლის ალბომში — Vertical Man შევიდა, მორისეტი მოწვეული ვოკალისტის ამპლუაში წარდგა, ხოლო Dave Matthews Band-მა მორისეტის ვოკალი თავიანთ სიმღერებში „Don't Drink the Water“ და „Spoon“ გამოიყენეს, რომელიც ალბომში Before These Crowded Streets შევიდა. იმავე პერიოდში ჩაიწერა სიმღერა „Uninvited“, რომელიც 1998 წლის ფილმის „ანგელოზების ქალაქის“ საუნდტრეკი გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს უკანასკნელი კომერციულად სინგლის სახით არ გამოსულა, აშშ-ს რადიოსადგურები თავიანთ ეთერში მას ხშირად ატრიალებდნენ. 1999 წლის გრემის დაჯილდოებაზე სიმღერამ ქალის საუკეთესო როკ-ვოკალური შესრულების და საუკეთესო როკ სიმღერის კატეგორიებში გაიმარჯვა და დამატებით, ნომინირებული იყო კინოფილმისთვის, ტელევიზიისთვის ან სხვა ვიზუალური მედიისთვის დაწერილი საუკეთესო სიმღერის კანდიდატურაზე. მოგვიანებით 1998 წელს, მორისეტმა თავისი რიგით მეოთხე ალბომი Supposed Former Infatuation Junkie გამოუშვა, რომელიც გლენ ბალარდთან თანაავტორობით და თანაპროდიუსერობით შეიქმნა. ალბომში შესული სიმღერების უმეტესობამ, მათ შორის „Would Not Come“-მა და „Unsent“-მა, მორისეტის სიმღერის ტრადიციული სტილი შეცვალეს, ახლა ისინი ერთაკორდიანი მონოტონური მელოდიებისგან და თითქმის პროზაული ტექსტებისგან შედგებოდნენ; ზოგიერთ სიმღერაში საერთოდ არ იყო მისამღერი, ანდა მხოლოდ ბოლოში იყო.
არაოფიციალურად, ლეიბლი ალბომის პირველი გამოშვების მილიონზე მეტი ეგზემპლარის გაყიდვას გეგმავდა. თუმცა, „ბილბორდ 200“-ში პირველ ადგილზე მოხვედრილი ალბომი პირველ კვირაში 469 000-იანი ტირაჟით გაიყიდა, რაც იმ დროისთვის ქალი მომღერლისთვის პირველი კვირის გაყიდვების რეკორდი იყო. ალბომ Supposed Former Infatuation Junkie-ს სიმღერების სიტყვებით დახუნძლულმა, პირადულმა ტექსტებმა ბევრ თაყვანისმცემელში იმედგაცრუება გამოიწვია და მას შემდეგ, რაც იგი წინამორბედ Jagged Little Pill-თან შედარებით მცირე ტირაჟით გაიყიდა, ალმობს ხშირად „მეორე ალბომის სტანდარტული შეცდომის“ აშკარა მაგალითს უწოდებდნენ. მიუხედავად ამისა, ჩანაწერმა დადებითი შეფასება დაიმსახურა, მათ შორის ოთხი ვარსკვლავი ჟურნალ „როლინგ სტოუნისგან“. კანადაში ალბომმა ჯუნოს ჯილდო საუკეთესო ალბომისთვის და ოთხგზის პლატინის სტატუსი მოიპოვა. სიმღერა „Thank U“, ალბომის ერთადერთი საერთაშორისო მასშტაბის ჰიტ-სინგლი, ნომინირებული იყო 2000 წლის გრემის ჯილდოზე ქალის საუკეთესო პოპ-ვოკალური შესრულების კატეგორიაში, ხოლო ამ სიმღერაზე გადაღებულმა მუსიკალურმა ვიდეომ, რომელშიც მორისეტის შიშველი სხეული იყო აღბეჭდილი, ზომიერი პოლემიკა გამოიწვია. თავად მორისეტი რეჟისორის ამპლუაში წარდგა თავისი ორი მუსიკალური ვიდეოსთვის — სიმღერებისთვის „Unsent“ და „So Pure“, რომლებიდანაც პირველმა მაჩმიუზიკის ვიდეო დაჯილდოებაზე გაიმარჯვა საუკეთესო რეჟისორის კატეგორიაში, ხოლო მეორემ ჯუნოს ჯილდო წლის ვიდეოსთვის დაიმსახურა. სიმღერა „So Pure“-ზე გადაღებულ მუსიკალურ ვიდეოში მსახიობი დეშ მაიჰოკი მონაწილეობს, რომელთანაც მორისეტს იმ დროს პირადული ურთიერთობა ჰქონდა.
იმავე პერიოდში, მორისეტმა თავისი ვოკალი ჯონათან ელიასის პროექტის The Prayer Cycle-ის ორი სიმღერისთვის — „Mercy“ და „Innocence“-სთვის ჩაწერა, რომლებიც 1999 წელს გამოიცა. იმავე წელს, მორისეტმა თავისი ცოცხალი აკუსტიკური ალბომი Alanis Unplugged გამოუშვა, რომელიც სატელევიზიო გადაცემა MTV Unplugged-ზე მორისეტის გამოსვლისას ჩაიწერა. მასში შევიდა სიმღერები მომღერლის წინა ორი ალბომიდან და დამატებით ოთხი ახალი სიმღერა, რომელთა შორის იყო „King of Pain“ (ჯგუფ „The Police“-ის სიმღერის მორისეტისეული ვერსია) და „No Pressure over Cappuccino“, რომელიც მორისეტმა თავის მთავარ გიტარისტთან, ნიკ ლეშლისთან ერთად დაწერა. პარალელურად, ალბომ Supposed Former Infatuation Junkie-დან სინგლის სახით გამოსული სიმღერა „That I Would Be Good“ აშშ-ის hot adult contemporary რადიოსადგურებზე მცირე ჰიტად იქცა. 1999 წელსვე, მორისეტმა თავისი სიმღერის „Are You Still Mad“-ის საკონცერტო ვერსია ჩაწერა, რომელიც საქველმოქმედო ალბომში Live in the X Lounge II შევიდა. ფესტივალ „ვუდსტოკ '99“-ზე „So Pure“-ის ცოცხალი ინტერპრეტაციისთვის 2001 წლის გრემის დაჯილდოევებაზე მორისეტი ქალის საუკეთესო როკ-ვოკალური შესრულების კატეგორიაში იყო წარდგენილი.
2001—2003: Under Rug Swept და Feast On Scraps
2001 წელს, სტეფანი მაკ-კეისთან ერთად მორისეტმა სიმღერა „Excess“ ჩაწერა, რომელიც ტრიკის ალბომში Blowback შევიდა. 2002 წლის თებერვალში კი თავისი მეხუთე სტუდიური ალბომი, Under Rug Swept, გამოუშვა, სადაც თავისი კარიერის მანძილზე პირველად, ალბომის დამოუკიდებელი ავტორიც და პროდიუსერიც იყო. ალმბომის ჩაწერის დროს, გამოყენებულ ინსტრუმენტთა უმეტესობაზე მორისეტის ბენდი უკრავდა, რომელიც ჯოელ შირერის, ნიკ ლეშლის, კრის ჩანისა და გარი ნოვაკისგან შედგებოდა, თუმცა თავისი წვლილი ერიკ ეივერიმ, დინ დელიომ, ფლიმ და მეშელ ნდიჯიოჩელომაც შეიტანეს. ალბომის ჩაწერის შემდეგ, მორისეტმა მალევე სრულიად ახალი ბენდი აიყვანა, რომელიც ჯეისონ ორმესგან, ზაკ რეისგან, დევიდ ლევიტასგან და ბლერ სინტასგან შედგებოდა და მას შემდეგ უცვლელი შემადგენლობით, მორისეტთან ერთად განაგრძობს მუშაობას.
Under Rug Swept-ის დებიუტი „ბილბორდ 200“-ში პირველ პოზიციაზე შედგა. კანადაში ალბომმა პლატინის სტატუსი მოიპოვა, ხოლო აშშ-ში მისი 1 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა. მასში შევიდა ჰიტ-სინგლი „Hands Clean“, რომელიც კანადის სინგლების ჰიტ-აღლუმის სათავეებში მოექცა და რადიოეთერში მნიშვნელოვანი სიხშირით გადიოდა. სიმღერების „Hands Clean“-ის და „So Unsexy“-ის ჩაწერაში გაღებული წვლილისთვის მორისეტმა ჯუნოს ჯილდო წლის პროდიუსერისთვის დაიმსახურა. ალბომიდან გამოიცა აგრეთვე მეორე სინგლი „Precious Illusions“, რომელსაც კანადის და აშშ-ის რადიოსადგურების გარდა, მნიშვნელოვანი წარმატებისთვის არსად მიუღწევია.
მოგვიანებით, 2002 წელს, მორისეტმა ე. წ. „კომბინირებული პაკეტი“, Feast on Scraps, გამოუშვა, რომელშიც მისი რეჟისურით გადაღებული ცოცხალი კონცერტისა და კულისებსმიღმა დოკუმენტური მასალის ამსახველი DVD შევიდა; ასევე, მასში შედიოდა კომპაქტ-დისკი, რომელიც Under Rug Swept-ის ჩაწერის პერიოდიდან მანამდე გამოუქვეყნებელ რვა სიმღერას შეიცავდა. პაკეტი, რომელსაც წინ სინგლი „Simple Together“ უსწრებდა, აშშ-ში დაახლოებით 70 000-იანი ტირაჟით გაიყიდა და ჯუნოს ჯილდოზე წლის მუსიკალური DVD-სთვის იყო ნომინირებული.
2004—2005: So-Called Chaos, Jagged Little Pill Acoustic და The Collection
2004 წლის ჯუნოს დაჯილდოებაზე მორისეტი წამყვანის ამპლუაში წარდგა, სადაც იგი სააბაზანო ხალათში იყო გამოწყობილი, რომელიც მოგვიანებით გაიხადა, რათა ხორცისფერი ტრიკოტაჟი გამოეჩინა. ეს ჟესტი ერთგვარი პასუხი იყო აშშ-ში დამკვიდრებულ ცენზურის პერიოდზე, რომელიც სუპერ ბოულ XXXVIII-ის შესვენების შოუს დროს, ჯანეტ ჯექსონის მკერდის გამოჩენის ინციდენტმა გამოიწვია. 2004 წლის მაისში, მორისეტმა თავისი მეექვსე სტუდიური ალბომი, So-Called Chaos, გამოუშვა. ამჯერადაც სიმღერების ტექსტების ავტორი თავად მორისეტი იყო, ხოლო პროდიუსერებად ტიმ თორნი და პოპ მუსიკის პროდიუსერი — ჯონ შენკსი მოიშველია. „ბილბორდ 200“-ის ჰიტ-აღლუმში ალბომის დებიუტი მეხუთე პოზიციაზე შედგა და არაერთგვაროვანი კრიტიკული მიმოხილვები დაიმსახურა. საბოლოო ჯამში, იგი მორისეტის მიერ აშშ-ში ყველაზე ნაკლებად გაყიდვად ალბომად იქცა. მთავარმა სინგლმა — „Everything“ უფროსთა საუკეთესო 40-ეულის სტილის აშშ-ის რადიოსადგურებზე დიდ წარმატებას მიაღწია და სხვაგანაც, კერძოდ კანადაში, ზომიერი პოპულარობით სარგებლობდა, თუმცა აშშ-ის ბილბორდის ცხელი 100-ეულის საუკეთესო 40 სიმღერაში ვერ მოხვდა. იმ გარემოების გამო, რომ სიმღერის ტექსტის პირველი ხაზი შეიცავდა სიტყვას „asshole“ (ვულგ. დებილი ან ნებისმიერი სხვა უუნარო ადამიანი), აშშ-ის რადიოსადგურებმა უარი თქვეს მის ეთერში გაშვებაზე, რამაც სიმღერის სინგლის ვერსიაში ამ სიტყვის „nightmare“-ით (ღამის კოშმარი) ჩანაცვლება გამოიწვია. ალბომის დანარჩენ ორ სინგლს „Out Is Through“-სა და „Eight Easy Steps“-ს „Everything“-თან შედარებით, კომერციული თვალსაზრისით, ნაკლები წარმატება ხვდათ წილად, თუმცა საცეკვაო რემიქსი სიმღერაზე „Eight Easy Steps“ აშშ-ს საკლუბო ჰიტი გახდა.
ზაფხულის ტურნეში აშშ-ის გარშემო მორისეტი თავის დიდი ხნის მეგობრებთან და თანამემამულე კანადელებთან — ჯგუფ „ბეანეიკიდ ლეიდისთან“ ერთად გაემგზავრა, რომლის დროსაც არაკომერციულ გარემოს დაცვის ორგანიზაცია „რევერბთან“ ერთად თანამშრომლობდნენ.
2005 წლის შემოდგომაზე მორისეტმა ჯგუფ „როლინგ სტოუნზის“ ტურნეს — A Bigger Bang Tour-ის რამდენიმე კონცერტი გახსნა.
2005 წლის მიწურულს კი მომღერალმა თავისი უდიდესი ჰიტების ალბომი — Alanis Morissette: The Collection გამოუშვა. ძირითადმა სინგლმა და ერთადერთმა ახალმა სიმღერამ — სილის „Crazy“-ის მორისეტისეულმა ვერსიამ გარკვეულ წინსვლას უფროსთა საუკეთესო 40-ეულში მიაღწია და საცეკვაო ჰიტი გახდა, თუმცა სხვა ჰიტ-აღლუმებში მინიმალური წარმატება ხვდა წილად, ისევე როგორც მთლიანად ალბომს. The Collection-ის შეზღუდულ გამოშვებაში შევიდა DVD, რომელიც შეიცავს დოკუმენტურ კადრებს ორი გამოუცემელი სიმღერის, „King of Intimation“-სა და „Can’t Not“-ის (სიმღერა „Can’t Not“-ის დამუშავებული ვერსია აგრეთვე შესულია ალბომში Supposed Former Infatuation Junkie), შესახებ მორისეტის 1996 წლის ტურნედან — Can't Not Tour. DVD აგრეთვე შეიცავს სინგლ „Joining You“-ზე გადაღებულ გამოუცემელ ოთხმოცდაათწამიან მუსიკალურ მუსიკალურ ვიდეოს. მოგვიანებით მორისეტმა ფილმისთვის „ნარნიის ქრონიკები: ლომი, ალქაჯი და გარდერობი“ სიმღერა „Wunderkind“ ჩაწერა, რომელიც ოქროს გლობუსის ჯილდოზე საუკეთესო ორიგინალური სიმღერისთვის იყო ნომინირებული.
ალანისმა აგრეთვე ორი სიმღერა ავრილ ლავინთან ერთად შეასრულა: თავისი „Ironic“ და ლავინის „Losing Grip“.
2006-დღემდე: ალბომი Flavors of Entanglement
მორისეტის მუსიკალურ კარიერაში 2006 წელი აღსანიშნავია იმით, რომ მომღერალს არც ერთი საკონცერტო გამოსვლა არ ქონია, სადაც თავისი სიმღერა შეუსრულებია. გამონაკლისია მორისეტის გამოჩენა გადაცემაში „საღამოს შოუ ჯეი ლენოსთან ერთად“, სადაც იანვარში მან სიმღერა „Wunderkind“ შეასრულა.
2007 წლის 1 აპრილს მორისეტმა გამოუშვა ირონიული პაროდია ჯგუფ „The Black Eyed Peas-ის“ სიმღერა „My Humps“-ზე, რომელიც მან წყნარი, სევდიანი ხმით ჩაწერა, აკომპანემენტს კი მხოლოდ ფორტეპიანო უწევდა. თანმხლები მუსიკალური ვიდეო, რომლის ინტერნეტში ჩვენებასაც „YouTube“ უზრუნველყოფდა და რომელშიც მორისეტი მამაკაცების ჯგუფთან ერთად გამომწვევად ცეკვავდა და ურტყამდა მათ, ვინც მისი „ქალური ბორცვების“ შეხებას ცდილობდა, 7 ივნისისთვის თხუთმეტმა მილიონმა ადამიანმა ნახა. გარკვეული დროის განმავლობაში, სიმღერის ასახსნელად მორისეტს არც ერთი ინტერვიუ არ მიუცია და თეორიის დონეზე ითვლებოდა, რომ ეს საპირველაპრილო ხუმრობა იყო. პასუხად, The Black Eyed Peas-ის ვოკალისტმა — სტეისი (ფერგი) ფერდისონმა მორისეტს დუნდულების ფორმის ნამცხვარი გაუგზავნა, რომელსაც წერილი დაურთო, სადაც თავისი დადებითი დამოკიდებულება გამოხატა. თავისი ბოლო ალბომის გამოშვებისას, მომღერალმა საბოლოოდ განავრცო ვიდეოს შექმნის ისტორია და აღნიშნა, რომ ყოველდღიურად ახალი სიმღერების ჩაწერის დროს ძალიან დაიტვირთა ემოციურად და ერთ დღესაც, გაი სიგსვორთან საუბარში გამოხატა სურვილი, რომ My Humps-ივით მარტივი სიმღერა გაეკეთებინათ და როდესაც მასზე მუშაობა დაიწყეს, სწორედ ამ დროს მიიღეს ხუმრობის გადაწყვეტილება.