cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჩერნობილის კატასტროფა
რეაქტიულობის ორთქლის დადებითი კოეფიციენტი
რეაქტორის მუშაობისას, მის გასაგრილებლად აქტიური ზონიდან იქაჩებოდა წყალი. რეაქტორში წყლის ჩასვლისას, ის ნაწილობრივ იქცევა ორთქლად. რეაქტორს ჰქონდა რეაქტიულობის ორთქლის დადებითი კოეფიცინეტი, ასევე, რაც უფრო მეტი იყო ორთქლი, მით უფრო მეტი იყო ატომური რეაქციით გამოწვეული რეაქტორის სიმძლავრე. დაბალ სიმძლავრეზე, რომელზეც ენერგობლოკი მუშაობდა ცდის დროს, ორთქლის დადებითი კოეფიციენტი არ კომპენსირდებოდა სხვა მოვლენებით, რომლებიც გავლენას ახდენდა რეაქტიულობაზე და რეაქტორს რეაქტიულობის დადებითი კოეფიციენტი გააჩნდა. ეს ნიშნავს, რომ არსებობდა დადებითი უკუკავშირი — სიმძლავრის გაზრდამ გამოიწვია ისეთი პროცესები აქტიურ ზონაში, რომლებიც კიდე უფრო ზრდიდნენ სიმძლავრეს. ეს რეაქტორს ქმნიდა როგორც არასტაბილურს და საშიშს. ამას გარდა, ოპერატორები არ იყვნენ ინფორმირებულნი იმის შესახებ, რომ დაბალ სიმძლავრეზე შესაძლოა გამოწვეულ იქნას დადებითი უკუკავშირი.
„საბოლოო ეფექტი“
გაცილებით საშიშად მიიჩნევა მმართველი ღერძების არასწორი კონსტრუქცია. ატომური რეაქციის სიმძლავრის მართვისათვის აქტიურ ზონაში ჩადის ნეიტრონების მშთანთქმელი მასის შემცველი ღერძები. როდესაც ღერო გამოსულია აქტიური ზონიდან, არხში რჩება წყალი, რომელიც ასევე შთანთქავს ნეიტრონებს. იმისათვის, რომ აცილებული ყოფილიყო ამ წყლის არასასურველი ზემოქმედება, РБМК-ში ღერძების ქვემოთ განთავსებული იყო არამშთანთქმელი მასალების (გრაფიტი) შემცველი ღეროები. მაგრამ ღეროების ბოლომდე აწევისას ქვემოთ რჩებოდა 1,5 მეტრი სიმაღლის წყალი.
ზემო მდგომარეობიდან ღეროების ამოძრავებისას, ზონის ზედა მხარეში შედიოდა მშთანთქმელი და უშვებდა უარყოფით რეაქტიულობას, ხოლო არხის ქვედა ნაწილში გრაფიტული მშთანთქმელი ცვლიდა წყალს და სისტემაში შემოჰქონდა დადებითი რეაქტიულობა. ავარიის მომენტში ნეიტრონული ველიში არსებობდა ნაპრალი აქტიურ ზონასა და ორ მაქსიმუმს შორის — მის ზედა და ქვედა ნაწილში. ველის ასეთი განაწილებისას, პირველი სამი წამის განმავლობაში ღეროების მიერ შეყვანილი ჯამური რეაქტიულობა დადებითი იყო. ეს იყო ეგრეთ წოდებული „საბოლოო ეფექტი“, რომლის შედეგად ავარიული დაცვის მექანიზმის ამუშავებამ პირველ წამებში სიმძლავრე გაზარდა, იმის მაგივრად, რომ სასწრაფოდ გაეჩერებინა რეაქტორი.
ოპერატორების შეცდომები
თავიდან ამტკიცებდნენ, რომ ოპერატორებმა მრავალი შეცდომა დაუშვეს. ნაწილობრივ, პერსონალის დანაშაული იყო, რომ მათ გათიშეს რეაქტორის დაცვის მთავარი სისტემები, გააგრძელეს მუშაობა სიმძლავრის 30 მეგავატზე დაცემისას და არ გააჩერეს რეაქტორი, იმისდა მიუხედავად, რომ იცოდნენ, რომ რეაქტიულობის ოპერატიული მარაგი დასაშვებზე მეტი იყო. გამოცხადებული იყო, რომ ეს ქმედებები დანიშნული ინსტრუქციებისა და პროცედურების დარღვევა იყო და ზუსტად ეს გახდა ავარიის მთავარი მიზეზი.
МАГАТЭ-ს 1993 წლის ანგარიშში დასკვნები ახლიდან იქნა განხილული. აღიარებულ იქნა, რომ ოპერატორების უმრავლესი ქმედება, რომლებიც ადრე ითვლებოდა დარღვევად, სინამდვილეში შეესაბამებოდა იმ დროს მისაღებ სწორ ნაბიჯებს, ან არ იმოქმედა ავარიის მოხდენაზე. ნაწილობრივ:
ახლა უკვე პერსონალის ქმედების ანალიზისას ყურადღება ეთმობა არა კონკრეტულ დარღვევებს, არამედ „უსაფრთხოების კულტურას“. ასევე აღსანიშნავია, რომ თვით სპეციალისტების ეს აზრი ატომური უსაფრთხოების შესახებ გამოყენებულ იქნა მხოლოდ ჩერნობილის ავარიის შემდეგ. ბრალდება ეხება არა მხოლოდ პერსონალს, არამედ რეაქტორის დამპროექტებლებსაც, ატომური ელექტროსაგურის მმართველობას და ა.შ. ექსპერტები უთითებენ უსაფრთხოების საკითხებთან დაკავშირებულ არასაკმარის ყურადღების მაგალითებს:
მიუხიდავად იმისა, რომ ახალ ანგარიშში აქცენტი შერეული იყო და ავარიის მიზეზად დასახელდა რეაქტორის ნაკლი, МАГАТЭ-ს ექსპერტები ავარიის მიზეზად თვლიან პერსონალის არასაკმარის კვალიფიკაციას და მათ გაუცნობიერებლობას უსაფრთხოებაზე ზეგავლენის მქონე რეაქტორის თვისებებში.
რეაქტიულობის ოპერატიული მარაგის როლი
thumb|400px|მმართველი ღერძების ჩაძირვის სიღრმე ([[სანტიმეტრი|სანტიმეტრებში) 1 სთ, 22 წუთსა და 30 წამზე ]] რეაქტიულობის მარაგის დაბალი ოპერატიულობისას რეაქტორის მუდმივი სიმძლავრის შენარჩუნებისათვის აუცილებელია თითქმის მთლიანად ამოვიდეს აქტიური ზონიდან მმართველი ღერძები. ასეთი კონფიგურაცია РБМК რეაქტორებზე რამდენიმე მიზეზის გამო საშიში იყო:
ავარიის წინ მმართველი ღეროების უდიდესი ნაწილი აღმოჩნდა ზედა მდგომარეობაში, ხოლო ОЗР კი რეგლამენტში დაშვებულ მნიშვნელობაზე ცოტა. ოპერატორებმა არ იცოდნენ ОЗР-ის მიმდინარე მნიშვნელობა და შესაბამისად არ იცოდნენ, რომ რეგლამენტს არღვევდნენ. მით უმეტეს, МАГАТЭ-ს ექსპერტების აზრით, ოპერატორები გაუფრთხლებლად მოქმედებდნენ და ღეროები იმ მდგომარეობაში დააყენეს, რომელშიც სახიფათო იყო, თუნდაც, საბოლოო ეფექტის არარსებობის შემთხვევაში.
ალტერნატიული ვერსიები
სხვადასხვა დროს ჩნდებოდა ჩერნობილის ავარიის ამხსნელი სხვადასხვა მიზეზები. სპეციალისტები იძლეოდნენ სხვადასხვა ჰიპოთეზებს, თუ რამ მოახდინა სიმძლავრის დაცემა. მიზეზებს შორის ითვლებოდა: ე. წ. ტუმბოების ცირკულარობის „მოშლა“ (მათი მუშაობის კავიტაციით დარღვევა), რომელმაც გამოიწვია წყლის გახარჯვა დაშვებულზე მეტი რაოდენობით, მილსადენების დანგრევა და სხვა. ასევე განიხილებოდა სიმძლავრის დაცემის შემდგომ რეაქტორის დანგრევის პროცესის მიმდინარეობის და ამის შემდეგ საწვავის მოქმედების სხვადასხვა სცენარები. ზოგიერთი მათგანი უარყო გამოძიებამ, რომელიც შემდგომ წლებში ჩატარდა, ხოლო დანარჩენები კი დღემდე აქტუალურია. თუმცა, სპეციალისტებს შორის კონსენსუსი არსებობს ავარიის მთავარ მიზეზებზე, მაინც ზოგიერთი დეტალი დღემდე გაურკვეველი რჩება.
ასევე არსებობს ვერსიები, რომლებიც კარდინალურად განსხვავდება ოფიციალურისაგან. მაგალითად, გამოთქმულია აზრი, რომ აფეთქება მოხდა დივერსიის შედეგად. ამ ვერსიის მომხარეები, გვახსენებენ რომ დანგრეული ბლოკის სურათი ამერიკულმა თანამგზავრმა გადაიღო, რომელიც, მათი აზრით საჭირო დროს და საჭირო ორბიტაზე, ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის თავზე აღმოჩნდა. ასევე მტკიცდება, რომ ამ ავარიით მწყობრიდან გამოვიდა საიდუმლო ობიექტი ჩერნობილი-2 (Чернобыль-2), ან ჰორიზონტალური რადიოლოკალიზაციის სადგური. როგორც ნებისმიერი სხვა „შეთქმულების თეორია“, ამ ვერსიის უარყოფა რთულია, თუმცა ის საფუძველს მოკლებულად მიიჩნევა.
კიდევ ერთი ვერსია, რომელმაც ფართო პოპულარობა ჰპოვა, ავარიას ლოკალური მიწისძვრით ხსნის. მტკიცებულება მოყვანილია სეისმური ძვრით, რომელიც დაფიქსირდა ავარიის მომენტში. ამ ვერსიის მომხრეები ამტკიცებენ, რომ ძვრა რეგისტრირებული იყო მანამდე და არა აფეთქების პერიოდში, ხოლო კატასტროფამდე მომხდარი ძლიერი ვიბრაცია, შესაძლოა გამოიწვია არა რეაქტორმა, არამედ მიწისძვრამ. იმის მიზეზად, რომ მეზობელი მესამე ბლოკი არ დაზიანდა, სახელდება ის ფაქტი, რომ ცდა ტარდებოდა მხოლო მე-4 ბლოკში. ატომური ელექტროსადგურის თანამშრომლებს, რომლებიც სხვა ბლოკში იმყოფებოდნენ, რაიმე ვიბრაცია არ უგრძვნიათ.
ჩეჩეროვის ვერსიის თანახმად, აფეთქება იყო ატომური ბუნების. ანუ, აფეთქების ძირითადი ენერგია გამონთავისუფლდა რეაქტორის შახტში, ხოლო რეაქტორის დარბაზში — აქტიური ზონა, რეაქტორის სახურავთან ერთად და ჩასატვირთ-ამოსატვირთი მანქანა აიწია რეაქტიული ძალით, რომელიც შექმნა გახეთქილი მილებიდან გამოსულმა ორთქლმა. ამას მოყვა შახტში რეაქტორის სახურავის ჩავარდნა. მეორე აფეთქება აიხსნება ხსენებული სახურავის ჩავარდნით. ეს ვერსია შემოთავაზებული იყო იმისათვის, რომ ახსნილიყო „სარკოფაგში“ საწვავის სავარაუდო არარსებობა. ჩეჩეროვის მტკიცებით, რეაქტორის შახტში, ქვერეაქტიულ შენობასა და სხვა ადგილებში რეაქტორში არსებული ატომური საწვავის მხოლოდ 10% აღმოჩნდა. სადგურის ტერიტორიაზე ატომური საწვავი ასევე ვერ იქნა აღმოჩენილი, თუმცა იპოვეს რამდენიმე სანტიმეტრის სიგრძის ცირკონული მილების მრავალი ფრაგმენტი, რომლებიც შიგნიდან დამსხვრეულს ჰგავდა. სხვადასხვა წყაროების მონაცემებით, სარკოფაგის შიგნით საწვავის 95% იყო.
მსგავს ვერსიებში ძირითადი ადგილი უჭირავს მოსაზრებას, რომელიც წარმოადგინა უკრაინის მეცნიერების ნაციონალური აკადემიის ინტერსექტორული სამეცნიერო-ტექნოლოგიური ცენტრის „Укрытие“-ს თანამშრომელმა ბორის გორბაჩოვმა. ამ ვერსიის თანახმად, აფეთქება იმიტომ მოხდა, რომ ოპერატორებმა სიმძლავრის დავარდნის შემდეგ მისი აწევისათვის დაშვებულზე მეტი ღერძები ამოიღეს რეაქტორიდან და ავარიული დაცვა დაბლოკეს, რომელიც მათ სიმძლავრის სწრაფად აწევაში უშლიდა ხელს. ამასთან მათ ვერ შეამჩნიეს, რომ სიმძლავრემ გაზრდა დაიწყო, რამაც რეაქტორის გაქანება გამოიწვია წამიერი ნეიტრონებით.
გორბაჩოვის ვერსიით, მთავარი მონაცემები, რომლებსაც ანალიზისათვის ყველა ექსპერტი იყენებდა, შეფასებულია, როგორც ყალბი. მისი აზრით, სინამდვილეში ავარიის მოვლენების ქრონოლოგია და თანმიმდევრობა სხვანაირი იყო. ასე, მაგალითად, მისი ქრონოლოგიის მიხედვით რეაქტორის აფეთქება მოხდა ავარიული დაცვის (АЗ-5) ჩართვის შემდეგ 25-30 წამში და არა 6-10 წამში, როგორც სხვა დანარჩენები ფიქრობენ. მისივე აზრით, მეორე აფეთქება წყალბადის აფეთქება იყო და ის სეისმურ სადგურებში დაფიქსირდა, როგორც სუსტი მიწისძვრა.
გორბაჩოვის ვერსია შეიცავს სპეციალისტებისათვის აშკარა შიდა უთანხმოებას. ის არ შეესაბამება ატომურ რეაქტორში მიმდიანრე ფიზიკურ პროცესებს და ეწინააღმდეგება რეგისტრირებულ ფაქტებს. ეს ვერსია ფართოდ გავრცელდა ინტერნეტში.
უშუალო შედეგები
250px|right|thumb|ჩერნობილის ხანძრის ლიკვიდაცია მეოთხე ბლოკში უშუალოდ აფეთქების დროს დაიღუპა ერთი კაცი, კიდევ ერთი დამწვრობით დაიღუპა იმავე დღეს. ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის 134 თანამშრომლიდან და მაშველი ჯგუფის წევრებიდან, რომლებიც აფეთქებისას იმყოფებოდნენ სადგურზე, მოგვიანებით 28 დაიღუპა დასხივების შედეგად.
სულ მალე, ატომურ ელექტროსადგურზე მომხდარი ავარიის შემდეგ გამოჩნდნენ ელექტროსადგურის დაცვის სახანძრო სამსახურის ქვე-ჯგუფები და დაიწყეს ცეცხლის ჩაქრობა სამანქანო დარბაზის სახურავზე.
საათში 1000 რენტგენიანი ორი აპარატურიდან ერთ-ერთი მწყობრიდან გამოვიდა, ხოლო მეორე მიუწვდომელი შეიქმნა ჩანგრევის გამო. ამიტომ პირველ საათებში არავინ არ იცოდა ბლოკის შენობებსა და მის გარშემო ტერიტორიაზე არსებული რადიაციის დონის შესახებ.
ავარიის შემდეგ პირველ საათებში, როგორც ჩანს ბევრმა ვერც კი გაიაზრა, რამდენად იყო დაზიანებული რეაქტორი, ამიტომ მიღებულ იქნა რეაქტორის აქტიურ ზონაში, მისი გაცივებისათვის წყლის მიწოდების უზრუნველყოფის მცდარი გადაწყვეტილება. ეს ძალისხმევა უსარგებლო იყო, რადგან, ისევე როგორც წყლასადენი მილები, ასევე თვითონ აქტიური ზონა დანგრეული იყო, მაგრამ ისინი ითხოვდნენ მაღალ რადიაციულ ზონაში მუშაობას. სადგურის პერსონალის სხვა ქმედება, ისეთი, როგორიც იყო ლოკალური ცეცხლის ჩაქრობა, შემდგომი აფეთქების თავიდან აცილებისათვის, არ იყო საჭირო. შესაძლებელია, მათ აღმოფხვრეს კიდეც უფრო სერიოზული შედეგების საშიშროება. ამ სამუშაოების შესრულებისას სადგურის ბევრმა თანამშრომელმა მიიღო რადიაციის მაღალი დოზა, ხოლო რამდენიმემ სასიკვდილო. ამ რიცხვში აღმოჩნდა ბლოკის ცვლის უფროსი აკიმოვი და ოპერატორი ტოპტუნოვი.
ავარიის შედეგების ლიკვიდაცია
thumb|ლიკვიდატორის მედალი
ავარიის შედეგების ლიკვიდაციისათვის შეიქმნა სამთავრობო კომისია, რომლის თავმჯდომარედ დაინიშნა სსრკ-ს მინისტრთა საბჭოს წარმომადგენელი ბორის შერბინი ევდოკიმეს-ძე. სამუშაოების კოორდინაციისათვის ასევე ბელორუსიაში, სსრკ-ს უკრაინაში და რსფსრ-ში (რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულ სოციალისტური რესპუბლიკა) შეიქმნა რესპუბლიკური კომისიები, სხვადასხვა უწყებითი კომისიები და შტაბები. ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის გარშემო 30 კილომეტრიან ზონაში მიდიოდნენ სპეციალისტები, ავარიული ბლოკისა და მის გარშემო მომუშავე მისიონერები, ასევე სამხედრო ნაწილები, როგორც რეგულარული, ისე რეზერვისტები. მათ მოგვიანებით „ლიკვიდატორები“ შეარქვეს. ლიკვიდატორები ცვლებით მუშაობდნენ საშიშ ზონებში: ისინი, ვინც მიიღებდნენ რადიაციის მაქსიმალურ დაშვებულ დოზას, უკან ბრუნდებოდნენ, ხოლო მათ ადგილას კი მოდიოდნენ ახალი ლიკვიდატორები. სამუშაოს ძირითადი ნაწილი შესრულდა 1986-1987 წლებში. ამ სამუშაოებში მონაწილეობას იღებდა დაახლოებით 240 000 ადამიანი. ლიკვიდატორების საერთო რაოდენობამ(მიმდინარე წლების ჩათვლით) 600 000 შეადგინა.
პირველ დღეებში ძირითადი ძალები მიმართული იყო დანგრეული რეაქტორიდან გამომავალი რადიოაქტიური ნივთიერებების შემცირებასა და სხვა უფრო სერიოზული შედეგების აღმოფხვრაზე. არსებობდა აღწერები, მაგალითად, რეაქტორში არსებულ საწვავში დარჩენილი სიმხურვალე გამოიწვევდა აქტიური ზონის დადნობას. დამდნარ ნივთიერებას შეეძლო შეეღწია რეაქტორის ქვეშ დატბორილ შენობაში და გამოეწვია კიდევ ერთი აფეთქება, რაც რადიოაქტიური ნივთიერებების დიდი რაოდენობით გამოფრქვევას შეუწყობდა ხელს. ამ შენობებიდან წყალი ამოტუმბეს. ასევე მიღებულ იქნა ზომები იმისათვის, რომ შეეწყვიტათ რეაქტორის ქვეშ გრუნტში დამდნარი ნივთიერების შეღწევა.
ამის შემდეგ დაიწყეს მუშაობა ტერიტორიის გასუფთავებისა და დანგრეული რეაქტორის დამარხვაზე. მე-4 ბლოკის გარშემო აშენდა ბეტონის სარკოფაგი. ასევე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სადგურის პირველი, მეორე და მესამე ბლოკის ამუშავებაზე, ამიტომ რადიოაქტიური ნარჩენები მოაგროვეს საკროფაგში და ჩააბეტონეს. პირველი სამი ენერგობლოკის შენობებში სეკულარიზაცია მოახდინეს. სარკოფაგის მშენებლობა დამთავრდა 1986 წლის ნოემბერში.
რუსეთის სახელმწიფო მედიკო-დოზიმეტრიული რეგისტრის მონაცემებით გასული წლების მანძილზე რუსი ლიკვიდატორების ირადიაციის დოზა აღემატება 100 ზივერტს (ეს არის დაახლოებით 60 000 ადამიანი). ამან გამოიწვია ათობით ადამიანის სიკვდილი. სულ რაღაც 20 წლის მანძილზე ამ ჯგუფში არსებულ მიზეზებთან არანაირი კავშირის მქონე მიზეზით გარდაიცვალა 5 ათასი ლიკვიდატორი.
იურიდიული შედეგები
მსოფლიო ატომურმა ენერგეტიკამ ჩერნობილის ავარიის შედეგად, უდიდესი დარტყმა მიიღო. 1986 წლიდან 2002 წლამდე ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებში და დასავლეთ ევროპაში არ აშენებულა არც ერთი ატომური ელექტროსადგური, ასევე გაიზარდა სადაზღვევო გადასახადები. სსრკ-ში დაკონსერვდა და შეჩერდა ათამდე ახალი ატომური ელექტროსადგურის მშენებლობა და პროექტირება. გაიყინა ათობით ახალი ენერგობლოკის მშენებლობა.
სსრკ-ს კანონმდებლობაში, ხოლო მოგვიანებით რუსეთის კანონმდებლობაში დაფიქსირდა იმ პირთა პასუხისმგებლობა, რომლებიც განზრახ მალავდნენ, ან მოსახლეობას არ აძლევდნენ საშუალებას მიეღოთ ინფორმაცია ეკოლოგიურ კატასტროფასა და ტექნოგენურ ავარიებზე. ინფორმაცია ეკოლოგიურად უსაფრთხო ადგილებზე გასაიდუმლოებულია.
ფედერალური კანონის მე-10 სტატიის თანახმად N 24-აბზ. З „ინფორმატიზაციის, ინფორმაციის და მისი დაცვის შესახებ“ 1995 წლის 20 თებერვლიდან ინფორმაცია ექსტრემალური, ეკოლოგიური, მეტეოროლოგიური, დემოგრაფიული, სანიტარულ-ეპიდემიოლოგიური და სხვა სიტუაციების შესახებ, რომელიც აუცილებელია მწარმოებელი ობიექტების უსაფრთხოდ მუშაობისათვის და მოქალაქეთა უსაფრთხოებისათვის ცხადდება ღიად.
ხანგრძლივი შედეგები
ავარიის შედეგად, სასოფლო სამეურნეო ბრუნვიდან 5 000 000 ჰექტარი მიწა ამოიღეს, ატომური ელექტროსადგურის გარშემო შექმნილია 30 კილომერიანი „განადგურების ზონა“, განადგურებულია და დამარხულია ასობით პატარა დასახლებული პუნქტი.
საწვავის გარდა, ავარიის მომენტში აქტიურ ზონაში მდებარეობდა გამყოფი და ტრანსურანული ელემენტების პროდუქტები — რეაქტორის მუშაობისას მოგროვილი სხვადასხვა რადიოაქტიური იზოტოპები. ზუსტად ეს ნივთიერებები წარმოადგენდა რადიოაქტიურ საშიშროებას. მათი დიდი ნაწილი რეაქტორში დარჩა, თუმცა ასევე დიდი ნაწილი გარეთ გამოვიდა, მათ შორისაა:
სადგურის მიმდებარე ტერიტორიაზე გამოფრქვეული ნივთიერებების ჯამურმა აქტივობამ შეადგინა 14 × 1018 ბეკერელი (14 ეკსაბეკერელი). მათ შორისაა:
დაბინძურებაში მოჰყვა 200 000 კმ2-ზე მეტი ტერიტორია, დაახლოებით 70% — ბელორუსიის, რუსეთისა და უკრაინის ტერიტორიაზე. რადიოაქტიური ნივთიერება ვრცელდებოდა აეროზოლის სახით. აირები ატმოსფეროში გაიფანტა და წვლილი სადგურის მიმდებარე ტერიტორიის დაბინძურებაში არ შეუტანია. დაბინძურების გავრცელების არეალი გეოგრაფიულად არათანაბარი აღმოჩნდა. ის ავარიის პირველ დღეებში ქარის მიმართულებაზე იყო დამოკიდებული. ყველაზე ძლიერ დაბინძურდა ის ტერიტორიები, სადაც იმხანად წვიმდა. სტრონციუმის დიდი ნაწილი 100 კილომეტრზე მეტ რადიუსში გაიფრქვა; იოდი და ცეზიუმი კი, გაცილებით მეტი რადიუსის მქონე ტერიტორიაზე გაიფანტა.
thumb|300px|right|დაბინძურების პროცენტული თანაფარდობა, რომელიც ავარიის შემდეგ სხვადასხვა იზოტოპებს ქმნის thumb|300px|right|ჩერნობილის სადგურის მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული გარე გამა-ირადიაციის ინტენსივობა
ავარიის შემდეგ პირველ კვირებში ადამიანებზე ზემოქმედების საშიშროებას წარმოადგენდა იოდის რადიოაქტიურობა, რომელსაც ნახევრად დაშლის შედარებით მოკლე პერიოდი (რვა დღე) და ტელურიუმი გააჩნდა. ამჟამად (და უახლოესი ათი წლის განმავლობაში) უდიდეს საშიშროებას წარმოადგენს სტონციუმის იზოტოპი და ცეზიუმი, რომლებსაც ნახევრად დაშლის პერიოდი 30 წელი აქვს. ნიადაგის ფენებზე აღმოჩენილია ცზიუმ-137-ს დიდი კონცენტრაცია, საიდანაც ის მცენარეებსა და სოკოებში ხვდება. დაბინძურება ასევე მოქმედებს მწერებსა და ცხოველებზე, რომლებიც ამ მცენარეებით იკვებებიან. პლუტონიუმის რადიოაქტიური იზოტოპი და ამერიციუმი ინახება თითქმის ასი, შესაძლოა ათასი წლის მანძილზე, თუმცა მათი რაოდენობა საშიშროებას არ წარმოადგენს.
ქალაქებში საშიში ნივთიერებების ძირითადი ნაწილი მოგროვდა სწორ ადგილებზე: გაზონებზე, გზებზე და სახურავებზე. ქარისა და წვიმის ზემოქმედებით, ასევე ადამიანთა აქტიურობით, დაბინძურების დონემ ძლიერ დაიწია და ახლა რადიაციის დონე უმეტეს ადგილებში დაბრუნდა ფონურ ნიშნულზე. სასოფლო სამეურნეო ადგილებში პირველ თვეებში რადიოაქტიური ნივთიერებები მცენარეების ფოთლებზე და ბალახზე ილექებოდა, ამიტომ დაბინძურებამ ბალახიჭამია ცხოველებზე იმოქმედა. დაბინძურების დონე სასოფლო სამეურნეო რაიონებში შესამჩნევად შემცირდა, თუმცა რამდენიმე რეგიონში რძეში ცეზიუმის შემცველობა ჯერ კიდევ სცილდება დაშვებულ ნიშნულს. ეს ეხება, მაგალითად, ბელორუსიის გომელსკის და მიგილიოვსკის მხარეებს, რუსეთის ბრიანსკის მხარეს და უკრაინის ჟიტიმირსკის და პოვენსკის მხარეებს.
დაბინძურება შემოისაზღვრა 30 კილომეტრიანი ზონით. რუსეთის, ნორვეგიის, ფინეთის და შვედეთის არქტიკულ მხარეში ხავსურასა და ირმის ხორცში ცეზიუმ-137-ს სიჭარბე აღმოჩნდა.
1988 წელს დაბინძურებაში მოყოლილ ტერიტორიაზე შეიქმნა რადიაციულ-ეკოლოგიური რეზერვი. . დაკვირვებებმა აჩვენეს, რომ მუტაციის რაოდენობა მცენარეებსა და ცხოველებში კი გაიზარდა, მაგრამ შეუმჩნეველი რაოდენობით და ბუნება წარმატებით უმკლავდება მათ შედეგებს. სხვა მხრივ, ანთროპოგენური ზემოქმედების მოხსნა დადებითად მეტყველებს რეზერვის ეკოსისტემაზე და ამ ფაქტორის ზემოქმედებამ შესამჩნევად გაზარდა რადიაციის ნეგატიური შედეგები. ამის შედეგად ბუნებამ სწრაფი ტემპით დაიწყო რეაბილიტირება, გაიზარდა ცხოველთა რაოდენობა და აღმოცენდა მცენარეების ახალი სახეობები.
ავარიის ზეგავლენა ადამიანების ჯანმრთელობაზე
მინი|გოჭი, რადიაციის შედეგად განვითარებული დიპიგუსით კატასტროფის უდროობამ, ოფიციალური ვერსიის არასრულობამ და შეუსაბამობამ მრავალი სხვადასხვა ინტერპრეტაცია წარმოშვა. ზოგჯერ ტრაგედიის მსხვერპლად ითვლებიან არა მარტო ის მოქალაქეები, რომლებიც ავარიის დროს დაიღუპნენ, არამედ ახლომდებარე ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ადამიანებიც, რომლებიც მაისის დემოსნტრაციაზე იყვნენ გამოსულნი. ამ გათვლებით, ჩერნობილის კატასტროფა, დაღუპულთა რაოდენობით შესამჩნევად აღემატება ჰიროსიმისა და ნაგასაკის ატამური დაბომბვისას დაღუპულთა რაოდენობას.
გრინპისი და საერთაშორისო ორგანიზაცია „ექიმები ატომური ომის წინააღმდეგ“ ამტკიცებენ, რომ ავარიის შედეგად, ლიკვიდატორებს შორის ათი ათასობით ადამიანი დაიხოცა, ასევე ევროპაში დაფიქსირებულია ახალდაბადებულთა დამახინჯების 10 000 შემთხვევა, 10 000 ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს შემთხვევა და მოსალოდნელია კიდევ 50 000. ორგანიზაცია „ჩერნობილის“ საბჭოს მონაცემებით, 600 000 ლიკვიდატორიდან 10% დაიღუპა და 165 000 დაინვალიდდა.
არსებობს საწინააღმდეგო თვალსაზრისი, რომლის თანახმად, „ჩერნობილში დასხივებით დაიღუპა 29 ადამიანი - სადგურის თანამშრომლები და მეხანძრეები, რომლებმაც პირველი დარტყმა მიიღეს. ატომური ელექტროსადგურის სამრწველო არის საზღვრებს გარეთ არავინ დაღუპულა დასხივების შედეგად. ამას გარდა, ლიკვიდატორებს შორის სიკვდილიანობა რუსეთში უფრო დაბალი აღმოჩნდა, ვიდრე შუა ქვეყანაში, რაც აიხსნება უკეთესი სამედიცინო მომსახურეობით.
რადიოაქტიური ნივთიერებების გაფანტვა, ოფიციალური შეფასებით, დაბალია, თუმცა, ჩერნობილის ავარიით დაშავებულთა რაოდენობის განსაზღვრა შესაძლებელია მხოლოდ მიახლოებით. ატომური ელექტროსადგურის დაღუპული თანამშრომლების და მეხანძრეების გარდა, ავარიას მიეწერება დაავადებული სამხედროებისა და სამოქალაქოთა რიცხვი, ასევე იმ რაიონების მაცხოვრებლების რიცხვი, რომელიც რადიოაქტიური ნივთიერებებით დაბინძურებულ ზონაში მოჰყვა. იმის განსაზღვრა, თუ დაავადებების რომელი ნაწილი მიეკუთვნება ჩერნობილის ავარიის შედეგებს ძნელი დასადგენია მედიცინისათვის და სტატისკისათვის. ითვლება, რომ სასიკვდილო შემთხვევების დიდი ნაწილი დაკავშირებული იყო, ან იქნება რადიაციის ზემოქმედებით გაჩენილ კიბოსთან.
ჩერნობილის ფორუმმა — ორგანიზაცია, რომელიც მოქმედებს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის, მათ შორის МАГАТЭ-სა და ВОЗ-ის მფარველობით - 2005 წელს გამოაქვეყნა ვრცელი ანგარიში, რომელშიც გაანალიზებულია მრავალმხრივი სამეცნიერო კვლევა, ავარიასთან დაკავშირებული ფაქტორების მოსახლეობაზე გავლენა. დასკვნები, რომელსაც შეიცავს ეს ანგარიში, ასევე ამავე ორგანიზაციის მიერ გამოქვეყნებული ნაკლებად დაწვრილებითი მიმოხილვა - „ჩერნობილის მემკვიდრე“, შესამჩნევად განსხვავდება ზემოთ მოყვანილი შეფასებისაგან. შესაძლო მსხვერპლის რაოდენობა დღესდღეობით და უახლოესი 10 წლის განმავლობაში ფასდება ათასობით ადამიანად.
ასევე აღინიშნება, რომ ადამიანთა შორის დაავადების დონის აწევა, რომელიც არ მონაწილეობდა ავარიის ლიკვიდაციაში და გადაადგილდებოდა ავარიის ზონიდან სხვა ტერიტორიაზე, არ არის დაკავშირებული დასხივებასთან (ამ კატეგორიაში შედის ნივთიერებების ცვლის დარღვევა გულ-სისხლძარღვებში, ნერვული დაავადებები და სხვა, რომელიც არ გამოუწვევია დასხივებას), არამედ გამოწვეულია სტრესით, რომელიც დაკავშირებულია გადაადგილების ფატქორთან, ქონების დაკარგვასთან, სოციალურ პრობლემებთან და რადიაციის შიშთან.
ადამიანთა დიდი რიცხვის გათვალისწინებით, რომლებიც რადიოაქტიური დაბინძურებისაგან დაშავებლთა შორის ცხოვრობდნენ, დაავადების რისკის სულ მცირე ცვლილება მოსალოდნელ დაავადებულ ადამიანთა რიცხვის დიდ ზრდას გამოიწვევს. გრინპისი და სხვა სახალხო ორგანიზაციები მოითხოვენ სხვა ქვეყნებში ჯანმრთელობაზე ავარიის ზემოქმედების გავლენის გათვალისწინებას. დასხივების კიდევ უფრო დაბალი დოზები ზუსტი სტატისტიკური მონაცემების მიღებას ართულებს, რაც არსებულ სტატისტიკას არაზუსტს ხდის.
დასხივების დოზები
უდიდესი დოზით დასხივდა თითქმის 1000 ადამიანი, ვინც აფეთქების მომენტში რეაქტორთან ახლოს იმყოფებოდა და მონაწილეობას იღებდა ავარიულ სამუშაოებში, აფეთქებიდან პირველ დღეებში. ეს დოზები იცვლება 2-დან 20 გრეიმდე და უმეტეს შემთხვევაში ასასიკვდილოა.
ლიკვიდატორების უმრავლესობამ, რომლებიც წლების მანძილზე საშიშ ზონებში მუშაობდნენ და ასევე ადგილობრივმა მოსახლეობამ მთელს ტანზე მიიღო დასხივების მცირე დოზა. ლიკვიდატორებისათვის ეს დოზა საშუალოდ 10 ზივერტს შეადგენდა, თუმცა ზოგჯერ 500-ს აჭარბებდა. დოზები, რომელიც მიიღო მოსახლეობამ, ზოგჯერ საშუალოდ რამდენიმე ასეულობით მილიზივერტს აღწევდა. ავარიის შემდეგ, წლების მანძილზე მიღებული დოზები, დაბინძურების ზონაში არსებული მოსახლეობისათვის 10-დან 50 ზივერტამდე ფასდება, ხოლო ზოგიერთი მათგანის დოზა რამდენიმე ასეულს აღემატება.
შეასადარებლად, ამაღლებული ბუნებრივი ფონის მქონე მიწების რეგიონების მოსახლეობა (მაგალითად, ბრაზილია, ინდოეთი, ირანი და ჩინეთი) 20 წლის მანძილზე 100 - 200 ზივერტ დასხივებას იღებს.
მრავალი ადგილობრივი მოსახლე ავარიის შემდეგ პირველი რამდენიმე კვირის მანძილზე იყენებდა საკვებ პროდუქტებს (ძირითადად რძეს), რომელიც რადიოაქტიური ნივთიერებით — იოდი-131 — იყო დაბინძურებული. იოდი გროვდება ფარისებრ ჯირკვალში, რის გამოც ეს ორგანო დასხივების დიდ დოზას იღებს. პრიპიატის მოსახლეობისათვის ეს დოზები არსებითად შემცირდა (6-ჯერ) იოდის შემცველი პრეპარატების მიღებით. სხვა რაიონებში მსგავსი პროფილაქტიკა არ ჩატარებულა. მიღებული დოზები მერყეობდა 0,03 გრეიდან რამდენიმე გრეის შორის. ზოგჯერ ეს რიცხვი 50-ს აღწევს.
დღესდღეობით დაბინძურებული ზონის მოსახლეობა წელიწადში ზებუნებრივი ფონის 1 ზივერტ დასხივებას იღებს.
მწვავე სხივური დაავადება
მეოთხე ბლოკში, ავარიული სამუშაოების შემსრულებელ ადამიანებს შორის რეგისტრირებული იყო მწვავე სხივური დაავადების 134 შემთხვევა. მრავალ შემთხვევაში, დაავადება რთულდება კანის სხივური დამწვრობებით, რომელსაც β-სხივები იწვევს. 1986 წლიდან რადიაციული დაავადებით 28 ადამიანი გარდაიცვალა. კიდევ ერთი ადამიანი დაიღუპა კორონარული თრომბოზით. 1987-2004 წლების მანძილზე ქრონიკული სხივური დაავადებით დაიღუპა კიდევ 19 ადამიანი.
ონკოლოგიური დაავადებები
ფარისებრი ჯირკვალი — რადიოაქტიური დაბინძურების შემდგომ კიბოს გაჩენის რისკის მქონე ერთ-ერთი ორგანოა, რადგან მასში იოდი-131 გროვდება. რისკი განსაკუთრებით დიდია ბავშვებისათვის. 1990-1998 წლებში რეგისტრირებული იყო ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს 4 000 შემთხვევა, განსაკუთრებით მათ შორის, ვინც ავარიის მომენტში 18 წელზე უმცროსი იყო. იმის გათვალისწინებით, რომ ამ ასაკში დაავადება იშვიათობაა, მიზეზად დასხივებას ასახელებენ. ჩერნობილის ფორუმის ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ დროული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის სწორი კურსის შემთხვევაში, ეს დაავადება სიცოცხლისათვის საშიში არ არის, თუმცა მისგან სულ ცოტა 15 ადამიანი უკვე დაღუპულია. ექსპერტთა აზრით, ფარისებრი ჯირკვლის კიბოთი დაავადებულთა რიცხვი კიდევ მრავალი წლის მანძილზე გაიზრდება.
ადრე მიღებული გამოცდილებით, მაგალითად, ჰიროსიმისა და ნაგასაკის ატომური დაბომბვისაგან დაშავებულებზე დაკვირვებისას, ცნობილია, რომ ლეიკემიით დაავადების რიცხვი დასხივებიდან რამდენიმე ათეული წლის შემდეგ შემცირდა. კიბოს სხვა შემთხვევებში სიტუაცია პირიქითაა. პირველი 10-15 წლის განმავლობაში დაავადების რისკი დაბალია, ხოლო შემდგომ კი იზრდება. თუმცა უცნობია, რამდენად მისაღებია ეს სტატისტიკური მაჩვენებლები, რადგან ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის აფეთქებისას დაშავებულებმა გაცილებით დაბალი დოზა მიიღეს.
მემკვიდრეობითი დაავადებები
სხვადასხვა სახალხო ორგანიზაციები დაბინძურებულ ზონებში თანდაყოლილი პათოლოგიებისა და ბავშვთა სიკვდილიანობის ძალიან მაღალ პროცენტზე საუბრობს. "ჩერნობილის ფორუმის" ანგარიშის მიხედვით, გამოქვეყნებული სტატისტიკური კვლევები ამის დამაჯერებელ მტკიცებულებებს არ შეიცავს.
აღმოჩენილ იქნა 1986 და 1994 წლებში ბელორუსიის ზოგიერთ რეგიონში თანდაყოლილი პათოლოგიების რაოდენობის ზრდა, თუმცა ეს რიცხვი დაბინძურებულ რეგიონებსა და სუფთა რეგიონებში თანაბარი იყო. 1987 წელს დაფიქსირდა დაუნის სინდრომის რამდენიმე შემთხვევა.
ბავშვთა სიკვდილიანობა ძალიან მაღალია ჩერნობილის ავარიის შედეგად დაშავებულ სამივე ქვეყანაში. 1986 წლიდან სიკვდილიანობა შემცირდა, როგორც დაბინძურებულ რეგიონებში, ისევე სუფთებში. თუმცა დაბინძურებულ რეგიონებში საშუალო შემცირება უფრო ნელი იყო. ამას გარდა, რამდენიმე დაბინძურებულ რეგიონში ავარიამდე ბავშვთა სიკვდილიანობა საშუალოზე დაბალი იყო. ზოგიერთ ძლიერ დაბინძურებულ რეგიონებში აღნიშნულია სიკვდილიანობის ზრდა. გაურკვეველია, ეს შემთხვევები დაკავშირებულია რადიაციასთან, თუ სხვა მიზეზებთან — მაგალითად, ცხოვრების და სამედიცინო დახმარების დაბალ დონესთან.
ბელორუსიაში, რუსეთსა და უკრაინაში დამატებითი კვლევები ტარდება, რომლის შედეგებიც "ჩერნობილის ფორუმის" ანგარიშის გამოქვეყნების მომენტში არ იყო ცნობილი.
სხვა დაავადებები
კვლევებმა აჩვენა, რომ ლიკვიდატორები და დაბინძურებული ზონების მაცხოვრებლები სხვადასხვა დაავადებების მომატებული რისკის ქვეშ არიან; ისეთების, როგორცაა კატარაქტა, გულ-სისხლძარღვოვანი დაავადება და იმუნიტეტის დაქვეითება. "ჩერნობილის ფორუმის" ექსპერტებმა დაასკვნეს, რომ კატარაქტით დაავადება დაკავშირებულია ავარიის შედეგად გამოწვეულ დასხივებასთან. რაც შეეხება სხვა დაავადებებს, ამისათვის დამატებითი კვლევების ჩატარებაა საჭირო.
ამას გარდა, დაბინძურებული ტერიტორიების მოსახლეობას ევაკუაციით გამოწვეული სტრესის გამო ფსიქიკური დაავადებები განუვითარდა.
სადგურის შემდგომი ბედი
მეოთხე ბლოკში მომხდარი ავარიის შემდეგ ელექტროსადგურის მუშაობა შეჩერდა სახიფათო რადიაციული სიტუაციის გამო. თუმცა უკვე 1986 წლის ოქტომბერში, ტერიტორიის დეაქტივაციისა და სარკოფაგის აშენების შემდგომ, პირველი და მეორე ენერგობლოკები ახლიდან ამუშავდა. 1987 წელს ამუშავდა მესამე ბლოკიც.
1991 წელს მეორე ბლოკში გაჩნდა ხანძარი და ამავე წლის ოქტომბერში ის მთლიანად გამოვიდა მწყობრიდან. 1995 წლის დეკემბერში ხელი მოეწერა მემორანდუმს უკრაინის მთავრობას, ევროპის საბჭოსა და „დიდ შვიდიანს“ შორის, რომლის მიხედვითაც დაიწყო სადგურის 2000 წლისათვის დახურვის პროგრამა. 2000 წლის 15 დეკემბერს რეაქტორის მესამე ბლოკი სამუდამოდ დაკონსერვდა.
სარკოფაგი, რომელიც აფეთქებულ მეოთხე ენერგობლოკზე ააშენეს, თანდათანობით ინგრევა. მისი დანგრევის შემთხვევაში, საშიშროება ძირითადად განისაზღვრება რადიოაქტიური ნივთიერებების რაოდენობით, რომელიც მასში არის დარჩენილი. ოფიციალური მონაცემებით, ეს ციფრი იმ რაოდენობის 95%-ს აღწევს, რომელიც ავარიის მომენტში იყო. თუ ეს რიცხვი სწორია, მაშინ საფარის დანგრევა რადიოაქტიური ნივთიერებების ძალიან დიდ მანძილზე გაფანტვას გამოიწვევს.
2004 წლის მარტში რეკონსტრუქციისა და განვითარების ევროპულმა ბანკმა გამოაცხადა ტენდერი ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის სარკოფაგის რეკონსტრუქციაზე. ტენდერის გამარჯვებულად 2007 წელს კომპანია NOVARKA — ფრანგული კომპანიების Vinci Construction Grands Projets-ს და BOUYGUES-ს გაერთიანებული საწარმო გამოცხადდა.
სქოლიო
კატეგორია:კატასტროფები უკრაინაში კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ისტორია
ვიქტორ ბრაუნერი
მინი|155პქ|ვ. ბრაუნერი, შტამპი მინი|ვიქტორ ბრაუნერის საფლავი [[მონმარტრის სასაფლაოზე]] ვიქტორ ბრაუნერი (Victor Brauner, დ. 15 ივნისი, 1903 — გ. 12 მარტი, 1966) — რუმინელი ებრაული წარმოშობის ფრანგი მხატვარი და გრაფიკოსი. მხატვრობის სტილი ავანგარდი. პარიზის სიურრეალიზმის აქტიური წევრი 1932 წლიდან.
გარდაიცვალა 1966 წელს. დაკრძალულია მონმარტრის სასაფლაოზე. ბრაუნერის საფლავის ქვაზე ამოტვიფრულია მისივე სიტყვები „მხატვრობა სიცოცხლეა, ნამდვილი სიცოცხლე, ჩემი სიცოცხლე“ (Peindre, c’est la vie, la vraie vie, ma vie).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუმინელი მხატვრები კატეგორია:ფრანგი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 15 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1903 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1966 კატეგორია:მონმარტრის სასაფლაოზე დაკრძალულნი
ფართოდ დახუჭული თვალებით
ფართოდ დახუჭული თვალებით (Eyes Wide Shut) — სტენლი კუბრიკის უკანასკნელი ფილმი, რომელიც გადაღებულია არტურ შნიცლერის ნაწარმოების მიხედვით. კუბრიკი გარდაიცვალა ფილმის მონტაჟის დასრულებიდან 4 დღეში.
სიუჟეტი
ცოლ-ქმარი ბილი და ელისი ბედნიერი წყვილის შთაბეჭდილებას ტოვებს. მაგრამ მათი წყნარი და მშვიდი ცხოვრების მიღმა იმალება პრობლემები, ეჭვიანობა, დაუკმაყოფილობა. ბილი მეგობრის მეშვეობით ჩაერთვება ანონიმურ საიდუმლო ორგიებში. მაგრამ საბოლოოდ ის მაინც ოჯახის სასარგებლოდ გააკეთებს არჩევანს.
ბუნებისმეტყველების ისტორიის მუზეუმი, ვენა
ბუნებისმეტყველების ისტორიის მუზეუმი, ვენა (გერმ. Naturhistorisches Museum Wien) — დიდი ბუნებისმეტყველების მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ვენაში, ავსტრიაში. არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ბუნებისმეტყველების ისტორიის მუზეუმი მთელი მსოფლიოს მაშტაბით.
ვენის ბუნებისმეტყველების მუზეუმი ავსტრიის ერთ-ერთი უმსხვილესი მუზეუმი და არაუნივერსიტეტული კვლევითი დაწესებულებაა, ასევე მნიშვნელოვანი ცენტრია საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებთან დაკავშირებული ყველა საკითხისათვის. მუზეუმის 39 საგამოფენო ოთახი მოიცავს 8,460 კვადრატულ მეტრს, მუზეუმში წარმოდგენილია 100,000 -ზე მეტი ობიექტი. მუზეუმში ასევე ინახება 30 მილიონი ობიექტი, რომელიც ხელმისაწვდომია 60 -ზე მეტ მეცნიერსა და მკვლევარისთვის, რომლებიც ძირითად კვლევებს ატარებენ ჰუმანიტარულ მეცნიერებებთან, დედამიწის მეცნიერებებთან და სიცოცხლის მეცნიერებებთან დაკავშირებულ საკითხებზე.
ისტორია
ვენის ბუნების ისტორიის მუზეუმის უძველესი კოლექციები თარიღდება დაახლოებით მე-18 საუკუნით. ეს იყო იმპერატორი ფრანც I სტეფან ლორინელი, მარია ტერეზას ქმარი, რომელმაც 1750 წელს კოლექცია შეიძინა ფლორენციელი მეცნიერის, ჟან დე ბაილოსგან, რაც იმ დროს იყო მსოფლიოში უდიდესი ისტორიის ობიექტების კოლექცია. ეს იყო პირველი გადადგმული ნაბიჯი ვენის ბუნებისმეტყველების ისტორიის მუზეუმის შექმნის გზაზე.
ბაილოს კოლექციამ შეადგინა 30,000 ობიექტი, მათ შორისაა იშვიათი ნამარხები, ლოკოკინები, მიდიები და მარჯნები, ასევე ძვირფასი მინერალები და ძვირფასი ქვები.
იმპერატორის გარდაცვალების შემდეგ მარია ტერეზამ სახელმწიფოს გადასცა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების კოლექცია და გამოფინა იგი ფართო საზოგადოებისთვის.
სწორედ მარია ტერეზამ მიიყვანა ცნობილი მინერალოლოგი იგნაზ ფონ ბორნი ვენაში. ბორნს, რომელმაც შეიმუშავა ძვირფასი ლითონების მოპოვების ახალი მეთოდი, დაევალა კოლექციების კლასიფიკაცია და გაფართოება. იგნაზ ფონ ბორნის ხელმძღვანელობით, ბუნებისმეტყველების ისტორიის კაბინეტი სწრაფად გადაიქცა პრაქტიკული კვლევების ცენტრად.
შენობა
მინი| მუზეუმის შენობის მთავარი კიბე ბუნების ისტორიის მუზეუმი და სახვითი ხელოვნების მუზეუმი შეიქმნა იმპერატორ ფრანც იოზეფ I-ის (1830-1916) დაკვეთით და დააპროექტა არქიტექტორებმა გოტფრიდ სემპერმა (1803-1879) და კარლ ჰასენაუერმა (1833-1894). ამ ორი მუზეუმის შენობას შორის ბევრი მსგავსება შეინიშნება. ისინი თავდაპირველად შეიქმნა იმისთვის, რომ ყოფილიყო ბევრად უფრო დიდი პროექტის - იმპერიული ფორუმის ნაწილი, რომელიც სრულად ვერ განხორციელდა. ბუნების ისტორიის მუზეუმზე მუშაობა გაგრძელდა 1871 წლიდან 1881 წლამდე. 1889 წლის 10 აგვისტოს იმპერატორმა ფრანც იოსებ I-მა ოფიციალურად გახსნა მუზეუმი. მისი ფასადი, შექმნილია გოტფრიდ სემპერის მიერ. გუმბათის ქვემოთ, ოქროს ასოებით წერია: "ბუნების სფეროსა და მის შესწავლას", რომელიც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს მუზეუმის შექმნის მთავარ მიზანს.
არქიტექტურა
ხელოვნებისა და არქიტექტურის ისტორიციზმის სტილი ძალიან პოპულარული იყო მე-19 საუკუნის ავსტრიაში.
ანტრესოლი მოიცავს უსულო ბუნებას (მინერალოგიის დეპარტამენტს, დარბაზები 1-5), ნალექები და სიცოცხლის კვალი დედამიწის ისტორიის დასაწყისში (გეოლოგიისა და პალეონტოლოგიის დეპარტამენტი, დარბაზები 6-10), ადრეული კაცობრიობის ისტორია (პრეისტორიის დეპარტამენტი, დარბაზები 11-13) და ადამიანის განვითარება (ანთროპოლოგიის განყოფილება, დარბაზები 14-15). პირველ სართულზე წარმოდგენილია ცხოველთა სამყაროს უზარმაზარი მრავალფეროვნება (ზოოლოგიური განყოფილებები, დარბაზები 22-39), ასევე დედამიწის ყველაზე პატარა ორგანიზმების მომხიბლავი სფერო („მიკროთეატრი“, დარბაზი 21).
სქოლიო
კატეგორია:მუზეუმები კატეგორია:ვენის მუზეუმები კატეგორია:მუზეუმები ვენაში კატეგორია:ავსტრიის არქიტექტურა კატეგორია:ავსტრიის მუზეუმები კატეგორია:ვენის არქიტექტურა
ლადრერი
ლადრერი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ეცერის თემში (სოფლები: ბარში, გვალდერი, ისკარი, კალაში, ლადრერი, ლანტელი, ლაშხრერი, უსგვირი, უღვალი, ფხუტრერი, ქურაში, ცალანარი, ჭელირი, ჰებუდი). მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1400 მ, მესტიიდან 27 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 37 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სტეფანე IX (X)
მინი|მარჯვნივ|სტეფანე IX (X) სტეფანე IX (X) (Stephanus PP. IX (X); ერისკაცობაში ფრიდრიხ ლოთარინგიელი; დ. დაახ. 1010/1020 — გ. 29 მარტი, 1058) — გერმანელი რომის პაპი 1057–1058 წლებში.
წარმოშობით გერმანელი. ლოთარინგიის გრაფი და ტოსკანის მარკგრაფი. გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდა კონსტანტინოპოლში. პაპის ტახტი ეკავა 8 თვის განმავლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:გარდაცვლილი 29 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1058 კატეგორია:გერმანელი პაპები კატეგორია:ფრანგი პაპები
სიმა ციანი
thumb|სიმა ციანი სიმა ციანი (ჩინ. 司馬遷) (ძვ. წ. 145 - ძვ. წ. 90) ხანის დინასტიის დიდი ნაწერების პრეფექტი, ჩინური ისტორიოგრაფიის მამა. ცნობილი ისტორიული ნაშრომის შიჯის (史記, ისტორიული ჩანაწერები) ავტორი, რომელიც სეიცავს ჩინეთის ისტორიის მიმოხილვას ლეგენდარული ყვითელი იმპერატორიდან იმპერატორ ჰან ვუდის (漢武帝) ეპოქამდე.
ბიოგრაფია
სიმა ციანი დაიბადა ისტორიოგრაფის ოჯახში. მამამისი მსახურობდა იმპერატორ ჰან ვუდის კარზე "დიდი წარწერების" პრეფექტად. მის მოვალეობებში შედიოდა იმპერატორის ბიბლიოთეკის და კალენდრის მართვა. მამის გავლენით სიმამ 10 წლის ასაკისთვის უკვე კარგად ერკვეოდა ძველ წიგნებში. იგი სწავლობდა ცნობილ კონფუციანელთან კონგ ანგუოსთან (孔安國) და დონგ ჟონგშუსთან (董仲舒). ოცი წლის ასაკისთვის მამის ხელშეწყობით მან დაიწყო მგზავრობა ქვეყნის სხვადასხვა მხარეებში და აგროვებდა ისტორიულ დოკუმენტებს. იგი ასევე აგროვებდა და ამოწმებდა ძველ ლეგენდებსა და თქმულებებს და ნახულობდა ისტორიულ ძეგლებს, მათ შორის მოინახულა მეფეების იუს და შუნის საფლავები.
მოგზაურობის შემდეგ იგი დაინიშნა სასახლეში ვეზირად (郎中, Lang Zhong). მის მოვალეობებში შედიოდა იმპერატორთან ერთად ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონების ინსპექტირება. ძვ. წ. 110 წელს 35 წლის სიმა ციანი გაგზავნილ იყო დასავლეთ საზღვრებისკენ ბარბაროსული ტომების წინააღმდეგ სამხედრო ექსპედიციაში. იმავე წელს მამამისი ავად გახდა და შვილს მოუწოდა უკან დაბრუნებულიყო, რათა გაეგრძელებინა ოჯახური ტრადიცია და დაესრულებინა მის მიერ დაწყებული ისტორიული ნაშრომი. ამრიგად ძვ. წ. 109 წელს სიმამ დაიწყო შიჯიზე მუშაობა.
ძვ. წ. 105 წელს სიმა არჩეულ იქნა სხვა მეცნიერებთან ერთად კალენდრის რეფორმის ჩასატარებლად. იგი ასევე იმპერატორის მრჩეველიც გახდა. ძვ. წ. 99 წელს ლი გუანგლი(李廣利) და ლი ლინგი (李陵) ხელმძღვანელობდნენ სამხედრო ექსპედიციას ქსიონგნუს (匈奴) წინააღმდეგ.ი ისინი დამარცხდნენ და ტყვედ იყვნენ აყვანილნი. იმპერატორმა დამარცხება ლი ლინგს დააბრალა. იმპერატორის ყველა მიახლოვებული პირიც ლი ლინგს ადანაშაულებდა. სიმა ციანი არ იყო ლი ლინგის მეგობარი, მაგრამ პატივს სცემდა მას და მან ერთადერთმა დაიცვა იგი. იმპერატორმა ჩათვალა რომ სიმას მეორე მხედართმთავრი მიმართ შური ამოძრავებდა და მისთვის ზიანის მიყენება სურდა. ამის გამო სიმა დააპატიმრეს.
სიმა ციხიდან მხოლოდ ძვ. წ. 96 წელს გამოვიდა. მან განაგრძო შიჯიზე მუშაობა, სანამ ძვ. წ. 91 წელს არ დაასრულა იგი.
შიჯი
thumb|შიჯის პირველი გვერდი შიჯიმდე ჩინეთში არსებობდა არაერთი ისტორიული მატიანე, მაგრამ შემდეგი თაობების ჩინელი ისტორიკოსებისთვის შიჯი გახდა ნიმუში. შიჯი წარმოადგენდა ისტორიული ნაწარმოების სრულიად ახალ სახეს. სიმას ციანმა ისტორია გადმოსცა ბიოგრაფიების სერიის სახით. მის ნაშრომში არის 130 თავი, ისინი ისტორიულ თანმიმიმდევრობას კი არ წარმოადგენენ, არამედ ასახავენ სხვადასხვა თემატიკას, მათ შორის მატიანე, ქრონიკები, ტრაქტატები, მუსიკაზე, ეკონომიკაზე, კალენდარზე, რელიგიაზე, ცერემონიებზე და ამასთან ერთად ვრცელი ბიოგრაფიები.
სიმა ციანამდე იწერებოდა როგორც წესი დინასტიების ქრონიკები. ხოლო როგორც ასეთი ქვეყნის ისტორია ჯერ არ იყო დაწერილი. სიმა ციანის ნაშრომმა დიდი გავლენა იქონია შემდეგი თაობების ისტორიკოსებზე. მის სტილს მისდევდნენ ისტორიკოსები ჟენგქიაო (鄭樵) ტონგშის (通史) ავტორი და სიმა გუანგი (司馬光) ზიჟი ტონგიანის (資治通鑑) ავტორი.
შიჯი არა მხოლოდ ისტორიული, არამედ ლიტერატურული თვალსაზრისითაცაა ღირსშესანიშნავი. ბიოგრაფიები ძალიან ცოცხალი ენითაა დაწერილი, იგი ხშირად იყენებდა დიალოგებსაც რეალიზმის გასაზრდელად.
იგი ასევე პირველი იყო ვინც არა მხოლოდ ცდილობდა აესახა ისტორიული მოვლენები, არამედ გაანალიზებინა ისინი.
ასტროლოგია და კალენდარი
სიმა ციანი, ისევე როგორც მამამისი, იყო ხანის დინასტიის ასტროლოგი. იმ დროს ასტროლოგის თანამდებობა კარზე ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. ძვ. წ. 104 წელს სხვა მეცნიერებთან ერთად სიმამ შექმნა კალენდარი ტაიჯული (პირველი კალენდარი). ტაიჯული იყო ერთ-ერთი ყველაზე დახვეწილი კალენდარი. მის მიხედვით წელიწადში 365,25 დღე იყო, ხოლო თვეში 29,53. ტაიჯულმა ჩინურ კალენდარულ ტრადიციაში რევოლუცია გამოიწვია.
ვიტორე კარპაჩო
ვიტორე კარპაჩო (Vittore Carpaccio; დ. დაახლ. 1455 ან 1465, ვენეცია — გ. დაახლ. 1526, კაპოდისტრია, ახლანდ. კოპერი, სლოვენია) — იტალიელი ფერმწერი, ვენეციური სკოლის თვალსაჩინო წარმომადგენელი. სწავლობდა ჯენტილე ბელინის ხელმძღვანელობით. განიცადა ანტონელო და მესინას და ჯოვანი ბელინის გავლენა. წმ. ურსულას (1490–1495, აკადემიის გალერეა, ვენეცია), წმ. გიორგისა და წმ. იერონიმეს (1502–1507, სკუოთლა დი სან-ჯორჯო დელი სკიავონი, ვენეცია) ცხოვრების თემებზე შექმნილ სურათებში ლეგენდარული სიუჟეტები გადაწყვეტილია როგორც მხატვრის თანამედროვე ცხოვრების რეალური სცენები. მხატვარი ოსტატურად ასახავდა სივრცეს, ჰაეროვან და შუქ-ჰაეროვან გარემოს, რაც არბილებს ლოკალური ფერის ლაქების ჟღერადობას.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1460-იანები კატეგორია:გარდაცვლილი 1520-იანები კატეგორია:იტალიელი მამაკაცი მხატვრები კატეგორია:ვენეციური სკოლის მხატვრები
სინანთროპი
სინანთროპი (Sinanthropus pekinensis — „პეკინელი ადამიანი“) – Homo-ს სახეობა, ახლოს დგას პითეკანთროპთან, მაგრამ უფრო ახალგაზრდაა და უფრო თანამედროვე. აღმოჩენილია ჩინეთში საიდანაც მიიღო სახელწოდება. ცხოვრობდა დაახლ. 600-400 ათასი წლის წინ, გამყინვარების პერიოდში. მისი ტვინის მოცულობაა 800-1200 სმ³. ტვინის მარცხენა ნაწილი, სადაც მდებარეობს მარჯვენა მხარის მამოძრავებელი სისტემა, რამდენადმე დიდია ტვინის მარჯვენა ნაწილთან შედარებით. შესაბამისად, სინანთროპის მარჯვენა მკლავი იყო უფრო განვითარებული, ვიდრე მარცხენა. სიმაღლე - 1,55-1,6 მ. გარდა მცენარეული საკვებისა, ჭამდა ხორცსაც.
სინანთროპი იუნესკომ 1987 წელს აღიარა მსოფლიო მემკვიდრეობად.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში კატეგორია:ჩინეთის არქეოლოგია კატეგორია:ჰომო ერექტუსი
170
თარიღი უცნობია
*
შიდა წყლები
სახელმწიფოს შიდა წყლებს მიეკუთვნება სახელმწიფოს საზღვრებში მთლიანად მოქცეული ზღვები, ტბები, მდინარეები, აგრეთვე საერთაშორისო ზღვების ის ნაწილი, რომელიც ამ სახელმწიფოს საწყისი ხაზების შიგნით (ხმელეთისკენ) არის განლაგებული.
თავისი იურიდიული სტატუსით შიდა წყლები ფაქტობრივად სახელმწიფოს ტერიტორიაა და მათზე  სახელმწიფოს აბსოლუტური იურისდიქცია ვრცელდება. როგორც წესი, უცხო სახელმწიფოს გემებს შიდა წყლებში უნებართვოდ ნავიგაციის უფლება არ აქვთ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი
ფუტურიზმი
thumb|300px|უმბერტო ბაჩონი thumb|250px| thumb|right| ფუტურიზმი — ავანგარდისტული მიმდინარეობა ხელოვნებასა და ლიტერატურაში. წარმოიშვა XX საუკუნის დასაწყისში იტალიაში.
ფუტურიზმი რეალისტური ხელოვნების უარყოფის საფუძველზე შეიქმნა 1907—1909 წლებში იტალიაში. ფუტურისტული ხელოვნების მიზანი არის არა გარემომცველი სინამდვილის ასახვა და შეცნობა, არამედ ახალი რეალობის შექმნა.
ფუტურიზმი ავანგარდისტულ მიმდინარეობებს შორის ყველაზე რადიკალურია. ფუტურიზმის პირველი (1909 წ.) და მეორე მანიფესტის (1910 წ.) ავტორია ავანგარდიზმი ფილიპო ტომაზო მარინეტი. მანიფესტში ხაზგასმულია მოძრაობისა და სიჩქარის სილამაზე, საფრთხისა და ამბოხის სიყვარული. ომი მიჩნეულია სამყაროს დასუფთავების საშუალებად. მარინეტი პოეზიაში მოითხოვდა სიტყვათა თავისუფლებას, განცდისა და გამოხატვის თანადროულობას, პუნქტუაციის რღვევას, სინტაქსის უარყოფას.
ფუტურისტები აცხადებენ, რომ თანამედროვე ცხოვრებას მეტყველების მხოლოდ ტელეგრაფიული სტლი უხდება: წყვეტილი სიტყვები, ამოძახილები, ზმნების გამოტოვება, მრავალწერტილი. ყოველივე ეს დაძაბული ნერვული მდგომარეობის და დინამიზმის გამოხატვის საშუალებაა.
ფუტურისტები უარყოფდნენ მთელ კლასიკურ მემკვიდრეობას. მათი აზრით ფუტურისტული სურათის ან ნაწარმოების მშვენიერება რომ გაიგო, საჭიროა ადამიანის სული განიწმინდოს, გონება გათავისუფლდეს წარსულის კულტურის გადმონაშთებისგან.
რუსულ ლიტერატურაში ფუტურიზმი კუბოფუტურიზმის სახელით შევიდა. მისი წარმომადგენლები არიან ვლადიმერ მაიაკოვსკი, კაზიმირ მალევიჩი და ა.შ.
ფუტურისტი მხატვრები, ჯაკომო ბალლა, უმბერტო ბოჩონი, კარლო კარა, ჯინო სევერინი, ლუიჯი რუსოლო იყენებენ დივიზიონისტურ ტექნიკას და კუბისტურ ელემენტებს, ერთმანეთში ურევენ ფორმებს, რიტმებს, ფერებსა და შუქ-ჩრდილებს რათა დინამიკური შეგრძნება, სულიერი მდგომარეობისა და ხილული სამყაროს მრავალგვარი სტრუქტურების თანადროულობა გამოხატონ.
ფუტურისტები
thumb|250px|მაიაკოვსკის აგიტპროპ პოსტერი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: მხატვრული მიმდინარეობები კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები
იუკალიკული
იუკალიკული (Йүкәлекүл; Юкаликуль) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის დიურტიულის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 100 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ დიურტიულიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები (85 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:დიურტიულის რაიონის სოფლები
Pristomyrmex laevis
Pristomyrmex laevis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Pristomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ნიგერი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ნიგერი შესაძლოა აღნიშნავდეს:
შეადარეთ ასევე:
პალესტინელები
thumb|პალესტინური ოჯახი პალესტინელები (الفلسطينيون, al-Filasṭīniyyūn; ) — არაბი ხალხი, რომელიც ცხოვრობს ძირითადად პალესტინაში, ღაზის სექტორსა და იორდანეს დასავლეთ სანაპიროზე.
პალესტინის განთავისუფლების ორგანიზაციის განმარტების მიხედვით „პალესტინელები წარმოადგენენ არაბი ხალხის ნაწილს, რომელიც ორგანულად ცხოვრობდა პალესტინაში 1947 წლამდე. ეს განმარტება ვრცელდება ყველა პალესტინელზე, მიუხედავად შემდგომი გადასახლებისა და საცხოვრებელი ადგილისა. ყოველი, ვინც დაიბადა აღნიშნული თარიღის შემდგომ, პალესტინასა და მის გარეთ, ასევე ის, ვისი მამაც პალესტინელია, ასევე ითვლება პალესტინელად“. პალესტინელებთან მიმართებაში ხშირად გამოიყენებენ ტერმინს „პალესტინელი არაბები“.
გაეროს მონაცემებით (დეკემბერი, 2000) პალესტინელთა საერთო რაოდენობა 7-დან 8 მილიონ ადამიანამდე მერყეობს.
სამხედრო ქმედებებმა, რომლებიც უძღვოდნენ ისრაელის სახელმწიფოს შექმნას 1948 წ., აიძულა 750 ათასი ადამიანი იძულებითი გადაადგილებისკენ. ექვსდღიანმა ომმა დევნილების ახალი ტალღა წარმოქმნა – 500 ათას ადამიანამდე, რომელთაგან ნახევარმა მეორეჯერ განიცადა ლტოლვილობა. გაეროს ოფიციალური სტრუქტურები აღიარებენ ომების პერიოდში საერთო ჯამში 4 მილიონამდე პალესტინელისა და მათი შთამომავლების იძულებით გადაადგილებას.
დარეგისტრირებული ლტოლვილების რაოდენობა (2006 წლის 31 მარტისთვის შეადგენს 4 375 050 ადამიანს. მათ შორის იორდანიაში – 1 835 704, სირიაში 434 896, ლიბანში – 405 425, იორდანეს დასავლეთ სანაპიროზე – 705 207, ღაზის სექტორში – 993 818.
მიუხედავად ოფიციალური სტატისტიკისა, ისრაელში საერთოდ არ აღიარებენ არაბი პალესტინელების ეთნოსის არსებობას.
ადგილმდებარეობა
პალესტინელების დასახლების არეალს წარმოადგენს ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთი და ლიბანის სამხრეთი ნაწილი. მდინარე იორდანე, ტბა ტიბერია და მკვდარი ზღვა პალესტინას აცალკევებს იორდანიისაგან. პალესტინა გადაჭიმულია სამხრეთით აქაბის ყურემდე. იგი ქრისტიანებისთვის წმინდა ადგილს წარმოადგენს, რადგან ეს არის მდინარე, რომელშიც ქრისტე მოინათლა და აქვეა მრავალი სხვა უფლის სიწმინდეები. დღესდღეობით პალესტინა გაყოფილია ორად, ერთი მხარე წარმოადგენს ისრაელს, ხოლო მეორე პალესტინის ნაციონალურ ხელისუფლებას. პალესტინის ტერიტორია იყოფა ორ გეოგრაფიულ ზონად: სანაპირო არედ და დიდი რიფების ველის ჩრდილოეთ გაშლად. ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 27,128 კვადრატულ კილომეტრს. ამინდი მერყეობს ტიპურ ხმელთაშუაზღვისპირულ არეალში, დიდი რიფების ველი და იოარდანეს ველი შედის ნახევრადტროპიკულ კლიმატურ ზონაში. მთავარი ქალაქი იორდანეს ველზე, იერიქონი არის ყველაზე დაბალი ადგილი დედამიწაზე (250 მეტრი ზღვის დონემდე). სამხრეთის მშრალი და ნახევრად-მშრალი არეალი წარმოდგენილია ცხელი და მშრალი კლიმატის უდაბნოებით.
სახელმწიფოებრიობა
პალესტინის სახელმწიფომ დამოუკიდებლობა გამოცხადდა 1988 წლის 15 ნოემბერს ალჟირში, ეროვნული საბჭოს სხდომაზე. იგი არის არაბული ქვეყნების ლიგის წევრი და აღიარებულია რამდენიმე სახელმწიფოს მიერ. ქვეყანა შედგება ორი ერთმანეთისგან დაშორებული ტერიტორიისაგან: მდინარე იორდანეს დასავლეთ ნაპირი და ღაზას სექტორი. 2011 წლის 29 ნოემბრიდან პალესტინის სახელმწიფო იუნესკოს წევრი ქვეყანაა. 2012 წლის 29 ნოემბერს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო რეზოლუცია, რომლის თანახმადაც, პალესტინამ გაეროს „არაწევრი სახელმწიფოს“ სტატუსი შეიძინა. პალესტინისათვის საერთაშორისო სტატუსის მინიჭებას გაეროს გენერალურ ასამბლეაში ჩატარებულ კენჭისყრაზე ხმა მისცა 138-მა წევრმა ქვეყანამ, 9 ქვეყნის ელჩი იყო წინააღმდეგი, 41-მა კი თავი შეიკავა. 2013 წლის 6 იანვარს პალესტინის ლიდერმა მაჰმუდ აბასმა განკარგულება გასცა, პალესტინის ადმინიასტრაციას ოფიციალურად დაერქვას სახელმწიფო პალესტინა.
პალესტინის ენა არის არაბული. არაბული კი მიეკუთვნება ჰემიტო-სემიტურ ოჯახს. პალესტინელები ლაპარაკობენ თანამედროვე არაბული ენის ერთ-ერთ განაყოფ დიალექტურ არაბულ ენაზე, მაგრამ წერენ კლასიკურ არაბულად, როგორც სხვა დანარჩენი არაბული სამყარო.