cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პაპუნა ორბელიანი
ორბელიანი კარგად იცნობდა საქართველოს და მეზობელი ქვეყნების ცხოვრებას. იგი მეფის უფლებებსა და პოზიციებს იცავდა, ერთიანი და ძლიერი საქართველო მისი პოლიტიკური იდეალი იყო. ორბელიანის ნაშრომში მოიპოვება ცნობები ქვეყნის ეკონომიკურ მდგომარეობაზე, მოსახლეობის მიგრაციაზე, სავაჭრო გზებისა და სხვების შესახებ. მას კარგად აქვს შენიშნული ოსმალური მიწათმფლობელობის წესის შეუსაბამობა ქართულ სოციალურ ცხოვრებასთან. ორბელიანი ცდილობდა აეხსნა ისტორიულ მოვლენათა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი. მას კარგად ესმოდა ისტორიის მნიშვნელობა მომავალი თაობის აღზრდაში.
ორბელიანი გადმოგვცემს თვალით ნანახ ან სარწმუნო კაცთა მონათხრობ ფაქტებს, ემყარება სანდო წყაროებს. მისთვის არ არის უცხო პროვიდენციალიზმის იდეები, ზოგიერთ შემთხვევაში იგი ქვეყნის მარცხს ცოდვათა სიმრავლით ხსნის (მაგ. აჯი-ჩალაბისაგან ქართველ მეფეთა დამარცხებას 1752 წელს და სხვა).
ორბელიანის თხზულება ვრცელია, მდიდარია ქრონოლოგიური, გენეალოგიური და გეოგრაფიული ცნობებით.
პაპუნა ორბელიანი პირადი მოღვაწეობით იცავდა მეფის უფლებებსა და პოზიციებს. თითქმის ყველგან და ყოველთვის თან ახლდა ერეკლე II-ს, უშუალოდ მონაწილეობდა ბრძოლებში. თხზულებაში ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით, დაწვრილებით და ზუსტად არის გადმოცემული ისტორიული ფაქტები და მოვლენები: თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ს ბრძოლა ქვეყნის ცენტრალიზაციისათვის ამიერკავკასიის მუსლიმურ სახანოებთან, ლეკიანობასთან და სხვ. ნაწარმოები მდიდარია აგრეთვე გენეალოგიური და გეოგრაფიული ცნობებით.
პაპუნა ორბელიანის ნაშრომმა უკვე თანამედროვეთა მიერ დაიმსახურა მაღალი შეფასება. 1773 წელს „ამბავი ქართლისანი“ გადაწერა ხარების ტაძრის დეკანოზმა დავითმა და მას „მცირე ქართლის ცხოვრება“ უწოდა. ივანე ჯავახიშვილის შეფასებით, „აღორძინების ხანის ქართული საისტორიო მწერლობის მშვენებად ვახუშტის შემდგომ სწორედ პაპუნა ორბელიანი უნდა ჩაითვალოს“.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები პ
ნიკოლოზ VII (ბარათაშვილი)
ნიკოლოზ VII (ერისკაცობაში ბარათაშვილი) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1561-1584 წლებში. მცხეთის სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძრის სამეურნეო-ქონებრივი მდგომარეობის მოსაწესრიგებლად ქართლის სამეფოს ცენტრალურ ხელისუფლებას 1565 წელს დაამტკიცებინა მცხეთის ქართლური მამულების შეწირულობის სია. მისივე ინიციატივით ქართლისა და კახეთის სამეფო კარმა მცხეთას მრავალი სოფელი შესწირა.
ანდრია მურუსიძე
ანდრია მურუსიძე ' (დ. 31 ოქტომბერი, 1885, ქუთაისი — 23 ივნისი, 1962, ქუთაისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1962). 1904 წელს პირველად გამოვიდა ქუთაისის თეატრში სცენაზე. მუშაობდა ქუთაისის, ჭიათურის, ბათუმის, ფოთის, თბილისის მუშათა თეატრებში. 1938 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ქუთაისის თეატრის მსახიობი.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1885 კატეგორია:დაბადებული 31 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1962 კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კონსტანტინე უშინსკი
კონსტანტინე უშინსკი (Константи́н Дми́триевич Уши́нский; დ. 19 თებერვალი, 1823, ტულა — 22 დეკემბერი, 1870, ოდესა)— რუსი პედაგოგი, რუსეთში მეცნიერული პედაგოგიკის ფუძემდებელი
ბიოგრაფია
უშინსკიმ შექმნა პროგრესულ-დემოკრატიული მოძღვრება მოზარდი თაობის აღზრდის, განათლების და სწავლების შესახებ. იყო მატერიალისტი. აღზრდა მიაჩნდა პიროვნების ფორმირების მთავარ ფაქტორად, თუმცა არ უარყოფდა მემკვიდრეობით მიღებულ უნართა მნიშვნელობას. აკრიტიკებდა ნატივისტურ და ემპირისტულ თეორიებს. აღზრდის ძირითად მიზნად მიიჩნევდა ცხოვრებისთვის პიროვნების მომზადებას. აღნიშნავდა, რომ ბავშვი არა მხოლოდ ემზადება ცხოვრებისთვის, არამედ უკვე ცხოვრობს და ამ ცხოვრებას საკუთარი კანონები და მოთხოვნები აქვს. უშინსკის მოძღვრების საფუძველია ხალხურობის იდეა, რაც ნიშნავს, რომ სკოლა უნდა იყოს თანაბრად ხელმისაწვდომი ორივე სქესისთვის, იყოს სავალდებულო და საყოველთაო, ბავშვის აღზრდა უნდა წარიმართოს ხალხის საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და კულტურულ-საგანმანათლებლო ინტერესების შესაბამისად, სწავლება უნდა მიმდინარეობდეს მშობლიურ ენაზე. უშინსკის მოძღვრება უპირისპირდებოდა მის დროს გაბატონებულ სქოლასტიკურ-დოგმატურ თეორიასა და პრაქტიკას. უშინსკის სახელმძღვანელოებმა დიდი როლი ითამაშეს რუსეთში პირველდაწყებითი განათლების ისტორიაში. მათ უმაღლეს შეფასებას აძლევდა იაკობ გოგებაშვილი. მისმა მოძღვრებამ დადებითი ზეგავლენა მოახდინა რუსეთის და სლავური ქვეყნების პედაგოგიკური თეორიის და პრაქტიკის განვითარებაზე.
დაკრძალულია კიევში, ვიდუბიჩის მონასტერში. უშინკის სახელი მინიჭებული ჰქონდა თბილისის ორ სკოლას.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი პედაგოგები კატეგორია:XIX საუკუნის მეცნიერები
აშერი
thumb|200px|აშერი
აშერი (აშერ რეიმონდ IV, 14 ოქტომბერი, 1978. დალასი, ტეხასი, აშშ) — ამერიკელი რიტმ-ენდ-ბლუზ და პოპ მომღერალი, მსახიობი; პოპულარობას 1990-იანი წლების ბოლოსკენ მიაღწია. დღეისთვის, მსოფლიო მასშტაბით დაახლოებით 30 მილიონი ჩანაწერი აქვს გაყიდული. მიღებული აქვს შვიდი გრემის ჯილდო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი მოცეკვავეები კატეგორია:დაბადებული 1978
პიარსტის მუნიციპალიტეტი
პიარსტის მუნიციპალიტეტი (Pärsti vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, ვილიანდიმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვილიანდიმაას მუნიციპალიტეტები
მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი
მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი — მესტიაში, (საქართველო) მდებარე მიხეილ ხერგიანის მემორიალური სახლ-მუზეუმი.
მუზეუმი დაარსდა 1983 წელს ქართველი „კლდის ვეფხვის“ — მიხეილ ხერგიანის სახელის უკვდავსაყოფად. სახლ-მუზეუმი ხერგიანის მშობლიურ სახლში (მესტია, მ.ხერგიანის ქ. №32) მოეწყო. მუზეუმში შესაძლებელია ქართველი ალპინისტის, სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატის (1963), სსრკ საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატის (1967), საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელის მიხეილ ხერგიანის პირადი აღჭურვილობის, ფოტოგალერეის, მისი ჯილდოების, ასევე XI საუკუნის კოშკის და ბევრი სხვა საინტერესო ექსპონატის ნახვა. აქვეა ქამარი და გადაჭრილი თოკი, რომელიც მას სიცოცხლის ბოლო დღეს, სუ-ალტოს მარშრუტის გავლისას ეკეთა. სახლ-მუზეუმში ჩანაწერების წიგნიც არის, რომელშიც ნებისმიერ დამთვალიერებელს შეუძლია სვანეთის ლეგენდის შესახებ თავისი შთაბეჭდილება დატოვოს. მიხეილ ხერგიანის კოშკიდან მესტიის შესანიშნავი ხედი იშლება.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მუზეუმები კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ტუნბრიგენის ჰიმენოფილუმი
ტუნბრიგენის ჰიმენოფილუმი (Hymenophyllum tunbrigense) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე. ძაფისებური, მხოხავი, ძლიერ დატოტვილი ფესურა აქვს. ნორჩი ფესურა დაფარულია მოყავისფრო ბეწვებით, ასაკოვანი შიშველია. ფოთოლი ორჯერფრთისებრია, 2–5 სმ სიგრძისა. ისევე, როგორც ყველა სხვა გვიმრა, მრავლდება სპორებით. სპორები წარმოიქმნება სპორანგიუმებში, რომელთა ჯგუფები — სორუსები ფოთლის ზედა ნაწილის ნაკვთთა კიდეებზე სხედან. სპორები ვითარდება აგვისტოში. იშვიათი მცენარება. საქართველოში გავრცელებულია აჭარაში, ზღვის დონიდან 100–700 მ-ის ფარგლებში. იზრდებიან ტენიან, ხავსით დაფარულ კლდეებსა და ლოდებზე. შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში (1982 წ.). მისი პოპულაციები დაცულია მტირალას ეროვნულ პარკში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჰიმენოფილუმისებრნი კატეგორია:შიშველთესლოვნები
მამუკა ორბელიანი
მინიატიურა|მამუკა ორბელიანი მამუკა (მაკარ) თომას ძე ორბელიანი (დ. 1800 ― გ. 10 ნოემბერი [ძვ. სტ. 29 ოქტომბერი], 1871, თბილისი) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1800 კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1871 კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები მ
The Sims 3 Showtime
The Sims 3 Showtime — მეექვსე დამატება თამაშები სერია The Sims 3-იდან, რომელიც გამოვიდა PC-ზე და Mac OS X-ზე. ამ თამაში სიმებს შეეძლებათ გახდნენ სუპერ ვარსკვლავები, და დაკავდნენ შოუ-ბიზნესით. ამ დამატებაში ჩნდება უამრავი ახალი ფუნქცია, ჩნდება ბევრი სოციალური ურთიერთობის ფუნქცია, მაგალითად სიმ-პორტი, რომლის საშუალებითაც მოთამაშეებს შეეძლებათ თავისი სიმი გაუგზავნონ მეგობრებს (რომ თავიანთ ქალაქში დაასახლონ).
სქოლიო
კატეგორია:The Sims
საარეპეედის მუნიციპალიტეტი
საარეპეედის მუნიციპალიტეტი (Saarepeedi vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, ვილიანდიმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვილიანდიმაას მუნიციპალიტეტები
ნიკოლოზ VII
ნიკოლოზ VII (ბაგრატიონი) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1584-89, კახთა მეფის ლევანის ძე. თავის ძმას, კახეთის მეფეს ალექსანდრე II-ს ხელახლა დაამტკიცებინა კახური მამულების დიდი სიგელი. 1589 წელს ქართლის მეფის სიმონის დავალებითა და ხარჯით აღადგინა ხელნაწერი წიგნი „სჯულის კანონი“.
ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
მიგ-29М
მიგ-29М (Микоян МиГ-35) (ნატოს კლასიფიკაციით Fulcrum-E) მანამდე ცნობილი როგორც მიგ-33, არის 80-იანი წლების რეაქტიული გამანაგურებელი. თვითმფრინავი შექმნილია მიგ-29-ს ბაზაზე. მიგ-29М-ს ხანდახან Super Fulcrum-ს ეძახიან.
კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონი
300px|მინიატიურა|ქალაქ [[ტაურანგა|ტაურანგის ნავსადგური უდიდესია ქვეყანაში გადაზიდვების მოუცლობის თვალსაზრისით]] ბეი-ოვ-პლენტი (Bay of Plenty; მაორ. Te Moana-a-Toi) — ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი რეგიონი ჩრდილოეთ კუნძულზე. მდებარეობს თავისივე სახელობის ყურის გარშემო. ამ ყურეს სახელი ჯეიმზ კუკმა უწოდა, მას შემდეგ, რაც მიმდებარე მაორის სოფლებში საკვები პროდუქტების სიუხვე შენიშნა. საპირისპიროდ სხვა მოვლენისა, რა დროსაც მან ყურეს პოვერტი-ბეი უწოდა.
ობუჯი
ობუჯი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: სამესხიო, ჯაღირა). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ჭანისწყლის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 160 მეტრზე. წალენჯიხიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით. ჯვრიდან 17 კმ-ით.
ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონი
2006 წლის აღწერის მონაცემებით, რეგიონის მოსახლეობა 257 379 ადამიანს შეადგენს და ამ მხრივა ის ქვეყანაში სიდიდით მეხუთეა, ფართობის მხრივ კი მე–11. რაც შეეხება მოსახლეობის სიმჭიდროვეს, ამ მხრივ ბეი-ოვ-პლენტი ქვეყანაში მესამეა. უდიდესი ქალაქებია ტაურანგა, როტორუა და ფაკატანე. ამავე დროს, რეგიონი ერთ–ერთი ყველაზე სწრაფადმზარდია ახალ ზელანდიაში: 2001–2006 წლებში მოსახლეობა 7,5 %–ით გაიზარდა. მათ შორის, უფრო დიდი ზრდა შეინიშნებოდა დასავლეთ ნაწილსა და სანაპირო ზოლზე. ყველაზე უკანასკნელი, 2013 წლის აღწერის მონაცემებით, რეგიონის მოსახლეობამ 267 741 ადამიანი შეადგინა.
ობუჯი
XX საუკუნის დასაწყისში ობუჯში ინახებოდა XIII-XIV საუკუნეების ხატი.
ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონი
რეგიონში განვითარებულია მებაღეობა, მეტყევეობა და ტურიზმი. რეგიონის ეკომონიკა მესამე ყველაზე განვითარებულია ქვეყანაში. ეკონომიკურად ნაკლებგანვითარებულია რეგიონის აღმოსავლეთი რაიონები.
ობუჯი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 706 ადამიანი.
ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონი
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის რეგიონები
ობუჯი
ისტორიული ძეგლები
სოფლის სამხრეთ–დასავლეთ მთაზე XIII-XIV საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი – ობუჯის მონასტრის ნანგრევები. სოფელში შემორჩენილია ჯაღირის ციხე.
ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა ქართველი კინორეჟისორი ნიკოლოზ შენგელაია. სოფელ ობუჯში არის ლეო ქიაჩელის სახლ–მუზეუმი.
სქოლიო
კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბარნლი (საფეხბურთო კლუბი)
საფეხბურთო კლუბი „ბარნლი“ (Burnley Football Club) — ინგლისური საფეხბურთო კლუბი. დაარსდა 1882 წელს. ასპარეზობს ინგლისის პრემიერლიგაში, რომელშიც აღზევდა 2016 წელს, ინგლისის დონით მეორე ჩემპიონატში დაიკავა 1-ლი ადგილი. მაისურის ძირითადი ფერის გამო კლუბის ზედმეტსახელია „კლარეტები“. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ ტერფ მურზე. 1888 წელს, „ბარნლი“ იყო ინგლისის საფეხბურთო ჩემპიონატის დამაარსებელ კლუბებს შორის.
1920-21 და 1959-60 წლების სეზონებში გახდა ინგლისის პირველი დივიზიონის ჩემპიონი, რომელიც იმ დროისთვის დონით მეორე ჩემპიონატი იყო. 1914 წელს გახდა ინგლისის ასოციაციის თასის მფლობელი. 2-ჯერ გახდა ინგლისის სუპერთასის გამარჯვებული, 1960 და 1973 წლებში. 1961 წელს „ბარნლიმ“ შეძლო ევროპის თასის 1/4 ფინალშ გასვლა. „ბარნლი“ შედის იმ ოთხ კლუბს შორის, რომელსაც მოგებული აქვს ინგლისის ოთხივე დონის ჩემპიონატი („ვულვერჰემპტონ უონდერერსი“, „შეფილდ იუნაიტედი“, „პრესტონ ნორთ ენდი“).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისის საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:ბარნლი კატეგორია:ბარნლი (საფეხბურთო კლუბი) კატეგორია:ინგლისის პრემიერლიგის კლუბები
დომენტი II
დომენტი II — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი XVI საუკუნის მიწურულს. მისი ინიციატივით 1595 წელს მცხეთის საპატრიარქოს დაუბრუნდა მსხვილი მამულები, რომლებიც ადრე საერო ფეოდალებს ჰქონდათ მიტაცებული.
ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
ჱ
ჱ, ⴡ, Ⴡ, Ჱ (ეჲ, ეი, ზოგჯერ „ე-მერვეს“ უწოდებენ) — ქართული ანბანის ასო, რომელიც დღეს თანამედროვე ქართულ ენაში აღარ გამოიყენება. ძველ ქართულ ანბანში იგი რიგით მერვე იყო და რიცხვითი მნიშვნელობაც 8 ჰქონდა. აქედან მოდის მისი სახელწოდებაც — ე-მერვე. ძველ ქართულ ენაში იხმარებოდა „ეჲ“ კომბინაციის ნაცვლად. მაგალითად:
ამფი...
ამფი... (ბერძნ. amphi... — ორმხრივ, ირგვლივ) — ბერძნული წარმომავლობის თავსართი; შეესაბამება ქართულ „ორმხრივ“, „აქეთ და იქით“ (ამფორა, ამფიბია, ამფიბიები, ამფიმიქსისი) ან „ირგვლივ“ (ამფითეატრი).
ლიტერატურა
კატეგორია:თავსართები
ჱ
მეცხრამეტე საუკუნეში ილია ჭავჭავაძემ და მისმა თანამებრძოლებმა ეს ასო ქართული ანბანიდან ამოიღეს.
მოხაზულობა
ჱ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში რკალისა და ხაზის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატის ნახევარს იკავებს. ჱ ნუსხურში ოთხ ხაზში იწერებოდა. მხედრულში მისი მოხაზულობა ზედა სამ ხაზში არის მოთავსებული. ხელნაწერი ტექსტების მოსართავად აღნიშნული ასო ინიციალების სახით არ გვხვდება, რამდენადაც ჱ სიტყვას არ იწყებს.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
ვახტანგ მურუსიძე
ვახტანგ მურუსიძე (დ. 24 ოქტომბერი, 1918, პლასტუნკა, ახლანდელი კრასნოდარის მხარე — გ. 1990) — ქართველი გენერალ-მაიორი (1967), საქართველოს სსრ-ის სამხედრო კომისარი (1962-1979)
ბიოგრაფია
1942 წელს დაამთავრა თელავის ქვეითთა სამხედრო სასწავლებელ. გაიგზავნა კავკასიის ფრონტის 296-ე დივიზიაში, სადაც მსახურობდა ოცეულის, ასეულის და ბატალიონის მეთაურად. სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, 1941 წლიდან საბჭოთა არმიის რიგებში იყო. 1951 წელს დაამთავრა ფრუნზეს სახელმწიფო სამხედრო აკადემია. მსახურობდა ამიერკავკასიის გვარდიულ შენაერთებში. 1962 წელს დაინიშნა საქართველოს სსრ-ის სამხედრო კომისრად. 1979-1989 წლებში იყო საქართველოს წყალზე მაშველი საზოგადოების პრეზიდიუმის თავმჯდომარე
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1918 კატეგორია:დაბადებული 24 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1990 კატეგორია:საქართველოს თავდაცვის მინისტრები კატეგორია:ქართველი გენერლები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ მინისტრები
ხლოდვიგ II
მისი მეფობის დროს სახელმწიფოს მაჟორდომები ეგა და ერხინოალდი (არშამბო) და ხლოდვიგის დედა ნანტეხილდი მართავდნენ. 650 წელს მან იქორწინა ინგლისური არისტოკრატული წარმოშობის მონაზე ბათილდეზე, რომელთანაც მას სამი ვაჟი შეეძინა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანკთა მეფეები კატეგორია:მეროვინგები კატეგორია:დაბადებული 634 კატეგორია:გარდაცვლილი 657 კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
Homo floresiensis
Binomial name Homo floresiensis
P. Brown et al., 2004
Homo floresiensis (ფლორესის ადამიანი) — Homo-ს გვარის ახალაღმოჩენილი სახეობა, რომლის მახასიათებლებია პატარა ტანი და მცირე ზომის ტვინი. როგორც ჩანს, ეს სახეობა ჯერ კიდევ არსებობდა არცთუ ისე დიდი ხნის წინ, თანამედროვე ადამიანის (Homo sapiens) პარალელურად, ინდონეზიის შორეულ კუნძულ ფლორესზე. ამ კუნძულზე 2003 წელს აღმოჩენილ იქნა შვიდი ჩონჩხის ფრაგმენტები და მათთან ასოცირებული ქვის ინსტრუმენტები. სახელი ჰომო არის ლათინური სიტყვა რომელიც ნიშნავს ადამნიანს ან კაცს. ხოლო თავად  სახეობის სახელი  კი  აღნიშნავს  კუნძულს ინდონეზიაში,  სადაც  ჰომო ფლორესიენსისები  აღმოაჩინეს. მათ ხშირად ეძახიან ჰობიტებს, როგორც ფილმში "ბეჭდების მბრძანებელი"(ჰობიტები არიან  პატარა ზომის ადამიანები რომლებსაც ტანთან შედარებით დიდი ფეხხები აქვთ).
ინდონეზიის კუნძულ ფლორესზე აღმოჩინეს შესანიშნავი ნაწილობრივ ზრდასრული ჩონჩხი. რომელიც მიაკუთვენს ახლა სახეობას ჰომო ფლორესიენსის. მისი თვისებები მომდინარეობს ნებისმიერი სხვა ჰომინიდებისგან. განაცხადის გაკეთბა დააჩქარა მისდამი დიდიმა ინტერესმა ხოლო ყურადღება სწრაფად მიიპყრო მისმა შესაძლო იდეამ. ლბ1 არის პატარატანიანი ადამიანი რომელსაც  თავის ქალის შიადნ ნაწილის მოცულობა შემდეგნაირი აქვს: 380-410 სმ3. მისი სიმაღლე დაახლოებით ერთი მეტრი იყო და ხოლო გეოლოგიური ასაკი 18 000 წელი. მკვლევარებმა მიიჩნიეს რომ ეს აღმოჩენა იყო ჰომო ერექტუსისი  ბოლო სახე, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში გარდაქმნის შედეგად დადგა. ბოლო ხანებში მორვუდმა, ბრაუნმა  და  მათმა კოლეგებმა  სინათლე მოჰფინეს  ჰომო ფლორესიენსისს. მათ იპოვნეს ახალი მტკიცებულებები, რის შედეგადაც დადგინდა რომ ჰომო ფლორესიენსისი  არ არის ჰომო ერექტუსის  ფორმირების შედეგად წარმქმნილი. მხოლოდ ამ სახეობის გეოლოგიური ასაკიღა იყო ეჭვქვეშ. სხვა ინტერპრეტაციების მიხედვით, ლბ1 არის ჯუჯა ან დაავადებული მიკროცეფალიით. ლბ1 ის დამუშავება მოხდა   უამრავი ახალი აპარატურით,  რის შემდეგაც იგი შედარეს  სხვა უკვე ჩვენთვის  ცნობილი ადამიანის წინაპრებს. მსგავსება არსებითი იყო მაგრამ  განსხაება მხოლოდ ზომებში იყო. საბოლოოდ მივიდნენ დასკვნამდე რომ ლბ1 არის “მიკროსკოპული ადამიანი” და რომ მისიმიკუთვენბა არ შეიძლება სხვა რომელიმე სახეობაზე.
ჰომო ფლორესიენსისი, ე.წ. „ჰობიტი“ იყო უძველესი ადამიანი რომელიც ცხოვრობდა დაახლოებით 17,000 წლის წინ.
პირველი ნიმუში 3,5 ფუტი სიმაღლის (1,06 მეტრი), 30 წლის ქალი სახელად ლბ-1 რომელსაც ჰქონდა თითქმის სრულყოფილი თავისქალა და ჩონჩხი, რომელიც შეიცავს რამდენიმე ძვალს კიდურებისას, ხელისა და ფეხის ძვლებსა და მენჯის ძვალს.
„აღმოჩენილი ჩონჩხი არის ერთ-ერთი მიზეზი, რომელიც გასაოცარს ხდის ამ ნიმუშს“ (მარკ კოლარდი, ბიოლოგ-ანთროპოლოგი სიმონ ფრაზერის უნივერსიტეტში, ამერიკა, კოლუმბია.) მან ასევე განაცხადა, რომ „ჩვენ არ გვაქვს ეგზომ ასოცირებული ადამიანის ჩონჩხები სხვა ტერიტორიებზე გარდა ნიდერლანდებისა“.
ლბ1-ს თხელი აღნაგობა ჰქონდა და მას ზედმეტ სახელად „ჰობიტსაც“ ეძახიან.
არქეოლოგებმა აღმოაშინეს საღეჭი და ლბ1-ის ჩონჩხის რვა ნაწილი, რასაც ვგებულობთ 2009 წლის სტატიიდან, რომელიც გამოქვეყნდა ჟირნალში „ადამიანის ევოლუცია“. ამ აღმოჩენებით ვიგებთ, რომ ლბ1 არ იყო ანომალიური. მეცნიერები ფიქრობენ, რომ ჰომო ფლორესიენსისს შეეძლო ეცხოვრა 95,000 წლის წინათაც.
რა ადგილი უკავია ჰომო ფლორესიენსისს სიცოცხლის ხეში
ჰომინინების ოჯახურ ხეში, რომელიც მოიცავს იმ სახეობებსაც, რომლებიც ადამიანის სიცოცხლის ხაზის (ჰომოს გვარი) შიმპანზეებისგან გამოყოფის  შემდეგ განვითარდნენ, ბუნდოვანია. მეცნიერებმა განიხილეს, რამდენად `hobbit specimens` წარმოადგენს ჰობიტის ნიმუშის უკვე გამქრალ სახეობას ადამიანის საოჯახო ხეში, შესაძლებელია იგი იყო Homo Erectus -ის გვერდითი შტო, 1.8 მილიონი წლის სიძველის ჰომინიდი, რომელიც შესაძლოა პირველი იყო,რომლის ტანის პროპორციებიც შეიძლება შედარებადი იყოს თანამედროვე Homo Sapiens-თან. უფრო თანამედროვე არგუმენტების თანახმად, `hobbit specimens` -ი შეიძლებოდა განვითარებულიყო პრე H.erectus-ის ჰომინინისგან.
ფაქტობრივად, მეცნიერები ეძებენ გზებს, რომ მეტი შეისწავლონ ამ `hobbit`-ის ევოლუციის შესახებ, ეძებენ სხვადასხვა მინიშნებებს, მაგალითად, `hobbit`-ის  წინაპრებს სხვადასხვა ინდონეზიურ კუნძულებზე. ერთ-ერთ კვლევაში, 2016 წლის 14 იანვრით დათარიღებულ, The Journal Nature-ს გამოცემაში, მკვლევრების ჯგუფი ეძებდა ასეთ მინიშნებებს სულავესის კუნძულზე, კონტინენტურ აზიასა და ფლორესის შორის. მათ იპოვეს ქვის იარაღები, რომლებიც მინიმუმ 118,000 წლით იყო დათარიღებული, რაც მიანიშნებდა, რომ `hobbit`-ის წინაპარი ცხოვრობდა ამ კუნძულზე სანამ თანამედროვე ადამიანები გამოჩნდებოდნენ 50,000 წლის წინ. მეცნიერებმა ზუსტად არ იციან ვინ იყო ამ იარაღების შემქმნელი, თუმცა სამ შესაძლო ვარიანტს განიხილავენ `hobbit`, Homo Erectus და Denisoyan,  რომლებიც ნეანდერტალელების ახლო ნათესავები არიან.
მიკრო ენცეპალიაში თუ ჩავიხედებით, მეცნიერების გუნდმა დინ ფალკის (პალეანტოლოგი ფლორიდის უნივერსიტეტში) ხელმძღვანელობით, შეადარა კომპიუტერულად დამუშავებული 3 განზომილებიანი რეკონსტრუქციები. მან უწოდა ტვინის „ედოკასტები“ ცხრა მიკროცეფალური თანამედროვე ადამიანის ტვინებიდან 10 ნორმალური თანამედროვე ადამიანის ტვინიდან. მათ აღმოაჩინეს ორი კოეფიციენტი, როდესაც ზომავდნენ სხვადასხვა თავის ქალას, მათ დაადგინეს, რომ ადვილად განსაცალკევებელია ნორმალური ადამიანის თავის ქალა მიკროსეფალიდურისგან. როდესაც ფალკის ჯგუფმა გამოიყენა კლასიფიკაციის ეს სისტემა ვირტუალური ენდოკასტის `hobbit`-ის თავის ქალაზე, მათ გაარკვიეს, რომ მასში მეტად იყო ნორმალური ადამიანისთვის დამახასიათებელი ნიშნები, ვიდრე მიკროცეფალიდურისთვის.
იყო თუ არა ჰომო ფლორესიენსისი ცალკე სახეობა
კრიტიკოსები ამტკიცებენ რომ ნაშთები ეკუთვნოდა გადაშენებულ ადამიანს მიკროცეფალიით,( პათოლოგიური მდგომარეობა, რომელიც ხასიათდება პატარა თავით, ჰობიტის  ტვინი დღევანდელი ადამიანის 1/3-ს წარმოადგენდა) პატარა ტანითა და შეზღუდული გონებრივი შესაძლებლობებით. იმისათვის, რომ დაემტკიცებინათ ჰომო ფლორესიენსისი ნამდვილად იყო თუ არა თანამედროვე ადამიანი მიკროცეფალიით, მეცნიერებმა შექმნეს თანამედროვე ადამიანისა და მიკროცეფალიით დაავადებული ადამიანის ტვინების მოდელები. ჰომო ფლორესიენსისზე დაკვირვების შედეგად, მეცნიერმა გუნდმა 2007 წლის სახელმწიფო სამეცნიერო აკადემიის ჟურნალში გამოაქვეყნა, რომ ჰობიტები თანამედროვე ადამიანთან უფრო ახლოს იყვნენ განვითარებით, ვიდრე მიკროცეფალიით დაავადებულებთან. ეს ყველაფერი იმაზე დაყრდნობით, რომ პატარა ჰობიტები მიკროცეფალიით არ იყვნენ დაავადებულნი.
2013 წელს გამოქვეყნებულმა კვლევამ ცხადყო, რომ ჰომო ფლორესიენსისს იმაზე დიდი ტვინი ჰქონდა, ვიდრე ადრე აღმოაჩინეს. ჰობიტის ტვინის სკანირებამ დაადგინა, რომ მისი ტვინი 426 კუბური სანტიმეტრი იყო, ეს მაჩვენებელი არ ემთხვევა კვლევებით გავრცელებულ მაჩვენებელს - 400 კუბურ სანტიმეტრს. ეს მეტია თანამედროვე ადამიანის ტვინის 1/3-ზე რომელიც მიახლოებით 1,300 კუბური სანტიმეტრია, ან 79 კუბური ინჩი. კვლევბმა აჩვენა რომ ჰომო ერექტუსი შეიძლება ჰომო ფლორესიენსისის წინაპარი იყოს. იავანური ნიმუშების მიხედვით, ჰომო ერექტუსის ტვინი დაახლოებით 860 კუბური სანტიმეტრი იყო. ასევე შესაძლებელია რომ ჰობიტები განვითარებულიყვნენ ჰომო ჰაბილისიდან, რომლის ტვინის ზომაც დაახლოებით 600 კუბური სანტიმეტრი იყო.
სულ ცოტა ხნის წინ, მკვლევართა ჯგუფმა წარმოადგინა ახალი პათოლოგიური არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით რომ ჰომო ფლორენსისი არ იყო ცალკე სახეობა. შრომაში, რომელიც 2014 წელს გამოქვეყნდა PNAS-ში, მეცნიერებმა დაადასტურეს რომ ლბ1-ის ტვინის თავისებურებები დიაგნოსტირებული იყო დაუნის სინდრომით. თუმცა მოგვიანებით PNAS-ში გამოქვეყნებული ნაშრომით კოლარდმა და მისმა კოლეგებმა უარყვეს ეს მტკიცება, იმაზე დაყრდნობით რომ ჰომო ფლორესიენსისს არ აქვს ყბის ნაწილი, უფრო ზუსტად კი ნიკაპი - ეს წარმოადგენს ჰომო საპიენსის მთავარ დამახასიათებელ თავისებურებას. (ორიგინალი დასკვნის ავტორმა მომავალში კიდევ გააკეთა ამ ფაქტის დამადასტურებელი განცხადება). „წარსულში დიდი ყურადღება დაეთმო შესაძლო პათოლოგიებს რომლებიც შეიძლებოდა ამ სახეობისთვის ყოფილიყო დამახასიათებელი, კერძოდ ლბ1-ისთვის.“ - განაცხადა კოლარდმა. „მეცნიერები ყურადღებას ამახვილებდნენ ამ სახეობების იმ პათოლოგიებზე, რომელთაც საერთო არ ჰქონდა ჰომო საპიენსთან. “ მაშინ როცა ლბ1-ს შეიძლება გააჩნდეს რომელიმე პათოლოგია, „მას არ აქვს ისეთი დამახასიათებელი თვისება რომელიც საშუალებას მოგვცემს ვთქვათ რომ ის პათოლოგიური ჰომო საპიენსია“ დაამატა კოლარდმა. Royal Society B-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში კოლადრმა და მისმა კოლეგებმა შეადგინეს 380 თავის ქალისა და კბილის ნიმუშები რომლებიც 20 სხვადასხვა სახეობის თავისებურებას წარმოადგენდა. მონაცემებზე დაკვირვების შემდეგ ჯგუფი მივიდა დასკვნამდე, რომ ჰომო ფლორესიენსისი მართლაც ცალკე სახოება იყო და ის არ წარმოადგენდა პატარა ტანის  ან დეფორმირებულ ადამიანს. უფრო მეტიც, კვლევებმა აჩვენა რომ ჰომო ფლორესიენსისი პრე-ჰომო ერექტუსის პატარა ტანის შთამომავალია, რომელიც მიგრირდა აფრიკიდან და სამხრეთ აღმოსავლეთ აზიიდან. ეს აჩენს დაშვებას რომ პირველი სახეობა რომელიც აფრიკიდან იმიგრირდა არ იყო ჰომო ერექტუსი(ეს იმ შემთხვევაში თუ დავუშვებთ რომ ჰობიტი ცხოვრობდა აზიაში, მაგრამ არ განვითარებულა ჰომო ერექტუსისგან).
ჰომო ფლორესიენის ურთიერთკავშირი სხვა ჰომოებთან
აღსანიშნავია საკმაოდ ზრდასრული ჩონჩხი, რომელიც აღმოჩენილი იქნა ლიანგ ბუას ტერიტოტიაზე. ეს ტერიროტია მდებარეობს ინდონეზიაში, ის არის ფლორესის კუნძელი, ხოლო რაც შეეხება აღმოჩენილ ჩონჩხს, მას აქვს საკმაოდ პრიმიტიული და ამავდროულად უნიკალური აგებულება და ამავდროულად აქვს ისეთი თვისებები, რომ იგი ძალიან მარტივად შეიძლება შევადაროთ ნებისმიერ სხვა ჰომინდს. არქეოლოგები ძალიან დაინტერესებულნი იყვნენ იმით, თუ რა კავშირში იმყოვებოდა აღმოჩენილი ჩონჩხი სხვებთან და ამ ინტერესმა დაჩქარა ის ფაქტი, რომ რაც შეიძლება მალე გარკვეულიყო ეს კავშირი და დადგენილიყო სხვადასხვა მსგავსებები თუ განსხვავებები სხვა ნებისმიერ ჰომინდთან. როგორც გაირკვა ეს იყო პატარა შრომის უნარიანი ჰომინდი, რომელიც არსებობდა დაახლოები 18 000 წლის წინ. არაერთი კვლევა იქნა ჩატარებული და საბოლოოდ გაკეთდა დასკვნები, რომ ჰომო ფლორენსისი იყო ბოლოწარმომადგენელი იმ პერიოდისა და მან მოახდინა საბოლოო ე.წ საბოლოო განცალკევება ჰომო ერექტუსისა და სხვა იმ წარმომადგენლების, რომელთა არსებობობაც ამ კუნძულზე იყო სავარაუდო.
შედარებით გვიან კი ისეთმა ადამიანებმა ,როგორებიც არიან მორვუდი, ბრაუნი და მისი კოლეგებმა ჩაატარეს საკმაოდ მნიშვნელოვანი და ფართო მასშტაბების კვლევა, რომელიც მოიცავდა ჰომო ფლორენსიესისის არსებობის და ურთიერთკავშირების შესახებ მეტი მასალის მოპოვებას და დაასკვნეს, რომ მას ჰქონდა ძალიან მცირე ზომის სხეული, მაგრამ როგორც ვთქვით იყო საკმაოდ შრომისუნარიანი. მათი კვლების შედეგად გაქარწყლდა ის მოსაზრება, რომელიც მანამდე არსებობდა და რაც გულისხმობდა იმას, რომ ჰომო ფლორენსიესისი ძალინ მჭიდრო კავშირში იმყოვებოდა ჰომო ერექტuსებთან. მათი გეოლოგიური კავშირიც არ დადასტურდა.
ზაალ ორბელიანი
ზაალ დემეტრეს ძე ორბელიანი (გ. XVIII საუკუნის ბოლოს) — თოფანქჩიაღასი (მეთოფეთა უფროსი) 60-იან წლებში. ერეკლე II-ის ახლო თანამებრძოლი. აქტიურად მონაწილეობდა ასპინძის ბრძოლაში (1770). გამარჯვების შემდეგ ერეკლე II-მ ტყვეები, ნადავლი და დროშები ორბელიანის ხელით გაუგზავნა რუსეთის იმპერატორს. რუსეთში ორბელიანმა ვახტანგ VI-ის ჩამომავლებთან გააბა საიდუმლო კავშირი ერეკლე II-ის წინააღმდეგ. 1771 იგი უკვე საქართველოში იყო და შეთქმულებას ამზადებდა ერეკლეს წინააღმდეგ, 1772 წელს შეთქმულება გამომჟღავნდა. შეთქმულები დააპატიმრეს. ორბელიანი ახალციხის საფაშოში გაიქცა, შემდეგ უკან დაბრუნდა და დააპატიმრეს 1775 წლის ბოლოს. ერეკლე II-მ აპატია დანაშაული და პატიმრობიდან გაატავისეუფლა. ცოლად ჰყავდა სოფიო, იესე ქსნის ერისთავის ასული (1738–1802).
ბობი ჩარლტონი
სერ რობერტ "ბობი" ჩარლტონი (Sir Robert "Bobby" Charlton; დ. 11 ოქტომბერი 1937, ეშინგტონი, დიდი ბრიტანეთი) — ინგლისელი ფეხბურთელი. თამაშობდა შემტევი ნახევარმცველის და თავდამსხმელის პოზიციაზე. 1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონი ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში. 1958, 1962 და 1970 წლების მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატების მონაწილე. ითვლება ინგლისური ფეხბურთის ლეგენდად. საყოველთაოდ აღიარებულია მსოფლიოს ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს ნახევარმცველად. 1999 წელს Placar-ის ვერსიით XX საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის მე-18 ადგილზე დასახელდა.
ზაალ ორბელიანი
ლიტერატურა
კატეგორია:თოფანქჩიაღასები ზ
Homo floresiensis
ჰომო ფლორესიენის ურთიერთკავშირი სხვა ჰომოებთან
არსებობდა გასხვავებული დასკვნებიც. ერთ-ერთი საკმაოდ ცნობილი თეორიის თანახმად, წარმოდგენილი სახეობა მიეკუთვნებოდა ჯუჯათა კლასს. ჰომო ფლორესიენსისი შედარებით ჰომოების სხვა კლასებთან, არ დასტურდება ისიც რომ ეს სახეობა მიკროცეფალიკის წარმომადგენელია, როგორც ამას არაერთი მეცნიერი ამტკიცებდა. საბოლოოდ არც ერთი შედარება ამ სახეობებისა არ გვაძლევს იმის საბაბს, რომ ჰომო ფლორენსიესი მივიჩნიოთ რომელიმე სხვა კლასის ისეთი როგორიც არის ჰომო საპიენსი, ჰომო ერექტუსი ან სხვა მსგავსად. მათ შორის არ აღნინიშნება არსებითი საერთო ნიშნები და უმეტესი კვლევების თანახმად არც ერთ ჭრილში არ დასტურდება მათი გეოლოგური ურთიერთკავშირიც ერთმანეთთან.
დასაწყისში ნახსენები იყო, რომ ეს შრომის უნარიანი არსება, უნდა ვაღიაროთ, როგორც უნიკალური. ის შეიძლება გამოიყოს ცალკე სახეობად, რომელსაც აქვს თავისთვის განკუთვნილი ცალკეული მახასიათებლები, რომლებიც არავის მსგავსი არ არის და შესაბამისად ეს ყოველივე არის წინაპირობა იმისა, რომ ჰომო ფლორენსიესი მივიჩნიოთ ცალკე კლასის წარმომადგენელ არსებად და განვიხილოთ ისეთი ელემენტები, რომლებიც მას არ მიუღია რომელიმე კონკრეტული წინაპრისაგან.
კიდევ რა ვიცით ჰომო ფლორესიენსისზე
როდესაც მკვლევრებმა პირველად აღმოაჩინეს ჰომო ფლორესიენსისი, მათ ამასობაში მოიძიეს ქვის ხელსაწყოები და ცხოველთა ნაშთები ლიანგ ბუას გამოქვაბულის მიწის ერთსა და იმავე შრეში. ხელსაწყოები ძალიან მარტივი იყო, ისინი ყველაზე პრიმიტიულ ინსტრუმენტებს წააგავდა, რომლებიც იყო ადრეულად აღმოჩენილი.
ცხოველთა ნაშთებში აღმოჩენილ იქნა კომოდოს დრაკონის, ვირთხების, ღამურების, პიგმეური სპილოს ნაშთები. სპილოს ეტყობოდა ნაჭრილობები, რაც მიუთითებდა, რომ ჰომო ფლორესიენსისები კლავდნენ ცხოველებს, ასევე აღმოჩენილი იყო ცეცხლის არსებობის ნიშნები.
ლიანგ ბუას გამოქვაბულში მეცნიერებმა შემდგომში რამდენიმე ჩიტის ქსოვილიც აღმოაჩინეს, ფრთისა და ფეხის ძვალთა ჩათვლით. ამ აღმოჩენების მიხედვით დადგინდა, რომ ფრინველთა სიმაღლე დაახლოებით 1.8 მეტრი უნდა ყოფილიყო, ისინი კი თევზებით იკვებებოდნენ.
კვლევა ასევე ინტერესდებოდა, ცხოვრებდნენ თუ არა `Hobbit`-ები თანამედროვე ადამიანებთან ერთად, რომლებიც, სავარაუდოდ 50,000 წლის წინათ,  ცხოვრობდნენ ისეთ ინდონეზიურ კუნძულებზე, როგორიც ფლორესია, ამბობენ მეცნიერები. წინარე ნამუშევრები გვთავაზობს, რომ `Hobbit`-ებს დაკავებული ჰქონდათ გამოქვაბული 12,000-დან 95,000-მდე წლის წინათ, რაც გვეუბნება, რომ ისინი საგრძნობლად განსხვავდებოდნენ მათ ტანით უფრო დიდი ზომის ნათესავებისგან. უფრო ახლანდელ კვლევაში, რომელიც 2016 წლის 30 მარტს გამოქვეყნდა ჟურნალ `Nature`-ში, მოხსენიებულია, რომ მეცნიერებმა მიაგნეს ნივთმტკიცებას, რომელიც ადასტურებს, რომ `Hobbit`-ები გაქრნენ კუნძულიდან ჩვენ მიერ ნახსენებ დროზე ადრე. ლიანგ ბუას გამოქვაბულის უფრო ახალი ფენების გამოკვლელვისა შემდეგ და მათი ანალიზის შედეგად, მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ ჰომო ფლორესიენსისი ცოცხალი იყო და გამოქვაბულში 190,000-50,000 წლის წინათ ცხოვრობდა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთის გვერდიგვერდ ცხოვრობდა, ეს დიდხანს არ უნდა გაგრძელებულიყო, ამბობენ მკვლევრები.
აღმოჩენილი ქვის იარაღები
აღმოსავლეთ ინდონეზიაში აღმოჩენილი იქნა გაქვავებული არქეოლოგიური ძეგლები, რომლებიც მოიცავდა ისეთ კონკრეტულ ნაწილებს, რომელიც ასოციაციას იწვევდა ვირთხის, დრაკონის და სხვა მსგავსი არსებებთან. ეს აღმოჩენები თარიღდება დაახლოებით ჩვენს წელთაღრიცვამდე 840-700 წლით. ეს ტერიტორია იწოდება, როგორც “სოა ბეისინი”. ამ ტერიტორიაზე არსებული ნაშთები ძველი პერიოდისაა და გარკვეული სამუშაობის შედეგად რამდენიმე წლის წინ იქნა განადგურებული, მაგრამ არსებობდა ისეთი ნაშთებიც, რომლებიც გადარჩა და ისინი აღმოჩენული იქნა მოგვიანებით მათა მენგის ტერიტორიაზე. ჩვენ ბევრი მსგავსების პოვნა შეგვიძლია აქ აღმოჩენილ ნამარხებსა და „ლაინ ბუას“ გამოქვაბულში აღმოჩენილ ნაშთებს შორის. ეს უკანასკნელი ნამარხები ძალიან ჰგავს იმ ნაშთებს, რომლებიც ვახსენეთ და რომელსაც ჰომო ფლორენსიესისს უწოდებენ არქეოლოგები და მეცნიერები. მისი ტვინის მოცულობა ივარაუდება, რომ არის დაახლოებით 400 სანტიმეტრი. მეცნიერების ნაწილი იმ აზრსაც ემხრობა, რომ ჰომო ფლორენსიესის ეს სახეობა იმდენად განვითარებული და კომპლექსურია, რომ იგი შესაძლოა მჭიდრო კავშირში იმყოფებოდეს თანამდედროვე ადამიანებთან ანუ ჰომო საპიენსებთან.
მათა მენგში დაახლოებით 487 ადგილია ისეთი, სადაც სხვადასხვა გათხრების შედეგად მოხერხდა, რომ აღმოჩენილიყო ქვის იარაღები. ისინი გადატანილი იქნა ამ ადგილებიდან სპეციალური ტრანსპორტირების შედეგად ხოლო რაც შეეხება მათ ზომას ის ძალიან მცირე მოცულობისაა, მაქსიმალური ზომა აღინიშნება დაახლოებით 10 მმ. აღსანიშნავია ის ფაქტორი, რომ მათი ხარისხი არც ისე დაზიანებულია და შესაბამისად ეს მეტყველებს იმაზე, რომ წყალი, რომელთანაც აღნიშნულ იარაღებს ჰქონდათ შეეხება არ არის დიდი ზიანის მომტანი მათთვის. მეცნიერების მიერ შესწავლილი იქნა თვითონ წყლის შემადგენლობაც და მისი აგებულება და საბოლოოდ დაასკვნეს, რომ მისი მისი დიდი ნაწილი (დაახლოებით 52%) არის აბსოლუტურად სუფთა შემადგენლობის. ეს ანალიზი გაკეთებულია  იმ 507 ქვაზე დაკვირვებით, რომელიც ამ ტერიტორიის მიდამოებში იქნა აღმოჩენილი. გათხრებისა და ფართო შესწავლების წლებად თარიღდება 1994 და ამის შემდეგ 2004-2005 წლების მიჯნა, რომელიც საბოლოოდ დასრულდა ძალიან დიდი და მნიშვნელოვანი შეკრებით სამხრეთ-აზიის ერთ-ერთ კუნძულზე. აღმოჩენილ ქვებს შორის არის ძალიან ბევრი მსგავსება. ერთი შეხედვით მათი აგებულება არის ძალიან მარტივი. აღმოჩენილია დაახლოებით 5 სახეობის ქვა, იარაღი. მათ შორის მთავარი განსხვავება აღინიშნება შრეების განლაგებაში, სწორედ იმ შრეების ,რომელთა ერთობაც ქვის მთლიან სურათს ქმნის. მათ ერთ ნაწილს შრეები დაფარული აქვს ცოტა უხეში ზედაპირით, ან პირიქით მათი ზედაპირი სრულიად პრიალაა. ხშირად ერთი ქვის რამდენიმე ზედაპირი შესაძლოა ერთმანეთისაგან სრულიად გასხვავებული იყოს. ქვებს აქვს ბირთვი, რომლის აგებულებაც შრეებთან ერთად ასევე განსხვავებულია. რაც შეეხება ქვების ზომებს მათი მოცულობა მეტნაკლებად გასნხვავებულია ერთმანეთისაგან, მაგრამ თუ მხოლოდ არსებით დეტალებს დავუკვირდებით, ისინი თითქმის ერთი ზომისანი არიან. მეცნიერები სწავლობდნენ თითოეული ქვის ფორმას, ფორმებს შორის განსხვავება აღინიშნება იმაში, რომ მათი ნაწილი არის წაგრძელებული, რომელსაც აქვს საკმაოდ ბასრი კიდეები.
მიუხედავად ამ დიდი განსხვავებისა დათარიღებებს შორის აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ აქ აღმოჩენილ ნაშთებსა და ჰომო ფლორენსიესის სახეობას შორის აღნიშნება ძალიან ბევრი მსგავსება. ორივე აღმოჩენაში არსებობს გარკვეული ელემენტები, რომლებიც გვაძლევს საშუალებას ვიფიქროთ, რომ წარმონაქმნები გარკვეულწილად დაკავშირებულია სხვადასხვა ვულკანურ ძალებთან. ასევე მათზე ძალიან დიდ გავლენას ახდენს ნედლეული, რომელსაც ამ მდინარეში აქვს ადგილი და მასთან შეხება აღნიშნულ აღმოჩენებს უპირობოდ უწევთ  და ასევე ტრანსპორტირებაც მისი გავლით ხდება. ორივე ტერიტორიაზე აღმოჩენილ ქვებს შორის მთავარი მსგავსება არის ისევ და ისევ მათ ფორმებში და ზომებში. ბირთვის მნიშვნელობა ორივე მათგანთან თითქმის უცვლელია, ხოლო განლაგება შრეებისა და აგებულება თვითონ სტრუქტურისა მეტნაკლებად განსხავებულია. დაფარვა შრეებისა არ არის რადიკალურად განსხვავებული, ის დამოკიდებულია თვითონ ნებისმიერი ქვის ინდივიდუალურობაზე.
ამ ორი განხილული კვლევისა და აღმოჩენის ჩატარების შემდეგ, დავის საგანი იყო ის ფაქტორი, რომელი მათგანი შეიძლებოდა, რომ მიჩნეულიყო როგორც ტექნიკურად უფრო გამართული და შესაბამისად უფრო გამოსაყენებელი ელემენტი, მაგრამ ეს ძალიან რთული საქმე იყო იმ თვალსაზრისით, რომ როგორც ვთქვით მათ შორის არსებითი განსხვავება არ იყო არც ზომაში, არც ფორმაში და შესაბამისად მათი გამოყენების შანსები და ეფექტურობის ხარისხიც მეტნაკლებად თანაბარი იყო. ასევე განიხილავდნენ იმასაც თუ რა დატვირთვა ჰქონდა თვითეულ იმ ელემენტსა თუ ორნამენტის მსგავსს სიმბოლოს, რომლებსაც შესაძლოა ქვის ამ ქსოვილე შევხვედროდით. ეს ორნამენტები და მათ შორის არსებული განსხვავებები მეცნიერების მეირ აიხსნებოდ აიმით, რომ დროდადრო იცვლებოდა მათი გამოყენებითობა, იცვლებიდა ყველაფერი, რა მიზნითაც შეიძლებოდა გამოგვეყენებინა იგი და ეს კი იყო წინაპირობა იმისა, რომ შეცვლილიყო ზოგადად მათი ტიპები. მასზე წარმოიშობოდა სხვადასხვა სიმბოლო, ეს შეიძებოდა ყოფილიყო პიგმენტების სახითაც და საბოლოოდ კი ყალიბდებოდა, როგორც ცალკეული ორნამენტი და იყო თვითონ ქვის შემადგენელი საკმაოდ მნიშვნელოვანი კომპონენტი, რომლებიც ძალიან დიდ გავლენას ახდენდა თითოეული მეცნიერის მოსაზრებაზე იმ თვალსაზრისით, რომ მათ მიხედვით მკვლევარს შეეძლო ევარაუდა, თუ რა დანიშნულება გააჩნდა ამ ნებისმიერ საგანს თავისი გამოყენების გარგლებში და ასევე დაედგინდა მისი არსებობის პერიოდი, ე.წ წლოვანება.
საბოლოოდ, რომ ითქვას მათა მენგისა და ლაინგ ბუას ტერიტორიებზე ჩატარებული აღმოჩენების შედეგები ფაქტობრივად ერთნაირია. ჩვენთვის ჯერ კიდევ უცნობია ამ კონკრეტულ სახეობათა ვინაობები. ეს ეხება აღმოჩენილი ადამიანების ჩონჩხებს და მეცნიერები დიდი ხანია ცდილობენ დაადგინონ მათი ნათესაობა ნებისმიერ ჰომინდთან, რაც საკმაოდ რთულად განსახორციელებელია.
როგორ გამოიყურებოდა ჰობიტი
ლბ1-ზე დაყრდნობით, ექსპერტებმა დაასკვნეს რომ ჰომო ფლორესიენსისი იწონიდა 35-დან 79 ფუნტამდე. (16-დან 36 კილოგრამამდე), ჟურნალ Nature-ს მიხედვით, რომელშიც გამოქვეყნებული სტატია აღწერს ნიმუშს.
ჰობიტის ნარჩენები წარმოდგენას გვიქმნის მისი წინაპრების უნიკალური თვისებების შესახებ (პრიმიტიული თვისებები, რომლებიც წინაპრებისგან მიიღო) და წარმოქნილი თვისებები (განვითარებული თვისებები, რომლებიც წინაპრებს არ გააჩნდათ). მათ ჰქონდათ თავის ქალა რომელიც ჰგავდა პირვანდელ ჰომო სახეობებისას, მათ შორის ბრტყელი, დახრილი შუბლი და მოკლე, ბრტყელი სახე. თუმცა, მათი კბილები და ყბა უფრო მეტად ჰგავდა ავსტრალოფითეკუსს(ჰომო წინაპარს), ჟურნალ Nature-ს მიხედვით.
2007 წელს ჟურნალ Science-ს კვლევაში, მეცნერებმა დაკვირვებით შეისწავლეს ლბ1-ის მაჯის სამი ძვალი და მივიდნენ დასკვნამდე რომ ეს ძვლები უფრო მეტად მაიმუნის ძვლებს წააგავს ვიდრე თანამედროვე ადამიანებისას. ეს დასკვნა ცხადყოფდა იმას რომ ჰომო ფლორესიენსისი თანამედროვე ადამიანებისგან განსხვავებულ სახეობას წარმოადგენდა.
2012 წელს სუზან ჰეისმა, მთვარმა მკვლევარმა ვოლოგონგის უნივერსიტეტში,  (ახალი სამხრეთ უელსი, ავსტრალია) და მისმა ჯგუფმა კონკრეტულად შეისწავლა ქალი ჰობიტის სახე, 3D ტექნოლოგიის გამოყენების შედეგად, რისი მეშვეობითაც მოხერხდა მონაცემების კომპიუტერში შეყვანა.
პალეო-შემსრულებლებთან შედარებით ჰეისის კვლევამ უფრო მეტი მსგავსება აღმოაჩინა ჰობიტსა და თანამედროვე ადამიანს შორის ვიდრე წინა კვლევებმა აჩვენა, როცა მსგავსება მაიმუნებთან უფრო დიდი იყო.
ჰობიტს, ამ აღწერილობით, არ აქვს ქალისთვის დამახასიათებელი ფართოდ გახელილი თვალები და ასევე არ გააჩნია შუბლის დიდი ნაწილი. უფრო თანამედროვემოდელირებულ პორტრეტს აქვს ფართო, მოკლე სახე და შედარებით თანამედროვე ცხვირის სტრუქტურა, ვიდრე სახის წინა მოდელებს. 2013 წლის არქეოლოგიური მეცნიერების ჟურნალის მიხედვით.
ძვლების სტრუქტურა
ჰომო ფლორესიენსისის ძველბის სტრუქტურა  ძალზე განსხვავებულია ჩვეულებრივი (თანამედროვე ) ადამიანისაგანის აღნაგობისაგან, მაგრამ ძალზე მსგავსი შიმპანზისა და ძველი ჰომინიდის სტრუქტურისა. ეს  ამტკიცებს იმ მოსაზრებას რომ ჰომო ფლორესიენსისი არის კიდევ ერთი  სახეობა ძველი ადამიანის. სუზან ლარსონმა გააანალიზა ლბ1-ის ზედა კიდურები. მათ დაადგინეს რომ ლბ1-ის  მხრის ძვალი უფრომცირეა ვიდრე ნორმლაური ადამიანის. მანამდე ამ საკითხს შეისწავლიდა რიჩარდი რომელმაც ეჭვგარეშე დააყენა ის ფაქტი რომ ეს ნიშანია თანამედროვე ჯუჯებს ახასითებთ. ლარსონმა უარყო რიჩარდის მოსაზრება და თქვა რომ  ჯუჯებისათვის დამახასიათებელი  მხრის ძვალი  ჩვეულებრივ წააგავს ნორმალური ადამინისას. ისინი ამტკიცებდნენ რომ რიჩარდის მიერ 1972 წელს შესწავლილი აფრიკელი ჯუჯების ექვსი ოჯახი არ იყო საკმარის მტკიცებულება რომ მთელ ასეთ მოდგმაზე ესაუბრა. ამასთანავე ლარსონმა ვერ შეძლო მიკოცეფალიის კვალი ეპოვნა შესწავლილ ძვლებზე. ლარსონმა ასვე შეისწავლა შედარებით მოკლე ლავიწისა და უჩვეულო ფორმების გულსაკიდი სარტყელი. მათ შეადარეს მონაცემები ჰომო ერექტუსს და ივარაუდეს, რომ ჰომო ფლორსიენსის მკერდის სარტყელი იყო მხრის ევლუციის გარდამავალ ეტაპზე. ტოჩერმა ლბ1-ის მაჯის ძვლებად მიჩნეული ძველბი შეადარა თანამედროვე ადამიანის, ადრეული პერიოდის ჰომინიდების და აფიკელთა ძვლებს. მათ დაადგინეს, რომ შესადარებელი ძვლები სრულად განსხვავდებოდა ჰომო საპიენსის და  ნენადერტალერის მაჯის ძველბისგან. მსგავსება  მხოლოდ ავსტრალოპიტეკთან დადგინდა. ჰომო ფლორენსიენსისს მიკუთნებული ძვლები აღმოჩენილი იქნა ტბა ფლორესის მახლობლად. გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ ძველბის ფორმირება ემბრიოგენეზის დროს ჩამოყალიბდა. ამასთანავე, ტოჩერი ამტკიცებდა რომ ამ ძველბის მიერ მიღებული ფორმა შეუძლებელია შემდეგ განვითარებული დაავადების შედეგად ყოფილიყო ფორმირებული. მტკიცებულებებმა ასევე აჩვენეს, რომ ჰომო  ფლორესიენსისი არა არის თანამედროვე ადამიანი, რომელსაც ჯერაც უცნობი ძვლების პათოლოგია ან ზრდის დეფექტი აქვს.
=== ჰომო ფლორესიენსისის თავის ქალა === ძალიან პატარა ტვინის მქონე ჰომინიდის ჩონჩხის მცირე ნაწილები აღმოაჩინეს გვიანი პლეისტოცენის გამოქვაბულების ნაშთებში ფლორესის კუნძულზე, ინდონეზიაში, სადაც მოხდა ახალი სახეობის, ჰომო ფლორესიენსისის გამოყოფა. მნიშვნელოვნად განსხვავებული ინტერპრეტაცია გულისხმობს იმას, რომ ეს მასალა ეკუთვნის ახალი ჰომინინის ტაქსონს, მაგრამ იმ პოპულაციას, რომელშიც პატარა ტანის თანამედროვე ადამიანებს ჰქონდათ პათოლოგიურად პატარა ზომის თავი. დავის უპირველესი საგანი არის ჰომო ფლორესიენსისის სახეობის წარმომადგენელთა ენდოკრინული არის ღრუს ფორმა და ზომა. ნაკლები ყურადღება ექცევა ჰომო ფლორესიენსისის თავის ქალისა და თავის ქალის უკანა ჩაღრმავების მორფოლოგიურ სიზუსტეს. აქამდე არ არსებობს არანაირი კვლევა, რომელიც მიუთითებდა რა პრობლემა შეიძლება გამოეწვია თავის ქალის ზომის ასეთ ცვალებადობას ჰომო ფლორესიენსისის პატარა თავის ქალიდან თანამედროვე ადამიანის უფრო დიდ თავის ქალამდე. მიუხედავად პატარა ზომის თავის ქალისა, ჰომო ფლორესიენსისის თავის ქალის გარეგანი აგებულება ვერ იქნება შეთანხმებული ჩვეულებრივი თანამედროვე ადამიანის თავის ქალის ნიმუშთან. ამის ნაცვლად, ჰომო ფლორესიენსისის ფორმა, რომელიც ნაჩვენებია მრავალგანზომილებიანი ანალიზით თანამედროვე ადამიანთან მნიშვნელოვანი განსხვავებებით, ჰგავს ჰომო ერექტუსის თავის ქალის მგრძნობიარე ნაწილებს და, უფრო ნაკლები კრიტერიუმებით, ჰომო ჰაბილისისას. შედეგები შეთავსებადია ლიანგ ბუას ჰიპოთეზასთან, რომ ეს ნიმუში წარმოადგენსმცირე პოპულაციას, რომელსაც შეიძლება კავშირი ჰქონდეს ადრეულ ჰომო ერექტუსთან, რომელიც გავრცელდა აღმოსავლეთ აფრიკიდან, ან დმანისიდან, და ასევე შეიძლება ჰავშირი ჰქონდეს ჰომო ჰაბილისთან.
ჰომინინის ფილოგენური ალომეტრია
კვლევების უმრავლესობა, რომლებიც მიუთითებს ლიანგ ბუას კლასიფიცირებულ მსაგავსებებზე ჰომინინებთან დაკავშირებით, ყურადღებას ამახვილებს ზომასა და ენდოკრინული არის აგებულებაზე ჰომო ფლორესიენსისებში, თავის ქალის უკანა ჩაღრმავებაზე და განსაკუთრებით წინა კიდეურების აგებულებაზე. ამასთან ერთად, მცირე ანალიზები აკავშირებს თავის ქალის გარეგნულ აგებულებასა და კბილების ამოსვლას ერთმანეთთან.
ანდრია კურბსკი
ანდრია მიხეილის ძე კურბსკი (Андрей Михайлович Курбский) (დ. 1528 — გ. 1583) — რუსი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, პუბლიცისტი, იაროსლავის მთავართა გვარს განეკუთვნებოდა. 40-50-იან წლებში ივანე IV-ის უახლოეს პირთაგანი იყო, მაღალი სამხედრო და ადმინისტრაციული თანამდებობები ეჭირა, რჩეულ რადაში შედიოდა, მონაწილეობდა ყაზანის 1545-1552 წლების ლაშქრობებში. 1561 წელს დანიშნეს რუსეთის არმიის მთავარსარდლად ლივონიის ომში და რამდენიმე გამარჯვება მოიპოვა. ალექსი ადაშევის მთავრობის დაცემის შემდეგ, 1564 წელს გაიქცა ლიტვაში; პოლონეთის მეფემ კურბსკის მამულები უბოძა და სამეფო რადაში შეიყვანა. იმავე წელს რუსეთის წინააღმდეგ მოქმედი არმიის ერთ-ერთი სარდალი გახდა. 1564-1579 წლებში მიმოწერა ჰქონდა ივანე IV-თან. 1573 წელს დაწერა „მოსკოვის დიდი მთავრის ისტორია“, რომელიც მნიშვნელოვანი ისტორიული წყაროა.
Homo floresiensis
ჰომინინის ფილოგენური ალომეტრია
მკვლევრების მიერ აღიარებულია, რომ ჰომო ფლორესიენსისს ძალიან მცირე მოცულობის  ენდოკრინული სისტემა გააჩნია მის სხეულის ზომასთან შედარებით, ასევე შესამჩნევია ტვინის მცირე მოცულობაც. კავშირების შეფასებისას გათვალისწინებულია ენდოკრინული სისტემის ზომა და ტვინის ხომა, თუმცა დღესდღეობით არც ერთი კვლევა არ აჩვენებს იმას,  რომ თავის ქალის თაღის ზომითა და თავის ქალის ზომით შეიძლება დადგინდეს მორფოლოგიური მსგავსებისა ჰომო ფლორესინსისს, თანამედროვე ადამიანსა და ჰომინინის განამარხებულ სახეობებს შორის. იმის გამო, რომ ჰომო ფლორესიენსისის თავის ქალა ძალიან პატარა ზომისაა თანამედროვე ადამიანსა და უმრავლესი განამარხებული ჰომოების თავის ქალის ზომებთან შედარებით, მორფოლოგიურმა ანალიზმა მხედველობაში აუცილებლად უნდა მიიღოს ის, თუ როგორ მცირდება თავის ქალის ზომა მის ფორმასთან მიმართებით, რადგან ეს ურთიერთკავშირი შესაძლოა არ იყოს იზომეტრიული.
ანდრია კურბსკი
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 1528 კატეგორია:გარდაცვლილი 1583
Homo floresiensis
ჰომინინის ფილოგენური ალომეტრია
ისმება ორი ძირითადი კითხვა ჰომო ფლორესიენსისის თავის ქალის გარეგნულ ფორმასთან დაკავშრებით: ა) შესაძლებელია თუ არა, რომ ჰომო ფლორესიენსისის თავის ქალა ერგებოდეს მსოფლიოს მასშტაბით გავრცელებულ, არაპათოლოგიური ფორმის მქონე თანამედროვე ადამიანის თავის ქალის მოდელს? ბ) თუ ეს არ შეიძლება, მაშინ ჰომინინის რომელ ტაქსონს ან ჰომინინის თავის ქალის რომელ ნაწილს ემსგავსება ყველაზე მეტად ჰომო ფლორესიენსისის თავის ქალა? ორივე კითხვაზე პასუხიხ ძიებისას, გამოყენებულია ორი დაშვება, რომელთაგან ერთ-ერთი ვარაუდობს იმას, რომ თავის ქალის ფორმაზე გავლენას არ ახდენს მთლიანი თვაის ქალის ზომა, მეორე დაშვება კი იყენებს განამარხებული და არსებული ნიმუშების შედარებას, რათა ცდის მეთოდის გამოყენებით შეძლოს ამ ორ კომპონენტს, ზომასა და ფორმას, შორის კავშირის დადგენა. ერთ-ერთი შემოთავაზებული იდეის თანახმად, მიკროცეფალური თავის ქალა, გამოკვლეული, როგორც წინა თავის ქალის ნაწილიარის შეუსაბამო ჰომო ფლორესიენსისთან შესადარებლად, ვინაიდან ისინი არ არიან ბოლომდე ზრდასრულები ან იმიტომ, რომ მათ აქვთ შედარებით მეტი თავის ქალის ტევადობა. ნებისმიერ შემთხვევაში, მიკროცეფალია შეიძლება მრავალ სინდრომში აისახოს, როგორიცაა თუნდაც ფენოტიპი. ეს ნაკლებად სარწმუნოს ხდის იმას, რომ ნებისმიერი პატარა შესადარებელი ნიმუში შეიძლება ადეკვატურად წარმოადგენდეს მორფოლოგიური ვარიაციების მთელ რიგ შესაძლებლობებს მიკროცეფალურ თავის ქალაში. ამიტომ, შეზღუდულია ანალიზები არაპათოლოგიურ ნიმუშებზე, თუმცა ხდება შედეგების განხილვა და შედარება განამარხებულ ჰომინინებთან, რათა შესაძლებლობის შემთხვევაში მოხდეს დაკავშირება და მსგავსების აღმოჩენა იმ ჰიპოთეზის დასადასტურებლად, რომ ჰომო ფლორესიენსისის თავის ქალა წარმოადგენს თანამედროვე ადამიანის მიკროცეფალური თავის ქალის მაგალითს.
მონაცემები თავის ქალის თაღის ცვლილებასთან დაკავშირებით შეგროვდა ლიტერატურული მასალებიდან ჰომო ფლორესიენსისთვის, მსოფლიო მასშტაბით 2524 ზრდასრული თანამედროვე ადამიანის თავის ქალის ნიმუშებიდან და 30 განამარხებული ჰომინინის თავის ქალიდან. ერთგანზომილებიანმა შედარებებმა ზომისა და ფორმის შეთავსებასთან დაკავშირებით ჰომო ფლორესიენსისსა და თანამედროვე ადამაიანის ნიმუშს შორის მოიტანა სხვადასხვაგვარი შედეგები: ჰომო ფლორესიენსისი მნიშვნელოვნად არ განსხვავდება თანამედროვესგან თუ შევადარებთ თავის ქალის დადგენილ სიგრძეებს, თავის ქალის მაქსიმალურ სიგანეს, ან თავის ქალის საბაზისო სიგრძეს, მაშინ როცა აღსანიშნავი განსხვავებაა სიმაღლის დადგენილ ზომას შორის, ასევე ზედა ყბის პროგენიასა და ბიასტერონიკულ სიგანეებს შორის. ჰომო ფლორესიენსისისთვის ღირებულია თანამედროვე ადამიანის თავის ქალის მთელ რიგი ფორმები გარდა თავის ქალის ფარდობითი სიმაღლისა, რომლისთვისაც ჰომო ფლორესიენსისს გაცილებით დაბალი მონაცემი აქვს, ვიდრე 2524 თავის ქალას თავამედროვე ადამიანის ნიმუშებში. ამ ცვალებადი სიდიდეების მრავალჯერადმა განხილვებმა აჩვენა, რომ ღირებულებათა კომბინაცია, რომლებიც ჰომო ფლორესიენსისშია თავმოყრილი, მკვეთრად განსხვავდება ყველა თანამედროვე ადამიანისგან.
პირველი სამი პრინციპის კომპონენტების გეგმები ცვალებადი ფორმის ანალიზში წარმოადგენს კომპაქტურ გროვას თანამედროვე ადამიანის თავის ქალაში, რაც გამორიცხულია. ჰომო ფლორესიენსისის გარეგანი აგებულების საწინააღმდეგოა თანამედროვე ადამიანის ტვინის სიმჭიდროვე, თანამედროვე ადამიანის ორი პოპულაცია ყველაზე პატარა თვაის ქალების სიმჭიდროვით. ეს ორი პოპულაცია გვიჩვენებს, რომ ზომა მხოლოდ უმნიშვნელო როლს თამაშობს თავის ქალის მორფოლოგიურ განსხვავებაში ამ ანალიზებში. ექვსი მთავარი კომპონენტის განხილვისას, ევკლიდური მანძილის გამოყენებით, ჰომო ფლორესიენსისი ყველაზე მეტად დაშორებული ნიმუშია თანამედროვე ადამიანის ცენტროიდისგან. ევკლიდური მანძილის შემთხვევითობის პრინციპზე ჩატარებული ტესტებიდან გამომდინარე, თანამედროვე ადამიანის სიმძიმის ცენტრი აღსანიშნავად განსხვავებულია ჰომო ფლორესიენსისისგან. თანამედროვე ადამიანის შესადარებელი ნიმუში, ჰომო ფლორესიენსისის თავის ქალის ფორმისგან განსხვავდება ცენტროიდის გადახრით სტანდარტისგან, გადახრის მაჩვენებელი კი 4.52-ია.
როდესაც განამარხებული თავის ქალა გამოყენებულია პრინციპული კომპონენტების ანალიზში, განამარხებული ჰომო საპიენსი და ნეანდერტალები განხილულია თანამედროვე ადამიანის ტვინის სიმჭიდროვსი პერიფერიად და დარჩენილი განამარხებული ჰომინინების თავის ქალები ძირეულად შეცვლილია თანამედროვე ადამიანის თავის ქალით. მაგალითად, მორფოლოგია, რომელიც განასხვავებს თითოეულ განამარხებულ ნიმუშს თანამედროვე ადმიანისაგან, შეიძლებ აგანსხვავდებოდეს მცირედ სხვა განამარხებული ნიმუშებისგან, მაგრამ არა მთლიანია მორფოლოგიური ტრაექტორიით. ჰომო ფლორესიენსისი კი მორფოლოგიურად ყველაზე მეტად ჰომო ერექტუსის ნიმუშებს ჰგავს. ეს კავშირი მხარდაჭერილია წყვილებად დაჯგუფების არითმეტიკული მეთოდით დაგროვებითი ანალიზისას, რომელიც ემყარება კვადრატულ ევკლიდურ მანძილს ნიმუშთა შორის 6 პრინციპის კომპონენტებით. სამი მთავარი საკითხი მოიცავს: ჰომოს ყველა ჯგუფს, ავსტრალოპითეკის გამოკლებით, შემდგომ ჰომოს ჯგუფებს - ჰომო საპიენსსა და  ნეანდერტალებს ადრეული ჰომოს ჯგუფის გამოკლებით, რომელშიც შედიან ჰომო ერექტუსი და ჰომო ჰაბილისი. ჰომო ფლორესიენსისი დაჯგუფებულია ადრეულ ჰომოებთან, განამარხებულ ჰომო საპიენსთან და ნეანდერტალებთან და გავრცელების მიხედვით, გავრცელდა გვიანდელ ჰომოებთან ერთად და არა როგორც ცალკეული ჯგუფი.
ბობი ჩარლტონი
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1937 კატეგორია:ინგლისელი ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:1958 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1970 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ოქროს ბურთის მფლობელები კატეგორია:ფიფას 100-ეული კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში
შადეი
შადეი (Sade, ) — ინგლისური რიტმ-ენდ-ბლუზ ჯგუფი, ჩამოყალიბეული 1983 წელს. მათ მუსიკაში არის რიტმ-ენდ-ბლუზის, სოულის, ჯაზის, ფანკისა და სოფტ როკის ელემენტები. ჯგუფის სახელწოდება მომდინარეობს მისი წამყვანი ვოკალისტის, შადეი ადუსგან სახელისგან.