cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბაბილონურ-ასურული კულტურა
მეცნიერება
ასტრონომიურ და მეტეროლოგიურ დაკვირვებათა საფუძველზე განვითარდა ასტროლოგია და ასტრონომია. გამოიყო პლანეტები, რომლებსაც უძრავი ვარსკვლევებისაგან განსხვავებით „ბიბუს“ - „თხებს“ უწოდებდნენ. აქედნვე იწყება პლანეტების მოძრაობაზე დაკვირვება; შემონახულია ვენერას მოძრაობისადმი მიძღვნილი ტექსტები. ასტრონომიის განვითარეის შედარებით მაღალი დონე, როგორც ჩანს, მთვარის კალენდრის მოთხოვნილებებით იყო გამოწვეული. თავდაპირველად ყოველ ქალაქ-სახელმწიფოს ჰქონდა თავისი კალენდარი, მაგრამ ბაბილონის აღზევების შემდეგ მთელ ქვეყანაში მოქმედებდა ერთიანი ბაბილონური კალენდარი. წელიწადი 12 მთვარის თვეს შეიცავდა. ვინაიდან მზის წელიწადი მთვარისაზე უფრო ხანგრძლივია, ამიტომ ამ შეუსაბამობის ასაცილებლად დროდადრო აღმატებით თვეს უმატებდნენ. ძვ. წ. II ათასწლეულების შუა ხანებისთვის უკვე აღწერილი იყო თანავარსკვლავედები, აღრიცხავდნენ მნათობთა ჰელიკალურ ამოსვლებს და ა. შ. I ათაშწლეულების შუა ხანებისთვის დადგენილი იყო ნაკიანი თვეების ანგარიშის ზუსტი თვეების ანგარიშის ზუსტი წესი. ინტენსიურად განვითარდა გამოთვლილი ასტრონომია. შემორჩენილია ტექსტები, რომლებშიც განსაზღვრული წლისათვის მოცემულია მთვარის ან პლანეტის მდებარეობა დროის გარკვეულ შუალედებში. ბაბილონელი ასტრონომების დიდი დამსახურება იყო საროსის - დროის იმ შუალედის ააღმოჩენა, რომლის გავლის შემდეგ მზისა და მთვარის დაბნელება იმავე თანამიმდევრობით მეორდება. ბაბილონის მეცნიერების საფუძველს იცნობდნენ მეზობელი ხალხებიც - ელამისტომები, ხეთები, ფინიკიელები. ასურელთა წვლილი უმნიშვნელო იყო, თუმცა ბაბილონის სამეცნიერო ლიტერატურა ძვ. წ. XII-VII საუკუნეების ბ-კებმა შემოინახა. ბაბილონელი მეცნიერების ზოგიერთი მიღწევა აითვისეს ბერძენმა მეცნიერებაც, მაგრამ არა უშუალოდ, არამედ ფინიკიისა და მცირე აზიის გზით. გარდა ასტრონომიისა, რომლის გავლენა, როგორც ჩანს, უშუალო იყო, შუმერულ-ბაბილონურში. ზომა-წონის სისტემა დაედო საფუძვლად წინა აზიის ბევრ მეტეოლოგიურ სისტემას, ხოლო სამოცობით თვლის პოზიციურმა სისტემამ ჩვენამდეც მოაღწია.
ისტორიის, როგორც მეცნიერების, ჩანასახია ე.წ. „მეფეთა ნუსხა“ - ისტორიული მოვლენების თხრობა უძველესი დროიდან გვიანდელ პერიოდამდე. იგი შედგენილია დაახლოებით ძვ. წ. 2100 წელს, სამეფო ხელისუფლების აბსოლიტურობის იდეის დასასაბუთებლად. ტაძრისა და სასახლის მდივნები ყოველწლიურად იწერდნენ ამბებს რომლებიც საინტერესოდ მიაჩნდათ, თუმცა არც ერთი ჩანაწერი არ წარმოადგენს განზოგადების, ამა თუ იმ ისტორიულ მოვლენის კანონზომიერ პროცესად გააზრების ცდას.
შედარებით უკეთ განვითარდა ფილოლოგია. ძველ შუამდინარეთში ორი სხვადასხვა მოდგმისა და ენის ხალხის - შუმერებისა და სემიტების მეზობლობამ, მათმა მჭიდრო პოლიტიკურ და ეკონომიკურმა კავშირმა განაპირობა ორივე ენის შესწავლის საჭიროება. ამ მინით ადგენდნენ სასკოლო სახელმძღვანელოებს, უპირველეს ყოვლისა კი ლურსმული ნიშნების ცხრილებს, სადაც მითითებული იყო შუმერული და აქადური წაკითხვა. მოღწეულია აგრეთვე აქადურ-ხეთური, აქადურ-კასიტური და შუმერულ-აქადურ-ხეთური ლექსიკონები, რომლებიც ძვირფასი წყაროა ძველი აღმოსავლეთის მკვდარი ენების შესასწავლად. ამ მხრივ განსაკუთრებული მნიშვნელობ აქვს სასწავლო ახელმძღვანელოების დანიშნულებით შედგენილ შუმერული და აქადური ენების გრამაიკებს. განათლების ძირითადად კერას წარმოადგენდა სასახლესა და ტაძრებთან არსებული სკოლები. სკოლა იყო თავისებური ლიტერაურული ცენტრი. მაგალითად ქალაქ ნიფურში ენლილის ტაძარ ექურთან არსებული ედუბა წარმოადგენდა უმაღლეს სკოლასა და კულტურულ ცენტრს. აქ დიდი შემოქმედებითი და საგანმანათლებლო მუშაობა მიმდინარეიბდა.
რელიგია
მარჯვნივ|მინი|მარდუქი ბაბილონურ-ასურული რელიგია და მითოლოგია წერილობით დადასტურებულ რელიგიათა შორის ერთ-ერთი უძველესია, მათ შესახებ ცნობები შემორჩენილია მითებში, ჰიმნებში, ლოცვებში, რიტუალურ ტექსტებში, პოეტურ ეპოსსა და სხვა ხასიათის ძეგლებში. ღვთაებათა პანთეონი ძირითადად შუმერულია. მისი ინფილტრაცია და ასიმილაცია სემიტურ ღვთაებებთან უძველეს დროში მოხდა. ბაბილონურ-ასურული რელიგიის საფუძველია შუმერული ღმერთების ტრიადული სისტემა. პირველი ტრადია - ანუ, ენლილი და ეა, რომელიც შესაბამება შუამდინარულ წარმოდგენას სამყაროს შესახებ, განასახიერებს კოსმოსის სამ სფეროს - ცას, ხმელეთს, და მიწისქვეშა წყლებს. მეორე ტრადია ასტრალური ხასიათისაა - სინი (მთვარე), შამამი (მზე) და იშთარი (ვენერა), რომლებიც თამუზთან ერთად დაკავშირებული იყო მცენარეთა ნაყოფიერების ფართოდ გავრცელებულ კულტთან. ამ ორი ტრადიას გვერდით მნიშვნელოვანი ადგილი ეპყრათ ქვესკნელის ღვთაებებს: ნერგალს - ქვესკნელის მეფეს - და მის მეუღლეს ერეშქიგალს. სხვა ღმერთები ბუნებრივ და სოციალურ მოვლენებს განასახიერებდნენ. პანთეონი დროდადრო ივსებოდა „დაპყრობილი“ უცხო ტომების ღმერთებით. მცირე ღვთაებების რიცხვი 3 ათასს აღწევდა. ესენი იყვნენ იგიგები - ცის დემონები და ანუნაქები - ქვესკნელის დემონები, მათ დანაწილებული ჰქონდათ ცა, მიწა და ქვესკნელი, სადაც მიცვალებულთა სამართალს განაგებდნენ. ქალღმერთები ან ღმერთების ცოლები იყვნენ, ან „დიდი დედები“, ღმერთების დედად წოდებულნი. განსაკუთრებული როლი ჰქონდა იშთარს. ღმერთების ატრიბუტად შეიძლება ჩაითვალოს „ბედისწერის დაფები“, რომელთა საშუალებით განსაზღვრავდნენ კოსმოსისა და კაცთა მოდგმის ბედს. თვით ღმერთები, ელინური სამყაროს ღმერთებისგან განსხვავებით, ბედისწერას არ ემორჩილებოდნენ. სახალხო კულტის მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო ავი სულების შიში, ისინი ემუქრებოდნენ ადამიანის ჯანმრთელობაასა და კეთილდღეობას. რელიგიის ამ ასპექტს უფრე მეტი ადგილი ეთმობოდა, ვიდრე დიდი ღმერთებისადმი თაყვანისცემას. თითოელ გვარს, ოჯახს თუ ინდივიდს თავისი მფარველი ღვთაება ჰყავდა, რომელიც იცავდა მას ავი სულებისაგან. ქურუმები რამდენიმე კლასად იყოფოდნენ: ერთნი ღვთისმსახურებას და ტაძრის მუსიკას განაგებდნენ, მეორენი შემლოცველნი იყვნენ, მესამენი ნათელმხილველნი - სიზმრებსა და სასწაულებს განმარტავდნენ. მათ მოვალეობას შეადგენდა ცთომილებზე დაკვირვება, კეთილ და უკეთურ დღეთა გამორჩევა. იყვნენ ქურუმი ქალებიც, რომლებიც დიდი პატივით სარგებლობდნენ. ისინი საღვთო რიტუალს ასრულებდნენ სეზონურ დღესასწაულებზე, იშთარის ტაძრისადმი იყვნენ შეწირული.
ქალაქ ბაბილონის აღზევების დროს (ძვ. წ. XVIII ს.) პანთეონში პირველი ადგილი დაიჭირა ამ ქალაქის პატრონმა ღვთაებამ მარდუქმა. ასევე ასურეთში დაწინაურდა ქალაქ ასურის მთავარი ღვთაება ასური, რომელიც ასურელთა ეროვნულ მთლიანობას განასახიერებდა. რელიგია ბოლომდე პოლითეისტური დარჩა, თუმცა მისი განვითარების განსაძღვრულ პერიოდში იგრძნობოდა მონოთეიზმისაკენ მიდრეკილება, როცა მარდუქს თითქმის ყველა ღმერთის ატრიბუტი მიაწერეს.
მითოლოგიაში კონდენსირებულია შუამდინარული ცოდნა სამყაროს, ბუნების მოვლენათა და ადამიანის შესახებ. იგი წარმოიშვა და ვითარდებოდა შუმერული ტრადიციის ძლიერი გავლენით. მითებში მოკვდავნი არ მონაწილეობდნენ. მათი პერსონაჟები მარტოოდენ ღმერთები იყვნენ. ჩვენამდე მითების მხოლოდ მცირე ნაწილმა მოაღწია, ისიც ფრაგმენტულად. ყველაზე უკეთ შემონახულია შვიდდაფიანი ეპოსი ქვეყნის გაჩენის შესახებ - „ენუმა ელიში“. დასაბამიერი ქაოსის წყალში ჩაისახნენ ღმერთების თაობები, რომლებიც შეებრძოლენ თავიანთ წინაპრებს და ქაოსიდან მოწესრიგებული სამყარო შექმნეს, მათვე დამარცხებული ღმერთის სისხლისგან შექმნეს ადამიანი. სხვა მითის მიხედვით, ადამიანის სუბსტანცია თიხაა, რომელიც ანუ სჩანაფიქრის მიხედვით, ქალღმერთმა არურუმ მოზილა და სული შთაბერა. შუამდინარული წარღვნის მითი, რომელიც რამდენიმე ვერსიით არის შემონახული, საგრძნობლად უახლოვდება ბიბლიურ თქმულებას. წარღვნა წარმოდგენილია როგორც მიჯნა ძველსა და ახალ კაცობრიობას შორის. „იშთარის ჩასვლა ქვესკნელად“ ანალოგიური შუმერული მითის ვარიანტია. იგი დაკავშირებულია მკვდარი და კვლავ აღმდგარი ღვთაების კულტთან. რომელიც ფართოდ იყო გავრცელებული მთელ წინა აზიაში. ფრაგმენტულად არის ჩამორჩენილი „ნერგალისა და ერეშქიგალის“ მითი. ქვესკნელის დედოფალი ციურ ღმერთებს გაწყვეტით ემუქრებოდა, მაგრამ ვერაფერი დააკლო ნერგალს, რომელიც ჩავიდა ქვესკნელში და ცოლად შეირთო შეშინებული დედოფალი. ფრაგმენტულია აგრეთვე მითი გიგანტური ფრინველის ანზუს შესაებ, რომელმაც ბედისწერის დაფები მოსტაცა ენლილს და დასაკარგავში მიიმალა. ღმერთების მიერ მოწყობილი სამყარო განსაცდელში ჩავრდა, ყველანი აღდგნენ და როგორც იქნა, დაიბრუნეს ბედისწერის დაფები. ამ მითს როგორც შინაარსი, ისე სტილის მხრივ სამყაროს შექმნის მითის „ენუმა ელიშის“ გავლენა ატყვია. მითები, როგორც წესი, გადმოცემულია პოეტური ფორმით და როგორც ჩანს, ბევრ მათგანს განსაკუთრებულ დღესასწაულზე კითხულობდნენ მუსიკის თანხლებით, ზოგიერთმა ჩვენამდე რიტუალური ტექსტების სახით მოაღწია.
ლიტერატურა
მარჯვნივ|მინი|გილგამეშის ეპოსი ბაბილონურ-ასურული ლიტერატურა შექმნილია აქადური ენის ასურულ და ბაბილონურ დიალექტებზე. განიცადა შუმერული ზეპირსიტყვიერებისა და მწერლობის დიდი გავლენა. წერილობითი ძეგლები შემონახულია ძვ. წ. II ათასწლეულიდან ვიდრე I ათასელეულის შუა საუკუნეებამდე. მაგრამ მისი დასაბამი გაცილებით ადრეა საგულვებელი. მიუხედავად იმისა, რომ ასურელებსა და ბაბილონელებს მრავალი საუკუნის განმავლობაში ცალკე სახელწიფოები ჰქონდათ, მათი ლიტერატურა საერთო იყო. ასურული ლიტერატურა ნაკლებ ორიგინალურია, იგი ბაბილონის მხატვრული შემოქმედებით საზრდოობდა, მაგრამ ეს საერთო ლიტერატურა უმთავრესად შემოინახა ასურეთის მეფეთა წიგნთსაცავებმა. ამ ლიტერატურის მემკვიდრეობიდან უპირველეს ყოვლისა აღსანიშნავია მითები, რომლებიც გადმოგვცემენ შუამდინარელთა კოსმოგონიურ, კოსმოლოგიურ და თეოლოგიურ შეხედულებებს.
ეპოსი ქვეყნის გაჩენის შესახებ დაწერილია არქაიზებულ, საგანგებო ეპიურ დიალექტზე. აღსანიშნავია ადაპას თქმულება და ეტანასა და არწივის ლეგენდა. ადაპას ამბავი მოგვითხრობს თუ როგორ გაუსხლტდა ადამიანს ხელიდან უკვდავება, ხოლო ეტანას ლეგენდაში დასმულია დანაშაულისა და მისი გამოსყიდვის პრობლემა. ეპიკური შემოქმედების მწვერვალია გილგამეშის ეპოსი. მოგვიანო ხანის ნიმუშია ერას ეპოსი, მასში დიდი ექსპრესიით არის გადმოცემული სისხლისმღვრელი ომების დრამა, რომლის სულისჩამდგმელია ჭირისა და სიკვდილის ღმერთი ერა. ომებისა და მშვიდობიანობის მიზეზები ახსნილია მითურ-რელიგიურ თვალთახედვით. მრავალრიცხოვან სტერეოტიპულ ჰიმნებს, ლოცვებსა და ფსალმუნებს შორის გვხვდება ბევრი პოეტური ქმნილება, რომლებიც იშვიათი სიძლიერით გადმოგვცემენ ადამიანის მიმართებას კოსმოსური ძალებისადმი, მისი სულიერ დრამას, საკუთარი ცოდვის შეგნებას. მათ საფუძველზეა შექმნილი „უბრალო ტანჯულის აღსარება“, სადაც დრამის გმირად გვევლინება ყველასაგან მიტოვებული სნეული და ზნეობრივად შეურაცხყოფილი ადამიანი, რომელსაც ხსნის იმედი ჯერ არ გაჰქრობია. მსგავსი ხასიათის ძეგლებში მკვეთრად ისახება სოციალური უთანასწორობა და ჩაგვრის თემა. მიუხედავად იმისა, რომ ბაბილონურ-ასურული ლიტერატურა მითოსით არის შთაგონებული, აქ მაინც ვხვდებით ნაწარმოებებს, რომლებიც ამ ცხოვრებას ადამიანურ მასშტაბში წარმოგვიდგენს და ადამიანური თვალთახედვით აფასებს. ასეთია შედარებით გვიანდელი თხზულება „ბატონისა და მონის გაბაასება“ ან „პესიმისტური გაბაასება“. დიდად გავრცელებული იყო დიდაქტუკური ხასიათის თხზულებანი, შეგონებები. განსაკუთრებით პოპულარული უნდა ყოფილიყო გაბაასების ჟანრი, რომლის ნიმუშები მრავლად შემოინახა თიხის დაფებმა: „იალღუნი და პალმა“, „ხარი და ცხენი“, „ტირიფი და დაფნა“ და სხვა. ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი იგავ-არაკები, შედარებით უკეთ-ანდაზები და გამოცანები. ბაბილონურ-ასურული ლიტერატურა განსაკუთრებით მდიდარია მატიანეებით, სადაც მეფე პირველ პირში მოგვითხრობს გარდახდილი ომების, ტაძრების მშენებლობისა და სხვა ღირსშესანიშნავ მოვლენებს. ზოგიერთი ადგილი ამ ანალებიდან მხატვრულობას არ არის მოკლებული. ბაბილონურ-ასურული ლიტერატურა ფართოდ გავრცელდა წინა აზიის უძველეს ხალხს შორის და დიდი გავლენა მოახდინა, როგორც ამ ახლხების, ისიე მოგვიანო მსოფლიო კულტურული კერების მწერლობაზე.
ხელოვნება
მარჯვნივ|მინი|მეფე ხამურაბის კანონთა კრებული მარჯვნივ|მინი|ადამიანისთავიანი ფრთოსანი ხარი ძველი სამყაროს მხატვრულ კულტურაში წამყვანი ადგილი უჭირავს მესოპოტამიაში მცხოვრები ტომებისა და ხალხთა პლასტიკურ ხელოვნებას. მესოპოტამიაში, ისე როგორც ძველ ეგვიპტეში, განვითარდა არქიტექტურა, ქანდაკება და ხელოვნების სხვა დარგები.
საზოგადოების განვითარების ნელმა ტემპმა, ხელოვნების დამორჩილებამ რელიგიისადმი განსაზღვრა მხატვრული სტრუქტურისა და სტილის სიმყარე.
მესოპოტამიის მხატვრული ძეგლები ძვ. წ. V-IV ათასწლეულებს განეკუთვნება. ძვ. წ. IV ათასწლეულის შუა ხანებში გაჩნდა სამეთუნეო დაზგა. დაიწყო ტაძრების ინტენსიური მშენებლობა. შუმერში ძვ. წ. 2600 წელს ელ-ობეიდის ტაძარში პირველად გამოიყენეს მრგვალი ქანდაკება და რელიეფი. ტაძრის კედლის გასწვრივ ნიშებში იდგა სპილენძისგან ნაკეთები ხარის ფიგურები. შესასვლელთან კი - დიდი ოსტატობით შესრულებული სპილენძის ჰორელიეფი იყო, რომელიც ალაგ-ალაგ მრგვალ ქანდაკებაში გადადიოდა. ამ დროს ყალიბდებოდა მესოპოტამიის სკულპტურული რელიეფის პრინციპები. შედარებით მაღალ განვითარებას მიაღწია გლიპტიკამ.
ძვ. წ. XXIV-XXII საუკუნეებში ხელოვნებიდან შემორჩენილია მცირეოდენი ძეგლები, რომლებიც მბრძანებელთა კულტის განმტკიცებას მოწმობს. რელიეფები შესრულებულია პირობითად, მაგრამ ამასთან ერთად ჩნდება კომპოზიციის თავისუფლების, ფუგურათა მოცულობის გადმოცემისა და პეიზაჟის ჩვენების სურვილი, ვითარდება მრგვალი ქანდაკება. სრულყოფას აღწევს ბრინჯაოს მხატვრული დამუშავების ტექნიკა - ჩამოსხმა, ჭედვა, გრავირება.
ურის III დინასტიის პერიოდის გაერთიანებულ სახელმწიფოში ქურუმთა ბიუროკრატიული რეჟიმის პირობებში, სამხატვრო სახელოსნოებში უმთავრესად ღმერთების თაყვანისცემის კანონიკური სცენების ამსახველი რელიეფები იქმნებოდა, რომლებიც ფორმათა სიმშრალით ხასიათება. ქალაქ ბაბილონის აღზევების დროიდან ცოტა ძეგლია შემორჩენილი. ესენია: დიორიტის სტელა, მეფე ხამურაბის კანონთა კრებულის ტექსტით.
ასურეთის დაცემის შემკდეგ ხანმოკლე აღორძინებას განიცდის ბაბილონის ხელოვნება. აღსანიშნავია ქალაქ ბაბილონის გამაგრების რთული სისტემა, ქალაქის ფართო, სწორი ქუჩები, ნაბუქოდონოსორ II-ის სასახლეებისა და სატაძრო კომპლექსთა ანსამბლები, ეთემენანქის 90 - მეტრიანი ზიქურათი.
აქემენიდთა სახელმწიფოს ქვეშევრდომობამ ბაბილონის კულტურას სპარსული და გვიანურ ელინისტური ხელოვნების ნიშნები შესძინა. თავის მხრივ ბაბილონის ხელოვნებამ გავლენა მოახდინა ირანისა და პართიის ხელოვნების განვითარებაზე.
არქიტექტურა
მარჯვნივ|მინი|ზიკურათი ქალაქ-სახელმწიფოების აღმოცენების პერიოდში ხელოვნებაში იზრდება კანონიკურობისა და პირობითობის ნიშნები. შუმერის ამაღლების პერიოდში მეფის ხელისუფლების გაძლიერებამ, რომლის დესპოტიზმი ქურუმების გავლენასა და ძალას ეყრდნობოდა, განსაზღვრა არქიტექტურის წამყვანი როლი, ამან თავისთავად ხუროთმოძღვრული ფორმების სიდიადეს შეუწყო ხელი. გეგმით სწორკუთხა ტაძრებს აგებდნენ ალიზით, იშვიათად - გამომწვარი აგურით ხელოვნურად შექმნილ ბაქანზე, რომელიც შენობას იცავდა სინესტისაგან: კედლებს სწორკუთხა შვერულებითა და ნიშებით ანაწევრებდნენ. ადრედინასტიური შუმერის სატაძრო ხუროთმოძღვრება სათავეს მრავალსაფეხურიან კოშკ ზიკურათისაგან იღებს, რომლის ზედა სართულზე „ღმერთების საცხოვრებელი“ იყო მოთავსებული. ურის ზიქურათი შედგებოდა ერთმანეთზე დადგმული სამი წაკვეთილი პირამიდისაგან. ზიკურათის ტერასები ერთმანეთთან გარეთა კიბეებით იყო დაკავშირებული, იარუსებს სხვადასხვა ფერად ღებავდნენ. შუმერის საცხოვრებელი სახლი, რომელმაც გავლენა მოახდინა სატაძრო და სასახლეთა ხუროთმოძღვრებაზე, გადახურული იყო ბრტყელი სახურავით და ჰქონდა გეგმით სწორკუთხა ღია შიდა ეზო.
შუმერების მცირე პლასტიკა გამოირჩევა სქემატურობითა და ფორმათა დაუნაწევრებლობით. გაშეშებულ სახეებზე მკვეთრად გამოიყოფა ფერადი ქვებით ინკრუსტირებული თვალები. რელიეფი ბრტყელი და სტატიკურია: თავი და ფეხები ჩვეულებრივ გადმოცემულია პროფილში, თვალები და ტანი კი - ფასში. ღმერთებისა და მეფეების ფიგურები დიდი ზომისაა. ამავე სტილითაა შესრულებული შტანდარტი (დროშა) ურიდან. შუმერულ საბეჭდავებს პირობითობა და ორნამენტულობა ახასიათებს.
საფრანგეთის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები
საფრანგეთი აღიარებულია ევროპაში ერთ-ერთ უძლიერეს ნაკრებად. 2013 წლის 17 მარტის მონაცემებით, იგი მეხუთე ადგილზეა მსოფლიოს მასშტაბით. ექვსი ყოფილი ფრანგი მოთამაშე მოხვედრილია საერთაშორისო რაგბის დიდების დარბაზში, აქედან ერთ-ერთი, ფილიპ სელა მოხვედრილია ასევე IRB-ის დიდების დარბაზში. საფრანგეთს ასევე აქვს საუკეთესო გამარჯვების მონაცემები ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მდებარე ნაკრებებს შორის, როდესაც თამაშობდა სატესტო მატჩებს სამი ერის თასის მოწინააღმდეგეებს შორის.
საფრანგეთში რაგბი პირველად გამოჩნდა 1872 წელს, ბრიტანელების მიერ. 1906 წლის ახალი წლის დღეს ეროვნულ ნაკრებმა ითამაშა პირველი სატესტო მატჩი ახალი ზელანდიის წინააღმდეგ, პარიზში. საფრანგეთის სპორადულად თამაშობდა ბრიტანულ Home Nations-ში, მანამ სანამ შეუერთდებოდა ხუთი ერის ჩემპიონატზე (ახლა ექვსი ერის ჩემპიონატი) 1910 წელს. საფრანგეთმა ასევე მონაწილეობა მიიღო ადრეული ზაფხულის ოლიმპიადების სარაგბო ტურნირებში, რაც დასრულდა ოქროს მედლის მოგებით 1900 წელს და ორი ვერცხლის მედლის მოგებით 1920 და 1924 წლებში. საფრანგეთი ძალიან გაძლიერდა 1950-იან და 1960-იან წლებში. პირველი ხუთის ერის თასიც ამ პერიოდში, 1959 წელს, წმინდად მოიგეს. 1968 წელს მოიგებს პირველი დიდებული შლემი. 1987 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატიდან მოყოლებული, საფრანგეთს ყველა საკვალიფიკაციო ეტაპი გადალახული აქვს. მათ მიაღწიეს ფინალამდე ორჯერ. 1987 წელს წააგეს All Blacks-თან, ხოლო 1999 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში დამარცხდნენ ავსტრალიის ეროვნულ ნაკრებთან. საფრანგეთი გამოვიდა 2007 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატში, სადაც, მსგავსად 2003 წლის ჩემპიონატისა, ნახევარფინალში დამარცხდა ინგლისის ეროვნულ ნაკრებთან.
საფრანგეთი ტრადიციულად თამაშობს ლურჯ მაისურებში თეთრი შორტებითა და წითელი გეტრებით და მას უბრალოდ მიმართავენ, როგორც les tricolores ან les bleus. საფრანგეთის ნაკრების ემბლემა არის ოქროს მამალი წითელი ბიბილოთი და ფონით. მათი სათადარიგო ფორმა შეთხზულია თეთრი მაისურით, ლურჯი შორტებითა და ამავე ფერის წინდებით. საერთაშორისო მატჩები ტარდება ქვეყნის სხვადასხვა არენებზე: პარიზის სიახლოვეს, სენ-დენიში მდებარე სტად დე ფრანსი გამოყენებულია ექვსი ერის ჩემპიონატის მატჩების ჩასატარებლად; ასევე ატარებენ მატჩებს ველოდრომზე, მარსელში, რაც ნაკრებისთვის მნიშვნელოვან მოგონებებს უკავშირდება. ამ სტადიონზე მათ მხოლოდ ორი წაგება აქვთ: 2004 წელს არგენტინის ეროვნულ ნაკრებთან, ხოლო 2009 წელს ახალი ზელანდიის ნაკრებთან.
ისტორია
thumb|left|245px|საფრანგეთი [[უელსის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები|უელსის წინააღმდეგ, ექვსი ერის ჩემპიონატის მატჩი]] რაგბი საფრანგეთში პირველად გამოჩნდა 1872 წელს, ინგლისელი ვაჭრებისა და სტუდენტების მიერ. იმის მიუხედავად, რომ საფრანგეთი იყო წარდგენილი 1900 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე და მოიგეს ოქროს მედლები, მათი პირველი ოფიციალური ტესტ მატჩი არ ჩატარებულა 1906 წლის ახალი წლის დღემდე. ამ დღეს მათ ითამაშეს ახალი ზელანდიის ეროვნულ ნაკრებთან, პარიზში. ამის შემდეგ, საფრანგეთმა დაიწყო საერთაშორისო მატჩების ჩატარება ბრიტანულ Home Nations-ში, მანამ არ შეუერთდებოდა ხუთი ერის ჩემპიონატზე (ამჟამად ექვსი ერის თასი) 1910 წელს. 1913 წელს, საფრანგეთი პირველად დაუპირისპირდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ეროვნულ ნაკრებს, სადაც დამარცხდა 38-ით 5. . საფრანგეთი ასევე გავიდა 1920 წლისა და 1924 წლის ზაფხულის ოლიმპიადებზე და ორივეგან დამარცხდა აშშ-ის ეროვნულ ნაკრებთან ოქროს მედლისთვის საბრძოლო მატჩი. ვიკი ლედონმა გაიტანა გამარჯვების ბურთი.
1932 წელს, საფრანგეთი გამოგდებული იქნა ხუთი ერის თასიდან, მიზეზი კი იყო საფრანგეთის ლიგის პროფესიონალიზმი იმ დროისთვის, როცა რაგბი იყო მკაცრად დილეტანტური. ნაკრები იძულებული იყო, რომ ეთამაშა შედარებით სუსტ მოწინააღდეგესთან, ამიტომ საფრანგეთი გავიდა მოგებების სერიაზე; 1931 წლიდან 1936 წლამდე, ნაკრებმა ზედიზედ მოიგო ათი თამაში. ეს მოგებების სერია კვლავ საუკეთესოა საფრანგეთისთვის. 1939 წელს, საფრანგეთი კვლავ მიიწვეს ხუთი ერის თასზე, თუმცა მეორე მსოფლიო ომი გა,პ. 1947 წლამდე არ გამოსულა.
საფრანგეთი ძლიერ გაძლიერდა 1950-იან და 1960-იან წლებში. სწორედ ამ პერიოდში მოიგეს მათ პირველი ხუთი ერის ჩემპიონატი და წარმატებულად დაასრულეს სამხრეთ აფრიკის ტური. . პირველი ჩემპიონატი მოიგო 1954 წელს, როდესაც წოდება გაუზიარა ინგლისისა და უელსის ნაკრებებს (ანუ გაიმაჯრვა სამმა ნაკრებბმა). საფრანგეთმა პირველი ხუთი ერის თასი წმინდად (ანუ მხოლოდ მან გაიმარჯვა ჩემპიონატში) 1959 წელს მოიგეს, სამი მოგებითა და ერთი ფრით (ინგლისის წინააღმდეგ).
1977 წელს, ნაკრებმა მოიგო მათი მეორე დიდებული შლემი. ამ წელს, მათ ასევე დაამარცხეს All Blacks ტულუზაში, მაგრამ წააგო მეორე მატჩი პარიზში. ბასტილიის დღეს, 1979 წელს, მათ დაამარცხეს All Blacks პირველად ახალ ზელანდიაში, ედენ პარკში, ოკლენდი.
1981 წელს, საფრანგეთმა მოიგო მისი მესამე დიდებული შლემი; ტვიკენჰემის სტადიონიზე დაამარცხეს ინგლისი. მათ ასევე დააგვირგვინეს დიდებული შლემი 1987 წელს, რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის წინადრეს. ამ ტურნირში, საფრანგეთმა მოუგო ავსტრალიის ეროვნულ ნაკრებს ნახევარ-ფინალში და დაუპირისპირდა All Blacks-ის ფინალში, ედენ პარკში, ოკლენდი. საფრანგეთმა წააგო 29-ით 9. შემდეგ წელს, მათ გაუზიარეს ხუთი ერის თასის ჩემპიონობა უელსის. ასევე მოიგეს 1989.
1991 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის განმავლობაში, საფრანგეთმა უმასპინძლა რამდენიმე სატესტო თამაშს. ამ წელს საფრანგეთს არ გაუმარლა და მეოთხედფინალიდან გამოაგდო ინგლისის ნაკრებმა, პარკ დე პრენსზე, პარიზი. 1993 წელს, ნაკრებმა მოიგო ხუთი ერის ჩემპიონატი. შემდეგ წელს, საფრანგეთმა მოიგო სატესტო მატჩი 2-0. 1995 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატში, საფრანგეთის დამარცხდა სპრინბოკებთან და გამოეთიშა ჩემპიონატს ნახევარფინალიდან, მაგრამ მესამე ადგილისთვის მატჩში დაამარცხეს ინგლისის ნაკრები. საფრანგეთმა ითამაშა ორი სატესტო მატჩი All Blacks-ის წინააღმდეგ. პირველი მატჩი ჩატარდა ტულუზაში და გაიმარჯვა 22-ით 15, ხოლო მეორე მატჩი ჩატარდა პარიზში და დასრულდა 37-ით 12, All Black-ის სასარგებლოდ. 1997 და 1998 წლებში, საფრანგეთმა ზედიზედ ორჯერ მოიგო დიდებული შლემი. 1999 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში, მათ დაამარცხეს ტურნირის ფავორიტი All Blacks, მაგრამ წააგა ფინალში კენგურუებთან.
მაისური
thumb|230px|საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების მაისური ტრადიციული [[გალური მამალი|გალური მამლის სიმბოლოთი]] 1912 წლამდე, საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების მაისური (უნიფორმა) იყო თეთრი ორი ბეჭდით, ერთი წითელი და მეორე ლურჯი. 1911 წლის შემდეგ, როდესაც საფრანგეთმა პირველად მოუგო შოტლანდიის ეროვნულ ნაკრებს, საფრანგეთის კაპიტანმა, მარსელ კომუნიმ მოითხოვა, რომ მათ სიმბოლოდ აერჩიათ საფრანგეთის ისტორიული ემბლემა - coq gaullois (გალური მამალი). გალური მამალი იქნა არჩეული, რადგან იგი მიჩნეული იყო ამაყ და მებრძოლ ცხოველად, რომელსაც შეეძლო ყოფილიყო აგრესიული. ეს სიმბოლო უკვე გამოყენებული ჰქონდა ფრანგულს გუნდებს - ყოფილ ფეხბურთის მოთამაშეს, ჯინ რიგალს ეცვა უნიფორმა ამ ემბლემით, 1910 წლის მაისში .საწყის ეტაპზე, სიმბოლო იყო თეთრი და წითელი, მაგრამ შემდეგ შეიცვალა ფერადით. 1970 წლიდან კი საფრანგეთის ემბლემა ოქროსფერი მამალია.
საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების მიერ გამოყენებულმა ამ სიმბოლომ მოიტანა დიდი წარმატება, შემდეგ კი საფრანგეთის დელეგაციამ ითხოვა იგი 1920 წლის ოლიმპიური თამაშებისათვის, სადაც მამალი იჯდა ხუთ ოლიმპიურ ბეჭედზე. ამის შემდეგ, მამალი გახდა საფრანგეთის სპორტული გუნდების ცნობილი სიმბოლო. ცნობილია, რომ თამაშის წინ, საფრანგეთის გულშემატკივრები მამლებს უშვებდნენ მოედანზე.
საფრანგეთის გუნდები ტრადიციულად თამაშობენ ლურჯ მაისურში, თეთრ შორტებში და წითელ გეტრებში. ამიტომ მათ ეძახდნენ les tricolores. იმის გამო, რომ ამჟამინდელი Nike-ის ფორმა მკაფიო ლურჯია, რაგბის გუნდს les bleus-საც (ცისფრები) ეძახიან, მსგავსად ბევრი სხვა საფრანგეთის სპორტული გუნდებისა. როდესაც საფრანგეთისა და მისი მოწინააღმდეგის მაისურები ერთმანეთის მსგავს ფერებშია, ამ დროს საფრანგეთის მორაგბეებს აცვიათ თეთრი მაისურები. ახალი მაისურები შექმნეს 2007 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის. საფრანგეთმა 2009 წლის ნოემბერშიც წარმოადგინა ახალი მაისური, რომელიც შედარებით მუქი ლურჯი მაისურისგან, თეთრი შორტებიდა და წითელი გეტრების შედგებოდა. სათადარიგო ფორმა კი თეთრი მაისურით, ლურჯი შორტებითა და ლურჯი წინდებისგან შედგება.
სტადიონები
thumb|left|საფრანგეთი მასპინძლობს [[All Blacksს სტად დე ფრანზე]] ადრეული წლებში, საფრანგეთი ატარებდა საერთაშორისო მატჩებს პარკ დე პრენსსა და სტად ოლიმპიკზე, რომლებიც პარიზში. სტად ოლიმპიკი იყო მთავარი სტადიონი 1924 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის მატჩებისათვის.
უდიდესი სტადიონი, სადაც საფრანგეთი ატარებს მატჩებს, არის სტად დე ფრანსი სენ-დენიში, პარიზთან მახლობლად. ამ სტადიონზე თამაშობენ ექვსი ერის ჩემპიონატის თამაშებს. იგი იტევს 80 000 მაყურებელს. 2005 წლიდან 2008 წლამდე სეზონებში, საფრანგეთი ასევე ატარებთა საერთაშორისო თამაშებს სტად ჟერლანზე, ლიონი; ველოდრომზე, მარსელი; სტად დე ბოჟუარზე, ნანტი; სტად ბონალზე, სოშო და ტულუზის სტადიონზე, ტულუზა.
მსოფლიო თასის სტადიონები
1991 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის D ჯგუფის (რომელშიც შედიოდა საფრანგეთი) თამაშები იმართებოდა საფრანგეთის სხვადასხვა ქალაქებში: ბეზიე, ბაიონა, გრენობლი, ტულუზა, ბრივა და აჟენი. პარკ დე პრენმა და ლილის სტადიონმა უმასპინძლა მეოთხედ ფინალებს. 1999 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის C ჯგუფის მატჩები გაიმართა საფრანგეთის შემდეგ ქალაქებში: ბეზიე, ბორდო და ტულუზა. მეორე რაუნდის მატჩი გაიმართა სტად ფელიქს ბოლერტზე, ხოლო ერთი მეოთხედფინალი გაიმართა სტად დე ფრანზე.
2007 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი ჩატარდა საფრანგეთში, ამიტომ მატჩებისათვის გამოყოფილი იქნა ათი სტადიონი მთელი ქვეყნის გარშემო (კარდიფმა (უელსი) და ედინბურგმა (შოტლანდია) ასევე უმასპინძლეს რამოდენიემ თამაშს). საფრანგეთის ქალაქები, რომლებმაც უმასპინძლეს ჩემპიონატს, ესენია: ბორდო (შაბან-დელმა), ლანსი (სტად ფელიქს ბოლერტი), ლიონი (სტად ჟერლანი), მარსელი (ველოდრომი), მონპელიე (სტად დე ლა მოსონი), ნანტი (სტად დე ბოჟუარი), პარიზი (სტად დე ფრანსი, სენ-დენი და პარკ დე პრენსი), სენ-ეტიენი (სტად ჯეფრი-გიჩარდი) და ტულუზა (ტულუზას სტადიონი). ფინალი ჩატარდა სტად დე ფრანსზე.
ექვსი ერის ჩემპიონატი
საფრანგეთის ეროვნული ნაკრები ყოველწლიურად მონაწილეობს ექვსი ერის ჩემპიონატში, სადაც იგი უპირისპირდება ხუთ ევროპულ გუნდს. ესენია: ინგლისი, ირლანდია, იტალია, შოტლანდია და უელსი. საფრანგეთმა პირველად ითამაშა ტურნირში 1910 წელს, როდესაც Home Nations გახდა ხუთი ერის. საფრანგეთი იქნა გაგდებული ტურნირიდან 1932 წელს, ხოლო შემდეგ კვლავ შეუერთდა 1947 წელს. მათ პირველად გაიმარჯვეს 1954 წელს და გაუზიარა გამარჯვება ინგლისისა და უელსის ეროვნულ ნაკრებებს. შემდეგ წელს საფრანგეთმა კვლავ უელსს გაუზიარა გამარჯვება, ხოლო 1959 წელს, პირველად მოიგო წმინდად. . საფრანგეთის ყველაზე გრძელმა შესვენებამ შემპიონობისაგან გასტანა 37 ტურნირი (1910-1954). საფრანგეთს აქვს 16 წმინდა და 8 გაზიარებული მოგება, რითაც ჩამორჩება ინგლისსა და უელსს, მაგრამ ისიც აღსანიშნავია, რომ მათთან შედარებით, საფრანგეთს 30 ტურნირით ნაკლები აქვს ნათამაშები.
მსოფლიო ჩემპიონატი
იმის მიუხედავად, რომ 1987 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატიდან მოყოლებული, საფრანგეთი ყოველ ჩემპიონატზე გადის, მათ არასდროს მოუგიათ შეჯიბრი. ნაკრები ყოველ ჩემპიონატზე აღწევს მეოთხედფინალამდე. ორჯერ ფინალშიც კი გავიდა. 1987 წელს დამარცხდა All Blacks-Tan 29-ით 9. 1991 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატში, საფრანგეთის ნაკრები გამოაგდო ინგლისის ნაკრებმა მეოთხედფინალიდან. 1995 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატში საფრანეგთი გავიდა მესამე ადგილზე. მან დაამარცხა ინგლისის მესამე ადგილისსთვის მატჩში. 1999 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატში, საფრანგეთმა მოუგო All Blacks-ს ნახევარფინალში და შემდეგ წააგო ავსტრალიასთან 35-ით 12. 2003 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატში, საფრანგეთი გავიდა მეოთხე ადგილზე. 2007 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში, საფრანგეთმა წააგო ინგლისთან 14-ით 9. შემდეგ კი მესამე ადგილისთვის მატჩი წააგო არგენტინასთან.
საფრანგეთის ეროვნული ნაკრები არის მესამე ადგილზე მსოფლიო ჩემპიონატში გატანილი ქულების მიხედვით, 1195 ქულით. მათ ასევე დადებული აქვთ რიგით მესამე ყველაზე მეტი ლელო, ხოლო რიგით მეორე - ყველაზე მეტი გარდასახვა.
საფრანგეთის ტიერი ლაროქსმა შეაგროვა ყველაზე მეტი ქულა 1995 წლის ჩემპიონატში, ხოლო ჯინ-ბაპტისტა ლაფონდმა დადო ყველაზე მეტი, 6 ლელო 1991 წლის ტურნირში.
საერთო
საფრანგეთს სულ ნათამაშები აქვს 635 ტესტ მატჩი, რომლის 55.66% - 354 მატჩი აქვს მოგებული. როდესაც მსოფლიო რეიტინგი იქნა შემოღებული რაგბის საერთაშორისო საბჭოს მიერ 2003 წელს, საფრანგეთი შეაფასეს მეხუთე ადგილზე. 2003 წლის ნოემბრის განმავლობაში, საფრანგეთს ეკავა მესამე ადგილი, მანამ, სანამ ამავე წლის დეკემბერში არ ჩამოვიდოდა მეოთხე ადგილზე. 2004 წლის ნოემბერში მეხუთე ადგილზე ჩამოსვლის შემდეგ, საფრანგეთი კვლავ მეოთხე ადგილზე ავიდა, 2005 წლის აპრილში. ადრეულ 2006 წელს, საფრანგეთმა კვლავ გაიუმჯობესა მდგომარეობა და ამ წლის ივლისში მიაღწია მეორე ადგილს. 2007 წლის ივნისამდე, საფრანგეთი მეორე ადგილზე იყო, თუმცა All Blacks-თან ორჯერ დამარცხების შემდეგ დაკარგა მეორე ადგილი. 2007 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის გახსნის მატჩში, არგენტინასთან წაგების შემდეგ, საფრანგეთი ჩამოვიდა მეხუთე ადგილზე.
ეს არის ტესტ მატჩების ჩანაწერების ცხრილი ყველა ქვეყნის ნაკრების წინააღმდეგ, ვისთანაც საფრანგეთის ნაკრებს უთამაშია. 2009 წლის 22 ივნისის მონაცემები :
ამჟამინდელი შემადგენლობა
28 ოქტობმერს, საფრანგეთმა წარადგინა თავიანთი შემადგენლობა შემოდგომის საერთაშორისო მატჩებისათვის. ტიერო დუსოტუა იქნა არჩეული ახალ კაპიტნად. ამასთან, ნაკრებს ოთხი ახალი მოთამაშე დაემატა. ანტონ ბურბანი ტრავმის გამო ჩაანაცვლა ჟულიენ ბონარიმ. ოდრაგო ჩაანაცვლა იბრაჰიმ დიარამ. სამოასთან სატესტო მატჩში გამოჩნდა ჟულიენ პურიკელი.
მთავარი მწვრთნელი: მარკ ლივრემონტი
აღსანიშნავი მორაგბეები
ექვსი ყოფილი საფრანგეთის ნაკრების მოთამაშე წარდგენილია საერთაშორისო რაგბის დიდების დარბაზში: სერჟ ბლანკო, ანდრე ბონიფაკე, ჯო მასო, ჯინა პრეტი, ჯინა-პიერ რივსი და ფილიპე სელა. სელა ასევე წარდგენილი იყო IRB-ის დიდების დარბაზში.
ჯინა პრეტიმ (1923-2005) დააგროვა 51 გამოსვლა საფრანგეთის მაისურში 1945 წლიდან 1955 წლამდე. იგი იყო საფრანგეთის ნაკრების კაპიტანი, როდესათ მათ მოუგეს პირველად უელსსა და All Blacks-ს. იგი იყო ასევე საფრანგეთის კაპიტანი 1954 წელს, როდესაც მოიგეს მათ პირველი ხუთი ერის თასი (უელსთან და ინგლისთან გაზიარებით).
ანდრე ბონიფაკე ასევე თამაშობდა საფრანგეთში, როდესაც მოუგეს All Blacks-ს 1954 წელს. ეს იყო მისი მხოლოდ მეორე სატესტო მატჩი. ბონიკაფემ საფრანგეთის მაისურში ითამაშო 48 სატესტო თამაში. 1966 წელს რაგბის დაანება თავი.
ჯო მასომ საფრანგეთის ნაკრებში თამაშობდა 1966-1973 წლებში, ძირითადად ცენტრში. მან ითამაშა საფრანგეთის ხუთის ერის დიდებულ შლებზე 1968 წელს და ამ წელსვე იყო ტურნეზე ახალ ზელანდიასა და ავსტრალიაში. მან ჩაატარა 25 სატესტო მატჩი საფრანგეთის ნაკრებში. ასევე თამაშობდა Barbarian F.C.-სა და მსოფლიო XV-ში, რომელბმაც მოუგეს ინგლისს 1971 წელს. ამჟამად, იგი არის საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების მენეჯერი.
ჯინა-პიერ რივსიმ ჩაატარა 59 თამაში საფრანგეთის ნაკრებში, 1975-1984 წლებში, აქედან 34 მატჩში კაპიტანი იყო. მან ითამაშა ხუთის ერის დიდებულ შლემზე 1977 და 1981 წლებში. იგი იყო საფრანგეთის კაპიტანი მაშინ, როდესაც მოუგეს პირველად All Blacks-ს ახალ ზელანდიაში. რივსი ამჟამად საერთაშორისოდ ცნობილი მოქანდაკეა.
სერჟ ბლანკომ ჩაატარა 93 სატესტო მატჩი საფრანგეთის ფორმაში, 1980-1991 წლებში. ხუთის ერის დიდებული შლემი მოიგო 1981 და 1987 წლებში, და თამაშობდა ფულბეკის პოზიციაზე. 1987 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში, ავსტრალიის ნაკრებთა, ბლანკომ დადო მატჩის მომგები ლელო. ამჟამად იგი არის საფრანგეთის ეროვნული პროფესიონალური ლიგის პრეზიდენტი.
ფილიპე სელამ ჩაატარა 111 მატჩში საფრანგეთის მაისურში 1982-1995 წლებში, რაც თავის დროზე რეკორდი იყო, რომელიც შემდეგ ფაბიერ პელუსმა გააუმჯობესა. 1986 წელს, მან მიაღწია იშვიათ გმირობას: ყოველი ხუთი ერის მატჩში დებდა ლელოს.
ინდივიდუალური რეკორდები
საფრანგეთის ნაკრებში გატანილი ქულების რეკორდი დამყარებულია ქრისტოფ ლამეისონის მიერ. მის ანგარიშზე 380 ქულაა. ასევე მას აქვს დამყარებული რეკორდი 60 გარდასახვით. საფრანგეთის მაისურში ყველაზე მეტი, 118 მატჩი ჩაატარა ფაბიერ პელუსიმ. ყევლაზე მეტი, 38 ლელო აქვს დადებული სერჟ ბლანკოს.
მწვრთნელები
ჟან დესკლოქსის მწვრთნელოს დროს, 1973-1980 წლებში, საფრანგეთის გუნდის მთავარი გავლენა 1970-იანი წლების ბოლოს იყო კაპიტანი ჟაკ ფოროქსი. ფოროქსიმ თამაშობდა ჰავბეკის პოზიციაზე და იყო საფრანგეთის კაპიტანი 1977 წლის ხუთი ერის გრანდ სლემზე, როდესაც საფრანგეთი თამაშობდა ძალიან შემტევ-ორიენტირებულ რაგბის Although the style of Fouroux's Gang was successful, it was criticised because it contrasted with the traditional open attacking style of French rugby. . ფოროქსი გახდა დესკლოქსის მემკვიდრედ 1981 წელს, 33 წლის ასაკში. მან გააგრძელა შემტევ-ორიენტირებული სტილის თამაში და მისი მწვრთნელობის პერიოდში, საფრანგეთმა მოიგო ექვსი ხუთი ერის თარის წოდება, მათ შორის ორი დიდებული შლემი. დაახლ. 10 წლის მწვრთნელობის შემდეგ, იგი გადადგა 1990 წელს, რომინეთთან წაგების შემდეგ.
ფოროკსის შემდეგ მოვიდა დანიელ დუბროკა, რომელიც იყო გუნდის მწვრთნელი 1991 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის დროს.
დუბროკას მწვრთნელობის პერიოდი დიდ ხნას არ გაგრძელებულა და გადადგა მსაჯთან, დევიდ ბიშოპთან მომხდარი კონფლიქტის შემდეგ. დუბროკა ჩაანაცვლა პიერ ბერბიზერიმ, რომელმაც გაწვრთნა საფრანგეთის ნაკრები 1995 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის დამთავრებამდე. ბერბიზერიმ ჩაანაცვლა ჟან-კლოდ სკრელამ, რომელიც გახლთად საფრანგეთის მწვრთნელი 1997 და 1998 წლების ხუთის ერის დიდებული შლემის დროს. იგი ოფიციალურად გადადგა 1999 წელს, როდესაც გუნდი დამარცხდა 1999 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში ავსტრალიასთან. სკრელა ჩაანაცვლა ბერნარდ ლაპორტიმ. ლაპორტი უძღვებოდა საფრანგეთს 2007 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის განმავლობაში. იგი გადადგა და ჩაანაცვლა მარკ ლივრემონტიმ, რომელიც ამჟამად საფრანგეთის მწვრთნელია.
სქოლიო
კატეგორია:რაგბის ეროვნული ნაკრებები კატეგორია:საფრანგეთის ეროვნული სპორტული ნაკრებები
დიმიტრი ალექსიძე
დიმიტრი (დოდო) ალექსანდრეს ძე ალექსიძე (დ. 8 მარტი [ძვ. სტ. 23 თებერვალი], 1910, თბილისი — გ. 4 დეკემბერი, 1984, იქვე) — ქართველი რეჟისორი, პედაგოგი და თეატრალური მოღვაწე. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1955), უკრაინის სსრ სახალხო არტისტი (1969), აფხაზეთის (1975), სსრკ სახალხო არტისტი (1978), შოთა რუსთაველის (1985), კ. მარჯანიშვილის (1976) და ტ. შევჩენკოს (1970) სახალხო პრემიების ლაურეატი. საქართველოს თეატრალური საზოგადოების თავმჯდომარე (1974-1984).
ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის საცდელ-საჩვენებელი შრომის სკოლა და ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, 1934 წელს — მოსკოვის ა. ლუნაჩარსკის სახელობის თეატრალური ხელოვნების ინსტიტუტი. 1935 წლიდან იყო რუსთაველის სახელობის თეატრის დამდგმელი რეჟისორი (1959–1964 მთავარი რეჟისორი). მისი დადგმებიდან აღსანიშნავია გმირულ-რომანტიკული სპექტაკლები: გ. მდივნის „ალკაზარი“ (1935) და „სამშობლო“ (1936), ს. მთვარაძის „გზაჯვარედინზე“ (1938), ს. ვოლფის „პროფესორი მამლოკი“ (1941). გარდა ამისა, გონებამახვილური, სიცოცლითა და ხალისით სავსე კომედიური სპექტაკლები: სკრიბის „ჭიქა წყალი“ (1941), ლოპე დე ვეგას „სხვისთვის სულელი, თავისთვის ჭკვიანი“ (1942), ს. გოლდონის „საპატარძლო აფიშით“ (1943), მ. სუნდუკიანის „პეპო“ (1951), დიუმანუასა და დენერის „დონ სეზარ დე ბაზანი“ (1953), პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“ (1958). დრამები და ტრაგედიები, რომლებშიც ერთმანეთს ერწყმის მაღალი გრძნობა, ფსიქოლოგიზმი და ინტელექტი — მ. მრევლიშვილის „ბარათაშვილი“, ი. მოსაშვილის „მისი ვარსკვლავ“, მ. გორკის „ვასა ჟელეზნოვა“, ა. პოპოვის „ოჯახი“ და სხვა.
ალექსიძისათვის საეტაპო სპექტაკლად იქცა სოფოკლეს „ოიდოპოს მეფე“ (1955) — ფართო განზოგადების, ჭეშმარიტად ტრაგედიული სპექტაკლი. 1959 წელს დადგა დ. გაჩეჩილაძის „ბაზტრიონი“ (ვაჟა-ფშაველას მოტივების მიხედვით). 1964–1970 წლებში ალექსიძე კიევში მოღვაწეობდა. ფრანკის სახელობის აკადემიურ თეტრში დადგა სოფოკლეს „ანტიგონე“ (1965) და კულიშის „პათეტიკური სონატა“ (1966). 1967 წელს დაინიშნა ლუსია უკრაინკად სახელობის კიევის რუსული თეატრის მთავარ რეჟისორად, სადაც დადგა ბ. ლავრენიოვის „რღვევა“ და ს. გოლდონის „საპატარძლო აფიშით“. 1968 წლიდან ალექსიძე ფრანკოს სახელობის აკადემიური თეატრის მთავარი რეჟისორია. 1970 წელს იგი თბილისს დაბრუნდა და მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში დაიწყო მუშაობა, სადაც დადგა შილერის „დონ კარლოსი“ (1970), კორნეიჩუკის „ხსოვნა გულისა“ (1971), სოფოკლეს „ანტიგონე“ (1972), გოგოლის „ქორწინება“ (1972), ოსტროვსკის „ტალანტები და თაყვანისმცემლები“ (1973).
ალექსიძე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1939–1964 და 1970-დან სიცოცხლის ბოლომდე იგი თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის რეჟისურისა და აქტიორული ოსტატობის კათედრის გამგეა, 1950–1951 წლებში იყო ინსტიტუტის დირექტორი, ხოლო 1966-დან — კიევის თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორი და თეატრალური სტუდიის ხელმძღვანელი. დაწერილი აქვს წიგნები: „მსახიობის აღზრდის საკითხისათვის“ (1956), „რეჟისორის მუშაობა სპექტაკლზე“ (1961). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და სამი სხვა ორდენით.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — თამარ ლუკას ასული ნატრიძე (დ. 5 ივლისი, 1916, თბილისი — გ. 27 თებერვალი, 1989, იქვე). თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი თეატრის რეჟისორები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია: ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:დაბადებული 8 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1910 კატეგორია:გარდაცვლილი 4 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1984 კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
შანდორ პეტეფი
შანდორ პეტეფი (Sándor Petöfi) (დ. 1 იანვარი, 1823, კიშკერეში — გ. 31 ივლისი, 1849, შეგეშვარი) — უნგრელი პოეტი, რევოლუცოინერი-დემოკრატი. 1848-1849 უნგრული რევოლუციის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.
ბიოგრაფია
მშობლების (მამა — სერბი, დედა — სლოვაკი) გაკოტრების გამო პეტეფი იძულებული გახდა სწავლისათვის თავი დაენებებინა და მოხეტიალე ცხოვრება დაეწყო. მუშაობდა სტატისტად, გამწესდა ჯარისკაცად, იყო მოხეტიალე დასის მსახიობი და მოდების ჟურნალის რედაქტორის თანაშემწე. პირველი ლექსი "მსმელი" 1842 გამოაქვეყნა. მ. ვერეშმარტის დახმარებით დაბეჭდა პირველი კრებული "ლექსები" (1844). პეტეფი იყენებდა ხალხურ მოტივებს, თუმცა თვალსაჩინო იყო მისი პოეტური ქმნილებების თვითმყოფადი ხასიათიც (პოემა "სოფლის ურო", 1844; პოი, შანემა-ზღაპარი "რაინდი იანოში", 1844; ქართული თარგმანი 1952).
პეტეფის ლექსებში მალე გაჩნდა დემოკრატიული სულისკვეთება ("ველური ყვავილი", 1844, "მეფეთა წინააღმდეგ" და სხვ.). პოეტის სატრფიალო ლირიკამ მწვერვალს მიაღწია ციკლებში "ეტელკას საფლავის კვიპაროსების რტოები" (1845), "სიყვარულის მარგალიტები" (1845). სამყაროს მტკივნეულ შეგრძნებას გამოხატავს რომანტიკული ციკლი "ღრუბლები" (1845-1846). რეაქციულმა კრიტიკამ, სამშობლოს უნუგეშო მდგომარეობამ და უიღბლო სიყვარულმა პოეტი სულიერ კრიზისამდე მიიყვანა (დრამა "ძუ ვეფხვი და აფთარი", 1845; პოემა "პიშტა სილაი", 1846 და სხვ.). შემდეგ კი, 40-იანი წწ. მეორე ნახევარში, ი. არანთან დამეგობრებამ, იულია სენდრევის სიყვარულმა და მასთან ქორწინებამ კეთილისმყოფელი გავლენა მოახდინა პეტეფის შემოქმედებითს ევოლუციაზე ("ერთი რამ მაღელვებს", "სასახლე და ქოხი" და სხვ.).
უნგრეთის სოციალურმა და პოლიტიკურმა ვითარებამ პეტეფის მთელი შემოქმედება რევ.-დემოკრატიულ პლატფორმაზე დააყენა. 1847 სათავეში ჩაუდგა "ახალგაზრდა უნგრეთის" ორგანიზაციას. მონაწილეობდა ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული რევოლუციის "12 პუნქტის" შემუშავებაში. პეტეფიმ შექმნა დემოკრატიულ ლიტერატურისათვის მებრძოლ ახალგაზრდა მწერალთა ჯგუფი "ათეულის საზოგადოება". 1849 მარტიდან იგი პეშტის რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი გახდა; 1849-იდან იყო ი.ბემის ადიუტანტი. საბრძოლო ჰიმნად გაისმოდა პეტეფის ლექსები "ეროვნული სიმღერა", "საბრძოლო 1792 სექტემბრის სიმღერა" და სხვ. პეტეფის შემოქმედებას ერთგვარად აჯამებს პოემა "მოციქული" (1848; ქართული თარგმანი, 1977).
სქოლიო
კატეგორია:უნგრელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1823 კატეგორია:გარდაცვლილი 1849 კატეგორია:უნგრელი პოეტები
რევაზ ბერიძე
რევაზ ბერიძე (დ. 25 ივლისი, 1943, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, არქიტექტორი.
1966 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია.
მისი ძირითადი ნამუშევრებია: საბაგირო გზის ზედა და ქვედა სადგურების შენობები ქალაქ სოჭში (1977), სხვადასხვა სამუზეუმო და სამხატვრო გამოფენის ექსპოზიციები (1970–1980). არის ნატურიდან შესრულებული დოკუმენტური არქიტექტურული ჩანახატების დასტამბული სამი ალბომის ძველი თბილისი (1972 წელი, XIX საუკუნის თბილისური საცხოვრებელი სახლები, ქუჩები და მოედნები), „ძველი ქართული ქალაქები“(1977 წელი, თბილისის, ქუთაისის, თელავის, სიღნაღის დუშეთის ძველი უბნები), „ქართული ტაძრების ინტერიერები“ (1983 წელი, შუა საუკუნეების უმნიშვნელოვანესი საკულტო ძეგლები), აგრეთვე გრაფიკული და ფერწერული ნატურმორტებისა და პეიზაჟების ალბომების ავტორი.
ინტერნეტი რესურსებში
კატეგორია:დაბადებული 25 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1943 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მხატვრები კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
აპია
ისტორია
აპია თავდაპირველად პატარა სოფელი იყო (1800 წელს, მოსახლეობა 304 ადამიანი), საიდანაც დედაქალაქმა მიიღო სახელი. თანამედროვე დედაქალაქ აპიაში, ჯერ კიდევ არსებობს ძველი სოფლის ნაწილები, გამომდინარე იქედან, რომ დედაქალაქი, სწორედ ამ სოფელზე დააშენეს. ქვეყნის ყველა დასახლების მსგავსად, აპიას სოფელსაც ჰყავს თავისი მატაების ლიდერები და ფა'ალუპეგა, ფა'ა სამოას მიხედვით.
გეოგრაფია
აპია მდებარეობს ქვეყნის სიდიდით მეორე კუნძულის, უპოლუს ჩრდილოეთი ნაწილის მთიან სანაპირო ზოლში. უფრო კონკრეტულად, ქალაქი განთავსებულია ბუნებრივ ნავსადგურზე, მდ. ვაისიგანოს შესართავთან. ეს არის ვიწრო, უბრალოს სანაპირო ვაეას მთასთან ( სიმაღლე 472 მეტრი), მის მოპირდაპირედ, სამხრეთით, მწერალ რობერტ ლუის სტივენსონის საფლავი გვხვდება. მდ. ვაისიგანოს ორივე ნაპირს, სამხრეთით მიუყვებიან ქედები, ორივე მათგანზე განთავსებული გზით. აქედან ერთი, Cross Island Road,უფრო დასავლეთითაა, ერთ-ერთია იმ გზებიდან, რომლებიც ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ კვეთენ კუნძულს და უპოლუს სამხრეთ სანაპიროსკენ, კუნძულის ცენტრში მიემართებიან.
კლიმატი
ამ ადგილის კლიმატი — ტროპიკულია, საკმაოდ ცხელი და ნოტიო, ხშირი ტროპიკული ციკლონიანი ქარიშხლებით. ტემპერატურა წლის განმავლობაში მერყეობს +24 Cº-დან +27 Cº-მდე. ნალექების საშუალო რაოდენობა წელიწადში 3000 მმ-ია. აპიას ფლორა მოიცავს 600-ზე მეტი სახეობის მცენარეულობას.
ადმინისტრაცია
აპია ნაწილია ტუამასაგას პოლიტიკური ოლქისა და საარჩევნო ოლქების : Vaimauga West და Faleata East. აპიაში ქალაქის ადმინისტრაცია არ არსებობს. ქალაქი მოიცავს 45 მდე დამოუკიდებელ სოფელს,. აპია პროპერი პატარა სოფელია, ვაისიგანოსა (აღმოსავლეთით) და მულივაის (დასავლეთით) შორის, ის გაერთიანებულია ვაისიგანოსა და მულივაის სოფლებთან და ერთად ქმნიან 'აპია დაუნთაუნს'.
ქალაქის ურბანული დაგეგმარების მართვის ორგანოს აქტით, 2004 წელს (შესწორება შეტანილ იქნა 2005 წელს), პარლამენტმა მიიღო გადაწყვეტილება, სამოაში არსებული აშენებული თუ მშენებარე უბნების ურბანიზაციის ზრდის შესახებ. აქტში განსაკუთრებულადაა ყურადღება გამახვილებული, აპიას სამომავლო ურბანულ დაგეგმარებაზე. ქალაქს, ისტორიულად შემთხვევითმა ზრდამ, სოფლიდან, კოლონიურ სავაჭრო პუნქტამდე და ქვეყნის მთავარ ფინანსურ და ბიზნეს ცენტრამდე, მნიშვნელოვანი პრობლემები შეუქმნა ქალაქის ინფრასტრუქტურას. ნოტიო სეზონზე, დატბორვის საშიშროება ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა, რადგან წყალდიდობისას, წყლის ნაკადი მიმართული იყო დაბლობისკენ, რომელზედაც ქალაქი მდებარეობდა. შიდა სოფელი სოფი, რომელიც ჭაობებზე მდებარეობს, მუდმივად დგას სანაპირო ზოლის დაბინძურებისა და ჩამდინარე წყლების პრობლემების წინაშე. აპიას სხვადასხვა სოფლების ადმინისტრაციებმა, შეიმუშავა კანალიზაციის გაუვნებელყოფისა და კოდიფიცირების საკანონმდებლო მიდგომა. სატრანსპორტო საშუალებების მფლობელთა ზრდამ, განაპირობა გზების გადატვირთვა, მათი გაფართოების საჭიროება და გზებზე მოძრაობის რეგულირება. ქალაქის ურბანული დაგეგმარების მართვის ორგანო, უზრუნველყოფს დაგეგმარების საკითხების უკეთ მართვას, გამომდინარე იქედან, რომ აპიას ურბანული ზრდა კვლავ ემუქრება.
მოსახლეობა, ენა, რელიგია
აპიას მოსახლეობის რაოდენობა 2006 წლის მონაცემებით შეადგენს — 37 708 ადამიანს. ქალაქის მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ სამოელები (93 %), უმცირესობას შეადგენენ ევროპელები და ევროპელ-პოლინეზიური წარმოშობის ადამიანები. ორი ოფიციალური ენაა: სამოური და ინგლისური. მორწმუნეები ძირითადად პროტესტანტები (დაახლოებით 50 %) და კათოლიკებია (45 %).
კულტურული მნიშვნელობა, ძირითადი მახასიათებლები
აპიას ყველაზე დიდი ეკლესია — კათოლიკურია — რომელიც აშენებულია ქალაქის სანაპირო რაიონში. ზომებით მასზე ცოტათი ნაკლებია ანგლიკანური ეკლესია და კონგრეგაციონალისტების ქრისტიანული ეკლესია, სადაც დასვენებულია მისიონერ ჯონ უილიამსის ნეშტი — კუნძულზე მოსული ერთ-ერთი პირველი მისიონერი. სამოას დედაქალაქის ცენტრში, რომელშიც მდებარეობს ევროპული ტიპის ერთსართულიანი და ორსართულიანი სახლები, დგას კოშკი საათით — მეორე მსოფლიო ომის მსხვერპლთა მემორიალი. ინტერესს წარმოადგენს დედაქალაქის შემოგარენი — ვალიმუ, სადაც მდებარეობს ცნობილი რომანის «განძთა კუნძული» ავტორი, ცნობილი ინგლისელი მწერლის რობერტ ლუის სტივენსონის სახლკარი და საფლავი, რომელსაც კუნძულელები პატივისცემით ეძახდნენ ტუსიტალას (მომთხრობი). მწერალმა, ცხოვრების ბოლო ოთხი წელი აქ გაატარა. საფლავის ქვაზე ამოტვიფრულია ორი სტროფი დიდი მწერლის საყვარელი ელეგიიდან: «მეზღვაურის სახლი — ზღვაშია, და მონადირის სახლი — ბორცვზე». დედაქალაქში მდებარეობს სამოას ეროვნული უნივერსიტეტი.
მულინუ'უ ძველი სარიტუალო, საზეიმო დედაქალაქი, ქალაქის დასავლეთ ბოლოში მდებარეობს და ახლა იქ პარლამენტის სახლია განთავსებული. გერმანელების მმართველობის პერიოდში აშენებული ისტორიული ობსერვატორია, ახლა მეტეოროლოგიის ოფისია.
ინფრასტრუქტურისა და ეკონომიკის განვითარებამ, განაპირობა ქალაქში მრავალსართულიანი შენობების რაოდენობის ზრდა. ACC-ის ნაგებობაში (2001), განთავსებულია: ავარიათა კონპენსაციის საბჭო, სამოას ეროვნული ბანკი და გარკვეული სამთავრობო უწყებები. მის ცენტრში განთავსებულია სავაჭრო ცენტრი, მაღაზიებითა და კვების დაწესებულებებით. Samoatel-ის ნაგებობა (2004), წარმოადგენს სამოას საერთაშორისო სატელეკომუნიკაციო ცენრის ბაზას, აშენდა მალუაფუში, რათა დაცული ყოფილიყო სეზონური ციკლონებისგან. DBS-ის ნაგებობაში (2007) მდებარეობს სამოას განვითარების ბანკი და ახალი სასამართლოების კომპლექსი მულინუუში (რაიონული, უზენაესი, მიწისა და ტიტულის სასამართლოები). Tui Atua Tupua Tamasese- ის შენობა (2012) მდებარეობს სოფელ სოგში, მასში განთავსებულია მთავრობის სამინისტროები. 2013 ში გაიხსნა SNPF Molesi -ის სავაჭრო ცენტრი და დასრულდა მოტ'ოუტაში საავადმყოფო კომპლექსის მშენებლობა.
ეკონომიკა
Talofa Airways, Samoa Airways და Samoa Air-ს, თავიანთი სათაო ოფისები აპიაში აქვთ. Grey Investment Group-აქვს თავისი სათაო ოფისი, აპიას საქმიან უბანში. ეს კომპანია ასევე ფლობს, პირველ კერძო სამოას ეროვნულ ბანკს, სამოაში, რომლის მეწილეებიც არიან: ' ''გრეი ინვესტმენტ გუნდი', შპს 'სამოა არტისანი' (წყლის კომპანია) და შპს 'აპია ბოტლინგ კომპანი'. 'გრეი ინვესტმენტ გუნდი''' ასევე ფლობს უამრავ კომერციულ და საცხოვრებელ, ქონებრივ ინვესტიციებს სამოასა და ახალ ზელანდიაში.
აპიას საქმიან უბანში განთავსებული ბიზნესების 30% ეკუთვნის აღმოსავლეთ აზიის ერთ ოჯახს, 10% ევროპელებს, ხოლო დანარჩენი 60% ადგილობრივი თემის საკუთრებაა.
ტრანსპორტი
'აპია ნავსადგური' უდიდესი და ყველაზე დატვირთული ნავსადგურია სამოაში, კონტეინერების, LPG გაზისა და საწვავების საერთაშორისო გადაზიდვებით.
აპიას საგზაო ქსელი ემსახურება, რომელიც კარგადაა დაცული. გზების უმეტესობა დალუქულია, გაუქმებულ გზებს მინიმალური გამოყენება აქვთ. 2009 წლის 7 სექტემბრიდან, მანქანები გზის მარცხენა მხარეს მოძრაობენ (მარცხენა ხელის პრინციპის მოძრაობა). 2012 წელს, სამოას მთავრობას, ურბანული უბნების ირგვლის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გაუმჯობესება დაიწყო, ქალაქის მასშტაბით, ძირითადი გზების გაფართოების მიზნით. ქვეყანაში არ აქვთ მატარებელი ან ტრამვაი, თუმცა აქვთ კერძო ავტობუსებისა და ტაქსების მომსახურება. ამ სატრანსპორტო საშუალებებით, ხალხი ჩვეულებრივად გადაადგილდება როგორც ქალაქში, ასევე მის გარეთ. ასევე ქალაქში დადის რამდენიმე მოტოციკლი და ველოსიპედი, თუმცა ძირითად ტრანსპორტს ავტომობილი წარმოადგენს. ავტომობილების რაოდენობის ზრდის გამო საგზაო ინფრასტრუქტურა სერიოზულ განახლებას მოითხოვს.
'ფაგალის აეროპორტი' გამოიყენება შიდა ფრენებისთვის და ზოგიერთი საერთაშორისო ფრენით, პაგო პაგოზე (ამერიკული სამოას ტერიტორია). 'ფალეოლოს საერთაშორისო აეროპორტი' მთავარი აეროპორტია, ქალაქის დასავლეთით 40 წუთის სავალზე. სამოას მთავარი საშინაო ავიახაზებია: 'პოლინეზიური ავიახაზები' და 'ტალოფას ავიაზახები'.
განათლება
აპიაში მრავლადაა სკოლამდელი, დაწყებითი, საშუალო და საშუალოს შემდგომი სასწავლო დაწესებულებები. სამოაში ერთადერთი უნივერსიტეტია 'სამოას ეროვნული უნივერსიტეტი". ასევე ვხვდებით 'სამხრეთ წყნარი ოკეანის სოფლის მეურნეობის სკოლას', რომლის საუნივერსიტეტო კამპუსი განთავსებულია ალაფუაზე, აპიას გარეუბანში. აპიას ძირითადი სკოლაა 'რობერტ ლუის სტივენსონის სკოლა', რომელიც დაწყებით და საშუალო განათლების საფეხურებს მოიცავს. ეს სკოლა, ცნობილია, როგორც სამოას უმაღლესი კლასის სკოლა, იმის გამო, რომ აქ გაკვეთილებს, სამოას მდიდარი მოსახლეობის შვილები ესწრებიან. სოფლების ძირითად ნაწილს, საკუთარი დაწყებითი სკოლა აქვს, თუმცა ეკლესიამ, სკოლების უმეტესობა, ქალაქის საქმიან უბანში გადმოიტანა.
წყნარი ოკეანის თამაშები
1983 წელს, აპიამ 'წყნარი ოკეანის თამაშებს' უმასპინძლა, ქვეყნის ისტორიაში პირველად. 2007 წელს, თამაშები კვლავ დაბრუნდა აპიაში. ამავე წელს, თამაშების დახურვის ცერემონიას 20 000 ადამიანი დაესწრო, რომელიც 'აპიას პარკში' გაიმართა.
გაერთიანებული ფეხბურთი
2010 წელს, ფიფას მსოფლიო თასისთვის, აპია მასპინძლობდა ოკეანეთის რეგიონის საკვალიფიკაციო მატჩებს. საკვალიფიკაციო მატჩები დაიწყო 2007 წლის 27 აგვისტოს და დასრულდა 2007 წლის 7 სექტემბერს. ყველა მატჩი ჩატარდა Toleafoa J.S. Blatter Complex-ში, რომელსაც სახელი ფიფას პრეზიდენტის სეპ ბლატერის პატივსაცემად დაერქვა. ეს კომპლექსი, ასევე გამოიყენება სამოას საფეხბურთო ნაკრების საშინაო თამაშებისთვის. ტევადობა 3500 ადამიანი.
ძიუდო
2009 წლიდან 2012 წლამდე, ქალაქში ტარდებოდა IJF ძიუდოს მსოფლიო თასი. 2013 წელს მისი მასშტაბი შეამცირეს და რეგიონულ შეჯიბრებად გადააკეთეს სახელწოდებით 'Oceania Open'.