cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
MH-6 Little Bird
რესურსები ინტერნეტში
Hughes MH-6 MD500
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012: სტადიონები
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012 (ევრო 2012) — უეფას მიერ ჩატარებული რიგით მე–14 საფეხბურთო ჩემპიონატი, რომელსაც უმასპინძლებენ უკრაინა და პოლონეთი 8 ივნისიდან 1 ივლისამდე. ორივე ქვეყანა პირველად მასპინძლობს ევროპის ჩემპიონატს.
სტადიონები
საფეხბურთო ინფრასტრუქტურის გასაუმჯობესებლად საჭიროა სტადიონების აშენება: რვიდან ექვსი სტადიონი აკმაყოფილებს საერთაშორისო მოთხოვნებს, ხოლო ორში (პოზნანი და ხარკივი) დიდი სარეკონსტრუქციო სამუშაოები ტარდება. რვიდან სამი სტადიონი მიიღებს უეფა-სგან უმაღლესი კატეგორიის სტატუსს.
1992, 1996 და 2008 წლის ევროპის ჩემპიონატების მსაგვსად ერთი ჯგუფის თამაშები ორ სტადიონზე გაიმართება.
სქოლიო
სტადიონები
Kayleigh
„Kayleigh“ — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის სინგლი ალბომიდან Misplaced Childhood (1985).
ისტორია
Kayleigh არის ჯგუფის ყველაზე წარმატებული სინგლი. მიუხედავად იმისა, რომ ფიში ამტკიცებდა, თითქოს ეს სიმღერა ეძღვნება გოგონას სახელად კეი ლი, კომპოზიცია გვიყვება რამდენიმე ქალის ისტორიას. ფიშის თქმით, სიმღერა უბრალოდ იმისათვის დაიწერა, რათა მას ყველა ქალისთვის ბოდიში მოეხადა წარსულის შეცდომებისათვის.
სიმღერის მუსიკალური ვიდეო გადაღებული იქნა დასავლეთ ბერლინში, სტუდიაში ჰანსა (სადაც ჯგუფი ალბომზე მუშაობდა) და ბერლინის კედელთან. გარდა მუსიკოსებისა, კლიპში მონაწილეობს რობერტ მიდი, ბიჭუნა, რომელიც მხატვარ მარკ უილკინსონის მეზობელი იყო და შემდგომში გამოჩნდა ჯგუფის რამდენიმე სინგლის და ალბომის Return to Childhood გარეკანზე. გარდა ამისა, კლიპში ჩნდება ვინმე ტამარა ნოვი, ბერლინის ერთ-ერთი ბარის ოფიციანტი-გოგონა, რომელიც ფიშმა ერთი დღით ადრე გაიცნო (მოგვიანებით ის მისი მეუღლე გახდა და გადაღებული იქნა Marillion-ის კიდევ ერთ და ფიშის ორ კლიპში). სინამდვილეში, როგორც ცნობილია, ვიდეორგოლში ის შემთხვევით მოხვდა. მოდელი, რომელიც გადაღების დღეს უნდა მოსულიყო, მოულოდნელად ავად გახდა და ფიშს გაახსენდა ტამარა. ამ უკანასკნელს თავდაპირველად გადაღება არ სურდა, მაგრამ, ფიშის დაჟინებით მაინც დათანხმდა.
სქოლიო
კატეგორია:Marillion-ის სიმღერები კატეგორია:1985 წლის სიმღერები
ბანაკი
thumb|250პქ|Guna Pani Camp ბანაკი — კარავში ან ფურგონში ცხოვრება, სახლში ან სხვა მუდმივ საცხოვრებელ შენობაში ცხოვრების ნაცვლად. ზოგიერთი ხალხისათვის კარავი ტრადიციული საცხოვრებელია. კარავია მონღოლი მომთაბარისა და ახლო აღმოსავლელი თუ აფრიკელი ბედუინის სახლი. კარვები საცხოვრებლად გამოიყენებოდა ძველ ცივილიზაციებშიც: მაგალითად, ასურელთა მიერ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დასვენება
ალექსანდრე დიღმელოვი
ალექსანდრე დიღმელოვი (დ. 22 ოქტომბერი, 1884 — გ. 31 მარტი, 1957) — ქართველი ოპერატორი
ბიოგრაფია
1910 წლიდან თავად დაიწყო ფილმების გადაღება. სოფია ივანიცკაიამ მისთვის მოსკოვიდან ჩაატანინა შარლ პატეს გადამღები აპარატი ფირების გარკვეული რაოდენობით. გადაღებული აქვს დოკუმენტური, კინოქრონიკალური მოკლემეტრაჟიანი სიუჟეტები და მხატვრული ფილმები: „თბილისის იპოდრომი“ (1910), „პირველი ავიატორები“, „ხატობა მცხეთაში“, „ლადო მესხიშვილის იუბილე“, „კათალიკოსის მირონცხება“, „მუხრანის ხიდის კურთხევა“, „ტახებსა და ირმებზე ნადირობა ევლახსა და ყარაიაზში“. გადაღებები პირველმა მსოფლიო ომმა შეაწყვეტინა.
იყო პირველი ქართული მხატვრული ფილმის, „ქრისტინეს“ ოპერატორი. მე–20 საუკუნის დასაწყისში აქტიურად მონაწილეობდა ქართული კინემატოგრაფიის განვითარებაში. მისი საოპერატორო ნამუშევრები იყო რეჟისორ ივანე პერესტიანის ფილმები. იგი საქართველოში კინემატოგრაფის საწყისი პერიოდის მემუარების ავტორია.
საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1945). საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1946, ფილმის "გიორგი სააკაძის" გადაღებაში მონაწილეობისათვის).
ენოტისებრნი
ლიტერატურა
* კატეგორია:მტაცებლები
Iridomyrmex occipitalis
Iridomyrmex occipitalis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Iridomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
თბილისის ეროვნული პარკი
თბილისის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი საქართველოში. მდებარეობს მცხეთა-მთიანეთის მხარისა და ნაწილობრივ თბილისისა და ქვემო ქართლის მხარის ტერიტორიაზე.
ისტორია
თბილისის ეროვნული პარკი პირველი ეროვნული პარკია საქართველოში, რომელიც შეიქმნა 1973 წლის მარტს, მამკოდის მემორიალური პარკისა და გლდანის, მარტყოფის, ღულელების, ცხვარიჭამიის სატყეოების გაერთიანების შედეგად, საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტისა და საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს დადგენილებით „ქალექების თბილისისა და რუსთავის მწვანე ზონის გაფართოების, გარემოს გაჯანსაღებისა და მშრომელთა დასვენების პირობების გაუმჯობესების შესახებ“, ხოლო საზღვრები დამტკიცდა 1974 წლის 1 იანვარს.
აღნიშნულ პერიოდში მოეწყო და განვითარდა დასასვენებელი ინფრასტრუქტურა. ძველი სამონასტრო კომპლექსების გვერდით აშენდა, ახალი, ძველ სტილში ნაგები კოშკები, რითაც კიდევ უფრო გალამაზდა ეროვნული პარკის ტერიტორია.
გარკვეული პერიოდის შემდეგ მან დაკარგა ეროვნული პარკის სტატუსი და 2007 წელს ყოფილი ეროვნული პარკის ნაწილისა და საგურამოს ნაკრძლის ბაზაზე კვლავ შეიქმნა.
2011 წელს „თბილისის ეროვნული პარკის“ შესახებ კანონპროექტით, თბილისის ეროვნული პარკს გამოეყო თბილისის ზღვის სატყეოს (სატყეო უბნის) NN1–6 კვარტალები, რაც სულ 425,53 ჰექტარს მოიცავს. ასევე, პარკის შემადგენლობიდან გამოვიდა თბილისის დენდროლოგიური პარკიც, რომელიც სულ 300 ჰექტარზეა.
თბილისის ზღვის სატყეოს კვარტლები და თბილისის დენდროლოგიური პარკის ტერიტორია, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს გადაეცა.
პარკის აღწერა
მინი|300პქ მინი|300პქ თბილისის ეროვნული პარკი მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთების საგურამო-იალნოს ქედებსა და მათ განშტოებათა ფერდებზე, რომლებიც განედურად გადაჭიმულია მდ. მტკვრიდან მდ. იორამდე, ზ.დ 600-1 700 მ სიმაღლეზე. მისი ფართობია 23 218,28 ჰა. შედგება საგურამოს, გლდანის, მარტყოფის, ღულელებისა და გარდაბნის უბნებისაგან. პარკი მდიდარია ფაუნის წარმომადგენლებით, მათ შორისაა ისეთი იშვიათი სახეობები, როგორებიცაა: კავკასიური კეთილშობილი ირემი და ფოცხვერი. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან მდებარეობს 1385 მეტრზე. აღსანიშნავია, რომ თბილისის ეროვნული პარკი თბილისთან ყველაზე ახლოს მდებარე დაცული ტერიტორიაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული პარკები
პატარა ვარძია
პატარა ვარძია — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, წყალაფორეთის თემში. მდებარეობს მდინარეების ძირულისა და საკრაულის წყალგამყოფის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ბორიმელის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 720 მეტრზე, ხარაგაულიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 106 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მონიკა ბელუჩი
მონიკა ანა მარია ბელუჩი (Monica Anna Maria Bellucci; დ. 30 სექტემბერი 1964, ჩიტა-დი-კასტელო, იტალია) — იტალიელი კინომსახიობი და ფოტომოდელი.
ბიოგრაფია
მონიკა ბელუჩი დაიბადა 1964 წლის 30 სექტემბერს იტალიის ერთ-ერთ პროვინციულ ქალაქ ჩიტა-დი-კასტელოში. მამამისი ლუიჯი ბელუჩი იყო სასოფლო-სამეურნეო სფეროს მუშაკი, ხოლო დედამისი მარია გუსტინელი — პროფესიით მხატვარია. 13 წლიდან მოდელად მუშაობდა. 1986 წელს ბელუჩი ჩაირიცხა პერუჯის უნივერსიტეტის იურისპრუდენციის ფაკულტეტზე. სწავლის ფული რომ ეშოვა 16 წლიდან მუშაობდა მოდელად „Liceo Classico“-სთან. სამოდელო ცხოვრებით ბელუჩი მეტად დაინტერესდა. 1988 წელს მონიკა ბელუჩი საცხოვრებლად გადადის ქალაქ მილანში, სადაც კონტრაქტი გააფორმა „Elite Model Management“-თან. 1989 წელს ბელუჩი როგორც მოდელი განთქმული იყო პარიზსა და ნიუ-იორკში. იმ დროისათვის იგი პოზიორობდა ისეთ ცნობილ მოდის სახლთან როგორიცაა „Dolce & Gabbana“. ამასთანავე თანამშრომლობდა ცნობილ მოდის საერთაშორისო ჟურნალთან „ELLE“. 2000 წლიდან ბელუჩის ფოტოსურათები იბეჭდებოდა სხვადასხვა პრესტიჟულ ჟურნალში. 2003 წელს ბელუჩი გახდა პოპულარული ჟურნალის „Maxim“-ის სახე. იმ პერიოდში წარმატებებს მიაღწია მოდის სფეროში, ამასთანავე ცნობილი იყო როგორც იტალიის სექს-სიმბოლო. სამოდელო კარიერაში მიღწეული წარმატებების მიუხედავად, ბელუჩიმ კინემატოგრაფშიც დაიწყო მოღვაწეობა. სწორედ მოდელის კარიერამ მიიყვანა ბელუჩი კინოში. მას საკმაო გამოცდილება ჰქონდა როგორც პროფესიონალ მოდელს, ამიტომ მას სულაც არ უჭირდა კამერის წინ თავისუფლად მოძრაობა და სხვადასხვა სცენების გათამაშება.
კინოკარიერა
ბელუჩის დებიუტი იტალიურ კინოში შედგა 1990-იან წლებში. კარიერის პირველ ეტაპზე ეპიზოდურ როლებს იღებდა, თუმცა სიტუაცია შეიცვლა მას შემდეგ, რაც ბელუჩი მიიწვიეს ფრენსის ფორდ კოპოლას ფილმში — „დრაკულა“, სადაც დრაკულას პატარძლის როლი შეასრულა. მომდევნო წლებში ფილმში სათამაშოდ მას სხვა კინორეჟისორებიც იწვედნენ. განსაკუთრებულ წარმატებას ბელუჩიმ მიაღწია 1996 წელს, როდესაც ითამაშა ფილმში „ბინა“, სადაც მისი პარტნიორი იყო ვენსან კასელი. ამ ფილმში შესრულებული როლისთვის წარდგენილი იყო სეზარის პრემიაზე ნომინაციაში იმედების მომცემი მსახიობი. სწორედ ამ ფილმის გადაღებებზე გაიცნო მსახიობი ვენსან კასელი, რომელიც მოგვიანებით მისი მეუღლე გახდა. 1997 წელს გამოდის ცნობილი ფრანგული მძაფრ-სიუჟეტიანი ფილმი „დობერმანი“. 1997 წლისათვის ბელუჩიმ ერთბაშად სამ ფილმში მოასწრო თამაში. 1990-იანი წლებში იგი მეტად პოპულარული და მომთხოვნი მსახიობი ხდება. 2000 წელს გამოდის გახმაურებული კინოფილმი „მალენა“. 2001 წელს ფრანგმა კინორეჟისორმა კრისტოფერ განსმა გადაიღო თავისი ცნობილი მძაფრ-სიუჟეტიანი მისტიკური ფილმი „მგლის საძმო“. ერთ წელიწადში ბელუჩიმ მიიღო როლი ცნობილ ფილმში „ასტერიქსი და ობელიქსი-მისია კლეოპატრა“, რომელიც იქცა საფრანგეთის ერთ-ერთ ყველაზე დიდშემოსავლიან ფილმად. ამავე წელს გამოდის ფილმი „გარდაუვალობა“, სადაც ბელუჩის ისევ და ისევ მის მეუღლესთან მოუწია თამაში. კინოთეატრებში კინო მძიმედ აღიქვეს, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ბელუჩის პერსონაჟს დაახლოებით 10 წუთის განმავლობაში სასტიკად აუპატიურებენ. მნიშვნელოვანი იყო აგრეთვე ფილმი „მზის ცრემლები“, სადაც მასთან ერთად ითამაშა ჰოლივუდის სუპერვარსკვლავმა ბრიუს უილისმა. შემდეგ იყო ისეთი ფილმები როგორებიცაა: „ქრისტეს ვნებანი“, „შაითანი“, „დახვრიტე ისინი“, „უკან არ მოიხედო“ და ა.შ. მონიკა ბელუჩი ქორწინებაში იმყოფებოდა კლაუდიო კარლოს ბასოსთან, თუმცა წყვილი ერთმანეთს გაშორდა. 1999-2013 წლებში იყო ფრანგი კინომსახიობის ვენსან კასელის მეუღლე, რომლისგანაც ორი შვილი ჰყავს. ფლობს იტალიურ, ფრანგულ, ინგლისურ და სპარსულ ენებს.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1964 კატეგორია:იტალიელი მოდელები კატეგორია:დაბადებული 30 სექტემბერი
სიდნეის მეტროპოლიტენი
სიდნეის მეტროპოლიტენის ცნება შეიძლება პირობითად ჩაითვალოს, რადგან ავსტრალიის ამ უდიდეს ქალაქს, სადაც კარგად არის განვითარებული რკინიგზა, აქვს რამდენიმე მიწისქვეშა მეტროსმაგვარი მონაკვეთი, რომელიც არა მხოლოდ ხალხის, არამედ ტვრთების გადაზიდვასაც ემსახურება, თუმცა, განსხვავებული ხაზებით.
სამგზავრო შემადგენლობა
thumb|left|საგარეუბნო მატარებელი სამგზავრო მომსახურებას კორპორაცია "რეილკორპი" (ინგ RailCorp) ახორციელებს. მატარებლები დღეში 20 საათს მუშაობენ კვირაში 900,000 მგზავრით. ხაზების საერთო სიგრძე 2080 კმ-ია 306 სადგურით (მათ შორის საქალაქთაშორისო ხაზები). საგარეუბნო მარშრუტები სიდნეიში ოთხივე მიმართულებით არის განვითარებული. ყველა ხაზი ელექტროფიცირებულია 1926 წლიდან. ქალაქის ცენტრში ხაზები მიწისქვეშ გადის და წრიულ ფორმას ჰქმნის, რაც თავის მხრივ, სამგზავრო რკინიგზას უფრო მეტროს სახეს აძლევს. უნდა აღინიშნოს, რომ მატარებლები პიკის საათში 15 წუთიანი ინტერვალებით მოძრაობენ (რაც მეტროს სტანდარტებს უფრო აშორებს), ხოლო ჩვეულებრივ დროს და უქმეებზე 30 წუთიანი ინტერვალებით. 2008 წელს ხელისუფლების მიერ გაკათებული ოფიციალური განცხადებით, ქალაქის ჩრდილოეთის უბნების დასაკავშირებლად მეტროს მშენებლობა იწყება 34 კმ სიგრძის ხაზზე 17 სადგურით. ხაზი ჩაფიქრებულია როგორც სტანდარტული მეტროსისტემა. thumb|ხაზთა სქემა
ისტორია
პირველი რკინიგზა, რომელიც სიდნეისა და პარამატას აკავშირებდა 1855 წელს გაიხსნა. ეს რკინიგზაც იგივე სტანდარტებით შეიქმნა მთავრობის მიერ, როგორითაც ახალი სამხრეთი უელსის სარკინიგზო სისტემა იყო კონსტრუირებული. 1880 წლისთვის ჰოუმბუშისკენ უკვე ყოველ ნახევარ საათში გადიოდა მატარებელი. 1893 წელს რკინიგზა სიდნეის პორტსაც დაუკავშირდა. 1926 წელს ხაზების ელექტროფიცირება დაიწყო. 1956 წელს პირველი მიწისქვეშა ხაზი გაიყვანეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მეტროპოლიტენი
NGC 7617
NGC 7617 — გალაქტიკა თევზების თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1864 წლის 23 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:თევზების თანავარსკვლავედი
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ხაჩიკ აბრაჰამიანი (სომხურად: Խաչիկ Աբրահամյան; დ. 15 იანვარი, 1960, ერევანი) — სომეხი ხელოვანი, სომხეთის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი, იუნესკოს საერთაშორისო მხატვართა ასოციაციის წევრი, „სომეხი მხატვრების ცენტრის“ პრეზიდენტი, „სომხეთის სახვითი ხელოვნების ფონდის“ საპატიო პრეზიდენტი, ევროპის ბუნებრივ მეცნიერებათა აკადემიის სრულუფლებიანი წევრი (აკადემიკოსი) (ჰანოვერი, გერმანია).
ბიოგრაფია
ხაჩიკ აბრაამიანი 1960 წელს ერევანში დაიბადა. 1990 წელს დაამთავრა ერევნის სახვითი სამხატვრო აკადემია. სტუდენტობის პერიოდში და ოთხმოციანი წლებიდან მხატვარმა მონაწილეობა მიიღო უამრავ ეროვნულ და საერთაშორისო გამოფენაში, სიმპოზიუმებში, ბიენალეებსა და ხელოვნების ბაზრობებში. ხაჩიკ აბრაჰამიანმა დააარსა „ახალგაზრდა სომეხი მხატვრების ცენტრი“, რომლის მიზანიცაა საერთაშორისო დონის ინოვაციური პროექტების წამოწყება და მათი განხორციელება. ხაჩიკ აბრაჰამიანის მრავალწლიანი დირექტორობის პერიოდში მრავალი ორიგინალური ავანგარდული ღონისძიება და მხატვრული პროექტი განხორციელდა სომხეთსა და მის ფარგლებს გარეთ. ხაჩიკ აბრაჰამიანი არის სომხეთის მხატვართა კავშირის წევრი (1992 წლიდან), რუსეთის ფედერაციის მხატვართა კავშირის (1994 წლიდან) და მოსკოვის მხატვართა კავშირის წევრი (2011 წლიდან). 1995 წელს მხატვარი გახდა იუნესკოს საერთაშორისო მხატვართა ასოციაციის წევრი (პარიზი, საფრანგეთი). 2016 წელს ხაჩიკ აბრაჰამიანი აირჩიეს ევროპის ბუნებრივ მეცნიერებათა აკადემიის სრულუფლებიან წევრად (ჰანოვერი, გერმანია). აბსტრაქტული და ხატოვანი კომპოზიციების შექმნით დაინტერესებული მხატვარი მის მიერ გამოგონილი ფორმებითა და მკვეთრი ფერებით ცდილობს გადმოსცეს მისი უნიკალური მხატვრული ხედვა, რომელიც მდიდარია ემოციური, მგრძნობიარე და რეტროსპექტიული ტონალობებით. ხაჩიკ აბრაჰამიანის ნამუშევრები შეტანილია პრესტიჟულ სამხატვრო კოლექციებში მსოფლიოს სახელმწიფო მუზეუმებისა და კერძო გალერეებში.
ჯილდოები
კულტურის სამინისტროს ოქროს მედალი, 2010;
სომხეთის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი, 2015 წ
პერსონალური გამოფენები
1989 წელი - სომხეთის საელჩო რუსეთში (მოსკოვი)
1990 - გალერეა „გლასნოსტი“ (ოსლო, ნორვეგია)
1991 - ხელოვნების ცენტრი (ვენა, ავსტრია)
1993 - გალერეა „რაფაილევსკაია“ (მოსკოვი, რუსეთი)
1993 წ. - რუსეთის კულტურული ცენტრი (ბერლინი, გერმანია)
1995 წ. - საგამოფენო დარბაზი „სერპუხოვი“ ტროიცკის მონასტერში (სერპუხოვი, რუსეთი).
1996 წ. - სახვითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი (ყაზანი, რუსეთი)
2006 - სამხატვრო გალერეა (სოჭი, რუსეთი)
2008 - გალერეა „პილადე პერსონე“ (Pilade Persone) (ტალინი, ესტონეთი)
2009 - გალერეა „კოლიზეუმი“ (მოსკოვი, რუსეთი)
2010 წ. - სომხეთის მხატვართა კავშირი (ერევანი, სომხეთი)
2010 - საგამოფენო დარბაზი „სანტ ანდრეა დი კონცა“ (Sant'Andrea-di-Conca) (აველინო, იტალია)
2011 - სახვითი ხელოვნების მუზეუმი (კასტელფრანჩო, აველინო, იტალია)
2015 წ. - ფრესნოს სომხეთის მუზეუმი (კალიფორნია, აშშ)
საერთაშორისო გამოფენები
2010 წ. - სამხატვრო ფორუმი „არმენი“, მუზეუმი კასტელ დე ოვო (ნეაპოლი, იტალია).
2011 წ - გამოფენა „არმენი ე ირპინი“ (ARMENI E IRPINI) (აველინო, იტალია)
2012 - სომეხი მხატვრების გამოფენა (სკაფატი, იტალია)
2012 - სომეხი მხატვრის გამოფენა (ფლორენცია, იტალია)
2013 - გამოფენა ვილა რაფაელაში (იტალია)
ჯგუფური გამოფენები
1984 - რუსეთის მხატვართა კავშირი (მოსკოვი, რუსეთი)
1985 წ. - სომხეთის არქიტექტორთა კავშირი (ერევანი, სომხეთი)
1985 - მხატვართა ცენტრალური სახლი (მოსკოვი, რუსეთი)
1986 წ. - ილია რეპინის სახელობის სამხატვრო აკადემია, (სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი)
1987 - მუნიციპალური გალერეა (ბეირუთი, ლიბანი)
1987 - კულტურის ცენტრი (სტოკჰოლმი, შვედეთი)
1988 - სომხეთის მხატვართა კავშირი (ერევანი, სომხეთი)
1989 - მხატვართა კავშირი (ტალინი, ესტონეთი)
ზაბელ ბოიაჯიანი
ზაბელ ბოიაჯიანი (სომხურად: Զապել Պոյաճեան) (დ. 1873 — გ. 26 იანვარი, 1957) — სომეხი მხატვარი, მწერალი და მთარგმნელი. მან ცხოვრების უდიდესი პერიოდი ლონდონში, დიდ ბრიტანეთში გაატარა.
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1990 - გამოფენები მაიის ფრანკფურტში და კიოლნში (გერმანია)
ზაბელ ბოიაჯიანი
ბიოგრაფია
ზაბელ ბოიაჯიანი დაიბადა დიარბაქირში, ოსმალეთის იმპერიის დიარბექირის ვილაიეთში (ძველი სომხეთის ერთ- ერთი დედაქალაქი). ის იყო დიარბაქირში ბრიტანეთის ვიცე – კონსულის, ჰარპუთ თომას ბოიაჯიანისა და ინგლისელების შთამომავალი ეკატერინე როჯერსის შვილი. ზაბელის დედა, ეკატერინე როჯერსი ცნობილი ბრიტანელი პოეტის, სამუელ როჯერსის შთამომავალი იყო. ჰამიდიანის ხოცვა-ჟლეტის დროს მამის მკვლელობის შემდეგ, 1895 წელს, ბოიაჯიანი, დედა და მისი ძმა, ჰენრი, ლონდონში გადავიდნენ საცხოვრებლად, სადაც მან ჩააბარა სლეიდის სახვითი ხელოვნების სკოლაში. ამავე პერიოდში მან დაიწყო საკუთარი წიგნების წერა და მათი ილუსტრირება. მისი პირველი რომანი „ესტერე: ცხოვრების რომანტიკა“, სასუნის ხოცვა-ჟლეტვის შესახებაა, რომელიც გამოიცა ლონდონში 1901 წელს. იგი ძალიან ახლოს იყო სომეხი რომანისტის რაფის მეუღლესთან ანა რაფთან და მის ორ ვაჟთან, არამთან და არშაკთან. ისინი რაფის გარდაცვალების შემდეგ ლონდონში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ბოიაჯიანი პერიოდულად თარქმნიდა და აქვეყნებდა ამონარიდებს რაფის რომანებიდან ჟურნალ „არარატში“ და აწყობდა სამკითხველო ღონისძიებებს რაფის ხსენების უკვდავსაყოფად. 1916 წელს მან შეადგინა და თარგმნა სომხური ლეგენდებისა და ლექსების ანთროლოგია (1916), რომელშიც შედის ელის სტოუნ ბლექველის პოემების თარგმანიც. ის ხშირად მოგზაურობდა და შედეგად 1938 წელს გამოაქვეყნა თავისი მოგზაურობის ნიმუშები: ,,საბერძნეთის ჩანაწერები და ილუსტრაციები". 948 წელს მან თარგმნა და გამოსცა ავეტიკ ისაჰაკიანის ეპიკური ლექსი აბუ ლალა მაჰარი. ბოიაჯიანმა დაწერა ესეები შექსპირზე, ბაირონზე, ევრიპიდესზე, მაიკლ არლენზე, რაფიზე და ავეტიკ ისაჰაკიანზე. მან შექმნა ნამუშევრები ინგლისური და სომხური ლიტერატურის შესახებ.
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1991 - მხატვართა ცენტრალური სახლი (მოსკოვი, რუსეთი)
ზაბელ ბოიაჯიანი
ბიოგრაფია
როგორც მხატვარს, ბოიაჯიანს ინდივიდუალური გამოფენები ჰქონდა ლონდონში 1910 და 1912 წლებში, გერმანიაში 1920 წელს, ეგვიპტეში 1928 წელს, საფრანგეთში, იტალიასა და ბელგიაში 1940-50 წლებში.
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1991 - გალერეა „არშილ გორკი“ (ტორონტო, კანადა)
1992 - კულტურის ცენტრი (აბუ დაბი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები)
ზაბელ ბოიაჯიანი
ბიოგრაფია
ზაბელ ბოიაჯიანი გარდაიცვალა 1957 წლის 26 იანვარს ლონდონში.
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1992 - მუნიციპალური გალერეა (ეზიი, იტალია)
1992 - მუნიციპალური გალერეა (ანკონა, იტალია)
ზაბელ ბოიაჯიანი
წიგნები
სომხური ლეგენდები და ლექსები. ბოიაჯიანის თარგმანი. 1 გამოცემა, 1916 წ.
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1992 - მუნიციპალური გალერეა (სპოლეტო, იტალია)
ზაბელ ბოიაჯიანი
წიგნები
გილგამეში: მარადიული ძიების ოცნება. 1924 წ.
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1993 - მხატვართა ცენტრალური სახლი (მოსკოვი, რუსეთი)
1993 - კულტურის ცენტრი (ტოკიო, იაპონია)
ზაბელ ბოიაჯიანი
წიგნები
საბერძნეთში კალმითა და პალიტრით. 1938 წ.
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1993 - გალერეა „ტა ის“, (მოსკოვი, რუსეთი)
Camponotus vestitus anthracinus
Camponotus vestitus anthracinus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1993 - გამოფენა იუნესკოს ოფისში (პარიზი, საფრანგეთი)
ზაბელ ბოიაჯიანი
ლიტერატურული კრიტიკა
თანამედროვე მიმოხილვა (1916 წლის დეკემბერი) წერდა სომხური ლეგენდებისა და ლექსების ანთოლოგიის შესახებ:
,, აქ არის დიდებული წიგნი... სომხური ყვავილების სათავადო ჯაჭვი და სურათების გალერეა, რომელიც მისს ბოიაჯიანმა მოგვცა - სურათები, რომელშიც რაფაელიტის წინა ნოტი ბრწყინვალედ დომინირებს; წინა რაფაელიტი, ანუ პერიოდი როდესაც ბიზანტიური და სომხური ხელოვნება აღორძინდა."
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1993 - გალერეა „Bilderwelt“ (ბერლინი, გერმანია)
ზაბელ ბოიაჯიანი
ლიტერატურული კრიტიკა
შოტლანდიელმა (1916 წლის 18 ნოემბერი) დაწერა:
,,სომხეთისა და სომხების შესახებ ცნობისმოყვარე მკითხველმა შეიძლება უფრო მეტი შეიტყოს ამ მიმზიდველი ტომიდან, ვიდრე უფრო მძიმე ერუდიციის მრავალი წიგნიდან. ეს არის სომხური ლექსების თარგმანის ანთოლოგია, რომელსაც თან ახლავს საინტერესო დისკუსია სომხეთის ეპოსზე, ხალხურ სიმღერებსა და პოეზიაზე. ფერადი ნამუშევარი ნამდვილად არის განსაკუთრებით მშვენიერი და აღფრთოვანებული დარჩება ყველა, ვინც იცის თუ როგორ უნდა მოეპყრას კარგ ქმნილებას."
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1994 - გალერეა - 34 (ვაშინგტონი, აშშ)
1994 - გალერეა „Mr. მარშელი“ (რიჩმონდი, აშშ)
ზაბელ ბოიაჯიანი
ლიტერატურული კრიტიკა
,,მანჩესტერ მცველმა" დაწერა ბოიაჯიანის მხატვრულ ნაწარმოებზე:
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1994 - გალერეა სორონოლიანი (ჰოლივუდი, აშშ)
1994 - მუნიციპალური გალერეა (კასტელბელინო, იტალია)
ზაბელ ბოიაჯიანი
ლიტერატურული კრიტიკა
,,მის ბოიაჯიანის ნახატები ძალიან მნიშვნელოვანია. მათ შორისაა პორტრეტები, პეიზაჟები და დეკორატიული პანელები. ეს უკანასკნელი ორ ჯგუფად არის მოცემული, ეს არის გილგამეშის, შუმერული ეპოსის, მხატვრის მიერ გამოქვეყნებული ვერსიების ილუსტრაცია; მეორე, ლექსები ომარ ხაიამის რუბაიატიდან. ის მეტად მრავალფეროვანია ფერებით, ვიდრე ხაზებით.
ხაჩიკ აბრაჰამიანი
ჯგუფური გამოფენები
1994 - თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი (ერევანი, სომხეთი)
1995 - მხატვართა ცენტრალური სახლი (მოსკოვი, რუსეთი)
1995 - ქალაქის გალერეა (ნაბერეჟნიე ჩელი, თათრეთი, რუსეთი)
1996 - სახვითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი (იჯევსკი, რუსეთი)
1997 - კულტურის ცენტრი (აბუ დაბი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები)
1997 - ქალაქის გალერეა (ნაბერეჟნიე ჩელი, თათრეთი, რუსეთი)
1998 - მხატვართა ცენტრალური სახლი (მოსკოვი, რუსეთი)
1998 - სომხეთის ეროვნული გალერეა (ერევანი, სომხეთი)
1999 - მხატვართა ცენტრალური სახლი (მოსკოვი, რუსეთი)
2000 - გალერეა „Claudine Hall“ (ციურიხი, შვეიცარია)
2000 - რუსეთის მხატვართა კავშირი (მოსკოვი, რუსეთი)
2001 წ. - გალერეა „Chappelle Saint-Sulpiсe“ (ისტრე, საფრანგეთი)
2001 წ. - კულტურული ცენტრი „MAJC“ (მარსელი, საფრანგეთი)
2001 - რუსეთის მხატვართა კავშირი (მოსკოვი, რუსეთი)
2002 წ. მუნიციპალური მუზეუმი (ბაზელი, შვეიცარია)
2002 წ. - სომხეთის საელჩო (მოსკოვი, რუსეთი)
2002 - გალერეა დარ (ციურიხი, შვეიცარია)
2003 - გალერეა „არშილ გორკი“ (ტორონტო, კანადა)
2004 - არქიტექტორთა კავშირი (ნიჟნი ნოვგოროდი, რუსეთი)
2004 - გალერეა „გევორგიანი“ (ერევანი, სომხეთი)
2005 - თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი (ყაზანი, რუსეთი)
2005 - საერთაშორისო გამოფენა ტოკიოში (იაპონია)
2006 წ. - მხატვართა ცენტრალური სახლი (მოსკოვი, რუსეთი)
2006 წ. - ქუვეითის კულტურის ეროვნული ცენტრი (დარბაზი აბდულ-ალ-სალამი, ალ-ქუვეითი)
2006 - საგამოფენო დარბაზი „ИВЭСЕП“ (სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი)
2007 წ. - პასადენას AGBU ცენტრი (კალიფორნია, აშშ)
2007 წ. - სომხეთის საელჩოს კულტურული ცენტრი (დამასკი, სირია)
2007 წ. - სომხეთის საელჩოს კულტურული ცენტრი (ალეპო, სირია)
2007 - თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი (დონის როსტოვი, რუსეთი)
2008 წ. - რუსეთის საელჩოს კულტურული ცენტრი (ალექსანდრია, ეგვიპტე)
2008 - ქალაქის გალერეა (ნაბერეჟნიე ჩელი, თათრეთი, რუსეთი)
2008 - გალერეა „ინტერ არტი“ (ნიუ-იორკი, აშშ)
2009 - კულტურის ცენტრი „Ex-Carcere Borbonico“ (აველინო, იტალია)
2009 - გამოფენა „ჩე ფოლია“, სან გრეგორიო არმენოს ეკლესია (ნეაპოლი, იტალია)
2009 - გამოფენა მონტემილეტოს ციხესიმაგრეში (იტალია)
2010 - მუზეუმი Gente senza Storia (ალტავილა ირპინა, იტალია)
2010 - გამოფენა მონტემილეტოს ციხესიმაგრეში (იტალია)
2010 - კულტურის ცენტრი „ექს-კარცერე ბორბონიკო“ (აველინო, იტალია)
2010 - გამოფენა „ცეცხლის ღამეები“, საეპისკოპოსო სემინარია (ნუსკო, იტალია)
2010 - „იქს შოუ“ (მოსკოვი, რუსეთი)
2011 - კაზარტას ეპარქიალური მუზეუმი (კაზარტა, იტალია)
2011 - „იქს შოუ“ (მოსკოვი, რუსეთი)
2011 - სომხური პაპისეული კოლეჯი (რომი, იტალია)
2014 - თურქმენეთის ეროვნული მუზეუმი (აშხაბადი, თურქმენეთი)
2014 - „30 წლის შემდეგ“, გამოფენა სომხეთის მხატვართა კავშირში (ერევანი, სომხეთი)
2016 - მუზეუმი მაიკლ სავიტსკი (მინსკი, ბელარუსი)
2016 - გამოფენა რუსეთ-სომხეთის კულტურის ცენტრში „ვერნატუნი“ (სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი)
2016 - გამოფენა ლორეტ დელ მარის მუნიციპალურ კულტურულ ცენტრში (გერონას რეგიონი, ესპანეთი).
2016 - სომეხი მხატვრების ნახატები (Art le Artistes Armneies) (ლეონი, საფრანგეთი)
2017 - მუზეუმი სტეპანაკერტი (სტეპანაკერტი, არცადა)
2017 - ედუარდ ისაბეკიანის გალერეა (ერევანი, სომხეთი)
ყურებიანი სელაპები
ლიტერატურა
*
აისარნასაბალი
აისარნასაბალი (Aizarnazábal, Aizarnazabal) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბასკეთის ავტონომიური გაერთიანების გიპუსკოის პროვინციის უროლა-კოსტის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 6,55 კმ². მოსახლეობა — 779 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:გიპუსკოის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:გიპუსკოის ქალაქები
სან-ტომე და პრინსიპი
სან-ტომე და პრინსიპი (República Democrática de São Tomé e Príncipe) — კუნძულოვანი სახელმწიფო გვინეის ყურეში, აფრიკის სანაპიროსთან. სახელმწიფოს შემადგენლობაში შედის ორი ვულკანური წარმოშობის კუნძული – სან-ტომე და პრინსიპი, რომელთა შორის მანძილია 140 კმ. გარდა ამისა, ქვეყნის ფარგლებშია 6 მცირე კუნძული. ქვეყნის ფართობია 1001 კმ². 2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქვეყნის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს – 187 356 ადამიანს,   დედაქალაქი – სან-ტომე.
ადრინდელი ისტორია
1470 წელს მდიდარმა პორტუგალიელმა ვაჭარმა ფერნან გომიშ და მინამ (Fernão Gomes da Mina) იყიდა უფლება პორტუგალიის მეფე აფონსუ V აფრიკელისგან საკუთარი ხარჯით ყოველწლიურად ეწარმოებინა დაზვერვითი გაცურვები აფრიკის სანაპიროს გასწვრივ და ახლად აღმოჩენილი მიწები გამოეცხადებინა პორტუგალიის სამფლობელოთ. ფერნან გომიშის სამსახურში მყოფმა კაპიტანმა ჟუან დე სანტარემმა (João de Santarém) და პერუ ეშკობარმა (Pêro Escobar) 1471 წლის 21 დეკემბერს, წმინდა თომა მოციქულის დღეს, გვინეის ყურეში, ეკვატორთან სიახლოვეს აღმოაჩინეს დაუსახლებელი კუნძული, რომელსაც დაარქვეს სან-ტომეს (São Tomé) კუნძული.
რამდენიმე კვირის შემდეგ, 1472 წლის 17 იანვარს, წმინდა ანტონ დიდის დღეს, მათვე აღმოაჩინეს მეზობელი დაუსახლებელი კუნძული, რომელსაც თავდაპირველად წმინდანის პატივსაცემად უწოდეს — წმინდა ანტონის კუნძული (Santo Antão). 1502 წელს პორტუგალიის სამეფო გვირგვინის მემკვიდრის პატივსაცემად, რომლის სასარგებლოდაც ახდევინებდნენ კუნძულზე ნაწარმოები შაქრის გადასახადს, კუნძულს სახელად დაერქვა პრინცის (დღეისათვის პრინსიპი) კუნძული (Ilha do Principe).
კუნძულ სან-ტომეს წარმატებული დასახლება დაიწყო 1493 წელს, როდესაც მეფე ჟუან II-მ ალვარუ დე კამინიას (Álvaro de Caminha) გადასცა კუნძული. დე კამინიას მფლობელობაში გადაეცა პორტუგალიური ინკვიზიციის დროს პორტუგალიიდან კუნძულზე გადასახლებული მონათლული ებრაელები, კატორღელები და სხვა მიზეზებით გამოგდებულები. ამასთან დე კამინიამ კუნძულის დასახლებისათვის აფრიკის კონტინენტიდან მონების შესასყიდად მიიღო სპეციალური პრივილეგიები და სახელმწიფო მანიკონგოს და კუნძულ ფერნანდო-პოს (1778 წლამდე ეკუთვნოდა პორტუგალიას) სანაპიროებთან თავისუფალი ვაჭრობის უფლება. პირველი დასახლებული პუნქტი გახდა დასახლება ანა-დი-ჩავესის (Ana de Chaves) ყურეში იმავე დასახელების მქონე მდინარის შესართავში. დე კამინიას დროს საფუძველი ჩაეყარა შაქრის ლერწმის პირველ პლანტაციებს, რომლებმაც კუნძულის ნაყოფიერ ვულკანურ ნიადაგზე კარგი მოსავლის მიღება დაიწყო.
კუნძულ პრინსიპის დასახლება მოხდა ანალოგიური მეთოდებით 1500 წელს.
შაქრის ლერწმის მოყვანა საკმაოდ შრომატევადი სამუშაო იყო და პორტუგალიელებმა კუნძულებზე დაიწყეს დიდი რაოდენობით მონების შემოყვანა აფრიკის კონტინენტიდან. XVI საუკუნის შუა პერიოდში დასახლებულებმა სან-ტომე და პრინსიპი გადააქციეს შაქრის წამყვან ექსპორტიორად აფრიკაში.
პორტუგალიის კოლონიალური იმპერიის შემადგენლობაში
1530 წელს ბრმა ბელად იუნ გატუს მეთაურობით მოხდა მონების აჯანყება. იუნ გატუ ითვლება ქვეყნის პირველ ეროვნულ გმირად, მისი სახელი ჰქვია დედაქალაქის ერთ-ერთ მოედანს.
1533 წლის 31 იანვარს რომის პაპმა კლემენტ VII-მ ფუნშალის არქისაეპისკოპოდან გამოყო სან-ტომე და პრინსიპის საეპისკოპოსო, რომლის იურისდიქცია 1534 წლამდე ვრცელდებოდა ანგოლის და მოზამბიკის კათოლიკებზეც, ხოლო 1842 წლამდე — გვინეის ყურის მთელი სანაპიროს კათოლიკებზეც.
ახალი სამყაროს ევროპულ კოლონიებში შაქრის წარმოება იყო უფრო იაფი და ხელსაყრელი, ვიდრე სან-ტომე და პრინსიპში, რამაც დროთა განმავლობაში კოლონიის ეკონომიკა მიიყვანა დაქვეითებამდე. ამას გარდა, ძნელი გახდა დიდი რაოდენობის მონების მართვა, ხოლო პორტუგალიას არ სურდა ბევრი რესურსების დახარჯვა კოლონიის განვითარებისათვის. 1595 წელს ქვეყნის ისტორიაში მოხდა ყველაზე დიდი აჯანყება ამადორა ვიეირას ხელმძღვანელობით. აჯანყების მეთაური ადრე მსახურობდა პორტუგალიელ ოფიცერთან და მიიღო სამხედრო გამოცდილება. ვიეირას მომხრეები, გატუს აჯანყებულებისგან განსხვავებით არ მოითხოვდნენ მხოლოდ პირად თავისუფლებას, ისინი ცდილობდნენ დაეარსებინათ საკუთარი სახელმწიფო სან-ტომეს კუნძულზე. 1595 წელს მათი ბელადი მეფედ გამოცხადდა. «მეფის» ჯარი თავს ესხმოდა პლანტაციებს, კლავდა ყველაზე უფრო მეტად თავგამოდებულ კოლონისტებს. მაგრამ მალე პორტუგალიელებმა შეიპყრეს «მეფე ამადორი» და 1596 წლის 4 იანვარს სიკვდილით დასაჯეს. ეს თარიღი ქვეყანაში აღინიშნება, როგორც სამახსოვრო. აჯანყების ბელადის პატივსაცემად გამოშვებულია მარკა.
შაქრის წარმოება მნიშვნელოვნად შემცირდა და XVII საუკუნის შუა პერიოდში კუნძულების ეკონომიკის სტრუქტურა შეიცვალა — პირველ რიგში ისინი გახდნენ გემების ტრანზიტის მთავარი პუნქტი, რომლებიც დაკავებულები იყვნენ მონათა ვაჭრობით ახალ სამყაროსა და აფრიკას, ვესტინდოეთსა და ბრაზილიას შორის.
ნიდერლანდების შემადგენლობაში
1599 წლის 18 ოქტომბრიდან ნოემბრის ჩათვლით სან-ტომე დაიკავეს ნიდერლანდელებმა. ნიდერლანდების ხელისუფლება სან-ტომეს კუნძულზე უფრო მყარი გახდა 1641 წლის 16 ოქტომბერს, როდესაც მას დაეპატრონა ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანია. ნიდერლანდების მმართველობა გრძელდებოდა 7 წელზე უფრო მეტ ხანს, 1649 წლის 6 იანვრამდე.
ახალი ერა და აგრარული მონოკულტურის შეცვლა
1753 წელს კოლონია პრინსიპის კოლონია სან-ტომესთან შეერთების გზით შეიქმნა ერთიანი სან-ტომე და პრინსიპის კოლონია.
XIX საუკუნის დასაწყისში დაიწყო ორი ახალი სავაჭრო კულტურის — ყავის და კაკაოს გაშენება. მდიდარი ვულკანური ნიადაგი აღმოჩნდა საკმაოდ ნაყოფიერი მათთვის და მალე კაკაოს ხეების (roças) ვრცელმა პლანტაციებმა, რომლებიც ეკუთვნოდა პორტუგალიურ კომპანიებს და მფლობელებს, დაიკავეს კუნძულ სან-ტომეს თითქმის მთელი სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები, რომლებიც 1908 წლისთვის გახდა კაკაოს ყველაზე უფრო დიდი მწარმოებელი მსოფლიოში.
1935 წელს ანტონიუ დი სალაზარის რეჟიმის მიერ მიღებული კოლონიალური აქტით სან-ტომე და პრინსიპის, როგორც პორტუგალიის სხვა სამფლობელოების უმრავლესობას, მიენიჭა სტატუსი — პორტუგალიის კოლონია სან-ტომე და პრინსიპი (Colónia portuguesa de São Tomé e Príncipe).
XX საუკუნის დასაწყისიდან პლანტაციის მუშებს შორის დაწყებულმა სპორადულმა მღელვარებამ უმაღლეს დონეს მიაღწია 1953 წლის ბუნტის დროს, რომელშიც პორტუგალიის ხელისუფლებასთან შეტაკებისას დაიღუპა რამდენიმე ასეული აფრიკელი დაქირავებული მუშა (ეს მოვლენა, ცნობილი, როგორც «ბატეპეს ხოცვა-ჟლეტა», ითვლება კოლონიალური პერიოდის ისტორიის მთავარ მოვლენად და ეს დღე ოფიციალურად აღინიშნება სან-ტომე და პრინსიპიში სახელმწიფო დონეზე). პორტუგალიის ხელისუფლებან დაიწყო კაკაოს პლანტაციებში ანგოლელი მუშების ლოიალური კაბო-ვერდელი მულატებით ჩანაცვლების პროგრამა, რომელთა რამდენიმე ათასი ადამიანი შეადგენდა პირველ ახალ სასოფლო-სამეურნეო დასახლებებს (colonato). ამასთან კაბო-ვერდელებს ჰქონდათ უფრო მეტი უფლებები და უფრო კარგი შრომის პირობები, განათლების მიღების ჩათვლით. როგორც პორტუგალიის სხვა კოლონიებში კაბო-ვერდელი მულატები შეადგენდნენ ადმინისტრაციის, პოლიციის, სასწავლო დაწესებულებების დაბალ და საშუალო პერსონალს და მსახურობდნენ დაბალ სამეთაურო თანამდებობებზე პორტუგალიის არმიის კოლონიალურ ნაწილებში.
გამანთავისუფლებელი მოძრაობა
1960 წელს, როდესაც აფრიკაში ეროვნულ-გამანთავისუფლებელმა ანტიკოლონიურმა მოძრაობამ მიიღო ფართომასშტაბიანი ხასიათი, სან-ტომელების ჯგუფმა გაბონის დედაქალაქ ლიბრევილში შექმნა სან-ტომე და პრინსიპის განთავისუფლების კომიტეტი (CLSTP). მისი ლიდერი გახდა მანუელ პინტუ და კოშტა.
1972 წელს კომიტეტი გარდაიქმნა სან-ტომე და პრინსიპის განმათავისუფლებელი მოძრაობა/სოციალ-დემოკრატიული პარტიად (Movimento de Libertação de São Tomé e Príncipe, MLSTP/PSD).
პორტუგალიის გვინეისაგან (დღევანდელი გვინეა-ბისაუ), ანგოლისაგან და მოზამბიკისაგან განსხვავებით, სან-ტომე და პრინსიპიზე, როგორც კაბო-ვერდეზე, არ ყოფილა შეიარაღებული გამანთავისუფლებელი ომები, რაც აიხსნება XV-XIX საუკუნეების განმავლობაში სან-ტომე და პრინსიპის პორტუგალიელ და ბანტუს სხვადასხვა ხალხის წარმომადგენლებს შორის შერეული ქორწინებების შედეგად მიღებული შთამომავლების — მულატი სან-ტომელების დიდი რაოდენობით, რომელთა დიდი ნაწილი იყო პორტუგალიის მოქალაქე და არ გრძნობდა საკუთარ ეთნიკურ ერთობას აფრიკის კონტინენტის ბანტუს მკვიდრ ხალხთან. ასევე დიდ როლს ასრულებდა ის მდგომარეობა, რომ სან-ტომე და პრინსიპის ტერიტორიაზე იმყოფებოდა პორტუგალიის კოლონიალური ჯარის ბაზები, საიდანაც ხდებოდა ანგოლაში მიმდინარე ანტიკოლონიალურ ბრძოლებში პორტუგალიის არმიის დახმარება.
1972 წელს სან-ტომე და პრინსიპის მიენიჭა ადგილობრივი ავტონომია: შეიქმნა საკანონმდებლო კრება და მთავრობა პორტუგალიელი გუბერნატორის ხელმძღვანელობით.
1974 წლის აპრილში პორტუგალიაში «მიხაკების რევოლუციის» გამარჯვების შემდეგ დაიწყო მოლაპარაკებები MLSTP/PSD-ის წარმომადგენლებსა და პორტუგალიის ახალ ხელისუფლებას შორის, რომელიც 1974 წლის ნოემბერში ალჟირში დამთავრდა ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით სან-ტომე და პრინსიპისათვის 1975 წლის 12 ივლისს დამოუკიდებლობის მინიჭების და სან-ტომე და პრინსიპის ავტონომიური რესპუბლიკის გარდამავალი მთავრობის შექმნის თაობაზე, რომელიც 1974 წლის 21 დეკემბერს შეიქმნა პარიტეტულ საფუძველზე პორტუგალიის ხელისუფლებისა და MLSTP/PSD-ის წარმომადგენლებს შორის პორტუგალიის უმაღლესი კომისარის ხელმძღვანელობით.
1975 წლის ივნისში ჩატარებულ დამფუძნებელი კრების არჩევნებში MLSTP/PSD-მა მიიღო ყველა 16 ადგილი.
დამოუკიდებლობის პერიოდი
1975 წლის 12 ივლისს დამფუძნებელმა კრებამ გამოაცხადა სან-ტომე და პრინსიპის დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა, რომლის პირველი პრეზიდენტი გახდა MLSTP/PSD-ის გენერალური მდივანი მანუელ პინტუ და კოშტა, პრემიერ-მინისტრი — მიგელ ტროვოადა. MLSTP/PSD გახდა ქვეყნის მმართველი და ერთადერთი პარტია (1990 წლამდე).
ურთიერთობა პრეზიდენტ მანუელ პინტუ და კოშტასა და პრემიერ-მინისტრ მიგელ ტროვოადას შორის თანდთან უარესდებოდა და თავის ნეგატიურ კულმინაციას მიაღწია 1979 წლის მარტში, როდესაც და კოშტამ გაათავისუფლა ტროვოადა პრემიერ-მინისტრის პოსტიდან და დანიშნა მრეწველობის, მშენებლობის და თევზჭერის მინისტრად, ხოლო წლის ბოლოს მას ბრალი დასდო ანტისახელისუფლებო შეთქმულებაში და ციხეში ჩასვა. 21 თვე პატიმრობაში ყოფნის შემდეგ ტროვოადა ემიგრაციაში წავიდა საფრანგეთში.
XX საუკუნის ბოლოს სან-ტომე და პრინსიპი გახდა აფრიკაში ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა, რომელიც დაადგა დემოკრატიული რეფორმების გზას. 1989 წლის ბოლოს MLSTP/PSD-ის პარტიულ კონფერენციაზე დისკუსიების შემდეგ განხორციელდა მრავალპარტიულ სისტემაზე გადასვლა. 1990 წლის აგვისტოში საყოველთაო რეფერენდუმზე მოსახლეობამ მხარი დაუჭირა MLSTP/PSD-ის ცენტრალური კომიტეტის მიერ წარმოდგენილ ქვეყნის ახალ კონსტიტუციას, რომლითაც მოღვაწეობის ნება ეძლეოდათ ოპოზიციურ პოლიტიკურ პარტიებს და ადგენდა მრავალპარტიულ დემოკრატიულ სისტემას.
1990 წლის ოქტომბერში ჩატარებული MLSTP/PSD-ის ყრილობის გადაწყვეტილებით ამ პარტიის გენერალური მდივნის პოსტზე კარლუშ და გრასამ შეცვალა მანუელ პინტუ და კოშტა, პარტიამ შეიცვალა სახელი და ეწოდა სან-ტომე და პრინსიპის განთავისუფლების მოძრაობა / სოციალ-დემოკრატიული პარტია (Movimento de Libertação de São Tomé e Príncipe / Partido Social Democrata, (MLSTP/PSD)).
1992 წლის ბოლოს გამართულ მუნიციპალურ არჩევნებში MLSTP/PSD-მ მიიღო ადგილების უმრავლესობა 7 რეგიონალური საბჭოდან ხუთში. 1994 წლის ოქტომბრის ეროვნულ სახალხო ასამბლეის არჩევნებში MLSTP/PSD-მა მიიღო ადგილების უმრავლესობა. ეს შედეგი განმეორდა 1998 წლის ნოემბრის საპარლამენტო არჩევნებშიც.
1996 წელს ქვეყნის პრეზიდენტად მეორე ვადით აირჩიეს მიგელ ტროვოადა, როგორც მის მიერვე შექმნილი პოლიტიკური პარტიის — დამოუკიდებელი დემოკრატიული მოქმედების (ADI) კანდიდატი.
2001 წლის ივლისის საპრეზიდენტო არჩევნებში პირველივე ტურში გაიმარჯვა დამოუკიდებელი დემოკრატიული პარტიის მხარდაჭერილმა კანდიდატმა — ფრადიკე დე მენეზეშმა და თანამდებობა დაიკავა 2001 წლის 3 სექტემბერს.
მორიგი საპარლამენტო არჩევნები გაიმართა 2002 წლის მარტში.
2003 წლის ივლისში, როდესაც დე მენეზეში ვიზიტით იმყოფებოდა ნიგერიაში, არმიამ ერთი კვირით ხელში ჩაიგდო ხელისუფლება, მას და ხელისუფლებას ბრალი დასდო კორუფციაში და ნავთობის ექსპორტიდან მიღებული შემოსავლების არასამართლიან განაწილებაში. მაგრამ მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე დე მენეზეში დაუბრუნდა თავის პოსტს.
გეოგრაფია
სან-ტომეს და პრინსიპის კუნძულები მდებარეობენ ატლანტის ოკეანეში ეკვატორთან ახლოს, გაბონის ჩრდილო-დასავლეთი სანაპიროდან შესაბამისად დაახლოებით 300 და 250 კმ-ში. ორივე კუნძულის რელიეფი მთიანია, რადგანაც ისინი ჩამქრალი ვულკანების ჯაჭვის (კამერუნის ხაზი) ნაწილია, რომელიც ასევე მოიცავს კუნძულებს: ანობონი სამხრეთ-დასავლეთით და ბიოკო ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ასევე ეკვატორული გვინეის ნაწილს და კამერუნის ვულკანს აფრიკის დასავლეთ ნაპირზე.
კუნძულ სან-ტომეს ზომები შეადგენს 48 კმ-ს სიგრძეში და 32 კმ-ს სიგანეში. ამ კუნძულზე მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი — სან-ტომე. კუნძულ პრინსიპის ზომებია — 6 კმ-ს სიგრძეში და 16 კმ-ს სიგანეში.
კუნძულები სან-ტომე და პრინსიპი ვულკანური წარმოშობისაა და აგებულია უმთავრესად ბაზალტით. შემორჩენილია ვულკანური კონუსები, კრატერებში პატარა ტბებია. კუნძულ სან-ტომეს ყველაზე უფრო მაღალი წერტილი მდებარეობს პიკუ-დე-სან-ტომეს მთაზე, რომელიც იმყოფება ზღვის დონიდან 2024 მეტრ სიმაღლეზე, კუნძულ პრინსიპის ყველაზე უფრო მაღალი წერტილი მდებარეობს პრინსიპის პიკის მთაზე, რომელიც იმყოფება ზღვის დონიდან 948 მეტრ სიმაღლეზე.
შიდა წყლები
ქვეყნა დაქსელილია ხშირი მდინარეული სისტემით, მაგრამ ყველა მდინარე სიგრძეში მოკლეა და ძირითადად აქვთ ჩქარი დინება, მრავალრიცხოვანი კასკადებით და ჩანჩქერებით. კუნძულებზე არ არსებობენ ტბები, ხოლო მდინარეებზე ნაოსნობა შეუძლებელია. ხშირი და ძლიერი ნალექების გამო მდინარეები მდიდარია მტკნარი წყლით. ყველა მდინარე მთებიდან ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში. მთების ფერდოებზე მიედინებიან მდინარეები, რომელთაგან ყველაზე უფრო დიდებია — აგუა-გრანდე და იო-გრანდე სან-ტომეს კუნძულზე, ასევე აგულიაში, ბანზუ და პაპაგაიუ პრინსიპის კუნძულზე.
ნიადაგი
კუნძულებზე ნიადაგი ვულკანური წარმოშობისაა, ძირითადად შედგება ანდოსოლისაგან, მინერალების დიდი მარაგით. სან-ტომე და პრინსიპის ნიადაგის ზედაპირი თბილ, ნოტიო კლიმატთან ერთად ხელს უწყობს ვეგეტაციას, შესაბამისად სოფლის მეურნეობას, რომელიც ტურიზმთან ერთად ეკონომიკის მთავარი დარგია.
კლიმატი
ყველაზე უფრო მეტი ნალექი (5000 მმ-მდე) მოდის კუნძულ სან-ტომეს სამხრეთ-დასავლეთში, ყველაზე უფრო ნაკლები (1000 მმ-მდე) — იმავე კუნძულის დაბლობში, ჩრდილოეთში. წვიმების სეზონი გრძელდება ოქტომბრიდან მაისის ჩათვლით.
ფლორა და ფაუნა
ქვეყანაში ძუძუმწოვრების მრავალფეროვნება არ შეიმჩნევა, არსებობს მხოლოდ ერთი ენდემური სახეობა სან-ტომეს კბილთეთრა. კუნძულებზე ბინადრობს ღამურების რამდენიმე სახეობა, Chaerephon tomensis-ის ჩათვლით, სხვადასხვანაირი ვეშაპები, როგორიცაა კუზიანი ვეშაპი, რომელზეც ადრე ხშირად ნადირობდნენ. ზოგიერთი სახეობა შემოყვანილია ადამიანის მიერ, როგორებიცაა მონა მაიმუნი (Cercopithecus mona), ვირთაგვა და გაველურებული ღორი.
კუნძულებზე ბუდობს ფრინველების სულ ცოტა 114 სახეობა, საიდანაც დაახლოებით 26 სახეობა ენდემურია. სულ ცოტა სამ სახეობას — სან-ტომეს მოკლეკუდა ბეღურა (Amaurocichla bocagei), სან-ტომეს კანარის ჩიტი (Crithagra concolor) და დორნის შაშვი (Horizorhinus dohrni) არ ჰყავს უახლოესი გვარი. კუნძულებზე ბუდობს მსოფლიოში ყველაზე დიდი მენექტრიასებრნთა სახეობის ფრინველი (გიგანტური მენექტრია) და ყველაზე პატარა ივეოსი (სან-ტომეს ივეოსი). პატარა კუნძულებზე არსებობენ ზღვის ფრინველების დიდი კოლონიები. ზოგიერთი ფრინველის სახეობა იმყოფება გაქრობის საფრთხის ქვეშ, ხოლო სამი მათგანი — სან-ტომეს ივეოსი, სან-ტომეს ღაჟო და დორნის შაშვი, გაქრობის საფრთხეს არ განიცდის.
სან-ტომე და პრინსიპიში ბინადრობს ამფიბიების 7 სახეობა, ყველა მათგანი ენდემურია: ბაყაყის 6 სახეობა (Leptopelis palmatus, Hyperolius molleri, Hyperolius thomensis, Phrynobatrachus dispar, Phrynobatrachus leveleve და Ptychadena newtoni) და 1 უფეხო ამფიბია — Schistometopum thomense. ზუსტად ამ სახეობებმა შეძლეს კუნძულების კოლონიზება, რადგანაც ამფიბიებს ზღვის წყალთან გააჩნიათ დაბალი შემგუებლობა.
წვიმის ტყეები დაფარულია ქცეყნის ტერიტორიის დაახლოებით 74 %. ესაა ხელმეორედ შექმნილი ტყე, რომელიც გაიზარდა მიტოვებული პლანტაციების ადგილებზე. ტყის დიდი ფართობი უკავია ობოს ბუნებრივ პარკს. ტყეებით ასევე დაფარულია სავანები და მანგროს ტყეები.
კუნძულებზე იზრდება ძარღვოვანი მცენარეების დაახლოებით 895 სახეობა, რომელთაგან 95 სახეობა იზრდება კუნძულ სან-ტომეზე და 37 კი გვხვდება მხოლოდ კუნძულ პრინსიპიზე. ფართედაა გავრცელებული ჯადვარისებრნის, ენდროსებრნის და რძიანასებრნის ოჯახის სახეობები, როგორც თვითონ კალვოას და ბეგონიას გვარი. გიგანტურ ენდემურ ბეგონიებს — Begonia crateris და Begonia baccata შეუძლიათ მიაღწიონ სამ მეტრამდე სიმაღლეს. კუნძულები ასევე მდიდარია გვიმრებით. ერთადერთი შიშველთესლოვანი იზრდება კუნძულ სან-ტომეზე — ერთი ენდემური სახეობა Afrocarpus mannii.
სხვა ენდემური მცენარეა — Leea tinctoria, ვაზი ვაზისებრნის ოჯახიდან.
სახელმწიფო წყობა
1902 წლის 10 მარტს მიღებული და 1990 წლის 10 სექტემბერს ძალაში შესული კონსტიტუციის თანახმად ქვეყნის მმართველობის ფორმაა — მრავალპარტიული საპარლამენტო რესპუბლიკა.
კონსტიტუციაში ცვლილებები შედის ეროვნული ასამბლეის დეპუტატების ორი მესამედის თანხმობის შემდეგ. ინიციატივა შეიძლება შეიტანონ დეპუტატებმა და საპარლამენტო ჯგუფებმა.
ქვეყნის 18 წელზე უფროსი ასაკის ყველა მოქალაქეს აქვს უფლება აირჩიოს სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოები და იქნეს არჩეული მასში. ქვეყნის მოქალაქეებს გარანტირებული აქვთ გაერთიანებების შექმნის თავისუფლება, მათ შორის პოლიტიკურისაც, სიტყვის და პრესის თავისუფლება, კერძო საკუთრების, შრომის და პროფკავშირების შექმნის უფლება.
სახელმწიფოს და აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური, ასევე შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალია — პრეზიდენტი, რომელიც ირჩევა საყოველთაო არჩევნებზე 5 წლის ვადით. შეზღუდვა — ზედიზედ 3 ვადა.
პრემიერ-მინისტრი ირჩევა ეროვნული ასამბლეის მიერ, რომელსაც მხარს დაუჭერს პრეზიდენტი. მთავრობას პრემიერ-მინისტრის წარდგენით აყალიბებს პრეზიდენტი. ეროვნული ასამბლეა პრეზიდენტმა შეიძლება დაითხოვოს მასში წარმოდგენილი პარტიების აზრის მოსმენის შემდეგ. მთავრობა დათხოვნილი უნდა იქნეს ეროვნული ასამბლეის აბსოლუტური უმრავლესობის მიერ უნდობლობის შესახებ მიღებული რეზოლუციის შემთხვევაში.
საკანონმდებლო ინიციატივას ფლობენ დეპუტატები, საპარლამენტო ჯგუფები და მთავრობა. მთავრობა შედგება პრემიერ-მინისტრისგან, მინისტრებისგან, სახელმწიფო მდივნებისგან და სახელმწიფო მდივნების მოადგილეებისგან. მთავრობა პასუხისმგებელია პრეზიდენტის და ეროვნული ასამბლეის წინაშე.
საკანონმდებლო ორგანო — ეროვნული ასამბლეა (Assembleia Nacional). ერთპალატიანი პარლამენტი. შედგება 55 დეპუტატისაგან. ირჩევა 4 წლიანი ვადით პირდაპირ საყოველთაო არჩევნებზე.
სასამართლო ხელისუფლება
სან-ტომე და პრინსიპიში სასამართლო ხელისუფლებას წარმოადგენენ:
შეიარაღებული ძალები
სან-ტომე და პრინსიპის შეიარაღებული ძალები (Forças Armadas de São Tomé e Príncipe (FASTP)) ქვეყნის სამხედრო ორგანიზაციაა, რომლის დანიშნულებაა სახელმწიფოს თავისუფლების, დამოუკიდებლობის და ტერიტორიული მთლიანობის დაცვა. ქვეყანა მდებარეობს გვინეის ყურეში მდებარე მთავარ სტრატეგიულ საზღვაო გზებთან ახლოს და უკანასკნელ პერიოდში წარმოშობილ რეგიონალური უსაფრთხოების პრობლემებთან დაკავშირებით, ნავთობგადამზიდავი ტანკერების უსაფრთხოების ჩათვლით, ამერიკულმა და სხვა უცხოურმა სამხედრო ფლოტებმა გააფართოეს ურთიერთობა სან-ტომე და პრინსიპის შეიარაღებული ძალებთან (FASTP-თან), ქვეყანას დაეხმარენ შეიარაღებული ძალების განვითარებაში და სასწავლო მისიებში, ასევე საერთაშორისო საინფორმაციო და სადაზვერვო მონაცემების გაცვლის პროგრამებში.
სან-ტომე და პრინსიპის შეიარაღებული ძალები (FASTP) საკმაოდ მცირერიცხოვანია, შედგება 4 განყოფილებისაგან: სახმელეთო ჯარები (Exército), სანაპირო დაცვა (Guarda Costeira ასევე ეძახიან "ფლოტს"), საპრეზიდენტო გვარდია (Guarda Presidencial) და ეროვნული გვარდია. სამხედრო-საჰაერო ძალები ქვეყანას არ ჰყავს. ცივი ომის დამთავრების შემდეგ, ქვეყნის სამხედრო ბიუჯეტი განუწყვეტლივ მცირდება. მიუხედავად 2000-იან წლების შუა პერიოდში ნავთობის დიდი მარაგის აღმოჩენისა ქვეყნის სამხედრო ბიუჯეტი მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია უცხოურ ფინანსურ დახმარებაზე და ის აფრიკაში ყველაზე უფრო ნაკლებად ფინანსირებადი დარგია. 2005 საფინანსო წელს სამხედრო ხარჯებმა შეადგინა $581 729, ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 0,8 %. 2004 წლის შეფასებით ქვეყნის მთლიანი სამხედრო რესურსები შეადგენდა 38 347 ადამიანს (15-49 წლის ასაკის მამაკაცები), სამხედრო სამსახურში ვარგისი ადამიანების რაოდენობა შეადგენდა 20 188-ს. 2009 წლის მდგომარეობით ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებში ირიცხებოდა 300 ჯარისკაცი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით სან-ტომე და პრინსიპი იყოფა 2 პროვინციად: სან-ტომე და პრინსიპი.
პროვინციები თავის მხრივ იყოფიან 7 ოლქად: 6 სან-ტომეს პროვინციაში და 1 პრინსიპის პროვინციაში.
ეთნიკური ჯგუფები
thumb|300px|მოსახლეობის რაოდენობის ზრდა 1961 წლიდან 2006 წლის ჩათვლით 2012 წელს ქვეყანაში მცხოვრები 187 356 ადამიანიდან დიდი უმრავლესობა (179 814 ადამიანი) ცხოვრობს კუნძულ სან-ტომეზე; მხოლოდ 7542 ადამიანი ცხოვრობს კუნძულ პრინსიპიზე. გამოჰყოფენ მოსახლეობის შემდეგ ძირითად ჯგუფებს: