cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბარბარე ყიფიანი
ბიოგრაფია
1912 წელს, დიმიტრი ყიფიანის გარდაცვალების 25 წლისთავთან დაკავშირებით, ბარბარემ ბრიუსელიდან თბილისში შემდეგი შინაარსის დეპეშა გამოაგზავნა: "მუხლმოდრეკით ვამკობ დიდებული პაპაჩემის საფლავს 25 წლის განმავლობაში ნაგრძნობ მწუხარებისაგან დაწნულ თაიგულით". გარკვეული ხნის შემდეგ ბარბარე ყიფიანი სამშობლოში დაბრუნდა. ეწოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ და საზოგადოებრივ–კულტურულ მოღვაწეობას. ასწავლიდა ფრანგულ ენას თბილისის ქართულ სათავადაზნაურო გიმნაზიაში, ქალთა მე-5 გიმნაზიაში, იუნკერთა სამხედრო სასწავლებელში, მსახურობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წიგნსაცავის გამგის, აკაკი შანიძის თანაშემწედ, იყო ქართველთა სამხედრო კავშირის, აგრეთვე საქართველოს ხელოვნებათა კავშირის წევრი. 1921 წელს, რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, ახალი ხელისუფლებისაგან უკიდურესად შევიწროებული, იძულებული გახდა კვლავ ბრიუსელში გახიზნულიყო.
გერი უოლისი
გერი უოლისი (Gary Wallis, დ. 10 ივნისი, 1964, უესტმინსტერი, ლონდონი) — ინგლისელი დრამერი, პერკუსიონისტი, პროდიუსერი. წარსულში თანამშრომლობდა მრავალ შემსრულებელთან, რომელთა შორის არიან ნიკ კერშოუ, პინკ ფლოიდი, 10cc, Il Divo, Westlife, Girls Aloud, Atomic Kitten, პოლ კერაკი, დასტი სპრინგფილდი, ბონი ტაილერი, მაიკ რეზერფორდი, Mike + The Mechanics, ტომ ჯოუნსი, ჟან-მიშელ ჟარი, ჰელენ ფიშერი და Schiller.
1987-1990/1994 წლებში იგი იყო პინკ ფლოიდის დამატებითი პერკუსიონისტი.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი დრამერები კატეგორია:დაბადებული 1964 კატეგორია:დაბადებული 10 ივნისი
ბარბარე ყიფიანი
ბიოგრაფია
ბარბარე ყიფიანი გარდაიცვალა 1965 წელს ღრმად მოხუცებული, 85 წლის ასაკში, დაკრძალულია ქალაქ ბრიუსელში.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 1879 კატეგორია:გარდაცვლილი 1965 კატეგორია:ქართველი ექიმები კატეგორია:დაბადებული 4 თებერვალი ბარბარე კატეგორია:დიმიტრი ყიფიანი კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
Hushabye Mountain
„Hushabye Mountain“ — ძმები შერმანების, რობერტის და რიჩარდის მიერ დაწერილი სიმღერა. იგი ჟღერს ალბერტ რ. ბროკოლის 1968 წლის ფილმში „Chitty Chitty Bang Bang“, ისევე, როგორც მის სასცენო დადგმაში.
სიმღერა აგრეთვე შესრულებულია სხვადასხვა მუსიკოსის მიერ. დეივიდ გილმორის ვერსია შეტანილია ვიდეოში David Gilmour in Concert.
ანა იაგელონი (1476-1503)
ანა იაგელონი (Anna Jagiellonka, Anna von Polen; დ. 12 მარტი, 1476 — გ. 12 აგვისტო, 1503) — იაგელონთა დინასტიის წარმომადგენელი. პოლონეთის მეფე კაზიმირ IV-ისა და დედოფალ ელიზაბეთ ავსტრიელის ასული. პომერანიის ჰერცოგინია 1491-1503 წლებში როგორც ბოგისლავ X-ის ცოლი. დანიისა და ნორვეგიის დედოფალ სოფია პომერანიელის დედა.
ბიოგრაფია
ანა დაიბადა 1476 წლის 12 მარტს კრაკოვში. იგი იყო პოლონეთის მეფე კაზიმირ IV-ისა და დედოფალ ელიზაბეთ ავსტრიელის შუათანა ქალიშვილი.
1489 წელს პომერანიის ჰერცოგ ბოგისლავ X-ის მეუღლე, მარგარეტ ბრანდენბურგელი უშვილოდ გარდაიცვალა, რის გამოც დაქვრივებულმა ბოგისლავი 1490 წელს ანა იაგელონზე დაინიშნა. 1491 წლის 2 თებერვალს ანა და ბოგისლავი დაქორწინდნენ. ჰერცოგმა ბოგისლავმა მასზე ქორწინებით ახალგაზრდა და ჯანმრთელი ცოლიც მიიღო და პოლონეთთან ალიანსიც. მიუხედავად ასაკობრივი სხვაობისა, მათი ქორწინება ძალიან ბედნიერი იყო. მას შემდეგ, რაც ანამ მას უამრავი მემკვიდრე გაუჩინა, ბოგისლავს კიდევ უფრო შეუყვარდა იგი. როგორც იმ დროის სამეფო კარის ქრონიკები იტყობინებიან, ანამ დიდი გავლენა იქონია თავის უხეშ და ნაკლებად განათლებულ ქმარზე.
1496-98 წლებში საღვთო რომის იმპერატორმა ბოგისლავი ვენეციაში გააგზავნა მოსალაპარაკებლად, რა დროსაც პომერანიას ანა მართავდა. ცნობილია, რომ ამ დროს მან სამეფო საბჭო შექმნა, სადაც განიხილავდა მნიშვნელოვან საქმეებს.
ჰერცოგინია ანა გარდაიცვალა 1503 წელს, 27 წლის ასაკში. იგი მერვე მშობიარობას გადაჰყვა, რა დროსაც ვაჟი გააჩინა. იგი დაკრძალეს ელდენას კათედრალში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 12 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1476 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1503 კატეგორია:იაგელონები
ატ-ტაი
ატ-ტაი დაიბადა 932 წელს. მისი მამა იყო ხალიფა ალ-მუტი, დედა კი მხევალი ჰეზარი. 974 წელს, როდესაც ატ-ტაი 43 წლის იყო, მამამისი ტახტიდან გადადგა მის სასარგებლოდ.
სქოლიო
კატეგორია:აბასიანთა ხალიფები კატეგორია:დაბადებული 932 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1003
მიკაელ ლაუდრუპი
მიკაელ ლაუდრუპი (Michael Laudrup) — დანიელი საფეხბურთო მწვრთნელი და ყოფილი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კარიერის დასაწყისი გაატარა დანიურ KB-ში და ბრონდბიუში, რასაც მოყვა ევროპის წამყვანი ჩემპიონატების გრანდები: ლაციო, იუვენტუსი, ბარსელონა, რეალ მადრიდი და აიაქსი. 1999 წელს Placar-ის ვერსიით XX საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 60-ე ადგილზე დასახელდა.
სქოლიო
კატეგორია:დანიელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1964 კატეგორია:ბრონდბიუს ფეხბურთელები კატეგორია:ლაციოს ფეხბურთელები კატეგორია:იუვენტუსის ფეხბურთელები კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები კატეგორია:ამსტერდამის აიაქსის ფეხბურთელები კატეგორია:დანიელი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:ბრონდბიუს მწვრთნელები კატეგორია:ხეტაფეს მწვრთნელები კატეგორია:მოსკოვის სპარტაკის მწვრთნელები კატეგორია:მალიორკის მწვრთნელები კატეგორია:სუონსი სიტის მწვრთნელები კატეგორია:ფიფას 100-ეული კატეგორია:1984 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
იურიმაგუასის რაიონი
იურიმაგუასის რაიონი (Distrito de Yurimaguas) — რაიონი პერუში, ლორეტოს რეგიონის ალტო-ამასონასის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 182 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 61 968 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 23 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 2 674 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეტოს რეგიონის რაიონები კატეგორია:ალტო-ამასონასის პროვინციის რაიონები
ალ-ქასრა
ალ-ქასრა (არაბ. الكسرة‎‎) — ქალაქი სირიაში, რომელიც დეირ-ელ-ზორის მუჰაფაზაში (რეგიონში) მდებარეობს. 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით ალ-ქასრის პროვინციაში დაახლოებით 63 226 ადამიანი ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:სირიის ქალაქები
სურინის კუნძულები
სურინის კუნძულები (ტაი: หมู่เกาะสุรินทร์; — ხუთი კუნძულისაგან შემდგარუ არქიპელაგი ანდამანის ზღვაში, ტაილანდიდან 60 კმ-ის მოშორებით. ადმინისტრაციულად კუნძულები ტაილანდს, ფანგ ნგას პროვინციას, ხურა ბურის რაიონს ეკუთვნის და ტამბონ კო ფრა თონგის შემადგენელი ნაწილია.
კუნძულებსა და მის ირგვლივ მდებარე წყლებს მუ კო სურინის ეროვნული პარკი (ტაი:อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์) კრავს. პარკი დაახლოებით 141.25 კმ² ტერიტორიას მოიცავს. დაცული ტერიტორიის 80%, 108 კმ² ოკეანეა. პარკი 1981 წლის 9 ივლისს დაარსდა და ტაილანდის 29-ე ეროვნული პარკი იყო. ყოველწლიურად, წვიმების სეზონის დროს, 1 მაისიდან 31 ოქტომბრამდე პარკი დახურულია.
გეოგრაფია
სურინის კუნძულებია: კსურინ ნუეა, სურინ ტაი, რი, კაი და კლანგი. არქიპელაგის მთავარი კუნძულებია კსურინ ნუეა და სურინ ტაი. ტაი-ბირმის საოკეანო საზღვარი პარკის ჩრდილოეთით რამდნეიმე კმ-ში მდებარეობს. ბირმის უკიდურესი სამხრეთ-დასავლეთი წერტილი სურინ ნუეადან 18 კმ-თაა დაშორებული, ხოლო მუ კო სიმილანის ეროვნული პარკი დაახლოებით 100 კილომეტრით სამხრეთით მდებარეობს.
რიშელი კლდე, რომელიც ზღვის შუაში, სურინიდან სამხრეთ-დასავლეთით 10 კმ-ში მდებარეობს, ხშირად მსოფლიოში საუკეთესო 10 დაივინგ წერტილთა შორის მოიხსენიება. კლდეს სახელი ეწოდა დანიელი საზღვაო ოფიცრის, ტაის საზღვაო ძალების პირველი (და ერთადერთი უცხოელი) ადმირალის, ანდრეას დუ პლესის დე რიშელიეს პატივსაცემად. შორეული კლდე ზღვის დიდი ძუძუმწოვრების სახლია. დაივინგ წერტილებს შორის აღსანიშნავია ჰინ კონგი, კო ტორინლა და კო ჩი.
კლიმატი
ცხელი სეზონი თებერვლის შუაში იწყება და მაისამდე გრძელდება. წვიმების სეზონი შუა მაისიდან ოქტომბრამდე, ყველაზე წვიმიან თვემდე გრძელდება. საშუალო წლიური ნალექების რაოდენობა 3000 მმ-ია, ხოლო საშუალო ტენიანობა 83%-ს უტოლდება. ყოველწლიურად 1 მაისიდან 31 ოქტომბრამდე პარკი დაკეტილია.
ყვინთვისთვის საუკეთესო პერიოდი დეკემბრიდან აპრილამდეა, როდესაც სიმშრალე, მინიმალური ქარის და წყლის საშუალო ტემპერატურა 29 °C-ია. თებერვლიდან აპრილამდე პერიოდში ღია ზღვის დიდი ცხოველების დასაკვირვებლად საუკეთესო დროა. საზღვაო კონსერვაციის ინიციატივების გამო ეროვნული პარკის განსაზღვრულ ადგილებში დაივინგი არ არის დაშვებული.
მოკენის ხალხი
სურინის კუნძულებზე ეთნიკური უმცირესობი, მოკენის ორი პატარა თემი ცხოვრობს, რომელთაც „ზღვის ბოშების“ სახელითაც მოიხსენიებენ. სურინის კუნძულებზე დაახლოებით 150 მოკენი ცხოვრობს.
მოკენის ხალხი ანდამანის ზღვის სამი ადგილობრივი ტომია: მერგუის არქიპელაგის, ფანგ ნგას პროვინციისა და ურაკ ლავოის მოკენები. ავსტრონეზიული ფესვების გამო მათი ენა, კულტურა და ცხოვრების სტილი უნიკალურია და მახლობელ კონტინენტზე მცხოვრებლებთან მშვიდობიანი თანაცხოვრების ისტორია აქვთ. ზღვაზე მომთაბარული ცხოვრების წესის გამო მოკენები საცხოვრებლად ტრადიციულ ნავებს, კაბანგებს იყენებენ, რითიც ქარისა და ამინდის შესაბამისად, ყურიდან ყურეში დაცურავენ. მუსონური წვიმების დროს ოჯახები დაცულ სანაპიროზე გადადიან და დროებით სოფელს ქმნიან.
მოკენებს დამწერლობა არა აქვთ და მათი ისტორია თაობიდან თაობას ზეპირად, ფოლკლორის მეშვეობით გადაეცემა. ოჯახური კავშირები ძლიერი და მყარია. მოკენების ენაში იდივიდუალური კუთვნილების გამომხატველი სიტყვები არ არის, რაც მათ გამზიარებელ და გამცემ კულტურაზე მიუთითებს.
მოკენები ანიმისტები არიან და მათ ბუნებას დიდ პატივს სცემენ. წარსულში მოკენები მონადირე-შემგროვებლები, ნიჟარებითა და თევზით მოვაჭრეები იყვნენ, რითიც ბრინჯსა და სხვა საჭირო პროდუქტებს იძენდნენ. ისინი საკვებისთვის 80-ზე მეტი სახეობის მცენარეს იყენებენ, 28 სახეობის მცენარეს სამედიცინო დანიშნულებით იყენებენ, ხოლო 105 სახეობის მცენარეს თავშესაფრების ასაგებად, ხელსაქმისა და სხვა საქმიანობისთვის.
ფლორა
პარკის უდიდეს ტერიტორიას პირველადი წვიმიანი ტყეები ფარავს. სანაპიროებზე სანაპირო ტყეებია, სადაც Barringtonia და Cerbera odollam ხარობს. მანგროს ტყეები მაი იაის ყურის მცირედ მარილიან წყლებში მდებარეობს.
ფაუნა
ჩატარებული კვლევების მიხედვით, სურინის კუნძულებზე 91 სახეობის ფრინველი ბინადრობს, რომელთა შორის 57 ადგილობრივი სახეობისაა, დანარჩენები კი მიგრატორი სახეობებია. კუნძულებზე ბინადრობს 22 სახეობის ძუძუმწოვარი, მათ შორის 12 სახეობის ღამურა. ზღვის ძუძუმწოვრებიდან კუნძულის ირგვლივ წყლებში ბრაიდის ვეშაპები ცხოვრობენ. კუნძულებსა და ზღვაში 6 სახეობის ქვეწარმავალი, მათ შორის სცინკისებრნი და პითონები ბინადრობენ. სურინის კუნძულებზე ჯერ კიდევ სახლობენ ზღვის კუები, რომელთა შორისაცაა კრიტიკული საფრთხის ქვეშ მყოფი ჰოუკსბილის ზღვის კუ და მწვანე კუები.
სქოლიო
კატეგორია:ტაილანდის კუნძულები კატეგორია:ანდამანის ზღვის კუნძულები კატეგორია:ტაილანდის ეროვნული პარკები კატეგორია:ტაილანდის ტურისტული ღირსშესანიშნაობები
აროკა (საფეხბურთო კლუბი)
აროკა (Futebol Clube de Arouca) — პორტუგალიური კლუბი, რომელიც ჩამოყალიბდა აროკაში, დაარსდა 1951 წლის 25 დეკემბერს. ასპარეზობს პორტუგალიის პრიმეირა ლიგაში. საშინაო მატჩებს ატარებს აროკას მუნიციპალურ სტადიონზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის საფეხბურთო კლუბები
ზემო ყანდაურის ეკლესია
ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები, აღმოსავლეთ კედლების ზედა ნაწილები, აღმოსავლეთ კედელი შუაში, მთელ სიმაღლეზე, გახეთქილია. ეკლესიის შიგნით მცენარეულობა და მოზრდილი ხეა მოსული.
ეკლესია დარბაზულია. შენობის თავდაპირველი ნაწილი რიყის თანაბარი ზომის ქვითა და კირის დუღაბითაა ნაგები. წყობაში, აქა-იქ, რიყის ნატეხი ქვები და ლოდებიცაა ჩართული. კუთხეები ოდნავ მოზრდილი ქვებითაა ამოყვანილი. რიგების სწორხაზოვნება ძირითადად დაცულია. მოგვიანებით აღდგენილ ნაწილებში, რიყის ქვასთან ერთად, აგურიცაა გამოყენებული. სარკმლები და არქიტექტურული ელემენტები კი მთლიანად აგურისაა.
ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი შიგნითკენ ოდნავ ფართოვდება. იგი გადახურული იყო აგურით ნაწყობი, ბრტყელი თაღით. აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც დაბალი, ოთხკუთხა სარკმელი და გეგმით ნახევაწრიული ორი ნიშაა. სარკმელი ჩვეულებისამებრ, აფისიდ ღერძზეა. ნიშები კი აფსიდის ბოლოებთანაა განლაგებული. ჩრდილოეთ ნიშანი წყობიდან გამოშვერილი აგურებით გამოყვანილი თაროა. სამხრეთ ნიშა კი ძირიდან სამოციოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზეღაა შემორჩენილი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, აფსიდის მხართან ახლოს, შემორჩენილია სარკმლის ქვედდა ნაწილი. იგი, საკურთხევლის სარკმლის მსგავსად, გარეთკენ ოდნავ ვიწროვდება და დახრილი რაფა აქვს.
ეკლესიის შემორჩენილი კედლები გარედან სადაა. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის მარჯვნივ, აგურით გამოყვანილი ვიწრო, მაღალი, ოთხკუთხა ნიშა, რომელიც ლოდითაა გადახურული.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვერხნენიკოლსკოე (ბაშკირეთი)
ავადაი (Үрге Никольский) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ასკინოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკინოდან დაშორებულია 32 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია შუჩეი ოზერო, რომელიც დაშორებულია 30 კმ-ით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასკინოს რაიონის სოფლები
ანდორის დროშა
ანდორის დროშა (კატალან. Bandera d'Andorra) — ანდორას სახელმწიფო სიმბოლო გერბსა და ჰიმნთან ერთად. ეს სამფეროვანი დროშა მიღებულია 1866 წელს. ერთი შეხედვით, სამივე ზოლი თანაბარი სიგანისაა, მაგრამ რეალურად ცენტრალური ყვითელი ზოლი უფრო ფართოა ვიდრე ლურჯი ან წითელი. მათი სიგანეთა შეფარდება 8:9:8-ის ტოლია.
დროშის დიზაინი შექმნილია საფრანგეთისა და ესპანეთის (პატარა ქვეყნის დამოუკიდებლობის დამცველი ქვეყნების) დროშების მიხედვით. ანდორის დროშა საფრანგეთისას სამფეროვნებითა და ზოლების ვერტიკალური განლაგებით ჰგავს, ხოლო ფართო ცენტრალური ზოლი ესპანეთის დროშის გავლენის შედეგია. ლურჯი და წითელი ფერები მეორდება საფრანგეთის, ხოლო ყვითელი და წითელი ფერები ესპანეთის დროშაზე.
ანდორის დროშა ფერებითა და მათი განლაგებით ძალიან ჰგავს რუმინეთის, მოლდოვისა და ჩადის დროშებს, თუმცა მათგან პროპორციებითა და ფერების სიმკვეთრით განსხვავდება, თანაც ამ დროშებზე ზოლები თანაბარი სიგანისაა. ჩადისა და რუმინეთის დროშებზე, ანდორისა და მოლდოვის დროშებისაგან განსხვავებით, ეროვნული გერბი გამოსახული არაა. მინიატიურა|მარჯვნივ
პროპორციები
დროშის პროპორციაა 200:140 (იგივე 10:7). 330px|მინიატიურა|ცენტრი|ანდორას დროშის კონსტრუქცია და პროპორციები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანდორის ეროვნული სიმბოლოები კატეგორია:მსოფლიოს ქვეყნების დროშები
ტომაშ მაკოვსკი
ტომაშ არტურ მაკოვსკი (Tomasz Artur Makowski ; დ. 1970) — პოლონელი ბიბლიოთეკარი და ისტორიკოსი, პოლონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალური დირექტორი.
ბიოგრაფია
ეროვნულ ბიბლიოთეკაში 1994 წლიდან მუშაობს. 2007 წლამდე, როდესაც დირექტორის თანამდებობა დაიკავა, იყო სამეცნიერო დირექტორის თანაშემწე და რარიტეტების განყოფილების გამგე.
ისტორიის დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი 2001 წელს მოიპოვა კარდინალ სტეფან ვიშინსკის უნივერსიტეტში (ვარშავა) დისერტაციით: „კანცლერ იან ზამოისკის (1542-1605) ბიბლიოთეკა“. მისი სამეცნიერო სპეციალობა არის თანამედროვე პოლონეთის ისტორია, ბიბლიოთეკების ისტორია და ხელნაწერთმცოდნეობა.
პოლონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის მიერ გამოცებული მატიანის „Rocznik Biblioteki Narodowej“ და „Polish Libraries“ მთავარი რედაქტორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1970 კატეგორია:პოლონელი ბიბლიოთეკარები კატეგორია:პოლონელი ისტორიკოსები
გურგენიანი
გურგენიანი — ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლების, ზემო და ქვემო გურგენიანის ძველი საერთო სახელწოდება. მოსახლეობა: 1 086 მცხოვრები (2002), ეთნიკურად ქართველები (98%).
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
ზუმის დაჯილდოება
საერთაშორისო სიახლეების გაშუქების კონკურსი "ზუმი" (Zoom Uluslararası Haber Görüntüleri Yarışması) — თურქეთის საინფორმაციო ოპერატორების ასოციაციის მიერ დაარსებული საერთაშორისო კონკურსი. ასევე ამ კონკურსს ადარებენ „ოსკარს“ ოპერატორებს შორის. კონკურსი სხვადასხვა კატეგორიებში ტარდება. ხმის მიცემა შესაძლებელია ინტერნეტის მეშვეობით.
2009 წლიდან კონკურსს საერთაშორისო ფესტივალის სტატუსი მიენიჭა.
დაირ-ელ-ზავრი
დაირ-ელ-ზავრი აგრეთვე დეირ-ელ-ზორი (არაბ. دير الزور‎‎) — ქალაქი სირიაში, რომელიც დაირ-ელ-ზავრის მუჰაფაზაში (რეგიონში) მდებარეობს. 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით ქალაქ დაირ-ელ-ზავრში დაახლოებით 211 857 ადამიანი ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:სირიის ქალაქები
კორონავირუსის პანდემია საბერძნეთში (2020)
2019–20 წლის კოროვირუსული პანდემია საბერძნეთში პირველად 2020 წლის 26 თებერვალს გამოჩნდა. საწყისი შემთხვევები დაკავშირებული იყო იმ ადამიანებთან, რომლებიც იტალიაში გაემგზავრნენ, მაგრამ უახლესი შემთხვევების უმეტესობა ეხება მომლოცველთა ჯგუფს, რომლებიც გაემგზავრნენ ისრაელსა და ეგვიპტეში, ასევე მათ კონტაქტებს. 15 მარტს დაფიქსირდა 228 დადასტურებული შემთხვევა, 10 გამოჯანმრთელება და 4 გარდაცვალება. სამედიცინო ხელისუფლება რეკომენდაციას უწევს დაზარალებულ ტერიტორიებიდან დაბრუნებულ მოგზაურებს ან მათთან კონტაქტში მყოფ პირებს მინიმუმ 14 დღის განმავლობაში დარჩნენ სახლში. შეიძლება 2-14 დღე დასჭირდეს სიმპტომების გამოვლენას ვირუსზე. ცამეტი საავადმყოფოა დანიშნული, საქმეების  მოსაგვარებლად. მთავარი დაზარალებული მხარეა ილია და ატიკა, ხოლო გავრცელების შემთხვევები ასევე გვხვდება ზაქინთოსში, აჩაიაში, თესალონიკში, ევბეაში, კოზანში, კასტორიაში, ჰერაკლიონში, იანინაში, ლარისასა და პიერიაში.
26 თებერვალს, საბერძნეთში დადასტურდა პირველი შემთხვევა. 38 წლის ქალს სალონიკიდან, რომელიც ახლახან ეწვია მილანს, ჩრდილოეთ იტალია, ჩაუტარდა გამოკვლევა,რომელმაც დადებითი შედეგი აჩვენა ვირუსზე და გადაყვანილი იქნა AHEPA უნივერსიტეტის საავადმყოფოში. მისი ოჯახი, ისევე როგორც ისინი, ვისაც მასთან კონტაქტი ჰქონდა, ნებაყოფლობით თვითიზოლაციაში იმყოფებიან.
27 თებერვალს საბერძნეთში დადასტურდა  კიდევ ორი შემთხვევა. ინფიცირებული ქალბატონის ცხრა წლის ბავშვს ჩაუტარდა ტესტირება,რომელმაც დადებითი შედეგი აჩვენა ვირუსზე და იმავე საავადმყოფოში გადაიყვანეს, როგომელშიც  დედა. გარდა ამისა, ორმოცი წლის ქალი, რომელმაც იტალიაში იმოგზაურა, ასევე დადებითი შედეგი აჩვენა ვირუსის ტესტზე  და გადაიყვანეს ატიკონის უნივერსიტეტის სახელმწიფო  საავადმყოფოში. საბერძნეთში მეორე და მესამე შემთხვევების დადასტურების შემდეგ, გამოცხადდა, რომ თესალონიკის 105-ე დაწყებითი სკოლა, სადაც პირველი პაციენტის ქალიშვილი დადის, თოთხმეტი დღის განმავლობაში დაიხურებოდა. ჯანდაცვის მინისტრმა, ვასილისის კიკილიამ განაცხადა, რომ საბერძნეთში ყველა კარნავალი დასრულდა.
28 თებერვალს, დადასტურდა საბერძნეთში მეოთხე შემთხვევა. 36 წლის ქალი ათენიდან, რომელმაც ცოტა ხნის წინ იტალიაში იმოგზაურა, დადებითი შედეგი აჩვენა ტესტზე და გადაიყვანეს  ატიკონის უნივერსიტეტის სახელმწიფო  საავადმყოფოში. რვა სახელმწიფო სკოლა დაიხურა ატიკაში, ვირუსის გავრცელების თავიდან ასაცილებლად, ხოლო საბერძნეთის სკოლების მიერ დაფინანსებული ყველა სასწავლო მოგზაურობა შეჩერებულია.
29 თებერვალს დადასტურდა საბერძნეთში კიდევ სამი შემთხვევა. 38 წლის ქალის მეგობარი, რომელიც პირველი შემთხვევა იყო საბერძნეთში, გადაიყვანეს AHEPA საუნივერსიტეტო საავადმყოფოში. გარდა ამისა, ათენში კიდევ ორი ადამიანი შეიყვანეს სოტირიას სახელმწიფო საავადმყოფოში, სადაც ქვეყანა საბოლოოდ შვიდ დადასტურებულ შემთხვევამდე მიიყვანა.
სქოლიო
საბერძნეთი
დავით გარეჯელის ცხოვრება
„დავით გარეჯელის ცხოვრება“ — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელშიც აღწერილია გარეჯის მონასტრის დამაარსებლის — დავითის — ცხოვრება და მოღვაწეობა.
თხზულება უძველესია დავით გარეჯელზე შექმნილ ნაშრომთა შორის; მოგვითხრობს ანტიოქიიდან აღმოსავლეთ საქართველოში VI საუკუნის შუა წლებში ჩამოსულ ცამეტ მონაზონთაგან ერთ-ერთის — დავითის და მისი მოწაფის — ლუკიანეს დამკვიდრების შესახებ გარეჯის უდაბნოს გამოქვაბულში. დროთა განმავლობაში მათ რამდენიმე მონასტერი დაუარსებიათ და ხალხმრავალი სამონასტრო ცხოვრება გაუშლიათ, რამაც მომდევნო საუკუნეებში დავითგარეჯა უმნიშვნელოვანეს საეკლესიო და მწიგნობრულ კერად აქცია. თხზულებას X საუკუნის I ნახევრით ათარიღებენ და ანონიმ ავტორს მიაწერენ. ბოლო დროს გამოითქვა აზრი, რომ „დავით გარეჯელის ცხოვრების“ უძველესი ვერსია დამოუკიდებელი თხზულება არ არის, იგი ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილია არსენ II კათოლიკოსის (955–980) ჰაგიოგრაფიული თხზულებისა „ცხორებაჲ და მოქალაქეობაჲ იოანე ზედაზნელისა და მოწაფეთა მისთაჲ“. ამ თხზულების საფუძველზე XII საუკუნის უცნობ ავტორს დაუწერია დავით გარეჯელის ცხოვრების ვრცელი მეტაფრასული ვერსია „დიდი ბერისა და მოძღუარის ონოფრე გარეჯელის“ დავალებით. XIII საუკუნის შუა წლებში „ცხოვრება“ დაწერა დავითგარეჯის მონასტრის ბერმა, შემდგომ თბილისის მიტროპოლიტმა რომანოზ ერისთავმა. ასევე გვიანდელია სვინაქსარული ცხოვრებაც (შემონახულია 1726 წლის ხელნაწერის სახით, A-222).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ჰაგიოგრაფია კატეგორია:დავით გარეჯელი
ზემო ყანდაურის კოშკი
ზემო ყანდაურის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 500 მეტრზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. შემორჩენილია კედლების უმნიშვნელო ფრაგმენეტები. გეგმა სრულად არ იკითხება.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის კოშკები
ტაჩანკა
ტაჩანკა (Тачанка) — ძეგლი დონის როსტოვში. აგებულია ოქტომბრის რევოლუციის მე-60 წლისთავთან დაკავშირებით. ძეგლი ეძღვნება ცხენოსანთა პირველ არმიას, რომელიც იბრძოდა რუსეთის სამოქალაქო ომში წითელი არმიის მარშალ სემიონ ბუდიონის ხელმძღვანელობით. მდებარეობს ქალაქ დონის როსტოვის სამხრეთ შესასვლელთან.
ძეგლი გაიხსნა 1977 წელს. იგი დამზადებულია მთლიანად თაბაშირისაგან, ხოლო შიგნიდან არის ღრუ. გარედან დაფარულია სპილენძის ფირფიტებით. ძეგლის საერთო სიმაღლეა 15 მეტრი.
ძეგლის დამზადებაზე მუშაობდა დიდი შემოქმედებითი ჯგუფი, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდნენ მოქანდაკეები: ვ. ბატიაი, ბ. ლაპკო, ა. კოსოლაპოვი და არქიტექტორი პ. იბალაკოვი. მოქანდაკეთა კოლექტივის ხელმძღვანელი იყო ანატოლი სკნარინი, რომელსაც 1902 წელს უკვე აგებული ჰქონდა გაფიცვის დიდი მონუმენტი.
ისტორია
ზუსტად ამ ადგილზე, მდინარე დონის მარცხენა ნაპირზე, მანიჩ - ბატაისკ - აზოვის ხაზზე, 1920 წლის იანვარში გაიმართა ბრძოლა წითელი არმიის მარშალ სემიონ ბუდიონის ცხენოსანთა პირველი არმიისა და გენერალ ანტონ დენიკინის უკანდახეულ მოხალისე თეთრგვარდიელების ნაწილებს შორის.
ძეგლის მემორიალურ დაფაზე არის წარწერა: „''1918. ეძღვნება ლეგენდარულ ცხენოსანთა პირველი არმიას. ძეგლი აგებულია დიდი ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის მე-60 წლისთავთან დაკავშირებით''“.
2009 წელს მოახდინეს ძეგლის სრული რესტავრაცია.
სქოლიო
კატეგორია:დონის როსტოვის ძეგლები
ნიბელუნგის ბეჭედი
ტეტრალოგია შემდეგი ოპერებისგან შედგება:
ინდივიდუალური ნაწარმოებები ზოგჯერ ცალკეც სრულდება. ყველა მათგანი შეიცავს დიალოგებს, რომლებიც წინა ოპერების მოვლენებს შეეხება, ამდენად, შესაძლებელია მთლიან სიუჟეტში გარკვევა სრული ციკლის ნახვის გარეშეც, თუმცა, ვაგნერის განზრახვა მათი ერთმანეთის მიყოლებით შესრულება იყო, რაც პირველად 1876 წელს განხორციელდა ბაიროითის ფესტივალზე. ციკლი 13 აგვისტოს, „რაინის ოქროთი“ დაიწყო და 17 აგვისტოს, „ღმერთების დაისით“ დასრულდა. მთლიანი წარმოდგენა, საშუალოდ, 15 საათი გრძელდება, მოითხოვს 100-ზე მეტი მუსიკოსისგან შემდგარ ორკესტრს (რომელშიც შედის 6 არფა და 4 ტენორის ტუბა, რომელიც ვაგნერმა სპეციალურად დაამზადებინა), 34 სოლისტს და ორ გუნდს. საოპერო რეჟისორის, ენტონი ფროიდის მიხედვით, „ნიბელუნგის ბეჭედი ხელოვნების ამ ფორმის უმაღლეს ნიშნულს წარმოადგენს, ყველაზე მასიურ გამოწვევას ნებისმიერი საოპერო თეატრისათვის“.
შექმნის ისტორია
thumb|ვაგნერი 1853 წელს, ციურიხში. ამ დროს დაიწყო „ბეჭედზე“ მუშაობა. „ბეჭდის“ ევოლუცია გრძელი და მტანჯველი პროცესი იყო, რომელსაც ვაგნერმა მეოთხედ საუკუნეზე მეტი მოანდომა. იმ მოვლენათა ზუსტი თანმიმდევრობა, რომლებმაც კომპოზიტორი ამ კოლოსალური პროექტის იდეამდე მიიყვანა, დღესაც გაურკვეველია. „ბეჭდის“ ტექსტზე მუშაობა მან 1848 წელს დაიწყო და 1853 წელს, მათი კერძო გამოცემით დაასრულა, ხოლო დანარჩენი დრო მუსიკის შექმნას დასჭირდა. ბოლო ოპერის, „ღმერთების დაისის“ ფინალური სცენა 1856-დან 1872 წლამდე არაერთხელ შეიცვალა, ხოლო „ზიგფრიდის“ და „ღმერთების დაისის“ სახელწოდებები 1856 წლამდე გარკვეული არ იყო.
„ბეჭდის“ იდეა
thumb|ვაგნერის მემორიალი. Liebethaler Grund, დრეზდენის ახლოს კომპოზიტორის მონათხრობის მიხედვით, რომელიც მოცემულია მისივე ავტობიოგრაფიულ წიგნში „ჩემი ცხოვრება“ (Mein Leben), 1848 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მას გაუჩნდა პიესის იდეები საღვთო რომის ჰოენშტაუფენი იმპერატორის, ფრიდრიხ ბარბაროსას შესახებ. ამ პიროვნებას ვაგნერი უყურებდა, როგორც „ძველი, წარმართი ზიგფრიდის ხელახალ დაბადებას“. შემდეგ, 1848 წლის ზაფხულში, დაწერა ესე Die Wibelungen: Weltgeschichte aus der Saga („ვიბელუნგები: საგაში მოყოლილი მსოფლიო ისტორია“), სადაც საუბრობს გარკვეულ (როგორც აღმოჩნდა, არარსებულ) ისტორიულ კავშირზე ჰოენშტაუფენებსა და ლეგენდარულ ნიბელუნგებს შორის. ამან მიიყვანა ზიგურდის (ზიგფრიდის) შესახებ ოპერის შექმნის იდეამდე და 1848 წლის ოქტომბრისთვის მთლიანი „ბეჭდის“ კონცეფცია უკვე მზად იყო.
ეს საკმაოდ პირდაპირი მონათხრობი „ბეჭდის“ წარმოშობაზე ბევრი ავტორიტეტული მკვლევარის ეჭვს იწვევს, რომლებიც ვაგნერს ფაქტების დამახინჯებასა და ისტორიის საკუთარ ვერსიაზე მათ მორგებაში ადანაშაულებენ. რეალურად, მისი პირველი გეგმა ფრიდრიხ ბარბაროსას თემაზე ხუთმოქმედებიანი დრამის შესახებ თებერვლის რევოლუციამდე დაახლოებით თექვსმეტი თვით ადრე, 1846 წლის ოქტომბრით თარიღდება. მეტიც, შესაძლებელია, რომ ზიგფრიდის შესახებ ოპერის შექმნის იდეა მას უფრო ადრეც, 1843 წელს მოსვლოდა, როცა იაკობ გრიმის Deutsche Mythologie („გერმანული მითოლოგია“) წაიკითხა, ან 1844 წელს, როცა დრეზდენის სამეფო ბიბლიოთეკიდან ნიბელუნგების შესახებ რამდენიმე ნაშრომი გამოიტანა. რაც შეეხება ესეს (Die Wibelungen), მასზე მუშაობა, ყველაზე ადრე, 1848 წლის დეკემბერში უნდა დაეწყო და დასრულებული უნდა ჰქონოდა 1849 წლის 22 თებერვალს, როცა ის მეგობარს, ედუარდ დევრინტს წაუკითხა.
ნებისმიერ შემთხვევაში, ზიგფრიდის შესახებ ოპერაზე ვაგნერი დანამდვილებით ფიქრობდა 1848 წლის 1 აპრილს, როცა თავისი გეგმების შესახებ დევრინტს აცნობა. ორი თვის შემდეგ, მსგავსი პროექტი განიხილა კომპოზიტორ რობერტ შუმანთანაც.
ვაგნერი, სავარაუდოდ, წაახალისა არაერთი გერმანელი ინტელექტუალის მოსაზრებამაც, რომ იმდროინდელ ხელოვანებს შთაგონება უნდა ეძებნათ „ნიბელუნგების სიმღერაში“, XII საუკუნის საშუალო ზემოგერმანულენოვან ეპოსში, რომელსაც, 1755 წელს ხელახლა აღმოჩენიდან მოყოლებული, გერმანელი რომანტიკოსები ერთხმად ადიდებდნენ, როგორც „ეროვნულ ეპოსს“. 1844-1846 წლებში ფრიდრიხ თეოდორ ფიშერი, ლუის ოტო-პიტერსი და ფრანც ბრენდელი გერმანელ კომპოზიტორებს მოუწოდებდნენ, Nibelungenlied-ზე დაყრდნობით „ეროვნული“ ოპერა შეექმნათ. ფიშერის წარმოდგენით, ოპერის მოვლენები ზიგფრიდის გუნთერის კარზე მისვლიდან მის სიკვდილამდე ორი საღამოს მანძილზე უნდა წარმოდგენილიყო, რისგანაც, შესაძლოა მომდინარეობდეს ვაგნერის მსგავსი იდეა „ბეჭდის“ რამდენიმედღიანი წარმოდგენის შესახებ.
ტექსტი
ვაგნერის ლიბრეტოები, რომელთაც ყოველთვის თავად წერდა, მზადყოფნამდე რამდენიმე ეტაპს გადიოდა ხოლმე. თავდაპირველად, კეთდებოდა პროზაული მონახაზი (Prosaskizze), რომელშიც მოქმედების მოკლე დრამატურგიული სიუჟეტი იყო მოცემული. შემდეგი ეტაპი იყო პროზაული ესკიზი (Prosaentwurf), რომელშიც მოქმედებები და სიუჟეტი დეტალურად იყო გავრცობილი. შემდეგ კეთდებოდა პოეტური ესკიზი (Erstschrift des Textbuches), ლიბრეტოს სამუშაო ვერსია ლექსის სახით, რომლისთვისაც ვაგნერი ძველგერმანულ ალიტერაციულ სალექსო ფორმას, შტაბრაიმს (Stabreim) იყენებდა. როგორც წესი, ამ ეტაპზე ხდებოდა შინაარსსა და სიუჟეტში საბოლოო ცვლილებების შეტანა და ზოგჯერ, ემატებოდა ისეთი ელემენტებიც, რომლებიც პროზაულ ვარიანტებში არ იყო. საბოლოოდ, კეთდებოდა ლიბრეტოს თეთრი პირი (Reinschrift des Textbuches), სუფთად გადაწერილი საბოლოო ლიბრეტო ლექსის სახით, რომელსაც ვაგნერი „პოემას“ (Dichtung) უწოდებდა ხოლმე. რა თქმა უნდა, პროცესი ამით არ სრულდებოდა და ავტორი საბოლოო ვერსიაშიც აკეთებდა შესწორებებს, ზოგჯერ კი მის რამდენიმე ვერსიასაც ამზადებდა ხოლმე.
ზიგფრიდის შესახებ განზრახული ოპერის მომზადების პროცესში ვაგნერმა შეადგინა რელევანტური გერმანული და სკანდინავიური მითების წინასწარი კვლევა, სახელწოდებით, Die Nibelungensage (Mythus) („ნიბელუნგების საგა (მითი)“). ეს გრძელი პროზაული სცენარი, რომელიც 1848 წლის 4 ოქტომბერს დაასრულა, მოიცავს „ბეჭდის“ მთლიანი ციკლის მონახაზს, თუმცა არ არსებობს იმის მტკიცებულება, რომ ვაგნერი ამ დროს სხვა ოპერების შექმნასაც განიხილავდა, გარდა ერთისა – ზიგფრიდის სიკვდილის შესახებ. გადათეთრების შემდეგ, 1848 წლის 8 ოქტომბერს, ამ ტექსტს სახელი გადაერქვა და ეწოდა Die Sage von den Nibelungen („ნიბელუნგების საგა“). ვაგნერის ტექსტური ნამუშევრების სრულ გამოცემაში (Gesammelte Schriften und Dichtungen) მას ეწოდება Der Nibelungen-Mythus: als Entwurf zu einem Drama („ნიბელუნგების მითი: როგორც დრამის ესკიზი“).
ამ პროზაული სცენარის მზადების პროცესში ვაგნერი დაეყრდნო არაერთ ნამუშევარს გერმანული და სკანდინავიური მითოლოგიის შესახებ, როგორც პირველწყაროებს (როგორც წესი, თანამედროვე გერმანულ თარგმანებს, თუმცა, ძველსკანდინავიური და საშუალო ზემოგერმანული ენების გარკვეული ცოდნა თავადაც გააჩნდა), ისე კომენტარებსაც. პირველთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო Völsunga Saga, „პოეტური ედა“, „პროზაული ედა“, „სიმღერა ნიბელუნგებზე“ (Nibelungenlied) და „თიდრეკსის საგა“ (Thidriks saga af Bern), ხოლო გვიანდელ ნაწარმოებებს შორის – იაკობ გრიმის „გერმანული მითოლოგია“ და ვილჰელმ გრიმის „გერმანული საგმირო საგა“. ამათ გარდა, ვაგნერმა გარკვეული დეტალები აიღო სულ მცირე ოცდაორი სხვა წყაროდანაც, რომელთა შორისაც იყო ფილოსფიური ტექსტებიც, რაც „ბეჭდის“ სიმბოლიზმში აისახა. ვაგნერი ხშირად ეწინააღმდეგება თავისივე წყაროებს, სრულიად განსხვავებულ ამბებს ერთ ნარატივში აქცევს, ქმნის ახალ პერსონაჟებს რამდენიმე არსებული პერსონაჟის შერწყმით და ა.შ. ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ ვაგნერის ფინალური სცენარი ისეთივე უნიკალურ ქმნილებას წარმოადგენს, როგორც მისი წყაროები, მაგალითად, „ნიბელუნგების სიმღერა“.
„ზიგფრიდის სიკვდილი“
ყველაზე ადრეული წყარო, სადაც ვაგნერი Nibelungenlied-ზე დაფუძნებული სამი ოპერის სპეციალურ საფესტივალო დარბაზში შესრულებაზე საუბრობს, არის მისი ავტობიოგრაფიული ნაშრომი Eine Mittheilung an meine Freunde („გასაუბრება ჩემს მეგობრებთან“), რომელიც 1851 წლის აგვისტოში დაწერა.
თავისი ტექსტით, პროლოგით და სტრუქტურით „ზიგფრიდის სიკვდილი“ აღმოჩნდა მონახაზი ტეტრალოგიის ბოლო ოპერისა „ღმერთების დაისი“ (Götterdämmerung). მისი ლიბრეტოს დასრულების შემდეგ ვაგნერმა, სხვადასხვა მიზეზის გამო, პროექტი გვერდზე გადადო და სხვა საქმეებს მიჰყო ხელი. 1848 წლის დეკემბრიდან 1850 წლის მარტამდე მან რამდენიმე ცნობილი ესე დაწერა, ზოგიერთი მათგანი – საკმაოდ მასშტაბური. აგრეთვე, დიდი დრო დაუთმო რამდენიმე სხვა ოპერის სცენარზე მუშაობას, რომლებიც ისეთ ისტორიულ და მითოლოგიურ ფიგურებს შეეხებოდა, როგორიცაა იესო ქრისტე, აქილევსი, ფრიდრიხ ბარბაროსა და ვილანდ მჭედელი. არცერთ ამ ოპერას დღის სინათლე არ უხილავს, თუმცა შემორჩენილია გარკვეული ესკიზები ოპერისთვს „იესო ნაზარეველი“ (Jesus von Nazareth).
ამ პერიოდში ვაგნერი აქტიურად იყო ჩართული პოლიტიკაში და 1849 წლის დრეზდენის მაისის აჯანყებაშიც მონაწილეობდა, რომლის ჩახშობის შემდეგაც მასზე დაკავების ორდერი გასცეს. ის გერმანიიდან შვეიცარიაში გაიქცა და ციურიხში დასახლდა.
ტრილოგია
მითურ ურჩხულ ფაფნირთან მებრძოლი ზიგფრიდის ქანდაკება [[ბრემენი|ბრემენში|მინიატიურა]] თანდათან, ვაგნერს გაუჩნდა იდეა საოპერო ტრილოგიაზე, რომელიც „ზიგფრიდის სიკვდილით“ დასრულდებოდა. იდეა არცთუ ახალი იყო. 1847 წელს მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ესქილეს ბერძნული ტრილოგიის, „ორესტიას“, იოჰან გუსტავ დროიზენისეულმა გერმანულმა თარგმანმა. 1849 წელს, დრეზდენიდან გაქცევის შემდეგ, წაიკითხა დროიზენის მიერ აღდგენილი იგივე დრამატურგის ტრილოგია „პრომეთეა“, რომელიც შეიცავს ცნობილ ტრაგედიას „მიჯაჭვული პრომეთე“ (ამ უკანასკნელის ესქილესადმი კუთვნილება დღეს ეჭვის ქვეშ დგას, თუმცა, ვაგნერის დროს ასე მიაჩნდათ). სამართლიანი იქნებოდა, განხორციელებულიყო გერმანული ტრაგედიებისგან შემდგრი მსგავსი ტრილოგია ამისთვის „სპეციალურად განკუთვნილ ფესტივალზე“.
1850-51 წლის ზამთარში დაებადა იდეა, დაეწერა კომიკური ოპერა ცნობილ ხალხურ ზღაპარზე Vor einem, der auszug, das Fürchten zu lernen („ბიჭზე, რომელმაც გადაწყვიტა შიში ესწავლა“), რომელსაც „გრიმის ზღაპრებში“ წააწყდა. მოგვიანებით, მეგობარს, მევიოლინე თეოდორ ულიგს სწერდა, რომ ამ ახალგაზრდაში სწორედ თავის ზიგფრიდს ხედავდა. 1851 წლის მაისში მოამზადა რამდენიმე ფრაგმენტული ესკიზი „ზიგფრიდის სიკვდილის“ კომიკური წინაისტორიისთვის, რომელსაც ჯერ Jung-Siegfried, ხოლო შემდეგ Der junge Siegfried („ახალგაზრდა ზიგფრიდი“) უწოდა. აგვისტოსთვის ტექსტის თეთრი პირი მზად იყო და ვაგნერმა მუსიკის წერაც დაიწყო. ეს ოპერა არ დასრულებულა, თუმცა მისი ელემენტები მოგვიანებით, „ზიგფრიდის“ წერისას იქნა გამოყენებული.
„ახალგაზრდა ზიგფრიდი“ და „ზიგფრიდის სიკვდილი“ ვაგნერს ამ დროისათვის უკვე ნათლად ჰქონდა წარმოდგენილი, როგორც ტრილოგიის მეორე და მესამე ოპერები, თუმცა, ოქტომბერში გადაწყვიტა, რომ ამ ტრილოგიას პრელუდია სჭირდებოდა, რაც კვლავ ესქილეს და ანტიკური ტრაგედიების გავლენით შეიძლება აიხსნას. იგივე მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს იმასაც, რომ ვაგნერი ციკლს ყოველთვის „ტრილოგიას“ უწოდებდა და არა „ტეტრალოგიას“.
1851 წლის ოქტომბერში მოამზადა მოკლე პროზაული მონახაზი ოპერისთვის, რომელიც ტრილოგიის წინ უნდა შესრულებულიყო. სახელწოდებების თავდაპირველ ვარიანტებს შორის იყო Der Raub: Vorspiel („ქურდობა: პრელუდია“), Der Raub des Rheingoldes („რაინის ოქროს ქურდობა“) და Das Rheingold (Vorspiel) („რაინის ოქრო (პრელუდია)“). მომდევნო თვეში მზად იყო მთავარი ტრილოგიის პირველი ოპერის მონახაზიც, სახელწოდებით Siegmund und Sieglinde: der Walküre Bestrafung („ზიგმუნდი და ზიგლინდე: ვალკირიას სასჯელი“). 1852 წლის მარტსა და ნოემბერს შორის ამ მოკლე მონახაზებმა ჩვეული ეტაპები გაიარა, პროზაული მონახაზებიდან სრულ პროზაულ ესკიზებამდე და შემდგომ, პოეტურ ესკიზებამდე. ამ დროს მათ უკვე ჰქონდათ სახელწოდებები „რაინის ოქრო“ და „ვალკირია“.
„ნიბელუნგის ბეჭედი“
მთავარი ციკლისთვის სახელწოდებაზე Der Ring des Nibelungen („ნიბელუნგის ბეჭედი“) ვაგნერი 1852 წელს შეჩერდა. ამავე წლის ნოემბერსა და დეკემბერში მნიშვნელოვანი ცვლილებები შევიდა „ახალგაზრდა ზიგფრიდის“ და „ზიგფრიდის სიკვდილის“ ლიბრეტოებში. მათში აისახა ციკლის გაფართოება და ვოტანის (ოდინის) პერსონაჟის გაზრდილი მნიშვნელობა, აგრეთვე, ვაგნერზე ლუდვიგ ფოიერბახის ფილოსოფიის გავლენა.
„რაინის ოქროს“ და „ვალკირიას“ თეთრი პირები, ასევე, „ზიგფრიდის სიკვდილის“ თეთრი პირის მეოთხე ვერსია 1852 წლის 15 დეკემბრისთვის მზად იყო და ისინი 1853 წლის თებერვალში გამოიცა. დაიბეჭდა ორმოცდაათამდე ეგზემპლარი. 1853 წლის 16-19 თებერვალს კომპოზიტორმა ისინი საჯაროდ წაიკითხა ციურიხის სასტუმროში Baur au Lac. თუმცა, საბოლოო ვერსიას არც ეს ტექსტი წარმოადგენდა, რამდენადაც კომპოზიტორი ხშირად ცვლიდა ლიბრეტოებს მუსიკის წერის დროს.
დაახლოებით 1856 წელს დაერქვა საბოლოო სახელი ციკლის მესამე და მეოთხე ოპერებს, შესაბამისად, Siegfried („ზიგფრიდი“) და Götterdämmerung („ღმერთების დაისი“). 1863 წელს „ბეჭდის“ ოთხივე ოპერის ტექსტი ამჟამინდელი სათაურებით გამოქვეყნდა.
მუსიკა
მუსიკაზე მუშაობას ვაგნერი გარკვეული წინასწარი კვლევების შემდეგ, 1853 წლის სექტემბერში შეუდგა. ლიბრეტოებისგან განსხვავებით, მუსიკის წერა მან სწორი თანმიმდევრობით დაიწყო – „რაინის ოქრო“ 1854 წლის სექტემბერში, ხოლო „ვალკირია“ 1856 წლის მარტში დასრულებული იყო.
1856 წლის სექტემბერში, „ზიგფრიდის“ მუსიკის წერისას, ვაგნერი პირველ სიძნელეებს წააწყდა. 1857 წლის 18 ივნისს, პარტიტურაზე გააკეთა ჩანაწერი „ტრისტანი უკვე გადაწყვეტილია“. ამ დროს „ზიგფრიდის“ მეორე მოქმედება დასრულებული არ იყო.
პროექტის შეჩერება
კომპოზიციის პროცესი 1857 წლის 9 აგვისტოს შეწყდა. ეს გადაწყვეტილება რამდენიმე ფაქტორით შეიძლება აიხსნას. გადაღლილობას, რომელიც პროექტზე თითქმის ათწლიანი მუშაობის შედეგი იყო, შემოქმედებითი და ფინანსური სირთულეებიც დაემატა, განსაკუთრებით რთული კი ზიგფრიდის და ბრუნჰილდეს სასიყვარულო დუეტის დაწერა აღმოჩნდა. ასევე, დიდ გამოწვევას წარმოადგენდა „ღმერთების დაისიც“.
ვაგნერმა გადაწყვიტა სხვა პროექტებისთვის მიეხედა, რომლებზეც უფრო მიუწევდა გული. პირველი იყო „ტრისტან და იზოლდა“, რომლის პრემიერაც 1865 წელს შედგა, მეორე კი „ნიურნბერგელი მაისტერზინგერები“, რომელიც 1868 წელს შესრულდა. ორივე მათგანს დაუყოვნებელი და უდიდესი წარმატება მოჰყვა, რამაც ხელი შეუწყო ვაგნერს, უკეთ მომზადებულიყო გერმანული თეატრის რევოლუციისთვის. 1864 წელს გაიცნო ბავარიის ახალგაზრდა მეფე ლუდვიგ II, რომელიც კომპოზიტორის მხურვალე თაყვანისმცემელი გახდა. მისი ვალების გადახდასთან ერთად, მეფე მხარში ამოუდგა „ბეჭდის“ პროექტს და გადადგა ნაბიჯები მიუნხენში მისთვის განკუთვნილი თეატრის ასაშენებლად.
არასწორი იქნება, დავასკვნათ, რომ ამ 12 წლის განმავლობაში პროექტთან დაკავშირებით არაფერი გაკეთებულა. მიუხედავად იმისა, რომ პარტიტურას არაფერი შემატებია, კომპოზიტორი ამ პერიოდს აქტიურად იყენებდა კვლევისა და ესკიზების გაკეთებისთვის. 1864 წელს მან თანდათან დაიწყო შემობრუნება პროექტისკენ. 26 სექტემბრით დათარიღებულ წერილში მეფეს სწერს:
"გადავწყვიტე, შევწყვიტო სხვა ყოველგვარი სამუშაო, რაც უნდა მომგებიანი იყოს ის თავისი სიიოლის გამო, რათა მთელი ძალებით, დაუყოვნებლივ შევუტიო ჩემს დიდ ნაწარმოებს ნიბელუნგების შესახებ."
კომპოზიციის განახლება და დასრულება
thumb|left|alt=A building stands beyond a part-ploughed field and a row of trees. It has five sections. Farthest away, the tallest part with a v-shaped roof contains the stage. Adjoining it is the auditorium section built of patterned brick. Nearest is the royal entrance, made of stone and brick with arched windows and a portico. Two wings adjoin the auditorium.|ბაიროითის საფესტივალო სახლი. დაახლოებით 1895 წელს გადაღებული სურათის ფოტოქრომია ექსკლუზიურად „ბეჭედზე“ გადართვა ვაგნერმა მხოლოდ 1868 წლის ივნისში, „მაისტერზინგერების“ დასრულების შემდეგ შეძლო. პირველ რიგში, გადააკეთა და შეამსუბუქა „ზიგფრიდის“ პირველი მოქმედების გაორკესტრება. 23 თებერვალს დაასრულა I და II მოქმედება, ხოლო 1 მარტს დაიწყო და წლის ბოლოსთვის დაასრულა მესამე. 2 ოქტომბერს მეორედ სცადა ნორნების სცენის დაწერა, ამჯერად, წარმატებით. 1870 წლის იანვრით თარიღდება „ღმერთების დაისის“ პირველი ესკიზები.
ლუდვიგ II, უკვე ვაგნერის მთავარი მფარველი, ციკლის დასრულებას არ დაელოდა და 1864 წელს „რაინის ოქროს“ და „ვალკირიას“ დადგმა ბრძანა. ვაგნერი წინააღმდეგი იყო, თუმცა მეფის კაპრიზის წინააღმდეგ ვერას გახდა, რადგანაც ლუდვიგი ოფიციალური მფლობელი იყო პარტიტურებისა, რომლებიც თავად კომპოზიტორმა აჩუქა, თუმცა, მომავალში მსგავსი გადაწყვეტილების განმეორების შიშით, მომდევნო ორი ოპერის პროგრესი მეფეს დაუმალა. შედეგად, პირველი ორი ოპერა ციკლისგან განცალკევებით დაიდგა მიუნხენის ოპერაში. 1869 წლის 22 სექტემბერს შესრულდა „რაინის ოქრო“, რომლის რეჟისორი იყო რაინჰარდ ჰალვაქსი. ვაგნერის რეაქცია უკმაყოფილო და სარკასტული იყო. განსაკუთრებით არ მოსწონდა ფრანც ვიულნერის დირიჟორობა, რომელმაც, მეფის დაჟინებით, ავტორის რჩეული, ჰანს რიხტერი ჩაანაცვლა. 1870 წლის 26 ივნისს შესრულდა „ვალკირია“, რეჟისორი იყო პიქსისი, ხოლო დირიჟორი – ჰალვაქსი. ორივე მათგანმა ვაგნერის რისხვა დაიმსახურა.
ამავე დროს, კომპოზიტორი აგრძელებდა ტეტრალოგიის დასადგმელად შესაფერისი ადგილის ძებნას. 1871 წელს, ჰანს რიხტერის რჩევით, ეწვია მარკგრაფის ოპერის თეატრს ბაიროითში, სადაც გაუჩნდა იდეა, აეშენებინა ახალი საფესტივალო თეატრი (Festspielhaus) იმავე ქალაქში მდებარე გორაკზე. ქალაქის მუნიციპალიტეტი ამ იდეას აღფრთოვანებით შეხვდა და თანხმობაც სწრაფად განაცხადა. ლუდვიგ II-ს და მარი ფონ შლაინიცის პატრონაჟმა საშუალება მისცა ვაგნერს, თავადვე ჩაედო საძირკვლის ქვა 1872 წლის 22 მაისს შენობისთვის, რომელიც ბაიროითის საფესტივალო სასახლე უნდა გამხდარიყო. გოტფრიდ ზემპერის პროექტი, ფინანსური მოსაზრებით, იაფ მასალას ითვალისწინებდა. ვაგნერი გეგმავდა, წარმატების შემდეგ თეატრი ხელახლა, უკეთესი მასალით აეშენებინა, თუმცა ეს არასდროს მომხდარა.
„ღმერთების დაისის“ წერა ვაგნერმა 1874 წლის 21 ნოემბერს დაასრულა და პარტიტურაზე მინაწერი გააკეთა: "დასრულდა ვანფილდში. სათქმელი აღარაფერი მაქვს."
როლები
სოლო პარტიები სცენაზე მათი გამოჩენის თანმიმდევრობით:
„რაინის ოქრო“
ეს „პროლოგი“ (Vorspiel), რომელიც უწყვეტად შესრულებული ოთხი სცენისგან შედგება, გვიყვება დრამის წინაისტორიას. რაინის ფსკერზე ძევს ოქრო, რომელსაც სამი ქალწული იცავს. ნიბელუნგი ალბერიხი მათ შეცდენას ცდილობს, თუმცა მათგან მხოლოდ დაცინვას იღებს. იმედგაცრუებული ალბერიხი წყევლის სიყვარულს და იპარავს რაინის ოქროს, რათა მისგან გამოჭედოს ბეჭედი, რომელიც მფლობელს განუსაზღვრელ ძალაუფლებას მიანიჭებს. ამ ბეჭედს და ალბერიხის სხვა სიმდიდრეს, ლოგეს რჩევით, იპარავს ვოტანი, რათა გიგანტებს, ფაზოლტს და ფაფნერს, ვალჰალას აშენების საფასური გადაუხადოს. ბრაზით და მწუხარებით გაგიჟებული ალბერიხი წყევლის ბეჭედს, რომელიც, ამიერიდან, მის მფლობელს მხოლოდ მარცხს და მწუხარებას მოუტანს. ვოტანს სურს ბეჭედი თავისთვის დაიტოვოს, მაგრამ ერდა ურჩევს, ის და მასთან დაკავშირებული უბედურება თავიდან მოიშოროს. წყევლას შედეგი აქვს: ვოტანი საგანძურს გიგანტებს აძლევს, თუმცა მისი განაწილების დროს ფაფნერი ბეჭდის გამო კლავს ძმას, ფაზოლტს. ვოტანი შეშინებულია, მაგრამ მაინც სჯერა, რომ შემდგომ მოვლენებზე გავლენის მოხდენას შეძლებს და ღმერთებს ვალჰალაში ეპატიჟება, ხოლო რაინის ქალწულები დაკარგულ ოქროს მისტირიან.
„ვალკირია“
მთავარი ტრილოგიის პირველი ოპერა მოგვითხრობს ზიგმუნდის და ზიგლინდეს, ტყუპი და-ძმის, ვოტანის შვილების, სასიყვარულო ურთიერთობაზე; ასევე, ვოტანის ფუჭ მცდელობებზე, ბეჭდის წყევლისგან თავი დაიცვას. ფრიკა, ქორწინების მფარველი ქალღმერთი, შეურაცხყოფილია მისი ქმრის შვილების ინცესტური ურთიერთობით, იმდენად, რომ აიძულებს ვოტანს, ზიგმუნდის და ჰუნდინგის – ზიგლინდეს კანონიერი ქმრის ბრძოლაში შვილი მიატოვოს და მხარი ამ უკანასკნელს დაუჭიროს. ვოტანი ამ დავალებას თავის ქალიშვილს, ვალკირია ბრუნჰილდეს მიანდობს; თუმცა, ბრუნჰილდე, რომელიც ტყუპების ძლიერი სიყვარულით მოხიბლულია და თანაც, სწამს, რომ სინამდვილეში ვოტანს არ შეიძლება საკუთარი ვაჟის სიკვდილი უნდოდეს, მას არ ემორჩილება და ზიგმუნდს იცავს. ვოტანი, იძულებულია, ბრძოლის ბედის გადასაწყვეტად ისევ თავად ჩაერიოს და თავისი შუბით ამსხვრევს ზიგმუნდის ხმალს – ნოტუნგს, შემდეგ კი ქალიშვილის დასჯას გადაწყვეტს. ბრუნჰილდეს მიუსჯიან, იძინოს კლდეზე, გარშემორტყმულმა ლოგეს მიერ ანთებული მარადიული ცეცხლის რკალით, რომლის გადალახვას, ქალწულის გაღვიძებას და მისი ხელის მოპოვებას მხოლოდ ის შეძლებს, ვინც შიშს არ იცნობს.
„ღმერთების დაისი“
ციკლის ბოლო ოპერა მიმოიხილავს დრამას, რომელიც ზიგფრიდის და ბრუნჰილდეს გარშემო, გიბიხუნგების სამეფოში ვითარდება. ალბერიხის ვაჟის, ჰაგენის წყალობით, რომელსაც ბეჭდის მოპოვება განუზრახავს, ზიგფრიდს მეხსიერება აქვს დაკარგული. ის მეფე გუნთერის დაზე, გუტრუნეზეა შეყვარებული. მწუხარებით გაგიჟებული ბრუნჰილდე საჯაროდ სდებს ბრალს ზიგფრიდს ღალატში. პასუხად, ზიგფრიდი თავს იცავს და იფიცებს, რომ ტყუილის შემთხვევაში მზადაა, ჰაგენის შუბით მოკვდეს. ნადირობის დროს ჰაგენი მას მეხსიერებას უბრუნებს. შედეგად, გმირი აღიარებს, რომ ბრუნჰილდეს იცნობდა და უყვარდა, შესაბამისად, მისი ფიცი ცრუა. დადებული ფიცის თანახმად, ჰაგენი მას კლავს. ბრუნჰილდე, რომელმაც რაინის ქალწულებს მოუსმინა, ყველაფერში ერკვევა. იგი იაზრებს თავის შეცდომას, ბეჭდის ნამდვილ მნიშვნელობას და ვოტანის საიდუმლო გულისწადილს: მას, სინამდვილეში, სურს, ღმერთების დაისი დადგეს. ბრუნჰილდე ზიგფრიდის სხეულს კოცონზე ათავსებს და თავადაც უერთდება სიკვდილში ქმარს, რითიც ბეჭედს წყევლისგან განწმენდს. რაინი ადიდდება და ცეცხლს ჩააქრობს. ჰაგენს, რომელიც ბეჭდის ხელში ჩაგდებას ცდილობს, რაინის ქალწულები მდინარის სიღრმეში ჩაითრევენ და დაახრჩობენ. ცეცხლი ცას სწვდება. რაინის ქალწულები ბეჭდის უკან დაბრუნებას ზეიმით უმღერიან, ამ დროს კი ვალჰალა იწვის. ღმერთები იღუპებიან, დედამიწაზე კი ახალი სამყარო იბადება.
ინსტრუმენტული შემადგენლობა
ორკესტრი, რომელიც ვაგნერმა „ბეჭდისთვის“ განსაზღვრა, იმ დროისთვის უჩვეულოდ დიდი იყო. ორკესტრები ხშირად ასრულებენ მას უფრო მცირე ინსტრუმენტული შემადგენლობით, რისი მიზეზიც თეატრის საორკესტრო ორმოს არასაკმარისი ზომა, ფინანსური პრობლემები, ან დირიჟორის გადაწყვეტილებაა. ჰერბერტ ფონ კარაიანის სტუდიური ჩანაწერი განსაკუთრებით კარგი ნიმუშია იმ არტისტული მოსაზრებებისა, რომელიც ვაგნერის ჩანაფიქრისგან განსხვავდება. აღსანიშნავია, რომ გაორკესტრების ვერსია უფრო მცირე რაოდენობის ინსტრუმენტებისთვის თავად ვაგნერს არასოდეს გაუკეთებია.
ოთხივე ოპერას მსგავსი საორკესტრო შემადგენლობა აქვს, რომელიც ქვემოთ ჩამოთვლილ ინსტრუმენტებს მოიცავს:
მოკლე ანალიზი
„რაინის ოქრო“ ვაგნერის პირველი მცდელობა იყო, შეექმნა დრამატული მუსიკალური ნაწარმოები იმ პრინციპების მიხედვით, რომლებიც გააცხადა თავის ესეში „ოპერა და დრამა“. აქედან გამომდინარეობს პარტიტურაში ტრადიციული საოპერო „ნომრების“ არარსებობა არიების, ანსამბლების და გუნდების სახით. ორკესტრი არ გამოიყენება როგორც სოლისტების უბრალო თანმხლები, არამედ, დრამატული სიუჟეტის წინსვლაში მათ თანასწორ როლს ასრულებს. ბარი მილინგტონის ანალიზით, „რაინის ოქრო“ წარმოადგენს ვაგნერის ზემოხსენებული, საკმაოდ მკაცრი პრინციპების ყველაზე სრულყოფილ და პურისტულ გამოყენებას; პრაქტიკას, რომელიც შემდგომში მეტ-ნაკლებად შერბილდა. აქაც კი, როგორც იაკობსი მიუთითებს, კომპოზიტორი უხვევს ამ პრინციპებიდან, თუ ამას მოქმედების დრამატული ხასიათი მოითხოვს. მაგალითად, რაინის ქალწულები ანსამბლში მღერიან, აგრეთვე, არის რამდენიმე შემთხვევა, როცა პერსონაჟები მღერიან მელოდიებს, რომელიც მუსიკალური გარემოსგან დამოუკიდებლად გვეჩვენება. მუსიკა შეუწყვეტლად მიმდინარეობს; ოთხი განცალკევებული სცენა საორკესტრო ანტრაქტებითაა დაკავშირებული.
ოზბორნი წერს, რომ „რაინის ოქროს“ მსგავსად, „ვალკირიაც“, პირველ რიგში, სოლო შემსრულებლებისთვისაა განკუთვნილი, თუმცა ვოკალური პარტიები მთლიან მუსიკალურ სტრუტურაში აქ უფრო კარგადაა ინტეგრირებული. თავისი წინამორბედის მსგავსად, ეს ოპერაც 1851 წელს გამოქვეყნებული ზემოხსენებული ესეს პრინციპებითაა დაწერილი, თუმცა, არსებობს აზრთა სხვადასხვაობა იმაზე, თუ რამდენად მკაცრად იქნა ეს პრინციპები „ვალკირიაში“ გამოყენებული. მილინგტონის მოსაზრებით, მასში მიღწეულია მუსიკის და პოეზიის სრული სინთეზი მუსიკალური ექსპრესიის მსხვერპლად შეწირვის გარეშე. ანალიტიკურ ესეში „სრულყოფილი ვაგნერიანელი“ ბერნარდ შოუ აქებს ოპერაში არსებულ მუსიკისა და დრამის სინთეზს: „არ არის ერთი ნოტიც კი, რომელსაც სხვა დანიშნულება აქვს, გარდა დრამისთვის მუსიკალური გამომსახველობის მინიჭებისა.“ მეორეს მხრივ, გუტმანი თვლის, რომ ეს ოპერის მხოლოდ პირველ ორ მოქმედებას მიესადაგება და ვაგნერმა ამ პრინციპების აპოგეას, რეალურად, „ ტრისტან და იზოლდაში“ მიაღწია. როჯერ სკრატონი მიუთითებს „ვალკირიაში“ არსებულ „გაზაფხულის სიმღერაზე“ („Winterstürme“), რომელიც აჩერებს მოქმედების მდინარებას, რათა ზიგმუნდმა ზიგლინდეს მიმართ სიყვარული განაცხადოს და რომელიც, თავისი დანიშნულებით და ფორმით, არიას წარმოადგენს, ოზბორნი კი გამოარჩევს „შთამბეჭდავ ანსამბლს“, რომელსაც მე-3 მოქმედებაში ვალკირიები ასრულებენ.
„ბეჭდის“ მესამე ოპერის, „ზიგფრიდის“ წერა ვაგნერმა 1857 წელს შეწყვიტა. 1864 წლამდე პერიოდში დაწერა ტრაგიკული სიყვარულის ისტორია „ტრისტან და იზოლდა“ და თავისი ერთადერთი კომედია „ნიურნბერგელი მაისტერზინგერები“. როცა იგი „ზიგფრიდის“ ბოლო მოქმედების და „ღმერთების დაისის“ (Götterdämmerung), „ბეჭდის“ დასკვნითი ნაწილების, წერას დაუბრუნდა, მისი სტილი შეცვლილი იყო და უფრო „საოპერო“ ხასიათი ჰქონდა, ვიდრე „რაინის ოქროს“ და „ვალკირიას“ დროს, თუმცა, კვლავ აშკარად ემჩნეოდა კომპოზიტორის ორიგინალობა და სავსე იყო ლაიტმოტივებით. ამის მიზეზი, ნაწილობრივ, ის იყო, რომ „ბეჭდის“ ოპერების ლიბრეტოები უკუთანმიმდევრობით იყო დაწერილი, ანუ „ღმერთების დაისის“ პოემა უფრო „ტრადიციული“ სტილით იყო შექმნილი, ვიდრე „რაინის ოქროსი“, რაც მთავარია, მისივე შემოღებული „ტოტალური ხელოვნების“ (Gesamtkunstwerk) წესები უკვე ნაკლებად მკაცრი იყო. განსხვავება აგრეთვე გამოწვეული იყო ვაგნერის, როგორც კომპოზიტორის განვითარებით „ტრისტანის“, „მაისტერზინგერების“ და „ტანჰოიზერის“ პარიზული ვერსიის შექმნის პროცესში. „ზიგფრიდის“ მესამე მოქმედებიდან მოყოლებული, „ბეჭედი“ მელოდიურად უფრო ქრომატიული, ჰარმონიულად რთული და ლაიტმოტივების განვითარებაში უფრო კომპლექსური ხდება.
შესრულების ისტორია
„ბეჭდის“ მთლიანი ციკლის შესრულება კოლოსალურ მუსიკალურ და ტექნიკურ ძალისხმევას მოითხოვს როგორც თეატრის, ისე დირიჟორის და ორკესტრის მხრიდან, რომ აღარაფერი ვთქვათ მომღერლებზე. ვაგნერის კოსმოგონია უამრავი განსხვავებული ინტერპრეტაციის საშუალებას იძლევა, როგორც მუსიკალური თვალსაზრისით, ისე სცენურად. არსებობს მრავალი განსხვავებული, როგორც ტრადიციული და პურისტული, ისე სხვადასხვა პოლიტიკური თუ ფილოსოფიური ხედვით შთაგონებული ვერსია, რომელთაგანაც ბევრი რადიკალურად ეწინააღმდეგება ვაგნერის თავდაპირველ ჩანაფიქრს.
thumb|გუინეთ ჯოუნზი ბრუნჰილდეს როლში, ბაიროითის ფესტივალი, 1976. რეჟ. პატრის შერო.
დისკოგრაფია
„ბეჭედი“, თავისი მასშტაბებიდან და კომპლექსურობიდან გამომდინარე, მრავალგვარი ინტერპრეტაციის საშუალებას იძლევა, რომლებიც ერთმანეთისგან საგრძნობლად განსხვავდება, რაც გამოწვეულია ისეთი ფაქტორებით, როგორიცაა დირიჟორის ხედვა (ჩქარი, ნელი ან ცვალებადი ტემპი), ორკესტრის ხარისხი, მომღერლები და ხმის ჩაწერის ტექნოლოგია. ხანგრძლივობაში განსხვავება, როგორც წესი, ამ ფაქტორებითაა გამოწვეული და ის შეიძლება საკმაოდ დიდიც იყოს. ამ დროისათვის, უმოკლესი ჩანაწერები (კარლ ბემის და პიერ ბულეზის) დაახლოებით 13 საათი და 30 წუთი გრძელდება, ყველაზე ხანგრძლივი ჩანაწერები კი (რეჯინალდ გუდოლის და ჰანს კნაპერტსბუშის) – დაახლოებით 16 საათი და 50 წუთი, მთლიანი ციკლის საშუალო ხანგრძლივობა კი დაახლოებით 15 საათია.
აუდიოჩანაწერები
ქვემოთ ჩამოთვლილია „ბეჭდის“ მთლიანი ციკლის რამდენიმე ყველაზე ცნობილი ჩანაწერი:
გეორგ შოლტის ვერსია სრული ციკლის პირველი სტუდიური სტერეო ჩანაწერი იყო. ხანგრძლივი გამოკითხვის შედეგად, რომელიც BBC Radio 3-ის პროგრამამ CD Review ჩაატარა, ეს კომპლექტი XX საუკუნის საუკეთესო ჩანაწერად დასახელდა. ჟურნალი Gramophone თავის საიტზე რეკომენდაციას სწორედ ამ ჩანაწერს აძლევს. თუმცა, ჟურნალის ვაგნერის კრიტიკოსმა, ალან ბლაითმა, BBC-ს პროგრამისთვის CD Review (მაშინ Stereo Review) 1986 წელს მიმოიხილა „ბეჭდის“ ჩანაწერები და მათგან ბემის და ფურტვენგლერის (RAI) ჩანაწერები გამოარჩია. იგივე პროგრამისთვის 1992 წელს ჩატარებულ მიმოხილვაში ჯონ დეთრიჯმა ინდივიდუალი ოპერები გუდოლის, ჰაიტინკის და ბულეზის ციკლებიდან, ხოლო მთლიანობაში, ლივაინის ვერსია გამოარჩია.