cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნასოფლარი
ნასოფლარი — ძველი სოფლის ნაშთები, არქეოლოგიურ ძეგლთა ერთ-ერთი კატეგორია. ნასოფლარი ისეთი ნამოსახლარია, რომლის ძველი მოსახლეობა უპირატესად სოფლის მეურნეობის დარგებს (მიწათმოქმედება, ბინადარ მესაქონლეობას ან თევზჭერას) მისდევდა. ნასოფლარების გათხრის შედეგად ვლინდება საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობათა ნაშთები, საყოფაცხოვრებო ნივთები, მონეტები და სხვა. ნასოფლარებთან უმეტესად დაკავშირებულია სამაროვნებიც. უძველესი ნასოფლარები ნეოლოთის ხანას განეკუთვნება. ნასოფლარები ზოგჯერ მრავალფენიანია, გარეგნულად ჩვეულებრივი გორებია. საქართველოში ძვ. წ. VI-IV ათასწლეულის ნასოფლარები შესწავლილია ქვემო ქართლში (შულავრის გორა, იმირის გორა და სხვა). ძვ. წ. III ათასწლეულის მტკვარ-არაქსის კულტურის ნასოფლარებიც უმეტესად გორებზეა განლაგებული (ხიზანაანთ გორა, ქვაცხელები და სხვა). ცნობილია აგრეთვე ტერასებზე განლაგებული ნასოფლარიებიც (ამირანის გორა). განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაა ცნობილი შუა საუკუნეების საქართველოში მტრის გამანადგურებელი შემოსევების შედეგად გაჩენილი ნასოფლარები.
ლიტერატურა
კატეგორია:არქეოლოგიური ძეგლები *
მარტუბა
მარტუბა (مرتوبة) — ქალაქი აღმოსავლეთ ლიბიაში, დარნის რაიონში. მდებარეობს ქალაქ დარნიდან სამხრეთით 27 კილომეტრში. სოფელ ლამლუდას უკავშირდება ორი გზით. ქალაქის ტერიტორიაზეა ავიაბაზა. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 7,730 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ლიბიის ქალაქები
გავარის უღელტეხილი
გავარის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, ნინოწმინდისა და დმანისის მუნიციპალიტეტების საზღვარზე. მდებარეობს ჯავახეთის ქედზე, მთა დალიდაღის ჩრდილოეთით. სიმაღლე 2712 მ. აგებულია ახალგაზრდა დოლერიტული და ბაზალტური ლავებით. დაფარულია ალპური და სუბალპური მდელოებით. უღელტეხილზე გადადის საცალფეხო ბილიკი, რომელიც აერთებს მადათაფის ტბის აუზს მდინარე მაშავერის აუზთან.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის უღელტეხილები კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის უღელტეხილები
მურზილკა
მურზილკა (Мурзилка) — რუსული საბავშვო ჟურნალი. გამოიცემა 1924 წლის 16 მაისიდან. გათვლილია 6-დან 12 წლამდე ასაკის ბავშვებზე. ჟურნალის მთავარი რედაქტორია ტატიანა ანდროსენკო.
ისტორია
XIX საუკუნის ბოლოს კანადელი მხატვრისა და მწერლის პალმერ კოქსის მიერ შეიქმნა „ბრაუნის“ სახელით ცნობილი ხალხის შესახებ ლექსების ციკლი. მოგვიანებით რუსმა მწერალმა ანა ჰვოლსონმა დაწერა მოთხრობები ტყის კაცუნებზე, რომელთა შორის მთავარი იყო მურზილკა (ეს სახელი მან თავად მოიფიქრა) — ფრაკით, ჯოხით და მონოკლით აღჭურვილი არსება.
1924 წლის 16 მაისს საბჭოთა კავშირში პირველად გამოვიდა ჟურნალ „მურზილკას“ ნომერი. აქ მურზილკა წარმოდგენილი იყო როგორც პატარა თეთრი ძაღლი და დაჰყვებოდა თავის პატრონს, ბიჭუნა პეტიას.
1927-1928 წლებში გამოდიოდა „მურზილკას გაზეთი“.
1937 წელს მხატვარ ამინადავ კანევსკის მიერ შეიქმნა მურზილკას ცნობილი იმიჯი — ყვითელი არსება წითელი ბერეტით, ფოტოაპარატითა და ყელსახვევით.
ჟურნალში ქვეყნდებოდა სხვადასხვა ცნობილი მწერლის ნაწარმოები. მათ შორის იყვნენ სამუილ მარშაკი, სერგეი მიხალკოვი, ბორის ზახოდერი, ნიკოლოზ ნოსოვი და სხვები.
წლების მანძილზე ჟურნალში კომიქსების სახით ქვეყნდებოდა მურზილკას თავგადასავლები.
1993 წელს გამოიცა ჰვოლსონის წიგნი „მურზილკასა და ტყის კაცუნების თავგადასავალი“.
Inside Out: A Personal History of Pink Floyd
Inside Out: A Personal History of Pink Floyd — ნიკ მეისონის ავტობიოგრაფიული წიგნი, რომელში მოთხრობილია მის მოღვაწეობაზე ჯგუფ პინკ ფლოიდში და მისი სპორტული ავტომანქანებით გატაცებაზე. ეს არის პირველი შემთხვევა, როდესაც ამ ჯგუფის რომელიმე წევრმა აღწერა ჯგუფის ისტორია დაარსების დღიდან, რადგანაც ნიკ მეისონი ჯგუფის ერთადერთი წევრია, რომელმაც მის ყველა კონცერტზე დაუკრა.
წიგნი გამოცემულია რამდენიმე სახით - რბილი და მყარი ყდით; ჯიბის წიგნის ზომის გამოცემა და აუდიოწიგნი, რომელიც ჩაიწერა 2005 წელს და შეიცავს სამ აუდიო დისკს. ამ გამოცემაში ავტორი თავად კითხულობს საკუთარი წიგნის თავებს. აღსანიშნავია, რომ აქ დამატებულია რამდენიმე სტრიქონი Live 8-ის კონცერტზეც, სადაც ჯგუფმა როჯერ უოტერსთან ერთად დაუკრა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პინკ ფლოიდი კატეგორია:ნიკ მეისონი
ურბან VI
მინი|მარჯვნივ|200px|ურბან VI ურბან VI (Urbanus PP. VI; ერისკაცობაში ბარტოლომეო პრინიანო; დ. 1318, ნეაპოლი — გ. 13 ოქტომბერი, 1389) —  რომის პაპი 1378–1389  წლრბში. აჩერენცისა და ბარის არქიეპისკოპოსი. 13 ფრანგი კარდინალი განუდგა და აირჩიეს ანტიპაპი კლემენტ VII.
უკანასკნელი რომის პაპი, რომელიც არაა არჩეული კარდინალების მიერ. ცნობილია თავისი დესპოტური ხასიათით. მის დროს დაიწყო დიდი განხეთქილება, რომლის დროსაც იტალიელები და გერმანელები რომის პაპს ცნობდნენ, ხოლო საფრანგეთი, ესპანეთი და ნეაპოლის სამეფო – ავინიონელს. ეს სიტუაცია გრძელდება თითქმის 40 წელი (1378-1415).
ლიტერატურა
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული 1318 კატეგორია:გარდაცვლილი  13 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1389
მკრტიჩ I
მკრტიჩ ხრიმიანი დაიბადა 1820 წლის 4 აპრილს ვანში (ოსმალეთის იმპერია).
იგი იყო კონსტანტინეპოლის სომეხთა პატრიარქი 1869–1873 წლებში, სრულიად სომეხთა კათალიკოსი 1892–1907 წლებში. გარდაიცვალა 87 წლის ასაკში, 1907 წლის 29 ოქტომბერს. დაკრძალულია ეჩმიაძინის მონასტერში.
მკრტიჩ I და საქართველო
გაზეთ „ივერიის" 1893 წლის სექტემბრის ნომერში ხაშურიდან საინტერესო კორესპონდენციას ვკითხულობთ:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის კათოლიკოსები კატეგორია:დაბადებული 4 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1820 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1907
ტუღრა
ტუღრა ან თუღრა (ოსმ. طغرا; თანამედროვე თურქ. tuğra) — მონეტებსა და საბუთებზე აღბეჭდილი კალიგრაფიულად გაფორმებული სულთნის სახელი. პირველად გვხვდება სელჩუკი ემირის ასჰაკ იბნ ალიასის (1374 - 1390 წწ.) საბუთებზე. თუღრას იყენებდნენ აგრეთვე ყირიმის ხანები, ირანელები, ავღანელები და სხვა. თუღრა აღბეჭდილია თბილისში XVIII ს-ში მოჭრილ მონეტებზეც – აშრაფი, ონლიქი, ბეშლიქი, ნიმბეშლიქი.
ეტიმოლოგია
XI საუკუნის თურქი ლექსიკოგრაფი მაჰმუდ ალ-ქაშღარი თავის ნამუშევარში diwān lughāt at-turk (თურქული დიალექტების კრებული) იხსენიებს ოღუზურ ტერმინს ტუღრაღ, რომელიც, მისი თქმით, ოღუზი დიდებულების ბეჭედს, შტამპსა და მონოგრამას აღნიშნავს. სიტყვის საბოლოო სახე – ტუღრა შეიძლება აიხნას ოღუზური სიტყვისაგან უკანასკნელი უკანასასისმიერი ბგერის – ღ–ს ჩამოშორებით, რაც თურქული ენისთვის დამახასიათებელია. მაჰმუდ ალ–ქაშღარი იცნობს ასევე ზმნას tughraghlanmak (დოკუმენტის მიხედვით, ნიშნავს ტუღრაღ–ის მიღებას). სიტყვა ტუღრაღ–ის ეტიმოლოგიის შესახებ მაჰმუდ ალ–ქაშღარი ამბობს მხოლოდ ერთს: „wa-lā adrī aslahu“ (ამ სიტყვის წარმომავლობა მე არ ვიცი). აქედან გამომდინარე ვარაუდობენ, რომ ტუღრა თურქული ეტიმოლოგიის სიტყვაა, თუმცა მისი პირველადი მნიშვნელობა უცნობია.
სიტყვა ტუღრას სხვა ეტიმოლოგიური განმარტებები ემყარება ლეგენდარულ ფრინველს – ტუღრი, არაბულ სიტყვას – ტურრა, რაც დოკუმენტის ზედა კიდეს ნიშნავს. ასევე არსებობს ვერსიები tur-gha(y) (დაე იყოს ასე), ან doghru (სიმართლე) სიტყვებიდან წარმომავლობის შესახებ.
ოსმალური ტუღრის ტექსტი და აგებულება
კლასიკური, XVI საუკუნის ტუღრა თავის მოხაზულობაში აერთიანებს არაბული დამწერლობით დაწერილ ოსმალი დიდებულის სახელს, მამის სახელს, სპარსული ან მონღოლური წარმომავლობის ტიტულს და ასევე არაბულ სიტყვებს. ტუღრა შესაძლოა შესრულებული იყოს როგორც ოსმალური, ასევე არაბული კალიგრაფიით.
მაგალითისათვის მოყვანილია სულეიმან I–ის ტუღრა:
500პქ|სულეიმან I–ის ტუღრის ტექსტის ამოკითხვა
მინიატიურა|ტუღრის განვითარება; პირველი ტუღრები მე–14 საუკუნიდან მინიატიურა|left|250პქ|ტუღრის შემადგენელი ნაწილები left|მაჰმუდ I–ის ტუღრა, ანიმაცია გვიჩვენებს ტუღრის კალიგრაფიის სტრუქტურას მომდევნო პერიოდის ტუღრები სტანდარტული "სულეიმანური" ტუღრისაგან მხოლოდ იმით განსხვავდებიან, რომ მათ ტექსტში მფლობელისა და მისი მამის ტიტულები შაჰ და ხან ხშირად გამოიტოვებოდა და როგორც მაგალითად მეჰმედ V-ის ტუღრაში, ემატება დამატებითი სახელი Reşad. გარდა ამისა ზოგიერთი ტუღრა შეიცავს დამატებით დეკორატიულ ნიშნებსა და ხაზებს. ტუღრის შემქმნელი იშვიათად უთითებდა საკუთარ სახელსაც.
ტუღრის შემადგენელი ცალკეული ნაწილების კლასიფიკაცია ამგვარია (პაულ ვიტეკის მიხედვით, ამ ტერმინებიდან ყველა არ არსებობდა ოსმალეთის პერიოდში):
ოსმალური ტუღრის კალიგრაფიული ფორმის განვითარება უკვე ორჰან ღაზისა და მურად I–ის ტუღრებიდან იწყება. მათი ფოტოების (მარჯვნივ) შედარებით კარგად ჩანს, როგორ წარმოიქმნა შემდგომში beyze–დ წოდებული ოვალური ხაზები. არაბული ასო ნუნის (ن) ხაზმა თანდათანობით ზემოთ აიწია და ოვალური წრე შეკრა. არაბული ასო ალიფი (ا}, რომელიც ტუღრებში ა, ო და უ ხმოვნების ჩასაწერად გამოიყენება, ქმნის სამ შვეულ ხაზს, ე. წ. tuğ–ს, რომლებსაც ორჰან ღაზის 1348 წლის ტუღრაში უკვე პატარა ოვალური ხაზები, zülfe–ები ემატება.
მოცემული ანიმაცია (მარცხნივ) გვიჩვენებს მაჰმუდ II–ის ტუღრის (1785-1835) აგებულებას. ნაცრისფრად რჩება ის ხაზები, რომლებსაც ტუღრის დეკორატიული გაფორმება აკისრია.
სულთანთა ტუღრები დოკუმენტებში
ოსმალური ტუღრის გამოყენებისა და მისი დანიშნულების შესახებ ინფორმაციას გვაწვდის მრავალი დოკუმენტი, რომლებსაც ახლავს მისი შემდგენლის ტუღრა. ამ მხრივ განსხვავებული სიტუაციაა ოსმალური ტუღრის შესაძლო წინამორბედებთან – ოღუზურ და სელჯუკურ ტუღრებთან და ბეჭდებთან დაკავშირებით; მათ შესახებ მხოლოდ მცირე ინფორმაციაა დღეისათვის ცნობილი. მინიატიურა|left|დოკუმენტი [[ბაიეზიდ II–ის ტუღრით (1486)]]მინიატიურა|right|სულთან მუჰამედ I–ის ფირმანი, განსაკუთრებით მდიდრულად მორთული ტუღრა (1741) ოსმალური ტუღრა იყო ოსმალთა სულთნების ოფიციალური განსაკუთრებული კალიგრაფიით მოხაზული ხელმოწერა. საიმპერატორო დოკუმენტებზე ტუღრის არსებობა მიანიშნებდა დოკუმენტის სინამდვილეზე. ტუღრები, სულთნების გადაწყვეტილების, ეპოქის, დოკუმენტის შინაარსისა და მისი ადრესატის მიხედვით, სადად და უბრალოდ მოხაზული (იხ. სურათი მარცხნივ), ან მდიდრულად გაფორმებული, ძვირფასი ფერებით გაფერადებული (მარჯვნივ) შეიძლება ყოფილიყო.
ოსმალური ტუღრების უმრავლესობა დღემდე კარგადაა შემონახული, რადგან ის ფურცლები, რომლებზეც ტუღრებია გამოსახული, დახვეული, შეფუთული და აბრეშუმის ჩანთაში ან სპეციალურ ყუთში იყო შენახული. ზოგიერთი ძალიან მდიდრულად მორთული ხელაწერი სიგელი რვეულების სახით მყარი ყდებით იყო დაცული.
სულთან სულეიმან I–ის ზეობის განმავლობაში შეიქმნა დაახლოებით 150000 ხელნაწერი დოკუმენტი, რომელთა უმრავლესობას ზედა ნაწილში თან ახლავს უცვლელი ფორმის ხელით შესრულებული ტუღრა. მხოლოდ რამდენიმე ტუღრა ითვლება მექანიკურ რეპროდუქციად. ტუღრის საიმპერატორო დანიშნულების აღსანიშნავად ზოგიერთი მათგანის ქვემოთ მითითებულია: tevki-i refi'-i hümāyun („დიდებული სულთნის ნიშანი“), ni-şân-ı şerîf-i âlişân-ı sultanî („კეთილშობილი და მაღალი სულთნის ნიშანი“), tuğrâ-yı gârâ-yı sâmimekân-ı hakanî („მაღალი რანგის ტუღრა დიდი ხანისა“) ან alâmet-i şerîfe („დიდებულობის ნიშანი“).
ლიტერატურა
კატეგორია:სიმბოლოები კატეგორია:ოსმალეთის იმპერია კატეგორია:არაბული კალიგრაფია
სიმფონია
სიმფონია (ბერძნ. συμφωνία — თანაჟღერა, συν — ერთად და φωνἠ — ბგერა) — ვრცელი მუსიკალური ნაწარმოები დასავლეთევროპულ კლასიკურ მუსიკაში. ანტიკური საბერძნეთიდან მოყოლებული, აღნიშნული ტერმინი მრავალ განსხვავებულ მნიშვნელობას ატარებდა, ხოლო XVIII საუკუნის ბოლოდან დაიწყო მისი დღეს მიღებული აზრით გამოყენება, რაც, ჩვეულებრივ, გულისხმობს რამდენიმე მოქმედებისგან შემდგარ ნაწარმოებს, რომელთაგანაც პირველი სონატურ ფორმაშია. სიმფონიები თითქმის ყოველთვის განსაზღვრულია ორკესტრისთვის, რომელიც სიმებიანი, ლითონის ჩასაბერი, ხის ჩასაბერი და დასარტყამი ინსტრუმენტებისგან, მთლიანობაში, 30-დან 100-მდე მუსიკოსისგან შედგება. სიმფონიები იწერება სრული პარტიტურის სახით, რომელიც ყველა ინსტრუმენტულ პარტიას შეიცავს, ხოლო ორკესტრის მუსიკოსები უკრავენ პარტიებიდან, რომელზეც მხოლოდ მათი ინსტრუმენტისთვის დაწერილი მუსიკაა მოცემული. ზოგიერთი სიმფონიაში, მაგალითად, ბეთჰოვენის მე-9, მალერის მე-2 და ა.შ. ვოკალური პარტიებიცაა.
ვენის კლასიკური სკოლის კომპოზიტორების მიერ დაწერილი სიმფონიების უმეტესობა ოთხი მოქმედებისგან შედგება, თუმცა XIX და XX საუკუნეებიდან მოყოლებული ხშირია სიმფონიები, რომლებიც უფრო მეტი ან ნაკლები რაოდენობის მოქმედებას შეიცავს.
აკადემიურ მუსიკაში სიმფონია იგივე ადგილს იკავებს, რასაც დრამა ან რომანი ლიტერატურაში. მან დასაბამი მისცა ახალი ტიპის ორკესტრს და ინსტრუმენტული მუსიკის უმნიშვნელოვანეს სფეროს, რომელსაც სიმფონიური მუსიკა ეწოდება.
წარმოშობა
ტერმინი „სიმფონია“ წარმოშობილია ბერძნული სიტყვიდან συμφωνία (symphonia), რაც ნიშნავს „თანახმობას, თანაჟღერას“. იგი, თანამედროვე მნიშვნელობის მიღებამდე მრავალ სხვადასხვა აზრს ატარებდა.
გვიანბერძნულ და შუა საკუნეების დროინდელ თეორიაში იგი აღნიშნავდა კონსონანსს, ხოლო მისი საწინააღმდეგო ტერმინი იყო διαφωνία (diaphōnia), რომელიც „დისონანსს“ აღნიშნავდა. შუა საუკუნეებში და შემდეგაც, ლათინური „symphonia“ აღნიშნავდა რამდენიმე სხვადასხვა ინსტრუმენტს, უფრო მეტად იმათ, რომელთაც ერთდროულად რამდენიმე ბგერის გამოცემა შეეძლო. ისიდორე სევილიელი ამ სიტყვას ორთავიანი დოლის აღსანიშნავად იყენებდა, ხოლო დაახლოებით 1155-დან 1377-წლამდე ფრანგული „symphonie“ ორგანისტრუმს აღნიშნავდა. გვიანი შუა საუკუნეების ინგლისში „symphony“ ორივე ზემოთქმული მნიშვნელობით გამოიყენებოდა, ხოლო XVI საუკუნიდან მისი მნიშვნელობა დულსიმერის მნიშვნელობას ემთხვევა. გერმანულში „Symphonie“ ზოგადი სიტყვა იყო სპინეტების და ვირგინალების აღსანიშნავად XVI-XVIII საუკუნეებში.
XVII საუკუნეში, ბაროკოს პერიოდის განმავლობაში, ტერმინი „სიმფონია“ („sinfonia“) მრავალ სხვადასხვა ნაწარმოებს აღნიშნავდა, მათ შორის, ოპერებში, სონატებში და კონცერტებში გამოყენებულ ინსტრუმენტულ პიესებს, რომლებიც, ჩვეულებრივ, დიდი ზომის ნაწარმოების ნაწილი იყო. „Opera sinfonia“, იგივე „იტალიური უვერტიურა“ XVIII საუკუნისთვის სტანდარტულად, სამი ნაწილისგან შედგებოდა: ჩქარი, ნელი, ჩქარი საცეკვაო რიტმით. იგი, ამ ფორმით, საორკესტრო სიმფონიის პირდაპირ წინამორბედად ითვლება. ტერმინები უვერტიურა, სიმფონია და sinfonia XVIII საუკუნის თითქმის ბოლომდე სინონიმები იყო.
XVIII საუკუნე
სიმფონია XVIII საუკუნეში ინტენსიურად ვითარდებოდა. იგი გარკვეულ როლს თამაშობდა საზოგადოებრივი ცხოვრების არაერთ სფეროში, მათ შორის, საეკლესიო მსახურებებშიც, თუმცა, სიმფონიური პერფორმანსების განსაკუთრებით ძლიერი მხარდამჭერი არისტოკრატია იყო. ვენაში, რომელიც ევროპის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ადგილს წარმოადგენდა სიმფონიების შექმნისთვის, „მუსიკალურ საზოგადოებებს მხარს უჭერდა ასობით ოჯახი, რომელიც დროს ვენასა და თავიანთ მამულებს შორის ანაწილებდა, იმპერიის სხვა ნაწილში“. რამდენადაც მაშინდელი ორკესტრი საკმაოდ მცირე ზომისა იყო, ამ არისტოკრატიული დაწესებულებების უმეტესობაში სიმფონიის შესრულებაც იყო შესაძლებელი. ახალგაზრდა იოზეფ ჰაიდნმა, გრაფი მორცინის კარზე სამსახურის დაწყებისას, 1757 წელს, აღმოაჩინა, რომ მისი ორკესტრი ერთ-ერთი იყო ვენის ცოცხალ და კონკურენტულ მუსიკალური ასპარეზზე, რომელშიც არაერთი არისტოკრატის მიერ დაფინანსებული ანსამბლი შედიოდა.
XVIII საუკუნეში ადგილი ჰქონდა სიმფონიური ორკესტრის თანდათანობით გაფართოებასაც. თავდაპირველად, სიმფონიები ოთხ ნაწილად გაყოფილი სიმებიანი ორკესტრისთვის იქმნებოდა, რომელშიც I ვიოლინოები, II ვიოლინოები, ალტები და ბანები შედიოდა (ბანის ხაზს ჩელოები და ოქტავით დაბლა კონტრაბასები უკრავდა, შესაძლოა, ფაგოტებიც). დროდადრო, ამ ანსამბლიდან ალტებსაც იღებდნენ ხოლმე. შესაძლებელი იყო basso continuo-ს პარტიაც, რომელშიც ფაგოტი და კლავესინი, ან სხვა, აკორდების დაკვრის შესაძლებლობის მქონდე ინსტრუმენტი შედიოდა ხოლმე.
პირველი დანამატი ამ ანსამბლზე წყვილი ვალტორნა იყო, ხანდახან კი წყვილი ჰობოი, ხოლო მოგვიანებით - ორივე ერთად. საუკუნის ბოლომდე კლასიკურ ორკესტრს სხვა ინსტრუმენტებიც დაემატა, მაგალითად, ფლეიტები (რომელიც ზოგჯერ ჰობოის ანაცვლებდა), ცალკე პარტიებად გამოყოფილი ფაგოტები, კლარნეტები, შემდეგ საყვირები და ლიტავრები. ნაწარმოებები განსხვავდებოდა იმით, თუ რომელ ინსტრუმენტებს იყენებდა ამ შემადგენლობიდან. სრულმასშტაბიანი კლასიკური ორკესტრი, რომელიც ამ საუკუნის ბოლოს გამოიყენებოდა, შეიცავდა ზემოხსენებულ სიმებიან სექციას, ხის ჩასაბერებს (ფლეიტა, ჰობოი, კლარნეტი, ფაგოტი) წყვილად, წყვილ ვალტორნას და ლიტავრებს. შესაძლებელი იყო კლავიშიანი ინსტრუმენტის გამოყენებაც continuo-ს სახით.
„იტალიური“ სტილის სიმფონიამ, რომელიც ოპერაში უვერტიურების და ანტრაქტების სახით გამოიყენებოდა ხოლმე, სტანდარტული სამნაწილიანი (ჩქარი-ნელი-ჩქარი) ფორმა მიიღო. XVIII საუკუნეში კი ოთხნაწილიანი სიმფონიების წერა დაიწყეს, რომელსაც სამნაწილიანმა ვარიანტმა თანდათანობით დაუთმო ადგილი. ჰაიდნის პირველი 30 სიმფონიიდან დაახლოებით ნახევარი სამნაწილიან ფორმაშია; იგივე იყო ნორმა ახალგაზრდა მოცარტისთვისაც, სავარაუდოდ, მისი მეგობრის, იოჰან კრისტიან ბახის გავლენით. გვიანდელი სამნაწილიანი სიმფონიის შესანიშნავი ნიმუშია მოცარტის სიმფონია №38.
ოთხნაწილიანი ფორმა, რომელიც ამ ევოლუციის შედეგად ჩამოყალიბდა, შემდეგნაირი იყო:
მიღებული იყო სხვადასხვა ვარიაცია, როგორიცაა შუა ნაწილების თანმიმდევრობის გადანაცვლება ან პირველ მოქმედებაზე ნელი შესავლის დართვა. ჰაიდნს, მოცარტსა და მათ თანამედროვეებს ოთხნაწილიანი ფორმა საორკესტრო ან მულტიინსტრუმენტული კამერული მუსიკისთვის ჰქონდათ შემონახული, თუმცა, ბეთჰოვენის შემდეგ სოლო სონატები ისევე ხშირად გვხვდება ოთხნაწილიან ფორმაში, როგორც სამნაწილიანში.
ადრეული სიმფონიების შექმნის ცენტრები იყო მილანი, ვენა და მანჰაიმი. მილანურ სკოლაში, რომლის ცენტრალური ფიგურა ჯოვანი ბატისტა სამარტინი იყო, შედიოდნენ ანტონიო ბრიოსკი, ფერდინანდო გალიმბერტი და ჯოვანი ბატისტა ლამპუნიანი. ვენის ადრეული წარმომადგენლებიდან აღსანიშნავია გეორგ კრისტოფ ვაგენსაილი, ვენცელ რაიმუნდ ბირკი და გეორგ მატიას მონი, ცოტა მოგვიანებით მათ რიცხვს დაემატა იოჰან ბატისტ ვანჰალი, კარლ დიტერს ფონ დიტერსდორფი და ლეოპოლდ ჰოფმანი. მანჰაიმის სკოლიდან აღსანიშნავია იოჰან შტამიცი.
XVIII საუკუნის ბოლო ათწლეულების ყველაზე მნიშვნელოვანი სიმფონისტები იყვნენ ჰაიდნი, რომელმაც 36 წლის მანძილზე სულ მცირე 107 სიმფონია დაწერა და მოცარტი, რომელმაც შექმნა სულ მცირე 47 სიმფონია 24 წლის მანძილზე.
XIX საუკუნე
XIX საუკუნის დასაწყისში ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენმა სიმფონია ყოველდღიური ჟანრიდან, რომელიც დიდი რაოდენობით იქმნებოდა, აქცია ხელოვნების უზენაეს ფორმად, რომელშიც კომპოზიტორები მუსიკის პოტენციალის უმაღლეს გამოხატვას ეძებდნენ. ბეთჰოვენმა დაიწყო ორი სიმფონიით, რომელიც ჰაიდნის და მოცარტის სტილების გაგრძელებას წარმოადგენდა, ხოლო შემდეგ შექმნა კიდევ შვიდი სიმფონია, რომლებმითაც, მე-3 სიმფონიიდან (Eroica) დაწყებული, ჟანრის მასშტაბები და ამბიციები გააფართოვა. მისი მე-5 ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სიმფონიაა. მისმა განვითარებამ ემოციურად მღელვარე დო-მინორული შესავლიდან ტრიუმფალურ მაჟორულ ფინალამდე შექმნა სიმფონიის მოდელი ისეთი მომავალი კომპოზიტორებისვის, როგორიცაა ბრამსი და მალერი. მისი მე-6 სიმფონია პროგრამული ნამუშევარია, რომელშიც მოცემულია ფრინველთა გალობის და ჭექა-ქუხილის ინსტრუმენტული იმიტაციები და უჩვეულო მეხუთე მოქმედება (ნორმად ქცეული ოთხის ნაცვლად). მისი მე-9 შეიცავს ვოკალური სოლისტებისა და გუნდის პარტიებს ბოლო მოქმედებაში, რაც მას საგუნდო სიმფონიად აქცევს.
ფრანც შუბერტის სიმფონიებიდან ორი ძირითადი რეპერტუარის ნაწილია და ხშირად სრულდება. მე-8 სიმფონიიდან (1822) შუბერტმა მხოლოდ პირველი ორი მოქმედება დაასრულა, რის გამოც ეს რომანტიკული ნაწარმოები ცნობილია ზედმეტსახელით „დაუსრულებელი“. მისი ბოლო დასრულებული სიმფონია, მე-9 (1826), მასშტაბური ნაწარმოებია კლასიკურ სტილში.
ადრეული რომანტიკოსებიდან, ფელიქს მენდელსონი (ხუთი სიმფონია) და რობერტ შუმანი (ოთხი) აგრძელებდნენ სიმფონიების შექმნას კლასიკურ ყალიბში, თუმცა, თავიანთი მუსიკალური ენის გამოყენებით. მეორეს მხრივ, ჰექტორ ბერლიოზი პროგრამულ ნაწარმოებებს ანიჭებდა უპირატესობას, როგორიცაა მისი „დრამატული სიმფონია“ რომეო და ჯულიეტა (Roméo et Juliette) და ფანტასტიური სიმფონია (Symphonie fantastique). ეს უკანასკნელი ასევე პროგრამული ნამუშევარია, რომელიც შეიცავს მარშს, ვალსს და ხუთ მოქმედებას ოთხის ნაცვლად. მისი მეოთხე და უკანასკნელი სიმფონია, დიდი სამგლოვიარო და ტრიუმფალური სიმფონია (Grande symphonie funèbre et triomphale), თავდაპირველი სახელწოდებით სამხედრო სიმფონია (Symphonie militaire), 1840 წელს დაიწერა 200-კაციანი სამხედრო ორკესტრისთვის და მსგავსი შემადგენლობისთვის დაწერილი სიმფონიის ადრეულ მაგალითს წარმოადგენს. ბერლიოზმა მოგვიანებით მას არჩევითი სიმებიანი პარტიები და საგუნდო ფინალი დაამატა. 1851 წელს რიხარდ ვაგნერმა განაცხადა, რომ ბეთჰოვენის შემდეგ დაწერილი ყველა სიმფონია მხოლოდ ეპილოგი იყო და არაფერ ახალს არ სთავაზობდა მსმენელს. მართლაც, 1850 წელს დაწერილი შუმანის უკანასკნელი სიმფონიის („Rhenish“) შემდეგ ლისტისეულმა სიმფონიურმა პოემამ, ფაქტიურად, ჩაანაცვლა სიმფონია, როგორც მასშტაბური ინსტრუმენტული მუსიკის წამყვანი ფორმა. ეს დაახლოებით ორი ათეული წელი გაგრძელდა, ვიდრე 1870-იან და 1880-იანი წლებიდან სიმფონიის „მეორე ეპოქა“ არ დაიწყო ანტონ ბრუკნერის, იოჰანეს ბრამსის, პეტრე ჩაიკოვსკის, კამილ სენ-სანსის, ალექსანდრ ბოროდინის, ანტონინ დვორჟაკის და სეზარ ფრანკის ნაწარმოებებით, რომლებიც საკონცერტო რეპერტუარში სულ მცირე ერთი საუკუნე დომინირებდნენ.
XIX საუკუნის განმავლობაში კომპოზიტორები აგრძელებდნენ სიმფონიური ორკესტრის ზომის გაზრდას. საუკუნის დასაწყისში სრულმასშტაბიანი ორკესტრი შედგებოდა სიმებიანი სექციისგან, რომელსაც ემატებოდა წყვილებად ფლეიტა, ჰობოი, კლარნეტი, ფაგოტი, ვალტორნა, საყვირი და ლიტავრების კომპლექტი. მაგალითად, ამ შემადგენლობის ორკესტრისთვისაა განსზღვრული ბეთჰოვენის 1-ლი, მე-2, მე-4, მე-7 და მე-8 სიმფონიები. ორკესტრს აგრეთვე ემატებოდა ტრომბონები, რომლებიც ჩვეულებრივ, საეკლესიო და თეატრალურ მუსიკაში გამოიყენებოდა. ამის მაგალითებია მისივე მე-5, მე-6 და მე-9 სიმფონიები. დიდი საორკესტრო ბარაბანი, სამკუთხედი და თეფში, აგრეთვე ფლეიტა პიკოლო, რომელიც XVIII საუკუნეში კოლორისტული ეფექტებისთვის გამოიყენებოდა ე.წ. „თურქულ მუსიკაში“, სულ უფრო ხშირად ემატებოდა სიმფონიურ ორკესტრს XIX საუკუნეში. მალერის დროს კომპოზიტორისთვის უკვე ხელმისაწვდომი იყო საორკესტრო ინსტრუმენტების უზარმაზარი არჩევანი. გარდა ინსტრუმენტების მრავალფეროვნების გაზრდისა, იზრდებოდა როგორც სიმებიანი, ისე ჩასაბერ ინსტრუმენტებზე შემსრულებელთა რიცხოვნობაც, რამაც მნიშვნელოვნად გაზარდა ორკესტრის და შესაბამისად, საკონცერტო დარბაზების ზომა.
XX საუკუნე
XX საუკუნის დასაწყისში გუსტავ მალერი წერდა ხანგრძლივ და მასშტაბურ სიმფონიებს. მაგალითად, მისი მე-8 სიმფონია, რომელიც 1906 წელს დაიწერა, მოიხსენიება, როგორც „სიმფონია ათასისთვის“, რადგანაც იყენებს სამ გუნდს, რვა სოლისტს და მნიშვნელოვნად გაზრდილ ორკესტრს ორღანთან ერთად. გარდა ამისა, მისი მე-3 სიმფონია, რომელიც დაახლოებით 100 წუთამდე გრძელდება, რეგულარულად შესრულებული ერთ-ერთი უგრძესი სიმფონიაა. XX საუკუნეშივე მოხდა სტილურად და შინაარსობრივად კიდევ უფრო მეტი დივერსიფიკაცია იმ ნაწარმოებებისა, რომელთაც კომპოზიტორები „სიმფონიას“ უწოდებდნენ. ზოგიერთი კომპოზიტორი, მათ შორის, დიმიტრი შოსტაკოვიჩი, სერგეი რახმანინოვი და კარლ ნილსენი აგრძელებდნენ ტრადიციულ, ოთხნაწილიან ფორმაში მუშაობას, ხოლო სხვებმა განსხვავებული მიდგომა აირჩიეს: ჟან სიბელიუსის ბოლო, მე-7 სიმფონია ერთმოქმედებიანია, ხოლო ალან ჰოვანესის მე-9 სიმფონია წმინდა ვართანი (თავდაპირველად op. 80, შემდეგ op. 180), რომელიც 1949-50 წლებში დაიწერა, 24 მოქმედებისგან შედგება.
ტრადიციული, ოთხმოქმედებიანი სიმფონიური ფორმის ერთ მოქმედებაში შეკუმშვის კონცეფცია გვიან XIX საუკუნეში წარმოიშვა. მას ორგანზომილებიანი სიმფონიური ფორმა ეწოდა და მისი შემობრუნების წერტილი იყო არნოლ შონბერგის კამერული სიმფონია №. 1, Op. 9 (1909), რომელსაც 1920-იან წლებში სხვა ერთმოქმედებიანი გერმანული სიმფონიებიც მოჰყვა, მათ შორის, კურტ ვაილის 1-ლი სიმფონია (1921), მაქს ბუტინგის კამერული სიმფონია, Op. 25 (1923) და პაულ დესაუს სიმფონია (1926).
მიუხედავად დივერსიფიკაციისა, რჩებოდა გარკვეული ტენდენციები. ნაწარმოების, როგორც „სიმფონიის“ განსაზღვრა კვლავ გულისხმობდა გარკვეულ კომპლექსურობას და სერიოზულობას. ნაწარმოებისთვის, რომელიც უფრო მოკლე იყო, მოკრძალებული მიზნებით და მსუბუქი ფორმით, სიტყვა „სინფონიეტა“ გამოიყენებოდა. ასეთია სერგეი პროკოფიევის სინფონიეტა ორკესტრისთვის.
XX საუკუნის პირველ ნახევარში ედუარდ ელგარმა, გუსტავ მალერმა, ჟან სიბელიუსმა, კარლ ნილსენმა, იგორ სტრავინსკიმ, ბოჰუსლავ მარტინუმ, როჯერ სეშენსმა და დიმიტრი შოსტაკოვიჩმა შექმნეს სიმფონიები, რომელთაც ახასიათებდათ „ექსტრაორდინალური მასშტაბი, სიმდიდრე, ორიგინალურობა და ექსპრესიულობა“. სიმფონიის მნიშვნელობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ფაქტორი არის ის, თუ რამდენად გამოხატავს იგი იმ ეპოქაში მიღებულ ფორმალურ კონცეფციებს, რომელშიც შეიქმნა. კომპოზიტორთაგან, რომელთა სიმფონიებსაც ეს განსაზღვრება მიესადაგება, აღსანიშნავია სიბელიუსი, სტრავინსკი, ლუჩიანო ბერიო (Sinfonia, 1968–69), ელიოტ კარტერი (სიმფონია სამი ორკესტრისთვს, 1976) და პელ გუდმუნდსენ-ჰოლმგრინი (სიმფონია/ანტიფონია, 1980).
სქოლიო
კატეგორია:მუსიკა
პრაგმატიკა
პრაგმატიკა — ენათმეცნიერების განხრა, რომელიც ინტერესდება მეტყველების ისეთი ელემეტებით, რომელთა მნიშვნელობის გაგება მხოლოდ კონტექსტის მიხედვთაა შესაძლებელი.
პრაგმატიკის ისტორია
მე-19 საუკუნის ბოლოს ამერიკელმა უილიამ ჯეიმზმა (1842-1910) განავითარა დოქტრინა პრაგმატიკის სახელწოდებით. მისმა მეგობარმა, ჩარლზ ს. პირსმა (1834-1914) კი მსგავსი ტერმინი, პრაგმატიციზმი იხმარა და აქცენტირება მოახდინა ადამიანის სემიოტიკურ მოქმედებაზე. კერძოდ, მისი ინტერესის სფეროში მოექცა ლინგვისტური ნიშნები და მათი ხმარება.
პირსის მოსწავლემ და თანამემამულემ, ჩარლზ უ. მორისმა (1901-1979) ჯერ კიდევ მეორე მსოფლიო ომამდე მოახდინა ლინგვისტური ნიშნების შემსწავლელი ძირითადი დისციპლინების კლასიფიკაცია:
ამგვარად დაიბადა ახალი ლინგვისტური დისციპლინა, რომელიც ინტერესდება არა მხოლოდ ნიშნებით, მათი შემადგენელი ელემენტებითა და რეფერენტებით, არამედ მომხმარებლებით.
პრაგმატიკის საგანი
პრაგმატიკა ინტერესდება ერთი მხრივ ინდექსიკალური ტერმინებისთვის დამახასიათებელი კონტექსტურად დამოკიდებული ფენომენებით, როგორიცაა მაგ. "მე", "აქ", "ახლა", რომელთაც გააჩნიათ გამონათქვამის კონტექსტის პარამეტრებით განსაზღვრული რეფერენცია და ასევე პრესუპოზიციის ფენომენებით.
მეორე მხრივ მიზნად ისახავს ჩამოაყალიბოს თეორია დასკვნებისა, რომლებიც ენობრივი გამონათქვამებიდან გამოგვაქვს სამყაროს შესახებ არსებული ზოგადი ინფორმაციიდან და მოსაუბრის განზრახვათა შესახებ  ვარაუდებიდან გამომდინარე. იგი ემყარება ამერიკელი ფილოსოფოსის, პოლ გრაისის მიერ შემოტანილ განსხვავებას გამონათქვამის საკუთრივ ლინგვისტურ აზრსა და მოსაუბრისათვის აზრს შორის. ამ მოსარების საფუძველზე ფრანგმა ფილოსოფოსმა და ანთროპოლოგმა, დან სპერბერმა და ბრიტანელმა ენათმეცნიერმა დეირდრ უილსონმა განავითარეს მართებულობის თეორიის სახელით ცნობილი ზოგადი პრაგმატული თეორია.
ოსვალდ დუკროს ძირითადი ნაშრომები ეხება ერთი მხრივ პრესუპოზიციას, ანუ იმ ფაქტს, რომ ზოგიერთი ინგვისტრი გამონათქვამი იმისათვის რომ სათანადოდ იქნას გამოყენებული, მოითხოვს მოსაუბრეებისგან გარკვეულ საერთო ცოდნას (მაგ. იმისათვის, რომ სათანადოდ ითქვას "პავლეც მოვიდა", საჭიროა, საუბარში მონაწილე ყველა ადამიანმა იცოდეს რომ პავლეს გარდა სხვა (ან სხვებიც) არიან მოსული). მეორე მხრივ, დიკრო დაინტერესდა იმით თუ როგორ გადააქვს ზოგიერთ გამონათქვამს, თავისი სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობის მიღმა, გარკვეული იმპლიციტური მნიშვნელობები.
ზოგი პრაგმატიკას განიხილავს როგორც კომუნიკაციის მეცნიერებას. ამ პერსპექტივაში იგი შეისწავლის ენის ხმარებას კომუნიკაციასა და ცოდნაში. ფართო პრაგმატიკა, რომელიც ბევრადაა დამოკიდებული კოგნიტივიზმზე, ინტერესდება ცოდნაში დასკვნების გამომტანი მექანიზმებით, ცნებების აგებით, მეტყველების არასიტყვასიტყვითი გამოყენებით, არგუმენტაციაში ინტენციონალობით და ა.შ. ასეთია მაგალითად, ფსიქოლოგიაში პრაგმატული მიდგომის შემთხვევა, რომელიც ინტერესდება სამეტყველო ინტერაქციების დროს მოქმედი კოგნიტიური და ფსიქოლოგიური პროცესების შესწავლით, გამომდინარე იმ პრინციპიდან, რომ საუბარი, როგორც ქცევათა გამოხატვის ბუნებრივ ადგილში, საუკეთესოდაა გამოხატული კოგნიტიურისა და სოციალურის აღრევა, სადაც შესაძლოა დაკვირვება მოხდეს კოოპერაციის მექანიზმების მართვისათვის სპეციფიურ კოგნიტიურ ევრისტიკულ მეთოდებზე. აქედან გამომდინარე, სულ უფრო მეტი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ საუბრის ანალიზი იმ სახით, როგორითაც იგი განხორციელებუია პრაგმატული მიდგომის მიერ ფსიქოლოგიაში, გადამწყვეტ მნიშვნელობას იძენს სპეციფიურ ფსიქოპათოლოგიაში იმდენად, რამდენადაც ხელს უწყობს კომუნიკაციაში მონაწილე სუბიექტების მიერ აქტივირებული, ნაწილობრივ ინფრა-ინტენციონალური მენტალური პროცესების ახსნას.
პრაგმატიკა შესაძლოა განხილულ იქნას ორი თვალსაზრისით:
კონტექსტი და თანატექსტი
პრაგმატიკაში მნიშვნელოვანია ორი ცნების ერთმანეთისგან გარჩევა: კონტექსტი და თანატექსტი.
კონტექსტი მოიცავს ყოველივე იმას, რაც მეტყველებისთვის გარეგანია და წარმოადგენს გამოთქმის სიტუაციის ნაწილს. კონტექსტში იგულისხმება ისეთი ელემენტები, როგორიცაა დროითი და სივრცითი ჩარჩო, ასაკი, მოსაუბრეთა სქესი, წარმოთქმის მომენტი, წარმომთქმელთა სოციალური სტატუსი და ა.შ. ყველა ეს კონტექსტური ნიშანი ფიგურირებს დისკურსში დ წარმოადგენს დეიქსისის ნაწილს. ესენია ე.წ. დეიქტიკური კატეგორიები, რომელთა 5 ტიპს გამოყოფენ:
თანატექსტი სიტყვასიტყვით ნიშნავს გამონათქვამის ირგვლივ არსებულ ტექსტს. კოგნიტიური და კონვერსაციონალური თვალსაზრისით კოტექსტი შეიძლება განსაზღვრულ იქნას, როგორც უშუალოდ წინამორბედი გამონათქვამების ინტერპრეტაცია, რომელსაც გადავყავართ მოცემულ გამონათქვამზე. კონტექსტური ფენომენებიკი მიუთითებს სხვადასხვა გამონათქვამებს შორის კავშირზე.
ბიბლიოგრაფია
კატეგორია:ენათმეცნიერება
58
თარიღი უცნობია
*
50er
ალექსანდრესწყარო
ალექსანდრესწყარო — ნასოფლარი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ხალების თემი), მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეზე, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1190 მეტრი, ხაშურიდან 7 კილომეტრი. სოფელში 2006 წლის 1 იანვრის მონაცემებით ცხოვრობს 4 კომლი, სულ 8 ადამიანი. სოფლიდან 5 კმ-ის მოშორებით ნასოფლარ ძამაზე დგას ძამის ეკლესია.
ისტორია
სოფელს არ იცნობენ ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები, არც ძველ ქართულ ისტორიულ წყაროებსა და დოკუმნეტბეში გვხვდება. შედიოდა საციციანოში.
1886 წლის აღწერით, აქ 6 კომლი სახლობს (35 კაცი, 28 ქალი, სულ 63 კაცი). მოსახლეობა, ეროვნული შემადგენლობის თვალსაზრისით, მთლიანად ოსურია.
სოფელში სახლობდნენ გვარები: გაგლოშვილი, თედეშვილი, თიბილაშვილი, ქარსანაშვილი, თუმანიშვილი...
Meranoplus raripilis
Meranoplus raripilis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Meranoplus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
ალექსანდრესწყარო
ისტორია
სოფელი მდიდარია ცივი წყლებით. ხალხური ტრადიციით, აქ დასახლებულა ვინმე ალექსანდრე, რომელსაც ეს წყაროები აღმოუჩენია და ამის შემდეგ სოფელს ალექსანდრეს წყარო დარქმევია.
Meranoplus raripilis
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ალექსანდრესწყარო
ისტორია
სოფელი მოიშალა XX საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში.
სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
მეიტლენდი
მეიტლენდი (Maitland) — ქალაქი სამხრეთ ავსტრალიის შტატ ახალ სამხრეთ უელსში. 2011 წლის აღწერით მისი მოსახლეობა შეადგენს 67 132 კაცს, საშუალო სიმჭიდროვე — 171,26 ად./კმ². მეიტლენდი მოქცეულია სიდნეის მეტროპოლიის ფარგლებში, ქალაქი 35 კილომეტრითაა დაშორებული შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ სიდნეის. ნალექების წლიური რაოდენობა შეადგენს 815,6 მმ-ს, ყველაზე ცხელი თვეებია იანვარი და თებერვალი, ყველაზე ცივი — ივლისი და აგვისტო.
ბონიფაციუს IX
მინი|მარჯვნივ|200px|ბონიფაციუს IX ბონიფაციუს IX (Bonifacius PP. IX; ერისკაცობაში პიეტრო ტომაჩელი; დ. 1356 — გ. 1 ოქტომბერი, 1404) — რომის პაპი 1389–1404 წლებში.
პიეტრო ტომაჩელი დაიბადა ნეაპოლში, ავინიონში ამ დროს პაპია კლემენტ VII და შემდეგ ბენედიქტე XIII. ბონიფაციუს IX ორჯერ განდევნეს რომიდან. განაგრძობდა თანამდებობებით და ინდულგენციებით ვაჭრობას.
სილვინა ოკამპო
სილვინა ოკამპო აგუირე (Silvina Ocampo; დ. 28 ივლისი, 1903 წელი – გ. 14 დეკემბერი, 1993 წელი) — არგენტინელი პოეტი და მწერალი.
ოკამპო დაიბადა ბუენოს-აირესში, მანუელ ოკამპოსა და რამონა აგუირეს ოჯახში, სადაც ექვსი შვილიდან ყველაზე პატარა იყო. განათლება მიიღო სახლში კერძო მასწავლებლისგან. მისი ერთ-ერთი და იყო ვიქტორია ოკამპო, ლიტერატურული ჟურნალის „Sur“ გამომცემელი.
სილვინა ოკამპო საფრანგეთში ჯორჯო დე კირიკოს ხელმძღვანელბით მხატვრობას სწავლობდა. 1940 წელს დაქორწინდა ადოლფო ბიოი კასარესიზე, რომლის საყვარელიც 1933 წლიდან იყო. 1954 წელს იშვილა მეუღლის ქალიშვილი – მარტა ბიოი ოკამპო (1954-1994).
სქოლიო
კატეგორია:არგენტინელი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1903 კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
ქერჩის სრუტე
ქერჩის სრუტე (რუს. Ке́рченский проли́в, უკრ. Керченська протока, ყირიმ. Keriç boğazı), ძველი ბერძნების მიერ კიმერიის ბოსფორად წოდებული — სრუტე ქერჩის ნახევარკუნძულსა და ტამანის ნახევარკუნძულს შორის, რომელიც შავ და აზოვის ზღვებს აკავშირებს. სრუტის დასავლეთ სანაპირო ყირიმს ეკუთვნის, აღმოსავლეთი კი — ტამანის ნახევარკუნძულს. სრუტის სიგანე მერყეობს 4,5 - 15 კმ. სიღრმე 18 მეტრს არ აღემატება. ნაპირები ადგილ-ადგილ დაბალია, ზოგან ფლატოვანი. ზამთრობით დაფარულია მცურავი ყინულით. სრუტის დასავლეთ ნაპირზე არის მნიშვნელოვანი ნავსადგური ქალაქი ქერჩი. სრუტის რეგიონი თევზის მრავალი სახეობის რეწვის მნიშვნელოვანი ზონაა. ქერჩის სრუტეზე ზოგიერთი მონაცემით ევროპისა და აზიის საზღვარი გადის, რომლის მიხედვით აზოვის ზღვა ევროპის ნაწილში რჩება. სრუტეში დადის სარკინიგზო ბორანი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შავი ზღვა კატეგორია:ევროპის სრუტეები
ქალი ყარყუმით
thumb|220px|„ქალი ყარყუმით“ ლეონარდო და ვინჩი, [[1485]] ქალი ყარყუმით (La dama con l'ermellino) — 1485 წელს შესრულებული, ლეონარდო და ვინჩის ნახატი. ნახატზე გამოსახულია ჩეჩილია გალერანი, მილანის ჰერცოგის ლოდოვიკო სფორცას მატრესა ყარყუმით ხელში.
მიუხედავად დაზიანებისა — უკანა ფონზე კარები გადახატულია, ქალის თითები წაშლილი და ვუალი მოდელის თავზე გადაკეთებულია ექსტრავაგანტულ ვარცხნილობად — სურათი ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემონახულთაგანია ლეონარდოს ნახატებიდან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლეონარდო და ვინჩი
Meranoplus rothneyi
Meranoplus rothneyi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Meranoplus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
გიორგი აბულაძე
გიორგი აბულაძე (დ. 18 ივლისი, 1978, თბილისი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.
2000 წელს დაამთავრა თბილისის ბიზნესისა და მარკეტინგის ინსტიტუტის სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 18 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ალ-ფულის ბრძოლა
ალ-ფულის ბრძოლა (Castrum Fabe; ჯვაროსნული ტერმინი La Fève) — სალადინის კამპანიის ნაწილი. გაიმართა 1183 წლის სექტემბერში. იერუსალიმის არმია, გი დე ლუზინიანის და აიუბიდები სალადინის მეთაურობით ერთ კვირაზე მეტ ხანს უტევდნენ ერთმანეთს ალ-ფულთან (დღევანდელი აფულა). ტაქტიკურად ბრძოლა იყო გათამაშება, მაგრამ ჯვაროსნებმა ხელი შეუშალეს სალადინს ნებისმიერი ციხესიმაგრის აღებაში და მას აიძულეს, რომ უკან დაეხია. თუმცა, მაჰმადიანი ლიდერების ჯარისკაცებმა სერიოზული ზიანი მიაყენეს ფერმებსა და სოფლებს.
სქოლიო
კატეგორია:მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდგომი პერიოდი კატეგორია:XII საუკუნის ბრძოლები
გავეთი
გავეთი — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, წმ. გიორგის სახელობის ერთნავიანი დარბაზული ეკლესია მესხეთში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, სოფ. თმოგვის მიდამოებში. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
აგებულია XIII-XIV საუკუნეების მიჯნაზე. საერთო მხატვრული კონცეფციით, ფასადების ხასიათით, კარ-სარკმელთა დეკორითა და ცალკეული მოტივებით საფარა-ზარზმის ხუროთმოძღვრულ წრეს მიეკუთვნება. გავეთის სამხრეთ ფასადზე აღსანიშნავია ქართული ხუროთმოძღვრებისათვის სრულიად უცხო ფორმა - მუზარადისებრი მოხაზულობის თაღები (ისლამური ელემენტი).
თაჯარჰი
თაჯარჰი (تجرهي) — ოაზისი და სოფელი სამხრეთ ლიბიაში. მდებარეობს საჰარაში, მარზუკის რაიონში. ფეცანის რეგიონის სამხრეთით მდებარე სოფელია. 1819 წელს ეს ადგილი აღწერა ჯორჯ ლიონმა; მოიხსენია როგორც წყლით მდიდარი ოაზისი და ფინიკის პალმებით მდიდარი ტერიტორია. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1,496 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ლიბიის ოაზისები
თავისუფლების ლიგა
ისტორია
ორგანიზაცია შეიქმნა 1892 წელს, რუსეთისა და ევროპის უნივერსიტეტების ეროვნულად განწყობილი ქართველი სტუდენტების მიერ. კერძოდ, მასში გაერთიანდნენ ვარშავის, კიევის, პეტერბურგის, მოსკოვის, ხარკოვის, ოდესის უმაღლესი სასწავლებლების ქართველი სტუდენტები. ორგანიზაციის დამფუძნებლები იყვნენ შემდგომში ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის გამოჩენილი მოღვაწენი: გიორგი გვაზავა, გიორგი დეკანოზიშვილი, არჩილ ჯორჯაძე, თედო სახოკია, იაკობ ფანცხავა, ნიკო ჯაყელი, მიხეილ ხელთუფლიშვილი, ვახტანგ ღამბაშიძე, ივანე ელიაშვილი და სხვანი.
ლიგის დამფუძნებელი ყრილობა ჩატარდა 1892 წლის 26-29 ივნისს, ქუთაისში. ორგანიზაციის დაფუძნებას აქტიურად უჭერდნენ მხარს იმ დროს უკვე კარგად ცნობილი საზოგადო მოღვაწეები: ქართველ 60-იანელთა თაობის გამოჩენილი წარმომადგენელი, მწერალი კირილე ლორთქიფანიძე, ლიტერატორი დავით მიქელაძე (ლიგის დამფუძნებელი ყრილობის ერთ-ერთი სხდომა მის ბინაზე ჩატარდა), პედაგოგი სილოვან ხუნდაძე და სხვ. დაარსებისთანავე ლიგის უპირველეს ამოცანად იქცა პოლიტიკური ბრძოლა საქართველოს ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღსადგენად, რისთვისაც ორგანიზაციის წევრები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ ფართო ახსნა-განმარტებითი მუშაობის გაშლას საზოგადოებაში და მჭიდრო კავშირს ცარისტული რუსეთის მიერ დაყმევებულ და თავისუფლებისათვის მებრძოლ სხვა ერებთან (უკრაინელებთან, პოლონელებთან, ბალტიისპირეთის ხალხებთან, კავკასიის ხალხებთან).
ორგანიზაციის მოღვაწეობა დიდხანს არ გაგრძელებულა: 1893 წლის გაზაფხულზე და ზაფხულში ჟანდარმერიამ დააპატიმრა ლიგის ხელმძღვანელები. გამოძიება გაგრძელდა 1896 წლის დამდეგამდე. მიუხედავად ხანმოკლე ისტორიისა, ლიგამ დიდი გავლენა მოახდინა საქართველოს მთელ შემდგომ განმათავისუფლებელ მოძრაობაზე. მისმა აქტიურმა წევრებმა მოგვიანებით (1904) შეადგინეს ქართველ სოციალ-ფედერალისტთა პარტიის ძირითადი ბირთვი. ლიგის ყოფილ წევრთა ნაწილის აქტიური მონაწილეობით კი 1917 წელს დაარსდა საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია.
ლიტერატურა
კატეგორია:პოლიტიკური მოძრაობები საქართველოში
ასფიქსია
ასფიქსია (ἀ- და ) — მწვავე პათოლოგიური მდგომარეობა, რომელსაც იწვევს სისხლსა და ქსოვილებში ჟანგბადის რაოდენობის მკვეთრი შემცირება და ნახშირორჟანგის დაგროვება. ახასიათებს სუნთქვისა და სისხლის მიმოქცევის მძიმე დარღვევა სრულ შეწყვეტამდე.
განარჩევენ მექანიკურ და ტოქსიკურ ასფიქსიას. მექანიკური ასფიქსია შეიძლება განვითარდეს სასუნთქი გზების უცხო სხეულით დაცობის, მათზე სიმსივნის ან გარეგანი მექანიკური დაწოლის (მოხრჩობა, ჩამოხრჩობა, ჭყლეტაში მოყოლა), ხორხის შეშუპების ან სპაზმის (დიფთერიის, ტეტანუსის დროს) და სხვათა შედეგად. ტოქსიკურ ასფიქსიას სასუნთქი გზების დამთრგუნველ ქიმიურ ნივთიერებათა (მორფინი, კურარე, ციანკალიუმის ნაერთები და სხვა) მოქმედება იწვევს.
ასფიქსიის დროს სუნთქვა გახშირებული და გაღრმავებულია. ავადმყოფს ჯერ ჩასუნთქვა უჭირს, შემდეგ ამოსუნთქვა, ლურჯდება, თავბრუ ეხვევა, კარგავს ცნობიერებას, გუგები უვიწროვდება და შემდეგ ისევ უფართოვდება, გულის რიტმი ერღვევა და სუნთქვა უწყდება. ასფიქსიის კლინიკური სურათი დამოკიდებულია გამომწვევ მიზეზებზე. სუნთქვის შეჩერებიდან 5-6 წუთის შემდეგ ასფიქსია სიკვდილით მთავრდება ყველა შემთხვევაში.
მკურნალობა: გამომწვევი მიზეზის ლიკვიდაცია, სასუნთქი გზების გამტარობის აღდგენა, ხელოვნური სუნთქვა, გულის მასაჟი და სხვა.
ასფიქსიით გარდაცვლილი ადამიანის გვამის კვეთისას თვალსაჩინოდაა გამოხატული მთელი რიგი დამახასიათებელი ცვლილებები: გვამური ლაქები, ციანოზი, წერტილოვანი სისხლჩაქცევები ლორწოვან და სეროზულ გარსებქვეშ, ფილტვების მწვავე შეშუპება, ემფიზემა და სხვა. ამ ცვლილებებს დიდი მნიშვნელობა აქვს სასამართლო მედიცინაში სიკვდილის მიზეზის დასადგენად.
ნაყოფისა და ახალშობილის ასფიქსია ნაყოფისათვის ჟანგბადის მიწოდების შეფერხების ან სრული შეწყვეტის შედეგია და გამოწვეულია ჭიპლარის სისხლის მიმოქცევის დარღვევით, დედის ან ნაყოფის დაავადებით. ნაყოფის ასფიქსიის დროს საჭიროა ნაყოფის სისხლის მიმოქცევის გაუმჯობესება და მშობიარობის დაჩქარება. ნაყოფისა და ახალშობილის ასფიქსია მკვდრადშობის, ჩვილთა სიკვდილის, აგრეთვე ბავშვის შემდგომი განვითარების პროცესში მომხდარი დარღვევების უხშირესი მიზეზია.
ლიტერატურა
კატეგორია:პათოლოგიური მდგომარეობები კატეგორია:ტრავმები
60
თარიღი უცნობია
60er
ლეონარდო და ვინჩი
ბიოგრაფია
ლეონარდო და ვინჩი დაიბადა 1452 წელს და გარდაიცვალა 1519 წელს. მომავალი გენიოსის მამა, პიერო და ვინჩი, მდიდარი ნოტარიუსი და მიწათმფლობელი, ფლორენციაში ყველაზე ცნობილი ადამიანი იყო, ხოლო მისი დედა — კატერინა, უბრალო ქალი იყო. ლეონარდო მათ უკანონოდ შეეძინათ; იგი ბავშვობიდანვე გატაცებული იყო ხატვით.
1466 წელს, 14 წლის ასაკში, ლეონარდო და ვინჩი საცხოვრებლად ფლორენციაში გადავიდა, სადაც მამამ სასწავლებლად სამხატვრო სახელოსნოში — ანდრეა ვეროკიოს მიაბარა. 1466-1476 წლები ლეონარდომ ვეროკიოს სახელოსნოში გაატარა. 20 წლის ასაკში ის უკვე ჩამოყალიბებული მხატვარი იყო. შეიძლება ითქვას, რომ ლეონარდო უმეტესწილად თავისით სწავლობდა.
1478 წელს მან საკუთარი სახელოსნო გახსნა.
1482 წელს ლეონარდო და ვინჩი ტოვებს ფლორენციას და საცხოვრებლად მილანში გადადის, რომელსაც იმ პერიოდში მართავდა ლუდოვიკო მორო („მავრი“), სფორცას გვარის დიდებული. მან ლეონარდო, როგორც ხუროთმოძღვარი და მუსიკოსი, ისე მიიწვია. მანვე დაავალა აკადემიის დაარსება, რომლისთვისაც ლეონარდომ დაწერა „ტრაქტატი ფერწერაზე“ — ყველა დროის მხატვართა სამაგიდო წიგნი.
მოროსგან ლეონარდო პირველ შეკვეთასაც იღებს: მან უნდა ააგოს დიდი ძეგლი ლუდოვიკოს მამისათვის — „ფრანჩესკო სფორცა“.
1499 წელს სფორცა ფრანგებმა მილანიდან განდევნეს და ლეონარდო იძულებული გახდა ქალაქი დაეტოვებინა. მომდევნო წლისათვის უკვე ფლორენციაში ჩავიდა, სადაც, დაახლოებით, ექვსი წელი დაჰყო, მხოლოდ ათი თვით მიატოვა იგი პაპის კონდოტურის — ჩეზარე ბორჯიას დავალებით, სიმაგრეების მშენებლობასთან დაკავშირებით. შემდეგ კვლავ მილანში დაბრუნდა.
მილანში მოღვაწეობის დროს ლეონარდო და ვინჩიმ შექმნა ერთ-ერთი საუკეთესო ფერწერული ტილო „მადონა ლიტა“. მსოფლიო ხელოვნების უდიდესი ქმნილება „საიდუმლო სერობა“ (1496-1497), რომელიც აგრეთვე მილანში, „სანტა მარია დელა გრაციას“ მონასტრის ერთ-ერთ კედელზეა დახატული. სურათზე არ იგრძნობა რელიგიური სიუჟეტებისათვის დამახასიათებელი სტატიურობა, ღვთიურობა. ლეონარდომ შეძლო სრულიად განსხვავებული, ადამიანური განცდების მქონე სახეების აღბეჭდვა. ცნობილია, რომ მხატვარი დადიოდა მილანის ქუჩებსა და სამიკიტნოებში, სწავლობდა ადამიანების სახეებს, ეს კი მას დიდ დროს ართმევდა. ფრესკა ტაძრის ნესტიან კედელზეა დახატული, რის გამოც ძალიან დაზიანდა, 1954 წელს მოხდა მისი რესტავრაცია. სიცოცხლის ბოლო ორი ათწლეული ლეონარდო და ვინჩიმ მოგზაურობაში გაატარა, რადგანაც ვერ პოულობდა ადგილს, სადაც საკუთარი თავის რეალიზებას შეძლებდა. 1513-დან 1519 წლამდე იგი მონაცვლეობით ცხოვრობდა რომში, პავიაში, ბოლონიასა და საფრანგეთში. 1506-1513 წლებში ლეონარდო კვლავ მილანშია, უკვე ფრანგთა მეფის — ლუი XII-ის სამსახურში. საერთო ჯამში, მან 23 წელი დაჰყო მილანში.
ლეონარდოს ერთ-ერთი ბოლო ნამუშევარია „მონა ლიზას“ პორტრეტი, რომელიც საფრანგეთში ყოფნის დროს შექმნა და „ჯოკონდას“ სახელითაა ცნობილი. სურათში პორტრეტის იმდროინდელი ხატვის ტენდენცია სრულიად დარღვეულია, მონა ლიზა მუხლებამდეა დახატული, თითქმის მთელი ტანით მაშინ, როდესაც პორტრეტებში ადამიანს მხოლოდ გულ-მკერდამდე ხატავდნენ.
1513-1514 წლებში ლეონარდო რომშია, სადაც პაპმა ლეო X-მ მიიწვია, 1516 წელს კი ფრანგთა მეფის, ფრანცისკ I-ის მიწვევით ჩადის საფრანგეთში. მეფემ ლეონარდოს ამბუაზის მახლობლად მდებარე კლუს ციხე-სიმაგრე უბოძა. ლეონარდო და ვინჩი რამდენიმე პროფესიას ფლობდა, იგი ერთდორულად მხატვარი, სკულპტორი, არქიტექტორი, მეცნიერი და ინჟინერი იყო.
სიცოცხლის უკანასკნელი წლები
1506 წელს ლეონარდო და ვინჩიმ ფლორენცია დატოვა და ფრანგი მთავრის, შარლ დ'ამბუაზის მიწვევით მილანში გაემგზავრა. მას სადღესასწაულო დარბაზობების გაფორმება და სარწყავი სისტემის მოწყობა დაავალეს. ლეონარდომ დააპროექტა ვილა ბაღებით, შადრევნებითა და წყლის ატრაქციონებით, განაახლა მუშაობა სურათზე „მადონა, ყრმა იესო და წმინდა ანა”. ამავე პერიოდში დაიწყო მუშაობა სურათზე „ლედა და გედი”. ამავე პერიოდშია დახატული „დაჩოქილი ლედასა” და გენერალ ჯანჯაკომო ტრივულციუსის (საფრანგეთის ჯარის სარდალი, რომელმაც მილანი აიღო) ცხენოსანი ქანდაკების ეტიუდები. ქანდაკებისათვის და ვინჩიმ ყალყზე შემდგარი ცხენის თავისივე ძველი ესკიზის გამოყენება დააპირა, რომელიც ფრანჩესკო სფორცასთვის ჰქონდა შექმნილი. რამდენიმე წლის შემდეგ ტრივულციუსმა გადაიფიქრა მონუმენტური მავზოლეუმის აშენება. ამ ახალი მარცხით იმედგაცრუებული ლეონარდო კვლავ ანატომიის შესწავლას ჩაუღრმავდა ადამიანის საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატზე დაკვირვების მიზნით და ამისათვის გვამებს კვეთდა.
1511 წელს შარლ დ'ამბუაზის სიკვდილის შემდეგ იგი ჯულიანო მედიჩის სამსახურში ჩადგა და რომში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც პაპის ტახტი ჯოვანი დე მედიჩიმ დაიკავა ლეო X-ის სახელით. პაპის კარზე მოღვაწეობა ლეონარდოსათვის არც ისე მარტივი და იმედისმომცემი აღმოჩნდა, როგორსაც მხატვარი ელოდა, რადგან ერთადერთი, რაც მას დაავალეს, რომის სამხრეთით მდებარეპონტინის ლაგუნის ამოშრობა იყო.
ჯორჯო ვაზარის მიხედვით, და ვინჩიმ „ბევრი სიგიჟე ჩაიდინა”, „დიდი გულმოდგინებით ატარებდა ცდებს ზეთის საღებავებსა და ლაქებზე”. ცდებს პირდაპირი კავშირი ჰქონდა სფუმატოს ტექნიკის დახვეწასთან, რაც ლეონარდო და ვინჩიმ „წმინდა იოანე ნათლისმცემელსა” და „წმინდა იოანე ნათლისმცემელი ბახუსის ატრიბუტებით”-ზე მუშაობისას გამოიყენა.
1519 წლის 2 მაისს ლეონარდო და ვინჩი გარდაიცვალა. გადმოცემის თანახმად, მის სიკვდილს პირადად ესწრებოდა მეფე ფრანსუა I, მაგრამ სინამდვილეში მეფ სენ-ჟერმენ-ან-ლეში იყო, სადაც იმ დროს მისი მეორე შვილი დაიბადა. და ვინჩი დ'ამბუაზის სენ-ფლორანტენის ეკლესიაში დაკრძალეს.
სქოლიო
* კატეგორია:იტალიელი მხატვრები კატეგორია:იტალიელი არქიტექტორები კატეგორია:დაბადებული 15 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1452 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1519
ეკოლოგიური კატასტროფა
ეკოლოგიური კატასტროფა — ბუნებრივი კომპლექსების შეუქცევადი ცვლილებები, დაკავშირებული ცოცხალი ორგანიზმების მასიურ ამოხოცვასთან. შეიძლება იყოს ლოკალური ან გლობალური. ლოკალური ეკოლოგიური კატასტროფა ერთი ან რამდენიმე ლოკალური ეკოლოგიური სისტემის დაღუპვას იწვევს. გლობალური ეკოლოგიური კატასტროფა ჰიპოთეტური მოვლენაა, რომელიც დედამიწის ბიოსფეროზე გარე თუ შიდა ფაქტორების ზემოქმედების დაუშვებლად მაღალი დონის შედეგად შეიძლება მოხდეს.
კატეგორია:ეკოლოგია კატეგორია:გარემოს დაცვა
სიმონე პადოინი
სიმონე პადოინი (დ. 18 მარტი, 1984) — უნივერსალი იტალიელი ფეხბურთელი, იტალიის სერია A-ს კლუბ „კალიარის“ ნახევარმცველი და მარცხენა მცველი.
კარიერა დაიწყო „ატალანტას“ ახალგაზრდულ გუნდში. შემდეგ შეუერთდა „ვიჩენცას“.
2009-2010 წლების სეზონის დასრულების შემდეგ ის გაანათხოვრეს „იუვენტუსში“ სამ ფეხბურთელთან ერთად ამერიკული ტურნეს წინ. მან რამდენიმე მატჩი ჩაატარა „იუვენტუსში“ სეზონისწინა მოსამზადებელ პერიოდში და შემდეგ დაბრუნდა „ატალანტაში“.
2012 წლის 31 იანვარს შეუერთდა „იუვენტუსს“ 5 მილიონი ევროს სანაცვლოდ. 2016 წლის ივლისიდან თამაშობს „კალიარში“
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1984 კატეგორია:იტალიელი ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:იუვენტუსის ფეხბურთელები კატეგორია:ვიჩენცის ფეხბურთელები კატეგორია:ატალანტას ფეხბურთელები კატეგორია:კალიარის ფეხბურთელები კატეგორია:სერია B-ს ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 18 მარტი
თავკომბალა
თავკომბალა — უკუდო ამფიბიების ლარვა. ცხოვრობს წყალში. აქვს გარეგანი ლაყუჩები, ორსაკნიანი გული, გრძელი კუდი, გვერდითი ხაზის ორგანოები. კიდურები არ აქვს. 3-4 თვის შემდეგ იწყება მეტამორფოზი: გული სამსაკნიანი ხდება, ვითარდება სისხლის მიმოქცევის მეორე (მცირე) წრე და უკანა კიდურები; ქრება ლაყუჩები, კუდი, გვერდითი ხაზის ორგანოები და სხვა. მეტამორფოზის დამთავრების შემდეგ ხმელეთზე გამოდის პატარა ბაყაყი, რომელსაც უკვე აქვს ხმელეთის ხერხემლიანთა ყველა ნიშან-თვისება.
ლიტერატურა
კატეგორია:უკუდო ამფიბიები
ავსტრალიის ეროვნული საზღვაო მუზეუმი
ავსტრალიის ეროვნული საზღვაო მუზეუმი ― საზღვაო მუზეუმი დარლინგ-ჰარბორში, სიდნეიში. ეროვნული საზღვაო მუზეუმის იდეის გაჟღერების შემდეგ, ფედერალურმა მთავრობამ განაცხადა, რომ მუზეუმი დარლინგ-ჰარბორში ახალი სამხრეთ უელსის მთავრობის განვითარების გეგმის ფარგლებში აშენდებოდა ავსტრალიის დაარსებიდან ორი ასწლეულის აღსანიშნავად. მუზეუმის შენობის დიზაინი ფილიპ კოქსს ეკუთვნის. მუზეუმის გახსნა 1988 წელს იგეგმებოდა, თუმცა მშენებლობის პროცესში შეფერხებების, გათვალისწინებულზე მეტი ხარჯებისა და ფედერალურ და სახელმწიფო მთავრობებს შორის უთანხმოების გამო, მუზეუმი 1991 წელს გაიხსნა.
ავსტრალიის ეროვნული საზღვაო მუზეუმი ერთ-ერთია ექვსი მუზეუმიდან, რომელიც ფედერალური მთავრობის მიერ იმართება და ერთადერთია ავსტრალიის დედაქალაქის ტერიტორიის გარეთ. მუზეუმი შვიდი მთავარი გალერეის ირგვლივაა აგებული და ავსტრალიელი აბორიგენების წყალთან ურთიერთობაზე, ავსტრალიის ირგვლივ საზღვაო მოგზაურობებზე, წყალზე დაფუძნებულ რელაქსაციასა და გართობაზე, საზღვაო-სამხედრო დაცვაზე და აშშსა და ავსტრალიას შორის ურთიერთიერთობებზეა ფოკუსირებული. მუზეუმის ბოლო გალერეა აშშ-ის მთავრობამ დააფინანსა და ერთადერთი ეროვნული სამუზეუმო გალერეაა მსოფლიოში, რომელიც სხვა სახელმწიფოს დაფინანსებით აიგო. დროებითი გამოფენებისთვის ოთხი დამატებითი გალერეა გამოიყენება. სამი გემი-მუზეუმი (HM Bark Endeavour-ის ასლი, HMAS Vampire (D11) გამანადგურებელი და წყალქვეშა ნავი HMAS Onslow) საჯაროდაა გამოფენილი.
ისტორია
ფედერალური მთავრობის მიერ ოპერირებულ ექვს მუზეუმს შორის (ავსტრალიის ომის მემორიალი, ავსტრალიის ეროვნული მუზეუმი, ავსტრალიის ეროვნული გალერეა, პორტრეტების ეროვნული გალერეა და მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის ეროვნული ცენტრი) ავსტრალიის ეროვნული საზღვაო მუზეუმი ერთადერთია, რომელიც დედაქალაქის ტერიტორიის გარეთ მდებარეობს. მუზეუმს ავსტრალიისა ხელოვნებისა და კომუნიკაციების დეპარტამენტი განკარგავს.