იაპონიის_ქალაქების_კულტურა_ედოს_პერიოდში
ტოკუგავას პერიოდი
მინი|ტოკუგავა ცუნაიოში მინი|338x338პქ|ტოკუგავა იაიასუ მინი|234x234პქ|ტოკუგავას პერიოდის მხატვრის, იტჩო ჰანაბუსას ნახატი "ქარიშხლის ღმერთის დაცემა" ტოკუგავას პერიოდამდე იაპონიას საკმაოდ რთული და ბნელი დრო ჰქონდა.1603-1867 წლებს კი ოქროსა და აყვავების წლებს უწოდებენ. ტოკუგავას პერიოდში აყვავდა იაპონიის კულტურა .განვითარდა სოციალური მდგომარეობა და ეკონომიკურად გაძლიერდა სახელმწიფო. ეს პერიოდი გრძელდებოდა იქამდე, სანამ ევროპული იდეოლოგიები და მოდა არ შემოაბიჯებდა იაპონიის კულტურაში და ძირფესვიანად არ შეცვლიდა მას. რა თქმა უნდა, ამ პერიოდს ჰქონდა თავისი დადებითი და უარყოფითი მხარეები. იაპონიის ეს პერიოდი გამოირჩეოდა იმით, რომ ყალიბდებოდა ფორმალური დაწესებულებები. მათი მოვალეობა იყო სხვადასხვა სოციალური თუ ეკონომიკური მართვა და განვითარება. თუ გავითვალისწინებთ იმ ფაქტს, თუ როგორ უნდა ემუშავა ამ დაწესებულებებს, მაშინვე მივხვდებით რომ სწორედ იაპონიაში იყო პირველი კერა სადაც მსგავსი მმართველობითი დაწესებულებები და ორგანოები ფუნქციონირებდნენ. ტოკუგავას შოგუნატი არ იყო მთლიანად ცენტრალიზებული. იეასუ და მისმა შთამომავლებმა ააშენეს ფედერალისტური მმართველობის მოდელი, რომელიც აბალანსებდა ავტონომიას სამხედრო „სახლებს“ შორის. შოგუნატი ქვეყნის წარმოების მეოთხედს აკონტროლებდა, ხოლო დანარჩენს ადგილობრივი მმართველები მართავდნენ და არეგულირებდნენ, რომლებიც გარკვეული ავტონომიით სარგებლობდნენ და ერთგულებას უცხადებდნენ ტოკუგავას შოგუნატს. ამ სისტემამ დაახლოებით 265 წელი გაძლო.1637-1864 წლებში იაპონიაშია არ იყო სამხედრო დაპირისპირებები და ქვეყანაში სიმშვიდე სუფევდა. ის ცხოვრების სტილი და კულტურა, რომელიც ტოკუგავას პერიოდში არსებობდა განსხვავდებოდა, იმ ისტორიისაგან, რომელიც იაპონიას ჰქონდა უხსოვარი დროიდან. წარმოებისა და აგრარული მიმართულების განვითარება საკმაოდ კარგ შედეგებს იძლეოდა. მეთვრამეტე საუკუნის დასაწყისში იაპონია დამოკიდებული იყო ბრინჯის, ბამბის, ზღვის პროდუქტის, მარილისა და სხვადასხვა წვრილ საქონელს წარმოებაზე. იაპონიის ისტორიის განუყოფელი ნაწილია ედოს პერიოდი. სწორედ ამ პერიოდის დროს ტოკუგავას მმართველობა საკმაოდ გაძლიერდა. ტოკუგავა იასუმ ადმინისტრაცია ედოში (დღევანდელ ტოკიოში) გადაიტანა. მან დააწესა „მონაცვლეობითი დასწრება“, რომელზეც სხვადასხვა ტერიტორიის მმართველები წლის განმავლობაში აუცილებლად უნდა დასწრებოდნენ. მისმა პოლიტიკამ გამოიღო შედეგი. ედო საკმაოდ ცენტრალიზებული გახდა,აქ გადმოვიდა უამრავი ადამიანი, რამაც ხელი შეუწყო ედოს და ამ პერიოდის კულტურის განვითარებას. ვითარდებოდა მუსიკა, თეატრი (აღსანიშნავია კაბუკის თეატრი),მხატვრობა. თანდათნ უფრო მეტი ხელოვანი იწყებდა მოღვაწეობას ედოში. ედო, როგორც უკვე ვახსენეთ, გამოყოფილი იყო იაპონიისაგან, მმარველისა და პოლიტიკის გამო, მიუხედავად ამისა მას არ ჰქონდა დაკარგული კავშირი სხვა იაპონიის ქალაქებთან თუ სოფლებთან. შიდა ომების შემცირებამ გამოიწვია ტოკუგავას პერიოდის კულტურისა და ეკონომიკის ზრდა. ამას გარდა ვითარდებოდა სავაჭრო და საფინანსო მიმართულებები და შუა ფენა კავდებოდა სხვადასხვა კავშირებით ქვეყნის მცირე თუ დიდ ქალაქებთან. ვაჭრობის განვითარებამ ფინანსური დამოუკიდებლობა და ძალა მისცა ტოკუგავას შოგუნატს. დამოუკიდებელმა მხატვრებმა იწყეს ფეხის მოკიდება. მხატვრები, რომლებიც არ იყვნენ კავშირში სამხატვრო სკოლებთან, პირდაპირ ყიდიდნენ თავიანთ ნამუშევრებს. ვითარდებოდა გრავიურის ნამუშევრები, ეს ხელს უწყობდა მათ ტრანსპორტირებას. ასევე მხატვრობამ გამოიწვია ლიტერატურისა და წიგნების წარმობის განვითარება. იაპონიის კულტურა და ისტორია დიდ პერიოდს მოიცავდა და მას ჰქონდა გარკვეული სახე, მის ლიტერატურაზე ტოკუგავას პერიოდში, გავლენა მოახდინა კორეულმა და სხვა აზიურმა ლიტერატურამ რაც იმაზე მიგვანიშნებს, რომ ამ პერიოდში იაპონიას მართალ ჰქონდა ერთგვარი „კავშირი“ სხვა ქვეყნებთან. რაც განაპირობებდა მისი ეკონომიკისა და სოციალური ცხოვრების ზრდას. კულტურის განვითარებამ, ხელი შეუწყო მოსახლეობის კლასის ამაღლებას. მაგალითად, თუ ჩაის ცემონია, ლიტერატურის სიყვარული და სპეციფიკური ტანისამისი მხოლოდ მაღალ კლასს ახასიათებდა, ტოკუგავას პერიოდში ეს სხვა ფენებსაც მოედო და ასე ვთქვათ, აამაღლა მათი სოციალური სტატუსი. მოსახლეობის ცხოვრების სტილის განვითარებამ და ცივილიზაციის მაღალ დონეზე ასვლამ განაპირობა ტრადიციებისა და საქალაქო ცხოვრების გაზრდა. ედოს ტერიტორია განვითარდა და შეიქმნა სხვადასხვა სოციალური კერები. ყალიბდებოდა რელიგიური თავშესაფრები, მაღაზიები, სავაჭრო ტერიტორიები. გამომცემლებ ხშირად მიმართავდნენ გაზეთის მსგავსი ბროშურების გამოქვეყნებას, რომლითაც მოსახლეობას თუ სხვა მხარის მცხოვრეს აცნობდნენ ედოს და ტოკუგავას კულტურის განვითარების შესახებ. კულტურის განვითარებამ, თავისთავად გამოიწვია განათლების რეფორმის დახვეწაც. სამურაებისა და სამეფო ოჯახისთვის არსებობდა სპეციალური სკოლები. აქ მათ განსხვავებული სწავლების დონე და აღზრდა ჰქონდათ. გარდა ამისა ედოს პერიოდში ბავშვები 7 დან 15 წლამდე ახლომდებარე სკოლებში დადიოდნენ ,რომლებსაც ბუდისტური სექტები განაგებდნენ. აქ მოსწავლეებს ასწავლიდნენ წერა-კითხვას,წერის სტილს. ძირითადად მსგავს სკოლებში სწავლობდნენ ექიმების, სამურაებისა და გამოჩენილი ადამიანების შთამომავლები .მასწავლებლებიც მსგავსი ადამიანებისგან ირჩეოდა. დღევადნედი ტოკიოს ტერიტორიაზე და საკმაოდ გავრცელებული იყო ასეთი სკოლები და მათ ბევრი ადამიანიც „სტუმრობდა“, თუმცა ქალაქ გარეთ, სოფლებსა და ნაკლებად განვითარებულ ქალაქებში მსგავსი სკოლები საკმაოდ ცოტა იყო და მოსწავლეების რაოდენობაც შესაბამისად დაბალი. ძირითადად მსგავს ტერიტორიებზე არ იყო მათი აზრით განათლება საჭირო, სამეფო და მაღალი ფენა თვლიდა, რომ მათ განათლება სწორედ იმისთვის სჭირდებოდათ ,რომ გადასახადები აეკრიფათ და ვინმეს მათთვის საქმიანობაში არ მოეტყუებინათ. გადასახადები და მმართველობა საკმაოდ კარგად კონტროლირებადი ფენომენი იყო. ედოს პერიოდში მხოლოდ სამურაებს შეეძლოთ იარაღის ტარება და მათ საკმაოდ დიდი გავლენა და ავტორიტეტი ჰქონდათ. კრიმინალი და მსგავსი კანონსაწინაამღდეგო მოძრაობები საკმაოდ მკაცრად ისჯებოდა და მთავრობას სპეციალური ბერკეტებიც გააჩნდა მსგავსი მოვლენების შესაჩერებლად. მმართველობის მხრიდან ხშირი იყო სხვადასხვა შეზღუდვები, რომელსაც შოგუნატი სხვადასხვა რეგულაციებისათვის იყენებდა და ასევე ხაზს უსვამდა თავის უზენაესობას. მიუხედავად მტკიცე და ზოგჯერ აბსურდული წესებისა და შეზღუდვებისა, შოგუნატი წარმატებით ახერხებდა ხალხისა და ტერიტორიის შენარჩუნებასა და მართვას. იაპონია, როგორც უკვე ვახსენეთ, ტოკუგავას პერიოდში საკმაოდ სწრაფად ვითარდებოდა. ვითარდებოდა ამასთანავე ქალაქები და მისი შემოგარენი. ტარდებოდა ახალი რეფორმები, რომლებიც ურბანიზაციასა და ქალაქის კეთილმოწყობას უწყობდა ხელს. იაპონიაში ქალაქებსა თუ სოფლებს სხვადასხვა დანიშნულება ჰქონდათ. ძირითადად გმოყოფდნენ სამეურნეო (საფერმო) სოფლებს, საპორტო და საფოსტო ქალაქებსა და სატახტო ტერიტორიებს. მსგავსი ტერიტორიების განვითარება, ბუნებრივია იწვევდა ქალაქის ყურადღების ქვეშ მოქცევას. ხშირად ქალაქებს თან ერთვოდა დიდი, ფართე და ხალხმრავალი გზები, მაგისტრალები. თითოეული ხალხმრავალი ადგილი და თვითონ ქალაქისა თუ სოფლის შემოგარენი გამოირჩეოდა სპეციფიკური ცხოვრების სტილითა თუ კლიმატით. სწორედ ქალაქის ტიპი განაპირობებდა ცხოვრების სტილსა და სამეირნეო თუ სამრეწველო საქმიანობას. როდესაც ჩამონათვალს ვაკეთებთ საფოსტო თუ საპორტო ქალაქების, მაშინვე უნდა გვქონდეს წარმოდგენა ზოგადად რა მახასიათებლებით სარგებლობდნენ მსგავსი ქალაქები და რატო შეიძინეს მათ სხვადასხვა დატვირთვა. მაგალითად თუ განვიხილავთ ,საპორტო ქალაქს მაშინ აუცილებელია ქალაქს ჰქონოდა, ადვილად მისადგომი სანაპირო და წყლით შემოსაზღვრული საკმაოდ დიდი ტერიტორია. ტოკუგავას პერიოდში მსგავსი ქალაქების ქუჩები სავსე იყო სხვადასხვა „ბარებითა“ და დუქნებით, ხელმისაწვდომი იყო სხვადასხვა სავაჭრო დახლები და სწარფი კვების ობიექტები ,რომლებიც ქუჩაში საკმაოდ მრავლად გვხვდებოდა. საფოსტო ქალაქის დანიშნუება სახელიდან გამომდინარე პირველ რიგში სწორედ კომუნიკაციის საშუალება იყო. მსგავსი ქალაქები თუ სოფლები ძირითადად მაღალ ტერიტორიაზე შენდებოდა, იქ სადაც ბევრი გზა ერთდებოდა და აკავშირებდა რამდენიმე სოფელს ერმანეთს .ხშირი იყო ის ფაქტი რომ ქალაქს ოთხივე მხრიდან სხვადასხვა სოფელთან თუ ქალაქთან ჰქონოდა კავშირი. საფოსტო ქალაქებში ხშირად შეხვდებოდით სატელეფონო გაყვანილობებსაც ,რომლებიც სახლის უკანა მხარეს იყო განლაგებული. ამ ქალაქებმა დიდი ცვლილება განიცადეს და ბევრმა ადამიანმა დატოვა ეს ტერიტორია. ედოს პერიოდში საკმაოდ ხშირი იყო სატახტო ქალაქები. ეს იყო დასახლება, რომელიც გაშენებული იყო სამეფო სასახლის გარშემო. მაგალითისათვის მოვიყვანოთ ტოკიო, რომელიც განვითარდა ედოს სასახლის გარჩემო,რომელიც ტოკუგავას შოგუნატს ეკუთვნოდა. მსგავსი დასახლებები საკმაოდ ბევრი იყო და სასახლეებზე დამოკიდებული ქალაქები თანდათან მატულობდა. მსგავსი სასახლეები დღესაც შემორჩენილია იაპნიაში. ეს იყო სამეფო, შოგუნატის სატახტო ტერიტორია, რომლის გარშემოც მასზე გამოიდებული ქალაქი იყო განლაგებული. სასახლის შიგნით ძირითადად სამეფო და სამეფო ოჯახის წევრები ცხოვრობდნენ. სასახლესთან ახლოს ჰქონდათ რეზიდენციები სხვადასხვა გამოჩენილ ოჯახებსა თუ მაღალი ფენის წარმომადგენლებს. ძირითადად სასახლე ქალაქის ცენტრს წარმოადგენდა და მართვითაც სწორედ აქედან იმართებოდა. განსაკუთრებულად უნდა ავღნიშნოთ მსაგვსი ქალაქების ფორმირება, მაგალითად თუ ძირითადად სოფლები და ქალაქები ტერიტორიის მიხედვით იძენდნენ დანიშნულებას ,სატახტოს შემთხვევაში ყველაფერი გაწერილი გეგმის მიხედვით იყო და თითოეულ დასახლებულ სახლს თავისი დანიშნულება ჰქონდა. თუ რამდენად ახლოს იყო იგი ცენტრთან, რამდენად დაშორებული იყო ესა თუ ის ტერიტორია ცენტრალურ ადგილს, რამდენად ხდებოდა კონკრეტული ტერიტორიის უზრუნველყოფა სხვადასხვა სამუშაოებითა და სამურაების ყურადღებით. თითოეული ეს ფაქტორი აუცილებელი იყო სწორი და ეფექტიანი მმართველობისათვის. გარდა ამისა აღსანიშნავია ის, რომ სატახტო ქალაქების არქიტექტურა ხშირად უფრო განსხვავდებოდა სხვა სოფლისა თუ ქალაქისაგან. ისინი ხშირად განიცდიდნენ ჩინურ და დასავლურ გავლენებს,რაც ძირითადად ვაჭრობის მაღალი დონითა და ურბანიზაციით იყო გამოწვეული