cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მიხეილ ტალი
საბჭოთა ჩემპიონი
ტალის საბჭოთა ჩემპიონატში მიიღო მონაწილეობა 1956 წელს, რომელიც მე-5 ადგილით დაასრულა, მომდევნო წელს მან,20 წლის ასაკში, მოიგო აღნიშნული ტურნირი და გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოჭადრაკე მათ შორის, ვისაც ოდესმე მოუგია საბჭოთა ჩემპიონატი. მაშინ ის არ ფლობდა ჭადრაკის დიდოსტატის ტიტულს, ვინაიდან მას შესაბამის საერთაშორისო ოლიმპიადებში მონაწილეობის გამოცდილება არ ჰქონდა, მაგრამ ფიდემ 1957 წელს გამართულ კონგრესზე გადაწყვიტა დაერღვია ყოველგვარი ტრადიცია და სსრკ-ს ჩემპიონატში წარმატების გამო გადაწყვიტა, მისთვის მიენიჭებინათ დიდოსტატის ტიტული. იმ პერიოდში საბჭოთა ჩემპიონატი ყველაზე პრესტიჟული საჭადრაკო ოლიმპიადა იყო და ამ ტურნირზე ტალმა ბევრი ძლიერი მოჭადრაკე დაამარცხა.
ტალმა მოსწავლეთა საჭადრაკო ოლიმპიადაზე სამჯერ იასპარეზა სსრკ-ს სახელით 1956-1958 წლებში, მოიგო სამი ოქროს მედალი გუნდურ შეჯიბრში და სამი ოქროს მედალი ინდივიდუალურ შეჯიბრში. მან მოიგო 19 თამაში, 8 ყაიმით დასრულდა და არცერთი არ წაუგია.
მან საბჭოთა ჩემპიონის ტიტული შეინარჩუნა 1958 წელს რიგაში, და იმავე წელს, ასევე პირველად იასპარეზა მსოფლიო ჩემპიონატზე. მან ასევე სსრკ-ს სახელით მოიპოვა გამარჯვება მიუნხენში გამართულ მორიგ მეოთხე ჭადრაკის ოლიმპიადაზე.
მსოფლიო ჩემპიონი
ტალმა მოიგო ძალიან მნიშვნელოვანი ტურნირი ციურიხში 1959 წელს. იმავე წელს იუგოსლავიაში კანდიდანტთა ტურნირში წარმატებით იასპარეზა ტალმა გამოჩენილ მოჭადრაკეებს შორის. მან საუკეთესო შედეგი აჩვენა-28 შესაძლებლობიდან 20 ქულით,ამ მაჩვენებლით გაუსწრო პოლ კერესს (18.5 ქულით), რეიტინგშ შემდეგ ადგილს იკავებდნენ-ტიგრან პეტროსიანი,ვასილი სმისლოვი, და 16 წლის ბობი ფიშერი. მან კერესის წინააღმდეგ მოიგო ერთი თამაში და 3 წააგო, მან მოიგო ოთხივეინდივიდუალური თამაში ფიშერის წინააღმდეგ, და 4 შესაძლებლობიდან მიიღ 3.5 ქულა ქულა აიღო გლიგორიჩის, ოლაფსონის და ბენკოსთან დაპირისპირებისშედეგად.
1960 წელს,23 წლის ასაკში, ტალმა დაამარცხა მნიშვნლოვანი სტრატეგიული მოწინააღმდეგე მიხეილ ბოტვინიკი მსოფლიო პირველობისათვის მოსკოვში გამართულ ჩემპიონატში, ქულები შემდეგნაირად გადანაწილდა 12.5-8.5 ტალის სასარგებლოდ(აქედან 6 მოგება 2 წაგება და 13 ფრე). ამ გამარჯვებით ტალი გახდა მსოფლიოში ყველაზე ახალგაზრდა მოჭადრაკე, მათ შორის ვისაც მოუპოვებია მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული(ეს რეკორდი შემდგომში მოხსნა გარი კასპაროვმა, რომელმაც 22 წლის ასაკში მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული). ბოტვინიკმა,რომელსაც ტალი მანამდე მსოფლიო პირველობისათვის მატჩის დაუპირისპირდა, განმეორებითი მატჩი მოუგო ტალის 1962 წელს, რომელიც ასევე მოსკოვში გაიმართა. ბოტვინიკმა ზედმიწევნით გააანალიზა და შეისწავლა ტალის სტილი და განმეორებითი მატჩების უმეტესობა შედარებით მშვიდად მიმდინარე ბრძოლით მთავრდებოდა ჭადრაკის ენაზე, ედშპილამდე მიდიოდა თამაში, ვიდრე მწვავე გართულებულ ტაქტიკურ თამაშში, რომელიც ტალის სტილი იყო.
ტალის თირკმლების ქრონიკლი დაავადებამ ხელი შეუწყო ტალის დამარცხებას, თავისი რიგელი ექიმი ურჩევდა რომ მას უნდა გადაედო მატჩი ჯანმრთელობის პრობლემების გამო. იური ავერბახი შენიშნავდა რომ ბოტვინიკი მატჩის გადადების წინააღმდეგი არ იქნებოდა, ნეტავ მოსკოველ ექიმებს არ დაერთოთ ნება ტალისათვის, მაშინ ის იმ თამაშს არ გამართავდა. თავისი მცირე მონაკვეთიანმა მეფობამ საჭადრაკო მსოფლიოში ტალი გახადა ერთ-ერთი იმ ე.წ ''ზამთრის მეფეებს" შორის, რომეთაც ხელი შეაფერხეს ბოტვინიკის ზეობა 1948 დან 1963 წლამდე(მეორე "ზამთრის მეფე" იყო ვასილი სმისლოვი, მსოფლიო ჩემიპიონი 1957-58 წლებში).
მისი უმაღლესი რეიტიგი იყო 2799, რომელსაც 1960 წლის სექტემბერში მიაღწია.
გვიანდელი პერიოდის მიღწევები
ბოტვინიკთან კოტრთამაშის წაგებიდან ძალიან მალე, ტალმა მოიგო 1961 წელს გამართული მნიშვნელოვანი ტურნირი, მან დაამარცხა ისეთი მოჭადრაკეები როგორებიცაა- ტიგრან პეტროსიანი, კერესი, გლიგორიჩი,ეფიმ გელერი, მიგელ ნაიდორფი და სხვა. 19 შესაძლებლობიდან 14.5 ქულით გადაასწრო ფიშერს და მოიპოვა პირველი ადგილი.
ტალმა მონაწილეობა მიიღო კანდიდატთა 6 კაციან ჩემპიონატში, მაგრამ მან ვერცერთხელ ვერ მოიპოვა შანსი მსოფლიო ჩემპიონს დაპირისპირებულიყო მსოფლიო პირველობისათვის მატჩში. 1962 წელს კურაჩაოში, მას ჯანმრთელობის პრობლემები შეექმნა, მთავარი ოპერაცია ტურნირის წინ ჩაუტარდა, ამის გამო ის იძულებული გახდა 3 მეოთხედფინალი გამოეტოვებინა, მან მხოლოდ 7 ქულა მიიღო 21 შესაძლებლობიდნ. მან პირველი ადგილი მოიპოვა 1964 წელს ავსტრიაში გამართულ ინტერზონალურ ჩემპიონატში. მოგვიანებით,1965 წელს, ის დამარცხდა ფინალურ მატჩში ბორის სპასკის წინააღმდეგ, ლაჯოს პეტრიშისა და ბენტ ლარსენის დამარცხების შემდეგ. ინტერზონალური ჩემპიონატის დასრულების შემდეგ, ის 1968წელს გლიგორიჩთან გამარვების შემდეგ, ნახევარფინალში დამარცხდა ვიქტორ კორჩნოის წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლაში.
ჯანმრთელობის პრობლემებმა ხელი შეუშალა ტალის და ერთგვარად, დაეცა მისი თამაშის დონე 1968-დან 1969 წლის შუალედში,მაგრამ მან ძალები აღინგინა მას შემდეგ, რაც თირკმელი მოიცილა.მან 1979 წელს მოიგო რიგის ინტერზონალური ჩემპიონატი წაუგებელი სერიით და მოიპოვა 14 ქულა 17 შესაძლებლობიდან, მაგრამ მომდევნო წელს ის მეოთხედფინალში დამარცხდა ლევ პოლუგაევსკთან. მან მონაწილეობა მიიღო ასევე 1985 წლის კანდიდატთა ტურნირში მონპელიეში და round-robin-ში 16 პრეტენდენტით, და დაასრულა მეოთხე და მეხუთე ადგილებით.
მიუხედავად მისი წლოვანებისა ტალი მაინც საშიშ მეტოქედ რჩებოდა მოჭადრაკეებისათვის.
ტალის კარიერაში ერთ-ერთი წარმატებული აღმოჩნდა 1979 წელს მონრეალში გამართული „ვარსკვლავთა ჩემპიონატი“, სადაც ტალმა პირველი ადგილი დაიკავა კარპოვთან ერთად (კარპოვმა არაერთ ტურნირში დაამარცხა ტალი და უწევდა მეორე ადგილს დასჯერებულიყო), მას ამ ტურნირში არცერთი თამაში არ წაუგია და გახდა ერთადერთი მოთამაშე, რომელმაც ეს შედეგი დადო აღნიშნულ წელს, სხვა დროს მსგავსი შედეგი აჩვენეს ისეთმა მოჭადრაკეებმა, როგორებიცაა-სპასკი, პორტიში,ვლასტიმილ ჰორტი, რობერტ ჰუბნერი, ლუბომირ ლუბოევიჩი, ლუბომირ კაკალეკი, იან ტიმანი, და ლარსენმა.
ტალმა 21 წლის განმავლობაში საბჭოთა ოლიმპიადა 6-ჯერ მოიგო(1957, 1958, 1967,1972,1974, 1978). ის ასევე ტალინში, ესტონეთში გამართული საერთაშორისო საჭადრაკო ოლიმპიადის 5 გზის ჩემპიონია 1971, 1973, 1977, 1981 და 1983 წლებში.
ტალის წარმატებული იყო აგრეთვე ბლიც ჭადრაკში. 1970 წელს მან მეორე ადგილი დაიკავა, პირველზე ფიშერი გავიდა 22 შესაძლებლობიდან 19 ქულით, აღნიშნული ტურნირი იუგოსლავიაში ჰერცეგ-ნოვში შედგა. 1988 წელს, 51 წლის ასაკში, ტალმა მოიგო მეორე მსოფლიო ბლიც საჭადრაკო ოლიმპიადა(პირველში კასპაროვმა გაიმარჯვა ერთი წლით ადრე  ბრიუსელში) სენტ-ჯონზში, მან გაუსწრო ისეთ მოჭადრაკეებს, როგორებიცაა კასპაროვი(მაგ დროს მოქმედი მსოფლიო ჩემპიონი იყო) და კარპოვი (ყოფილი მსოფლიო ჩემპიონი). ფინალში მან დაამარცხა რაფაელ ვაგანიანი 3.5-0.5.
1992 წლის 28 მაისს მოსკოვის ბლიც ტურნირში (რომლის გამოც მას საავაადმყოფოს დატოვება მოუწია) მან დაამარცხა კასპაროვი. ის გარდაიცვალა ამ ტურნირიდან ერთ თვეში.
გუნდური ტურნირები
საოლიმპიადო თამაშებში, ტალი 8ჯერ იყო საბჭოთა ნაკრების წევრი, თითოეულ მათგანში გუნდმა ოქროს მედალი მოიპოვა(1958, 1960, 1962, 1966, 1972, 1974, 1980, და 1982), 65 მოგებით, 34 ფრით და მხოლოდ 2 წაგებით (81.2%). ინდივიდუალურად, ტალმა ოლიმპიადაზე 7-ჯერ მიიღო მედალი, 5 ოქრო (1958, 1962, 1966, 1972, 1974) და 2 ვერცხლი (1960, 1982).
ტალმა საბჭოთა ნაკრებში ევროპის ჩემპიონატშიც იასპარეზა (1957, 1961, 1970, 1973, 1977, 1980), გუნდმა ყველა მათგანში ოქროს მედალი მოიპოვა და 3 ოქრო ინდივიდუალურად (1957, 1970 და 1977 წლებში).მან 14 ჯერ გაიმარჯვა, 20 მატჩი ფრედ დაასრულა, და 3 წააგო. ტალმა საბჭოთა გუნდში იასპარეზა 1970 წელს ბელგრადში გამართულ მსოფლიო საგუნდო ტურნირში, პირველ მატჩის შედეგიდ, 4 შესაძლებლობიდან 2 ქულით, მეცხრე ადგილი დაიკავა მოჭადრაკეებს შორის. 1984 წელს ლონდონში გამართული მსოფლიო საგუნდო ოლიმპიადაში 3 შესაძლებლობიდან 2 ქულით მე-7 ადგილზე იყო. საბჭოთა ნაკრებმა ყველა საგუნდო მატჩი მოიგო. ის ჭადრაკის დიდოსტატად აღიარეს.
1950 წლიდან (როდესაც მან მოიგო ლატვიის ახალგაზრდული ოლიმპიადა) 1991 წლამდე ტალმა პირველი ადგილი მოიპოვა 68 ტურნირში (იხ. ცხრილი ქემოთ). თავისი 41 წლიანი კარიერის განმავლობაში მან ჩაატარა დაახლოებით 2700 ოფიციალური მატჩში და მოიგო მათი 65%-ზე მეტი.
შედეგები მსოფლოს მთავარ დიდოსტატებთან ორთაბრძოლაში
მხედველობაში გვაქვს მხოლოდ ოფიციალური თამაშები და ტურნირები. '+' აღნიშნავს ტალის გამარჯვებას, '−' მის წაგებას და '=' ფრეს. მოგებული თმაშები გამუქებულია.
ჯანმრთელობის პრობლემები და სიკვდილი
1992 წლის 28 ივნისს ტალი გარდაიცვალა მოსკოვის სავაადმყოფოში, საყლაპავ მილში სისხლჩაქცევის შედეგად. მაგრამ მისი მეგობარი და ახალგაზრდა  საბჭოთა დიდოსტატი ჯენა სოსონკომ აღნიშნა რომ "რეალურად, მისმა ყველა ორგანომ შეწყვიტა ფუქციონირება"
ტალის მარჯვენა ხელში ჰქონდა ექტროდაქტილიის თანდაყოლილი სიმახინჯე (შესამჩნევია ზოგიერთ ფოტოსურათში). თუმცა ის აგრეთვე შესანიშნავად უკრავდა პიანინოზე.
თამაშის სტილი
ტალს მოსწონდა თამაში თავისთავად და ამბობდა "ჭადრაკი, პირველ რიგში, ესაა ხელოვნება". ის ცნობილია თავისი უამრავი ბლიცებით, რომელსაც ის თამაშობდა უცნობ და შედარებით სუსტ მოჭადრაკეებთან უბრალოდ თამაშით სიამოვნების მიზნით.
ტალს ხშირად მოიხსენიებდნენ, როგორც „ჯადოქრი რიგადან“, ტალი შემთევი მოთამაშის არქეტიპი იყო, მას განვითარებული ჰქონდა თამაშის ძლიერი და ღრმა ფანტაზიური სტილი. ის ძალიან პრაგმატული იყო თამაშისას, ამ მხრივ ის იმანუელ ლასკერის ერთ-ერთი მემკვიდრეთაგანია. ის ხშირად სწირავდა ფიკურას ინიციატივის მოსაპოვებლად, მასში იგულისმება მუდმივი მუქარები წამოწყების უნარი, რომელსაც ოპონენტმა ადეკვატურად უნდა უპასუხოს. მსგავსი ინტუიტიური შეწირვებით ის თამაშს ართულებდა, კომპლექსურს ხდიდა, მრავალი დიდოსტატი შეუძლებლად მიიჩნევდა ყველა იმ პრობლემის გადაწყვეტას, რომელსაც ტალი ქმნიდა დაფაზე, თუმცა, თამაშის შემდეგ, ღრმა ანალიზის შედეგად შეგვეძლო აღმოგვეჩინა ხარვეზების მის თამასში. ამ მხრივ აღსანიშნავია ტალის მე-6 თამაში ბოტვინიკის წინააღმდეგ თავის პირველ მსოფლიო ჩემპიონატში: ტალმა შესწირა მხედარი მცირე ინიციატივის სანაცვლოდ, მაგრამ სრული უპირატესობა მოიპოვა თამაშში, როდესაც ბოტვინიკმა ზუსტი სვლებით არ უპასუხა ტალის მუქარებს. ტალის თამაშის სტილი იმდენად საშიში იყო, რომ ჯეიმზ ედმა ის ერთ-ერთ მოჭადრაკედ დაასხელა იმ სამს შორის, რომლებსაც უფრთხოდნენ მსოფლიო დიდოსტატები (მეორე და მესამე იყვნენ კაპაბლანკა და ფიშერი). თუკი კაპაბლანკასა და ფიშერს აშინებთად თავიანთი უჩვეულო ტექნიკური უნარები, ტალს აშინებდა ის, რომ მყისიერი წარმატება და პიპულარობა ხელს შეუშლიდა განვითარებაში. თუმცა ტალის შეწირვები საშიში იყო, ზოგიერთი კარგი მოჭადრაკე ზუსტად პასუხობდა და ხშირშემთხვევაში საკუთარი უპირატესობით ასრულებდნენ. მათ რიცხვს განეკუთნებოდნენ-სპასკი, პეტროსიანი, პოლუგაევსკი, კორჩნოი, კერესი, სმისლოვი და სტეინი. (ტალმა 1959 წლის კანდიდატთა ტურნირში დაამარცხა ფიშერი, როდესაც ეს უკანასკნელი 16 წლის იყო, მაგრამ შემდგომ თამაშებში მან ვერასდროს დაამარცხა ფიშერი).
მიუხედავად იმისა, რომ ყოფილი მსოფლიო ჩემპიონი ვასილი სმისლოვი დიდ შეფასებას არ აძლევდა ტალის თამაშის სტილს და მას უბრალო "ეშმაკური ფანდებით სასვსედ" მოიხსენიებდა, ტალი ძალზედ დამაჯერებლად ამარცხებდა გამოჩენილ დიდოსტატებს. ტალის შემტევი სტილის გამო, მასთან თამაშში დომინირება პრფესიანალიმზე მეტყველებს. აღსანიშნავია ისიც, რომ მისმა თამაშმა შემდგომ წლებში უფრო მშვიდი და პოზიციური სტილი მიიღო. ჭადრაკის მრავალი მოყვარულისთვის ტალის სტილის მწვერვალი შეესაბამება იმ პერიოდს (დაახლოებით 1971 წლიდან 1979 წლამდე), როდესაც მან შეძლო კლასიკური ჭადრაკის სიმყარის ინტეგრირება ახალგაზრდობის ფანტაზიასთან.
ამჟამინდელი უმაღლესი დონის მოთამაშეებიდან ლატვიელ ალექსეი შიროვს ყველაზე ხშირად ადარებენ ტალს. სინამდვილეში, ის ახალგაზრდობაში სწავლობდა ტალთან. ბევრმა ლატვიელმა დიდოსტატმა და ოსტატმა, მაგალითად ალექსანდრე შაბალოვი და ალვის ვიტოლინს, მსგავსი თამაში ითამაშა, რამაც ხალხი ლატვიის საჭადრაკო სკოლაზე აალაპარაკა. ტალმა მცირე წვლილი შეიტანა დებიუტის თეორიის შესწავლაში, მიუხედავად იმისა, რომ ტალს მრავალი სისტემა ღრმად ჰქონდა შესწავლილი, მაინც განსაკუთრებულად ჰქონდა დამუშავებული სიცილიური და რეი ლოპესის დაცვა. მაგრამ თანამედროვე ბენონი-ს სისტემის აგრესიულმა გამოყენებამ, განსაკუთრებით ადრეულ წლებში, გამოიწვია ამ ვარიაციის სრული გადაფასება. ნიმცო-ინდური დაცვის ვარიაცია ატარებს მის სახელს.
საჭადრაკო ნამუშევრები
ტალი ნაყოფიერ მოღვაწეობას ეწეოდა სამწერლობო ჭადრაკის სფეროში, ის არაერთი მნიშვნელოვანი საჭადრაკო წიგნის ავტორია, ამასთანავე 1960-დან 1970 წლამდე ლატვიური საჭადრაკო ჟურნალის, Šahs-ის, რედაქტორი იყო. მისი წიგნები ცნობილია პარტიის დეტალრი აღწერილობით. ამერიკელმა დიდოსტატმა ენდრიუ სოლტისმა მსოფლიო ჩემპიონატზე ტალის წიგნი განიხილა, როგორც "პრეტენდენტის მიერ დაწერილი საუკეთესო წიგნი მსოფლიო ჩემპიონატზე. ეს გასაკვირი არც უნდა იყოს, ვინაიდან ის იყო შესანიშნავი მწერალი, რომელმაც მსოფლიო პირველობა მოიპოვა". 1997 წელს გამოცემულ წიგნის, "მიხეილ ტალის ცხოვრება და თამაშები", შესავალში ახალ ზელანდიელი დიდოსტატი მიურეი ჩენდლერი წერს: საუკეთესო საჭადრაკო წიგნი რაც კი ოდესმე დაწერილა.
ტალის ავტობიოგრაფიიდან ხშირად ხშირად ციტირებადი ანეკდოტი წარმოადგენს დიალოგს ტალსა და ჟურნალისტს შორის (იხსენებენ ერთ-ერთ სახალისო შემთხვევას, რომელიც ტალისა და ჟურნალისტს შორის საუბარში შედგა (სინამდვილეში თანაავტორი იაკოვ დამსკი). ტალი მოკრძალებულად აფიქსირებს თავის მოსაზრებას იმ ფართოდ გავრცელებული აზრის შესახებ, რომ ტალი თამაშისას სვლების გაანგარიშებაში უშეცდომოა:
"ჟურნალისტი: შეიძლება მოუხერხებელი იყოს ჩვენი ღრმა დისკუსიის შეწყვეტა და თემის ოდნავ შეცვლა, მაგრამ მინდა ვიცოდე, თამაშისას,თუნდაც წამიერად, ხომ არ ფიქრობთ რამე აბსტრაქტულზე? ტალი: დიახ. მაგალითად, მე ვერასოდეს დავივიწყებ მატჩს დიდოსტატ ვასიუკოვის წინააღმდეგ საბჭოთა ჩემპიონობისთვის გამართულ მატჩში. ჩვენს სთული პოზიცია მივიღეთ, სადაც მე მხედრის შეწირვაზე ვფიქრობდი. შესაძლოა მოწინააღდეგისათვის ეს არ ყოფილიყო თამაშის ლოგიკური გაგრძელება; სვლის უამრავი ვარიანტი არსებობდა; მაგრამ ღრმა ანალიზის შედეგად მივედი იმ დასკვნამდე, რომ შეწირვა არაფერს მომცემდა. იდეები ერთმანეთის მიყოლებით მომდიოდა თავში. ნატიფი სვლით უნდა მეპასუხა მოწინააღმდეგისათვის, რომელიც ერთ შემთხვევაში, სწორი იქნებოდა, მაგრამ სხვა შემთხვევაში შესაძლოა უსარგებლო ყოფილიყო. თავში მომდიოდა ქაოტური სვების წყება და სამარცხვინო „ვარიანტების ხე“,რომლისგანაც ტრენერების რჩევით უნდა მოიჭრას უსარგებლო ტოტები, ამ შემთხვევაში დაუჯერებლად სწრაფად გავრცელდა. და მაშინ მოულოდნელად, არსაიდან მომაგონდა მონაკვეთი კორნეი ივანოვიჩ ჩუკოვსკის ლექსიდან: „ოხ, რა რთული სამუშაო იყო. ჭაობიან ბეჰემოთის ამოთრევა“.
არ ვიცი რა ასოციაცია მქონდა მაშინ, რამ მომაგონა ბეჰემოტი, მაგრამ ალბათ მაშინ მაყურებლები ფიქრობდნენ, რომ მე პოზიციის ანალიზში ვიყავი ჩართული, მაშინ როდესაც ჩემს თავს ვეკითხებოდი: მართლა როგორ ამოიყვანდი ბეჰემოთს ჭაობიდან? მახსოვს გავიფიქრე კაუჭებით-მეთქი, ასევე ბერკეტებით, თვითმფრინავით და თოკის კიბითაც კი-მეთქი. გრძელი ფიქრის შემდეგ, როგორც ინჟინერმა, დამარცხება ვაღიარე ჩემთვის გავიფიქრე: „კარგი, ჩაიძიროს!“ და უცბად ბეჰემოთი გაუჩინარდა. ისევე გაქრა, როგორც მოვიდა ...  თავისით! და ახლა უკვე პოზიცია წინანდებურად რთულად არ მეჩვენა. ახლა ვხვდები, რომ მაშინ შეუძლებელი იყო ჩემთვის ყველა ვარიანტის გაანალიზება, და რომ მხედრის შეწირვა იყო სწორი, არამედ ყოველივე ეს ბუნებრივად, წმინდად ინტუიტიურად მოხდა. და რამდენადაც საინტერესო თამაშს დავპირდი, თავი ვერ შევიკავე მისგან.
კმაყოფილი ვიყავი, როდესაც მეორე დღეს წავიკითხე კომენტარი იმის შესახებ, თუ როგორ გააკეთა ტალმა აბსოლუტურად სწორი სვლა (მხედრის შეწირვა) 40 წუთანი ანალიზის შემდეგ."
-მიხეილ ტალი მიხეილ ტალის ცხოვრება და თამაშები.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1936 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1992 კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები კატეგორია:რუსი ებრაელები კატეგორია:საბჭოთა მოჭადრაკეები კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ჭადრაკში კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები კატეგორია:ლატვიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
ჯაიაპურა
ჯაიაპურა (Kota Jayapura; ყოფილი ჰოლანდია, კოტაბარუ, სუკარნპურა) — ქალაქი და ნავსადგური ინდონეზიაში, კუნძულ ახალი გვინეის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, იო სუდარსოს უბეში (ყოფილი ჰუმბოლდტის უბე). პაპუის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის აღწერით ცხოვრობს 256 705 ადამიანი. ქალაქის ფართობია 935,92 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ქალაქები
გიორგი საჯაია
გიორგი საჯაია (დ. თარიღი უცნობია, ფოთი) — ქართველი სპორტსმენი (კრივი). ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი. ეს ჩემპიონატი 2019 წელს ჩატარდა გალაცში (რუმინეთი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფოთში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მოკრივეები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
ჟალონი
ჟალონი (Жолонь, Жалонь) — მდინარე უკრაინასა და ბელარუსში. მდინარე პრიპიატის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე — 113 კმ, აუზის ფართობი — 1460 კმ². მარჯვენა სანაპიროზე აღმოჩენილია მეზოლითისა და ნეოლითის ხანის დასახლებათა ნაშთები.
კვება შერეულია, ჭარბობს თოვლის წყლები. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავთან 3,4 მ³/წმ. დასაცურებელი მდინარეა.
სქოლიო
კატეგორია:პრიპიატის შენაკადები კატეგორია:გომელის ოლქის მდინარეები კატეგორია:ჟიტომირის ოლქის მდინარეები
მარია სოფია ბავარიელი
მარია სოფია ბავარიელი (Maria Sofia di Baviera; დ. 4 ოქტომბერი, 1841, შტარნბერგი, გერმანია — გ. 19 იანვარი, 1925, მიუნხენი, გერმანია) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის პრინცესა. ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა ელისაბედ ბავარიელის და. ორი სიცილიის უკანასკნელი დედოფალი 1859-1861 წლებში როგორც ფრანჩესკო II-ის მეუღლე.
ბიოგრაფია
1859 წლის 8 იანვარს მიუნხენში შედგა მარია სოფიასა და ორი სიცილიის პრინც ფრანჩესკოს მარიონეტული ქორწინება. მისი მეუღლე იყო ორი სიცილიის მეფე ფერდინანდ II-ისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ მარია კრისტინა სავოიელის ერთადერთი საერთო ვაჟი და ტახტის პირველი მემკვიდრე. ამის შემდეგ მარია სოფია იტალიისაკენ დაიძრა, სადაც 1859 წლის 3 თებერვალს შედგა მისი და ფრანჩესკოს ნამდვილი ქორწინება.
1859 წლის 22 მაისს, მისი ჩასვლიდან რამდენიმე თვეში მისი მამამთილი, მეფე ფერდინანდ II გარდაიცვალა და ტახტზე ფრანჩესკო II ავიდა, რითაც მარია სოფია ორი სიცილიის დედოფალი გახდა.
მათი მმართველობა მეტად პრობლემური და ხანმოკლე აღმოჩნდა. მარია სოფიას ცუდი დამოკიდებულება ჰქონდა თავისი ქმრის დედინაცვლის, დედოფალ მარია ტერეზია ავსტრიელისადმი, რომელსაც ფრანჩესკოზე დიდი გავლენა ჰქონდა. ამის გამო მარია სოფიამ ქმარს უთხრა, რომ მარია ტერეზია მის წინააღმდეგ შეთქმულებას აწყობდა და ტახტზე თავისი ვაჟის დასმას აპირებდა. ამას დაემთხვა იტალიის გაერთიანება და ჯუზეპე გარიბალდის სიცილიის სამეფოში შესვლა, რასაც ანტიბურბონული აჯანყებები მოჰყვა. ეს ამბოხები მარია სოფიამ მარია ტერეზიას მიაწერა, რის გამოც ფრანჩესკომ თავისი დედინაცვალი სამეფოდან გააძევა, თუმცა ამაოდ. მარცხნივ|მინი|303x303პქ|დედოფალი მარია სოფია 1860 წელს. 1860 წლის სექტემბრისთვის მთელი სამეფო უკვე სარდინიელების ხელში იყო, რის გამოც სამეფო ოჯახი ნეაპოლიდან გაიქცა და გაეტაში შეიკეტა, თუმცა მალე გარიბალდიმ ამ ქალაქსაც შემოარტყვა ალყა. გაეტას ალყა დიდ ხანს გაიწელა, რის გამოც საქმეში თავად სარდინიის მეფე ვიტორიო ემანუელე II ჩაერია და დამატებითი ჯარები შეიყვანა სიცილიაში. საბოლოოდ, 1861 წლის 20 მარტს გაეტა დაეცა, რის გამოც ფრანჩესკო II იძულებული გახდა ტახტიდან გადამდგარიყო, რითაც მარია სოფიამაც დაკარგა დედოფლის სტატუსი. ამის შემდეგ, ორი სიცილიის სამეფო იტალიის შემადგენლობაში შევიდა.
მარია სოფია და მისი მეუღლე რომში ჩავიდნენ, რომელიც ჯერ კიდევ დამოუკიდებელი იყო. აქ ისინი შეურიგდნენ დევნილობაში მყოფ მარია ტერეზიას, რომელიც 1867 წელს გარდაიცვალა. 1862 წელს მარია სოფიამ თავისი ერთადერთი შვილი, პრინცესა კრისტინა პია გააჩინა, რომელიც სამი თვის ასაკში დაიღუპა. ვინაიდან მის ქმარს სასქესო ორგანოზე ფიმოსისი განუვითარდა, მარია სოფიამ მეტი ბავშვის გაჩენა ვეღარ მოახერხა.
1870 წელს რომი იტალიის დაქვემდებარებაში გადავიდა, რის გამოც სიცილიის ფრანჩესკო და მარია სოფია იძულებულნი გახდნენ დაეტოვებინათ ქვეყანა, რადგან მეფე ვიტორიო ემანუელე II-მ ისინი გააძევა. წყვილი თავდაპირველად პარიზში გადასახლდა, თუმცა აქ ჩასვლიდან მალევე ფრანგებმა ნაპოლეონ III-ის მმართველობა დაამხეს, რის გამოც საფრანგეთიდან ყველა მონარქი გააძევეს. ამის გამო წყვილი მარია სოფიას მშობლიურ ბავარიაში გადასახლდა და მიუნხენში დაიდო ბინა. ფრანჩესკო აქ, 1894 წელს გარდაიცვალა.
პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში მარია სოფია აქტიურად უჭერდა მხარს გერმანიასა და ავსტრია-უნგრეთს, რომლებიც იტალიას ებრძოდნენ. მას იმედი ჰქონდა, რომ გამარჯვების შემთხვევაში ავსტრიელები კვლავ დაშლიდნენ იტალიას და იგი ტახტს დაიბრუნებდა, თუმცა ავსტრია და გერმანია ომში დამარცხდა. კვლავ გადედოფლების იმედდაკარგული მარია სოფია ბავარიელი გარდაიცვალა 1925 წლის 19 იანვარს მიუნხენში, 83 წლის ასაკში. 1984 წელს მისი და მისი ქმრის ნეშტები გადაასვენეს და დაკრძალეს ნეაპოლში, სანტა კიარას კათედრალში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 4 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1841 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1925 კატეგორია:ვიტელსბახები კატეგორია:სიცილიის დედოფლები კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები კატეგორია:ბავარიის პრინცესები
სადეჰი
სადეჰი — ძველი ეგვიპტის დედოფალი, XI დინასტიის ფარაონის მენტუჰოტეპ II-ის მეუღლე. მისი სამარხი და პატარა დეკორაციული სამლოცველო აღმოაჩინეს დეირ-ელ-ბაჰრში, მისი ქმრის სატძრო კომპლექსში, მთავარი ნაგებობის უკანა მხარეს, სხვა ხუთი ქალბატონის - აშაიეტის, კავიტის, კემსიტის, ჰენჰენეტის და მაიეტის სამარხების გასწვრივ. მათი უმრავლესობა ჰასორის ქურუმები იყვნენ, ანუ შესაძლებელია, რომ ისინი იყვნენ ქალღმერთის კულტის ნაწილები. ასევე შესაძლებელია, რომ ისინი იყვნენ დიდებული მეფის ქალიშვილები.
მისი ტიტულები იყო: „მეფის საყვარელი ცოლი“, „მეფის ორნამენტი“ და „ჰასორის ქურუმები“.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები
ბაქოს საერთაშორისო ჰუმანიტარული ფორუმი
ბაქოს საერთაშორისო ჰუმანიტარული ფორუმი (Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu) — გლობალური ღონისძიება, რომელიც მიზნად ისახავს კაცობრიობისთვის გლობალური ინტერესების ფართო სპექტრის განხილვას. ფორუმი ყოველწლიურად ტარდებოდა 2011 წლიდან აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დედაქალაქ ბაქოში. საერთაშორისო ფორუმის ინიციატორები არიან ილჰამ ალიევი და დიმიტრი მედვედევი. გადაწყვეტილება აზერბაიჯანულ-რუსულ ფორუმის ჰუმანიტარულ თანამშრომლობაზე გაკეთდა 2010 წელს. 2014 წლიდან გადაწყდა ფორუმის ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ჩატარება.
მიზანი
ბაქოს საერთაშორისო ჰუმანიტარული ფორუმის მთავარი მიზანია შექმნას დიალოგი, შესაბამისი არენის შექმნა გლობალური საკითხების განხილვისთვის და მომავალი ათწლეულის სტრატეგიის განსაზღვრა. ფორუმის ორგანიზატორებისა და მონაწილეების ძირითად ამოცანას წარმოადგენს: სოციალურ და ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში ახალი  წესრიგის ჩამოყალიბება, გლობალური ამოცანების ფართო სპექტრის საერთაშორისო დონეზე განხილვა. სხდომებსა და ფორუმზე დისკუსიების მნიშვნელოვან ასპექტს წარმოადგენს — საუკეთესო პრაქტიკის გაცვლა, თანაცხოვრება ინკლუზიურ საზოგადოებაში, ადამიანის უფლებათა უნივერსალური და მდგრადი განვითარების მოძიება, რელიგიური ექსტრემიზმისთვის ხელის შეშლა,მულტიკულტურალიზმის გაფართოება.
I ფორუმი
ბაქოს პირველი ჰუმანიტარული ფორუმი 2011 წლის 10-11 ოქტომბერს გაიმართა. ფორუმი გაიმართა სლოგანით „XXI საუკუნე: იმედები და გამოწვევები“. ღონისძიებას 20-ზე მეტი ქვეყნის წარმომადგენელი ესწრებოდა.
II ფორუმი
2012 წლის 4-5 ოქტომბერს ჩატარებულ მეორე საერთაშორისო ჰუმანიტარულ ფორუმში მონაწილეობა მიიღო 70 ქვეყნისა და შვიდი საერთაშორისო ორგანიზაციის წარმომადგენლებმა.
III ფორუმი
2013 წლის ოქტომბერში ჩატარდა მესამე ფორუმი, სადაც ძირითადი ყურადღება გამახვილდა მულტიკულტურალიზმის განხილვაზე.
V ფორუმი
ბაქოს მეხუთე საერთაშორისო ჰუმანიტარული თანამშრომლობის ფორუმზე, რომელიც 2016 წლის სექტემბერს გაიმართა, ესწრებოდნენ 75 ქვეყნების წარმომადგენლები, ორგანიზებული იქნა მრგვალი მაგიდები ექვსი მიმართულებით:
სქოლიო
კატეგორია:საგარეო პოლიტიკა კატეგორია:აზერბაიჯანი კატეგორია:აზერბაიჯანის პოლიტიკა კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
უკანა ბეშკაშენი
უკანა ბეშკაშენი — ისტორიული სოფელი (ამჟამად ნასოფლარი) აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, ბეშკაშენის ხევში. პირველად მოხსენიებულია XVIII საუკუნის წყაროებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები
ქეი-ყუბად III
ქეი-ყუბად III (III. Alâeddin Keykubad; (علا الدين كيقباد بن فراموزس)) — რუმის სულთანი 1298–1302 წლებში. მართავდა ქვეყნის დასავლთ ნაწილს. იგი იყო ქეი-ქავუს II-ის ძმისშვილი და თურქმანების დიდი მხარდაჭერა ჰქონდა. როგორც სულთანი იგი იყო მონღოლების ვასალი და რეალური ძალაუფლება არ ჰქონია.
პირველად სელჩუკთა ტახტზე პრეტენზია გამოაცხადა 1283 წელს, თურქმანმა ყარამანიდებმა იგი სცნეს სულთნად, თუმცა ქეი-ყუბადი დაამარცხა ვეზირმა ფახრ ალ-დინ-ალიმ და თავი შეაფარა კილიკიის სომეხთა სამეფოს. 1298 წლამდე მის შესახებ არაფერია ცნობილი. ამ წელს იგი მასუდ II-ის ტახტიდან ჩამოგდების შემდეგ გახდა რუმის სულთანი. იგი არაპოპულარული მმართველი იყო და 1302 წელს ილხანთა საყაენოში სტუმრობისას, მონღოლებმა ქეი-ყუბად III სიკვდილით დასაჯეს და კვლავ მასუდ II დააბრუნეს ტახტზე.
სქოლიო
კატეგორია:რუმის სულთნები კატეგორია:გარდაცვლილი 1302
კენტის ოლქი (ტეხასი)
სქოლიო
კატეგორია:ტეხასის ოლქები
დნეპრის ჰიდროელექტროსადგური
დნეპრის ჰიდროელექტროსადგური — ჰიდროელექტროსადგური უკრაინაში, ქალაქ ზაპოროჟიესთან, მდინარე დნეპრზე. დადგმული სიმძლავრეა 650 მეგავატი.
ევგენი ფიოდოროვი
ევგენი ფიოდოროვი  (Евгений Фёдоров; დ. 11 მაისი, 1963, ლენინგრადი, სსრკ) — რუსი პოლიტიკური მოღვაწე, სახელმწიფო დუმის ოთხი მოწვევის დეპუტატი (1993-1996, 2003-დღემდე), სახელმწიფო დუმის გადასახადების და ბიუჯეტის კომიტეტის წევრი, „ერთიანი რუსეთის“ ცენტრალური პოლიტსაბჭოს წევრი, რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო მრჩეველი, ეკონომიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი, „ნაციონალურ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის“ (რუს. Национально-освободительное движение) კოორდინატორი.
დნეპრის ჰიდროელექტროსადგური
ელექტროსადგური აშენდა გოელროს გეგმით, 1927-1933 წლებში. საპროექტო სიმძლავრეს (560 მეგავატი) მიაღწია 1939 წელს. ჰიდროკვანძი მოიცავს ჰესის შენობას სამანქანო დარბაზით, 216 მ სიგრძის დამცველ კედელს, წყალსაწრეტ და ყრუ კაშხლებს, წყალსაცავს, სანაოსნო ნაგებობებს.
ევგენი ფიოდოროვი
სქოლიო
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები კატეგორია:რუსი ეკონომისტები კატეგორია:დაბადებული 1963 კატეგორია:დაბადებული 11 მაისი
დნეპრის ჰიდროელექტროსადგური
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უკრაინის ჰიდროელექტროსადგურები კატეგორია:უკრაინის შენობა-ნაგებობები
რუსია
საკუთარი სახელი რუსია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ჰაფთასოვი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისმაილის რაიონის სოფლები
აივარ ჯაიევერი
აივარ ჯაიევერი (Ivar Giaever; დ. 5 აპრილი, 1929, ბერგენი, ნორვეგია) — ამერიკელი ფიზიკოსი. ააგო ზეგამტარული გვირაბული დიოდი (1960), აღმოაჩინა არასტაციონარული ჯოუზეფსონის ეფექტი. ბრაიან ჯოუზეფსონსა და ლეო ესაკისთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში 1973 წელს. 1970 წლიდან აგრეთვე მუშაობს ბიოლოგიისა და ბიოფიზიკის დარგში. განავითარა იმუნური რეაქციების აღმოჩენის მეთოდი. 1988 წლიდან არის რენსელერის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პროფესორი. 1954 წელს ემიგრირებული იყო კანადაში. 1956 წელს გადასახლდა აშშ-ში.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ფიზიკოსები კატეგორია:ნორვეგიელი ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
აუგუსტუ-დი-ლიმა
აუგუსტუ-დი-ლიმა (Augusto de Lima) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 534 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კურველუს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 960 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3.95 კმ²-ზე. ფართობი 1 254 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
გრამპიანის მთები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ქედები
ჰენჰენეტი
ჰენჰენეტი — ძველი ეგვიპტის დედოფალი, XI დინასტიის ფარაონის მენტუჰოტეპ II-ის მეუღლე. მისი სამარხი და პატარა დეკორაციული სამლოცველო აღმოაჩინეს დეირ-ელ-ბაჰრში, მისი ქმრის სატძრო კომპლექსში, მთავარი ნაგებობის უკანა მხარეს, სხვა ხუთი ქალბატონის - აშაიეტის, სადეჰის, კემსიტის, კავიტის და მაიეტის სამარხების გასწვრივ. მათი უმრავლესობა ჰასორის ქურუმები იყვნენ, ანუ შესაძლებელია, რომ ისინი იყვნენ ქალღმერთის კულტის ნაწილები. ასევე შესაძლებელია, რომ ისინი იყვნენ დიდებული მეფის ქალიშვილები.
მისი მუმიის აღმოჩენის შემდეგ დადასტურდა, რომ იგი მშობიარობის დროს დაღუპულა. მუმია ამჟამად დაცულიაა ეგვიპტის მუზეუმში, კაიროში, ხოლო სარკოფაგი ნიუ-იორკში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ხელმწიფის ბასტიონი
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ხელმწიფის ბასტიონი (Государев бастион Петропавловской крепости) — პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ორი აღმოსავლეთის ბასტიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე ნევის მხარეს. აღმოსავლეთიდან ხურავს პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის იოანეს რაველინს.
ისტორია
ბასტიონის მშენებლობა დაიწყეს 1703 წლის 16 მაისს, რითაც კურდღლის კუნძულზე სათავე დაუდეს თავდაპირველ მიწითა და ხით აგებულ ციხესიმაგრეს და სანქტ-პეტერბურგს. მშენებლობის ზედამხედველი იყო თავად პეტრე I, რომლის პატივისცემის ნიშნად მიიღო სახელწოდება — ხელმწიფის ბასტიონი.
ხელმწიფის ბასტიონი შენდებოდა ინჟინერ ვ. ა. კირშტენშტეინის ხელმძღვანელობით, სავარაუდოდ, ინჟინერ ჟოზეფ გასპარ ლამბერ დე გერენის პროექტის მიხდვით, რომლის მიღებაშიც აქტიურად მონაწილეობდა პეტრე I.
1717-1732 წლებში არქიტექტორ დომენიკო ტრეზინის პროექტის მიხედითა და სამხედრო ინჟინერ ბურჰარდ კრისტოფ ფონ მინიხის მონაწიელობით ხელმწიფის ბასტიონი გადააკეთეს ქვაში. შენობის შიგნით განათავსეს ორსართულიანი კაზემატები, ხოლო ბასტიონების ქვეშ დააყოლეს მიწისქვეშა გასასვლელები. 1752 წელს ბასტიონში ჩაამონტაჟეს ქვის ხიდი გალავანზე იარაღის ასატანად. 1782-1784 წლებში ინჟინერ რ. რ. ტომილოვის პროექტის მიხედვით ნევის მხარეს ბასტიონის ფასადი მოაპირკეთეს გრანიტის ფილებით.
1703 წელს ციხესიმაგრის დასრულებისთანავე ხელმწიფის ბასტიონზე აღმართეს ციხის დროშა, ხოლო 1704 წელს აანთეს პირველი შუქურა. 1726-1766 წლებში ბასტიონის ერთ-ერთ განყოფილებაში ინახებოდა პეტრე I-ის ნავი, რომელსაც უწოდებდნენ „რუსული ფლოტის ბაბუას“.
დიდი სამამულო ომის პერიოდში ბასტიონზე დაამონტაჟეს პელენგატორი, რომლის ფუნქციაც იყო ქალაქის თავზე მოძრავი მტრის თვითმფრინავების აღმოჩენა.
1954 წელს ბასტიონი გადასცეს ლენინგრადის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმს. ბასტიონი გადაღებულია რამვენიმე ფილმში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
ეზინო-ლარიო
გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს ალპების მთისწინეთში, გრიგნის მთათა სისტემის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე, კომოს ტბის აღმოსავლეთით 4,3 კილომეტრში, ვალსასინის პატარა ხეობის დასაწყისში, ზღვის დონიდან 900 მეტრზე. ქალაქი შედგება ორი რაიონისაგან ზემო ესინო და ქვემო ესინო.
ისტორია
ეზინო-ლარიოს კომუნა შეიქმნა 1927 წელს ზემო და ქვემო ეზინოს შეერთების შედეგად.
პრეისტორია, კელტები და რომაელები
უკანასკნელი გამყინვარება მეოთხეული სისტემის ვიურმულ ეპოქაში, 70 000 წლის წინ დაიწყო, რომელმაც მოიცვა კომოს ტბის მიმდებარე ტერიტორიები და საკმაოდ შეცვალა ზედაპირის მდგომარეობა: შეცვალა მთების ზომები, შექმნა ნაყოფიერი მორენული ტერასები. ეზინო-ლარიოს ლანდშაფტი მდიდარია მეოთხეული ნამარხებით, ლოდებითა და გამოქვაბეულებით.
ადამიანის არსებობა ეზინო-ლარიოს ტერიტორიაზე დასტურდება ნეოლითის პერიოდიდან. ქალაქში არქეოლოგიური ძეგლები მრავლადაა აღმოჩენილი და ყველაზე ადრეულია ძვ. წ. V საუკუნის ნიმუშები, რომლებიც გვიდასტურებენ, რომ ეზინო-ლარიო მდებარეობდა ანტიკური გზების გზაჯვარედინზე. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენლია კელტური ნეკროპოლისები.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიის კომუნები
აპოლონ ქუთათელაძე
აპოლონ ყარამანის ძე ქუთათელაძე (დ. 29 დეკემბერი, 1899, სოფ. ივანდიდი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ.  25 ივნისი, 1972, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, ფერმწერ-ბატალისტი, სსრკ-ის სახალხო მხატვარი, სსრ კავშირის სამხატვრო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, პროფესორი.
ბიოგრაფია
1906 წლიდან სწავლობდა ფოთის გიმნაზიაში, 1916-1921 წლებში მოხალისედ წავიდა ჯარში, მსახურობდა პოლკოვნიკ ზაქარია თუშმალიშვილის პოლკში (პოდპორუჩიკის ჩინით). 1921 წ. საქართველოს დამოუკიდებლობის დასაცავად, კურსანტებთან ერთად წითელი არმიის წინააღმდეგ იბრძოდა კოჯრისა და ტაბახმელის მიდამოებში. მოკლე დროის მანძილზე მეტეხის ციხეში იჯდა და დახვრეტასაც გადაურჩა. 1922-1926 წლებში სწავლობდა და დაასრულა ახლად დაარსებული თბილისისი სამხატვრო აკადემიის ფერწერის განყოფილება, პროფესორების ევგენი ლანსერეს, იოსებ შარლემანის და გიგო გაბაშვილის ხელმძღვანელობით. აკადემიის დამთავრების შემდეგ მუშაობას იწყებს სატირულ ჟურნალში მთავარ რედაქტორად, პარალელურად მონაწილეობს თბილისსა და მოსკოვში გამართულ გამოფენაში. ამ პერიოდში შექმნა ფერწერული ტილოები „1905 წელი საქართველოში“, „გიორგი სააკაძე მარაბდის ბრძოლაში“, „ნასაკირალის ბრძოლა“ ასევე მოხატა ქ. ფოთის თეატრი.
1928 წელს აპოლონ ქუთათელაძე პროფესიული დაოსტატების მიზნით მიემგზავრება ლენინგრანდში. ერთ წლის შემდეგ მოღვაწეობას განაგრძობს მოსკოვში. მუშაობს ოგიდ-ოგიზში საბავშვო სამხატვრო ლიტერატურის გაფორმებაზე. არის აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის მთავარი მხატვარი. ამ პერიოდში შეიქმნა სურათები „რადიო სვანეთის აულში“, „სვანეთი“, „თურქეთის შემოსვლა დასავლეთ საქართველოში“, „რუხის ბრძოლა“ და სხვა მრავალი.
აპოლონ ქუთათელაძე მრავალფიგურიანი კოპოზიციის უბადლო ოსტატი იყო. უსაზღვრო ფანტაზია და ზეპირი ხატვის გასაოცარი ნიჭი მას საშუალებას აძლევდა დიდი ზომის ფერწერული სურათები, რომელთა შექმნასაც გამოჩენილი მხატვრების უმეტესობა რამდენიმე წელს ანდომებს, უმოკლეს დროში შეესრულებინა. გამოფენაზე მისი სურათები განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევდა.
1942 წელს ა. ქუთათელაძე მოსკოვიდან მშობლიურ ქალაქს დაუბრუნდა. იგი მუშაობას იწყებს თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის კათედრაზე, ხელმძღვანელობს ბატალურ და ჟანურულ სახელოსნოებს: სტუდენტობას ძალიან უყვარდათ ბრწყინვალე მაესტრო. იგი ახალგაზრდბისთვის დიდი პედაგოგიც იყო და ჭეშმარიტი მეგობარიც. წლების მანძილზე აპოლონის სახელოსნოდან ქართულ ფერწერას ბევრი სახელოვანი მხატვარი შეემატა. ამავე დროს ა. ქუთათელაძე საქართველოს მხატვართა კავშირის გამგეობამ სამხატვრო ფონდის თავმჯდომარედ აირჩია, რომელსაც იგი ათეული წლების მაძილზე ხელმძღვანელობდა. მან მოკლე დროში ფეხზე დააყენა სამხატვრო საწარმოო კომბინატი, რომლის სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნების თითქმის ყველა პროფილის საამქრო მაღალ დონეზე ასრულებდა შეკვეთებს არა მარტო საქართველოს, არამედ მთელი საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკების ორგანიზაციებისათვის. ამავე პერიოდში იგი მუშაობდა ფერწერულ სურათებზე: „გიორგი სააკაძე“, „მხატვარ თამარ აბეკალიას პორტრეტი“, „გენერალი კ. ლესელიძე მთებში“.
1943 წელს ა. ქუთათელაძე ბრუნდება საქართველოში და მჭიდროდ უკავშირებს თავის ცხოვრებას თბილისის სამხატვრო აკადემიას. 1959-1972 წლებში (გარდაცვალებამდე) იყო სამხატვრო აკადემიის რექტორი.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 29 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1899 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1972 კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო მხატვრები ა კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
ტურინგის მანქანა
ტიურინგის მანქანა — ჰიპოთეტური მექანიზმი, რომელიც მანიპულირებას უკეთებს სიმბოლოოებს ფირზე, შესაბამისი ცხრილის წესების გამოყენებით. მიუხედავად მისი სიმარტივისა, ტიურინგის მანქანას შეუძლია ნებისმიერი კომპიუტერული ალგორითმის ლოგიკის სიმულაცია და ის განსაკუთრებით გამოიყენება პროცესორის ფუნქციების გასამარტად.
„ტიურინგის“ მანქანა გამოიგონა ალან ტიურინგმა 1936 წელს და მას ა-მანქანა უწოდა(ავტომატური მანქანა). ტიურინგის მანქანა არ შექმნილა პრაქტიკული კომპიუტერული გამოყენებისთვის. მისი შექმნის მიზანი იყო, ყოფილიყო ჰიპოთეტური მექანიზმი, რომელიც კომპიუტერის ანალოგს წარმოადგენდა. ტიურინგის მანქანა ეხმარება მეცნიერებს, გაიგონ მექანიკური შესაძლებლობების საზღვრები.
ტიურინგმა, 1948 წელს, მის მანქანას მოკლე განმარტება მისცა: „გონივრული მანქანა“ ( "Intelligent Machinery").
ტიურინგის მანქანას, რომელსაც შეუძლია ნებისმიერი სხვა ტიურინგის მანქანის სიმულაცია, უნივერსალური ტიურინგის მანქანა (UTM, or simply a universal machine) ეწოდება. უფრო მათემატიკურად-ორიენტირებული განსაზღვრება მას მისცა ალონსო ჩარჩმა, რომლის სამუშაო ლამბდა-კალკულუსის შესახებ დაერთო ტიურინგის ოფიციალურ თეორემას და მას ჩარჩ-ტიურინგის თეზისი ეწოდა. თეზისი ხაზს უსვამს, რომ ტიურინგის მანქანა ნამდვილად ემსახურება ცნებას, ეფექტიანი მეთოდებისა, ლოგიკასა და მათემატიკაში და ეხმარება ალგორითმის ზუსტ განმარტებას.
არაფორმალური განსაზღვრება
უფრო დაწვრილებით, ტიურინგის მანქანა შედგება: <ol> <li>ფირით, რომელიც დაყოფილია უჯრებად ერთი-მეორის მიყოლებით. ყოველი უჯრა შეიცავს სიმბოლოს სასრული ანბანიდან. ანბანი შეიცავს პეციალურ ცარიელ სიმბოლოს (ამ შემთხვევაში წერია როგორც ‘0’) და ერთი-ორ სხვა სიმბოლოს. უჯრები რომელშიც არაფერია არ წერია, ვუშვებთ რომ შეიცვას ცარიელ სიმბოლოს.</li> <li>თავი, რომელიც კითხულობს ან წერს სიმბოლოებს და შემდეგ ფირი გადაადგილდება მარჯვნივ ან მარცხნივ (მხოლოდ ერთი უჯრით). ზოგი მოდელის შემთხვევაში თავი გადაადგილდება და ფირი უძრავია.</li> <li>მდგომარეობის შემნახველი, რომელიც ინახავს ტიურინგის მანქანის მდგომარეობას. ფირზე არის ერთი სპეციალური საწყისი მდგომარეობა, სადაც ტიურინგის მანქანა ინიციალიზირდება.</li> <li>სასრული ცხრილი (ხშირად მოიხსენიება, როგორც მოქმედების ცხრილი ან გარდამავალი ფუნქცია). მაგალითად, მოცემულია მდგომარეობა(qi), სადაც მანქანა არის და კითხულობს სიმბოლოს(aj), რომელიც ეუბნება შემდეგს: <ul> <li>წაშალოს ან ჩაწეროს სიმბოლო (შეცვალოს aj aj1-ით), შემდეგ</li> <li>შეიცვალოს მდგომარეობა (გადაადგილდეს მარჯვნიც ან მარცხნივ)</li> </ul> </li> </ol>
მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ ტიურინგის მანქანის ყველა ნაწილი და მოქმედება არის სასრული, დისკრეტული და გარჩევადი. ის არის პოტენციურად ულიმიტო ფირის რაოდენობა, რომელიც იძლევა უსაზღვრო მეხსიერებას.
ფორმალური განსაზღვრება
ტიურინგის მანქანა ფორმალურად არის განსაზღვრული 7-ნაწილისგან, სადაც:
გიულშენაბადი
გიულშენაბადი (Gülşənabad) — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბაბექის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 	498 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლები კატეგორია:ბაბექის რაიონის სოფლები
კარდანახის ობელისკი
კარდანახის ობელისკი — მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახის სამხრეთ-დასავლეთით ცენტრიდან 2 კილომეტრზე მაღალ გორაკზე. გაიხსნა 1966 წელს. დაბალი, სამსაფეხურიან კვადრატულ (2.5×2,5 მეტრი) ცოკოლზე დგას ბეტონის ოთხწახნაგა კვარცხლბეკის სამ წახნაგში ჩასმულია თეთრი მარმარილოს თითო ფილა. წინა მხარეს ჩასმულ ფილაზე არსებული წარწერის მიხედვით ობელისკი დაიდგა 1966 წელს კარდანახის საბავშვო სახლის აღსაზრდელების მიერ ომში (1941-1945 წლებში) დაღუპულ გურჯაანის რაიონის მასწავლებელთა უკვდავსაყოფად. გვერდის წახნაგებში ჩასმულ ფილებზე კი ამოკვეთილია ილია ჭავჭავაძის და გრიგოლ ორბელიანის ლექსების თითო სტროფი.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
ალიდები
ალიდები — სამეფო სინასტია არაბთა სახალიფოში. მისი დამაარსებელი იყო ხალიფა ალისა და მისის მეუღლის, ფატიმას (მუჰამედის შვილი) მიერ. მოგვიანებით, ალიდებმა დასაბამი მისცეს მუსლიმურ ქვეყნებში რამდენიმე სხვადასხვა დინასტიას.
დინასტიები, რომელთაც ალიდებმა მისცეს დასაბამი
ალიდებად თვლიდნენ თავს საადის (1525-1659) ფილალიის შერიფები მაროკოში. ასევე, ზეიდიტების სადინასტიო შტო თაბორისტანში (864-928 წწ.)
კოლაგის კოშკი
კოლაგის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოლაგის ჩრდილოეთით, კოშკებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის კოშკები
Primitive Cool
Primitive Cool — ინგლისელი მუსიკოს და ვოკალისტ მიკ ჯეგერის მეორე სოლო-ალბომი, გამოცემული 1987 წელს. როლინგ სტოუნზის Dirty Work-ის გამოსვლის შემდეგ ჯეგერსა და კით რიჩარდსს შორის ურთიერთობა დაიძაბა, მას შემდეგ, რაც ჯეგერმა გადაწყვიტა, ჯგუფის ტურნესგან თავი შეეკავებინა და ახალ სოლო ალბომზე ემუშავა. რიჩარდსის მიერ პრესაში ჯეგერის მიმართ ნასროლი უხეში გამონათქვამების პასუხად ალბომში შეტანილი იქნა "Kow Tow" და "Shoot Off Your Mouth".
სქოლიო
კატეგორია:მიკ ჯეგერის ალბომები კატეგორია:1987 წლის ალბომები კატეგორია:Atlantic Records-ის ალბომები
Lady Gaga Live at Roseland Ballroom
Lady Gaga Live at Roseland Ballroom — ამერიკელ პოპ-მომღერალ ლედი გაგას პირველი სარეზიდენციო შოუ, რომელიც ჩატარდა ნიუ-იორკ სიტიში მანჰეტენზე მდებარე საკონცერტო არენაზე Roseland Ballroom. სარეზიდენციო შოუ დაიწყო გაგას დაბადების დღეზე 2014 წლის 28 მარტს და დასრულდა იმავე წლის 7 აპრილს, შოუს ფარგლებში ჩატარდა 7 კონცერტი. აღსანიშნავია, რომ გაგას სარეზიდენციო შოუ იყო ბოლო კონცერტი რომელიც ჩატარდა არენაზე, მეშვიდე კონცერტის დასრულების შემდგომ არენა თითქმის ერთ საუკუნოვანი ფუნქციონირების შემდგომ სამუდამოდ დაიხურა. მოგვიანებით გაგამ აღნიშნა, რომ როუზლენდი იყო ერთადერთი არენა ნიუ-იორკში რომელზეც არასდროს უმღერია და დიდი სურვილი ჰქონდა დახურვამდე გამოსულიყო არენაზე. შოუს პრომო პოსტერზე გამოსახულია გაგას ძველი სურათი სანამ იგი გახდებოდა პოპულალური.
კრიტიკოსების მხრიდან შოუმ მიიღო დადებითი შეფასება, განსაკუთრებით აღნიშნეს გაგას ვოკალი და ქორეოგრაფია. შოუს შვიდივე კონცერტი ბილეთები რამდენიმე თვით ადრე სრულად იქნა გაყიდული, ჟურნალ ბილბორდის მონაცემებით სულ გაიყიდა 24,532 ბილეთი რომლის შემოსავალმაც შეადგინა 1.5 მილიონი აშშ დოლარი. შოუდან ორი სიმღერის პერფომანსის ჩანაწერი ნაჩვენები იქნა დევიდ ლეტერმანის შოუში, ხოლო ტელეკომპანია MTV-ს და Logo-ს ეთერში ნაჩვენები იქნა შოუს მზადების პროცესის ამსახველი კადრები. სარეზიდენციო შოუს ბოლო კონცერტი პირდაპირ ეთერში ნაჩვეები იქნა სატელეკომუნიკაზიო ქსელ Verizon-ის ვებ-გვერდზე.
სეტლისტი
შოუს პირველი 28 მარტის კონცერტის სეტლისტი.
სქოლიო
კატეგორია:ლედი გაგას ტურნეები კატეგორია:2014 წლის საკონცერტო ტურნეები კატეგორია:2014 წლის სარეზიდენციო შოუები
აიზპუტეს მხარე
აიზპუტეს მხარე (Aizputes novads) — ლატვიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, კურზემეს რეგიონში. მხარე შედგება 5 თემისა და ქალაქ აიზპუტესაგან, რომელიც არის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი.
მხარე დაარსდა 2009 წლის 1 ივლისს, ლატვიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის დასრულებისას ლიეპაიის რაიონის ნაწილისაგან.
ეროვნული შემადგენლობა
აიზპუტეს მხარის ეროვნული შემადგენლობა 2010 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით ასე გამოიყურება :
სქოლიო
კატეგორია:ლატვიის მხარეები
ბუენოპოლისი
ბუენოპოლისი (Buenópolis) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 700 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კურველუს შემადგენლობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ნამცეცა
„ნამცეცა“ — ფარნა-ბექა ჩილაშვილის 2016 წლის ზღაპარი.
ანოტაცია
ფარნა-ბექა ჩილაშვილის საბავშვო წიგნი გამოიცა 2016 წელს, თბილისში, გამომცემლობა „არტანუჯის“ მიერ. ზღაპარში მოთხრობილია პატარა ბაყაყის, „ნამცეცას“ თავგადასავალი.
ნაწარმოები თურქული ენიდან თარგმნეს: ელისაბედ ბჟალავამ, ნანა ჯანაშიამ, ზურაბ ბატიაშვილმა (დარუჯანაშვილმა). რედაქტორი არის ლიანა ახობაძე.
წიგნი გამოიცა ერგუნ ათაბაიას, იგივე გურამ ქოქოლაძის მხარდაჭერით.
შინაარსი
ზღაპარი პატარა ბაყაყზე, ნამცეცაზე და მის მეზობლებზეა.
ნამცეცა ცდილობს, რომ დაემსგავსოს მინდვრის დევს. ნამცეცა სუსტნისკარტასავით ცალ ფეხზე დგომას მოიწადინებს. ნამცეცას საშიში სიზმარივით ღრიალი სურს. ნამცეცა, წითელქუდას მსგავსად, მუხის ხეზე ასვლას მოინდომებს. ნამცეცა შესანიშნავ ჭკუასთან კლასობანას თამშობს...
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფარნა-ბექა ჩილაშვილის ნაწარმოებები კატეგორია:2016 წლის წიგნები
უკბილო
უკბილო (Anodonta) — მტკნარი წყლის ორსაგდულიანი მოლუსკების გვარი სადაფიანების ოჯახისა. უკბილოს რბილი სხეული ორსაგდულიან ნიჟარაშია მოქცეული. ნიჟარა მოზრდილია (25 სმ-მდე), მურა-მომწვანო. ცნობილია უკბილოს დაახლოებით 50 სახეობა, რომელთაგან საქართველოს მტკნარ წყლებში გვხვდება 3: Anodonta cellensis, Anodonta piscinalis და ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია Anodonta cyrea. იკვებებიან წყალმცენარეებით, ბაქტერიებით, ორგანული ნარჩენებით. უკბილო გაყოფილსქესიანები არიან, მრავლდებიან კვერცხებით, საიდანაც იჩეკებიან გლოქიდიები, რომლებიც თავდაპირველა თევზებზე პარაზიტობენ. უკბილოს სადაფის შრისაგან ამზადებენ ღილებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ორსაგდულიანები
იასი (მრავალმნიშვნელოვანი)
იასი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ჯაკობა
ჯაკობა, ჭაობა — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, სამურზაყანოს დაბლობზე. ერთვის შავ ზღვას. სიგრძე 10 კმ, აუზის ფართობი 24 კვ.კმ. სათავე აქვს ბებესირის ტბაში 15,9 მ სიმაღლეზე. საზრდოობს წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით, აგრეთვე ტბის წყლით. იცის წყალმოვარდნები. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 0,85 მ³/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
თეთრი გიორგის ნიში
თეთრი გიორგის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტ სოფელ ვაჩნაძიანში, სამხრეთ-დასავლეთით 1 კილომეტრზე, მინდორში. აგებულია XX საუკუნის შუა წლებში ძამსაშვილების მიერ ადრე აქ მდგარი თეთრი გიორგის სახელობის ხის ეკლესიის ადგილზე და მათ საგვარეულო სალოცავად ითვლება. ნაგებობა გეგმით კვადრატულია(0.66X0.66 მ. სიმ.-0.7მ).ნაშენია აგურითა და ცემენტის ხსნარით. დასავლეთ მხარეს მოწყობილი აქვს შეისრულთაღოვანი ღრმა სასანთლე, სახურავი ორკალთიანია.ნიშის მახლობლად აწყვია სხვადასხვა ტევადობის რამდენიმე ქვევრი.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მეაბრეშუმეობა აზერბაიჯანში
მეაბრეშუმეობა აზერბაიჯანში — სოფლის მეურნეობის სფერო, რომელიც უძველესი დროიდან მთელს აზერბაიჯანშია გავრცელებული და დღემდე ვითარდება. წარმოების ძირითადი ადგილებია შაქი და ბასკალი. აბრეშუმის გზის ინდუსტრიის განვითარებამ გავლენა მოახდინა აზერბაიჯანის გარკვეულ რეგიონებზე.
მეაბრეშუმეობის განვითარების ისტორია აზერბაიჯანში
აზერბაიჯანში მეაბრეშუმეობა წარმოიშვა დაახლოებით 1,500 ათასი წლის წინ. მდიდარი კულტურა უძველესი დროიდან იყო ყველაზე გავრცელებული შირვანში, განჯაში, შაქიში და ასევე ბასქალში.
მე -15 საუკუნეში მეურნეობა ფართოდა იყო გავრცელებული შირვანშაჰთა სახელმწიფოში შამახიში. ამბორჯო კონტარინმა, რომელიც 1475 წელს მოინახულა შამახი, აღნიშნა ქალაქი, როგორც აბრეშუმის წარმეობის ცენტრი, კერძოდ, უწოდა აბრეშუმს, როგორც „ვენეციაში ცნობილი, როგორც ტალამანის აბრეშუმი“.
აზერბაიჯანის რუსეთის იმპერიაში შესვლის შემდეგ, აბრეშუმის მოთხოვნილებასთან დაკავშირებით, მეურნეობა სწრაფად განვითარდა. კერძოდ, ჭარ-ბელაქანის, შაქისა და შირვანის რეგიონები გახდა აზერბაიჯანში აბრეშუმის განვითარების ძირითადი ადგილები. 1836 წელს მეცხოველეობის ინდუსტრიის განვითარების მიზნით შეიქმნა „კავკასიაში აბრეშუმის წარმოებისა და სავაჭრო ინდუსტრიის განაწილების საზოგადოება”. ამავე წელს კომპანიას ხელმძღვანელობაში გადაეცა ხანაბადის ქარხანა, რომელიც მოქმედებს 1829 წლიდან. მიღებულმა ზომებმა გამოიწვია აპარატების რაოდენობის გაზრდა, 1829 წლიდან 1850 წლამდე, 20-დან 30 წლამდე. 1843 წელს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე ნუხაში დაარსდა „აბრეშუმის წარმოების პრაქტიკული სკოლა“, გახდა სასწავლო ადგილი სპეციალისტებისთვის ნედლეული აბრეშუმის სფეროში.
XIX საუკუნის 60-70 წლები ხასიათდება მეურნეობის სფეროში კრიზისის პერიოდით, ინფიცირებულ მარცვლეულის იმპორტთან დაკავშირებით. პრობლემის გადასაჭრელად და წარმოების აღდგენის მიზნით, სახელმწიფომ მიიღო ზომები ინფიცირებული პროდუქტის ლიკვიდაციასთან დაკავშიერბით და ხარისხიანი პროდუქტის შეომატანასთან დაკავშირებით. 80-იან წლებში მეურნეობა სრულად აღდგა და განვითარება განაგრძო. აზერბაიჯანის გარკვეულ რეგიონებში არსებობდა გრენა, რომელიც წელიწადში 2 ჯერ იძლეოდა მოსავალს.
მეწარმეობის ერთ-ერთი ცენტრი სამხრეთ კავკასიაში, XIX საუკუნის 80-იან წლებში, იყო შირვანი. გაზეთ "კავკასიური სოფლის მეურნეობის" გამოქვეყნება მიუთითებს იმაზე, რომ მეაბრეშუმეობა მინდვრის გაშენებასთან ერთად იყო იმ პერიოდის რეგიონის მთავარი მომგებიანი სექტორები. ძირითადი ცენტრები ასევე მდებარეობდნენ ზაქათალის, გოიჩაის, შემახასა და ნუხას რაიონებში. ამრიგად, 80-იანი წლების ბოლოს, დაახლოებით 1100 სოფელში გავრცელდა მეაბრეშუმეობა. XX საუკუნის დასაწყისისათვის, შამახის რაიონში, შამახის ოლქის დაახლოებით 40% იკავებდა მეურნეობას.
90-იანი წლებიდან სხვადასხვა რაიონებში, მაგალითად, გოიჩაიში (1998 წელს), შემახაში (1990 წელს) ტარდებოდა გამოფენები, კონკურსები. 1914 წელს გრენის ინკუბატორი შემოიღეს ქურდამირში, რის გამოც დაიწყო ამ სფეროში მეურნეობის განვითარება. გოიჩაის მეაბრეშუმეები მონაწილეობას ღებულობდნენ მეურნეობასთან დაკავშირებულ სხვადასხვა გამოფენებში, რომლებმაც ჯილდოები და სიგელები მიიღეს. 1914 წელს დაარსდა პირველი სასოფლო-სამეურნეო ცენტრი ბაქოს პროვინციაში, ქურდამირში. ამ პერიოდის განმავლობაში ახალი ტექნოლოგიების გამოყენება დაიწყო მეურნეობის სფეროში.
1960-1970 წლებში აზერბაიჯანი საბჭოთა კავშირში აბრეშუმის წარმოებაში მეორე ადგილს იკავებდა.