cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჯანეტ ჯაგანი
კარიერა
1953 წელს დაიწყო ჯანეტის აქტიური პოლიტიკური კარიერა. იგი ამ წელს ესეკიბოს ოლქიდან არჩეულ იქნა გაიანის პარლამენტში. 1955 წელს როდესაც ბრიტანელმა კოლონისტებმა გააუქმეს კონსტიტუცია და ხელისუფლების სადავეები წაართვეს სახალხო პროგრესულ პარტიას, ჯანეტ ჯაგანი დააპატიმრეს. ექვს თვეში იგი ციხიდან გაათავისუფლეს და სულ მალე 1957 წელს კვლავ იქნა არჩეული ქვეყნის საკანონმდებლო ორგანოში, რის შემდეგაც დაიკავა ჯანმრთელობის დაცვისა და შრომის მინისტრის პოსტი. 1963-1964 წლებში იყო შინაგან საქმეთა მინისტრი. 1964 წელს ხელისუფლების სათავეში გაიანის სახალხო ეროვნული კონგრესის მოსვლის შემდეგ იგი გადავიდა ოპოზიციაში. პოლიტიკის პარალელურად ეწეოდა ჟურნალისტურ საქმიანობას 1973-1997 წლებში იყო საერთოეროვნული გაზეთის “მირორის” რედაქტორი. 1975-1997 წლებში კი პარლამენტის უცვლელი დეპუტატი იყო. 1992 წელს მისი მეუღლე ჩედი ჯაგანი არჩეულ იქნა პრეზიდენტად რომლის გარდაცვალების შემდეგ 1997 წლის მარტში დაიკავა პრემიერ-მინისტრისა და ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა. რამდენიმე თვეში კი გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელშიც მიიღო ხმების 56 % ხოლო მისმა მეტოქემ ჰიუ დესმონდ ჰოიტმა 42 %. 1997 წლის 19 დეკემბერს დაიკავა პრეზიდენტის პოსტი. ეს იყო მსოფლიოს ისტორიაში მეორე შემთხვევა, როდესაც ქვეყნის სათავეში მეუღლის შემდეგ მოვიდა ქალბატონი (პირველად ეს მოხდა არგენტინაში ხუან დომინგო პერონის გარდაცვალების შემდეგ პრეზიდენტი გახდა მისი მეუღლე მარია ესტელა მარტინეს დე პერონი). 1999 წლის აგვისტოში ქალბატონი ჯანეტი გადადგა თანამდებობიდან გულის მწვავე შეტევის შემდეგ.
ჯილდოები
ჯანეტ ჯაგანი გარდაიცვალა 2009 წლის 28 მარტს, ჯორჯტაუნის ჰოსპიტალში.
ქალბატონმა ჯანეტმა ყველაზე ხანდაზმულ ასაკში ჩაიბარა პრეზიდენტის პოსტი და კიდევ ერთი: მასზე 40 დღით ადრე პრეზიდენტის თანამდებობა ირლანდიაში დაიკავა ასევე ქალბატონმა მერი მაკელისმა, რომელიც ჯანეტის მსგავსად იმ ქვეყანაში არ დაბადებულა რომლის პრეზიდენტიც გახდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გაიანის პრეზიდენტები კატეგორია:გაიანის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:გაიანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1920 კატეგორია:გარდაცვლილი 2009 კატეგორია:გაიანელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები კატეგორია:ქალი პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 20 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 28 მარტი კატეგორია:ქალი ვიცე-პრეზიდენტები
გეორგ ფილიპ ტელემანი
გეორგ ფილიპ ტელემანი (დ. 24 მარტი (ძვ. სტ. 14 მარტი), 1681 — გ. 25 ივნისი, 1767) — ბაროკოს გერმანელი კომპოზიტორი და მულტი-ინსტრუმენტალისტი. თითქმის სრულად თვითნასწავლი მუსიკაში, გახდა კომპოზიტორი მისი ოჯახის სურვილის საწინააღმდეგოდ. მაგდებურგში, კლაუსტალ ცელერფელდსა და ჰილდესხაიმში სწავლის შემდეგ ტელემანმა ლაიფციგის უნივერსიტეტში სამართალმცოდნეობის შესწავლა დაიწყო, მაგრამ საბოლოოდ, მან კარიერა მუსიკაზე ააწყო. მნიშვნელოვანი თანამდებობები ჰქონდა ლაიფციგში, სორაუში, ეიზენახსა და ფრანკფურტში, სანამ 1721 წელს ჰამბურგში გადასახლდებოდა, სადაც იგი ქალაქის ხუთი მთავარი ეკლესიის მუსიკალური დირექტორი გახდა. ტელემანის ცხოვრებას კარიერის საუკეთესო პერიოდში თან ახლდა მუდმივი პრობლემები: პირველი მეუღლე დაქორწინებიდან ორ წელიწადზე ნაკლებ დროში გარდაიცვალა, ხოლო მის მეორე მეუღლეს აზარტული მიდრეკილება ჰქონდა, რის გამოც დიდი ვალი დაგროვდა, სანამ ერთმანეთს დაშორდებოდნენ.
ფრანკფურტი (1712–21)
ერთ წელზე ნაკლები ხნის შემდეგ ის სხვა თანამდებობას ეძებდა და 1712 წლის 18 მარტს, 31 წლის ასაკში, ფრანკფურტში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც გახდა მუსიკის ხელმძღვანელი და კაპელმეისტერი, ბარფორკირხესსა და წმინდა ეკატერინეს ეკლესიაში. ფრანკფურტში მან სრულად მოიპოვა თავისიი პიროვნული სტილი. აქ, როგორც ლაიფციგში, ის იყო ძლიერი ძალა ქალაქის მუსიკალურ ცხოვრებაში, ქმნიდა მუსიკას ორი ძირითადი ეკლესიითვის, სამოქალაქო ცერემონიებისთვის, სხვადასხვა ანსამბლებისათვისა და მუსიკოსებისთვის. 1720 წლისთვის მან გადაწყვიტა რომ გამოეყენებინა Da Capo Aria, რომელსაც იყენებდნენ ცნობილი  კომპოზიტორები, როგორიცაა დომენიკო სკარლატი. ოპერისტი - ნარცისო. პირველად Da Capo Aria ფრანკფურტში გამოიყენეს 1719 წელს, რომელმაც ნიშანი დაუსვა ტელემანის გამოსვლას.
1714 წლის 28 აგვისტოს, პირველი მეუღლის გარდაცვალებიდან სამი წლის შემდეგ, ტელემანმა იქორწინა მეორე მეუღლეზე, მარია კეტრინინა ტექსტორზე, ფრანკფურტის საკრებულოს წარმომადგენლის ქალიშვილზე. მათ საბოლოოდ ცხრა შვილი შეეძინათ. ეს პირადი ბედნიერების წყარო იყო და დაეხმარა მას კომპოზიციების წარმოებაში. ტელემანმა განაგრძო არაჩვეულებრივად ნაყოფიერი და წარმატებული საქმიანობა, ტელემანის პირველი გამოქვეყნებული ნამუშევრები გამოჩნდა ფრანკფურტის პერიოდში.
ხმამაღალი სიტყვის თქმა სწრაფად მოხდა, რადგან იგი მხურვალე კომპოზიციებით გამოირჩეოდა, როგორიცა verture-suites და chamber music, სამწუხაროდ მისი ნამუშევრების უმეტესი ნაწილი არ არის დაფასებული. ფრანკფურტის პერიოდის უკანასკნელ ნახევარში მან შეადგინა ინოვაციური ნამუშევარი, რომელიც ორჯერ დიდი იყო, ვიდრე მისი Viola Concerto G მაჟორში. ასევე, აქ მან შეასრულა მისი პირველი საგუნდო შედევრი, მისი Brockes Passion, 1716 წელს.
ჰამბურგი (1721–67)
კომპოზიტორი საკმაოდ ამბიციური გახლდათ და მას სურდა უკეთესი თანამდებობა მოეპოვებინა, ამიტომ 1721წელს იგი დაეთანხმა მოწვევას ჰამბურგიდან, რომლის თანახმადაც უნდა დანიშნულიყო კანტორის თანამდებობაზე ლათინურ სკოლაში, და ყოფილიყო ხუთი უდიდესი ეკლესიის მუსიკალური დირექტორი. მალევე ტელემანს შეხვდა ახალი პრობლემა ეკლესიის წევრებისგან. მათი აზრით, მუსიკა, რომელსაც ტელემანი ქმნიდა, გონებას უფანტავდა თავად ტელემანსაც და ხალხსაც. შემდეგ წელს, როდესაც გარდაიცვალა იოჰან კუნაუ ქალაქი ლაიფციგი ეძებდა ახალ მმართველს თომასკანტორის თანამდებობაზე. ტელემანმა სურვილი გამოთქვა ამ პოზიციაზე და დაადასტურეს, მაგრამ მალევე უარი განაცხადა, რადგან ჰამბურგის მთავრობამ შემოსავლის მომატება შესთავაზა. ამის შემდეგ, კიდევ ერთმა კანდიდატმა, კრისტოფერ გრაუპნერმა, უარი განაცხადა ამავე პოზიციაზე და საბოლოოდ თომასკანტორის თანამდებობაზე დაინიშნა იოჰან სებასტიან ბახი.
მისი პირველი წლები სავსე იყო ოჯახური პრობლემებით: ცოლის ურწმუნოება და ვალები, რომლებიც აზარტული თამაშებიდან ჰქონდა, საგრძნობლად აღემატებოდა ტელემანის წლიურ შემოსავალს. კომპოზიტორი გაკოტრებას გადაარჩინეს მისმა მეგობრებმა და მრავალრიცხოვანმა წარმატებულმა მუსიკალურმა და პოეტურმა პუბლიკაციებმა, რომლებსაც ტელემანი ქმნიდა 1725-დან 1740წლამდე. 1736 წლისთვის ცოლ-ქმარი ერთად აღარ ცხოვრობდა ფინანსური უთანხმოებების გამო. მიუხედავად იმისა, რომ ტელემანი ისევ ასრულებდა თავის სამსახურეობრივ მოვალეობებს, ის ნაკლებად პროდუქტიული იყო 1740 წლიდან, რადგან 60 წლის ასაკში შეაბიჯა. მან დაიწყო თეორიული სწავლება, გაუჩნდა ჰობი, როგორიცაა მებაღეობა და ეგზოტიკური მცენარეების კულტივირება, იმდროინდელი ჰამბურგისთვის ეს ახირება (მოდა) იყო. 1750 წელს შექმნილი მუსიკის უმეტესი ნაწილი იყო შთაგონებული იყო ძველი ნაშრომებიდან. ტელემანის უფროსი ვაჟი ანდრეასი გარდაიცვალა 1755წელს, ანდრეასის ვაჟი, გეორგ მიხაელ ტელემანი გაზარდა მოხუცმა კომპოზიტორმა. მიუხედავად მისი ჯანმრთელობისა და მხედველობის პრობლემებისა ის მაინც აგრძელებდა კომპოზიტორობას 1760წელს. ტელემანი გარდაიცვალა 25 ივნისის საღამოს, 1767 წელს. იმდროინდელი ჩანაწერებიდან გამომდინარე ის გარდაიცვალა მკერდის ალიმენტის დაავადებით. ჰამბურგში მისი ადგილი დაიკავა მისმა ნათლულმა, იოჰან სებასტიან ბახის მეორე შვილმა, კარლ ფილიპ ემანუელ ბახმა.
მემკვიდრეობა და გავლენა
ტელემანის ნამუშევრები 3000-ზე მეტ კომპოზიციას ითვლის, რომელთაგან ნახევარი დაკარგულია და რომელთა უმეტესი ნაწილი მე-18 საუკუნის შემდეგ არ შესრულებულა. მისი ნამუშევრების ზუსტი რაოდენობა პირველად მუსიკოლოგებმა მხოლოდ 1980-იანი და 1990-იანი წლების განმავლობაში შეაფასეს, როდესაც გამოქვეყნდა ვრცელი თემატური კატალოგები. სიცოცხლის განმავლობაში და გამორჩეულად, XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში, ტელემანი ძალიან მოსწონდათ კოლეგებს და კრიტიკოსებს. არაერთი თეორეტიკოსი მის ნამუშევრებს მოდელად იყენებდა. უფრო მეტიც, იმ დროის წამყვანმა კომპოზიტორებმა, იოჰან სებასტიან ბახმა და გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელმა, შეიძინეს და შეისწავლეს მის მიერ გამოქვეყნებული ნაშრომები. იგი ძალზე პოპულარული იყო არა მხოლოდ გერმანიაში, არამედ ევროპის სხვა ქვეყნებშიც: ტელემანის მუსიკაზე შეკვეთები კეთდებოდა საფრანგეთიდან, იტალიიდან, ნიდერლანდებიდან, ბელგიიდან, სკანდინავიური ქვეყნებიდან, შვეიცარიიდან და ესპანეთიდან. XIX საუკუნის დასაწყისში მისი პოპულარობის ზრდა შეწყდა. ლექსიკოგრაფების უმეტესობა თვლიდა, რომ ზედმეტად ბევრ ნაშრომს ქმნიდა, რადგან რაოდენობა უფრო პრიორიტეტული იყო, ვიდრე ხარისხი. ამ შეხედულებებზე გავლენა მოახდინა კრიტიკოსი კრიშტოფ დანიელ ებელინგის ანგარიშმა, რომელიც XVIII საუკუნის ბოლოს შეიქმნა. ებელინგი მოხიბლული იყო ტელემანის მუსიკით, მაგრამ მის ნაშრომზე კრიტიკული შენიშვნებიც გააკეთა. ბახის აღორძინების შემდეგ ტელემანის ნამუშევრები შეფასდა, როგორც რანგით ქვემდგომი მუსიკა, რომელსაც არ გააჩნდა ღრმა რელიგიური ფონი.
ნაწილობრივ, ამგვარი შეხედულებები წარმოშვა ბახის ბიოფრაფების, ფილიპ შპიტას და ალბერტ შვაიცერის მოხსენებებმა, რომლებმაც გააკრიტიკეს ტელემანის კანტატები და შეაქეს ნამუშევრები, რომლებიც მათი აზრით, ბახის შემოქმედება იყო, მაგრამ სინამდვილეში, ტელემანს ეკუთვნოდა. ტელემანის კომპოზიციის ბოლო აშკარა შესრულება 1832 წლით თარიღდებოდა, სანამ XX საუკუნეში მისი მუსიკა კვლავ აღორძინდებოდა. ნაშრომების მიმართ ინტერესს იჩენდნენ მე-20 საუკუნის პირველ ათწლეულებში და ტელემანი განსაკუთრებული პოპულარობით 1950-იან წლებში სარგებლობდა. დღეს მის თითოეულ ნაშრომს, ჩვეულებრივ, მინიჭებული აქვს ნომერი TWV (Telemann Works Catalogue).
ტელემანის მუსიკა გვიანი ბაროკოსა და ადრეული კლასიკური სტილების ერთ-ერთი მამოძრავებელი ძალა იყო. 1710-იანი წლებიდან იგი გახდა ე.წ. გერმანული შერეული სტილის ერთ-ერთი შემქმნელი. ასევე გერმანული, ფრანგული, იტალიური და პოლონორი სტილების მოწინავე კვანძი, დამაკავშირებელი. წლების განმავლობაში, მისი მუსიკა იცვლებოდა და უფრო მრავალფეროვანი ხდებოდა, მაგრამ ის ვერასოდეს შეეწყო ახალშობილი კლასიკური ეპოქის იდეალებს: ტელემანის სტილი დარჩა ჰარმონიულად რთული და უკვე 1751 წელს, ჩანაცვლდა უფრო თანამედროვე და მარტივი მუსიკით. კომპოზიტორებს შორის, რომლებზეც მისმა მუსიკამ გავლენა მოახდინა, არიან იოჰან სებასტიან ბახის შვილები — ვილჰელმ ფრიდემან ბახი და კარლ ფილიპ ემანუელ ბახი, ასევე იოჰან ფრიდრიხ აგრიკოლა, რომელსაც ი. ს. ბახი ასწავლიდა ლაიფციგის უნივერსიტეტში. ტელემანის ხელმძღვანელობით კომპოზიციების წერა ისწავლეს კრიშტოფ გრაუფნერმა, იოჰან დავიდ ჰაინიხენმა და იოჰან გეორგ პიზენდალმა.
მუსიკის ისტორიისთვის არანაკლებ მნიშვნელოვანი იყო ტელემანის საგამომცემლო საქმიანობა. საკუთარ ნამუშევრებზე ექსკლუზიური საგამომცემლო უფლებების მოპოვებით, მან ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული პრეცედენტი მოახდინა მუსიკის, როგორც კომპოზიტორის ინტელექტუალური საკუთრების ჩამოყალიბებაში.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 14 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1681 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1767
რუბენ დიაში
რუბენ დუშ სანტუშ გატო ალვეშ დიასი (დ. 14 მაისი, 1997) — პორტუგალიელი ფეხბურთელი, ცენტრალური მცველი. ინგლისის პრემიერ ლიგის კლუბ „მანჩესტერ სიტის“ და პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი. მოიაზრება მსოფლიოში ერთ-ერთ საუკეთესო მცველად,  დიაში გამორჩეულია ფიზიკური ძალით, ლიდერული უნარებით, გადაცემებითა და მეორე სართულზე კარგი თამაშით.
დიაშის აღმასვლა „ბენფიკას“ ახალგაზრდულ აკადემიაში დაიწყო. 2015 წელს შეუერთდა „ბენფიკას“ სარეზერვო გუნდს. 2017 წელს დიაში „ბენფიკას“ ძირითადი გუნდის წევრი ხდება. რუბენმა 2017/18 წლების სეზონში პორტუგალიის პრიმერა ლიგის საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშის ჯილდო მოიპოვა. შემდეგ სეზონში დიაში დაეხმარა გუნდს 2019/19 წლების სეზონის პორტუგალიის პრემიერა ლიგის მოგებაში. 2019/20 წლების სეზონში დაეხმარა გუნდს პორტუგალიის სუპერთასის მოგებაში და დასახელდა პრიმერა ლიგის სეზონის საუკეთესო გუნდის წევრად. ამ დროის მანძილზე მან გუნდის რიგებში 100 შეხვედრა ჩაატარა. 2020 წლის სექტემბერში €68 მილიონი ევროს სანაცვლოდ შეუერთდა ინგლისის პრემიერ ლიგის კლუბ „მანჩესტერ სიტის“. დიაშმა პირველ სეზონში გუნდთან ერთად მოიგო პრემიერლიგა და ინგლისის ლიგის თასი, ამასთანავე დაეხმარა გუნდს უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალში გასვლაში. ამ სეზონში დასახელდა მანჩესტერ სიტის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად, პრემიერლიგის სეზონის საუკეთესო მოთამაშედ და უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის სეზონის საუკეთესო მცველად.
დიაში კარიერის სხვადასხვა მონაკვეთში თამაშობდა პორტუგალიის ახალგაზრდულ ნაკრებეში, წარადგენდა ქვეყანას 16, 17, 19, 20 და 21 წლამდელთა საფეხურზე. მისი დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში 2018 წელს შედგა, როდესაც მონაწილეობა მიიღო 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე, რის შემდეგაც იასპარეზა 2019 წლის უეფა-ს ერთა ლიგაზე და 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე. 2019 წელს დასახელდა ერთა ლიგის ტურნირის საუკეთესო გუნდის წევრად და ტურნირის ფინალური შეხვედრის საუკეთესო მოთამაშედ.
ადრეული ცხოვრება
დაიბადა და გაიზარდა ამადორაში, ჰყავს უფროსი ძმა ივანი, რომელიც პროფესიონალი ფეხბურთელია, და დები, ბეატრისი და კაროლინა, რომელმაც დიაშს „რუბი“ შეარქვა. ბავშვობის პერიოდში დიაში აკერპებდა ჯონ ტერის, ნემანია ვიდიჩს, რიო ფერდინანდს და ვინსენტ კომპანის. დიაშს ბავშვობიდანვე ჰქონდა სურვილი ეთამაშა ინგლისის პრემიერლიგაში. ბავშვობაში ის ფეხბურთს თამაშობდა ყველგან სადაც კი შეეძლო, ქუჩაში ან სახლში ძმასთან, ივანთან ერთად.
ბენფიკა B
დიაშმა კარიერა ადგილობრივ „ესტრელა და ამადორაში“ დაიწყო. რუბენი თავდაპირველად თავდამსხმელის პოზიციაზე თამაშობდა. 2008 წელს გადავიდა „ბენფიკას“ ახალგაზრდულ გუნდში სადაც 2015 წლამდე რჩებოდა. ამავე წლის 30 სექტემბერს შედგა მისი დებიუტი პროფესიონალურ დონეზე, ბენფიკას სარეზერვო გუნდის რიგებში, დაუპირისპირდა „შავესს“. 2016 წლის 7 მარტს რუი ვიტორიამ 18 წლის დიაში ჩემპიონთა ლიგის 1/16 ფინალური შეხვედრისთვის „ზენიტის“ წინააღმდეგ გამოიძახა. ამ სეზონში დიაში დაეხმარა სარეზერვო გუნდს ლიგაში მეოთხე ადგილის დაკავებაში, ამის შემდეგ იასპარეზა უეფა-ს ახალგაზრდული ლიგის ფინალში.
ბენფიკა
2017 წლის 16 სექტემბერს შედგა მისი დებიუტი პრიმეირა ლიგის შეხვედრაში, „ბოავიშტას“ წინააღმდეგ. ჩემპიონთა ლიგაზე „მანჩესტერ იუნაიტედის“ წინააღმდეგ ორი თამაშის ჩათვლით, მას ოპერაცია ჩაუტარდა აპენდიციტის გამო, რის გამოც იგი ერთი თვე გამოტოვა. პირველი გოლი გუნდის რიგებში გაიტანა 2017 წლის 29 დეკემბერს, „ვიტორია დე სეტუბალთან“ გამართულ შეხვედრაში რომელიც ანგარიშით 2-2 დასრულდა. 2018 წლის 3 თებერვალს გაიტანა პირველი გოლი პორტუგალიის პრიმეირა ლიგაში, „რიუ ავეს“ წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში, რომელიც „ბენფიკას“ გამარჯვებით დასრულდა. სეზონის ბოლოს დაასახელეს პრიმეირა ლიგის წლის საუკეთსო ახალგაზრდა მოთამაშედ.
მას შემდეგ რაც გავრცელდა ჭორები მისი დიდი თანხის სანაცვლოდ „ლიონში“ სავარაუდო გადასვლის შესახებ, დიაშმა „ბენფიკასთან“ კონტრატი 2023 წლამდე გაახანგრძლივა 2019 წლის 2 ნოემბერს ჩაატარა მე-100 შეხვედრა გუნდის რიგებში, სადაც გაიტანა „რიუ ავეს“ წინააღმდეგ.
2020 წლის 26 სექტემბერს გაიტანა „მორეირენშესთან“ გამართულ შეხვედრაში. თამაშის შემდეგ მთავარმა მწვრთნელმა ჟორჟე ჟესუსმა განაცხადა რომ „დიდი ალბათობით გუნდის რიგებში ეს დიაშის უკანასკნელი თამაში იყო“.
2020–21: სადებიუტი სეზონი და ევროპული ფინალი
2020 წლის 29 სექტემბერს დიაში €68 მილიონის სანაცვლოდ შეუერთდა „მანჩესტერ სიტის“, გააფორმა გუნდთან 6 წლიანი კონტრაქტი, ბენფიკამ მიიღო €56,6 მილიონი და დარჩენილი თანხის სანაცვლოდ „სიტიდან“ გუნდს ნიკოლას ოტამენდი შეუერთდა, კარგი თამაშის შემთხვევაში ბონუსების ჩათვლით თანხის გაზრდის შანსი €71,6 მილიონამდე გაიზარდა. 2020 წლის 3 ოქტომბერს შედგა დიაშის დებიუტი პრემიერლიგაში, „ლიდზ იუნაიტედის“ წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში, რომელიც ფრედ ანგარიშით 1–1 დასრულდა.
დიაში 2020 წლის ნოემბერში დასახელდა „მანჩესტერ სიტის“ თვის საუკეთესო მოთამაშედ, რისი მიზეზიც დაცვაში მისი დამაჯერებელი თამაში იყო. 2021 წლის 27 თებევალს დიაშმა გაიტანა „ვესტ ჰემ იუნაიტედის“ წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში, რომელიც ანგარიშით 2–1 დასრულდა. ის მალევე იქცა „მანჩესტერ სიტის“ ერთ-ერთ საკვანძო მოთამაშედ და გუნდთან ერთად მოახერხა პრემიერლიგისა და ლიგის თასის მოგება. დიაშმა 2020-21 წლების სეზონში მოიგო FWA-ს წლის საუკეთესო ფეხბურთელის ჯილდო. ის აგრეთვე დასახელდა „მანჩესტერ სიტის“ სეზონის საუკეთესო მოთამაშედ და პრემიერ ლიგის სეზონის საუკეთესო მოთამაშედ.
სეზონი 2021–22
2021 წლის 15 სექტემბერს დიაშმა პირველად მოირგო კაპიტნის სამკლაური „მანჩესტერ სიტის“ რიგებში, და მიითვალა ასისტი (გაატანინა ჯეკ გრილიშს) უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის შეხვედრაში „ლაიფციგის“ (6-3) წინააღმდეგ. 1 დეკემბერს დიაშმა გაიტანა „ასტონ ვილას“ წინააღმდეგ. ეს იყო მის მიერ საჯარიმოს გარედან გატანილი პირველი გოლი საფეხბურთო კარიერაში.
ახალგაზრდული
დიაშმა 17-წლამდელთა ნაკრების რიგებში ითამაშა 2014 წელს გამართულ ახალგაზრდულ ევროპის ჩემპიონატზე. ორი წლის შემდეგ 2016 წლის 19-წლამდელთა ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე იყო პორტუგალიის ახალგაზრდული ნაკრების კაპიტანი. შემდეგ წელს 2017 წლის 20-წლამდელთა მსოფლიო ჩემპიონატზე უკაპიტნა პორტუგალიის ნაკრებს. მეოთხედფინალში თერთმეტმეტრიანების სერიაში ანგარიშით 4-5 დამარცხდნენ ურუგვაის 20-წლამდელთა ნაკრებთნ. 2017 წლის 5 სექტემბერს შედგა მისი დებიუტი პორტუგალიის 21-წლამდელთა ფეხბურთელთა ნაკრების რიგებში, 2019 წლის ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის შეხვედრაში, უელსის 21-წლამდელთა ნაკრების წინააღმდეგ.
სანაკრებო
დიაში გუნდში გამოიძახა პორტუგალიის მწვრთნელმა ფერნანდო სანტუშმა 2018 წლის 15 მარტს, ეგვიპტისა და ნიდერლანდების წინააღმდეგ საერთაშორისო ამხანაგური შეხვედრების წინ. თუმცა, ოთხი დღის შემდეგ ის გამოეთიშა გუნდს მარჯვენა ტერფის დაჭიმვის გამო. 2018 წლის 17 მაისს დასახელდა პორტუგალიის შემადგენლობაში, მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის 23 კაციან სიაში. თერტმეტი დღის შემდეგ შედგა მისი დებიუტი ტუნისის წინააღმდეგ გამართულ ამხანაგურ შეხვედრაში. მსოფლიო ჩემპიონატზე წასვლის მიუხედავად პორტუგალიის მიერ ჩატარებული 4 შეხვედრიდან მონაწილეობა არცერთში არ მიუღია.
მსოფლიო ჩემპიონატის შემდეგ, დიაშმა დაიწყო დამკვიდრება ცენტრალურ დაცვაში, ჩაანაცვლა ხოსე ფონტე და დამკვიდრდა დაცვის ხაზში პეპეს გვერდით, 2018–19 წლების უეფას ერთა ლიგის ყველა მატჩში და დაეხმარა პორტუგალიას 2019 წლის უეფას ერთა ლიგის ფინალში გასვლაში სადაც საშინაო არენაზე 9 ივნისს პორტუგალიამ ტურნირის ფინალში ნიდერლანდები 1–0 დაამარცხა და დიაში მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ დასახელდა.. მთელი ტურნირის განმავლობაში ნაჩვენები თამაშისთვის იგი დაასახელეს „ტურნირის გუნდის წევრად“.
17 ნოემბერს, დიაშმა გაიტანა თავისი პირველი საერთაშორისო გოლი 2020-21 წლების უეფას ერთა ლიგის შეხვედრაში, ხორვატიის წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში, რომელიც პორტუგალიელების გამარჯვებით, ანგარიშით 3-2 დასრულდა.
ის იყო პორტუგალიის ნაკრების წევრი 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე. 2021 წლის 19 ივნისს, ევროპის ჩემპიონატზე მან გაიტანა ავტოგოლი 35-ე წუთზე გერმანიასთან შეხვედრაში, სადაც პორტუგალია ანგარიშით 2-4 დამარცხდა. დიაშმა ითამაშა პორტუგალიის მიერ ტურნირზე ჩატარებულ ყველა შეხვედრაში, საბოლოდ კი ტურნირს 1/16 ფინალში ბელგიასთან მინიმალური მარცხის (0-1) შემდეგ გამოეთიშა.
თამაშის სტილი
დიაში ფიზიკურად ძლიერი, მარჯვენა ფეხით მოთამაშე ცენტრალური მცველია, რომელიც ჩვეულებრივ თამაშობს ცენტრალური დაცვის მარცხენა მხარეს, იმის გამო, რომ მისთვის მოსახერხებელია ბურთის ორივე ფეხით გადაცემა. მას შეუძლია პასის გაკეთება სხვადასხვა მიმართულებით, იქნება ეს ბურთის საპირისპირო ფლანგზე გადაცემა თუ ვერტიკალური ხაზის დამრღვევი პასების გაკეთება. მისი ორფეხიანობის შერწყმა და ძალიან კარგი გადაცემის დიაპაზონი, დიასს შეუძლია უკარნახოს თამაში ზურგიდან ნებისმიერი მიმართულებით. დიაში მისი ფიზიკური ძალის წყალობით ახერხებს ბურთის დამორჩილებას და რთულს ხდის შემტევების მხრიდან მის ართმევას. ის ბურთთანაც ძალიან მშვიდია და იშვიათად ხვდება ზეწოლის ქვეშ. კარგად ანაწილებს გადაცემებს, განსაკუთრებით გრძელ პასებს, რადგან მისი პასის ხარისხი და უნარი ეხმარება მის გუნდს ბურთის ფლობაში. ის ასევე დომინანტია ჰაერში, მეორე სართულზე თამაშისას საჰაერო ბრძოლებს უმეტეს შემთხვევაში იგებს.
პირადი ცხოვრება
დიაში 2018 წლიდან 2021 წლის სექტემბრამდე ურთიერთობაში იყო პორტუგალიელ პოპ ვარსკვლავ April Ivy-სთან.
ტიტულები
ბენფიკა
მანჩესტერ სიტი
პორტუგალია
ინდივიდუალური
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1997 კატეგორია:პორტუგალიელი ფეხბურთელები კატეგორია:ლისაბონის ბენფიკას ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ხმელთაშუა ზღვის სამზარეულო
მინი| [[პური, ღვინო და ხილი: დიეგო ველასკესის სადილი, გ. 1617 წ ]] მინი| [[ყურძენი (Vitis vinifera) ]]
ხმელთაშუა ზღვის სამზარეულო აერთიანებს ხმელთაშუა ზღვის აუზის რეგიონის ხალხის საკვებსა და მომზადების მეთოდებს. ხმელთაშუა ზღვის სამზარეულოს იდეა წარმოიშვა კულინარიული მწერლის ელიზაბეტ დევიდის წიგნში - ხმელთაშუაზღვის საკვები (1950) და გაძლიერდა ინგლისურენოვანი სხვა მწერლების მიერ. მრავალი მწერალი განსაზღვრავს სამზარეულოს სამ ძირითად ელემენტს, როგორიცაა ზეთისხილი, ხორბალი და ყურძენი, რაც იძლევა ზეითუნის ზეთს, პურსა და ღვინოს; სხვა მწერლები ხაზს უსვამენ რეგიონის კვების მრავალფეროვნებას და უარყოფენ, რომ ეს სასარგებლო კონცეფციაა. ზეთისხილის ხის განაწილებას განსაზღვრავს გეოგრაფიული არეალს.
რეგიონი მოიცავს მრავალფეროვან კულტურებს და გამორჩეულ სამზარეულოს, კერძოდ (რეგიონის საათის ისრის საწინააღმდეგოდ), მაგრები, ეგვიპტური, ლევანტი, ოსმალური (თურქული), ბერძნული, იტალიური, პროვანსული (ფრანგული) და ესპანური, თუმცა ზოგიერთი ავტორი გამოყოფს დამატებით სამზარეულოებსაც. პორტუგალიური სამზარეულო, ხასიათდება ნაწილობრივ ხმელთაშუა ზღვისპირეთულად.
რეგიონის ისტორიული კავშირები, აგრეთვე ხმელთაშუა ზღვის გავლენა რეგიონის კლიმატზე და ეკონომიკაზე ნიშნავს, რომ ამ სამზარეულოს აქვს კერძები ზეთისხილის, პურისა და ღვინის ძირითადი ტრიოს მიღმა. მაგალითად, შემწვარი ცხვრის ხორცი, ხახვით ბოსტნეულით და ტომატით (მაგ., ესპანეთის andrajos-ის მსგავსი), მცენარეული სუპი (პროვანსული Ratatouille, ესპანური pisto, იტალიური ciambotta), და დამარილებული შებოლილი თევზის ქვირითი, bottarga, გვხვდება მთელს რეგიონში. ანისულის საფუძველზე სპირტიანი სასმელები მთელს ხმელთაშუა ზღვისპირეთის ქვეყნებში მზადდება.
ხმელთაშუა ზღვის რაციონი, რომელიც პოპულარული გახდა ზეითუნის ზეთის, ხორბლის და სხვა მარცვლეულის, ხილის, ბოსტნეულისა და ზღვის პროდუქტების წყალობით სასარგებლოა ჯანმრთელობისთვის, მაგრამ ისინი ამავდროულად მოიხმარენ დაბალი რაოდენობით ხორცსა და რძის პროდუქტებს.
გეოგრაფია
მინი| ზეთისხილის ხის პოტენციური განაწილება [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის აუზზე (Oteros, 2014) ]] სხვადასხვა ავტორებმა განსაზღვრეს ხმელთაშუა ზღვის სამზარეულოს მასშტაბები გეოგრაფიის ან მისი ძირითადი ინგრედიენტების მიხედვით.
ელიზაბეტ დეივიდი, თავის წიგნში „ხმელთაშუაზღვის საკვების წიგნი“ (1950), გამოყოფს გეოგრაფიულ საზღვრებს: გიბრალტარიდან ბოსფორამდე.
ამ განმარტების მიუხედავად, დავითის წიგნი ძირითადად ესპანეთს, საფრანგეთს, იტალიასა და საბერძნეთს ეხება.
ძირითადი ინგრედიენტები
მკვლევარი ესიდი განსაზღვრავს ხმელთაშუა ზღვის ტრადიციული სამზარეულოს ძირითადი ინგრედიენტების „სამებას“, როგორც ზეთისხილი, ხორბალი და ყურძენი, რაც იძლევა ზეთს, პურს და ღვინოს. არქეოლოგი კოლინ რენფრეუ ამას „ხმელთაშუაზღვის ტრიადას“ უწოდებს.
ზეთისხილი
მინი| ზეთისხილი (Olea europaea) როგორც ჩანს, ზეთისხილი სპარსეთისა და მესოპოტამიის რეგიონიდან მოდის და სულ მცირე, 6000 წლით თარიღდება. იგი იქიდან მოედო მიმდებარე ტერიტორიებზე და გაშენებულია ადრეული ბრინჯაოს ხანიდან (ძვ. წ. 3150 წლამდე) სამხრეთ თურქეთში, ლევანტსა და კრეტაზე. ათი ქვეყანა ყველაზე მეტი მოსავლით (2011 წელს) ყველა ხმელთაშუაზღვისპირეთთან მდებარეობს (პორტუგალია მეათე სიდიდით): ისინი ერთად წარმოქმნიან მსოფლიოს ზეთისხილის 95%-ს.
ხორბალი
მინი| [[ხორბალი (ტრიტიკუმი) ]] ხორბლის „მოშინაურება“ მოხდა ნაყოფიერ ნახევარმთვარეში, ლევანტში და მის მახლობლად, დაახლოებით 10 000 წლის წინ. მის წინაპრებს მიეკუთვნება ველური ასლი. იგი გავრცელდა ხმელთაშუაზღვისპირეთის რეგიონში, ესპანეთამდე, ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 5000 წელს.
ყურძენი
ყურძენი მოიშინაურეს ძვ. წ. 7000-დან 4000 წლებში შავ ზღვასა და სპარსეთს შორის; არქეოლოგიურმა მტკიცებულებებმა ცხადყო, რომ იქ ღვინოს ამზადებდნენ. ძვ. წ. მეღვინეობა დაიწყო იტალიაში IX საუკუნეში.
ყურძენს ძირითადად ამზადებენ ღვინისა და ძმრის დასამზადებლად. როგორც ხმელთაშუა ზღვის დიეტის ძირითადი კომპონენტები. ასევე ქიშმიშის გასაშრობად ან სუფრაზე ყურძენად საჭმელად. ქიშმიში და სუფრის ყურძნის ჯიშები შეირჩევა მათი არომატის მიხედვით. ყურძნის წარმოება მნიშვნელოვანი რჩება ხმელთაშუაზღვისპირეთში. სამხრეთ ევროპას მთლიანი მოსავლის 21% უკავია. 2014 წელს იტალიამ აწარმოა 6,9 მილიონი ტონა ყურძენი, ესპანეთმა 6,2 მტ, საფრანგეთმა 6,2 მტ, თურქეთმა 4,2 მტ და გერმანიამ 1,2 მტ. 2014 წელს სამხრეთ ევროპაში ღვინის წარმოებამ შეადგინა მთლიანი მსოფლიო წარმოების 37%, იტალიაში გამოვიდა 4,8 მტ, ესპანეთში 4,6 მტ, საფრანგეთში 4,3 მტ, ხოლო გერმანიაში 0,9 მტ.
სქოლიო
კატეგორია:ხმელთაშუაზღვისპირეთი კატეგორია:ხმელთაშუა ზღვის სამზარეულო
ვინსენტ ვან გოგი
ვინსენტ ვილემ ვან გოგი (Vincent Willem van Gogh დ. 30 მარტი, 1853, გროტ-ზიუნდერტი, ჰოლანდია — გ. 29 ივლისი, 1890, ოვერ-სიურუაზი, საფრანგეთი) — ნიდერლანდელი ფერმწერი და გრაფიკოსი.
ბიოგრაფია
1869–1876 წლებში სამხატვრო-სავაჭრო ფირმის კომისიონერად მუშაობდა ჰააგაში, ბრიუსელში, ლონდონსა და პარიზში, 1876 წელს მასწავლებლობდა ინგლისში. შეისწავლა თეოლოგია და 1878–1879 წლებში მოძღვრად იყო ბორინაჟში (ბელგია), სადაც გაეცნო მაღაროელთა მძიმე ცხოვრებას. მშრომელთა ინტერესების დაცვის ნიადაგზე კონფლიქტი მოუვიდა ეკლესიის მესვეურებთან. 27 წლისამ გადაწყვიტა ხატვა შეესწავლა. ესწრებოდა ლექციებს ბრიუსელისა (1880 – 1881) და ანტვერპენის (1885– 1886) სამხატვრო აკადემიებში. 1881–1885 წლებში ვან გოგი გატაცებით ხატავდა ბორინაჟის მაღაროელებს, გლეხებს, ხელოსნებს, მეთევზეებს. 30 წლისამ მუშაობა დაიწყო ფერწერაში, უბრალო ადამიანებისადმი ღრმა თანაგრძნობით განმსჭვალულ, მუქ, პირქუშ ტონებში შესრულებულ სურათებსა და ეტიუდების სერიაში („გლეხის ქალი“, 1885, კრელერ-მიულერის სახელმწიფო მუზეუმი, ოტერლო; „კარტოფილის მჭამელები“, ვ. ვან გოგის ფონდი, ამსტერდამი). ვან გოგი ავითარებდა XIX საუკუნის კრიტიკული რეალიზმისა და განსაკუთრებით ჟან ფრანსუა მილეს შემოქმედებით ტრადიციებს.
1886–1888 წლებში ვან გოგი ცხოვრობდა პარიზში, სადაც თავისი ძმის თეო ვან გოგის დახმარებით გაეცნო ქალაქის სამხატვრო ცხოვრებას (თეო ვან გოგი, პარიზის ერთ-ერთი გალერეის დირექტორი, მთელი ცხოვრების მანძილზე მორალურად და მატერიალურად ეხმარებოდა ძმას). პარიზში ვან გოგი კერძო სტუდიაში სრულყოფდა ხატვის ტექნიკას. ითვისებდა იმპრესიონისტების (კლოდ მონე, კამილ პისარო, ალფრედ სისლეი) პლენერულ ფერწერას და სწავლობდა იაპონურ გრავიურას. დაუახლოვდა ანრი დე ტულუზ-ლოტრეკსა და პოლ გოგენს. ამ დროიდან ვან გოგის პალიტრაზე მუქი ფერები კაშკაშა და მოციმციმე ცისფერმა, ოქროსფერმა და წითელმა ტონებმა შეცვალა. ფუნჯის მონასმი უფრო თამამი და დინამიკური გახდა ("ხიდი სენაზე“, 1887, ვ. ვან გოგის ფონდი, ამსტერდამი და სხვ.).
1888 წელს ვან გოგი სამუშაოდ გაემგზავრა საფრანგეთის სამხრეთ პროვინციაში, არლში, სადაც ინტენსიურად და ნაყოფიერად მუშაობდა, ხატავდა ნატურიდან. არლის პერიოდის დასაწყისშივე ჩამოყალიბდა მისი მხატვრული ენა — საკუთარი ემოციური განწყობილებით გადმოეცა ნატურა, მოვლენა, თუ საგანი. მხატვარი მიმართავდა ფერების კონტრასტულ შეხამებას და პასტოზურ მონასმებს. სამხრეთის მზით განათებულ მოციმციმე პეიზაჟებში („მკა. ლაკროს ველი“, „მეთევზეთა ნავები სენტ-მარიში“, ორივე 1888, ვ. ვან გოგის ფონდი, ამსტერდამი) ჩანს ჰარმონიის, მშვენიერებისა და ბედნიერებისაკენ სწრაფვა; იმავე დროს ვან გოგი ქმნის სიმარტოვითა და უმწეობით დატანჯულ ადამიანთა ტრაგიკულ სახეებს („ღამის კაფე“, 1888, კერძო კოლექცია, ნიუ-იორკი). ფერის დინამიკა და გრძელი მონასმები ვან გოგის ტილოებზე დიდ ცხოველმყოფელობას ანიჭებს არა მარტო ადამიანს და მის გარემომცველ ბუნებას („წითელი ვენახები არლში“, 1888, ა. პუშკინის სახელობის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი), არამედ უსულო საგნებსაც („ვან გოგის საწოლი ოთახი არლში“, 1888, ვ. ვან გოგის ფონდი, ამსტერდამი).
80-იანი წლების ბოლოს მხატვარი ფსიქიკურად დაავადდა, რასაც მოჰყვა კონფლიქტი მასთან სტუმრად ჩამოსულ გოგენთან. ვან გოგი იწვა ჯერ არლის, შემდეგ კი სენ-რემისა (1889–1890) და ოვერ-სიურ-უაზის (1890, სადაც თავი მოიკლა) საავადმყოფოში. ვან გოგის ბოლო 2 წლის ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია ფერთა შეხამების, რიტმის და ფაქტურის უკიდურესად გამძაფრებული ექსპრესია, განწყობილებათა მკვეთრი ცვალებადობა. სასოწარკვეთილებას („მარადისობის კარიბჭესთან“, 1890, კრელერ-მიულერის სახელმწიფო მუზეუმი, ოტერლო) და აღგზნებულ ვიზიონერულ იმპულსებს („კიპარისებიანი და ვარსკვლავებიანი გზა“, 1890, იქვე) ენაცვლება ნატურის მშვიდი და მთრთოლვარე შეგრძნება („ოვერი წვიმის შემდეგ“, 1890). სიცოცხლისა და ადამიანების სიყვარულით გამსჭვალულ ვან გოგის შემოქმედებაში ნათლად აისახა ევროპული კულტურის ისტორიის რთული და გარდამავალი პერიოდი. სულიერ ფასეულობათა მტკივნეულმა ძიებამ, რაც განსაცვიფრებელი სიწრფელით გამოვლინდა მხატვრის ცხოვრებასა და შემოქმედებაში (მ. შ. წერილებშიც), ტრაგიკულმა პათოსმა განსაზღვრა ვან გოგის ადგილი პოსტიმპრესიონიზმის ხელოვნებაში, რომლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი თვითონ იყო.
სქოლიო
კატეგორია:ნიდერლანდელი მხატვრები კატეგორია:იმპრესიონისტი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 30 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1853 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1890
Fun-Tastic
Fun-Tastic — ჯგუფ Fun Factory-ს მეორე სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 1995 წელს. დისკი გამოსცა ლეიბლმა Curb Records.
საიუბილეო ხაზი
საიუბილეო ხაზი (Jubilee Line) — ლონდონის მეტროპოლიტენის ერთ-ერთი ხაზია. მეტროპოლიტენის სქემაზე იგი ნაცრისფრადაა აღნიშნული. ხაზზე განლაგებული სადგურების ნაწილი ღრმა მიწისქვეშა ტიპისაა. სულ 27 სადგურიდან, 13 მიწისქვეშაა. დატვირთვის მიხედვით, იგი მეექვსეა ქალაქში.
Fun-Tastic
სქოლიო
კატეგორია:1995 წლის ალბომები კატეგორია:Fun Factory-ს ალბომები
საიუბილეო ხაზი
კატეგორია:ლონდონის მეტროპოლიტენის ხაზები
ჩინური ენა (HSK)
ჩინურის ენის გამოცდა (ჩინურად 漢語水平考試 / 汉语水平考试, Hànyǔ Shuǐpíng Kǎoshì სიტყვასიტყვით „ჩინურის დონის გამოცდა“, შემოკლებით HSK) არის მთავარი სტანდარტიზებული ტესტი ჩინურ ენაში მათთვის, ვინც ჩინურს როგორც უცხო ენას შეისწავლის. ამ ტესტის მიხედვით დგინდება თუ ენის შემსწავლელი რამდენად კარგად ფლობს ენას. გამოცდა ტარდება ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასა და მის საზღვრებს გარეთ აკრედიტებულ სპეციალურ სასწავლო ცენტრებში. გამოცდას წინ უძღვის მოსამზადებელი კურსი. კურსგავლილ უცხოელებს უფლება ეძლევათ ისწავლონ ჩინეთის უნივერსიტეტებში.
ელემენტარული დონე
ენის დონე 100-დან 800 აკადემიურ საათამდე. გამოცდა ელემენტარული დონის შესამოწმებლად სამ ნაწილად დაიყოფა:
400-დან 3000-მდე ლექსიკური ერთეული შესაბამისი გრაფიკული გამოსახულებების ცოდნით.
ძირითადი და საშუალო დონე
ენის დონე 400-დან 2000 აკადემიურ საათამდე. გამოცდა ძირითადი და საშუალო საფეხურის შესამოწმებლად სამ ნაწილად დაიყოფა:
მაღალი დონე
ენის დონე 3000-ზე მეტ აკადემიურ საათამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინური ენა კატეგორია:უცხო ენის სერტიფიკატები
Cryptopone motschulskyi
Cryptopone motschulskyi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cryptopone-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
შენგენი
შენგენი — პატარა სოფელი ლუქსემბურგის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სამი ქვეყნის (გერმანია, საფრანგეთი, ლუქსემბურგი) საზღვრის კვეთის ადგილთან ახლოს. 2011 წლის მონაცემებით სოფლის მოსახლეობა 1527 კაცს შეადგენს. სოფელი სახელგანთქმული გახდა 1985 წლის 14 ივნისს როდესაც ხელი მოეწერა შენგენის შეთანხმებას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლუქსემბურგის სოფლები
ანიშ კაპური
ანიშ კაპური (Anish Kapoor; დ. 1954 — ტერნერის პრემიის ლაურეატი ბრიტანელი მოქანდაკე, ჯგუფის "ახალი ბრიტანული სკულპტურა" წევრი.
ბიოგრაფია
დაიბადა ბომბეიში, ინდოეთი. 1970 წელს ისრაელში გადასახლდა და გან შმუელის კიბუცში ცხოვრობდა. 1972 წელს ინგლისში გადავიდა, სადაც დღემდე ცხოვრობს. კაპური ხელოვნებას სწავლობდა ჯერ ჰორნსის ხელოვნების კოლეჯში, შემდეგ კი ჩელსის ხელვონების დიზაინის სკოლაში.
1980-იანი წლების დასაწყიში კაპური იმ ახალგაზრდა ბრიტანელი სკულტპორებს შორის იყო, რომლებიც სრულიად ახალ სტილში იწყებენ მუშაობას და მათი ნამუშევრებით საერთაშორისო აღიარებას იმსახურებენ. კაპური ლონდონში მუშაობს, თუმცა ხშირად მოგზაურობს ინდოეთში და აღიარებს, რომ მის ხელოვნებაში შერწყმულია დასავლური და აღმოსავლური გავლენა.
კატეგორია:ბრიტანელი მოქანდაკეები კატეგორია:დაბადებული 1954
აზერბაიჯანის ისტორია
აზერბაიჯანი — ისტორიულ-გეოგრაფიული საზღვარი აღმოსავლეთ ევროპასა და დასავლეთ აზიას შორის. აღმოსავლეთით კასპიის ზღვითაა შემოსაზღვრული, ჩრდილოეთით დაღესტანი ესაზღვრება, საქართველო ჩრდილო–დასავლეთით, სომხეთი და თურქეთი სამხრეთ–დასავლეთით, ირანი კი სამხრეთით. აზერბაიჯანი ეთნიკურად განსხვავებული მრავალი ადამიანის სახლია, მათ უმრავლესობას აზერბაიჯანელები შეადგენენ. დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ეთნიკური ჯგუფების რიცხვი 8 მილიონს აღწევს.
წარმოშობა
მინი|პეტროგლიფი [[გობუსტანის სახელმწიფო ნაკრძალი|გობუსტანში, 10 000 წლის წინანდელი.]] აზერბაიჯანის მემკვდირეობას, კულტურას და ცივილიზაციას როგორც ძველი, ასევე თანამედროვე ფესვები აქვს. აზერბაიჯანელები ისეთი ხალხებისა და ცივილიზაციების შთამომავლებად ითვლებიან, როგორებიც არიან კავკასიელი ალბანელები, ირანული ტომები: სკვითები და ალანები, ოღუზი თურქები მათ შორის. უკანასკნელი გენეალოგიური დნმ ტესტები გვიჩვენებენ, რომ აზერბაიჯანელების გენი უფრო ახლოსაა ირანელების და თურქების გენებთან.
უძველესი ისტორია
მინი|ოქროს ჩაცმულობის აპლიკაცია, გვიჩვენებს ორ სკვით შვილდოსანს, ძვ.წ. 400-350. [[ბრიტანეთის მუზეუმი.]] აზიხის ქვაბული, აზერბაიჯანში, ფიზულის ოლქში მდებარეობს და პირველყოფილი ადამიანის ერთ–ერთ უძველეს საცხოვრებელ ადგილად მიიჩნევა ევრაზიაში. აზიხის ქვაბულის უდაბლეს ფენებში ნაპოვნია პრე–აშელური კულტურის ნარჩენები. ეს კულტურა ერთ–ერთი უძველესი კულტურაა და ძალიან ჰგავს ოლდუვაის კულტურას ტანზანიაში და ლასკოს კულტურას სამხრეთ–აღმოსავლეთ საფრანგეთში.
პალეოლითის ხანის დროინდელ ადგილებში, როგორებიც არის ავეიდეგი, ტაგლარი, დემჯილი, იათაგერი, დაშ სელეხლი, სწორედ აქ არის და მდებარეობს დღევანდელი აზერბაიჯანი. გობუსტანში, ბაქოს სამხრეთით თქვენ შეგიძლიათ იხილოთ ქვაზე ნაკვეთი ნახატები, სადაც აღწერილია უძველესი ადამიანის ნადირობის, თევზაობის, მუშაობის და ცეკვის სცენები, ეს ნახატები მეზოლითური პერიოდით თარიღდება. ნეოლითური ხანა (IV-VI ათასწლეული ჩვ.წ.) იყო პერიოდი, როდესაც ადამიანი ქვის ხანიდან ბრინჯაოს ხანაში გადავიდა. ბევრი ნეოლითის დროინდელი დასახლებაა აღმოჩენილი აზერბაიჯანში, აქ ნაპოვნი არტიფაქტები გვიჩვენებენ მაშინდელ სახლებს, სპილენძის იარაღებს და მეურნეობას.
აზერბეიჯანის ტერიტორიაზე იკვეთება მრავალი ხალხებისა და ცივილიზაციების გავლენა, მათ შორის შუმერებისა და ელამების. როგორც ჩანს სამხრეთ კავკასიის უძველესი მაცხოვრებლები კავკასიელი ხალხი იყო და მათ შორის ყველაზე გამოკვეთილი და ცნობილი წარმომადგენელი კავკასიელი ალბანელები არიან.
ძვ.წ. VIII საუკუნეში, მანას სამეფოს ტერიტორიაზე, ნახევრად მომთაბარე კიმერიელები და სკითები დასახლდნენ. ასირიელების ცივილიზაცია, ტბა ურმიას სამხრეთით აღმოცენდა, წინა საუკუნეებში, სანამ მიდია და ალბანეთი შეიქმნებოდა. უძველესი დოკუმენტები და ჩანაწერები, რომლებიც გამოიყენება ისტორიული ანალიზისთვის ასირიიდან მოდის, კერძოდ ურარტუს სამეფოდან. ხოლო აზერბაიჯანთან მიმართებაში, მეცნიერები ბერძნულ, არაბულ, რომაულ და სპარსულ წყაროებს იყენებენ.
კავკასიური ალბანეთი
კავკასიელი ალბანელები აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე პირველ მაცხოვრებლებად მიიჩნევიან. პირველი დამპყრობლები სკვითები არიან, ძვ. წ. IX საუკუნეში. საბოლოოდ ტერიტორია ხელში აქემენიდებმა ჩაიგდეს 550 წელს. ამ პერიოდში აზერბაიჯანში ზოროასტრიზმი გავრცელდა. ძვ. წ. 330 წელს კი აქემენიდები ალექსანდრე დიდმა დაამარცხა. სპარსეთში სელეკიდების დაცემის შემდეგ, სომხეთმა თავისი კონტროლის ქვეშ მოაქცია თანამედროვე აზერბაიჯანის ნაწილები და მათი ბატონობა ძვ. წ. 190–428 წლებში გრძელდებოდა. ძვ.წ. I საუკუნეში კავკასიელმა ალბანელებმა სამეფო ჩამოაყალიბეს და დამოუკიდებლობა დიდი ხნის მანძილზე შეინარჩუნეს, იქამდე სანამ სასანიდებმა, იგი არ დაიპყრეს და პროვინციად არ გადააქციეს 252 წელს. კავკასიელი ალბანელების მმართველმა, მეფემ არნეირმა, ქრისტიანობა IV საუკუნეში ოფიციალურ რელიგიად გამოაცხადა და ალბანეთი VIII საუკუნემდე ქრისტიანულ სახელმწიფოდ რჩებოდა. სასანიდების მმართველობა 642 წელს დასრულდა, როდესაც ისინი არაბმა მუსლიმებმა დაამარცხეს.
აქემენიდებისა და სელევკიდების მმართველობა
right|thumb|300px|აქემენედების იმპერიის დიადი სივრცე. მიდიის იმპერიის დამხობის შემდეგ, დღევანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორია, სპარსმა მეფემ ცირუსმა დაიპყრო ძვ.წ. VI საუკუნეში. ამ უძველეს სპარსეთის იმპერიაში ზოროასტრიზმი იყო გავრცელებული და მალე ალბანელებიც ცნობილი იყვნენ, როგორც ცეცხლთაყვანისმცემლები.
ამ იმპერიამ ცოტა ხანი იარსება და ორი საუკუნის შემდეგ ალექსანდრე დიდის მიერ იქნა დაპყრობილი და სპარსეთის ძველ ტერიტორიაზე ელინების კულტურა აღმოცენდა. სელევკიდი ბერძნები კავკასიაში ალექსანდრე დიდის სიკვდილის შემდეგ დამკვიდრდნენ ძვ.წ. 323 წელს, თუმცა რომის ზეგავლენის ქვეშ იმყოფებოდნენ, ერთი მხრივ გამოცალკევებული ბაქტრიელი ბერძნები და მეორე მხრივ უფრო მტრულად განწყობილი პართიელები (კიდევ ერთი მომთაბარე ტომი ცენტრალური აზიიდან), რომლებიც გვიანი IV საუკუნიდან (ძვ.წ.) III საუკუნემდე (ძვ.წ.) სერიოზულ დარტყმებს ახორციელებდა სელევკიდების სამფლობელოებზე. ყოველივე ამან საბოლოოდ ადგილობრივ კავკასიელ ტომებს საშუალება მისცა გაერთიანებულიყვნენ და შეემქნათ ერთიანი, დამოუკიდებელი სახელმწიფო.
ალბანეთი, რომაულ–პართიული კონკურენცია და სასანიდური გამარჯვება
ალაბენთის სახელმწიფო კავკასიელი ადგილობრივების გარშემო გაერთიანდა და ზოროასტრიზმის საუძველზე დიდი, ვრცელი იმპერია–სახელმწიფო შექმნა. თუმცა ჩვ.წ. I საუკუნის II ნახევარში სომხებმა მნიშვნელოვნად შეამცირეს ალბანელთა ტერიტორიები სამხრეთიდან და არტსტახი და უტიკი დაიპყრეს, რომლებიც ალბანური ტომებით – უდიელებით, გარგარიანელებით და კასპიელებით იყო დასახლებული. ამ დროს ალბანეთსა და სომხეთს შორის საზღვარი მდინარე მტკვარი იყო.
ალბანეთი ომების არენად იქცა, როდესაც რომაელებმა და პართიელებმა, ტერიტორიების გაფართოება დაიწყეს. ალბანეთის დიდი ნაწილი რომაელთა მმართველობის ქვეშ მოექცა, ამ დროისთვის რომაელთა ლეგიონის მთავარსარდალი პომპეუსი იყო. სამხრეთ ნაწილს კი პართიელები განაგებდნენ. თუმცა ქვაზე ამოკვეთილი ჩანაწერი გვარწმუნებს, რომაელებს მხოლოდ ბაქოს სამხრეთ–დასავლეთი ჰქონდათ დაკავებული, მიახლოებით გობუსტანის ტერიტორიაზე. ჩანაწერი გაკეთებულია ლეგიო XII ფულმინატას მიერ, იმპერატორ დომიციანეს მმართველობის დროს.
როდესაც 387 წელს ბიზანტიამ და სპარსეთმა სომხეთი გაიყვეს, ალბანელმა მეფეებმა ატიზე და არტახზე კონტროლი აღადგინეს, ეს იყო ჯილდო სასანიდებისგან ალბანელი მეფეებისთვის, კერძოდ არშაკიდების დინასტიითვის, რადგან მათ პატივი მიაგეს სპარსეთს. ამ პერიოდში ცნობილი სომეხი ისტორიკოსი მოსეს ხორენატისი ადასტურებს, რომ მდინარე მტკვარი უკვე სომხეთის ყოფილი საზღვარია.
შუა საუკუნეების ისტორიკოსები, როგორებიც არიან მოვსეს ხორენაცი და მოვსეს კალანკატვაცი, წერენ რომ ალბანელები ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე, მხოლოდ IV საუკუნეში გადავიდნენ სომეხი წმინდანის გრიგოლ განმანათლებელის მეოხებით. თუმცა ქრისტიანობა ალბანეთში ერთიანად არ გავრცელებულა, მას ნაბიჯ–ნაბიჯ ეყრებოდა საფუძველი, მაგრამ ალბანელების დიდი ნაწილი ძველებურად ისევ ზოროასტრიანი და კერპთაყვანისმცემელი დარჩა, სანამ იგი ისლამმა არ ჩაანაცვლა.
წინა–ისლამური ევრაზიელი მომთაბარეები
ევრაზიელი და ცენტრალურ აზიელი მომთაბარეები უძველესი დროიდან ახორციელებდნენ წარმატებულ მიგრაციასა და დასახლებას კავკასიაში. ირანელი მომთაბარეებიდან, ვინც აზერბაიჯანში შეიჭრა, იყვნენ, სკვითები, ალანები და კიმერიელები. ალტაელი მომთაბარეები როგორებიც არიან ხაზარები და ჰუნები, ხაზარული და ჰუნიკური ერის პერიოდში ესხმოდნენ თავს აზერბაიჯანს. სასანიდების ერაში, დარბანდში აიგო კედლები და ციხე–სიმაგრეები, რათა მომთაბარეთა გადმოსახლება შეეჩერებინათ. თუმცა ისინი მუდმივ საცხოვრებლად არსად არ ჩერდებოდნენ.
ისლამური პერიოდი
225px|thumb|right|ხალიფების ხანა. {{legend|#a1584e|წინასწარმეტყველი მუჰამედი, 622-632}} {{legend|#ef9070|პატრიარქარული ხალიფატი, 632-661}} {{legend|#fad07d|ომაიანური ხალიფატი, 661-750}} როგორც კი ისლამმა არაბებმა დაამარცხეს სასანიდები და ბიზანტიელები, მათ კავკასიის რეგიონში მოაწყეს ლაშქრობა. ქრისტიანი ალბანელი მეფის ჯავანშირის წინააღმდეგობის დაძლევის შემდეგ 667 წელს, მათ კავკასია ვასალ ქვეყანად აქციეს. ამის შემდეგ არაბებმა მდინარე მტკვრისა და არანის ტერიტორიაზე ცნობების მოძიება დაიწყეს. ამ პერიოდში ბევრი არაბი წამოვიდა ბასრადან და კუფადან და აზერბაიჯანში რჩეული მიწები დაისაკუთრა, ის მიწები რომლებიც ადრე მკვიდრ მოსახლეებს ჰქონდათ დაკავებული. ასე გახდნენ არაბები აზერბაიჯანის მოსახლეები. პატარ–პატარა წინააღმდეგობების მიუხედავად, აზერბაიჯანის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ისლამურ სარწმუნოებაზე მოექცა. მოგვიანებით, X-XI საუკუნეებში ქურთებიც კი განაგებდნენ აზერბაიჯანის გარკვეულ ნაწილებს.
სელჩუკები და მონაცვლე სახელმწიფოები
სელჩუკების პერიოდი აზერბაიჯანის ისტორიაში იყო უფრო მნიშვნელოვანი ვიდრე არაბების ლაშქრობა, რადგან მათ მოახდინეს თანამედროვე აზერბაიჯანელი თურქების ნაციონალური ეთნო–ლინვგვისტური ფორმირება.
აბასიანელი ხალიფას დამხობის შემდეგ, აზერბაიჯანი რამდენიმე ხალხის მმართველობის ქვეშ მოექცა, როგორებიც არიან სალარიდები, საჯიდები, შადადები, რავადიები და ბუიდები. თუმცაღა, XI საუკუნის დასაწყისში ტერიტორია, თურქულმა ოღუზთა ტომებმა ჩაიგდეს ხელში, რომლებიც ცენტრალური აზიიდან გადმოვიდნენ. ამ ტომების წარმომადგენლები, ღაზნევიდები იყვნენ, ჩრდილოეთ ავღანეთიდან, მათ აზერბაიჯანი 1030 წლისთვის დაიკავეს. ოღუზების დასავლური შტო სელჩუკები იყვნენ, მათ დაიპყრეს მთლიანად ირანი, კავკასია და განდევნეს ბუიდები ერაყიდან ბაღდადში 1055 წელს.
სელჩუკები ფართო იმპერიის მმართველები გახდნენ, რომელიც მოიცავდა ირანს, ერაყს და აზერბაიჯანს XII საუკუნემდე. სელჩუკების პერიოდის განმავლობაში, სელჩუკების გავლენიანმა ვაზირმა, სელჩუკმა სულთანმა, ნიზამ ალ–მალკმა (სპარსი სწავლული და მოხელე), გაატარა რამდენიმე საგანმანათლებლო და ბიუროკრატიული რეფორმა. მისი სიკვდილიდან დაიწყო სელჩუკთა საუკეთესოდ ორგანიზებული სახელმწიფოს დაცემა, შემდეგში დაცემის გამწვავებას ხელი შეუწყო სულთან აჰმად სანჯარის სიკვდილმაც 1153 წელს.
თვითონ სელჩუკები, ათაბაგის მიერ იმართვებოდნენ, ვინც თავის დროზე სელჩუკების ვასალები იყვნენ, მაგრამ მათ როგორღაც მოახერხეს მართველობის სათავეში მოქცეულიყვნენ. სიტყვა ათაბეგი ჯერ კიდევ სელჩუკების შუა აღმოსავლეთზე ბატონობის დროიდან მოდის, XII საუკუნის დასაწყისიდან. XII საუკუნის ბოლოდან XIII საუკუნის დასაწყისამდე, აზერბაიჯანი, თურქი ხალხის მნიშვნელოვან კულტურულ ცენტრად მიიჩნეოდა. ყველაზე ცნობილი ათაბეგი მმართველი იყო შამს ელ–დინ ელდექიზი.
სელჩუკების დროს, დიდი წინსვლა განიცადა სხვადასხვა მეცნიერებამ და განსაკუთრებით ფილოსოფიამ, ისეთი ირანელების მეოხებით, როგორებიც არიან ბაჰმანიარი, ხათიბ ტაბრიზი, შაჰაბ ელ–დინ სუჰრავარდი და სხვები. სპარსმა პოეტებმა ნიზამი განჯელმა და ხაქანი შირვანმა, ვინც ცხოვრობდა ამ რეგიონში, მიაღწიეს შუა საუკუნეების სპარსულ ლიტერატურაში უმაღლეს მწვერვალს. აქ ასევე ძალიან განვითარდა მშენებლობის კულტურა. სელჩუკების პერიოდში აიგო უნიკალური არქიტექტორული ნიმუშები ციხესიმაგრეების კედლების, მეჩეთების, სკოლების, მავზოლეუმების და ხიდების სახით, რომლებსაც ბაქოში, განჯაში და აფშერონში დღესაც შეხვდებით. ეს ყველაფერი XII საუკუნის განმავლობაში იგებოდა.
1225 წელს, ათაბეგების მმართველობას ბოლო ჯალალედინმა მოუღო.
მონღოლები და ილხანიდების მმართველობა
მონღოლების შემოჭრა შუა აღმოსავლეთსა და კავკასიაში, გამანადგურებელი ფაქტი იყო აზერბაიჯანისთვისაც და მისი მეზობლებისთვისაც. ჯებე და სუბუდაიმ ამ პატარა სახელმწიფოს ნეიტრალიტეტი მოახდინეს. 1231 წელს მონღოლებმა დაიკავეს აზერბაიჯანის დიდი ნაწილი და მოკლეს ხორეზმშაჰი, ჯალალ ად-დინ მანგუბერდი, ვინც ათაბეგების დინასტია გაანადგურა. 1235 წელს, როდესაც მონღოლები კიევის რუსეთის დასაპყრობად მიდიოდნენ, გზაზე მრავალი ქალაქი ააოხრეს განჯა, შამკირი, ტოვუზი, შაბრანი. 1236 წლისთვის მთელი სამხრეთ კავკასია უგედეის ხელში იყო.
მონღოლების მმართველობის ხანის დასასრული, თეთრ და შავ ბატკნიანთა შუღლი
უკანსკელ ილხანიდ მმართველს, აბუ საიდს, მემკვიდრე არ დარჩენია, ამან გამოიწვია ილხანთა იმპერიის დაშლა პატარა სასულთნოებად. შემდეგი სახელმწიფო აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე ჯალაირიდებმა შექმნეს, რომლებიც ერაყს, დასავლეთ სპარსეთს და აზერბაიჯანის დიდ ნაწილს ფლობდნენ. ჯალაირიდების მმართველობამ 50 წელს გასტანა, სანამ თემურლენგის ლაშქრობა და ყარა–ყოინლუს ან "შავ ბატკნიანი თურქები" აჯანყება არ მოუღებდა ბოლოს.
პირველი ჯალაირიდი მმართველი ჰასან ბუზურგი იყო, ვინც ტახტი ტაბრიზში 1337 წელს დაიკავა. მისმა ვაჟმა შეიხ უვეისმა მისი ყველაზე სერიოზული პოტენციური მტრები დაამარცხა, ჩობანიდები, რათა განემტკიცებინა მამის სიძლიერე. ის მეფობდა აზერბაიჯანში 1360–1374 წლებში, მშვიდობისა და სტაბილურობის პერიოდში. თუმცა სუსტი მმართველის სულთან ჰუსეინის დროს, ჯალაირიდების დინასტიამ კრახი განიცადა.
თემურლენგი (ამირა თემური) 1380 წელს აზერბაიჯანში ამაოხრებელ ბრძოლებს აწარმოებდა, თუმცა მას ამავდროულად ვასალ ქვეყნადად იტოვებდა, ისევე როგორც ევრაზიის უდიდეს ნაწილს. შირვანშაჰი იბრაჰიმ I, ასევე თემურის ვასალი იყო და მას მონღოლი ხანის, ოქროს ურდოს მეთაურის, თოღთამიშ–ხანთან ბრძოლაში ეხმარებოდა. ამ დროს აზერბაიჯანი მწვავე სოციალურ და რელიგიურ წნეხს განიცდიდა ჰარაფიზმისა და ბეხთაშის სახით.
შირვანშაჰები
right|thumb|200px|ტურბე შირვანშაჰების მავზოლეუმი ბაქოში. XV საუკუნე. შირვანშაჰი შუასაუკუნეების ისლამური პერიოდის არაბული წარმოშობის სპარსული დინასტიის სახელწოდებაა. მათ შექმნეს სახელმწიფო აზერი და მართვადნენ შირვანს, რომელიც დღევანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე მდებარეობდა. ასევე მათ შექმნეს უდიდესი ისლამური დინასტია ისლამური სამყაროს ისტორიაში.
აზერბაიჯანის ნაციონალურ განვითარებაში დიდი წვლილი შირვანშაჰებს მიუძღვით. 861 წლიდან 1539 წლამდე ისინი ინარჩუნებდნენ ავტონომიასა და ვასალური ქვეყნის სტატუსს. აქ გამოარჩევენ დამოუკიდებელი შირვანის ორ პერიოდს: პირველი XII საუკუნეს, როდესაც შირვანს სულთნები მანუჩარი და ეგზისტანი მართავდნენ, ამ უკანასკნელმა ბაქოს ციხე–სიმაგრე ააგო და მეორე პერიოდს, XV საუკუნეს, როდესაც შირვანი დერბენდიდების დინასტიის მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა. XIII-XIV საუკუნეებში შირვანის მონღოლეთისა და თემურიდების იმპერიის ვასალ ქვეყანას წარმოადგენდა.
შირვანშაჰების ხალილუია I–სა და ფარუხ იასარის მეფობის დროს, დინასტიამ თავისი განვითარების მწვერვალს მიაღწია. არქიტექტორული კომპლექსი "შირვანშაჰების სასახლე" ბაქოში (ეს იყო ასევე დინასტიის საგვარეულო აკლდამაც) და ჰალუატია სუფი ხანექა ამ ორი მმართველის დროს აიგო, XV საუკუნის შუაში. შირვანშაჰები მეტ–ნაკლებად სუნიტურ ორთოდოქსიალობას აღაირებდნენ და აქედან გამომდინარე ქიშპობდნენ შიიტურ სეფიანთა დინასტიას. 1462 წელს, შირვანშაჰებმა სეფიანებთან ბრძოლაში შეიხი ჟუნეიდი მოკლეს, ქალაქ ხაჩმასთან ახლოს. სწორედ ამ მოვლენამ გამოიწვია სეფიანების შემდგომი მოქმედებები, რომლებმაც თავის მხრივ აზერბაიჯანის ისტორია ახალ ფაზაში გადაიყვანეს.
სეფიანთა დინასტია და შიიტური ისლამის აღმოცენება
thumb|left|200px|შაჰ აბას I, სეფიანების ლხინი სასახლის ჭერის ფრესკა; ჩიილ სოტუნი; ისფაჰანი სეფიანები სუფიზმის მიმდევრები იყვნენ და 1330 წლისთვის შეიხმა საფი ელ–დინმა ეს ოფიციალურად გამოაცხადა, ვისი სახელიდანაც სიტყვა "სუფიზმი" წარმოსდგა.
XV საუკუნისთვის სუფიზმი, შიიტური ისლამის ერეტიკულ მხარედ გადაიქცა. სუფიზმის მიმდევრებს, განსაკუთრებით ყიზილბაშ თურქებს, მათი მმართველების და ალის სახლთან ურთიერთობის მისტიკური და ეზოთერული ბუნების სწამდათ, ამიტომ მგზნებარე შემართებით იბრძოდნენ მათთვის. სეფიანმა მეფეებმა, თავი ალისა და მისი ცოლის ფატიმას (წინასწარმეტყველი მუჰამედის შვილი) შთამომავლებად გამოაცხადეს, მეშვიდე იმამის მუსა ალ–კაზიმის მეშვეობით. 1500 წლისთვის ყიზილბაშთა რაოდენობა საგრძნობლად გაიზარდა, ასე რომ ისინი უკვე წარმატებულ საბრძოლო კამპანიებს ახორცილებდნენ აყ–ყოინლუს სახელმწიფოს წინააღმდეგ და ტაბრიზის დაკავებაც მოახერხეს.
სეფიანებმა, ისმაილ I–ის მეთაურობით, გააფართოვეს ტერიტორიები, აიღეს ბაქო და განდევნეს შირვანშაჰები.
ისმაილ I–სა და მისი შვილის შაჰ თამაზი|ტამასპი]]ს მეფობის დროს, შიიზმი ირანისა და აზერბაიჯანის სუნისტურ მოსახლეობაზე ძალით ვრცელდებოდა. ყველაზე დიდ წინააღმდეგობას შირვანში შეხვდნენ, სადაც მრავალი სუნიტი მოსახლე გაიჟლიტა. ამ პერიოდში ირანმა ფეოდალური თეოროკრატიულობა მოიპოვა და შაჰი გახდა სახელმწიფოსა და რელიგიის ღვთაებრივი მამამთავარი. ამავე პერიოდში ყიზილბაშები დაინიშნენ პროვინციების მმართველებად და ძირითადად ისინი შეადგენდენ შიიტური ისლამის განათლებულ საზოგადოებას.
ომები სუნიტურ ოტომანთა იმპერიასთან ტამასპის მეფობის დროსაც მიმდინარეობდა. 1580 წლისთვის ოტომანებმა დაიკავე აზერის ისეთი მნიშვნელოვანი ქალაქები როგორებიცაა ბაქო, განჯა და შამახა.
შაჰ აბას I–ის მეფობის დროს, მკაფიოდ გამოიკვეთა სპარსული ნაციონალურობა, რაც შიიტურმა ისლამმა შეითავსა. შაჰ აბასის მმართველობა სახელმწიფოს განვითარების პიკს წარმოადგენდა, მან მოახერხა განედევნა ოტომანები და 1603 წელს დაებრუნებინა აზერბაიჯანი და შირვანი.
გვიანი XVIII და ადრეული XIX საუკუნის სახანოები
thumb|right|200px|კაჯარების დროის ნახატი. მულაჰები სასახლის მისაღებში. იმ დროს, როდესაც ირანში ადგილობრივი ბრძოლები მიმდინარეობდა, აზერბაიჯანის უდიდესი ნაწილი XVIII საუკუნეში, ოტომანების მიერ იყო დაკავებული. ამასობაში, 1722–1735 წლებში იმპერიალისტურმა რუსეთმა, პეტრე დიდის მეფობის ჟამს, დაიკავა კასპიის ზღვის სანაპირო რაიონები, დერბენტი, ბაქო და სალიანი.