cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კასპიის ზღვა
კლიმატი
შემოდგომის პირველ ნახევარში ჯერ კიდევ ნარჩუნდება ზაფხულის ცირკულაციის ნიშნები: წნევის მცირე გრადიენტები, ატმოსფერული პროცესების დიდი ინერცია, მცირედმოძრავ ანტიციკლონებში ჰაერის მასების ტრასფორმაცია. მაცივებელ მატერიკებზე წნევის მატებისას და ოკეანეებზე წნევის დადაბლებისას აზორის მაქსიმუმის გავლენა მცირდება და მატულობს აღმოსავლეთ კონტინენტური შემოჭრის როლი. თავისუფალ ატმოსფეროში ძლიერდება დასავლეთის გადატანის ინტენსივობა.
კასპიის ზღვის და განსაკუთრებით მისი სანაპირო რაიონების კლიმატის ფორმირებაზე უმნიშვნელოვანესი როლი ითამაშა რელიეფმა, რომლის ზემოქმედების შედეგად, სახეცვალებას განიცდის ჰაერის მასების ცირკულაცია. ზღვის სანაპიროს რთული ოროგრაფიის გამო ზღვის ცალკეული რაიონები განირჩევა კლიმატური პირობების მრავალფეროვნებით. ზღვის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში არსებული მთის მასივებისა და აგრეთვე კავკასიონის ქედების სისტემა განაპირობებს ფრონტალური გაყოფის გამძაფრებას და იწვევს ხმელთაშუა ზღვიდან და შავი ზღვიდან წამოსული ციკლონების რეგენერაციას.
რელიეფის გავლენა გამოიხატება ჰაერის ნაკადების მოძრაობის ცვლილებასა და სიჩქარეზე. კასპიის ზღვის დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე გვხვდება ადგილობრივი ცირკულაციის თითქმის ყველა სახეობა. დიდია მთის მასივების როლი ნალექების გადანაწილებაზე. ამ მხრივ, გამოირჩევა ზღვის სამხრეთ-დასავლეთი სანაპირო. კასპიის ზღვა გარკვეულ გავლენას ახდენს გარემომცველი ხმელეთის ატმოსფერულ პროცესებსა და კლიმატზე. კასპიის ზღვაში ატმოსფერულ ცირკულაციას რთული ხასიათი აქვს.
ჰაერის ტემპერატურა
ზღვის ჩრდილოეთ რაიონებში იანვრის საშუალო ტემპერატურა — 7-10°-ს, ხოლო მინიმალური — 19-20°-ს აღწევს. არქტიკული ჰაერის შემოჭრისას ტემპერატურა არაიშვიათად ვარდება -30 °C-მდე. ზღვის სამხრეთ ნაწილში იანვრის ჰაერის საშუალო თვიური ტემპერატურა უდრის 9 °C-ს, მისი მინიმალური სიდიდე კი —10 °C-ს. მთლიანობაში ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში ზამთარი უფრო ცივია, ვიდრე დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთ კასპიაში აპრილის საშუალო ტემპერატურაა 8-9 °C, შუა კასპიაში — 10-11 °C, ხოლო სამხრეთ კასპიაში — 11-14 °C. ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 24-26 °C. ჰაერის ყველაზე დაბალი საშუალო ტემპერატურები აღინიშნება ზღვის შუა ნაწილის აღმოსავლეთ ნახევარში. შემოდგომაზე ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში შეინიშნება ჰაერის ტემპერატურის მკვეთრი ვარდნა, განსაკუთრებით მის აღმოსავლეთ ნაწილში. ზღვის ჩრდილო ნაწილის სანაპირო ზოლში ოქტომბრის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 9-10 °C-ს, ღია რაიონებში — 12-13 °C-ს. ზღვის შუა ნაწილში ჰაერის საშუალო ტემპერატურა ოქტომბერში უდრის 15-17 °C-ს, დასავლეთი ნაპირის სანაპირო ზოლში 14-15 °C-ს, აღმოსავლეთში — 12-14 °C-ს. ჰაერის საშუალო ტემპერატურები ყველაზე უფრო მაღალია სამხრეთ კასპიაში. ზღვის ყველაზე სამხრეთ ღია რიაონებში ჰაერის ტემპერატურა აღწევს 21 °C-ს.
ქარი
კასპიის ზღვაზე მონაბერი ქარის ძალების მიმართულება სამი ფაქტორით განისაზღვრება: ატმოსფეროს ზოგადი ცირკულაციის ხასიათით, ტემპერატურის ველით, რომელსაც თვით ზღვა ქმნის და ნაპირების რელიეფით. მიწისპირა ფენაში ქარის რეჟიმი გამოირჩევა არამდგრადობით, რაც აიხსნება ზღვის ცალკეული ნაწილების ფარგლებში ატმოსფერული პროცესების ტიპების სხვადასხვაობით. ქარის რეჟიმის საერთო კანონზომიერება იმგვარია, რომ წლის დიდ ნაწილში ზღვაზე ბატონობს ჩრდილოეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიმართულების ქარი.
ქარის საშუალო სიჩქარე ზღვის აკვატორიის ფარგლებში შეადგენს 5,7 მ/წმ-ს. მაქსიმალური სიჩქარე აღინიშნება ზღვის შუა ნაწილში და საშუალოდ წელიწადში უდრის 6-7 მ/წმ-ს. აფშერონის ნახევარკუნძულის რაიონში მათი სიდიდეა 8-9 მ/წმ. ზღვაში გაბატონებული ჩრდილო-დასავლეთის ქარები ამ რაიონში ღებულობს მკვეთრ ჩრდილოურ მიმართულებას და აღწევს 25-30 მ/წმ სიჩქარეს. ეს არის კარგად ცნობილი შტორმული „ბაქოს ნორდები“. აფშერონის ნახევარკუნძულის სამხრეთით ქარის სიჩქარე თანდათანობით იკლებს და ზღვის უკიდურეს სამხრეთ რაიონებში, რომელიც იმყოფება გარემომცველი ქედების დაცვის ქვეშ იკლებს 2-3 მ/წმ-მდე, განსაკუთრებით კი ზაფხულის თვეებში, მაშინაც კი როდესაც ქარების მაქსიმალური სიჩქარე არ აჭარბებს 10 მ/წმ-ს. აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულების შტორმული ქარები აღინიშნება ზღვის ღია ნაწილში მანგიშლაყის ნახევარკუნძულთან.
სინოტივე
ჰაერის ტენიანობის წლიური მსვლელობა ჰაერის ტემპერატურის მსვლელობის ანალოგიურია. კასპიის ზღვაზე ჰაერის მინიმალური სინოტივე აღინიშნება იანვარ-თებერვალში, როდესაც იგი შეადგენს ზღვის ჩრდილო ნაწილში 2-3 მმ-ს, ხოლო სამხრეთში — 6-7 მმ-ს. ივლისსა და აგვისტოში ჰაერის აბსოლუტური სინოტივე უდიდესია წელიწადში და ზღვის ჩრდილო და შუა ნაწილებში შეადგენს 17-18 მმ-ს, სამხრეთში — 19-20 მმ-ს. კონტრასტები ზღვის ჰაერის სინოტივესა და მის სანაპიროზე ყველაზე უფრო ძლიერია ზაფხულში, სადაც დიდია აორთქლება ზღვის აკვატორიიდან, ხოლო ხმელეთის მცირე ტენიანობის გამო კონტინენტის ზედაპირიდან იგი უკვე მცირდება.
წყლის ორთქლით ჰაერის დატვირთულობა მთელი წლის განმავლობაში ახლოსაა ზღვართან და შეადგენს 80-85 %-ს. ზამთარში ჩრდილოეთ კასპიაში იგი უდრის 90 %-ს. ამავე დროს ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში, უკიდურესი სამხრეთის გამოკლებით, აპრილიდან დაწყებული ჰაერის საშუალო შეფარდებითი სინოტივე 80 %-ზე ნაკლებია, ხოლო სექტემბერ-ოქტომბერში 75 %-ზე ნაკლებიც კი. ზღვის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ რაიონებში გაზაფხულსა და ზაფხულში საშუალო შეფარდებითი სინოტივე არ აჭარბებს 60-65 %-ს. ეს არის ზღვის ყველაზე უფრო გვალვიანი რაიონი.
ატმოსფერული ნალექები
ატმოსფერული ნალექები კასპიის ზღვის სანაპიროზე არათანაბრადაა გადანაწილებული. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ მისი რაოდენობა მატულობს. ყოველწლიურად საშუალოდ ზღვის ზედაპირზე მოდის 177 მმ ნალექი. ნალექების გადანაწილებაზე მთავარ როლს ასრულებს სანაპირო ზონის რელიეფი. კასპიის ზღვის წყლის სარკეზე მოსული ატმოსფერული ნალექების ჯამი და მისგან აორთქლების სიდიდე შესაბამისად, 180 და 910 მმ-ის ტოლია წელიწადში. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში უდრის 90-100 მმ-ს წელიწადში, ხოლო დასავლეთ ნაწილში — 400 მმ-ს. ატმოსფერული ნალექების მაქსიმალური რაოდენობა აღინიშნება ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში და ეს მაჩვენებელი აქ 1700 მმ უდრის. აფშერონის ნახევარკუნძულზე ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა აღწევს დაახლოებით 200 მმ-ს წელიწადში. სამხრეთში ნალექების მაქსიმუმი ზამთარშია, შუა ნაწილში — გაზაფხულზე, ჩრდილოეთში — ზაფხულში. თუ მთელ კასპიის ზღვაზე წელიწადში საშუალოდ 177 მმ ნალექი მოდის, ჩრდილო ნაწილზე ეს მაჩვენებელი — 145 მმ, შუა ნაწილზე — 155 მმ, სამხრეთზე კი — 200 მმ უდრის. ყველაზე უფრო მცირენალექიანია ყარა-ბოღაზ-გოლი, სადაც ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 97 მმ-ია.
ჰიდროლოგია
კასპიის ზღვის ჰიდროლოგიური რეჟიმი ყალიბდება შემდეგი ფაქტორების გათვალისწინებით: კლიმატური პირობები, მდინარეული ჩამონადენი, ზღვის სიღრმე, ნაპირების ხასიათი და კლაკნილი სანაპირო ხაზი.
ზაფხულში არსებული ჰაერის მაღალი ტემპერატურა და ნათელი დღეების დიდი რაოდენობა განაპირობებს წყლის გახურებას მნიშვნელოვან სიღრმეზე, რაც ზეგავლენას ახდენს წყლის სიმჭიდროვესა და ზღვის ყინულიანობაზე.
მდინარეული ჩამონადენი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ტემპერატურის, მარილინობისა და წყლის სიმჭიდროვის გადანაწილებაზე. განსაკუთრებით ძლიერ არის გამოხატული მდინარეული ჩამონადენი მდინარე ვოლგის შესართავის ადგილში ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროსთან.
კასპიის ზღვის ჩრდილო ნაწილის წყალმარჩხობა იწვევს უფრო ინტენსიურ, ვიდრე სხვა რაონებში, წყლის მასების ვერტიკალურ გადაადგილებას, ხოლო ზამთარში, ჰაერის დაბალ ტემპერატურასთან შეხამებით ხელს უწყობს დიდ ყინულიანობას. მთლიანობაში კასპიის ზღვის ჰიდროლოგიური რეჟიმისათვის დამახასიათებელია ზედაპირული დინებების რთული ხასიათი, 2 მ-ზე მეტი სიმაღლის ტალღების სიჭარბე და საკმაოდ დაბალი მარილიანობა.
მდინარეები
ყველაზე დიდსა და რთულ დელტას — ვოლგის დელტას — 13 900 ათ. კმ² ფართობი უჭირავს. თანამედროვე ვოლგის დელტის ფართობია 13 900 ათასი კმ². დელტას ეკვრის ვოლგის ფართო შესართავის ზღვისპირი, რომლის ფართობია 28 ათ. კმ² — ეს არის დელტისპირა წყალმარჩხი ზონა. დელტის ზღვის ნაპირის სიგრძე დაახლოებით 175 კმ აღწევს. მდინარე ვოლგა ევროპის უგრძესი მდინარეა. სათავეს იღებს ვალდაის მაღლობზე, ზღვის დონიდან 228 მ სიმაღლეზე. მდინარის სიგრძეა 3530 კმ, აუზის ფართობი 1361 მლნ. კმ². მდინარის აუზში 100-ზე მეტი წყალსაცავია, ბევრია არხი.
კასპიის ზღვის დიდი შენაკადია აგრეთვე მდინარე ურალი, რომლის სიგრძეა 2428 კმ, ხოლო აუზის ფართობი 237 ათ. კმ². სათავეს იღებს ზღვის დონიდან 640 მ სიმაღლეზე. შესართავში აჩენს დელტას, რომლის ფართობია დაახლოებით 600 კმ².
კასპიის ზღვას ერთვის აგრეთვე ამიერკავკასიის უდიდესი მდინარე მტკვარი, რომელიც სათავეს თურქეთში იღებს, გაივლის საქართველოს ტერიტორიას და აზერბაიჯანის ფარგლებში ერთვის კასპიის ზღვას. მტკვრის საერთო სიგრძეა 1515 კმ, ხოლო აუზის ფართობი 188 ათ. კმ². საქართველოში მოქცეულია მტკვრის შუაწელის დაახლოებით 400 კმ-იანი მონაკვეთი. ქალაქ სალიანთან მტკვარს მარჯვნიდან გამოეყოფა ტოტი აკუშა, რომელიც სამხრეთისკენ მიედინება და დამოუკიდებლად ერთვის კასპიის ზღვას ქიზილაღაჯის ყურეში. შესართავამდე 25 კმ-ზე მტკვარი ორ ტოტად იყოფა და ქმნის დელტას, რომლის ფართობია დაახლოებით 100 კმ².
მდინარე თერგი სათავეს იღებს საქართველოს ტერიტორიაზე, კავკასიონზე, ზილგახოხის მყინვართან, ზღვის დონიდან 2713 მ სიმაღლეზე. მდინარის სიგრძეა 623 კმ, აუზის ფართობი 43,2 ათ. კმ². ერთვის კასპიის ზღვას ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. შესართავში თერგი აჩენს დელტას, რომლის ფართობია 4 ათ. კმ², რომელთაგან 500 კმ² უკავია ირიგაციულ ფართობებს. თერგის დელტა წარმოადგენს დამოუკიდებელ ვრცელ მასივს.
კასპიის ზღვის დიდი შენაკადებია აგრეთვე მდინარეები: კუმა (802 კმ), ემბა (712 კმ), ათრაქი (669 კმ), სამური (213 კმ) და სხვა.
მარილიანობა
მინი|250პქ|კასპიის ზღვის ზედაპირის წყლის მარილიანობის რუკა მინი|250პქ|აფშერონის ნახევარკუნძული კოსმოსიდან მინი|250პქ|ხედი კასპიის ზღვაზე მარილიანობის მნიშვნელობა განისაზღვრება ისეთი ფაქტორებით, როგორიცაა მდინარეული ჩამონადენი, წყლების დინამიკა, მათ შორის ქარისმიერი და გრადიენტული დინებები, ფსკერის რელიეფი, რომელიც განსაზღვრავს სხვადასხვა მარილიანობის წყლების განლაგებას, განსაკუთრებით, იზობათების გასწვრივ და აორთქლება, რომელიც უზრუნველყოფს მტკნარი წყლების დეფიციტს. ეს ფაქტორები გავლენას ახდენენ მარილიანობის ერთობლიობასა და სეზონურ სხვაობაზე.
კასპიის ზღვის ჩრდილო ნაწილი განიხილება როგორც კასპიისა და მდინარეული წყლების მუდმივი შერევის წყალსატევი. ყველაზე აქტიურად შერევა ხდება დასავლეთ ნაწილში, სადაც უშუალოდ მოექცევა როგორც მდინარეული, ისე შუაკასპიური წყლები. ამასთან, მარილიანობის ჰორიზონტალურმა გრადიენტებმა 1 კმ-ზე შეიძლება მიაღწიონ 1-‰-ს.
ჩრდილოეთი კასპიის აღმოსავლეთი ნაწილი ხასიათდება მარილიანობის უფრო ერთგვარი ველით, რადგან მდინარეული და ზღვიური წყლების დიდი ნაწილი ზღვის ამ რაიონში მოდის ტრანსფორმირებული სახით. შუა და სამხრეთ კასპიის ღრმულებში მარილიანობის რყევა ზედა ფენაში შეადგენს 1-1,5 ‰-ს. ყველაზე დიდი სხვაობა მაქსიმალურ და მინიმალურ მარილიანობას შორის აღინიშნება აფშერონის ზღურბლთან, სადაც იგი უდრის 1,6 ‰-ს ზედაპირულ ფენაში და 2,1 ‰-ს ჰორიზონტზე.
მარილიანობის შემცირება სამხრეთი კასპიის დასავლეთი სანაპიროს გასწვრივ 0-20 მ ფენაში გამოწვეულია მდინარე მტკვრის ჩამონადენით. მტკვრის ჩამონადენის გავლენა სიღრმესთან ერთად მცირდება, ჰორიზონტებზე 40-70 მ-ზე მარილიანობის რყევის გაქანებაა 1,1 ‰. მთელი დასავლეთი სანაპიროს გასწვრივ აფშერონის ნახევარკუნძულამდე გადაჭიმულია გამტკნარებული წყლების ზოლი, რომელთა მარილიანობაა 10-12,5 ‰, რომელიც ჩრდილოეთ კასპიიდან მოდის.
გარდა ამისა, სამხრეთ კასპიაში მარილიანობის მომატება ხდება გამარილიანებული წყლების გამოტანისას უბეებიდან და ყურეებიდან აღმოსავლეთ შელფზე სამხრეთ-აღმოსავლეთ ქარების ზემოქმედებით. შემდეგ, ეს წყლები გადაადგილდება შუა კასპიაში. შუა და სამხრეთი კასპიის სიღრმეებში მარილიანობა უდრის დაახლოებით 13 ‰-ს. შუა კასპიის ცენტრალურ ნაწილში ასეთი მარილიანობა აღინიშნება 100 მ-ზე დაბალ ჰორიზონტებზე, ხოლო სამხრეთ კასპიის ღრმაწყლიან ნაწილში წყლების საზღვარი მომატებულ მარილიანობასთან ერთად ვარდება 250 მ-მდე. აშკარაა, რომ ზღვის ამ ნაწილში წყლების ვერტიკალური გადაადგილება გართულებულია.
დონე
ბალანსის შემოსავლისა და გასავლის უტოლობის გამო კასპიის ზღვის დონე წელიწადში საშუალოდ 7 სმ-ით ეცემოდა. ამ სხვაობის შესამცირებლად 1980 წლიდან ყურე ყარა-ბოღაზ-გოლი ზღვისგან გამოყოფილია ჯებირით. დონების მნიშვნელოვან რყევას იწვევს ქარები. თუ კასპიის ზღვის შუა და სამხრეთ ნაწილებში ამგვარი რყევის სიმაღლე 0,5 მ მეტი არ არის, ჩრდილო ნაწილში იგი 2 მ აღწევს. უკუქცევისას წყალი დიდ მანძილზე იხევს უკან, მოდენის დროს კი სწრაფად უტევს ნაპირს.
საშუალო დონის მრავალწლიურ მსვლელობაში მორიგეობენ დაბალი და მაღალი დონეების პერიოდები. ყველაზე მაღალი დონე აღინიშნებოდა XIX საუკუნის დასაწყისში; 1929 წლიდან მდინარეული ჩამონადენის შემცირების შედეგად დაიწყო დონის მკვეთრი დაცემა; ყველაზე დაბალი დონე აღინიშნა 1977 წელს. 1979 წლიდან დონემ მატება დაიწყო და 1995 წლის მარტისთვის საშუალო მრავალწლიურთან მიმართებაში მაღალი იყო 158 სმ-ით.
კასპიის ზღვის დონის წლიურ მსვლელობაში მაქსიმუმი ივნის-აგვისტოში აღინიშნება, ხოლო მინიმუმი დეკემბერ-თებერვალში. დონის სეზონური რყევების სიდიდე შეადგენს 0,3-0,4 მ-ს, ხოლო ცალკეულ წლებში დაახლოებით 0,6 მ. მდინარე ვოლგის შესართავის რაიონში აღინიშნება დონის ყველაზე მნიშვნელოვანი სეზონური რყევები (საშუალოდ 1 მეტრი).
ქარით გამოწვეული დონის რყევის დაწევა და მოდენა მთელ ზღვაზე აღინიშნება, მაგრამ განსაკუთრებით არის განვითარებული მის ჩრდილო ნაწილში ნოემბერსა და დეკემბერში. ძლიერი ხანგრძლივი ქარების ზემოქმედებით აქ აღინიშნება წყლის მოდენა 4,5 მ-მდე და დაწევა 3 მ-მდე საშუალო დონესთან შედარებით.
კასპიის ზღვის შუა ნაწილში აღინიშნება მოდენა, რომელთა სიდიდე მატულობს ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ. მოდენისა და დაწევის საშუალო ხანგრძლივობაა უმეტესწილად 10-12 საათი. კასპიის ზღვაში აღინიშნება აგრეთვე დონის სეიშური რყევები, რომელთა სიდიდე არ აჭარბებს 0,5 მ-ს, ხოლო პერიოდი იცვლება 10 წუთიდან რამდენიმე საათამდე. ამჟამად კასპიის ზღვაში წყლის დონე დაახლოებით −27 მეტრით დაბლაა მსოფლიო ოკეანის დონესთან შედარებით.
დინება და წყლის ცირკულაცია
მინი|250პქ|კასპიის ზღვის ზედაპირის დინების რუკა. რუკაზე ნაჩვნებია აგრეთვე ყინულწარმოქმნის დასაწყისი და დასასრული მკაცრ ზამთარში ზღვაში არსებული დინებები უმეტესწილად ატარებენ ქარიან ხასიათს. დინება, რომელიც განპირობებულია მდინარეების ვოლგისა და ურალის ჩამონადენით აღინიშნება მხოლოდ ზღვისპირა შესართავის ფარგლებში. ჩრდილოეთ კასპიაში ჭარბობს არამდგრადი სხვადასხვა მიმართულების ქარისმიერი დინებები. დინების გაბატონებული სიჩქარე 10-15 მ/წმ აღწევს, ჩრდილოეთ კასპიის ღია რაიონებში მაქსიმალური სიჩქარე დაახლოებით 30 მ/წმ-ია.
ჩრდილოეთ კასპიაში გაბატონებული ქარები ქმნიან დინებას, რომელიც მიმართულია ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთისაკენ. შუა კასპიაში ეს დინება ერწყმის ადგილობრივი ციკლონური ცირკულაციის დასავლეთ ტოტს და აგრძელებს სვლას დასავლეთი სანაპიროს გასწვრივ. აფშერონის ნახევარკუნძულთან დინება ორად იყოფა. სუსტი ქარებისას და შტილური ამინდის დროს დინებამ შეიძლება მიიღოს სხვა მიმართულება.
ყინულწარმოქმნა
ჩრდილოეთი კასპია ყოველწლიურად ნოემბერში ყინულით იფარება, აკვატორიის გაყინული ნაწილის ფართობი ზამთრის სიმკაცრეზეა დამოკიდებული: მკაცრ ზამთარში ყინულით იფარება მთელი ჩრდილოეთი კასპია, ხოლო რბილ ზამთარში ყინული გამაგრებულია 2-3 მ იზობათების ფარგლებში. ზღვის შუა და სამხრეთ ნაწილებში ყინულის გაჩენა დეკემბერ-იანვარში იცის. აღმოსავლეთ სანაპიროსთან ყინული ადგილობრივი წარმოშობისაა, ხოლო დასავლეთ სანაპიროსთან მოტანილი ხასიათისა. მკაცრ ზამთარში ზღვის შუა ნაწილის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან იყინება წყალმარჩხი ყურეები. დასავლეთ ნაპირებთან ანომალიურ ცივ ზამთარში წარმოქმნილი მოდრეიფე ყინული ვრცელდება აფშერონის ნახევარკუნძულამდე. ყინულის საფარი ქრება თებერვალ-მარტის მეორე ნახევარში.
ეკოლოგია და ბუნების დაცვა
კასპიის ზღვა იმყოფება მძლავრი ანთროპოგენური ზემოქმედების ქვეშ, რაც განპირობებულია ნახშირწყალბადის ნედლეულის საბადოს ინტენსიური ძიებითა და თევზჭერის აქტიური განვითარებით. 1980-იან წლებში კასპიის ზღვა იძლეოდა ზუთხისებრთა მსოფლიო ჭერის 80 %-მდე. უკანასკნელ ათწლეულებში მტაცებლურმა მოპოვებებმა, ბრაკონიერობამ და ეკოლოგიური მდგომარეობის მკვეთრმა გაუარესებამ განაპირობა მრავალი ძვირფასი თევზის სახეობის გაქრობის პირამდე მიყვანა. გაუარესდა თევზების, ფრინველებისა და ზღვის ცხოველების საარსებო პირობები. სტაბილური ეკოლოგიური მდგომარეობა აღინიშნება მხოლოდ ზღვის ნაპირის დაშორებულ ადგილებში. კასპიის ზღვის ეკოლოგიური მდგომარეობა ამჟამად რთულ მდგომარეობაშია. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაა შელფურ ზონაში, რომელზედაც წარმოქმნილია მკვდარი ზონები. ზოგიერთ რაიონში დაბინძურების შეფასება 10-20-ჯერ აჭარბებს ნორმას.
ფლორა
კასპიის ზღვის უმაღლესი მცენარეები 5 სახეობით არის წარმოდგენილი: Zostera, Stuckenia pectinata, Najas marina, Ruppia და Ruppia maritima. წყლის ვაზი გავრცელებულია სანაპირო ზონებში, ნაიადა კასპიის ზღვის ყურეებში, იქვე გვხვდება რუპიები. ზოსტერა ზღვის ბალახია, რომელიც გვხვდება ქვიშაქვებსა და ქვიშაქვა-ნიჟარების გრუნტებზე. ჩრდილოეთი კასპიის მდინარეთა შესართავის რაიონებში გავრცელებულია მწვანე წყალმცენარეები, რომლებიც შეიძლება იყოს როგორც პლანქტონური, ისე ბენთოსური. კასპიის ზღვაში ბატონობს აგრეთვე დიატომეები. კასპიის ზღვის წყალმცენარეების ბევრი სახეობა ფიტოპლანქტონურს მიეკუთვნება.
ფაუნა
მინი|250პქ|Benthophilus baeri მინი|250პქ|კასპიის სელაპი. ზოოლოგიური მუზეუმი სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთი ცოცხალ არსებათა სამყარო კასპიის ზღვაში ძალიან თავისებურია, თუმცა სახეობების სიმდრიდრით არ გამოირჩევა. ფორმების საერთო რაოდენობიდან 60 % ენდემურია. პირველი ადგილი უჭირავს რამდენადმე შეცვლილი სახით შემონახულ მესამეულ ზღვიურ ფაუნას, რომლითაც სარმატისა და პონტოს აუზები იყო დასახლებული. თევზებიდან მას ეკუთვნის: ქაშაყი, ღორჯო და ზუთხისებრნი. კასპის ფაუნაში მრავალრიცხოვანია მტკნარი წყლის ფორმები, რომლებიც გადმოსახლებულია მასში გამტკნარების პერიოდში და შემდგომ მარილიან წყალში არსებობას შეგუებული. ესენია: ჭანარისნაირნი და ქორჭილასნაირნი თევზები; კუმა-მანიჩის სრუტით შავი და აზოვის ზღვებიდან კასპიის ზღვაში შემოსული ხმელთაშუაზღვიური ფორმები: ათერინა, ღორჯო, ზღვის ნემსა, ყვავილოვანი მცენარე ზოსტერა.
განსაკუთრებით საინტერესოა კასპიის ზღვაში არქტიკული ფორმების არსებობა (სულ 12-15 სახეობა), რომლებიც აქ, როგორც ჩანს, 15-20 ათასი წლის წინათაა შემოსული, მაშინ, როცა სამხრეთისკენ მდნარი ყინულის წყლები მოედინებოდა, ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის საზღვარი უფრო სამხრეთით იყო, კასპიისა კი — თანამედროვე საზღვარზე უფრო ჩრდილოეთით გადიოდა. კასპიაში ამჟამად ცხოვრობს სელაპი, ორაგული, თევზთეთრა.
ქალაქები და ნავსადგურები
მინი|250პქ|ბაქო მინი|250პქ|მაჰაჩყალა კასპიის ზღვის სანაპიროზე მდებარე უდიდესი საპორტო ქალაქია აზერბაიჯანის დედაქალაქი ბაქო, რომელიც მდებარეობს აფშერონის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში და სადაც 2015 წლის მდგომარეობით ცხოვრობს 2 204 20 ადამიანი. სხვა აზერბაიჯანის დიდი კასპიისპირა ქალაქებია — სუმგაითი, რომელიც განფენილია აფშერონის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში და ლენქორანი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის სამხრეთ საზღვრის სიახლოვეს.
აფშერონის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით განლაგებულია მენავთობეების დაბა ნეფთ-დაშლარი, რომლის აღჭურვილობა ხელოვნურ კუნძულებზე, ესტაკადებსა და ტექნოლოგიურ მოედნებზე დგას.
რუსეთის კასპიისპირა სანაპიროზე მდებარეობს ქალაქები: მაჰაჩყალა, კასპიისკი, იზერბაში, დაგესტანსკიე-ოგნი და რუსეთის ყველაზე სამხრეთით მდებარე ქალაქი დერბენტი. კასპიის ზღვის საპორტო ქალაქად არის მიჩნეულია აგრეთვე ასტრახანი, რომელიც მდებარეობს მდინარე ვოლგის დელტაში, თუმცაღა კასპიის ზღვის სანაპიროდან 60 კმ-შია დაშორებული.
ნავთობისა და აირის მოპოვება
მინი|250პქ|ნავთობის მოპოვება ბაქოში მინი|250პქ|ნეფთ-დაშლარი მინი|250პქ|ნავთობის საბადო ბიბი-ეიბათი, XIX ს. მინი|250პქ|კასპიის ზღვის რუკა ახლოს მდებარე და მოსაზღვრე ქვეყნებით. მოჩანს აგრეთვე შავი ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილი და არალის ზღვა კასპიის ზღვაში მუშავდება ნავთობისა და აირის მრავალრიცხოვანი საბადოები. კასპიის ზღვაში არსებული ნავთობის დამტკიცებული რესურსები დაახლოებით 10 მილიარდ ტონას შეადგენს, ხოლო ნავთობისა და აირის კონდენსატის საერთო რესურსები შეფასებულია 18-20 მილიარდი ტონით. ნახშირწყალბადის რესურსების ათვისებას ახორციელებს რუსეთი, ყაზახეთი, აზერბაიჯანი, თურქმენეთი და ირანი. ნავთობისა და აირის მოპოვების მსხვილი რაიონი განლაგებულია აფშერონის ნახევარკუნძულსა და მიმდებარე კასპიის ზღვის აკვატორიაში, რომელიც ბაქოს ნავთობ-აირის რაიონის სახელწოდებითაა ცნობილი. საბადოები გავრცელებულია 4500 მ სიღრმემდე.
აფშერონის ნახევარკუნძულზე ნავთობის მოპოვება ძველთაგანვე დაიწყო, როცა მას კუსტარული წესით იღებდნენ ჭებიდან. ნავთობის მრეწველობა განსაკუთრებით XIX საუკუნის უკანასკნელ მესამედში გაიზარდა. XX საუკუნის დასაწყისში აფშერონი ნავთობის მოპოვებით მსოფლიოში პირველ ადგილზე იყო (11,4 მილიონი ტ., 1901), 1013 წლისთვის მოპოვება 7,7 მლნ. ტ-მდე შემცირდა. აღმოჩენილია ნავთობის დიდი წყალქვეშა საბადოები, მათ შორის აღსანიშნავია შაჰ-დენიზი, აზერი-ჩირაღ-გიუნეშლი, ნეფთ-დაშლარი და სხვა. მათ ასათვისებლად გამოყენებულია სპეციალური დანადგარები, რომლებიც ზღვის სიღრმეში 30 მ-ზე ბურღვის საშუალებას იძლევა. დაახლოებით 200 კმ სიგრძის ესტაკადა აკავშირებს კასპიის ზღვის საბადოებს. ნავთობთან ერთად მოიპოვებენ აირსაც. ბუნებრივი აირის დიდ რესურსებს შეიცავს ყარადაღის ნავთობ-აირის საბადო, რომლის სამრეწველო დამუშავება 1957 წელს დაიწყო. 1941 წელს აზერბაიჯანმა აწარმოა რეკორდული 23,5 მილიონი ტ. ნავთობი და ბაქოს რეგიონი გამოიმუშავებდა სსრკ-ში ნავთობის მოპოვების 72%-ს.
აზერბაიჯანის, საქართველოსა და თურქეთის ტერიტორიას კვეთს ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენი, რომელიც წარმოადგენს კასპიისა და ხმელთაშუა ზღვებს შორის ნავთობის ტრანსპორტირების პირველ და უმოკლეს მარშრუტს. ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენს აზერბაიჯანში აზერი-ჩირაღ-გიუნეშლის საბადოზე მოპოვებული ნავთობი თურქეთში, ჯეიჰანის პორტში გადააქვს. ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენი მსოფლიოში სიგრძით მეორე მილსადენია.
ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის მშენებლობას საფუძველი ჩაეყარა 2002 წლის 18 სექტემბერს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. მილსადენის სრული სიგრძე 1768 კმ-ია. აქედან, 443 კილომეტრი აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, 249 კილომეტრი საქართველოს ტერიტორიაზე და 1076 კილომეტრი თურქეთში გადის. ნავთობსადენის დიამეტრი 42-46 დიუმია; აქვს 8 საქაჩი სადგური (2 აზერბაიჯანში, 2 საქართველოში და 4 თურქეთში). ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის მშენებლობა საქართველოში 2005 წელს დასრულდა და ოქტომბერში გარდაბანში სამი ქვეყნის პრეზიდენტმა მილსადენის საზეიმო ინაუგურაცია მოახდინა. ნავთობსადენი სრულ ექსპლუატაციაში 2006 წელს შევიდა. მილსადენის მშენებლობა დაახლოებით 4 მილიარდი აშშ დოლარი დაჯდა. ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის ოპერატორია ბრიტანული ნავთობ-აირის კომპანია BP.
სამართლებრივი სტატუსი
საბჭოთა დროს კასპიის ზღვა იყო სსრკ-ის ფარგლებში არსებული შიდა წყალსატევი და მხოლოდ მისი სამხრეთი საზღვრები ეკვროდა ირანის სანაპიროებს. სსრკ-ირანს შორის დადებული ხელშეკრულება კასპიის ზღვის შიდა წყალსატევის სტატუსის შესახებ პრაქტიკულად აღიარა ყველა საერთაშორისო სახელმწიფოს საზოგადოებამ და პოვა გამოხატულება საერთაშორისო სამართლის დოქტრინაში. სსრკ-ის დაშლისა და მოსაზღვრე სახელმწიფოების რაოდენობის გაზრდის შედეგად, შეიქმნა კასპიის ზღვის ახალი სამართლებრივი სტატუსის შემუშავების აუცილებლობა. 1998 წლის 6 ივლისს რუსეთის ფედერაციასა და ყაზახეთის რესპუბლიკას შორის დაიდო შეთანხმება კასპიის ზღვის ჩრდილოეთი ნაწილის ფსკერის გამიჯვნის შესახებ. 2001 წლის 29 ნოემბერსა და 2003 წლის 27 თებერვალს დაიდო ხელშეკრულება ყაზახეთის რესპუბლიკასა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკას შორის კასპიის ზღვის ფსკერის გამიჯვნის შესახებ ყაზახეთსა და აზერბაიჯანს შორის.
აგრეთვე, 2003 წლის 14 მაისს რუსეთს, ყაზახეთსა და აზერბაიჯანს შორის დაიდო ხელშეკრულება პირაპირა ხაზის წერტილის გამიჯვნის შესახებ. 2003 წლის 4 ნოემბერს ხელი მოეწერა კონვენციას კასპიის ზღვის გარემოს დაცვის შესახებ, რომელიც ძალაში 2007 წლის 12 აგვისტოს შევიდა. 2011-2012 წლებში კასპიის ზღვის გარემოს დაცვის შესახებ ხუთმხრივი შეხვედრების ფორმატში ხელი მოეწერა ისეთ მნიშვნელოვან საერთაშორისო სამართლებრივ დოკუმენტებს, როგორიცაა: ოქმი რეგიონული მზაობის შესახებ, რეაგირება და თანამშრომლობა ნავთობით გამოწვეული დაბინძურების ინციდენტების შემთხვევაში, ოქმი კასპიის ზღვის დაცვის შესახებ მიწისზედა წყაროებით გამოწმვეული დაბინძურებით.
არხები
მართალია კასპიის ზღვა გაუდინარი არეა, მაგრამ მისი მთავარი შენაკადი ვოლგა მნიშვნელოვანი სავაჭრო არხით დაკავშირებულია მდინარე დონთან — ვოლგა-დონის სანაოსნო არხის მეშვეობით. სანაოსნო გზის სიგრძეა 101 კმ, რომელთაგან 45 კმ მდინარეებსა და წყალსაცავებზე გადის. სიღრმე არა ნაკლებ 3,5 მ. არხის მშენებლობა დაიწყო 1941-45 წლებში. ომის პერიოდში შეწყევეტილი მშენებლობა განახლდა 1948 წელს და დასრულდა 1952 წელს. არხი საზრდოობს დონის წყლით, რომელსაც წყალგამყოფ მონაკვეთზე აწვდის სამი მძლავრი სატუმბი სადგური. წყლის ნაწილს იყენებენ სარწყავად. დონიდან ვოლგაზე უმთავრესად გადააქვთ დონეცის ქვანახშირი, მინერალური საშენი მასალა, მარცვლეული; ვოლგიდან დონზე — ზემო ვოლგის, კამისა და ციმბირის ხე-ტყე; გოგირდის ალმადანი ურალიდან; ნავთობპროდუქტები ვოლგისპირეთიდან. აღსანიშნავია აგრეთვე ვოლგა-ბალტიის სანაოსნო გზა, რომელიც ვოლგას აკავშირებს ბალტიის ზღვასთან და თეთრი ზღვა-ბალტიის არხით — თეთრ ზღვასთან. ვოლგა-ბალტიის სანაოსნო გზა აერთიანებს ბალტიის, თეთრ, კასპიის, შავ და აზოვის ზღვებზე გამავალ სანაოსნო გზებს.
სქოლიო
კატეგორია:კასპიის ზღვა კატეგორია:აზერბაიჯანის ტბები კატეგორია:ირანის ტბები კატეგორია:ყაზახეთის ტბები კატეგორია:თურქმენეთის ტბები კატეგორია:რუსეთის ტბები კატეგორია:აზიის გაუდინარი ტბები კატეგორია:მლაშე ტბები კატეგორია:აზიის საერთაშორისო ტბები კატეგორია:ევროპის საერთაშორისო ტბები კატეგორია:აზიის სადავო ტერიტორიები
კოლოსეუმი
მინი|მარჯვნივ|300px|კოლოსეუმი დღისით მინი|მარჯვნივ|300 პქ|კოლოსეუმი საღამოს მინი|მარჯვნივ|300px|კოლოსეუმი ღამით
კოლოსეუმი (colosseus), ფლავიუსების ამფითეატრი (Amphitheatrum Flavium) — გიგანტური ამფითეატრი, ძველი რომის არქიტექტურული ძეგლი (ახ. წ. 75 - 80), გეგმით ელიფსური შენობის (სიგრძე 190 მ, სიგანე 156 მ) შუაში მოთავსებული არენის ირგვლივ 4 იარუსად, საფეხურისებრ, განლაგებულია მაყურებელთა ადგილები (დაახლოებით 45-დან 50 ათასამდე). ძირითადად ეთმობოდა გლადიატორების ბრძოლის სანახაობებს. კოლოსეუმი მდებარეობდა რომაული ფორუმის მარჯვნივ და მისი მშენებლობა დაიწყო 70-სა - 72 წელს იმპერატორ ვესპასიანეს ზეობის დროს. კოლოსეუმის მშენებლობა დასრულდა იმპერატორი ტიტუსის დროს და შემდგომი ცვლილებები შეტანილი იქნა იმპერატორი დომიციანეს ზეობისას. კოლოსეუმი რამდენიმეჯერ დააზიანა მიწისძვრამ, თუმცა დღეს იგი რომის სიმბოლოს წარმოადგენს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი რომი კატეგორია:არქეოლოგიური ძეგლები
Lasioglossum camphorellum
Lasioglossum camphorellum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1940 წელს.
სქოლიო
camphorellum
1512
თარიღი უცნობია
*
ლამისყანის ღვთისმშობლის ეკლესია
ლამისყანის ღვთისმშობლის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლამისყანაში. დგას ძველ სასაფლაოზე, გზის პირას. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (7,7 X 5 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, კონსტრუქციის ნაწილები კარგად გათლილი შირიმის ქვისაა. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუა მონაკვეთში ყოფილა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის მარცხნივ სწორკუთხა ნიშია.
მოგვიანებით ეკლესიისათვის ჩრდილოეთიდან მიუშენებიათ მეორე ეკლესია (7,7 X 3,9 მ). რომლის ფასადის ღერძზეც თაღოვანი სარკმელია, მის მარჯვნივ კი სწორკუთხა ნიში. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით.
ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
პოლანი (ტოლედო)
პოლანი (Polán) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების ტოლედოს პროვინციის მონტეს-დე-ტოლედოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 158 კმ². მოსახლეობა — 3872 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტოლედოს მუნიციპალიტეტები
ტლალნეპანტლა-დე-ბასი
ტლალნეპანტლა-დე-ბასი (Tlalnepantla de Baz) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში. შედის მეხიკოს შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 683,808 ადამიანი (2005).
სქოლიო
კატეგორია:მექსიკის ქალაქები
1799
თარიღი უცნობია
right|160px|პუშკინი
*
სამთისი
სამთისი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში, ბარის თემში. მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე, ქალაქ ონიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 8 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Pleurotomella anomalapex
Pleurotomella anomalapex — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
Just Stand Up
Just Stand Up - სიმღერა, რომელსაც ასრულებს სხვადასხვა შემსრულებელი. მათ შორის არიან: მერაია კერი, ბიონსე ნოულსი, შერილ კროუ, ფერჯი, მაილი საირუსი, რიანა, მელისა ეთერიჯი, აშანტი, ნატაშა ბედინგფილდი, კიშა კოული, ლიენ რაიმზი, კერი ანდერვუდი და სხვები.
პოზიცია ჩარტებში
კატეგორია:ბიონსე ნოულსის სიმღერები კატეგორია:2008 წლის სინგლები
Lasioglossum candicicinctum
სქოლიო
candicicinctum
ზემო გურგენიანი
ზემო გურგენიანი — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, (ნინიგორის თემი), მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ნინოსხევის (ალაზნის სისტემა) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 390 მეტრი, ლაგოდეხიდან 8 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 444 ადამიანი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 444 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სან-მარტინ-დე-მონტალბანი
სან-მარტინ-დე-მონტალბანი (San Martín de Montalbán) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების ტოლედოს პროვინციის მონტეს-დე-ტოლედოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 135 კმ². მოსახლეობა — 726 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტოლედოს მუნიციპალიტეტები
მეტასამყარო
მეტასამყარო (metaverse, მეტავერსი) — ვირტუალური სამყარო, სადაც ადამიანები ერთმანეთთან და ციფრულ ობიექტებთან, ვირტუალური რეალობის ტექნოლოგიების დახმარებით, საკუთარი ავატარების მეშვეობით ურთიერთქმედებენ. ურთიერთქმედება შესაძლოა ხდებოდეს, როგორც სხვადასხვა ტექნოლოგიური მოწყობილობებით, ასევე ტრადიციული პერსონალური კომპიუტერებით, მათ შორის ვირტუალური და აუგმენტური რეალობის სათვალეებით. მეტასამყარო გარკვეული შეზღუდვებით უკვე არსებობს ისეთ პლატფორმებზე, როგორიც არის: VRChat და Decentraland, ან თამაშებში: Second Life.
მედია
კომპანია Facebook-ი დაინტერესებულია აუგმენტური რეალობის სათვალეების, სამაჯურებისა და Oculus-ის ვირტუალური რეალობის მოწყობილობებში ინვესტიციით.
სქოლიო
კატეგორია:პერცეფცია კატეგორია:ვირტუალური რეალობა
The Rolling Stones (ალბომი)
The Rolling Stones — ინგლისური როკ-ჯგუფ როლინგ სტოუნზის სადებიუტო სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა ბრიტანეთში, 1964 წლის 16 აპრილს. ალბომის აშშ გამოცემა, სიმღერების განსხვავებული სიით გამოვიდა შემდეგ თვეში, სახელწოდებით England's Newest Hit Makers.
ემონი
ემონი პოპულარულია კანოოების მოყვარულებში, რადგან ის ადვილი სანაოსნოა და შვედეთის ფლორისა და ფაუნის ახლოს შეცნობის საშუალებას იძლევა.
The Rolling Stones (ალბომი)
დისკი შეტანილია წიგნში „1001 ალბომი, რომელიც უნდა მოისმინო, სანამ ცოცხალი ხარ“.
ემონი
ემონის ნაპირებთან მდებარე მნიშვნელოვანი დასახლებებია ჰოლსბიბრუნი, კვილსფორსი, მოლილა და ჰოგსბი.
სქოლიო
კატეგორია:შვედეთის მდინარეები
The Rolling Stones (ალბომი)
ისტორია
ალბომის სიმღერები ჩაიწერეს ხუთი დღის განმავლობაში, 1964 წლის იანვარში და თებერვალში. პირველად იგი გამოსცა Decca Records-მა, მოგვიანებით, აშშ-ში - ლეიბლმა London Records.
მიკ ჯეგერი და კიტ რიჩარდსი (1978 წლამდე მის გვარში ასო ს არ გამოიყენებოდა) ამ პერიოდში საკმაოდ ცოტა სიმღერას წერდნენ, დაახლოებით ერთ ორიგინალურ ნომერს თითო ალბომისთვის. ორი სიმღერის ავტორად ამ ალბომში ნახსენებია ნენკერ ფელჯი - ეს იყო ჯგუფის მიერ მოგონილი ფსევდონიმი. სიმღერების უმრავლესობის მიხედვით, როლინგ სტოუნზი უფრო რიტმ ენ ბლუზის მოყვარულად გვევლინება.
გამოსვლისთანავე, ბრიტანეთში ეს ალბომი იქცა ბესტსელერად და მოხვდა ჩარტების #1 ადგილზე, ხოლო England's Newest Hitmakers აშშ-ში - #11 ადგილზე.
2002 წელს ალბომი გამოიცა ახალი რემასტერინგის, გრამფირფიტისა და სუპერ აუდიო დისკის (SACD) სახით, ლეიბლზე ABKCO Records.
სქოლიო
კატეგორია:როლინგ სტოუნზის ალბომები კატეგორია:1964 წლის სადებიუტო ალბომები კატეგორია:ABKCO Records-ის ალბომები კატეგორია:Decca Records-ის ალბომები კატეგორია:London Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები ენდრიუ ლუგ ოლდემის პროდიუსერობით
დანია 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
დანიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამეორედ იასპარეზა 1996 წელს, აშშ-ის ქალაქ ატლანტაში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 6 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:დანია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
პროზა
პროზა ( < prorsa — პირდაპირი, უბრალო, proversa — წინმიმართული) — მხატვრული ლიტერატურის ერთ-ერთი ძირითადი ფორმა, რომელიც განსხვავდება მეორე ძირითადი ფორმის — პოეზიისაგან მხატვრული მეტყველების ორგანიზაციით. პროზაში მეტყველების მთლიანი ნაკადი მიისწრაფვის მხოლოდ წინ და მისთვის დამახასიათებელია ისეთივე პაუზები წინადადებებისა და სინტაგმების ბოლოს, როგორც ეს ჩვეულებრივ მეტყვეებას ახასიათებს. პოეზიისგან განსხვავებით პროზის რიტმი აგებულია სინტაქსური კონსტრუქციების (წინადადება, პერიოდი, კოლონი) მიახლოებით თანაზომადობაზე, რაც ქმნის მხატვრული პროზის ნაწარმოების ერთ მთელიან ქარგას და რითიც ის განსხვავდება სამეცნიერო ნაშრომებისაგან ან საყოფაცხოვრებო ხასიათის ტექსტებისგან.
მხავრული ლიტერატურის ერთ-ერთ ძირითად ფორმად პროზა XIX საუკუნეში გაფორმდა. მანამდე პროზაში იგულისხმებოდა ყველა სახისა და ხასიათის არამხატვრული ტექსტი.
მხატვრული პროზის პირველ ჟანრულ ფორმად ითვლება რენესანსის ეპოქის ნოველა. XVIII საუკუნიდან, განსაკუთრებით კი XIX საუკუნეში ვითარდება ისეთი ჟანრები, როგორიცაა მოთხრობა, რომანი და სხვ.
პოეზიისაგან განსხვავებით პროზაში სიტყვას, როგორც ენობრივ ერთეულს, ეცვლება სტილისტური ფუნქცია: ნაკლები ყურადღება ექცევა ბგერწერასა და მარცვლობრივ-მახვილობრივ შედგენილობას, ხოლო მეტი — სიტყვის სემანტიკურ მნიშვნელობას, მის გამომსახველობით ფუნქციას. პროზაში კონსტრუქციის რიტმს არეგულირებს მისი სემანტიკური მხარე.
პოეზიისა და პროზის გვერდიგვერდ არსებობის მანძილზე შეიქმნა მათ შორის შუალედური ფორმებიც - ლექსი პროზად, რიტმული პროზა, მაგრამ პროზისგან პოეზიას ყოველთვის გამოყოფს სიტყვის ლექსის საზომით ორგანიზაცია.
კატეგორია:პროზა კატეგორია:ლიტერატურა
აამსთა
აამსთა (а́амсҭа) — ფეოდალური კლასის წარმომადგენელი ძველ აფხაზეთში, შეესაბამება გვიანდელი ფეოდალური პერიოდის ქართულ აზნაურს. განასხვავებდნენ აჰიამსთას — (აჰ — მთავარი) — ტახტის აზნაურებს და ათაუადიამსთას — თავადთა აზნაურებს. ტაპანთელი აბაზების ჯგუფში არსებობდა კატეგორია აამისთა-დუ (სიტყვასიტყვით — დიდი აზნაური).
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
სარეკის ეხი
სარეკის ეხი – ზედა პალეოლითის ხანის არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ სარეკის ტერიტორიაზე (საჩხერის მუნიციპალიტეტი). მდინარე ჯრუჭულის მარცხენა ნაპირზე, მდინარის დონიდან 15 მეტრზე. ჯრუჭულის მღვიმის პირდაპირ. აღმოაჩინეს და გათხარეს 1959-1960 წლებში (დ. თუშაბრამიშვილი).
სარეკის ეხი კლდოვანი ფარდულია, რომელსაც ადამიანი სეზონურად იყენებდა. კულტურული ფენა 25-30 სმ აღწევს. ფენის ქვედა შრე (15-20 სმ სისქის) შეიცავს პალეოლითურ ნაშთებს. მასში აღმოჩნდა კაჟის 794 ნივთი. გვხვდება მზა იარაღი: მიკროლითური ლამელები (200 ც.), შატელპერონის მაგვარი ზურგამორკალული დანები (32 ც.), საფხეკები (27 ც.) დამზადებული, როგორც ლამელებზე, ისე ანატკეცებზე. აქ აღმოჩენილი ფაუნიდან აღსანიშნავია, დომბას, შვლის, ტახის, კეთილშობილი ირმის, კავკასიური ჯიხვის, მურა დათვისა და ე. წ. ტყის კაცის ნაშთები. ზედა შრე (5-10 სმ სისქის) შეიცავს ფეოდალური ხანისა და თანამედროვე კერამიკის ფრაგმენტებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
დანია 1992 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
დანიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამეერთედ იასპარეზა 1992 წელს, ესპანეთის ქალაქ ბარსელონაში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 6 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1992 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:დანია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
CrazySexyCool
CrazySexyCool — ამერიკული ჰიპ-ჰოპ ჯგუფ TLC-ს  რიგით მეორე სტუდიური ალბომი, რომელიც 1994 წლის 15 ნოემბერს გამოვიდა.
ალბომი რიტმ-ენდ-ბლუზის და ჰიპ-ჰოპის ჟანრებს მოიცავს. მთავარ ვოკალს ტაიონ „T-Boz“ უოტკინსი ასრულებს. ალბომი შევიდა Billboard Hot 100-ში, გრემის ორი ჯილდოც კი დაიმსახურა ნომინაციებში „საუკეთესო R&B ალბომი“ და „საუკეთესო R&B დუეტის შესრულება“ (ვოკალებს ძირითადად T-Boz და Chilli ასრულებენ). მსოფლიო მასშტაბით გაიყიდა CrazySexyCool-ის 22 მილიონი ასლი. გამოვიდა ამ ალბომის ოთხი წარმატებული სინგლი „Creep“, „Red Light Special“, „Diggin' on You“ და „Waterfalls“.
CrazySexyCool ყველა დროის 500 საუკეთესო ალბომის სიაში შევიდა.
სქოლიო
კატეგორია:1994 წლის ალბომები კატეგორია:TLC-ს ალბომები
პეპე
საკლუბო კარიერა
პეპემ ფეხბურთის თამაში დაიწყო „ნაპოლიში“. შემდეგ 18 წლის ასაკში გადავიდა „კორინთიასში“. 2001-2002 წლების სეზონში კონტრაქტი გააფორმა პორტუგალიურ „მარიტიმუსთან“, სადაც სამი სეზონის გაატარა. 2004 წლის ზაფხულის სატრანსფერო ფანჯრისას „პორტუს“ შეუერთდა.
პეპე ძალიან სწრაფად შეიქმნა „პორტუს“ დაცვის ხაზის ერთ-ერთ მამოძრავებელ ძალად. 2-ჯერ გახდა პორტუგალიის ჩემპიონი და ერთხელ პორტუგალიის თასის მფლობელი.
„მარიტიმუში“ და „პორტუში“ პეპეს თამაშმა ბევრი აღაფრთოვანა. მისი შეძენა სურდა ლისაბონის „სპორტინგს“, მაგრამ ფეხბურთელის ტრანსფერი არ შედგა. ასევე პეპეს შეძენა ძალიან უნდოდა მის ყოფილ მწვრთნელს „მარიტიმუში“.იგი პეპეს „რენში“ ეპატიჟებოდა, მაგრამ ლასლო ბოლონის წინადადებაზე ცენტრალურმა მცველმა უარი თქვა. მიუხედავად იმისა, რომ პეპე კარგად თამაშობდა, მისი პროგრესი ბრაზილიის ნაკრებში არ შეიმჩნეოდა. ამის გამო პეპემ გადაწყვიტა, რომ პორტუგალიის მოქალაქეობა მიეღო და პორტუგალიის ეროვნულ გუნდში ეთამაშა. ყველა ევროპულ ნაკრებს სურდა პეპეს საკუთარ გუნდში ხილვა, მაგრამ როგორც აღმოჩნდა ცენტრალური მცველისთვის ოცნება იყო პორტუფგალიის ნაკრებში ასპარეზობა.
თითქმის ყველა ევროპულ გრანდს სურდა პეპეს გადაბირება, მაგრამ წარმოშობით ბრაზილიელმა მცველმა მაინც „რეალი“ აირჩია. პეპე "ბლანკოსის" თვალში შემდეგი ფაქტორების გამო მოხვდა: კარგად ირჩევს პოზიციას, ბრწყინვალედ ართმევს ბურთს მეტოქე გუნდის ფეხბურთელებს და ტაქტიკურადაც კარგად თამაშობს. "ბლანკოსში" მისვლიდან რამდენიმე თვეში პეპემ ესპანურ პრესასთან შემდეგი განაცხადა: „პორტუ“ - ეს მხოლოდ ნაბიჯია ჩემს კარიერაში, რადგან ჩემი ოცნება დაკავშირებული იყო „მადრიდის რეალთან“.
სანაკრებო კარიერა
პეპე მონაწილეობდა ევრო 2008-ზე, ასევე 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე, სადაც ის ხშირად თამაშობდა საყრდენი ნახევარმცველის პოზიციაზე. მონაწილეობა მიიღო ევრო 2012-ზე.
საკლუბო
პორტუ:(6)
თედოწმინდა
თედოწმინდა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ტინისხიდის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ლიახვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 680 მეტრი, გორიდან 3 კილომეტრი.
ისტორია
სოფელში 1724 წელს, ქართველებსა და ოსმალებს შორის მოხდა ბრძოლა, რომელიც ქართველების დამარცხებით დამთავრდა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 524 ადამიანი.
გელათი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)
გელათი — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში (ნინიგორის თემი), მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 280 მეტრი, ლაგოდეხიდან 8 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 205 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გიორგი სოსელია
გიორგი ქუთიას სოსელია (დ. 23 აპრილი, 1897, სოფ. კირცხი, ყოფ. ზუგდიდის მაზრა, ახლანდ. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი, — გ. 13 ივნისი, 1961, თბილისი) — ქართველი სამართალმცოდნე, იურდიული მეცნიერების დოქტორი (1935), პროფესორი (1936), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961).
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკონომიური ფაკულტეტის იურიდიული განყოფილება (1928) და მოსკოვის წითელი პროფესურის ინსტიტუტი (1934). 1935-1937 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სახელმწიფოსა და სამართლის თეორიის კათედრის გამგე. 1937-1946 წლებში რეპრესირებული იყო „კონტრრევოლუციური საქმიანობის“ ბრალდებით, სასჯელს იხდიდა შრომა-გასწორების ბანაკში. რეაბილიტირებულია 1954 წელს.
სოსელიას ძირითადი ნაშრომებია „რელიგიის წარმოშობა“ (ნარკვევები, I-II გამოც., ტფილისი, 1930-1932), „სახელმწიფოს წარმოშობის საკითხისათვის“ (თბილისი, 1934), „საბჭოები როგორც პროლეტარიატის დიქტატურის სახელმწიფო ფორმა“ (თბილისი, 1934), „საქართველოს საზოგადოებრივი და სახელმწიფოებრივი წყობილება „ვეფხისტყაოსნის“ მიხედვით“, (სოხუმი, 1956), ««Мона» по древнегрузинским источникам» («Вопросы истории». М., 1955, № 4, с. 128-131) და სხვ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1897 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1961 კატეგორია:ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი იურისტები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში კატეგორია:საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
ჯორდანო ბრუნო
ჯორდანო ფილიპო ბრუნო (Giordano Bruno; დ. 1548, ნოლა, ნეაპოლის მახლობლად — გ. 17 თებერვალი, 1600, რომი) — იტალიელი ასტრონომი, ასტროლოგი, ფილოსოფოსი და პოეტი, დომინიკელთა ორდენის წევრი, პანთეიზმის წარმომადგენელი.
1592 წელს კათოლიკური ეკლესიის მსახურებმა ბრალად დასდეს ერეტიკოსობა. 8 წლის განმავლობაში ჯორდანო ბრუნო ციხეში იმყოფებოდა, ხოლო 1600 წლის 17 თებერვალს იგი კოცონზე დაწვეს.
ბრუნომ თავისი ფილოსოფიური შეხედულებები ჩამოაყალიბა შრომებში: „მიზეზის, საწყისისა და ერთიანის შესახებ“, 1584 წელი; „მონადის, რიცხვისა და ფიგურის შესახებ“, 1591 წელი; „განუზომლისა და ურიცხვის შესახებ“, 1591 წელი; ბრუნოს აზრით სამყარო უსასრულოა, იგი ერთგვაროვანი (ერთი და იმავე ელემენტებისაგან - ჰაერის, ცეცხლის, მიწის, წყლისა და ეთერისაგან შემდგარი) და ერთი საწყისიდან - მონადიდან წარმომდგარი სისტემაა, რომელსაც აქვს ახალ-ახალი ფორმების წარმოქმნის უნარი.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი ფილოსოფოსები კატეგორია:დაბადებული 1548 კატეგორია:გარდაცვლილი 1600 კატეგორია:ჯორდანო ბრუნო კატეგორია:XVI საუკუნის იტალიელი ფილოსოფოსები კატეგორია:XVI საუკუნის იტალიელი მეცნიერები კატეგორია:XVI საუკუნის არამხატვრული მწერლები კატეგორია:XVI საუკუნის პოეტები კატეგორია:კოსმოლოგები კატეგორია:კულტურის კრიტიკოსები კატეგორია:ეპისტემოლოგები კატეგორია:ფილოსოფიის ისტორია კატეგორია:რელიგიის ისტორია კატეგორია:მეცნიერების ისტორია კატეგორია:ინტელექტუალური ისტორია კატეგორია:იტალიელი ასტროლოგები კატეგორია:იტალიელი ესეისტები კატეგორია:იტალიურენოვანი პოეტები კატეგორია:იტალიელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები კატეგორია:იტალიელი მამაკაცი მწერლები კატეგორია:იტალიელი პოეტები კატეგორია:იტალიელი მეცნიერები კატეგორია:მეტაფიზიკოსები კატეგორია:ონტოლოგები კატეგორია:პანთეისტები კატეგორია:ხელოვნების ფილოსოფოსები კატეგორია:კულტურის ფილოსოფოსები კატეგორია:ლოგიკის ფილოსოფოსები კატეგორია:მათემატიკის ფილოსოფოსები კატეგორია:რელიგიის ფილოსოფოსები კატეგორია:მეცნიერების ფილოსოფოსები კატეგორია:სოციალური კრიტიკოსები კატეგორია:სოციალური ფილოსოფოსები
Pleurotomella araneosa
Pleurotomella araneosa — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
29 სექტემბერი
29 სექტემბერი — გრიგორიანული კალენდრის 272-ე დღე (ნაკიან წლებში – 273-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 93 დღე.
ამ დღეს დაბადებულნი
right|100px right|100px
ამ დღეს გარდაცვლილნი
right|100px
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები:
0929
996
თარიღი უცნობია
*
დანია 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
დანიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამესამედ იასპარეზა 2000 წელს, ავსტრალიის ქალაქ სიდნეიში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 6 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:დანია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
სონსეკა
სონსეკა (Sonseca) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების ტოლედოს პროვინციის მონტეს-დე-ტოლედოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 60 კმ². მოსახლეობა — 11 082 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტოლედოს მუნიციპალიტეტები
ფილიპინების ეკორეგიონები
ფილიპინების არქიპელაგი მსოფლიოში ბიომრავალფეროვნებისა და ენდემიზმის ერთ-ერთი უდიდესი რეზერვუარია. არქიპელაგი 7 100-ზე მეტ კუნძულს მოიცავს, რომელთა ფართობიც 300 780 კმ²―ს უტოლდება.
ფილიპინების ეკორეგიონები პირველ რიგში გამყინვარების პერიოდში ზღვის დონითაა განსაზღვრული, რომელიც დღევანდელთან შედარებით 120 მეტრით დაბალი იყო და მილიონობით გალონი წყალი დიდ კონტინენტურ ყინულოვან ფარში იყო მოთავსებული. დღევანდელი ფორმით კუნძულების დანაწევრებამდე ფილიპინების ეკორეგიონები იყო:
ფილიპინების ეკორეგიონების განმსაზღვრელი კიდევ ერთი მთავარი ფაქტორი სიმაღლეა. ლუსონისა და მინდანაოს მაღალი მთები წვიმის ტყეების ეკორეგიონებს მიეკუთვნება. ლუსონის მთები ლუსონის ტროპიკული ფიჭვის ტყეების ეკორეგიონსაც მიეკუთვნება.
მთავარი ჰაბიტატების ტიპის მიხედვით
==მტკნარი წყლის ეკორეგიონები ==
საზღვაო ეკორეგიონები
საზღვაო პროვინციების მიხედვით:
სქოლიო
კატეგორია:ფილიპინების ეკორეგიონები
1513
1513 წელი (MDXIII) იყო შაბათს დაწყებული არანაკიანი წელიწადი იულიუსის კალენდრით.
თარიღი უცნობია
*
განზომილება
საკუთარი სახელი განზომილება შეიძლება აღნიშნავდეს შემდეგს:
Pleurotomella bairdi
Pleurotomella bairdi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ვინდელელვენი
სათავეს იღებს სკანდინავიის მთებში, ნორვეგია-შვედეთის სახელმწიფო საზღვრის სიახლოვეს, არეპლუგის კომუნაში. ამის შემდეგ ის მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით, კვეთს ლაპლანდიის სამხრეთ ნაწილს, ქალაქ ვინდელნს და ერწყმის მდინარე უმე-ელვის ქალაქ ვონონის სიახლოვეს, სანაპიროდან 25 მილის დაშორებით.
ვინდელელვენი ჩრდილოეთ შვედეთის ერთ-ერთი უდიდესი მდინარეა. გაზაფხულობით, როდესაც წყლის დონე იწევს, ახასიათებს დატბორვები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვედეთის მდინარეები
Lasioglossum capicola
Lasioglossum capicola — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1905 წელს.
სქოლიო
capicola
ავილესი
ავილესი  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ასტურიის პროვინციის ავილესის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 26,81 კმ². მოსახლეობა — 80 114 კაცი (2016 წ.).
სტირმასიგი
სტირმასიგი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში, კიროვის თემში, მდებარეობს მდინარე ჯეჯორის მარჯვენა მხარეს. 1991 წლამდე შედიოდა ჯავის რაიონის შემადგენლობაში. ზღვის დონიდან 1350 მეტრზე. ჯავიდან დაშორებულია 42 კილომეტრით.
სქოლიო
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კურიმაო
კურიმაო (ოფიციალურად კურიმაოს მუნიციპალიტეტი; ილოკ:  ; ფილ:  ) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ილოკოსის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 215 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 23 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ ილოკოსის მუნიციპალიტეტები
ურდა (ტოლედო)
ურდა (Urda) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების ტოლედოს პროვინციის მონტეს-დე-ტოლედოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 218 კმ². მოსახლეობა — 2477 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტოლედოს მუნიციპალიტეტები
სამხრეთი კუნძული (ახალი მიწა)
სამხრეთი (Южный) — სამხრეთი კუნძული ახალი მიწის არქიპელაგში, მდებარეობს ჩრდილოეთ რუსეთში. მისი ფართობი შეადგენს 33,275 კვადრატულ კილომეტრს (12,800 კვადრატული მილი). ეს კუნძული ჩრდილოეთიდან სრუტის მეშვეობით არის გამოყოფილი, კუნძულ ჩრდილოეთს. სამხრეთის კუნძული თავისი ფართობის მიხედვით მსოფლიოს უდიდეს 50 კუნძულში შედის.
ეკოლოგია
კუნძულზე ძირითადად ზღვის ფრინველები სახლობს.
აქ გავრცელებულია ტუნდრა.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი მიწა კატეგორია:რუსეთის კუნძულები
დონა
დონა — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში (ფონის თემი), მდინარე კაბალის ნაპირას. ზღვის დონიდან 310 მეტრი, ლაგოდეხიდან 16 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 61 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დანია 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
დანიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამეოთხედ იასპარეზა 2004 წელს, საბერძნეთის დედაქალაქ ათენში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 8 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:დანია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ოლღა სოსელია
ოლღა ნიკოლოზის ასული სოსელია (დ. 16 ივლისი, 1905, სოფ. ობუჯი, ახლანდ. წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 29 მარტი, 1995) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1990), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1980).
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1935). 1939-1950 წლებში იქვე კითხულობდა საქართველოს ისტორიის ზოგად კურსს. 1941 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში (1946 წლიდან — უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, 1975 წლიდან — მეცნიერ-კონსულტანტად). იკვლევდა ფეოდალური საქართველოს სოციალ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის საკითხებს, დასავლეთ საქართველოს სათავადოების ისტორიას. იყო „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების“ IV ტომის (1973) თანაავტორი. ავტორია „ქართულ საბჭოთა ენციკლოპედიაში“ გამოქვეყნებული არაერთი სტატიისა.