cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
თუშური გუდა
მის ამოსაყვანად ბატკნის მაჭიკს იყენებენ, ამოყვანილ ყველს აძლევენ ფორმას, ამარილებენ, ათავსებენ ცხვრის ტყავისგან მომზადებულ გუდაში. გაწურულ და ცოტა შემაგრებულ ყველს სარქალი მარილს მოაყრის და ცხვრის გუდაში ჩადებს. ამ გუდას გაბერავენ და ცხვირს მაგრად მოუკრავენ. ახალი ყველი გუდაში შრატს („წაკა“) უშვებს. მარილი რომ ყველას თანაბრად გაუჯდეს, გუდას დღეში სამჯერ აბრუნებენ ოთხ დღემდე. შემდეგ ყველიან გუდებს ბინაში გამართულ ლასტზე აწყობენ, მაგრამ ყოველ მესამე დღეს სარქალმა ეს გუდები უნდა აბრუნოს.
დამზადების პროცესი
თუშური გუდის ყველის დამზადებისას რძეს ჩაკვეთავენ 35-37° ტემპერატურაზე, მიღებულ დელამოს დაჭრიან. საჭიროების შემთხვევაში მეორედ აცხელებენ 36-38°C ტემპერატურაზე და შემდეგ ხდება მარცვლის დაყენება, ზედმეტი შრატის მოცილება და ყველის მასის მოწურვა ნაჭრის ტომსიკებში, შემდეგ დებენ გუდაში, ამარილებენ და აჩერებენ მოსამწიფებლად. მომწიფების პერიოდი მინიმუმ 60 დღე გრძელდება.
თუშური გუდის მწარმოებლები ახლა თუშეთის ტრადიციული საკვებისა და ადგილობრივი გასტრონომიის გარშემო მდგრადი ტურიზმის განვითარების შესაძლებლობებს განიხილავენ.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული სამზარეულო კატეგორია:ქართული ყველი
რომან პროდიუსი
რომან პროდიუსი (Roman Prodius; დ. 12 აპრილი, 1981, სელემეტი, ჩიმიშლიის რაიონი) — მოლდოველი პროფესიონალი ათლეტი, შორ დისტანციაზე მორბენალი.
კარიერა
დაიბადა მოლდოვის სოფელ სელემეტში, ჩიმიშლიის რაიონში. ვარჯიში დაიწყო სოფლის სკოლაში სწავლის პერიოდში, მისი ფიზკულტურის მასწავლებლის, კონსტანტინ ფიოდოროვის მეთვალყურეობის ქვეშ. შემდეგ სოფელ ლიპოვენის სპორტ ლიცეუმში, ჯორჯ რუსოს დახმარებით. რამდენიმე წლის შემდეგ კი ჩაირიცხა მოლდოვის რესპუბლიკის სპორტისა და ფიზკულტურის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.
პროდიუსი საერთაშორისო ასპარეზზე 2004 წელს გამოჩნდა, ნიდერლანდების ქალაქ დეურნში, სადაც მან ნახევარ-მარათონი მოიგო. 2005 წელს, მიიღო მონაწილეობა მის პირველ მარათონში, რომელიც ვალენსიაში გაიმართა. 2008 წელს გაიმარჯვა მაკედონიის ქალაქ სკოპიეში გამართულ მარათონში.
2009 წელს მიიღო წოდება „მასტერი საერთაშორისო სპორტის კლასებში“ და ამავე წელს დააფიქსირა მისი პერსონალური რეკორდი, 2:12:31. მას შემდეგ პროდიუსი ყოველწლიურად იღებდა მონაწილეობას ნახევარ-მარათონებში და მარათონებში.
2012 წლამდე, რომანი იწრთვნებოდა ვალენტინ სიტნიკის მიერ. ამჟამად კი მას ლაზარ აგენდა ავარჯიშებს. .
პროდიუსმა ორჯერ იასპარეზა ოლიმპიურ თამაშებში. პირველად 2012 წელს შედგა მისი დებიუტი ლონდონში, სადაც მან ვერ შეძლო მარათონის დასრულება და 25 კილომეტრის გავლის შემდეგ დანებდა. 2013 წელს მონაწილეობა მიიღო მოსკოვში, მსოფლიო ათლეტების ჩემპიონატში სადაც მან 45-ე ადგილი დაიკავა, 2:29:08 დროით.
ამავე წელს დაიკავა მე-7 ადგილი რომში გამართულ საერთაშირისო ნახევარ-მარათონში. 2016 წლის ბეიჯინგის მსოფლიო ათლეტების ჩემპიონატზე, მან დაასრულა მარათონი 2:26:46 დროში და 31-ე ადგილი დაიკავა. .
პირადი ცხოვრება
ჰყავს ცოლი და ერთი შვილი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:დაბადებული 12 აპრილი
გიორგიწმინდის ღვთისმშობლის ეკლესია
ტერმინი გიორგიწმინდის ღვთისმშობლის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს:
გაიანის გერბი
გაიანას გერბი — გაიანის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო. დამტკიცებულია 1966 წლის 25 თებერვალს.
ბუმბულების გვირგვინი, რომელიც გამოსახულია გერბზე, ინდიელების ტრადიციული ატრიბუტია და ის სწორედ ქვეყნის წითელკანიანი მოსახლეობის აღმნიშვნელია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გაიანის ეროვნული სიმბოლოები კატეგორია:სახელმწიფო გერბები
ტორონის ციხესიმაგრე
ტორონის ციხესიმაგრე, დღევანდელი ტიბნინი (Toron des chevaliers) — ჯვაროსანთა ერთ-ერთი მთავარი ციხესიმაგრე. აშენდა ლიბანის მთებში, ტვიროსიდან დამასკოსკენ მიმავალ გზაზე. ციხესიმაგრე წარმოადგენდა ტორონის სენიორიის ცენტრს, რომელიც გალილეის სამთავროს ვალვასორი იყო. ხოლო ეს უკანასკნელი შედიოდა იერუსალიმის სამეფოს შემადგენლობაში.
ისტორია
ციხესიმაგრე აიგო გალილეის მთავრის — ჰუგო დე სენტ-ომერის (ჰუგო დე ფოკამბერგი) ბრძანებით, რათა ხელი შეეწყო ტვიროსის დაპყრობისთვის. მისი გარდაცვალების შემდეგ მიმდებარეტერიტორიები დაარბია იზ ალ-მულკმა, რომელმაც დახოცა მოსახლეობა და დიდი ნადავლი ჩაიგდო ხელში. ტორონი გახდა დამოუკიდებელი სენიორია. 1107 წელს იგი გადაეცა ონფრუა I-ს.
ონფრუა I-ის შემდეგ, ტორონის სასახლე და სენიორია მემკვიდრეობით გადაეცა მის შთამომავლებს — ონფრუა II-ს და ონფრუა IV-ს. ბანიასის სენიორია, რომელიც 1128 წელს ბალდუინ II-მ ასასინებებს წაართვა, გაერთიანდა ტორონთა 1148 წელს, როდესაც ონფრუა II დაქორწინდა ბანიასისა და ასებებეს სენიორ რენიე ბრიუსის ქალიშვილზე. 1157 წელს ონფრუა II-მ ბანიასის სენიორიის ნაწილი და შატონიოფის ციხესიმაგრე ჰოსპიტალიერებს მიჰყიდა. ბანიასის და ტორონის სენიორიები გაერთიანდა, სანამ ბანიასს ნურ ალ-დინ ზანჯი დაიპყრობდა 1164 წლის 18 ნოემბერს. მოგვიანებით იგი დაიბრუნა ჟოსლენ III-მ და თავის საკუთრებად აქცია.
ონფრუა IV ასევე იყო ტრანსიორდანიის მთავარი. ტორონი ჯვაროსანთა ხელში დარჩა 1187 წლამდე. ჰატინის ბრძოლის შემდეგ იგი გადავიდა სალადინის ხელში, რომელმაც ბევრი ჯვაროსანთა ციხე დაიპყრო. ათი წლის შემდეგ, 1197 წელის ნოემბერში ციხეს გერმანელმა ჯვაროსნებმა შემოარტყეს ალყა (გერმანული ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს), გარნიზონი მალე დანებდებოდა, მაგრამ ადგილობრივმა დიდებულებმა გააფრთხილეს, რომ გერმანელები არ იყვნენ სანდოები და დანებების შემდეგ მათ დახოცავდნენ. ამის შემდეგ მუსლიმებმა შეძლეს მათი მოგერიება დახმარების ჩამოსვლამდე.
1219 წელს სულთანმა ალ-მუაზამმა ტორონის, ცფათის და ბანიასის ციხესიმაგრეების დემონტაჟი მოახდინა. მან ეს იმიტომ გააკეთა, რომ იგი ხედავდა ამ ციხეების გაცვლის აუცილებლობას ნილოსის დელტაში არსებულ დამიეტაში, რომელიც მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს დაიპყრეს ევროპელებმა და ახლა კაიროსაც ემუქრებოდნენ. სულთანს არ უნდოდა გამაგრებული ციხეები გადაეცა ჯვაროსნებისთვის. ეს ციხესიმაგრეები დანგრევის მიუხედავად მაინც სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ადგილებს წარმოადგენდნენ ევროპელთათვის, რომლებიც დაინტერესებულნი იყვნენ იერუსალიმის დაბრუნებით.
1229 წლის ზავით, ერუსალიმთან ერთად ტორონი, ბანიასი და ცფათი ჯვაროსანთა ხელში გადავიდა. ზავი გაფორმდა ალ-მუაზამის გარდაცვალებიდან (1227 წლის 11 ნოემბერი) ორი წლის შემდეგ, ფრიდრიხ II შტაუფენსა და სულთან ალ-კამილს შორის. 1220 წელს ტორონი და მიმდებარე მიწები (ე. წ. ჟოსლენის სენიორია) მიჰყიდეს ტევტონებს. მოგვიანებით ეს მიწები დავის მიზეზი გახდა ტევტონებსა და ალისა სომეხს შორის. ეს უკანასკნელი იყო ონფრუა IV-ის დისშვილი და მისი სენიორიის (ტორონის სენიორიის) მემკვიდრე. მან წარმატებულად მოითხოვა უფლებები უმაღლესი სასამართლოს წინაშე და ფრიდრიხ II-მ გადასცა სენიორია. 1239 წელს, როდესაც ზავი დამთავრდა, ციხესიმაგრე გადავიდა აიუბიდთა ხელში. ორი წლის შემდეგ, 1241 წელს იგი ისევ ჯვაროსნებს დაუბრუნდა ზავის თანახმად, რომელიც გაფორმდა რიჩარდ კორნუოლელსა და სულთან ას-სალიჰ აიუბს შორის.
1244 წელს ციხესიმაგრეებმა გაუძლეს ხვარაზმელთა შეტევას. მიუხედავად ამისა იერუსალიმი მაინც დაეცა მომხდურთა მრავალრიცხვოვნობის გამო, შესაბამისად ამ ციხეების მთავარი მისია აღარ არსებობდა. ტორონი მაინც დარჩა ჯვაროსანთა ხელში და ხშირად ხდებოდა მასზე ალყის შემორტყმა. საბოლოოდ იგი ბეიბარსმა დაიპყრო 1266 წელს. მან დანებების სანაცვლოდ ევროპელებს უფლება მისცა მშვიდობით დაეტოვებინათ ციხე და გამგზავრებულიყვნენ სანაპიროსკენ.
სქოლიო
კატეგორია:იერუსალიმის სამეფოს ციხესიმაგრეები და ფორტიფიკაციები კატეგორია:ჰოსპიტალიერთა ციხესიმაგრეები და ფორტიფიკაციები კატეგორია:ლიბანის ციხესიმაგრეები
სოკოები (ჯგუფი)
სოკოები (Грибы) — უკრაინული ჯგუფი, რომელიც კიევში 2016 წელს ჩამოყალიბდა. მის შემადგენლობაში შედიან იური ბარდაში 4atty aka Tilla, და Симптом НЖН.
ისტორია
2016 წელს ლეიბლ Kruzheva Music-ის ხელმძღვანელის, ჯგუფების Quest Pistols და „ნერვები“ პროდიუსერ იური ბარდაშის მიერ ჩამოყალიბდა „სოკოები“. 2016 წლის 28 აპრილს ჯგუფმა YouTube-ზე ვიდეო „Интро“ გამოაქვეყნა, რომელიც ერთი თვის განმავლობაში მილიონზე მეტჯერ ნახეს. იგივე წარმატება ჰქონდა მეორე ვიდეოს „Копы“, რომელიც 2016 წლის 11 სექტემბერს გამოვიდა.
11 ნოემბერს გამოვიდა მესამე ვიდეო „Велик“. აგრეთვე გამოვიდა ჯგუფის სადებიუტო სტუდიური ალბომი Дом На Колесах ч.1. 2016 წლის ბოლოს დაიწყო ტურნე უკრაინაში, რუსეთსა და ბელარუსში.
2017 წლის მარტში გამოვიდა მორიგი, მეოთხე ვიდეო „Тает Лёд“, რომლის პოპულარობა აღინიშნა რამდენიმე კვირაში 30 მილონზე მეტი ნახვით.
ჯგუფის მუსიკა ჰიპ-ჰოპის და ჰაუსის სინთეზია. ისინი არ ურთიერთობენ პრესასთან - არ უყვართ ინტერვიუები, ფოტოსესები და უპირატესობას ანიჭებენ ანონიმურობას. ვიდეოებში სახეებს მალავენ კაპიუშონებით, პანამებით და ბალაკლავებით. . ვიდეოები სავსეა კომედიური სცენებით, რომლებსაც ასრულებს Kyivstoner (ვიდეობლოგერი „ბიუჯეტური გაი რიჩი“, ჯგუფის არაფორმალური წევრი. 2017 წლის თებერვალში მან განაცხადა ჯგუფიდან წასვლის შესახებ.
ჯილდოები
2016 წელს Jagermeister Indie Awards 2016-ზე ჯგუფმა გაიმარჯვა ნომინაციაში „წლის სინგლი“ (სიმღერით „Интро“).
2017 წელს ჯგუფმა მიიღო ჯილდო YUNA, ნომინაციაში „წლის აღმოჩენა“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უკრაინული ჯგუფები
გამარჯვების მეოთხე ნამოსახლარი
გამარჯვების მეოთხე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ გამარჯვების დასავლეთით, 2 კილომეტრზე, სახატისხევის მარჯვენა მხარეს, განმხოლოებულ გორაზე. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულით. 2009 წლის დაზვერვებისას მიაკვლია ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიურმა რაზმმა. (ხელმძღვანელი კ.ფიცხელაური). ნამოსახლარზე აღმოჩნდა სათავდაცვო ზღუდე, რომელიც განსაკუთრებით კარგად შეიმჩნევა აღმოსავლეთ ფერდობზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სოლთანაბადი (საათლი)
სოლთანაბადი (Soltanabad) — სოფელი აზერბაიჯანში,  საათლის რაიონში.
კატეგორია:საათლის რაიონის სოფლები
ნიკოლოზ მაზმანიდი
ნიკოლოზ მაზმანიდი (დ. 8 ოქტომბერი, 1933) — ქართველი პოლიტიკოსი.
შიბუია
შიბუია (東東京) — რაიონი ტოკიოს 23 სპეციალური რაიონთაგან. შედის ტოკიოს პრეფექტურაში. კანტოს რეგიონში.
ნიკოლოზ მაზმანიდი
დაამთავრა სარატოვის სახელმწიფო ზოოვეტერინარული ინსტიტუტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
შიბუია
2008 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა 208 371 ადამიანს შეადგენდა. სიმჭიდროვე 13 540 კაცი/კმ².
ნიკოლოზ მაზმანიდი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 8 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1933 კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები
შიბუია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტოკიოს რაიონები
ჩამილ სიჯარიჩი
ჩამილ სიჯარიჩი (დ. 18 დეკემბერი, 1913 — გ. 6 დეკემბერი 1989) — მონტენეგროელი ბოსნიელი მწერალი.
ნაშრომები
მის ნაშრომებიდან განსაკუთრებით მნივვნელოვან ნაწარმოებებად ითვლება:
გაბრიელ ეპისკოპოსის ქუჩა
გაბრიელ ეპისკოპოსის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ავლაბარი); კონსტანტინე ცუცქირიძის ქუჩიდან ალაზნის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც პავლე ციციანოვის ქუჩა. 1923 წელს ივანე კალიაევის სახელი დაერქვა, 1990 წელს — გაბრიელ ეპისკოპოსისა. შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩუღურეთის რაიონის ქუჩები
ძიუდოს ევროპის ჩემპიონატი 2016
ძიუდოს ევროპის ჩემპიონატი 2016 — რიგით 65-ე ევროპის ჩემპიონატი. ჩატარდა რუსეთის ქალაქ ყაზანში 21-დან 24 აპრილამდე.
რესურსები ინტერნეტში
2016
გურამ ლორთქიფანიძე (არქეოლოგი)
გურამ ლორთქიფანიძე (დ. 14 სექტემბერი, 1938, ბათუმი — გ. 24 მარტი, 2019, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, არქეოლოგი; საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (2009 წ.).
დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი 1961 წელს. 1961–1968 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1968-1977 წლებში — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1975 წელს, ანდრია აფაქიძის შემდეგ, სათავეში ჩაუდგა ბიჭვინთის არქეოლოგიურ ექსპედიციას. 1977-1978 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიის კათედრის პროფესორი; 1979-1981 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიის კათედრის პროფესორი; 1985-2006 წლებში — კულტურის ისტორიისა და თეორიის კათედრის გამგე, პროფესორი; 2006 წლიდან არჩეული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის სრული პროფესორად. გამოქვეყნებული აქვს 120-მდე სამეცნიერო ნაშრომი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1938 კატეგორია:გარდაცვლილი 2019 კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები კატეგორია:ქართველი არქეოლოგები კატეგორია:ბათუმში დაბადებულები
ალ-მუთანაბი
აბუ ათ-თაიბ აჰმად იბნ ალ-ჰუსაინ ალ-მუთანაბი ალ-ქინდი (დ. 915 — გ. 23 სექტემბერი, 965) — არაბი პოეტი. დაიბადა ყუფაში, აბასიანთა სახალიფოში. ცნობილია როგორც არაბული პოეზიის ერთ-ერთ საუკეთესო წარმომადგენლად. მისი პოეზიის უდიდესი ნაწილი მეფეთა ქებას ეძღვნება რომლებთანაც მას ურთიერთობა ჰქონდა მისი ცხოვრების განმავლობაში. პოეზიის შექმნას 9 წლის ასაკიდან დაიწყო. ცნობილი იყო მისი განათლებით და გამჭრიახობით. ალ-მუთანაბი ამაყობდა თავისი თავით რომელსაც იგი გადმოსცემა მისი პოეზიით. მის პოეზიაში იგი განიხილავდა ისეთ თემებს როგორიცაა ვაჟკაცობა, ცხოვრების ფილოსოფია, ბრძოლები. მისი ლექსები დღესაც დიდი პოპულარობით სარგებლობს სრულიად არაბულ სამყაროში. გარდაიცვალა ან-ნუმანიაში, თანამედროვე ერაყის ტერიტორიაზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 915 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 965 კატეგორია:არაბი პოეტები
ჰუსნი ალ-ზაიმი
ჰუსნი ალ-ზაიმი (حسني الزعيم, Husnî Zeîm, Husniyê Zeîm; დ. 1897, ალეპო, ოსმალეთის იმპერია — გ. 14 აგვისტო, 1949, დამასკი, სირია) — სირიის პრეზიდენტი და პრემიერ-მინისტრი 1949 წლის განმავლობაში.
წარმოშობით იყო ქურთული ოჯახიდან. გახდა ოსმალეთის იმპერიის, მოგვიანებით საფრანგეთის არმიის ოფიცერი. სირიის დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ გახდა გენერალური შტაბის უფროსი.
ლიტერატურა
კატეგორია:სირიის პრეზიდენტები კატეგორია:სირიის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 1897 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1949 კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი პრეზიდენტები
კლარა ბარტონი
კლარისა „კლარა“ ჰარლოუ ბარტონი (Clarissa "Clara" Harlowe Barton; დ. 25 დეკემბერი, 1821 – გ. 12 აპრილი, 1912) — მედდა, ამერიკული წითელი ჯვრის დამაარსებელი. ამერიკის სამოქალაქო ომის პერიოდში, ჰოსპიტალში ექთნად მუშაობდა. იმ დროისთვის საექთნო განათლება ფორმალიზებული არ იყო და ამიტომ კლარას არ უსწავლია საექთნო სკოლაში. იყო თვითნასწავლი მედდა. ბარტონი ცნობილია თავისი ჰუმანიტარული საქმიანობით, მაშინ, როცა სახლის გარეთ ძალიან ცოტა ქალი მუშაობდა.
ამერიკული წითელი ჯვარი
1870 წელს, პრუსიის ომის დაწყებისას, ის ეხმარებოდა ბადენის ჰერცოგინიას სამხედრო საავადმყოფოს მოწყობაში. უნდა აღინიშნოს, რომ წითელი ჯვრის საზოგადოებას დიდი დახმარება გაუწია მთელი ომის განმავლობაში. ბრძოლის დასრულებისას, მოპოვებული ჰქონდა ბადენის საპატიო ოქროს ჯვარი და პრუსიული რკინის ჯვარი.
thumb|upright|კლარა ბარტონის მონუმენტის დეტალი. მისი მშობლიური სახლის აგურებისგან შექმნილი წითელი ჯვარი. ბარტონი გახდა წითელი ჯვრის საზოგადოების ამერიკის შტოს პრეზიდენტი და პირველი შეხვედრა, 1881 წლის 21 მაისს, ვაშინგტონში მდებარე ბინაში გამართა. ესპანეთ-ამერიკის ომის დროს, ლტოლვილებისა და სამოქალაქო ომის დროს დაპატიმრებულებისთვის გაწეულმა დახმარებამ, ბარტონი საზოგადოების თვალში კიდევ უფრო აამაღლა. ომის დასრულების შემდეგ, მადლიერმა ხალხმა სანტიაგოს მთავარ მოედანზე კლარა ბარტონის ქანდაკება დადგა, რომელიც დღესაც დგას.
კლარა ეხმარებოდა 1884 წელს, მდინარე ოჰაიოს წყალდიდობის შედეგად დაზარალებულებს, 1887 წლის შიმშილობის დროს ამარაგებდა ტეხასს საკვებით და სხვა პროდუქტებით, 1888 წლის ტორნადოს შემდეგ, გაგზავნა მომუშავეები ილინოისში. 1898 წელს, 77 წლის ასაკში მუშაობდა კუბაში ერთ-ერთ საავადმყოფოში. 1900 წელს, გალვესტონის ქარიშხალის შედეგად დაზარალებულებს დაეხმარა და დააარსა ობოლთა თავშესაფარი. ეს იყო უკანასკნელი რამ, რაც ამერიკული წითელი ჯვრის პრეზიდენტობის პერიოდში გააკეთა.
მალე დაიწყეს მისი კრიტიკა პირადი და სამსახურეობრივი რესურსების არევის გამო. 1904 წელს, 83 წლის ასაკში იძულებული გახადეს გადამდგარიყო ამერიკული წითელი ჯვრის პრეზიდენტის პოსტიდან, რადგან ზედმეტად ეგოცენტრული იყო საქველმოქმედო ორგანიზაციის მიზნებისათვის. მისი ოფისიდან გაგდების შემდეგ, ყველა პოზიცია მამაკაცებმა დაიკავეს. მათ წითელი ჯვრის საზოგადოებას ბარტონის იდეალისტური მიდგომისაგან განსხვავებით, უფრო რეალისტური და ეფექტიანი მეთოდები მოახვიეს თავს. გადადგომის შემდეგ, კლარამ დააარსა „პირველადი დახმარების ეროვნული საზოგადოება“.
ბოლო წლები
1907 წელს, ბარტონმა გამოაქვეყნა თავისი ავტობიოგრაფია სახელით „ჩემი ბავშვობის ისტორია“. 1912 წლის 12 აპრილს, კლარა საკუთარ სახლში, მერილენდში პნევმონიისგან გარდაიცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1821 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1912 კატეგორია:ამერიკელი ქალი ქველმოქმედები კატეგორია:ამერიკელი ჰუმანიტარები კატეგორია:ამერიკელი მედდები კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
მილანის საჰერცოგო
მილანის საჰერცოგო — ჩრდილოეთ იტალიაში მდებარე, საღვთო რომის იმპერიაში შემავალი პატარა სახელმწიფო. ის შეიქმნა 1395 წელს და მოიცავდა 26 ქალაქს, უმარავ დიდ სოფელს, მდინარე პოს აუზსა და მონტფერატის მამულებს. მას დასავლეთიდან სავოიის საჰერცოგო ესაზღვრებოდა, ჩრდილოეთიდან შვეიცარიის კანტონები, აღმოსავლეთიდან ვენეციის რესპუბლიკა, ხოლო სამხრეთიდან გენუის რესპუბლიკა. XV-XVI საუკუნეებში მილანის საჰერცოგოს ფრანგები დაეპატრონნენ, თუმცა 1516 წელს მილანი ესპანეთმა დაიპყრო, 1700 წლამდე მილანი ესპანეთის კოლონია იყო. ესპანეთის ტახტის მემკვდირეობისთვის ომის დროს მილანი და ჩრდილოეთ იტალია ავსტრიამ დაიპყრო. 1796 წლამდე მილანი ავსტრიის იმპერიის შემადგენლობაში იყო, მანამ სანამ ნაპოლეონ ბონაპარტემ არ დაიპყრო მთლიანი იტალია და თავად მილანიც. ნაპოლეონის დაცემის შემდეგ კი მილანის საჰერცოგოს ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა კისალპინის რესპუბლიკა, რითაც მილანის საჰერცოგომ არსებობა შეწყვიტა.
ნაპოლეონის დაცემის შემდეგ 1815 წელს ვენის კონგრესმა აღადგინა მრავალი ევროპული სახელმწიფო, რომელიც მან გააუქმა, თუმცა არა მილანის საჰერცოგო. მილანის საჰერცოგოს ტერიტორიები გადაანაწილეს ვენეციისა და ლომბარდიის დეპარტამენტებში და ავსტრიას მიუერთეს. 1859 წელს მილანის საჰერცოგოს ტერიტორიები პიემონტ-სარდინიის სამეფომ დაიპყრო, რომელიც 1861 წელს იტალიის სამეფოს მიუერთდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის ისტორია კატეგორია:ევროპის ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
ჰნაბერდი (არარატი)
ჰნაბერდი (Հնաբերդ) — სოფელი სომხეთში, არარატის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 875 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 649 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 299 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 2.17 კმ²-ია.
იური გაგარინის ქუჩა
იური გაგარინის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, საბურთალოს რაიონში (ვეძისი); ზურაბ ჟვანიას მოედნიდან მარშალ გელოვანის გამზირამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 50-იან წლებში და კოლხეთის ქუჩა ერქვა. 1968 წელს იური გაგარინის სახელი ეწოდა. ქუჩაზე დგას ყოფილი საავტომობილო გზების სამინისტროს შენობა (N29. 1974; არქიტექტორები: გიორგი ჩახავა, ზ. ჯალაღანია; კონსტრუქტორები: ა. კიმბერგი, თ. თხილავა), რომელიც შეტანილია 1982 წელს აშშ-ში გამოცემულ მსოფლიოს საუკეთესო ნაგებობათა კატალოგში. გაგარინის ქუჩისა და მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს შესაყარზე დგას სკულპტურული კომპოზიცია „ვეფხი და მოყმე“ (მოქანდაკე ელგუჯა ამაშუკელი. არქიტექტორი ვახტანგ დავითაია).
ჰნაბერდი (არარატი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არარატის პროვინციის სოფლები
იური გაგარინის ქუჩა
ლიტერატურა
გაგარინი
ანკო
იმპერატორი ანკო (安康天皇; დ. 401— გ. 456) — იაპონიის მე-20 იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 3 წელი მართავდა.
იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.
ანკოს მმართველობის მესამე წელს მაიოვა ნო ოკიმიმ (პრინცმა მაიოვამ) იგი პოლიტიკური მოტივით — მამამისის სიკვდილით დასჯის გამო მოკლა.
სქოლიო
კატეგორია:იაპონიის იმპერატორები კატეგორია:დაბადებული 401 კატეგორია:გარდაცვლილი 456
ანტუნ საადა
მისი პოლიტიკური მოღვაწეობის მთავარი მიზანი იყო სახელმწიფოს გამოყოფა რელიგიისაგან და ისტორიული სირიის გაერთიანება, რომელშიც იგი მოიაზრებდა თანამედროვე სირიას, ლიბანს, ერაყს, იორდანიას, პალესტინასა და კიპროსს.
იგი არაბული ნაციონალიზმისა და ისლამიზმის მოწინააღმდეგე იყო. მისთვის არსებობდა მხოლოდ 4 არაბული ერი: სირია, ეგვიპტე (სუდანის ჩათვლით), მაროკო და საუდის არაბეთი (იემენის, ომანისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჩათვლით).
სირიის სოციალური ნაციონალისტური პარტია დააარსა 1932 წელს. პარტიისა და თვით საადას მოღვაწეობა გახდა საფრანგეთის კოლონიური ხელისუფლების რეპრესიების ობიექტი, რამაც იგი აიძულა ბრაზილიაში ემიგრაციაში წასულიყო, საიდანაც მოგვიანებით გადავიდა არგენტინაში და დაკავდა ჟურნალისტური საქმიანობით.
1947 წლის 2 მარტს, ლიბანის მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში, მაგრამ ქვეყნის ახალმა ხელისუფლებამ კვლავ გააგრძელა რეპრესიები პარტიის წევრების წინააღმდეგ, რამაც გამოიწვია 1949 წლის 4 ივლისის აჯანყება. საადის მხარდაჭერების გამოსვლა ჩაახვშეს, თავად საადა გაიქცა სირიაში, რომლის პრეზიდენტმაც ჰუსნი ალ-ზაიმმა მას პოლიტიკური თავშესაფარი მისცა. თუმცა სირიაში ჩასვლისთანავე იგი დააპატიმრეს და გადასცეს ლიბანის ხელისუფლებას. იგი დაადანაშაულეს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში და სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს. ანტუან საადა დახვრიტეს 1949 წლის 8 მარტს, გამთენიისას. მისი მოღალატე პრეზიდენტი ჰუსნი ალ-ზაიმი 5 თვის შემდეგ თვითონაც დახვრიტეს დამასკოს მეეზეს ციხეში. 1951 წლის 14 თებერვალს სირიის სოციალური ნაციონალისტური პარტიის წევრების ხელით ასევე მოკლეს საადას დახვრეტაში დამნაშავე — სირიის პრემიერ-მინისტრი რიად ალ-სოლჰი.
სქოლიო
კატეგორია:ლიბანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:ლიბანელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1904 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1949
სეტაგაია
სეტაგაია (東東京東) — რაიონი ტოკიოს 23 სპეციალური რაიონთაგან. შედის ტოკიოს პრეფექტურაში. კანტოს რეგიონში.
2011 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა 837 185 ადამიანს შეადგენდა. სიმჭიდროვე 14 414 34 კაცი/კმ².
ფართობი 58,08 კმ².
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტოკიოს რაიონები
ვარხანი (აზერბაიჯანი)
ვარხანი (Varxan) — სოფელი აზერბაიჯანში,  საათლის რაიონში.მოსახლეობის რაოდენობა 2023 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საათლის რაიონის სოფლები
კახეთის ისტორია
კახეთის ისტორია — ცალკეული მხარეების კახეთის, კუხეთისა და ჰერეთის, მაგრამ გაერთიანებული ისტორია.
კახეთზე გადიოდა მნიშვნელოვანი გზები. ხელსაყრელი სტრატეგიული მდებარეობის გამო დროთა ვითარებაში თავდაპირველი კახეთის გარშემო გაერთიანდა მომიჯნავე პოლიტიკური ერთეულები. ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში კახეთი უკვე ერწო-თიანეთისა და თუშ-ხევსურეთის ტერიტორიასაც მოიცავდა. VIII საუკუნის ბოლოს კახეთის შემადგენლობაში შევიდა აგრეთვე კუხეთი და ჰერეთის ტერიტორიის ნაწილი (XV საუკუნიდან კი მთელი ჰერეთი). XI საუკუნიდან კახეთის პოლიტიკური ცენტრი თელავი, XV საუკუნიდან — გრემი.
საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით კახეთი მოიცავს ახმეტის, გურჯაანის, დედოფლისწყაროს, თელავის, ლაგოდეხის, საგარეჯოს, სიღნაღის, ყვარლის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას და ქართველ მთიელთა ეთნოგრაფიულ კუთხეს - თუშეთს.
ისტორია
ძველი წელთაღრიცხვის XII საუკუნეში აღმოსავლეთ საქართველოში დიაოხის განადგურების შემდეგ წარმოიქმნა რამდენიმე ტერიტორიული ერთეული, რომელთა შორისაც იყვენენ კახეთის, კუხეთისა და ჰერეთის სამამასახლისოები, თუმცა ისტორიკოსთა გარკვეული ჯგუფი მიიჩნევს, რომ ჰერეთში სახლობდნენ საქართველოს აღმოსავლეთით მცხოვრებ ალბანელებელთა ნაწილი, რომელმაც შემდგომ ქართლიზაცია განიცადა. სამივე ეს სამამასახლისო ოდითგანვე იბერიის სამეფოს ნაწილი იყო. ფარნავაზის მეფობისას კახეთი უკვე საერისთავოდ გარდაიქმნა, ამავე პერიოდში მან კუხეთიც მოიცვა, ეს გაერთიანება ბუნებრივად მოხდა. VII-VIII საუკუნეებში ქართლის სამეფოში შემავალი კახეთი არაბების მიერ იქნა დამორჩილებული.
ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულის და ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისის არქეოლოგიური მასალის მიხედვით, უმთავრესად კი ბრინჯაოს საბრძოლო იარაღის შესწავლის შედეგად, გამოიყო სამი თავისებური ჯგუფი, რომლებიც მკვეთრად განსხვავდება ერთიმეორისაგან და თითოეული მათგანი მკაცრად შემოფარგლულ ტერიტორიაზეა გავრცელებული. ერთი ჯგუფი, მასალის გავრცელების საზღვრების შესაბამისად, შემოიფარგლა მდინარე ალაზნისა და ივრის ზემო დინებით, ვიდრე მდინარე არაგვამდე; მეორე ჯგუფის გავრცელების საზღვრები მთლიანად მოიცავს მდინარე ალაზნის შუა და ქვემო დინებას და ტერიტორიას მის სამხრეთით, მდ. იორამდე; მასალების მესამე ჯგუფი შედარებით მცირე ტერიტორიაზეა გავრცელებული და თბილისის და რუსთავის მიდამოებში ფარავს ფართობს მდინარე მტკვრის ორივე მხარეს ჩრდილოეთით — მდინარე იორამდე, სამხრეთით კი — მდინარე ალგეთამდე.
ქართულ ისტორიოგრაფიაში რეალობად არის მიჩნეული ლეონტი მროველის თხზულებაში გადმოცემული საქართველოს ისტორიის საწყისი, სადაც იგი ძვ. წ. I ათასწლეულის პირველი ნახევრის ამბებს უნდა გადმოგვცემდეს. სხვა მონაცემებთან ერთად, აქ ზუსტად არის შემოფარგლული თავდაპირველად თარგამოსიანთა, შემდეგ კი მისი შთამომავლების — ქართლოსიანთა კუთვნილი ტერიტორიების საზღვრები. მნიშვნელოვანია ის, რომ თარგამოსის ძის, ჰეროსისა და ქართლოსის ძეთა, კახოსისა და კუხოსის კუთვნილი ტერიტორიების საზღვრები ზუსტად ემთხვევა იორ-ალაზნის აუზის, ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულისა და ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისის არქეოლოგიური მასალების სამი ჯგუფის გავრცელების საზღვრებს, რაც, არ შეიძლება შემთხვევითობას მივაწეროთ, მით უმეტეს, რომ წერილობით წყაროებში აღწერილი ტომთა დასახლების საზღვრები ქრონოლოგიურად ემთხვევა არქეოლოგიური მასალების ამ სამი თავისებური ჯგუფის თარიღს.
დასკვნა მხოლოდ ერთი შეიძლება იყოს: ამ უძველესი ქართველური ტომების — კახების, კუხებისა და ჰერების ეთნიკური ისტორია ძვ. წ. II ათასწლეულიდან უნდა დავიწყოთ.
კახეთში აღმოჩენილია ძვ. წ. I ათასწლეულის შუახანების მეტად მნიშვნელოვანი ძეგლებიც. ალაზნის ველზე, სოფელ ტიბაანის მახლობლად, ქუმბათად ქოდებულ ადგილში გაითხარა ბრწყინვალე ნასახლარის ნაშთები აქამენიანთა იმპერიის დედაქალაქის — პერსეპოლისისათვის დამახასიათებელი ტიპური სვეტის ქვის ძირებით, რომლებიც ლოტოსის ფოთლის გამოსახულებებითაა შემკული. თუ სვეტების ძირების დიამეტრის მიხედვით ვიმსჯელებთ, სვეტების სიმაღლე რვა მეტრზე ნაკლები არ უნდა ყოფილიყო, რაც ნაგებობის გრანდიოზულობაზე მიგვანიშნებს. ამ დროს კავკასიის ამ მხარის აქემენიდურ სამყაროსთან მჭიდრო კავშირის მანიშებელია სოფელ პატარძეულში აღმოჩენილი სამარხეული მასალა, კერძოდ ძვ. წ. VI საუკუნის ომფალოსიანი ბრინჯაოს თასები, ვერცხლის ფიალა. ამ პერიოდის მნიშვნელოვანი ძეგლია შესწავლილი შირაქიც, სოფელ ქვემო ქედში. აქ გაითხარა სამოსახლოსგან გამოყოფილი ლითონ დამმამუშავებელი დიდი სახელოსნო, რომელიც აქემენიდური იმპერიის თანადროულია, მისი გავლენის მრავალ ნიშანს ატარებს და სრულიად გარკვევით მიგვითითებს ამ მხარეში არსებულ საზოგადოების მაღალ, სოციალურ განვითარებაზე.
შედარებით უკეთ არის ცნობილი კახეთის აღმოსავლეთ ნაწილში ძველი და ახალი წელთაღრიცხვის მიჯნით დათარიღებული ე. წ. იალოილუთაფას კულტურის კუთვნილი მასალები, რომლებიც ამ მხარის მხოლოდ უკიდურეს აღმოსავლეთ მონაკვეთშია განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით მოპოვებული. მეტად მნიშვნელოვანია, რომ ამ მასალებს არაფერი საერთო არა აქვს მისი წინამორბედ ადგილობრივ კულტურასთან და, რაც მთავარია, იგი კახეთის ტერიტორიაზე დაახლოებით 100-150 წლის არსებობის შემდეგ უკვალოდ ქრება ისე, რომ მისი არც ერთი დამახასიათებელი ნიშან-თვისება შემდგომში დროის ადგილობრივ მასალებში აღარ შეინიშნება. ეს კი იმის დასტურია, რომ კახეთის ტერიტორიაზე იალოილუთაფას კულტურის კუთვნილი მასალები ეკუთვნის მომხვდურს, რომელსაც ეს ტერიტორია დროებით ჰქონდა დაპყრობილი. უფრო დაწვრილებით საუბარი კახეთის ამ ამ ხანის წარსულზე ჭირს, რადგან იგი ჯერჯერობით საგანგებოდ არ არის შესწავლილი.
საყურადღებოა, რომ სოფელ ჭერემსა და ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჯორში აღმოჩენილი სამარხეული მასალა, რომელიც ახალი წელთაღრიცხვის პირველი საუკუნეებით თარიღდება, მთლიანად იდენტურია საქართველოს ძველ დედაქალაქ მცხეთაში მოპოვებული მასალებისა, რაც შესაძლოა ამ დროს მათ ერთ პოლიტიკურ სისტემაში არსებობაზე მიუთითებდეს.
ისტორიულ ეპოქაში კახეთი ძვ. წ. IV-III საუკუნეებში წარმოქმნილი ქართული სახელმწიფოს — ქართლის (დასავლური წყაროებით იბერია) აღმოსავლეთი პროვინცია იყო. ამ სახელმწიფოს სატახტო ქალაქს მცხეთა წარმოადგენდა. ლეონტი მროველის თანახმად, ფარნავაზიანთა დინასტიის დამაარსებელმა მეფე ფარნავაზმა ქართლის სამეფო 8 საერისთავოდ დაყო (კახეთის, ხუნანის, სამშვილდის, წუნდის, ოძრხის, კლარჯეთის, ეგრისისა და არგვეთის). კახეთის ერისთავს „მისცა მიწაწყალი არაგვითგან — ვიდრე ჰერეთამდე, რომელ არს კახეთი და კუხეთი“. ჯუანშერს ვახტანგ გორგასლის დროინდელ წარჩინებულთა შორის დასახელებული ჰყავს „დემეტრე ერითავი კახეთისა და კუხეთისა“ და „გრიგოლ, ერისთავი ჰერეთისა“.
კახეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული ქართველთა განმანათლებლის წმინდა ნინოს ცხოვრება და მოღვაწეობა, საერთოდ, ქართლის გაქრისტიანების ისტორია. სწორედ აქ აღესრულა წმინდა ნინო და იქვე დაბა ბოდეში მიაბარეს მიწას, სადაც დღემდეა შემონახული მისი საფლავი.
ქრისტიანობის მიღების შემდეგ საქართველო უფრო მჭიდროდ დაუკავშირდა დასავლურ კულტურას. დაიწყო ეკლესიათა მშენებლობა, რაც ახალი იდეოლოგიის დანერგვას ემსახურებოდა.
IV საუკუნეში ქართლის პირველ ქრისტიან მეფეს, მირიანს, კახეთი და კუხეთი საუფლისწულოდ თავისი ვაჟის რევისთვის მიუცია — „მისცა ძესა მისსა რევს საუფლისწულოდ კახეთი და კუხეთი და დასვა იგი უჯარმას, რევ და ცოლი მისი სალომე“. უჯარმის დაარსებას ქართული საისტორიო ტრადიცია მეფე ასფაგურს მიაწერს. უჯარმა მნიშვნელოვან გზებზე მდებარეობდა და ქართლის სამეფოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სტრატეგიულ პუნქტს წარმოადგენდა. მეფე ვახტანგ გორგასალმა უჯარმაში მნიშვნელოვანი მშენებლობები ჩაატარა და იგი სამეფო რეზიდენციად აქცია. უჯარმა ეკონომიკური თვალსაზრისით მთისა და ბარის, ხოლო პოლიტიკურად სამი მეზობელი მხარის ინტერესებს აერთიანებდა. იგი კახეთ-კუხეთში ქრისტიანული რელიგიის გავრცელების ცენტრსაც წარმოადგენდა.
დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა კახეთის ციხე-ქალაქ ნეკრესსაც, რომელიც ერთიანი ქართლის არსებობის საწყის პერიოდში ფარნავაზიანთა დინასტიის მეოთხე მეფე ფარნაჯომმა ააშენა. IV საუკუნეში ნეკრესში ერთ-ერთი უძველესი ქრისტიანული ეკლესია ააგო. კახეთის მნიშვნელოვანი ციხე-ქალაქები ნეკრესი, ჭერემი და ხორნაბუჯი ვახტანგ გორგასალმა თავის უფროს ძეს დაჩის უბოძა, თავად კი „დაჯდა უჯარმოს“. უჯარმის ციხეშივე გარდაიცვალა სპარსელებთან ბრძოლის დროს მძიმედ დაჭრილი მეფე.
კახეთი „ტყე იყო შეუვალი მტერისა მიერ“, ამიტომ სპარსელთა შემოსევის საშიშროების დროს, ნაკლებად გამაგრებული სოფლებისა და ქალაქების მოსახლეობა კავკასიის მთებსა და კახეთში იხიზნებოდა. განსაკუთრებით კლდით შემოზღუდული ლოპოტის ხევი ყოფილა კარგად დაცული და მოსახლეობით სავსე. იმ დროინდელი კახეთისგან მტრისგან დაცულობის გამო, ვახტანგის ძის — დაჩის მეფობის დასაწყისში, როდესაც მან იწყო „შენებად ქართლისა“, „მოოხრებულ იყვნეს ყოველნი ხევნი ქართლისანი, თვინიერ კახეთისა და კლარჯეთისა და ეგრისისა“.
აბაკანი (მდინარე)
მინი|250პქ|მდინარე აბაკანი
კახეთის ისტორია
ისტორია
VI საუკუნეში კახეთში მოღვაწეობდა ასურელი მამების დიდი ნაწილი: დავით გარეჯელი, აბიბოს ნეკრესელი, ანტონ მარტყოფელი, იოსებ ალავერდელი, ზენონ იყალთოელი, და სტეფანე ხირსელი. ასურელმა მამებმა ჩაუყარეს საფუძველი სამონასტრო ცხოვრებას. მათ მიერ დაარსებული მონასტრები ქართული მწიგნობრობისა და კულტურის მძლავრ კერებად იქცა. დავით გარეჯელის მოღვაწეობასთანაა დაკავშირებული ისეთი უნიკალური ისეთი უნიკალური სამონასტრო კომპლექსის დაარსება, როგორიც დავითგარეჯის მონასტრებია.
აბაკანი (მდინარე)
აბაკანი (Абакан) — მდინარე რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარეში, ენისეის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 514 კმ, აუზის ფართობი 32 ათ. კმ². სათავე დასავლეთ საიანსა და ალთაის ჩრდილოეთ ფერდობებზე აქვს. საზრდოობს უმეტესად თოვლისა და წვიმის წყლით. იყინება ნოემბრის II ნახევარში, ყინულძვრა — აპრილის ბოლოს. საშუალო წლიური ხარჯი 400 მ³/წმ. ჩამოუდის ქ. აბაკანს. გამოიყენება ხე-ტყის დასაცურებლად, მინუსინსკის ქვაბულის სარწყავად.
კახეთის ისტორია
ისტორია
აქ, შუა საუკუნეებში, დიდი მშენებლობა წარმოებდა, ფრესკები იხატებოდა, ინტენსიური სამწიგნობრო მოღვაწეობა იყო გაჩაღებული.
აბაკანი (მდინარე)
სქოლიო
კატეგორია:მდინარეები ანბანის მიხედვით კატეგორია:ხაკასეთის მდინარეები
კახეთის ისტორია
ისტორია
მრავალი საუკუნის განმავლობაში ქართლის სამეფოზე თავიანთი გავლენის გავრცელებას სპარსეთისა და რომის იმპერიები ცდილობდნენ. მათ შორის ბრძოლა ცვალებადი წარმატებით მიმდინარეობდა, მაგრამ უკვე VI საუკუნის დასაწყისში სპარსეთმა იმძლავრა და 523 წელს, გურგენ მეფის წარუმატებელი აჯანყების შემდეგ, ქართლში მეფობა გააუქმა. ამავე საუკუნის ბოლოს ქართლში კვლავ აღსდგა ქართული ხელისუფლება, რომლის მეთაური ერისმთავრად იწოდებოდა. კახეთი კვლავ ქართლის საერისთავოს წარმოადგენდა.
VI საუკუნე, ეროვნული კულტურის განვითარების პროცესის თვალსაზრისით, ძალზე საინტერესო ხანაა: პოლიტიკური ძალა მტრის ხელშია, მაგრამ კულტურა განიცდის აღმავლობას. უცხო კულტურა ვერა და ვერ ახშობს ადგილობრივს, იგი კვალსაც ვერ ტოვებს ამ კულტურაში. ეს პირველ რიგში ამ პერიოდის ხუროთმოძღვრული ძეგლებით დასტურდება.
კახეთის სამთავროს ჩამოყალიბების პროცესი ადრინდელ შუა საუკუნეებში დაიწყო. ქართლის საერისმთავროს იგი VIII საუკუნის 80-იან წლებში გამოეყო. IX საუკუნის დასაწყისისათვის კახეთის სამთავროს საზღვარი ქართლის საერისმთავროსთან მდინარე ქსანზე გადიოდა.
VII-IX საუკუნეებში საქართველოში არაბების და ბიზანტიელების ბატონომის მიუხედავად, ქვეყანა, გარკვეულწილად, მაინც ერთიანი იყო, რომლის სათავეში „ქართლის მეფენი“, ანუ ერისმთავრები იდგნენ. VIII საუკუნის 80-იან წლებში, როდესაც ერისმთავარი არჩილი გარდაიცვალა, ერთიანობა დაირღვა და მისმა შვილებმა — იოანემ და ჯუანშერმა ქვეყანა გაიყვეს. იოანეს ეგრისი შეხვდა, ხოლო ჯუანშერს — ქართლ-კახეთი. ჯუანშერი მალევე გარდაიცვალა და 787 წელს მთავარმა გრიგოლმა კახეთი ცალკე სამთავროდ გამოაცხადა. მისი ცენტრი გახდა უჯარმა. დროთა განმავლობაში, სოციალურ-ეკონომიკური ურთიერთობების განვითარების ფონზე, კახეთის სამთავროს ცენტრი ბოჭორმა, ხოლო შემდეგ თიანეთი გახდა, რომელიც კახეთის მჭიდროდ დასახლებული მხარე იყო კარგად განვითარებული მესაქონლეობით. ზოგადად კახეთ-კუხეთ-გარდაბანი ადრინდელ შუა საუკუნეებში ეკონომიკურად საკმაოდ განვითარებული იყო მთის ალპური მეურნეობით, ბარის (ივრისა და ალაზნის აუზები) ინტენსიური მიწათმოქმედებით და მესაქონლეობით. ადმინისტრაციულად იმ დროს კახეთი ძირითადად სამ საერისთავოდ იყოფოდა. სამთავროს სათავეში ქორეპისკოპოსი ედგა, რომელსაც ერისთავთა წრიდან ირჩევდნენ. თავიდან ქორეპისკოპოსი საეკლესიო ხელისუფალი იყო, მაგრამ დროთა განმავლობაში, კახეთ-კუხეთ-გარდაბნის სამთავროდ ჩამოყალიბების პარალელურად, რაშიც სხვა ძალებთან ერთად, წანარებიც აქტიურად მონაწილეობდნენ, ქორეპისკოპოსმა საერო ხელისუფლების თითქმის ყველა ატრიბუტი შეიძინა, იმდენად რომ, უკვე IX საუკუნიდან მას ბიზანტიის იმპერატორები „წანართა არხონტს“ (მთავარს) უწოდებდნენ.
VIII-X საუკუნეებში კახეთის სამთავრო აქტიურად იბრძვის ქართულ სამთავროებს შორის პირველობისათვის. ამ ბრძოლაში ერთ-ერთი მთავარი სამიზნე ჰერეთის სამთავრო იყო. კახთა ქორეპისკოპოსების გარდა, ჰერეთისათვის ბრძოლაში აქტიურად იყვნენ, როგრც ეგრის-აფხაზეთის, ისე გაერთიანებული საქართველოს მეფეები. X საუკუნის II ნახევარში ჰერეთის ეკლესია საქართველოს ეკლესიას შეუეთდა. კახეთის მთავრები ხშირ შემთხვევაში აფხაზთა მეფის პოლიტიკური მოკავშირეები იყვნენ. კახეთის ქორეპისკოპოსები, ზოგჯერ სხვა ქართული პოლიტიკური ერთეულების დასუსტების შემთხვევაში, უარს არ ამბობდნენ მათი ტერიტორიების (აფხაზეთის, ქართლის, ჰერეთის) შემოერთებაზე, ისევე როგორც ეს ერთეულები ამავე მოტივით არაერთგზის დასხმიან თავს კახეთის სამთავროს. ბრძოლები ქართულ სახელმწიფოებრივ ერთეულებს შორის გარდამავალი უპირატესობით მიმდინარეობდა. კახეთის მთავრები ვერც საქართველოს გაერთიანების იდეას ურიგდებოდნენ. ისინი აქტიურად იბრძოდნენ გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფის ბაგრატ III-ის წინააღმდეგ. ბაგრატმა შესძლო ერთიანი საქართველოსათვის კახეთისა და ჰერეთის შემოერთება. ბაგრატ III-ის მემკვიდრის გიორგი I-ის დროს, რომელიც ბიზანტიასთან მძიმე ბრძოლაში იყო ჩაბმული, კვირიკე III-მ კახეთ-ჰერეთში დამოუკიდებლობა აღადგინა. მან კახთა და რანთა (ჰერთა) მეფის ტიტული მიიღო და კახეთის სამთავრო გაერთიანებული კახეთ-ჰერეთის სამეფოდ აქცია. კვირიკე ამავე დროს ბიზანტიური მაგისტროსის ტიტულსაც ატარებდა. ჰერეთის შემომტკიცების შემდეგ მან სამთავროს დედაქალაქი თელავში გადაიტანა, რაც სტრატეგიულად და ეკონომიკურად უფრო ხელსაყრელი იყო. აღსანიშნავია ისიც, რომ, როგორც ბიზანტიის, ასევე განძისა და თბილისის ამირების წინააღმდეგ ბრძოლაში კახეთის სამეფო საქართველოს მეფის მოკავშირეა; მაგრამ, როდესაც ბაგრატ IV-მ კახეთის შემოსაერთებლად უკვე კონკრეტული ნაბიჯები გადადგა, კახეთის მეფე ბაგრატის მოწინააღმდეგე ლიპარიტის მოკავშირე გახდა. კახელი დიდებულების დახმარებით ბაგრატ IV-მ მოახერხა კვირიკეს შევიწროება და სამთავროს მნიშვნელოვანი ნაწილის შემომტკიცება. თურქ-სელჩუკების გამოჩენამ ძალთა თანაფარდობა შესცვალა. კახეთის მეფე აღსართანმა სულტანს ერთგულება აღუთქვა და ამ გზით დაკარგული ტერიტორიები და დამოუკიდებლობა დაიბრუნა.
კახეთ-ჰერეთის სამეფოს შემომტკიცება საბოლოოდ დავით აღმაშენებლის დროს მოხერხდა. თურქ-სელჩუკთა გავლენის შესუსტებისა და ქართული სახელმწიფოს გაძლიერების პარალელურად, 1103 წელს, დავით აღმაშენებელმა კახეთის მეფე კვირიკე IV-ს ზედაზნის ციხე წაართვა. მალე კვირიკე გარდაიცვალა და ტახტზე მისი ძმისწული აღსართან II ავიდა. კახეთის დიდებულებმა იგი შეიპყრეს და დავითს მიჰგვარეს. კახეთის სამეფო გაუქმდა, მაგრამ კახეთისთვის ბრძოლა გრძელდებოდა. 1104 წელს დავითმა ერწუხთან სასტიკად დაამარცხა თურქ-სელჩუკების და მათი მოკავშირეების დიდი ლაშქარი, ხოლო 1117 წელს ჰერეთის უკიდურესი სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე ციხე გიშის აღებით, საბოლოოდ დაასრულა კახეთ-ჰერეთის შემოერთება.
საქართველოს ერთიანობის ხანაში, XII-XV საუკუნეებში, კახეთი და ჰერეთი საერისთაოებს წარმოადგენდნენ და აქტიურად იყვნენ ჩართული სრულიად საქართველოს ცხოვრებაში. საინტერესოა რომ კახეთის შემოერთების შემდეგ ცენტრალურმა სამეფო ხელისუფლებამ, თავდაპირველად დავით აღმაშენებელმა, ხოლო შემდეგ მისმა მემკვიდრეებმა კახეთის სოფლებისა და ყმა-მამულის უდიდესი ნაწილი კათოლიკოსს, სვეტიცხოველს და სხვა ეკლესია-მონასტრებს გადასცეს მფლობელობაში. ამით სამეფო კარი ცდილობდა მტკიცე ერთგულებაში ჰყოლოდა ეს მხარე.
თურქ-სელჩუკთა მიერ განადგურებული და შემდეგ კვლავ აღდგენილი კახეთის ბარის მეურნეობა, მონღოლთა შემოსევების შედეგად, ისევ მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა. მონღოლმა მომთაბარეებმა საზამთრო სადგომებად დაიკავეს ივრისპირეთი და მტკვრის ნაპირებზე რუსთავის მიდამოები. მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა კახეთის ხშირ ტყეებს შეაფარა თავი. მონღოლებმა საქართველო სამხედრო-ადმინისტრაციულ ერთეულებად — დუმნებად დაყვეს. მათ სათავეში მყოფ დუმანნოინებს ევალებოდათ ამ ერთეულებიდან ჯარის გამოყვანა და ხარკის აკრეფა. ისტორიული კახეთი (კახეთ-ჰერეტ-კამბეჩოვანი) ერთ დუმანს შადგენდა, რომელსაც სათავეში მონღოლებმა ფრიად წარჩინებული ფეოდალი ეგარსლან ბაკურციხელი ჩაუყენეს. ეგარსლან ბაკურციხელი მონაწილეობდა მონღოლთა წინააღმდეგ კოხტასთავის 1246 წლის შეთქმულებაში, მაგრამ რუსუდანის გარდაცვალების შემდეგ, რადგანაც ტახტის მემკვიდრე არ ჩანდა, ეგარსლან ბაკურციხელმა მთელი ძალაუფლების ხელში ჩაგდება მოინდომა. ამის გამო მის წინააღმდეგ ამხედრდნენ სხვა ქართველი პოლიტიკური მოღვაწეები, რომლებმაც ბაკურციხელი პოლიტიკურ ასპარეზს ჩამოაშორეს.
კახეთისათვის, ისე როგორც მთელი ქვეყნისათვის, განსაკუთრებით დამანგრეველი იყო საქართველოს ტერიტორიაზე ორ უზარმაზარ მონღოლურ სახელმწიფოს — ოქროს ურდოსა და ილხანთა სამეფოს შორის გარამავალ უპირატესობით მიმდინარე ბრძოლები. ამ ბრძოლების შედეგად, კახეთის მოსახლეობა და მეურნეობა დიდად ზარალდებოდა. დამანგრეველი გამოდგა ამ ორ სახელმწიფოს შორის 1262-1263 წლებში მიმდინარე ბრძოლები, რომლის დროსაც დავით VII ულუს ილხანთა მხარეს უხდებოდა მონაწილეობა. 1265 წელს ოქროს ურდოს ყაენმა ბერქამ ილხანის ყაენ აბაღასთან შესაბმელად გადმოიარა და მოაოხრა შირვანი, ჰერეთი და კახეთი, კერძოდ ივრისპირეთი.
ყაენის კარზე გამგზავრების წინ დავით ულუმ კახეთის წინამძღოლობა პანკისის ერისთავ თორღვას დაავალა. ყაენის კარზე მეფეს შეაგვიანდა. თორღვამ თავი კახეთის სრურლფლებიან მმართველად გამოაცხადა. მეფის დაბრუნების შემდეგ, თორღვა შეიპყრეს და საჯაროდ დასაჯეს.
უმძიმეს საგადასახადო სისტემასთან ერთად, მონღოლთა გაუთავებელ ლაშქრობებში საქართველოს მონაწილეობა სასტიკად აჩანაგებდა ქვეყანას.
გიორგი V ბრწყინვალის დროს, როდესაც კახეთი ჯერ კიდევ ერთიანი საქართველოს შემადგენლობაში შედიოდა, აღდგა და განვითარდა ბარის მეურნეობა, მომრავლდა მოსახლეობა, კვლავ ამოქმედდა სარწყავი სისტემები, გაშენდა ვენახები. მაგრამ მშვიდობიანობა დიდხანს არ გაგრძელებულა. XIV საუკუნის ბოლო წლებში თემურ ლენგის რვაგზისმა დამანგრეველმა შემოსევებმა, ერთი მხრივ, გაანადგურა ქვეყნნის ეკონომიკა და მოშალა ბარის მეურნეობა, ხოლო მეორე მხრივ, საფუძველი დაუდო საქართველოს პოლიტიკურ დაშლას. თემურ ლენგის შემდეგ ქართულ ენაში ფართოდ გავრცელდა ისეთი ტერმინები, როგორიცაა „ნასოფლარი“, „ნასახლარი“, „ნაფუძარი“ და სხვა. კახეთისათვის განსაკუთრებით მაოხრებელი და სისხლისმღვრელი იყო ლენგის 1399 წლის ლაშქრობა.
1465 წელს, სამცხის ათაბაგის ყვარყვარე II-ის მიერ ქართლის მეფის გიროგი VIII-ის დატყვევების შემდეგ, დიდმა ფეოდალებმა კახეთის დამოუკიდებელ მთავრად ერთ-ერთი ადგილობრივი ერისთავი — დავითი დასვეს. 1466 წელს ტყვეობიდან გათავისუფლებული ქართლის მეფე გიორგი VIII, ქართლში სამეფო ტახტის დაკარგვის შემდეგ, კახეთში გადავიდა, დაამარცხა დავითი და საფუძველი ჩაუყარა კახეთის ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიას. კახეთში გამეფების შემდეგ გიორგი VIII მოიხსენიება, როგორც გიორგი I კახეთის მეფე. ამის შემდეგ გიორგიმ კახეთში, სამხედრო -ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, გარკვეული რეფორმები გაატარა. მან გააუქმა საერისთავოები და მათ მაგივრად ქვეყანა უფრო წვრილ ერთეულებად — სამოურავოებად დაყო. მოურავების სახელო, კახეთის მეფეების ხელში, ადგილობრივი ფეოდალების მორჩილებაში ყოლის ეფექტიანი საშუალება აღმოჩნდა. სხვადასხვა მხარის მოურავობას იღებდნენ კახეთის ძლიერი, ფეოდალური საგვარეულოების წარმომადგენლები. გიორგის მეფობაშივე ჩამოყალიბდა ოთხი სადროშო, რომეთა ფარგლებშიც, საჭიროების შემთხვევაში, ლაშქრის მობილიზება ხდებოდა. თითოეული სადროშოს სათავეში გიორგი მეფემ, ქართლისაგან განსხვავებით, სარდლებად ეპისკოპოსები დანიშნა. ეპისკოპოსობა მემკვიდრეობითი თანამდებობა არ იყო, ამიტომ ვერც სარდლობა გადავიდოდა მემკვიდრეობით. ეს კი ხელს უწყობდა სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებას, რამაც ხელი შეუშალა კახეთში ნახევრად დამოუკიდებელი, ძლიერი საფეოდალოების — სათავადოების ჩამოყალიბებას.
მნიშვნელოვნად იყო განვითარებული მეურნეობა, მევენახეობა, მებაღეობა, მესაქონლეობა, მეაბრეშუმეობა; მოჰყავდათ ტექნიკური მცენარეები და სხვა. ვითარდებოდა საშინაო და საგარეო ვაჭრობა, ხელოსნური წარმოება. არმოცენდა და განვითარდა ახალი ქალაქები: გრემი, ბაზარი. კახეთის მეფე გიორგი I-ის დროს სამეფოს დედაქალაქი გადატანილ იქნა გრემში, რომელიც აკონტროლებდა როგორც კავკასიის მთიანეთში, ასევე სპარსეთში მიმავალი გზის ერთ-ერთ შტოს.
კახეთის მეფეთა შორის განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ალექსანდრე I კახთა მეფე, რომელიც გიორგი I-ის გარდაცვალების შემდეგ გამეფდა. მან მშვიდობიანი ურთიერთობა დაამყარა ქართლის სამეფოსთან, სეფიანთა ირანტან, შაქისა და შირვანის სახანოებთან და XV საუკუნის II ნახევარში უზუნ-ჰასანის, იაკუბ ყაენის და შაჰ-ისმაილ I-ის საქართველოში ლაშქრობების დროს, დიპლომატიური მოქნილობის წყალობით, მშვიდობა შეუნარჩუნა კახეთს. ალექსანდრე I-მა ქართულ სამეფო-სამთავროთა შორის პირველმა დაამყარა ურთიერთობა რუსეთთან და 1483 და 1492 წლებში ელჩობები გაგზავნა მოსკოვში. 1511 წელს ალექსანდრე I-ის შვილმა — გიორგიმ მამა მოკლა, ხოლო ძმა — დიმიტრი დააბრმავა. ამის გამო კახეთის მეფე გიორგი II, ავგიორგის სახელითაა ცნობილი. იგი ქართლის სამეფოსთან მშვიდობიანი ურთიერთობის მომხრე არ იყო და ჯერ კიდევ მამის მეფობაში, ამ უკანასკნელის ნების წინააღმდეგ, ხშირად აწყობდა ქართლში ლაშქრობებს. გამეფების შემდეგ მან გააგრძელა ქართლის ტერიტორიაზე თარეში. 1513 წელს ქართლშჲ ერთ-ერთი ასეთი შეჭრის დროს იგი ბაგრატ მუხრანბატონმა დაატყვევა ძალისის ხევში. იმავე წელს იგი მუხრანის ციხეში გარდაიცვალა. ქართლის მეფემ კახეთის სამეფო შეიერთა, 1513-1518 წლებში ქართლ-კახეთი ერთ სამეფოს წარმოადგენდა. ქართლის ხელისუფლებამ კახეთის ტახტის მემკვიდრის — მცირეწლოვანი ლევანის შეპყრობა სცადა, მაგრამ ლევანი კახელმა თავადებმა გადამალეს, ხოლო შემდეგ როდესაც ქართლის საგარეო მდგომარეობა გართულდა, 1520 წელს გაამეფეს. ქართლის მეფემ დავით X-მ ორჯერ წარუმატებლად სცადა კახეთის დაბრუნება, რის შედეგადაც იგი იძულებული გახდა ზავი დაედო ლევანთან და მდგომარეობას შეგუებოდა. ლევანმა 1574 წლამდე იმეფა, და მისი მეფობაც ალექსანდრე I-ის მსგავსად, საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა ქვეყნისათვის. მან მოახერხა აქტიური სავაჭრო კულტურული ურთიერთობების შენარჩუნება სპარსეთთანაც. შაქი-შირვანის წარუმატებელი შემოერთების მიუხედავად, ლევანმა, ჩერქეზებთან კავშირის წყალობით, დაიმორჩილა გადამდგარი თუშ-ფშავ-ხევსურეთი და არადგინა პოლიტიკური კავშირი რუსეთთან. ივანე IV-თან შეთანხმებით, რუს მეფეთა რაზმი ქვეყნის სანაპირო სიმაგრეებში ჩააყენა, მაგრამ რუსეთმა ანგარიში გაუწია ირანისა და ოსმალეთის პროტესტს და სამხედრო ნაწილები 1572 წელს უკანვე გაიწვია.
ლევანის შემდეგ ტახტი მისმა შვილმა ალექსანდრე II-მ დაიკავა. მან მამის მოქნილი პოლიტიკა გააგრძელა, რის შედეგადაც კახეთი ბევრჯერ გადაურჩა საფრტხეს და აღმშენებლობის გზას დაადგა — მომრავლდა მოსახლეობა, გააქტიურდა საგარეო ვაჭრობა. ვახუშტი ბატონიშვილის სიტყვით ალექსანდრეს დროს: „ესრეთ შენი იყო კახეთი, ვიტარ ძნიად საქმე იპოებოდა სანადირონი“. მაგრამ კავკასიაში ოსმალეთის მომძლავრებასთან ერთად, გაძლიერდა საშამხლოს მთიელტა თავდასხმები კახეთზე და ჩაიკეტა მნიშვნელოვანი სავაჭრო-სამიმოსვლო გზები ირანისა და ასტრახანისკენ. ირანელი და ოსმალო დამპყრობელებისათვის წინააღმდეგობის გაწევის ერთ-ერთ საშუალებად ალექსანდრე II-ც რუსეთთან ურთიერთობას ხედავდა და 1587 წელს კახეთის მეფემ ხელი მოაწერა „ფიცის წიგნს“, რომლითაც რუსეთის მეფის ქვეშევრდომობა აღიარა, ხოლო რუსეთმა იკისრა კახეთის დაცვა გარეშე მტრისგან.
ამასობაში პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოვიდა ქართვლის და კახეთის დაუძინებელი მტერი — შაჰ აბასი, რომელმაც აქტიურად დაიწყო ალექსანდრეს წინააღმდეგ ინტრიგების ხლართვა. 1601 წელს მისი წაქეზებით, ალექსანდრეს ვაჟმა დავითმა მამა და ძმა თორღვას ციხეში გამოკეტა. მაგრამ რამდენიმე თვეში, როდესაც მძიმე სენით დაავადებული დავითი გარდაიცვალა, ალექსანდრე გრემში დაბრუნდა და მეფობა განაგრძო. 1605 წელს, შაჰის დავალებით, ირანის სამეფო კარზე გაზრდილმა, ალექსანდრე უმცროსმა ძემ — კონსტანტინემ, მამა და ძმა— გიორგი დაახოცინა და თავი კახეთის მეფედ გამოაცხადა. მაგრამ კახელები აჯანყდნენ მამისა და ძმის მკვლელის და ქვეყნის მოღალატე მმართველის წინააღმდეგ და ბელაქანთან ბრძოლაში დაამარცხეს ის. კახეთს მცირე ხნით დავით ალექსანდრეს ძის ქვირვი ქეთევანი განაგებდა. 1606 წელს შაჰ აბასმა კახეთში დავითის ძე თეიმურაზი გამოგზავნა, რომელმაც დედამისისგან გადაიბარა მეფობა. ირან-ოსმალეთის ომის ფონზე შაჰი ვერ იცლიდა კახეთისათვის, მაგრამ მალე ეს დროც დადგა.
ირან-ოსმალეთის 1603-1612 წლების ომი ირანის გამარჯვებით დასრულდა. ზავის თანახმად, აღმოსავლეთ საქართველო ირანს დარჩა, დასავლეთი — ოსმალეთს. კავკასიაში ამ დროს რუსეთიც აქტიურობდა. ეს გარემოება კი შაჰ აბასს ხელს არ აძლევდა. 1606 წელს შაჰმა ქართლ-კახეთიდან ოსმალები განდევნა, ციხესიმაგრეებში კი საკუთარი გარნიზონები ჩააყენა და ქართველ მეფეებს მორჩილება მოსთხოვა. ამ უკანასკნელებმა ვასალობა აღიარეს, მაგრამ შაჰ აბასს ქართლ-კახეთის სრული მოსპობა და იქ მომთაბარე ტომების ჩასახლება ჰქონდა განზრახული. XVII საუკუნის ტრაგედიაც ამ გეგმის ნაწილი იყო.
1614-1617 წლებში აბას I-მა ოთხჯერ ილაშქრა კახეთში. კახელები ყოველი გოჯი მიწისათვის თავგანწირვით იბრძოდნენ. მტერი ანგრევდა, წვავდა, მიწასთან ასწორებდა სახლებს, ეკლესია-მონასტრებს, ჩეხდა ბაღ-ვენახებს. მაშინ დანგრეული მრავალი ქალაქი და სოფელი შემდგომში აღარ აღმდგარა. 200 ათასზე მეტი ტყვე ირანის სხვადასხვა პროვინციაში (ფერეიდანში, ხორასანში, მაზანდარანში) ჩაასახლეს. მათმა შთამომავლებმა დღემდე შეინარჩუნეს ქართული ზნე-ჩვეულებანი.
შაჰ აბას I-ის ლაშქრობათა შედეგად შევიწროებული კახეთის მოსახლეობა შესაფერის მომენტს ელოდა აჯანყების დასაწყებად. იმერეთში ლტოლვილმა თეიმურაზ I-მა, სპარსელტა წინააღმდეგ ერთობლივი ბრძოლის მიზნით, კავშირი შეკრა დასავლეთ საქართველოს მეფე-მთავრებთან. აჯანყება დააჩქარა ოსმალთა არმიის დაძვრამ სპარსეთის საზღვრებისაკენ. აჯანყება 1615 წლის 15 სექტემბერს, ალავერდობას, დაიწყო დავით ჯანდიერის მეთაურობით. შეიარაღებული ქართველები შევიდნენ ალავერდის ეკლესიის გალავანში, სადაც ყიზილბაში მეციხოვნეები იდგნენ და დატქმულ ნიშანზე ამოხოცეს ისინი. აჯანყებულებმა თეიმურაზ I მეფედ მიიწვიეს. იგი კახეთში ჩავიდა და სათავეში ჩაუდგა აჯანყებას. მათ კავშირი დაამყარეს შირვანთანაც. აბას I-მა, აჯანყების ჩასაქრობად, 15 ათასიანი ლაშქარი გამოგზავნა.
ოსმალეთის მხარდაჭერის იმედი არ გამართლდა, ვერც ქართლი მიეხმარა თეიმურაზს, ამიტომ მან მარტომ შეუტია მტერს და შაჰ-აბასს ლაშქარი გაუნადგურა. მტერზე გამარჯვებამ რწმენა განუმტკიცა კახელებს, ხოლო შაჰი სასტიკად განრისხდა და შურისძიების სურვილით არივსო.
კახეთს 1616 წლიდან, შაჰის ნაცვალი, ყიზილბაში ფექარ-ხანი მართავდა, რომელიც თურქმანი ტომების ამ მხარეში ჩასახლებასა და მოსახლეობის გამუსლიმანების პოლიტიკას განაგრძობდა. პარალელურად თავის ფუძე-კარს უბრუნდებოდნენ მთაში და ტყეში გახიზნული კახელები, რაც ირანელებს იმდენად დიდ პრობლემებს უქმნიდა, რომ ფეიქარ ხანმა შაჰს 1625 წელს ახალი სადამსჯელო ექსპედიციის გამოგზავნა სტხოვა. თეიმურაზი იმედებს კვლავ ოსმალებზე ამყარებდა, მაგრამ ირანთან ბრძოლაში ოსმალებმა წარმატებებს ვერ მიაღწიეს. ამით თეიმურაზს ხელი მოეცარა. პარალელურად, მეფე რუსეთთანაც ცდილობდა ურთიერთობის გაცხოველებას, რასაც აგრეთვე შედეგი არ მოჰყოლია. შაჰ აბასი კი თეიმურაზის აქტივობით გაღიზიანებული იყო. მან დაასაჭურისა ირანში მყოფი უფლისწულები, ხოლო მათი ბებია თეიმურაზის დედა — ქეთევან დედოფალი საშინელი წამებით მოაკვლევინა. ქრისტიანობისათვის თავდადებული ქეთევანი ქართველმა ერმა და ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა.