cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ევროპა
გეოლოგიური აგებულება
ევროპის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უკავია ევროპის ძველ ბაქანს, რომელიც აგებულია არქაული და პროტეროზოური ქანებით. ბაქნის საძირკვლის კონსოლიდაციის შემდეგ უკანასკნელი 1200-1600 მლნ. წლის განმავლობაში ბაქნის ცალკეული ნაწილები დაძირვის გამო ზღვით იფარებოდა. ამის შედეგად მათზე დაგროვდა ბაქნური ფაციესებით გამოსახული დანალექი წყებები, რომელთა ასაკი მეტწილად იცვლება პროტორეზოურის ბოლოდან ტრიასულ პერიოდამდე. ბაქნის კიდეზე არსებული ღრმა დეპრესიები ამოვსებულია რამდენიმე კმ სისქის გვიანდელი ტრიასული, იურული, ცარცული, პალეოგენური და ნეოგენური ნალექებით. ტექტონიკურად აქტიურ ეპოქებში ვულკანური მოქმედების შედეგად ბაქნის ზედაპირზე ბაზალტები და სხვა ეფუზიური ქანები წარმოიშვა.
ევროპის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი აგებულია რიფეული ფიქლების წყებებით და ბაიკალური დანაოჭების ზოლის ნაწილს წარმოადგენს. კონტინენტის ჩრდილო-დასავლეთ კიდეზე (შპიცბერგენიდან დათვის კუნძულზე გადავლით, სკანდინავიის მთები, ბრიტანეთის კუნძულების ჩრდილოეთი და დასავლეთი ნაწილი, ირლანდია) გადაჭიმულია კალედონური დანაოჭების არე. აქ განვითარებულია წითელი ფერის სქელი დევონური მოლასებით დაფარული კამბრიული, ორდოვიციული და სილურული ვულკანოგენური და დანალექი სქელი წყებები. ამ არეს ახასიათებს მაგმური ქანების სიუხვე და რთული დანაოჭება, ხოლო შოტლანდიასა და ნორვეგიაში შარიაჟებიც, რომელთა ჰორიზონტალური გადაადგილების ამპლიტუდა 100-120 კმ-ს აღწევს. კალედონური დანაოჭების სამხრეთით ჰერცინული დანაოჭების ზოლია, რომელიც ნაწილობრივ სუსტად დანაოჭებული მეზოზოური და კაინოზოური ნალექებითაა დაფარული. ჰერცინული ზოლის ფარგლებში გამოიყოფა ძველი მასივები, რომლებიც უმთავრესად კამბრიულისწინა მეტამორფული ფორმაციებითაა აგებული. ეს ძველი მასივები გარშემორტყმულია ვრცელი და მძლავრი ევგეოსინკლინური და მიოგეოსინკლინური ზონებით. ჰერცინულ დანაოჭებას მიეკუთვნება აგრეთვე ურალისა და ახალი მიწის ნაოჭა ნაგებობანი.
ძველი ბაქნების საზღვრების გასწვრივ ქვანახშირის, ნავთობისა და მარილის შემცველი მოლასებით ამოვსებული კიდურა როფებია (საფრანგეთ-ბელგიის დიდი „ნახშირიანი არხი“, ურალისწინა როფი). ევროპის სამხრეთი ნაწილი უკავია ალპურ გეოსინკლინურ (ნაოჭა) სარტყელს, სადაც აღმართულია ანდალუსიის, პირენეს, აპენინის, ალპების, კარპატების, ბალკანეთის, ყირიმისა და სხვა ახალგაზრდა მთები. ალპურ გეოსინკლინური როფების ჩრდილოეთი ნაწილი ფარავს დასავლეთი და სამხრეთი ევროპის პალეოზურ ნაოჭა ნაგებობებს. აქ უმთავრესად გროვდებოდა ფიქლოვანი, ფლიშური და სქელი კარბონატული წყებები (ალპები, კარპატები) და სუსტად ვლინდებოდა მაგმური პროცესები. ალპების ნაოჭა სარტყლის სამხრეთი ნაწილი წარმოიქმნა ალპების მოძრაობით დამსხვრეული ეპიბაიკალური ბაქნის ადგილზე. აქ შემორჩენილია მრავალი სტაბილური ძველი ბელტი - შუალედური მასივები და ფართოდ გავრცელებული ალპური მაგმატიზმის კვალი ჰიპერბაზიტების სახით. ალპური ნაოჭა სარტყლის ფარგლებში წარმოიშვა თავისებური ღრმულები, სადაც დედამიწის ქერქის აგებულება უახლოვდება ოკეანურ ტიპს (შავი ზღვის, ტირენის ზღვისა და სხვა ღრმულები). დადგენილია, რომ გრანიტული ფენა აქ მეტად თხელია (ან სულ არ არის) და დედამიწის ქერქის სისქე 20-30 კმ-ს არ აღემატება.
სასარგებლო წიაღისეული
ევროპაში მოიპოვება ნავთობი და ბუნებრივი აირი, რომელთა საბადოები დაკავშირებულია, ერთი მხრივ, ბაქნების პალეოზოურ და მეზოზოურ ნალექებთან, მეორე მხრივ, ალპური ნაოჭა სარტყლის მთისპირა და მთათაშუა როფების ნეოგენურ წყებებთან. ნავთობის საბადოებია გროზნოსა და აფშერონის ნახევარკუნძულზე, ასევე კასპიის ზღვაში. არის ასევე ქვანახშირი (რუსეთი, გერმანია, პოლონეთი, ბელგია, დიდი ბრიტანეთი, საქართველო), რკინის მადანი (ურალი, უკრაინა, კოლის ნახევარკუნძული, შვედეთი, საფრანგეთი, ლუქსემბურგი), მანგანუმის მადანი (უკრაინა, საქართველო), ბოქსიტები (ურალი, უნგრეთი, საფრანგეთი, იტალია, საბერძნეთი), ფერადი ლითონები (გერმანია, ესპანეთი, ბულგარეთი, პოლონეთი) და სხვა.
ფლორა
ევროპა მიეკუთვნება ჰოლარქტიკულ ფლორისტულ ოლქს. ევროპის ფლორა მოიცავს აზიიდან, აფრიკიდან და ჩრდილოეთი ამერიკიდან შემოსულ მცენარეთა მრავალ ოჯახს, გვარს, სახეობას და ღარიბია ენდემებით.
ევროპაში გავრცელებულია მცენარეთა შემდეგი ტიპები: ტუნდრის, ბორეალური (ტაიგის), ნემორალური (ფართოფოთლოვანი და წიწვოვან-ფართოფოთლოვანი ტყეები მათთან დაკავშირებული ბუჩქნარებითა და ბალახეული თანასაზოგადოებებით), სტეპისა, უდაბნოსი, სუბტროპიკული, ხე-ბუჩქნარიანი. ტყის მცენარეულობა ევროპაში ყველა სხვა ტიპზე მეტადაა გავრცელებული. არქტიკულ, სუბარქტიკულსა და ბორეალურ სარტყლებში განსხვავება ოკეანისა და კონტინენტური ჰავის რაიონების მცენარეთა ზონალურ ტიპებს შორის სუსტადაა გამოხატული. ეს განსხვავება მკაფიოდ შეიმჩნევა უფრო სამხრეთით. ტაიგის სამხრეთით მდებარე ოკეანისპირა რაიონებში გავრცელებულია შერეული წიწვოვან-ფართოფოთლოვანი და ფართოფოთლოვანი ტყეები, რომლებიც სუბტროპიკულ ზონაში ადგილს უთმობენ ქსეროფილურ მარადმწვანე და შერეულ მარადმწვანე ფოთოლმცვივან ტყე-ბუჩქნარს. ზომიერად კონტინენტურ რაიონებში, ტაიგის სამხრეთით, ფართოფოთლოვან-წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ტყის ვიწრო ზოლია, რომელსაც მოსდევს ტყესტეპის, სტეპის, ნახევარუდაბნოსა და უდაბნოს მცენარეულობა. აღნიშნული ფიტოლანდშაფტები ევროპის უმეტეს ნაწილში შეცვლილია კულტურული ლანდშაფტით.
არქტიკული ტუნდრისა და ცივი უდაბნოს მცენარეულობიდან შპიცბერგენზე, ფრანც-იოსების მიწასა და ახალ მიწაზე გავრცელებულია მღიერები, ხავსები, ბალახებისა და ბუჩქების რამდენიმე სახეობა (ფხიჯები, ნემსიწვერები, დრიადი, პოლარული ტირიფი). უდიდესი ტერიტორია მთლიანად მოკლებულია მცენარეულობას. ტიპობრივ ტუნდრაში, რომელიც ვრცელდება კონტინენტის ჩრდილოეთ სანაპიროებზე და ახალი მიწის სამხრეთ ნაწილში, მეტი სახეობა და უფრო შეკრული მცენარეული საფარია. გამოიყოფა ხავს-მღიერიანი ტუნდრა, სადაც გაბატონებულია მურა და მწვანე ხავსები, ირმის ხავსი (იაგელი) და სხვა მღიერები. მათთან ერთად იზრდება ბალახი (ქუდუნა, წივანა, ყაყაჩოები, ფხიჯები), დაბალი ბუჩქები (კეწერა, წყლის იელი) და ბუჩქები (ქონდარა არყი, პოლარული და მრგვალფოთოლა ტირიფები). ისლანდიის, სკანდინავიისა და ურალის მთებზე განვითარებულია მთის ტუნდრა, სამხრეთისაკენ ტუნდრა გადადის ტყე-ტუნდრაში, სადაც ტუნდრა და ჭაობი მეჩხერ ტყესთან (აღმოსავლეთ რაიონებში ნაძვნართან, დასავლეთით კი არყნართან და ფიჭვნართან) ერთად გვხვდება. აქვე უხვადაა კენკროვანი ბუჩქები (მოცვი, წითელი მოცვი, დათვის კენკრა, კეწერა).
ტაიგას უკავია ფართო ზოლი ტყეტუნდრიდან ჩრდილო განედის 57-58°-მდე. მთავარი შემადგენელი სახეობებია წიწვოვანი ხეები — აღმოსავლეთით ციმბირის ნაძვი, ციმბირის სოჭი და ციმბირის ლარიქსი, დასავლეთით — ევროპული ნაძვი და ჩვეულებრივი ფიჭვი. ხშირად გვხვდება არყნარი და ვერხვნარი. ტაიგაში ბევრგანაა მდელო და ჭაობი. შერეული ფართოფოთლოვან-წიწვოვანი ტყეები ზოლადაა გავრცელებული ტაიგის სამხრეთით, სამხრეთ სკანდინავიიდან ურალამდე. ტაიგის ჯიშებთან ერთად აქ იზრდება მუხა, ნეკერჩხალი, ცაცხვი. ქვიშიან ნიადაგზე ხარობს ფიჭვნარი.
დიდი ადგილი უკავიათ ფართოფოთლოვან ტყეებს, რომლებიც სამხრეთით სუბტროპიკულ ზონამდე ვრცელდება. კარპატების აღმოსავლეთით მათი ზოლი მკვეთრად ვიწროვდება და ურალისწინეთში თითქმის სოლივითაა შეჭრილი. ყველაზე მეტად ამ ტყეებში გავრცელებულია სხვადასხვა სახეობის მუხა. ბრიტანეთში, ბელგიასა და ნიდერლანდებში მუხა არყთანაა შერეული, დასავლეთ ევროპის სხვადასხვა ნაწილში კი - რცხილასთან, ცაცხვთან და ევროპულ წიფელთან. წიფლნარი გავრცელებულია ბორცვებსა და მთების ქვედა სარტყელში. საფრანგეთის სამხრეთ რაიონებში ხშირია წაბლნარი. ატლანტისპირეთში ფართოფოთლოვანი ტყეების ქვეტყეში იზრდება მარადმწვანე ბუჩქები (ჭყორი, ბზა, ლიანებიდან — სურო). მთათაშუა ვაკეებზე (ჩეხეთში, შუა დუნაის დაბლობზე) ტყეები ძლიერ გასტეპებულია. აღმოსავლეთ ევროპის ზომიერად კონტინენტურ რაიონებში არ გვხვდება წაბლნარი და წიფლნარი (მთიანი ყირიმის გამოკლებით). აქ მუხასთან ერთად გვხვდება ცაცხვი, ნეკერჩხალი, იფანი, თელა, კოლო ქვეტყეში თხილი, ჭანჭყატა, ცხრატყავა. მთის კალთებზე, ქვევიდან ზევით, გავრცელებულია ფართოფოთლოვანი, წიწვოვანი ტყეები, მთის ბუჩქნარი და მთა-მდელოები.
ევროპის ზომიერად კონტინენტურ რაიონებში ფართოფოთლოვანი ტყის სამხრეთით გავრცელებულია ტყესტეპი, სადაც წყალგამყოფებთან დაკავშირებული ტყე მორიგეობს მდელოსტეპთან (ამ უკანასკნელებში იზრდება ნაირბალახეულის შემადგენელი სახეობები — მარწყვაბალახი, თავყვითელა, ფრინტა, სალბი, ცხვირისატეხელა). კიდევ უფრო სამხრეთით გადაშლილია ნამდვილი, ტიპობრივი სტეპი, სადაც ჭარბობს დამკორდებელი მარცვლოვანები (ვაციწვერა, ქუჩი). ყველაზე მშრალ არეში, სამხრეთ უკრაინაში, ჩრდილოეთ ყირიმში, ქვემო ვოლგისპირეთში გვხვდება გაიშვიათებულ მცენარეულსაფრიანი (აბზინდა, ვაციწვერა, ქუჩი, ჭანგა) მშრალი (სამხრეთის) სტეპი. ევროპის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ძლიერ შეთხელებული მცენარეულობა აბზინდიანსა და ხურხუმიან ნახევარუდაბნოს ქმნის.
სუბტროპიკულ ზონაში — ვაკესა და მთის ქვედა სარტყელში იზრდება ქსეროფილური მცენარეულობა მარადმწვანე ტყეებითა და ბუჩქნარით, რომელთა შემადგენლობაში მთავარ როლს ასრულებენ: ტყეებში მუხისა და ფიჭვის სხვადასხვა სახეობა, ხოლო ქვეტყესა და ბუჩქნარში — ხემარწყვა, წყავმაზა, მირტი, საკმელი, ფსტა, კეთილშობილი დაფნა, გაველურებული ზეთისხილი და სხვა. გამოიყოფა ბუჩქნართა რამდენიმე ტიპი: მაკვისი, პალმიტოსი (პალმა ქამეროფსით), შიბილიაკი (ძეძვით), ფრიგანა (ეკლოვანი ბუჩქებით). ხმელთაშუაზღვისპირეთის მთებში მარადმწვანე ტყე-ბუჩქნარის ზევით გავრცელებულია ფოთლოვანი (მუხა, წიფელი, წაბლი) და წიწვოვანი (ნაძვი, სოჭი, ფიჭვი, ატლანტიკური კედარი) ტყეები, რომლებიც კიდევ უფრო მაღლა სუბალპურ და ალპურ მდელოებში გადადის. ხმელთაშუაზღვისპირეთის ტყისა და ბუჩქნარის უმეტესობა განადგურებულია ადამიანის მიერ ან ხანძრის შედეგად. მათი ადგილი უკავია ნათესებსა და ნარგავებს.
ფაუნა
მინიატიურა|მურა დათვი ევროპა შედის ჰოლარქტიკულ ზოოგეოგრაფიულ ოლქში. ცხოველთა სახეობების გავრცელება მჭიდროდაა დაკავშირებული მცენარეულობასთან და მის ზონალურობას ექვემდებარება, მაგრამ ხშირად განსხვავდება მისგან ცხოველთა შემგუებლობის მეტი უნარის გამო.
ტუნდრაში მისი ერთფეროვნებისა და მცენარეული საკვების ნაკლებობის გამო, ცხოველთა სახეობები მცირეა. აქ ბინადრობენ წვრილი მღრღნელები, ჩრდილოეთის ირემი, ყარსაღი, მგელი, სელაპი; ფრინველთაგან გვხვდება ტუნდრის გნოლი, თეთრი ბუ და წყლის ფრინველების ზოგიერთი სახეობა. ზოგი მათგანი ზღვების სანაპიროებზე ე. წ. „ფრინველთა ბაზარს“ ქმნის. შპიცბერგენზე შემოყვანილი და აკლიმატიზებულია გრენლანდიის ხარვერძი. მინიატიურა|მარცხნივ|ლოსი ტაიგაში ფაუნა უფრო მრავალფეროვანია. ძუძუმწოვრებიდან აქ ბინადრობენ ტყის მემინდვრია, ბურუნდუკი, ტყის ლემინგი, მფრინავი ციყვი, თეთრი კურდღელი, სიასამური, სამურავი, ყარყუმი, დედოფალა, მურა დათვი, მგელი, მელა, ლოსი; ფრინველთაგან — სოღო, ჟრუნი, მეთხილია, ბუ, წივწივა, ნისკარტმარწუხა, სტვენია, მედუდუკე, ქორი. მრავლადაა სისხლისმწოველი მწერი.
ჩ. გ. 55-60° სამხრეთ ტაიგის ტიპობრივი ცხოველები ნაწილობრივ ქრება და მათ ადგილს იკავებს ფართოფოთლოვანი და შერეული ტყეების ბინადარნი: წაულა, ქრცვინი, ძილგუდა, გარეული კატა, კეთილშობილი ირემი, შველი, გარეული ღორი, ღამურა, ზღარბი და სხვა. ფრინველთაგან ფართოფოთლოვან ტყეებში ბინადრობენ კოდალა, ტყის ქათამი, გუგული, ჩხიკვი, ბულბული, ნიბლია, როჭო, ბუ, მტრედი, მოლაღური, შაშვი, წივწივა. დასავლეთ ევროპაში ხელოვნურადაა მოშენებული ხოხობი. აქ უფრო მეტად, ვიდრე ტაიგაში, გავრცელებულია ამფიბიები (მათ შორის ვასაკაც). ტყეების განადგურების შემდეგ აქ შემოიჭრნენ სტეპის ცხოველები (ზაზუნა, მემინდვრია, სავათი, რუხი გნოლი, მწყერი). ტყის ცხოველთა დიდი ნაწილი გადაშენდა.
აღმოსავლეთ ევროპის სტეპისა და ნახევარუდაბნოს ფაუნა მდიდარია მღრღნელებით. არის აგრეთვე კურდღელი, ველის ქრცვინი, მელა, წყალსატევებში - წყლის ვირთაგვა, წავი. კასპიისპირა ნახევარუდაბნოებში ბინადრობენ საიგაკი, მელა-კორსაკი და სხვა. ბევრია მტაცებელი ფრინველი, გვხვდება აგრეთვე სავათი, სარსარაკი, რუხი გნოლი, მწყერი, ტოროლა. მდინარეთა ქვემოთში მრავლადაა წყლის მოყვარული ფრინველი — იხვი, ყურყუმელა, ჩვამა, ყანჩა და სხვა. ხმელთაშუაზღვისპირეთის ფაუნაში ცოტაა ტყის ცხოველი, უხვადაა მთის ცხოველი, ქვეწარმავლები და ამფიბიები. ძუძუმწოვართაგან აღსანიშნავია ნიამორი და ალპური თხა, არჩვი, მთის ცხვარი, მუფლონი. დასავლეთ ევროპის აღმოსავლეთ ნაწილში ბინადრობენ მაჩვზღარბა და ტურა; ფრინველებიდან — ბატკანძერი, მთის ჭილყვავი, ცისფერი კაჭკაჭი, ნამგალა, კლდეცოცია და სხვა; ქვეწარმავლებიდან - ხვლიკი, გეკონი, ასპიტი, ხოკერა, კუ; ამფიბიებიდან — ტრიტონი, სალამანდრა, პროტეუსი, გომბეშო.
გეოგრაფიული რეგიონები
ტრადიციისამებრ, ევროპას ყოფენ 5 რეგიონად:
ეს დაყოფა საკმაოდ პირობითია, მით უმეტეს, რომ აქ წმინდა გეოგრაფიულის გარდა გათვალისწინებულია პოლიტიკური ფაქტორებიც. ზოგიერთი ქვეყანა გარკვეული „თვალსაზრისის“ გამო შეიძლება მიკუთვნებული იყოს სხვადასხვა რეგიონს. მაგალითად, სსრ კავშირის არსებობის დროს, ევროპის დაყოფა აღმოსავლეთად და დასავლეთად უფრო პოლიტიკური იყო, ვიდრე გეოგრაფიული. პირველ მათგანს მიაკუთვნებდნენ ე. წ. „სახალხო დემოკრატიის“ ქვეყნებს: გდრ, პოლონეთი, ჩეხოსლოვაკია, უნგრეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი, ალბანეთი, იუგოსლავია. ამჟამად ევროპის გეოგრაფიული ცენტრი უკრაინაშია, შესაბამისად ზემოხსენებული ქვეყნები ცენტრალურ ევროპაში მდებარეობენ, ხოლო აღმოსავლეთ ევროპა ახალი ქვეყნებით შეივსო. ესენი არიან: რუსეთი, ბელარუსი, უკრაინა, მოლდოვა, საქართველო და სამხრეთ კავკასიის ქვეყნები.
გეოგრაფიული კვლევის ისტორია
მინიატიურა|[[ჰეროდოტეს მსოფლიოს რუკა. ძვ. წ. 450 წ.]] ევროპის კონტინენტური ნაწილის აღმოჩენას საფუძველი ჩაუყარეს კრეტელებმა ძვ. წ. XVI საუკუნეში. ძვ. წ. IX საუკუნისათვის ფინიკიელმა ზღვაოსნებმა მოიხილეს აპენინის ნახევარკუნძული, მალტა, სიცილია, სარდინია, ბალეარის კუნძულები, პირენეს ნახევარკუნძულის სანაპიროები, გაიარეს გიბრალტარის სრუტე.
ძვ. წ. I ათასწლეულის შუა ხანებისათვის ძველმა ბერძნებმა დაამთავრეს სამხრეთ ევროპის გამოკვლევა, ხოლო დაახლ. ძვ. წ. 320 წელს ბერძენმა პითეოსმა ზღვით მოგზაურობისას აღმოაჩინა დასავლეთ ევროპის სანაპირო, ბრიტანეთის, ჰებრიდისა და ორკნეის კუნძულებიც. ძვ. წ. IV საუკუნეში ბერძნები გადადიოდნენ ბალკანეთის, აპენინის მთებსა და აღმოსავლეთ ალპებზე. კართაგენელებმა გამოიკვლიეს პირენეს ნახევარკუნძულის შიგა ნაწილები და ძვ. წ. 218 წელს, ჰანიბალის ლაშქრობისას, გადალახეს პირენეს მთები და დასავლეთი ალპები.
რომაელები ევროპის შესწავლას ძვ. წ. II საუკუნიდან იწყებენ. იულიუს კეისრის ლეგიონებმა ძვ. წ. I საუკუნეში მოიარეს საფრანგეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ბრიტანეთის ტერიტორია. იმავე საუკუნეში, ოქტავიანე ავგუსტუსის მხედართმთავრები რამდენიმეჯერ შეიჭრნენ ცენტრალურ ევროპაში, გაჰყვნენ რაინის, დუნაისა და სხვა დიდი მდინარეების დინებებს. I საუკუნეში რომაელებმა, ბრიტანეთის დაპყრობისას, გადალახეს ცენტრალური ევროპა და მიაღწიეს ბალტიის ზღვის ნაპირებს. II საუკუნის დასაწყისში, იმპერატორმა ტრაიანემ დაიპყრო დუნაის ქვემო დინების მარცხენა სანაპირო და აღმოაჩინა ტრანსილვანიის პლატო და კარპატების ნაწილი.
VI-VII საუკუნეებში ირლანდიელებმა მიაღწიეს ფარერის კუნძულებსა და ისლანდიას. IX საუკუნეში იგივე კუნძულები ხელახლა აღმოაჩინეს და აითვისეს ნორმანებმა, რომლებმაც პირველად შემოუარეს ჩრდილოეთიდან სკანდინავიისა და კოლის ნახევრკუნძულებს და შევიდნენ თეთრ ზღვაში. მათვე მოიარეს ბალტიის ზღვის სანაპიროები.
IX-XII საუკუნეებიდან რუსებმა დაიწყეს აღმოსავლეთი ევროპის გეოგრაფიული კვლევა.
XIII-XV საუკუნეებში იტალიელმა ზღვაოსნებმა გამოიკვლიეს და აგეგმეს ხმელთაშუა ზღვის, შავი ზღვისა და ატლანტის ოკეანის სანაპიროები.
XVIII საუკუნიდან იწყება ევროპის დარგობრივი შესწავლა, რომლის შედეგებიც შემდგომში საფუძვლად დაედო ევროპისგარე ქვეყნების კვლევას. მრავალმა ევროპელმა მეცნიერმა შეისწავლა ევროპის ტერიტორია გეოლოგიური, გეომორფოლოგიური, კლიმატოლოგიური, ჰიდროლოგიური, ნიადაგმცოდნეობითი, გეობოტანიკური, ზოოგეოგრაფიული და სხვა თვალსაზრისით. შეიქმნა ევროპის ნაწილების დაზუსტებული გეოგრაფიული რუკები.
შუა საუკუნეები
შუა საუკუნეები ევროპის ისტორიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ეპოქას წარმოადგენს. ეს არის ხანა, რომელიც ისტორიკოსთა უმრავლესობის აზრით დაიწყო 476 წელს, დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემით (ასევე ასახელებენ სხვა თარიღებსაც, თუმცა ევროპის თითოეული ქვეყნისათვის გარკვეულწილად ინდივიდუალურია) და გაგრძელდა დაახლოებით 1000 წელი 1492 წლამდე, დიდ გეოგრაფიულ აღმოჩენებამდე (აქაც არ არსებობს საყოველთაოდ მიღებული თარიღი). შუა საუკუნეების შიდა პერიოდიზაციაც სამ ძირითად ეტაპად იყოფა. რომლებიც ერთმანეთისაგან სოციალ-ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული განვითარების ხასიათით განსხვავდებიან.
ადრეული შუა საუკუნეები
მინიატიურა|მარჯვნივ|ევროპა 650 წლისათვის ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდი იწყება V საუკუნის დასასრულით და 1000 წლამდე გრძელდება. ეს არის ხალხთა გადასახლების, ფეოდალიზმის საზოგადოებრივ სისტემად ჩამოყალიბების, ბარბაროსული, ადრეფეოდალური სამეფოების წარმოქმნის დრო. კულტურის დროებითი დაცემა თანდათანობით აღმავლობად იცვლება, რაშიც გადამწყვეტი როლი ქრისტიანულმა ეკლესიამ შეასრულა.
განვითარებული შუა საუკუნეები
განვითარებული შუა საუკუნეების პერიოდი (1000-1300 წლები), ესაა ფეოდალური ურთიერთობის აყვავების ხანა. მისთვის დამახასიათებელია აგრეთვე ქალაქების მასიური ზრდა, მათში თვითმართველობის გაჩენა, სასაქონლო-ფულადი ურთიერთობის განვითარება, თავისუფალი მოქალაქეობის ჩამოყალიბება. ამ პერიოდში ძლიერდება ეკლესიის გავლენა.
გვიანდელი შუა საუკუნეები
გვიანდელი შუა საუკუნეების ხანაში (XIV-XV საუკუნეები), მზადდება ნიადაგი ახალი დროისათვის. ეს პერიოდი ხასიათდება ახალი მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებით, მნიშვნელოვანი სამეცნიერო და ტექნიკური მიღწევებით, ქალაქის სამეურნეო სისტემაში წინარეკაპილატალისტური ურთიერთობის ელემენტების განვითარებით. ესაა აგრეთვე დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების დასაწყისი.
პირველი მსოფლიო ომი
მინიატიურა|მარცხნივ|ევროპა პირველ მსოფლიო ომამდე (1914 წ) მინიატიურა|მარჯვნივ|ევროპა პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ (1923 წ) ერთ-ერთი ყველაზე ფართომასშტაბიანი სამხედრო კონფლიქტი კაცობრიობის ისტორიაში (მეორე მსოფლიო ომამდე), რომელსაც დაახლოებით 9 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.
მოკავშირეთა ძალებმა ბრიტანეთის, საფრანგეთის, რუსეთისა და მოგვიანებით, იტალიისა და აშშ-ის მეთაურობით დაამარცხეს ცენტრალური ძალები გერმანიის იმპერიის, ავსტრო-უნგრეთისა და ოსმალეთის იმპერიის აქსისში.
ბრძოლების უდიდესი ნაწილი განხორციელდა დასავლეთის ფრონტის გასწვრივ ჩრდილოეთის ზღვიდან შვეიცარიის საზღვრამდე. აღმოსავლეთის ფრონტზე, კონფლიქტის მასშტაბი იგივე იყო, თუმცა ინფრასტრუქტურის განუვითარებლობის გამო ტექნიკურად ნაკლებად აღჭურვილი. შეტაკებები განხორციელდა ზღვაზე და მის ქვეშ, და პირველად ისტორიაში - ჰაერშიც.
ევროპის პოლიტიკურმა რუკამ მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა. ომს შედეგად ოთხი იმპერიის დაშლა მოჰყვა: ავსტრო-უნგრეთის, გერმანიის, ოსმალეთისა და რუსეთის. გერმანიამ დაკარგა მისი ზღვისიქითა იმპერია და ახალი სახელმწიფოები - ჩეხოსლოვაკია, პოლონეთი და იუგოსლავია შეიქმნა. ამ ომის შედეგები მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდა მეორე მსოფლიო ომის განვითარებაში დაახ. 20 წლით გვიან.
ომმა ჯერ არნახული ზარალი მიაყენა ევროპას. დაიღუპა მილიონობით ადამიანი, განადგურდა ინფრასტრუქტურა, ქალაქები, სოფლები და ისტორიული ძეგლები. ომმა მნიშვნელოვნად შეაფერხა ევროპის ეკონომიკური განვითარება. ომის შემდგომ პერიოდში მრავალი ქვეყანა ძლიერმა კრიზისმა მოიცვა.
მეორე მსოფლიო ომი
მინიატიურა|მარცხნივ|ომის წინა პერიოდი 1935-1939 წწ მეორე მსოფლიო ომი ყველაზე მასშტაბური და სისხლისმღვრელი კონფლიქტი იყო კაცობრიობის ისტორიაში.
ევროპაში ის დაიწყო გერმანიის თავდასხმით პოლონეთზე 1939 წლის 1 სექტემბერს და დასრულდა 1945 წლის 8 მაისის ვერმახტის კაპიტულაციით.
მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში გერმანია, იტალია და იაპონია აწარმოებდნენ დამპყრობლურ ომებს მსოფლიოს მრავალი ქვეყნის წინააღმდეგ. მათი მთავარი მოწინააღმდეგეები იყვნენ: საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი და ჩინეთის რესპუბლიკა, რიბენტროპ-მოლოტოვის პაქტის დარღვევის შემდეგ საბჭოთა კავშირი და იაპონიის პერლ-ჰარბორზე თავდასხმის შემდეგ ამერიკის შეერთებული შტატები. მინიატიურა|მარჯვნივ|ევროპა მეორე მსოფლიო ომის დასასრულს 1943-45 წწ მეორე მსოფლიო ომის ძირითადი ბრძოლის ადგილი იყო: აზია, წყნარი ოკეანის აუზი, ევროპა და ჩრდილოეთ აფრიკა. საომარი შეტაკებები მიმდინარეობდა აგრეთვე ჩრდილოეთ ამერიკაში (არქტიკა) — ალასკასა და გრენლანდიაზე, ახლო აღმოსავლეთში — ერაყსა და ირანში, აღმოსავლეთ აფრიკაში — ეთიოპიასა და სომალიში, აგრეთვე სამხრეთ ამერიკაში (სურინამის დაპყრობა), ტიბეტში (ტოლსტოი-დოლანის მისია) და ანტარქტიდაზეც კი (ოპერაცია ტაბარინი).
მეორე მსოფლიო ომმა იმსხვერპლა 60 მილიონამდე ადამიანის სიცოცხლე, მათ შორის 20 მილიონამდე მშვიდობიანი მოსახლის. ომის სულისკვეთება გაჟღენთილი იყო მძლავრი იდეოლოგიზმით, რამაც ურიცხვი სამხედრო დანაშაული და მშვიდობიან მოსახლეობაზე სისტემატიური ძალადობა გამოიწვია, რომელიც გენოციდშიც კი გადაიზარდა.
ევროპაში მხოლოდ რამდენიმე სახელმწიფო გადაურჩა ომს (შვეიცარია, შვედეთი, ესპანეთი, პორტუგალია), აბსოლუტურ უმრავლესობას კი უზარმაზარი ადამიანური და მატერიალური ზარალი მიადგა, რომლის ანაზღაურებასაც ათეულობით წელი დასჭირდა. მეორე მსოფლიო ომმა კიდევ ერთხელ შეიტანა ცვლილებები ევროპის პოლიტიკურ რუკაში, გერმანიამ ტერიტორიები დაკარგა და ორად გაიყო, ლიტვამ, ლატვიამ და ესტონეთმა დამოუკიდებლობა დაკარგეს, საბჭოთა კავშირმა საზღვრები გააფართოვა და აღმოსავლეთ ევროპაში კომუნისტური ხელისუფლება დაამკვიდრა. მთლიანად შეიცვალა პოლიტიკური და ეკონომიკური ვითარება.
თანამედროვე ევროპა
თანამედროვე ევროპის ისტორიის დასაწყისად 1789 წლის საფრანგეთის რევოლუცია და მისი შემდგომი ბრძოლები ითვლება. საფრანგეთის ძლევამოსილმა არმიამ თავისუფლებისა და თანასწორობის იდეები გაავრცელა. ძველი ფეოდაული წყობის ნაშთები მოისპო და ევროპაში დემოკრატია დამყარდა. 1815 წელს საფრანგეთის იმპერატორის, ნაპოლეონის, დამარცხების შემდეგ, ისტორიის ჩარხის უკუღმა დატრიალების ცდები მარცხით დამთავრდა.
ევროპის მოსახლეობა მატულობდა, იზრდებოდა დიდი და პატარ ქალაქები, XIX საუკუნის შუახანებისთვის რკინიგზები, მაღაროებმა და ორთქლით მომუშავე საწარმოებმა თანდათან შეცვალა კონტინენტის სახე. ევროპაში დამზადებულმა საქონელმა მსოფლიოს ბაზრები აავსო. ევროპის ქვეყნები არასოდეს ყოფილა ასეთი მდიდარი და გავლენიანი.
ტექნიკური მიღწევებისა და სიმდიდრის წყალობით ევროპელები ოკაენის გაღმა მდებარე მიწებს იპყრობდნენ. ყველაზე დიდი და წარმატებული ბრიტანეთის იმპერია იყოს.
ომი და გაერთიანება
1900 წლისთვის ევროპას ეკონომიკური განვითარებით ამერიკამ გაასწრო. ეს პროცესი დიდმა დეპრესიამ, ფაშისტურმა დიქტატურებმა და ორმა მსოფლიო ომმა დაასრულა. ევროპა გაკოტრდა და დაიშალა. 1917 წელს ევროპაში კომუნისტური რეჟიმი დამყარდა და იგი, როგორც საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის ლიდერი, კონტინენტის აღმოსავლეთი ნაწილის გაკონტროლებას შეუდგა. დასავლეთ ევროპის დემოკრატიულმა სახელმწიფოებმა სამხედრო და ეკონომიკური დახმარებისთვის აშშ-ის მიმართეს.
დასავლეთ ევროპის სახელმწიფოებმა ომის შემდეგ აღმშენებლობა შეძლეს. მათ გაითვალისწინეს ძველი შეცდომები, გვერდზე გადადეს წარსულის უთანხმოებანი და ეკონომიკური და პოლიტიკური თანამშრომლობა აირჩიეს. 1957 წელს რომის ხელშეკრულობით შეიქმნა ევროპის ეკონომიკური თანამეგობრობა, რომელიც 1991 წელს ევროკავშირად იქცა. ევროკავშირს ევროპარლამენტი განაგებს. 1995 წლისთვის ერთ ბაზარზე მომუშავე 15 წევრი ქვეყანა, რომელიც საერთო ვალუტის შემოღებას გეგმავდა, მსოფლიოს უდიდეს ეკონომიკურ ძალად იქცა.
ევროპის გარდაქმნა
1989– 1990 წლებში აღმოსავლეთ ევროპაში კომუნისტურმა სისტემამ კრახი განიცადა. რუსეთსა და სხვა ქვეყნებში, რომლებიც 40-იანი წლებიდან მას ემორჩილებოდნენ — პოლონეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, აღმოსავლეთ გერმანიაში, უნგრეთში, ბულგარეთსა და რუმინეთში — დემოკრატია დამყარდა.
კომუნისტური რეჟიმის დამხობას სხვა შედეგებიც მოჰყვა. გაერთიანებულმა გერმანიამ კონტინენტზე გაბატენებული მდგომარეობა დაიკავა. საბჭოთა კავშირი, ჩეხოსლოვაკია და იუგოსლავია დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად დაიშალა. ზოგან, მაგალითად, იუგოსლავიაში, ამ პროცესს სისხლიანი სამოქალაქო ომი ახლდა. რამდენიმე ახალ, პატარა ქვეყანას გაუჭირდა დასავლეთის მდიდარი, წარმატებული ქვეყნებისთვის კონკურენციის გაწევა.
იხილეთ ძირითადი სტატია: ევროპის ისტორია
სქოლიო
*
ხალხური ვეფხისტყაოსანი
ხალხური ვეფხისტყაოსანი (იგივე ტარიელიანი) — საქართველოში ფართოდ გავრცელებული ხალხური ამბავი ტარიელისა. ჯერ კიდევ 1890 წელს ალექსანდრე ხახანაშვილმა წამოაყენა თეორია, რომლის თანახმადაც შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსნის წყაროდ მიჩნეული უნდა ყოფილიყო „ხალხში დარჩენილი ტარიელის ამბავი“. შესაძლოა, ეს ამბავი აღმოსავლეთიდან ზეპირი გზით შემოვიდაო. ხახანაშვილს ბევრი მოწინააღმდეგე გამოუჩნდა, განსაკუთრებით მწვავე კრიტიკით გამოირჩეოდა ვაჟა-ფშაველა. რუსთაველის პოემის ხალხური ამბიდან წარმოშობილობის თეორიას იცავდა ასევე პროფესორი მიხეილ ჩიქოვანი. ამ თეორიის მომხრეები არ უარყოფდნენ შესაძლებლობას, რომ რუსთაველის პოემას თვითონ მოეხდინა გავლენა ხალხურ ტარიელიანზე. ხახანაშვილი წერდა: „უეჭველია ისიც, რომ რუსთაველის პოემამაც, თავის მხრივ, გავლენა იქონია ხალხურ წარმოდგენებზე და შთააგონა მას რამდენიმე ბრძნული გამონათქვამი.“ ამ თვალსაზრისით, მიხეილ ჩიქოვანი უფრო შორს მიდიოდა, მისივე სიტყვებით, „XII საუკუნიდან მოყოლებული ტარიელიანმა შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსნის დიდი გავლენა განიცადა. პოეტის ვირტუოზობამ აჯობა სახალხო მომღერალს და დაიმორჩილა იგი. შოთას ქმნილებამ ადრინდელი თქმულება დაიმსგავსა, დაიახლოვა და პირვანდელი სახე დაუკარგა, რის გამოც ჩვენთვის ახლა თითქმის შეუძლებელია აღვადგინოთ ტარიელიანის პირვანდელი სახე.“
ვაჟა-ფშაველამ მოიყვანა რამდენიმე პარალელური ტექსტი ვეფხისტყაოსნიდან და ტარიელიანიდან, რითაც ცხადყო ამ უკანასკნელის პირველზე დამოკიდებულება. ვაჟას თქმით, რუსთაველის ცნობილი ტექსტი „ნახეს უცხო მოყმე ვინმე, ჯდა მტირალი წყლისა პირსა...“ საფუძვლად დასდებია ტარიელიანის ტექსტს: „ერთი მოყმე წყლისა პირსა, ნამტირალი ჰგავდა გმირსა...“
ამ ნაწყვეტის დამუშავებისას სახალხო მთქმელს უხელმძღვანელია ტარიელის ხატაელებთან ბრძოლის ეპიზოდით:
ამ მოსაზრების სისწორეს ისიც ადასტურებს, რომ ტარიელიანის ერთ-ერთ ვარიანტში სრულიად მოულოდნელად ახსენებს ავტორი ხატაელთა ლაშქარს (გვ. 122). ეს ფრაგმენტი ხალხურ ვეფხისტყაოსანში ჩართულია არაბუნებრივად, რაც უშუალოდ მიუთითებს მის მწიგნობრულ წყაროზე.
2. ხალხური თქმულებით, ტარიელი გვიამბობს (გვ. 223):
მოყვანილი სტრიქონები ფრიდონის სიტყვების პერეფრაზირებაა რუსთაველის ვეფხისტყაოსნიდან:
აღსანიშნავი ფაქტია, რომ ვეფხისტყაოსნისეული „სამუშაითოდ მზრდიდიან“ ხალხურ ვარიანტში შეცვლილია — „სამუშაბოთა გვზრდიდიან“. ცხადია, მთქმელისთვის გაუგებარი იყო სიტყვის „სამუშაითოდ“ მნიშვნელობა, რის გამოც მოხდა მისი ჩანაცვლება სრულიად სხვა მნიშვნელობის მქონე სიტყვით.
3. ტარიელიანის მთელ რიგ ვარიანტებს შემონახული აქვს ტარიელის მიერ ნესტანის საქმროს მოკვლის ამბავი. ქვემოთ მოყვანილია ნაწყვეტი ამ ამბიდან (გვ 194-195):
ეს ნაწყვეტი საკმაოდ თავისებური და თავისუფალი გარდათქმაა რუსთაველის შაირებისა, რომელთაგან ერთი მათგანის დამოწმებაც კმარა:
ეჭვი არაა, რომ ამ სტრიქონს გამოუწვევია ხალხური „ჩავჰკარ-ჩავაფურთულაკე“. ხალხური ტექსტის სხვა ვარიანტებში გვხვდება „მკლავი გავითუთურაკე“, „ჩავკარ, ჩავაყურთულაგე“, „ჩავკარ ჩავიყუთურლაგე“. ხალხურში რუსთაველის სიტყვები ძლიერ შეცვლილია, მაგრამ ორიგინალის სპეციფიკური იერს აქაც უთუოდ იგრძნობთ.
განხილულ ნაწყვეტში სიტყვის „მოვიყიზილბაშე“ გამო იოსებ გრიშაშვილი აღნიშნავს: „ბევრსა ჰგონია, რომ შოთამ ხალხური ვეფხისტყაოსანი აიღო და გალექსა... მაგრამ როგორ შევაჯეროთ ის გარემოება, რომ შოთას პოემის და ხალხური ვეფხისტყაოსნის ლექსიკა ძალზე სხვაურია. მაგალითად, ხალხურ ვეფხისტყაოსანში XII საუკუნისთვის უჩვეულო სიტყვა ყიზილბაშია ნახმარი, ხოლო ავთანდილსა და ტარიელს სხვა საჭურველთა შორის თოფიც აქვთ.“ ტარიელიანის ზოგიერთ ხელნაწერ ვარიანტში ლექსიკური რუსიციზმებიც კი გვხვდება (პლატუქი, ატაჟა, კამპანია, მინუთი და სხვა).
4. ვეფხისტყაოსნის შაირები ტარიელიანში ზოგჯერ სრულიად უცვლელად არის შესული, ან გადამღერებულია. ტარიელიანის ერთ-ერთ ვარიანტში გადმოცემულია ავთანდილისა და თინათინის საუბარი (გვ. 88). თინათინი ეუბნება ავთანდილს:
ხოლო ავთანდილი პასუხობს: მოყვანილ ხალხურ ტექსტში ოდნავი ცვლილებებით გამეორებულია ტარიელისა და ავთანდილის საუბრის ერთი მომენტი. ტარიელი ეუმნება ავთანდილს:
მეორე ნაწყვეტი ავთანდილის შეგონების გადამუშავებული ვარიანტია:
5. ერთ-ერთი მაგალითი მრავალთაგან ტარიელიანში ვეფხისტყაოსნის ტექსტის უბრალო გარდათქმისა. მოვიყვანოთ კიდევ ერთი ფრაგმენტი ტარიელიანიდან (გვ. 224):
ორი უკანასკნელი სტრიქონი უაზრობას შეიცავს: კონტექსტის მიხედვით, თვალის მოწყვეტა მჭვრეტელის მხრიდან გულს ვერ დააამებდა. ბოლო სტრიქონს ერთი მარცვალიც აკლია. სახალხო მთქმელს უსარგებლია ტარიელის ნაამბობით ნესტანთან ერთ-ერთი შეხვედრისა და პირისპირ ჭვრეტის შესახებ:
აქ რუსთაველი ფატმანის ენით განმარტავს:
აღსანიშნავია, რომ ზოგჯერ ქაჯად იწოდება ნესტანის აღმზრდელი, მეფე ფარსადანის და დავარი, რომელიც ქაჯეთში იყო გათხოვილი.
ხალხური მითოლოგიის კვალი იგრძნობა ვეფხისტყაოსნის დევთა ამბავშიც. ქართული ხალხური თქმულებებისთვის დამახასიათებელია ისეთი სიუჟეტები, სადაც დევები (ან სხვა მავნე არსებები) იტაცებენ მზეთუნახავებს, გამოამწყვდევენ ხოლმე კოშკებში. შემდეგ ამ მზეთუნუხავებს ტყვეობიდან ათავისუფლებენ თეთრ ცხენზე ამხედრებული რაინდები...
მიხელ ჩიქოვანმა ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებასაც, რომ ქართულ ხალხურ თქმულებებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს რიცხვ სამს ისევე, როგორც ვეფხისტყაოსანში. თუმცა, ზოგადად, ობიექტურობა მოითხოვს, აღინიშნოს, რომ რიცხვი სამი პოპულარული ყოფილა სხვადასხვა ხალხის ფოლკლორშიც. დავუბრუნდეთ ვეფხისტყაოსანს. სამია პოემის წამყვანი ძმადნაფიცი გმირი, ქართული ფოლკლორს ახასიათებს ძმადნაფიცობის მოტივიც. დროის ერთეულად პოემაში, ჩვეულებრივ, მიღებულია სამი. ასე მაგალითად: ავთანდილმა და როსტევანმა შეჯიბრების წინ ნაძლევი დადეს: „ვინცა იყოს უარესი, თავ-შიშველი სამ დღე ვლიდეს“; თინათინმა ავთანდილს დაუბარა: „სამსა ძებნე წელიწადსა იგი შენი საძებარი“; ავთანდილმა თავის მამულში „დაყო სამი დღე ამოსა სანადიროსა“; მანვე დაავალა შერმადინს: „აქა სამ წელ მომიცადე, ხვაშიადი შემინახე“-ო, ხოლო თუ „აქათ სამ წელ არ მოვიდე, მაშინ გმართებს გლოვა, ფლასი“-ო; ავთანდილის მიერ ტარიელის ძებნაში გატარებული დრო „წელიწადი სამი სამ თვედ მიიყარა“; დაბნედილი ტარიელი „სამ დღემდის“ იყო უსულოდ, „სამსა დღესა“ დარბაზში იწვა და ა.შ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული ფოლკლორი კატეგორია:ვეფხისტყაოსანი
იყალთოს მონასტერი
ისტორია
გადმოცემით ცნობილია, რომ იყალთოს აკადემიამ თავისი ფუნქციონირება შეწყვიტა 1616 წელს, როდესაც შაჰ-აბასის შემოსევისას ხანძრით განადგურდა მონასტერი.
იყალთოს მონასტერი თავად მაყაშვილთა საძვალეს წარმოადგენდა. მონასტრის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შემწე ყოფილა იოანე ომანის ძე მაყაშვილი, ბოდბელი მიტროპოლიტი და ძმისწული მისი — გაბრიელ ბერი, რომელიც XIX საუკუნეში იყალთოს მონასტრის ქველმოქმედს დიმიტრი (ტიტიკო) ივანეს ძე მაყაშვილს განუახლებია და დაუმშვენებია სამივე ტაძარი.
1921 წლიდან, რუსეთის მიერ საქართველოს განმეორებით ანაექსიის შემდეგ, იყალთოს მონასტერი დაკეტეს და ღვთისმსახურება აიკრძალა.
1965 წელს ე. წ. იყალთოს „სახალხო უნივერსიტეტის“ ინიციატივით ღვთაების მონასტერში მუზეუმი გახსნეს.
საეკლესიო ნივთებსა და წიგნებთან ერთად დაკარგულია მთავარი ტაძრის დიდი ზარიც.
1991 წელს, კომუნისტური რეჟიმის დამხობის შემდგომ, იყალთოს მონასტრის ღვთაებისა და სამების ტაძრებში ღვთისმსახურება აღსდგა.
2004-2009 წლებში იყალთოს აკადემიას აღდგენითი სამუშაოები ჩაუტარდა.
სამონასტრო კომპლექსი
მონასტრის ტერიტორიაზე შემოჩერნილია 3 ეკლესია და სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა, მათ შორის აკადემიისა და სატრაპეზოს ნანგრევები. ეკლესიათაგან მთავარია VIII-IX საუკუნეების ფერისცვალების ეკლესია „ღვთაება“ (აგებულია იმ ძველი აკლესიის ადგილას, რომელშიც დაკრძალული იყო ზენონი). სამების მცირე ეკლესია, რომელშიც მიუხედავად საფუძვლიანი გადაკეთებისა, შემორჩენილია VI საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესიის ნაწილები და ყველაწმიდის ერთნავიანი ეკლესია, რომელიც XII-XIII საუკუნეების მიჯნას მიეკუთვნება. აკადემიის გეგმით წაგრძელებული შენობა რიყის ქვით არის ნაშენი. პირველი სართული 2 ოთახისაგან შედგება, მეორე კი ერთი მთლიანი დარბაზია (24,5 მ х 9 მ) და, როგორც ჩანს, სამეცნიერო შეკრებათათვის იყო იმთავითვე განკუთვნილი. შენობა სტილით VIII-IX საუკუნეების ფეოდალურ სასახლეებს ენათესავება და აგებულიც მაშინ უნდა იყოს.
იყალთოს აკადემია
იყალთოს აკადემია XI-XII საუკუნეებში საქართველოში უმაღლესი სასწავლებელი იყო. ამას ადასტურებს მონასტრის ეზოში შემორჩენილი შენობის ნანგრევები, რომლებიც საერო დანიშნულების ნაგებობას უფრო ჰგავს, ვიდრე სამონასტროსი. ნანგრევებში ჩანს კათედრის ფუძე, დამახასიათებელი თახჩა-ფანჯრები. შენობა მონუმენტური უნდა ყოფილიყო, გელათის აკადემიის შენობის მსგავსი, იმ განსხვავებით, რომ იყალთოს აკადემიის შენობა ორსართულიანია. იყალთოს აკადემიის პირველი რექტორი იო არსენ იყალთოელი, რომელიც აქ გელათიდან გადმოსულა. იყალთოს აკადემიაში ეუფლებოდნენ ღვთისმეტყველებას, რიტორიკას, ასტრონომიას, ფილოსოფიას, გეოგრაფიას, გეომეტრიას, გალობას და სხვა. აღნიშული თეორიული კურსების გარდა, მოსწავლეები სწავლობდნენ ლითონის დამუშავებას, კერამიკულ წარმოებას, მევენახეობა-მეღვინეობას, ფარმაკოლოგიას და სხვა.
იყალთოს აკადემიაში ფართოდ იყო გაჩაღებული მწიგნობრულ-საგანმანათლებლო მუშაობა. ბერძნულიდან ითარგმნებოდა მრავალი მნიშვნელოვანი თხზულება, მრავლდებოდა ხელნაწერები, იქმნებოდა ძვირფასი ნუსხები. სწორედ სამშობლოში მოღვაწეობის პერიოდში იყალთოს აკადემიის ფუძემდებელმა და პირველმა რექტორმა არსენ იყალთოელმა თარგმნა ისეთი მნიშვნელოვანი თხზულება, როგორიცაა „დიდი სჯულის კანონი“.
2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები კატეგორია:ზენონ იყალთოელი
.vu
.vu — ზედა დონის ეროვნული დომენი (ccTLD) ვანუატუსთვის.
რესურსები ინტერნეტში
vu კატეგორია:კომუნიკაციები ვანუატუში
Toppdomän
While My Guitar Gently Weeps
„“ — ინგლისური როკ-ჯგუფ The Beatles-ის სიმღერა. იგი შეტანილია ალბომში The Beatles, რომელიც გამოვიდა 1968 წელს. სიმღერის ავტორია ჯორჯ ჰარისონი, რომელიც მასში წამყვან ვოკალს ასრულებს. სიმღერაში სოლოს გიტარაზე ასრულებს ერიკ კლეპტონი, თუმცა ეს ალბომის ანოტაციებში მითითებული არ არის.
სქოლიო
კატეგორია:The Beatles-ის სიმღერები კატეგორია:1968 წლის სიმღერები კატეგორია:როკ-ბალადები
ISSN
მინი|International Standard Serial Number–ის ნიმუში. ISSN (სრულად International Standard Serial Number) — უნივერსალური ნომერი, რომელიც საბეჭდი ან ელექტრონული პერიოდული გამოცემის იდენტიფიკაციისთვის გამოიყენება. ნომერი შეიცავს რვა ციფრს. მერვე ციფრი საკონტროლოა.
ISSN სისტემა შემოვიდა 1975 წელს როგორც საერთაშორისო სტანდარტი ISO 3297 და განახლდა 2007 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ISO სტანდარტები
Eurhopalothrix australis
Eurhopalothrix australis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Eurhopalothrix-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
გლეგჰორნი
გლეგჰორნი (Glegghorn) — მთა რეტიკონის ქედზე, შვეიცარიაში. მდებარეობს გრაუბიუნდენის კანტონში; გადაჰყურებს მაიენფელდის მუნიციპალიტეტს. აღმართულია ფალკნისის მთის გვერდით, სამხრეთიდან, ლიხტენშტაინის საზღვართან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
პოლომოლოკი
პოლომოლოკი (ოფიციალურად პოლომოლოკის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Polomolok; Bayan ng Polomolok) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ კოტაბატოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 172 605 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 23 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ კოტაბატოს მუნიციპალიტეტები
საირმე
საირმე — ბალნეოლოგიურ-კლიმატური კურორტი ბაღდათის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე წაბლარისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 950 მ, ბაღდათიდან 25 კმ. ჰავა რბილია. იცის მცირეთოვლიანი ზამთარი (იანვარში საშუალო ტემპერატურა — 1,0 °C) და ზომიერად თბილი ზაფხული (აგვისტოში საშუალო ტემპერატურა 17,0 °C). ნალექების რაოდენობა 900 მმ წელიწადში.
ისტორია
1930-იან წლებში საირმეს კურორტის სტატუსი ოფიციალურად მიენიჭა. აშენდა პირველი სანატორიუმები. დაიწყო ინფრასტრუქტურის გამართვაც. 40-იან წლებში დასრულდა საავტომობილო გზის მშენებლობაც რომლითაც კურორტი ქალაქ ბაღდათს (მაშინდელ მაიკოვსკის) საავტომობილო გზით დაუკავშირდა.
სამკურნალო ფაქტორი
სამკურნალო ფაქტორია „ნარზანის“ ტიპის ნახშირმჟავა ჰიდროკარბონატული კალციუმ-ნატრიუმიანი (წყარო № 1 და № 3) და „ბორჯომის“ ტიპის ნახშირმჟავა ჰიდროკარბონატული ნატრიუმიანი (ბურღილი № 4 და № 5) მინერალური წყალი „საირმე“. საირმეში არის სანატორიუმი, დასასვენებელი და საკურორტო პოლიკლინიკა. სეზონი — მაისი-ნოემბერი.
საირმეს საშუალება აქვს ყოველწლიურად მიიღოს 150 000 დამსვენებელი. კურორტი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან უკავშირდება ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკს. საირმესთან ახლოს მდებარეობს შედარებით მცირე საკურორტო ადგილი ზეკარი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაღდათის მუნიციპალიტეტის კურორტები
წყალსატევი
მინი|[[ფიორდი ლიუსე, ნორვეგია]] მინი|[[გამბია (მდინარე)|მდინარე გამბია, ნიოკოლო-კობის ეროვნული პარკში]] მინი|[[პორტ-ჯექსონი, სიდნეი, ავსტრალია]] წყალსატევი — გაუდინარი ან შენელებული ჩამონადენის მქონე წყლის დაგროვება ხელოვნურ ან ბუნებრივ ქვაბულში.
წარმოქმნა
წყალსატევი წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ქვაბულში ჩამდინარე წყლის რაოდენონა ჭარბობს ნიადაგში წყლის ფილტრაციითა და აორთქლებით გამოწვეულ მის დანაკარგს. წყალსატევი შეიძლება იყოს მუდმივი და დროებითი, რომელიც ჩნდება მხოლოდ წყალუხვობის პერიოდში. ქიმიური შემადგენლობითა და წყალში ხსნადი მარილების რაოდენობით განარჩევენ მტკნარსა და მლაშე წყალსატევებს. მათში ფიზიკური, ქიმიური და ბიოლოგიური პროცესები განსხვავებულად მიმდინარეობს. წყალსატევებს მიეკუთვნება ტბები, წყალსაცავები, ტბორები და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰიდროლოგია კატეგორია:წყალსატევები
კვანტი (ჟურნალი)
„კვანტი“ — მასობრივ მკითხველზე გათვლილი საბჭოთა და რუსული სამეცნიერო-პოპულარული ფიზიკა-მათემატიკური ჟურნალი სკოლის მოსწავლეებისა და სტუდენტებისთვის. 1970-1992 წლებში ჟურნალს აქვეყნებდა გამომცემლობა „Наука“ („მეცნიერება“), 1993-2010 წლებში გამომცემლობა „Бюро Квантум“, (ბიურო კვანტუმი) 2010 წლიდან ვ.ა. სტეკლოვის სახელობის რმა-ის მათემატიკის ინსტიტუტი. მარჯვნივ|მინი|245პქ| ჟურნალის ლოგო
ჟურნალის შექმნა და ჩამოყალიბება (1970-1989 წწ.)
1964 წელს „კვანტის“ შექმნის იდეა პირველმა გამოთქვა აკადემიკოსმა პ. ლ. კაპიცამ. 1970 წლის იანვარში გამოვიდა ჟურნალის პირველი ნომერი. მთავარი რედაქტორი იყო აკადემიკოსი ი.კ.კიკოინი, მთავარი რედაქტორის პირველი მოადგილე — აკადემიკოსი ანდრია კოლმოგოროვი.
ტირაჟის შემცირება და „Бюро Квантум"-ის შექმნა (1990-იანი წლები)
1990 წლამდე ჟურნალი გამოდიოდა ყოველთვიურად 250-350 ათასი ტირაჟით, მაგრამ შემდეგში ტირაჟი 5 ათასამდე შემცირდა და გამოსვლის პერიოდი 2 თვემდე გაიზარდა. ჟურნალის რედაქციაში მომუშავე ბევრი მეცნიერი, 90-იანი წლების კრიზისის გამო, საზღვარგარეთ მიდიოდა სამუშაოდ. ამასთანავე შეიქმნა შენობის პრობლემები. მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის ხელშეწყობით და ამერიკელ პარტნიორთა გამოცდილებაზე დაყრდნობით ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელი მცირე საწარმო „Бюро Квантум“, რომელმაც დაიწყო ჟურნალის გამოცემა.
დაფინანსების პრობლემები (2008-2010)
ეკონომიკური კრიზისის დასაწყისი 2008 წლის შემოდგომაზე დაემთხვა აკადემიკოს ი. ა. ოსიპიანის გარდაცვალებას, რომელიც რმა-ის მყარ სხეულთა ფიზიკის ინსტიტუტის (ИФТТ РАН) დირექტორი იყო მისი შექმნის დღიდან 2006 წლამდე და ამასთანავე ხელმძღვანელობდა ჟურნალ „კვანტს“ 24 წლის განმავლობაში. ეს ჟურნალისთვის გარდამტეხი მომენტი აღმოჩნდა, რომელმაც მისი არსებობა პრობლემური გახადა. ИФТТ РАН-მა, რომელსაც ეკუთვნოდა წლების განმავლობაში „კვანტის“ რედაქციის მიერ არენდით აღებული 83 კვ.მ. ფართი, გაზარდა გადასახადი. ეს კი ჟურნალისთვის მზარდ სასესხო ვალდებულებად გადაიქცა.
2008-2010 წლებში „Бюро Квантум“ ეყრდნობოდა მხოლოდ სპონსორთა ფინანსურ მხარდაჭერას. რედაქციის თანამშრომელთა ხელფასები თვეობით აგვიანებდა. 2010 წელს რმა-ის პრეზიდიუმმა მიიღო გადაწყვეტილება, ჟურნალის დამფუძნებლების სიიდან ამოეღო ИФТТ РАН და დაემტკიცებინა ორი ახალი თანადამფუძნებელი ვ.ა. სტეკლოვის სახელობის რმა-ის მათემატიკის ინსტიტუტი და პ.ნ.ლებედევის სახელობის რმა-ის ფიზიკის ინსტიტუტი. ამ გადაწყვეტილებამ კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა რედაქციის თანამშრომელთა ბედი, მათი ქონება და სხვა სამეურნეო საკითხები, ასევე ავტორთა წინაშე სასესხო ვალდებულებები. მთავარ რედაქტორად ფიზიკოსის (ს.ს. კროტოვი) ნაცვლად დაინიშნა მათემატიკოსი (ვ.ვ. კოზლოვი), რომელმაც უწყვეტი მათემატიკური განათლების ცენტრის დახმარებით გადაჭრა ორი მომდევნო ნომრის გამოცემის დაფინანსების პრობლემა.
ტომაზო როკი
ტომაზო როკი (Tommaso Rocchi; დ. 19 სექტემბერი, 1977, ვენეცია, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. 2006–2007 წლებში იცავდა იტალიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას.
კვანტი (ჟურნალი)
დაფინანსების პრობლემები (2008-2010)
2010 წლის ჟურნალის მე-5 და მე-6 ნომრები (თავად ამ ჟურნალებში მითითებული ინფორმაციის თანახმად) გამოიცა კომპანია „McGraw-Hill“-ის ფინანსური მხარდაჭერით.
ტომაზო როკი
საკლუბო კარიერა
როკიმ კარიერა 9 ასაკში დაიწყო, როდესაც იგი მშობლიური ქალაქის ვენეციის გუნდში ჩაირიცხა, სადაც ძალიან მოაწონა თავი არა მარტო ვენეციელებს არამედ იუვენტუსის ხელმძღვანელობასაც, რომელთაც იგი თავისთან წაიყვანეს, თუმცა კარიერა იუვენტუსში როკის არ აეწყო, იმ 3 სეზონის განმავლობაში იგი სულ იჯარით იყო გაშვებული, ბოლოს კი 1998 წელს იგი „კომოს“ მიყიდეს, სადაც 2 ნორმალური სეზონი ჩაატარა. ამის შემდეგ იგი 1 სეზონით „ტრევიზოში“ გადაბარგდა სადაც 8 გოლის გატანა შეძლო 37 მატჩში.
კვანტი (ჟურნალი)
კვანტი + (2011 წელი)
2011 წლის იანვრიდან ივნისის ჩათვლით, გამომცემლობა MCNMO-მ (მოსკოვის უწყვეტი მათემატიკური განათლების ცენტრი) გამოსცა ჟურნალის სამი ნომერი სახელწოდებით „კვანტი +“. შედეგად, იურიდიულმა კომპანია „რუსეთის იურიდიულმა სერვისმა“, რომელიც წარმოადგენდა „Bureau Quantum“-ისა და ს.ს. კროტოვის ინტერესებს, დაადანაშაულა MCNMO დარბევაში, რათა შემდგომში მიეღო სახელმწიფო დაფინანსება. სასამართლომ დაადგინა, რომ „კვანტი +“ ჟურნალის ვებსაიტმა, kvantjournal.ru-მ უკანონოდ გამოიყენა ჟურნალ „კვანტის“ სავაჭრო ნიშნები, რამაც გამოიწვია საიტის დახურვა.
ტომაზო როკი
საკლუბო კარიერა
როკი დიდ ფეხბურთში კარგად ემპოლიში გამოჩნდა, სადაც 2001 წელს გადავიდა და 3 კარგი სეზონი ჩაატარა. 2004-ში იგი რომის ლაციოში გადავიდა. რომაელებს მისი ტრანსფერი 2.5 მილიონი ევრო დაუჯდათ. პირველი გოლი ლაციოს შემადგენლობაში მან 2004-05 სეზონში გაიატანა ბრეშას წინააღმდეგ, ლაციომ კი 2:0 მოიგო. ეს სეზონი მისთვის წარმატებული აღმოჩნდა, მან 13 გოლის გატანა შეძლო + 2 გოლი უეფას თასზეც გაიტანა. ყველაზე მნიშვნელოვანი გოლი კი დერბიში რომას წინააღმდეგ იყო, რომელიც გუნდმა 3:1 მოიგო.
კვანტი (ჟურნალი)
კვანტი + (2011 წელი)
ჟურნალი „კვანტი“ 2011 წელს ოფიციალურად არ გამოცემულა. ჟურნალის ოფიციალურ ვებგვერდზე 2011 წლის ნომრები წარმოდგენილია როგორც „ჟურნალის სარედაქციო კოლეგიის მიერ მომზადებული მასალები“ ცალკეული სტატიების სახით, მათ შორის, „კვანტი +“-ის ნომრებში გამოქვეყნებული სტატიებიც.
ტომაზო როკი
საკლუბო კარიერა
როკის მეწყვილე შეტევაში ლეგენდარული პაოლო დი კანიო იყო. მათ ძალზედ კარგი ტანდემი შექმნეს, თუმცა 2006 წელს დი კანიო წავიდა ლაციოდან და როკი პირველი და მთავარი ფორვარდი გახდა გუნდის, რაც მან ძალიან კარგად გაართვა თავი მაგ საქმეს.
კვანტი (ჟურნალი)
თანამედროვე ჟურნალი
2012 წლის მარტში რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმმა ჟურნალის მთავარ რედაქტორად დანიშნა აკადემიკოსი ა. ლ. სემიონოვი, 2018 წლის მარტში კი — რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი ა.ა. გაიფულინი.
ტომაზო როკი
საკლუბო კარიერა
2005-06 სეზონი ლაციომ მე-6 ადგილზე დაასრულა, თუმცა კალჩოპოლის სკანდალის გამო გუნდი ჯერ იყო სერია ბ-ში გააგდეს + 11 ქულაც ჩამოაკლეს, მაგრამ გადახედეს საქმეს და გუნდი ისევ დააბრუნეს სერია ა-ში, თუმცა მინუს 11 ქულა მაინც დაუტოვეს.
კვანტი (ჟურნალი)
სქოლიო
კატეგორია:ონლაინ ჟურნალები კატეგორია:საბავშვო ჟურნალები კატეგორია:ჟურნალები კატეგორია:სამეცნიერო ჟურნალები კატეგორია:რუსეთის ჟურნალები კატეგორია:რუსულენოვანი ჟურნალები კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებული ჟურნალები
ტომაზო როკი
საკლუბო კარიერა
2008-09 ყველაზე ცუდი სეზონი იყო როკის კარიერაში ლაციოში, ჯერ იყოდა 2 თვე გაუცდა ტრავმის გამო, მერე კიდე ფორმაშიც ვერ შევიდა და საბოლოოდ დიდი ვერაფრით დაამახსოვრდა ფანებს.
2008-09 სეზონის ბოლოს როკიმ მე-200 თამაში ჩაატარა ლაციოში და 83 გოლის გატანა შეძლო. ამავე წელს მან 18 ნომერი 9 ნომრით შეიცვალა და გუნდის კაპიტანიც გახდა.
2009-10 სეზონი ნორმალურად ჩაიარა როკისთვის, საბოლოოდ მან 10 გოლის გატანა შეძლო, თუმცა ლაციოსთვის არცთუ ისე კარგი სეზონი გამოდგა, გუნდი მე-2 ადგილს დასჯერდა მხოლოდ ჩემპიონატში.
2010-2011 სეზონში როკიმ გოლით დაიწყო ბოლონიასთან, თუმცა ტრავმის მიღების შემდეგ ფორმიდან სულ ამოავრდნილი იყო და მთლად სეზონიც კარგად ვერ წაუვიდა.
2011-2012 სეზონი როკისთვის კარგი გამოდგა დაწყებით ეტაპში, ჩემპიონატშიც და ევროპა ლიგაზეც, თუმცა ლაციო ჩემპიონთა ლიგის გარეთ დარჩა. 2012-2013 სეზონი კი როკისთვის მგონი ბოლო იქნება ლაციოში, თუ რა თქმა უნდა სკამზე ჯდომა არ ისურვა მთელი სეზონი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1977 კატეგორია:დაბადებული 19 სექტემბერი კატეგორია:იტალიელი ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:ლაციოს ფეხბურთელები კატეგორია:კომოს ფეხბურთელები კატეგორია:ტრევიზოს ფეხბურთელები
ივანე კრილოვი
ივანე ანდრიას ძე კრილოვი (დ. 13 თებერვალი [ ძვ. სტ. 2 თებერვალი], 1769 (სხვა მონაცემებით — 1768), მოსკოვი — გ.   21 ნოემბერი [ ძვ. სტ. 9 ნოემბერი] , 1844, პეტერბურგი) — რუსი იგავთმწერალი.
ბიოგრაფია
დაიბადა ღარიბი ოფიცრის ოჯახში. 1782-იდან პეტერბურგში დასახლდა, მუშაობდა წვრილ მოხელედ. მისი პირველი ნაწარმოები - კომიკური ოპერა "მარჩიელი ქალი" (1782), მომდევნო რამდენიმე ტრაგედია და კომედია გამოირჩეოდა მამხილებელი პათოსით. 1789-იდან სცემდა სატირულ ჟურნალს "პოჩტა დუხოვ", რომელიც მთავრობამ აკრძალა. იგივე ბედი ეწია 1792 დაარსებულ ჟურნალ "ზრიტელს". კრილოვი იძულებული გახდა პეტერბურგიდან წასულიყო.
კრილოვი დიდად პოპულარული იყო არა მარტო რუსეთში, არამედ სხვა ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოშიც. 1832-1833 გ. ორბელიანმა თარგმნა კრილოვის 3 იგავი. 1852-იდან მისი იგავების თარგმანები გვხვდება ჟურნალ "ცისკარში". ცალკე წიგნად პირველად 1876 გამოიცა (მთარგმნელი მ. ბებუთაშვილი), მეორედ - 1878 (მთარგმნელი რევაზ ერისთავი). 1862-1906 აკაკი წერეთელმა ბრწყინვალედ თარგმნა და გადმოაკეთა კრილოვის 152 იგავი, რომლებიც მრავალჯერ გამოქვეყნდა ცალკე წიგნად. კრილოვს თარგმნიდნენ იოსებ გრიშაშვილი, კონსტანტინე ჭიჭინაძე, ალექსანდრე აბაშელი, გრიგოლ ცეცხლაძე, დავით გაჩეჩილაძე, ვ. გორგაძე და სხვები.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1769 კატეგორია:გარდაცვლილი 1844
მაწევანი
მაწევანი — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (ჩხიკვთის თემი), მდინარე ალგეთის ხეობაში. ზღვის დონიდან 960 მ, თეთრიწყაროდან 8 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 77 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები
Public Enemy
Public Enemy (საზოგადოების მტერი) — ამერიკული ჰიპ-ჰოპ ჯგუფი, რომელშიც შედიან Chuck D, Flavor Flav, Professor Griff, DJ Lord და ჯგუფი The S1W. კოლექტივში ასევე შედიან დენიელ მაკ-გოუენი (რომელმაც შეცვალა Terminator X), გიტარისტი ხარი უინი და ბას-გიტარისტი ბრაიან ჰარდგრუვი.
Public Enemy გამოირჩევა პოლიტიზირებული ტექსტებით, სადაც მსმენელის ყურადღებას სხვადასხვა პრობლემაზე ამახვილებენ (მათ შორის - შავკანიანი მოსახლეობის საკითხებზეც). კრიტიკოს როჯერ ჰილბერნის თქმით, Public Enemy არის ყველა დროის ყველაზე სახელგანთქმული ჰიპ-ჰოპ ჯგუფი, ხოლო სტივენ თომას ერლეუაინი მათ „თავისი დროის ყველაზე გავლენიან და რადიკალურ ჯგუფს“ უწოდებს.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული ჰიპ-ჰოპ ჯგუფები კატეგორია:1982 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
ელიზბარ უბილავა (მწერალი)
ელიზბარ უბილავა (დ. 23 ივნისი, 1917, სოფ. ჭალა, ზუგდიდის მაზრა — გ. 29 აპრილი, 1997, თბილისი) — ქართველი მწერალი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ჟურნალისტი (1979).
ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო სოფელ მუჟავასა და ფახულანში, საშუალო პედაგოგიური განათლება კი ქ. წალენჯიხაში. 1935 წელს შევიდა ქუთაისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, ქართული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტზე; შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, რომელიც 1940 წელს დაასრულა.
ელიზბარ უბილავამ სამწერლო მოღვაწეობა ლექსებით დაიწყო. მისი პირველი ლექსი „ზამთარი“ გამოქვეყნდა 1934 წელს, „ლიტერატურულ გაზეთში“. 1940 წელს ჟურნალ „მნათობში“ გამოქვეყნდა უბილავას ერთ-ერთი პირველი მოთხრობა „მიწა“. მისი პირველი წიგნი „სამგორი“ გამოვიდა 1949 წელს.
მისი მოთხრობები, ნარკვევები, ლიტერატურულ-კრიტიკული სტატიები და პუბლიცისტური წერილები ქვეყნდებოდაა გაზეთ „კომუნისტში“ და სხვა ჟურნალ-გაზეთების ფურცლებზე. გამოცემული აქვს 30-ზე მეტი წიგნი. ეწეოდა ნაყოფიერ საზოგადო მოღვაწეობას, გამორჩეული წვილი შეიტანა საბავშვო წიგნის გამოცემისა და პოპულარიზაციის საქმეში, როგორც გამომცემლობა „ნაკადულის“ რედაქტორმა და ალმანახ „საყმაწვილო ლიტერატურის“ მთავარმა რედაქტორმა; ამ უკანასკნელი ალმანახის ერთ-ერთი ფუძემდებელი თავადვე იყო.
ელიზბარ უბილავა ჟურნალისტურ მოღვაწეობასაც ეწეოდა. მის კალამს ეკუთვნის არაერთი ნარკვევი, პუბლიცისტური წერილები, ესეისტური სტატიები, რეპორტაჟები. სხვადასხვა დროს მუშაობდა გაზეთებში — „საბჭოთა აფხაზეთი“ (1940-1942), „კომუნისტი“ (1945-1957), ჟურნალ „დრამაში“ (1960-1962), გამომცემლობა „ნაკადულში“, ალმანახ „საყმაწვილო ლიტერატურული მოამბის“ მთავარ რედაქტორად (1962-1976).
ელიზბარ უბილავამ რუსულიდან ქართულად თარგმნა ლევ ტოლსტოიის „ჰაჯი-მურატი“, „კაზაკები“, „ტყის ჩეხვა“, „კავკასიის ტყვე“, „თარეში“, „ჩამოქვეითებული“, ბესტუჟევ-მარლინსკის „თამალათ-ბეგი“, ა. აჯამადოვის „ყუძუხის ტრამალზე“, ი. ორბელიანის „რვა თვე შამილის ტყვეობაში“.
არჩეული იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის წევრად. მინიჭებული აქვს საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ჟურნალისტის საპატიო წოდება, დაჯილდოებული იყო მთავრობის ჯილდოებით. ხანგრძლივი ლიტერატურული მოღვაწეობისათვის და დაბადების 70 წელთან დაკავშირებით, უბილავა დააჯილდოვეს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით. გარდაიცვალა 1997 წლის 29 აპრილს, თბილისში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1917 კატეგორია:გარდაცვლილი 1997 კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 29 აპრილი