cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კანადის კლდოვანი მთების პარკი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კანადის გეოგრაფია კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კანადაში
Epidirona tuberculata
Epidirona tuberculata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
1131
თარიღი უცნობია
*
თურქების მიერ ყირიმის დაპყრობა
თურქების მიერ ყირიმის დაპყრობა — ოსმალეთის იმპერიის  მიერ ყირიმში არსებული სახელმწიფოებისა და კოლონიების  დაპყრობა 1475 წელს. ყირიმის სამხრეთ სანაპირო, ასევე სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ქერჩი —  იენიკალის ტერიტორია  ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. სტეპების ნაწილი და მთისწინეთი ყირიმის სახანოს ბირთვს წარმოადგენდა, რომელიც ბრწყინვალე პორტასთან ვასალურ დამოკიდებულებაში იყო. ქუჩუკ-კაინარჯის ზავით ( 1774 წ. ) დასრულდა ოსმალეთის მმართველობა ნახევარკუნძულზე.
წინასიტორია
1441 წელს ოქროს ურდოს დაშლის შემდეგ ყირიმში დარჩენილ მონღოლთა გათურქების პროცესი დაიწყო. შეიქმნა ყირიმელი თათრების ეთნოგენეზი.
ამ ეტაპზე ყირიმი გაიყო სტეპის ყირიმის სახანოდ, თეოდოროს მთის სამთავროდ და სამხრეთ სანაპიროზე გენუის კოლონიად. თეოდოროს სამთავროს დედაქალაქი გახდა მანგუპი — შუა საუკუნეების ყირიმის ერთ-ერთი უდიდესი სიმაგრე (90 ჰექტარი), რომელიც, საჭიროების შემთხვევაში, მოსახლეობის მნიშვნელოვანი მასების თავშესაფარს წარმოადგენდა.
თურქების დაპყრობითი ომები
1475 წლის ზაფხულში, თურქ-ოსმალებმა, რომლებმაც დაიპყრეს ყოფილი ბიზანტიის იმპერიის ტერიტორიები, მაისში ყირიმსა და აზოვის ზღვაში გედიკ აჰმედ ფაშას მეთაურობით დიდი დესანტი გადასხეს, ალყა შემოარტყეს კაფას (ფეოდოსიას) და აიღეს. 300 დიდგვაროვანი გენუელი სიკვდილით დასაჯეს, დანარჩენები ტყვედ აიყვანეს, აიღეს სოლდაია და გენუის უფრო მცირე ციხესიმაგრეები (მათ შორის  დონის  მარცხენა სანაპიროზე მდებარე ქალაქი ტანა) და  ბერძნული ქალაქები, რომლებიც ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შეიყვანეს. გიზოლფის სამფლობელო ტამანზე დაეცა 1482 წელს.
1475 წელს თურქებმა ომი წამოიწყეს ყირიმის ხანის მენგლი გირაის წინააღმდეგდა აიძულეს იგი ეღიარებინა თავი სულთანის ვასლად. 1478 წელს ყირიმის სახანო გახდა ოსმალეთის იმპერიის პროტექტორატი. ამავდროულად, კლიმატურად ხელსაყრელი სამხრეთ სანაპირო ყირიმი, ისევე როგორც სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ქერჩ-იენიკალის ტერიტორია, გახდა ოსმალეთის იმპერიის ნაწილი.
შედეგები
სულთნის სამფლობელოს მიწები, სადაც ქრისტიანი მოსახლეობა ცხოვრობდა, ყირიმის ხანების იურისდიქციის მიღმა იყო. თათრებს მათზე დასახლებაც კი ეკრძალებოდათ. ნახევარკუნძულის ხანგრძლივმა ადმინისტრაციულმა დაყოფამ ოსმალურ და ავტონომიურ ყირიმის ნაწილებად განაპირობა ყირიმელი თურქების ჩრდილოეთ და სამხრეთ ჯგუფების განსხვავებული ეთნოგენეზის და განსხვავებული ენობრივი ტიპოლოგიის ჩამოყალიბება. სამხრეთ სანაპიროს მოსახლეობა ძირითადად შედგებოდა ახლად ჩამოსული მაჰმადიანი თურქებისგან, ასევე იტალიელებისგან, სომხებისგან, ბერძნებისგან, გოთებისგან, რომლებიც საბოლოოდ გათურქდნენ. ენობრივი თურქიზაციის მიუხედავად, ამ ხალხთაგან ზოგიერთმა შეინარჩუნა ქრისტიანული რელიგია. მონღოლ-თათრების ნარჩენებმა შეინარჩუნეს ნახევრად ავტონომიური საკუთრება მთისწინა და სტეპის ყირიმში ( ყირიმის სახანო ), თუმცა მათზე გაბატონებულმა თურქებმა ააშენეს ციხესიმაგრეები ( პერეკოპი ), არაბატი, იენიკალე, გეზლევი, სადაც განალაგეს მუდმივი გარნიზონები.
ყირიმში გამარჯვებებს დიდი სამხედრო მნიშვნელობა ჰქონდა თურქებისთვის, რადგან ყირიმელი თათრები მათ ზოგჯერ აწვდიდნენ 100 ათასი ადამიანისგან შემდგარ დამხმარე ჯარებს, ,თუმცა  შემდგომში თურქეთს უბიძგეს რუსეთისა და პოლონეთის წინააღმდეგ შეტაკებისკენ. ქუჩუკ-კაინარჯის სამშვიდობო ხელშეკრულებამ ბოლო მოუღო ოსმალეთის მმართველობას ნახევარკუნძულზე: მისი მიხედვით, ქერჩის ნახევარკუნძული რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა, დარჩენილი ტერიტორია კი —დამოუკიდებელ ყირიმის სახანოს შემადგენლობაში, რომელიც ასევე ანექსირებული იყო რუსეთის იმპერიის მიერ 1783 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:ყირიმის სახანო კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ისტორია
ფალუნი
ფალუნი (Falun) — შვედეთის ქალაქი დალარნას პროვინციაში (Dalarnas län). ეს ქალაქი არის მთავარი ადგილი ქვეყნის ამავე სახელწოდების თემისა. ფალუნი არის ცნობილი თავისი საბადოებით, რომელიც მუშათა დასახლებებითა და სამრეწველო ლანდშაფტით იუნესკოს მსოფლიო კულტურულ მემკვიდრეობას მიეკუთვნება.
ისტორია
230px|right|thumb|ფალუნი დაახლ. [[1700 წლისათვის (ერიკ დალბერგის გრავიურა (Erik Dahlberg))]] 160px|right|thumb|საბადო ფალუნში.
ქალაქი ვითარდებოდა სპილენძის მთის საბადოს განვითარების კვალად, რომელიც ისტორიულად XI საუკუნეში ტისკასიებერგთან დასტურდება. ამ საბადოზე სამუშაოებს თავდაპირველად გლეხები ასრულებდნენ. XIV საუკუნეში მდინარე ფელუანის (Faluån) ქვედა დინებასთან ალაგ-ალაგ, დროგამოშვებით სახელდახელოდ ეწყობოდა მცირე ვაჭრობები, რომლებიც მოგვიანებით სავაჭრო მოედნებად ჩამოყალიბდა, ხოლო ამ მოედნების ირგვლივ კი ნელ-ნელა პატარა დასახლებები ჩნდებოდა.
ფალუნის საბადოს სულ უფრო მზარდ მნიშვნელობასთან ერთად იზრდებოდა დასახლება ისე, რომ 1641 წელს ამ დასახლებული პუნქტს უკვე ქალაქის სტატუსი მიენიჭა. ქალაქი ფალუნი ამ დროსათვის 6 000 მცხოვრებს ითვლიდა და წარმოდგენდა შვედეთის ერთ-ერთ დიდ ქალაქს. აქ, ფალუნის მაღაროებიდან მსოფლიო პროდუქციის დაახლ. 2/3 იწარმოებოდა. წიაღისეულის სიმდიდრის მოპოვება დაუგეგმავად მიმდინარეობდა, რის გამოც 1687 წელს მაღაროს დიდი ნაწილი ჩაიქცა. ეს ნგრევა გახდა პირველი სიგნალი ფალუნის აყვავების დასასრულისა.
1761 წელს ხანძარმა ორჯერ გაანადგურა ძირათიდად ხისგან ნაშენები ქალაქის 2/3 ნაწილი. მოგვიანებით აღდგენილი იქნა ქვის მნიშვნელოვანი შენობები, მაგრამ მოსახლეობის რიცხვი დღითიდღე მცირდებოდა. 1850 წელს ქალაქში ცხოვრობდა მხოლოდ 4 000 კაცი.
რკინიგზის მშენებლობამ ახალი სიცოცხლე შესძინა ქალაქს. ფალუნს ორი სარკინიგზო ხაზი დაუკავშირდა. გაჩნდა ახალი ფაბრიკები. სამთო-სამადნო სეგმენტმა XX საუკუნეში მთლიანად ამოწურა თავისი შესაძლებლობები. 1992 დაიხურა ბოლო შახტი. გასულ საუკუნეში ქალაქი ფალუნი სულ უფრო იქცეოდა ქვეყნის ადმინისტრაციულ და სასკოლო-საგანმანათლებლო ცენტრად.
XX საუკუნის ნახევარში ქალაქის ცენტრს იერი შეუცვალეს, თუმცა ისტორიული მნიშვნელობის შენობები შენარჩუნებული იქნა. ქალაქის სამი მუშათა დასახლება, რომელიც XVII საუკუნეში ხანძარს გადაურჩა, ისევე როგორც მაღაროების ირგვლივ არსებული სამრეწველო და საყოფაცხოვრებო-კულტურული ლანდშაფტი 2001 წლიდან მსოფლიო მემკვიდრეობის საგანძურს მიაკუთვნეს.
ფალუნს ისტორიულად აქვს ზამთრის სპორტული სახეობების მდიდარი ტრადიცია.
ბაგრატ სოლოღაშვილი
ბაგრატ სოლოღაშვილი — XVII— XVIII საუკუნეების ქართველი მწიგნობარი, მთარგმნელი. მოღვაწეობდა მოსკოვში, არჩილ II-ის კარზე, სადაც 1692-1706 წლებში ბერძნულიდან ქართულ ენაზე გადმოიღო „ხრონოღრაფი“ ანუ მსოფლიო ისტორია დასაბამიდან კონსტანტინოპოლის დაცემამდე (1453-მდე). 1706 წელს არჩილ მეფემ ბაგრატ სოლოღაშვილი გაგზავნა შვედებთან ომში ტყვედ ჩავარდნილ ბატონიშვილ ალექსანდრესთან სტოკჰოლმში.
ფალუნი
პარტნიორი ქალაქები
ფალუნს განსაკუთრებული ეკონომიკური და კულტურული ურთიერთობები აკავშირებს ევროპის რამდენიმე ქალაქთან. ამ პარტნიორი, ანუ დაძმობილებული ქალაქები რიცხვშია ჰამინა (Hamina) ფინეთში, რეროსი (Röros) ნორვეგიაში, გიუტერსლო (Gütersloh) გერმანიაში, და გრუჯიონძი (Grudziądz) პოლონეთში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვედეთის ქალაქები
ქალთა XIX საჭადრაკო ოლიმპიადა
'''28 ოქტომბერი - 12 ნოემბერი 2000. სტამბოლი, თურქეთი'''
ისტორია
სტამბოლში ჩემპიონობისათვის ძირითადი ბრძოლა ჩინელ და ქართველ მოჭადრაკეებს შორის წარიმართა. ოთხი ტურის შემდეგ წინ ნახევარი ქულით ქართველები იყვნენ. მეექვსე ტურისთვის მეტოქები გათანაბრდნენ. მეექვსე ტურში კი ოლიმპიადის ცენტრალური მატჩი, ჩინეთი - საქართველო გაიმართა. სამივე პარტია ყაიმით დასრულდა და მდგომარეობა უცვლელი დარჩა. მეთერთმეტე ტურისათის კი ჩინელებმა ნახევარი ქულით დაწინაურება მოახერხეს. მეთერთმეტე ტურში ქართველები უკრაინის გუნდს შეხვდნენ და მოულოდნელად დამარცხდნენ. ამით კარგად ისარგებლეს ჩინელებმა. მათ ჩეხები მშრალი ანგარიშით დაამარცხეს და 2,5 ქულით დაწინაურდნენ. მომდევნო სამ ტურში ქართველებმა მხოლოდ ქულანახევრის გაბათილება შეძლეს და საბოლოოდ მეორე ადგილს დასჯერდნენ. გუნდის ამ წარუმატებლობის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ალბათ მაია ჩიბურდანიძის სუსტი თამაში იყო, რომელმაც მხოლოდ სამი პარტიის მოგება შეძლო, ხოლო თავად ორჯერ დამარცხდა.
ტექნიკური შედეგები (პირველი ათეული)
11. undefined 12.🇲🇩 moldova, 13.🇮🇳 india, 14.🇵🇱 poland, 15.🇺🇸 united states 16.🇧🇬 bulgaria, 17.🇨🇺 cuba, 18. undefined 19.🇰🇿 kazakhstan, 20.🇮🇱 israel 21.🇦🇿 azerbaijan, 22.🇨🇿 czech republic, 23. undefined, 24.🇧🇾 belarus, 25.🇪🇸 spain, 26. undefined, 27.🇦🇺 australia, 28.🇸🇰 slovakia, 29.🇪🇪 estonia 30.🇱🇹 lithuania, 31.🇺🇿 uzbekistan, 32. undefined, 33. undefined, 34.🇫🇮 finland, 35. undefined 36.🇧🇦 bosnia and herzegovina, 37. undefined, 38.🇸🇪 sweden 39.🇫🇷 france, 40. undefined 41.🇦🇹 austria, 42. undefined, 43.🇹🇲 turkmenistan, 44. undefined, 45.🇪🇨 ecuador, 46. undefined, 47.🇲🇰 macedonia, 48.🇮🇹 italy 49.🇻🇪 venezuela, 50.🇰🇬 kyrgyzstan, 51.🇦🇷 argentina, 52.IBCA, 53. undefined, 54.🏴󠁧󠁢󠁷󠁬󠁳󠁿 wales, 55. undefined 56.🇳🇴 norway, 57.🇧🇷 brazil, 58. undefined, 59.🇨🇦 canada, 60. undefined, 61.🇮🇪 ireland 62.🇲🇽 mexico, 63.🇹🇷 turkey, 64.🇦🇪 united arab emirates, 65. undefined, 66.🇯🇵 japan, 67.🇹🇷 turkey-2 68.🇨🇴 colombia, 69.🇦🇱 albania, 70. undefined 71. undefined, 72.🇮🇶 iraq, 73. undefined, 74.🇳🇿 new zealand, 75.🇲🇦 morocco, 76.🇮🇪 ireland 77.🇸🇾 syrian arab republic, 78.🇮🇸 iceland, 79. undefined, 80. undefined, 81. undefined 82. undefined, 83. undefined 84.🇲🇴 macao 85.🇾🇪 yemen 86.🇻🇮 virgin islands, u.s.
ჩემპიონის შედეგები მატჩების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"|🇨🇳 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇧🇷 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇪🇸 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇳🇱 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇰🇿 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇲🇩 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇷🇺 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇺🇦 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇨🇿 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇩🇪 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇭🇺 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|+ ! s! style="background: #ddffdd;"|= ! s! style="background: #ddffdd;"|-
საქართველოს ნაკრების შედეგები მატჩების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇫🇮 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇮🇳 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇦🇿 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇷🇺 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇨🇳 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇳🇱 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇨🇿 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇦🇲 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇺🇦 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇭🇺 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇰🇿 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇨🇺 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|+ ! s! style="background: #ddffdd;"|= ! s! style="background: #ddffdd;"|-
მესამე პრიზიორის შემადგენლობა და შედეგები
ალისა გალიამოვა 9 (+8=2-2), ეკატერინა კოვალევსკაია 6,5 (+4=5-2), სვეტლანა მატვეევა 6,5 (+5=3-2), ტატიანა სტეპოვაია 6,5 (+5=3-1).
საუკეთესო პერფორმანსი
! s! style="background: #ddffdd;"|# ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქულა
საუკეთესო შედეგები დაფების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"|მეორე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მესამე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|სათადარიგო დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საჭადრაკო ოლიმპიადები 19
ჩეხოსლოვაკია 1932 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჩეხოსლოვაკიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეოთხედ იასპარეზა 1932 წელს, აშშ-ის ქალაქ ლოს-ანჯელესში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 4 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1932 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩეხოსლოვაკია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
აბასთუმანი (ადიგენის მუნიციპალიტეტი)
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 256 ადამიანი.
ისტორია
სახელწოდება აბასთუმანი, სახეცვლილი ფორმა „აბასთუბნისა“, წარმომდგარი უნდა იყოს ამ სოფელში მცხოვრებ აბასაძეთა (აბაზასძეთა) საგვარეულო სახელისაგან. სოფელი აბასთუმანი დადასტურებულია „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ (XVI საუკუნის მიწურული). ოსმალური ადმინისტრაციული დაყოფით აბასთუმანი ახალციხის ლივის ოცხის ნაჰიეში შედიოდა. 1829 წელს დაუბრუნდა საქართველოს.
სქოლიო
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კახური თეთრი (ვაზის ჯიში)
კახური თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, გულისებური ან თირკმლისებური ფორმის, ხუთ-შვიდნაკვთიანი, ძლიერ დანაკვთული ან მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, თხელი. მარცვალი წვრილია, მომრგვალო ან შებრტყელებული ფორმის თეთრი, მოყვითალო ელფერით.
კახური თეთრის სიმწიფის საშუალო პერიოდის საღვინე ვაზის ჯიშია. გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
დიმიტრი სოკოლოვი
დიმიტრი ივანეს ძე სოკოლოვი (Соколов, Дмитрий Иванович; დ. 1788, პეტერბურგი — გ. 1 დეკემბერი [ძვ. სტ. 19 ნოემბერი], 1852, პეტერბურგი) — რუსი გეოლოგი. რუსეთის აკადემიის წევრი (1839). პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1805 წელს ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში სამთო კადეტთა კორპუსის დამთავრების შემდეგ ასწავლიდა იქვე, 1841 წლამდე. ერთდროულად (1822–1844) პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი. მის ძირითად შრომებში „მინერალოგიის სახელმძღვანელო“ (2 ნაწ., 1832) და „გეოგნოზიის კურსი“ (3 ნაწ., 1839) გაშუქებულია იმდროინდელი მინერალოგიისა და გეოლოგიის რიგი საკითხი. 1830-იან წლებში ხელმძღვანელობდა ურალის მთიანი ოლქების გეოლოგიურ აგეგმვას. იყო მინერალოგიური საზოგადოების წევრი და მისი დამაარსებელი (1817); „სამთო ჟურნალის“ აქტიური თანამშრომელი და რედაქტორი. 3-ჯერ იყო დაჯილდოებული დემიდოვის პრემიით.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი გეოლოგები
ფართო მოხმარების საქონელი
ფართო მოხმარების საქონელი შეიძლება დაიყოს ყოველდღიური მოთხოვნის, წინასწარი შერჩევის, განსაკუთრებული საქონლის შერჩევისა და პასიური მოთხოვნის საქონლად.
უნდა აღინიშნოს, რომ ერთი და იგივე საქონელი, შეიძლება იყოს ყოველდღიური მოთხოვნის, წინასწარი შერჩევისა და განსაკუთრებული მოთხოვნის საგანი. მაგალითად: საპარსი არის ყოველდღიური მოხმარების საგანი, ამავე დროს, მომხმარებლისათვის ის შეიძლება იყოს წინასწარი შერჩევის საგანი, რადგან ეძებს სხვადასხვა ფირმის პროდუქციას შორის განსხვავებას და იღებს საჭირო გადაწყვეტას მათი შეძენის შესახებ. ამავე დროს, იგივე საქონელი შეიძლება იყოს ფუფუნების საგანი, ცალკეული მომხმარებლისათვის.
საქონლის ასეთი დაყოფა განსხვავებულია სხვადასხვა ეკონომიკური განვითარების დონის ქვეყნების მიმართ. ის, რაც მაღალგანვითარებულ ქვეყნებში ითვლება ყოველდღიური მოთხოვნის საქონლად, ზოგიერთი დაბალგანვითარებული ქვეყნის, ჩამორჩენილი დონის ქვეყნებისათვის შეიძლება იყოს წინასწარი შერჩევის ან გასნაკუთრებული მოთხოვნის საქონელი.
კატეგორია:ეკონომიკური ტერმინები
ტკიპები
ტკიპები (ლათ. Acarina) — პატარ-პატარა (0,1-იდან 30 მმ-მდე)  ცხოველები ობობასნაირთა კლასისა. ზოოლოგთა ნაწილი მათ ერთ რიგში აერთიანებს და 3 ქვერიგად ყოფს: ტკიპები-მთიბავები (Opilioacarina), აკარიფორმული ანუ ნამდვილი ტკიპები (Acariformes) და პარაზიტული ტკიპები (Parasitiformen). სხვები ტკიპებს 3 რიგად ყოფენ. ტკიპებისათვის დამახასიათებელია 6-ფეხიანი ლარვა (ნიმფებს და ზრდასრულ ტკიპებს 8 ფეხი აქვთ). სხეულის წინა განყოფილება, ე. წ. გნატოსომა, ხშირად მოძრავადაა შეერთებული სხეულის ძირითად ნაწილთან და ზედა კიდურების 2 წინა წყვილი ქელიცერები და პედიპალპებია. ზოგი პარაზოტული ტკიპების სხეული სეგმენტებადაა დაყოფილი. აკარიფორმული ტკიპების უმრავლესობის სხეული გაყოფილია თავის განყოფილებად (პროტეროსომა), რომელშიც შედის აგრეთვე 4 წყვილი კიდური, და უკანა განყოფილებად (ჰისტეროსომა), რომელშიც შედის 2 წყვილი უკანა ფეხი. პარაზიტულ ტკიპებს აქვთ თავ-მკერდი (პროსომა) ექვსივე წყვილი კიდურითურტძ და მუცელი (ოპისტოსომა). ორივე ქვერიგის უმაღლეს წარმომადგენელთა სხეულის განყოფილებები შერწყმულია. თვითონ სხეული ერთფეროვანია ან ჭრელი, ჩვეულებრივ დაფარულია თხელი კანით, ზოგჯერ კი — მეტ-ნაკლებად შერწყმული მკვრივი წარმონაქმნებით. კიდურების აგებულება განსხვავებულია კვების ხასიათის და ცხოვრების ნირის მიხედვით. მაგ. ქელიყირები ბრჭყალისებრი ან ნებემსისებრია და მარწუხით ბოლოვდება: ემსახურება საკვების მოპოვებას და მის დაქუცმაცებას. ამმარწუხით ხვრეტენ ტკიპები მასპინძლის კანს და მასზე მაგრდებიან. პედიპალპები შედარებით მარტივია, მათი ძირითადი ნაწევრები ქმნიან პირის წინა ღრუს, დანარჩენები — საცეცებს. ფეხები ჩვეულებრივ ბრჭყალებით და მისაწოვრებით ბოლოვდება. კანის მგრძნობიარე წარმონაქმნებია ჯაგრები და მათი სახეცვლილებები. ტკიპები სუნთქავენ კანით ან ტრაქეებით, რომლებიც სხეულის წინა ნაწილში ან მის გვერდებზე იხსნება 1—4 წყვილი სტიგმით.
ტკიპები გაყოფილსქესიანები არიან, სქესობრივი დიმორფიზმი მათში ყოველთვის არაა გამოხატული, სასქესო ხვრელიც სხვადასხვა ადგილზე აქვთ. განაყოფიერება შინაგანი ან სპერმატოფორულია (მამალი სპერმატოფორს დედლის სასქესო ხვრელზე ტოვებს, შემდეგ კი დედალი დაეუფლება მას). ცნობილია ე. წ. ქალწულებრივი გამრავლებაც. ტკიპების უმრავლესობა კვერცხისმდებელია, ზოგი — ცოცხლადმშობი. განვითარების ციკლი შედგება კვერცხის, ლარვისწინა, ლარვის, პროტო-, დეიტო-, ტრიტონიმფებისა და ზრდასრული ფორმებისაგან. ზოგიერთი ტკიპების განვითარების ცალკეული ფაზები ამოვარდნილია: ზოგჯერ ნიმფები რამდენიმეჯერ იცვლიან კანს. ამიტომ ნიმფური ფაზების რაოდენობა არასტაბილურია. ცნობილია ტკიპების 1100-მდე სახეობა. აკარიფორმულ ტკიპებს განეკუთვნებიან სარკოპტიფორმული (ჯავშნიანი, ბეღლის, ბალნიანი, მუნის და სხვა) და ტრომბიდიფორმული (აბლაბუდიანი, წყლის, გალიანი და სხვა) ტკიპები. პარაზიტულ ტკიპებს ეკუთვნიან გამაზოიდური, არგასული, იქსოდური და სხვა ტკიპები.
ტკიპები ფართოდ არიან გავრცელებული. ბინადრობენ როგორც ხმელეთზე, ისე ზღვასა და მტკნარ წყალში. მტაცებელი და მცენარეული ტკიპები ბინადრობენ ნიადაგში, ტყის საფენში, მცენარეებზე, ცხოველთა ბუდეებში; იქსოდური, არგასული და ზოგი გამაზოიდური ტკიპები ტრანსმისიული დაავადებების (ენცეფალტის, ციებ-ცხელების) გამომწვევთა გადამტანია; ბეღლის ანუ აკაროიდული ტკიპები სპობენ მარცვალს და სხვა პროდუქტებს; გალიანი, აბლაბუდიანი ტკიპები ზიანს აყენებენმცენარეებს; მუნის ტკიპები პარაზიტობენ ადამიანისა და ცხოველების კანში. ზოგი ტკიპები სასარგებლოა — მონაწილეობს ნიადაგის წარმოქმნაში, ანადგურებს მცენარეთა მავნებლებს.
Ferrari 812 Superfast
Ferrari 812 Superfast (tipi F152M) – წინა შუა ძრავიანი, უკანა ამძრავიანი გრან ტურერი, რომელიც წარმოებულია იტალიური სპორტული მანქანების მწარმოებლის, Ferrari-ს მიერ. მანქანის პრეზენტაცია მოხდა 2017 წლის ჟენევის საავტომობილო შოუზე. 812 Superfast არის F12berlinetta-ს მემკვიდრე.
სქოლიო
კატეგორია:ფერარის ავტომობილები
Epidirona xanthophaes
Epidirona xanthophaes — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
1132
თარიღი უცნობია
*
ჩეხედანას ეკლესია
ჩეხედანას (ჩეხედენას) ეკლესია — ეკლესია ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხრაფონაში.
ეკლესია მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა. ის 1609 წელს ააშენა მამია II გურიელმა თავისი მცირეწლოვანი შვილის, მანუჩარის სულის საოხად. ამასთანავე შესწირა ჯვარ-ხატები, წიგნები, ოქროს ომფორი, ბისონი და ერთი ხელი იარაღი. ტაძარი იერუსალიმის პატრიარქმა თეოფანემ აკურთხა. ჩეხედანას ეკლესია იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის მეტოქად დადგინეს, რაც იმას ნიშნავდა, რომ გურიაში ჩასულ იერუსალიმის პატრიარქს წირვა აქ უნდა აღესრულებინა. ის ბაილეთის და მამათის ეკლესიებთან ერთად იერუსალიმის საპატრიარქოს კუთვნილება იყო. ჩეხედანას ტაძრის სამსახური აზნაურ ბოლქვაძეებს ევალებოდათ. 1761 წელს მამია IV გურიელმა ჩეხედანას მსახური ბოლქვაძეები გადასახადებისგან გაათავისუფლა.
მთლიანად დანგრეული ეკლესია ძველის საძირკველზე ხელახლა ააშენეს XX საუკუნის 90-იან წლებში (დასრულდა 1999 წელს). ეკლესიასთან ფუნქციონირებს მამათა მონასტერი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები კატეგორია:XVII საუკუნის არქიტექტურა
ვასილი სევერგინი
ვასილი მიხეილის ძე სევერგინი (Севергин, Василий Михайлович; დ. 19 სექტემბერი [ძვ. სტ. 8 სექტემბერი], 1765, — გ. 29 ნოემბერი  [ძვ. სტ. 17 ნოემბერი], 1826) — რუსი მინერალოგი და ქიმიკოსი. სწავლობდა აკადემიურ გიმნაზიასა და აკადემიურ უნივერსიტეტში, ხოლო 1785 წელს მინერალოგიის შესწავლის მიზნით გაგზავნეს გეტინგენში. პეტერბურგში დაბრუნების შემდეგ მინერალოგიის კათედრაზე აირჩიეს ადიუნქტად (1789), ხოლო 1793 წელს პროფესორად (აკადემიკოსად) იმავე კათედრაზე. ვასილი სევერგინის ძირითადი შრომები მიეძღვნა მინერალოგიას, ქიმიასა და ტექნოლოგიას. მინერალოგიაში სევერგინმა განავითარა ქიმიური მიმართულება. შემოიღო მინერალების პარაგენეზისის გაგება. ამუშავებდა რუსულ სამეცნიერო ტერმინოლოგიას. მინერალოგიური საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი პეტერბურგში (1817).
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი გეოლოგები
ცნობილი ქართველები: კ
კუ
კატეგორია:ქართველები
ჩეხოსლოვაკია 1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჩეხოსლოვაკიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხუთედ იასპარეზა 1936 წელს, გერმანიის დედაქალაქ ბერლინში. ამ თამაშებზე მათ მხოლოდ 3 ოქროსა და 5 ვერცხლის მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩეხოსლოვაკია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
დოქტორი ნოუ
დოქტორი ნოუ (1962) — პირველი ფილმი ჯეიმზ ბონდის შესახებ. ფილმი გადაღებულია იენ ფლემინგის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით. მისი რეჟისორია ტერენს იანგი.
ამ ფილმში ბონდი, საიდუმლო დაზვერვის აგენტი, გაგზავნილია იამაიკაზე, რათა გამოიძიოს ბრიტანელი აგენტის სიკვდილის გარემოებები. გამოძიება მას მიიყვანს დოქტორ ჯულიუს ნოუსთან. ბონდი აღმოაჩენს, რომ ნოუ აპირებს ამერიკული რაკეტები და მის მიზნებს ჩაახშობს.
ფილმში ჯერ არ არის ნახსენები, რომ ბონდს გააჩნია ორმაგი ნულის სტატუსი (რაც მას აძლევს ნებისმიერი ადამიანის მოკვლის ლიცენზიას) - იგი წარმოგვიდგება, როგორც ომის ვეტერანი. თუმცა, ბონდის ფილმებისათვის დამახასიათებელი ტრადიციები ჩამოყალიბდა უკვე ამ ნამუშევარში. აღსანიშნავია ფილმის დაწყებისას ეკრანზე ბონდის გამოსვლის სცენა და გასროლა მაყურებლის მიმართულებით და სტილისტური შესავალი სიმღერის თანხლებით. დიზაინერ კენ ადამის ინიციატივით შეიქმნა უნიკალური ვიზუალური სტილი, რომელიც დღემდე ახლავს 007-ის ყველა ფილმს.
ფილმის წარმატებამ მის შემქმნელებს უბიძგა გაგრძელებებზე მუშაობა. ამასთან, ბონდის კინოში გამოჩენამ საფუძველი ჩაუყარა ე.წ. ’’ჯაშუშური ფილმების’’ ტრადიციას და გავლენა იქონია ამ ქვეჟანრზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯეიმზ ბონდის ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ბრიტანული ფილმები კატეგორია:1962 წლის ფილმები კატეგორია:United Artists-ის ფილმები
ვიქტორ ვაზარელი
ვიქტორ ვაზარელი (Victor Vasarely; Vásárhelyi Győző; დ. 9 აპრილი 1906, პეცსი — გ. 15 მარტი 1997, პარიზი) — ფრანგი-უნგრელი მხატვარი, ოპ-არტის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. 1930-იან წლებში გრაფიკაში ხატვისას მან შექმნა პირველი ოპ-არტისტული ნამუშევარი — ზებრა, რომელიც ტალღოვანი შავ-თეთრი ზოლებისგან შედგებოდა, და რამაც მიმართულება მისცა მის შემდგომ შემოქმედებას. შემდეგი ორი ათწლეულის განმავლობაში ვაზარელი მის სტილს ავითარებს გეომეტრიულ აბსტრაქტულ ხელოვნებაში.
სქოლიო
კატეგორია:უნგრელი მხატვრები კატეგორია:ფრანგი მხატვრები კატეგორია:ოპ-არტი კატეგორია:დაბადებული 1906 კატეგორია:გარდაცვლილი 1997
ვლადიმერ ბელოუსოვი
ვლადიმერ ვლადიმერის ძე ბელოუსოვი (Владимир Владимирович Белоусов; დ. 30 ოქტომბერი, 1907, მოსკოვი, — გ. 25 დეკემბერი, 1990, მოსკოვი) — რუსი გეოლოგი. გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1938), პროფესორი (1940). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1953). ამერიკისა (1958) და ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოების (1960) წევრი. საერთაშორისო გეოდეზიური და გეოფიზიკური კავშირის პრეზიდენტი (1961–63).
ბიოგრაფია
1927 წელს ჩააბარა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. 1930 წელს დატოვა სასწავლებელი და ლენინგრადში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც დაამთავრა ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1929–31 წლებში მიხეილ ტეტიაევის ჯგუფთან ერთად მონაწილეობდა იმიერბაიკალეთის გეოლოგიურ კვლევებში. 1935 წელს ვლადიმერ ვერნადსკის დახმარებით საფრანგეთში გამოაქვეყნა ნაშრომი ჰელიუმის გეოქიმიის შესახებ. 1933 წელს გეოლოგიურად გამოიკვლია კავკასია, რაც 1938 წელს დაგვირგვინდა მის მიერ შესრულებული სადოქტორო დისერტაციით თემაზე: „კავკასიონი. გეოტექტონიკური კვლევის ცდა“. 1942 წელს მოსკოვში დაბრუნდა.
იყო სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის დედამიწის ფიზიკის ინსტიტუტის გეოდინამიკის განყოფილების გამგე (1944), მოსკოვის გეოლოგიურ-საძიებო ინსტიტუტისა (1943) და მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (1953) პროფესორი. საერთაშორისო ორგანიზაციის „ზედა მანტიის პროექტის“ შექმნის ინიციატორი და მისი კომიტეტის წარმომადგენელი (1960-დან). ამერიკის (1958), ლონდონის (1960), შვედეთის (1960), საფრანგეთისა (1965) და ბელგიის გეოლოგიური საზოგადოებების (1965) წევრი.
ვლადიმერ ბელოუსოვი ავტორია 400-ზე მეტი ნაშრომისა, რომელთა შორისაა მონოგრაფიები და სამეცნიერო-პოპულარული სტატიები. მისი ძირითადი შრომები ეხება ტექტონიკის, ტექტონოფიზიკისა და გეოფიზიკის ზოგად საკითხებს. დედამიწის ქერქის რყევითი მოძრაობების ისტორიის შესასწავლად შეიმუშავა ახალი მეთოდი და გამოიყენა კავკასიისა და რუსეთის ბაქნის გეოლოგიური ისტორიის გამოსაკვლევად; გამოავლინა ამ რეგიონების განვითარების დამახასიათებელი ნიშნები და გაავრცელა დედამიწაზე მის მიერვე დადგენილი კანონზომიერებანი მთლიანობაში.
ბელოუსოვმა გამოყო დანაოჭების რამდენიმე ტიპი და შემოგვთავაზა ნაოჭწარმოქმნის ახალი ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვით ტექტოგენეზის მექანიზმში პირველხარისხოვანი როლი ეკუთვნის დედამიწის ქერქის ვერტიკალურ მოძრაობას. იყო ფიქსიზმის ურყევი მომხრე. უარყოფითად აღიქვა 1960-იანი წლების ბოლოს შექმნილი ახალი გლობალური ტექტონიკა და საბჭოთა მეცნიერებაში მის წინააღმდეგ ბრძოლას ჩაუდგა სათავეში, რომელმაც თავისი სიმძაფრე 1980-იანი წლების შუა ხანებამდე შეინარჩუნა. შეიმუშავა დედამიწის ქერქის რადიომიგრაციული ჰიპოთეზა. წამოაყენა ოკეანეების წარმოშობის იდეა.
1960 წელს მონაწილეობდა საბჭოთა ზეღრმა ბურღვის პროგრამის შემუშავებაში. შექმნა დედამიწის შემსწავლელი ახალი გამაერთიანებელი მეცნიერება გეონომიის სახელწოდებით.
დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით (1975), 3 შრომის წითელი დროშის ორდენითა (1963, 1967, 1981) და საპატიო ნიშნის (1953) ორდენით. დაკრძალულია ტროეკუროვის სასაფლაოზე.
სქოლიო
კატეგორია:საბჭოთა გეოლოგები კატეგორია:საბჭოთა გეოფიზიკოსები კატეგორია:რუსი გეოლოგები კატეგორია:რუსი გეოფიზიკოსები კატეგორია:გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:ტროეკუროვის სასაფლაოზე დაკრძალულები
ვოლინსკე (უკრაინა)
ვოლინსკე (Волинське) — დასახლება უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის კახოვკის რაიონში. 2013 წელს დასახლების მოსახლეობა 746 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახოვკის რაიონის დასახლებები
ჩაიკოვსკის სახლ-მუზეუმი
ჩაიკოვსკის სახლ-მუზეუმი (Музей-усадьба П. И. Чайковского) - მემორიალური სახლ-მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ვოტკინსკში, უდმურტის რესპუბლიკაში. იგი შეიქმნა 1940 წელს ვოტკინსკის ქარხნის ხელმძღვანლის მამულის ნახატების მიხედვით, სადაც დაიბადა კომპოზიტორი პიოტრ ილიჩ ჩაიკოვსკი და გაატარა ბავშვობა. ვოტკინსკიდან ჩაიკოვსკის გამგზავრების შემდეგ, ლორდის ქუჩაზე სასახლეს დიდი ხნის განმავლობაში არ ჰყავდა მუდმივი მფლობელები. 1930-იანი წლების ბოლოს იგი ავარიულ მდგომარეობაში იყო. 1940 წელს, აღდგენითი სამუშაოების შემდეგ, შენობაში გაიხსნა მემორიალური მუზეუმი. მოგვიანებით, სხვა შენობებიც დაემატა სამუზეუმო კომპლექსს.
თბილისი (ცთომილი)
ლიტერატურა
კატეგორია:მზის სისტემის ცთომილები
ჩაიკოვსკის სახლ-მუზეუმი
ისტორია
1837 წელს კომპოზიტორის მამა, სამთო ინჟინერი ილია პეტროვიჩ ჩაიკოვსკი დაინიშნა კამსკო-ვოტკინსკის რკინის ქარხნის უფროსად, რომელიც მდებარეობს ვიატკას პროვინციის სარაპულის რაიონში. მასთან ერთად ახალგაზრდა ცოლი ჩავიდა ვოტკინსკში - ალექსანდრა ჩაიკოვსკაია. ოჯახი დასახლდა ლორდის ქუჩაზე მდებარე სახლში (ახლანდელი ჩაიკოვსკის ქუჩა). თითოეულ სახლს ჰქონდა თავისი შესასვლელი და აუზის პირისპირ. No 1 შენობა, რომელშიც ჩაიკოვსკი დასახლდა, ​​აშენდა 1806 წელს სპეციალურად კამას ქარხნების ხელმძღვანელის, ანდრეი დერიაბინისთვის. მისი არსებობის ოცდაათი წლის განმავლობაში, სასახლე შესამჩნევად დაიშალა, ამიტომ ილია პეტროვიჩმა თითქმის ოთხი წელი გაატარა მის განახლებაზე, თანდათანობით გარემონტდა ინტერიერიც.
ჩაიკოვსკი თერთმეტი წელი ცხოვრობდა ვოტკინსკში; ამ დროის განმავლობაში ოჯახში ოთხი შვილი დაიბადა. გარდა ამისა, ილია პეტროვიჩის ქალიშვილი, რომელიც მას პირველი ქორწინებიდან ჰყავდა, მუდმივად ცხოვრობდა აქ. პიოტრ ილიჩმა, დაბადებულმა 1840 წელს, მიიღო დაწყებითი განათლება სახლში, გუბერნატორ ფანი დიურბახთან გაკვეთილების დროს; ექვსი წლის ასაკში მას უკვე შეეძლო თავისუფლად ლაპარაკი ფრანგულ და გერმანულ ენებზე. შემდგომში კომპოზიტორმა აღიარა: "მე გავიზარდე უდაბნოში, ბავშვობიდან, ადრეული ასაკიდან, გამსჭვალული რუსული ხალხური მუსიკის დამახასიათებელი თვისებების აუხსნელი სილამაზით." თავის მხრივ, ფანი დიურბახმა, ათწლეულების შემდეგ, მისწერა მის ყოფილ მოსწავლეს: ”აივნიდან ჩვენ ვუსმენდით ნაზ და სევდიან სიმღერებს ... თქვენ უნდა გახსოვდეთ ისინი, არცერთი თქვენგანი არ დაიძინებდა მათ გარეშე. თუ გახსოვთ ეს მელოდიები, ჩართეთ ისინი”.
მუზეუმის ისტორია
1848 წელს ილია პეტროვიჩი გავიდა პენსიაზე და დატოვა ვოტინსკი ოჯახთან ერთად. ჩაიკოვსკის გამგზავრების შემდეგ, ლორდის ქუჩაზე მდებარე No1 შენობა რამდენჯერმე გადაკეთდა, თუმცა, მუდმივი მფლობელების გარეშე, მისი მდგომარეობა სტაბილურად გაუარესდა. 1916 წლამდე ქარხნის უფროსები ბინადრობდნენ სახლში. სამოქალაქო ომის დროს, თეთრი გვარდიის შტაბიც მდებარეობდა მამულში. შემდეგ ყოფილ სასახლეში იყო - სათითაოდ - მექანიკური ტექნიკური სკოლა, შვიდწლიანი სკოლა, ლითონის მუშაკების სახლის სასადილო. 1939 წელს, გაზეთის გვერდებზე გამოჩნდა ინფორმაცია, რომ შენობის მდგომარეობა, სადაც კომპოზიტორი დაიბადა, საგანგებო მდგომარეობაში იყო: „ჩაიკოვსკის სახლის ბუხრები, რომელიც არსებობდა მის სიცოცხლეში, ნანგრევების გროვად იქცა. კიბეები გატეხილია, ჭერის სხივები და იატაკი დაზიანებულია ... აგურისა და დაფების გროვას მტვრის და დაბურული ჰაერის სუნი ასდის ”. ამავდროულად, გაჩნდა კითხვა არა მხოლოდ სამკვიდროს აღდგენის, არამედ ჩაიკოვსკის ბავშვობის მუზეუმის მის ბაზაზე გახსნის შესახებ.
მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო მოქანდაკე მიხაილ ხარიტონოვიჩ ტუტინინი, რომელსაც დაევალა ყველა აღდგენითი სამუშაო. ჩაიკოვსკის კლინის სახლ-მუზეუმის სამუზეუმო ღონისძიებების ორგანიზების მიზნით, სადაც შესაბამისი გამოცდილება უკვე მიღებული იყო, მკვლევარი ნიკოლაი კონსტანტინოვიჩ რუკავიშნიკოვი ჩავიდა ვოტკინსკში. მუზეუმი გაიხსნა 1940 წლის აპრილში, კომპოზიტორის დაბადებიდან 100 წლისთავზე. პირველი ექსპოზიცია ძალიან მოკრძალებულად გამოიყურებოდა: ფორტეპიანო და მაგიდა, რომელიც ჩაიკოვსკის ეკუთვნოდა, გადაიყვანეს კლინიდან ვოტკინსკში; გარდა ამისა, მუზეუმს ჰქონდა რამდენიმე ნახატი და ნახატი, რომელიც ასახავდა პიოტრ ილიჩს. პირველი სტუმრები, რომლებმაც ჩანაწერები დატოვეს სტუმრების წიგნში, განაცხადეს, რომ მოეწონათ ექსკურსია, მაგრამ "ჩვენ გვჭირდება რაც შეიძლება მეტი სიძველე". იმავე წლის შემოდგომაზე მუზეუმის ბაზაზე გაიხსნა საბავშვო მუსიკალური სკოლა.
რესურსები ინტერნეტში
ТОП-5 книг о Чайковском для тебя
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის მუზეუმები
Eubela
Eubela — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
კალმახი (ციხესიმაგრე)
კალმახის ციხე, სოლომონისის ციხე — საფორტიფიკაციო ნაგებობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში — ტაოში, დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე, სოფელ ევბაკანის (ძველი სახელწოდება — სოლომონისი) სამხრეთით, კლდეზე შემორჩენილია წერილობითი წყაროებიდან ცნობილი ციხე. აგებულია VIII საუკუნეში. XI საუკუნემდე ტაოს ცენტრს წარმოადგენდა. XI საუკუნეში კალმახის გამგებლებს კალმახის ერისთავები ეწოდებოდათ. IX საუკუნეში გურგენ კურაპალატის რეზიდენცია იყო. კალმახის ციხეში ჩააბარეს მეფე ბაგრატ IV-ს (XI ს.) დატყვევებული კლდეკარის მეამბოხე ერისთავი ლიპარიტ და მისი ძე ივანე.
კალმახის შესახებ ვახუშტი ბაგრატიონი გადმოგვცემს:
კალმახის ციხე (კამხის კალე) არქეოლოგიურად შეუსწავლელია. კამხის კალე აგებულია მთის წვერზე. მთის მასივი ხელოვნურადაა ჩაკვეთილი მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც ციხე იყო აღმართული. ჩრდილოეთ მხარეს დაახლ. 30 მ სიგრძეზე შემორჩენილია გალავნის ნაწილი, შუაში ორი წრიული კოშკით. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში განირჩევა მესამე კოშკის ფუნდამენტი. გალავანი აგებულია უხეში ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გალავნის შიდა სივრცე შედგებოდა ორი თავდაცვითი ზონისაგან. სამხრეთის მხარე უფრო ცუდად იყო დაცული. იქ კლდე ჩამოშლილია. კარიბჭე უნდა ყოფილიყო შუამდებარე ორ კოშკს შორის. კალმახის ციხე XVII ს-ში მიატოვეს ქართველებმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
პორტ არტურის ბრძოლა
მინი მინი|იაპონური გამანადგურებელი Sasanami 1904 წლის 10 მარტს, რუსულ Stereguchtschi-თან ერთად, ამ უკანასკნელის ჩაძირვამდე ცოტა ხნით ადრე. პორტ-არტურის ბრძოლა (იაპონ. 旅順口海戦, ჰეპბერნი: Ryojunkō Kaisen) 1904 წლის 8–9 თებერვალს საფუძველი დაუდო რუსეთ-იაპონიის ომის დაწყებას. ის დაიწყო იაპონური გამანადგურებლების ესკადრილიის მოულოდნელი ღამის შეტევით ნეიტრალურ რუსულ ფლოტზე, რომელიც მიმაგრებული იყო პორტ-არტურში, მანჯურიაში და მეორე დილით გაგრძელდა შეტაკებით. შემდგომი შეტაკება პორტ-არტურის მახლობლად გაგრძელდა 1904 წლის მაისამდე. შეტევა უშედეგოდ დასრულდა, თუმცა ომმა იაპონიის გადამწყვეტი გამარჯვება გამოიწვია.
წინაპირობა
რუსეთ-იაპონიის ომის გახსნის ეტაპი დაიწყო იაპონიის იმპერიული საზღვაო ფლოტის (IJN) წინასწარი შეტევებით რუსეთის წყნარი ოკეანის ფლოტის წინააღმდეგ, რომელიც დაფუძნებული იყო პორტ არტურზე და ჩემულპოში. ადმირალ ტოგოს თავდაპირველი გეგმა იყო პორტ-არტურიზე შეტევა გაერთიანებული ფლოტის 1-ლი დივიზიით, რომელიც შედგებოდა ექვსი წინასწარი დრედნოუტის საბრძოლო ხომალდებისგან Hatsuse, Shikishima, Asahi, Fuji და Yashima, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ფლაგმანი Mikasa და მე-2 დივიზია. შედგება ჯავშნიანი კრუისერებისგან Iwate, Azuma, Izumo, Yakumo და Tokiwa. ამ კაპიტალურ გემებსა და კრუისერებს თან ახლდა დაახლოებით 15 გამანადგურებელი და დაახლოებით 20 პატარა ტორპედო ნავი. რეზერვში იყვნენ კრეისერები Kasagi, Chitose, Takasago და Yoshino. ამ დიდი, კარგად გაწვრთნილი და კარგად შეიარაღებული ძალით, ადმირალ ტოგო იმედოვნებდა, რომ გამანადგურებელი დარტყმას მიაყენებდა რუსეთის ფლოტს იაპონიის და რუსეთის მთავრობებს შორის დიპლომატიური ურთიერთობების გაწყვეტის შემდეგ.
რუსეთის მხრიდან ადმირალ სტარკს ჰყავდა დრედნოტამდე საბრძოლო ხომალდები: პეტროპავლოვსკი, სევასტოპოლი, პერესვეტი, პობედა, პოლტავა, ცეარევიჩი და რეტვიზანი, რომლებსაც მხარს უჭერდნენ ჯავშან კრეისერი Bayan და დაცული კრეისერები Pallada, Diana, Askold, Novik და Boyarin. დაფუძნებული პორტ არტურის გამაგრებული საზღვაო ბაზის დაცვაში. თუმცა, პორტ არტურის თავდაცვა არ იყო ისეთი ძლიერი, როგორიც შეიძლებოდა ყოფილიყო, რადგან რამდენიმე ნაპირის საარტილერიო ბატარეა ფუნქციონირებდა, თავდაცვის გაუმჯობესებისთვის თანხები გადანაწილდა ახლომდებარე დალნიში და ოფიცერთა კორპუსის უმეტესობა წვეულებაზე ზეიმობდა. მასპინძლობდა ადმირალ სტარკი 1904 წლის 9 თებერვლის ღამეს.
ვინაიდან ადმირალმა ტოგომ მიიღო ყალბი ინფორმაცია ადგილობრივი ჯაშუშებისგან პორტ არტურში და მის გარშემო, რომ პორტის მცველთა გარნიზონები სრულ მზადყოფნაში იყვნენ, მას არ სურდა თავისი ძვირფასი კაპიტალური ხომალდები რუსეთის სანაპირო არტილერიისთვის გაეტანა და ამიტომ შეაჩერა მთავარი ბრძოლა. ფლოტი. სამაგიეროდ, გამანადგურებელი ძალები დაიყო ორ თავდასხმის ესკადრილიად, ერთი ესკადრილიით 1-ლი, მე-2 და მე-3 ფლოტილიებით პორტ არტურზე თავდასხმის მიზნით, ხოლო მეორე ესკადრილია მე-4 და მე-5 ფლოტილიებით დალნის რუსულ ბაზაზე თავდასხმისთვის.
1904 წლის 8-9 თებერვლის ღამის შეტევა
1904 წლის 8 თებერვალს, ორშაბათს, დაახლოებით 22:30 საათზე, პორტ არტურის თავდასხმის ესკადრა 10 გამანადგურებელს შეხვდა, რომელიც პატრულირებდა რუსულ გამანადგურებლებს. რუსებს მიეცათ ბრძანება, რომ არ დაეწყოთ ბრძოლა და მიმართეს შტაბისთვის შეტყობინებების შესახებ. თუმცა, შეტაკების შედეგად ორი იაპონური გამანადგურებელი ერთმანეთს დაეჯახა და უკან დაიხია, დანარჩენი კი მიმოიფანტა. 9 თებერვალს, დაახლოებით 00:28 საათზე, პირველი ოთხი იაპონური გამანადგურებელი მიუახლოვდა პორტ-არტურის პორტს დაკვირვების გარეშე და დაიწყო ტორპედოს შეტევა პალადას (რომელიც გემის შუაგულში მოხვდა, დაიწვა და დაიძრა) და რეტვიზანზე. სხვა იაპონური გამანადგურებლები ნაკლებად წარმატებული იყვნენ; ბევრი ტორპედო დაიჭირეს გაფართოებულ ტორპედოს ბადეებში, რაც ეფექტურად აფერხებდა ტორპედოების უმეტესობას რუსული საბრძოლო ხომალდების სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი დარტყმისგან. სხვა გამანადგურებლები ძალიან გვიან მივიდნენ და ინდივიდუალურად შეტევები განხორციელდა. თუმცა მათ შეძლეს რუსული ფლოტის ყველაზე მძლავრი ხომალდის, საბრძოლო ხომალდის ცაარევიჩის მწყობრიდან გამოყვანა. იაპონურმა გამანადგურებელმა Oboro-მ ბოლო შეტევა განახორციელა დაახლოებით 02:00 საათზე.
მოულოდნელი შეტევისთვის იდეალური პირობების მიუხედავად, შედეგები შედარებით ცუდი იყო. გასროლილი თექვსმეტი ტორპედოდან სამის გარდა ყველა ან აცდა ან ვერ აფეთქდა, მაგრამ იღბალი რუსებს დაუპირისპირდა იმდენად, რომ სამი ტორპედოდან ორი საუკეთესო საბრძოლო ხომალდებს მოხვდათ: რეტვიზანი და ცეზარევიჩი კვირებით გამოიყვანეს მოქმედებიდან, ისევე როგორც დაცული კრუისერი პალადა.
შედეგი
მინი|პორტ არტურში იაპონური გამანადგურებლების მიერ რუსული გამანადგურებლების განადგურების ილუსტრაცია მიუხედავად იმისა, რომ პორტ-არტურის საზღვაო ბრძოლას არ მოჰყოლია დიდი დანაკარგი, IJN განდევნილი იქნა ბრძოლის ველიდან რუსული საბრძოლო გემებისა და ნაპირის სასროლი ბატარეების ერთობლივი ცეცხლით, რითაც მათ მცირე გამარჯვება მიაწერეს. რუსებმა 150 მსხვერპლი მიიღეს და იაპონელებმა დაახლოებით 90. მიუხედავად იმისა, რომ არც ერთი გემი არც ერთ მხარეს არ ჩაიძირა, რამდენიმემ ზიანი მიაყენა. იაპონელებს გააჩნდათ გემების შეკეთება და სასოფლო-სამეურნეო სადგურები, რომლებითაც რემონტს ახორციელებდნენ, მაშინ როდესაც რუსეთის ფლოტს ჰქონდა მხოლოდ ძალიან შეზღუდული სარემონტო შესაძლებლობები პორტ არტურში.
აშკარა იყო, რომ ადმირალმა დევამ ვერ შეძლო საკმარისად მჭიდროდ დაეჭირა მისი დაზვერვა და რომ როგორც კი რეალური სიტუაცია აშკარა გახდა, ადმირალ ტოგოს წინააღმდეგობა რუსების ნაპირის ბატარეების ქვეშ ჩართვაზე გამართლებული იყო.
იაპონიასა და რუსეთს შორის ომის ოფიციალური გამოცხადება 1904 წლის 10 თებერვალს, ბრძოლიდან ერთი დღის შემდეგ მოხდა. თავდასხმა, რომელიც განხორციელდა ძირითადად მოუთმენელი და მოუმზადებელი ნეიტრალური ძალის წინააღმდეგ მშვიდობიან პერიოდში, ფართოდ არის შედარებული 1941 წლის პერლ ჰარბორზე თავდასხმასთან.
1907 წელს ჰააგის მეორე კონფერენციამ მიიღო დებულებები ხმელეთზე და ზღვაზე ნეიტრალური ძალების უფლებებსა და მოვალეობებთან დაკავშირებით,, რომელიც კრძალავს ერებს რაიმე სახის მტრული ქმედებების ჩადენას ნეიტრალური ქვეყნების ან პირების წინააღმდეგ, ასევე მოითხოვდა ომის გამოცხადებას სამიზნე მხარეზე თავდასხმის დაწყებამდე.
თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი
თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი, იუპაქ (International Union of Pure and Applied Chemistry, IUPAC) – კავშირი, რომელიც დაარსდა 1919 წელს. მისი ზოგადი ამოცანაა ქიმიური კვლევების კოორდინირება, რაც მოითხოვს საერთაშორისო შეთანხმებას და სტანდარტიზაციას. ამ პრობლემატიკაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საერთაშორისო ნომენკლატური შექმნა ქიმიური ნაერთებისთვის.
ორგანულ ნაერთთა ნომენკლატურა
იუპაქ–ის ნომენკლატურის მიხედვით, ნებისმიერი ნაერთის სახელწოდება შედგება პრეფიქს(ებ)ისგან, ფუძისა და ერთი სუფიქსისგან. ფუძე წარმოადგენს ე.წ. ნახშირბადაატომების ძირითადი ჯაჭვის დასახელებას. ნახშირბადატომთა რაოდენობის მიხედვით ძირითადი ჯაჭვი აღინიშნება «მეთ»(1 ნახშირბადატომისთვის), «ეთ»(2–სთვის), «პროპ»(3–სთვის) და «ბუტ»(4–სთვის) «პენტ»(5–სთვის) და ასე შემდეგ. ძირითადად მიჩნეულია ნახშირბადატომების ის ჯაჭვი, რომელიც შეიცავს ე.წ. უფროს ფუნქციურ ჯგუფს. ამასთანავე ძირითადი ჯაჭვი შეიძლება არც იყოს ყველაზე გრძელი (ე.ი. არ შეიცავდეს ყველაზე მეტ ნახშირბადატომს).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქიმია კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები კატეგორია:ქიმიიასთან დაკავშირებული ორგანიზაციები
კახეთ-ჰერეთის სამეფო
კახეთ-ჰერეთის სამეფო  — ქართული ფეოდალური სახელმწიფო XI-XII საუკუნეებში. ბიზანტიასთან გიორგი I-ის ურთიერთობის გართულებით ისარგებლა კახთა ქორეპისკოპოსმა კვირიკე III-მ და განუდგა საქართველოს მეფეს. ამიერიდან მთელი XI საუკუნის განმავლობაში კახეთ-ჰერეთის სამეფო ერთიანი საქართველოსაგან განცალკევებულ სახელმწიფოს წარმოადგენდა და მისი მესვეურები „კახთა და რანთა (ჰერთა) მეფის“ ტიტულს ატარებდნენ. კახეთის სამეფო მოიცავდა ტერიტორიას მდინარე ქსანიდან (დასავლეთით) ალჯიგანჩაიმდე (აღმოსავლეთით) და დიდოეთ-ხუნძახიდან (ჩრდილოეთით) მტკვრამდე (სამხრეთით). მის ფარგლებში შედიოდა ჰერეთის სამეფოს აღმოსავლეთი ნაწილი — ახლანდელი აზერბაიჯანის ჩრდილო-დასავლეთის ნაწილი (ბელაქნის, ზაქათალის, კახის და შაქის რაიონები).
სწორედ ამიტომ თუ ქართულ წყაროების მიხედვით კახეთის მფლობელი ოფიციალურად „რანთა და კახთა მეფედ“ იწოდებოდა, არაბულ წყაროებში იგი „შაქთა და გურჯთა მეფედ“ ანუ იმავე „რანთა (ჰერთა) და კახთა მეფედ“ იხსენიება. კვირიკემ ახალშექმნილი სახელმწიფოს ცენტრი თელავში გადაიტანა, ააგო სასახლე (დღევანდელი „ძველი გალავანი“ თელავში), ჩაატარა გარკვეული ადმინისტრაციული რეფორმა — სამეფო დაყო 7 საერისთავოდ (რუსთავის, კვეტერის, პანკისის, შტორის, ვეჯინის, ხორნაბუჯის და მაჭის). ფაქტობრივად, როგორც ჩანს, კვირიკემ შერყეული ძველი ვითარება აღადგინა. პირველ ხანებში კახეთის მეფეები გაერთიანებული საქართველოს მეფეების მოკავშირედ გამოდიოდნენ უცხო აგრესორებთან ბრძოლაში. მაგ., კვირიკე III გიორგი I-ს ეხმარებოდა ბიზანტიასთან ბრძოლაში, ხოლო ბაგრატ IV-ს — განძის ამირა ფადლონის წინააღმდეგ. მაგრამ უფრო მოგვიანებით, როდესაც ბაგრატ IV-მ ენერგიული ღონისძიებები გაატარა კახეთის სამეფოს საქართველოდან კვლავ შესაერთებლად, კახთა მეფეები თურქ-სელჩუკებს დაუკავშირდნენ და ამ გზით შეეცადნენ დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას. აღსართან I-მა, კახეთის სამეფო რომ შეენარჩუნებინა, ქრისტიანობაც კი დათმო და გამაჰმადიანდა. მაგრამ ყველა ეს ღონისძიება დროებითი იყო, რადგან გაერთიანებული საქართველოს მეფეს კახეთის სამეფოში საკმაოდ ძლიერი დასაყრდენი ჰქონდა საქართველოს გაერთიანებისათვის მებრძოლი აზნაურების სახით (აშოტ მარილელი, ხახულა, გურნი, ვაჟინის ერისთავი წირქვალელი და სხვა). სწორედ დიდებულ აზნაურთა ამ დასის, კერძოდ, არიშინიანისა და მისი მომხრეების მხარდაჭერით შეძლო დავით აღმაშენებელმა XII საუკუნის დასაწყისში კახეთის უკანასკნელი მეფის აღსართან II-ის შეპყრობა და კახეთის სამეფოს შემოერთება.
ამიერიდან კახეთის სამეფო გაერთიანებული საქართველოს ადმინისტრაციული წესწყობილებისდა კვალად რამდენიმე ადმინისტარციულ ერთეულად დანაწილდა (კახეთის და ჰერეთის საერისთავოები, ხორნაბუჯის სანაპირო, „არიშინის ადგილი“).
ჰერეთ–კახეთის („რანთა და კახთა“) მეფეები
დავით IV აღმაშენებლის მიერ ჰერეთ–კახეთის ერთიანი საქართველოს სამეფოსთან შეერთების შემდეგ საქართველოს მეფეთა ტიტულატურას მიემატა ტიტული – "მეფე რანთა და კახთა".
სქოლიო
*
კარიესი (ათონი)
thumb|right|ადმინისტრაციული შენობა კარიესი - დასახლებული პუნქტი საბერძნეთში, ათონის მთის დამოუკიდებელი მონაზვნური რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში განთავსებულია პროტატი, სადაც ხორციელდება უმაღლესი მონაზვნური მმართველობა და სასამართლო.
მდებარეობს ნახევარკუნძულის ცენტრში ზღვის დონიდან 370მეტრ სიმაღლეზე. მის მოსახლეობას შეადგენენ ბერები და სხვა მამრობითი სქესის პირები.
თანამედროვეობა
ათონის მთის დედაქალაში განთავსებულია ნახევარკუნძულის პარლამენტი - პროტატი. პროტატი შედგება კინოტისა და კინოტიდან არჩეული ეპისტასიისგან (ერთგვარი საბჭოა, რომელიც მმართველობას ახორციელებს). კინოტში შედიან ნდობით აღჭურვილი პირები - თითო-თითო წარმომადგენელი ყოველი მონასტრიდან, რომლებსაც, თავის მხრივ, ყოველწლიურად საკუთარი მონასტრებიდან ირჩევენ.
ეპისტასია ყოველი წლის პირველ ივნისს ირჩევა (ერთი წარმომადგენელი ყოველი სამონასტრო ჯგუფიდან). პირველ პირს ამ ოთხი ეპისტასიდან პროტოეპისტასი ეწოდება. პროტო-ეპისტასი შეიძლება იყოს მხოლოდ ათონის მთის ხუთი წამყვანი მონასტრიდან, ჩვეულებრივ, რიგ-რიგობით - დიდი ლავრიდან, ვათოპედიდან, ივერთა მონასტრიდან, ხილანდარიდან და დიონისიატიდან.
კატეგორია:საბერძნეთის ქალაქები კატეგორია:ათონი
ჩეხოსლოვაკია 1948 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1948 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩეხოსლოვაკია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
პარაგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები
პარაგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები — წარმოადგენს პარაგვაის საერთაშორისო ტურნირებზე და შეხვედრებზე ფეხბურთში. ნაკრების კონტროლს და ხელმძღვანელობას ახორციელებს პარაგვაის ფეხბურთის ასოციაცია. ნაკრებმა 8-ჯერ მიიღო მონაწილეობა მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე. საუკეთესო შედეგი 2010 წელს აჩვენა, როდესაც ტურნირის მეოთხედფინალში გავიდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები
Eubela aequatorialis
Eubela aequatorialis — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
თეთრი ზღვა
მინი|250პქ|თეთრი ზღვის რუკა მინი|250პქ|თანამგზავრიდან გადაღებული თეთრი ზღვის ფოტოები თეთრი ზღვა (Белое море) — ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის შიგა ზღვა. გაწოლილია ბარენცის ზღვის სამხრეთით. თეთრი ზღვის ფართობია 90 ათასი კვ.კმ. საშუალო სიღრმე 80 მ, მაქსიმალური 340 მ, წყლის მოცულობა 8000 კმ³. მჭიდროდაა დაკავშირებული ბარენცის ზღვასთან. ამ უკანასკნელთან გასასვლელი აქვს გორლოს სრუტით. თეთრი ზღვის უდიდესი სიგრძე კონცხ კანინ ნოსსა და მდინარე ონეგის შესართავის ხაზზე თითქმის 600 კმ-ია, მაქსიმალური სიგანე ჩრდილოეთის დვინის შესართავსა და კანდალაქშის ყურის წვერს შორის 430 კმ. თეთრ ზღვას ერთვის მდინარეები მეზენი (სიგრძე 966 კმ), ჩრდილოეთის დვინა (სიგრძე 744 კმ), ონეგა (სიგრძე 416 კმ), ვარზუგა (სიგრძე 254 კმ ), ნივა (სიგრძე 36 კმ) და სხვ.
ძირითადი ყურეებია კანდალაქშის, ონეგის, დვინის და მეზენის. არის კუნძულებიც. გამოსაყოფია სოლოვეცისა და მორჟოვეცის.
გეოლოგია
თეთრი ზღვა შელფური ზღვაა, ზღვის ფსკერი დანაწევრებულია წყალქვეშა მაღლობებითა და ღარტაფებით. ფსკერზე არის დალექილი ლამი, ქვიშა და სხვ. ზღვის ცენტრალური ნაწილი ჩაკეტილი ქვაბულია, სწორედ ეს ადგილია შედარებით ღრმა. ცენტრიდან ყურისკენ სიღრმე მატულობს და მაქსიმუმს აღწევს. ფსკერზე ნაპოვნია კონკრეცია.
ჰიდროლოგიური რეჟიმი და მარილიანობა
მდინარეებს ჩრდილოეთ დვინას, ონეგას, მეზენს და სხვ. თეთრ ზღვაში წელიწადში 360 კმ² მტკნარი წყალი ჩააქვთ. ღია ზღვაში ზედაპირული დინებები სუსტია და არამდგრადი, სიჩქარე 1 კმ/სთ-ზე ნაკლები, სრუტეებში დინების სიჩქარე იზრდება. თეთრ ზღვასა და ბარენცის ზღვას შორის გორლოს სრუტის მეშვეობით მუდმივი წყალცვლაა.
ზღვის ცენტრალურ ნაწილში წყალი საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით მოძრაობს. ხმელეთიდან წყლის დიდი რაოდენობით შემოსვლის შედეგად, ხდება მისი მუდმივი გასვლა ბარენცის ზღვაში, რაც გაზაფხულზე ძლიერდება.
ცენტრალურ ნაწილში მარილიანობა სიღრმესთან ერთად იზრდება 31‰-მდე. ზღვასთან შეერთებისას მდინარის წყალი ამცირებს ზღვის წყლის ზედა ფენის მარილიანობას (25-26 ‰-მდე). მტკნარი წყლის უთანაბრო მოწოდების გამო, ამასთან წყლის გაყინვისა და ყინულის დნობის შედეგად, მარილიანობა ზედაპირულ ფენებში შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში უფრო მაღალია, ვიდრე გაზაფხულზე და და ზაფხულში.
მარილიანობის შედარებით მცირე კლება, მიუხედავად იმისა, რომ მტკნარი წყლის შემოსვლა აშკარად აღემატება მის ხარჯს, აიხსნება ბარენცის ზღვის მარილიანობის წყლის გავლენით, რომელიც მოქცევებისას დიდი რაოდენობით შემოდის სრუტიდან. ყურეებში ზღვის მარილიანობა იზრდება 30,5-34,5 ‰-მდე.
კლიმატი
ჰავა გარდამავალია ზღვის პოლარულიდან ზომიერი კონტინენტურისაკენ. თანამედროვე კლიმატური პირობები განისაზღვრება თეთრი ზღვის მდებარეობით პოლარულ წრესთან, კონტინენტის სიღრმეში, ზომიერი და სუბარქტიკული კლიმატური სარტყლების საზღვარზე, ციკლონების მოძრაობის გზაზე. ბარენცის ზღვა თავისი თბილი დინებით გავლენას ახდენს თეთრი ზღვის მხოლოდ უკიდურეს ჩრდილო ნაწილზე. თეთრი ზღვის კლიმატზე უდიდეს გავლენას ახდენს გარემომცველი ხმელეთიც. ჰაერის ტემპერატურის წლიური ამპლიტუდა ზღვის სამხრეთ ნაწილში + 28°, ჩრდილოეთში + 19°.
იანვრის საშუალო ტემპერატურა ზღვის ჩრდილო ნაწილში - 10,8°, სამხრეთში - 13,4°. ივლისის საშუალო ტემპერატურა ჩრდილო ნაწილში + 8,7, სამხრეთში + 15,4°.
სრუტეებში ჩრდილოეთის ქარები ჭარბობს, ზღვაზე კი სამხრეთ-დასავლეთისა და იშვიათად სამხრეთისა. ქარის საშუალო წლიური სიჩქარეა - 6,7 მ/სეკ. დიდია ღრუბლიანობა და ნისლი. მოღრუბლული დღეების რაოდენობა 200-მდეა.
ნალექები ძირითადად ზაფხულსა და შემოდგომის თვეებში მოდის. მისი წლიური რაოდენობა 400 მმ აღწევს. აორთქლება მცირეა.