cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პრინსი
ფსევდონიმები
1993 წელს, The Gold Experience-ის გამოცემამდე, Warner Bros.-ს და პრინსს შორის წარმოიშვა შემოქმედებითი და ფინანსური სახის უთანხმოებები. ამ პერიოდში მუსიკოსი ყველას წინაშე გამოდიოდა ლოყაზე დაწერილი სიტყვით „slave“ (მონა). იგი განმარტავდა, რომ გადაწყვიტა სახელის წარმოსათქმელად რთული სიმბოლოთი ჩანაცვლება, რათა Warner Bros.-ის მიერ კონტრაქტით დაკისრებული ვალდებულებებისგან თავისუფალი ყოფილიყო. მისივე თქმით, ეს ნაბიჯი აგრეთვე გადადგა იმედგაცრუების გამო, ვინაიდან მისი სახელი კომპანიას ეკუთვნოდა.
პრინსი ხოლმე ფსევდონიმებს იყენებდა სხვადასხვა დროს ჩაწერილი მუსიკისთვის. ასეთ ფსევდონიმებს შორის, გარდა ყველა დანარჩენისა, იყო ჯეიმი სტარი და The Starr Company (მათ იყენებდა The Time-ისთვის და 1981-1984 წლებში სხვა შემსრულებლებისთვის დაწერილი სიმღერებისთვის), ჯოუი კოკი (1980-იანების გამოუცემელ სიმღერებში, ისევე, როგორც შინა ისტონისთვის და კენი როჯერსისთვის დაწერილი მასალის შემთხვევაში), ალექსანდერ ნევერმაინდი („Sugar Walls“, შინა ისტონისთვის), და კრისტოფერი („Manic Monday“, The Bangles-ისთვის).
პრობლემები საავტორო უფლებებთან
2007 წლის 14 სექტემბერს პრინსმა განაცხადა, რომ უჩივლებდა YouTube-ს და eBay-ს, ვინაიდან მათზე განთავსებული იყო მისი, საავტორო უფლებებით დაცული მასალა. მისი იურიდიული წარმომადგენელი ამ საქმეში იყო Web Sheriff. ოქტომბერში სტეფანი ლენცმა Universal Music Publishing Group-ის წინააღმდეგ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა, აცხადებდა რა, რომ ისინი საავტორო უფლებების კანონს არღვებდნენ. საქმე ეხებოდა YouTube-ის მიერ ლენცის პირადი ვიდეოს წაშლას, სადაც უკანა ფონზე ბუნდოვნად ჟღერდა პრინსის „Let's Go Crazy“. 5 ნოემბერს პრინსისადმი მიძღვნილმა რამდენიმე საიტმა შექმნა „Prince Fans United“, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდა პრინსის მხრიდან მოთხოვნას, ყველა ის ინტერნეტ-რესურსი დახურულიყო, რომელზეც გამოიყენებოდა მისი ფოტოსურათები, ტექსტები, ალბომების გარეკანები და ყოველივე, რაც მას ასახავდა. პრინსის ადვოკატები ამტკიცებდნენ, რომ ასეთი რესურსები არღვებდნენ საავტორო უფლებებს, თუმცა მოყვარულების გაერთიანება თვლიდა, რომ მათი საიტების გათიშვა სხვა არაფერი იყო, თუ არა პრინსის შესახებ კრიტიკული კომენტარების გაქრობის მცდელობა. პრინსის პრომოუტერი AEG აცხადებდა, რომ სამ სხვადასხვა საიტზე განთავსებული მასალებიდან არასასურველი იყო მხოლოდ პრინსის ლონდონში გამართული 21 კონცერტის ფოტოკადრები.
8 ნოემბერს პრინსის მსმენელებმა მუსიკოსისგან მიიღეს „PFUnk“, რომელიც წარმოადგენდა მათი მოძრაობის მისამართით არაოფიციალურ პასუხს. თავდაპირველად იგი თავად გაერთიანების საიტზე განთავსდა, მოგვიანებით კი გამოვიდა როგორც „F.U.N.K.“, iTunes Store-ზე. 14 ნოემბერს საიტმა b3ta.com Digital Millennium Copyright Act-ის (DMCA) მოთხოვნით წაშალა სატირული ხასიათის სურათი მუსიკოსის შესახებ.
კოაჩელას 2008 წლის ფესტივალზე პრინსმა შეასრულა Radiohead-ის „Creep“-ის საკუთარი ვერსია და მოგვიანებით მისი ჩანაწერის სხვადასხვა საიტებიდან ამოღება მოითხოვა - მიუხედავად იმისა, რომ თავად Radiohead-იც მის დატოვებას ითხოვდა. რამდენიმე დღის შემდეგ YouTube-მა დააბრუნა ჩანაწერები. Radiohead-ის კომენტარი: „ჩვენი სიმღერაა, მოისმინონ“. 2009 წელს პრინსმა კოაჩელას ფესტივალზე გამოსვლის ვიდეო საკუთარ საიტზე გამოაქვეყნა.
2010 წელს მან განაცხადა: „ინტერნეტი დასრულდა“, რაც იყო პასუხი მის მიერ ხუთი წლის წინ ნათქვამზე - „ინტერნეტი დასრულდა ყველასთვის, ვისაც სურს, გადაუხადონ, დამისახელეთ მუსიკოსი, რომელიც გამდიდრდა ციფრული გაყიდვების შედეგად.“
2013 წელს Electronic Frontier Foundation-მა პრინსს მიანიჭა ყოველწლიური „ჟოლოს ბერეტის ცხოვრებისეული გულის ტკენის ჯილდო“ (Raspberry Beret Lifetime Aggrievement Award), DMCA-ს კანონის დარღვევისთვის.
2014 წლის იანვარში პრინსმა უჩივლა ინტერნეტის 22 მომხმარებელს საავტორო უფლებების პირდაპირი დარღვევისთვის, უნებართვო რედაქტირებისთვის და ბუტლეგების გავრცელებისთვის. აქედან რამდენიმე მომხმარებელი მუსიკოსის კონცერტების ჩანაწერებს სოციალური ქსელებით აზიარებდა. იმავე თვეში პრინსმა სარჩელი გამოიტანა, ყოველგვარი განმარტების გარეშე.
პრინსი აგრეთვე იყო ერთ-ერთი იმ მუსიკოსებიდან, რომლებმაც „უცნაურ ელ“ იანკოვიჩს უარი უთხრეს მათი მუსიკის პაროდიებისთვის გამოყენებაზე.
პირადი ცხოვრება
thumb|250პქ|პრინსის სახლი და ხმისჩამწერი სტუდია [[Paisley Park, შანჰასენი, მინესოტა.]] წლების განმავლობაში პრინსს ჰქონდა რომანტიკული ურთიერთობა ამა თუ იმ ცნობილ პიროვნებასთან. მათ შორის იყვნენ კიმ ბესინგერი, მადონა, ვენიტი, შეილა ესკოვედო, კარმენ ელექტრა, სუზანა ჰოფსი, ანა ფანტასტიკი, შერილინ ფენი, და სიუზან მუნსი (Vanity 6 და Apollonia 6). 1985 წელს პრინსი დანიშნული იყო სუზანა მელვოინთან. 37 წლის ასაკში, 1996 წლის ვალენტინობაზე მან იქორწინა 22 წლის მოცეკვავეზე და ვოკალისტზე მაიტე გარსიაზე (რომელიც მის საკონცერტო შემადგენლობაში შედიოდა). მათ 1996 წლის 16 ოქტომბერს ეყოლათ შვილი, ამირ გრეგორი ნელსონი. დაბადებული პფაიფერის სინდრომით, იგი გარდაიცვალა ერთი კვირის შემდეგ. მაიტეს პრინსი 1999 წელს დაშორდა და 2001 წელს იქორწინა მანუელა ტესტოლინისთან. 2006 წლის მაისში უკანასკნელმა სასამართლოში შეიტანა განქორწინების მოთხოვნა.
პრინსი იყო ცხოველთა უფლებების დამცველი აქტივისტი, რომელმაც ცხოვრების დიდი ეტაპი იცხოვრა, როგორც ვეგანმა, თუმცა მოგვიანებით თავს უბრალოდ ვეგეტარიანელს უწოდებდა. ალბომის Rave Un2 the Joy Fantastic (1999) ანოტაციებში ნახსენებია სისასტიკე, რომლითაც მოიპოვება შალის ქსოვილი.
2001 წელს პრინსი „იეჰოვას მოწმეებს“ შეუერთდა, მას შემდეგ, რაც მანამდე ორი წლის განმავლობაში ესაუბრებოდა მუსიკოს ლარი გრემს, ასევე იეჰოვას მოწმეს. პრინსი ამბობდა, რომ ეს მისთვის არა საუბარი, არამედ „ცოდნის შეძენა“ იყო. „მორფეუსის და ნეოს საუბარს ჰგავდა, „მატრიციდან“...“, ამბობდა იგი. პრინსი ესწრებოდა შეხვედრებს სამეფო დარბაზში და დროდადრო სხვადასხვა ადამიანს სტუმრობდა და საკუთარი რწმენის შესახებ ესაუბრებოდა. 2005 წელს მას დასჭირდა ბარძაყის პროტეზის ჩასმა. ტაბლოიდურმა გამოცემებმა გაავრცელეს ჭორი, თითქოს იგი ამაზე უარს ამბობდა, ვინაიდან თავისი ახალი სარწმუნოების მიხედვით, არ ჰქონდა სისხლის გადასხმის უფლება. თუმცა, Star Tribune-ში დაიწერა განმარტება, რომ ლარი გრემი უარყოფდა, თითქოს ამისთვის პრინსს დასჭირდებოდა სისხლის გადასხმა, ვინაიდან ბარძაყის პროტეზის ჩანერგვა ასეთ პროცედურას არ ითვალისწინებდა. მორის დეის თანახმად, ეს ოპერაცია მუსიკოსმა 2008 წელს უკვე გადაიტანა. პრობლემები მას შეექმნა სცენაზე მაღალქუსლიანი ჩექმებით ცეკვის გამო. 1990-იანებიდან პრინსი ხშირად დადიოდა ჯოხით, უკანასკნელ წლებში კი - მუდმივად, რის გამოც ბევრმა ჩათვალა, რომ მას სინამდვილეში არანაირი ოპერაცია არ გაუვლია.
2016 წლის მარტის ბოლოს პრინსმა განაცხადა, რომ აპირებდა მემუარების დაწერას, სამუშაო სახელწოდებით „მშვენიერები“ (The Beautiful Ones).
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი პროდიუსერები კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი გიტარისტები კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები კატეგორია:დაბადებული 7 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
ასასი (არაბული)
ასასი (არაბ. ასას — დარაჯი, მოთვალთვალე) — საპოლიციო ფუნქციების მქონე მოხელე ფეოდალურ საქართველოში. თვალყურს ადევნებდა წესრიგს ქალაქში, დარაჯობდა ღამით, მომხდარი ბოროტმოქმედების შესახებ მოახსენებდა ქალაქის მოურავს, რომელსაც უშუალოდ ემორჩილებოდა. მოურავი და ქალაქის მოხელეები ასასებისა და მათი უფროსების — ასასბაშების მეშვეობით ახორციელებდნენ თავიანთ ხელისუფლებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
მარჯორი მაინი
მერი ტომლინსონი (Marjorie Main; დ. 24 თებერვალი, 1890 — გ. 10 აპრილი, 1975) — ჰოლივუდის კლასიკური პერიოდის ამერიკელი მსახიობი და მომღერალი, რომელიც ცნობილი იყო 1940-იან და 1950-იან წლებში მეტრო-გოლდვინ-მაიერის გადაღებულ ფილმებში ნათამაშები როლებით. მაინმა სამსახიობო კარიერა დაიწყო თეატრში და გამოჩნდა ისეთ კლასიკურ ფილმებში, როგორიცაა ჩიხი (1937), ქალები (1939), ბნელი ბრძანება (1940), მთების მწყემსი (1941), შემხვდი სენტ ლუისში (1944) და მეგობრული რჩევა (1956).
ადრეული ცხოვრება
მერი ტომლინსონი დაიბადა 1890 წლის 24 თებერვალს, აქტიონის მახლობლად, ინდიანაში, მერიონის ოლქში. იგი იყო მეუფე სამუელ ჯ. ტომლინსონის, და ჯენი ლ. (მაკგაუი) ტომლინსონის მეორე ქალიშვილი. დედის დიდი ბაბუა, ექიმი სამუელ მაკგაუი იყო ექტონის ექიმი, რომელმაც იგი ამშობიარა.
სამი წლის ასაკში ტომლინსონი ოჯახთან ერთად გადავიდა ინდიანაპოლისში, ინდიანაში, სადაც მამა იყო ჰილსაიდის ქრისტიანული ეკლესიის პასტორი. ოთხი წლის შემდეგ ისინი გადავიდნენ გოშენში, შემდეგ კი ელხარტში, ინდიანა. 1900-იანი წლების დასაწყისში ტომლინსონების ოჯახი დასახლდა ფერმაში, ფეირლენდში, ინდიანაში.
ფერლენდისა და შელბივილის საჯარო სკოლებში სწავლის შემდეგ, ტომლინსონმა ერთი წელი (1905– 1906) გაატარა ფრანკლინის კოლეჯში, ინდიანაში, სადაც ის იყო დღევანდელი დელტა დელტას დელტას წევრი, შემდეგ ჰამილტონის დრმატული გამოხატვის სკოლაში, ლექსინგტონში, კენტუკში გადავიდა სასწავლებლად. მან სამწლიანი სასწავლო კურსი 1909 წელს, ცხრამეტი წლის ასაკში დაასრულა. სკოლის დამთავრების შემდეგ ტომლინსონმა დრამატიკის ინსტრუქტორის პოზიცია პარიზის ბურბონის კოლეჯში, კენტუკიში დაიკავა ,მაგრამ იქ მხოლოდ ერთი წელი დარჩა. მოგვიანებით, ტომლინსონმა განაცხადა, რომ იგი თანამდებობიდან ხელფასის გაზრდის მოთხოვნის შემდეგ გაათავისუფლეს.
მას შემდეგ, რაც ტომლინსონმა დატოვა კენტუკი, მან შემდეგი რამდენიმე წელი გაატარა დრამატული ხელოვნების სწავლაშო, ჩიკაგოსა და ნიუ-იორკში. რადგან მამამ მომავალ მსახიობს კარიერული არჩევანი არ მოუწონა, იმისთვის რომ ოჯახის სახელი არ შეერცხვინა, სასცენო სახელად მარჯორი მაინის ატარებდა
ქორწინება
1921 წლის 2 ნოემბერს მაინი დაქორწინდა ფსიქოლოგსა და ლექტორზე, სტენლი ლეფივრ კრებზე. მაინის ქმარი ქვრივი იყო, მას გაზრდილი ჰყავდა ქალიშვილი, სახელად ანაბელი. მაინი ქმარს ხშირად თან ახლდა ლექციებზე. მათ საერთო შვილი არ ჰყოლიათ, მოგვიანებით საცხოვრებლად გადავიდნენ ნიუ-იორკში. ქორწინების განმავლობაში, ნახევარ განაკვეთზე მუშაობდა ტურისტულ კომპანიებთან და ასევე ნიუ იორკის თეატრებში თამაშობდა. მან 1931 წელს ასევე დაიწყო ჰოლივუდური კინო კარიერა. მაინმა ეს პერიოდი „მისი ცხოვრების ყველაზე ბედნიერ წლებად“ მიიჩნია. იგი დაუბრუნდა სრულ განაკვეთზე სამსახიობო კარიერას მას შემდეგ, რაც კრებსი სიმსივნით 1935 წლის 26 სექტემბერს გარდაიცვალა.
ადრეული წლები
მაინმა პროფესიული სამსახიობო კარიერა Chautauqua-თან ერთად გასტროლებში წასვლით დაიწყო. კომპანიასთან 5 თვიანი თანამშრომლობის შემდეგ, მან მუშაობა მსუბუქი ხასიათის კომედიურ პიესებში, ვოდევილში დაიწყო.
სცენის მსახიობი
1910-იანი წლების შუა პერიოდში მაინი გამოჩნდა რამდენიმე სპექტაკლში, მათ შორისაა:  Cheating Cheaters , სადაც მასთან ერთად მონაწილეობა მიიღო ჯონ ბერიმორმა. 1918 წელს შედგა მისი დებიუტი ბროდვეის თეატრში, და ითამაშა დადგმაში კი ან არა. ამის შემდეგ, მაინი დაბრუნდა ვოდევილში, რომ პალასის თეატრში გამოსულიყო სპექტაკლში, The Family Ford. ყველა მისი ადრეული შესრულებული როლები წარმატებული არ იყო. სპექტაკლი სახლი გაიყო 1923 წელს, მხოლოდ ერთი წარმოდგენის შემდეგ, დაიხურა, მაგრამ მაინმა ბროდვეის თეატრში სამუშაოს ძებნა განაგრძო. 1927 წელს მან ითამაშა მეი ვესტის დედა დადგმაში, The Wicked Age, ხოლო 1928 წელს ითამაშა ფილმში Burlesque. მაინი ასევე გამოჩნდა ბროდვეის კიდევ რამდენიმე სპექტაკლში: ხსნა (1928), სკარლეტის და მერი 1930 წელს, ებ ტიდი (1931), მუსიკა ჰაერში (1932) და ჯექსონ უაიტი.
მაინის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სასცენო შესრულება იყო 1935 წელს, სპექტაკლში, ჩიხი, სადაც ითამაშა ქალბატონი მარტინის, განგსტერი Baby Face Martin-ის დედა. სანამ შოუ  ქალები  -ში ლუსის როლის განსახიერებას დაიწყებდა, მას მთლიანობაში 460 სპექტაკლში ჰქონდა მონაწილეობა მიღებული. მაინმა ლუსის როლი შოუს კინოვერსიებისთვის კიდევ ორჯერ ითამაშა.
შემდგომი წლები
მსახიობობიდან გადადგომის შემდეგ, მაინი მშვიდი, განმარტოებული ცხოვრებით ცხოვრობდა ლოს-ანჯელესში. იგი დაინტერესდა სპირიტუალიზმით და მორალური შეიარაღების მოძრაობით.
1974 წელს, გარდაცვალებამდე ერთი წლით ადრე, მაინი დაესწრო ლოს ანჯელესის MGM-ს დოკუმენტური ფილმის ეს არის გასართობი!-ს პრემიერას. ამ წელს 1958 წლიდან, საჯარო სივრცეში პირველად იხილეს.
მაინი ფილტვის კიბოთი გარდაიცვალა, 1975 წლის 10 აპრილს, 85 წლის ასაკში, ლოს-ანჯელესის სენტ ვინსენტის საავადმყოფოში, სადაც იგი 3 აპრილს მოათავსეს. დაკრძალულია ჰოლივუდ ჰილსში, ტყის გაზონის მემორიალურ პარკში, მეუღლის, ექიმ სტენლი კრებსის გვერდით.
სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:Metro-Goldwyn-Mayer-ის კონტრაქტორები კატეგორია:ჰოლივუდ-ჰილზში დაკრძალულები კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობი ქალები კატეგორია:ამერიკელი ქალი თეატრის მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:გარდაცვლილი 1975 კატეგორია:დაბადებული 1890
ლიეტუვის სახელმწიფო ჰიმნი
ისტორია
პირველად ჰიმნი 1898 წელს ჟურნალ „Varpas“-ში („ზარი“) გამოქვეყნდა. ის თავდაპირველად 1899 წლის 13 ნოემბერს ქალაქ პეტერბურგში შესრულდა, ჩესლოვა სასნაუკასის გუნდის მიერ. ვილნიუსში კი - 1905 წლის 3 დეკემბერს შეასრულეს. 1919 წელს ლიეტუვის სეიმმა სახელმწიფო ჰიმნად ოფიციალურად დაამტკიცა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიეტუვა კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები კატეგორია:ლიეტუვის ეროვნული სიმბოლოები
ედვინ ვან დერ სარი
ედვინ ვან დერ სარი (Edwin van der Sar; დ. 29 ოქტომბერი, 1970, ვორჰაუტი, ნიდერლანდები) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. ვან დერ სარი ორჯერ არის დასახელებული როგორც ევროპის საუკეთესო მეკარე, 1992 და 2009 წლებში. მას ჰოლანდიის ეროვნულ ნაკრებში ყველაზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული ნაკრების ისტორიაში. ასევე ითამაშა რეკორდული 16 მატჩი ევროპის ჩემპიონატებზე (16 მატჩი, რეკორდს იყოფს ლილიან ტურამთან ერთად) და იასპარეზა ევროპის ოთხ (1996, 2000, 2004, 2008) ჩემპიონატზე.
ბიოგრაფია
ედვინ ვან დერ სარი 1970 წელს დაბადა სამხრეთ ჰოლანდიის პატარა ქალაქ ვორჰაუტში. ახალგაზრდული კარიერა ადგილობრივ „ფორხოლტში“ და „ნორდვეიკში“ გაატარა, სადაც ლუი ვან გაალმა შეამჩნია და „აიაქსში“ გადავიდა. „აიაქსში“ გატარებული ცხრა წლის შემდეგ გადავიდა იტალიურ გუნდ „იუვენტუსში“. 2001 წელს გადავიდა „ფულემში“, ოთხი სეზონის შემდეგ კი „მანჩესტერ იუნაიტედში“, სადაც ის პრემიერლიგის გამარჯვებული გახდა 2006–07, 2007–08, 2008–09 სეზონებში. სარი იმ ფეხბურთელთა რიცხვშია, რომლებმაც უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა ორჯერ მოიგეს სხვადასხვა გუნდებში, პირველად მან „აიაქსთან“ ერთად 1995 წელს, მეორედ კი „მანჩესტერ იუნაიტედთან“ ერთად 2008 წელს მოიგო ეს ტიტული. მას ასევე მოგებული აქვს უეფა-ს თასი 1992 წელს „აიაქსის“ შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1970 კატეგორია:დაბადებული 29 ოქტომბერი კატეგორია:ნიდერლანდელი ფეხბურთელები კატეგორია:ნიდერლანდების ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:ერედივიზიის ფეხბურთელები კატეგორია:ამსტერდამის აიაქსის ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:ფულემის ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:იუვენტუსის ფეხბურთელები კატეგორია:1994 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1998 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1996 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2000 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2004 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2008 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ტრანსპორტი საქართველოში
რკინიგზა
ქსელის საერთო სიგრძე: 1,683 კმ საზოგადოებრივი მომსახურებისთვის.(არ მოიცავს ინდუსტრიულ ხაზებს) განიერი ლიანდაგი: 1,583 კმ – 1520 მმ სიგანის ვიწრო ლიანდაგი: 100 კმ – 914 მმ სიგანის
ქალაქი რომელშიც ფუნქციონირებს მეტროპოლიტენი – თბილისი (იხილეთ:თბილისის მეტროპოლიტენი)
ავტომაგისტრალები
საქართველოს საავტომობილო გზების ქსელი შედგება 1,495 კმ სიგრძის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზებით,რომელიც შედარებით კარგ მდგომარეობაშია და 18,834 კმ სიგრძის შიდასახელმწიფოებრივი და ადგილობრივი მნიშვნელობის გზებით,რომლის უმეტესი ნაწილი ცუდ მდგომარეობაშია და რეაბილიტაციას საჭიროებს.
შავი ზღვის პორტები
ბათუმი, ფოთი, სოხუმი.
სავაჭრო–საზღვაო ფლოტი
ხომალდების საერთო რაოდენობა: 17 ხომალდი (with a volume of or over) totaling / ხომალდები დანიშნულების მიხედვით: სატვირთო გემი 10, ქიმიური ტანკერი 1, ნავთობის ტანკერი 6 (1999)
აეროპორტები
28 (1994) ამჟამად საქართველოში ორი განახლებული საერთაშორისო აეროპორტია, რომელიც თანამედროვე სტანდარტებს პასუხობს:
აეროპორტები ბეტონის საფარიანი ასაფრენ–დასაჯდომი ბილიკით
საერთო რაოდენობა: 14 3,047 მ–ზე მეტი: 1 2,438 დან 3,047 მ–მდე: 7 1,524 დან 2,437 მ–მდე: 4 914 დან 1,523 მ–მდე: 1 914 მ–ზე ნაკლები: 1 (1994)
აეროპორტები ბეტონის საფარიანი ასაფრენ–დასაჯდომი ბილიკის გარეშე
საერთო რაოდენობა: 14 3,047 მ–ზე მეტი: 1 2,438 დან 3,047 m: 1 1,524 to 2,437 მ–მდე: 1 914 დან 1,523 მ–მდე: 5 914 მ–ზე ნაკლები: 6 (1994)
იხილეთ აგრეთვე
ს
იოსებიძე
კატეგორია:ქართული გვარები
Clavatula subspirata
Clavatula subspirata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
წყალმცენარეები
thumb|300pxწყალმცენარეები (Algae) — სასიცოცხლო პირობების მიხედვით გაერთიანებული ეკოლოგიური ჯგუფია. სისტემატიკური თვალსაზრისით ის მრავალ დამოუკიდებელ ტიპად იყოფა, რომლებიც ერთმანეთისგან ფერით და ზოგ შემთხვევაში უჯრედის ორგანიზაციით განსხვავდებიან. წყალმცენარეებს ახასიათებთ ქლოროფილის არსებობა, რასაც მოკლებულნი არიან სხვა უმდაბლესი მცენარეები, ბაქტერიები და სოკოები. ბევრ წყალმცენარეში მწვანე ფერი შენიღბულია სხვა პიგმენტებით.
სტრუქტურა
წყალმცენარეთა გარეგანი ფორმის დიდი ნაირგვარობა შეიძლება დაყვანილ იქნეს რამდენიმე ძირითად სტრუქტურამდე, რომლებიც ყალიბდებოდნენ მათი ფილოგენოზის დროს მარტივიდან უფრო რთულამდე. ეს სტრუქტურა მეორდება სხვადასხვა სისტემატიკურ ტიპში, რაც მიგვითითებს იმაზე, რომ მათი ფორმირების ევოლუციაში არსებობს რაღაც პარალელიზმი.
უმარტივესი სტრუქტურა მონადურია. ის ხასიათდება იმით, რომ უჯრედებს უვითარდება ორი, იშვიათად ერთი, ოთხი ან მეტი შოლტი, რომლებიც უზრუნველყოფენ მათ აქტიურ მოძრაობას. უჯრედების ფორმა უმეტეს შემთხვევაში მოგრძო-ოვალურია, ხშირად მსხლისებრი, ან თითქმის სფეროსებრი. იშვიათად სხვა ფორმისაც გვხვდება. წყალმცენარეები შეიძლება იყვნენ ერთუჯრედიანები ან კოლონიურები, ე. ი. ისეთები, რომლებიც შედგებიან ფორმით ან ფუნქციით ერთნაირი ან თითქმის ერთნაირი რამდენიმე ან მრავალი უჯრედისაგან. უმარტივესი წყალმცენარეების ასეთი მონადური სტრუქტურა მთელი სავეგეტაციო პერიოდის განმავლობაში გვხვდება. უფრო მაღალი ორგანიზაციის წყალმცენარეებში ის წარმოდგენილია ისეთი უჯრედებით, რომლებიც ან უსქესო გამრავლებას ემსახურებიან (ზოოსპორები), ან სქესობრივს (გამეტები).
იშვიათად ზოგიერთ უმარტივეს წყალმცენარეს ამებისებრი (რიზოპოდიური) სტრუქტურა აქვს. ისინი უგარსო და უშოლტო არიან და ამებისებრად მოძრაობენ სხვადასხვა ფორმის ფსევდოპოდიუმების (მსხვილი, მოკლე, წვრილი და გრძელი) საშუალებით.
ასეთი სტრუქტურა მუდმივია ზოგიერთი არამწვანე წყალმცენარისათვის. ზოგიერთი მონადური წყალმცენარე შოლტების დაცვენით ან შეწევით დროებით გადადის ამ მდგომარეობაში. ბევრი ალგოლოგი ფიქრობს, რომ ამებისებრი სტრუქტურა მონადურისგან წარმოშობილ მეორად სტრუქტურას წარმოადგენს. ეს სავსებით დასაშვებია დღეს არსებული მრავალი ფორმისათვის, მაგრამ დედამიწაზე ცოცხალი ორგანიზმების ჩამოყალიბების პირველ ეტაპზე ამებისებრი სტრუქტურა უთუოდ პირველადი იყო. უფრო მოგვიანებით პირველადი ამებისებრი სტრუქტურისაგან წარმოიშვნენ მონადური ფორმები, რომელთაც განუვითარდათ თვალუკა, შოლტები და უფრო სწრაფად მოძრაობის უნარი.
კოკისებრი სტრუქტურა სხვადასხვა ფორმის უმოძრაო უჯრედებია. ისინი ერთეულებია ან დაჯგუფებული არიან ნაირგვარ (მაგრამ არა ძაფისებრ) კოლონიებად. ასეთი სტრუქტურა საკმაოდ ფართოდ არის გავრცელებული.
ძალიან გავრცელებულია ძაფისებრი სტრუქტურა, რომელიც ხასიათდება იმით, რომ მისი შემადგენელი უმოძრაო უჯრედები ერთ ან რამდენიმე წყებადაა განლაგებული ძაფისებრად. ძაფები მარტივია ან დატოტვილი. ძაფის შემადგენელი უჯრედები უმეტეს შემთხვევაში ერთნაირებია. ხანდახან ბაზალურ ან კენწრულ უჯრედებს განსაკუთრებული ფორმა და აგებულება აქვთ: მრავალი ძაფისებრი წყალმცენარე შედგება ორგვარი ძაფისგან. ნაწილი სუბსტრაქტზეა გართხმული ჰორიზონტალურად. მათგან ზევითკენ გამოდის ვერტიკალური ტოტები. ასეთ აგებულებას ეწოდება ჰეტეროტრიქული სტრუქტურა.
ფირფიტისებრი სტუქტურა უმეტეს შემთხვევაში ვიწრო ან ფართო ფორმის ფირფიტების სახით არის წარმოდგენილი. მწვანე წყალმცენარეების ონტოგენეზი ისინი ჩვეულებრივ ძაფისებრთაგან წარმოიშობიან იმის შედეგად, რომ მათი შემადგენელი უჯრედები დაიყოფა როგორც განივი, ისე გრძივი მიმართულებით. ზღვის მრავალი წაბლა და ძოწეულა ალგების ფირფიტისებრი ან თასმისებრი სტრუქტურა წარმოიშობა უჯრედების ყოველი მიმართულებით დაყოფის შედეგად. ამგვარად იქმნება პარენქიმული აგებულება.
სიფონოვანი სტრუქტურა აქვს ზოგიერთ წყალმცენარეს. ფორმალურად მათი ვეგეტაციური სხეული ერთი ვეებერთელა უჯრედია, რომლის სიდიდე რამდენიმე ათეულ სანტიმეტრს აღწევს. იგი შეიცავს მრავალ ბირთვს და არ არის დატიხრული ცალკეულ უჯრედებად.
გამრავლება
ერთუჯრედიანი წყალმცენარეების ვეგეტაციური გამრავლება უჯრედის დაყოფით, კოლონიურებისა — კოლონიების დაშლით ან დედა კოლონიის თითოეული უჯრედისაგან ახალი კოლონიების წარმოშობით (ვოლვოქსისნაირებში, ზოგიერთ პროტოკოკუმისნაირში). ძაფისნაირები მრავლდებიან ძაფების შემთხვევითი დაწყვეტით ან პატარა-პატარა ნაკვეთებად დაშლით (ფრაგმენტაცია — ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეებში, ზიგნემასებრნში). ზოგ წყალმცენარეში წარმოიშობა ვეგეტაციური გამრავლების სპეციალური ორანოები — ტუბერაკები (ხარასნაირებში) და სხვა.
უსქესო გამრავლება ფართოდაა გავრცელებული წყალმცენარეებში. იგი ხდება სპეციალური სპორებით, რომლებიც სცილდება დედა უჯრედებს. უმეტეს წყალმცენარეებს უგარსო მოძრავი და მონადური სტრუქტურის მქონე სპორები აქვს, რომელთაც ზოოსპორები ეწოდება. ისინი რამდენიმე, მრავალი ან, უფრო იშვიათად, თითო-თითო წარმოიშობა ზოოსპორანგიუმებში, რომლებიც ჩვეულებრივ არ განხვავდებიან, ან, იშვიათად (მაგალითად, წაბლა წყალმცენარეებში ნაწილობრივ განსხვავდებიან ჩვეულებრივი ვეგეტაციური უჯრედისაგან. ზოოსპორები ერთხანს დაცურავენ, შემდეგ იკეთებენ გარსს და ახალ მცენარეებად ღივდებიან. ზოგ წყალმცენარეს აქვს გარსიანი და უძრავი სპორები, რომელთაც აპლანოსპორები ან ზოგ კერძო შემთხვევაში სხვა სახელი ეწოდებათ.
იშვიათად, ზოგიერთ უმდაბლეს წყალმცენარეში (ვოლვოქსისნაირებიდან) სქესობრივი პროცესის დროს, ერთმანეთს მთლიანად ორი ინდივიდი უერთდება. ამ ყველაზე პრიმიტიულ სქესობრივ პროცესს ჰოლოგამიას უწოდებენ. წყალმცენარეთა დიდ უმრავლესობაში სქესობრივი პროცესი მიმდინარეობს ორი შიშველი სქესობრივი უჯრედის, ე. წ. გამეტების შეერთებით (კოპულაციით). გამეტების კოპულაციის შედეგად მიიღება ერთი უჯრედი, რომელსაც ზიგოტა ეწოდება. მასში, ისე როგორც ჰოლოგამიის დროს, ხდება ორივე გამეტის პროტოპლაზმების და ბირთვების შერწყმა. ზიგოტა იფარება გარსით (ხშირად ძლიერ სქელი გარსით), შემდეგ ან მაშინვე ღიბდება (ზღვის წყალმცენარეებში), ან, უმთავრესად მტკნარი წყლის ადგილებში, გადადის მოსვენების მდგომარეობაში და ამის შემდეგ ან ზოოსპორებს წარმოშობს, ან უშუალოდ მცენარეს. თუ ორივე გამეტა მოძრავია და ფორმით და სიდიდით ერთნაირია, მაშინ მათ უწოდებენ იზოგამეტებს, ასეთ სქესობრივ პროცესს კი — იზოგამიას; თუ ორივე გამეტა მოძრავია, მაგრამ ერთი გაცილებით დიდია მეორეზე, მაშინ მათ ჰეტეროგამეტები ეწოდებათ, სქესობრივ პროცესს კი — ჰეტეროგამია. უფრო დიდი გამეტა მდედრობითად ითვლება, მცირე — მამრობითად. იმ უჯრედებს, რომლებშიც წარმოიშობა იზო — ან ჰეტეროგამეტები, გამეტანგიუმები ეწოდებათ.
თუ ერთ ინდივიდზე განვითარებული გამეტების კოოპულაცია ხდება, მაშინ წყალმცენარეთა ასეთ სახეობებს ჰომოთალური სახეობები ეწოდებათ. თუ ურთიერთშეერთება შეუძლიათ მხოლოდ სხვადასხვა ინდივიდზე წარმოშობილ გამეტებს, მაშინ საქმე გვექნება ჰეტეროთალურ სახეობებთან. სხვადასხვა სქესის ჰეტეროთალური ინდივიდები მორფოლოგიურად არ განსხვავდებიან და თუ მათი გამეტებიც ერთნაირია (იზოგამეტები), მაშინ მათი განსხვავება მხოლოდ სქესის მიხედვით შეიძლება. მათ აღნიშნავენ, როგორც + (პლუს) და - (მინუს) ინდივიდებს.
წყალმცენარეთა სქესობრივი პროცესის უმაღლეს ტიპს წარმოადგენს ოოგამია. ამ შემთხვევაში პატარა და მოძრავი გამეტა — სპერმატოზოიდი — ანაყოფიერებს უფრო დიდ და უძრავ კვერცხუჯრედს. იმ უჯრედს, რომელშიც წარმოიშობა სპერმატოზოიდები, უწოდებენ ანთერიდიუმს, და იმ უჯრედს, რომელშიც ყალიბდება ერთი ან იშვიათად რამდენიმე კვერცხუჯრედი, ოოგონიუმი (ძოწეულებში — კარპოგონი) ეწოდება.
ძირითადი ტიპები
წყალმცენარეთა შემადგენლობაში შედიან შემდეგი ტიპები (განყოფილებები, ფილები):
კატრენი
კატრენი (quatrain - ოთხტაეპიანი ლექსი) - დასრულებული აზრის მქონე ოთხტაეპედი. ყველაზე გავრცელებული ფორმა სტროფისა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ჯვარედინი (abab), მოსაზღვრე (aabb) და რკალური (abba) რითმები.
კატრენი იხმარება - ეპიტაფიების, სენტენციების და ეპიგრაფებისათვის.
შახვეტილას მთა
შახვეტილას მთა — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის ქედის სამხრეთ ნაწილის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარეების ანისხევისა (ხევგრძელის მარცხენა შენაკადი) და ილტოს წყალგამყოფზე. სიმაღლე 1324 მ. აგებულია ზედაცარცული კირქვებით, მერგელებითა და თიხებით. მთას მობრტყელებული მწვერვალი და ძლიერ დახრილი კალთები აქვს. შემოსილია შერეული ფოთლოვანი ტყით.
ა სეკო
ლიტერატურა
კატეგორია:მხატვრობა
იაჰმესის პირამიდა
იაჰმესის პირამიდა — კენოტაფი-პირამიდა ძველი ეგვიპტის ქალაქ აბიდოსში. აგებულია იაჰმეს I-ის მიერ, როგორც ტაძრის კომპლექსის ნაწილი, ძვ. წ. 1550-1525 წლებში. იგი წარმოადგენს ეგვიპტის მმართველთათვის აგებულ უკანასკნელ დიდ პირამიდას. იაჰმესის პირამიდა ერთადერთი ეგვიპტური პირამიდაა, რომელიც თავიდანვე დაგეგმილი იყო არა როგორც საფლავი, არამედ როგორც კენოტაფი (ცარიელი სამარე). დღემდე მოღწეულია ძლიერ დაზიანებული ნანგრევის სახით — დღეს იგი უბრალოდ ქვების გროვას წარმოადგენს. იაჰმესის პირამიდაში სამეცნიერო ლიტერატურაში ხშირად გულისხმობენ მთლიანად კომპლექსს, რომელიც უშუალოდ ფარაონის პირამიდის გარდა მოიცავს სხვა, დამატებით ნაგებობებსაც.
გამოკვლევა
ტაძრების კომპლექსი პირამიდასთან ერთად პირველად 1899-1902 წლებში ეგვიპტის შემსწავლელი საზოგადოების წევრებმა, ართურ მეისმა და ჩარლზ თრიქ ქიურელიმ გამოიკვლიეს; ამ გამოკვლევის დროს მოხდა პირამიდის იდენტიფიკაციაც. თუმცა, სამუშაოები ნაწყვეტ-ნაწყვეტ მიმდინარეობდა და მოიცავდა მხოლოდ უხეშ მიმოხილვას კომპლექსისა და მისი სტრუქტურის შესახებ. არქეოლოგიური გათხრები კონცენტრირებული იყო პირამიდაზე. ართურ მეისმა ასევე გათხარა გვირაბი უშუალოდ პირამიდის ქვეშ, რათა ნაგებობის სავარაუდოდ არსებული მიწისქვეშა ნაწილი (სარდაფი)ეპოვნა. ჩარლზ ქიურელიმ ადგილზე გამოკვლევები 1904 წლამდე განაგრძო.
1993 წელს სტივენ ჰარვიმ ხელახლა წამოიწყო არქეოლოგიური გათხრები კომპლექსის ტერიტორიაზე. სხვა აღმოჩენებთან ერთად მან გათხრების შედეგად არაერთი რელიეფური ფრაგმენტი იპოვა, რომელთა საშუალებითაც დადგინდა, რომ იაჰმესის პირამიდის კომპლექსში შემავალი „ტეტიშერის კაპელაც“ პირამიდას წარმოადგენდა. გარდა ამისა, ამ გათხრების დროს აღმოჩენილი და მიწისაგან გამოთავისუფლებული იქნა არაერთი ნაგებობა, რომლებიც იაჰმესის პირამიდის ტაძრების კომპლექსს ეკუთვნის.
მშენებლობა
მინიატიურა|upright=0.42|იაჰმესის ერთ-ერთი ქანდაკების თავი ჰიქსოსებზე გამარჯვების შემდეგ, რომლებიც ეგვიპტეში ერთ საუკუნეზე მეტ ხანს ბატონობდნენ, იაჰმეს I-მა საკუთარი მმართველობა ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე გაავრცელა (ზემო და ქვემო ეგვიპტე) და ამგვარად დააარსა ეგვიპტის ახალი სამეფო.
მიუხედავად იმისა, რომ აბიდოსი ადრეული ხანიდანვე ძველი ეგვიპტის მნიშვნელოვან ცენტრს წარმოადგენდა სამარხებისა და საკულტო ნაგებობების მხრივ, იაჰმეს I-ის პირამიდა პირველი და უკანასკნელი დიდი პირამიდა იყო ამ ტერიტორიაზე. თუმცა, XVII დინასტიის ზოგიერთი მმართველს აქ აქვს საკუთარ სამარხიც. ეს სამარხები, როგორც წესი, პატარა პირამიდებს წარმოადგენენ და მათი ფუძის გვერდის სიგრძე 10 მეტრს არ აღემატება. იაჰმესის პირამიდა და იაჰმესის ტაძართა კომპლექსის ნაგებობები გეგმითა და აგებულებით ძირეულად განსხვავდება ყველა სხვა ადრეული ეგვიპტური პირამიდების კომპლექსისაგან, აქ არ გვხვდება ტიპური სქემა ტაძრების, პირამიდებისა და დამბებისა. ტერასებიანი ტაძრისა და ოსირისის სამარხის აგებით შემოღებული იქნა ახალი ელემენტები პირამიდის კომპლექსის მშენებლობაში.
პირამიდა გამორჩეულია იმით, რომ იგი სამარხი არაა, წარმოადგენს კენოტაფს — ფარაონ იაჰმესის ნამდვილი საფლავი სავარაუდოდ დრა აბუ ელ-ნაგაში მდებარეობს, მისი ლოკალიზაცია დღემდე არ მომხდარა. ვარაუდობენ, რომ იაჰმესის სამარხი შესაძლოა 1913 წელს ამერიკელი ეგვიპტოლოგის ჰერბერტ ოსტის ვინლიკის მიერ აღმოჩენილი პატარა პირამიდა იყოს. თუმცა, ეს სამარხიც ზოგჯერ სხვა მმართველებს მიეწერებათ — იაჰმესის წინაპარ კამოსს ან მის შესაძლო ვაჟიშვილს იაჰმეს-სიპაირს. იაჰმეს I–ის მუმია, ისევე როგორც მისი ბებიის, ტეტიშერის ნეშთი XXII დინასტიის პერიოდში დეირ-ელ-ბაჰარის სამარხშია გადატანილი პირამიდების ქურდებისაგან დასაცავად.
იაჰმესის კულტი მისი პირამიდისა და ტაძრების კომპლექსიდან წარმოდგენილია ერთ-ერთი სტელის სახით, რომელიც რამზეს II-ის პერიოდამდე დაახლოებით სამი საუკუნით ადრეა შექმნილი. წარეწერები ადასტურებს, რომ იაჰმესის პროცესიის ნავი მოსახლეობას მიაჩნდა, როგორც ღვთაებრივი მეფის ორაკული.
პირამიდა
მინიატიურა|1. იაჰმესის პირამიდა 2. ქვების ყრილი დღეს 3. ალიზის სტრუქტურა, პლატფორმა 4. პირამიდის ტაძარი 5. ტაძარი A 6. ტაძარი  B 7. ტაძარი C პირამიდას ჰქონდა 52,5 მეტრის სიგრძის ცოკოლი, ფუძე. შიგნიდან მთლიანად შედგებოდა რიყის ქვებისა და ქვიშისაგან, გარედან კი მოპირკეთებული იყო ნაზად დამუშავებული კირქვისაგან. შიდა, თავისუფლად აგებულ ნაწილს არ გააჩნდა საკუთარი სტაბილურობა და მას მთლიანად გარე მოპირკეთება აკავებდა. ართურ მეისმა არქეოლოგიური გათხრებისას აღმოაჩინა ორი ადგილი ჯერ კიდევ შემორჩენილი მოპირკეთებით, რის მიხედვითაც პირამიდის დახრის კუთხის განსაზღვრა გახდა შესაძლებელი — 60°. იაჰმესის პირამიდა უფრო მეტად ციცაბო აღმოჩნდა, ვიდრე ძველი და შუა სამეფოების პერიოდის პირამიდები. დახრის კუთხის მიხედვით დადგინდა პირამიდის თავდაპირველი სიმაღლეც — 45 მეტრი.
ტერცეტი
ტერცეტი (terzetto ლათ. — მესამე) — სამტაეპიანი სტროფი. როგორც წესი ტერცეტს იყენებენ სხვა აგებულების სტროფებთან შეხამებით. სონეტის მე-2 ნაწილი შედგება 2 ტერცეტისაგან. ტერცეტი იგივეა, რაც ტრისტიქი (ბერძ. tristichos). ასეთი სტროფით ლექსები იწერება, უპირატესად, ევროპულ ენებზე. ქართულ ლექსს არ უყვარს სამტაეპოვნება.
იაჰმესის პირამიდა
პირამიდა
მოგვიანებით, როდესაც პირამიდის მოპირკეთებული ფენა ქვების ქურდების მსხვერპლი გახდა, პირამიდის შიდა ნაწილმა, რომელიც თავისუფლად, ყოველგვარი დუღაბის გარეშე იყო აგებული, დაკარგა ერთიანობა და ჩამოიშალა, რის შედეგადაც დღეს ნაგებობიდან მხოლოდ 10 მეტრის სიმაღლის ქვების ყრილია დარჩენილი. შიდა კორპუსის ეს მასალა შესაძლოა მშენებლობისას მოტანილი იყოს კომპლექსის სამხრეთ ნაწილში მდებარე ოსირისის მიწისქვეშა სამარხიდან — სავარაუდოდ პირამიდის მასალა წარმოადგენს ამ სამარხის ამოთხრისას გამოთავისუფლებულ ქვებსა და ქვიშას.
ტერცეტი
ლიტერატურა
კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
იაჰმესის პირამიდა
პირამიდა
პირამიდის ჩრდილოეთ კედელსა და პირამიდის ტაძარს შორის მდებარე ნახევარმთვარის ფორმის გამოუწვავი აგურის, ალიზის სტრუქტურა (იხ. სურათი) სტივენ ჰარვის სამუშაოების შემდეგ მიჩნეულ იქნა ძველი პირამიდისწინა პლატფორმის ნაშთად.
იაჰმესის პირამიდა ერთადერთია დიდ პირამიდებს შორის, რომელსაც არანაირი სუბსტრუქტურა არ გააჩნია; ამის საფუძველზე შეიძლება იმ დასკვნის გაკეთება, რომ პირამიდას არ ჰქონდა სამარხის ფუნქცია. ართურ მეისი უშედეგოდ ცდილობდა ნანგრევის ჩრდილოეთ ნაწილში გვირაბს გაჰყოლოდა და დაფარული შესასვლელები გამოევლინა. პირამიდის ქვეშ ვერც შემდგომი გამოკვლევების შედეგად აღმოჩნდა რაიმე სუბსტრუქტურა. პირამიდის კორპუსში კი შიდა სავალი გზებისა და ოთახების არსებობას გამორიცხავს მისი ქვითა და ქვიშით თავისუფალი აგებულება.
კომპლექსი
მინიატიურა|კომპლექსის გეგმა. წითელი: წარმოსახვითი ორიეტაციის ხაზი გარდა უშუალოდ პირამიდისა, იაჰმესის კომპლექსი სხვა დამატებით ნაგებობებსაც მოიცავდა, თვითონ პირამიდა კი სრულიად უფუნქციო ნაგებობა იყო. პირამიდის კომპლექსი მოიცავს მის ახლოს მდებარე ტაძრებსა და მოშორებით მდგარ კიდევ ერთ კენოტაფ-პირამიდას. პირამიდა, თავისი ტაძრებითურთ, კომპლექსის ბოლოში (ჩრდილოეთით) ნილოსის დატბორვის საზღვართან მდებარეობს. კომპლექსის სამხრეთით, უფრო მოშორებით, არის ასევე ოსირისის სამარხი და ტერასებიანი ტაძარი. კომპლექსის ყველა ნაგებობა თუ კომპონენტი ერთი ხაზის გასწვრივ მდებარეობს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ სავარაუდოდ ისინი პირდაპირი გზით იყო ერთმანეთთან დაკავშირებული. ეს გზა დღეს გამოვლენილი არაა. გალავანი, რომელიც უფრო ძველი პირამიდების კომპლექსებისათვის იყო დამახასიათებელი, იაჰმესის კომპლექსში აღმოჩენილი არაა.
ტაძრების კომპლექსი
მეორე, შედარებით მცირე ტაძარი („ტაძარი A“) ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარეობს. იგი განკუთვნილი იყო იაჰმესის, მისი მეუღლისა და დის — იაჰმეს-ნეფერტარის თაყვანსაცემად და განსადიდებლად. ეს ტაძარი ზოგიერთი მკვლევრის მიერ შეცდომით, მისი მდებარეობის გამო, მიჩნეული იყო საკულტო პირამიდად. სწორედ ამ ტაძრის აღმოსავლეთით კიდევ ერთი მცირე ტაძრის ნაშთია შემორჩენილი („ტაძარი B“), რომელიც იაჰმესს ეკუთვნის. ჩრდილოეთით კი შედარებით მოზრდილი ტაძარია („ტაძარი C“), რომელიც პირამიდის ტაძარს ესაზღვრება და რომელიც იაჰმეს-ნეფერტარის მიეწერება.
უფრო აღმოსავლეთით სამეურნეო ან ადმინისტრაციული დანიშნულების შენობის ნანგრევებია. თუმცა, ნაგებობათა კომპლექსის აღმოსავლეთი ნაწილი მთლიანად დაფარულია ახალი დროის მუსულმანური სასაფლაოთი და, შესაბამისად, აქ გამოკვლევების ჩატარება ხელმისაწვდომი არაა.
ტეტიშერის პირამიდა
მინიატიურა|ტეტიშერის პირამიდის კაზემატი-ფუნდამენტი კომპლექსის ცენტრში, იაჰმესის პირამიდიდან და ტერასებიანი ტაძრიდან თითქმის თანაბარ მანძილზე მდებარეობს აგურის სტრუქტურა, რომლის ფუძის ზომები შეადგენს 21 მ × 23 მ. აქ აღმოჩენილი წარწერების საფუძველზე, თავდაპირველად, იგი ჩაითვალა იაჰმესის ბებიის, ტეტიშერის აკლდამად (და არა პირამიდად). გარდა ამისა, 1902 წელს ნანგრევებში აღმოჩნდა სტელა (CG 34002), რომლის შინაარსიც ტეტიშერის პირამიდასა და ტაძარს ეხებოდა. მასზე არსებულ წარწერებში იაჰმესი თავის ცოლს აცნობებს აქ დაგეგმილი პირამიდის მშენებლობის გეგმას, რომელიც თებეში დაკრძალული ბებიისათვის უნდა აგებულიყო:
სტელის აღმოჩენისას ივარაუდეს, რომ წარწერაში პირამიდა მხოლოდ სიმბოლურად იყო ნახსენები, რადგანაც ნაგებობის ნანგრევები იმდროისათვის პირამიდად არ იყო იდენტიფიცირებული. სტელაში დასახელებული ბაღისა და ხელოვნურად შექმნილი ტბის ნაშთი დღეისათვის აღმოჩენილი არაა.
სტივენ ჰარვის ახალმა გამოკვლევებმა ცხადყო, რომ საქმე ფაქტობრივად აქამდე მხოლოდ აკლდამად მიჩნეულ ტეტიშერის პირამიდასთან ჰქონდათ. უცნაურია მხოლოდ ის, რომ პირამიდის ფუნდამენტი წარმოადგენს ქვითა და ხრეშით ამოვსებულ აგურის კაზემატს. შესასვლელი დერეფანი კაზემატი-ფუნდამენტის ცენტრამდე აღწევს. ამ გათხრებში აღმოჩნდა ასევე პირამიდიონის ფრაგმენტები, რის საშუალებითაც შესაძლებელი გახდა დადგენილიყო, რომ ამ პირამიდის დახრის კუთხეც იაჰმესის მთავარი პირამიდის მსგავსი იყო. ჰარვის ამ აღმოჩენებმა ცხადი გახადა ტეტიშერის ზემოთმოყვანილ სტელაში პირამიდის ხსენების მიზეზი. გარდა ამისა, გამოვლენილ იქნა 90 მ × 70 მ ზომების ალიზისაგან ნაგები გალავანი, რომელიც პატარა პირამიდას ერტყმოდა გარს. გალავნის შიგნით მრავალი პატარ-პატარა ნაგებობებია, რომელთა დანიშნულება დღეს ცნობილი არაა.
„ოსირისის სამარხი“
ოსირისის სამარხი აგებულებით სენუსერტ III-ის სამარხის მსგავსი იყო, თუმცა უფრო უხეშად ნაგები და დამუშავებული. შესასვლელი, რომელიც ორმოს ჰგავდა, საკმაოდ შეუმჩნეველი იყო და განსხვავდებოდა სხვა, ჩვეულებრივი მოქალაქეების სამარხების შესასვლელებისაგან. უსწორმასწორო, მიხვეულ-მოხვეული შესასვლელი მიწისქვეშა კლდეში იყო გამოკვეთილი. შესასვლელიდან მცირე მანძილზე ორი გვერდითი კამერაა გამოჭრილი. გზის ცენტრში მოთავსებული იყო შედარებით დიდი დარბაზი, რომელსაც 18 პილასტრი გააჩნდა, თუმცა პილასტრებისა და მთლიანად დარბაზის სიმაღლე მხოლოდ შესასვლელიდან დარბაზამდე მომავალი გზის სიმაღლეს ემთხვეოდა. დარბაზის შემდეგ გზა მიემართება უბრალო გამოქვაბულისაკენ და ძლიერაა დაქანებული. დარბაზისა და დარბაზამდე მიმავალი გზის კედლები არც შელესილია და არც დეკორირებული. ოსირისის სამარხი იაჰმესის მთავარი პირამიდისა და ტერასებიანი ტაძრის შუა წარმოსახვითი, ორიენტაციის ხაზის გარდიგარდმო მდებარეობს (სხვა ნაგებობები ამ ხაზის პირზეა განლაგებული).
მნიშვნელობა
იაჰმესის პირამიდის აგებით ძველ ეგვიპტეში დასრულდა ფარაონთა პირამიდების ეპოქა. მაშინ როცა შუა სამეფოს პერიოდში ხელახლა წამოიწყეს დიდი პირამიდების მშენებლობა და არაერთი ამგვარი სამარხი ააშენეს ფარაონთათვის, ახალ სამეფოში იაჰმესის პირამიდა ერთადერთია. იაჰმესის შთამომავალთაგან ვერცერთმა შეძლო ამგვარი სამშენებლო პროექტის წამოწყება. მხოლოდდამხოლოდ ნუბიელი მმართველები, რომლებიც XXV დინასტიის პერიოდში ეგვიპტეზე ბატონობდნენ, აგებდნენ პირამიდის ფორმის სამარხებს. თუმცა ეს პირამიდები ისტორიული ტრადიციული ეგვიპტის ტერიტორიის გარეთ იყო აგებული. უშუალოდ ეგვიპტის ტერიტორიაზე მხოლოდ პირადი, კერძო სამარხები იყო, რომლებსაც ძალიან მცირე პირამიდის ფორმები ჰქონდა.
ლიტერატურა
ზოგადი
წინასწარი მოხსენებები გათხრებზე
სქოლიო
კატეგორია:ეგვიპტის პირამიდები
მშენებლობა
thumb|200px|ერთ-ერთი საზოგადოებრივი შენობის მშენებლობა, [[2007, ჩიკაგო]] მშენებლობა — მატერიალური წარმოების დარგი, რომლის დანიშნულებაა სამშენებლო და სამონტაჟო სამუშაოთა მთელი კომპლექსის შესრულება, ახალი საწარმოო და არასაწარმოო ძირითადი ფონდების ამოქმედება და არსებულის გაფართოება-რეკონსტრუქცია. მშენებლობის მზა პროდუქციას წარმოადგენს საექსპლუატაციოდ გამზადებული ნაშენი (სამრეწველო საწარმოები, საცხოვრებელი სახლები, საზოგადოებრივი შენობები, სხვადასხვა ნაგებობები). მშენებლობა უდიდეს გავლენას ახდენს საწარმოო ძალების განვითარებასა და გადაადგილებაზე. ქვეყნის საწარმოო პოტენციალის შექმნაზე, ხალხის ცხოვრების დონის მუდმივი აღმავლობის უზრუნველყოფაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მშენებლობა
ვილნევი
ვილნევი (Villeneuve ახალი ქალაქი) — ქალაქი-კურორტი დასავლეთ შვეიცარიაში, ფრანგულენოვან ვოს კანტონში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 929 ადამიანს შეადგენს.
ქალაქი მდებარეობს ჟენევის ტბის აღმოსავლეთ კიდეზე, ტრადიციული მეღვინეობის რეგიონში. ტურისტების მიზიდვის კიდევ ერთი ფაქტორია თვალწარმტაცი ონგრენის ტბის სიახლოვეს აღმართული მთები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვეიცარიის ქალაქები
ბოლოშავა
ბოლოშავა (Turdus pilaris) — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. გვხვდება ევროპასა და აზიაში. ბინადრობს წიწვოვან ტყეებში. საქართველოში ზამთრობს დეკემბრიდან მარტის შუა რიცხვებამდე. თავ-კისერი ნაცრისფერი აქვს, ზურგი — მორუხო-წაბლისფერი, ფრთები და ბოლო — მოყავისფრო-შავი, მუცელი და გვერდები — თეთრი, შავწინწკლებიანი, ჩიჩახვი — მოყვითალო-მომწვანო. მაის-ივნისში დებს 4-7 კვერცხს; კრუხობა გრძელდება 16 დღემდე. იკვებება მწერებით, შემოდგომა-ზამთარში — კენკრით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
არალისპირა ყარაყუმი
არალისპირა ყარაყუმი — ქვიშიანი უდაბნო ყაზახეთში. არალის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. გავრცელებულია შიშველი და მცენარეული საფარით ნახევრად შემოსილი ქვიშები, რომელთა შორის მარილიანი ტბებია. ჰავა კონტინენტურია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 12º-იდან — 14º C-მდე, ივლისისა 24º-იდან 26º C-მდე. აბსოლუტური მაქსიმუმია 42º C, აბსოლუტური მინიმუმი — 42º C. ნალექების რაოდენობა დაახლ. 100 – 150 მმ. წელიწადში. ზამთრის საძოვრები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზახეთის უდაბნოები
Clavatula taxea
Clavatula taxea — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
კიმენი
კიმენი (ბერძ keimenon) — ბიზანტიური სასულიერო მწერლობის ჟანრი; წმინდანთა ცხოვრების პირველადი  მარტივი ტექსტები გადაუკეთებელი რედაქციით.
VIII - IX ს.ს.-ის მიჯნაზე საფუძვლად დაედო - ქართულ ჰაგიოგრაფიულ კრებულ - „მრავალთავს“. მოგვიანებით დაიწყო კიმენთა გადამუშავება, თარგმანება. X ს.-ში საქართველოში ითარგმნება ბიზანტიური კიმენები; მათი ტექსტები გამოცემულია კ. კეკელიძის მიერ 1918 და 1964 წლებში.
Mirage (კლაუს შულცეს ალბომი)
Mirage — მუსიკოს კლაუს შულცეს სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1977 წელს. 2005 წელს გამოვიდა მისი ახალი გამოცემა, დამატებითი კომპოზიციით.
კომპოზიციის In cosa crede chi non crede? მანამდე უკვე გამოიცა პრომო-დისკზე Trailer (1999).
სქოლიო
კატეგორია:კლაუს შულცეს ალბომები კატეგორია:1977 წლის ალბომები
ასელარელი ადამიანი
ასელარელი ადამიანი — უძველესი ადამიანის პირობითი სახელწოდება. მამაკაცის თითქმის მთლიანი ჩონჩხი ნაპოვნია 1927 წელს საჰარაში, ფორტ ასელარის მახლობლად (მალის რესპუბლიკა). ასელარელი ადამიანი ანთროპოლოგიურად სამხრეთ აფრიკის თანამედროვე ნეგროიდების მსაგავსია. მისი არსებობის საორიენტაციო პერიოდად მეზოლითის ბოლოს მიიჩნევენ.
არაფლო
არაფლო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, შულავერის თემში. მდებარეობს მდინარე დებედის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 340 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 854 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
აძვი
აძვი — სოფელი საქართველოში, გორის მუნიციპალიტეტში, ახალუბნის თემში. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. მდინარე აძურის (მდინარე მეჯუდის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, ტირიფონის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 840 მეტრი. გორიდან 22 კილომეტრი.
ისტორია
სოფლის განაპირას 1743 წლის 21 ივნისს მოხდა ბრძოლა აჯანყებულ ქართველებსა და ყიზილბაშებს შორის. ყიზილბაშებს სარდლობდნენ აჯი-ხანი და ალი-ხან ავჯანი. აჯანყებულებს სათავეში ედგა გივი ამილახვარი. ქართველ აჯანყებულებს მრავალრიცხვოვან ჯართან მოუწიათ შებრძოლება, მაგრამ ბრძოლა მათი გამარჯვებით დამთავრდა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 353 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თამარი (ცთომილი)
თამარი (Tamara) — მცირე ცთომილი № 326. აღმოაჩინა ავსტრიელმა ასტრონომმა იოჰან პალიზამ 1892 წლის 19 მარტს. სახელი ეწოდა საქართველოს მეფის თამარის პატივისაცემად. თამარის საშუალო მანძილი მზიდან 346,8 მლნ. კმ; მზის ირგვლივ გარემოქცევის პერიოდი 3,5 წ; საშუალო ვარსკვლავიერი სიდიდე 12,6.
ლიტერატურა
კატეგორია:ასტეროიდები
ხუან სიანფანი
ხუან სიანფანი (დ. 13 ნოემბერი, 1899 — გ. 18 იანვარი, 1982) — ჩინელი ეთნოგრაფი, საზოგადო მოღვაწე, პედაგოგი, ისტორიკოსი და ანთროპოლოგი. ჩინელებისა და ჯუანების (壮族) კლასიკური ისტორიის მკვლევარი, ლინგვისტი. ჯუანის ანთროპოლოგიის მამა (壮族人类学之父). მეოცე საუკუნის ანთროპოლოგიის ჩინელი სკოლის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი. მისი ღირსშესანიშნავი ნაშრომია „ჯუანების მოკლე ისტორია“ (Brief History of the Zhuang) და „ჯუანების ზოგადი ისტორია“ (General History of the Zhuang).
ბიოგრაფია
ხუან სიანფანი დაიბადა 1893 წლის 13 ნოემბერს, სოფელ ფუსუიში, პროვინცია გუანსიში. 1921 წელს დაამთავრა ფუსუის კლასიკური გიმნაზია. 1922—1925 წლებში ისტორიოგრაფია, ლინგვისტიკა და მეცნიერებ ენებს სწავლობს დუბლინის მესამე მასწავლებელი კოლეჯში. 1926 წელს ჩაირიცხა პეკინის პედაგოგიურ უნივერსიტეტში. 1932 წელს მან დაამთავრა უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი ძველი ჩინელი ისტორიის განხრით და დაიცვა მეცნიერებათა ბაკალავრის ხარისხი. იმავე წელს ჩაირიცხა პეკინის პედაგოგიური უნივერსიტეტის ისტორიის ინსტიტუტში და 1935 წელს დაიცვა ისტორიის მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი.
1935 წელს იგი საზღვარგარეთ გაემგზავრა სასწავლებლად და ტოკიოს იმპერიულ უნივერსიტეტში (ტოკიოს უნივერსიტეტი) აღმოსავლეთის ისტორია და იაპონელი ისტორია ისწავლა. 1937 წლის ნოემბერში ჩინეთსა და იაპონიას შორის დაწყებული ომის გამო დაბრუნდა ჩინეთში. მა ჯუვუმ (马君武) იგი დაპატიჟა გუანსის უნივერსიტეტში. 1938—40 წლებში ამავე უნივერსიტეტის ლექტორი, შემდეგ ასოცირებული პროფესორი იყო.
1941 წელს კი იგი გუანჯოუში ჯონშანის უნივერსიტეტში (Sun Yat-sen University) ასწავლიდა. 1942 წელს გუილინის მასწავლებელთა სკოლაში გადავიდა და იმავე წელს დამატებით გუანსის პედაგოგიურ ინსტიტუტში მოღვაწეობდა. 1943 წელს იგი კვლავ დაპატიჟეს გუანსის უნივერსიტეტში. 1949 წელს ამ უნივერსიტეტში ჩინური ლიტერატრურის კათედრის გამგე იყო და 1950 წელს უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის უფროსი.
1982 წლის 18 იანვარს იგი გარდაიცვალა.
ხუან სიანფანი ჯუანების სკოლის დამაარსებელი და ჯუანების კლასიკური ეთნოგრაფიის ერთ-ერთი ფუძემდებელია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინელი ისტორიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1899 კატეგორია:გარდაცვლილი 1982 კატეგორია:ჩინელი ანთროპოლოგები
ცინხაი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტოპონიმი ცინხაი შეიძლება აღნიშნავდეს:
809
თარიღი უცნობია
*
დედოფალ ლუიზას ხიდი
მინი|დედოფალ ლუიზას ხიდი დედოფალ ლუიზას ხიდი (Königin-Luise-Brücke; Karalienės Luizos tiltas) — სასაზღვრო საავტომობილო ხიდი მდ. ნემანზე, დამაკავშირებელი სოვეტსკისა (რუსეთის ფედერაციის კალინიგრადის ოლქი) — პანემუნთან (ლიეტუვა). ხიდმა სახელწოდება მიიღო პრუსიის დედოფლის ლუიზას პატივსაცემად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიეტუვის ხიდები კატეგორია:რუსეთის ხიდები
Ford Motor Company
ფორდ მოტორ კომპანი (Ford Motor Company), კომპანია „ფორდი“ — ამერიკული მულტინაციონალური კორპორაცია და მსოფლიოს სიდიდით მეხუთე ავტომწარმოებელი ტოიოტას, ჯენერალ მოტორსის, ფოლკსვაგენისა და ჰიუნდაის შემდეგ მსოფლიოს მასშტაბით ავტომანქანების გაყიდვებით (2010 წლის მონაცემებით). 2010 წელს ფორდი რანგით მეორე ავტომწარმოებელი იყო აშშ-ში ჯენერალ მოტორსის შემდეგ და მეოთხე ევროპაში იგივე მაჩვენებელში.
შტაბ-ბინით დირბორნში, მიჩიგანი (დეტროიტის გარეუბანი), ავტომწარმოებელი დააფუძნა ჰენრი ფორდმა და კორპორაციად ჩამოაყალიბა 1903 წლის 16 ივნისს. ფორდში ამჟამად გაერთიანებულია ფორდის და ლინკოლნის ბრენდები. ფორდი ასევე ფლობს მაზდას საკონტროლო პაკეტის 1/3-ს და ასტონ მარტინის აქციების მცირე ნაწილს ბრიტანეთში.საავტომობილო კრიზისის შედეგად ფორდმა 2008 წელს ინდურ ტატა მოტორსს მიჰყიდა თავისი ყოფილი ბრიტანული შვილობილი კომპანიები იაგუარი და ლენდ როვერი. 2010 წელს ფორდმა ასევე გაყიდა ვოლვო, ის შეიძინა ჩინურმა Geely Automobile. ფორდმა ასევე შეწყვიტა მერკურის ბრენდის გამოშვება 2011 წელს.
1999 წელს ფორდი შემოსავლების მიხედვით მსოფლიოს უდიდეს 10 კორპორაციას შორის ითვლებოდა და მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველა მომგებიანი კომპანია იყო, ასევე ნომერ მეორე ავტომწარმოებელი მსოფლიოში. თუმცა 1995 წლიდან ფორდმა ბაზრის წილის დაკარგვა დაიწყო და უპირატესობა დათმო 2000 წლისთვის.
ფორდს ეკუთვნის მრავალი ინოვაცია ავტოწარმოებაში, მათ შორის კონვეიერის მეთოდით (assembly lines) უზარმაზარი ინდუსტრიული საწარმოო ძალის მართვა. ჰენრი ფორდის მაღალი წარმადობის ქარხნების, მაღალანაზღაურებადი მუშებისა და დაბალი ფასების კომბინაციამ რევოლუცია მოახდინა ინდუსტრიულ წარმოებაში და მსოფლიოში ცნობილი გახდა როგორც „ფორდიზმი“ 1914 წლისთვის.
სქოლიო
კატეგორია:ავტომწარმოებელი კომპანიები კატეგორია:აშშ-ის კომპანიები კატეგორია:ფორდიზმი
ნატრიუმი
მეტალური ნატრიუმი პირველად მიღებულ იქნა ჰემფრი დეივის მიერ 1807 წ. ნატრიუმის ჰიდროქსიდის გამლღვალი მასის ელექტროლიზით. მისი სახელწოდება წარმოქმნილია არაბული სიტყვეის "ნატრონ"-იდან და ბერძნული სიტყვიდან "ნიტრონ"-იდან, რაც სოდას ნიშნავს.
სტანდარტული ატომური მასა
ნატრიუმის სტანდარტული ატომური მასად მიღებულია — 22,989, რომელიც როგორც წესი იანგარიშება ბუნებაში არსებულ ყველა სტაბილურ იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი მასით, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად. ბუნებაში არსებობს ნატრიუმის მხოლოდ ერთი სტაბილური იზოტოპი (23Na), რომლის ატომური მასაც შეადგენს 22,9897692809.
ბუნებაში გავრცელება
ნატრიუმი როგორც აქტიური ლითონი ბუნებაში თავისუფალი სახით არ გვხვდება, იგი ნაერთების სახითაა ბუნებაში. ნატრიუმის ნაერთები მრავლად არის გავრცელებული ბუნებაში. ნატრიუმის შემცველობა დედამიწაზე შეადგენს 2,64 წონით %-ს.
პიერ ოჟერო
შარლ პიერ ფრანსუა ოჟერო (Charles Pierre François Augereau; დ. 21 ოქტომბერი, 1757 — გ. 12 ივნისი, 1816) — ფრანგი ჯარისკაცი და სამხედრო ხელმძღვანელი საფრანგეთის რევოლუციურ და ნაპოლეონის ომების დროს. იყო საფრანგეთის მარშალი.
ნატრიუმი
მეტალური ნატრიუმის მიღება
მეტალურ ნატრიუმს იღებენ ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ან ნატრიუმის ქლორიდის გამლღვალი მასის ელექტროლიზით.
პიერ ოჟერო
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები კატეგორია:დაბადებული 21 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1757 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1816
ნატრიუმი
მეტალური ნატრიუმის მიღება
განვიხილოთ ნატრიუმის მიღება გამლღვალი ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ელექტროლიზით. ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ელექტროლიზი მიმდინარეობს შემდეგი სქემით: კათოდზე ნატრიუმთან ერთად ადგილი აქვს თავისუფალი წყალბადის გამოყოფას:
ნატრიუმის ჰიდროქსიდიდან ნატრიუმის ელექტროლიზით მიღების ელექტროლიზორის სქემა წარმოადგენს რკინის ჭურჭელს. კათოდად გამოყენებულია გრაფიტის ან რკინის ღეროები, ანოდად გამოყენებულია ნიკელი ან რკინის ცილინდრი. კათოდის გარემო ანოდის გარემოსაგან გამოყოფილია ცილინდრის ფორმის ბადით. მის ზედა ნაწილში გროვდება მეტალური ნატრიუმი. ელექტროლიზს ატარებენ 320 °C- ზე.
მეტალური ნატრიუმი შეიძლება მივიღოთ იმავე ხელსაწყოს გამოყენებით ნატრიუმის ქლორიდის გამლღვალი მასის ელექტროლიზით, მხოლოდ კათოდად იყენებენ სპილენძის ღეროს. მეტალური ნატრიუმი ინახება ჰაერთან შეხების გარეშე, მეტწილად ნავთში. მეტალური ნატრიუმი შეიძლება მივიღოთ აგრეთვე ჟანგვა-აღდგენის რეაქციით. მაგალითად, ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ან ნატრიუმის კარბონატის ნახშირით აღდგენისას წყალბადის გარემოში, ან კიდევ ვაკუუმში. აღდგენა მიმდინარეობს მაღალ ტემპერატურაზე რკინის რეტორტაში, ნატრიუმის ორთქლის კონდენსაციას ახდენენ პეტროლეინის ეთერში გატარებით. მიღებული ტექნიკური ნატრიუმის გასუფთავებას ახდენენ ვაკუუმში ან ინერტული გაზის ატმოსფეროში გადადენით.
ნატრიუმის ფიზიკური თვისებები
ნატრიუმი ბრჭყვიალა ვერცხლისფერი, რბილი ლითონია. ადვილად იჭრება დანით, პარამაგნიტურია, მსუბუქია, d=0,971 გ/სმ³ წელვადი, დნობის დაბალი ტემპერატურის, tდნ=97.7 °C, tდუღ=883 °C. კარგად ატარებს ელექტროდენს, აქვს მოცულობაცენტრირებული კუბური მესერი.
ქიმიური თვისებები
ცნობილია ნატრიუმის შენადნობები ზოგიერთ მეტალთან, როგორიცაა: ვერცხლისწყალი, ტყვია, კალა, ალუმინი და ყველა ტუტე ლითონთან.
მეტალური ნატრიუმი აქტიური მეტალია ჟანგბადის, წყალბადის, ჰალოგენების, გოგირდის, სელენის, ტელურის, ფოსფორის, დარიშხანის და სხვა ელემენტების მიმართ და ადვილად შედის რეაქციაში. thumb|left|200px|[[ნატრიუმის ემისიური ანალიზით განსაზღვრა ალის ყვითელი ფერით სპექტრის ნატრიუმის D-ხაზებით, დუბლეტი 588,9950 და 589,5924 ნმ.]]
ნატრიუმი, განსხვავებით კალიუმისა და რუბიდიუმისაგან, ჰაერზე გახურებით ისე ლღვება, რომ არ განიცდის აალებას. ჟანგბადში გახურებისას წარმოიქმნება ნატრიუმის ოქსიდი და პეროქსიდი -Na2O, Na2O2. ჰაერზე გახურებისას დუღილის ტემპერატურამდე (883 °C) ნატრიუმი იწვის ყვითელი ალის წარმოქმნით, ნატრიუმის ეს თვისება საფუძვლად უდევს ნატრიუმის ემისიურ ანალიზს.