cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პრასკოვია უვაროვა
შემოქმედებითი საქმიანობა
უვაროვამ თავისი ბედი ა. უვაროვთან დააკავშირა და სრული ერთგულებით შეუერთდა მოსკოვის არქეოლოგიურ საზოგადოებას, რომელიც მისი ქმრის მიერ იყო შექმნილი.
პრასკოვია უვაროვამ მონაწილეობდა არქეოლოგიურ კონგრესებში. ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, 1885 წლის მაისში აირჩიეს მოსკოვის არქეოლოგიური საზოგადოების თავმჯდომარედ. გრაფინიამ მოამზადა და ჩაატარა 9 ყრილობა (VII-XVII). უვაროვას არქივი შეიცავს მასალებს, რომლებიც მოწმობს მე-17 არქეოლოგიური კონგრესის მომზადებას, რომელიც ბელორუსში უნდა ჩატარებულიყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 9 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1840 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1924 კატეგორია:რუსი ისტორიკოსები
ევრობასკეტი 2011 ფინალი
ევრობასკეტი 2011-ის საბოლოო თამაში, რომელიც გაიმართა 2011 წლის 18 სექტემბერს, ჟალგირის არენაზე, კაუნასში (ლიეტუვა). ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ ესპანეთისა და საფრანგეთის ეროვნული საკალათბურთო ნაკრებები.
ფინალი
კატეგორია:ევრობასკეტი 2011
Compsodrillia duplicata
Compsodrillia duplicata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ლიულიაილიაკოს ეროვნული პარკი
ლიულიაილიაკოს ეროვნული პარკი (Parque Nacional Llullaillaco) – ეროვნული პარკი ჩილეში, ანტოფაგასტის რეგიონში. მდებარეობს პუანა-დე-ატაკამის მთებში, რომელიც წარმოადგენს ანდების მთათა სისტემის შემადგენელ ნაწილს. დაარსდა 1995 წელს.
ეროვნული პარკის ფართობია 2687 კმ². სახელწოდება მიიღო ამავე პარკში მდებარე ვულკან ლიულიაილიაკოსაგან (6739 მ). აქვე მდებარეობს მთები: გუანაკეროსი (5131 მ), სორიტასი (4274 მ), სერო-ბაიო (4920 მ), აგუას-კალიენტესი (5066 მ) და პენა (5260 მ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს ეროვნული პარკები კატეგორია:ანტოფაგასტის რეგიონის დაცული ტერიტორიები კატეგორია:1995 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
ორლოვის ჩორთმავალი
მინი|250პქ|ორლოვის ჩორთმავალი ორლოვის ჩორთმავალი — მსუბუქად შესაბმელი ცხენის ჯიში. დადის სწრაფი ჩორთით. გამოყვანილია XIX საუკუნის დასაწყისში ხრენოვოეს (ვორონეჟის გუბერნია) ცხენსაშენში მისი მფლობელის ალექსი ორლოვის ხელმძღვანელობით — არაბული და ზოგიერთი სხვა აღმოსავლური საჯდომი ცხენის ჯიშების შეჯვარებით დასავლეთევროპულ (დანიური, ჰოლანდიური, მეკლენბურგული და სხვა) შესაბმელი ცხენის ჯიშებთან. ორლოვის ჩორთმავალი მსხვილი და ჰარმონიულად განვითარებული ცხენია. ულაყის საშუალო განაზომებია (სანტიმეტრებით): სიმაღლე მინდაოში 160, ტანის ირიბი სიგრძე 161, გულმკერდის ირგვლივი 180, ნების ირგვლივი 20,3; საშუალო მასა 500-550 კგ. ფერად უმთავრესად სისვი, შავრა ან ქურანაა, იშვიათად თაფლა.
რევოლუციამდელ რუსეთში ორლოვის ჩორთმავალმა „კრეპიშმა“ უდიდეს სისწრაფეს მიაღწია, 1600 მ დაფარა 2 წთ 85/8 წმ-ში. ამავე მანძილზე სარეკორდო სისწრაფე დაამყარა „პილოტმა“ (1938) 2 წთ 22/8 წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ცხენის ჯიშები
ავსტრალიის ლეიბორისტული პარტია
thumb|200px|[[კევინ რადი და ჯულია გილარდი]] ავსტრალიის ლეიბორისტული პარტია ორიდან ერთ-ერთი უმთავრესი პოლიტიკური პარტიაა ავსტრალიაში. იგი დააარსა 1891 წელს და არის ყველაზე ძველი პარტია ქვეყანაში. ამჟამად არის ავსტრალიის მმართველი პარტია. მისი ლიდერი და ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრია ჯულია გილარდი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ავსტრალიის პოლიტიკური პარტიები კატეგორია:ლეიბორისტული პარტიები კატეგორია:1891 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
აშუღაში
აშუღაში, ათვიჟი, ათპიჟი, ათპიუჟი (Ашәыгажь/Аҭәыжь ) — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.
ჯიშჯის სახელწოდება ქართულად „საფერავს“ ან შემფერავს“, ხოლო მისი ერთ-ერთი სინონიმი ათვიჟი „სავსე (მსუქან) ყურძენს“ ნიშნავს.
აღმოჩენილია საქართველოს მებაღეობისა და მევენახეობის ინსტიტუტის მიერ აფხაზეთის ტერიტორიაზე, სოფლებში: აჩანდარა, აბგარხუკი და დურიფში.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრი და შერეული ხშირი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი, იშვიათად კონუსური, კუმსი ან ძლიერ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის, დაჰკრავს მონაცრისფრო ელფერი. კანი თხელი აქვს ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, მდნარი, წვენი ღია ვარდისფრადაა შეფერილი.
აშუღაჟი საშუალო ზრდისაა. კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 185-190 დღე სჭირდება. მტევნის წონა 100-120 გრამს შორის მერყეობს. მცირემოსავლიანი ჯიშია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.2 გ/ლ-ს.
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
შვრიანა
შვრიანა (Helictotrichon) — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახებია.
90-მდე სახეობა ძირითადად გავრცელებულია ევრაზიასა და აფრიკაში. 2-3 სახეობა ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება შვრიანას 4 სახეობა.
იზრდება მთის შუა სარტყლიდან ალპურ სარტყლამდე ტყის პირებზე, ბუჩქნარებსა და მდელოებზე. საქონლის კარგი საკვები ბალახებია.
ლიტერატურა
კატეგორია:მარცვლოვანნი
875
თარიღი უცნობია
*
ნაოსარი
ნაოსარი — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (ორბეთის თემი ). მდებარეობს თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, თეთრიწყაროდან 61 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები
პიატიგორსკი
პიატიგორსკი (Пятигорск) — ქალაქი სტავროპოლის მხარეში, მდებარეობს კავკასიის მინერალური წყლების საკურორტო რეგიონში. 2010 წლის 19 იანვრიდან ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოკრუგის ადმინისტრაციული ცენტრი. წარმოადგენს მსხვილ ბალნეოლოგიურ კურორტს, 40-მდე მინერალური წყაროთი.
სქოლიო
კატეგორია:სტავროპოლის მხარის ქალაქები
ნეომავრიტანული სტილი
კატეგორია:მავრიტანული სტილი კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
იმერა
იმერა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის წალკის მუნიციპალიტეტში, ბარეთის თემში.
სქოლიო
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზაგრები
ზაგრები (Zagreb) — ხორვატიის დედაქალაქი და ქვეყნის უმსხვილესი დასახლებული პუნქტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო–დასავლეთით, მდინარე სავას გასწვრივ, მთა მედვედნიცას სამხრეთ კალთაზე. ზაგრები მდებარეობს ზღვის დონიდან დაახლოებით 122 მ (400 ფუტი) სიმაღლეზე. 2018 წელს ქალაქის სავარაუდო მოსახლეობამ 820 678 შეადგინა. ზაგრების ქალაქური აგლომერაციის მოსახლეობის რაოდენობაა 1 086 528. ქალაქში ხორვატიის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით მეოთხედი ცხოვრობს.
ზაგრები არის მდიდარი ისტორიის მქონე ქალაქი, მისი ისტორია მომდინარეობს რომაული დროიდან დღემდე. ქალაქის მახლობლად მდებარეობდა უძველესი რომაული დასახლება „ანდაუტონია“. სახელი „ზაგრები“ პირველად ისტორიულ წყაოებში 1134 წელს ჩნდება. ზაგრები 1242 წელს გახდა სამეფო ქალაქი. 1851 წელს ზაგრებს ჰყავდა თავისი პირველი მერი ჯანკო კამაუფი.
ზოგადი ცნობები
ქალაქი გაშენებულია მდინარე სავაზე, დუნაის შესართავთან, ჩრდილოეთის განედის 45,815° და აღმოსავლეთის გრძედის 15,98306°, ზღვის დონიდან 104 მეტრზე მედვედნიცას მთის მასივის ახლოს. კლიმატი კონტინენტურია, საშუალო წლიური ტემპერატურა +20 გრადუსი ცელსიუსია, ზამთრის საშუალო ტემპერატურა +1 გრადუსი ცელსიუსით. ფართობი 641,29 კვადრატული კილომეტრია. ქალაქ ზაგრებს გარეუბნებთან ერთად ჟუპანიის სტატუსი აქვთ ხორვატიის შემადგენლობაში, ქალაქის მერი მართავს, რომელსაც ქალაქის ასამბლეა ირჩევს.
ტრანსპორტი
ზაგრებში მდებარეობს ტრანსპორტის ფართო ქსელი. ქალაქიდან ოთხივე მიმართულებით გადის მსხვილი საგზაო მაგისტრალები. რკინიგზა ზაგრებს ქვეყნის უმსხვილეს ქალაქებთან და ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებთან აკავშიკრებს. ქალაქის ცენტრში მსხვილი სარკინიგზო და საავტობუსო სადგურებია განთავსებული. ზაგრების აეროპორტი ქალაქიდან 17 კილომეტრში მდებარეობს. მგზავრთა ნაკადი წლიურად საშუალოდ 2 მილიონი ადამიანია.
ქალაქში კარგად არის განვითარებული ტრამვაისა და ავტობუსის ხაზები, ასევე ფუნიკულიორის ხაზი ქალაქის ისტორიულ ნაწილში, რომელიც ქვედა და ზედა ქალაქს აკავშირებს. შემუშავებულია მსუბუქი მეტროპოლიტენის აშენების გეგმა. მშენებლობის კონკრეტული ვადები განსაზღვრული არ არის.
გზატკეცილები
ზაგრებში ხორვატიის ხუთი მთავარი მაგისტრალი მდებარეობს. გზატკეცილი A6 განახლდა 2008 წლის ოქტომბერში და მიემართება ზაგრებიდან რიეკაში და შედის პან-ევროპულ დერეფნის ნაწილში. განახლება დაემთხვა A4-ზე მდინარე მურაზე ხიდის გახსნას და უნგრეთის M7-ის დასრულებას, რის შედეგადაც რიეკასა და ბუდაპეშტს შორის პირველი ავტომაგისტრალის დერეფანი გაიხსნა. ორივე მაგისტრალს აკონტროლებენ „Hrvatske autoceste“ და „Autocesta Rijeka - Zagreb“.
გზატკეცილი A3 (ყოფილი სახელწოდებით ბრატსტო და ჯედინსტვო) არის ხორვატიის უძველესი მაგისტრალი. A3 წარმოადგენს პან-ევროპული დერეფნის X-ს ნაწილს. მაგისტრალი იწყება ბრეგანას სასაზღვრო გასასვლელთან, გაივლის ზაგრებს და შემდგომ გადის ბაიაკოვოს სასაზღვრო გადასასვლელთან. იგი გრძელდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, ახლო აღმოსავლეთის მიმართულებით.
გზატკეცილი A2 დერეფნის Xa- ის ნაწილია. იგი ქმნის ზაგრებსა და დასავლეთ ევროპას შორის უწყვეტ საავტომობილო გზას. მაგისტრალი A4 იწყება ზაგრებში და მიემართება უნგრეთში გორიჩანის სასაზღვრო გადასვლამდე. სატრანსპორტო საშუალებები ხშირად იყენებენ ზაგრების გარშემო განთავსებულ მაგისტრალს. რკინიგზა და გზატკეცილი A3, რომელიც მდებარეობს მდინარე სავას გასწვრივ, არის ქვეყნის ყველაზე დატვირთული სატრანსპორტო დერეფანი.
საზოგადოებრივი ტრანსპორტი
ქალაქში საზოგადოებრივი ტრანსპორტი სხვადასხვაგვარად არის ორგანიზებული: ქალაქის შიდა ნაწილებში ძირითადად მოძრაობს ტრამვაი, ქალაქის გარეუბნებს ემსახურება ავტობუსები, ასევე მოქმედებს სარკინიზგზო ტრანსპორტი. საზოგადოებრივი სატრანსპორტო კომპანია ZET („Zagrebački električni tramvaj“, „Zagreb Electric Tram“) ქალაქს უზრუნველყოფს, ყველა შიდა ავტობუსის ხაზით.
ტაქსები აქტიურად გამოიყენება ქალაქში. სახელმწიფომ მრავალ სატრანსპორტო კომპანიას ბაზარზე შესვლის უფლება მისცა, შესაბამისად, ფასები საგრძნობლად დაეცა, მაშინ როდესაც მომსახურება უკიდურესად გაუმჯობესდა, ამიტომ ზაგრებში ტაქსების პოპულარობა კიდევ უფრო იზრდება.
გეოგრაფია
ზაგრების ტერიტორია ჯერ კიდევ პრეისტორიული პერიოდის განმავლობაში მუდმივად დასახლებული იყო, ამას მოწმობს არქეოლოგიური აღმოჩენები ვეტერნიკის გამოქვაბულში. გამოქვაბული ამჟამად სოფელ „Šćitarjevo-ში“ მდებარეობს.
მედვენიცას, ვესტინის, გრუშანისა და რემეტის ფერდობებზე მდებარე სოფლები დღემდე ინარჩუნებენ თავიანთ მდიდარ ტრადიციებს, მათ შორის ხალხურ ტანისამოსს.
ჩრდილოეთით არის მედვედნიცას მთა, მისი ყველაზე მაღალი მწვერვალის, „Sljeme-ის“, სიმაღლე 1 035 მეტრია. 2005 წლის იანვრის შუა რიცხვებში, „Sljeme-ის“ მწვერვალზე ჩატარდა მსოფლიო სათხილამურო ჩემპიონატის პირველი ტურნირი.
ძველი მედვედგრადი, აშენდა მე-13 საუკუნეში მედვედნიცას გორაზე. იგი გადაჰყურებს ქალაქის დასავლეთ ნაწილს და ასევე მასზე მდებარეობს ეკლესიები, მემორიალი, სადაც მარადიული ცეცხლით არის აღბეჭდილი, რომ ხორვატია პატივს სცემს სამშობლოსთვის დაღუპულ ყველა გმირს, ჩვეულებრივ, პატივს მიაგებენ ეროვნულ დღესასწაულებზე. დანგრეული შუასაუკუნეების დროინდელი ციხესიმაგრე სუსედგრადი მდებარეობს მედვენიცას გორის დასავლეთ მხარეს. იგი მიტოვებულია მე-17 საუკუნის დასაწყისიდან.
კლიმატი
ზაგრების კლიმატი კლასიფიცირდება, როგორც ოკეანეური კლიმატის მქონე (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის მიხედვით). ზაფხულში ძლიერი წვიმებია, რომელიც შემოდგომაზე კვლავ გრძელდება. წლიური ნალექის რაოდენობა 840 მმ არის, ამიტომაც ზაგრები ევროპაში მე-9 ყველაზე მაღალი ნალექის მაჩვენებლის მქონე დედაქალაქია. ქალაქი უფრო ნაკლებ ნალექს იღებს ვიდრე ლუქსემბურგი, მაგრამ უფრო მეტს ვიდრე ბრიუსელი, პარიზი და ლონდონი. შემოდგომა ადრეულ ეტაპზე ხშირად თბილი და მზიანია, ზოგჯერ წვიმებიც მოდის. შემოდგომას ახასიათებს წვიმიანი დღეების ეტაპობრივად ზრდა. დილის ნისლი ხშირია ოქტომბრიდან იანვრის თვის ჩათვლით, ძირითადად ქალაქის ჩრდილოეთ უბნებში, მედვედნიცას მთის ძირში, აგრეთვე მდინარე სავას გასწვრივ მდებარე ტერიტორიებზე. ზამთარი სხვა სეზონებთან შედარებით ცივია. თებერვალი ყველაზე მშრალი თვეა, ნალექების საშუალო წილი 39 მმ-ს შეადგენს. საშუალოდ, წლიურად თოვლიანი დღეების რაოდენობა 29 არის, ჩვეულებრივ, პირველი თოვლი დეკემბრის დასაწყისში მოდის. თუმცა, ბოლო წლების განმავლობაში, თოვლიანი დღეები მკვეთრად შემცირდა. ზამთარში საშუალო საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით 1 °C-ია, ხოლო ზაფხულში საშუალო ტემპერატურა 22 °C-ია.
ლიდია
thumb|250px|ლიდიის სამეფო ძვ. წ. VI ს-ში, მეგე [[კრეზის დროს]]ლიდია — ისტორიული ქვეყანა დასავლეთ მცირე აზიაში, მდინარე ჰერმოსის დაბლობში. ლიდიელები ხეთურ-ლუვიური ტომების მონათესავენი იყვნენ. ლიდიელებს დასავლეთ მცირე აზიაში უკვე ძვ. წ. II ათასწლეულში უნდა ეცხოვრათ. ლიდიურს (კარიულტან ერთად) ინდოევროპული ენების ანატოლიური (ხეთურ-ლივიური) ჯგუფის ხეთურ ქვეჯგუფს აკუთვნებენ. ლიდიას ხელსაყრელი ბუნებრივი პირობები ჰქონდა. მდიდარი იყო ოქროს საბადოებით. ლიდიაში მაღალ დონეზე იდგა მიწათმოქმედება და ხელოსნობა; კერამიკული და საიუველირო ნივთების, ფერადი ქსოვილებისა და ტყავის ნაწარმის დამზადება. ლიდიას მჭიდრო სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობა და კულტურული კონტაქტები ჰქონდა როგორც მცირე აზიის ხალხებთან, ასევე ეგეოსურ სამყაროსთან, მატერიკის საბერძნეთთან, ეგვიპტესთან, სირია-ფინიკიასთან და ბაბილონთან. ლიდიელებს მიაწერენ ძვ. წ. VII საუკუნეში პირველი მონეტის მოჭრას.
ზაგრები
კლიმატი
ყველაზე მაღალი ტემპერატურა, რაც ოდესმე ქალაქში დაფიქსირებულა იყო 40,4 °C, დაფიქსირდა1950 წლის ივლისში. ხოლო ყველაზე დაბალი იყო −27,3 °C, დაფიქსირდა 1956 წლის თებერვალში.
ლიდია
ძვ. წ. VIII საუკუნის დასასრულამდე ლიდია ფრიგიის ქვეშევრდომი იყო, ძვ. წ. VII ს. დამდეგიდან გახდა დამოუკიდებელი სახელმწიფო (დედაქალაქი – სარდისი). მას სათავეში მერმნადების დინასტია ედგა, რომლებმაც ბერძნული ტრადიციის თანახმად, ჰერაკლიდების ადგილი დაიკავა. ლიდიელებმა მოიგერიეს კიმირიელთა და თრაკიელ ტომთა რამდენიმე შემოსევა, შემდეგ მცირე აზიაში პირველობისათვის ბრძოლა დაიწყეს. კრეზმა (ძვ.წ. 560-546 წწ.) თითქმის მთელი მცირე აზია შემოიმტკიცა. ძვ. წ. 546 წელს სპარსეთის მეფე კიროსმა დაიპყრო ლიდია და იგი აქემენიდთა სპარსეთის ერთ-ერთ პროვინციად იქცა. ძვ. წ. IV საუკუნეში ლიდია ალექსანდრე მაკედონელის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. უფრო გვიან ძვ. წ. III-II სს-ში იგი ჯერ სელევკიდების ქვეშევრდომი იყო, შემდეგ – პერგამონის სამეფოსი, ხოლო ძვ. წ. 133 წელს რომის პროვინცია „აზიის“ ნაწილი გახდა.
ზაგრები
ტურიზმი
ზაგრები ქვეყნის მნიშვნელოვანი ტურისტული ცენტრია. ომის დასრულების შემდეგ, იგი ყოველწლიურად მილიონობით მნახველს იზიდავს, ძირითადად ავსტრიიდან, გერმანიიდან და იტალიიდან, ხოლო ბოლო წლებში ბევრი ტურისტი შორეული აღმოსავლეთიდან ჩამოდის, კერძოდ სამხრეთ კორეიდან, იაპონიიდან, ჩინეთითან და ბოლო ორი წლის განმავლობაში, ინდოეთიდან. ტურისტებისთვის ზაგრებში ბევრი საინტერესო ღირსშესანიშნაობა და მოვლენაა, მაგალითად, წმინდა გიორგის ორი ქანდაკება, ერთი ხორვატიის რესპუბლიკის მოედანზე, მეორე კი კამენიტა ვრატაში. ასევე, ბოგოვიჩევას ქუჩაზე იწყება სამხატვრო ინსტალაცია, სახელწოდებით „ცხრა ხედი“. ასევე მთელი წლის განმავლობაში აქ ბევრი ფესტივალი და ღონისძიება ტარდება, რაც კიდევ მეტ ტურისტს იზიდავს. ქალაქის ჩრდილოეთით არის ეკლესიები, სასახლეები, მუზეუმები, გალერეები და სამთავრობო შენობები, რომლებიც პოპულარობით სარგებლობს დამთვალიერებლებში. ისტორიულ უბანში მოხვედრა ზაგრების ცენტრიდან შესაძლებელია ფეხით.
ლიდია
ლიტერატურა
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:თურქეთის ისტორია
ზაგრები
ტურიზმი
2010 წელს 600 000-ზე მეტმა ტურისტმა მოინახულა ქალაქი, 2011 წელს ეს მაჩვენებელი 10%-ით გაიზარდა. 2012 წელს ქალაქში 675 707 ტურისტი იმყოფებოდა. 2017 წელს ტურისტთა რეკორდული რაოდენობა ეწვია ზაგრებს, კერძოდ, 1 286 087, რაც წინა წელთან შედარებით 16%-ით მეტი იყო.
საშემსრულებლო ხელოვნება
ქალაქში არის დაახლოებით 20 მუდმივი ან სეზონური თეატრი და სცენა. ხორვატის ეროვნული თეატრი ზაგრებში აშენდა 1895 წელს და გაიხსნა ავსტრიის იმპერატორ ფრანც იოზეფ I-ის მიერ. ყველაზე ცნობილი საკონცერტო დარბაზი სახელწოდებით „ვატროსლავ ლისინსკი“ აშენდა 1973 წელს.
ანიმაციური ფილმების მსოფლიო ფესტივალი, ყოველწლიურად იმართება. ქალაქი ასევე მასპინძლობს ყოველწლიურ დოკუმენტურ კინოფესტივალს. ზაგრების ფილარმონიის ფესტივალი და ყვავილების გამოფენა იმართება მაისის ბოლოს ან ივნისის დასაწყისში. ზაფხულში, თეატრალური წარმოდგენები და კონცერტები, ძირითადად, ქალაქის ცენტრში ტარდება. ზაგრები ასევე არის უძველესი ხორვატიული პოპ-მუსიკის ფესტივალი, ასევე რამდენიმე ტრადიციული საერთაშორისო სპორტული ღონისძიება და ტურნირი. 16 ნოემბერს ქალაქ ზაგრების დღე ყოველწლიურად აღინიშნება, განსაკუთრებით, ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ჯარუნის ტბაზე.
ისტორია
ზაგრები პირველად მოხსენიებულია 1094 წელს, როდესაც უნგრეთის მეფე ლასლო I-მა კაპტოლის ბორცვის დასახლებაში საეიპისკოპოსო დააარსა. იმხანად დასახლებული პუნქტები კაპტოლი და გრადეცი ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი სამოსახლოები იყო, დღესდღეობით კი ორივე ქალაქის ისტორიული ნაწილის ბირთვს წარმოადგენს.
1242 წელს ზაგრები (გრადეცი) უნგრეთ-ხორვატიის მეფის ბელა IV-ის მიერ სამეფო ქალაქად იწოდა. XVII საუკუნის დამდეგს გრადეცი და კაპტოლი ერთ ქალაქად იქცნენ, საეიპისკოპოსო კი ზაგრების საარქიეპისკოპოსოდ იწოდება.
1776 წელს ვარაჟდინიდან ზაგრებში ხორვატიის სამეფო სამმართველო გადადის და ქალაქიც ფაქტობრივად დედაქალაქის სტატუსს იძენს.
1851 წელს ბანმა იოსიფ ელაჩიჩმა კაპტოლი და გრადეცი ზაგრებში გააერთიანა.
ავსტრო-უნგრეთის იმპერიის დროს ქალაქს აგრამი ერქვა.
1991 წლის 25 ივლისს ხორვატიის რესპუბლიკის პარლამენტი აცხადებს ქვეყნის დამოუკიდებლობას და დედაქალაქად ზაგრებს.
დემოგრაფია
ზაგრები ხორვატიის უმსხვილესი და ერთადერთი ქალაქია, რომლის მოსახლეობაც (გარეუბნების ჩათვლით 1 მლნ ადამიანს აჭარბებს, რაც ქვეყნის საერთო მოსახლეობის 20%-ს შეადგენს. საქალაქო აგლომერაციაში 1 088 841 მაცხოვრებელია.
ქალაქის ეროვნული შემადგენლობა საკმაოდ ერთგვარია: 2001 წლის მონაცემებით, ზაგრების 91,94 %-ს ხორვატები შეადგენდნენ. იმავე მონაცემებით, ქალაქში 40 066 ეროვნული უმცირესობაა. ამათგან უმსხვილესია (18 811 ან 2,41 %) სერბები, (6 204 ან 0,8 %) ბოსნიელები, (3 389 ან 0,43 %) ალბანელები, (3 225 ან 0,41 %) სლოვენები, (1 946 ან 0,25 %) ბოშები, (1 131 ან 0,17 %) მონტენეგროელები და (1 315 ან 0,17 %) მაკედონელები.
ქალაქის დიდი უმეტესობა (დაახლ. 90 %) კათოლიკეა, აგრეთვე არსებობს მცირერიცხოვანი მართლმადიდებლური და მუსულმანური წარმომადგენლობებიც.
სქოლიო
კატეგორია:ხორვატიის ქალაქები კატეგორია:ევროპის დედაქალაქები კატეგორია:ევროპის ქალაქები კატეგორია:ზაგრები კატეგორია:ხორვატიის ოლქები კატეგორია:მდინარე სავას დასახლებული პუნქტები კატეგორია:XI საუკუნეში დაარსებული დასახლებული პუნქტები
Compsodrillia eucosmia
Compsodrillia eucosmia — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სომხური სამოციქულო ეკლესია
სომხური სამოციქულო ეკლესია (Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի; სრული დასახელება „სომეხთა წმინდა მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესია“) — ერთ-ერთი უძველესი ქრისტიანული კონფესია მსოფლიოში, რომელიც არსებითად განსხვავდება კათოლიციზმისა და მართლმადიდებლობისგან. სომხური ეკლესიის სრული სახელწოდებაა „სომეხთა წმინდა მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესია“. სამოციქულო ეკლესია მას ეწოდება იმიტომ, რომ სომხეთში ქისტიანობა იქადაგეს და იქვე მოწამეობრივად აღესრულნენ მოციქულები ბართლომე და თადეოსი. სომხური და არა სომხეთის მას ეწოდება, რადგან მისი ეპარქიები ყველა კონტინენტზეა განთავსებული და არა მხოლოდ სომხეთში, ხოლო მართლმადიდებელს ის საკუთარ თავს უწოდებს, რადგან ყველა რელიგია სიმართლის მადიდებლად მიიჩნევს თავს. მისი აღმსარებლობა წარმოადგენს სომეხი ხალხის ეროვნულ სარწმუნოებას და არის მათი ეროვნული იდენტობის ნაწილი.
სომხური ეკლესია დაარსდა გრიგოლ განმანათლებლის მოღვაწეობის შედეგად IV საუკუნის დასაწყისში. დოგმატურად ეფუძნება პირველი სამი მსოფლიო საეკლესიო კრების გადაწყვეტილებებს და კირილე ალექსანდრიელის ქრისტოლოგიას. ეკლესია თავს არ მიაკუთვნებს მონოფიზიტობას. კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს გამოეყო 551-554 წლებში, რაც საბოლოოდ გაფორმდა 726 წელს მანასკერტის კრებაზე. სომხეთის რუსეთის იმპერიაში შესვლის შემდეგ, იმპერიის ხელისუფლებამ 1836 წლის კანონით ეკლესიას უწოდა სომხურ-გრიგორიანული, რადგან სომხეთში ქრისტიანობის გამავრცელებელი გრიგოლ განმანათლებელი იყო. ეს კანონი 1917 წელს გაუქმდა, თუმცა სიტყვა „გრიგორიანული“ დარჩა, როგორც სომხური ეკლესიის აღმნიშვნელი არაოფიციალური ტერმინი.
საეკლესიო წყობა
სომხური ეკლესია იყოფა ოთხ საეკლესიო საყდრად:
ეკლესიის უმაღლესი მმართველი ორგანოა საეკლესიო კრება საერო წარმომადგენელთა მონაწილეობით, რომელიც ფარული კენჭისყრით ირჩევს უმაღლეს პატრიარქსა და კათოლიკოსს. სომხურ ეკლესიაში სულ 8 ეპარქიაა. ის ასევე ეპარქიებითაა წარმოდგენილი სომხეთის გარეთ ქვეყნებში. ერთ-ერთი ეპარქია მოქმედებს საქართველოში, საეპისკოპოსო რეზიდენციით თბილისში. ეპისკოპოსთა ხელდასმა შეუძლიათ მხოლოდ პატრიარქს და კილიკიის კათოლიკოსს. კონსტანტინოპოლისა და იერუსალიმის საპატრიარქოებს არ გააჩნიათ ეპარქიები. სამღვდელოება იყოფა შავ (დაუქორწინებელ) და თეთრ (დაქორწინებულ) სამღვდელოებად. ეპისკოპოსებად ინიშნებიან შავი სამღვდელოების წარმომადგენლები, რომლებსაც აქვთ ვარდაპეტის ხარისხი.
მოძღვრება
ქალკედონის კრებას სომეხი ეპისკოპოსები ვერ დაესწრნენ ავარაირის ბრძოლის გამო და მთელი მეხუთე საუკუნის II ნახევრის მანძილზე მონაწილეობა არ მიუღიათ დიოფიზიტობასა და მონოფიზიტობას შორის გამართულ პოლემიკაში. 506 წელს დვინის საეკლესიო კრებაზე ქართლისა და ალბანეთის ეკლესიებთან ერთად სომხეთის ეკლესიამ მიიღო ზენონის ჰენოტიკონი და გადაჭრით დაგმო ნესტორიანელობა. 554 წელს ჩატარდა დვინის მეორე კრება, სადაც სომხურმა ეკლესიამ ანათემას გადასცა ევტიქის ერესი, მონოფიზიტობა, სევერიანობა, პავლიკიანობა და ასევე, ქალკედონის საეკლესიო კრება. VI-X საუკუნეებში კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოსთან პოლემიკის პროცესში სომეხ თეოლოგთა პოზიციები იცვლებოდა უკიდურესად მემარცხენე მონოფიზიტობიდან უკიდურესად მემარჯვენე მონოფიზიტობამდე. სირიელ იაკობიტებთან დაახლოების შემდეგ მართლმადიდებელი, მათ შორის ქართველი თეოლოგები სომხურ ეკლესიას არ განასხვავებდნენ იაკობიტთა სწავლებისგან და სომხურ სწავლებასაც მოიხსენიებდნენ როგორც „სჯული იაკობთაჲ“. უკვე VII საუკუნიდან სომხური ეკლესიისა და სამწყსოსთვის შედგენილი იყო სპეციალური კრებულები, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში ივსებოდა ახალი მასალით.
726 წელს მანასკერტის კრებამ ჩამოაყალიბა და დაამტკიცა 10 ანათემატიზმი, რომელიც გახდა სომხური ეკლესიის ქრისტოლოგიის ბაზისი. ამ ანათემატიზმების მიხედვით დაგმობილ იქნა:
საბოლოო სახით სომხური ეკლესიის დოგმატური ხედვა ჩამოაყალიბა კათალიკოსმა ნერსეს მადლმოსილმა 1166 წელს თავის ეპისტოლეში ბიზანტიის იმპერატორ მანუელ I კომნენოსისადმი – „გარდამოცემა სომხური ეკლესიის სარწმუნოებისა“.
ლიტურგია
სომხურ ეკლესიაში ღვთისმსახურება აღესრულება ძველ სომხურ ენაზე, ხოლო ქადაგება წარმოითქმის ახალ სომხურ ენაზე. უმთავრესი ლიტურგიკული წიგნებია ჭაშოცი (ლექციონარი), პატარაგატეტრი (კონდაკი), ჟამაგირქი (ჟამნი), მაშტოცი (კურთხევანი). ამ უკანასკნელმა სახელი მიიღო კათოლიკოს მაშტოც ელივარდელის პატივსაცემად, რომელმაც კურთხევანის საბოლოო ვერსია შეიმუშავა. სომხური ეკლესიის შვიდი საიდუმლოა ნათლისღება, მირონცხება, ზიარება, ქორწინება, სინანული, მღვდლობა, ზეთის კურთხევა. ზიარებისას იყენებენ უსაფუარო პურს და წყალგაურეველ ღვინოს. შობასა და ნათლისღებას აღნიშნავენ ერთად, 6 იანვარს. ამ დღეს სამწმინდა გალობას ემატება პეტრე ანტიოქელის მიერ შემოღებული „რომელი ჩვენთვის ჯვარს ეცვი“ („ხაჩეცარი“). პირჯვარს იწერენ სამი თითით მარცნიდან მარჯვნივ. დიდმარხვის წინ ინახავენ სამკვირიან მარხვას „არაჯავორქს“.
სომხური ეკლესიის კანონმდებლობა ეყრდნობა შუა საუკუნეების საეკლესიო ტრადიციებსა და სინოდის გადაწყვეტილებებს. სომხური საეკლესიო სამართალი გამომუშავებულია მოციქულთა კანონების, პირველი სამი მსოფლიო საეკლესიო კრების, ეკლესიათა ადგილობრივი კრებების (ანკვირიის 315 წ., ნეოკესარიის 315 წ., კესარიის ანტიოქიის 341 წ., სარდიკიის 344 წ.ლაოდიკიის 365 წ., განგრის 380 წ.) და სომხური ადგილობრივი საეკლესიო კრებების (შაჰაპივანის 365 წ., აშტიშატის 443 წ., დვინის 648 წ.) გადაწყვეტილებების საფუძველზე. სომხურ ენაზე არსებულ კანონიკურ ძეგლებს ერთ წიგნად თავი მოუყარა კათოლიკოსმა იოანე ოძუნელმა. XII საუკუნეში შეიქმნა მხითარ გოშის სამართლის წიგნი, რომელიც გადამუშავებული სახით შევიდა ქართლის მეფე ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნში, როგორც „სამართალი სომხური“. სომხური საეკლესიო სამართლის ჩამოყალიბება დასრულდა XVII საუკუნეში. რამდენადაც სომხეთი არ იყო დამოუკიდებელი სახელმწიფო, საეკლესიო სამართალი ვრცელდებოდა საერო სფეროზეც.
კალენდარი
ძველი სომხური კალენდრით 552 წლის 11 ივლისი არის სომხური ეროვნული და საეკლესიო წელთაღრიცხვის დასაწყისი. წელიწადში 365 დღეა, ხოლო ერთი მოქცევის ციკლი 532 წლისგან შედგება. სომხური კალენდარი პრაქტიკაში დაინერგა 584 წლიდან. პირველი 532 წლიდანი ციკლის დასრულებიდან 1084 წლიდან, იწყება „მიცრე სომხური სათვალავი“. კალენდარმა საუკუნეთა განმავლობაში რამდნეიმე ცვლილება განიცადა. 1924 წლიდან სომხური ეკლესია, გარდა რუსეთის, საქართველოსა და უკრაინის ეპარქიებისა, გადასულია ახალ საეკლესიო კალენდარზე.
ისტორია
სომხეთში სახელმწიფო რელიგიად ქრისტიანობა IV საუკუნეში გამოცხადდა. სომხური საეკლესიო ტრადიცია ამ აქტის თარიღად 301 წელს მიიჩნევს, სამეცნიერო გამოკვლევების მიხედვით კი ეს 313 წლის შემდეგ უნდა მომხდარიყო. ამავე პერიოდში სომხეთში გამოჩნდნენ პირველი ქრისტიანი მოწამეები რიფსიმე და გაიანე. ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადება მოხდა მეფე თრდატ III-ის დროს, გრიგოლ განმანათლებლის მოღვაწეობის შედეგად. გრიგოლივე გახდა სომხეთის პირველივე ეპისკოპოსი. ის ხელდასმულ იქნა კესარია–კაბადოკიის მთავარეპისკოპოს ლეონტის მიერ, რითაც სომხეთის ეკლესია მოექცა კესარია–კაბადოკიის ეკლესიის იურისდიქციაში. გრიგოლმა დააარსა საეპისკოპოსო კათედრა ვაღარშაპატში. კათედრალს ეწოდა ეჩმიაძინი. მის დროსვე შექიმნა რამდენიმე ეპარქია არსებული სანახარაროების შესაბამისად. ეპისკოპოსის ტიტული თავდაპირველად მემკვიდრეობით გადადიოდა. 368 წლამდე სომხეთის ეკლესია რჩებოდა ესარია–კაბადოკიის ეკლესიის დაქვემდებარებაში. 387 წელს ბიზანტიის იმპერიამ და სასანიანთა იმპერიამ სომხეთი ორად გაიყვეს. 391 წელს სამეფო ხელისუფლება გაუქმდა ბიზანტიის, ხოლო 428 წელს ირანის ნაწილში. ამიერიდან ერთიანი სომხეთის სიმბოლო გახდა სომხეთის სამოციქულო ეკლესია, რომელსაც დაახლოებით ამავე ხანებში სათავეში ჩაუდგა ავტოკეფალური ეკლესიის კათოლიკოს-პატრიარქი, რომლის რეზიდენციაც ხან ვაღარშაპატში იყო, ხან დვინში. სომხური ეკლესიის წარმომადგენლები მონაწილეობას იღებდნენ პირველ სამ მსოფლიო საეკლესიო კრებაში (ნიკეის 325 წ., კონსტანტინოპოლის 381 წ. და ეფესოს 431 წ. კრებები). იზიარებდნენ მათ სარწმუნოების სიმბოლოს და განსაზღვრებებს. სომხური დამწერლობის შექმნამდე ღვთისმსახურება სავარაუდოდ ბერძნულ და სირიულ ენებზე აღესრულებოდა. V საუკუნეში მესროპ მაშტოცმა შექმნა სომხური ანბანი. სომხურ ენაზე ითარგმნა წმინდა წერილი, შეიქმნა ღვთისმსახურებისთვის აუცილებელი ლიტერატურა და სომხური ენა გახდა ლიტურგიის ენა.
1828 წლიდან თურქმენჩაის ზავით აღმოსავლეთ სომხეთი მოექცა რუსეთის იმპერიაში. 1836 წლიდან ის ნიკოლოზ I-ის მიერ დამტკიცებული კანონებთ იმართებოდა. ამ კანონების თანახმად სომხური ეკლესიის შემადგენლობაში შევიდა კავკასიის ალბანეთის ეკლესია. სომხურმა ეკლესიამ შეინარჩუნა ავტოკეფალია, თუმცა კათოლიკოსის ხელდასმა ხდებოდა მხოლოდ რუსეთს იმპერატორის თანხმობით. 1828-1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ ოსმალეთის იმპერიამ გაზარდა კონსტანტინოპოლის სომხური საპატრიარქოს სტატუსი და მხოლოდ მას აღიარებდა სომეხთა ინტერესების წარმომადგენლად, თუმცა ის მაინც სახელმწიფოს მკაცრი კონტროლის ქვეშ რჩებოდა და პატრიარქის არჩევას სულთნის მიერ დამტკიცება სჭირდებოდა. ამან ეჩმიაძინის კათოლიკოსის სტატუსი სომეხთა თვალში ვერ შეარყია და კონსტანტინოპოლის სომეხი პატრიარქები აღიარებდნენ ეჩმიაძინის საყდრის უზენაესობას. 1915 წელს სომხების გენოციდის შემდეგ კონსტანტინოპოლის სომეხთა საპატრიარქომ დიდი დანაკლისი განიცადა, დაიღუპა მრევლის დიდი ნაწილი, გაუქმდა ეპარქიები და აღთამარის საკათალიკოსო, მოიშალა კილიკიის საკათალიკოსო სისში და ის მოგვიანებით აღდგა ბეირუთის ახლოს ანტილისიაში. სომხეთის სსრ-ის არსებობის პერიოდში სომხური ეკლესიის გავლენა ძლიერ შემცირდა. 491-დან 38-მდე შემცირდა მოქმედი ეკლესიების რაოდენობა, გაუქმდა ბევრი ეპარქია. 1939 წელს ეჩმიაძინს ჩამოერთვა ხელნაწერთა დიდი საცავი, რომელიც ჯერ საჯარო ბიბლიოთეკას, შემდეგ კი ხელნაწერთა ინსტიტუტს გადაეცა. XX საუკუნის 80-იანი წლებიდან დაიწყო სომხური ეკლესიის აღმავლობა, რაც გაძლიერდა სომხეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ. აღდგა ძველი და გაიხსნა ახალი ეპარქიები, სომხური ეკლესია ჩაერთო სომხეთის განათლების სისტემაში, გაიხსნა ახალი სემინარიები, სატელევიზიო არხი, საეკლესიო გამომცემლობა, საღვთისმეტყველო ცენტრი, მოწესრიგდა ურთიერთობები კილიკიის საკათალიკოსოსთან.
სომხური ეკლესია საქართველოში
საქართველოში მოქმედებს სომხური ეკლესიის ეპარქია. არქიეპისკოპოსის რეზიდენცია მდებარეობს თბილისში. მისი კათედრალური ტაძარია სურფგევორქი.
მძიმე ისტორიული ვითარების გამო სომხები ხშირად ისწრაფოდნენ საქართველოსკენ. 451 წელს ირანის წინააღმდეგ აჯანყების დამარცხების შემდეგ მამიკონიანების საგვარეულოს წარმომადგენლები შეიფარა ქართლის პიტიახშმა არშუშამ. ზოგი მათგანი დაბრუნდა სომხეთში, მაგრამ ბევრი საქართველოში დარჩა. გოგარენე სომხეთის და ქართლის მოსაზღვრე რეგიონი იყო და იქ კომპაქტურად დასახლებული სომხური თემი არსებობდა. გოგარენეს სომხური თემი შედიოდა ცურტავის საეპისკოპოსოში. მას სათავეში ედგა ეთნიკურად ქართველი ან სომეხი ეპისკოპოსი, რომელსაც ღვთისმსახურების აღსრულება შეეძლო ქართულ და სომხურ ენებზე. გოგარენეს სომხური თემი გაძლიერდა მამიკონიანთა და მათი ამალის აქ დასახლების შემდეგ. წმინდა შუშანიკის საფლავზე აგებული სამარტვილე იქცა მრევლის გამაერთიანებელ ცენტრად. კირონ I-მა ცურტავის საეპისკოპოსოში ღვთისმსახურების ერთადერთ ენად ქართული გამოაცხადა.
კომპაქტური სომხური თემი არსებობდა თბილისში, სადაც X საუკუნის II ნახევარში მოღვაწეობდა სომეხი მღვდელი კირაკოზი. 1178 წელს ჰრომკლას საეკლესიო კრების მონაწილეთა შორის მოხსენიებულია თბილისის არქიეპისკოპოსი ბარსეღი. XII საუკუნის მეორე ნახევრიდან ცენტრალური და ჩრდილოეთ სომხეთი საქართველოს სამეფომ გაათავისუფლა თურქ-სელჩუკებისგან და შეიერთა. დავით აღმაშენებელმა სომხური მოსახლეობა დაასახლა გორში და ხელს უწყობდა მათ ვაჭრობა-ხელოსნობის განვითარებაში. საქართველოს სამეფოში მოხვედრილი სომხური მოსახლეობის სასულიერო ლიდერობა იკისრა თბილისის სომეხმა არქიეპისკოპოსმა. XI-XIII საუკუნეებში სომეხ-ქართველთა რამდენიმე ერთობლივი საეკლესიო კრება შედგა: 1046 წელს ღრტილის კრება, 1197 და 1204 წლებში თბილისში გამართული კრებები. ერთიან სახელმწიფოში საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ცდილობდა შეეერთებინა სომხური ეკლესია, თუ არადა დოგმატური დაახლოებსთვის მაინც მიეღწია. ამ მიზნით ზაქარია მხარგრძელმა 1205 წელს ლორეში და 1207 წელს ანისში მოიწვია საეკლესიო კრებები. საქართველოს სამეფოში შემავალი ბაგრევანდის მხარეში შეიქმნა ვალაშკერტის საეპისკოპოსო და აშენდა ქართული ტაძრები.
1655 წელს თბილისში აშენდა ხოჯავანქის ეკლესია და სასაფლაო. 1780 და 1787 წლებში ერეკლე II-მ 7 ათასი სული სომეხი გადაასახლა ერევნის სახანოდან თბილისში. მათი უდიდესი ნაწილი შემდეგ განჯაში გადასახლდა. ივანე პასკევიჩის მეცადინეობით1826-1828 წლებში რუსეთ-სპარსეთის ომის დროს 35 ათასი სული სომეხი გადაასახლეს ქვემო ქართლში, ხოლო 1828-1829 წლებში რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს 90 ათასი სული სომეხი დაასახლეს ოსმალეთიდან ჯავახეთში. ასეთი დიდი რაოდენობით დასახლებულ სომხურ მოსახლეობას სჭირდებოდა ეკლესიები და აშენებდა კიდეც. XIX საუკუნის შუა წლებიდან დაიწყო სომეხ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დაკრძალვა ხოჯივანქის სასაფლაოზე და ასე გაჩნდა თბილისის სომხური პანთეონი. საქართველოს სომეხთა სამწყსოს იერარქები ხშირად სომხური ეკლესიისა და კულტურის გამოჩენილი მოღვაწეები იყვნენ. რამდენიმე მათგანი შემდგომში სრულიად სომხეთის კათოლიკოსი გახდა. მათ შორის იყო ნერსეს აშტარაკელი. საბჭოთა პერიოდში მრავალი სომხური ეკლესია მოიშალა და განადგურდა.
XX საუკუნის 90-იანი წლებიდან სომხური სამოციქულო ეკლესია საქართველოსგან ითხოვს სადავო ეკლესიების საკითხს გადაჭრას. ასეთი სადავო ეკლესიებია ნორაშენი, სურბ ასტვაწაწინი, სურბ მინასი, სურფნიშანი, მოღნისის წმინდა გიორგის ეკლესია, ახალციხის სურფნიშანი. 2004 წლიდან სომხური ეკლესიის თბილისის ეპარქიას ხელმძღვანელობს ვაზგენ მირზახანიანი. ამჟამად საქართველოში მოქმედია თბილისში სურფგევორქისა და ეჩმიაძინის ტაძრები, ახალქალაქში სურბ ხაჩის, ნინოწმინდაში სურბ სარგისის, ახალციხეში გრიგოლ განმანათლებლის, ბათუმში მაცხოვრის და მარნეულში ღვთისმშობლის ეკლესიები.
სქოლიო
*
ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი
thumb|86 ტომისგან შემდგარი კოლექცია (სურათზე არასრული სახით) right|thumb|200px|ენციკლოპედიის სატიტულო გვერდები ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი (Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона) (მცირე გამოცემა 35 ტომი; დიდი გამოცემა 86 ტომი) — რუსული უნივერსალური ენციკლოპედია, რომელიც გამოდიოდა იმპერიულ რუსეთში 1890-1906 წწ, საგამომცემლო სს „ფ.ა.ბროკჰაუზი-ი.ა.ეფრონის“ მიერ (პეტერბურგი, 1890-1907 წწ.). თავისი მოცულობითა და სტილით ენციკლოპედია ბრიტანიკას რუსული ანალოგია. შეიცავს 121 240 სტატიას, 7 800 სურათსა და 235 რუკას. სტატიები დაწერილი იყო იმ დროის რუსეთის წამყვანი სწავლულების მიერ, მათ შორის იყვნენ დიმიტრი მენდელეევი და ვლადიმერ სოლოვიოვი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ენციკლოპედიები კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ენციკლოპედიები
კავკაზსკი რაბოჩი
„კავკაზსკი რაბოჩი“ («Кавказский рабочий») — ყოველდღიური ბოლშევიკური გაზეთი, რსდმპ(ბ) სამხარეო და თბილისის კომიტეტის ორგანო; გამოდიოდა თბილისში 1917 წლის 11 (24) მარტიდან 1918 წლის 8 თებერვლამდე. „კავკაზსკი რაბოჩი“ პროპაგანდის უწევდა ვლადიმერ ლენინის იდეებს, იღვწოდა სრულიად რუსეთის VII (აპრილის) კონფერენციისა და რსდმპ (ბ) VI ყრილობის გადაწყვეტილებათა განხორციელებისათვის; იბრძოდა ამიერკავკასიაში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისათვის. რედაქციის მუშაობაში აქტიურად მონაწილეობდნენ პ. ჯაფარიძე, მ. ცხაკაია, ს. შაუმიანი, ს. ქავთარაძე და სხვები. ტირაჟი 6 ათასი ცალი. 1918 წლის თებერვალს ამიერკავკასიის კონტრრევოლუციურმა მთავრობამ გაზეთის სტამბა დაარბია და „კავკაზსკი რაბოჩის“ გამოცემა შეწყდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები კატეგორია:რუსულენოვანი გაზეთები
რუსთავი (სასტუმრო)
სასტუმრო რუსთავი — სასტუმრო ქალაქ რუსთავში, ხალხთა მეგობრობის გამზირზე. მე-20 საუკუნეში სასტუმროში აფხაზეთიდან დევნილები შესახლდნენ და მან ფუნქციური მნიშვნელობა დაკარგა. დღეს სასტუმრო რუსთავის შენობაში განთავსებულია ქვემო ქართლის ტელე-რადიო კომპანია.
კატეგორია:რუსთავი
ანა (ვაზის ჯიში)
ანა — ქართული თეთრყურძნიანი სელექციური სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში.
გამოყვანილია საქართველოს მებაღეობა-მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ლ. სიხარულიძის მონაწილეობით. მშობელი წყვილებია მუსკატ დესენავლიე და რქაწითელი.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზომისაა, მომრგვალო ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ძალიან თხლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, თხელი ან მეტად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი თხელია და ადვილად სცილდება რბილობს. რბილობი საკმაოდ ხორციანი და წვნიანია, ნაზი მუსკატური გემოთი.
ყურძნის მაღალი გეგმური მაჩვენებლები განაპირობებს მაღალხარისხიანი თეთრი სადესერტო ღვინის მიღებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სელექციური სასუფრე ქართული ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სელექციური საღვინე ქართული ჯიშები
ნაღილარი (შუშა)
ნაღილარი (Nağılar) — სოფელი აზერბაიჯანში, ზემო ყარაბაღის რეგიონში, შუშის რაიონში, სოფელ ყაიბალის ადმინისტრაციულ თემში.
1992 წლიდან ოკუპირებულია სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:შუშის რაიონის სოფლები
ზაალ არაგვის ერისთავი
ზაალ არაგვის ერისთავი (გ. 13 მაისი, 1660) — არაგვის ერისთავი 1633–1660 წლებში, ზაალ ქსნის ერისთავის მკვლელი.
გამაგრდა თავის სამფლობელოში და კახეთის მეფე თეიმურაზ I-თან კავშირში, მთელი არაგვის ხეობის მოსახლეობა როსტომ მეფეს აუჯანყა. მას ცოლად ჰყავდა თავად ნოდარ ციციშვილის ქალიშვილი ანა-ხანუმი. მეფისაგან შევიწროვებული, იგი იძულებული გახდა, რომ სპარსეთში წასულიყო, იქ გამაჰმადიანდა, სეფე-შაჰისაგან ნაწყალობები უკან, 1648 წელს საქართველოში დაბრუნდა როსტომ მეფისადმი მორჩილების პირობით. საარაგვოს გაფართოების მიზნით მეფე როსტომმა ერწო და თიანეთი კახეთიდან გამოჰყო და საარაგვოს შემოუერთა. მიიღო რა უარი თავისი ვაჟისათვის როსტომის შემდეგ გამეფებული მეფე შაჰ-ნავაზის ქალის ხელის თხოვნისას, ზაალმა თავის მხრივ უარი თქვა მეფის მორჩილებაზე. დაიწყო ახალი, სისხლისმღვრელი ომი, და ვახტანგ V-მ ზაალის ძმისწულებს, რომლებსაც ძალიან სძულდათ თავიანთი ბიძა, საარაგვოში სისხლისღვრის თავიდან აცილების მიზნით, ბიძის მოკვლა უბრძანა. მათ ბიძა 1660 წელს დუშეთში მოკლეს.
ახალი მუზეუმი (ბერლინი)
thumb|300px|ეგვიპტური ეზო ახალი მუზეუმი (Neues Museum) — მუზეუმი ბერლინში, მუზეუმის კუნძულზე, ძველი მუზეუმის გვერდით. შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. მუზეუმისთვის შენობა 1843-55 წლებში ააგეს ნეოკლასიკურ სტილში ავგუსტ შტიულერის პროექტით.
რესურსები
კატეგორია:გერმანიის მუზეუმები
საკმელა
საკმელა (Cistus) — მცენარეთა გვარი საკმელასებრთა ოჯახისა. ბუჩქებია, სიმაღლე 2 მ-მდე აღწევს. ქეჩისებრ შებუსვილია ვარსკვლავისებრი და ჯირკვლოვანი ბეწვებით. საკმელა ხმელთაშუაზღვისპირეთის მაკვისის დამახასიათებელი მცენარეა.
საქართველოში 2 სახეობა იზრდება. მათგან პონტური საკმელას (Cistus creticus) მოვარდისფრო ყვავილი აქვს. გავრცელებულია შავი ზღვის სანაპიროზე ფიჭვნარში და კირქვიან კლდოვან ფერდობებზე, აფხაზეთსა (ბიჭვინთა) და აჭარაში (ჭოროხზე).
სქოლიო
კატეგორია:საკმელასებრნი
კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსი
მინი|220პქ|კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსი კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუს ვეროკოსუსი, ასევე წოდებული Cunctator (შემკავებელი); დ. ძვ. წ. 275 - გ. ძვ. წ. 203) — რომაელი პოლიტიკოსი და მხედართმთავარი, ხუთგზის კონსული და ორგზის დიქტატორი, ძვ. წ. 230 წელს გახდა ცენზორი. მას უწოდეს შემკავებელი (Cunctator) მეორე პუნიკური ომის დროს მის მიერ სახელგანთქმული ტაქტიკის გამოყენების გამო, მისი სიტყვებით ჰანიბალთან ბრძოლის ერთადერთი გზაა არბრძოლა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის ცენზორები კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები კატეგორია:რომის დიქტატორები კატეგორია:რომაელი მხედართმთავრები კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 275 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 203 კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის რომაელები
ეფესოს ტაძარი
მინი|300px|ეფესოს ტაძრის მოდელი, პარკი [[მინიატურკი, სტამბოლი, თურქეთი.]] thumb|300px|არტემიდას ტაძრის ადგილი [[ეფესოში, თურქეთი; რამდენიმე სვეტის ნარჩენის გარდა თავდაპირველი ტაძრისგან არაფერი შემორჩა.]] არტემიდას ტაძარი (ბერძნ. Artemision, ლათ. Artemisium), ასევე ეფესოს ტაძარი, დიანას ტაძარი — მსოფლიოს შვიდ საოცრებათაგან ერთ-ერთი, ბერძნული ქალღმერთი არტემიდასადმი მიძღვნილი ტაძარი ეფესოში; აგებულია დაახ. ძვ. წ. 550 წელს სპარსეთის იმპერიის აქამენიდთა დინასტიის მმართველობის პერიოდში. ამჟამად თურქეთის ტერიტორიაზეა.
თავდაპირველი ტაძრისგან დღემდე არაფერი შემორჩენილა. იგი მშენებლობის დამთავრებიდან მალევე განზრახ გადაწვა ჰეროსტრატემ, ზუსტად იმ დღეს როდესაც ალექსანდრე მაკედონელი დაიბადა, მას ასეთი სრულყოფილების განადგურებით თავისი სახელის უკვდავყოფა სურდა. ის დაიჭირეს და სასტიკი წამების შემდეგ სიკვდილით დასაჯეს. ამ ამბის მოყოლა ან მისი სახელის ხსენება ეკრძალებოდა ყველას, მათ შორის ყველა სახის მემატიანეს. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში, მისი სახელის ხსენება სიკვდილით ისჯებოდა. მაგრამ როგორც ჩანს ჰეროსტრატემ მიზანს მიაღწია, ყოველ შემთხვევაში თავისი ქმედების შემდგომი 25-26 საუკუნის განმავლობაში მაინც.
ტაძრის აღმოჩენა
1869 წელს ექვსწლიანი ძებნის შემდეგ ჯონ ტურტელ ვუდმა აღმოაჩინა ტაძრის მდებარეობის ადგილი. მას აფინანსებდა ბრიტანეთის მუზეუმი. გათხრები გრძელდებოდა 1874 წლამდე. შემდგომ წლებში (1904-06)დავით ჰოგანის ხელმძღვანელობით ჩატარებული გათხრების დროს აღმოჩნდა მეოთხე საუკუნეში აღდგენილი ტაძრის ნაშთები და უფრო ადრეული ტაძრის მცირე ნაშთები.
დღეისთვის ეს ტერიტორია მიეკუთვნება სელჩუკის გარეუბანს. ტერიტორია აღნიშნულია ცალკე მდგომი, გათხრების დროს აღმოჩენილი სვეტის ფრაგმენტით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ბერძნული არქიტექტურა კატეგორია:დანგრეული ტაძრები კატეგორია:მსოფლიო საოცრებები
Compsodrillia excentrica
Compsodrillia excentrica — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ივანე კეკელიძე
ივანე კეკელიძე (დ. 18 ოქტომბერი, 1908/1903, სოფ. ტობანიერი, ვანის რაიონი — გ. 2 სექტემბერი, 1973) — ქართველი ინჟინერი, მეტალურგი.
1931 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის სამთო-მეტალურგიული ინსტიტუტი. 1933 წლიდან მუშაობდა ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანაში სხვადასხვა თანამდებობაზე-ცვლის ინჟინრად, საამქროს უფროსის მოადგილედ, საამქროს უფროსად, ხოლო 1938 წელს ის დააწინაურეს ამავე ქარხნის დირექტორად. 1957 წლიდან ი. კეკელიძე მუშაობდა საქართველოს სსრ სახალხო მეურნეობის საბჭოს მეტალურგიული და ქიმიური მრეწველობის სამმართველოს უფროსად. იყო საქართველოს სსრ IV-V მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მეტალურგები კატეგორია:დაბადებული 18 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1908 კატეგორია:გარდაცვლილი  2 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი     1973 კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები ი
ორმაგი ჭეშმარიტება
ორმაგი ჭეშმარიტება, შუა საუკუნეების ფილოსოფიური თეორია, რომელიც ცდილობდა დასაბუთებულ ცოდნასა (ფილოსოფია და მეცნიერება) გაბატონებულ რელიგიურ დოგმატიკას შორის წინააღმდეგობა მოერიგებინა ცოდნისა და რწმენის ინტერესთა განსხვავების საფუძველზე. იგი ამტკიცებდა ორი ურთიერთგამომრიცხავი ჭეშმარიტების შესაძლებლობას. ეს თეორია ევროპაში იბნ რუშდის შრომებიდან გახდა ცნობილი. ორმაგი ჭეშმარიტება დაუპირისპირდა სქოლასტიკის ძირითად პრინციპს იმის შესახებ, რომ ფილოსოფია თეოლოგიის მსახურია, და ხელი შეუწყო რენესანსის იდეების გამარჯვებას. ორმაგი ჭეშმარიტებას ებრძოდნენ რეალისტები (ალბერტ დიდი და თომა აკვინელი), იცავდნენ ნომინალისტები (იოანე დუნს სკოტუსი და უილიამ ოკამი).
ლიტერატურა
კატეგორია:ფილოსოფიური თეორიები კატეგორია:ფილოსოფიის ისტორია
კაბური
კაბური — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არჯევანის მთის ძირას, ზღვის დონიდან 1860 მ., წალკიდან 37 კმ. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ხაჩკოის სასოფლო საბჭოში.
სქოლიო
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ივან მატვეიჩი
ივან მატვეიჩი (Иван Матвеич) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1886 წელს დაიწერა. პირველად, 1886 წლის 3 მარტს, გაზეთ „პეტერბურგის გაზეთში“-ს მე-60 ნომერში გამოქვეყნდა.
გამოქვეყნება
მოთხრობა „ივან მატვეიჩი“ პირველად „პეტერბურგის გაზეთში“-ს მე-60 ნომერში გამოქვეყნდა ხელმოწერით ა. ჩეხონტე.
შესწორებული ვერსიით მოთხრობა შევიდა კრებულში „ჭრელი მოთხრობები“. 1899 წლის 24 მარტს, მას შემდეგ რაც პეტრე პერცოვმა დაგეგმილი გამოცემის შესახებ გაიგო, ჩეხოვს კრებულ „ჭრელი მოთხრობები“-დან თავისი ნაწარმოებების კრებაში ჩართვის შესახებ შესთავაზა. ამ მოთხრობებს შორის მან „ივან მატვეიჩიც“ დაასახელა, რომელიც პერცოვის აზრით „ძალიან კარგი“ იყო. როგორც ჩანს, ჩეხოვი გამოეხმაურა ამ თხოვნას და ჩართო მოთხრობა 1899—1901 წლებში ადოლფ მარქსის მიერ გამოცემულ ნაწარმოებების ნაკრების პირველ ტომში.
ჩეხოვის სიცოცხლეშივე მოთხრობა ბულგარულ, გერმანულ და სერბო-ხორვატულ ენებზე ითარგმნა.
ფონი
მოთხრობა „ივან მატვეიჩში“ აღწერილი ისტორია, ნაწილობრივ მწერლის ბიოგრაფიდანაა. მიხეილ ჩეხოვი იხსენებდა: „თავად ამ მოთხრობის მთავარი გმირი ივან მატვეიჩის სახე ჩემი ძმის ივანისგანაა აღებული. სანამ ის პედაგოგიურ საქმიანობას დაიწყებდა, სამუშაოს ეძებდა და ამისათვის მოსკოვში მცხოვრებ პ. ბობორიკინთან დადიოდა“.
სიუჟეტი
ცნობილ მეცნიერს (ორიგინალში მწერეალს), ძლიერ აღიზიანებს პეტრე დანილიჩი, რომელმაც მას ახალგაზრდა გადამწერის რეკომენდაცია მისცა. გადამწერი ივან მატვეიჩი, ორი-სამი საათით მუდმივად იგვიანებს. მეცნიერს სურს გადამწერს ეჩხუბოს, არ გადაუხადოს სამუშაოს გასამრჯელო და გააგდოს სამსახურიდან. გადამწერი მოდის და უხსნის, რომ დეიდასთან იყო დღეობაზე, ხოლო დეიდა კი აქედან ძალიან შორს ცხოვრობს. მეცნიერი გადამწერს ჩაის უსხამს და სამუშაოს აძლევს.
ლიტერატურა
Чехов А. П. Иван Матвеич // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
სქოლიო
კატეგორია:ანტონ ჩეხოვის მოთხრობები
მამაის მეჩეთი
მამაის მეჩეთი (Mamay məscidi) — აშენდა მე-19 საუკუნეში შუშას მამაის უბანში.
მეჩეთი ორსართულიანია. მის სახურავზე, რომელიც შუშას ოთხკუთხა საცხოვრებელი კორპუსების სახურავს მოგაგონებთ. მეჩეთის სალოცავი დარბაზი ოთხი სვეტით დაყოფილია ერთმანეთისგან. ამ მეჩეთში ფანჯრები განთავსებულია შენობის ორ მთავარ ფასადზე და მიჰრაბის მხარეს. მამაის მეჩეთი ოდესღაც პოეზიის სახლი იყო.
მეჩეთში, ისევე როგორც ქალაქის სხვა რაიონულ მეჩეთებში, სალოცავის სიღრმეში, მიჰრაბის მოპირდაპირე მხარეს, მეორე იარუსზე, იყო პატარა ღია გალერეა, რომელიც შემოსაზღვრული იყო სამი თაღით. ეს გალერეა განკუთვნილი იყო ქალებისთვის.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძეგლები
მუდეხარი
მუდეხარი (ესპ. mudéjar, არაბულიდან [mudaǧǧan] — მოშინაურებული, შინაური) — მუსლიმანური მოსახლეობა, რომელიც პირენეის ნახევარკუნძულზე დარჩა ესპანეთის მიერ არაბების განდევნის შემდეგ; ასევე თვითმყოფადი სტილი XII-XVI საუკუნეების ესპანეთის არქიტექტურაში, ფერწერასა და დეკორატიულ ხელოვნებაში (განსაკუთრებით არაგონსა და კასტილიაში), რომლებზეც ძლიერი გავლენა იქონია მავრიტანულმა გემოვნებამ და ხელოსნობამ.
1492 წლის იანვარში გრანადის დაცემის შემდეგ მუდეხარებმა გარკვეული დროით საკუთარი დამოუკიდებელი რელიგიური სტატუსი შეინარჩუნეს. თუმცა XVI საუკუნის შუა წლებში ისინი იძულებული იყვნენ ქრისტიანობაზე გადასულიყვნენ. იმ დროიდან მათ მორისკოებს ეძახდნენ, ვინაიდან ეჭვები მათ სრულ მოქცევაზე მაინც რჩებოდა. 1610 წელს ისინი, ვინც უარი თქვა ქრისტიანობაზე გადასულიყო, ქვეყნიდან გააძევეს. გამორჩეული მუდეხარის სტილი დღემდე შესამჩნევია რეგიონულ არქიტექტურაში, მუსიკაში, ფერწერაში და ხელოსნობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის არქიტექტურა კატეგორია:ესპანეთის ისტორია კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ესპანეთში
Мудехар
კავკაზსკი რაბოჩი ლისტოკი
„კავკაზსკი რაბოჩი ლისტოკ“ (რუს. „Кавказский рабочий листок“) — ყოველდღიური ბოლშევიკური გაზეთი; რსდმპ კავკასიის კავშირის კომიტეტის ორგანო; გამოდიოდა თბილისში 1905 წლის 20 ნოემბრიდან (3 დეკემბერი) 14 (27) დეკემბრის ჩათვლით რუსულ ენაზე. გაზეთს ხელმძღვანელობდა ი. სტალინი და ს. შაუმიანი. გაზეთმა გადმობეჭდა ვ. ი. ლენინის მთელი რიგი სტატიები. აშუქებდა მარქსისტულ-ლენინური თეორიის საკითხებს, რევოლუციური ბრძოლის და პარტიული მშენებლობის პრაქტიკულ ამოცანებს, დიდი როლი ითამაშა ბოლშევიკური ორგანიზაციების განმტკიცების საქმეში. გაზეთს დევნიდნენ და № 15-იდან მისი გამოცემა აკრძალეს კიდეც. ბოლო ორი ნომერი (№№ 16, 17) გამოიცა „ელისავეტპოლსკი ვესტნიკის“ სახელწოდებით. ტირაჟი 15-17 ათასი ცალი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები კატეგორია:რუსულენოვანი გაზეთები
როკჰემპტონი
როკჰემპტონი (Rockhampton) — ქალაქი აღმოსავლეთ ავსტრალიაში, კუინზლენდის შტატში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 61 724 ადამიანს. როკჰემპტონი 636 კილომეტრითაა დაშორებული შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ ბრისბენს. ქალაქი დაარსდა 1858 წელს. გაშენებულია ტასმანიის ზღვის სანაპიროზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 14 მეტრზე. ყველაზე ცხელი თვეებია იანვარი და თებერვალი, ყველაზე ცივი — ივლისი და აგვისტო. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წლიურად შეადგენს 795.0 მმ-ს.
სქოლიო
კატეგორია:კუინზლენდის ქალაქები
ცილის ბიოსინთეზი
ცილის ბიოსინთეზი — პროცესი, რომლის საშუალებით უჯრედები ცილებს აწარმოებენ. იგი რამდენიმე სტადიისგან შედგება.
მოსამზადებელი სტადია
ცილის სინთეზის მოსამზადებელ სტადიას ამინომჟავების სინთეზი წარმოადგენს. ამინომჟავები ცილის მონომერებია, ანუ ის „აგურები“, რომლისგანაც ცილა იგება. უჯრედის ცილები 20 ძირითადი ამინომჟავისგან შედგება. მაგრამ ოცივე ამინომჟავის სინთეზი ყველა ორგანიზმს არ შეუძლია. მაგალითად, ადამიანის ორგანიზმი 10 ამინომჟავას ვერ აწარმოებს. მან ისინი საკვებთან ერთად უნდა მიიღოს.
thumb|ტ-რნმ. წითლად აღნიშნულია [[ანტიკოდონი]]
სატრანსპორტო რნმ იმდენი ტიპისაა, რამდენიც ამინომჟავაა (ზოგიერთ ამინომჟავას 2 ან 3 ტიპის ტ-რნმ „ემსახურება“, ასე რომ მათი რაოდენობა უჯრედში 20-ზე მეტია. უფრო ხშირად 32). ტ-რნმ 73—93 ნუკლეოტიდისგან შემდგარ ჯაჭვს წარმოადგენს. ჯაჭვის გარკვეული აზოტოვანი ფუძეები კომპლემენტარული კავშირებით არან ერთმანეთთან შეკავშირებული, ასე რომ მოლეკულის მეორადი სტრუქტურა სამყურას ფოთოლს წააგავს (იხ. სქემა). გადასატანი ამინომჟავა ტ-რნმ-ის 3'-ბოლოს უკავშირდება. ტ-რნმ-ის ცენტრალური „ყულფი“ შეიცავს ნუკლეოტიდების ტრიპლეტს, რომელსაც ანტიკოდონს უწოდებენ. სხვადასხვა ამინომჟავების გადამზიდი სატრანსპორტო რნმ-ის ანტიკოდონი განსხვავდება. სწორედ სატრანსპორტო რნმ განსაზღვრავს გენეტიკურ კოდს, ანუ შესაბამისობას ცილის ამინომჟავებსა და დნმ-ში აზოტოვანი ფუძეების მიმდევრობას შორის.
ტრანსკრიფცია
ტრანსკრიფცია არის დნმ-ის გარკვეული მონაკვეთის, გენის, კომპლემენტარული საინფორმაციო რიბონუკლეინის მჟავის (ი-რნმ) წარმოქმნის პროცესი.
thumb|left|200px|[[რნმ-პოლიმერაზა პირობითად იასამნისფერი ლენტის სახით არის გამოსახული. იგი დნმ-ის (წითელი და ლურჯი ჯაჭვები) გასწვრივ მოძრაობს და ი-რნმ-ის ჯაჭვს (მწვანე) წარმოქმნის]]ტრანსკრიფცია იწყება იმით, რომ დნმ-ის გარკვეულ ადგილას, ე.წ. ტრანსკრიფციის საწყის წერტილში (პრომოტორში) ჯდება ფერმენტი რნმ-პოლიმერაზა. იგი იწვევს დნმ-ის ჯაჭვების ერთმანეთისგან დაშორებას. ამის შემდეგ რნმ-პოლიმერაზა გადაადგილდება დნმ-ის ერთ-ერთი ჯაჭვის გასწვრივ და მეორე ჯაჭვისადმი კომპლემენტარული რიბონუკლეოტიდებისგან შემდგარ პოლიმერს წარმოქმნის.