cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
არკადი გაიდარი
რეპრესიები
1938 წელს, პოლიტიკური რეპრესიების დროს, დააპატიმრეს და შემდეგ — დახვრიტეს ლია სოლომიანსკაიას მეორე ქმარი  — ჟურნალისტი და პარტიული მოღვაწე იზრაილ რაზინი, თავად სოლომიანსკაია კი გაასამართლეს, როგორც "ხალხის მტრის" მეუღლე და გადასახლება მიუსაჯეს. სარწმუნო გადმოცემების მიხედვით, გაიდარმა სცადა, რომ საკუთარი ავტორიტეტის მოშველიებით დაეხსნა თავისი შვილის დედა და ეჟოვსაც კი დაუკავშირდა ამ თხოვნით, მაგრამ, ამაოდ. ლია სოლომიანსკაიამ 2 წელი დაჰყო აყმოლაში, "სამშობლოს მოღალატეების ცოლების შრომა-გასწორების ბანაკში" (ე.წ. "ალჟირი"), რის შემდეგაც გაათავისუფლეს.
რეპრესიების აჩრდილი გამოჩნდა ვრცელ მოთხრობაში "მედოლის ბედი", რომლის საწყის ვარიანტში მთავარი პერსონაჟის მამას — სამოქალაქო ომის მონაწილე სამხედროს, დაუსაბუთებელი ბრალდების გამო აპატიმრებდნენ. ამის გამო ჟურნალმა "პიონერმა" დაუყოვნებლივ შეწყვიტა მოთხრობის ბეჭდვა, გამომცემლობა "დეტიზდატმა" კი — წიგნად გამოცემა. შინსახკომში საქმე აღიძრა ამ ფაქტის გარშემო. მწერალი უკვე დაპატიმრებას ელოდა, როცა, მოულოდნელად, მის მიმართ დამოკიდებულება შეცვალეს. სავარაუდოდ, სწორედ ამის საფასურად მოუხდა მწერალს ნაწარმოების სიუჟეტის შეცვლა — ახალ ვარიანტში, გაურკვეველი პოლიტიკური ბრალდების მაგიერ, პერსონაჟს უკვე ეკონომიკური დანაშაულის გამო ასამართლებდნენ. ამის შემდეგ, ნაწარმოები შეუფერხებლად დაიბეჭდა ბოლომდე და ცალკე წიგნადაც გამოიცა არაერთხელ. მიუხედავად კონიუნქტურისა, მკითხველმა მაინც იგრძნო წითელი არმიის რიგებში ჩატარებული წმენდის ექო, რის გამოც იმხანად არაერთი ბავშვი დარჩა მშობლების გარეშე, როგორც ნაწარმოების მთავარი პერსონაჟი, სერიოჟა შჩერბაჩოვი.
მეორე მსოფლიო ომი
სსრკ-ზე გერმანიის თავდასხმისთანავე, გაიდარი უკრაინაში გაემგზავრა, გაზეთ "კომსომოლსკაია პრავდას" სამხედრო კორესპონდენტად. იგი უკვე ფრონტზე იყო, როცა დაიბეჭდა მისი უკანასკნელი ნაწარმოები — ზღაპარი "ცხელი ქვა". სექტემბრის ბოლოს, კიევის ბრძოლაში წითელი არმიის მარცხის შედეგად, გაიდარი მტრით გარშემორტყმულ ტერიტორიაზე აღმოჩნდა. ერთხანს იგი პოლკოვნიკ ორლოვის რაზმში აღმოჩნდა, რომელიც ცდილობდა, რომ ალყა გაერღვია და წითელ არმიას შეერთებოდა, შემდგომში იგი ადგილობრივი პარტიზანული რაზმის მეტყვიამფრქვევე გახდა.
გაიდარი დაიღუპა 1941 წლის 26 ოქტომბერს, სოფელ ლეპლიავოსთან, როცა რამდენიმე პარტიზანთან ერთად, მოულოდნელად, გერმანელებს (ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით — უკრაინელი კოლაბორაციონისტებისაგან შედგენილ საპოლიციო რაზმს) შეეჩეხა. სიკვდილის წინ მოასწრო დაყვირება, რის გამოც, სხვა პარტიზანებმა დროულად შეძლეს მიმალვა. დაასაფლავა ადგილობრივმა მოსახლეობამ. დაღუპვის გარემოებები დიდხანს იყო უცნობი, რის გამოც, შინსახკომი აქტიურად ამუშავებდა გაიდარის გერმანიის მხარეზე გადასვლის ვერსიას. თუმცა, საბოლოოდ, ყველაფერი გაირკვა ომის დასრულების შემდეგ. 1947 წელს გაიდარის ცხედარი სათანადო პატივით გადაასვენეს და დაკრძალეს ქ. კანივში.
ფსევდონიმის ისტორია
ფსევდონიმ "გაიდარის" შესახებ რამდენიმე ვერსია არსებობს. ერთ-ერთი მათგანის მიხედვით, "გაიდარი" მწერლის ხაკასიურ თავგადასავლებს უკავშირდება. ხაკასიელები, რომელთაც ახსოვდათ გაიდარის სადამსჯელო საქმიანობა, აღნიშნავდნენ, რომ აჯანყების მეთაურის, ატამან სოლოვიოვის ძებნისას იგი მუდმივად იყენებდა ხაკასიურ სიტყვას "ჰაიდარ" (ხაკასიურად — სად, საით) მოსახლეობასთან ურთიერთობაში, რათა ხალხისაგან გაეგო, რა გზას დადგომოდა და სად ეძებნა სოლოვიოვის რაზმი. მეორე ვერსიით, რომელსაც ემხრობოდა მწერლის ვაჟიშვილი — ტიმურ გაიდარი, ფსევდონიმი მომდინარეობდა გამოთქმიდან "გოლიკოვ არკადი დ'არზამას (ფრ. არკადი გოლიკოვი არზამასიდან — ბავშვობაში წაკითხული "სამი მუშკეტერის" პერსონაჟის, დ'არტანიანის მიხედვით).
აღიარება
გაიდარის ნაწარმოებები დიდი პოპულარობით სარგებლობდა სსრკ-ში — მისი მოთხრობები არაერთხელ გამოიცა სხვადასხვა ხალხთა ენებზე, შეტანილი იყო სასკოლო პროგრამაში, საფუძვლად დაედო მხატვრულ და მულტიპლიკაციურ ფილმებს ("ტიმური და მისი რაზმი" და "მედოლის ბედი" — ორჯერ იქნა ეკრანიზებული) და თეატრალურ დადგმებს.
მოთხრობის "ტიმური და მისი რაზმის" გამოსვლის შემდეგ, საყოველთაო ხასიათი მიიღო ე.წ. "ტიმუროვცების" (ქართ. "თემურელების") მოძრაობამ — პიონერთა რაზმები, "თემურელები" მფარველობდნენ და დახმარებას უწევდნენ მარტოხელა მოხუცებს და ოჯახებს, რომელთა წევრებიც წითელ არმიაში მსახურობდნენ. ამ მოძრაობამ პოპულარობა რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში შეინარჩუნა.
შთამომავლები
ვაჟიშვილი — ტიმურ გაიდარი მსახურობდა საზღვაო ძალებში, მიაღწია კონტრ-ადმირალის წოდებამდე.
შვილიშვილი — ეგორ გაიდარი — ეკონომისტი, პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. სხვადასხვა დროს ეკავა რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარისა და ფინანსთა მინისტრის პოსტები.
შვილიშვილის შვილი — მარია გაიდარი — ჟურნალისტი, ეკონომისტი, პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. 2015-2018 წლებში ოდესის საოლქო საბჭოს წევრი, 2019 წლამდე უკრაინის პრეზიდენტის, პეტრო პოროშენკო ს მრჩეველი.
სქოლიო
კატეგორია:საბავშვო მწერლები კატეგორია:რუსი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1904 კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
ბჰიშმა (მაჰაბჰარატა)
მინი ბჰიშმა (ბიშმა; ბჰიშმა პიტამაჰა, განგაპუტრა ბჰიშმა ) - ინდური ეპოსის "მაჰაბჰარატას" პერსონაჟი. კურუს მეფის შანტანუს და მდინარის ქალღმერთის განგის მერვე ვაჟი. იგი პანდავებისაც და კაურავების ნათესავიც იყო მისი ნახევარძმიდან, ვიჩიტრავირიადან (სატივატის ვაჟი). სწავლობდა ვიშნუს მეექვსე ავატარ პარაშურამასთან. თავისი დროის ერთ-ერთი უძლიერესი მეომარი, ცნობილია თავისი ცელიბატის ფიცით (სახელი ბჰიშმა ნიშნავს "ის, ვინც მკაცრ ფიცს იცავს"). მამამისისგან მიიღო უკვდავების ძღვენი - მას შეეძლო უკვდავი დარჩენილიყო ან სიკვდილის დრო თვითონ აერჩია.
გაჩენა და ყრმობა
მეფე შანტანუმ მდინარე განგის ნაპირზე მშვენიერი ქალი (ქალღმერთი განგა) დაინახა და ცოლობა სთხოვა. იგი დათანხმდა, მაგრამ ერთი პირობით: შანტანუ არასდროს არ შეეკითხებოდა მას მისი ქმედებების მიზეზებს. შანტანუ დათანხმდა, ისინი დაქორწინდნენ და მათ ვაჟი შეეძინა, მაგრამ მისი დაბადებიდან ცოტა ხანში განგამ ის მდინარეში დაახრჩო. შანტანუ ვერ ეკითხებოდა მას მიზეზებს და განგამ მიყოლებით შვიდი ვაჟი დაახრჩო. ბოლოს გულმოკლულმა მეფემ მერვე ვაჟის დახრჩობა არ გაუშვა. განგამ აუხსნა, რომ მისი რვა შვილი დაწყევლილი იყო - მერვე შვილის წყევლა დედამიწაზე ხანგრძლივი ცხოვრება იყო. განგამ მერვე ვაჟი - ბჰიშმა გასაზრდელად ცაში აიყვანა და გაუჩინარდა. სხვადასხვა სამყაროში მან ბჰიშმა ბრძენებს მიაბარა და საბოლოოდ მამამისთან დააბრუნა დედამიწაზე, რადგან ახლა ის მეფობისთვის მზად იყო.
მომავალი მეფე დიდი სიყვარულით სარგებლობდა, მაგრამ შანტანუს მეთევზე ქალი შეუყვარდა და ცოლობა სთხოვა, ქალის მამამ კი უთხრა, რომ მარტო მაშინ დართობდა ნებას, თუ მისი შვილიშვილები მემკვიდრეები გახდებოდნენ. შანტანუმ დიდი მწუხარებით უარი უთხრა, მაგრამ ბჰიშმამ ტახტი დათმო მამას ბედნიერებისთვის, ცელიბატის ფიცი დადო და მამისგან საკუთარი სიკვდილის მართვის უნარი მიიღო.
ამბას შურისძიება
წლების შემდეგ ბჰიშმამ ახალი მეფისთვის და მისი ნახევარი ძმისთვის ცოლების მოპოვება გადაწყვიტა და კაშიის პრინცესები გაიტაცა. მათგან უფროსს - ამბას - სხვა კაცი, სვარა, უყვარდა და ბჰიშმამ ის გაუშვა, მაგრამ დამარცხებულმა სვარამ, რომელმაც ვერ შეაჩერა ამბას გატაცება, აღარ ისურვა მასზე ქორწინება. ამბამ ბჰიშმაზე შურისძიების ფიცი დადო. ამბას ბჰიშმას ყოფილი გურუ - პარაშურამა დაუდგა გვერდში და ბჰიშმას შეებრძოლა, მაგრამ ვერ დაამარცხა.
კურუკშეტრას ომი
შემდგომში მას მოუწია მონაწილეობის მიღება კონფლიქტში მისი ნახევარი ძმის შვილიშვილების შორის, მას ორივე უყვარდა და ომმა ძალიან დაღალა. მან ვერ მოახერხა მშვიდობა დაემყარებინა, ორივე მხარე ადანაშაულებდა არასრული ძალის გამოყენებაში. საბოლოოდ, ომის დასრულებისთანავე, მან სიკვდილი ისურვა. ამბას რეინკარნაცია ადრე ქალი იყო და მას ფიცი ჰქონდა დადებული, რომ ქალს ან იმას, ვინც ოდესღაც ქალი იყო არ ავნებდა, ამიტომ ბრძოლის დროს ის მის მხარესაც არ იყურებოდა და მისი მხრიდან მტერმა - ანჯუნამ ისრებით დაფლითა ბჰიშმას სხეული. ის ისრების საწოლზე გარდაიცვალა 58 ღამის შემდეგ. ამბას შურისძიება შესრულდა, რადგან მისი რეინკარნაცია ბიშმას სიკვდილის არაპირდაპირი მიზეზი გახდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინდოეთი კატეგორია:ლიტერატურა კატეგორია:მითოლოგია
შატლეს მოედანი
შატლეს მოედანი (Place du Châtelet) — მოედანი პარიზში, მდებარეობს პირველი და მეოთხე ოლქების საზღვარზე და წარმოადგენს დედაქალაქის უმნიშვნელოვანეს სატრანსპორტო კვანძს.
1991 წელს მდინარე სენის სანაპიროზე მდებარე სხვა ძეგლებთან ერთად შატლეს მოედანი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში
მაცივარში ვიღაც იჯდა
მაცივარში ვიღაც იჯდა — რეჟისორ გუგული მგელაძის მიერ გადაღებული ქართული მხატვრული ფილმი. კინოსტუდია ქართული ფილმის ნაწარმოები. გამოვიდა 1983 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1983 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები კატეგორია:გუგული მგელაძის ფილმები
სტივენ ჯონსი
სტივენ ჯონსი (დ. 1952) — ამერიკელი ისტორიკოსი, მასაჩუსეტსის შტატის „მაუნტ ჰოლიოკის“ კოლეჯის პროფესორი, რუსისტი. ჯონსი ავტორია რამდენიმე წიგნისა კავკასიის ისტორიის და პოლიტიკის შესახებ. ის საბჭოთა და რუსულ პოლიტიკას ასწავლიდა კალიფორნიის სანტა-კრუზის, ლონდონისა და ოქსფორდის უნივერსიტეტებში. ავტორია რამდენიმე წიგნისა საქართველოს ისტორიის შესახებ, არის ქართლის ცხოვრების ინგლისური თარგმანის რედაქტორი. 2011 წელს ჯონსი საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელ წევრად აირჩიეს. იმავე წელს მას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის წოდება მიენიჭა. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჯონსი კითხულობს ლექციებს თანამედროვე საქართველოს ისტორიის სამაგისტრო პროგრამაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი ისტორიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:ამერიკელი ქართველოლოგები
ბელუჯები
ბელუჯები (ბელუჯი: بلوچ) — ირანელი ხალხი რომელიც ძირითადად ირანის მთიანეთის სამხდეთ-აღმოსავლეთში, ბელუჯისტანში ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:ირანელი ხალხები კატეგორია:ავღანეთის ხალხები კატეგორია:პაკისტანის ხალხები კატეგორია:ირანის ეთნიკური ჯგუფები კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები ახლო აღმოსავლეთში
ბულანჟერიტი
ბულანჟერიტი (boulangerite) — სულფიდების და სულფომარილების კლასის მინერალი. ქიმიური შედგენილობა Pb5Sb4S11. კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. რუხი ვერცხლისფერი, თითქმის რუხი ტყვიისფერია. სიმაგრე მინრალოგიური სკალით 2,5-3, სიმკვრივე 6230 კგ/მ³. ბულანჟერიტი ტყვიის მეორეხარისხოვანი მადანია. მისი საბადოებია რუსეთში, უკრაინაში, საფრანგეთში, გერმანიაში, რუმინეთში, შვედეთში, აშშ-ში და სხვა. სახელი ეწოდა ფრანგი მინერალოგის შარლ ლუი ბულანჟეს (1810-1849) პატივსაცემად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტყვიის მინერალები კატეგორია:სტიბიუმის მინერალები კატეგორია:სულფომარილების მინერალები კატეგორია:მონოკლინური მინერალები
ტარაზის აეროპორტი
ტარაზის აეროპორტი (IATA: DMB, ICAO: UADD) — აეროპორტი ყაზახეთში. მდებარეობს ქალაქ ტარაზიდან სამხრეთ-დასავლეთით 8.5 კმ-ში.
სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის აეროპორტები
ტონი ადამსი
ტონი ალექსანდრე ადამსი (Tony Alexander Adams; დ.10 ოქტომბერი, 1966, ლონდონი) — ინგლისელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. 1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის, ასევე, 1988, 1996 და 2000 წლების ევროპის ჩემპიონატების მონაწილე ინგლისის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.
ორი დეკადის განმავლობაში თამაშობდა ლონდონის „არსენალში“, გუნდის კაპიტანი იყო და მასთან ერთად ოთხჯერ მოიგო პრემიერლიგა. ადამსმა 66-ჯერ ითამაშა ინგლისის ნაკრების რიგებში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1966 კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი კატეგორია:ინგლისელი ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის საფეხბურთო ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ლონდონის არსენალის ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:1988 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1996 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1998 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2000 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისელი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:გრანადის მწვრთნელები
შაჰიდ ბალხელი
აბულ ჰასან შაჰიდ იბნ ჰუსაინ ჯაჰუდანაქი ბალხი (‎), ქართულენოვან გამოცემებში ცნობილი, როგორც შაჰიდ ბალხელი (გ. 935, ისლამური კალენდრით 325 წ.) — სპარსი თეოლოგი, ფილოსოფოსი, პოეტი და სუფი. დაიბადა ბალხში (დღევანდელი ავღანეთი). შაჰიდ ბალხელი იყო აბუ ზაიდ ალ-ბალხის თანამედროვე და მასთან ურთიერთობაც აკავშირებდა. გარკვეული ფილოსოფიური საუბრები ჰქონდა ცნობილ სპარს სწავლულთან აბუ ბაქრ მუჰამედ არ-რაზისთან.
შაჰიდ ბალხელს აქვს ლექსები როგორც სპარსულ, ისე არაბულ ენაზე.
სქოლიო
კატეგორია:სპარსელი პოეტები კატეგორია:სპარსელი ფილოსოფოსები კატეგორია:გარდაცვლილი 935
რაშიდ ბეჰბუდოვი
რაშიდ მაჯიდ ოღლუ ბეჰბუდოვი (Rəşid Məcid oğlu Behbudov; დ. 1915, ტიფლისი, რუსეთის იმპერია — გ. 1989, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი პოპ და ოპერის მომღერალი, მსახიობი.
ბიოგრაფია
რაშიდ ბეჰბუდოვი დაიბადა 1915 წლის 14 დეკემბერს ტიფლისში. მისი მამა მაჯიდ ბეჰბუდოვი, რომელიც ცნობილი მომღერალი-ხანენდე იყო, იყო შუშიდან, ხოლო დედამისი ფირუზა აბას კული ყიზი ვექილოვა, იყო რუსული ენის მასწავლებელი. მუშაობდა თბილისში. თვითონ ყაზახის რაიონიდან იყო.
1933 წელს რაშიდ ბეჰბუდოვი შევიდა რკინიგზის ტექნიკურ სკოლაში, სადაც მან მოაწყო სამოყვარულო სტუდენტური ორკესტრი. შემდეგ ის წითელ არმიაში მსახურობდა, სადაც ის იყო ანსამბლის სოლისტი.
თავისი მოღვაწეობა მან განაგრძო თბილისში და რამდენიმე ხანი მღეროდა თბილისის ესტრადულ ორკესტრებში. 1934 წლიდან იყო ერევნის ფილარმონიის სოლისტი. 1938-1944 წლებში - სომხეთის სახელმწიფო ჯაზის ორკესტრის სოლისტია კომპოზიტორ ა. აივაზიანის ხელმძღვანელობით. იგი ჯაზით გასტროლებზე დადიოდა ქვეყნის მასშტაბით.
1943 წელს, ბაქოს საფილმო სტუდიამ გადაწყვიტა შექმნას ფილმი „არშინ მალ-ალანი“, უზეირ ჰაჯიბეკოვის იგივე სახელწოდების ოპერეტის მიხედვით. ამ ფილმში ბეჰბუდოვმა შეასრულა ასკერის როლი.
რაშიდ ბეჰბუდოვი 1944-1956 წლებში აზერბაიჯანის ფილარმონიის სოლისტი გახდა. 1953-1960 წლებში - მ.ფ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია.
1957 წელს, აზერბაიჯანულ ფილარმონიაში მომღერალმა შექმნა საკონცერტო ანსამბლი, რომელიც აერთიანებდა ჯაზისა და აზერბაიჯანული ხალხური ინსტრუმენტების სტილს. ის ამ ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო (1957-1959).
1966 წელს ბეჰბუდოვმა ჩამოაყალიბა აზერბაიჯანის სიმღერის თეატრი, რომელიც დღეს მის სახელს ატარებს. იგი იყო ამ თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი და სოლისტი სიცოცხლის ბოლომდე.
1930-1940 წლებში ბეჰბუდოვი საკმაოდ პოპულარული იყო კავკასიისა და ამიერკავკასიის რესპუბლიკებში, ასევე მთელს რუსეთშიც. ბეჰბუდოვის ხმა ტენორ ალტო იყო. მის ხმას ძალზედ სასიამოვნო ტემბრი და ფართო დიაპაზონი ჰქონდა. იგი ასრულებდა, როგორც ევროპული ჟანრის სიმღერებს, ასევე აზერბაიჯანულ ხალხურ სიმღერას - მუღამს.
1950-იანი წლების დასაწყისში იგი გასტროლებით იყო ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ბულგარეთი, უნგრეთი, იტალია, ინდოეთი და ჩინეთი. მან ასევე კონცერტები  ჩაატარა სირიაში, თურქეთში, ეგვიპტეში, იორდანიაში, ირანში, ერაყში, ფინეთში, პოლონეთსა და ლათინურ ამერიკაში. ცნობილია ფაქტი, როდესაც ბეჰბუდოვი მიემგზავრებოდა ინდოეთში ქვეყნის ერთ-ერთი სოფლის მოსახლეობამ რკინიგზის გზა გადაკეტა და არ უშვებდნენ საბჭოთა არტისტების შემადგენლობას, სანამ მათ წინაშე რაშიდ ბეჰბუდოვი არ გამოვიდა.
ბევრი გასტროლი ჰქონდა სსრკ-ისა და უცხოეთის სხვადასხვა რეგიონებში, რომლებიც ყოველთვის წარმატებით ტარდებოდა. ასეთი გასტროლების დროს მის რეპერტუარებში აუცილებლად შედიოდა იმ ხალხების სიმღერები, სადაც იგი გამოდიოდა. მინი|შენობა, სადაც ბეჰბუდოვი ბაქოში ცხოვრობდა|ალტ=ბეჰბუდოვმა დიდი ღვაწლი და შრომა ჩადო ეროვნული ოპერისა და მუსიკალური კომედიის ფორმირებისათვის. კარგი სასცენო გარეგნობა, დიდი მხატვრული ნიჭი და ხიბლი, უნარი გაიგოს ნებისმიერი ეროვნული მუსიკა ბეჰბუდოვს მოუტანა დიდი წარმატება, რომელიც მას თან ახლდა მთელი ცხოვრება.
მომღერლის სიმღერის რეპერტუარი ძალიან ფართო იყო. მის ძირითად ადგილს აზერბაიჯანული კომპოზიტორების, აზერბაიჯანული ხალხური სიმღერების ნამუშევრები იკავებდა.
მან რამდენიმე მხატვრულ ფილმში ითამაშა. იგი იყო ეროვნებათა საბჭოს დეპუტატი სსრკ-ს უმაღლეს საბჭოში ნახიჩევანის ავტონომიური რესპულიკიდან.
რაშიდ ბეჰბუდოვი 1989 წლის 9 ივნისს მოსკოვში გარდაიცვალა წარუმატებელი ოპერაციის შემდეგ. იგი ბაქოში ღირსების ხეივანზეა დაკრძალული.
ხსოვნა
2010 წლის 14 დეკემბერს ჯგუფმა  „FLASHMOB Azerbaijan“ ფლეშმობი ჩაატარა რაშიდ ბეჰბუდოვის პატივსაცემად. ამით მათ პატივი მიაგეს მომღერლისა და ხელოვნების მოღვაწის 95 წლისთავს.
1996 და 2005 წლებში ბეჰბუდოვის პატივსაცემად გამოვიდა საფოსტო მარკები.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1915 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
მიხეილ დალაქიშვილი
მიხეილ სიმონის ძე დალაქიშვილი (დ. 15/28 ივლისი, 1904, სოფ. ჭელიაღელე, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 24 იანვარი, 1983, თბილისი) — ქართველი აგრონომი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი (1939), დოცენტი (1940).
დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგრონომიული ფაკულეტეტი (1931). 1956–1974 წლებში იყო საქართველოს ი. ლომოურის სახელობის მიწათმოქმედების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1949–1950 წლებში დასავლეთ საქართველოს დაბლობ რაიონებში საშემოდგომო ხორბლის შესწავლასა და წარმოებაში მათი შედეგების დანერგვასთან დაკავშირებით გამოქვეყნებული სამეცნიერო ნაშრომებისათვის 1951 წელს მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია. აქვს 3 გამოგონება სასათბურე მეურნეობაში თერმული წყლების გამოყენების დარგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1904 კატეგორია:გარდაცვლილი 24 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1982 კატეგორია:ქართველი აგრონომები კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ბარბარა რაძივილი
ბარბარა რაძივილი (Барбара Радзівіл, Barbara Radziwiłłówna, Barbora Radvilaitė; დ. 6 დეკემბერი, 1520, ვილნიუსი — გ. 8 მაისი, 1551, კრაკოვი) — პოლონეთისა და ლიტვის დედოფალი, სილამაზით გამორჩეული, ჰაშტოლდების მემკვიდრე. სტანისლავ ჰაშტოლდისა და შემდგომში პოლონეთის მეფისა და ლიტვის დიდი მთავრის, სიგიზმუნდ II ავგუსტის ცოლი.
ბიოგრაფია
დაიბადა ყველაზე ძლიერი ლიტველი მაგნატების, რაძივილების ოჯახში. მისი მამა იყო იური რაძივილი, ბიოლოგიური ძმა — ნიკოლაი რიჟა რაძივილი, ხოლო ბიძაშვილი იყო — ნიკოლაი შავი რაძივილი. 1538 წელს (სხვა წყაროებზე დაყრდნობით 1837 წლის 18 მაისს) იქორწინა სახელოვანი ლიტველი მაგნატის ალბერტ გაშტოლდის შვილზე, სტანისლავზე, თუმცა 1842 წელს დაქვრივდა.
1547 წელს ბარბარამ ფარულად იქორწინა დიდ ლიტველ ჰერცოგ სიგიზმუნდ II ავგუსტზე. საიდუმლო ქორწინება ბარბარას ძმების, ნიკოლაი რიჟასა და ნიკოლაი შავის მიერ იყო ორგანიზებული. ცერემონიიდან მაევე ახალგაზრდები ექვსი თვით დაშორდნენ, მეფე სეიმში გაემგზავრა ამ ქორწინებაზე თანხმობის მისაღებად, ხოლო ბარბარა მშობლიურ ციხეში, დუბინკში გაგზავნა. ახალგაზრდები ერთმანეთთან კავშირს ინარჩუნებდნენ, აგზავნიდნენ წერილებსა და მცირე საჩუქრებს. დუბინკში შემორჩენილია წერილები, რომლებიც ბარბარას იქ ყოფნას, მის განათლებულობასა და ინტერესთა ფართო სფეროს ქონას ადასტურებს.
1548 წელს, სიგიზმუნდ I-ს გარდაცვალებისა და პოლონეთის ტახტზე ასვლის შემდგომ სიგიზმუნდ II ავგუსტმა ბარბარა რაძივილთან ქორწინება ოფიციალურად გამოაცხადა და მისი პოლონეთის დედოფლად აღიარება მოითხოვა. ამას დიდი წინააღმდეგობა მოჰყვა პოლონელი დიდგვაროვნებისა და სიზიგმუნდის დედის, ბონა სფორცასგან, რადგანაც მათ სურდათ ლიტვის დომინირების მოსპობა და პოლონეთის სრული დამოუკიდებლობა. მხოლოდ 1550 წლის 7 მასისს კრაკოვში ბარბარა რაძივილი ტახტზე ავიდა, თუმცა იგი მალევე ავად გახდა და 1551 წლის 8 მაისს გარდაიცვალა. იმ დროისთვის, არსებული ჰიპოთეზის თანახმად, რაძივილი ბონამ მოწამლა.
„კრაკოვის მასონარის ანალებში“ ბარბარაზე წერია: „სიზიგმუნდმა მეორე ჯერზე ცოლად შეირთო ბარბარა, რაძივილების საგვარეულოდან გამომავალი, რომელიც უკვე გათხოვილი იყო ჰაშტოლდზე და რომლის კორონაციაც 1546 წელს წმინდა ბარბარეს ხსენების დღეს მოხდა კრაკოვში. სამწუხაროდ, იგი 1547 წელს გარდაიცვალა“.
ბარბარა რაძივილის ნეშტი კრაკოვიდან ვილნიუსში გადაასვენეს და საკათედრო ტაძარში დაკრძალეს.
მხატვრული სახე
ბარბარა რაძივილის რომანტიკული სიყვარულის ისტორიამ და მისმა პიროვნებამ დიდი გავლენა იქონია პოლონურ და ლიტვურ პროზაზე, პოეზიასა და დრამატურგიულ ნამუშევრებზე.
ბარბარა რაძვილი გამოსახულია იოანა ბრუჟენეს ესტამპზე (1971 წელი). მინი|[[იოზეფ ზიმლერი. ბარბარა რაძივილის სიკვდილი (1860))]]
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 6 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1520 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1551 კატეგორია:პოლონეთის დედოფლები
თემურ წიკლაური
თეიმურაზ (თემურ) წიკლაური (დ. 22 იანვარი, 1946, კოჯორი — გ. 1 თებერვალი, 2021, გორი ) — ქართველი საესტრადო მომღერალი და მსახიობი, ანსამბლ „ივერიას“ წევრი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1980), საქართველოს სახალხო არტისტი (1990) და თბილისის საპატიო მოქალაქე (2010).
ბიოგრაფია
თემურ წიკლაური დაიბადა 1946 წელს კოჯორში. სწავლობდა კოჯრის საშუალო სკოლაში. 1972 წელს დაამთავრა ილია ჭავჭავაძის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1967 წლიდან იყო საქართველოს ფილარმონიის მსახიობი. 1967–1972 წლებში იყო ანსამბლ „ციცინათელას“ წევრი, 1972 წლიდან ანსამბლ „ივერიას“ სოლისტი. მისი რეპერტუარი მოიცავს ქართველ კომპოზიტორთა სიმღერებს, მათ შორის: ნოდარ გიგაურის „ჩემი თბილისი და ფიროსმანი“, გიორგი ცაბაძის „საქართველოს მანანებო“, ალექსანდრე ბასილაიას „იყიდება საქართველო“, ვაჟა აზარაშვილის „დინამო“, ალექსანდრე ბასილაიას მიუზიკლები: არწივი (1980, „ჩხიკვთა ქორწილი“), მეფე აიეტი (1983, „არგონავტები“), გერვასი (1986, „თოვლის ბებოს ზღაპარი“), ნიკო ფიროსმანი (1995, „ფიროსმანი“).
თემურ წიკლაურის მონაწილეობა აქვს მიღებული რამდენიმე ფილმში: „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში“ (1968), „ივერია, სიყვარული და…“(1974), „უმცროსი და“ (1977), „არგონავტები“ (1985).
2014 წლის 23 იანვარს თბილისის დიდ საკონცერტო დარბაზთან თემურ წიკლაურის ვარსკვლავი გაიხსნა.
ჰყავდა მეუღლე ლილი ზღვაური და ქალიშვილი ქეთევან წიკლაური.
გარდაიცვალა 2021 წლის 1 თებერვალს, COVID-19-ით გამოწვეული გართულებების შედეგად. დაკრძალეს კოჯორში, შვილის გვერდით.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1946 კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2010) კატეგორია:COVID-19-ის პანდემიით გარდაცვლილები საქართველოში კატეგორია:გარდაცვლილი 1 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2021 კატეგორია:თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები თემურ
პეპეუცი
პეპეუცი (Păpăuţi) — სოფელი მოლდოვაში, რეზინის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 155 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 448 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რეზინის რაიონის სოფლები
ოტელ-დე-ვილის მოედანი
ოტელ-დე-ვილის მოედანი (place de l'Hôtel-de-Ville) 1803 წლამდე გრევეს მოედანი (place de Grève) — მოედანი პარიზში, მდებარეობს მერიის წინ, პარიზის მეოთხე მუნიციპალურ ოლქში.
1991 წელს მდინარე სენის სანაპიროზე მდებარე სხვა ძეგლებთან ერთად ოტელ-დე-ვილის მოედანი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში
ტათევის საბაგირო გზა
მინიატიურა|ტათევის საბაგირო გზის კაბინა მინიატიურა|ქვედა სადგური „ჰალიძორი“ მინიატიურა|ზემო სადგური „ტათევი“ ტათევის საბაგირო გზა (Տաթևի թևեր) — 5.7 კმ (3.5 მ) სიგრძის საბაგირო გზა სომხეთში, სოფელ ჰალიძორსა და ტათევის მონასტერს შორის. იგი არის მსოფლიოში ყველაზე გრძელი საბაგირო გზა, რომელსაც გააჩნია მხოლოდ ორი სადგური (ზემო სადგური ტათევში, ქვემო ჰალიძორში). შესულია გინესის რეკორდების წიგნში როგორც ყველაზე გრძელი, უწყვეტი, ორმაგი საბაგირო გზა. კონსტრუქციის შენება დასრულდა 2010 წლის 16 ოქტომბერს.
მდებარეობს სომხეთის სამხრეთ ნაწილში, ირანის საზღვართან ახლოს. იწყება სოფელ ჰალიძორის მთავარი გზატკეცილიდან, რომელიც აკავშირებს სოფელს ერევანთან და სრულდება სოფელ ტათევში IX საუკუნის ტათევის სამონასტრო კომპლექსთან ახლოს.
საბაგიროს გააჩნია ორი კაბინა, თითოეულს შეუძლია გადაიყვანოს 25 მგზავრი. კაბინა ავითარებს 37 კმ/სთ სიჩქარეს, ერთ გზის გავლას 10 წუთი სჭირდება. ყველაზე მაღლა საბაგირო 320 მ-ზე (1050 ფტ) ადის. ადგლილობრივ მოსახლეებს მგზავრობა 500 სომხურ დრამად შეუძლიათ ($ 1.20), სხვებმა კი ერთ გზაში 4000 დრამი ($9.80) უნდა გადაიხადონ.
საბაგირო გზის აშენება $18 მილიონი დაჯდა, თუმცა ამ თანხის დიდი ნაწილი კერძო შემოწირულობებია. 2010 წელს საბაგირო გზის გახსნას დაესწრო სომხეთის პრეზიდენტი სერჟ სარქისიანი და სომხეთის კათოლიკოსი გარეგინ II, 7 ადგილობრივ ბავშვთთან ერთად. მათ პირველად გაირეს ეს გზა.
სქოლიო
კატეგორია:საბაგირო გზები კატეგორია:გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნის რეკორდსმენები კატეგორია:ტრანსპორტი სომხეთში
ნარიმან დალაქიშვილი
ნარიმან ვარლამის ძე დალაქიშვილი (დ. 25 ოქტომბერი, 1906, სოფ. ჭელიაღელე, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 მარტი, 1982, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, საბჭოთა არმიის საინჟინრო–ტექნიკური სამსახურის გენერალ–მაიორი (1954).
დაამთავრა მოსკოვის ვ. პოდბელსკის სახელობის კავშირგაბმულობის აკადემიის სამხედრო ფაკულტეტი (1936). 1940-1945 წლებში იყო 24–ე, მე–3 შორსმოქმედი ავიადივიზიის (შემდეგ გვარდიული კორპუსის) კავშირგაბმულობის უფროსი. 1945-1964 წლებში მსახურობდა სსრკ შეიარაღებულ ძალებში. 1964 წლიდან იყო თადარიგში. II მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა მოსკოვთან, სტალინგრადთან, ლენინგრადთან; დაჯილდოებულია საბრძოლო ორედენებითა და მედლებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1906 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1982 კატეგორია:ქართველი გენერლები კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
დიტერ ბოდენი
დიტერ ბოდენი (Dieter Boden; დ. 1940) — გერმანელი დიპლომატი. 1995-1996 წლებში ეუთოს მისიის ხელმძღვანელი საქართველოში. 1999 წლის 18 ოქტომბრიდან 2002 წლის 23 მაისამდე გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი და გაეროს სადამკვირვებლო მისიის ხელმძღვანელი საქართველოში. დიტერ ბოდენი მუშაობდა საქართველოში არსებული კონფლიქტების თაობაზე და წარმოადგენდა შუამავალ მხარეს სამშვიდობო პროცესებში. დიტერ ბოდენის სახელს უკავშირდება ქართულ-აფხაზური კონფლიქტის დარეგულირების რვაპუნქტიანი გეგმა „თბილისსა და სოხუმს შორის უფლებამოსილებათა გამიჯვნის ძირითადი პრიციპები“, რომელიც საზოგადოებისთვის უფრო მეტად „ბოდენის გეგმის“ ან „ბოდენის დოკუმენტის“ სახელწოდებით არის ცნობილი.
კარიერა
დიტერ ბოდენმა დიპლომატიური სამსახური დაიწყო 1986 წელს. იგი მუშაობდა სხვადასხვა დიპლომატიურ მისიებში, შედეგად მას რუსეთში, აღმოსავლეთ ევროპის სახელმწიფოებსა და კავკასიის რეგიონში მრავალწლიანი საქმიანობის გამოცდილება დაუგროვდა. იგი მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირის ყოფილ რესპუბლიკებში დიპლომატიური სამსახურების ჩამოყალიბების პროცესში. ამასთანავე, დიტერ ბოდენი იყო გერმანიის კონსული სანქტ-პეტერბურგში და პოლიტიკური მრჩეველი ბუნდესტაგში. 1989-1992 წლებში დიტერ ბოდენი იყო გერმანიის დელეგაციის ხელმძღანელის მოადგილე ევროპაში ჩვეულებრივი შეიარაღებული ძალების შემცირების თაობაზე ვენაში გამართულ მოლაპარაკებებზე. 1995 წელს ბოდენი გახდა ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის მისიის ხელმძღვანელი საქართველოში. 1999 წლის 18 ოქტომბრიდან 2002 წლის  23 მაისამდე ბოდენი იკავებდა საქართველოში  გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომდგენელისა და ამავე დროს გაეროს სადამკვირვებლო მიისის ხელმძღვანელის თანამდებობას. 2002-2005 წლებში კი ხელმძღვანელობდა ეუთოში გერმანიის დელეგაციას.
დიტერ ბოდენი ასევე სათავეში ედგა ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) საარჩევნო სადამკვირვებლო მისიას 2008 წლის 5 იანვარს საქართველოში ჩატარებულ რიგგარეშე საპრეზიდენტო არჩევნებზე. 2009-2010 წლებში იგი იყო ყაზახეთის მთავრობის სპეციალური მრჩეველი ასტანაში.
დღესდღეობით დიტერ ბოდენი პოტსდამის უნივერსიტეტის მიწვეული პროფესორია საერთაშორისო ურთიერთობების დარგში და აქტიურად აქვეყნებს თავის ნაშრომებს საერთაშორისო ურთიერთობების თაობაზე.
ეუთოს სადამკვირვებლო მისია საქართველოში
ევროპის უშიშროებისა და თანამშროლობის ორგანიზაციის მისია საქართველოში 1992 წელს დაფუძნდა. მისიის შტაბ-ბინა მდებარეობდა თბილისში. 1995-1996 წლებში საქართველოში ეუთოს მისიის ხელმძღვანელის თანამდებობას დიტერ ბოდენი იკავებდა.
გაეროს სადამკვირვებლო მისია საქართველოში
1993 წლის 24 აგვისტოს გაეროს უშიშროების საბჭომ მიიღო რეზოლუცია 858, რომელის საფუძველზეც დაფუძნდა გაეროს სადამკვირვებლო მისია საქართველოში (UNOMIG), რომელიც მონიტორინგს უწევდა ქართულ და აფხაზურ მხარეებს შორის ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებასა და ამ შეთანხემით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას. ამასთანავე, მისია აკვირდებოდა დამოუკიდებელ სახელწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) სამშვიდობო ძალების მოქმედებებს აფხაზეთის რეგიონში. საქართველოში გაეროს სადამკვირვებლო მისიის მანდატი განახლდა 2001 წლის 31 იანვარსა და 31 ივლისს მიღებული რეზოლუცია 1339 და რეზოლუცია 1364 საფუძველზე.
1999-2002 წლებში დიტერ ბოდენს გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელისა და გაეროს სადამკვირვებლო მისიის ხელმძღვანელის თანამდებობა ეკავა. თანადებობაზე ყოფნის განმავლობაში გერმანელი ელჩი აქტიურად მუშაობდა, რათა მიეღწია კონფლიქტის პოლიტიკური გადაწყვეტისათვის. მუშაობის პროცესში ასევე ჩართულნი იყვნენ რუსეთი, გაეროს გენერალური მდივნის მეგობართა ჯგუფი (ამერიკის შეერთებული შტატები, გაერთიანებული სამეფო, საფრანგეთი, გერმანია) და ასევე ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია (ეუთო). მიმდინარე პროცესებში რუსეთის ფედერაცია ასრულებდა ფასილიტატორის როლს. რაც შეეხება ამერიკის შეერთებული შტატებს, იგი როგორც გაეროს გენერალური მდივნის მეგობართა ჯგუფის წევრი, მხარს უჭერდა დიტერ ბოდენის მიერ შეთავაზებულ კონფლიქტის მოგვარების მცდელობებს. აღსანიშნავია, რომ ბოდენი ასევე აქტიურად იყო ჩართული და ხელს უწყობდა 15-16 მარტს იალტში გამართულ ქართულ-აფხაზურ მოლაპარაკებებს, რომელიც წარმოადგენდა 2000 წელს გამართული მოლაპარაკებების გაგრძელებას საქართველოსა და აფხაზეთში ნდობის აღდგენის ღონისძიებების თაობაზე.
საქართველოში გაეროს სადამკვირვებლო მისიას ჰქონდა საკმაოდ დიდი პოლიტიკური მნიშვნელობა. ის იყო ნათელი დადსტურება იმისა, რომ საქართველოსა და სხვა პოსტ-საბჭოთა სახელწიფოებს გააჩნდათ საერთაშორისო მხარდაჭერა მათი სტაბილუბის, სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის საკითხებში. ამასთანავე, გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალური წარმოამდგენლის — დიტერ ბოდენის ყურადღება და ქმედებები დიდ როლს თამაშობდა დაპირისპირებულ მხარეებზე ზემოქმედებაში, რათა გაეგრძელებინათ მოლაპარაკებები კონფლიქტის შეწყვეტის თაობაზე. გაეროს სადამკვირვებლო მისიამ მნიშვნელოვანი როლი ითამშა საქართველოში ძალადობისა და ფართომასშტაბიანი კონფლიქტის განახლების შეკავებაში.
ბოდენის გეგმა
2001 წლის დეკემბერში გაეროს გენერალური მდივნის საქართველოში სპეციალური წარმომადგენლის დიტერ ბოდენის მიერ შემუშავდა გეგმა-პროექტი, რომელიც აფხაზეთის კონფლიქტის დარეგულირებას ისახავდა მიზნად. პროექტის სახელწოდება შემდეგნაირად ჟღერდა - „თბილისსა და სოხუმს შორის უფლებამოსილებათა გამიჯვნის ძირითადი პრინციპები“ თუმცა იგი საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა „ბოდენის დოკუმენტის“ ან „ბოდენის გეგმის“ სახელწოდებით. სამშვიდობო გეგმა რვა პუნქტისაგან შედგებოდა.
დიტერ ბოდენი და მისი ნაშრომები
საქართველოში გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენლის თანამდებობის დატოვების შედმგომ დიტერ ბოდენი კვალვაც მჭიდრო კავშირებს ინარჩუნებს როგორც თბილისთან, ისე სოხუმთანაც. ბოდენი აქტიურადაა ჩართული სამოქალაქო საზოგადოების მიერ კავკასიაში ორგანიზებულ სხვადასხვა პროექტებსა და პროგრამებში, რომლებიც დაპირსპირებული მხარეების მოსახლეობებს შორის ურთიერთობებისა და ნდობის აღდგენას ისახავს მიზნად. ამასთანავე, დიტერ ბოდენი ავტორია არაერთი სტატიისა და ნაშრომისა, რომელიც საქართველოს ტერიტორიაზე არსებულ ქართულ-აფხაზურ და ქართულ-ოსურ კონფლიქტებზე, მათ ანალიზსა და მშვიდობის მშენებლობის საკითხებთან არის დაკავშირებული.
ბოდენის ნაშრომებიდან აღსანიშანვია სტატია სახელწოდებით „კონფლიქტის გადაწყვეტა აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთისთვის: გაკვეთილები და პერსპექტივები“. აღნიშნულ სტატიაში დიტერ ბოდენი განიხილავს როგორც თავად კონფლიქტების მიმდინარეობას წლების განმავლობაში, ამასთანავე იგი საუბრობს საერთაშორისო ორგანიზაციების როლსა და მნიშვნელობაზე სამშვიდობო მოლაპარაკებების პროცესში. მისი აზრით მიუხედავად იმისა, რომ კონფლიქტის მხარეებს შორის არ მიღწეულა მტკიცე გადაწყვეტილება კონფლიქტის შესახებ და ბევრი ინიციატივა დასაწყისშივე მარცხისთვის იყო განწირული, საერთაშორისო ორგანიზაციებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს კონფლიქტების მშვიდობიანად გადაწყვეტის პროცესებში და შეძლეს კრიზისულ სიტუაციებში „ცხელი“ კონფლიქტების ხელახალი გაღვივებისა და მათი ფართომასშტაბიან შეიარაღებულ დაპირისპირებაში გადასვლის თავიდან აცილება. ბოდენი ასევე საუბრობს 2008 წლის 8 აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომზე, როგორც დრამატულ უკუსვლაზე, რომელმაც ფაქტობრივად გაანადგურა ყველა ის მცდელობა, რომელიც კონფლიქტების მართვასა და დარეგულირებას ესმახურებოდა. რაც შეეხება კონფლიქტის მოგვარების გზებს, ბოდენს მიაჩნია, რომ მთავარი გასაღები საქართველოს, როგორც დემოკრატიული ქვეყნის განვითარებეში დევს. მისი აზრით საქართველო უნდა ფოკუსირდეს დემოკრატიულ ღირებულებეზე და უფრო მეტად მიმზიდველი გახდეს აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთისათვის, ვიდრე პუტინის რუსეთია. დიტერ ბოდენი ასევე ავტორია წიგნისა სახელწოდებით „საქართველო: ქვეყნის პორტრეტი“, რომელიც 2018 წლის მაისში გამოქვეყნდა. საქართველოსთან ურთიერთობის საკუთარი მრავალწლიანი გამოცდილების გათვალისწინებით, ბოდენი წიგნის საშუალებით მკითხველს უზიარებს საქართველოს ისტორიას. იგი ასევე საუბრობს ბოლო ათწლეულებში ქვეყანაში მიმიდნარე პოლიტიკურ და სოციალურ გარდაქმნებზე და რასაკვირველია ქართველ ხალხსა და მათ კულტურაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1940 კატეგორია:გერმანელი დიპლომატები
შარჯა
შარჯა (الشارقةّ) — არაბთა გაერთიანებული საამიროების სიდიდით მესამე ქალაქი და შარჯის საამიროს ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს არაბეთის ნახევარკუნძულზე, სპარსეთის ყურის სანაპიროზე. ქალაქის მოსახლეობა 2008 წლის მონაცემებით 801 004 კაცს შეადგენს.
ქალაქი წარმოადგენს კულტურულ და სამრეწველო ცენტრს. არაბთა გაერთიანებული საამიროების მშპ-ის 7,4 % შარჯაზე მოდის.
სქოლიო
კატეგორია:არაბთა გაერთიანებული საამიროების ქალაქები
მიწისქვეშა გადასასვლელების მოზაიკა
ისტორია
ქალაქ დონის როსტოვში მიწისქვეშა გადასასვლელები ააგეს 1970-1980-იან წლებში. ხუთი მათგანი მდებარეობს ქალაქის ცენტრალური ქუჩის გადაკვეთაზე. პირველი მიწისქვეშა გადასასვლელი ააგეს თეატრალურ მოედანზე 1969-1970 წელს. მოსაპირკეთებელ სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა იური ნიკოლოზის ძე ლაბინცევი. შვიდი ოსტატისაგან შემდგარმა ბრიგადამ 1979 წლის განმავლობაში მოახდინა მიწისქვეშა გადასასვლელებში მოზაიკური პანოს შექმნა. მოზაიკას აკეთებდნენ ხელით. მოსაპირკეთებელ მასალად გამოიყენებდნენ ჩვეულებრივ ფილებს, რომლებიც ჩეხეთიდან იყო შემოტანილი. იმისათვის, რომ იგი გამოეყენებინათ მოზაიკისათვის მასზე მოახდინეს მთელი რიგი მანიპულაციები - შეღებეს, დაწვეს, მოხატეს. ამის შემდეგ დაიწყეს კერამიკული სურათის შექმნა. მოზაიკის ძირითადი სიუჟეტი ბავშვთა ცხოვრების მომენტებს ეხება, დაწყებული დაბადებიდან და დასრულებული სკოლის დამთავრებით, ასევე გამოყენებულია ისტორიული ასპექტები.
კარლ მარქსის, ლენინისა და სახალხო არმიის მოედნების ახლოს მდებარე მიწისქვეშა გადასასვლელებში მოზაიკა შექმნეს 1983-1984 წლებში. მიწისქვეშა გადასასვლელს, რომელიც მდებარეობს მოსკოვისა და ბუდიონოვსკის ქუჩების გადაკვეთაზე, აქვს ოთხი გასასვლელი. ყოველი დერეფანი მოხატულია უნიკალური თემატიკური მოზაიკური პანოს საშუალებით. მათ შორის არის სურათები ბავშვთა ზაფხულის დასვენების შესახებ 1980-იან წლებში. არის სიუჟეტები დონის მხარის ცხოვრებიდან.
2015 წლის დეკემბრის ბოლოს მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით და სოციალურ ქსელში გავრცელდა ინფორმაცია სადოვის ქუჩისა და ვოროშილოვის ქუჩის გადაკვეთაზე მდებარე მიწისქვეშა გადასასვლელში მოზაიკის დანგრევის შესახებ. ოფიციალურად ეს ინფორმაცია არ დადასტურებულა. მიწისქვეშა გადასასვლელში მართლაც მიმდინარეობდა სარესტავრაციო სამუშაოები, მაგრამ მას არ დაუზიანებია მოზაიკური პანო. ეს ინფორმაცია დაადასტურა ქალაქის ადმინისტრაციამ. სარესტავრციო სამუშაოების დროს მოახდინეს ძველი ფილების დემონტაჟი. მოზაიკურ პანოს გაუკეთეს სპეციალური ჩარჩო.
სარემონტო სამუშაოები, რომლებიც მიმდინარეობდა მიწისქვეშა გადასასვლელებში დაკავშირებული იყო 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატთან.
მოზაიკური პანო, რომელიც მდებარეობს ბუდიონოვსკისა და მოსკოვის ქუჩის გადასასვლელებში დაცულია კანონის მიერ, ხოლო თავად გადასასვლელი აღიარებულია რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტად. სხვა მიწისქვეშა გადასასვლელები (ბუდიონოვსკი-სადოვის ქუჩების, ვოროშილოვი-სადოვის ქუჩების, უნივერსიტეტის შესახვევისა და სადოვის ქუჩების, კიროვი-სადოვის ქუჩების) კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებად არ აღიარეს მხოლოდ იმის გამო, რომ მათი შექმნიდან 40 წელი არ არის გასული.
აღწერა
მიწისქვეშა გადასასვლელები სადაც განთავსებულია მოზაიკური პანოები წარმოადგენს აქტიურ სავაჭრო ადგილებს. ჯიხურები, საქონელი, გამყიდველები და მყიდველები ნაწილობრივ ფარავენ მოზაიკურ პანოებს. ზოგიერთი სიუჟეტი გვიჩვენებს შოლოხოვის წიგნების გმირების ცხოვრებას. არის ისეთებიც, რომლებიც შეიცავენ სცენებს, რომლებიც დაკავშირებულია ქვეყნის ისტორიულ წარსულთან. არის ფოტოები კოსმოსური თემატიკით, ზოგიერთი კი აღწერს კაზაკების ცხოვრებას. ზოგიერთი სიუჟეტი ეძღვნება დონის როსტოვის გათავისუფლებას.
მკვლევარები ფიქრობენ, რომ მოზაიკების გადასარჩენად აუცლებელია მათი აღიარება კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებად, მაგალითად ბუდიონოვსკის პროსპექტზე მდბარე მოზაიკა აღიარებულია კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტად და ის უნდა აღდგეს და არა შეიცვალოს.
სქოლიო
კატეგორია:დონის როსტოვის ღირსშესანიშნაობები
ჟეზყაზღანის აეროპორტი
ჟეზყაზღანის აეროპორტი (IATA: DZN, ICAO: UAKD) — აეროპორტი ყაზახეთში. მდებარეობს ქალაქ ჟეზყაზღანიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 8 კმ-ში.
სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის აეროპორტები
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
მინი|ძველი ახლო აღმოსავლეთი ძველი ახლო აღმოსავლეთი — ტერმინი, რომელიც ასახავს ახლო აღმოსავლეთის ისტორიის პერიოდს, როდესაც წინაისტორიული კულტურებიდან ძველი ცივილიზაციების აღმოცენება და განვითარება მოხდა. გეოგრაფიულად მოიცავს მესოპოტამიას (თანამედროვე ერაყი, სამხრეთ-აღმოსავლეთი თურქეთი, სამხრეთ-დასავლეთი ირანი, ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი სირია, ქუვეითი), ძველ ეგვიპტეს, ძველ ირანს (ელამი, მიდია, პართია, სპარსეთი), ანატოლიას (მცირე აზია), ლევანტს (თანამედროვე სირია, ლიბანი, პალესტინა, ისრაელი, იორდანია) და არაბეთის ნახევარკუნძულს, ასევე კვიპროსს და, ხშირად, სამხრეთ კავკასიასაც.
ახლო აღმოსავლეთი კაციობრიობის ცივილიზაციის აკვნადაა მიჩნეული. ამ რეგიონს უკავშირდება მსოფლიო ისტორიის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები: უადრესი მიწათმოქმედების, პირველი დამწერლობის, ქალაქური დასახლებების, რელიგიური და სამხედრო სისტემების, კანონმდებლობის, ფინანსური ანგარიშგების ჩასახვა და განვითარება. ძველი ახლო აღმოსავლეთის ისტორიის დასაწყისად ხშირად ძვ. წ. IV ათასწლეულში შუმერული კულტურის აღმოცენებას თვლიან. ის მოიცავს ბრინჯაოს და რკინის ხანას, დასასრულად კი ძვ. წ. VI საუკუნეში აქამენიანთა იმპერიის ექსპანსია ან ძვ. წ. IV საუკუნეში ალექსანდრე მაკედონელის გამოჩენა, ზოგჯერ კი ახ. წ. VII საუკუნეში ისლამის გავრცელება და არაბთა დაპყრობითი ომები სახელდება.
ახლო აღმოსავლეთის ძველი ცივილიზაციების ევოლუცია
ძველ ახლო აღმოსავლეთში ცივილიზაციების წარმოშობას ხელსაყრელი გეოგრაფიული და ეკოლოგიური გარემო განაპირობებდა, მათ შორის, მოხერხებული სახმელეთო კავშირები და მთელი წლის განმავლობაში ნაოსნობისთვის ხელმისაწვდომი წყლები. მკაცრი კლიმატის გამო ხალხთა დიდი მასების გადაადგილება კასპიის ზღვის ჩრდილოეთით შეზღუდული იყო, ცენტრალური ევრაზია კი ხშირად ძალიან მშრალი ზაფხულით ხასიათდებოდა. ამავე დროს, აზიასა და აფრიკას შორის სახმელეთო მიმოსვლა სუეცის ყელის ვიწრო ზოლით იყო შესაძლებელი. ირანისა და ჩრდილოეთ აფრიკის უდაბნოებში შედარებით აქტიური გადაადგილებები ხდებოდა სპეციალური გზებით, ნილოსის დაბლობის ორივე მხარეს.
მესოპოტამია და ეგვიპტე ძვ. წ. III-II ათასწლეულებში
მინი|უბეიდის კულტურა მესოპოტამიაში (ძვ. წ. 5900-4300) მსოფლიოში უძველესი ჩვენთვის ცნობილი ურბანული და დამწერლობის მქონე კულტურა ძვ. წ. IV საუკუნის მიწურულიდან შუმერებმა განავითარეს სამხრეთ მესოპოტამიაში. დაახლოებით ძვ. წ. 2300 წელს სემიტმა ბელადმა სარგონმა სრულიად ბაბილონეთი დაიპყრო და საფუძველი ჩაუყარა აქადის პირველ დინასტიას, რომლის ბატონობამ თითქმის საუკუნენახევარი გასტანა. აქადის მეფეები სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში პირველი მმართველები იყვნენ, რომლებმაც ე. წ. ნოყიერი ნახევარმთვარის და მიმდებარე ტერიტორიების დაქვემდებარება მოახერხეს. მათ მიერ გაგზავნილი სავაჭრო ექსპედიციები ცენტრალურ ანატოლიამდე და ირანამდე და, კიდევ უფრო შორს, ინდოეთსა და ეგვიპტემდე აღწევდნენ. აქადის დინასტიის აღსასრულის შემდეგ შუმერულ ცივილიზაციას აღორძინების ხანა დაუდგა; ეს პერიოდი ურის მესამე დინასტიის (ძვ. წ. XXI-XX საუკუნეები) სახელითაა ცნობილი. მას მოჰყვა სემიტების მორიგი შემოსევა და მათ მიერ ძველბაბილონური სახელმწიფოს (ძვ. წ. XIX-XVI საუკუნეები) შექმნა, რომლის ყველაზე ცნობილი მმართველი ხამურაბია. ძვ. წ. XVII საუკუნეში ბაბილონეთსა და სირია-პალესტინაში ახალი ეთნიკური ნაკადები გაჩნდა: კასიტები ზაგროსის მთიანეთიდან, ხურიტები, შესაძლოა, ამიერკავკასიის უკიდურესი სამხრეთიდან და ინდოევროპელები, სავარაუდოდ, ცენტრალური აზიიდან. ამით დასრულდა მესოპოტამიური ცივილიზაციის ფორმაციული ფაზა.
ძვ. წ. 3000 წლის მომდევნო პერიოდში ნილოსის დაბლობზე ძვ. წ. IV ათასწლეულში აღმოცენებული მცირე სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები ეგვიპტის პირველი დინასტიის მმართველობის ქვეშ გაერთიანდნენ. ამ დროისთვის ეგვიპტელები უკვე ფლობდნენ დამწერლობას. დაახლოებით ძვ. წ. 2686 და ძვ. წ. 2160 წლებს შორის ეგვიპტეში ე. წ. ძველი სამეფოს პერიოდია, რომელსაც ძლიერი მონარქია და რთული ბიუროკრატიული აპარატი მართავდა. ძვ. წ. III ათასწლეულის ბოლოს ეგვიპტის სამეფო დაიშალა, თუმცა კვლავ გაერთიანდა XII დინასტიის პერიოდში (ძვ. წ. 1991-1786). ამ ორი საუკუნის განმავლობაში ეგვიპტელებმა დაიპყრეს ნუბია, ლიბია, პალესტინა და სირიის სამხრეთი. ძვ. წ. 1800 წლის შემდეგ ეგვიპტის სახელმწიფო დაიშალა და ძვ. წ. 1700 წლის ახლო ხანებში, მომდევნო საუკუნენახევრის მანძილზე, აზიიდან მოსული „ჰიქსოსების“ ბატონობის ქვეშ მოექცა.
ახალი სახელმწიფოები და ხალხები
მინი|ეგვიპტის სამეფო და ახლო აღმოსავლეთი დაახლ. ძვ. წ, 1450 წელს. მინი|ფარაონ [[ტუტანხამონის ოქროს ნიღაბი, დაახლ. ძვ. წ. 1325 (ეგვიპტის მუზეუმუ, კაირო)]] ძვ. წ. XVI საუკუნის დამლევს ეგვიპტეში ადგილობრივმა XVIII დინასტიამ შეძლო მომხდურების დამარცხება და ეგვიპტის ახალი სამეფო შექმნა. ეგვიპტელებმა კვლავ განავრცეს სამეფოს საზღვრები სირია-პალესტინამდე და ჯერ მითანის ხურიტულ სამეფოს შეეჯახნენ, შემდეგ კი კონფლიქტი მოუხდათ ხეთებთან, რომლებიც ძვ. წ. XIV საუკუნეში ანატოლიიდან სამხრეთით, სირიაში მიიწევდნენ. ეგვიპტეში აღმოჩენილი ე.წ. ამარნის არქივი — თიხის ფირფიტებზე ბაბილონურად შესრულებული დიპლომატიური მიმოწერა — უმნიშვნელოვანესი წყაროა ამ პერიოდის ისტორიის შესასწავლად. მესოპოტამიაში ამ დროს ბაბილონეთის კასიტური დინასტია და ასურეთი დომინირებდნენ. ეს უკანასკნელი ძვ. წ. XIV საუკუნის დასაწყისში მითანის დამორჩილების შედეგად აღზევდა. სახელმწიფოებს შორის ურთიერთობა საგულდაგულოდ შედგენილი ხელშეკრულებებით რეგულირდებოდა, თუმცა ეს შეთანხმებები მუდმივად ირღვეოდა. მითანის დაცემის (დაახლ. ძვ. წ. 1350) შემდეგ ხეთები და ბაბილონელები ასურეთს დაუპირისპირდნენ. დაახლოებით ძვ. წ. 1230 წელს ასურეთმა ბაბილონეთი დაიპყრო, ძვ. წ. 1200 წლისთვის კი მეზობელი ხალხების სხვადასხვა ჯგუფების თავდასხმამ ბოლო მოუღო ხეთების იმპერიას. ამით დასრულდა ცივილიზებული მსოფლიოს ე. წ. პირველი „საერთაშორისო ხანა“.
ძვ. წ. XIII საუკუნის მეორე ნახევარში აღინიშნა ხალხთა ახალი მძლავრი ნაკადები ეგეოსის ზღვის რეგიონში, ანატოლიასა და მესოპოტამიაში. მათ გამოჩენას ქრონოლოგიურად ემთხვევა ტროის ომი, ხეთების სამეფოს დაცემა და საბერძნეთის, კვიპროსისა და სირია-პალესტინის ბევრი ზღვისპირა ქალაქის განადგურება. ამ ხალხებს შორის იყვნენ ფრიგიელები, რომლებიც ბალკანეთიდან გავრცელდნენ და ხეთების ყოფილი სახელმწიფოს შუაგულში დაკვიდრდნენ, და ფილისტინელები, რომლებმაც პალესტინის ტერიტორია დაიკავეს. ამავე პერიოდში მდინარე იორდანის აღმოსავლეთით და დასავლეთ პალესტინაში შეიქმნა ებრაელებმა ტომობრივი კავშირი, რომელიც დაახლოებით ძვ. წ. 1020-960 წლებში, საულისა და დავითის დროს სამეფოდ ჩამოყალიბდა. უფრო აღმოსავლეთით, ირანულენოვანი ტომები, მიდიელების წინამძღოლობით ცენტრალური აზიიდან დღევანდელი ირანის ტერიტორიაზე შეიჭრნენ. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან კი მესოპოტამიაში სემიტური მოდგმის არამეელები მოვიდნენ. ამ ხალხების ასპარეზზე გამოსვლამ ძველი ახლო აღმოსავლეთის ისტორიაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა.
ძვ. წ. XI საუკუნეში არამეელებისა და სხვა მონათესავე ტომების ზეწოლით ასურეთის სახელმწიფო მნიშვნელოვნად დაემცრო. მხოლოდ ძვ. წ. X საუკუნის ბოლოს შეძლეს ასურელებმა კვლავ მოძლიერება და ძვ. წ. 850 წლისათვის მიდიის დასავლეთი, ამიერკავკასიის სამხრეთი სანახები, ბაბილონეთი და სირია დაიპყრეს. მომდევნო საუკუნეებში, ძვ. წ. 630 წლამდე, ასურეთის იმპერია უფრო და უფრო ფართოვდებოდა; ჰქონდა კარგად ორგანიზებული სახელმწიფოებრივი სისტემა; დომინანტი ენა არამეული იყო.
ფილისტინელთა და არამეელთა შემოსევის ტალღის ჩავლის შემდეგ სირიის სანაპიროებზე კვლავ აღდგა ქანაანელი ფინიკიელების ენერგიული სავაჭრო დასახლებები. ძვ. წ. X და IX საუკუნეებში ფინიკიელები ფართოდ გავიდნენ ხმელთაშუა ზღვაში, დააარსეს კოლონიები ჩრდილოეთ აფრიკაში და უფრო დასავლეთით, იბერიის ნახევარკუნძულზე. ძვ. წ. VI საუკუნის შემდგომ პერიოდში მათი გავლენა დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში დაქვეითდა, რეგიონში სავაჭრო ჰეგემონია კი ფინიკიელთა ჩრდილოაფრიკულმა კოლონიამ — კართაგენმა იგდო ხელთ.
ძვ. წ. VII საუკუნის ბოლოს მიდიელებმა და ქალდეელებმა ასურეთის იმპერია გაანადგურეს. ქალდეელთა დინასტიამ ბაბილონეთში ასურული სახელმწიფოებრივი ტრადიცია გააგრძელა; განვითარდა ვაჭრობა. მათ მიერ შექმნილი ახალი ბაბილონის სამეფო ნაბუქოდონოსორ II (დაახლ. ძვ. წ. 605-561) იმ დროის უძლიერი სახელმწიფო გახდა. მისი საბრძანებელი ანატოლიაში ტავრის მთებიდან არაბეთის აღმოსავლეთამდე და ირანის სამხრეთ რეგიონების სიღრმეში ვრცელდებოდა. მიუხედავად მისი ხანმოკლე არსებობისა, ახალი ბაბილონის იმპერიამ უდიდესი გავლენა მოახდინა მის თანამედროვე ხალხებზე, განსაკუთრებით ებრაელებსა და ძველ ბერძნებზე. მისი ბატონობის ხანა ებრაელთა ძველ ისტორიაში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პერიოდია და ბაბილონის ტყვეობის სახელითაა ცნობილი, ბერძენთა წარმოდგენებში კი ბაბილონის ბრწყინვალება მითიური საბურველით შეიმოსა.
აქემენიანთა იმპერია და მისი მემკვიდრეები
მინი|ბაბილონის [[იშთარის კარიბჭე|იშთარის კარიბჭის დეტალი, დაახლ. ძვ. წ. 575 (პერგამონის მუზეუმი, ბერლინი.]] მინი|[[არტაქსერქსე I|არტაქსერქსე I-ის აკლდამა აქემენიანთა სატახტო ქალაქ პერსეპოლისში.]] ძვ. წ. VI საუკუნეში ირანში სპარსელთა ტომებმა კიროს დიდის მეთაურობით სძლიეს მონათესავე მიდიელებს და ძვ. წ. 549 წელს აქემენიანთა იმპერია დაარსეს. მომდევნო პერიოდში მათ დაიპყრეს ლიდია (ძვ. წ. 546) და ბაბილონეთი (ძვ. წ. 539). არამეული სპარსეთის იმპერიის ოფიციალური ენა გახდა, რელიგია კი — ზოროასტრიზმი. კიროსის ზომიერმა პოლიტიკამ ბოლო მოუღო დაპყრობილი ხალხების დეპორტაციისა და მათი მემკვიდრეობის განადგურების ასურულ-ბაბილონურ პრაქტიკას. შეიქმნა მძლავრი ბიუროკრატიული აპარატი, რომელიც აქემენიანთა ვრცელი იმპერიის ადმინისტრირებას უზრუნველყოფა. მისი ძლიერების მწვერვალზე სპარსეთი მთელ ახლო აღმოსავლეთს და ზოგიერთ მიმდებარე მიწას მოიცავდა, მათი ექსპანსია ევროპაში კი ბერძენთა მედგარმა წინააღმდეგობამ შეაჩერა.
ძვ. წ. 334 წელს მაკედონელთა მეფე ალექსანდრე ანატოლიაში შეიჭრა და ცხრაწლიანი ომის შემდეგ აქემენიანთა სამეფო მთლიანად დაიპყრო. ამ მოვლენას გარდამტეხი ეფექტი ჰქონდა ძველი ახლო აღმოსავლეთის ისტორიაში და ახალი, ელინისტური ეპოქის დასაწყისი გახდა. ალექსანდრეს სიკვდილის (ძვ. წ. 323) შემდეგ მაკედონელთა იმპერია რამდენიმე სახელმწიფოდ დაიშალა. ანატოლიის უმეტეს ნაწილზე, მესოპოტამიასა და ირანზე კონტროლი სირიელმა სელევკიდებმა დაამყარეს. დაახლოებით ძვ. წ. 250 წელს კასპიის ზღვის სამხრეთაღმოსავლეთით მდებარე მცირე ტერიტორიიდან შემოჭრილმა ნახევრადმომთაბარე პართელებმა მთელი ირანი დაიპყრეს, სელევკიდებისგან დამოუკიდებელი სამეფო შექმნეს და ძვ. წ. II საუკუნეში მესოპოტამიაში დაიწყეს ექსპანსია. ახ. წ. III საუკუნეში მნიშვნელოვნად ელინიზირებული პართელები სპარსელმა სასანიანებმა ჩაანაცვლეს. სასანიანთა მმართველობის პერიოდში (ახ. წ. 224-642) სპარსეთის იმპერია მნიშვნელოვნად გაფართოვდა და ახლო აღმოსავლეთში რომის უმთავრესი კონკურენტი გახდა. 636 წელს სასანიანთა იმპერია ისლამის დროშის ქვეშ გაერთიანებულმა არაბებმა დაიპყრეს. ამით დასრულდა ძველი ახლოაღმოსავლური ცივილიზაციის უკანასკნელი ფაზა.
ისლამამდელი არაბეთი
ძვ. წ. III ათასწლეულის ბოლოს არაბეთის ნახევარკუნძული დასავლეთაზიური ცივილიზაციის ნაწილი გახდა. ძვ. წ. II ათასწლეულის შუა ხანებში სამხრეთ არაბეთსა და ნოყიერი ნახევარმთვარის რეგიონს უკვე სავაჭრო-საქარავნო გზები აკავშირებდა. ძვ. წ. XII საუკუნის ახლო პერიოდში აქლემის მოშინაურებამ გააიოლა უდაბნოში ადამიანთა გადაადგილება; არაბეთის სამხრეთში საბის სამეფო აღმოცენდა. უფრო აღმოსავლეთით, ჯერ კიდევ ძვ. წ. XXIV საუკუნეში კუნძული ბაჰრეინი მესოპოტამიას, სამხრეთ არაბეთსა და ინდოეთს შორის ვაჭრობის საკვანძო პუნქტი გახდა. სავაჭრო ურთიერთობები განსაკუთრებით რომაულ-ბიზანტიურ ეპოქაში გაცხოველდა მას შემდეგ, რაც ხმელთაშუაზღვისპირეთის ხალხები მიხვდნენ ინდოეთის ოკეანეში ზღვაოსნობისთვის მუსონების მნიშვნელობას. ახ. წ. V-VI საუკუნეებში ქრისტიანი ეთიოპიელების აქსუმის სამეფოს ექსპანსიამ და სასანიანთა საპასუხო ინტერვენციამ სამხრეთ არაბეთის სახელმწიფოები მნიშვნელოვნად შეარყია და განაპირობა ეკონომიკური დაღმასვლა, რამაც VII საუკუნეში მუსლიმ არაბების სწრაფ გამარჯვებას შეუწყო ხელი.