cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ოშორის მეჩეთი
მეჩეთი ნაგებია საშუალო ზომის თლილი ქვის კვადრებით, რიგების ჰორიზონტალობის დაცვით. ქვები დაჩეჩქვილი ე.წ. "ნასეჩკებით" არის დამუშავებული. კუთხეები და ღიობების მოჩარჩოება კბილანებად დაწყობილი თლილი ქვით არის შემოსაზღვრული. რელიეფური, ჰორიზონტალური, ქვაში ამოკვეთილი ზოლი მიუყვება შენობის მეორე სართულს, მთელ პერიმეტრზე. შესასვლელი დასავლეთიდან არის მოწყობილი და წარმოადგენს თაღით დასრულებულ ღიობს, რომლის ტიმპანში არაბული წარწერაა მოცემული თარიღით — 1898 წ. შესასვლელს ხის, დეკორაციული კარები აქვს. მეჩეთი რთული პროფილის კარნიზით სრულდება. შენობა ორქანობა სახურავითაა გადახურული. მეჩეთის კვადრატული მოცულობის ცენტრში, ოთხი ხის სვეტია აღმართული, რომელზეც გუმბათია დაფუძნებული. პატარა, მოხდენილი ფორმის გუმბათი მოხატულია. ხის სვეტების ქვედა, შუა და ზედა ნაწილი დეკორირებულია. სამხრეთ კედელში ძალიან დიდი მიჰრაბია მოცემული, რომელსაც განიერი, ბრტყელი საპირე ევლება. ჩრდილოეთ კედელს მახფილი მიუყვება, რომელსაც მთელი შენობის სიგანის 1/3 უჭირავს. მახფილიც ხისაა. მოაჯირი, მის ცენტრში მოწყობილი მრგვალი, შვერილი აივანი — ჭვრულად არის დამუშავებული. ჩრდილოეთის კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთს მიუყვება აივნზე აღმავალი ერთმარშიანი კიბე, ასევე ჭვრული მოაჯირი. ინტერიერი შელესილია. მიჰრაბის თავზე ფერში შესრულებული ვარდულებით ფლანკირებული მიჰრაბის გამოსახულებაა მოცემული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მეჩეთები
დონვიდასი
დონვიდასი (Donvidas) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ლა-მორანიის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 11,48 კმ². მოსახლეობა — 30 კაცი (2021 წ.).
Formica selysi
Formica selysi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ვაკე (მხარე)
ვაკე — იმერეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის ისტორიული სახელწოდება (წყაროებში იხსენიება XVII საუკუნიდან). ტერიტორიულად მოქცეულია მდინარეების ცხენისწყალსა და რიონს შორის. ადამიანის ცხოვრების კვალი აქ ზედა პალეოლითის ხანიდანაა დამოწმებული. შემორჩენილია ბრინჯაოს ხანის ნასახლარები — ბორცვები, ე. წ. "გორიკები". ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში ვაკის ტერიტორია ეგრისის სამეფოში შედიოდა, ერთიანი საქართველოს დაშლის შემდეგ — იმერეთის სამეფოში. სამხედრო-ადმინისტრაციული დანაწილებით, ვაკე იმერეთის სამეფოს პირველი სადროშო იყო.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გეოგრაფია კატეგორია:იმერეთის სამეფო
ყახთუთი
ყახთუთი (Qaxtut) — სოფელი აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში.
შემოქმედის მონასტერი
ისტორია
შემოქმედის ეკლესია საუკუნეთა მანძილზე იყო გურიის მთავრების, გურიელების სამარხ-საძვალე. ის XIII საუკუნეს განეკუთვნება. კახაბერ II გურიელის დროს (1479-1483 წწ) შემოქმედი უკვე სამიტროპოლიტო კათედრა გახდა.
ყახთუთი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გორანბოის რაიონის სოფლები
შემოქმედის მონასტერი
ისტორია
XVII საუკუნის პირველ ნახევარში სამცხე-საათაბაგოს ოსმალეთის მიერ დაპყრობის შემდეგ ვახტანგ II გურიელმა საგანგებოდ ააგო გუმბათოვანი ეკლესია „ზარზმა“, რათა შიგ დაებრძანებინა ზარზმის მონასტრიდან გადმოსვენებული ფერიცვალების ხატი და სხვა ძვირფასი ნივთები. მანვე შესწირა მონასტერს 80 კომლი გლეხი.
XIX საუკუნეში მონასტერი რამდენიმეჯერ გაიძარცვა. 1861 წელს მონასტერი მაჰმადიანმა აჭარლებმა გაძარცვეს და ძვირფასეულობა გაიტანეს, თუმცა გამტაცებლები შეიპყრეს და გატანილი ნივთების ნაწილი მონასტერში დააბრუნეს. გარდა ამისა, თვით ტაძარი ძალიან დაზიანდა. წინამძღვრის მიერ დატოვებული დარაჯები დასავლეთ მინაშენში შუაგულ ოთახში ანთებდნენ ცეცხლს გასათბობად. ჭვარტლმა დაფარა კედლებისა და ჭერის ფრესკები და ჩუქურთმები. ამას ემატებოდა წვიმის წყალი. წვიმა ყველგან ატანდა, მხატვრობა სულ ჩამოირეცხა, ნივთები დაინესტა. მოგვიანებით ვინმე ნიკო გალოგრემ 200 მანეთი შესწირა მონასტრის შეკეთებას. 1881 წელს თბილისელმა ფოტოგრაფმა სტეფანე საბინ-გუსმა საქართველო-იმერეთის სინოდალური კანტორისგან მიიღო ნებართვა, შემოქმედისა და ჯუმათის მონასტრებიდან რესტავრაციის მიზნით გაეტანა სიძველეები. საბინ-გუსმა წაღებული სიძველეები უკან აღარ დააბრუნა. 1895 წელს შემოქმედის მონასტერი მოინახულეს ოლივერ და მარჯორი უორდროპებმა. 1919 წელს შემოქმედი კიდევ ერთხელ გაიძარცვა. 30 მილიონ მანეთად ღირებული სიმდიდრე ჯერ ბათუმში, შემდეგ კი ოსმალეთში გაიტანეს.
ძეგლის აღწერა
შემოქმედის მონასტერი შედგება სამი ძეგლისგან. მათგან ორი ერთმანეთზე მიდგმული ტაძარია: მაცხოვრის ეკლესია და XVI საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია „ზარზმა“. მესამე ძეგლია XVI საუკუნის სამრეკლო, რომელიც 1831 წელსაა აღდგენილი. სამრეკლო აშენებულია მონასტრის წინამძღვრის, წარმოშობით ერკეთელი აზნაურის, არქიმანდრიტ არსენ მგალობლიშვილის მიერ.
მაცხოვრის ეკლესია
შემოქმედის მაცხოვრის ეკლესია შიგნით და გარეთ ნაგებია თლილი ქვით, აქვს მარმალილოს იატაკი. ეკლესია სამნავიან უგუმბათო ბაზილიკას წარმოადგენს. სავარაუდოდ XIII-XIV საუკუნეებს უნდა ეკუთვნოდეს. ვახტანგ ბერიძის მოსაზრებით ეკლესია თავდაპირველად ერთნავიანი უნდა ყოფილიყო. მოგვიანებით, მას სიგრძივი კედლები მოარღვიეს და ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ნავები მიუშენეს. ამდენად შუა ნავიდან მხოლოდ ერთი-ორი ფრანგმეტიღა გადარჩა. ნავების მიშენების შემდგომ ეკლესია ახალი პერანგით შემოსეს და ჭადრაკულად განლაგებული სხვადასხვა ფერის ქვებით მოაპირკეთეს. ტაძრის დასავლეთი ფასადი შემკულია ფანჯრის ირგვლივ შემოვლებული ჩუქურთმით. ტაძარზე ორი წარწერაა. იატაკი მეტწილად თეთრი მარმარილოსია. ტაძარი შიგნიდან ერთიადნად დაფარული იყო ფრესკებით. ზარზმის ეკლესიის სამხრეთ კედელზე გამოსახული იყო მამია II გურიელი და მისი მეუღლე თინათინი, შესაბამისი წარწერებით.
ეკლესიაზე დაცულ წარწერაზე იკითხება შემდეგი ტექსტი:
დიმიტრი ბაქრაძის დროს არსებობდა სხვა წარწერაც:
ბაქრაძის აზრით წარწერაში მოხსენიებული იაკობი იგივე შემოქმედელი იაკობ დუმბაძეა.
ეკლესია „ზარზმა“
ფერისცვალების სახელობის ეკლესია „ზარზმა“ მაცხოვრისაზე მცირეა და მიდგმულია მასზე. იგი გუმბათით დასრულებულ ერთ ნავს წარმოადგენს. ეკლესია მრავალჯერ გადაუკეთებიათ, მთელი გუმბათქვეშა კონსტრუქცია მოგვიანებით ჩამატებულია. არსად არ აქვს ჩუქურთმა. აღმოსავლეთის ფასადი მთავრდება ხუთწახნაგოვანი განზიდული აბსიდით. გუმბათის ყელი რვასარკმლიანია. მოპირკეთებულია მოცისფრო პორფირის ცისფერი ქვით, რომელიც მონასტრის ახლოსვე არის მოჭრილი. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. შესასვლელი კარის არქიტრავზე გამოსახულია სამი ვარსკვლავი: შუაში თანაბარმკლავებიანი ჯვარი, მარცხნივ — ექვსქიმიანი ვარკვლავი, მარჯნივ კი ხუთქიმიანი ვარსკვლავი. ინტერიერი მოხატულია. ზარზმის კედელზე შემორჩენილია შემოქმედელი ეპისკოპოსის, ბესარიონ მაჭუტაძის გამოსახულება.
ეკლესიის კედელზე 1961 წელს აღმოჩნდა წარწერა „გრიგოლ გალატოზთუხუცესსა ბანდასძესა და ...“. პალეოგრაფიული ნიშნებით წარწერა XI-XV საუკუნეებით თარიღდება. ბანდასძეთა გვარი გურიის ისტორიულ წყაროებში არ ფიქსირდება. ბანდაიძეები XIII-XV საუკუნეებში ქსნის ხეობაში მოღვაწეობდნენ. მწიგნობარი, მხატვარი და ხუროთმოძღვარი გრიგოლ ბანდასძე XV საუკუნეში მოღვაწეობდა, თუმცა არის თუ არა ეს შემოქმედის წარწერაში მოხსენიებული პიროვნება, დაუდგენელია. ბანდაისძის მიერ შემოქმედის ეკლესიის აგება, ან განახლება დაკავშირებული უნდა იყოს იმერეთის სამეფოდან გურიის სამთავროს გამოყოფასა და შემოქმედის საეპისკოპოსო კათედრის დაარსებასთან, რაც XV საუკუნის მეორე ნახევარში მოხდა.
სამრეკლო
მონასტერში შესასვლელი სამრეკლოს მხრიდანაა. სამრეკლოს აქვს შემდეგი წარწერა:
მონასტერი
შემოქმედი და ზარზმა ერთ სამონასტრო ორგანიზაციას წარმოადგენდა. მას ჰქონდა თავისი სამმართველო აპარატი. მონასტრის სათავეში იდგა წინამძღვარი — არქიმანდრიტი. სამონასტრო ყმა-მამულს განგებდა საშემოქმედლოს მოურავი. ის საერო პირი იყო და ამ თანამდებობას ნაკაშიძეები იკავებდნენ. მონასტრის საეკლესიო ქონება კანდელაკს ებარა.შემოქმედელ მიტროპოლიტებს ჰყავდათ ქორეპისკოპოსები ანუ მეომოფრეები.
შემოქმედის მონასტერი მდიდარ მამულებს ფლობდა. მონასტერს საყანე მიწები ჰქონდა მდინარე სუფსის პირას ხაშიაში, საიდანაც ყოველწლიურად შესდიოდა სამოცი ქილა სიმინდი და ღომი. ვენახიანი მამულები 11 სხვადასხვა ადგილას იყო გაშენებული. მონასტერს ეკუთვნოდა შემოქმედის, გომისა და ვაკიჯვრის ტყეებში მონადირებული ირმებისა და ღორების ნახევარი, თაგინურის მთაზე საქონლის ძოვების ბაჟი - პური, ყველი და ცხვარი. სამონასტრო გლეხებისგან წლიური შემოსავალი შეადგენდა თოთხმეტ ღორს, ან თხას, ხუთას ქათამს, ასოთხმოც ქილა ღომს და ოთხას საწყავ ღვინოს, ორ ბათმან სანთელს და ხუთ მიზალთუნ თეთრს. შემოქმედის კუთვნილი 68 აზნაური და აზატი ყოველ მესამე წელიწადს იხდიდა 50 საწყავ ღვინოს, ორმოცდაათ ქილა ღომს და ორმოცდაათ ქათამს. მონასტერს ეკუთვნოდა 133 ოჯახი გლეხისა, რომლებიც 1794 წლიდან ქაიხოსრო გურიელმა დაისაკუთრა.
ნიკოლოზ დგებუაძე
ნიკოლოზ ნიკოლოზის ძე დგებუაძე (დ. 1900, სოფ. ღანირი, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1 სექტემბერი, 1924, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე.
შემოქმედის მონასტერი
გამოქვაბული
მდინარე ბჟუჟის მარჯვენა ნაპირზე, ეკლესიის ქვემოთ, გორაკის ძირში არსებობდა გამოქვაბული, სადაც ადრე დაყუდებული ბერები ცხოვრობდნენ. გამოქვაბული შედგება ორი მთავარი განყოფილებისაგან - ორი ოთახისაგან, პირველი ოთახი უფრო პატარაა ვიდრე მეორე. გამოქვაბულის შესასვლელი ჩრდილოეთისკენაა. მოყვანილობა ნახევრად ოვალისებური აქვს. დღეს გამოქვაბული მიტოვებულია.
ნიკოლოზ დგებუაძე
დაამთავრა ქუთაისის ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზია (1918). 1920 წლიდან სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე. 1917 წლიდან იყო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი და მისი ახალგაზრდული ორგანიზაციის ერთ-ერთი ლიდერი. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის არმიაში. მხედრული წარჩინებისათვის დაჯილდოებული იყო წმ. გიორგის ჯვრით. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ მონაწილეობდა გამათავისუფლებელ მოძრაობაში. 1922–1924 წლებში იყო ეროვნულ-დემოკრატიულუ პარტიის ახალგაზრდული ორგანიზაციის იატაკქვეშა ცენტრალური კომიტეტის და პარტიის სამხედრო კომისიის წევრი. მონაწილეობდა 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მომზადებაში. აჯანყების დღეებში დააპატიმრეს და დახვრიტეს ძმასთან — ლევან დგებუაძესთან ერთად.
შემოქმედის მონასტერი
წინამძღვრები
1846-1921 წლებში სავანეში მოღვაწეობდნენ წინამძღვრები:
სიძველეები
შემოქმედში მრავალი ძვირფასი ხატი და საეკლესიო ინვენტარი იყო დაცული. მათი უმრავლესობა ადგილზე იყო მოჭედილი, ნაწილი კი საქართველოს სხვა კუთხეებიდან, ძირითადად სამცხე-საათაბაგოდან, გადატანილი. შემოქმედის მონასტერი უმდიდრეს მონასტრად ითვლებოდა და გააჩნდა მდიდარი წიგნთსაცავი. აქ დაცული იყო ორი შესანიშნავი ხელნაწერი: გულანი ანუ ლოცვანი და „ფუტკარი“ ანუ ბერძნული ეკლესიის ზოგი წმიდანის ცხოვრების კრებული, მასში ასევე მოთხრობილია ქართული და სომხური ეკლესიების განხეთქილების ამბავი, VI და VII საუკუნეების ქალკედონიის კრების შემდეგ. გულანი 1004 ფურცელს შეიცავს, ამბების ჩაწერა დაწყებულია 1512 წელს და დასრულებულია 1749 წელს. უკანასკნელი ჩანაწერი გაკეთებულია იაკობ შემოქმედელის მიერ.
შემოქმედის ტაძარში შენახული იყო კახაბერ II გურიელისა და მისი მეუღლე ანას მიერ შეწირული მაცხოვრის ხატი. ხატის სავედრებელ წარწერაში ნათქვამია:
შემოქმედში დაცული იყო გიორგი II გურიელისა და დედოფალ ელენეს შეწირული ოქროთი დაფერილი ვერცხლის ჯვარი და მაცხოვრის ოქროს ხატი, რომელზეც წარწერაში მოხსენიებული იყო იგივე გიორგი გურიელი და დედოფალი ელენე და მათი შვილი მამია, ასევე შემოქმედელი ეპისკოპოსები და სხვა პირები.
ვახტანგ I გურიელის მეუღლე თამარ ათაბაგმა ეკლესიას შესწირა ღვთისმშობლის ხატი. ვახტანგი და მისი მეუღლე იხსენიებიან ზარზმის ტაძრის წარწერაში (1572 წ.). ასევე საინტერესოა ვერცხლის ხატი, რომლის მინაწერში მოხსენიებულნი არიან მამია II გურიელი და მისი მეუღლე თინათინი, ასევე ოქრომჭედელი ივანე წიქარიძე. წარწერა 1601 წლისაა. ასევე მონასტერში შენახული იყო სოფელ გოგიეთიდან გადმოსვენებული წმინდა დემეტრეს მოოქროული ვერცხლის ხატი, წმინდა გიორგის ხატი ამაღლებიდან, წმინდა გიორგის ოქროს ხატი. საეკლესიო ინვენტარიდან აღსანიშნავია ნიკოლოზ შემოქმედელის განახლებული ოქროს ბარძიმი 46 ძვირფასი ქვით, ოქროს ფეშხუმი, ოქროს მასიური დაფარნა. ეკლესიასი ინახებოდა ღვთისმშობლის ხატის მოოქროვილი კუბო, რომელიც ვინმე გიორგი კავკასიძეს მოუჭედინებია.
XVI-XVII საუკუნეში შემოქმედში თავი მოიყარა მესხეთის ზარზმის უძვირფასესმა ნივთებმა. მათ შორის იყო ქართულ ხატებს შორის უძველესი, 886 წლით დათარიღებული ფერისცვალების ხატი. ზარზმიდან გადმოსვენებული მეორე ხატი იყო ლაკლაკიძეების ღვთისმშობლის ხატი — XI საუკუნის ქართული ოქრომჭედლობის შედევრი; ასევე 1008 წლის ვერცხლის ფირფიტა, თამარ ხურციძის შეწირული რვთისმშობლის ოქროს ხატი 87 ძვირფასი თვლით, გაბრიელ ხურციძის შეწირული ვერცხლის ჯვარი, მაცხოვრის ფერისცვალების ოქროს ხატი, ვერცხლის ბარძიმი ორი ფეშხუმით. სამცხე-საათაბაგოს სხვა ეკლესიებიდან შემოქმედში გადმოუსვენებიათ მოოქროული ვერცხლის ჯვარი, ღვთისმშობლის ოქროს ხატი 32 ძვირფასი თვლით, მღვდელმთავრის კვერთხი 117 ძვირფასი ქვით, ღვთისმშობლის მოოქროული ვერცხლის ხატი, რომელიც ქაიხოსრო გურიელს 700 მარჩილად შეუძენია და სამცხიდან გურიაში გადაუსვენებია.
შემოქმედის მონასტერი იყო შემოქმედელი ეპისკოპოსებისა და გურიელების საგვარეულო საძვალე. ტაძარშია დაკრძალული მამია III გურიელი, მამია V გურიელი და დედამისი მარინე. შემოქმედელი ეპისკოპოსების საფლავები ეკლესიის ეზოშია. გადმოცემის მიხედვით მონასტერში დაკრძალულნი არიან მგალობლები ანტონ დუმბაძე და მისი შვილი დავითი, მაგრამ საფლავები დაკარგულია.
დიმიტრი ბაქრაძის მიერ შემოქმედის ჩამოთვლილ სიძველეებთა შორის იყო: მაცხოვრის ხატი, ღვთისმშობლის ხატი (მხედრული წარწერით), დიდი ხატი, წმინდა დიმიტრის ხატი, ღვთისმშობლის ხატი, ღვთისმშობლის ხატი, ამაღლების წმინდა გიორგის ხატი, დვაბზუს წმინდა გიორგის ხატი, ოქროს თასი 46 ქვით, საწინამძღვრო ჯვარი, ოქროს დისკო, წმინდა გიორგი მცირე ხატი, ოქროს ვარსკვლავი, მოოქროვილი ვერცხლის ჭედურობის ბზობისა და ჯვარცმის ხატები; მაცხოვრის ხატი, ღვთისმშობლის ხატი, ჯვარი, მოოქროვილი ჯვარი, ფერისცვალების ჭედური ხატი, ვერცხლის თასი; ვერცხლის ჯვარი, ღვთისმშობლის ხატი, მთავარეპისკოპოსის კვერთხი, ღვთისმშობლის ხატი, ვერცხლის ვარსკვლავი; მაცხოვრის ხატი, მოოქროვილი ვერცხლის ჯვარი, მაცხოვრის მცირე ხატი და მრავალი ვერხლის ფრაგმენტები წარწერით. ასევე ორი ხალნაწერი: შემოქმედის გულანი და „ფუტკარი“.
ნიკოდიმ კონდაკოვის მიერ წარმოდგენილ ნაშრომში ასევე ჩამოთვლილია შემოქმედის სიძველეები: მაცხოვრის ხატი, ღვთისმშობლის ხატი, დიდი ხატი, ღვთისმშობლის ხატი, ოქროს თასი, მასიური ჯვარი, ოქროს დისკო, ოქროს ვარსკვლავი, ჯვარცმის ჭედურობა, მაცხოვრის ხატი, ჯვარი, ფერისცვალების ჭედურობა, ვერცხლის თასი, ღვთისმშობლის ხატი, წმინდა გიორგის ხატი, დიდი კიოტი, ღვთისმშობლის კარედი, ვერცხლის ვარსკვლავი, ჯვრები, რაპიდები, ზარზმის ფერისცვალების ხატი, ვერცხლის ჭედური სახარება, გულანი, ფუტკარი და მინანქრის ხატი.
ექვთიმე თაყაიშვილიც ასევე აღწერს შემოქმედის სიძელეებს მათ შორისაა: ზარზმის ფერისცვალების ხატი და სახარება.
მინი|მარცხნივ|სარგის კაკაბაძის წერილი გურიაში ანტირელიგიური კამპანიის დროს ქართული კულტურისათვის მიყენებული აუნაზღაურებელი ზარალის შესახებ ყურადსაღებია ცნობილი ქართველი ისტორიკოსის სარგის კაკაბაძის სიტყვები: “ეკლესიასთან ბრძოლის დროს რამდენიმე თვის წინათ გურიაში დაიღუპა პირველ ხარისხვანი ძეგლები საქართველოს ხელოვნებისა, რაც დიდ დანაკლისად უნდა ჩაითვალოს ქართული კულტურის ისტორიისათვის. ძვირფასი ნივთები ძველი ხელოვნებისა გადაადვნეს უბრალო ვერცხად და ოქროდ, საუკეთესო ხელნაწერები ტყავზე ნაწერი, ზოგი დაწვეს ცეცხლში, ზოგი კი ქაღალდათ გაიყიდადუქნებში და კოოპერატივებში, სადაც ძველი ხელნაწერები და ძველად ნაბეჭდი წიგნები გამოიყენეს გასახვევ მასალად. ამ გვარად დაიღუპა ლიხაურის ყველა ნივთები და შემოქმედის მონასტრის ნივთების უმეტესი ნაწილი. შემოქმედში იყო დაცული სხვა ძეგლთა შორის ექვსი პატარა მინაქრის მედალიონი ოქროზე დამზადებული ქართული წარწერებით. ძველად ეს მინაქრები ინახებოდა ჯუმათში. ჯუმათში იყო ორი ხატი მოჭედილი მთავარანგელოზ მიქაელისა და გაბრიელის. მთავარანგელოზ მიქაელის მიქაელის ხატზე დაკრული იყო ათი მინაქრის მედალიონი ქართული წარწერებით, ხოლო გაბრიელის ხატზე ასევე მედალიონები იყო ბერძნული წარწერებით. ორივე ხატი თავისი მინაქრებით ჯუმათის მონასტრიდან გაიტაცა მოტყუებით ეგზარქოსის ნებართვის თანახმად საბინგუსმა რუსეთში. საბინგუსის საქციელმა გამოიწვია ქართულ შეგნებულ საზოგადოების პროტესტი, რის გამო მან ექვსი მედალიონი ქართული წარწერებით დააბრუნა და იგინი აქამდის ინახებოდა შემოქმედში. სამწუხაროდ ეს მედალიონები ოზურგეთში როგორც ამჟამად გამოირკვა, გადაადნეს. ხოლო დანარჩენი ოთხი მედალიონი ქართული წარწერებით საბინგუსმა მიყიდა კერძო კოლექციონერებს, ბოტკინს და ბობრინსკის. ბერძნულ წარწერიანი მინაქრები საბინგუსმა მიყიდა თავად ზვენიგოროდსკის. უკანასკნელმა თავის კოლექცია მიყიდა გერმანელებს. გერმანიის მთავრობამ დიდ ფასად მიყიდა ცხრა მედალიონი ცნობილ მილიარდერს მორგანს. უკანასკნელმა შესწირა ქართული მინაქრები ნიუორკის მუზეუმს, სადაც იგინი ამჟამადაც ინახებიან. სამწუხაროდ ის ექვსი მინაქრის მედალიონი, რომელიც აქამდის იყო შემოქმედში, დღეს უკვე დაკარგულად უნდა ჩაითვალოს ქართული ხელოვნების ისტორიისათვის.”
ნაგანო (მრავალმნიშვნელოვანი)
ნაგანო შეიძლება აღნიშნავდეს:
ვაზი
ვაზი (Vitis) — მცენარის გვარი ვაზისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 70-მდე სახეობას, რომლებიც უმთავრესად დედამიწის თბილი და ზომიერი ჰავის ქვეყნებშია გავრცელებული. ბუნებრივად მოზარდი ვაზი მხვიარაა, საყრდენს ულვაშებით ანუ პწკლით ემაგრება, აქვს ყავისფერი ქერქი, რომელიც ზოლ-ზოლად სცილდება.
გამრავლება
ვაზის ფესვი წიპწით (თესლით) გამრავლებისას მთავარღერძიანია, მთავარი ფესვი შემდეგ ივითარებს დამატებით ფესვებს. რქით გამრავლებისას მუხლის არეში მრავალი ფესვი წარმოიქმნება. ვაზი შეიძლება იყოს ბუჩქისებრი ანუ უშტამბო და შტამბიანი. შტამზე განლაგებულია მრავალწლიანი ტოტები ანუ მხრები და ერთწლიანი რქები და ყლორტები. ვაზის რქაზე, ფოთლის ყუნწის იღლიაში, მოთავსებულია რთული აგებულების კვირტი, რომელიც ძირითადი და შემცვლელი კვირტებისაგან შედგება. მრავალწლიან ღეროზე ვითარდება მძინარე კვირტი.
ვეგეტაცია
ვეგეტაციის პერიოდში ვაზის ყლორტზე წარმოიქმნება დამატებითი ყლორტი ანუ ნამხარი, რომელიც შედარებით სუსტად იზრდება. პწკალი ვაზის დასამაგრებელი საშუალებაა. იგი ყლორტზე, ფოთლის მოპირდაპირე მხარეს მე-3–მე-5 მუხლიდან ვითარდება. ვაზის ფოთოლი მომრგვალო, ოვალური, გულისმაგვარი ან კვერცხისებრია; დაუნაკვთავია ან 3–5-ნაკვთიანი, იშვიათად მრავალნაკვთიანია (შასლა ოხრახუშისებრი), ფოთლის ფირფიტისა და ყუნწის ამონაკვთები ღია ან დახურულია და მრავალი გარდამავალი ფორმა აქვს. ფირფიტის ნაპირებზე სხვადასხვა ზომისა და მოყვანილობის კბილებია. ჯიშის მიხედვით შეიძლება ფოთოლი იყოს ბრტყელი, ღარისებრი, ძაბრისებრი, ქვემოთ ან ზემოთ ნაპირებშეკეცილი და სხვა. ფირფიტა შეუბუსავი ან შებუსულია, ხშირად სქელი, ქეჩისებრი ბუსუსით, ფერად ღია ან მუქი მწვანეა, მოწითალო ან მოყვითალო ელფერი და ლაქები აქვს. ყვავილი წვრილია შეკრებილი საგველა ყვავილედად, ორსქესიანი ან ფუნქციურად ცალსქესიანი (ქვევით დახრილი უნაყოფო მტვრიანებით ან განუვითარებელი ბუტკოთი).
ყვავილის ნაწილებია: ჯამი, გვირგვინის ფურცლების, მტვრიანები და ბუტკო. ჯამი განუვითარებელია, გვირგვინი — ხუთფურცლიანი. მტვრიანები ძირითადად ხუთია. ვაზის ნაყოფი ორბუდიანი, წვნიანი, სხვადასხვა ფერის მარცვალია. მტევანი შეიძლება იყოს პატარა, საშუალო ან დიდი; ცილინდრული, ცილინდრულ-კონუსური, კონუსური, ფრთიანი, უფორმო ან განტოტვილი; ძალიან თხელი, საშუალო სიკუმსის, კუმსი და ძლიერ კუმსი; მარცვალი მრგვალი, მომრგვალო, ოვალური, კვერცხისებრი, მოგრძო ან გრძელია, ფერად ღია მწვანე, მწვანე, ღია ვარდისფერი, მუქი ვარდისფერი, მოყვითალო-ქარვისფერი, მოწითალო-ქარვისფერი, მოწითალო-ღვინისფერი, მონაცრისფრო ან შავ ფერში გარდამავალი მუქი ლურჯი. წიპწა მარცვლის შუაშია (1-4 ცალი). წიპწის ნაწილებია: ნისკარტი, ქალაძა და მუცლის ღარები. წიპწა შეიცავს ცილოვან ნივთიერებებს, რომლებიც საჭიროა მცენარის ჩანასახის განვითარებისათვის.
ვაზი ყვავილობს მაის-ივნისში; ნაყოფი აგვისტო-ოქტომბერში მწიფდება. თბილი, ზომიერი და კონტინენტური ჰავის პირობებში ვაზის სასიცოცხლო ციკლი პასიურ და აქტიურ ხანად იყოფა. პასიური ხანა ფოთლების დაცვენით იწყება და ადრე გაზაფხულზე ვაზის გაღვიძებით მთავრდება. აქტიურ ხანად ითვლება მცენარეში წვენის მოძრაობის დაწყება, რომელიც შემოდგომაზე ფოთოლცვენით მთავრდება. აქტიური ხანა ანუ ვეგეტაციის პერიოდი მოიცავს 6 ფაზას:
საქართველოში
საქართველოში ვაზის კვირტის გაშლა მარტის ბოლოს იწყება და 45-55 დღე გრძელდება. ვაზის ყვავილობა 15°C-ზე იწყება (მაისის ბოლოს ან ივნისის პირველ დეკადაში) და 25-30°C-ის დროს ინტესიურად მიმდინარეობს. მისი ხანგრძლივობა 10-12 დღეა. ვაზის სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა საქართველოში 225-260 დღემდე აღწევს. ვაზზე მოქმედი ბუნებრივი ფაქტორებიდან აღსანიშნავია: ტემპერატურა, ნიადაგის ფიზიკურ-ქიმიური შედგენილობა, სიმაღლე ზღვის დონიდან, ნაკვეთის ექსპოზიცია და სხვა. ვაზის ზრდა-განვითარება 8°C-ის ქვევით ჩერდება, 25-30°C-ზე ნორმალურად მიმდინარეობს, ხოლო 40°C-ის ზევით კვლავ წყდება. ვაზის ჯიშების უმრავლესობა - 14-15°C ყინვას იტანს, ზოგი - 40°C-ის პირობებშიც კარგად ვითარდება (ამურის ვაზი).
საქართველოში ვაზის სამრეწველო ნარგავები ზღვის დონიდან 600-700 მ-მდეა გავრცელებული. მაღლობ ადგილებში ვაზის საადრეო ჯიშებს აშენებენ (ქართული საადრეო, ხალილი, პინო), დაბალ ზონაში - სიმწიფის საშუალო პერიოდის ან საგვიანო ჯიშებს (რქაწითელი, საფერავი, ცოლიკოური). ვაზის საერთო განვითარება, მოსავლის რაოდენობა და ხარისხი დიდად არის დამოკიდებული ნიადაგის ფიზიკურ-ქიმიურ შედგენილობაზე. ამიტომ ნიადაგისა და ჯიშების შერჩევა-გაშენება პროდუქციის სპეციფიკის მიხედვით ხდება. ვაზისთვის კარგია კორდიან-კარბონატული, ალუვიური, ქვაღორღიანი და ქვიშნარი ნიადაგები. ვაზი მაღალხარისხოვან ყურძენს სამხრეთ ან სამხრეთ-აღმოსავლეთის ექსპოზიციის ფერდობზე იძლევა. ვაზს ამრავლებენ თესლით (ახალი სელექციური ჯიშების მისაღებად) და ვეგეტატიურად - კვირტით, რქით, გადაწიდვნით, მყნობით. ფილოქსერისაგან დასაცავად ვაზს ამყნობენ ფილოქსერაგამძლე ვაზის საძირეზე. ნამყენი სპეციალურ სანერგეში გამოჰყავთ, სამუშაო პროცესების რაციონალურად ჩასატარებლად და ხარისხიანი პროდუქციის მისაღებად ვაზს შპალერული წესით აფორმებენ. ამასთან, დიდი მნიშვნელობა აქვს აგროტექნიკურ ღონისძიებების დროულ ჩატარებას, კერძოდ, ინტენსიური ზრდის შესაჩერებლად ვაზს სისტემატურად უნდა აცლიდნენ ნამხარს, თავს და სხვა; ნიადაგის მოვლის ღონისძიებებიდან აღსანიშნავია სარეველეების მოსპობა, გაფხვიერება, რწყვა და სხვა.
დაავადებები
ვაზის ძირითადი დაავადებებია: ჭრაქი (მილდიუ), ნაცარი (ოიდიუმი), ურძნისთეთრი, ნაცრისფერი და შავი სიდამპლე; მავნებლები: ფილოქსერა, ვაზის ფქვილისებრი ცრუფარიანა, ბალიშა ცრუფარიანები, იმერულა ჭიჭინობელა, კვირტის ჭია (ბუკნა), ვაზის ფოთოლხვევია, ხვატარები, ამიერკავკასიის მარმარა ღრაჭა, ქართული ტკაცუნა (მავთულა ჭია), მახრა, აბლაბუდიანი ტკიპა და სხვა, რომელთაგან ნაწილი მევენახეობის თითქმის ყველა რაიონშია გავრცელებული, ნაწილი - ზოგიერთში. ისინი აზიანებენ ვაზის ფესვს, ყლორტს, კვირტს, ყურძნის მარცვალს და კლერტს. ზოგიერთი დაავადება და მავნებელი მასობრივადაა გავრცელებული, ამიტომ მათ წინააღმდეგ ბრძოლა სისტემატურად უნდა ტარდებოდეს; ზოგიერთი კი ცალკეულ წლებში იჩენს ხოლმე თავს და მოითხოვს რადიკალური ღონისძიებების ჩატარებას.
ჯიშები
საქართველოში 500-მდე ადგილობრივი ჯიშია. მათგან ყველაზე გავრცელებულია: საღვინე ჯიშებიდან - საფერავი, რქაწითელი, მწვანე, ხიხვი, ჩინური, გორული მწვანე, ცოლიკოური, ციცქა, კრახუნა, ალექსანდროული, წულუკიძის თეთრა, ოჯალეში. ჩხავერი, ალადასტური და სხვა; სუფრის ჯიშებიდან: გორულა, წითელი ბუდეშური, თითა, კლარჯული; ახალგამოყვანილი ჰიბრალდული ჯიშებიდან - ქართული საადრეო, ივერია, თბილისური, სახალხო თეთრი, ვარძია, მუსკატური რქაწითელი, კოლხური და სხვა. საქართველოში ფართოდ არის გავრცელებული აგრეთვე შემოტანილი ჯიშები - ალიგოტე, პინო, შარდონე, კაბერნე, კიროვაბადული სუფრისა, შასლა თეთრი, ყარაბურნუ (ბულგარული), ხალილი. ფილოქსერაგამძლე ვაზის ჯიშებიდან - რიპარიაxრეპესტრის 3309, რიპარიაxრუპესტრის 3306, რიპარიაxრუპესტრის 101-14, ბერლანდიერიxრიპარია 420ა, ბერლანდიერიxრიპარია 5ბბ, შასლსxბერლანდიერი 41ბ, რეპესტრის დულო და სხვა. ყურადღება ექცევა ქართული ვაზის უნიკალური ჯიშების - ხიხვის, კრახუნას, ალადასტურის, უსახელოურის, ქისის, ოცხანური საფერეს, გრძელმტევანას, ჩხავერის და სხვების ფართოდ გავრცელებას. დიდი მუშაობა მიმდინარეობს საქართველოს მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში და საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მევენახეობის კათედრაზე, სადაც გამოჰყავთ ვაზის ყინვაგამძლე, მავნებლებისა და დაავადებათა მიმართ იმუნური და სხვადასხვა სიმწიფის პერიოდის მაღალხარისხოვანი პროდუქციის მომცემი ვაზის ახალი ჯიშები.
ლევან დგებუაძე
ლევან (ლეო) ნიკოლოზის ძე დგებუაძე (დ. 1896, სოფ. ღანირი, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1 სექტემბერი, 1924, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე.
ვაზი
ჯიშები
საქართველოში საერთაშორისო ჯიშებიცაა გავრცელებული. ყველაზე მეტად ეს ითქმის ფრანგულ კაბერნე სოვინიონზე. თელიანის მიკროზონიდან მიღებული კაბერნედან ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინო თელიანიც კი მზადდება კახეთში. საქართველოში ასევე გავრცელებულია შარდონე, სოვინიონ ბლანი, ალიგოტე, მუსკატი, კაბერნე ფრანი, მალბეკი, პინო ნუარი და მერლო, სირა, რისლინგი და სხვა.
ლევან დგებუაძე
დაამთავრა ქუთაისის ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზია (1916). სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე. 1917 წლიდან იყო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის არმიაში. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ მონაწილეობდა გამათავისუფლებელ მოძრაობაში. 1922–1924 წლებში იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის რწმუნებული. 1923 წლის ბოლოს იმყოფებოდა ჩაჩნეთში ადგილობრივ აჯანყებულებთან ერთობლივი მოქმედების შესაძლებლობის განხილვის მიზნით. მონაწილეობდა 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მომზადებაში. აჯანყების დღეებში დააპატიმრეს და დახვრიტეს ძმასთან — ნიკოლოზ დგებუაძესთან ერთად.
ვაზი
ლიტერატურა
* კატეგორია:ვაზისებრნი
ლევან დგებუაძე
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1896 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1924 კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
საყევარის ეკლესია
საყევარის ეკლესია— არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭობარეთში. ჭობარეთის მთაში, ნასოფლარ საყევარის ტერიტორიაზე. სოფელ ჭობარეთის სამხრეთით სამანქანო გზით 14 კილომეტრზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვეშეთის კვირაცხოვლის ეკლესია
ქვეშეთის კვირაცხოვლის ეკლესია— არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთში, ნასოფლარ ქიმბარიანის სამხრეთით, 700 მეტრში არსებულ ქედზე, ტყის პირას. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დამრეცი ფერდია, საიდანაც ხედი იშლება თეთრი არაგვის ხეობაზე და ნასოფლარ ქიმბარიანზე. დანარჩენი სამი მხრიდან ეკლესიას ტყის მაღალი კორომი შემოუყვება. აშენებულია კლდის ფლეთილი ქვით - ირეგულარული წყობით, რომლის კედლებზეც ფრაგმენტულად შემორჩენილია ნალესობა. ეკლესიის კორპუსი გადაწოლილია დასავლეთით, რის გამოც დასავლეთ ფასადი ნაწილობრივ მიწაშია მოქცეული. კარი დატანებულია ჩრდილოეთის კედელში, რომლის ღიობის დიდი ნაწილი დაზიანების შედეგად ამოქოლილია და ტაძარში შესვლა ვერ ხერხდება. კარის წირთლხში ურდულია. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის კედელში მოქცეული მცირე ზომის სარკმლით, რომლის ღიობიც ფასადზე ვიწრო ჭრილს ქმნის, შიგნითკენ კი ფართოვდება. ნაგებობის ორქანობიანი სახურავი შედგენილია საფეხურებად დალაგებული ფიქალის ქვით, რაც ერთგვარად მხატვრულ ეფექტს ქმნის. გადახურვის კეხის აღმოსავლეთ მონაკვეთში აღმართულია ქვაში გამოკვეთილი ჯვარი, რომლის მკლავებიც ბოლოში ფართოვდება. ხოლო, კეხის შუა და დასავლეთ ნაწილში კვარცის ჩანართებიანი ქვებია ჩადგმული. აღმოსავლეთის სარკმლის ღიობიდან მოჩანს, რომ ინტერიერში, დასავლეთ კედელში დატანებულია ორი, სწორკუთხა მოყვანილობის ნიში. ხოლო, აღმოსავლეთით განთავსებულია ქვის ტრაპეზი. ეკლესიის ჩრდილოეთით, შესავსლელ კართან მოთავსებულია ტუფის ქვა, რომელზეც რელიეფურად გამოსახულია სწორკუთხა ჩარჩოში მოქცეული, კვარცხლბეკზე აღმართული მკლავებგამშვენებული ჯვარი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მაია დგებუაძე
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი (1977). 1978 წლიდან მუშაობდა ამავე ინსტიტუტის ადამიანის ნორმალური ანატომიის კათედრაზე (შემდგომში დეპარტამენტი). 2006 წლიდან ამავე დეპარტამენტის ასოცირებული პროფესორია. მისი სამეცნიერო შრომები ძირითადად ეხება სხვადასხვა ორგანოების ფუნქციური მორფოლოგიის აქტუალურ საკითხებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 10 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1954 კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ანატომები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:გარდაცვლილი 22 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
ფრანკ-პაისი
ფრანკ-პაისი (Frank País) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, ოლგინის პროვინციაში. მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. შეიქმნა 1976 წელს, კუბის ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური მოწყობის რეფორმის შედეგად. მუნიციპალური ცენტრი მდებარეობს დასახლება კაიო-მამბიში.
დემოგრაფია
2004 წელს, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 25 621 ადამიანს შეადგენდა. 510 კმ² ფართობზე მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 50,2 ადამიანი კმ²-ზე.
ბუენა-ვისტა (პერუ)
ბუენა ვისტა — წარმოადგენს 8 ჰექტარზე გადაჭიმულ არქეოლოგიურ კომპლექსს პერუში, დედაქალაქ ლიმის ჩრდილოეთით, მდინარე ჩილონის ხეობაში. იგი პირველად გათხარა არქეოლოგმა ფრედერიკ ენჯელმა 1987 წელს. მან დაადგინა, რომ ობიექტი მიეკუთვნებოდა ადრეულ პრე-კერამიკულ პერიოდს, ძვ.წ. დაახლოებით 9 700 წელს.
2006 წელს, მისურის უნივერსიტეტის პროფესორმა რობერტ ბენფერმა, ბუენა ვისტაში აღმოაჩინა 4200 წლის წინანდელი ობსერვატორია. იგი მომცრო პირამიდის წვერზეა განთავსებული, რომელსაც არქეოლოგებმა "მელიის ტაძარი" უწოდეს.
სქოლიო
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
პენიცილიუმი
პენიცილიუმი (Penicillium) — უსრული სოკოების გვარი. მოიცავს 250-მდე სახეობას, რომელთაგანაც ზოგიერთს ჩანთიანი სტადია ახასიათებს და ამის გამო პლექტას კალესნაირთა რიგს ეკუთვნის. მიცელიუმზე ვითარდება ფუნჯისებრ დატოტვილი კონიდიათმტარები, რომელზედაც წარმოიქმნება უფერული კონიდიუმების ძეწკვი. პენიცილიუმის სახეობები საპროფიტებია, გავრცელებულია ყველგან, განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაა ნიადაგში. ვითარდებიან მცენარეული და ცხოველური წარმოშობის პროდუქტებზე და აფუჭებენ მათ. ასეთია., მაგ., ციტრუსების ნაყოფის მწვანე ობი და სხვა. პენიცილიუმის ზოგიერთი სახეობა (Penicillium chrysogenum და Penicillium notatum) პენიცილინის მისაღებად გამოიყენება, ზოგი (Penicillium camemberti და Penicillium roqueforti) — მეტყეობაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:სოკოები
Formica sentschuensis
Formica sentschuensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ალოფი
ალოფი (Alofi) — დაბა, წყნარ ოკეანეში არსებული ახალ ზელანდიასთან თავისუფლად ასოცირებული თვითმართვადი სახელმწიფო წარმონაქმნის ნიუეს დედაქალაქი. აქ ცხოვრობს 639 კაცი (2011 აღწერით). ალოფი შედგება ორი პატარა სოფლისგან: ჩრდილოეთ ალოფი (მოს. 215) და სამხრეთ ალოფი, სადაც მდებარეობს მთავრობის შტაბ-ბინა (მოს. 424).
ალოფი მოქცეულია კუნძულის ცენტრალური ნაწილის დასავლეთით, მცირე ყურის სანაპირო ზოლში. მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან — 21 მეტრი. იგი წარმოადგენს კლდოვანი სანაპირო ზოლის გასწვრივ მდებარე ერთ რამდენიმე კილომეტრზე გადაჭიმულ ქუჩას. სხვადასხვა მოკრძალებული ადმინისტრაციული შენობების გარდა სანაპირო ზოლში აღსანიშნავია რამდენიმე ტრადიციული კანოეს სადგომი პუნქტი, ოპაჰი-ლენდინგის ჩათვლით, სადაც 1744 წელს ჯეიმზ კუკმა განახორციელა თავისი ერთ-ერთი წარუმატებელი ცდა კუნძულის სანაპიროზე გადასვლისა. დასახლებული პუნქტის სიახლოვეს მდებარეობს აეროპორტი, რომლიდანაც რეისები ძირითადად ახალ ზელანდიაში ხორციელდება.
2004 წლის იანვარში ალოფს თავს დაატყდა ერთ-ერთი უძლიერესი ტროპიკული შტორმი, რომელმაც კუნძულს ძალიან მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა. ალოფის ბევრი შენობა დაინგრა, მათ შორის საავადმყოფოებიც.
სქოლიო
კატეგორია:ნიუე კატეგორია:ოკეანეთის დედაქალაქები კატეგორია:ნიუეს ქალაქები
ნაგალა მეხილეობა
ნაგალა მეხილეობა — დაბალტანიანი ხეხილის (უმეტესად ვაშლისა და მსხლის) გაშენება. ნაგალა (ჯუჯა, ქონდარა) ხეხილს თავისი ბიოლოგიური თვისებების გამო მაღალმზარდ ხეხილთან შედარებით მთელი რიგი უპირატესობა აქვს, რომელთაგან აღსანიშნავია ადრე მსხმოიარობა (დარგვიდან მე-3—მე-4 წელს), უხვი და მყარი მოსავლიანობა, ხილის მაღალი ხარისხი, მოვლის სიადვილე და სხვა. ნაგალა ხეხილის გასაშენებლად იყენებენ ნაგალა ტიპის საძირეებს. ვაშლისათვის ძირითადი ნაგალა საძირეა პარადისის სხვადასხვა ფორმა, ნახევრად ნაგალასი — დუსენი. მსხლისათვის იყენებენ კომშის ზოგიერთ ფორმას.
საქართველოში ვაშლის ბაღები ძირითადად დუსენის ნახევარნაგალა საძირეებზე შენდება. გარკვეული ადგილი უკავია აგრეთვე პარადისის ნაგალა საძირეზე გაშენებულ ბაღებსაც. ნაგალა ხეხილს ფართოდ იყენებენ აგრეთვე ძლიერმოზარდი ახალგაზრდა ხეხილის ბაღების შესამჭიდროებლად, რაც უზრუნველყოფს ფართობის ერთეულზე მოსავლიანობის მნიშვნელოვან ზრდას.
ნაგალა ხეხილი, მცირე სიმძლავრის ფესვთა სისტემის გამო, სათანადო მოვლისა და სარწყავი წყლით უზრუნველყოფის პირობებში, კარგად ხარობს ფერდობებზე არაღრმა (0,5 მ) ნიადაგებზეც. თუ ასეთი პირობები არ არის, ნაგალა ხეხილის გაშენება, მიზანშეუწონელია.
ლიტერატურა
კატეგორია:მებაღეობა
ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)
ფეიენორდი (Feyenoord ) — საფეხბურთო კლუბი ქალაქ როტერდამში. „აიაქსთან“ და „პსვ-თან“ ერთად იგი ნიდერლანდების „დიდი სამეულის“ კლუბებში შედის. 1965 წლიდან მოყოლებული მხოლოდ ეს სამი გუნდი ახერხებს ერედივიზიონის მოგებას, გარდა ორი სეზონისა, როდესაც „ალკმაარმა“ ორჯერ მოახერხა ჩემპიონატის მოგება, 1981 და 2009 წლებში. „ფეიენორდმა“ თოთხმეტჯერ მოიგო ჩემპიონატი, თერტმეტჯერ ნიდერლანდების თასი, ორჯერ ნიდერლანდების სუპერთასი. ამასთან, მოგებული აქვს უეფა-ს ჩემპიონთა თასი (1969-70), უეფა-ს თასი (1973-74, 2001-02) და საკონტინენტთაშორისო თასი (1970).
სქოლიო
კატეგორია:ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი) კატეგორია:ნიდერლანდების საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:როტერდამი
ტაიმენები
ტაიმენი (Hucho) — თევზების გვარი ორაგულისებრთა ოჯახისა. აქვთ წაგრძელებული სხეული და გვერდებიდან შებრტყელებული თავი. დამახასიათებელია წვრილი ქერცლი, სხეულზე Х-სებრი და ნახევრადმთვარისებრი შავი ლაქები აყრიათ. ტანად დიდი მტაცებელი თევზებია. აქვთ მცირე სარეწაო მნიშვნელობა. მისი სახეობებიდან აღსანიშნავია დუნაის ორაგული (ლათ. Hucho hucho), საკუთრივ ტაიმენი (ლათ. Hucho taimen) და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ორაგულისებრნი
ქეთევან გიორგაძე
ქეთევან გიორგაძე (დ.12 მარტი, 1964, ვაკიჯვარი, საქართველოს სსრ) — ქართველი პოეტი, ფილოლოგი, პედაგოგი, მწერალთა კავშირის წევრი.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1964 წლის 12 მარტს ოზურგეთის რაიონის სოფელ ვაკიჯვარში.
ჰყავს მეუღლე, მწერალი ქარდა ქარდუხი (ფრიდონ ქარდავა) და ვაჟი-  ქუჯი ქარდავა.
შემოქმედება
ადრეული ასაკიდან აქვეყნებდა ლექსებს ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში.[[ფაილი:ურიტმო ფიქრები.jpg|მინი|118x118px|წიგნის გარეყდა მხატვარი ბესო ბესელია]]1987 წელს მისი ლექსები შევიდა ახალგაზრდა პოეტების ლექსების კრებულში  „ძოწისფერი გვირილები“.
მისი პირველი დამოუკიდებელი კრებული „ეჰეი უპოვარნო“ გამოიცა 1990 წელს. 1996 წელს გამოვიდა მისი ახალი წიგნი „ვწერ სიყვარულზე“, 2005 წელს გამოიცა მისი ლექსების ახალი კრებული  „სისხლიან ზოლთან“ პოეტ ვახტანგ ღლონტის რედაქტორობით  და 2015 წელს კრებული „ურიტმო ფიქრები“. 2015 წლიდან არის საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი.
მისი პოეზიის ნიმუშები იბეჭდება თანამედროვე პერიოდულ გამოცემებსა და საიტებზე,  თანამშრომლობს ლიტერატურულ გამოცემებთან და აქვეყნებს სამეცნიერო სტატიებს.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
ანდრეი პლატონოვი
ანდრეი პლატონის ძე პლატონოვი (Андре́й Плато́нович Плато́нов, ნამდვილი გვარი კლიმენტოვი, Климе́нтов; დ. 28 აგვისტო, 1899 — გ. 5 იანვარი, 1951) — რუსი ფილოსოფოსი, დრამატურგი და პოეტი. მიუხედავად იმისა, რომ პლატონოვი თავს კომუნისტად თვლიდა, მისი ძირითადი ნაშრომები სიცოცხლის განმავლობაში გამოუქვეყნებელი დარჩა კოლექტივიზაციისა და სტალინისტური პოლიტიკის მიმართ სკეპტიკური დამოკიდებულების გამო.მისი ცნობილი ნაწარმოებებია ჩევენგური, ქვაბული, ჯანი და სხვა.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
პლატონოვი დაიბადა ვორონეჟის გარეუბანში, ჩერნოზემის რეგიონში. მამა რკინისგზის საამქროში მუშაობდა, დედა კი ადგილობრივი მესაათის შვილი იყო. პლატონოვი სწავლობდა ადგილობრივ სამრევლო სკოლაში, დაამთავრა ოთხწლიანი დაწყებითი განათლება საქალაქო სკოლაში და მუშაობა დაიწყო 13 წლის ასაკში, სადაზღვევო კომპანიაში. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ სწავლობდა ვორონეჟის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში ელექტრო ტექნოლოგიებს.
ადრეული კარიერა
1918-1921 წლებში პლატონოვი ინტენსიურად აქვეყნებს ლექსებს, მოთხრობებს, სტატიებსა და ესეებს ისეთ თემატიკებზე როგორიცაა: პოლიტიკა, ფილოსოფია, რელიგია, ეკონომიკა, მეცნიერება და სხვა. 1920 წელს შეუერთდა კომუნისტ ჟურნალისტთა კავშირს და მუშაობდა რედაქტორად ადგილობრივი რკინიგზის მუშათა კავშირის გაზეთში. 1920 წელს პლატონოვი აირჩიეს ვორონეჟში ახლად ჩამოყალიბებულ პროლეტარ მწერალთა კავშირის დროებით გამგეობაში. 1920 წლის ივლისში პლატონოვი მიიღეს კომუნისტურ პარტიაში მისი მეგობრის ლიტვინის(მოლოტოვის) რეკომენდაციით. ის ესწრებოდა პარტიის შეხვედრებს, მაგრამ 1921 წლის 30 ოქტომბერს გარიცხეს პარტიიდან, როგორც"არასტაბილური ელემენტი."
სქოლიო
კატეგორია:რუსი მწერლები
ანალოღია
ანალოღია (σναλογειον, σναλογια, ღ ბიზანტიური წარმოთქმაა γ-სი) — მართლმადიდებლურ ეკლესიაში ხატებისა და საღვთო წიგნების დასასვენებელი მაღალი დახრილი მაგიდა. თეიმურაზ ბაგრატიონის განმარტებით „წიდა საბასა კანონსა შინა ანალოღია არს სახე ანუ ხატი ქრისტესი ანუ ხუთისმშობლისა“, რადგან აღნიშნული მაგიდაც ძირითადად ხატთათვისაა განკუთვნილი, სახელიც აქედან ეწოდა. ტერმინი ანალოღია (ანალოგია) საწიგნე მაგიდის აღსანიშნავად ქართულში XIX საუკუნემდე არ გვხვდება. იგი რუსულიდან უნდა იყოს შემოტანილი ისე, როგორც ჩვენს ეკლესიებში ხატების ხატსასვენზე დაბრძანების ჩვეულება. ქართულ ტაძრებში ადრეული დროიდან ხატები დაკიდებული იყო. რუსულში აღნიშნულ მაგიდას аналой ეწოდება (Закон Божий, 1991). ქართველ მორწმუნეთა მეტყველებაში ანალოღიის პარალელურად გვხვდება საკუთრივ ქართული ტერმინები: ფუძეხატი, წირვის ხატი, საკურთხევლის ხატი, შუა ხატი (ასე ეწოდება ეკლესიის გუბმათის ქვეშ მდებარე ხატსასვენს. მასზე სადაგ დღეებში დასვენებულია ის ხატი, ვისი სახელობისაცაა ტაძარი, ხოლო დღესასწაულებში ის, რომლის ხსენებაცაა და რომელსაც ეძღვნება წირვა), სახატე (ე.ი. ხატის დასასვენებელი), კათედრა (ანალოღია თითქმის იგივეა, რაც მაგიდა ორატორთათვის, კათედრა, ოღონდ შემოსილი), საწიგნე (საღვთო წიგნებისათვის განკუთვნილი მაგიდა).
ლიტერატურა
კატეგორია:საეკლესიო ნივთები
მიკოლა კულიში
მიკოლა გურიევიჩ კულიში (უკრ: Микола Гурович Куліш; დ. 18 დეკემბერი, 1892 ― 3 ნოემბერი, 1937) ― უკრაინელი დრამატურგი, ჟურნალისტი და პედაგოგი, პირველი მსოფლიო ომის ვეტერანი. ითვლება „დახვრეტილი აღორძინების“ ერთ-ერთ წინამძღოლად.
ბიოგრაფია
22 წლის ასაკში ნოვოროსიისკის უნივერსიტეტში ფილოლოგიის დეპარტამენტში ჩაირიცხა. პირველი მსოფლიო ომის გამო ვერც ამჯერად შეძლო სწავლის დასრულება და წითელ არმიაში გაიწვიეს. 1914 წელს ოდესის პრაპორშჩიკთა სკოლაში გაგზავნეს, ხოლო 1915-1917 წლებში ფრონტზე მსახურობდა. კულიში ლექსებისა და პიესების წერას განაგრძობდა, რომლებიც სამხედრო პრესაში იბეჭდებოდა. 1917 წელს ოფიცერმა თებერვლის რევოლუციას დაუჭირა მხარი.
1918 წლიდან ხელმძღვანელობდა ალიოშკის მუშათა და გლეხთა დეპუტატთა საბჭოს. 1919 წლის ივლისში ხერსონში წითელი არმიისთვის დნეპრელ გლეხთა პოლკი ჩამოაყალიბა. ეს პოლკი ანტონ დენიკინის არმიის წინააღმდეგ ხერსონისა და ნიკოლაევის დაცვაში მონაწილეობდა. ატამან პაველ სკოროპადსკის მთავრობის დროს კულიში ხუთი თვით დააპატიმრეს. განთავისუფლებისა და წითელ არმიაში დაბრუნების შემდეგ იგი ხერსონისა და დნეპრის მაზრის სამხედრო ძალების გენერალური შტაბის უფროსად დანიშნეს.
1920 წელს დემობილიზაციის შემდეგ ალიოშკის მაზრის სახალხო განათლების რამდენიმე ორგანოს ინსტრუქტორად და გაზეთ „Черво́ний шлях“-ის რედაქტორად მუშობდა. კულიშმა უკრაინის სამხრეთში იმოგზაურა, სადაც სკოლების მოწყობაში მონაწილეობდა. მოგვიანებით რუსულ ენაზე დაწერა მოთხრობა „По весям и сёлам“ (გამოქვეყნდა ოდესის პედაგოგიურ ჟურნალში „Наша школа“, მე-3, მე-4 და მე-5 ნომრებში, 1923 წელს).
1926 წლის ნოემბერში კულიში „ВАПЛІТЕ“-ის პრეზიდენტად აირჩიეს. ეს თანამდებობა 1928 წლამდე ეკავა. 1930-იანი წლებიდან უარყოფითმა კრიტიკულმა გამოხმაურებებმა იმატა. კულიში ხარკოვიდან კვლავ ხერსონის რეგიონში დაბრუნდა. გოლოდომორის ნახვის შემდეგ უფრო და უფრო მეტად უჭერდა მხარს რევოლუციურ იდეებს. ამ დროიდან მისი პიესები „Народный Малахий“, „Мина Мазайло“ და „Патетическая соната“ კომუნისტური რეჟიმის საწინააღმდეგო ნაწარმობებად მიიჩნეოდა.
რეპრესიები და სიკვდილი
სტალინის გარდაცვალებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ აღიარეს, რომ 1934 წელს კულიშისადმი წაყენებული ბრალდებები უსაფუძვლო იყო და რეაბილიტირებულ იქნა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1892 კატეგორია:დაბადებული 18 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1937 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ნოემბერი კატეგორია:უკრაინელი დრამატურგები კატეგორია:XX საუკუნის დრამატურგები
Ad hominem
Ad hominem („საბუთი ადამიანისადმი“ ) — ლოგიკური ცდომილება, რა დროსაც არგუმენტის უარყოფა ოპონენტის ხასიათის, მოტივის ან პირის სხვა ატრიბუტებზე შეტევით ხორციელდება, ნაცვლად არგუმენტის სიმცდარეზე მითითების, ობიექტური ფაქტების ან ლოგიკური მსჯელობის მოყვანისა. ცდომილების ყველაზე გავრცელებული მაგალითია: „A ამტკიცებს x, B ამტკიცებს, რომ A ფლობს ქონებას, რომელიც არასასურველია და შესაბამისად B ასკვნის, რომ არგუმენტი x არასწორია“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლათინური ფილოსოფიური ფრაზები კატეგორია:რიტორიკა კატეგორია:არაფორმალური ცდომილება
ნამიბიის გერბი
დევიზი გერბზე: „ერთობა, თავისუფლება, სამართლიანობა“.
რესურსები ინტერნეტში
გერბი კატეგორია:სახელმწიფო გერბები
ლიხაურის ეკლესია
ლიხაურის ეკლესია — ღვთისმშობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია გურიის მხარის, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში სოფელ ლიხაურში. ლიხაურის ეკლესიის კომპლექსი, რომელიც შედგება საკუთრივ ეკლესიის, სამრეკლოსა და გალავნისგან არის ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლი.
ისტორია
ლიხაურის ეკლესია ექვთიმე თაყაიშვილისა და დიმიტრი ბაქრძის აზრით აშენდა 1352 წელს გურიის მფლობელ კახაბერის დროს. ხელოვნებათმცოდნეების აზრით ტაძარი აგებული უნდა იყოს XIII საუკუნის მეორე ნახევარში. ამ პერიოდისთვის დამახასიაეთებელია წინა ეპოქის ოსტატობის დაქვეითება, ნაწილების მექანიკური დაქვემდებარება მთელისადმი. ეს ტენდენცია კარგად ჩანს ლიხაურის ეკლესიაშიც. ირღვევა ფასადთა გაფორმების კომპოზიციური სრულყოფა, ორნამენტები მკვეთრად გეომეტრიზებულია. მკვლევარ გია ჭანიშვილის აზრით ლიხაური მარუშან ვარდანისძის მიერ უნდა იყოს აშენებული, ხოლო კახაბერ გურიელს კი სტოა აუშენებია.
მოგვიანო პერიოდისაა ლიხაურის ეკლესიის სამხრეთ ფასადიც, რომელიც მორღვეულია და ქვითა და აგურით აღუდგენიათ. მასზე დატანებული სარკმლები გვიანი შუასაუკუნეების ტიპური ნიმუშებია და იდენტურია ასევე აღდგენილი ჯუმათის ეკლესიის სამხრეთ ფასადის სარკმლებისა. სავარაუდოდ, აღდგენითი სამუშაოები ჯუმათსა და ლიხაურში ერთსა და იმავე პირს უწარმოებია. აღდგენილითი სამუშაოები ჩაუტარებიათ გიორგი IV გურიელსა და დედოფალ ხვარამზეს.
1889-1932 წლებში ეკლესიაში მოღვაწეობდა და მისი უკანასკნელი წინამძღვარი იყო მგალობელი ნესტორ კონტრიძე. კონტრიძე ცხოვრობდა ეკლესიასთან ახლომდებარე სენაკში. მან მოუარა და შეინახა XI საუკუნის ლიხაურის სახარება, რომელიც 1890 წლის 21 მარტს შეაკაზმინა. სახარება დღეს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდშია დაცული. სახარება გურიიდან თბილისში 1924 წელს აკაკი შანიძემ და შალვა ამირანაშვილმა წაიღეს. 1924 წელს კომუნისტებმა დაარბიეს ტაძარი და გაძარცვეს ძვირფასეულობისგან.
1989 წელს განხორციელდა ტაძრის და სამრეკლოს რესტავრაცია. 2010-11 წლებში ეკლესიის დამეწყრილ ტერიტორიაზე სამ ტერასად აშენდა 10 მეტრის სიმაღლისა და 23 მეტრის სიგრძის რკინა–ბეტონის საყრდენი კედელი აშენდა, რათა ძეგლი დაცული იყოს სტიქიური მოვლენენის დროს.
არქიტექტურა
ეკლესია მდებარეობს სოფლის ცენტრში შემაღლებულ ბორცვზე. მის ირგვლივ სოფლის სასაფლაოა. ეკლესიის შენობა თლილი ქვითაა ნაშენი. ეკლესია დარბაზული ტიპის ნაგებობაა. იგი კვადრატის ფორმისაა, აღმოსავლეთ ნაწილში გარეთ განზიდული ხუთწახნაგიანი აბსიდით. აბსიდა ორსაფეხურიან ცოკოლზე დგას, დარბაზი კი - ერთსაფეხურზე. აბსიდის სამ წახნაგზე თითო თაღოვანი სარკმელია, რომლებიც საგულდაგულოდ არის მოჩუქურთმებული. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთიდან მიშენებული აქვს კარიბჭე, რომელიც მოგვიანებით უნდა იყოს მიდგმული. დასავლეთის კედელში ასევე გაჭრილია სარკმელი. მათ ორნამენტიანი და ლილვებით მოჩარჩოებული საპირეები აქვთ. ჩრდილოეთის კედელში გაკეთებული ერთი და სამხრეთის კედელში დატანებული ორი სარკმელი სწორკუთხაა და ისინიც ორნამენტული საპირითაა მოჩარჩოებული. ტაძარი დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით. კარიბჭე დასავლეთის მხრიდან შეწყვილებული თაღითაა გახსნილი. ეკლესიას ეტყობა გადაკეთებათა კვალი. საშენ მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის კარგად გათლილი, მონაცრისფრო კვადრები, სახურავისთვის კი - ორფერდა კრამიტი.
ეკლესიას იცავდა ქვის გალავანი, რომელშიც დატანებული იყო ოთხკუთხიანი სამრეკლო. ამჟამად გალავანი მხოლოდ ნაწილობრივაა შემორჩენილი ჩრდილოეთის მხრიდან.
ფრესკები
ლიხაურის ეკლესია მთლიანად იყო მოხატული. ფრესკები მე-15 მე-16 საუკუნეებით თარიღდება. ფრესკებიდან საინტერესო იყო ოთხი პორტრეტი ერისკაცებისა. ლიხაურის ფრესკები მოხატულობის განახლების საბაბით ჩამოფხიკეს 1990-იანი წლების პირველ ნახევარში და ტაძარი ხელახლა მოხატეს. მისი მძიმედ დაზიანებული ნარჩენები ინახება თბილისის სამხატვრო აკადემიაში და მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტის სტატუსი. მხატვრობიდან ტაძარში ამჟამად დარჩენილია მხოლოდ ორი: გარდამოხსნისა და და საფლავის გახნსის სცენები.
სამრეკლო
ტაძრის დასავლეთით დგას 1422 წლებში აშენებული სამრეკლო. ის იმავე ქვითაა ნაგები, რითაც ეკლესია — ბაცი ნაცრისფერი მაგარი ქვით. სამრეკლო წარმოადგენს ორსართულიან ნაგებობას. პირველი სართული დასავლეთ-აღმოსავლეთის ღერძზე თაღით გახსნილი კარიბჭეა, რომლის კედელშიც მეორე სართულზე ასასვლელი კიბეა დატანებული. ეს სართული, განსხვავებით მეორე სართულისგან, თავდაპირველი სახითაა შემორჩენილი. მეორე სართული გეგმით ოვალური რვათაღიანი ფანჩატურია, რომელშიც სამრეკლოა მოწყობილი. ნაგებობა დასრულებულია გუმბათისებური სახურავით. სამრეკლოს ხის სახურავი აქვს, რომელიც ოთხ, ძალზედ მახვილ ქვის სვეტს ეყრდნობა. მის ქვეშ ორი ზარია, რომლეთაგან ერთი ძველია თუჯისაა, უენო და უწარწერო. სამრეკლოს კედლების შიდა მხარე, ისევე როგორც ფასადი, მოპირკეთებულია თლილი ქვით. ინტერიერში ქვის დამუშავება უფრო უხეშია, ვიდრე გარედან.
მორთულობა პირველ სართულს ამკობს. ორივე ფასადი ყურძნის მტევნებისა და ხის ფოთლების სახეებით იყო მოჩუქურთმებული. გამოსახულებანი შემორჩენილი არ არის. სამრეკლოს ფასადებში ჩართულია ვერძის თავის ჰორელიეფი. დასავლეთის ფასადზე მოთავსებული ასომთავრული სამშენებლო წარწერის თანახმად, იგი 1422 წლით თარიღდება. წარწერიდან ჩანს ლიხაურის ძველი სახელწოდება რეხოელი. წარწერის შინაარსო შემდეგია:
სიძველეები
1873 წელს დმიტრი ბაქრაძემ გურიაში მოგზაურობისას ლიხაურის 4 (წმიდა იაკობის, მაცხოვრის და ორი ღვთისმშობლის) ხატი აღწერა, ხოლო კონდაკოვი თავის ნაშრომში 7 ხატს აღწერს (დამატებით ტრიპტიქის ფრაგმენტებს).
1896 წლის დიმიტრი ერმაკოვის კატალოგში შეტანილია: ზარი მხედრული წარწერით, მაცხოვრის, წმინდა იაკობის, წმინდა გიორგისა და ღვთისმშობლის სამი ხატი.
1890 წლის ნაშრომში კონდაკოვი ერმაკოვის ხატების გვერდით ახსენებს კარედსაც, რომელიც იმ დროისათვის უკვე საკმაოდ შელახული იყო.
ეკლესიაში დაცული იყო XII საუკუნის წმიდა იაკობის ოქროს ხატი. ხატს აქვს წარწერა, რომელიც იხსენიებს მარუშიან ვარდანისძეს და მის მეუღლეს, სამძივართა ასულ ხათთას (ხათუთას). ღვთისმშობლის ხატის წარწერა იხსენიებს კახაბერ I გურიელს და ქორონიკონს 1352, საიდანაც ექვთიმე თაყაიშვილი ვარაუდობდა ტაძრის აგების თარიღს. ლიხაურის ხატებზე გამოკვეთილი წარწერები უძველესია გურიის ძველ წარწერებს შორის, რომლებიც გვხვდება შემოქმედში, ჯუმათში და ამ მხარის ზოგიერთ სხვა ეკლესიაში. ლიხაურის ტაძარში აგრეთვე დაცული იყო მაცხოვრის XI საუკუნის ოქროს ხატი, მაცხოვრის მცირე ხატი ხის კუბოში, XII-XIII საუკუნეების ტრიპტიხი პეტრე და პავლე მოციქულებისა და მთავარანგელოზების გამოსახულებით. ლიხაურში ინახებოდა ორი ძველი ქართული ხელნაწერი: ტყავზე ნაწერი XI საუკუნის „ოთხთავი“ და „ჟამნი“. ლიხაურის სახარება 1890 წლის 21 მარტს შეაკაზმინა ტაძრის წინამძღვარმა ნესტორ კონტრიძემ. ოთხთავი დღეისთვის დაზიანებული და დაშლილია, აკლია გვერდები. ტექსტი ნუსხურია, დაცულია ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდში.
ნიუე
ნიუე (Niue [ˈnjuːeɪ]; Niuē-fekai, ძველი სახელწოდება სევიჯი Savage) — კუნძულოვანი სახელმწიფო სამხრეთ წყნარ ოკეანეში. მდებარეობს ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთით. ტერიტორიის საერთო ფართობი შეადგენს 261,46 კმ², ხოლო აქ ცხოვრობს 1611 ადამიანი (2011), მოსახლეობის ძირითად ნაწილს პოლინეზიელები შეადგენენ. ეს ტერიტორია პირველად ჯეიმზ კუკმა აღმოაჩინა 1774 წელს. 1900 წელს ნიუე გახდა ბრიტანეთის იმპერიის პროტექტორატი, ხოლო 1901 წლიდან იგი ანექსირებულ იქნა ახალი ზელანდიის მიერ. 1974 წელს ნიუე გახდა თვითმართვადი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი ახალი ზელანდიის შემადგენლობაში.
ნიუე არის ახალ ზელანდიასთან ასოცირებული წევრი, ამ ტერიტორიას გააჩნია საკმაოდ დიდი ავტონომიური უფლებები. ნიუეს მმართველია გაერთიანებული სამეფოს მონარქი ჩარლზ III.
2003 წელს, ნიუე გახდა მსოფლიოში პირველი „WiFi ერი“.
დასახელება
კუნძულის მთლიანი თანამედროვე სახელი — ნიუე-ფეკაი (Niuē-fekai) გამოიყენება მხოლოდ ოფიციალურ შემთხვევებში, სიმღერებში. ის შედგება ორი შემადგენელი ნაწილისაგან: სიტყვა niue წარმოიქმნა არსებითი სახელისგან — niu და ითარგმნება როგორც «აი ქოქოსის პალმა»; fekai ითარგმნება როგორც «კანიბალი», თუმცა კანიბალიზმი კუნძულზე არ არსებობდა.
მაგრამ ნიუეს ყველაზე ძველი სახელია — ნუუკ-ტუ-ტაჰა (Nuku-tu-taha), რომელიც ადგილობრივი ლეგენდების მიხედვით დაარქვა კუნძულის პირველმა აღმომჩენმა სახელად ჰუანაკიმ (Huanaki) და რომელიც შეიძლება ნიუეს ენაზე ვთარგმნოთ როგორც «ეულად მდგომი კუნძული». სხვა ისტორიული სახელებია — მოტუ-ტე-ფუა (Motu-te-fua, რომელიც ითარგმნება, როგორც «კუნძული ხილის გარეშე»), ფაკაჰოა-მოტუ (Fakahoa-motu), ნუკუ-ტულუეა (Nuku-tuluea). ყველა ეს დასახელება ხმარებიდან გამოსულია, ისინი მხოლოდ გვხვდება ნიუეს ლეგენდებში და სიმღერებში.
ნიუეს მეორე ისტორიული სახელია — სავიჯი (Savage Island), რომელიც დაკავშირებულია განთქმული ინგლისელი ზღვაოსნის ჯეიმზ კუკის სახელთან, რომელიც პირველი ევროპელი ნიუეს კუნძულის აღმომჩენია. ინგლისური ენიდან თარგმანში ეს სახელი ითარგმნება როგორც «ველურების კუნძული». ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ ინგლისელ მოგზაურს მტრულად დახვდნენ ადგილობრივი აბორიგენები.