cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გენდერული თანასწორობა
შეიკერები
ფართო საზოგადოებაში, გენდერული თანასწორობისკენ მოძრაობა დაიწყო XIX საუკუნის ბოლოს დასავლურ კულტურებში სუფრაჟისტების მოძრაობით, რომელიც ქალებს ხმის მიცემის უფლებას და საარჩევნო პოზიციების დაკავების საშუალებას აძლევდა. ამ პერიოდში ასევე მოხდა ცვლილებები ქალის საკუთრების უფლების მნიშვნელოვან საკითხებში, განსაკუთრებით მათ ოჯახურ სტატუსთან დაკავშირებით.
ომისშემდგომი ერა
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, ქალთა გამათავისუფლებელმა მოძრაობამ და ფემინიზმმა შექმნეს ზოგადი მოძრაობა ქალთა უფლებების აღიარებისათვის. გაერომ და სხვა საერთაშორისო სააგენტოებმა მიიღეს რამდენიმე კონვენცია, რომლებიც ხელს უწყობენ გენდერულ თანასწორობას. ყველა კონვენცია ერთნაირად არ იქნა მიღებული და მოიცავს შემდეგ კონვენციებს:
გაერო
ეს არის ხედვა, რომ ქალებსა და მამაკაცებს თანაბრად უნდა მოეპყრონ სოციალურ, ეკონომიკურ და საზოგადოების ყველა სხვა ასპექტში და არ მოხდეს მათი სქესის საფუძველზე დისკრიმინაცია. გენდერული თანასწორობა არის გაეროს ადამიანის უფლებათა უნივერსალური დეკლარაციის ერთ-ერთი მიზანი. მსოფლიო ორგანიზაციებმა განსაზღვრეს გენდერული თანასწორობა ადამიანის უფლებების, განსაკუთრებით ქალთა უფლებების და ეკონომიკური განვითარების თვალსაზრისით. გაერთიანებული ერების ათასწლეულის განვითარების მიზნების ანგარიშში ნათქვამია, რომ მათი მიზანია „გენდერული თანასწორობის მიღწევა და ქალთა გაძლიერება“. განვითარებად ქვეყნებში ეკონომიკური ბრძოლების მიუხედავად, გაერო ჯერ კიდევ ცდილობს ხელი შეუწყოს გენდერულ თანასწორობას, ისევე როგორც ეხმარება შექმნას მდგრადი საცხოვრებელი გარემო ყველა ერისათვის. მათი მიზნები ასევე მოიცავს იმას რომ, ქალებს, რომლებიც მუშაობენ გარკვეულ განაკვეთზე სამუშაოს თანაბარი ანაზღაურებით უნდა ჰქონდეთ, რაც იმავე სამუშაოს მქონე მამაკაცების აქვთ.
გენდერული მიკერძოება
ზოგიერთი ფემინისტი აკრიტიკებდა იმ პოლიტიკურ დისკურსსა და პოლიტიკას, რომელსაც ატარებდნენ იმისთვის, რათა მიეღწიათ გარკვეული „პროგრესისათვის“ გენდერულ თანასწორობაში; მათი მტკიცებით, მსგავსი სტრატეგიები ზედაპირული იყო, ვინაიდან ორიენტირებულნი იყვნენ არა მამაკაცთა დომინანტობის სოციალური სტრუქტურების პრობლემისკენ, არამედ მიზნად, მხოლოდ, ქალთა მდგომარეობის გამუმჯობესებას ისახავდნენ, იმ საზოგადოებრივ ჩარჩოებში, რომლებიც ქალის მამაკაცზე დაქვემდებარებას გულისხმობს, და ეს ოფიციალური საჯარო პოლიტიკაც (როგორიცაა სახელმწიფოს პოლიტიკა ან საერთაშორისო ორგანოების პოლიტიკა) საეჭვოა, ვინაიდან პატრიარქალურ კონტექსტს მიემართება, და პირდაპირ თუ ირიბად, იმ სისტემის აგენტებისგან კონტროლდება, რომლებიც, უმეტესად, მამაკაცებისთვისაა. გენდერული თანასწორობის პოლიტიკისა და, განსაკუთრებით, ევროკავშირის პოლიტიკის ერთ-ერთი კრიტიკის საფუძველი ისიცაა, რომ არაპროპორციულად მიმართავენ ყურადღებას ქალთა საჯარო ცხოვრებაში ინტეგრირებისკენ და არ ცდილობენ, გადალახონ ღრმად არსებული პრობლემები კერძო სფეროს ჩაგვრაში.
გარდა ამისა, ხელფასებს შორის გენდერული ნიშნით სხვაობაც გენდერული მიკერძოების ფენომენია. ეს ნიშნავს, რომ ქალები ასრულებენ იმავე სამუშაოს, ან მუშაობენ თავიანთი მამრობითი სქესის კოლეგასთან ერთად, მაგრამ ვერ იღებენ იმავე ხელფასს ან შესაძლებლობებს სამუშაო ძალაში. ადამიანების საზოგადოება მიისწრაფვის „თანაბარი შრომისთვის თანაბარი ანაზღაურების“ მისაღწევად.
დამატებით არსებობს კრიტიკაც, რომ მხოლოდ არადასავლური ქვეყნების ქალთა მდგომარეობაზე ყურადღების გამახვილება, მაშინ, როცა, ხშირად, დასავლეთშივე არსებული პრობლემები რჩება ყურადღების მიღმა, იმპერიალიზმისა და დასავლეთის მორალური აღმატებულობის გაძლიერების მცდელობის ფორმაა; ასევე, ოჯახური ძალადობის „გაუცხოების“ ხერხია ისეთნაირად წარმოჩენა, თითქოს რაღაც განსაკუთრებულია და მხოლოდ სხვებისთვის დამახასიათებელი - „მოძალადე სხვები“ - და არა, ვითომდა, პროგრესული დასავლური კულტურებისთვის. აღნიშნული კრიტიკის მიხედვით ქალები დასავლეთის ქვეყნებშიც ხშირად ხვდებიან იმავენაირ პრობლემებს, როგორიცაა ოჯახური ძალადობა და გაუპატიურება, როგორც დანარჩენ მსოფლიოში. კრიტიკოსებს ასევე მოჰყავთ ფაქტი, რომ ქალები სამართლებრივი დისკრიმინაციის წინაშე, სულ რაღაც, რამდენიმე ათწლეულია, რაც აღარ დგანან; მაგალითად, ზოგიერთ დასავლეთის ქვეყანაში, როგორიცაა შვეიცარია, საბერძნეთი, ესპანეთი და საფრანგეთი, ქალებმა თანაბარი უფლებები საოჯახო სამართალში 1980-იან წლებში მიიღეს. კიდევ ერთი კრიტიკა ეხება შერჩევით საჯარო დისკურსს ქალთა სხვადასხვა სახის ჩაგვრასთან დაკავშირებით - ძალადობის ზოგიერთი ფორმა, როგორიცაა ღირსების მკვლელობა (ყველაზე მეტად გავრცელებულია გარკვეულ გეოგრაფიულ ადგილებში, როგორიცაა აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის ნაწილები), ხშირად ხდება საჯარო დებატების საგანი, როცა ძალადობის სხვა ფორმებს, როგორიცაა მსუბუქი სასჯელი ვნების დანაშაულისათვის ლათინურ ამერიკაში, არ აქცევენ დასავლეთში იმავენაირ ყურადღებას. კრიტიკოსები, ასევე, ამტკიცებენ, რომ მრავალი განვითარებადი ქვეყნის გამორჩეულ კანონთა კრიტიკა ყურადღების მიღმა ტოვებს კოლინიალიზმის ზეგავლენას სამართლებრივ სისტემებზე. დავა იყო ვესტერნიზაციისა და ევროპეიზაციის ცნებების გარშემოც, ვინაიდან წარსულ კოლონიზალიზმს ემსგავსება და, ასევე, ზოგიერთ დასავლურ ქვეყანას, როგორიცაა შვეიცარია, საკმაოდ დიდი დრო დასჭირდა ქალებისთვის სამართლებრივი უფლებების მისანიჭებლად. წინააღმდეგობები არსებობს დასავლეთის მედიის მიერ სხვადასხვა კულტურის ქალთა სტერეოტიპულად წარმოჩენასთან დაკავშირებითაც, როგორიცაა, ,,მორჩილი" აზიელი ან აღმოსავლეთ ევროპელი ქალის სტერეოტიპი, რომელიც მჭიდროდ უკავშირდება Mail Order Bride ინდუსტრიას. ასეთი სტერეოტიპები არ შეესაბამება სიმართლეს: მაგალითად, მრავალი აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყანაში ქალები მაღალ პროფესიულ სტატუსს ფლობენ. მრავალ განვითარებად ქვეყანაში ფემინისტები ძლიერ უპირისპირდებიან იმ აზრს, რომ ეს ქვეყნები დასავლეთმა უნდა „გადაარჩინოს“. არსებობს კითხვები, თუ როგორ იზომება ზუსტად გენდერული თანასწორობა და რამდენად არის დასავლეთი ნამდვილად „საუკეთესო“ ამ საკითხში: 2010 წლის კვლევამ აჩვენა, რომ მეცნიერების სფეროში ქალ უმაღლესდამთავრებულთა მიხედვით მოწინავე 20 ქვეყნიდან უმეტესობა იყო ქვეყანა, რომელიც მსოფლიოში ყველაზე დაბალ პოზიციაზე ითვლებოდა ქალთა უფლებების მიხედვით - აქედან მოწინავე ადგილებზეა ირანი, საუდის არაბეთი და ომანი, ხოლო, ევროპული ქვეყნებიდან მხოლოდ ხუთი: რუმინეთი, ბულგარეთი, იტალია, საქართველო და საბერძნეთი.
ძალისხმევა უთანასწორობასთან საბრძოლველად
2010 წელს ევროკავშირმა გახსნა გენდერული თანასწორობის ევროპული ინსტიტუტი (EIGE) ვილნიუსში, ლიეტუვაში, გენდერული თანასწორობის ხელშესაწყობად და სქესობრივი დისკრიმინაციის წინააღმდეგ საბრძოლველად. 2015 წელს ევროკავშირმა „გენდერული სამოქმედო გეგმა 2016-2020“ გამოაქვეყნა. დიდ ბრიტანეთსა და ბევრ სხვა ევროპულ ქვეყანაში გენდერული თანასწორობა ეროვნული სასწავლო გეგმის ნაწილია. პრეზიდენტის განკარგულებით, ყაზახეთის რესპუბლიკამ შექმნა გენდერული თანასწორობის სტრატეგია 2006-2016 წლებისთვის, რათა გრაფიკულად განესაზღვრათ შემდგომი ათწლეულის მცდელობები გენდერული თანასწორობის მისაღწევად. პიროვნული, სოციალური და ჯანდაცვის განათლება, რელიგიური სწავლებები და ენის შეძენის სასწავლო პროგრამები გენდერული თანასწორობის საკითხის სერიოზულად განხილვისა და მისი საზოგადოებაზე გავლენების ანალიზისკენაა მიმართული.
დიდმა და მზარდმა კვლევითმა ორგანომ აჩვენა, თუ როგორ ასუსტებს გენდერული უთანასწორობა ჯანდაცვასა და განვითარებას. გენდერული უთანასწორობის დასაძლევად გაეროს მოსახლეობის ფონდი აცხადებს, რომ „ქალთა გაძლიერება და გენდერული თანასწორობა მოითხოვს სტრატეგიულ ჩარევას პროგრამებისა და პოლიტიკის შექმნის თითოეულ დონეზე. ეს დონეები მოიცავს რეპროდუქციულ ჯანმრთელობას, ეკონომიკურ გაძლიერებას, საგანმანათლებლო გაძლიერებასა და პოლიტიკურ გაძლიერებას“. გაეროს მოსახლეობის ფონდის განცხადებით, „კვლევამ ასევე აჩვენა, თუ როგორ ეხმარება გენდერული თანასწორობის ხელშესაწყობად მამაკაცებთან და ბიჭებთან მუშაობა, ისევე, როგორც ქალებთან და გოგონებთან მუშაობა, ჯანდაცვისა და განვითარების შედეგების გაუმჯობესებას.“
გენდერული უთანასწორობის გავლენა ჯანმრთელობაზე
გენდერის სოციალური კონსტრუქტები (სოციალურად მისაღები მამაკაცურობისა და ქალურობის კულტურული იდეალები), ხშირად, უარყოფითად მოქმედებს ჯანმრთელობაზე. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციას (WHO) მოჰყავს მაგალითი იმ ქალებისა, რომლებსაც არ აქვთ უფლება, მარტო გავიდნენ სახლიდან (მაგალითად, წავიდნენ საავადმყოფოში), და რომლებსაც კულტურული ნორმები აფერხებენ, სთხოვონ ქმარს პრეზერვატივის გამოყენება. ეს ხდება ისეთ კულტურებში, რომლებიც, ამავდროულად, ახალისებენ მამაკაცებს, ჰყავდეთ მრავალი პარტნიორი. მსგავსი სოციალური ნორმები ზიანს აყენებს ქალის ჯანმრთელობას. WHO-ს მოჰყავს მამაკაცთა ჯანმრთელობაზე გენდერული ნორმების უარყოფითი გავლენის მაგალითებიც: თინეიჯერი ბიჭები უბედური შემთხვევების მსხვერპლნი ხდებიან სოციალური მოლოდინების გამო, რომ რისკზე წასვლით შთაბეჭდილებას მოახდენენ თანატოლებზე; მამაკაცების ფილტვის კიბოთი სიკვდილიანობის მაჩვენებელი გაცილებით მაღალია ისეთ კულტურებში, რომლებშიც მოწევა მამაკაცურობასთან ასოცირდება. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია იმასაც აღნიშნავს, რომ მჭიდრო კავშირი არსებობს გენდერულ სოციალიზაციასა და აივ ინფექციის/შიდსის სათანადო კონტროლის არარსებობას შორის. გარკვეული კულტურული ტრადიციები, როგორიცაა ქალთა გენიტალიების დასახიჩრება, ნეგატიურად აისახება ქალის ჯანმრთელობაზე. ქალის გენიტალიის დასახიჩრება (FGM) გარეგანი გენიტალიის ნაწილობრივ, ან მთლიანად, მოჭრის რიტუალია. ეს სათავეს სქესთა შორის უთანასწორობაში იღებს და ქალთა წინააღმდეგ დისკრიმინაციის ფორმას წარმოადგენს. ასეთი ჩვეულებები აღმოჩენილია აფრიკაში, აზიაში, შუა აღმოსავლეთსა და იმიგრანტ საზოგადოებებში ისეთი ქვეყნებიდან, სადაც FGM მიღებულია. გაეროს ბავშვთა ფონდის შეფასებით, 2016 წელს აღნიშნული პროცედურა 200-მა მილიონმა ქალმა გაიარა.
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მიხედვით, გენდერულ თანასწორობას შეუძლია მამაკაცთა ჯანმრთელობის გაუმჯობესება. კვლევა აჩვენებს, რომ მასკულინობის ტრადიციულ წარმოდგენებს დიდი ზეგავლენა აქვთ მამაკაცთა ჯანმრთელობაზე. ევროპელ მამაკაცებში არაგადამდები დაავადებები, როგორიცაა კიბო, გულ-სისხლძარღვთა, და რესპირატორული დაავადებები, დიაბეტი, 30-59 წლის მამაკაცთა სიკვდილის უმრავლესობა შემთხვევის მიზეზია, რაც ხშირადაა კავშირში არაჯანსაღ დიეტებთან, სტრესთან, ნივთიერებათა არასათანადო გამოყენებასა და სხვა ჩვევებთან, რომლებსაც WHO-ს ანგარიში ისეთ ქცევებს უკავშირებს, რომლებიც, ხშირად, სტერეოტიპულად მასკულინურ ქცევებად ითვლება, მაგალითად, მძიმე მსმელობა და მწეველობა. ტრადიციული გენდერული სტერეოტიპები, რომლებიც მამაკაცებს შემომტანის როლს აკისრებს და სისტემატური დისკრიმინაცია ქალების მიმართ, რომ ვერ შეძლონ საშინაო საქმის გარდა, სამუშაო ძალასთან შეერთება, მამაკაცებს დამატებით სტრესს უჩენს - იზრდება მათი ჯანმრთელობის პრობლემების რისკები. მამაკაცები კი, რომლებიც კულტურული ნორმების ზემოქმედების ქვეშ არიან, ქალებთან შედარებით, მეტად არიან მიდრეკილნი მეტ რისკზე წავიდნენ და ჩაერთონ ძალადობის აქტში, რასაც, ხშირად, სასიკვდილო დაზიანებებიც მოაქვს.
ძალადობა ქალთა მიმართ
მინი| საგზაო ნიშანი, ბაკაუ, გამბია, 2005 ქალთა მიმართ ძალადობა ტექნიკური ტერმინია, რომელიც კოლექტიურად ეხება ძალადობრივ ქმედებებს, რომლებიც, პირველ რიგში, ან ექსკლუზიურადაა ჩადენილი ქალთა მიმართ. ძალადობის ეს სახეობა გენდერზეა დაფუძნებული, რაც ნიშნავს, რომ ძალადობრივი ქმედებები ქალთა მიმართ განხორციელებულია პირდაპირ, რადგან ისინი ქალები არიან, ან პატრიარქალური გენდერული კონსტრუქციების შედეგად. ქორწინებაში ქალთა მიმართ ძალადობა და არასათანადო მოპყრობა ბოლო ათწლეულების განმავლობაში საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში მოექცა. ეს მოიცავს როგორც ქორწინების დროს ჩადენილ ძალადობას (ოჯახში ძალადობა), ასევე ძალადობას, რომელიც დაკავშირებულია ქორწინების წეს-ჩვეულებებთან და ტრადიციებთან (მაგალითად, სათავნო, პატარძლის ფასი, იძულებითი ქორწინება და ბავშვთა ქორწინება).
ბაიჯიუ
ბაიჯიუ — ჩინური თეთრი ლიქიორი, რომელსაც ასევე უწოდებენ შაოჯიუს. მიეკუთვნება ერთ-ერთ გამორჩეულ და პოპულარულ ჩინურ სასმელს. ჩინური ლიქიორი მზადდება მარცვლეულისგან. ბაიჯიუ არის სუფთა სითხე, რომელიც ჩვეულებრივ გამოხდილია ფერმენტირებული სორგანდან, თუმცა შეიძლება გამოყენებულ იქნას სხვა მარცვლეული; ზოგიერთ სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინურ დასახლებაში გამოიყენება ბრინჯი ან წებოვანი ბრინჯი. ასევე მის დასამზადებლად უმეტესად გამოიყენება ხორბალი, ქერი, ფეტვი და სხვადასხვა მარცვლეული. აღნიშნული ლიქიორი ჩვეულებრივ მზადდება მოოქროვილი ხორბლის მარცვლეულის ან ორთქლის ბრინჯისგან.
გენდერული თანასწორობა
ძალადობა ტრანსი ქალების მიმართ
2009 წელს შეერთებული შტატების მონაცემებმა აჩვენა, რომ ტრანსგენდერი ადამიანები, სავარაუდოდ, განიცდიან ძალადობის ფართო სპექტრს მთელი ცხოვრების განმავლობაში. პუერტო რიკო ში ტრანსი ქალების მიმართ ძალადობამ დაიწყო გამომჟღავნება, მაგრამ ათწლეულების წინ განიხილებოდა როგორც „უხილავი პრობლემა“. პუერტო რიკოს ასოციაციის 58-ე კონვენციის ცნობით, ბევრი ტრანსგენდერი ქალი დგას ინსტიტუციური, ემოციური და სტრუქტურული დაბრკოლებების წინაშე. ტრანს – ქალთა უმეტესობას არ აქვს წვდომა ჯანდაცვაზე და არ აქვს სათანადო ცოდნა ძალადობის პრევენციაზე, ფსიქიკურ ჯანმრთელობასა და სოციალურ სერვისებზე, რომლებიც მათ სარგებელს მოუტანს.
ბაიჯიუ
ბაიჯიუ არის მსოფლიოში ყველაზე გაყიდვადი სითხე, 2016 წელს ხუთი მილიარდი ლიტრი გაიყიდა. ეს რიცხვი 2018 წელს გაიზარდა, დაახლოებით 10,8 მილიარდ ლიტრამდე, რაც უფრო მეტია, ვიდრე ვისკის, არაყის, ჯინის, რომისა და ტეკილას გაყიდვა იყო. ბაიჯიუ მხოლოდ ჩინეთში არის უმეტესად პოპულარული მისი გაყიდვებიც ამიტომ არის ამხელა, ქვეყნის გარეთ კი ის იმდენად პოპულარულ სასმელად არ ითვლება.
გენდერული თანასწორობა
რეპროდუქციული და სქესობრივი ჯანმრთელობა და უფლებები
]] მსოფლიოს მეოთხე კონფერენციამ ქალთა შესახებ ბეიჯინგში და გაეროს მოსახლეობისა და განვითარების საერთაშორისო კონფერენციის სამოქმედო პროგრამამ გადამწყვეტად ცნო მნიშვნელობა იმისა, რომ ქალებს საკუთარ სხეულზე კონტროლის, რეპროდუქციული გადაწყვეტილებების მიღებისა და სექსუალობის უფლება და შესაძლებლობა ჰქონდეთ; ასევე აღიარა გენდერული თანასწორობის საჭიროება აღნიშნული მიზნების მისაღწევად. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის განცხადებით კი, გენდერული თანასწორობის ხელშეწყობა გადამწყვეტია აივ-ინფექციასთან/შიდს-თან საბრძოლველად.
დედათა სიკვდილიანობა მთავარი პრობლემაა მსოფლიოს მრავალ ადგილას. გაეროს მოსახლეობის ფონდის განცხადებით, ქვეყნები ვალდებულნი არიან დაიცვან ქალთა ჯანმრთელობის უფლებები, მაგრამ ბევრი ქვეყანა მოვალეობას არ ასრულებს. დღეს, დედათა სიკვდილიანობა განიხილება არა მხოლოდ როგორც განვითარების, არამედ ადამიანის უფლებების საკითხადაც.
ბაიჯიუ
ჩინეთში ბაიჯიუს მწარმოებელი არაერთი კომპანია, ხოლოდ მათგან ზოგიერთი მოსახლეობაში დიდი პოპულარობით სარგებლობს, ამ ბრენდებიდან კი აღსანიშნავია: Kweichow Moutai, Red Star Erguotou, Luzhou Laojiao და Wuliangye.
ისტორია
აღნიშნული ლიქიორის გამოხდა ჩინეთში, როგორც მინიმუმ იუანის დინასტიიდან იწყებ. ბაიჯიუ ხასიათდება მყარი მდგომარეობის დუღილისა და დისტილაციით, მარცვლეულის კულტურის გამოყენებით, რომელსაც ქუს უწოდებენ, რაც იძლევა ერთდროული დისტილაციისა და დუღილის საშუალებას. ეს აღმოსავლეთ აზიაში ლიქიორების ტიპური თვისებაა. ჩინური ბაიჯიუ ყოველთვის არის გამოხდილი მარცვლეულისგან, იწარმოება ჯგუფებად და არის შერეული სპირტების ნაზავი.
გენდერული თანასწორობა
რეპროდუქციული და სქესობრივი ჯანმრთელობა და უფლებები
მსოფლიოს მრავალ ნაწილში ქალთა რეპროდუქციული და სექსუალური ავტონომია უარყოფილია ისეთი პრაქტიკებით, როგორიცაა იძულებითი სტერილიზაცია, იძულებითი სექსუალური პარტნიორობა (მაგალითად, იძულებითი ქორწინება, ბავშვთა ქორწინება), შეთანხმებითი სქესობრივი აქტის კრიმინალიზაცია (როგორიცაა, სექსი ქორწინების გარეთ), ოჯახური გაუპატიურების კრიმინალიზაციის არარსებობა, ძალადობა პარტნიორის არჩევასთან დაკავშირებით (ღირსების მკვლელობა, როგორც სასჯელი „შეუსაბამო“ ურთიერთობებისთვის). ქალთა სექსუალური ჯანმრთელობის მდგომარეობა სუსტია ისეთ საზოგადოებებში, რომლებშიც არაა აღიარებული ქალთა უფლებები საკუთარ სექსუალობაზე.
ბაიჯიუ
ისტორია
ჩინელები ინახავენ მას ოთახის ტემპერატურაზე. აღნიშნულ სასმელი ტიპებით, განსხვავდება რეგიონის მიხედვით. ტრადიციულია ბაიჯიუს დალევა საკვებთან ერთად. ეს ლიქიორი აქტიურად გამოიყენება კოქტეილებშიც, თავისი განსხვავებული და საინტერესო არომატის გამო, იგი ითვლება ერთ-ერთ გამორჩეულ და მოთხოვნად კოქტეილის ინგრედიენტად.
გენდერული თანასწორობა
რეპროდუქციული და სქესობრივი ჯანმრთელობა და უფლებები
მოზარდ გოგონებში მაღალია სექსუალური ძალადობის, სქესობრივი დაავადებებისა და უარყოფითი რეპროდუქციული შედეგების რისკი. რისკები, რომლებსაც გოგონები აწყდებიან, უფრო მაღალია, ვიდრე ბიჭებისა და მამაკაცების შემთხვევაში; რისკის მაღალი დონე, ნაწილობრივ, გენდერული უთანასწორობითაა გამოწვეული (გოგონებისა და ბიჭების განსხვავებული სოციალიაზაცია, გენდერული ნიშნით ძალადობა, ბავშვთა ქორწინება) და, ნაწილობრივ, ბიოლოგიური ფაქტორებით.
ოჯახის დაგეგმვა და აბორტი
ოჯახის დაგეგმვა არის ბავშვების რაოდენობის თავისუფლად გადაწყვეტის პრაქტიკა და მათი შობადობის ინტერვალი, განსაკუთრებით, კონტრაცეფციის ან ნებაყოფლობითი სტერილიზაციის გზით. აბორტი ორსულობის შეწყვეტაა. აბორტის შესახებ კანონები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ქვეყნების მიხედვით. კონტრაცეფციის, სტერილიზაციისა და აბორტის პრაქტიკა დამოკიდებულია კანონებზე, ასევე, სოციალურ, კულტურულ და რელიგიურ ნორმებზე. ზოგიერთ ქვეყანას, ამ საკითხებთან დაკავშირებით, ლიბერალური კანონები აქვს, მაგრამ, პრაქტიკაში, საკმაოდ რთულია ასეთი სერვისების დაშვება ექიმების, ფარმაცევტების და სხვა სოციალური და სამედიცინო მუშაკების წინააღმდეგობის გამო. ოჯახის დაგეგმვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქალთა უფლებების თვალსაზრისით, რადგან, ხშირ შემთხვევაში, ორსულობამ, განსაკუთრებით ისეთ რაიონებში, სადაც არ არის სათანადო კვება, შესაძლოა სერიოზული საფრთხე შეუქმნას ქალის ჯანმრთელობას. გაეროს მოსახლეობის ფონდი წერს, რომ „ოჯახის დაგეგმვა უმთავრესია გენდერული თანასწორობისა და ქალთა გაძლიერებისათვის და ეს არის სიღარიბის შემცირების მთავარი ფაქტორი“.
ბაიჯიუ
ისტორია
ბაიჯიუ საკმაოდ იაფასიანი სასმელია ჩინეთში, შესაძლებელია მისი პატარა ბოთლი დაახლოებით 250 მლ შეიძინოთ ლუდის ქილის ფასად. თუმცა არსებობს ამ სასმელის სხვადასხვა ტიპები, დაძველების და სპირტის შემადგენლობით განსხვავებული, რომლებიც უფრო მაღალი ფასის და კატეგორიისაა.
გენდერული თანასწორობა
ქალებისა და გოგონების წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულთა გამოძიება და სამართლებრივი დევნა
ადამიანის უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა შეშფოთება გამოთქვეს ქალთა მიმართ დანაშაულის ჩამდენთა იურიდიული დაუსჯელობის გამო, რომელთა დანაშაულები, ხშირად, ავტორიტეტთა ყურადღების მიღმა რჩება. ეს ეხება, განსაკუთრებით, ლათინურ ამერიკაში არსებულ ქალთა მკვლელობის შემთხვევებს. კერძოდ, დაუსჯელი რჩება ოჯახური ძალადობა.
ბაიჯიუ
ისტორია
ჩინელები ადრე ბაიჯიუს სვამდნენ და იყენებდნენ საჭმლის მონელებაში. დღეისათვის ჩინეთში რეგიონების მიხედვით ვხვდებით სხვადასხვა ტიპის ბაიჯიუს, განსხვავებები მათ შორის არის არომატები, გემოვნური თვისებები, სპირტების ვარიაციები და რა თქმა უნდა ალკოჰოლის შემცველობა.
გენდერული თანასწორობა
მავნე ტრადიციული წეს-ჩვეულებები
„მავნე ტრადიციული წეს-ჩვეულებები“ მიემართება ძალადობის ფორმებს, რომლებსაც იმდენად ხშირად ჩადიან გარკვეულ საზოგადოებებში, რომ კულტურულ პრაქტიკად ყალიბდებდა და, ამ მიზეზით, საზოგადოებაში მიღებული ხდება. ასეთი ქმედებების მთავარი მსხვერპლი ახალგაზრდა ქალები არიან, მიუხედავად იმისა, რომ მამაკაცებიც შესაძლოა დაზარალდნენ. ასეთი ძალადობა იმ გარემოშიც ხდება, რომელშიც ქალებსა და გოგონებს თანაბარი უფლებები და შესაძლებლობები აქვთ. გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის თანახმად:
"ქალის გენიტალიების დასახიჩრება (FGM); ქალთა იძულებითი კვება; ადრეული ქორწინება; სხვადასხვა ტაბუები და პრაქტიკები, რომლებიც ხელს უშლის ქალს საკუთარი ნაყოფიერების კონტროლში; კვებასთან დაკავშირებული ტაბუები და ტრადიციული დაბადების პრაქტიკები; ვაჟისთვის უპირატესობის მინიჭება და ამის შედეგები ქალიშვილის სტატუსზე; მდედრობითი სქესის ჩვილთა მკვლელობა; ადრეული ორსულობა; და მზითევის ფასი."
ვაჟებისთვის უპირატესობის მინიჭება ეხება ვაჟების კულტურულ უპირატესობას ქალიშვილებთან მიმართებით, და ვლინდება ისეთი პრაქტიკებით, როგორიცაა აბორტის სქესობრივი ნიშნით შერჩევითობა; მდედრობითი სქესის ჩვილთა მკვლელობა, ან მიტოვება; უყურადღებობა ან ქალიშვილების მიმართ ცუდად მოპყრობა.
კვებასთან დაკავშირებული ძალადობა გულისხმობს ტაბუს გარკვეულ საკვებზე, რისი შედეგიცაა ქალთა არასათანადო კვება და ჯანმრთელობის საფრთხეში ჩაგდება, განსაკუთრებით, ორსულობისას.
კასტური სისტემა ინდოეთში, რომელსაც მივყავართ ხელშეუხებლობასთან (ჯგუფის საზოგადოებიდან გარიყვის პრაქტიკა), ხშირად უკავშირდება გენდერულ დისკრიმინაციასაც და, შედეგად, ორმაგ დისკრიმინაციას, რომელსაც დალიტი ქალები აწყდებიან. 2014 წლის კვლევაში ინდოელების 27%-მა აღიარა ხელშეუხებლობის პრაქტიკაში ჩართულობა.
მშობიარობასთან დაკავშირებული ტრადიციული წეს-ჩვეულებები, ზოგჯერ, საფრთხეს უქმნის დედებს. აფრიკის ზოგიერთ ნაწილში მშობიარობას ტრადიციული მშობიარობის დამსწრენი ესწრებიან, რომლებიც, ზოგჯერ, ისეთ რიტუალებს ასრულებენ, რომლებიც საშიშია დედის ჯანმრთელობისთვის. მრავალ საზოგადოებაში მძიმე შრომა ცოლქმრული ღალატის ღვთიურ სასჯელად ითვლება და ასეთი ქალები ზეწოლასა და ძალადობას განიცდიან ღალატის „აღიარებისთვის“.
ტომთა ტრადიციები მამაკაცებისთვისც შეიძლება იყოს საზიანო; მაგალითად, სატერე-მეივეს ტომში პარაპონერა კალავატას (ტყვია-ჭიანჭველა) იყენებენ ინიციაციის რიტუალში. მამაკაცებს ათი წუთის განმავლობაში უნდა ეცვათ ასობით ტყვია-ჭიანჭველასგან ნაქსოვი ხელთათმანები: ჭიანჭველების ნაკბენი იწვევს მძიმე ტკივილსა და დამბლას. ეს ჩვეულება უნდა შესრულდეს ოცჯერ, რათა ბიჭები „მეომრებად“ ჩაითვალონ.
სხვა მავნე ტრადიციული პრაქტიკები მოიცავს მოტაცებით ქორწინებას, რიტუალიზებულ სექსუალურ მონობას (დევადასი, ტროკოსი), მკერდის დაუთოებასა და ლევირატს.
ქალის სასქესო ორგანოების დასახიჩრება
მარცხნივ|მინი| საგზაო ნიშანი კაპჩორვასთან, [[უგანდა, 2004 წ ]] გაეროს მოსახლეობის ფონდი და გაეროს ბავშვთა ფონდი თვლიან, რომ ქალის სასქესო ორგანოების დასახიჩრება წარმოადგენს „ღრმად ჩასმული გენდერული უთანასწორობის გამოვლინებას. იგი მრავალი მიზეზის გამო კვლავ არსებობს. მაგალითად, ზოგიერთ საზოგადოებაში ის ითვლება საჭირო რიტუალად. სხვებში ეს განიხილება, როგორც ქორწინების წინაპირობა. ზოგიერთ თემში - იქნება ეს ქრისტიანი, ებრაელი, მუსლიმი - ეს პრაქტიკა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს რელიგიურ მრწამსსაც.“
სავარაუდოდ, 125 მილიონმა ქალმა და გოგონამ გაიარა სასქესო ორგანოს დასახიჩრება იმ 29 ქვეყანაში, რომლის მონაცემები არსებობს. აქედან დაახლოებით ნახევარი ცხოვრობს ეგვიპტესა და ეთიოპიაში. ეს ყველაზე ხშირად ტარდება ახალშობილებსა და 15 წლამდე ასაკის გოგონებზე.
იძულებითი ქორწინება და ბავშვთა ქორწინება
მარცხნივ|მინი| პლაკატი ბავშვთა და იძულებითი ქორწინების წინააღმდეგ ნაადრევი ქორწინება, ბავშვის ქორწინება ან იძულებითი ქორწინება გავრცელებულია აზიისა და აფრიკის ნაწილებში. დაზარალებულთა უმრავლესობა ქალია და 18-დან 23 წლამდე ასაკში. ამგვარმა ქორწინება შეიძლება მავნე ზეგავლენა იქონიოს გოგონების აღზრდაზე და განვითარებაზე და შესაძლოა გოგონები განიცდიდნენ სოციალურ იზოლაციას ან ძალადობას.
პატარძლის ფასი
პატარძლის ფასი (რომელსაც ასევე უწოდებენ პატარძლის ნიშანს) არის ფული, ქონება ან სხვა ფორმის სიმდიდრე, რომელსაც სიძე ან მისი ოჯახი უხდის პატარძლის მშობლებს. ეს ჩვეულება ხშირად გულისხმობს, რომ ქალებს ეკარგებათ კონტროლი მათ ნაყოფიერებაზე. მაგალითად, ჩრდილოეთ განა ში, პატარძლის ფასის გადახდა გულისხმობს, ქალის მხრიდან აუცილებლობას შვილების გაჩენის შესახებ. ხოლო ჩასახვის საწინააღმდეგო აბების გამოყენებისას, ქალებს ემუქრებათ ძალადობა და რეპრესიები.
ქალთა ეკონომიკური გაძლიერება
გენდერული თანასწორობის ხელშეწყობა აღიქმება, როგორც წახალისება მეტი ეკონომიკური კეთილდღეობისკენ. ქალთა ეკონომიკური აქტივობა გენდერული თანასწორობის ჩვეული საზომია ეკონომიკაში.
გენდერული ნიშნით დისკრიმინაცია ხშირად იწვევს ქალთა დაბალ ანაზღაურებასა და არაპროპორციულ სიღარიბეს, დისკრიმინაციასა და ექსპლუატაციას.
მზარდი კვლევითი ორგანო აღწერს, თუ რა ასრულებს დიდ როლს ქალთა ეკონომიკურ გაძლიერებაში, დაწყებული ფორმალურ ფინანსურ სერვისებთან ხელისაწვდომობის უზრუნველყოფით, დამთავრებული სოფლის მეურნეობასა და ბიზნეს-მენეჯმენტში ტრენინგებითა და პრაქტიკებით, თუმცა უფრო მეტი კვლევაა საჭირო სხვადასხვა კონტექსტში, რათა დამტკიცდეს ამგვარი ჩარევების ეფექტურობა.
გენდერული მიკერძოება საქონლისა და მომსახურების მიწოდებაშიც არსებობს. ტერმინი „ქალთა გადასახადი“, ასევე ცნობილი, როგორც „ვარდისფერი გადასახადი“, აღნიშნავს გენდერული ნიშნით ფასდადებას - გულისხმობს ერთსა და იმავე საქონლისა და მომსახურების ქალებისთვის უფრო ძვირად მიყიდვას, ვიდრე მამაკაცებისთვის. გენდერული ნიშნით საფასო დისკრიმინაცია აერთიანებს იმ კომპანიებს, რომლებიც თითქმის იდენტურ საქონელსა და მომსახურებას აწვდიან განსხვავებულ ფასებში, რამდენადაც, ამას განსაზღვრავს სამიზნე ბაზარი. კვლევების შედეგად აღმოჩნდა, რომ, გენდერული ნიშნით საფასო დისკრიმინაციიდან გამომდინარე, ქალები, დაახლოებით, 1400$-ით მეტს იხდიან წელიწადში, ვიდრე მამაკაცები. მიუხედავად იმისა, რომ სხვადასხვა საქონლისა და მომსახურების „ვარდისფერი გადასახადი“ არაა ერთგვაროვანი, საერთო ჯამში, ქალები უფრო მეტს იხდიან ისეთ საქონელში, რომელიც ქალის ფემინური სხეულის ვიზუალურ წარმოჩენას ემსახურება.
გადაადგილების თავისუფლება
საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ქალების მონაწილეობის ხარისხს (როგორც კანონით, ისე პრაქტიკულად) კულტურული და სოციოეკონომიკური მახასიათებლები განსაზღვრავს. მრავალი საზოგადოების მაღალ კლასებში საერთო წეს-ჩვეულება იყო ქალების საზოგადოებისგან განცალკევება სახლებში, ზოგიერთ საზოგადოებაში მსგავსი პრაქტიკა დღემდე გრძელდება. მე-20 საუკუნემდე ეს ჩვეულება სამხრეთ ევროპაშიც იყო გავრცელებული, მაგალითად, ესპანეთის დიდ ნაწილში.
ქალთა გადაადგილების თავისუფლების იურიდიულად შეზღუდვა მსოფლიოს რამდენიმე ნაწილში კვლავ გრძელდება. ეს შეზღუდვები, ხშირად, საქორწინო კანონებიდან გამომდინარეობს. ზოგიერთი ქვეყნის კანონით, ქალებს, სახლიდან გასვლისას, თან უნდა ახლდეთ მამაკაცი მეურვე (ქმარი ან მამაკაცი ნათესავი).
ქალთა წინააღმდეგ ყველანაირი ფორმის დისკრიმინაციის კონვენციის მე-15 მუხლის მე-4 პუნქტის მიხედვით: "4. მონაწილე სახელმწიფოები უნდა შეთანხმდნენ ქალებისა და მამაკაცების ერთნაირ უფლებებზე, რომლებიც ადამიანის გადაადგილებისა და საცხოვრებელი ადგილის თავისუფლად არჩევის კანონს უკავშირდება."
კანონებთან ერთად, ქალთა გადაადგილების თავისუფლება სოციალური და რელიგიური ნორმებითაც იზღუდება. აღნიშნული უფლება ასევე იზღუდება ისეთი ტრადიციული წეს-ჩვეულებებით, როგორიცაა ბაადი, სვარა ან ვანი.
გოგონების წვდომა განათლებაზე
მსოფლიოს მრავალ ნაწილში შეზღუდულია გოგონების წვდომა განათლებაზე. განვითარებად ქვეყნებში ქალების საგანმანათლებლო შესაძლებლობებს ხშირად უარყოფენ, რის შედეგადაც ქალები და გოგონები მრავალ დაბრკოლებას აწყდებიან, როგორიცაა: ადრეული და იძულებითი ქორწინება; ადრეული ორსულობა; ცრურწმენები, რომელიც გენდერულ სტერეოტიპებზეა დაფუძნებული სახლში, სკოლაში და საზოგადოებაში; ძალადობა სკოლის გზაზე, სკოლაში ან მის გარშემო; დიდი მანძილი სკოლამდე; დაუცველობა აივ-ინფექციის ეპიდემიისგან; სკოლის გადასახადი, რომლის გამოც მშობლებს, ხშირად, მხოლოდ ვაჟების გაგზავნა უწევთ სკოლაში; გენდერულად მგრძნობიარე მიდგომათა ნაკლებობა და კლასებში მასალების სიმცირე.
გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის თანახმად, 2009-2014 წლების განმავლობაში, მსოფლიოს გარშემო, დაფიქსირდა მრავალი თავდასხმა სკოლებზე, რომელთაგან: „რამდენიმე თავდასხმა განზრახ განხორციელდა იმ გოგონების, მშობლებისა და მასწავლებლების მიმართ, რომლებიც განათლებაში გენდერულ თანასწორობას უჭერდნენ მხარს“. გაეროს მოსახლეობის ფონდის განცხადებით: "მსოფლიოს გაუნათლებელ ზრდასრულთა დაახლოებით ორი მესამედი ქალია. განათლების ნაკლებობა უკიდურესად ზღუდავს ქალთა წვდომას ინფორმაციებსა და შესაძლებლობებთან. ამის საპირისპიროდ, ქალებისა და გოგონების საგანმანათლებლო მიღწევების ზრდა სარგებელს მოუტანს როგორც ცალკეულ ინდივიდებს, ისე მთელს მომავალ თაობებს. ქალთა განათლების უმაღლესი საფეხურები ძლიერ ასოცირდება ახალშობილთა სიკვდილიანობისა და განაყოფიერების დაბალ მაჩვენებლებთან, ისევე, როგორც უკეთეს შედეგებთან თავიანთი შვილებისთვის."
ქალთა მონაწილეობა პოლიტიკაში
უმეტესობა ქვეყნის ეროვნულ პარლამენტში ქალები ნაკლებად არიან წარმოდგენილნი. 2011 წელს გაეროს გენერალური ასამბლეის რეზოლუციამ მოითხოვა ქალთა პოლიტიკაში ჩართულობის ზრდა და შეშფოთება გამოთქვა იმ ფაქტის შესახებ, რომ „ქალთა პოლიტიკური სფეროსგან იზოლირება დღემდე გრძელდება მსოფლიოს ყველა ნაწილში“. მსოფლიოს მასშტაბით, პარლამენტართა მხოლოდ 22%-ია ქალი - პოლიტიკური და იურიდიული თანამდებობების დიდი ნაწილი მამაკაცებს უკავიათ. 2014 წლის ნოემბერში, ევროკავშირის წევრი ქვეყნების წევრების 28%-ს ქალები შეადგენდნენ.
დასავლეთის ზოგიერთ ქვეყანაში ქალებმა სულ ახლახან მიიღეს ხმის მიცემის უფლება.
2015 წელს, რუანდას პარლამენტის ქვედა პალატაში წევრთა 61.3%-ს ქალები შეადგენდნენ, რაც იყო ყველაზე მაღალი თანაფარდობა მსოფლიოს მასშტაბით, მაგრამ ეს იყო ერთ-ერთი შემთხვევა მხოლოდ ორიდან - მეორეა ბოლივიის პარლამენტის ქვედა პალატა.
ქორწინება, განქორწინება და საკუთრების კანონები და რეგულაციები
თანაბარი უფლებები ქორწინების, განქორწინების, საკუთრების/მიწის ფლობისა და მემკვიდრეობის საკითხში არსებითია გენდერული თანასწორობითვის. კონვენცია ქალთა დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ (CEDAW) მოითხოვს საოჯახო კანონთა დისკრიმინაციულობის დასრულებას. 2013 წელს გაეროს ქალთა ორგანიზაციამ განაცხადა, რომ „მიუხედავად იმისა, რომ სულ მცირე 115 ქვეყანაში აღიარეს ქალისა და მამაკაცის თანაბარი უფლებები მიწის ფლობასთან დაკავშირებით, პრაქტიკაში ეფექტურად განხორციელება მთავარ გამოწვევად რჩება“.
დაქორწინებულ ქალთა მიმართ სოციალური და სამართლებრივი მოპყრობა, მე-19 საუკუნიდან მოყოლებული, ხშირად განიხილება, როგორც პოლიტიკური საკითხი. 1970 წლამდე, ევროპის ქვეყნებში, სამართლებრივად იყო მიღებული დაქორწინებულ ქალთა მორჩილება - ქორწინების კანონები იურიდიულ უფლებამოსილებას აძლევდა ქმარს ისევე, როგორც ქორწინების დაბრკოლებები. 1978 წელს ევროპის საბჭომ მიიღო ,,რეზოლუცია (78) 37 მეუღლეთა თანასწორობაზე სამოქალაქო სამართალში". შვეიცარია ერთ-ერთი ბოლო ქვეყანა იყო ევროპაში, რომელმაც აღიარა გენდერული თანასწორობა ქორწინებაში - დაქორწინებულ ქალთა უფლებები სერიოზულად იზღუდებოდა 1988 წლამდე, როცა ძალაში შევიდა ქორწინებაში გენდერული თანასწორობის სამართლებრივი რეფორმები, რომელიც აუქმებდა ქმრის სამართლებრივ ძალაუფლებას (ეს რეფორმები დამტკიცდა 1985 წელს, რეფერენდუმით, რომლის ამომრჩეველთა 54.7%-მა დაუჭირა მხარი რეზოლუციას).
შვეიცარია იყო ერთ-ერთი ყველაზე ბოლო ქვეყანა ევროპაში, რომელმაც აღიარა გენდერული თანასწორობა ქორწინებაში, აღნიშნულ ქვეყანაში დაქორწინებულ ქალთა უფლებები სერიოზულად იზღუდებოდა 1988 წლამდე, როცა ძალაში შევიდა ქორწინებაში გენდერული თანასწორობის სამართლებრივი რეფორმები, რომელიც აუქმებდა ქმრის სამართლებრივ ძალაუფლებას (ეს რეფორმები დამტკიცდა 1985 წელს, რეფერენდუმით, რომლის ამომრჩეველთა 54.7%-მა დაუჭირა მხარი რეზოლუციას). ნიდერლანდებში კი, მხოლოდ 1984 წელს მიაღწიეს სრულ სამართლებრივ თანასწორობას ცოლსა და ქმარს შორის: 1984 წლამდე კანონი ითვალისწინებდა ქმრის აზრის უპირატესობას ცოლის აზრთან შედარებით, მათ შორის ისეთი საკითხების შესახებ, როგორიცაა შვილების განათლება და ოჯახის საცხოვრებელი ადგილი.
ამერიკის შეერთებულ შტატებში ქმრისადმი ცოლის სამართლებრივად დაქვემდებარება დასრულდა აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს Kirchberg v. Feenstra, 450 U.S 455 (1981) საქმით, რომლითაც სასამართლომ ლუიზიანას უფროსისა და მფლობელის უფლებები, რომელიც ქმარს ანიჭებდა ცოლ-ქმრის ქონებაზე სრული კონტროლის უფლებას, არაკონსტიტუციურად ცნო.
ყოველდღიური ცხოვრების სხვადასხვა ასპექტებში, ზოგჯერ, კვლავ გრძელდება დაქორწინებულ ქალთა მიმართ უთანასწორო მოპყრობა. მაგალითად, ავსტრალიაში, 1983 წლამდე, დაქორწინებულ ქალს რომ ავსტრალიური პასპორტი მიეღი, ქმარს უნდა მიეცა ამის უფლება.
სხვა ჩვეულებები მოიცავდა და, ზოგიერთ ქვეყანაში, ისევ მოიცავს ქმრის თანხმობის საჭიროებას დაქორწინებული ქალის მიერ საბანკო სესხებისა და საკრედიტო ბარათების მისაღებად; ცოლის რეპროდუქციული უფლებების შეზღუდვებს, როგორიცაა ქალის მიერ კონტრაცეფტივების მისაღებად და აბორტის გასაკეთებლად ქმრის თანხმობის საჭიროება. ზოგიერთ ადგილას, მიუხედავად იმისა, რომ ცოლის სხვადასხვა ქმედებებისთვის ქმრის თანხმობას აღარ ითხოვს კანონი, ქმრისთვის ნებართვის თხოვნის პრაქტიკა მაინც გრძელდება.
მიუხედავად იმისა, რომ მზითვის ტრადიცია სამხრეთ აზიასთან ასოცირდება, ეს ჩვეულება სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ნაწილებში მე-20 საუკუნის შუა წლებამდე იყო მიღებული.
მრავალ ქვეყანაში კანონები, რომლებიც ქორწინებასა და განქორწინებას არეგულირებენ, დღემდე დისკრიმინაციულია ქალების მიმართ. ერაყში ქმარს სამართლებრივი უფლება აქვს, რომ „დასაჯოს“ ცოლი, სისხლის სამართლის კოდექსის 41-ე პუნტით გათვალისწინებულია, რომ დანაშაული არ არსებობს, თუ ქმედება ჩადენილია კანონიერი უფლების გამოყენებით.
1990-იან წლებსა და 21-ე საუკუნეში აფრიკის ბევრ ქვეყანაში შეინიშნება პროგრესი: მაგალითად, ნამიბიაში ქმრის ოჯახური ძალაუფლება სამართლებრივად გაუქმდა 1996 წელს „დაქორწინებულ პირთა თანასწორობის აქტით“; ბოტსვანაში - 2004 წელს „ოჯახური ძალაუფლების გაუქმების აქტით“; ლესოთოში კი - 2006 წელს „დაქორწინებულ პირთა თანასწორობის აქტით“.
ზოგიერთ ქვეყანაში ცოლების მიმართ ძალადობა დღემდე სამართლებრივად მისაღებია; მაგალითად, 2010 წელს არაბთა გაერთიანებული საამიროების სასამართლომ დააკანონა მამაკაცის მიერ ცოლისა და შვილების ფიზიკურად დასჯა, იმ პირობით, თუ სხეულზე არ დაამჩნევდა ფიზიკურ ნიშნებს. ცოლ-ქმრული ღალატის კრიმინალიზაცია კრიტიკის საგანია, რადგან კანონით თუ პრაქტიკაში მისი აკრძალვა, პირველ რიგში, ქალების წინააღმდეგ გამოიყენება, ასევე, აქეზებს ძალადობას ქალთა მიმართ (ვნების დანაშაული, ღირსების მკვლელობა).
პოლიტიკური გენდერული თანასწორობა
ჩრდილოეთ სირიაში არსებულ ქურთულ მოძრაობას დემოკრატიული კავშირის პარტია(PYD) ხელმძღვანელობდა. ჩრდილოეთ სირიის ყველა სოფელსა და ქალაქს პარტიის ქალი და მამაკაცი ლიდერები მართავდნენ. ჩამოყალიბდა ადგილობრივი საბჭოები, რომლებშიც თითოეული სქესიდან 40%-იანი წარმომადგენლობა უნდა ყოფილიყო და, ასევე, წარმოდგენილნი უნდა ყოფილყვნენ უმცირესობებიც.
ქალების წარმოჩენა მედიაში
ხშირად აკრიტიკებენ იმ ფორმას, რა ფორმითაც ქალებს მედიაში წარმოაჩენენ, უარყოფითი გენდერული სტერეოტიპების შენარჩუნების ბრალდებით. ქალთა ექსპლუატაცია მასმედიაში იმ კრიტიკას ეხება, რომელიც მასმედიაში ქალების გამოყენებისა და ობიექტივიზაციის წინააღმდეგაა მიმართული, როცა მათი ასეთნაირად წარმოჩენა მიზნად მედიის ან რაიმე პროდუქტის მიმზიდველობის ზრდას ისახავს, ქალთა ინტერესების გათვალისწინების გარეშე. შეშფოთებას იწვევს ფაქტიც, რომ ყველა სახის მედია ფლობს ძალას, ქალის მორჩილ დიასახლისად ან სექსუალურ ობიექტად წარმოჩენით, ფორმა მისცეს მოსახლეობის აღქმებს და შექმნას არარეალური სტერეოტიპული სურათი. მედია ხაზს უსვამს ტრადიციულ საოჯახო თუ სექსუალურ გენდერულ როლებს, რაც ქალთა მიმართ ძალადობის ნორმალიზებას იწვევს. მრავალმა კვლევა, რომელიც მედიაში ქალთა წარმოჩენის საკითხს ეხება, აჩვენა, რომ ქალებს ხშირად გამოსახავენ, როგორც არარაციონალურს, სუსტს, ნაკლებად ინტელექტუალურს, დამყოლსა და მამაკაცის მორჩილს. მსგავსი სტერეოტიპული ხატები კი, უარყოფით ზეგავლენას ახდენს მრავალი ქალი მაყურებლის მენტალურ ჯანმრთელობაზე - ამ როლებით შეზღუდვა ქალთა თვითშეფასების პრობლემებს, დეპრესიასა და შფოთვას განაპირობებს.
კვლევის მიხედვით, ის, თუ რა ფორმით გამოსახავს მედია ქალებს, ხშირად იწვევს: „საშუალო ან ნორმალური გარეგნობის ქალების მიერ თავის არასრულფასოვნად ან ნაკლებმიმზიდველად მიჩნევას იმ გამორჩეული მიმზიდველობის ქალებთან შედარებით, რომლებსაც მედია ფართოდ იყენებს“; „სექსუალური ძალადობის ალბათობისა და მიმღებლობის ზრდას“; „მამაკაცების არარეალურ მოლოდინებს იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა გამოიყურებოდეს და იქცეოდეს ქალი“; „ფსიქოლოგიურ აშლილობებს, როგორიცაა სხეულის დისმორფული აშლილობა, ანორექსია, ბულიმია და ა.შ.“; „ფიზიკური გარეგნობის მნიშვნელობის ხაზგასმასა და განმტკიცებას გოგონების განვითარების ადრეულ პერიოდში“. კვლევებით აღმოჩნდა, რომ 6-8 წლის მდედრობითი სქესის წარმომადგენელთა, დაახლოებით, ნახევარმა განაცხადა, რომ სურს, უფრო გამხდარი იყოს. (სტრიგელ-მური და ფრანკო, 2002)".
გენდერული მეინსტრიმინგი
გენდერული მეინსტრიმინგი განიმარტება, როგორც შეფასების საჯარო პოლიტიკა, რომელიც აფასებს გენდერული თანასწორობის მისაღწევად დაგეგმილი ნებისმიერი პოლიტიკური ქმედების, მათ შორის კანონმდებლობისა და პროგრამების, განსხვავებულ გავლენებს ქალებსა და მამაკაცებზე. გენდერული მეინსტრიმინგის ცნება, პირველად, 1985 წელს შემოიტანეს ქალთა მესამე კონფერენციაზე ნაირობიში (კენია). ეს იდეა განვითარდა გაეროს განვითარების საზოგადოებაში. გენდერული მეინსტრიმინგი „უზრუნველყოფს, რომ გენდერული თანასწორობის მიზნებისკენ გენდერული პერსპექტივები და ყურადღება ცენტრალური მნიშვნელობისაა თითოეული აქტივობისთვის“.
ევროპის საბჭოს განმარტების მიხედვით: „გენდერული მეინსტრიმინგი პოლიტიკური პროცესების (რე)ორგანიზება, გაუმჯობესება, განვითარება და შეფასებაა ისე, რომ გენდერული თანასწორობის პერსპექტივა ჩართული იყოს ყველანაირ პოლიტიკაში, ყველა დონესა და ყველა ეტაპზე, რომელსაც პოლიტიკის შემქმნელები ატარებენ“.
ინტეგრირებული გენდერული მეინსტრიმინგის მიდგომა არის „მცდელობა, რომ ჩამოყალიბდეს ალისანსები და საერთო პლატფორმები, რომლებიც აერთიანებს რწმენის ძალასა და გენდერული თანასწორობისკენ სწრაფვას ადამიანის უფლებების განვითარებისთვის“. მაგალითად, „აზერბაიჯანში გაეროს მოსახლეობის ფონდმა ჩაატარა კვლევა გენდერულ თანასწორობაზე - ერთმანეთს შეადარა ქალთა დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ კონვენციის ტექსტი და ზოგიერთი ფართოდ აღიარებული ისლამური წყაროები და რესურსები. შედეგებმა ასახა პარალელები კონვენციასა და ისლამური საღვთო წერილისა და პრაქტიკის მრავალ პრინციპს შორის. კვლევამ წარმოაჩინა კონკრეტული საკითხები, მათ შორის ძალადობა ქალთა მიმართ, ბავშვთა ქორწინება, ქალის ღირსების პატივისცემა, და თანასწორობა ქალთა ეკონომიკურ და პოლიტიკურ მონაწილეობაში. მოგვიანებით, აღნიშნული კვლევა გამოყენებულ იქნა სასწავლო მასალების შესადგენად, რომლებიც რელიგიური ლიდერების მგრძნობელობისკენ იყო მიმართული“.
სქოლიო
კატეგორია:გენდერული საკითხები და საზოგადოება კატეგორია:სოციალური უთანასწორობა კატეგორია:ჰუმანიტარული დისციპლინები კატეგორია:ადამიანის უფლებები კატეგორია:ფემინისტური თეორია კატეგორია:გენდერული როლები კატეგორია:გენდერული თანასწორობა კატეგორია:ქალთა კვლევები კატეგორია:მასკულიზმი
Toyota Supra
Toyota Supra (トヨタ・スープラ) — სერიული სპორტული ავტომობილი, წარმოებული კომპანია Toyota მიერ 1978 წლიდან დღემდე. Supra-ს პირველადი დიზაინი დაპროექტებული იყო Toyota Celica-ს დიზაინის მიხედვით, მაგრამ ავტომობილის კორპუსი გახდა შედარებით გრძელი და ფართო. 1986 წლიდან, Supra განცალკევდა Celica-სგან, რის შემდეგაც იქცა ცალკეულ მოდელად. ამასთან დაკავშირებით, Toyota-მ შეწყვიტა პრეფიქსი Celica-ს გამოყენება და ავტომობილის სახელწოდება გახდა უბრალოდ Supra. პირველი, მეორე და მესამე Supra-ს თაობა იწარმოებოდა ტაჰარა-ს ქარხანაში, ხოლო მეოთხე თაობა ქალაქ ტოიოტა-ში.
Supra-ს კავშირი აქვს Toyota 2000GT-თან, რომლისგანაც მას გადაეცა M-სერიის ტოიოტას ძრავი.
ავტომობილი Toyota Supra გამოჩნდა მრავალ ფილმში, ვიდეო თამაშში, მუსიკალურ კლიპში და ტელევიზიურ შოუში.
პირველი თაობა
პირველი თაობა Toyota Celica-ს ბაზაზეა შექმილი, შესრულებულია ჰეჩბექის ვერსიაში. ავტომობილის უკანა მხარე ვიზუალურად იგივეა, რაც Toyota Celica-ს აქვს. წინა მხარე გაფართოებულია იმისთვის, რომ შიგნით განთავსდეს ექვს ცილინდრიანი ძრავი, ოთხ ცილინდრიანი ძრავი-ს მაგივრად, რომელიც Toyota Celica-ში ეყენა.
მეორე თაობა
1981 წლის ბოლოს კომპანია Toyota-მ მთლიანად განაახლა Celica Supra. იაპონიაში ამ ავტომობილს ცნობდნენ, როგორც Celica XX, ხოლო სხვა ქვეყნებში Celica Supra-ს უწოდებდნენ. Celica-ს პლატფორმაზე დაყრდნობით, რამდენიმე მთავარი განსხვავება გამოიყო: პირველ რიგში, წინა მხრის დიზაინი და დასაკეცი ფარები. ასევე შეიცვალა ბორბლების ბაზის სიგრძე იმისთვის, რომ მოთავსდეს დიდი ძრავი. 1981 წელს იაპონელი მყიდველებისთვის იყო შემოთავაზებული ალტერნატივა Celica XX ჰეჩბექის კორპუსში, რომელსაც Toyota Soarer უწოდეს. სოარერის შეძენა იყო შესაძლებელი სხვა იაპონური Toyota-ს დილერული ქსელიდან (Toyota Store).
მესამე თაობა
1986 წლის მაისში Toyota მზად იყო გამოეშვა შემდეგი Supra-ს თაობა. ამ დროს ავტომობილები სახელწოდებით Celica და Supra განცალკევდნენ და სრულად სხვადასხვა სახის მოდელებად იქცნენ, რის შედეგადაც Celica-მ ინება წინა წამყვანი თვლები, ხოლო Supra-მ უკანა წამყვანი თვლები. 3 ლიტრის მოცულობის ექვს-ცილინდრიანი ძრავის სიმძლავრე იყო გაზრდილი 200 ც. ძ.-მდე (149 კვტ). 1986 წლის მაისში ხელმისაწვდომი გახდა მხოლოდ ატმოსფერული ძრავის მქონე მოდელები, ხოლო მოდელები, რომლებსაც ტურბინები ეყენათ, გამოჩნდნენ 1987 წლიდან. ტექნიკური თვალსაზრისით, Supra იაპონიის ბაზრისთვის დაემსგავსა Toyota Soarer-ს.
ახალი ძრავი (Toyota 7M-GE) გახდა Toyota-ს ფლაგმენი. ძრავის ორ ვერსიას ჰქონდათ 4 კლაპანი 1 ცილინდრზე და ორი ზედა მანაწილებელი ლილვი. ტურბინიანი ძრავი 7M-GTE იყო აღჭურვილი ტურბოკომპრესსორით CT26 და მისი სიმძლავრე 230 ც. ძ. (172 კვტ) იყო 5600 ბრნ/წმ ის დროს, ხოლო ატმოსფერული ძრავი 7M-GE იყო 200 ც. ძ.-იანი (149 კვტ). შემდგომი მოდიფიკაციებით, ტურბოძრავის სიმძლავრე 232 ც. ძ. (173კვტ) გახდა და თორქი შეადგენდა 344 ნ/მ-ს 1989 წელს. ყველა მოდელს ერთი და იგივე ზომს საბურავები ეყენათ 225/50R16.
მეოთხე თაობა
მეოთხე თაობის Supra იყენებს JZZ30 Soarer-ის შასის. ამ მოდელზე ყენდებოდა ლეგენდარული ძრავი 2JZ-GE (ატმოსფერული, 255 ც. ძ.) და 2JZ-GTE (ტურბინიანი ვერსია, 280 ც. ძ. იაპონიისთვის და ევროპისთვის). ყველაზე მძლავრი ძრავი, რომელიც მეოთხე თაობის Supra-ზე ყენდებოდა, იყო 2JZ-GTE, რომელიც 330 ც. ძ.-ს გამოიმუშავებდა. 2JZ-GTE სერიის ძრავები მოქნილია სიმძლავრის მომატების მოდიფიკაციებისთვის.
ეს ძრავები ძალიან გამძლეები არიან და აქვთ დიდი პოტენციალი. ძრავის კაპიტალური რემონტი ხდება 250-300 ათასი კილომეტრის გავლის შემდეგ. წყნარი სიარულით, ტურბინიან ძრავზე საწვავის წვა 15-17 ლიტრს შეადგებს 100კმ-ზე. ატმოსფერული ძრავის წვა საგრძნობლად ნაკლებია.
ძირითადად ამ მოდელებზე ყენდებოდა 4-საფეხურიანი ავტომატური ტრანსმისია. ტრანსმისია მორგებულია სპორტული ტიპის სიარულზე და გადართვის დროს შეფერხება მინიმალურია, მაგრამ ძრავის და კოლოფის შენახვისთვის მასში დამონტაჟებულია ბრუნვის ლიმიტი. მექანიკურ კოლოფებს აქვთ 5 ან 6-საფეხური. Toyota Supra-ზე გამოიყენება მთლიანად დამოუკიდებელი დაკიდების სისტემა ორმაგ განივ ბერკეტებზე, სტაბილიზატორებთან ერთად. ამ ავტომობილის აწყობის ხარისხის და უკანა ამოძრაობის წყალობით, Supra პოპულარულია ავტოსპორტში.
მეხუთე თაობა
2019 წლის იანვარში დეტროიტის საერთაშორისო ავტოსალონში მოხდა Toyota Supra-ს მეხუთე თაობის წარდგენა. მეხუთე თაობამდე, ბოლო სუპრა კონვეირიდან 2002 წელს ჩამოვიდა. ახალი მეხუთე თაობის Supra ატარებს შიდაქარხნულ ინდექსს A90. მოდელის შემუშავება დაიწყო 2012 წელს. იგი იქმნებოდა BMW-სა და Toyota-ს თანამშრომლობით. მეხუთე თაობის Supra არის აწყობილი ახალი BMW Z4-ის ბაზაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: ავტომობილები კატეგორია: იაპონური ავტომობილები კატეგორია: Toyota კატეგორია: Toyota Supra
პიცო-დი-კამპელი
პიცო-დი-კამპელი (Pizzo di Campel) — მთა ლეპონტის ალპებში, შვეიცარიის გრაუბიუნდენის კანტონში, სოაცის მუნიციპალიტეტის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. აღმართულია ფორკოლისა და მონტონის ხეობებს შორის მდებარე ქედზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
მაგნუს ფეხშიშველი
მაგნუს ოლაფსონი ცნობილი როგორც მაგნუს III ფეხშიშველი (დ. 1073 — გ. 24 აგვისტო, 1103) — ნორვეგიის მეფე 1093 წლიდან მის გარდაცვლებამდე, 1103 წლამდე. მისი მეფობისას ნორვეგიას აგრესიული სამხედრო პოლიტიკა გააჩნდა და ეწეოდა დამპყრობით ომებს ბრიტანეთის კუნძულებზე. მისი გავლენა ვრცელდებოდა დუბლინამდე. მაგნუსი მიჩნეულია უკანასკნელ ვიკინგ მეფედ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნორვეგიის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 1073 კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი  1103 კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
იუხარი-ფარაჯანი
იუხარი-ფარაჯანი (Yuxarı Fərəcan) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონში. 1992 წლიდან დე ფაქტოდ შედის მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია: ლაჩინის რაიონის სოფლები
პავლე აბანკინი
პავლე სერგეის ძე აბანკინი (Па́вел Серге́евич Аба́нькин; დ. 18 სექტემბერი, 1902, ოგარიოვო-პოჩკოვო — გ. 15 აგვისტო, 1965, ლენინგრადი) — საბჭოთა ადმირალი (1951). სკკპ წევრი 1920 წლიდან.
ბიოგრაფია
1927 წელს დაამთავრა მიხეილ ფრუნზეს სამხედრო-საზღვაო სასწავლებელი, ხოლო 1937 წელს სამხედრო-საზღვაო აკადემია. იყო ეისკის სამხედრო-საზღვაო საავიაციო სასწავლებლის სამხედრო კომისარი. 1939 წლის ივნისიდან — წყნარი ოკეანის ფლოტის სამხედრო საბჭოს წევრი. 1940 წლიდან ამურის, ხოლო 1943 წლიდან ონეგის სამხედრო ფლოტილიის სარდალი. 1944 წელს სამხედრო-საზღვაო აკადემიის უფროსი. 1945 წლიდან სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მთავარსარდლის მოადგილე, 1952-1958 წლებში სამხედრო საზღვაო ფლოტის ჰიდროგრაფიული სამმართველოს უფროსი. 1960 წლიდან თადარიგშია. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენით, 4 სხვა ორდენით და მედლებით.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1902 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1965 კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
ზარინი
ზარინი — უფერო, უსუნო სითხე ქიმიური ფორმულით. ზარინი ნერვული აგენტების რიცხვშია, რის გამოც მას ქიმიურ იარაღად იყენებენ. ის მასობრივი განადგურების იარაღთა სიაშია. 1997 წელს ქიმიური იარაღის კონვენციით ზარინის წარმოება და დასაწყობება აიკრძალა და ის ქიმიური იარაღის 1-ლ სიაში მოხვდა. 1994 წელს გაეროს სპეციალური კომისიის გადაწყვეტილებით და უშიშროების საბჭოს 687-ე რეზოლუციით განადგურდა ერაყში არსებული ზარინის საცავები. ზარინი არის ორგანოფოსფატების ნაერთი. მცირე კონცენტრაციაც კი სასიკვდილოა. სასიკვდილოდ საკმარისი დოზის შესუნთქვის შემდეგ ადამიანი იღუპება ერთიდან ათ წუთამდე დროში, რადგან ფილტვებით შესუნთქული ნივთიერება კუნთების დამბლას იწვევს. თუ ადამიანი არ მიიღებს სასიკვდილო დოზას, მაგრამ არც შესაბამისი წამლებით იმკურნალებს, შესაძლოა მან სამუდამო ნევროლოგიური დაზიანება მიიღოს.
სინთეზი და თვისებები
ზარინი მიიღება მეთილფოსფოროვანი მჟავის დიქლორიდის, იზოპროპილის სპირტისა და ნატრიუმის ფთორიდის რეაქციით: სხვა ხერხით მას იღებენ მეთილფოსფოროვანი მჟავის დიქლორიდის, მეთილფოსფონილის დიფთორიდისა და იზოპროპილის სპირტისგან: ოთახის ტემპერატურაზე ზარინი უფერო სითხეა, რომელსაც სუსტად გამოხატული ვაშლის ყვავილის სუნი აქვს. წყალთან და ორგანულ გამხსენელებთან შედის ყველა რეაქციაში. ორთქლის მაღალი წნევის გამო ის სწრაფად ორთქლდება. აირად მდგომარეობაშიც ზარინი უფერო და უსუნოა.
ბიოლოგიური ეფექტი
thumbnail|100px| ზარინი (წითელი), აცეტილქოლინესტერისი (ყვითელი), აცეტლქოლინი (ლურჯი) |მარცხნივ სხვა ნერვული აგენტების მსგავსდად, ზარინი უტევს ნერვულ სისტემას და კუნთების დამბლას იწვევს. სიკვდილის მთავარი მიზეზი ასფიქსია ხდება, რადგან სუნთქვაში მონაწილე კუნთები ითიშება. კონკრეტულად, ზარინი არის აცეტილქოლინესთერაზას ძლიერი ინჰიბიტორი, ფერმენტის, რომელიც გარდაქმნის ნევრომედიატორ აცეტილქოლინს. ხერხემლიანებში, აცეტილქოლინი არის მედიატორი, რომელიც ნერვკუნთოვან გადაცემაში გამოიყენება ცენტრალურ ნერვულ სისტემასა და ნეირონებს შორის სიგნალის გადასაცემად. ზარინი მოქმედებს ქოლინესთერაზაზე კოვალენტური ბმების წარმოქმნით. ფტორი ტოვებს ნივთიერებას, შედეგად ფოსფოდიეთერული ბმა წარმოიქმნება და ბიოლოგიურად არააქტიური ხდება.
მისი მოქმედების მექანიზმი ჰგავს ბევრი ინსექტიციდის, მათ შორის კარბოფოსისას. ბიოლოგიური აქტივობის თვალსაზრისით ის ჰგავს კარბამატებს, როგორიცაა სევინი და მედიკამენტებს: პირიდოსტიგმინს, ნეოსტიგმინს და ფიზოსტიგმინს.
მოქმედება და მკურნალობა
მინი|[[1970 წელს ზარინის შედეგების კურდღელზე გამოცდა.|120px]] ზარინი მკვეთრად არასტაბილურია (სითხე მარტივად გადაიქცევა აირად) მისი მონათესავე ნერვული აგენტების მსგავსად, ამიტომ მისი შესუნთქვა ძალიან საშიშია, ამასთან შესაძლოა მისმა ორთქლმა კანიდანაც შეაღწიოს. ზარინის მცირე კონცენტრაციამაც კი შესაძლოა სიკვდილი გამოიწვიოს. თუ ინჰალაციის შემდეგ მოწამლული ადამიანი 1-იდან 10 წუთამდე დროში ანტიდოტებს ატროპინს და პრალიდოქსიმს მიიღებს, ის შეიძლება გადარჩეს. პრალიდოქსიმს ქოლინესტერაზას რეგენერაცია შეუძლია, თუ ავადმყოფს მას ხუთი საათის განმავლობაში მისცემენ. ბიპერიდენი, სინთეტიკური აცეტილქოლინის ანტაგინისტი, განიხილება ატროფინის შემცვლელად, რადგან მასზე უკეთესად და ეფექტურად მოქმედებს.
სუფთა სახის ზარინი ციანიდზე 26-ჯერ მეტად სასიკვდილოა.
ზარინით გამოწვეული პირველი სიმპტომები არის სურდო და გულ-მკერდის არეში შებოჭილობა. ამის შემდეგ, მოწამლულს ეწყება გულისრევა, სუნთქვის უკმარისობა და ნერწყვდენა. მოგვიანებით ადამიანი მთლიანად კარგავს კონტროლს საკუთარ სხეულზე, რაც კრუნჩხვაში გადაიზრდება. საბოლოოდ, მსხვერპლი ვარდება კომაში და კრუნჩხვით სპაზმებთან ერთად სუნთქვაც უჩერდება.
ტოქსიკურობა
ზარინი ძალიან ტოქსიკური ნივთიერებაა. მისი ადამიანზე მოქმედება გამოითვალა ცხოველებზე დაკვირვების შედეგად. მისი ტოქსიკურობის მინიმალურ კონცენტრაციად მიჩნეულია 35 მგ-წთ/კუბი. შედარებისთვის სხვა მომწამვლელი ნივთიერებების იგივე მაჩვენებლებია:
ისტორია
ზარინი აღმოაჩინეს 1938 წელს გერმანიაში, ვუპერტალში IG Farben-ის მეცნიერებმა. ის გერმანელების შექმნილი ოთხი ნერვული აგენტიდან უძლიერესია. სახელი მათი აღმომჩენი მეცნიერების ინიციალების მიხედვით დაერქვა.
ქიმიურ იარაღად გამოყენების ქრონოლოგია
მინი|ზარინის სადემონსტრაციო კასეტური ბომბი [[აშშ-ში]]
სქოლიო
კატეგორია:ნერვული აგენტები კატეგორია:ტოქსიკოლოგია კატეგორია:ორგანული ნივთიერებები
ვისტეტჰორნი
ვისტეტჰორნი (Wistätthorn) — მთა შვეიცარიაში, ბერნის ალპებში. მდებარეობს ლენკის მუნიციპალიტეტის დასავლეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2 362 მეტრი.