cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლალისყურის ციხე
არქიტექტურა
პლ. იოსელიანი ჩოლოყაშვილების ისტორიის დადგენისას, ერთგან წერს, რომ ლალისყურის ციხე ეკუთვნოდაო ჯარდან ჩოლოყაშვილს, რომელიც ერეკლე მეორის მიერ იმერეთის მეფის, დავითის წინააღმდეგ მოწყობილი ლაშქრობის მონაწილე ყოფილა.
სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ინტერგლაციალი
მინი|მეოთხეულის თბილი და ცივი პერიოდები მინი|ყინულის ტემპერატურები და მოცულობა ინტერგლაციალი, გამყინვარებათშორისი ეპოქა (inter — შორის და glacies — ყინული) — დროის მონაკვეთი მეოთხეული პერიოდის ცივ, მყინვარულ ეპოქებს შორის. ამ დროს შედარებით თბილი ჰავა იყო და ზომიერ განედებში ყინულოვანი ფარი მთლიანად ქრებოდა. კერძოდ, დათბობას მოჰყვა მყინვართა თანდათანობითი გადნობა, შესაბამისი შემცირება, რომლებმაც გამოიწვიეს მყინვარული დანალექური საფრის გაშიშვლება. ღვივდება სითბომოყვარული ფლორისა და ფაუნის გამრავლება, ყალიბდება ნიადაგი, მყინვარული დანალექები იფარებიან კონტინენტური და ზღვიური გლაციგენებით.
განარჩევენ გიუნც-მინდელის, მინდელ-რისის, რის-ვიურმისა და ვიურმის შემდგომ ინტერგლაციალებს. ახალი გამყინვარება იწვევს შემდეგი ყინულოვანი ფარის წარმოქმნას. ინტერგლაციალის ხანგრძლივობა 10–15 ათასიდან ასეულ ათასამდე წელს მოიცავს.
პლეისტოცენის ინტერგლაციალისთვის დამახასიათებელი იყო: თანამედროვესთან ახლოს მდგომი კლიმატი ან უფრო თბილი; ზომიერ განედებში ყინულოვანი ფარის გაქრობა; პოლარულ და მაღალმთიან რაიონებში მყინვარების ფართობის ძლიერი შემცირება; მსოფლიო ოკეანის დონის აწევა თანამედროვემდე; კრიოლითოზონის ფართობის შემცირება; ნიადაგ-მცენარეული ზონების საზღვრების შესამჩნევი გადაადგილება პოლუსების მხარეზე.
კონტინენტური და ზღვიური დანალექების ჭრილში ინტერგლაციალის კვალია სითბომოყვარული ფაუნისა და ფლორის რელიქტების ფენა. განსაკუთრებულად თბილ ინტერგლაციალს, რომლის დროსაც მსოფლიო ოკეანის დონემ თანამედროვეს 6–8 მ-ით გადააჭარბა, ზოგჯერ უწოდებენ სუპერინტერგლაციალს. სავარაუდოდ, ასეთი ხასიათი ჰქონდა მიკულინის ინტერგლაციალს, რომელიც ყოფდა დნეპრისა და ვალდაის გამყინვარებას მეოთხეული გამყინვარების პერიოდის განმავლობაში.
თანამედროვე ინტერგლაციალს, რომელმაც შეცვალა აცივების პერიოდი, ეგრეთ წოდებული „გვიანდელი დრიასი“, ეწოდება გამყინვარების შემდგომი ეპოქა ანუ ჰოლოცენი, რომელიც დაიწყო დაახლოებით 12 ათასი წლის წინ.
სქოლიო
კატეგორია:გლაციოლოგია
1374
თარიღი უცნობია
*
რიბარიცა
რიბარიცა (Рибарица) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 1127 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
Perfect Child
Perfect Child — ჯგუფის Mike + The Mechanics სინგლი 2004 წლის ალბომიდან Rewired.
ბორატი
'''ბორატი! ამერიკის კულტურული გამოკვლევა ყაზახეთის სახელოვანი ერის სასარგებლოდ, მოკლედ ბორატი''' (Borat! Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan) — „Mockumentary“ ჟანრის ფილმი, რომლის პროდიუსერიც და მთავარი როლის, ბორატ საგდიევის შემსრულებელი არის ბრიტანელი კომიკოსი საშა ბარონ კოენი. ფილმის გადაღება და დისტრიბუცია მოახდინა კინოკომპანია „20th Century Fox“-მა, ხოლო რეჟისორი იყო ლარი ჩარლზი. ძირითადად, ფილმში ნაჩვენებია ბორატის და სხვა ამერიკელების ურთიერთობა, რომელთა უმრავლესობამ არც კი იცოდა, რომ მათ ფილმში იღებდნენ, ხოლო ბორატი ეგონათ უცხოელი სტუმარი, რომელსაც ზედაპირული გაგება ჰქონდა ამერიკულ კულტურაზე. ბარონ კოენის მიერ შექმნილი „Da Ali G Show“-დან, ბორატი არის მეორე პერსონაჟი, რომლის ისტორიაზეც ფილმი გადაიღეს. პირველი ფილმი, „ალი ჯი პარლამენტში“ გამოვიდა 2002 წელს, ხოლო მესამეს, „ბრუნოს“ პრემიერა 2009 წელს შედგა. ფილმის პროდიუსირებაზე იზრუნა ბარონ კოენის კომპანია „Four By Two“-მ (სლენგზე, „Four By Two“ ნიშნავს ებრაელს).
ფილმი, გამოსვლიდან ორი წლის განმავლობაში, არაერთი უთანხმოებისა თუ სკანდალის ცენტრში მოექცა. გადამღები ჯგუფისა თუ მსახიობთა გუნდის არაერთმა წევრმა სურათის შემქმნელები გააკრიტიკა, ზოგმა სასამართლო დავაც კი წამოიწყო. ფილმი აკრძალეს ყველა არაბულ ქვეყანაში (გარდა ლიბანისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროებისა, სადაც ცენზურაში გატარებული ვერსია აჩვენეს), ხოლო რუსეთის ხელისუფლებამ მოუწოდა კინოთეატრებს, ფილმი არ ეჩვენებინათ. „ბორატი“ DVD-ზე 2007 წლის 5 მარტს გამოვიდა.
2020 წლის სექტემბერში დადასტურდა, რომ ბორატის გაგრძელება — „ბორატი: შემდგომი კინოფილმი“ საიდუმლოდ იყო გადაღებული და მზად იყო პრემიერისთვის. 2020 წლის 23 ოქტომბერს ფილმი გამოვიდა ვიდეოჰოსტინგ Amazon Prime-ზე.
სიუჟეტი
ყაზახეთის ინფორმაციის სამინისტროს დავალებით, ჟურნალისტი ბორატ საგდიევი მიემგზავრება აშშ-ში, დოკუმენტური ფილმის გადასაღებად. ბორატმა აშშ მოიხსენია, როგორც „აშ და შ“ და „ყველაზე მაგარი ქვეყანა მსოფლიოში“. ყაზახეთში, ბორატმა დატოვა თავისი მშობლიური სოფლის მაცხოვრებლები, მათ შორის მეუღლე ოქსანა, მისი და ნატალია, „ნომერ მეოთხე ბოზი მთელ ყაზახეთში“ და მეზობელი ნურსულთან ტულიაკბაი. შეერთებულ შტატებში, მასთან ერთად პროდიუსერი, აზამატ ბაგატოვი და ქათამი გაემგზავრნენ.
ნიუ-იორკში ყოფნისას, ბორატი ნახულობს „Baywatch“-ის ერთ-ერთ ეპიზოდს და უყვარდება პამელა ანდერსონის გმირი, სი ჯეი პარკერი. ფემინისტებთან ინტერვიუს ჩატარების დროს, ბორატი იგებს მსახიობის სახელს და მის ადგილმდებარეობას (კალიფორნიის შტატი). სასტუმროში დაბრუნებისას, ბორატი იღებს ტელეგრამას ყაზახეთიდან და იგებს, რომ მისი მეუღლე ოქსანა დათვმა მოკვლა. ახალი ამბით კმაყოფილი, იგი იღებს გადაწყვეტილებას კალიფორნიაში წავიდეს და პამელა ანდერსონი ცოლად მოიყვანოს. მას და აზამატს კალიფორნიაში წასვლა მანქანით უწევთ, რადგანაც აზამატი შიშობს, რომ, ებრაელებმა შესაძლოა 11 სექტემბრის ტერაქტები გაიმეორონ. ბორატი მანქანის ტარების გაკვეთილებს იღებს, რის შემდეგაც ნაყინის გასაყიდ სატვირთო მანქანას ყიდულობს.
მოგზაურობისას, ბორატი იძენს „Baywatch“-ის ჟურნალს და აგრძელებს დოკუმენტური ფილმისთვის მასალის შეგროვებას. ვაშინგტონში ყოფნისას, იგი ხვდება გეი აღლუმის მონაწილეებს, ალან ქეისს, ბობ ბარს და აფრო-ამერიკელ ახალგაზრდებს. ბორატი ინტერვიუს აძლევს ადგილობრივ ტელევიზიას და ამინდის პროგნოზის ტრანსლიაციის დროს, წამყვანს უშლის ხელს. იგი აგრეთვე ესწრება როდეოს, სადაც სიტყვის გამოსვლისას, ჯინგოისტური რემარკების წყალობით, თავიდან შეკრებილი საზოგადოებისგან აპლოდისმენტებს იღებს; მოგვიანებით, იგი მღერის ყაზახეთის ეროვნული ჰიმნის გამოგონილ ვერსიას „The Star-Spangled Banner“-ის მუსიკის ფონზე, რასაც უკვე ნეგატიური რეაქცია ჰყვება.
გზაში, ბორატი და აზამატი ერთ-ერთი ოჯახის სახლში რჩებიან და იგებენ, რომ მასპინძლები ებრაელები არიან. ოთახში ყოფნისას, ისინი ესვრიან ფულს ჟუნჟრუკებს, რომლებიც, მათი აზრით, სინამდვილეში ტრანსფორმირებული მასპინძლები არიან. სახლიდან გაქცევის შემდეგ, აზამატი ითხოვს ნიუ-იორკში დაბრუნებას, რომელშიც, მისი აზრით, ებრაელები არ არიან. აზამატის დასაშოშმინებლად, ბორატი თავდაცვისთვის ცეცხლსასროლი იარაღის ყიდვას ცდილობს, მაგრამ, ვერ ახერხებს ამას გამომდინარე იქიდან, რომ აშშ-ის მოქალაქე არ არის. ამის გამო, ბორატი დათვს ყიდულობს.
ეთიკის მასწავლებლის რეკომენდაციით, ბორატი სადილს ესწრება, სადაც სხვებს თავისი და მისი შვილის შიშველ ფოტოებს აჩვენებს, ხოლო შემდეგ იწვევს აფრო-ამერიკელ პროსტიტუტ ლუნელს, რიომლის მოსვლის შემდეგაც ორივე მათგანს სახლიდან აგდებენ. ბორატი ლუნელს უმეგობრდება და მასთან ერთად ბარში მიდის, ხოლო მეორე დღეს, ანტიკვარის მაღაზიაში, ამტვრევს არაერთ ნივთს, რითიც თავისი და აზამატის ისედაც მწირ ფინანსურ რესურსებს კიდევ უფრო ამცირებს.
სასტუმროში ყოფნისას, აბაზანიდან გამოსვლის შემდეგ, ბორატი ხედავს, რომ აზამატი პამელას სურათის ყურებისას მასტურბაციით არის დაკავებული. გაბრაზებული ბორატი ამბობს, რომ მთელი მოგზაურობა კალიფორნიაში ზუსტად პამელას გამო წამოიწყო. ამას აზამატი წყობიდან გამოჰყავს, რის შემდეგაც ისინი შიშვლები იწყებენ ჩხუბს, რომლის დროსაც მათ ოთახს დიდი მატერიალური ზიანი ადგება. ჩხუბს ისინი ოთახიდან გასვლის შემდეგაც, ამჯერად, ხალხით სავსე ლიფტში აგრძელებენ.
ჩხუბის შემდეგ, აზამატი ბორატს ტოვებს და თან მიაქვს მისი პასპორტი, მთელი ფული და დათვი. კალიფორნიისკენ მიმავალ ბორატს მანქანაში საწვავი უთავდება, რის შემდეგაც იგი ავტოსტოპით აგრძელებს გზას. მალევე, მას უჩერებენ ნასვამ მდგომარეობაში მყოფი სტუდენტები, რომლებისგანაც ის იგებს, რომ პამელა ანდერსონი ქალიშვილი არ არის. ბორატი ახალი ამბით იმედგაცრუებული რჩება; იგი წვავს „Baywatch“-ის ჟურნალს და შეცდომით ცეცხლში ყაზახეთში დასაბრუნებელ ბილეთსაც აგდებს.
პამელას გატაცების წარუმატებელი ცდის შემდეგ, ბორატი ნახულობს ლუნელს და მასთან ერთად ყაზახეთში ბრუნდება, სადაც აგრეთვე ჩააქვს ამერიკული ტექნოლოგიები. გარდა ამისა, ბორატის ძალისხმევით, მისი სოფლის მაცხოვრებლები ქრისტიანები ხდებიან (თუმცა, ქრისტიანობის ყაზახური ვერსია ითვალისწინებს ებრაელების ჯვარცმას და წამებას).
ტიტრების დროს, როდეოზე ბორატის მიერ ნამღერი ჰიმნთან ერთად კადრშია საბჭოთა დროის ქარხნები და სხვა საწარმო ობიექტები.
ფილმის შექმნა
ბორატის, აზამატის, ლუნელის და პამელა ანდერსონის გარდა, არც ერთი პერსონაჟი მსახიობს არ განუსახიერებია. ფილმის სცენათა უმრავლესობას სცენარი არ ჰქონია, თუმცა, ტიტრებში მადლობას უხდიან „შიშვლად ჩხუბის კოორდინატორს“. ძირითადად, ფილმში მონაწილეებს არ აფრთხილებდნენ გადაღების შესახებ, თუმცა, ხელს აწერინებდნენ დოკუმენტზე, რომ ისინი არ უჩივლებდნენ სასამართლოში ფილმის შემქმნელებს.
გადაღებები დაიწყო ჯერ კიდევ 2005 წლის იანვარში, როდესაც ბარონ კოენი როდეოში მღეროდა და სიტყვით გამოდიოდა. „Rolling Stone“-თვის მიცემულ ინტერვიუში, ბარონ კოენმა აღნიშნა, რომ ფილმისთვის მთლიანობაში 400 საათის ხანგრძლივობის მასალა გადაიღეს.
ადგილმდებარეობა
ყაზახეთს, როგორიც ის ფილმში აჩვენეს, თითქმის ან საერთოდ არ აქვს რაიმე საერთო ნამდვილ ყაზახეთთან. დისკლეიმერში, შემქმნელები აფრთხილებენ მაყურებელს, რომ მათი მხრიდან არ ყოფილა მცდელობა, „გადმოეცათ ყაზახეთთან დაკავშირებული ადამიანების ნამდვილი რწმენა, ტრადიციები თუ ქცევა“. სცენა, სადაც ნაჩვენებია ბორატის მშობლიური სოფელი, გადაიღეს სოფელ გლოდში, რუმინეთი. ბორატის მეზობლის სახელი, ნურსულთან ტუიაკბეი არის ყაზახეთის პრეზიდენტის, ნურსულთან ნაზარბაევის და ოპოზიციის ლიდერის ჟარმახან ტუიაკბეის სახელებისა და გვარების ნარევი.
ენა
ყაზახურ ენაზე ფილმში საუბარი არ მიდის. ბორატის მეზობლები განასახიერეს გლოდის მაცხოვრებლებმა, რომლებმაც არ იცოდნენ, თუ რაზე იყო ფილმი. კირილიცა, გამოყენებული ფილმში არის რუსულ და არა ყაზახურ ფორმაში. დასახელებები, რომლებიც ფილმში კირილიცაზეა დაწერილი, ან შეცდომებს შეიცავს, ან სულაც უაზროა. ფილმის დასაწყისში ნაჩვენებ თვითმფრინავზე არსებული წარწერა არის ამობრუნებული რუმინული ანბანის ასოები, ხოლო ფილმის სარეკლამო პოსტერებზე ეწერა „BORДT“, რომელშიც ასო A შეცვალეს Д-თი, რითიც წარწერას უფრო „რუსული გარეგნობა“ მიანიჭეს. ფილმში, ბარონ კოენი ებრაულზე, ხოლო კენ დავითიანი სომხურ ენაზე საუბრობს. ისინი აგრეთვე იყენებენ ფრაზებს სლავური ენებიდან. ბორატის „იაშკემაშ“ (jak się masz) და „ჩენქუი“ (dziękuję) პოლონურ ენაზე ითარგმნება როგორც „როგორ ხარ“ და „მადლობა“. სახლის ჩვენებისას, ბორატი თავის ძროხას ეუბნება „ტიშეს“, რაც რუსულად (ისევე როგორც ბევრ სხვა სლავურ ენაში) ნიშნავს „ჩუმად“ ან იყავი „ჩუმად“.
პრემიერამდე
ბორატის წინასწარი ჩვენება პირველად შედგა 2006 წლის 21 ივლისს, სან-დიეგოში „Comic-Con International“-ზე. პირველი ფასიანი ჩვენება შედგა 2006 წლის „Traverse City Film Festival“-ზე, სადაც ფილმმა ჯილდოც მიიღო.
ფილმის ოფიციალური დებიუტი შედგა ტორონტოში, 2006 წლის 7 სექტემბერს, რაირსონის უნივერსიტეტის კინოთეატრში ტორონტოს საერთაშორისო ფილმების ფესტივალზე. ბარონ კოენი ჩვენებაზე ურემით მივიდა; იგი ბორატის ნაირად იყო ჩაცმული, ხოლო ურემს გლეხურ ტანსაცმელში ჩაცმული ქალები აწვებოდნენ. ჩვენების დაწყებიდან ოცი წუთის შემდეგ, პროექტორი გაფუჭდა. პროექტორის შეკეთებამდე მაყურებლის გასახალისებლად ბარონ კოენმა იმპროვიზირებული წარმოდგენა წამოიწყო, თუმცა, აპარატურის მწყობრში მოყვანა ვერ მოხერხდა. ფილმის ხელმეორე ჩვენება შემდეგ ღამეს მოხდა. ჩვენებას დასტინ ჰოფმანიც ესწრებოდა.
ისრაელში ფილმის პოსტერი, რომელზეც ბორატი გამოსახული იყო ბიკინიში, შეცვალეს პოსტერით, სადაც ბორატს უჩვეულო კოსტუმი ეცვა. ფილმის წყალობით, მოხდა ტერმინ „მანკინის“ პოპულარიზაცია.
კრიტიკა
საიტ „Rotten Tomatoes“-ზე ფილმმა მიიღო 91-პროცნტიანი რეიტინგი, დაფუძნებული 218 გამოხმაურებაზე, საშუალო რეიტინგით 8/10. საიტის კრიტიკოსთა კონსენსუსის მიხედვით, ბორატი არის „ცოტათი სატირა, ცოტათი „shockumentary“ ბორატი იღებს „high-fives“-ს იმისთვის, რომ არის შეურაცხმყოფელი ყველაზე სასაცილო გზით. იაშკემაშ! „Metacritic“-ზე ფილმს აქვს 89 ქულა 100 შესაძლებელიდან 38 კრიტიკოსის რეცენზიაზე დაყრდნობით. საიტზე აღნიშნულია, რომ ფილმმა „საყოველთაო აღიარება“ დაიმსახურა.
„The Atlantic Monthly“-მ, კომედიის ჟანრში მიმდინარე ცვლილებებისთვის მიძღვნილ სტატიაში აღნიშნა, რომ „ის [ბორატი] შესაძლოა ათწლეულში ყველაზე სასაცილო ფილმი იყოს“. მაიკლ მედვედმა ფილმს 4 ვარვსკვლავიდან 3,5 მიანიჭა და აღნიშნა, რომ „ის [ბორატი] არის ერთდროულად სასაცილო და სახის შემკუმშველი, სავსე გენიალური ეპიზოდებით, რომელთა აღწერაც მეგობრებისთვის მოგინდებათ და აღწერის დროს კვლავ გაგეცინებათ“.
„The Guardian“-მა ფილმი „ნულოვანი წლების ათი საუკეთესო ფილმის“ რეიტინგში შეიყვანა.
ფილმზე ნეგატიური რეცენზია დაწერა ამერიკელმა კრიტიკოსმა ჯო ქუინანმა, რომელმაც ბარონ კოენს „ოდიოზური ხეპრე“ უწოდა. მწერალმა კრისტოფერ ჰითჩენსმა, „Slate“-თვის დაწერილ სტატიაში წარმოადგინა კონტრ-არგუმენტი ფილმში ანტი-ამერიკანიზმის არსებობის აზრის წინააღმდეგ. ჰითჩენსის აზრით, ფილმში ნაჩვენებია ნამდვილი ადამიანების მიერ გამოჩენილი უჩვეულო ტოლერანტობა, განსაკუთრებით კი სამხრეთში ჩატარებულ სადილზე მყოფი სტუმრების მიერ.
შემოსავალი
ამერიკელ მაყურებელს ფილმი ძალიან მოეწონა. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ჩვენება მხოლოდ 837 კინოთეატრში მოხდა, სეანსებზე ყველა ბილეთი იყიდებოდა. პრემიერის პირველ კვირას, ბორატის შემოსავალმა 26,4 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. საშუალოდ, ბორატმა კინოთეატრში 31,511 დოლარი გამოიმუშავა. მეორე კვირას, ფილმი აჩვენეს 2,566 კინოთეატრში, შემოსავალმა კი მთლიანობაში 67.8 მილიონი დოლარი შეადგინა.
გაერთიანებულ სამეფოში ბორატის შემოსავალმა პირველ კვირას 6,242,344 ფუნტ-სტერლინგი (11,935,986 დოლარი) შეადგინა, რაც გაერთიანებულ სამეფოში, 2007 წლის მარტის მდგომარეობით, შემოსავლიანობის მიხედვით 43-ე შედეგია. პრემიერის შემდეგ, ბორატმა მსოფლიოს მასშტაბით 260 მილიონი აშშ დოლარი შეაგროვა.
ჯილდოები და ნომინაციები
ბორატი ნომინირებული იყო საუკეთესო ადაპტირებული სცენარის კატეგორიაში ოსკარის 79-ე დაჯილდოებაზე, მაგრამ ჯილდო ფილმმა „მიცვალებულები“ მიიღო. ბორატი აგრეთვე ნომინირებული იყო ოქროს გლობუსზე მუსიკალური ან კომედიური ჟანრის საუკეთესო ფილმის კატეგორიაში, მაგრამ ამჯერად გამარჯვება „Dreamgirls“-მა მოიპოვა. „The Broadcast Film Critics Association“-მა ბორატი 2006 წლის საუკეთესო კომედიურ ფილმად აღიარა, ხოლო ამერიკის მწერალთა გილდიის ჯილდოს საუკეთესო ადაპტირებული სცენარის კატეგორიაში ბორატი კვლავ ერთ-ერთი ნომინანტი იყო.
ბარონ კოენმა მოიგო ოქროს გლობუსი მუსიკალური ან კომედიური ჟანრის ფილმში შესრულებული როლისთვის. ასეთივე ჯილდო მან მიიღო „სან ფრანცისკოს კინოკრიტიკოსთა წრისგან“, „იუტას კინოკრიტიკოსთა ასოციაციისგან“, „ტორონტოს კინოკრიტიკოსთა ასოციაციისგან“ და „ფილმების კრიტიკოსთა ონლაინ-საზოგადოებისგან“. „ლოს-ანჯელესის კინოკრიტიკოსთა ასოციაციამ“ ჯილდო საუკეთესო როლისთვის მიანიჭა ბარონ კოენსა და ფორესტ უიტაკერს. ბარონ კოენი აგრეთვე ნომინირებული იყო ასეთ ჯილდოზე „ლონდონის კინოკრიტიკოსთა წრის“ მიერ.
„ბორატი“ 2006 წლის ტოპ-10 ფილმის სიაში არაერთმა გამოცემამ შეიყვანა, მათ შორის „American Film Institute“, „Time Magazine“, „Rolling Stone“,       „David Ansen for Newsweek“, „Lou Lumenick for the New York Post“.
ბორატის „პენსიაზე გასვლა“
ბარონ კოენის მესამე ფილმი „ბრუნო გამოვიდა 2009 წელს. „Universal Studios“-მა ფილმისთვის 42 მილიონი აშშ დოლარი გამოყო.
რუპერტ მარდოჩმა 2007 წლის იანვარში გამოაცხადა, რომ ბარონ კოენმა ხელი მოაწერა დოკუმენტს, რომლის თანახმადაც „Fox“-თან ერთად ბორატზე კიდევ ერთ ფილმს გადაიღებდა. ამ განცხადებას ეწინააღმდეგება თვითონ ბარონ კოენის სიტყვები — მსახიობის თქმით, ბორატის პერსონაჟი უკვე ძალიან ცნობილი იყო და ვერ აიცილებდა თავიდან ამოცნობას. „Fox“-ის პრეს-სპიკერმა მოგვიანებით განაცხადა, რომ ამგვარი ფილმის დაგეგმარების დაწყება ადრე იყო, მაგრამ, კომპანია განიხილავდა მოვლენათა განვითარების ასეთ სცენარს.
შემდგომ, ბარონ კოენმა განაცხადა, რომ „კლავდა“ ბორატისა და ალი ჯის პერსონაჟებს გამომდინარე იქიდან, რომ ისინი უკვე ძალიან ცნობილნი იყვნენ და იგი ვეღარ შეძლებდა ხალხის მოტყუებას. მიუხედავად ამ ორი პერსონაჟის „პენსიაზე გასვლისა“, 2014 წლის 26 თებერვალს ისინი კვლავ გამოჩნდნენ „Ali G: Rezurection“, რომელშიც იყო ალი ჯის შოუს თვრამეტივე გამოშვებაში არსებული სკეტჩები და ახალი ჩანაწერი, სადაც ბარონ კოენი, ალი ჯის როლში, შოუს ესწრებოდა.
ბარონ კოენმა „გააცოცხლა“ ბორატის პერსონაჟი 2015 წლის დეკემბერში, შოუ „Jimmy Kimmel Live!“-ში, თავისი ახალი ფილმის, ძმები გრიმსბიდან ახალი ტრეილერის წარდგენის მიზნით.
მონაწილეთა რეაქცია
ფილმის პრემიერის შემდეგ, დარმა ართურმა, არხ „WAPT“-ის (ჯექსონი, მისისიპი) ახალი ამბების პროდიუსერმა დაწერა წერილი „Newsweek“-ში, სადაც აღნიშნა, რომ ტელევიზიაში ბორატის გამოჩენამ მას სამსახური დააკარგვინა: „მის გამო, ჩემმა უფროსმა დაკარგა რწმენა ჩემს შესაძლებლობებში და დაიწყო ჩემს მიერ გაკეთებული საქმის კრიტიკა... საწყენია, რომ ადამიანი, რომელიც თავის გზაზე ამდენ ზიანს ტოვებს, კომედიურ გენიოსად ითვლება“. ართურის თქმით, ბორატის გამო ის სამსახურიდან გაათავისუფლეს, თუმცა, „Associated Press“-სს მან უთხრა, რომ სამსახურიდან თვითონ წამოვიდა. მისი თქმით, ბორატის ეთერში გამოჩენაზე დათანხმებამდე, იგი გაეცნო საზოგადოებასთან ურთიერთობის ვებ-გვერდს, რომელიც მას ბორატის პროდიუსერებმა აჩვენეს.
2006 წლის იანვარში როდეოს ინციდენტისთვის მიძღვნილ სიუჟეტში, ბობი როუიმ, როდეოს ორგანიზატორმა მოყვა, თუ როგორ გახდა ტყუილის მსხვერპლი. მისი თქმით, ბორატის გამოსვლამდე „თვეებით“ ადრე, მასთან მივიდა „ადამიანი კალიფორნიაში ბაზირებული კინოკომპანიიდან, რომელიც იღებდა დოკუმენტურ ფილმს რუს იმიგრანტზე“. როუი დათანხმდა, მიეცა „იმიგრანტისთვის“ აშშ-ის ჰიმნის სიმღერის ნება, მას შემდეგ, რაც მოისმინა მისი ნამღერის ჩანაწერი. ფილმის პრემიერის შემდე, როუიმ თქვა: „ზოგიერთები მოდიან ჩემთან და მეუბნებიან: ჰეი, შენ მაგარ წარმატებას მიაღწიე; კი, მივაღწიე წარმატებას, მაგრამ არა ისე, როგორც მე მინდოდა“. სინდი სტრეიტმა, ბორატის ეთიკის მასწავლებელმა დაიქირავა ადვოკატი, გლორია ალრედი, რომელიც ითხოვდა, რომ კალიფორნიის გენერალურ პროკურორს გამოეძიებინა შესაძლო თაღლითობა ბარონ კოენისა და ფილმის პროდიუსერების მხრიდან.
„The Salon Arts & Entertainment“ აიღო ინტერვიუ ებრაელების ოჯახთან (რომლებიც ფილმში ბორატის და აზამატის მასპინძლები იყვნენ) — მათ ფილმს „ღირსშესანიშნავი“უწოდეს, ხოლო ბარონ კოენი მოიხსენიეს, როგორც „ძალიან მშვენიერი და ძალიან ზრდილობიანი“ და „გენიოსი“. „The Boston Globe“-მა აგრეთვე აიღო ინტერვიუ ებრაელი წყვილისგან. ინტერვიუში მათ აღნიშნეს, რომ ფილმი, მათი აზრით, უფრო ანტი-მუსულმანურია, ვიდრე ანტი-სემიტური; მათ დაამატეს, რომ შიშობდნენ, რომ ბარონ კოენი და მისი მეწყვილე სახლში პორნოგრაფიას გადაიღებდნენ.
„ამერიკელი ვეტერანი ფემინისტების“ ორგანიზაციაში გაწევრიანებულმა ქალებმა, რომლებთანაც ბორატმა ინტერვიუ ჩაწერა, თქვეს, რომ თავი გასულელებულად იგრძნეს და აღნიშნეს, რომ „იგრძნეს რომ რაღაც უცნაურს ჰქონდა ადგილი“ ბორატთან ინტერვიუს დაწყებამდეც და მის შემდეგაც. მოგვიანებით, „The Guardian“-მა დაწერა, რომ იმ ქალებიდან, რომლებისგანაც ბორატმა ინტერვიუ აიღო, ერთი მაინც თვლიდა, რომ ფილმის სანახავად კინოთეატრში ღირდა წასვლა.
„The New York Post“-მა 2006 წლის ნოემბერში დაწერა, რომ პამელა ანდერსონმა გადაწყვიტა გაშორებოდა მეუღლეს, რობერტ რითჩის, რომელსაც ნეგატიური რეაქცია ჰქონდა ანდერსონის ფილმში მონაწილეობაზე. გაზეთის მტკიცებით, რითჩიმ ანდერსონს უთხრა „რომ უბრალოდ მეძავი“ და „ფეთხუმი“ იყო. „Howard Stern Show“-ში მიცემულ ინტერვიუში, ანდერსონმა დაადასტურა, რომ რითჩის ნეგატიური რეაქცია ჰქონდა მის მონაწილეობაზე, მაგრამ არ დაადასტურა, რომ ეს მათი გაშორების მიზეზი გახდა.
სასამართლო გარჩევები
სოფელ გლოდის მაცხოვრებლებმა ბორატის პროდიუსერების წინააღმდეგ კოლექტიური სარჩელი შეიტანეს. მათი თქმით, ისინი მოატყუეს ფილმის შინაარსის შესახებ და გამოაჩინეს, როგორც ინცესტის მიმართ მიდრეკილების მქონენი და უვიცები. ზოგიერთი მაცხოვრებლის თქმით, მათ გადაღებაში მონაწილეობისთვის 3 ლეი გადაუხადეს (2004 წლის მონაცემებით, 1.28 აშშ დოლარი); სხვების თქმით, ჰონორარი 70-დან 100 ამერიკულ დოლარამდე ვარირებდა, თუმცა არ იყო საკმარისი გაწეული ხარჯის კომპენსირებისთვის. გლოდის მოსახლეობა ზიანის აღმოსაფხვრელად 38 მილიონი დოლარის კომპენსაციას ითხოვს. მათ მიერ შეტანილი სარჩელი არ მიიღო ამერიკელმა მოსამართლე ლორეტა პრესკამ, გამომდინარე იქიდან, რომ „სარჩელში წამოყენებული ბრალდებები ძალიან ბუნდოვანია“. გლოდელების თქმით, ისინი სარჩელის შეტანას კიდევ ერთხელ აპირებენ.
სტუდენტებმა, რომლებთანაც ერთად ბორატმა იმგზავრა, აგრეთვე შეიტანეს სარჩელი ფილმის შემქმნელების წინააღმდეგ და ისინი დიფამაციაში დაადანაშაულეს. მათი სარჩელი 2007 წლის თებერვალში უარყვეს. სტუდენტებმა აგრეთვე სცადეს ფილმის DVD-ზე გამოსვლის შეჩერება, მაგრამ, ამჯერადაც მარცხი განიცადეს.
კიდევ ერთი სარჩელი შიეტანა სამხრეთ კაროლინას მაცხოვრებელმა, რომლის თქმითაც რესტორან „Columbia“ სააბაზანო ოთახში ბარონ კოენი, ბორატის როლში, მის გენიტალიებზე კომენტარებს აკეთებდა, რაცეზ მას [დაზარალებულს] თანხმობა არ მიუცია. სარჩელში დაზარალებული აგრეთვე ითხოვდა ამ ეპიზოდის ამსახველი კადრების ამოღებას DVD-დან და ინტერნეტიდან.
მომღერალმა ესმა რეჯეპოვამ აგრეთვე უჩივლა ფილმის პროდიუსერებს მისი სიმღერის „Chaje Šukarije“ ნებართვის გარეშე გამოყენების გამო და კომპენსაციად 800,000 ევრო მოითხოვა. საბოლოო ჯამში, მან მიიღო 26,000 ევრო, რადგანაც აღმოჩნდა, რომ მისმა ლეიბლმა მისცა ბარონ კოენს სიმღერის გამოყენების უფლება, თუმცა, თვითონ არტისტს ამის შესახებ არ შეატყობინა.
ფელიქს ჩედენომ, 31 წლის ამერიკელმა, უჩივლა „20th Century Fox“-ს და 2.25 მილიონი დოლარი მოითხოვა. იგი კადრში მოხვდა იმ მომენტში, როდესაც ბორატს მეტროში ჩემოდნიდან ცოცხალი ქათამი „ამოუხტა“. მოგვიანებით, ჩედენომ სარჩელი გამოიტანა და ვერც კომპენსაცია მიიღო.
ბალტიმორის მაცხოვრებელმა, მაიკლ ფშენისკამ სასამართლოში უჩივლა ბარონ კოენს, „20th Century Fox“-ს და ფილმთან დაკავშირებულ სხვა პირებს. პშენისკას, გავრცელებული ცნობებით, 500 დოლარი გადაუხადეს, რათა მას „ყაზახი ჟურნალისტისთვის“ მანქანის მართვის გაკვეთილი მიეცა. პშენისკას თქმით, მას უთხრეს, რომ „ეს იყო დოკუმენტური ფილმი უცხოელების ამერიკულ ცხოვრებაში ინტეგრაციაზე“; მისივე თქმით, ფილმის რეალური მიზნების ცოდნის შემთხვევაში, ის ფილმში მონაწილეობას არ მიიღებდა. მან აგრეთვე დაამატა, რომ კინოსურათის რეკლამაში შემქმნელებმა მისი ფოტოები გამოიყენეს. საქმე 2008 წლის სექტემბერში დაიხურა.
ჯეფრი ლემერონდმა, რომელიც ნიუ-იორკში ბორატისგან გარბოდა და ყვიროდა „მომშორდი“-ს, აგრეთვე შეიტანა სარჩელი ფილმის შემქმნელების წინააღმდეგ. მისი თქმით, კინოსურათში მისი მონაწილეობით გადაღებული სცენის ჩასმა არალეგალური იყო; მან აღნიშნა, რომ დაექვემდებარა საჯარო „დაცინვას, დეგრადაციასა და დამცირებას“. არც ლემერონდის სარჩელი აღმოჩნდა წარმატებული.
ბარონ კოენმა აღნიშნა, რომ ერთხელ მიუვიდა წერილი, სადაც ადვოკატი ატყობინებდა, რომ იმ კვირის ბოლოს მის წინააღმდეგ სარჩელს შეიტანდნენ. მისი თქმით, წერილის ბოლოში ეწერა „P.S ფილმი მომეწონა. შეგიძლია[თ] ხელი მოაწეროთ პოსტერს ჩემი შვილი ჯერემისთვის?“.
რეაქცია ყაზახეთში
2006 წელს, „Gemini Films“-მა, „20th Century Fox“ დისტრიბუტორმა ცენტრალურ აზიაში შეასრულა ყაზახეთის მთავრობის მოთხოვნა და არ გაუშვა ფილმი ჩვენებაში. იმავე წელს, ყაზახმა ელჩმა, ერლან იდრისოვმა ფილმს უყურა და მის ზოგიერთ ეპიზოდს სასაცილოდ უწოდა და დაწერა, რომ ფილმმა „ყაზახეთი მსოფლიოს რუკაზე გამოაჩინა“. 2012 წელს, ყაზახეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ერჟან კაჟიანოვმა განაცხადა ქვეყანაში ტურიზმის და გაცემული ვიზების რაოდენობის ზრდაზე. კაჟიანოვმა დაამატა: „მადლობას ვუხდი ბორატს ყაზახეთში ტურისტების მოზიდვისთვის“.
იერლან ასკარბეკოვმა, საზოგადოებასთან ურთიერთობის ყაზახმა სპეციალისტმა 2016 წელს დაწერა, რომ მისმა ბევრმა კოლეგამ ყაზახურ მედიაში ბორატი პიარისთვის ფასეულ შესაძლებლობად მიიჩნია. მისი თქმით, ბორატმა ყველაზე მეტად გააბრაზა ყაზახი სტუდენტები, რომლებიც აშშ-სა და გაერთიანებულ სამეფოში სწავლობდნენ. სტუდენტებს, ასკარბეკოვის აზრით, ესმოდათ ფილმის სატირული განზრახვა, თუმცა, შიშობდნენ, რომ მათ მეგობრებს ფილმში ასახული „ფაქტები“ ნამდვილი ეგონებოდათ. მისივე აზრით, ინტერესი პერსონაჟის მიმართ ყაზახეთის შიგნით გაქრა, მას შემდეგ რაც ყაზახებმა მიიჩნიეს, რომ ფილმის შექმნის მიზანი იყო „ამერიკელების ცრურწმენების წარმოჩენა და უცხოელების აზრის ჩვენება აშშ-ს შესახებ“.
ყაზახურმა ტაბლოიდმა „Karavan“-მა ბორატი წლის საუკეთესო ფილმად აღიარა. გაზეთის აზრით, ფილმი „ნამდვილად არ ყოფილა ანტი-ყაზახური, ანტი-ბოშური ან ანტი-სემიტური“, არამედ იყო „დაუნდობლად ანტი-ამერიკული... გასაოცრად სასაცილო და ამავე დროს სატირელი“. ბორატი ასევე მოეწონა ყაზახ ნოველისტ საპაბეკ ასიპ-ულის, რომლის აზრითაც ბარონ კოენი „ხელოვნების მეცენატთა ყაზახური კლუბის“ ჯილდოს მიღების ნომინანტი უნდა გამხდარიყო. გაზეთ „Время“-ში გამოქვეყნებულ წერილში, ასიპ-ულიმ დაწერა, რომ „ბორატმა მოახერხა გამოეწვია მსოფლიო ინტერესი ყაზახეთის მიმართ—ის, რაც ჩვენმა ხელისუფლებამ ვერ მოახერხა დამოუკიდებლობის წლების განმავლობაში. თუ სახელმწიფოს ოფიციალურ პირებს საერთოდ არ აქვთ იუმორის გრძნობა, მათი ქვეყანა დასაცინი ხდება“. „Amazon“-ის გაერთიანებული სამეფოს ფილიალის მონაცემებით, ფილმის DVD ვერსიაზე შეკვეთა ყაზახეთის ტერიტორიიდან საკმაოდ დიდი მასშტაბით მიდიოდა.
პაროდიული ჰიმნის გამოყენება
2012 წლის მარტში, ყაზახეთის ეროვნული ჰიმნის პაროდიული ვერსია, რომელიც ფილმში იქნა გამოყენებული და აღნიშნავს, რომ ყაზახეთი განთქმულია მაღალხარისხიანი კალიუმის ექსპორტით და „რეგიონში სისუფთავით მეორე პროსტიტუტი ქალებით“, შემთხვევით გამოიყენეს ქუვეითის ემირის მიერ მოწყობილი სასროლო ტურნირის დაჯილდოებისას. ოქროს მედლის გამარჯვებული, მარია დმიტრიენკო ჰიმნის „შესრულების“ დროს ფიცარნაგზე იდგა. ყაზახეთის დელეგაციის ჩივილის შემდეგ, დაჯილდოების ცერემონია ხელმეორედ ჩაატარეს. ინციდენტი, დიდი ალბათობით, მოხდა ინტერნეტიდან არასწორი მელოდიის გადმოწერის გამო.
ბრალდებები ეთნიკურ დიფამაციაში
„ანტიბოშური კვლევის ევროპული ცენტრმა“, რომელიც იბრძვის ბოშების მიმართ არსებული ნეგატიური განწყობების წინააღმდეგ, შეიტანა სარჩელი გერმანიის პროკურატურაში 2006 წლის 18 ოქტომბერში, ფილმში ბოშების მიმართ გამოვლენილი მიდგომის გამო. სარჩელში, ფილმს ადანაშაულებენ ეთნიკური ჯგუფის დიფამაციასა და მის მიმართ ძალადობის წაქეზებაში. საპასუხოდ, „20th Century Fox“-მა განაცხადა, რომ გერმანიაში ნაჩვენები ტრეილერებიდან, ისევე როგორც ფილმის ვებ-გვერდიდან, ამოიღებდა ბოშების ყველა ხსენებას.
ფილმის პრემიერამდე, „ანტი-დიფამაციურმა ლიგამ“ (ადლ) გამოაქვეყნა განცხადება, სადაც გამოხატა აღშფოთება ბორატში არსებულ ანტი-სემიტიზმთან დაკავშირებით. როგორც „ადლ„-მ, ისევე ბარონ კოენმა (რომელიც თვითონ არის ებრაელი) განაცხადა, რომ მთავარი გმირის ანტი-სემიტიზმი მიზნად ისახავს სხვებისთვის მისაღები ცრურწმენების ჩვენებას, თუმცა, „ადლ“-მა გამოთქვა ვარაუდი, რომ მაყურებლის ნაწილი საერთოდ არ მიაქცევს ყურადღებას ფილმში არსებული იუმორის ამ ასპექტს, ხოლო „ზოგი ამას საკუთარი ფანატიზმის გასამაგრებელ საბაბად ჩათვლის“.
საუნდტრეკი
ბორატის საუნდტრეკი „iTunes“-ზე გამოვიდა 2006 წლის 24 ოქტომბერს, მაღაზიებში კი 31 ოქტომბერს. ხუთი ტრეკის დასახელება იყო „კინოფილმიდან ამოჭრილი დიალოგები“; ალბომში აგრეთვე შედიოდა სკანდალური ანტი-სემიტური სიმღერა „In My Country There Is Problem“ „ალი ჯის შოუდან“.
ალბომში შესულ სახალხო მუსიკას არ აქვს საერთო ნამდვილ ყაზახურ სახალხო მუსიკასთან. ალბომში მოხვდა სიმღერები ბოშა და ბალკანელი შემსრულებლებისგან (ძირითადად, ემირ კუსტურიცა და გორან ბრეგოვიჩი). ალბომში აგრეთვე არის თვითონ ბარონ კოენის, მისი ძმის, ერან ბარონ კოენის სიმღერები და ბორატის მიერ „შესრულებული“ სიმრერები.
გამოცემები
მეორე რეგიონში DVD გამოვიდა 2007 წლის 5 მარტს, პირველ რეგიონში კი შემდეგ დღეს. ბონუსად, DVD გამოშვებას მოჰყვება წაშლილი სცენები, ფილმის საუნდტრეკის ალბომის ყალბი რეკლამა და ფილმის რუსული, ინგლისური, ფრანგული და ესპანური თარგმანი. აგრეთვე შესაძლებელია ებრაული გახმოვანების არჩევა, თუმცა, ამ შემთხვევაში ეკრანზე ჩნდება გაფრთხილება: „შენ გამოგიჭირეს, ებრაელო!“. გაფრთხილება მაყურებელს სთხოვს, არ შეიცვალოს არსებობის ფორმა და კლანჭები დასანახ ადგილზე ჰქონდეს. გარდა ამისა, ბონუსის სახით, DVD გამოშვებაში არის ბარონ კოენის, როგორც ბორატის, სტუმრობის ჩანაწერი სხვადასხვა შოუებში — მათ შორის „The Tonight Show with Jay Leno“, „Late Night with Conan O'Brien“, „Toronto International Film Festival“ და „Saturday Night Live“. ასევე, DVD ვერსიაში არის ადგილობრივი არხის რეპორტაჟი ბორატის და როდეოს ინციდენტთან დაკავშირებით და ინტერვიუ როდეოს მფლობელ ბობი როუისთან.
პოსტ-საბჭოთა ქვეყნებში გავრცელებულ საავტორო უფლებების დარღვევაზე ხუმრობისთვის, პირველი (აშშ, კანადა), მეორე (ევროპა, იაპონია, სამხრეთ აფრიკა, ახლო აღმოსავლეთი) და მეოთხე რეგიონებისთვის (ლათინური ამერიკა, ოკეანია) განკუთვნილი პროდუქტი შეფუთულია, როგორც უცხოური წარმოშობის. ყდა არის ინგლისურ ენაზე, მაგრამ, ზოგიერთ ადგილებში, შეიმჩნევა კირილიცა. გარდა ამისა, ყდის ბეჭდვის ხარისხი სპეციალურად არის ცუდი. სიტყვა „ბორატი“ („Borat“) წერია, როგორც „BOЯAT“ (ასო R უკუღმაა დაწერილი და გამოიყურება, როგორც Я). UMD ვერსიის იარლიყზე ის [დისკი] გასაღებულია, როგორც არარსებული UMD-R. „Fox“-ის რეკლამაშიც, წარწერები არის ცუდად დაბეჭდილი და გამოიყენება გატეხილი ინგლისური. რეკლამის თანახმად, „აშ და შ-დან უფრო მეტი ფილმის დისკებია ხელმისაწვდომი“ და „აგრეთვე ლეგალურია ფლობა ყაზახეთში“.
სხვადასხვა ხუმრობები არის DVD დისკზე ჩაწერილ მასალაშიც. მენიუ გამოიყურება ისე, თითქოს ჩართული იყოს ძველ, კარგად ნამუშევარ პროექტორზე, ხოლო კირილიცაზე დაწერილი ტექსტი ნათარგმნია გატეხილ ინგლისურზე. თვითონ DVD-დისკი აღწერილია, როგორც „წინასწარ ჩაწერილი ფილმისდისკი განზრახვა სახლში კინოფილმის ყურებისთვის“, ხოლო მაყურებელს აფრთხილებენ, რომ „ფილმის დისკის მეკობრული ასლების გაყიდვა გამოიწვევს დასჯას გასრესვით“. დისკზე ჩაწერილ ტრეილერებში, არის დაპირება, რომ ფერადი ფილმები „ყაზახეთში 2028 წელს გამოჩნდება“. 2007 წლის აპრილის მონაცემებით გაიყიდა 3,5 მილიონი დისკი, შემოსავალმა კი 55 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. ბორატი გამოვიდა Blu-Ray-ზე აშშ-ში 2009 წლის 9 ნოემბერს.
სქოლიო
კატეგორია:2006 წლის ფილმები კატეგორია:ამერიკული კომედიური ფილმები კატეგორია:2000-იანი წლების კომედიური ფილმები კატეგორია:ამერიკული შავი კომედიური ფილმები კატეგორია:ამერიკული პაროდიული ფილმები კატეგორია:ამერიკული სატირული ფილმები კატეგორია:ბრიტანული ფილმები კატეგორია:ბრიტანული კომედიური ფილმები კატეგორია:ბრიტანული სატირული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:სომხურენოვანი ფილმები კატეგორია:ებრაულენოვანი ფილმები კატეგორია:ფილმები ინცესტის შესახებ კატეგორია:20th Century Fox-ის ფილმები კატეგორია:Dune Entertainment-ის ფილმები კატეგორია:ლარი ჩარლზის ფილმები
სან-ხოსეს პროვინცია
სან-ხოსეს პროვინცია (Provincia de San José) — პროვინცია კოსტა-რიკაში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. ჩრდილოეთიდან საათის ისრის მიმართულებით ესაზღვრება პროვინციები: ალახუელა, ერედია, ლიმონი, კარტაგო და პუნტარენასი. ფართობი 4 965,9 კმ²–ია, მოსახლეობა 1 404 242 ადამიანი (2011 წ).
პროვინცია დაყოფილია 20 კანტონად.
სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პროვინციები
ილინიცა
ილინიცა (Илиница) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის კირჯალის მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 28 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ გოლიამა-ბარის საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის ილინიცა, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს მუსტაფა ოსმან მუსტაფა (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
Lasioglossum perihirtum
Lasioglossum perihirtum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1933 წელს.
ილინიცა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კირჯალის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
Lasioglossum perihirtum
სქოლიო
perihirtum
მესხური საფერე
მესხური საფერე — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
მესხური შავი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150-160 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 95 გრამია. ყურძნის სრულ სიმწიფეში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.9%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-10 გ/ლ-ს.
ლიტერატურა
კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ბორობუდური
ბორობუდური (ასევე ბარაბუდური) — მაჰაიანა ბუდიზმის IX საუკუნის მონუმენტი ინდონეზიის კუნძულ იავის ცენტრალურ ნაწილში, ქალაქ მაგელანგის სიახლოვეს. მონუმენტი შედგება ერთმანეთზე ნაგები ექვსი მართკუთხა და სამი წრიული პლატფორმისაგან და შემკულია 2 672 რელიეფური პანელითა და ბუდას 504 ქანდაკებით. მთავარი გუმბათი მდებარეობს ზედა პლატფორმის ცენტრში. მას ირგვლივ გარს აკრავს მოჩუქურთმებული სტუპები, რომლებშიც განთავსებულია ფეხმორთხმული ბუდას 72 ქანდაკება.
მონუმენტი მეუფე ბუდას უწმინდესი სალოცავი და ბუდისტ პილიგრიმთა ერთ-ერთი უმთავრესი მოსალოცი ადგილია. პილიგრიმთა აღმასვლა იწყება მონუმენტის ძირიდან და მიჰყვება ბილიკს, რომელიც მის ირგვლივ შემოვლით ზემოთ მიიწევს ბუდისტური კოსმოლოგიის სამი დონის გავლით, სახელდობრ, კამადჰატუს (Kāmadhātu —სურვილის სამყარო); რუპადჰატუს (Rupadhatu —ფორმების სამყარო) და არუპადჰატუს (Arupadhatu — უფორმო სამყარო). მოგზაურობის განმავლობაში მონუმენტი პილიგრიმებს გზას მიანიშნებს საფეხურებისა და კორიდორების სისტემის მეშვეობით, რომელთა გასწვრივ კედლებსა და ბალუსტრადებზე 1 460 რელიეფური პანელია.
ისტორიული ცნობების თანახმად, ბორობუდური XIV საუკუნეში იავაზე ბუდისტური და ინდუისტური სამეფოების დაკნინების შემდეგ მიტოვებულ იქნა და იაველები ისლამზე მოექცნენ. მონუმენტი 1814 წელს აღმოაჩინა სერ თომას რაფლზმა, იავის ბრიტანელმა მმართველმა, რომლის მდებარეოებაც მას ადგილობრივებმა მიანიშნეს. მას შემდეგ ნაგებობას რამდენიმე რესტავრაცია ჩაუტარდა. მათ შორის ყველაზე მასშტაბური იყო 1975 და 1982 წელს ჩატარებული ერთობლივი სამუშაოები ინდონეზიის მთავრობისა და იუნესკოს მიერ, რის შემდეგაც მონუმენტი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ბორობუდური დღესაც პოპულარული ადგილია ბუდისტ პილიგრიმთათვის, სადაც წელიწადში ერთხელ ინდონეზიელი ბუდისტები „ვესაკს“ დღესასწაულობენ. მონუმენტი ამჟამად ინდონეზიის ყველაზე პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა.
ეტიმოლოგია
მინი|250პქ|მარცხნივ|ბორობუდურის სტუპები ინდონეზიურ ენაში, ძველ ტაძრებს ეწოდება კანდი, აქედან გამომდინარე, ადგილობრივთათვის „ბორობუდურის ტაძარი“ წარმოითქმის, როგორც კანდი ბორობუდურ. ტერმინი კანდი ასევე ფართოდაა გავრცელებული ნებისმიერი ძველი სტრუქტურის აღსანიშნავად, მაგალითად ჭიშკრების ან აბანოების სტრუქტურებისთვის. სახელ ბორობუდურის წარმოშობა უცნობია, ისევე როგორც უცნობია მრავალი ძველი ინდონეზიური ტაძრის თავდაპირველი სახელი. პირველად ეს სახელი 1914 წელს გამოიყენა იავის გუბერნატორმა და მკვლევარმა, ბორობუდურის აღმომჩენმა  თომას რაფლზმა თავის ნაშრომში  „იავის ისტორია“. მართალია რაფლზმა ამ მონუმენტს ბორობუდური უწოდა, მაგრამ არ არსებობს არანაირი ძველი დოკუმენტი, რომელიც ამ სახელს გვთვაზობს. ერთადერთი ძველი იავური ხელნაწერი, რომელიც ამ მონუმნენტს გადაკვრით იხსენიებს და წმინდა ბუდისტურ სალოცავს უწოდებს, არის ნაგარაკრეტაგმა, რომელიც 1365 წელს მპუ პრაპანჩამ დაწერა.
სახელი ბორე-ბუდური და შემდეგ აქედან ბორობუდური ინგლისური გრამატიკის წიგნში შესულია რაფლზის წყალობით, ახლომდებარე სოფელ ბორეს აღსანიშნავად. უმრავლეს კანდის სახელი სწორედ მიმდებარე სოფლისგან აქვს მიღებული. ამის შემდეგ იავურ ენაში მონუმენტრ ბუდურბორო ეწოდა. რაფლზი ასევე გვთავაზობდა, რომ „ბუდური“ შესაძლოა კავშირში ყოფილიყო თანამედროვე იავურ სიტყვა ბუდასთან („ძველი“) — შესაბამისად, ძველი ბორო. მიუხედავად ამისა, მეცნიერთა მეორე ნაწილი ვარაუდობს, რომ სახელის მეორე კომპონენტი (ბუდური) მომდინარეობს იავური სიტყვა ბჰუდჰარადან (მთა).
მინიშნებები წმინდა ბუდისტური ნაგებობის მშენებლობისა და საზეიმოდ გასხნის შესახებ, რომელიც შესაძლოა ბორობუდური იყო, მოხსენიებულია ორ წარწერაში, რომლებიც აღმოჩენილია კენდუში, ტამანგუმგის მუნიციპალიტეტში. კარაგტენგაჰის წარწერა 824 წლით თარიღდება და ბუნდოვნად ახსენებს წმინდა შენობა ჯინალაიას, რომელიც საზეიმოდ გახსნა დედოფალ პრამოდჰავარდჰანის ქალიშვილმა სამარატუნგამ. ტრი ტეპუსანის წარწერა 842 წლით თარიღდება და ახსენებს სიმა (გადასახადებისგან თავისუფალი) მიწებს, რომლებიც გამოყო პრამოდჰავარდჰანიმ, რათა დაეცვათ და შეენახათ კამულანი (Kamūlān), რომელსაც ბჰუმისამბჰარას (Bhūmisambhāra) უწოდებდნენ. კამულანი მომდინარეობს სიტყვა მულადან და ნიშნავს „საწყის ადგილს“, წინაპრების სადიდებლად აგებულ წმინდა შენობას, სავარაუდოდ საილენდრას დინასტიის წინაპრების. ერთ-ერთი მეცნიერი კასპარისი ვარაუდობს, რომ ბჰუმი სამბჰარა ბჰუდჰარა (Bhūmi Sambhāra Bhudhāra), რაც სანსკრიტზე ნიშნავს „ბოდჰისატვას ათი ეტაპის ღირსებასთან გაერთიანებულ მთას“, ბორობუდურის თავდაპირველი სახელწოდება იყო.
მდებარეობა
მინი|380პქ|ბორობუდურის, პავონისა და მენდუტის ერთ სწორ ხაზზე მდებარეობა
ძველი ტბა
სხვა ტაძრებისგან განსხვავებით, რომლებიც გაბრტყელებულ ზედაპირზეა აშენებული, ბორობუდური კლდოვან ბორცვზეა აღმართული, ზღვის დონიდან 265 მეტრზე, დამშრალი, პალეოტბის ფსკერიდან 15 მეტრით მაღლა. ამ ტბის არსებობის საკითხი არქეოლოგთა შორის განხილვის საგანი იყო XX საუკუნეში. ბორობუდური ან ტბის ნაპირზე იყო აღმართული, ან პირდაპირ მის შუაგულში. 1931 წელს, ჰოლანდიელმა ხელოვანმა, ჰინდისა და ბუდისტური არქიტექტურის სწავლულმა ნიევენკამპმა განავითარა თეორია, რომ კადუს ვაკე ერთ დროს ტბა იყო და ბორობუდური მასში მოტივტივე ლოტოსის ყვავილს განასახიერებდა. ლოტოსის ყვავილი ფიგურირებს თითქმის ყველა ბუდისტურ ხელოვნების ნიმუშში, ხშირად განასახიერებს ბუდას ტახტს და სტუპის საყრდენს. ბორობუდურის არქიტექტურა თავის მხრივ გვთავაზობს ლოტოსის გამოსახულებას, რომელშიც ბუდა პოზირებს ბორობუდურში, რომელიც სიმბოლიზებულია ლოტოსის სუტრათი, რაც ხშირად გვხვდება მაჰაიანა ბუდიზმის ტექსტებში. მწვერვალზე არსებული სამი წრიული პლატფორმა ასევე განასახიერებს ლოტოსის ფოთლებს. მიუხედავად ამისა, ნიევენკამპის თეორიას ეჭვქვეშ აყენებს მრავალი არქეოლოგი, რადგან მონუმენტის გარემომცველი არეალი მშრალ ხმელეთს წარმოადგენს.
მეორე მხრივ, გეოლოგები მხარს უჭერენ ნიევენკამპის ხედვას, რასაც მათ ძეგლის სიახლოვეს აღმოჩენილი თიხის დანალექები აფიქრებინებს. სტრატიგრაფიის სწავლების თანახმად, დანალექები და ყვავილის მტვრის ნიმუშები ადასტურებს ბორობუდურის სიახლოვეს პალეოტბის არსებობას, რაც თანხვედრაში მოდის ნიევენკამპის თეორიასთან. ტბის არეალი დროსთან ერთად მერყეობდა და გამოკვლევებმა ასევე დაამტკიცა, რომ XIII-XIV საუკუნეებში ბორობუდური ტბის სანაპიროს სიახლოვეს მდებარეობდა. მდინარეთა კალაპოტებით და ვულკანური აქტივობებით ფორმირებული გარემომცველი ლანდშაფტი ასევე მოიცავს ტბას. პირდაპირ ბორობუდურის სიახლოვეს მდებარეობს ინდონეზიის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ვულკანი მერაპი, რომელიც ძალზედ აქტიურია პლეისტოცენის ხანიდან მოყოლებული.
მშენებლობა
არ არსებობს არანაირი წერილობითი დოკუმენტი იმის შესახებ, თუ ვინ ააშენა ბორობუდური ან რა იყო მისი დანიშნულება. მშენებლობის დრო ივარაუდება საძირკვლის რელიეფის ამონაკვეთებისა და VIII-XIX საუკუნეების სამეფო სიგელების შედაგრების საფუძველზე. ბორობუდურ სავარაუდოდ დაახლოებით ახ. წ. 800 წლისკენ აშენდა. ეს კი შეესაბამება 760 — 830 წლებს შორის პერიოდს, საილენდრას დინასტიის პიკს ცენტრალურ იავაზე, როდესაც ის შრივიჯაიის იმპერიის გავლენის ქვეშ იყო. მშენებლობამ სავარაუდოდ 75 წელს გასტანა და დამთავრდა სამარატუნგას მმართველობის დროს, 825 წელს.
ამ პერიოდისთვის იავაზე შეიმჩნევა ინდუისტი და ბუდისტი მმართველების ერთმანეთში არევა. როგორც ცნობილია, საილენდრას დინასტია გამოირჩეოდა ბუდიზმისადმი მგზნებარე თაყვანისცემით, მაგრამ სოჯემერტოსთან ნაპოვნი წარწერები იუწყება, რომ ისინი შესაძლოა ინდუიზმის მიმდევრები ყოფილიყვნენ. სწორედ ამ პერიოდში აშენდა მრავალი ბუდისტური და ინდუისტური მონუმენტი კედუს ვაკის მიმდებარე მთებსა და ვაკეებზე. ბუდისტური მონუმენტები, მათ შორის ბორობუდურიც, იმავე პერიოდში აშენდა, როდესაც აღიმართა ინდუისტური შივას პრამბანანის ტაძარი. 732 წელს, შივას მიმდევარი მეფე სანჯაიას თაოსნობით უკირის ბორცვზე, ბორობუდურისგან სულ რაღაც 10 კმ-ით აღმოსავლეთით აშენდა ლინგამის სალოცავი.
მიტოვება
მინი|250პქ|[[მერაპის მთის ამოფრქვევა სავარაუდოდ ბორობუდურის მიტოვების მიზეზი გახდა]] საუკუნეთა განმავლობაში ბორობუდური ვულკანური ფერფლის ფენებითა და გაზრდილი ჯუნგლებით დაიფარა. მისი მიტოვების მიღმა არსებული ფაქტები დღემდე გამოცანად რჩება. უცნობია როდის შეწყდა მონუმენტის გამოყენება და მისკენ მიმართული ბუდისტ პილიგრიმთა ნაკადები. დაახლოებით 928—1006 წლებში მეფე მპუ სინდოკმა ვულკანურ ამოფრქვევათა სერიების შემდეგ მატარამის სამეფოს დედაქალაქი აღმოსავლეთ იავის რეგიონში გადაიტანა. დაუდგენელია, იქონია თუ არა ამ ფაქტმა გავლენა ძეგლის მიტოვებაზე, მაგრამ რამდენიმე წყარო ამ მოვლენას მიტოვების ყველაზე სავარაუდო პერიოდად მიიჩნევს. 1365 წელს, მაჯაპაჰიტის სამეფოს პერიოდში, მპუ პრაპანჩას მიერ დაწერილი პოემა ნაგარაკრეტაგამა ახსენებს „ბუდურის ვიჰარას“. მეცნიერი სოეკმონო (1976) იზიარებს გავრცელებულ აზრს, რომ ტაძარი მიტოვებულ იქნა XV საუკუნეში, მას შემდეგ, რაც მოსახლეობა ისლამზე გადავიდა.
მონუმენტი ბოლომდე მაინც არ იქნა დავიწყებული, თუმცა ხალხურ გადმოცემებში მისი წარსული დიდება ჩაანაცვლა უფრო ცრურწმენებზე დამყარებულმა შეხედულებებმა, რომლებიც უიღბლობასა და უბედურებას უკავშირდებოდა. XVIII საუკუნის ორი ძველი იავური ქრონიკა იხსენიებს უბედურ შემთხვევებს, რომლებიც მონუმენტს უკავშირდება. ბაბედ ტანაჰ ჯავის (Babad Tanah Jawi — იავის ისტორია) თანახმად, მონუმენტი საბედისწერო ფაქტორი გახდა მას დანასთვის — მეამბოხსითვის, რომელიც მატარამის მეფე (1709 წლისთვის) პაკუბუვონო I-ის წინააღმდეგ აჯანყდა. მოხსენიებულია, რომ „რედი ბორობუდურის“ ბორცვი ალყაშემორტყმულ იქნა, მეამბოხეები კი დამარცხდნენ, რომლებიც მეფემ სიკვდილით დასაჯა. ბაბედ მატარამში (Babad Mataram მატარამის სამეფოს ისტორია) მონუმენტი დაკავშირებული პრინც მონკონაგოროს უბედურებასთან, რომელიც 1757 წელს ჯოკიაკარტას სულთანატის ტახტის მემკვიდრე იყო. მიუხედავად მონუმენტის მონახულების აკრძალვისა, „მან წამოიღო ის, რაც აღწერილია როგორც გალიაში დამწყვდეული რაინდი (სტატუეტი ერთ-ერთ გამჭოლ სტუპაში)“. სახლში დაბრუნების შემდეგ, იგი ავად გახდა და ერთი დღის შემდეგ გარდაიცვალა.
ხელახლა აღმოჩენა
იავის ანგლო-ჰოლანდიური ომის მიმდინარეობისას, კუნძული ბრიტანელების მმართველობის ქვეშ იყო, 1811—1816 წლებში. დანიშნული მმართველი იყო ლეიტენანტი გენერალ-გუბერნატორი თომას სტამფორდ რაფლზი, რომელიც დიდ ინტერესს იჩენდა იავის ისტორიის მიმართ. ის კუნძულზე ხშირად მოგზაურობდა და აგროვებდა იავის სიძველეებს, იწერდა თქმულებებს ადგილობრივი მაცხოვრებლებისაგან. 1814 წელს, სემარანგის ერთ-ერთი ინსპექტირების დროს, მას აცნობეს დიდი მონუმენტის შესახებ, რომელიც შუაგულ ჯუნგლებში მდებარეობდა სოფელ ბუმესიგოროს მახლობლად. მას არ შეეძლო ეს ძეგლი თავად მოეძებნა და გამოკვლევების მიზნით ჰოლანდიელი ინჟინერი კორნელიუსი გაგზავნა. ორ თვეში, თანმხლებ 200 კაცთან ერთად კორნელიუსმა გაჩეხა ხეები, გადაწვა მცენარეულობა, რათა მონუმენტამდე მიეღწია. მიწის ჩამოქცევების გამო, მონუმენტი სრულად არ ჩანდა. თავის აღმოჩენის შესახებ, რომელიც მხატვრობის მრავალ ნიმუშს შეიცავდა, მან რაფლზს აცნობა. მიუხედავად იმისა, რომ აღმოჩენის ცნობას სულ რამდენიმე წინადადებით გადასცემდა, რაფლზმა ყველაფერი იღონა მონუმენტის აღსადგენად, რადგან ფიქრობდა, რომ ეს მას მსოფლიო ყურადღებას მოუტანდა.
კორნელიუსის სამუშაო კედუს რეგიონის ჰოლანდიელმა მმართველმა ჰარტმანმა განაგრძო და 1835 წლამდე მთლიანი კომპლექსი მიწაყრილისგან საბოლოოდ გაასუფთავა და გამოაჩინა. მისი ინტერესი ბორობუდურისადმი უფრო პირადული იყო, ვიდრე ოფიციალური. ჰარტმანი არ წერდა არანაირ მოხსენებებს თავის საქმიანობის შესახებ. არსებობს გადმოცემა, რომ მთავარ სტუპაში მან სავარაუდოდ ბუდას დიდი ქანდაკება აღმოაჩინა. 1842 წელს ჰარტმანმა გამოიკვლია ძირითადი გუმბათი, მიუხედავად ამისა, დღემდე უცნობია თუ რა აღმოაჩინა მან იქ, მაგრამ ცხადია, რომ მთავარი სტუპა ამჟამად ცარიელია.
ამის შემდეგ, ჰოლანდიის ოსტინდოეთის მთავრობამ დააფინანსა ჰოლანდიელი ინჟინერი ვილსენი, რომელმაც მონუმენტი შეისწავლა და ასობით ბარელიეფის მონახაზი შექმნა. მონუმენტის შესასწავლად ასევე მოიწვიეს სწავლული ბრუმუნდი, რომელმაც სამუშაოები 1859 წელს დაასრულა. მთავრობამ განიზრახა გამოექვეყნებინა სტატია, რომელიც ბრუმუნდის გამოკვლევასა და ვილსენის ნახაზებზე იქნებოდა დაფუძნებული, მაგრამ ბრუმუნდმა თანამშრომლობაზე უარი თქვა. შედეგად, მთავრობამ ამჯერად სხვა სწავლული, ლიმენსი მოიწვია, რომელმაც ბრუმუნდისა და ვილსენის წყაროებზე დაყრდნობით მონოგრაფია შეადგინა. 1873 წელა გამოქვეყნდა ბორობუდურის შესწავლის პირველი დეტალური მონოგრაფია, რომელიც ერთი წლის შემდეგ ფრანგულადაც ითარგმნა. მონუმენტი ფოტოზე პირველად 1873 წელს ჰოლანდიელ-ფლამანდრიელმა გრავიორმა ისიდორე ვან კინსბერგენმა გადაიღო.
ძეგლის შესახებ ცნობები ნელა ვრცელდებოდა. უფრო ხშირად ის ერთგავრ სუვენირების წყაროს როლს ასრულებდა და გარკვეული შემოსავლის წყარო იყო „სუვენირებზე მონადირეთათვის“ და ქურდებისთვის. 1882 წელს, კულტურული არტეფაქტების უფროსი ინსპექტორი იძლეოდა რეკომენდაციას, რომ მონუმენტის არამდგრადი პირობების გამო, ბორობუდურისთვის მთლიანად მოეცილებინთ რელიეფები და მუზეუმში გადაეტანათ. შედეგად, მთავრობამ მოიწვია არქეოლოგი გროენველდტი, რომელსაც კომპლექსის სრული გამოკვლევა და არსებული პირობების შეფასება დაავალა. მისი დასკვნით, მსგავსი შიშები საფუძველს მოკლებული იყო და მონუმენტი ხელუხლებელი უნდა დარჩენილიყო.
რეკონსტრუქცია
ბორობუდურმა ყურადღება 1885 წელს მიიპყრო, როდესაც ჯოკიაკარტის არქეოლოგთა საზოგადოების თავმჯდომარე იზრმანმა დაფარული საძირკველი აღმოაჩინა. 1890–1891 წლებში ფოტოგრაფებმა დაფარული საძირკვლის ბარელიეფი ფირზე აღბეჭდეს. ამ აღმოჩენამ ჰოლანდიის ოსტ-ინდოეთის მთავრობას მონუმენტის დაცვისათვის სათანადო ზომების მიღებისკენ უბიძგა. 1900 წელს მთავრობამ მონუმენტის შესასწავლად კომისია მოიწვია, რომელიც სამი ოფიციალური პირისაგან შედგებოდა: ბრანდესი — ხელოვნების ისტორიკოსი, თეოდორ ვან ერპი — ჰოლანდიის არმიის ინჟინერ ოფიცერი და ვან დე კამერი — კონსტრუქტორ-ინჟინერი.
1902 წელს კომისიამ მთავრობას სამსაფეხურიანი გეგმა წარუდგინა. უპირველეს ყოვლისა, პირდაპირი საფრთხეები თავიდან უნდა აცილებულიყო მონუმენტის კუთხეების აღდგენით. უნდა მოცილებულიყო ქვები, რომლებიც საფრთხეს უქმნიდა მომიჯნავე ნაწილებს, უნდა გამაგრებულიყო ბალუსტრადები და აღდგენილიყო რამდენიმე ნიში, თაღის ქვეშ გასასვლელი, სტუპები და მთავარი გუმბათი. ამის შემდეგ, განსაზღვრული იყო ეზოს შემოღობვა, იატაკის აღდგენა და ჩამდინარე წყლებისგან დაცვა. ბოლოს, ყველა მოშვებული, დამახინჯებული ქვა უნდა მოხსნილიყო, მონუმენტი გასუფთავებულიყო ბალუსტრადებისგან და აღდგენილიყო მთავარი გუმბათი. ყოველივე ამის ღირებულება იმ დროისათვის 48 800 ჰოლანდიურ გულდენს შეადგენდა.
შეზღუდული ბიუჯეტის გამო, რესტავრაცია უპირველესად მიმართული იყო სკულპტურების გასუფთავებისკენ, შესაბამისად, ვან ერპმა ვერ გადაჭრა ჩამდინარე წყლების პრობლემა. 15 წლის განმავლობაში, გალერეები დაზიანებულიყო და რელიეფებზე ახალი ნაპრალებიც გაჩნდა. ვან ერპმა გამოიყენა ბეტონი, კალციუმის ჰიდროქსიდი და მარილწყალი, რამაც გარკვეული პრობლემები გამოიწვია, რის შემდეგაც სამომავლოდ აუცილებელი გახდა ყოველმხრივი რესტავრაცია.
ამის შემდეგ შესრულდა პატარა აღდგენითი სამუშაოები, მაგრამ ის არ იყო საკმარისი სრული რესტავრაციისთვის. 1960-იან წლებში ინდონეზიის მთავრობამ მონუმენტის სრულად აღდგენისსთვის დახმარების თხოვნით საერთაშორისო საზოგადოებას მიმართა. 1973 წელს ბორობუდურის რესტავრაციის გენერალური გეგმა შეიქმნა. შედეგად, ინდონეზიის ხელისუფლებამ და იუნესკომ მონუმენტის დიდი, ყოველმხრივი რესტავრაცია წამოიწყეს, რომელიც 1975 — 1982 წლებში მიმდინარეობდა. გამაგრდა საძირკველი და გასუფთავდა 1 460 პანელი. რესტავრაციისას მოიხსნა ოთხი მართკუთხა პლატფორმის ჩანგრევის საფრთხე, ჩამდინარე წყლების პრობლემა მონუმენტის შიგნით აგებული წყლის არხებით მოგვარდა. დაემატა წყალგაუმტარი ფილტრები და შრეები. ამ კოლოსალურ პროექტში ჩართული იყო 600 ადამიანი და ის სულ 6 901 243 აშშ დოლარი დაჯდა. აღდგენითი სამუშაოების დასრულების შემდეგ, 1991 წელს იუნესკომ ბორობუდური მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. ამ სიაში ბორობუდური რამდენიმე კულტურული კრიტერიუმით მოხვდა: (i) „ადამიანური შემოქმედების გენიის შედევრი“, (ii) „წარმოაჩენს ადამიანური ღირებულებების გაცვლას, დროის მცირე მონაკვეთში, მსოფლიოს კულტურული არეალის შიგნით, არქიტექტურისა თუ ტექნოლოგიების განვითარებით, მონუმენტური ხელოვნებით, ქალაქდაგეგმარებითა თუ ლანდშაფტური კონსტრუქციით“, (vi) „პირდაპირ ან ხელშესახებად დაკავშირებულია მოვლენებთან თუ ცხოვრების ტრადიციებთან, იდეებთან, რწმენებთან თვალსაჩინოდ უნივერსალური მნიშვნელობის ხელოვნებისა და ლიტარატურული სამუშაოებით“.
თანამედროვე მოვლენები
იუნესკოს მიერ დაფინანსებული 1973 წლის მთავარი რესტავრაციის შემდეგ, ბორობუდური კვლავ გამოიყენება პილიგრიმთა სალოცავ ადგილად. წელიწადში ერთხელ, სავსემთვარეობისას, მაისსა ან ივნისში, ინდონეზიელი ბუდისტები აღნიშნავენ ვესაკს (ინდონეზ. Waisak), ესაა დღე, რომელიც ეძღვნება დაბადებასა და სიკვდილს, ასევე იმ დროს, როდესაც სიდჰართა გაუტამამ მიაღწია უმაღლეს სიბრძნეს და გახდა ბუდა შაკიამუნი. ვესაკი ინდონეზიაში ოფიციალური დასვენების დღეა და ცერემონიები იმართება სამ ბუდისტურ ტაძარში — მენდუტში, საიდანაც ფეხით პავონში გადადიან და სულ ბოლოს გზას ბორობუდურში ამთავრებენ.
მონუმენტი ინდონეზიის ყველაზე მონახულებადი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა. 1974 წელს, მას ესტუმრა 260 000 ტურისტი, რომელთაგან 36 000 უცხოელი იყო. ქვეყნის ეკონომიკურ კრიზისამდე, 1990-იანი წლების შუამდე, მნახველების წლიური რიცხვი 2,5 მლნ-ს შეადგენდა, საიდანაც 80% ადგილობრივი ტურისტი იყო. მიუხედავად ამისა, ტურიზმის განვითარებას თან ახლდა კრიტიკა, რადგან მასში არ იყო ჩართული ადგილობრივი საზოგადოება, რამაც ადგილობრივი კონფლიქტის წარმოშობის მიზეზი გახდა. 2003 წელს, ადგილობრივებმა და ბორობუდურის მიდამოებში არსებულმა რამდენიმე პატარა ბიზნეისი წამომადგენლებმა რამდენიმე მიტინგი და პოეტური პროტესტი გამოხატეს პროვინციული მთავრობის გეგმის წინააღმდეგ, რომელიც სამსართულიანი კომერციული კომპლექსის „იავის სამყაროს“ აშენებას ითვალისწინებდა.