cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჯემალ ღაღანიძე
ბიოგრაფია
დაიბადა 1933 წლის 21 აპრილს თბილისში. 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი და ამავე წლიდან რუსთაველის თეატრის მსახიობია. განსახიერებული აქვს სხვადასხვა ხასიათის მრავალი როლი. მათგან აღსანიშნავია: წიწოლა („ბახტრიონი“), ბ-ნი გიორგი („მზიანი ღამე“), არჩილ ფორია („გვადი ბიგვა“), ფირუზა („მეტეხის ჩრდილში“), ვაჭარი ტყუილკოტრიანცი („ხანუმა“), ლავრენტი და მამამთილი („კავკასიური ცარცის წრე“), I ღმერთი („სეჩუანელი კეთილი ადამიანი“), II ალქაჯი („მაკბეტი“);
გარდაიცვალა 2023 წლის 3 თებერვალს 89 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1933 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2023 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2022)
797
თარიღი უცნობია
*
Sony Music Entertainment
Sony Music Entertainment (SME ან Sony Music) — მუსიკალურ ბიზნესში სიდიდით რიგით მეორე ხმისჩამწერი კომპანია. მას ფლობს Sony Corporation of America. ეს უკანასკნელი, თავის მხრივ, არის იაპონური Sony Corporation-ის ფილიალი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუსიკალური ლეიბლები
გაგრა (საფეხბურთო კლუბი)
საფეხბურთო კლუბი  გაგრა — საფეხბურთო კლუბი ქალაქ თბილისში, საქართველოს თასის გამარჯვებული 2011 და 2020 წლებში.
ისტორია
2003–04 წლებში გუნდი, რომელიც შემდეგ  გაგრის სახელით  გამოვიდა, ჭაბუკთა  ლიგაში  ასპარეზობდა ლოკომოტივის სახელით. კლუბი 1985–86 წლებში დაბადებული ახალგაზრდებით იყო დაკომპლექტებული. სწორედ ამ  წელს  უეფამ  პირველად  ჩაატარა  ჭაბუკთა  ლიგა  საქართველოში  და  კლუბმა  გამოსვლა  ჩემპიონობით  დაასრულა. საფეხბურთო კლუბ  გაგრის ჩამოყალიბების  იდეა  უკვე  არსებობდა. იდეა ეკუთვნოდა უკრაინაში მოღვაწე  ქართველ  ბიზნესმენ  ბესო  ჩიხრაძეს. 2004 წელს, ივლისში დღის წესრიგში  დადგა  კლუბის  სახელწოდების  საკითხი. გუნდს დაერქვა  გაგრა, რადგან  პრეზიდენტი  ბესო  ჩიხრაძე  წარმოშობით  გაგრიდან იყო.
პირველ ლიგაში გაგრა  ცხრილის  ზედა  ნაწილში  დამკვიდრდა, მაგრამ  უმაღლესში  გადასვლას  ვერ  ახერხებდა. 2007 წელს  გაგრა  ფლეი-ოფში დამარცხდა  საჩხერის  ჩიხურასთან, 2008 წელს – ცხინვალის სპარტაკთან, მაგრამ  გამომდინარე  იქიდან, რომ  პირველი  ლიგის  გამარჯვებულ  „ჭიათურას“ არ  აღმოაჩნდა  მყარი  ფინასური  გარანტიები, მის  ნაცვლად  უმაღლეს  ლიგაში  გაგრა  გადავიდა. გუნდმა პირველივე მატჩი  სენსაციით  დაიწყო, მან  მოქმედი  ჩემპიონი თბილისის დინამო დაამარცხა. გაგრამ უმაღლეს ლიგაში ორი სეზონი გაატარა და შემდეგ პირველ ლიგაში დაქვეითდა. 2011 წლის სეზონი გუნდმა კარგად ჩაატარა, მოიგო პირველი ლიგა და გახდა საქართველოს თასის გამარჯვებული, დაამარცხა რა ფინალში „ტორპედო ქუთაისი“.
2020 წლის სეზონში „გაგრა“ მეორედ დაეუფლა დავით ყიფიანის სახელობის თასს: გათამაშების 1/16 ფინალში 4-0 დაამარცხდა ფოთის კოლხეთი-1913, შემდეგ — 1-0 ბათუმის დინამო, მომდევნო ეტაპებზე კი პენალტების სერიაში სძლია გორის დილას, საბურთალოს და სამგურალს.
ევროთასებზე გამოსვლა
საქართველოს თასის გამარჯვებულმა „გაგრამ“ 2011-12 წ. უეფა-ს ევროპა ლიგის გათამაშებაზე მონაწილეობის უფლება მოიპოვა. მეორე საკვალიფიკაციო ეტაპზე მას მეტოქედ კვიპროსის ანორთოსისი ერგო, რომელთანაც ორი მატჩის ჯამში 2-3 დამარცხდა.
2020 წელს თასის მოგების შედეგად გუნდი უეფას კონფერენს ლიგის სადებიუტო 2021-22 წწ.სეზონში გამოვა.
შტაბი
კლუბს ჰყავს დუბლშემადგენლობა და ასაკობრივი ნაკრებები 1991-92, 1993-94, 1995-96 წლებში დაბადებული ფეხბურთელებისთვის. კლუბს აქვს ახალგაზრდული ფეხბურთის განვითარების საკუთარი პროგრამა.
სქოლიო
კატეგორია:თბილისის სპორტი
განათლება (გამომცემლობა)
„განათლება“ — ერთ-ერთი დიდი გამომცემლობა საქართველოში. დაარსდა თბილისში 1957 წელს, საუწყებო გამომცემლობით („ტექნიკა და შრომა“ და სხვა) ბაზაზე. 1963 წელს მას შეუერთდა საქართველოს პოლიტექნიკური და სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტების გამომცემლობები. „განათლებაში“ 9 დარგობრივი რედაქციაა. გამოსცემს ძირითადად და დამხმარე სახელმძღვანელოებს ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლების, უმაღლესი, საშუალო სპეციალური და პროფტექნიკური სასწავლებლებისათვის; პედაგოგიურ და მეთოდურ ლიტერატურას მასწავლებლებისა და მშობლებისათვის; კლასგარეშე საკითხავ ლიტერატურას; პედაგოგიკის მეცნიერების გამოჩენილი მოღვაწეების შრომებს, ლექსიკონებს. გამომცემლობაში არსებობს რეგულარულად მოქმედი წარმომადგენლობითი სარედაქციო და სამხატვრო საბჭოები. გამუდმებით იზრდება „განათლების“ გამოცემათა მოცულობა და ტირაჟი. 1975 წელს განათლებამ გამოსცა 305 დასახელების წიგნი, ტირაჟი 5.520 ათასი სხვადასხვა დროს „განათლების“ მრავალ გამოცემის (მინიატიურული „ვეფხისტყაოსანი“, „დედა ენა“, „რუსსკოე სლოვო“ და სხვა).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გამომცემლობები
ფედერაციის თასი ხელბურთში
ვინაიდან ევროპის კონტინენტი ხელბურთის მთელ ელიტას აერთიანებდა და აქ ბევრი იყო ძლიერი კლუბები, რომლებიც ვერ ხვდებოდნენ ჩემპიონთა და თასის მფლობელთა თასების გათმაშებაში, ამიტომ ხელბურთის საერთაშორისო ფედერაციამ გადაწყვიტა 1982 წლიდან ჩაეტარებინა უეფას თასის მსგავსი ტურნირი სწორედ ასეთი კლუბებისათვის. ტურნირს თავდაპირველად ევროპული ქალაქების თასი უწოდეს და მხოლოდ შემდეგ მიიღო მან დღევანდელი სახელწოდება.
გამარჯვებულები და ფინალისტები, ვაჟები
! style="background: #ddffdd;"|# ! s! style="background: #ddffdd;"|წელი ! s! style="background: #ddffdd;"|თასის მფლობელი ! s! style="background: #ddffdd;"|შედეგი ! s! style="background: #ddffdd;"|ფინალისტი
გამარჯვებულები და ფინალისტები,  ქალები
! style="background: #ddffdd;"|# ! s! style="background: #ddffdd;"|წელი ! s! style="background: #ddffdd;"|თასის მფლობელი ! s! style="background: #ddffdd;"|შედეგი ! s! style="background: #ddffdd;"|ფინალისტი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხელბურთი კატეგორია:საერთაშორისო ტურნირები ხელბურთში კატეგორია:ევროპის საკლუბო ტურნირები ხელბურთში
კიბორჩხალსახის ნისლეული
მინიატიურა|მარჯვნივ|კიბორჩხალსახის ნისლეული. ფოტო გადაღებულია [[ევროპის სამხრეთული ობსერვატორია|ესოს ძალიან დიდი ტელესკოპიდან]] კიბორჩხალისებრი ნისლიანობა (Messier 1, NGC1952) — ნისლეული კუროს თანავარსკვლავედში, რომელიც ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენს წარმოადგენს. მდებარეობს 6500 სინათლის წლის მანძილზე დედამიწიდან. მისი დიამეტრი 6 სინათლის წელს შეადგენს და ფართოვდება 1000 კმ/წ სისწრაფით. ნისლეულის ცენტრში მდებარეობს ნეიტრონული ვარსკვლავი.
აღმოჩენის ისტორია
„კიბორჩხალსახის ნისლეული“ წარმოადგენს ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენებს რომელიც არაბული და ჩინური წყაროებით აფეთქდა 1054 წლის 4 ივლისს. აფეთქების ნათების ხილვა შესაძლებელი იყო შეუიარაღებელი თვალით და დღის ნათების მიუხედავად 23 დღის განმავლობაში. პერველად აღმოჩენილი იყო ჯონ ბევისის მიერ 1731 წელს, და ხელმეორედ 1758 წელს შარლ მესიეს მიერ. სახელწოდება „კიბორჩხალსახის ნისლეული“ მიიღო ასტრონომ უილიამ პარსონსის ნახატის გამო, რომელმაც 36 დუიმიანი ტელესკოპი 1844 წელს გამოიყენა დასაკვირვებლად. ამ ნახატზე ნისლიანობა კიბორჩხალას წააგავდა. შემდგომ დაკვირვებისას 1848 წელს გამოიყენა ახალი 72 დუიმიანი ტელესკოპი და უფრო ზუსტი ნახატი გამოიყვანა, მაგრამ „კიბორჩხალსახის ნისლეული“ სახელი შერჩა.
პულსარი
thumb|კიბორჩხალისებრი ნისლიანობა ინფრაწითელ დიაპაზონში (Spitzer Space Telescope) ნისლიანობის ცენტრში მდებარეობს პულსარი PSR B0531+21, რომელიც ნეიტრონულ ვარსკვლავს წარმოადგენს, რომელიც ზეახალი აფეთქების შემდგომ დარჩა იმისთვის რომ გამოგვეცნო რომ პულსარები ნეიტრონულ ვარსკვლავს წარმოადგენს. ამ პულსარის ბრუნის სისწრაფე თავის ღერძის გარშემო 30 ბრუნს წამში უტოლდება.
გამოსხივება რეგისტრირდება აგრეთვე ელექტრომაგნიტურ სპექტრში, რადიო-დიაპაზონით დაწყებული და γ-გამოსხივებით დამთავრებული.
ტელესკოპების გამართვა
thumb|200px|კიბორჩხალსახის ნისლეული. ეს გამოსახულება მიღებულია მონაცემების შერწყმით - ოპტიკური დიაპაზონიდან (წითელი) ჰაბლის ტელესკოპიდან და რენტგენული გამოსახულებებისა (ლურჯი) ჩანდრას ტელესკოპიდან. კიბორჩხალსახის ნისლეული საკმაოდ ხშირად გამოიყენება ტელესკოპების გასამართად რენტგენულ ასტრონომიაში. ის საკმაოდ კაშკაშა რენდგენულ დიაპაზონში, თანაც ენერგიის ნაკადის სიმკვრივე საკმაოდ მრუდია, რაც პულსარებში გამონაკლისია. ხშირად რენტგენულ ასტრონომიაში ნაკადის სიმკვრივის გაზომვის ერთეულად „Crab“ და „milliCrab“-ს იყენებენ. სიკაშკაშით რენტგენულ დიაპაზონში კიბორჩხალსახის ნისლეულის მხოლოდ რამდენიმე წყაო თუ აღემატება. ზუსტი პერიოდული სიგნალი, რომელსაც პულსარი ასხივებს, რენტგენულ ტელესკოპებში გამოიყენება დროის ინტერვალის გასაზომად და შესამოწმებლად
იხილეთ აგრეთვე
thumb|left|250px|М1 მდებარეობს ვერძის თანავარსკვლავედში
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ზეახალთა ნარჩენები კატეგორია:კუროს თანავარსკვლავედი კატეგორია:1054
Clavatula pfefferi
Clavatula pfefferi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ნაურუ 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ნაურუმ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მესამედ 2004 წელს, საბერძნეთის დედაქალაქ ათენში იასპარეზა. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედლის მოპოვება ვერ შეძლეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ნაურუ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
თამარაშენი (მრავალმნიშვნელოვანი)
თამარაშენი შეიძლება აღნიშნავდეს:
Rubycon (ალბომი)
Rubycon — ჯგუფის Tangerine Dream 1975 წლის სტუდიური ალბომი. მსმენელები მას თვლიან ჯგუფის ერთ-ერთ საუკეთესო ნამუშევრად. აქ კვლავ ვითარდება ე.წ. ბერლინის სკოლის ტრადიციები და, ისევე როგორც ალბომზე Phaedra, ფართოდ გამოიყენება სეკვენსერები.
საინტერესოა, რომ თავის დროზე Rubycon მოექცა ბრიტანული ჩარტების #12 ადგილზე. ეს არის ჯგუფის ბრიტანეთში ყველაზე წარმატებული ალბომი.
სქოლიო
კატეგორია:1975 წლის ალბომები კატეგორია:Tangerine Dream-ის ალბომები კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
ილმაზლო
ილმაზლო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ქაფანახჩის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 300 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 998 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ანხელიკას ცოდვა (ტელენოველა)
ანხელიკას ცოდვა ( Angélica Pecado) — ვენესუელური ტელენოველა, გადაღებული 2000 წელს. პრემიერა გაიმართა ტელეკომპანია RCTV-ის ეთერში. სერიალის იდეის ავტორი და შემქმნელია მარტინ ჰანი.
სიუჟეტი
დელ ავილების ოჯახი ფლობს სასტუმროს, რომელიც დაყოფილია ორ ბანაკად: ისინი, ვისაც სურთ გაყიდონ გარკვეული ღირებულების მიწის ნაკვეთი და ისეთებიც, რომლებიც ეწინააღმდეგებიან მათ. დიეგო დელ ავილა სასტუმროს მმართველად გამოაცხადებს თავის ძმას როდრიგო კორდოვას, მაგრამ იგი საეჭვოდ მოკლეს. ამის შემდეგ იწყება სისხლიანი ბრძოლა ოჯახების ინტერესებს შორის. ანხელიკა არის ახალაგზრდა ქალი, რომელიც მუშაობს მოკლული როდრიგო კორდოვას შვილის მარსელოს სახლში. იგი ცდილობს, შეცვალოს კონფლიქტის კურსი. მარსელოს უყვარს ანხელიკა, მაგრამ კაპიტალის გაუმჯობესების მიზნით იძულებულია, რომ ცოლად მოიყვანოს მალენა ვალეჰო, ბიზნესმენის უგო ვალეჰოს ქალიშვილი. უგო ვალეჰოს კი, თავის მხრივ, ყოველთვის სურდა, განედგურებინა დელ ავილების სასტუმრო. ფილმში ჩნდება იდუმალი მკვლელი ყვავი (El Cuervo), რომელსაც შავი ფორმა აცვია და ყვავის ნიღაბი უკეთია. იგი მოქმედებს გარკვეული მიზეზებითა და მოტივებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელური ტელესერიალები
ჯარისკაცთა საძმო (ტელესერიალი)
ჯარისკაცთა საძმო (Band of Brothers) — ათ-ნაწილიანი სატელევიზიო მინისერიალი მეორე მსოფლიო ომის შესახებ, რომელიც დაფუძნებულია ისტორიკოსისა და ბიოგრაფის, სტივენ ებროუზის ამავე სახელწოდების წიგნზე. სერიალი გადაიღეს და თავდაპირველად ეთერში გავიდა 2001 წელს. მისი აღმასრულებელი პროდიუსერები არიან სტივენ სპილბერგი და ტომ ჰენქსი, რომელთაც მანამდეც უმუშავიათ იმავე თემატიკის ფილმზე, რიგითი რაიანის გადასარჩენად (1998). ეპიზოდები 2001 წელს HBO-ის ეთერში გავიდა, თუმცა მას შემდეგაც ხშირად ჩნდება სხვადასხვა არხებზე მსოფლიოს მასშტაბით.
სერიალი მოგვითხრობს E (Easy) კომპანიის ისტორიას (506-ე პარაშუტისტ ქვეითთა პოლკი, 101-ე საჰაერო დივიზია) აშშ-ში პარაშუტით ხტომის წვრთნებიდან იაპონიის კაპიტულაციამდე. სერიალში გადმოცემული მოვლენები დაფუძნებულია ამბროსის კვლევასა და კომპანიის ვეტერანებთან ინტერვიუებზე, თუმცა მაინც არის რამდენიმე განსხვავება სატელევიზიო ვერსიასა და ფაქტობრივ ისტორიას შორის. ყველა პერსონაჟი დაფუძნებულია კომპანიის რეალურ წევრებზე. რამდენიმე მათგანი ყოველი ეპიზოდის წინ ნაჩვენებ ინტერვიუებშიც ჩანს. წიგნისა და სერიალის სათაური მომდინარეობს უილიამ შექსპირის პიესიდან ჰენრი V.
აკურისხევი
აკურისხევი — მდინარე საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდინარე ალაზნის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 8,4 კმ, აუზის ფართობი 28,4 კმ². სათავე აქვს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნა შემოდგომაზე, წყალმცირეა ზაფხულში, ზოგჯერ შრება. ერთვის რამდენიმე დროებითი ნაკადი. საშუალო წლიური ხარჯი 0,1 მ³/წმ. მდინარის ნაპირზეა აკურა, კახიფარი, ვაჩნაძიანის სადგომი და ვაჩნაძიანის ამიდასტურის წმინდა გიორგის ეკლესია.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:ალაზნის შენაკადები
ვეშაპსარეწი
მინი|285x285პქ|ვეშაპებზე ნადირობა დანიელთა კუნძულებზე ([[ნორვეგია), აბრაამ სპიკის ნახატი, 1634.]] ვეშაპსარეწი — მრეწველობის დარგი, რომლის დანიშნულებაა ვეშაპებზე ნადირობა და მათი გადამუშავება, აგრეთვე პროდუქციის წარმოება ვეშაპის პირველადი გადამუშავების ნედლეულისაგან. განსაკუთრებულ ინტენსივობას მიაღწია XX საუკუნეში, როდესაც მისი პროდუქტები გამოიყენებოდა კვების, ტყავის, საპნის სახარშ, საფეიქრო, ქიმიურ, აგრეთვე პარფიუმერულ (ამბარი) და კოსმეტიკურ მრეწველობაში. მაგალითად, ვეშაპის ღვიძლისგან და ენდოკრინული ჯირკვლებიდან გამოიმუშავებდნენ ვიტამინებს, სამკურნალო პრეპარატებს, ხორციდან და ძვლებიდან — საკვებ დანამატებს. XX საუკუნის დასაწყისამდე ვეშაპსარეწის ძირითადი პროდუქტი იყო ზიპი — თხევადი ცხიმი, რომელიც ვეშაპის სალისაგან გამოიმუშავებდნენ; იყენებდნენ გასანათებლად, საპოხ მასალად და სხვ.
ისტორია
ვეშაპსარეწი ბერინგის ზღვის ხალხების ერთ-ერთი მთავარი საქმიანობა იყო ძველი ბერინგის ზღვის კულტურიდან მოყოლებული. კოლისა და პირენეს ნახევარკუნძულების, ბისკაის ყურის, აგრეთვე დღევანდელი იაპონიის სანაპიროებზე მცხოვრები მოსახლეობა ვეშაპებს IX–X საუკუნეებში მოიპოვებდა. თავდაპირველად ვეშაპებს მცირე ზომის ნავებით დევნიდნენ ნაპირისაკენ, სადაც მიმდინარეობდა მათი დაკვლა. შემდგომში ნადირობისას დაიწყეს შუბებისა და ჰარპუნების გამოყენება, რომლებსაც მიბმული ჰქონდათ ტივტივა — ხისგან გაკეთებული ან ცხოველის გაბერილი ტყავი, რაც ვეშაპს მოძრაობას უძნელებდა და არც ჩაყვინთვის საშუალებას აძლევდა. განსაკუთრებით ინტენსივობით ნადირობდნენ ბისკაის ყურეში, რის გამოც XV საუკუნის დასასრულისათვის ამ რაიონში ვეშაპთა რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა. გემთმშენებლობის გაუმჯობესებამ და სანაპირო წყლებში ვეშაპთა რაოდენობის შემცირებამ სათავე დაუდო გემებით ვეშაპრეწვას. იყენებდნენ მცირე ზომის იალქნიან ხომალდებს. ვეშაპებს კლავდნენ ნიჩბიანი კანჯო-ველბოტებითა და ხელის ჰარპუნებით (ჭვილთებით), მოიპოვებდნენ შუბებით და ბუქსირით გაჰყავდათ ნაპირისკენ (ყინულის პირისკენ) ან წყალშივე ქნიდნენ. მარცხნივ|მინი|ვეშაპებზე ნადირობა ტრადიციული წესებით [[ინუიტები|ინუიტების მიერ (ალასკა).]] XVI საუკუნეში ვეშაპთა მოპოვება მიმდინარეობდა ლა-მანშის სრუტეში, ირლანდიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოსავლეთ სანაპიროებთან. XVII–XIX საუკუნეებში გრენლანდიური ვეშაპების ინტენსიურად რეწვა განხორციელდა კუნძულების შპიცბერგენისა და იან-მაიენის რაიონებში, XVIII საუკუნეში ამ ვეშაპების რეწვა დაიწყო ბაფინის ზღვაში და დეივისის სრუტეში. XVIII–XIX საუკუნეებში სამხრეთ ნახევარსფეროს თბილ და ანტარქტიკისპირა ზონებში აქტიურად ხოცავდნენ სამხრეთულ სადა ვეშაპებს. კაშალოტების გემებით სარეწი ჩრდილოეთ ატლანტიკის სამხრეთ ნაწილში XVIII საუკუნის დასაწყისში გაიხსნა; მოგვიანებით გადავიდა ატლანტის, ინდოეთისა და წყნარი ოკეანეების თბილ და ზომიერ ზონებში. XIX საუკუნის შუა ხანებისთვის თითქმის ყველა რაიონში სადა ვეშაპები პრაქტიკულად განადგურდნენ, კაშალოტების პოპულაციამ დიდი ზარალი განიცადა. ვეშაპებზე ნადირობა შეწყდა. ჩრდილოეთ ატლანტიკაში კაშალოტებზე მონადირე უკანასკნელი იალქნიანი გემი 1925 წელს გავიდა. თუმცა ხელის ჰარპუნებითა და ველბოტების რეწვა შენარჩუნდა აზორის კუნძულებისა და კუნძულ მადეირის რაიონებში (პორტუგალია). ხელშეუხებელი დარჩა ზოლიანი ვეშაპების მარაგები, რადგან მათზე იმის გამო არ ნადირობდნენ, რომ მოკვლის შემდეგ წყალში იძირებოდნენ და თითქმის შეუძლებელი ხდებოდა მათი ამოღება.
1863 წელს ნორვეგიელმა სვენ ფოინმა გამოიგონა ჰარპუნის ზარბაზანი და ჰარპუნი ბოლოში გრანატით, ამასთან წამოაყენა წინადადება მოკლული ვეშაპის სხეული ჰაერით გაებერათ და ბუქსირით მიეტანათ სანაპირო გადასამუშავებელ სადგურამდე. ჰარპუნის ზარბაზნითა და ჰაერის კომპრესორით შეიარაღებული პირველი ვეშაპსარეწი ორთქლის გემი სარეწად 1868 წელს გავიდა ნორვეგიის ნაპირებთან და 30 ვეშაპი მოკლა. ამან საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე რეწვას. XIX–XX საუკუნეებში ვეშაპთსარეწში წამყვან ადგილებს იკავებდა ნორვეგია, დიდი ბრიტანეთი, აშშ, რუსეთი და იაპონია. მინი|[[ჰარპუნი|ჰარპუნის ზარბაზანი და მსროლელი.]] XIX საუკუნის ბოლოს ჩრდილოეთ ატლანტიკის მრავალ რაიონში ზოლიანი ვეშაპები თითქმის განადგურდნენ. ნორვეგიელებმა 90-იან წლებში ექსპედიციები მოაწყეს ანტარქტიკის წყლებში, სადაც ვეშაპთა მრავალრიცხოვანი ჯოგები აღმოაჩინეს. 1904–1905 წლების სეზონზე კუნძულ სამხრეთ გეორგიაზე გაიხსნა პირველი სანაპირო ვეშაპნადირობის სადგური, ხოლო შემდეგ სეზონზე (1905–1906) ჩრდილოეთ ატლანტიკიდან აქ ჩავიდა ვეშაპთბაზა „ადმირალენი“ (ნორვეგია) ორი ღია ზღვაში სარეწი გემით (პელაგური სარეწისთვის). მინი|დახოცილი დედა-შვილი სლიპით (დახრილი სიბრტყით) აჰყავთ ბორტზე, „ნიშინ-მარუ“ XX საუკუნის დასაწყისიდან ვეშაპების მოპოვების მთავარი რაიონი გახდა ანტარქტიკა, მის მრავალ კუნძულზე, აგრეთვე სამხრეთ აფრიკისა და ამერიკის ნაპირებზე აშენდა ვეშაპთგადასამუშავებელი სადგურები, რომლებიც აღჭურვილი იყო პროდუქციის წარმოებისა და შენახვისთვის საჭირო მოწყობილობათა კომპლექსით. 1925–1926 წლების სეზონზე როსის ზღვაში სლიპით (დახრილი სიბრტყე, რომლის საშუალებითაც შეაცურებენ ხოლმე ვეშაპს გემბანზე) პირველად ამუშავდა ნორვეგიული ვეშაპთბაზა „ლანსინგი“, ამ სიახლის ავტორი იყო ნორვეგიელი კაპიტანი პ. სერლე. 1930-იანი წლებიდან ფართოდ გამოიყენებოდა მრავალგემბანიანი ავტონომიური ვეშაპთბაზები, რომლებსაც ჰქონდათ ვეშაპის გემბანზე ატანის (სლიპი), აქნისა და გადამუშავებისთვის საჭირო მოწყობილობები. რეწვა შესაძლებელი გახდა ყველანაირ ამინდში, სარეწმა ტერიტორიამ ანტარქტიკის მთელი აკვატორია მოიცვა. ვეშაპთბაზებს თან ახლდა მცირე ზომის და სწრაფმავალი ვეშაპთმხოცავი გემები, ამიტომ სანაპირო სადგურებმა XX საუკუნის შუა ხანებისათვის დაკარგეს თავისი აქტუალურობა და 1965–1966 წლების სეზონზე საბოლოოდ შეწყვიტეს მუშაობა ანტარქტიკაში. რეწვის განვითარებასთან ერთად თანდათანობით მცირდებოდა ზოლიანი ვეშაპების რიცხვი. ზოგიერთ რაიონში მთლიანად ნადგურდებოდა. ეძებდნენ ვეშაპებით მდიდარ ახალ-ახალ რაიონებს.
საერთაშორისო ვეშაპნადირობის კომისია
ვეშაპთა რაოდენობის საყოველთაო შემცირებასთან დაკავშირებით 1946 წელს ხელი მოეწერა საერთაშორისო კონვენციას ვეშაპსარეწის დარეგულირებასთან დაკავშირებით. 1948 წელს შეიქმნა საერთაშორისო ვეშაპნადირობის კომისია, რომელმაც კვოტები დააწესა ვეშაპთა მოპოვებაზე, დაადგინა რეგულირების ზომები და სხვ. ანტარქტიკაში ვეშაპებზე ნადირობის პირველი კვოტა 1947–1948 წლებში დადგინდა და 1962–1963 წლების ჩათვლით 14 500-დან 16 000 პირობით ლურჯ ვეშაპამდე მერყეობდა, შემდეგ კვოტამ დაიკლო და 1971–1972 წლებში მხოლოდ 2300 შეადგინა. 1971 წლიდან წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში და 1972–1973 წლებიდან ანტარქტიკაში ვეშაპების ხოცვის სახეობრივი კვოტა ამოქმედდა. სარეწი რეგულირდებოდა წესებით, რომლებიც ყოველ ქვეყანაში (საერთაშორისო ვეშაპნადირობის კომისიის წევრებში) შედგენილი იყო მდგომარეობის აღრიცხვის საფუძველზე. მასში ლაპარაკი იყო სარეწის რაიონებზე და ვადებზე, რეწვისათვის ნებადართული ვეშაპების მინიმალურ ზომებზე, აკრძალულ ვეშაპებზე და ა.შ. 1972 წლიდან ვეშაპსარეწზე ხორციელდებოდა საერთაშორისო დაკვირვება.
შემდგომში კომისიამ მიიღო გადაწყვეტილება და 1985–1986 წლების სეზონიდან აკრძალა კომერციული ვეშაპსარეწი. თუმცა კვოტები შენარჩუნდა სამეცნიერო კვლევებისათვის ნადირობაზე, აგრეთვე აკრძალვა არ შეეხო ჩუკოტკის (რუსეთი), გრენლანდიის (დანია), ალასკისა (აშშ) და სხვა რეგიონების მკვიდრ მოსახლეობას, რომლებისთვისაც ვეშაპებზე ნადირობა ტრადიციული ცხოვრების წესია.
XXI საუკუნე
XXI საუკუნის დასაწყისიდან მიმდინარეობდა დისკუსიები ვეშაპსარეწის მორატორიუმის შეჩერებასთან დაკავშირებით. 2010 წელს საერთაშორისო ვეშაპნადირობის კომისიის შეხვედრაზე (მაროკოში) განიხილეს 24-წლიანი მორატორიუმის გაუქმება. იაპონიამ, ნორვეგიამ და ისლანდიამ ორგანიზაციას მოუწოდეს, რომ აკრძალვა მოეხსნა. ვეშაპების ხოცვის მოწინააღმდეგეებმა მათ შესთავაზეს კომპრომისული გეგმა — შეეძლოთ განეახლებინათ რეწვა, თუმცა მცირე მასშტაბებითა და მკაცრი დაკვირვებით. ეს გეგმა აგრეთვე კრძალავდა ვეშაპნადირობას სამხრეთის ოკეანეში. 200-ზე მეტი მეცნიერი და ექსპერტი ამ კომპრომისული გეგმის წინააღმდეგ წავიდა, ისინი აგრეთვე წინააღმდეგნი იყვნენ 1994 წლიდან ვეშაპების ნაკრძალად გამოცხადებულ სამხრეთის ოკეანეში რეწვის განახლებისა. კომპრომისული გეგმის მოწინააღმდეგეების სურვილია, რომ ბოლო მოუღონ ვეშაპებზე კომერციულ ნადირობას, თუმცა მკვიდრი მოსახლეობის მიერ სასიცოცხლო მინიმუმის დონეზე მათ მოპოვებაზე თანხმობას აცხადებენ.
რეწვა
250პქ|მინი|მარჯვნივ|ვეშაპთბაზა „ვილემ ბარენცი“ 250პქ|მინი|მარჯვნივ|მხოცავი გემი „შონან-მარუ“ თანამედროვე პირობებში რეწვა, როგორც წესი, ღია ოკეანეში ფლოტილიებით (ვეშაპთბაზა და ვეშაპთმხოცავი გემები) მიმდინარეობს. ვეშაპთბაზა მრავალგემბანიანი ტანკერის ტიპის 45 ათას ტონამდე წყალწყვის საოკეანო გემია. იგი ხანგრძლივი ავტონომიური ცურვისათვისაა გათვალისწინებული. ვეშაპთბაზა განკუთვნილია ვეშაპთა ასაქნელად და გადასამუშავებლად. ძლიერი ძალური დანადგარები უზრუნველყოფს ვეშაპთბაზის დიდ სიჩქარეს (15-ზე მეტი საზღვაო მილი სთ-ში). ვეშაპთმხოცავი გემები ვეშაპთბაზიდან იღებენ ეკიპაჟისათვის საჭირო საკვებს, საწვავს და სხვ. ვეშაპს ეძებენ ვიზუალურად ან ჰიდროლოკატორით, რომელიც ნადირობის ეფექტურობას ორჯერ ზრდის. ნადირობის პროცესი რიგი ოპერაციებისაგან შედგება: ვეშაპთან მიახლოება გასასროლ დისტანციაზე, გასროლა და მოკვლა, ვეშაპის მითრევა გემთან (თუკი დაჭრილია, დამატებით 1–2 გასროლას ახორციელებენ), მოკლული ვეშაპის ჰაერით გაბერვა და გემის ბორტთან მითრევა ვეშაპთბაზასთან შემდგომი ბუქსირებისათვის. თუ ვეშაპი ზღვაში უნდა დატოვონ, მას მიამაგრებენ ალამს, რადიოტივარას, რაც აადვილებს მის შემდგომ მოძებნას.
ვეშაპთმხოცავი გემი
ვეშაპთმხოცავი გემი სიგრძეში 65 მეტრამდეა, სიგანეში — 9,5 მეტრამდე, წყალწყვა 916 ტონას აღწევს. აქვს 3870 კვტ-მდე (5260 ცხენის ძალა) სიმძლავრის მამოძრავებელი დანადგარები. ავითარებს 18–20 საზღვაო მილი/სთ სიჩქარეს. კარგად მანევრირებს. შეიარაღებულია ჰარპუნის ზარბაზნით და აქვს ამორტიზაციის სისტემა თოკის (და ბაგირის) გაწყვეტის თავიდან ასაცილებლად ვეშაპის ადგილიდან მოწყვეტის დროს, ჯალამბარი ბორტისკენ მისაზიდად, კომპრესორი სხეულში ჰაერის შესაშვებად, აგრეთვე სანავიგაციო და სამძებრო ხელსაწყოები.
მცირე ზომის ვეშაპთა სარეწები
არსებობდა აგრეთვე მცირე ზომის ვეშაპთა სარეწები. მცირე ზოლიანი ვეშაპების პირველი სარეწი 30-იანი წლების ბოლოს მოეწყო ნორვეგიაში. შემდგომში მან თითქმის მთელი ატლანტიკა და არქტიკა მოიცვა. 1971 წელს ამ ვეშაპების მოპოვება მკვეთრად გაიზარდა ბრაზილიისა (900 ცალი) და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის (200-ზე მეტი) სანაპიროებზე. იაპონიამ მცირე ზოლიანი ვეშაპების სარეწი პირველად ანტარქტიკის წყლებში მოაწყო. მსოფლიო ოკეანის სხვადასხვა ნაწილში მოიპოვებდნენ გრძელდინგა ვეშაპებს, გრინდებს და სხვ., მათი რეწვით ძირითადად დაკავებული იყო ნორვეგია, იაპონია, ბრაზილია, დანია, კანადა.
მიღებული პროდუქცია
მაღალი მწარმოებლობის ტექნოლოგიურ ხაზებზე ნედლეულს გადაამუშავებენ სხვადასხვა მიზნით. მაგ., ცხიმის, ხორცის, საკვები ფქვილის ან ბულიონის კონცენტრატის მისაღებად. უკბილო ვეშაპის ცხიმს იყენებენ კვების, ტყავის, საპნისა და სხვა მრეწველობაში; კაშალოტის ცხიმს — საფეიქრო, ქიმიურ მრეწველობაში; სპერმაცეტს — პარფიუმერიასა და კოსმეტიკურ მრეწველობაში. ვეშაპის გაყინულ ხორცს იყენებენ საკვებად. მისგან ამზადებენ ძეხვს, კონსერვებს, ცილოვან კონცენტრატებს და სხვ. ღვიძლისა და ენდოკრინული ჯირკვლებისაგან გამოიმუშავებენ ვიტამინებს, სამკურნალო პრეპარატებს. საკვებ ფქვილსა და ბულიონის კონცენტრატს უმატებენ ცხოველთა და ფრინველთა საკვებს. ერთი პირობითი ლურჯი ვეშაპიდან შესაძლებელი იყო 22 ათ. საბჭოთა მანეთის ღირებულების პროდუქციის მიღება (1979 წლის კურსით — დაახლ 33 ათ. აშშ დოლარის, 2020 წლის ინფლაციის გათვალისწინებით — 118 ათ. აშშ დოლარზე მეტი ), მ.შ. ცხიმიდან — 25%. ცხიმის გამოსავლის მხრივ, 1 პირობითი ლურჯი ვეშაპი = 2 ფინვალს = 2,5 კუზიან ვეშაპს = 6 სეივალს = 6 ბრაიდის ვეშაპს.
ვეშაპსარეწი საბჭოთა კავშირში
მინი|250x250პქ|ვეშაპთბაზა [[იური დოლგორუკი (ვეშაპთბაზა)|„იური დოლგორუკი“ ]] პირველ საბჭოთა ვეშაპთმხოცავ ფლოტილია „ალეუტს“, რომლის შემადგენლობაში შედიოდა ვეშაპთბაზა და 3 ვეშაპთმხოცავი, სარეწად 1932 წელს რევილიახიხედოს (წყნარი ოკეანე) რაიონში, ხოლო 1933 წლიდან 1948 წლამდე წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში იყენებდნენ. 1948–1964 წლებში კურილის კუნძულებზე 5 სანაპირო სადგური და 22 ვეშაპთმხოცავი იყო. 1963 წლიდან ამ რაიონში მოქმედებდა საშუალო (26,5 ათ. ტ-მდე) ტონაჟიანი ვეშაპთბაზები („ვლადივოსტოკი“ და „დალნი ვოსტოკი“), 1966–1969 წლებში კი — ფლოტილია „სლავა“ და ზოგჯერ „სოვეტსკაია როსსია“. 1947 წელს საბჭოთა ფლოტილია „სლავამ“ დაიწყო ვეშაპების რეწვა ანტარქტიკაში. 1959 წელს მწყობრში ჩადგა „სოვეტსკაია უკრაინა“, 1961 წელს „სოვეტსკაია როსსია“, რომელთაც სამამულო წარმოების ყველაზე მძლავრი მცურავი ბაზები ჰქონდათ და დღე-ღამეში 70–75 ვეშაპის გადამუშავება შეეძლოთ, 1960 წლიდან კი ფლოტილია „იური დოლგორუკი“. 1946–1972 წლებში საბჭოთა ვეშაპთმხოცავებმა მოიპოვეს 124,5 ათასი დიდი უკბილო (ულვაშიანი) ვეშაპი და კაშალოტი. 60-იანი წლების შუა ხანებამდე ვეშაპსარეწის მთავარი რაიონი ანტარქტიკა იყო (სამხრეთ განედის 40°-ის სამხრეთით). შემდეგ გაიზარდა წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთი ნაწილის მნიშვნელობა (მთელი მოპოვების 50%). 60-იან წლებამდე მსოფლიო ვეშაპსარეწის მთელ მოცულობაში ნორვეგიასა (60–77%-მდე) და დიდ ბრიტანეთს (45–48%-მდე) ეკავათ წამყვანი პოზიციები. 60-იანი წლების დასაწყისიდან კი სსრკ და იაპონია გალიდერდნენ. 70-იან წლებში მათზე მოდიოდა მთელი მოპოვებული ვეშაპების 43 და 41% შესაბამისად. თანამედროვე მონაცემები იხ. ქვემოთ.
საქართველო
საბჭოთა ვეშაპსარეწი გემის „სლავას“ კაპიტანი იყო ქართველი მეზღვაური აბესალომ ზენაიშვილი, რომელმაც გემით ორჯერ შემოუარა ანტარქტიდას.
ვეშაპებზე ნადირობა აბორიგენული მოსახლეობის მიერ
ჩრდილოეთის ადგილობრივი მოსახლეობა (მაგ., ჩუქჩები, ესკიმოსები) ვეშაპებს განსაკუთრებით ბოლომდე იყენებენ: ხორცს, ფაშარ კანსა და შიგნეულობის უდიდეს ნაწილს ხმარობენ საჭმელად ან ძაღლების საკვებად; ნაწლავებისაგან კერავენ ულტობ ტანსაცმელს; ცხიმს მოიხმარენ საჭმელში, აგრეთვე საცხოვრებლების გასანათებლად და გასათბობად; მყესებს — ძალიან მტკიცე თოკებისა და ხაფანგების ნაწილების დასამზადებლად; გაპობილი ვეშაპის ულვაშებისაგან კერავენ ბაიდარებს, ამაგრებენ ნარტების თავკავებს და სხვ.
კრასნოდარის სახელმწიფო ცირკი
მინი|კრასნოდარის სახელმწიფო ცირკი
კრასნოდარის ცირკი — მდებარეობს ქალაქ კრასნოდარში. დღევანდელი ცირკის სტაციონარული შენობა აშენდა 1970 წელს.
ისტორია
კრასნოდარში ცირკი პირველად 1880 წელს გამოჩნდა, მხატვრებთან ერთად პატარა ჯიხურის სახით. 1908 წელს გუდიმასა და მირას ქუჩების კუთხეში აშენდა პირველი მუდმივი ხის ცირკის შენობა, რომელიც განკუთვნილი იყო დაახლოებით 1000 მაყურებელზე. 1920-იან წლებში კრასნოდარის ცირკმა დაიქირავა ჯგუფები ლებედევის და ლაპიადოს მეთაურობით. შემდგომ წლებში ხშირად ქალაქის პარკში იმართებოდა საცირკო წარმოდგენები, რომლებსაც საკმაოდ ბევრი მაყურებელი ესწრებოდა. ცირკი პოპულარული ადგილი იყო ქალაქის მაცხოვრებლებთათვის.
1970 წელს გაიხსნა ცირკის ახალი სტაციონარული შენობა. პროექტი განხორციელდა სანახაობრივი შენობებისა და სპორტული ობიექტების ინსტიტუტის მიერ. 1970 წლიდან კრასნოდარის ცირკის ასპარეზზე საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კავშირის და რუსეთის სახალხო არტისტები ფილატოვი, ოლეგ პოპოვი, იური ერმოლაევი, ვლადიმერ შევჩენკო, ევგენი მილაევი გამოდიოდნენ. ასევე რუსეთის სახალხო არტისტები სარვატ ბეგბუდი, იური მერდენოვი, ანატოლი კორნილოვი, იგორ კიო და მრავალი სხვა გამოდიოდნენ.
1984 წლიდან კრასნოდარის სახელმწიფო ცირკის კოლექტივს სათავეში ჩაუდგა რუსეთის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე, ცირკის ხელოვნების ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი, ჟურნალისტთა და კრიტიკოსთა პრემიის ლაურეატი მიხაილოვი.
2014 წელს კრასნოდარის ცირკი გადაეცა კრასნოდარის ტერიტორიის კულტურის სამინისტროს კუთვნილებაში და შეიძინა კრასნოდარის ტერიტორიაზე მდებარე კულტურის სახელმწიფო ავტონომიური ინსტიტუტის სტატუსი.
ცირკის ვეტერანები არიან ადამიანები, რომლებიც მუშაობდნენ მასში დაარსების მომენტიდან დღემდე, ისინი არიან ადამიანები, ვისთვისაც ცირკი მათი სახლია. განათების დიზაინერი კრეიდა მუშაობს 1969 წლიდან საწყობის მენეჯერად, დამლაგებლად, ბილეთების შემგროვებლად, ილუმინატორად და ბოლო პერიოდში იგი გახდა განათების დიზაინერიც.
დღეს აღნიშნული ცირკის დირექტორია მიხეილ მიხაილოვი, მთავარი დირიჟორი კი ვლადიმერ ანდრიენკო, ხოლო რეჟისორი ალექსანდრე ბიდაში.
2014 წლიდან კრასნოდარის სახელმწიფო ცირკი არის კრასნოდარის ტერიტორიის სახელმწიფო ავტონომიური კულტურული დაწესებულება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: კავკასიის ცირკები კატეგორია: კავკასია კატეგორია: კრასნოდარის მხარე კატეგორია: კულტურული დაწესებულებები კრასნოდარის მხარეში
ნანა ფაჩუაშვილი
ნანა ფაჩუაშვილი (დ. 2 იანვარი, 1943) — ქართველი მსახიობი. რუსთაველის თეატრის სცენაზეა 1964 წლიდან.
აღსანიშნავი როლებია: ევა („ღვთაებრივი კომედია“), მზია („ჭინჭრაქა“), პოლი პიჩემი („სამგროშიანი ოპერა“), სონა („ხანუმა“), ფაცია („გუშინდელნი“), ადელა („ბერნარდა ალბას სახლი“), ლიზიკო („ნახვის დღე“), მართა („დარისპანის გასაჭირი“).
განათლება (ჟურნალი)
„განათლება“ — ქართული სამეცნიერო-პედაგოგიური და ლიტერატურული ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1908–1918 წლებში. ჟურნალი აშუქებდა პედაგოგიკის ზოგადი საფუძვლების, დიდაქტიკური აღზრდის თეორიის და სკოლათმცოდნეობის პრობლემებს; აქვეყნებდა წერილებს სხვადასხვა საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ, ფილოსოფიურ, მეცნიერულ და ტექნიკურ საკითხებზე; ბეჭდავდა აგრეთვე მხატვრულ ლიტერატურას, ლიტერატურულ-კრიტიკულ წერილებს, მოგონებებს, კორესპონდენციებს, ბიბლიოგრაფიასა და ქრონიკას. 1911 წლიდან „განათლების“ ყოველი წლის უკანასკნელ, მე-10 ნომერს ერთვოდა წლიური საძიებელი, ხოლო 1913–1917 წლებში — სპეციალური დამატება „ცნობები ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მოქმედებისა“ პაგინაციითა და ნუმერაციითურთ. სულ გამოვიდა „განათლების“ 95 ნომერი. რედაქტორი-გამომცემელი — ლუარსაბ ბოცვაძე. თანამშრობლობდნენ იმ დროისათვის ცნობილი საზოგადო მოღვაწეები, პედაგოგები, მწერლები.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
Blackdance
Blackdance — მუსიკოს კლაუს შულცეს სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1974 წელს. 2007 წელს გამოვიდა მისი განახლებული გამოცემა.
ამ ალბომზე შულცემ პირველად გამოიყენა ნამდვილი სინთეზატორები და ვოკალიც - კომპოზიციაში Voices of Syn  მას ასრულებს ერნსტ ვალტერ სიმონი.
სქოლიო
კატეგორია:კლაუს შულცეს ალბომები კატეგორია:1974 წლის ალბომები კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
ნაურუ 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ნაურუ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
Clavatula pseudomystica
Clavatula pseudomystica — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
განათლება (ჟურნ.)
„განათლება“ — ქართული ყოველთვიური სამეცნიერო-პედაგოგიური ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1919–1920 წლებში აღმოსავლეთ საქართველოს, შემდგომ სრულიად საქართველოს მასწავლებელთა კავშირის ორგანო. ლ. ბოცვაძის „განათლებისგან“ განსხვავდებოდა უფრო სპეციალური სასკოლო-პედაგოგიური მიმართულებითა და შინაარსით. ხელმძღვანელობდა სარედაქციო კოლეგია.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
Phaedra (ალბომი)
Phaedra — ჯგუფის Tangerine Dream 1974 წლის სტუდიური ალბომი. ეს იყო მისი პირველი დისკი, რომელზეც გამოყენებული იქნა მისი ასევე ცნობილი სეკვენსერების ჟღერადობა, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა ბერლინის ელექტრონული მუსიკის სკოლის წარმატებას.
ინგლისში ალბომი მოხვდა ჩარტების #15 ადგილზე - იმის გათვალისწინებით, რომ მასში შემავალი არც ერთი კომპოზიცია რადიოეთერშიც კი არ გაჟღერებულა.
სქოლიო
კატეგორია:1974 წლის ალბომები კატეგორია:Tangerine Dream-ის ალბომები კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
შპაიერის ტაძარი
შპაიერის საკათედრო ტაძარი (Dom zu Unserer lieben Frau in Speyer) — იმპერიული ტაძარი გერმანიის ქალაქ შპაიერში, რომანულ-კათოლიკური ეკლესიის შპაიერის საეპისკოპოსოს ცენტრი. აგებულია ღვთისმშობლისა და წმინდა სტეფანეს სახელზე. 1925 წელს, რომის პაპმა პიუს XI-მ, ტაძარი კათოლიკური ეკლესიის მცირე ბაზილიკის რანგში აიყვანა.
ტაძარი აშენდა 1030-1061 წლებში, საღვთო რომის იმპერიის დროს. მშენებლობის ინიციატორი იყო კაიზერი კონრად II, მისი გარდაცვალების შემდეგ, საქმე მისმა ვაჟმა, ჰენრიხ III-მ გააგრძელა, დასრულებით კი მისი შვილიშვილის, ჰერიხ IV-ის დროს დამთავრდა. იმ დროსიათვის, შპაიერში 500-მდე ადამიანი ცხოვრობდა, ტაძარი კი მაშინდელი მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ნაგებობა იყო. ამ ფაქტს დიდი პოლიტიკური მნიშვნელობა ენიჭებოდა, რადგან ის კაიზერის ძალაუფლებას უსვამდა ხაზს.
წლების განმავლობაში, ტაძრის ფორმა და სტრუქტურა იცვლებოდა, მაგრამ ყველაზე დიდი უბედურება 1689 წელს დაატყდა თავს, როდესაც საფრანგეთის მეფე ლუდოვიკო XIV-ის არმიამ ტაძარი მთლიანად დაანგრია, მისგან თითქმის აღარაფერი დარჩა, ჯარისკაცებმა შებღალეს საფლავებიც კი. 1772-1784 ტაძარი აღადგინეს, მაგრამ სულ მალე იგი ფრანგებმა კვლავ გაანადგურეს. 1846-1853 წლებში, ტაძარი ამჯერად ბავარიის მეფე ლუდვიგ I-მა აღადგინა, ეკლესია შეიმკო ბრწყინვალე ფრესკებითა და დეკორაციებით.
1981 წელს, იუნესკომ ტაძარი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა როგორც „საღვთო რომის იმპერიის მნიშვნელოვანი რომანული არქიტექტურის ძეგლი“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის ტაძრები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
განათლების მუშაკი
„განათლების მუშაკი“ — ქართული ყოველკვირეული გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში 1928 წლის დეკემბრიდან 1931 წლის მარტამდე. სრულიად საქართველოს განათლების მუშაკთა კავშირის ცენტრალური გამგეობის ორგანო (1931 წლის იანვრიდან აგრეთვე საქართველოს მეცნიერების მუშაკთა სექციის ორგანო). 1932 წლიდან „განათლების მუშაკის“ ნაცვლად გამოდიოდა „კომუნისტური განათლება“.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
ელექტრომაგნიტური ინდუქცია
ელექტრომაგნიტური ინდუქცია — ძაბვის გაჩენის მოვლენა ჩაკეტილ კონტურში, რომელსაც განჭოლავს დროში ცვლადი მაგნიტური ნაკადი.
მათემატიკური ფორმულირება
მაიკლ ფარადეიმ აღმოაჩინა, რომ ელექტრომამოძრავებელი ძალა (ემძ) რომელიც ჩაკეტილი გამტარის გასწვრიც იქმნება პროპორციულია მაგნიტური ნაკადის ცვლილების ტემპისა. ამასთან არ აქვს მნიშვნელობა, რით არის გამოწვეული ნაკადის ცვლილება - მაგნიტური ველის ცვლილებით თუ გამტარის მოძრაობით მაგნიტურ ველში.
ელექტრომაგნიტური ინდუქციის მოვლენა უდევს საფუძვლად ისეთი ხელსაწყობის მუშაობას, როგორიცაა ელექტრული გენერატორი, ელექტრული ძრავა, ტრანსფორმატორი და სხვა.
ფარადეის ინდუქციის კანონი ამტკიცებს, რომ :
სადაც:
როდესაც განტარი წარმოადგენს N ხვიისგან დახვეულ მავთულს, რომლებსაც ტოლი ფართი აქვთ ფარადეის კანონი დადის შემდეგ გამოსახულებაზე
სადაც
სქოლიო
კატეგორია:ელექტროდინამიკა
حث كهرومغناطيسي Электрамагнітная індукцыя Електромагнитна индукция তড়িচ্চুম্বকীয় আবেশ Inducció electromagnètica Elektromagnetická indukce Elektromagnetisk induktion Elektromagnetische Induktion Ηλεκτρομαγνητική επαγωγή Electromagnetic induction Elektromagneta indukto Inducción electromagnética Sähkömagneettinen induktio Courant induit Indución electromagnética השראה אלקטרומגנטית Elektromagnetska indukcija Endiksyon elektwomayetik Elektromágneses indukció Induzione elettromagnetica 電磁誘導 전자기유도 Elektromagnetinė indukcija Elektromagnētiskās indukcijas likums Inductie (elektriciteit) Elektromagnetisk induksjon Indukcja elektromagnetyczna Indução eletromagnética Электромагнитная индукция Electromagnetic induction Elektromagnetická indukcia Elektromagnetna indukcija Електромагнетна индукција Elektromagnetisk induktion İndüksiyon (Elektromanyetik indüksiyon) Електромагнітна індукція برقناطیسی تحریض Cảm ứng điện Xiirtalug mbëjbijjaakon 电磁感应
799
თარიღი უცნობია
*
მუსიკოსი
მინი|მუსიკოსი [[გაი პრეტი უკრავს ბას-გიტარას]] მუსიკოსი — ადამიანი, რომელიც უკრავს ან ქმნის მუსიკას. მუსიკოსები შეგვიძლია დავყოთ იმის მიხედვით, თუ რა ფუნქცია აკისრიათ მათ მუსიკის შექმნისას ან შესრულებისას:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუსიკოსები კატეგორია:მუსიკალური პროფესიები
აფხაზეთის საბჭოების V ყრილობა
აფხაზეთის მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საბჭოების V ყრილობა (1 — 7 აპრილი, 1929, სოხუმი) — სრულიად აფხაზეთის საბჭოების რიგით მეხუთე ყრილობა.
აფხაზეთის ცაკის სესიები
მინი|აფხაზეთის ცაკის მესამე სესია 1930 წლის 17 აპრილს ჩატარდა აფხაზეთის სსრ-ის V მოწვევის ცაკის მესამე სესია. სესიაზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, შეცვლილიყო აფხაზეთის (სახელშეკრულებო) სციალისტური საბჭოთა რესპუბლიკა — აფხაზეთის ავტონომიურ სციალისტურ საბჭოთა რესპუბლიკად.
სქოლიო
5
დადაშ ბუნიადზადე
დადაშ ხოჯა ოღლი ბუნიადზადე (Dadaş Xoca oğlu Bünyadzadə; დ. 8 აპრილი, 1888 — გ. 21 აპრილი, 1938) — აზერბაიჯანის სსრ პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე.
ბიოგრაფია
დადაშ ბუნიადზადე დაიბადა 1888 წლის 8 აპრილს სოფელ ფატმაიში, გლეხის ოჯახში.
1917 წლის მარტში გახდა პარტია „ ჰუმეთის “ დროებითი კომიტეტის წევრი, ივლისიდან კი ბოლშევიკური გაზეთის „ჰუმეთის“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი.
1918 წლის აპრილს ბაქოს მუშათა, ჯარისკაცთა და მეზღვაურთა დეპუტატთა საბჭომ ჩამოაყალიბა ადგილობრივი მმართველობა - ბაქოს სახალხო კომისართა საბჭო. ბუნიადზადე დაინიშნა ბაქოს ოლქში კონტრრევოლუციის წინააღმდეგ ბრძოლის ერთ-ერთ საგანგებო კომისრად.
ბუნიადზადე იყო რედაქტორი ასტრახანში გამოქვეყნებული ყოველკვირეული გაზეთის „ჰუმეთის“, ასევე იყო თათარი კომუნისტების გაზეთი „თართიშის“ რედაქტორი.
1920 წლის 11 თებერვალს აზერბაიჯანის კომუნისტური ორგანიზაციების I კონგრესი არალეგალურად შეიკრიბა ბაქოში მუშათა კლუბის შენობაში, სადაც მოხდა პარტია „ჰუმეთის“, „ადალათისა“ და   სკკპ ბაქოს კომიტეტი გაერთიანდნენ აზერბაიჯანის კომუნისტურ პარტიად (ბოლშევიკები).
ბუნიადზადე სხვა პირებთან ერთად აირჩიეს კონგრესის პრეზიდიუმში.
აზერბაიჯანის კომუნისტებმა მთელი სამხედრო-საბრძოლო სამუშაოების კონცენტრირება მოახდინეს ბაქოს რეგიონის საბრძოლო ორგანიზაციის ცენტრალური შტაბის ხელში, რომელმაც ფუნქციონირება 1-ლ თებერვალს დაიწყო. დადაშ ბუნიათზადე იყო შტაბის წევრი და პასუხისმგებელი იყო ჯარში პოლიტიკურ მუშაობაზე.
აზერბაიჯანის კომუნისტებმა მთელი სამხედრო-საბრძოლო სამუშაოები ბაქოს რეგიონის საბრძოლო ორგანიზაციის ცენტრალურ შტაბს გადასცეს. დადაშ ბუნიადზადე აღნიშნული შტაბის წევრი იყო. ის პასუხისმგებელი იყო ჯარში პოლიტიკურ მუშაობაზე.
საბჭოთა ძალაუფლების დამყარების შემდეგ ბუნიადზადე განათლებისა და სახელმწიფო კონტროლის სახალხო კომისარი გახდა.
1920 წლის მაის-ივნისში კომუნისტური პარტიის ცენტრალურმა კომიტეტმა რაიონებში გაგზავნა რამდენიმე წამყვანი პარტიული მუშაკი. 13 მაისს ბუნიადზადე დაინიშნა ყარაბაღისა და ზანგეზურის საგანგებო კომისრად. მას გააჩნდა ფართო უფლებები. ის იყო დაკავებული ოლქებში პარტიის პოლიტიკის გატარებით. მას უფლება ჰქონდა საჭიროების შემთხვევაში დაეთხოვა პარტიული ორგანიზაციები და ადგილობრივი ხელისუფლება, ასევე დაენიშნა პარტიული კომიტეტების წევრები. 21 მაისს ის დაბრუნდა ბაქოში.
ბუნუადზადე 1929 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტის შექმნისას დაინიშნა მის პირველ რექტორად. იყო აზერბაიჯანის ინდუსტრიალიზაციის კომისიის წევრი, რომელიც შეიქმნა რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს მიერ 1926 წლის 3 თებერვალს.
დააპატიმრეს 1937 წლის 20 ივნისს. 1938 წლის 21 აპრილს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა ანტისაბჭოთა ნაციონალისტური დივერსიული და ტერორისტული ორგანიზაციის ხელმძღვანელობის ბრალდებით. დახვრიტეს იმავე დღეს.
რეაბილიტაცია ჩაუტარდა 1955 წლის 21 დეკემბერს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1888 კატეგორია:დაბადებული 8 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 21 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1938 კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსები
ულან-უდე
ულან-უდე (Улан-Удэ) — ქალაქი რუსეთში. ბურიატეთის დედაქალაქი. აღმოსავლეთ ციმბირის მსხვილი სამრეწველო ცენტრი. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 411 646 ადამიანი. მდებარეობს მთათაშორის ქვაბულში, მდინარე სელენგის მარჯვენა ნაპირზე, მდინარე უდის შესართავთან, ბაიკალის ტბიდან 130 კილომეტრში. ქვაბული წარმოადგენს ფართო დადაბლებას, რომელიც გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ და ჩრდილო-დასავლეთიდან შემოსაზღრულია ხამარ-დაბანისა და ულან-ბურგასის შტოქედებით, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან — ცაგან-დაბანის ქედით. ხამარ-დაბანის მთისწინა მთები შემოგარენში 1114 მ აბსოლუტურ სიმაღლეს აღწევს. ულან-ბურგასისთვის დამახასიათებელია საშუალომთიანი რელიეფი (800-1000 მ). ქალაქის სიმაღლებრივი ნიშნულები 500-800 მ ფარგლებში მერყეობს. მრავალგვარია ნიადაგური საფარი. ქალაქის ტერიტორია მოქცეულია ზომიერ კლიმატურ ზონაში. ჰავა მკვეთრად კონტინენტურია. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა −0,1 °C უდრის. წლის ყველაზე თბილი თვეა ივლისი (+35,8 °C), ყველაზე ცივი — იანვარი (−35,4 °C).
დაარსდა 1666 წელს როგორც უდინსკოე. 1689 წლიდან იყო სიმაგრე ვერხნეუდინსკაია. 1775 წლიდან ქალაქია. 1934 წლიდან ულან-უდე ეწოდება. 2007 წლის დასაწყისისთვის ქალაქში მოქმედებდა 59 მსხვილი და საშუალო და 282 პატარა საწარმო. ულან-უდე მსხვილი სარკინიგზო კვანძია. ნავმისადგომი მდინარე სელენგაზე. საქალაქო ტრანსპორტი მოიცავს ტრამვაის, ავტობუსს, სამარშრუტო ტაქსს. 1912 წლიდან მოქმედებს სატელეფონო კავშირი. არის საერთაშორისო მნიშვნელობის აეროპორტი. ბევრია ღირსშესანიშნავი ობიექტი: ოდიგიტრიის ტაძარი, კლასიციზმის სტილის საცხოვრებელი სახლები, ოპერისა და ბალეტის თეატრი და სხვა.
ზურაბ დათუნაშვილი
ზურაბ დათუნაშვილი ახალგაზრდებში 2011 წლის მსოფლიოს ვერცხლისა და ევროპის ბრინჯაოს პრიზიორია.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში კატეგორია:დაბადებული 18 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1991
განახლება
საკუთარი სახელი განახლება შეიძლება აღნიშნავდეს:
ნაურუ 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ნაურუმ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე პირველად 1996 წელს, აშშ-ს ქალაქ ატლანტაში იასპარეზა. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედლის მოპოვება ვერ შეძლეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ნაურუ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ალგეთი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)
ალგეთი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ალგეთის თემის ცენტრი. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ალგეთის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 300 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4253 ადამიანი.
Clavatula quinteni
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ლულუ (მომღერალი)
ლულუ კენედი-კეირნზი Lulu Kennedy-Cairns,  (ნამდვილი სახელი - მარი მაკ-დონალდ მაკ-ლაფლინ ლოური Marie McDonald McLaughlin Lawrie,  უფრო მეტად ცნობილი სასცენო სახელით ლულუ  Lulu (დ. 3 ნოემბერი, 1948, ლენოქსტაუნი, სამხრეთი დანბერტონშირი) — შოტლანდიელი მომღერალი და მსახიობი. პოპულარობა მოიპოვა 1960-იანი წლებიდან. აშშ-ში იგი განთქმულია სიმღერით To Sir, with Love, ხოლო ბრიტანეთში - სიმღერებით Shout და  Boom Bang-a-Bang. იგი არის ბრიტანული იმპერიის ორდენის მფლობელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შოტლანდიელი მომღერლები კატეგორია:შოტლანდიელი მუსიკოსები კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1948
ბორჯომი
ბორჯომი — ქალაქი და კურორტი აღმოსავლეთ საქართველოში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრი. მოსახლეობა 10 546 ადამიანი (2014 წ.). ბორჯომში არის ბორჯომისა და ბაკურიანის ეპარქიის კათედრა და რეზიდენცია, განათლების და კულტურის დაწესებულებები.
გეოგრაფია
მდებარეობს ბორჯომის ხეობაში, მდინარეების მტკვრის და მისი მარჯვენა შენაკადების ბორჯომულასა და გუჯარეთისწყლის შესართავთან, მესხეთის ქედის აღმოსავლეთ და თრიალეთის ქედის დასავლეთ ტყიან (უმეტესად წიწვოვანი) კალთებზე, ზღვის დონიდან 800-900 მეტრ სიმაღლეზე. თბილისიდან 150 კმ. ქალაქს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი.
ჰავა ზომიერად ნოტიოა. იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 8,3 °C, იანვრისა -2,8 °C, ივლისის 19 °C. აბსოლუტური მინიმუმი -29 °C, აბს. მაქსიმუმი 37 °C. ნალექების რაოდენობა 653 მმ წელიწადში, მაქსიმუმი მაისსა და ივნისში, მინიმუმი დეკემბერში. მზის ნათების ხანგრძლივობა 850-1900 სთ წელიწადში.
ბორჯომში გადის ხაშური-ვალეს რკინიგზის ხაზი. ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზით დაკავშირებულია დაბა ბაკურიანთან. ბორჯომზე გადის ხაშური ვალესა და ბორჯომი-ახალქალაქის საავტომობილო გზები.
ისტორია
250px|მინიატიურა|ეკატერინეს წყარო ბორჯომის პარკში ზვიად ავალიანის ფოტო ქალაქის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია I საუკუნის თლილი ქვით ნაგები აბაზანის ნაშთები. სავარაუდოდ, ბორჯომის მინერალურ წყალს უძველესი დროიდან იყენებდნენ სამკურნალოდ. XVI-XVIII საუკუნეებში ბორჯომის ხეობაზე ოსმალეთის გამუდმებულმა თავდასხმებმა ეს მხარე გააპარტახა და მინერალური წყლების არსებობა დავიწყებას მიეცა. ამ პერიოდში ბორჯომის ტერიტორიაზე იყო რამდენიმე სოფელი: ნუა, ფაფა, ჭალა. იმავე ხანებში ურავლის ხეობაში იყო ბორჯომის სახელით ცნობილი სოფელი (სოფელ ანდრიაწმინდის ახლოს). ვარაუდობენ, რომ ეს სახელი უნდა მოეტანათ ოსმალეთის დაპყრობითი ომების შედეგად ლტოლვილ მოსახლეობას. სხვა ვერსიით ამ პუნქტს ბორჯომი უნდა დარქმეოდა ურავლის ხეობის სოფლისა და სოფელ ნუის წყლების თვისებათა მსგავსების გამო.
წყაროებში სახელი ბორჯომი პირველად XIX საუკუნეში იხსენიება. მისი დაარსება განაპირობა მინერალური წყლების ხელახლა აღმოჩენამ. XIX საუკუნის დასაყისში ამჟამინდელი ბორჯომის პარკის ტერიტორიაზე მიაგნეს მინერალური წყლის ორ საბადოს. იქვე ააშენეს სახლები და სწორედ ამ დასახლებას დაერქვა ბორჯომი. ტერიტორია ეკუთვნოდა ავალიშვილებს. 1871 წელს ბორჯომი გადაეცა კავკასიის მეფისნაცვალს მიხეილ რომანოვს. რომანოვისთვის მდინარე მტკვირს მარცხენა ნაპირზე ააშენეს ორსართულიანი სასახლე. 1890 წელს „ბორჯომის“ საწარმოო ჩამოსხმა დაიწყო. 1892-1895 წლებში ლიკანში აშენდა სასახლის კომპლექსი და მოეწყო დიდი პარკი (არქ. ლ. ბენუა). 1894 წელს გაიყვანეს ხაშური-ბორჯომის რკინიგზის ხაზი. 1898 წელს ამუშავდა ბორჯომის ჰიდროელექტროსადგური. XIX საუკუნის დამლვეს ბორჯომში უკვე რამდენიმე საწარმო იყო. 1902 წელს დასრულდა ბორჯომი-ბაკურიანის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზის მშენებლობა. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1918 წელს. 1920 წელს ქალაქის თავად არჩეულ იქნა ვიქტორ ღლონტი.
1930 წლიდან გახდა ბორჯომის რაიონის ცენტრი. 1935-1938 წლებში აშენდა პროფკავშირების სანატორიუმების კომპლექსები. 1965 წელს გაყვანილ იქნა ბორჯომის მაღისა და პლატოს დამაკავშირებელი საბაგირო გზა (არქ. გ. ჩაჩანიძე). 1972 წელს აშენდა რკინიგზის სადგური (არქ. გ. მოძმანიშვილი). 1976 წელს რომანოვის დამწვარი სასახლის ადგილზე აშენდა 14 სართულიანი 500-ადგილიანი სანატორიუმი (არქ. ი. ზაალიშვილი). საბჭოთა პერიოდში ბორჯომში მოქმედებდა წყლის ჩამომსხმელი საწარმოთა გაერთიანება „ბორჯომი“, შუშის ტარისა და პურის ქარხნები, ხორცკომბინატი.
კურორტი
250px|მინიატიურა|ქალაქ ბორჯომის ხედი საბჭოთა პერიოდის სანატორიუმით ზვიად ავალიანის ფოტო ბორჯომი ბალნეოლოგიური და კლიმატური კურორტია. საბჭოთა კავშირი დროს ჰქონდა საკავშირო კურორტის სტატუსი. რელიეფურ და მიკროკლიმატურ თავისებურებათა მიხედვით ბორჯომში გამოიყოფა რამდენიმე უბანი, რომელთაგან მკურნალობისთვის განსაკუთრებით ხელსაყრელი პირობებით გამოირჩევა ლიკანი, ფაფა და პლატო. კურორტის ძირითადი სამკურნალო საშუალებაა მინერალური წყალი, რომელსაც იყენებენ სასმელად და ბალნეოლოგიური პროცედურებისთვის.
ბორჯომის სხვა სამკურნალო ფაქტორებია კლიმატოთერაპია, ტალახით მკურნალობა და სხვა. კლიმატოთერაპიისთვის საუკეთესო დროა ივნისი-ოქტომბერი. სამედიცინო ჩვენებები: კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის, ღვიძისა და სანაღველე გზების ქრონიკული დაავადებები, ნივთიერებათა ცვლის მოშლა, გულ-სისხლძარღვთა ზოგიერთი დაავადება. სეზონი გრძელდება მთელ წელს.
ბორჯომთან ახლოს განლაგებულია ბორჯომის ჯგუფის კურორტები ახალდაბა, ქვიშხეთი, წაღვერი, ცემი, ლიბანი, პატარა ცემი, ბაკურიანი, ციხისჯვარი.
ისტორიული ძეგლები
ბორჯომთან ახლოს შემორჩენილია შუა საუკუნეების ნაგებობები გოგიას ციხე და პეტრეს ციხე.
სპორტი
ბორჯომში მოქმედებს ადგილობრივი საფეხბურთო კლუბი „ბორჯომი“ და არის 4 ათას მაყურებელზე გათვლილი ჯემალ ზეინკლიშვილის სახელობის სპორტული მოედანი. 2005 წლის 22 ივნისს საქართველომ ბორჯომი, ბაკურიანთან და თბილისთან ერთად 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების პრეტენდენტ ქალაქად დაასახელა.
სქოლიო
*
Atem (ალბომი)
Atem — ჯგუფის Tangerine Dream 1973 წლის სტუდიური ალბომი. მუსიკა ამ დისკზე მრავალფეროვანია - არის როგორც მშვიდი ატმოსფერული პიესები, ასევე პერკუსიაზე აგებული ოდნავ აგრესიული კომპოზიციები, მელოტრონური ორკესტრირების თანხლებით. 1973 წელს ამ ალბომის გამოცემით დასრულდა ჯგუფის მოღვაწეობა ლეიბლზე Ohr.
დისკის გარეკანზე გამოსახული ბავშვი არის ჯერომ ფრეზე, ედგარ ფრეზეს შვილი. მრავალი წლის შემდეგ ის ჯგუფის წევრი გახდა.
რადიოწამყვან ჯონ პილის აქტიურობის გამო, ბრიტანელი მსმენელები დაინტერესდნენ Tangerine Dream-ის მუსიკით და, უშუალოდ ამ დისკით.
სქოლიო
კატეგორია:1973 წლის ალბომები კატეგორია:Tangerine Dream-ის ალბომები კატეგორია:Ohr-ის ალბომები