cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სომხეთ-ეგვიპტის ურთიერთობები
დიპლომატიური ურთიერთობები
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ეგვიპტე ერთ-ერთი პირველი იყო, რომელმაც სომხეთის დამოუკიდებლობა აღიარა. ომრხრივი დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შესახებ ორ ქვეყანას შორის კონვენცია 1992 წელს მოეწერა ხელი. სომხეთის სახელჩო კაიროში 1992 წლის მარტში, ხოლო ეგვიპტის საელჩო ერევანში 1993 წლის მაისში გაიხსნა. ორ ქვეყანას შორის პოლიტიკური ურთიერთობების ყველაზე მნიშვნელოვანი ელემენტი მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტში ეგვიპტის ნეიტრალური პოზიციაა.
ეგვიპტე და სომხეთი ურთიერთთანამშრომლობენ ისეთ სფეროებში, როგორიცაა: პოლიტიკური, ეკონომიკური, კულტურული, საგანმანათლებლო და სამეცნიერო სფეროები. სომხეთსა და ეგვიპტეს შორის 40-ზე მეტი ორმხრივი შეთანხმებაა დადებული. ორივე ქვეყანაში მრავალი კულტურული და საჯარო ღონისძიება იმართება და არაერთი ეკონომიკური პროექტი ხორციელდება.
სომხების გენოციდის აღიარება
სომხურ-ამერიკული გაზეთის, Asbarez-ის მიხედვით, 2013 წლის ივლისში ეგვიპტის პრეზიდენტის, მუჰამედ მურსის თანამდებობიდან გადაყენების შემდეგ თურქეთ-ეგვიპტეს შორის ურთიერთობის დაძაბვის მიზნით, არაერთი ეგვიპტელი რედაქტორი თურქეთის მთავრობას სომხების გენოციდის უარყოფაში ადანაშაულებდა.
2019 წლის მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე ეგვიპტის პრეზიდენტმა, აბდულ-ფათაჰ ალ-სისიმ ირიბად აღიარა სომხების გენოციდი, როცა აღნიშნა, რომ ასი წლის წინ, „გენოციდის შემდეგ“ ეგვიპტიდან ლტოლვილი სომხები შეიფარა. პრეზიდენტის კომენტარი ეგვიპტის სომხურმა თემმა მოიწონა.
კულტურული ღონისძიებები
ორი ქვეყნის ურთიერთთანამშრომლობის ფარგლებში არაერთი კულტურული ღონისძიება ჩატარდა. სომხეთსა და ეგვიპტეს შორის ხელმოწერილი სამთავრობოთაშორისო შეთანხმების, სომხურ-ეგვიპტური კულტურული ურთიერთთანამშრომლობის ჩარჩოს ფარგლებში 4-11 ნოემბერს სომხეთში ეგვიპტური კულტურის დღეები ჩატარდა. ჩარჩო-შეთანხმების ფარგლებში ერევანშიე გვიპტური კულტურის დღეების ფარგლებში ეგვიპტის ოპერისა და ბალეტის თეატრის 2 საბალეტო წარმოდგენა და ეგვიპტური ფილმების ჩვენება გაიმართა. კულტურის დღეების ფარგლებში ეგვიპტელი ხელოვანების ნამუშევრების გამოფენაც ჩატარდა.
2010 წლის 17-22 სექტემბერს ეგვიპტეში სომხური კულტურის დღეები გაიმართა, რომლის ორგანიზატორებიც ეგვიპტის კულტურის სამინისტრო და ეგვიპტეში სომხეთის საელჩო იყო. სომხური კულტურის დღეები ეგვიპტესა და სომხეთს შორის უფრო ფართო ორმხრივი ინიციატივის ნაწილი იყო, რომელიც კულტურული გაცვლის ხელშეწყობას ისახავს მიზნად. 2011 წლის 6 ოქტომბერს სომხეთის დამოუკიდებლობის 20 წლისთავისადმი მიძღვნილი ჩარჩო-შეთანხმების ფარგლებში კაიროს ოპერის სახლში სომხური ფოლკლორის ღონისძიება გაიმართა, რომლის დროსაც კონცერტები გამართეს არსენ გრიგორიანმა, ანნა ხარატიანმა და სხვებმა. იმავე წლის 27 სექტემბერს ალექსანდრიაში საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციაზე სომხეთს სპეციალური სტატუსი მიენიჭა. ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნების ისტორიისა და ენების მეოთხე საერთაშორისო სიმპოზიუმზე სომხეთი საპატიო სტუმრის სტატუსით იყო წარმოდგენილი. სიმპოზიუმზე აღინიშნა სომხური ნაბეჭდი წიგნის 500 წლისთავიც და იუნესკომ ერევანი 2012 წელს წიგნის მსოფლიო დედაქალაქად გამოაცხადა. სამდღიანი სამეცნიერო კონფერენციის ფარგლებში ალექსანდრიის ბიბლიოთეკაში ანტიკური სომხური წიგნების გამოფენაც გაიმართა.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის საგარეო ურთიერთობები კატეგორია:ეგვიპტის საგარეო ურთიერთობები კატეგორია:სომხეთის ორმხრივი ურთიერთობები კატეგორია:ეგვიპტის ორმხრივი ურთიერთობები
გუასაპარესი
გუასაპარესი (Municipio de Guazapares) — ჩიუაუაის 67 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთი, ჩრდილოეთ მექსიკაში. მუნიციპალიტეტების ფართობი შეადგენს 2,145.8 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა 8998 ადამიანს (2010). გუასპარესი დაარსებული იქნა 1844 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩიუაუაის მუნიციპალიტეტი
ჭრელი უდაბნო (სამხრეთი ავსტრალია)
მინი|მთა [[არკარინგა ჭრელ უდაბნოში]] ჭრელი უდაბნო (Painted Desert) — უდაბნო სამხრეთ ავსტრალიაში. მდებარეობს სამხრეთი ავსტრალიის შტატში. ამავე სახელწოდების უდაბნო აგრეთვე მდებარეობს არიზონაში, აშშ. უდაბნო 885 კილომეტრითაა დაცილებული სამხრეთი ავსტრალიის შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ ადელაიდას. ჭრელი უდაბნო მდიდარია მარილის დიდი მარაგით.
ზენუბანი
ისტორია
ისტორიული ძეგლი საისტორიო წყაროებში XVI საუკუნის მიწურულიდან იხსენიება, როგორც საკათალიკოსო სოფელი. შედიოდა ერწო-თიანეთის საეპისკოპოსოში. ზენუბანზე გადიოდა შიდასამიმოსვლო გზები, ერთი დიდგორისაკენ მიემართებოდა, მეორე - ნიჩბის-კავთურის გამყოფ ქედზე გადიოდა. სოფელს არაერთხელ შემოსევიან მთის უცხო ტომები. XVIII საუკუნის I ნახევარში სოფლის შემოგარენში მოხდა დიდი შეტაკება ოსებსა და მთიულებს შორის. მოსახლეობა ამ ადგილს „სისხლის ტბას“ უწოდებს.
ჭრელი უდაბნო (სამხრეთი ავსტრალია)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ავსტრალიის უდაბნოები
ზენუბანი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სანტ-პაუს ჰოსპიტალი
სანტ-პაუს ჰოსპიტალი (Hospital de la Santa Cruz y San Pablo) — არქიტექტურული კომპლექსი ბარსელონას შემოგარენში, ელ-გინარდოს რაიონში. აშენდა 1901-1930 წლებში, კატალონიელი მოდერნისტი არქიტექტორის, ლუის დომენიკ ი მონტანერის პროექტის მიხედვით. 2009 წლიდან, კატალონიური მუსიკის სასახლესთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 2009 წლის ივნისამდე, სრული დატვირთვით მუშაობდა თავისი პირვანდელი ფუნქციით — როგორც ჰოსპიტალი, მაგრამ ამჟამად სარემონტო სამუშაოების გამო დახურულია, ვინაიდან იგი უნდა გადაიქცეს მუზეუმად და კულტურულ ცენტრად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ესპანეთში
პური
პური — ადამიანის უმნიშვნელოვანესი საკვები პროდუქტი, რომელსაც იღებენ ცომის გამოცხობით. ცომს ამზადებენ ხორბლისა და ჭვავის, იშვიათად სიმინდისა და ქერის, ფქვილისაგან, რომელსაც ზელავენ მარილწყალში, ზოგჯერ უმატებენ შაქარს, ცხიმს, რძესა და სხვა.
პური ყუათიანი პროდუქტია, აქვს კარგი საგემოვნო თვისებები, ორგანიზმი მას ადვილად ითვისებს. პური ცილების, ნახშირწყლების, მინერალური ნივთიერებების, ვიტამინების (უმთავრესად B ჯგუფის), ბალასტური ნივთიერებების (უჯრედისი) წყაროა.
საქართველო პურეული კულტურების მოშინაურების ერთ-ერთ უძველეს კერად ითვლება. აღმოსავლეთ საქართველოს ბარში შეიქმნა პურეული კულტურების მდიდარი ჯიშები და მასთან დაკავშირებულმა შრომის ორგანიზაციამ დახვეწილი ფორმა მიიღო, რაც ზოგადად ხელისშემწყობი გახდა იბერიის სახელმწიფოს აღმავლობისა. დასაფქვავ ხორბალს საქართველოში სულადს უწოდებდნენ, ხოლო დაფქვილს — ფქვილს. არსებობდა სხვადასხვა ხარისხისა და თვისებების ხორბალი, რომელთაგანაც ნაირ-ნაირი პური ცხვებოდა.
პურის გამოსაცხობად, სადაც თონეც არის და ფურნეც, უფრო ხშირად ფურნეს ხმარობენ, თუმცა თონის პური უფრო უყვართ და საპატიოდაც ითვლება. ფურნეში ყველანაირი ჯიშის პური ცხვება. პურის მცხობელ ქალს თუ თონეში სახე ეწვის, ფურნეში გამოცხობისას, ამისგან დაზღვეულია. ამასთან ერთად, თონის პურს გამძლეობაც ნაკლები აქვს: სამი დღის მერე შრება, ფურნისა კი ერთი კვირა ძლებს. ფორმის მიხედვით პურები ცხვებოდა მრგვალი, გრძელი, ოთხკუთხედი, ადამიანისა და ცხოველის გამოსახულებით და გულიანი ნამცხვრები. დანიშნულების მიხედვით იყო რიტუალური, საოჯახო, სასტუმრო. რიტუალურს განეკუთვნება მიცვალებულის კულტთან დაკავშირებული, ღვთაებათა თაყვანსაცემად, ბუნების ძალთა აღორძინებასთან დაკავშირებით და სხვა რიგის ქადა-კვერები.
გამომცხვარი პური საქართველოს ზოგიერთ სოფელში სამოხელეო გადასახადში შედიოდა. პურისათვის ერთი სახის ხორბლის ფქვილი გამოიყენებოდა ან ნარევი. ძველ საქართველოში „გლეხნი ხმარობდნენ ოდესმე ქერჭრელ პურსა, ესე იგი ხორბალსა და ქერსა ერთად დაფქვიან და გამოაცხობენ“ (კალმასობა). „წმინდის“ პური დელიკატესს წარმოადგენდა და მხოლოდ განსაკუთრებულ დღეებში მოიხმარდნენ სუფრაზე. ქართველები როგორც მიწათმოქმედებასთან მჭიდროდ დაკავშირებული ხალხი, პურის ერთ-ერთი პირველი მომხმარებლები არიან მთელს მსოფლიოში. პურისადმი დამოკიდებულება ჩვენში ყოველთვის სარიტუალო რანგში იყო აყვანილი. მას მოწიწებით ეპყრობოდნენ და უფრთხილდებოდნენ. სუფრაზე პირველად ღვინო და პური მიჰქონდათ, რომელსაც კი არ ჭრიდნენ, არამედ ხელით ტეხავდნენ, ხოლო თუ ძირს დაუვარდებოდათ, აიღებდნენ და აკოცებდნენ. პურის ცხობა ტრადიციულად საოჯახო რიტუალს წარმოადგენდა, ხოლო თონე წმინდა ადგილად იყო მიჩნეული. სწამდათ, რომ პურის ცხობისას მიცვალებულთა სულებიც იქვე ტრიალებდნენ, ამიტომ ცომის ზელისას და თონის კურთხევისას მათ აუცილებლად ახსენებდნენ. გამომცხვარ პურებს აგრილებდნენ ხის ვარცლში და შემდეგ ინახავდნენ ხისავე კიდობნებში, რომელთა ხარატული ორნამენტიკა ერთ-ერთი საუკეთესოა ხალხურ ხელოვნებაში. საქართველოში პურის რამდენიმე ათეული სახეობაა დადასტურებული, რომელთა ცხობის ტექნოლოგიასა და ფორმებში მკვეთრადაა გამოხატული ამ უპირველესი საკვები პროდუქტის წარმოების უხვი ემპირია და დიდი კულტურა.
პურის მრავალსახეობა დღესაც შეიძლება აღინუსხოს ეთნოგრაფიული მასალის მიხედვით. პურის სახეობებს სხვადასხვა ფუნქციის შესრულება ჰქონდა დაკისრებული. იგი ყოველდღიურად ჯალაბთ სანაყრი იყო, სტუმრის დაპურების ძირითადი საშუალება. სახატო, სათემო, საოჯახო, ლხინისა თუ მწუხარების სუფრის აუცილებელი შემადგენელი ნაწილი. ცნობილია, რომ მთიელთა სანუკვარი საჭმელი ხორცეული იყო, მაგრამ პურის უპირატესი მნიშვნელობა არსებობისთვის ხევსურულ ხმითნატირალის ერთ-ერთ ნიმუშში კარგად ჩანს: „ქალო! რომელი გირჩევ ქმარიო, ქისტაური თუ ჩარგალელიო. ქისტაურ პურსა არ მოგაკლებსო — ნადირის ხორცსა ჩარგალელიო. ქალმა ქისტაურ დაირჩივაო ხორცი რად მინდა უპუროდაო“. მთაში უპურობა არცთუ იშვიათი მოვლენა იყო. ამიტომ პურისათვის სხვაგან გასვლა მიღებული წესი იყო. მაგალითად, მოხევეთათვის პურეულის მომარაგების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენდა ჩრდილო კავკასიის სხვადასხვა რაიონში სამუშაოდ წასვლა, რასაც მოხევეები „ქოითკე პურობ სიარულს“ ეძახდნენ. სახნავი მიწის ნაკლებობა და უმოსავლო წლები აიძულებდა ხევსურს (განსაკუთრებით არხოტის თემის სოფლებში), რომ პურის მარცვალში სხვადასხვა თესლი შეერია. სვანეთის ეთნოგრაფიულ ყოფაში განსაკუთრებით იყო გამოკვეთილი სქესის, ასაკისა და სამუშაოს ხასიათის მიხედვით დიფერენცირებული პური და პურის ნამცხვარი.
მიხო მოსულიშვილი
ბიოგრაფია
მიხო მოსულიშვილი დაიბადა 1962 წლის 10 დეკემბერს. დედა, ციალა ზაქარიას ასული ვარაზაშვილი (17.02.1943 – 26.03.2022) იყო დიასახლისი, ხოლო მამა, ანზორ მიხეილის ძე მოსულიშვილი (4.04.1937 - 25.05.2021) კი მძღოლი.
1986 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი, გეოლოგის სპეციალობით (გეოლოგიური აგეგმვა და სასარგებლო ნამარხთა ძებნა-ძიება). 1981—1984 წლებში სწავლობდა უნივერსიტეტის მეორად ფაკულტეტზე, სპეციალობით — კინოდრამატურგია (ტატა თვალჭრელიძის, ერლომ ახვლედიანის და დავით აგიაშვილის სახელოსნო).
1986 წლიდან მიხო მოსულიშვილი მუშაობდა გეოლოგად ფშავში, 1991-2010 წლებში კი სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებში, რომელთა შორის იყო პოლიტიკური პარტიების დაქვემდებარებაში მყოფი გამოცემებიც, მაგრამ არც ერთი პოლიტიკური პარტიის წევრი არასოდეს ყოფილა; ხოლო 2010 წლიდან არის თავისუფალი მწერალი.
პირველი ნაწარმოები ტყის კაცი გამოაქვეყნა ჟურნალ „ცისკრის“ დამატება „ნობათში“ 1984 წელს. გამოცემული აქვს რომანების, მოთხრობების, პიესებისა და თარგმანების ოცამდე წიგნი. მისი პიესების მიხედვით დადგმულია სპექტაკლები საქართველოს სხვადასხვა თეატრებში, ასევე ტელევიზიასა და რადიოში.
მიხო მოსულიშვილის ნაწარმოებები თარგმნილია ლატვიურ, ინგლისურ, გერმანულ, სომხურ და რუსულ ენებზე.
2004 წლიდან მიხო მოსულიშვილი იყო ოცამდე წიგნის რედაქტორი, მათ შორის, გოდერძი ჩოხელის ნოველების რჩეულისა და ბიძამისის, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ ლიგური მოსულიშვილის მემუარებისა, თუმცა მის მიერ მომზადებული წიგნების უმეტესობა პოეტური და სადებიუტო კრებულებია.
2021 წლის „ლიტერატურული გაზეთის“ 23-ე (303), 10 - 23 დეკემბრის ნომერში დაიბეჭდა მიხო მოსულიშვილის ლექსები.
წიგნები
ქართულად:
მოთხრობები, მინიატურები, პიესები
თურქულად:
პიესები
ქართულად:
გერმანულად:
ლატვიურად:
ილია აგლაძე
მინი|220პქ|ილია აგლაძის მემორიალური დაფა ილია სიმონის ძე აგლაძე (აღლაძე) (დ. 1872, თბილისი — გ. 15 ივლისი, 1948, წაღვერი) — ქართველი პუბლიცისტი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი.
ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, მაგრამ ვერ დაამთავრა, გარიცხეს „მგლის ბილეთით“, როგორც პოლიტიკურად არასაიმედო. მისი თარგმანები, ფელეტონები, პუბლიცისტური წერილები იბეჭდებოდა 1894 წლიდან. 1894-1902 წლებში მუშაობდა ილია ჭავჭავაძის „ივერიაში“. 1908-1910 წლებში აგლაძე „დროებისა“ და მისი სურათებიანი დამატების რედაქტორია. იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა“ და ქართული დრამატული საზოგადოების გამგეობის აქტიური წევრი. თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ მიმართული სტატიებისათვის მეფის მთავრობა დევნიდა. 1910 წელს დააპატიმრეს. 1917 წლამდე გადასახლებაში იყო. 1920–1923 წლებში აირჩიეს საქართველოს მწერალთა კავშირის საბჭოს წევრად. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუშაობდა „კომუნისტის“, „ლიტერატურული საქართველოსა“ და „მნათობის“ რედაქციებში.
აგლაძემ თარგმნა პუშკინის, ი. ტურგენევის, ლ. ტოლსტოის, ა. ჩეხოვის, მ. გორკისა და სხვ. თხზულებანი.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
Kermia albicaudata
Kermia albicaudata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
ჭრელი უდაბნო (მრავალმნიშვნელოვანი)
ჭრელი უდაბნო შეიძლება აღნიშნავდეს:
სარგის (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი სარგის შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
შლოკა
შლოკა (სანსკრ. श्लोक śloka ”ქება”, ასევე შეიძლება შეგვხდეს, როგორც სლოკა) - არის ინდური ლოცვის, ლექსის, ფრაზის, ანდაზის ან სახოტბო ჰიმნის ფორმა, რომელიც ჩვეულებრივ, განსაკუთრებული საზომით იწერება. ის სტოტრას ნაწილია. კლასიკურ (პოსტ-ვედურ) პოეზიაში ყველაზე გავრცელებული ფორმა არის ანუსტუბჰი, ოთხტერფიანი (პადიანი) ლექსი, რომელთაგან თითოეული რვამარცვლიანია. ანუსტუბჰი სანსკრიტზე დაწერილი ეპიკური ნაწარმოებების, "მაჰაბჰარატასა" და "რამაიანას" პირველადი სალექსო ფორმაა. ანუსტუბჰის, როგორც ტერმინის, გამოყენებას უპირატესობა მიენიჭა "შლოკასთან" მიმართებაში.
კატეგორია:სანსკრიტი კატეგორია:ინდუისტური ტექსტები
ლიეტუვის პასპორტი
ლიეტუვის პასპორტი (Lietuvos Respublikos piliečio pasas — ლიეტუვის რესპუბლიკის მოქალაქის პასპორტი) — ლიეტუვის რესპუბლიკის მოქალაქეთათვის გაცემული ოფიციალური დოკუმენტი, რომლითავ ხდება ლიეტუვის მოქალაქის დადგენა და საზღვარგარეთსა და ევროკავშირში გამგზავრება. ადამიანის ლიეტუვის ტერიტორიაზე იდენტიფიკაციისთვის გამოიყენება საიდენტიფიკაციო ბარათი.
პასპორტი შეიცავს 32 გვერდს და მრავალკარბონატისგან დამზადებულ ერთ გვერდს, რომელსეც საანკეტო მონაცემები, ფოტოგრაფია და ხელმოწერა ამოტვიფრულია ლაზერის მეშვეობით. ყველა მონაცემი ჩაწერილია სამ ენაზე – ფრანგულად, ინგლისურად და ლიეტუვურად. ბავშვთათვის პასპორტი მოქმედებს 1 წლის განმავლობაში, ხოლო უფროსთათვის - 2 წლის განმავლობაში. >
სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის პოლიტიკა კატეგორია:პასპორტები ქვეყნების მიხედვით
ფოტოელემენტი
ფოტოელემენტი — ელექტრონული ხელსაწყო, რომელშიც მასზე დაცემული ოპტიკური გამოსხივების ენერგიის შთანთქმისას გენერირდება ემძ (ფოტოემძ) ან ელექტრული დენი (ფოტოდენი). ფოტოელემენტის მოქმედება ემყარება ფოტოელექტრონულ ემისიას ან შინაგან ფოტოეფექტს. ფოტოელემენტი რომლის მოქმედება ემყარება ფოტოელემენტის ემისიას, წარმოადგენს ორ ელექტროდიან ელექტროვაკუუმურ ხელსაწყოს. მისი ფოტოკათოდი და ანოდი (ელექტრონების კოლექტორი)მოთავსებულია ვაკუუმიამ ანდა აირსავსე მინის ან კვარცის კოლბაში. ფოტოკათოდზე დაცემული სინათლის ნაკადი იწვევს კათოდის ზედაპირიდან ელექტრონების ემისიას, ფოტოელემენტის წრედის ჩართვისას მასში სინათლის ნაკადის პროპორციული ფოტოდენი მიედინება. არსავსე ფოტოელემენტში აირის იონიზაციის შედეგად და აირში ზვავური ელექტრონული განმუხტვის წარმოქმნის გამო ფოტოდენი ძლიერდება. ფოტოელემენტი რომლის მოქმედება შინაგან ფოტოეფექტს ემყარება არის ნახევრად გამტარული ხელსაწყო, აქვს ჰომოგენური ელექტრულ–ხვრელური გადასასვლელი (p-n გადასასვლელი), ნახევრადგამტარიანი ჰეტერო გადასასვლელი ან ლითონ–ნახევრად გამტარის კონტაქტი. ასეთ ფოტოელემენტში ოპტიკური გამოსხივების შთანთქმისას იზრდება მუხტის მატარებლის – ელექტროობისა და ხვრელების რაოდენობა, გადასასვლელის ელექტრონული ველი მოქმედების შედეგად ხდება მათი სივრცული განცალკევება და წარმოიქმნება ფოტოემძ, წრედის ჩართვისას მასში ელექტრული დენი მიედინება.
ფოტოელემენტის მასალად იყენებენ: Se, gaAs, CdS, Ge, Si, და სხვა. ფოტოელემენტს ფართოდ იყენებენ ავტომარიკასა და ტელემექანიკაში, ფოტომეტრიაში, გაზომვის ტექნიკაში, მეტროლოგიაში, კინო და ფოტო ტექნიკაში, ფაქსიმილურ კავშირგაბმულობაში, აგრეთვე გამოსახულების ან სინათლის მიმღებად და სხვ. ნახევრად გამტარიან ფოტოელემენტს ხმარობენ მზის გამოსხივების ენერგიის უშუალო გარდაქმნისათვის ელექტრულ ენერგიად (მაგ., მზის ბატარეებში, ფოტოელექტრულ გენერატორებში).
რესურსები ინტერნეტში
*
ტიმოთესუბნის მონასტერი
ტიმოთესუბნის ღვთისმშობლის სახელობის მონასტერი — XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე აგებული ტაძარი. იგი მდებარეობს სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში სოფელ ტიმოთესუბანში. აგებულ იქნა თორის მფლობელ შალვა ერისთავთ-ერისთავ ახალციხელის მიერ.
გეოგრაფიული მდებარეობა
თორი შუა საუკუნეების საქართველოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კუთხე იყო. გეოგრაფიულად იგი მოიცავდა ახლანდელ ბორჯომის მუნიციპალიტეტს. ბორჯომის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 18 კმ-ის მოშორებით, მდინარე თორისწყლის (ამჟამად გუჯარეთისწყალი) მარჯვენა სანაპიროზე, სოფელ ტიმოთესუბანში, მდებარეობს ხუროთმოძღვრების ეს ძეგლი. ამ ადგილას ძველი მონასტრის ნანგრევებზე, XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე შალვა ახალციხელმა ააგო ყოვლაწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ტაძარი.
ნაგებობა
ნაგებია მოვარდისფრო „ქართული აგურით“. ჩახაზული ჯვრის ტიპის ცენტრალურ-გუმბათოვან ნაგებობას აღმოსავლეთ მხარეს 3 შვერილი აფსიდი აქვს. გუმბათის ყელი დაყრდნობილია 2 თავისუფლად მდგარ ბოძსა და საკურთხევლის კედლის შვერილებზე. მოგვიანებით დასავლეთ მხრიდან აგურის კარიბჭე მიაშენეს, სამხრეთიდან - გათლილი ქვისა. შიგნით ეკლესია მთლიანად მოხატულია. მხატვრობა შესრულებულია არა უგვიანეს XIII საუკუნის 20-იანი წლებისა და თამარ მეფის ეპოქის ბრწყინვალე ძეგლთა რიცხვს მიეკუთვნება. თავისი იკონოგრაფიული პროგრამა-შემადგენლობით იგი არაჩვეულებრივად მდიდარი და ტიპურად ქართულია. მოხატულობაში ცხადად განირჩევა სხვადასხვა ოსტატის ხელწერა. ისინი სტილისტური ერთიანობის ფარგლებში ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან თავისი მკვეთრი, სრულიად განუმეორებელი ხასიათით. ერთ-ერთ წარწერაში მოხსენებულია XII-XIII საუკუნეების გამოჩენილი ქართველი სამხედრო მოღვაწე შალვა თორელ-ახალციხელი, რომელსაც მიეწერება ტიმოთესუბნის მონასტრის გაფართოება, დიდი ტაძრის აგება და მოხატვა. მოხატულობა გაწმინდეს და შეისწავლეს 1972-1976 (ხელმძღვანელი ე. პრივალოვა). ტაძრის ჩრდილოეთით სამონასტრო ნაგებობათა (X-XI საუკუნეები) ნაშთია. შემონახულია აგრეთვე თლილი ქვით ნაგები დარბაზული ეკლესია (XI ს.). მონასტრის ტერიტორიაზე დღემდე შემორჩენილია სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო და საცხოვრებელი შენობების ნანგრევები.
ტაძარი
ცენტრალური ტაძარი ყოვლაწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობისაა და ქართული კულტურული მემკვიდრეობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლია. გუმბათის ყელი შემკულია ლაჟვარდოვანი ჭიქურის ფიალებით. სიმაღლე 28 მეტრია (ჯვართან ერთად, სიგანე - 19 მეტრი, სიგრძე - 11 მეტრი. ჩრდილოეთის მხრის ფანჯრები ამოშენებულია და მოხატული. ტაძრის მოხატულობა თარიღდება 1205-1215 წწ-ით (თამარ მეფის ეპოქა) და თავის მხრივ უნიკალურია. შეიძლება ითქვას, რომ ტიმოთესუბნის ტაძარში ერთ-ერთი ყველაზე რთული მხატვრობაა თავისი პერიოდისათვის. ფრესკების დიდი ნაწილი შენარჩუნებულია. 2000-2006 წლებში ხელოვნების საერთაშორისოცენტრის მიერ (ხელმძღვანელი მარიამ დვალიშვილი), მათ ჩაუტარდათ გაწმენდისა და გამაგრების სარესტავრაციო სამუშაოები. რესტავრაციის შემდეგ ამავე ცენტრმა ღვთისმშობლის ტაძარზე ჩატარებული პროექტი ევროგაერთიანების კულტურული მემკვიდრერობის პრიზზე / ევროპა ნოსტრას ჯილდოზე წარადგინა, რის შედეგაც პროექტმა ერთ-ერთი პრესტიჟული ჯილდო - მედალ მოიპოვა.
სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
საღარაძე (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი საღარაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ბლისი
ბლისი (Bliss) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიდაჰოს შტატში, გუდინგის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 318 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიდაჰოს ქალაქები
იონ ილიესკუ
იონ ილიესკუ (Ion Iliescu, 3 მარტი, 1930, ოლტენიცა, რუმინეთი) — რუმინელი პოლიტიკოსი, სენატორი სოციალ–დემოკრატიული პარტიიდან და ქვეყნის პრეზიდენტი 1990–1996 და 2000–2004 წლებში.
ბიოგრაფია
1992 წელს მან მეორედ კენჭი იყარა პრეზიდენტის პოსტზე. ეს იყო პირველი საპრეზიდენტო არჩევნები, რომლებიც ჩატარდა ახალი კონსტიტუციის საფუძველზე. იგი თავის ხალხს დაპირდა: „''მე ვიქნები პრეზიდენტი რუმინეთის ყველა მოქალაქისათვის, ვარწმუნებ ყველას, რომ ქვეყნის ინტერესები იქნება ერთადერთი და უცვლელი პრინციპი ჩემი პრეზიდენტობის პერიოდში. ამ მაღალი მისიით უდიდესი პასუხისმგებლობა მეკისრება. ჩემი დაუღლავი შრომით ვეცდები, რომ ქვეყანამ დაძლიოს არსებული კრიზისი და მიაღწიოს ნორმალურ მდგომარეობას''.“
ოჯახი
იონ ილიესკუ ქორწინებაშია 1951 წლიდან. მისი მეუღლე ელენა შერბანესკუ არის ინჟინერი, მეცნიერი მეტალების კოროზიის (დაჟანგვის) სფეროში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუმინეთის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1930
აქვი
აქვი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (ანუხვის თემი), მდინარე ცვკვარის ხეობაში. ზღვის დონიდან 50 მ, შავი ზღვიდან 2 კმ, გუდაუთიდან 17 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ანუხვის თემის სოფლები
ვლადიმერ ასათიანი (ბიოქიმიკოსი)
ვლადიმერ სამსონის ძე ასათიანი (დ. 23 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 10 სექტემბერი], 1901, ქ. ფერღანა, ახლანდელი უზბეკეთი  ―     გ.   9 მარტი, 1972, თბილისი), ქართველი ბიოქიმიკოსი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1931), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1955), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1960).
ბიოგრაფია
1923 წელს დაამთავრა პერუჯის (იტალია) სამეფო უმაღლესი ექსპერიმენტული აგროქიმიის ინსტიტუტი. 1923-1926 წლებში მუშაობდა პარიზის, სტრასბურგის, შარლოტენბურგის უნივერსიტეტებში. 1926 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის ორგანული და ფიზიოლოგიური ქიმიის კათედრაზეა. 1948 წლიდან თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ორგანული და სასამართლო ქიმიის კათედრის გამგეა, 1931 - 1933 წლებში ანასეულის ჩაის მეურნეობის სრულიად საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დაარსების ერთ-ერთი ორგანიზატორი და დირექტორის მოადგილე, 1937 - 1939 წლებში ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, 1964 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფარმაკოქიმიურის ინსტიტუტის დირექტორი.
ასათიანის ძირითადი შრომებია (რუსულ ენაზე): "ბიოქიმიური ფოტომეტრია" (1957), "ბიოქიმიური ფოტომეტრიის ახალი მეთოდები" (1965), "ანალიზის ფერმენტული მეთოდები" (1969; პ. მელიქიშვილის სახელობის პრემია, 1971), "ჩვენი ორგანიზმის ქიმია" (1969, საკავშირო პრემია, 1970), "შეცდომები ნივთიერებათა ცვლაში" (1972) და სხვა.
მთის კლიმატის ბიოქიმიის, ბიოლოგიურად აქტიურ ბუნებრივ ნივთიერებათა ქიმიისა და ბიოქიმიის ფარმაკოლოგიური ფუძემდებელია საქართველოში. ასათიანი იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბიოქიმიის საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი და ღავმჯდომარე, საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ფარმაკოლოგიური კომიტეტისა და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფერმენტების კომისიის თავმჯდომარე, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიისა და დიდი სამედიცინო ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და მედლებით.
დიტო შველიძე
დიტო შველიძე (დ. 4 ივნისი, 1990) — ქართველი მწერალი.
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. ცნობილი გახდა სათავგადასავლო-ფანტასტიკური ჟანრის სამ ნაწილიანი რომანით „ოლდთაუნის საიდუმლოება“ (2008-2011). სიუჟეტის მიხედვით, ერთმანეთს უპირისპირდება ორი ჯადოსნური სამყარო. აღნიშნულმა ტრილოგიამ დაიმსახურა დადებითი შეფასება სხვადასხვა ცნობილი მწერლისა, თუ კრიტიკოსისგან. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლიტერატურული კონკურსის „მუზა 2009“ და ლიტერატურული კონკურსის „მცირე პროზის“ გამარჯვებული.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1990
გოზაური
მინი|გოზაური. ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი. თბილისი. გოზაური — ღვინის და არყის ჩასასხმელი მოზრდილი ძირგანიერი თიხის ჭურჭელი (იყენებდნენ საწყაოდაც). იტევდა 1,5-2 თუნგ, ე. ი. 5,8-7 ლ სითხეს. ადრე გავრცელებული იყო მთელს საქართველოში, XIX საუკუნიდან — უპირატესად ქართლ-კახეთსა და რაჭა-ლეჩხუმში. გოზაური ზოგჯერ მოჭიქულია, აქვს სწორი, მაღალი ყელი, მგრვალი, იშვიათად ძირისკენ შევიწროებული მუცელი, უტუჩო პირი და ბრტყელი ყური. ხშირად შემკულია რელიეფური ორნამენტით (ცხოველების ან ფრინველების ფამოსახულებები, გეომეტრიული და მცენარეული მოტივები). ზოგ გოზაურზე გამოსახული ქალის ფიგურა ნაყოფიერების ძვფელი ქართული ღვთაებასთან უნდა იყოს დაკავშირებული. აღმოსავლეთ საქართველოში განთქმული იყო სოფელ ნინოწმინდაში დამზადებული მოჭიქული გოზაურები. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში დაცულია გოზაურების (მ. შ. განათხარი გოზაურების) მდიდარი კოლექცია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჭურჭელი
ჰალუცინაცია
ჰალუცინაცია (ლათ. hallucinatio — ბოდვა, მოჩვენებები) — აღქმა, რომელიც ჩნდება რეალური ობიექტის გარეშე ფსიქიკური ან ზოგიერთი ინფექციური დაავადების, ინტოქსიკაციის, თავის ტვინის ტრავმის, მძიმე სულიერი განცდისა და სხვათა დროს.
ავადმყოფისათვის ჰალუცინაცია აღქმის წყაროა და არა წარმოსახვა. ჰალუცინაცია შეიძლება იყოს სმენითი (ავადმყოფს ესმის ხმები, ძახილი, ხმაური), მხედველობითი (ხედავს ადამიანებს, მიცვალებულებს, მხეცებს, მწერებს, სურათებს), ყნოსვითი (ეჩვენება სხვადასხვა სუნი — ნავთის, სუნამოსი და სხვა), შეხებითი (გრძნობს კანზე მწერების ცოცვას, ქროლვას და სხვა), ე. წ. ზოგადი გრძნობისა (შეიგრძნობს თითქოს მის მუცელში ან გულმკერდში რაღაც ან ვიღაც მოძრაობს), ე. წ. ექსტრა-კამპანიური (ავადმყოფი თავის მხედველობის არის მიღმა „ხედავს“ ადამიანებს, რომლებიც სდევნიან და სხვა). ზოგიერთი ჰალუცინაცია მძაფრი, ემოციური, ხატოვანი და იმდენად დამაჯერებელია, რომ არ განირჩევა რეალური აღქმისაგან. ასეთ ჰალუცინაციას ჭეშმარიტი ჰალუცინაცია ეწოდება. სხვა ჰალუცინაციას ავადმყოფი შინაგანი სმენით ან ხედვით აღიქვამს და ისეთი შეგრძნება აქვს, თითქოს მისი მოჩვენებები და „ხმამაღალი“ ფიქრები, რომელიღაც გარეშე ძალის ზემოქმედებით არის შექმნილი. ეს ფსევდო-ჰალუცინაციებია, რომლებიც XIX საუკუნის ბოლოს აღწერა რუსმა ფსიქიატრმა ვიქტორ კანდისკიმ. იმპერატიული, ბრძანებითი ჰალუცინაციის ზეგავლენით ავადმყოფმა შეიძლება ჩაიდინოს სხვისი და საკუთარი ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისათვის სახიფათო ქმედება. ჰალუცინაცია მრავალი ფსიქოლოგიური დაავადების მნიშვნელოვანი და დამახასიათებელი ნიშანია. მისი პათოფიზიოლოგიური არსი ჯერ კიდევ საბოლოოდ არ არის გარკვეული. მკურნალობენ ჰალუცინაციის გამომწვევ ძირითად დაავადებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფსიქიატრია კატეგორია:ფსიქოპათოლიგიური სიმპტომები
კულტურა
thumb|300px|ძველ-ქალთური [[ასომთავრული წარწერა დავითგარეჯას მონასტერში.]] კულტურა — ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული სიტყვაა როგორც სამეცნიერო ლიტერატურაში, ისე ყოფით მეტყველებაში. მას მრავალი მნიშვნელობა აქვს, რაც თვით კულტურის ფენომენის სირთულითა და მრავალფეროვნებითაა განპირობებული.
ტერმინის მნიშვნელობა
თანამედროვე მნიშვნელობით, ტერმინი კულტურა XVII საუკუნიდან იხმარება. მიჩნეულია, რომ დამოუკიდებელი ლექსიკური ერთეულის სახით იგი პირველად გამოიყენა გერმანელმა იურისტმა და ისტორიკოსმა სამუელ პუფენდორფმა (1632-1694), რომელიც კულტურას ადამიანის ბუნებრივ მდგომარეობას უპირისპირებდა.
ამერიკელი სოციოლოგების ა. კრიობერისა და კ. კლაკჰონის მიერ 1952 წელს ჩატარებული გამოკვლევის თანახმად, 1871 წლიდან 1919 წლამდე კულტურის ცნების სულ 7 დეფინიცია იყო შემოთავაზებული (პირველი, როგორც ითვლება, ცნობილ ინგლისელ მეცნიერს ე. ბ. ტაილორს ეკუთვნის); 1920-დან 1950 წლამდე კი მათ სხვადასხვა ავტორთან იგივე ცნების 157 განსაზღვრება დათვალეს. 1963 წელს კრიობერმა და კლაკჰონმა ხელახლა გამოსცეს თავიანთი ნაშრომი. ამჯერად დეფინიციათა რიცხვი გაცილებით დიდი იყო, რადგან პირველი გამოცემიდან გასული ათი წლის განმავლობაში გაჩნდა კულტურის ცნების ახალი ინტერპრეტაციები. კულტურის განსაზღვრებათა ეს მიმოხილვა ყველაზე სრული იყო იმჟამად არსებულთაგან, თუმცა ზოგიერთი ნაკლი მაინც ჰქონდა: ავტორები, ძირითადად, ინგლისურ-ამერიკულ ლიტერატურაში არსებული მიდგომებით იფარგლებოდნენ და ნაკლებ ყურადღებას აქცევდნენ გერმანულ და ფრანგულენოვან ლიტერატურაში არსებულ მრავალფეროვან განსაზღვრებებსა და კონცეფციებს.
დროთა განმავლობაში ჩამოყალიბდა კულტურის სხვადასხვაგვარი ინტერპრეტაცია: ისტორიული, სტრუქტურული, სტრუქტურულ-ფუნქციური, სისტემური (ფ. ბოასი, კ. ლევი-სტროსი, ბ. მალინოვსკი, ა. რადკლიფ-ბრაუნი, ლ. უაიტი) და სხვ.
კულტურის ფენომენი სხვადასხვა მეცნიერების შესწავლის ობიექტია. თვით ცნების უნივერსალურობა და ყოვლისმომცველობა საშუალებას იძლევა, განხიულულ იქნეს იგი მრავალ ასპექტში: როგორც ამდენად, სრულიად ბუნებრივია განსაზღვრებათა ზემოთ ნახსენები სიმრავლეც.
'''ფართო აზრით, კულტურის ცნება ხაზს უსვამს ადამიანის განსხვავებას ყველა სხვა ბიოლოგიური არსებისაგან. კულტურაში იგულისხმება არა ცალკეული შემოქმედებითი აქტი, არამედ შემოქმედება როგორც ადამიანის უნივერსალური დამოკიდებულება სამყაროსადმი, რომლის მეშვეობით იგი ქმნის „ახალ სამყაროსა“ და საკუთარ თავს.''' თითოეული კულტურა განუმეორებელი სამყაროა, რომლის შიგნით არსებობს ადამიანის (ადამიანთა) სწორედ ასეთი დამოკიდებულება გარემომცველი სინამდვილისა და საკუთარი თავისადმი.
არსებობს კულტურის ცნების მრავალი საინტერესო და ორიგინალური დეფინიცია. ნებისმიერი განსაზღვრება მოიცავს ამ ფენომენის ერთ ან რამდენიმე მხარეს, კონკრეტული ინტერესის შესაძლო მრავალგვარი ხასიათიდან გამომდინარე, ყოვლისმომცველობისა და ამომწურაობის პრეტენზია კი ვერც ერთს ვერ ექნება.
კულტურის კვლევის, მისი სახის განსაზღვრის მცდელობისას გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ, ერთი მხრივ, „სხვა, ჩვენი კულტურისაგან განსხვავებული კულტურის ადამიანებთან დიალოგი თანამედროვე ცნობიერების განუყოფელი ფუნქციაა“, მეორე მხრივ კი, „კულტურა, ყველაზე ფართო მნიშვნელობით, არის ის, რის გამოც შენ უცხოდ იქცევი, როგორც კი შენს სახლს დატოვებ... როდესაც იმყოფები შენს ჯგუფში, იმ ადამიანებს შორის, რომლებთანაც საერთო კულტურა გაქვს, შენ არ გიხდება ფიქრი საკუთარ აზრებსა და ქცევაზე, რადგან შენც და ისინიც, პრინციპში, ერთნაირად ხედავთ სამყაროს, იცით, რას შეიძლება მოელოდეთ ერთმანეთისაგან. მაგრამ უცხო საზოგადოებაში უსუსურობისა და დეზორიენტირებულობის გრძნობა გეუფლება“. ეს ეხება არა მხოლოდ ცოცხალ კონტაქტს ადამიანებს შორის, არამედ, აგრეთვე, კულტურის კვლევის პროცესს. ადამიანები კითხვებს უსვამენ წარსულში ან სხვა კულტურის ფარგლებში მცხოვრებ ადამიანებს, ცდილობენ, გაშიფრონ მათ მიერ დატოვებული თუ მოწოდებული ინფორმაცია. მაგრამ კითხვები, რომლებზეც პასუხსაც ეძებენ, განსაზღვრულია თანამედროვე ცნობიერებით, კულტურით, რომლის მატარებელი არიან, სიტუაციით, რომელშიც ისინი იმყოფებიან.
კულტურათა ურთიერთქმედება
მინი|XIX საუკუნის გრავიურა, [[ავსტრალიელი აბორიგენები ეწინააღმდეგებიან ჯეიმზ კუკის ჩასვლას]] კულტურათა ურთიერთქმედება ეწოდება უშუალო კავშირურთიერთობის სახეს, რომელიც ყალიბდება, სულ მცირე, ორ კულტურას შორის, აგრეთვე ამ ურთიერთობათა შედეგად წარმოშობილ გავლენებსა და ორმხრივ ცვლილებებს. კულტურათა ურთიერთქმედების პროცესში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ფასეულობათა, მახასიათებელთა, კულტურული აქტივობის ფორმათა შეცვლას, ახალი ორიენტირების გაჩენას, რაც გარედან მომდინარე იმპულსების გავლენით ხდება. კულტურათა ურთიერთქმედება, როგორც წესი, ხანგრძლივი პროცესია (არანაკლებ რამდენიმე ათეული წლისა).
გამოყოფენ კულტურათა ურთიერთქმედების სხვადასხვა დონეს: 1) ეთნიკური დონე - ურთიერთობა ეთნოსებს, ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ, ეთნოკონფესიურ და სხვა ჯგუფებს შორის; 2) ეროვნული დონე, სადაც რეგულაციურ ფუნქციას მნიშვნელოვანწილად სახელმწიფო-პოლიტიკური სტრუქტურები ასრულებენ; 3) ცივილიზაციური დონე.
კულტურათა ურთიერთქმედების პროცესში განარჩევენ კულტურა-დონორს და კულტურა-რეციპიენტს. პირველი მეტს გასცემს, ვიდრე იღებს, მეორე - პირიქით. დროთა განმავლობაში ეს როლები შეიძლება იცვლებოდეს.
ცნობილია ურთიერთქმედების როგორც მშვიდობიანი, ნებაყოფლობითი (თანასწორუფლებიანი თანამშრომლობა), ისე არამშვიდობიანი, ძალდატანებითი (კოლონიური, სამხედრო დაპყრობები) ფორმები.
კულტურული ურთიერთქმედების შედეგები არაერთგვაროვანია, მათი შეფასების კრიტერიუმების მოძებნა ძნელია. შესაბამისად, ძნელია საუბარი ცალსახად დადებით ან უარყოფით შედეგებზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ერთი კულტურა იწყებს აშკარა დაქვეითებას, მეორეში გათქვეფას, ან უკვალოდ ქრება. ასეთი შედეგის თვალის მიდევნება ყველაზე უკეთ შეიძლება რელიქტური ან არქაული კულტურების მაგალითზე, რომლებიც თავიანთი ისტორიის რომელიღაც პერიოდში თანამედროვე ტიპის კულტურებს შეეჯახნენ და მზად არ აღმოჩნდნენ, აეთვისებინათ მათ მიერ შეთავაზებული კულტურული ფორმები.
უფრო რთულია მსჯელობა იმ კულტურათა ურთიერთქმედებაზე, რომლებიც ძირეულად არ განსხვავდებიან ტიპოლოგიური მახასიათებლებით.
ყოველ კულტურას აქვს დაცვითი მექანიზმების მთელი სისტემა, რომელიც იცავს მას სხვა კულტურათა განსაკუთრებით ინტენსიური ზემოქმედებისაგან.
კულტურათა ურთიერთქმედების პროცესისა და მისი შედეგების გადმოსაცემად გამოიყენება შემდეგი ტერმინები: კულტურული დიფუზია, კულტურული კონფლიქტი, ასიმილაცია, კულტურული შოკი, აკულტურაცია, კულტურული ცვლილება.
გამოიყოფა კულტურათა/ცივილიზაციათაშორისი ურთიერთობის სამი ძირითადი ტიპი:
კულტურის (კულტურული) დიფუზია
მინი|[[თურქმენები|თურქმენი ქალი]] კულტურის (კულტურული) დიფუზია არის ორი ან მეტი საზოგადოების კულტურული მახასიათებლების სივრცეში გავრცელება და შეღწევა სხვა საზოგადოებაში. ესაა კულტურის გავრცელება-მოძრაობის განსაკუთრებული ფორმა, რომელიც აუცილებლად არ გულისხმობს მიგრაციულ პროცესებს. კულტურა საზოგადოებიდან საზოგადოებას შეიძლება გადაეცეს თავად საზოგადოების ან მისი წარმომადგენლების გადაადგილების გარეშე. კულტურის გავრცელება მოძრაობის განსაკუთრებული ფორმაა, რომელიც განსხვავდება და არ დაიყვანება მიგრაციულ პროცესებზე.
კულტურული დიფუზიის კონცეფციის ყველაზე რადიკალური მომხრეების მიერ კაცობრიობის მთელი ისტორია გააზრებული იყო როგორც კულტურათა კონტაქტი, შეჯახება, სესხება და გადატანა. ისინი ყველგან და ყველაფერში მხოლოდ კულტურის დიფუზიას, ე. ი. სხვადასხვა კულტურული მოვლენის სივრცეში გადანაცვლებას ხედავდნენ.
კულტურის დიფუზია შეიძლება განხორციელდეს არა მარტო ხალხებსა და ქვეყნებს, არამედ ჯგუფებს და სოციალურ ფენებს შორის. აქედან გამომდინარე, განარჩევენ ორ მიმართულებას:
კულტურული კონფლიქტი
კულტურული კონფლიქტი არის ცალკეულ პიროვნებებს, ჯგუფებს, პიროვნებასა და ჯგუფს, პიროვნებასა და საზოგადოებას, ჯგუფსა და საზოგადოებას, სხვადასხვა ერთობებს ან მათ კოალიციებს შორის ფასეულობრივ-ნორმატიული, ორიენტაციული, პოზიციური დაპირისპირების კრიტიკული სტადია. კონფლიქტების სხვა სახეთაგან განსხვავებით, კულტურული კონფლიქტების მიზეზი მსოფლმხედველობრივ, რელიგიურ შეხედულებათა, შეფასების პოზიციათა შეუთავსებლობით, მხარეთა სოციალური გამოცდილების განსხვავებულობით არის განპირობებული.
ყველა კონფლიქტი დინამიურია და მოიცავს წინააღმდეგობათა დაძლევის, მოლაპარაკებათა გზით მათი გადაჭრის, მტრული მოქმედებების, მხარეთა შორის ახალი კონტაქტების დამყარებისა და კომპრომისის მონახვის სტადიებს. არსებობს კონფლიქტის სხვაგვარი გამოსავალიც: ბრძოლა საბოლოო გამარჯვებამდე ან კონფლიქტის მოგვარების გადადება მომავლისათვის.
კულტურული კონფლიქტი დაკავშირებულია ტოლერანტობისა და სხვა კულტურის მიმართ ინტერესის პრობლემებთან. კულტურული კონფლიქტის განსაკუთრებული ტიპია შემოქმედებითი კონფლიქტი მიმართულებებს, სკოლებს, ჯგუფებს ან ამა თუ იმ დარგის ცალკეულ წარმომადგენლებს შორის.
ასიმილაცია
ასიმილაცია არის ორი კულტურის ურთიერთქმედების პროცესი, რომლის შედეგად ერთ-ერთი მათგანი კარგავს საკუთარ იდენტურობას და შთაინთქმება მეორის მიერ. ასიმილაციის პროცესი შეიძლება მიმდინარეობდეს როგორც ბუნებრივი, ასევე ძალადობრივი გზით.
ცნება „ასიმილაცია“ XIX საუკუნის ბოლოდან დამკვიდრდა ამერიკულ კულტურანთროპოლოგიაში, თავდაპირველად – ტერმინ „ამერიკანიზაციის“ სინონიმური მნიშვნელობით. მისი პირველი განსაზღვერბა რ. პარკსა და ე. ბერჯესს ეკუთვნით: „ასიმილაცია ურთიერთშეღწევისა და შერევის პროცესია, რომლის განმავლობაში ინდივიდები ან ჯგუფები იძენენ სხვა ინდივიდების ისტორიულ მეხსიერებას და, იზიარებენ რა მათ გამოცდილებას, ჩართული აღმოჩნდებიან საერთო კულტურულ ცხოვრებაში“. XX საუკუნის შუა წლებამდე ეს ტერმინი გამოიყენებოდა ამერიკის შეერთებული შტატების დომინირებად კულტურაში ინდიელთა ტომების ინკორპორაციის მნიშვნელობით. ამერიკული საზოგადოება განიხილებოდა უზარმაზარ „შემოქმედებით ლაბორატორიად“, სადაც სხვადასხვა კულტურული ტრადიცია ერთმანეთს ერევა და „გადაიდნობა“ სინთეზურ მთლიანობად. XX საუკუნის მეორე ნახევარში ჯ. ვან დერ ზანდენმა განასხვავა ცალმხრივი ასიმილაცია, როდესაც უმცირესობის კულტურა მთლიანად გამოიდევნება დომინირებადი კულტურის მიერ, და კულტურათა შერევა, რომლის დროსაც დაქვემდებარებული და გაბატონებული ჯგუფების ელემენტები ერთმანეთს ერევა, ქმნის მდგრად კომბინაციებს და საფუძველს უყრის ახალ კულტურას.
მ.გორდონმა დაამკვიდრა ასიმილაციის ხარისხობრივი განხილვის ტრადიცია. დღეს მიჩნეულია, რომ სრული ასიმილაციის შემთხვევები ძალიან იშვიათია; ჩვეულებრივ, ადგილი აქვს უმცირესობის კულტურის ამა თუ იმ ხარისხით ტრანსფორმაციას დომინირებადი ეთნიკური ჯგუფის კულტურის ზეგავლენით. ამასთან, ხშირად უმცირესობის კულტურის უკუზეგავლენაც ფრიად ძლიერია.
ტერმინი ასიმილაცია ხშირად გამოიყენება სხვა მნიშვნელობით და აღნიშნავს დომინირებადი ნაციონალური ჯგუფის განსაკუთრებულ პოლიტიკას ეთნიკური უმცირესობების მიმართ. ეს პოლიტიკა მიმართულია ამ უმცირესობათა ტრადიციული კულტურის დათრგუნვისაკენ და ისეთი სოციალური გარემოს შექმნისაკენ, რომლის პირობებში დომინირებადი ჯგუფის ინსტიტუციურ სტრუქტურებში მონაწილეობისათვის უმცირესობის წარმომადგენელი იძულებული იქნება, მიიღოს დომინირებული საზოგადოების კულტურული ნიმუშები.
დღეს მკვლევართა უმრავლესობა გარკვეულ სიფრთხილეს იჩენს ტერმინ „ასიმილაციის“ მიმართ, მისი პოლიტიკური შეფერილობის გამო.
კულტურული შოკი
კულტურული შოკი - ეს ტერმინი XX საუკუნის 50-იანი წლების მიწურულიდან გვხვდება სამეცნიერო ლიტერატურაში დაძაბულობის, დაურწმუნებლობისა და შფოთვის იმ შეგრძნების აღსანიშნავად, რომელსაც ადამიანი ან ადამიანთა ჯგუფი (მაგალითად, მასობრივი ემიგრაციის შემთხვევაში) განიცდის ახალ და უჩვეულო კულტურულ გარემოში აღმოჩენისას (K. Oberg, Culture Shock and the Problem of Adjusment in New Cultural Enviroments). ეს არის სიტუაცია, როდესაც ერთმანეთს უპირისპირდება ადამიანისათვის ჩვეული და უცხო კულტურების ფასეულობები, ნორმები, ენა და ყოველდღიური ცხოვრება. შოკური რეაქციის სიძლიერე განისაზღვრება კულტურათა შორის არსებული განსხვავების ხარისხით. კულტურულ შოკს მეტ-ნაკლებად განიცდის ყველა, ვინც პირველად მოხვდება უცხო კულტურულ გარემოში (ტურისტები, ემიგრანტები და ა.შ.), ანდა როდესაც ინტენსიური კულტურული დიფუზიის შედეგად წარმოიშობა კონფრონტაციის სიტუაცია ძველ და ახალ ფასეულობებს, ნორმებს, ყოფა-ქცევის მოდელებს შორის.
არსებობს, ხუთი „ტიპური“ დონე, რომელთა გავლაც ადამიანს უცხო გარემოში ხშირად უხდება. ეს დონეებია: თაფლობის დონე (honeymoon stage), დარდის, მწუხარების დონე (the distress stage), რე-ინტეგრაციის დონე (the re-integration stage), ავტონომიის დონე (the autonomy stage) და დამოუკიდებლობის დონე (the independence stage).
გამოიყოფა კულტურული შოკის დაძლევის ოთხი შესაძლებლობა: 1. გეტოიზაცია: მოსულები უკავშირდებიან ერთმანეთს და დამხვდური კულტურის შიგნით აყალიბებენ იზოლირებულ ანკლავებს (გეტო), რომელთა ფარგლებში ინახავენ და ინარჩუნებენ ტრადიციებს, თავიანთი კულტურული ყოფაქცევის მოდელებს. მაგალითისათვის შეიძლება გამოდგეს დასავლეთის თითქმის ყველა მსხვილი ქალაქისათვის დამახასიათებელი ჩინური უბნები (China Town). 2. ასიმილაცია: მოსულები ცდილობენ, მთლიანად შეეგუონ ახალს, შეითვისონ მისი ნორმები, ფასეულობები, ქცევის მოდელები, მთლიანად უარყოფენ იმ კულტურულ მემკვიდრეობას, რომელიც დატოვეს. 3. ურთიერთქმედება: ეს არის რაღაც საშუალო ხაზის, ახალი და ძველი კულტურის ელემენტების გაერთიანების მცდელობა. ინდივიდები და ჯგუფები მიისწრაფვიან შეათავსონ ორივე კულტურის ნორმები, მოაწესრიგონ კულტურათა შორის კომუნიკაცია, გაამდიდრონ როგორც საკუთარი კულტურა, აგრეთვე ის, რომლითაც ისინი ამჟამად სარგებლობენ. ამის მაგალითია თანამედროვე საწარმოში მომუშავე ინდოელი და თურქი მუშები, რომლებიც სამუშაოზე ხელმძღვანელობენ ინდუსტრიული შრომის წესებით, ხოლო სახლში, ოჯახურ ცხოვრებაში - თავიანთი ტრადიციებითა და წეს-ჩვეულებებით. 4. კოლონიზაცია: ახალმოსახლეები იწყებენ საკუთარი ქცევის მოდელების დანერგვას, ცდილობენ დაუპირისპირონ ისინი დამხვდური კულტურისათვის დამახასიათებელ ტრადიციებს. ეს ხდება როგორც საომარი, ასევე მშვიდობიანი დაპყრობის დროს, ასევე მოდერნიზაციის პროცესში. ტერმინ „კოლონიზაციას“ ამ შემთხვევაში არ აქვს შეფასებითი მნიშვნელობა, ეს ფასეულობითი თვალსაზრისით ნეიტრალური ცნებაა. საქმე ეხება კულტურულ კოლონიზაციას; პოლიტიკური კოლონიზაცია კულტურული კოლონიზაციის მხოლოდ კერძო, თავისი შედეგებით არც ისე რადიკალური შემთხვევაა.
კულტურული შოკი, ფართო აზრით, როგორც ფილოსოფიურ-კულტურული ან ფილოსოფიურ-ისტორიული კატეგორია, კულტურის მეცნიერებათა ჩამოყალიბებისათვის მეტად მნიშვნელოვანი იყო. XII-XVII სს. მოგზაურთა გადმოცემებმა, რომლებიც აღწერდნენ ახალი ქვეყნებისა და ხალხების უსასრულო რაოდენობას, ევროპაში კულტურული შოკი გამოიწვია, რაც საფუძვლად დაედო კულტურის ფენომენის როგორც შესწავლის ობიექტის ჩამოყალიბებას. კულტურულმა შოკმა ევროპელთა გონებაში გადატრიალება მოახდინა, რომელსაც შეიძლება ანთროპოლოგიური რევოლუცია ვუწოდოთ. მისი არსი მდგომარეობს იმაში, რომ შეირყა ევროპელთა წარმოდგენა საკუთარ განსაკუთრებულობაზე; აღმოჩნდა, რომ კაცობრიობა შედგება მრავალი კულტურისაგან. თუკი კოპერნიკის აღმოჩენამ მოსპო სამყაროს ცენტრად დედამიწის ყოფნის ილუზია, ანთროპოლოგიურმა რევოლუციამ მოსპო ევროპის ილუზია ოიკუმენის ცენტრში ყოფნისა.
მთლიანად კულტურული შოკი კულტურაში დადებით როლს თამაშობს, ვინაიდან ხელს უწყობს კულტურათა ურთიერთქმედებასა და ურთიერთგამდიდრებას, ტრადიცულ კულტურაში სხვა კულტურულ ელემენტთა ინტეგრაციას, კულტურათა ღიაობის ზრდას.
აკულტურაცია
აკულტურაცია (ad - „-თან“, „-კენ“ + culture) არის კულტურათა ურთიერთქმედების ერთ-ერთი ფორმა. ეს ტერმინი პირველად ამერიკულ კულტურანთროპოლოგიაში გაჩნდა (ფ. ბოასი, უ. ჰოლმსი, უ. მაკ-ჯი, რ. ლოუი) და აღნიშნავდა კულტურული ცვლილებების პროცესს, რომლებიც XIX საუკუნეში ჩრდილოამერიკულ ტომებში მიმდინარეობდა. პირველ ხანებში ის ვიწრო გაგებით გამოიყენებოდა და, უმთავრესად, თეთრკანიან ამერიკელებთან კონტაქტის შედაგად ჩრდილოამერიკელი ინდიელების ასიმილაციის პროცესს აღნიშნავდა. 1930-იან წლებში ამ ტერმინმა მყარად მოიკიდა ფეხი ამერიკულ ანთროპოლოგიაში, ხოლო აკულტურაციის პროცესები ემპირიული გამოკვლევებისა და თეორიული ანალიზის ერთ-ერთი უმთავრესი თემა გახდა. 1935 წელს აშშ სოციალური გამოკვლევების ეროვნულმა საბჭომ ჩამოაყალიბა სპეციალური კომიტეტი (მ. ჰერსკოვიცი, რ. ლინტონი, რ. რედფილდი), რომელსაც უნდა განესაზღვრა აკულტურაციის პროცესების ბუნება და შესაძლო შედეგები. აშშ-ში ხორციელდება სამთავრობო პროგრამები და არსებობს ორგანიზაციები, რომელთა მიზანი აკულტურაციის („მართვადი კულტურული ცვლილებების“) მეცნიერული შესწავლაა.
კულტურული ცვლილება
კულტურული ცვლილება ეთნიკურ ერთობებში შეიძლება მიმდინარეობდეს შინაგანი და გარე ფაქტორების ზეგავლენით. შინაგანი ფაქტორებია: დემოგრაფიული ცვლილებები (მოსახლეობის რიცხვისა და სიმჭიდროვის ცვლილება), სოციალურ-სტრუქტურული ცვლილებები, ეკონომიკური ფაქტორები, აღმოჩენები და გამოგონებანი, რელიგიური ფაქტორი, შინაგანი კულტურული დინამიკა და ა. შ. გარე ფაქტორები: კონტაქტი ჯგუფებთან, რომლებიც სხვა კულტურული ნიმუშების მატარებელნი არიან, ბუნებრივ-ეკოლოგიური ფაქტორები და ა.შ. შინაგანი და გარე ფაქტორები მჭიდროდ ურთიერთქმედებენ და განსაზღვრავენ როგორც კულტურული ნიმუშების ცვლილებებს, ასევე ამ ცვლილებათა ტემპს.
განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს ცვლილებათა ტემპის, აგრეთვე სტაბილურობისა და ცვალებადობის თანაფარდობის საკითხები. რ. რადკლიფ-ბრაუნი ხაზს უსვამდა, ერთი მხრივ, სოციოკულტურულ მთლიანობათა დამახასიათებელ ტენდენციას - შეინარჩუნონ შინაგანი წონასწორობა, მეორე მხრივ - ცვლილებათა გარდუვალობას, რაც უზრუნველყოფს წონასწორობის აღდგენას, რომელიც ირღვევა უკონტროლო სოციალური და ბუნებრივი ფაქტორების ზეგავლენით. მ.ჰერსკოვიცი, ე.ლიჩი და სხვ. აღნიშნავდნენ, რომ ყველა კულტურას ყოველთვის ახასიათებს ცვლილების შინაგანი ტენდენცია. კ. ლევი-სტროსი გამოყოფდა „ცხელ“ და „ცივ“ კულტურებს, რომელთაგან პირველნი სწრაფად ცვალებადი არიან, მეორენი კი ხასიათდებიან ტრადიციული კულტურული ნიმუშების მდგრადობის მაღალი ხარისხით.
საგანგებო შესწავლის საგანია კულტურული ნიმუშების ცვლილებაზე სხვა ჯგუფებთან კონტაქტის გავლენა. კონტაქტები სხვადასხვა სახისაა: დაპყრობა, სამხედრო-პოლიტიკური ბატონობა, მშვიდობიანი მეზობლობა, სავაჭრო კავშირები, ეკონომიკური ურთიერთობა და სხვ. კულტურული ცვლილებაც შეიძლება სხვადასხვაგვარი იყოს: ერთი კულტურის მიერ მეორის ელემენტთა თავისუფალი სესხება, გაბატონებული ჯგუფის მიერ საკუთარი კულტურის იძულებითი დანერგვა, კულტურათა ელემენტების ურთიერთშერევა და ურთიერთგავლენა და ა.შ.
უ. ოგბორნის მიერ შემუშავებულია „კულტურული ჩამორჩენის“ კონცეფცია, რომლის თანახმად, კულტურის ცალკეული ნაწილები არათანაბრად (სხვადასხვა ტემპით) ვითარდება: მატერიალური კულტურა – უფრო სწრაფად, ვიდრე არა-მატერიალური; ეს უკანასკნელი ნაკლებად ცვალებადია საზოგადოების ფასეულობით სისტემასთან მჭიდრო კავშირის გამო და არ არის უშუალოდ დამოკიდებული მატერიალურზე. კულტურული ჩამორჩენა წარმოშობს შინაგან დისბალანსს და იქცევა განვითარების დინამიკურ ფაქტორად.
კულტურული ტრანსმისია
კულტურული ტრანსმისია - პროცესი, რომლის მეშვეობით კულტურა გადადის მომდევნო თაობებზე ინფორმაციის გადაცემის არაგენეტიკური (სწავლების) გზით. კულტურული ტრანსმისიის შედეგია კულტურული მემკვიდრეობა, მისი დროში უწყვეტობა. თანმიმდევრობით ცვლა კულტურის განვითარების ციკლებისა ერთი ერის, ხალხის ან ქვეყნის ფარგლებში უნდა მიმდინარეობდეს კულტურის საბაზისო ელემენტების შენარჩუნებით. კულტურული მემკვიდრეობა გადაიცემა კულტურის მატარებელი ორი ცოცხალი სუბიექტის (მასწავლებლისა და მოსწავლის, გამცემისა და მიმღების) უშუალო კონტაქტის შედეგად. იმდენად, რამდენადაც ნებისმერი კულტურის გავითარებაში ვგულისხმობთ კულტურის ძირითად ფასეულობათა სისტემის შენარჩუნებას დროში. სწორედ ამ გზით ხალხის, ერის, ფენების, ჯგუფების არსებობით და თაობათაშორისი ელემენტარული ურთიერთობებით არის შესაძლებელი, ისტორიული კატაკლიზმების (რევოლუციები, ომები, კონფლიქტები) მიუხედავად, კულტურის სიცოცლხლისუნარიანობის შენარჩუნება. წინააღმდეგ შემთხვევაში ხდება „კულტურული ჯაჭვის“ გაწყვეტა, რომლის დროსაც მოულოდნელად იცვლება ხალხის ცხოვრების წესი. კულტურული ტრანსმისიის მეშვეობით ყოველი ახალი თაობა მემკვიდრეობით იღებს ძველ, დაგროვილ გამოცდილებასა და მიღწევებს და აგრძელებს კულტურის განვითარებას იმ წერტილიდან, რომელზეც მისი წინამორბედი თაობა შეჩერდა.
კულტურის ტიპები
კულტურის ტიპებია: სუბკულტურა, კონტრკულტურა, მარგინალური კულტურა, სასაზღვრო კულტურა, განაპირა კულტურა, ქალური/მამაკაცური (საწყისის მქონე) კულტურა, (ასევე: კულტურის ბირთვულობა და პერიფერიულობა (ცივილიზაციური მიდგომის ფარგლებში).
კულტურული არქეტიპები
ტერმინი „არქეტიპი“ ბერძნული წარმოშობისაა და ნიშნავს პირველსახეს, საწყისს. არქეტიპი წარმოდგენათა გაუცნობიერებელი ბაზისური სქემაა, რომელიც უნივერსალურია ყველა ადამიანისათვის, მიუხედავად მათი ეთნიკური კუთვნილებისა, ენისა, კულტურული ტრადიციისა და ა.შ.
ეს ტერმინი სამეცნიერო ლიტერატურაში შემოიტანა ფსიქიატრმა, ანალიტიკური ფსიქოლოგიის სკოლის ფუძნემდებელმა კარლ გუსტავ იუნგმა. იუნგი განასხვავებდა „ინდივიდუალურ არაცნობიერს“ „კოლექტიური არაცნობიერისაგან“, რომელიც კაცობრიობის მეხსიერებას წარმოადგენს, საერთოა ყველა ადამიანისათვის, გადაეცემა მემკვიდრეობით და ინდივიდუალური ფსიქიკის საფუძველია. კოლექტიური არაცნობიერი წარმოადგენს შეხედულებათა და ტიპურ რეაქციათა სისტემას, რომლებიც შეუმჩნევლად განსაზღვრავენ ადამიანის ცხოვრებას. თანდაყოლილი პროგრამებისა და უნივერსალური ნიმუშების გავლენის ქვეშ ექცევა არა მხოლოდ ელემენტარული ქცევითი რეაქციები, არამედ ასევე აღქმა, აზროვნება და წარმოსახვა. სწორედ ამ ნიმუშებს ეწოდა „კოლექტიური არაცნობიერის არქეტიპები“.
კულტურული არქტიპები კულტურის საბაზისო ელემენტებია, რომლებიც სულიერი ცხოვრების მყარ მოდელებს აყალიბებენ. კულტურულ არქეტიპებს შეადგენენ კულტურის ტიპური თვისებები, ამდენად, ისინი ობიექტური და ტრანსპერსონალურია. კულტურული არქეტიპების ჩამოყალიბება მიმდინარეობს კულტურული გამოცდილების სისტემატიზაციისა და სქემატიზაციის პროცესში, საკაცობრიო და დიდი ისტორიული ერთობების კულტურის დონეზე. აქედან გამომდინარე, ცალკეული ინდივიდის მიერ კულტურულ არქეტიპთან კავშირის გაცნობიერება არ ხდება.
ეთნოკულტურული არქეტიპები გამოხატავენ და ამყარებენ ეთნოსის, როგორც კულტურული მთლიანობის ფუძემდებლურ თვისებებს. ყოველ კულტურაში საკუთარი ეთნოკულტურული არქეტიპები დომინირებენ, რომლებიც მნიშვნელოვანწილად განაპირობებენ მსოფლმხედველობის, ხასიათის, ეთნოსის ისტორიული ბედის და ა.შ. თავისებურებებს. ეთნოკულტურულ არქეტიპებში კონცენტრირებული სახითაა წარმოდგენილი ეთნოსის კოლექტიური გამოცდილება. ეთნოკულტურული არქეტიპების აქტიური არსებობა მნიშვნელოვანი პირობაა კულტურის მთლიანობისა და თვითმყოფადობის შესანარჩუნებლად.
კულტურული არქეტიპები არსებითად უცვლელი რჩება და ვლინდება მრავალფეროვანი ფორმით - მითოლოგიურ სახეებში, რელიგიურ მოძღვრებებსა და რიტუალებში, ეროვნულ იდეალებში და ა.შ.
რესურსები ინტერნეტში
*
საყვარელიძე
საკუთარი სახელი საყვარელიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
Kermia albifuniculata
Kermia albifuniculata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
თეიმურაზ ასათიანი
თეიმურაზ გიორგის ძე ასათიანი (დ. 16 ივნისი, 1916, თბილისი ― გ. 2 იანვარი, 1988, იქვე) — ქართველი მოქანდაკე, საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1962).
ბიოგრაფია
1946 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (იაკობ ნიკოლაძის კლასი). მუშაობდა სხვადასხვა ჟანრში, მაგრამ განსაკუთრებით საინტერესოა მისი პორტრეტები, რომლებშიც მთავარი ყურადღება ექცევა ადამიანის ფსიქოლოგიურ დახასიათებას. ძირითადი ნამუშევრებია: „ელექტროშემდუღებელი“ (1949, თაბაშირი, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი), „სპორტსმენი ქალი“ (1955, თაბაშირი), ალექსანდრე ჟორჟოლიანის (1951, თაბაშირი), სპარტაკ ბაღაშვილის (1956, ქვა, ორივე საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი) და სხვა პორტრეტები.