cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საქართველოს ფეოდალური მონარქიის სამოხელეო წყობა
მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის სახელი
სავაზიროს წარმოქმნის საკითხს საგანგებოდ შეეხო მ. ლორთქიფანიძე. მან თავის კვლევაში დაასაბუთა, რომ გიორგი III-ის დროს არსებობდა მხოლოდ ერთი ვაზირი — მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის სახით, ხოლო ვაზირებისა და სავაზიროს ჩამოყალიბება თამარის მეფობის დროისათვის დამახასიათებელ ფაქტად მიიჩნია. მ. ლორთქიფანიძის მიხედვით „თამარის დროს მსხვილმა ფეოდალებმა გამარჯვება მოიპოვეს და მიიღეს სახელმწიფო საქმეთა გადაწყვეტაში „ერთნებობისა და თანადგომის უფლება“, ამას კი მოჰყვა ამირსპასალარისა და მანდატურთუხუცესის გავაზირება, ხოლო შემდეგ მეჭურჭლეთუხუცესისა, ათაბაგისა და მსახურთუხუცესისა“.
შოთა მესხიას აზრით ქართულ საისტორიო წყაროებში „ვაზირების“ მრავლობით რიცხვში ხსენება სრულად არ ნიშნავს რამდენიმე ვაზირის არსებობას. მისი თქმით თამარის დროს სიტყვა ვაზირი მრჩევლის მაგივრად გამოიყენებოდა. აღნიშნულის დასაბუთებად მოჰყავს „ხელმწიფის კარის გარიგება“: „ამილახორი ვაზირი არის ამირსპასალარისა“. მისი სიტყვებით გიორგი III-ის მეფობის დროს არსებობდა მხოლოდ ერთი ვაზრი. ასე მაგალითად ის იმოწმებს ქართლის ცხოვრებას. გარდაცვლილ გიორგი III-ს თავზე ადგნენ:
სამოხელეო წყობა არ შეცვლილა არც თამარ მეფის მეფობის დასაწყისში:
ერთი ვაზირი არსებობდა თამარ მეფის მოღვაწეობის შუა პერიოდშიც:
ერთი ვაზირი იყო თამარ მეფის შამქორის ბრძოლის დროსაც. მართალია ივანე ჯავახიშვილის მიერ ტექსტის არასწორად აღდგენის გამო მოხდა აზრის არასწორად გაგება მაგრამ მათი ურთიერთშედარებით შეიძლება საბოლოო აზრის გამოტანა.
აღნიშნული სიტყვა „ვაზირი“ მხოლობით რიცხვში მეორდება „ქართლის ცხოვრების“ საეკლესიო მუზეუმის, რუმიანცევისეულ, თეიმურაზისეულ და მაჩაბლისეულ ნუსხებში.
ამირსპასალარის სახელო
დავით IV-ის დროს უფრო სრულყოფილ სახეს იღებს აგრეთვე საქართველოს ლაშქრის მთავარსარდლის — სპასალარის ანუ ამირსპასალარის თანამდებობა. ივანე ორბელი, რომელიც დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსის თხზულებაში მხოლოდ ერთგან და ისიც ყოველგვარი ტიტულის გარეშე მოიხსენიება, მეცნიერთა აზრით უკვე იწოდებოდა ამირსპასალარად. ამას, გვიანდელი წყაროს გარდა, ამ პერიოდის ამ პერიოდის ეპიგრაფიკული მასალაც ადასტურებს.
აღსანიშნავია, რომ XII საუკუნის ქართულლი და სომხური წყაროები ზოგ შემთხვევაში სპასპეტს, სპასალარსა და ამირსპასალარს ერთი და იმავე მნიშვნელობითა და შინაარსით ხმარობენ. ასე მაგალითად, გიორგი III-ის თანამედროვე და მისი მთავარსარდალი ივანე ორბელი, შვილიშვილი დავით აღმაშენებლის თანამედროვე დიდი ივანე ორბელისა, სანაინის ერთ სომხურ წარწერაში თავისთავს მხოლოდ სპასალარს უწოდებს და ამავე ტიტულით მოიხსენიებს მის წინაპრებსაც:
სპასალარი სამეფოში რამდენიმე შეიძლებოდა ყოფილიყო, ხოლო მთავარსარდალი ერთი, ამიტომ სხვა სპასალართაგან მთავარსარდლის განსასხვავებლად, დიდ სპასალარის ან კიდევ ამირსპასალარის (სპასალართა თავის) წოდება შემოდის. ყურადსაღებია, რომ დავითის თანამედროვე ივანე ორბელს სტეფანოს ორბელიანი „დიდ სპასალარს“ (մեծ սպասալար უწოდებს.
განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რომ უფრო ადრინდელ წყაროებში იგივე ივანე, დავითის თანამედროვე, ჰნევანქის („ძელი ჭეშმარიტი“) ქართულ წარწერაში ამირსპასალარადაც კი არის წოდებული.
არსებული ეპიგრაფიკული წყაროები შუქს ჰფენს XII საუკუნის სამოხელეო წყობის ისტორიას, რომლის მიხედვიტაც ირკვევა:
ივანე ჯავახიშვილი წერდა: „მარტო ის გარემოება, რომ დავიტ აღმაშენებლის ისტორიკოსს ამირსპასალარი მოხსენიებული არა ჰყავს, ვერავითარ საბუთათ ვერ გამოდგება იმიტომ რომ, საზოგადოდ მას ხელისუფალთა შესახებ ძალიან ცოტა ცნობები აქვს აღნიშნული... იქნებ მომავალში თუ ყველა მასალები შესაფერისი გულისხმიერებით განხილული იქნება, გამოირკვეს კიდეც, რომ საქართველოს სამხედრო მინისტრს მართლაც მხოლოდ XII საუკუნეში ეწოდა ამირსპასალარის სახელი“.
ივ. ჯავახიშვილის მიხედვით, არაბულ-სპარსული წარმოშობის ტერმინი „ამირსპასალარი“ არც არაბულსა და არც სპარსულში არ იხმარებოდა ლაშქრის მთავარსარდლის აღსანიშნავად: „არაბულად მთავარსარდალს ამირსპასალარს კი არ უძახდნენ, არამედ, „ამირ ალ-ჯუჲუშ“-ს. სპარსეთში კი ჯარის მბრძანებელს მარტივად „სიფაჰ-სალარი“ ანუ სპასალარი ეწოდებოდა და თავში ქართულივით „ამირ“-ი არ უჯდა“. აღნიშნული ტერმინი ჩანს „დიდ სელჩუკთა“ სამოხელეო წყობილებაში. უკანასკნელი დიდი სელჩუკის სანჯარის (1117-1157) ბრძანებებში „ამირსპასალარი“ amir-i isiah salar-ის ფრომით არაერთხელ მოიხსენიება ამ თანამდებობის მფლობელ პირებთან ერთად.
საქართველოში „ლაშქრის თავს“ — სპასპეტს გაცილებით დიდი ისტორია აქვს ვიდრე თუნდაც სელჩუკურ „ამირსპასალარის“ ინსტიტუტს.
ამრიგად ამირსპასალარის სახელოს შემოღება, ორბელტა საგვარეულოს დაწინაურება და მათთვის ამირსპასალარის სახელოს ბოძება დავით აღმაშენებლის სახელს, მის ღონისძიებებს უკავშირდება.
მანდატურთუხუცესის სახელო
დავით აღმაშენებლის მრავალ ღონისძიებებთან დაკავშირებული უნდა იყოს აგრეთვე მანდატურთუხუცესის სახელოს შემოღებაც. სამეცნიერო ლიტერატურაში, დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსის ტხზულებაზე დაყრდნობით, სათანადოდ არის შესწავლილი ის ღონისძიებანი, რაც დავით აღმაშენებელმა „ფეოდალურ ქაოსში წესრიგის“ დასამყარებლად გაატარა. ამ ღონისძიებებში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა საპოლიციო, „მსტოვრთა“ ინსტიტუტის გაძლიერებას. სამეფო ხელისუფლებას ქვეყნის შინაგანი წესრიგის დამცველი საშინაო საპოლიციო აპარატი მანამდეც უნდა ჰქონოდა, მაგრამ რაკი დავითის ისტორიკოსი საგანგებოდ აღნიშნავს ამ ფაქტებს და მათ აღწერასაც რამდენიმე გვერდსაც კი უთმობს, ცხადია, ამ შემთხვევაში საამისო განსაკუთრებული ღონისძიების გატარების შესახებ უნდა იყოს საუბარი. დავითის შემტევი საშინაო და საგარეო პოლიტიკა მართლაც მოითხოვდა მკაცრ რეჟიმსა და შინაგანი წესრიგის დამყარებას. ეს კი სამეფო ხელისუფლებასთან სათანადო საგანგებო უწყების შექმნით იქნებოდა შესაძლებელი. ასეთ ორგანოს კი ქართულ ფეოდალურ მონარქიაში მანდატურთუხუცესის ინსტიტუტი და მისი საუწყებო შეადგენდა.
მანდატურთუხუცესობა (შინაგანი საპოლიციო სამსახურისა და მეფის დაცვის უფროსობა) თავისი ბუნებით ახლო იდგა ამირსპასალარობასთან, ამიტომაც ამ ორი თანამდებობის გაერთიანება ერთი პირის ხელში იშვიათი შემთხვევა არ ყოფილა XII საუკუნის მანძილზე. ორბელების გარდა, ამ თანამდებობებს აერთიანებდნენ მათი შემცვლელი ყუბასარიც, შემდეგ მხარგრძელებიც (ზაქარია, ივანე), თუმცა თამარის მეფობის დასაწყისიდან იყო შემთხვევა მათი გაყოფისაც. ამრიგად დავით აღმაშენებლის პერიოდში მანდატურთუხუცესის სახელო საქარართველოს სამეფო კარზე უმაღლეს რგოლს წარმოადგენდა მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის შემდეგ, რომელსაც მოყვებოდა ამირსპასალარის სახელო.
მეჭურჭლეთუხუცესის სახელო
მეცნიერთა აზრით დავით აღმაშენებლის დროს სამეფო კარზე ჩამოყალიბდა აგრეთვე მეჭურჭლეთუხუცესის სახელოც. მეჭურჭლის თანამდებობდა, როგორც ცნობილია, ძველთაგანვე არსებობდა მთავართა კარზე და ცხადია იქნებოდა მეფეთა სასახლეებშიც. ამ ხელისუფლების ფუნქციათა გაფართოებამ ერთიანი ფეოდალური მონარქიის წარმოქმნასთან და ზრდასთან დაკავშირებით, აუცილებელი გახადა მეჭურჭლეთა უფროსის, ანუ მეჭურჭლეთუხუცესის თანამდებობების შექმნა.
სხვა ხელისუფალთა შორის მეჭურჭლეთუხუცესს, მანდატურთუხუცესის შემდეგ მეორე, ხოლო „დარბაზის რიგის“ მოხელეთა შორის მეოთხე ადგილი ეკავა. ხელმწიფის კარის გარიგებით, მეჭურჭლეთუხუცესის სახელო ერთ-ერთი უძველესია ქართულ ფეოდალურ მონარქიაში.
მსახურთუხუცესის სახელო
მსახურთუხუცესი თამარის მეფობის პირველ წელს, ახალ მოხელეთა დანიშვნის დროს, მეჭურჭლეთუხუცესის შემდეგ მოიხსენიება. ასე რომ „დარბაზის რიგის“ მოხელეთა შორის რიგით მეხუთე ხელისუფლად იყო მიჩნეული. მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ უნდა ყოფილიყო თამარის მეფობის წინა ხანებში, გიორგი III-ის გარდაცვალების დროს მსახურთუხუცესი დარბაზის მოხელეთა შორის ერთ-ერთი უკანასკნელტაგანი უნდა ყოფილიყო. ალბათ ამიტომ იხსენიებდა თამარის ისტორიკოსი მას ჩუხრახისა და მეჯინიბეთუხუცესის შემდეგ და ამილახორის წინ. მსახურთუხუცესის სახელო თანდათან გაძლიერდა სამეფო კარზე და რუსუდანის დროს სავაზიროშიც კი შევიდა. მსახურთუხუცესის აღზევება, როგორც ჩანს, თამარის მეფობის პირველი წლებიდანვე დაწყებულა. ცხადია, თამარის საშინაო პოლიტიკისათვის დიდი მნიშვნელობა ექნებოდა იმასაც, თუ ვინ დაიჭერდა ამ თანამდებობას უკვე გადაყენებული აფრიდონის შემდეგ.
თამარის ისტორიკოსის ცნობით, თამარისაგან ებოძა „მსახურთუხუცესობა დადიანსა ვარდანს“. დადიანთა საგვარეულო ერთ-ერთი უძველესი და ძლიერი იყო. მათი დაწინაურება, როგორც ჩანს, საქართველოს გაერთიანების, კერძოდ ბაგრატ IV-ის დროიდან უნდა იყოს დაწყებული. სწორედ XI საუკუნის შუა წლებში იხსენიება ბაგრატ IV-ის მიერ ანისში დატოვებულ დიდებულთა შორის ივანე დადიანი.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სამეფო კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
თისელის ღვთისმშობლის ეკლესია (გუმბათიანი)
თისელის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ თისელის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1-1,5 კმ-ს მოშორებით. სავარაუდოდ, მონასტრის გაუქმების შემდეგ მისი მიმდებარე ტერიტორია სოფლის სასაფლაომ დაიკავა. ტაძარი სტილისტური ნიშნებით XIV-XV საუკუნეთა მიჯნით თარიღდება.
ძეგლი მოინახულა გრაფინია პ. უვაროვამ XIX საუკუნის ბოლოს, ექვთიმე თაყაიშვილმა 1902 წლის ექსპედიციის დროს.
თისელის ღვთისმშობლის ეკლესიას, 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ძეგლის აღწერა
გუმბათიანი ტაძრის გეგმა გარედან უმნიშვნელოდ წაგრძელებული სწორკუთხედია (10,7X11,8 მ.). შესასვლელი სავარაუდოდ ორი იყო — ერთი დასავლეთიდან და მეორე სამხრეთიდან, კედლის შუა ნაწილში განგრეული ღიობის ადგილზე. დასავლეთის კედელი თითქმის მთლიანად ჩამოშლილია და კარის წირთხლის მხოლოდ კვალი იკითხება. ტაძრის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძი, ისევე როგორც ეს სამცხის ხუროთმოძღვრებისთვისაა დამახასიათებელი, დამოკლებულია. გუმბათი აფსიდის მხრებსა და ორ თავისუფლად მდგომ სვეტზეა აღმართული. საკურთხეველი სამნაწილიანია, განიერი პასტოფორიუმები აღმოსავლეთის აფსიდებითა და თაღითაა გახსნილი დარბაზის შიდა მხარეს, სამკვეთლო დამატებითი კარით უშუალოდ საკურთხეველსაც უკავშირდება.
ტაძარი ქვიშაქვის დამუშავებული კვადრებით იყო მოპირკეთებული. დღეს კვადრების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილია, ნაწილი გაზიდული, ქვის ბუდეებით თუ ვიმსჯელებთ, ფასადების ამოყვანისას ოსტატი წყობის ჰორიზონტალურ რიგებს საგულდაგულოდ იცავდა. ტაძრის კედლებს არაერთი გადაკეთების და გადაწყობის კვალი ეტყობა, შესაძლოა აქ ადრე არსებული ეკლესიის ნაწილიც იყოს გამოყენებული (მაგალითად აღმოსავლეთით საკურთხევლის ნაწილი), გადაკეთება აღმოსავლეთის ფასადს ნათლად ეტყობა. შემორჩენილია საკურთხევლის სარკმლის ზედა ნაწილი ორმაგი გლუვლილვიანი თავსართით (ეს ფრაგმენტი ერთ-ერთი გვაინდელი გადაკეთებიდან უნდა იყოს შემორჩენილი). შიდა მხარეს გუმბათის ყელის წრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა ქვის წყობით ამოყვანილი აფრებითაა, მათ ზემოდან საკმაოდ მასიური ლილვი შემოუყვება. შიდა მხარეს გუმბათის ყელში თლილი ქვის ხუთრიგიანი წყობაა შემორჩენილი. გუმბათის ყელი თავდაპირველად გარედანაც წრიული მოხაზულობისა ყოფილა, მის ქვედა ნაწილში გათლილი ქვიშაქვის კვადრების ორი რიგია შემორჩენილი, ზემოთ შეწყვილებული ლილვებია, ხოლო მის თავზე ასევე თლილი ქვით განახლებული გუმბათის ყელის რვაწახნაგა გეგმაზეა გადასული. დღეს გუმბათის ყელის შემორჩენილი მასა აგურითაა აღდგენილი. გვიანდელი აღდგენისას ყელი რვაწახნაგაა ოთხი სარკმლით. საკურთხეველსა და კონქს ნათლად ეტყობა აგურით აღდგენა. ინტერიერშიც მოპირკეთება შედარებით უხეშად გათლილი ქვისაა. სვეტები და პილასტრები სადა, მარტივი კაპიტელებითაა დასრულებული.
ექვთიმე თაყაიშვილის მოსაზრებით თისელის ორივე ეკლესია ერთი კომპლექსის ნაწილს შეადგენდა. თისელის მონასტრისათვის აღაპები გაღებული ჰქონდათ სამცხის ათაბაგებს.
სქოლიო
კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ჯადოქრები (ფილმი)
ჯადოქრები (Wizards) — 1997 წლის პოსტაპოკალიპტური სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის ანიმაციური ფილმი, რომლის რეჟისორი და პროდიუსერია რალფ ბაკში.
ფილმში მოქმედება ვითარდება პოსტაპოკალიპტურ სამყაროში, ბირთვული ომიდან 2 მილიონი წლის შემდეგ, სადაც დედამიწაზე დათარეშობენ მუტანტები, ხოლო ადამინები, რომლებმაც დაივიწყეს წარსულის ტექნოლოგიები იქცნენ გნომებად, ელფებად და ფერიებად.
ჯადოქრები ბაკშის მიერ გადაღებული პირველი ფენტეზია, რომელიც ადრე ცნობილი იყო ურბანული ფილმების გადაღებით. ფილის ბიუჯეტმა შეადგინა 2 მილიონი აშშ დოლარი, ხოლო შემოსავალმა — 9 მილიონი.
ახალდაბის წმინდა გიორგის ეკლესია
ახალდაბის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ახალდაბის ჩრდილოეთით 300-350 მეტრზე, ტყიან ბორცვზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (5,5 X 4,5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. გარედან მობათქაშებულია. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა, კედლების ზედა ნაწილები. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, აღმოსავლეთით კუთხეებმომრგვალებული საკურთხეველია, რომლის აღმოსავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია. მსგავსი მცირე ზომის სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. საკურთხევლის ორივე კუთხე კარგად გათლილი ქვიშაქვის იმპოსტებითაა დასრულებული. რომლებსაც ზედა კიდეზე ორი ჰორიზონტალური ლილვი გასდევს. შემორჩენილია ორივე იმპოსტი და თაღის ორივე ქუსლი. ასეთივე იმპოსტი ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეშიცაა, რომელსაც დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღი ეყრდნობოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აზიური სამზარეულო
ალტ=აზია|მინი|[[აზია]] აზიური სამზარეულო —მოიცავს რამდენიმე მთავარ რეგიონალურ სამზარეულოს: ცენტრალურ აზიას, აღმოსავლეთ აზიას, ჩრდილოეთ აზიას, სამხრეთ აზიას, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და დასავლეთ აზიას. აზიური სამზარეულოსათვის დამახასიათებელია გამორჩეული კულინარიული სტილი და ტრადიცია, რომელიც ჩვეულებრივ ასოცირდება კონკრეტულ კულტურასთან. აზია, როგორც უდიდესი და ყველაზე დასახლებული კონტინენტი, მრავალი კულტურის სამშობლოა, რომელთაგან ბევრს აქვს საკუთარი გამორჩეული სამზარეულო.
კონტინენტის აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონებში მრავალი კულტურისთვის დამახასიათებელი ინგრედიენტებია: ბრინჯი, ჯანჯაფილი, ნიორი, ქუნჯუთის თესლი, ჩილი, ხახვი გამხმარი, სოია და ტოფუ.
მიუხედავად იმისა, რომ ბრინჯი აზიური სამზარეულოს უმეტესობაშია გავრცელებული, სხვადასხვა რეგიონში სხვადასხვა ჯიშია პოპულარული. ბასმატის ბრინჯი პოპულარულია ინდოეთის სუბკონტინენტზე, ჟასმინის ბრინჯი ხშირად გვხვდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ხოლო გრძელი მარცვლეულის ბრინჯი პოპულარულია ჩინეთში, ხოლო მოკლე მარცვლიანი იაპონიასა და კორეაში.
კარი ჩვეულებრივი კერძია სამხრეთ აზიაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიას ა და აღმოსავლეთ აზიაში. Curry კერძები წარმოიშვა ინდოეთის სუბკონტინენტზე. თანამედროვე ჩრდილოეთ ინდოეთში, ბანგლადეშსა და პაკისტანში მის დასამზადებლად ძირითადად იყენებენ იოგურტ ს, ხოლო თანამედროვე სამხრეთ ინდოეთში, შრი-ლანკასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში - ქოქოსის რძეს.
ცენტრალური აზიის სამზარეულო
ალტ=ცენტრალური აზია|მარცხნივ|მინი|ცენტრალური აზია ცენტრალური აზიის ქვეყნების სამზარეულოების უმეტესობა ატარებეს დასავლეთ და აღმოსავლეთ აზიის, განსაკუთრებით მონღოლეთის სამზარეულოს მრავალ მახასიათებელს. მაგალითად, კერძი, რომელიც ცნობილია როგორც "პილაფი" ან "ოშ". ბევრი ქვეყანა იყენებს ცხენის და ცხვრის ხორცს,  ყველაზე გავრცელებულია საქონლის ხორცი. ყაზახეთსა და ყირგიზეთში ადგილობრივი სამზარეულო განვითარდა მომთაბარე ცხოვრების წესის შესაბამისად.
კუმისი ფართოდ არის გავრცელებული სასმელია თურქულენოვან ხალხებში, განსაკუთრებით შუა აზიაში.
შუა აზია ასევე ცნობილია, როგორც იოგურტის სამშობლო. კუმისის მსგავსად, იგი ფართოდ არის გავრცელებული თურქულენოვან ხალხებში
აღმოსავლეთ აზიის სამზარეულო
მინი|[[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზია]] აღმოსავლეთ აზიის სამზარეულო მოიცავს ჩინურ, იაპონურ, კორეულ, მონღოლურ, სინგაპურის, ტაივანურ და ტიბეტურ სამზარეულოს. იმის გათვალისწინებით, რომ ეს არის ყველაზე დასახლებული რეგიონი მსოფლიოში, ბევრი რეგიონალური სამზარეულოა (განსაკუთრებით ჩინეთში). ძირითადი საკვები პროდუქტების მაგალითებია ბრინჯი, ლაფშა, ლობიო, სოიოა, ზღვის პროდუქტები (იაპონიაში ერთ სულ მოსახლეზე ზღვის პროდუქტების მოხმარება ყველაზე მეტია), ცხვრის ხორცი (მონღოლეთი), ბოკ ჩოი (ჩინური კომბოსტო) და ჩაი. ამ რეგიონის სამზარეულო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სამზარეულოს მსგავსია კულტურული და ეთნიკური მრავალფეროვნების გამო.
ჩრდილოეთ აზიის სამზარეულო
ალტ=ჩრდილოეთ აზია|მარცხნივ|მინი|[[ჩრდილოეთი აზია|ჩრდილოეთ აზია]] ჩრდილოეთ აზიის სამზარეულო ხშირად რუსული სამზარეულოს სინონიმია, რადგან მთელი ჩრდილოეთ აზია რუსეთის ფედერაციის ნაწილია. ამასთან, ციმბირის ზოგიერთ კულტურასა თუ რეგიონში ადგილობრივი სამზარეულოა. მაგალითად: იაკუტის (ან სახა) და იამალის სამზარეულო. ბურიატებსაც აქვთ საკუთარი სამზარეულო, თუმცა ძალიან ჰგავს მონათესავე მონღოლების სამზარეულოს.
პელმენი, თავდაპირველად პერმული ან იურგების კერძი, რუსულ სამზარეულოს პოპულარულ კერძად დამკვიდრდა,  მაგრამ მაინც შეიძლება იამალის სამზარეულოს ნაწილად ჩაითვალოს მისი წარმოშობის ადგილის გამო. ზოგის აზრით, ეს არის ჩინური ვონტონის გამარტივებული ვერსია. ჩრდილოეთ ციმბირის სამზარეულოს უმეტეს ინგრედიენტებში შედის თევზი და წითელი მოცვი. იაკუტები, ისევე როგორც მრავალი სხვა თურქულენოვანი ხალხი, ტრადიციულად იყენებენ კუმისს, როგორც ჩვეულებრივ სასმელს.
სამხრეთ აზიის სამზარეულო
ალტ=სამხრეთ აზია|მინი|[[სამხრეთი აზია|სამხრეთ აზია]] სამხრეთ აზიის სამზარეულო მოიცავს ინდოეთის სუბკონტინენტის სამზარეულოს. მსოფლიოს ამ ნაწილში კერძები არომატიზირებულია სხვადასხვა სახის ჩილით, შავი პილპილით, მიხაკით და სხვადასხვამწვანილითა და სანელებლებით. კურკუმას და კუმინს ხშირად იყენებენ კარის მოსამზადებლად.
ჩვეულებრივ პოპულარულ კერძებს ამზადებენ ცხვრის ხორცის, თხის ხორცის, თევზისა და ქათმის ხორცისაგან. ძროხის ხორცი დასავლეთის ქვეყნების სამზარეულოსაგან განსხვავებით, ნაკლებადაა გავრცელებული, რადგან პირუტყვს განსაკუთრებული ადგილი უკავია ინდუიზმში. საქონლის ხორცზე აკრძალვები ვრცელდება ძროხის ხორცზე და გარკვეულწილად იაკებზე. ღორის ხორცი ყველა მუსლიმისათვის ტაბუდადებული საკვებია. ასევე მას ზოგიერთი ინდუისტიც არიდებს თავს.
სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სამზარეულო
ალტ=სამხრეთ აღმოსავლეთ აზიის რუკა|მინი|სამხრეთ აღმოსავლეთ აზიის რუკა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სამზარეულოგამოირცევა მრავალფეროვანი არომატით შეზავებული მსუბუქი კერძებით. არომატიზატორებიდან ფართოდ მოიხმარენ ლაიმს. პოპულარული მწვანილია ქინძი და რეჰანი. ინგრედიენტები ამ რეგიონში აღმოსავლეთ აზიის სამზარეულოს მსგავსია, რომელიც იყენებს თევზის სოუსს და ისეთ ინგრედიენტებს, როგორიცაა:გალანგალი, თამარინდი, ციმბოპოგოლი.
დასავლეთ აზიის სამზარეულო
მარცხნივ|მინი|[[დასავლეთი აზია|დასავლეთ აზია]] დასავლეთ აზიის სამზარეულო ბევრი საერთო აქვს შუა აღმოსავლეთის სამზარეულოს და კავკასიის რეგიონის სამზარეულოსთან.
დასავლეთ აზიის სამზარეულო არის დასავლეთ აზიის სხვადასხვა ქვეყნისა და ხალხების სამზარეულო. რეგიონის სამზარეულო მრავალფეროვანია, მაგრამ აქვს ჰომოგენურობის გარკვეული ხარისხი ზოგ რეგიონში ჩვეულებრივი ინგრედიენტია ზეთისხილი და ზეითუნის ზეთი, პიტა, თაფლი, ქუნჯუთის თესლი, ფინიკი, სუმაკი, წიწაკა, პიტნა და ოხრახუში. პოპულარულ კერძებია კიბბე და შაურმა.
მარცვლეული დასავლეთ აზიელთა რაციონის საფუძველია როგორც ისტორიულად, ასევე დღეს. ხორბალი და ბრინჯი ძირითადი საკვები პროდუქტებისმთავარი შემადგენელია. ქერი ასევე ფართოდ გამოიყენება რეგიონში, ზოგან სიმინდს იყენებენ. პური მრავალმხრივი საკვებია, რომელსაც ყველა კლასისა და ჯგუფის წარმომადგენელი მიირთმევს.
კარაქი და ერბო (ასევე ცნობილი როგორც სამნა) ტრადიციულად გამოიყენება კერძების მოსამზადებლად. ზეითუნის ზეთი ფართოდ არის გავრცელებული ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო რაიონებში. ქრისტიანები მას დიდმარხვის დროს იყენებენ, როდესაც ხორცი და რძის პროდუქტები გამორიცხულია, ხოლო ებრაელები მას ცხოველური ცხიმების ნაცვლად, მაგალითად, კარაქის მაგივრად იყენებენ.
ცხვარი და ცხვრის ხორცი ყოველთვის პოპულარული იყო დასავლეთ აზიაში. ღორის ხორცი აკრძალულია როგორც ისლამში, ასევე იუდაიზმში. ხორცის კერძებს შორის გავრცელებული შემწვარი ხორცი ან ქაბაბი.
ბოსტნეული და პარკოსანი კულტურები დასავლეთ აზიის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილის ძირითადი საკვებია.მათ მიირთმევენ მოხარშულს, ჩაშუშულს, შემწვარი და მოხარშული ხორცთან და ბრინჯთან ერთად. ბოსტნეულს შორის ფართოდ გავრცელებულია ისპანახი, კომბოსტო, ხახვი, ნიორი, სტაფილო და ჭარხალი.
სქოლიო
კატეგორია:სამზარეულო კონტინენტის მიხედვით კატეგორია:აზიური სამზარეულო
სტანცია-არჯუტი
სტანცია-არჯუტი (Արջուտ կայարանին կից) — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 400 მეტრზე. 2001 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 54 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
აბუსერიძეები
აბუსერიძეები — ქართული გვარი. ძირითადად გავრცელებულია აჭარასა და გურიაში. საქართველოში ცხოვრობს 698 აბუსერიძე. გვარი ცნობილია მე-11 საუკუნიდან.
სქოლიო
*
ავგუსტ დე ბოარნე
ავგუსტ დე ბოარნე (Auguste de Beauharnais, Augusto de Beauharnais; დ. 9 დეკემბერი, 1810 — გ. 28 მარტი, 1835) — ბოარნეების დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის იმპერატრიცა ჟოზეფინ დე ბოარნეს შვილიშვილი. ლოიხტენბერგის ჰერცოგი 1824-1835 წლებში როგორც ევგენი ბოარნეს უფროსი ვაჟი. პორტუგალიის პრინც-კონსორტი 1835 წლის იანვრიდან მარტამდე როგორც დედოფალ მარია II-ის პირველი მეუღლე.
ბიოგრაფია
ავგუსტი დაიბადა 1810 წლის 9 დეკემბერს მილანში. იგი იყო იტალიის მეფის ნაცვალ ევგენი ბოარნესა და მისი ცოლის, ავგუსტა ბავარიელის უფროსი ვაჟი. მამამისი იყო საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ ბონაპარტის გერი, როგორც მისი პირველი ცოლის, იმპერატრიცა ჟოზეფინ ბოარნეს ვაჟი პირველი ქორწინებიდან. ავგუსტის დედა კი იყო ბავარიის მეფე მაქსიმილიან I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ავგუსტა ვილჰელმინა მარია ჰესენ-დარმშტადტელის ქალიშვილი. მას მრავალი და-ძმა ჰყავდა, რომელთაგანა აღსანიშნავია ბრაზილიის იმპერატრიცა ამალია და შვედეთისა და ნორვეგიის დედოფალი ჟოზეფინა. 1815 წელს, ნაპოლეონის დამხობის შემდეგ მამამისს ჩამოერთვა იტალიის მეფის ნაცვლობა, რის შემდეგაც ევგენი ოჯახთან ერთად ბავარიაში გაიქცა. აქ მას სიმამრმა 1817 წელს ლოიხტენბერგის ჰერცოგობა უბოძა. 1824 წელს, ევგენის გარდაცვალების შემდეგ, ავგუსტს, როგორც უფროს ვაჟს დარჩა ლოიხტენბერგის ჰერცოგობა.
1834 წლის 5 ნოემბერს, მიუნხენში შედგა ავგუსტისა და პორტუგალიის დედოფალ მარია II-ის მარიონეტული ქორწინება. მარია იყო ავგუსტის დის, ამალიას გერი, რომელიც თავისი სილამაზითა და განათლებით იყო ცნობილი, ამასთან სამეფო ტახტზეც იჯდა, რაც მას ყველასთვის სასურველ პატარძლად აქცევდა. ამის შემდეგ, ავგუსტმა დატოვა ბავარია და პორტუგალიაში გადასახლდა, სადაც 1835 წლის 26 იანვარს, ლისაბონში შედგა მისი და მარიას ნამდვილი ქორწინება, რის შემდეგაც მას პორტუგალიის პრინც-კონსორტისა და სანტა-კრუზის ჰერცოგის წოდება მიენიჭა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 9 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1810 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1835 კატეგორია:ბრაგანსები
ავდალი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ავდალი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ნიკოლოზ ჟუკოვსკი
ნიკოლოზ ჟუკოვსკი (Никола́й Его́рович Жуко́вский; დ. 17 იანვარი, 1847, ორეხოვო — გ. 17 მარტი, 1921) — რუსი ფიზიკოსი.
ბიოგრაფია
1847 წლის 17 იანვარს ვლადიმირის ყოფილ გუბერნიის სოფელ ორეხოვოში საგზაო ინჟინრის იაგორ ჟუკოვსკის ოჯახში დაიბადა ბავშვი, რომელსაც შემდეგში „რუსული ავიაციის მამა“ უწოდეს. ეს იყო ნიკოლოზ ჟუკოვსკი. პირველდაწყებითი განათლება ჟუკოვსკიმ ოჯახში მიიღო - წარჩინებული სტუდენტისრეჰმანის ხალმძღვანელობით. რეჰმანმა მას ფიზიკისა და ქიმიისადმი სიყვარული შთაუნერგა. 1858 წელს 11 წლის ჟუკოვსკი მოსკოვის მეოთხე გიმნაზიის მესამე კლასში ჩარიცხეს. გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ იგი შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. მიუხედავად იმისა, რომ სტუდენტობის პერიოდში ჟუკოვსკი ფიზიკით იყო გატაცებული, უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ სავსებით გაირკვა მისი სამეცნიერო ინტერესი: მან აირჩია თეორიული და გამოყენებითი მექანიკა. 1870 წლიდან ჟუკოვსკი იწყებს პედაგოგიურ მოღვაწეობას მოსკოვის ქალთა გიმნაზიასა და უმაღლეს ტექნიკურ სასწავლებელში, სადაც ფიზიკასა და მათემატიკას ასწავლიდა. 1882 წელს მან დაიცვა დისერტაცია გამოყენებითი მათემატიკის დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად, თემაზე: „მოძრაობის სიმტკიცის შესახებ“.
1886 წელს იგი მიიწვიეს მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამოყენებითი მათემატიკის კათედრის პტოფესორად, ხოლო ერთი წლის შემდეგ პარალელურად დაიწყო მუშაობა უმაღლესი მექანიკური სასწავლებლის ანალიზური მექანიკის კათედრის პროფესორად. ჩვენი ქვეყნის ამ ორ უდიდეს სასწავლებელში გაშალა ჟუკოვსკიმ თავისი სამეცნიერო და პედაგოგიური მუშაობა. მის ირგვლივ შემოიკრიბნენ ახალგაზრდა მკვლევარები და მოწაფეები. 1894 წელს ჟუკოვსკი აირჩიეს პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპოდენტად, 1900 წელს კი ამავე აკადემიის ნამდვილ წევრად წარადგინეს.იმდროინდელი წესის მიხედვით პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი ვალდებული იყო პეტერბურგში ეცხოვრა. ჟუკოვსკიმ ვერ დატოვა თავისი საყვარელი მოწაფეები და მოწყობილი ლაბორატორიები, რის გამოც თვითონ მოხსნა თავისი კანდიდატურა აკადემიაში.
ნიკოლოზ ჟუკოვსკის შრომები
1897-1898 წლებში ჟუკოვსკი მიიწვიეს მოსკოვის ახალი წყალსადენის მშენებლობაზე, იქ მას ევალებოდა ეხელმძღვანელა წყალსადენ მილებში ჰიდრავლიკური დარტყმებისათვის. მრავალი დაკვირვების შედეგად ჟუკოვსკიმ დაასკვნა, რომ ჰიდრავლიკური დარტყმა წყალსადენ მილებში ვრცელდება მუდმივი სიჩქარით. გასული საუკუნის 90-იან წლებში ჟუკოვსკი დაინტერესდა აეროდინამიკის საკითხებით. თავის პირველ შრომაში მან მოგვცა ფრინველის სიმძიმის ცენტრის მოძრაობის განტოლება და შეისწავლა მისი ფრთების ტრაექტორია; განსაზღვრა ე.წ. „მკვდარი მარყუჟის“ ტრაექტორიაც. ამგვარად, ჟუკოვსკიმ იწინასწარმეტყველა თვითმფრინავის მოძრაობის შესაძლებლობა.
შემდეგ შრომაში ჟუკოვსკიმ მოგვცა თვითმფრინავის მარტივი მოძრაობის გამოთვლის მეთოდები და თვითმფრინავის სეროდინამიკური გამოთვლის ძირითადი განტოლების გრაფიკული ამოხსნის მეთოდები - ე. წ. „ჟუკოვსკის წევის მეთოდი“. 1907 წელს გამოქვეყნდა ჟუკოვსკის შრომა „გრიგალთა წარმოშობის შესახებ“, რომელშიც მოცემულია თვითმფრინავის ფრთის ამწევი ძალის გნსაზღვრის მეთოდები; თვითმფრინავის ფრენის სიჩქარის ცირკულაციის განსაზღვრის მეთოდი; ამ მეთოდის თანამედროვე ავიაციაში ჟუკოვსკის ჰიპოთეზა ეწოდება. აქვეა მოცემული მისი შესანიშნავი თეორემა, რომელიც ამტკიცებს, რომ „თვითმფრინავის ამწევი ძალა გაქანების გრძივ მეტრზე უდრის ჰაერის სიმკვრივეს გამრავლებულს მოძრაობის სიჩქარეზე და ფრთის ირგვლივ ჰაერის ცირკულაციის სიჩქარეზე. 1912 წელს ჟუკოვსკიმ გამოაქვეყნა თვითმფრინავის პროპელერის თეორია. ამის შემდეგ გაჩნდა კიდევ ერთი ახალი ცნება - „ჟუკოვსკის ხრახნი“.
ნიკოლოზ ჟუკოვსკი გარდაიცვალა 1921 წლის 17 მარტს.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსები
მექანიკური ფორთოხალი (რომანი)
მექანიკური ფორთოხალი — ენტონი ბერჯესის 1962 წელს გამოცემული დისტოპიური რომანი. მოქმედება ხდება ახლო მომავლის ინგლისურ საზოგადოებაში, რომელიც ქმნის ახალგაზრდების ექსტრემისტული ძალადობის სუბკულტურას. თინეიჯერი პროტაგონისტრი, ალექსი მოგვითხრობს საკუთარი ძალადობრივი საქციელებისა და მისი გამოცდილების შესახებ სახელმწიფოს წარმომადგენლების მისი გამოსწორების მცდელობის შესახებ. წიგნი ნახევრად დაწერილია რუსულის გავლენის მქონე არგოზე, რომელსაც ჰქვია „ნადსატი“. ბერჯესის მიხედვით ის დაიწერა სამ კვირაში.
გარემოებები
მექანიკური ფორთოხალი დაიწერა ქალაქ ჰოვში, მაშინ ერთ-ერთ ძველ საზღვაო ქალაქში. ბერჯესი ბრიტანეთში დაბრუნდა საზღვარგარეთ მოღვაწეობის შემდეგ და აღმოაჩინა, რომ ბევრი რამე შეიცვალა. ინგლისი ამ პერიოდში მოიცვა არასრულწლოვანთა დანაშაულის შიშმა. ბერჯესი ამბობდა, რომ რომანის ინსპირაცია იყო მისი პირველი ცოლი ლინის ცემა  ამერიკელი მთვრალი მოსამსახურეების ბანდის მიერ, რომლებიც ინგლისში იყვნენ განლაგებულნი მეორე მსოფლიო ომის დროს. მოგვიანებით ქალმა ბავშვი მოიშორა. თავისუფალი ნების მის გამოძიებაში, წიგნის სამიზნე, როგორც ჩანს, არის ბიჰევიორიზმი, რომლის პიონერებიც იყვნენ ისეთი ფიგურები, როგორიცაა ფრედერიკ სკინერი.
სათაური
ბერჯესმა სათაურის წარმოშობის სამ გზას გვთავაზობს:
სქოლიო
კატეგორია:მექანიკური ფორთოხალი კატეგორია:1982 წლის ბრიტანული რომანები კატეგორია:ბრიტანული ფილოსოფიური რომანები კატეგორია:ბრიტანული სამეცნიერო ფანტასტიკური რომანები კატეგორია:ინგლისურენოვანი რომანები კატეგორია:ენტონი ბერჯესის რომანები კატეგორია:დისტოპიური რომანები კატეგორია:ფილმისთვის ადაპტირებული რომანები კატეგორია:ცენზურის მიერ აკრძალული წიგნები კატეგორია:ენტონი ბერჯესის ნაწარმოებები
იუხარი-გელენხური
იუხარი-გელენხური (Yuxarı Qələnxur) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუსარის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 531 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გუსარის რაიონის სოფლები
დეკანოიძეები
დეკანოიძეები — ქართული გვარი. წარმოიშვა სიტყვისაგან „დეკანოზი“. საქართველოში ცხოვრობს 1758 დეკანოიძე.
სქოლიო
*
ზულფუგარლი
ზულფუგარლი (Zülfüqarlı, Զուար) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ქალბაჯარის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ქალბაჯარის რაიონის სოფლები
ალმარსა-დე-კამეროსი
ალმარსა-დე-კამეროსი (Almarza de Cameros) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ლა-რიოხის პროვინციის კამერო-ნუევოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 28,11 კმ². მოსახლეობა — 32 კაცი (2020 წ.).
ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვი
ბიოგრაფია
ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვი დაიბადა 1863 წელს თბილისში, მოსამსახურის ოჯახში. დედამისი, წარმოშობით აზერბაიჯანის ყაზახის რაიონის სოფელ იუხარი-სალაჰლიდანაა. საშუალო განათლება თბილისის პირველ გიმნაზიაში მიიღო, რომელიც 1884 წელს წარმატებით დაამთავრა, ამის შემდეგ პეტერბურგის უნივერსიტეტის ისტორიისა და ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ჩააბარა. თუმცა, პირველი სემესტრის შემდეგ, იურიდიული ფაკულტეტზე გადავიდა, რომელიც 1888 წელს წარმატებით დაამთავრა და მიიღო სამართლის მეცნიერების კანდიდატის სახელი. შემდგომში, პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის სამეცნიერო საბჭომ გადაწყვეტილება მიიღო ა.თოფჩუბაშოვის სამოქალაქო სამართლის კათედრაში დატოვებისა და პროფესორის თანამდებობისთვის მომზადებასთან დაკავშირებით. თუმცა, ეს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნებოდა შესაძლებელი, თუ კი ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვი მიიღებდა მართლმადიდებლობას. ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვმა უარი თქვა მართლმადიდებლობის მიღებაზე, ხოლო მეფის რუსეთის დროინდელი კანონი უნივერსიტეტის შესახებ არ აძლევდა ა.თოფჩუბაშოვს დაეკავებინა შესაბამისი თანამდებობა, რადგან ის არ იყო მართლმადიდებელი.
ალმარსა-დე-კამეროსი
სქოლიო
კატეგორია:ლა-რიოხის მუნიციპალიტეტები
ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვი
ბიოგრაფია
შემდგომში, ა.თოფჩუბაშოვი უკან დაბრუნდა თბილისში და მუშაობდა თბილისის გეოდეზიის სკოლაში, სამართლის მიმართულების მასწავლებლად.
გარდაიცვალა 1934 წლის 8 ნოემბერს, პარიზში. დაკრძალულია ქალაქ სენ-კლუს სასაფლაოზე.
მოღვაწეობა
თოფჩუბაშოვი, 1896 წელს ბაქოში ჩამოსვლის შემდეგ, ადვოკატად მუშაობდა და წარმატებულად მოიგო მთელი რიგი რთული სასამართლო პროცესი. ამ მიღწევების შედეგად, მან დაიმსახურა პატიოსანი კაცის სტატუსი ქალაქის მოსახლეობაში და ჰქონდა დიდი გავლენა. 1897 წლიდან 1917 წლის ბოლომდე, იყო გაზეთ კასპი ერთ-ერთი დამფუძნებელი და რედაქტორი. ამ წლების განმავლობაში მის მიერ ასობით სტატია გამოქვეყნდა. ამ სტატიებში თოფჩუბაშოვმა არაერთხელ დაწერა აზერბაიჯანელი პოეტების, მწერლების, დრამატურგების, გამოჩენილი ინტელიგენტების და პირების შესახებ, რუსეთის იმპერიაში მცხოვრები მუსლიმების მდგომარეობიზე და პუბლიცისტურად აკრიტიკებდა ცარიზმის დისკრიმინაციულ პოლიტიკას.
თოფჩუბაშოვი, თავისი ჟურნალისტური კარიერის დასაწყისიდან, ბაქოს პოლიტიკური და სოციალური ბრძოლის სცენაზეც შევიდა და სიცოცხლის ბოლომდე ამ ბრძოლის ერთ-ერთი ლიდერი იყო. 1905-1907 წლებში, რუსული რევოლუციის დროს, ბევრი აზერბაიჯანელი ინტელიგენტი და მათ შორის თოფჩუბაშოვი, შეუერთდა ხალხის თავისუფლებისთვის ბრძოლას. აღნიშნულ დროს მან არაერთი პეტიცია დაწერა ცარიზმის მთავრობას მშრომელთა ინტერესების დაცვის თემაზე, გამართა სხდომები, კრებები, მონაწილეობდა მიტინგებში, იყო ბაქოს დუმის წევრი, შემდგომში კი გახდა მისი თავმჯდომარე. იღებდა მონაწილეობას რუსეთის მუსლიმთა ერთიანი კავშირის „იტიფაგი-ალ-მუსლიმინ“-ის დაფუძნებაში და მის საქმიანობაში, შეადგინა მისი პროგრამული დოკუმენტები, ასევე ნიჟნი-ნოვგოროდსა და პეტერბურგში ჩატარებულ I-IV კონგრესს შეიძლება ითქვას თავმჯდომარეობდა, „იტიფაგი-ალ-მუსლიმინ“-ის კონგრესის მიერ არჩეულიყო ცკ-ის მუდმივი ბიუროს წევრად.
1905 წლის სექტემბერში, მეფის მთავრობამ, ბაქოს პროლეტარიატის მხრიდან რევოლუციური ბრძოლის თავის არიდების მიზნით, ნავთობის სექტორში მომუშავე მუშაბთან და მუშათა წარმომადგენლებთან შეხვედრა გამართა. შეკრებაზე წარმომადგენლების გაგზავნის მიზნით, არჩევნები ჩატარდა. შეხვედრისთვის არჩეულ წარმომადგენლებს შორის თოფჩუბაშოვიც იყო. შეხვედრა სანქტ-პეტერბურგში, 30 სექტემბერს გაიხსნა და თოფჩუბაშოვმა შეხვედრაზე მოახსენა ბქოელი მუშების უმძიმესი მდგომარეობის შესახებ და დაიცვა მათი ინტერესები. მეფის რუსეთს, რომელიც შიშობდა რუსეთში მშრომელთა გააქტიურებისა და რევოლუციის, 1905 წლის დეკემბერში, სახელმწიფო დუმის არჩევნებთან დაკავშირებით, არჩევნების ჩატარების შესახებ კანონი მიიღო. 1906 წლის მარტსა და აპრილში, ბაქოსა და ელიზავეტპოლის გუბერნიაში, პირველად სახელმწიფო დუმის არჩევნები ჩატარდა.
1906 წელს ისმაილ ხან ზიადხანოვი, მ. ალიევი, ა. ხასმამედოვი, ა. თოფჩუბაშოვი და სხვები აირჩიეს რუსეთის იმპერიის I მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატად ბაქოს გუბერნიიდან. პირველი სახელმწიფო დუმა, 1906 წლის 27 აპრილიდან 8 ივლისამდე, სანქტ-პეტერბურგში მოქმედებდა. ა. თოფჩუბაშოვი მონაწილეობდა სხვადასხვა საკითხზე გამართულ დისკუსიებში, დაგმო მთავრობის აგრარული და განსახლების პოლიტიკა და მხარე დაუჭირა რუსეთში უმცირესობების დამოუკიდებლობის მოთხოვნას, ძირითადად მუსლიმებს. სახელმწიფო დუმაში, რუსეთის წარმომადგენელ მუსლიმ დეპუტატებთან ერთად, თოფჩუბაშოვმა თავისი თავმჯდომარეობით, დააფუძნა მუსლიმური ფრაქცია. მეფის მთავრობამ, რევოლუციური აზრის მქონე და მისი საქმიანობის მიმართ კრიტიკულად განწყობილი დუმა, 72 დღის შემდეგ დაშალა. 1906 წლის 9-10 ივლისს, ვიბორგში გამართულ შეხვედრაზე, დაახლოებით 200 დეპუტატმა შეხვედრა გამართა, გამოითქვა პროტესტი დუმის გაუქმებისასთან დაკავშირებით და მიიღეს ვიბორგის მიმართვა. ამ მიმართვას ხელი ასევე თოფჩუბაშოვმაც მოაწერა. თოფჩუბაშოვის პოლიტიკური და სოციალური აქტივობები კიდევ უფრო 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის და ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ გაფართოვდა და ის შეუერთდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას.
left|thumb|200px|[[2013 წელს გამოშვებული, თოფჩუბაშოვის გამოსახულებიანი აზერბაიჯანის საფოსტო მარკა.]] 1917 წლის 5 მარტს, ბაქოში საზოგადოებრივი ორგანიზაციების საბჭო და მისი აღმასრულებელი კომიტეტი შეიქმნა. მამედჰასან ჰაჯინსკისთან, ი. ფროლოვთან, ი. ჰეიდაროვთან და სხვებთან ერთად, თოფჩუბაშოვიც კომიტეტის შემადგენლობაში შევიდა. ივლისის თვეში, კომიტეტის ახალი 33 წევრიანი კომიტეტი შეიქმნა. თოფჩუბაშოვი ახალი კომიტეტის თავმჯდომარედ აირჩიეს. 1917 წლის 29 მარტს, ბაქოში მუსლიმთა ეროვნული საბჭოს დროებითი აღმასრულებელი კომიტეტი შეიქმნა. მის შემადგენლობაში შედიოდნენ მამედ ემინ რასულზადე, მამედჰასან ჰაჯინსკი, თოფჩუბაშოვი და სხვები. ამ ორგანიზაციის ლიდერების დიდი შრომისა და საქმიანობის შედეგად, 1917 წლის 15-20 აპრილს, ბაქოში საერთოკავკასიური მუსლიმთა ყრილობა მოიწვიეს. კონგრესს თოფჩუბაშოვი თავმჯდომარეობდა. ის, თავის პირველ გამოსვლაში გმობდა მეფის მთავრობის პოლიტიკას ხალხებთან მიმართებაში და გამოსვლაში აღნიშნა, რომ მეფის მთავრობის პოლიტიკა მიმართულია რუსეთის იმპერიაში მცხოვრები ეროვნებით არარუსი ხალხების გახლეჩაზე, რისი მაგალითიცაა სომხებისა და მუსლიმების ურთიერთობა. 1917 წლის 12-15 აგვისტოს, მოსკოვში სახელმწიფო საბჭო მოიწვიეს. დროებითი მთავრობის მიერ მოწვეულ საბჭოზე, იმპერიის სხვადასხვა მიწებიდან ჩამოსულ 34 მუსლიმ დელეგატს შორის იყო აზერბაიჯანის წარმომადგენელი თოფჩუბაშოვიც.
13 აგვისტოს მოსკოვში მუსლიმ წარმომადგენელთა სხდომა გაიმართა. აღნიშნულ სხდომაზე შეიქმნა კომისია, რომელსაც უნდა მოემზადებინა წარმომადგენელთა გამოსვლები. კომისიამ, თოფჩუბაშოვს მოსმენის მომზადება და სიტყვით გამოსვლა დააბარა. შემდგომში, თოფჩუბაშოვმა თავის გამოსვლაში აღნიშნა, რომ რუსეთში მცხოვრები მუსლიმები მიესალმებიან იმპერიის დამხობას და მხარს უჭერენ სოციალურ და პოლიტიკურ ორგანიზაციებს, რევოლუციურ მიღწევებს, კერძოდ თავისუფლებას, თანასწორობასა და ძმობას, რომელიც ყველგან, დემოკრატიული პრინციპების საფუძველზე დაიწყო. 1917 წლის 5-6 სექტემბერს და 12 სექტემბერს, ბაქოს მუსლიმურ საზოგადოების ორგანიზაციის კომიტეტის მორიგი სხდომა ჩატარდა. სხდომაზე თოფჩუბაშოვი კომიტეტის თავმჯდომარე აირჩიეს, თავმჯდომარის მოადგილეები მამედ ემინ რასულზადე და ფათალი ხან ხოისკი იყვნენ. ოქტომბერ-ნოემბერში თოფჩუბაშოვმა, ზოგადი საარჩევნო სამართლის საფუძველზე მონაწილეობა მიიღო ქალაქის დუმის არჩევნებში და არჩეულ იქნა დუმის წევრად.
თოფჩუბაშოვი, 1918 წლის 30 მარტიდან 1 აპრილამდე იყო ერთ-ერთი იმ პირთაგან, რომელიც იცავდა ბაქოს მოსახლეობას ბოლშევიკისა და დაშნაკების მიერ მასობრივი დახოცვის დროს და ცდილობდა ამის შეფერხებას. 1 აპრილს, ა. ჯაფარიძის თავმჯდომარეობით „მშვიდობის კონფერენციის“ ერთ-ერთი მონაწილე ოყო, რომელმაც მიიღო რევოლუციის დაცვის კომიტეტის მოთხოვნები.
thumb|right|350px|ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვი ეცნობა დღიურ გაზეთს. ([[პარიზი, 1920)]]
თოფჩუბაშოვმა სიხარულით შეხვდა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დაფუძნებას. ფათალი ხან ხოისკი მიერ 1918 წლის ივნისის თვეში წარმართულ სხდომაზე, დაინიშნა უპორტფელო მინისტრის თანამდებობაზე მე-2 კაბინეტში, ოქტომბერში კი საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობაზე. ადრ-ის დაფუძნების დღიდან, როგორც იურისტი და მეცნიერი მთელი ძალით მუშაობდა დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარებასთან და მსოფლიოში რესპუბლიკის ცნობასთან დაკავშირებით. აზერბაიჯანის მთავრობამ, ოსმალეთის იმპერიასთან და მის მეშვეობით ევროპულ ქვეყნებთან დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების მიზნით, თოფჩუბაშოვი სტამბოლში გაგზავნა, როგორც საგანგებო სრულუფლებიანი მინისტრი. ფათალი ხან ხოისკის მიერ იმ დროსისთვის სტამბოლში მყოფი აზერბაიჯანის წარმომადგენლობის თავმჯდომარისთვის, მამედ ემინ რასულზადესთვის გაგზავნილ ტელეგრამაში აღნიშნულია: „მთავრობის 1918 წლის 20 აგვისტოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, აზერბაიჯანის მთავრობის წევრი ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვი ოსმალეთის იმპერიაში გაიგზავნა, როგორც აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ინტერესების გამტარებელი საგანგებო სრულუფლებიანი მინისტრი“.
1918 წლის 23 აგვისტოს, განჯიდან წამოსულმა თოფჩუბაშოვმა ბათუმის მარშრუტით მოძრაობდა. ბევრი სირთულის შემდეგ, სექტემბრის ბოლოს სტამბოლში ჩავიდა. თურქეთში ჩამოსვლიდამ მოკლე დროში, ანუ 1918 წლის ოქტომბერ-ნოემბრის თვეებში, თოფჩუბაშოვმა ოსმალეთის სულთანს, რამდენიმე მინისტრსა და დიპლომატს შეხვდა, გააცნო მათ აზერბაიჯანის პოლიტიკური და ეკონომიკური ვითარება და ისაუბრა სხვადასხვა საკითხებზე. საპროტესტო ნოტა შეიტანა თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში მუდროსის ხელშეკრულების თაობაზე, კერძოდ აზერბაიჯანთან მიმართულ ნაწილთან დაკავშირებით. მან აღნიშნა, რომ აღნიშნული ხელშეკრულება „ხელს უწყობს აზერბაიჯანის ოკუპაციას და ამით ქვეყნის რისკის ქვეშ აყენებს... აზერბაიჯანის რესპუბლიკის რკინიგზის მხრიდან, უცხო ქვეყნებთან მიმართებაში კომპრომისი არ ექცევა საერთაშორისო სამართლის ჩარჩოში“.
მოღვაწეობა აზერბაიჯანის პარლამენტში
1918 წლის 7 დეკემბერს, აზერბაიჯანის პარლამენტმა ქვეყანაში არსებულ რთულ პოლიტიკურ პირობებში დაიწყო მუშაობა. ეროვნული საბჭოსა და მუსავათის პარტიის თავმჯდომარემ, პარლამენტი მამედ ემინ რასულზადემ გახსნა, პარლამენტის წევრებს მიულოცა და მოუწოდა, რომ ისინი ხალხის ინტერესებსა და მათი კეთილდღეობის დაცვას ემსახურონ. ამავდროულად, რასულზადემ შესთავაზა პარლამენტის თავმჯდომარის და თავმჯდომარის მოადგილის არჩევა. მიუხედავად სტამბოლში ყოფნისა, თოფჩუბაშოვი, რომელიც აზერბაიჯანში კარგად იყო ცნობილი და მთელ კავკასიაში გააჩნდა ავტორიტეტი, ერთხმად აირჩიეს აზერბაიჯანის პარლამენტის თავმჯდომარედ. როგორც ისტორიკოსი კაზიმზადე წერს, „თოფჩუბაშოვი, რომელიც პარლამენტის თავმჯდომარედ აირჩიეს, ძალიან განათლებული იურისტი იყო, მისი შეხვედრები გამოირჩეოდა ტოლერანტობით“. 28 დეკემბერს, პარლამენტმა ის დელეგაცია აირჩია, რომელიც პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაში გაიგზავნებოდა. მის შემადგენლობაში შევიდნენ: თოფჩუბაშოვი (თავმჯდომარე), მამადჰასან ჰაჯინსი (თავმჯდომარის მოადგილე), შეიხულისლამოვი, აჰმედ ბეი აღაევი, მ. მაჰარამოვი, ჯ. ჰაჯიბეილი და მ. მეჰდიევი. აზერბაიჯანის დელეგაცია, რომელიც 1919 წლის 20 იანვარს პარიზის სამშვიდობო კონფერენციას დაესწრებოდა, სტამბოლში ჩავიდა. მაგრამ, საფრანგეთის მთავრობამ პარიზში ჩასვლისთვის მათ ვიზა არ გასცა. ამავე დროს თოფჩუბაშოვმა გამართა შეხვედრები თურქეთის, ირანის, რუსეთის, აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის წარმომადგენლებთან, მოუყვა მათ აზერბაიჯანში არსებული პოლიტიკური და ეკონომიკური მდგომარეობა, სთხოვა მათ აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აღიარებასთან დაკავშირებით დახმარების გაწევა. პარიზში არა მხოლოდ აზერბაიჯანის წარმომადგენლები, არამედ დონის, ყუბანის, მთიელთა კავშირის, უკრაინისა და საქართველოს წარმომადგენლების ერთი ნაწილი არ შეუშვეს, რომლებიც ასევე სტამბოლში იმყოფებოდნენ. ამ ქვეყნების წარმომადგენლებმა, საფრანგეთის ვიზების მისაღებად ერთობლივი ბრძოლა დაიწყეს. მემორანდუმი თოფჩუბაშოვის მიერ მომზადდა და წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს, რომელიც წარადგინეს დიდი ბრიტანეთის უმაღლესს კომისარს, ადმირალ ვებს. დაძაბული სამთვიანი ბრძოლის შემდეგ, 1919 წლის 22 აპრილს, აზერბაიჯანულმა დელეგაციამ თოფჩუბაშოვის ხელმძღვანელობით, პარიზში გაემგზავრა. აზერბაიჯანის წარმომადგენლები, რომლებიც მაისის დასაწყისში პარიზში ჩავიდნენ, პოლონეთის, საქართველოს, ირანის, აშშ-ის, ინგლისისა და სხვა ქვეყნის დელეგაციებს შეხვდა და გამართეს მოლაპარაკებები პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ვითარებაზე. ამ ერთი თვის განმავლობაში, თოფჩუბაშოვის ხელმძღვანელობით აზერბაიჯანის წარმომადგენლების ერთი-ერთი წარმატება იყო იმ დროისთვის მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ფიგურასთან, აშშ-ის პრეზიდენტთან, ვუდრო უილსონთან შეხვედრა.
მოღვაწეობა აზერბაიჯანის გარეთ
1919 წლის 28 მაისს, აშშ-ის პრეზიდენტმა უილსონმა მიიღო აზერბაიჯანის წარმომადგენლები თოფჩუბაშოვის ხელმძღვანელობით. თოფჩუბაშოვმა აშშ-ის პრეზიდენტს მოუყვა აზერბაიჯანის, მათ შორის კავკასიის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ვითარებაზე, მიაწოდა ვრცელი ინფორმაცია აზერბაიჯანელების შესახებ, ასევე გააცნო პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე წარსადგენი სამი მემორანდუმი. მიუხედავად იმისა, რომ აზერბაიჯანის წარმომადგენლებმა შეხვედრაზე სასურველს ვერ მიაღწიეს, უილსონმა დაარწმუნა ისინი, რომ „... ამიერიდან აზერბაიჯანის ხალხი დიდი ამერიკული სახელმწიფოსგან მიიღებს დახმარებას და მხარდაჭერას თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის შენარჩუნებისთვის“. თოფჩუბაშოვის უშუალო მონაწილეობით მომზადებული „კავკასიის აზერბაიჯანული რესპუბლიკის წარმომადგენლების პარიზის სამშვიდობო მემორანდუმი“ წარედგინა სამშვიდობო კონფერენციის მდივანს. დოკუმენტი 14 ნაწილისაგან შედგებოდა. დოკუმენტში, კონფერენციის წარმომადგენლებს აზერბაიჯანში ისტორიულ, ეთნოგრაფიულ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ვითარებაზე ვრცელი და დეტალური ინფორმაცია მიეწოდა. აზერბაიჯანულმა დელეგაციამ, თოფჩუბაშოვის ხელმძღვანელობით, დღითი დღე აფართოებდა თავის საქმიანობას. 1919 წლის 13 ივნისს, 7 ივლისს და 8 ოქტომბერს საქართველოს, ლატვიის, ესტონეთის, ჩრდილოეთ კავკასიის, ბელორუსიისა და უკრაინის წარმომადგენლებთან ერთად, პარიზის მშვიდობის კონფერენციის თავმდჯომარეს საპროტესტო ნოტა გაუგზავნა.
1920 წლის 15 იანვარს, აზერბაიჯანელი წარმომადგენლებიდან თოფჩუბაშოვი და მაჰარამოვი, საქართველოს წარმომადგელებიდან ი. წერეთელი და ზურაბ ავალიშვილი, საფრანგეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში მიიწვიეს. მინისტრის პირველმა მდივანმა, ჟიულ კამბონმა განაცხადა, რომ აზერბაიჯანი დე-ფაქტო უმაღლესი საბჭოს წევრებისა და მოკავშირე სახელმწიფოების მიერ, 11 იანვარს აღიარეს და თოფჩუბაშოვს პარიზის სამშვიდობო კონფერენციის ოფიციალური დოკუმენტი მისცა. თოფჩუბაშოვმა მოკლედ გააცნო აზერბაიჯანის პოლიტიკური სიტუაცია და მადლობა გადაუხადა აღიარებისთვის. ამავდროულად, მან განაცხადა, რომ აზერბაიჯანის რესპუბლიკა დიდი სახელმწიფოებისგან, როგორც დახმარების გაწევას, ასევე დამოუკიდებლობის დე-იურე აღიარებას ელოდება. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის აღიარება მსოფლიოს დიდი სახელმწიფოების მიერ იყო თოფჩუბაშოვის ხელმძღვანელობით, აზერბაიჯანის წარმომადგენლების წარმატებული დიპლომატიური საქმიანობის შედეგი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრმა, ნასიბ იუსიფბეილიმ განაცხადა: „პოლიტიკასავით მოქნილი და მოკრძალებული არაფერი არსებობს... იწყება ეპოქა, როდესაც ჩვენი თავისუფლებისა და დამოუკიდებელი არსებობის იმედები გაძლიერდება. ჩვენ არასდროს არ დავკარგავთ იმედს... ასე რომ, ჩვენ გვჯერა, რომ ჩვენი ხალხი დამოუკიდებლად იცხოვრებს და ნებისმიერ შემთხვევაში დამოუკიდებლობას მივიღებდით, ჩვენ ამის გვჯეროდა... ასეთი ძვირფასი ბედნიერების პირისპირ ჩვენ უკან არასდროს დაგვიხევია და არც დავიხევით იმიტომ, რომ ამაზე დიდი ბედნიენრება არ არსებობს“.
ბოლო წლები
ადრ-ის რუსეთის მიერ ოკუპაციის შემდეგ, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დიდი ფიგურა, თოფჩუბაშოვი 1920-1934 წლებში პარიზში ცხოვრობდა, განაგრძო თავისი სოციალურ-პოლიტიკური საქმიანობა და დაწერა სტატიები აზერბაიჯანის ისტორიის, გეოგრაფიის, ლიტერატურის, ადრ-ის დაფუძნების, ლიტერატურული ფიგურების შესახებ, ფრანგულ წიგნებში, გაზეთებში და ჟურნალებში. პოლიტიკური ემიგრაციის ერთ-ერთი გამოჩენილმა მოღვაწემ თოფჩუბაშოვმა, საფრანგეთის ოფიციალური წრეების წარმომადგენლებს შეხვდა და ეროვნულ ძალებს აზერბაიჯანის ოკუპაციის საწინააღმდეგო ბრძოლაში დახმარება სთხოვა და ორმხრივი ურთიერთობების საკითხები განიხილა. იგი მონაწილეობდა 1920 წლის 5 ივლისიდან 16 ივლისამდე ბელგიაში, სპაში, 1921 წლის 21 თებერვლიდან 14 მარტის ჩათვლით, დიდ ბრიტანეთში, 1921 წლის აპრილ-მაისში იტალიაში, გენუაში ჩატარებულ კონფერენციებში.
თოფჩუბაშოვი 1934 წლის 5 ნოემბერს, პარიზის სენ-დენის რაიონში გარდაიცვალა და დაკრძალულია წმიდა კლოდის სასაფლაოზე.
ხსოვნა
ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვის შესახებ გადაღებულია ფილმი „უცხო საფლავები“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1863 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1934 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრები კატეგორია:საქართველოს აზერბაიჯანელები კატეგორია:აზერბაიჯანელი ანტიკომუნისტები კატეგორია:რუსეთის იმპერიის I მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატები
სანდუგაჩი (იანაულის რაიონი)
სანდუგაჩი (Сандугач; Һандуғас) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება სანდუგაჩევის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 18 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 18 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 431 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
გიორგი ჩირგაძე
გიორგი ჩირგაძე (დ. 23 ნოემბერი, 1990) — ქართველი ფეხბურთელი, ამჟამად თბილისის „დინამოს“ თავდამსხმელი.
ახალდაბის ეკლესია
ახალდაბის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალდაბაში, დგას სოფლის ჩრდილოეთით 700-800 მეტრზე, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
გიორგი ჩირგაძე
კარიერა
6 წლის ასაკიდან ფეხბურთს თამაშობდა „დინამოს“ სკოლაში, მისი პირველი მწვრთნელი იყო პაატა მეტრეველი. 13 წლის ასაკში მშობლებთან ერთად ამერიკაში გადავიდა საცხოვრებლად. თავიდან „ნიუ-იორკ რედ ბულზის“ აკადემიაში ირიცხებოდა, შემდეგ 15 წლის ასაკში, 2009 წლის ოქტომბერში მთავარ გუნდში აიყვანეს, სადაც ტიერი ანრისთან და რაფაელ მარკესთან ერთად ვარჯიშბდა. ძირითად შემადგენლობაში ოფიციალური მატჩი არ ჩაუტარებია, რამდენიმე ამხანაგურ მატჩში მიიღო მონაწილეობა. კლუბთან კონტრაქტი 2012 წელს დაუმთავრდა, მწვრთნელთან კონფლიქტის შემდეგ უგუნდოდ დარჩა, ამერიკაში სხვა კლუბის მოძებნა ვერ შეძლო და საქართველოში დაბრუნდა. 2013 წლის ოქტომბრიდან კარიერა რუსთავის „მეტალურგში“ გააგრძელა, სადაც უმაღლეს ლიგაში 20 მატჩში 4 გოლის გატანა შეძლო, ხოლო თასზე 1 უგოლო მატჩი ჩაატარა. 2014 წლის ივნისში იგი თბილისის „დინამოს“ თურქულ შეკრებაზე შეუერთდა ლაშა თოთაძესთან ერთად. „დინამოს“ მაისურით მოიპოვა მისი პირველი ტიტული კარიერაში, საქართველოს სუპერთასი.
იენიყიშლაყი
იენიყიშლაყი (Yeniqışlaq) — სოფელი აზერბაიჯანში, არანის რეგიონის ნეფთჩალის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 652 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნეფთჩალის რაიონის სოფლები
ახალდაბის ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია (7,9 X 5,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით. წყობაში ნატეხი ქვაცაა ჩართული. გარედან კედლები მობათქაშებულია. ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული, მთელ სიმაღლეზე შემორჩენილია მხოლოდ აფსიდა და ჩრდილოეთ კედელი. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან ქონია. აბსიდი ნახევარწრიულია. მის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს თითო მცირე ნიში. აბსიდი გადახურულია კონქით. ეკლესიას შემოვლებული ჰქონია წრიული მოხაზულობის გალავანი, რომლის მხოლოდ კონტური შეიმჩნევა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გიორგი ჩირგაძე
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1990 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ნიუ-იორკ რედ ბულზის ფეხბურთელები კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი
ბარანოა
ბარანოა (Baranoa) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ატლანტიკოს დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 50 261 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 127 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ატლანტიკოს დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ბაგრატ მამფალი
მინი|ბაგრატიონების გვარის გენეალოგიური ხე [[ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით]] ბაგრატ მამფალი (გ. 911) — ძე სუმბატ არტანუჯელისა, ანთიპატისა. დარჩა ძეები: აშოტ, დავით ერისთავთ-ერისთავი, ადარნასე (ბერობაში ბასილი) და გურგენ ერისთავი.