cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კლოდ მონე
ბიოგრაფია
ოსკარი ბავშვობიდანვე კარგად ხატავდა, 17 წლის ასაკში მის კარიკატურებს ეჟენ ბუდენი თავის საკანცელარიო ნაწარმთა სავაჭრო ჯიხურში ჰფენდა. ბუდენმა მაშინვე შეიცნო მომავალი დიდი მხატვარი. მან მონეს პლენერის მთელი სიდიადე შეაგრძნობინა. ბუდენმა ოსკარს გააცნო გუსტავ კურბე, იოკინდი, დობინი, რომელთა რეალისტურმა შემოქმედებამ მასზე დიდი გავლენა მოახდინა. ბუდენმა დაარწმუნა მონე, რომ ფერწერა მისი ჭეშმარიტი მოწოდება იყო. მონეც დარწმუნდა ამაში, თუმცა თავიდან მის სურვილს მშობლები ეწინააღმდეგებოდნენ. ბოლოს მონემ მშობლები დაჟინებული თხოვნით დაითანხმა და მათ ის ცოტა ხნით პარიზში, მხატვრულ სამყაროსთან გასაცნობად გაუშვეს. მაგრამ პარიზმა ის დიდი ხნით დაიტოვა. პირობის დარღვევის გამო მამამისმა ფინანსური დახმარება შუწყვიტა და მონე იძულებული გახდა მამიდის მიერ შემოთავაზებულ მცირე დახმარებას დასჯერებოდა. ახალი დამოუკიდებელი ცხოვრების აღსანიშნად, მონემ ნათლობის სახელი, ოსკარი უარყო და კლოდი დაირქვა.
1860 წელს მონემ ალჟირში სამხედრო სამსახური მოიხადა. მსახურობის პერიოდში ის აკეთებდა პატარა ჩანახატებს. ხოლო სამხედრო სამსახურის მოხდისთანავე ის იწყებს პლენერზე, ბუდენის წრის მხატვრებთან ერთად მუშაობას.
1862 წელს ბუდენის სარეკომენდაციო წერილის წყალობით მონე სუისის აკადემიაში მოეწყო. იქ მან გაიცნო კამილ პისარო და პოლ სეზანი. პისარო და მონე დაუკავშირდნენ მხატვართა და მწერალთა თავშეყრის ადგილებს, სისტემატიურად დადიოდნენ ლუვრში, სამხატვრო გალერეაში. thumb|left|საუზმე მდელოზე (მარჯვენა ნაწილი), 1865—1866 ამავე, 1862 წელს, მონე მოეწყო გრელის სახელოსნოში, პარიზში, სადაც დაუმეგობრდა ფრედერიკ ბაზილს, ოგიუსტ რენუარსა და ალფრედ სისლეის. აქ მან გამოხატა პირველი პროტესტი შაბლონური აკადემიური სწავლების მიმართ. 1864 წელს გლეირის სახელოსნო დაიხურა კიდეც. მონე მეგობრებთან ერთად ბარბიზონის მახლობლად, სოფელ შაიოში დადიოდა პლენერზე ეტიუდების საწერად. შაიოშივე თავიდან ბოლომდე პლენერზე დაამთავრა თავისი პირველი დიდი სურათი „საუზმე მდელოზე“. ამ დიდ ფიგურულ კომპოზიციას ჩვენამდე არ მოუღწევია. ის ჯერ შაიოში იყო დაგირავებული რამდენიმე ხნით, ბინის მეპატრონესთან, რომლის ქირასაც მონე ვერ იხდიდა. ხოლო როცა მისი გამოსყიდვა შეძლო, ნაწილობრივ კუბეს შენიშვნები და უფრო თვითკრიტიკული დამოკიდებულების გამო, მან სურათი სამ ნაწილად დაყო. thumb|ქალი მწვანეში, 1866 1866 წელს სალონში მონემ წარადგინა პორტრეტი „ქალი მწვანეში“ (იგივე „კამილა“), სადაც მონეს მომავალი მეუღლე, კამილა დონისე იყო გამოსახული. ეს სურათი სალონმა მიიღო და მისი სახელი ცნობილი გახდა. ამის შემდეგ მისმა ცდებმა კიდევ უფრო გაბედული ხასიათი მიიღო. მან შექმნა ექსპერიმენტული ხასიათის „სერიები“ ანუ ერთი და იმავე მოტივების უამრავი ფერწერული ვარიაციები.
საფრანგეთ-პრუსიის ომის დროს (1870—1871 წწ.) მონე ცხოვრობდა ლონდონში. აქ მან გაიცნო სურათებით მოვაჭრე და დიდი ავტორიტეტი ხელოვნებაში პოლ დურან-რიუელი. მან გადაწყვიტა რამდენიმე ფრანგი ფერმწერის ნიმუშებით დაეინტერესებინა ლონდონელები. ამას წარმატება არ მოჰყოლია, პირიქით ტილომ, რომელზედაც ტემზისა და პარლამენტის შენობა იყო აღბეჭდილი და მონეს ეკუთვნოდა, აღშფოთება გამოიწვია. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ცა და ნისლი მეწამურ-ვარდისფერი არ არსებობს და სწორედ ეს კრიტიკოსები დარჩნენ სახტად, როდესაც გამოფენის შემდგომ ნისლიც და ცაც ზუსტად ისეთივე მეწამურ-ვარდისფერი იყო, როგორც მონეს სურათზე. ამის შემდეგ მონეს „ლონდონური ნისლის შემქმნელიც“ კი უწოდეს. პარიზში დაბრუნების შემდეგ მონე დაუმეგობრდა ედუარდ მანეს. მონეს ძალიან უყვარდა გებუას კაფე, რომელსაც „მანეს აკადემიასაც“ უწოდებდნენ. thumb|left|[[შთაბეჭდილება, მზის ამოსვლა 1872—1873]] 1874 წლის 15 აპრილის ცნობილ გამოფენაზე მონე იმპრესიონიზმის სახელით მონათლული ახალი მოძრაობის თავკაცად აღიარეს (მზის ამოსვლა, შთაბეჭდილება). ამ პერიოდში მან შექმნა ისეთი შედევრები როგორიცაა: „სენ ლაზარის სადგური“ (ამ სადგურის მთელი სერიები) და „მონტეგრეის ქუჩა“. რაც უფრო მკვეთრად ვლინდებოდა მისი ნოვატორული თვისებები, მით უფრო გარკვეულად მიემართებოდა მისი გზა ოფიციალური სალონიდან განკიცხულთა სალონისკენ. სალონმა უარყო მონეს მიერ შექმნილი ტილო „ქალები ბაღში“. ამ პერიოდში მონეს სურათები თითქმის არ იყიდებოდა, სიდუხჭირის გამო მხატვარი მიდის იქ სადაც იოლია ცხოვრება: არჟანში (1873—1878 წწ.), ვეტეიში (1879—1881 წწ.) და შემდეგ პუაში (1882 წ.). ამ პერიოდში მძიმედ დაავადდა მისი ცოლი - კამილა. სიდუხჭირის გამო მოუკვდათ მეორე შვილიც. დანარჩენ შვილებზე ზრუნვა ხელში აიღო ალისა გოშედემ, რომლის სახლშიც ჰქონდა დაქირავებული ბინა მონეს. შემდგომში ალისა მონემ ცოლად შეირთო.
1883 წლიდან მონე ცხოვრობს ჟივერნში. მიუხედავად გაჭირვებისა (რომლის გამო მან თვითმკვლელობაც კი სცადა), მისი მეგობრების დახმარებით, ის მაინც ახერხებს მოგზაურობას საფრანგეთშიც და საზღვარგარეთაც: ნიდერლანდები, ნორვეგია, ინგლისი, ვენეცია.
1880-იანი წლების ბოლოს მონეს სურათებმა კვლავ მიიპყრეს საზოგადოებისა და კრიტიკოსების ყურადღება. აღიარებამ, მხატვარს მოუტანა ეკონომიკური უზრუნველყოფა. ის აშენებს სახლს და სახელოსნოს ჟივერნში, და ასევე შესანიშნავ ბაღს ხელოვნური გუბირებით. ამ პერიოდში მონე ქმნის პეიზაჟების მთელ სერიას, სადაც ამუშავებს სინათლის ეფექტებს. 1890 წელს ის ქმნის სერიას „თივის ზვინები“, „რუანის ტაძრის ხედები“. მან 14 დეკორატიული პანი შექმნა, რომელიც მიუძღვნა თავის გუბურებს.
მზის მაღმერთებელ მონეს სიცოცხლის მიწურულს კატარაქტა დაემართა და თითქმის ვერ ხედავდა. დიდი თხოვნის შედეგად მას ოპერაცია გაუკეთეს. მონეს ფუნჯი არ გაუგდია ხელიდან არც მძიმე მოხუცებულობაში. მისთვის სიცოცხლე არ არსებობდა შრომის გარეშე. 1926 წლის 6 დეკემბერს 86 წლის კლოდ ოსკარ მონე გარდაიცვალა, იგი დაკრძალეს ჟივერნში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1840 კატეგორია:გარდაცვლილი 5 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1926 კატეგორია:ფრანგი ათეისტები კატეგორია:ფრანგი მხატვრები კატეგორია:იმპრესიონისტი მხატვრები
ბეჟანო
ბეჟანო — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, კოჭიოს თემში. მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, მდინარე ბარალეთისწყლის სათავეებში, ტაბაწყურის ტბის სამხრეთ-დასავლეთით. ზღვის დონიდან 1820 მ., ახალქალაქიდან დაშორებულია 28 კმ–ით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 877 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მინსკის მეტროპოლიტენი
მინსკის მეტროპოლიტენი (Мінскі метрапалітэн) — საქალაქო ტრანსპორტის ერთ-ერთი სახე ბელარუსის დედაქალაქ მინსკში. დსთ სივრცეში სიდიდით მეხუთე და ქვეყანაში ერთადერთი მეტროპოლიტენი.
ისტორია
მინსკის მეტროპოლიტენის ისტორია 60-იანი წლების ბოლოდან დაიწყო. იმხანად სსრკ-ში ფარული კანონი არსებობდა, რომ მეტროს აშენების ნება მხოლოდ მილიონიან ქალაქს უნდა მიეცა თავისი თავისთვის. არსებობს მოსაზრება, რომ ქალაქში მეტროს აშენების უფლების მოპოვების მიზნით მინსკის ხელისუფლებამ მოსახლეობის რაოდენობის გასაზრდელად არაერთ ღონისძიებას მიმართა. ძირითადში, სოფლის მოსახლეობისთვის დედაქალაქში გადმოსასვლელად შეღავათიანი პირობები შექმნა; შედეგად, 1972 წელს მინსკში მემილიონე მოქალაქე დაიბადა.
ქალაქში მეტროპოლიტენის აშენების გეგმის შემუშავება 1976 წელს დაიწყო. რვასადგურიანი ხაზის, რომელსაც ქალაქის მთავარი გამზირის - ლენინსკის ქვეშ უნდა გაევლო - მშენებლობის გეგმა, იმავე წლის მიწურულს დაამტკიცა სსრკ მინისტრთა საბჭომ.
დღეისათვის მინსკის მეტროპოლიტენი ორი ხაზისგან (საერთო სიგრძით 35,5 კმ), 28 სადგურისა და ორი დეპოსგან შედგება. მინსკის მეტროს ყოველდღიურად თითქმის 800 000 ადამიანი გადაჰყავს; ამ მონაცემებით, დედაქალაქის საერთო ტრანსპორტის სხვადასხვა სახეობებს შორის მეტროპოლიტენი მგზავრთა 36 % ემსახურება.
მინსკის მეტროს ყველა სადგური მიწისქვეშაა, თუმცა, არცთუ დიდ სიღრმეზე. სადგურების უმეტესობას მიწისქვეშა ვესტიბიულები და ქუჩის მიწისქვეშა გადასასვლელებიდან შეასასვლელები აქვს.
სამ სადგურს - "ოქტიაბრსკაიას", "კუპალოვსკაიას" და "პლოშად ლენინას" შენობებში ჩაშენებული ამოსასვლელები აქვს.
იმის გამო, რომ ბაქნები ღრმად არ არის, ჩასასვლელი ესკალატორების მაგივრად, ჩვეულებრივი კიბეებია გაკეთებული.
ესკალატორები მხოლოდ 10 სადგურზეა დაყენებული. 2001 წლიდან ყველა სადგურზე ლიფტებია დამონტაჟებული იმ ადამიანებისთვის, რომელთაც დამოუკიდებლად გადაადგილება უჭირთ, თუმცა, ლიფტები მთლად დანიშნულების მიხედვით არ გამოიყენება.
იხილეთ აგრეთვე
მეტროპოლიტენების სია
მეტროპოლიტენი კატეგორია:ბელარუსი კატეგორია:მეტროპოლიტენი
კონსტანტინე მარკოზაშვილი
კონსტანტინე გიორგის ძე მარკოზაშვილი (? — გ. 26 ივნისი, 1921, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, რუსეთის სამოქალაქო ომის (1918-1923) მონაწილე.
1918 წლიდან შეუერთდა რუსეთის წითელ არმიას. აქტიურად მონაწილეობდა ბრძოლებში უკრაინის სამხრეთში და ყირიმში; მეთაურობდა ყირიმის 1-ლი საბჭოთა დივიზიის კავალერიის პოლკს, შემდეგ ბრიგადას. 1920 წლის მაისში, როდესაც საბჭოთა რუსეთის ხელისუფლება დამოუკიდებელი საქართველოს წინააღმდეგ ბრძოლას ე. წ. აზერბაიჯანის და ოსეთის ფრონტებზე ახორციელებდა, მარკოზაშვილი გაიგზავნა ვლადიკავკაზში წითელი არმიის კავკასიის მე-2 საკავალერიო დივიზიის მეთაურად. დივიზია ჩამოყალიბების პროცესში იყო და საბჭოთა ხელისუფლების გეგმით მასში ეთნიკურად ქართველი მებრძოლების რეკრუტირება უნდა მოეხდინა. 1920 წლის ივნისში საბჭოთა სარდლობამ მარკოზაშვილს ბრალად დასდო, რომ ის ადგილობრივი ქართველების გავლენის ქვეშ მოექცა და დივიზიის საქართველოს წინააღმდეგ გაგზავნის შემთხვევაში, მას საქართველოს მხარეზე გადასვლა ჰქონდა განზრახული. სასწავლო შეკრებაზე გაყვანილი ქართველი წითელარმიელები განაიარაღეს, ხოლო მარკოზაშვილი დააპატიმრეს. მოსკოვში ეტაპირებისას, სადგურ ბესლანში, გაქცევა მოახერხა და თავი საქართველოს შეაფარა. მსახურობდა საქართველოს სახალხო გვარდიის ცხენოსან დივიზიაში და მონაწილეობდა ბრძოლებში საქართველოში შემოჭრილი საბჭოთა არმიის წინააღმდეგ 1921 წელს. იმავე წლის ივნისში საბჭოთა საგანგებო კომისიამ დააპატიმრა და ღალატის ბრალდებით დახვრიტა.
სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1921 კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილეები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში კატეგორია:საქართველოს სახალხო გვარდიის წევრები
გივი ალხაზიშვილი
გივი ალხაზიშვილი (დ. 26 მაისი, 1944, თელავი — გ. 4 აგვისტო, 2021) — ქართველი პოეტი, პროზაიკოსი, ესეისტი, მთარგმნელი.
ბიოგრაფია
საშუალო სკოლა დაამთვარა 1961 წელს ქუთაისში. ამავე წლიდან სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, რომელიც 1969 წელს დაამთავრა. 1963-66 წლებში გაამწესეს რუსეთის ჯარში, ანტისაბჭოური პროპაგანდისათვის. მისი ლექსები იბეჭდებოდა 60-იანი წლებიდან საუნივერსიტეტო გაზეთში, ალმანახ „პირველ სხივში“, „ახალგაზრდა კომუნისტში“ და „ცისკარში“.
შემოქმედება
გივი ალხაზიშვილს გამოცემული აქვს აგრეთვე შემდეგი პოეტური კრებულები: „მოგონებათა ქალაქი“ (1975), „უცხო ფრინველი“ (1975), „ლექსები პოემა“ (1977), „წარსულის სარკმელი“ (1980), „დიალოგი ფიქრში“ (1981/, „თვალი — სულის სანთელი“ (1982), „ქარის დევნა“ (1983), „შენ ყოველივეს ხედავ, ცაო“ (1985), „სიტყვების მოლოდინი“ (1987), „აღმოცენება“ (1987), „გული ანათებს“ (1989), „ღამეთა ფერფლი“ (1990), „მხოლოდ სიყვარულზე“ (1990), „სინათლე წვეთში“ (1995), „გამოსვლა უდროობიდან“ (1998), „ერთტომეული“ (1998), „გაღწევის სურვილი“ (2005), „ქორონიკონი“ (2006), „ქორონიკონი 2007“ (2008).
1998 წელს წიგნისათვის „გამოსვლა უდროობიდან“ მიენიჭა აკაკი წერეთლის სახელობის პრემია. 1999 წელს ამავე წიგნისთვის გადაეცა სახელმწიფო პრემია. დაბეჭდილია გივი ალხაზიშვილის სამი რომანი: „ამოდის თუ ჩადის მზე?!“ (1999), „სოდომიდან სოდომამდე“ (1999), „რკინის კარს აქეთ და იქით“ (2002).
ჟურნალში „ჩვენი მწერლობა“ 2008 წელს დაიბეჭდა შემოკლებული ვერსია ახალი რომანისა „მომავალი წარსული“, რომელიც მალე გამოიცემა ცალკე წიგნად. 2004 წელს გამომცემლობაში „მერანი“ დაიბეჭდა გივი ალხაზიშვილის ესეების კრებული „სიტყებში გახიზნული ფიქრი“. გივი ალხაზიშვილი ინტენსიურად თარგმნიდა უცხოურ პოეზიასაც. 1979 წელს ოთარ ნოდიას უშუალო ხელშეწყობით თარგმნა ათანას ფეტის ლექსების კრებული „ღამეული ჩირაღდნები“. მხატვრული თარგმანის კოლეგიაში მომზადდა აგრეთვე კრებული „მარადი დღე“ (1984), სადაც დაბეჭდილია ათანას ფეტის, ვლადიმირ სოლოვიოვის, ანდრეი ბელის და ალექსანდრ ბლოკის ლექსების თარგმანები.
2010 წელს გამოიცა გივი ალხაზიშვილის სამი წიგნი: გამომცემლობა „სიესტაში“ დაიბეჭდა მხატვრულ-დოკუმენტური რომანი „მომავალი წარსული“, „ინტელექტმა“ დასტამბა „100 ლექსი“, ხოლო გამომცემლობა „საუნჯემ“ გამოსცა ახალი ლექსების კრებული „ჩაბრუნებული მზერა“, რისთვისაც ავტორს 2011 წელს პოეზიის ნომინაციაში მიენიჭა პრემია „საბა“.
2012 წელს გამომცემლობაში „სიესტა“ გამოიცა პოეტური კრებული „ეპისტოლეთა წიგნი“.
2013 წელს გამოიცა პოეტის შემაჯამებელი პოეტური კრებული „შენ ცოცხლობ ჩეში“.
2014 წელს გამოიცა გივი ალხაზიშვილი ორი წიგნი: პოეტის ახალი ლექსების კრებული „უცნობი მზე“ 2014 და ესეების კრებული — „ორი სინამდვილის ზღვარზე“.
თარგმანები
1999 წელს მსოფლიო პოეზიის ბიბლიოთეკის სერიით „მერანში“ გამოიცა ვისლავა შიმბორსკას პოეტური კრებული, რომლის თარგმანი ეკუთვნის მიხელ ქვლივიძეს და გივი ალხაზიშვილს.
მას, სხვადასხვა დროს თარგმნილი და გამოცემული აქვს ტუდორ არგეზის ლექსების კრებული, „მოლდავური პოეზიის ფურცლები“ (გენო კალანდიასთან ერთად). რაინერ მარია რილკეს ქართული თარგმანები დაიბეჭდა კავკასიური სახლის მიერ გამოცემული ხუთტომეულის პირველ და მეორე ტომში, რომელიც გამოსაცემად მოამზადა და საერთო რედაქცია გაუკეთა ნაირა გელაშვილმა (2007) და ასევე ავსტრიული პოეზიის მრავალტომეულში, რომელიც გამოსცა დათო ბარბაქაძემ. ამ გამოცემაში ალხაზიშვილის თარგმნილი შაუკალი დაბეჭდილია პირველ ტომში, ხოლო რილკე მესამე ტომში. მისი ლექსები თარგმნილია მრავალ ენაზე: ინგლისურად, რუსულად, იტალიურად, უნგრულად, უკრაინულად, ესტონურად, მოლდავურად და ა.შ. რუსულად გამოცემულია გივი ალხაზიშვილის სამი წიგნი _ „გოროდ ვოსპამინანია“/ „მალადაია გვარდია“. 1979/, „დიალოგ ვ რაზდუმიახ“, „მოლოდაოა გვარდია“/1984/, „სოსტაიანიე“ გამოსაცემად მოამზადა მხატვრული თარმანის კოლეგიაში და თარგმნა შესანიშნავმა პოეტმა და მთარგმნელმა იული დანიელმა/1988/. 1991 წელს გამოცია მოსკოვში „ ვსიოვიდიაშჩეე ნებო“, რომელიც თარგმნეს ალექსანდრე ერიომენკომ და ტატიანა ბეკმა..
70-იან წლებში მუშაობდა ჟურნალ „ცისკარში“ რეცენზენტად, ლიტმუშაკად, კრიტიკის რედაქციის გამგედ. „ცისკარში“ მუშაობისას ინტენსიურად თანამშრომლობდა ახალგაზრდა მწერლებთან და არაერთი მათგანის დებიუტი შედგა მისი ხელშეწყობით.
1989 წლიდან იგი გადაიყვანეს გამომცემლობა „მერანის“ მთავარ რედაქტორად, სადაც საგამოცემლო საქმიანობისას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა ახალგაზრდა ნიჭიერ მწერლების წიგნების გამოცემას და მათ ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოყვანას. 2003–2006 წლებში იყო გამომცემლობა „მერანის“ დირექტორი.
90-იანი წლების მიწურულს ოცდამეერთე საუკუნის პირველ წლებამდე იგი კულტურის უნივერსიტეტში უძღვებოდა ლიტერატურული დაოსტატების კურსს.
გარდაცვალება
გარდაიცვალა 2021 წლის 4 აგვისტოს, 77 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები კატეგორია:ქართველი ესეისტები კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები კატეგორია:დაბადებული 1944 კატეგორია:საბას პრემიის ლაურეატები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თელავში დაბადებულები კატეგორია:ალხაზიშვილები
მოჰამედ ჰუსეინ ფადლალა
დიდი აიათოლა საიიდ მუჰამად ჰუსეინ ფადლალა (არაბ.: محمد حسين فضل الله‎)(დ. 16 ნოემბერი, 1935 — გ. 4 ივლისი, 2010) — შიითი შეიხი, მოძრაობის "ჰეზბოლა" დამაარსებელი. დაიბადა ერაყის ქალაქ ჰეჯეფში ლიბანელი ემიგრანტების ოჯახში. მშობლიურ ლიბანში 1952 წელს დაბრუნდა. 1985 წელს მასზე განხორციელებული თავდასხმის შემდეგ ჰეზბოლაში ყველა ოფიციალური პოსტი დატოვა და მხოლოდ მისი სულიერი ლიდერის როლში დარჩა.
კატეგორია:აიათოლები კატეგორია:დაბადებული 16 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:გარდაცვლილი 4 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2010
სამხრეთ-აღმოსავლეთი დივიზიონი (NBA)
სამხრეთ-აღმოსავლეთი დივიზიონის არის ერთ-ერთი იმ სამი დივიზიონიდან, რომელიც ეკუთვნის აღმოსავლეთ კონფერენციას - NBA-ს. დივიზიონში ხუთი გუნდია: მაიამი ჰიტი, ორლანდო მეჯიქი, ატლანტა ჰოუქსი, ვაშინგტონ ვიზარდსი და შარლოტ ბობკეტსი, რომელიც ასევე სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობენ ამერიკის შეერთებულ შტატებში
ახლანდელი მდგომარეობა
ბოლოს განახლდა: 2011-2012 წლის რეგულარული სეზონის დასრულებისთანავე.
გუნდები
† - შეავსო დივიზიონი როგორც დამატებითმა გუნდმა.
რესურსები ინტერნეტში
NBA.com
კატეგორია:ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის დივიზიონები
მატჩ პოინტი (ფილმი)
მატჩ პოინტი (Match Point) — ვუდი ალენის 2005 წლის დრამატული თრილერი.
სიუჟეტი
უცნობი ჩოგბურთელი კრის უილტონი ცხოვრების მოწყობის მიზნით მდიდარ ოჯახს დაუახლოვდება და კლოის, ამ ოჯახის წევრს, ცოლად შეირთავს. მაგრამ კრისს ნოლა შეუყვარდება, ნოლა კლოის ძმის, ტომის საცოლე. ნოლასთან ურთიერთობა კრისის თავსატეხად იქცევა. კრისი კლავს ნოლას, მაგრამ ბედნიერი შემთხვევის წყალობით გადაურჩება მართლმსაჯულებას.
თემები
ფილმი თემატურად ეხმიანება ვუდი ალენისვე ადრეულ ფილმს „დანაშაულებები და ცუდი საქციელები“ (1989). ამ ფილმში განხილულია სამყაროში სამართლიანობის არსებობის თემა.
ფილმში უილტონი კითხულობს ფიოდორ დოსტოევსკის რომანს „დანაშაული და სასჯელი“. ამ რომანის მთავარი გმირი, რასკოლნიკოვი, კლავს მოხუც მევახშეს, რადგან მიაჩნია, რომ თავად განსაკუთრებული არსებაა და ამის უფლება აქვს. რასკოლნიკოვი კვალის დაფარვის მიზნით ძარცვავს მევახშეს. რომანში რასკოლნიკოვი თავდაპირველად ემალება მართლმსაჯულებას, მაგრამ შემდგომ გრძნობს დანაშაულს, აღიარებს მას, იხდის სასჯელს აღმოაჩენს ღმერთს ღარიბი გოგონას სიყვარულის სახით. ფილმის გმირი კრის უილტონი კლავს ახალგაზრდა გოგოს, რათა შეინარჩუნოს საკუთარი მდგომარეობა საზოგადოებაში. სიუჟეტებში არის მსგავსებები: რასკოლნიკოვისა და უილტონიც საკუთარ მკვლელობას შენიღბავენ ძარცვით, ორთავეს გამოიჭერს კიბეებზე შემთხვევით გამოჩენილი მღებავი, ორთავე კატა-თაგვობანას ეთამაშება გამოძიებას. ალენი, დოსტოევსკისგან განსხვავებით აჩვენებს, რომ არის დანაშაული, მაგრამ არ არის არც სასჯელი, არც ღმერთი და არც სიყვარული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბრიტანული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:2005 წლის ფილმები კატეგორია:ვუდი ალენის ფილმები
აბემამა
აბემამა (Abemama Atoll) — ატოლი კირიბატის შემადგენლობაში, გილბერტის კუნძულებზე. ყველაზე მეტად ცნობილია იმით, რომ აქ 1892 წლის 27 მაისს გემ «როიალისტი»-ის კაპიტანმა დევისმა შეადგინა «ბრიტანეთის პროტექტორატის დეკლარაცია გილბერტის კუნძულებზე»''. გარკვეულ ხანს ცხოვრობდა შოტლანდიელი მწერალი რობერტ ლუის სტივენსონი.
გეოგრაფია
ატოლი აბემამა მდებარეობს გილბერტის კუნძულების ცენტრალურ ნაწილში. გარს აკრავს წყნარი ოკეანის წყლები. 25 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს ატოლი არანუკა, 43 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით — კურია. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს 3500 კმ-ში.
როგორც არქიპელაგის სხვა კუნძულებს, აბემამას აქვს მარჯნული წარმოშობა და წარმოადგენს ატოლს. შედგება ბევრი მომცრო კუნძულებისგან, ანუ მოტუსგან, შეჯგუფებულს ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაწილში. ცენტრში მდებარეობს ლაგუნა, რომელიც ორ ადგილას შეერთებულია ოკეანის წყლებს სრუტეებით. აბემამას სახმელეთო ნაწილის ფართობი შეადგენს 28 კმ²-ს.
კლიმატი აბემამაზე ტროპიკულია. ხანდახან ხდება გვალვებიც.
ისტორია
ატოლის ძირძველი მოსახლეობის მითოლოგიური წარმოდგენის მიხედვით, კუნძული შექმნა ღმერთმა ნარეაუმ.
აბემამას პირველი ევროპელი აღმომჩენია ბრიტანელი კაპიტანი ჩარლზ ბიშოპი, რომელმაც კუნძული აღმოაჩინა 1799 წელს და მას დაარქვა «როჯერ სიმფსონის კუნძული» (Roger Simpson Island), მისი ერთ-ერთი მეგობრის პატივსაცემად. მიუხედავად ამისა დიდი დროის განმავლობაში აბემამა ევროპელებში არანაირ ინტერესს არ იწვევდა.
1851 წელს კუნძულზე დაარსდა აბსოლუტური მონარქია ბელად ტემ ბაიტეკეს (Tem Baiteke) მეთაურობით, რომელიც ასევე აკონტროლებდა მეზობელ კუნძულებს არანუკას და კურიას. თავის დაქვემდებარებაში მყოფ კუნძულებზე სრული კონტროლის დამყარების შემდეგ, მან შემოიღო აქტიური ვაჭრობა ქოქოსის ზეთზე და კოპრაზე ევროპელ ვაჭრებთან, მაგრამ ძლიერ ეწინააღმდეგებოდა კუნძულებზე ევროპელი მოსახლეობის ნებისმიერ დასახლებას, მათ შორის მისიონერებისას. მხოლოდ 1873 წელს დართეს ნება რამდენიმე მისიონერს დასახლებულიყვნენ კუნძულზე. 1889 წელს აბემამაზე, უკვე ახალი ბელადის ტემ ბინოკის დროს, დასახლდა ცნობილი შოტლანდიელი მწერალი რობერტ ლუის სტივენსონი, რომელმაც თავის ცოლთან ერთად ეგრევე კუნძულისათვის შექმნეს დროშა (დროშაზე გამოსახული იყო ზვიგენი გვირგვინით), რომელიც გასაგები მიზეზების გამო არასდროს არ გამოყენებულა.
1892 წლის 27 მაისს აბემამაზე, როგორც გილბერტის კუნძულების სხვა კუნძულებზე, დამყარდა ბრიტანეთის პროტექტორატი. კუნძულზე კოლონიური მთავრობის წარმომადგენლების გამოჩენისთანავე შეჩერდა სამოქალაქო ომები, შეიქმნა ხელისუფლების სტრუქტურები, დაიწყო აბემამაზე დასახლებული უცხოელების ინტერესების დაცვა. ამას გარდა, ბიძგი მიეცა განათლების სფეროსა და ჯანდაცვის განვითარებას.
1911 წელს კუნძული გამოცხადდა ბრიტანეთის კოლონიად. 1942 წლიდან 1943 წლამდე აბემამა დაიკავა იაპონიის, ხოლო შემდეგ ამერიკის შეერთებული შტატების ჯარებმა, რომლებმაც იქ შექმნეს სამხედრო ბაზები. მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ კუნძული იყო ერთ-ერთი მთავარი კანდიდატი ბრიტანეთის კოლონიის გილბერტის და ელისის კუნძულების დედაქალაქის სტატუსის მიღებაზე, მაგრამ 1947 წელს არჩევანი გაკეთდა ატოლ ტარავას სასარგებლოდ.
მოსახლეობა
2005 წლის მოსახლეობის აღწერის თანახმად, აბემამაზე ცხოვრობდა 3404 ადამიანი (ზრდამ 2000 წელთან შედარებით შეადგინა 262 ადამიანი, 1985 წელთან შედარებით — 438 ადამიანი), გადანაწილებული 12 დასახლებულ პუნქტში, რომელთაგან ყველაზე დიდი იყო სოფელი ტაბიანგი (Tabiang), რომელშიც ცხოვრობდა 591 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე ატოლზე 2005 წელს შეადგენდა 124 ადამიანს კმ²-ზე.
2010 წლის მოსახლეობის აღწერის თანახმად, აბემამაზე ცხოვრობდა 3213 ადამიანი, გადანაწილებული 13 დასახლებულ პუნქტში, რომელთაგან ყველაზე დიდი იყო სოფელი კარიატებიკე (Kariatebike), რომელშიც ცხოვრობდა 505 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე ატოლზე 2010 წელს შეადგენდა 114,75 ადამიანს კმ²-ზე.
სქოლიო
კატეგორია:გილბერტის კუნძულები კატეგორია:კირიბატის კუნძულები
მარტინი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მარტინი შეიძლება აღნიშნავდეს:
კრისტოფორო დე კასტელი
მინი|250პქ|კრისტოფორო დე კასტელის ავტოპორტრეტი დონ კრისტოფორო დე კასტელი (დ. 1597 — გ. 3 ოქტომბერი, 1659) — იტალიელი მისიონერი, პატრი, თეატინელთა ორდენის წევრი. მოღვაწეობდა XVII საუკუნის პირველ ნახევარსა და შუა წლებში.
ისტორია
საქართველოში 1628 წელს ჩამოვიდა პატრ ანტონიო ჯარდინასა და ბერ კლაუდიოსთან ერთად. მისიონერები მივიდნენ ქალაქ გორში თეიმურაზ პირველთან, ხოლო 1634 წელს შემოქმედელი ეპისკოპოსის მაქსიმე მაჭუტაძის მიწვევით გურიაში გადავიდნენ. 1640 წელს ვახტანგ II გურიელმა ისინი განდევნა. იტალიელი მისიონერები ოდიშში ჩავიდნენ. კრისტოფორო კასტელი 1652 წელსაც საქართველოშია, შემდეგ კი იტალიაში ბრუნდება.
ალბომი
კასტელმა დაგვიტოვა უნიკალური ალბომი საქართველოს მოგონებებზე, რომელშიც აღწერს 1628-1654 წლებში საქართველოში არსებულ სოციალურ-პოლიტიკურ ცხოვრებას. კასტელის მიერ შეკრებილი მასალები და ადგილზე შესრულებული ჩანახატები შვიდ სქელტანიან ტომადაა შეკრული, რომელიც 500-ზე მეტ ჩანახატს შეიცავს და დაცულია ქალაქ პალერმოს კომუნალურ ბიბლიოთეკაში. ქართული ისტორიის ეს ძვირფასი მასალა თეატინელების მონასტერში იყო შენახული.
კასტელის ალბომში სულ 570 ნახატია, 100 გვერდი კი რელაციონის ტექსტს უკავია. ნახატებიდან 150 სურათი სასოფლო-სამეურნეო ცხოვრებას ეხება; 100 ქვეყნის მესვეურთა, მეფე-მთავართა და ცნობილი პირების პორტრეტებია; 150 სურათზე სხვადასხვა ეროვნების ქალთა სახეებია მოცემული; 100 სურათი პორტრეტული ხასიათისაა; ოციოდე ნახატში ასახულია შინაური და გერეული ცხოველების გამოსახულებანი; ათიოდე სურათი ფანტასტიკური ხასიათისაა; ოციოდე — ნაგებობათა ნიმუშებია. ამის გარდა კასტელის დასურათებული აქვს მისიონერული მოღვაწეობის ათიოდე სცენა.
აღნიშნული სურათების არშიებზე ქართულის ჩათვლით თერთმეტ ენაზეა შესრულებულია აღწერა, რომლებშიც ახსნილი და განმარტებულია ნახატების შინაარსი. ხშირ შემთხვევაში ავტორი არ კმაყოფილდება სურათის შინაარსის გადმოცემით და, უმეტეს შემთხვევაში, ბოლოში ურთავს შენიშვნას, ამის შესახებ დამატებითი ცნობა იხილეთ ჩემს ისტორიაშიო. კასტელის მიერ შესრულებულ ყველა ჩანახატს მისი შინაარსის გასაგებად ახსნა-განმარტება მოყვება უმეტესად იტალიურ ენაზე. ზოგიერთი სიტყვა და გამოთქმა სიცილიურ დიალექტზეა, არაიშვიათად — ლათინურზე და რამდენიმეჯერ — ბერძნულსა და თურქულზეც კი.
1977 წელს კასტელის ალბომი წინასიტყვაობითა და შენიშვნებით გამოსცა ბ. გიორგაძემ. კასტელის რელაცია, ჩანახატები და მათზე მინაწერები ძვირფას ცნობებს იძლევა XVII საუკუნის საქართველოს პოლიტიკური და ეკონომიკური ისტორიისათვის.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1597 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1659 კატეგორია:იტალიელი ქრისტიანი მისიონერები კატეგორია:თეატინელები კატეგორია:იტალიელი ქართველოლოგები კატეგორია:ევროპელი მოგზაურები საქართველოში
Lasioglossum brassicae
სქოლიო
brassicae
პალაუს პრეზიდენტი
პალაუს პრეზიდენტი — პალაუს სახელმწიფოს მეთაური, ირჩევს მოსახლეობა 4 წლის ვადით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პალაუ კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნების პრეზიდენტები *
ელ-კასარ-დე-ესკალონა
ელ-კასარ-დე-ესკალონა (El Casar de Escalona) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების ტოლედოს პროვინციის ტორიხოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 40 კმ². მოსახლეობა — 1718 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტოლედოს მუნიციპალიტეტები
პალუტა ბადუნოვა
პალუტა ალიაქსანდრანა ბადუნოვა ( Палута Аляксандраўна Бадунова, დ. 7 სექტემბერი, 1885 - გ. 29 ნოემბერი, 1938) — XX საუკუნის დასაწყისის ბელარუსის დამოუკიდებლობის მოძრაობის მთავარი ქალი პოლიტიკური ფიგურა. ის ერთადერთი ქალი იყო ბელარუსის დემოკრატიული რესპუბლიკის რადაში (ბნრ), მოგვიანებით კი ბელარუსში საბჭოთა რეპრესიების მსხვერპლი გახდა.
ადრეული წლები
ბადუნოვა დაიბადა ქალაქ ნავაბელიცაში (ახლანდელი გომელის ერთ-ერთი უბანი). მამამისმა, ალექსანდრე ვოსიპავიჩმა, იქირავა პატარა მამული, რომელიც ოჯახის მთავარი შემოსავალი იყო და აღზარდა შვიდი შვილი - ორი ვაჟი და ხუთი ქალიშვილი. პალუტამ დაამთავრა ორკლასიანი სკოლა ბუნიჩიში, მოგილიოვის მახლობლად, რის შემდეგაც ჩააბარა გამოცდები რუსული ენისა და გეოგრაფიის საშინაო მასწავლებლის წოდებისთვის. 1905 წელს მუშაობა დაიწყო გომელის რაიონის სკოლებში. 1914-1917 წლებში სწავლობდა სანქტ-პეტერბურგის უმაღლეს ისტორიულ და ლიტერატურულ კურსებზე. იქ სწავლობდა ლიტერატურას, ისტორიასა და გეოგრაფიას. .
კიშაბეირა
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 514 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 368.017 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25.85 კმ²-ზე.
პალუტა ბადუნოვა
რევოლუციური და ნაციონალისტური მოღვაწეობა
სტუდენტობის პერიოდში იგი აირჩიეს პეტროგრადის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატთა საბჭოში. სავარაუდოდ, სწორედ იქ გაიცნო დეპუტატი ზიმიერ ჟილუნოვიჩი და (შესაძლოა, მისი გავლენით) შეუერთდა ბელარუსის სოციალისტურ საზოგადოებას (ბსგ). 1917 წლის ივნისში აირჩიეს ბსგ-ს ცენტრალური კომიტეტის წევრად. ივლისში გაზეთმა „ვოლნაია ბელარუსმა“ გაავრცელა ინფორმაცია მისი მოგზაურობის შესახებ ბუდა-კაშალევსა და გომელში, სადაც იგი ატარებდა პარტიულ მუშაობას. 1917 წლის 5 აგვისტოდან იყო მინსკში ბელარუსის ორგანიზაციების ცენტრალური საბჭოს სარევიზიო კომისიის წევრი. 1917 წლის აგვისტოში ბადუნოვა იყო ბელარუსის მასწავლებელთა კავშირის დამფუძნებელთა შორის. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში (1918 წლის 3 მარტამდე) ხელმძღვანელობდა ბელარუსის No20 სკოლას. მან ასევე მიიღო მონაწილეობა სრულიად ბელარუსის პირველი კონგრესის მუშაობაში.
კიშაბეირა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
პალუტა ბადუნოვა
რევოლუციური და ნაციონალისტური მოღვაწეობა
1918 წლის 21 თებერვალს იგი შეუერთდა ბნრ-ის სახალხო სამდივნოს და გახდა ბელარუსის პირველ მთავრობაში მეურვეობის სახალხო მდივანი. როგორც სახალხო მდივანმა, მან ხელი მოაწერა 25 მარტის აქტს. მას შემდეგ, რაც ბნრ-ის წარმომადგენლებმა (ი. ლესიკი, იაზეპ ვარონკა, რამან სკირმუნტი და სხვ.) გაუგზავნეს დეპეშა ვილჰელმ II- ს, ბადუნოვი სახალხო მდივნის პოსტიდან საზოგადოების მარცხენა ფრთამ გაიწვია. 1918 წლის 1 მაისს, ტამაშ ჰრიბთან ერთად, მან გამოაცხადა სოციალისტ რევოლუციონერთა ცალკეული ფრაქციის შექმნა ბელარუსის სახალხო რესპუბლიკის საბჭოს შემადგენლობაში და ამით გახდა ბელარუსიის სოციალისტ რევოლუციონერთა პარტიის (ბპსრ) თანადამფუძნებელი, პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი. იმავე დღეს შეუერთდა საბჭოს ლტოლვილთა კომისიას, აგვისტოში კი ეროვნული ერთიანობის კომისიის თავმჯდომარე გახდა. მან მონაწილეობა მიიღო ბელარუსის ბავშვთა თავშესაფრებისა და სკოლების გახსნაში და მსახურობდა ბელარუსის ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოების Tsyotka-ს თავმჯდომარედ, რომელიც ორგანიზებული იყო მინსკში 1918 წლის 4 მაისს.
ცხოვრება გადასახლებაში და დაბრუნება
1923 წლის ახალი წლის ღამეს მან არალეგალურად გადაკვეთა პოლონეთის საზღვარი და წავიდა ვილნიუსში. დაახლოებით ერთი თვის შემდეგ იგი დააპატიმრა პოლონეთის ჟანდარმერიამ მისი ვინაობის გასარკვევად და სსრკ-ში დაბრუნების მიზნით. მხოლოდ აგვისტოში გაათავისუფლეს დაპატიმრებიდან პოლონეთის ტერიტორიის დაუყოვნებლივ დატოვების მოთხოვნით. მაგრამ პოლონეთიდან წასვლამდე ბადუნოვამ მოახერხა ვილნიუსში, დანციგში, ბელარუსის ეროვნული მოძრაობის მოღვაწეებთან შეხვედრა და საუბარი, სასწაულებრივად აიცილა თავიდან დაკავება.
1923-1925 წლებში ცხოვრობდა პრაღაში. ამ პერიოდში ჩაირიცხა უკრაინის უმაღლეს პედაგოგიურ ინსტიტუტში, რომელსაც მიხაილო დრაგომანოვის სახელი დაარქვეს, მაგრამ ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და ხშირი ავადმყოფობის გამო სწავლა ვერ დაასრულა.
1924 წლის ოქტომბერში მინსკში გაიმართა პარტიის ყრილობა, სადაც გადაწყდა ბპსრ-ის ლიკვიდაცია. ამ ამბით შეძრულ ბადუნოვას დაიწყო ნეიროფსიქიატრიული დაავადებები.
1923 წელს ბელარუსის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის (ბსსრ) მთავრობამ გამოუცხადა ამნისტია ბელარუსული მოძრაობის წევრებს, რომლებიც არ იბრძოდნენ იარაღით ხელში. ამ ყველაფერს თან ახლდა ბელარუსიზაციის პოლიტიკა. 1925 წლის შუა ხანებში ემიგრანტებმა დაიწყეს მასობრივი დაბრუნება. 1925 წლის იანვარში ბადუნოვა დაბრუნდა ბსსრ-ში. მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში იგი დასთან მარიასთან ერთად ცხოვრობდა მინსკში, ცდილობდა თანამშრომლობის დამყარებას ბელარუსის კულტურის ინსტიტუტთან.
რეპრესიები და სიკვდილი
ბელარუსის ინტელიგენციის წინააღმდეგ რეპრესიების პირველმა ტალღამ, რომელიც დაიწყო 1930 წელს, არ იმოქმედა ბადუნოვაზე, შესაძლოა მისი ჯანმრთელობის გამო. 1930 წელს იგი დაბრუნდა გომელში. მუშაობდა მასწავლებლად ნოვობელიცას სკოლაში და ასწავლიდა ბელარუსის შესახებ კურსებს გომელში. იგი ძმის, ალექსანდრეს, მხარდაჭერით ცხოვრობდა. რთულ ვითარებაში აღმოჩენილ ბადუნოვას 1932 წელს სურდა სსრკ-ს დატოვება, მაგრამ ნებართვა არ მისცეს.
1937 წლის ზაფხულში დაიწყო რეპრესიების ახალი ტალღა. 1937 წლის 3 სექტემბერს ბადუნოვა დააპატიმრეს. 1937 წლის 30 ნოემბერს „სპეციალურმა ტროიკამ“ მას ათი წელი შრომით ბანაკებში ყოფნა მიუსაჯა. ბადუნოვას ადანაშაულებდნენ იმაში, რომ იგი სხვა მეამბოხეებთან ერთად ხელმძღვანელობდა მიწისქვეშა ცენტრალურ კომიტეტს. 1938 წლის 25 მაისს შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის საგანგებო კრებამ მას სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. იგი დახვრიტეს 1938 წლის 29 ნოემბერს მინსკში. მისი დაკრძალვის ადგილი უცნობია.
რეაბილიტაცია
ბადუნოვას რეაბილიტაცია მოხდა 1989 წლის 21 ივნისს სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის გადაწყვეტილებით მიხეილ გორბაჩოვის პერესტროიკის დროს 1989 წლის ივნისში დანაშაულის არარსებობის გამო. თუმცა, მიუხედავად აქტივისტების შუამდგომლობისა, რომ გომელში ქუჩას მისი სახელი დაერქვას, დღევანდელ ბელარუსიაში მისი ხსოვნის ადგილი არ არის.
გაიანის პრეზიდენტი
როცა გაიანამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1970 წელს, პრეზიდენტი აირჩია გაიანას ეროვნულმა ასამბლეამ ხუთი წლის ვადით, რომელსაც ჰქონდა დიდი უფლებები. 1980 წლის რეფერენდუმის შემდეგ, შეიცვალა კონსტიტუცია და პრეზიდენტი გახდა აღმასრულებელი პირი. პრეზიდენტს ირჩევს პარლამენტი ხუთი წლის ვადით.
პალუტა ბადუნოვა
ფილმი
2012 წელს გადაიღეს დოკუმენტური ფილმი ბადუნოვას შესახებ „პალუტა ბადუნოვა - დაიმახსოვრე და არ დაივიწყო“, რეჟისორი ვალერი მაზინსკი. ფილმის გადაღების იდეა ჰამელჩუკებს, კერძოდ კი ჟურნალისტსა და ისტორიკოსს ლარისა შჩირიაკოვას ეკუთვნის. მან თავად დაიწყო გადაღება ვალენტინა ლებედევას წიგნის მიხედვით, შემდეგ კი ვალერი მაზინსკის მიუბრუნდა. მთავარი როლი შეასრულა შჩირიაკოვამ, ბელარუსის ჟურნალისტთა ასოციაციის წევრმა გომელიდან. ფილმში ასევე მონაწილეობდნენ გომელის სოციალური აქტივისტები.
გაიანის პრეზიდენტი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გაიანის პოლიტიკა *
პალუტა ბადუნოვა
ფილმი
ჩეხური ეპიზოდი ბადუნოვას ცხოვრებიდან გადაიღეს ჩეხეთში - ჩეხეთის რესპუბლიკის შუაგულში, მისლიბორიცში, ძველ ციხესიმაგრეში. გადაღებებიც ჩარლზის უნივერსიტეტში მიმდინარეობდა. ფილმის პრემიერა შედგა 2012 წლის შემოდგომაზე ტელეარხ „ბელსატზე“.
ოჯახი
ანატოლი სიდორევიჩი წერდა, რომ ბადუნოვას უყვარდა მისი თანაპარტიელი თამაშ ჰრიბი და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი ცოლი არ იყო, ზოგჯერ თავს ბადუნოვა-ჰრიბად ასახელებდა. მას შვილები არ ჰყავდა.
Different World (ალბომი)
Different World — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Uriah Heep-ის მეთვრამეტე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1991 წლის თებერვალში.
სიმღერების სია
Different World 1998 წელს გამოიცა დამატებითი სიმღერებით
2006 წელს გამოცემაში დამატებით შეტანილია
სქოლიო
კატეგორია:Uriah Heep-ის ალბომები კატეგორია:1991 წლის ალბომები
აფრიკა
აფრიკა — დედამიწის ერთ-ერთი კონტინენტი. ფართობი მიმდებარე კუნძულებიანად შეადგენს 30,22 მლნ. კმ²–ს, ხოლო მოსახლეობა — 1,1 მილიარდ ადამიანს (დედამიწის მოსახლეობის 14 %). კონტინენტებს შორის ამ მაჩვენებლებით იგი ჩამორჩება მხოლოდ ევრაზიას. უჭირავს დედამიწის მთელი ზედაპირის 6 %, ხოლო ხმელეთის 20,4 %.
აფრიკა, განსაკუთრებით ცენტრალური აღმოსავლეთ აფრიკა, მეცნიერების მიერ ადამიანის წარმოშობის ადგილად ითვლება, რასაც ადასტურებს ადრეულ ჰომინიდთა აღმოჩენა და ასევე გვიანდელი (დათარიღებული 7 მილიონი წლით) ადამიანის წინაპართა დასახლებები, მათ შორის Sahelanthropus tchadensis, Africanus, Homo Erectus, რომელთა შორის ყველაზე ადრეული ადამიანები დაახ. 200 000 წლის წინ გამოჩნდნენ.
აფრიკა ეკვატორის ორივე მხარეს იჭიმება და მრავალ კლიმატურ სარტყელს მოიცავს. ეს ერთადერთი კონტინენტია, რომელიც ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ზომიერ სარტყლებს სწვდება.
გეოგრაფია
thumb|200px|აფრიკის ტოპოგრაფია აფრიკას გარს ეკვრის ატლანტის და ინდოეთის ოკეანეები, ხმელთაშუა და წითელი ზღვები. ევროპიდან გამოიყოფა გიბრალტარის ვიწრო სრუტით, ხოლო სუეცის ყელით, რომელზეც სუეცის არხია გაყვანილი უკავშირდება აზიას. აფრიკის უდიდესი ნაწილი ტროპიკულ სარტყელშია მოქცეული. უკიდურესი ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილები მდებარეობენ სუბტროპიკებში. უკიდურეს ჩრდილოეთ და სამხრეთ წერტილებს შორის მანძილი 8000 კმ–ია, ხოლო უკიდურეს დასავლეთ და აღმოსავლეთ წერტილებს შორის მანძილი 7500 კმ-ია. სანაპირო ხაზი სხვა კონტინენტებთან შედარებით სუსტადაა დანაწევრებული, მისი სიგრძე შეადგენს 26 000 კმ–ს. (შედარებისთვის ევროპის სანაპირო ხაზის სიგრძეა 32 000 კმ, მაშინ როცა ის ფართობით სამჯერ ნაკლებია აფრიკაზე).
აფრიკას ეკუთვნის კუნძულები: მადაგასკარი, პემბა, ზანზიბარი, მაფია, სოკორტა, მასკარენი, ამირანტი, სეიშელი, კომორი, მადეირა, მწვანე კონცხი, კანარი, პრინსიპი, სან-ტომე, ანობონი, ფერნანდო-პო, ამაღლება, წმ. ელენე, ტრისტან-და-კუნია.
ნახევარკუნძულებს შორის უდიდესია სომალის ნახევარკუნძული.
დიდი ტბებია: ვიქტორია, ალბერტი, ედუარდი, კივუ, ტანგანიიკა.
სანტა-კრუსი (სამხრეთი ილოკოსი)
სანტა-კრუსი (ოფიციალურად სანტა-კრუსის მუნიციპალიტეტი; ილოკ: Ili ti Santa Cruz; ფილ: Bayan ng Santa Cruz) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ილოკოსის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 41 366 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 49 ბარანგაის.
აფრიკა
გეოგრაფია
უდიდესი მდინარეებია: კონგო, ნილოსი, ნიგერი, ზამბეზი, ორანჟი.
სანტა-კრუსი (სამხრეთი ილოკოსი)
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ილოკოსის მუნიციპალიტეტები
აფრიკა
გეოგრაფია
მნიშვნელოვანი მთათა სისტემებია: ჩრდილოეთით ატლასის მთები, აღმოსავლეთში ეთიოპიის მთიანეთი, სამხრეთში დრაკონის მთები.
უმაღლესი მწვერვალია კილიმანჯარო (5895 მ.).
აფრიკას ჩვეულებრივ ყოფენ შემდეგ გეოგრაფიულ ნაწილებად:
რელიეფი და სასარგებლო წიაღისეული
შინაგანი ძალების გავლენით ზოგან ბაქანის საძირკველმა აიწია, რის შედეგადაც მაღალი ზეგნები გაჩნდა (ეთიოპიის, აღმოსავლეთ აფრიკის და სხვ.), ზოგან კი დაიწია და გაჩნდა დიდი ქვაბულები (ჩადის, კონგოს, კალაჰარის და სხვ.). ამ მოძრაობას თან ახლდა დედამიწის ქერქის რღვევა, ჰორსტებისა და გრაბენების წარმოქმნა, მიწისძვრები და ვულკანები. აღმოსავლეთ აფრიკაზე გადის დედამიწის ყველაზე დიდი რღვევის ხაზი, რომელმაც არაბეთის ბაქანი დააშორა აფრიკის ბაქანს. იგი ეთიოპიის მთიანეთის გავლით მდინარე ზამბეზამდე გრძელდება. აქ ხდება ლითოსფერული ფილების გადაადგილება, ამიტომ ხშირია მიწისძვრები და ვულკანების ამოფრქვევები.
ზედაპირის სიმაღლის მიხედვით, აფრიკას ორ ნაწილად ყოფენ: დაბალი აფრიკა (ჩრდილოეთი და დასავლეთი), სადაც სიმაღლე მცირე გამონაკლისის გარდა, 1000 მ-ზე ნაკლებია და, მაღალი აფრიკა (აღმოსავლეთი და სამხრეთი), სადაც სიმაღლე 1000 მეტრს აღემატება. ჩრდილოეთი და დასავლეთი აფრიკის ზედაპირი უმეტესწილად კონტინენტური და ზღვიური დანალექი ქანებითაა აგებული. ეს ტერიტორიები ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ზღვას ეკავა. საჰარის ცენტრში აღმართულია კრისტალური და ვულკანური ქანებით აგებული მთიანი მასივები.
კონტინენტის ჩრდილო-დასავლეთ პერიფერიაზე ატლასის მთები მდებარეობს. მთების ჩრდილოეთი ქედები ახალგაზრდაა და ის ალპების და კავკასიონის მთებთან ერთად წარმოიშვა, სამხრეთ-დასავლეთ პერიფერიაზე კი კაპის ძველი მთები მდებარეობს. აფრიკის აღმოსავლეთი მხარე მაღალ, დედამიწის ქერქის მოძრაობით გაახალგაზრდავებულ აღმოსავლეთ აფრიკის მთიანეთს უკავია. აქ მდებარეობს კონტინენტის უმაღლესი მწვერვალი, ვულკანები — კილიმანჯარო, კენია და სხვ. კილიმანჯარო სიტყვასიტყვით „მბრწყინავ მთას“ ნიშნავს. ვულკანს სამი წვერი აქვს და მიუხედავად ეკვატორულ სარტყელში მდებარეობისა ეს მწვერვალები მარად თოვლიანია.
კონტინენტის შედარებით დაბალ ადგილებში, სადაც დანალექი ქანები ჭარბობს, დანალექი წარმოშობის სასარგებლო წიაღისეული გვხვდება: ქვანახშირი, სხვადასხვა სახის მარილი და სხვ. ჩრდილოეთ ნაწილსა და გვინეის ყურის სანაპიროებზე აღმოჩენილია ნავთობის დიდი მარაგი. აფრიკა მდიდარია ფოსფორიტებით, რომლებისგანაც სასუქს ამზადებენ. მისი საბადოები ძირითადად კონტინენტის ჩრდილოეთში მდებარეობს.
შიდა წყლები
thumb|230px|აფრიკის და მსოფლიოს ყველაზე გრძელი მდინარე [[ნილოსი.]] thumb|230px|აფრიკის ყველაზე წყალუხვი მდინარე [[კონგო (მდინარე)|კონგო.]] thumb|230px|ჩანჩქერი ვიქტორია. მდინარეთა ქსელი კონტინენტზე არათანაბრადაა განაწილებული, რაც რელიეფსა და ჰავაზე, განსაკუთრებით კი ნალექების განაწილებაზეა დამოკიდებული. რელიეფიდან გამომდინარე მდინარეების დიდი ნაწილი ატლანტის ოკეანეში ჩაედინება, ვინაიდან მთავარი წყალგამყოფი აღმოსავლეთ აფრიკაში გადის. კონტინენტის 1/3 შიდა ჩამონადენის აუზს მიეკუთვნება. აფრიკის მდინარეები საფეხურეობრივად განლაგებულ ზეგნებს კვეთს, ახასიათებთ ჩანჩქერები და ჭორომები, ამდენად, ისინი სიგრძეზე სანაოსნოდ არ გამოდგება, სამაგიეროდ ჰიდროგრაფიით მდიდრები არიან. აფრიკის კონტინენტზე მდინარეების შედარებით ხშირი ქსელი დამახასიათებელია ეკვატორული და სუბეკვატორული სარტყელებისთვის. ძალიან მცირეა მდინარეები უდაბნოებში. აქ გვხვდება მდინარეების მშრალი კალაპოტები — ვადები, რომლებიც წყლით მხოლოდ თავსხმა წვიმების დროს ივსება. აფრიკის მდინარეთა უმრავლესობა წვიმის წყლით საზრდოობს, მაგრამ მათი რეჟიმი განსხვავებულია და დამოკიდებულია ნალექის სეზონურ განაწილებაზე. მდინარეები, რომლებიც რამდენიმე კლიმატურ სარტყელში მიედინება, რთული რეჟიმით ხასიათდება. ამ მხრივ ტიპობრივია მდინარე ნილოსი.
ნილოსი სიგრძით მსოფლიოს პირველი (6671 კმ.) მდინარეა (ზოგიერთი მკვლევარი მას მეორე ადგილზე აყენებს). იგი სათავეს აღმოსავლეთ აფრიკის ზეგანზე იღებს და ვიქტორიას ტბაზე გადის. ნილოსის სათავეა მდ. რუკარარა (კაგერის შენაკადი), რომელიც ჩაედინება ვიქტორიას ტბაში და გამოედინება ვიქტორია-ნილოსის სახით. ნილოსის სათავეს უშედეგოდ ეძებდა დეივიდ ლივინგსტონი, მისი სათავე იპოვა ინგლისის ექსპედიციამ დ. სპიკის მეთაურობით. მისი სათავის აღმოჩენისთანავე სპიკმა ლონდონში გააგზავნა ტელეგრამა, რომელსაც გეოგრაფიული აღმოჩენების ისტორიაში ყველაზე მოკლედ თვლიან: „ნილოსი დადგენილია“. ზემო დინებაში, მდინარის ვიწრო ხეობაში, ჭორომები და ჩანჩქერებია. ვაკეზე გამოსვლისას მდინარე ნელა მიედინება და თეთრი ნილოსის სახელითაა ცნობილი. ქალაქ ხართუმთან მას უერთდება ცისფერი ნილოსი, რის შედეგადაც მდინარე ორჯერ უფრო განიერი ხდება და აქედან უკვე ნილოსის სახელით მიედინება. ცისფერი ნილოსი ყველაზე უხვწყლიანი შენაკადია. იგი ეთიოპიის მთიანეთში, ტანას ტბიდან გამოედინება. შუა დინებაში ნილოსი კრისტალური ქანებით აგებულ პლატოს ქმნის და აჩენს ჭორომებს, რაც ადრე ხელს უშლიდა ნაოსნობას. ასუანის კაშხალის აგების შემდეგ მდინარეში წყლის დონემ აიწია და ნაოსნობაც შესაძლებელი გახდა. შესართავში, ხმელთაშუა ზღვაში, მდინარე ფართო დელტას ქმნის, რომლის ადგილზეც წარსულში ხმელთაშუა ზღვის ყურე ყოფილა. დელტაში წარმოქმნილია პატარ-პატარა ტბები, რომლებიც მდინარის ნატანი ნაშალი მასალითაა ზღვისგან გამოყოფილი.
აფრიკაში ყველაზე წყალუხვი და სიგრძით მეორე (4320 კმ) მდინარეა კონგო. წყალუხვობით და წყალშემოკრები აუზის სიდიდით იგი მხოლოდ მდინარე ამაზონს ჩამორჩება. მდენარე ორ ადგილზე კვეთს ეკვატორს და მთელი წელი წყალუხვია. კონგო საფეხურებრივ ზეგანზე მიედინება, ამიტომ მის ხეობაში უამრავი ჭორომი და ჩანჩქერია. ნაოსნობა მხოლოდ მდინარის შუა დინების ფარგლებშია შესაძლებელი, სადაც იგი ფართო ხეობას ქმნის. აქ კალაპოტის სიგრძე 20 კმ-ია. მდინარე კონგო დელტას არ წარმოადგენს.
სიგრძითა და წყალშემკრები აუზის ფართობით, აფრიკის მესამე მდინარეა ნიგერი. შუა დინებაში იგი ვაკის მდინარეა, ზემო და ქვემო დინებებში ბევრია ჭორომები და ჩანჩქერები. მდინარე შორ მანძილზე კვეთს მშრალ ტერიტორიებს. შესართავთან ნიგერი დელტას წარმოადგენს. thumb|left|230px|აფრიკის ყველაზე დიდი ტბა ვიქტორია. thumb|left|230px|1991 წლის აპრილში [[ტანა (ტბა)|ტანას ტბაზე გადაღებული სატელიტური ფოტო. ამ ტბიდან იღებს სათავეს ცისფერი ნილოსი.]] ზამბეზი ინდოეთის ოკეანის ყველაზე დიდი მდინარეა. აქ არის მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ჩანჩქერი ვიქტორია. 180 მეტრის სიგანის მდინარე 120 მეტრის საფეხურიდან ეშვება ვიწრო ხეობაში. ჩანჩქერი ვიქტორია ბუნების საოცარი მოვლენაა. ხეობა ჩანჩქერთან შედარებით 13-ჯერ უფრო ვიწროა. ჩანჩქერის ადგილობრივი სახელწოდებაა „ჩონგუე“, რაც „ცისარტყელას“ ან „ცისარტყელის ადგილს“ ნიშნავს. არის მეორე სახელიც „მოიზი-ოატუნია“, რაც „მრგვინავ კვამლს“ ნიშნავს. სახელი ვიქტორია კი დ. ლივინგსტონმა ინგლისის დედოფალის პატივსაცემად უწოდა. მნიშვნელოვანი მდინარეებია ასევე ორანჟი და ლიმპოპო.
ყველაზე დიდი ტბა აღმოსავლეთ აფრიკის ზეგანზე, რღვევის ზონაში მდებარეობს, ამიტომ მათ ქვაბულებს წაგრძელებული ფორმა აქვთ. ეს ტბები როგორც წესი, მაღალი და ციცაბოკალთებიანი მთებითაა შემოფარგლური. აქ მდებარე ტბებს ძირითადად გრძელი ფორმა აქვთ და სიღრმითაც გამოირჩევიან, ამ მხრივ კლასიკური მაგალითია ტანგანიიკის ტბა, რომლის სიგანე 50-80 კმ-ია, სიგრძე კი 650 კმ. იგი ყველაზე გრძელია დედამიწის მტკნარ ტბებს შორის, სიღრმით კი მხოლოდ ბაიკალის ტბას ჩამორჩება. ამასთან, ფართობით მეორე ადგილზეა აფრიკის ტბებს შორის და ორჯერ უფრო ნაკლებია, ვიდრე ტბა ვიქტორია. ტბის ირგვლივ მაღალი მთები მდებარეობს, რომლებიც ბევრ ადგილას ციცაბო მთის კალთებით პირდაპირ ტბაში ეშვება და მაღალ-ფლატეებიან სანაპიროს ქმნის. დევიდ ლივინგსტონი ასე აგვიწერს ტანგანიკას
ასი წლის წინანდელი აღწერილობიდან, ხმელეთის გარეული ცხოველები თითქმის აღარ შემორჩა, მაგრამ ტბის სამყარო ძალიან მდიდარია. მარტო თევზების 205 სახეობას ითვლის, რომელთაგან 70 % ენდემურია.
ვიქტორიის ტბა ფართობით ყველაზე დიდია აფრიკაში. იგი ბაქნის დამრეც როფში (ორმოში) მდებარეობს, ზღვის დონიდან 1134 მ-ზე და ღრმა არ არის. საშუალო სიღრმე 40 მ-ია. იგი ისეთი დიდია, რომ ევროპელები და სხვებიც, მასზე ლაპარაკობენ არა როგორც ტბის, არამედ ზღვის შესახებ. ადგილობრივი მაცხოვრებლები უწოდებენ „იანც“-ს, რაც ბანტუს ენაზე „დიდ წყალს“ ნიშნავს. სპიკმა მას ვიქტორია, ნიანცა უწოდა. ტბის ნაპირები ძალზე დანაწევრებულია, ზოგან დაბალი და ბრტყელია, ალაგ-ალაგ დაჭაობებულია. ზოგ ადგილებში სავანაა, ზოგან ხშირი, მუქი-მწვანე ფოთლოვანი ტყეებია, ზოგანაც სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია.
ჩადის ტბა წყალმარჩხია, გაუდინარი, სიღრმე 4-7 მ-ია, მდებარეობს სუდანის ვაკეზე. მისი წყლის სარკის ფართობი დამოკიდებულია ნალექებზე და იმ მდინარეთა რეჟიმზე, რომლებიც მასში ჩაედინებიან, ამიტომ წვიმიან პერიოდში იგი ზოგჯერ ორჯერ იმატებს. ტბის ნაპირები დაჭაობებულია. აღმოსავლეთ აფრიკაში მნიშვნელოვანი ტბებია აგრეთვე: რუდოლფი, ნიასა, ტანა და სხვ.
ფლორა და ფაუნა
200px|thumb|[[ლომი.]] ეკვატორული ტყე ბევრი ძვირფასი მცენარის სამშობლოა. ყველაზე გავრცელებულია ზეთის პალმა, რომლის ნაყოფისგან პალმითს ხდიან. ბევრი ძვირფასი ხის მერქნისგან ამზადებენ ავეჯს და გააქვთ საზღვარგარეთ, მაგალითად, აბანოზის ხე. ეკვატორული ტყეების ცხოველთა სამყარო მდიდარია და მრავალფეროვანია. მათი უმეტესობა ხეებზე ბინადრობს. ფრინველების მწერების და მღრღნელების გარდა, ხეებზე ბინადრობენ მრავალრიცხოვანი მაიმუნები, მათ შორის შიმპანზეები. მიწაზე ბინადრობენ ფუნჯაყურიანი ღორები, ანთარი, წვრილჩლიქოსნები — აფრიკული ირემი, რომელიც 40 სმ სიმაღლისაა. კატის ზომის ჯუჯა ანტილოპა და სხვ. ტყისპირებსა და წყალსატევების ნაპირებთან გვხვდება დედამიწის ერთ-ერთი უიშვიათესი ცხოველი, ჯუჯა ბეჰემოთი, ჟირაფის მონათესავე ოკაპი, რომელიც მხოლოდ აფრიკაშია. ეკვატორული ტყეების ყველაზე დიდი მტაცებელია ავაზა, მიყრუებულ მიუვალ ადგილებში ცხოვრობენ გორილები. ტყის ყველა იარუსზე გავრცელებულია ჭიანჭველები. მათი ზოგიერთი სახეობა, ეგრეთ წოდებული მომთაბარე ჭიანჭველები, გრძელ კოლონებად გადადგილებისას, გზადაგზა ყველაფერს ანადგურებს. ტყეებში მწერების დიდი რაოდენობაა. thumb|left|ფინიკის პალმა [[საჰარაში, ერგ-შების ოაზისი.]] ნახევარუდაბნოების საზღვრებთან, სადაც წვიმების სეზონი 2-3 თვეა, წარმოიქმნება გაუდაბნოებული სავანა. აფრიკული სავანის დამახასიათებელი ხეა — ბაობაბი. მას სავანის დარაჯსაც კი უწოდებენ. წვიმიან პერიოდში გამოირჩევა გაშლილი ტოტებით და წვრილი, ღია მწვანე ფერის ფოთლებით. მშრალ პერიოდში იგი შიშვლდება. ვარაუდობენ, რომ ბაობაბი 4-5 ათასი წელი ცოცხლობს. იგი გიგანტური ხეა, მისი დიამეტრი 10 მეტრამდეა. მერქანი წყლითაა გაჟღენთილი, რითაც ის მშრალ პერიოდებში საზრდოობს. მსოფლიოში არსად არ არის ისე მრავლად თავმოყრილი ცხოველები, როგორც აფრიკის სავანეში, განსაკუთრებით კი ბალახისმჭამელი ცხოველები: ანტილოპის სხვადასხვა სახეობა, ზებრა, ჟირაფი, ბალახისმჭამელებს შორის უდიდესი ცხოველი სპილო, გარეული კამეჩი, მარტორქა, მდინარეების და ტბების სანაპიროებზე გვხვდება ბეჰემოთი.
კოლონიური უღლის მოცილების შემდეგ აფრიკაში დიდი ყურადღება ექცევა ველური ბუნების დაცვას. ამ მიზნით ყოველწლირად მატულობს ბუნების დაცული ტერიტორიების (ნაკძალების და ეროვნული პარკების) რაოდენობა და ფართობი. განსაკუთრებით ბევრია ისინი სამხრეთ და აღმოსავლეთ აფრიკაში. ზოგიერთი მათგანი მაგ: სერენგეტი, კრიუგერი, ცაავო და სხვები მსოფლიოში ცნობილია. მიღებული ზომების წყალობით გადაშენების გზაზე მყოფი ცხოველების რიცხვი აქ აღდგენილია.
ისტორია
thumb|right|ლუსი, Australopithecus afarensis პალეოანთროპოლოგთა უმრავლესობა აფრიკას დედამიწის უძველეს დასახლებულ ტერიტორიად თვლის, საიდანაც ადამიანები წამოვიდნენ. XX საუკუნის შუა წლებში ანთროპოლოგებმა ამ კონტინეტზე აღმოაჩინეს ადამიანთა საქმიანობის მრავალი დამადასტურებელი არქეოლოგიური ნივთი, რომელიც 7 მილიონი წლით თარიღდება. აქ ნაპოვნი ადამიანისმაგვარი მაიმუნების სახეობების ნარჩენები მიუთითებს მათგან თანამედროვე ადამიანის წარმოშობაზე. აქ აღმოჩენილ სახეობებთა შორისაა Australopithecus afarensis (რადიომეტრულად დათარიღებული ძვ. წ. 3,9-3,0 მილიონი წელი), Paranthropus boisei (დაახ. ძვ. წ. 2,3-1,4 მილ. წ.) და Homo ergaster (დაახ. ძვ. წ. 600 000-1,9 მილ. წ.).
იშანგოს ძვალზე, რომელიც 25 000 წლის უნდა იყოს, იკითხება მათემატიკური ათვლის ნიშნები. ადამიანთა წინარეისტორიის განმავლობაში აფრიკაში, ისევე როგორც ყველა სხვა კონტინენტზე, ეროვნული სახელმწიფო შენაერთები არ არსებობდა, მათ ნაცვლად ადამიანები გაერთიანებული იყვნენ მონადირე-შემგროვებელთა ჯგუფებად, ხოისა და სანის მსგავსად.
დაახ. ძვ. წ. 10 500 წლისთვის გამყინვარების პერიოდის დასრულების შემდეგ, საჰარა კვლავ გახდა მწვანე შემოსავლიანი ხეობა და მისი აფრიკული მოსახლეობა დაბრუნდა შიდა და სანაპირო ზეგანებიდან ქვემო-საჰარის აფრიკაში. თუმცა დათბობის კლიმატის დადგომა ნიშნავდა, რომ ძვ. წ. 5000-სთვის საჰარის რეგიონი სულ უფრო მშრალი ხდებოდა. მოსახლეობამ ნელ-ნელა ნილოსის ხეობის რეგიონისკენ გადაინაცვლა, სადაც მათ მუდმივი ან ნახევრად-მუდმივი დასახლებები შექმნეს.
საქონლის მოშინაურება აფრიკაში წინ უსწრებს მიწათმოქმედებას და როგორც ჩანს, თანაარსებობდა მონადირე-შემგროვებლურ კულტურასთან. ვარაუდობენ, რომ ძვ. წ. 6000 წლისთვის პირუტყვი უკვე მოშინაურებული იყო ჩრდ. აფრიკაში. საჰარა-ნილოსის კომპლექსში ხალხს მოშინაურებული ჰყავდა მრავალი სახეობის ცხოველი, მათ შორის სატვირთო ჯორი და ხვეულრქიანი თხა, რომელიც მსგავსი იყო ალჟირიდან ნუბიამდე.
სოფლის მეურნეობის მხრივ, პირველი შემთხვევა მცენარეების მოშენებისა მოყვანის მიზნით საჰელიის რეგიონში დაფიქსირდა დაახ. ძვ. წ. 5000 წელს, როცა სორგუმი და აფრიკული ბრინჯის კულტივაცია დაიწყეს. ამავე პერიოდში, ამავე რეგიონში, პირველად მოშინაურდა გვინეის მცირე ფრინველი.
ოქსფორდის მსოფლიო ისტორიის ატლასის მიხედვით ძვ. წ. 4000 წელს საჰარის კლიმატმა სწრაფი გაშრობა დაიწყო. ამ მოვლენამ ტბებისა და მდინარეების მნიშვნელოვანი შემცირება გამოიწვია, რის გამოც იწყო კლება მოსავალმაც. შემცირდა კულტივირებადი მიწის რაოდენობაც, რამაც ხელი შეუწყო ფერმერთა დასახლებების მიგრაციას დასავლეთ აფრიკის უფრო ტროპიკული კლიმატისკენ.
სუბ-საჰარულ აფრიკაში მიწათმოქმედი ხალხი ბანტუ იწყებს სამხრეთით მიგრაციას. მათ თანდათან შეავიწროეს ნაკლებად განვითარებული ქოზიანური მოსახლეობა (ბუშმენები, ჰოტენტოტები) და საბოლოოდ მთელი სამხრეთ აფრიკის ტერიტორია დაიკავეს.
ძვ. წ. I ათასწლეულში ჩრდილოეთი აფრიკის ტერიტორიაზე გაჩნდა ფინიკიელების, ბერძნების და მოგვიანებით რომაელების კოლონიები. თავდაპირველად ერთ-ერთი ასეთი კოლონია — კართაგენი, ძვ. წ. II საუკუნეში რომის რესპუბლიკის მიერ მის განადგურებამდე, თავად გადაიქცა უძლიერეს კოლონიურ სახელმწიფოდ. V საუკუნემდე აფრიკის ხმელთაშუა სანაპირო რომის სახელმწიფოს შემადგენლობაში იყო მოქცეული. რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ იგი ვანდალებმა დაიპყრეს, მისი ნაწილი კი ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში დარჩა. VII საუკუნეში ჩრდილოეთი აფრიკა დაიპყრეს არაბებმა, რის შედეგად აქ ისლამი გავრცელდა.