cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბესარიონ ინწკირველი
ბიოგრაფია
სიმღერები სამუელ მაქსიმელაშვილმა ასწავლა, შემდეგ დათა გუგუნავასთან დაოსტატდა. მაქსიმელაშვილთან გაიცნო სამუელ და ილარიონ ჩავლეიშვილები, ვარლამ სიმონიშვილი, ალექსანდრე მახარაძე, ლადიკო დოლიძე და გაწევრიანდა მათ გუნდში. პროფესიით ხარაზი იყო. 1913 წელს მიიღო მონაწილეობა ვაჟა-ფშაველას საღამოზე თბილისში, ხოლო 1914 წელს ქუთაისში აკაკის იუბილეზე, 1915 წელს მონაწილეობა მიიღო ბათუმში ნინოობას გამართულ კონცერტზე, 1917 წელს — კონცერტზე თბილისის სახაზინო თეატრში, ხოლო 1927 წელს მოსკოვში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1850 კატეგორია:გარდაცვლილი 1939 კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:ქართველი ლოტბარები
ჩხუტნერის უღელტეხილი
ჩხუტნერის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის შტოქედ ჩხუტნერზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3000 მ. აგებულია პალეოზოური მეტამორფული ფიქლებით. დამახასიათებელია სუბალპური და ალპური ლანდშაფტი. აკავშირებს მდინარეების ხალდეჭალისა და ადიშჭალის (ენგურის მარჯვენა შენაკადები) ხეობებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
დუმბირა
დუმბირა (думбыра, думбра,думбыра) — თათრული და ბაშკირული სიმებიანი მუსიკალური ინსტრუმენტი.
მსგავსი ინსტრუმენტები აქვთ ყირგიზებს (კომუზი), ყაზახებს (დომბრა), უზბეკებს (დუტარი), სხვა თურქულენოვან ხალხს და ტაჯიკებს. ყაზახური დომბრისგან განსხვავდება სიმების რაოდენობით (ტრადიცულად აქვს სამი).
XIX საუკუნის დასასრულიდან და XX საუკუნის დამდეგიდან დუმბირას აღარ იყენებენ.
ჰერბერტ როსი
ჰერბერტ როსი (Herbert Ross; დ. 13 მაისი, 1927, ბრუკლინი — გ. 9 ოქტომბერი, 2001) — ამერიკელი კინოსა და თეატრის რეჟისორი. მოღვაწეობდა კინოსა და თეატრში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 13 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1927 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2001 კატეგორია:ნიუ-იორკელები
ქრიზოლითი
ქრიზოლითი (χρυσός — ოქრო და — ქვა) — მინერალი. ოლივინის გამჭვირვალე საიუველირო სახესხვაობა. მისი ფერი მოყვითალო-მომწვანოა, ზოგჯერ კი ზურმუხტისფერი. მიეკუთვნება ნახევრად ძვირფას ქვებს. ძველ დროში ქრიზოლითს „საღამოს ზურმუხტს“ ეძახდნენ, რადგანაც სანთლის შუქზე უფრო მეტად მისი მწვანე ფერია შესამჩნევი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძვირფასი თვლები კატეგორია:სილიკატური მინერალები
ბერგასილიას-ბახერა
ბერგასილიას-ბახერა (Bergasillas Bajera) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ლა-რიოხის პროვინციის არნედოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 9,7 კმ². მოსახლეობა — 35 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-რიოხის მუნიციპალიტეტები
ცახალე
ცახალე — მთა საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ხევსურეთის არაგვის (ფშავის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ზემოთში. სიმაღლე 2522 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით. კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოს ბალახეულით.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
მეწავანი
მეწავანი (Մեծավան) — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 575 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 595 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 83 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 67.78 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
უდაბნოს ჩამძვრალიხევის სადგომი
უდაბნოს ჩამძვრალისხევის სადგომი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს სამხრეთ-დასავლეთით, 8-10 კილომეტრზე, ჩამძვრალისხევის მარჯვენა ნაპირზე. მიაგან დაახლოებით 80-100 მეტრის დაშორებით, გორაკ-ბორცვებიან ზოლში, "ღია" სადგომი განეკუთვნება აშელის მეორე ნახევარს.
სადგომი 1980 წელს გამოავლინა და შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ( ხელმძღავენელი კ. ფიცხელაური). მასალა შეგროვდა ბორცვების შორის მდებარე ბალახითა და ნაშალი ქვით დაფარულ, ხევისკენ დახრილ ღარტაფში, აღმოჩნდა: ერთი ერთფუძიანი გრძივი ნუკლეუსი ( სიმაღლე 6 სანტიმეტრი, სიგრძე - 5,2 სანტიმეტრი, - სისქე 2,2 სანტიმეტრი). ცხრა მოგრძო ან დაბალი, ფართო, შემთხვევითი მოყვანილობის. საშუალო ზომის ანატკეცი და ერთი ნუშისებრი, მთლიანი კაჭრისგან გამოთლილი ხელნაჯახი. ყველა მათგანი მერგელისაა და დაფარულია გაჯისფერი ან მონაცისფრო, სქელი პატინით.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კიკიას საყდარი
300px|მინი|აღდგენილი კიკიას საყდარი კიკიას საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ოთხასიოდე მეტრზე. თარიღდება XVlll-XlX საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (13,5x8,1 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. გარეთა კუთხეების და არქიტექტურული ელემენტების წყობაში გამოყენებულია კვადრატული აგური. კედლების ზედაპირი გარედან გასწორებულია სქელი ბათქაშით, რომელიც საპირე ქვებს თითქმის მთლიანად ფარავს.
ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია გადახურვა, ეკლესიის ოთხივე კედელი კამარის ქუსლის დონემდეღაა შემორჩენილი. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. დასავლეთ კარი შესაბამისი კედლის ღერძზეა გაჭრილი, სამხრეთისა კი კედლის დასავლეთ ბოლოსთან. ორივე კარი შეისრულთაღოვანია და მთლიანად აგურითაა გამოყვანილი. შიგნით შესასვლელები ჩასმულია ღრმა, თარაზულად გადახურულ (შემორჩენილია კვალი) არეში. სავარაუდოდ, ორივე შესასვლელი შიგნით ნახევარწრიული თაღით იყო დასრულებული, რომელიც მოგვიანებით (შესაძლოა მშენებლობის პერიოდშივე) ამოუშენებიათ და ორივე არე ხის ძელებით გადაუხურავთ (დასავლეთ შესასვლელის გადახურვის თავზე, აშკარად იკითხება რიყის ქვით ნაწყობი, მოგვიანებით ამოშენებული, ნახევარწრიული თაღი). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული, ღრმა აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო, მაღალი სარკმელია გაჭრილი. შიგნით სარკმელი შეისრული თაღითაა გადახურული, ხოლო გარედან - ნახევარწრიულით. შიგნით სარკმლის გვერდები და წირთხლები რიყის ქვითაა ნაწყობი. თაღი კი - აგურით. სარკმლის გარეთა ღიობი თითქმის მთლიანად აგურითაა გამოყვანილი. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, ორ-ორი შეისრულთაღოვანი ნიშია. დარბაზის გრძივი კედლების შუაში და დასავლეთ კუთხეებში ორსაფეხურიანი პილასტრებია, რომლებზეც კამარის საბჯენი თაღები იყო გადაყვანილი. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, თითო მსგავსი სარკმელი დანარჩენ კედლებშიცაა. შენობის დასავლეთ სარკმელს ზედა ნაწილი აკლია. ეკლესიის ორივე შესასვლელი გარედან, კედლის მცირედ შეღრმავებულ, ოთხკუთხა არეშია ჩასმული, რომელსაც ერთრიგად ნაწყობი აგურის ხერხულა ფრიზი აგვირგვინებს. დასავლეთ კარის გვერდები და თაღი ორსაფეხურიანია. ორივე შესასვლელის თაღის ირგვლივ მოქცეული სიბრტყე კი ნაძვის წიწვისებრად დაწყობილი აგურითაა გაფორმებული.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ხანლიქლარი (შარურის რაიონი)
ხანლიქლარი (Xanlıqlar) — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —  	 	2 091 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლები კატეგორია:შარურის რაიონის სოფლები
ვილიალობარ-დე-რიოხა
ვილიალობარ-დე-რიოხა (Villalobar de Rioja) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ლა-რიოხის პროვინციის სანტო-დომინიგო-დე-ლა-კალსადის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 11 კმ². მოსახლეობა — 55 კაცი (2020 წ.).
მღართი
მღართი (Մղարթ) — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 525 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 38 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 13.67 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
ტრანზიცია (ტრანსსექსუალური)
გენდერული ტრანზიცია (transitu — გადაადგილება, გადასვლა) — პროცესი, რომელიც გულისხმობს ადამიანის გენდერული პრეზენტაციისა და სქესობრივი მახასიათებლების შეცვლას მისი შინაგანი გენდერული იდენტობის შესაბამისად.
ტრანზიცია მოიცავს ზოგიერთ ან ყველა შემდგომ, პირად, სამართლებრივ, სამედიცინო ცვლილებებს: ოჯახისათვის, მეგობრებისა ან/და თანამშრომლებისთვის საკუთარი გენდერული იდენტობის გაცხადება; სახელის ან/და სქესის შეცვლა საბუთებში; ჰორმონალური თერაპია; და, შესაძლოა (თუმცა ყოველთვის არა), ერთი ან რამდენიმე სახის ქირურგიული ოპერაცია.
სქესის კვლავმინიჭება აღნიშნავს ქირურგიულ ცვლილებას და არის ტრანზიციის მხოლოდ მცირე ნაწილს. სქესის კვლავმინიჭება, როგორც ტერმინი, უფრო სასურველია „სქესის შეცვლის ოპერაციასთან“ შედარებით. ყველა ტრანსგენდერი ადამიანი არ ირჩევს ან არ მიუწვდება ხელი ამ ოპერაციაზე.
Nintendo Entertainment System (Model NES-101)
NES-101 (აგრეთვე ცნობილი როგორც New NES, New-style NES, ან Top Loader) — მესამე თაობის სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი, Nintendo Entertainment System-ის შემცირებული და სახეშეცვლილი ვერსია, შექმნილი და გამოცემული კომპანია Nintendo-ს მიერ 1993 წლის 15 თებერვალს ჩრდილოეთ ამერიკაში, იაპონიაში — იმავე წლის 1 დეკემბერს, ხოლო ავსტრალიაში — 1994 წელს.
კონსოლის თავდაპირველი ფასი შეადგენდა 49.99 აშშ დოლარს, რაც გაცილებით იაფი იყო, ვიდრე იმ დროში უკვე არსებული Super Nintendo Entertainment System. კონსოლი მოიცავდა რამდენიმე განახლებას, მათ შორის ყველაზე შესამჩნევი იყო კორპუსის ვიზუალი და სათამაშო კონტროლერი, რომელიც მეტად წააგავდა Super NES-ის კონტროლერს. მასში განთავსებული იყო Ricoh 2C02-ის ცენტრალური პროცესორი და Ricoh 2C02-ის გრაფიკული ჩიპი.
2003 წლის 25 სექტემბერს, Nintendo-მ ერთდროულად შეწყვიტა NES-101-ისა და Super Nintendo Entertainment System-ის წარმოება.
სქოლიო
კატეგორია:Nintendo Entertainment System კატეგორია:სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:მესამე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:1993 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები კატეგორია:1990-იანების სათამაშოები კატეგორია:1993 წელი ვიდეო თამაშებში
სექსუალური ქცევა
ლიტერატურა
კატეგორია:ფსიქოლოგია კატეგორია:ლგბტ ტერმინები
თბილისის ძეგლები
თბილისის ძეგლები — გამოჩენილ ადამიანთა სკულპტურული ქანდაკებები თბილისის ქუჩებში.
კარტახენა-დელ-ჩაირა
კარტახენა-დელ-ჩაირა (Cartagena del Chairá) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, კაკეტის დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 219 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 12.826 კმ²-ია.
ესკარაი
ესკარაი (Ezcaray) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ლა-რიოხის პროვინციის ესკარაის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 142,85 კმ². მოსახლეობა — 2045 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-რიოხის მუნიციპალიტეტები
ლეილა გორდელაძე
ლეილა კონსტანტინეს ასული გორდელაძე (დ. 15 აპრილი, 1927, თბილისი — გ. 19 მარტი, 2004, იქვე) — ქართველი რეჟისორი და ფსიქოლოგი.
ბიოგრაფია
1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფსიქოლოგია–ფილოსოფიის ფაკულტეტი; 1959 წელს საკავშირო კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტის სარეჟისორო კურსები (მოსკოვი). 1952–1956 წლებში მუშაობდა ლენინგრადის ექსპერიმენტული მედიცინის ინსტიტუტში მეცნიერ მუშაკად; 1959 წლიდან იყო კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ რეჟისორი; ავტორია რამდენიმე სამეცნიერო ნაშრომისა; დამდგმელი რეჟისორია ქართული მხტვრული ფილმებისა: „ლევანა“ (1960), „მოიტაცეს თამარ ქალი“ (1971), „ბათა ქექია“ (1978), „აქედანა და შენამდე“ (1984), „ჩემი ბოშები“ (1987); სიცოცხლის ბოლო წლებში დაწერა წიგნი თავისი ცხოვრების შეასხებ – „დიდი და პატარა ამბები“;
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები კატეგორია:დაბადებული 15 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1927 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 2004 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ლეილა
გიორგი მერკვილაძე (სპორტსმენი)
გიორგი მერკვილაძე (დ. 1 აგვისტო, 1898, შილდა — გ. 7 მაისი, 1987) — ქართველი და საბჭოთა სპორტსმენი, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1943), საქართველოს სსრ დამსახურებული მასწავლებელი, საქართველოს სსრ ფიზკულტურის და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (1967).
ბიოგრაფია
1921–1925 წლებში იყო ქართული დივიზიის ინსპექტორი სპორტში. 1921–1987 წლებში მუშაობდა განათლების სისტემის ორგანოებში. აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოში უმაღლესი სპორტული განათლების, სპორტში სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობისა და, განსაკუთრებით, ბავშვთა შორის სპორტული მუშაობის ორგანიზაციისა და ფართოდ გაშლის საქმეში. 1933 წელს მისი უშუალო მონაწილეობით შეიქმნა ფიზკულტურის ფაკულტეტი; მისი თაოსნობით 1934 წელს თბილისში გაიხსნა საბჭოთა კავშირში პირველი სპორტული სკოლა. მისი სახელი ეწოდა მის მიერ დაარსებულ ბავშვთა სკოლა-ინტერნატს.
ავტორია თხზულებებისა „ქართული მოძრავი თამაშობანი“ (1922), „ფიზიკური კულტურის მეთოდიკის საკითხები დაწყებით სკოლაში“ (1949), „ფიზიკური აღზრდა დაწყებით კლასებში“ (1980).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1898 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1987 კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები გ კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
ირაკლი იმედაძე
ირაკლი იმედაძე (დ. 2 იანვარი, 1952, თბილისი) — ქართველი ფსიქოლოგი. 1973 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
1977-1981 წლებში იყო დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1981-1985 წლებში ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1985-1989 წლებში განწყობის ფსიქოლოგიის ლაბორატორიის გამგე; 1989-1990 წლებში ზოგადი ფსიქოლოგიის განყოფილების გამგე; 1990-2006 წლებში ფსიქოლოგიის ისტორიის ლაბორატორიის გამგე; 2006 წლიდან არის დიმიტრი უზნაძის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი და ილია ჭავჭავაძის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი; 1990-1995 წლებში საქართველოს განათლების სამინისტროსთან არსებული გამოყენებითი ფსიქოლოგიის ცენტრის წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი; 1978-2006 წლებში სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიური უნივერსიტეტის, ილია ჭავჭავაძის სახელობის ენისა და კულტურის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიწვეული ლექტორი. არის ასამდე სამეცნიერო პუბლიკაციისა და წიგნის ავტორი. 2005 წელს მიენიჭა დიმიტრი უზნაძის სახელობის სახელმწიფო პრემია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი
ნათელა იმედაძე
ნათელა იმედაძე (დ. 2 ივნისი 1929, თბილისი) — ქართველი ფსიქოლოგი. 1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის კათედრის გამგე. 1957-1973 წლებში მუშაობდა საქართველოს აკადემიის დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტში მეცნიერ–თანამშრომლად. ფსიქოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. სადისერტაციო თემა – მეორე ენის დაუფლების ფსიქოლოგიური გამოკვლევა, დაიცვა 1978 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები კატეგორია:დაბადებული 1929 კატეგორია:დაბადებული 2 ივნისი
ქართული შავი
250პქ|მინი|მარჯვნივ|დედალი ქართული შავი — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ადგილობრივი ქართული ქათმის ჯიში.
კისერი მოკლე და მსხვილია, მკერდი განიერი, კისერი გრძელი. დაფარულია ხშირი ბუმბულით, რომელიც მთლიანად შავია; კისერზე შესაძლოა ჰქონდეს მცირე რაოდენობის ფხაჭები. მამლებს კისერზე, ფრებსა და კუდზე დაჰკრავს მომწვანო-მოიისფრო-მბზინავ-პრიალა ელფერი. ნისკარტი და ფეხები მოშავო-მონაცრისფროა. ბიბილო ფოთლისმაგვარი, ფერად წითელი; ყურის ბიბილოებიც ამავე ფერისაა. კიდურები ტერფის სახსრის ქვემოთ შეუბუმბლავია; ტერფზე მცირე ზომის მკვრივად გადაკრული ქერცლი აქვს.
დედლების სხეულის სიგრძეა 21–23 სმ, მკერდის ძვლის სიგრძე 12,5–15,5 სმ, გულმკერდის ირგვლივა 30,5–32,5 სმ. მამლისა, შესაბამისად, 24,0–26,0, 16,5–18,5 და 42,0–45,0 სმ. დედლის ცოცხალი მასაა 2,2–2,4 კგ (აღწევს 2,7-მდეც ), მამლისა — 2,8–3,1 კგ. სქესობრი სიმწიფეს 165-175 დღის ასაკში აღწევს, კვერცხის დებას 6—7 თვის ასაკიდან იწყებენ; საშუალო კვერცხმდებლობა 130–142 ცალი წელიწადში, თითოეული იწონის 55,5–58 გ-ს. კრუხობის დროს ყოველი 100 კვერცხიდან 85-88 წიწილა იჩეკება.
მცირე მოთხოვნილებების მქონე ჯიშია და მარტივი ტიპის მეფრინველეობებშიც ავლენს მაღალ პროდუქტიულობას. კარგად უძლებს გარემო პირობების ცვალებადობას. შავი ქათმის თუშურ პოპულაციაში ქართველმა მკვლევარებმა გამოავლინეს ფრინველის ჭირისადმი რეზისტენტობის საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელი, რაც ჭირისადმი გამძლე ქათმის მიღების შესაძლებლობას იძლევა.
ძირითადად აშენებენ საოჯახო ტიპის მეურნეობებში. რიცხოვნობაზე ოფიციალური ინფორმაცია ჯერჯერობით არ არსებობს.
სქოლიო
კატეგორია:ქათმის ჯიშები კატეგორია:ქართული წარმოშობის ქათმის ჯიშები
The Ink Spots
The Ink Spots — ამერიკული პოპ ვოკალური ჯგუფი, რომელმაც საყოვალთაო აღიარება მოიპოვა 1930-1940-იან წლებში. თავდაპირველად ჯგუფში შედიოდნენ: ჰოპი ჯოუნსი, დიკ უოტსონი, ჯერი დენიელსი და ჩარლი ფუკუა. მისი მუსიკა პოპულარული იყო როგორც შავკანიან, ასევე თეთრკანიან მსმენელებში და მოიცავდა ტრადიციული პოპის, რიტმ-ენდ-ბლუზის და დუ-ვოპის ჟანრის ელემენტებს.
1989 წელს შეყვანილი იქნა როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში, ხოლო 1999 წელს — ვოკალური ჯგუფების დიდების დარბაზში. მაშ შემდეგ რაც The Ink Spots დაიშალა, 100 მეტი ვოკალური ჯგუფი სრულიად უსაფუძვლოდ თავის თავს უწოდებდა „The Ink Spots“-ს, რომელშიც ჯგუფის არცერთი წევრი არ შედიოდა.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული რიტმ-ენდ-ბლუზ ჯგუფები კატეგორია:King Records -ის შემსრულებლები კატეგორია:Top Rank Records-ის შემსრულებლები კატეგორია:როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შესული შემსრულებლები კატეგორია:ამერიკული ვოკალური ჯგუფები
ერაზმ ვიტელო
ერაზმ ვიტელო (Erazmus Ciołek Witelo; დაახლ. 1220 — დაახლ. 1280) — შუა საუკუნეების სწავლული. დედით პოლონელი, მამით გერმანელი. სწავლობდა სორბონში.
ბიოგრაფია
ერაზმ ვიტელო ეკუთვნის ლეგენდებით გარემოცულ საინტერესო მეცნიერთა რიცხვს. ეს პოლონეთის მიწაზე დაბადებული პირველი მათემატიკოსი და პირველი მეცნიერია. მისი დაბადებისა და გარდაცვალების ზუსტად თარიღი უცნობია, მაგრამ უსაფუძვლო არაა ჩავთვალოთ, რომ იგი დაიბადა 1220-1230 წლებს შორის ვროცლავთან ახლოს. ვიტელო იყო პოლონელი ქალის და ტიურინგიიდან გადმოსახლებული გერმანელის შვილი. ეს უკანასკნელი პოლონეთში გადმოსახლდა ბოლესლავ მორცხვის დროს. ვიტელო სწავლობდა უცხოეთის უნივერსიტეტებში. დაახლოებით 1253 წელს ის სწავლობდა პარიზში. სილეზიაში დაბრუნების შემდეგ რამდენიმე წელი მუშაობდა მასწავლებლად, ალბათ, ლეგცინის სკოლაში. 1262-1268 წლებში ვიტელო ცხოვრობდა პადუაში, სადაც ეუფლებოდა საკანონმდებლო სამართალს, ფილოსოფიას და ზუსტ მეცნიერებებს. პადუიდან გამოგზავნილ წერილზე ვიტელო აწერდა ვიტელო პლებანუსის სახელს, ამოტომ ფიქრობდნენ, რომ იგი აპირებდა სასულიერო პირი გამხდარიყო. დაახლოებით 1269 წელს ვიტელომ გაიცნო პაპის აღმსარებელი და რომში გაემგზავრა, იგი იქ პაპ კლემენტ IV-ის კარზე იმყოფებოდა. რომში ვიტელო ძირითადად მათემატიკაში მუშაობდა. რომში ყოფნისას ვიტელომ ლათინურად დაწერა ორი წიგნი,პირველი მათგანი იყო „დასკვნები ევკლიდეს საწყისებიდან“. ეს წიგნი შეიცავდა ევკლიდეს შემდეგ აღმოჩენილ ყველა თეორემას და სამწუხაროდ დაიკარგა.
ვიტელოს მეორე ნაშრომია ტრაქტატი ოპტიკაზე ათ წიგნად, რომლის სრული სათაურია „მეცნიერ მათემატიკოს ვიტელოს მსჯელობანი ოპტიკის შესახებ, ე. ი. სხივთა არსზე, მის მიზეზზე და გადაცემაზე, მხედველობაზე, სინათლეზე, ფერენზედა ფორმებზე, რასაც ჩვეულებრივად პერსპექტივა ეწოდება, ათი წიგნი“. ტრაქტატი გამოიცა 1272 წლის ბაზელში. პირველი წიგნი შეიცავს თეორემებს და მათ მათემატიკურ დამტკიცებებს. ვიტელოს ტრაქტატმა მეცნიერების ისტორიაში დიდი როლი ითამაშა, მისგან ბევრჯერ გადაიღეს ასლი, გადაწერეს და გადაბეჭდეს, ხშირად მოკლე სათაურით „ოპტიკა“ ან „პერსპექტივა“. ყურადსაღებია ის ფაქტი, რომ ტრაქტატი არ შეიცავდა რაიმე ახალ იდეებს, მაგრამ იგი მაინც ძირითადი ნაშრომები გახდა ოპტიკაში, როგორც სასწავლო სახელმძღვანელო, რომელსაც ბევრი გამოჩენილი მეცნიერი იყენებდა. ესენი იყვნენ: კოპერნიკი, კეპლერი, რეგიომონტანი.
კემპელმა, ვიტელოს „ოპტიკის“ გამოსვლის ოთხასი წლის შემდეგ, ერთ-ერთ თავის ტრაქტატს ოპტიკაში მოკრძალებით უროდა Ad Vitellonem Paralipomena“, ე.ი. „ვიტელოს დამატება“. ვიტელოს დამსახურება ოპტიკის სფეროში იმდენად ცნობილია, რომ მთვარის ერთ-ერთ კრატერს მისი სახელი დაარქვეს. მისი მიღწევები მათემატიკაში დიდი არაა, როგორც ოპტიკაში, მაგრამ მაინც იმსახურბს ყურადღებას. ვიტელო ეკუთვნოდა მეცნიერთა იმ მცირე წრეს,რომლებიც იმ დროს მუშაობდნენ მეორე და მეტი ხარისხის წრფეებზე.მათ გამოსახაზად ვიტელომ შესაბამისი ხელსაწყოც კი შექმნა. არაჩვეულებრივად იცოდა ტრიგონომეტრია და მას იშველიებდა ოპტიკის დარგში თავის გამოკვლევებში.
ვიტელოს საქმიანობა XIII საუკუნის მეორე ნახევარს განეკუთვნება, როდესაც პოლონეთის სკოლებში მათემატიკის შესწავლა დაყვანილი იყო კალენდრის მცნებამდე და ძირითად ციურ მოვლენებზე. უნივერსიტეტებში სტუდენტები სწავლობდნენ ზეპირად, ყოველგვარი დამტკიცცების გარეშე, თეორემებს ევკლიდეს „საწყისებიდან“. თავის ცდებს ოპტიკაში ვიტელო ატარებდა ლაისოტას მთაზე, კრაკუსის საფლავთან. ზოგიერთი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ იმ დროიდან გაიზარდა ლეგენდების რიცხვი პან ტვარდოვსკიზე.
სქოლიო
კატეგორია:პოლონელი ფილოსოფოსები
ილია მგელაძე
ბიოგრაფია
1905 წლიდან იყო რსდმპ წევრი. რევოლუციური მოღვაწეობისთვის გარიცხეს თბილისის სასულიერო სემინარიიდან. 1905 წლის ოქტომბერში მონაწილეობდა ნასაკირალის ბრძოლაში. 1906-1907 წლებში მუშაობდა კახეთის სოციალ-დემოკრატიულ ორგანიზაციაში ქოროღლის მეტსახელით. 1907 წელს მუშაობდა ბაქოს კომიტეტში. 1909 წელს დააპატიმრეს და 1910 წელს გადაასახლეს ყუბანში. 1911 წელს მისი ბინა ტუაფსეში იყო რვოლუციონერების თავშესაფარი. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მუშაობდა ვლადიკავკაზში. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ ანტისახელმწიფოებრივი მუშაობის გამო დააპატიმრა და გადაასახლა ჩრდილოეთ კავკასიაში. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ იყო თბილისის მაზრის რევკომის თავმჯდომარე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები კატეგორია:დაბადებული 1875 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1921 კატეგორია:შემოქმედში დაბადებულები კატეგორია:ბოლშევიკები კატეგორია:რსდმპ-ის წევრები
მიხაიელოვკა
მიხაიელოვკა (Միխայելովկա) — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 530 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 623 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 30 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 20.94 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
თეთრი ქვების გორასამარხები
თეთრი ქვების გორასამარხები — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ სათაფლეში, სოფლის სამხრეთით, 1,5 კილომეტრზე, გარეჯის უდაბნოში, თეთრ ქვებად წოდებულ ადგილში.
1990 წელს, მთებით გარშემორტყმულ, თეთრ ქვებად წოდებულ ვაკეზე, გაითხრაა მიწაყრილიანი სამარხების სამი ჯგუფი. თითოეულ ჯგუფში გამოვლინდა 15-20 გორასამარხი. მათი და ყრილის ზომები სხვადასხვაა. სამარხები ძლიერ დაზიანებულია, მიწის ინტენსიური დამუშავების გამო. ამავე სწელს კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ გათხარა ყველაზე დასავლეთით მდებარე გორასამარხი, რომელიც ძვ. წ. XVII საუკუნეს გამეკუთნება. სამარხი სამხრეთ ორმოსთან არ იყო დაკავშირებული. იგი გადახურული იყო თიხით გადალესილი ხის, წვრილი ძელებით, რომელებსაც ჭილოფი ეფარა. მიცვალებული კაკლის ხისგან დამზადებულ ოთხთვალა ურემზე ესვენა კიდურებმოხრილი. სამარხში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს რაპირა, მოზრდილყუნწიანი სატევარი და ორყურა ქვაბი, კაჭის ქუსლამოღარული ისრისპირები, ოქროს და პასტის მძივები და დანაწევრებული მსხვილფეხა საქონლის ძლები.
2001 წელს გაითხარა კიდევ ერთი გორასამარხი, იგი განეკუთვნება თრიალეთური კულტურის მეორე ეტაპს. გორასამარხი ორმოიანია, მიწაყრილიანი. მიწაყრილს ფუძეზე შემოსდევდა ქვის წრე. სამარხი გადახურული ყოფილა ხის მორებით. მიცვალებული ხის ოთხთვალა ურემზე ესვენა მარჯვენა გვერდზე. სამარხში აღმოჩნდა: თიხის ცხრა ჭურჭლის ფრაგმენტი, გადახურვის ჩაქცევის გამო, ოთხად გატეხილი ბრინჯაოს რაპირა, ბრინჯაოს სატევრაი,ტუფის სარქველი, ობსიდიანისა და კაჟის ისრისპირები, ოქროს ფირფიტის მძივი და ქვის მრგვალი დისკო, ოქროს თხელი ფირფიტოვანი გარსაკრავით.
ამავე სამარხის მახლობლად, 2005 წელს, მცირე ყორღანული ყრილის ქვეშ, ერთმანეთის გვერდით დაფიქსირდა ძვ. წ. XIV-XIII საუკუნეების ორი სამარხი ორმო. ერთ სამარხში მიცვალებული ეწვენა მოხრილი კიდურებით, ასევე აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები და სამკაულები. მეორე სამარხში თიხის ექვსი ჭურჭელი და ცხოველის ძვლების ფრაგმენტები. გორასამარხებში გამოვლენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება გურჯანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კოდისწყაროს სამაროვანი
კოდისწყაროს სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ სათაფლეში, დავითგარეჯის უდაბნოში, ,,ნაომარისგორის’’ ნამოსახლარის აღმოსავლეთ მდებარე ტაფობში.
სამაროვანზე 1987 წელს კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ სამი გორასამარხი გათხარა. სამივე განეკუთვენბა შუადან გვიანდელ ბრინჯაოს ხანაზე გარდამავალ პერიოდს. სამარხები ორმოიანია. ჰქონდათ ქვისა და მიწის ყრილი, ზოგიერთი სამარხის ყრილს ქვის წრეები შემოსდევდა. სავარაუდოდ სამარხები ხის ძელებით იყო გადახურული. ორ სამარხში მიცვალებული კამერის ცენტრში ესვენა. ერთ-ერთ სამარხში ჩონჩხსა და ინვენტარს ტყავი ჰქონდა გადაფარებული. სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი; დერგები, ქოთნები, კოჭბები, ჯამები და ღრუფეხებიანი თასები. ნაპოვნი ჭურჭელი შემკულია ორნამენტებით. სამარხში გამოვლინდა ასევე მსხვილფეხა და წვრილფეხა საქონლის ძვლები.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ხალაჯი (შარურის რაიონი)
ხალაჯი (Xələc) — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —  	 	1 268 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლები კატეგორია:შარურის რაიონის სოფლები
ელი გოლდინგი
ელენა ჯეინ გოლდინგი (Elena Jane Goulding, დ.30 დეკემბერი, 1986, გაერთიანებული სამეფო) ცნობილი, როგორც ელი გოლდინგი (Ellie Goulding) — ინგლისელი მომღერალი და კომპოზიტორი.
პირადი ცხოვრება
2010 წელს ელი გოლდინგი ურთიერთობაში იყო BBC რადიო 1-ის დიჯეისთან, გრეგ ჯეიმსთან. ის ასევე ლისის ახლო მეგობარია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1986 კატეგორია:ინგლისელი მომღერლები კატეგორია:ინგლისელი კომპოზიტორები კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი მომღერლები
კურილიო
კურილიო (Curillo) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, კაკეტის დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7334 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 459 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კაკეტის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ალექსანდრე მახარაძე (მომღერალი)
ალექსანდრე მახარაძე (დ. 1873 — გ. 30 აპრილი, 1933, თბილისი) — ქართველი სახალხო მომღერალი, ლოტბარი, გურული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი.
ბიოგრაფია
დაიბადა შეძლებული აზნაურის ოჯახში. სიმღერა მაქსიმელაშვილის ოჯახში ისწავლა, შემდეგ კი სამუელ ჩავლეიშვილის გუნში გაწევრიანდა. როცა დაოსტატდა, ალექსანდრემ სიმღერის მასწავლებლობა დაიწყო ჩიბათში, ჩოჩხათში, ჩოხატაურსა და გურიის სხვა სოფლებში. 1907 წელს მონაწილეობა მიიღო ქუთაისში სიმღერების ფირფიტაზე ჩაწერაში. 1909 წელს გაიცნო ავქსენტი მეგრელიძე. მეგრელიძემ მახარაძე ფოთის ქალაქის თავს, ნიკო ნიკოლაძეს გააცნო. ნიკოლაძის ინიციატივით მახარაძემ პორტის მტვირთავ მუშათა გუნდი ჩამოაყალიბა. 1914 წელს მახარაძე თბილისში გადავიდა და რკინიგზაში დაწყო მუშაობა. მან აქაც გუნდი ჩამოაყალიბა. 1929 წლიდან ხელმძღვანელობდა სარეწაო კოოპერაციის გუნდს. მონაწილეობა მიიღო მეორე რესპუბლიკურ ოლიმპიადაში და კარგი შეფასება დაიმსახურა. გარდაიცვალა 1933 წელს. დაკრძალულია თბილისში, კუკიის სასაფლაოზე.
ითვლებოდა სიმღერა „ჰა დილას“ და კრიმანჭულის ერთ-ერთ საუკეთესო შემსრულებლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1873 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1933 კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:ქართველი ლოტბარები
Ardipithecus kadabba
არდიპითეკუს კადაბა, ადრეული ჰომინინის სახეობა, აღმოაჩინეს ეთიოპიის მდინარე ავაშის ხეობის მიდამოებში. მისი ნამარხები განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა, ვინაიდან თავის ქალისა და სხეულის ძვლების ფრაგმენტები ატარებს ბიპედალიზმისა და ჰომინინების დენტალური მორფოლოგიის ნიშნებს. როგორც ადამიანის ერთ-ერთი უძველესი წინაპარი, არ.კადაბა გვავარაუდებინებს ჰომინინების გაჩენას გვიანდელ მიოცენის ხანაში (დაახლოებით 5.3-11.6 მილიონი წლის წინ). მინი|Hominidae-ს ტაქსონომია
არდიპითეკუსი
არდიპითეკუსი არის ადამიანის მსგავსი მაიმუნების ოჯახის (hominidae) ქვეოჯახის (homininae) ტაქსონომიური ტომის (hominini) ქვეტომის (hominina) გვარი. აერთიანებს, იმ hominina-ებს, ცხოვრობდნენ ეთიოპიაში, აფარის ქვაბულში (ღრმული, აუზი) გვიანი მიოცენისა (Late Miocene) და ადრეული პლიოცენის (Early Pliocene) ხანაში. მიჩნეულია, რომ არდიპითეკუსი არის ადამიანის ერთ-ერთი უძველესი წინაპარი მას შემდეგ, რაც ისინი მაიმუნთა ხაზს გამოეყვნენ. ბინადრობდნენ დაახ. 5.8 - 4.3 მილიონი წლის წინ. გამოიყოფა ორი სახეობა: A. ramidus (დაახ.4,4 მილიონი წლის წინ) და A. kadabba (დაახ. 5.6 მილიონი წლის წინ). ქცევითი ანალიზის შედეგად დადგინდა, რომ არდიპითეკუსსა და შიმპანზეებს მრავალი საერთო მახასიათებელი გაჩნიათ.
სახელი/ნომენკლატურა
Ardipithecus kadabba-ს სახელი წარმოშობილია ადგილობრივი აფარას ენიდან. „Ardi“ საერთო პრეფიქსია მოცემული სახეობისთვის, რაც ნიშნავს მიწას („ground“ ) ან იატაკს („floor“), და კომბინირებულია ლათინიზებულ ბერძნულ სიტყვა "πίθηκος,"-„pithecus“-თან, რაც ნიშნავს მაიმუნს (“ape“). საკუთრივ სახეობის სახელი "კადაბა" აფარას ენაზე ნიშნავს უძველეს წინაპარს („oldest/basal ancestor“). არდიპითეკუსის ყველა ნამარხი ინახება ადის-აბებაში,  ეთიოპიის ეროვნულ მუზეუმში.
აღმოჩენის ისტორია
ასაკი
5,54-5,77 მილიონი წლის წინ.
მნიშვნელოვანი განამარხებული ნაშთები
1997-2000 წლებში ეთიოპიაში, 5 სხვადასხვა ადგილმდებარეობაზე აღმოაჩინეს სახეობის სხეულის 11 განამარხებული ნაწილი (კბილები, ყბების, ხელის, ფეხის თითის, მკლავის, ლავიწის ძვლები), რომლებიც სულ მცირე 5 ადამიანს ეკუთვნის. სახეობის type specimen-ს წარმოადგენს ქვედა ყბის ძვლის მარჯვენა ფრაგმენტი ALA-VP-2/10. განამარხებული ნაწილების უმეტესობა თარიღდება 5.6-5.8 მილიონი წლით, თუმცა აღმოჩენილ ფრაგმენტებს შორის არის ფეხის თითის ძვალი, რომელიც თარიღდება 5.2 მილიონი წლით. მკვლევრები ორჭოფობენ მიეკუთვნება თუ არა შედარებით გვიანი პერიოდით დათარიღებული ფეხის ძვლის ნაწილი, რომელიც სხვა განამარხებული ფრაგმენტებისგან 15 კილომეტრის მოშორებით იპოვეს, იმ სახეობის წარმომადგენელს, რომელსაც დანარჩენი ფრაგმენტები ეკუთვნის. მიკვლეული მასალის საფუძველზე მკვლევრებმა ახალ სახეობას უწოდეს არდიპითეკუს რამიდუს კადაბა.
2002 წელს, ეთიოპიაში, შუა ავაშის რეგიონში ასა კომაში (Asa Koma in the Middle Awash) აღმოაჩინეს 6 კბილი, რომლებიც თარიღდება 5.6-5.8 მილიონი წლით. ახლადაღმოჩენილი კბილების სახასიათო ნიშნების საფუძველზე აღმომჩენები იმ დასკვნამდე მივიდნენ, რომ აღმოჩენილი განამარხებული ნაშთები არა არდიპითეკუს რამიდუსის ქვესახეობისათვის, არამედ სრულიად ახალი სახეობის- არდიპითეკუს კადაბასთვის უნდა მიეკუთვნებინათ.
მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი ნაშთების დათარიღება საკმაოდ რთულია, მკვლევრებს ეს სიძნელე „შეუმსუბუქა“ იმ გარემო პირობებმა, რომელშიც განამარხებული ნაშთები აღმოაჩინეს. კბილები ვულკანური წარმოშობის შრეებს შორის იყო მოქცეული, რომლის დათარიღებაც argon/argon (არგონ-39 და არგონ-40 იზოტოპები) მეთოდით მოხდა. დათარიღების ამ მეთოდის მიხედვით განისაზღვრა, რომ ნაშთები 5.54 - 5.77 მილიონი წლის უნდა ყოფილიყო.
გეოგრაფიული არეალი
მარცხნივ|მინი|ადრეული ჰომინიდების ნამარხების რუკა არდიპითეკუს კადაბას ნამარხები აღმოაჩინეს კუსერალიის (Kuseralee) შლამიან თიხაში. ასევე დიჯიბა დორას (Digiba Dora), საიტუნ დორას (Saitune Dora), ალაილას (Alayla) და ემბა ისთის (Amba East) შლამიან თიხებში. ყველა ეს ადგილმდებარეობა მდებარეობს აფარას ხეობის (Afar rift) დასავლეთ ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 690 და 800 მეტრზე, ტბა იარდის (Lake Yardi)  ჩრდილო-დასავლეთით. გამონაკლისია, ემბა ისთი (Amba East), რომელიც არის ზღვის დონიდან 650 მეტრზე და ტბა იარდის (Lake Yardi) ზუსტად ჩრდილოეთით. ალაილა (Alayla) არის ადის აბებასგან (Addis Ababa) ჩრდილო-აღმოსავლეთით  217 კილომეტრით მოშორებით, არდიპითეკუს რამიდუსის ლოკაციისგან 30 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით, 24 კილომეტრით სამხრეთ-აღმოსავლეთით ემბა ისთისგან (Amba East ), საიტუნ დორასგან (Saitune Dora) 4 კილომეტრით დასავლეთით და დიჯიბა დორასგან (Digiba Dora) 14.5 კილომეტრით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. არდიპითეკუს კადაბას ყველა ნამარხი ნაშთი აღმოჩენილია ტბებისა ან წყლის სხვა წყაროების მახლობლად. ამიტომ ნავარაუდებია, რომ არ. კადაბა ცხოვრობდა დახურულ გარემოში ხშირი ტყეებით, ადგილებში, სადაც წყალზე წვდომა მუდმივი იყო.მაგალითად, მდინარეებთან ან ტბებთან ახლოს. ასეთი ადგილები იყო ნესტიანი და ტალახიანი. გარემოს ეს რეკონსტრუქცია გაკეთდა აღმოჩენილი არაჰომინინი ცხოველების ნამარხებზე დაყრდნობით. საუბარია იმ ცხოველების ნაშთებზე, რომლებიც აღმოაჩინეს ნიადაგის იმავე ფენებში, რაც არდიპითეკუს კადაბა. მოცემული რეკონსტრუქცია უარყოფს ე. წ. „სავანას ჰიპოთეზას“, რომლის მიხედვით, ბიპედალიზმი განვითარდა ღია მდელოებში.
კბილები
არ. კადაბას შედარებით ცოტა ნაწილია შემორჩენილი და მათი უმრავლესობა არის კბილები და ქვედა ყბის ფრაგმენტები. არ.კადაბას კბილები შესამჩნევად უფრო პრიმიტიულია ვიდრე ავსტრალოპითეკ ავარენსისა და ავსტრალოპითეკ ანამენსისა. პრიმიტიულობა ამ შემთხვევაში ნიშნავს, რომ ისინი ატარებენ წინაპრებისთვის დამახასიათებელ საკმაოდ ბევრ ნიშანს. საკბეჩი კბილები კადაბას უფრო პატარა აქვს, ვიდრე არსებულ ადამიანისმაგვარ მაიმუნებს, მაგრამ უფრო ფართო, ვიდრე ავსტრალოპითეკებსა და გვიან ჰომინინებს. არ. კადაბას ეშვები მდედრობითი სქესის შიმპანზეების ეშვებზე ოდნავ პატარაა. ავსტრალოპითეკ აფარენსის, ავსტრალოპითეკ ანამენსის და არდიპითეკუს რამიდუსის ზედა ეშვები კი შესამჩნევად უფრო მცირეა ვიდრე მდედრობითი შიმპანზეების ეშვები. კადაბას ზედა ეშვების ფორმა განსხვავდება ადამიანისმაგვარი მაიმუნების ზედა ეშვების ფორმისგან და უფრო ემსგავსება გვიანი ჰომინინებისას: კბილის გვირგვინი უფრო სიმეტრიული, მომრგვალებული ფორმისაა. კადაბას დანარჩენი კბილები და მისი მემკვიდრე არდიპითეკუს კადაბას კბილები თითქმის იდენტურია. მათ აქვთ საერთო: ფორმა, პროპორციები. თუმცა განსხვავებებიც არსებობს: კადაბას კბილების ემალი უფრო თხელია და ქვედა მესამე მოლარების გვირგვინი უფრო ასიმეტრიული ფორმისაა. კადაბას ქვედა ყბა მცირე ზომისაა, მაგრამ განიერი და მისი ფორმა წააგავს ადრეული ჰომინინების (Sahelanthropus tchadensis, არდიპითეკუს რამიდუს) ქვედა ყბის ფორმას.
არდიპითეკუს კადაბას ჩონჩხის ის  ნაწილები, რომლებიც დღესდღეობით მოგვეპოვება (თავის ქალას ნაწილების გარდა) არის შემდეგი: წინამხრის ფრაგმენტები, ხელის თითის 2 ძვალი, ლავიწის ძვლის ფრაგმენტი, ფეხის არათითის ფრაგმენტი. ამ ელემენტებისგან მოხერხდა სხეულის ნაწილების აღდგენა. წინა კიდურის (მკლავისა და მტევნის) ძვლები პრიმიტიულია, ჰგავს ცოცხალი დიდი მაიმუნებისას. მაგალითად, გვიანდელ ჰომინინებთან შედარებით, არდიპითეკუს კადაბას თითის ძვლები უფრო დიდი ზომისაა და უფრო მყარი შესახსრებებით. იდაყვის ძვალი არის უფრო მრუდხაზიანი და მაიმუნის იდაყვის ძვლის მსგავსი. კიდევ ერთი მორფოლოგიური ნიშანი, რომელიც განასხვავებს მოცემულ სახეობას ჰომინინების სხვა სახეობებისგან,  არის იდაყვის შესახსრება: ის უზრუნველყოფს უფრო თავისუფალ მოძრაობას, რაც ახასიათებს ცოცხალ დიდ მაიმუნებს. გვიანდელი ჰომინინების იდაყვი კი ნაკლებად მოქნილია.
მარცხენა ფეხის მეოთხე თითი
მარცხენა ფეხის მეოთხე თითის ძვლის შესწავლის შემდეგ მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ არდიპითეკუს კადაბა შესაძლოა ყოფილიყო ორ ფეხზე მოსიარულე სახეობა. ამაზე მიუთითებს მიკვლეული ფეხის ძვლის თითის სახსარის ამოზნექილი ფორმა (რომელიც ტერფის დანარჩენ ნაწილთნ უფრო ახლოს მდებარეობს). ასეთი ფორმა დამახასიათებელია არა მარტო მანამდე აღმოჩენილი Au. Afarensis-სთვის, არამედ უფრო გვიანდელი ჰომინინებისათვის Homo sapiens-ის ჩათვლით. დიდი მაიმუნებისთვის (great apes) კი დამახასიათებელია სახსრებთან უფრო ჩაზნექილი ფორმა. ფეხის თითის სახსრის „ამოზნექილი“ ფორმა, ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, ხელს უწყობდა ორ ფეხზე სიარულს, რადგან მიწაზე ფეხის დაბიჯებისას უფრო მარტივი იყო ბიძგის მიღება. თუმცა, მკვლევრები ამბობენ, რომ მსგავსი ფორმა სახსრებისა არა-ჰომინინ მიოსცინის პერიოდის მაიმუნებშიც (non-hominin Miocene apes) (მაგ.Sivapithecus) გვხვდება, რომელთა შესახებაც არ არის ცნობილი ხეზე ბინადრობისას ისინი ორ ფეხზე (ბიპედალურად) გადაადგილდებოდნენ თუ არა. ამასთან ერთად, არ. კადაბას ფეხის ძვლის თითი, მასთან ერთად აღმოჩენილ სხვა განამარხებულ ნაშთებზე რამდენიმე ასეული ათასი წლით უფრო ადრეული პედიოდით თარიღდება და თან მას მასთან ერთად აღმოჩენილ სხვა განამარხებულ ნაშთებისგან 15-16 კილომეტრის მოშორებითა მიკვლეული. ამ ფაქტმა დააფიქრა ზოგიერთი მკვლევარი, რამდენად მართებული იყო აღმოჩენილი ფეხის ძვლის თითის მიკუთვნება არ.კადაბას მიკუთვნებული დანარჩენი განამარხებული ნაშთებისათვის.
კულტურა
ინფორმაცია არდიპითეკუს კადაბას კულტურული დამახასიათებელი ნიშნების, თვისებების შესახებ დაზუსტებული არ არის, მაგრამ, როგორც მკვლევრები ასკვნიან, ამ სახეობის წარმომადგენლები იყენებდნენ იმის მსგავს მარტივ იარაღებს, რასაც თანამედროვე შიმპანზეები:
გარემო და კვება
ტერიტორიის განამარხებული სამხილები მოწმობს, რომ ტერიტორია უნდა ყოფილიყო დაფარული ერთმანეთის გვერდიგვერდ მდებარე ტყებითა და ბალახოვანი მდელოებით; ტბებით, ჭაობებითა და წყაროებით.
იმის აღმოჩენა, რომ არდიპითეკუს კადაბა ცხოვრობდა ტყიან გარემოში, კიდევ უფრო ამძაფრებდა კითხვას იმის შესახებ, თუ როგორმა გარემო პირობებმა უბიძგა ბიპედალიზმის ევოლუციის პროცესს.
შიმპანზეებთან შედარებით უფრო ფართო უკანა კბილებისა (back molars) და შედარებით ვიწრო მჭრელი კბილების (incisors) საფუძველზე ივარაუდება, რომ არდიპითეკუს კადაბას რაციონში შედიოდა ბევრად მეტი ბოჭკოვანი საკვები, ვიდრე ხილი და ფოთლებია.
კავშირი სხვა სახეობებთან
კავშირი არდიპითეკუს კადაბასა და სხვა ადრეულ ჰომინიდებს შორის პალეოანთროპოლოგების მწვავე ინტერესს იწვევს. კამათობენ, რომ უფრო გვიანდელი არდიპითეკუს რამიდუსი, რომელიც ასევე აღმოაჩინეს ეთიოპიის მდინარე ავაშის ხეობის მიდამოებში, არის არ. კადაბას.უშუალო მემკვიდრე, რადგან ამ ორ სახეობას მრავალი სერთო ნიშანი გააჩნია, მათ შორის: კბილის შედარებით თხელი ემალი და უფრო დიდი საკბეჩი კბილები. ზოგი მკვლევარი აცხადებს, რომ არ. კადაბა წარმოადგენს აღმოსავლეთ აფრიკის ჰომინინების ცალკეული ხაზის წარმომადგენელია. ეს ხაზი იწყება არ. კადაბათი, გრძელდება  ავ.ანამემნისით და მთავრდება ავ. აფარენსისით. ყველა ეს სახეობა აღმოჩენილია აღმოსავლეთ აფრიკაში. მოცემულ ჰიპოთეზას ადასტურებს სხვადასხვა მორფოლოგიური კანონზომიერება: საკბეჩი კბილების ზომებში შემცირება  და პრემოლარული მორფოლოგიის თავისებურებანი.
მეცნიერები, რომლებმაც მიაკვლიეს არდიპითეკუს კადაბას ნაშთებს, ამტკიცებენ, რომ ეს სახეობა ადამიანის უშუალო წინაპარი და ფილოგენეტიკური ხის human განშტოების დღემდე მიკვლეული უძველესი წარმომადგენელია. ისინი, ვინც Orrorin tugenensis აღმოაჩნა, არ ეთანხმებიან არდიპითეკუს კადაბას აღმომჩენების მოსაზრებას და ფიქრობენ, რომ მათ მიერ მიკვლეული სახეობა მეტად შეესაბამეება ადამიანის უშუალო წინაპრის კანდიდატურას. ზოგი მეცნიერი თვლის, რომ აღმოჩენილი ნაშთები მიეკუთვნება არდიპითეკუს რამიდუს კადაბას ქვესახეობას, რადგან დიდია მსგავსება არდიპითეკუს რამიდუსთან, თუმცა ამ სახეობას აქვს კბილის უფრო პრიმიტიული, მაიმუნებისთვის დამახასიათებელი (ape-like) ნიშნები.
რაც შეეხება საცხოვრებელ გარემოს (ტყეები,ტყიანი სავანები და ღია სივრცეები, სადაც წყლის მოპოვება იქნებოდა შესაძლებელი), ამგვარ ლანდშაფტურ ზონებში უნდა ეცხოვრა Sahelanthropus-საც.
სქოლიო
კატეგორია:ადამიანის მსგავსი მაიმუნები
პაულ ერლიხი
პაულ ერლიხი (Paul Ehrlich; დ. 14 მარტი, 1854, შტრელენი, პრუსია, ახლანდ. სტშელინი, პოლონეთი, — გ. 20 აგვისტო, 1915, ბად-ჰომბურგ-ფორ-დერ-ჰოე, გერმანია) — გერმანელი ექიმი და მეცნიერი, თანამედროვე ჰემატოლოგიის, იმუნოლოგიისა და ფარმაკოთერაპიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ცნობილია სიფილისის პირველი ეფექტიანი სამკურნალო საშუალების აღმოჩენით; ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (ილია მეჩნიკოვთან ერთად, 1908).
ბიოგრაფია
ერლიხი დაიბადა ებრაელ მეწარმეთა ოჯახში 1854 წელს. 1872-1877 წლებში სამედიცინო განათლება ბრესლაუს, სტრასბურგის, ფრაიბურგისა და ლაიფციგის უნივერსიტეტებში მიიღო. ადრევე დაინტერესდა უჯრედების შეღებვის მეთოდებით, რომელიც ნათესავმა, პათოლოგმა კარლ ვაიგერტმა გაააცნო. სტუდენტობის პერიოდში გაუჩნდა აზრი, რომ საღებავების მიერ უჯრედის შეღებვა უჯრედს შიგნით მიმდინარე გარკვეული ქიმიური რეაქციის შედეგი იყო და იმავე პრინციპით შეიძლებოდა სხვადასხვა ქიმიურ ნივთიერებას დაავადებულ უჯრედზე ზემოქმედება მოეხდინა. 1878 წელს ექიმად მუშაობა ბერლინში, შარიტეს ჰოსპიტალში დაიწყო. აქ მან შეიმუშავა ტუბერკულოზის ბაცილის ქიმიური შეღებვის მეთოდი. მან ასევე აღწერა სისხლის უჯრედების სხვადასხვა ტიპი და ამით თანამედროვე ჰემატოლოგიას ჩაუყარა საფუძველი. ბიოლოგიური ქსოვილების შეღებვის ახალი მეთოდების ძიების პროცესში ერლიხმა დაასკვნა, რომ მეთილენის ლურჯის გამოყენება შესაძლებელი იყო ნერვული სისტემის დაავადებების სამკურნალოდ. მან ასევე შეიმუშავა ტიფით დაავადებულ პაციენტებში შარდის სპეციფიკური ანალიზის მეთოდი, მუშაობდა ცხელების საწინააღმდეგო სხვადასხვა სამკურნალწამლო საშუალების შექმნაზე და თვალის დაავადებების მკურნალობის მეთოდებზე. 1885 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში ერლიხმა აღწერა მისი დაკვირვება, რომ სხვადახვა ქსოვილი ჟანგბადს სხვადასხვა მოცულობით მოიხმარს და ეს განსხვავება უჯრედის სასიცოცხლო პროცესის ცხოველმყოფელობის მახასიათებელია.
ტუბერკულოზით დაავადებული ერლიხი იძულებული გახდა მუშაობა დროებით შეეწყვიტა და ეგვიპტეში გამგზავრებულიყო. 1889 წელს, ბერლინში დაბრუნების შემდეგ, მუშაობა პატარა კერძო ლაბორატორიაში განაგრძო, შემდეგ კი რობერტ კოხის ინფექციური დაავადებების ინსტიტუტს შეუერთდა და იმუნიტეტის პრობლემებს მიაპყრო ყურადღება. იმუნოლოგიური ფენომენების ასახსნელად ე. წ. გვერდითი ჯაჭვების თეორია შექმნა, რომელიც აღწერდა იმუნური სისტემის მიერ წარმოქმნილი ცილოვანი ნივთიერებების, ანტისხეულების ურთიერთქმედებას სხვა ნივთიერებებთან. კოლეგებს ერლიხმა მისი ჰიპოთეზა 1900 წელს სამეფო საზოგადოების სხდომაზე წარუდგინა. ამ თეორიამ, მიუხედავად მისი ბევრი შემადგენლის მცდარობისა, დიდი გავლენა იქონია ერლიხის შემდგომდროინდელ მოღვაწეობასა და მის მემკვიდრეებზე. ერლიხის მიერ იმუნოლოგიაში წარმოებულმა ლაბორატორიულმა ექსპერიმენტებმა მეტი მნიშვნელობა შეიძინა მას შემდეგ, რაც იგი 1890 წელს ემილ ბერინგს შეხვდა. ამ უკანასკნელმა ერლიხის მეთოდოლოგიით დიფტერიის საწინააღმდეგო ეფექტიანი შრატის შექმნა შეძლო. 1892 წელს ერლიხმა ასევე დაადასტურა, რომ ანტისხეულები დედის რძით ახალშობილს გადაეცემოდა.
1896 წელს ერლიხი ბერლინის შრატის კვლევის ინსტიტუტის ხელმძღვანელად, 1899 წელს კი ფრანკფურტის ექსპერიმენტული თერაპიის ინსტიტუტის დირექტორად დაინიშნა. ამ დაწესებულებებში ერლიხს საკუთარი გამოკვლევებისთვის შეუზღუდავი პირობები მიეცა, თუმცა ბერინგი ცდილობდა კოლეგა დაერწმუნებინა, რომ მხოლოდ იმუნოლოგიასა და სეროთერაპიაში ემუშავა. ამან ორ მეცნიერს შორის ურთიერთობის დაძაბვა გამოიწვია. ამ დროისათვის ერლიხი დარწმუნდა, რომ სეროთერაპიის შესაძლებლობები შეზღუდული იყო და არაეფექტიანი იყო არაბაქტერიული, მაგალითად, პროტოზოული ინფექციების სამკურნალოდ. ერლიხმა ახალი ექსპერიმენტები დაიწყო ისეთი ნივთიერებების გამოვლენისა და სინთეზის მიზნით, რომელიც ეფექტიანი იქნებოდა დაავადებების გამომწვევების გასანადგურებლად ან მათი ზრდის შესაჩერებლად მასპინძელი ორგანიზმის დაზიანების გარეშე. ამით მან თანამედროვე ქიმიოთერაპიის პრინციპებს ჩაუყარა საფუძველი. ტრიპანოსომოზის წინააღმდეგ ქვანახშირის ფისის პრეპარატების შექმნის უშედეგო მცდელობის შემდეგ ერლიხმა თავისი მცდელობები სიფილისის გამომწვევზე — მკრთალ ტრეპონემაზე განაგრძო. თავისი გამოკვლევებისთვის ერლიხმა საკმაოდ დიდი ფინანსური რესურსები მიიზიდა და მის გარშემო თანამშრომელთა კომპეტენტური გუნდი შემოიკრიბა. მათ შორის იყო იაპონელი ჰატა საჰაჩირო, რომელმაც სამუშაოს წარმატებაში დიდი როლი ითამაშა. 1909 წელს მან ერლიხის ხელმძღვანელობით ალფრედ ბერთჰაიმის მიერ შექმნილი დარიშხანის შემცველი ნივთიერება „606“-ის (შემდგომში — სალვარსანი, არსფენამინი) ანტისიფილისური თვისებები აღმოაჩინა. ლაბორატორიულ პირობებში წარმატებით გამოცდის შემდეგ, 1910 წელს კომპანია Farbwerke-Hoechst-თან თანამშრომლობით ერლიხმა პრეპარატის 65 000 ერთეული უფასოდ გადასცა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის მედიკოსებს. წარმატებამ ერლიხს ბევრი მოშურნე და ცილისმწამებელი შესძინა. მომდევნო წლებში მიმდინარე „სალვარსანის ომმა“, რომლის დროსაც ერლიხს პირადი გამორჩენის მიზნით პრეპარატის არაკეთილსინდისიერ გავრცელებაშიც კი ადანაშაულებდნენ, მეცნიერის ჯანმრთელობას დაღი დაასვა. ის ინსულტით გარდაიცვალა 1915 წელს, 61 წლის ასაკში.
ერლიხი ბევრი საპატიო წოდებისა და ჯილდოს მფლობელი იყო. 1908 წელს მან იმუნოლოგიის კიდევ ერთ პიონერთან, ილია მეჩნიკოვთან ერთად ნობელის პრემია მიიღო. პრუსიის მთავრობისგან მინიჭებული ჰქონდა „საიდუმლო მრჩევლის“ უმაღლესი სამოქალაქო საპატიო წოდება. ერლიხი იყო ოქსფორდის, ჩიკაგოსა და ათენის უნივერსიტეტების საპატიო დოქტორი, მაინის ფრანკფურტის საპატიო მოქალაქე და სხვ.
სქოლიო
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:გერმანელი მედიკოსები
ოხაკასტრო
ოხაკასტრო (Ojacastro) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ლა-რიოხის პროვინციის ესკარაის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 44,32 კმ². მოსახლეობა — 182 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-რიოხის მუნიციპალიტეტები
გიორგი გუბლია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1954). მუშაობდა სოხუმის მ. გორკის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში აფხაზური ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგედ. პირველი პოეტური კრებული გამოაქვეყნა 1956 წელს. გამოქვეყნებული აქვს ლექსების რამდენიმე კრებული, პოემები და რომანები. თხზულებების ძირითადი მოტივი პატრიოტულია. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან უთანაგრძნობდა სეპარატისტულ მოძრაობას აფხაზეთში. დაჯილდოებული იყო დიმიტრი გულიას სახელობის ლიტერატურული პრემიით და სეპარატისტული მთავრობის ორდენი „ღირსება და დიდება“ (Ахьдз-апша, 2013).
ლევან მალაზონია
ლევან მალაზონია (დ. 1932, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი, პროზაიკოსი და ფსიქოლოგი. 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მისი პიესები დაიდგა მარჯანიშვილის თეატრში — „მგზავრები“ — 1981 წელს, „რეფორმატორი“ — 1984 წელს, გორის, ცხინვალისა და ოზურგეთის თეატრებში — თეთრი ტბა — 1979 წელს, არის კინოფილმ „ლაზარეს თავგადასავალი“-ს სცენარის ავტორი — 1972 წ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1932 კატეგორია:ქართველი დრამატურგები კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები
ნორ-ხაჩაკაპი
ნორ-ხაჩაკაპი (Նոր Խաչակապ) — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 517 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 675 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 29 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 22.98 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
ლადიკო დოლიძე
ბიოგრაფია
დაიბადა შეძლებული გლეხის ოჯახში. მშობლებმა თავიდანვე იზრუნეს მის განათლებაზე, ჯერ სოფლის სკოლა დაამთავრა, შემდეგ კი ოზურგეთში მიაბარეს სწავლის გასაგრძელებლად. სიმღერა მაქსიმელაშვილის ოჯახში ისწავლა, ლამაზი ტემბრის ბანი ჩამოუყალიბდა, შემდეგ კი სამუელ ჩავლეიშვილის გუნდში გაწევრიანდა. ცოლად შეირთო ჭელიძის ქალი ფამფალეთიდან. მონაწილეობდა სამუელ ჩავლეიშვილის გუნდის ყველა ღონისძიებაში, მათ შორის სიმღერების ფირფიტებზე ჩაწერაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1858 კატეგორია:გარდაცვლილი 1921 კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:ქართველი ლოტბარები კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები ლადიკო
კორეული შამანიზმი
მინი კორეული შამანიზმი (კორეული შინიზმი, კორეის ხალზური რელიგია) - არის კორეის პოლითეისტური და ანიმისტური ეთნიკური რელიგია, რომელიც სათავეს იღებს პრეისტორიული დროიდან და მდგომარეობს ღმერთების, წინაპრების და ბუნების სულების თაყვანისცემაში. ზოგადი შამანური პრაქტიკის ასაღწერად ტერმინი მუიზმი გამოიყენება. შამანიზმმა გავლენა იქონია კორეის ახალ რელიგიებზე, ქრისტიანულ ეკლესიებში ტარდება ზოგი შამანიზმისთვის დამახასიათებელი რიტუალი. აღინიშნება რელიგიის მსგავსებები ჩინურ ვუიზმთან და იაპონურ სინთოიზმთან.
შამანები
შამანის როლი არის სხვადასხვა რიტუალის მეშვეობით შუამავლობა სულების და ღმერთების და კაცობრიობას შორის სხვადასხვა პრობლემის მოსაგვარებლად. შამანები რჩეულ ადამიანებად ითვლებიან. შემორჩენილია უამრავი მითი შამანების შესაძლო წარმოშობის შესახებ. არსებობს შამანის ოთხი სახეობა.
შამანი-მუდონგი დამახასიათებელია კორეის ჩრდილოეთი ნაწილისთვის. ითვლება, რომ მუდონგის სხეულში დასახლდა ღმერთის სული, რისგანაც გამოწვეული დაავადება მხოლოდ ინიციაციის რიტუალით იკურნება. დაავადების სიმპტომებია ტკივილები, მადის დაკარგვა, ფსიქოზი, ვიზუალური და სმენითი ჰალუცინაციები, ითვლება, რომ სული მიღება დაავადების ერთადერთი წამალია. ინიციაციის რიტუალის მეშვეობით შამანი კავშირს ამყარებს მის სხეულში მყოფ სულთან და იღებს მას, შემდგომში მას ტრანსში ყოფნისას სულთან კომუნიკაცია შეუძლია. რიტუალი როგორც ადამიანის განკურნვის საშუალება, აზევე ახალი შამანის ფორმალური აღიარების პროცესია.
შამანი-დანგოლი უფრო მღვდელია, ვიდრე შამანი. მას არ აქვს ზებუნენრივი ძალები, მისი წოდება კი არ აღნიშნავს ღმერთებისგან რჩეულობას. მისი ფუნქციაა სულების და ღმერთების თაყვანისცემს გარკვეული რიტუალებით. გავრცელებულია კორეის სამხრეთით, თუმცა ზოგადად სეულის სტილის მუდანგები უფრო ხშირად გვზვდება.
შამანი-სიმბადი გვხვდება ჯეჯუს კუნძულზე და აერთიანებს მუდონგის და დანგოლის თვისებებს. მის სხეულში არ ცხოვრობენ სულები, მაგრამ მას მათთან გარკვეული კომუნიკაცია შეუძლია. მისი ფუნქცია სულების და ღმერთების სათქმელის გაგებაა.
შამანი-მიონგდუ დანგოლთან თანაარსებობს. მის სხეულში გარდაცვლილი ბავშვების სულები ცხოვრობენ, მას შეუძლია მომავლის ზედვა, მაგრამ სულებთან და ღმერთებთან დაკავშირებულ რიტუალებში არ მონაწილეობს.
ძველი შამანიზმი
კორეული შამანიზმი პრეისტორიული დროიდან არსებობს და კონფუციანიზმის და ბუდიზმის გავრცელებამდე კორეის ძირითადი რელიგია იყო. ნახევარკუნძულის მრავალი მთის მწვერვალებსა და ფერდობებზე აღმოჩენილია ღმერთებისა და სულებისადმი მიძღვნილი ტაძრების ნარჩენები. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრმა კორეელმა მიიღო ბუდიზმი მის გავრცელებისას IV საუკუნეში, ბუდიზმი დარჩა უმცირესობის რელიგიად კორეულ შამანიზმთან შედარებით. მდგომარეობა შეიცვალა სახელმწიფო რელიგიის შეცვლის შემდეგ. ამის შემდეგ შამანიზმი წარსულის, მოძველებულ პრაქტიკად იქცა. შემდგომში შამანიზმი თანდათან სუსტდებოდა, მედიაში დემონიზაციია მსხვერპლი ხდებოდა, ჩნდებოდნენ შამანიზმის მთლიანად განადგურების მომხრეები.
XX საუკუნეში და დღეს
სამხრეთ კორეაში 1970-80-იან წლებში ტარდებოდა ანტი-ცრურწმენული პოლიტიკა, რომლის ფარგლებში შამანიზმის პრაქტიკა აიკრძალა, სამლოცველოები კა განადგურდა. ამის შედეგად დღეს სამხრეთ კორეაში შამანიზმი თითქმნის გამქრალია. ჩრდილოეთ კორეაში შამანები და მათი ოჯახები დევნის მსხვერპლები იყვნენ. მიუხედავად ამის, მოსახლეობის 16% რაიმე ფორმით მისდევს შამანიზმის პრაქტიკებს.