cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საქართველოს დემოგრაფია
ისტორია
ისტორიოგრაფიაში მიღებული მონაცემებით XIII საუკუნეში ქართველები რაოდენობა 5 მილიონს აღწევდა. უცნობია XIV-XVII საუკუნეების მონაცემები. XVIII საუკუნის შუა ხანებში საქართველოს მოსახლეობას (დღევანდელ საზღვრებში) 761 ათასით ანგარიშობენ, აქედან 5% ცხოვრობდა ქალაქებში. 1800 წლისთვის საქართველოს (დღევანდელ საზღვრებში) მოსახლეობა 675 ათასზე მეტი იყო, აქედან აღმოსავლეთ საქართველოზე მოდიოდა მოსახლეობის 45,6%, ხოლო დასავლეთზე – 54,4%. 1832 წელს ის 840 ათასამდე გაიზრდა, ხოლო 1865 წელს 1 289 200-ს გადააჭარბა. 1897 წელს საქართველოს მოსახლეობა იყო 1 919 400 ადამიანი, 1914 წელს კი 2 600 400. ერთი საუკუნის განმავლობაში საქართველოს მოსახლეობა 3,4-ჯერ გაიზარდა. პავლე ინგოროყვას ცნობით 1916 წელს საქართველოს მოსახლეობა შეადგენდა 3 365 000 ადამიანს, აქედან 2 349 000 ადამიანი იყო ქართველი. საქართველოს მოსახლეობა დაახლოებით 200 ათასით შემცირდა პირველი მსოფლიო ომის დროს და პირველი რესპუბლიკის წლებში, რაც გამუდმებული ომებით და ტერიტორიების დაკარგვით იყო განპირობებული. 1921 წელს საქართველოს მოსახლეობა 2410 ათასამდე დავიდა. XX საუკუნიდან მოსახლეობის რაოდენობის დადგენა მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის საშუალებით ხდება. პირველი აღწერა საბჭოთა საქართველოში 1926 წელს ჩატარდა, უკანასკნელი 1989 წელს. დამოუკიდებელ საქართველოში მოსახლეობის აღწერები ჩატარდა 2002 და 2014 წლებში.
ურბანიზაცია
XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში საქართველოს მოსახლეობის მხოლოდ 5% ცხოვრობდა ქალაქებში. 1800-1832 წლებში ეს მაჩვენებელი კვლავ 5%-ის ფარგლებში რჩებოდა. 1865 წელს ურბანული მოსახლეობის წილმა 9,2%-ს მიაღწია. 1913 წელს ქალაქებში მოსახლეობის 25,6% ცხოვრობდა, 1939 წელს — 30,1%. 1989 წელს ურბანული მოსახლეობის წილი საქართველოს სსრ-ში იყო 56%, რაც 10%-ით ნაკლები იყო სსრკ-ის საშუალო მაჩვენებელზე. ამჟამად მოსახლეობის 57,4% ქალაქებში ცხოვრობს.
ეთნიკური ჯგუფები
საქართველოს მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა 1865-2002 წლებში
ენები
საქართველოში ყველაზე გავრცელებული ენობრივი ჯგუფია ქართველური ენების ოჯახი, რომელშიც შედის ქართული, მეგრული, ლაზური და სვანური ენები. საქართველოს ოფიციალური ენა არის ქართული, მასთან ერთად აფხაზურს ოფიციალური სტატუსი აქვს აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. მოსახლეობის 87,6%-ის ძირითადი ენაა ქართული, 6,2% საუბრობს აზერბაიჯანულად, 3,9% სომხურად, 1,2% რუსულად და 1% სხვა ენებზე.
სან-ნიკოლასი (ბატანგასი)
სან-ნიკოლასი (ოფიციალურად სან-ნიკოლასის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng San Nicolas) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბატანგასის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 23 908 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 18 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ბატანგასის მუნიციპალიტეტები
მანუელ სელაია
thumb|მანუელ სელაია (2006)'
ხოსე მანუელ სელაია როსალესი' (José Manuel Zelaya Rosales; დ. 20 სექტემბერი 1952, კატაკამასი, ოლანჩო, ჰონდურასი) - ჰონდურასის პრეზიდენტი 2006 წლის 27 იანვრიდან 2009 წლის 28 ივნისამდე, ლიბერალური პარტიის წევრი.
Lasioglossum perdifficile
Lasioglossum perdifficile — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1895 წელს.
მანუელ სელაია
სწავლობდა ჰონდურასის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, მაგრამ იგი არ დაუმთავრებია. ეწეოდა ფერმერულ მოღვაწეობას მშობლიურ ოლანჩოს დეპარტამენტში, სამჯერ ზედიზედ (1985-1998 წწ.) არჩეულ იქნა ეროვნული კონგრესის დეპუტატად. იყო ინვესტიციების მინისტრი.
Lasioglossum perdifficile
სქოლიო
perdifficile
მანუელ სელაია
1970 წლიდან ლიბერალური პარტიის წევრია. 1985 წელს აირჩიეს დეპუტატად ოლანჩოს დეპარტამენტიდან. 2005 წლის 27 ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღო ხმების 50,7 % და 2006 წლის 27 იანვარს დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა.
2009 წლის 14 მარტს სელაიამ გამოთქვა სურვილი კვლავ ეყარა კენჭი პრეზიდენტის თანამდებობაზე, რასაც კრძალავდა 1982 წელს მიღებული კონსტიტუცია. მისი უფლებამოსილება წყდებოდა 2010 წლის 27 იანვარს, საპრეზიდენტო არჩევნები კი უნდა ჩატარებულიყო 2009 წლის 29 ნოემბერს. უფლებამოსილების გაგრძელება მხოლოდ რეფერენდუმის გზით კონსტიტუციაში ცვლილებები შეტანის შედეგად მოხდებოდა. რეფერენდუმი 2009 წლის 28 ივნისს დანიშნა.
დაოჯახებულია, ჰყავს 4 შვილი.
ზიმზელენი
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ პოვეტის საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის ზიმზელენი, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს მუხარენ ნაიმ მუხარენი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — ჰასან აზისი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კირჯალის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
კოჭბაანი
კოჭბაანი — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ბოტკო, გორანა, იკლივგორანა, ოთარაანი, სასადილო, ხინჭები). ზღვის დონიდან 960 მეტრი, საგარეჯოდან 65 კილომეტრი.
ისტორია
სოფელში აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა (ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში) მოწმობს, რომ აქ ადამიანი უკვე ბრინჯაოს ხანიდან სახლობდა.
კოჭბაანის მიდამოები, კერძოდ, იალნოს მთები, მოხსენიებულია ვაჟა-ფშაველას მოთხრობაში „ივანე კოტორაშვილის ამბავი“. მოთხრობის მიხედვით, ივანემ სწორედ იალნოს მთის ძირში, ციცაბო კლდის თავზე მდგომ კვირიკეს ეკლესიაში, კომბლით ამოხოცა დამალული ორმოცი ლეკი.
1976 წლიდან 1986 წლამდე აქ მოსახლე ფშაველების თაოსნობით, იმართებოდა სახალხო დღესასწაული „ვაჟაობა“, ახალგაზრდების თაოსნობით კი - „ფშავ-ხევსურული ლექსის ზეიმი“.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 132 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ცოტნე დადიანის დარბაზი
მინი|250პქ|დარბაზელების მსვლელობა მინი|250პქ|ორგანიზაციის წევრები [[მიტროპოლიტი გერასიმე|მეუფე გერასიმესთან]] მინი|250პქ|„ცოტნე დადიანის დარბაზის“ საზეიმო სხდომა ზუგდიდის [[დადიანების სასახლეში; 18 ივლისი, 2012]] მინი|250პქ|„დარბაზის“ წევრები სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ [[ილია II (კათოლიკოს-პატრიარქი)|ილია მეორესთან.]] მინი|250პქ|„დარბაზის“ წევრები სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ [[ილია II (კათოლიკოს-პატრიარქი)|ილია მეორესთან.]] მინი|250პქ|სრულიად უკრაინის საზოგადოებრივი გაერთიანება „გეორგიას“ მიერ „ცოტნე დადიანის დარბაზისთვის“ გადაცემული დიპლომი. ცოტნე დადიანის დარბაზი — ეროვნულ-საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, დაფუძნდა 2011 წლის 12 აგვისტოს, წმინდა ცოტნე დადიანის ხსენების დღეს, ზუგდიდისა და ცაიშის მიტროპოლიტ გერასიმეს ლოცვა–კურთხევით. ცოტნე დადიანის დარბაზი საზეიმოდ ზუგდიდის ვლაქერნის ხატის სახელობის ტაძარში ეკურთხა.
დარბაზის უმაღლესი საბჭო სიმბოლურად 12 წევრისგან შედგება, ხოლო საერთო კრებაში გაერთიანება საქართველოს ნებისმიერ მოქალაქეს შეუძლია. ცოტნე დადიანის დარბაზის ამჟამინდელი თავმჯდომარეა რეზი დავითულიანი.
საქმიანობის ფორმები
„დარბაზი“ საწესდებო მიზნების მისაღწევად, საკუთარი უფლებამოსილების ფარგლებსა და საქართველოს კანონმდებლობის სრული დაცვით:
2012 წლის 4 აგვისტოს უკრაინის ქალაქ მირგოროდში ქართველი პოეტის დავით გურამიშვილისადმი მიძღვნილ ღონისძიებაში ორგანიზაციამაც მიიღო მანაწილება, დარბაზთან არსებულმა მომრერალთა ჯგუფმა შეასრულა ქართული ხალხური სიმღერები, გალობა. ცოტნე დადიანის დარბაზი სრულიად უკრაინის საზოგადოებრივმა გაერთიანებამ „გეორგიამ“ და „იბერიელმა“ დიპლომით დააჯილდოვა ქართული ტრადიციების შენარცუნება პოპულარიზაციისა და აქტიური სამოქალაქო საქმიანობისათვის.
დარბაზი 2012 წლის სექტემბრიდან თბილისში ფუნქციონირებს, თანამშრომლობს სრულიად საქართველოს საპატრიარქოსთან არსებულ ახალაგაზრდულ მოძრაობა „დავითიანნთან“.
ხელმძღვანელობა და წარმომადგენლობა
„დარბაზის“ უმაღლესი მმართველობითი ორგანოა საერთო კრება. უმაღლესი ხელმძღვანელი ორგანოა უმაღლესი საბჭო, რომელიც მრგვალი მაგიდის პრინციპით მუშაობს. უმაღლესი წარმომადგენელია თავმჯდომარე, რომელსაც უმაღლესი საბჭო საკუთარი რიგებიდან 2 წლის ვადით უბრალო უმრავლესობით ირჩევს. თავმჯდომარე წარმოადგენს „დარბაზს“ მესამე პირებთან ურთიერთობისას. თავმჯდომარის არყოფნის შემთხვევაში, მის უფლებამოსილებას ასრულებს ვიცე–თავმჯდომარე, რომელსაც ნიშნავს თავმჯდომარე.
რომაული არდადეგები
რომაული არდადეგები (Roman Holiday) — ამერიკელი რეჟისორის, უილიამ უაილერის რომანტიკული კომედია, რომელიც აღწერს ახალგაზრდა პრინცესის და ცინიკური ამერიკელი რეპორტიორის სიყვარულის ისტორიას. პირველი მნიშვნელოვანი როლი ოდრი ჰეპბერნისთვის, რომელმაც მას ოქროს გლობუსი და ოსკარი მოუტანა. 1999 წელს ფილმი შევიდა აშშ-ის კონგრესის ეროვნული ფილმების რეესტრში. 1981 წელს იტალიელებმა გადაიღეს კომედია „უზომოდ შეყვარებული“, მთავარ როლებში იყვნენ ადრიანო ჩელენტანო და ორნელა მუტი, ამ ფილმშიც მსგავსი სიუჟეტია: ავტობუსის მძღოლს შეუყვარდება პრინცესა.
სიუჟეტი
240px|მინიატიურა|მარცხნივ|ანა და ჯო [[ესპანური კიბე|ესპანურ კიბეზე]] პრინცესა ანან უნდა მოინახულოს რამდენიმე ევროპული სახელმწიფო და მიაღწიოს დიპლომატიურ შეთანხმებებს. ერთ-ერთი ვიზიტით ის რომში იმყოფება. მისი ვიზიტები წუთებში არის გათვლილი. მეორე დღეს მან ჯერ ოფიციალური პირები უნდა გაიცნოს, შემდეგ უნდა მიიღოს სხვადასხვა ქვეყნის ელჩები. ეს მისთვის ძალიან დამღლელია, ამიტომ ექიმი ანას დამამშვიდებელს უკეთებს.
პრინცესას სურდა, რომ სასახლიდან გაპარულიყო და ასეც მოიქცა, ის ღამით მალულად გავიდა და რომის ქუჩებში ღამით მარტო დასეირნობდა. მასზე ექიმის წამალმა გვიან იმოქმედა და მას ქუჩაში დაეძინა. ამერიკელი რეპორტიორი ჯო ბრედლი შუაღამისას კლუბში მეგობრებთან კარტს თამაშობდა. სახლის მიმავალ გზაზე მან პრინცესა ანა ქუჩაში დაინახა, თუმცა მან არ იცოდა, რომ ის პრინცესა იყო. ჯომ ანა ტაქსით საკუთარ სახლში წაიყვანა.
ჯოს, მეორე დღეს, ინტერვიუ აქვს ჩასაწერი პრინცესა ანასთან, თუმცა მას გვიან გაეღვიძება. სამსახურში ის თავისი უფროსისგან მისტერ ხენესისგან იგებს, რომ პრინცესა მოულოდნელად ავად გახდა და პრესკონფერენცია გადაიდო. ჯომ ნახა პრინცესას სურათი და მიხვდა, რომ გუშინ ღამით სწორედ პრინცესა მიიყვანა საკუთარ სახლში. ჯო თავის შეფს დიდი ფულის სანაცვლოდ დაპირდა, რომ ექსკლუზიურ ინტერვიუს აიღებდა პრინცესასგან. ჯომ დასახმარებლად თავის მეგობარს ირვინ რადოვიჩს დაურეკა. ირვინი ფოტოგრაფი იყო და მას ანასთვის ფოტოები უნდა გადაეღო.
დილით ანამ ჯოს ცოტაოდენი ფული გამოართვა და ერთმანეთს დაშორდნენ. პრინცესა პარიკმახერთან წავიდა და თმა მოკლედ შეიჭრა. ჯო ანას უკან გაჰყვა და ვითომ შემთხვევით ისინი ისევ შეხვდნენ ერთმანეთს. მათ დღის დარჩენილი ნაწილი ერთად გაატარეს, სეირნობდნენ ქალაქის ქუჩებში, იყვნენ კაფეში, იქ მოწია პირველად ანამ სიგარეტი, იმოგზაურეს ქალაქში სკუტერით. ჯოს მეგობარმა ირვინმა მათ ფოტოები გადაუღო. შემდეგ ისინი პოლიციამ დააპატიმრა, თუმცა ჯომ თქვა,რომ ახალდაქორწინებულები იყვნენ და ისინი გამოუშვეს.
პრინცესას ყველა ვიზიტი მომდევნო დღეს გაიმართა. მას დილით ჰქონდა შეხვედრა ჟურნალისტებთან, სადაც კიდევ ერთხელ ნახა ჯო. ირვინმა კი სამახსოვროდ მას სურათები აჩუქა, რომელებიც წინა დღით გადაიღო. ისინი ერთმანეთს ამ პრესკონფერენციის შემდეგ დაემშვიდობნენ.
როლებში
240px|მინიატიურა|მარჯვნივ|ანა და ჯო სკუტერზე 240px|მინიატიურა|მარჯვნივ|ანა, ჯო და ირვინი
გადაღება
სცენარისტი დალტონ ტრამბო პოლიტიკური დევნის გამო ინკოგნიტოდ მუშაობდა, მან ამ ფილმის სცენარისთვის ოსკარი სიკვდილის შემდეგ, 1993 წელს მიიღო.
ჯილდოები
ოსკარი
სხვა ჯილდოები
ნომინაციები
ოსკარი
BAFTA
სქოლიო
კატეგორია:1953 წლის ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:უილიამ უაილერის ფილმები კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები კატეგორია:რომანტიკული კომედიები კატეგორია:აშშ-ის ფილმების ეროვნული რეესტრის ფილმები
მურსია (მრავალმნიშვნელოვანი)
მურსია შეიძლება აღნიშნავდეს:
ბოლივარის პროვინცია (პერუ)
ასკოპე — პროვინცია პერუში, ლა-ლიბერტადის რეგიონში. დედაქალაქია ბოლივარი. პროვინციის ფართობია 1 718,86 კმ², მოსახლეობა შეადგენს 17 550 ადამიანს.
პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 6 რაიონად.
A Beggar on a Beach of Gold
A Beggar on a Beach of Gold — ჯგუფის Mike + The Mechanics სიმღერა და სინგლი. გამოიცა 1995 წელს. შეტანილია ალბომშიBeggar on a Beach of Gold.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1995 წლის სიმღერები კატეგორია:1995 წლის სინგლები კატეგორია:Mike + The Mechanics-ის სიმღერები
ბელგრადის ალყა (1688)
ბელგრადის ალყა (1688) 一 ჰაბსბურგთა წარმატებული საბრძოლო მცდელობა, ბავარიის მმართველ მაქსიმილიან II ემანუელის სარდლობით, გაენთავისუფლებინათ ბელგრადი ოსმალური მარწუხებისგან. ქალაქი 1688 წლის 6 სექტემბერს დაეცა და წარმოადგენდა დიდი თურქული ომის (1683-1699) ერთ-ერთ უმთავრეს ეპიზოდს. ბელგრადის აღებით იმპერიალისტებმა შეძლეს ერთ-ერთი უმთავრესი ევროპული საგუშაგოს გათავისუფლება, რომელიც საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში ოსმალთა მთავარ ციხეს წარმოადგენდა. თურქებმა მისი დაბრუნება ორი წლის შემდეგ კვლავ მოახერხეს, თუმცა ისევ დაკარგეს 1717 წელს, ევგენი სავოიელის წინააღმდეგ გამართულ კამპანიაში.
ფონი
მარცხნივ|მინი|[[მაქსიმილიან II ემანუელი, ჯოზეფ ვივიენის ნახატი.]] ოსმალეთის იმპერიამ რამდენიმე საკვანძო მარცხი განიცადა საღვთო ლიგის წინააღმდეგ გამართულ ბრძლებში. ამან გააძლიერა უკმაყოფილება თავად თურქებში, რაც საბოლოოდ სულთან მეჰმედ IV-ის გადაყენებით დაგვირგვინდა. საღვთო ლიგამ განიზრახა, გამოეყენებინა ეს მომენტი სატავისოდ და შინაგანად გაჩანაგებულ ოსმალეთის იმპერიას ომი გამოუცხადა. მათ მთავარ მიზანს ბელგრადის 一 ოსმალეთის იმპერიის ერთ-ერთი უმთავრესი ევროპული დასაყრდენის 一 ხელში ჩაგდება წარმოადგენდა.
საღვთო ლიგის ძალები ორ რიგად მიიწევდნენ ქალაქის მიმართულებით. ძალები, რომლებიც მდინარე სავას გასწვრივ მიიწევდნენ, იმპერატორ ლეოპოლდ I-ის მეთაურობით მოქმედებდნენ, ხოლო ძალები, რომლებიც მდინარე დუნაის გასწვრივ მიიწევდნენ, ბავარიის მმართველს, მაქსიმილიან II-ს ექსვემდებარებოდნენ. თავდაპირველი გეგმის მიხედვით, იეღენ ოსმან-ფაშას ამალა ბელგრადის გარნიზონებში თავიდანვე უნდა გამაგრებულიყო, რათა არ ოსმალებს არ მიეცათ საშუალება ლეოპოლდის არმიისთვის, მდინარე სავას მარჯვენა სანაპიროზე გადასულიყო. მანამ, სანამ ოსმალური რაზმი მტერთან შესახვედრად მიიწევდა, იეღენ ფაშა დედაქალაქიდან, როგორც ფინანსურ, ისე სამხედრო უზრუნველყოფას ელოდა. მას შემდეგ, რაც ფაშამ შეიტყო, თუ როგორ გადალახა ლეოპოლდის რაზმმა მდინარე სავა და დაიპყრო კოსტაინიცა, გრადიშკა და მდინარე უნას მიმდებარე ტერიტორია, ის უკან, ბელგრადში დაბრუნდა.
ძალები და მეთაურები
საღვთო ლიგის ძალებს ხელმძღვანელობდნენ მკაქსიმილიან II ემანუელი და სავოიის პრინცი, ევგენი სავოიელი, როგორც მისი ერთ-ერთი მეთაური. ამ ბრძლაში მათ ჰყავდათ 98 ქვეითი ასეული, 77,5 კავალერისტთა ესკადრონი და საარტიელრიო ძალბეი, რომელიც 98 ქვემეხისგან შედგებოდა. ავსტრიელთა არმიას ასევე ახლდა სერბი მოხალისეებისგან შემდგარი ქვედანაყოფი და სერბული მილიციის წევრები იოვან მონასტერლიას მეთაურობით.
ოსმალეთის ძალებს სათავეში ედგა იეღენ ოსმან-ფაშა, რომელიც ბრძოლამდე ცოტა ხნით ადრე დაინიშნა ბელგრადის გუბერნატორის თანამდებობაზე. 1688 წლის დასაწყისში იეღენ ოსმანი საკუთარი ამალითურთ გაემართა ბელგრადისკენ და იძულებით გადააყენა სერდარი ჰასან-ფაშა, ამას მოჰყვა ამ უკანასკნელის ბანაკისა და სრულიად ვრაჩარის ხელში ჩაგდება. ბელგრადში მისი მეთაურობის ქვეშ ჯარის საერთო რაოდენობა 25000-30000 ჯარისკაცს ითვლიდა.
ბრძოლა
მაქსიმილიანემ საკუთარი ჯარი ბელგრადისკენ 1688 წლის 30 ივლისს დაძრა, მას შემდეგ, რაც ტიტელის მახლობლად არსებული ერთ-ერთი ციხე იგდო ხელთ. იეღენ ოსმანმა საკუთარი არმია ბელგრადის ირგვლივ განათავსა, რათა თავიდან აეცილებინა ადგილობრივი მოსახელობის გაქცევის მცდელობა.
ჰაბსბურგთა არმიამ სერბი მოსახლეობის დიდი მხარდაჭერა მოიპოვა. ისინი დაეშვნენ ადა-ციგანლიაში, გარეუბან ოსტრუჟნიცას მახლობლად, სადაც, 7 აგვისტოს მათ ხიდების განთავსება დაიწყეს. როცა ხიდზე 500 ავსტრიელი ჯაირსკაცი გადიოდა, იეღენ ოსმანის არტილერიამ ცეცხლი გახსნა. სავას მარჯვენა სანაპიროზე საბოლოოდ გადასვლის შემდეგ, მათ 10000 მხარდამჭერი ძალა შეუერთდათ. იეღენ ოსმანმა მატ წინააღმდეგ პირველი საბრძოლო შეტაკება წამოიწყო, მაგრამ ავსტრიელებმა მისი მოგერიება მოახერხეს, განმუხტეს სიტუაცია და დიდი ფართობის მოპოვების შემდეგ მათ გაცილებით მეტი დამხმარე რაზმები შემოუერთდნენ. მათ ალყა შემოარტყეს ქალაქს და თითქმის ერთი თვის განმავლობაში უშენდნენ ავსტრიელი არტილერისტები ქვემეხს.
ერთი დღის შემდეგ, როცა საღვთო რომის იმპერიის ჯარებმა მდინარე სავა გადაკვეთეს, იმპერატორ ლეოპოლდ I-ის წერილი ოსმან იეღენს ჩაუვარდა ხელში, რომელშიც ის ვლახელებს ოსნმალეთა უკუაგდებას და ჰაბსბურგთა მხარეს გადასვლას სთავაზობდა. 10 აგვისტოს იეღენ ოსმანმა უპასუხა ავსტრიის დესპანს გადასცა, რომელშიც ჩანდა, რომ მას სლავონიისა და ბოსნიის მიწები სურდა, შედეგად შეთანხმება ვერ შედგა. როდესაც იეღენ ოსმანმა გააცნობიერა, რომ მისი ძალები რიცხობრივად გაცილებით აღემატებოდა მოწინააღმდეგეთა ამალას, გადაწყვიტა, მოწინააღმდეგეთა ბანაკები გადაეწვა. უფრო მეტიც, მან სმედეროვოში ყაჩაღურ სტრატეგიას მიმართა, გაანადგურა და გადაწვა ადგილობრივი ტერიტორიები, რის შემდეგაც სმედერსკა პალანკას გავლით ნიშში გაემგზავრა. ნიშში ყოფნისას მან საგანგებო წერილი გაუგზავნა ოსმალეთის მთავრობას და ითხოვდა გადაუდებელ სამხედრო და ფინანსურ დახმარებას ბელგრადის დასაცავად. ბრწყინვალე პორტამ მას 120 ტომარა ოქრო გაუგზავნა და გამოაცხადა რუმელიის მოსახლეობის სრული მობილიზება ბელგრადის დასაცავად.
მას შემდეგ, რაც ოსმალურმა გარნიზონებმა დანებებაზე უარი განაცხადეს, მაქსიმილიანემ 6 სექტემბერს ციხეზე თავდასხმის ბრძანება გსცა. თავდაპირველად, საიმპერატორო ძალები მერყეობდნენ, მაგრამ ევგენი სავოიელის მეთაურობით, არმია კარგად მობილიზდა და ქალაქის გარნიზონი მარტივად დაეცა. მაქსიმილიანეს ჯარიდან შეტევას 4000 მეომრის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო თურქების მხრიდან 一 5000. ჰაბსბურგების მომდევნო ორწლიანი მმარტველობის პერიოდში, ბელგრადის ციხე-ქალაქი ხელახლა რესტავრირდა, თუმცა 1690 წელს ოსმალები კვლავ დაუბრუნდნენ ბელგრადს და ალყაში მოქცევით იგი ხელთ იგდეს.
სქოლიო
კატეგორია:ბრძოლები მდებარეობის მიხედვით კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები კატეგორია:ჰაბსბურგები კატეგორია:1688
სკრინო
სკრინო (Скрино) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 81 კაცს.
სოფელ სკრინოში 876 წელს დაიბადა მართლმადიდებელი წმინდანი იოანე რილელი.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
დიდუბე
მინი|250პქ|დინამოს სტადიონის მიმდებარე ტერიტორიის ხედი დიდუბე — თბილისის ერთ-ერთი უბანი, ქალაქის ტერიტორიული ნაწილი 1870-იანი წლებიდან. მდებარეობს მდინარე მტკვრის ნაპირის ჩრდილო-დასავლეთ მხარეზე, მოიცავს წერეთლის გამზირს და მის მიმდებარე ქუჩებს. წარმოდგა სახელწოდებიდან „დიდი დუბე“ ე. ი. დიდი ვაკე, დაცემული ადგილი. ამ მიდამოების უძველესი სახელწოდებაა „ცხენის ტერფი“ (V ს.).
ლოკალიზაცია
დიდუბის საზღვრები სხვადასხვა დროს სხვადასხვაა. უძველესი წყაროებით ესაა ადგილი მტკვრის ჩრდილოეთით და ლოკალიზებული არაა. XIX საუკუნეში გერმანელთა ახალშენი, სოფელი ალექსანდერდორფი, იყო ახლანდელი სამტრედიის ქუჩის მიდამოებში და ესეც დიდუბედ ითვლებოდა. დაახლოებით ამავე პერიოდში ამ დიდ ტერიტორიაზე ყოფილა სოფელი დიდუბე. 1872 წელს თბილისი-ფოთის რკინიგზამ დიდუბე ორ ნაწილად გაჰყო. ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს ნაძალადევი (რუსულად ნახალოვკა) ეწოდა, ხოლო რკინიგზასა და მუშტაიდს შორის დარჩენილი ადგილი დარჩა დიდუბედ. დაახლოებით ამ უკანასკნელის საზღვრებში იყო მოქცეული დიდუბე XIX საუკუნის ბოლოსათვის.
ისტორია
მინიატიურა|მარჯვნივ|ბრინჯაოს ხანის ცული დიდუბის ნამოსახლარიდან დიდუბის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ენეოლითის დასასრულისა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის დასაწყისის (ძვ. წ. IV ათასწლეულის ბოლო) ნამოსახლარი, მტკვარ-არაქსის კულტურის ადრეული ძეგლი (გაითხარა 1930, ხელმძღვანელი გ. ნიორაძე). ნაპოვნია ხელით ნაძერწი, არათანაბრად გამომწვარი თიხის ჯამები, მაღალი ცილინდრულყელიანი ქოთნები, კოჭები, სამყურა ჭურჭელი, კერამიკა სადაა, მოვარდისფრო-ნაცრისფერზედაპირიანი, შემკულია მიძერწილი კოპებითა და შვერილებით. ნაპოვნია აგრეთვე ობსიდიანის ანატკეცები, ისრისპირი, დანისებრი იარაღი, ძვლის სადგისები, კვირისტავები და სხვა. მსგავსი მასალა აღმოჩენილია ბეშთაშენში, კიკეთში, კოდაში, სამშვილდეში. გათხრების შედეგად მოძიებული მდიდარი ინვენტარი ამტკიცებს, რომ აქ ცხოვრობდა თვითმყოფადი კულტურისა და ერთი მოდგმის მობინადრე მიწათმოქმედი და მესაქონლე მოსახლეობა, რომლის მეურნეობაში, როგორც ჩანს, დიდი ადგილილ ეკავა აგრეთვე მონადირეობას და მეტევზეობას, ...დიდუბის მოსახლეობას სცოდნია აგრეთვე სუფთად დართული ძაფით ქსოვა.
ადრეულ შუა საუკუნეებში (V ს.) ქართული წყაროების მიხედვით ამ ადგილის სახელწოდება ჩნდება „ცხენის ტერფი“. ეს ტოპონიმიშემდეგში გვხვდება ვახუშტისთან:
ქართლის ცხოვრების თანახმად, დიდუბეში იყო მეფის საზაფხულო რეზიდენცია, სწორედ აქ 1188 წელს იქორწინა მეფეთა-მეფე თამარმა, დავით-სოსლან ჯადარონის ძე ბაგრატიონ ეფრემისძეზე. XII საუკუნეში დიდუბე სამეფო დომენი იყო. აქ იდგა მეფის ერთ-ერთი სასახლე და კარის ეკლესია.
დიდუბის სამეფო სასახლის ადგილმდებარეობა დღეისათვის უცნობია. ამასთან დაკავშირებით საინტერესოა გაზეთ „ივერიაში“ 1888 წელს გამოქვეყნებული ერთი ცნობა.
დიდუბეში არაგვიდან გამოყვანილი იყო რუ, რომელიც წყალს აწვდიდა მეფის ხოდაბუნებსა და ზვრებს. შემდგომ საუკუნეებში დიდუბე გაუკაცრიელდა.
XVII საუკუნეში, ვახტანგ V-ის მეფობის დროს, დიდუბეში კვლავ გაჩნდა მოსახლეობა. ამავე პერიოდში აქ ავჭალიდან რუ გამოიყვანეს. XVII-XVIII საუკუნეებში იგი ქალაქპირა სოფელი იყო და თბილისს სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციას აწვდიდა. გერმანელი მეცნიერისა და მოგზაურის ი. ა. გიულდენშტედტის მიერ შედგენილ რუკაზე (1772) აღნიშნულია დიდუბის ციხე-გალავნის ნანგრევები. XIX საუკუნის დასაწყისში შედგენილი თბილისის გეგმის მიხედვით, დიდუბეში ორი სარწყავი არხი ყოფილა, ავჭალიდან გამოყვანილი რუ და მტკვრიდან გამოყვანილი ე. წ. „ბაღის არხი“.
1817-1818 წლებში რუსეთის იმპერატორის ალექსანდრე პირველის ფავორიტის ბარონესა კრუდნერის აქტიური მონაწილეობით და მფარველობით საქართველოში 500-ზე მეტი ვიუტებერგელი და ბადენელი ოჯახი ჩამოასახლეს. შეიქმნა გერმანელთა შვიდი ახალშენი. ნაწილი ამ მოახალშენეებისა დასახლდა თბილისის მაშინდელ განაპირა რაიონებში — კუკიაზე, დღევანდელი დავით აღმაშენებლის პროსპექტისა და მარჯანიშვილის ქუჩის მიდამოებში, ნაწილს კი დიდუბეში დაეთმოთ სახაზინო მიწები, სადაც შეიქმნა გერმანელთა კიდევ ერთი დასახლება, რომელსაც ალექსანდრე პირველის პატივსაცემად ალექსანდერდორფი ეწოდა.
1872 წელს თბილისი-ფოთის რკინიგზის გაყვანის გამო დიდუბის ტერიტორია ორად გაიყო. რკინიგზის მუშები უნებართვოდ სახლდებოდნენ რკინიგზის გადაღმა მდებარე დიდუბის მიწებზე, ამიტომ ამ ტერიტორიას ნაძალადევი (რუსულად ნახალოვკა) დაერქვა. 1905 წლის დეკემბრის შეიარაღებულმა აჯანყებამ დიდუბეშიც ჰპოვა გამოძახილი. 23 დეკემბერს მეფის ჯარი დიდუბეში შეიჭრა. მუშათა შეიარაღებულმა რაზმებმა მას წინააღმდეგობა გაუწიეს და უკან დაახევინეს. ჯარმა მთელ უბანს საარტილერიო ცეცხლი დაუშინა, რამაც არა ერთი ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.
XX საუკუნის დასაწყისში გაზეთ „ივერიის“ ცნობით, 1867 და 1910 წლების ქალაქის გეგმის მიხედვით დიდუბის მთავარი გასასვლელი ქუჩა ელისაბედის სახელობისაა, რომელსაც საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლლების დამყარების შემდეგ ეწოდა ბრძოლის ქუჩა, ხოლო ქალაქის საბჭოს 1958 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით — აკაკი წერეთლის სახელობის პროსპექტი.
ღირსშესანიშნაობები
მინიატიურა|დიდუბის ეკლესია 1900-იან წლებში დიდუბის გაშლილი ველები ოდითგანვე გამოიყენებოდა ცხენოსნობისათვის. XIX საუკუნეში აქ ხშირად იმართებოდა ჯირითი, სხვადასხვა აღლუმები. ერთ-ერთ ასეთ ზეიმს 1837 წელს დასწრებია იმპერატორი ნიკოლოზ პირველი. 1848 წელს დიდუბეში გაიმართა პირველი ოფიციალური შეჯიბრი დოღში, ხოლო 80-იან წლებში, ამ ადგილებში აშენდა იპოდრომი. ეს იპოდრომი მოწმე იყო 1910 წლის ნოემბერში ცნობილი რუსი მფრინავის ს. უტოჩკინის საჩვენებელი გაფრენისა მისი გასტროლების დროს. იგი აფრინდა ამ იპოდრომიდან, შემოუარა თბილისს და აქვე დაეშვა.
დიდუბის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობაა ღვთისმშობლის ეკლესია, რომლის ეზოში გამოჩენილ ქართველ საზოგადო მოღვაწეთა და მწერალთა პანთეონია.
სქოლიო
კატეგორია:თბილისის უბნები
მექანიკა
მექანიკა (μηχανική — მეცნიერება მანქანების შესახებ, მანქანების აგების ხელოვნება) — მეცნიერება მატერიალურ სხეულთა მექანიკური მოძრაობისა და მათ ურთიერთქმედებათა შესახებ.
მექანიკა მეცნიერების ერთ-ერთი უძველესი დარგია. ჩვენამდე მოაღწია ტრაქტატმა, რომელიც ძვ. წ. IV საუკუნეში ძველ საბერძნეთში შექმნა არისტოტელემ. ამ ტრაქტატში პირველადაა შემოტანილი მექანიკის ცნება. იმ დროს ცნობილი ყოფილა ერთსა და იმავე წრფის გასწვრივ მოქმედ ძალთა შეკრებისა და გაწონასწორების კანონები, უმარტივესი მანქანების თვისებები და ბერკეტის წონასწორობის პირობები. ძვ. წ. III საუკუნეში სტატისტიკური მეცნიერების საფუძვლები დაამუშავა არქიმედემ. მის შრომებში მოცემულია ბერკეტის კანონების მკაცრი დასაბუთება, პარალელური ძალების შეკრების წესი, ჰიდროსტატიკის საწყისები და სხვა. მექანისკის განვითარებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა ნ. კოპერნიკისა და ი. კეპლერის აღმოჩენებს. მექანიკამ მეცნიერული სახე მიიღო გალილეო გალილეის შრომებში. გალილეიმ დაასაბუთა მრავალი საუკუნის მანძილზე გამეფებული არისტოტელეს ზოგიერთი დებულების უსაფუძლობა და მექანიკაში შემოიტანა აჩქარების ცნება, აღმოაჩნია ინერციის პრინციპი და სხვა. მექანიკამ დასრულებული სახე მიიღო ისააკ ნიუტონის შრომებში. 1687 წელს ნიუტონმა მექანიკის აღწერას საფუძლად დაუდო სამი კანონი, რომლებიც დღეს ნიუტონის კანონების სახელითაა ცნობილი. ამიტომ მასში ჩვეულებრივ გულისხმობენ ნიუტონის მექანიკას.
მექანიკური მოძრაობა უმარტივესი სახის მოძრაობაა. ამ მოძრაობაში იგულისხმება სხეულის ან მისი შემადგენელი ნაწილების ურთიერთგადაადგილება სივრცეში დროის განმავლობაში. მექანიკური მოძრაობაა ციური სხეულების მოძრაობა, სითხეებისა და აირების დინება და სხვა.
ნიუტონის მექანიკა აღწერს ნებისმიერი მაკროსხეულის მოძრაობას, რომლის v სიჩქარე გაცილებით ნაკლებია სინათლის სიჩქარეზე სიცარიელეში (v\ll c). დიდი სიჩქარეებით მოძრაობის შემთხვევაში უნდა გამოვიყენოთ რელატივისტური მექანიკა, ატომის მასშტაბის სხეულების მოძრაობის ასაწერად კი — კვანტური მექანიკა.
მექანიკა იყოფა კინემატიკად, დინამიკად და სტატიკად. კინემატიკა სწავლობს მოძრაობის გეომეტრიულ თვისებებს. კინემატიკის ძირითადი ცნებებია: სიჩქარე, აჩქარება, ტრაექტორია და სხვა. დინამიკა არის მოძღვრება ძალების გავლენით სხეულთა მოძრაობის შესახებ, ხოლო სტატიკა სწავლობს სხეულთა უძრაობის პირობებს ძალების მოქმედების შემთხვევაში. დინამიკაშ განიხილავენ ორი ტიპის ამოცანას: ერთი, როცა ცნობილია ძალა და საჭიროა დავადგინოთ მოძრაობა, რომელსაც ეს ძალა იწვევს; მეორე, როცა მოცემული მოძრაობიდან საჭიროა აღვადგინოთ ამ მოძრაობის გამომწვევი ძალა. მექანიკა უშუალოდ დაკავშირებულია ტექნიკასთან.
ნიუტონის პირველი კანონის თანახმად თუ მატერიალურ წერტილზე არავითარი ძალა არ მოქმედებს (იზოლირებულია), მაშინ მისი იმპულსი p=mv (სადაც m მატერიალური წერტილის მასაა) არ იცვლება არც სიდიდით და არც მიმართულებით; იზოლირებული მატერიალური წერტილი მოძრაობს თანაბრად და წრფივად. მეორე კანონი აკავშირებს მატერიალური წერტილის იმპულსის დროში ცვლილებას მასზედ მოქმედ ძალასთან:
სადაც რ არის მოძრავი წერტილის რადიუს-ვექტორი, F — მასზე მოქმედი ძალა. ძალის ცნება, როგორც აღებულ წერტილზე სხვა სხეულების მოქმედების ხასიათისა და ზომს გამომხატველი, შემოიღო ნიუტონმა. როცა F=0, მაშინ (1) ფორმულიდან მივიღებთ p=const, ე. ი. პირველ კანონს. ნიუტონის მესამე კანონის თანახმად, ყოველი ორი მატერიალური წერტილი ურთიერთქმედებს სიდიდით ერთმანეთის ტოლი, მაგრამ საწინააღმდეგოდ მიმართული ძალებით, ე. ი., სადაც F_{12} არის ძალა, რომლითაც პირველი ნაწილაკი მოქმედებს მეორეზე, ხოლო F_{21} — ძალა, რომლითაც მეორე ნაწილაკი მოქმედებს პირველზე. თუ პირველი და მეორე კანონი საკმარისია ერთი მატერიალური წერტილის მოძრაობის დასახასიათებლად, მესამე კანონი საშუალებას გვაძლევს ერთი ნაწილაკის მექანიკიდან გადავიდეთ ნაწილაკთა სისტემის მექანიკაზე.
მექანიკაში შემოღებულია სხვადასხვა ცნება, როგორიცაა: კინეტიკური ენერგია და პოტენციური ენერგია, რომელიც ახასიათებს ნაწილაკთა შორის ურთიერთქმედებას და ძალასთან დაკავშირებულია F=-\nabla U ფორმულით, აგრეთვე იმპულსის მომენტისა k=[r p] და ძალის მომენტის M=[rF] ცნებები. მექანიკაში მთავარ როლს ასრულებს შენახვის კანონები. კერძოდ, ინახება იზოლირებული სისტემის სრული ენერგია E=T+U, იმპულსი p და იმპულსის მომენტი k. მექანიკა შეიძლება აიწეროს მრავალი ეკვივალენტური მეთოდით, მაგალითად დ'ალამბერის პრინციპით, სხვადასხვა ვარიაციული პრინციპით, ჰამილტონის კანონიკური განტოლებებით, ჰამილტონ-იაკობის განტოლებით და სხვა. ნიუტონის მოძრაობის განტოლების ზოგიერთი ეს სახესხვაობა განსაკუთრებით მოსახერხებელია ნაწილაკთა სისტემის შესასწავლად, როცა სისტემის მოძრაობაზე დადებულია გარკვეული შეზღუდვები — ბმები, რომლებიც უმთავრესად მოცემულია ხოლმე გარკვეული ფუნქციური დამოკიდებულებით კოორდინატებსა და სიჩქარეებს შორის. ამ შემთხვევაში საჭიროა ნიუტონის განტოლებათა სისტემის ამოხსნა ბმის განტოლებებთან ერთად, რაც დიდ მათემატიკურ სიძნელეებთანაა დაკავშირებული. ბმების შემთხვევაში ნაწილაკთა სისტემის თავისუფლების ხარისხთა რიცხვი მცირდება, ამიტომ საჭიროა ახალი დამოუკიდებელი კოორდინატების შემოტანა. დამოუკიდებელ პარამეტრებს, რომელთა რიცხვი n ემთხვევა მექანიკური სისტემის თავისუფლების ხარისხთა რიცხვს და, რომლებიც ცალსახად განსაზღვრავენ სისტემის მდებარეობას სივრცეში, უწოდებენ განზოგადებულ კოორდინატებს,  კი —  სათანადოდ განზოგადებულ სიჩქარეებს.
შემოვიღოთ ლაგრანჟის ფუნქცია, რომელიც დამოკიდებულია განზოგადებულ კოორდინატებზე, შესაბამის სიჩქარეებსა და დროზე. განვსაზღვროთ ე. წ. ქმედების ფუნქციაც S=fLdt და განვიხილოთ სისტემის მოძრაობა A წერტილიდან B-ში. ეს მოძრაობა შეიძლება შესრულდეს უამრავი შესაძლო ტრაექტორიით, რომელიც შეგვიძლია გავავლოთ A და B წერტილებს შორის. ისმება კითხვა: რომელია მათგან ჭეშმარიტი? ჰამილტონის უმცირესი ქმედების პრინციპი გვეუბნება, რომ სისტემა t_2-t_1 დროში A დან B წერტილში გადავა იმ ტრაექტორიით, რომლის გასწვრივაც ქმედების ფუნქციის იზოქრონული ვარიაცია ნულის ტოლია, ე. ი.
ფორმულა (2)-დან ვარიაციული აღრიცხვის მეთოდების გამოყენებით მივიღებთ ლაგრანჟის მოძრაობის მეორე რიგის დიფერენციულ განტოლებებს:
ეს განტოლებები როცა საქმე გვაქვს ერთ მატერიალურ წერტილთან, რომლის ლაგრანჟის ფუნქცია დეკარტის კოორდინატებში ტოლია:, დაემთხვევა ნიუტონის მოძრაობის განტოლებებს.
ზოგად შემთხვევაში ნაწილაკთა სისტემისათვის, (4), სადაც a_1n განზოგადებული კოორდინატების გარკვეული ფუნქციაა. ჰამილტონის უმცირესი ქმედების პრინციპი მექანიკის სრული აღწერის საშუალებას გვაძლევს და იგი ადვილად ზოგადდება ფიზიკისა და სხვა დარგებისათვისაც; ამისთვის საკმარისია ლაგრანჟის ფუნქციის სათანადოდ შერჩევა. ჰამილტონის პრინციპიდან ადვილად მიიღება ჰამილტონის კანონიკური განტოლებებიც:
მექანიკის კანონებს დიდი მნიშვნელობა აქვს ბუნებისმეტყველებისა და ტექნიკისათვის. ამ კანონებს იყენებენ სამშენებლო ნაგებობების, მანქანების, მექანიზმების, სატრანსპორტო საშუალებების, კოსმოსური საფრენი აპარატებისა და სხვათა გასაანგარიშებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბერძნული სიტყვები და ფრაზები
სტანისლავ მონიუშკო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიტველი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 1819 კატეგორია:გარდაცვლილი 1872
Mea Culpa (Mike + The Mechanics-ის სიმღერა)
Mea Culpa — ჯგუფის Mike + The Mechanics სინგლი 1995 წლის ალბომიდან Beggar on a Beach of Gold.
კატეგორია:1995 წლის სიმღერები კატეგორია:1995 წლის სინგლები კატეგორია:Mike + The Mechanics-ის სიმღერები
ჩეპენის პროვინცია
ჩეპენი — პროვინცია პერუში, ლა-ლიბერტადის რეგიონში. პროვინციას ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლამბაიკეს რეგიონი, კახამარკას რეგიონი აღმოსავლეთიდან, პაკასმაიოს პროვინცია სამხრეთიდან, ხოლო წყნარი ოკეანე — დასავლეთიდან. პროვინციის დედაქალაქია ქალაქი ჩეპენი.
პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 3 რაიონად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლა-ლიბერტადის რეგიონის პროვინციები
ალექსანდრე კრუბერი
ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე კრუბერი (Крубер, Александр Александрович; დ. 22 აგვისტო [ძვ. სტ. 10 აგვისტო], 1871, — გ. 15 დეკემბერი, 1941, მოსკოვი) — რუსი გეოგრაფი. სპელეოლოგიის აღიარებული მკვლევარი. პროფესორი. რუსეთის და საერთოდ საბჭოთა კარსტოლოგიის ფუძემდებელი.
ალქსანდრე კრუბერი დაიბადა ვოსკრესენსკში (ახლანდელი ისტრა, მოსკოვის ოლქი). 1896 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი. 1919 წლიდან მოსკოვის უნივერსიტეტის გეოგრაფიის კათედრის გამგე. 1923-1927 წლებში იყო მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1927 წლიდან აღარ მუშაობდა მძიმე ავადმყოფობის გამო. კარსტის ერთ-ერთი ცნობილი რუსი მკვლევარია. 1897 წლიდან სწავლობდა აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის, ყირიმის, კავკასიის კარსტულ რაიონებს. მონაწილეობდა გეოგრაფიული სახელმძღვანელოებისა და ქრესტომათიების შედგენაში.
კრუბერის სახელობისაა ქედი კუნძულ იტურუპზე (კურილის კუნძულები), კარსტული უფსკრულები ყირიმის მთებსა და კავკასიონზე (კრუბერის გამოქვაბული).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბჭოთა გეოგრაფები კატეგორია:რუსი გეოგრაფები
Lasioglossum peregrinum
Lasioglossum peregrinum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1923 წელს.
სქოლიო
peregrinum
მეკრენჩხი
მეკრენჩხი, მეკურენჩხი, მეკერენჩხი, მეკრენჩხალა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში აჭარიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური ფორმის, მცირედ ან საშუალოდ დანაკვთული, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ქეჩისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური ფორმის. თხელია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე მსხვილია, მომრგვალო, ლამაზი მუქი ლურჯი შეფერილობის. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქიო უსვად დაფარული. რბილობი ხორციანია და მცირეწვნიანი, ძალიან სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.
მეკრენჩხი საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 199 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის საშუალო წონა 180 გრამამდეა, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-5.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.2 გ/ლ-ს.
დასავლეთ საქართველოში გავრცელებულ სუფრის ჯიშთა შორის მეკრენჩხი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანია. გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. ყურძენი კარგად ინახება და იტანს ტრანსპორტირებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
1371
თარიღი უცნობია
*
ტრეკლიანო
ტრეკლიანო (Трекляно) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 285 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
მელანიასეული
მელანიასეული — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.
ფრანგული სამზარეულო
thumb|200px|[[ფუა გრა სოუსით, მომზადებული კოკოტით, მდოგვის მარცვლებით.]] thumb|200px|[[პო-ტო-ფე, ფრანგული სამზარეულოს ტრადიციული კერძი]] ფრანგული სამზარეულო — კულინარიის სტილი, რომელიც საფრანგეთიდან მომდინარეობს და ქვეყანაში საუკუნეების განმავლობაში მიმდინარე სოციალური და პოლიტიკური ცვლილებების შედეგად ჩამოყალიბდა. შუა საუკუნეებში გაჩნდა გიიომ ტირელი, უკეთ ცნობილი, როგორც ტაივენი. საფრანგეთის რევოლუციის ეპოქაში შემცირდა სანელებლების გამოყენება, სამაგიეროდ გაიზარდა მწვანილეულობის რაოდენობა და დაიხვეწა ტექნიკა, დაწყებული ფრანსუა-პიერ ლა ვარენითა, ხოლო შემდგომში დამუშავებული ნაპოლეონის განთქმული შეფი მარი-ანტუან კარემისა და სხვა გამოჩენილი მზარეულების მიერ.
მელანიასეული
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი. მარცვალი საშუალო ზომის, მომრგვალო, შავი ფერის. კანი საკმაოდ უხეშია, ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი წვნიანი და მდნარია. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამია. ვაზი მცირემოსავლიანია.
ფრანგული სამზარეულო
XX საუკუნეში ჟორჟ-ოგიუსტ ესკოფიეს მიერ დეტალურად აღწერილი ფრანგული სამზარეულო ოტ-კუიზინის თანამედროვე ვერსია გახდა. თუმცა ესკოფიეს ამ მნიშვნელოვან ნამუშევარში არ გამოჩნდა რეგიონული ხასიათი, დამახასიათებელი საფრანგეთის პროვინციებისთვის. შემდგომში განვითარებულმა გასტროტურიზმმა და მიშლენის მეგზურმა (Guide Michelin) საშუალება მისცა ხალხს გაცნობოდა პროვინციებს და გაესინჯა საფრანგეთის მდიდარი ბურჟუაზიული და გლეხური სამზარეულო.
მელანიასეული
ბოტანიკური აღწერა
მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ფრანგული სამზარეულო
ინგრედიენტები და კერძები განსხვავდება რეგიონების მიხედვით. არსებობს მრავალი მნიშვნელოვანი რეგიონული კერძი, რომელიც შემდგომში ეროვნული გახდა. მრავალი კერძი, რომელიც ერთ დროს რეგიონული იყო, დროთა განმავლობაში მრავალი ვარიაციით მთელ ქვეყანაში გავრცელდა. ყველი და ღვინო სამზარეულოს მთავარი ნაწილია და განსხვავებულ როლს თამაშობს რეგიონულად და ქვეყნის მასშტაბით მრავალი ვარიაციით და აპელაციის რეგულირების კანონებით (appellation d'origine contrôlée).
მელანიასეული
ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ფრანგული სამზარეულო
ეროვნული სამზარეულო
ფრანგულმა სამზარეულომ საუკუნეების მანძილზე მნიშვნელოვანი ევოლუცია განიცადა. შუა საუკუნეებიდან უნიკალურმა და შემოქმედებითმა ეროვნულმა სამზარეულომ ფორმირება დაიწყო. სხვადასხვა სოციალური მოძრაობები, პოლიტიკური მიმდინარეობები და დახელოვნებული მზარეულები ერთობლივად გახდნენ ამ მოძრაობის სულისჩამდგმელები. წლების განმავლობაში ფრანგულ სამზარეულოს სხვადასხვა სახელით იხსენიებდნენ, რომელსაც სხვადასხვა შეფ-მზარეულები საკუთარი გემოვნებისამებრ ცვლიდნენ. მათი ცხოვრების განმავლობაში ეს მზარეულები ქვეყნის კულტურულ ცხოვრებაში შეტანილი ღვაწლისთვის დიდად ფასდებოდნენ. ეროვნული სამზარეულო უმეტესწილად განვითარდა ქალაქ პარიზში, სამეფო კარის მზარეულთა მიერ, თუმცა დროთა განმავლობაში ის მთელ ქვეყანაში და საზღვარგარეთაც გავრცელდა.
შუა საუკუნეებში
იმ დროის ინგრედიენტები მნიშვნელოვნად იცვლებოდა სეზონისა და საეკლესიო კალენდრის მიხედვით და მრავალი მათგანი დამარილებული ან თაფლში იყო შენახული. გვიანი გაზაფხული, ზაფხული და შემოდგომა გაცილებით მრავალფეროვანი იყო. ზამთრისთვის სპეციალურად ემზადებოდნენ. ძროხის ხორცს ამარილებდნენ, ღორისას კი ამარილებდნენ და ბოლავდნენ. ბეკონი და სოსისი საკვამურში იყო გაბოლილი, ენა და ძეხვი მარილწყალში ლბებოდა და შემდეგ შრებოდა. კიტრსაც ამარილებდნენ, ხოლო მწვანილეულობას მარილთან ერთად ქილებში ხუფავდნენ. ხილის, თხილისა და ძირხვენებისგან მურაბებს აკეთებდნენ თაფლით. დელფინები და ზღვის ღორები თევზებად იყო მიჩნეული და მარხვის პერიოდში მათ დამარილებულ ხორცს ჭამდნენ.
ხელოვნური მტკნარი წლის რეზერვუარებში კარპი, ზუთხი და სხვა თევზი ჰყავდათ მოშინაურებული. ფრინველი სპეციალურ ეზოებში ჰყავდათ დამწყვდეული, ხოლო მტრედი და მწყერი ელიტისთვის იყო განკუთვნილი. ნანადირევი დიდად ფასობდა, მაგრამ იშვიათი იყო და მოიცავდა, შველს, გარეულ ღორს, კურდღელსა და ფრინველებს. ბოსტანში მოყავდათ მწვანილეულობა, რომელთა დიდი ნაწილი ამჟამად იშვიათია. სანელებლები საუცხოოდ მიიჩნეოდა და ძალიან ძვირი იყო, მათ შორის იყო პილპილი, დარიჩინი, მიხაკი, ჯავზი და სხვა. მოტკბო-მომჟავო გემოს ინგრედიენტებს კერზებში ძმარს უმატებდნენ შაქართან ან თაფლთან ერთად. მომზადების ყველაზე გავრცელებული წესი იყო წვრილად დაჭრილი ან დაქუცმაცებული ინგრედიენტების ნარევის გაკეთება პიურეს მსგავსი კონსისტენციის მისაღებად, რაც უფრო სასარგებლოდ იყო მიჩნეული.
კერძის ვიზუალურ მხარეს დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ. მკვეთრი ფერების მიღებას ახერხებდნენ, მაგალითად, ისპანახის წვენით. ყვითელი შაფრანის ან კვერცხის გულით მზადდებოდა, ხოლო წითელი — მზესუმზირისგან. კერძს ზემოდან ვერცხლის ან ოქროს ფირფიტებით აწყობდნენ, რომლებიც ათქვეფილ კვერცის ცილაში იყო ამოვლებული. შედეგად იღებდნენ პომპეზურად გაწყობილ კერძებს, ისეთს როგორიცაა "tourte parmerienne", რომელიც ნამცხვარს წარმოადგენდა და ოქროს ფირფიტებით გაწყობილ ციხე-სიმაგრეს ჰგავდა. იმ დროის ყველაზე გრანდიოზულ საჩვენებლ კერძს შებრაწული გედი ან ფარშევანგი წარმოადგენდა, რომელსაც მომზადების შემდეგ ბუმბულზე ხელუხლებელ კანს აკერავდნენ ზედ; ფეხებზე და ნისკარტზე ოქროს ფხნილს აპკურებდნენ. ვინაიდან ორივე ფრინველი უგემური ხორცისაა, მათი კანითა და ბუმბულით სხვა უფრო გემრიელი ფრინველის (ბატის ან ქათმის) ხორცს რთავდნენ.
შუა საუკუნეების ყველაზე განთქმული მზარეული იყო გიიომ ტირელი, ასევე ცნობილი, როგორც ტაიევენი. ტაიევენს რამდენიმე სამეფო სამზარეულოში უმუშავია XIV საუკუნის განმავლობაში. თუმცა თავიდან სამზარეულოს შეგირდად (მოახლე ბიჭად) მუშაობდა 1326 წელს. ის იყო ფილიპ VI-ის, შემდეგ დოფენის, ჯონ II-ის ვაჟი, მზარეული. დოფენი 1364 წელს მეფე შარლ V გახდა, ტაივენი კი — მისი შეფ-მზარეული. მისი კარიერა ექვს ათეულ წელს ითვლის. გარდაცვალების შემდეგ იგი გრანდიოზულად დაკრძალეს მის ორ მეუღლესთან ერთად. მის საფლავის ქვაზე ის ფარითა და სამი ქვაბით არის აღჭურვილი.
ძველი რეჟიმი
ძველი რეჟიმის პერიოდში პარიზი კულტურული და ეკონომიკური აქტიურობის ცენტრი იყო და, შესაბამისად, ყველაზე გაწაფული კულინარიის ხელოსნები აქ იყრიდნენ თავს. მუფტარის ქუჩაზე მდებარე ბაზრები, როგორიცაა "les Halles" და "la Mégisserie" და მათი მცირე ზომის ვერსიები სხვა ქალაქებში საკვები პროდუქტების გავრცელებაში დიდ როლს ასრულებდა. ის, რასაც ფრანგულ სურსათს მის დამახასიათებელ თვისებებს აძლევდა, რეგულირდებოდა გილდიის სისტემით, რომელიც შუა საუკუნეებში ჩამოყალიბდა. პარიზში გილდიებს ქალაქის მთავრობა არეგულირებდა, სამეფო კართან ერთად. გილდია ზღუდავდა კულინარული ინდუსტრიის მოცემულ განშტოებას მხოლოდ ამ სფეროში საქმიანობაში.
გილდიათა ორი ძირითადი ჯგუფი არსებობდა: პირველში იყვნენ ნედლეულის მომწოდებლები, ყასბები, თევზეულის და ხორბლეულის ვაჭრები და მებაღეები. მეორე ჯგუფში მზა საჭმლის მომწოდებლები იყვნენ: მეპურეები, მენამცხვრეები, სოუსის ოსტატები, ფრინველის გამყიდველები და საბანკეტო სამსახურები. ასევე არსებობდა გილდიები, რომლებიც დახელოვნებული იყო როგორც ნედლ, ისე მზა საკვებში, როგორებიც იყო "შარკუტერიები" და "როტისერები" (შემწვარი ხორცის კერძების დამმზადებლები). ეს პრობლემებს ქმნიდა ყაზბებსა და მეფრინველეებთან, რომლებიც იგივე ნედლ მასალას ყიდდნენ. გილდიები საკუთარი ინდუსტრიის ფარგლებში დახელოვნების საშუალებას იძლეოდნენ. ისინი გასცემდნენ მზარეული თანაშემწის, სრულუფლებიანი მზარეულისა და შეფ-მზარეულის ხარისხებს. ისინი, ვინც შეფ-მზარეულის დონეს აღწევდნენ მათ ინდივიდუალურ სფეროში მნიშვნელოვან რანგში იყვნენ, რაც მაღალ შემოსავალსა და ეკონომიკურ უსაფრთხოებას ნიშნავდა. დროდადრო ისინი, ვინც სამეფო სამზარეულოში იყვნენ, გილდიის იერარქიაში ხვდებოდნენ. ეს იშვიათი მოვლენა არ იყო, ვინაიდან პარიზის მზარეულთა გილდიის რეგულაცია ამ გადანაცვლების საშუალებას იძლეოდა.
XV და XVI საუკუნეების განმავლობაში ფრანგულმა სამზარეულომ ახალი მსოფლიოდან მრავალი ახალი საკვები პროდუქტი აითვისა. ადაპტაცია ნელა მიმდინარეობდა, თუმცა ბანკეტების ჩანაწერებში ჩანს, რომ ეკატერინე მედიჩი ერთ ვახშამზე სამოცდაექვსი ინდაურით უმასპინძლდებოდა სტუმრებს. კერძი სახელით კასულე დასაბამს იღებს ახალ მსოფლიოში აღმოჩენილ ლობიოში იღებს, რომელიც ცენტრალურია კერძის შექმნაში, მაგრამ არ არსებობდა ახალი მსოფლიოს გარეთ მისი ქრისტეფორე კოლუმბის აღმოჩენამდე.
XVII - ადრეული XVIII საუკუნეები
საფრანგეთის განთქმული ოტ-კუიზინი (მაღალი სამზარეულო) XVII საუკუნეში იყრის საფუძველს შეფის სახელად ლა ვარენის წყალობით. როგორც ავტორს ნამუშევრისა "Cvisinier françois", მას მიაწერენ პირველი ნამდვილი ფრანგული კერძების წიგნის გამოქვეყნებას. მისი წიგნი მოიცავს ადრეულ ცნობილ მითითებას რუზე (roux) ღორის ქონის გამოყენებით. წიგნი ორ ნაწილს შეიცავდა, ერთს ხორცეული დღეებისთვის, მეორეს კი — სამარხვო. მის რეცეპტებში გამოიკვეთა კერძების მომზადების წესის ცვლილება შუა საუკუნეებში დამკვიდრებულიდან ახალ ტექნიკაზე, რომლის მიზანი შედარებით მსუბუქი კერძების მიღება იყო და ნამცხვრების უფრო მოკრძალებული წარმოდგენა. 1667 წელს ლა ვარენმა ასევე გამოაქვეყნა წიგნი ნამცხვრებზე "Le Parfait confitvrier" (შემდეგ გამოიცა სათაურით "Le Confiturier françois"), რომელმაც წინა წიგნის მსგავსად განაახლა და ამომავალი ოტ-კუიზინის სტანდარტების კოდიფიცირება მოახდინა დესერტებისა და ნამცხვრებისთვის.
1691 წელს ლუი XIV-ის მმართველობის პერიოდში შეფმა ფრანსუა მასიალომ დაწერა "Le Cuisinier roïal et bourgeois'' (სამეფო და ბურჟუაზიული სამზარეულო). წიგნი მოიცავს 1690 წელს სამეფო კარისთვის მირთმეული კერძების მენიუს. მასიალო ძირითადად თავისუფალი მზარეულის სახით მუშაობდა და რომელიმე კერძო ოჯახის მიერ დაქირავებული არ ყოფილა. მასიალომ და მრავალმა სხვა სამეფო მზარეულმა სპეციალური პრივილეგიები მიიღეს საფრნგეთის სამეფო გვართან ასოცირებით. ისინი არ ექვემდებარებოდნენ გილდიების რეგულირებას, შესაბამისად, მათ შეზღუდვების გარეშე შეეძლოთ ქორწილებისა და ბანკეტების მომზადება. მისი წიგნი პირველი იყო, სადაც კერძები ანბანის მიხედვით არის დალაგებული, რაც პირველი კულინარული ლექსიკონის პროტოტიპად შეიძლება ჩაითვალოს. სწორედ ამ წიგნში გამოჩნდა პირველად მარინადი, ერთი ვარიანტი ფრინველისა და ფრთოსანი ნანადირევისთვის, მეორე კი — თევზისა და მოლუსკებისთვის. რეცეპტებში რაოდენობა მითითებული არ არის, რაც იმის ნიშანია, რომ მასიალო გაწვრთნილი მზარეულებისთვის წერდა.
Le Cuisinier roïal et bourgeois-ის შემდგომი გამოცემები მოიცავს ისეთ დეტალებს, როგორიცაა ჭიქა ღვინის დამატება თევზის ნახარშზე. 1703 წლის გამოცემას განმარტებებიც დაემატა. 1712 წლის გამოცემა, განახლებული სათაურით Le Nouveau cuisinier royal et bourgeois, ორ ტომში გადაიზარდა და უფრო დეტალური გახდა, ვრცელი განმარტებებით ტექნიკაზე. ამავე გამოცემაში დამატებითი სამზადისიც არის მოხსენებული, მესამე თავ კერძებთან ერთად. ამ გამოცემაში პირველად გამოჩნდა რაგუ, რაც დღემდე რჩება ფრანგული სამზარეულოს ერთ-ერთ მთავარ ნაწილად.
thumb|left|[[მარი-ანტუან კარემი.]]
ლაუთის საგრაფო
ლაუთი (Louth; Lú) — საგრაფო ირლანდიის აღმოსავლეთით. შედის ლენსტერის პროვინციაში. დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი — დანდოლკი. მოსახლეობა — 122,897 ადამიანი (მე-18 ადგილი საგრაფოებს შორის; 2011 წლის მონაცემები).
ფრანგული სამზარეულო
გვიანი XVIII და XIX საუკუნეები
კარემის კარიერის უფრო მნიშვნელოვანი ნაწილი ფრანგული სამზარეულოს დახვეწაში მის მიერ გაღებული წვლილია. მისი მომზადების სტილის ბაზისი მისი სოუსები იყო, რომელთაც ის "დედა-სოუსს" უწოდებდა. ხშირად მოხსენიებული, როგორც "fonds", რაც საფუძველს ნიშნავს, ეს საბაზისო სოუსები, ესპანიოლი, ველუტე და ბეშამელი დღესაც კარგად ცნობილია. ყოველი ამ სოუსთაგანი დიდი რაოდენობით მზადდებოდა მის სამზარეულოში, ვინაიდან შემდეგში ისინი მრავალი ვარიაციის ბაზისს შექმნიდა. კარემს მის რეპერტუარში ასზე მეტი სოუსი ჰქონდა. მის ნაწერებში პირველად გამოჩნდა "სუფლე". მიუხედავად იმისა, რომ დღეს მისი სამზადისი მეტწილად ექსტრავაგანტური შეიძლება ჩანდეს, მან მნიშვნელოვნად გაამარტივა და კოდიფიცირება მოახდინა მანამდე არსებული სამზარეულოსი. სამზარეულოს კოდიფიცირების მისეული ვარიანტის მთავარ ნაწილს წარმოადგენს Le Maître d'hôtel français (1822), Le Cuisinier parisien (1828) და L'Art de la cuisine française au dix-neuvième siècle (1833-5).
გვიანი XIX და ადრეული XX საუკუნეები
ჟორჟ ოგიუსტ ესკოფიე საზოგადოდ აღიარებულია, როგორც ცენტრალური ფიგურა მაღალი სამზარეულოს მოდერნიზებაში და საფრანგეთის ეროვნული სამზარეულოს ჩამოყალიბებაში. მისი გავლენა თვალშისაცემი გახდა 1880-90-იან წლებში ევროპასა და ამერიკაში რამდენიმე დიდებული სასტუმროს ჩამოყალიბებით. სასტუმრო სავოი, რომელსაც სეზარ რიცი ფლობდა, ერთ-ერთი ადრეული სასტუმრო იყო, სადაც ესკოფიე მუშაობდა, თუმცა მისი გავლენა ყველაზე ნიშანდობლივი 1898-1921 წლებში იყო კარლტონის სამზარეულოების მართვისას. მან შექმნა ე. წ. "ნაწილების" სისტემა, რომელსაც ბრიგადის სისტემას უწოდებენ, და რომელშიც პროფესიული სამზარეულო ხუთ ცალკეულ სადგურად იყოფა. ეს ხუთი სადგური იყო: "გარდ მანჟე" - ცივი კერძების მზარეული, "ანტრემეტიე" - სახამებლების და ბოსტნეულის მზარეული, "როტისერი" - შემწვარ-მოხრაკული და გრილზე მზარეული, "სოსიე" - წვნიანებისა და საწებლების მზარეული, და "პატისიე" - ნამცხვრებისა და დესერტის მზარეული. სისტემა გულისხმობდა კერძის მოსამზადებლად ერთი ადამიანის ნაცვლად რამდენიმე მზარეულის დასაქმებას, რომლებიც ამ კერძის სხვადასხვა კომპონენტს ქმნიდნენ. მაგალითად კერძის "oeufs au plat Meyerbeer" (შემწვარი კვერცხი მეიერბეერი) მომზადებას ძველი სისტემით 15 წუთი სჭირდებოდა, ხოლო ახლით კვერცხს მოამზადებდა ენტრემეტიე, თირკმელს შეწვავდა როტისერი, ტრუფელის სოუსს მოამზადებდა სოსიე და, შედეგად, კერძი გაცილებით მოკლე დროში იყო მზად პოპულარულ რესტორანში.
ლაუთის საგრაფო
გეოგრაფია
ტერიტორიის ფართობია 820 კმ2 (32-ე ადგილი) — ეს არის ყველაზე პატარა ისტორიული საგრაფო ირლანდიაში.
ფრანგული სამზარეულო
გვიანი XIX და ადრეული XX საუკუნეები
ესკოფიემ ასევე გაამარტივა და დაახარისხა თანამედროვე მენიუ და კერძის სტრუქტურა. პროფესიულ ჟურნალებში მან სტატიათა სერია გამოაქვეყნა, რომლებშიც მიმოიხილა ძირითადი მიმდევრობა, ხოლო შემდეგ, 1912 წელს, გამოსცა წიგნი "Livre des menus" (მენიუს წიგნი). ამ ტიპის სერვისში მოიაზრებოდა ე.წ. "service à la russe" (კერძების მირთმევა ცალ-ცალკე ეტაპებად ინდივიდუალურ თეფშებზე), რაც 1860-იან წლებში პოპულარული გახადა ფელიქს ურბენ დიუბუამ. ესკოფიეს უდიდესი წვლილი გახდა "Le Guide Culinaire" (კულინარული მეგზურის) პუბლიკაცია 1903 წელს, რამაც ფრანგული კერძების მომზადების ძირითადი თეზისები ჩამოაყალიბა. ეს წიგნი იყო ფილეს ჟილბერის, ე. ფეტუს, ა. სუზენის, ბ. რებულის, შ. დიტრიხის, ა. კაიასა და სხვათა თანამშრომლობის ნაყოფი. მისი მნიშვნელობა იმაშიც იყო, რომ კერძების მომზადების ამგვარი სტილი უნივერსალურად მიღებული იყო მრავალი მაღალი პროფილის შეფის მიერ.
"კულინარულმა მეგზურმა" აქცენტი მძიმე სოუსებიდან უფრო მსუბუქ სურნელებზე გადაიტანა. მომზადების ამგვარი სტილით ცდილობდნენ შეექმნათ გარნირი, სოუსები, რომელთა ფუნქცია კერძისთვის გემოს დამატება იყო, ნაცვლად სოუსით კერძის ძირითადი ინგრედიენტის გემოს დათრგუნვისა. ესკოფიეს ნამუშევარში შთაგონების წყარო მისი პერსონალური რეცეპტები იყო კარემის, დიუბუასა და ტაიევენის იდეებთან ერთად. ამ უკანასკნელის წიგნის "Viander" განახლებული რედაქცია 1897 წელს გამოიცა. რეცეპტების მეორე წყარო გახდა იმ პერიოდის გლეხური კერძები, რომლებიც მაღალი სამზარეულოს წესებისამებრ გადაკეთდა. ძვირადღირებული ინგრედიენტები შეიცვალა ჩვეულებრივით, რათა კერძებს უფრო თავმდაბალი იერი მიეღო. მესამე წყარო თავად ესკოფიე იყო, რომელმაც მრავალი კერძი გამოიგონა, მათ შორის პეშ მელბა და კრეპ სუზეტი. სიცოცხლის განმავლობაში ესკოფიემ "კულინარული მეგზური ოთხჯერ განაახლა, წიგნის პირველი გამოცემის წინასიტყვაობაში მითითებით, რომ 5000 რეცეპტითაც კი ეს წიგნი არ უნდა ჩათვლილიყო, როგორც ამომწურავი წყარო, და რომც ყოფილიყო ამ წიგნის დაწერის მომენტში, "ხვალ უკვე აღარ იქნება, ვინაიდან პროგრესი წინ ყოველდღე მიიწევს".
ლაუთის საგრაფო
სქოლიო
* კატეგორია:ირლანდიის საგრაფოები
ფრანგული სამზარეულო
XX საუკუნის მეორე ნახევარი
thumb|[[პოლ ბოკუზი]] 60-იან წლებში ფრანგულ სამზარეულოში ნოვაციების პერიოდი დადგა, რაც განსაკუთრებით ქვეყანაში აფრიკაში კოლონიურ ომში იძულებით გაწვევას გამოქცეული პორტუგალიელი იმიგრანტების წვლილის შედეგი გახდა. მათ თან მრავალი ახალი კერძი და ტექნიკა შემოიტანეს. ეს პერიოდი ასევე აღსანიშნავი გახდა ე.წ. "ნუველ კუიზინის" (ახალი სამზარეულო) გამოჩენით.