cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ცხინვალის რეგიონი
ოსთა კომპაქტური განსახლება და რაოდენობა
thumb|right|300px|საქართველო 1762 წელს ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობილ, ვრცელ ისტორიულ თხზულებაში — „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ (1743-1745 წწ.) არის დამადასტურებელი ცნობა იმ ფაქტისა, რომ XVIII სუკუნის I ნახევარში ოსები კომპაქტურად სახლობდნენ ცხინვალის რეგიონის მაღალმთიან ზოლში — მდინარეების დიდი ლიახვის, პატარა ლიახვის, მეჯუდას, ლეხურას და ქსნის ხეობათა ზემო წელში. ცხინვალის რეგიონის მთისწინა და დაბლობ ადგილებში, ვახუშტი ბაგრატიონის ცნობებით, ქართული მოსახლეობა ცხოვრობდა. 1770 წლის დემოგრაფიული აღწერის თანახმად, XVIII საუკუნის II ნახევარში ცხინვალის რეგიონის ტერიტორიაზე ქართველების გვერდით არსებობდა ოსების საკმაოდ დიდი კოლონია — დაახლოებით 2860 კომლი, აქედან 2000 კომლი ქსნის საერისთავოს ტერიტორიაზე და 860 კომლი — თავად მაჩაბელთა სამფლობელოში. ამასთან, ცხინვალის რეგიონში მცხოვრები ოსები ქართლ-კახეთის სამეფოს ქვეშევრდომობაში იყვნენ და იგივე სამოქალაქო უფლებები და მოვალეობები ჰქონდათ, რაც ადგილობრივ ქართულ მოსახლეობას.
1801-1918 წლები
300px|thumb|მღვდელ იოანე იალღუზიძის მიერ შედგენილი და ქართული ნუსხა-ხუცურით დაბეჭდილი ოსური ლოცვანი (მარცხნივ. 1820 წ.) და ოსური კურთხევანი (მარჯვნივ, 1824 წ.) 1801-1918 წლებთან დაკავშირებით ყველაზე მეტი წყარო გვაქვს. ესენია რუსეთის იმპერიის სხვადასხვა უწყებების მიერ გაცემული ოფიციალური დოკუმენტები (ანგარიშები, აღწერა და სხვ.), რუსული და ქართული პერიოდული გამოცემების (გაზეთები, ჟურნალები, კრებულები და სხვ.) მრავალრიცხოვანი პუბლიკაციები, ქართველი, რუსი და უცხოელი ავტორების მიერ გამოქვეყნებული თუ არქივებში დაცული მასალები და ა. შ.
ამ წყაროთა თანახმად, ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ, 1802 წელს რუსეთის იმპერიის ხელისუფლებამ ჩვენთვის საინტერესო რეგიონის ტერიტორია ორ ნაწილად გაყო — გორის და დუშეთის მაზრებად. თუ ვერწმუნებით იმავე პერიოდის ერთ-ერთ დოკუმენტს, ცხინვალის რეგიონის ზოგიერთი მაღალმთაინი სოფელი (ყორნისი, ტბეთი, კუსირეთი, გუდისი, ფოტრისი, ჩვრისი, მღვრისი, სათიხარი, კულბითი, ხრომისწყარო, ჟამური და სხვ.) კომპაქტურად იყო ოსებით დასახლებული, ხოლო ზოგიერთში (ძვილეთი, სვერი, ერედვი, ქორდი, დიცი, აწერისხევი, ჭარები, სნეკვი, ბელოთი, საცხენისი, ვანათი, ვარძიაანთკარი, მერეთი, კარბი, არბო და სხვ.) შერეული — ქართული და ოსური მოსახლეობა ცხოვრობდა. მაღალმთიანი ზოლისგან განსხვავებით, ცხინვალის რეგიონის მთისწინეთი და დაბლობი ზოლი თითქმის მთლიანად ქართულ მოსახლეობას ჰქონდა ათვისებული. ქალაქებსა და დაბებში — ცხინვალი, ახალგორი, ჯავა — ქართველების გარდა ცხოვრობდნენ მხოლოდ ებრაელები და სომხები. downright|250px|thumb|[[ცხინვალი 1886 წელს]]
1858 წელს ოსეთის ოკრუგი კავკასიის მეფისნაცვლის ალექსანდრე ბარიატინსკის განკარგულებით გაუქმდა, დვალეთი (ნარის უბანი) კი თერგის ოლქს გადაეცა. 1846 წელს საქართველო-იმერეთის გუბერნია გაუქმდა და სამაგიეროდ წარმოიქმნა ორი ადმინისტრაციული ერთეული — თბილისის და ქუთაისის გუბერნიები. ცხინვალის რეგიონის ტერიტორია ამჯერადაც გადანაწილდა სამ ადმინისტრაციულ ერთეულს — გორის მაზრას, ოსეთის და მთის ოკრუგებს შორის. 1848 წლის მონაცემების თანახმად გორის მაზრის ხეობებში 56 ოსური სოფელი იყო, სადაც 117 კომლი, 7939 სული ოსი ცხოვრობდა. ამ აღწერაში არ შედიოდა ის 135 კომლი, რომელიც საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში გადავიდა. 1859 წელს ოსეთის ოკრუგი გაუქმდა და მისი ტერიტორია, ნარის ოკრუგის გამოკლებით, დაუბრუნდა გორის მაზრას და სახელად ოსეთის მონაკვეთი (Осетинский участок) ეწოდა. უშუალოდ ტერმინი „სამხრეთი ოსეთი“, უკვე 1860 წლიდან ფიქსირდება ოფიციალურ დოკუმენტებში. 1864 წელს გორის მაზრას ე. წ. ქსნის მონაკვეთი (Ксанский участок) მიუერთეს, მაგრამ ცოტა ხნით: 1867 წელს ეს უკანასკნელი ახლად შექმნილ თბილისის გუბერნიის დუშეთის მაზრაში შევიდა. ამ დროიდან 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამდე ცხინვალის რეგიონის სტატუსში პრაქტიკულად არავითარი ცვლილება არ განხორციელებულა.
XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ცხინვალის რეგიონში ჩრდილოკავკასიელი ოსების გადმოსახლებამ მანამდე არნახული მასშტაბები მიიღო: თუ 1860 წელს ჩრდილოეთ კავკასიაში ცხოვრობდა 47 000 ოსი, ხოლო ცხინვალის რეგიონში — მხოლოდ 19 000, 1880 წლისთვის მათი რიცხვი გაიზარდა 59 000 და 52 000-მდე, შესაბამისად. ოსური მოსახლეობის ასეთმა მკვეთრმა გაზრდამ ცხინვალის რეგიონში დაარღვია ისტორიულად ჩამოყალიბებული ეთნო-დემოგრაფიული ბალანსი. ამას დაემატა საქართველოში განხორციელებული მრავალმხრივი იმპერიული რუსიფიკატორული პოლიტიკის შედეგები, რის შედეგადაც, ისტორიული ტრადიციის საწინააღმდეგოდ, ახლადგადმოსახლებული ოსების ინტეგრაცია ხდებოდა არა ქართულ, არამედ რუსულ სამხედრო-პოლიტიკურ, სოციალურ-ეკონომიკურ და კულტურულ-ენობრივ სივრცეში. ამას შედეგად მოჰყვა ცხინვალის რეგიონში მოსახლე ქართული და ოსური მოსახლეობის გაუცხოვება, რასაც ხშირად თან სდევდა შეიარაღებული შეტაკებები.
სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი
250px|thumb|left|ოსური ტექსტი ქართული ანბანით. 1940 წელს [[სტალინირი|სტალინირში (ცხინვალი) გამოცემული წიგნის — „ხუსსარ ირისტონი ფოლკლორ“ (სამხრეთ ოსური ფოლკლორი) — წინასიტყვაობა. ოსური ენისთვის ქართული ანბანი გამოიყენებოდა 1938-1954 წლებში. 1954 წლიდან — კირილიცა.]] 1921 წლის 26 მარტს, საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, შეიქმნა სამხრეთ ოსეთის რევკომი. საბოლოო იურიდიული დაკანონება ტერმინებისა „სამხრეთი ოსეთი“ და „ჩრდილოეთი ოსეთი“ მოხდა 1922-24 წლებში, როდესაც შეიქმნა ჯერ „სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი“ (აპრილი, 1922), ორი წლის შემდეგ კი — ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ (ივლისი, 1924).
საქართველოში, კერძოდ შიდა ქართლის ჩდილო ნაწილში კომპაქტურად მცხოვრები ოსების ეთნიკურ-პოლიტიკური ავტონომიური ტერიტორიული ერთეული (ოლქი), საქართველოს სსრ-ს შემადგენლობაში 1922 წლის 20 აპრილიდან, 1990 წლის 11 დეკემბრის ჩათვლით. შეიქმნა საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის და სახალხო კომისრების საბჭოს მიერ №2 დეკრეტით. |250px|thumb|right|ქართული ანბანით შესრულებული ოსური გრამატიკა. [[სტალინირი (ცხინვალი), 1940 წ.]]
მდებარეობდა ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. ჩრდ. საზღვარი იყო კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის თხემი, აღმ. — ალევის ქედი, დას. საზღვარი კვეთდა ლიხის, რაჭისა და კედელას ქედებს, მდინარეების ძირულის, ყვირილის, ჯეჯორისა და ღარულის ზემო დინების ხეობებს და მთავრდებოდა მამისონის უღელტეხილთან. სამხრეთ საზღვარი შიდა ქართლის ვაკის ჩრდილო პერიფერიაზე გადიოდა. სამხრეთ ოსეთის აო-ს ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ, აღმოსავლეთით ყაზბეგისა და დუშეთის, სამხრ-ით — კასპის, გორის, ქარელისა და ხაშურის, დას-ით — საჩხერისა და ონის რაიონები.
ფართობი 3,8 ათასი კმ² (საქართველოს ტერიტორიის 5,4 %).მოსახლეობა 97,4 ათასი კაცი (1981). ცენტრი — ქ. ცხინვალი. სამხრეთ ოსეთში იყო 4 ადმინისტრაციული რაიონი: ზნაურის, ლენინგორის (ამჟ. ახალგორი), ცხინვალის და ჯავის. ერთი საოლქო დაქვემდებარების ქალაქი (ცხინვალი), ოთხი დაბა (ზნაური, კვაისა, ლენინგორი, ჯავა).
დამოუკიდებელი საქართველოს პერიოდში
thumb|left|200px|სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი thumb|150px[right|ე. წ. სამხრეთ ოსეთის საავტომობილო სანომრე ნიშანი 1990 წლის 11 დეკემბერს, საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ მიიღო კანონი „სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის გაუქმების შესახებ“ 1991 წელს გაუქმდა ცხინვალისა და ზნაურის რაიონები, ცხინვალის რაიონი შეუერთდა გორის რაიონს, ხოლო ზნაურისა – ქარელს. ჯავის რაიონის რამდენიმე სოფელი (240 კმ2) გადაეცა საჩხერისა და ონის რაიონებს. დაბა ზნაურს ეწოდა ყორნისი. ამავდროულად 1990-91 წლებში მიმდინარეობდა სამხედრო შეიარაღებული დაპირისპირება საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლებისა და სამხრეთ ოსეთის აო-ის ძალებს შორის. 1992 წლის 24 ივნისს საქართველომ და რუსეთმა დაგომისში მოაწერეს ხელი შეთანხმებას, რომლის ძალითაც ცხინვალის რეგიონში მყოფ რუსეთის სამხედრო შენაერთებს მიეცა „სამშვიდობო მისიის“ სტატუსი. ხელშეკრულების შედეგად შეწყდა შეიარაღებული მოქმედებები, კონფლიქტის ზონაში განთავსდა სამი (ქართული, რუსული და ოსური) სამშვიდობო ბატალიონი, ცხინვალის რეგიონი დაიყო ქართულ და ოსურ ზონებად და შეიქმნა შერეული კომისია, რომელშიც შედიოდა საქართველო, რუსეთი, სამხრეთ ოსეთი და ჩრდილოეთ ოსეთი. 2008 წლის ომის შემდეგ საქართველომ დატოვა შერეული კომისია, გავიდა დსთ-დან და ცხინვალის რეგიონში რუსეთის შეიარაღებულ ძალების ყოფნას ოფიციალურად უწოდა ოკუპაცია.
ცხინვალის რეგიონის დღევანდელი სტატუსი
დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული, (ასევე სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე. ერთეულის შექმნის მიზანია ყოფილი ოლქის ტერიტორიაზე დროებითი სახელმწიფო მმართველობის განხორციელება, ამ ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის სრულ აღდგენამდე.
დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ტერიტორიაზე სახელმწიფო მმართველობას ახორციელებს დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ადმინისტრაცია. სახელმწიფო მმართველობის განხორციელების უფლებამოსილების მინიჭება შეუძლია საქართველოს პრეზიდენტს, პარლამეტთან შეთანხმებით. დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი იყო დიმიტრი სანაკოევი.
thumb|left|ქართველთა დემონსტარცია სტოკჰოლმი რუსეთის პოლიტიკის წიააღმდეგ ცხინვალის რეგიონსა და აფხაზეთში (მაისი, 2008 წ.)
2008 წლის 31 ოქტომბერს პრეზიდენტმა სააკაშვილმა ხელი მოაწერა კანონს ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ, რომელიც პარლამენტმა ერთი კვირით ადრე მიიღო.
კანონი ითვალისწინებს ოკუპირებულ ტერიტორიებზე თავისუფალ გადაადგილებასა და ეკონომიკურ საქმიანობაზე შეზღუდვებს.
კერძოდ, კანონის თანახმად, უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისათვის ოკუპირებულ ტერიტორიებზე შესვლა დაშვებულია მხოლოდ დანარჩენი საქართველოს ტერიტორიიდან.
დოკუმენტის თანახმად, აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთში შესვლა უცხოელი მოქალაქეებისთვის „ყველა სხვა მიმართულებიდან“ — რუსეთის ჩათვლით, „ისჯება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით“. თუმცა, კანონში ასევე ჩამოთვლილია ის „განსაკუთრებული შემთხვევები“, რომლის დროსაც სეპარატისტულ რეგიონებში შესვლა არ ჩაითვლება უკანონოდ. კანონის თანახამდ, „სპეციალური ნებართვა“ შესაძლოა გაიცეს“ იმ შემთხვევაში, თუ „ეს ემსახურება საქართველოს სახელმწიფო ინტერესებს, კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარების, დეოკუპაციის ან ჰუმანიტარულ მიზნებს“.
კანონი ასევე კრძალავს ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელებას (სამეწარმეო ან არასამეწარმეო), თუ ამგვარ საქმიანობას სჭირდება ნებართვა, ლიცენზია ან რეგისტრაცია საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. ის ასევე კრძალავს საჰაერო, საზღვაო და სარკინიგზო მიმოსვლას, აგრეთვე საერთაშორისო საგზაო სატრანსპორტო გადაზიდვას; ასევე ბუნებრივი რესურსების მოპოვებას და ფულად გადარიცხვებს.
თუმცა, კანონში ასევე ნათქვამია, რომ ყველა ეკონომიკური საქმიანობა შესაძლოა განხორციელდეს მხოლოდ საქართველოს სახელმწიფოს ნებართვით, თუ „ეს ემსახურება საქართველოს სახელმწიფო ინტერესებს, კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარების, დეოკუპაციის ან ჰუმანიტარულ მიზნებს“.
კანონი ძალაშია სეპარატისტულ რეგიონებში საქართველოს იურისდიქციის სრულ აღდგენამდე.
კანონში ასევე ნათქვამია, რომ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მოქმედი დე ფაქტო სახელმწიფო სტრუქტურები და ხელისუფლების წარმომადგენლები „უკანონოდ“ არიან მიჩნეული.
კამერალიზმი
კამერალიზმი (camera — „კამერა“, „სახელმწიფო ხაზინა“) — მეცნიერება ქვეყნის ფინანსური მართვის შესახებ. პოლიტიკა, რომელიც მიზნად ისახავს ფულადი სახსრების დაგროვებას სახელმწიფოში თვითშენახვა მისაღწევად, მატერიალური წინაპირობების შესაქმნელად უნივერსალური, სულიერი სიკეთის მისაღწევად.
სახელი მომდინარეობს სიტყვიდან camera — დეპარტამენტი, რომელიც მმართველის კარზე არსებობდა, მართავდა მის აქტივებს და იღებდა ხარკს და კრეფდა გადასახადებს. დეპარტამენტის საქმიანობამ წარმოშვა Kameralwissenschaften ცოდნის მთელი სფერო. მე-18 საუკუნის დასაწყისში დასავლეთ ევროპაში, ხოლო მე-19 საუკუნიდან რუსეთში, კამერალისტიკის კათედრები გაჩნდნენ უნივერსიტეტებში, სადაც სწავლობდნენ ადმინისტრაციულ და ეკონომიკურ დისციპლინებს.
კამერალიზმი წარმოიშვა გერმანიის შედარებით ჩამორჩენილი ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური სტრუქტურიდან, რაც გამოწვეული იყო ოცდაათწლიანი ომის შედეგად (1618-1648). ეკონომიკური კრიზისი, რომელიც მას მოჰყვა, ასევე იყო სახელმწიფოში ღრმა პოლიტიკური განხეთქილების შედეგი.
კამერალიზმის მიზედვით სახელმწიფო ადმინისტრირებას ფუნქციონალური პრინციპით, ანუ თითოეულ ინსტიტუტს უნდა დაეკისროს მართვის საკუთარი განსაზღვრული სფერო. ცენტრალური რგოლი იყო ფინანსური ინსტიტუტები, რომლებიც იყოფდნენ თანხების შეგროვების ორგანოებად, და ორგანოებად, რომლებიც ამ სახსრების კონცენტრაციითა და მათი გაცემით ხარჯებზე, და ბოლოს, ორგანოები, რომლებიც ახორციელებდნენ დამოუკიდებელ ფინანსურ აღრიცხვასა და ფინანსების კონტროლს.
პირველად ამ მოდელის შესახებ თავის ცნობილ ნაშრომში „გერმანიის სამთავრო სახელმწიფო“ 1656 წელს დაწერა ფეიტ ლუდვიგ ფონ ზეკენდორფმა. მისი იდეები განავითარეს მერკანტილიზმის ცნობილმა თეორეტიკოსებმა ჯ. ბეჩერმა, ფ. გერნიგმა და ვ. შრედერმა, რომლებიც სახელმწიფოს ეკონომიკური განვითარების მთავარ ძრავად მიიჩნევდნენ. მათ მიაჩნდათ, რომ სახელმწიფო არის „ეკონომიკური პარტნიორობის“ მაგვარი, რომელიც უნდა ზრუნავდეს მის მოსახლეობაზე.
კამერალიზმის ერთ-ერთი მთავარი წარმომადგენელი იყო იოჰან ჰაინრიხ გოტლიბ ფონ იუსტი (1717-1771), რომლის მრავალი ნამუშევარი მიეძღვნა სწავლებას სახელმწიფოს შიდა მმართველობის შესახებ, რომელიც თავის მხრივ თითოეული ადამიანისა და მთელი საზოგადოების ბედნიერებისთკენ უნდა იყოს მიმართული. რადგან ეკონომიკური საქმიანობა კონკურენციას იწვევს, ადამიანებს ყოფს და ანაწილებს, სახელმწიფომ, როგორც სპეციალურმა სოციალურ-პოლიტიკურმა ინსტიტუტმა, თავის თავზე უნდა აიღოს მათი შეთანხმება.
გერმანელი კამერალისტების თეორიებმა ნაყოფიერი ნიადაგი იპოვნეს იმდროინდელ გერმანიის ეკონომიკურ რეალობაში. შემთხვევითი არ არის, რომ ქვეყნის აღორძინების მთავარი იმპულსები მთავრებისა და მათი მთავრობების მხრიდან მოდიოდა.
გერმანული კამერალიზმი გაცილებით მეტ მნიშვნელობას ანიჭებდა მოსახლეობის ზრდას, ვიდრე ევროპული მერკანტილიზმი. ამაზე გავლენას ახდებდა არა მხოლოდ ოცდაათწლიანი ომის შედეგები, არამედ გერმანელი მონარქების შიდა ფისკალური ორიენტაცია. მათ თითოეული ადამიანის პროდუქტიულობის ზრდა სახელმწიფო კეთილდღეობის ზრდის მთავარ საშუალებად მიაჩნდათ.
კამერალისტული ზომები ასევე მოიცავდა საკუთარი მანუფაქტურების შექმნას, გარკვეული საქონლის იმპორტის აკრძალვას და ნედლეულის ექსპორტს, გარკვეულ პროდუქტებზე მაღალ საიმპორტო გადასახადებს, ხარისხის კონტროლს, იძულებითი შრომის გამოყენებას და ა.შ.
სქოლიო
კატეგორია:ეკონომიკური სწავლებები, მიმართულებები და სკოლები კატეგორია:მერკანტილიზმი *
ზომლეთი
ზომლეთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში, ვან-ზომლეთის თემის ცენტრი (სოფლები: ვანი, ზომლეთი). მდებარეობს გურიის სერის სამხრეთით, მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 160 მ., ჩოხატაურიდან 17 კმ. სოფელი შედიოდა აკეთის სასოფლო საზოგადოებაში. სოფელში არის საჯარო სკოლა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 281 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მთისძირი (დმანისის მუნიციპალიტეტი)
მთისძირი (1949 წლის 12 ივლისამდე — „მამუთლო“ ) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ქვემო ოროზმანის თემი), დმანისის პლატოზე. ზღვის დონიდან 1350 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 243 კაცი.
ისტორია
სოფლის სახელწოდება „მამუთლი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Мамутли“ სახით.
სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში 2004
III ტურნირი ნოკაუტ-სისტემით.
22 მაისი - 7 ივნისი 2004 ელისტა
2004 წლის ფიდემ ჩემპიონატი თავისი პრეზიდენტის მშობლიურ ქალაქში ჩაატარა. 9 ქართველი მოჭადრაკე ჩაება ამ ტურნირში. სამი ქართველი რვა საუკეთესთ შორის მოხვდა. ერთი მომავალ ფინალისტთნ, ხოლო ორი მომავალ ჩემპიონთან დამარცხდა. ჩემპიონის ტიტული კი პირველად მოიპოვა ბულგარეთის წარმომადგენელმა, ანტუანეტა სტეფანოვამ.
ქართველების შედეგები:
პირველი ეტაპი
მეორე ეტაპი
მესამე ეტაპი
ტექნიკური შედეგები (მეოთხედფინალიდან)
მეოთხედფინალი
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ანგარიში
ნახევარფინალი
რობერ III დე ლა მარკი
გრაფი რობერ III დე ლა მარკი, სენიორ დე ფლორანჟი  (ფრანგ.: Robert III de La Marck, seigneur de Fleuranges) (* დაახ. 1490, სედანი; † 1537), საფრანგეთის მარშალი.
რობერ III გრაფ რობერ II დე ლა მარკის ვაჟი იყო. 1513 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ნოვარასთან ბრძოლაში, რომელშიც მამამისი სიკვდილისაგან დაიხსნა. 1525 წელს პავიასთან ბრძოლაში იგი ტყვედ ჩავარდა, თუმც მალე გაათავისუფლეს და გამოჩენილი მამაცობისათვის 1526 წელს მარშლობა უბოძეს. რობერ III 1537 წელს გარდაიცვალა.
ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში 2004
ფინალი
რობერ III დე ლა მარკი
რობერ III-ეს ეკუთვნის ცნობილი მემუარები, რომლებიც აღწერენ ეპოქას 1419 წლიდან 1521 წლამდე. მემუარები პირველად 1753 წელს გამოიცა.
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები კატეგორია:გარდაცვლილი 1537
ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში 2004
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
ჰამლეტ ჭიპაშვილი
ჰამლეტ ჭიპაშვილი (დ. 10 იანვარი, 1944, თბილისი ) — ქართველი დიპლომატი, პოლიტიკოსი.
დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტი ინგლისური ენის სპეციალობით. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „საქართველოს აღორძინება“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1944 კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ჰამლეტ
არტიუ-არნო დე კოსე
მინი|არტიუ-არნო დე კოსე არტიუ-არნო დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი, გრაფი დე სეკონდინი (Artus-Arnaud de Cossé, comte de Brissac, comte de Secondigny; დ. 1512 — გ. 15 იანვარი 1582) — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი.
კოსე-ბრისაკი, ცნობილი უფრო ბარონ დე გონორის (Baron de Gonnor) სახელით, საფრანგეთის მარშლის შარლ I დე კოსე, გრაფ დე ბრისაკის (1505-1563 უმცროსი ძმა იყო. იგი საფრანგეთის მეფის შარლ IX-ის სამსახურში იდგა და თავი გამოიჩინა ჰუგენოტების წინააღმდეგ ომებში, რისთვისაც მეფემ 1567 წელს მარშლობა უბოძა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები კატეგორია:დაბადებული 1512 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1582
Colobostruma australis
Colobostruma australis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Colobostruma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
კოკაინი
კოკაინი — ალკალოიდი, რომელიც მიიღება კოკაინის ხის (Erytoxilon coca) ფოთლებისაგან. განეკუთვნება ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებათა ჯგუფს. ოფთალმოლოგიაში, ოტოლარინგოლოგიაში, უროლოგიასა და სტომატოლოგიაში ზედაპირული გაუტკივარებისათვის იყენებენ კოკაინის ფხვნილებსა და ხსნარს. კოკაინი ძლიერ ტოქსიკურია, ნერვულ სისტემას ჯერ აღაგზნებს, შემდეგ კი თრგუნავს. მისი ხშირი ხმარებისას შეიძლება განვითარდეს კოკაინიზმი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
დედამიწის მასა
დედამიწის მასა (M🜨, სადაც 🜨 დედამიწის სიმბოლოა) არის მასის ერთეული, რომელიც ტოლია დედამიწის მასისა, ანუ 1 დედამიწის მასა = 5.9722 × 1024 კგ – ს. ეს ერთეული გამოიყენება პლანეტების მასის გასაზომად. მზის სიტემაში მზესთან ოთხი უახლოესი პლანეტის მასები ასეთია ამ ერთეულით:
მერკური – 0.055
ვენერა – 0.815
დედამიწა – 1
მარსი – 0.107
სხვა ერთეულებთან მიმართება
1 დედამიწის მასა ტოლია:
სქოლიო
კატეგორია:დედამიწა კატეგორია:ასტრონომია კატეგორია:მასის საზომი ერთეულები
პერსონალური კომპიუტერული თამაში
მინი|[[Spacewar! 1961 წელს შექმნილი ერთ-ერთი პირველი კომპიუტერული თამაში]] პერსონალური კომპიუტერული თამაში (აგრეთვე ცნობილი როგორც კომპიუტერული თამაში ან PC თამაში, შეიძლება იგულისხმებოდეს ვიდეო თამაშად) თამაში, რომელსაც თამაშობენ პერსონალურ კომპიუტერზე, ვიდეო კონსოლზე ან საარკადო მოწყობილობაზე. ასევე თამაშს რომელსაც თამაშობენ არა პერსონალურ კომპიუტერზე (PC), არამედ კონსოლზე მაგალითად: Xbox 360, PlayStation, Wii და სხვა) ჰქვია ვიდეო თამაში.
.tf
.tf — ზედა დონის ეროვნული დომენი (ccTLD) საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიისთვის.
tf კატეგორია:საფრანგეთის სამხრეთი და ანტარქტიკული ტერიტორიები
იენ კერტისი
მინი|მარჯვნივ|სამარხი კერტისის ფერფლით
იენ კევინ კერტისი (Ian Kevin Curtis; დ. 15 ივლისი ,1956 — გ. 18 მაისი, 1980) — ინგლისელი მუსიკოსი, პოსტ-პანკ ჯგუფ Joy Division-ის წამყვანი ვოკალისტი და ტექსტების ავტორი, რომელთან ერთადაც ორი ალბომი ჩაწერა:Unknown Pleasures და Closer. იენი გამოირჩეოდა თავისი უნიკალური ხმითა და ცეკვის მანერით, მისი ლირიკები ძირითადად მარტოობის, სულიერი სიცარიელის და გაუცხოების თემაზეა.
იენ კერტისი დაავადებული იყო ეპილეფსიით და დეპრესიით იტანჯებოდა. მან 1980 წელს Joy Division-ის პირველი ამერიკული ტურნეს წინ სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. მისი სიკვდილის შემდეგ Joy Division-ის წევრებმა მალევე ახალი ბენდი New Order დააარსეს.
გეომორფოლოგია
გეომორფოლოგია (γῆ — დედამიწა; μορφή — ფორმა; λόγος — მოძღვრება) — მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის დედამიწის ზედაპირის რელიეფს. გეომორფოლოგია თავისი შინაარსით გეოგრაფია-გეოლოგიის მიჯნაზე იმყოფება, სხვაგვარად, გეოლოგიისა და გეოგრაფიის დამაკავშირებელი დარგია. შეისწავლის რელიეფის იერს, წარმოშობას, ისტორიულ განვითარებასა და დინამიკას. გეომორფოლოგიის კვლევის ძირითადი საგანია რელიეფის ისტორიული განვითარების ჩვენება. ენდოგენური და ეგზოგენური პროცესების შედეგად რელიეფი განიცდის მუდმივ ცვლილებას. ენდოგენური პროცესები გამოწვეულია დედამიწის შიდა ძალებით (მთათაწარმოშობით, დედამიწის ქერქის მოძრაობით, ვულკანიზმით, მიწისძვრით), ხოლო ეგზოგენური — მზის ენერგიის წყაროებით (გამოფიტვით, მყინვართა მოძრაობით, ზღვის, ტბის და სხვა მოქმედებით).
იენ კერტისი
მიუხედავად ხანმოკლე მოღვაწეობისა, Joy Division-მა მუსიკალურ სამყაროზე დიდი გავლენა მოახდინა. მუსიკოსი ჯონ ბაში ბენდის შემოქმედებას და მოღვაწეობას ასე აფასებს: „Joy Division პირველი ბენდია პოსტ-პანკის ჟანრში, რომელიც არ გამოხატავს აგრესიულ ენერგიას, არამედ მშვიდ და სევდიან განწყობას გადმოსცემს.“
გეომორფოლოგია
გეომორფოლოგია რადგან იყენებს კვლევის ფართო მეთოდებს — იგი ამრიგად აღწევს სხვა მეცნიერებებში. გეომორფოლოგია დაკავშირებულია ბუნებისმეტყველების სხვა დარგებთან — მეოთხეულ გეოლოგიასთან, ტექტონიკასთან, ლითოლოგიასთან, პეტროლოგიასთან, საინჟინრო გეოლოგიასთან, ჰიდროგეოლოგიასთან, კლიმატოლოგიასთან, ჰიდროლოგიასთან, ოკეანოლოგიასთან, ნიადაგთმცოდნეობასთან, გეობოტანიკასთან და სხვა. გეომორფოლოგიის შესწავლის ობიექტია საკუთრივ რელიეფი, ე.ი. დედამიწის ზედაპირის უსწორმასწორობათა კომპლექსი. დედამიწის მყარი გარსი — დედამიწის ქერქი, რომელიც იზოსტაზიურ მდგომარეობაშია, თავის ზედა ნაწილში სწორედ ამ უსწორმასწორობანს წარმოქმნის. მასზე ზემოქმედებას ახდენენ დედამიწის სხვა გარსები — ატმოსფერო და ჰიდროსფერო. დედამიწის ქერქის ვერტიკალური და ჰორიზონტული მიმართულება არაერთგვაროვანია, რაც გამოწვეულია მისი აგებულების სხვადასხვაობით კონტინენტებზე და ოკეანეების ქვეშ. იგი შედგება მაგმური, დანალექი და მეტამორფული ქანებისაგან, რომლებიც სხვადასხვანაირად რეაგირებენ გარეგან და შინაგან პროცესებზე.
იენ კერტისი
ადრეული ცხოვრება და ქორწინება
იენ კერტისი დაიბადა Memorial Hospital-ში სელფორდში, მანჩესტერში. ბავშვობაშივე გამოამჟღავნა პოეზიისადმი მიდრეკილება. 11 წლის ასაკში დაჯილდოვდა The King's School-ის სტიპენდიით. სწავლა მიატოვა და ყურადღება მიაპყრო ხელოვნებას. ის აღიზარდა The Who-ს, The Velvet Underground-ის, The Stooges-ის შემოქმედებაზე. აღფრთოვანებული იყო ჯიმ მორისონის, ჯენის ჯოპლინის და ჯეიმზ დინის ტალანტით.
იენი მუშაობდა სხვადასხვა სამსახურებში, მათ შორის მოხელედ მანჩესტერში.
გეომორფოლოგია
საკუთრივ დედამიწის რელიეფი, რომელიც წარმოადგენს ხმელეთის ზედაპირის თითქმის ჰორიზონტულ, ან მნიშვნელოვნად დახრილი ფორმების ერთობლიობას, მონაწილეობას იღებს გეომორფოლოგიური პროცესების მსვლელობაზეც. ასე მაგალითად, მთებში და ვაკე-დაბლობებზე არსებული გენეზისით მსგავსი პროცესები სხვადასხვაგვარად მიმდინარეობს. რელიეფის ჰიფსომეტრია აგრეთვე გავლენას ახდენს რელიეფწარმოქმნაზე. გეომორფოლოგიური კვლევის დროს ფართოდ გამოიყენება გეოლოგიური, გლაციოლოგიური, გეოკრიოლოგიური, ჰიდროდინამიკური და სხვა მეთოდები.
იენ კერტისი
ადრეული ცხოვრება და ქორწინება
1975 წლის 23 აგვისტოს ის დაქორწინდა თავის სკოლის მეგობარზე - დებორა ვუდრაფზე. იენი იყო 19-ის, ხოლო დებორა - 18-ის. 1979 წლის 16 აპრილში დაიბადა მათი ქალიშვილი ნატალი.
გეომორფოლოგია
გეომორფოლოგიას როგორც დამოუკიდებელ მეცნიერების დისციპლინას საფუძველი ჩაეყარა XIX საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც ჩამოყალიბდა ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენის აზიის ბუნებრივი უბნების რელიეფის დახასიათებისა და კლასიფიკაციის ცდა. ამ დარგის პირველ ეტაპზე დიდი წვლილი შეიტანეს აგრეთვე ალბრეხტ პენკმა (1858-1945), ვალტერ პენკმა (1888-1923) და უილიამ მორის დეივისმა (1850-1934).
იენ კერტისი
Joy Division
250px|მინიატიურა|მარცხნივ|Joy Division
გეომორფოლოგია
გეომორფოლოგია შეისწავლის დედამიწის ზედაპირის რელიეფის აგებულებას, წარმოშობას, განვითარებასა და დინამიკას. შესწავლის მიზანია — რელიეფის განვითარების კანონების გარკვევა და საზოგადოების პრაქტიკული მოღვაწეობის შედეგად გამოვლინებული კანონზომიერებების გამოყენება.
იენ კერტისი
Joy Division
1976 წელს იენი შეხვდა ბერნარდ სამნერს და პიტერ ჰუკს. ისინი ცდილობდნენ ჯგუფის შექმნას და იენმა მაშინვე საკუთარი ტექსტები და ვოკალი შესთავაზა. ტრიოს ბოლოს შეუერთდა სტივენ მორისი (დასარტყმელი საკრავები).
გეომორფოლოგია
გეომორფოლოგია გეოგრაფიული და გეოლოგიური
გეომორფოლოგია მჭიდროდ არის დაკავშირებული ფიზიკურ გეოგრაფიასთან და გეოლოგიასთან. ფიზიკურ გეოგრაფიასთან მას აახლოვებს ის, რომ მისი შესწავლის ობიექტია საგნები და მოვლენები, რომლებიც დედამიწის ზედაპირთანაა დაკავშირებული. მეორე მხრივ, რელიეფის განვითარების გაგება გეოლოგიური ანალიზის გარეშე წარმოუდგენელია. გეომორფოლოგია გეოლოგიისგან არსებითად იმით განსხვავდება, რომ მისი შესწავლის საგანია დედამიწის ზედაპირი და კონკრეტულად ის ფორმები, რომლებიც თანადროულ დროში არსებობს, მაშინ როდესაც გეოლოგია შეისწავლის დედამიწის წიაღს, დედამიწის შიგნით მოქმედ ძალებსა და დედამიწის ისტორიას. ფიზიკური გეოგრაფიისაგან გეომორფოლოგია განსხვავდება იმით, რომ იგი შეისწავლის ლანდშაფტის მხოლოდ იმ ნაწილს, რომელიც რელიეფის ფორმებითაა წარმოდგენილი. ნებისმიერ შემთხვევაში გეომორფოლოგიასა და ფიზიკურ გეოგრაფიას შორის არსებობს მჭიდრო კავშირი.
ცნობილი ქართველი გეოგრაფი, აკადემიკოსი ალექსანდრე ჯავახიშვილი ამის შესახებ წერდა (რუს.):
რობერ IV დე ლა მარკი
გრაფი რობერ IV დე ლა მარკი (ფრანგ.: Robert IV de La Marck), (* 15 იანვარი, 1512, სედანი; † 1556), ბუიონის ჰერცოგი და სედანის ბატონი. მისი მშობლები იყვნენ რობერ III დე ლა მარკი და გიიომეტა ფონ ზაარბრიუკენი. 1547 წელს რობერ IV საფრანგეთის მარშალი გახდა. 1538 წელს იქორწინა ფრანსუაზა დე ბრეზე, გრაფინია დე მოლევრიერზე, რომელიც დიანა დე პუატიეს ასული იყო და მასთან 9 შვილი შეეძინა. 1556 წელს რობერ IV იმპერატორ კარლ V-ის ბრძანებით მოწამლეს.
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები კატეგორია:დაბადებული 1512 კატეგორია:გარდაცვლილი 1556
იენ კერტისი
Joy Division
იენი ცნობილი გახდა თავისი უნიკალური ხმითა და ცეკვის მანერით. 1979 წლის ნოემბერში მან ინტერვიუ მისცა ჟურნალ Northern Lights-ს თავისი ცეკვის სტილისა და შესრულების მანერის შესახებ. მისი განმარტებით, ცეკვით გამოხატავდა სიმღერის ემოციურ და ლირიკულ კონტექსტს. ის მღეროდა ბარიტონით, განსხვავებით მისი სასაუბრო ტენორი ხმისგან. იენი ვოკალისტობის გარდა ასევე უკრავდა გიტარაზე.
გეომორფოლოგია
ისტორია
მინი|დედამიწა მინი|დედამიწის ზედაპირი პირველი გეომორფოლოგიური თეორია როგორც ჩანს, შეიმუშავა ჩინელმა მეცნიერმა და სახელმწიფო მოღვაწემ შენ კომ (1031-1095). იგი დაკვირვებებს ატარებდა მთათა გეოლოგიურ ფენებში არსებულ ზღვის ცხოველთა ნიჟარებზე. შენიშნა ფლატეს კვეთის გასწვრივ ჰორიზონტალურად გავრცელებული ორსაგდულიანი მოლუსკების ნიჟარების ფენები, რის საფუძველზე გამოთქვა მოსაზრება, რომ აღნიშნული ფლატე ადრე წარმოადგენდა ზღვის სანაპიროს, რომელიც საუკუნეების გასვლის შემდეგ გადაადგილდა საკმაოდ დიდ მანძილზე. მიაჩნდა, რომ დედამიწის ფორმა ცვალებადია და ჩამოყალიბდა იგი ნიადაგის ეროზიისა და შლამის დალექვის შედეგად. აგრეთვე, წამოაყენა თეორია კლიმატის თანდათანობითი ცვლილების შესახებ.
იენ კერტისი
თვითმკვლელობა
იენი ეპილეფსიით იტანჯებოდა, ამას დაემატა უიღბლო ქორწინება და დეპრესიაც. 1980 წლის 17 მაისს იენმა მშობლების სახლი დატოვა და დებორასთან შესახვედრად წავიდა,თუმცა შეხვედრა უშედეგო გამოდგა. 18 მაისს მან თავი ჩამოიხრჩო საკუთარ სახლში, სარეცხის საშრობი თოკით. დებორამ მომდევნო დილით მისი სხეული სამზარეულოში იპოვა.
გეომორფოლოგია
XVII-XVIII საუკუნეები
რელიეფზე ცნობები გროვდებოდა თანდათანობით, საზოგადოების განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე. როგორც სამეცნიერო დისციპლინამ გეომორფოლოგიამ ჩამოყალიბება დაიწყო XVII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისში, გეოლოგიის კვალდაკვალ. ამ პერიოდში შეიქმნა შრომები, სადაც პირველად იყო მოცემული მეცნიერული წარმოდგენები დედამიწის ზედაპირის რელიეფის განვითარებისა და წარმოქმნის პირობების შესახებ. 1763 წელს დაიწერა მიხეილ ლომონოსოვის შრომა „დედამიწის ფენების შესახებ“, სადაც ავტორმა პირველად წამოწია ეგზოგენური და ენდოგენური ძალების ურთიერთკავშირის ხარჯზე წარმოქმნილი რელიეფის განვითარების იდეა.
იენ კერტისი
თვითმკვლელობა
კერტისის სხეულის კრემაცია მოხდა 23 მაისს.
გეომორფოლოგია
XVII-XVIII საუკუნეები
XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში შეიქმნა მეცნიერება აგენტების შესახებ, ეგრეთ წოდებული ნეპტუნიზმი და პლუტონიზმი. ნეპტუნიზმის სკოლის ფუძემდებელია აბრაამ გოტლობ ვერნერი, რომელიც თვლიდა, რომ ყველა ქანი, გრანიტისა და ბაზალტის ჩათვლით, ზღვაშია დალექილი, ხოლო ვულკანური მოვლენები ქვანახშირის მიწისქვეშა წვის შედეგია. ამის გამო აბრაამ გოტლობ ვერნერსა და მის მიმდევრებს „ნეპტუნისტები“ ეწოდათ. ვერნერის კონცეფციის თანახმად, ქანებმა მსოფლიო ოკეანის გავლენა განიცადეს.
ვერნერის აღნიშნულმა კონცეფციამ ადგილი დაუთმო პლუტონიზმს, რომლის ერთ-ერთი წარმომადგენელი იყო ჯეიმზ ჰატონი. საკუთარი გამოკვლევები და დაკვირვებები ჰატონმა გამოაქვეყნა წიგნის სახით 1788 წელს „დედამიწის თეორია“. მანვე შეიტანა გეოლოგიაში ცნება გეოლოგიური ციკლის შესახებ.
XIX საუკუნე
მინი|[[ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენი]] XIX საუკუნის დასაწყისში გეოლოგიაში გაბატონებული იყო კატასტროფიზმის კონცეფცია, რომლის საფუძველთან იმთავითვე იდგა ფრანგი მეცნიერი ჟორჟ კიუვიე. ამ კონცეფციის თანახმად, დედამიწის ქერქის დეფორმაციები და აგრეთვე ორგანული სამყაროს ცვლილებანი მიმდინარეობდა კატასტროფულად სწრაფად, დროის მოკლე მონაკვეთში. აღნიშნული კონცეფცია შეიქმნა ფლორისა და ფაუნის გარდაქმნის გასარკვევად, თუმცა XIX საუკუნეში მან დაკარგა თავისი მნიშვნელობა.
მეცნიერული გეოლოგიის ფუძემდებელმა ჩარლზ ლაიელმა ნაშრომში „გეოლოგიის საფუძვლები“ (1830) დიდი ყურადღება დაუთმო რელიეფის ევოლუციის საკითხებს. მან განავითარა თეორია დედამიწის ზედაპირის ნელი და უწყვეტი გადაადგილების შესახებ. ჩარლზ ლაიელმა არსებითად შეარყია კატასტროფიზმის თეორია, მან დაამტკიცა რომ, დედამიწის ისტორიის ასახსნელად არც ზებუნებრივი ძალებია საჭირო და არც კატასტროფები, ვინაიდან დღეს მოქმედ გეოლოგიურ აგენტებს მილიონობით წლების მანძილზე შეეძლოთ უდიდესი ცვლილებები მოეხდინათ დედამიწის ქერქის აგებულებაში. ამით არსებითად პირველად გაესვა ხაზი დროის ფაქტორს გეოლოგიურ პროცესებში. ჩარლზ ლაიელისა და მისი გერმანელი, ფრანგი და რუსი მიმდევრების დამსახურება იყო აქტუალიზმის მეთოდის შექმნა, რომელიც დედამიწის წარსულის გაშიფვრის ქმედით იარაღად იქცა. მაგრამ ამ მეთოდს (ჩარლზ ლაიელის გაგებით) თავისი ნაკლიც ჰქონდა, ვინაიდან უმართებულოდ თვლიდნენ, რომ თანამედროვე გეოლოგიური აგენტები ახლაც იმავე სიძლიერითა და შეთანაწყობით მოქმედებენ მინი|მარცხნივ|[[გროვ კარლ ჯილბერტი]]დედამიწაზე, როგორც წარსულში (უნიფორმიზმი).
აქტუალიზმის პრინციპს უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ჩარლზ დარვინის ევოლუციური მოძღვრებისათვის, ხოლო ამ უკანასკნელს პალეონტოლოგიისა და სტრატიგრაფიისათვის. ჩარლზ ლაიელის მიხედვით, რელიეფის ძირითადი ფორმები წარმოიქმნება დედამიწის ქერქის მოძრაობის შედეგად, შემდეგ ნიველირებას განიცდიან და გარეგანი ძალების ზემოქმედებით დანგრევას ექვემდებარებიან. გარეგანი ძალებით გამოწვეული მთების ნგრევის ერთობლიობას დენუდაცია ეწოდა. კარლ ფრიდრიხ ნაუმანმა 1852 წელს სამეცნიერო ლიტერატურაში შემოიტანა გაგება დედამიწის ზედაპირის მორფოლოგიის შესახებ.
XIX საუკუნის მეორე ნახევარში შეიქმნა რიგი სპეციალური და ზოგადი შრომა გეოლოგიაში. ჯეიმზ დანასა და ედუარდ ზიუსის შრომებში დამუშავდა ტექტონიკისა და სტრუქტურული გეოლოგიის საფუძვლები, გაშუქდა კონტინენტებისა და ოკეანეების პლანეტარული რელიეფის ფორმების აგებულება. პეტრე კროპოტკინმა საფუძველი ჩაუყარა კონტინენტური გამყინვარების თეორიას (1876). სიურელის, ხოლო მოგვიანებით, ლუდვიგ რიუტიმაიერის, სერგეი ნიკიტინისა და ვასილი დოკუჩაევის შრომებში განხილული იქნა მდინარის ხეობების განვითარებისა და წარმოქმნის პრობლემები. XIX საუკუნის ბოლოს გამოქვეყნდა ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენის, ალბრეხტ პენკისა და ალექსი პავლოვის განმაზოგადებელი შრომები, სადაც მოცემულია დედამიწის ზედაპირის სისტემატიზებული წარმოდგენა და აგრეთვე რელიეფის წარმოშობა და კლასიფიკაციის ცდა.
XIX-XX საუკუნეები
გეომორფოლოგიას როგორც დამოუკიდებელ მეცნიერების დისციპლინას საფუძველი ჩაეყარა XIX საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც ჩამოყალიბდა ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენის აზიის ბუნებრიივი უბნების რელიეფის დახასიათებისა და კლასიფიკაციის ცდა. ამ დარგის განვითარებაში აგრეთვე დიდი წვლილი შეიტანეს ალბრეხტ პენკმა (1858-1945), ვალტერ პენკმა (1888-1923) და უილიამ მორის დეივისმა (1850-1934).
ალბრეხტ პენკმა გამოიკვლია აზიის, ევროპისა და სხვა კონტინენტების გამყინვარება და გეომორფოლოგია. მისი სამეცნიერო საქმიანობა წარმატებით გააგრძელა მისმა შვილმა ვალტერ პენკმა, რომელმაც შეიმუშავა რელიეფის კვლევის ახალი მეთოდი – მორფოლოგიური ანალიზი. მნიშვნელოვანია ასევე უილიამ მორის დეივისის გამოკვლევები, რომელმაც 1890 წელს შეიმუშავა მოძღვრება გეოგრაფიულ ციკლებზე. XX საუკუნეში კიდევ უფრო განვითარდა გეომორფოლოგიის აზრი. XX საუკუნის შუა წლებში აშშ-ში შეიქმნა გეომორფოლოგიური სკოლები. რუსეთში გეომორფოლოგიის ფუძემდებლები იყვნენ პეტრე სემიონოვ-ტიან-შანსკი (1827-1914), პეტრე კროპოტკინი (1842-1921), ვასილი დოკუჩაევი (1846-1903), ივანე მუშკეტოვი (1850-1902), იან ჩერსკი (1845-1892), დიმიტრი ანუჩინი (1843-1923), ალექსი პავლოვი (1854-1929), ვლადიმერ ობრუჩევი (1863-1956), იაკობ ედელშტეინი (1869-1952) და სხვები.
ბუნებისმეტყველი პეტრე კროპოტკინი ციმბირში ყოფნის დროს ამუშავებდა ციმბირის ოროგრაფიულ სქემას, ასევე აღმოსავლეთ საიანში პირველმა შენიშნა ვულკანიზმისა და ძველი გამყინვარების კვალი. 1871 წელს იმყოფებოდა სკანდინავიაში, სადაც გამოიკვლია მყინვარული ნალექები. ვლადიმერ ობრუჩევმა საფუძვლიანად შეისწავლა შუა და ცენტრალური აზიის, ციმბირის ბუნება. აღმოაჩინა აქამდე უცნობი ქედები. გამოიკვლია ტექტონიკის საკითხები, შეისწავლა აგრეთვე გამყინვარება და მუდმივი მზრალობა.
სხვადასხვა დროს გეომორფოლოგიურ საკითხებს აშუქებენ: ჯონ პლეიფერი (1748-1819), ჯონ უესლი პაუელი (1834-1902), უილიამ ჯონ მაკგი (1853-1912), ზიგფრიდ პასარგე (1866-1958), ივანე შჩუკინი (1885-1985), ანდრია გრიგორიევი (1883-1968), კირკ ბრაიანი (1888-1950), სიდნი უილიამ ვულდრიჯი (1900-1963), იულიუს ბიუდელი (1903-1983), ჟან დრეში (1905-1994), ლუნა ლეოპოლდი (1915-2006), დევიდ ლესლი ლინტონი (1906-1971), ინოკენტი გერასიმოვი (1905-1985), კონსტანტინე მარკოვი (1905-1980), ჟან ტრიკარი (1920-2003), ადრიან შაიდეგერი (დ. 1925), ანდერს რაპი (1927-1998) და სხვა.
XX-XXI საუკუნეები
XX საუკუნის 30-იან წლებში გამოიცა რიგი განმაზოგადებელი ნაშრომი გეომორფოლოგიაში. მნიშვნელოვანი იყო ივანე შჩუკინის ორიგინალური კონცეფციები რელიეფის სიტემატიკასა და კლასიფიკაციაში. აღსანიშნავია მისი სამ ტომიანი „ზოგადი გეომორფოლოგია“. შემდეგ წლებში ზოგადგეომორფოლოგიური კონცეფციები განავითარეს: კონსტანტინე მარკოვმა (1948), ივანე შჩუკინმა (1960, 1964, 1974), ლესტერ კინგმა (1953, 1967), ინოკენტი გერასიმოვმა და იური მეშჩერიაკოვმა (1967).
კონსტანტინე მარკოვმა განავითარა წარმოდგენა „გეომორფოლოგიური დონეების“ შესახებ. სერბმა მეცნიერმა იოვან ცვიიჩმა დიდი როლი ითამაშა კარსტოლოგიის ჩამოყალიბებაში. ამჟამად გეომორფოლოგია მოიცავს სხვადასხვა მიდგომებსა და ინტერესებს.
გეომორფოლოგიაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია პალეოგეომორფოლოგიას, მეცნიერებას წარსულის რელიეფის შესახებ. აღსანიშნავია აგრეთვე გეომორფოლოგიის შედარებით ახალი დარგი — ზღვის გეომორფოლოგია, რომელიც შეისწავლის ოკეანეთა და ზღვათა ფსკერის რელიეფს. ზღვებისა და ოკეანეების ფსკერის გეომორფოლოგიის განვითარებაში დიდი როლი ითამაშეს ფ. შეპარდმა, კ. ემერიმ, ბ. ჰიზენმა, ო. ლეონტიევმა და სხვებმა. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება გეომორფოლოგიურ დარაიონებას, ე.ი. დედამიწის ზედაპირის ან ამა თუ იმ რეგიონის დაყოფას, რომელიც სრულდება ფიზიკურ-გეოგრაფიული და გეოლოგიური ფაქტორების გათვალისწინებით. იგი შეიძლება იყოს კომპლექსური ან გავლებული ცალკეული კრიტერიუმების შესაბამისად.
რელიეფის ფორმების კომპლექსს გეომორფოლოგიურ ლანდშაფტს უწოდებენ; გეომორფოლოგიური მეთოდები არის მეთოდების ერთობლიობა, რომელიც ფართოდ გამოიყენება გეომორფოლოგიური კვლევის დროს.
გეომორფოლოგიის საგანი და მეთოდი
}} გეომორფოლოგია ისტორიული მეცნიერებაა. ადგენს დედამიწაზე მომხდარი მოვლენების თანმიმდევრობას, რომლის ხარჯზე ჩამოყალიბდა თანამედროვე რელიეფი. რელიეფის შესწავლისას გეომორფოლოგია იყენებს არა მხოლოდ გეოგრაფიულ და გეოლოგიურ მიღწევებს, არამედ სხვა საბუნებისმეტყველო-ისტორიული მეცნიერებების ციკლსაც. იგი რელიეფს შეისწავლის როგორც დედამიწის ზედაპირის ბუნებრივი ლანდშაფტის ერთ-ერთ შემადგენელ კომპონენტს. რელიეფი არა მარტო თავად განიცდის სხვა ბუნებრივი კომპონენტების (გეოლოგიური აღნაგობა, ჰავა, წყლები, ორგანიზმები) ზემოქმედებას, არამედ თვითონაც ახდენს ზეგავლენას მათზე. ამიტომ გეომორფოლოგია დაკავშირებულია ბუნებისმეტყველების სხვა დარგებთან — გეოლოგიასთან, კლიმატოლოგიასთან, ჰიდროლოგიასთან, ოკეანოლოგიასთან, ნიადაგთმცოდნეობასთან და სხვა. რამეთუ დედამიწა პლანეტაა, ამდენად გეომორფოლოგია იყენებს ისეთი მეცნიერებების მონაცემებს, როგორებიცაა: ასტრონომია და კოსმოგონია. ნივთიერებათა აგებულების, შედგენილობისა და მდგომარეობის გასარკვევად გეომორფოლოგია იყენებს ფიზიკის, ქიმიისა და სხვა მეცნიერებების მიღწევებს. გეომორფოლოგიაში გამოიყოფა შემდეგი დარგები: ზოგადი გეომორფოლოგია, პალეოგეომორფოლოგია, სტრუქტურული გეომორფოლოგია, რეგიონული გეომორფოლოგია და სხვა. მაგალათად, რეგიონული გეომორფოლოგია სწავლობს დედამიწის ზედაპირის ცალკეული უბნების კონკრეტულ რელიეფს. პალეოგეომორფოლოგია შეისწავლის დედამიწის რელიეფს წარსულის გეოლოგიურ ეპოქაში.
ზოგადი გეომორფოლოგიის ნაწილებია — ხმელეთის გეომორფოლოგია და ზღვის გეომორფოლოგია (უკანასკნელი სწავლობს ოკეანეთა და ზღვათა ფსკერის რელიეფს). ცალკე დისციპლინებია სტრუქტურული გეომორფოლოგია, რომლის საგანია მორფოსტრუქტურები — ენდოგენური ფაქტორებით გამოწვეული და ეგზოგენური ზემოქმედებით მეტნაკლებად გარდაქმნილი რელიეფის ფორმები; კლიმატური გეომორფოლოგია, რომელიც განიხილავს მორფოსკულპტურებს — ძირითადად ეგზოგენური პროცესებით წარმოქმნილ რელიეფს. იმ კერძო მაჩვენებლების მიხედვით, რომელთა შეფასება შეიძლება ოდენობით, განასხვავებენ რელიეფის გეომეტრიას, კინემატიკას და დინამიკურ გეომორფოლოგიას.
რელიეფის გეომეტრია — ამახვილებს ყურადღებას დედამიწის ზედაპირის გარეგნულ იერზე, იგი მოიცავს მორფოგრაფიას (რელიეფის ფორმების მოყვანილობის აღწერა) და მორფომეტრიას (ფორმების სიდიდის რიცხობრივი შეფასება);
რელიეფის კინემატიკა — განიხილავს ზედაპირის ფორმების ცვალებადობის ზოგად კანონზომიერებებს ამ ცვალებადობის გამომწვევი ძალებისაგან დამოუკიდებლად. რელიეფის გეომეტრია და კინემატიკა არის დინამიკური გეომორფოლოგიის ნაწილი, რომელიც სწავლობს რელიეფის განვითარების ფიზიკურ არსს მოქმედ ფაქტორებთან კავშირში. დინამიკური გეომორფოლოგია იყოფა ნაწილებად, რომლებიც შეეხება ცალკეულ გეომორფოლოგიურ პროცესებს — ფერდობულს, მდინარეულს, კარსტულ-სუფოზიურს, მყინვარულს, მზრალობითს, ეოლურს, ტბიურს, ზღვიურს, აგრეთვე რელიეფში ტექტონიკისა და ვულკანიზმის გამოვლინებას.
უპირველეს ყოვლისა გეომორფოლოგია ეფუძნება საველე კვლევების მონაცემებს. გეომორფოლოგიური კვლევის დროს ფართოდ იყენებენ გეოლოგიურ, გლაციოლოგიურ, გეოკრიოლოგიურ, გრუნტების მექანიკის, ჰიდროდინამიკურ, აეროდინამიკურ, მათემატიკურ და სხვა მეთოდებს. განსაკუთრებით მჭიდროდ გეომორფოლოგია დაკავშირებულია ფიზიკურ გეოგრაფიასთან და გეოლოგიასთან. რელიეფი მოიცავს განსხვავებული სიდიდის, წარმოშობის, ასაკისა და განვითარების ისტორიის მქონე ფორმებს. უსწორმასწორობათა ერთობლიობას რელიეფის ფორმებს უწოდებენ. ფორმათა სიდიდის მიხედვით გამოყოფენ: მეგარელიეფს, მაკრორელიეფს, მეზორელიეფს, მიკრორელიეფს, ნანორელიეფს. რელიეფის ფორმები განირჩევა ზომებით, წარმოშობით, ასაკითა და სხვა. რელიეფის ფორმები შეიძლება იყოს: მთა, ბორცვი, მწვერვალი, ხევი, ხეობა და ა.შ.
რიგი მკვლევარი გეომორფოლოგიას გეოლოგიას მიაკუთვნებს, ზოგი კი გეოგრაფიას. უდავოა, რომ გეომორფოლოგიური კვლევა ეყრდნობა რიგ გეოლოგიურ დისციპლინას, როგორებიცაა პეტროგრაფია, ლითოლოგია, ისტორიულ გეოლოგია, გეოტექტონიკა, თუმცა გეომორფოლოგიური კვლევის მეთოდი ამით არ იწურება. გეომორფოლოგიის როგორც მეცნიერების დანიშნულება არ არის მხოლოდ რელიეფის შესწავლა გეოლოგიური წარმოშობის ასპექტში, არამედ მისი ერთ-ერთი მთავარი მიზანია შეისწავლოს რელიეფის თანამედროვე მდგომარეობაც.
გეომორფოლოგია უწინარეს ყოვლისა ეფუძნება საველე კვლევების მონაცემებს. საველე გეომორფოლოგიური კვლევები ჩვეულებრივ სრულდება გეომორფოლოგიური რუკების შედგენით. გეოგრაფიულ გარემოში ურთიერთდამოკიდებულია როგორც რელიეფი, ასევე კლიმატი, ხმელეთის წყლები, ნიადაგები, მცენარეული საფარი და ცხოველთა სამყარო. ხოლო ამ ელემენტებს სწავლობს გეოგრაფიის დარგები — გეომორფოლოგია, კლიმატოლოგია, ხმელეთის ჰიდროლოგია, ნიადაგების გეოგრაფია, მცენარეთა და ცხოველთა გეოგრაფია. ეს მეცნიერებები ქმნიან გეოგრაფიული დისციპლინების უწყვეტ ჯაჭვს. გეომორფოლოგია იყენებს გეოლოგიური და გეოგრაფიული კვლევის მიღწევებს.
რელიეფის ფორმები და ელემენტები
მინი|220პქ|დიდი კანიონი მინი|220პქ|[[ჰიმალაი — მსოფლიოს უმაღლესი მთათა სისტემა. სიგრძე 2400 კმ, სიგანე 15-400 კმ. მასზე აღმართულია დედამიწის უმაღლესი მწვერვალი — ევერესტი.]] რელიეფის ფორმები არის დედამიწის ზედაპირის ცალკეული უსწორმასწორობანი. არსებობს დადებითი და უარყოფითი რელიეფის ფორმები. განასხვავებენ ზომების, წარმოშობის, ასაკისა და სხვა ნიშნებით. რელიეფის ფორმები სხვადასხვაგვარია; რელიეფის ფორმები შეიძლება იყოს ჩაკეტილი ან ღია, მარტივი ან რთული, დადებითი ან უარყოფითი. მარტივი ფორმები დიდი ზომებით არ გამოირჩევა, გეომეტრიულად ცოტად თუ ბევრად სწორი მოხაზულობა აქვთ და შედგებიან რელიეფის ელემენტებისაგან. რთული ფორმებია — მარტივი ფორმების კომბინაცია. რელიეფის უარყოფითი ფორმები შეიძლება იყოს: ქვაბული, ხეობა, ძაბრები და სხვა; დადებითი ფორმებია: მთა, ბორცვი, პლატო, ზეგანი და სხვა. ფორმათა სიდიდის მიხედვით გამოიყოფა რელიეფის სხვადასხვაგვარი ფორმები: პლანეტური, მეგაფორმები, მაკროფორმები, მეზოფორმები, მიკროფორმები და ნანოფორმები.
კონტინენტები დედამიწის რელიეფის მსხვილი დადებითი ფორმებია. მათი დიდი ნაწილი წარმოადგენს ხმელეთს, თუმცა კონტინენტების ნაწილი მდებარეობს მსოფლიო ოკეანის წყლების ქვეშ. ეს შეიძლება იყოს კონტინენტური მეჩეჩი და კონტინენტური კალთა.
გარდამავალი ზონა მოიცავს კონტინენტის წყალქვეშა კიდესა და ოკეანის ფსკერს შორის მდებარე სივრცეს. გარდამავალი ზონა ტიპურად წარმოდგენილია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ და დასავლეთ კიდეებზე, ატლანტის ოკეანის კარიბისა და სკოშის ზღვებში, ინდოეთის ოკეანის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე.
ოკეანის საგები მსოფლიო ოკეანის ფსკერის რელიეფისა და გეოლოგიური სტრუქტურის უმთავრესი ელემენტია. როგორც წესი მდებარეობს 3 კმ და მეტ სიღრმეებზე. ტიპურად შედგება საძირკველისაგან, რომელიც წარმოქმნილია ზედა ნაწილში ბაზალტებითა და საფრით ღრმაწყლიან დანალექებში.
შუაოკეანური ქედები მსოფლიო ოკეანის ფსკერის რელიეფის უდიდესი ფორმები, რომლებიც მთათა ერთიან სისტემას ქმნიან. მორფოლოგიურად დედამიწის ქერქის ხაზობრივად ორიენტირებული შემაღლებებია, რომელთაც ძალზე დანაწევრებული თხემები და კალთები აქვთ.
მეგაფორმები ვრცელდება ასეულ ან ათეულ ათას კვადრატულ კილომეტრზე. მათ მიეკუთვნება კონტინენტების ფარგლებში არსებული მთის სარტყლები და ვაკე-ტერიტორიები, ოკეანის საგებში არსებული დიდი ღრმულები და აზევებები, პლანეტარული მასშტაბის რღვევები და სხვა. მეგაფორმების მაგალითებია მექსიკის ყურესა და კარიბის ზღვაში არსებული ღრმულები, ალპებისა და კავკასიონის მთათა სისტემები, დასავლეთ ციმბირის ვაკე და სხვა.
მაკროფორმები მეგაფორმების შემადგენელი ნაწილებია. იკავებენ საკმაოდ დიდ ფართობს. მაკროფორმებს მიეკუთვნება ცალკეული ქედები და ამა თუ იმ ქვეყნის ღრმულები: მაგალითად კავკასიონის მთავარი ქედი ან მტკვარ-არაქსის დაბლობი.
მეზოფორმები ფართობით ჩვეულებრივ განისაზღვრება რამდენიმე კვადრატული კილომეტრით ან ათეული კვადრატული კილომეტრით. ასეთი ფორმების მაგალითებია ხეობა, ღელე და სხვა.
მიკროფორმები უსწორმასწორობანია, უფრო მსხვილი ფორმების ელემენტები. ასეთებია მაგალითად კარსტული ძაბრი, ეროზიული ღრანტე, სანაპირო ნაყარი.
გეომორფოლოგიის ერთ-ერთი აქტუალური პრობლემაა რელიეფის გენეტური ტიპის დადგენა. რელიეფის გენეტური ტიპი ეწოდება ელემენტარული ფორმების კომპლექსს, რომლისთვისაც დამახასიათებელია გარეგნული და გენეტური ერთგვაროვნება. ენდოგენური პროცესების უპირატესი ზეგავლენით წარმოიქმნება პლანეტური მასშტაბის უსწორმასწორობანი — მორფოსტრუქტურები. ეგზოგენური პროცესების შედეგად ხდება მორფოსტრუქტურების ნგრევა, დანაწევრება, ხმელეთის ზედაპირის გადარეცხვა და რელიეფის მცირე ფორმების — მორფოსკულპტურების წარმოქმნა.
გეომორფოლოგიური პროცესები
მინი|მარჯვნივ|220პქ|რელიეფის დადებითი ფორმა მინი|მარჯვნივ|220პქ|რელიეფის დადებითი ფორმა მინი|მარჯვნივ|220პქ|კლდეები მინი|მარცხნივ|220პქ|[[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზიული პროცესების შედეგად წარმოქმნილი სპეციფიკური კლდე]] მინი|მარცხნივ|220პქ|რელიეფის ფორმა [[კარსტული ძაბრი|ძაბრი. ომანი]] გეომორფოლოგიის ერთ-ერთი აქტუალური პრობლემაა რელიეფის გენეტური ტიპის დადგენა. გენეტური ტიპი წარმოადგენს ელემენტარული ფორმების კომპლექსს. გეომორფოლოგია, რომლის მთავარი შესწავლის ობიექტი რელიეფია, უპირველეს ყოვლისა მიზნათ ისახავს გეომორფოლოგიური პროცესების ენდოგენური და ეგზოგენური პროცესების გარკვევას. რელიეფი, რომელიც ხმელეთის ზედაპირსა და მსოფლიო ოკეანეებში უსწორმასწორობათა ერთიან სისტემას ქმნის, წარმოიქმნება სწორედ ენდოგენური და ეგზოგენური პროცესების ზეგავლენის შედეგად.
არსებობს რელიეფის ორგვარი ფორმები: დადებითი და უარყოფითი; დადებით ფორმებს მიეკუთვნება — ქედი, მთის მასივი, მთიანეთი, სერი, მაღლობი, ზეგანი, პლატო — ხოლო უარყოფითს — ქვაბული, დაბლობი, ვაკე, დეპრესია, ხეობა, ხრამი, კანიონი.
ენდოგენური პროცესები დედამიწის წიაღში მიმდინარეობს. მასთან არის დაკავშირებული დედამიწის ქერქის ტექტონიკური მოძრაობა, მაგმატიზმი, მთათა მეტამორფიზმი, სეისმური აქტიურობა.
ჯეძიანი
მინი|300 პქ|ხანჩჟოუს დასავლეთის ტბის კულტურული ლანდშაფტი|ხანჩჟოუს დასავლეთის ტბა ჯეძიანი (浙江; ფინინი Zhèjiāng) — პროვინცია აღმოსავლეთ ჩინეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია — ხანჯოუ. მოსახლეობა — 54,426,891 ადამიანი (მე-10 ადგილი პროვინციებს შორის, 2010 წლის მონაცემებით.)
გეომორფოლოგია
გეომორფოლოგიური პროცესები
ეგზოგენური პროცესები ხმელეთის გარე ფენებში მიმდინარეობს, რომელიც ძირითადად ყალიბდება გარეგანი ძალებისა და ცოცხალი ორგანიზმების ზემოქმედებით.
რელიეფის მორფოგრაფია და მორფომეტრია
რელიეფის პლანეტური, მეგა- და მაკროფორმები განსხვავდებიან არა მხოლოდ ფართობით, არამედ ჰიფსომეტრიითაც. დედამიწის ზედაპირზე სიმაღლეებისა და სიღრმეების გავრცელებას გამოსახავს ჰიფსოგრაფიული მრუდი, რომელზედაც მკვეთრად გამოიყოფა დედამიწის ზედაპირის ორი ძირითადი ჰიფსომეტრიული დონე: კონტინენტური, რომელიც ვრცელდება +2000 და –200 მეტრზე და ოკეანური, –3000 და –6000 მ სიღრმეებზე. პირველზე მოდის დედამიწის ზედაპირის 30%, მეორეზე 50%, ხოლო დანარჩენი 20% უკავია საშუალო-მაღალმთიან და მაღალმთიან მთებს, ღრმა წყლის ღარებს. ხმელეთის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან +875 მეტრია, ოკეანის საშუალო სიღრმე –3730 მ, დედამიწის ზედაპირის საშუალო სიმაღლე ეთანასწორება 2440 მეტრს. შესაბამისად, დედამიწისთვის მთლიანობაში უფრო მეტად დამახასიათებელია უარყოფითი ჰიფსომეტრიული მახასიათებლები.
ჯეძიანი
გეოგრაფია
ჯეძიანის პროვინციის ფართობი შეადგენს 101 800 კმ².
უბის თემი
უბის თემი (Уб) — თემი სერბეთში, შედის კოლუბარის ოლქში.
თემის მოსახლეობა შეადგენს 30 646 ადამიანს (2007 წლის აღწერის მონაცემები), მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 67 ადამ./კმ². თემის ფართობი — 456 კმ².
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი უბი. უბის თემი შედგება 38 დასახლებული პუნქტისგან, მათი საშუალო ფართობია 12.0 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის თემები
გეომორფოლოგია
რელიეფის მორფოგრაფია და მორფომეტრია
მორფოლოგიის შესაბამისად, გამოიყოფა ბრტყელი, ბორცვიანი, ტალღოვანი და სერისებური ვაკე ტიპები. ვაკეების მორფოლოგიური იერ-სახე განისაზღვრება მათი გეოლოგიური აგებულებითა და ამა თუ იმ ეგზოგენური აგენტების ზემოქმედებით. არსებობს აკუმულაციური და დენუდაციური ვაკეები.
ზეგანი — დედამიწის ზედაპირის რელიეფის დადებითი ფორმა; მთიანი რელიეფის ვრცელი უბანი, ძირითადად წარმოდგენილი მოსწორებული ან ტალღოვანი წყალგამყოფებით. ზეგანი ზოგან ღრმა, ვიწრო ხეობებითაა ჩაჭრილი.
მთიანეთი — დედამიწის ზედაპირის ვრცელი უბანია, რომელიც გამორჩეულად არის აღმართული მიმდებარე დაბლობებთან შედარებით და ახასიათებს სიმაღლეთა მკვეთრი ცვლილებები. მთიანეთი მოიცავს ზეგნებს, მთებს, ქედებს და ხეობებს.