cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რენე ფერეირა
დინამო თბილისი
2014 წლის დეკემბერში "ზესტაფონი" ფინანსურმა კრიზისმა მოიცვა და კლუბი მხოლოდ თავისი ქალაქის მუნიციპალიტეტის იმედზე დარჩა .ამავდროულად თბილისის "დინამოდან" რამდენიმე ფეხბურთელი წავიდა და კლუბში ცვლილებები იყო საჭირო. "გახსოვთ, ალბათ, აგვისტოში რაც მოხდა “დინამოში”. მაშინ თბილისურ გუნდს არ ჰქონდა იმის საშუალება, რომ ახალი მოთამაშეები უცებ დაემატებინა. მიმაჩნია, რომ ამჟამად აუცილებელი იქნება გუნდის გაძლიერება. ზამთრის სატრანსფერო ბაზარზე “დინამო” ახალ მოთამაშეებს დაიმატებს."-განაცხადა "დინამოს" მრწვრთნელმა კახი გოგიჩაიშვილიმა ამ თემაზე. 2015 წლის 24 იანვარს რენე სანტოსი "ზესტაფონიდან" თბილისის "დინამოში" გადავიდა და გუნდთან ერთად შეკრებაზე თურქეთში გაემგზავრა."ზესტაფონის" მდგომარეობა საბოლოოდ ძალიან გაუარესდა და კლუბი უმაღლესი ლიგიდან გავარდა.ახალ კლუბში რენე 11 თებერვალს წარადგინეს.მან 25 ნომერი აიღო.
სეზონი 2015-16
ახალი სეზონი „დინამოსთვის“ დაიწყო ევროპის ლიგის საკვალიფიკაციო ეტაპის პირველ რაუნდზე „გაბალასთან“ დაპირისპირებით.პირველი მატჩში თბილისში „დინამომ“ დაძაბულ ბრძოლაში 2:1 იმარჯვა. რენე მოედანზე 56-ზე წუთზე გამოვიდა ოთარ კიტეიშვილის ნაცვლად. საკუთარ მოედანზე კი „გაბალამ“ ბოლო წუთებზე გატანილი გოლებით 2:0 გაიმარჯვა და თბილისის „დინამო“ ევროტურნირებიდან გამოთიშა. რენემ მატჩი მთლიანად ითამაშა. 14 აგვისტოს უმაღლესი ლიგის გახსნით ტურში რენე მოედნიდან გააძევეს 64-ე წუთზე საშინაო მატჩში თერჯოლის „საპოვნელასთან“. „დინამომ“ მეტოქე 4:0 გაანადგურა. 11 დღეში კი „დინამომ“ გორის „დილა“ 1:0 დაამარცხა და საქართველოს სუპერთასს დაეუფლა. რენემ 90-ივე წუთი ითამაშა. ჯამში რენემ უმაღლეს ლიგაში 21 მატჩი ჩაატარა ამ სეზონში, რომლიდანაც 19 მთელი იყო. ასევე რენემ 7 თამაში ითამაშა საქართველოს თასში, მათ შორის ფინალი 18 მაისს ბოლნისის „სიონის“ წინააღმდეგ, რომელიც „დინამომ“ 1:0 მოიგო. რენემ სეზონში 2 გოლის გატანა შეძლო: 2015 წლის 6 დეკემბერს საშინაო მატჩში იმავე ბოლნისის „სიონთან“ და 2016 წლის 24 აპრილს „კოლხეთთან“ ფოთში. უმაღლეს ლიგაში პირველი ადგილისთვის ბრძოლაში თბილისის „დინამომ“ 13 ქულით გაუსწრო მეორე ადგილზე გასულ „სამტრედიას“. რენემ პთავის კარიერაში ეს ტურნირი ირველად მოიგო.
მარგიანი
საკუთარი სახელი მარგიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ქალთა საჭადრაკო ოლიმპიადა 1957
ისტორია
50-ან წლებში ქალთა ჭადრაკმა საკმაო გავრცელება და პოპულარობა მოიპოვა. უკვე რეგულარულად ტარდებოდა მატჩები მსოფლიოს პირველობისათვის, რომელსაც წინ უძღოდა რამდენიმე საფეხურიანი შესარჩევი სისტემა. ამ პერიოდისათვის უკვე 12-ჯერ ჩატარდა ვაჟთა საჭდრაკო ოლიმპიადები, რომლებმაც დიდი პოპულარობა მოიპოვა ჭადრაკის მოყვარულთა შორის. ყოველივე ამის გათვალისწინებით 1953 წლის აგვისტოში შვეიცარიის ქალაქ შაფჰაუზენში გამართულ ფიდეს 24-ე კონგრესზე საბჭოთა დელეგაციამ შეიტანა წინადადება ჩაეტარებინათ ქალთა საჭადრაკო ოლიმპიადები. კონგრესმა წინადადება განიხილა და შექმნა საგანგებო კომისია, რომელსაც უნდა შეემუშავებინა ოლიმპიადის ჩატარების დებულება. კომისიის შემადგენლობაში შევიდნენ ვერა ჩუდოვა (სსრ კავშირი, თავმჯდომარე), რუანა მარია ბრიუსი (ინგლისი), ფენი ჰეემსკერკი (ნიდერლანდები) და ედიტ კელერ-გერმანი (გდრ). კომისიამ უკვე ერთი წლის შემდეგ წარუდგინა ფიდეს დამუშვებული დებულება, მაგრამ ფიდეს ლაბირინთებში გადაწყვეტილების მიღების საქმე ოდნავ გაიწელა და ბოლოს გადაწყდა რომ, ქალთა პირველი საჭადრაკო ოლიმპიადა 1957 წელს გაიმართებოდა. ამავე გადაწყვეტილებაში ფიდემ ქალთა მიმართ ერთი დისკრიმინაციული პუნქტიც ჩადო, გუნდები ორ დაფაზე შეეჯიბრებოდნენ ერთმანეთს და სათადარიგო მოჭადრაკე არ ეყოლებოდათ (კაცები ამ დროს ოთხ დაფაზე და ორი სათადარიგოთი თამაშობდნენ).
1957 წლის 2 სექტემბერს ნიდერლანდების ქალაქ ემენის დონლონის ფაბრიკის სააქტო დარბაზში ოლიმპიადა საზეიმოდ გაიხსნა. გამოფენილი იყო გამარჯვებულისათვის დაწესებული გარდამავალი პრიზი — ვერა მენჩიკის სახელობის თასი. ამ თასისათვის ბრძოლაში კი 21 გუნდი ჩაება. უპირველეს ფავორიტად საბჭოთა ნაკრები ითვლებოდა, რომლის შემადგენლობაში მაშინდელი მსოფლიოს ჩემპიონი, ოლღა რუბცოვა და სსრ კავშირის ჩემპიონი, კირა ზვორიკინა იცავდნენ. ძლიერი გუნდები ჰყავდათ რუმინელებს (მარია პოგორევიჩი, მარგარეტა ტეოდორესკუ), იუგოსლავებს (ლიდია ტიმოფეევა, ტერეზა შტადლერი), აღმოსავლელ გერმანელებს (ედიტ კელერ-გერმანი, ურსულა ალტრიჰტერი). სხვა გუნდებშიც იყვნენ ისეთი ძლიერი მოჭადრაკეები როგორებიც იყვნენ: ვენკა ასენოვა (ბულგარეთი), ფენი ჰეემსკერკი (ნიდერლანდები), კვეტა ერეტოვა (ჩეხოსლოვაკია), კრისტინა ჰოული (შემდგომში — რაძიკოვსკა, პოლონეთი) და სხვა.
თავდაპირველად გუნდები სამ შვიდ გუნდიან ქვეჯგუფად დაიყვნენ. ქვეჯგუფებიდან პირველი სამი საუკეთესო გადიოდა მთავარ ფინალში, ჯგუფებში მეოთხე-მეხუთე ადგილებზე გასული გუნდები გაითმაშებდნენ საერთო მე-10-15 ადგილებს, ხოლო მეექვსე-მეშვიდე ადგილებზე გასულები — მე-16-21 ადგილებს.
პირველ ჯგუფში საბჭოთა მოჭადრაკეებს წინააღმდეგობა ვერავინ გაუწია და მათაც მხოლოდ ნახევარ-ნახევარი ქულა დაუთმეს ჰოლანდიელებსა და რუმინელებს. დიდი ბრძოლა გაჩაღდა ფინალის დანარჩენი ორი საგზურისათვის. ჰოლანდიის, რუმინეთის და ჩეხოსლოვაკიის გუნდები ტოლს არ უდებდნენ ერთმანეთს. მატჩები მათ შორის ფრედ დამთვრდა და ყველაფერს წყვეტდა თუ ვინ რამდენ ქულას აიღებდა ფრანგ, ირლანდიელ და ფინელ მოჭდრაკეებთნ. ყველაზე კარგად ეს ნიდერლანდელებმა შესძლეს (5 ქულა). 4,5 მოაგროვეს რუმინელებმა. ჩეხები კი მოულოდნელად დამარცხდნენ ირლანდიელებთნ და მთავარი ფინალის მიღმა დარჩნენ. მეორე ქვეჯგუფში ოთხი გუნდი იბრძოდა ფინალის სამი საგზურისათვის. საბოლოოდ რბოლას ამერიკელები გამოაკლდნენ, რომლებიც გდრ-ის ნაკრებთნ 0-2 წაგებამ დატოვა ფინალის მიღმა. უფრო დიდი ბრძოლა გაიმართა მესამე ქვეჯგუფში. საბოლოოდ ოთხი გუნდი ნახევარქულიან სხვაობაში ჩაჯდა. ზედმეტი პოლონელები აღმოჩდნენ.
ფინალში თავიდანვე დიდი ბრძოლა წარიმართა. სამი ტურის შემდეგ სსრკ-ს, გდრ-ს და უნგრეთის გუნდებს 4-4 ქულა ჰქონდათ. მეოთხე ტურიდან სსრ კავშირის ნაკრები გალიდერდა, თუმცა მეექვსე ტურში მას გდრ-ს გუნდი წამოეწია. ორივე ნაკრებს 8-8 ქულა ჰქონდათ. ამ დროისათვის 6 ქულა ჰქონდათ უნგრელებს და 4,5 — რუმინელებს. ამავე დროს ორივე გუნდს ერთი თამაშით ნაკლები ჰქონდათ ჩატარებული. მეშვიდე ტურში საბჭოელები ისვენებდნენ, რუმინელებმა 2-0 მოუგეს გფრ-ის ნაკრებს, ხოლო გდრ-ს ნაკრებმა დაამარცხა უნგრელები და ფაქტობრივად გამოთიშა ისინი მედლებისათვის ბრძოლას. მეტად მნიშვნელოვანი იყო მერვე ტურის მატჩი საბჭოთა და გერმანელ მოჭდრაკეებს შორის. ეს გერმანელების ბოლო მატჩი იყო და ისინი ქულანახევრით უსწრებდნენ სსრ კავშირის ნაკრებს, რომელსაც ერთი მატჩით ნაკლები ჰქონდა ჩატარებული. საბჭოთა მოჭდრაკეებმა ეს მატჩი ჩინებულად ჩატარეს. რუბცოვამ მოუგო კელერ-გერმანს, ხოლო ზვორიკინა ყაიმს დასჯერდა ალტრიჰტერთნ. ბოლო ტურის გდრ-ის ნაკრებსს 10 ქულა და დამთავრებული ჰქონდა ასპარეზობა. სსრ კავშირის ნაკრებს 9,5 ქულა ჰქონდა და მატჩი ბულგარეთთან. რუმინელებს 8,5 და მატჩი იუგოსლავიელებთნ. ბოლო ტურში საბჭოთა მოჭადრაკეებმა მხოლოდ ქულა აიღეს ბულგარელებთნ, რუმინელებმა კი 2-0 დაამარცხეს იუგები და ორივე გუნდს თანაბარი, 10,5-10,5 ქულა აღმოაჩნდა. აქ საქმეში ჩაერია დებულების ის პუნქტი, რომელიც ქულათა თანაფარდობის შემთხვევაში უპირატესობას მეტი მატჩის მომგებ გუნდს ანიჭებდა. საბჭოელებს ერთი მატჩით მეტი ჰქონდათ მოგებული და მსაჯთა კოლეგიის თავკაცმა, ბელგიელმა დიდოსტატმა ალბერიკ ოკელიმ ვერა მენჩიკის თასი საბჭოთა მოჭადრაკეებს გადასცა.
გარდა ოლიმპიური ჩემპიონის ოქროს მედლისა კირა ზვორიკინას გადაეცა ნიდერლანდების დედოფლის სპეციალური ჯილდო ოლიმპიადაზე საუკეთესო შედეგისათვის.
ტექნიკური შედეგები
პირველი ქვეჯგუფი: 1. - 11 2. 🇳🇱 - 7,5  3.  - 7  4.  - 6  5. 🇮🇪 - 5  6. 🇫🇷 - 3,5  7. 🇫🇮 - 0
მეორე ქვეჯგუფი: 1. - 10  2. 🇧🇬 - 9   3.🇭🇺 - 8   4.🇺🇸 - 7   5.  - 3,5   6. 🇦🇹 - 3   7. 🇱🇺 - 1,5
მესამე ქვეჯგუფი:1. - 8,5  2. 🇩🇪 - 8,5   3. 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 - 8   4. 🇵🇱 - 8   5.  - 6   6.🇳🇴 - 3   7. 🇧🇪 - 0
XVI - XXI ადგილები
16. 🇫🇷 - 8,5 17. 🇦🇹- 7,5  18. 🇫🇮- 6  19.🇳🇴- 4,5  20.🇧🇪- 2,5  21.🇱🇺- 0
X - XV ადგილები
10.🇺🇸- 8  11.- 8   12.🇵🇱- 7,5   13.- 4,5   14.🇮🇪- 1   15.- 1
I - IX ადგილები
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|გუნდები ! s! style="background: #ddffdd;"|1 ! s! style="background: #ddffdd;"|2 ! s! style="background: #ddffdd;"|3 ! s! style="background: #ddffdd;"|4 ! s! style="background: #ddffdd;"|5 ! s! style="background: #ddffdd;"|6 ! s! style="background: #ddffdd;"|7 ! s! style="background: #ddffdd;"|8 ! s! style="background: #ddffdd;"|9 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
ჩემპიონის შედეგები მატჩების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"| 🇫🇷 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇳🇱 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇫🇮 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇮🇪 ! s! style="background: #ddffdd;"|🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇩🇪 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇳🇱 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇭🇺 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇧🇬 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|+ ! s! style="background: #ddffdd;"|= ! s! style="background: #ddffdd;"|-
პრიზიორთა შემადგენლობა და შედეგები
მარია პოგორევიჩი - 8,5 (+6=5-3),მარგარეტა ტეოდორესკუ - 9 (+6=6-2).
საუკეთესო შედეგები დაფების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"|პირველი დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
კაცელოვო
კაცელოვო (Кацелово) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 818 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
ტაილერ პოუზი
ტაილერ გარსია პოუზი (დ. 18 ოქტომბერი, 1991, სანტა-მონიკა, კალიფორნია, აშშ ) — მსახიობი, მუსიკოსი, პროდიუსერი და რეჟისორი. ყველაზე მეტად ცნობილია MTV-ის ტელესერიალ „თინეიჯერ მგელში“ განსახიერებული სკოტ მაკ-კოლის როლით.
დედამისი იყო სინდი გარსია პოუზი, ხოლო მამა - ჯონ პოუზი. დედა გარდაიცვალა 2014 წელს და „თინეიჯერი მგლის“ მეხუთე სეზონი მის ხსოვნას მიეძღვნა.
სამსახიობო კარიერა ტაილერმა 2000-იანებში დაიწყო. „თინეიჯერ მგელში“, შესრულებული როლის გარდა, იგი აგრეთვე მეხუთე სეზონის თანაპროდიუსერი გახდა.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი კინოპროდიუსერები კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი რეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 18 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1991
დრაკონული თვე
დრაკონული თვე — დროის შუალედი, რომელსაც გაივლის მთვარე საკუთარ ორბიტაზე ერთსა და იმავე (მთვარისა და ეკლიპტიკის გადაკვეთის აღმავალ ან დაღმავალ) კვანძზე ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის. დრაკონული თვის ხანგძლივობა 1900 წლის დასაწყისისათვის შეადგენდა 27,2122 204 საშუალო მზისიერ დღე-ღამეს (27 დღე-ღამე, 5 სთ, 5 წთ, 35,84 წმ). ყოველ 100 წელიწადში დრაკონული თვის ხანგრძლივობა იზრდება 0,0035 წმ-ით.
რადგანაც ეკლიპტიკის მიმართ დახრილი (საშუალოდ 5,145°) მთვარის ორბიტისათვის დამახასიათებელია კვანძების ხაზის პრეცესია (ერთი სრული ბრუნი 18,6 წელიწადში), ამიტომ მთვარის დრაკონული თვე სიდერულზე (27,321661 საშუალო მზისიერი დღე-ღამე) ოდნავ მცირეა.
ვარაზტად კაზანჯიანი
'''ვარაზტად ჰ. კაზანჯიანი''' (Վարազդատ Գազանճեան დ. 18 მარტი, 1879 — გ. 19 ოქტომბერი, 1974) — სომეხი-ამერიკელი ორალური ქირურგი, რომელიც პლასტიკური ქირურგიის ტექნიკის პიონერი იყო და ითვლება პლასტიკური ქირურგიის თანამედროვე პრაქტიკის ფუძემდებლად. დაამთავრა ჰარვარდის სტომატოლოგიური მედიცინის სკოლა 1905 წელს. 1922 წლიდან 1939 წლამდე მუშაობდა პირის ღრუს ქირურგიის პროფესორად და იყო პირველი, ვინც ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში პლასტიკური ქირურგიის პროფესორის წოდება მიიღო. ის ასევე იყო პირველი ლაკონიური წიგნის თანაავტორი პლასტიკური ქირურგიის შესახებ.
ბიოგრაფია
ვარაზტად კაზანჯიანი დაიბადა ერზინჯანში, ოსმალეთის იმპერიში 18 მარტს, 1879 წელს. სწავლობდა ფრანგულ იეზუიტურ სკოლაში ქალაქ სივასში. ამის შემდეგ ის სამსუნში გადავიდა საცხოვრებლად უფროს ნახევარ ძმასთან. სამსუნში ყოფნისას ძმასთან ერთად მუშაობდა, ასევე მუშაობდა ფოსტაშიც. სომხების ცოხვა-ჟლეტისგან თავის დაღწევის მიზნით, მან დატოვა ქვეყანა და ამერიკის შეერთებული შტატებში, ვორესტერში, მასაჩუსეტსის შტატში დასახლად, 1895 წლის ოქტომბერს. მუშაობა დაიწყო ადგილობრივ მავთულის ქარხანაში. სწორედ წისქვილში გამოავლინა ექიმმა კაზანჯიანმა პირველად ის ბუნებრივი ოსტატობა, რომელიც მას გამოადგა პლასტიკური ქირურგიის სფეროში.
1900 წელს შეერთებული შტატების მოქალაქეობის მიღების შემდეგ, მან გადაწყვიტა ეცადა სტომატოლოგის კარიერა და 1902 წელს მიიღეს ჰარვარდის სტომატოლოგიურ სკოლაში.
პირველი მსოფლიო ომი
ის იყო დაქორწინებული და წარმატებით აწარმოებდა საკუთარ სტომატოლოგიურ პრაქტიკას, როდესაც პირველი მსოფლიო ომი დაიწყო. ის მოხალისედ შეუერთდა ჰარვარდის სამედიცინო კორპუსს, გამოგზავნილი უზარმაზარ კარავში არსებულ საავადმყოფოს კომპლექსში კამიერში, საფრანგეთში ემსახურებოდა ბრიტანულ ძალებს. იქ მან დაიწყო ომის დროს მიყენებული უმძიმესი დაზიანებების მკურნალობა - ყბები, ცხვირი, ლოყები და თავის ქალა ტყვიებითა და ხელყუმბარებით დამსხვრეული. პრიმიტიულ პირობებში მუშაობდა, საფრანგეთის ბრძოლის ველებთან, ვარაზტად ჰ. კაზანჯიანმა ავადმყოფების მიმართ გამოიჩინა ჰუმანური ზრუნვა, რამაც მას კარგი სახელი დაუმკვიდრა და გზა გაუხსნა მის წარმატებულ კარიერას. შემდგომში მას მაიორის წოდება მიენიჭა 1916 წლის ივნისში.
კარიერა
დოქტორი კაზანჯიანი იყო ჰარვარდის კლინიკური ორალური ქირურგიის პროფესორი 1922 წლიდან 1941 წლამდე. გარდა ამისა, დოქტორი კაზანჯიანი იყო ამერიკის პლასტიკურ ქირურგთა ასოციაციის, ყბა-სახის ქირურგიის ამერიკული საზოგადოებისა და პლასტიკური და რეკონსტრუქციული ქირურგიის ახალი ინგლისის საზოგადოების პრეზიდენტი. ის ასევე იყო ქირურგთა ამერიკული კოლეჯის, ოფთალმოლოგიისა და ოტოლარინგოლოგიის ამერიკული აკადემიის და სტომატოლოგთა ამერიკული კოლეჯის წევრი და პლასტიკური ქირურგიის ამერიკული საბჭოს დიპლომატი. 1966 წელს მიენიჭა ლონდონის პლასტიკურ ქირურგთა ბრიტანეთის ასოციაციის საპატიო წევრობა. ის ასევე იყო მასაჩუსეტსის სტომატოლოგიური საზოგადოების, პლასტიკური და რეკონსტრუქციული ქირურგიის ამერიკული საზოგადოებისა და პირის ღრუს ქირურგიის აკადემიის საპატიო წევრი.
ჯილდოები და აღიარება
მას მიენიჭა მრავალი ჯილდო, მათ შორისა წმინდა მიქაელისა და წმინდა გიორგის ორდენი, გაერთიანებული სამეფოს მეფე ჯორჯ V-ის მიერ. 1951 წელს მას მიენიჭა ამერიკის პლასტიკურ და რეკონსტრუქციულ ქირურგთა საზოგადოების საპატიო ჯილდო.
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მეცნიერები კატეგორია:გარდაცვლილი 1968 კატეგორია:დაბადებული 1897 კატეგორია:დაბადებული 18 მარტი
Cylindromyrmex parallelus
Cylindromyrmex parallelus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cylindromyrmex-ის გვარიდან.
სევერიან ივარდავა
სევერიან ივარდავა — პირველი ქართველი პარაშუტისტი, ინსტრუქტორ- პარაშუტისტი, სამხედრო მფრინავი, სამამულო ომის მონაწილე, პოლკოვნიკი. 1932 წლის 10 მაისს სევერიან ივარდავამ ყირიმის ცაში პირველად შეასრულა 800 მეტრის სიმაღლიდან დაშვება.მეორე მსოფლიო ომის დროს, იგი იყო სამხედრო საჰაერო დივიზიის შტაბის უფროსი, რომელიც დისლოცირებული იყო ქალაქ მურმანსკში.
1934 წლის 12 სექტემბერს, ყირიმში, ქალაქ კაჩას სამხედრო აეროდრომზე, სევერიან ივარდავას მომზადებული ჯგუფმა, რომელშიც შედიოდა ოთხი ქალი - მარგალიტა გოგებაშვილი (სევერიან ივარდავას მეუღლე); გალინა ტარასენკო; ნ პანოვა და ნ. ჩეკასინა - შეასრულა პარაშუტიდან გადმოხტომა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1902 კატეგორია:გარდაცვლილი 1970 კატეგორია:ქართველი მფრინავები
ამასიის პროვინცია
ამასიის პროვინცია (Amasya ili) — პროვინცია (ილი) ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ამასია. მოიცავს 7 რაიონს.
გეოგრაფია
ამასიის პროვინციას ესაზღვრება თოქათის, იოზგათის, სამსუნის და ჩორუმის პროვინციები. პროვინცია მდებარეობს მდინარე იეშილ-ირმაქის შუა დინებაში.
მოსახლეობა
მოსახლეობა 352 ათ. ადამიანი (2007). უდიდესი ქალაქებია: ამასია (74 ათ. ადამიანი, 2000), მერზიფონი.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პროვინციები
At the Beeb
At the Beeb — ინგლისური როკ ჯგუფ Queen-ის საკონცერტო ალბომი. იგი ჩაიწერა 1973 წლის თებერვალში და დეკემბერში, BBC Radio 1-ზე. აშშ-ში ალბომი ცნობილია სათაურით Queen at the BBC.
სქოლიო
კატეგორია:1995 წლის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:Queen-ის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:BBC Radio-ს ჩანაწერები
Aenictus pubescens
Aenictus pubescens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Aenictus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
პრობიშტიპის თემი
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი პრობიშტიპი. გარდა ქალაქისა თემის შემადგენლობაში შედის 35 დასახლება.
თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 325.57 კმ²-ს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის თემები
კორდოვის პროვინცია (არგენტინა)
კორდოვა (Provincia de Córdoba) – არგენტინის პროვინცია, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ  ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი – კორდოვა. პროვინციის მოსახლეობა – 3 066 801 კაცი (2001). ფართობი – 165 321 კმ². პროვინცია მოიცავს 26 დეპარტამენტსა და 427 მუნიციპალიტეტს.
სქოლიო
კატეგორია:არგენტინის პროვინციები
ნაზლი ნაჯაფოვა
ნაზლი ნაჯაფოვა მამმადაღა ყიზი (Nazlı Məmmədağa qızı Nəcəfova; დ. 1890, ნახიჩევანი, რუსეთის იმპერია - გ. 1977, ნახიჩევანი) —  ნახიჩევანში პირველი გოგონათა სკოლის დამფუძნებელი, აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული მასწავლებელი.
ბიოგრაფია
ნაზლი ნაჯაფოვა დაიბადა 1890 წელს ნახიჩევანში. მისი დიდი ბაბუა აღასი-ბეკი და მამამისის პაპა მირზა მუჰამედ თაჰირი ნახიჩევანის სახანოს ვეზირები იყვნენ. დედამისი ქანგარლითა დიდგვაროვან გვარს ეკუთვნოდა.
ნაჯაფოვა, თავისი ძმის, პოლკოვნიკ იუსიფ ბეი თрაიროვის მხარდაჭერით, გახდა ბაქოს მუსლიმ ქალთა სკოლის ერთ-ერთი პირველი სტუდენტი. მას ასწავლიდნენ ისეთი განმანათლებლები, როგორებიც იყვნენ მირზა ალეკპერ საბირი, ნაჯაფ ბეი ვეზიროვი, ჰასან ბეი ზარდაბი, აბდურაჰიმ-ბეი ახვერდოვი. რვაწლიანი სწავლის შემდეგ ის დაბრუნდა ერევანში, სადაც იმ დროს მისი ოჯახი ცხოვრობდა. მას ურთიერთობა და გადაკვეთა ჰქონდა ჯალილ მამედყულიზადესთან, რომლის იდეებმა სერიოზული გავლენა იქონიეს ნაზლის მსოფლმხედველობაზე. ერევანში ნაჯაფოვა ცდილობს გახსნას ცალკე კლასი მუსლიმი გოგონებისთვის ვაჟთა სკოლაში. გოგონების პირველი კლასი ძალადობრივი თავდასხმების მსხვერპლი ხდებოდა იმ ოთხი წლის განმავლობაში, როცა ნაჯაფოვა იქ მუშაობდა.
1921 წელს ბანდიტები თავს დაესხნენ მის სახლს. მათი განზრახვა ნაჯაფოვას მოკვლა იყო. საბედნიეროდ, აზერბაიჯანის მასწავლებელთა პირველ კონგრესში მონაწილეობის გამო ნაზლი იმ დროს არ იმყოფებოდა სახლში. იმავე წელს მან მიაღწია ნახიჩევანში გოგონათა პირველი სამოყვარულო თეატრის გახსნას.
1937 წელს დააპატიმრეს ნაჯაფგულუ ნაჯაფოვი, ნაზლის ქმარი, რომელიც მას საგანმანათლებლო საქმიანობაში ეხმარებოდა. ნაჯაფგულუ ნაჯაფოვი ცნობილი დიპლომატი იყო. მათ ოთხი შვილი ჰყავდათ - შულანი, ჯამილა და ორი ტყუპი და-ძმა ნამიგი და შაფიგა. 1954 წლამდე ბავშვები დედის გარეშე იზრდებოდნენ, რადგან 1942 წელს ნაჯაფოვა გადაასახლეს ყაზახეთში, როგორც ხალხის მტრის ცოლი. იქ თავის გამოსაკვებად იგი უერთდება სამუშაო ბრიგადას, ასევე ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას.
1947 წელს აზერბაიჯანში დაბრუნების შემდეგ გოქჩაიში ასწავლიდა აზერბაიჯანულ და რუსულ ენებს. შემდეგ უკვე გადადის ნახიჩევანში, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე აგრძელებს პედაგოგიურ საქმიანობას.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1890 კატეგორია:გარდაცვლილი 1977 კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალები კატეგორია:აზერბაიჯანელი პედაგოგები
NGC 233
NGC 233 — გალაქტიკა ანდრომედას თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1784 წლის 11 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:ანდრომედას თანავარსკვლავედი
ნატალია ზუმბაძე
ნატალია ზუმბაძე (დ. 7 თებერვალი, 1957) — ქართველი მეცნიერი, მუსიკოსი და ფოლკლორისტი.
ნატალია ზუმბაძე დაიბადა ქალაქ თბილისში.
1976 წელს დაამთავრა თბილისის პირველი მუსიკალური სასწავლებელი. 1981 წელს ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.
1991-2002 წლებში მუშაობდა პედაგოგად თბილისის N16 მუსიკალურ სკოლაში, III მუსიკალურ სასწავლებელში. ერთ-ერთი მუსიკალური ხელმძღვანელი ფოლკლორულ-ეთნოგრაფიული საყმაწვილო სტუდიის სახელწოდებით „ამერ-იმერი“. ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგი, ასოცირებული პროფესორი, თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის ქართული ხალხური მუსიკალური შემოქმედების მიმართულების ხელმძღვანელი 2005 წლიდან. საქართველოს ფოლკლორის ცენტრის მეცნიერ-თანამშრომელი 2006 წლიდან. ქალთა ფოლკლორული ანსამბლის „მზეთამზე“-ს წევრი. ნატალია ზუმბაძე არის დამაარსებელი და ხელმძღვანელი ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის სტუდენტთა ფოლკლორული ანსამბლის. მუსიკოლოგიის აკადემიის დოქტორი. ასევე მრავალი ფოლკლორული ექსპედიციის წევრი და ორგანიზატორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1957 კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები კატეგორია:ქართველი ფოლკლორისტები კატეგორია:დაბადებული 7 თებერვალი
ჭოჭიანის პლატო
ჭოჭიანის პლატო — ლავური პლატო სამხრეთ საქართველოს ვულკანური ზეგნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ხრამის ორივე ნაპირზე, წალკის მუნიციპალიტეტში. აგებულია პლეისოტოცენური ანდეზიტ-ბაზალტებით. გაკვეთილია ხრამისა და მისი მარჯვენა შენაკადის — ჭოჭიანის კანიონისებრი ხეობებით, რომელთა გვერდებზე არის გამოქვაბულები და ჩანჩქერები.
მდინარე ჭოჭიანის მარჯვენა სანაპიროზე 6-7 თხელი ტბაა. პლატოს ბრტყელი ზედაპირი მეორადი შავმიწიანი სტეპით და ნათესებით არის დაფარული. მდინარეების ხრამისა და ჭოჭიანის ხეობათა ფერდობები ფოთლოვანი ტყითაა შემოსილი, სოფელ დაშბაშის კიდეზე უცნობი წარმოშობის ღრმა ნაპრალებია.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს პლატოები
პარატინგა
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 30 230 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 956.387 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.23 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყება
ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყება — მთიელთა გამოსვლა ფეოდალიზაციისა და გაქრისტიანების წინააღმდეგ XIII საუკუნის 10-იან (სავარაუდოდ 1212 წ.) წლებში. XIII საუკუნის დასაწყისისათვის მთიელები ჯერ კიდევ არ იყვნენ მასობრივად ჩაბმული ფეოდალურ ურთიერთობაში. მთის მოსახლეობის შეზღუდული ეკონომიკური საშუალებები ბარის მოსახლეობის მიმართ ანტაგონიზმს წარმოშობდა. ამის შედეგი იყო მთიელთა თავდასხმები ბარის მოსახლეობაზე. მთიელთადმი მტრულად იყვნენ განწყობილი, ერთი მხრივ, ფეოდალური ზედაფენა, რომელიც მთიელთა ფეოდალურ უღელში შებმას ესწრაფოდა, მეორე მხრივ – ბარის მწარმოებელი მოსახლეობა, რომელიც მთიელთა თავდასხმის ობიექტი იყო. საქართველოს ფეოდალური მონარქია ერთდროულად ისწრაფოდა მთიელთა ფეოდალიზაციისა და გაქრისტიანებისაკენ. ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყებაც სწორედ ამ პროცესის საწინააღმდეგო რეაქცია იყო. მთიელთა აჯანყებაში დიდძალი ხალხი მონაწილეობდა.
დამსჯელი ექსპედიციის ხელმძღვანელობამ შეიმუშავა აჯანყებულებთან ბრძოლის კონკრეტული გეგმა. ივანე მხარგრძელმა მთიელთა რაზმები ხადის მთით გადაიყვანა „მთასა ფხოველთასა და დიდოთასა“. სამეფო ლაშქრის ერთ მხარეს მოექცა ძურძუკეთი, მეორე მხარეს კი – ფხოვეთი და დიდოეთი. როგორც ჩანს სამეფო ხელისუფლება არც ძურძუკეთს ენდობოდა და ამიტომ გამოაცალკევა აჯანყებული მხარეებისაგან. ძურძუკთა მეფეები ძღვენით ეახლნენ ივანე მხარგრძელს და თავისი ლაშქრით მხარში ამოუდგნენ სამეფო სპას. ამის შემდეგ საქართველოს ლაშქარმა ძურძუკებთან ერთად შეუტია აჯანყებულებს. ურიცხვი ფხოველი და დიდოელი ამოუწყვეტიათ. 3 თვე (ივნისი, ივლისი, აგვისტო) უმკლავდებოდნენ აჯანყებულები ივანე მხარგრძელის ლაშქარს. ბოლოს ზავი ითხოვეს და ერთგულების პირობა დადეს. ივანე მხარგრძელმა საზავო პირობები მიიღო და მძევლები წამოასხა. ამ გამარჯვებისათვის სამეფო ხელისუფლებამ ივანე „უაღრესსა პატივსა აიყვანა“.
საბჭოთა ისტორიოგრაფიის შეფასებით, ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყების დამარცხებას სხვადასხვა არსებითი ხასიათის მიზეზი ჰქონდა. აჯანყებულებს არ გააჩნდათ განსაზღვრული სამოქმედო გეგმა. მთიელთა ეს გამოსვლა ვერ გასცილდა ფეოდალური ექსპლუატაციის წინააღმდეგ მიმართული გლეხთა სტიქიური აჯანყების ფარგლებს. ფხოველებმა და დიდოელებმა ვერ მოახერხეს აჯანყებაში მთის მთელი მოსახლეობის ჩაბმა. პირიქით, მთის დანარჩენი მოსახლეობა მათ წინააღმდეგ გამოვიდა. თავისთავად ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყება ფეოდალური კლასისათვის მკაცრი გაფრთხილება და დამაფიქრებელი გაკვეთილი იყო. ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყებას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ფეოდალური საქართველოს ისტორიაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
Cylindromyrmex meinerti
Cylindromyrmex meinerti — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cylindromyrmex-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სტამბოლი
სტამბოლი (İstanbul — ისთანბულ), ისტორიულად ცნობილია, როგორც კონსტანტინოპოლი (Κωνσταντινούπολις, Kostantiniyye — კონსტანტინიე) და ბიზანტიონი — თურქეთის უდიდესი და ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქი. ქვეყნის ეკონომიკური, კულტურული და ისტორიული ცენტრი. ტრანსკონტინენტური ქალაქი ევრაზიაში, რომელიც მდებარეობს ბოსფორის სრუტის გასწვრივ (რომელიც ჰყოფს ევროპასა და აზიას), მარმარილოსა და შავი ზღვის სანაპიროზე. ქალაქის კომერციული და ისტორიული ცენტრი ევროპულ ნაწილშია, ხოლო ქალაქის მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი აზიურ ნაწილში ცხოვრობს. ქალაქი სტამბოლი არის ადმინისტრაციული ცენტრი ამავე სახელწოდების მეტროპოლიისა, სადაც 15 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. მოსახლეობის რაოდენობთ სტამბოლი მსოფლიოს მე-5 უდიდესი ქალაქი და ევროპის ყველაზე დიდი ქალაქია. სტამბოლი განიხილება, როგორც ხიდი დასავლეთსა და აღმოსავლეთს შორის.
ძვ. წ. 660 წლამდე, სარაიბურნუს კონცხზე დაარსებული ქალაქი, სახელით ბიზანტიონი (Βυζάντιον), ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ადგილი გახდა. ახ. წ. 330 წელს, კონსტანტინოპოლის სახელით აღდგენილი ქალაქი თითქმის თექვსმეტი საუკუნის განმავლობაში რომისა და ბიზანტიის (330–1204 და 1261–1453), ლათინთა (1204-1261) და ოსმალეთის იმპერიის (1453-1922) დედაქალაქად ითვლებოდა. რომისა და ბიზანტიის იმპერიის პერიოდში ქალაქი დიდი როლს თამაშობდა ქრისტიანობის გავრცელებაში, სანამ 1453 წელს ოსმალები დაიპყრობდნენ ქალაქს და ისლამური სამყაროს დასაყრდენად და ოსმალეთის ხალიფატის დედაქალაქად აქცევდნენ.
სტამბოლის ისტორიული და სტრატეგიული ადგილმდებარეობა აბრეშუმის გზაზე, რომელიც ევროპასა და ახლო აღმოსავლეთის სარკინიგზო ქსელების, შავი ზღვისა და ხმელთაშუაზღვისპირეთის მარშრუტის გზაზე მდებარეობს, ქალაქის კოსმოპოლიტური მოსახლეობის წარმოქმნის საფუძველი გახდა, თუმცა, ეს ფაქტი ნაკლებად შესამჩნევი იყო 1923 წლისთვის, როდესაც ყალიბდებოდა თურქეთის რესპუბლიკა. ომებს შორის პერიოდში ახალ დედაქალაქად ანკარის გამოცხადებამ ქალაქს უდიდესი მნიშვნელობა მიანიჭა. 1950-იანი წლებიდან ანატილიიდან ჩამოსული მიგრანტების ხარჯზე ქალაქის მოსახლეობა ათჯერ გაიზარდა, რამაც ქალაქის ადმინისტრაციული საზღვრების გაფართოება გამოიწვია. XX საუკუნის დასასრულს დაარსებული ხელოვნების, მუსიკის, კინოს ფესტივალები და კულტურული ღონისძიებები დღემდე იმართება ქალაქში და მის სავიზიტო ბარათს წარმოადგენს. ქალაქის ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებამ წარმოშვა რთული სატრანსპორტო ქსელი.
ქალაქის ევროპის კულტურულ დედაქალაქად გამოცხადებიდან ხუთი წლის შემდეგ, 2015 წელს სტამბოლში დაახლოებით 12,56 მილიონი უცხოელი ტურისტი ჩავიდა, რამაც იგი მსოფლიოს მეხუთე ყველაზე პოპულარულ ტურისტულ მიმართულებად აქცია. ქალაქის უდიდეს ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს მისი ისტორიული ცენტრი, ნაწილობრივ იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეტანილი, ხოლო ქალაქის კულტურული და გასართობი ნაწილი მდებარეობს ბუნებრივი ნავსადგურის, ოქროს რქის (ჰალიჩი) მეორე ნაპირზე, ბეიოღლუს რაიონში. გლობალურ ქალაქად განხილულ სტამბოლს, გააჩნია მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე სწრაფმზარდი მეტროპოლიური ეკონომიკა. ქალაქი ბევრი თურქული კომპანიის და მედიასაშუალების შტაბ-ბინის განლაგების ადგილია და მისი მოგება ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის მეოთხედს შეადგენს. საკუთარი გამოცოცხლებიდან და სწრაფი გაფართოებიდან მიღებული სარგებლის იმედით სტამბოლმა ოცი წლის განმავლობაში ხუთჯერ შეიტანა განაცხადი ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ჩატარების თაობაზე.
ტოპონიმი
left|thumb|upright|[[კონსტანტინე I დიდი|კონსტანტინე I]] ქალაქის პირველი ცნობილი სახელწოდებაა ბიზანტიონი (Βυζάντιον), რომელიც ძვ. წ. 660 წელს დაარქვეს დამაარსებელმა მეგარიელმა კოლონისტებმა. ითვლება, რომ სახელწოდება მომდინარეობს საკუთარი სახელიდან — ბიზასი. ძველი ბერძნული ტრადიციის მიხედვით, ბიზასი ლეგენდარული მეფეა, რომელიც ბერძენი კოლონისტების ლიდერი იყო. თანამედროვე მეცნიერებს მიაჩნიათ, რომ სახელი ბიზასი ადგილობრივი თრაკიული ან ილირიული წარმოშობისაა და შესაბამისად, ეს ორი ხალხი ქალაქის ტერიტორიაზე მეგარიელებზე ადრე სახლობდნენ.
მას შემდეგ, რაც ახ. წ. 330 წელს კონსტანტინე დიდმა ქალაქი რომის იმპერიის ახალ აღმოსავლეთ დედაქალაქად გადააქცია, ქალაქი ცნობილი გახდა, როგორც კონსტანტინოპოლი (ბერძნ. Κωνσταντινούπολις, კონსტანტინუპოლის), რაც „კონსტანტინეს ქალაქს“ ნიშნავს. კონსტანტინემ სცადა ხელი შეეწყო ახალი სახელწოდების „ახალი რომის“ და მისი ბერძნული ვერსიის „Νέα Ῥώμη“ Nea Romē (ახალი რომი) დამკვიდრებას, მაგრამ ეს სახელწოდება ფართოდ ვერ გავრცელდა. კონსტანტინოპოლი დასავლეთში ქალაქის ყველაზე გავრცელებული სახელი დარჩა თურქეთის რესპუბლიკის ჩამოყალიბებამდე, ასევე კოსტანტინეიე (قسطنطينيه) და ბე მაქამ-ე ქონსტანტინიიაჰ ალ-მაჰმიიაჰ (რაც ნიშნავს „კონსტანტინეპოლის დაცული ადგილი“) და ისტანბული ქალაქის ის სახელწოდებები იყო, რომლებსაც ალტერნატიულად იყენებდნენ ოსმალეთში, ოსმალების მმართველობის დროს. თურქები სახელწოდება „კონსტანტინოპოლის“ გამოყენებას ოსმალების მმართველობის პერიოდისთვის (XX საუკუნის შუა წლებიდან), ისტორიული უზუსტობის მიუხედავად, დღეისთვის პოლიტიკურად არასწორად მიიჩნევენ.
XIX საუკუნეში, ქალაქმა შეიძინა სხვა სახელებიც, გამოყენებული უცხოელების ან თურქების მიერ. ევროპელები კონსტანტინოპოლს მთელი ქალაქის აღსანიშნავად იყენებდნენ, მაგრამ სახელწოდება „სტამბოლს“ იყენებდნენ, როგორც თურქები, ქალაქის ისტორიული კედლით შემოსაზღვრულ ნახევარკუნძულის მიმართ, რომელიც მდებარეობს ჰალიჩისა და მარმარილოს ზღვას შორის. პერა (მომდინარეობს ბერძნული სიტყვიდან „გასწვრივ“) გამოიყენებოდა ოქროს რქასა და ბოსფორს შორის არსებული ტერიტორიის მიმართ, მაგრამ თურქები ასევე იყენებდნენ სახელწოდებას ბეიოღლუ (დღეს ოფიციალურად ქალაქის ერთ-ერთი რაიონი). ისლამბოლი (რაც ნიშნავს „ისლამის ქალაქს“ ან „სრული ისლამი“) ხშირად იყო გამოყენებული ქალაქის სახელწოდებად და ზოგიერთ ოსმალურ მონეტაზედაც იყო ამოტვიფრული, მაგრამ რწმენას იმისა, ეს სტამბოლის წინამორბედი სახელწოდებაა, უარყოფს ის ფაქტი, რომ ეს უკანასკნელი გაცილებით ძველია და ოსმალთა მიერ ქალაქის აღებამდეც დასტურდება.
სახელწოდება ისტანბული მომდინარეობს შუა საუკუნეების ბერძნული ფრაზისაგან „εἰς τὴν Πόλιν“ (იკითხება, როგორც ის ტიმ ბოლინ), რაც ნიშნავს „ქალაქში“ და ადგილობრივ ბერძნებს შორის გავრცელებული კონსტანტინოპოლისგან. ეს სახელწოდება ასახავდა ქალაქის სტატუსს, როგორც ერთადერთი მთავარი ქალაქს სიახლოვეს. ოსმალეთის სამყაროშიც დიდი იყო კონსტანტინოპოლის მნიშვნელობა, რაც აისახა ქალაქის ოსმალურ სახელწოდებაში „დერ საადეტი“ (Der Saadet), რაც ნიშნავს „კეთილდღეობის კარიბჭეს“. სხვა მოსაზრებით, ქალაქის სახელწოდება ძველი სახელწოდებიდან, კონსტანტინოპოლიდან პირდაპირ ჩამოყალიბდა, პირველი და მესამე მარცვალის ამოღებით. თურქული ხალხური ეტიმოლოგია ქალაქის სახელწოდებას ისლამთან აკავშირებს, რადგან ქალაქს ისლამბოლი ან ისლამბული ერქვა, რაც განპირობებული იყო ქალაქის ისლამური ოსმალეთის იმპერიის დედაქალაქად გამოცხადებით. ეს სახელწოდება თავდაპირველად ქალაქის დაპყრობის შემდეგ გაჟღერდა, ხოლო სახელწოდების გამოგონება, ზოგიერთი თანამედროვე მწერლის მიხედვით, სულთან მეჰმედ II-ს მიეწერება. XVII საუკუნის ზოგიერთი ოსმალური წყარო, როგორიცაა ევლია ჩელები, აღწერს მას დროის საერთო თურქულ სახელწოდებად; XVII საუკუნის ბოლოდან XVIII საუკუნემდე, სახელწოდება ოფიციალურად გამოიყენებოდა. სახელწოდება „ისლამბოლი“ პირველად გვხვდება 1703 წლის მონეტაზე, სულთან აჰმედ III-ის დროს. მიუხედავად ამისა, სახელწოდება კონსტანტინოპოლი ინგლისურ ენაში XX საუკუნემდე გამოიყენებოდა. ქალაქის სახელწოდება სტამბოლი (İstanbul) მხოლოდ მას შემდეგ გახდა ფართოდ გამოყენებადი, რაც თურქეთმა 1928 წელს ლათინური ანბანი მიიღო და მოუწოდა სხვა ქვეყნებს, გამოიყენონ ქალაქის თურქული სახელწოდება.
ისტორია
thumb|[[ბიზანტიუმის აკროპოლისის ბიზანტიური სვეტი, რომელიც დღეს მდებარეობს თოფქაფის სასახლეში.]] XXI საუკუნის დასაწყისში, არქეოლოგების მიერ აღმოჩენილი ნეოლითის ხანის ნიმუშები მიუთითებენ, რომ სტამბოლის ისტორიული ნახევარკუნძული, ძვ. წ. VI ათასწლეულში იყო დასახლებული. ეს ადრეული დასახლება მნიშვნელოვანია იმ პროცესისთვის, რომლის დროსაც, თითქმის ათასი წლის მანძილზე, ნეოლითის რევოლუცია ახლო აღმოსავლეთიდან ევროპისკენ განვითარდა, სანამ წყლის დონის მატების გამო, ყველაფერი წყალქვეშ არ აღმოჩნდა. ქალაქის აზიური მხარის პირველი დასახლებაა ფიკირთეფეს ყორღანი, რომელიც სპილენძის ხანის პერიოდისაა და ხელოვნების ნიმუშების მეშვეობით თარიღდება ძვ. წ. 5500-დან 3500 წლამდე, ხოლო ქალაქის ევროპულ მხარეს, ნახევარკუნძულის (სარაიბურნუს) მახლობლად, პირველი ათასწლეულის დასაწყისში თრაკიელების დასახლება იყო. თანამედროვე ავტორები მას უკავშირებენ თრაკიის ტოპონიმს ლიგოსს, რომელიც პლინიუს უფროსმა აღნიშნა, როგორც ბიზანტიონის დასახლების ადრეული სახელწოდება.
კონსტანტინოპოლისა და ბიზანტიის ერა
left|upright|thumb|კრისტოფორო ბონდელმონტის მიერ 1422 წელს შექმნილი ეს რუკა, კონსტანტინოპოლის უძველესი გადარჩენილი რუკაა.
324 წლის სექტემბერში, კონსტანტინე დიდი ფაქტიურად მთელი რომის იმპერიის იმპერატორი გახდა. ორი თვის შემდეგ, მან ბიზანტიუმის ნაცვლად ახალი, ქრისტიანული ქალაქის გეგმა შეიმუშავა. როგორც იმპერიის აღმოსავლეთი დედაქალაქი, ქალაქს დაერქვა „ახალი რომი“, თუმცა მას ფართოდ უწოდებდნენ კონსტანტინოპოლს, რომელიც XX საუკუნემდე დარჩა ქალაქის სახელწოდებად. 330 წლის 11 მაისს, კონსტანტინოპოლი რომის იმპერიის დედაქალაქად გამოცხადდა, რომელიც მოგვიანებით თეოდოსიუს I-ის ორ ვაჟს შორის, 395 წლის 17 იანვარს, მის სიკვდილამდე გადანაწილდა, როდესაც ქალაქი აღმოსავლეთ რომის (ბიზანტიის) იმპერიის დედაქალაქი გახდა.
კონსტანტინოპოლის დაარსება, კონსტანტინე დიდის ერთ-ერთი უმთავრესი მიღწევაა, რომლის შედეგად, რომის ძალაუფლება აღმოსავლეთით გადავიდა, რადგან ქალაქი ბერძნული კულტურისა და ქრისტიანობის ცენტრი გახდა. ქალაქის მასშტაბით მრავალი ეკლესია აშენდა, მათ შორისაა იუსტინიანეს მეფობის დროს აშენებული აია-სოფია, რომელიც ათასი წლის მანძილზე მსოფლიოში ყველაზე დიდ საკათედრო ტაძრად რჩებოდა. კონსტანტინემ, ასევე კონსტანტინოპოლის იპოდრომის რეკონსტრუქცია და გაფართოებაც დაიწყო, რომელიც ათასობით მაყურებელს იტევდა და V-VI საუკუნეებში გახდა სამოქალაქო ცხოვრების ძირითადი კერა, ისევე, როგორც აჯანყებების ადგილიც, მათ შორის ნიკას აჯანყებისა. კონსტანტინოპოლის ადგილსამყოფელი ასევე უზრუნველყოფდა მის არსებობას დროთა განმავლობაში. მრავალი საუკუნის მანძილზე, ქალაქის კედლები და ზღვის ნაპირი, ევროპას აღმოსავლელი დამპყრობლებისგან და ისლამის გავრცელებისგან იცავდა. შუა საუკუნეების დიდ ნაწილსა და ბიზანტიის ეპოქის უკანასკნელ პერიოდში, კონსტანტინოპოლი უდიდესი და ყველაზე მდიდარი ქალაქი იყო ევროპის კონტინენტზე და ზოგჯერ მსოფლიოშიც.
კონსტანტინოპოლი, 1025 წელს ბასილი II-ის მმართველობის დასრულების შემდეგ, მუდმივ დაღმავლობას განიცდიდა. საბოლოო დარტყმა ქალაქს მიაყენა ვილარდოინის და ენრიკო დანდოლოს დაპყრობამ, მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს, როდესაც ქალაქი ააოხრეს და გაანადგურეს. მოგვიანებით იგი ლათინთა იმპერიის ცენტრად გადაიქცა, რომელიც კათოლიკე ჯვაროსნების მიერ შეიქმნა, მართლმადიდებლური ბიზანტიის იმპერიის ჩანაცვლების მიზნით. აია სოფია კი 1204 წელს კათოლიკურ ეკლესიად გადაკეთდა. 1261 წელს ბიზანტიის იმპერია აღდგა, თუმცა დასუსტებულიყო. კონსტანტინოპოლის ეკლესიები, თავდაცვითი ნაგებობები და ძირითადი შენობები უვარგისი იყო, ხოლო ქალაქის მოსახლეობა რვა საუკუნის მანძილეზე ნახევარი მილიონიდან 100 ათასამდე შემცირდა. 1261 წლის გამარჯების შემდეგ, ქალაქის ზოგიერთი ძეგლი აღადგინეს, ხოლო ზოგი, როგორიცაა დეისის მოზაიკა აია სოფიასა და კარიეში, ახლად შეიქმნა.
ოსმალეთის და თურქეთის რესპუბლიკის ერა
კონსტანტინოპოლის დაპყრობის შემდეგ, მეჰმედ II დაუყოვნებლივ დაიწყო ქალაქის აღორძინებაზე ზრუნვა, რომელიც იმ დროისთვის უკვე ცნობილი იყო, როგორც სტამბოლი. მან მოუწოდა დაბრუნებისკენ მათ, ვინც ქალაქის ალყის დროს გაიქცა, ასევე ანატოლიის სხვადასხვა კუთხიდან ქალაქში გადმოასახლა მუსლიმები, ებრაელები და ქრისტიანები. მან მოითხოვა, რომ სექტემბრისთვის ხუთი ათასი ოჯახი გადმოესახლებინათ კონსტანტინოპოლში. მთელი ისლამური იმპერიის ტერიტორიებიდან, ქალაქში გადმოასახლეს ომის ტყვეები და დეპორტირებული ხალხი: ამ ხალხს თურქულ ენაზე ეწოდათ „სიურგიუნი“, რაც „გადასახლებულს“ ნიშნავს. თუმცა, ბევრი ადამიანი ქალაქიდან ისევ გაიქცა, ამავე დროს იყო ჭირის ეპიდემიის რამდენიმე შემთხვევა, შედეგად, 1459 წელს მეჰმედმა დეპორტირებულ ბერძნებს ქალაქში დაუბრუნების უფლება მისცა. მან ასევე მოიწვია თავის დედაქალაქში ადამიანები მთელი ევროპის მასშტაბით, რომ შეექმნა კოსმოპოლიტური საზოგადოება, რაც გააგრძელა თავისი არსებობა ოსმალეთის სახელმწიფოს არსებობის დიდი ნაწილის განმავლობაში. თუმცა, ჭირის ეპიდემია განაგრძობდა სტამბოლში არსებობას, იგი არსებობას განაგრძობდა დანარჩენი საუკუნეების მანძილზეც, როგორც ეს იყო 1520 წლიდან, რამდენიმე წლის განმავლობაში პატარა შესვენებებით ის თავიდან იჩენდა თავს: 1529 და 1533 წლებში, 1549 და 1552 წლებში, 1567 და 1570 წლებში. ეპიდემია თავდაპირველად წარმოიშვა დასავლეთში, ჰეჯაზსა და სამხრეთ რუსეთში. თუმცა, ანატოლიაში მოსახლეობის ზრდამ, ხელი შეუწყო სტამბოლს აღედგინა თავისი დანაკარგი და შეენარჩუნა მოსახლეობის რაოდენობა დაახლოებით 500 000 მოსახლემდე, რომელიც 1800 წლამდე შენარჩუნდა. მეჰმედ II ასევე გაარემონტა ქალაქის დაზიანებული ინფრასტრუქტურა, მათ შორის ქალაქის მთლიანი წყლის სისტემა, ააშენა სტამბოლის დიდი ბაზარი და თოფქაფის სასახლე, რომელიც სულთნის ოფიციალური რეზიდენცია იყო. დედაქალაქის ედირნედან (ადრიანოპოლისი) კონსტანტინოპოლში გადაყვანით, ახალი სახელმწიფო რომის იმპერიის მემკვიდრედ და გამგრძელებლად გამოცხადდა.
thumb|left|[[თომას ალომის ოსმალეთის პერიოდის სტამბოლის ნახატი]] thumb|left|[[გალათას ხიდი XIX საუკუნეში]]
ოსმალებმა სწრაფად შეცვალეს ქალაქი ქრისტიანობის ბურჯიდან ისლამური კულტურის სიმბოლოთი. დაფუძნდა რელიგიური ფონდები, ძვირფასი შემკულობით ასაშენებელი მეჩეთების დასაფინანსებლად, რომლებიც ხშირად სკოლებთან, საავადმყოფოებთან და საზოგადოებრივ აბანოებთან იყვნენ შეერთებულნი. ოსმანებმა 1517 წელს გამოაცხადეს ხალიფატის სტატუსი, ხოლო სტამბოლი ამ უკანასკნელი ხალიფატის, ბოლო ოთხი საუკუნის განმავლობაში დედაქალაქად რჩებოდა. სულეიმან დიდებულის მმართველობის პერიოდი, 1520-1566 წლები, იყო ოსმალეთის იმპერიის უდიდესი მხატვრული და არქიტექტურული მიღწევის პერიოდი; იმპერიის მთავარმა არქიტექტორმა, მიმარ სინანმა, ქალაქის რამდენიმე გამორჩეული ნაგებობა შექმნა, რა დროსაც ოსმალური ხელოვნება, კერძოდ კერამიკა, ვიტრაჟები, კალიგრაფია და მინიატურა ყვავოდა. სტამბოლის მოსახლეობამ, XVIII საუკუნის ბოლოსთვის, 570 ათასი ადამიანი შეადგინა.
XIX საუკუნის დასაწყისის აჯანყების პერიოდმა, გამოიწვია პროგრესული სულთანის მაჰმუდ II-ის აღზევება, რაც შემდეგ თანზიმატის პერიოდში გადაიზარდა, რამაც პოლიტიკურ რეფორმებს ბიძგი და ქალაქისთვის ახალი ტექნოლოგიების დანერგვის საშუალება მისცა. ამ პერიოდში აშენდა ოქროს რქაზე ხიდები და სტამბოლი 1880-იან წლებში, დანარჩენ ევროპას სარკინიგზო ქსელით დაუკავშირდა. თანამედროვე საშუალებები, როგორიცაა წყალმომარაგების ქსელი, ელექტროენერგია, ტელეფონები და ტრამვაი, სტამბოლში თანდათანობით, მომდევნო ათწლეულებში დაინერგა, თუმცა უფრო გვიან, ვიდრე სხვა ევროპულ ქალაქებში. მოდერნიზაციის ძალისხმევა არ ყოფილა საკმარისი იმისათვის, რომ იმპერიას თავი აეცილა დაკნინებისგან.
XX საუკუნის დასაწყისში, ახალგაზრდა თურქების რევოლუციამ ჩამოაგდო სულთან აბდულჰამიდ II და გააჩაღა რიგი ომები, რომლებიც აწუხებდა ავადმყოფი იმპერიის დედაქალაქს. ბოლო ომის, პირველი მსოფლიო ომის შედეგად, კონსტანტინოპოლის ოკუპაცია მოჰყვა ბრიტანული, ფრანგული და იტალიური ძალების მიერ. ოსმალეთის იმპერიის ბოლო სულთანი მეჰმედ VI 1922 წლის ნოემბერში, ათათურქის მიერ გააძევებულიყო. მომდევნო წელს, კონსტანტინოპოლის ოკუპაცია ლოზანის ხელშეკრულების ხელმოწერისა და მუსტაფა ქემალ ათათურქის მიერ გამოცხადებული თურქეთის რესპუბლიკის აღიარებით დასრულდა.
რესპუბლიკის ადრეულ წლებში, სტამბოლს ჩამოართვეს დედაქალაქის სტატუსი ანკარის სასარგებლოდ, რომელიც ახალი და სეკულარული ქვეყნის ისტორია, ოსმალეთის ისტორიიდან განაცალკევა. 1940-იანი წლების ბოლოს და 1950-იანი წლების დასაწყისში, სტამბოლში დიდი სტრუქტურული ცვლილებები განხორციელდა, რადგან ქალაქის მასშტაბით აშენდა ახალი მოედნები, ბულვარები და გამზირები, ზოგჯერ ისტორიული ნაგებობების ხარჯზე. სტამბოლის მოსახლეობა 1970-იან წლებში სწრაფად გაიზარდა, ვინაიდან ანატოლიიდან მოსახლეობის სწრაფი მიგრირება მოხდა ქალაქში, რომლებიც სამუშაო ადგილს ეძებდნენ სტამბოლის გარეუბანში აშენებულ ახალ ქარხნებში. ქალაქის მოსახლეობის მოულოდნელმა მკვეთრმა ზრდამ გამოიწვია საცხოვრებელ სახლებზე დიდი მოთხოვნილება, შედეგად ქალაქის მეტროპოლიურმა ტერიტორიამ, სოფლების და ტყეების ხარჯზე გაიზარდა.
გეოგრაფია
thumb|left|დასავლეთ თურქეთში არსებული [[ნასხლეტი|ნასხლეტები კონცენტრირებულია მარტო სტამბოლის სამხრეთ-დასავლეთით, რომელიც გადის მარმარილოსა და ეგეოსის ზღვის ქვეშ.]] thumb|right|სტამბოლისა და [[ბოსფორი|ბოსფორის სრუტის თანამგზავრული ხედი.]]სტამბოლი მდებარეობს თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, რომელიც შედის მარმარილოს ზღვის რეგიონის შემადგენლობაში და რომლის საერთო ფართობი შეადგენს 5,343 კმ². ბოსფორი, რომელიც ერთმანეთს აკავშირებს მარმარილოს ზღვასა და შავ ზღვას, ქალაქს ყოფს ევროპულ, თრაკიულ მხარედ, რომელიც მოიცავს ქალაქის ისტორიულ და ეკონომიკურ ცენტრს და აზიურ, ანატოლიურ მხარედ. შემდეგ ქალაქი იყოფა ოქროს რქად, რომელიც წარმოადგენს ბუნებრივ ნავსადგურს, სადაც დაარსდა ყოფილი ბიზანტიუმი და კონსტანტინოპოლი. დღევანდელი სტამბოლის გული, მარმარილოს ზღვის, ბოსფორისა და ოქროს რქის შესართავი, ათასობით წლის განმავლობაში აჩერებდა შეიარაღებულ ძალებს და დღემდეა ქალაქის ლანდშაფტის დამახასიათებელი ნიშანი.
ქალაქ რომის მოდელის მსგავსად, ისტორიული ნახევარკუნძული შვიდი ბორცვის ხასიათს ატარებს, აქედან თითოეულ ბორცვს იმპერიული მეჩეთი ამშვენებს. ამ ბორცვებიდან ყველაზე აღმოსავლეთითაა სარაიბურნუ, რომელზეც მდებარეობს თოფქაფის სასახლე. ოქროს რქის მეორე მხარეს კიდევ ერთი ბორცვია, სადაც მდებარეობს თანამედროვე ბეიოღლუს რაიონი. რელიეფის გამო, ბეიოღლუს შენობები ოდესღაც ტერასული საყრდენი კედლების დახმარებით აშენდა და გზები საფეხურის სახით იყო დაგებული. იუსქიუდარის რაიონი, რომელიც ქალაქის აზიურ მხარეს მდებარეობს, ასევე ბორცვიან ხასიათს ატარებს, რომლის რელიეფი თანდათანობით ვრცელდება ბოსფორის სანაპიროზე, მაგრამ შემსიფაშასა და აიაზმას ლანდშაფტი უფრო მკვეთრია, ისევე როგორც კონცხის. სტამბოლის უმაღლესი წერტილია ჩამლიჯის ბორცვი, რომლის სიმაღლე შეადგენს 288 მეტრს. სტამბოლის ჩრდილოეთ ნახევარს სამხრეთ სანაპიროსთან შედარებით უფრო მაღალი საშუალო სიმაღლე გააჩნია, სადაც ზოგიერთი ადგილის სიმაღლე 200 მეტრს აღემატება, ხოლო ზოგიერთი ნაწილი სანაპირო ზოლის ციცაბო კლდეებით ფიორდს ჰგავს, განსაკუთრებით ბოსფორის ჩრდილოეთ ნაწილში, სადაც იგი შავი ზღვისკენ იხსნება.
სტამბოლი მდებარეობს ჩრდილოეთ ანატოლიურ ნასხლეტთან, აფრიკისა და ევრაზიის ფილაქნის საზღვართან ახლოს. ნასხლეტების ეს ზონა, რომელიც ჩრდილოეთ ანატოლიიდან მარმარილოს ზღვამდე გრძელდება, პასუხისმგებელია ქალაქის ისტორიაში მომხდარ რამდენიმე სასიკვდილო მიწისძვრაზე. ამ სეისმური მოვლენებიდან ყველაზე დამანგრეველი იყო 1509 წლის მიწისძვრა, რამაც ცუნამი გამოიწვია, რომელიც ქალაქის კედლები შეანგრია და 10 000-ზე მეტი ადამიანი იმსხვერპლა. ცოტა ხნის წინ მომხდარმა, 1999 წლის იზმითის მიწისძვრამ, რომლის ეპიცენტრი იზმითთან მდებარეობდა, 18 000 ადამიანი იმსხვერპლა, მათ შორის 1 000 ადამიანი სტამბოლის გარეუბნებში. სტამბოლის მოსახლეობა კვლავ შეშფოთებულია, რადგან შესაძლებელია კიდევ უფრო კატასტროფული სეისმური მოვლენა მოხდეს უახლოეს მომავალში, რაც შესაძლებელია სტამბოლის სწრაფად მზარდი მოსახლეობის საცხოვრებელი ინფრასტრუქტურა დაანგრიოს, რადგან ახალი ინფრასტრუქტურული ობიექტები ხშირად არ აკმაყოფილებენ სეისმოლოგიურ სტანდარტებს. სეისმოლოგები აცხადებენ, რომ 2030 წლისთვის, სტამბოლში 7,6 მაგნიტუდის მიწისძვრის საშიშროების რისკი 60%-ზე მეტი იქნება.
კლიმატი
thumb|left|ნისლში გახვეული [[ლევენთი, სადაც დილის საათებში ეს მოვლენა ხშირია.]] thumb|right|სტამბოლის მიკროკლიმატები [[კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია|კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის მიხედვით.]]
სტამბოლის მუდმივად მაღალი ტენიანობით ხასიათდება, ძირითადად დილით 80% აღწევს. ზუსტად ამის გამო, ნისლი ძალიან ხშირია, თუმცა, უფრო მეტად ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში და ცენტრიდან დაშორებით. მკვრივი ნისლი ხელს უშლის რეგიონში ტრანსპორტის მოძრაობას, მათ შორის ბოსფორზე გადაადგილებასაც, რაც ხშირია წლის შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში, როდესაც ტენიანობა დღის მეორე ნახევარში კვლავ მაღალია. ნოტიო პირობები და ნისლი, ზაფხულის თვეებში შუადღისთვის იფანტება, მაგრამ გრძელვადიანი ტენიანობა ზრდის ზაფხულის ზომიერად მაღალ ტემპერატურას. ასეთ ზაფხულის თვეებში, მაღალი ტემპერატურა საშუალოდ დაახლოებით 29 °C შეადგენს, ხოლო ნალექი იშვიათია. აღსანიშნავია, რომ შესაძლო ნალექი მხოლოდ თხუთმეტი დღის განმავლობაში მოდის, რომელიც ივნისიდან აგვისტომდე გრძელდება. ზაფხულის თვეებში, ასევე აღინიშნება ელჭექის ყველაზე მაღალი კონცენტრაცია.
ზამთარი სტამბოლში გაცილებით მკაცრია, ვიდრე ხმელთაშუა ზღვის აუზის სხვა ქალაქებში, სადაც ტემპერატურა საშუალოდ 1-4 °C-მდე ეცემა. შავი ზღვიდან ტბა-ეფექტის თოვლი საკმაოდ ხშირია, მიუხედავად იმისა, რომ რთულია პროგნოზირება თუ როგორი მძიმე იქნება მისი შედეგები ქალაქის ინფრასტრუქტურისთვის. გაზაფხული და შემოდგომა გაცილებით რბილი, მაგრამ ხშირად ნესტიანი და არაპროგნოზირებადია; ცივი ქარი, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთიდან და თბილი ქარი სამხრეთიდან, ზოგჯერ იმავე დღეს ტემპერატურის მერყეობას იწვევს. საერთო ჯამში, სტამბოლში 130 დღეზე მოდის საშუალო წლიური ნალექი, რომელიც წელიწადში 810 მილიმეტრს შეადგენს. ყველაზე მაღალი და ყველაზე დაბალი ტემპერატურა სტამბოლის ისტორიაში შეადგინა 40.5 °C და -16.1 °C. დღის ყველაზე დიდი ნალექები 227 მილიმეტრია, ხოლო ყველაზე მაღალი თოვლის საფარი 80 სანტიმეტრია.
ქალაქის მიმოხილვა
დღევანდელი ფათიჰის რაიონი, რომელიც სულთან მეჰმედ დამპყრობელის (Fatih Sultan Mehmed) საპატივცემულოდ დაერქვა, ტერიტორიულად შეესაბამება იმას, რაც 1453 წელს ოსმალეთის დაპყრობამდე იყო, რაც მთელ ქალაქ კონსტანტინოპოლს (დღევანდელი ქალაქის ისტორიული ნაწილი) შეადგენს, რომელიც მდებარეობს ჰალიჩის სამხრეთ სანაპიროზე, შუა საუკუნეების გენუელების ციტადელის გალათას მოპირდაპირედ. გალათაში მდებარე გენუელების თავდაცვითი ნაგებობები, XIX საუკუნეში მეტწილად დაანგრიეს, გარდა გალათას კოშკისა, რათა ქალაქი ჩრდილოეთით გაფართოებულიყო. დღეს გალათა (ქარაქიოი) ბეიოღლუს რაიონის (პერა) ერთ-ერთი კვარტალია, რომელიც სტამბოლის კომერციული და გასართობი ცენტრია და მოიცავს ისტიკლალის გამზირსა და თაქსიმის მოედანს.
დოლმაბაჰჩეს სასახლე, რომელიც მთავრობის ადგილსამყოფელი იყო ოსმალეთის იმპერიის ბოლო პერიოდში, მდებარეობს ბეშიქთაშის რაიონში ბოსფორის ევროპულ სანაპიროზე, ბეიოღლუს ჩრდილოეთით. ბრწყინვალე პორტა (Bâb-Âli), რომელიც გახდა ოსმალეთის მთავრობისთვის მეტონიმი, თავდაპირველად გამოიყენებოდა იმპერიის კარიბჭესთვის (Bâb-ı Hümâyûn), რომელიც თოფქაფის სასახლის ყველაზე შორეულ ეზოში იყო, მაგრამ XVIII საუკუნის შემდეგ, ბრწყინვალე პორტას (ან უბრალოდ პორტა) სახელწოდების გამოყენება სავეზიროს (პრემიერ-მინისტრის) კარიბჭესთვის დაიწყეს, რომელიც ჯაღალოღლუს კვარტალში, თოფქაფის სასახლესთან ახლოს მდებარეობდა, სადაც სავეზირო (დიდი ვეზირი) და სხვა ვეზირთა ოფისები მდებარეობდა, სადაც ასევე უცხოელ დიპლომატებს ხვდებოდნენ. ყოფილი სოფელი ორთაქიოი, რომელიც მდებარეობს ბეშიქთაშის რაიონში და ამავე სახელწოდებას ატარებს ორთაქიოის მეჩეთი ბოსფორზე, მდებარეობს ბოსფორის ხიდთან ახლოს. ბოსფორის ორივე, ევროპულ და აზიურ სანაპიროებზე, ოსმალელი არისტოკრატებისა და ელიტის მიერ აშენებულია ძვირადღირებული საზაფხულო სასახლეები — იალები. მოშორებით, ქალაქის შიგნით, შიდა საქალაქო მაგისტრალების გარეთ მდებარეობს ლევენთისა და მასლაქის კვარტლები, რომლებიც სტამბოლის მთავარი საქმიანი უბნებია.
thumb|left|თავდაპირველად ქალაქის გარეთ მყოფი [[იალი|იალები (სასახლეები), დღეს სტამბოლის ელიტარული უბნების რეზიდენციებია.]]
ოსმალეთის იმპერიის დროს, იუსქიუდარის და ქადიქიოის რაიონები, ტერიტორიულად ქალაქ სტამბოლის ფარგლებს გარეთ იყვნენ, რომლებიც ზღვის სანაპიროს დასასვენებელ კურორტებს განასახიერებდნენ, თაცისი ბაღებითა და იალებით. მაგრამ, XX საუკუნის მეორე ნახევარში, ქალაქის აზიური მხარე მნიშვნელოვანი ურბანულ ზრდა განიცადა. ქალაქის ამ ნაწილის გვიანმა განვითარებამ, გამოიწვია უკეთესი ინფრასტრუქტურის მოწყობა და ურყევი ურბანული დაგეგმარება, ქალაქის სხვა რაიონების უმრავლესობასთან შედარებით. ქალაქის და ბოსფორის აზიური მხარე, სტამბოლის ევროპული ნაწილის ეკონომიკური და კომერციული ცენტრების გარეუბანს განასახიერებს, სადაც ქალაქის მოსახლეობის მესამედი ცხოვრობს, მაგრამ დასაქმებული მხოლოდ ქალაქის მოსახლეობის მეოთხედი. XX საუკუნეში სტამბოლის ექსპონენტური ზრდის შედეგად, ქალაქის მნიშვნელოვანი ნაწილი შედგება გეჯექონდუსგან (სიტყვასიტყვით: „ღამით აშენებული“), რომლებიც უკანონოდ აშენებული ჩაცუცქული შენობებია. დღეისათვის, ზოგიერთი გეჯექონდუების ტერიტორიას თანდათანობით ანგრევენ და თანამედროვე მასობრივი ბინებით ცვლიან. უფრო მეტიც, მიმდინარეობს ფართომასშტაბიანი ჯენტრიფიკაციის და ურბანული განახლების პროექტები, როგორიცაა, მაგალითად თარლაბაშში მიმდინარე განახლების პროგრამა. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთ პროექტი, როგორიცაა სულუქულეში მიმდინარე, კრიტიკის წინაშე აღმოჩნდა. თურქეთის მთავრობას ასევე გააჩნია ამბიციური გეგმები ქალაქის ევროპული მხარის დასავლეთით და ჩრდილოეთით გაზრდის მხრივ, რაც დაკავშირებულია მესამე აეროპორტის აშენებასთან. ქალაქის ახალი ნაწილები უნდა შეიცავდეს ოთხ სხვადასხვა დასახლებას თავიანთი განსაზღვრული ურბანული ფუნქციებით და 1,5 მილიონი მოსახლეობით.