cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჩეხეთის ეკონომიკა
ევროპის დემოკრატიულ ქვეყნებს შორის, ჩეხეთი ინდუსტრიულად ერთ-ერთი ყველაზე განვითარებულია. მთლიანი შიდა პროდუქტი სულზე უდრის 26 800 აშშ დოლარს.
ძირითადი დარგებია: მანქანათმშენებლობა, თუჯის და ფოლადის წარმოება, ლითონის გადამუშავება, ქიმიური პროდუქცია, ელექტრონიკა, სატრანსპორტო ნაწილები, ტექსტილი, შუშა, ლუდი, ფოსფორი, კერამიკა და სამედიცინო პრეპარატები. ძირითადი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტია: შაქრის ჭარხალი, კარტოფილი, ხორბალი და სხვა. მოსახლეობის უმუშევრობის დონე არის 6% (2007), ინფლაცია — 2,2% (2009).
კატეგორია:ჩეხეთის ეკონომიკა კატეგორია:ევროპის ეკონომიკა ქვეყნის მიხედვით
პოლ პოტი
პოლ პოტი (ნამდვილი სახელი და გვარი სალოტ სარი) (დ. 19 მაისი, 1928 — გ. 15 აპრილი, 1998) — კამბოჯის პრემიერ-მინისტრი, წითელი ქმერების ლიდერი. დაიბადა ფრანგული კოლონიური რეჟიმის დროს. ადგილობრივი ფრანგული სკოლის დასრულების შემდეგ გაემგზავრა პარიზში, სორბონის უნივერსიტეტში სწავლის გასაგრძელებლად, სადაც მემარცხენე-რადიკალური იდეების მომხრე გახდა. კამბოჯაში დაბრუნების შემდეგ დააარსა მოძრაობა სახელწოდებით წითელი კჰმერები, რომელმაც 1967 წელს დაიწყო ანტისამთავრობო პარტიზანული ომი. 1975 წელს პოლ პოტის არმიამ აიღო დედაქალაქი პნომპენი. ქვეყანას ოფიციალურად ეწოდა დემოკრატიული კამპუჩია. კამპუჩიაში დამყარდა სასტიკი ტერორის რეჟიმი, რომელიც მიმართული იყო ინტელიგენციისა და მდიდარი მოქალაქეების მიმართ. ოთხწლიანი მმართველობის პერიოდში, პოლ პოტი ცდილობდა ქვეყანაში უტოპიური კომუნიზმის განხორციელებას, რასაც, არაოფიციალური სტატისტიკით, რამდენიმე მილიონი ადამინის სიცოცხლე შეეწირა. 1979 პოლ პოტის რეჟიმი დაემხო ქვეყანაში შეჭრილი ვიეტნამის ჯარის მიერ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კამბოჯელები კატეგორია:კამბოჯის მმართველები კატეგორია:კამბოჯელი რევოლუციონერები კატეგორია:დაბადებული 19 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1928 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1998 კატეგორია:წითელი ქმერები
ჰომეროსი
ჰომეროსი (Ὅμηρος; ძვ.წ VIII საუკუნე) — ლეგენდარული ბერძენი პოეტი, რომელსაც მიაკუთვნებენ ილიადისა (Ἰλιάς) და ოდისეის (Ὀδύσσεια) შექმნას. ერთ დროს ჰომეროსს მიაკუთვნებდნენ მთელ ეპიკურ ციკლს, რომელშიც შედიოდა პოემები ტროას ომზე და ასევე თებეური პოემები ოიდიპოსსა და მის ვაჟებზე. მასვე მიაკუთვნებდნენ ჰომერიკულ ჰიმნთა ტომებს, კომიკურ მინი-ეპოსს ბატრაქომიომაქია (Βατραχομυομαχία, „ბაყაყთა და თაგვთა ომი“) და მარგიტებს, თუმცა ამჟამად ამ მტკიცებას ეჭვქვეშ აყენებენ.
გადმოცემის თანახმად ჰომეროსი ბრმა იყო. დაბადების ადგილად რამდენიმე იონიის ქალაქს მიიჩნევენ, (საბერძნეთის შვიდი ქალაქი ეცილებოდა ერთმანეთს ჰომეროსის სამშობლოს საპატიო ტიტულს), თუმცა სხვაგვარად მისი ბიოგრაფიული მონაცემები თითქმის არ არსებობს. ზოგიერთი მკვლევარი ეჭვობს, რომ ჰომეროსი შესაძლოა ნამდვილი ადამიანი არ ყოფილიყო და რომ ეს სახელი შესაძლოა რამდენიმე ზეპირი პოეტისთვის მიეკუთვნებინათ, ტრადიციული ეპოსის გადმოცემისთვის. ასევე საკამათოა ილიადისა და ოდისეის ერთ პიროვნებაზე მიკუთვნება. სხვა ზემოთ აღნიშნულ პოემებს კი უფრო გვიანდელ პერიოდს მიაწერენ.
სქოლიო
კატეგორია:ძველი ბერძენი პოეტები კატეგორია:ბერძნული ლიტერატურა კატეგორია:გაღმერთებული ადამიანები
ბობი ფიშერი
რობერტ ჯეიმზ „ბობი“ ფიშერი (Robert James „Bobby“ Fischer; დ. 9 მარტი, 1943 — გ. 17 იანვარი, 2008) — ამერიკელი მოჭადრაკე, დიდოსტატი. 1972 წელს ერთადერთი ამერიკელი გახდა, რომელმაც ჭადრაკის მსოფლიო ჩემპიონატში გაიმარჯვა, სადაც დაამარცხა ჩემპიონი ბორის სპასკი მატჩში, რომელსაც საყოველთაოდ ერთი ამერიკელის ცივი ომის ბრძოლას უწოდებდნენ საბჭოთა სისტემის წინააღმდეგ. 1975 წელს მან უარი თქვა ტიტულის დაცვაზე, ვინაიდან ფიდემ არ მიიღო მისი პირობები. შედეგად მას ჩემპიონის ტიტული ჩამოართვეს.
1992 წელს ბორის სპასკისთან რემატჩის შემდეგ ფიშერი აშშ-ში აღარ დაბრუნებულა. შეჯიბრი იუგოსლავიაში ჩატარდა, რომელიც მაშინ გაეროს მკაცრი ემბარგოს ქვეშ იმყოფებოდა. ამ ფაქტმა აშშ-ს მთავრობასა და ფიშერს შორის კონფლიქტი გამოიწვია. შემდეგ ის უნგრეთში, მოგვიანებით კი იაპონიაში ცხოვრობდა. 2004 წელს იაპონიაში ის სამართალდამცველებმა დააკავეს ცხრა თვით, სადაც მას აშშ-ის პასპორტი ჩამოართვეს. 2005 წლიდან მას ისლანდიის მოქალაქეობა მიენიჭა, სადაც ის ცხოვრობდა კიდეც გარდაცვალებამდე. მისი ცხოვრების ბოლო ათწლეულში ის ცნობილი გახდა ანტიამერიკული და ანტისემიტური განცხადებებით, თუმცა მას თავად ჰყავდა დედა ებრაელი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1943 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 2008 კატეგორია:ამერიკელი მოჭადრაკეები კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ჭადრაკში კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები კატეგორია:გერმანელი ამერიკელები კატეგორია:ამერიკელი გამომგონებლები კატეგორია:ამერიკელი არამხატვრული მწერლები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
Eciton setigaster
Eciton setigaster — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Eciton-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ecitoninae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
საირხე
საირხე — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: კალვათა, ჭორვილა). მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 560 მეტრი, საჩხერიდან 3 კილომეტრი. წყაროებში პირველად მოიხსენიება XVIII საუკუნეში. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფელში აღმოჩენილია ძველი წელთაღრიცხვით II ათასწლეულის დასახლება.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1994 ადამიანი.
საირხეს უძველესი ქალაქი
კოლხეთის ტერიტორია თითქმის ემთხვევა დღევანდელი დასავლეთ საქართველოს საზღვრებს. კოლხეთი დაყოფილი იყო რვა ზონად, რომლებსაც საკუთარი ცენტრი გააჩნდა, რომლელიც რუკაზე აღნიშნულია, როგორც „მთავარი ნაქალაქარი“. მათ შორის აღსანიშნავია ჩრდილო-აღმოსავლეთ კოლხეთი – ცენტრით საირხეში, რომელიც დღეს მდებარეობს ზემოიმერეთში, ქ.საჩხერისგან 3 კილომეტრში, მდინარე ყვირილას მარცხენა სანაპიროზე განლაგებულ 15 ბორცვზე. თანამედროვე ფერდობზე შეფენილ სოფელს ამაყად თავს დაჰყურებს დიდი კავკასიონის სამხრეთით განშტოებაული რაჭა-იმერეთის ქედი, რომლის უკანაკნელ ქიმზე თავის დროზე აღუმართავთ ციხე „მოდინახე“, რომელსაც არქეოლოგიური მონაცემების საფუძველზე საფორტიფიკაციო ნაგებობის ფუნქცია ჰქონდა და გარდამტეხი როლი უნდა შეესრულებინა ანტიკურ-ელინისტურ ხანაში საირხის ნაქალაქარის ისტორიაში, რომელიც ანაკრეფი მასალის მიხედვით მოიცავს 70 ჰა ფართობს (15 გორიდან სადღეისოდ მთლიანად გათხრილი და შესწავლილია საბადურის და სახოველის გორები, ნაწილობრივ - წყაროსთავის და ვეშაპიძის გორები).
ზ. ბრაგვაძის აზრით, „ძვ.წ. V-IV სს-ში კოლხეთის სამეფოს ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეულის – სკეპტუხიის ცენტრი საირხე იყო“. საირხის ქვეყნის ადგილობრივი გვაროვნული არისტოკრატია აღჭურვილი უნდა ყოფილიყო ადმინისტრაციული ფუნქციებით.
გამოითქვა მოსაზრება რომ საირხე, რომელის არქაული სახელი სარიხედ იკითხება, სოფლის ეკლესიის კედელში ჩატანებულ გვიან-ფეოდალური ხანის ერთი საფლავის ქვაზე, ბერძენი ავოტორიის პტოლემაიოსის „გეოგრაფიაში“ ნახსენები „სარაკე“ შეიძლება ყოფილიყო (ბრაგვაძე), ხოლო მ. ინაძის აზრით, საირხეს ნაქალაქარი გაიგივებული უნდა ჰოფილიყო სტრაბონისეულ „ფრიქსეპოლის-იდეესასთან“ [ინაძე, 1994:104-118].
ჯ. ნადირაძე საირხის ძვ.წ. I ათასწლეულის ძეგლებს (მხედველობაში არ არის მიღებული გვიანანტიკური და ადრეფეოდალური მასალა) სამ პერიოდად ყოფს: I – ძვ.წ. VIII-VII სს. II – ძვ.წ. VI-IV სს, III – ძვ.წ. III-I სს. [ნადირაძე, 1990:18].
აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ზ. ბრაგვაძე ეთანხმება საირხის მსგავს პერიოდიზაციას, მაგრამ ცალკე გამოჰყოფს კიდევ ერთ ფაზას, რომელსაც ძვ.წ. VI ს-ის დასაწყისს და ძვ.წ. VI ს-ის ბოლოს, ან ძვ.წ. V ს-ის დასაწყისს მიაკუთვნებს [ბრაგვაძე, 1993:58-59].
ჯ. ნადირაძის აზრით, ადრეანტიკურ ხანაში (ძვ.წ. VI-IV სს.) „საირხის ქვეყანა“ ტერიტორიულ პრინციპებზე შექმნილი ადმინისტრაციული ერთეულია, რომელიც სამეფო ხელისუფლებას დამორჩილებულ საგამგეო ქალაქს წარმოადგენს. ქალაქის სათავეში ადგილობრივი არისტოკრატიის წარმომადგენელი დგას, რომელიც სამეფო ხელისუფლებამ ადმინისტრაციული უფლებებით აღჭურვა და თავის მოხელედ აქცია.
ფარნავაზ მეფის აქტიური ექსპანსიის დაწყების გამო (უნდა განხორციელებულიყო ძვ.წ. 279 წლის შემდეგ), ძვ.წ. III – იდან საირხე ხდება და „განაგრძობს არსებობას, როგორც იბერიის სახელმწიფოს ერთ-ერთი პროვინციის ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური ცენტრი“ [ნადირაძე, 1990:152].
ძვ.წ. II ს-ში საირხე, როგორც ჩანს კვლავ ინარჩუნებს ფარნავაზის მიერ შექმნილი საგამგეო ერთეულის ცენტრალური ქალაქის ფუნქციას. ელინისტური ხანის მიწურულს ან შესაძლებელია გვიანანტიკური ხანის დასაწყისში აღმოსავლეთ კოლხეთში არსებული მცირე ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულები ერთ დიდ საგამგეო ცენტრად ერთიანდებიან – არგვეთის საერისთაოს სახით, რომლის ცენტრალური ქალაქი ალბათ შორაპანი გახდა.
ძვ.წ. II-I საუკუნეებიდან იგი (საირხე) გვევლინება, როგორც ყვირილის ხეობის რიგითი დასახლებული პუნქტი“ [ბრაგვაძე, 1993:67].
არქეოლოგიური გათხრები საირხეში
ისევე როგორ ვანში საირხესთან არქეოლოგიური გათხრებს საფუძველი 1910 წელს ქართული არქეოლოგიის ფუძემდებელმა და საქართველოს ეროვნული საგანძურის მცველმა - ექვთიმე თაყაიშვილმა ჩაუყარა. კერძოდ მან დაბა საჩხერეში ყორღანული ტიპის სამარხის გათხარა.
ზლოტი
ზლოტი (Złoty „ოქროსი“) — პოლონეთის ძირითადი ფულის ერთეული (100 გროში). 1995 წლიდან დენომინაციის შედეგად ბრუნვაში შევიდა ახალი: 10, 20, 50, 100 და 200 ზლოტიანი ბანკნოტები. ISO 4217-ის მიხედვით ზლოტის სავალუტო კოდია — PLN.
საირხე
არქეოლოგიური გათხრები საირხეში
ამის შემდეგ საირეში გათხრების დაწყებას გეგმავდა აკადემიკოს მეცნიერი ბორის კუფტინი, რომელიც მუშაობდა ზემო იმერეთში, ვინაიდან მის ხელში 1950 წელს შემთხვევით აღმოჩნდა საირხეში, ადგილ ლომინაურში აღმოჩენილი საკმაოდ სტილიტირებული ლომის თავი (აღმოჩელი იქნა ისტორის მასწავლებლის გელბახიანის მიერ, რომლემაც ეს გადასცა ისტორიით დაინტერესუბულ ექიმ შარვაძიძეს, ამ უკანსკნელმა კი ბორის კუფტინს გამოსაკვლევად), თუმცა ბორის კუფტინი მალევე გარდაიცვალა და უცნობია ინახულა საირხის ძეგლი თუ არა და ამის შემდეგ ლომის ქანდაკების ამბავით და საირხეც კარგა ხანს მიივიწყეს.
1957 წელს ღამბაშიძებ (ხელოვნების მუზეუმის მეცნიერ თანამშრომელი) იქ სადაც იპოვეს ლომის ქანდაკება, რომანოხ ნადირაძის )ამ სოფლის მკვიდრი) წანაფეოდარული ხანის სატაძრო კომპლექსის ფრაგმენტებს (ის ხვნის დროს უპოვნია ლომინაურში ნადირაძეს). ღამბაშიძებ გათხრები დაიწყო, თუმცა ამის შესახებ ბევრი არაფერია ცნობილი, გარდა იმისა რომ  ლომინაურში აღმოჩნდა (ესეც მუშების გამოკითხვით დგინდება) 'კერამიკულ ნაწარმს, ფალიურ საგნებს, ცხოველის ქანდაკებეს და კაპიტელის გრაგმენტებს. ასე რომ საირხე კვლავ მიივიწყეს.'
არქეოლოგიური გათხრების მთავარი გარდამტეხი ეტაპია დაკავშირებულია ბატონ ჯურხა ნადირაძესთან, რომელიც ექსპედიციაში შალვა ამირანაშვილთან ერთად (ხელოვნების მუზეუმის დირექტორი) მოხვდა. აი, სამოციანი წლების დასაწყისში (1961 წელს), საჩხერის ჩრდილოეთით, მოდინახეს ფერდობზე, გზის გაყვანისას მუშები შემთხვევით წააწყდნენ ''სამაროვანსა და ნამოსახლარს, რამაც კიდევ ერთხელ მიიქცია ყურადღება საირხეს მნიშვნელობაზე, კერძოდ შალვა ამირანაშვილი დაინტერესდა აღმნოჩენებით და სურვილი ჰქონდა გათხრების წარმოებისა. '' ამ აღმოჩენამ მთავრობის გულიც მოალბო და ხელოვნების მუზეუმის ექსპედიცია საჩხერეში გაემგზავრა ოფიციალურად ბატონი შალვას მეთაურობით, თუმცა პრაქტიკული საქმიანობის განხორციელება მთლიანად მინდობილი ჰქონდა ჯურხა ნადინარეს.
1967 წლისთვის, როცა საირხის არქეოლოგიური ექსპედიის ანაგრიში წარედგინა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიუს ინსტუტის სამეცნიერო სესიას, უკვე მიკვლეული იყო ანტიკურ-ელინისტური ხანის ვრცელი დასახლება, სწორედ ლომინაურის დასავლეთიდან 1 კმ ში.
1966-68 წლებში, სამი სეზონი განმავლობაში გათხრილი იყო ძვ.1 ათასწლეული ნამოსახლარი, რომელიც მოიცავდა ვეშაპისა და საბადურის გორებზე, რომლებიც შეიცავდა ელინისტურ, ადრეანტიკურ და წინარეანტიკურ ხანის მატერიალურ და მხავტვრულ კულტურის ნაშთებს, ხოლო სახოველაში ლითონის საწარმოო უბანი, სადაც სამი სათავსოსგან შედგენილი ნაგებობის ნათშების ტერიტორიაზე მოპოვებული იქნა ფერადი ლითონის წარმოებასთან დაკავშირებული საგნები.
სამარხები:
საირხის ტერიტორიაზე გამოვლენია სულ 24 სამარხი, აქედან არის საბადურზე 10, რომლიდანაც 7 იყო მდიდრული სამარხი. სავარაუდოდ მათში კოლხი წარჩინებულები (შეიძლება კოლხეთის სამეფოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულების, სკეპტუხიების, მმართველეები იყვნენ) დაუკრძალათ იმ მაღალმხატვრულ ნიმუშებთან ერთად (ოქროს სამკაულთან, ვერცხლის ჭურჭელთან), რმლებიც განიცნიან აქამედინურ ირანთან სინთეზურ კავშირს და არა ელინისტური კულტურის ისეთ ზეგავლენას, როგორც ძველი ვანი.
საირხის სამარხები ყველაზე ძველია (სამარხები დათარიღებულია ძვ.წ. V-IV სს-ით ) და განსაკუთრებული სამარხი ინვენტარიდან გამომდინარე წარმოადგენას გვიქმნის, როგორც კოლხეთის საზოგადოების მაღალი ფენის მორთვა მოკაზმულობაზე, ისე კოლხური ოქრომჭედლობის ტრადიციაზე, კერძოდ, ვხედავთ, რომ კოლხური ოქროს დამუშავება მრავალფეროვანია და ამასთან ტექნოლოგიურად და მხატვრულადაც უფრო რთულად დამზადების ხასიათს ატარებს.
პირველი სამარხი:
საბადურის გორაზ0 აღმოჩნდა პირველი სამარხი 1968 წელს,  სამარხი მიწის ზედაპირიდან 5.6 მ მდებარეობდა და შედგება ორი კამერისგა: ერთი დაფარული იყო სქელი ქვაყრილით, ხოლო მეორე უქვაყრილო კამერა. მისი საერთო ფართობი 20 კვადრატულ მეტრს უდრიდა, დაკრძალული იყო 3 ქალი, ერთი მამაკაცი და ხუთი ცხენი. აკლდამის დაძვრისა თუ მეორეული დამარხვის გამო მხოლოდ შესაძლებელი გახდა ერთი მათგანის დამარხვის წესის აღდგენა, კერძოდ ის იწვა გვერდზე მოკრუნჭკულ პოზაში, თუმცა მისი ძვლები არეული იყო, როგორც პირველი ორის, მას ზემოდან ცხენის ძვლები ეყარა. სამარხის გაწმენდისას თანდათანობით ჩნდებოდა ადგილობრივი და შემოტანილი კერამიკა, ჯავშნის ნაწილები, ძველბერძნული ლეკითოსის (ზეითუნის ზეთის ჭურჭლის) ფრაგმენტები, პალმეტით (მცენარეული ორნამენტით) შემკული შავლაქიანი ანტიკური ჯამი და უბრწყინვალესი ხელოვნებით შესრულებული საიუველირო ნაწარმი, ოქროს საყურეები, სამაჯურები, ვერძისთავიანი ყელსაბამი, მინიქანდაკებები. პირველ მიცვალებულს გააჩნდა დიადემა და ცვარათი შემკული რკალვარდულიანი, პირამიდესებური საყურეები, ოვალური მავთულით,  ხოლო მეორეს ვერხცლის ორი დიადემა. ყელსაბამი ოქროსა და პასტის მძივებისგან. აკლდამაში დამარხულ მიცვალებულთა შორის აშკარად შეიმჩნეოდა ქონებრივი დიფერენციაცია, რაც ცხენების მორთულობაშიც ჩანდა, მანიშნებელი იმისა, რომ დიდებულები აქ განისვენებდნენ თავიანთ მონა-მხევლებთან ერთად.
საირხის მეოთხე სამარხი
აქ აღმოჩენილ დიადემის ფირფიტებზე, ვანის წარჩინებული კოლხი ქალის N 11 სამარხში აღმოჩენილი ცნობილი დიადემისგან განსხვავებით, მხოლოდ გეომეტრიული ორნამენტია წარმოდგენილი (ეს არის დაბალრელიეფური კონცენტრული წრე, ე.წ ფლანკირებულია თითისტარისებრი ნახევარსფერული ბურცობი,  რომელსაც მარტივი გეომეტრიული სახეები ესაზღვრება გვერდებიდან), ე.ი ოქროზე სხვადასხვა ორნამენტული სახეების მოდელირებით ქმნის კოლხი ერთიან დეკორს, სხვა მხრივ კი მას ანალოგიური ფორმა აქვს. დიადემა არის არის ძირითადი რკალი და დაგრეხილი ფირფიტებით შემდგარი. მას განსაკუთრებული სირთულე და ესთეტიკური სილამაზე ახასიათებს. ეს რკალი თავის ქალის დიამეტრს აჭარბებს და სავარაუდოდ იგი დიდ ვარცხნილობაზე ან თავსაბურავზე გასაკეთებელი იყო. ოვალურად მორკალულ რკალს პირდაპირ ეკვრის  რომბისებური ფირფიტები, რომელიც კავით ერთმანეთს ხვდება და იკვრება. ეს ფორმა კოლხური კულტურისთვის დამახასიათებელი ფორმა რომ არის და ადგილზეა დამზადებული ეჭვგარეშეა.
საირხის N 5 სამარხი
აქ აღმოჩენილია ოქროს სასაფეთქლე, რომელიც ეროვნული მუზეუმის საგანძურში დაცული. სამაჯარი, რომელსაც გარს აკრავს ჰორიზონტალური სარტყელი პატარა ვერძების ფიგურებით, დამუშავების ტექნიკით მაღალ დონეზე დგას.
საირხის N13 სამარხი
აქ აღმოჩენილია კოლხი წარჩინებულის ოქროს სამკაულის სრული კომპლექტი: საყურეები, სამაჯურები, ყელსაბამი, საბჭდავი-ბეჭედი და საკერებელი ფირფიტები. თითოეული ხასიათდება ფერთა გამის არქონით და მათზე ორნამენტები წარმოდგენილია გადატვირთული სახეების ამოტვიტვფრა-ამოჭვიდვით. კოლხეთი იყო გახსნილი მთელი მსოფლიოსთვის, ჰქონდა მჭიდრო ურთიერთობა მოწინავე ქვეყნებთან და ითვალისიწნებდა თანამედროვე ტენდეციებს.
საყურეები
საირხეს ოქროს საყურეები, აღმოჩენილია საბადურის გორაზე და თრიღდება ძვ.წ. V ს. მას  აქვს წვრილი ბურთულებით შემკული ოქროს გრძელი და ვიწრო ფირფიტებისგან შემდგარი ჭვირული ბურთი. მისი სარტყლიდან ჩამოშვებულ წვრილ ჯაჭვებზე ქვემოთკენ წაწვეტებული ოქროს კულონები კიდია. თავად სფეროს ჩამოსაკიდი წარმოადგენს ვიწრო ზოლს, რომელიც ორმაგი ფოთლისებური ორნამენტითაა შემკული.
ყელსაბამი
ზოგაგად, საირხის სამკულებში ნაკლებად გვხდება ნახევრადძვირფასი ქვა, რაც პირველი ნიშანი პოლიქრომიულობისა, თუმცა ესეც გამონაკლისებში აღენიშნება, კერძოდ, საბადურის გორაზე აღმოჩენილი ბაჯაღლოანი ოქროს ერთი ყელსაბამი, რომელიც ძოწის თვლებით მოოჭვილი, ცენტრში ზოომურფული ფიგურით. ყელსაბამი თარიღდება ძვ.წ. V საუკუნით ის შედგენილია ვერძის თავიანი გამოსახულებიანი საკიდეებისა და დაღარული მძივებისგან.
ამგვარად, გვაქვს ყველა საფუძველი იმისათვის, რომ ძვ.წ. V-IV სს-ის ახლო აღმოსავლეთის ოქრომჭედლობის ცნობილი ცენტრების (აქემენიდური ირანი, ეგვიპტე, კვიპროსი, ლიდია, არმენია, მიდია, ბაქტრიანა) გვერდით კოლხეთიც დავასახელოთ, მითუმეტეს, რომ, როგორც ცნობილია, კოლხეთში ოქროს მოპოვებასა და დამუშავებაზე ბერძენ-ლათინი მწერლებიც მოგვითხრობენ და მას ოქრომრავალ ქვეყანას უწოდებენ.
სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Lasioglossum xystodorsum
Lasioglossum xystodorsum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1998 წელს.
სქოლიო
xystodorsum
იენ ანდერსონი
იენ სკოტ ანდერსონი (Ian Scott Anderon), ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის მფლობელი (დ. 10 აგვისტო, 1947) — შოტლანდიელი ვოკალისტი, სიმღერების ავტორი და მულტი-ინსტრუმენტალისტი. იგი ცნობილია, როგორც ჯგუფ ჯეთრო ტალის წამყვანი ვოკალისტი და ხელმძღვანელი. მას ასევე გამოცემული აქვს შვიდი სოლო ალბომი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1947 კატეგორია:შოტლანდიელი მუსიკოსები კატეგორია:ჯეთრო ტალის წევრები კატეგორია:დაბადებული 10 აგვისტო
რომაული გზები
thumb|252px|[[ვია აპია (Via Appia Antica)]]
რომაული გზები (viae — გზები; მხ. რ via) — გზის ქსელი, შექმნილი რომაელების მიერ ჯარის, სავაჭრო ქარავანისა და კურიერის სწრაფი გადაადგილებისთვის.
ყველაზე ხშირად ეს იყო სწორი გზა ორ ყველაზე მნიშვნელოვან პუნქტს შორის, საშუალებას იძლეოდა საჭირო ადგილას სწრაფი გადაადგილებისთვის. რომაულმა გზებმა იტალიის ბევრი ქალაქი დააკავშირა ერთმანეთთან, ხოლო შემდეგ რომის იმპერიის სხვა ტერიტორიებზეც დაიწყო პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ცენტრებს შორის გამოჩენა
თავდაპირველად გზები საომარი მიზნების ფარგლებში იგებოდა (viae militares), მაგრამ შემდგომ დიდი როლი ითამაშეს იმპერიის ეკონომიკურ განვითარებაში. შესაძლებელია, საბოლოო ჯამში გზების განვითარებულმა ქსელმა, მხოლოდ გაუმარტივა ბარბაროსებს საქმე დაეპყრათ რომის ტერიტორიები. რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ გზების გამოყენება ყველაზე ცოტა ათასი წელიწადი გააგრძელეს, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში დღესაც იყენებენ, თუმცა ისინი უკვე დაფარულია ასფალტით.
პირველი სტრატეგიული გზები
ძვ. წ. 390-ში გალების დარბევის შედეგად ბრენის წინამძღოლობით რომი გაძარცვულიყო. მხოლოდ დროულად მოსწრებულმა რომაელმა ლიდერმა კამილუსმა გადაარჩინა რომაელები კაპიტულაციისაგან. გზებმა სწრაფი გადაადგილების საშუალება შეძინეს, როგორც ჯარს ისე სავაჭრო ქარევნებსაც.
პირველი დაგებული იყო ძვ. წ. 312 წელს აპიუს კლავდიუს ბრმის მიერ რომსა და კაპუას შორის: მან თავისი შემქმნელის სახელი მიიღო Via Appia (ვია აპია). რომის რესპუბლიკის არსებობის ბოლოს აპენინის ნახევარკუნძულის ტერიტორია დაიფარა ამგვარი სტილის გზებით. თითოეული მათგანი ატარებდა ცენზორის სახელს, რომლის მიერადაც იყო აშენებული. ასევე გზას შესაძლებელია მიეღო მიმართულებისა თუ რეგიონის სახელი, რომელსაც გაივლიდა. ზოგჯერ გზას სახელი ეცვლებოდა მას შემდეგ, რაც სხვა რომაელი მოღვაწე გაარემონტებდა მასს. გზები იგებოდა მხოლოდ ქალაქების ტერიტორიებზე ან მათთან მისადგომად (მთლიანად განლაგებული Via Appiaს გარდა), ხშირ შემთხვევაში იფარებოდა ქვიშით, დატეხილი ქვითა და ხრეშით ახლოს მდებარე წიაღისეულის საბადოებიდან.
რომაული გზების აყვავება
რომის იმპერიის გაფართოებისათვის ამგავრი გზების დაგება დაპყრობილ ტერიტორიებზეც დაიწყო. რომის იმპერიის აყვავებისას რომაული გზების სშუალო სიგრძე, ისტორიკოსების სხვადასხვა შეფასებების მიხედვით, 80-დან 300 ათასამდე კმ-ს წარმოადგენდა. ვაჭრებმა ამ გზების მიმართ ინტერესი მალევე გამოიჩინეს. სხვა ხმელთაშუა ზღვის სახელმწიფოებისგან განასხვავებით რომლებიც აწარმოებდნენ ვაჭრობას წყლის გზით, რომაელებმა დაიწყეს მშრალი სავაჭრო მარშრუტების განვითარება. ამან საშუალება მისცა ევაჭრათ ევროპის, აზიისა და აფრიკის მოსახლეობასთან, რამაც აღნიშნა იმპერიის ეკონომიკური ეკსპანსია. ვაჭრობის განვითარებით რომის კოლონიებში შეიქმნა სპეციალიზაცია ამა თუ იმ საქონელის შქმნისთვის (ღვინოთსა და ზეთს აწარმოებდნენ პირენეს ნახევარკუნძულზე, ხორბლეული ნუმიდიაში, კერამიკული და ხორცეული ნაწარმი პროდუქტები — გალიაში).
იმპერიის დაცემა
III საუკუნიდან რომის ტერიტორიები ბარბაროსების თავდასხმების ქვეშ ექცევა, რომლებიც მოძრაობაში ხალხთა დიდი გადასახლების დროს მოექცნენ. ოსტგუთები, ვესტგოთები, ჰუნები და სხვა ტომებისთვის ხელმისაწვდომი გახდა რომაული გზები. ბედის ირონიით, ამან გაუმარტივა მათ გზა შეჭრილიყვნენ იმპერიის შუაგულში, როგორც თავის დროზე რომაელებმა დაიპყრეს და შეაკავეს მეზობელი მიწები.
გზების გეგმილი
გზის დაგების გადაწყვეტილების შემდეგ რომაელმა მიწისმზომელებმა (mensor) დაიწყეს მომავალი მარშრუტის განსაზღვრა. მუშაობის დროს ისინი იყენებდნენ შემდეგ ხელსაწყოებს:
მთლიანობაში რომაული გზების დამახასიათებელია ის, რომ ისინი იგებოდა სწორი მიმართულებით შეძლებისდაგვარად მაქსიმალურად გრძელ ტერიტორიაზე. ისინი იშვიათად გადიოდა ჭაობიან ადგლებზე ან უშუალოდ მდინარესთან ახლოს. როდესაც წყლის გადაკვეთა ხდებოდა საჭირო, მშენებლები ცდილობდნენ გზა გუბესთან დაეყვანათ ასევე აგებდნენ ხის ან ქვის ხიდებს, რომელთაგან ზოგიერთიც დღემდეა შემორჩენილი. გადამკვეთ ადგილებში გზებზე ამცირებდნენ დახრას უსაფრთხოებისთვის და მოგზაურების მოხერხებული გადააგილებისთვის. ზოგჯერ გზები იგებოდა უმაღლესი წერტილების სწორ ხაზზე, შემდგომ უეცრად ეცემოდა და ისევ ჰორიზონტალურად გრძელდებოდა. შესახვევებში გზები გაცილებით ფართოვდებოდა, იმისათვის რომ ერთმანეთის მიმართულებით მოძრავ ურმებს შეეძლოოთ მოხვევა, ერთმანეთში ბორბლების ან წინა ნაწილის ჩახლართვის გარეშე.
thumb|right|300px|გზის მშენებლობა, გამოსახული [[ტრაიანეს სვეტი|ტრაიანეს სვეტზე]]
გზას აპროექტებდნენ ინჟინერები, აგებდნენ ურიცხვი მონები, ფილებს ჭრიდნენ მჭედლები.
გზის მშენებლობა
ჩვეულებრივსამებრ გზა იგებოდა ერთდროულად სხვადასხვა ნაკვეთებზე, ერთმანეთისგან განცალკევებით. ამით განიმარტება მიმართულების მცირე ცვლილებები, რომლებსაც არქეოლოგები აწყდებიან უძველესი გზების გამოკვლევებისას. გზებს ხშირ შემთხვევაში ჯარისკაცები აგებდნენ, მით უმეტეს წყნარ ვითარებაში, ამიტომ გზების ცალკე მონაკვეთები ხშირად გვხდება საბრძოლო ბანაკებთან. სხვა ნაკვეთებს აგებდნენ მონები, ჩამოსახლებულები, გზიდან არც ისე შორს მცხოვრებნი და ტყვეები. მიუხედავად გავრცელებული მნიშვნელობისა, რომაული გზები არ იგებოდა სტანდარტული გეგმის მიხედვით: ყველაზე ხშირად გზა შედგებოდა ბევრი სხვადასხვა ხარისხის ნაკვეთისგან, ექსპლუატაციის დროს ისინი ნარჩუნდებოდნენ საუკეთესო ან საშინელ ფორმაში დამოკიდებული იყო იმაზე თუ სად გადიოდა კონკრეტულად.
მშენებლობის მეთოდი დამოკიდებული იყო ადგილობრივ ტოპოგრაფიულ პირობებზე:
thumb|right|300px|მოკირწყლული რომაული გზა [[ჰერკულანუმი|ჰერკულანუმში]] მას შემდეგ, რაც მთავრდებოდა მიწის სამუშაობები, მშენებლები იწყებდნენ იმ სხვადასხვა მასალების დადება ფენებად, რომლის მოპოვებაც შესაძლებელი იყო ახლო მიდამოებში.
რომაული გზები იშვიათად იყო ხიდებიანი, იმ მონაკვეთების გარდა, რომლებიც იმყოფებოდა ქალაქებთან.
დაგებულ გზას გააჩნდა ოდნავ ამოზნექილი ზედაპირი, რაც აძლევდა საშუალებას წვიმის წყალს სანიავრე მილებში გადასულიყო, ქალაქიდან მოშორებით. ზოგჯერ არხები იზნიქებოდა შესწორებების პროცესში, რადგანაც იქიდან იღებოდა მიწა საფენო მშენებლობისთვის. ძირითადად გზას იყენებდა ჯარი, ამიტომ ზოგჯერ პარალელურად ჩნდებოდა კიდევ ერთი გზა ფეხით მოსიარულელთათვის და მოასპარეზეებისათვის.
რომაული გზების სახეობები
კლასიფიკაციისთვის ძირითად წყაროს წარმოადგენს რომაელი მიწისმზომელის სიკულუს ფლაკას (Siculus Flaccus, I საუკუნე) და იურისტი დომიცია ულპიანის ნაწარმოებები. ამ უკანასკნელის მიხედვით, არსებობს გზის სამი ტიპი:
thumb|left|300px|[[ვია აპია უძველეს ტერიტორიაზე მინტურნო]]
Viae publicae
Viae publicae (საზოგადოებრივი გზა) — ეს რომის იმპერიის ძირითადი გზაა, რომელიც აკავშირებს ორ უმსხვილეს ქალაქს. ამ გზების სახელწოდება ასევე იყო viae praetoriae (პრეტორიანული გზა), viae militares (საბრძოლო გზა) ან viae consulares.
საზოგადოებრივი გზები შენდებდა მიწაზე, რომელიც ეკუთვნოდა სახელმწიფოს და სახელმწიფოს სახსრებით. თუმცა ხშირად ასეთი გზების შენებისთვის გადასადებს აწარმოებდნენ ის ქალაქები, რომლებთანაც მიყავდას გზა ან კიდე მსხვილი მესაკუთრეები, რომელთა ნაკვეთებზე გადიოდა გზა. ყველაზე ხშირად გზებს ერქვა იმ ადამიანის სახელი, რომელმაც გამოიჩინა ინიციატივა ამა თუ იმ გზის დაგებისთვის (მაგალითად: Via Agrippa (ვია აპია) — მარკუს ვიფსანიუს აგრიპას სახელობის, Via Domitia (ვია დომიტია) — კონსულის სახელობის (122 წელი Gnaeus Domitius Ahenobarbus).
ამ გზით ხელმძღვანელობა შემდგომ ეკუთვნოდა სახელმწიფო ჩინოვნიკს  — curator viarum (საგზაო ზედამხედველი). ის გასცემდა ბრძანებებს ნებისმიერ იმ საკითხზე, რომელიც ეხებოდა გზას, მათ შორის ზედამხედველობდა მის მდგომარეობას და საჭიროების შემთხვევაში არემონტებდა მას.
viae publicae საშუალო სიგანეა 6-დან 12 მეტრამდე.
thumb|right|300px|[[ვია დომიტია]]
Viae vicinales
Viae vicinales (საქალაქო გზები) — ეს გზები იტოტებოდა viae publicae-დან და აკავშირებდა vici (სოფლები) ერთ მხარეს. ისინი ქმნიდნენ გზების ძირითად რიცხვს უძველეს სატრანსპორტო ქსელში.
viae vicinales საშუალო სიგანე დაახლოებით 4 მეტრს წარმოადგენდა.
Viae privatae
Viae privatae (კერძო გზები) მსხვილ საკუთრებებს აკავშირებდა, villae (ვილა), viae vicinales-სა და viae publicaeს. ისინი განლაგებული იყო კერძო საკუთრებაში ამიტომ ფინანსურადაც პატრონი უზრუნველყოფდა. ყველაზე ხშირად ისინი იწყებოდა სოფლების საზღვართან.
viae privatae საშუალო სიგანე წარმოადგენდა 2,5-დან 4 მეტრამდე.
ტრანსპორტი
რომის სამართალი კრძალავდა ქალაქის ფარგლებში მოძრაობას რაიმე სატრანსპორტო საშუალებით გარდა ექსტრემალური სიტუაციებისა. დაქორწინებულ ქალებსა და სახელმწიფო მოხელეებს შეეძლოთ მხოლოდ ზემოდან ან საკაცით მოძრაობა. იულიას კანონების მიხედვით (Lex Iulia) ვაჭრებს უნდა ემოძრავად ქალაქში მის კედლებს შორის ხოლო მათგან მოშორებით მხოლოდ ღამე. ქალაქ გარეთ რომაელებს მოძრაობა ნებისმიერ ტრანსპორტზე შეეძლოთ. რომაული ტრანსპორტი პირობითად შესაძლებელია სამ ტიპად დავყოთ: ეტლი, დიდი ეტლი და ურიკა. ეტლში იჯდა ერთი ან ორი ადამიანი, დიდ ეტლში— მთელი კომპანია, ხოლო ურიკებზე გადაიტანებოდა სხვადასხვა ტვირთი.
thumb|left|300px|იმპერატორი [[ტიტუსი შედის რომში. რელიეფი ტიტუსის ტრიუმფალურ თაღზე]]
ეტლებს შორის დიდი პოპულარობით სარგებლობდა carrus. ასეთი ტრანსპორტის ზემოთა ნაწილი გახსნილი იყო ხოლო წინა ჩაკეტილი. მასში ჩვეულებრივ იჯდა მეეტლე და მგზავრი. ეტლს რომელსაც ებმოდა ორი ცხენი, ერქვაbiga (ბიგა), სამი ცხენი — triga (ტრიგა), ოთხი — quadriga (კვადრიგა). ბორბლებიანი ბანდაჟი მზადდებოდა რკინისაგან. როდესაც ეტლები არ გამოიყენებოდა, მათი კარგი შენახვისთვის ბორბლები ეხსნებოდა.
ეტლის უფრო ძვირფასი ვარიანტი — carpentum (ორბორბლიანი ეტლი). მასი საშუალებით მოძრაობდნენ ქალები და ჩინოვნიკები. ეტლის ზედა ნაწილი ნაჭრით იყო დაფარული, ხოლო მიბმული ჰყავდა ჯორი. კიდევ ერთი ვარიანტი — cisium (მჩატე ორბორბლიანი ეტლი), კაბრიოლეტის მსგავსი. ის გახსნილი იყო ზემოდანაც და წინიდანაც, მასში ორი ადამიანისთვისი ყო ადგილი, ასეთ ეტლში ბაგაჟისთვის ადგილი ძალიან მცირე იყო. ასეთ ეტლს მიბმული ჰყავდა ორი ცხენი ან ჯორი. ის გამოიყენებოდა, როგორც დასაქირავებელი ეკიპაჟი, მისით მმართველობდა მეეტლე, რომელსაც ერქვა cisiani, ხოლო მგზავრს უწოდებდნენ cisarius.
ყველაზე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ოთხობორბლა ეტლი — raeda ან reda. მაღალი კედლები ქმნიდნენ რაღაცა ყუთის მსგავს, რომლის შიგნითაც განლაგებული იყო დასაჯდომები. ჩვეულებრივსამებრ ასეთ ეტლში იჯდა რამდენიმე ადამიანი ტვირთით, რომელთა საშუალო წონაც არ უნდა გადასცდენილიყო 450 კგ-ს. ეტლს მბმული ჰყავდა ცხენი, ჯორი ან კიდევ რქიანი საქონელი. ამინდის შეცვლის შემთხვევაში, ეტლის ზემოდან შესაძლებელი იყო ნაჭრის ტენტის აღმართვა, მაშინ ეტლი ემგვანებოდა ვაგონს. Raeda, ძირითადი ტრანსპორტი იყო რომაულ გზებზე. დაქირავებულ ეტლებს ეწოდებოდათ raedae meritoriae, სახელმწიფოებრივებს — fiscalis raeda. მეეტლეს და მგზავრს ერთი სახელი ერქვათ — raedarius.
ურიკებს შორის ძირითადად იკვეტება plaustrum ან plostrum, საქონლის, მაგალითად ღვინის კასრების გადასატანი საშუალება. ისინი წარმოადგენდნენ ჩვეულებრივ პლატფორმებს დიდ ბორბლებზე. ზოგჯერ ურიკას ორი მხარე გააჩნდა. ასევე არსებობდა ორბობრბლიანი ვარიანტი, რომლებსაც უწოდებდნენ plaustrum maius.
რომაელებს, რომლებსაც არ გააჩნდათ საკუთარი ტრანსპორტი, შეეძლოთ დაექირავებინათ ეტლები ან ურიკები iumentarii-ებთან და cisiarii-ებთან, რომლებიც ხშირ შემთხვევაში ქალაქის გარეთ იყვნენ განლაგებულნი.
რუკები და მარშრუტები
მიწათმზომელების სამსახური არ ცდებოდა გეოდიზირების გათვლებისა ფარგლებს გარეთ ასევე მომავალი მარშრუტის განლაგების სქემებს. მაგრამ რადგანაც მონაცემები მუდმივად გროვდებოდა, გამოჩენა დაიწყეს ისეთმა ადამიანებმა, რომლებიც დაკავებულნი იყვნენ რუკების შექმნით.
thumb|250px|right|ცენტრში გამოსახულია იტალიის სამხრეთი
რომაელი კარტოგრაფები ქმნიდნენ სტანდარტული ზომის რუკებს. მათზე გამოისახებოდა ადგილი ოდნავ შეცვლილი სახით, რადგანაც პერსპექტივის კანონები და მაშტაბირება მაშინ არ გამოიყენებოდა. თუმცა რომაელი მოგზაური შეძლებდა ეპოვა რუკაზე ბევრი საჭირო ინფორმაცია სხვადასხვა საგზაო ტერიტორიებისა და გაჩერებების შესახებ, სხვადასხვა მონაკვეთების სიგრძეზე, დაბრკოლებების ან ღირსშესანიშნავ ადგილებზე (მთავარი ქალაქები, ტაძრები). ეს რუკები გაიცემოდა ყველანაირ ინფორმაციას, რომელიც აუცილებელი იყო ძველი მოგზაურებებისთვის.
იმპერიის მოქალაქეები არ იყნებდნენ რუკებს, რომლებიც ძირითადად ბიბლიოთეკებში ინახებოდა და არ იყნებდნენ გრძელ გზებს. თუმცა გამგზავრების წინ მოგზაურს ხშირ შემთხვევაში ესაჭირეობოდა დამატებითი ინფორმაცია — როგორ მივიდეს დანიშნულების პუნქტთან, რამდენი ხანი დასჭირდება ამისათვის და ა.შ. ასეთ შემთხვევაში დასახმარებლად იყნებდნენ სამარშრუტო წიგნაკს. თავდაპირველად ეს იყო უბრალოდ ქალაქების ჩამონათვალი. მაგრამ დროთა განმავლობაში ეს წიგნაკები გართულდა — მასში დაიწყეს სქემატური რუკების ხატვა და თუმცა რუკების სახელი მათ მაინც ვერ მიიღეს, რადგანაც მათში არ განისაზღვრებოდა ლანდშაფტი.
რომაული სახელმწიფო დრო და დრო იღებდა გადაწყვეტილებას ამგვარი სამარშრუტო წიგნები გაევრცელებინა მოსახლეობას შორის. პირველი ასეთი მცდელობა ცნობილებიდან განხორციელებული იყო იულიუს კეისრის და მარკუს ანტონიუსის დროს.ძვ. წ. 44 წელს სამ ბერძენ გეოგრაფს ზენოდოკს, ფეოდოტსა და პოლიკლიტს მიცემული ჰქონდათ დავალებები შეექმნათ ამგვარი მარშრუტები. დავალების შესრულებამ 25 წელი დაიკავა.
სქოლიო
კატეგორია:რომის იმპერია კატეგორია:ვაჭრობა კატეგორია:გზები ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:გზები კატეგორია:რომაული გზები კატეგორია:რომაელები საუკუნეების მიხედვით კატეგორია:რომაელები კატეგორია:რომაელთა მეტოქეები
შონ კონერი
სერ ტომას შონ კონერი (Sean Connery; დ. 25 აგვისტო, 1930 — გ. 31 ოქტომბერი, 2020) — ოსკარის, ოქროს გლობუსის და BAFTA-ს მფლობელი შოტლანდიელი მსახიობი და პროდიუსერი. 1987 წელს მან მიიღო ოსკარი კატეგორიაში „საუკეთესო მეორეხარისხოვანი როლი“, ფილმისთვის „ხელშეუხებლები“.
სქოლიო
კატეგორია:შოტლანდიელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1930 კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2020 კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
M2K Mini Tour
M2K Mini Tour იყო ამერიკული მძიმე მეტალ ჯგუფ მეტალიკის 1999-2000 წლებში გამართული მინი საკონცერტო ტურნე. ტურნეს მხარდამჭერ შემსრულებელთა შორის იყვნენ ტედ ნუგენტი, Sevendust, Kid Rock, Creed და Methods Of Mayhem. ერთმა ფანმა ჩიკაგოში სთხოვა ჯგუფს, შეესრულებინათ სიმღერა Trapped Under Ice. მანამდე მეტალიკას ეს სიმღერა სულ ორჯერ ჰქონდათ ნამღერი ცოცხლად: 1984 წლის 17 ნოემბერს ბელგიაში და იმავე წლის 18 ნოემბერს პარიზში. მეტალიკამ გამართა ახალი წლის ღამის შოუ პონტიაკში (მიჩიგანი), რომელსაც 50 000 ადამიანი ესწრებოდა. ამ შოუზე მეტალიკამ შეასრულა Kiss-ის სიმღერა Detroit Rock City. ამ ტურნეს დროს შესრულებულ სხვა სიმღერებს შორის იყო ასევე Blackened, Trapped Under Ice და Phantom Lord. სიმღერების სია ჰგავს Sick of the Studio '07 ტურნეს სეტლისტს, რომელიც მოიცავდა ძველ სიმღერებს და სიმღერებს, რომლებიც დიდი ხნის მანძლიზე არ შესრულებულა ცოცხლად.
სიმღერების სია
(Taken from the Milwaukee, Wisconsin Bradley Center on January 3, 2000)
სქოლიო
კატეგორია:მეტალიკის ტურნეები კატეგორია:1999 წლის საკონცერტო ტურნეები კატეგორია:2000 წლის საკონცერტო ტურნეები
The Fall (Gorillaz-ის ალბომი)
The Fall — ჯგუფ Gorillaz-ის რიგით მეოთხე სტუდიური ალბომი, რომელიც ციფრული სახით გამოვიდა ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე, 2010 წლის 25 დეკემბერს. მთლიანი ალბომი ჩაიწერა ჯგუფის ლიდერის, დეიმონ ოლბარნის საკუთარ iPad-ზე და ამრიგად წარმოადგენს მსოფლიოში პირველ მუსიკალურ ალბომს, რომელიც მთლიანად ამ საშუალებით იქნა შექმნილი.
2011 წლის 16 აპრილს ალბომი გამოიცა გრამფირფიტაზე, შეზღუდული რაოდენობით. 18 აპრილს კი გამოვიდა CD და ჩამოსატვირთი ვერსია.
სიმღერების სია
შენიშვნები
სემპლები
სქოლიო
კატეგორია:Gorillaz-ის ალბომები კატეგორია:2010 წლის ალბომები კატეგორია:Parlophone-ის ალბომები კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები დეიმონ ოლბარნის პროდიუსერობით
Lasioglossum xystonotum
Lasioglossum xystonotum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1895 წელს.
სქოლიო
xystonotum
გრიდკინო (ვოლოგდის ოლქი)
გრიდკინო (Гридкино) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის ხაროვსკის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
სქოლიო
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
Eciton uncinatum
Eciton uncinatum — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Eciton-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ecitoninae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ეკლექტიკა
მინი|ეკლექტიკური არქიტექტურის ნიმუში [[ბუდაპეშტი|ბუდაპეშტში.]] ეკლექტიკა — ეკლექტიზმი (εκλεκτός „რჩეული, საუკეთესო“, εκλέγω, „არჩევა, შერჩევა“) — სხვადასხვა სტილის შერჩევა-დაკავშირება. ტერმინი შემოიღო ფილოსოფიური სკოლა, ეკლექტიზმის ფუძემდებელმა, პოტამონმა II საუკუნეში. ხელოვნებაში სხვადასხვა სტილის, განსხვავებული კომპოზიციური ხერხებისა და ელემენტების აღრევა. ეკლექტიკა — მიმართულება არქიტექტურაში, დომინირებდა ევროპაში 1830-1890-იან წლებში. ეკლექტიკა — მიმართულება ანტიკურ ფილოსოფიაში, ნაირგვარი სტილების შემაერთებელი.
სქოლიო
კატეგორია:ფილოსოფია
ზარგარხანა
ზარგარხანა — ოქრომჭედელთა უბნის სახელწოდება აღმოსავლეთის ქალაქებში.
ისტორიულ თბილისში ზარგარხანა (ასევე უწოდებდნენ ოქრომჭედელთა ბაზარს) ეწოდებოდა ოქრომჭედელთა რიგებს ახლანდელ ვერცხლის ქუჩასა და მიმდებარე პატარა ქუჩებზე. ერთ-ერთი ასეთ პატარა ქუჩას, რომელიც კალისტრატე ცინცაძისა და ვერცხლის ქუჩებს აკავშირებს, დღემდე ოქრომჭედელთა ქუჩა ეწოდება (1906-1960 წწ. ერქვა იუველირის შესახვევი). ოქრომჭედელთა ცალკეული სახელოსნოები და დუქნები ძველი თბილისის სხვა უბნებშიც არსებობდა.
დონ ბალონის პრიზი
„დონ ბალონის“ პრიზი (Premio „Don Balón“) — პრესტიჟული ესპანური საფეხბურთო პრემია, რომელიც ესპანეთის საფეხბურთო ჩემპიონატის საუკეთესო ფეხბურთელსა და მწვერთნელს გადაეცემა ჟურნალ დონ ბალონის მიერ. პრემია გაიცემა ყოველ ზაფხულს. 1990-2002 წლებში არსებობდა ალტერნატიული პრემია, რომელიც ესპანეთის საუკეთესო ფეხბურთელს ირჩევდა და რომელსაც გადასცემა ჟურნალი „El País“.
პუერტო-კაბელიოს მუნიციპალიტეტი
პუერტო-კაბელიოს მუნიციპალიტეტი (Municipio Puerto Cabello) — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, კარაბობოს შტატში. წარმოადგენს კარაბობოს შტატის 14 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. ფართობი 434 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2007 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით პუერტო-კაბელიოს მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 194 593 ათასი ადამიანი. მთავარი ქალაქია პუერტო-კაბელიო. კარაბობოს შტატის მთელი მოსახლეობის 8,7% მოდის პუერტო-კაბელიოს მუნიციპალიტეტზე. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 448,4 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
დონ ბალონის პრიზი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფეხბურთო ჯილდოები კატეგორია:ესპანეთის ფეხბურთი
პუერტო-კაბელიოს მუნიციპალიტეტი
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:კარაბობოს შტატის მუნიციპალიტეტები
წერი
წერი, ქარიყლაპია (Esox lucius) — თევზი ქარიყლაპიასებრთა ოჯახისა. ფერად ძირითადად მომწვანო ნაცრისფერი ან მურა ნაცრისფერია. მისი სხეულის სიგრძე 1,0-1,5 მ, მასა — 16-24 კგ აღწევს. გავრცელებულია ევროპის, აზიისა და ამერიკის ჩრდილოეთის წყლებში და მნიშვნელოვან სარეწაო თევზად ითვლება. საქართველოში მცირე რაოდენობით გვხვდება დასავლეთ საქართველოს მდინარეებსა (ჩოლოქი, ნატანები, სუფსა, რიონი, ხობისწყალი, ოჩხამური, ჭურია, ენგური, კოდორი, მჭიშთა) და ტბებში (პალიასტომი, სკურჩა, ბებესირი, ჯაპანა). საქართველოში გავრცელებული წერის სიგრძე აღწევს 85 სმ-ს, წონა 6-8 კგ-ს. ტოფობს ადრე გაზაფხულსა და ზაფხულში (ჩვენში მრავლდება თებერვალში, როდესაც წყლის ტემპერატურაა 3-5 °C). ქვირითს ყრის წყალმარჩხ ადგილებში სანაპიროს მცენარეებზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარიყლაპია
წითელი არმია
thumb|წითელი არმიის დროშა მუშურ-გლეხური წითელი არმია (რუს. Рабоче-крестьянская Красная армия (РККА)) — სსრკ-ის შეიარაღებული ძალების სახელწოდება 1918-1946 წლებში.
წითელი არმიის დაარსების დღედ მიჩნეულია 1918 წლის 23 თებერვალი, როდესაც, ოფიციალური საბჭოთა პროპაგანდის მიხედვით, მიღწეულ იქნა პირველი მნიშვნელოვანი გამარჯვება კაიზერის გერმანიასთან ომში. 1946 წლის თებერვალში სახელწოდება წითელი არმია შეიცვალა ტერმინით საბჭოთა არმია რომელიც გულისხმობდა სსრკ-ის შეიარაღებული ძალების ყველა სახეობას, გარდა სამხედრო-საზღვაო ფლოტისა.
საბჭოთა ფრონტების და არმიების შედგენილობა
საბჭოთა ფრონტები:
ლიტერატურა
კატეგორია:სსრკ-ის შეიარაღებული ძალები
ნილს ბორი
ბიოგრაფია
thumb|left|ახალგაზრდა ნილს ბორი
ახალგაზრდობის წლები
ნილს ბორი დაიბადა კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის პროფესორის, კრისტიან ბორის ოჯახში. საწყისი განათლება მომავალმა მეცნიერმა, გამელჰოლმის სკოლაში მიიღო, რომელიც 1903 წელს დაამთავრა. ოცდასამი წლისამ დაასრულა განათლების მიღება კოპენჰაგენის უნივერსიტეტში, სადაც ძალზედ ნიჭიერი ფიზიკოსის რეპუტაცია მოიპოვა. მისი სადიპლო ნაშრომი დანიის სამეფო აკადემიამ ოქროს მედლითაც კი დააჯილდოვა. 1908–1911 წლებში ბორმა განაგრძო მუშაობა კოპენჰაგენის უნივერსიტეტში. აქ იგი ლითონების კლასიკურ ელექტრონულ თეორიას იკვლევდა, რამაც შემდგომში მის სადოქტორო დისერტაციას ჩაუყარა საფუძველი.
უნივერსიტეტის დამთავრებიდან სამი წლის შემდეგ, ბორი სამუშაოდ ინგლისში გადავიდა, სადაც წელიწადზე მეტი იმუშავა კემბრიჯის უნივერსიტეტში ტომსონის ხელმძღვანელობით. ამის შემდეგ იგი მანჩესტერში გადადის და აგრძელებს საქმიანობას რეზერფორდის ლაბორატორიაში, რომელიც იმ დროს ერთ–ერთი წამყვანი კვლევითი ცენტრი იყო ევროპაში.
უკანასკნელი წლები
thumb|250px|ნილს ბორი და [[ალბერტ აინშტაინი კვანტურ თეორიაზე კამათში, 1925.]]
მეორე მსოფლიო ომის დროს ბორი საცხოვრებლად გადავიდა ჯერ, ინგლისში ხოლო შემდეგ აშშ–ში, სადაც თავის ვაჟთან, ოგე ბორთან ერთად მუშაობდა მანჰეტენის პროექტზე.
გარდა ფიზიკისა, ნილს ბორი დიდ ყურადღებას აქცევდა ბიოლოგიას და ფილოსოფიას. იგი იყო 20–ზე მეტი სხვადასხვა ქვეყნის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი, მრავალი ნაციონალური და საერთაშორისო პრემიის ლაურეატი.
ნილს ბორი 1962 წლის 18 ნოემბერს, მშობლიურ ქალაქ კოპენჰაგენში, საკუთარ სახლში, გულის შეტევით გარდაიცვალა.
პირველი მეცნიერული ნაბიჯები
ბორის მოსვლამდე რეზერფორდის ლაბორატორიაში უკვე ტარდებოდა ექსპერიმენტები, რომლებმაც მეცნიერები ატომის პირველი პლანეტარული მოდელის შექმნამდე მიიყვანა. ალფა–ნაწილაკების გამოყენებით ჩატარებულმა ცდებმა, რეზერფორდი მიიყვანა დასკვნამდე, რომ ატომის ცენტრში განლაგებულია მცირე ზომისა და მუხტის მქონე ატომბირთვი, რომელშიც კონცენტრირებულია თითქმის მთელი მასა, ხოლო მის გარშემო განლაგებულია შედარებით მსუბუქი ელექტრონები. ვინაიდან ცნობილი იყო, რომ ატომი ელექტრულად ნეიტრალურია, მეცნიერმა ივარაუდა, რომ ელექტრონების ჯამური მუხტი ბირთვის მუხტის ტოლია და აქვს საპირისპირო ნიშანი. ამ შედეგმა დიდი გადატრიალება მოახდინა ფიზიკაში, თუმცა მაინც რჩებოდა მრავალი აუხსნელი მოვლენა, მაგალითად როგორიცაა იზოტოპების არსებობა.
ამ მომენტიდან საქმიანობაში ჩაერთო ახალგაზრდა ბორი, რომელმაც დაადგინა, რომ ნივთიერების ქიმიური თვისებები განისაზღვრება ელექტრონების რაოდენობით, ანუ მუხტით და არა მასით. ყოველივე ეს ხსნიდა იზოტოპების არსებობას, რადგან ალფა–დაშლის დროს (ალფა ნაწილაკი წარმოადგენს ჰელიუმის ბირთვს და +2 მუხტის მატარებელია), როდესაც ეს ნაწილაკი გამოიტყორცნება ბირთვიდან, მიღებული ელემენტი მენდელეევის პერიოდულ სიტემაში გადაინაცვლებს ორი უჯრით მარცხნივ, ხოლო ბეტა–დაშლის დროს, როდესაც ბირთვიდან ელექტრონი გამოიტყორცნება – ერთი უჯრით მარჯვნივ. ამრიგად აღმოჩენილ იქნა რადიოაქტიური წანაცვლების კანონი.
რეზერფორდ–ბორის მოდელი
thumb|180px|ნილს ბორი და ალბერტ აინშტაინი ზემოთხსენებულ აღმოჩენას მოჰყვა კიდევ მრავალი, არანაკლებ მნიშვნელოვანი აღმოჩენა, რომელიც უშუალოდ ატომის აგებულებას შეეხებოდა.
შემუშავებულ იქნა ატომის აგებულების ე.წ. რეზერფორდ–ბორის მოდელი (მას აგრეთვე პლანეტარულ მოდელსაც უწოდებენ), რომლის მიხედვით ელექტრონები მოძრაობენ ბირთვის გარშემო, მზის გარშემო პლანეტების მოძრაობის მსგავსად. მაგრამ ამ მოდელის თანახმად ატომი ვერ იქნებოდა სტაბილური, ვინაიდან კულონური ურთიერთქმედების გამო, ელექტრონები მოძრაობენ აჩქარებით. კლასიკური ელექტროდინამიკის კანონების თანახმად, აჩქარებით მოძრავი ნებისმიერი დამუხტული ნაწილაკი გამოასხივებს ელექტრომაგნიტურ ტალღებს, რის გამოც კარგავს ენერგიას. გამოთვლებმა აჩვენა, რომ ასეთი „რადიოაქტიური არამდგრადობის“ შემთხვევაში, ყველა ატომმა დაახლოებით მემილიონედ წამში უნდა დაკარგოს მთელი ენერგია და დაეცეს ბირთვს. თუმცა რეალურად მსგავსი რამ არ ხდებოდა და ფიზიკა კვლავ გადაუჭრელი პრობლემის წინაშე აღმოჩნდა. პრობლემა მართლაც გადაუწყვეტელი იქნებოდა, რომ არა ნილს ბორის რადიკალურად განსხვავებული ნოვატორული იდეები.
ბორი აკეთებს პოსტულირებას, რომ მექანიკისა და ელექტროდინამიკის არსებული კანონების მიუხედავად, ატომებში არსებობს ორბიტები, რომლებზე მოძრაობის დროსაც ელექტრონები არ გამოასხივებენ და მსგავსი ორბიტები სტაბილურია, თუ მასზე მოძრავი ელექტრონების მოძრაობის რაოდენობის მომენტი –ს ჯერადია (სადაც h – პლანკის მუდმივაა). გამოსხივება ხდება ელექტრონის ერთი სტაბილური ორბიტიდან მეორეზე გადასვლის დროს, ხოლო განთავისუფლებული ენერგია მიაქვს გამოსხივების ერთ კვანტს. ამრიგად ბორმა გააერთიანა რეზერფორდის და პლანკის იდეა. ბორმა აგრეთვე ახსნა წყალბადის და ჰელიუმის ატომის სპექტრი. დაადგინა ელექტრონული გარსის შევსების პრინციპი, რამაც ქიმიური ელემენტების პერიოდულობის ფიზიკური ბუნება გამოაშკარავა. ამ ნაშრომებისათვის 1922 წელს ბორი ნობელის პრემიით იქნა დაჯილდოებული.
ბორის ინსტიტუტი კოპენჰაგენში
1920 წელს ბორმა დააარსა თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტი და მისი დირექტორი გახდა. მეცნიერის მიერ ჩამოყალიბებულმა ინსტიტუტმა დიდი როლი ითამაშა კვანტური ფიზიკის განვითარებაში. ბორის სკოლა გაიარეს მე–20 საუკუნის ისეთმა დიდმა მეცნიერებმა, როგორებიც იყვნენ: ფელიქს ბლოხი, ოგე ბორი, ვიქტორ ვაისკოფი, ლევ ლანდაუ და სხვები. ბორის ინსტიტუტს არაერთხელ ესტუმრა ვერნერ ჰაიზენბერგი ზუსტად იმ დროს, როდესაც იქმნებოდა მისი „განუზღვრელობის პრინციპი“. ამავე ინსტიტუტში მიმდინარეობდა დისკუსიები ნილს ბორსა და ერვინ შრედინგერს შორის, რომელიც აქტიურად იცავდა ტალღურ თეორიას.
რეზერფორდის ლაბორატორიაში გატარებული წლების შემდეგ, ბორი სულ უფრო დიდ ყურადღებს აქცევდა ბირთვულ თემატიკას. 1936 წელს მან შეიმუშავა ატომის ახალი მოდელი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ბირთვის დაყოფის პრობლემის შესწავლისას. ბორმა იწინასწარმეტყველა ურანის ბირთვის სპონტანური დაშლა.
ბორის სახელთან აგრეთვე დაკავშირებულია კვანტური თეორიის ალბათური ინტერპრეტაცია. ამაში დიდი როლი ითამაშეს ბორისა და ალბერტ აინშტაინის დისკუსიებმა, რომელიც ცხოვრების ბოლომდე ვერ ეგუებოდა კვანტური მექანიკის ალბათურ ახსნას. ბორმა აგრეთვე შეიმუშავა შესაბამისობის პრინციპი, რომლის საშუალებით შესაძლებელი გახდა მაკრო და მიკრო სამყაროთა კანონებს შორის კავშირის დადგენა.
სქოლიო
კატეგორია:დანიელი ფიზიკოსები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
წითელი ქმერები
მინი|პოლ პოტი მინი|წითელი ქმერების მსხვერპლთა თავის ქალები წითელი ქმერები — შეიარაღებული კომუნისტური მოძრაობა კამბოჯაში.
მოძრაობა შეიქმნა 1968 წელს პოლ პოტის ინიციატივით და აერთიანებდა 30 000 ადამინიანს. ფართო სოციალური ბაზა მოძრაობას შეექმნა 1970 წელს, როდესაც ვიეტნამთან ომის დროს აშშ-ის ჯარის შენაერთებმა კამბოჯის ტერიტორიაზე მოახდინეს ოპერაცია, რასაც 100 ათასამდე მშვიდობიანი მოსახლის სიცოცხლე შეეწირა. ამ მოვლენის შემდეგ მოძრაობა შეავსეს მეტწილად 12–13 წლის ობოლმა ბავშვებმა, რომლებიც გამოირჩეოდნენ „ამერიკელთა მოყვარე“ ქალაქელი თანამემამულეების სიძულვილით.
არაეფექტური ეკონომიკური პოლიტიკის გამო ქვეყანა მალე დაეცა. ბიუჯეტის შესავსებად დაიწყო ომი ვიეტნამის წინააღმდეგ, თუმცა ვიეტნამის ჯარმა ადვილად მოიგერია აგრესია და მალევე კონტრშეტევაზე გადავიდა, რასაც ხელს უწყობდა „წითელი ქმერების“ რიგი დაჯგუფებების მათ მხარეს გადასვლა. ასე მაგალითად, ერთ-ერთი მაღალჩინოსანი პოლპოტელი ხენგ სამრინი პრო-ვიეტნამური მთავრობის სათავეში ჩადგა.
ვიეტნამელი ინტერვენტების მიერ მათი დამარცხების შემდეგ, „წითელმა ქმერებმა“ დაიწყეს პარტიზანული ბრძოლა ხენგ სამრინისა და ხუნ სენის მთავრობის წინააღმდეგ. ქმერების მოძრაობა აშშ-ის ხელშეწყობით მიმდინარეობდა, რომლებიც პარტიზანებში ვიეტნამის საპირწონეს ხედავდნენ. ქმერები აშშ-ისგან იღებდნენ იარაღს, სანაცვლოდ კი დაუმუშავებელ ძვირფას ქვებს აწვდიდნენ.
1998 წელს პოლ პოტის გარდაცვალების შემდეგ მოძრაობა დაიშალა. მოძრაობის ფორმალური ლიდერი ქიეუ სამფანი ფაქტობრივად ძალაუფლების გარეშე დარჩა და ახლა მარტოობაში ცხოვრობს. აჯანყებულთა მცირერიცხოვანი ფორმირებები (2–3 ათასი ადამიანი) აგრძელებდნენ პარტიზანულ ომს, თუმცა ცოტა ხნის წინ მათი ახალი ლიდერი იენგ სარი კამბოჯის ხელისუფლებას დაუზავდა, რომლითაც აღიარა მთავრობის კონტროლი ქვეყნის დასავლეთ ნაწილზე. წითელი ქმერები ბოლო რადიკალური საველე მეთაური ტა მოკი 2000 წლის მარტში დააპატიმრეს. მისი დაჯგუფების წევრები ახლაც ტყეს აფარებენ თავს და ხე–ტყის მასალისა და ძვირფასი ქვების კონტრაბანდით საქმიანობენ. ამ ომის შედეგად კამბოჯის ტყეებში 8 მილიონამდე გაუნებელყოფილი ნაღმია დარჩენილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კამბოჯა კატეგორია:პარტიზანული მოძრაობები *
ვირის ხიდი
XIX-XX სს. თბილისში თითქმის ერთდროულად ორი ვირის ხიდი არსებობდა. პირველი მათგანი მტკვრის ქვედა დინებაში არსებულ, ხილ-ბოსტნეულის ბაღებით ცნობილ ორთაჭალის კუნძულს მარჯვენა ნაპირთან აკავშირებდა. ეს იყო კოფოებზე შეყენებული ხის ვიწრო ხიდი, რომელზეც ხილით სავსე გოდრები სახედრებს გადაჰქონდათ. ამიტომ შეარქვეს მას თბილისელებმა ვირის ხიდი. მტკვრის სანაპიროების მშენებლობის შედეგად მდინარის ტოტი მოისპო, კუნძული გაქრა და ხიდიც დაანგრიეს.
შემდგომში სახელი „ვირის ხიდი“ გავრცელდა ძველ მეტეხის ხიდზე, სადაც ტრანსპორტის მოძრაობა აკრძალული იყო. 1870 წელს მეტეხის კლდე მარჯვენა სანაპიროს ორი ხიდით დაუკავშირეს. ერთი ლითონის ხიდი ახლანდელი, 1951 წ. აშენებული ორმალიანი რკინაბეტონის ხიდის ადგილზე მდებარეობდა. მეორე, უფრო მცირე, ასევე ლითონის კონსტრუქციის ხიდი მის მახლობლად. დიდზე, რომელსაც ავლაბრისა ერქვა, ურმები, ეტლები და იმ დროის სხვა ტრანსპორტი მოძრაობდა, პატარაზე კი — მხოლოდ ფეხით მოსიარულენი და სახედრები და ამიტომ ვირის ხიდს უწოდებდნენ. 1951 წელს ახალი ხიდის გახსნის შემდეგ ვირის ხიდი აიღეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის ხიდები კატეგორია:თბილისის ისტორიული ძეგლები
ტიგრან მარტიროსიანი
ტიგრან ვარდან მარტინოსიანი (Տիգրան Գ. Մարտիրոսյան; დ. 3 მარტი, 1983, გიუმრი, სომხეთის სსრ) — სომეხი ძალოსანი. 2009 წელს მიენიჭა სომხეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.
ბიოგრაფია
ტიგრან მარტიროსიანი დაიბადა 1983 წლის 3 მარტს, გიუმრიში, სომხეთის სსრ-ში. მარტიროსიანმა ვარჯიში 1995 წელს დაიწყო ვაჰან ბიჩახჩიანის ხელმძღვანელობით. მარტიროსიანი ახალგაზრდული კარიერის განმავლობაში ზედიზედ სამგზის გახდა ევროპის ჩემპიონი 1997, 1998 და 1999 წლებში. მან ზრდასრულთა შეჯიბრებებში ასპარეზობა მსუბუქ მძიმე წონაში (82,5 კგ) 2003 წლის შემდეგ დაიწყო.
მარტიროსიანმა ათენში 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე იასპარეზა და 367,5 კგ-ით მეშვიდე ადგილზე გავიდა.
2007 წელს სტრასბურგში გამართულ ძალოსნობის ევროპის ჩემპიონატამდე, მარტიროსიანმა მიიღო მძიმე ტრავმა, რომელიც არა მხოლოდ არ მისცემდა მას მონაწილეობას ამ ღონისძიებაში, არამედ ვერ მოახერხა სრულად მომზადებულიყო 2007 წლის ძალოსანთა მსოფლიო ჩემპიონატისათვის ჩიანგ მაიში, სადაც მან მხოლოდ მეათე ადგილზე გასვლა შეძლო.
მომდევნო წელს, მარტიროსიანმა მოიპოვა ოქროს მედალი 2008 წელს გამართულ ძალოსნობის ევროპის ჩემპიონატზე ლინიანოში. მან თავისი გამარჯვება მიუძღვნა თანამემამულე სომეხ ძალოსანს და მოგვიანებით ძალოსნობის მწვრთნელს ხაჩატურ ქიაპანაქციანს, რომელიც რამდენიმე თვის ადრე ავტოკატასტროფაში დაიღუპა.
მარტიროსიანმა გოიანგში 2009 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა ატაცში, მაგრამ ზურგის ტკივილის გამო ასპარეზობის გაგრძელება ვეღარ მოახერხა.
2010 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატზე წარუმატებელი გამოსვლის შემდეგ მარტიროსიანმა დატოვა სომხეთის ძალოსანთა ნაკრები.
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი ძალოსნები
იოჰანა ვან გოგ-ბონგერი
იოჰანა გეზინა „ჯო“ ვან გოგ-ბონგერი (დ. 4 ოქტომბერი, 1862 — გ. 2 ოქტომბერი, 1925) — თეო ვან გოგის, ხელოვნების ნაუშევრებით მოვაჭრისა და ვინსენტ ვან გოგის ძმის მეუღლე, რომელმაც ვინსენტის ცხოვრების თითქმის ყოველ ეტაპზე გარდამტეხი როლი ითამაშა.