cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გეოგრაფიის ისტორია
ჩინეთი
ჩინელმა დიპლომატმა ვანგ ქსუანმა მე-7 საუკუნეში იმოგზაურა მაგადაში (თანამედროვე ჩრდილო – აღმოსავლეთ ინდოეთი). ამის შემდეგ მან დაწერა წიგნი, რომელიც მოიცავდა უამრავ გეოგრაფიულ ინფორმაციას. ჩინელი გეოგრაფები, როგორიცაა ჯია დანი (730–805წწ), წერდნენ საზღვარგარეთ მდებარე ადგილების ზუსტ აღწერებს. 785 და 805 წლებს შორის დაწერილ თავის ნაშრომში მან აღწერა ზღვისპირეთის გზა, რომელიც სპარსეთის ყურეში ხვდება. ასევე - სვეტები ზღვაში, რომლებიც შუქურის მოვალეობას ასრულებდა.
ადრეული თანამედროვე პერიოდი
ასევე ნახეთ: https://en.wikipedia.org/wiki/Age_of_Discovery
მარკო პოლოს მოგზაურობის შემდეგ, გეოგრაფიის მიმართ ინტერესი გავრცელდა მთელ ევროპაში. დაახლოებით 1400 წელს პტოლემეოსისა და მისი მემკვიდრეების მწერლობამ უზრუნველყო გეოგრაფიული ინფორმაციის ერთგვარი ჩარჩო. მათ მიერ გადმოცემულ ინფომაციებს იყენებდნენ აკადემიკოსები საუკუნეების განმავლობაში. თანდათანობით გამოიკვეთა გეოგრაფიული განმანათლებლობის უპირატესობა, თუმცა ქალები და ძირძველი მწერლობის წარმომადგენლები დიდწილად არ იყვნენ ჩართულნი ამ სფეროში. ევროპული გლობალური დაპყრობები მე -15 საუკუნის დასაწყისში დაიწყო პორტუგალიის პირველი ექსპედიციებით აფრიკასა და ინდოეთში, ისევე როგორც 1492 წელს ესპანეთის მიერ ამერიკის დაპყრობით და გაგრძელდა მთელი რიგი ექსპედიციებით მე -18 საუკუნემდე. დაიწყო მცენარეების, ცხოველების, საკვების, ადამიანის (მათ შორის მონების), ინფექციური დაავადებებისა და კულტურის კონტინენტებს შორის ფართო მასშტაბური გადაცემა.
გერმანელმა კარტოგრაფმა მარტინ ვალდსემულერმა 1507 წლის აპრილში შექმნა ამერიკის პირველი რუკა, რომელშიც ნახსენებია სახელი "ამერიკა". იქამდე, ადგილობრივმა ამერიკელებმა მოიხსენიეს თავიანთი მიწა მათი ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე, სადაც ერთ – ერთი უფრო ხშირად გამოყენებული ტერმინია ”აბია იალა”, რაც ნიშნავს ”სასიცოცხლო სისხლის მიწას”.
სქოლიო
კატეგორია:გეოგრაფია კატეგორია:ისტორია კატეგორია:რუკები კატეგორია:კარტოგრაფია კატეგორია:კარტოგრაფები კატეგორია:მეცნიერება კატეგორია:ვაჭრობა კატეგორია:ეგვიპტე კატეგორია:ძველი რომი კატეგორია:ბაბილონი
მიხეილ ასათიანის ქუჩა
ლიტერატურა
ასათიანი
ვერბუნკოში
ვერბუნკოში (Verbunkos; სხვა ვარიანტებია: erbounko, Verbunko, Verbunkas, Werbunkos, Werbunkosch, Verbunkoche) — ზოგჯერ ცნობილია, უბრალოდ, როგორც "hongroise" ან "ungarischer Tanz", არის მე-18 საუკუნის უნგრული ცეკვის და მუსიკის ჟანრი.
მიუხედავად მისი სახელისა, მელოდია წარმოშობილია უნგრეთის ხალხური და პოპულარული მუსიკიდან და ზოგჯერ მიეწერება ბოშებს, რადგან ბოშების დამახასიათებელი სტილის მუსიკა თამაშობს.
მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში ვერბუნკოში გამოჩნდა ოპერაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:უნგრული მუსიკა კატეგორია:უნგრული ხალხური ცეკვები
ჯორჯ მილნი
ჯორჯ მილნი (დ. 5 ნოემბერი, 1866, შოტლანდია, აბერდინი — გ. 23 მარტი, 1948, ლონდონი) — ბრიტანელი ბარონი, ბრიტანეთის არმიის ფელდმარშალი. ბრიტანეთის არმიის გენერალური შტაბის უფროსი. ბრიტანეთის შავი ზღვის ჯარების სარდალი.
ბიოგრაფია
სამხედრო განათლება ვულვიჩის სამეფო სამხედრო აკადემიაში მიიღო. 1885 წლიდან მსახურობდა ბრიტანეთის არმიაში. ადრეულ ეტაპზე, სხვადასხვა დროს მსახურობდა ბრიტანეთის არმიის ინდოეთისა და მალტის ძალებში. მონაწილეობდა ბურების მეორე ომში. 1913 წელს მიენიჭა ბრიგადის გენერლის წოდება. პირველ მსოფლიო ომში არტილერიის გენერლის სტატუსით მონაწილეობდა. 1915 წლიდან კი ბრიტანეთის არმიის 27-ე დივიზიის მეთაურად დაინიშნა. 1916 წლიდან სამხედრო ოპერაციებს ხელმძღვანელობდა ბალკანეთში, თესალონიკსა და მაკედონიის ფრონტზე. პირველი მსოფლიო ომის დასასრულს, 1918 წლის სექტემბერში, დაინიშნა ბრიტანეთის არმიის შავი ზღვის ჯარების მეთაურად. პოლიტიკური გამოცდილების არმქონე გენერალს გაუჭირდა კავკასიასა და მის სამეზობლოდ მიმდინარე პროცესებში გარკვევა და მოქმედება. ცალსახად მხარს უჭერდა დენიკინ-კოლჩაკის ოპერაციას და ეწინააღმდეგებოდა ამიერკავკასიის რესპუბლიკათა დამოუკიდებლობას. მილნის მიერ ლონდონში გაგზავნილ ანგარიშებში ნეგატიურად იყო წარმოდგენილი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა, როგორც ულტრასოციალისტური პოლიტიკური ძალა. მილნი გამოირჩეოდა უხეშობით საქართველოს მთავრობის წარმომადგენლებთან შეხვედრისას და არ მალავდა თავის დამოკიდებულებას. მილნი ბრიტანეთის არმიის გენერალური შტაბის უფროსის, ამიერკავკასიისადმი ასევე სკეპტიკურად განწყობილ ფედმარშალ ჰენრი უილსონისათვის გაგზავნილ ანგარიშებში, აშკარად ავლენდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პოლიტიკური პროცესების უცოდინარობას. პირად წერილებში უილსონს სწერდა, რომ ამიერკავკასიას პოლიტიკური მომავალი არ აქვს, მართალია, ბრიტანეთის გასვლის შემდეგ რეგიონში სისხლისღვრა გარდაუვალი იქნება და „რეგიონის მცხოვრებლები ერთმანეთს ყელებს დააჭრიან“, მაგრამ ეს არაფრად ღირს თუნდაც ერთი ბრიტანელი ჯარისკაცის სიცოცხლესთან შედარებით. მილნიმ, 1918 წლის ბოლოს ბრიტანეთის მთავრობას მოსთხოვა, საქართველოს დელეგატები გაეძევებინა ლონდონიდან და პარიზიდან. მილნის შეფასებით, საქართველოს მთავრობა მოსახელობის ყველაზე ცუდი ნაწილისგან შედგება და არ წარმოადგენს თავად ქართველ ხალხს. მილნის და ბრიტანეთის არმიის გენერალური შტაბის დაჟინებული მოთხოვნით, 1919 წლის აგვისტოში, ბრიტანეთის სამხედრო ნაწილები გაიწვიეს ბაქოდან, მხოლოდ 3 ბატალიონი განთავსდა ბათუმში. საბოლოოდ კი, 1920 წლის ივლისის დასაწყისში, ამ ბატალიონებმაც დატოვეს კავკასია.
1923 წელს, გენერალი მილნი ბრიტანეთის არმიის აღმოსავლეთის სარდლად დაინიშნა. 1926 წლის თებერვალში კი ბრიტანეთის არმიის გენერალური შტაბის უფროსი გახდა, ხოლო 1933 გადადგა დაკავებული თანამდებობიდან. სამხედრო დამსახურებების გამო დაჯილოდებული იყო არაერთი მედლითა და ხმლით.
მუჰამედ აიუბ-ხანი
მუჰამედ აიუბ-ხანი (დ. 14 მაისი, 1907, ჰარიპური, პაკისტანი — გ. 19 აპრილი, 1974, ისლამაბადი, პაკისტანი) — პაკისტანის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, გენერალი. პაკისტანის მეორე პრეზიდენტი (1958-1969 წწ.), პრემიერ-მინისტრი (1958 წ.), შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. პრეზიდენტობა წარმატებული სამხედრო გადატრიალების ძალით ჩამოართვა პირველ პრეზიდენტ ისკანდერ მირზას. სახალხო დემონსტრაციებმა და მუშათა გაფიცვებმა, რომლებმაც მხარი დაუჭირეს საპროტესტო აქციებს აღმოსავლეთ პაკისტანში, გამოიწვია მისი იძულებით გადადგომა.
ბიოგრაფია
მუჰამედ აიუბ-ხანი დაიბადა ქალაქ ჰარიპურში, ეთნიკურად ეკუთვნის პუშტუნებს. 1926 წელს აიუბ-ხანი შევიდა სანდჰურსტის სამეფო სამხედრო კოლეჯში. 1928 წელს იგი გახდა ბრიტანეთის არმიის მეორე ლეიტენანტი. 1930 წლის 2 მაისს მას ლეიტენანტის, ხოლო 1937 წლის 2 თებერვალს კაპიტნის წოდება მიენიჭა.
1947 წელს, როდესაც შეიქმნა პაკისტანი, აიუბ-ხანი ხელმძღვანელობდა შეიარაღებულ ძალებს და აღმოსავლეთ პაკისტანს (ამჟამად ბანგლადეში). იგი მემკვიდრეობით სამხედროა, მისი მამა მუჰამედი მსახურობდა დიდი ბრიტანეთის არმიაში მაიორის წოდებით. აიუბ-ხანმა დაამთავრა ალიგარჰის მუსულმანური უნივერსიტეტი, შემდეგ დიდი ბრიტანეთის სამეფო სამხედრო სასწავლებელი. იმ პერიოდისათვის, როდესაც პაკისტანმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა აიუბ-ხანი იყო ყველაზე უფროსი ოფიცერი წოდების მიხედვით. 1951 წელს დაინიშნა პაკისტანის არმიის მთავარსარდლად. 1954 წლიდან 1956 წლამდე ეკავა პაკისტანის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა, ხოლო 1958 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ გახდა სამხედრო რეჟიმის მეთაური. 1960 წელს რეფერენდუმის შედეგად ფორმალურად მოახერხა თავისი მმართველობის ლეგალიზება.
სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობაზე მოსვლის შემდეგ წამოიწყო ინდოეთ-პაკისტანის მეორე ომს.
ქვეყანაში ახორციელებდა პროამერიკულ კურსს, მისი მმართველობის პერიოდში შედგა პაკისტანის გაწევრიანება ისეთ პრო-ამერიკულ ორგანიზაციებში, როგორიცაა ბაღდადის პაქტი (რომელსაც შემდეგ სენტო ეწოდა) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ხელშეკრულების ორგანიზაციაში. იგი ახორციელებდა დაჩქარებული ეკონომიკური ზრდისა და ზომიერი რეფორმის პოლიტიკას. მან მიაღწია პაკისტანის მეორე კონსტიტუციის მიღებას, რომელიც პოლიტიკურ ცხოვრებაში შემოიფარგლებოდა ე. წ. „ფუნდამენტური დემოკრატიული უფლებებით”.
1967 წელს ზულფიკარ ალი ბჰუტომ ჩამოაყალიბა პაკისტანის სახალხო პარტია და შეუტია აიუბ-ხანის ადმინისტრაციის ეკონომიკურ, რელიგიურ და სოციალურ პოლიტიკას საერთოეროვნული ვიზიტის განმავლობაში. აღნიშნულის გამო ბჰუტოს დაკავებამ კიდევ უფრო გააღიზიანა პოლიტიკური ოპოზიცია.
1968 წლის მაისში მუჰამედ აიუბ-ხანი მძიმედ დაავადდა და დაკარგა კონტროლი ქვეყანაზე. 1969 წლის მარტში აიუბ-ხანი გადადგა თანამდებობიდან პოლიტიკური ოპოზიციის ზეწოლის შედეგად.
მუჰამედ აიუბ-ხანი გარდაიცვალა 1974 წლის 19 აპრილს საკუთარ ვილაში ისლამაბადის მახლობლად. აიუბ-ხანი კარგად ფლობდა ურდუს, ინგლისურს და რეგიონალურ ენას — ჰინდკოს.
ლი თე მინი
ლი თე მინი (이태민, 李泰民, დ.18 ივლისი, 1993, სეული, სამხრეთი კორეა) — სამხრეთ კორეელი მომღერალი და მსახიობი. კორეულ ბოიბენდ Shinee-ს მთავარი მოცეკვავე და ვოკალისტი.
ლი თე მინის სოლო კარიერა დაიწყო 2014 წლის აგვისტოში, როცა გამოვიდა სადებიურო მინიალბომი Ace. Gaon Album Chart-ში მან პირველი ადგილი დაიკავა. სინგლმა Danger მეხუთე ადგილს მიაღწია Gaon Weekly Digital Chart-ში. მისი პირველი სტუდიური ალბომი გამოვიდა 2016 წლის 23 თებერვალს, Press It, რომელმა ასევე მიაღწია წარმატებას. სინგლის Press Your Number ორიგინალი ბრუნო მარსის მიერ იყო დაწერილი, მაგრამ თე მინმა ახალი ტექსტი დაწერა, რომ სიმღერა კორეელთათვის მოთხოვნადი გამხდარიყო. იმავე წლის 27 ივლისს მან ასევე გამოუშვა იაპონური მინიალბომი Solitary Goodbye.
2008-2013: კარიერის დასაწყისი
ლი თე მინი დაიბადა 18 ივლისს, 1993 წელს სეულში, ბავშვობაში ის ოცნებობდა პილოტობაზე, სანამ მეექვსე კლასში ცეკვით არ დაინტერესდა. მშობლებმა ის S.M.Entertainment-ის მოსმენებზე გაუშვეს და ის მაშინვე მიიღეს სააგენტოში. 2008 წელს თე მინი აარჩიეს ახალი ჯგუფის წევრად, რომლის შემადგენლობაშიც 14 წლის წარსდგა დებიუტისას. ოფიციალური დებიუტი 25 მაისს შედგა, შოუზე Inkigayo. 2009 წელს თე მინი სამსახიობო დებიუტით წარსდგა კომედიაში თჰე ჰი, ჰე გიო, ჩჟი ჰიუნ, ჯუნსუს როლში.
2012 წლის იანვარში თე მინიმა პირველად სცადა მულტფილმის გახმოვანება, სადაც მისი ხმით საუბრობდა მთავარი გმირი ჯონი. 19 სექტემბერს მან გამოუშვა პირველი ოსტი U - დორამისთვის შენთვის ყველა ფერიში, სადაც ერტთ-ერთი მთავარი როლის მისმა ჯგუფელმა მინ ჰომ შეასრულა. 16 ოქტომბერს S.M.Entertainment-ისა და Hyundai-ს კოლაობრაცია შედგა, სადაც თე მინმა მიიღო მონწილეობა სხვა მომღერლებთან ერთად. მა შორის იყვნენ ინჰიოკი Super Junior-დან, ლუ ჰანი და Kai Exo-დან და ჰიოიონი Girls’ Generation-დან. 2013 წლის აპრილში S.M.Entertainment-მა განაცხავა, რომ თე მინი მიიღებდა მონაწილეობას შოუში ჩვენ დავქორწინდით. მისი პარტნიორი გახდა ნაინი Apink-დან. იმავე წელს თე მინი გადაიღეს დორამის ეპიზოდებში. 7 ივნისს გამოვიდა სინგლი Trap, რომელშიც თე მინი და კიუჰიონი. დეკემბერში მან მონაწილეობა მიიღოო Footsteps'-ის ჩაწერისას, დორამისთვის პრემიერ-მინისტრი და მე''.
2014-2016 წლები
2014 წლის 18 აგვისტოს თე მინმა გამოუშვა სადებიუტო მინი ალბომი Ace. სინგლისთვის Danger ვიდეოკლიპი 16 აგვისტოს გამოვიდა. მისი ქორეოგრაფია იენ ისტვუდის, ამერიკელი ქორეოგრაფის მიერ იყო დადგმული. მასში ასევე მონაწილეობდნენ BeatBurger-ის წევრები. ცეკვის შესასწავლად ლი თე მინი ლოს-ანჯელესის საცეკვაო სტუდიაში დადიოდა.
2015 წლის 3 თებერვალს ლი თემინი დაამტკიცეს შოუს მონაწილედ. 14 აპრილს დაამტკიცეს შოუში მე ისევ წავედი სკოლაში. 1 ივნისს გმმოვიდა That Name, რომელიც ჩაწერილია ჯგუფელ კიმ ჯონ ჰიუნთან ერთად, დორამისთვის სკოლა 2015: ვინ ხარ?. ციფრული სინგლების ჩარტში სიმღერამ 36 ადგილი დაიკავა.
მისი პირველი სტუდიური ალბომი Press It გამოვიდა 2016 წლის 23 თებერვალს.
ივნისში დაანონსთა იპონური ტური. სადებიუტო გამოსვლამ 18 ივლისს ჩაიარა, თე მინის 23 წლის იუბილეზე. იაპონური მინიალბომი Solitary Goodbye 27 ივლისს გამოვიდა.
მინი|მარცხნივ|2018 წლის ივნისი
2018 წელი
2018 წლის დასაწყისში თე მინმა SHINee-ში განაგრძო მოღვაწეობა. თებერვალში ჯგუფმა რამდენიმე იაპონური კონცერტი გამართა - SHINee World 2018 THE BEST ~ FROM NOW ON ~ Dome Tour. 23 მარტს ის სოლო შესრულებით წარსდგა Music Bank-ზე, ჩილიში. თავისი თანაჯგუფელის, კიმ ჯონ ჰიუნის პატივსაცემად მანდ შეასრულა ბალადა 최면(Hypnosis). სექტემბერში მან თავისი იაპონური ტური დაიწყო. 28 ნოემბერს თე მინმა გამოუშვა პირველი სრული იაპონური ალბომი ''TAEMIN'.
პირადი ცხოვრება
2011 წლის მარტში თე მინი Chungdam High School-იდან გადავიდა Hanlim Multi Art School-ში, რომ ჯგუფის რეჟიმის აყოლა შესძლებოდა. ეს სკოლა მან 2012 წლის თებერვალში დაამთავრა, თუმცა გამოსაშვებ ცერემონიაზე დასწრება ჯგუფის საქმიანობის გამო ვერ მოახერხა. ახლა სწავლლობს მიონჯის უნივერსიტეტში მიუზიკლისა და ფილმის სპეციალიზაციით.
Dramatic Theme
„Dramatic Theme“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის რიგით მეცამეტე და უკანასკნელი კომპოზიცია 1969 წლის ალბომზე More.
ისტორია
„Dramatic Theme“ ჯგუფის კიდევ ერთი ინსტრუმენტული კომპოზიციაა, რომლის ავტორი ოთხივე მუსიკოსია. მასში გამოყენებულია იგივე მოტივი, რაც „Main Theme“-ში, თუმცა იგი ძირითადად აგებულია დეივიდ გილმორის გიტარაზე და მხოლოდ 2 წუთს და 15 წამს გრძელდება. CD-ის ანოტაციებში ნიკ მეისონის თანაავტორის სახით მითითება მოცემული არ იყო, თუმცა ეს შეცდომა მოგვიანებით შესწორდა.
კომპოზიციის კიდევ ერთი ვერსია, „Theme (Beat Version)“ მოხვდა გამოცემის The Early Years 1965–1972 შემადგენლობაში.
იმპროვიზაცია კონცერტებზე არ შესრულებულა.
სქოლიო
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები კატეგორია:1969 წლის სიმღერები კატეგორია:სიმღერები დეივიდ გილმორის ავტორობით კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
მარკოზის სახარება
220px|მინიატიურა|მარკოზ მახარებელი მარკოზის სახარება (ბერძ. Κατά Μαρκον Ευαγγέλιον) — ახალი აღთქმის მეორე წიგნი და ოთხი კანონიკური სახარებიდან ერთ–ერთი. უმოკლესი ოთხი სახარებიდან. ახალ აღთქმაში მოსდევს მათეს სახარებას და დგას ლუკას სახარებისა და იოანეს სახარების წინ.
შინაარსი და კომპოზიცია
სახარების მთავარი თემა იესო ქრისტეს, ძე ღვთისას ცხოვრება და ქადაგებაა. მარკოზის სახარება ყველა დანარჩენ ოთხთაგან უმოკლესი სახარებაა. მრავალი ფრაგმენტით ის ახლოს დგას მათეს სახარებასთან, მაგრამ იესოს ცხოვრების ზოგიერთ მოვლენას უფრო მოკლედ გადმოგვცემს და სხვადასხვა მიზნით. მათეს სახარებასთან შედარებით, აქ ნაკლებად არის გადმოცემული ებრაული საბაჟოს წესები და პალესტინის გეოგრაფია. ასევე, უფრო იშვიათად არის მითითებული წიგნში ძველი აღთქმა. მხოლოდ მარკოზთან გვხვდება ეპიზოდი უცნობი ახალგაზრდა კაცის შესახებ, რომელიც შეიპყრეს. მან კი ტილო შეატოვა ჯარისკაცებს და შიშველი გაიქცა. ( 14:51-52 ). გადმოცემის მიხედვით, ეს ახალგაზრდა კაცი თავად მარკოზ მახარებელი იყო.
ამ სახარების გამორჩეული თვისებებია არსებითი სიცხადე და არარსებობა რაიმე ძნელად გასაგებისა. ამასთან, მოცემული მახარებელი თითქმის ემთხვევა მათეს, გარდა იმისა, რომ მათეს მიერ დასაწყისში მოხსენიებულია ქრისტეს ხორციელი შობის შესახებ. მარკოზ მოციქულმა წინასწარმეტყველ იოანეთი დაიწყო. აქედან ზოგიერთნი, არც თუ უსაფუძვლოდ, ხედავენ შემდეგ მინიშნებას მახარებელში. უფალმა, მჯდომარემ ქერუბიმთა ზედა, რომელთაც წმინდა წერილი ოთხსახოვნად წარმოგვიდგინეს (ეზეკ. 1, 11), ოთხგვარი სახარება მოგვცეს, რომელიც ერთი სულითაა შთაბერილი. ამგვარად, თითოეული ქერუბიმის ერთი სახელწოდება ლომის მსგავსად, მეორე - ადამიანის მსგავსადაა, მესამე - არწივისა, ხოლო მეოთხე - ხბოსი; ასეა სახარების ქადაგების საქმეშიც. მარკოზის სახარება შედარებულია არწივთან, რადგან იგი იწყება წინასწარმეტყველებით იოანეზე: ხოლო ნიჭი წინასწარმეტყველების მადლისა, ისევე როგორც მახვილი მზერისა და შორეული მომავლის ჭვრეტისა, შეიძლება არწივს შევადაროთ, რომლის შესახებაც ამბობენ, რომ იგი დაჯილდოებულია ყველაზე მახვილი მზერით, ისე, როგორც ერთადერთი ყველა სულდგმულს შორის, თვალმოუჭუტავად უმზერს მზეს.
მარკოზის სახარება შედგება 16 თავისგან. თითოეული თავში გადმოცემულია სხვადასხვა ხასიათის საკითხები. კერძოდ,
ავტორობა
ავტორის შესახებ ტექსტში მითითება არ არსებობს. საეკლესიო გადმოცემა თვლის, რომ სახარების ამ ნაწილის ავტორია მარკოზი, რომელიც იყო მოწაფე და მიმდევარი პეტრე მოციქულისა. პეტრე მას თავის შვილსაც კი უწოდებს. ასევე იწოდებოდა ის იოანე ღვთისმეტყველის მიერაც; იგი იყო ბარნაბა მოციქულის ძმისწული და პავლე მოციქულის თანამგზავრი. მარკოზი უმეტესად იმყოფებოდა პეტრესთან, რომელთან ერთადაც იყო რომში. ამიტომაც მორწმუნენი რომში სთხოვდნენ არა მხოლოდ ექადაგა მათთვის, არამედ გადმოეცა კიდეც მათთვის ქრისტეს საქმეები და ცხოვრება წმინდა წერილით: იგი დათანხმდა ამაზე და დაწერა კიდევაც წიგნი. ამასობაში პეტრეს ღმერთმა გამოუცხადა, რომ მარკოზმა დაწერა სახარება. განიხილა რა მან ეს სახარება, პეტრემ დაამოწმა, რომ იგი ჭეშმარიტია. შემდეგ გააგზავნა მარკოზი ეპისკოპოსად ეგვიპტეში, სადაც მან თავისი ქადაგებით დააფუძნა ალექსანდრიის ეკლესია და განანათლა ყველა „შუადღის ქვეყნის“ მცხოვრებნი.
შექმნის დრო და ადგილი
საეკლესიო გადმოცემის თანახმად, მარკოზის წმინდა სახარება დაიწერა რომში, ქრისტეს ამაღლებიდან ათი წლის შემდეგ, ახ.წ. 43 წელს. მარკოზი უმეტესად იმყოფებოდა პეტრე მოციქულთან ერთად რომში და მან რომაელ მორწმუნეთა თხოვნით აღწერა ქრისტეს საქმეები და ცხოვრება წმინდა წერილით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სახარებები კატეგორია:ბიბლია კატეგორია:საეკლესიო ნივთები კატეგორია:ახალი აღთქმა
ბიქტორ ნინიძე
ბიქტორ ნინიძე (დ. 1890, ასკანა, ოზურგეთის მაზრა – გ. უცნობია) — ქართველი სოციალ-დემოკრატი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი (1918-1919).
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1890 კატეგორია:ქართველი სოციალ-დემოკრატები
ბექა ვარშანიძე
ბექა ვარშანიძე (დ. 1 ნოემბერი, 1993) — ქართველი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კლუბ „თელავის“ ნახევარმცველი.
კარიერა
იცავდა ბათუმის „დინამოს“, ბათუმის „დინამო 2“-ის და თბილისის „შევარდენი-1906“-ის ღირსებას.
2019 წლიდან „თელავის“ შემადგენლობაშია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1993 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ბათუმის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის შევარდენის ფეხბურთელები
მადრიდის აჯანყება
მადრიდის აჯანყება (Dos de Mayo) — მადრიდის მოსახლეობის აჯანყება საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ I-ის მიერ ქალაქის ოკუპაციის წინააღმდეგ. აჯანყებით დაიწყო ომი ესპანეთის დამოუკიდებლობისათვის.
ყვავის საყდარი და ნამოსახლარი
ყვავის საყდარი და ნამოსახლარი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხეში, კლდეში ნაკვეთი ქალაქის აღმოსავლეთით, 6 კმ-ზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ლაშეთხევის (მლაშე ხევის) სათავესთან, მთაზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (10,6×5,7 მეტრი). ნაგებია მწვანე და მოყვითალო დიდი თლილი ქვებით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1,5–4 მეტრს არ აღემატება. საყდრის ირგვლივ მიწით დაფარული კედლების ნანგრევებიცაა. საყდარს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ნახევარწრიულ აფსიდში ორი სარკმელია. გრძივი კედლები დანაწევრებულია წყვილი პილასტრით. ნაგებობის მახლობლად მისივე სახელწოდების ძვ. ნამოსახლარია, რომელიც თარიღდება XI-XIII საუკუნეებით. შეისწავლა უფლისციხის 1957–1963 წწ. არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (უფროსები: თ. ქარუმიძე, დ. ხახუტაიშვილი).
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბირობიჯანი
ბირობიჯანი (Биробиджан, იდიში: ‏ביראָבידזשאַן‏) — ქალაქი რუსეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ებრაელთა ავტონომიური ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტი. სახელი ბირობიჯანი მომდინარეობს ევენკური ენიდან.
დემოგრაფია
2018 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 73,623 კაცს შეადგენდა. მათი უმრავლესობა რუსია.
სქოლიო
კატეგორია:ებრაელთა ავტონომიური ოლქის რაიონული ცენტრები
ოკოიოს რაიონი
ოკოიოს რაიონი (Distrito de Ocoyo) — რაიონი პერუში, უანკაველიკის რეგიონის უაიტარის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 950 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 462 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 9.4 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 154.71 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უანკაველიკის რეგიონის რაიონები კატეგორია:უაიტარის პროვინციის რაიონები
კახაის რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანკაშის რეგიონის რაიონები კატეგორია:უარის პროვინციის რაიონები
ფლავის სამაროვანი
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნიკო ჯადუგიშვილი
ნიკო ჯადუგიშვილი (დ. 23 აპრილი, 1942, სიღნაღი) — ქართველი საესტრადო მომღერალი და ისტორიკოსი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1983), ღირსების ორდენის კავალერი (1998).
ბიოგრაფია
1960-1964 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ისტორიულ ფაკულტეტზე. ბავშვობიდან მღეროდა, მაგრამ პროფესიონალური სასიმღერო მოღვაწეობა დაიწყო 1964 წლიდან, როცა ის კონსტანტინე პევზნერმა მიიწვია საქართველოს  საესტრადო ორკესტრ „რერო“-ში სოლისტად. ნიკო ჯადუგიშვილს ჰქონდა ძლიერი ტემბრის ხმა, ის გამორჩეულად ასრულებდა საესტრადო და ქალაქური სტილის სიმღერებს. იგი თანამშრომლობდა ისეთ ცნობილ ქართველ კომპოზიტორებთან, როგორებიც არიან: გიორგი ცაბაძე, შოთა მილორავა, ეთერ ჭელიძე, ნოდარ გიგაური, ვაჟა აზარაშვილი, ნუნუ გაბუნია, მარგარიტა ჩხეიძე და სხვები. მის რეპერტუარში შედიოდა  აგრეთვე რუსული, ესპანური, ინგლისური და იტალიური პოპულარული სიმღერები. 1968 წელს მონაწილეობდა სტუდენტთა და ახალგაზრდობის მსოფლიო ფესტივალში ბულგარეთის დედაქალაქ სოფიაში.
1969 წელს კომპოზიტორ ალექსანდრე (საშა) რაქვიაშვილის ძალისხმევით შეიქმნა დუეტი ეთერ კაკულიასა და ნიკო ჯადუგიშვილის მონაწილეობით, დუეტისათვის პირველი სიმღერა „სანთლები“ შექმნა ჯემალ სეფიაშვილმა, მაგრამ სიმღერის ტელე-რადიო გადაცემა კომუნისტურმა ხელისუფლებამ აკრძალა, რადგან ტექსტში ნახსენები იყო ღმერთი, ეს კი კომუნისტურ იდეოლოგიას ეწინააღმდეგებოდა. დუეტმა შეასრულა ისეთი სიმღერები, რომლებიც შემდეგ მთელი ყოფილი საბჭოთა კავშირის მასშტაბით ჰიტებად იქცა, ესენია: ი. ბუკიას  „თოვლი მოსულა“, ე. ჭელიძის  „აღმართი“, ჯ. სეფიაშვილის „სანთლები“, ნ. დუღაშვილის „დამიბრუნდი“, ვ. აზარაშვილის „მაშ გამარჯვება“, „ავლაბარო“. 1983 წელს ნიკო ჯადუგიშვილს მიენიჭა საქართველოს დამსახურებული არტისტის წოდება, ხოლო 1998 წელს პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძის ბრძანებულებით ქართულ საესტრადო ხელოვნებაში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისა და მისი პოპულარიზაციის საქმეში დიდი დამსახურებისათვის დააჯილდოვეს ღირსების ორდენით.
ნიკო ჯადუგიშვილი 2001 წლიდან ჩამოსცილდა აქტიურ სასცენო მოღვაწეობას, იშვითად სტუმრობდა ტელე-რადიო გადაცემებს, წლების განმავლობაში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ლექტორი (დოცენტი). გარდაიცვალა 2017 წლის 10 მაისს, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:სიღნაღში დაბადებულები კატეგორია:23 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1942 კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ყილიჯი
150px|მინი|თურქული ყილიჯი ყილიჯი (kılıç — „ხმალი“) — ცალხელიანი, ცალლესული ხმლის სახეობა, რომელიც გამოიყენებოდა თურქების და მათთან კავშირში მყოფი ერების მიერ. ეს იარაღი განვითრდა თურქულ-მონღულური ხმლებიდან, რომლებიც გავრცელებული იყო თურქული ხალხების მიერ დაპყრობილ თუ მათი გავლენის ქვეშ მყოფ თითქმის ყველა ტერიტორიაზე.
თურქული ზმნის ფუძე „kir-“ ნიშნავს „მოკვლას“ ხოლო „-inç“ სუფიქსთან ერთად ქმნის სიტყვას „kır-ınç“ (მოკვლის ინსტრუმენტი), რომელიც შემდგომ „kılıç“–ად გადაიქცა და ქართულ ენაში „ყილიჯის“ სახელით შემოვიდა.
მიხეილ ოსაძე
მიხეილ ოსაძე (დ. 23 მარტი, 1943, სოფელი სატივე, ხაშურის რაიონი) — ქართველი პოლიტიკოსი, თანამდებობის პირი, ინჟინერი, საქართველოს პარლამენტის ორგზის (1995, 1999) წევრი.
ბიოგრაფია
მიხეილ ოსაძე დაიბადა 1943 წლის 23 მარტს ხაშურის რაიონის სოფელ სატივეში. 1967 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერ-ელექტრომექანიკოსის სპეციალობით.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1943 კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1967)
რომან ბერეზოვსკი
რომან ბერეზოვსკი (Ռոման Բերեզովսկի; დ. 5 აგვისტო, 1974) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით მეკარე. თამაშობდა სომხურ და რუსულ კლუბებში, ასევე იყო სომხეთის ეროვნული ნაკრების კაპიტანი. ამჟამად არის „დინამო მოსკოვის“ მეკარეების მწვრთნელი.
კარიერა
სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში ბერეზოვსკის დებიუტი 1996 წლის აგვისტოში შედგა პორტუგალიის წინააღმდეგ, მას შემდეგ მან ნაკრებში 93-ჯერ ითამაშა. მიჩნეულია ყველა დროის საუკეთესო სომეხ მეკარედ. ნაკრებში ჩატარებული თამაშების რაოდენობით მას მხოლოდ სარგის ჰოვსეპიანი უსწრებს. 2012 წლის ევროპის ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო მატჩში ირლანდიის ნაკრების წინააღმდეგ ბერეზოვსკი შეცდომით იქნა გაძევებული მოედნიდან ხელით თამაშისთვის, საბოლოოდ ამ შეცდომამ მნიშვნელოვნად იმოქმედა მატჩის შედეგზე, იმ შეხვედრის მთავარმა არბიტრმა თანამდებობა დატოვა. ბერეზოვსკიმ კაპიტნის სამკლაური 2012 წელს მიიღო, მას შემდეგ რაც ჰოვსეპიანმა კარიერა დაამთავრა და პირველად გუნდს იტალიის ნაკრებთან უკაპიტნა.
2015 წელს სამწვრთნელო კარიერა დაიწყო და დინამო მოსკოვის მეკარეების მწვრთნელი გახდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1974 კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები კატეგორია:მოსკოვის სპარტაკის ფეხბურთელები კატეგორია:მოსკოვის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ზენიტის ფეხბურთელები კატეგორია:ხიმკის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 5 აგვისტო
ფარფლები
მინი|თევზის სხვა და სხვა ტიპის ფაფლები. ფარფლები — წყლის ცხოველების მოძრაობის ორგანოები. უხერხემლოთა შორის ფარფლები აქვთ მუცელფეხიან, თავფეხიან მოლუსკებს და ჯაგარყბიანებს, ხოლო თანამედროვე ხერხემლიანთაგან — მრგვალპირიანებს, თევზებს, ზოგიერთ ამფიბიას და ძუძუმწოვარს. მრგვალპირიანებს მხოლოდ ცალადი ფარფლები აქვთ (ზურგის და კუდის). თევზებს შორის განასხვავებენ წყვილად და ცალად ფარფლებს. წყვილადია წინა (მკერდის) და უკანა (მუცლის) ფარფლები. მათი ძირითადი ფუნქციაა თევზის მოძრაობის წარმართვა ვერტიკალურ სიბრტყეში (სიღრმის საჭე). ცალადია ზურგის, უკანა გასავლისა და კუდის ფარფლები. ზურგისა და უკანა გასავლის ფარფლები განაპირობენ თევზის მოძრაობის მიმართულების რეგულაციას, თუმცა ისინი ზოგჯერ დამატებით (მაგ. მსხვერპლის მიზიდვის) ფუნქციასაც ასრულებენ. კუდის ფარფლები მოძრაობის ძირითადი ორგანოა. ამფიბიებს შორის ცალადი ფარფლები (ჩონჩხს მოკლებული კანის ნაოჭების სახით), როგორც მუდმივი ან დროებითი წარმონაქმნები, აქვთ წყალში მცხოვრებ ლარვებს, აგრეთვე მოზრდილ კუდიან ამფიბიებს და უკუდო ამფიბიების ლარვებს. ძუძუმწოვართაგან ფარფლები აქვთ ვეშაპისნაირებსა და სირენებს. მათი ცალადი ფარფლები უჩონჩხოა, ხოლო მათ წყვილად ფარფლებს შინაგანი ჩონჩხი აქვთ და ისინი ყველა დანარჩენი ოთხფეხა ხერხემლიანის წინა კიდურების ჰომოლოგიურია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ცხოველების ანატომია კატეგორია:თევზების ანატომია
ქართველი მონოფიზიტები
ქართველი მონოფიზიტები (ქართველი გრიგორიანები, ქართველი გრიგორიანელები, სომხის სარწმუნოების ქართველები) — ეთნიკური ქართველების ჯგუფი, რომელიც აღიარებდა მონოფიზიტურ ქრისტიანობას.
საქართველოში მონოფიზიტობის გავრცელების წინაპირობები
სახელმწიფოებრიობის არქონის პირობებში, ფუნქციადაკარგულმა სომხურმა ფეოდალურმა და საეკლესიო კლასმა, მთელი თავისი ენერგია ვაჭრობისკენ მიმართა. ამის უშუალო შედეგი იყო მსხვილი სომხური სავაჭრო გაერთიანებებისა და დასახლებების შექმნა მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში, რის გამოც, აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის დამაკავშირებელი ვაჭრობის სადავეები კარგა ხნის განმავლობაში ფაქტობრივად სომეხთა ხელში აღმოჩნდა. ამავე დროს რეგიონში ერთმანეთს შეეჯახა რუსეთის, ოსმალეთის, სპარსეთის ინტერესები, ამიტომ მართლმადიდებლობა, როგორც ბერძენთა და რუსთა სარწმუნოება, დიდ კონფლიქტში მოდიოდა ოსმალეთისა და სპარსეთის იმპერიებთან, რომლებიც მაშინდელი აზია-ევროპას შორის თითქმის ყველა სავაჭრო კვანძს ფლობდნენ. ამის გამო, ისლამური სახელმწიფოებისათვის გაცილებით მოსათმენი ჩანდა სომხური მონოფიზიტობა. გამომდინარე იქედან, რომ სომხებს სახელმწიფოებრიობა არ გააჩნდათ, ამასთანავე ვაჭრობაში გაწაფული ერის მფარველობით, იმპერიები ხეირობდნენ და საკუთარ ქვეყნების დოვლათს ქმნიდნენ. შესაბამისად სპარსეთისა და თურქეთის იმპერიები განსაკუთრებით გამძვინვარებით ეკვეთნენ მართლმადიდებლობას.
ჯერ კიდევ ბიზანტიის იმპერიის დაპყრობის შემდეგ, ბერძნული ეკლესია მაინც ინარჩუნებდა გარკვეულ გავლენას მთელ ტერიტორიაზე, ამიტომაც ამ გავლენის შესასუსტებლად მეჰმედ II მიზანშეწონილად მიიჩნია ბერძნული საპატრიარქოს გვერდით მეორე ქრისტიანული საპატრიარქოს – სომხური საპატრიარქოს შექმნა, რომელიც ბერძნების თანასწორი უფლებებით იქნებოდა აღჭურვილი. სულთანს სომხები მიაჩნდა თავისი ინტერესების ერთგულ მცველებად, აღნიშნული ჩანაფიქრი მალე განხორციელდა კიდეც და მალე სომეხი ხალხი სომხური სახელმწიფოს არარსებობის პირობებში უცბად ორი საპატრიარქოს (ეჩმიაძინი, კონსტანტინოპოლის) და ორი საკათალიკოსოს (სისის და ახთამარის) პატრონი გახდა, კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოში შედიოდა 49 ეპარქია.
სომხური ფაქტორის გამოყენებაში ოსმალეთს არც ირანი ჩამორჩებოდა, მას შემდეგ რაც სომხების დიდი ნაწილი ირანში გაასახლეს და სომხეთში თურქმანული ტომები ჩამოასახლეს, შაჰმა ეჩმიაძინს მოწყალე თვალით შეხედა. 1629 წელს შაჰსეფის ფირმანით ეჩმიაძინს მოუხსნეს გადასახადი „მუხატი“. 1638 წელს ფირმანით ირანელ მოხელეებს აეკრძალათ ეჩმიაძინის შინაურ საქმეებში ჩარევა. 1650 წელს სიმონ ერევანცის მოწმობით სომეხთა საპატრიარქო-საკათოლიკოსო მონასტრები ჩაირიცხა „მააფის“ კატეგორიაში, რაც იმას ნიშნავდა, რომ იგი მულქი იყო და არავითარ გადასახადას არ ექვემდებარებოდა, მაშინ როცა ქართული ეკლესია განადგურების პირას იყო მიყვანილი და კათოლიკოსი დომენტი სტამბოლის ციხეში იჯდა, სომეხი კათალიკოსის ასტვაცატურ ამადნელის თხოვნით ყველანაირი გადასახადებისგან იქნა გათავისუფლებული ეჩმიაძინის, შოკაგატის, გაიანეს, რიფსიმესა და სხვა მონასტრები. ერევნის ვაჭრებმა იმის უფლებაც კი მოიპოვეს, რომ ამქართა კონტროლის გარეშე გაეხსნათ თავიანთი სავაჭროები.
როგორც ცნობილია, სომხების ე.წ. დიდი გამოსახლების („მეწ სურგუნ“) ჟამს შაჰ-აბაზ პირველმა 1604-1605 წლებში მდიდარი სომეხი ვაჭრები ჯუღიდან, თავრიზიდან, ერევნიდან და სხვა ქალქებიდან გადაასახლა სპარსეთის დედაქალაქ ისპაანში, მათ შექმნეს ისპაანის გარეუბანი ნორ ჯუღა (ანუ ახალი ჯულფა), რომელიც მალე სომხური სავაჭრო კაპიტალის უმნიშვნელოვანეს ცენტრად იქცა. არაქელ დავრაჟეცი კარგად აღწერს თუ როგორ დაუტკბა სომეხ ვაჭრებს შაჰი, ის დადიოდა მათთან სტუმრად, ჭამდა და სვამდა მათთან, პატიჟებდა თავისთან, შეუმსუბუქა გადასახადები, არ აჩაგვრინებდა მაჰმადიანებს, ყოველმხრივ ელოლიავებოდა, მიანიჭა რელიგიური თავისუფლება. ნადირ შაჰი კი ეჩმიაძინში თავად დასწრებია წირვას, 300 თუმანი შეუწირავს ეჩმიაძინისათვის, ასევე უბოძებია წყალობის სიგელები როგორც მონასტრისთვის ასევე კათოლიკოს აბრამ კრეტაცისთვის და მიწებიც კი დაუმტკიცებია8. მაშინ როცა იგივე შაჰმა მოაოხრა ქართული ეკლესიები და ალავერდიც კი აიკლო. თავისი სიმდიდრით განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ეჩმიაძინის საკათალიკოზო ტაძარი, რომელიც ფლობდა აურაცხელ სახნავ-სათეს მიწებსა თუ ბაღ-ვენახებს, სომხური ეკლესიების კუთვნილი იყო ასევე ქარვასლები, საცხოვრებელი სახლები, დუქან-სახელოსნოები, არხები, წისქვილები და სხვა სამეურნეო ობიექტები არა მხოლოდ სომხეთის ტერიტორიაზე, არამედ საქართველოსა და ამიერკავკასიის სხვა ადგილებში. სიმეონ ერევანცის ცნობით, სომხური ეკლესია, რომელიც მჭიდროდ იყო დაკავშირებული საერთაშორისო ვაჭრობასთან, გათავისუფლებული იყო ბაჟისა და სხვა ყოველგვარი გადასახადებისაგან. აღნიშნულმა ფაქტორებმა განაპირობეს სომხური ეკლესიის დაწინაურება. ეჩმიაძინი დიდძალი კაპიტალის მქონე საფეოდალო იყო, ირანისა და თურქეთის ომისა და სხვა საჭიროების შემთხვევაში, სხვა დიდვაჭრებთან ერთად ფულადი სახსრების მიმწოდებელ ერთ-ერთ ცენტრად ითვლებოდა, ფულის გარკვეულ ნაწილს ეჩმიაძინი ხარჯავდა დატყვევებულ სომეხთა გამოსასყიდად, მაგალითად ცნობილია, როცა ნადირ შაჰმა ქართლი სრულიად მოაოხრა და ხალხი ირანში გასარეკად დააგროვა, მის წინაშე გამოცხადდნენ სომხური ეკლესიის წარმომადგენლები და 300 სომხური ოჯახი გამოისყიდეს. სომხური ეკლესია, როგორც გარკვეული ფეოდალური სახელმწიფოებრივი ერთეული, თავისი სტრუქტურითა და დანიშნულებით სახელმწიფოებრივ დონეზე იყო ორგანიზებული და ხშირად სომხური სახელმწიფოს არარსებობის პირობებში მის ფუნქციასაც ასრულებდა, მისი ავტორიტეტი მუდმივად იზრდებოდა.
აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის საქალაქო ცხოვრების ერთ-ერთ დამახასიათებელ მოვლენად უნდა ჩაითვალოს მსხვილი საერო ფეოდალების და სასულიერო პირების მჭიდრო ეკონომიური კავშირი დიდვაჭრებთან, ეს ფეოდალები დიდვაჭრების მეშვეობით აქტიურად მონაწილეობდნენ მსოფლიო სატრანზიტო ვაჭრობაში ე.ი. დიდვაჭრები ქალაქში მოსახლე ფეოდალების სავაჭრო კონტრაგენტების როლს ასრულებდნენ. დიდვაჭრები ქმნიდნენ აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის ქალაქების მოსახლეობის ეკონომიკურად ძალზე ძლიერ ფენას, საქალაქო არისტოკრატიას, ქალაქში მოსახლე მსხვილი საერო და სასულიერო ფეოდალების მონაწილეობა კი იწვევდა მათ დაახლოებას ვაჭართა ზედაფენასთან. ეს კი თავის მხრივ იყო მიზეზი მსხვილი ფეოდალებისა და დიდვაჭართა ინტერესების თანადამთხვევისა.
1639 წლის ირან-ოსმალეთის ზავმა, ბოლო მოუღო დაუსრულებელ ომებს ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე და თითქმის 90 წლის განმავლობაში უზრუნველჰყო მშვიდობიანი ცხოვრება მახლობელ აღმოსავლეთში. ერთი მხრივ ირან-ოსმალეთის დაზავებამ, მეორე მხრივ ვოლგა-ასტრახანის სანაოსნო გზის ათვისებამ, რეგიონში ხელსაყრელი ვითარება შექმნა ეკონომიკური განვითარებისათვის. მნიშვნელოვნად იზრდება ქალაქის ხელოსნური წარმოება და აღებ-მიცემობა. აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის მსხვილი სავაჭრო ცენტრები ინტენსიურ საგარეო ვაჭრობას აწარმოებენ, მათ შორის თბილისი, რომლის ეკონომიკური მნიშვნელობა განპირობებული იყო ხელოსნური წარმოებისა და ვაჭრობის ზრდით. თბილისელი დიდვაჭრები მჭიდრო ურთიერთობას აწარმოებდნენ საერთაშორისო ვაჭრობის ისეთ მსხვილ ცენტრებთან როგორებიც იყო სმირნა, ალეპო, დამასკო და ა.შ., თბილისისკენ განუწყვეტლივ მოედინებოდნენ სავაჭრო ქარავნები, საერთაშორისო ვაჭრობაში ჩართულ ქართლ-კახეთის ვაჭარ-ხელოსნებში ყოველდღიურად ღვივდებოდა სომხური გრიგორიანობის აუცილებლობის განცდა, როგორც ბაზარზე გასვლის თითქმის ერთადერთი გზა. XVI-XVIII საუკუნეებში ალეპო წარმოადგენდა მთელი მახლობელი აღმოსავლეთის მთავარ ბაზარს. ალეპოსა და ტრიპოლში გაჩნდა სომხური დასახლებები, სომეხი ვაჭრები დიდ კონკურენციას უწევდნენ ვენეციის, ინგლისის და სხვა ევროპული ქვეყნების ვაჭრებს. მალე გამოჩნდნენ ჯულფელი დიდვაჭრები, რომლებიც „ხოჯას“ სახელით იყვნენ ცნობილი და XVI საუკუნიდან იწყება მათი „ოქროს ერა“, რომელიც აღინიშნება მათი აქტიური მონაწილეობით ლევანტის ვაჭრობაში. სომეხ ვაჭართა საგრძნობი ნაწილი იყო ასევე დამასკოში, სადაც ცხოვრობდნენ, ისინი დაკავშირებული იყვნენ ვენეციასა და სხვა ევროპულ ქვეყნებთან. დიდ როლს თამაშობდა სხვადასხვა საქონლით ვაჭრობაში სომხური ქალაქები-ჯუღა (ჯულფა) და აკულისი (დაშთი), რომლებიც მდებარეობდნენ დიდ საქარავნო გზაზე და წარმოადგენდნენ სომხური სავაჭრო კაპიტალის თავმოყრის უმნიშვნელოვანეს პუნქტებს. აღნიშნულ სავაჭრო გზებთან (თუ გზებზე) მდებარე აღმოსავლეთ საქართველოს ქალაქები ჩაბმული იყვნენ ამ პროცესში და შესაბამისად მყარი ნიადაგი იყო შექმნილი სომეხთა რჯულის გასავრცელებლად, რჯულისა, რომელიც ამ ვაჭრობის ზედამხედველ იმპერიებში არათუ არ იდევნებოდა, პირიქით, პრივილეგიადაც კი ითვლებოდა.
საქართველოში მონოფიზიტობის გავრცელება
„მოქალაქეების“ ანუ ქალაქის მცხოვრებლებს ვაჭარ-ხელოსნები წარმოადგენდნენ, ბუნებრივია ვაჭრობაში თურქეთ-ირანის ხელშეწყობილ სომეხთა უპირატესობის გამო ქართული ქალაქების ამქრები უმთავრესად მონოფიზიტურ ეკლესიასთან იყო დაკავშირებული, ვინაიდან გასაღების ბაზარზე გასვლა (რომელსაც ფაქტობრივად სომხები აკონტროლებდნენ), მხოლოდ ამ გზით შეეძლოთ, ამიტომ ამ გაერთიანებებში შესვლა და მის საფუძველზე გარკვეული პრივილეგიების მიღება მხოლოდ სომხურ სარწმუნოებაში გადასვლით შეიძლებოდა. ამიტომაც გასაგებია, რომ ირანთან და თურქეთთან დაკავშირებულ ქართველ ვაჭრებს სომხური სარწმუნოების მიღება მრავალმხრივ აწყობდათ, უპირველეს ყოვლისა კი ეკონომიკური ინტერესებიდან გამომდინარე, სადაც ეს რელიგია მათ საერთაშორისო ასპარეზზე სავაჭრო საქმიანობას უადვილებდა. ნიშანდობლივია ისიც, რომ ქართულ წყაროებში „სომეხი“ ვაჭრის სინონიმად გამოიყენებოდა, XVII-XVIII საუკუნეებიდან ქართულ სინამდვილეში ეს ტერმინი საგრძნობლად იფართოვებს მნიშვნელობას და სოციალური შინაარსით ივსება. უფრო მეტიც, ამ დროიდან „სომეხი“ უპირატესად სოციალური შინაარსის ტერმინია, რის გამოც ის მთელი სოციალური ფენის აღსანიშნავად გამოიყენება, რაც ზოგჯერ თითქმის მთელი ქალაქის მოსახლეობას ფარავს. სპარსეთისა და ოსმალეთის იმპერიებში საგანგებო ღონისძიებები იქნა გატარებული, რათა დაფასებული ყოფილიყო მონოფიზიტობა, მაგალითად შაჰ-აბაზი თავიდანვე განსაკუთრებით მტრულად მოეკიდა მართლმადიდებლებს, ის ყოველმხრივ ცდილობდა ან გაემაჰმადიანებია ან მოექცია გრიგორიანულ სარწმუნოებაზე, ირანის ეკონომიკური და პოლიტიკური ინტერესებიდან გამომდინარე შაჰი მფარველობდა აღმოსავლური ტრადიციების მქონე სომხურ ეკლესიას, რის გამოც ქართლ-კახეთის აოხრების შემდეგ, ირანში გადასახლებულ ქართველებს მხოლოდ გასომხებით შეეძლოთ ქრისტიანობის შენარჩუნება. არც თურქები ჩამორჩებოდნენ თავის აღმოსავლელ კონკურენტებს, მათ თურქეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ქრისტიანები ორ მთავარ ჯგუფად დაჰყვეს, სომეხთა საპატრიარქოს დაუმორჩილეს ქართველებიც. თანდათანობით გრიგორიანულ სარწმუნოებაზე გადადის ტაოსა და არზრუმის ქართული მოსახლეობა, სადაც ქართული საეპისკოპოსოები მთლიანად გააუქმეს, XVIII საუკუნის შუა წლებში მესხეთში მხოლოდ ერთი ეპისკოპოსი იყო დარჩენილი, რომელიც შევიწროების გამო იძულებული გახდა კათოლიკეებს შეერთებოდა , ქართლ-კახეთში კი XVIII საუკუნის ბოლოს სულ ათი საეპისკოპოსოღა იყო შემმორჩენილი. ყოველივე იმის ფონზე, როცა საქართველოს მართლმადიდებელი კათალიკოსი ევდემოზ დიასამიძე სპარსმა მმართველმა ციხის კედლიდან გადააგდებინა, ხოლო კათალიკოსი დომენტი სტამბოლის ციხეში ჰყავდათ გამომწყვდეული, ცხადი ხდება თუ რაოდენ დიდი იქნებოდა სომხური ეკლესიის ავტორიტეტი, რომელიც იმპერიების მიერ იყო ხელშეწყობილი და დაფასებული, მისი მრევლი კი დაცული. რა თქმა უნდა ყველაფერი ეს საქართველოს (განსაკუთრებით ქართლ-კახეთისა და სამცხის) მოსახლეობის მონოფიზიტობისადმი დადებითი განწყობის გაღვივებას იწვევდა.
ქართლში ვაჭართა სოციალური ფენის მომძლავრებამ როსტომ ხანის მმართველობის დროს პიკს მიაღწია, ამ პერიოდში მონოფიზიტობის გავრცელების სიძლიერის შესახებ წარმოდგენას გვაძლევს ქვემო ქართლში არსებული ძეგლები, მათმა შესწავლამ მკვლევარები მიიყვანა დასკვნამდე, რომ მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი XVII საუკუნეში, სწორედ როსტომის ზეობის დროსაა აგებული, ამავე დროს, ქვემო ქართლის მონოფიზიტურ ეკლესიებზე შემორჩენილი ქართული წარწერები თუ არქიტექტურული ფორმები მკვლევარებს აფიქრებინებს, რომ მათი ნაწილი სწორედ ქართველი მონოფიზიტების მიერაა აგებული ან გადაკეთებული ადგილობრივი მართლმადიდებლური ეკლესიებია.
XVII საუკუნის 30-იან წლებში თბილისში როსტომ ხანის კარზე მოწვეულ საგანგებო კრებაზე, გამოჩენილი ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილი (ნიკიფორე ირბახი) კათოლიკეების დასაცავად წარმოთქმულ სიტყვაში აღნიშნავდა:
ამდენად ცხადი ხდება თუ რა მასშტაბებს მიაღწია გრიგორიანულ სარწმუნოებაზე გადასვლამ.
XVIII საუკუნისათვის ვაჭართა სოციალური ფენა ასევე ინარჩუნებდა დიდ გავლენას, ამ პროცესს თავად ერეკლე II უწყობდა ხელს და ამიტომ საქართველოში ტრადიციული რჯულთშემწყნარებლობის პირობებში შესაფერისი ნიადაგი ექმნებოდა მონოფიზიტური ეკლესიის პროპაგანდას, ამ ყველაფერმა კი ისეთ მასშტაბებს მიაღწია, რომ თავად საქართველოს კათოლიკოსს ანტონს შესთავაზა სომეხმა კათალიკოსმა ლაზარემ მიეღო გრიგორიანული სარწმუნოება, როგორც ფიქრობენ გრიგორიანელთა პროპაგანდის გასანეიტრალებლად შეიქმნა ანტონ პირველის ცნობილი „მზამეტყუელება“, რომელსაც დიდი ხნის განმავლობაში არ დაუკარგავს თავისი მნიშვნელობა და XIX საუკუნეში რუსეთის იმპერატორის დავალებითაც კი გამოუციათ. დავით ბატონიშვილი იძულებული გახდა თავის შრომაში „Обозрение Грузии по части прав и законоведения“ საგანგებო აღნიშვნაც კი შეეტანა, რომლითაც სომხებს (მონოფიზიტებს) უკრძალავდა მართლმადიდებელთა თავის სარწმუნოებაზე გადაყვანას.
არსებობდა გრიგორიანობაზე მოქცევის სხვა გზაც, ეჩმიაძინი, როგორც მსხვილი მემამულე, ასევე დიდვაჭრები ყიდულობდნენ და ფლობდნენ ყმა-მამულებს, მონოფიზიტ პირთა დაქვემდებარებაში მყოფი გლეხები და ხელოსნები თანდათან მონოფიზიტურ სარწმუნოებაზე გადადიოდნენ, ჯერ კიდევ მიხეილ თამარაშვილმა ვატიკანის არქივებზე დაყრდნობით გამოთქვა მოსაზრება, რომ სომეხთა მიერ სოფლის ე.ი. ყმა-მამულის შეძენის შემდეგ იქ მოსახლე ქართველთა ნაწილი სომხურ სარწმუნოებაზე გადადიოდა. „სამართალი ბატონისშვილის დავითისა“ მიხედვითაც მოქალაქეს „აქუს ნება მოსყიდუადცა ყმათა სახმარებლად, გარნა არა მართლმადიდებელთა, უკეთუ არს სომეხი“. თბილისელი ვაჭრების მიერ მართლმადიდებელი ყმების შესყიდვა ფართოდ გავრცელებული იყო. როგორც გასული საუკუნის დასაწყისში ზაქარია ჭიჭინაძე შენიშნავს: „საქართველოში სომეხთა მხნე სამღვდელო და საერო პირთაგან ისე იყო მოწყობილი საქმე, რომ ქართველნი მრავლად უერთდებოდნენ გრიგორიანთ სარწმუნოებას“, მისივე თქმით სომეხთა სამღვდელონი „მოგზაურობდნენ სოფლიდან სოფელს, თვით მიუვალს მიყრუებულს ქართულ სოფლებში და იქ ქართველებს ხშირად სომხურად უნათლავდნენ ყმაწვილებს“.
ქართველ გრიგორიანთა მოღვაწეობა და მათ შესახებ არსებული სხვადასხვა ცნობები
ქართველი მონოფიზიტები (გრიგორიანები) თავიდანვე აქტიურად იყვნენ ჩაბმულები სავაჭრო თუ პოლიტიკურ ასპარეზში, მათ ვხედავთ ქვეყნის ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში. მონოფიზიტური რჯულით ზურგგამაგრებულები ტოლს არ უდებდნენ ეთნიკურად სომეხ ვაჭრებსა თუ მოღვაწეებს. ისინი სრულად სარგებლობდნენ იმ პრივილეგიებით რაც მაშინდელმა პოლიტიკურმა ვითარებამ სომხურ გრიგორიანულ ეკლესიას მიანიჭა. გრიგორიანული სარწმუნოების პირები ასევე მრავლად იყვნენ სამეფო კარზეც.
ინგლისელი ვაჭარი და მოგზაური კარტვრაიტი, რომელმაც 1590 წელს გაიარა ძველი ჯუღა (ჯულფა) შენიშნავს, რომ ამ ქალაქში მოსახლეობდნენ სომხები და ქართველები, რომლებიც ეწეოდნენ აბრეშუმით ვაჭრობას.
სპარსეთში ქართველების ვაჭრობის შესახებ საყურადღებო ცნობებს იძლევა ცნობილი გერმანელი მოგზაური, გეოგრაფი და ისტორიკოსი ადამ ოლეარიუსი (ოლშლეგერი), რომელიც სხვა ეროვნების ვაჭრებთან ერთად იხსენიებს ქართველებსაც, ისპაანის მცხოვრებლებს. აღსანიშნავია, რომ ოლეარიუსის ნაშრომის მთარგმნელი აბრაამ ვიკფორი, რომელსაც ბრანდენბურგის კურფიუსტრის რეზიდენტის თანამდებობა ეჭირა პარიზში, თავის მხრივ ნათარგმნ ნაშრომს უმატებს მის ხელთ არსებულ ცნობებს, მისი თქმით
აქვე აბრაამ ვიკფორის ცნობით ქართველები ცხოვრობდნენ არამარტო ქ. ისპაანში, არამედ თვით დედაქალაქში, სომხებთან ერთად მოსახლეობენ მეჰდის მეჩეთის უკან.
არაქელ დავრიჟეცის აღწერით ქართლიდან გარეკილი მოსახლეობა ფერაჰაბადის ნაცვლად მიიყვანეს ისპაანს და საცხოვრებლად მისცეს გარეუბნები, რომელნიც უკვე დაჭერილი იყო სომეხთა მიერ. საფიქრებელია, რომ სოფლებში ჩასახლებული ქართველი გლეხები მიწათმოქმედი გლეხები იყვნენ, ხოლო ქალაქებში ჩასახლებულები კი ვაჭარ-ხელოსნები. ქართველი ვაჭრების თავრიზში ყოფნას აღნიშნავს ტავერნიე, მისი ცნობით „ქართველებს ძალიან იტაცებთ მოგზაურობა და ისინი დიდი მოვაჭრენი არიან“.
რაც შეეხება თურქეთის მონოფიზიტ ქართველებს მათ შესახებ საუბრობს გერმანელი მეცნიერი და მოგზაური კარლ კოხი, მისი დაკვირვებით:
ამდენად კოხს სავსებით ზუსტად აქვს შენიშნული, რომ კონფესიურად „სომხობა“ არ ნიშნავდა ეთნიკურ „სომხობას“, აღნიშნულ საკითხს ისე დაუინტერესებია იგი, რომ დიდ სიხარულს გამოთქვამს, როცა ერთი ასეთი ქართველი გაუცვნია, ის ამბობს: „გავიცანით ერთი გასომხებული ქართველი, რომელსაც ბოლომდე ვერ უარეყო ქართველობა...“
ქართველ მონოფიზიტთა შესახებ სხვა საინტერესო მონაცემებიც არსებობს, მაგალითად, ცნობილი სომეხი მწერალ-მემუარისტი არტემ არარატელი, რომელსაც მოუვლია საქართველო თავის ბიოგრაფიაში მრავალგზის გულისტკივილით აღნიშნავს, რომ „აქაური სომხების უმრავლესობამ სრულებით არ იცის სომხური და ქართულად ლაპარაკობსო“ ანდა „ამ ადგილების გავლა მით უფრო ძნელი იყო, რომ სომხებმა არ იცოდნენ სომხური ენა და ქართულად ლაპარაკობდნენო“, იგივეს ადასტურებს ვენეციის მხითარისტი მინას ვარდაპეტ ბჟიშკიანი, რომელსაც XIX საუკუნის 20-იან წლებში მოუვლია საქართველო და სომხეთი და მისი თქმითაც საქართველოში მოსახლე სომხები სომხურის უცოდინარნი იყვნენ და ქართულად ლაპარაკობდნენო“ , ბუნებრივია „საქართველოს სომხების“ იმ ნაწილს, რომელთაც ეთნიკურად ქართული წარმოშობა ჰქონდა სომხური არ ეცოდინებოდა, ან სუსტად ეცოდინებოდა, მათი ეთნიკურ სომხებთან ასიმილაციის პროცესი ჯერ არ იყო დაწყებული.
ქართველ მონოფიზიტთა საკითხის უკეთ გასარკვევად დიდი მნიშვნელობა აქვს საქართველოს ხელნაწერთა ინსტიტუტსა და სომხეთის მატენადარანში დაცულ ქართული ანბანით შესრულებულ სომხური ლიტერატურის კრებულებს, ზოგი სომხური ლოცვა კი პირდაპირ ითარგმნებოდა ქართულ ენაზე, ერთ-ერთ ასეთი კრებულის მინაწერზე გიორგი გორელი გვაუწყებს:
ანუ კრებული სომეხ ყრმათა სარგოთ კი არ უთარგმნიათ არამედ „ყრმათა სომხეთის ეკლესიისათა“ ე.ი. მათთვის ვინც სომხურ ეკლესიას ეკუთვნოდა და სომხური არ იცოდა.
XVIII საუკუნის რუსულ ოფიციალურ დოკუმენტებში, რომლებიც რუსეთის ირეგულარულ ნაწილებში ჩარიცხულ სამხედრო პირებს ეხება და ზუსტ ანკეტებს შეიცავს, რომლებიც აღნიშნულ პირთა გამოკითხვით დგებოდა და დიდი მნიშვნელობა აქვს ქართველი გრიგორიანების თვითშეგნების გამორკვევისათვის, მაგალითად ვკითხულობთ: „Захар храблев грузинской нации, из дворян, армянского закона“ ანდა „Пападар Саркизов, грузинской нации, купецкой сын, армянского закона...“ და ა.შ. ამ ოფიციალური დოკუმენტებში ქართველ მონოფიზიტთა აღსანიშნავად გამოიყენებოდა ტერმინი „Грузинский Армянин“, და ეს დოკუმენტები ზუსტად განასხვავებენ ეთნიკურ და სარწმუნოებრივ მომენტს და ამავე დროს ნათლად აჩვენებდნენ ამ პირთა დამოკიდებულებას საკუთარი წარმომავლობის მიმართ. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ ამ დოკუმენტებში მოხსენიებული პირები უფროსობისადმი შედგენილ სათხოვარებსა თუ განცხადებებზე ყოველთვის ქართულად აწერდნენ ხელს.
ქართველ გრიგორიანთა განსახლების არეალი და გვარები
გამომდინარე იქედან, რომ სომხური ეკლესია, როგორც საგარეო ვაჭრობაში პრივილეგიების მოპოვების წყარო განსაკუთრებით მიმზიდველი იყო ვაჭარ-ხელოსანთა ფენისათვის, ძირითადად ქართველი მონოფიზიტები ქალაქებში იყვნენ კონცენტრირებულები, როგორც გასული საუკუნის დასაწყისში ზაქარია ჭიჭინაძე აღნიშნავდა: „მთელს ქართლს, სომეხთ შთამომავალნი სცხოვრობენ მხოლოდ გორს, ახალ გორს, დუშეთს, ახალ ქალაქს და მცირეც ორ სამ სოფელში, დანარჩენ ადგილებში ვინც კი სცხოვრობენ ისინი ქართვლის ტომისანი გახლავან და ჟამთავითარების მეოხებით გასომხებული... ასეთ გასომხებულთ რიცხვი მეტად დიდია თბილისში, თითქმის სომეხთა ნახევარი ქალაქში ასეთ ქართველთაგან შესდგება“.
იგივე ავტორის ცნობით: „კახეთში: „სადაც კი დღემდე სომხები სცხოვრობენ, ყველა იგინი ქართველები არიან შთამომავლობით. მათი ვინაობა ქართველია, დედა-ენაც ქართული, იგინი ჟამთა ვითარების მეოხებით და სომეხთა სამღვდელოების წყალობით არიან გრიგორიანობაზედ გადაყვანილი და მით გასომხებული“.
ქალაქზე არანაკლები ოდენობის სოფლად მცხოვრები ქართველები გადადიოდნენ მონოფიზიტურ აღმსარებლობაზე. ამის მიზეზი ზემოთაღწერილი ქართული მართლმადიდებლური ეკლესიის დევნა-დაკნინების პროცესი და სომხური ეკლესიის ავტორიტეტის განუხრელი ზრდა იყო.
ვატიკანის არქივებზე დაყრდნობით მიხეილ თამარაშვილმა განაცხადა: ,, არსებობს საკმაო საფუძველი ვარაუდისათვის, რომ „ქართველ ტომად შევრაცხოთ ყველა ისინი, რომლებსაც სომხებისა მარტო სარწმუნოება აქვთ და არა ზნე-ჩვეულება“, ასეთი ქართველების შესახებ ჯერ კიდევ ვახუშტი ბატონიშვილი წერდა, აღწერდა რა ქვემო ქართლს, ვახუშტი შენიშნავდა: „ამ ადგილთა შინა მოსახლენი არიან სარწმუნოებით სომეხნი და მცირედად ქართლის სარწმუნოებისა, არამედ ქცევა-ზნითა ქართულითა“ , ბუნებრივია „სარწმუნოებით სომეხი“ ქცევა-ზნით ქართველი მონოფიზიტური სარწმუნოების ქართველებს ნიშნავდა.
1806 წლის წვრილი ვაჭრის იაკობ ჯანუაშვილის ჩვენებაში კი ხაზგასმითაა აღნიშნული „სარწმუნოებით სომხობა“: „მე ვარ გვარით ჯანუაშვილი. მამაჩემს ეწოდება სახელად თეიმურაზა და მქვიან სახელად იაკობ. ვიქნები წლისა ოცდაათისა. ვარ სარწმუნოებით სომეხი და სოფელსა ხელთუბანს მცხოვრებელი...“
საქართველოში მონოფიზიტობის გავრცელების შედეგად არსებული მდგომარეობა და ასიმილაციის პროცესი (ენის დაკარგვა) კარგად ჩანს ქართველი მონოფიზიტის ალავერდოვის (ალავერდაშვილი) ამ სიტყვებიდანაც:
ქართველ გრიგორიანთა შორის გავრცელებული გვარები საკმაოდ მრავალფეროვანი იყო, ბევრი მათგანი სრულიად სომხური ფორმითაა შემორჩენილი ეს გასაგებიც იყო, ვინაიდან ზ. ჭიჭინაძის შენიშვნით:
ეხება რა ქართული გვარსახელების ცვლილების პროცესს მ. კეკელიძე აღნიშნავს, რომ ოდესღაც ქართველი მარტია ივანეს ძე იაკობაშვილი გრიგორიანულ სარწმუნოებაზე გადასვლის შემდეგ მარტიროს ოჰანეზის ძე აკოფიანცად იქცა, მისივე თქმით, თბილისში ჯორჯაძის ქუჩაზე ბუკინისტების მაღაზიის მეპატრონე „გორგაძიანცი“ იყო და ამ პიროვნების გვარში კარგადაა არეკლილი ის გზა რაც მისმა წინაპრებმა განვლეს გორგაძიდან გორგაძიანცამდე.
ქართველ მონოფიზიტთა შორის გავრცელებული გვარები საკმაოდ მრავალფეროვანია, ზოგ მათგანს ჯერ კიდევ ჰქონდა შერჩენილი ქართული ფორმა: ალხაზიშვილი (ალხაზოვი), ავალიშვილი (ავალოვი), აბულაძე (აბულოვი), სააკაშვილი (სააკოვი და სააკიანი), ბასილაშვილი (ბასილოვი), ხიზანიშვილი (ხიზანოვი), ფანჩულიძე (პანჩულიანცი), ზურაბიშვილი, მირიანაშვილი, ლომიძე, შაბურიშვილი, გოზალიშვილი, ჭიპაშვილი, საფარაშვილი, ხიმშიაშვილი, ნარიმანაშვილი, ღარიბაშვილი (ღარიბოვი), სანდაძე (სანდოიანცი), აღნიაშილი (აღნიანცი), მამინაშვილი (მამინოვი), ლოლაძე, კოხტაშვილი, ტურიაშვილი (ტურიანცი), ხუციშვილი, გომელაური, ლაზიშვილი (ლაზიანცი), აჭარელი (აჭარიანი), გორგაძე (გორგიანი), დურგლიშვილი, დალაქიშვილი და ა.შ.