cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ზაქარია ჩხიკვაძე
განათლება
სემინარიის დასრულების შემდეგ ზ. ჩხიკვაძემ მუშაობა თელავის წმინდა ნინოს სასწავლებელში ქართული ენის, ლიტერატურისა და სიმღერა-გალობის პედაგოგად დაიწყო. პარალელურად იგი სიმღერა-გალობას თელავის სასულიერო სასწავლებლის გუნდს ასწავლიდა. 1885 წელს [[ჟურნალი „დროება“ წერდა, რომ თელავში გამართულ საღამოზე, ზაქარია ჩხიკვაძის ლოტბარობით წმ. ნინოს სასწავლებლის ქალთა გუნდი გალობდა. „... საზოგადოება ძლიერ აღტაცებაში მოიყვანა ამ ქალების სიმღერამ, მით უფრო, რომ 13-14 წ. ქალები ისე გაბედვით მღეროდნენ, რომ თითქოს იმათ მეტი იქ არავინ არ იყოს. გულითადი მადლობის ღირსია ბ-ნი ზ. ჩხიკვაძე, რომელსაც ისე მშვენივრად მოემზადებინა ქალები. მადლობის ღირსია მიტომ უფრო, რომ ჩვენ აქ გავიგონეთ ზოგი იმისთანა სიმღერები, რომელიც აქ არავინ არ იცის და მე აქ არსად არ გამიგონია მთელ კახეთში. როგორც გავიგეთ, ამ ახლგაზრდა ლოტბარს სცოდნია „ყურშა“, „დიამბეგი“ და სხვა ამგვარი ძველი სიმღერები... ასე კარგად გაიარა საღამომ და ბლომად ხალხიც იყო“.
ზაქარია ჩხიკვაძე პრაქტიკული საქმიანობის პარალელურად ცდილობდა ქართული ხალხური სიმღერების მეცნიერულ შესწავლასაც. ხალხში აგროვებდა სიმღერებს. 1890 წ. მან ქართული ხალხური სიმღერების კრებული „სალამური“ გამოსცა, რომელიც  საქართველოს სხვადასხვა კუთხის ნიმუშებს შეიცავს. „სალამური“ ერთადერთ სახელმძღვანელო იყო ქართული სკოლისათვის. ეს კრებული შედგება 35 სიმღერისაგან და იყოფა ორ ჯგუფად. პირველ ჯგუფში შესულია „ლილე“, „ბუბა ქაქუჩელა“, „ლამპარი“, „შილესა“, „ბეთქენ კუცა“. ხალხური სიმღერების ერთ-ერთ პირველ შემგროვებელს მელიტონ ბალანჩივაძეს ეს სიმღერები უშუალოდ გლეხებისაგან ჩაუწერია. აქვეა „მუმლი მუხასა“, „შაშვი კაკაბი“, „მუშური“, „ვაი, შენ ჩემო თეთრო ბატო“, „დიამბეგის ქალს აქებენ“, „კუჩხი ბედინერი“, და სხვა. მეორე ჯგუფის სასიმღერო ტექსტები შეცვლილია თანამედროვე პოეტების ლექსებით. მაგ.: „მოწვევა სწავლაზე“ - ტექსტი ი. გოგებაშვილისა, „ჯერ შრომა მერე ხტომა“ - რ. ერისთავისა, „მერცხალი“ - ი. დავითაშვილის ლექსზე და სხვა. ლლლლლ„სალამურის“ თაობაზე იმდროინდელ პრესაში ორი რეცენზია დაიბეჭდა - ქართულ და რუსულ ენებზე: 1897 წ. გაზეთ „ნოვოე ობოზრენიეში“ ია კარგარეთელის, ხოლო „ცნობის ფურცელში“ - ნიკო სულხანიშვილის. ორივე რეცენზია კრიტიკულად უდგება კრებულს, იძლევა წმნიდა მუსიკალური ხასიათის შენიშვნებს. ისინი თვლიან, რომ ზოგიერთ სიმღერაში არეულია მინორი და მაჟორი. ნ. სულხანიშვილს მიაჩნია, რომ ზოგიერთი სიმღერა ზუსტი კილოთი არ არის გადმოღებული. მაგრამ ორივე რეცენზენტი აღიარებს ზ. ჩხიკვაძის ღვაწლს.
ზაქარია ჩხიკვაძეს ქართული ხალხური სიმღერებისა და მათი ტექსტების გარდა შეგროვილი აქვს 200-მდე საგალობელი, რომელსაც შემდეგ სამ და ოთხ ხმად ამუშავებდა. მანვე შეკრიბა „მამაო ჩვენოს“, „მრავალჟამიერის“ და სხვათა რამდენიმე ვარიანტი. ზ. ჩხიკვაძეს უცდია საგალობლებში საერო ელემენტების შეტანაც, „საეკლესიო კონცერტების“ ჩატარებაც. 1914 წ. თბილისის ოპერაში გამართულა ორგანყოფილებიანი კონცერტი, სადაც ზ. ჩხიკვაძის ლოტბარობით გუნდი ქართულ საგალობლებს ასრულებდა. ეს საგალობლები მოუსმენია ეგზარხოს ალექსისაც, რომელიც ფრიად კმაყოფილი დარჩენილა. „სალამური“ ჩხიკვაძემ გადასცა პეტრე ჩაიკოვსკის. ასე მოხვდა ქართული „იავნანა“ ბალეტ „მაკნატუნაში.“
1889 წ. ზაქარია ჩხიკვაძემ თბილისში განაგრძო პედაგოგიურ მოღვაწეობა. 1907 წლამდე იგი ქართულ სათავადაზნაურო გიმნაზიაში, წმ. ნინოს სასწავლებელში და უსინათლოთა სკოლაში, რომლის ერთ-ერთი დამაარსებელი თვითონ იყო სიმღერის მასწავლებლად მუშაობდა. მას ჰყავდა მოსწავლეთა გუნდი, რომელიც უსასყიდლოდ გამოდიოდა კალოუბნის ეკლესიაში. გაზეთ „კვალში“ დეკანოზი დავით ღამბაშიძე წერდა: „ ბევრ ეკლესიაში მოისმენთ წირვას და გალობას ქართულს, როგორც ქალაქებში ისე დაბებში, მაგრამ აქაური წირვა-გალობა სწორედ ბევრად განსხვავდება სხვა კრებულთა წირვა-გალობებისაგან... მომეცით ნება, ბ-ნ რედაქტორო თქვენის გაზეთის საშუალებით გულითადი მადლობა გადაუვუხადოთ ბ. ლოტბარს ზ. ჩხიკვაძეს მის გულმოდგინე მეცადინეობისათვის ქართული გალობის შესასწავლებლად“. დეკანოზ დავით ღამბაშიძემ მოსწავლეებს მადლიერების ნიშნად ფულადი ჯილდო და მის მიერ გამოცემული წიგნები გადასცა, ხოლო ლოტბარს ყდებში ჩასმული „მწყემსის“ ყველა ნომერი.
ერთხელ სათავადაზნაურო სკოლას ილია ჭავჭავაძეც ესტუმრა. სკოლის გუნდი, სადაც ახლგაზრდა ვანო სარაჯიშვილიც მღეროდა, დიდ მწერალს შენობაში შესვლისთანავე მრავალჟამიერით მიეგება. სიმღერის მოსმენის შემდეგ ილია დიდხანს ყოფილა ჩუმად, ბოლოს მოუბოდიშებია და უთქვამს, აღფრთოვანებისაგან ენა ჩამივარდაო. შემთხვევითი არ ის იყო, რომ ზაქარია ფალიაშვილს მისთვისაც მიუნდვია ქაშვეთის ეკლესიის გუნდის ხელმძღვანელობა.
ქართული ფილარმონიული საზოგადოება
1905 წელს ზ. ჩხიკვაძემ თანამოღვაწე მუსიკოსებთან, ან. ყარაშვილთან, ზაქარია ფალიაშვილთან, ი. კარგარეთელთან ერთად საფუძველი ჩაუყარა ქართულ ფილარმონიულ საზოგადოებას და თავად ხელმძღვანელობდა მას. 1908 წელს საფუძველი ჩაუყარა ქართულ სამუსიკო სასწავლებელს. 1913-1919 წწ. ზ. ჩხიკვაძე ხელმძღვანელობდა ფილარმონიული საზოგადოების გუნდს.
ჯერ კიდევ 1897 წ. ჩხიკვაძემ შეადგინა ფილარმონიული საზოგადოების წესდების პროექტი, რომელიც 1903 წ. საჯაროდ იქნა განხილული, 1904 წ. იგი ოფიციალურად დაამტკიცა რუსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ. საზოგადოება მიზნად ისახავდა ქართული ხალხური სიმღერებისა და საგალობლების შეკრება-გამოცემას, შემდეგ მისი მუშაობა უფრო გაფართოვდა: საკუთარი ძალებით და მოწვეული არტისტებითეწყობოდა კონცერტები; ფილარმონიასთან დაარსებული სამუსიკო სკოლა ქართულ ენაზე ასრულებდა რუსულ და ევროპულ ოპერებს („კარმენს“, „ფაუსტს“, „დემონს“, „სევილიელ დალაქს“, „ფიგაროს ქორწინებას“). ქართული ფილარმონიის „მამა“, როგორც ზაქარია ჩხიკვაძეს მისი კოლეგები ეძახდნენ, ყველა ამ ღონისძიების ორგანიზატორი იყო. იგი არჩეული იყო „სამუსიკო სკოლის პროგრამის შემმუშავებელ კომისიაში“, აგრეთვე „ქართულ ენაზე ოპერების გამმართველ კომისიაში“. 1913 წლიდან იყო ქართული ფილარმონიული გუნდის ლოტბარი 1919 წლამდე.. 1919 წელს მისი თაოსნობით სოხუმში გაიხსნა ფილარმონიული საზოგადოების ფილიალი. ამავე წელს ჩხიკვაძემ თელავსა და სიღნაღში დააარსა სამუსიკო სასწავლებლები. თელავის სკოლას იგი თავად ჩაუდგა სათავეში, სადაც სიმღერასთან ერთად თეორიულ საგნებსა და მუსიკის ისტორიასაც ასწავლიდა.
საქართველოს სიძველათა დაცვა
საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, 1922 წლამდე, შეინარჩუნა თელავისა და სიღნაღის მუსიკალური სკოლის დირექტორის თანამდებობები. 1925 წლამდე აგრძელებდა პედაგოგიურ მოღვაწეობასაც. ზ. ჩხიკვაძე კახეთში საქართველოს სიძველეთა დაცვის კომიტეტის წარმომადგენელიც იყო. მან მრავალი ძეგლი გამოამზეურა, აღწერა, აზომა, მრავალი წარწერაც ამოიკითხა, აგროვებდა ნივთიერ მასალასაც.
1925 წ. გ. ჩუბინაშვილის თაოსნობით თბილისის უნივერსიტეტის ხელოვნებათმცოდნეობის კაბინეტთან ქართულ სიძველეთა მუზეუმი გაიხსნა, სადაც ზ. ჩხიკვაძე მცველად და მეცნიერ მუშაკად მუშაობდა. 1925-1930 წლებში ამავდრუოლად მუშაობდა ხელოვნების მუზეუმში.
ზ. ჩხიკვაძეს გამოქვეყნებული აქვს სტატიები სხვადასხვა ძეგლის შესახებ. იგი საყურადღებო ცნობებს გვაწვდის ალავერდის, იყალთოს, თევდორეს (სოფ. გავაზი) ეკლესიებისა და ახალი თაობის მონასტრების შესახებ. აღნუსხული აქვს ეკლესიებში დაცული ინვენტარი და მათი ისტორია, აღწერილი აქვს ექსტერიერები და ინტერიერები, გვაწვდის ცნობებს ალავერდის რეკონსტრუქციის შესახებ. საინტერესოა წერილები „თბილისიდან თელავამდე“, „სოხუნიდან ახალ ათონამდე“. ზ. ჩხიკვაძე ეწეოდა აქტიურ პედაგოგიურ მოღვაწეობას, თანამშრომლობდა ჟურნალ-გაზეთებთან, სადაც აშუქებდა თბილისის საოპერო და საკონცერტო ცხოვრებას. მასვე ეკუთვნის მოგონებები ხარლამპი სავანელსა და პეტრე ჩაიკოვსკიზე.
ზაქარია ჩხიკვაძე გარდაიცვალა 1930 წლის 27 აპრილს, თბილისში. თავდაპირველად იგი ვერის სასაფლაოზე დაკრძალეს. იქ, სადაც დღეს ვერის პარკია, მოგვიანებით კი დღევანდელი ვერის სასაფლაოზე გადაასვენეს.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ლოტბარები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1862 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1930 კატეგორია:თელავში დაბადებულები ზ კატეგორია:ქართველი ფოლკლორისტები კატეგორია:ვერის სასაფლაოზე დაკრძალულები კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
Born This Way (სიმღერა)
Born This Way (დავიბადე ასეთი) — ამერიკელი პოპ-მომღერალ ლედი გაგას სიმღერა, რომელიც შესულია მომღერლის ამავე სახელწოდების მეორე სტუდიურ ალბომში Born This Way. სიმღერის ავტორი და პროდიუსი არის თვითონ გაგა, ფერნანდო გერიბეი, იეპე ლოურსენი და DJ White Shadow. გაგამ სიმღერა დაწერა 2010 წელს თავის მეორე მსოფლიო ტურის The Monster Ball Tour-ის დროს, წერა დაიწყო ქალაქ მანჩესტერში და დაასრულა ლივერპულში. სიმღერა გაგას შთააგონა 1990იანი წლების პოპ-მუსიკის ქალმა მომღერლებმა და ლგბტ სლენგმა, გაგამ განმარტა, რომ სიმღერა იყო მისი თავისუფლები აღმნიშვნელი. 2010 წლის MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოებაზე გაგამ შეასრულა სიმღერის რეფრენი და განაცხადა, რომ ეს სიმღერა იქნებოდა ახალი სტიუდიური ალბომი პირველი სინგლი. სიმღერა გამოვიდა 2011 წლის 11 თებერვალს.
გაგამ სიმღერაზე გადაიღო მუსიკალური ვიდეო, რომლის რეჟისორიც არის მოდის ფოტოგრაფი ნიკ ნაითი. გაგას თქმით ვიდეო შთააგონა სალვადორ დალიმ და ფრენსის ბეკონისმა. ვიდეო მხოგვითხრობს ახალი რასის დაბადებაზე, რომლის მთავარი ამბიციაა ადამიანები იყვნენ ერთად და თავისუფლები. ვიდეოში გაგა ასევე ცეკვავს ამ ახალი რასიის ქალაქის მოსახლეობასთან ერთად. კრიტიკოსებმა აღნიშნეს მსგავსება, კულტურულ ლიტერატურასთან, ბერძნული მითოლოგიასთან და სიურეალიზმთან.
სიმღერამ და მუსიაკურმა ვიდეომ მიიღო ორი ჯილდო 2011 წლის MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოებაზე და MTV ევროპის მუსიკალურ დაჯილდოებაზე. გაგამ სიმღერა შეასრულა გრემის 53-ე დაჯილდოებაზე სადაც პირდაპირ სცენაზ გიგანტური კვერცხიდან დაიბადა, სიმღერას ასევე ასრულებდა თავის მეორე მსოფლიო ტურ The Monster Ball Tour-ზე ბოლო ნომრად. გაგა ასევე სიმღერას ცოცხლად ასრუებდა სხვადასხვა ტელეშოუებში მათ შორის შაბათ ღამეს პირდაპირ ეთერში, დიკ კლარკის წინასაახალწლო შოუ რაიან სიქრესტთან ერთად და დილა მშვიდობისა ამერიკაში. სიმღერაზე გაგამ გამოუშვა სხვადასხვა რემიქსები მათ შორის ქანთრის სტილის ვერსია და ინდოელი პროდიუსერების ძმებ Salim-Sulaiman-ის რემიქსები. მომღერალმა კეტი პერიმ და მარია არაგონმა გააკეთეს ამ სიმღერის ქავერ ვერსიები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2011 წლის სინგლები კატეგორია:2011 წლის სიმღერები კატეგორია:ლგბტ კატეგორია:ლედი გაგას სიმღერები კატეგორია:სიმღერები ლედი გაგას ავტორობით კატეგორია:სიმღერები ლედი გაგას პროდიუსერობით კატეგორია:Interscope Records-ის სინგლები კატეგორია:სიმღერები ფერნანდო გერიბეის ავტორობით კატეგორია:სიმღერები ფერნანდო გერიბეის პროდიუსერობით
ნაფი ჯუსოითი
ნაფი გრიგოლის ძე ჯუსოითი (დ. 27 თებერვალი, 1925, სოფ. ნოგყაუ, ახლანდ. ჯავის მუნიციპალიტეტი — გ. 26 ივნისი, 2017, ვლადიკავკაზი) — საბჭოთა ეპოქის ოსი მწერალი და ლიტერატურათმცოდნე. საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის წევრი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1968). კოსტა ხეთაგუროვის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1979; მოთხრობების კრებული „ადამიანის სიცოცხლე“, 1976). სკკპ წევრი 1945-იდან. პირველი ლექსი 1945, ლექსების პირველი კრებული 1949 გამოაქვეყნა. ავტორია ლექსთა კრებულებისა „სიტყვა გულისა“ (1953), „ლირიკა“ (1955), „მე დავიბადე მთებში“ (1960) და სხვ.; მოთხრობებისა და რომანებისა „წინაპართა სისხლი“ (1969), „სირდონის ცრემლები“ (1979) და სხვ. ლიტერატურული-კრიტიკული სტატიების წიგნისა „სიტყვის ყელოვნებისათვის“ (1966), მონოგრაფიული წიგნებისა ოსური ლიტერატურის კლასიკოსებზე; თარგმნა ალექსანდრე  პუშკინის,  ტარას  შევჩენკოს,  ლევ  ტოლსტოის,  ანტონ ჩეხოვის, ილია ჭავჭავაძის და სხვათა ნაწარმოებები.
სქოლიო
კატეგორია:ოსი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 27 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2017 კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ალი (ხაშურის მუნიციპალიტეტი)
ალი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს დოღლაურის ვაკეზე (შიდა ქართლის ვაკის დასავლეთი ნაწილი), მდინარე ჭერათხევის (სურამულის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, გომი-ჭიათურის საავტომობილი გზაზე. თემის ცენტრი (ალი, ახალუბანი, ბრილი, დუმაცხოვი, ზემო აძვისი, კლდისწყარო, მცხეთისჯვარი, ნაბახტევი, უწლევი, ქინძათი). ზღვის დონიდან — 760 მ. მუნიციპალიტეტის ცენტრიდან — 22 კმ.
სოფელში დგას: დედაღვთისას, კვირაცხოვლის, ღვთისმშობლისა და უსანეთის ეკლესიები.
სოფელი ალი ჭერათხევის ხეობის ყველაზე დიდი სოფელია. სოფელში მაცხოვრებელთა გვარებია: ნოზაძე, ახალკაცი, გაგნიძე, გელაშვილი, პაპუაშვილი, სხილაძე, კულიჯანოვი, გარსევანოვი, ლოლაძე, ტაბაშიძე და სხვ. ყველაზე მეტად გავრცელებული გვარია ნოზაძე, მათ ამ სოფელში 11 ე. წ. „შიდა გვარი“ ანუ „შტოგვარი“ გააჩნიათ. ესენი არიან: ივანიკიანთი, გაბელიანთი, დათილიენთი, აგაშენაანთი, მამუკიენთი, უმცროსაანთი, წურიეენთი, გოგლიენთი, შიოენთი, გიგლაანთი და ბესაანთი.
ალი აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ გზასაყარზე მდებარეობდა და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ქვეყნის სავაჭრო-ეკონომიკურ ცხოვრებაში, რამაც ხელი შეუწყო მის გაქალაქებას (XII საუკუნე). ჩრდილოეთიდან მას იცავდა ალის ციხე, ხოლო სამხრეთიდან — ნაბახტევისა. მონღოლთა ბატონობის პერიოდში ალი დაკნინდა და მცირე ქალაქად იქცა. XVIII საუკუნეში კვლავ დაწინაურდა და ზემო ქართლის ერთ-ერთი მთავარი ქალაქი გახდა. ალი სამეფო ქალაქი იყო და მოურავი განაგებდა.
დღემდე, ყოველგვარი არქეოლოგიური გათხრების გარეშე, შემთხვევით აღმოჩენილი საინტერესო მასალა მიგვანიშნებს, რომ ალი უძველესი დროიდან არის დასახლებული. ალის ციხის სამხრეთით არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ადრეანტიკური ხანის ვრცელი დასახლება. ვახუშტი ბატონიშვილი ალს მცირე ქალაქს უწოდებს.
ქართულ ისტორიოგრაფიაში გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ალი, როგორც ქალაქი წარმოიშვა XI-XII საუკუნეებში, რასაც ხელი შეუწყო მისმა მოხერხებულმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ. იგი აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ გზასაყარზე მდებარეობს, რამაც თავის მხრივ მას მნიშვნელოვანი როლი დააკისრა, იმდროინდელ სავაჭრო-ეკონომიკურ ცხოვრებაშიც, რაშიც როგორც ჩანს აქ მსახლობელნი სომეხნი და ურიანი აქტიურად იყვნენ ჩართულნი. მათ საქონელი, ქუცნა ამირეჯიბის სიგელის მიხედვით, გაჰქონდათ თბილისამდე და ქუთაისამდე. ალი ქალაქი იყო ჟან შარდენის მიხედვით, იქვე იყო მოწყობილი საბაჟო. 1770 წელს ქართლ-კახეთის ქალაქების აღწერაში ალი ქალაქად აღარ იხსენიება.
ალი, რომ განვითარებული და გვიანდელი ფეოდალიზმის პერიოდში მნიშვნელოვან სავაჭრო-სააღებმიცემო ურთიერთობებში იყო ჩაბმული საქართველოს სხვადასხვა ქალაქებთან, მეტყველებს აქ აღმოჩენილი რამდენიმე განძი, რომელიც საისტორიო მეცნიერებაში ალის განძის სახელწოდებით არის ცნობილი. ასეთი შემთხვევა სულ სამია ცნობილი. აქედან ერთი განძი დაკარგულია, ხოლო დანარჩენი საქართველოს სახელმწიფო და ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმშია დაცული. 1881 წელს გაზეთი დროება წერდა:
სოფელ ალში წლების მანძილზე ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა გამომგონებელი ვლადიმერ ბექაური, რომლის დაფინანსებითაც აშენდა სოფლის საავადმყოფო.
ეტიმოლოგია
სახელწოდება ალი ხალხური გადმოცემის მიხედვით უკავშირდება ცეცხლის ალს, რადგან ზაფხულში განსაკუთრებულად ცხელი ზაფხულია. სოფლის სახელის მეცნიერი ეტიმოლოგია წლების განმავლობაში უცნობი იყო, თუმცა მეცნიერები გვთავაზობენ ვერსიებს ტოპონიმის წარმოშობასთან დაკავშირებით. 1768 წელს აბატმა დელაპორტმა საქართველოში იმოგზაურა, რომელიც ალის შესახებ წერს: ავტორი სარწმუნო ფაქტად მიიჩნევს ფრანგი მოგზაურის ჟან შარდენის შემდეგ ცნობას:  მეცნიერის აზრით ხის კარს ალაყაფი ეწოდება, რაც სპარსულიდან მომდინარე სიტყვაა და ნიშნავს: ალი - დიდი, მაღალი, დიდებული; ყაფე - დიდი კარი, კარიბჭე; როგორც ვარაუდობენ სწორედ ამ სიტყვიდან უნდა იყოს წარმოქმნილი ტოპონიმი ალი.
ისტორია
ალი შუა საუკუნეების ფეოდალური საქართველოს ერთ-ერთი ცნობილი და დაწინაურებული ქალაქია, რასაც ხელი სწორედ მისმა მდებარეობამ შეუწყო. ქალაქი ალი მდებარეობდა აღმოსავლეთი და დასავლეთი საქართველოს ისტორიულ გზაგასაყარზე.. არქეოლოგიური გათხრების გარეშე, შემთხვევით აღმოჩენილი მასალაც მიგვანიშნებს იმაზე, რომ ალი უძველესი დროიდან არის დასახლებული. ალის ციხის სამხრეთით აღმოჩენილია საკმაოდ ვრცელი დასახლება, სადაც ადამიანის ცხოვრების კვალი გვიანბრინჯაოს ხანიდან ჩანს. აქვე ნანახი და შესწავლილია ადრეანტიკური ხანის დასახლება და სამაროვანი.
ვახუშტი ბატონიშვილი ალს, „მცირე ქალაქს“ უწოდებს და მის შესახებ ასე მოგვითხრობს:
ქართულ ისტორიოგრაფიაში დამკვიდრებული მოსაზრების თანახმად ალის ქალაქად დაწინაურება მოხდა XI-XII საუკუნეებში, რასაც ხელი მისმა მოხერხებულმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ შეუწყო. იგი აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს დამაკავშირებელ გზაზე მდებარეობს, რამაც, თავის მხრივ, მას მნიშვნელოვანი როლი დააკისრა იმდროინდელ სავაჭრო-ეკონომიკურ ცხოვრებაშიც, რაშიც, როგორც ჩანს, აქ „მსახლობელნი... სომეხნი და ურიანი“ აქტიურად იყვნენ ჩართულნი. როგორც 1401-1405 წლებით დათარიღებული ქუცნა ამირეჯიბის სიგელიდან ირკვევა მათ საქონელი გაჰქონდათ „აქეთ თბილისამდე და იქით ქუთაისამდე“.
ალის განძები
ალის სავაჭრო-სააღებმიმცემო ურთიერთობებში საქართველოს სხვადასხვა ქალაქებთან ჩართულობაზე მეტყველებს აქ აღმოჩენილი რამდენიმე განძი, რომელიც საისტორიო მეცნიერებაში, ალის განძის სახელწოდებითაა ცნობილი. ასეთი შემთხვევა სულ სამია ცნობილი. აღნიშნული განძებიდან ერთი დაკარგულია, ხოლო დანარჩენი ორი საქართველოს ეროვნულ და ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმებშია დაცული.
1881 წელს გაზეთ „დროებაში“ ვკითხულობთ: სწორედ ეს განძი ითვლება დაკარგულად.
1925 წელს, ადგილ „ნაურიალებზე“ აღმოაჩინეს განძი, რომელსაც ალის მეორე განძი შეგვიძლია ვუწოდოთ. განძის შემადგენლობაში შემავალი ყველაზე ადრეული მონეტა თარიღდება 1310 წლით, ხოლო ყველაზე გვიანდელი 1400-1401 წლით. განძის შემადგენლობაში შედის 204 ცალი XIV საუკუნის ჯუჩიდური მონეტა, 7 ცალი — ჯალარიდების (მიეკუთვნება 1356-1382 წლებს), იოანე II ტრაპიზონელის (1280-1297 წწ.) ასპერების ქართული მინაბაძი — 1 ცალი. განძის შემადგენლობაში შედის ასევე ჯალაირიდების დინასტიის უყკანასკნელი წარმომადგენლის აჰმედ ჯალაირისა და საქართველოს მეფის გიორგი VII-ის (1393-1407 წწ.) სახელით XIV საუკუნეში მოჭრილი 249 მონეტა და გაურკვეველი სახეობის 10 მონეტა. ალის განძის ჯუჩიდურ და აჰმედ ჯალაირის სახელით მოჭრილ მონეტებს სწავლობდა თამარ ლომოური, რომელმაც ივარაუდა, რომ აღნიშნული მონეტები საქართველოში დარიალის გზიდან უნდა მოხვედრილიყო. განძი ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში.
ალის მესამე განძი აღმოაჩინეს 1971 წელს გომი-საჩხერის საავტომობილო გზის მშენებლობის პერიოდში. ეს არის ვერცხლის მონეტებით სავსე კოჭობი, რომელიც თარიღდება XV-XVI საუკუნეებით და რომლის შემადგენლობაშიც შედის 6 ცალი ანონიმური შირვანული მონეტა, რომელიც მოჭრილია ხალილულა I-ის (1417-1462 წწ.) მეფობის პერიოდში, 53 ცალი ფარუხ-იესარის (1462-1500 წწ.) მეფობის პერიოდში მოჭრილი დაკნინებული თანგი, რომელშიც უძველესი მონეტა ჰიჯრით 834 წელს (გრიგოლის კალენდრით 1431 წელი) არის მოჭრილი, ხოლო უახლესი — 848 წელს (გრიგოლის კალენდრით 1445 წელი). აღნიშნული განძიდან 55 მონეტა ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში, ხოლო 4 ცალი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქორეთის საჯარო სკოლის მუზეუმშია დაცული.
არქეოლოგიური აღმოჩენები
1913 წელს სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩნდა ე. წ. „აღმოსავლურ-ქართული“, ხოლო 1914 წელს გეომეტრიული ორნამენტით გრავირებული 2 კოლხური ცული. ნივთები ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში (ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი).
ალის (იგივე მცხეთისჯვრის) ციხის მიდამოებში, არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოჩენილია სხვადასხვა პერიოდის მონეტები. მათ შორის განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს ალის ციხის მიდამოებში ადგილ „გასაყიდლიანთ ვენახში“ ნამოსახლარზე ნაპოვნი ჩინური მონეტა, რომელიც ერთადერთია საქართველოში. ნამოსახლარზე დადასტურებულია სამი კულტურული ფენა: გვიანბრინჯაოს ხანის, ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრისა და განვითარებული შუა საუკუნეების ნამოსახლარი. ინტენსიურობით გამოირჩევა განვითარებული ფეოდალური ხანის ფენა, რომელშიც აღმოჩნდა ჩინური მონეტა. ამავე ფენაში ნაპოვნია ასევე ერთი ქართული მონეტა, რომელიც გიორგი III-ს ეკუთვნის. მკვლევრები ზ. ბრაგვაძე და ა. დავითაშვილი ჩინური მონეტის შესახებ აღნიშნავენ: ამ მონეტას ჩინეთში სუნის დინასტიის მმართველობის ხანაში ჭრიდნენ (960–1279). არსებობდა ჩრდილოეთი (960 – 1127 წლები) და სამხრეთი (1127–1279 წლები) სუნის დინასტიები. აღნიშნული მონეტა სამხრეთი სუნის დინასტიის მმართველობის პერიოდს ეკუთვნის. მოჭრის თარიღი აღბეჭდილია მონეტის მეორე მხარეს, სადაც ზის ნიშანი „ლაუ“, რაც ნიშნავს — 6. ე. ი. მონეტა მოჭრილია მმართველობის მეექვსე წელს, ანუ 1200 წელს.
აღნიშნული მეცნიერები ფიქრობენ, რომ შესაძლოა, მონეტა აქ მოხვედრილიყო მონღოლთა პირველი შემოსევების შემდეგ, XIII საუკუნის მეორე ოცწლეულის დასაწყისში. ვინაიდან მონეტა 1200 წლით თარიღდება, არ გამოირიცხება ვარაუდი, რომ იგი აქ მართლა მონღოლებს მოეტანათ. ასეთ ვარაუდს მხარს უჭერს ის გარემოებაც, რომ მცხეთიჯვრის შუა საუკუნეების კულტურული ფენა სწორედ XIII საუკუნეშია ძალდატანებით განადგურებული, რაზეც მეტყველებს მძლავრი ნახანძრალი ჰორიზონტი, რომელიც შესაძლოა, რაღაც საომარ მოქმედებასთან იყოს დაკავშირებული.
ისტორიული წყაროები
სოფელი ალი პირველად ქართულ საისტორიო წყაროებში 1178 წელს მოიხსენიება გუჯარში, რომელიც გიორგი III-ს (1156-1184 წწ.) ეკუთვნის, მასში ნათქვამია, რომ ალს, სამთავისის სამწყსოში შემავალ სხვა სოფლებთან ერთად სამთავნელის სასარგებლოდ ემართა ვერცხლის დრამა:
მონღოლთა ბატონობის პერიოდში ალის, როგორც ქალაქის, მნიშვნელობა ეცემა, თემურლენგის შემოსევების შედეგად კი მთლიანად განადგურდა. ეს მოხდა 1403 წელს, როცა თემურ-ლენგი ალის გზით დასავლეთ საქართველოში გადავიდა და ალის ხეობა მთლიანად ააოხრა. ალი აღადგინა ქუცნა ამირეჯიბმა, რომელიც თავის სიგელში მიუთითებს: „ჩვენგან აშენებული ალი“. ქუცნა ამირეჯიბმა ულუმბის ღვთისმშობლის ეკლესიას შესწირა „გამოღმა ალი სრულიად, ბაჟის მესამედი; ორი კვამლი შიგ ალში ნასყიდი ურიები ...“ ამავე სიგელით ირკვევა, რომ ალი ერთი პერიოდი იმერეთის მეფე ალექსანდრე I-ს (1387-1389 წწ.) აუღია და ამირეჯიბებისათვის წაურთმევია, მაგრამ შემდეგ ისევ დაუბრუნებია.
ალი XVI საუკუნის II ნახევარში გარკვეული პერიოდის განმავლობაში წარმოადგენდა სვიმონ I-ის (1556-1600 წწ.) რეზიდენციას. XVIII საუკუნის 20-იან წლებში ვახტანგ VI რუსეთში გამგზავრებამდე, 1723 წელს რამდენიმე თვით იდგა სოფელ ალში, აქედან გადავიდა იგი იმერეთის გავლით რაჭაში, ხოლო შემდეგ, 1724 წელს გაემგზავრა რუსეთში.
XVII საუკუნის ფრანგი მოგზაური ჟან შარდენი, რომელიც საქართველოში იმყოფებოდა 1672-1673 წლებში, წერს: ჟან შარდენისვე მიხედვით ალი პატარა სოფელია:  XVII საუკუნის 70-იანი წლებისთვის, როცა ჟან შარდენმა იმოგზაურა საქართველოში, ალი ძალზე დასუსტებულია.
XVIII საუკუნიდან ალი სისტემატიურად განიცდის ლეკთა თავდასხმებს. განსაკუთრებით მძიმე იყო ალისათვის 1758 წლის ლეკთა თავდასხმა ჩონჩოლ-მუსას ხელმძღვანელობით. მათ დაარბიეს ალი, აიღეს ალის ციხე და მრავალი ტყვე წაიყვანეს. აღნიშნული ფაქტის შესახებ თეიმურაზ ბაგრატიონი წერს:
დემოგრაფია
1715 წელს შედგენილი რუისის სამწყსოს დავთრის მიხედვით ალში 22 კომლი ცხოვრობს. მათი სახელებია: 	თვალიკაკაშვილი საბა, ნებიერიძე დავითა, გრიგალაშვილი თუდარჩა, გიგინაშვილი გიორგი, გოჩაშვილი გიორგი, გოჩაშვილი სეხნია, კვინიკაძე თამაზა, კვინიკაძე ბერი, დალაქი ვახუშტი, პირველაშვილი გიორგი, პერენიძე მამუკა, მეზვრე ხახუტა, კაპანაძე შოშიტა, ჭურაძე გიორგი, 	ჯვარელიძე ლაზარე, დვალი ნადირა, დემეტრე, ხუცო, ჟოჟუაშვილი ბეჟუა, დათუნა, ატოცელი გიორგი, ატოცელი ზაზუტა.
თბილისის ვილაიეთის 1728 წლის დიდი დავთრის მიხედვით, ალი ექვემდებარება ამილახვარს და შედის საამილახვროს ნაჰიეში. სოფელში 193 კომლი ცხოვრობს. დავთრიდან კარგად ჩანს, რომ ალი კვლავ მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრია. აღწერის მასალებით აქ დუქნების რაოდენობა 61 ყოფილა. წარმოდგენილია მეურნეობის ისეთი დარგები, როგორიცა მემინდვრეობა, მევენახეობა, მესაქონლეობა. მოსახლეობა იხდის ოსმალურ გადასახადებს: ისფინჯის, უშრის, არუსენას, თაფუს, დიშთიბანის და სხვა. საერთო ოსმალური გადასახადების რაოდენობა შეადგენს 20000 ახჩას.
იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერის“ მიხედვით, XVIII საუკუნის ბოლოს, ლეკიანობის დამანგრეველი ძალის მიუხედავად, ალი მოსახლე სოფელია.
1818 წლის აღწერით ალში 44 კომლი ცხოვრობს — 147 მამაკაცი და 103 ქალი. ამავე აღწერის მიხედვით სოფელ ალში მცხოვრები გლახა ნოზაძე, რომელიც ჩაწერილია № 39 გლეხად, გადმოსახლებულია ჯავახეთიდან. 1815 წელს იგივე გვარის მოსახლე ლაზარე ნოზაძე კი იმერეთიდანაა ჩასახლებული. ამ დროისათვის კომლთა უმეტესობას ნოზაძეები შეადგენენ. ამავე აღწერის მიხედვით სურამელი ებრაელების (ფიჩხაძეების) წინაპარი მოსე ფიჩხაძე ალიდანაა გადასული.
1865 წლის კამერალური აღწერის მიხედვით ალში 93 კომლი ცხოვრობდა (90 სახელმწიფო და 3 დროებით ვალდებული გლეხი). 1886 წლის აღწერით, აქ უკვე 199 კომლი მოსახლეა (618 კაცი და 485 ქალი, სულ 1103 კაცი). ეროვნული შემადგენლობის მიხედვით, ალში ქართველი იყო 161 კომლი, სომეხი — 45. ებრაელები ამ დროს ალში უკვე აღარ ცხოვრობენ.
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1375 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 1068 კაცი, საიდანაც 549 მამაკაცია, ხოლო 519 ქალი.
კულტურული მემკვიდრეობა
სოფელში და მის მიმდებარედ რამდენიმე ეკლესია მდებარეობს. ესენია: ალის ღვთისმშობლის ეკლესია, უსანეთის ეკლესია (ორივე ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი), დედაღვთისა და ალის კვირაცხოვლის ეკლესია.
ღვთისმშობლის ეკლესია
ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით. გუმბათოვანია (14,5X10,9 მ) ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. შესასვლელი ორი აქვს — სამხრეთითა და დასავლეთით. გუმბათი საკურთხევლის კუთხეებს და დასავლეთის ორ თავისუფლად მდგარ ბოძს ეყრდნობა. გუმბათქვეშა და დანარჩენი თაღები და კამარები ისრულია. სამი საფეხურით ამაღლებული ღრმა საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდის სარკმლის გვერდებზე კვადრატული ნიშებია, ხოლო მათ ზემოთ — საიდუმლო სათავსებში ასასვლელი ხვრელები. ეს სათავსები მაღალია, გეგმით სწორკუთხა. მათ ქვეშ ასევე სწორკუთხა სამკვეთლო და სადიაკვნეა. დასავლეთის მკლავის კამარა დაკიდულ პილასტრზე გადასულ თაღზეა დაყრდნობილი. ჩრდილოეთ კედლის ნიშში სანათლავია. აფსიდის ღერძზე და სამივე მკლავში თითი სარკმელია, გუმბათის ყელში თორმეტი.
უსანეთის ეკლესია
ღვთისმშობლისა და უსანეთის ეკლესიებს 2006 წელს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭათ ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
კვირაცხოვლის ეკლესია
200px|მინი|ალის კვირაცხოვლის ეკლესია ეკლესია მდებარეობს სოფლის ცენტრში. აგებულია 1810-1820 წლებში. 1977 წელს მოსახლეობას შეუკეთებია. ეკლესია გუმბათოვანია (14,35X10,62 მეტრი), ნაგებია აგურითა და რიყის ქვით. სამხრეთ-დასავლეთით მიშენებული აქვს ეგვტერი და სამრეკლო. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს - დასავლეთით (ამოქოლილია) და სამხრეთით, კედლის დასავლეთ მონაკვეთში. ეკლესიის შიდა სივრცეს ჯვრის ოთხი მკლავი და მათ გადაკვეთაზე აღმართული გუმბათი ქმნის. ჯვრის მკლავები სხვადასხვა სიღრმისაა: სამხრეთი და ჩრდილოეთი მკლავები მოკლეა, დასავლეთისა შედარებით ღრმაა, აღმოსავლეთისა კი აფსიდითა და ბემით მთავრდება. გუმბათქვეშა კვადრატი საკურთხევლის შვერილებსა და დასავლეთის ორ ბოძს ეყრდნობა. გრძივი კედლების ნახევარწრიული თაღები პილასტრების იმპოსტებსა და გუმბათქვეშა ბურჯებზე გადადის. აფსიდში და სამივე მკლავში თითო სარკმელია, გუმბათის ყელში — 12. აფსიდში სარკმლის ორივე მხარეს ღრმა თაღოვანი ნიშებია. საკურთხევლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით პატარა სწორკუთხა სათავსებია — სადიაკვნე და სამკვეთლო. სამკვეთლოს აღმოსავლეთ კედელში თაღოვანი სარკმელია, სამხრეთისაში — მცირე ზომის სწორკუთხა ნიში. სადიაკვნის სამხრეთ კედელში სწორკუთხა, ხოლო ჩრდილოეთისაში პატარა ნახევარწრიული ნიშია. ამ სათავსში აღმოსავლეთით ერთი თაღოვანი სარკმელია. ორივე სათავსი დასავლეთის კედელში გაჭრილი სწორკუთხა კარით ეკლესიის დარბაზს უკავშირდება.
ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის თავზე დიდი რელიეფური ჯვარია გამოსახული, დასავლეთ ფასადზე, კედელში დატანებული ქვიშაქვის კვადრებზე — რელიეფური ხელი. აქვეა მხედრული სამშენებლო წარწერაც „წელსა ჩყი/1810/ ეკლესია აშენებულია და უწოდებიათ კვირაცხოველი“.
ეგვტერის (6,7X3,88 მეტრი) აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი შესასვლელი უსწორო თაღით არის გადახურული. შიგნით ეკვტერი შელესილი და შეთეთრებულია. დასავლეთის კედელში განიერი სწორკუთხა ნიშია, ხოლო სამხრეთის კედელში — ვიწრო თაღოვანი სარკმელი. სამხრეთ კედელს მთელ სიგრძეზე საფეხური (სიმაღლე 0,4 მეტრი) გასდევს.
სამრეკლო (3,45X2,33 მეტრი) ორსართულიანია, ნაგებია აგურით. იგი ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეზეა მიდგმული. პირველი სართული სამ მხარეს გახსნილია თაღოვანი მალებით. თაღები ეგვტერის დასავლეთ კედელსა და ორ თავისუფლად მდგომ სვეტს ეყრდნობა. მეორე სართული ოთხივე მხარეს გახსნილია თაღებით და გადახურულია პირამიდული სახურავით.
დედაღვთისა
thumb|250px|ალის დედაღვთისა ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით 800 მეტრზე, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (9X6,2 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვითა და ქვიშაქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ერთი სარკმელი საკურთხეველშია, მეორე — ჩრდილოეთ კედელში. ნახევარწრიული აფსიდა დარბაზის სიგანისაა და მისგან გამოყოფილია პილასტრებზე დაყრდნობილი თაღით.
სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფლები კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები
Solenopsis clytemnestra
Solenopsis clytemnestra — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
იმერვიზია
მინი|250პქ|გადაცემა „ახალი ამბები“ იმერვიზია — ადგილობრივი ტელევიზია იმერეთის რეგიონში, დაარსდა 1991 წელს ქალაქ ჭიათურაში. აუდიტორია: 120 000 ადამიანი.
იმერვიზიის მაუწყებლობა ვრცელდება ჭიათურის და საჩხერის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს ტელეკომპანიები კატეგორია:სატელევიზიო არხები კატეგორია:რეგიონული მედია
დავით კვაჭაძე
მინი|250პქ|დავით კვაჭაძე დავით ალექსანდრეს ძე კვაჭაძე (დ.20 სექტემბერი, 1928, სოფ. დიდი ჯიხაიში,  სამტრედიის რაიონი — გ. 2 ივნისი, 1983) — ქართველი ფარმაკოლოგი. პედაგოგი, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის (ამჟამად უნივერსიტეტი) ფარმაკოლოგიის კათედრის გამგე (1980 – 1983).
ბიოგრაფია
დავით კვაჭაძემ 1945 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის პირველი საშუალო სკოლა, 1951 წელს ამთავრებს თსსი–ს სამკურნალო ფაკულტეტს და სწავლას აგრძელებს სამედიცინო ინსტიტუტის ფარმაკოლოგიის კათედრის ასპირანტურაში. 1954 წელს მუშაობა დაიწყო ფარმაკოლოგიის კათედრის ასისტენტად, 1955 – 1958 წლებში იყო სამედიცინო სამსახურის ოფიცრების კვალიფიკაციის ასამაღლებელი კურსების პედაგოგი, 1957–1958 წლებში თსსი–ის ტოქსიკოლოგიის კურსის ხელმძღვანელია. 1958 წლიდან დ. კვაჭაძე მუშაობს ექსპერიმენტული და კლინიკური ნევროლოგიის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1968 წლიდან არჩეულია თსსი–ის ფარმაკოლოგიის კათედრის (2009 წლიდან, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფარმაკოლოგიის დეპარტამენტი) დოცენტად, 1980  წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ამავე კათედრის გამგე.
ასპირანტურაში სწავლის პერიოდში, დ. კვაჭაძემ შეასრულა და 1954 წელს დაიცვა დისერტაცია მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად, რომლის შინაარსიც ეხებოდა ზოგიერთი ანტიშოკური სითხის თერაპიულ მოქმედებას ექსპერიმენტში მიღებული შოკის დროს. დ.კვაჭაძე იყო 50–ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. თავის ნაშრომებში დააზუსტა ფარმაკოლოგიური საშუალებების მოქმედების თავისებურებები სისხლის მიმოქცევის რეგულაციის ცენტრალურ და პერიფერიულ სტრუქტურებზე. ასაკის გათვალისწინებით, ექსპერიმენტში, განსაზღვრა სხვადასხვა ანტიარითმიული საშუალებების მოქმედების მექანიზმი. პირველმა მეცნიერთა შორის მიაგნო, სხვადასხვა ასაკის ცხოველებში საგულე გლუკოზიდებით ინდუცირებული არითმიების მიმდინარეობის თავისებურებებსა და განსაზღვრა მათი მკურნალობის ეფექტიანი გზები და სხვა.
დ.კვაჭაძე გარდაიცვალა 1983 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 20 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1928 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1983 კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:ქართველი ფარმაკოლოგები კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები დ
გრეისონ ჩენსი
გრეისონ მაიკლ ჩენსი (Greyson Michael Chance) (დ. 1997 წლის 16 აგვისტო) არის ამერიკელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი და პიანისტი. მან შეასრულა ლედი გაგას სიმღერა "Paparazzi" მეექვსე მუსიკალურ ფესტივალზე, შემდეგ 30 მილიონზე მეტმა ადამიანმა იხილა იუთუბზე. მას დაწერილი აქვს ორი კომპოზიცია "Stars" და "Broken Hearts". მისი ახალი სინგლი არის "Waiting Outside the Lines", რომელიც გამოვიდა 2010 წლის ოქტომბერში.
გრეისონი არის მეექვსე კლასის მოსწავლე ჩეიენის საშუალო სკოლაში. ის არის ყველაზე პატარა შვილი სკოტ და ლიზა ჩენსებისთვის. ჰყავს 16 წლის და ალექსა, ხოლო მისი დიდი ძმა ტენერი 19 წლისაა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები
ოსამა ბინ ლადენი
ოსამა ბინ მუჰამედ ბინ ავად ბინ ლადენი (أسامة بن محمد بن عوض بن لادن‎‎; დ. 10 მარტი 1957 — გ. 2 მაისი 2011) — ეთნიკური იემენელი ტერორისტი საუდის არაბეთიდან, 11 სექტემბრის ტერაქტზე პასუხისმგებელი ტერორისტული დაჯგუფების, ალ-კაიდას დამფუძნებელი.
ოპალინა
ოპალინა (Opallina) — პარაზიტული უმარტივესების გვარი შოლტოსნების კლასისა. აქვთ 1მმ-მდე სიგრძის მრავალრიცხოვანი მოკლე წამწამით დაფარული ფოთლისებრი სხეული. ენდოპლაზმა შეიცავს მრავალ ათეულ ბირთვს. იკვებებიან ოსმოსურად. ბინადრობენ ამფიბიების, იშვიათად თევზების და რეპტილიების ნაწლავებში. ოპალინები მრავლდებიან გაზაფხულზე თავკომბალის ნაწლავში. ამ პერიოდში წარმოქმნილი ცისტები ტოვებენ მასპინძლის ორგანიზმს; მათ ყლაპავს მასპინძლის ქვირითიდან გამოსული თავკომბალები. ცისტებიდან განვითარებული ოპალინა გაყოფით წარმოქმნის გამეტებს, რომელთა დაწყვილების შემდეგ წარმოშობილი ზიგოტა გამოდის თავკომბალას სხეულიდან და იქცევა მრავალბირთვიან ოპალინად. ცნობილია ოპალინის რამდენიმე ათული სახეობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:უმარტივესები
ოსამა ბინ ლადენი
ბინ ლადენი დაიბადა საუდის არაბეთში, მილიარდერი მუჰამედ ბინ ავად ბინ ლადენის ოჯახში. 1979 წლამდე სწავლობდა უნივერსიტეტში, ხოლო ავღანეთის ომის დაწყების შემდეგ შეუერთდა მოჯაჰედებს. ფინანსურად (და არა მარტო) ეხმარებოდა მოჯაჰედებს, რის გამოც დიდი პოპულარობა მოიპოვა არაბულ სამყაროში. 1988 წელს დააარსა ალ-კაიდა. საუდის არაბეთიდან გამოაგდეს 1992 წელს, რის შემდეგაც ის თავის სხვა ბაზაში, სუდანში გადავიდა, მაგრამ ამერიკული ზეწოლის გამო მას სუდანის დატოვებაც მოუწია. ამის შემდეგ მან ავღანეთში დააარსა ბაზა და შეერთებულ შტატებს გამოუცხადა ომი. მისი ბრძანებით მოაწყვეს ერთმანეთთან დაკავშირებული ტერაქტები. 1998 წელს ამერიკული საელჩოს დაბომბვაში მისი წვლილის გამო ბინ ლადენი გამოძიების ფედერალური ბიუროს ორ სიაში მოხვდა: ათი ყველაზე ძებნადი გაქცეული და ყველაზე ძებნადი ტერორისტები.
2001 წლიდან 2011 წლამდე ბინ ლადენი ტერორიზმის წინააღმდეგ წარმართული ომის ყველაზე მნიშვნელოვანი სამიზნე იყო. გამოძიების ფედერალურმა ბიურომ მასზე ინფორმაციისთვის ჯილდო 25 მილიონი დოლარი დააწესა. 2011 წლის 2 მაისს ამერიკის სპეციალური დანიშნულების რაზმმა და CIA-მ პრეზიდენტ ობამას ბრძანებით ბინ ლადენი მის კერძო რეზიდნციაში, პაკისტანში, აბოტაბადში მოკლეს. რეზიდენციაში ის ადგილობრივ ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა.
სახელი
ამ დროისთვის არ არსებობს არაბული სიტყვების და სახელების ინგლისურ ენაზე თარგმნის ოფიციალურად მიღებული სტანდარტი, მაგრამ, ყველაზე ხშირად ბინ ლადენს მოიხსენიებენ როგორც ოსამა ბინ ლადენს (ინგლ. Osama bin Laden). გამოძიების ფედერალურ ბიუროში და CIA-ში, ასევე როგორც შტატების სხვა სახელმწიფო სტრუქტურებში ბინ ლადენს მოიხსენიებენ როგორც უსამა ბინ ლადენს (ინგლ. Usama bin Laden) ან როგორც უსამა ბინ ლადინს (ინგლ. Usama bin Ladin). უფრო იშვიათად იყენებენ უსამაჰ ბინ ლადინს (ინგლ. Ussamah bin Ladin),ფრანგულ ოუსამა ბენ ლადენს (Oussama ben Laden) ან აღმოსავლურ ბინლადინს (Binladin). ამგვარი გაუგებრობა გამოწვეულია იმით, რომ ხშირად გვარის წინ წერენ არტიკლს, წინდებულს ან კიდევ მამის სახელებს. გარდა ამისა, გვარის წარმოთქმაზე გავლენა იქონია პერსიულმა გამოთქმამ, რომელიც გამოყენებულია ავღანეთში, სადაც ბინ ლადენმა დიდი ხანი გაატარა.
მისი სრული სახელი არის ოსამა ბინ მუჰამედ ბინ ავად ბინ ლადენი, რაც ნიშნავს ოსამა, შვილი მუჰამედისა, შვილი ავადისა, შვილი ლადენისა. მუჰამედი არის ოსამას მამა, მუჰამედ ბინ ლადენი, ავადი არის ბაბუა, ავად ბინ აბოუდ ბინ ლადენი. რაც შეეხება ლადენს, ის არ არის ოსამას დიდი ბაბუა, რომლის სახელიც აბუდი იყო, ის არის მისი უფრო შორეული წინაპარი.
ოსამას ასევე მოიხსენიებენ როგორც კუნიას (არაბ. كنية), რაც ნიშნავს ზრდასრული ადამიანის სახელს, რომელმაც ის თავისი უფროსი შვილისგან მიიღო. მისი თაყვანისმცემლები მას სხვადასხვანაირად მოიხსენიებენ: პრინცი, ემირი, შეიხი, ჯიჰადისტი შეიხი, შეიხ ალ-მუჯაჰიდი, ჰაჯი, დირექტორი. სიტყვა უსსამაჰ (أسامة) ნიშნავს ლომს, რის გამოც მას მოიხსენიებენ როგორც ლომს, ან კიდევ შეიხ ლომს.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
ოსამა ბინ მუჰამედ ბინ ავად ბინ ლადენი დაიბადა სამშენებლო მაგნატის, იემენელი მუჰამედ ბინ ავად ბინ ლადენის (რომელსაც ასევე ჰქონდა ურთიერთობა საუდის არაბეთის სამეფო ოჯახთან) და მისი მეათე ცოლის, სირიელი ჰამიდა ალ-ათთას (მაშინ მას ალია გნაჰემი ერქვა) ოჯახში, საუდის არაბეთში. 1998 წლის ინტერვიუში ოსამა ბინ ლადენმა თავის დაბადების თარიღად 1957 წლის 10 მარტი დაასახელა.
მუჰამედ ბინ ლადენი ჰამიდა ოსამას დაბადებიდან ცოტა ხნის შემდეგ გაშორდა. მიუხედავად ამისა, მან ჰამდიას ცოლად მოყვანა თავის მეგობარს, მუჰამედ ალ-ათთას ურჩია. ისინი 1950-იანი წლების ბოლოს, ან კიდევ 1960-იანების დასაწყისში დაქორწინდნენ, და დღემდე ერთად არიან. ეყოლათ ოთხი შვილი: სამი ბიჭი და ერთი გოგო. თავის დროზე ოსამა მათთან ერთად ცხოვრობდა. ოსამას მამამ საბოლოოდ 5 მილიარდი დააგროვა, რომლიდანაც 25-30 მილიონი დოლარი ოსამას ერგო.
პირადი ცხოვრება
1974 წელს, 17 წლის ასაკში, ბინ ლადენი სირიის ქალაქ ლატაკიაში დაქორწინდა ნაჯვა გნაჰემზე. ისინი 2001 წლის 11 სექტემბერს გაშორდნენ. ოსამა ბინ ლადენის კიდევ ოთხი ცოლი არის ცნობილი: ჰადიჯაჰ შარიფი (დაქორწინდნენ 1983 წელს, გაშორდნენ 90-იან წლებში), ჰარიაჰ საბარი (დაქორწინდნენ 1985 წელს), სიჰამ საბარი (დაქორწინდნენ 1987 წელს) და ამალ ალ-სადაჰი (დაქორწინდნენ 2000 წელს). ზოგიერთი წყაროს დაყრდნობით, ბინ ლადენს ჰყავს კიდევ ერთი ცოლი, მაგრამ ისინი დაქორწინების შემდეგ მალევე გაშორდნენ. თავისი ყველა ცოლისგან ოსამას ჰყავს 20-26 ბავშვი. მისი ბევრი შვილი 11 სექტემბრის შემდეგ გაიქცა ირანში და 2010 წლის მონაცემებით ირანის ხელისუფლება აკონტროლებს მათ გადაადგილებებს.
ნასერ ალ-ბაჰრი, ოსამას პირადი დაცვა 1997-2001 წლებში, აღწერს მას როგორც თავდაჭერილ ადამიანს და მკაცრ მამას, რომელსაც უყვარდა თავის დიდ ოჯახთან სეირნობა და პიკნიკებზე სიარული.
ოსამა ბინ ლადენის მამა მუჰამედი დაიღუპა ავიაკატასტროფაში 1967 წელს. მისი პილოტი იყო ამერიკელი ჯიმ ჰარინგთონი. ხოლო ბინ ლადენის უფროსი ნახევარ-ძმა, სალემ ბინ ლადენი, 1988 წელს, შეერთებულ შტატებში, ტეხასში დაიღუპა, როდესაც მისი თვითმფრინავი ელექტროხაზებს შეეჯახა.
გამოძიების ფედერალური ბიუროს მონაცემებით ბინ ლადენის სიმაღლე არის 1,93 მეტრიდან 1,98-მდე, ხოლო მისი წონა დაახლოებით 73 კილოგრამი. ამ მონაცემებს ეწინააღმდეგება ლოურენს რაითის წიგნში „ალ-ქაიდაში“ მოყვანილი მონაცემები, რომლის მიხედვითაც ოსამასთან მიახლოებული პიროვნებები ადასტურებდნენ, რომ მისი სიმაღლე ზედმეტად გაზრდილი იყო და რომ ის 1,8 მეტრი იყო. ასევე, ბინ ლადენი იყო ცაცია, დადიოდა ხელჯოხით. ჩვეულებრივ მას ეხურა თეთრი დოლბანდი. მისი ქცევის მანერა აღწერილია როგორც წყნარი და ზომიერი.
რწმენა და იდეოლოგია
ბინ ლადენს სჯეროდა, რომ მუსულმანური სამყარო კრიზისში იყო და ერთადერთი, რაც მუსულმანურ სამყაროში წესრიგს დაამყარებდა შარიათის კანონის სრული აღდგენა იქნებოდა. ის ეწინააღმდეგება საერო მართვას, პანარაბიზმს, სოციალიზმს, კომუნიზმს და დემოკრატიას. ის მხარს უჭერს ისლამური იდეოლოგიის სკოლასებსაც.
მისი იდეოლოგია (ძალადობრივი ჯიჰადი) ზოგჯერ მოხსენიებულია როგორც ქუბტიზმი, რომლის პროპაგანდასაც მოგვიანებით საიდ ქუთბი ახდენდა. ბინ ლადენს ასევე სჯეროდა, რომ მულაჰ ომარის თალიბანის ავღანეთი იყო ერთადერთი „ნამდვილი მუსულმანური ქვეყანა“ მუსულმანურ სამყაროში. ბინ ლადენი დარწმუნებული იყო, რომ ძალადობრივი ჯიჰადი იყო ერთადერთი გზა, რომლითაც შესაძლებელი იყო მუსულმანების მიმართ შეერთებული შტატების (ან სხვა არა-მუსულმანური ქვეყნების) მიერ გატარებული უსამართლობის შეჩერება. ბინ ლადენი ასევე ემხრობა ისრაელის სახელმწიფოებრივობის გაუქმებას და მოუწოდებს შეერთებულ შტატებს გაიყვანოს თავისი ჯარი ახლო აღმოსავლეთიდან და სხვა მუსულმანური ქვეყნებიდან.
ბინ ლადენს არის ანტისემიტი და თვლის რომ მსოფლიოში ყველა ცუდ ამბავში ისრაელის ხელი ურევია. 1998 წლის დეკემბერში, ინტერვიუში პაკისტანელ ჟურნალისტან, რაჰიმულაჰ იუსუზფაისთან, ბინ ლადენმა აღნიშნა, რომ ოპერაცია „Operation Desert Fox“ ამტკიცებდა, რომ ისრაელი და ებრაელები აკონტროლებდნენ შეერთებულ შტატებს და გაერთიანებულ სამეფოს და უნდოდათ, რომ მათ რაც შეიძლებოდა მეტი მუსულმანი მოეკლათ. უკვე 2002 წელს მან განაცხადა, რომ ებრაელები აკონტროლებდნენ შეერთებული შტატების მედიას, პოლიტიკოსებს და ეკონომიკურ ინსტიტუტებს. 1998 წლის მაისში ჯონ მილერთან ინტერვიუში ბინ ლადენმა განაცხადა, რომ ისრაელის მიზანი იყო არაბული პენინსულას და ახლო აღმოსავლეთის ანექსია და იქ მცხოვრები ხალხის დამონება. ეს იქნებოდა ე.წ „დიდებული ისრაელის “ ნაწილი. მან აღნიშნა, რომ ებრაელები და მუსულმანები ერთმანეთს ვერასდროს მოურიგდებოდნენ და დაადანაშაულა შტატები ანტი-ისლამური განწყობის გაღვივებისთვის. ბინ ლადენს არაერთხელ უთქვამს, რომ ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტს და თავდაცვის დეპარტამენტს ებრაელები აკონტროლებდნენ და მათ ისრაელის ინტერესებში იყენებდნენ. ის არაერთხელ აქვეყნებდა გაფრთხილებებს ებრაული შეთქმულების შესახებ: „ებრაელები არიან ოსტატები ღალატში. ისინი ან ცარიელ სიტყვას, ან კიდევ საერთოდ არაფერს დაგიტოვებენ“. აღსანიშნავია, რომ ალ-ქაედას ოთხი ყველაზე დიდი მტრები არიან: შიიტი მუსლიმები, ერეტიკები, ამერიკა და ისრაელი.
ბინ ლადენის პოზიცია თანამედროვე ტექნოლოგიებთან შერეული არის: ის ეწინააღმდეგება თანამედროვე მუსიკას და გაცივებულ წყალს, მაგრამ დაინტერესებულია დედამიწის მამოძრავებელი ტექნოლოგიებით და გენმოდიფიცირებული პროდუქტებით.
მთლიანობაში, ბინ ლადენის სტრატეგია მიზნების მისაღწევად არის დიდი სახელმწიფოების მუსულმანურ ქვეყნებთან ომში ჩათრევა, რომელბშიც ისინი მოჯაჰედებს შეეტაკებოდნენ. ბინ ლადენის აზრით, ეს მათ ეკონომოკურ კოლაფსს გამოიწვევდა. რა თქმა უნდა, ალ-ქაიდა ამ სტრატეგიას გადაუხვევლად ასრულებდა. 2004 წელს, Al Jazeera-ს ეთერში ოსამამ განაცხადა, რომ „ამერიკული ეკონომიკა ბანკროტამდე მიდიოდა“.
ბინ ლადენი გლობალური დათბობის სერიოზული ოპონენტია და ამერიკელებს წერილი მისწერა, რომ ემუშავათ პრეზიდენტ ობამასთან ერთად და ეპოვათ ამ პრობლემის გადაწყვეტის ხერხი.
მისი შეხედულებების და მიზნის მისაღწევი მეთოდების გამო ექსპერტები და ჟურნალისტები სხვადასხვა გამოცემებიდან („The New York Times“, „BBC“, „Al Jazeera“) მოიხსენიებენ მას როგორც ტერორისტს.
მოჯაჰედობა ავღანეთში
1979 წელს ბინ ლადენი კოლეჯიდან წამოვიდა და პაკისტანში გაემგზავრა. იქ ის აბდულაჰ აზამს შეუერთდა და მოჯაჰედბის დასახმარებლად სამშენებლო კომპანიიდან ფული გამოიტანა. მოგვიანებით ბინ ლადენმა ჟურნალისტს განუცხადა: „მე ავღშფოთდი იმ უსამართლობით, რომელიც ავღანეთის ხალხის მიმართ იყო ჩადენილი“. ბინ ლადენის მსგავსად მოჯაჰედებს ეხმარებოდნენ აშშ და საუდის არაბეთი. ასე,CIA-ს ოპერაციის, „Operation Cyclone“-ის ფარგლებში საუდის არაბეთმა და შეერთებულმა შტატებმა მოჯაჰედებს დაახლოებით 40 მილიარდი დოლარის დახმარება აღმოუჩინეს. ასევე, დაახლოებით 100 000 მუსულმანი სხვადასხვა ქვეყნიდან გაემგზავრა ავღანეთში. გარდა ამისა, ავღანეთში ბინ ლადენმა გაიცნო ჰამიდ გული, პაკისტანის არმიის სამვარსკვლავიანი გენერალი. მიუხედავად იმისა, რომ შტატები მოჯაჰედებს იარაღით და ფულით ეხმარებოდნენ, მათ ვარჯიშებს მაინც პაკისტანის შეიარაღებული ძალები აწარმოებდა.
1984 წლისთვის ბინ ლადენმა და აბდულაჰ აზამმა დააარსეს მაჰთაბ ალ-ჰადიმათი, რომელიც ფინანსდებოდა მთელი არაბული სამყაროდან. ამ ორგანიზაციის წყალობით ბინ ლადენმა მიიღო თავისი მემკვიდრეობა, რომლიდანაც აფინანსებდა თვითმფრინავების ბილეთებს, ამარაგებდა მოჯაჰედებს საკვებით, აგვარებდა პრობლემებს, დოკუმენტებთან, პაკისტანის ხელისუფლებასთან. გარდა ამისა, პაკისტანის რეგიონ ჰაიბერ-პაჰტუნჰვაშში ბინ ლადენმა ააგო სავარჯიშო ბანაკები, სადაც საბჭოთა მარიონეტული ავღანეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის დასამარცხებლად მოხალისეები ვარჯიშობდნენ. შესაძლოა, რომ ბინ ლადენმა შეიარაღებულ შეტაკებებშიც მიიღო მონაწილეობა (ჯაჯის ბრძოლა). ამ დროს ბევრი არაბის კუმირი გახდა. ბინ ლადენი აღშფოთებული იყო იმით რომ ავღანეთში ადგილობრივი ტომები ერთმანეთს ებრძოდნენ.
ალ-კაიდას შექმნა
1988 წლისთვის ოსამამ დატოვა მაჰთაბ ალ-ჰადიმათი. ამის მიზეზი იყო აბდულაჰ აზამის პოზიცია ავღანელი მეომრების მიმართ: ის უბრალოდ მხარს უჭერდა ავღანელ მეორებს, გარდა ამისა, მას სურდა რომ მოჯაჰედები ავღანეთში ბევრ ჯგუფად გაეფანტათ, როდესაც ბინ ლადენს უნდოდა ერთი დიდი, გაერთიანებული არმიის შექმნა. 1988 წლის 20 აგვისტოს შეხვედრის მიხედვით, იმ დროისთვის ალ-ქაიდა იყო „ჩვეულებრივი ისლამური ორგანიზაცია, რომლის მიზანიც იყო ღმერთის სიტყვის დიდება და ისლამის მსოფლიოში გამარჯვება“. გასაწევრიანებლად საჭირო იყო სმენის უნარი, კარგი მანერები, მორჩილება და უფროსის ნების შესრულება.
რაითის მონაცემებით, ჯგუფის რეალური სახელი პუბლიკაში გამოყენებული არ იყო, რადგანაც „მისი არსებობა მაშინ დიდი საიდუმლო იყო“. მისი გამოკვლევის მიხედვით, ალ-ქაიდა წარმოიქმნა 1988 წლის 11 აგვისტოს, ეგვიპტური ჯიჰადის ლიდერის, აბდულაჰ აზამის და ბინ ლადენის შეხვედრაზე. მხარეებმა მოილაპარაკეს, რომ ბინ ლადენი ავღანეთიდან წითელი არმიის გასვლის შემდეგ ავღანურ ჯიჰადს დააფინანსებდა. 1989 წლის თებერვლის საბჭოთა კავშირმა თავისი ჯარი ავღანეთიდან გაიყვანა, ხოლო 1990 წელს ბინ ლადენი არაბეთში დაბრუნდა როგორც ჯიჰადის გმირი, რომელმაც „უძლიერესი სახელმწიფო დაამარცხა“.
სადამ ჰუსეინის ერაყის მიერ ქუვეითის ანექსიამ საუდის არაბეთის სამეფო ოჯახი საფრთხის ქვეშ დააყენა. საუდის არაბეთის საზღვართან მდგომი ერაყელთა ჯარი და სადამ ჰუსეინის პანარაბული მოწოდებები ქვეყანაში ასეთი იდეების გავრცელებას იწვევდა. ამ სიტუაციაში ბინ ლადენი შეხვდა მეფე ფაჰდს და თავდაცვის მინისტრს, რომლებსაც მოუწოდა, რომ ამერიკულ ან კიდევ სხვა ქვეყნის დახმარებაზე უარი ეთქვათ და თავისი არაბული ლეგიონის დახმარება შესთავაზა. სამეფო ოჯახმა ბინ ლადენის წინადადებაზე უარი თქვა და ამერიკული ჯარი საუდის არაბეთის ტერიტორიაზე დაუშვა. ამის შემდეგ, ბინ ლადენმა ხალხში გააკრიტიკა ქვეყნის ამერიკულ ძალაზე დამოკიდებუბა და განაცხადა, რომ მუსულმანური სამყაროს ორი უწმინდესი ქალაქი, მექა და მედინა, სადაც მუჰამედ წინასწარმეტყველმა ალაჰის შეტყობინება მიიღო, მხოლოდ მუსულმანების მიერ უნდა ყოფილიყო დაცული. მისი განცხადებების გამო საუდის არაბეთის ხელისუფლებამ მისი გაჩუმება სცადა, მაგრამ, ბინ ლადენი კრიტიკას მაინც აგრძელებდა. ამის გამო 1992 წელს ხელისუფლებამ ის ქვენიდან გააძევა.
ამავე დროს, ნიუ-ჯერსიში გამოძიების ფედერალურმა ბიურომ ელ საიდ ნოსაირის სახლის რეიდი მოაწყო. ძალოვანებმა აღმოაჩინეს ალ-ქაიდას მომავალი გეგმების დოკუმენტები, მათ შორის იყო 11 სექტემბრის გეგმები და ალ-ქაიდას ტერორისტული გეგმები სხვა არამუსულმანურ ქვეყნებში. საბოლოოდ, ნოსაირი 11 სექტემბრის ტერორისტულ აქტებში მონაწილეობისთვის და 1990 წელს რაბი მეირ კაჰანეს მკვლელობისთვის გასამართლეს.
სუდანი და ავღანეთში დაბრუნება
სუდანში, ქალაქ ჰათოუმში ბინ ლადენმა მოჯაჰედებისთვის კიდევ ერთი ბაზა დააარსა. გარდა ამისა, სუდანში ყოფნის დროს მან ალ-მაშთალის ქუჩაზე იყიდა სახლი და ჩადო დიდი ინვესტიციები ინფრასტუქტურაში, აგროკულტურაში და ბიზნესში. გარდა ამისა, სუდანში ის იყო ბრიტანული ფირმის, „Hunting Surveys“-ს წარმომადგენელი. სუდანში ბინ ლადენი აკეთებდა გზებს. აღსანიშნავია, რომ სუდანში მოქმედებდნენ ზუსტად ის ბულდოზერები, რომლებიც თავის დროზე ბინ ლადენმა ავღანეთში სამუშაოდ დაიქირავა. გარდა ამისა, ბევრი მუშა მასთან ერთად ავღანეთში საბჭოთა კავშირს ებრძოდა. სუდანში მან სახელი გაითქვა თავისი გულუხვობით ღარიბების მიმართ და საუდის არაბეთის მეფის კრიტიკით. საპასუხოდ 1994 წელს მეფემ ბინ ლადენს მოქალაქეობა ჩამოართვა და დაარწმუნა მისი ოჯახი აღარ მიეცათ ბინ ლადენისთვის 7 მილიონიანი სტიპენდია.
ამ დროისთვის ბინ ლადენი დაკავშირებული იყო ეგვიპტურ ისლამურ ჯიჰადთან (ეიჯ), რომელიც ალ-კაიდას ბირთვი იყო. 1995 წელს ეიჯ-მა სცადა ეგვიპტის პრეზიდენტის, ჰოსნი მუბარაქის მკვლელობა, რის გამოც სუდანში ორგანიზაციას ბოლო მოეღო.
11 სექტემბრის კომისიის განცხადება: 11 სექტემბრის კომისიის განცხადება: სუდანზე არაბეთის, ეგვიპტის და შტატების დიპლომატიური ზეწოლის გამო ხელისუფლებამ ბინ ლადენს ნება დართო ქვეყანა თავისი ნებით დაეტოვებინა. მან ავღანეთში, ჯალალაბადში დაბრუნება აირჩია. ავღანეთში ის ჩარტერული რეისით, 1996 წლის 18 მაისს ჩავიდა. იქ ბინ ლადენი იყენებდა მულაჰ მოჰამედ ომართან მეგობრობის ყალბ სტატუსს. 11 სექტემბრის კომისიის თანახმად, სუდანიდან წასვლამ ბინ ლადენის ორგანიზაცია საგრძნობლად დაასუსტა. ზოგიერთმი ავტორიტეტული აფრიკული წყარო წერს, რომ სუდანის დატოვების გამო ბინ ლადენს ტერორისტობა მოუწია და სუდანიდან მასთან ერთად წასული 300 ავღანელიც ტერორისტი გახდა. გარდა ამისა, სხვადასხვა წყაროების ინფორმაციით სუდანში ბინ ლადენმა 20 მლნ. დოლარიადნ 300 მლნ. დოლარამდე დაკარგა. სახელმწიფომ ხელში ჩაიგდო მისი სამშენებლო მასალები, ბიზნესი, მიწები და ცხენებიც კი.
1996 წლის აგვისტოს ბინ ლადენმა ომი გამოუცხადა შეერთებულ შტატებს. ამის ერთ-ერთი მიზეზი ჯორჯ ბუშ უფროსისა და მეფე ფაჰდის შეთანხმების შეუსრულებლობა იყო. ამერიკელებს არაბეთი 1990 წლისთვის უნდა დაეტოვებინათ, მაგრამ 1996 წლისთვის ისინი ჯერ კიდევ იქ იყვნენ. ბუშმა ამერიკელების იქ დარჩენის აუცილებლობა სადამ ჰუსეინის საბოლოო განადგურების სურვილით ახსნა. ბინ ლადენი ფიქრობდა, რომ „ბოროტი ძალები“ ცდილობდნენ რეგიონი აეღოთ და ის ისრაელის კონტრქოლის ქვეშ მოექციათ, ხოლო საუდის არაბეთს შტატების კოლონიათ მიიჩნევდა.