cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საღვთო რომის იმპერია
საიმპერიო წოდებები
საღვთო რომის იმპერიის სოციალურ საფუძველს და ამავდროულად საბაზო სტრუქტურულ ერთეულებს წარმოადგენდნენ საიმპერიო წოდებები (საიმპერიო ჩინები; Reichsstände), რომელთა ქვეშაც მოიაზრებოდნენ ტერიტორიული წარმონაქმნები და პერსონები, რომლებსაც რაიხსტაგში ხმის მიცემის უფლება ჰქონდათ, უშუალოდ ემორჩილებოდნენ იმპერატორს და იმპერიის ხაზინაში იხდიდნენ გადასახადებს. საიმპერიო წოდებები თავიანთი სამფლობელოების ტერიტორიებზე ფლობდნენ ტერიტორიულ სუვერენიტეტს და თავიანთი ქვეშევრდომების მიმართებით ახორციელებდნენ ძალაუფლებრივ უფლებამოსილებებს. ეს უკანასკნელები (გლეხები, სამთავრო ქალაქების მოქალაქეები, უმდაბლესი დიდებულები და სამღვდელოება) არ განეკუთვნებოდნენ საიმპერიო ჩინებს და იმპერიის მართვაში მონაწილეობას არ იღებდნენ. იმპერიის წოდებების ჩამოყალიბების პროცესი საუკუნეებზე გაიწელა და დასრულდა მხოლოდ XVI საუკუნის დასაწყისში, თუმცა იმპერიის იმ სუბიექტების, რომლებიც საიმპერიო წოდებებს განეკუთვნებოდნენ, კონკრეტული სია, რომელიც ფიქსირდებოდა რაიხსტაგის მიერ დამტკიცებულ საიმპერიო მატრიკულებში, ცვალებადი იყო იმპერიის არსებობის ბოლომდე. საიმპერიო წოდებების ბუნების ორობითობა — სოციალური ფენა და ტერიტორიული წარმონაქმნი — აიხსნებოდა იმით, რომ იმპერიის არსებობის თითქმის ბოლომდე, პრუსიისა და ავსტრიის გარდა, მისი სუბიექტების სახელმწიფოებად წარმოქმნის პროცესი ბოლომდე არ დასრულებულა: სამთავროების ტერიტორია და მართვის სისტემა განიხილებოდა, როგორც მემკვიდრეობითი მიწებისა და მთავრის სამეფო კარის დაწესებულებების გაგრძელება. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრ სამთავროში შეიქმნა ლანდტაგები, ხოლო ადგილობრივი ბიურგერობა და უმდაბლესი წარჩინებულები პოლიტიკაზე არსებით გავლენას ახდენდნენ, თავადი (მთავარი) ძველებურად ითვლებოდა ძალაუფლების ერთადერთ წყაროდ და არ გამოეყოფოდა სახელმწიფოს.
იმპერიის სამართალი გამოყოფდა შემდეგ საიმპერიო წოდებებს: გარდა ამისა, წოდებები იყოფოდა საერო და სასულიერო ჯგუფებად, ვინაიდან საღვთო რომის იმპერიის ეპისკოპოსები და აბატები ასევე ითვლებოდნენ ტერიტორიულ სუვერენებად, ახორციელებდნენ უზენაეს საერო ძალაუფლებას თავიანთი მიწების მცხოვრებლებზე. განსაკუთრებულ კატეგორიას წარმოადგენდნენ საიმპერიო რაინდები (Reichsritter), რომლებიც, მიუხედავად იმისა, რომ არ მონაწილეობდნენ რაიხსტაგში, მაინც იყვნენ სუვერენები თავიანთ სამფლობელოებში და გერმანიაში ცენტრალური ძალაუფლების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საყრდენს წარმოადგენდნენ.
საერო თანამდებობები სამეფო კარზე
ბევრი თანამდებობა საღვთო რომის იმპერიაში კაროლინგების იმპერიიდან ინათხოვრეს. კაროლინგების იმპერიაში არსებობდა სამეფო კარის რვა საერო თანამდებობა, რომელთა მფლობელებიც სასახლის საქმეებს მართავდნენ: კამერარიუსი (camerarius), პფალცგრაფი (comes palatii), სენეშალი (senescalus), სუფრაჯი (camerarius), მარშალი (comes stabuli), მანსიონარიუსი ან კვარტირმაისტერი (mansionarius), უფროსი ეგერი (venatores principales) და ბაზიერთუხუცესი (falconarius).
თუმცა საღვთო რომის იმპერიაში გამოიყო ოთხი ძირითადი თანამდებობა, რომლებსაც განსაზღვრავდა სამეფო კარის სტრუქტურა: კამერარიუსი, ტრუხზესი, სუფრაჯი და მარშალი. მაგრამ მათ შესახებ წყაროებში მოხსენიებები ზედაპირულია. პირველად თანამდებობებს ჯერ კიდევ 936 წელს იხსენიებს გერმანელი ისტორიკოსი ვიდუკინდ კორვეიელი, რომელიც ასახელებს ოთხ გვაროვნულ ჰერცოგს, რომლებიც სიმბოლურად ახორციელებდნენ ამ მოვალეობებს ოტო I-ის კორონაციასთან დაკავშირებულ საზეიმო სუფრაზე. კამერარიუსი იყო ლოთარინგიის ჰერცოგი, ტრუხზესი — ფრანკონიის ჰერცოგი, სუფრაჯი — შვაბიის ჰერცოგი, ხოლო მარშალი — ბავარიის ჰერცოგი. შემდეგი ხსენება განეკუთვნება 986 წელს, როდესაც თიტმარ მერზებურგელი ოტო III-ის კორონაციაზე ამბობს, რომ ტრუხზესი იყო ბავარიის ჰერცოგი, კამერარიუსი — შვაბიის ჰერცოგი, სუფრაჯი — კარინტიის ჰერცოგი, ხოლო მარშალი — საქსონიის ჰერცოგი. XIII საუკუნეში „საქსენშპიგელში“ მითითებულია ამ თანამდებობების კავშირი მეფის არჩევნებთან. ამ წყაროს თანახმად, საერო მთავრებს შორის პირველი ადგილი ეკავა რეიმსის პფალცგრაფს (ტრუხზესი), მეორე ადგილი — საქსონიის ჰერცოგს (მარშალი), მესამე — ბრანდენბურგის მარკგრაფს (კამერარიუსი). მეოთხე თანამდებობის მფლობელი იყო ჩეხეთის მეფე, მაგრამ იგი არ იყო გერმანელი, ამიტომ არჩევნებში ხმის მიცემის უფლება არ ჰქონდა.
1356 წელს იმპერატორ კარლ IV-ის „ოქროს ბულით“ საბოლოოდ დაფიქსირდა საპატიო თანამდებობები, რომლებმაც მიიღო სახელწოდება (Reichserzämter). ჩეხეთის მეფე ხდებოდა ერცსუფრაჯი (archipincerna), რაინის პფალცგრაფი — ერცტრუხზესი (archidapifer), საქსონიის ჰერცოგი — ერცმარშალი (archimarescalcus), ბრანდენბურგის მარკგრაფი — ერცკამერარიუსი (archicamerarius). ეს თანამდებობები მემკვიდრეობითი იყო. გარდა ამისა, ამავე ბულით ოთხივე მემკვიდრეობითი ვიცე-თანამდებობა დაუმტკიცდა ოთხ საგვარეულოს: ვიცე-მარშალი ფონ პაპენჰაიმებს, ვიცე-სუფრაჯი ფონ ლიმპურგებს, ვიცე-ტრუხზესი ფონ ვალდბურგებს და ვიცე-კამერარიუსი ფონ ფალკენშტაინებს.
ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ტრუხზესის, ანუ სენეშალის თანამდებობა (Truchseß, ძველი ზემო გერმანული Trubtsazzo-დან — „ის, ვინც რაზმს ხელმძღვანელობს“). ტრუხზესი სამეფო კარის მეურნეობას ადევნებდა თვალს, ასევე სამეფო და საიმპერიო საკუთრებას. გარდა ამისა, ტრუხზესი პასუხს აგებდა სამეფო სუფრის მომსახურებაზე. მეფის არყოფნის დროს ტრუხზესი მისი ნაცვალი იყო. ლაშქრობებში ტრუხზესი მეთაურობდა ავანგარდს შეტევისას, არიერგარდს უკან დახევისას, ხოლო ბრძოლის დროს ატარებდა სამეფო დროშას. იმპერატორის საზეიმო არჩევის დროს ტრუხზესი ატარებდა იმპერატორის ხმალს. ტრუხზესის მემკვიდრეობითი თანამდებობა აგრეთვე არსებობდა ბურგუნდიის სამეფოშიც, სადაც მას ატარებდნენ დე ტურეს საგვარეულოს წარმომადგენლები. მას შემდეგ, რაც საფრანგეთმა შეიერთა ბურგუნდიის მიწები, ეს თანამდებობა დოფინეებს ერგოთ.
მარშალების მთავარი მოვალეობა იყო იმპერატორის უსაფრთხოებაზე ზრუნვა და სამეფო კარის დისციპლინარული მეთვალყურეობა, ასევე იმპერიის ყრილობებისა და რაიხსტაგების ორგანიზება. სხდომების დროს მარშალი პასუხს აგებდა ცერემონიალზე. ომის დროს მარშალი მეთაურობდა საიმპერატორო კავალერიას, ხოლო XII საუკუნიდან — მთელ საიმპერატორო ჯარს. ერცმარშალის საპატიო სამსახური საზეიმო ცერემონიებზე ხმლის ტარებაში მდგომარეობდა.
კამერარიუსის თანამდებობას სხვებზე უფრო რეპრეზენტაციული ხასიათი ჰქონდა. კამერარიუსი უძღოდა სასახლის მეურნეობასა და იმპერატორის ხაზინას, აგრეთვე ტრუხზესთან ერთად ზრუნავდა საიმპერიო ფისკზე. თანდათანობით კამერარიუსის ყველა მოვალეობას შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი გახდა ხაზინადარის ფუნქცია, თუმცა XV საუკუნისთვის იმპერიაში ხაზინადრობის ინსტიტუტის არარსებობის გამო ამ თანამდებობის მნიშვნელობა დაეცა.
კურფიურსტები
მინი|მარჯვნივ|300პქ|იმპერატორი [[ფერდინანდ III (სრი)|ფერდინანდ III რვა კურფიურსტის გარემოცვაში, 1663/1664 წწ.]] კურფიურსტები წარმოადგენდნენ ყველაზე ძლევამოსილი გერმანული სამთავროების მმართველების ვიწრო ჯგუფს. ისინი ფლობდნენ იმპერატორის არჩევის განსაკუთრებულ უფლებას. კურფიურსტები შეადგენდნენ რაიხსტაგის უმაღლეს პალატას და იმპერატორისა და საიმპერიო წოდებების უმნიშვნელოვანესი დამაკავშირებელი რგოლის ფუნქციას ასრულებდნენ, იყვნენ ე.წ. „იმპერიის სვეტები“. კურფიურსტები ყველაზე დიდ გავლენას ახდენდნენ იმპერატორის პოლიტიკაზე და საშინაო საქმეებში თითქმის სრული დამოუკიდებლობით სარგებლობდნენ, საკუთარი მონეტის მოჭრიდან საიმპერიო სასამართლოსა და სამეფო კარის საბჭოში იურისდიქციის უქონლობამდე. გარდა ამისა, ყოველი კურფიურსტი საიმპერატორო კარზე სამეფო კარის ერთ-ერთ უმაღლეს თანამდებობას ფლობდა. კურფიურსტების კოლეგიის მნიშვნელობა ნაწილობრივ შემცირდა XVII საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც იმპერიაში ძალაუფლების ცენტრი რაიხსტაგის მხარეს გადაიხარა.
კურფიურსტების კოლეგია შეიქმნა გვიან შუა საუკუნეებში და კანონმდებლობით გაფორმდა 1356 წელს იმპერატორ კარლ IV-ის „ოქროს ბულით“. ამ დოკუმენტით კურფიურსტების სტატუსი მიენიჭათ შვიდი გერმანული სამთავროს წარმომადგენლებს: მაინცის, კელნისა და ტრირის არქიეპისკოპოსებს, ჩეხეთის (ბოჰემიის) მეფეს, საქსონიის ჰერცოგს, რაინის პფალცგრაფსა და ბრანდენბურგის მარკგრაფს. იმპერიის სამართლის თანახმად, კურფიურსტის სტატუსს ფლობდნენ არა უშუალოდ მმართველები ან დინასტიები, არამედ შესაბამისი ტერიტორიული წარმონაქმნები. კურფიურსტის წოდების მიღების უფლება საიმპერატორო ძალაუფლების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პრეროგატივა იყო. 1632 წელს, ოცდაათწლიანი ომის დროს, იმპერატორმა პფალცს საკურფიურსტოს სტატუსი ჩამოართვა და იგი ბავარიას გადასცა, თუმცა ვესტფალიის ზავის პირობების თანახმად, პფალცი კვლავ საკურფიურსტო გახდა. 1692 წელს კურფიურსტის მეცხრე წოდება მიენიჭა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგის (მოგვიანებით — ჰანოვერი) ჰერცოგს, რაც რაიხსტაგის მიერ დამტკიცდა 1708 წელს. კურფიურსტების კოლეგიაში უკანასკნელი ცვლილება მოხდა XIX საუკუნის დასაწყისში, როდესაც ნაპოლეონის ჯარებმა დაიპყრეს რაინის მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიები, რითიც გაანადგურეს მაინცის, ტრირისა და კელნის საკურფიურსტოები. მათ სანაცვლოდ იმპერიის დეპუტაციის გადაწყვეტილებით 1803 წელს საკურფიურსტოს სტატუსი მიენიჭათ ჰესენ-კასელს, ბადენს, ვიურტემბეგს, ზალცბურგსა და ერცკანცლერ კარლ თეოდორ დალბერგის სამფლობეოებს (აშაფენბურგი-რეგენსბურგი). ამ აქტმა კურფიურსტების კოლეგიაში გამოიწვია პროტესტანტული პროფრანგული უმრავლესობის ფორმირება, რაც 1806 წელს იმპერიის დაცემის ერთ-ერთი მიზეზი გახდა.
საიმპერიო მთავრები
საიმპერიო მთავრების ფენა წარმოადგენდა საღვთო რომის იმპერიის უზენაეს დიდებულებას. მის შემადგენლობაში შედიოდნენ საერო და სასულიერო სამთავროების მმართველები, რომლებიც იმყოფებოდნენ იმპერატორის უშუალო ლენურ დამოკიდებულებაში და ატარებდნენ გრაფზე უფრო მაღალ წოდებას. ისინი შეიძლება ყოფილიყვნენ ძველი არისტოკრატიული საგვარეულოების წარმომადგენლები, რომელთა წინაპრებმაც მაღალ შუა საუკუნეებში მიიღეს თავიანთი ლენები იმპერატორისგან (ველფები, ცერინგენები, ასკანიები და სხვა), ან მცირე ტერიტორიების უფრო ნაკლებად წარჩინებული წარმომადგენლები, რომლებსაც იმპერატორმა მთავრის ტიტული უბოძა (თურნ-უნდ-ტაქსისი, შვარცენბერგები და სხვა). საეკლესიო იერარქიებიდან საიმპერიო მთავრებს განეკუთვნებოდნენ არქიეპისკოპოსები და ეპისკოპოსები. წოდებების ფორმირების პროცესი დასრულდა XV საუკუნისთვის. 1521 წლის საიმპერიო მატრიკულის თანახმად, იმპერიაში არსებობდა 50 სასულიერო და 24 საერო საიმპერიო მთავარი. XVIII საუკუნის მიწურულს სასულიერო მთავრების რაოდენობა შემცირდა 33-მდე, ხოლო საეროსი 61-მდე გაიზარდა.
საერო და სასულიერო საიმპერიო მთავრები ქმნიდნენ იმპერიის რაიხსტაგის მთავარ პალატას — საიმპერიო მთავრების საბჭოს (Reichsfürstenrat), ამგვარად იმპერიის პოლიტიკაზე უშუალო გავლენის მოხდენა შეეძლოთ. ყოველი სამთავრო ტერიტორია ფლობდა ერთ ხმას პალატაში, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუკი ერთი მმართველი რამდენიმე საიმპერიო სამთავროს ფლობდა, მათი ხმები იკრიბებოდა. სწორედ საიმპერიო მთავრები, როგორც საშუალო და მცირე სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნების მმართველები, პრეტენდირებდნენ იმპერიის ინტერესების გამოხატვაზე. საიმპერიო მთავრების პრივილეგიებს შორის იყო მონეტების მოჭრის უფლება, საკუთარ სამთავროებში სასამართლო და ადმინისტრაციული სისტემების ორგანიზება, ადგილობრივი გადასახადებისა და ბეგარების შემოღება.
საიმპერიო გრაფები და საიმპერიო პრელატები
საიმპერიო გრაფები ყველაზე მრავალრიცხოვანი საიმპერიო ფენა იყო. ისინი ქმნიდნენ გერმანიის საშუალო დიდგვაროვნების ძირითად მასას. თავდაპირველად გრაფები იყვნენ სამეფო დომენების ამა თუ იმ რეგიონების მმართველები და არ იყვნენ უშუალო ალოდების (Allod) მფლობელები. დროთა განმავლობაში, ზოგიერთმა გერმანელმა გრაფმა შეძლო თავისი სამფლობელოების საიმპერიო ლენებად გადაქცევა, რითიც გახდნენ მცირე და ჯუჯა სამთავროების სუვერენები და შექმნეს ცალკეული საიმპერიო წოდება. გრაფების მეორე ნაწილი უფრო ძლიერი ტერიტორიული მთავრების სუზერენიტეტის ქვეშ დარჩა, რითიც შექმნეს უმდაბლესი წარჩინებულების ფენა, რომელიც არ მონაწილეობდა იმპერიის მართვის სისტემაში. ზოგიერთმა საიმპერიო გრაფმა შეძლო უფრო მაღალი წოდების მიღება, რამაც განაპირობა მათი გადასვლა საიმპერიო მთავრების ფენაში (მაგალითად, ვიურტემბერგი 1495 წელს). 1521 წლის საიმპერიო მატრიკულის თანახმად, საიმპერიო გრაფის სტატუსს ფლობდა 144 ტერიტორიული მმართველი. XVIII საუკუნის ბოლოსთვის მათი რაოდენობა შემცირდა 99-მდე. რაიხსტაგში საიმპერიო გრაფები გეოგრაფიული მახასიათებლის მიხედვით ქმნიდნენ ოთხ ჯგუფს: ვეტსფალიის, ვეტერაუს, შვაბიისა და ფრანკონიის საიმპერიო გრაფები, რომელთაგან თითოეული ფლობდა ერთ ხმას საიმპერიო მთავრების საბჭოს საერო კურიაში. გაცილებით უფრო მნიშვნელოვან როლს გრაფები თამაშობდნენ საიმპერიო ოლქების დონეზე: ოლქების მართვის ორგანოებში თითოეული საიმპერიო გრაფი ფლობდა ერთ ხმას, რაც მათ გაცილებით უფრო ძლიერი საიმპერიო მთავრების თანასწორს ხდიდა. 1806 წლის გერმანიის მედიატიზაციის შედეგად საიმპერიო გრაფების დიდმა ნაწილმა დაკარგა თავისი სტატუსი და საბოლოოდ გერმანული სამთავროების ტერიტორიული წარჩინებულების უმაღლეს ფენად იქცა. 200პქ|მინი|მარჯვნივ|საეკლესიო სამთავროების ტერიტორიები იმპერიის შემადგენლობაში [[1648 წ.]] 200პქ|მინი|მარჯვნივ|თავისუფალი ქალაქების ტერიტორიები იმპერიის შემადგენლობაში [[1648 წ.]] საიმპერიო გრაფების ფენას დაუახლოვდა საიმპერიო პრელატების ფენა, რომელშიც შედიოდნენ აბატები და პრიორები მონასტრებისა, რომლებიც ფლობდნენ ტერიტორიულ სუვერენიტეტს თავიანთ მიწებზე და ითვლებოდნენ საღვთო რომის იმპერიის სრულუფლებიან სუბიექტებად. მათი სამფლობელოები ძლიერ განსხვავდებოდნენ ფართობისა და მოსახლეობის მიხედვით: შედარებით მსხვილი ფულდის სააბატოდან ობერმიუნსტერის მონასტრამდე, რომელიც მხოლოდ რამდენიმე შენობას ფლობდა რეგენსბურგში, მაგრამ გააჩნდა იმპერიის სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნის პრეროგატივები. 1521 წელს საიმპერიო პრელატებს განეკუთვნებოდა 83 საეკლესიო იერარქია, თუმცა სეკულარიზაციის პროცესებმა XVIII საუკუნის ბოლოსთვის ამ ფენის წარმომადგენლების რაოდენობა 40-მდე შეამცირა. საიმპერიო პრელატების მიწები ძირითადად სამხრეთ-დასავლეთ გერმანიაში მდებარეობდა. განსაკუთრებულ კატეგორიას ქმნიდნენ ტევტონთა და მალტის ორდენების მაგისტრები, რომელთა სამფლობელოებიც ასევე ფლობდნენ ტერიტორიულ სუვერენიტეტს. რაიხსტაგში პრელატები ერთიანდებოდნენ შვაბიისა და რაინის საიმპერიო პრელატების კოლეგიაში. ეს უკანასკნელები ფლობდნენ თითო-თითო ხმას საიმპერიო რაინდების საბჭოს საეკლესიო კურიაში. 1803 წელს საიმპერიო პრელატების ყველა ტერიტორია (ორდენების მიწების გარდა) სეკულირდა.
თავისუფალი საიმპერიო ქალაქები
საიმპერიო ქალაქები იმპერიის სხვა საქალაქო ცენტრებისგან განსხვავებით არ იმყოფებოდნენ ტერიტორიული მთავრის სიუზერენიტეტის ქვეშ, არამედ ექვემდებარებოდნენ უშუალოდ იმპერატორს და საშინაო საქმეებში სრულიად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები იყვნენ. საიმპერიო წოდების სტატუსი უკავშირდებოდა არა კონკრეტულ მოქალაქეებს, არამედ მთლიანად ქალაქს, თავისი მაგისტრატით წარდგენილს. თავდაპირველად თავისუფალი ქალაქები მკაცრად ცალკევდებოდა ორ კატეგორიად: უშუალოდ საიმპერიო ქალაქები (Reichsstädten), რომლებიც დააარსეს იმპერატორებმა (უპირველეს ყოვლისა ჰოენშტაუფენებმა XII-XIII საუკუნეებში) და რომლებიც იმპერიის ხაზინაში გადასახადებს იხდიდნენ (მემინგენი, ჰაგენაუ, მიულჰაუზენი და სხვა), და თავისუფალი ქალაქები (Freien Städten), რომლებმაც დამოუკიდებლობა მოიპოვეს ეპისკოპოსებთან ან საერო მთავრებთან ბრძოლის შედეგად და რომლებიც არ იხდიდნენ საიმპერიო გადასახადებს (ლიუბეკი, სტრასბურგი, აუგსბურგი და სხვა). საიმპერიო და თავისუფალი ქალაქების რაიხსტაგში მონაწილეობის უფლება ოფიციალურად გაფორმდა 1498 წელს, რამაც ხელი შეუწყო ამ კატეგორიების დაახლოებასა და საიმპერიო თავისუფალი ქალაქების ერთიანი საიმპერიო ფენის შექმნას, რომლის წარმომადგენლებიც ქმნიდნენ რაიხსტაგის მესამე პალატას — საიმპერიო ქალაქების საბჭოს. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქები რაიხსტაგში იღებდნენ მონაწილეობას, მათი გავლენა იმპერიის საშინაო და საგარეო პოლიტიკაზე კვლავ უმნიშვნელო იყო, ხოლო საიმპერიო ქალაქების საბჭოს მოსაზრებას ხშირ შემთხვევაში ყურადღებას არ აქცევდნენ საიმპერიო მთავრები. 1521 წლის მატრიკულის თანახმად, გერმანიაში იყო 84 თავისუფალი საიმპერიო ქალაქი, XVIII საუკუნის მიწურულისთვის მათი რაოდენობა 51-მდე შემცირდა. 1803 წლის საიმპერიო დეპუტაციის გადაწყვეტილებით ქალაქთა უმრავლესობამ დაკარგა დამოუკიდებლობა და გერმანული სამთავროების შემადგენლობაში შევიდა. 1806 წელს საღვთო რომის იმპერიის დაშლის პერიოდში არსებობდა მხოლოდ ექვსი თავისუფალი საიმპერიო ქალაქი: ლიუბეკი, ჰამბურგი, ბრემენი, მაინის ფრანკფურტი, აუგსბურგი და ნიურნბერგი.
საიმპერიო რაინდები
საიმპერიო რაინდები საღვთო რომის იმპერიის უტიტულო დიდგვაროვნების კატეგორია იყო, რომლებიც არ ითვლებოდნენ საიმპერიო წოდებად, რადგან არ იხდიდნენ სახელმწიფო გადასახადებს და არ ჰქონდათ იმპერიის რაიხსტაგსა და საიმპერიო ოლქების საბჭოებში მონაწილეობის მიღების უფლება. ისინი საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორის უშუალო ვასალები იყვნენ.
ოცდაათწლიანი ომის დასრულების შემდეგ საიმპერიო რაინდების სტატუსი დამტკიცდა ვესტფალიის ზავის დოკუმენტებში. თუმცა მათ რაიხსტაგში წარმომადგენლობა არ მიუღიათ და არ განეკუთვნებოდნენ უზენაეს დიდგვაროვნებას (Hoher Adel). მათი სოციალური სტატუსი შეესაბამებოდა საადგილმამულო კეთილშობილთა მდგომარეობას.
საკუთარ სამფლობელოებში საიმპერიო რაინდები გამოდიოდნენ, როგორც ტერიტორიული სუვერენები. მათ ქვეშევრდომებისადმი ადმინისტრაციულ-სასამართლო ძალაუფლება გააჩნდათ. საიმპერიო რაინდების ლენები, იშვიათი გამონაკლისების გარდა (შლიცი, რეხბერგი), უმნიშვნელო ფართობის იყო, რაც უფრო მსხვილი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნების მხრიდან მათი შთანთქმის მუდმივ საფრთხეს ქმნიდა. ამ მიზეზით საიმპერიო რაინდობა იმპერატორის ძალაუფლებისა და იმპერიაში საინტეგრაციო ტენდენციების ერთ-ერთი მთავარი საყრდენი იყო. გეოგრაფიულად რაინდების ფეოდები ხშირ შემთხვევაში მდებარეობდა გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთით, რითიც იმპერიის მთავრების, გრაფებისა და პრელატების სამფლობელოებს შორის ანკლავებს ქმნიდნენ. ტერიტორიული პრინციპით, საიმპერიო რაინდები ერთიანდებოდნენ 15 კანტონში, რომლებიც თავის მხრივ ქმნიდა სამ ოლქს: შვაბიის, ფრანკონიისა და რაინის (ქვემო ელზასის რაინდები განსაკუთრებული სტატუსით სარგებლობდნენ). ზოგადი საკითხების განსახილველად იკრიბებოდა საიმპერიო რაინდების გენერალური ყრილობები (Generalkorrespondenztage).
რამდენად მრავალრიცხოვანნი იყვნენ საიმპერიო რაინდები ზუსტად უცნობია, მაგრამ 1800-იანი წლების შეფასებით, ისინი შეადგენდნენ დაახლოებით 350-400 ოჯახს, რომელთა განკარგულებაშიც 1700-მდე ფეოდი იყო. 1806 წელს იმპერიის დაცემასთან ერთად საიმპერიო რაინდების სამფლობელოებს უფრო დიდმა სახელმწიფოებრივმა წარმონაქმნებმა ანექსია გაუკეთა.
მართვის ორგანოები შუა საუკუნეებში
იმპერატორის წარმომადგენლები ცალკეულ რეგიონებში იყვნენ გრაფები (იტალიაში — იმპერიის ელჩები), რომლებიც სამეფო ჩინოსნებიდან მალევე გადაიქცნენ მემკვიდრეობით ტერიტორიულ მთავრებად, რომლებიც თავიანთ მიწებზე საკუთარ ადმინისტრაციულ-სასამართლო აპარატს ქმნიდნენ. XIII საუკუნის ბოლოს შეიქმნა შვიდი ყველაზე ძლიერი ტერიტორიული მთავრის კოლეგია, რომელმაც მიისაკუთრა იმპერატორის არჩევისა და მისი მოღვაწეობის კონტროლის განსაკუთრებული უფლება. კურფიურსტების ამ კოლეგიამ ოფიციალური აღიარება მოიპოვა 1356 წლის ოქროს ბულით. იმპერიის უმნიშვნელოვანესი საკითხების განსახილველად იმპერატორები იწვევდნენ უფრო ვრცელ ფორუმებს, რომლებშიც მონაწილეობას იღებდნენ საერო და სასულიერო მთავრები, ხოლო XIII საუკუნიდან — იმპერიის ზოგიერი ქალაქის წარმომადგენლებიც. ამ ჰოფტაგების თუ საიმპერიო სეიმების მონაწილეთა წრე განისაზღვრებოდა უშუალოდ იმპერატორის მიერ, მასვე ეკუთვნოდა საბოლოო გადაწყვეტილება, ყურადღება მიექცია თუ არა სხვადასხვა საიმპერიო წოდებების მიერ გამოთქმული მოსაზრებებისთვის. გვიან შუა საუკუნეებში იმპერატორის ძალაუფლების შესუსტებასთან ერთად იმპერიის მთავრების წარმომადგენლობითი ორგანოს როლი განუხრელად იზრდებოდა.
რაიხსტაგი
მინი|300პქ|ახალ ეპოქაში საღვთო რომის იმპერიის მართვის ორგანოების სტრუქტურა
რაიხსტაგს იწვევდა იმპერატორი კურფიურსტებთან შეთანხმებით. საკითხთა წრეს, რომელიც რაიხსტაგზე განსახილველად უნდა გამოეტანათ, იმპერატორი ერთპიროვნულად საზღვრავდა. განხილვა და გადაწყვეტილების მიღება ხორციელდებოდა ცალკე კოლეგიებში ხმათა უმრავლესობით, ამასთანავე კურფიურსტების საბჭოსა და იმპერიის მთავრების საბჭოს გადამწყვეტი ხმა ეკუთვნოდათ. ხმის მიცემა დახურული იყო. გადაწყვეტილება მიღებულად ითვლებოდა, თუკი მას ერთხმად მხარს დაუჭერდა სამივე კოლეგია და იმპერატორი. 1663 წელს რაიხსტაგი გახდა მუდმივმოქმედი ორგანო. იგი რეგენსბურგში იკრიბებოდა.
რაიხსტაგის გარდა არსებობდა იმპერიის კიდევ ერთი წარმომადგენლობითი ორგანო — იმპერიის დეპუტატების ყრილობა, ანუ იმპერიის დეპუტაცია (Reichsdeputationstag), რომელიც შედგებოდა საიმპერიო წოდებებისა და ოლქების რამდენიმე (როგორც წესი, არაუმეტეს 20-სა) წარმომადგენლისგან. იმპერიის დეპუტაციაზე განიხილებოდა საკითხები და იქმნებოდა კანონპროექტები, ასევე იღებოდა მიწის ზავის შესანარჩუნებელი ზომები. იმპერიის დეპუტაცია რაიხსტაგზე უფრო მობილური ორგანო იყო, რაც მას საშუალებას აძლევდა, უფრო სწრაფად და ეფექტურად მოენახა კომპრომისი საიმპერიო წოდებებსა და იმპერატორს შორის.
რაიხსტაგის კომპეტენციაში შედიოდა იმპერიის კანონების გამოცემა, ომის გამოცხადება და ზავის დადება, იმპერიის მართვის ორგანოებისა და სასამართლოს შექმნა და გაუქმება, იმპერიის ჯარის შეკრება და დაშლა, გადასახადების დამტკიცება და ეკონომიკური პოლიტიკა, ასევე მიწის ზავისა და სხვადასხვა რელიგიური კონფესიის არსებობის საკითხები. ვესტფალიის ზავის შემდეგ რელიგიური საკითხები გადავიდა კომპეტენციაში იმპერიის დელეგაციისა, რომელსაც პარიტეტულ საფუძველზე ქმნიდნენ იმპერიის ფენების კათოლიკე და პროტესტანტი წარმომადგენლები, რაც გამორიცხავდა რაიხსტაგში კონფესიური დაპირისპირების გამო უთანხმოების დაშვების შესაძლებლობას.
იმპერიის კანცელარია
იმპერიის კანცელარია საღვთო რომის იმპერიის ერთ-ერთი უძველესი ადმინისტრაციული ორგანო იყო. მისი ფორმალური ხელმძღვანელი იყო ერცკანცლერი (Erzkanzler), რომელიც იმპერიაში სულ სამი იყო. ყველაზე ძლიერი იყო გერმანიის ერცკანცლერი — იმპერატორ ოტო I-დან მოყოლებული ეს თანამდებობა დაუმტკიცდა მაინცის არქიეპისკოპოსს. 962 წელს გაჩნდა იტალიის ერცკანცლერის თანამდებობა, რომელიც XI საუკუნის მეორე ნახევრიდან კელნის არქიეპისკოპოსს ეკუთვნოდა. XI საუკუნეში, როცა იმპერიას შეუერთდა ბურგუნდიის სამეფო, გაჩნდა ბურგუნდიის ერცკანცლერის თანამდებობაც — XIV საუკუნის დასაწყისიდან ეს თანამდებობა ეკავა ტრირის არქიეპისკოპოსს. როდესაც XII-XIII საუკუნეებში იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა სიცილიის სამეფო, ის ასევე ფლობდა საკუთარ კანცელარიას. საკმაოდ მალევე ერცკანცლერის მოვალეობები საპატიო გახდა. ამ თანამდებობაზე მყოფი პირები საარბიტრაჟო მოსამართლეები იყვნენ, შემოსავალს იღებდნენ თავიანთი კანცელარიებიდან. გარდა ამისა, გერმანიის მეფის არჩევის დროს ერცკანცლერებს უპირატესობა ჰქონდათ. ერცკანცლერები ფორმალურად ემორჩილებოდნენ კანცლერებს, რომლებსაც უმდაბლესი სამღვდელოებიდან ირჩევდნენ. პრაქტიკულად ისინი ხელმძღვანელობდნენ სამეფო კარის კაპელას (თუმცა XII საუკუნის მიწურულს მან დაკარგა ძველი მნიშვნელობა), ასევე დაკავებულნი იყვნენ კანცელარიის საქმეებით. კანცლერების დანიშვნა იმპერატორის პრეროგატივა იყო, მიუხედავად იმისა, რომ ერცკანცლერები მათ არჩევნებში ჩარევას ცდილობდნენ. XIV საუკუნიდან კანცლერი შედიოდა სამეფო კარის საბჭოს შემადგენლობაში.
X საუკუნის მიწურულსა და XI საუკუნის დასაწყისში კანცელარიაში გერმანიის, იტალიისა და ბურგუნდიის საქმეების სამ ნაწილად გაყოფა დამტკიცდა 1356 წლის „ოქროს ბულით“, თუმცა გვიან შუა საუკუნეებში იმპერიის მიერ იტალიასა და ბურგუნდიაში გავლენის დაკარგვამ იმპერიის კანცელარიის შესაბამის ნაწილებს პრაქტიკული მნიშვნელობა დაუკარგა. იმავდროულად, იმპერიის კანცელარიის მეთაურის თანამდებობა კვლავ მაინცის არქიეპისკოპოსებს ეკუთვნოდათ, რომლებიც ამ ორგანოს ხელმძღვანელობდნენ 1806 წელს იმპერიის დაშლამდე.
იმპერიის კანცელარია იმპერატორის ოფიციალური დოკუმენტებით იყო დაკავებული, ამზადებდა გადაწყვეტილებებისა და წინადადებების პროექტებს, რომლებიც შემდეგ განსახილველად გამოჰქონდათ რაიხსტაგზე ან კურფიურსტების კოლეგიაზე, ორგანიზებას უკეთებდა იმპერატორის არჩევნებსა და რაიხსტაგის ჩატარებას, აწარმოებდა საერთაშორისო მიმოწერას, აღრიცხავდა და ინახავდა იმპერატორის სამეფო კარისა და რაიხსტაგის დოკუმენტებს. ერცკანცლერის თანამდებობა უმაღლესი იყო იმპერიის სამეფო კარის ჩინების სისტემაში. ერცკანცლერი ხელმძღვანელობდა კურფიურსტების კოლეგიას, ატარებდა რაიხსტაგის სხდომებს და ფაქტობრივად იმპერატორის ტახტისა და ტერიტორიული მთავრების დამაკავშირებელი რგოლი იყო. 1559 წელს იმპერატორმა ფერდინანდ I-მა კანცელარიის მუშაობის რეგლამენტირებისთვის გამოსცა სპეციალური დადგენილება.
მაინცის ეპისკოპოსის მიერ იმპერიის კანცელარიის ხელმძღვანელის პოსტის დაკავებამ გაზარდა იმპერიის მთავრების გავლენა იმპერიის მართვის პროცესებზე. თუმცა იმპერატორები კანცელარიისადმი კონტროლს ვიცე-კანცლერის თანამდებობის მეშვეობით ინარჩუნებდნენ, რომლის წარმომადგენელსაც ტრადიციულად ნიშნავდა უშუალოდ იმპერატორი და რომელსაც ადგილი ეკავა იმპერატორის სამეფო კარზე ვენაში. ეს თანამდებობა შეიქმნა 1519 წელს იმპერატორ კარლ V-ის მიერ. ვიცე-კანცლერი ფორმალურად ემორჩილებოდა ერცკანცლერს, თუმცა ფაქტობრივად ფლობდა ცალკეულ ადმინისტრაციულ აპარატს, რომელიც იმპერატორებს საკუთარი პოლიტიკის გატარების საშუალებას აძლევდა.
იმპერიის კამერალური სასამართლო
მინი|მარჯვნივ|[[საიმპერიო სასამართლო|იმპერიის კამერალური სასამართლოს სხდომა, 1750 წელი]]
იმპერიის კამერალური სასამართლო (Reichskammergericht) ახალ ეპოქაში საღვთო რომის იმპერიის უმაღლეს სასამართლო ორგანოს წარმოადგენდა. მისი წარმოქმნა დაკავშირებულია XV საუკუნის მიწურულს საიმპერიო რეფორმის გატარებასთან, რომლის მსვლელობის პერიოდში შუა საუკუნეების სამეფო კარის სასამართლო, რომელიც იმპერატორთან ერთად გადაადგილდებოდა გერმანიასა და ჰაბსბურგთა სამფლობელოებში, ჩაანაცვლა წოდებრივმა იმპერიის კამერალურმა სასამართლომ, რომელსაც იმპერიაში მუდმივი რეზიდენცია ჰქონდა. სასამართლოს დაარსების გადაწყვეტილება მიიღო ვორმსის რაიხსტაგმა 1495 წელს. 1527 წლიდან მისი შტაბ-ბინა მდებარეობდა შპაიერში, ხოლო 1689 წლიდან — ვეცლარში. სასამართლოს თავმჯდომარეს ნიშნავდა იმპერატორი, თუმცა სასამართლოს წევრთა უმეტესობა დელეგირდებოდა საიმპერიო წოდებების (კურფიურსტებისა და საიმპერიო ოლქების) მიერ, რაც უზრუნველყოფდა იმპერატორისგან დამოუკიდებლობის მნიშვნელოვან დონეს. 1555 წლიდან სასამართლო სენატში მოსამართლეთა ერთი ნაწილი იყო კათოლიკე, ხოლო მეორე ნაწილი — ლუთერანი.
იმპერიის კამერალური სასამართლო განიხილავდა უდაბლესი ინსტანციების სასამართლოების გადაწყვეტილებების აპელაციებსა და კასაციებს, ასევე დავებს იმპერიის სუბიექტებს შორის (საერო და საეკლესიო სამთავროები, იმპერიის რაინდები, თავისუფალი ქალაქები), იმპერიაში შემავალი სახელმწიფოების წარჩინებული წოდებების წარმომადგენლებსა და მონარქებს შორის, აგრეთვე საჩივრებს იმპერატორის მოქმედებებზე. სასამართლოს იურისდიქციიდან გამოირიცხა დავები მთავრებთან, რომლებსაც ჰქონდათ პრივილეგია non appellando (იმპერიის ორგანოებში მათი მოქმედებების გასაჩივრების აკრძალვა, მაგალითად — ავსტრიის ერცჰერცოგები 1453 წლიდან, ნიდერლანდები 1548 წლიდან, საკურფიურსტოები 1648 წლიდან, ფრანშ-კონტე), ასევე სისხლის სამართლის საქმეები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ირღვეოდა საბაზო პროცესუალური ნორმები, და იმპერატორის განსაკუთრებული კომპეტენციის საქმეები (ამ უკანასკნელს განიხილავდა სამეფო კარის საბჭო). იმპერიის კამერალური სასამართლოს რთული პროცესუალური სისტემა და მისი წოდებრივი ხასიათი ართულებდა დავების გადაწყვეტის პროცესს, რის შედეგადაც ბევრი პროცესი ათწლეულებზე იწელებოდა, ზოგიერთ პერიოდში კი სასამართლოს მუშაობა სრულიად პარალიზებული იყო დაუფინანსებლობის ან წოდებებს შორის წინააღმდეგობის გამო. მიუხედავად ამისა, საღვთო რომის იმპერიის არსებობის ბოლომდე კამერალურ სასამართლოს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა გერმანიის სამართლებრივი სივრცისა და სასამართლო სისტემის ერთიანობის შენარჩუნებაში.
სამეფო კარის საბჭო
სამეფო კარის საბჭო შეიქმნა 1497 წელს. იმპერატორ მაქსიმილიან I-ს, რომელმაც 1495 წელს უარი განაცხადა იმპერიის კამერალური სასამართლოს კონტროლზე, არ სურდა იმპერიაში სასამართლო-ადმინისტრაციული პრეროგატივების დაკარგვა, ამიტომ ვენაში შექმნა კონკურენტი სასამართლო ინსტანცია — იმპერიის სამეფო კარის საბჭო (Reichshofrat), რომლის ყველა წევრსაც იმპერატორი ნიშნავდა. საბოლოო ფორმა ამ ორგანომ მიიღო 1559 წელს, მას შემდეგ, რაც გამოიცა სჯულდება იმპერიის სამეფო კარის საბჭოს შესახებ. სამეფო კარის განსაკუთრებულ კომპეტენციაში შედიოდა ფეოდალურ-ლენური სამართლის საკითხები, ასევე დავები ტიტულებთან, სამფლობელოებსა და ფეოდალურ მოვალეობებთან, იმპერატორის უფლებებსა და პრეროგატივებთან, იმპერიის წოდებების პრივილეგიებსა და სურვილებთან დაკავშირებით. ზოგიერთ სფეროში სამეფო კარის საბჭოს იურისდიქცია ემთხვეოდა იმპერიის კამერალური სასამართლოს იურისდიქციას: „მიწის ზავის“ დარღვევა, მისი სამფლობელოების დაცვა, ტერიტორიული სასამართლოების გადაწყვეტილებებისა და დადგენილებების აპელაციები. იმპერიის კამერალური სასამართლოსგან განსხვავებით, სამეფო კარის საბჭოში პროცესუალური ნორმები უფრო თავისუფალი იყო, ხოლო მტკიცებულებების წარმოდგენა ორიენტირდებოდა მხარეებს შორის კომპრომისის პოვნაზე, რაც პოლიტიკური და კონფესიური ხასიათის კონფლიქტების ეფექტურად გადაჭრის საშუალებას იძლეოდა. ამან მნიშვნელოვნად გაზარდა სამეფო კარის საბჭოს როლი XVII საუკუნეში, როდესაც იმპერიის კამერალური სასამართლო პარალიზებული იყო კათოლიკეებსა და პროტესტანტებს შორის ბრძოლის გამო.
სასამართლო ფუნქციების გარდა, სამეფო კარის საბჭო მნიშვნელოვან პოლიტიკურ როლს თამაშობდა, საიმპერიო საკითხებში რეგულარულად აძლევდა რჩევებს იმპერატორს და მიმდინარე საშინაო და საგარეო პოლიტიკის სფეროში ახალ შემოთავაზებებსა და იდეებს შეიმუშავებდა. თავდაპირველად საბჭოს კომპეტენციაში აგრეთვე შედიოდა საღვთო რომის იმპერიის საზღვრებს გარეთ არსებული ჰაბსბურგთა სამფლობელოების მართვის საკითხებიც, თუმცა იმპერატორ ფერდინანდ II-ის დროს ეს სფერო გადაეცა ავსტრიის ცალკეულ სამეფო კარის საბჭოს. საბჭოს ბირთვს ქმნიდნენ იმპერატორის უახლოესი მიმდევრები, რომელთაც სათავეში ედგათ ავსტრიის საიმპერიო ვიცე-კანცლერი და კანცლერი, რომლებიც ქმნიდნენ ვიწრო ფარულ საბჭოს (Geheime Rat), რომელიც უმნიშვნელოვანესი სამმართველო საკითხებით იყო დაკავებული.
საიმპერიო ოლქები
მინი|მარჯვნივ|250პქ|[[საიმპერიო ოლქი|საიმპერიო ოლქები XVI საუკუნის დასაწყისში]]
საიმპერიო ოლქების (Reichskreise) დაარსება ასევე იყო დაკავშირებული საიმპერიო რეფორმის განხორციელებასთან. 1500—1512 წლებში იმპერიის ტერიტორია (ჩეხეთის გვირგვინის, შვეიცარიისა და ჩრდილოეთ იტალიის მიწების გარდა) გაიყო 10 ოლქად. თითოეულ მათგანში შეიქმნა საოლქო საბჭო (Kreistag), რომლის შემადგენლობაშიც შევიდნენ ოლქის ტერიტორიაზე მდებარე ყველა სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნის (გარდა საიმპერიო რაინდების სამფლობელოებისა) წარმომადგენლები. საოლქო ყრილობებზე მოქმედებდა პრინციპი „ერთი ტერიტორია — ერთი ხმა“, რაც ისეთ ოლქებში, როგორებიცაა შვაბიის, ფრანკონიისა და ზემო რაინის, იმპერიის მცირე სახელმწიფოებრივ წარმონაქმნებს რეგიონულ და საიმპერიო პოლიტიკაზე რეალური გავლენის მოხდენის საშუალებას აძლევდა. ოლქების კომპეტენციაში შედიოდა „მიწის ზავის“ მხარდაჭერის საკითხები და იმპერიის წოდებებს შორის დავების გადაჭრა, შეიარაღებული ძალების შეკრება და შენახვა, ციხე-სიმაგრეების ბრძოლისუნარიანობის უზრუნველყოფა, საიმპერიო გადასახადების განაწილება და შეგროვება. 1681 წლიდან საოლქო დონეზე გადავიდა იმპერიის ჯარის ორგანიზებისა და მისი დაფინანსების ფაქტობრივად ყველა საკითხი. ოლქები მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ იმპერიაში „სტატუს-კვოს“ შენარჩნებაში, იმპერიის სისტემაში მცირე და საშუალო სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნების ინტეგრაციასა და ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის შენარჩუნებაში. უფრო მეტად ეფექტურად ფუნქციონირებდნენ ის ოლქები, რომელთა ტერიტორიაზეც არ იყო მსხვილი სახელმწიფოები (შვაბიისა და ფრანკონიის), ხოლო ზემო საქსონიის ოლქის მუშაობა სრულიად პარალიზებული იყო იმის გამო, რომ ბრანდენბურგმა უარი განაცხადა საოლქო ხარჯებში მონაწილეობის მიღებაზე. ზოგჯერ ოლქები ასოციაციებში ერთიანდებოდნენ: ამგვარად, ესპანური მემკვიდრებისათვის ომის დროს ხუთი დასავლური ოლქის ასოციაციამ რაინის მიმართულებით განხორციელებულ ფრანგულ იერიშზე ეფექტიანი გავლენა მოახდინა. ოლქების სისტემამ თითქმის უცვლელი სახით იარსება 1806 წელს საღვთო რომის იმპერიის დაშლამდე.
ფინანსური სისტემა
გვიან შუა საუკუნეებში შემოსავლების მთავარი წყარო გახდა საიმპერიო ქალაქების შენატანები, იმპერატორის მემკვიდრეობითი სამფლობელოების შემოსავლები (ჩეხეთის გვირგვინის მიწები ლუქსემბურგების დროს, ავსტრია ჰაბსბურგების დროს), ასევე ეპიზოდური შემოსავლები საშინაო და საგარეო სესხების სახით, ცალკეული ქალაქების თუ ტერიტორიების მიმართებაში სამეფო რეგალიებზე უარის თქმისთვის გამოსასყიდი გადასახადების სახით და კონტრიბუციები ებრაელებისგან. ეს წყაროები არ იყო საკმარისი არა მხოლოდ აქტიური საგარეო პოლიტიკის საწარმოებლად და მსხვილი ჯარის ან მართვის დატოტვილი აპარატის შესანახად, არამედ მიმდინარე სახელმწიფო გადასახადების დასაფინანსებლადაც კი. თუკი XIV საუკუნის შუა წლებში ინგლისის მეფე განკარგავდა წელიწადში 770 ათასი ფლორინის ოდენობის გადასახადებს, ხოლო საფრანგეთის მეფე — 2,5 მილიონზე მეტს, მაშინ საღვთო რომის იმპერატორს შეეძლო მხოლოდ 150 ათასის იმედი ჰქონოდა, თანაც ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, რეალური შემოსავლები ამ თანხის ერთ მესამედზე მეტს არ შეადგენდა, ხოლო სესხების ოდენობა სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლების ნაწილს 70-ჯერ აღემატებოდა. XV საუკუნის დასაწყისისთვის შემოსავლები კიდევ უფრო შემცირდა: თანამედროვე შეფასებებით, იმპერატორ სიგიზმუნდის შემოსავლები არ აღემატებოდა წელიწადში 15 ათას ფლორინს. ჰუსიტების წინააღმდეგ ჯვაროსნული ლაშქრობისთვის საერთო საიმპერიო გადასახადის შემოღების მცდელობა ჩაიშალა გადასახადების სისტემის არარსებობისა და ხალხის წინააღმდეგობის გამო. სახელმწიფო საგადასახადო სისტემამ ჩასახვა დაიწყო XV საუკუნის დასაწყისში მსხვილი ტერიტორიული სამთავროების დონეზე (პფალცი, ბრანდენბურგი, ვიურტემბერგი, ბავარია, ავსტრია). სწორედ ჰაბსბურგების მემკვიდრეობითი სამფლობელოების შემოსავლები, რომლებიც საიმპერიო შემოსახლებს ოთხჯერ აღემატებოდა, ასევე ფუგერებისა და სხვა გერმანული საბანკო სახლების სესხები მაქსიმილიან I-სა და მის მემკვიდრეებს საშუალებას აძლევდა, ეწარმოებინათ აქტიური საშინაო პოლიტიკა და შეენახათ მსხვილი დაქირავებული ჯარი.
1495 წლის საიმპერიო რეფორმის ფარგლებში პირველად დამტკიცდა ერთიანი საყოველთაო პირდაპირი გადასახადი — „საყოველთაო პფენიგი“ (Gemeiner Pfennig), რომლის გადახდა ევალებოდა იმპერიის ყოველ მოქალაქეს, რომელმაც მიაღწია 15 წლის ასაკს. ამ გადასახადების შემოსავლები უნდა დახარჯულიყო საფრანგეთსა და ოსმალთა იმპერიის წინააღმდეგ ომისთვის ჯარის შესაქმნელად. თუმცა გადასახადის შეგროვება პრაქტიკულად ჩაიშალა საიმპერიო წოდებების წინააღმდეგობისა და ფისკალური ორგანოების არარსებობის გამო. მომავალში იმპერატორები ეპიზოდურად ახერხებდნენ თურქებთან საბრძოლველად საიმპერიო წოდებებისგან სუბსიდიების მიღებას, თუმცა ეს თანხა მეტად უმნიშვნელო იყო. მხოლოდ 1681 წელს რაიხსტაგმა გაატარა სამხედრო რეფორმა, რომელიც იმპერიის სუბიექტებს ავალდებულებდა საიმპერიო არმიის დაფინანსებას, რისთვისაც საიმპერიო ოლქების დონეზე შეიქმნა საფინანსო უწყებები. ეს სისტემა შენარჩუნდა იმპერიის არსებობის ბოლომდე, თუმცა იგი უზრუნველყოფდა მხოლოდ მინიმუმს იმ თანხისა, რომელიც საჭირო იყო შეიარაღებული ძალების მხარდაჭერისა და საიმპერიო დაწესებულებების ფუნქციონირებისთვის. იმპერატორები იძულებულნი იყვნენ, ბიუჯეტის დეფიციტი შეევსოთ მემკვიდრეობითი მიწების შემოსავლებისა და საგარეო სესხების ხარჯზე.
სამხედრო სისტემა
იმპერიის სამხედრო სისტემა თავდაპირველად ეყრდნობოდა იმპერატორის ვასალების ფეოდალურ მოვალეობას, საჭიროების შემთხვევაში მიეწოდებინათ სამხედრო კონტინგენტები. საიმპერიო არმიის ბირთვს წარმოადგენდნენ რაინდები, რომლებსაც წარადგენდნენ საერო და სასულიერო მთავრები. მათ გარდა სამხედრო ლაშქრობებში იწვევდნენ მინისტერიალებს, ხოლო თავდაცვისთვის XII საუკუნემდე გამოიყენებოდნენ აგრეთვე თავისუფალი გლეხი რეკრუტები (milites agrarii). თანამედროვე შეფასებებით, X საუკუნის ბოლოს იტალიაში ყოველი ლაშქრობისთვის იმპერატორს მხოლოდ ერთი გერმანული სამეფოდან შეეძლო 6000-მდე შეიარაღებული რაინდის შეგროვება. სამხედრო სამსახურის პირობები ისაზღვრებოდა ფეოდალური წეს-ჩვეულებებით და დასტურდებოდა იმპერიის მთავრების ყრილობის გადაწყვეტილებით. უზენაესი მთავარსარდალი იყო იმპერატორი. საიმპერიო არმიის გარდა უმსხვილესი ფეოდალები, განსაკუთრებით კი სასაზღვრო მარკების მმართველები, ფლობდნენ საკუთარ სამხედრო კონტინგენტებს, რომლებიც მათ დამოუკიდებელი საშინაო პოლიტიკის წარმოების საშუალებას აძლევდა.
გვიან შუა საუკუნეებში მთავრების მიერ სამხედრო დახმარების უზრუნველყოფისგან სისტემატიური თავის არიდების გამო საიმპერიო არმიის მთავარ ძალას წარმოადგენდა დაქირავებული ჯარი. XV საუკუნეში შვეიცარია, შემდეგ შვაბია, მოგვიანებით კი სხვა გერმანული რეგიონები გახდა პროფესიონალი ჯარისკაცების ვაჭრობის ცენტრები. მათ სამხედრო მოქმედებების საწარმოებლად ქირაობდნენ საიმპერიო სამთავროები, თავისუფალი ქალაქები და უცხოენოვანი სახელმწიფოები. ხაზინის ქრონიკული დეფიციტი საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორებს არ აძლევდა ამ სამხედრო ძალის სრული სახით გამოყენების საშუალებას. მხოლოდ მაქსიმილიან I-ის დროს ფინანსების შედარებითმა სტაბილიზაციამ შესაძლებელი გახადა ლანდსკნეხტების (Landsknecht) მნიშვნელოვანი კონტინგენტების დაქირავება, რომელთა დახმარებითაც იმპერიის მიწებზე საფრანგეთის იერიშების მოგერიება მოხერხდა.
სამხედრო სისტემის საფუძვლიანი დარეგულირების აუცილებლობა ნათელი გახდა XV საუკუნის ბოლოსთვის, რადგან გამწვავდა გარე საფრთხე საფრანგეთისა და ოსმალთა იმპერიის სახით. 1500 წელს საიმპერიო რეფორმის ფარგლებში შეიმუშავეს იმპერიის საყოველთაო გადასახადი სამხედრო ხარჯების დასაფინანსებლად, ხოლო 1521 წელს საიმპერიო მატრიკულმა დააწესა იმპერიის ყოველი სუბიექტის მიერ სამხედრო კონტინგენტების გამოყვანის ნორმები, რათა უზრუნველეყო არმიის კომპლექტირება 20 000 ქვეითი მეომრისა და 4 000 ცხენოსნის შემადგენლობით. თუმცა მსხვილი სამთავროების მმართველები სისტემატიურად არიდებდნენ თავს გადასახადების გადახდასა და იმპერიის არმიისთვის მეომრების გამოყოფას. იმპერატორები იძულებულნი იყვნენ, ყოფილიყვნენ დაქირავებული მეომრების, ჰაბსბურგების სამფლობელოების რეკრუტების იმედად ან ცალკეულ სამთავროებთან დაედოთ ორმხრივი შეთანხმებები მეომრებით უზრუნველყოფის შესახებ. 1556 წელს შეიქმნა ჰოფკრიგსრატი (Hofkriegsrat) — ავსტრიული მიწების სამხედრო საბჭო, რომელიც მოგვიანებით იმპერატორის ცენტრალურ სამხედრო უწყება გახდა.
იმპერიის არმია
ოცდაათწლიანი ომის დაწყების პირობებში ფერდინანდ II-მ მიმართა ვალენშტაინის პროფესიონალური არმიის დაქირევებას, რომელიც ინახებოდა დაპყრობილი მიწების კონტრიბუციების ხარჯზე. დაქირავებული მეომრების მიერ მიყენებულმა ზიანმა მთავრებს აიძულა, დათანხმებულიყვნენ არმიის ფორმირებაზე და დაეცვათ საიმპერიო რეფორმის პრინციპები. პირველად საიმპერიო არმია (Reichsarmee) შეიქმნა 1630 წელს და გამოიყენებოდა სამხედრო მოქმედებებში შვედებისა და თურქების წინააღმდეგ. 1681 წლის კანონის თანახმად, საიმპერიო არმია უნდა შემდგარიყო 28 ათასი ქვეითი მეომრისა და 12 ათასი ცხენოსნისგან, თანაც პასუხისმგებლობა არმიის ფორმირებასა და შენახვაზე, აგრეთვე იმპერიის ციხე-სიმაგრეების თავდაცვისუნარიანობის შენარჩუნებაზე, დაეკისრათ საიმპერიო ოლქებს. საიმპერიო ოლქების გადაწყვეტილებით, სამხედრო მოქმედებების პერიოდში არმიის რიცხოვნება შეიძლებოდა გაზრდილიყო. იმპერატორი უშუალოდ მეთაურობდა და ნიშნავდა უმაღლეს საოფიცრო შემადგენლობას. 1694 წელს რამდენიმე საიმპერიო ოლქის დონეზე მიიღეს გადაწყვეტილება მშვიდობიანობის დროს საიმპერიო არმიის ზოგიერთი ნაწილის ბრძოლისუნარიანობის უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით, რის შედეგადაც შეიქმნა მუდმივი საოლქო ჯარი (Kreistruppen), რომელიც არსებობდა ცალკეული სამთავროების არმიებთან ერთად. იმპერატორი აგრეთვე მიმართავდა ტერიტორიული მმართველებისგან სამხედრო კონტინგენტების დაქირავებას.
სამთავროები კვლავინდებურად ცდილობდნენ საიმპერიო არმიის დაკომპლექტებაში თავიანთი მონაწილეობის შეზღუდვას, ამიტომ ისინი საუკეთესო სამხედრო კონტინგენტებს საკუთარი ჯარისთვის ინახავდნენ ან უცხო სახელმწიფოებს მიაქირავებდნენ. მებრძოლებით ვაჭრობა იმპერიის მცირე და საშუალო სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნების შემოსავლის ერთ-ერთ უმთავრეს წყაროდ იქცა (კლასიკური მაგალითია — ჰესენ-კასელი). იმპერიის არმიის სამხედრო მომზადება, შეიარაღება და დისციპლინა აგრეთვე საკმაოდ დაბალ დონეზე რჩებოდა. XVII საუკუნის მიწურულს ფრანგული აგრესიის პერიოდში შვაბიის, ფრანკონიისა და ზემო რაინის ოლქების დახმარებით შეიქმნა საკმაოდ ეფექტიანი მუდმივი საიმპერიო არმია, თუმცა 1740 წელს იგი დაიშალა. შვიდწლიანი ომის დროს კვლავ შექმნილმა საიმპერიო არმიამ გამანადგურებელი მარცხი განიცადა როსბახის ბრძოლაში პრუსიის ჯართან. აგრეთვე წარუმატებელი იყო იმპერიის არმიის მოქმედებები რევოლუციური საფრანგეთის წინააღმდეგ ომებში. არმიის ფორმირებისა და შენახვის წესრიგი უკვე აღარ ეხმიანებოდა იმდროინდელ მოთხოვნებს. 1806 წელს საღვთო რომის იმპერიის დაცემისა და რაინის კავშირის შექმნის შემდეგ იმპერიის არმიამ არსებობა შეწყვიტა.
კომენტარები
<references group="კ"/>
მოსავლიანობა
მოსავლიანობა — მემცენარეობის პროდუქციის რაოდენობა ფართობის ერთეულზე. განასხვავებენ მოსავლიანობის რამდენიმე სახეს: პოტენციურს, გეგმიანს, მოსალოდნელს, მოსავლიანობის ძირზე და ფაქტობრივ ანუ ბეღლის მოსავლიანობას.
ლიტერატურა
კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
წმინდა ირინარქი
წმინდა ირინარქი –  მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე   არის ძველი სტილით 28 ნოემბერი, ახალი სტილით — 11 დეკემბერი.
წმინდა მოწამე და მასთან შვიდნი დედანი იმპერატორ დიოკლეტიანეს (284-305) მეფობის ჟამს აღესრულნენ. სასტიკი წამების შემდეგ უღმრთოებმა მათ 303 წელს თავები მოჰკვეთეს.
ლიტერატურა
„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:გარდაცვლილი 303
Pristomyrmex trispinosus
Pristomyrmex trispinosus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Pristomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სან-ესტებან-დე-საპარდიელი
სან-ესტებან-დე-საპარდიელი (San Esteban de Zapardiel) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ლა-მორანიის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 13 კმ². მოსახლეობა — 40 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
მილან კუჩანი
thumb|მილან კუჩანი მილან კუჩანი (სლოვ. Milan Kučan, დ. 14 იანვარი, 1941, იუგოსლავია) — სლოვენი პოლიტიკოსი, სლოვენიის პირველი პრეზიდენტი 1991 წლის 8 ოქტომბრიდან 2002 წლის 22 დეკემბრამდე.
ბიოგრაფია
დაიბადა ლუთერანი მასწავლებლის ოჯახში. მისი მამა დაიღუპა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში და საცხოვრებლად გადავიდნენ სერბეთში. კუჩანმა მიიღო იურიდიული განათლება ლიუბლიანის უნივერსიტეტში და დაიწყო საქმიანობა კომუნისტურ ორგანიზაციებში. სლოვენიის დამოუკიდებლობის შემდეგ გახდა ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სლოვენიის პრეზიდენტები კატეგორია:სლოვენი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:სლოვენები კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი
მოსი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მოსი შეიძლება აღნიშნავდეს:
Russula aurea
Russula aurea — სოკოს სახეობაა ხრაშუნა სოკოების გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ აზიას.
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა, თუმცა შედარებით იშვიათად გვხვდება. იზრდება ფოთლოვან, იშვიათად წიწვოვან ტყეებში ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე.
მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა გერმანელმა მიკოლოგმა კრისტიან ჰენდრიკ პერსონმა 1796 წელს.
სამეცნიერო სინონიმები:
აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 4-9 სმ, თავიდან ნახევარსფეროსებრია, შემდეგში გაბრტყელებული და ოდნავ ჩაჭყლეტილი, სიბერეში გლუვი და სუსტად დახაზული კიდეებით, ნარინჯისფერი, ღია-ოქროსფერი ან წითელი, ცენტრში თითქმის მუდამ ყვითლად არის შეფერილი.
ჰიმენოფორი — ხშირი ან საკმაოდ მეჩხერი, ზოგჯერ განტოტვილი, თითქმის თავისუფალი, ღია ჟანგმიწისფერი. ხშირად ყვითელი კიდეებით.
ფეხი — მთლიანი, ცილინდრული, ნორჩობაში საკმაოდ მკვრივია. ხაოიანი ან წვრილქერცლიანი ზედაპირით, როგორც წესი თეთრი, იშვიათად ლიმნისფერ-ყვითელი ელფერით, ასაკთან ერთად მურა ფერს იღებს.
რბილობი — მკვრივი, სიბერეში დარბილებული, თეთრი, კანქვეშ ხშირად ღია-ყვითელია, განსაკუთრებული სუნის გარეშე და  მოტკბო გემოთი.
სპორების ფხვნილი — თეთრი. სპორები 7,5-10×6-8,5 მკმ, თითქმის მრგვალი.
ეკოლოგია და გავრცელება
იზრდება ფოთლოვან, იშვიათად წიწვოვან ტყეებში. მიკორიზას ქმნის წიფელთან, იშვიათად ნაძვთან, მუხასთან, თხილთან, ცაცხვთან და სხვ. უპირატესობას ანიჭებს კირიან ნიადაგს. იზრდება ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად.
გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკას (აშშ), ჩრდილოეთ აფრიკასა (მაროკო) და ჩრდილოეთ აზიას (იაპონია, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კორეა).
სეზონი — ივლისიდან ოქტომბრამდე.
სქოლიო
კატეგორია:საჭმელი სოკოები კატეგორია:ხრაშუნასოკოსებრნი
ირიგის თემი
ირიგის თემი (Ириг) — თემი სერბეთში, შედის სრემის ოლქში.
თემის მოსახლეობა შეადგენს 11 595 ადამიანს (2007 წლის აღწერის მონაცემები), მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 50 ადამ./კმ². თემის ფართობი — 230 კმ².
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ირიგი. ირიგის თემი შედგება 12 დასახლებული პუნქტისგან, მათი საშუალო ფართობია 19.2 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის თემები
Pristomyrmex trogor
Pristomyrmex trogor — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Pristomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ოლხოვკა (ბლაგოვეშჩენსკის რაიონი)
ოლხოვკა (Ольховка; Ольховка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვეშჩენსკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 2 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბლაგოვეშჩენსკიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ზაგოროდნაია, რომელიც დაშორებულია 43 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვეშჩენსკის რაიონის სოფლები
პირველი ნაბიჯი (ჟურნალი)
„პირველი ნაბიჯი“ — ქართული ყოველკვირეული პოლიტიკური და ლიტერატურული ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1917–1918 წლებში; № 3-დან — გამოცემა მიზმად ისახავდა მუშათა კლასის ინტერესების დაცვას, მათ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ გათვითცნობიერებას. იბეჭდებოდა მრავალფეროვანი მასალა: „ომი და რევოლუცია“, „მუშათა პრესა“, „რუსეთის დიდი რევოლუცია“, „რევოლუცია ჩვენში“ და სხვა. თანამშრომლობდნენ ი. ყაჭეიშვილი, ს. ირემაშვილი, რ. ჯიბლაძე, ს. კალანდაძე, ს. აბაშელი, დ. თურდოსპირელი, ს. თავაძე, ვ. მიქაძე, გ. კვარაცხელია და სხვები. რედაქტორ-გამომცემელი — ა. მეტრეველი, შემდეგ — სარედაქციო კოლეგია.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ჟურნალები კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
ქელბაქიანი
საკუთარი სახელი ქელბაქიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:
კატეგორია:ქართული გვარები
ხატლონის ოლქი
ხატლონის ოლქი (Вилояти Хатлон; )— ოლქი ტაჯიკეთში. დაარსდა 1992 წელს.
ისტორია
დაარსდა 1992 წლის 2 დეკემბერს ყულიაბისა და ყურღანთეფის ოლქების და ასევე ქალაქ ნურეკის შეერთების შედეგად.
სქოლიო
კატეგორია:ტაჯიკეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
პირველი ტალღა
„პირველი ტალღა“ — ქართული ალმანახი, ქართველი პროგრესული მოსწავლე ახალგაზრდობის ყოველკვირეული სურათებიანი გამოცემა. გამოდიოდა თბილისში 1909 წელს. გამოიცა 2 ნომერი (ნოემბერ-დეკემბერი). გამომცემელი — ს. გურგენიძე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ალმანახები
192
თარიღი უცნობია
*
სან-პასკუალი
სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
ლახუშდი
ლახუშდი (ყოფილი ლახუშტი) — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ლატალის თემი (სოფლები: იენაში, იფხი, კვანჭიანარი, ლახუშდი, ლაჰილი, ლელბაგი, ლეშუკვი, მაცხვარიში, ნანყვამ-ზაგრალი, სიდიანარი, შყალერი). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1340 მ, მესტიიდან 11 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 84 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კარდიფის ეროვნული მუზეუმი
კარდიფის ეროვნული მუზეუმი (National Museum Cardiff, Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd) — მუზეუმი და სამხატვრო გალერეა კარდიფში, უელსი, დიდი ბრიტანეთი. მუზეუმი არის Amgueddfa Cymru — უელსის ეროვნული მუზეუმის პროექტის ნაწილი. უელსის მთავრობის განკარგულებით მუზეუმში შესვლა უფასოა, თუმცა ნებისმიერ მსურველს შეუძლია გაიღოს შემოწირულობა მუზეუმის განვითარებისათვის.
ისტორია
უელსის ეროვნული მზუეუმი დაარსდა 1905 წელს, ოფიციალურად, სამეფო წესდების თანახმად კი 1907 წელს გაიხსნა. თავდაპირველი გადაწყვეტილების თანახმად, კარდიფის მუზეუმს უელსის ეროვნული მუზეუმისათვის კოლექცია, სახელწოდებით „უელსის ბუნების ისტორიის, არქეოლოგიისა და ხელოვნების მუზეუმი“ უნდა გადაეცა. კოლექცია უელსის მუზეუმს 1912 წელს გადაეცა. ამ პერიოდში კარდიფის მუზეუმი კარდიფის ბიბლიოთეკის შენობაში მდებარეობდა და ბიბლიოთეკის განყოფილება იყო 1893 წლამდე. Cathays Park–ის სამოქალაქო კომპლექსში მუზეუმისათვის ახალი ნაგებობის მშენებლობა 1912 წელს დაიწყო, მაგრამ პირველი მსოფლიო ომის გამო საზოგადოებისათვის ხელმისაწვდომი 1922 წლამდე არ გამხდარა. ნაგებობის ოფიციალური გახსნის ცერემონია 1927 წელს მოეწყო. შენობის არქიტექტორები იყვნენ: არნოლდ დუნბარ სმითი და სესილ ბრიუერი. მუზეუმის შენობის თავდაპირველი ვერსია მისი დღევანდელი ვარიანტისაგან მკვეთრად განსხვავდება.
ნაგებობის ქანდაკებების სქემა სერ უილიამ გოსკომბე ჯონმა შეიმუშავა, პრეისტორიული ხანისა და კლასიკური პერიოდის ექსპონატების სქემა — გილბერტ ბაიესმა. სწავლის, მოპოვებისა და ტრანსპორტირების განყოფილებები — თომას კლაპერტონმა, ხელოვნება ბერტრამ პერგამმა, შუა საუკუნეების პერიოდი რიჩარდ გარბმა, მუსიკა კი დევიდ ევანსმა.
Pristomyrmex umbripennis
Pristomyrmex umbripennis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Pristomyrmex-ის გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
კარდიფის ეროვნული მუზეუმი
კოლექციები
კარდიფის ეროვნულ მუზეუმში განთავსებულია ბოტანიკის, სახვითი და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების, გეოლოგიისა და ზოოლოგიის კოლექციები. მუზეუმის არქეოლოგიის კოლექცია სეინ ფაგანის მუზეუმშია გადატანილი.
Pristomyrmex umbripennis
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
კარდიფის ეროვნული მუზეუმი
კოლექციები
thumb|220 px|კარდიფის ეროვნული მუზეუმის ცენტრალური ნაწილი 2011 წელს, კლორ დუფიელდის ფონდის დაფინანსებით, ყოფილი გლენლი გალერეა კლორის აღმოჩენების ცენტრად გადაკეთდა, რომელიც დამთვალიერებლებს კარდიფის ეროვნული მუზეუმის 7.5 მილიონი ექსპონატის შესწავლას სთავაზობს. ექსპონატებს შორისაა: მწერები, ნამარხი ნაშთები, ბრინჯაოს ხანის საბრძოლო იარაღები. წინასწარი ჯავშნის საშუალებით გლენლი გალერეაში შემსწავლელი კურსის მოწყობა შესაძლებელია როგორც სკოლის მოსწავლეებისათვის, ასევე სხვა დაინტერესებული პირებისათვის.