cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მონღოლური სამზარეულო
მახასიათებლები
მონღოლები მომთაბარე ხალხია. ისნი საკვებად იყენებენ ისეთ მოშინაურებულ ცხოველებს, როგორებიცაა ძროხები, ხარები, აქლემები, იაკები, ცხვრები და თხები. ხორცი ხშირ შემთხვევაში მოხარშულია და არის სუპებსა და პელმენებში (ბუუზ, ხუუშუურ, ბანშ, მანტი). ხორცს ასევე ახმობენ და ზამთრისათვის ინახავენ. მონღოლური კერძები შეიცავს ცხოველური ცხიმების დიდ ნაწილს, რაც მონღოლებისთვის აუცილებელია ცივი ზამთრის გადასატანად. ზამთარში ტემპერატურა -40 °C-მდე (−40 °F) ეცემა და ცხოველური ცხიმები ხალხს გარეთ მუშაობაში ეხმარება. რძესა და ნაღებს იყენებენ სხვადასხვა სასმელის, ასევე ყველისა და მსგავსი პროდუქტების დასამზადებლად. მარცხნივ|მინი|269x269პქ|ბუუზ (ზედა მარცხენა) და ხუუშუურ (ქვედა მარჯვენა)
მნიშვნელოვანი კერძები
ყველაზე გავრცელებული კერძი სოფლებში არის ცხვრის ხორცი, რომელიც როგორც წესი, სხვა ინგრედიენტების გარეშე მზადდება. ხორცთან ერთად ბოსტნეულისა და ფქვილის პროდუქტების გამოყენება სხვა, ახალი კერძების შექმნას უწყობს ხელს. ქალაქში თითქმის ყველა რესტორანსა თუ მსგავსი ტიპის დაწესებულებას აქვს ნიშანი ,,ბუუზ" რაც ორთქლზე მომზადებულ, ხორცის შიგთავსიან პელმენებს წარმოადგენს. მსგავსი სტილის პელმენებს ამზადებენ წყალშიც (ბანშ, მანტი) ან კარგად წვავნ ცხვრის ცხიმში (ხუუშუურ). სხვა კერძები მოიცავს ხორცისა და ბრინჯის სხვადასხვანაირ კომბინაციებს, რომლებსაც, მეტწილად, სუპებსა და წვნიანებში იყენებენ (ცუივან, ბუდაატაი ხუურგა), ასევე მაკარონიან სუპებში (გურილტაი შიოლ).
ყველასგან განსხვავებული, გასაოცარი მეთოდები მომზადებისთვის მხოლოდ გამსაკუთრებულ შემთხვევებში გამოიყენება. ამ შემთხვევებში ხორცი (ზოგიერთ შემთხვევაში ბოსტნეულთან ერთად) იხარშება ქვებზე, რომლებიც ცეცხლით გაცხელებულები არიან. მარცხნივ|მინი|სიუიუტეი ცაი, მარილიანი რძის ჩაი რძეს ხშირად ადუღებენ, რომ კრემი მიიღონ (იორიომ, ნაღები). დარჩენილი რძით ამზადებენ ყველს (ბიასლაგ), გამხმარ ხაჭოს (აარუულ), იოგურტს, კეფირს და მსუბუქ რძის სასმელებს, ლიქიორებს (შიმიინ არხი). ყველაზე გამორჩეული ეროვნული სასმელია აირაგი, რომელიც არის ფერმენტირებული მოზრდილი მდედრი ცხენის რძე.ბურღულეულიდნა პოპულარულია ქერი, რომელსაც ხალავენ და ფქვავენ. შედეგად იღებენ ფქვილს (არვაინ გურილ), რომელსაც რძეს უმატებენ და რძის ჩაიში ასხავენ. ყოველდღიური სასმელი არის დამარილებული რძის ჩაი (სიუიუტეი ცაი), რომელის შესაძლებელია წვნიანად გადაკეთდეს ბრინჯის, ხორცის ან ბანშის დამატებით. სოციალიზმის დროს, რუსული გავლენის შედეგად ქვეყანაში არაყის, ვოდკას პოპულარობა მკვეთრად გაიზარდა. შედეგად ქვეყანაში გაჩნდა სპირტიანი სასმელების მრავალი ადგილობრივი ბრენდი. მინი|217x217პქ|აარუულ მონღოლეთში მიირთმევენ ცხენის ხორცს და მისი შეძენა ნებისმიერ სუპერმარკეტსა თუ მაღაზიაშია შესაძლებელი.
მონღოლური დესერტები მოიცავს: ბოორცოგს, რომელიც ორცხობილის სტილისაა და მხოლოდ აღსანიშნავი დღეებისთვის მზადდება.
ყველაზე პოპულარული ალკოჰოლური სასმელი არაყია. ჩინგიზის არაყი (ჩინგის ვოდკა), ყველაზე პოპულარული ბრენდია, რომელიც მონღოლეთის ალკოჰოლური სასმელების ბაზრის 30%-ს იკავებს.
სქოლიო
კატეგორია:მონღოლური სამზარეულო
კეროლაინის ტესტი
კეროლაინის ტესტი — საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლის ფორმულირება, რომელიც ამბობს რომ უპირატესი თავდაცვის უფლების გამოყენება გამართლებულია თუ ის არის: „მყისიერი, დაუძლეველი და არ ტოვებს სხვა სახით საკითხის გადაწყვეტის საშუალებას“. ტესტი დადასტურდა XIX საუკუნეში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გამართულ ნიურნბერგის ტრიბულანზე, სახელი კი მიიღო ცნობილი კეროლაინის საქმიდან.
ისტორიული მიმოხილვა
1837 წელს კანადის იმ ნაწილის ახალმოსახლეებმა, რომელიც ბრიტანეთის კოლონიას წარმოადგენდა, მოაწყეს აჯანყება ბრიტანეთის ადმინისტრაციის წინააღმდეგ, რომელიც იმჟამად ჩრდილოეთ ამერიკაშიც იყო დამკვიდრებული. ამერიკის შეერთებული შტატები აჯანყებასთან დაკავშირებით ოფიციალურად ნეიტრალიტეტს ინარჩუნებდა, მაგრამ ამერიკელი თანამოძმეები აჯანყებულ კანადელებს მეომრებითა და საკვებით ეხმარებოდნენ, რომელიც გადაჰქონდათ გემით სახელად კეროლაინი. ამის საპასუხოდ ანგლო-კანადური ძალები ღამით შეიჭრნენ ამერიკის შეერთებული შტატების ტერიტორიაზე, შეიპყრეს გემი კეროლაინი, დაწვეს ის და ნიაგარის ჩანჩქერისკენ გაუშვეს. ამ შეტაკებაში ამერიკელი მესაათე, ამოდ დარფი, შემთხვევით მოკლა კანადელმა შერიფმა, ალექსანდერ მაკლედომა. ბრიტანელები ამტკიცებდნენ რომ მათი ქმედება (თავდასხმა) წარმოადგენდა თავდაცვის საშუალებას. ამ საკითხთან დაკავშირებით ბრიტანეთის ელჩისადმი გაგზავნილ წერილში სახელმწიფო მდივანმა დენიელ ვებსტერმა განაცხადა, რომ ის მხარე რომელიც ამტკიცებდა თავადაცვის უფლების გამოყენების ლეგიტიმურობას უნდა ეჩვენებინა, რომ:
sine qua non
ტერმინები „წინასწარი თავდაცვა“, „უპირატესი თავდაცვა“ და „უპირატესობა“ გამოიყენება იმ დროს როდესაც სახელმწიფოები იყენებენ თავცდვის უფლებას მოსალოდნელი თავდასხმის დროს. ამგვარი ქმედების გასამართლებლად კეროლაინის ტესტი აყენებს ორ მოთხოვნას:
გავლენა
თავდაცვის უფლების პრინციპი კეროლაინის ტესტამდე იყო აღიარებული, მაგრამ ამ ტესტმა ჩამოაყალიბა ის კრიტერიუმები, რომლებიც აუცილებლად უნდა არსებობს რათა უშუალო თავდასხმამდე თავდაცვის უფლების გამოყენება იყოს ლეგიტიმური. ტესტი გაერთიანებულმა სამეფომაც აღიარა და საბოლოოდ გახდა ჩვეულებითი საერთაშორისო სამართლის ნაწილი.
ძალის გამოყენების მუქარა ან ძალის გამოყენება სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიული მთლიანობის წინააღმდეგ საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლის ნორმებითა და გაეროს წესდებით აკრძალულია. ლოტუსის საქმეში მართლმსაჯულების მუდმივმოქმედმა საერთაშორისო სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში განაცხადა: „პირველი და მთავარი შეზღუდვა, რომელსაც საერთაშორისო სამართალი უწესებს სახელმწიფოებს არის ის რომ - არ დაუშვას ნებადამრთველი წესის საწინააღმდეგოდ სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე განახორციელდეს რაიმე უფლებამოსილება“. კეროლაინის ტესტი აღიარებულ იქნა ნიურნბერგის ტრიგუნალის მიერ, რომელმაც იმავე სიტყვების გამოყენებით აღწერა ნორვეგიასა და დანიაში გერმანიის შეჭრა მეორე მსოფლიო ომის დროს.
როდესაც საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლის მიერ აღიარებული ორი კრიტერიუმი, კერძოდ აუცილებლობა და პროპორციულობა სახეზეა, თავდაცვის უფლების გამოყენება დაშვებულია. გაეროს წესდების 51-ე მუხლი აღიარებს „თანდაყოლილი ინდივიდუალური ან კოლექტიური თავდაცვის ხელშეუვალ უფლებას, თუკი მოხდება შეიარაღებული თავდასხმა ორგანიზაციის წევრ სახელმწიფოზე, იქამდე, სანამ უშიშროების საბჭო არ მიიღებს საერთაშორისო მშვიდობისა და უშიშროების მხარდასაჭერად აუცილებელ ზომებს.“ კეროლაინის ტესტი ვრცელდება ისეთ შემთხვევაზე, რომელიც გაეროს წესდების 51-ე მუხლში არ ჯდება, რადგან ამ დროს მოქმედებს უპირატესი თავდაცვის უფლება, კერძოდ, კეროლაინის ტესტს ვიყენებთ მაშინ, როდესაც თავდაცვის უფლება გამოიყენება მანამდე სანამ უშუალოდ თავდასხმა მოხდება.
დღემდე თავდაცვის ქმედების ლეგიტიმურობის განსასაზღვრად გამოიყენებოდა კეროლაინის ტესტი. 2008 წელს ტომას ნიკოლსმა დაწერა: „XIX საუკუნის დასაწყისში უმნიშვნელო გემის განადგურებამ, რომელსაც ერთ-ერთმა მკვლევარმა უწოდა „კომიკური საოპერო მოქმედება“, გამოიწვია ისეთი პრინციპის ჩამოყალიბება, რომელიც უხელმძღვანელებდა, თეორიულად მაინც, ძალის გამოყენებას თითქმის 250 წლის მანძილზე.“
კარიბის კრიზისი, ექვსდღიანი ომი და ერაყის ბირთვულ იარაღზე თავდასხმა მიიჩნევა ისეთ შემთხვევებად, როდესაც გამოყენებულ იქნა კეროლაინის ტესტი.
ჯონ უმიწაწყლო
ჯონ უმიწაწყლო (John Lackland; Jean sans Terre; დ. 24 დეკემბერი, 1166 ბომონის ციხესიმაგრე, ოქსფორდი — გ. 19 ოქტომბერი, 1216, ნიუარკის ციხე-სიმაგრე, ნოტინგემშირი) — ინგლისის პლანტაგენეტთა დინასტიის მეფე 1199–1216 წლებში. იგი ჰენრი II-ის უმცროსი ვაჟი იყო და ძმის რიჩარდ ლომგულის გარდაცვალების შემდეგ ავიდა ტახტზე. მის დაბადებამდე მამამისმა უფროს ვაჟებს საფრანგეთში არსებული ინგლისის სამფლობელოები დომენებად გაუნაწილა, ჯონს კი მიწა არ მისცა, ამის გამო მას „უმიწაწყლო“ უწოდეს.
1202–1204 წლებში საფრანგეთთან წარუმატებელ ომებში დაკარგა საფრანგეთში ინგლისის სამფლობელოების მნიშვნელოვანი ნაწილი. როდესაც პაპმა ინოკენტი III-მ კენტერბერის არქიეპისკოპოსად სტივენ ლენგტონი დანიშნა, ჯონ უმიწაწყლომ არ ცნო იგი, რამაც აშკარა კონფლიქტი გამოიწვია პაპსა და ინგლისის მეფეს შორის (1207 წელი). 1208 წელს პაპმა ინტერდიქტი დაადო ინგლისს, ხოლო 1209 წელს ჯონ უმიწაწყლო გადაყენებულად გამოაცხადა და მისი უფლებები საფრანგეთის მეფე ფილიპ II ოგიუსტს გადასცა. 1213 წელს ჯონ უმიწაწყლო დაემორჩილა პაპს. ჯონ უმიწაწყლო ავიწროებდა ფეოდალებს, სასამართლოს გარეშე სიკვდილით სჯიდა ბარონებს, არღვევდა ფეოდალურ წეს-ჩვეულებებს, ზრდიდა სახელმწიფო გადასახადებს. ამან და საგარეო პოლიტიკურმა მარცხმა გამოიწვია ბარონთა აჯანყება (1215 წელი) ჯონ უმიწაწყლო იძულებული გახდა ხელი მოეწერა „თავისუფლების დიდი ქარტიისათვის“. შემდეგ კი უარი თქვა მის შესრულებაზე, რის გამოც 1216 წელს ბარონებმა დაიწყეს მის წინააღმდეგ ომი, რომლის დროსაც ჯონ უმიწაწყლო გარდაიცვალა.
Polyrhachis sericeopubescens
Polyrhachis sericeopubescens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
ჯონ უმიწაწყლო
ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისის მეფეები კატეგორია:პლანტაგენეტები კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1167 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1216 კატეგორია:ნორმანდიის ჰერცოგები
Polyrhachis sericeopubescens
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჰამრაჰ-დავნი
ჰამრაჰ-დავნი — პატარა სოფელი ეგვიპტეში. განლაგებულია ქალაქ კენის სამხრეთით. ჰამრაჰ-დავნიდან 80 კილომეტრში მდებარეობს ლუქსორი. წარმოადგენს კენის მუჰაფაზის დასახლებულ პუნქტს.
სქოლიო
კატეგორია:კენის მუჰაფაზა
პატარა ჯიხაიშის მაცხოვრის ეკლესია
პატარა ჯიხაიშის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ჯიხაიშში. აგებულია XX–XXI საუკუნეებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მამის მკვლელი (რომანი)
მამის მკვლელი — ალექსანდრე ყაზბეგის რომანი, რომელიც პირველად 1882 წელს გამოიცა. ნოველა აგებულია სიყვარულის ისტორიაზე, თუმცა აქვე წამოწეულია XIX საუკუნის საქართველოს სოციალური და პოლიტიკური პრობლემებიც. ნოველა XIX საუკუნის საქართველოს კრიტიკული რეალიზმის სტილში ასახავს.
რომანის შესახებ
დავით მესხის გადმოცემით, "დროებაში" მუშაობის პერიოდში ყაზბეგი "გაჭირვების ტალკვესი" იყო. მაშინ ამ გაზეთს სერგი მესხი რედაქტორობდა. მაშინ, როცა მეფის ცენზურა დასაბეჭდად გამზადებულ რომელიმე გვერდს წითელი მელნით "დაასისხლიანებდა", გაზეთის ცარიელი გვერდები ალექსანდრე ყაზბეგის თხზულებებით უნდა შევსებულიყო. სანდროც წერდა, ხან სანთლის შუქზე, ხანაც ლამფის და "დროების" დროული გამოსვლა არ ფერხდებოდა. სწორედ ასე და ამ პერიოდში და უშუალოდ "დროების" რეაქციაში დაწერილა "მამის მკვლელი".
ამბავი მოთხრობილია მესამე პირში, სადაც მოვლენები საქართველოს მთიან რეგიონში, ხევში ვითარდება.
ალექსანდრე ყაზბეგი რომელიც ხევში გაიზარდა, კარგად იცნობდა მთიელების ცხოვრებას. ნოველა აღწერს შუასაუკუნეების საქართველოს და გამოყენებულია კუთხური კილო.
ავტორი ასევე ეხება ისეთ პოლიტიკურ საკითხებს, როგორიცაა თვითმართველობის პრობლემა. იმ დროს რეგიონის მმართველებს რუსეთის იმპერიის გავლენიანი წრეები ნიშნავდნენ. ცალკე პრობლემა იყო საქართველოს მოსახლეობის წინააღმდეგ, რუსების მიერ გამოყენებული კაზაკები, რომლებიც არ გამოირჩეოდნენ მოსახლეობის მიმართ ზრდილობიანი დამოკიდებულებით რაც სიტუაციას კიდევ უფრო ამძიმებდა.
სიუჟეტი
მოქმედება ვითარდება XIX საუკუნის საქართველოში, როდესაც საქართველო რუსეთის იმპერიის მიერ იყო ოკუპირებული. ნოველაში აღწერილია იაგოსა და ნუნუს სიყვარულის ისტორია. ნუნუს დედა ადრეულ ასაკში გარდაეცვლბა და რადგან მამამისს (რომელიც შამილის აჯანყებული ჯარის წევრია) არ აქვს მისი შენახვის საშუალება ის ცხოვრობს ბიძამისთან. ბიძამისი მათ სიყვარულის წინააღმდეგი იყო, რადგან იაგოს მდაბიოდ მიიჩნევდნენ და სურდათ ნუნუ გრიგოლაზე მიეთხოვებინათ, რომელიც სოფელში რუსეთის იმპერიის მიერ დანიშნული მმართველი იყო. გრიგოლა დაქორწინებულია, თუმცა მას მშვენიერი ნუნუ უყვარს. ის არწმუნებს ოჯახს, რომ მისი ძმა მოიყანს ნუნუს ცოლად და ამით ნუნუ მისი მფარველობის ქვეშ იქნება.
კობამ და სხვა მეგობრებმა იაგო გამოიხსნეს ციხიდან, რის შემდეგაც ისინი ჩეჩნეთში გაქცევას და იქ დამალვას გადაწყვეტენ. მიუხედავად იმისა, რომ მრავალი ქართველი იბრძოდა რუსების მხარეს, შამილმა მაინც მისცა მათ თავშესაფარი. ავტორი ჩეჩნებს ქართველებისგან განსხვავებით თავისუფლებისთვის მებრძოლ ხალხად აღწერს.
მინი|კადრი ფილმიდან „მამის მკვლელი“. 1923 წელი; რეჟისორი ამო ბეკ-ნაზაროვი; მთავარ როლებში [[ნატო ვაჩნაძე, ვანო სარაჯიშვილი]].
ამასობაში ნუნუ მოახერხებს გრიგოლასგან გაქცევას. კობა მოახერხებს მასთან დაკავშირებას და დაუთქვამს შეხვედრას მამამისთან ერთად, ვლადიკავკაზში. ერთი დღით ადრე, როდესაც იაგო და ნუნუ უნდა შეხვდნენ ერთმანეთს, იაგოს მასპინძელი გადაწყვეტს გასამრჯელოს მიღების სანაცვლოდ შეატყობინოს გრიგოლას ეს ამბავი. ღამით გრიგოლა კლავს როგორც იაგოს ასევე ნუნუს მამას. კობა მოახერხებს დაუსხლტეს გრიგოლას, თუმცა როდესაც ნუნუ აღმოაჩენს მამამისის და იაგოს გარდაცვალებას, ისიც დარდისგან იღუპება.
მემკვიდრეობა
კობას პერსონაჟის სახელი აიღო იოსებ სტალინმა როგორც ფსევდონიმი და ითვლება რომ კობას შურისმაძიებელი პერსონაჟის იდეალმა დიდი როლი ითამაშა სტალინის პიროვნების ჩამოყალიბებაში.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული რომანები კატეგორია:რეალისტური რომანები კატეგორია:1882 წლის რომანები კატეგორია:ფილმებად ადაპტირებული რომანები კატეგორია:ალექსანდრე ყაზბეგის ნაწარმოებები
ჰარისონ ფორდი
ჰარისონ ფორდი (Harrison Ford) — ამერიკელი მსახიობი და პროდიუსერი. ცნობილია „ვარსკვლავური ომებისა“ და ინდიანა ჯოუნსის სერიებში შესრულებული როლებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 13 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1942 კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ეკოლოგები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ვიდეო თამაშების მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი გამხმოვანებლები კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები
ეშლი ტისდეილი
ეშლი მიშელ ტისდეილი (Ashley Michelle Tisdale; დ. 2 ივლისი, 1985, უესტ-დილი, მონმუთ-კაუნტი, ნიუ-ჯერსი) — ამერიკელი მსახიობი და მომღერალი.
ბიოგრაფია
ეშლი ტისდეილი დაიბადა 1985 წლის 2 ივლისს, ნიუ-ჯერსში. დედის მხრივ ეშლი ებრაელია და თავის თავს ებრაელს უწოდებს. სამი წლის ასაკში ტისდეილის ნიჭი აღმოაჩინა აგენტმა, რომელიც დღემდეა მისი წარმომადგენელი. რამდენიმე სინჯის შემდეგ, მან ითამაშა 100–ზე მეტ ნაციონალურ სარეკლამო რგოლში. გარკვეულ დროში, როდესაც მას უკვე ჰქონდა პატარა გამოცდილება რეკლამებიდან, მსახიობმა მონაწილეობა დაიწყო უფრო მასშტაბურ პროექტებში: საოჯახო კომედიებში და სერიალებში. 12 წლის ასაკში ტისდეილმა იმღერა პრეზიდენტ ბილ კლინტონისთვის თეთრ სახლში.
ეშლიმ ცხვირის პლასტიკური ოპერაცია გაიკეთა, ორი მოტეხილობის გამო, რადგან მას სუნთქვა უჭირდა.
ტისდეილის მუსიკა პოპზეა დაფუძნებული, რომელიც შეიცავს პოპ-როკს. სხვებთან თანაავტორობით დაწერილი აქვს რამდენიმე სიმღერა. მუსიკალური მიდრეკილება გააჩნია კელი კლარკსონის, The Used-ს, Boys Like Girls-ს, მაიკლ ჯეკსონის, My Chemical Romance-ს, Lady Gaga-ს, Fergie-ს მიმართ.
ამჟამად – მომღერლის კარიერაში წარმატებების მიუხედავად, – ტისდეილისთვის კინო პირველ და საყვარელ ადგილს იკავებს ცხოვრებაში. 2008 წელს ეშლიმ მონაწილეობა მიიღო სურათში „მაგარი მიუზიკლი: გამოსაშვები საღამო“ (2008). შემდეგ ითამაშა ფილმში „უცხოპლანეტელები სხვენზე“ (2009).
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1985 კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
იომ-ქიფურის ომი
მინი|300პქ|ისრაელის ჯარისკაცები არღვევენ ეგვიპტის კომანდოს ზურგს სინაის ფრონტზე იომ-ქიფურის ომი, ან რამადანის ომი, ან ოქტომბრის ომი (حرب أكتوبر ჰარბ ოკტობარი, ან حرب تشرين ჰარბ ტიშრინ; מלחמת יום הכיפורים მიჰმეტ იომ ჰაქიპურიმი ან מלחמת יום כיפור მილმჰმეტ იომ ქიპური), აგრეთვე ცნობილი როგორც 1973 წლის არაბეთ-ისრაელის ომი — დაიწყო 6 ოქტომბერს (იომ-კიპურის დღესასწაულს) და გრძელდებოდა 26 ოქტომბრამდე, 1973 წელს, ისრაელსა და ეგვიპტე-სირიის კოალიციას შორის. ომი დაიწყო გამოუცხადებელი შეტაკებით ეგვიპტისა და სირიის მიერ სინაისა და გოლანის მაღლობებზე (შესაბამისად), რომელიც ისრაელის მიერ იქნა შეპყრობილი ექვსი წლით ადრე ექვსდღიანი ომის დროს, რომელიც თავის მხრივ ეგვიპტის მიერ იქნა წამოწყებული ტირანის სრუტის ბლოკადითა და სინის მთაზე სამხედრო დანადგარების დამონტაჟებით.
ეგვიპტელები და სირიელები უპირატესობას იჭერდნენ პირველი 48 საათის განმავლობაში, რის შემდეგაც ომის სადავეები ისრაელის ხელში გადავიდა. ომის მეორე კვირისთვის სირიელები გოლანის მაღლობებიდან თითქმის განდევნილ იქნენ. სამხრეთით, სინის ნახევარკუნძულზე ისრაელმა ეგვიპტის არმიას კუდიდან შემოუტია, გადალახა სუეცის არხი და მთელ ეგვიპტის არმიას უკანა გზა და მომარაგება მოუჭრა სწორედ იმ მომენტში, როდესაც გაეროს დაზავების შეთანხმება შევიდა ძალაში.
ომმა დიდი შედეგები გამოიწვია მრავალი ერისთვის. არაბული სამყარო, რომელიც შეურაცხყოფილი იყო ექვს-დღიან ომში ეგვიპტე-სირია-იორდანიის ალიანსის დამარცხებით, ფსიქოლოგიურად დაუძლურებული ჩანდა მის ადრეულ გამარჯვებათა სერიის ფონზე. ამ გარემოებამ სამშვიდობო მოლაპარაკებების პროცესის დაწყება შესაძლებელი გახადა, ეგვიპტის ინფიტას პოლიტიკის ლიბერალიზაციასთან ერთად. კემპ-დევიდის შეთანხმებამ შესაძლებლობა მისცა ეგვიპტესა და ისრაელს ურთიერთობების ნორმალიზება მოეხდინათ, რაც პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც არაბულმა ქვეყანამ ისრაელი სცნო. ამის შემდეგ, ეგვიპტე თითქმის სრულიად ჰკარგავს საბჭოთა კავშირის მხარდაჭერასა და მისი გავლენის სფეროდან გამოდის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:XX საუკუნის ომები კატეგორია:ისრაელის ომები
ვაირა ვიკე-ფრეიბერგა
ვაირა ვიკე-ფრეიბერგა (Vaira Vīķe-Freiberga; დ. 1 დეკემბერი, 1937 რიგა) — ლატვიის პოლიტიკური მოღვაწე, ლატვიის პრეზიდენტი 1999-2007 წწ. ლატვიის პირველი ქალი-პრეზიდენტი.
ბიოგრაფია
ვაირა ვიკე დაიბადა რიგაში 1937 წლის 1 დეკემბერს. დაბადებიდან ერთ თვეში გარდაეცვალა დედა, ხოლო სამიოდე წლისა თუ იქნებოდა, როცა ლატვიამ დამოუკიდებლობა დაკარგა და საბჭოთა კავშირმა დაიპყრო. რამდენიმე წელი მისი ოჯახი ისევ ლატვიაში ცხოვრობდა 1944 წელს კი საბჭოთა დიქტატურას გაექცნენ და გერმანიაში დასახლდნენ.
განათლება
7 წლის ვაირამ სწავლა დაიწყო ლტოლვილი ლატვიელების ადმინისტრაციულ სკოლაში, რომელიც გერმანიის ქალაქ ლიუბეკში მდებარეობდა. მოგვიანებით კი სწავლა განაგრძო ფრანგულ კოლეჯში. მალე მისი ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა კანადაში სადაც დიდი ხნით მოუწიათ დარჩენა. ვაირა აღიზარდა და სწავლობდა ორენოვან კანადაში, სადაც კარგად აითვისა ფრანგული და ინგლისური ენა, კულტურა და წეს-ჩვეულებები. ახალგაზრდა ვაირამ სწავლა დაიწყო ტორონტოს უნივერსიტეტში და დაამთავრა 1960 წელს ფსიქოლოგის სპეციალობით. 1965 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და გახდა მონრეალის უნივერსიტეტის პროფესორი ამ წარმატებებამდე იგი მუშაობდა თარჯიმნად. თარგმნიდა ესპანურიდან, ფრანგულიდან, ინგლისურიდან და გერმანულიდან.
კარიერა
70-იანი წლებიდან დაიწყო მისი კარიერული აღმასვლა არჩეულ იქნა რამდენიმე ორგანიზაციის პრეზიდენტად მათ შორის: კანადის ფსიქოლოგთა ასოციაციის, კანადის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა ფედერაციის, ბალტიისპირელთა ამერიკული სათვისტომოს და სხვ. 80-იან წლებში მოღვაწეობდა ნატოში, სადაც მუშაობდა ადამიანური ფაქტორების კანადურ პროგრამაზე, ხოლო მას შემდეგ, რაც ლატვიამ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა ვაირამ მოუხშირა ვიზიტებს სამშობლოში, ხოლო 1998 წლის ოქტომბრიდან უარი თქვა კანადის მოქალაქეობაზე და ლატვიის მოქალაქე გახდა. 1999 წელს 5 ტურიანი არჩევნების შემდეგ არჩეულ იქნა ქვეყნის პრეზიდენტად, ხოლო 2003 წელს ქალბატონმა ვაირამ მეორედ იყარა კენჭი არჩევნებში. 20 ივნისს პარლამენტში გამართულმა კენჭისყრამ მას წარმატება მოუტანა და 4 წლით გაიხანგრძლივა საპრეზიდენტო უფლებები.
ქალბატონი ვაირა ვიკეს უფლებამოსილების ვადა 2007 წლის ზაფხულში ამოიწურა ლატვიის კონსტიტუციის ძალით კი მას მესამე ვადით პრეზიდენტობა არ შეეძლო. 2007 წლის ივნისის დასაწყისში ლატვიის სეიმმა ქვეყნის მომავალ პრეზიდენტად აირჩია პროფესიით ექიმი ვალდის ზატლერსი, რომელმაც პოსტი ამავე წლის 7 ივლისს დაიკავა. ქალბატონმა ვაირა ვიკე-ფრაიბერგამ კი თანამემამულეებს სიურპრიზი მოუმზადა. მაღაზიებში გამოჩნდა კომპაქტდისკი, რომელზეც ჩაწერილია ქალბატონი ვაირას მიერ შესრულებული სიმღერა “მზე ჩემი ნათლიაა” ქალბატონი ვაირას ეს სიმღერა ლატვიის ხალხური მუსიკის კრებულში შევიდა.
პირადი ცხოვრება
1960 წელს 23 წლის ვაირა ვიკე ცოლად გაჰყვა კვებეკის უნივერსიტეტის მომავალ პროფესორს ასევე ლატვიელს იმანტას ფრეიბერგს რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი: კარლისი, რომელიც ცხოვრობს ლატვიაში და ქალიშვილი ინდრა, რომელიც ცხოვრობს და მუშაობს ლონდონში.
ვაირა ვიკე-ფრაიბერგა ერთ-ერთი წარმატებული პოლიტიკოსია პოსტსაბჭოურ სივრცეში: მან თავისი ქვეყანა ევროპის განუყოფელ ნაწილად აქცია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლატვიის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1937 კატეგორია:ლატვიელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1 დეკემბერი
ჰოლმსი (კომეტა)
thumb|200px|ჰოლმსი 17პ/ჰოლმსი (ინგლ. 17P/Holmes) მზის სისტემაში პეროიდული კომეტაა, რომელიც მოყვარულმა ბრიტანელმა ასტრონომმა ედვინ ჰოლმსმა 1892 წლის 6 ნოემბერს აღმოაჩინა. 2007 წლის ოქტომბრის დასასრულისთვის კომეტა შესამჩნევად აკაშკაშდა, რის შემდეგაც რამდენიმე საათში მაგნიტუდით 17-დან 2.8-მდე გაიზარდა.
აღმოჩენა
კომეტა ედვინ ჰოლმსმა 1892 წლის 6 ნოემბერს აღმოაჩინა, როდესაც რეგულარულ დაკვირვებებს ატარებდა ანდრომედას გალაქტიკაზე (M31). პირველი აღმოჩენის დროსაც, 1892 წელს, კომეტამ 2007 წლის მსგავსად სიკაშკაშის ზრდა განიცადა 4-5 მაგნიტუდამდე. თუმცა, ის რამდენიმე კვირაში ჩაქრა.
ჰოლმსი
სადეყ ჰედაიათი
სადეყ ჰედაიათი (დ. 17 თებერვალი, გ. 1903 — 9 აპრილი 1951 ) — ირანელი ავტორი და მთარგმნელი. ცნობილია რომანით "ბრმა ბუ  '', რომელიც პირველი მოდერნისტული ნაწარმოებია სპარსულ ლიტერატურაში.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
ჰედაითი 1903 წელს თეირანში, არისტოკრატულ ოჯახში დაიბადა. მისი დიდი ბაბუა — რეზა-ყოლი ხან ჰედაიათი — პატივსაცემი მწერალი იყო და თავისი ნათესავების მსგავსად, სამთავრობო სფეროში მოღვაწეობდა. მწერლის ორივე და ცოლად არმიის გენერალს გაჰყვა, რომელთაგან ერთ-ერთს მოჰამედ რეზა ფეჰლევის პერიოდში ირანის პრემიერ მინისტრის თანამდებობაც კი ეკავა.
დაწყებითი განათლება ფრანგულ კათოლიკურ სკოლაში — სენტ-ლუისის კოლეჯში — მიიღო, შემდეგ კი სწავლა დარ ოლ-ფონუნში — თეირანის პოლიტექნიკურ კოლეჯში — განაგრძო. 1925 წელს იგი სხვა რჩეულ ირანელი სტუდენტებთან ერთად ევროპაში გაგზავნეს განათლების მისაღებად. ავტორი თავდაპირველად ბელგიაში ინჟინერიას სწავლობდა, თუმცა ამ სპეციალობის მიმართ გულგრილი აღმოჩნდა და ამიტომ საფრანგეთში არქიტექტურის შესწავლას შეუდგა, მალევე  მას არქიტექტურისადმიც გაუქრა ინტერესი და სტომატოლოგიის შესწავლას მიჰყო ხელი. ამ პერიოდში გაიცნო ტერეზა, რომელთანაც სასიყვარულო ურთიერთობა ჰქონდა.
1927 წელს ჰედაიათმა მდინარე მარნაში თავის დახრჩობა სცადა, თუმცა გადაარჩინეს. ამ ისტორიას მადმუაზელ ტერეზას მიმართ მის პარიზულ სიყვარულს უკავშირებდნენ, რომელმაც დიდი ტკივილი დაუტოვა მწერალდ. საბოლოოდ, 1930 წლის ზაფხულში ჰედაითმა სასწავლო სტიპენდიაზე უარო თქვა და თეირანში ისე დაბრუნდა, რომ დიპლომი არ აუღია.
კარიერა და სიცოცხლის უკანასკნელი წლები
სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ჰედაიათმა მთელი თავისი ცხოვრება დასავლური ლიტერატურის შესწავლასა და ირანის ისტორიისა და ფოლკლორის კვლევას მიუძღვნა. ყველაზე მეტად ედგარ ალან პოს, რილკეს, ფრანც კაფკას, ჩეხოვისა და გი დე მოპასანის ნაწარმოებები იზიდანვდა. თავისი ხანმოკლე ცხოვრების მანძილზე ჰედაიათმა გამოაქვეყნა არაერთი მოთხრობა თუ ნოველა, ორი ისტორიული რომანი, პიესების კრებული და სატირული პაროდიებისა და ჩანახატების კრებული. სიცოცხლის ბოლო წლებში ჰედაიათი ირანში გაბატონებულ მონარქიას დაუპრისპურდა, რადგან სწორედ მონარქიას თვლიდა ირანული საზოგადოების ნგრევის მიზეზად. ის გაუცხობას გრძნობდამ განსაკუთრებით თანატოლების მიმართ. მისი უკანასკნელი გამოქვეყნებული ნაშრომი "კაფკას გზავნილი" სწორედ მის სევდაზე მოგვითხრობს. 1951 წელს სასოწარკვეთილმა ჰედაიათმა სამშობლო დატოვა და პარიზში პატარა ბინა იქირავა, სიკვდილამდე რამდენიმე დღით ადრე მან თავისი ყველა გამოუქვეყნებელი ხელნაწერი დახია. 9 აპრილს მან ბინის ფანჯრები და კარებები ბამბით დალუქა და თავი გაზით მოიწამლა. გარდაცვლილი მწერალი პოლიციამ ორი დღის შემდეგ იპოვა. ჰედაიათმა თავის მეგობარსა და პარტნიორს პატარა წერილი დაუტოვა "მე წავედი და გული გაგიტეხე, სულ ესაა". ჰედაიათი დღემდე მიჩნეული ირანული ლიტერატურის უდიდეს წარმომადგენლად. დაკრძალეს პარიზში პერ ლაშეზის სასაფლაოზე 1954 წელს ინგლისელმა პოეტმა ჯონ ჰიტ-სტაბსმა გამოაქვეყნა ელეგია " კასიდა სადეყ ჰედაიათისთვის. 2006 წელს ირანის მთავრობამ ჰედაიათის წიგნების გამოცემა აკრძალა, თუმცა მიუხედავად ცენზურისა, წიგმები ჯიხურებში დღემდე იყიდება.
ფილმები ჰედაიათის შესახებ და ადაპტაციები 1987 წელს რაულ რუისმა საფრანგეთში გადაიღო მხატვრული ფილმი "La Chouette aveugle" ჰედაიატის რომანის „ბრმა ბუს“ ადაპტაცია. კრიტიკოსებმა და კინორეჟისორებმა ფილმს "ფრანგული კინოს ულამაზესი სამკაული" უწოდეს. 2003 წელს რეჟისორმა გასემ იბრაჰიმიანმა გადაიღო ბილმი ჰედაიათის უკანასკნელი დღე-ღამის შესახებ სახელწოდებით "ჭეშმარიტება და აბსურდი", ფილმი 2004 წელს ტრიბეკას კინოფესტივალზე იყო წარდგენილი 2005 წელს ირანელმა რეჟისორმა ხოსრო სიანაიმ გადაიღო ფილმი სადეყ ჰედაიათის შესახებ სახელწოდებით "საუბარი ჩრდილთან". 2009 წელს მოჰსენ შაჰრნაზდარმა და სემ კალანტარმა გადაიღეს დოკუმენტური ფილმი სადეყ ჰედაიათის ცხოვრების შესახებ, სახელად From No. 37.
სქოლიო
კატეგორია:ირანელი მწერლები
კირიგუა
კირიგუა (Quiriguá) – მაიას ცივილიზაციის უძველესი ქალაქი და არქეოლოგიური ძეგლი ისაბალის დეპარტამენტში, გვატემალა. არქეოლოგიურ ზონას უკავია 3 კმ² ტერიტორია მდინარე მოტაგუას ხეობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გვატემალაში
ჰიგსის ბოზონი
მინი|მარცხნივ|250პქ ჰიგსის ბოზონი — ელემენტარული ნაწილაკი, რომელიც შემოტანილია ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში სტანდარტული მოდელის თანახმად. ჰიგსის ბოზონის არსებობის საკითხს უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში, რადგანაც მას შეუძლია დაამტკიცოს ჰიპოთეზური ჰიგსის ველის არსებობა. ჰიგსის ველი წარმოადგენს სიმეტრიის დარღვევის მექანიზმის ასახსნელად შემოტანილ უმარტივეს და ყველაზე ხელსაყრელ წყაროს. სიმეტრიის დარღვევის ასეთი გზით ზოგიერთი ნაწილაკი იძენს მასას. ჰიგსის ველის არსებობის დადასტურება ან უარყოფა, სავარაუდოდ უდიდეს მნიშვნელობას იქონიებს ადამიანის მიერ სამყაროს შემეცნების საკითხზე, მიუთითებს რა არსებული თეორიებიდან თუ ნაწილაკების ფიზიკის რომელი თეორიაა უფრო კორექტული და გააღებს სარკმელს „ახალი ფიზიკისთვის“ არსებული თეორიების მიღმა. სადღეისოდ წამყვანი თეორიის თანახმად ზოგიერთი ნაწილაკი მასას იძენს ჰიგსის ველთან ურთიერთქმედების შედეგად, რომელსაც არანულოვანი სიდიდე აქვს ყველგან, სხვამხრივ ცარიელ სივრვეშიც კი. თუ ეს თეორია სწორია, მაშინ უნდა არსებობდეს შესაბამისი ბოზონი, ჰიგსის ველის უმცირესი შესაძლო აღგზნება და აღმოჩენადიც უნდა იყოს იგი. რასაც მივყავართ თეორიის გადამწყვეტ გამოცდამდე. შესაბამისად, ეს ნაწილაკი არის ხანგრძლივი ძიების საგანი ნაწილაკების ფიზიკაში. CERN-ში შვეიცარიის ქალაქ ჟენევაში არსებული დიდი ადრონული კოლაიდერის (LHC) — ყველაზე მძლავრი ნაწილაკების ამაჩქარებლისა და ერთ-ერთი ყველაზე რთული სამეცნიერო ინსტრუმენტის, რაც ოდესმე აგებულა — ერთ-ერთ ძირითად მიზანს წარმოადგენს ჰიგსის ბოზონის არსებობის შემოწმება და მისი პარამეტრების გაზომვა, რაც ფიზიკოსებს თანამედრეოვე თეორიის ამ ქვაკუთხედის დადასტურების საშუალებას მისცემდა.
ჰიგსის ბოზონს სახელი ეწოდა პიტერ ჰიგსის გამო, რომელმაც 1966 წელს ორ სხვა ჯგუფთან ერთად შემოიტანა მექანიზმი, რომელიც გულისხმობდა ასეთი ნაწილაკის არსებობას  და ის იყო ერთადერთი, რომელმაც იწინასწარმეტყველა მასიური ნაწილაკის არსებობა და დაადგინა მისი ზოგიერთი თეორიული მახასიათებლები. ამ ნაწილაკს მედიაში ძალიან ხშირად მოიხსენიენბენ, როგორც „ღმერთის ნაწილაკს“ ამ თემაზე ლეონ ლადერმანის წიგნის სათაურის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნაწილაკი მნიშვნელოვანიცაა და ძნელად მოსახელთებელიც, მისი ასეთი ეპითეტი ძლიერ ანტიპათიას იწვევს ფიზიკოსებში, მიიჩნევენ რა, რომ ესაა შეცდომაში შეყვანა და გაზვიადება, რადგან ძირითადი მიზანია ჰიგსის ველის შესწავლა. თვით ველი და არა ბოზონი ანიჭებს მასას თეორიულად სხვა ნაწილაკებს.
სტანდარტული მოდელის თანახმად ჰიგსის ნაწილაკი არის ბოზონი, ისეთი სახეობა ნაწილაკებისა, რომლებიც ნებას რთავს მრავალ იდენტურ ნაწილაკს იმყოფებოდეს ერთი და იმავე ადგილას ერთი და იმავე კვანტურ მდგომარეობაში. მას არ აქვს სპინი, ელექტრული მუხტი და ფერადი მუხტი. ის არის აგრეთვე ძლიერ არასტაბილური, იშლება რა სხვა ნაწილაკებად თითქმის დაუყოვნებლივ. თუ ნაჩვენები იქნება, რომ ჰიგსის ბოზონი არ არსებობს, სხვა უჰიგსო მოდელები უნდა იქნან განხილული. სტანდარტული მოდელის ზოგიერთ გაფართოებაში შეიძლება ასევე არსებობდეს მრავალფეროვანი ჰიგსის ბოზონები.
2012 წლის 4 ივლისს CMS-ისა და ATLAS-ის ექსპერიმენტულმა ჯგუფებმა (LHC)-ზე დამოუკიდებლად განაცხადეს, რომ თითეულმა დაადასტურა აღმოჩენა მანამდე უცნობი ბოზონის მასით 125 გევ/c2 და 127 გევ/c2-ს შორის, რომელთა ყოფაქცევა ჯერჯერობით „თავსებადია“ ჰიგსის ბოზონთან, ამავდროულად აღნიშნავენ, რომ საჭიროა მონაცემების შემდგომი ანალიზი, ვიდრე საბოლოოდ ამოიცნობენ ჰიგსის ნაწილაკს ახლად აღმოჩენილ ნაწილაკში.
სქოლიო
კატეგორია:თეორიული ფიზიკა კატეგორია:ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკა კატეგორია:ელემენტარული ნაწილაკები
თუთხალია
საკუთარი სახელი თუთხალია შეიძლება აღნიშნავდეს:
ლონგფორდი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტერმინით ლონგფორდი შეიძლება აღნიშნული იყოს:
გამანადგურებელ-გზაგადამჭრელი
დღის ოპერაციებისას ჩვეულებრივი გამანადგურებლები სხვა მრავალ ამოცანასთან ერთად ასევე გზაგადამჭრელის ფუნქციასაც ითავსებენ. დღის გზაგადამჭრელები პირველი მსოფლიო ომიდან მოყოლებული თავდაცვით როლს ასრულებდნენ, მაგრამ ისინი უკეთ ცნობადი არიან მეორე მსოფლიო ომის დროს სხვადასხვა ძირითადი მოქმედებებით, აღსანიშნავია ბრიტანეთის ბრძოლა, სადაც სპიტფაერებმა და ჰოუკერ ჰარიკეინებმა კარგი რეპუტაცია მოიპოვეს. თვითფრინავების მხოლოდ მცირე ნაწილს შეიძლება ეწოდოს სპეციალური დღის გზაგადამჭრელი, გამონაკლისებია Messerschmitt Me 163 და მიქოიან-გურევიჩის მიგ-15-ის მსგავსი თვითმფრინავები. ეს უკანასკნელი ატარებდა მძიმე შეიარაღებას სპეციალურად ბომბდამშენსაწინააღმდეგო ამოცანებისთვის.
ღამის გამანადგურებლები და ბომბდამშენსაწინააღდეგო თვითმფრინავები განსაზღვრების თანახმად არიან მძიმე კლასის გზაგადამჭრელები, მიუხედავად იმისა, რომ მათ თავდაპირველად ასე არ მოიხსენიებდნენ. ცივი ომის ადრეულ ხანაში რეაქტიულიძრავიანი ბომბდამშენების და ატომური ბირთვული იარაღის შერწყმამ საჰაერო ძალებში მაღალი შესაძლებლობების გზაგადამჭრელების მოთხოვნა გაამძაფრა, სწორედ ამ პერიოდიდან იწყება ტერმინ მძიმე გზაგადამჭრელის გამოყენება. ამ ხანის კლასიკური გზაგადამჭრელების მაგალითებია F-106 Delta Dart, სუხოის სუ-15 და English Electric Lightning. 1960-იან წლებში მოხდარმა სწრაფმა კონსტრუქციულმა გაუმჯობესებებმა გაანადგურბელებს გზაგადაჭრელის ფუნქციის შეთავსების შესაძლებლობა მისცა და ამგვარად სტრატეგიულმა საფრთხემ ბომბდამშენებიდან კონტინენტთაშორის ბალისტიკურ რაკეტებზე (კბრ) გადაინაცვლა. სპეციალურად აგებული გზაგადამჭრელები იშვიათობად იქცა, გამონაკლისის სახით 1960-იანების შემდგომ აგებულ გზაგადამჭრელებს შორის ყველაზე გავრცელებულია Tornado F3 და მიკოიანის მიგ-31.
ისტორია
პირველი სპეციალიზებული გზაგადამჭრელების ესკადრილიები პირველი მსოფლიო ომის დროს ჩამოყალიბდა ლონდონის დასაცავად ცეპელინებისგან, მოგვიანებით ასევე ფიქსირებულ-ფრთიანი შორი მოქმედების ბომბდამშენებისგან. თავდაპირველი შენაერთების მიერ გამოყენებული თვითმფრინავები ფრონტის ხაზიდან მოიხსნენნ, განსაკუთრებით Sopwith Pup. ისინი აფრენამდე აცნობებდნენ თავიანთი მიზნების მდებარეობის შესახებ ცენტრალიზებულ სამეთაურო ცენტრს, რომელიც იყო ცხენოსანი გვარდიის შენობაში. გზაგადამჭრელი „პაპი“ არასაკმარისად წარმადი აღმოჩნდა Gotha G.IV ტიპის ბომბდამშენების გასანადგურებლად, ამიტომ იგი განიდევნა უფრო მძლავრი Sopwith Camels-ის მიერ.
სანამ მეორე მსოფლიო ომი დაიწყებოდა, ბომბდამშენების მიზერული სიჩქარე იმდენად გაიზარდა, რომ გზაგადამჭრელის მოქმედება მათ წინააღმდეგ შეუძლებლად ჩანდა. ვიზუალური და აკუსტიკური აღმოჩენის მცირე სიშორის გამო, რომელიც რამდენიმე მილს შეადგენდა, გზაგადამჭრელებს არ ჰქონდა რეაგირებისთვის და სიმაღლეზე აფრენისთვის საკმარისი დრო სანამ ბომბდამშენები მიზნებზე გავიდოდნენ. სიმაღლეზე სწრაფი აფრენის პრობლემა შეიძლება მოეგვარებინა თვითმფრინავის შენობების თავზე დაყენებამ, მაგრამ ეს დიდ ფინანსებს მოითხოვდა. იმდროინდელი დასკვნა იყო, რომ „ბომბდამშენი ყოველთვის გაარღვევდა წინააღმდეგობას“. რადარების გამოჩენამ მდგომარეობა შეცვალა.
ცივი ომის მიმდინარეობისას, 1950-იანებში, გზაგადამჭრელების მძლავრი ძალა გადამწყვეტ ფაქტორს წარმოადგენდა წამყვანი სახელმწიფოებისთვის, როგორც სტრატეგიული ბომბდამშენებით მოულოდნელი ბირთვული დარტყმის მიყენებისგან თავდაცვის საუკეთესო საშუალება. შესაბამისად, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ისინი სწრაფად ვითარდებოდნენ. 1960-იანი წლების დასასრულს ბირთვული საფრთხე აურიდებელი გახდა. ეს განაპირობა საბრძოლო მორიგეობაზე სხვადასხვა ბალისტიკური რაკეტების დაყენებამ, რომელთა გზის გადაჭრა შეუძლებელი იყო, რადგან ისინი ატმოსფეროს გარედან 5-7 კმ/წმ სიჩქარით მიისწრაფოდნენ მიზნისკენ. ამგვარად, ორმხრივად გარანტირებული განადგურების დოქტრინამ თავდაცვის გაძლიერების ტენდენცია შეცვალა და გზაგადამჭრელები ნაკლებად სტრატეგიულ იარაღად აქცია. მათმა სარგებლიანობამ იკლო, ხოლო მათი როლი შეირწყა იმ დროინდელ სამხედრო წრეებში პოპულარულ საჰაერო უპირატესობის გამანდაგურებლის იდეასთან.
კონსტრუქცია
გზისგადაჭრის ამოცანა თავისთავად რთულია. განვიხილოთ ერთი მიზანზე შორი მოქმედების ბომბდამშენებით შეტევის არიდების მაგალითი. ბომბდამშენებს აქვთ უპირატესობა აირჩიონ ამოცანის პარამეტრები – შეტევის ვექტორი, სიჩქარე და სიმაღლე. რადგან ბომბდამშენები აღმოჩენილ იქნება მიზნიდან შორ მანძილზე, არსებობს უზარმაზარი არე საიდანაც შეიძლება დაიწყოს შეტევა. გზაგადამჭრელს უნდა შეეძლოს გაეშვას, აფრინდეს, ავიდეს სიმაღლეზე, მოახდინოს იერიშისთვის მანევრირება და მიიტანოს იერიში ბომბდამშენზე, მანამ, სანამ ბომბდამშენი დაფარავს მანძილს აღმოჩენის წერტილიდან შეიარაღების მიტანის წერტილამდე.
გზაგადამჭრელი თვითმფრინავის შესაძლებლობები მთლიანად კონცენტრირებულია სწრაფ აღმასვლაზე ან/და დიდი სიჩქარის განვითარებაზე, რითაც იგი კარგავს იმ შესაძლებლობებს, რომლებიც გააჩნია საჰაერო უპირატესობის გამანადგურებელს. ამგვარად, გზაგადამჭრელები ხშირად თავის შთამბეჭდავობას მხოლოდ ფურცელზე ინარეჩუნებენ, მაგალითად უპირატესობა აქვთ ნაკლებად სპეციალიზებულ გამანადგურებლებზე საცეცხლე ძალაში, აღმასვლაში და სიჩქარეში. მიუხედავად ამისა, ისინი საგრძნობლად უთმობენ საჰაერო ბრძოლებში იმავე „ნაკლებად სპეციალიზებულ“ გამანადგურებლებს შეზღუდული მანევრულობის გამო.
თავდაცვის წერტილის გზაგადამჭრელები
სხვადასხვა გზაგადამჭრელების გადმოსახედიდან, ერთი კონკრეტული ასპექტისსთვის დაპროექტება ხშირად მსხვერპლს ითხოვს ამ სპექტში გადამწყვეტი უპირატესობის მოსაპოვებლად. „თავდაცვის წერტილის გზაგადამჭრელი“ ეს არის მსუბუქი კონსტრუქციის თვითმფრინავი, რომელიც დროის უმეტეს ნაწილს მიწაზე დასაცავი მიზნის ახლოს ატარებს. მოთხოვნის შესაბამისად იგი გაეშვება, ავა სიმაღლეზე, შეასრულებს მანევრს და შეუტევს ბომბდამშენს ძალიან მცირე დროში სანამ ბომბდამშენი დაცლის თავის შეიარაღებას დასაცავ მიზანზე.
მეორე მსოფლიო ომის მიწურულს ლუფტვაფესთვის მთავარი მოთხოვნად მოკავშირეთა და ამერიკული საჰაერო ძალები გახდა, რომლებიც გერმანულ მიზნებს დღე და ღამე უტევდნენ. იქედან გამომდინარე, რომ დაბომბვებმა იმატა, განსაკუთრებიტ 1944-ის დასაწყისში, ლუფტვაფემ წარმოადგინა რაკეტის ძრავით აღჭურვილი Messerschmitt Me 163 Komet, როგორც ძალიან მოკლე მანძილის გზაგადამჭრელი. ძრავი უზრუნველყოფდა მხოლოდ 7 წუთიან ფრენას, მაგრამ მათ იმდენად კარგი შედეგი აჩვენეს, რომ შეეძლოთ თავდაცვით გამანადგურებლებთან გვერდიგვერდ ეფრინათ. Me 163 მოითხოვდა აეროდრომს, ამიტომ ისინი მუდმივი სამიზნე იყვნენ. საგანგებო გამანადგურებლის პროგრამის ფარგლებში გერმანელებმა უფრო თამამი პროექტი განახორციელეს Bachem Ba 349 Natter-ის სახით. ეს თვითმფრინავი სტარტს ვერტიკალურად იღებდა ამიტომ მისთვის ავიაბაზის აუცილებლობა არ იდგა. საბოლოო ჯამში ყველა ეს გერმანული ქმნილება რთულად გამოსაყენებელი აღმოჩნდა და ხშირად თავისი მფრინავებისთვის სასიკვდილო ხაფანგებად იქცეოდნენ, და ნაკლებად მნიშვნელოვანი ეფექტი ჰქონდათ დაბომბვებზე.
სქოლიო
კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
მარბლ არჩი
thumb|220px|მარბლ არჩი მარბლ არჩი (Marble Arch, მარმარილოს თაღი) — კარარას მარმარილოთი აშენებული მონუმენტი, რომელიც დგას სპიკერს კორნერთან ჰაიდ პარკში ოქსფორდ სტრიტის დასავლეთ ბოლოში.
თაღი აგებულ იქნა 1828 წელს არქიტექტორ ჯონ ნეშის მიერ. ნიმუშად აღებულ იქნა კონსტანტინეს თაღი რომში. თავდაპირველად იგი იდგა ბაკინგემის სასახლის შესასვლელთან მოლზე და რადგან სატრანსპორტო საშუალებებისათვის ძალზე ვიწრო აღმოჩნდა გადატანილ იქნა დღევანდელ ადგილზე.
არკა დგას ლონდონის ცნობილ ტაიბერნის სახრჩობელებთან ახლოს. იქ სადაც 1388-1793 წლებში ხდებოდა დამნაშავეთა საჯარო ჩამოხრჩობა.
მახლომდებარე მეტროპოლიტენის სადგური არკის სახელს „მარბლ არჩს“ ატარებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლონდონის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:სატრიუმფო თაღები
ბანდარ-სერი-ბეგავანი
ბანდარ-სერი-ბეგავანი (ჯავი: بندر سري بڬاوان ; წარსულში ცნობილი როგორც ქალაქი ბრუნეი; بندر بروني) — ბრუნეის უდიდესი ქალაქი და დედაქალაქი. ოფიციალურად იმართება, როგორც მუნიციპალიტეტი (bandaran). ბანდარ-სერი-ბეგავანის მოსახლეობა 100 700 ადამიანს შეადგენს, ხოლო ბრუნეი-მურაის რაიონის ჩათვლით ― 279 924 ადამიანს, რაც მთელი ქვეყნის მოსახლეობის ნახევარზე მეტია.
სქოლიო
}
კატეგორია:აზიის დედაქალაქები კატეგორია:ბრუნეის ქალაქები კატეგორია:ბრუნეის მუნიციპალიტეტები
ლონგფორდი
დემოგრაფია
მოსახლეობა — 8 836 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 7 557 ადამიანს.
2006 წლის აღწერის მონაცემები:
ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).
Polyrhachis sexspinosa
Polyrhachis sexspinosa — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
ლონგფორდი
დემოგრაფია
1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
Polyrhachis sexspinosa
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ლონგფორდი
დემოგრაფია
1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
სქოლიო
კატეგორია:ირლანდიის ქალაქები კატეგორია:ლონგფორდის საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
მარტინ ვან ბურენი
მარტინ ვან ბურენი (Martin Van Buren; დ. 5 დეკემბერი 1782 — გ. 24 ივლისი 1862) — ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით მე-8 პრეზიდენტი 1837–1841 წლებში. ენდრიუ ჯექსონის პრეზიდენტობის დროს იგი იყო აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი (1833–1837) და სახელმწიფო მდივანი (1829–1831). 1829 წელს იყო ნიუ-იორკის შტატის გუბერნატორი. იგი იყო პირველი პრეზიდენტი, ვინც ბრიტანული (ე. ი. ინგლისელი, უელსელი, შოტლანდიელი ან ირლანდიელი) წარმოშობის არ იყო – მისი წინაპრები ნიდერლანდელები იყვნენ. ვან ბურენი იყო ერთადერთი აშშ-ის პრეზიდენტებს შორის ვისთვისაც ინგლისური მშობლიური ენა არ იყო, მისი მშობლიური ენა იყო ნიდერლანდური. იგი ასევე იყო პირველი პრეზიდენტი, ვინც აშშ-ის დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მიღების შემდეგ დაიბადა და პირველი, ვინც ნიუ-იორკიდან იყო.
ვან ბურენი იყო ერთ-ერთი ცენტრალური ფიგურა თანამედროვე პოლიტიკური ორგანიზაციების განვითარების საქმეში. ენდრიუ ჯექსონის ადმინისტრაციაში მოღვაწეობის დროს იგი იყო წამყვანი ფიგურა ჯექსონის დემოკრატიის ორგანიზაციული სტრუქტურის მშენებლობაში, განსაკუთრებით ნიუ-იორკის შტატში. თუმცა, მისი პრეზიდენტობის დროს ქვეყანას ეკონომიკური სიძნელეები ჰქონდა. არუსტუკის უსისხლო ომის დროს მნიშვნელოვნად დაიძაბა ურთიერთობა ბრიტანეთთან და მის კოლონია კანადასთან. 1840 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში იგი ვიგების კანდიდატმა უილიამ ჰენრი ჰარისონმა დაამარცხა.
აშშ-ის ისტორიაში მხოლოდ მარტინ ვან ბურენი და თომას ჯეფერსონი იყვნენ სხვადასხვა დროს პრეზიდენტიც, ვიცე-პრეზიდენტიც და სახელმწიფო მდივანიც.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები კატეგორია:აშშ-ის სახელმწიფო მდივნები კატეგორია:აშშ-ის სენატორები კატეგორია:ნიუ-იორკის გუბერნატორები კატეგორია:დაბადებული 5 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1781 კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1862
ჯორჯ ფოქსი
ჯორჯ ფოქსი (George Fox; დ. ივლისი, 1624 — გ. 13 იანვარი, 1691) — ინგლისელი დისენტერი, მეგობართა რელიგიური საზოგადოების (ასევე კვაქერებე ან უბრალოდ მეგობრები) დამფუძნებელი. პროვინციელი მეწისქვილეს შვილი, ფოქსი უნდა გამხდარიყო ქუჩის მეწაღე. ომისა და რევოლუციების დროს მცხოვრებმა, მან მოითხოვა ეკლესიაში ფასიანი შესვლის გაუქმება და ასევე ეკლესიის საიდუმლოებების გაუქმება. იგი დაქორწინდა თავისი ერთ-ერთი მხარდამჭერის ქვრივზე სახელად მარგარეტ ფელი, რომელიც შემდეგში გახდა ამ მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი. მან რამდენიმეჯერ იმოგზაურა ჩრდილოეთ ამერიკაში და ევროპის სხვა ქვეყნებში. იმის მიუხედავად, რომ მის მოძრაობას ბევრი ზიზღითა და შუღლით უყურებდა, ოლივერ კრომველი მას საკმაოდ დადებითად აფასებდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1624 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1691
მარბლ არჩი (ლონდონის მეტრო)
მარბლ არჩი — ლონდონის მეტროპოლიტენის მიწისქვეშა სადგური. იგი მდებარეობს ოქსფორდ სტრიტის დასავლეთ ბოლოში ჰაიდ პარკის ჩრდილო აღმოსავლეთ კუთხეში. სახელი ეწოდა მარბლ არჩის მონუმენტის მიხედვით.
სადგური გახსნილ იქნა 1900 წლის 30 ივლისს „სენტრალ ლონდონ რეილვეიზე“ (დღევ.სენტრალ ლაინი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლონდონი
დევი უგრეხელიძე
დევი შალვას ძე უგრეხელიძე (დ. 13 დეკემბერი, 1936 თიანეთი — გ. 9 სექტემბერი, 2012 თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988).
ბიოგრაფია
1954 წელს დაამთავრა ქალაქ თბილისის 32-ე ვაჟთა საშუალო სკოლა და სწავლა გააგრძელა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტზე. 1961-1964 წლებში სწავლობდა ამავე უნივერსიტეტის ორგანული ქიმიის კათედრის ასპირანტურაში. 1964 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1965 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მცენარეთა ბიოქიმიის ინსტიტუტის ქსენობიოტიკთა ლაბორატორიას. პარალელურად მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ორგანული ქიმიის კათედრაზე. 1974 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1977 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება. 1975-1996 წლებში დევი უგრეხელიძე იყო საქართველოს სასოფლო სამეურნეო ინსტიტუტის ბიოორგანული ქიმიის კათედრის გამგე. 1996-2006 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბიოქიმიისა და ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1988 წელს არჩეულ იქნა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
გუბერნატორი (აშშ)
ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ორმოცდაათივე შტატში და აშშ-ის ტერიტორიებში გუბერნატორი არის აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელი. გუბერნატორი პასუხისმგებელია შტატის კანონების აღსრულებაზე და შტატის აღმასრულებელი ხელისუფლების კონტროლზე. როგორც შტატის ლიდერი, გუბერნატორი წარადგენს ახალ პროგრამებს და მათი რეალიზაციისთვის იყენებს აღმასრულებელ ბრძანებებს, აღმასრულებელ ბიუჯეტს, საკანონმდებლო ინიციატივებს და ვეტოს. გუბერნატორები ასრულებენ თავიანთ მოვალეობებს სხვადასხვა დეპარტამენტების და სააგენტოების (ხშირ შემთხვევაში, გუბერნატორებს მათი დანიშვნის უფლება აქვთ) მხარდაჭერით და დახმარებით. გუბერნატორთა უმრავლესობას უფლება აქვს „დანიშვნის კომიტეტის“ მიერ შეთავაზებული სიიდან შტატის მოსამართლეებიც დანიშნოს.
ყველა შტატში, გარდა ხუთისა, არსებობს ლეიტენანტ-გუბერნატორის თანამდებობა, რომელიც იკავებს გუბერნატორის პოსტს უკანასკნელის იმპიჩმენტის, სიკვდილის ან გადადგომის შემთხვევაში (მასაჩუსეტსში და დასავლეთ ვირჯინიაში ლეიტენანტ-გუბერნატორი ზემოთ მოცემულ შემთხვევებში მემკვიდრეობით იღებს გუბერნატორის მოვალეობებს და ძალაუფლებას, მაგრამ, არა თანამდებობას). ლეიტენანტ-გუბერნატორი არაოფიციალურად ასრულებს გუბერნატორის მოვალეობებს, თუ უკანასკნელს ამის გაკეთება არ შეუძლია. გარდა ამისა, ისინი ხშირად არიან თავმჯდომარეები შტატების საკანონდმებლო კრების ზემო პალატაში, მაგრამ, ამ შემთხვევაში, მათ არ აქვთ უფლება მიიღონ მონაწილეობა პოლიტიკურ დებატებში. გარდა ამისა, მათ არ აქვთ არც ხმის უფლება (გამონაკლისი შეიძლება დაიშვას მაშინ, როდესაც საკანონმდებლო ორგანო „ორადაა“ გაყოფილი და ხმების რაოდენობა თანაბარია.
პარტია
ამჟამად 34 რესპუბლიკელი, 15 დემოკრატი და ერთი დამოუკიდებელი პოლიტიკოსი იკავებს შტატის გუბერნატორის თანამდებობას. ორი დემოკრატი (ვაშინგტონის ოლქის ჩათვლით), ორი რესპუბლიკელი, ერთი სახალხო დემოკრატი და ერთი დამოუკიდებელი პოლიტიკოსი იკავებს აშშ-ის ტერიტორიების გუბერნატორის პოსტს.
ასაკი
ყველაზე მოხუცია კალიფორნიის გუბერნატორი ჯერი ბრაუნი, დაბადებული 1938 წლის 7 აპრილს (79 წლის). ყველაზე ახალგარდაა 1979 წლის 7 მარტს დაბადებული, 38 წლის რიკარდო როსელიო, პუერტო-რიკოს გუბერნნატორი.
ყველაზე ახალგაზრდა გუბერნატორი აშშ-ის ისტორიაში იყო სტივენს მეისონი, რომელიც 1835 წელს, 24 წლის ასაკში, აირჩიეს მიჩიგანის ტერიტორიის გუბერნატორი. 1837 წლის იანვარში მიჩიგანი შტატი გახდა, ხოლო მეისონი, 25 წლის ასაკში, მისი პირველი გუბერნატორი. იგი მეორედ აირჩიეს 1837 წლის ნოემბერში, 26 წლის ასაკში.
მეორე ყველაზე ახალგაზრდა გუბერნატორი იყო ჯონ ნიილი ჯონსონი, რომელიც 30 წლის ასაკში კალიფორნიას ჩაუდგა სათავეში. მესამე ყველაზე ახალგაზრდა გუბერნატორი იყო ჰაროლდ სტასენი, რომელიც 1938 წელს, 31 წლის ასაკში, მინესოტას გუბერნატორად აირჩიეს. ექს-პრეზიდენტი ბილ კლინტონი 32 წლის იყო, როცა იგი არკანზასის გუბერნატორად აირჩიეს.
35 შტატში, მინიმალური ასაკი გუბერნატორის თანამდებობის დასაკავლებად 30 წელია. ხუთ შტატში ეს ასაკი 25 წელს შეადგენს, ერთ შტატში 21 წელს, ხოლო კიდევ ხუთში 18-ს. კანზასში და ვერმონტში ასაკობრივი შეზღუდვა არ არსებობს.
სქესი
ამჟამად, 50 გუბერნატორიდან 45 მამაკაცია, ხოლო 5 – ქალი: კეიტ ბრაუნი, (ორეგონი) მერი ფელინი, (ოკლაჰომა), კეი ივი (ალაბამა), სუსანა მარტინესი (ნიუ-მექსიკო), ჯინა რეიმონდო (როდ აილენდი). ფელინი, ივი და მარტინესი არიან რესპუბლიკელები, ხოლო ბრაუნი და რეიმონდი დემოკრატები.
აშშ-ის ტერიტორიების ხუთივე გუბერნატორი კაცია, ხოლო ქალაქ ვაშინგტონის მერი – ქალი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის შტატების გუბერნატორები
შტაბს-როტმისტრი
შტაბს-როტმისტრი (Штабс-ротмистр) — ობერ-ოფიცრის X (1797—1884) და IX (1884-1917) კლასის წოდება რუსეთის იმპერიის კავალერიის, ჟანდარმერიის და სასაზღვრო დაცვის წოდებათა რანგების ტაბელით. შეესაბამებოდა შტაბს-კაპიტნის წოდებას ქვეით ჯარებში და პოდ-იასაულს კაზაკთა ლაშქარში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამხედრო წოდებები
შოთა ხუციშვილი
შოთა ნიკოლოზის-ძე ხუციშვილი (დ. 25 იანვარი, 1924, თბილისი — გ. 28 მაისი, 2012) — ქართველი ინჟინერი, ავია-კონსტრუქტორი და გამომგონებელი, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 60-ზე მეტი გამოგონების ავტორი და პატენტის მფლობელი სხვადასხვა სფეროში: თვითმფრინავმშენებლობა, საფრენი აპარატები (საფრენი აპარატი „შოთა“, ჰელიკოფტერი-თვითმფრინავი ცვალებადი გეომეტრიის როტორით, ცვალებადდიამეტრიანი ხრახნი), კოსმოსური სივრცის ათვისება, ტურბომშენებლობა, ჩარხმშენებლობა, გემთმშენებლობა, ენერგო, ჰიდრო და მანქანათმშენებლობა, პნევმო-მილების კონტეინერთა სატრანსპორტო კონსტრუქციები, ქარის ცვალებადი დიამეტრის ენერგეტიკული დანადგარები და სხვ. 1997 წლიდან ხელმძღვანელობდა პროექტს - „ცვალებადი გეომეტრიის ხრახნი და მისი მართვის საშუალება“, ბოინგის კორპორაციისა და ISTC -ს საგრანტო დაფინანსებით საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ბაზაზე. სიცოცხლის ბოლომდე შოთა ხუციშვილი აქტიურად მუშაობდა სხვადასხვა ინოვაციურ გამოგონებაზე. იგი 2011 წლის პროექტის - "მეცნიერების, გამომგონებლების, ნიჭიერი და კრეატიული ადამიანების ხელშეწყობა" ფარგლებში დაჯილდოვდა და მას გადაეცა თბილისის მერიის სიგელი.
ოჯახი
შოთა ხუციშვილი დაიბადა 1924 წლის 25 იანვარს თბილისში, ნიკოლოზ და ნატალია ხუციშვილების ოჯახში. მამა, ნიკოლოზ ხუციშვილი, საქართველოს პირველი მფრინავის – ბესარიონ ქებურიას - მოსწავლე იყო: ჯერ მისი მემანქანე და მანქანათმშენებელი, შემდეგ კი – დამოუკიდებელი მფრინავი გახდა. შოთა ბავშვობიდან მამის დამკვიდრებულ ტრადიციას გაჰყვა, 15 წლიდან სწავლობდა აეროდინამიკას და სკოლაში, გაკვეთილების შუალედში, გიგანტურ ჰიდროთვითმფრინავ–სანატორიუმს აპროექტებდა. დედას - ნატალია ხუციშვილი (ქალწულობაში მანდრიკინა) - დამთავრებული ჰქონდა სოხუმის კეთილშობილ ქალთა გიმნაზია. ნატალია პროფესიით ქიმიკოსი იყო, წლების მანძილზე მუშაობდა ქიმიური მრეწველობის საწარმოში, თბილისში. 1947 წელს შოთა ხუციშვილმა იქორწინა სოფიო (სამიკო) თარალაშვილზე (1924-2012 წწ.). სოფიო პროფესიით ვოკალისტი (მეცო-სოპრანო) იყო, მუშობდა საქართველოს სახელმწიფო კაპელაში. შოთას და სოფიოს შეეძინათ ვაჟი - გიორგი ხუციშვილი (1948-2013 წწ.), ცნობილი ქართველი კონფლიქტოლოგი.
განათლება
1941 წლის ოქტომბერში, საშუალო სკოლის მეცხრე კლასის მოსწავლე შოთა ხუციშვილი „განსაკუთრებული ნიჭის გამო“ უგამოცდოდ ჩაირიცხა თბილისის საავიაციო ტექნიკუმში, რომლის დირექტორი იმ დროს გახლდათ მიხეილ ჯიბუტი. 1944 წელს, საავიაციო ტექნიკუმის წარმატებით დამთავრების შემდეგ, შოთა ახალგაზრდა ქართველ სტუდენტებთან ერთად ჩაირიცხა მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტში. 1964 წელს ჩაირიცხა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში და 1969 წელს დაამთავრა მანქანათმშენებლობის ფაკულტეტი. მარცხნივ|მინი|შოთა ხუციშვილი, თბილისი, 1960 წ.