cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნორვეგია
ნორვეგია, ოფიციალურად ნორვეგიის სამეფო (Kongeriket Norge, ახალ ნორვეგიულად Kongeriket Noreg) — ჩრდილოეთის ქვეყანა ჩრდილოეთ ევროპაში. უკავია ნახევარკუნძულის დასავლეთი და ჩრდილოეთი ნაწილი, ასევე კუნძული იან-მაიენი და არქტიკული არქიპელაგი შპიცბერგენი. ნორვეგიის სამეფოს ზღვისიქითა ტერიტორიებს მიეკუთვნება სუბანტარქტიკულ სარტყელში მდებარე ბუვეს კუნძული. აგრეთვე, მის დაქვემდებარებაშია დედოფალ მოდის მიწა და პეტრე I-ის კუნძული.
ნორვეგიის საერთო ფართობი 385,207 კმ2-ს, ხოლო მოსახლეობა 5 367 580-ია (2020 წლის აგვისტოს მონაცემებით). აღმოსავლეთით გრძელი, 1619 კილომეტრის სიგრძის საზღვრით შვედეთს ესაზღვრება. ქვეყანას ესაზღვრება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ფინეთი და რუსეთი, სამხრეთით - სრაგერაკი, რომლის მეორე მხარეს დანიაა. ქვეყანას გააჩნია ფართო სანაპირო ზოლი, რომელსაც ჩრდილოეთ ატლანტის ოკეანესთან და ბარენცის ზღვასთან ადგენს. ზღვის დიდ გავლენას განიცდის ნორვეგიის კლიმატიც; სანაპირო ზოლი დაბალი ტემპერატურით ხასიათდება, ხოლო ქვეყნის შედარებით შიდა ნაწილში, მიუხედავად იმისა რომ უფრო ცივია, ვხვდებით იმაზე მეტად ზომიერ კლიმატს, ვიდრე მის განედზე მდებარე მსოფლიოს სხვა ქვეყნების შემთხევაშია. პოლარული ღამეების განმავლობაშიც კი, სანაპირო ზოლზე ტემპერატურა სტაბილურად ყინვაზე მაღალია. აგრეთვე, ზღვის გავლენის გამო ქვეყნის ზოგიერთ რაინში იცის ძლიერი წვიმა და თოვლი.
ნორვეგიის ამჟამინდელი მონარქი არის გლიუქსბურგების წარმომადგენელი ჰარალდ V. 2013 წელს პრემიერ მინისტრის პოსტზე იენს სტოლტენბერგი ერნა სულბერგმა ჩაანაცვლა და მას შემდეგ სწორედ იგი იკავებს აღნიშნულ თანამდებობას. როგორც უნიტარული სუვერენული სახელმწიფო კონსტიტუციური მონარქიით, ნორვეგია ხელისუფლების ძალებს სამ ნაწილად, სტორთინგად, სახელმწიფო საბჭოდ და უზენაეს სასამართლოდ, ჰყოფს; აღნიშნული დანაწილება განსაზღვრულია 1814 წლის კონსტიტუციით. სამეფო 872 წელს, მრავალი მცირე სამეფოს შერწყმის შედეგად დაარსდა და 1148 წელია განუწყვეტლივ არსებობს. 1537-1814 წლებში იყო დანია-ნორვეგიის სამეფოს ნაწილი, ხოლო 1814-1905 წლებში - შვედეთისა და ნორვეგიის გაერთიანებული სამეფოს ნაწილი. პირველი მსოფლიო ომის დროს იყო ნეიტრალური ტერიტორია. იგი ნეიტრალურ ტერიტორიად რჩებოდა 1940 წლამდე - მეორე მსოფლიო ომის დროს ქვეყანაში გერმანია შემოიჭრა და დაიპყრო იგი.
ნორვეგიის ორივე, ადმინისტრაციული და პოლიტიკური ქვეყადანოფები ორ დონედაა დაყოფილი: საგრაფოებად და მუნიციპალიტეტებად. მჭიდრო კავშირებს ინარჩუნებს როგორც ევროკავშირთან, ასევე შეერთებულ შტატებთან. ნორვეგია ასევე არის გაეროს, ნატო-ს, თავისუფალი ვაჭრობის ევროპული ასოციაციის, ევროპის საბჭოს, ანტარქტიდის ხელშეკრულებისა და ჩრდილოეთის საბჭოს დამფუძნებელი წევრი; ევროპის ეკონომიკური ტერიტორიის, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციისა და ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის წევრი; და შენგენის ზონის ნაწილი.
მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის სიებში ნორვეგია ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლის ოდენობით მეოთხე ადგილს იკავებს მსოფლიოში. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიხევით ნორვეგია ერთი სული მოსახლის მშპ-ით (PPP), 2015 წლის შეფასებით, მეთერთმეტე პოზიციაზეა. აქვს მსოფლიოში უდიდესი სუვენერული სიმდიდრის ფონდი, რომლის ღირებულება 1 ტრილიონი აშშ-ის დოლარია. 2009 წლიდან მოყოლებული ნორვეგიას მსოფლიოში ყველაზე მაღალი ადამიანის განვითარების ინდექსის რეიტინგი აქვს; აღნიშნულ პოზიციას იკავებდა 2001-2006 წლებშიც. ნორვეგიაში ასევე ფიქსირდება მსოფლიოში კრიმინალის დონის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი.
სახელწოდება
მინი|left|ნორვეგია მინი|left ოფიციალური - ნორვეგიის სამეფო. ეროვნული - Kongeriket Norge. სახელწოდება პრანორვეგიულ ენაზე Norvegr ნიშნავს „ჩრდილოეთის გზას“, თანამედროვე ნორვეგიულში იგი მიღებულია ძირებიდან northr და rike, რომლის მნიშვნელობაა „ჩრდილოეთის სამეფო“.
ისტორია
1905 წელს ნორვეგიამ აღიდგინა დამოუკიდებლობა, გაწყვიტა რა უნია შვედეთთან. რეფერენდუმმა განსაზღვრა მმართველობის ფორმა — მონარქია. მეფედ მოიწვიეს დანიის პრინცი კარლი, რომელმაც მიიღო სახელი ჰოკონ VII.
ადრეული ეპოქა
თანამედროვე ნორვეგიელთა წინაპრებმა ფინური ტომები ჩრდილოეთით გადარეკეს და ახლანდელი ტერიტორიები დაიკავეს, თუმცა, იმდროის ნორვეგიელები განსხვავებულ სკანდინავიურ ტომებს ეკუთვნოდნენ, რომლებიც დანიელებსა და ანგლებს ენათესავებოდნენ.
ბოლომდე გაურკვეველი რჩება, თუ როგორ დასახლდა ნორვეგია. ერთი ვერსიით, ქვეყანა ჩრდილოეთიდან სახლდებოდა, შემდგომ ცენტრალური და დასავლეთი იქნა ათვისებული. ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით კი, დასახლება სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით მოხდა. ამ მოსაზრებას არქეოლოგიური გათხრები ამყარებენ. საგების თანახმად, ნორვეგიელები ვიკეს ყურიდან დრონტჰეიმამდე იკავებდნენ მიწებს (წინანდელი სახელი ნიდაროსე), მაგრამ,მათ, ისევე როგორც გოთებსა და შვედებს, ცენტრალიზებული ხელისუფლება არ გააჩნდათ. მოსახლეობა 20-30 სხვადასხვა ჯგუფად იყოფოდა, ნორვეგიულად ფილკე (ნორვ. fylke, ხალხი). ყოველ ფილკეს თავისი მეფე ან ბელადი ჰყავდა. ერთიანი სახელმწიფოს შექმნის მიზნით, რამდენიმე მათგანი გაერთიანდა და ერთიან ყრილობად — თინგად (Thing) გადაიქცა. თინგი ყოველი კონკრეტული საჭიროებისას იკრიბებოდა, მასზე დასწრება ნებისმიერ თავისუფალ მოქალაქეს შეეძლო, მაგრამ საქმეს მეფის მიერ დანიშნული უფლებამოსილი პირები განაგებდნენ. თინგი უმაღლესი საბჭოსი და უმაღლესი სასამართლოს სახეს ატარებდა. თინგის უფლებამოსილთა შორის მეფეზე დამოკიდებული პიროვნებები დაშვებულნი არ იყვნენ.
თავად ფიულკი ასად — herad იყოფოდა და თითოეულ ჰერადს hersir (ჰერსირი) ედგა სათავეში, რომლის თანამდებობა მემკვიდრეობით ხასიათს ატარებდა და მას მხარის სამოქალაქო და რელიგიური საკითხების გადაჭრა შეეძლო. მეფეები, რომლებიც წოდება yngling-ს ატარებდნენ, ღვთიური წარმოშობისად მიიჩნეოდნენ და თავიანთი ფილკეების საგარეო წარმომადგენლები იყვნენ, ჯარს სარდლობდნენ და უფლებებიც პირადული ხარისხითა და სამფლობელოს ფართით განესაზღვრებოდათ. აქვე უნდა ითქვას, რომ ყველა დანარჩენი მნიშვნელოვანი საქმის გადამწყვეტი თავად ხალხი, უბრალოდ გლეხები და თინგი იყო. გლეხები მშვიდობის დარღვევის შემთხვევაში მეფეს ბეგარას უხდიდნენ, მათ ასევე შეეძლოთ ნებაყოფლობითი ძღვენიც მიერთმიათ გვირგვინოსნისთვის. თუკი „მეფე ავსა იქმდა წესისა წინააღმდეგ“ მაშინ მთელ ფილკეს ისრები ეგზავნებოდა, ნიშნად იმისა, რომ მეფე დასაჭერი და მოსაკლავი იყო. თუკი მეფის ლიკვიდირება ვერ ხერხდებოდა, მაშინ მას საუკუნოდ აძევებდნენ ქვეყნიდან. ასეთ შემთხვევაში, ტახტის უფლება როგორც კანონიერ, ისევე უკანონო კავშირის შედეგად შეძენილ მემკვიდრეებს ეძლეოდათ, რკინით გამოცდის შემდეგ.
ძველნორვეგიული საზოგადოება ორი ფენისგან: არისტოკრატებისა და თავისუფალი მოსახლეების — გლეხებისგან შედგებოდა. მათ დაქვემდებარებაში თავისუფლებააყრილი ხალხი ან მონები შედიოდნენ, რომელთაც, უნდა აღინიშნოს, რომ პატრონები სასტიკად არ ექცეოდნენ. უუფლებონი მეტწილად ტუსაღები იყვნენ. მიწიერ ცხოვრებაში ისინი თავიანთ მფლობელებს ეკუთვნოდნენ, გარდაცვალების შემდეგ კი არ მიიშვებოდნენ ვალჰალთან, სადაც იღებდნენ მხოლოდ თავისუფალ ადამიანებს, რომლებიც ბრძლისას იყვნენ დაღუპულნი. ორი ძირითადი კასტა ერთმანეთზე არ იყო დამოკიდებული, გლეხის წოდება საამაყოც კი იყო. მეფის სამსახურში შესვლა ზოგჯერ სამარცხვინო საქმედ მიიჩნეოდა და დასჯის შემთხვევაში გამოიყენებოდა ხოლმე. მეფე ყველაზე დიდი მიწათმფლობელი იყო და თავის მამულებში ამუშავებდა პირებს, რომელთაც armadr ეწოდებოდათ. მეფის კარზე მეომართა პოლკი ცხოვრობდა. ისინი ნარჩევი, მამაცი რაინდები იყვნენ და შინა ხალხი ეწოდებოდათ. ისინი მეფეზე დამოკიდებულებად მიიჩნეოდნენ, ამიტომაც, მათ თავისუფალ ადამიანებად არ თვლიდნენ, იმის მიუხედავად, რომ მეომრები ყველანაირი პირადი თავისუფლებით სარგებლობდნენ.
ძველნორვეგიელთა საყვარელი საქმიანობა ომი, ძარცვა, სამხედრო ვარჯიში და ნადირობა იყო. ისინი ფარიკაობებს მართავდნენ, სადაც მანდილოსნების მიწვევა აუცილებელობას წარმოადგენდა. უყვარდათ მოლხენა, თუმცა, მუდამ გმირულად დაღუპვის მონატრულნი იყვნენ. შერკინებაში ქალებიც კი გადიოდნენ.
ვიკინგთა ეპოქა
მისმა მემკვიდრე ჰარალდ სასტიკმა დანიელებთან უწყვეტი ბრძოლები წამოიწყო: მას ჩრდილოეთის გაელვებას და დანიური კუნძულების მაოხრებელს უწოდებდნენ. ის ინგლისის დაპყრობის სურვილმა შეიპყრო. გასცურა ალბიონისკენ და დაიღუპა. ამის შემდეგ ქვეყანაში შედარებით წყნარმა ცხოვრებამ დაისადგურა. ეს კი ულავ მშვიდად წოდებული მეფის 27 წლიანმა მმართველობამ მოიტანა. იმხანად ნორვეგიამ მნიშვნელოვან კეთილდღეობას მიაღწია. 1095 წელს, ულავის გარდაცვალების შემდეგ ქვეყანა ისევ ორ სახელმწიფოდ გაიყო და შინაომების კერად იქცა, სანამ ერთ-ერთი მეფე — მაგნუს ბარფუდი კვლავ ერთიანი ნორვეგიის ხელმწიფე არ გახდა. მან შორეული ლაშქრობის შედეგად, ჰებრიდის და ორკადის კუნძულები, ასევე ინგლისის კუნძული მენი დაიპყრო, 1103 წელს კი ირლანდიაში სიკვდილით დაეცა.
უნია დანიასთან და შვედეთთან
thumb|სკანდინავიზმი მაგნუს ერიქსონის არჩევით ნორვეგიის ისტორია სხვა სკანდინავიური ქვეყნების ისტორიის განუყოფელი ნაწილი ხდება და დამოუკიდებელ მნიშვნელობას კარგავს. ნორვეგია შვედეთის უკან მიმყოლ ქვეყნად გადაიქცა და უამრავ ომშიც ჩაება, მათ შორის, ომში ჰანზასთან, რომელიც ნორვეგიული ვაჭრობას განვითარებას დიდი ხნით აფერხებდა. ნორვეგიაში ხელისუფლება მოხელეთა ხელში გადავიდა, აღარ იყო არც არისტოკრატია, აღარც მუდმივი საერობო ყრილობა, თუმცა, გლეხები და ქალაქები გარკვეულ თავისუფლებებს ინარჩუნებდნენ. 1349 წელს შავი ჭირის ეპიდემია გაჩნდა, რომელმაც მოსახლეობის მესამედი იმსხერპლა. ნორვეგიელები მეფეს ითხოვდნენ და მაგნუსმა 1350 წელს თავისი 12 წლის ვაჟი ჰააკონი გაგზავნა. 1376 წელს შვედეთის სახელმწიფო საბჭომ, არსებულ დინასტიაში მამრობითი სქესის აღარარსებობის გამო, მეფედ ნორვეგიის მეფის — ჰააკონისა და მისი მეუღლის მარგარიტას ოთხი წლის ვაჟი — ოლაფი აირჩია; მარგარიტა კი მოკლე ხანში რეგენტად დაინიშნა. ამის შემდგომ, ჰანზამ ოლაფი დანიის მეფედაც აღიარა.
ამგვარად, სამივე სკანდინავიური სახელმწიფო გაერთიანდა. როდესაც ჰაკონ ნორვეგიელი გაირდაიცვალა 1380 წელს, მარგარიტა დანიელი ნორვეგიის რეგენტად სცნეს. მაგრამ მისი ხელისუფლება ნორვეგიაშიც და დანიაშიც ერთობ სუსტი იყო. 1387 წელს ოლაფი გარდიაცვალა და დანიისა და ნორვეგიის სეიმებმა მარგარიტა დედოფლად შერაცხეს, 1388 წელს კი ის შვედებმა შვედეთის დედოფლად გვირგვინოსანყვეს. დედოფლად არჩევისას ნორვეგიამ მარგარიტა მისი დის შვილიშვილის ერიხ პომერანელის მემკვიდრედ აღიარა. 1396 წელს დანიის სეიმების გადაწყვეტილებით, ერიხს სრულწლოვანების მიღწევასთან ერთად, ორივე ქვეყნის მმართველობის სადავეები უნდა გადასცემოდა, ხოლო სკანდინავიის ქვეყნებს ურთიერთშორის ომი არ უნდა ეწარმოებინათ. თავისი მემკვიდრის მდგომარეობის გასაიოლებლად მარგარიტამ 1397 წელს კალმარში საბჭო იწვია, იმავე წლის ივნისში კი კანონი შემუშავდა კალმარის უნიად სახელდებული. უნიის საფუძველზე სამივე სკანდინავიურ ქვეყანას — დანიას, ნორვეგიას და შვედეთს ერიხის დინასტიიდან პირველშვილიანობის პრინციპით უნდა აერჩიათ მეფე; სკანდიინავიის ქვეყნებს ერთმანეთთან ომი არ უნდა ჰქონოდათ, გარე შეტევის შემთხვევაში კი ერთმანეთის უსაფრთხოება უნდა დაეცვათ. უცხო ქვეყნებთან მოლაპარაკებები ერთიანი პრინციპით უნდა წარმართულიყო. ერთ ქვეყანაში გახორციელებული დანაშაულისთვის სასჯელდებული მეორე და მესამე ქვეყანაშიც სასამართლო დევნის ქვეშ უნდა ყოფილიყო სასჯელის ვადის მოხდამდე. ამასთან, სამივე ქვეყანა თავიანთ განსაკუთრებულ კანონებს შეინარჩუნებდა.
კალმარის უნიას სკანდინავიისთვის კარგი არაფერი მოუტანია, რადგან სამივე ქვეყანა, მმართველი დინასტიის ნებისამებრ, გაუთავებელ საომარ მოქმედებებში იყო ჩართული. უნიამ ნორდიკულ სახელმწიფოებს უამრავი ადამიანის მსხვერპლი მოუტანა. გაუთავებელი ომებისგან წელში გაწყვეტილი უზარმაზარი სამეფოს მოსახლეობას მოზრდილი ბეგარა დააწვა კისერზე, რათა საომარი ხარჯები დაეფარა. ნორვეგიელებს, მართალია, მეფე არასდროს უნახავთ, მაგრამ მისი აღმატებულების მოხელეები ხალხს ბოლო გროშებამდე ჰგლეჯდნენ. ნორვეგიელები ადგილნაცვლის გაგზავნას ითხოვდნენ თუკი მეფეს არ შეეძლო ჩასვლა. მათ უკვე აღარც საერთო სეიმი გააჩნდათ და აღარც არისტოკრატია, რომელიც სულ ცოტათი მაინც იზრუნებდა ქვეყნისა და ხალხის კეთილდღეობაზე. მათი თხოვნა ყურად არავინ იღო. „ჩვენ უცხოტომელი ფოხტები გვმართავენ, აღარც წესრიგი შეგვარჩინეს, არც ადგილნაცვალი, საკუთარი ბეჭედიც კი არ გაგვაჩნია და ბეჭდის დასასმელად საზღვარსგარეთ გვიხდება გამგზავრება“ — ასეთია ნორვეგიელთა 1420 წლით დათარიღებული საჩივარი.
ნორვეგია XIX საუკუნეში
მინი|300px|[[1814 წლის საკონსტიტუციო კრება, მხატვარი ოსკარ ვერგელანდი]] კილის შეთანხმებით, შემდეგი იყო გათვალისწინებული: ნორვეგია შვედეთის მეფეს უნდა ეკუთვნოდეს და შვედეთთან ერთად გაერთიანებულ სამეფოს უნდა წარმოადგენდეს, ახალი მეფე კი ნორვეგიას ისე უნდა წარმართავდეს, როგორც დამოუკიდებელ ქვეყანას ადგილობრივი კანონების, უფელებებისა და პრივილეგიების გათვალისწინებით. ნორვეგიელი ისტორიკოსები ამტკიცებენ, რომ დანიას შვედეთისთვის არ დაუთმია უფლება ნორვეგიის ფლობისა, რადგან თავად დანიას არ ჰქონია ასეთი უფლება: ნორვეგია და დანია ტყუპი ძმებივით იყვნენ, თუმცა დამოუკიდებელი ქვეყნების სტატუსით, და მათ მხოლოდ ერთი მონარქი აერთიანებდათ. მას მხოლოდ ერთ რამეში ჰქონდა თავისუფლება — უარი ეთქვა ტახტზე, ასეთ დროს კი ნორვეგია უფლებას მიიღებდა დამოუკიდებლად ემართა ქვეყანა. ნორვეგიის მმართველი იმხანად პრინცი ქრისტიან-ფრიდრიხი იყო, 28 წლის კაცი, მიზანსწრაფული და ენერგიული. რაწამს დაინახა მეფემ ნორვეგიელთა შეურიგებელი წინააღმდეგობა, რომ ქვეყანა შვედეთის პროვინციად ქცეულიყო, მან საბჭო მოიწვია და თავი რეგენტად გამოაცხადა, ნორვეგიელებს კი სთხოვა ეიდსვოლდეში სეიმი გაემართათ, რომელიც ახალ კონსტისტუციას შეიმუშავდებდა. ამის შემდეგ ჯარმა და სამოქალაქო გვარდიამ მოედანზე საზეიმოდ დადო ფიცი, რომ ნორვეგიის დამოუკიდებლობას დაიცავდა: ეს ფიცი ხალხმა და რეგენტად ქცეულმა უფლისწულმაც გაიმეორეს. ეროვნულ დამფუძნებელ ყრილობაზე არჩევნები ჩატარდა. 10 აპრილს კრება გაიხსნა, კომიტეტში 15 ადამიანი იყო ფალზენის წარმომადგენლობით, მათ კონსტიტუციის მოსამზადებლად კანონპროექტი შეიმუშავეს შემდეგი ძირითადი მახასიათებლებით:
ლურჯი ვეშაპი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ლურჯი ვეშაპი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ნორვეგია
ნორვეგია XIX საუკუნეში
1814 წლის 19 მაისს ნორვეგიის მეფედ რეგენტი უფლისწული ქრისტიან-ფრიდრიხი ერთხმად იქნა არჩეული. შვედეთის ხელისუფლება ნორვეგიელი ხალხის გადაწყვეტილებას არ დაემორჩილა; შვედეთმა ნორვეგიის დასაპყრობად ჯარი მიმართა. უცხო სახელმწიფოთა მხრიდან კონფლიქტის დიპლომატიური გზით გადაჭრის მცდელობები იყო, მაგრამ წარუმატებლად. ნორვეგიულ ჯარებს გამოუცდელი ადამიანები სარდლობდნენ, რამაც რიგითი ჯარისკაცები ღალატსა და გაცემაზე აალაპარაკა. მეორე მხრივ, შვედეთის მემკვიდრე პრინცი კარლ-იოანი ერთობ წინდახედულად მოქმედებდა, დიდი ყოყმანის შემდეგ მან ნორვეგიელებთან, როგორც დამოუკიდებელ და ღირსეულ ერთან, გადაწყვიტა შეკავშირება. წინადადება მიღებულ იქნა, საზღვაო კონვენციას ხელი 14 აგვისტოს მოეწერა, კილის ხელშეკრულება კი თავად შვედეთის მხრიდან გაუქმდა. მეფე ქრისტიანმა ტორთინგი 1814 წლის 7 აგვისტოს მოიწვია. მსჯელობისას თანდათან გამოიკვეთა, რომ გაერთიანება გამოსავალი იყო, რადგან ნორვეგიას ძვირადღირებული ბრძოლის გაგრძელების საშუალება აღარ ჰქონდა. მეფემ ყრილობას გზავნილი გადასცა, სადაც გამოხატავდა განზრახვას დაეტოვიბინა ტახტი და შესაბამისად, გაეთავისუფლებინა ნორვეგია ფიცისგან. ნორვეგიისა და შვედეთის გაერთიანების საკითხზე მოლაპარაკებების საწარმოებლად, ქვეყანას შვედი კომისრები ეწვივნენ. შემუშავდა შემდეგი შეთანხმება: ნორვეგია ჩამოაყალიბებს თავისუფალ და დამოუკიდებელ სამეფოს, რომელსაც ერთიანი მეფე ეყოლება შვედეთთან. ყველა შინა საქმეში ნორვეგია აბსოლუტური თავისუფლებით ისარგებლებს, საგარეო საქმიანობაში კი შვედეთის დარად. ნორვეგიას საკუთარი საგარეო საქმეები მარტოს უნდა ეწარმოებინა, თუმცა, თუკი ორივე სახელმწიფოს შეეხებოდა საკითხი, მაშინ შვედეთ-ნორვეგიის გაერთიანებულ საბჭოს უნდა გამოეტანა გადაწყვეტილება. ნორვეგიას ყოველთვის შეეძლო შვედეთის საშინაო საქმეებში ჩარევა, როდესაც კი სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საკითხს შეეხებოდა საქმე. ამ მშვენიერ იმედებს ახდენა არ ეწერა. შვედეთმა ამოჩემებულ იდეას — ნორვეგიის დაპყრობას — ვერ უღალატა, ხოლო ნორვეგიას თავდაცვითი პოზიციიდან არ დასცალდა გამოსვლა. პირველ ხანებში შვედებს უხაროდათ, მიიჩნევდნენ, რომ ნორვეგია საბოლოოდ იყო დაპყრობილი, ზოგიერთი კი ფიქრობდა, რომ ნორვეგია თანდათან თვითონაც გადაწყვეტდა შვედეთთან შერწყმას, ამდენად, ერთი მთლიანი ერის მიღება გახდებოდა შესაძლებელი. მაგრამ, ვინაიდან საქმე სურვილებისამებრ არ წავიდა, შვედეთში უკნაყოფილებამ იმატა.
პირველი შეტაკება ნორვეგიისა შვედეთთან 1815 წელს მოხდა, როდესაც სტორთინგმა ადგილობრივი თავად-აზნაურობა და სამემკვიდრეო უფლებები გააუქმა. კარლ-იოანი სტორთინგის გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა. მუქარას მუქარა მოსდევდა, იყო პრესის შეზღუდვის მცდელობები, სხვა სახელმწიფოთა ჩარევით დამუქრებები, მაგრამ, დემოკრატიულად განწყობილ ნორვეგიას აზრი ვერ შეაცვლევინეს. ასევე შეუდრეკლად აგრძელებდნენ მოღვაწეობას ნორვეგიის წარმომადგენლები მომავალშიც. მეფემ 1824 წელს, კონსტიტუციაში შესატანად, მთელი რიგი შემზღუდავი ცვლილებებისა წარმოადგინა. არც ერთი ეს წინადადება ტორთინგმა არ მიიღო. დიდ სირთულეს ქმნიდა საკითხი ნორვეგიის საგარეო წარმომადგენლობის შესახებ. 1836 წელს დადგინდა, რომ ნორვეგიას როგორც გაერთიანებული საბჭოს წევრ-ქვეყანას სახელმწიფოებრივი საკითხების გადაჭრისას ხმის უფლება ეძლეოდა, თუმცა, ამ ხმას ნულოვანი მნიშვნელობა ჰქონდა. ასეთი „დათმობა“ არავის აწყობდა. იმავე წელს გაუქმდა მიწის უკანასკნელი გადასახდელიც. 1838 წელს სოფლის მეურნების საქმიანობა იქნა რეფორმირებული, შედეგად, მასზე ადმინისტრაციული ჩარევის უფლება ყველას ჩამოერთვა. 1839 წელს ახალი წინადადება დაისვა, შეცვლილიყო სამეფო ვეტო აბსოლუტურით და მომხდარიყო სტორთინგის ნატურალიზაცია. 1842 წელს სტორთინგმა გადაწყვიტა, რომ ნორვეგიაში ნატურალიზაციისთვის მეფის სანქცია არ იყო საჭირო. 1840-იან წლებში ახალი ბრძოლა დაიწყო შტატჰალტერობაზე, რაც N 14 კონსტიტუციით გადაწყდა, რომ სამეფოში შტატჰალტერობის უფლება განურჩევლად ჰქონდა შვედსაც და ნორვეგიელსაც. მოკლე ხანში ნორვეგიელებს აღარ მოეწონათ ამ კანონის შედეგები და შტატჰალტერობის საერთოდ გაუქმება მოითხოვეს.
XIX საუკუნის მეორე ნახევარი
1859 წელს ტახტზე ასვლისას მეფე კარლ XV-მ დაპირება დადო, რომ ნორვეგიელთა მოთხოვნები დაკმაყოფილდებოდა, თუმცა, მას რიგსდაგი არ დაეთანხმა და მანაც ვერ შეასრულა დანაპირები. ამან ნორვეგიელები საშინლად აღაშფოთა. სტორთინგი ნორვეგიის შიდა საქმეებში შვედური რიგსდაგის ჩარევის სასტიკი წინააღმდეგი გამოდიოდა. ამის მიუხედავად, unionskomité მაინც იქნა წვეული, რომელმაც ახალი სამოკავშირეო საბჭო დააწესა ორივე ქვეყნისათვის, ამასთან, ორივე ქვეყანას საერთო მინისტრები უნდა ჰყოლოდათ და საერთო კონსტიტუცია უნდა ეღიარებინათ, რომელიც მაღლა იდგებოდა ცალკე რომელიმე სახელმწიფოს საკუთარ კონსტიტუციაზე. სტორთინგი ამ გადაწყვეტილებას შეძლებისდაგვარად უწვდა წინააღმდეგობას, მაგრამ, უკვე ნათელი იყო, მას საკმარისი ძალა აღარ შესწევდა ბრძოლისა, როდესაც საქმე ნორვეგიის დამოუკიდებლობის საკითხებს ეხებოდა. 1872 წელს ტახტზე ასულმა ოსკარ II-მ ნორვეგიული სტორთინგის განწყობა არაერთი დათმობით მოიპოვა. განწყობა იმდენად სახეცვლილი იყო, რომ ნორვეგია შვედეთს საბაჟო საქმიანობის (1874) გამარტივებასა და საერთო სკანდინავიური მონეტების მოჭრის საქმეშიც ეთანხმებოდა (1875). 1880 წელს ბრძოლა განახლდა. ხელისუფლება არმიისა და ფლოტის გაზრდას მოითხოვდა, სტორთინგი კი წინააღმდეგი იყო და ამ საკითხის გვერდის ავლით, შვეიცარიულის ყაიდაზე, მილიციის ინსტიტუტი დააწესა. მეფემ ეს პროექტი არ დაამტკიცა. სტორთინგმა მინისტრებს უჩივლა და გასამართლებასაც მიაღწია, მაგრამ, მეფემ განაჩენი გააუქმებინა. უნიის საკითხი ხელახლა 1885 წელს ამოტივტივდა, როდესაც შვედეთმა უცხოეთთან ურთიერთობების საკითხი ნორვეგიის უკითხავად გადაწყვიტა. მეფემ შეწყვიტა საგარეო საქმეთა მართვა, ეს საქმე საგარეო საქმეთა სამინისტროს დაევალა, რომელიც კონსტიტუციურ პასუხიმგებლობას კისრულობდა თავის თავზე. ამგვარად, შვედეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის ხელში გადადიოდა ნორვეგიის საგარეო ურთიერთობების მართვის სადავეები, ეს კი იმას ნიშნავდა, რომ ნორვეგიის საგარეო საკითხების მართვას ამიერიდან შვედეთი მოახერხებდა. გარდა თავისი იდეური მნიშვნელობისა, საკითხს პრაქტიკული ხასიათის მნიშვნელობაც ჰქონდა, რომელსაც თავისუფლად შეეძლო ნორვეგიის ეროვნულობისა და სახელმწიფოებრიობის არსებობისთვის წერტილი დაესვა. საგარეო პოლიტიკა ნორვეგიისთვის მეტად მნიშვნელოვანი იყო, როგორც სავაჭრო ქვეყნისთვის, განსხვავებით მიწათმოქმედი შვედეთისაგან. დაიწყო ნორვეგიის სვერდრუპის საგარეო საქმეთა სამინისტროსა და შვედეთის ანალოგის მოლაპარაკებები. შედეგად, 1885 წლის 15 მაისს პროტოკოლი იქნა მიღებული:
დაწესდა, რომ სამინისტროს საბჭოში იმდენივე ნორვეგიელი წევრი შესულიყო, რამდენიც შვედი. ამის სანაცვლოდ კი ნორვეგიელებს უნდა ეღიარებინათ, რომ საგარეო პოლიტიკის საქმეები შვედეთის ხელში გადავიდოდა. სტორთინგი ისეთ გაურკვევლობაში მოექცა, რომ სვერდრუპს გადადგომა მოუწია. ამან მოლაპარაკებების შეწყვეტა გამოიწვია. მომდევნო არჩევნების შემდეგ, როდესაც ხელისუფლებაში მემარცხენეები მოვიდნენ, შვედეთთან მოლაპარაკებები ისევ განახლდა, თუმცა, ასევე უშედეგოდ. ყოველნაირი მოლაპარაკება უნაყოფოდ სრულდებოდა, ამიტომაც, საქმე ახალ სტადიაზე გადავიდა, რომელიც 1891 წლის 30 იანვრის არჩევნებით გამოიხატა. გამარჯვებული მემარხცენეების პარტია გამოვიდა, რომელმაც პირდპირ მოითხოვა, რომ ნორვეგიას საკუთარი საგარეო საქმეთა მინისტრი ჰყოლოდა. სტორთინგი, მკვეთრი ნაბიჯების გადადგმას მოერიდა და სხვადასხვა სახის ნორვეგიული საკონსულოების ჩამოყალიბებას დასჯერდა, რომელთაც დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნდათ ზღვაოსნობითა და ვაჭრობით მცხოვრები ქვეყნისთვის. 1892 წლის 10 ივნისს სტორთინგმა ფული გამოყო ხსენებული მოთხოვნების საწარმოებლად, მაგრამ მეფემ მხარი არ დაუჭირა ამ გადაწყვეტილებას. 1893 წელს რადიკალებმა დადგენილება მიიღეს, რომლის ძალითაც, მეფის სამოქალაქო სია და მინისტრთა შენახვის სახსრები უმცირდებოდა. სტორთინგის უმრავლესობამ ნორვეგიული საკონსულოების შვედურისგან გამოყოფის თარიღად 1895 წლის 1 იანვარი დაასახელა და მათი შენახვისთვის 340-350 კრონი განსაზღვრა. ხელისუფლებამ ამას უარით უპასუხა. ქვეყანა ორ პარტიად: მემარცხენეებად და მემარჯვენეებად გაიყო.
მემარჯვენეებს თანაბრობის პრინციპის გატარება სურდათ, თუმცა, მემარცხენეების აზრით, ეს სხვა არაფერი იყო, თუა არა, ქიმერა. მემარცხენეებს ნორვეგიისთვის ესოდენ დამამცირებელი მდგომარეობიდან გამოსავლად ორი ქვეყნის გაყოფა მიაჩნდათ, ასევე იმ კავშირის გაწყვეტა, რაც შეთანხმებაში არ იყო შესული. სტანგის კონსერვატიული კაბინეტის იმედი, 1894 წლის სტორთინგის არჩევნებზე უმრავლესობისთვის მიეღწია, ვერ გამართლდა: მემარცხენეებმა, მართალია, რამდენიმე პორტფელი დაკარგეს, მაგრამ, ხმათა უმრავლესობით, 59 წინააღმდეგ 55-ისა, მაინც გავიდნენ სტორთინგში. სტანგის კაბინეტმა 1895 წლის 31 იანვარს გადადგომის შესახებ განცხადება დაწერა. მეფემ მემარცხენე პარლამენტარებს გარკვეული მოთხოვნები წაუყენა, თუმცა, ვერ მიიღო დადებითი პასუხი, ამიტომაც, სტანგის კაბინეტის განცხადება არ დააკმაყოფილა. ამ ამბავმა საპარლამენტო მემარცხენე ოპოციზია მეტისმეტად გააგულისა. მიუხედავად ამისა, სტანგის კაბინეტმა სტორთიგნთან მაინც მოახერხა თანხმობის მიღება შვედეთთან მოლაპარაკებების დაწყებაზე, რისთვისაც 1895 წლის ნოემბერში პარლამენტარებმა 7 შვედისა და 7 ნორვეგიელისგან შემდგარი კომიტეტი აირჩიეს. ერთი თვით ადრე, ოქტომბერში, სტანგის სამინისტრო გადადგა და სტორთინგის ყველა პარტიისგან შემდგარ ჰაგარტის კოალიციურ კაბინეტს დაუთმო ადგილი. შერიგების საქმე კი მაინც ცუდად მიდიოდა. 1896 წელს სტორთინგმა 41 ხმით 40-ის წინააღმდეგ, დაადგინა, რომ შვედურ-ნორვეგიული დროშა შეცვლილიყო მხოლოდ ნორვეგიულით. დადგენილება მეორედ იქნა მიღებული და მეფემაც მეორედ თქვა უარი თავისი სანქციით. ამის პასუხად, სტორთინგმა ისევ მცირე სხვაობით, 58-ით 56-ის წინააღმდეგ, უარყო კონსერვატორების მიერ შემოტანილი წინადადება აღედგინათ მეფისა და კრონპრინცის სამოქალაქო პირთა სია და პირველისთვის დაფინანსება გაეზარდათ 326 000 კრონამდე, ხოლო მეორესთვის 88 000 კრონამდე, რაზეც ის 1893 წლამდე იმყოფებოდა.
ნორვეგიის სტოკჰოლმის გამოფენაში მონაწილეობა, რომელიც შვედეთის ხელისუფლების შეთავაზება იყო, მხარდაჭერილ იქნა მცირე სხვაობით - 58 პროცენტით 56-ის წინააღმდეგ. იაპონიასთან შვედურ-ნორვეგიული სავაჭრო ხელშეკრულების მიღებამ არაერთი შეტევა გამოიწვია ჰაგერუპზე, რომელმაც, რადიკალების აზრით, ნორვეგიის ინტერესები დათმო შვედეთის სასარგებლოდ. ამის მიუხედავად, ხელშეკრულება დამტკიცდა. ამავდროულად, როდესაც ევროპის ქვეყნებში არმიის გაძლიერებისათვის კონსერვატორები გამოდიან, ლიბერალები და რადიკალები კი წინააღმდეგნი არიან, ნორვეგიაში სავსებით საპირისპირო მდგომარეობა იყო; ჰაგერუპის წინადადება არმიის გადაიარაღების შესახებ არა მხოლოდ მიიღეს, არამედ დაფინანსებაც კი გაზარდეს, რადგან ნორვეგიაში შვედეთთან ომის საკითხს სერიოზულად განიხილავდნენ. 1896-1897 წლებში სტორთინგმა შეიმუშავა კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც, არჩევნებში ხმის უფლება ეძლეოდათ იმ პირებსაც, ვინც ნორვეგიის ფარგლებს გარეთ იმყოფებოდა. საგრძნობლად გაფართოვდა საარჩევნო უფლება ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებზე. რადიკალების მოთხოვნა ქალებისთვის ხმის უფლების მიცემის თაობაზე არ იქნა მიღებული. 1897 წლის კანონით სტორთინგს უფლებამოსილება ენიჭებოდა სახელმწიფოებრივად მნიშვნელოვან საქმეებზე გამოეძახა ნებისმიერი პირი, გარდა მეფისა და სამეფო გვარის სხვა წარმონადგენლისა. ის პირები, ვისაც სტორთინგი გამოიძახებდა და არ გამოცხადდებოდნენ, 1000-დან 10 000 კრონამდე თანხით ჯარიმდებოდნენ. ეს კანონი უკვე 1894 წელს იყო ვოტირებული, თუმცა, იმხანად მეფემ ნება არ დართო მის გატარებაზე. 1897 წლის დადგენილებით, საზეიმო დღეებში ყველა სავაჭრო-სამრეწველო ობიექტი უნდა დახურულიყო. იმავე 1897 წელს, 1894 წლის ნოველის მიხედვით, შემუშავდა კანონი სამუშაო საათებში დაშავებულთა დაზღვევის შესახებ. 1898 წელს საარჩევნო რეფორმა გატარდა, შედეგად, თუკი 1897 წელს საარჩევნი ხმის უფლება ჰქონდა მოსახლეობის 6-11 %-ს, უკვე ერთი წლის თავზე ეს მაჩვენებელი 20 %-მდე გაიზარდა.
1898 წლის მარტში შვედურ-ნორვეგიულმა შეთანხმების კომიტეტმა ორივე ქვეყნის პარლამენტებს მოხსენება წარუდგინა, საიდანაც ნათლად ჩანდა, რომ შეთანხმება ვერ იქნა მიღწეული. შვედები, საერთო, შვედეთ-ნორვეგიის საგარეო საქმეთა მინისტრის დატოვებაზე იდგნენ. ნორვეგიელ წევრებს შორის აზრთა სხვაობა დაფიქსირდა; უმრავლესობა დათანხმდა საერთო კონსულების შენარჩუნებას კიდევ რამდენიმე წლით, ანუ სანამ ცალკეული ნორვეგიელი კონსულები და საგარეო საქმეთა მინისტრი არ დაინიშნებოდა, რადიკალურად განწყობილი უმცირესობა კი, ნორვეგიული საგარეო უწყების ხელმძღვანელის დაუყოვნებლივ დანიშვნას მოითხოვდა. 1898 წლის ნოემბერში სტორთინგმა მესამედ მიიღო დადგენილება შვედურ-ნორვეგიული დროშის კონკრეტულად ნორვეგიულით შეცვლის საკითხზე. მეფემ ამ სიახლის დაკანონებაზე ისევ და ისევ უარი განაცხადა, მაგრამ კანონი ძალაში მაინც შევიდა, როგორც სტორთინგის მიერ სამჯერ მიღებული. ნორვეგიის სახელმწიფო საბჭოს წევრები მეფეს ურჩევდნენ არ ჩაეგდო ეს პროექტი და ამით საკუთარი იმიჯი არ შეელახა; მაგრამ, მეფე თავისაზე იდგა და აცხადებდა, რომ შვედურ-ნორვეგიული დროშა თავის დროზე ნორვეგიელმა ხალხმა აღატაცებით მიიღო და ოკეანის სანაპიროებზე მრავალი წელი ლაღად ფრიალებდა. 15 თებევრვალს გუსტავმა განაცხადა, რომ ჰააგის მშვიდობიან კონფერენციაზე შვედეთი და ნორვეგია ერთი დელეგატით იქნებიან წარმოდგენილნი ნაცვლად ორისა, როგორც ეს ნორვეგიის სტორთინგს სურს. ეს განცხადება მეფეს ძვირად დაუჯდა; ქრისტიანიაში შესვლისას მას გამძვინარებვული ხალხის მანიფესტაცია დაუხვდა. სტოკჰოლმში დაბრუნებისას კი მას შვედი ხალხი აღტაცებით შეხვდა. სწორედ აქ გამოჩნდა, რომ შვედეთ-ნორვეგიის ბრძოლა ხელისუფლებების დონეზე კი არა, რიგითი ადამიანების დონეზე წარმოებდა. 1899 წლის მაისში სტორთინგმა ერთხმად მოახდინა ექსტრაორდინალური კრედიტის ვოტირება არმიისა და ფლოტისთვის 11,5 მლნ კრონის გამოყოფის შესახებ. ოსკარმაც ქვეყნის სადავეები კვლავ ხელში აიღო.
XX საუკუნე
მინი|250px|სცენები [[1940 წლის, ნორვეგიის კამპანიიდან.]] 1905 წლის დამდეგს ჰაგერუპი გადადგა; მისი ადგილი მიხელსენმა დაიკავა. ამავე წლის მაისში სტორთინგმა საარჩევნო კანონი მიიღო, რომლითაც პირდაპირი არჩევნები დაკანონდა. სტორთინგის წევრთა რაოდენობა 114-დან 123-მდე გაიზარდა. ქვეყანა მხარეებად დაიყო, თუმცა, არა მართლზომიერად, რადგან, თითოეულ ქალაქს (2000 მცხოვრების ზემოთ) შეეძლო ჰყოლოდა საკუთარი დეპუტატი; შედეგად თითოეულ დაბას თითო დეპუტატი აკურსივის ტექსტიღმოაჩნდა, 200 000-იან ქრისტიანიას კი მხოლოდ ხუთი. წლის დამდეგს მეფე ოსკარმა ავადმყოფობის გამო გვირგვინი მემკვიდრე გუსტავს გადასცა, რომელიც ნორვეგიელებს არ ესიმპათიურებოდათ.
ამის პასუხად, მეფემ სტორთინგის პრეზიდენტს მიმართა, რომ ის არც კონსტიტუციურ ფარგლებს გასცდენია და არც კანონი დაურღვევია, აი სტორთინგმა კი რევოლუციური ქმედება ჩაიდინა შვედეთთან უნიის გაწყვეტით. ამ მოლაპარაკებების შემდეგ პირველ ხანებში აშკარა იყო, რომ მეფე ომისათვის ემზადებოდა, იგივე სამსაზადისში იყო ნორვეგიის დრეობითი ხელისუფლებაც მიხელსენის მეთაურობით. მეფის სახელის ხსენება ეკლესიებში შეწყდა. მართლმსაჯულება დროებითი ხელისუფლების მიერ ხორციელდებოდა, რომელსაც ნორვეგიის მთელი არმია მიემხრო. ყველა ნორვეგიელმა, რომლებიც კი შვედეთ-ნორვეგიის დიპლომატიურ სამსახურში იმყოფებოდა, პოსტები დატოვა, გარდა ვაშინგთონში მყოფი გრიპისა. დროებითმა ხელისუფლებამ საგარეო საქმეთა სამინისტრო ჩამოაყალიბა, მაგრამ, კონსულებს მანამ ვერ დანიშნავდა, სანამ ევროპის სახელმწიფოები მის დამოუკიდებლობას არ აღიარებდნენ. 20 ივნისს შვედეთის რიგსდაგის სესია გაიხსნა. შვედეთის საბჭოს პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ძალადობისთვის მიმართვა შვედეთის ინტერესებში არ შედის, ამიტომ, ნორვეგიასთან მოლაპარაკებების დაწყებისკენ მოუწოდა საბჭოს. ომის საშიშროება ამით მოისპო.
ნორვეგიის დროებით ხელისუფლებას ხალხის მხარდაჭერა სურდა, რისთვისაც რეფერენდუმს მიმართა. 1905 წლის 13 აგვისტოს საყოველთაო კენჭისყრა შედგა შვედეთთან უნიის გაწყვეტის საკითხზე. შედეგმა ყველა მოლოდინს გადააჭარბა: რეფერენდუმში ხმის მიცემის უფლების მქონე 81 %-დან ყველა პირმა მიიღო მონაწილეობა. შვედეთთან კავშირის გაწყვეტას 321 197 ადამიანმა დაუჭირა მხარი წინააღმდეგ 161-ისა.
31 აგვისტოს შვედეთისა და ნორვეგიის პარლამენტთა მიერ არჩეული დელეგატების კონფერენცია გაიხსნა. კონფერენციაზე ორივე მხარე მივიდა შეთანხმებამდე, რომ საზღვართან ახლომდებარე გამაგრებები მოშლილიყო. სტორთინგში ამან უკმაყოფილება გამოიწვია მემარცხენეებში, მაგრამ, ხმათა უმრავლესობის მიხედვით, კარლსტადტსის კონვენცია რატიფირებულ იქნა. ამის შემდგომ საკითხავი შეიქმნა ნორვეგია მონარქიად უნდა დარჩენილიყო, თუ რესპუბლიკად გარდაქმნილიყო. ქვეყანაში გაცხოველებული აგიტაცია დაიწყო. რესპუბლიკის დასამკვიდრებლად სოციალ-დემოკრატები და რადიკალები იბრძოდნენ. მმართველი მემარჯვენეები კი მონარქიის შენარჩუნებისკენ იყვნენ მოწოდებულნი და აცხადებდნენ, რომ მეფობის შემთხვევაშიც ნორვეგია მსოფლიოში ყველაზე რესპუბლიკურ ქვეყნად დარჩება, რადგან აქ მეფის უფლებები იმაზე მეტად შეზღუდულია, ვიდრე ინგლისის მეფისა ან საფრანგეთის პრეზიდენტისაო. პრეზიდენტობა კი მემკვიდრეობითი უნდა იყოს, რადგან ეს ზედმეტ პრობლემებს ააცილებს ქვეყანას თავიდან, ანუ ნორვეგია უნდა იყოს მონარქიული. რესპუბლიკამ ნორვეგია შეიძლება პოლიტიკურად გაიმარტოხელოს, ხოლო მეფე კარლ დანიელი, ნორვეგიას რიგ ქვეყნებთან დააძმობილებს. როგორც ჩანს, ასეთმა განცხადებებმა ძლიერი ზეგავლენა იქონია ხალხზეც და სტორთინგზეც, ამიტომ, ერთხმად იქნა არჩრეული ნორვეგიის სამეფო ტახტზე დანიელი უფლისწული ჰააკონ VII-დ წოდებული.
გეოგრაფია
ნორვეგიის ძირითადი ტერიტორია მოიცავს სკანდინავიის ნახევარკუნძულის დასავლეთ და ჩრდილოეთ ნაწილს; შორს მდებარე კუძული იან-მაიენი და შპიცბერგენის არქიპელაგი აგრეთვე ნორვეგიის სამეფოს ტერიტორიებია. ანტარქტიდის პეტრე I-ის კუნძული და სუბანტარქტიდული ბუვეს კუნძული ნორვეგიის ზღვისიქითა ტერიტორიებია და ამიტომ იგი სამეფოს ნაწილად არ განიხილება. მის დაქვემდებარებაშია აგრეთვე ანტარქტიდის ნაწილი, ცნობილი როგორც დედოფალ მოდის მიწა. შუა საუკუნეებიდან 1814 წლამდე ნორვეგია იყო დანიის სამეფოს ნაწილი. ნორვეგიის ტერიტორიები ჩრდილოდეთ ატლანტიდაში, ფარერის კუნძულები, გრენლანდია, ისლანდია, დარჩა დანიის საკუთრებაში, როცა ნორვეგია კილის ხელშეკრულებით შვედეთს გადასცეს. ნორვეგიის ტეროტირიაში 1658 წლამდე შედიოდა ბოხუსლენი, 1645 წლამდე - ემიტლენდი და ხერედალენი, 1668 წლამდე - შეტლენდი და ორკნეი, ხოლო პერსის ხელშეკრულებამდე, 1266 წლამდე - ჰებრიდის კუნძულები და მენი.
ნორვეგია მოქცეულია ჩრდილოეთის 57° და 81° განედებსა და აღმოსავლეთის 4° და 32° მერიდიანებს შორის. ჩრდილოეთის ქვეყნებს შორის იგი ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარეობს და თუ სლავბარდსაც ჩავთვლით ნორვეგიის ტერიტორიაში, იგი უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე ქვეყანაც გამოდის. ქვეყნის ტერიტორიას მიეკუთვნება ევროპის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიაც. კლდოვანი, არათანაბარი რელიეფის მქონე სანაპირო ფიორდებითა და ათასობით ნაწევრდება. სანაპიროს მთლიანი სიგრძე 2,532 კილომეტრია. ქვეყნის ძირითადი ნაწილის სანაპირო ზოლის სიგრძე ფიორდების ჩათვლით 28,953 კილომეტრია, ხოლო თუ კუნძულების სანაპირო ზოლსაც ჩავთვლით, მისი მთლიანი სიგრძე 100,915 კმ ხდება. ნორვეგიის სახმელეთო საზღვრები შენდეგნაირად ნაწილდება: 1,619 კმ - შვედეთთან, 727 - ფინეთთან, 196 კმ - რუსეთთან. ჩრდილოეთით, დასავლეთითა და აღმოსავლეთით ქვეყანა შეოსაზღვრულია ბარენცის, ნორვეგიის, ჩრდილოეთის ზღვებითა და სკაგერაკით. შვედეთთან საზღვრის უმეტესობას სკანდინავიის მთები წარმოადგენენ.
ნორვეგიის ფართობი 385,207 კმ2-ია, რომლის უდიდესი ნაწილში დომინირებს მთიანი, ან მაღალმთიანი რელიეფი. ნორვეგიას ეკუთვნის სოგნე-ფიორდიც, მსოფლიოში ყველაზე ღრმა და ამასთანავე ყველაზე გრძელი (204 კმ) ფიორდი. ჰორნინდალსვატნეტი არის ევროპის ყველაზე ღრმა ტბა. ქვეყანაში სულ 400,000 ტბას ვხვდებით. აგრეთვე ნორვეგიის ტეროტირიაში შედის 239,057 რეგისტრირებული კუნძული. მრავალწლოვანი მზრალობის ნახვა ქვეყანაში, მაღალი მთების ტერიტორიასა და ფინმარკის საგრაფოში, შესაძლებელია მთელი წლის განმავლობაში. აგრეთვე, ქვეყანაში ვხვდებით უამრავ მყინვარს.
მიწა უმეტესად მყარი გრანიტისა და გნაისისგან შედგება; ასევე ხშირად ვხვდებით ფიქალს, ქვიშაქავასა და კირქვას. გალფსტრიმისა და დასავლეთის ქარების გამო, ნორვეგიაში ფიქსირდება იმაზე მაღალი ტემპერატურა და მეტი ნალექია, ვიდრე ეს იგივე ჩრდილოეთის განედზე მდებარე ტერიტორიების შემთხვევაშია. ქვეყნის ძირითადი ტერიტორია 4 სეზონით ხასიათდება (ზამთარი შედარებით ცივია, ხოლო ქვეყნის შიდა ტეროტირაზე შედარებით ნაკრები ნალექი მოდის). უკიდურეს ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიები ძირითადად ზღვის სუბარქტიკული კლიმატით ხასიათდება; შპიცბერგენში ვხვდებით არქტიკული ტუნდრის კლიმატს.
ქვეყანაში, გეოგრაფიული მდებარეობის, მრავალფეროვანი რელიეფისა და კლიმატის გამო (ძირითადად, მისი სიგრძის გამო), ვხვდებით იმაზე მეტ ჰაბიტატს, ვიდრე ევროპის უმეტეს ქვეყანაშია. ნორვეგიასა და მიმდებარე წყლებში ვხვდებით 60,000 სახეობას (ბაქტერიებისა და ვირუსების გამოკლებით).
შეიარაღებული ძალები
1997 წლის მონაცემებით ნორვეგიის შეიარაღებული ძალები შედგებოდა: სახმელეთო ჯარებისაგან (15 800 ადამიანი), სამხედრო-საჰაერო ძალებისაგან (7900), სამხედრო-საზღვაო ძალებისაგან (9000); შეიარაღებაში გააჩნიათ 170 ტანკი, 270-ზე მეტი ჯავშანტრანსპორტიორი და ფეხოსანთა საბრძოლო მანქანა, 700-ზე მეტი საველე არტილერიის ქვემეხი, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა და ნაღმსატყორცნი; 320 ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების გამშვები დანადგარი, საზენიტო საშუალებები; 79 საბრძოლო თვითმფრინავი, 12 წყალქვეშა ნავი, 50-ზე მეტი წყალზედა საბრძოლო ხომალდი და კატარღა. სამხედრო-საჰაერო ბაზები: ანეია, ევენესი, ერლანი. სამხედრო-საზღვაო ბაზები: ჰოკონსვერი, ოლავსვერნი, რამსუნი. ჯარების დაკომპლექტება ხდება გაწვევის საფუძველზე. რეზერვი 234 000 ადამიანი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
11 ოლქი (ნორ.fylke):
მინი|300px|ნორვეგიის გეოპოლიტიკური რუკა 2017
დემოგრაფია
2013 წლის ოქტომბრის მონაცემებით ნორვეგიის მოსახლეობა შეადგენს 5,096,300 სულ მოსახლეს. ნორვეგიელები ეთნიკურად ჩრდილოეთის ძველი გერმანელები არიან. XX საუკუნის მიწურულიდან, ნორვეგია ემიგრანტებს იზიდავს სამხრეთი და ცენტრალური ევროპიდან, შუა აღმოსავლეთიდან, აფრიკიდან, აზიიდან და სხვა ტერიტორიებიდან.
შობადობის საერთო მაჩვენებელი 2018 წელს თითო ქალზე 1.56 ბავშვი იყო. 2018 წლის მონაცემებით ნორვეგიელების საშუალო ასაკი 39.3 წელი იყო.
2012 წელს ოფიციალურმა კვლევამ აჩვენა, რომ მთლიანი მოსახლეობის 86%-ის სულ მცირე ერთი მშობელი მაინც იყო დაბადებული ნორვეგიაში. ქვეყანაში 710,000 ინდივიდზე მეტია (13%) ემიგრანტი ან მათი შთამომავალი; აქ ცხოვრობს 117,000 ემიგრანტის (ემიგრანტების) ბავშვი, რომელიც ნორვეგიაში დაიბადა.
710,000 ემიგრანტიდან და მათი შთამომავლებიდან 323,000 (39%) წარმომავლობით დასავლეთიდანაა (ავსტრალია, ჩრდილოეთი ამერიკა, ევროპა), ხოლო 505,000-ს (61%) არადასავლური (პაკისტანი, სომალი, მაროკო, ერაყი, ირანი) წარმომავლობა აქვს.
2013 წელს ნორვეგიის მთავრობამ გამოაცხადა, რომ მთლიანი მოსახლეობის 14% ან ემიგრანტი იყო, ან ემიგრანტი მშობლები ჰყავდა. 6% ევროპიდან, ჩრდილოეთი ამერიკიდან და ავსტრალიიდან იყო ჩამოსული, ხოლო 9% - აზიიდან, აფრიკიდან, ან ლათინური ამერიკიდან.
2012 წელს, 660,000 ემიგრანტული ფესვების მქონე მცხოვრებიდან 407,262-ს გააჩნდა ნორვეგიის მოქალაქეობა (62.2%).
მიგრანტები ნორვეგიის ყველა მუნიციპალიტეტში არიან დასახლებულები. 2012 წლის მონაცემებით ემიგრანტთა განსაკუთრებით დიდი ნაწილი ცხოვრობდა ოსლოსა (32%) და დრამენში (27%). აგრეთვე, მათი 14% ცხოვრობდა სტავანგენში. Reuters-ის ცნობით, ოსლო არის „ყველაზე სწრაფად მზარდი ქალაქი ევროპაში გაზრდილი ემიგრაციის გამო“. ბოლო წლებში მოსახლეობის ნამატის დიდი ნაწილი სწორედ ემიგრანტი იყო. 2011 წელს, ახალშობილთა 11% იყო მიგრანტთა შთამომავალი.
რელიგია
1990-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა დაადგინა, რომ დაახლოეთბი ნორვეგიელების 4.7-5.3% ყოველკვირეულად დადიოდა ეკლესიაში. მას შემდეგ აღნიშნული მაჩვენებელი 2%-მდე დაეცა.
2017 წლის მონაცემებით ნორვეგიელთა დაახლოებით 70.6% ნორვეგიის ეკლესიის წევრი იყო. 2010 წელს მოსახლეობის 10% არ აღიარებდა არცერთ რელიგიას, ხოლო 9% არა ნორვეგიის ეკესიის, არამედ სხვა რელიგიური ჯგუფის წევრი იყო. 2009 წლის სამთავრობო სტატისტიკის მიხედვით, სხვა ქრისტიანული მიმდინარეობის მიმდევრები შეადგენენ მოსახლეობის 4.9%-ს; მათ შორის უდიდესია რომის კათოლიკური ეკლესია 83,000 მიმდევარით. 2012 წლის 12 ოქტომბერს Aftenposten (ნორვეგიული საღამოს ფოსტა) იტყობიდებოდა, რომ ნორვეგიაში დაახლოებით 115,234 კათოლიკე იყო რეგისტრირბული; მომხსენებელმა აგრეთვე აღნიშნა, რომ კათოლიკური ფონის მქონე ადამიანთა საერთო რაოდენობა 170,000-200,000 ან უფრო მაღალია.
სხვა რელიგიურ ჯგუფებს მიეკუთვნებიან: ორმოცდაათიანელები (39,600), ნორვეგიის ევანგლისტური ლუთერანობის თავისუფალი ეკლესიის მიმდევრები (19,600), მეთოდისტები (11,000), ბაპტისტები (9,900), აღმოსავლეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის (9,900), ბრუნსტადის ქრისტიანული ეკლესიისა (6,800) და მეშვიდე დღის ადვენტისტული ეკლესიის (5,100) მიმდევრები, აგრეთვე ასურელები და ქალდეელები და სხვები. შვედეთურ, ფინურ და ისლანდიურ ჯგუფებს ჯამში 27,500 მიმდევარი ჰყავს. არა-ქრისტიანულ რელიგიებს შორის უდიდესია ისლამი, რომელსაც 166,861 რეგისტრირებული მიმდევარი ჰყავს, ხოლო არაოფიციალურად მათი რიცხვი დაახლოებით 200,000-მდეა. აღნიშნულ ჯგუფში ძირითადად შედიან: სომალელი, არაბი, ბოსნიელი, ქურთი და თურქი ემიგრანტები, აგრეთვე პაკისტანური წარმოშობის ნორვეგიელები.
ეკონომიკა
thumb რესურსები — ნავთი, სპილენძი, ბუნებრივი აირი, პირიტი, ნიკელი, რკინის მადანი, თუთია, ტყვია, თევზი, საშენი ხე-ტყე, ჰიდროენერგია. ექსპორტი — ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, ბუნებრივი აირი, გემები, თევზეული. ერთიანი ეროვნული პროდუქტი — 159 მლრდ $. ეროვნული შემოსავალი ერთ სულ მოსახლეზე — 31 250 $. ვალუტა — ნორვეგიული კრონა (NOK).
ღირსშესანიშნაობანი
thumb|[[ალტას კლდის მხატვრობა]] ბერგენის ბრიგები, ალტას კლდის მხატვრობანი.
სპორტი
სპორტი ნორვეგიის კულტურის ცენტრალური ნაწილია; პოპულარულ სპორტის სახეობებს შორის არის: ფეხბურთი, ხელბურთი, ბიატლონი, „Cross-country skiing“, „Ski jumping“, „Long track speed skating“; ქვეყანაში ნაკლებად პოპულარულია ყინულის ჰოკეი.
ფეხბურთში ქალთა ეროვნულ ნაკრებს მოგებული აქვს 1995 წლის ფიფას ქალთა მსოფლიო თასი და 2000 წლის ოლიმპიური ფეხბურთის ტურნირი. ქალთა ნაკრებს აგრეთვე მოგებული აქვს ორი უეფას ევროპის ჩემპიონატი (1987, 1993). კაცთა საფეხბურთო ნაკრები სამჯერ ასპარეზობდა ფიფას მსოფლიო თასზე (1938, 1994 და 1998), ხოლო ერთხელ - ევროპის ჩემპიონატზე (2000). ფიფას რეიტინგის მიხედვით ნორვეგია მეორე ადგილს ორჯერ, 1993 და 1995 წელს, იკავებდა.
ქვეყანაში პოპულარობას იხვეჭს ჭადრაკიც. მაგნუს კარლსენი ახლამდელი მსოფლიო ჩემპიონია. ქვეყანას ჰყავს 10 დიდოსტატი და 29 საერთაშორისო მასტერი.
სქოლიო
კატეგორია:ევროპის ქვეყნები კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიები კატეგორია:სამეფოები კატეგორია:ნატოს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
Solenopsis basalis
Solenopsis basalis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ნოვოურტაევო
ნოვოურტაევო (Яңы Уртай; Новоурта́ево) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის დიურტიულის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 136 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ დიურტიულიდან დაშორებულია 30 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია უფა, რომელიც დაშორებულია 156 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები (93 %) შეადგენენ.
ოსკარის 77-ე დაჯილდოება
ოსკარის 77-ე დაჯილდოების ცერემონია — საუკეთესო ფილმებისა და კინოხელოვანების რიგით 77-ე დაჯილდოება კინემატოგრაფიულ ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის პრემიით. ცერემონია გაიმართა 2005 წლის 27 თებერვალს კოდაკის თეატრში, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია და მასში მონაწილეობა მიიღეს 2004 წელს გამოსულმა ფილმებმა. ოსკარის დაჯილდოებას აშშ-ში გადასცემდა ABC. დაჯილდოებაზე ყველაზე მეტი, 12 ნომინაცია ჰქონდა მარტინ სკორსეზეს ფილმ „ავიატორს“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოსკარის დაჯილდოების ცერემონიები
ჯაბართი
ალ-ჯაბართი აბდ ალ-რაჰმან ჯაბართი,  (დ. 1753 ან 1754  — გ. 1826)  — ეგვიპტელი ისტორიკოსი. მთავარი თხზულება "წარსულის საკვირველი ისტორია თავგადასავლებსა და მოვლენათა ქრონიკებში" ეგვიპტის ისტორიისათვის ყველაზე მნიშვნელოვანი არაბული წყაროა XVII საუკუნის დასასრულიდან 1822-მდე. ჯაბართი თანაუგრძნობდა ეგვიპტელი ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლას თურქ-მამლუქთა და ფრანგ დამპყრობთა წინააღმდეგ; აკრიტიკებდა ეგვიპტის ფაშას მუჰამად ალის, რის გამოც ჯაბართის ქრონიკა 1879 წლამდე აკრძალული იყო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ეგვიპტელი ისტორიკოსები კატეგორია:გარდაცვლილი 1826
აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო
მინი აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო, აფროამერიკული სამზარეულო ("soul food" - ინგლ. სულის საკცები) - აფრიკელ-ამერიკელთა ტრადიციული ეთნიკური სამზარეულო. წარმოიშვა აშშ-ს სამხრეთ შტატებში, სადაც აფრიკელი მონების პოპულაცია ყველაზე დიდი იყო. ახლა ის სამხრეთ შტატებთან ასოცირდება და მათი კულტურის ნაწილია, რომელმაც თანდათან დაკარგა ეთნიკური მნიშვნელობა. აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო გაჩნდა დასავლეთი აფრიკიდან ამერიკაში პლანტაციებზე სამუშაოდ ჩამოყვანილი მონების და ამერიკული ტრადიციული სამზარეულოს შერწყმის შედეგად - მონები აფრიკულ კერძებს ამერიკაში გავრცელებული ინგრედიენტებით ამზადებდნენ. აღინიშნება ასევე ევროპული და მკვიდრი ამერიკელების გავლენა, სახელწოდება "Soul food" გაჩნდა 1960-იან წლებში, შავკანიანების უფლებების დაცვის მოძრაობის პოპულარობის დროს - იმ დროს სიტყვა "Soul" ხშირად იყენებოდა აფროამერიკული კულტურის მიმართებაში.
კონონი
მინი|მარჯვნივ|კონონი კონონი (Conon PP.; დ. 630 — გ. 21 სექტემბერი, 687) — რომის პაპი 686–687 წლებში.
აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო
ისტორია
მსგავს მოვლენას ადგილი ჰქონდა ამერიკის აღმოჩენამდეც, როდესაც სავაჭრო გზების გაყვანის შედეგად ირწყმეოდა აფრიკის და ევროპის სამზარეულო. აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულოს დამახასიათებელი კერძების წარმოშობა ხშირად შედეგი იყო იმის, თუ რა ინგრედიენტებს და რა რაოდენობით აძლევდნენ მონებს მფლობელები. უპირატესობა ენიჭებოდა საკვებს დიდი კალორიულობით, რის გამოც საკვები ჩვეულებრივად იწვებოდა ან პურით იფარებოდა. მონის ჩვეულებრივ რაციონში შედიოდა ცოტაოდენი ღორის ხორცი და პური, მათ ასევე ჩვეულებრივად არ ეკრძალებოდათ ქათმის მოყვანა. აღინიშნებოდა, რომ შავკანიანი მონების შორის პოპულარული იყო სხვადასხვა სუნელი და ტკბილი კარტოფილი.
კონონი
კონონი აკურთხეს 686 წლის 21 ოქტომბერს და რომის პაპი იყო გარდაცვალებამდე (687, 21 სექტემბერი). გარდაიცვალა რომში. დაკრძალულია რომის საპატრიარქო წმინდა პეტრეს სახელობის ტაძარში.
აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო
ისტორია
ტერმინი "Soul food"-ის ერთ-ერთი პირველი წერილობითი 1965 წელს გვხვდება - იმ დროს, როდესაც ყალიბდებოდა შავკანიანი მოსახლეობის კულტურული თვითცნობიერება. მისი ნაწილი მათი სამზარეილოც გახდა. შავკანიანების ჩრდილოეთის შტატებში მიგრაციისას ნაცნობი კერძები მათთვის ნუგეშის წყაროდ იქცა და მათი სამზარეულო გარკვეილწილად ჩრდილოეთშიც გავრცელდა. აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულოს რესტორნები, რომლებსაც ისინი თვითონ ფლობდნენ, ხშირად აფროამერიკული მოსახლეობის თავშეყრის ადგილი იყო. ის ასევე დღესასწაულების, შობის, მადლიერების დღის და პანაშვიდების ტრადიციულ საკვებად იქცა როგორც შავკანიანი, ასევე თეთრკანიანი ამერიკელებისთვის.
კონონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული 630 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 687
აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო
მკვიდრი ამერიკელების გავლენა
მკვიდრი ამერიკელების გავლენა აღინიშნება სიმინდის გამოყენებაში, რომელიც სამხრეთი აშშ-ს ტერიტორიაზე მცხოვრები ტომებისთვის ძირითადი საკვები იყო. ზოგიერთი ხილის და ასევე კენკრის გამოყენებაც მკვიდრი ტომების გავლენის შედეგად ითვლება. აღსანიშნავია ასევე ტომების ხორცის გამოყენების ტრადიციის - ნადირის მთლიანი სხეულის გამოყენების გავრცელება. ეს უკავშირდება ასევე შავკანიანი მოსახლეობის ეკონომიკურ მდგომარეობას.
საფრთხე ჯანმრთელობისთვის
აფროამერიკული სამზარეულოს პოპულარიზაციასთანავე ის კრიტიკასაც დაექვემდებარა. ჯანმრთელობისთვის საზიანოდ ითვლება მისი დიდი კალორიულობა, დიდი რაოდენობით ცხიმი და ქოლესტერინი. ზოგი აკრიტიკებს მისი იაფი და უხარისხო ინგრედიენტების გამოყენების ტრადიციას. ამ აზრს ემხრობა ბევრი ცნობილი პირიც. იყო კერძების გაჯანსაღების მცდელობვბიც, მაგრამ შედეგად ისინი კარგაცენ გემოს და აუთენტურ ეთნიკურ ბუნებას. მეოცე საუკუნეში, როდესაც შეიცვალა წარმოდგენა საკვების სიჯანსაღეზე, დაეცა აფროამერიკული კერძების პოპულარობა როგორც ყოველდღიური საკცების.
წყაროები
კატეგორია:აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო
ბეჯაიის პროვინცია
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ბეჯაიას მდებარეობა ალჟირში ბეჯაია (არაბ. ولاية بجاية ქაბილ Vgaiet) — პროვინცია (ვილაიეთი) ალჟირში. მისი დედაქალაქია ბეჯაია. პროვინციის ფართობია 3,268 კმ². 2008 წლის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობს 915,835 ადამიანი.
პროვინციაში მდებარეობს გურაიას ეროვნული პარკი. ამ პარკში ბინადრობენ გადაშენების საფრთხის წინაშე მდგარი პრიმატები და მაგოტები.
პროვინცია იყოფა 19 რაიონად და 52 კომუნად (ან მუნიციპალიტეტად).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალჟირის პროვინციები
ხონის მუნიციპალიტეტის გერბი
ხონის მუნიციპალიტეტის გერბი — ხონის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია ხონის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.
აღწერილობა
გერბის ფარი გაყოფილია სამ ნაწილად, ფარი გადაკვეთილია, ხოლო ზედა ნაწილი გაკვეთილი.
ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-მეწამული ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავად ჩაწერილია გერბის დევიზი — „ხონი“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური გერბები კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტი კატეგორია:გერბები ხარის გამოსახულებით
გოჭოურის ბრძოლა
გოჭოურის ბრძოლა 1623, ბრძოლა ოდიშის მთავარ ლევან II დადიანსა და იმერეთის მეფე გიორგი III-ს შორის. ლევან II დადიანის გაძლიერებით უკმაყოფილო იმერეთის მეფე გიორგი III 1623 ოდიშზე სალაშქროდ გაემზადა. ლევან II დადიანმა, რომელსაც აფხაზთა და ჯიქთა ლაშქარიც ახლდა, გიორგი III-ს დაასწრო, იმერეთში შეიჭრა და გოჭოურასთან (ქუთაისის მახლობლად) სასტიკად დაამარცხა მეფე. გოჭოურის ბრძოლის შემდეგ აშკარა გახდა ლევან II დადიანის პოლიტიკური უპირატესობა დასავლეთ საქართველოში.
ლიტერატურა
კატეგორია:1623 კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები კატეგორია:ქუთაისის ისტორია
ჯიჯეთი
ჯიჯეთი (ყოფილი ჯავახეთი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ზარიძეების თემში. მდებარეობს ქართლის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ქუსნოს (ივრის სისტემა) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1320 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 11 კილომეტრით. სოფლის ახლოს დგას დარბაზული, გალავანშემოვლებული, სვეტიცხოვლის სახელობის ეკლესია (შუა საუკუნეების), რომლის გარშემო მრავალი აკლდამაა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 101 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Solenopsis belisarius
Solenopsis belisarius — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
შოკოლადი
thumb|300px|კაკაოსა და რძის შემცველობის მიხედვით შოკოლადი რძისფერი, ყავისფერი, თეთრი ან შავია. შოკოლადი (chocolate, chocolat) — ტერმინი, რომელიც კაკაოს მარცვლებისგან დამზადებული სხვადასხვა სახის საკონდიტრო პროდუქტის აღნიშვნისთვის გამოიყენება.
სახელის ეტიმოლოგია
სიტყვა „შოკოლადი“ კაკაოს მარცვლებისგან დამზადებული სასმელის „ჩოკოლატლის“ დასახელებიდან მომდინარეობს. აცტეკების ენაზე „ჩოკოლი'' სიმწარეს ნიშნავს, ხოლო „ატლი“ წყალს, რომლისგანაც შოკოლადის სასმელი მზადდება.
დღევანდელი ჩოკოლატლი შეიცავს: კაკაოს ფხვნილს, რძეს, შაქარს, დარიჩინს, მწარე წიწაკას და ზოგჯერ, ვანილს.
ნედლეული
thumb|250px|კაკაოს ხე შოკოლადის წარმოებისთვის აუცილებელი ნედლეული კაკაოს მარცვლებია, რომლებიც წარმოადგენენ კაკაოს ხის ნაყოფს, რომელიც დედამიწის ტროპიკულ რაიონებში იზრდება.
წარმომავლობის მიხედვით, კაკაოს მარცვლებს სამ ძირითად ჯგუფად ყოფენ:
ხარისხმის მიხედვით, კაკაოს მარცვლების ორ ჯგუფს გამოყოფენ:
ნუშის ფორმის და 2,5 სმ სიგრძის კაკაოს მარცვლები კაკაოს ხის ნაყოფის გულშია მოთავსებული (30-50 ც.).
ისტორია
შოკოლადის, ისევე როგორც კაკაოს ხის, სამშობლოდ ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკა ითვლება. ასწლეულების მანძილზე, შოკოლადი გამოიყენებოდა, როგორც სასმელი. დაფქვილ და მოხალულ კაკაოს მარცვლებს ინდიელები წყალს ურევდნენ, ხოლო შემდეგ ამ ნარევს წითელ წიწაკას (ჩილი) უმატებდნენ. შოკოლადის ისტორია ძალიან ადრე დაიწყო, დაახლოებით 3000 წლის წინ. პირველად სიტყვა კაკაომ გაიჟღერა როგორც «kakawa»-მ დაახლოებით 1000 წლის წინ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მექსიკის ყურეში, მაშინ როდესაც ჯერ მხოლოდ იწყებოდა ოლმეკების ცივილიზაციის აღორძინება.ოლმეკების შემდეგ მაიას ტომებმა გააგრძელეს ტრადიცია და სწორედ მათ ეკუთვნით ველური კაკაოს ხის კულტივირება.
სწორედ ამ დროს დაიწყო ადამიანთა მოდგმამ შოკოლადის მიღების მეთოდების შემუშავება, სხვადასხვა ინგრედიენტების დამატებით. შოკოლადის მარცვლებს ხალავდნენ, ფქვავდნენ და შემდეგ ისევ აცხელებდნენ, ასე მიიღებოდა კაკაო-ხსნარი, შემდეგ უკვე ამ ხსნარს ურევდნენ წყალში და შედეგად მიიღებოდა მწარე, მაგრამ სასიამოვნო სასმელი.ამ პერიოდში ასეთ სასმელს ძალიან დიდი პოპულარობა ჰქონდა და მას "ღმერთების სასმელი" ერქვა.
მაიას ტომების გაქრობის შემდეგ შოკოლადის მომზადების ტრადიცია აცტეკებმა განაგრძეს. აცტეკები შოკოლადში ურევდნენ შაქარს, ვანილს, თაფლსა და დარიჩინს. ასეთი ხერხებით მიღებულ თხევად მასას აცტეკები მოიხსენებდნენ როგორც «xocolatl» და ის ცნობილი იყო მისი ნოყიერებით, გამაძლიერებელი (ენერგიის მოსამატებელი) და აღმგზნები თვისებებით.