cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ადა როგოვცევა
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1937 კატეგორია:უკრაინელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:საბჭოთა ქალი კინომსახიობები
აფონსუ IV (პორტუგალია)
აფონსუ IV გულადი (Afonso IV o Bravo; დ. 8 თებერვალი, 1291, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 28 მაისი 1357, ლისაბონი, პორტუგალია)  — პორტუგალიის მეფე ბურგუნდიელთა დინასტიიდან 1325 -1357 წლებში. დენიშისა და იზაბელა არაგონელის ვაჟი. იქორწინა 1309 წელს ბეატრისაზე, კასტილიის მეფის, სანჩო IV ასულზე.
ტახტზე ასვლამდე, აფონსუ დიდხანს ეომებოდა თავის მამას. გამეფების შემდეგ კი მტრობდა თავის უკანონო ძმასთან აფონსუ სანჩესთან. საქმე შეიარაღებულ დაპირისპირებებამდე მიდიოდა. ბოლოს დედოფალმა იზაბელამ შეარიგა ისინი. აფონსუ აღარ სდებდა ბრალს ძმას მის წინააღმდეგ მოქმედებებში და დამეგობრდა კიდევაც მასთან. აფონსუ კარგი მმართველი იყო, იცავდა სამართლიაობას. მან ხალხს დიდი მხარდაჭერა გაუწია 1344 წლის დიდი მიწისძვრის დროს და 1348 წლის შავი ჭირის ეპიდემიისას. სიბერეში აფონსუს უთანხმოებები ჰქონდა თავის მემკვიდრესთან პედრუსთან.
ლიტერატურა
კატეგორია:პორტუგალიის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 8 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1291 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1357
მურჯახეთის ბრძოლა
მურჯახეთის ბრძოლა — ბრძოლა იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ისა და სამცხის ათაბაგის ყვარყვარე III-ის ლაშქარს შორის. გაიმართა 1535 წლის 12 აგვისტოს. ოსმალთა გავლენის დამყარება სამცხე-საათაბაგოში დიდ საფრთხეს უქმნიდა დასავლეთ საქართველოს დამოუკიდებლობას. სეპარატისტული მიზნების გამო ოსმალებს მხარს უჭერდა ათაბაგი ყვარყვარე III. ასეთი ვითარება ამწვავებდა ურთიერთობას იმერეთის სამეფოსა და სამცხე-საათაბაგოს შორის. ბაგრატ III-მ ოდიშისა და გურიის სამთავროს ლაშქართან ერთად სამცხე-საათაბაგოს დასამორჩილებლად გაილაშქრა. ბრძოლა მოხდა სოფ. მურჯახეთთან (ახალქალაქის რაიონი). მურჯახეთის ბრძოლაში ბაგრატ III-მ გაიმარჯვა და სამცხე-საათაბაგო იმერეთის სამეფოს შეუერთა. ჭანეთი და აჭარა როსტომ გურიელს გადაეცა. თვით ყვარყვარე III დაატყვევეს და შემდეგში ტყვეობაში გარდაიცვალა. ამ დროიდან 1545-მდე სამცხე-საათაბაგო იმერეთის სამეფოში შედიოდა. მურჯახეთის ბრძოლის შემდეგ ოსმალეთი უფრო აგრესიული გახდა დასავლეთ საქართველოს მიმართ (სოხოისტის ბრძოლა 1545).
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები კატეგორია:იმერეთის სამეფო კატეგორია:სამცხე-საათაბაგო კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
მამუკა ტორონჯაძე
მამუკა ტორონჯაძე (დ. 13 მაისი, 1986, ოზურგეთი) — ქართველი ფეხბურთელი, რუსთავის „მეტალურგის“ ნახევარმცველი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1986 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ოზურგეთის მერცხალის ფეხბურთელები კატეგორია:მარტვილის მერანის ფეხბურთელები კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 13 მაისი
ხარლამპი სავანელი
ხარლამპი ივანეს ძე სავანელი (დ. 1842, დუშეთი, — გ. 1890, თბილისი) — ქართველი დირიჟორი, მომღერალი, პედაგოგი.
1863 წელს დაამთავრა თბილისის კლასიკური გიმნაზია, 1868 წელს — პეტერბურგის კონსერვატორია (ვოკალის კლასი). პეტერბურგში ყოფნის პერიოდში დაეუფლა საგუნდო ხელოვნებას, ხუთი წელი მღეროდა კონსერვატორიის გუნდში; 1869 წლიდან იყო რუსული სამუსიკო საზოგადოების საგუნდო სიმღერის უფასო კლასების ხელმძღვანელი. 1871 წელს დაბრუნდა საქართველოში და დაიწყო ფართო საზოგადოებრივი მოღვაწეობა. 1873 წელს დააარსა სასიმღერო სკოლა, სადაც სიმღერასთან ერთად ისწავლებოდა ელემენტარული თეორიაც, ახლად დაარსებულ სასწავლებელში მოიწვია რუსეთიდან დაბრუნებული კონსტანტინე ალიხანოვი და ალიოზ მიზანდარი. სამეულის ინიციატივით საფუძველი ჩაეყარა პროფესიულ სამუსიკო განათლებას საქართველოსა და სამხრეთ კავკასიაში. ამავე პერიოდში გაიხსნა „სამუსიკო კლასები შეღავათიან ფასებში“, რომელიც 1876 წელს გადაკეთდა სამუსიკო სკოლად, 1880 წელს — სამუსიკო სასწავლებლად, ხოლო 1917 წელს მის ბაზაზე გაიხსნა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1842 კატეგორია:გარდაცვლილი 1890 კატეგორია:დუშეთში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი დირიჟორები კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
Machina II/The Friends & Enemies of Modern Music
Machina II: The Friends & Enemies of Modern Music — ამერიკული ალტერნატიული როკ-ჯგუფ The Smashing Pumpkins-ის მეექვსე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 2000 წელს, ლეიბლზე Constantinople Records და ვრცელდებოდა ინტერნეტის მეშვეობით. ფიზიკური დისკის სახით იგი ჯერჯერობით გამოცემული არ არის. დაგეგმილი იყო მისი ალბომის Machina/The Machines of God ახალ ტირაჟთან ერთად გამოცემა, თუმცა ამ გამოცემის მომავალი უცნობია.
თავად ალბომი წარმოადგენს სამ EP დისკს, რომელსაც ახლავს b-მხარეები და სიმღერების ალტერნატიული ვერსიები. Machina-ს ციკლის ორივე ალბომი კონცეპტუალურია და მსმენელს უამბობს შეშლილი როკ-მუსიკოსის ამბავს.
სქოლიო
კატეგორია:Constantinople Records-ის ალბომები კატეგორია:კონცეპტუალური ალბომები კატეგორია:2000 წლის ალბომები კატეგორია:The Smashing Pumpkins-ის ალბომები
ცრუფარიანები
ცრუფარიანები გავრცელებულია ყველგან საქართველოში ცნობილია 46 სახეობა. ციტრუსოვანთა მავნებლები არიან იაპონური ცრუფარიანები და ციტრუსოვანთა ცრუფარიანები, აკაციის, ვაშლის და ქლიავის ცრუფარიანები. ამ ჯგუფში შედიან სასარგებლო მწერებიც, მაგ., ცვილისებრი ცრუფარიანა.
ლიტერატურა
*
გაიალი
გაიალი (Bos frontalis) — ძროხისებრთა ოჯახის შინაური ცხოველი. ადრე გაურის მოშინაურებულ ფორმად ითვლებოდა. თანამედროვე კვლევების მიხედვით, დამოუკიდებელი სახეობაა ჩვეულებრივი ძროხის (Bos) გვარში. გაურისაგან განსხვავდება რქების ფორმით და მასზე პატარაა. აქვს ფართო შუბლი და მსხვილი, კონუსური რქები. გაიალი იგებს ერთ ხბოს. აქვს მაღალი ცხიმიანობის რძე და გემრიელი ხორცი. ინდოეთში მოშენებულია როგორც წმინდა, ისე მსხვილი რქოსანი საქონელთან შეჯვარებით მიღებული ჰიბრიდების სახით.
სქოლიო
კატეგორია:ჩვეულებრივი ძროხა კატეგორია:შინაური ცხოველები
ორაგული
ორაგული (Salmo) — თევზების გვარი ორაგულისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია წყნარი და ატლანტის ოკეანეების ჩრდილო ნაწილის აუზის ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, იშვიათად ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში; მრავალი სახეობა აკლიმატიზებულია ბუნებრივი არეალის მიღმა. ზურგის ფარფლში 17-ზე ნაკლები სხივი აქვთ. გამრავლების პერიოდში ღებულობენ ღია საქორწინო შეფერილობას. ტოფობენ მდინარეებში, ნაყოფიერება დაბალია. რიგი გამსვლელი ორაგული ქმნის სუფთა მტკნარწყლიან ფორმას. არსებობს სეზონური ფორმებიც. აერთიანებს 50-მდე სახეობას, რომელთა შორის აღსანიშნავია: იშხანი, შავი ზღვის ორაგული, ჩრდილოეთის ორაგული, კუმჟა და სხვა. საქართველოში ორაგულისებრთა ოჯახიდან გავრცელებულია შავი ზღვის ორაგული, ცისარტყელა კალმახი, მდინარის კალმახი, ტბის კალმახი, რიპუსი, პელიადი, ლადოგური სიგი. ორაგული რეწვის, სპორტული თევზჭერისა და აკვაკულტურის მნიშვნელოვანი ობიექტია. ზოგიერთი სახეობის რაოდენობა მცირდება, ზოგიერთი დაცვის ქვეშაა. იყენებენ ნედლს, დამარილებულს, შებოლილს, დაკონსერვებულს. ცნობილია ორაგულის ზურგიელი, დოში, სათალი, წითელი ხიზილალა და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:ორაგულისებრნი
უშბა
უშბა — ორთავიანი მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონზე, მწვერვალ იალბუზის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის პატარა შტოზე. აქვს სამხრეთი და ჩრდილოეთი მწვერვალები. სამხრეთი მწვერვალი უმაღლესია (სიმაღლე 4700 მ), ჩრდილოეთი — 10 მეტრით დაბალია. აგებულია პალეოზოური გრანიტებითა და კრისტალური ფიქლებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. ლონდონში არის ალპინისტთა კლუბი „უშბა“.
უშბის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 10 კმ-ში მდებარეობს მესტია. უშბის მწვერვალები თავიანთი სილამაზითა და მიუდგომლობით იზიდავს მრავალ მთასვლელსა და ტურისტს. უშბის ფერდობებიდან ეშვება: გულის მყინვარი და უშბის მყინვარი. განვითარებულია ალპინიზმი. ჩრდილოეთი მწვერვალი უფრო ადვილი გადასალახია ვიდრე სამხრეთი.
უშბაზე ასვლა 1868 წელს პირველად სცადეს ინგლისელმა ალპინისტებმა დაგლას ფრეშფილდის ხელმძღვანელობით, მაგრამ მათი ყველა მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა. 1888 წელს ინგლისელებმა — ჯონ კოკინმა და ულრიხ ალმერმა მეოთხე ცდაზე მიაღწიეს ჩრდილოეთის პიკს გულის მყინვარის გავლით. ეს იყო პირველი წარმატებული ასვლა უშბაზე. სამხრეთი უშბა მეთექვსმეტე ცდაზე პირველად დაიპყრეს გერმანია-შვეიცარიის გაერთიანებული გუნდის წევრებმა (რ. გებლინგი, ა. ვებერი, ფ. რეინერტი, ა. შულიცე) ადოლფ შულიცეს მეთაურობით. იქიდან მოყოლებული, 60 წლის განმავლობაში სამხრეთ უშბაზე ასვლის ცდებიდან მხოლოდ ოთხი დამთავრდა წარმატებით.
1934 წელს უშბაზე ავიდა პირველი ქართული ჯგუფი და-ძმა ალექსანდრა და ალიოშა ჯაფარიძეების, გიო ნიგურიანისა და იაგორ კაზალიკაშვილის შემადგენლობით. ამასთან, ალექსანდრა ჯაფარიძე იყო პირველი ქალი, რომელმაც უშბის პიკზე ფეხი შედგა. 1937 წელს სამხრეთ უშბაზე სამხრეთის ურთულესი კედლით პირველად ავიდნენ გაბრიელ, ბექნუ და ბესარიონ ხერგიანები, ჭიჭიკო ჩართოლანი და მაქსიმე გვარლიანი. ამით საფუძველი ჩაეყარა კლდოვან ასვლებს უშბაზე. სულ სამხრეთ უშბაზე გავლილია 19 მარშრუტი (მათ შორის 7 – 6 A კატეგორიისა), ჩრდილოეთ უშბაზე – 13 (მათგან 4 – 6 A კატეგორიისა).
სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
ლიეტუვის გეოგრაფია
thumb|250px|ლიეტუვის ფიზიკური რუკა
ლიეტუვა — სახელმწიფო ევროპაში, ბალტიის ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ფართობი 62 500 კმ2.
უდიდესი მდინარეებია — ნემანი (Nemunas) და ნერისი (Neris). ქვეყნის ტერიტორიის 1,5 % უკავია 3 000-მდე ტბას. ფართობის მიხედვით ყველაზე დიდი ტბაა დრისვიატი (ფართობი 44,5 კმ2.)
რესურსები ინტერნეტში
ლიეტუვის გეოგრაფია
ზემო ნაქალაქარი
ზემო ნაქალაქარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ნაქალაქარის თემში. მდებარეობს ერწოს ქვაბულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეში, ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 38 კილომეტრით.
ისტორია
საისტორიო წყაროებში დასახლებულია სოფლის უბნები — თელათუბანი და თხილნარა. ეს სახელწოდებანი გაიგივებულია სახელწოდება ზემო ნაქალაქართან, რაც იმაზე მიგვანიშნებს, რომ სოფელს დიდი ხნის ისტორია აქვს. იგი ჯერ მონღოლთა, ხოლო შემდეგ შაჰ-აბასის შემოსევებმა გაანადგურა. XI-XVI საუკუნეებში, სვეტიცხოვლის მონასტრის კუთვნილება იყო, ხოლო მომდევნო საუკუნეებში — კახეთის მეფეთა სახასო საკუთრება. გვიანდელი შუა საუკუნეების სამხედრო-ტერიტორიული დაყოფის საფუძველზე კახეთის სამეფოს რუსთველი ეპისკოპოსის სადროშოში შედიოდა. საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ ზემო ნაქალაქარი თიანეთის მაზრაშია.
სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფარერის კუნძულების ჰიმნი
ფარერის კუნძულების ჰიმნი (ფარერ. Tú alfagra land mítt - შენ, ჩემო უმშვენიერესო მიწავ) — ფარერის კუნძულების სახელმწიფო ჰიმნი. ტექსტი 1906 წელს სიმუნ ავ სკარდიმ (1872-1942) დაწერა, მუსიკა კი პეტერ ალბერგმა (1885-1940) შექმნა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფარერის კუნძულები კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები
დიკლოსმთა
დიკლოსმთა — მწვერვალი საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, პირიქითის ქედზე. სიმაღლე 4285 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხის ფიქალისა და ქვიშაქვისაგან. აქვს რელიეფის მყინვარული და ეროზიულფორმებიანი ციცაბო კალთები. ჩრდილო და სამხრეთ კალთებზე თანამედროვე მყინვარებია. განვითარებულია სუბალპური, ალპური, სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტები.
თებულოსმთა
მის ფერდობზე ეშვება მყინვარები 3 კმ² საერთო ფართობით. თებულოსმთა წარმოადგენს პირამიდისებურ მწვერვალს, ეგრეთ წოდებულ კარლინგს. თებულოსმთის მძლავრი საკვანძო მასივი, რომლის ტოტებიც სამხრეთისაკენ, ჩრდილო-დასავლეთისაკენ, ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ და სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ არიან გაწვდილი, ხეობის ტიპის გამყინვარების განმარტოებულ კერას წარმოადგენს.
მისი თოვლის საბურველი ასაზრდოებს საკმაოდ მსხვილ მყინვარებს, რომლებიდანაც გამოედინებიან არღუნის მარჯვენა შემდინარე მდინარე ტუღო და ანდის ყოისუს მთავარი მდგენელი მდინარე ქვახიდისწყალი. თებულოსმთის მასივი მთავარ ქედთან შეერთებულია ბორბალოსმთის მასივთან, აწუნთის ქედის საშუალებით.
სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები კატეგორია:თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთები
მეტეორული ნაკადი
მინი|მარტოხელა მეტეორის ანიმაცია მინი|ღამის ცა, მეტეორული ნაკადი ორიონიდები მეტეორული ნაკადი — მეტეორების ერთობლიობა, რომლებიც ხანგამოშვებით ან ყოველწლიურად დაახლოებით ერთსა და იმავე თარიღებშია შესამჩნევი (ღამით ვიზუალური და ფოტოგრაფიული დაკვირვებით, ხოლო დღისით რადიოლოკაციური დაკვირვებით). მეტეორული ნაკადის გამომწვევი მეტეორული სხეულები ერთადაა წარმოქმნილი და მოძრაობენ პარალელურად, რის გამო ცის თაღზე მათი ხილული გზები თითქოს ერთი წერტილიდან, ეგრეთ წოდებული რადიანტიდან გამოდის. მეტეორული ნაკადების დანახვა შესაძლებელია მზის ირგვლივ ელიფსურ ორბიტებზე მოძრავი მეტეორული სხეულების გუნდების დედამიწის ატმოსფეროსთან შეხვედრისას. კომპაქტური გუნდები მეტეორულ წვიმას იწვევს; მეტეორულ ნაკადებს სახელს არქმევენ იმ თანავარსკვლავედების მიხედვით, რომლებშიც მათი რადიანტებია, ან უახლოესი ბრწყინვალე ვარსკვლავების მიხედვით. შესწავლილია რამდენიმე ასეული მეტეორული ნაკადი. მათი უმრავლესობის ორბიტები უახლოვდება მოკლეპერიოდიანი კომეტების ორბიტებს. ამით დასტურდება, რომ მეტეორული ნაკადები წარმოიქმნება კომეტების ბირთვების დაშლით.
სქოლიო
კატეგორია:ასტრონომიული მოვლენები კატეგორია:მეტეორული ნაკადები
ლუბა შეწირული
ლუბა თეოფილეს ასული შეწირული (დ. 20 მაისი, 1917 — გ. 26 სექტემბერი, 2006) — ქართველი დერმატო-ვენეროლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1972). საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1994). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1976). სკკპ წევრი 1945 წლიდან.
1939 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1939–42 წლებში იყო სოხუმის რაიონის სოფელ ესტონკაში ვლადიმეროვკის საექიმო უბნის და სამშობიარო სახლის გამგე; 1944–48 წლებში გაგრის რაიონის საავადმყოფოს მთავარი ექიმი; 1948–51 წლებში აჭარის რესპუბლიკური ვენდისპანსერის მთავარი ექიმი; 1951–70 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სამკურნალო სამმართველოს უფროსი ვენინსპექტორი; 1952–70 წლებში შეთავსებით მუშაობდა კანისა და ვენსნეულებათა ინსტიტუტში მეცნიერ-თანამშრომლად, ამავე ინსტიტუტის მიკოლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელად; 1970–89 წლებში ინსტიტუტის დირექტორად, რესპუბლიკის მთავარ დერმატო-ვენეროლოგად; 1990 წლიდან ინსტიტუტის დირექციის მრჩეველია.
შეწირულმა პირველმა აღწერა ტერფების სოკოვანი დაავადების თავისებური კლინიკური მიმდინარეობა საქართველოს კლიმატურ პირობებში, დაადგინა ორგანიზმში წითელი ტრიქოფიტონის განთესვის შესაძლებლობა ძლიმფისა და სისხლის გზით. შეიმუშავა მათი მკურნალობის მეთოდები. იკვლევდა ფრჩხილების პათოლოგიასა და მისი მკურნალობის საკითხებს.
მისი ხელმძღვანელობით მომზადებულია მედიცინის მეცნიერებათა 22 დოქტორი და კანდიდატი. იყო დერმატოლოგიური კვლევის საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოების წევრი (1992) და ევროპის დერმატოლოგთა აკადემიის წევრი აკადემიკოსი (1992).
ლუბა შეწირული დაჯილდოებულია ხალხთა მეგობრობის ორდენით, საპატიო ნიშნის ორდენით, ღირსების ორდენითა და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი დერმატოლოგები კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ვლადიმერ ბარკანოვი
ვლადიმერ ბარკანოვი (დ. 1826 — გ. 1892, თეირანი, ირანი) — რუსი ფოტოგრაფი.
ბიოგრაფია
1869 წელს ქუთაისში ბარკანოვმა და ვიქტორ ვოიუცკმა გახსნეს ფოტო სალონი.
1869 წელს „Bulletin de la Société française de photographie“-ში შესულია ბარკანოვის პირველი განაცხადი წევრობაზე და საზოგადოების მიერ მისი განხილვა. თავის წერილში ბარკანოვი აღნიშნავს რომ ცხოვრობს ქუთაისში და საზოგადოების წინაშე წარდგენილი სურათები გადაღებული აქვს ქუთაისიდან 60-70 ლიეს (≈300 კმ.) მანძილზე მდებარე რეგიონებში.
1870-1875 წლებში იყო ფრანგული ფოტოგრაფიული საზოგადოების წევრი. 1872 წელს მონაწილეობა მიიღო ქალაქ მოსკოვში მოწყობილ პოლიტექნიკური გამოფენაში. გამოფენაზე გააგზავნა კავკასიის ხედების 163 სურათი და ასევე გელათის მონასტერში დაცული უძველესი ქართული სახარების ფურცლების სურათების კოლექცია. 1873 წელს ქალაქ ვენაში მოწყობილ მსოფლიო გამოფენაზე გაგზავნა ფოტოსურათების სერია, სადაც მიანიჭეს ქების სიგელი. იმავე წელს ის გადავიდა თბილისში სადაც გახსნა ფოტოგრაფიული სახელოსნო ერევანსკის (თავისუფლების) მოედანზე. 1877-1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომის დროს მსახურობდა კავკასიის ფრონტზე სამხედრო კორესპონდენტად. 1880 წლიდან ვლადიმერ ბარკანოვი სურათებს იღებს როგორც პროფესიონალი. 1881 წელს ტულუზაში გამოფენაზე მიანიჭეს პროგრესის დიპლომი.
ვლადიმერ ბარკანოვი გარდაიცვალა თეირანში 1892 წელს, დაკრძალულია სომხური ეკლესიის ეზოში. მისი გარდაცვალების შემდეგ მისი მემკვიდრე ედუარდ კლარი გახდა.
ვლადიმერ ბარკანოვის ფოტოები ინახება მრავალ მუზეუმში. მათი ძირითადი ნაწილი თავმოყრილია დიმიტრი ერმაკოვის ფოტოკოლექციაში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1826 კატეგორია:გარდაცვლილი 1892 კატეგორია:რუსი ფოტოგრაფები
ხოჭოები
აღწერა
მათი სხეულის სიგრძე 0,3 მმ–15 სმ აღწევს. აქვთ კარგად განვითარებული რთული თვალები (გამოქვაბულში მცხოვრებთ არ გააჩნიათ), წინწამოწეული ყბები, მღრღნელი ტიპის პირის ორგანოები, 10-11 — წევრიანი ულვაშები, საკმაოდ მტკიცე წინა ფრთები, სიფრიფანა უკანა ფრთები, რომლებიც ზედა ფრთების ქვეშაა შეკეცილი და ფრენას ემსახურება. ისეთი ფორმები, რომელთაც უკანა ფრთები არა აქვთ, ვერ ფრენენ (ბზუალა ხოჭოები). ზედა ფრთები უმრავლეს შემთხვევაში მთლიანად ფარავს მუცელს, თუმცა ზოგიერთ ჯგუფში (სტაფილინები) დაუფარავი რჩება 2-5 სეგმენტი, ზოგჯერ კი ფრთები მთლიანად ატროფილებულია. წინა, შუა და უკანა მკერდზე თითო წყვილი ფეხია. ყველაზე კარგად წინა მკერდია განვითარებული, რომელიც ზევიდან წინა ზურგითაა დაფარული. ფეხები სხვადასხვა ტიპისაა: სასიარულო, სარბენი, სათხრელი (ფუნაგორიები) ან საცურავი (მოცურალები). მუცელი 9-ნაწევრიანია. მატლს აქვს 3 წყვილი მკერდის ფეხი, ზოგი (ცხვირგრძელები) უფეხოა.
ხოჭოებს ახასიათებთ მკვეთრი, ლამაზი შეფერილობა, უფრო ხშირად მბრწყინავი ლურჯი ან მწვანე ელფერი დაკრავთ. თავდაცვის საშუალებად იყენებენ როგორც მფარველობით შეფერილობას, ისე სწრაფ სირბილეს, ხტომას, ფრენას, ტანატოზურ მდგომარეობას (გარინდება და მცენარეებიდან ვარდნა).
გამრავლება
ხოჭოები გაყოფილსქესიანი და თითქმის ყოველთვის კვერცხისმდებლები არიან, იშვიათად — ცოცხლადმშობები (ზოგიერთი ფოთოლჭამია, სტაფილინები). პართენოგენეზური გამრავლება ახასიათებთ შავტანიანებს, ფოთოლჭამიებს და ცხვირგრძელებს. განვითარება სრული მეტამორფოზით ხდება (კვერცხი, მატლი, ჭუპრი, იმაგო). ზოგიერთ ოჯახს (სამწიფარასებრნი) ახასიათებს ჰიპერმეტამორფოზი (გართულებული სრული მეტამორფოზი 6 და მეტი ფაზით).
კვება
მინი|მარცხნივ|[[Mylabris pustulata]] ხოჭოებს შორის ზოგი მცენარეებით (ფიტოფაგები), ხრწნადი ორგანული ქსოვილებით (საპროფაგები) იკვებება, ზოგი მტაცებელია. ფიტოფაგების თავის მხრივ ყოფენ 2 ჯგუფად: ხოჭოები, რომლებიც მცენარეთა მწვანე ნაწილებით იკვებებიან — ფილოფაგები (ფოთოლჭამიები, ცხვირგრძელები, ღრაჭები) და ხოჭოები, რომელთა მატლები ბალახოვან და მერქნიან მცენარეთა ქსოვილებში ბინადრობენ და ვითარდებიან (ცხვირგრძელების დიდი ნაწილი, ქერქიჭამიები, მემარცვლიები, პეწიანები და სხვა).
საპროფაგებში გამოყოფილია 3 ძირითადი ჯგუფი: ხოჭოები, რომლებიც მცენარეთა ნარჩენებით იკვებებიან (შავტანიანები, ფირფიტულ-საშიანები, ტკაცუნები და სხვა); ხოჭოები რომლებიც ხერხემლიან ცხოველთა ექსკრემენტებით იკვებებიან- კოპროფაგები; ხოჭოები, რომლებიც ლეშითა და ცხოველური ნარჩენებით იკვებებიან — ნეკროფაგები (ლეშიჭამიები, ტყავიჭამიები). ხოჭოების დიდი ნაწილი ვითარდება მკვდარ, ლპობად მერქანში და წარმოადგენს გარდამავალ ფორმას ფიტოფაგებიდან საპროფაგებისაკენ. მტაცებელი ხოჭოები (ბზუალები, იამაიები, სტაფილინები და სხვები) იკვებებიან მწერებითა და მათი მატლებით, ჭიაყელებით, ხმელეთის მოლუსკებით და სხვა.
გავლენა გარემოზე
მინი|[[Clytus arietis]] ხოჭოების დიდი უმრავლესობა სასოფლო-სამეურნეო კულტურების, საკვები ბალახების, ტყის მერქნიანი მცენარეებისა და საკვები პროდუქტების საშიში მავნებელია. მავნეობის ხასიათის მიხედვით, ხოჭოები და მათი მატლები შეიძლება დავყოთ შემდეგ ჯგუფებად:
კლასიფიკაცია
ხოჭოების რიგს ყოფენ 3 ქვერიგად: Archostemata — ახასიათებთ მუცლისა და ფრთების შედარებით პრომიტიული აგებულება; Adephaga — ხორცისმჭამელები და Polyphaga — ნაირჭამიები. აღნიშნულ ქვერიგებში გაერთიანებულია 140 ოჯახი და 300 ათასამდე სახეობა. საქართველოში შედარებით სრულადაა შესწავლილი ისეთი ოჯახები, როგორიცაა ცხვირგრძელასებრნი, ფოთოლჭამიასებრნი, ულვაშფირფიტოვანი ხოჭოები, ბზუალა ხოჭოები, ტკაცუნა ხოჭოები, შავტანიანასებრნი და სხვები.
ლიტერატურა
*
სუჯები
სუჯები — ჰერული მოდგომის ტომი. ქართული, სომხური და ანტიკური წყაროებით (ლეონტი მროველი, „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“, დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსი, მოვსეს ხორენაცი, ეღიშე, უხტანესი, მხითარ აირივანელი, პლინიუსი). სუჯები მოსახლეობდნენ მდინარე ივრის შუა დინების აუზში. ანტიკური ხანის მწერლების მიერ მოხსენიებული „სოდები“ (Sodi) და სომხური წყაროების „წოდები“ ქართული წყაროების „სოჯები“ ან „სუჯები“ უნდა იყვნენ. სუჯების პოლიტიკური და კულტურულ-ეთნიკური შერწყმა აღმოსავლურ ქართულ ტომებთან — ქართებთან და კახებთან — ძალზე ადრე დაიწყო. განსაკუთრებით ინტენსიური გახდა ეს პროცესი ძვ. წ. III საუკუნის დასაწყისიდან. ამ დროს წარმოიქმნა ქართლის (იბერია) სახელმწიფო, რომელიც მონათესავე და უშუალოდ მოსაზღვრე ჰერული მოდგმის ტომებს თავისი გავლენის სფეროში აქცევდა. ახ. წ. IV საუკუნისთვის ეს პროცესი ძირითადად დასრულდა. ქართ-კახებთან კულტურულ-ეთნოგრაფიული პოლიტიკური შერწყმა განსაკუთრებით განამტკიცა ჰერეთის ტერიტორიაზე ქრისტიანობისა და ქართული ეკლესიის გავლენის გავრცელებამ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ტომები
358
თარიღი უცნობია
*
ლიეტუვის დროშა
დროშა სახელმწიფო სიმბოლოდ დაამტკიცეს 1992 წლის რეფერენდუმზე და მის კანონიერებას იცავს ლიეტუვის კონსტიტუციის მე-15 მუხლი.
მანუელ მონტი
მანუელ მონტი (Manuel Montt; დ. 4 სექტემბერი, 1809, პეტორკა, ჩილე — გ. 21 სექტემბერი, 1866, სანტიაგო, ჩილე) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე და მეცნიერი. ჩილეს პრეზიდენტი 1851–1861  წლებში.
ლიეტუვის დროშა
ყვითელი ფერი დროშაზე არის მზის სიმბოლო, მწვანე — ბალახისა, ხოლო წითელი აღნიშნავს სისხლს, რომელიც დაიღვარა ლიეტუვისათვის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიეტუვა კატეგორია:მსოფლიოს ქვეყნების დროშები კატეგორია:ლიეტუვის ეროვნული სიმბოლოები
მანუელ მონტი
დაიბადა პეტორკაში, ვალპარაისოს რეგიონი, კატალონიელი იმიგრანტის ოჯახში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 4 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1809 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1866 კატეგორია:მონტის ოჯახი
ფარერის კუნძულების გერბი
ფარერის კუნძულების თანამედროვე გერბი დამტკიცებულ იქნა 2004 წელს. შედგება ლურჯი ფარისაგან, რომელზეც გამოსახულია ვერძი (veðrur). ცხვრები ფარერის კუნძულების სომბოლოდ ითვლებიან, რადგან ზუსტად მათგან მომდინარეობს მათი სახელი (Føroyar ითარგმნება როგორც — ცხვართა კუნძულები). გარდა ამისა, ცხვრები ყველაზე გავრცელებული ცხოველები არიან კუნძულებზე. ამჟამინდელი გერბის პროტოტიპი იყო საეკლესიო გერბი ქალაქ კირკიუბერში XV ს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ფარერის კუნძულები კატეგორია:სახელმწიფო გერბები კატეგორია:ფარერის კუნძულების ეროვნული სიმბოლოები
მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი
მწიგნობართუხუცესი-ჭყონდიდელი — პირველი ვეზირი ფეოდალურ საქართველოში. საქართველოს სახელმწიფოს ძლიერების განმტკიცების მიზნით 1103-1104 წლებში დავით აღმაშენებელმა გაააერთიანა მწიგნობართუხუცესისა და ჭყონდიდელის თანამდებობა. მწიგნობართუხუცესობა არსებითად განსხვავდებოდა ყველა სხვა სადარბაზისკარო თანამდებობებისაგან (ყველა სხვა „ჴელი“ მიწისმფლობელობასთან იყო დაკავშირებული). მწიგნობართუხუცესი მონაზონი იყო და არ იჩენდა თანამდებობის სამემკვიდრეოდ გადაქცევის მიდრეკილებას. იგი მთლიანად მეფის ცენტრალურ ხელისუფლებაზე იყო დამოკიდებული და ამიტომ თავგამოდებით უჭერდა მხარს მის გაძლიერებას. ამ „ჴელს“ დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა გადამწყვეტ ბრძოლაში დიდგვარიან აზნაურებსა და მეფის ხელისუფლებას შორის. სამეფო კარი დაინტერესებული იყო, რომ მისი ერთგული მოხელე „ვაზირთა ყოველთა უპირველესიი“ გამხდარიყო.
რუის-ურბნისის 1103 საეკლესიო კრებაზე გატარებული ღონისძიებების შემდეგ საჭირო იყო გადამჭრელი ზომების მიღება იმისათვის, რომ ეკლესია საბოლოოდ დამორჩილებოდა მეფის ხელისუფლებას. ამ მიზნის მისაღწევად გამოინახა გზა, რომელიც ითვალისწინებდა ყველაზე უფრო გავლენიანი საეკლესიო პირის სახელმწიფო მმართველობაში მოყვანას, ან კიდევ რომელიმე უხუცესისათვის დიდი საეკლესიო თანამდებობის მინდობას. დავით აღმაშენებელმა არჩევანი მწიგნობართუხუცესისა და ჭყონდიდელის თანამდებობის გაერთიანებაზე შეაჩერა. საქართველოს მეფის ამ ნაბიჯს მეტად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა: მეფის ერთგული მოხელე მწიგნობართუხუცესი ამავე დროს საეკლესიო სფეროში გავლენიანი თანამდებობის — ჭყონდიდელობის მფლობელიც გახდა.
მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი ერთსა და იმავე დროს მეფის მოხელეც იყო და დიდი საეკლესიო თანამდებობის პირიც. საქართველოს მეფეს მის მიერ შექმნილი ახალი „ჴელის“ მეოხებით შეეძლო ფართოდ ჩარეულიყო საეკლესიო საქმეებში. მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის ტიტულის პირველი მატარებელი იყო გიორგი ბერი — რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების ყველაზე აქტიური მონაწილე. მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი სამეფო კართან დაახლოებული პირი იყო. „ჴელმწიფის კარის გარიგება“ გვამცნობს, რომ იგი „ვითა მამა არს მეფისა, აგრე ყველა საურავი უიმისოდ არ იქნების“. ჟამთააღმწერლის დამოწმებით კი „სამეფოსა და სახლი განგებაც“ მისი მოვალეობაა. მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი „სააჯო კარსაც“ ედგა სათავეში და სახელმწიფოში მართლმსაჯულებას განაგებდა.
მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი არ ყოფილა სამხედრო ხელისუფალიი, მაგრამ მის განსაგებელთა შორის სამხედრო საქმეს მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა ლაშქრობები და ლაშქრის ორგანიზაციის საკითხები მის გარეშე არ წყდებოდა. შემთხვევითი არ ყოფილა, რომ საქართველსო სამეფოს მუდმივი ლაშქრის შექმნის დიდმნიშვნელოვანი სახელმწიფო საქმის გადაწყვეტილების მიზნით გიორგი მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი დავით აღმაშენებელს გაჰყვა ოსეთსა და ყივჩავეთში. საქართველოს სამეფოს საბოლოო პოლიტიკური დაშლის შემდეგ საფიქრებელია ამ მეტად რთული და თავისებური ინსტიტუტის დაშლა-დანაწილება და გადაგვარება.
მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის ინსტიტუტი თავის არსით რთული და თავისებური იყო. იგი ჩამოყალიბდა ფეოდალური საქართველოს განვითარების გარკვეულ საფეხურზე, როგორც შედეგი იმ მწვავე პროცესებისა, რომლებიც თან ახლდა ხელისუფლების ცენტრალიზაციისათვის ბრძოლას. ქრონოლოგიურად დაემთხვა ფეოდალური საქართველოს ძლიერების ხანას და მისი სახელმწიფოებრივი მშენებლობის ისტორიული განვითარებასთან ღრმა ორგანულ კავშირში იყო.
ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ნატალია ვოროჟბიტი
ბიოგრაფია
ნატალია ვოროჟბიტი 1975 წლის 4 აპრილს დაიბადა. 2000 წელს მაქსიმ გორკის სახელობის ლიტერატურული ინსტიტუტი დაამთავრა. 2000-2005 წლებში სხვადასხვა სატელევიზიო პროექტში მუშაობდა. მონაწილეობდა თეატრალურ და დრამატულ ფესტივალებში „ახალი დრამა“, „Любимовка“ და სხვ.
2004 წელს ლიტერატურული პრემიის „ევრიკა“ ლაურეატი გახდა.
სომალის რეგიონი
სომალის რეგიონი (ሶማሌ ክልል, სომ. Soomaali Galbeed, Ogadenia) — ეთიოპიის რეგიონი. მდებარეობს ეთიოპიის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში. მისი დედაქალაქია — ჯიჯიგა. მოსახლეობა — 5 307 002 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 279 252 კმ². მას ხშირად მოიხსენიებდნენ როგორც სომალი, მაგრამ ეს არ ნიშნავდა დამოუკიდებელ სახელმწიფო სომალს.
ისტორია
1992 წლამდე რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი კებრი-დაჰერი, მაგრამ შემდეგ ადმინისტრაციული ცენტრი გადაიტანეს ქალაქ გოდეში. 1994 წელს პოლიტიკური და სტრატეგიული თვალსაზრისით ის ისევ გადაიტანეს, ოღონდ ქალაქ ჯიჯიგაში.
გეოგრაფია
რეგიონი ესაზღვრება სომალის სახელმწიფოს სამხრეთ-აღმოსავლეთში და ჩრდილო-აღმოსავლეთში, კენიას — სამხრეთ-დასავლეთით, ეთიოპიის რეგიონებს — ორომიის რეგიონს, აფარის რეგიონს და დირე-დაუას — დასავლეთით. რეგიონს უკავია ისტორიული რეგიონის — ოგადენის ტერიტორიის, სადაც 1995 წლამდე მდებარეობდა ჰარერგეს პროვინცია, მნიშვნელოვანი ნაწილი.
მოსახლეობა
2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 4 445 219 ადამიანს, მათ შორის 2 472 490 მამაკაცია და 1 972 729 ქალი. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა — 15,9 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 685 986 ცალკეული მეურნეობა, ასე რომ, საშუალოდ 6,8 ადამიანი მოდის ერთ მეურნეობაზე (6 — ქალაქის რაიონებში და 6,5 — სოფლის). ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებია: სომალელები — 97,2 %, ორომოები — 0,46 %, ამჰარები — 0,66 %, გურაგელები — 0,12 %. ყველაზე უფრო გავრცელებული ენებია: სომალური ენა, ის მშობლიური ენაა რეგიონის მოსახლეობის 96,82 %-სათვის. მოსახლეობის 0,51 %-მა მშობლიურ ენად მიიჩნია ორომოს ენა, 0,92 %-მა — ამჰარული ენა. მუსულმანები შეადგენენ რეგიონის მოსახლეობის 98,4 %-ს; მართლმადიდებელი ქრისტიანები — 0,6 %-ს; სხვა რელიგიების წარმომადგენლები — დაახლოებით 1 %-ს.
რეგიონის ტერიტორიაზე მდებარეობდა დევნილების 8 ბანაკი და 1 სატრანზიტო ცენტრი, სადაც იმყოფებოდა 212 967 დევნილი სომალიდან.
1994 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენდა 3 439 860 ადამიანს, მათ შორის 1 875 996 იყო მამაკაცი და 1 563 864 ქალი. ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 492 710 ადამიანს. იმ პერიოდში მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა ასე გამოიყურებოდა: სომალელები — 96,23 %; ორომოები — 2,25 %; ამჰარები — 0,69 % და გურაგელები — 0,14 %. მოსახლეობის 95,9 % მშობლიურ ენად მიიჩნევდა სომალურ ენას; 2,24 % — ორომოს ენას და 0,92 % — ამჰარულ ენას. მუსულმანები შეადგენენ რეგიონის მოსახლეობის 98,7 %-ს; 0,9 %-ს — მართლმადიდებელი ქრისტიანები და 0,3 %-ს — სხვა რელიგიების წარმომადგენლები.
CSA-ს 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის მხოლოდ დაახლოებით 38,98 % აქვს შესაძლებლობა ისარგებლოს სუფთა სასმელი წყლით (21,32 % სოფლებში და 77,21 % ქალაქებში). რეგიონში ცხოვრების დონე საკმაოდ დაბალია. განათლების დონე შეადგენს 22 %-ს მამაკაცებისთვის და 9,8 %-ს ქალებისათვის. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 57 ბავშვს 1000 დაბადებულზე, რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე მაღალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე. ამ სიკვდილიანობის ნახევარზე მეტი მოდის ბავშვის სიცოცხლის პირველ თვეზე.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით სომალის რეგიონი დაყოფილია 9 ზონად, ხოლო ზონები თავის მხრივ იყოფიან 67 ვორედად. ვორედების ზუსტი რაოდენობა უცნობია, რადგანაც CSA-ს 2005 და 2007 წლების დოკუმენტებში მათი რაოდენობა და დასახელება განსხვავებულია. ქვემოთ მოყვანილია რეგიონის ზონების სია:
სქოლიო
კატეგორია:ეთიოპიის რეგიონები
მაპუტუ
მაპუტუ (Maputo), დამოუკიდებლობამდე ცნობილი, როგორც ლორენსუ-მარკიში (Lourenço Marques) — მოზამბიკის დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქი, რომელიც ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს. ხშირად მას „აკაციების ქალაქსაც“ უწოდებენ, იმ ფაქტის გამო, რომ ინდოეთის ოკეანის სანაპირო ზოლზე აკაციის ხეებია. დღეისათვის, მაპუტუ ინდოეთის ოკეანის საპორტო ქალაქია და სწორედ  ნავსადგურზეა დამოკიდებული მისი ეკონომიკა. აქ იწარმოება ცემენტი, კერამიკა, ავეჯი, ფეხსაცმელი, რეზინი. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 1 766 184 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი გარშემორტყმულია მაპუტუს პროვინციით და დაყოფილია 7 მუნიციპალიტეტად.
მაპუტუს მოსახლეობის დაახლოებით 80 % რთულ პირობებში, სასმელი წყლისა და ელექტროენერგიის გარეშე ცხოვრობს. ინფრასტრუქტურის მოსაწესრიგებლად ქალაქის ბიუჯეტს თანხები არ ჰყოფნის. მიუხედავად ამისა, ბოლო წლებში მაპუტუს წლიურმა ეკონომიკურმა ზრდამ 9 % შეადგინა, თუმცა კვლავ რჩება პრობლემები.
პორტუგალიელთა მმართველობა
ესპირიტუ სანტუს ესტუარის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარე ქალაქ ლორენსუ-მარკიშს სახელი დაერქვა პორტუგალიელი ზღვაოსნის პატივსაცემად, რომელიც 1544 წელს მოზამბიკის პორტუგალიელი გუბერნატორის მიერ კომპანიონ ანტონიუ კალდიერუსთან ერთად გაიგზავნა სანაპიროს გამოსაკვლევად. მათ გამოიკვლიეს მაპუტუს ყურეში ჩამდინარე მდინარეების ქვედა ხეობები, მათ შორის ესპირიტუ სანტუსიც. პორტუგალიელების მიერ მდინარის ჩრდილოეთ სანაპიროზე აშენებულმა ფორტებისა და სავაჭრო შენობების ჯგუფმა მიიღო სახელად ლორენსუ-მარკიში.
ქალაქის დაარსების თარიღი დაახლოებით 1850 წელია, ვინაიდან პირველი შენობები აბორიგენებმა დაანგრიეს. ქალაქი ვითარდებოდა პორტუგალიური ციხე-სიმაგრის ირგვლივ, რომლის მშენებლობა 1787 წლისთვის დასრულდა. 1871 წელს ქალაქს აღწერდნენ, როგორც საკმაოდ ღარიბ ადგილს, ვიწრო ქუჩებით, საკმაოდ კარგი ბრტყელსახურავიანი შენობებითა და მოძველებული ფორტით. ტრანსვაალის რესპუბლიკის მზარდმა განვითარებამ პორტუგალიელთა ყურადღება ამ პორტისკენ მიიპყრო. 1876 წელს პორტუგალიის ხელისუფლებამ ქალაქში გაგზავნა კომისია მის ირგვლივ ჭაობიანი ადგილების დასაშრობად, შემდგომში კი მცენარეების დასარგავად, რომლისგანაც კაუჩუკს იღებდნენე, ასევე ტაძრისა და ჰოსპიტალის ასაშენებლად. 1887 წლიდან ლორენსუ-მარკიში გახდა პორტუგალიის აღმოსავლეთი აფრიკის დედაქალაქი, რამაც შეცვალა მოზამბიკის კუნძულ-ქალაქი. პრეტორიისკენ რკინიგზის მშენებლობამ ხელი შეუწყო ქალაქში მოსახლეობის ზრდას. thumb|right|275px|ქალაქი ლორენსუ-მარკიში, 1905 წელი. 1900-იანი წლების დასაწყისში საწყობებითა და ამწეებით უზრუნველყოფილი პორტი გამართულად ფუნქციონირებდა. პორტი თავისუფლად ემსახურებოდა გემებს და გადმოთვირთულ ტვირთს ვაგონებში ალაგებდა, ლორენსუ-მარკიშმა პორტუგალიელების მმართველობის პერიოდში მიაღწია კოსმოპოლიტიკური ქალაქის სტატუსს. პორტი ემსახურებოდა დიდი ბრიტანეთის, გერმანიის ა და პორტუგალიის გემებს, ტვირთების დიდი ნაწილი მოდიოდა საუთჰემპტონიდან, ლისაბონიდან და ჰამბურგიდან. 1940-იან წლებში ეკონომიკის ზრდის შემდეგ პორტუგალიის ადმინისტრაციამ ქალაქში დააარსა დაწყებითი და საშუალო სკოლები, ასევე პროფესიული სწავლები. 1962 წელს გაიხსნა აღმოსავლეთ აფრიკაში პირველი ედუარდუ მონდლანეს სახელობის უნივერსიტეტი. პორტუგალიურმა, ჩინურმა და არაბულმა დიასპორებმა, მაგრამ არა დაბალკვალიფიცირებულმა აფრიკულმა უმრავლესობამ, ქალაქში დაიწყო წარმოების და მომსახურების სფეროს განვითარება. 1975 წელს მოზამბიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადების ბოლო მომენტამდე ათასობით ტურისტი სამხრეთ როდეზიიდან და სამხრეთ აფრიკის კავშირიდან სტუმრობდნენ ქალაქს, რომელიც მათ იზიდავდა პლაჟებით, მაღალი დონის სასტუმროებით, რესტორნებით, კაზინოებითა და საროსკიპოებით.
ტანზანიაში 1962 წელს მოზამბიკის განმათავისუფლებელი ფრონტი (ფრელიმო) შეიქმნა. ედუარდუ მონდლანეს ხელმძღვანელობით ფრელიმო იბრძოდა პორტუგალიური ბატონობისგან გასათავისუფლებლად. ომი მოზამბიკის დამოუკიდებლობისთვის გაგრძელდა 10 წელი და მხოლოდ 1974 წელს დამთავრდა, როდესაც პორტუგალიაში მიხაკების რევოლუციის დროს ჩამოაგდეს ესტადო-ნოვოს ავტორიტარული რეჟიმი. პორტუგალიის ახალმა მთავრობამ ყველა თავის კოლონიას დამოუკიდებლობა მიანიჭა.
დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ
thumb|right|275px|მაპუტუს ხედი thumb|right|275px|მაპუტუ - მოზამბიკის დედაქალაქი მოზამბიკის სახალხო რესპუბლიკა გამოცხადდა 1975 წლის 25 ივნისს ლუსაკის შეთანხმების თანახმად. აღლუმმა და გრანდიოზულმა აღნიშვნამ დაასრულა დამოუკიდებლობის დღესასწაული დედაქალაქში, რომელსაც, როგორც მოსალოდნელი იყო, მალე სახელად უნდა დარქმეოდა პუმო (ბელადის სახელი, რომელიც ამ მიწებს ფლობდა ქალაქის დაარსებამდე). ამის მიუხედავად, დედაქალაქს მართლაც მალე გადაარქვეს სახელი (1976 წლის თებერვალში), მაგრამ დაარქვეს მაპუტუ (ტოპონიმის საწყისია მდინარე მაპუტუს დასახელება, რომელიც იქვე მოედინება). ქალაქში გამოჩენილი პორტუგალიელების ძეგლები დაანგრიეს, საბჭოთა იარაღით შეიარაღებულმა შავკანიანმა ჯარისკაცებმა დაიკავეს პორტუგალიის შეიარაღებული ძალების ადგილი, ქუჩების დიდ ნაწილს, რომელთაც პორტუგალიელებისადმი პატივსაცემად ან პორტუგალიის ისტორიის მნიშვნელოვანი თარიღების აღსანიშნავად ჰქონდათ სახელი დარქმეული, დაერქვათ ახალი სახელები. მიხაკების რევოლუციის შემდეგ ეთნიკური პორტუგალიელების დიდმა ნაწილმა დატოვა ქვეყანა, რის შედეგადაც მოზამბიკი დარჩა მცოდნე მმართველი კადრების გარეშე. ქვეყნიდან მცოდნე პორტუგალიური პერსონალის მასიური გაქცევის შემდეგ ვეღარავინ შეძლო განვითარებული ინფრასტრუქტურის მართვა. ქვეყნის ახალმა ავტორიტარულმა მარქსისტულმა ხელმძღვანელობამ თავისი გეგმიური ეკონომიკის მართვითი სისტემით დამოუკიდებლობის პირველივე დღეებიდან მოზამბიკი მიიყვანა ღრმა რეცესიაში. ახალმა მმართველმა პარტია ფრელიმომ მიმართა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირს და გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკას ეკონომიკური დახმარებისათვის. 1980-იანი წლების დასაწყისში მოზამბიკი გახდა ბანკროტი. დამოუკიდებლობის მიღებიდან სულ მალე ქვეყანა მოიცვა სამოქალაქო ომმა ფრელიმოსა და მის ოპოზიცია - რენამოს შორის, რომელიც მიმდინარეობდა 1976 წლიდან 1992 წლის ჩათვლით. სტაბილურობა და ეკონომიკური ზრდა დაიწყო 1990-იან წლებში, მაგრამ ქალაქმა, რომელიც მოზამბიკში რჩებოდა ყველაზე დიდი და განვითარებული, მაინც ვერ აღიდგინა ადრინდელი პოზიციები. მოსახლეობის დიდი სიმჭიდროვე, უმუშევრობა, სიღარიბე და კრიმინალი ძირითადი პრობლემებია დღევანდელ მაპუტუში.
გეოგრაფია
ქალაქი მაპუტუ მდებარეობს მაპუტუს ყურის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, მდინარე ტემბის ხეობაში. მდინარე მაპუტუ ჩაედინება მაპუტუს ყურის სამხრეთ ნაწილში.
კლიმატი
ქალაქი მაპუტუ მდებარეობს სავანის ტროპიკული სარტყლების ა და ნოტიო სუბტროპიკული სარტყლების ზონების საზღვარზე. კლიმატი საკმაოდ მშრალია. ნალექების წლიური რაოდენობა საშუალოდ შეადგენს 761 მმ-ს. წვიმების სეზონი მოკლევადიანია, გრძელდება იანვრიდან მარტის ჩათვლით. მაპუტუს ისტორიაში ყველაზე დაბალი ტემპერატურა, რაც ოდესმე დაფიქსირებულა +7 °C-ს შეადგენდა. ჩვეულებრივ ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში +30 °C-ის ფარგლებში მერყებს, დეკემბრისა და თებერვლის თვეები ცოტათი უფრო ცხელია.
ინფრასტრუქტურა
მაპუტუში მდებარეობს მოზამბიკის უძველესი უნივერსიტეტი, ედუარდუ მონდლანეს სახელობის უნივერსიტეტი, ასევე პედაგოგიური უნივერსიტეტი. ქალაქში მდებარეობს მოზამბიკის ისტორიის მუზეუმი, ბუნების მეცნიერების მუზეუმი, სამხედრო მუზეუმი და მარიამ ღვთისმშობლის ფატიმური მოვლენების კათოლიკური ტაძარი.
მაპუტუს დაგეგმარება წარმოადგენს 1970-იანი წლების ქალაქის განაშენიანების ტიპურ მაგალითს: მართკუთხა კვარტლები და ფართე ქუჩები. მიუხედავად სამოქალაქო ომის ხანგრძლივი პერიოდისა, ქალაქი პრაქტიკულად არ დაზარალებულა. ახალ მშენებლობებს აფერხებს თანხების არ ქონა.
თანამედროვე შენობები შენდება საშუალო კლასიდან ბიუჯეტში ახლად შემოსული თანხებით, მაშინ როდესაც საზოგადოებრივი შენობები ხშირად არ რემონტდება. მაპუტუს პლაჟი დაჭუჭყიანებულია პორტის ნარჩენებით, ამიტომაც ამ სანაპირო ზოლს ადგილობრივები დასასვენებლად არ იყენებენ.
ტრანსპორტი
thumb|right|275px|[[მაპუტუს საერთაშორისო აეროპორტი]] მაპუტუს საერთაშორისო აეროპორტი მოზამბიკის მთავარი საერთაშორისო აეროპორტია. ქალაქის საზოგადოებრივი ტრანსპორტი ძირითადად წარმოდგენილია ჩაპასის მიკროავტობუსებით, რომელსაც გადაჰყავს მოქალაქეების დიდი ნაწილი. ასევე არსებობს სახელმწიფო საავტობუსო კომპანია, რომლის მაარაკი დღესდღეობით შეადგენს დაახლოებით 35 ავტობუსს. მიკროავტობუსები ძირითადად იმპორტირდება იაპონიიდან (Toyota Hiace).
აეროპორტი
მაპუტუს საერთაშორისო აეროპორტი არის მოზამბიკის მთავარი აეროპორტი. ახალი ტერმინალი გაიხსნა 2010 წელს, რომელსაც შეუძლია წელიწადში 900 000 მგზავრს მოემსახუროს. დაიწყო მუშაობა ახალი შიდა ტერმინალის მშენებლობასთან დაკავშირებით, რისი საშუალებითაც უფრო მეტ მგზავრს მოემსახურება აეროპორტი. სამშენებლო სამუშაოები მოითხოვს არსებული შენობის დანგრევას.
ავტობუსები
ქალაქის სატრანსპორტო საჭიროებებს ძირითადად უძრუნველყოფენ მიკროავტობუსები, სახელწოდებით „chapas“, რომლებითაც, სავარაუდოდ, ქალაქის უმეტესი ნაწილი სარგებლობს. მაპუტუში საზოგადოებრივი ტრანსპორტის კრიზისის მოსაგვარებლად, სახელმწიფო კომპანია „Transporte de Moçambique“ (TPM) ახლახან შეიძინა 270-ზე მეტი ავტობუსი. ქალაქში არის სამი ძირითადი ავტობუსის ტერმინალი.
პორტები
მაპუტოს მთავარმა პორტმა 1971 წელს 17 მილიონი ტონა ტვირთი გადაიტანა. დღეს მას მართავს „მაპუტო პორტის განვითარების კომპანია“ (MPDC). მთავრობამ გადაწყვიტა, რომ პორტი ამავე ფირმამ მართოს 2030 წლამდე, რათა განახლდეს მისი ინფრასტრუქტურა, რომელიც ნადგურდებოდა წლების განმავლობაში სტაგნაციის შემდეგ. 2010 წელს, არხში სარემონტო სამუშაოების დასრულების შემდეგ, პორტს შეუძლია უფრო მეტი ტვირთი გადაზიდოს და მეტ გემს მოემსახუროს. ამასთან, პორტში გარკვეული ინვესტიციები იდება.
დაგეგმილია ახალი ტერმინალის მშენებლობა. ქვანახშირის ექსპორტთან დაკავშირებით, შესაძლებელი იქნება 10 მილიონი ტონის გადაზიდვა წელიწადში. ნავარაუდებია, რომ 2020 წლისთვის პორტი დაახლოებით 160 მილიონ დოლარს გამოიმუშავებს. 2030 წლისთვის პორტს შეეძლება დღეში 25 მატარებლისა და 1 500 სატვირთო მანქანის მომარაგება, წელიწადში სულ 50 მილიონი ტონა ტვირთით. მთლიანი ინვესტიცია კი 500 მილიონ აშშ დოლარს გადააჭარბებს.
კულტურა
მაპუტუ მდებარეობს სხვადასხვა კულტურების კვეთაზე. ქალაქი არის ბანტუს კულტურის გავრცელების ზონაში პორტუგალიური კულტურის ძლიერი გავლენით. ამას გარდა ქალაქში შერწყმულია ინდური და ჩინური კულტურის გარკვეული ელემენტები. ადგილობრივი სამზარეულო საკმაოდ მრავალფეროვანია, განსაკუთრებით გამოსარჩევია არაბული და პორტუგალიური სამზარეულოები, ხშირად გვხვდება აგრეთვე ზღვის პროდუქტები.
მაპუტუს მთავარი კულტურული და მხატვრული ცენტრია „ხელოვნების ცენტრის ასოციაცია“. ესაა ქვეყნის უძველესი კულტურული ორგანიზაცია. იგი მდებარეობს მაპუტუს ცენტრის უძველეს ვილაში. დაახლოებით ასობით მხატვარი და სკულპტორი ამ ცენტრის წევრია, სადაც რეგულარულად ფენენ მათ ნამუშევრებს. „Núcleo“ ცნობილი გახდა საბრძოლო იარაღის ხელოვნების საგნებში გადაქცევის პროექტის გამო. ის დიდ როლს თამაშობდა მოზამბიკის ომისშემდგომი აღდგენის საქმეში.
2006 წლიდან მაპუტუში ტარდება დოკუმენტალური კინოს საერთაშორისო ფესტივალი „დოკანემა“ (DOCKANEMA).
ქალაქის ცენტრში მდებარეობს ტუნდურუს პარკი, რომელიც 1885 წელს დააპროექტა ბრიტანელმა ლანდშაფტის დიზაინერმა ტომას ჰონიმ.
ქალაქი ასევე მაპუტუს კათოლიკური ცენტრია.
ტიმოთე გაბაშვილი
მინი|220პქ|ტიმოთე გაბაშვილის მიერ 1737 წელს შედგენილი რუკის დეტალი მინი|220პქ|ჩხარის წმიდა გიორგისა და მაცხოვრის ეკლესიები (ფრაგმენტი ქუთათელ მთავარეპისკოპოსის ტიმოთე გაბაშვილის [[1737 წლის იმერეთის რუკიდან)]]
ტიმოთე გაბაშვილი (დ. 1703 — გ. 1764, ასტრახანი) — ქართველი საეკლესიო (მთავარეპისკოპოსი) და საზოგადო (მწერალი, მხატვარი, მოგზაური, დიპლომატი, კარტოგრაფი), მეცნიერი და მოღვაწე. ტიმოთე გაბაშვილი იყო მეტად განათლებული ქართველი მოღვაწე, რომელიც კარგად ფლობდა — ფილოსოფიას, ღვთისმეტყველებასა და რელიგიის ისტორიას. ამავდროულად იცოდა რუსული, ბერძნული და თურქული ენები. ავტორია მემუარული ჟანრის ნარკვევისა — „მიმოსლვა”, სადაც მოცემულია ისტორიული, ეთნოგრაფიული, გეოგრაფიული ცნობები.
ბიოგრაფია
ტიმოთე გაბაშვილის შესახებ მეტად მწირი ინფორმაცია მოიპოვება და მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის სრულად აღდგენა ვერ ხერხდება. პირველი ვინც შეეხეო ტიმოთეს ცხოვრებასა და მოღვაწეობას, იოანე ბატონიშვილი იყო. მის „მცირე უწყებანში ქართველ მწერალთათვის“ ვკითხულობთ: ტიმოთე მთავარეპისკოპოსი ერისთავის გვარისა, თავადი, კაცი მეცნიერი, წარვიდა ტფილისიდამ და მივიდა სტანბოლს. სულთანმან კარგად მიიღო და უბოძა თხოვისაებრ მისისა ფარმანი მოსალოცველად წმიდათა ადგილთა. და ესე წარვიდა მუნით და მოილოცა იერუსალიმი და გარემოს მისა წმინდანი ადგილნი. და მივიდა ათონის მტასა შინა და მუნცა მოილოცნა წმინდანი მონასტერნი. და სადაცა რაჲ იხილა, ყოველივე აღწერა კეთილად და მშვენიერად, რომელსა უწოდა წიგნსა მას „ტიმოთიანი“. და სხვანიცა სწავლანი შესძინა წიგნსა მას შინა. დაკვალად მოვიდავე ქართლსა შინა და კეთილისა ცხოვრებითა განვლო წელნი თვისნი“.
იოანე ბატონიშვილის ცნობებიდან სანდოა მხოლოდ ის ნაწილი, რომელიც „მიმოსლვიდან“ არის ამოკრეფილი. საეჭვოა და საფუძველი არ უჩანს დანარჩენებს, კერძოდ, იმას რომ ტიმოთე ერისთავთა გვარისა იყო და, რომ, მოგზაურობის შემდეგ ქართლს დაბრუნებულმა, აქ, „ქართლსა შინა და კეთილისა ცხოვრებითა განვლო წელნი თვისნი“.
ტიმოთე გაბაშვილის ბიოგრაფიის დაწერის პირველი ცდა პლატონ იოსელიანს ეკუთვნის. მაგრამ ეს ბიოგრაფიული ნარკვევი ღარიბსა და, ხშირ შემთხვევაში, არაზუსტ ცნობებზეა აგებული.
ტიმოთე გაბაშვილის თხზულებების მოკლე მეცნიერული ანალიზი და შეფასება აკად. კორნელი კეკელიძეს ეკუთვნის. კორნელი კეკელიძის ვარაუდით ტიმოთე გაბაშვილი ქართლის აზნაურთა იმ შტოს ეკუთვნოდა, რომლიდანაც ზაქარია და ბესარიონ გაბაშვილები გამოვიდნენ.
ალექსანდრე ხახანაშვილის ცნობით ტიმოთე გაბაშვილი ბესარიონ კათალიკოზის მოწაფე იყო.
არსებული მასალებზე დაყრდნობით შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ იმერეთში წასვლამდე ტიმოთე მოღვაწეობდა კახეთში გარეჯის ნათლისმცემლის მონასტერში, ე. ი. იქ, სადაც 1729 წლამდე ბერად იყო აღკვეცილი და სამწერლო მოღვაწეობას ეწეოდა ბესარიონ ორბელიშვილი. ამას ადასტურებს ტიმოთეს გადაწერილი ბესარიონ ორბელიშვილის „გრდემლი“.
30-იანი წლების დამდეგს ტიმოთე იმერეთში გადავიდა, სადაც ის ქუთათელ მთავარეპისკოპოსად აკურთხეს. ამ წლებში იმერეთში მომძლავრებული ოსმალეთი მეტად ავიწროვებდა როგორც ცენტრალურ ხელისუფლებას, ასევე ხალხსა და ეკლესიას. იმერეთში ჩასულ ტიმოთეს ქუთათელის საეპისკოპოსო ტაძარიც გუმბათმოქცეული და „უწირველ-ულოცველი“ დახვდა. ბუნებრივია, რომ კათალიკოსთან ერთად ქუთათელი მთავარეპისკოპოსიც აქტიურად ჩაება სახელმწოფოებრივ და საეკლესიო საქმეებში. ამ ასპარეზზე მოღვაწეობით ტიმოთემ მალე იმერთა მეფის ალექსანდრე V-ის ნდობა დაიმსახურა.
პირველი ელჩობა რუსეთში
ისტორიულ დოკუმენტებში ტიმოთე ჩანს 1737 წლიდან, ე. ი. იმ დროიდან, როდესაც ქუთათელი მთავარეპისკოპოსი ტიმოთე გაბაშვილი, 1738 წელს იმერეთის მეფემ ალექსანდრე V-მ რუსეთში დიპლომატიურ ელჩად გააგზავნა შანშე ერისთავთან ერთად, ოსმალეთის წინააღმდეგ დახმარების სათხოვნელად.
1730-1735 წლებში სპარსეთ-ოსმალეთის ბრძოლაში ქართველები ირანს მიემხრნენ და ქართლ-კახეთიდან ოსმალები განდევნეს. ირანის ბატონობა მათ უფრო ნაკლებ ბოროტებად მიაჩნდათ, ვიდრე ოსმალობა. მაგრამ ნადირ-შაჰმა ქართლ-კახეთში ირანული გადასახადები და ყიზილბაშური წყობილება შემოიღო. ეს არა ნაკლებ მძიმე გამოდგა, ვიდრე ოსმალობა იყო. მაშინვე ქართლსა და კახეთში აჯანყებები დაიწყო. ქართლის აჯანყებას სხვებთან ერთად შანშე ქსნის ერისთავიც მეთაურობდა.
1737 წელს აჯანყებულთა წინააღმდეგ ნადირ-შაჰმა თავისი ძმა იბრეიმ-ხანი და აზერბაიჯანის ლაშქარი გამოგზავნა. აჯანყების მეთაურებმა დატოვეს ქართლი. შანშე იმერეთს გაიქცა. აქ მან იმერეთის მეფე ალექსანდრესთან ერთად სპარსეთ-ოსმალეთის მონობისაგან განთავისუფლების ფართო გეგმა დააწყო. როგორც ქართლი, ასევე იმერეთი რუსეთის მთავრობაზე ამყარებდნენ მთელ იმედებს. შანშე რუსეთს გაემგზავრა. მან თან წაიღო ქართლის თავადების ხელმოწერით საერთო თხოვნა. შანშესთან ერთად რუსეთს გაემგზავრა იმერეთის მეფის ელჩი ტიმოთეც. ქართლის თავადები რუს-ხელმწიფისაგან ბაქარს ითხოვდნენ; ალექსანდრე მეფე იმპერატორის ლაშქარს იმერეთში ოსმალთა წინააღმდეგ მოუწოდებდა.
1738 წლის მარტის პირველ რიცხვებში ტიმოთე და შანშე ჩავიდნენ მოსკოვს. შანშეს თამამ პოლიტიკურ გეგმებს რუსეთის მთავრობამ მხარი არ დაუჭირა და ირანთან ურთიერთობის გაფუჭების შიშით მოსთხოვა მას სასწრაფოდ დაეტოვებინა რუსეთი და დაბრუნებულიყო საქართველოში. ტიმოთემ კი ანა იოვანეს ასულს წარუდგინა ალექსანდრე იმერთა მეფის გაგზავნილი წერილი და აგრეთვე თავისი შედგენილი დასავლეთ საქართველოს რუკა, რომელსაც სამხედრო დანიშნულებაც ჰქონდა: მასზე დეტალურად იყო ასახული რელიეფი, წიაღისეული სიმდიდრეები, ისტორიული ძეგლები, ციხესიმაგრეები და სამხედრო დანშნულების ობიექტები. წერილში ალექსანდრე მეფე აცნობდა რუსეთის იმპერატორს დასავლეთ საქართველოს სამხედრო-პოლიტიკურ მდგომარეობას, მის ბუნებრივ საბადოებს, და, ბოლოს, დასავლეთ საქართველოს ოსმალთაგან განთავისუფლების გეგმას ხედავდა: „ჩვენა გზები და მათი ნავთ-საყუდლები და თათართ ციხეები დაგვიხატავს და გვიახლებია, ან რაც ჩვენ ქვეყანაში ქანია, ვეცხლისა, თუ ოქროსი, თუ სხვისა მრავალფერის კალისა, სპილენძისა, ტყვიისა, რკინისა. სამმაგი ჭაშნიკი მომირთმევია“.
თავის მხრივ ტიმოთე გაბაშვილიც თხოვნით მიმართავდა სახელმწიფო კანცლერს, რათა ალექსანდრე მეფეს „ძველი ულუფა უბოძონ, რომელიც რომ ძველითგან ჰქონებია“. ამას გარდა ტიმოთე ალექსანდრე მეფის დავალებით დამატებით ცნობებს აწვდიდა რუსეთის მთავრობას დასავლეთ საქართველოს შესახებ და აფართოებდა იმ სამხედრო გეგმებს, რომლებიც ალექსანდრე მეფის წერილში იყო ჩამოყალიბებული:
იმერეთის რუკის შექმნა
მინი|1737 წელს შედგენილი იმერეთის რუკა გამგზავრებიდან ერთი წლით ადრე (1737) ტიმოთემ თავისი ხელით შეადგინა საყოველთაოდ ცნობილი ლიხთ-იმერეთის (ე.ი. დასავლეთ საქართველოს) რუკა, სადაც რელიეფურადაა გამოსახული დასავლეთ საქართველოს უმთავრესი მთები, ჰიდროგრაფიული ქსელი, მცენარეული საფარი, დასახლებული პუნქტები, სანაოსნო გზები, წიაღისეული სიმდიდრეების საბადოები და ისტორიული ძეგლები (განსაკუთრებით ციხესიმაგრეები და და სადაზვერვო კოშკები). ტიმოთეს მიერ შედგენილი რუკა მთლიანობაში ასახავს დასავლეთ საქართველოს გეოგრაფიულ, გეოლოგიურ, ისტორიულ და ხუროთმოძღვრულ მასალებს. დიდ ყურადღებას უთმობდა გეოგრაფიას. რუკაზე დაიტანა დაახლოებით 150 გეოგრაფიული სახელწოდება. გარდა ამისა მის რუკაზე ფართოდ გამოისახა წიაღისეული სიმდიდრეები, მ.შ. აღნიშნულია გოგირდის, რკინისა და ვერცხლის საბადოები. ყურადღებას უთმობს ასევე საერო ნაგებობებსა და ტაძრებს.
ტიმოთე გაბაშვილის ცხოვრების ეპოქას დაემთხვა XVIII საუკუნის მოვლენები. ამ პერიოდში ოსმალობა ფართოდ იყო გავრცელებული საქართველოს სხვადასხვა ადგილებში. გაძლიერებული აგრესიის შედეგად ოსმალებმა მოახერხეს მრავალი ქალაქისა და ციხესიმაგრის აღება. XVIII საუკუნის 20-იანი წლებიდან მათ დაიპყრეს ბათუმი, ფოთი, რუხი, სოხუმი, ამასთანავე ხელთ იგდეს და ნაწილობრივ დაანგრიეს ციხესიმაგრეები. 1724 წელს სოხუმში არსებული ციხესიმაგრე ოსმალებმა კიდევ უფრო გაამაგრეს და მას „სოხუმ-კალე“ უწოდეს. მიუხედევად აჯანყებებისა, აფხაზთა ხალხმა მაინც ვერ შესძლო ციხის საბოლოოდ განთავისუფლება. მათი ბატონობა აქ დიდხანს გაგრძელდა. ოსმალებმა ფართოდ მოიკიდეს ფეხი ასევე ბათუმში და დაიპყრეს აქ არსებული ბათუმის ციხე (იგივე ლოსორიონი). ოსმალთა ხელში გადავიდა სახელგანთქმული რუხის ციხეც.
მათ აქ განათავსეს გარნიზონიც, მაგრამ შემდგომ ქართველებმა (რუსებთან ერთად) მოახერხეს ციხის გათავისუფლება. ამ ვითარებიდან გამომდინარე დასავლეთ საქართველოს მთავრებს არაფერიღა დარჩენოდათ თუ არა ელჩი გაეგზავნათ რუსეთში და მფარველობა ეთხოვათ მათთვის.
ტიმოთე გაბაშვილმა წერილი გადასცა რუსეთის დედოფალს ანა იოანეს ასულს და ალექსანდრე V წერილშივე აღნიშნავს დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ მდგომარეობას.
მეორე ელჩობა რუსეთში
1738 წელს ტიმოთე გაბაშვილი საგანგებო საიდუმლო დავალებით პეტერბურგში ჩავიდა. სინოდის კანცელარიის 1738 წლის 23 მარტის საქმეში ვკითხულობთ: მოსკოვის სინოდალური სამმართველოს კანცელარიის მომწობით სტუმრად იყოფებოდა საქართველოს ორი მიტროპოლიტი: არსენი და ტიმოთე. პირველი მათგანი პირად საქმეზე იყო ჩამოსული ხოლო მეორე კი საიდუმლო წერილები ჰქონდა გადმოსაცემად მოტანილი. მაგრამ, გარდა პოლიტიკური მისიისა, ტიმოთეს ალექსანდრე იმერთა მეფისაგან სხვა დავალებაც ჰქონია მიღებული.
პეტერბურგში ჩასულ ტიმოთეს წირვის უფლება მოუთხოვია. სინოდს ტიმოთეს თხოვნა დაუკმაყოფილებია და მღვდელთმსახურებისათვის ანდრია პირველწოდებულის ეკლესია (ვასილიევის კუნძულზე) მიუჩენია. სინოდის ერთ-ერთი საქმიდან ირკვევა, რომ 1739 წელს ტიმოთემ ანდრია პირველწოდებულის ეკლესიაში მღვდლად აკურთხა ველიკიე ლუკის დიაკვანი ვინმე დოროფეევი.