cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ანა დ’ესტე
ბიოგრაფია
1598 წელს ანრი IV-მ ნანტის ედიქტი გააფორმა, რითაც საბოლოოდ დასრულდა რელიგიური ომები. მომდევნო წელს იგი გასცილდა მარგარიტა ვალუას და ტოსკანის დიდი ჰერცოგის ასული მარია მედიჩი შეირთო ცოლად. დედოფალ მარიას, როგორც მორწმუნე კათოლიკეს, ერთობ ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ანასთან, რის გამოც დედოფალი ყოველთვის სარგებლობდა გიზების მხარდაჭერით. მალევე მან ანა სამეფო სასახლის დიასახლისად დანიშნა.
ანა დ’ესტე გარდაიცვალა 1607 წლის 17 მაისს პარიზში, 75 წლის ასაკში.
შვილები
პირველი ქორწინებიდან:
მეორე ქორწინებიდან:
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 16 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1531 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1607 კატეგორია:დ’ესტე კატეგორია:იტალიელი დიდგვაროვნები კატეგორია:მოდენის პრინცესები
სერბთა რესპუბლიკის არმია
სერბთა რესპუბლიკის არმია (Војска Републике Српске / Vojska Republike Srpske; შემოკლებით ВРС/VRS) — სერბთა რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალა ბოსნიის ომის დროს. ომის დასრულების შემდეგ შენარჩუნდა საპოლიციო ფუნქციებით ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ქვემდებარე სერბთა რესპუბლიკის ტერიტორიაზე 2006 წლამდე. 2006 წელს საბოლოოდ შეერწყა ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის შეიარაღებულ ძალებს.
იუგოსლავიის დაშლა
იუგოსლავიაში მრავალპარტიული სისტემის დაშვების შემდეგ გააქტიურდნენ ნაციონალისტური ძალები. სლოვენიისა და ხორვატიის კვალდაკვალ იუგოსლავიისგან გამოყოფის მსურველები გააქტიურდნენ ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკაშიც, რომელიც ეთნორელიგიურად ყველაზე ჭრელი იყო. 1991 წლის 31 მარტის აღწერით, მისი მოსახლეობის (4,4 მლნ) სამ ძირითად ჯგუფს შეადგენდნენ ბოსნიელები (მუსლიმები, 1,9 მლნ, 44%), რომლებიც უმრავლესობას წარმოადგენდნენ 45 რაიონში (13 მათგანში ფარდობითი, ხოლო 31–ში აბსოლუტური) სერბები (1,4 მლნ, 31%), რომლებიც უმრავლესობას წარმოადგენდნენ 34 რაიონში (5 ფარდობითი და 29 აბსოლუტური) და ხორვატები (752 ათ., 17%), რომლებიც უმრავლესობა იყვნენ 20 რაიონში (6 ფარდობითი და 14 აბსოლუტური). მოსახლეობის დანარჩენ 8% შეადგენდნენ სხვა ეროვნების წარმომადგენლები და ასევე იუგოსლავები (ძირითადად შერეული ქორწინების შთამომავლები).
ბოსნიაში გამოიკვეთა სამი ძირითადი ძალა, რომელიც ძირითადად თავიანთი ეთნიკური ჯგუფების ინტერესებს გამოხატავდნენ – დემოკრატიული მოქმედების პარტია (Stranka demokratske akcije; SDA), რომელსაც ბოსნიელი ალია იზეთბეგოვიჩი ედგა სათავეში, სერბთა დემოკრატიული პარტია (Српска демократска Странка; СДС) რომლის ლიდერი იყო რადოვან კარაჯიჩი და ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ხორვატების დემოკრატიული გაერთიანება (Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine; HDZ BiH), სტეპან კლუიჩით სათავეში. სამივე ლიდერი წარსულში ანტიკომუნისტი იყო და იდევნებოდა დისიდენტობისთვის იუგოსლავიის პერიოდში, თუმცა კარაჯიჩს, ისევე როგორც ბოსნიელ სერბთა დიდ ნაწილს, სურდა იუგოსლავიის შენარჩუნება, სადაც დომინანტი სერბეთი იყო. იზეთბეგოვიჩი კი პირიქით, კატეგორიული წინააღმდეგი იყო დარჩენილიყო იუგოსლავიის ნაწილად, მით უმეტეს მას შემდეგ, რაც ხორვატია და სლოვენია, რომლებიც მეტ–ნაკლებად აბალანსებდნენ სერბეთის გავლენას, გამოეყვნენ ფედერაციას. კლუიჩი მხარს უჭერდა იზეთბეგოვიჩის მთავრობას, თუმცა ბოსნიის ხორვატთა უმეტესობას ხორვატიასთან შეერთება სურდა, ბოსნიის ხორვატთა ამ სურვილს ასევე მხარს უჭერდა ხორვატიის ახალარჩეული პრეზიდენტი ფრანიო ტუჯმანიც.
იუგოსლავიის სახალხო არმიის რეორგანიზაცია
ბელგრადის მთავრობა თანაუგრძნობდა ბოსნიელ სერბებს. იუგოსლავიის სერბმა ლიდერებმა – სლობოდან მილოშევიჩმა და ბორისავ იოვიჩმა გადაწყვიტეს, მოეხდინათ ბოსნიაში არსებული ფედერალური არმიის ნაწილების რეორგანიზაცია. კერძოდ, მათ გადაწყვიტეს, ბოსნიაში მყოფი სამხედრო ნაწილები შეევსოთ ექსკლუზიურად ბოსნიელი სერბებით. 1991 წლის 25 დეკემბერს იუგოსლავიის თავდაცვის მინისტრმა, ველკო კადიევიჩმა მოაწერა ხელი საიდუმლო ბრძანებას, რომლის თანახმადაც დაიწყო ამ პროექტის განხორციელება. 1992 წლის 3 იანვარს ბოსნიის ტერიტორიაზე შეიქმნა სახალხო არმიის მეორე სამხედრო ოლქი, შტაბით სარაევოში, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა გენერალ-პოლკოვნიკი მილუტინ კუკანაცი. ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე შეიქმნა მეოთხე სამხედრო ოლქი, რომელსაც პავლე სტრუგარი მეთაურობდა. სამხედრო სასწავლებლების კურსანტების ჩათვლით, ამ დროისთვის ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე განლაგებული იყო იუგოსლავიის სახალხო არმიის ნაწილები 110 000 პირადი შემადგენლობით, 500 ტანკით, ჯავშანტრანსპორტიორითა და ჯავშანმანქანით, 550 მსხვილკალიბრიანი ქვემეხით, 48 ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემითა და 350 მსხვილკალიბრიანი ნაღმსატყორცნით. ბოსნიასა და ჰერცეგოვინაში განლაგებული იყო 120 გამანადგურებელი და მოიერიშე თვითმფრინავი, 40 საბრძოლო და 30 სატრანსპორტო ვერტმფრენი. ეს ნაწილები მალევე შეივსო ბოსნიელი სერბებით და 1992 წლის თებერვლის ბოლოს მოსამსახურეთა თითქმის 85 % ბოსნიელი სერბი იყო.
1992 წლის 9 იანვარს ბოსნიის პრეზიდიუმის სერბი დეპუტატები გამოეყვნენ პრეზიდიუმს და გამოაცხადეს სერბთა რესპუბლიკის შექმნა. მათვე დაიკავეს ტერიტორიული თავდაცვის საწყობები იმ რეგიონებში, სადაც სერბები უმრავლესობას შეადგენდნენ და შექმნეს კრიზისული შტაბები. ამგვარად 1992 წლის აპრილისთვის სერბებს გარდა იუგოსლავიის არმიაში მომსახურე პერსონალისა, ჰყავდათ 60 ათასიანი მოხალისეთა ფორმირებები, რომელთა რიცხვი სხვადასხვა რეგიონში 300-დან (ბოსანსკა კრუპაში) 4 200-მდე (სოკოლაცსა და ოლოვოში) მერყეობდა. ეს რაზმები ადგილობრივი კრიზისული შტაბების დაქვემდებარებაში იყო და მათ სერბთა დემოკრატიული პარტიის ადგილობრივი უჯრედის თავმჯდომარე ხელმძღვანელობდა.
ბოსნიის დამოუკიდებლობა
1992 წლის 3 მარტს, ცხადდება ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. ამ დროს სარაევო დაყოფილია ეთნიკური ნიშნით და მიმდინარეობს სისხლიანი დაპირისპირება – 1992 წლის 1 მარტს სერბული ქორწილის დროს მექორწილეებმა სერბული დროშით გაიარეს ბაშჩარშიას ბაზართან. შეიარაღებულმა პირებმა ისინი გააჩერეს და მოსთხოვეს დროშის ჩამოხსნა. შელაპარაკება სროლაში გადაიზარდა, რასაც ნეფის მამა, ნიკოლა გარდოვიჩი (რომელსაც დროშა ეკავა) ემსხვერპლა. სერბული ცნობებით, მკვლელობა ჩაიდინეს მწვანე ბერეტების ოთხმა მებრძოლმა – მუჰამმად შვრაკიჩმა (მწვანე ბერეტების ფორმირების მეთაურის, ემინ შვრაკიჩის ვაჟი), სუად შაბანოვიჩმა, ტაიბ ტორლაკიჩმა და რამიზ დელალიჩმა. მეორე დღეს სერბული ფორმირებები იკავებენ სერბულ უბნებს და აწყობენ ბლოკპოსტებს, ხოლო მათი ნაწილი ცდილობს ბოსნიის პარლამენტის შენობის ბლოკირებას, თუმცა სარაევოს ათასობით მცხოვრები ახერხებს მათ განეიტრალებას. შეტაკებებში ოთხი ადამიანი დაიღუპა.
გაზი მაშალ აჯილ ალ-იავერი
გაზი მაშალ აჯილ ალ-იავერი (غازي مشعل عجيل الياور‎‎; დ. 11 მარტი, 1958, მოსული, ერაყი) — ერაყი სახელმწიფო მოღვაწე. ერაყის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2004-2005 წლებში.
სერბთა რესპუბლიკის არმია
კრიზისი
ბოსნიას დაუწესდა იარაღის ემბარგო, რომელიც რეალურად სწორედ ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკის არმიას აზარალებდა, რადგან სერბები და ხორვატები ახერხებდნენ იარაღის შემოტანას თავისი მხარდამჭერი ქვეყნებიდან – იუგოსლავიიდან და ხორვატიიდან. ბრძოლები და შეტაკებები მთელი ბოსნიის ტერიტორიაზე ხდებოდა. 1992 წლის 25–26 მარტს სიეკოვაცში, ხორვატიის საზღვართან მოკლეს 12 სერბი სამოქალაქო პირი, თუმცა მათი მიზანმიმართული დახოცვა არ დადასტურდა, თვითმხილველების (მათ შორის სერბების) განცხადებით, ისინი სროლაში მოყვნენ, ან იარაღს ატარებდნენ.
გაზი მაშალ აჯილ ალ-იავერი
დაიბადა 1958 წელს მოსულში. უმაღლესი განათლება მიიღო აშშ-ში, სწავლობდა საინჟინრო საქმეს ვაშინგტონის ჯორჯტაუნის უნივერსიტეტში. ერაყის ომის დაწყების შემდეგ მხარი დაუჭირა კოალიციის ჯარებს და სადამ ჰუსეინის დამხობას. 2004-2005 წლებში ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას.
სერბთა რესპუბლიკის არმია
კრიზისი
სერბულ ფორმირებებსა და ადგილობრივებს შორის შეტაკებები მოხდა ჩაპლინასთან 7 მარტს, ბოსანსკი ბროდში 15–24 მარტს და გორაჟდესთან 15 მარტს, არმიის არტილერიამ დაბომბა ნეუმი 19 მარტს.
გაზი მაშალ აჯილ ალ-იავერი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ერაყის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:დაბადებული 11 მარტი
სერბთა რესპუბლიკის არმია
კრიზისი
1992 წლის 1 აპრილს სერბ მოხალისეთა გვარდიამ იუგოსლავიის არმიის დახმარებით დაიკავა ქალაქი ბიელინა სერბეთის საზღვართან, რომლის მცხოვრებთა 59% სერბები იყვნენ, 31% ბოსნიელები, ხოლო 10% სხვა ეროვნების. მოხალისეთა გვარდიის წევრებმა დაიწყეს არასერბებისა და იმ სერბების ხოცვა, რომლებსაც ისინი არასანდოდ მიიჩნევდნენ ან ცდილობდნენ არასერბების შეფარებას. მკვლელობები ორი დღე გრძელდებოდა, მოკლულთა ზუსტი რიცხვი უცნობია, თუმცა ჰააგის ტრიბუნალის მონაცემებით, უტყუარად დადგენილი იქნა 48 სამოქალაქო პირის მკვლელობა, მათ შორის 45 არასერბისა. ქალაქის მეჩეთებზე სერბული დროშები აღმართეს. 3 აპრილს ბოსნიის სამთავრობო დელეგაცია ეწვია ბიელინას. მათ დასახვედრად ქალაქის ქუჩები გვამებისგან გაიწმინდა, თუმცა სერბ მოხალისეთა გვარდიის ლიდერმა, ჟელკო რაჟნატოვიჩმა ბოსნიის საპრეზიდენტო საბჭოს სერბ წევრს, ბილანა პლავშიჩს უარი უთხრა გაეყვანა თავისი მებრძოლები ბიელინიდან. რაჟნატოვიჩის თქმით, მისი მებრძოლები სერბ ერს ახალი იასენოვაცისგან იცავდნენ. პლავშიჩმა მას "ნამდვილი სერბი, რომლისნაირებიც ბევრი გვჭირდება ... სერბი ერის გმირი." უწოდა, სახალხოდ გადაეხვია და აკოცა სამთავრობო დელეგაციამ ქალაქი სრულად ვერ დაათვალიერა, ისინი წინასწარ დაგეგმილი მარშრუტით ატარეს ქალაქში, ხოლო მათი წასვლის შემდეგ ძალადობა გაგრძელდა – არასერბებს აიძულებდნენ ხელი მოეწერათ ქონების ნებაყოფლობით დათმობაზე. ვინც თანხმდებოდა, საშუალებას აძლევდნენ ქალაქიდან გასულიყო. ქალაქის შვიდივე მეჩეთი დანაღმეს და ააფეთქეს.
3 აპრილიდან 11 აპრილამდე ბოსნიის ხორვატულ ქალაქ კუპრესთან მიმდინარეობდა ბრძოლა ბოსნიელ ხორვატ მებრძოლებსა და იუგოსლავიის არმიას (ბოსნიელ სერბთა მხარდაჭერით) შორის. ბოსნიელ ხორვატებს სურდათ დახმარებოდნენ თავის თანამემამულეებს, რომლებიც კნინის კრაინაში სერბ სეპარატისტებს ებრძოდნენ და მოეხდინათ მათი ბლოკირება. ბრძოლა იუგოსლავიის არმიის გამარჯვებით დასრულდა, თუმცა ბრძოლას ორივე მხრიდან 200–ზე მეტი ადამიანი შეეწირა.
ომის დასაწყისი და ფედერალური არმიის გასვლა
ეთნიკურმა დაძაბულობამ პიკს მიაღწია აპრილის დასაწყისში. სარაევოში უკვე მოაღწია ხმებმა ბიელინაში ბოსნიელების ეთნიკური წმენდის შესახებ. ამას დაერთო 5 აპრილს ეროვნებით სერბი პოლიციელების მიერ თავდასხმა სარაევოს პოლიციის განყოფილებებსა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს სასწავლებელზე. შეტაკებაში 2 პოლიციელი და 1 სამოქალაქო პირი დაიღუპა. ბოსნიის საპრეზიდენტო საბჭომ გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა. საღამოს სერბულმა ფორმირებებმა კვლავ აღმართეს ბლოკპოსტები და ეცადნენ მოეხდინათ ბოსნიის ხელისუფლების ბლოკირება აღმასრულებელი საბჭოს შენობაში. სარაევოს მოქალაქეები ამჯერადაც ქუჩებში გამოვიდნენ მათ შესაჩერებლად. სერბული ფორმირებები 100 ათასამდე ყველა ეროვნების სარაევოელი დემონსტრანტის პირისპირ აღმოჩნდნენ. გაიხსნა ცეცხლი, რომელმაც იმსხვერპლა ორი დემონსტრანტი სუადა დილბეროვიჩი და ოლგა სუჩიჩი, რომლებიც ემსხვერპლნენ სერბთა დემოკრატიული პარტიის შტაბბინის (რომელიც დღევანდელ სასტუმრო Hotel Holiday Sarajevo–ის შენობაში მდებარეობდა) წინ, ვრბანას ხიდზე ნასროლ ტყვიებს.
დემონსტრანტებმა სასტუმრო დაიკავეს, სერბული დემოკრატიული პარტიის ოფისი დაარბიეს, დაატყვევეს ექვსი ადამიანი, რომლებიც სერბ სნაიპერებად მიიჩნიეს. მოწინააღმდეგე მხარეების დასაშოშმინებლად მოქმედება დაიწყო იუგოსლავიის სახალხო არმიის 49-ე მექანიზებული ბრიგადის ნაწილებმა (იუგოსლავიის სახალხო არმიის ნაწილები ბოსნიის ტერიტორიაზე მთლიანად ბოსნიელი სერბებით იყო დაკომპლექტებული 1991 წლის ბოლოდან). მათ დაიკავეს სარაევოს აეროპორტი, ტრამვაების დეპო და შინაგან საქმეთა სამინისტროს სასწავლებელი. დაბომბეს სარაევოს აღმასრულებელი საბჭოს შენობა.
მეორე დღეს, 6 აპრილს, 12–მა ევროპულმა ქვეყანამ გამოაცხადა, რომ ისინი აპირებდნენ ეცნოთ ბოსნიის დამოუკიდებლობა. 7 აპრილს ბოსნიის დამოუკიდებლობა ცნო აშშ–მ. ამის შემდეგ ომმა მთელი ბოსნიის ტერიტორიაზე იფეთქა – სერბები ფედერალური არმიის ნაწილების დახმარებით ზედიზედ იკავებდნენ იმ ქალაქებს, სადაც სერბები არა მხოლოდ უმრავლესობას, არამედ მნიშვნელოვან უმცირესობას შეადგენდნენ. მათ დაიკავეს თითქმის მთელი აღმოსავლეთ ბოსნია სარაევოს, ჟეპისა და გორაჟდეს ანკლავების გამოკლებით (სადაც თავი მოიყარეს მიმდებარე ტერიტორიებიდან გამოდევნილმა ბოსნიელებმა), ხოლო დასავლეთ ბოსნია ბიჰაჩისა და ველიკა კლადუშას რაიონების გარდა.
13 აპრილს ყველა ბოსნიურმა პოლიტიკურმა პარტიამ, მათ შორის სერბთა დემოკრატიულმა პარტიამაც, მოაწერეს ხელი ერთიანი სარაევოს შეთანხმებას ლისაბონში, მაგრამ ეს შეთანხმება არ შესრულდა და ყველა მხარე ერთმანეთს სდებდა ბრალს მის დარღვევაში. აპრილის განმავლობაში სარაევოში დისლოცირებული იუგოსლავიის სახალხო არმიის მეორე სამხედრო ოლქის მეოთხე კორპუსის არტილერია და მძიმე ტექნიკა იკავებს სარაევოს გარშემო მაღლობებს, ალია იზეთბეგოვიჩის მოთხოვნაზე იუგოსლავიის მაშინდელი პრეზიდენტის, სლობოდან მილოშევიჩის მიმართ, გაიყვანოს თავისი არმია სარაევოს ტერიტორიიდან, მილოშევიჩი თანხმდება გაიყვანოს მხოლოდ ის მებრძოლები, რომლებიც ბოსნიური წარმოშობის არ არიან, რომლებიც მათ შორის თითქმის არ იყვნენ. მილოშევიჩის მტკიცებით, მის დაქვემდებარებაში მყოფი სამხედროები ბოსნიაში აღარ დარჩნენ, ხოლო ბოსნიელი სერბები დამოუკიდებლები არიან.
2 მაისს სარაევოს ბლოკირება დასრულდა – სერბების კონტროლქვეშ აღმოჩნდა როგორც სარაევოში მიმავალი ყველა გზა, ასევე სარაევოს აეროპორტი. სარაევოს აეროპორტში სერბებმა დააპატიმრეს ალია იზეთბეგოვიჩი, რომელიც გაეროს წარმომადგენლებთან შეხვედრიდან ბრუნდებოდა. პატრიოტთა ლიგამ ალყა შემოარტყა მეორე სამხედრო ოლქის შტაბს, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მილუტინ კუკანაცი. ისინი დაიმუქრნენ შტაბის აღებით, თუ იზეთბეგოვიჩს არ გაათავისუფლებდნენ. მოლაპარაკება დაიწყო აიუბ ღანიჩსა და მილუტინ კუკანაცს შორის (სარაევოს ცენტრალური სატელეფონო სადგური განადგურებული იყო და შესაბამისად კავშირი თითქმის შეუძლებელი). შეთანხმების თანახმად, სახალხო არმიის ნაწილები დატოვებდნენ ქალაქს, სამაგიეროდ იზეთბეგოვიჩი დაბრუნდებოდა ქალაქში. იუგოსლავიის სახალხო არმია გაცვლას არ ჩქარობდა, ვიდრე 3 მაისს ქალაქში დარჩენილ სახალხო არმიის კოლონას თავს არ დაესხნენ დობროვოლაჩკას ქუჩაზე. თავდასხმის შემდეგ გაცვლა შედგა. იუგოსლავიის არმია ომს გამოეთიშა, ომს მისი სერბი მებრძოლები აგრძელებდნენ. ჩამოყალიბდა ხუთი კორპუსი და მთავარი შტაბი. შტაბის ხელმძღვანელად დაინიშნა რადკო მლადიჩი, ხოლო მის მოადგილედ – მანოილო მილოვანოვიჩი. შტაბში, რომელიც მეორე სამხედრო ოლქის შტაბის ბაზაზე შეიქმნა ძირითადად ხორვატიის ომში გამოცდილი, პროფესიონალი ოფიცრები მსახურობდნენ.
სარაევოს ალყა
250პქ|thumb|სერბთა რესპუბლიკის არმიის მებრძოლის ეკიპირება ომის დაწყებისთანავე იწყება სარაევოს ალყაც. სერბებმა კვლავ სცადეს სარაევოს დაკავება, მაგრამ მიუხედავად უპირატესობისა ჯავშანტექნიკასა და შეიარაღებაში, ისინი ქუჩის ბრძოლებში დამარცხდნენ, რაშიც დიდი წვლილი ითამაშა სარაევოელების საერთო მობილიზაციამ, მათ შორის კრიმინალური ბანდებისა. სერბები იძულებული გახდნენ უკან დაეხიათ, ისინი მხოლოდ აღმოსავლეთ სარაევოს სერბულ უბნებს აკონტროლებდნენ, დანარჩენი უბნები ბოსნიელების კონტროლქვეშ დარჩა. როდესაც აშკარა გახდა, რომ იერიშით სარაევოს დაკავება ვერ მოხერხდებოდა, სერბებმა სარაევოს გარშემო სიმაღლეებზე განალაგეს ქვემეხები და ნაღმსატყორცნები. ამის შემდეგ საარტილერიო დაბომბვები და სნაიპერების მიერ მოქალაქეებზე ნადირობა სარაევოს ყოველდღიურობის განუყრელი ნაწილი გახდა. სერბთა ხელმძღვანელობის აზრით, ამ ქმედებებს ალყაში მოქცეულებს (არა მხოლოდ სარაევოში, არამედ სხვა ალყაში მოქცეულ ანკლავებშიც) შორის უნდა შეექმნათ შიშისა და დაუცველობის აუტანელი განცდა, რასაც თან ერთვოდა ბლოკადით გამოწვეული საკვების, მედიკამენტებისა და პირველადი საჭიროების საგნების მუდმივი დეფიციტი, უიმედობა და უპერსპექტივობა, რაც საბოლოოდ მათი ქალაქიდან წასვლის ან უბრძოლველად დანებების მიზეზი უნდა გამხდარიყო. სერბთა რესპუბლიკის არმია სარაევოს ალყას ომის დასასრულამდე აგრძელებდა, ომის დასრულების შემდეგ, 1996 წლის 9 იანვარს სერბების მიერ კონტროლირებადი გრბავიცას უბნიდან ტრამვაის რეაქტიული ჭურვი ესროლეს, რამაც ერთი მგზავრის, 55 წლის მირსადა დურიჩის სიცოცხლე შეიწირა, ხოლო 19 დაიჭრა. გაეროს სამშვიდობო ძალებს გასროლის ადგილზე აღარავინ დახვდათ.
1996 წლის 29 თებერვალს, როდესაც სერბთა რესპუბლიკის არმიამ დატოვა პოზიციები სარაევოს გარშემო, ბოსნიის მთავრობამ გამოაცხადა ალყის დასრულების შესახებ. 70 ათასზე მეტმა სერბმა დატოვა სარაევო და სერბთა რესპუბლიკაში გადავიდა საცხოვრებლად.
ომის პირველი ეტაპები
thumb|300px|ერთ–ერთი სახლი [[ფოჩაში, სადაც სერბული ფორმირებები ტყვე ქალებს აუპატიურებდნენ]] სერბებმა გამოიყენეს სამხედრო უპირატესობა – მათ დაიწყეს თანდათანობითი დაკავება იმ რეგიონების, სადაც სერბები არა მხოლოდ უმრავლესობას, არამედ მნიშვნელოვან უმცირესობას შეადგენდნენ. დაიწყო სამხედრო დანაშაულები და ეთნიკური წმენდა: სერბული არმია, პოლიცია, მოხალისეთა ფორმირებები და ადგილობრივი სერბებიც კი ძარცვავდნენ არასერბებს, აიძულებდნენ უარი ეთქვათ ქონებაზე და დაეტოვებინათ ის მხარე, უარის შემთხვევაში კლავდნენ ან გადაჰყავდათ საკონცენტრაციო ბანაკებში, სადაც ქალებსა და კაცებს აცალკევებდნენ, ქალები და გოგონები დატყვევებული იყვნენ საშინელ პირობებში ყოფილ სტადიონებზე, სამრეწველო შენობებში ან არმიის ბარაკებში, სადაც მათ ყველანაირად ამცირებდნენ, მათ შორის მრავალჯერ აუპატიურებდნენ. არსებობდა დატყვევების ადგილები, სადაც მსურველი სერბი ჯარისკაცი ან პოლიციელი მიდიოდა, არჩევდა გოგონებს და შემდეგ "თამაშობდა" მათთან. აღმოსავლეთ ბოსნია, სადაც ბოსნიელების დასახლებები ხელს უშლიდა ჰომოგენური დიდი სერბეთის ჩამოყალიბებას, ეთნიკური წმენდების პირველი მიზანი გახდა. ბოსნიელთა წმენდის კამპანია დაიწყო ვიშეგრადის, ზვორნიკის, ფოჩას რაიონებში. დაშინების მიზნით კლავდნენ რამდენიმე ბოსნიელს, შემდეგ კი დანარჩენებს აიძულებდნენ ქონება დაეთმოთ, შემდეგ კი საპატიმრო და საკონცენტრაციო ბანაკებში გადაჰყავდათ, სადაც მამაკაცების მკვლელობა და ქალებზე ძალადობა გრძელდებოდა. მოკლულთა რიცხვი ათასებს აღწევდა. იგივე ხდებოდა დასავლეთ ბოსნიაში, პრიედორის რაიონში, სადაც ფუნქციონირებდა საკონცენტრაციო ბანაკები, მათ შორის ომარსკასთან, ტერნოპოლესთან და სხვა.
გრაცის შეთანხმება
სერბების აბსოლუტური სამხედრო უპირატესობის წინაშე უძლურმა ბოსნიის ხორვატებმა გადაწყვიტეს ემოქმედათ კარაჯორჯევოს შეთანხმების ფარგლებში, რომელიც ხორვატიის პრეზიდენტ ტუჯმანსა და მილოშევიჩს შორის მოხდა ჯერ კიდევ 1991 წლის შემოდგომაზე. ბოსნიის ხორვატ სეპარატისტთა ლიდერი მათე ბობანი და რადოვან კარაჯიჩი ხვდებიან გრაცში, სადაც თანხმდებიან ბოსნიის გაყოფაზე. ხორვატულ და სერბულ ნაწილებს შორის რჩებოდა მცირე ბუფერი, რომელსაც "ალიას საფაშო" უწოდეს. შეთანხმების მიხედვით, ბოსნიელების კონცენტრაცია აქ უნდა მომხდარიყო მას შემდეგ, რაც სერბები და ხორვატები თავის ტერიტორიებს გაწმენდდნენ მათგან.
ოპერაცია ვრბას '92
300px|thumb|იაიცეს შვერილის ლიკვიდაცია ბოსნიელმა სერბებმა დაგეგმეს დაეკავებინათ ქალაქი იაიცე, რომლის 45 ათასი მცხოვრებიდან მხოლოდ 8 ათასი იყო სერბი. მისგან კონტროლდებოდა ორი ჰიდროელექტროსადგური მდინარე ვრბასზე, რომლებიც მნიშვნელოვან ეკონომიკურ შენაძენს წარმოადგენდა სერბთა რესპუბლიკის დასავლეთ ნაწილისთვის. იაიცეს დასაკავებლად სერბებმა თავი მოუყარეს 8 ათას მებრძოლს, 25 ტანკსა და 100–მდე ქვემეხს. იაიცეს იცავდა ბოსნიელებისა და ხორვატების დაჯგუფება, რომელიც როგორც რიცხობრივად, ასევე ტექნიკით ჩამოუვარდებოდა მოწინააღმდეგეს, რასაც ემატებოდა შიდა დაპირისპირება. სერბებმა იაიცეს შვერილის დაკავების ოპერაცია დაიწყეს 3 ივლისს, ხოლო 18 ნოემბრისთვის მათ მოახერხეს იაიცეს შვერილის სრულად დაკავება. 40 ათასამდე ბოსნიელმა და ხორვატმა ლტოლვილმა დატოვა მხარე.
ჰაკია ტურაილიჩის მკვლელობა
1993 წლის 8 იანვარს სერბთა რესპუბლიკის არმიის ჯარისკაცებმა სარაევოს აეროპორტთან მოკლეს ჰაკია ტურაილიჩი, ბოსნიის პრემიერ–მინისტრის მოადგილე. ტურაილიჩი აეროპორტში თურქულ ჰუმანიტარულ ტვირთს უნდა დახვედროდა, ხოლო აეროპორტამდე გადაადგილების უსაფრთხოებას გაეროს სამშვიდობოები უზრუნველყოფდნენ. გაეროს კოლონა სერბებმა შეაჩერეს, საათნახევრიანი საუბრის შემდეგ ფრანგმა მშვიდობისმყოფელებმა სერბებს გაუღეს ჯავშანმანქანის კარები. ერთ–ერთმა სერბმა მაშინვე ავტომატით მოკლა ტურაილიჩი, რომელსაც 7 ტყვია მოხვდა. ფრანგებმა თავდამსხმელებს ცეცხლი არ გაუხსნეს, არც რაიმე ზომები მიუღიათ მკვლელის დასაკავებლად. ხოლო სროლის ადგილას მისულ ბრიტანელებს სთხოვეს უკან დაბრუნებულიყვნენ.
გაეროს უსაფრთხო ზონები
1993 წლის 6 მაისს გაერომ მიიღო რეზოლუცია, რომლის თანახმადაც განისაზღვრა უსაფრთხო ზონები ბოსნიაში. ასეთ ზონებად განისაზღვრა ტერიტორია ქალაქების – სარაევოს, სრებრენიცას, გორაჟდეს, ჟეპას, ტუზლასა და ბიჰაჩის გარშემო. აქ შეფარებულ ლტოლვილთა დასაცავად გაეროს სამშვიდობო ძალებს შეიარაღებული მეთოდების გამოყენების ნება დაერთოთ 1993 წლის 4 ივნისს. აღმოსავლეთ ბოსნიაში სწორედ ამ ტერიტორიების შენარჩუნება მოახერხა ბოსნიის არმიამ, სადაც თავი მოიყარეს ათასობით ლტოლვილმა მიმდებარე მხარეებიდან.
დრინა 93
1993 წლის ზაფხულზე არმიის მთავარმა შტაბმა შეიმუშავა შეტევითი ოპერაციების გეგმა საერთო სახელწოდებით დრინა 93, რომელიც ოზრენის, ტუზლისა და ბიჰაჩის მიმართულებებზე უნდა განხორციელებულიყო. ოპერაციები დაიწყო 1993 წლის ნოემბერში და დასრულდა 1994 წლის თებერვალში, როდესაც სერბთა რესპუბლიკის არმიამ 120 მმ ნაღმმტყორცნით დაბომბა მარკალეს ბაზარი, რომელიც სარაევოს ცენტრში მდებარეობდა. 68 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 144 დაიჭრა. . სერბთა რესპუბლიკის არმიის ხელმძღვანელობა გაეროს ზეწოლის ქვეშ აღმოჩნდა და შეტევითი ოპერაციები დროებით შეაჩერა.
ომის ბოლო ეტაპები
1994 წლის მარტში მათ გორაჟდეს ანკლავის ლიკვიდაცია სცადეს, მაგრამ ხელი მოეცარათ. ხორვატთა ხელმძღვანელობამ გააცნობიერა, რომ სერბებთან შეთანხმებით და ეთნიკური წმენდის კამპანიის გაგრძელებით მას შესაძლოა დაეკარგა დასავლეთის მხარდაჭერა, რაც მისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი იყო. ამიტომ იგი დათანხმდა ბოსნიელებთან მოლაპარაკებებს. 1994 წლის 18 მარტს ვაშინგტონსა და ვენაში ხელმოწერილი იქნა შეთანხმება ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკასა და ჰერცეგ-ბოსნიის ხორვატთა რესპუბლიკას შორის. ამან სერბების მდგომარეობა გაართულა, რადგან ბოსნიის არმიას გაეხსნა მომარაგების ზურგი. 1994 წლის ზაფხულში ბიჰაჩის ალყაში მოქცეულმა ბოსნიელთა მეხუთე კორპუსმა ჩაატარა ოპერაცია ვეფხვი 94, რომლის შედეგადაც სერბთა არმიის კონტრდაზვერვის ოფიცრები ტყვედ ჩავარდნენ, ხოლო სერბების მოკავშირე აბდიჩის ავტონომისტების არმიამ მძიმე მარცხი განიცადა. ბიჰაჩის ალყაზე დაწოლის შესასუსტებლად ხორვატებმა და ბოსნიელებმა წამოიწყეს შეტევა სამხრეთიდან კუპრესის მიმართულებით 1994 წლის 20 ოქტომბერს. ვაშინგტონის შეთანხმების შემდეგ ეს პირველი ერთობლივი ოპერაცია იყო. შეტევის მიმდინარეობისას მოკავშირეებმა გაათავისუფლეს კუპრესი 3 ნოემბერს, რომელიც 1992 წლის აპრილიდან სერბების კონტროლქვეშ იყო. მოკავშირეთა კონტროლქვეშ აღმოჩნდა სპლიტ–ლივნო–კუპრეს–ბუგოინოს გზატკეცილი, რაც მებრძოლი მხარეების მომარაგების პრობლემებს ხსნიდა. მეხუთე კორპუსი ბიჰაჩის ალყიდან ასევე ცდილობდა ალყის გარღვევას მოკავშირეთა მიმართულებით.
10 ნოემბერს დაიწყო სერბებისა და აბდიჩის მომხრეების კონტრშეტევა მეხუთე კორპუსზე. 16 ნოემბერს ბრძოლები უკვე ველიკა კლადუშას მისადგომებთან მიმდინარეობდა, ხოლო 27 ნოემბერს სერბთა რესპუბლიკის არმია ბიჰაჩის უსაფრთხო ზონის მესამედს აკონტროლებდა. მათ შესთავაზეს ბოსნიელებს დანებება იმ პირობით, რომ ისინი აბდიჩის მომხრეებს ჩაბარდებოდნენ, მაგრამ ჰამდია კაბილაგიჩმა, ბიჰაჩის მერმა უარი განაცხადა – ეს მასობრივი ჟლეტის დასაწყისი იქნებაო. ბიჰაჩის მცხოვრებლებმა ქალაქის ქუჩები მანქანებითა და ხეებით ჩახერგეს.
სერბების შეტევა შეჩერდა ჯიმი კარტერის მიერ შეთავაზებული საყოველთაო ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებით 1995 წლის 1 იანვარს. ცეცხლი გაზაფხულზე განახლდა და ბიჰაჩის დასახმარებლად ხორვატებმა და ბოსნიელებმა ჩაატარეს ოპერაციები ნახტომი 1 და ნახტომი 2. მათი მიზანი იყო სერბების იძულება რეზერვები ბიჰაჩიდან კუპრესისა და ლივნოსკენ გადმოესროლათ, თუმცა სერბთა რესპუბლიკის არმიის მთავარი შტაბის უფროსმა, რადკო მლადიჩმა, გადაწყვიტა, რომ ბიჰაჩი უფრო მნიშვნელოვანი იყო და ბიჰაჩზე შეტევა არ შეუჩერებია. ამის მიუხედავად სერბებმა ბიჰაჩის აღება ვერ მოახერხეს. სერბები უკუაგდეს ასევე ორაშედანაც.
სრებრენიცა
სრებრენიცა იყო ერთ–ერთი ბოსნიური ანკლავი აღმოსავლეთ ბოსნიაში. მასში იყვნენ შეფარებული მახლობელი სოფლების ბოსნიელი მცხოვრებლებიც. გაეროს მანდატის გამო სერბებს არ შეეძლოთ აქტიურად შეეტიათ სრებრენიცისთვის, თუმცა თავად სრებრენიცაში საშინელი მდგომარეობა იყო – არ იყო საკვები, მედიკამენტები. სერბების მიზანი იყო ალყით უბრძოლველად აეღოთ სრებრენიცა. ბოსნიელთა დაჯგუფება ნასერ ორიჩის სარდლობით ხშირად აწყობდა თავდასხმებს სრებრენიცის გარშემო სერბულ სოფლებზე ნადავლის, ძირითადად საკვების მოტაცების მიზნით. ამგვარი ანკლავების არსებობა სერბთა რესპუბლიკის შიგნით რესპუბლიკის ხელმძღვანელობისთვის მიუღებელი იყო, ამიტომ პრეზიდენტმა კარაჯიჩმა უბრძანა სერბთა რესპუბლიკის არმიას რომ ჟეპის, გორაჟდესა და სრებრენიცის ანკლავების სრული იზოლაცია მოეხდინათ, თვით ანკლავებში შეექმნათ შიშისა და დაუცველობის აუტანელი განცდა, უიმედობა, რაც საბოლოოდ მათი წასვლის მიზეზი უნდა გამხდარიყო.
სერბებმა დაიწყეს დატყვევებული ბოსნიელების გადარჩევა – 13–14 წლის ზემოთ მამაკაცებს ცალკე ატყვევებდნენ პოტოჩარის "თეთრ სახლში". კლადანში (სრებრენიცასთან ყველაზე ახლოს მდებარე ბოსნიის არმიის პოზიცია) დისლოცირებული გაეროს სამშვიდობო ძალების ოფიცერი, მაიორი ფრანკენი შენიშნავს, რომ სრებრენიციდან მოსულ ლტოლვილთა კოლონებს ძირითადად ქალები და ბავშვები შეადგენდნენ. კლადანისკენ მიმავალ გზაზე ლტოლვილებს მიჰყვებოდნენ სერბთა რესპუბლიკის არმიისა და არარეგულარული ფორმირებების მებრძოლები. ისინი უმისამართოდ ესროდნენ კოლონას, იტაცებდნენ გოგონებსა და ქალებს, რომლებსაც შემდეგ აუპატიურებდნენ და კლავდნენ, ძარცვავდნენ ლტოლვილებს და ა.შ. მამაკაცების ნაწილი, მათ შორის ანკლავის დამცველები და ადმინისტრაცია ტყიანი მასივებით გაემართა კლადანისა და ჟეპას ანკლავისკენ. გზად მათ სერბთა პატრულები ეძებდნენ და ხოცავდნენ. ასე მოხდა კამენიცას გორაკთან, სანდიჩისთან. 15 ივლისს მათ ბალკოვიცასთან გაარღვიეს სერბების ხაზი და შეუერთდნენ ტუზლასთან არსებულ ბოსნიის არმიის პოზიციებს. ბალკოვიცას კორიდორი დაახლოებით 3 საათის განმავლობაში იყო ღია, შემდეგ კი სერბებმა მოახერხეს პოზიციების დაბრუნება. დატყვევებულ მამაკაცებს სერბები სასტიკად გაუსწორდნენ. მათ მიტოვებულ შენობებში აგროვებდნენ, სადაც ხელყუმბარებით ხოცავდნენ. დახოცილები გამოჰქონდათ და თხრილებში, ან მდინარე იადარში ყრიდნენ. 13–18 ივლისს 8 373 ბოსნიელი იქნა მოკლული სრებრენიცის გარშემო.
ქარიშხალი
1995 წლის ზაფხულში ხორვატებმა გადაწყვიტეს გადამჭრელი ზომები მიეღოთ ხორვატიის ტერიტორიაზე არსებული სეპარატისტული კრაინის რესპუბლიკის წინააღმდეგ. დაიგეგმა ოპერაცია ქარიშხალი, რომლის მიხედვითაც ხორვატულ არმიას მთელი კრაინის ტერიტორია უნდა დაეკავებინა, ხოლო ბოსნიური არმიის მეხუთე კორპუსს აბდიჩის სეპარატისტები უნდა გაენადგურებინა. ოპერაცია დაიწყო 1995 წლის 4 აგვისტოს და 5 დღის შემდეგ ხორვატებისა და ბოსნიელების გამარჯვებით დასრულდა. კრაინის რესპუბლიკა ლიკვიდირებული იქნა, ისევე როგორც სერბთა რესპუბლიკის არმიის მოკავშირე აბდიჩის ფორმირებები. ბიჰაჩის ალყა გაირღვა.
ნატოს ჩარევა
სერბების მდგომარეობა საერთაშორისო ასპარეზზე ძალიან დამძიმდა, მათი არმიის მიერ ჩადენილი ქმედებების – გაეროს უსაფრთხო ზონების სტატუსის დარღვევა, სრებრენიცის ხოცვა-ჟლეტა, ბოსნიის არასაფრენი სტატუსის დარღვევა, მარკალეს ბაზრის განმეორებითი დაბომბვა – გამო. 30 აგვისტოს, სერბთა რესპუბლიკის არმიის მიერ ჩადენილი დანაშაულებების გამო გაერომ და ნატომ დაიწყეს საჰაერო დარტყმები სერბთა რესპუბლიკის წინააღმდეგ. დარტყმებში 400–მდე თვითმფრინავი მონაწილეობდა. გადასატანი საზენიტო–სარაკეტო კომპლექსით სერბებმა ჩამოაგდეს ფრანგული Mirage 2000D, ორივე პილოტმა მოასწრო კატაპულტირება და ისინი სერბებმა დაატყვევეს. 1 სექტემბერს საჰაერო დარტყმები შეწყდა. გაერომ და ნატომ სერბებს წაუყენეს ულტიმატუმი, 4 სექტემბრამდე დაეწყო მძიმე შეიარაღების სრული გაყვანა სარაევოს გარშემო მაღლობებიდან, მოეხსნათ სარაევოს ბლოკადა და შეეწყვიტათ თავდასხმები გაეროს უსაფრთხო ზონებზე. სერბებმა ულტიმატუმი არ მიიღეს და დარტყმები 5 სექტემბერს განახლდა. დაბომბვები 14 სექტემბრამდე მიმდინარეობდა. სერბები მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ და დათანხმდნენ გაეროს პირობებს, რითაც ოპერაციის აქტიური ფაზა დასრულდა. 20 სექტემბერს ნატოსა და გაეროს ხელმძღვანელობამ გადაწყვიტა, რომ სერბების მხრიდან გაეროს პირობების შესრულების გამო აქტიური ჩარევის საჭიროება აღარ არსებობდა და ოპერაცია შეწყვიტა. სერბთა რესპუბლიკის არმიამ კატასტროფული დანაკარგი განიცადა. ამას დაერთო ხორვატებისა და ბოსნიელების საერთო ოპერაცია დასავლეთ ბოსნიასა და ოზრენის შვერილზე. მათი ფორმირებები სერბთა რესპუბლიკის დედაქალაქ ბანია-ლუკადან 12 კმ-ში შეაჩერეს. ოქტომბერში გაფორმდა ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულება, დაიწყო მოლაპარაკებები, რაც დეკემბერში დეიტონის შეთანხმებით დასრულდა.
ომის შემდეგ
ომის დასრულების შემდეგ სერბთა რესპუბლიკის არმია შენარჩუნდა, როგორც საპოლიციო ძალა სერბთა რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, რადგან ხორვატული და ბოსნიური არმიის შესვლას სერბულ ტერიტორიაზე შესაძლოა ძალადობის ახალი ტალღა მოჰყოლოდა. პირადი შემადგენლობა 180 ათასიდან 20 ათასამდე შეამცირეს, ხოლო ექვსი საკორპუსო მიმართულებიდან დატოვეს ჯერ ოთხი, შემდეგ სამი. მთავარი შტაბი დაშალეს, შექმნეს გენერალური შტაბი, რომელიც ბიელინაში განლაგდა. 2000 წელს სერბთა რესპუბლიკის არმიის რიცხოვნობა უკვე 10 ათასი იყო, სავალდებულო-სამხედრო გაწვევის გაუქმების შემდეგ – 7 ათასი. 2006 წელს, როდესაც არმია შეუერთდა ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის შეიარაღებულ ძალებს, მისი რიცხოვნობა 3981 იყო.
ომის შემდეგაც სერბთა რესპუბლიკის არმია საკმაოდ დიდ არსენალს ფლობდა. იგი კვლავ აღემატებოდა ხორვატთა და ბოსნიელთა ფორმირებებს ერთად აღებულს. 1999 წელს მას ჰყავდა 73 М-84 და 204 Т-55 ტიპის ტანკები, 118 ჯავშანმანქანა М-80, 84 ჯავშანტრანსპორტიორი М-60, 5 მსუბუქი ტანკი ПТ-76, 19 ჯავშანტრანსპორტიორი БТР-50, 23 საპოლიციო ჯავშანმანქანა БОВ-ВП, 95 ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა, 720 თვითმავალი და ბუქსირებადი ქვემეხი, 561 არაუკუმგორავი ქვემეხი, 146 ნაღმსატყორცნი, 22 თვითმფრინავი და 7 ვერტმფრენი.
მოხალისეთა და უცხოური ფორმირებები
ბოსნიის ომში დიდი როლი ითამაშეს სერბულმა არარეგულარულმა, მოხალისეთა ფორმირებებმა, განსაკუთრებით ომის დასაწყისში. სერბთა რესპუბლიკის არმიის მხარდამხარ იბრძოდნენ სერბი რადიკალი ნაციონალისტები სერბ მოხალისეთა გვარდიიდან, თეთრი არწივებიდან, მორიელებიდან და სხვა. thumb|200პქ|რუს მონარქისტთა დროშა, რასაც იყენებდნენ რუსი მოხალისეები ბოსნიაში სერბები ასევე იღებდნენ დახმარებას სლავური და მართლმადიდებლური სამყაროდან. ბერძენ მოხალისეთა შენაერთმა – ბერძნულმა მოხალისეთა გვარდიამ ასევე მიიღო მონაწილეობა სერბთა რესპუბლიკის არმიის მხარეს, მათ შორის სრებრენიცის ოპერაციაშიც. სრებრენიცაში მათ ბერძნული დროშა აღმართეს ხოცვა-ჟლეტის მიმდინარეობის დროს. . საერთო ჯამში სერბების მხარეს 4დან 6 ათასამდე მოხალისე იბრძოდა რუსეთიდან, უკრაინიდან, საბერძნეთიდან, რუმინეთიდან, ბულგარეთიდან და სხვა.
2013 წელს სერბთა რესპუბლიკის ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება, ყოფილი სსრკ-ს ქვეყნებიდან 29 მოხალისის მილოშ ობილიჩის ორდენით დაჯილდოების შესახებ, სიკვდილის შემდგომ. .
სამხედრო დანაშაულები
სერბთა რესპუბლიკის არმიის მიერ ჩადენილი იქნა ბოსნიის ომის სამხედრო დანაშაულთა დიდი ნაწილი, მათ შორის ისეთი მძიმე დანაშაულები, როგორებიცაა სარაევოს ალყა, სრებრენიცის ხოცვა-ჟლეტა, საკონცენტრაციო და გაუპატიურების ბანაკები და ა. შ. ჰააგის ტრიბუნალმა მრავალ სერბ სამხედრო მაღალჩინოსანს დასდო ბრალი სამხედრო დანაშაულებში. მათ შორის მთავარი შტაბის უფროსს რადკო მლადიჩს, სარაევო-რომანიის კორპუსის სარდლებს, გენერლებს სტანისლავ გალიჩს და დრაგომირ მილოშევიჩს, ასევე გენერლებს ზდრავკო ტოლიმირს,, რადისლავ კრსტიჩს და სხვებს. საერთო ჯამში ჰააგის ტრიბუნალმა სერბთა რესპუბლიკის არმიის 53 სამხედრო მაღალჩინოსანს წაუყენა ბრალი. .
სქოლიო
კატეგორია:იუგოსლავიის ომები კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ისტორია
დონაუშპიტალი (ვენის მეტრო)
დონაუშპიტალი (Donauspital) — ვენის მეტროპოლიტენის სადგური. მდებარეობს U2 ხაზზე და შედგება 1 ბაქნისაგან. სადგური გაიხსნა 2010 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენის მეტროსადგურები
ცენტრალური აბაკო
250px|მინიატიურა|რაიონის მდებარეობა ცენტრალური აბაკო (Central Abaco) — ბაჰამის კუნძულების ერთ–ერთი რაიონი. მდებარეობს აბაკოს კუნძულებზე. რაიონი მოიცავს აბაკოს უდიდეს ქალაქს — მარშ–ჰარბორს, რომელიც კუნძულების კომერციის ცენტრია. სხვა მნიშვნელოვანი დასახლებული პუნქტებია:
რაიონის ადგილობრივი მმართველობა განთავსებულია ქალაქ მარშ–ჰარბორში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაჰამის კუნძულების რაიონები
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1996: ჯგუფი B
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1996: ჯგუფი B — ევრო 1996-ის ერთ-ერთი ჯგუფი. თამაშები გაიმართა 9-18 ივნისს.
რესურსები ინტერნეტში
B
თრანის ნამოსახლარი
თრანის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თრანში, სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით, 5 კილომეტრზე. გუგუდის ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნამოსახლარზე შემორჩენილია ორი ნასახლარი ბუდე. შენობები ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. აღმოჩნდა წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლისა და ღარიანი კრამიტის ფრაგმენტები.
ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჰარდეგასე (ვენის მეტრო)
ჰარდეგასე (Hardeggasse) — ვენის მეტროპოლიტენის სადგური. მდებარეობს U2 ხაზზე და შედგება 1 ბაქნისაგან. სადგური გაიხსნა 2010 წელს.
ფლორენციული ტრაგედია
ფლორენციული ტრაგედია — ოსკარ უაილდის დაუმთავრებელი პიესა. მასში ასახულია ვაჭართა კლასის აღზევება ფეოდალურ არისტოკრატიაზე.
სიუჟეტი
სიმონე ვაჭარს ფულით ჰყავს შეძენილი მეუღლე ბიანკა. ბიანკა მოეწონება მდიდარ რაინდ გვიდოს. ბიანკასაც საპასუხო გრძნობა უჩნდება გვიდოს მიმართ. სავაჭროდ წასული სიმონე მოულოდნელად დაბრუნდება შინ და ნახავს გვიდოსა და ბიანკას. სიმონე გარეგნული სტუმართმოყვარეობით ხვდება გვიდოს, რომელიც არ მალავს, რომ ბიანკა მოეწონა. ვაჭარი თითქოს ხუმრობით გამოიწვევს გვიდოს ხმალში. ბიანკას სურს, რომ გვიდომ მოკლას სიმონე, მაგრამ ვაჭარი აჯობებს რაინდს. ბიანკა გაოცებულია ქმრის სიძლიერით, სიმონე კი თითქოს ხელახლა აღმოაჩენს ცოლის სილამაზეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოსკარ უაილდის ნაწარმოებები კატეგორია:პიესები
პეტერეკის ციხე
მდებარეობს სოფლის სამხრეთ ნაწილში, კონცხზე. ნაგებია მშრალი წყობით. გეგმა ასიმეტრიულია. დიდი მასშტაბის ციხე, ჩანს, თავის დროზე საკმაოდ კარგად იყო დაცული. პეტერეკის ხევიდან ციხისკენ მიმავალი გზა, გალავანს გარეთ, კიდევ ერთი კარით იყო ჩაკეტილი. ციხის დასავლეთით ჩანს კლდეზე მიკრული გარე კარიბჭისა და, სავარაუდოდ, კოშკის კვალი. შიდა ტერიტორია მთლიანად გადათხრილია განძისმაძიებელთა მიერ.
კალანევო
კალანევო (Калањево) — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ნეგოტინოს თემში (ვარდარის რეგიონი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 692 მეტრზე. 2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 0 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ნეგოტინოს თემის სოფლები
თამაზ მჭედლიძე
თამაზ მჭედლიძე (დ. 17 მარტი, 1993, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მორაგბე. თამაშობს ცენტრის პოზიციაზე. თამაზმა კაიერა კლუბ „უნივერსიტეტში“ დაიწყო, საიდანაც თბილისის „არმიაში“ გადავიდა. მოგვიანებით კი ტოპ 14-ის გუნდ „მონტ-დე-მარსანის“ შეუერთდა. 2015 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე, მჭედლიძე საქართველოს ღირსებას იცავდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1993 კატეგორია:ქართველი მორაგბეები
სანტა-კრუსის კუნძულები
სანტა-კრუსის კუნძულები (Santa Cruz Islands) — კუნძულების ჯგუფი წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციულად შედის მელანეზიური სახელმწიფო სოლომონის კუნძულების ტემოტუს პროვინციის შემადგენლობაში.
გეოგრაფია
კუნძულები მდებარეობენ დაახლოებით 400 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით სოლომონის არქიპელაგიდან.
სანტა-კრუსის კუნძულების ასაკი, რომელიც ჩამოყალიბდა ავსტრალიის და წყნარი ოკეანის ფილაქნების შეჯახების შედეგად, აჭარბებს 5 მილიონ წელს. გეოლოგიურად კუნძულები შედგება კირქვისაგან და ვულკანური ტუფისაგან. კუნძულების უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან მდებარეობს კუნძულ ვანიკოროზე (924 მეტრი).
კუნძულების ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს 747 კმ²-ს. ყველაზე დიდი კუნძულებია:
ისტორია
სანტა-კრუსის კუნძულები 1595 წელს აღმოაჩინა ალვარო მენდანია დე ნეირამ მისი მეორე წყნაროკეანური ექსპედიციის დროს.
მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1942 წელს გაიმართა საჰაერო ბრძოლები სანტა-კრუსის კუნძულებთან იაპონიის საიმპერატორო ფლოტსა და აშშ-ის ფლოტს შორის.
სქოლიო
კატეგორია:სოლომონის კუნძულების კუნძულები კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები
სტერლინგის ოლქი (ტეხასი)
სტერლინგის ოლქი (Sterling County) — ოლქი აშშ-ში, ტეხასის შტატში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. სტერლინგ-სიტი. შეიქმნა 1891 წელს. ოლქის ფართობია კმ². 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს კაცს.
სქოლიო
კატეგორია:ტეხასის ოლქები
ქიულთეფე (ბაბექის რაიონი)
ქიულთეფე (Kültəpə) — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბაბექის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1 859 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლები კატეგორია:ბაბექის რაიონის სოფლები
გარკალნეს მხარე
გარკალნეს მხარე (Garkalnes novads) — ლატვიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ვიძემეს რეგიონში. მხარეს არ გააჩნია სათემო დაყოფა, ადმინისტრაციული ცენტრი მდებარეობს ქალაქ რიგის მიკრორაიონ ბერგში.
მხარე დაარსდა 2006 წელს, რიგის რაიონის გარკალნეს თემის ტერიტორიაზე.
სქოლიო
კატეგორია:ლატვიის მხარეები
ჩინური ქაღალდის ჭრა
ჩინეთის სხვადასხვა რეგიონში ქაღალდის ჭრა ტრადიციულად ქალების საქმიანობად მიიჩნევა. წარსულში ეს საქმე ყველა გოგონას უნდა ესწავლა. პატარძლებს ხშირად გამოცდას უწყობდნენ, თუ რამდენად ფლობდნენ ამ ხელოვნებას. მეორე მხრივ, პროფესიონალ ქაღალდის მჭრელად ხშირად მამაკაცები გვევლინებიან, რომელბმაც სახელოსნოებში მუშაობა თავიანთი შემოსავლის გარანტირებულ წყაროდ აქციეს.
გამოყენება
250px|მინი|მარცხნივ ქაღალდის ნაკეთობები ძირითადად ადგილობრივ რიტუალებში, დეკორაციებსა და მოსართავებში გამოიყენებოდა, რომელსაც ადრეულ ხანაში ადამიანის ან სხვადასხვა ნივთის ფორმას აძლევდნენ. ხშირად ამ ნაკეთობებს მარხავდნენ მიცვალებულებთან ერთად ან წვავდნენ მათი დაკრძალვებისას. გავრცელებული იყო რწმენა, რომ ეს დამარხული ან დამწვარი ნივთები მიცვალებულს იმქვეყნად გაჰყვებოდა. ამავე დროს, ეს ნაკეთობები გამოიყენებოდა დაკრძალვის დეკორაციისათვისაც.
ამჟამად ქაღალდის ნაკეთობებს დეკორაციებად იყენებენ. ისინი გამოსახავს შინაურ ცხოველებსა და ჩიტებს, ბოსტნეულს, მარცვლეულსა და ყვავილებს, სცენებს ბავშვების ცხოვრებიდან თუ ადგილობრივი ოპერიდან. ეს ნაკეთობები, რომელთა ყველაზე გავრცელებული ფერია წითელი, ამშვენებს კედლებს, ფანჯრებს, კარებს, სარკეებს, ლამპებს. ისინი ხშირად საჩუქრების სახითაც გადაეცემა.
ქაღალდის ნაკეთობები ცხადად გადმოსცემს ადამიანების სურვილებსა და იმედებს, ასევე, მათ სწრაფვას, იყვნენ ჯანმრთელნი, მდიდარნი, დღეგრძელნი. მაგალითად, მიჩნეულია, რომ იეროგლიფი „ფუ“-ს ფორმის ნაკეთობა ჩინური ახალი წლის დღეებში ბედნიერებისა და წყალობის მომტანია. საქორწინო ცერემონიისას წითელი ქაღალდის ნაკეთობა, იეროგლიფით „სი“, ტრადიციული და აუცილებელი დეკორაციაა. მოხუცი ადამიანების დაბადების დღეებზე კი ხშირად ჩნდება იეროგლიფი „შოუ“-ს ფორმის ნაკეთობები.
სხვადასხვა რეგიონის ხალხებს სხვადასხვა ჩვევები და ადათ-წესები აქვთ, ამიტომ ჭრის სტილიც და შინაარსიც განსხვავებულია.
ქაღალდის ჭრის სწავლა საკმაოდ ადვილია. ამ საქმისთვის საჭიროა მხოლოდ ქაღალდი, მაკრატელი, ან კიდე დანა. დაოსტატება ამ ხელოვნებაში არც ისე მარტივია, რადგანაც ამ საქმეს ბევრი მუშაობა, დიდი ნებისყოფა და წარმოსახვის უნარი სჭირდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩინეთის ხელოვნება კატეგორია:კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრები კატეგორია:ქაღალდის ხელოვნება
ზარგერანი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისმაილის რაიონის სოფლები
სანაპიროების დაპირისპირება აშშ-ში (ჰიპ-ჰოპი)
სანაპიროების დაპირისპირება — პირობითი ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპიროს და დასავლეთ სანაპიროს რეპერების დაპირისპირებას. 1990-იან წლებში დაპირისპირებულთა მეთაურები იყვნენ „ბიგი სმოლსი“ (აღმოსავლეთ სანაპირო) და ტუპაკ შაკური (დასავლეთ სანაპირო).
მინი|[[ტუპაკ შაკური|2pac]] მინი|[[The Notorious B.I.G.]]
1980-იან წლებში და 1990-იანი წლების დასაწყისში დასავლეთ სანაპიროს რეპი დომინირებდა აღმოსავლეთ სანაპიროს რეპზე. აღმოსავლეთსანაპიროელები მთელი ძალებით ცდილობდნენ შეეცვალათ მდგომარეობა. 1993 წელს ნიუ-იორკში შონ კომბსმა დააარსა ამბიციური ლეიბლი Bad Boy Records, რომელმაც მიზნად დაისახა აღმოსავლეთ სანაპიროს რეპის დომინირების აღდგენა. მალევე Bad Boy Records-ის რიგებში იდებიუტეს ახალგაზრდა რეპერებმა The Notorious B.I.G.-მა და Craig Mack-მა, რომელბმაც აღუდგინეს აღმოსავლეთ სანაპიროს რეპს 1980-იან წლებში დაკარგული დიდება. ამავდროულად, 1994 წლის 30 ნეომბერს დასავლეთ სანაპიროს წამყვანმა კალიფორნიელმა რეპერმა, ტუპაკ შაკურმა საჯაროდ დაადანაშაულა აღმოსავლეთ სანაპიროს რეპერები მისი მკვლელობის მცდელობაში. საპასუხოდ, The Notorious B.I.G.-მა ჩაწერა კომპოზიცია „Who Shot Ya?“, რომელშიც იგი დასცინოდა 2pac-ს და აფრთხილებდა, რომ „ბიგი სმოლსთან“ ხუმრობა საშიშია. 1995 წლის თებერვალში ტუპაკი ციხეში აღმოჩნდა სექსუალური შევიწროების ბრალდებით. 30 ოქტომბერს, როდესაც იგი ციხიდან გამოვიდა, დაპირისპირება სანაპიროებს შორის ფაქტობრივად ომში გადაიზარდა. წლის ბოლოს თავს დაესხნენ The Notorious B.I.G.-ის დამხმარეს რეპერის ადგილმდებარეობის გაგების მიზნით. 1996 წლის გაზაფხულზე 2pac-მა ჩაწერა ახალი ალბომი, სადაც აღმოსავეთ სანაპიროს რეპერებს მასზე თავდასხმის გამო შურისძიებით ემუქრებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის მუსიკა კატეგორია:ჰიპ-ჰოპი კატეგორია:ჰიპ-ჰოპის ისტორია კატეგორია:1990-იანი წლები აშშ-ში კატეგორია:The Notorious B.I.G. კატეგორია:ტუპაკ შაკური
შტადლაუ (ვენის მეტრო)
შტადლაუ (Stadlau) — ვენის მეტროპოლიტენის სადგური. მდებარეობს U2 ხაზზე და შედგება 1 ბაქნისაგან. სადგური გაიხსნა 2010 წელს.
ჩანთოსანი ჭიანჭველაჭამია
ჩანთოსანი ჭიანჭველაჭამია (Myrmecobius fasciatus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ორმჭრელი ჩანთოსნების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 27 სმ, კუდისა — 17 სმ, მასა 250 გ აღწევს. სხეულის შეფერილობა მორუხო ყავისფერია, ზურგზე თეთრი განივი ზოლები დასდევს. ფეხები მოყვითალო თეთრია. გავრცელებულია დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ავსტრალიაში. ცხოვრობს უდაბნოსა და ევკალიპტის ტყეებში. ერთადერთი სახეობა ჩანთოსნების რიგისა, რომელსაც ჩანთა არ აქვს. მრავლდება წელიწადში ერთხელ, შობს 4 ნაშიერს, რომლებიც პირველ ხანებში დედის ძუძუებზე არიან ჩამოკიდებული და მატყლში ჩამალული. შემდეგ დედას ისინი პატარა სოროში გადაჰყავს, სადაც მთავრდება მათი განვითარება. ძირითადად ტერმიტებით იკვებებიან. ჩანთოსანი ჭიანჭველაჭამიის რაოდენობა თანდათან კლებულობს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩანთოსანი ჭიანჭველაჭამიები
ოთარ ქავთარაძე
ოთარ ალექსანდრეს ძე ქავთარაძე (დ. 20 აპრილი, 1921, თბილისი, ტფილისის გუბერნია — გ. 10 მაისი, 1992, თბილისი, საქართველოს რესპუბლიკა) — ქართველი სახელმწიფო უშიშროების თანამშრომელი.
ბიოგრაფია
ოთარ ქავთარაძე დაიბადა 1921 წლის 20 აპრილს, თბილისში. 1939 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო ამიერკავკასიის რკინიგზის ტრანსპორტის ინსტიტუტში, რომელიც არ დაუსრულებია 1941 წელს გამოცხადებული მობილიზაციის გამო. 1941 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის მილიციის ერთწლიანი სკოლა.
მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სისტემაში, სადაც განვლო გზა რიგითი ოპერმუშაკიდან სამმართველოს უფროსობამდე. 1951 წელს ექსტერნად დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. ოთარ ქავთარაძე 1953 წლის 31 ივლისიდან ამავე წლის 21 ნოემბრამდე მუშაობდა საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მე-5 განყოფილების უფროსის მოადგილედ, 1953 წლის 21 ნოემბრიდან 1954 წლის 10 აპრილამდე — საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მე-5 განყოფილების უფროსად, 1954 წლის 10 აპრილიდან 1 ივნისამდე — საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის (სუკ-ის) მე-5 განყოფილების უფროსად, 1954 წლის 1 ივნისიდან 1956 წლის 24 ივლისამდე — აფხაზეთის ასსრ სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარედ, 1956 წლის 24 ივლისიდან 1957 წლის 28 იანვრამდე — საქართველოს სსრ სუკ-ის მე-5 განყოფილების უფროსად. 1957 წლის 28 იანვრიდან 1958 წლის 18 ნოემბრამდე იყო საქართველოს სსრ სუკ-ის პარტიული კომიტეტის მდივანი, 1958 წლის 18 იანვრიდან 1961 წლის 15 აგვისტომდე კი საქართველოს სსრ სუკ-ის თავმჯდომარის მოადგილე. ოთარ ქავთარაძე 1961 წლის 15 აგვისტოს საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა მინისტრად დაინიშნა. 1962 წლის 18 სექტემბერს, სახელწოდების შეცვლასთან დაკავშირებით, ის საქართველოს სსრ საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის მინისტრი გახდა და ამ პოსტზე 1965 წლის 21 მაისამდე იმუშავა. 1961 წლის 15 აგვისტოდან იყო საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა კოლეგიის წევრი. 1962 წლის 21 ოქტომბერს მიენიჭა შინაგანი სამსახურის მე-3 რანგის გენერლის (გენერალ-მაიორის) წოდება. ო. ქავთარაძე 1965 წლის 8 ივნისიდან 1971 წლის 16 მარტამდე მუშაობდა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული უცხოეთის ტურიზმის სამმართველოს უფროსად. 1971 წლის 16 მარტიდან 1973 წლის 13 მარტამდე იყო საქართველოს სსრ კომუნალური მეურნეობის მინისტრის მოადგილე. 1973 წლის 13 მარტიდან 1974 წლის 9 ივლისამდე — საქართველოს სსრ კომუნალური მეურნეობის მინისტრის პირველი მოადგილე, 1974 წლის 9 ივლისიდან 1985 წლის 19 ნოემბრამდე კი საქართველოს სსრ საყოფაცხოვრებო-კომუნალური მეურნეობის მინისტრის პირველი მოადგილე. 1990 წლიდან სპორტსაზოგადოება „დინამოს“ ჩოგბურთის ასოციაციის პრეზიდენტი გახლდათ.
ოთარ ქავთარაძე 1992 წლის 10 მაისს ავტოკატასტროფაში დაიღუპა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 11 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1908 კატეგორია:გარდაცვლილი 10 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1992 კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის შინაგან საქმეთა მინისტრები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ო
Le Muséon
Le Muséon: Revue d'Études Orientales (The Muséon: Journal of Oriental Studies) — რეცენზირებული აკადემიური ჟურნალი ენათმეცნიერებასა და აღმოსავლეთმცოდნეობაზე. დაარსდა 1881 წელს შარლ დე ჰარლეზის მიერ, სუბსიდირებულია ბელგიის მთავრობისა და ლუვენის კათოლიკური უნივერსიტეტის მიერ. გამოიცემა Peeters Publishers-ის მიერ წელიწადში ორჯერ. სტატიები ხელმისაწვდომია ინგლისურ, ფრანგულ, გერმანულ ან იტალიურ ენებზე. მთავარი რედაქტორია ანდრეა შმიდტი.
ჰიპერიდი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ბერძენი მწერლები კატეგორია:ძველი ბერძენი პოლიტიკოსები
ტოპოზერო
ტოპოზერო (Топозеро; მოძვ. ტოპ-ოპერო, ტოპნოზერო) — ტბა რუსეთში, კარელიის რესპუბლიკაში. მდებარეობს მდინარე კოვდის აუზში, ზღვის დონიდან 109 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 986 კმ². საშუალო სიღრმე 15,2 მ, მაქსიმალური 56 მ, წყლის მოცულობა 14,9 კმ³. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. ნაპირები, განსაკუთრებით აღმოსავლეთი, შეჭრილ-შემოჭრილია. ტოპოზეროში 144 კუნძულია, რომელთა საერთო ფართობია 63 კმ². ტბას ერთვის 28 მდინარე, რომელთაგან უდიდესია კიზრეკა და ვალასრეკა. გამოედინება მდინარე სოფიანგა, რომელიც ერთვის პიაოზეროს. ივლისში წყლის ტემპერატურაა 15–17°С. გამჭვირვალობა 6–8 მ. მინერალიზაცია სუსტია. საზრდოობს უმეტესწილად თოვლის წყლით. მაღალი დონეა ივნისში, დაბალი აპრილში. იყინება ოქტომბრის ბოლოსა და ნომებერში, ყინულისგან თავისუფლდება მაისში. 1966 წელს კუმის ჰიდროელექტროსადგურის აშენების შემდეგ, გახდა კუმის წყალსაცავის ნაწილი. განვითარებულია ხე-ტყის დაცურება. არის თევზი, მათ შორის: ჭაფალა, ჰარიუსი, სიგი, ჩვეულებრივი ცქიმურა და სხვა. ტურიზმი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კარელიის რესპუბლიკის ტბები
Via Campesina
La Via Campesina (la vía campesina, გლეხების გზა) ― ფერმერთა საერთაშორისო ორგანიზაცია. დაარსდა 81 ქვეყნის 182 ორგანიზაციის მიერ, 1993 წელს, მონსში, ბელგიაში და აღწერილია, როგორც „საერთაშორისო მოძრაობა, რომელიც კოორდინაციას უწევს აზიის, აფრიკის, ამერიკისა და ევროპის მცირე და საშუალო მწარმოებლთა, სოფლის მეურნეობის მუშების, სოფლის მეურნეობაში ჩართული ქალებისა და ადგილობრივი თემების გლეხთა ორგანიზაციებს“.
Via Campesina მხარს უჭერს საოჯახო ფერმერობაზე დაფუძნებულ მდგრად სოფლის მეურნეობას. ამ ჯგუფის წყალობით დამკვიდრდა ტერმინინ „სურსათის სუვერენიტეტი“. ორგანიზაცია ატარებს კამპანიებს ფერმერთა უფლებების დასაცავად, ქალთა წინააღმდეგ ძალადობის აღსაკვეთად, აგრარული რეფორმის გასატარებლად და ზოგადად, გლეხთა უფლებების აღიარებისთვის.
ისტორია
1980-იანი წლებიდან მთავრობები სოფლის ცხოვრებაში ნაკლებად ერეოდნენ, რამაც გლეხთა ორგანიზაციებზე კორპორატიული კონტროლი შეასუსტა, ხოლო სოფლად ცხოვრება კიდევ უფრო გართულდა. შედეგად, ჯერ ლათინურ ამერიკაში, შემდეგ კი, გლეხთა ეროვნულმა ჯგუფებმა ტრანსნაციონალურ ორგანიზაციებთან დაამყარეს კონტაქტი.
გლეხების უფლებების მოძრაობა 1990-იან წლებში აღზევებულ ახალი უფლებების ადვოკატირების ტალღას შეერწყა. ამ დროიდან, ადამიანის უფლებები განვითარების აგენდას შეუერთდა, რომელმაც პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებების გარდა სოციალური და ეკონომიკური უფლებების მოიცვა. გლეხთა მოძრაობა მსოფლიოს მასშტაბით მშრომელთა უფლებების დასაცავად სხვადასხვა ალტერნატივის შემუშავებას ისახავს მიზნად.
ორგანიზაცია 1993 წელს ევროპის, აზიის, ლათინური ამერიკის, ჩრდილოეთ ამერიკისა და აფრიკის ფერმერთა ორგანიზაციების მიერ დაარსდა. დაფუძნების შემდეგ ვაჭრობისა და ტარიფების გენერალური შეთანხმების ურუგვაის რაუნდზე ხელი მოეწერა მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის შეთანხმებას სოფლის მეურნეობის შესახებ და შეთანხმებას ინტელექტუალური საკუთრების უფლებების ვაჭრობასთან დაკავშირებული ასპექტების შესახებ. ამ შეთანხმებების საპასუხოდ, მსოფლიო მასშტაბით ბევრი ადამიანი ტექნიკურ პრობლემებზე უფრო ფოკუსირდა, ვიდრე საკვების თავისუფლებაზე, განსაკუთრებით, გლობალურ სამხრეთში. გლობალიზაციამ ბევრ ინდუსტრიაზე მოახდინა გავლენა, მათ შორის, სოფლის მეურნეობაზეც. La Vía Campesina-მ მცირე ფერმერებისთვის პლატფორმა შექმნა, რათა გაერკვიათ, რა გავლენას ახდენდა გლობალიზაცია მათ ცხოვრებაზე.
მოძრაობა გაფართოვდა და დღეს საკვებისა და სოფლის მეურნეობის შესახებ გლობალური დიალოგის ნაწილადაა აღიარებული. იგი რამდენიმე საერთაშორისო ფორუმზეა წარმოდგენილი:
Via Campesina ჩართული იყო გაეროს გლეხების უფლებების დეკლარაციის მოლაპარაკებებში, რომელიც გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე 2018 წლის დეკემბერში მიიღეს.
ჯილდოები
2004 წელს La Vía Campesina-ს Global Exchange-მა ადამიანის უფლებების საერთაშორისო ჯილდო გადასცა. 2015 წელს ორგანიზაციას ლათინური ამერიკის აგროეკოლოგიის სამეცნიერო საზოგადოების ჯილდო გადაეცა. 2018 წლის ნოემბერში La Vía Campesina-ს სოლიდარობისთვის ნავარის საერთაშორისო პრემია (Premio Internacional Navarra a la Solidaridad) მიენიჭა.