cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნანა დედოფალი
„ცხოვრება ქართუელთა მეფეთას“ თანახმად, ნანა იყო „საბერძნეთით, პონტოით, ასული ოლიღოტოსისი“, ხოლო „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს თანახმად, მას დედა სპარსი ჰყოლია. ამ თხზულებაში ნახსენებია ნანას დედის ძმა, „მოგჳ მთავარი სპარსი ხუარა“, რომელიც წმინდა ნინომ განკურნა მცხეთაში: „და იყო მთავარი იგი დედის ძმაჲ ნანაჲსი, დედოფლისაჲ“.
ქართული საისტორიო ტრადიცია გვამცნობს, რომ ნანამ სამეფო ოჯახიდან პირველმა აღიარა ქრისტიანული სარწმუნოება მას შემდეგ, რაც წმინდა ნინომ იგი უკურნებელი სენისგან განკურნა. ეს მომხდარა ნინოს ქართლში მოსვლიდან მეექვსე წელს (322 წ.).
ნანა დედოფალი იმყოფებოდა ბოდში და შესწრებია წმინდა ნინოს გარდაცვალებას (დაახლოებით 332 წ.). მირიან მეფის ანდერძის თანახმად, ნანას ქართლის განმანათლებლის საფლავზე ზრუნვა დაევალა: „ხოლო შენ, ნანა, უკუეთუ გეცეს მოცალებაჲ ცხორებისაჲ შემდგომად ჩემსა, განყავ სამეუფოჲ ჩემი ორად და მიიღე სამარხვოსა წმიდისა ნინოჲსსა ჟამთა შეცვალებისათჳს, რაჲთა არა შეირყიოს უკუნისამდე ადგილი იგი, რამეთუ არა მეფეთა საჯდომი არს, მწირ არს ადგილი იგი“.
ნანა დადოფლის განკურნების სასწაულს დიდი შთაბეჭდილება მოუხდენია მეფესა და ხალხზე და წყაროთა ცნობით, სხვა სასწაულებთან ერთად ხელი შეუწყვია მთელი ქართლის გაქრისტიანებისათვის.
ნანა დედოფალი გარდაიცვალა მირიან მეფის გარდაცვალებიდან მეორე წელს (დაახლოებით 334 წ.), დაკრძალულია მცხეთაში, სამთავროს ტაძარში („და წარვიდა მირეან მეფჱ და ყოველი ერი, რამეთუ იქმოდეს ზემოსა ეკლესიასა ქვითა. და განიშორეს მეოთხესა წელსა. და მოკუდა მირეან მეფჱ და დაეფლა საშუვალსა სუეტსა სამხრითსა ჩრდილოჲთ კერძო. და მას სუეტსა შინა არს ნაწილი სუეტისა მის ცხოველისაჲ. და მეორესა წელსა მოკუდა ცოლი მისი ნანა და დაეფლა დასავალით კერძო მას-ვე სუეტსა, სადა მირეან მეფჱ დამარხულ იყო“ ).
სქოლიო
კატეგორია:იბერიის სამეფო კატეგორია:საქართველოს დედოფლები
ამბროსი ნეკრესელი
ამბროსი ნეკრესელი (ერისკაცობაში თავადი ზაქარია მიქაძე; დ. 1728 — გ. 1812) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მქადაგებელი, პოეტი და კალიგრაფი. ნიკოლაოზის უმცროსი ძმა. ბერად აღიკვეცა 1777 წლის შემდეგ. 1794-1812 წლებში იყო ნეკრესის ეპისკოპოსი. ამბროსი ნეკრესელის დოგმატიკური ქადაგებებს ანტონ კათოლიკოსის სკოლის გავლენა ეტყობა. მისი ქადაგებების მეორე ნაწილი ერის ცხოვრებაში მომხდარ ისტორიულ ამბებს ეხმაურება, ასახავს საქართველოში შექმნილ მძიმე მდგომარეობას და მრევლს სამშობლოს სამსახურისაკენ მოუწოდებს. ამბროსი ნეკრესელი წერდა აგრეთვე როგორც საერო, ისე სასულიერო შინაარსის ლექსებს. მაღალი წოდების პირთა დაკვეთებს ასრულებდა. მრავალი სასულიერო წიგნის გარდა გადაუწერია საქართველოს ისტორია (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A-756). თავისი დროის ერთი საუკუთესო კალიგრაფთაგანი იყო. წერდა ნუსხურითა და მხედრულით.
ლიტერატურა
, სტატია მიქაძეები
კატეგორია:ქართველი ეპისკოპოსები კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1728 კატეგორია:გარდაცვლილი 1812 კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
Human After All
სქოლიო
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები კატეგორია:Daft Punk-ის ალბომები კატეგორია:2005 წლის ალბომები
ყიზილაჯლო
ისტორია
სოფლის სახელწოდება „კიზილაჯლო“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Кизилъ-Аджло“ სახით.
სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Polyrhachis clotho
Polyrhachis clotho — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ამერიკული მძიმე მეტალის ახალი ტალღა
ამერიკული მძიმე მეტალის ახალი ტალღა (New Wave of American Heavy Metal ან აბრევიატურა NWOAHM) — მოძრაობა, რომელიც ჩამოყალიბდა აშშ-ში ადრეულ-შუა 1990-იანებში და უფრო გაფართოვდა 2000-იანებში. ამერიკულ მძიმე მეტალის ახალ ტალღაში მოღვაწე ზოგიერთი ჯგუფი ირწმუნება, რომ მოძრაობა ჩამოყალიბდა ადრეულ 1980-იანებში, მაგრამ გავლენა და პოპულარობა ვერ მოიპოვა შემდეგი დეკადის დადგომამდე. . მოგვიანებით ტერმინს NWOAHM ხშირად აიგივებდნენ ძალიან ადრეული 80-იანების ბრიტანული მძიმე მეტალის ახალ ტალღასთან.
მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი იხმარება მზარდი სიხშირით მედიის მიერ, მისი ზუსტი განსაზღვრება დღემდე არ არსებობს. ეს მოხდა იმის გამო, რომ მრავალმა ჯგუფმა ამერიკული მძიმე მეტალის ახალ ტალღას მრავალი სხვა ჩვეულებრივი სტილი შეურწყა. ერთ-ერთი განსაზღვრება, რომელიც მეტალ სფეროში მოღვაწე დიდი ხნის მწერალს - გარი შარფ-იანგს ეკუთვნის, ასე ჟღერს: ამერიკული მძიმე მეტალის ახალი ტალღა არის „ევროპული სტილის რიფებისა და ხრინწიანი ვოკალის ქორწინება.“ ზოგიერთ ჯგუფს ამერიკული მძიმე მეტალის ახალი ტალღიდან მიაწერენ მძიმე მეტალის მეინსტრიმში დაბრუნებას.
სქოლიო
კატეგორია:მძიმე მეტალის ჟანრები
ლახტი (ჟურნალი)
„ლახტი“ — ქართული ყოველკვირეული ლიტერატურული ილუსტრირებული ჟურნალი, გამოვიდა 1914 წელს თბილისში № 1, — № 20. რედაქტორი-გამომცემელი — დ. მელაშვილი. ჟურნალში დაბეჭდილია ლექსები, მინიატურები და თარგმანები (მათ შორის ალექსანდრე პუშკინისა და მიხეილ ლერმონტოვის ნაწარმოებების). ქართველი მოღვაწეების პორტრეტები, ნახატები და კარირატურები შესრულებულია ოსკარ შმერლინგის, შალვა ქიქოძის, ს. შანშიაშვილისა და ი. ქავთარაძის მიერ.
ბანატე (ილოილო)
სქოლიო
კატეგორია:ილოილოს პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ვილჰელმ შუპე
ვილჰელმ შუპე (დ. 5 მაისი, 1836, ბჟეგი — გ. 29 მარტი, 1913, ბრესლაუ) — გერმანელი ფილოსოფოსი, იმანენტური ფილოსოფიის წარმომადგენელი. მისი მნიშვნელოვანი შრომებია „შემეცნების თეორიული ლოგიკა“ (1878) და „შემეცნების თეორიისა და ლოგიკის ნარკვევები“ (1894)
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 5 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1836 კატეგორია:გერმანელი ფილოსოფოსები კატეგორია:გარდაცვლილი 1913 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 მარტი კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კოჰტლა-იარვე
კოჰტლა-იარვე (Kohtla-Järve) — ქალაქი ესტონეთში. მდებარეობს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, იდა-ვირუმაას მაზრის შემადგენლობაში. ტალინი-ნარვა-სანქტ-პეტრბურგის საავტომობილო გზისა და ტალინი-ნარვის რკინიგზის მახლობლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესტონეთის ქალაქები
შარიფ-აგვაკი
შარიფ-აგვაკი (ოფიციალურად შარიფ-აგვაკის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Shariff Aguak) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ მაგინდანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 33 982 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 13 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ მაგინდანაოს მუნიციპალიტეტები
აღმაფრენა (ფილმი)
აღმაფრენა — რეჟისორ ნანა მჭედლიძის 1964 წლის ფილმი.
სიუჟეტით, ერთი ბიჭუნას, რომლის პატარა, ხელთნაკეთ თვითმფრინავს ყველა დასცინოდა, მოულოდნელად კი გაოცებულ მაყურებელთა თვალწინ ცაში აიჭრა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1964 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები კატეგორია:ნანა მჭედლიძის ფილმები
Polyrhachis coerulescens
Polyrhachis coerulescens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ქავთარ ივანეს ძე
ქავთარ ივანეს ძე — XII საუკუნის II ნახევრის ქართველი დიდებული. საქართველოს მეფის გიორგი III-ის (1156—1184) მეჯინიბეთუხუცესი 1177 წლამდე. პავლე ინგოროყვას აზრით, ის იყო აბულეთისძეთა საგვარეულოდან და გიორგი III-მ შეიყვანა სავაზიროში. ეს თვალსაზრისი წყაროებით არ დასტურდება. შოთა მესხიას აზრით, ქავთარ ივანეს ძე იყო გიორგი III-ის ამირსპასალარ ივანე ორბელისა და ამირახორ ლიპარიტ ორბელის ძმა. სახელისა და მამის სახელის მიხედვით ქავთარ ივანეს ძე მართლაც ან ორბელი უნდა იყოს, ან ტბელი. მან უღალატა გიორგი III-ს და მონაწილეობა მიიღო მეფის წინააღმდეგ დემნა უფლისწულისა და ორბელთა აჯანყებაში 1177 წელს. აჯანყებულებმა ის ქართლის ერისთავ ლიპარიტ სუმბატის ძე ორბელთან და ანანია დვინელთან ერთად გაგზავნეს დახმარების სათხოვნელად საქართველოს მეზობელ მაჰმადიანურ სახელმწიფოებში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ქავთარ ივანეს ძე აღარ იხსენიება წყაროებში. 1177 წელს მეჯინიბეთუხუცესობა გიორგი III-მ ჭიაბერს უწყალობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ელექტრონული მიკროსკოპი
thumb|160px|ელექტრონული მიკროსკოპი ელექტრონული მიკროსკოპი — მოწყობილობა, რომელსაც შესაძლებლობა აქვს, მიიღოს ობიექტის ძლიერ გადიდებული გამოსახულება ელქტრონების ერთ წერტილში ფოკუსირებისმეშვეობით.
ოპტიკური მიკროსკოპისგან განსხვავებით ელექტრონულ მიკროსკოპში იყენებენ ელექტრონების ნაკადს და მაგნიტურ ან ელექტრონულ ლინზებს.
ზოგიერთი ელექტრონული მიკროსკოპი უზრუნველყოფს გამოსახულების 2 მილიონჯერ გადიდებას, ამავე დროს უნდა გავიხსენოთ რომ საუკეთესო ოპტიკური მიკროსკოპები მხოლოდ 2000-ჯერ ადიდებენ. როგორც ელექტრონულ ასევე ოპტიკურ მიკროსკოპებს შეუძლიათ განსაზაღვრონ ტალღის სიგრძის დამოკიდებულება.
ელექტრონულ მიკროსკოპებში გამოიყენება ელექტრონული ან მაგნიტური ლინკეზები, რათა ვმართოთ ელექტრონები და გავადიდოთ ობიექტის რომელიმე კონკრეტული ადგილი.
შექმნის ისტორია
ჰიპოთეზა ელექტრონის ტალღოვანი ბუნების შესახებ ჯერ კიდევ 1942 წელს წარმოიშვა ლუი დე ბროლის მიერ, ხოლო ექსპერიმენტით დამტკიცებული იქნა 1927 წელს კ. დევისონის (აშშ), ლ. ჯერმერის (აშშ) და ჯ. ტომსონის (ინგლისი) მიერ.
1931 წელს რეინჰოლდ რუდენბერგმა მიიღო ტრანსიმიური ელექტრონული მიკროსკოპის სქემა. 1931 წელს მაქს კნოლმა და ერნს რუსკამ ააგო ელექტრონული მიკროსკოპის პროტოტიპი. (რუსკა ამ ნამუშევრისთვის გახდა 1968 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში).
რასტრული ელექტრონული მიკროსკოპი გამოგონებული იქნა 1952 წელს ჩარლზ ოტლის მიერ, მაგრამ მხოლოდ მთელი რიგი ტექნიკური მიღწევების შემდეგ განიხილეს მე-XX საუკუნის 60-იან წლებში. ამ გამოგონებამ დიდი გამოხმაურება ჰპოვა მეცნიერებასა და ტექნიკაში.
გამოყენების სფეროები
ნახევრად გამტარი და შემნახველი მონაცემები
ბიოლოგია და ბილოგიის დარგები
ბიოლოგიური წარმოება და ვირუსის ჩატვირთვის მონიტორინგი
მთაწმინდის მთვარე
„მთაწმინდის მთვარე“ — გალაკტიონ ტაბიძის ლექსი, ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ნაწარმოები პოეტური სრულყოფის თვალსაზრისით. იგი რომანტიკულ-სიმბოლისტური განწყობის გამომხატველი ლექსია გალაკტიონის მდიდარ შემოქმედებით მემკვიდრეობაში. თავდაპირველად 1916 წელს გამოქვეყნდა ქუთაისში ჟურნალ „ცისფერ ყანწებში“, „ლურჯა ცხენებთან“ ერთად.
გალაკტიონს აქვს მცირე ჩანაწერი სახელწოდებით „საკუთარი ლექსების შესახებ“. სამწუხაროა, რომ ეს ჩანაწერი ერთობ მცირეა და მასში ავტორი მხოლოდ რამდენიმე ნაწარმოების შესახებ გამოთქვამს საკუთარ აზრს, მაგრამ „მთაწმინდის მთვარეზე“ შედარებით ვრცლად საუბრობს. ეს ტექსტი („მთაწმინდის მთვარის“ შესახებ) ქვემოთ სრულადაა მოყვანილი: გალაკტიონი 1950 წელს დაწერილი ამ წერილით შეეცადა თავად გამოესწორებინა ლიტერატურათმცოდნეობის ეს ხარვეზი და სათანადოდ განემარტა ნაწარმოების უმთავრესი არსი და სულისკვეთება. ნათქვამი რომ უფრო გასაგები გახდეს, მივყვეთ წერილს:
ცოტა ქვემოთ კი პოეტი ამბობს:
ალბათ, მიზანშეწონილია, თუ ლექსის იმ ნაწილსაც მოვიყვანთ, რომელზედაც ზემოთ არის საუბარი. მთვარიან ღამეში მთაწმინდაზე განმარტოებული გალაკტიონი სიყვარულით იხსენებს „მწუხარე სასაფლაოს“ სიმყუდროვეში განსვენებულ მის დიდ წინამორბედებს - აკაკისა და ბარათაშვილს:
აღსანიშნავია, რომ ლექსის ზოგიერთ ვარიანტში სიტყვა „მოხუცის“ შეცვლილია სიტყვით „მოხუცთა“. ვის უნდა გულისხმობდეს პოეტი მრავლობით რიცხვში? როგორც მისივე ჩანაწერებიდან ირკვევა, სიტყვა მოხუცის მრავლობით რიცხვში ხმარება აკაკისთან ილიას სახელის უცილობელი დაწყვილებით ყოფილა განპირობებული. ამას მოწმობს 1953 წელს დაწერილი, მაგრამ ძირითად ტექსტში შეუტანელი „მთაწმინდის მთვარის“ შემდეგი სტროფიც:
თუ რატომ უკავშირებს გალაკტიონი ასე ხაზგასმით თავის პოეზიას მეცხრამეტე საუკუნის კორიფეების შემოქმედებას ჯერ ლექსში, ხოლო შემდგომ მისივე წერილში, ნათელი გახდება, თუ მეოცე საუკუნის 10-იანი წლების ლიტერატურულ პანორამას წარმოვიდგენთ.
მეოცე საუკუნის დასაწყისში ქართულ პოეზიაში დიდი იყო ილიასა და აკაკის გავლენა. ახალგაზრდა პოეტები ბაძავდნენ ერთ-ერთ მათგანს და პოეზია ეპიგონობის სენმა შეიპყრო. რამდენადაც მომხიბვლელია ორიგინალი, იმდენადვე მოსაწყენია მიმბაძველთა ლექსების კითხვა. ტიციან ტაბიძე ერთგან წერს: ვულკანი ერთხელ ამოაფრქვევს, შემდეგ კი მის დამშვიდებულ კალთებზე ცხვრის ფარები სძოვენო. ასეთი სურათი იყო მეოცე საუკუნის ქართულ პოეზიაშიც. ილიას, აკაკის, ვაჟას უკვე ნათქვამი ჰქონდათ საკუთარი სიტყვა, მათი შემოქმედებითი ვულკანი უკვე ამოფრქვეული იყო, ახლა კი მათ ნასუფრალზე მშვიდად იცოხნებოდნენ მიმბაძველები.
ამ გარემოებამ ათიანი წლების ლიტერატურაში უკურეაქცია გამოიწვია. „ცისფერყანწელთა“ ნიჭიერი თაობა საკუთარი თავის დამკვიდრების მიზნით უარყოფის გზას დაადგა. მათ ქართული ლექსის გაახლება და „ევროპული რადიუსით გამართვა“ გადაწყვიტეს. თავს აცხადებდნენ ფრანგი სიმბოლისტების: ბოდლერის, რემბოს, ვერლენის, მალარმეს მემკვიდრეებად. მეცხრამეტე საუკუნის ლირიკაში ახალი თაობა ცნობს მხოლოდ ვაჟასა და ბარათაშვილს, სხვა პოეტებთან კი ლექსის კასტრაციას ხედავენ. ახალგაზრდა დემნა შენგელაია წერს:
ახალგაზრდობის ასეთი განწყობილების ფონზე განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ის ფაქტი, რომ გალაკტიონი კი არ უარყოფს, არამედ უკავშირებს საკუთარ პოეზიას მეცხრამეტე საუკუნის კორიფეების შემოქმედებას.
მთაწმინდის ასეთმა დახასიათებამ შეუძლებელია ნიკოლოზ ბარათაშვილის „შემოღამება მთაწმინდაზედ“ არ გაგვახსენოს, მაგრამ, მიუხედავად ამ ორი ნაწარმოების ასოციაციური ურთიერთკავშირისა, ბარათაშვილის ამ ლექსის შინაგანი სულისკვეთება და ლირიკული მიზანსწრაფვა გალაკტიონმა სრულიად ახლებური თვალთახედვით გაიაზრა და გადმოსცა.
გალაკტიონის ნიკოლოზ ბარათაშვილთან სულერ ნათესაობაზე მეტყველებს ბარათაშვილის „სული ობოლისა“ და გალაკტიონის „მე და ღამის“ იდეოლოგიური მსგავსებაც. ახლა ორიოდე სიტყვით გალაკტიონის აკაკისთან დამოკიდებულების შესახებ.
აკაკისა და მისი პოეზიისადმი სიყვარული პოეტურ სიტყვას შეჭიდებულ ყრმა მგოსანს ჯერ კიდევ ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში სწავლის პერიოდში გაუჩნდა. გალაკტიონი მოხიბლული იყო იმ დიდი პატივისცემით, რომლითაც აკაკი სარგებლობდა ხალხში. იგი თავადაც არაერთხელ გამხდარა აკაკისადმი ასეთი დამოკიდებულების თვითმხილველი.
აკაკი ხშირი სტუმარი და მონაწილე იყო ქუთაისში გამართული ლიტერატურული საღამოებისა. სხვა მწერალ-პოეტებთან ერთად გალაკტიონიც არაერთგზის ყოფილა ამ საღამოების მონაწილე. როგორც გალაკტიონის ჩანაწერებითაც სხვათა (ამ შემთხვევაში, დარია ახვლედიანის) მოგონებებიდანაც ვგებულობთ, აკაკის თურმე დიდად მოსწონდა დამწყები პოეტის ლექსები და ბევრჯერ კმაყოფილებით აღუნიშნავს: ახალგაზრდებიდან გალაკტიონ ტაბიძეს უსათოუდ დიდი მომავალი აქვს, მას ყველაზე მეტი სიახლე შემოაქვს ჩვენს პოეზიაშიო. აკაკისადმი უდიდესი სიყვარული და პატივისცემა გალაკტიონმა იმითაც გამოხატა, რომ თავისი ლექსების პირველი კრებული საგანგებოდ მიართვა აკაკის მის მშობლიურ სოფელ სხვიტორში. წინამორბედი პოეტისადმი ასეთი დამოკიდებულება სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვა გალაკტიონს. ძმის გარდაცვალებს შემდეგ (1948 წ.) წვერმოშვებული გალაკტიონი თითქოს გარეგნულადაც დაემსგავსა აკაკის. მისი ოცნება იყო, თავადაც ისეთივე საყვარელი მგოსანი გამხდარიყო ხალხში, როგორიც მისი დიდი წინაპარი იყო.
მიუხედავად იმისა, რომ გალაკტიონმა ყველაზე მეტი ნოვაცია შემოიტანა უახლეს ქართულ პოეზიაში, იგი მაინც არ თვლიდა, რომ სამყარო მისით იწყებოდა და მისითვე მთავრდებოდა. ჭეშმარიტი კულტურა სწორედ ტრადიციებზე დაყრდნობილი ნოვატორობით იწყება და არა წარსულის უარყოფით, მისდამი ნიჰილისტური დამოკდებულებით. გალაკტიონი ამის შესახებ გაღიზიანებული წერს:
პოლ ვალერი ერთგან წერს: ყველაზე დიდხანს ის ლექსი ცოცხლობს, რომელიც თავის საიდუმლოს ყველაზე მეტხანს ინახავსო. ვალერი გულისხმობდა, რომ კარგი ლექსი მანამ არის კარგი, სანამ თავისი სილამაზის საიდუმლოს ინახავს, სანამ მისი განმეორება შეუძლებელია. ზოგადად, გალაკტიონის პოეზია დახურულ სისტემებს არ განეკუთვნება, მაგრამ არც ადვილი აღსაქმელია და, მიუხედავად იმისა, რომ ნაწარმოების საერთო სულისკვეთება და განწყობილება მკითხველისთვის საკმაოდ გასაგებია, ზოგიერთი პოეტური სახის ბოლომდე სწორხაზოვნად გაშიფრვა შეუძლებელია. ისინი ყოველმა მკითხველმა თავისებურად უნდა გაიაზროს, თავისებურად, სუბიექტურად უნდა ჩასწვდეს იმ მშვენიერებას, რაც მათშია ჩადებული. სწორედ ამგვარ რთულ ასოციაციურ პოეტურ წარმოსახვათა და ხილვათა ნიმუშია ქვემოთ მოყვანილი სტროფები:
როცა პოეტი მთაწმინდის უკვდავთა სავანის მკვიდრთა დარად იტყვის „ღამემ სულში როგორ ჩაიხედა“, „თუ სიზმარმა ვით შეისხა ციდან ცამდე ფრთები, და გაშალა ოცნებათა ლურჯი იალქნები“, ანუ დიდი პოეზიის ენაზე ალაპარაკდება, მაშინ მას დანამდვილებით ეცოდინება, რომ მისი პოეზია, ისევე როგორც მისი დიდი წინამორბედებისა, საუკუნეებს გაუძლებს, პოეტის სიტყვებით, „რომ წაჰყვება საუკუნეს თქვენთან ჩემი ქნარი.“ აქედან გამომდინარე, ლექსში შემოდის მეორე თემა, გალაკტიონის მიერ ფორმულირებული როგორც „ძალა აღმაფრენის, პოეზიის, რომანტიზმის“. აკი გიორგი ლეონიძემაც თავის გამოსათხოვარ წერილში „მთაწმინდის გედი“ უწოდა პოეტს, ხოლო წერილი შემდეგი სიტყვებით დაასრულა: საუკუნეს თან მიჰყვებაო შენი ქართული ქნარი.
ახლა გავიხსენოთ პოეტის სიტყვები — „მთაწმინდის მთვარე“ ჩემი საპროგრამო ლექსიაო. რა თვალსაზრისით შეიძლება იყოს ეს ლექსი საპროგრამო? პოეტი საპროგრამო ლექსით თავის კრედოს, მოქალაქეობრივ მიზანს განსაზღვრავს და ასეთები ქართულ პოეზიაში იშვიათობას არ წარმოადგენს. მარტო თუნდაც ილიას „პოეტი“ რად ღირს, სადაც იგი აცხადებს: „ღმერთთან მისთვის ვლაპარაკობ, რომ წარვუძღვე წინა ერსა“. ილიასთვის პოეზია (ღმერთთან საუბარი) საშუალეებაა, რომ ერს ემსახუროს. გალაკტიონისათვის პოეზია პიროვნული ხსნის საშუალებაა, უფრო სწორად რომ ვთქვათ, საშუალება კი არა არსებობის ფორმაა. მისი ცნობილი სტრიქონი — „პოეზია უპირველეს ყოვლისა“, გულისხმობს არამორტო იმას, რომ გალაკტიონისათვის ხელოვნების ყველა დანარჩენ ჟანრზე წინ დგას პოეზია, არამედ იმასაც, რომ არსებულ საგნებსა და მოვლენებში უნდა ვხედავდეთ პოეზიას უპირველეს ყოვლისა! ჩვენი ცხოვრების წესიც უნდა განვსაზღვროთ პოეზიით უპირველეს ყოვლისა!
გალაკტიონს სწამს და, ამდენად, ხედავს კიდეც გამოგონილ სამყაროს, სინამდვილეზე უფრო მეტ სინამდვილეს.
„ლურჯა ცხენებით“ გალაკტიონმა გადმოსცა ეკლესიასტეს დამთრგუნველი სიბრძნე: „ამაოება ამაოთა და ყოველივე ამაო“, რომ წუთისოფელიცა და მარადიული სოფელიც არარაობაა. „მთაწმინდის მთვარეში“ პოეტი პოულობს მას, რამაც შესაძლოა, დრო-ჟამის ტრიალს გაუძლოს, მას, რაც მარადიულია. ესაა პოეზია, რისი დასტურიცაა სტრიქონი ლექსიდან - „რომ წაჰყვება საუკუნეს თქვენთან ჩემი ქნარი“. გალაკტიონმა სიცოცხლის საყრდენი ღერძი მოძებნა, მიხვდა, რომ სწორედ ამ ღერძს ეყრდნობოდნენ მისი წინამავალი მგოსნები და ღვთითბოძებული ნიჭიერების გარდა, ამითაც გახდნენ ისინი გამორჩეულნი. პოეტი ორგანულად გრძნობს მათთან გონებრივ და სულიერ სიახლოვეს, თავს მათ ტოლ-სწორად გრძნობს. სწორედ ამის აღმოჩენის სიხარულია ხორცშესხმული ლექსში.
პოეზიაა ერთადერთი, რაც სიკვდილის საშინელ გზას აქცევს ვარდისფერ გზად, ანუ საუკუნო ქნარის მფლობელს არც სიკვდილის, არც სიცოცხლის არ ეშინია. საკუთარ თავში დიდი პოეტური ენერგიის აღმოჩენა და პოეზიის ძალმოსილების შეგრძნება პოეტს იმის დაუფარავ სიხარულს განაცდევინებს, რომ თავადაც ფლობს ასეთ „საუკუნო ქნარს“, „თუ როგორ გრძნობს, რომ სულისთვის, ამ ზღვამ რომ აღზარდა, სიკვდილის გზა არ-რა არის, ვარდისფერ გზის გარდა“.
განსაკუთრებული დატვირთვის მატარებელია ბოლო სტრიქონიც მოყვანილი ნაწყვეტიდან („რომ ამ გზაზე ზღაპარია მგოსანთ სითამამე“), რომელიც, ერთი შეხედვით, წინააღმდეგობაში მოდის წინა სტრიქონთან. აქ სიტყვა „ზღაპარია“ უნდა გავიგოთ, როგორც „მოგონილია“, „მოჩვენებითია“. თუ მგოსანთ სითამამე ამ გზაზე მოჩვენებითია, მაშ როგორღაა იგი მომხიბვლელი, „ვარდისფერი“? პასუხი წინა სტრიქონშია: იგი ვარდისფერია მხოლოდ „სულისთვის, ამ ზღვამ რომ აღზარდა“, ყველას როდი შეუძლია სიკვდილის გზის ვარდისფერ ფერებში დანახვა. აქ გალაკტიონი, როგორც ჩანს, უპირისპირებს თავის თავს სხვა პოეტებს, რომლებიც ჯერ ვერ ამაღლებულან სიკვდილის გზის „ვარდისფერად“ აღქმამდე. ამიტომაც უნდა იყოს, რომ თვით ამ ფრაზას ოდნავ, სულ ოდნავ ირონიული ელფერი დაჰკრავს.
ჩვენთვის, ჩვეულებრივი მოკვდავთათვის, ადვილი არაა ამ სტრიქონების სისხლხორცეული განცდა. პოეტი გრძნობს, რომ მთელი სამყარო მასშია და მისი სული სამყაროშია განფენილი. ეს ამაობაზე ამაღლებული ადამიანის განცდაა, ღმერთკაცის განცდაა. ამიტომაც ეჩვენება პოეტს ასეთი შეგრძნების წამს, რომ სამყარო ხელახლა იბადება, რომ თავადაც თითქოს ხელახლა იბადება, „რომ არასდროს არ შობილა მთვარე ასე წყნარი“, „რომ არასდროს არ ყოფილა ასე ჩუმი ღამე“ და ამიტომაც წერს: „ასე ჩუმი, ასე ნაზი ჯერ ცა მე არ მახსოვს“.
„მთაწმინდის მთვარე“ გალაკტიონის თვითამღიარებელი ლექსიცაა. ღმერთკაცად გარდასახული პოეტი, რომელიც ხედავს „სიზმრებს არაჩვენებურს“, რომელიც ხედავს არაჩვეულებრივს ჩვეულებრივში, რომელმაც იპოვა ის საყრდენი, საიდანაც მაღლიდან გადმოჰყურებს ამაოების ბაზარს, აცხადებს:
გალაკტიონმა აქ პირველად უწოდა თავს მეფე-მგოსანი. როგორც დრომ და პოეტის შემოქმედებისადმი შთამომავლობის დიდმა სიყვარულმა დაადასტურა, ოცდაოთხი წლის გალაკტიონის მიერ საკუთარი ტალანტის ამგვარ შეფასებასა და თვითაღიარებაში არაფერი ყოფილა გადაჭარბებული.
სქოლიო
კატეგორია:გალაკტიონ ტაბიძის ნაწარმოებები კატეგორია:ქართული ლექსები
გუსტავ რადე
გუსტავ ივანეს ძე რადე (Gustav Radde; Густав Иванович Радде; დ. 27 ნოემბერი, დანციგი — გ. 16 მარტი, თბილისი) — რუსი (წარმოშობით გერმანელი) ბუნებისმეტყველი, მოგზაური, გეოგრაფი, ნატურალისტი და ეთნოგრაფი. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.
ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ დანციგში, სკოლის მასწავლებლის ოჯახში. დაამთავრა წმინდა პეტრე-პავლეს რეალური გიმნაზია. ბავშვობა პრუსიაში გაატარა. პროვიზორის თანაშემწედ მუშაობდა დანციგის ერთ-ერთ აფთიაქში და ოცნებობდა ფარმაცევტის სპეციალობაზე ჩაებარებინა გამოცდები ქალაქ ბერლინში. მას თავიდანვე იტაცებდა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები. დამოუკიდებლად შეისწავლა ბოტანიკა და ზოოლოგია. განსაკუთრებით მისი ყურადღება მიიპყრო რუსეთმა (ყირიმი) და ესპანეთმა.
1850-იან წლებში პროფესორების ა. მენგესა და კ. კუმის რეკომენდაციით გუსტავ რადეს ყურადღება მიაქცია დაცინგის საბუნებისმეტყველო საზოგადოებამ, რომელმაც შესთავაზა მას საბუნებისმეტყველო კოლექციების შეგროვების მიზნით სამხრეთ რუსეთში გამგზავრება.
1852 წლიდან ცხოვრობდა რუსეთში. მონაწილეობდა მრავალრიცხოვან ექსპედიციებში — აღმოსავლეთ ციმბრიში, ყირიმში, კავკასიაში და სხვ. აგრეთვე თურქეთსა და ირანში. ციმბირში ჩატარებული ექსპედიციის დროს მიიღო რუსეთის ქვეშევრდომობა. მოგვიანებით სანქტ-პეტერბურგში დაინიშნა საიმპერატორო მეცნიერებათა აკადემიის ზოოლოგიის მუზეუმის კონსერვატორად. ორჯერ იყო მივლინებაში სამხრეთ რუსეთში: 1860 და 1862 წლებში.
1871 წლის 11-16 ივნისს ექსპედიციით იმყოფებოდა ნახიჩევანში.
ავტორია მონოგრაფიისა კავკასიის ფრინველებზე: „Ornis Caucasica“ (1884); გარდა ამისა ეკუთვნის კავკასიის მცენარეული სამყაროს დაწვრილებითი აღწერა. აღსანიშნავია მისი გეოგრაფიული ცნობები თოვლის ხაზისა და ფირნის სიმაღლის, მორენების გავრცელების შესახებ.
გუსტავ რადე გარდაიცვალა 1903 წელს ქალაქ თბილისში. გარდაცვალების მიზეზი სავარაუდოდ გახდა თირკმლის კიბო. მისი სახელობისაა ფაუნისა და ფლორის მრავალი სახეობა, სოფელი რუსეთში. მინიჭებული ჰქონდა კონსტანტინეს მედალი, დედოფალ ვიქტორიის ოქროს მედალი. დემიდოვის პრემიის ლაურეატი.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი მოგზაურები კატეგორია:რუსი ბოტანიკოსები კატეგორია:რუსი გეოგრაფები კატეგორია:რუსი ზოოლოგები კატეგორია:რუსი ეთნოგრაფები კატეგორია:გერმანელი მოგზაურები კატეგორია:გერმანელი ბოტანიკოსები კატეგორია:გერმანელი გეოგრაფები კატეგორია:გერმანელი ზოოლოგები კატეგორია:გერმანელი ეთნოგრაფები კატეგორია:გერმანელი ორნითოლოგები კატეგორია:გერმანელი ენტომოლოგები კატეგორია:საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორები
ლემზაგორი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 79 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ლენტეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გავ-დე-პო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის მდინარეები
ყიზილქილისა
ყიზილქილისა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი.
ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ყიზილ-ქილისა“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Кизилъ-Килиса“ სახით.
სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Polyrhachis compressicornis
Polyrhachis compressicornis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ირმის რქა
ირმის რქა (Lagerstroemia indica) — დეკორატიული მცენარე ცოცხმაგარასებრთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი ბუჩქი ან დაბალი ხეა. აქვს ქოლგისებრი ვარჯი; ღია მწვანე, პრიალა. ელიფსური ან წაგრძელებულ-უკუკვერცხისებრი ფოთოლი; ვარდისფერი, წითელი ან მეწამული რთული ყვავილი.
მცენარე ნელა იზრდება, ყინვაგამძლეა, ყველანაირ ნიადაგს ეგუება, მაგრამ კარგად ხარობს შავი ზღვის სანაპირო სუბტროპიკულ ზონაში ეწერ ნიადაგებზე, ყვავილობს ზაფხულის პერიოდში.
მრავლდება თესლითა და კალმით. გავრცელებულია ჩინეთში, ინდოეთში, იაპონიაში, ყირიმის სამხრეთ სანაპიროზე, აზერბაიჯანში, შუა აზიის სამხრეთ რაიონებში, საქართველოში. კულტურაში არსებობს მისი სხვადასხვა დეკორატიული ფორმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ცოცხმაგარასებრნი
სავლაკი
სავლაკი — კოლხეთის მეფე გვიანდელ ელინისტურ  ხანაში. რომაელი ავტორი პლინიუს უფროსი (ახ. წ. I საუკუნე) სავლაკს იხსენიებს, როგორც აიეტის ჩამომავალს, რომელმაც უამრავი ოქრო და ვერცხლი მოიპოვა სვანების ქვეყანაში და საერთოდ ოქროს საწმისით განთქმულ თავის სახელმწიფოში. პლინიუსის თხზულებაში დაცული გადმოცემის თანახმად, „სავლაკს (სასახლეში) ჰქონდა ოქროს კამარები, ვერცხლის კოჭები, სვეტები და პილასტრები“, რომლებიც მას ნადავლად წამოუღია ეგვიპტის ლეგენდარული მეფის სესოსტრისისაგან. ზოგიერთი მკვლევარი (დ. კაპანაძე, კ. გოლენკო და სხვა) კოლხეთის მეფე სავლაკს მიაწერს მონეტების ერთი ჯგუფის მოჭრას, რომელიც ძვ. წ. II საუკუნის II ნახევრით თარიღდება.
სქოლიო
კატეგორია:კოლხეთის მეფეები
ირმაშლი
ირმაშლი (İrmaşlı) — სოფელი აზერბაიჯანში,  განჯა-ყაზახის რეგიონის  შამქორის რაიონში.
სქოლიო
კატეგორია:შამქორის რაიონის სოფლები
რუსეთ-სპარსეთის ომი (1804-1813)
მინი|ცოცხალი ხიდი, [[ფრანც რუბო]] რუსეთ-სპარსეთის ომი 1804-1813 — 1804 წლის მაისში ირანმა ულტიმატუმით მოსთხოვა რუსეთის იმპერიას კავკასიიდან თავისი ჯარები გაეყვანა და დაიწყო სამხედრო ძალების მობილიზება თავრიზში. საქართველოში დანიშნულმა რუსეთის იმპერიის მთავარსარდალმა პავლე ციციანოვმა დაასწრო და შეუტია. მან მამ 25 ივნისს ეჩმიაძინთან დაამარცა სპარსელები და უკან დაახევინა ირანის შაჰის მემკვიდრეს აბას-მირზას. ციციანოვმა ალყაში მოაქცია ერევანი, მაგრამ ვერ მოახერხა ერევნის სახანოს დაპყრობა. 1805 წლის ივნისში აბას-მირზა ყარაბაღში შეიჭრა, მაგრამ დამარცხდა რუსებთან. ციციანოვმა 1804 წელს აიღო განჯა, შეუერთა ის რუსეთის იმპერიას და უწოდა ელიზავეტოპოლი. ციციანოვმა შეძლო და ყარაბაღის, შაქისა და შირვანის სახანოებს რუსეთის მფარველობა მიაღებინა. ის ბაქოსკენ დაიძრა, მაგრამ ღალატით მოკლეს.
1806 წლის ოქტომბრის დასაწყისში რუსეთის ჯარებმა დაიკავეს აზერბაიჯანის დიდი ნაწილი და ქალაქი ბაქო, რუსეთის სამხედრო მოქმედებები გართულებული იყო ერთდროულად წარმოებული ომებით ოსმალეთთან (1806-1812), შვედეთთან (1808-1809) და საფრანგეთთან (1812). საქართველოს ახალი მთავარსარდალი ივანე გუდოვიჩი ცდილობდა ირანთის შაჰთან დაზავებას, მაგრამ შაჰი გაურბოდა მოლაპარაკებებს. სპარსელები დროდადრო არბევდნენ ბამბაკს, განჯას ან თალიშს, მაგრამ თავს არიდებდნენ უშუალოდ ბრძოლას. სპარსეთმა ვერ გამოიყენა 1810 წელს იმერეთისა და 1812 წელს კახეთის აჯანყებები რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ. 1812 წლის ოქტომბერში ასლანდუზთან რუსეთის 2-ათსიანმა ჯარმა გენერალ პეტრე კოტლიარევსკის სარდლობით გადამწყვეტი დამარცხება მიაყენა ირანის ჯარების მთავარ ძალებს, ხოლო 1813 წლის 1 იანვარს იმავე კოტლიარევსკიმ აიღო ლენქორანი. ირანი იძულებული იყო 1813 წლის 12 ოქტომბერს ხელი მოეწერა გულისტანის საზავო ხელშეკრულებისათვის, რომლის თანახმადაც ცნო დაღესტნისა, აზერბაიჯანისა და ქართლ-კახეთის შეერთება რუსეთთან და რუსეთის კონტროლი კასპიის ზღვაზე. სპარსეთს დარჩა ერევნისა და ნახიჩევანის სახანოები.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთ-ირანის ომები კატეგორია:XIX საუკუნის ომები
ავანგარდული მეტალი
ავანგარდული მეტალი, ცნობილი ასევე როგორც ექსპერიმენტული მეტალი, — მძიმე მეტალი ქვეჟანრია, რომელიც ხშირად იყენებს ინოვაციას მუსიკაში, ავანგარდულ ელემენტებს, ცდებს ფართო დიაპაზონით და არასტანდარტულ ხმებს, ინსტრუმენტებს, მუსიკის სტრუქტურას, დაკვრის სტილსა და ვოკალის ტექნიკას. მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს ჟანრის ზუსტი განსაზღვრების კრიტერიუმები, ექსპერიმენტების ჩატარება მეტალ მუსიკაში ჟანრისთვის მიკუთვნებისთვის, ხშირად, საკმარისი საფუძველია. ავანგარდული მეტალი ახლოსაა პროგრესულ როკთან, მაგრამ მისგან მეტი ექპერიმენტები განასხვავებს, პროგრესული როკი კი ხასიათდება ფოკუსირებით ტრადიციული მეტალის დაკვრის სტილზე და მაღალი დონის რთულ ტექნიკურ შესრულებაზე.
ტოკელაუ
ტოკელაუ (Tokelau) — ახალი ზელანდიის მმართველობის ქვეშ არსებული ტერიტორია, რომელიც შედგება სამი მარჯნის ატოლისაგან და მდებარეობს წყნარ ოკეანეში ახალ ზელანდიასა და ჰავაის კუნძულებს შორის. საერთო ფართობი შეადგენს 10 კმ²-ს, ხოლო აქ ცხოვრობს 1411 კაცი (2011) (2011 წლის აღწერა). ატოლის ჩრდილოეთით მდებარეობს სამოას, აღმოსავლეთით ტუვალუს, სამხრეთით ფენიქსის კუნძულების, დასავლეთით ლაინის კუნძულების (ფენიქსის და ლაინის კუნძულები მიეკუთვნება კირიბატის) ტერიტორიული წყლები. იგი შედის ახალი ზელანდიის სამეფოში. გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ ტოკელაუ არა-თავისუფალ ტერიტორიად მიიჩნია. .დასავლელების მიერ ეს სახელმწიფო ზოგჯერ ძველი კოლონიური სახელით, კავშირის კუნძულებით მოიხსენიება.
დასხელება
დასახელება «ტოკელაუ» პოლინეზიურიდან თარგმანში ნიშნავს «ჩრდილოეთის ქარი». ეს ტერიტორია აღმოაჩინეს ევროპელმა მკვლევარება და მას სახელად დაარქვეს «გაერთიანებული კუნძულები». სახელი ტოკელაუ მიღებულ იქნა 1946 წელს, ხოლო ოფიციალურად დამტკიცდა 1976 წლის 9 დეკემბერს.
გეოგრაფია
thumb|right|300px|ტოკელაუს რუკა. ტოკელაუს კუნძულები შედგება სამი ატოლისაგან — ატაფუ, ნუკუნონუ და ფაკაოფო. გეოგრაფიულად ტოკელაუს მიეკუთვნება ატოლი სუეინსიც, რომელიც ადმინისტრაციულად შედის ამერიკის სამოას შემადგენლობაში. ატოლები შედგებიან დიდი რგოლისებური წყლისქვეშა რიფებისაგან, რომლებზეც აღმართულია ბევრი პატარა მარჯნის კუნძულები. პატარა კუნძულები ოკეანის ზედაპირიდან ამოწეულია მხოლოდ 3—4 მეტრით.
კუნძულების ზედაპირი შედგება მარჯნის ნატეხებისაგან და მარჯნის ქვიშისაგან. ღარიბ კირქვიან ნიადაგზე იზრდებიან მხოლოდ პანდანუსები, ქოქოსის პალმები და ბუჩქები.
ტოკელაუს კლიმატი მუდმივად ცხელია, პასატურია და ნესტიანია. დეკემბერ-მარტში იშვიათობას არ წარმოადგენს ქარიშხლები.
ისტორია
1889 წელს ტოკელაუს კუნძულებმა მიიღეს დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი.
1916 წლიდან ისინი შევიდნენ ბრიტანეთის კოლონიის გილბერტის და ელისის კუნძულები შემადგენლობაში. 1925 წელს გადაეცა ახალ ზელანდიას მმართველობაში.
2002 წლიდან ტოკელაუს ხელისუფლებამ გაერო-ს დეკოლონიზაციის კომიტეტთან და ასევე ახალი ზელანდიის ხელისუფლებასთან ერთად შეიმუშავეს გეგმა ტოკელაუს დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნის შესახებ ახალ ზელანდიასთან თანამშრომლობის ხელშეკრულების საფუძველზე. ტოკელაუს პარლამენტმა ხმა მისცა დამოუკიდებლობას, მაშინ როცა ახალი ზელანდიის პარლამენტმა და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამ გადადო მიღებული გადაწყვეტილება ამ საკითხზე მოსახლეობაში რეფერენდუმის ჩატარებამდე.
ტოკელაუსათვის თვითგამორკვევის სტატუსის მიცემა ახალ ზელანდიასთან თავისუფალი ასოციაციის ფორმით გამოტანილი იყო რეფერენდუმზე 2006 წლის 11 თებერვალს, რომელიც ჩატარდა გაეროს მეთვალყურეობის ეგიდით. რეფერენდუმის პირობებით, თავისუფალი ასოციაციის სასარგებლოდ არჩევისათვის აუცილებელი იყო ხმების 66 % მიღება (615 ადამიანი), მაგრამ ამ გადაწყვეტილებას მხარი დაუჭირა რეფერენდუმში მონაწილეთა მხოლოდ 60 %. მეორე რეფერენდუმი, ჩატარდა 2007 წლის 20-დან 24 ოქტომბრამდე გაეროს მეთვალყურეების თანდასწრებით, მიუხედავად თითქმის ასპროცენტიანი შედეგების მოლოდინისა თვითგამორკვევას ხმა მისცა მხოლოდ რეფერენდუმში მონაწილეთა 64,5 % (დააკლდა მხოლოდ 16 ხმა აუცილებელი 2/3-სთვის). შესაბამიმისად, ტოკელაუმ შეინარჩუნა ძველი სტატუსი არათვითმართვადი ტერიტორია სხვისი მართველობის ქვეშ.
დღეისათვის ტოკელაუ წარმოადგენს ახალი ზელანდიის სამფლობელოს, იმართება 1948 წლის ტოკელაუს აქტისა და 1963—1999 წლებში მასში შესული შესწორებების საფუძველზე. ამ დოკუმენტის თანახმად ახალი ზელანდია უზრუნველყოფს ტოკელაუს კუნძულების თავდაცვას.
პოლიტიკური სტრუქტურა
სახელმწიფოს მეთაურია — ახალი ზელანდიის მონარქი, რომელიც წარდგენილია ქვეყანაში ადმინისტრატორით. 2022 წლის 8 სექტემბრიდან ახალი ზელანდიის მონარქია მეფე ჩარლზ III.
მთავრობის ხელმძღვანელი მეთაურობს ეგრეთ წოდებულ ფაიპულეს საბჭოს, რომელშიც შედიან ატოლის სამი ბელადი. საბჭო ასრულებს მთავრობის ფუნქციებს. მასში ასევე შედიან სამივე დასახლების უხუცესები.
ადმინისტრატორს ნიშნავს ახალი ზელანდიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის მინისტრი, ხოლო მთავრობის მეთაური ინიშნება ერთ-ერთი ატოლის სამი ბელადისგან ერთი წლის ვადით.
საკანონმდებლო ხელისუფლება ეკუთვნის ერთპალატიან პარლამენტს (20 ადგილი) — General Fono. პარლამენტში ატოლების უხუცესთა საბჭოები (Taupulega) ირჩევენ წარმომადგენლებს 3 წლის ვადით.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ტოკელაუ იყოფა სამ ატოლად: ატაფუ, ნუკუნონუ და ფაკაოფო. თითოეულ მათგანს აქვს შესაბამისად იგივე დასახელების ადმინისტრაციული ცენტრი. შენიშვნა: 42 ტოკელაუს მოქალაქე აღწერისას იმყოფებოდა სამოაში.
რაოდენობა და განსახლება
მოსახლეობის 2011 წლის აღწერის თანახმად, ქვეყნის მოსახლეობის რიცხვი შეადგენს 1411 ადამიანს. აქედან 701 კაცია და 710 ქალი.
ატოლ ატაფუს მოსახლეობა შეადგენს 482 ადამიანს (225 კაცი და 257 ქალი), ატოლ ნუკუნონუს მოსახლეობაა 397 ადამიანი (222 კაცი და 175 ქალი), ხოლო ატოლ ფაკაოფოზე ცხოვრობს 490 ადამიანი (234 კაცი და 256 ქალი). აღწერის დროს სამოაში იმყოფებოდა 42 ადამიანი (20 კაცი და 22 ქალი).
19 წლის ჩათვლით ახალგაზრდების წილი 2011 წელს შეადგენს 35 %-ს (497 ადამიანი), უფროსი ასაკის მოსახლეობა 20-დან 69 წლის ჩათვლით — 60 %-ს (850 ადამიანი), 70 წლის და უფრო უფროსები — 5 %-ს (64 ადამიანი).
ეთნიკური შემადგენლობა
მოსახლეობის 2011 წლის აღწერის თანახმად რეზიდენტი მოსახლეობის 65,6 % (ანუ 746 ადამიანი) ტოკელაუელია (მკვიდრი პოლინეზიელი მოსახლეობა), 8,8 % (100 ადამიანი) — ტოკელაუელისა და სამოელის შთამომავალი, 6,9 % (79 ადამიანი) — ტოკელაუელისა და ტუვალუელის შთამომავალი, 6,8 % (77 ადამიანი) — სამოელი, დანარჩენი რეზიდენტი მოსახლეობის რიცხვია — 11 % (141 ადამიანი) (უპირატესად მეტისები — 88 ადამიანი, სხვა წყნარი ოკეანის კუნძულელები — 32 ადამიანი, ტუვალუელები — 13 ადამიანი, ევროპელი — 1 ადამიანი, სხვა ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლები — 2 ადამიანი და 5-მა ადამიანმა არ დაასახელა თავისი ეთნიკური წარმომავლობა).
ენები
ინგლისურ ენასთან ერთად ქვეყნის ოფიციალური ენაა ტოკელაური.
მოსახლეობის 2011 წლის აღწერის თანახმად, კუნძულების მოსახლეობის უდიდესი უმრავლესობა (94,1 %) ამტკიცებს, რომ ისინი რეგულარულად საუბრობენ ტოკელაურ ენაზე. რესპოდენტთა 59,2 % საუბრობს ინგლისურ ენაზე. 45,8 %-მა იცის სამოას ენაზე, ხოლო 11,7 %-მა იცის ტუვალუს ენაზე საუბარიც.
რელიგია
ტოკელაუს მოსახლეობის დიდი უმრავლესობა ქრისტიანია. მოსახლეობის 2011 წლის აღწერის თანახმად, კუნძულელთა 58,5 % კონგრეგაციონალისტური ქრისტიანული ეკლესიის მიმდევარია (Congregational Christian Church), 36,8 % — კათოლიკე, 1,8 % — პრესვიტერიანელები, 3,9 % — ასევე სხვა ქრისტიანული სარწმუნეობის მიმდევრები.
ეკონომიკა
კუნძულების მოსახლეობა ცხოვრობს მეთევზეობისა და საზღვარგარეთიდან ნათესავებისგან გამოგზავნილი თანხების ხარჯზე. კუნძულებს მნიშვნელოვან ფინანსურ დახმარებას უწევს ახალი ზელანდია. გარკვეულ შემოსავალს იძლევა საფოსტო მარკების და სუვენირული მონეტების გამოშვება. ქვეყნის შემოსავლის მნიშვნელოვანი ნაწილი შეადგენს ეროვნული დომენის ზონა .tk. ამ დომენის ზონის სარეკლამო შემოსავლები შეადგენს კუნძულების მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 20 %-ს.
ცსს-ს ანგარიშგების საფუძველზე 2001 წელს, ტოკელაუს მსოფლიოში უკავია ბოლო ადგილი მშპ-ს პარიტეტულ მოცულობაში.
სქოლიო
კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები კატეგორია:ტოკელაუ
ოლთაკე
ოლთაკე, ოლთაკი — კოლხეთის სამეფოს პონტოს დაქვემდებარებაში შემავალი პროვინციების მმართველი (ძვ.წ. I ს.). ძვ. წ. 65 წელს, როდესაც კოლხეთს რომაელი სარდალი გნეუს პომპეუსი თავისი ჯარით შემოესია, ოლთაკე მასთან ბრძოლაში დამარცხდა და ტყვედ ჩავარდა. ძვ. წ. 61 წელს პომპეუსმა იგი რომში, საკუთარ ტრიუმფში გაატარა. შემდეგ რომაელებმა ოლთაკე გაათავისუფლეს და სამშობლოში დაბრუნების ნება მისცეს. მოხსენიებული ჰყავს აპიანე ალექსანდიელს.
ოლთაკეს შესახებ საკმაოდ საყურადღებო წყაროები არსებობს იმავე პერიოდის ან მოგვიანო რომაელ თუ ბერძენ ავტორებში. მაგალითად სტრაბონი მითრიდატეს განსაკუთრებულ მიდგომაზე წერს, როცა იგი კოლხეთში გზავნიდა საკუთარი ახლო გარემოცვის წევრებს. იქნებოდა ეს ადგილობრივი თუ მოკავშირე სხვა ეროვნების ადამიანი. იგი წერს : “...მაგრამ მათი კეთილდღეობა(კოლხი სკეპტუხების) მცირე იყო. როდესაც მითრიდატე ევპატორის ხელისუფლება მნიშვნელოვნად გაძლიერდა, ქვეყანა დაექვემდებარა მის ბატონობას. მეფე მუდმივად გზავნიდა ვინმეს “მეგობრებიდან”, “მოადგილის” ან “გამგებლის” ხარისხით. ამ მმართველთა რიცხვში იყო მოაფერნე – დედაჩემის ბიძა, მამის მხრიდან. ამ ქვეყნიდან მეფე ღებულობდა ყველაზე მეტად დახმარებას თავისი ფლოტის აღსაჭურვად. მითრიდატეს ძლიერების დაცემის შემდეგ მთელი მისი სახელმწიფო დაიშალა და დანაწილდა მრავალ მმართველთა შორის. ბოლოს კოლხეთს დაეუფლა პოლემონი, მაგრამ ამ უკანასკნელის სიკვდილის შემდეგ მართავდა მისი მეუღლე პითოდორიდა, რომელიც იყო კოლხების, ტრაპეზუნტისა და ფარნაკიის დედოფალი” (გეოგრაფია, X|, ||, 18) ნათელია, რომ ოლთაკე სტრაბონის ხაზგასმულ მითრიდატეს “მეგობართა” ვიწრო წრეში შედიოდა და დიდი ავტორიტეტითაც სარგებლობდა. ამ აზრს ამყარებს მეორე საკმაოდ ვრცელი წყარო ლუკულუსის "ბიოგრაფიაში". პლუტარქე მოგვითხრობს ოლთაკეს განსაკუთრებულ თვისებებზე და გავლენაზე: " “მითრიდატეს ბანაკში დანდარიების ერთი ბელადი იყო, სახელად ოლთაკე. დანდარიები ერთ-ერთი ტომია იმ ბარბაროსთა, რომლებიც მეოტისის ტბის სანაპიროზე ცხოვრობდნენ. ეს ოლთაკე ყოველგვარ საომარ საქმეში გამოირჩეოდა ღონითა და მამაცობით. მნიშვნელოვან ამბავთა განსჯის დროს მახვილ გონებას ამჟღავნებდა. სხვებთან ურთიერთობაში კი ფრიად ალერსიანი და თავაზიანი კაცი იყო. ოღონდაც მუდამ უთანხმოება და მეტოქეობა ჰქონდა პირველობის გულისათვის ერთ-ერთ თანამემამულე მთავართან. აი ამის გამო ოლთაკემ მითრიდატეს დიდი საქმის შესრულება აღუთქვა: ლუკულუსის მოკვლას დაპირდა. მეფემ ეს მოიწონა და ოლთაკეს განგებ შეურაცხყოფა მიაყენა, რათა მისი მოჩვენებითი რისხვა გამოეწვია. ვითომ ნაწყენი ოლთაკე ცხენზე შეჯდა და ლუკულუსთან გაიქცა.
ლუკულუსმა იგი გულთბილად მიიღო, ვინაიდან რომაელთა ბანაკში დიდად ჰქონდა სახელი განთქმული. მცირე ხნის გამოცდის შემდეგ ლუკულუსი ისე მოიხიბლა ოლთაკეს საზრიანობით და გულისხმიერებით, რომ ხანდახან მასთან ერთად სადილობდა და ბჭობდა კიდევაც” (პლუტარქე, ლუკულუსი, 16).
როგორც ჩანს სწორედ ამ თვისებებმა განაპირობა დამარცხებული მოხუცი მეფის მთრიდატის მიერ ამ კოლხებისათვის უცხო თუმცა მისთვის სანდო და ომებში გამოცდილი მეგობრის დდატოვება პონტოს სამეფოს უკანასკნელ ბასტიონში, რომელსაც დროებით მაინც უნდა შეეკავებინა რომაელთა წინსვლა. ის ფაქტი, რომ ანტიკური ავტორები კოლხეთში მკვეთრ საომარ ბატალიებს არ მიუთითებენ, სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ოლთაკე მტერს უბრძოლველად დანებდა. ასე რომ მომხდარიყო, ოლთაკე პომპეუსის ტრიუმფზე უმაღლესი რანგის ტყვეთა შორის არ მოხვდებოდა. აპიანე რიგითი გამგებლის სახელს, ხაზგასმით არ მოიხსენიებდა აზიის დატყვევებულ მეფეთა გვერდით. პომპეუსის ტრიუმფზე მხოლოდ მეფეები იყვნენ საკუთარი სახელით დასახელებული. მათ შორის იყო ოლთაკე. იგი რომაელებს წინ აღუდგა, როგორც პონტოს უკანასკნელი სამხედრო ნარჩენების წინამძღოლი და ტყვეობაში მოხვდა გვირგვინოსნის სრული რეგალიებით აღჭურვილი. საპატიო ტყვეთა ჩამონათვალში შესული მისი სახელი მეტყველებს იმაზე, რომ რომაელები ოლთაკეს განიხილავდნენ კოლხეთის მეფედ, დამტკიცებულს მითრიდატე ევპატორის მიერ.
ოლთაკეს დატყვევებით რომაელებმა დაამთავრეს მითრიდატეს მომხრეთა განადგურება. ოლთაკე იყო უკანასკნელი მეომარი, რომელიც მითრიდატეს სახით იბრძოდა. ამიტომაც მიანიჭა გამარჯვებულმა პომპეუსმა განსაკუთრებული მნიშვნელობა მის პიროვნებას და კოლხეთის “გამგებელი” ჩარიცხა უმაღლესი რანგის ტყვეთა სიაში.
ოლთაკეს შემდგომი მოღვაწეობის და სიკვდილის შესახებ აღარაფერია ცნობილი.
ლიტერატურა
კატეგორია:კოლხეთის სამეფო
ლაჯანურა
ლაჯანურა — მდინარე საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში, რიონის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ლეჩხუმის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2710 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 32 კმ, აუზის ფართობი 296 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 10,5 მ³/წმ. მკაცრ ზამთარში ახასიათებს ყინულნაპირისი და თოში. მდინარეზე აგებულია ლაჯანურის წყალსაცავი.
ლიტერატურა
კატეგორია:რიონის შენაკადები კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მდინარეები
სამუელ დოუ
დაიბადა ლიბერიის ქალაქ ტიუზონში 1951 წელს. 18 წლის ასაკში შეუდგა სამხედრო სამსახურს. აშშ-ის სპეცძალებში წვრთნის გავლის შემდეგ, 1979 წელს მიენიჭა სერჟანტის წოდება.
1980 წლის 12 აპრილს დოუმ და მისმა ჯარისკაცებმა იერიში მიიტანეს მონროვიაში მდებარე საპრეზიდენტო სასახლეზე. მოკლეს პრეზიდენტი უილიამ ტოლბერტი და მთავრობის 30 წევრი. მთავრობაზე კონტროლის განმტკიცების მიზნით მიიღო გენერლის წოდება და დაიკავა მთავარსარდლის თანამდებობა. ჩამოაყალიბა ქვეყნის მართვის ახალი ორგანო, სახალხო ხსნის საბჭო და შეაჩერა ლიბერიის 133-წლიანი კონსტიტუციის მოქმედება. მისი მშობლიური კრანის ტომის წევრებმა დაიკავეს ხელისულების საკვანძო თანამდებობები.
მორიგი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ 1985 წელს არჩევნები დანიშნა, სადაც მიიღო ხმების 51 %  და თავი გამარჯვებულად გამოაცხადა.
ბზიანი (მონასტერი)
ბზიანი — შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრული კომპლექსი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ახალსოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. შემორჩენილია 2 ეკლესია და ზღუდის ნაშთი. მნიშვნელოვანი ნაგებობაა ქვის კვადრებით მოპირკეთებული VII-VIII საუკუნეების წმინდა გიორგის ორნავიანი ეკლესია (ასახურავი დაზიანებულია).
სამუელ დოუ
1989 წელს ქვეყანაში დაიწყო სამოქალაქო ომი. 1990 წლის ივლისში აჯანყებულთა ძალები მონროვიაში შევიდნენ. აჯანყებულთა ლიდერმა ჩარლზ ტეილორმა დოუს გადადგომა მოსთხოვა. მან უარი განაცხადა. სამშვიდობო მოლაპარაკებები აშშ-მა და ლიბერიის ეკლესიათა საბჭომ ითავეს. აფრიკულმა სახელმწიფოებმა ლიბერიაში სამშვიდობო ძალები გაგზავნეს. თუმცა ამაოდ. მორიგი შეტევისას დოუ შეიპყრეს და წამებით მოკლეს.
ბზიანი (მონასტერი)
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სამუელ დოუ
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 6 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1951 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1990 კატეგორია:ლიბერიის პრეზიდენტები კატეგორია:ლიბერიელი პოლიტიკოსები კატეგორია:მოკლული პრეზიდენტები
კენგურუსებრნი
კენგურუსებრნი (Macropodidae) — ძუძუმწოვართა ოჯახის წევრი ჩანთოსნების რიგისა. ეს სახეობა რიცხობრივად მეორეა (ამერიკული ოპოსუმების შემდეგ) ჩანთოსან ცხოველებში, მათ შორის ის ჩანთოსნებიც, რომლებიც ხტუნვით გადაადგილდებიან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძუძუმწოვრები კატეგორია:ჩანთოსნები
ტონი ჰოუკი
ენტონი ფრენკი „ტონი“ ჰოუკი (Anthony Frank „Tony“ Hawk; დ. 12 მაისი, 1968, კარლსბადი, კალიფორნია, აშშ), ასევე ცნობილი ზედმეტსახელით „ადამიანი ჩიტი“ — ამერიკელი პროფესიონალი სკეიტბორდისტი, მსახიობი და სკეიტბორდული კომპანია Birdhouse Skateboards-ის დამაარსებელი და მფლობელი. პირველი დარეგისტრირებული სკეიტებორდისტი, რომელმაც შეასრულა ტრიუკი Indy 900 (ნახტომი რამპაზე — შემოტრიალება 900 გრადუსით საკუთარი თავის გარშემო). 2002 წელს გახდა ახალგაზრდა ჰოლივუდის პრემიის ლაურეატი. ის მიიჩნევა ვერტიკალური სკეიტბორდინგის ერთ-ერთ პიონერად.
სქოლიო
კატეგორია:ტონი ჰოუკი კატეგორია:დაბადებული 12 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1968 კატეგორია:ამერიკელი სკეიტბორდისტები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ქველმოქმედები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები
აქადის იმპერია
აქადის იმპერია იყო ქალაქ აქადის (ჩრდილოეთ შუმერეთი) გარშემო ჩამოყალიბებული სახელმწიფო. აქადის იმპერიის დამფუძნებლად სარგონ ძველი მიიჩნევა. იმპერიამ იარსება ძვ. წ. 2350 - ძვ. წ. 2150 წლებში.
უმის მეფემ ლუგალზაგესმა პირველმა სცადა შუმერული ქალაქების ერთიან სახელმწიფოდ გაერთიანება. მან დაიპყრო თითქმის მთელი ქვემო მესოპოტამია, მაგრამ მისი პოლიტიკით თითქმის ყველა ქალაქი უკმაყოფილო იყო. მალე მას დაუპირისპირდა ადამიანი, რომელიც ისტორიაში შევიდა სარგონ ძველის სახელით (ძვ. წ. 2316 - ძვ. წ. 2261). იგი ჩრდილოეთ ქვემო მესოპოტამიიდან იყო და მისი მშობლიური ენა სემიტური იყო.
სარგონმა დაამარცხა ლუგალზაგესი და დაიმორჩილა მთელი ქვემო მესოპოტამია. თავის დედაქალაქად მან უმნიშვნელო ქალაქი აქადი აირჩია, რომლის ნაქალაქარი დღემდე არაა ნაპოვნი, თუმცა მან ისეთი როლი ითამაშა მესოპოტამიის ისტორიაში, რომ მოგვიანებით მთელ რეგიონს აქადია ეწოდა. სარგონს როგორც ჩანს ბევრი მომხრეები ჰყავდა ხალხის ფართო მასებში, რადგან იგი არ იყო ნომურ არისტოკრატიასთან დაკავშირებული.
სარგონმა შეცვალა ნომური (თემური) ქალაქ-სახელმწიფოების წყობა და ჩამოაყალიბა ერთიანი სახელმწიფო. საერთოდ სარგონმა დაიპყრო ტერიტორია სპარსეთის ყურედან ხმელთაშუა ზღვამდე. სარგონმა ამის გარდა ახლად შექმნილ სახელმწიფოში მოახდინა სხვადასხვა განზომილებების ერთეულების უნიფიკაცია. მის დროს აყვავდა ვაჭრობა.
სარგონის მმართველობა ერთპიროვნული იყო. უკვე მისი ვაჟების მეფობისას მესოპოტამიაში არაერთი აჯანყება მოხდა მათ წინააღმდეგ. სარგონიდები ამ აჯანყებებს სისხლში ახშობდნენ.
მიუხედავად იმისა რომ სარგონიდები სემიტურ-ენოვანები იყვნენ, აკადში ოფიციალური ენა ჯერ კიდევ შუმერული იყო. სემიტური ენა ჯერ კიდევ სარგონამდე იყო გავრცელებული შუმერულ ქალაქებში, მხოლოდ ლაგაში იყო ამ დროისთვის მხოლოდ შუმერენოვანი.
სარგონის უმცროსი ვაჟი მანიშტუშუ აიძულებდა თემებს გაეყიდათ სახელმწიფოსთვის მიწები ნომინალურ ფასად. აქედან ჩანს რომ ამ დროს მესოპოტამიასი მიწის პატრონი იყო არა მეფე, არამედ თემი და მეფე ყიდულობდა მიწებს როგორც კერძო პირი. ამის შესახებ მანიშუტუს ბრძანებით შექმნილია წარწერები, რომლებმაც დღემდე მოაღწია.
სარგონის შვილების აგრძელებდნენ დამპყრობლურ ომებს. მანიშტუშუმ არაერთხელ გაილაშქრა ელამის წინააღმდეგ. მისმა ძმისშვილმა ნარამ-სუენმა (ძვ. წ. 2236 - ძვ. წ. 2200) კი ელამთან წერილობითი ხელშეკრულება დადო, რომლის მიხედვითაც ელამს საგარეო პოლიტიკა აკადთან უნდა შეეთანხმებინა. ეს ჩვენთვის ცნობილი პირველი საერთაშორისო ხელშეკრულებაა. მარამ-სუენის დროს დასრულდა სარგონის მიერ დაწყებული სახელმწიფო რეფორმები და მან აიღო სამყაროს ოთხი მხარის მეფის ტიტული. იგი პირველი იყო, ვინც ცხოვრებაში და არა საკვდილის შემდეგ საკუთარი თავი ღვთაებრივად გამოაცხადა.
აქადის იმპერიის სიძლიერემ ცოტა ხანს გასტანა, უკანასკნელი ძლიერი მეფის შარკალიშარის სიკვდილის შემდეგ ტახტზე მეფეები ერთი მეორეს სწრაფად ცვლიან, ქვეყანაში არასტაბილური მდგომარეობაა. აქადის და სუმერის სახელმწიფო დაიშალა. სემიტური ჩრდილოეთი და შუმერული სამხრეთი ერთმანეთს დაუპირისპირდა. ჩვე არ გვაქვს ცობები იმის შესახებ ებრძოდნენ თუ არა შუმერები აქადელებს იარაღით ხელში, მაგრამ შუმერული ტექსტებიდან კარგად ჩანს მათი უარყოფითი დამოკიდებულება აქადის მიმართ. აქდელებისადმი სიძულვილი იმანაც გამოიწვია, რომ ამ უკანასკნელებმა ნიპურში, შუმერთა წმინდა ქალაქში, დაანგრიეს ენლილის ტაძარი.
მიუხედავად შუდა პოლიტიკური არასტაბილურობისა, აქადის იმპერიის საბოლოო კრახი დაკავშირებულია კუტიების შემოჭრასთან. კუტიების მომთაბარე ტომებმა დაანგრიეს და გაძარცვეს შუამდინარეთის მრავალი ქალაქი, მათ შორის აქადიც გაასწორეს მიწასთან, ისე რომ დღემდე უცნობია თუ სად მდებარეობდა მსოფლიოში პირველი იმპერიის დედაქალაქი. thumb|აქადის, ელამის და ჰურიების სამეფოები [[ძვ. წ. 2300 წელს]]
მსოფლიოს VIII გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის
მსოფლიოს VIII გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის გაიმართა 2011 წლის 16 - 26 ივლისს (ნინბო, ჩინეთი).
ნინბოში რუსები პირველად დარჩნენ საპრიზო სამეულის მიღმა. გამარჯვება კი სომხეთის ნაკრებს ხვდა, რომელმაც თანაბრად განვლი მთელი დისტანცია. სომხეთი აღმოჩნდა ერთადერთი გუნდი, რომელსაც არ წაუგია მატჩი, მაშინ როდესაც ყველამ წააგო მინიმუმ ორი მატჩი მაინც. სუსტად გამოვიდნენ რუსები, რომლებმაც სამი მატჩი წააგეს და მათ შორის აზერბაიჯანთან 1-3 (თავისი პარტიები გრიშჩუკს და სვიდლერს მოუგეს გასიმოვმა და ჰუსეინოვმა).
ტექნიკური შედეგები
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|გუნდები ! s! style="background: #ddffdd;"|1 ! s! style="background: #ddffdd;"|2 ! s! style="background: #ddffdd;"|3 ! s! style="background: #ddffdd;"|4 ! s! style="background: #ddffdd;"|5 ! s! style="background: #ddffdd;"|6 ! s! style="background: #ddffdd;"|7 ! s! style="background: #ddffdd;"|8 ! s! style="background: #ddffdd;"|9 ! s! style="background: #ddffdd;"|10 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
Polyrhachis concava
Polyrhachis concava — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
მსოფლიოს VIII გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის
პრიზიორთა შემადგენლობა და შედეგები
🇦🇲
Polyrhachis concava
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
მსოფლიოს VIII გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის
პრიზიორთა შემადგენლობა და შედეგები
ლევონ არონიანი 5 (+3=4-1), სერგეი მოვსესიანი 6 (+3=6-0), ვლადიმერ აკოფიანი 6 (+3=6-0), გაბრიელ სარგისიანი 4,5 (+2=5-2), რობერტ ჰოვანესიანი 1 (+1=0-0).
ისგანდარლი (შამქორის რაიონი)
ისგანდარლი (İsgəndərli) — სოფელი აზერბაიჯანში, განჯა-ყაზახის რეგიონის  შამქორის რაიონში.
მსოფლიოს VIII გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის
პრიზიორთა შემადგენლობა და შედეგები
🇨🇳
ისგანდარლი (შამქორის რაიონი)
ლიტერატურა
კატეგორია:შამქორის რაიონის სოფლები
მსოფლიოს VIII გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის
პრიზიორთა შემადგენლობა და შედეგები
ვანგ ჰაო 6 (+3=6–0), ვანგ იუე 7 (+5=4–0), ლი ჩაო 5 (+2=6–0), იუ იანგი 2 (+1=2–3), დინგ ლირენი 2,5 (+2=1–1).
🇺🇦
ვასილი ივანჩუკი 5 (+2=6–1), პაველ ელგანოვი 3 (+0=6–1), ზაჰარ ეფიმენკო 4 (+0=8–0), ალექსანდრ მოისეენკო 6 (+4=4–0), ალექსანდრ არაშენკო 1,5 (+1=1–2).
საუკეთესო შედეგები დაფების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"|პირველი დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%