cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნიკიტა თალაკვაძე
ბიოგრაფია
1916 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი, ხოლო 1917 წლიდან ამავე საზოგადოების თბილისის განყოფილების წევრი. 1917 წელს დეკანოზის წოდება მიენიჭა. დეკანოზი ნიკიტა განსაკუთრებით აქტიურობდა საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის საქმეში. 1917 წლის 8 მარტს მამა ნიკიტას ბინაზე შედგა საიდუმლო კრება, რომელსაც ესწრებოდნენ ნოე ჟორდანია, ალექსანდრე ლომთათიძე, სოსიკო მერკვილაძე და ეპისკოპოსი ანტონი (გიორგაძე). კრებაზე გადაწყდა, რომ 12 მარტს სვეტიცხოველში გადაეხადათ სამშვიდობო პარაკლისი, ხოლო შემდეგ წაეკითხათ ავტოკეფალიის აღდგენის აქტი. 1917 წლის 8 სექტემბრის საეკლესიო კრებაზე იყო სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევნების დროს ხმის დამთვლელი კომისიის თავმჯდომარე და პირველმა გამოაცხადა ახლადაღდგენილი ქართული ეკლესიის მეთაურად კათოლიკოს-პატრიარქი კირიონ II. თავად თალაკვაძეც კირიონს უჭერდა მხარს. 1917-1920 წლებში დეკანოზი ნიკიტა საკათოლიკოსო საბჭოს წევრი იყო. 1918 წლის ივნისში კირიონ II მარტყოფში მოკლული იპოვნეს. დეკანოზმა ნიკიტამ ძალიან განიცადა კათოლიკოს-პატრიარქ კირიონის მკველობა. დაკრძალვის დღეს სიონის ტაძარში მან სიტყვა წარმოთქვა. მეორე საეკლესიო კრებაზე თალაკვაძემ გააპროტესტა კათოლიკოს-პატრიარქად ლეონიდეს დამტკიცება არჩევნების გარეშე. ამის შემდეგ იყო დაპირისპირებული ლეონიდესთან და საკათალიკოსო საბჭოსთან. 1920 წლის 2 იანვარს დაითხოვეს საკათილიკოსო საბჭოდან.
1920 წლის 15 იანვრიდან მეოცე ტექნიკუმში (ქალთა მესამე გიმნაზიაში) ასწავლიდა საქართველოს ისტორიას და ქართულ ენასა და ლიტერატურას. 1922 წლის 30 იანვარს კათოლიკოს-პატრიარქმა ამბროსიმ იგი სამოძღვრო კურსების პედაგოგად და მქადაგებლად დანიშნა. ამავე წლის 16 აპრილს, აღდგომის დღესასწაულზე, მამა ნიკიტამ ქადაგების დროს ამხილა ბოლშევიკები და მათ მიერ საქართველოს ოკუპაცია. ხელისუფლება დღითიდღე ავიწროებდა თალაკვაძეს. 1922 წლის 17 ოქტომბერს ქალთა სასწავლებლის დირექტორმა ევგენი ჭოღოშვილმა იგი მასწავლებლობიდან დაითხოვა. 1924 წლის ივლისში დეკანოზმა ნიკიტამ დატოვა ეკლესია. იგი ჯერ საქართველოს ფინსახკომის საბიუჯეტო განყოფილების უფროსად მუშაობდა, შემდეგ — კულტურის სამინისტროში. მას და მის მეუღლეს შვილები არჩენდნენ. 1929 წელს დააპატიმრეს მისი შვილი გერმანი ბათუმში. 1930 წელს მუშაობდა „შრომის ბირჟასთან“ არსებულ კოლექტივში. 1931 წლის 16 ნოემბრიდან მუშაობდა რკინიგზაში თარჯიმნად. გარდაიცვალა 1933 წლის 8 დეკემბერს, დაკრძალულია ვერის სასაფლაოზე. დეკანოზი ნიკიტა იყო თავისი დროის შესანიშნავი მქადაგებელი. ჩვენამდე მოაღწია მისმა არაერთმა ქადაგებამ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1873 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1933 კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები ნ კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები კატეგორია:ვერის სასაფლაოზე დაკრძალულები კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
მურზაყან შარვაშიძე
მურზაყან ყვაპუს ძე შარვაშიძე — სამურზაყანოს მფლობელი XVIII საუკუნის დასაწყისში. ზეგნაყ შარვაშიძის შვილიშვილი. აფხაზეთის სამთავროს დაყოფის შემდეგ ტერიტორიას, რომელიც მამამისს, ყვაპუ შარვაშიძეს ერგო, მურზაყანის სახელის მიხედვით „სამურზაყანო“ ეწოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამურზაყანოს მფლობელები მურზაყან
უნგრეთის დედოფლების სია
უნგრეთის დედოფლების სიაში წარმოდგენილია იმ ქალების სია, რომლებიც დაქორწინებულნი იყვნენ უნგრეთის მონარქებზე. ეს ტიტული არსებობდა 1000-1918 წლებში. უნგრეთის პირველი დედოფალი იყო გიზელა ბავარიელი, ხოლო უკანასკნელი ზიტა დე ბურბონ-პარმა. უნგრეთის ისტორიაში თითქმის ყველა მონარქი კაცი იყო, თუმცა მხოლოდ ორმა ქალმა მარია I-მა და მარია ტერეზამ მოახერხეს და უნგრეთის მონარქები გახდნენ.
ვიტელსბახების დინასტია (1305-1308)
ვიტელსბახების დინასტიიდან უნგრეთს მხოლოდ ერთი მონარქი მართავდა, რომლის ცოლიც იყო კატერინა ჰაბსბურგი, რომელიც 23 წლის გარდაიცვალა, მანამ სანამ მისი ქმარი უნგრეთში გამეფდებოდა. თუმცა ამ მონარქს, ანუ ოტო I-ს ჰყავდა მეორე ცოლიც, რომელიც ტახტის დაკარგვიდან ორ წელიწადში გარდაიცვალა. სწორედ ამის გამო ვიტელსბახების დინასტიიდან უნგრეთს არც ერთი დედოფალი არ ჰყოლია.
იაგელონების დინასტია (1440-1444)
ვლადისლავ I-ს არ ჰყოლია შვილები და არც დაქორწინებული ყოფილა (აქედან გამომდინარე დადიოდა ჭორები, რომ ჰომოსექსუალი იყო).
ჰაბსბურგების დინასტია (1444-1457)
მეფე ლასლო პრაღაში ემზადებოდა რათა ცოლად შეერთო საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ის ასული, პრინცესა მაგდალენა ვალუა, თუმცა ლასლო მზადებისას გარდაიცვალა, მაგდალენა კი სამშობლოში დააბრუნეს.
ჰაბსბურგ-ლოთარინგიის დინასტია (1780-1918)
კატეგორია:მმართველთა სიები კატეგორია:უნგრეთის ისტორია
მანუჩარ შარვაშიძე (სამურზაყანო)
მანუჩარ (მანჩა) შარვაშიძე (გ. 1813) — სამურზაყანოს მფლობელი. სოლომონ (სოლომა) შარვაშიძის ძე და ხუტუნია შარვაშიძის შვილიშვილი.
ბიოგრაფია
1804 წლის 26 ნოემბერს მანუჩარ შარვაშიძე (ქართული ტექსტით) თხოვნით მიმართავს პავლე ციციანოვს რუსეთის მფარველობაში შესვლის თაობაზე, რაზეც 1805 წლის 31 მარტს ციციანოვმა მადლობა გადაუხადა და აწგარდაცვლილ გრიგოლ დადიანთან არსებული კავშირის მეტი ახსნა მოსთხოვა.
1813 წელს მანუჩარ შარვაშიძე მოიკლა ბედიაში. აღნიშნულთან დაკავშირებით რამდენიმე ვერსია არსებობს: ისტორიკოს ნ. დადიანის აზრით ლევან შერვაშიძის შვილ ხუტუნიასა და მანუჩარ შარვაშიძეს შორის არსებობდა ურთიერთშუღლი. იმ ღამეს, როცა ბედიაში იყვნენ, ხუტუნიამ მანუჩარს კაცი მიუგზავნა, რომელმაც იგი ღამით მძინარე მოკლა ; ხალხური გადმოცემით, მანუჩარი ძალიან სასტიკად ეპყრობოდა თავის ქვეშევრდომებს და მონაწილეობას იღებდა ტყვეთა გაყიდვაში. შ. დ. ინალ-იფას სიტყვებით, მანუჩარი მოიკლა გლეხის მიერ იმის გამო რომ მან ისარგებლა „პირველი ღამის უფლებით“ ; დ. კრაევიჩის აზრით, მანუჩარი მოიკლა ბედიაში 1813 წელს, ბედიელი შარვაშიძეების ცნობით, ვინმე მეგრელი მაჯემ კვარაცხელიას მიერ, მისთვის მიყენებული შეურაცხყოფისათვის.
ოჯახი
მანუჩარ შარვაშიძე დაქორწინებული იყო გრიგოლ დადიანის ქალიშვილ ქეთევანზე, რომლისაგანაც შეეძინა ორი ვაჟი ალექსანდრე და დიმიტრი. მანუჩარის გარდაცვალების შემდეგ მისი მცირეწლოვან შვილებზე მეურვეობა მათმა მკვიდრმა ბიძამ სამეგრელოს მთავარმა ლევან დადიანმა იკისრა და უფროსის ვაჟის ალექსანდრეს სახელით ახორციელებდა რეგიონის მართვას. მას შემდეგ რაც მანუჩარის ორივე შვილი სხვადასხვა ვითარებაში (ალექსანდრე 1829 წელს, ხოლო დიმიტრი — 1832 წელს) გარდაიცვალა, ლევან დადიანი გახდა სამურზაყანოს მფლობელიც.
კომენტარები
<references group="კ"/>
სქოლიო
კატეგორია:სამურზაყანოს მფლობელები კატეგორია:შარვაშიძეები
ვერხნიე-ირნიკში
ვერხნიე-ირნიკში (Үрге Ырныҡшы;Верхние Ирныкши) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის არხანგელის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ არხანგელსკოედან დაშორებულია 10 კილომეტრით. უხლოესი რკინიგზის სადგურია პრიურალიე, რომელიც დაშორებულია 19 კმ-ით.
ენა (კომუნა)
ენა (Enna) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება ენის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 28016 ადამიანი. ფართობი 357 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0935, საფოსტო ინდექსი — 94100.
ვერხნიე-ირნიკში
სქოლიო
კატეგორია:არხანგელის რაიონის სოფლები
ენა (კომუნა)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ენის პროვინციის კომუნები
თორდოვათის ციხე
თორდოვათის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი თურქეთში. მდებარეობს მდინარე ყიბლედაღ-დერეს აღმოსავლეთით.
ის თავის მხრივ, იუსტინიანეს დროინდელ თეოდორიადას უნდა შეესატყვისებოდეს. ტოპონიმი მთავარსარდალ თეოდორეს უკავშირდება, რომელმაც თავი 553-555 წელს სპარსელ-მისიმიანელების წინააღმდეგ ბრძოლით და თავისი თანატომელების ანტიბიზანტიური აჯანყების ჩაქრობით გამოიჩინა. „ორენტიოსის მარტვილობაის’’ მიხედვით კორდილონში ქრისტიანობისთვის წამებული ფარნაკიოსი მიიცვალა. აღსანიშნავია, რომ მის პერიოდში უნდა მომხდარიყო რიზეს დაკნინებაც. პროკოპი კესარიელი იუსტინიანეს მიერ ციხის აღდგენამდე არსებულ დასახლებაზე საუბრობს. ისევე როგორც რეგიონის სხვა ადგილებში, იუსტინიანემ აქაც სერიოზული სამშენებლო საქმიანობა გააჩაღა. კერძოდ კი ახლად დაფუძნებულ თორდოვათის ციხეში, ჭანთა აჯანყების დროს 556 წელს ბიზანტიელთა ჯარი დაბანაკდა.
უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ძეგლის მოძიება საკმაოდ გაჭირდა. ციხიდან მოშორებით, ზღვასთან ახლოს იყო მეორე ციხე, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა სივრი კალეს ეძახდა. ციხის სხვადასხვა სახელწოდება დღემდე შემორჩენილია ადგილობრივ მოსახლობაში და მას სივრი-კალის, გენუელების ციხის, რუმ-კალის, კალეჯუკის, ზილეღიკალეს სახელწოდებებით მოიხსენიებენ. სამწუხაროდ, გზის მშენებლობისას ციხის ძირითადი ნაწილი დაინგრა 1957 წელს. ბრაიერისა და ვინფილდის მონაცემებით, მხოლოდ ცენტრალური კოშკის სამხრეთი კედლის და გარე ფორტიფიკაციის ნაწილი გადარჩა. კედლები უწესრიგოდ დალაგებული ქვებითაა ნაშენი, თუმცა კვადრებით ნაგებ ზედა ნაწილს უფრო რეგულარული მშენებლობის კვალი ატყვია. გამოყენებულია კირ-ხსნარი, რომელშიც ქვები და ქვიშაა გარეული. კოშკს სამზე მეტი სართული აქვს. ზედა სართულზე ოთხკუთხა მოყვანილობის სარკმელია, ხოლო მის ქვემოთ გარედან მომრგვალებულ-თაღოვანი და შიგნიდან ოთხკუთხა სარკმელი, რომელიც მოგვიანებით გაამაგრეს. ტერიტორია, სადაც ციხესიმაგრეა აშენებული თანამედროვე ცენტრალური ტრასიდან კილომეტრშია, ხოლო პირდაპირ ზღვის სანაპირო ზოლიდან კი 70-100 მეტრში. უშუალოდ ციხესიმაგრე მდინარე კალეჯუკის შესართავის მარცხენა მხარეს არსებულ შემაღლებულ კონცხზეა დაშენებული.
ეს ტერიტორია ზღვისაკენ წინ სოლისებურადაა შეჭრილი. კონცხის ზედა, სამხრეთდასავლეთი მონაკვეთი შედარებით ფართეა, ხოლო ჩრდილოეთით, ზღვაის სანაპირო ზოლისაკენ ვიწროვდება და მკვეთრად დახრილი კლდოვანი კალთებით მთავრდება. ასეთივე კლდოვანი რელიეფია დამახასიათებელი კონცხის აღმოსავლეთი მონაკვეთისათვის მდინარის სანაპირო ზოლამდე და დასავლეთითაც. ასე, რომ მშენებლებს თავის დროზე ციხისათვის საკმაოდ კარგი სტრატეგიული ადგილი შეურჩევიათ. აქედან დიდ პერიმეტრზე შესანიშნავად მოსჩანს ზღვაის სივრცე ყველა მიმართულებით. მათ შორის კიზ-კალეს საფორტიფიკაციო ნაგებობაც. ციხესიმაგრეს შეეძლო კარგად გაეკონტროლებინა აქ გამავალი როგორც სახმელეთო, ისე საზღვაო გზები. აქაურთა გადმოცემით ციხის ნაშთები თითქმის ბოლო დრომდე კარგად იყო შემორჩენილი, მაგრამ ზღვის სანაპირო ზოლში ცენტრალური ტრასისა და სოფლისაკენ მიმავალი საავტომობილო გზების გაყვანის დროს მისი დიდი ნაწილი დაინგრა. ფაქტობრივად კონცხისა და მასზე მორგებული ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი მონაკვეთები განადგურდა. ზოგგან გზებისათვის დაჭრილი კლდოვანი რელიეფის სიმაღლე 25-30 მეტრსაც კი აღწევს. დაახლოებით 1 ჰექტარს მოიცავს ციხის დღემდე მოღწეული მთლიანი ტერიტორია. მაღალი ხეებით და ეკალ-ბარდითაა დაფარული მთელი ფართობი. ზედაპირული დათვალიერებით ჩანს, რომ ნაგებობათა ნაშთები თითქმის საძირკვლის დონემდეა დანგრეული. შედარებით კარგადაა გადარჩენილი კლდოვანი ბორცვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მონაკვეთში შემორჩენილი ნაშთები. იგი აშკარად გვიანრომაული ეპოქის კედლებისათვის დამახასიათებელი წყობითაა წარმოდგენილი. ნაგებობა ნაშენებია ქვიშაქვის კარგად დამუშავებული კვადრებით, რომელთა შემაკავშირებლად კირხსნარის თხელი ფენაა გამოყენებული. შემორჩენილი კედლის მაქსიმალური სიმაღლე ამ მონაკვეთში 2,5 მეტრს აღწევს. როგორც ჩანს, კედლის ეს ნაწილი თავის დროზე აქ არსებული რომელიღაც ნაგებობის შემადგენელი ნაწილი იყო, რომელიც სოფლისკენ მიმავალი საავტომობილო გზის მშენებლობისას განადგურდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
Равноденствие
Равноденствие (ბუნიობა) — რუსული როკ-ჯგუფ აკვარიუმის მეშვიდე სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 1988 წელს.
ეს არის ჯგუფის პირველი ალბომი, რომელიც საბჭოთა კავშირის წამყვან ლეიბლ Мелодия-ზე გამოიცა.
სქოლიო
კატეგორია:აკვარიუმის ალბომები კატეგორია:1988 წლის ალბომები კატეგორია:პროგრესული როკ-ალბომები
აზერბაიჯანის თოჯინების სახელმწიფო თეატრი
მინი
აზერბაიჯანის თოჯინების სახელმწიფო თეატრი (აზერბ. Abdulla Şaiq adına Azərbaycan dövlət kukla teatrı) — აზერბაიჯანის თოჯინების სახელმწიფო თეატრი ბაქოში, აბდულა შაიგის სახელობისაა.
ისტორია
შენობა, რომელშიც ამჟამად თოჯინების თეატრია განთავსებული, პოლონელმა ინჟინერმა ჯოზეფ პლოშკომ ააშენა კინოთეატრის ფენომენისთვის 1910 წელს. 1921 წელს, არქიტექტორ ზივარ ბეკ ახმედბეკოვის მონაწილეობით, ჩატარდა სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები, ასევე დაანგრიეს მუზების ქანდაკებები - ხელოვნების პატრონაჟი, რომლებიც ამშვენებდა შენობის ფასადს. ამის შემდეგ, შენობაში სხვადასხვა დროს განთავსდა თეატრები „სატირის თეატრი“, „თურქეთის მუშათა და გლეხთა თეატრი“, „მუსიკალური კომედიის თეატრი“, სოფლის მეურნეობის მუზეუმი, მოგვიანებით შენობა გადავიდა სსრკ სახალხო არტისტის რაშიდ ბებუთოვის სიმღერის თეატრის რეპეტიციებისთვის.
მინი|კინოთეატრი „ფენომენი“, 1912 წელი
თავდაპირველად, თეატრში იდგმებოდა აზერბაიჯანელი, რუსი და დასავლეთევროპელი დრამატურგების პიესები (გამარტივებული ფორმით), საგანმანათლებლო ნამუშევრები აზერბაიჯანული ზეპირი ხალხური ლიტერატურის მოტივებზე: „ჰაჯი გარა“, „ალმასი“ (ჯაბარლი), „დიდი ივანე“, „ალექსანდრე და მწყემსი“ (წარმოდგენა)", „ჯუჯა“, „ნარგიზი“ (სეიძადე) და სხვები.
60-იანი წლებიდან ის ზრდის თავის თეატრალურ რეპერტუარს მცირეწლოვანი ბავშვებისა და სკოლის მოსწავლეების დონეზე. 1975 წლიდან თეატრმა ასევე მოაწყო სპექტაკლები მოზრდილებისთვის. „სამი ზღაპარი“ (აბდულა შაიგი), „მშვენიერი ფატმა“ (დილბაზი), „დროა ხარბი იყოს“ (სამადოვი), „თხის შურისძიება“ (აბასოვი), „ტყუპი ძმები“ (ზია), „ვისი სახლი არის ეს?“ (ჰეიდარი), „ტყის ზღაპარი“ (მუტალიბოვი) და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: აზერბაიჯანის თეატრები კატეგორია:ბაქოს შენობა-ნაგებობები კატეგორია:თოჯინების თეატრები
ნოდარ გვახარია
ნოდარ ვალერიანის ძე გვახარია (დ. 3 თებერვალი, 1932, თბილისი, საქართველოს სსრ, საბჭოთა კავშირი — გ. 14 ნოემბერი, 1996, თბილისი, საქართველო) — ქართველი და საბჭოთა წყალბურთელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1960).
ბიოგრაფია
თამაშობდა თბილისის „დინამოში“ (1948–1951, 1956–1961), მოსკოვის „დინამოსა“ (1951–1956) და საბჭოთა კავშირის ნაკრებში (1951–1960). იყო თბილისის „დინამოს“ მოთამაშე-მწვრთნელი, მთავარი მწვრთნელი (1960–1967), საბჭოთა კავშირის ნაკრები გუნდის მთავარი მწვრთნელი (1962–1964). ახალგაზრდობის საერთაშორისო მეგობრული სპორტული თამაშების ჩემპიონი (1953) და ორგზის მეორე პრიზიორი (1955, 1957), მსოფლიოს სტუდენტთა თამაშების მეორე პრიზიორი (1954), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1953), ორგზის მეორე (1956, 1960) და ორგზის მესამე პრიზიორი (1958, 1959), საბჭოთა კავშირის ხალხთა II სპარტაკიადის მესამე პრიზიორი (1959). მისი ხელმძღვანელობით თბილისის „დინამო“ საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატებში სამჯერ გახდა მეორე (1960, 1962, 1963) და ორჯერ მესამე პრიზიორი (1964, 1966).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1932 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1996 კატეგორია:ქართველი წყალბურთელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები კატეგორია:ქართველი ოლიმპიური პრიზიორები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ნ
პუტო შარვაშიძე
პუტო შარვაშიძე — აფხაზეთის მთავარი XVII საუკუნის I მესამედში. მისი ერთ-ერთი რეზიდენცია იყო „ძველი სოხუმი“ (მდინარე გუმისთას შესართავი). აღიარებდა ქრისტიანობას. მტრული ურთიერთობა ჰქონდა სამეგრელოს მთავართან.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის მთავრები პუტო
კბილი
კბილი — ძვლოვანი წარმონაქმნი ადამიანისა და ყბიანი ხერხემლიანი ცხოველების პირის ღრუში (ასევე ზოგიერთი თევზის ხახაში). კბილების დანიშნულებაა საკვების ჩავლება, პირში მოქცევა, მისი მექანიკური დამუშავება — დაღეჭვა, მტაცებლების შემთხვევაში — აგრეთვე მისი დაგლეჯა. ადამიანის კბილები სხვა ორგანოებთან ერთად მონაწილეობას იღებს ბგერათა წარმოქმნაში. ევოლუციის პირობებში კბილები თევზების პლაკოიდური ქერცლისგან (კანისეული კბილებისგან) განვითარდა. ჩანასახოვანი განვითარების პერიოდში კბილები წარმოდგენილია ეპითელური ნაკეცების — „კბილის ფირფიტების“ — სახით, ცალკეული კბილების ჩანასახებით. განვითარების შემდეგ ისინი გარეთ გამოდიან ღრძილის ლორწოვანი გარსის გავლით.
აგებულება
კბილების ფორმისა და აგებულების შესწავლაზე განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებენ ანთროპოლოგიასა და პალეონტოლოგიაში, რადგან თავის ქალის ეს ნაწილი სხვა ნამარხ ძვლოვან ნაშთებზე უკეთ ინახება.
კბილის ტიპები
[[ფაილი:Teeth types colored.png|320პქ|მინი|მარცხნივ|ადამიანის ზედა და ქვედა ყბების მუდმივი კბილები:
]] ძუძუმწოვრების კბილების სისტემა შეიცავს საჭრელ კბილებს (1 — 5 წყვილი თითოეულ ყბაზე), ეშვებს (1 წყვილი) და საღეჭ კბილებს (8 წყვილამდე), რომლებიც ორნაირია — მცირე და დიდი (ვეშაპებს მეორეული ჰომოდონტიზმი ახასიათებთ). კბილების ფორმა და ზომა დამოკიდებულია ცხოველის საკვების ხასიათზე და, შესაბამისად, ეკოლოგიურ თავისებურებებზე. საჭრელებს ბრტყელი გვირგვინი და მჭრელი კიდეები აქვს, გამოიყენება საკვების ჩასავლებად და მოსაკბეჩად; ეშვები კონუსისებრია, გამოიყენება საკვების ჩასავლებად და დასანაწევრებლად (მტაცებლებში) და წარმოადგენს თავდაცვის საშუალებას (ყოვლისმჭამელ წყვილ- და კენტჩლიქოსნებში, ზოგიერთ ფარფლფეხიანსა და ვეშაპისნაირში); უკანა კბილები — ძირითადები ანუ საღეჭები კუბისებრი ფორმის გვირგვინითაა წარმოდგენილი, საღეჭ ზედაპირზე 2 — 5 ბორცვაკით, მათი დანიშნულება საკვების დაქუცმაცება და დაფქვაა. საღეჭ კბილებს შორის განასხვავებენ მცირე ძირითად (პრემოლარებს, 3 — 4 წყვილი) და დიდ ძირითად (მოლარებს, 3 — 4 წყვილი) კბილებს, რომლებსაც ორი ან მეტი ფესვი აქვს. ზედა და ქვედა ყბის კბილები ერთმანეთს ეჯრის და თანკბილვას წარმოქმნის. სხვადასხვა სახეობების კბილის ფორმა და რაოდენობა მეტნაკლებად მუდმივია და მთავარ სისტემეტიკურ ნიშანს წარმოადგენს. მტაცებელთა კბილების რაოდენობა არ აღემატება 44-ს; წყვილ- და კენტჩლიქოსანთა, მღრღნელთა და სხვათა შემთხვევაში რაოდენობა ძლიერ ცვალებადია; ზოგიერთ არასრულკბილიანს 18 — 20 კბილი აქვს; ზოგიერთ ჩანთოსანს — 58-მდე; დელფინისებრთა ოჯახის კბილიან ვეშაპებს — 250-მდე. განსაკუთრებით მრავალგვარია ძუძუმწოვრების საღეჭი კბილები, ზოგჯერ მძლავრადაა განვითარებული საჭრელი კბილებიც (მაგ., სპილოს შუანები). მტაცებლებს კარგად აქვთ განვითარებული ეშვები, მღრღნელებს — საჭრელები და საღეჭები; ეშვებს კი კარგავენ და მათ ადგილას დიასტემა წარმოიქმნება. ნახევრად მაიმუნებისა და მაიმუნების კბილების რაოდენობა არ აღემატება 32-ს (ცხვირვიწრო მაიმუნები); ამდენივე აქვს ადამიანს.
მრგვალპირიანებს უვითარდება განსაკუთრებული რქოვანი კბილები. თევზების კბილები განლაგებულია პირის ღრუს რბილ ქსოვილებსა და ძვლებზე, სალაყუჩე რკალებზე (ხახისმიერი კბილები). ზოგიერთ თევზს (მ.შ. ხლაკუნასებრებს და კობრისებრებს) მხოლოდ ხახისმიერი კბილები აქვს. ზრდასრულ ზუთხისებრებს კბილები საერთოდ არ აქვთ. ამფიბიების კბილები განლაგებულია პირის ღრუს ძვლებზე, ქვეწარმავლებს ისინი ხშირად ყბებზე აქვთ შეზრდილი. შხამიან გველებს ზედა ყბაზე უვითარდებათ შხამიანი კბილები, რომლებიც არხით დაკავშირებულია შხამიან ჯირკვლებთან. დღეისათვის არსებულ კუებს კბილები არ აქვთ: მათ ფუნქციას ასრულებს ყბების რქოვანი შალითების მჭრელი კიდეები. ფრინველების შემთხვევაში კბილები ჰქონდა მხოლოდ ნამარხ ფორმებს (არქეოპტერიქსი, იქთიორნისი და სხვ.; იხ. კბილებიანი ფრინველები). უმდაბლეს ცხოველებს კბილები ყბის კიდეზე მიმაგრებული აქვთ ფუძით (აკროდონტიზმი), ქვეწარმავლების უმრავლესობას —  გვერდითი ზედაპირით (პლევროდონტიზმი), ძუძუმწოვრების, ნიანგების, ზოგი ნამარხი ქვეწარმავლისა და თევზების ცალკეული ფორმების კბილები ჩამჯდარია ბუდეებში — ალვეოლებში (თეკოდონტიზმი).
ადამიანის კბილები
ადამიანის კბილები საღეჭ-სამეტყველო აპარატის ურთიერთდაკავშირებულ ორგანოთა კომპლექსია, რომელიც მონაწილეობს ღეჭვის, ბგერათა წარმოქმნის და მეტყველების აქტებში. კბილები გარემოცულია სხვადასხვა ანატომიური წარმონაქმნით და მათთან ერთად ქმნის მეტამერულად განლაგებული კბილების ორგანოებს. ყოველი კბილი ყბის სათანადო მონაკვეთთან ერთად წარმოადგენს ყბა-კბილის სეგმენტს, რომელიც მოიცავს კბილებს, ლორწოვანი გარსით დაფარულ ყბის ფოსოს (ალვეოლა), კბილების საფიქსაციო აპარატს, სისხლის ძარღვებსა და ნერვებს, ადამიანს 2 წლის ასაკში მთლიანად აქვს განვითარებული ყველა სარძევე კბილი, ხოლო 5–6 წლიდან ეწყება მათი მოცვლა და მუდმივი კბილებით შევსება. ყბიდან ამოწეული კბილების გვირგვინების ერთობლიობა წარმოქმნის ზედა და ქვედა კბილების რკალებს. პირის მოკუმვისას კბილების ურთიერთობას თანკბილვა ეწოდება. ზედა და ქვედა ყბის მოპირისპირე კბილებს ანტაგონისტებს ეძახიან. ყოველ კბილს აქვს თავისი მთავარი და დამატებითი ანტაგონისტი. სტომატოლოგიაში კბილების რიგის აღსანიშნავად მიღებულია კბილების ფორმულა, რომელშიც ცალკეული კბილები აღინიშნება ციფრით, კბილების ლათინური სახელწოდების პირველი ასოთი ან ორივეთი ერთდროულად. თუ რიგში ან ყბაზე ყველა კბილი შენარჩუნებულია, ასეთ რიგს ან ყბას სავსე ეწოდება. 250პქ|მინი|მარცხნივ|ადამიანის კბილები საჭრელი კბილები, ეშვები და ქვედა პრემოლარები ერთფესვიანია, ზედა პრემოლარები და ქვედა მოლარები —  ორფესვიანი, ხოლო ზედა მოლარებს 3 — 3 ფესვი აქვს. კბილებს კბილბუდეში ამაგრებს ბოჭკოთა რთული სისტემა. ეს ბოჭკოები გაჭიმულია კბილებსა და კბილბუდეს, კბილებსა და ღრძილს და კბილსა და კბილს შორის. ადამიანს ყოველ ყბაზე ჯერ 10 მოსაცვლელი (სარძევე) კბილი ამოსდის (4 საჭრელი, 2 ეშვი და 4 ძირითადი), შემდეგ კი 16 მუდმივი კბილი (4 საჭრელი, 2 ეშვი, 4 პრემოლარი და 6 მოლარი).
ვიდრე ბავშვი ძუძუს წოვს და კბილები არ სჭირდება, კბილების მაგივრობას ასრულებს ღრძილის თავისუფალ კიდეზე დართული ლორწოვანი გარსის მორგვი, რომელიც უადვილებს ბავშვს ძუძუს დვრილის პირში დაჭერას და წოვას. შემდეგ იწყება მოსაცვლელი კბილების ამოჭრა (საჭრელი კბილების 6–9 თვეზე, პირველი ძირითადი კბილებისა — 12–14 თვეზე, ეშვებისა — 15–20 თვეზე, მეორე ძირითადი კბილებისა — 20–30 თვეზე). სარძევე კბილებს ბავშვი იმავე რიგით იცვლის, როგორც ამოსდის. სარძევე კბილების ადგილას ამოსულ მუდმივ კბილებს შემცვლელი ეწოდება (ყოველ ყბაზე 10), დანარჩენ 6 კბილს კი — დამატებითი. მუდმივი კბილების ამოსვლა იწყება 5–6 წლიდან (საჭრელი კბილები) და მთავრდება 14 წლისათვის. მე-3 მოლარები ანუ „სიბრძნის“ კბილები 17–25 წლის ასაკში ამოდის.
დაავადებები
200პქ|მინი|მარჯვნივ|კარიესი კბილის დაავადებები შესაძლოა წარმოშვას მასზე არახელსაყრელი ფაქტორების ზემოქმედებამ (მ.შ. მჟავის ან ტუტის ზემოქმედებამ, მექანიკურმა ტრავმამ), შიდა ორგანოებისა და ორგანიზმის სისტემების დაავადებებმა ან შეიძლება იყოს თანდაყოლილი. დაავადებული კბილი შესაძლოა გახდეს ინფექციის კერა და მოიტანოს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის, გულ-სისხლძარღვთა სისტემის, თირკმლებისა და სახსრების მოქმედების მძიმე დარღვევები. ადამიანის კბილის ყველაზე მეტად გავრცელებული დაზიანებებია: კბილის ქვა, კარიესი, პერიოდონტიტი, პულპიტი და სხვ. კბილების დაავადებებს, მკურნალობასა და პროფილაქტიკას შეისწავლის სტომატოლოგია.
სქოლიო
*
კიურიუმი
ისტორია
პლუტონიუმთან დაკავშირებული სამუშაოების დამთავრების შემდეგ, მეტალურგიული ლაბორატორიის თანამშრომლების ყურადღება მიიპყრო ახალი ტრანსურანული ელემენტების სინთეზსა და იდენტიფიკაციაზე. ამ სამუშაოს ასრულებდნენ გლენ თეოდორ სიბორგი, ალბერტი გიორსო, ლეონ ოუენ მორგანი და რ.ა. ჯეიმსი. ძალიან დიდი პერიოდის განმავლობაში ვერ ხერხდებოდა #95 და #96 ელემენტის სინთეზირება და იდენტიფიკაცია, ვერ ხერხდებოდა იმიტომ რომ, ვარაუდობდნენ რომ მათ პლუტონიუმთან ექნებოდათ მსგავსება და საკმაოდ ადვილად დაიჟანგებოდნენ ექვს ვალენტიან მდგომარეობამდე. მაგრამ 1944 წელს, როდესაც დადგინდა რომ, ეს ელემენტები არია ლანთანოიდების ანალოგები და შედიან განსაკუთრებულ ჯგუფში რომლებსაც აქტინოიდები ეწოდებათ, აღმოჩენა შედგა. პირველი 1944 წელს აღმოჩენილი იქნა კიურიუმი. ის მიიღეს პლუტონიუმ-239-ის 239Pu α-ალფა-ნაწილაკებით ბომბარდირების მეთოდით.
იურიუმი გამოყოფილი იქნა ლ. ვ. ვერნერის და ი. პერლმანის მიერ 1947 წელს ჰიდროქსიდის სახით, რომელიც მიიღეს ამერიციუმის ჰიდროქსიდისაგან, რომელმაც განიცადა ნეიტრონებით დასხივება.
სახელწოდების წარმოშობა
ელემენტს სახელი ეწოდა პიერ კიურისა და მარი სკლოდოვსკა-კიურის პატივსაცემად.
მიღება
კიურიუმის განსაზღვრული იზოტოპები მიიღება ატომურ რეაქტორებში. კიურიუმის ატომების დაგროვება ხდება ელემეტ-სამიზნეს ბირთვების მიერ ნეიტრიონების თანმიმდევრული მიტაცების გზით. კიურის საკმაო რაოდენობის დაგროვების შემდეგ მას ქიმიური გადამუშავების მეთოდებით გამოყოფენ, უწევენ კონცენტრირებას და გამოიმუშავებენ კიურიუმის ოქსიდს.
კიურიუმი — ძალიან ძვირი ლითონია. მას გამოიყენებენ ბირთვული ტექნოლოგიების ყველაზე მნიშვნელოვან დარგებში. ამის მიუხედავად, აშშ და რუსეთში მიმდინარეობს ეგრეთ წოდებული კიურიუმის პროგამები, რომლის ძირითადი ამოცანებია:
ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ კურიუმის მოთხოვნილება მისი გამოყენების ძირითად სფეროებში მრავალჯერ აღემატება მიწოდებას. საჭირო რაოდენობის კიურიუმის მიღება გადაწყვეტს კომპაქტური კოსმოსური რეაქტორების წარმოების პრობლემას, ბირთვულ ძრავებიანი თვითმფრინავების წარმოებას და ა.შ.
იზოტოპები და მათი გამოყენება
კიურიუმი-242 ჟანგის სახით (სიმკვრივე მიახლოებით 11,75 და ნახევრად დაშლის პერიოდი 162 დღე) გამოიყენება კომპაქტური და ძალიან მძლავრი დენის რადიოიზოტოპური წყაროების წარმოებაში (ენერგო გამოყოფა მიახლოებით 1169 ვტ/სმ³), ხოლო 1 გრამი ლითონური კიურიუმი გამოყოფს მიახლოებით 120 ვტ. მისი განსაკუთრებულობის და მოხერხებულობის, და ასევე უსაფრთხოების მიზეზი არის ის რომ კიურიუმი არის პრაქტიკულად სუფთა ალფა-გამომსხივებელი. 1 წელიწადში, ერთი გრამი კიურიუმის ალფა-გამოსხივების ინტეგრირებული ენერგია მიახლოებით შეადგენს 480 კვტ·სთ.
ასევე კიურიუმს გამოიყენებენ მაღალი სიმძლავრის ნეიტრონული წყაროების წარმოებაში სპეციალური ატომური რეაქტორების ასამუშავებლად („ასაალებლად“). კიურიუმი-244 - კიურიუმის უფრო მძიმე იზოტოპია (ნახევრადდაშლის პერიოდია 18,1 წელი) და ისიც ალფა-გამომსხივებელია (ენერგოგამოყოფა მიახლოებით 2,83 ვტ/გრ). თუმცა კიურიუმ-244-ს ასევე დიდი ალბათობით გააჩნია სპონტანური ნეიტრონების გამოსხივება (1,4*10−6 ნეიტრონები/ბკ), რითაც მას შეაქვს მნიშვნელოვანი წვლილი ზოგი რეაქტორის ნეიტრონულ რადიაციულ ფონში. კიურიუმი-245 (ნახევრადდაშლის პერიოდი 8500 წელი) ძალიან პერსპექტიულია კომპაქტური ზემაღალი ენერგოგამოყოფადი ატომური რეაქტორების შესაქმნელად, და ამიტომაც ეძებენ ამ იზოტოპის წარმოების რენტაბელურ გზებს.
ჯეიმზ მეტისი
მინი
ჯეიმზ ნორმან „ჯიმ“ მეტისი (James Norman Mattis; დ. 8 სექტემბერი, 1950, პულმანი, აშშ) — აშშ-ის 26-ე თავდაცვის მდივანი პრეზიდენტ ტრამპის ადმინისტრაციის დროს, 2017 წლის 20 იანვრიდან 2019 წლის 1 იანვრამდე, აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსის გადამდგარი გენერალი. 2010 წლის 11 აგვისტოდან – 2013 წლის 22 მარტამდე აშშ-ის ცენტრალური სარდლობის მე-11 სარდალი; 2007 წლის 9 ნოემბრიდან – 2010 წლის აგვისტომდე აშშ-ის გაერთიანებული ძალების სარდლობის მეთაური; იმავდროულად, 2007 წლის 9 ნოემბრიდან – 2009 წლის 8 სექტემბრამდე ნატოს მოკავშირეთა ტრანსფორმაციის სარდლობის უმაღლესი სარდალი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის გენერლები კატეგორია:აშშ-ის თავდაცვის მდივნები კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი
ქუთუზი
ალ-მუზაფარ საიფ ად-დინ ქუთუზი (الملك المظفر سيف الدين قطز; გ. 24 ოქტომბერი, 1260) — ეგვიპტის მამლუქთა სულთანი. წარმოშობით იყო, სავარაუდოდ, დიდგვაროვან ყივჩაყთა ოჯახიდან. დაატყვევეს და ტყვედ გაყიდეს მონღოლებმა, სირიაში იყიდეს ეგვიპტელმა მონათმფლობელებმა და მამლუქ ემირა აიბექს მიჰყიდეს. 1250 წელს, როდესაც აიბექი სულთანი გახდა, ქუთუზი ვიცე-სულთნად დანიშნა. 1257 წელს აიბექის სიკვდილის შემდეგ ტახტზე ავიდა ალ-მანსურ ალი, ქუთუზი ისევ ვიცე-სულთნად დარჩა. 1259 წლის ნოემბერში დაამხო სულთანი და ძალაუფლება საკუთარ ხელში აიღო. მონღოლთა მიერ ერაყის დაპყრობისა და სირიაში შეჭის შემდეგ მან უარყო ჰულაგუ-ხანის მოთხოვნა ეგვიპტის კაპიტულაციის შესახებ. კავშირი შეკრა პალესტინის ჯვაროსნებთან და თავის მეტოქე ბეიბარსთან და 1260 წლის 3 სექტემბერს აინ-ჯალუტის ბრძოლაში დაამარცხა მონღოლები, რითაც შეაჩერა მათი წინსვლა ახლო აღმოსავლეთში, სირიაში ხელისუფლება მამლუქთა ხელში გადავიდა. ეგვიპტეში დაბრუნებისას ნადირობის დროს მოკლა ბეიბარსმა, რომელიც მამლუქ ემირებთან ერთად იყო ჩაბმული შეთქმულებაში.
სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1260 კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:ეგვიპტის მამლუქი სულთნები
ფერეთა (მდინარე)
ფერეთა — მდინარე ვანის მუნიციპალიტეტში, რიონის მარჯვენა შენაკადი. მთა-ბარის ტიპისაა, კალაპოტი ქვა-ქვიშიანლამიანი. სიგანე საშუალოდ 6-7 მეტრი. სიღრმე — 60 სმ. მდინარის სათავეებთან გაშენებული იყო ამჟამად ნასოფლარები: ბაბოთი და ბაგინეთი, ხოლო შუა წელს ქვემოთ მსხვილი სოფლები: ფერეთა, ზედა გორა, შუა გორა, ზეინდარი.
ოქროპირიძე
საკუთარი სახელი ოქროპირიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ფერეთა (მდინარე)
მდინარე სათავეს იღებს ბაბოთ-ბაგინეთის სამხრეთით, საკვერნისტყის ქედის ჩრდილო კალთებზე, 750 მეტრ სიმაღლეზე ზღვის დონიდან. გზად შეირთავს ამავე ქედიდან მომდინარე სხვა მცირე მდინარეებს, ნელ-ნელა ივაკებს და სოფელ ზეინდართან შეერთვის ეგრეთ წოდებულ რიონის შტოს, რომელიც სოფელ დიდველიდან მოყოლებული გამოყოფილია რიონის ძირითადი ნაწილიდან და პარალელურად მიედინება, გზად ფერეთას და სხვადასხვა მცირე შენაკადების გარდა შეირთავს ბანურას, კორისწყალს, კვინისწყალს და ამაღლების სიახლოვეს რიონის სხვა რამდენიმე ნაკადში იხლართება.
ოქროპირიძე
კატეგორია:ქართული გვარები
ფერეთა (მდინარე)
ფერეთას მთავარი შენაკადია მდინარე ჯამსარეცხელა, მცირე სწრაფი მდინარე, რომელიც სოფელ სალომინაოს თავზე ჭიბნათის მთის ფერდობებზე იღებს სათავეს, გზად ამავე მთის ფერდობებიდან მომდინარე მცირე ღელე-მდინარეებს იერთებს და მარჯვნიდან უერთდება ფერეთას რიონის შესართავამდე რამდენიმე ათეულ მეტრში.
სარეწაო მნიშვნელობა
მდინარე დაბალსენსიტიურია. ძირითადი ფუნქცია სატოფე-სანასუქოა. ბინადრობს 6 სახეობის თევზი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიონის შენაკადები კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
ომოლონი
ომოლონი — მდინარე რუსეთში, შორეული აღმოსავლეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, კოლიმის მარჯვენა და ყველაზე დიდი შენაკადი. მიედინება იაკუტიის, ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგისა და მაგდანის ოლქის ტერიტორიებზე. მდინარის სიგრძეა 1114 კმ, წყალშემკრები აუზის ფართობი 113,000 კმ².
მდინარის სახელი წარმოიქმნა იუკაგირების გვარიდან ომოლ („კარგი“) და ტერმინიდან ონ („მდინარე“), რაც ერთად „ომოლის გვარის მდინარეს“ აღნიშნავს.
ჰიდროგრაფია
მთელ თავის სიგრძეზე ომოლონის კალაპოტი დატოტვილი და დახლართული და წარმოქმნის მრავალ ფშანს, მუხლს, ყურეს და ჩქერს. მარცხენა შენაკადები, როგორც წესი, მთავარ კალაპოტს კიდური ფშანების მეშვეობით უკავშირდებიან. მთავარი კალაპოტის სიგანე შუა წელზე დაახლოებით 500 მეტრი, ხოლო დინების სიჩქარეზე 7–9 მ/წმ-ია, ქვემო წელზე - 3-5 მ / წმ. ალუვიური ნატანების ფხვიერი სიზრქის მეშვეობით იჟონება მდინარის ჩანადენის უდიდესი ნაწილი, რაც ხელს უწყობს მძლავრი კალაპოტქვეშა ტალიკების წარმოქმნას. შედეგად, მრავალწლოვანი მზრალობის ჭალის მონაკვეთებში ნაკლებ გავლენას ახდენს ნიადაგურ პროცესებსა და მცენარეთა ცხოვრებაზე ნაყოფიერების ფენაში.
კუნძულის ჭალაში ალუვიური ტერასების სამი დონეა: დაბალი ჭალა - ყოველწლიურად იტბორება წყალმოვარდნების შედეგად, საშუალო ჭალა - იტბორება ყოველ 3-5 წელიწადში, მაღალი ჭალა - იტბორება ყოველ 7-10 წელიწადში. ამ დონეების ზემოთ მდებარეობს დაუტბორავი ტერასა - ჭაობიანი ვაკე გაბარდული ნამდინარევებითა და ნამდინარევ-თერმოკარსტული ტბებით, სადაც ჭარბობს ჭაობიანი ტორფ-გლეისოლისა და მზრალ-ტაიგის ნიადაგები.
ომოლონის და მისი შენაკადების ზემო წელებში არის 20 მინაყინი, რომელთა ფართობი 2,8-დან 3,7 კმ²-მდეა.
მდინარის ფარვატერი ხშირად იცვლება, წყალი რეცხავს ნაპირს და ჭალის ტყეების დიდ ნაწილს გლეჯავს, ფშანებისა და ცელების ნაპირებზე დაღუპული ხეების ხერგები კეთდება. ხშირად წყალმოვარდნის დროს ცელები და კუნძულები უცბად წაილეკება ხოლმე და სწრაფადვე ახალ ადგილებში ჩნდება.
ჰიდროლოგია
ომოლონი იყინება ოქტომბრის 20-იან რიცხვებში, ყინული იძვრის აპრილის შუა რიცხვებში. საგაზაფხულო წყალდიდობები 20 მაისიდან 25 მაისამდე ხდება. შემოდგომა-ზაფხულის წყალმოვარდნა აგვისტოს მეორე ნახევარში იცის.
ზამთარში ომოლონის წყალი იდეალურად გამჭვირვალეა, ყინულსვლის დროს აქვს მოთეთრო ელფერი, ზაფხულის ბოლოს - მომუქო. სანაპირო ტბებში წყლის ფერი მოყვითალო ან მუქია.
კლიმატი
მდინარის გასწვრივ კლიმატი მკაცრად კონტინენტური, სუბარქტიკულია, იქ, სადაც ციმბირის ანტიციკლონი დომინირებს ძალიან ცივი ზამთარი და შედარებით ცხელი ზაფხული იცის. საშუალო წლიური ტემპერატურაა −12,8 ° C, აბსოლუტური მინიმუმი დაფიქსირებულია −61 ° C, ხოლო აბსოლუტური მაქსიმალური კი +34 ° C. ნალექის წლიური რაოდენობა 240 მმ-ია, მის უმეტეს ნაწილს წვიმა შეადგენს.
ნაოსნობა
მდინარე სანაოსნოა შესართავიდან 595 კმ-ზე, ხოლო დასაცურებელი — ქვემო წელზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:სახის მდინარეები კატეგორია:ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგის მდინარეები კატეგორია:მაგადანის ოლქის მდინარეები
როსტომ შარვაშიძე
ლიტერატურა
როსტომ
პავლე ცაძიკიძე
პავლე ცაძიკიძე (დ. 27 ივნისი, 1960, ახმეტის რაიონი ) — ქართველი ვეტერინარი, იურისტი, პოლიტიკოსი.
დაამთავრა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტი და თბილისის ჰუმანიტარული ინსტიტუტი. 1977-1978 წლებში ზემო ალვანის მეურნეობის მუშა. 1982 წელს ვლადიკავკაზის გორსკის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის უფროსი ლაბორანტი. 1982-1984 წლებში ვლადიკავკაზის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ლაბორანტი. 1987 წელს ვლადიკავკაზის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის უფროსი პრეპარატორი. 1987-1989 წლებსი ჩრდილოეთ ოსეთის გადამამუშავებელი საამქროს უფროსი. 1989-1990 წლებში გორსკის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი. 1990-1992 წლებში საქართველოს ზოოვეტერინარული ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი. 1992-2000 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს განყოფილების უფროსი. 2000-2002 წლებში ახმეტის რაიონის გამგებელი. 2002-2004 წლებში საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს დეპარტამენტის უფროსი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ახმეტის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ახალი საქართველოსთვის“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1960 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები პავლე კატეგორია:ქართველი ვეტერინარები კატეგორია:ქართველი იურისტები
საპატიო დაკრძალვის ხეივანი ბაქოში
მინი
საპატიო დაკრძალვის ხეივანი ბაქოში (Fəxri xiyaban) — სასაფლაო, რომელიც მდებარეობს ბაქოს მთიან ნაწილში (პარლამენტის გამზირზე). იგი წარმოადგენს ხეივანს, სადაც დაკრძალულია აზერბაიჯანის კულტურის, მეცნიერების, ლიტერატურის, ხელოვნების გამოჩენილი მოღვაწეები, საბჭოთა კავშირის გმირები, პოლიტიკოსები, რევოლუციონერები, ასევე ისინი, ვინც ეკონომიკისა და სოფლის მეურნეობის სხვადასხვა დარგში გამოირჩეოდნენ და საპატიო წოდებებს იმსახურებდნენ.
ისტორია
საპატიო სამარხი შეიქმნა აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს 1948 წლის 27 აგვისტოს ბრძანებით. ხეივნის მშენებლობა იმავე წელს დაიწყო. როგორც აზერბაიჯანის სსრ მთავრობის 1948 წლის 27 აგვისტოს განკარგულებაშია ნათქვამი, საპატიო ხეივნის მშენებლობა განხორციელდა ნავთობის მოპოვებიდან მიღებული შემოსავლის, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ნავთობის ფონდის ხარჯზე.
აქ დაკრძალულთა შორის არიან ბოლშევიკები, სსსკ-ს წევრები და პირები, რომლებმაც ასევე მონაწილეობა მიიღეს აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებაში, არიან ისეთებიც, რომლებიც აზერბაიჯანის საზღვარგარეთ დაიბადნენ, მაგრამ ცხოვრების უმეტესობა აქ გაატარეს. დაკრძალულთაგან ბევრი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა XIX-XX საუკუნეებში.
დადგენილებას დამატებული ჩამონათვალის თანახმად, ჯალილ მამედყულიზადეს, აბდურაჰიმ ჰაგვერდიევი, ნაჯაფ ბეი ვეზიროვის, ჰასან ზარდაბი, ჰუსეინ არაბლინსკის, სულეიმან სანი ახუნდოვის, ალი ნაზმის, ჯაბარ გარიაღდიოღლუს, რუსტამ მუსტაფაზიევის საფლავები გადაიტანეს აზიმ ალ-აზიმში. სასფლაოზე მათ აღუმართეს ბიუსტები.
ამ დროისთვის 251 ადამიანი დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვების 1-ელ ჩიხში, ხოლო 500-ზე მეტი ადამიანი დაკრძალულია საპატიო სამარხების II ხეივანში. აქ დაკრძალულთა შორის არის აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ჰეიდარ ალიევი, კომპოზიტორი ფიქრეთ ამიროვი, აზერბაიჯანული სატირული გრაფიკის ფუძემდებელი აზიმ აზიმზადე, რაშიდ ბეჰბუდოვი აზერბაიჯანელი მუსიკოსი და მსახიობი, ბულბული აზერბაიჯანელი მომღერალი, ვუგარ გაშიმოვი აზერბაიჯანელი მოჭადრაკე, რასულ რზა საბჭოთა აზერბაიჯანელი მწერალი, აზერბაიჯანის სსრკ-ის დამსახურებული ხელოვნების მოღვაწე, უზეირ ჰაჯიბეკოვი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და საზოგადო მოღვაწე, მუსლიმ მაგომაევი, ჰასან ზარდაბი განმანათლებელი და გამომცემელი, პირველი ბუნებისმეტყველი მეცნიერი ისლამურ სამყაროში, აბულფაზ ელჩიბეი აზერბაიჯანელი პოლიტიკური მოღვაწე და ყოფილი საბჭოთა დისიდენტი. აზერბაიჯანის პირველი არჩეული, არაკომუნისტი პრეზიდენტი და სხვანი.
სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს სასაფლაოები კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
მიქელწყარო
მიქელწყარო — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპიც მუნიციპალიტეტში, კასპის ადმინისტრაციულ ერთეულში. მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 530 მეტრზე, კასპიდან 5 კილომეტრში. სოფელში არის რკინიგზის ბაქანი, საჯარო სკოლა. მოსახლეობის აღწერებში ცალკე სოფლად შეტანილი არ არის. დასახლებულია ეთნიკურად აზერბაიჯანელებით.
სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სარეხ შარვაშიძე
სარეხ (სორეხ) შერვაშიძე — აფხაზეთის მთავარი XVII საუკუნის 70-80-იან წლებში. მისი მთავრად ყოფნის დროს აფხაზები საბოლოოდ დამკვიდრდნენ მდ. კოდორსა და ეგრისწყალს შუა. შემდეგში სარეხმა ენერგიულად შეუტია მდ. ეგრისწყალის მარცხენა სანაპიროს, დაიპყრო სამეგრელოს მნიშვნელოვანი ტერიტორია და თავი სამეგრელოს მთავრად გამოაცხადა.
ლიტერატურა
სარეხ კატეგორია:აფხაზეთის მთავრები
კორტესი (პერნამბუკუ)
კორტესი (Cortês) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პერნამბუკუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 302 მეტრზე. მიეკუთვნება მატა-პერნამბუკანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მატა-მერიდიუანალ-პერნამბუკანის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 452 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 122.9 კმ²-ზე. ფართობი 101 316 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერნამბუკუს შტატის მუნიციპალიტეტები
ვერხნიე-ლემეზი
ვერხნიე-ლემეზი (Үрге Ләмәҙ; Верхние Лемезы) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის არხანგელის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 105 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ არხანგელსკოედან დაშორებულია 50 კილომეტრით. უხლოესი რკინიგზის სადგურია პრიურალიე, რომელიც დაშორებულია 56 კმ-ით.
ალ-მუტი
აბუ ლ-კასიმ ალ-ფადი იბნ ალ-მუკთადირი  უკეთ ცნობილი როგორც ალ-მუტი (المطيع (დ. 914 — გ. სექტემბერი/ოქტომბერი 974)) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა 946-974 წლებში.
მისი მმართველობისას რეალური ძალაუფლება საბოლოოდ გადავიდა ბუიდების ხელში, ხალიფა კი სიმბოლურ ფიგურად იქცა.
აიდგილარა (მრავალმნიშვნელოვნება)
საკუთარი სახელი აიდგილარა შესაძლებელია აღნიშნავდეს:
სუსტარ შარვაშიძე
სუსტარ შარვაშიძე — აფხაზეთის მთავარი XVII საუკუნის 50-60-იან წლებში. მის დროს გახშირდა აფხაზთა თავდასხმები სამეგრელოზე და აფხაზებმა იწყეს დამკვიდრება მდ. კოდორსა და ლაღიძგას შორის.
ლიტერატურა
სუსტარ კატეგორია:აფხაზეთის მთავრები
აღას მეჩეთი
აღას მეჩეთი (აზერბ. Ağa məscidi) — მეჩეთი აზერბაიჯანში, ბაქოს ქალაქ საბუნჩუს რაიონის სოფელ ნარდარანში.
ისტორია
აღას მეჩეთი მდებარეობს ბაქოს სოფელ ნარდარანის სახელობის კვარტალში. აშენდა 1882 წელს (1317 მაჰმადიანური ქრონოლოგიის მიხედვით) შეიხ მაგომედალის ინიციატივით. სხვა წყაროების მიხედვით, მეჩეთი აგებულია 1899-1900 წლებში. საბჭოთა პერიოდში, 1937-1987 წლებში, მეჩეთი საწყობად გამოიყენებოდა. მოგვიანებით მეჩეთის საქმიანობა და ფუნქცია განახლდა.
არქიტექტურა
მეჩეთი ორსართულიანია, სწორკუთხა. პირველ სართულზე განთავსებულია ქალთა და მამაკაცთა ადგილები. ქალის ნაწილი გამოყოფილია მამაკაცისგან დიდი ფარდით. ქალთა და მამაკაცთა განყოფილებების ზომები, შესაბამისად, 60 და 170 კვადრატული მეტრია. მეორე სართულზე არის სასულიერო სკოლა-მედრესე.
შენობის კედლები აშენებული იყო მასიური თლილი ქვებით, მაგრამ ფასადის მხრიდან ისინი არ იყო შელესილი. სართულიდან ჭერამდე სიმაღლე 6 მეტრია, ხოლო სართულიდან გუმბათამდე 9 მეტრი. ჭერს მხარს უჭერს თაღებით დაკავშირებული ოთხი დიდი სვეტი. გუმბათზე დამაგრებულია ოთხი სარკმელი. მეჩეთის ამბიონი ნაგებია ქვით და ძალიან საუცხოოდ, უმაღლოს დონეზე არის გაფორმებული. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მინარეთი, რომელიც დაუმთავრებელი და ნახევრად ფორმისაა. მისი სიმაღლე 16 მეტრია. მეჩეთის ყველა ფანჯარა დაცულია რკინის გისოსებით.
სქოლიო
კატეგორია: ბაქოს ღირსშესანიშნაობები კატეგორია: ბაქოს მეჩეთები
გიორგი შარვაშიძე (საფარ ალი-ბეგი)
გიორგი შარვაშიძე (საფარ ალი-ბეგ, გ. 1821) — აფხაზეთის მთავარი 1810-1821 წლებში. ქეილაშ აჰმედ-ბეგის შვილი, მისი ძმის, ასლანბეის მიერ მამის მკვლელობისა და ტახტის მიტაცების დროს სამეგრელოს მთავართან იმყოფებოდა, რომლის დახმარებითაც ცდილობდა ტახტის დაბრუნებას, მაგრამ ამაოდ. 1809 წელს თხოვნით მიმართა რუსეთის ხელისუფლებას, რათა აფხაზეთი რუსეთის მფარველობაში მიეღოთ და მტავრად ის დაემტკიცებინათ. რუსეთ-ოსმალეთის ომის განახლების შემდეგ, 1810 წლის 17 თებერვალს, იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა საფარ-ბეგი დაამტკიცა აფხაზეთის მთავრად რუსეთის უმაღლესი ძალაუფლების აღიარებით და შინაგანი ავტონომიის ცნობით. 1810 წლის ივნისში რუსეთის საზღვაო დესანტმა ხელში ჩაიგდო სოხუმის ციხე და იქედან ოსმალებთან ერთად ასლანბეიც განდევნა.
გიორგი შარვაშიძე დასაფლავებულია ლიხნის ტაძარში.
ლიტერატურა
გიორგი კატეგორია:აფხაზეთის მთავრები
ესკადა (პერნამბუკუ)
ესკადა (Escada) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პერნამბუკუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 109 მეტრზე. მიეკუთვნება მატა-პერნამბუკანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მატა-მერიდიუანალ-პერნამბუკანის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 63 517 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 185.61 კმ²-ზე. ფართობი 342 201 კმ²-ია.
ქეილაშ შარვაშიძე
ქეილაშ აჰმედ-ბეგი შარვაშიძე (ქელეშ-ბეი) — აფხაზეთის მთავარი XVIII საუკუნის 80-იანი წლებიდან 1808 წლამდე. მანუჩარ შარვაშიძის შვილი. ახალგაზრდობაში მძევლად იყო სტამბოლში, სადაც მაჰმადიანობა მიიღო. 70-იანი წლების დასაწყისში აფხაზეთში დაბრუნდა. თურქთა დახმარებით ტახტიდან ჩამოაგდო ბიძა — ზურაბ შარვაშიძე და ტახტს დაეუფლა. ოსმალებმა ქეილაშ შარვაშიძე სოხუმის ფაშადაც დანიშნეს და ყოველწლიური ჯამაგირიც დაუნიშნეს. ენერგიულად იბრძოდა მთავრის ხელისუფლების გაძლიერებისათვის და ამ საქმეში წვრილ და საშუალო თავადაზნაურობას ეყრდნობოდა. მოახერხა ბევრი მსხვილი ფეოდალის დამორჩილება. იბრძოდა სამეგრელოს სამთავროს წინააღმდეგ. 1803 წელს სამეგრელოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ ქეილაშ შარვაშიძე შეეცადა ქვეყნის შეეყვანას რუსეთის მფარველობაში. 1806 წელს თავისთან შეიფარა სულთანის მოწინააღმდეგე, ტრაპიზონის ფაშა და ამით ოსმალეთთან აშკარა განხეთქილებაზე წავიდა. ოსმალებმა იარაღის ძალით რომ ვერ შეძლეს მისი დამორჩილება, შეთქმულება მოუწყვეს მისი უფროსი შვილის ასლანბეი შარვაშიძის მეთაურობით, რომელმაც მოკლა მამა და თვითონ გახდა აფხაზეთის მთავარი.
ლიტერატურა
ქეილაშ კატეგორია:აფხაზეთის მთავრები კატეგორია:მოკლული ქართველები
მევჰიბე ინენიუ
მევჰიბე ინენიუ (Mevhibe İnönü; დ. 22 სექტემბერი, 1897, სტამბოლი, ოსმალეთი — გ. 29 თებერვალი, 1992, ანკარა, თურქეთი) — თურქეთის რესპუბლიკის პირველი ლედი 1938-1950 წლებში როგორც პრეზიდენტ ისმეთ ინენიუს მეუღლე.
ბიოგრაფია
მევჰიბე დაიბადა 1897 წლის 22 სექტემბერს სტამბოლში, ოსმალეთის იმპერიაში. როდესაც იგი სამი წლის იყო, მამამისი ტუბერკულოზით გარდაიცვალა. სულ მალე, იგივე დაავადებით დაიღუპა მისი დედმამიშვილიც. ამის გამო, მევჰიბეს დედა ქალიშვილთან ერთად თავისი პაპის სახლში გადავიდა, რომელიც იმ დროისათვის ცარიელი იყო. სწორედ აქ აღიზარდა მევჰიბე. მან სტამბოლში მიიღო ჯერ საშუალო, შემდეგ კი უმაღლესი განათლება.
1916 წლის 13 აპრილს იგი დაქორწინდა ოსმალეთის არმიის კოლონელ მუსტაფა ისმეთზე. ქორწილიდან 21 დღეში, მისმა ქმარმა იგი დატოვა და პირველი მსოფლიო ომის პირობებში ახლო აღმოსავლეთში გაემგზავრა ფრონტის ხაზზე. იგი უკან მხოლოდ 1918 წელს, ომის დასრულების შემდეგ დაბრუნდა.
1922 წლიდან წყვილი იზმირში გადასახლდა. ამავე წლის ნოემბერში, ლოზანას ხელშეკრულების მოლაპარაკებებზე, მევჰიბე თავის ქმარს თან ახლდა შვეიცარიაში, რომელიც წარმოადგენდა თურქულ დელეგაციას. 1924 წელს მევჰიბემ თავისი მეორე ვაჟი, ომერი გააჩინა, რის შემდეგაც წყვილი ანკარაში გადასახლდა. 1926 წელს დაიბადა მათი მესამე ვაჟი, ერდალი, რასაც 1930 წელს მოჰყვა წყვილის უკანასკნელი ქალიშვილის, ოზდენის გაჩენა. ამის შემდეგ მევჰიბეს ბავშვი აღარ გაუჩენია და თავის ქმარს თან ახლდა ოფიციალური ვიზიტებისას ათენში, რომსა და მოსკოვში.
1934 წელს, გვარების რეფორმის შედეგად, მუსტაფა ისმეთსა და მის ნათესავებს, ინენიუს ბრძოლაში გამოჩენილი სიმამაცისათვის გვარად ინენიუ მიენიჭათ. მევჰიბემ, როგორც მისმა მეუღლემ, გვარად ასევე ინენიუ მიიღო.
1938 წლის 10 ნოემბერს, თურქეთის პრეზიდენტ მუსტაფა ქემალ ათათურქის გარდაცვალებასთან ერთად, მეორე დღეს, 11 ნოემბერს, ისმეთ ინენიუ თურქეთის მეორე პრეზიდენტად აირჩიეს, რითაც მევჰიბე პირველი ლედი გახდა. ამის შემდეგ წყვილი ჩანქაიას სასახლეში გადავიდა, სადაც 1950 წლამდე, ანუ პრეზიდენტობის ვადის ამოწურვამდე დარჩნენ.
მაღალ წრეებში მევჰიბე ცნობილი იყო როგორც ზრდილობიანი და ელეგანტური ქალი. 1949 წელს იგი თურქი ქალების გაერთიანების ასოციაციის პრეზიდენტი გახდა.
ხუტუნია შარვაშიძე
ხუტუნია შარვაშიძე (გ. 1757) — სამურზაყანოს მფლობელი XVIII საუკუნის შუა წლებში. 1757 წელს ხრესილის ბრძოლაში დაიღუპა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამურზაყანოს მფლობელები ხუტუნია
ვერხნიი-ფლოროვსკი
ვერხნიი-ფლოროვსკი (Үрге Фроловка; Верхний Фроловский) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის არხანგელის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არხანგელის რაიონის სოფლები
ჟენევის პირველი კონვენცია
ჟენევის პირველი კონვენცია — კონვენცია, რომელიც მიღებულია ბრძოლის ველზე დაჭრილთა მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად. გაიმართა 1864 წლის 22 აგვისტოს, და იყო პირველი იმ ოთხი შეხვედრიდან, რომლებსაც ერთად ჟენევის კონვენციები უწოდეს. იგი განსაზღვრავს „იმ საფუძველს, რომელზეც დევს საერთაშორისო სამართლის წესები შეიარაღებული კონფლიქტის მსხვერპლთა დასაცავად.“ მას შემდეგ, რაც პირველი ხელშეკრულება მიიღეს 1864 წელს, იგი მნიშვნელოვნად გადაიხედა და შეიცვალა 1906, 1929 და ბოლოს 1949 წელს. ამ კონვენციის შექმნა განუყოფლად არის დაკავშირებული წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტთან, რომელიც წარმოადგენს ამ კონვენციებში სტატიების შექმნის და აღსრულების აღმძვრელ ძირითად საშუალებას.
ისტორია
მოძრაობა საერთაშორისო კანონმდებლობისთვის, რომელიც არეგულირებს დაჭრილებსა და სამხედრო ტყვეების მკურნალობას და ზრუნვას, მაშინ დაიწყო, როდესაც სახალხო აქტივისტი ჰენრი დიუნანი შეესწრო სოლფერინოს ბრძოლას 1859 წელს, რომელიც მოხდა ჩრდილოეთ იტალიაში ფრანგ-პიემონტისა და ავსტრიის არმიებს შორის. ომის შემდგომ სასიკვდილოდ განწირული 40 000 დაშავებული ჯარისკაცი მოედანზე დარჩა, სამედიცინო ობიექტების, პერსონალის და სამედიცინო დახმარების არარსებობის გამო. ამ მოვლენის შემსწრე დიუნანმა მაშინვე მოქმედება დაიწყო. ჟენევაში დაბრუნებისთანავე დიუნანმა გამოაქვეყნა თავისი ანგარიში Un Souvenir de Solferino. მან მოუწოდა სახელმწიფოებს საერთაშორისო კონფერენციის მოწვევისკენ და მალევე დაარსდა წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტი 1863 წელს.
მხოლოდ ერთი წლის შემდეგ, შვეიცარიის მთავრობამ მოიწვია ევროპის ყველა ქვეყნის მთავრობა, ასევე ამერიკის შეერთებული შტატები, ბრაზილია და მექსიკა, რათა დასწრებოდნენ ოფიციალურ დიპლომატიურ კონფერენციას. თექვსმეტმა ქვეყანამ მთლიანობაში ოცდაექვსი დელეგატი გაგზავნა ჟენევაში. შეხვედრას ხელმძღვანელობდა გენერალი გილემ ანრი დეფიური. 1864 წლის 22 აგვისტოს ხელმოწერილი ჟენევის სასტუმრო დე ვილში (მერია), ალჰამბრას ოთახში, კონფერენციამ მიიღო ჟენევის პირველი კონვენცია „არმიაში დაჭრილთა მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით“. 12 სახელმწიფოსა და სამეფოს წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს კონვენციას:
შვედეთისა და ნორვეგიის გაერთიანებულმა სამეფომ ხელი მოაწერა დეკემბერში.
კონვენციამ „თავისი ძალა მოიპოვა იმ ქვეყნებისგან, რომლებმაც მიიღეს, დაადასტურეს იგი თავისი ხელმოწერით და გამოიყენეს თავიანთ სამხედრო ოპერაციებში.“ მისი ძირითადი მანდატების მიუხედავად, რომლებიც ქვემოთ არის ქვემოთ ჩამოთვლილი, კონვენცია წარმატებული იყო მნიშვნელოვანი და სწრაფი რეფორმების განხორციელებაში. ამ პირველმა მცდელობამ მხოლოდ უზრუნველყო:
1. დაჭრილ და ავადმყოფ ჯარისკაცთა სამკურნალოდ განკუთვნილი ნებისმიერი დაწესებულების იმუნიტეტი დაკავების ან განადგურებისგან, 2. ყველა მებრძოლის მიუკერძოებელი მიღება და მკურნალობა, 3. დაზარალებულთა დამხმარე მშვიდობიანი მოქალაქეების დაცვა, და 4. წითელი ჯვრის სიმბოლოს, როგორც ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პირთა და მათი აღჭურვილობის იდენტიფიცირების საშუალება.
კონვენციაში გარკვეული ტერმინებისა და ცნებების მნიშვნელოვანი ორაზროვნების გამო და უფრო მეტიც, ომის და სამხედრო ტექნოლოგიების სწრაფად განვითარებადი ბუნების გამო, ორიგინალური სტატიების გადახედვა და გაფართოება მოხდა, უმეტესწილად ჟენევის მეორე კონფერენციაზე 1906 წელს და 1899 და 1907 წლების ჰააგის კონვენციებში, რომლებშიც ძირითადად საზღვაო ომის წესებზე იყო საუბარი. 1906 წლის ვერსია განახლდა და შეიცვალა 1929 წლის ვერსიით, როდესაც მასზე მცირედი ცვლილებები განხორციელდა. იგი კვლავ განახლდა და შეიცვალა 1949 წლის ვერსიით, უფრო ცნობილია როგორც ჟენევის კონფერენციის საბოლოო აქტი, 1949. ამასთან, როგორც 1951 წელს აღნიშნა წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის დირექტორმა ჟან პიკეტმა, „კანონი, თუმცა, ყოველთვის ჩამორჩება ქველმოქმედებას; ის ჯდება ცხოვრების რეალობასა და კაცობრიობის საჭიროებებთან შესაბამისობაში“. ეს წითელი ჯვრის მოვალეობაა „დაეხმაროს კანონის მასშტაბების გაფართოებას, იმ ვარაუდით, რომ... კანონი შეინარჩუნებს თავის მნიშვნელობას“, პრინციპულად, ჟენევის ორიგინალური კონვენციის ძირითადი პრინციპების გადახედვითა და გაფართოებით.
დებულებების შეჯამება
1864 წლის ხელშეკრულების ათი თავდაპირველი სტატია გაფართოვდა მიმდინარე 64 სტატიამდე. ეს გრძელი ხელშეკრულება იცავს ჯარისკაცებს, რომლებიც არიან hors de combat (ავადმყოფობის ან ტრავმის გამო ბრძოლადან გამოთიშულები), აგრეთვე სამედიცინო და რელიგიურ პერსონალს და ბრძოლის ზონაში მყოფ მშვიდობიან მოქალაქეებს. მის მთავარ დებულებებს შორის:
დღესდღეობით 196 სახელმწიფო აწერს ხელს 1949 წლის ჟენევის კონვენციის პირობებს (როგორც პირველს, ისე დანარჩენ სამ კონვენციას).
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები კატეგორია:ჟენევის კონვენციები კატეგორია:1864 წელი შვეიცარიაში კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი კატეგორია:საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სიმონ ღოღობერიძე
სიმონ ღოღობერიძე (გ. 1914) — ქართველი პედაგოგი და მთარგმნელი. სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში. 1861 წელს გადავიდა მოსკოვის უნივერსიტეტში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ასწავლიდა ქუთაისის გიმნაზიაში. ქართულ ენაზე არგმნა მარი ბროსეს „საქართველოს ისტორია“.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:გარდაცვლილი 1914 კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები