cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კორსნიასი
კორსნიასი (Korsnäs) — მუნიციპალიტეტი ვაასის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 023 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 424.71 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8.58 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის უმრავლესობის ენაა შვედური ენა, ხოლო უმცირესობის ― ფინური.
სქოლიო
კატეგორია:ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
მიეშკო II ლამბერტი
მიეშკო II ლამბერტი (Mieszko II Lambert; 990 — 10 მაისი, 1034 ) — პოლონეთის მეფე (1025 წ.), პიასტების დინასტიის წარმომადგენელი, ბოლესლავ I მამაცის და ემნილდას ლუჟიცის მთავრის დობრომირის ქალიშვილის ვაჟი.
მმართველობის დაწყება და უნგრეთთან კავშირი
მიეშკო II პოლონეთის ტახტზე ავიდა პოლონეთში სოციალურ-პოლიტიკური კრიზისის გაღრმავების პერიოდში, რომელიც გამოწვეული იყო თავისი მამის ექსპანსიური პოლიტიკით. პოლონეთი იყო პოლიტიკურ იზოლაციაში, დაქანცული იყო განუწყვეტელი ომების გამო, ამ დროს ძლიერდებოდა საეკლესიო და სათავადო ოპოზიცია მეფის წინააღმდეგ, გამწვავდა სოციალური კონფლიქტები. მიეშკო II არ იყო ბოლესლავ I-ის უფროსი ვაჟი, მიუხედავად ამისა მისი კორონაცია გაიმართა 1025 წ. გნეზნოში წარიმართა რაიმე გართულების გარეშე, ხოლო მეფის ორი ძმა, ბეზპრიმი დაოტტონ, გაძევებული იქნა ქვეყნიდან და თავშესაფარი იპოვეს კიევის სამთავროში იაროსლავ ბრძენთან კიევში.
ომი იმპერიასთან და კიევთან
გერმანიის გარდაუვალი თავდასხმის თავიდან აცილების მიზნით, 1028 წ. მიეშკო II-მ დაარბია ჩეხეთი და საქსონია. საპასუხოდ შემდეგ წელს სილეზიაში შემოიჭრა იმპერატორი კონრად II. სიტუაცია გართულდა 1031 წ., როცა უნგრეთმა ხელი მოაწერა სამშვიდობო ხელშეკრულებას იმპერატორთან და პოლონეთი ისევ იზოლირებული აღმოჩნდა. ამ დროს პოლონეთის სამეფოს ტერიტორიაზე შემოიჭრა კიევის დიდი მთავრის იაროსლავ ბრძენის ჯარი, რომელიც მხარს უჭერდა ბეზპრიმის პრეტენზიებს პოლონეთის ტახტზე. იმის მცდელობით რომ რუსეთის ჯარის წინააღმდეგ იმპერატორის დახმარებისათვის მიეშკო II-მ უარი განაცხადა ლუჟიციზე და მორავიაზე, რომელიც ბოლესლავ I-ის მიერ იყო შემოერთებული. მიუხედავად ამისა იმპერატორმა დახმარება არ გამოაგზავნა და მეფე იძულებული შეიქმნა ჩეხეთში გაქცეულიყო. ბეზპრიმმა რუსული და გერმანული ჯარების მხარდაჭერით პოლონეთის ტახტი დაიპყრო და იმპერატორის სუზერენიტეტი აღიარა.
რესტავრაცია
1032 წ. მიეშკო II ჩეხი ჯარების მხარდაჭერით შეძლო ჩამოეგდო ბეზპრიმი ტახტიდან და აღედგინა თავისი ხელისუფლება პოლონეთში. 1033 წ. მერზებურგის იმპერიის მთავრების შეკრებაზე მიეშკო II იძულებული იყო დაედასტურებინა პოლონეთის უარი ლუჟიცეზე და მორავიაზე, ასევე იძულებული იყო უარი ეთქვა მეფის ტიტულზე. 1034 წ. 10 მაისს მიეშკო II მოკლულ იქნა, სავარაუდოდ პოლონელ ფეოდალთა შეთქმულების მიერ. მისმა სიკვდილმა გამოიწვია წარმართთა რეაქციის, ქაოსისა და არეულობის პერიოდი პოლონეთში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონეთის მეფეები კატეგორია:პიასტები კატეგორია:დაბადებული 990 კატეგორია:გარდაცვლილი 1034
ლაის რიბეირო
ლაის რიბეირო (დ. 5 ოქტომბერი, 1989) — ბრაზილიელი მოდელი. არის „Victoria's Secret“-ის მოდელი.
პირადი ცხოვრება
ჰყავს 1 შვილი რომელიც დაიბადა 2008 წლის 17 მაისს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:ბრაზილიელი მოდელები
Camponotus punctaticeps
Camponotus punctaticeps — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
მაასტორენი
მაასტორენი (Maastoren) — ცათამბჯენი ნიდერლანდების ქალაქ როტერდამში. წარმოადგენს ნიდერლანდების ყველაზე მაღალ შენობას. 44 სართულიანია, შენობის ძირითადი ნაწილის სიმაღლეა 164,8 მ, ანტენის ჩათვლით 182,3 მ. მშენებლობა დაიწყო 2006 წლის ოქტომბერში, ხოლო დასრულდა 2009 წლის 9 დეკემბერს. შეიცავს 10 მიწისზედა და 2 მიწისქვეშა ავტოსადგომს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიდერლანდების ცათამბჯენები
NGC 7567
NGC 7567 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1864 წლის 3 ნოემებრი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტი
სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტი ― ეროვნული კვლევითი უნივერსიტეტი სინგაპურში. დაარსდა 1905 წელს, როგორც სრუტეების დასახლებებისა და მალაიის ფედერაციული შტატების მთავრობის სამედიცინო სკოლა. იგი უძველესი ავტონომიური უნივერსიტეტია ქვეყნის მასშტაბით. უნივერსიტეტში სხვადასხვა დისციპლინის საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამები ფუნქციონირებს, მათ შორის: მეცნიერების, მედიცინის, სტომატოლოგიის, დიზაინისა და გარემოს, სამართლის, ხელოვნებისა და სოციალური მეცნიერებების, ინჟინერიის, ბიზნესის, გამოთვლითი მეცნიერებებისა და მუსიკის სფეროებში.
სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტი მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მაღალრეიტინგულ აკადემიურ ინსტიტუტადაა აღიარებული. იგი უწყვეტად ხვდება საუკეთესო ას უნივერსიტეტს შორის, მათ შორის: მსოფლიო უნივერსიტეტების აკადემიურ რეიტინგში, Quacquarelli Symonds-ის მსოფლიო უნივერსიტეტების რეიტინგში, Time-ის უმაღლესი განათლების მსოფლიო უნივერსიტეტების რეიტინგში. 2022-2023 წლისთვის სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტი მსოფლიო მასშტაბით მე-11 ადგილზეა QS-ის, ხოლო მე-19 ადგილზეა THE-ის მიხედვით.
სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის კამპუსი სინგაპურის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს და 170 ჰექტარი ტერიტორია უკავია. დიუკი-სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლა, რომელიც სადოქტორო სამედიცინო სკოლაა, დიუკის უნივერსიტეტთან ერთად თანამშრომლობით დაარსდა. ბუკიტ-ტიმაჰის კამპუსში უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი და ლი კუან იუს საჯარო პოლიტიკის სკოლაა განთავსებული.
სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულებს შორის არიან ნობელის პრემიის, ტანის პრემიისა და ვოტრენ ლიუდის პრემიის ლაურეატები.
ისტორია
1904 წელს ტან ჯიაკ კიმი ჩინელი და სხვა არაევროპელი წარმომადგენლების ჯგუფს გაუძღვა, რომელმაც სრუტის დასახლებათა გუბერნატორს, სერ ჯონ ანდერსონს სინგაპურში სამედიცინო სკოლის დაარსებისთვის პეტიციით მიმართა. ანდერსონის შენიშვნით, პეტიციებით მანამდეც მიემართათ, თუმცა უშედეგოდ, რადგანაც სტუდენტთა საკმარისი რაოდენობა არ გროვდებოდა და ადგილობრივთაგან მხარდაჭერის დონეც დაბალი იყო. ტანმა, რომელიც სრუტეების ჩინური ბრიტანული ასოციაციის პირველი პრეზიდენტი იყო, 87 077 სრუტეების დოლარის შეგროვება მოახერხა. აქედან 12 000 დოლარი თავად გაიღო. 1905 წლის 3 ივლისს სამედიცინო სკოლა სრუტეების დასახლებებისა და მალაის ფედერაციული შტატების მთავრობის სამედიცინო სკოლის სახელწოდებით გაიხსნა.
ბიზნესი
სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის ბიზნესის სკოლა 1965 წელს დაარსდა როგორც ბიზნესის ადმინისტრირების დეპარტამენტი. 2018 წლის მონაცემებით უნივერსიტეტის ბიზნესის ადმინისტრირების სამაგისტრო პროგრამა Financial Times-ის გლობალურ რეიტინგში მე-18 ადგილზეა. სინგაპურის ეროვნულ უნივერსიტეტში ასევე ფუნქციონირებს ერთობლივი სამაგისტრო პროგრამები ზღვისიქითა უნივერსიტეტებთან, როგორებიცაა: პეკინის უნივერსიტეტი, პეკინის უნივერსიტეტი და კორეის უნივერსიტეტი.
გამოთვლითი მეცნიერებები
გამოთვლითი მეცნიერერების სკოლა 1998 წელს დაარსდა და ორი დეპარტამენტი აქვს: კომპიუტერული მეცნიერება და ინფორმაციული სისტემები და ანალიტიკა.
სტომატოლოგია
სტომატოლოგიის ფაკულტეტი, როგორც სტომატოლოგიის დეპარტამენტი, მეფე ედვარდ VII-ის სამედიცინო სკოლაში 1929 წელს დაფუძნდა. ფაკულტეტზე სტომატოლოგიის 4 წლიანი კურსი ფუნქციონირებს, რომლის დასრულების შემდეგაც სტუდენტებს სტომატოლოგიური ქირურგიის საბაკალავრო ხარისხი ენიჭებათ.
დიზაინი და ინჟინერია
დიზაინისა და ინჟინერიის დისციპლინათშორისი კოლეჯი 2021 წელს დაარსდა და უკვე არსებული ორი ფაკულტეტი გააერთიანა: დიზაინისა და გარემოს სკოლა და ინჟინერიის ფაკულტეტი.
დიზაინისა და გარემოს სკოლას სამი დეპარტამენტი აქვს: არქიტექტურის, სამშენებლო გარემოს დეპარტამენტი და სამრეწველო დიზაინის განყოფილება.
ინჟინერიის ფაკულტეტი 1968 წელს დაარსდა. იგი უნივერსიტეტის უდიდესი ფაკულტეტია და რამდენიმე დეპარტამენტს მოიცავს. მსოფლიო უნივერსიტეტების აკადემიურ რეიტინგში ინჟინერია/ტექნოლოგიები და კომპიუტერული მეცნიერებების კატეგორიაში სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის ინჟინერიის ფაკულტეტი მეექვსე ადგილზე დასახელდა. 2017 წელს QS-ის მსოფლიო უნივერსიტეტების საგნობრივ რეიტინგში, ინჟინერიისა და ტექნოლოგიების კატეგორიაში, a ისევე, როგორც 2016-2017 წლებში Times-ის უმაღლესი განათლების მსოფლიო უნივერსიტეტების საგნობრივ რეიტინგში ფაკულტეტი მე-7 ადგილზე დასახელდა.
დიუკი-სეუ-ის სამედიცინო სკკოლა
დიუკი-სეუ-ის სამედიცინო სკოლა 2005 წლის აპრილში გაიხსნა. იგი სინგაპურის მეორე სამედიცინო სკოლაა იონგ ლოო ლინის სამედიცინო სკოლის შემდეგ. სამედიცინო სკოლა დიუკის უნივერსიტეტის (ჩრდილოეთი კაროლინა, აშშ) და სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის ერთობლივი თანამშრომლობის ფარგლებში დაარსდა.
ჰუმანიტარული მეცნიერებები და მეცნიერება
ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა და მეცნიერების დისციპლინათშორისი კოლეჯი 2020 წელს დაარსდა. კოლეჯმა ადრე არსებული ხელოვნებისა და სოციალურ მეცნიერებათა და მეცნიერების ფაკულტეტები გააერთიანა.
მეცნიერება
მეცნიერების ფაკულტეტი მრავალი დეპარტამენტისგან შედგება, დაწყებული საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებით და დამთავრებული გამოყენებითი მეცნიერებებით. მეცნიერების ფაკულტეტის პირველი ქალი მდივანი გლორია ლინი იყო, რომელმაც ეს პოსტი 1973 წელს დაიკავა. იგი ხელახლა აირჩიეს 1979 წელს, თუმცა ერთი წლის შემდეგ პოზიცია კოჰ ლიპ ლინს დაუთმო, რადგანაც 1980 წელს სინგაპურის უნივერსიტეტი ნანიანგის უნივერსიტეტს შეერწყა და ორი პოზიცია გადაიფარა.
სქოლიო
კატეგორია:სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტი კატეგორია:ასეანის უნივერსიტეტების ქსელი კატეგორია:1980 წელს დაარსებული საგანმანათლებლო დაწესებულებები კატეგორია:განათლება სინგაპურში კატეგორია:სინგაპურის ავტონომიური უნივერსიტეტები
ინტერნაციონალური ბრიგადები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის ისტორია კატეგორია:ესპანეთის სამოქალაქო ომი
ამუნდსენ-სკოტის სადგური
250px|thumb|right|ამუნდსენ-სკოტის სადგური. ამუნდსენ-სკოტის სამხრეთ პოლუსის სადგური ამერიკული კვლევითი სადგურია დედამიწის სამხრეთ პოლუსთან ანტარქტიკაში.
სადგური თავდაპირველად აშენდა 1956 წლის ნოემბერში საერთაშორისო გეოფიზიკის წლის მხარდაჭერისთვის (1957), და მუდმივად ფუნქციონირებს მას შემდეგ. ამჟამად მდებარეობს გეოგრაფიული სამრეთ პოლუსიდან 100 მეტრში და პოლუსისკენ მიცოცავს დაახ. 10 მ/წელიწადში სიჩქარით.
თოვლის აკუმულაცია დაახ. 6-8 სმ-ია წელიწადში. სადგური დგას 2.835 მ სიმაღლეზე (ზღვის დონიდან) შიდა ანტარქტიკის თითქმის ბრტყელ ყინულის ბაქანზე, რომელიც დაახ. 2,850 მ. სისქისაა ამ ადგილას. ტემპერატურა მერყეობს −13.6 °C (7.52 °F) და −82.8 °C (−117 °F) შორის. წლიური საშუალოა −49 °C (−56.2 °F); თვიური საშუალო მერყეობს: −28 °C (−18.4 °F) დეკემბერში, −60 °C (−76 °F) ივლისში. საშუალო ქარის სიჩქარეა 5.5 მ/წმ; პიკური რეკორდია 24 მ/წმ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანტარქტიკა
მონცა
მონცა (Monza) — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, ლომბარდიის რეგიონში. მონცისა და ბრიანცის პროვნიციის დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე ლომბარდოზე, მილანისგან 15 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. ცნობილია თავის გრან-პრის ავტოტრასითა და მონცის ეროვნული ავტოდრომით.
2004 წელს, მონცა ახლადშექმნილი პროვინცია მონცა და ბრიანცის დედაქალაქი გახდა. ახალი ადმინისტრაციული შეთანხმება ძალაში სრულად 2009 წლის ზაფხულში შევიდა. მანამდე მონცა კომუნა იყო მილანის პროვინციის შეამდეგნლობაში.
მონცა ლომბარდიის მესამე უმსხვილესი ქალაქია და ბრიანცის არეალის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური, სამრეწველო და ადმინისტრაციული ცენტრი. წამყვანია ტექსტილის ინდუსტრია და საგამომცემლო საქმიანობაში ვაჭრობა.
ქალაქში განლაგებულია მილანის ბიკოკის უნივერსიტეტის დეპარტამენტი, იუსტიციის სახლი და რეგიონული ადმინისტრაციის რამდენიმე ოფისი. მონცის პარკი ერთ-ერთი უდიდესი ურბანული პარკია ევროპაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
ლაიჰია
ლაიჰია (Laihia; Laihela) — მუნიციპალიტეტი ვაასის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 804 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 508.44 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15.48 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.
სქოლიო
კატეგორია:ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
ნახიდი
ნახიდი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (კორინთის თემი), მდინარე ქსნის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1350 მმეტრი, ახალგორიდან 15 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 8 კაცი. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
სქოლიო
კატეგორია:კორინთის თემის სოფლები
ვრედეფორტის კრატერი
ასტეროიდი, რომელიც ვრედეფორტს დაეცა, შეფასებულია როგორც ერთ-ერთი უდიდესი, რომელიც კი ოდესმე დედამიწას დასცემია. მისი დიამეტრი 5–10 კმ ყოფილა.
კრატერის დიამეტრი 250–300 კმ-ია, რაც უფრო დიდია, ვიდრე სუდბარის აუზი (200 კმ). შედეგად, ვრედეფორტი დედამიწაზე შეჯახების შედეგად წარმოქმნილი უდიდესი სტრუქტურაა. მაგრამ თუ აღმოჩნდება, რომ ანტარქტიდაზე არსებული უილკესის მიწის კრატერიც დაჯახების შედეგადაა წარმოქმნილი, ვრედეფორტი მას დაუთმობს პირველობას, რადგან მისი დიამეტრი 500 კმ-ია. ვრედეფორტის კრატერის ასაკი 2,023 ± 4 მლნ წელია. მისი წარმომქმნელი ასტეროიდი დედამიწას პალეოპროტეროზოურ ერაში დაეჯახა. ვრედეფორტი დედამიწის მეორე უძველესი კრატერია რუსეთში მდებარე სუავიარვის კრატერის შემდეგ, რომელიც 300 მლნ. წლით უფრო ძველია.
თავდაპირველად მიიჩნეოდა, რომ კრატერის ცენტრში მდებარე გუმბათი ჩამოყალიბებული იყო ვულკანური აქტივობების შედეგად, მაგრამ 1990-იან წლებში, მდინარე ვაალის სიხალოვეს დამსხვრეული კონუსების აღმოჩენის შედეგად გამოირკვა, რომ ეს იყო დედამიწასთან უზარმაზარი შეჯახების შედეგად წარმოქმნილი არეალი.
ვრედეფორტის კრატერი ერთ-ერთია დედამიწაზე არსებული დაჯახების შედეგად წარმოქმნილი სულ რამდენიმე კრატერიდან, მაშინ, როდესაც ისინი მრავლადაა მზის სისტემაში. მათ შორის საუკეთესოდაა ცნობილი იუპიტერის თანამგზავრზე, კალისტოზე არსებული ვალჰალას კრატერი. ამ მხრივ გამორჩეულია მთვარეც, რომელზეც რამდენიმე ასეთი კრატერი მდებარეობს. დედამიწაზე არსებული ასეთი კრატერები მნიშვნელოვნადაა დაზიანებული ისეთი გეოლოგიური პროცესების შედეგად, როგორებიცაა ეროზია და ფილების ტექტონიკური მოძრაობა.
ქსავიე დოლანი
ქსავიე დოლანი (Xavier Dolan; დ. 20 მარტი, 1989) — კანადელი კინორეჟისორი, მსახიობი, სცენარისტი, მემონტაჟე და კოსტიუმების დიზაინერი. საერთაშორისო აღიარება მოუტანა სადებიუტო ფილმმა „მე მოვკალი დედაჩემი“, რომლის პრემიერაც 2009 წელს კანის კინოფესტივალზე შედგა.
2009 წლის შემდეგ დოლანმა თავისივე სცენარისტობით რვა სრულმეტრაჟიანი ფილმი გადაიღო, რომელთაგან ორის გარდა ყველას პრემიერა კანის კინოფესტივალზე შედგა. ფილმის „ტომი ფერმაში“ პრემიერა 2013 წელს ვენეციის 70-ე საერთაშორისო კინოფესტივალზე ჩატარდა, ხოლო ფილმი ''ჯონ ფ. დონოვანის სიკვდილი და ცხოვრება'' 2018 წლის ტორონტოს საერთაშორისო კინოფესტივალზე წარსდგა. 2018 წელს დოლანმა გადაიღო მუსიკალური ვიდეო ადელის სინგლისთვის Hello.
დოლანს თავისი ნამუშევრებისთვის არაერთი ჯილდო აქვს მიღებული. 2014 წლის კანის კინოფესტივალზე ფილმისთვის „დედა“ მან ჟიურის პრიზი დაიმსახურა, ხოლო 2016 წელს ფილმისთვის „ეს მხოლოდ აღსასრულია“ გრან პრი მოიპოვა.
Camponotus pulvinatus
Camponotus pulvinatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
გარსია I (ლეონი)
მინი|200პქ|გარსია I-ის ძეგლი მადრიდში გარსია I (García I; დ. დაახლ. 871 — გ. 19 იანვარი, 914) — ლეონის პირველი მეფე 910–914 წლებში. ასტურიის მეფის ალფონსო III დიდის უფროსი შვილი. პერესების დინასტიის დამაარსებელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლეონის მეფეები კატეგორია:გარდაცვლილი 19 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 914
სამურავი (პერსონაჟი)
ჯეიმზ ჰოულეტი, იგივე ლოგანი, არის მუტანტი, რომელიც ფლობს ცხოველის-მსგავს მგრძნობელობას, საოცარ ფიზიკურ შესაძლებლობებს, ძვლის ბრჭყალებსა და განკურნების უნარს, რაც საშუალებას აძლევს სწრაფად შეიხორცოს ნებისმიერი ჭრილობა, განიკურნოს დაავადებებისგან, ტოქსინებისგან. იქს-იარაღის შექმნის დროს, როდესაც მუტანტის სხეულში მეტალი ადამანტიუმი შეიყვანეს, სწორედ ამ უნარმა გადაარჩინა იგი სიკვდილს. თავდაპირველად, სამურავი ერთ-ერთი ანტი-გმირი, ავტორიტეტის არმქონე მუტანტი იყო, რომელიც გამოჩნდა ამერიკულ კულტურაში ვიეტნამის ომის შემდგომ. მოგვიანებით იგი შეუერთდა იქს-ადამიანებს კომიქსში გიგანტური ზომის იქს-ადამიანები #1 (1975 წლის მაისი) და მათთან ერთად განაგრძო ბრძოლა. ამჟამად ლოგანი გულშემატკივრების ერთ-ერთი უსაყვარლესი პერსონაჟია. სამურავი გამოჩნდა საკუთარ სოლო-კომიქსში 1988 წლიდან და ცენტრალური ფიგურა გახდა იქს-ადამიანების ისტორიების უმეტესობაში, ანიმაციებში, ვიდეო თამაშებსა და სრულმეტრაჟიან ფილმებში, სადაც მას ჰიუ ჯეკმენი ასახიერებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1974 წლის კომიქსების პერსონაჟები კატეგორია:Marvel Comics-ის სუპერგმირები
ექვსპენსიანი
thumb|ექვსპენსიანი მონეტები 1787 და 1818 წ.-ში [[ჯორჯ III-ის პორტრეტით]] ექვსპენსიანი (Sixpence) — ინგლისური მონეტა. ინგლისში აგრეთვე უწოდებდნენ tanner-ს და ნახევარშილინგს (half-shilling). იჭრებოდა 1551-დან 1971 წლამდე. 1946 წლამდე იჭრებოდა ვერცხლისგან, შემდგომ კი სპილენძ-ნიკელის შენადნობისგან. ხმარებიდან ამოიღეს მას შემდეგ, რაც დიდ ბრიტანეთში შემოიღეს ათობითი ფულის სისტემა. უტოლდებოდა 2,5 ახალ პენსში, რამდენადაც ასეთია მონეტა არ არსებობდა, 2 ექვსპენსიანი მონეტა (იხ. შილინგი) შეიძლებოდა გადაცვლილიყო ახალ 5 პენსში. ექვსპენსიანი, ფაქტობრივად, ხმარებაში იყო 1980 წლამდე. იჭრებოდა აგრეთვე დიდი ბრიტანეთის კოლონიებში და მის შემადგენლობაში მყოფ ტერიტორიებზე.
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მონეტები
ტექტონოფიზიკა
ტექტონოფიზიკა — ტექტონიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის დედამიწის ქერქის დეფორმაციული სტრუქტურული ელემენტების (ნაოჭები, რღვევები) წარმოქმნის ფიზიკურ კანონზომიერებებს მყარი სხეულის ფიზიკური, გეოლოგიური, ჰიდროდინამიკური და სხვ. მონაცმების საფუძველზე. ტექტონოფიზიკის კვლევის მეთოდები ემყარება, ერთი მხრით, გეოლოგიურ წარსულში არსებულ ტექტონიკურ დაძაბულობათა ველების აღდგენას სტრუქტურული გეოლოგიური მონაცემების საფუძველზე (სტრუქტურული ანალიზი), მეორე მხრით, ტექტონიკური სტრუქტურების ლაბორატირიულ მოდელირებას ბუნებრივ ქანებზე ან ეკვივალენტურ მასალებზე (სილიკონი, თიხა, ბიტუმი, ვაზელინი, ჟელატინი და სხვ.) ფიზიკური მსგავსების პრინციპის მიხედვით.
ლიტერატურა
კატეგორია:გეოფიზიკა კატეგორია:ტექტონიკა
მაალაჰტი
მაალაჰტი (Maalahti) — მუნიციპალიტეტი ვაასის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 458 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 954.94 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.48 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ენაა შვედური ენა.
სქოლიო
კატეგორია:ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
NGC 7568
NGC 7568 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1866 წლის 2 ოქტომბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
ხეივანი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ხეივანი შეიძლება აღნიშნავდეს:
Camponotus pullatus
Camponotus pullatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Terraria
Terraria — ვიდეო თამაში მოქმედებითი-სათავგადასავლო ჟანრში, რომელიც შექმნა სტუდია Re-Logic-მა. თამაშში მოთამაშეს შეუძლია გამოიკვლიოს მსოფლიო, შექმნას ნივთები, ააშენოს შენობები და შეებრძოლოს სხვადასხვა არსებებს.„Terraria“-ს ხშირად ადარებენ „Minecraft“-ს. „Terraria“-ს აქვს დადებითი შეფასებები კრიტიკოსებისგან
„Terraria“ თავდაპირველად გამოვიდა Microsoft Windows-ზე 2011 წლის 16 მაისს. სავარაუდოდ გაყიდა თამაშის დაახლოებით 50,000 ასლი გამოსვლის პირველ დღეს, ერთდროულად ხაზზე იყო 17 000 მოთამაშე პირველი დღის პიკზე. გამოსვლიდან ცხრა დღეში გაიყიდა 200,000 ასლი და იქცა კვირის ყველაზე გაყიდვად თამაშად, რომელმაც ჩამოიტოვა „The Witcher 2„ და „Portal 2“. 2017 წლის თებერვლის მონაცემით გაიყიდა 20 მილიონი ასლი.
თამაში გამოვიდა PlayStation Network-ზე და Xbox Live Arcade-ზე მარტის ბოლოს, 2013 წელს ექსკლუზიური შემადგენლობით. (ევროპის და ავსტრალიის გარდა) PS3-ის ევროპული და ავსტრალიური გამოსვლის თარიღი იყო 15 მაისი, 2013 წელი. 2013 წლის 28 მარტს გამოცხადდა რომ Terraria მალე გამოდიოდა PlayStation Vita-ზე. ის გამოვიდა იმავე წლის 11 დეკემბერს. PlayStation 3, Xbox 360 და PlayStation Vita ვერსიები შექმნა ნიდერლანდურმა კომპანია Engine Software-მა. 2013 წლის 29 აგვისტოს Terraria გამოვიდა iOS-ის ოპერაციულ სისტემაზე, რომელიც შექმნა კომპანია Codeglue-მა. Terraria ასევე გამოვიდა Android-ზე 2013 წლის 12 სექტემბერს. 2014 წლის 3 ივნისს გამომცემელმა 505 Games-მა დაადასტურა რომ „Terraria“ გამოდიოდა Xbox One-ზე და PlayStation 4-ზე 2014 წლის ბოლოს.
თამაშის პროცესი
thumb|left|Terraria-ს თამაშის პროცესი თამაშის დასაწყისში მოთამაშემ უნდა შექმნას პერსონაჟი და მსოფლიო. პერსონაჟისთვის შეიძლება შეირჩეს სქესი, ვარცხნილობა, თმის ფერი, თვალები, კანი, ტანსაცმელი, 3 სირთულის დონე და სახელი. მოთამაშეს შეუძლია მსოფლიოს ზომაც შეურჩიოს (პატარა, საშუალო, დიდი).
პერსონაჟის შექმნის შემდეგ, (პერსონაჟი მახსოვრდება და ამ პერსონაჟით შეიძლება თამაში სხვა მსოფლიოებში. ასევე მახსოვრდება ნივთები) ის ჩნდება შემთხვევით გენერირებულ მსოფლიოში. მოთამაშეს თავიდან ეძლევა სპილენძის ნაჯახი, წერაქვი და ხანჯალი. მოთამაშეს არანაირი მიზანი არ აქვს ერთის გარდა, გადარჩეს. ნაჯახით ხის მოჭრა შეიძლება, წერაქვით მადანის, ქვის და მიწის მოპოვება, ხანჯალით (ან ხმლით) მონსტრების განადგურება (ასევე მონსტრების განადგურება შეიძლება ინსტრუმენტებითაც მაგრამ ამას მეტი დრო დასჭირდება). მოკლული მონსტრებიდან იყრება ნივთები, რომელიც პერსონაჟს დაეხმარება განვითარებაში.
სხვადასხვა მატერიალებით რომლებიც მოთამაშემ მოიპოვა თამაშის პროცესში, შეიძლება გაკეთდეს სხვადასხვა ნივთები რომლებიც გაადვილებს და გაამრავალფეროვნებს თამაშს, მაგალითად ხისგან შეიძლება გაკეთდეს ხის კარი, ხის ინსტრუმენტები და ბევრი სხვა. იმისთვის რომ მოთამაშემ შეძლოს გააკეთოს გაცილებით რთული ნივთები მას სჭირდება ხელობის სხვადასხვა სადგურები: სამუშაო მაგიდა, სამჭედლო, საკერავი მანქანა, სახერხი მანქანა რომლების დადგმა მოთამაშეს შეუძლია სახლში.
მოთამაშეს შეუძლია ააშენოს სახლი-ციხესიმაგრე. სხვადასხვა მიზნების შესრულების შემდეგ (მაგალითად ბოსის მოკვლა, ცეცხსასროლი იარაღის პოვნა) ცალკეულ ოთახებში სახლდებიან NPC პერსონაჟები, მაგალითად ვაჭრები, ექთნები ან ჯადოქრები. რომლებიც მოთამაშეს ევაჭრებიან და ამარაგებენ ნივთებით, ასევე ზოგიერთი იძლევა დავალებებს როგორიცაა თევზის დაჭერა. NPC პერსონაჯები იმ შემთხვევაში სახლდებიან თუ ოთახში არის კედლები, შუქის წყარო, სკამი, მაგიდა. ყველა პერსონაჯს თავისი მოთხოვნილებები აქვს გადმოსაცხოვრებლად, მაგალითად იმისთვის რომ ვაჭარი გადმოსახლდეს საჭიროა 50 ვერცხლის მონეტა. თუ ოთახი დაინგრევა NPC ეძებს ახალ ადგილს საცხოვრებლად.
ერთ-ერთი ძლიერი მონსტრის გაჩენის და დამარცხების შედეგად რომელსაც ეწოდება Wall of Flesh, რომელიც ჩნდება ვუდუ თოჯინის ლავაში ჩაგდებით, მოთამაშე მსოფლიოში ამატებს "რთულ რეჟიმს" (hard mode) რომელიც იწვევს დიდ ცვლილებებს მსოფლიოში როგორიცაა უფრო ძლიერი მტრები და მეტი ბოსები. ასევე იხსნება ახალი NPC-ები, ძველი ბოსების უფრო ძლიერი ვერსიები, და ასევე ბოსები ყრიან ბევრ ნივთებს რომელიც სპეციალური ნივთების ხელობაში გამოიყენება. მსოფლიოს უფრო დიდი ნაწილი ხდება კორუფციული და ახალი კორუფციული ბიომი დაიწყებს ზრდას.
გამოდის ხოლმე განახლებები რომლებიც Terraria-ს უმატებენ ახალ ნივთებს, არსებებს და სხვას. მაგალითად, 1.1 განახლების შემდეგ თამაშში დაემატა მავთულები რომლის საშუალებითაც მოთამაშეს შეეძლება ააგოს მოწყობილობები და მახეები.
მიმოხილვა
თამაშმა მიიღო დადებითი შეფასება კრიტიკოსების მხრიდან. საერთო განხილვის საიტებზე GameRankings-სა და Metacritic-ზე ფლობს 84 %-სა და 83/100.
იხილეთ აგრეთვე
„*Minecraft“
სქოლიო
კატეგორია:2011 წლის ვიდეო თამაშები კატეგორია:Android-ის თამაშები კატეგორია:Sandbox თამაშები კატეგორია:IOS-ის თამაშები კატეგორია:Linux-ის თამაშები კატეგორია:ერთმოთამაშიანი და მრავალმოთამაშიანი ვიდეო თამაშები კატეგორია:Minecraft-ის კლონები კატეგორია:Nintendo 3DS-ის თამაშები კატეგორია:ღია სამყაროს ვიდეო თამაშები კატეგორია:Mac OS X-ის თამაშები კატეგორია:PlayStation 3-ის თამაშები კატეგორია:PlayStation 4-ის თამაშები კატეგორია:PlayStation Network-ის თამაშები კატეგორია:PlayStation Vita-ს თამაშები კატეგორია:ვიდეო თამაშები სქესის არჩევის შესაძლებლობით კატეგორია:Windows-ის თამაშები კატეგორია:Windows Phone-ის თამაშები კატეგორია:Xbox 360-ის თამაშები კატეგორია:Xbox 360 Live Arcade-ის თამაშები კატეგორია:Xbox One-ის თამაშები კატეგორია:Wii U eShop-ის თამაშები კატეგორია:Wii U-ის თამაშები კატეგორია:Nintendo 3DS eShop-ის თამაშები
ზაური მახარაძე
ზაური მახარაძე (დ. 24 მარტი, 1993, ბალტა, ოდესა, უკრაინა) — უკრაინაში დაბადებული ქართველი ფეხბურთელი. ითამაშა უკრაინის 16, 17, 18 და 21 წლამდელთა ნაკრებებში. 2018 წელს მიიღო საქართველოს მოქალაქეობა და მწვრთნელმა ვლადიმერ ვაისმა საქართველოს ნაკრებში გამოიძახა. ამჟამად თამაშობს უკრაინის პრემიერლიგაში, ლუგანსკის „ზარიას“ რიგებში. 2014 წელს უკრაინის 21 წლამდელთა ნაკრების რიგებში ითამაშა თანამეგობრობის თასზე.
რემბრანდტ ტაუერი
რემბრანდტ ტაუერი (Rembrandttoren) — საოფისე ცათამბჯენი ნიდერლანდების ქალაქ ამსტერდამში, მდინარე ამსტელის ნაპირზე. 36 სართულიანია, შენობის სიმაღლეა 135 მ. თავზე შპალი აქვს, რომელთანაც ერთად შენობის სიმაღლე დაახლოებით 150 მ აღწევს. აშენდა 1991-1994 წლებში. სახელი ეწოდა სახელგანთქმული ნიდერლანდელი ფერმწერის რემბრანდტის პატივსაცემად. სართულების უდიდესი ნაწილი გამოყენებადია, 4 ტექნიკური ხასიათისაა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიდერლანდების ცათამბჯენები
Camponotus pulchellus
Camponotus pulchellus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
ნაგომევი
სქოლიო
კატეგორია:სალბიერის თემის სოფლები
მუსტასაარი
მუსტასაარი (Mustasaari; Korsholm) — მუნიციპალიტეტი ვაასის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 19 666 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 3 178.59 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23.19 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ენაა შვედური ენა.
სქოლიო
კატეგორია:ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
Camponotus puderosus
Camponotus puderosus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
NGC 7569
NGC 7569 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1886 წლის 6 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
მისნის ღამე
მისნის ღამე (Oracle Night) — ამერიკელი მწერლის, პოლ ოსტერის, 2003 წლის რომანი.
წიგნის სიუჟეტი აგებულია პროტაგონისტის მცდელობაზე, დაუბრუნდეს ცხოვრებას და ხელახლა დაიწყოს წერა, თუმცა მის ცხოვრებაში მრავალი რამ ხდება და მკითხველი არა მხოლოდ მის, არამედ მისი რომანის პერსონაჟის ცხოვრებასაც ეცნობა. ამ პერიოდში სიდნის თავს მართლაც ხდება ისეთი მოვლენები, რომლებიც ცვლის მის ცხოვრებას და მას, ისევე როგორც მის გამოგონილ პერსონაჟს, უწევს ისეთ საკითხებთან გამკლავება, რომელთაც მრავალი წლის მანძილზე თავს არიდებდა.
ბიოგრაფიული დეტალები
რომანის პროტაგონისტი მრავალი დეტალით გავს პოლ ოსტერს. იგი მის მსგავსად ბრუკლინში ცხოვრობს, შუა ხნის ასაკისაა, დაოაჯახებულია და პროფესიით მწერალია. ასევე არსებობს მსგავსებები ოსტერსა და რომანის მეორეხარისხოვან პერსონაჟს — ჯონ ტრაუსს — შორის, რომელიც გარკვეული დროის მანძილზე პარიზში ცხოვრობდა. აღსანიშნავია, რომ ტრაუსი ოსტერის ანაგრამაა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2003 წლის რომანები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკული რომანები
შოტლანდიური გირვანქა სტერლინგი
მარჯვნივ|250პქ შოტლანდიური გირვანქა (Pound Scots, Pund Scots) — ფულის ერთეული შოტლანდიაში, რომელიც მიმოქცევაში იყო XII—XVIII საუკუნეებში. შროტლანდიური ბანკების მიერ დღევანდელ დროში გამოშვებულ ბანკოტებს, ასევე, ზოჯერ უწოდებენ „შოტლანდიურ გირვანქას“. მიუხედავად იმისა, რომ შოტლანდია დიდი ბრიტანეთის შემადგენელი ნაწილია, სამ შოტლანდიურ ბანკს აქვს უფლება გამოუშვას საკუთარი ბანკნოტი, თუმცა ოფიციალურად ამ ბანკნოტებს არ ჰქვიათ „შოტლანდიური გირვანქა“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფულის ერთეულები კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ეკონომიკა
მუტალი
მუტალი (Мотал; Мутал) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კუიურგაზინსკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 ადამიანი. უახლოესი რკინიგზის სადგურია კუმერტაუ.
სქოლიო
კატეგორია:კუიურგაზნისკის რაიონის სოფლები
ტურფანის ღრმული
ტურფანის ღრმული, ტურფანის ქვაბული — ტექტონიკური დადაბლება ტიან-შანის აღმოსავლეთ განშტოებებში, ჩინეთის დასავლეთ ნაწილში. სიგრძე დაახლოებით 200 კმ, სიგანე დაახლოებით 70 კმ, ფსკერის აბსოლუტური ნიშნული — 155 მეტრი (ცენტრალურ აზიაში ყველაზე ღრმა). უპირატესად აგებულია ქვიშაქვა-თიხური ნალექებით. ფსკერზე მდებარეობს ფართო მლაშობი ეფემერული მწარე-მლაშე ტბებით. ჰავა მკაცრი კონტინენტურია, ცხელი ზაფხულითა (ივლისის საშუალო ტემპერატურა — 33°C) და ცივი ზამთრით (იანვრის საშუალო ტემპერატურა –9,6°C); ნალექები — დაახლოებით 20 მმ წელიწადში. მცენარეულობა გვხვდება მხოლოდ დროებითი წყალსადინრების კალაპოტებთან (ნიტრარია, ცერცვეკალა და სხვ.), განაპირა მხარეებზე იშვიათი ოაზისებია. ღრმულში მდებარეობს ქალაქი ტურფანი. ევროპელთაგან ტურფანი ღრმული პირველად აღმოაჩინა გრიგოლ გრუმ-გრჟიმაილომ 1889 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის ღრმულები
ქვაბლიანი
ქვაბლიანი —  ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული, ხეობა შუა საუკუნეების სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ისტორიულ სამცხეში (ახლანდელი ადიგენის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია). IX საუკუნეში ქვაბლიანის მფლობელი იყო გიორგი ჩორჩანელი. XIII საუკუნეში მეფე დავით VII ულუმ ქვაბლიანი დიდ ფეოდალ სარგის ჯაყელს უბოძა. ოსმალთა მიერ სამცხის დაპყრობის შემდეგ აქ 3 ადმინისტრაციული ერთეული იყო: საკუთრივ ქვაბლიანის, ოქროსციხისა და უდესი. ქვაბლიანში შემორჩენილია ქართული კულტურის ძეგლები: ოქროსციხე, ზარზმისა და ჭულეს ეკლესიები; აგრეთვე ეკლესიები სოფელ იჯარეთში, ბოლაჯურში და სხვა.
ოგიუსტენ ლუი კოში
ოგიუსტენ ლუი კოში (Augustin Louis Cauchy; დ. 21 აგვისტო, 1789, პარიზი — გ. 23 მაისი, 1857, სო) — ფრანგი მათემატიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1816).
დაამთავრა პოლიტექნიკური სკოლა (1807), აგრეთვე ხიდებისა და გზების სკოლა პარიზში (1810). 1810–1813 წლებში მუშაობდა ინჟინრად ქ. შერბურში. 1816–1830 ასწავლიდა პოლიტექნიკურ სკოლასა და კოლეჟ დე ფრანსში, 1848 წლიდან – პარიზის უნივერსიტეტსა და კოლეჟ დე ფრანსში. მისი შრომები ეძღვნება მათემატიკის (ძირითადად მათემატიკურ ანალიზს) და მათემატიკური ფიზიკის სხვადასხვა დარგს. მის მიერ დაწერილი შრომა "ანალიზის კურსი" ეფუძნება ზღვრის ცნების სისტემურ გამოყენებას. განსაზღვრულია ფუნქციის უწყვეტობის ცნება, მოცემულია კრებად მწკრივთა თეორიის აგება, ინტეგრალის, როგორც ჯამების ზღვრის, განსაზღვრა და ა.შ. კოში სისტემატურად ავითარებდა ანალიზურ ფუნქციათა თეორიის საფუძვლებს, გამოსახა ანალიზური ფუნქცია ინტეგრალის სახით, გაშალა ფუნქცია ხარისხოვან მწკრივად, განავითარა ნაშთთა თეორია. კოშის მნიშვნელოვანი შედეგები აქვს მიღებული დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიაში, გეომეტრიაში, რიცხვთა თეორიაში, ალგებრაში და ა.შ.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები
ორდონიო II
მინი|200პქ|ორდონიო II X-XI საუკუნის ნახატზე ორდონიო II (Ordoño II; დ. დაახლ. 873 — გ. ივნისი, 924) — გალისიის მეფე 910–914 და გალისიისა და ლეონის მეფე 914-924 წლებში. ასტურიის მეფის ალფონსო III დიდის მეორე შვილი. პერესების დინასტიის წარმომადგენელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლეონის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 873 კატეგორია:გარდაცვლილი 924 კატეგორია:გალისიის მეფეები
ვიოირი
ვიოირი (Vöyri) — მუნიციპალიტეტი ვაასის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6 388 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 499.91 კმ²-ია. მუნიციპალიტეტი ორენოვანია: უმრავლესობა (85%) შვედურად საუბრობს, ხოლო უმცირესობა (14%) ― ფინურად.
სქოლიო
კატეგორია:ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
ვატერლოოს ბრძოლა
ვატერლოოს ბრძოლა — ბრძოლა ქალაქ ვატერლოოსთან (Waterloo, გამოითქმის [watəʀˈloː]) ბელგიაში 1815 წლის 18 ივნისს. ვატერლოო იყო ნაპოლეონ ბონაპარტის ბოლო ბრძოლა. ვატერლოოთი დასრულდა პერიოდი, ცნობილი როგორც „ასი დღე “, რომელიც დაიწყო 1815 წლის მარტში ნაპოლეონის ელბადან დაბრუნების შემდეგ, სადაც ის თავს აფარებდა 1813 წელს ლაიფციგის ბრძოლასა და 1814 წელს საფრანგეთის კამპანიაში დამარცხების შემდეგ. ამ დამარცხებამ ბოლო მოუღო ნაპოლეონის იმპერატორობას საფრანგეთში.
ლინის ბრძოლა
ნაპოლეონი 120 ათასიანი არმიით შევიდა ბელგიაში იმ ვარაუდით, რომ ნაწილ-ნაწილ გაენადგურებინა იქ მყოფი ინგლისისა და ჰოლანდიის არმიები და ქვემო რაინის პრუსიის არმია. 16 ივნისს ლინისთან ნაპოლეონმა დაამარცხა პრუსიის არმია და მარშალ ე. გრუშის კორპუსს (33 ათასი კაცი) უბრძანა უკან დადევნებოდა მას. გრუში გაუბედავად მოქმედებდა, ხოლო 18 ივნისს არ მივიდა ვატერლოოსთან ნაპოლეონის დასახმარებლად.
ვატერლოოს ბრძოლა
ბრძოლის წინა დღეს უპირატესობა ნაპოლეონის მხარეს იყო, რადგან ლინის ბრძოლის შემდეგ პრუსიელთა ძალები, რომელთაც ფელდმარშალი ბლუხერი ხელმძღვანელობდა მოწყვეტილი იყო ინგლის-ჰოლანდიის კოალიციისგან. ამის შემდეგ ნაპოლეონი მთავარი ძალებით (72 ათასი კაცი) ბრიტანალების (68 ათასი კაცი) პოზიციებისკენ დაიძრა, თუმცა ლორდი უელინგტონი უკვე წასული დაუხვდა. ფრანგები კოალიციას უკან გაყვნენ, თუმცა მათ შორის ბრძოლას კოკისპირულმა წვიმამ შეუშალა ხელი.
მეორე დღეს ჯარები განლაგდნენ ერთმანეთის პირისპირ. რვა საათზე აპირებდა ნაპოლეონი ბრძოლის დაწყებას, მაგრამ ჩათვალა რომ, კავალერია და არტილერია ვერ მოახერხებდა გადაადგილებას ტალახში, რითაც რამდენიმე საათი წააგო, რაც საბედისწერო აღმოჩნდა მისთვის. კარგი განწყობა შეინიშნებოდა ფრანგულ არმიაში, საფრანგეთის მარშალი და ნაპოლეონთან დაახლოებილი ადამიანი მიშელ ნეი არ აფასებდა მათ წინააღმდეგ მებრძოლ ალიანსს და ამბობდა რომ სულ რაღაც ორ საათში გაანადგურებდა „სიპაების გენერალს“ (უელინგტონს). ნაპოლეონის დავალებით, მარშალი ემანუელ დე გრუში გაემართა ბლუხერისკენ, რათა გზა გადაეკეტა მასთვის და არ მიეცა საშუალება შეერთებოდა უელინგტონს. თორმეტ საათზე ნაპოლეონის არტილერიამ ველინგტონის ჯარების ცენტრისკენ მიიტანა შეტევა, სადაც პიტკონის ქვეითები იყვნენ განლაგებულნი. ინგლისელ გენერალს თავისი შტაბი უკანდახევას თხოვდა, მაგრამ მან ბრძანება გასცა რომ მდგარიყვნენ უკანასკნელ ჯარისკაცამდე. ნაპოლეონის არტილერია კი ცეცხლს აძლიერებდა, საბოლოოდ ველინგტონმა თახნმობა მისცა თავის გენერლებს რომ ასი მეტრით უკან დაეხით და როგორმე თავი დაეღწიათ ჭურვების წვიმისგან. ნეიმ ბრიტანელების ეს ნაბიჯი უკანდახევად ჩათვალა და ყველაზე კარგ დროდ შეტევისთვის. მან 16 000-იანი ესკადრონი ორად გაყო და შეუტია ალიანსს. რუკაზე არ იყო დატანილი ხრამი ვატერლოოს ველზე სადაც 8000 ცხენოსანი მიემართებოდა და იქიდან რამდენიმე ასეულიღა გადაურჩა ჩაჩეხვას. ნეი მაინც არ შეეგუა ესკადრონის ნახევრის დაკარგვას, ინგლისელების ცამეტ კარეს შეუტია და 8 გაარღვია კიდეც. მინი|ინგლისელების კარე, ფრანგი ცხენოსნების შეტევის წინააღმდეგ
ბრძოლის მიმდინარეობისას აღმოსავლეთიდან გორაკზე გამოჩნდა პრუსიელების ჯარი. გრუშიმ ვერ მოახერხა აღეკვეთა პრუსიელთა მოძრაობა და არასწორად იმოქმედა, რის შედეგადაც ბლუხერის გენერალი ბიულოვი სწრაფად დაიძრა ვატერლოოსკენ, მას სხვა კორპუსებიც მიჰყვნენ. მარცხნივ|მინი|ნაპოლეონი მიმართავს ძველ გვარდიას ნაპოლეონმა ჩართო უკანასკნელი რეზერვი ბრძოლაში, საიმპერატორო გვარდია (გვარდიის მეთერთმეტე ბატალიონი). ამ გვარდიის შეტევისთვის ჯერ არავის ჰქონდა გაძლებული და იმპერატორი მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში იყენებდა. გვარდიამ შეუტია ალიანსს, მათ გაარღვიეს პირველი ხაზი, გადათელეს არტილერია, დაამარცხეს პოლ ჰეკეტის ბრიგადა მაგრამ მეტის გაკეთება უკვე შეუძლებელი იყო. ველინგტონის ფერდობზე ჩასაფრებული მეიტლენდის რამდენიმე რაზმმა ძლიერი ცეცხლი გაუხსნა და საბოლოოდ დაახევინა უკან ფრანგებს. 5 ათასი ჯარისკაცი მოექცა 80 000 მოკავშირის ალყაში, ველინგტონის ჯარისკაცები ყოველი მხრიდან ესროდნენ მათ. მან აღმართა თეთრი დროშა და ჯარისკაცებს მიმართა რომ არავინ დაივიწყებდა მათ გმირობას, მაგრამ მოვიდა დრო რომ დანებდნენ.
როდესაც გვარდიის მეთერთმეტე ბატალიონი გმირულად იბრძოდა, ძველ გვარდიას ნაპოლეონი გაყავდა ბრძოლის ველიდან. კიდევ შეეძლო ნაპოლეონს ბრძოლების წარმოება, მის განკარგულებაში იყო 120 000 ჯარისკაცი, მაგრამ მას აღარ უნდოდა კამპანიებში მონაწილეობის მიღება. არსებობს ვერსია რომ, რიგითი ფრანგები მას სასახლეში უვარდებოდნენ და ინგლისელების განადგურებასაც თხოვდნენ. ის გადაასახლეს წმინდა ელენეს კუნძულზე, სადაც სავარაუდოდ მოწამვლით მოკლეს 1821 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები კატეგორია:პრუსიის ბრძოლები კატეგორია:ნიდერლანდების ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ბრძოლები კატეგორია:ევროპის ახალი ისტორია კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
დიდუბე (მრავალმნიშვნელოვანი)
დიდუბე შეიძლება აღნიშნავდეს:
ხანძთა
ხანძთა — შუა საუკუნეების ქართული მონასტერი ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, კლარჯეთში (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია).
დააარსა სასულიერო მოღვაწემ გრიგოლ ხანძთელმა. VII საუკუნის დასასრულს ააგეს ხის ეკლესია. შემდგომ ხანაში ადგილობრივი ფეოდალის გაბრიელ დაფანჩულის მატერიალური დახმარებით დაიწყო ქვის ტაძრის მშენებლობა (ხუროთმოძღვარი — ამონა). ერისთავთერისთავმა აშოტ კუხმა (გ. 918) მშენებლობას დიდი მატერიალური სახსრები გამოუყო. მშენებლობა დაასრულა ერისთავთერისთავმა გურგენ IV-მ (გ. 941). ხანძთამ საბოლოო სახე მიიღო 918-941 წლებში. ხანძთა თავიდანვე მნიშვნელოვანი კულტურულ-საგანმანათლებლო კერა გახდა. მის ლიტერატურულ ტრადიციებზე აღიზარდნენ არსენ I (არსენ დიდი, არსენ საფარელი), ეფრემ მაწყვერელი (IX ს.), მაკარი ლეთეთელი. აქ მოღვაწეობდნენ მწერლები და კალიგრაფები გიორგი მერჩულე, მოსე ხანძთელი (XI ს.), სტეფანე (XII-XIII სს.) და სხვა.
XIX საუკუნის მეორე ნახევარში რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლის ომის დაწყებამდე რამოდენიმე წლით ადრე, ტაო-კლარჯეთში და მათ შორის ხანძთაში იმყოფებოდა დ. ერმაკოვი, რომელმაც მონასტრიდან წამოღებული ეპიგრაფიკულ წარწერიანი ქვა გადასცა კავკასიის მუზეუმს.
1888 წელს ხანძთაში ექსპედიციით იმყოფებოდა ა. მ. პავლინოვი, რომელსაც თან ახლდა ფოტოგრაფი ი. ბარშჩევსკი.
ასევე დასტურდება დიმიტრი ერმაკოვის ხანძთაში ყოფნაც, მან ხანძთის მონასტრიდან წამოიღო ეპიგრაფიკულ წარწერიანი ქვა, რომელიც შემდგომ კავკასიის მუზეუმს გადასცა.
ლოკალიზაცია
200პქ|მარცხნივ|მინიატიურა|თურქული დასახლება ხანძთასთან ოსმალეთის იმპერის მიერ კლარჯეთის დაპყრობის შემდეგ ხანძთა დაიცალა და დავიწყებას მიეცა. დამახინჯდა მონასტერთან დაკავშირებული ისტორიული მოვლენებიც. ანტონ კათალიკოსმა გრიგოლ ხანძთელს უძღვნა საქებარი სიტყვები „წყობილსიტყვაობაში“, თუმცა, ჩანს, რომ მან გრიგოლის ღვაწლისა და ზედწოდების (ხანძთელი) წარმომავლობის შესახებ არ იცოდა. „წყობილსიტყვაობის“ გამომცემელმა პლ. იოსელიანმა გრიგოლ ხანძთელი XV საუკუნის სომეხ საეკლესიო მოღვაწედ მიიჩნია.
მივიწყებული მონასტერი მკვლევართათვის ცნობილი გახდა მხოლოდ 1889 წელს, ალექსანდრე ქუთათელაძემ გამოაქვეყნა მოკლე თხზულება გიორგი მერჩულეს თხზულებიდან. ავტორი ხანძთას დამახინჯებული სახელით — „ხანძოეთით“ მოიხსენიებდა. იგი ვარაუდობდა, რომ „ხანძოეთი“ კლარჯეთშია, ანჩის მახლობლად. ასე ფიქრობდა თ. ჟორდანიაც. განსხვავებული აზრი გამოთქვა ექვთიმე თაყაიშვილმა. მან „ხანძოეთი“ ევფრატის ზედაწელში, ისტორიულ დასავლეთ სომხეთში მდებარე ქალაქ ჰანძითთან გააიგივა.
გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების სრული ტექსტის გამოქვეყნების შემდეგ გაირკვა, რომ ხანძთა კლარჯეთში მდებარეობს, მაგრამ მისი ზუსტი ლოკალიზაცია მაინც გაძნელდა. საქმეს ართულებდა ისიც, რომ კლარჯეთის „ათორმეტ უდაბნოთაგან“ მხოლოდ ორის ტოპონიმი დაიკარგა — ხანძთა და შატბერდი; ადგილობრივმა გამაჰმადიანებულმა ქართველებმა ამ სახელწოდების მონასტრის ან დასახლების შესახებ არაფერი იცოდნენ. XX სუკუნის დამდეგს ნიკო მარი კლარჯეთში მოგზაურობისას შეეცადა თავად დაედგინა მონასტრის მდებარეობა და ხანძთასთან გააიგივა კარჩხალას ხეობაში მდებარე პატარა ეკლესია — ნუკას საყდარი. ერთი პერიოდი ეს მოსაზრება საყოველთაოდ იყო მიღებული მეცნიერებაში, 1950-იან წლებში ის „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ დეტალური ანალიზის საფუძველზე უარყო პავლე ინგოროყვამ. მისივე გამოკვლევით, ხანძთა არის გვიანდელი ქვემო ფორთა (აშაღი ფორთა (Aşaği Porta), ამჟამად შეადგენს სოფელ ფირნალის (Pırnali) ერთ-ერთ უბანს), რომელიც ნიკო მარს შატბერდი ეგონა. ეს მოსაზრება დამატებითი არგუმენტებით განამტკიცა ვახტანგ ჯობაძემ. ამჟამად ამ აზრს ემხრობა ყველა თანამედროვე მკვლევარი.
ისტორია
მინიატიურა|250პქ|ხანძთის სამონასტრო კომპლექსში შემავალი ნაგებობები [[2007 წელს. ცენტრში მთავარი ტაძარია, რომელსაც ჯერ კიდევ ადგას გუმბათის სფერო; ზემოთ ინფოდაფაში იხილეთ უფრო ახალი ფოტო ამავე ხედით, რომელზეც ჩანს, რომ გუმბათის სფერო უკვე ჩამონგრეულია.]] ხანძთის მონასტერი დაახლოებით 782 წელს დააარსა გრიგოლ ხანძთელმა. ხანძთამ კლარჯეთის ისტორიაში განსაკუთრებული როლი შეასრულა; ლ. მენაბდის თქმით, ის „მთელი მხარის სამონასტრო კოლონიზაციის საყრდენი ბაზა იყო“. გრიგოლთან ერთად ხანძთის მონასტრის პირველ ბერებს შორის იყვნენვ საბა, შემდგომში (826 წლიდან) იშხნის ეპისკოპოსი, თეოდორე, რომელმაც დაახლოებით 840 წლისათვის ნეძვის მონასტერი დააარსა და ქრისტეფორე, კვირიკეწმინდის მონასტრის დამაარსებელი. ხანძთაში აღიზარდნენ და მოღვაწეობდნმენ არსენ I კათალიკოსი (820–877) და ეპისკოპოსი ეფრემ მაწყვერელი (815–885). ხანძთაში მოღვაწეობდა ასევე მაკარი ლეთელი, რომელიც შემდეგ საბაწმინდაში დამკვიდრდა და მონაწილეობა მიიღო 864 წლის სინური მრავალთავის გადაწერაში. 951 წელს აქაური ბერის, გიორგი მერჩულეს მიერ დაიწერა „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება“. ცნობილია ასევე XI-XIII საუკუნეების მოღვაწეებიც ხანძთაში, მაშ შორის მოსე ხუცესი და სტეფანე დიაკონი.
მშენებლობა
დაახლოებით 782 წლისათვის, მონასტრის დაარსებისას აგებული ხანძთის პირველი ეკლესია, გიორგი მერჩულეს ცნობით „ძელისა“ ანუ ხისა იყო, ისევე როგორც საცხოვრებელი სენაკები და სატრაპეზო. დავით ხოშტარიას აზრით, სამშენებლო ქვით მდიდარ მხარეში საშენ მასალად ხის გამოყენება ბერების შეჭირვებულ მდგომარეობაზე მიუთითებს. მშენებელ ბერებს ოპიზელი მამები დახმარებიან მუშახელით, საკვებითა და სამუშაო იარაღებით. ბერები თავად აშენებდნენ და, როგორც ჩანს, დიდი გაჭირვებითაც — გიორგი მერჩულეს თქმით, „კლდჱ იგი ხანცთისაჲ უფიცხლეს არს უფროჲს ყოველთა მათ კლარჯეთისა უდაბნოთა“. დავით ხოშტარიას მითითებით, ეს ცნობა მართლაც ახლოსაა სინამდვილესთან და ხანძთაში სამშენებლოდ განსაკუთრებით მძიმე პირობებია.
ხანძთის მთავარი, რიგით მესამე ეკლესიის მშენებლობა 910–იან წლებში დაიწყო. მისი ქტიტორი იყო აშოტ ერისთავთ-ერისთავი, კუხად წოდებული. იგი გარდაიცვალა 918 წელს და ეკლესიის მშენებლობის დასრულება სიცოცხლეში ვერ მოასწრო. შენობა დაასრულა გურგენ ერისთავთ-ერისთავმა. მესამე (მთავარი) ეკლესია დღესაც დგას ხანძთაში. მთავარი ეკლესიის მშენებლობას ხშირად შეცდომით უკავშირებენ გრიგოლ ხანძთელს, სინამდვილეში კი გრიგოლი მონასტერში შედარებით ადრე მოღვაწეობდა.
მთავარი ეკლესიის მშენებლობა კარგად აქვს აღწერილი გიორგი მერჩულეს. იგი ამ შემთხვევაშიც ხანძთის კლდეების „სიფიცხლეს“ უსვამს ხაზს და აღნიშნავს, რომ მშენებლობა ადგილის მოსწორებისას წარმოქმნილმა სიძნელეებმაც გააჭიანურა : რთული იყო ქვისა და კირის ადგილზე მიტანა, რადგან მონასტერი საპალნიანი საქონლისათვის მიუვალი იყო და საშენი მასალის მოტანა ბერებს შორი მანძილიდან ზურგით უწევდათ. დავით ხოშტარია აღნიშნავს, რომ ეს დღესაც ასეა და ხანძთამდე წესიერი ბილიკიც კი არ მიდის. ხანძთაში, პირველად კლარჯეთის სამონასტრო მშენებლობაში, გუმბათის მოსაპირკეთებლად მაღალხარისხიანი ქვიშაქვა გამოიყენეს, რომელიც ახლომახლო არ მოიპოვება. ამ მასალას წონით ყიდულობდნენ.
გიორგი მერჩულე იხსენიებს მესამე, მთავარი ეკლესიის ხუროთმოძღვარს — „სიბრძნით სრულიად მაშჱნებელი“ ამონა. აღსანიშნავია, რომ გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში, რომელშიც მშენებლობის არაერთი ამბავია მოთხრობილი, არც ერთი სხვა ნაგებობის არქიტექტორი არ იხსენიება.
მთავარი ეკლესია
მინიატიურა|250პქ|ხანძთის მთავარი ეკლესიის გუმბათი [[2007 წლის დეკემბრამდე. ფოტოზე ჩანს, რომ გუმბათის სფერო ჯერ კიდევ ჩამოუნგრეველია]] ხანძთის ჩამონგრეული გუმბათი (2010 წელი). დარჩენილია გუმბათის ყელი|250პქ|მინიატიურა მთავარი ეკლესია აგებულია სპეციალური სუბსტრუქციით შექმნილი ტერასის აღმოსავლეთ ნაწილში; მოჩანს შორიდანვე. მიუხედავად იმისა, რომ ძლიერაა დაზიანებული, ძირითად ფორმებში იგი დღემდეა შემონახული. საფასადო წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი განადგურებულია. ოთხივე მკლავის კამარა თავისივე საბჯენ თაღებთან ერთად, ასევე კონქის ზედა ნაწილი და ზოგ ადგილას კედლების ზედა ნაწილებიც ჩანგრეულია. გუმბათი ბოლო დრომდე იდგა; 2007 წლის დეკემბერში ჩამოინგრა მისი სფერო, ხოლო გუმბათის ყელი დღემდე დგას. დავით ხოშტარია 2005 წელს აღნიშნავდა, რომ გუმბათის ორი საყრდენი ბურჯი აშკარად შეგნებულად იყო მოშლილი შენობის დანგრევის მიზნით — ჩრდილოეთის ბურჯი მთლიანად იყო მონგრეული, ხოლო სამხრეთისა თითქმის მთლიანად. მიუხედავად ამისა, თითქმის ჰაერში გამოკიდებული გუმბათი მაინც ინარჩუნებდა მდგრადობას, რასაც დავით ხოშტარია მშენებლობის უმაღლესი ტექნიკური ხარისხითა და ძლიერი მაკავშირებელი ხსნარის გამოყენებით ხსნის.
შიგნით კედლის კედლის წყობის ქვები სუფთად დამუშავებული არაა, არაა გათლილი და არც წიბოებია გამოყვანილი, რის გამოც მათ შორის ღრეჩოებია დარჩენილი. მიუხედავად ამისა, წყობა მაინც მკაცრად მოწესრიგებულია, შედგება აკურატულად სწორი რიგებისაგან, რომლებიც არსად არაა არეული. რიგების სიმაღლე ძირითადად 40–50 სმ–ია. ძალიან სუფთად თლილი ქვითაა გამოყვანილი გუმბათი (2007 წლამდე შემორჩენილი), გუმბათის ყელის შიდა წყობა, ტრომპები, კონქი, კამარები (შემონახულია პასტოფორიუმებსა და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში), ყველა თაღი, ბურჯები და კედლის კუთხეები. აქ ძირითადი სივრცის არეში ნახმარია ფოროვანი ქვა, გუმბათქვეშა თაღებსზემოთ — ქვიშაქვა.
არქიტექტურა
მინიატიურა|ხანძთის მთავარი ეკლესიის გეგმა|250პქ მთავარი ტაძარი ჩახაზული ჯვრის ტიპისაა. გუმბათი ეყრდნობოდა აღმოსავლეთით აფსიდის კედლების კუთხეებსა და დასავლეთით დღეს უკვე გამქრალ ორ ბურჯს. კლარჯული არქიტექტურული ტრადიციისამებრ, დასავლეთის მკლავი წაგრძელებულია. გუმბათქვეშა ბურჯების დასავლეთით კიდევ ერთი წყვილი ბურჯია. მათზე ორი წყვილი თაღი გადადის, რომლებიც დასავლეთის მკლავს სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხის ნაწილებისაგან გამოყოფს. აღმოსავლეთით აფსიდის წინ არის მოზრდილი ბემა. საკურთხევლის ორივე მხარეს ორი ერთნაირი უაფსიდო დამატებითი სათავსია. ისინი თითო კარით მხოლოდ შესაბამის განივ მკლავებს უკავშირდება.
გადასვლა გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის წრეზე ხდება ტრომპების განვითარებული სისტემის მეშვეობით. სულ ქვემოთ, კვადრატის კუთხეებში ოთხი დიდი ნახევარკონუსური ტრომპია. მათსა და ოთხ გუმბათქვეშა თაღზე ამოყვანილია მაღალი რვაწახნაგა ყელი. ყელის ზედა კუთხეებში მოთავსებულია მეორე რიგის რვა მომცრო ტრომპი, ხოლო მათ ზემოთ მესამე რიგის კიდევ უფრო პატარა თექვსმეტი ტრომპი. ისინი ფართოდაა გადაშლილი და ქვემოდან ნახევარდისკოებს ჰგავს. აღსანიშნავია, რომ ა. პავლინოვის ნახაზზე ხანძთის გუმბათი არასწორადაა გამოსახული, როგორც რვანაწილიანი შეკრული კამარა. ამგვარადვეა იგი აღწერილი ტექსტშიც. როგორც ჩანს ტრომპების მეორე და მესამე რიგი ა. პავლინოვმა ვერ შენიშნა. ეს შეცდომა ყველა გამოცემაში მეორდებოდა 1990–იან წლებამდე.
ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს — სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხილს ნაწილებში სიმეტრიულად გაჭრილი. შიდა სივრცეს რვა სარკმელი ანათებს, მათგან ოთხი გუმბათის ყელშია, ხოლო დანარჩენები აფსიდასა და მკლავებში. პასტოფორიუმებს ასევე თითო სარკმელი აქვთ აღმოსავლეთიდან.
ხანძთის ეკლესია კლარჯეთის არქიტექტურის ახალი ეტაპის წარმომადგენელია. მთელი რიგი სიახლეებით (თლილი ქვის საფასადო პერანგი, გუმბათის ყელის თაღნარი და ტეხილი კარნიზი, ფართო თავსართები და სხვა) იგი არის არა მარტო ოპიზისა და დოლისყანის წინამორბედი, არამედ დავით კურაპალატის მიერ ტაოში აგებული დიდი ტაძრებისაც.
აღსანიშნავია, რომ ხანძთა ერთადერთია კლარჯეთის შემორჩენილ ეკლესიებში, რომელიც ჩახაზული ჯვრის გეგმაზეა აგებული. ყველა სხვა გუმბათოვანი ეკლესია croix libre–ის ბირთვზე კუთხის სათავსების დამატებითაა ნაგები. დავით ხოშტარია აღნიშნავს, რომ კლარჯეთში წინამორბედის არმქონე სტილის ტაძრის აგება მისი არქიტექტორის „არალოკალურ“ გამოცდილებაზე, ქვეყნის სხვა რეგიონების არქიტექტორის ცოდნაზე მიუთითებს.
X საუკუნემდე საქართველოში ჩახაზული ჯვრის ტიპის რამდენიმე ეკლესია აშენდა, თუმცა ხანძთის უშუალო პროტოტიპი არც ერთი მათგანი არ ყოფილა. გეგმის პროპორციებითა და ზოგადი კომპოზიციით მასთან ყველაზე ახლოს დგას სამშვილდის სიონი (761–778). ბურჯის დამატებითი წყვილი დასავლეთის მკლავში არის ის უმთავრესი თავისებურება, რაც ამ ორ შენობას განასხვავებს ტიპოლოგიურად მონათესავე სხვა ეკლესიებისაგან (წრომი, ბარცანა, იყალთო, ოზაანი).
ინტერიერი
შიგნიდან კედლების უხეში წყობა, როგორც ჩანს, თავიდანვე შელესილი იყო. ზოგ ადგილზე დღემდეა შემორჩენილი ბათქაშის ფრაგმენტები. 1904 წელს ნიკოლოზ მარმა სატრიუმფო თაღზე ნახა კედლის მხატვრობის ნაშთიც — ტოლმკლავა ჯვარი და წმინდანთა თუ ანგელოზთა ფიგურების შარავანდები ფრესკული წარწერებით.
ფასადი
გარედან განვითარებული არქიტექტურული გაფორმებით გამოირჩევა გუმბათი. მის თორმეტწახნაგა ყელს გასდევს დეკორაციული თაღნარი, რომელიც წიბოებზე აყოლებულ შეწყვილებულ ლილვურ ნახევარსვეტებზე გადადის. ნახევარსვეტების ბაზისები და კაპიტელები ფაქიზადაა დამუშავებული. ასევეა დამუშავებული რთულად პროფილირებული სარტყელი ყელის ძირში (ზემოდან ქვემოთ: ძლიერშვერილი თხელი თარო, ⅔ ლილვი, უფრო შეწეული ⅔ ლილვი, ღრმა ღარი, ძლიერშვერილი თარო, ფოსო). გუმბათის ყელის კარნიზი ტეხილია და ყოველი წახნაგის თავზე ფრონტონს ქმნის, რის გამოც სახურავს ნახევარგაშლილი ქოლგის ფორმა აქვს.
ცალკეული ელემენტების გასაძლიერებლად გუმბათის ყელზე დაფერვაც იყო გამოყენებული. ვახტანგ ჯობაძე აღნიშნავს ძოწისფერი პიგმენტის კვალს ნახევარსვეტებზე გუმბათის ყელის დასავლეთ მხარის ქვედა ნაწილში და ფიქრობს, რომ ისინი მთლიანად უნდა ყოფილიყო დაფერილი.
გუმბათთან შედარებით სადაა ძირითადი კორპუსის ფასადები. დეკორის კვალი ჩანს აღმოსავლეთ ფასადზე. აქ სამივე სარკმელს ჰქონდა თავსართები მძლავრი ფართო რკალითა და მოკლე გადანაკეცებით. შემორჩენილია შუა დიდი თავსართის გადანაკეცები, რომლებიც მუქი წითელი ქვითაა გამოყვანილი და მკაფიოდაა გამოყოფილი გლუვი ქვიშისფერი ფასადისაგან. თავსართის ზემოთ ასეთივე წითელი ქვის სადა ჯვარი იყო, რომლისაგანაც დარჩენილია ჰორიზონტალური მკლავები. პასტოფორიუმების სარკმელების თავსართები მთლიანად დაკარგულია, მაგრამ წყობაში მათი კონტურები განირჩევა. ისინი შუასთან შედარებით ბევრად მცირე ზომისა იყო.
ჩრდილოეთის კარის წინ ეკლესიას აქვს უხეიროდ ნაგები გვიანი ხანის სამკუთხა მინაშენი. ა. პავლინოვმა ის თავის გეგმაზე ძირითადი ფერით დაიტანა, რის გამოც ბოლო დრომდე ყველა გამოცემაში ეკლესიის ძირითადი გეგმა ამ მინაშენიანად მოჰქონდათ.
აღმოსავლეთ მხარეს ეკლესიის ფასადის ქვემოთ სუბსტრუქცია 4–5 მეტრის სიმაღლეზეა აღმართული. ეს კედელი ამოყვანილია უხეშად დამუშავებული ლოდების ცხრა რიგით. ეკლესიის ძირი სუბსტრუქციისაგან თლილი ბაზალტის კარნიზითაა გამოყოფილი.
სხვა სამონასტრო ნაგებობები
მინიატიურა|250პქ|სატრაპეზოს ნანგრევები ხანძთის მთავარი ეკლესიის გარდა ხანძთის სამონასტრო კომპლექსი მოიცავს სხვა შენობა–ნაგებობებს, მათ შორის სატრაპეზოს, მცირე სამლოცველოებს, სენაკებს, სამრეკლოს, წყაროს და სხვა.