cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აფრიკა
ისტორია
სუბ-საჰარულ აფრიკაში ევროპელების გამოჩენამდე დიდი პოლიტიკური გაერთიანებები არ არსებობდა. თუმცა ადგილებში არსებობდა მეტ–ნაკლებად ცენტრალიზებული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები. აღსანიშნავია დასავლეთ აფრიკაში, დიდი ტბების რაიონში (ბუგანდა) და აღმოსავლეთ აფრიკაში (დიდი ზიმბაბვე) არსებული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები. thumb|left|200px|აფრიკის ქვეყნები 1914 წელს. ევროპელების მიერ აფრიკის კოლონიზაცია ჯერ კიდევ XV საუკუნეში დაიწყო. ადრეული კოლონისტებიდან აღსანიშნავია პორტუგალიელები, შემდეგ ნიდერლანდელები. პორტუგალიელებმა, რომლებიც ძირითადად მონების ვაჭრობით იყვნენ დაკავებული, აფრიკის სანაპიროებზე რამდენიმე პორტი დააარსეს. აფრიკელი მონების დიდი ნაკადი მიედინებოდა ევროპელების მიერ ახლად აღმოჩენილ ამერიკისკენ. XVII საუკუნეში ჰოლანდიელებმა დაიწყეს აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანია, რის შედეგადაც თანამედროვე სამხრეთ აფრიკის ტერიტორიაზე პირველი მუდმივი ევროპული კოლონია გაჩნდა. XVIII საუკუნის დასაწყისიდან აფრიკის კოლონიზაციის ლიდერობა თანდათან ბრიტანელების და ფრანგების მხარეს გადავიდა. XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან აფრიკის გადანაწილებაში აქტიურად ჩაერთვნენ გერმანია, იტალია და სხვები. საუკუნის დასაწყისისთვის აფრიკის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი ევროპელების მიერ იყო დანაწილებული.
კოლონიზაციამ ძირეულად შეცვალა აფრიკის კონტინენტი. ადგილობრივ მოსახლეობაში გავრცელდა ქრისტიანობა, გაიხსნა მისიონერული სკოლები, დაარსდა და მკვეთრად გაიზარდა ქალაქების მნიშვნელობა, აფრიკა ჩაერთო საერთაშორისო ვაჭრობაში. ეს ყველაფერი კი მიმდინარეობდა აფრიკის მკვიდრი მოსახლეობის მასიური ჩაგვრის, უუფლებობის და ექსპლუატაციის ფონზე.
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დაიწყო აფრიკის დეკოლონიზაცია. 60-იან 70-იან წლებში ყოფილი კოლონიების უმრავლესობას დამოუკიდებლობა მიენიჭათ.
დეკოლონიზაცია
right|thumb|230px|კონგო-ბელგიის დაპირისპირება 1918 წელი. right|thumb|200px|[[ბერლინის კონფერენცია (1884)]] პირველ მსოფლიო ომს აფრიკელთა ცხოვრებაში არსებითი ცვლილებები არ შეუტანია. საომარ მოქმედებებს აქ ადგილი არ ჰქონია, რადგან გერმანიის კოლონიები აფრიკაში ინგლისელებმა სწრაფად აიყვანეს კონტროლქვეშ, ხოლო შემდეგ ერთა ლიგის მანდატით საფრანგეთთან ერთად გაინაწილეს. ერთადერთი ფრონტი იყო პალესტინის - ისიც სუეცის არხის დასაცავად. 1922 წელს ეგვიპტეს ფორმალურად მიენიჭა დამოუკიდებლობა, თუმცა სუეცის არხს ინგლისელები აკონტროლებდნენ და ქვეყანაშიც ინგლისის ჯარები რჩებოდნენ. განმათავისუფლებელი ბრძოლები მიმდინარეობდა არაბულ ჩრდილოეთ აფრიკაში, სადაც მაროკოელები იარაღით ხელში ებრძოდნენ ფრანგ და ესპანელ კოლონიზატორებს.
მეორე მსოფლიო ომში ფაშიზმთან და მილიტარიზმთან ბრძოლის წარმატებით დასრულებამ, აფრიკის კოლონიურ და ნახევრადკოლონიურ ქვეყნებს კოლონიური სისტემის მოკლე დროში გაუქმების იმედი გაუჩინა. ორი ზესახელმწიფოს ამერიკის შეერთებული შტატების და საბჭოთა კავშირის ფონზე ევროპის კოლონიური იმპერიების — დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, ბელგიის, ნიდერლანდების, ესპანეთის და პორტუგალიის დასუსტება ამის პირობას ქმნიდა. თუმცა მეტროპოლიები ომის შემდეგაც ცდილობდნენ თავიანთი სამფლობელოების შენარჩუნებას. მათ ამ მიზნით ზოგან სამხედრო საშუალებებიც გამოიყენეს. მიუხედავად ამისა აფრიკის ქვეყნებმა ზოგჯერ მშვიდობიანად, ზოგჯერ შეიარაღებული ბრძოლების გზით მოახერხეს დამოუკიდებლობის მოპოვება.
ახალგაზრდა სახელმწიფოების მიერ პოლიტიკური დამოუკიდებლობის მიღწევა საკმარისი არ აღმოჩნდა მათი სრული განვითარებისთვის. ბევრ ქვეყანაში შენარჩუნებული იქნა ყოფილი მეტროპოლიის ეკონომიკური პოზიციები, აგრეთვე მათი სამხედრო ბაზები და ჯარები. ახალგაზრდა ქვეყნების უმრავლესობაში სახელმწიფო ანუ ოფიციალური ენაც კი ყოფილი მეტროპოლიის ენა გახდა. აღნიშნულმა ქვეყნებმა მემკვიდრეობით ჩამორჩენილი ეკონომიკა მიიღეს. ამიტომ მათი უმრავლესობის ეკონომიკა მრავაწყობიანია, ხოლო სოციალურ-პოლიტიკური მდგომარეობა არასტაბილური. რევოლუციები, სახელმწიფო გადატრიალებები და სახელმწიფოთა შორის კონფლიქტები, აფრიკის უმეტესი ქვეყნების დამახასიათებელი ნიშნებია. ამით ისინი, ლათინური ამერიკის ქვეყნებთან ერთად, განსხვავდებიან დასავლეთის თუ აღმოსავლეთის განვითარებული ქვეყნებისგან. thumb|left|200px|როდოსისი კოლოსი (ინგლისური კარიკატურა). ამიტომ აღნიშნული რეგიონების სახელმწიფოებს უწოდებენ მესამე სამყაროს ან კიდევ განვითარებად ქვეყნებს. აფრიკის ქვეყნების ეკონომიკური დამოკიდებულება არა რომელიმე დიდი სახელმწიფოს პოლიტიკური ზეგავლენის, არამედ, უპირველეს ყოვლისა, მათი საკუთრი ჩამორჩენილობის შედეგი იყო.
ჩამორჩენილობას ხელს უწყობდა ცხოვრების თითქმის ყველა სფეროში არქაული ფორმების ბატონობა, მოსახლეობის უდიდესი ნაწილის წერა-კითხვის უცოდინარობა, კომუნიკაციების და კავშირის საშუალებების განუვითარებლობა.
ჩამორჩენილობისთვის თავის დასაღწევად აუცილებელი იყო რომელიმე ერთი სახელმწიფოს ორიენტირზე უარის თქმა, გლობალურ კონფლიქტებში ჩართვისაგან თავის დახსნა, მრავალმხრივი დახმარებების მიღება. ამიტომ აღნიშნული ქვეყნების უმრავლესობამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო ე. წ. მიუმხრობლობის მოძრაობაში, რაც ორ მტრულად დაყოფილ მსოფლიოში რომელიმე სამხედრო ბლოკთან შეერთებაზე უარის თქმას ნიშნავდა.
დეკოლონიზაციის შემდეგ სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების გზის არჩევის პრობლემა აფრიკის ყველა ქვეყნის საერთო პრობლემა გახდა. არჩევანი დიდი არ იყო „სოციალისტური გზა“ ან თავისუფალი მრეწველობის და საბაზრო ეკონომიკის, ანუ „კაპიტალისტური გზა“.
ჩამორჩენილობის პრობლემას ართულებდა დამოუკიდებლობის შემდეგ დაწყებული მოსახლეობის ზრდის ტემპების დაჩქარება ანუ, როგორც მას უწოდებენ დემოგრაფიული აფეთქება. სიკვდილანობა ამ ქვეყნებში შემცირდა, შობადობა კი ტრადიციულად დიდი დარჩა. სოფლის „ზედმეტი“ მოსახლეობის ნაწილი ქალაქებისკენ დაიძრა. დაიწყო არნახული ურბანიზაცია. 1950-1980 წლებში ასობით მილიონიანი სოფელი ქალაქი გახდა. ეს ახალი ქალაქები ძირითადად დიდი ქალაქების გარეუბნებში, კეთილმოუწყობელ ქოხმახებში სახლობდნენ. მოსახლეობის ზრდა აახალგაზრდავებდა მოსახლეობის შემადგენლობას. ამ ქვეყნებში 15 წლამდე ასაკის ბავშვები მოსახლეობის ნახევარს შეადგენდნენ. მათთვის საჭირო იყო განათლება, რასაც სახელმწიფო ვერ ახორციელებდა. მოსახლეობის ზრდის ახალი ტემპები იწვევდა უმუშევრობის ზრდასაც.
პოსტ-კოლონიური აფრიკა
right|thumb|250px|[[ტანგას ბრძოლა გერმანიის იმპერიასა და ინგლისს შორის პირველ მსოფლიო ომში ტანზანიის ტერიტორიაზე.]] right|thumb|250px|ტიპური დაპირისპირებები აფრიკაში, ერთ-ერთი ასეთი დაპირისპირება რუანდაში [[1994 წელს გადაიზარდა, საშინელ გენოციდში. ამ სურათზე რუანდელი ლტოლვილების საცხოვრებელი ადგილია ზაირში.]] right|thumb|150px|კონგოელი სამხედროები [[კონგოს მეორე ომი|კონგოს მეორე ომში 2001 წელს.]] 1945 წლამედე ტროპიკული აფრიკა დაყოფილი იყო ევროპის სახელმწიფოების კოლონიებად, მაგრამ XX საუკუნის 90-იან წლების დასაწყისისთვის ყველა მათგანი განთავისუფლებული იყო. დეკოლონიზაციის პროცესი აქ დაიწყო 1950-იანი წლების მეორე ნახევარში. ტროპიკულ აფრიკაში პირველი დამოუკიდებელი ქვეყანა გახდა განა (1957 წ), ყველაზე მეტი ქვეყანა კი (სულ 17) 1960 წელს გათავისუფლდა. ამიტომაც ამ წელს „აფრიკის წელს“ უწოდებენ. პორტუგალიის კოლონიური იმპერია მხოლოდ მეტროპოლიაში მომხდარი რევოლუციის შემდეგ, 1970-იან წლების შუა ხანებში გაუქმდა.
აფრიკის ხალხთა დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში დიდი როლი ითამაშა აფრიკის ერთობის ორგანიზაციამ, რომელიც 1963 წლის 25 მაისს შეიქმნა. ამიტომ ეს დღე 25 მაისი „აფრიკის გათავისუფლების დღედ“ ითვლება. ამ მსოფლიოში უდიდესი, რეგიონალური ორგანიზაციის მთავარი მიზანი იყო კოლონიალიზმის ყველა გამოვლინებისაგან აფრიკის გათავისუფლება. მაგრამ დამოუკიდებლობის შემდეგ არაერთი პრობლემა წარმოიშვა. თავიდან მათი ლიდერები ფიქრობდნენ, რომ ამის შემდეგ მოკლე დროში შესაძლებელი იქნებოდა დანარჩენი სამყაროსაგან უზარმაზარი ეკონომიკური ჩამორჩენილობის დაძლევა. ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე პრობლემა იყო სიღატაკე, კოლონიალიზმის ეპოქაში კოლონიური მმართველები მხოლოდ ნედლეულის წარმოებაზე ზრუნავდნენ. ზოგჯერ ეს იყო სპილენძი, უფრო ხშირად კი რაიმე სასოფლო-სამეურნეო პროდუქცია, მაგალითად კაკაო ან ბანანი. ევროპელ ვაჭრებს გაჰქონდათ ეს ნედლეული და შემოჰქონდათ უკვე მზა პროდუქცია. ამიტომ თითქმის ყოველი მათგანის სოფლის მეურნეობა მონოკულტურულ ხასიათს ატარებდა, ანუ აშენებდნენ საექსპორტოდ გათვალისწინებულ რომელიმე ერთ კულტურას.
ასეთი პოლიტიკის ერთ-ერთი შედეგი იყო ისიც, რომ აფრიკის დამოუკიდებელ ქვეყნებში ძალიან ცოტა საკუთარი ფაბრიკა-ქარხნები არსებობდა. მოსახლეობის უმრავლესობა დასაქმებული იყო კაკაოს, ბანანის ან მიწის თხილის პლანტაციებში. კვებისათვის აუცილებელი პროდუქტების წარმოება კი სულ უფრო მცირდებოდა. რის გამოც შეიქმნა სირთულეები აფრიკელთა მზარდი მოსახლეობის სურსათით უზრუნველყოფის საქმეში. გახშირდა ხან ერთი, ხან მეორე რეგიონის შიმშილობა. ფასები საექსპორტო კულტურებზე ეცემოდა და, მაშინ ძვირდებოდა იმპორტი. ასეთმა ვითარებამ აფრიკის ქვეყნები უმძიმეს ფინანსურ მდგომარეობაში ჩააყენა. წლითიწლობით კატასტროფულად იზრდებოდა მათი საგარეო ვალი. ზოგიერთი მათგანის საექსპორტო შემოსავლის ნახევარი საგარეო ვალების დაფარვას ხმარდებოდა. ამავე დროს ბევრ ქვეყანაში სამხედრო ხარჯები გაცილებით მეტი იყო, ვიდრე განათლების და ჯანმრთელობის დაცვისთვის გამოყოფილი თანხები. ასე რომ, 1980-იან წლების დასასრულისთვის მსოფლიოს 35 ყველაზე ღარიბი ქვეყნიდან 26 ტროპიკული აფრიკის ქვეყანა იყო.
სამხედრო ხარჯების ზრდა იწვევდა აფრიკის კიდევ ერთ უმწვავეს პრობლემას - შეიარაღებულ კონფლიკტებს, როგორც ქვეყნის შიგნით მცხოვრებ ხალხებს, ასევე სხვადასხვა სახელმწიფოებს შორის. კოლონიალიზმის დროს ევროპელებმა კოლონიათა საზღვრები საკუთარი ნება-სურვილით გაავლეს. ხალხებს, რომლებსაც არაფერი საერთო არ ჰქონდათ ერთმანეთთან, ერთი ქვეყნის ფარგლებში აღმოჩნდნენ, ან, პირიქით, ერთი და იგივე ეთნიკური ჯგუფი სახელმწიფოებრივი საზღვრებით გაითიშა. განსხვავება ენაში, რელიგიაში, ცხოვრების წესში, სოციალურ მდგომარეობაში ხშირად წარმოშობს ანტიპათიას. ზოგან ეს ანტიპათია სიძულვილში გადაიზრდებოდა ხოლმე და ტომთაშორის ომებს იწვევდა. ასეთ ომებში ტროპიკულ აფრიკაში მილიონობით ადამიანი დაიღუპა. ხშირად მეომარი მხარეების უკან იდგნენ გარეშე ძალები. ამ მხრივ განსაკუთრებით აქტიურობდნენ საბჭოთა კავშირში და აშშ, რომლებსაც მსოფლიოს ამ რეგიონში ყოფილი მეტროპოლიების ადგილის დაკავება სურდათ. ეთნიკური კონფლიქტების გამომწვევია აფრიკის სახელმწიფოების საზოგადოებრივ ცხოვრებაში დამკვიდრებული ე. წ ტრაიბალიზმი, ანუ შიდატომობრივი სოლიდარობა.
პოლიტიკური მრწამსის დამოუკიდებლად აფრიკელი ლიდერი, უპირველეს ყოვლისა, თავის ტომს ეკუთვნის. როდესაც ის მინისტრი ან სახელმწიფოს მეთაური ხდება, თავდაპირველად ის თავისი სოფლის ან თავისი ტომის ინტერესებზე ზრუნავს. ამ დროს ის იყენებს ყველა საშუალებას, მათ შორის სხვა ტომის წევრების მოსპობასაც კი. აფრიკის ქვეყნებში პარტიები და მთავრობები ტომობრივ საფუძველზე იქმნება, ასევე ერთი ტომის ინტერესების შესაბამისი სახელმწიფო პოლიტიკა ტარდება იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ის ქვეყნის საერთო ინტერესებს ეწინააღმდეგება.
ამგვარად, ტრაიბალიზმი ერთპიროვნული სისტემის საფუძველი გახდა. ტრაიბალიზმთანაა დაკავშირებული ე. წ ნეპოტიზმიც ანუ თანამდებობის პირთა მიერ თავიანთი ნათესავების, ახლობლების მფარველობა, „ნათლიმამობა“. ნეპოტიზმის არსებობის დროსაც კორუფცია მაღალ დონეზეა, ის არის დამოკიდებული ამა თუ იმ პოლიტიკოსის პატიოსნებაზე და უსინდისობაზე. ის ხდება საზოგადოების ცხოვრების განუყოფელი ნაწილი.
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ტროპიკული აფრიკის ქვეყნების უმრავლესობამ სცადა ევროპული ყაიდის სახელმწიფოს შექმნა, ნაწილმა კი თავდაპირველად „სოციალისტური ორიენტაცია“ აირჩია, რომელიც ხელისუფლების სათავეში მოსულ ძალებს მათი ქვეყნისთვის ყველაზე შესაფერისად მიაჩნდათ. მაგრამ უტოპიურმა სოციალუსტურმა ღონისძიებებმა სავალალო შედეგები გამოიღო. ამიტომ თითქმის ყოველი მათგანი ან სამხედრო გადატრიალების შედეგად დაემხო, ან თვითონვე თქვეს უარი სოციალისტურ ორიენტაციაზე. ტროპიკული აფრიკის ქვეყნების უმრავლესობაში არმია აღმოჩნდა ერთადერთი საერთო სახალხო ძალა, ამიტომ 1990-იან წლების დასაწყისში 17 სახელმწიფოს სამხედროები მართავდნენ. ამ პერიოდისათვის ნათელი გახდა, რომ დამოუკიდებლობა კი დიდი მონაპოვარი იყო თითოეული მათგანისთვის, მაგრამ ამ სახელმწიფოებში მცხოვრები ხალხებისთვის კეთილდღეობა ჯერ კიდევ არ იყო დამდგარი.
პოლიტიკა
აფრიკის კონტინენტზე 54 სუვერენული სახელმწიფოა. მათი უმრავლესობა დამოუკიდებელი გახდა 50-იან 60-იან წლებში აფრიკის ევროპული კოლონიზაციის დასრულების შემდეგ. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ბევრ აფრიკულ სახელმწიფოში დაიწყო სამოქალაქო ომები, რომლებიც ზოგჯერ მოსახლეობის ამა თუ იმ ჯგუფის მასიურ გენოციდში გადაიზარდა. ბევრ ქვეყანაში დამყარდა დიქტატორული რეჟიმები. პოლიტიკური არასტაბილურობა, კორუფციის მაღალი დონე, ადამიანის უფლებების უგულველყოფა, სიღარიბე აფრიკული სახელმწიფოების წინაშე მდგარი ტიპური პრობლემებია.
აფრიკის კავშირი არის ფედერაცია, რომელიც ყველა აფრიკულ ქვეყანას მოიცავს მაროკოს გარდა. კავშირი ჩამოყალიბდა 2001 წლის 26 ივნისს შტაბ-ბინით ადის-აბებაში. 2004 წლის ივლისში აფრიკის კავშირის პან-აფრიკული პარლამენტი მიდრანდში გავიდა, სამხრეთ აფრიკაში, თუმცა ადამიანთა უფლებების აფრიკის კომისია ადის-აბებაში დარჩა. აფრიკის კავშირს საპარლამენტო მთავრობა ჰყავს, ცნობილი როგორც აფრიკის კავშირის მთავრობა, რომელიც საკანონმდებლო, იურიდიული და აღმასრულებელი ორგანოებისგან შედგება, რომელსაც მართავს აფრიკის კავშირის პრეზიდენტი, რომელიც ასევე პან-აფრიკული პარლამენტის პრეზიდენტია. აფრიკის კავშირის პრეზიდენტად ირჩევენ პან-აფრიკული პარლამენტის წევრს უმრავლესობის მხადარჭერით.
პრეზიდენტი გერტრუდ იბენგვე მონგელა აფრიკის კავშირის მიმდინარე მეთაურია. პარლამენტის მიერ არჩეულ იქნა 2004 წლის მარტში, ხუთი წლის ვადით. პან-აფრიკული პარლამენტი შედგება 265 კანონმდებლისგან, ხუთი წევრით აფრიკის კავშირის ყოველი წევრი ქვეყნიდან. წევრების 21 % ქალია.
გაუმართლებელი სახელმწიფო პოლიტიკით, არათანასწორი გლობალური ვაჭრობის პოლიტიკითა და გლობალური კლიმატის ცვლილების ეფექტების გამო აფრიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი გავრცელებული შიმშილის მსხვერპლი გახდა. აფრიკის ტერიტორიის დიდ ნაწილზე მოსახლეობის არსებობისთვის არაადექვატური წყლისა და საკვების განაწილების სისტემაა. ის რაც კოლონიალიზმის პერიოდში მსოფლიოს ოქროს 90 %-ის მომწოდებელი იყო, ამჟამად დედამიწაზე უღარიბესი კონტინენტია და მისი უმდიდრესი რესურსები სხვა კონტინენტებს ხმარდება. დაავადებების გავრცელებაც ასევე პრობლემატურია, განსაკუთრებით კი ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსის და მასთან დაკავშირებული იმუნიტეტის ნაკლებობის სინდრომის (შიდსი), რომელიც მომაკვდინებელი ეპიდემია გახდა კონტინენტისთვის.
ბოლო დროს შეიმჩნევა აფრიკის ორგანიზაციების და სახელმწიფოების ურთიერთობის გაღრმავება. კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის (ყოფილი ზაირი) სამოქალაქო ომის დროს მასში ჩაერია მეზობელი აფრიკული ქვეყნები (არააფრიკული მდიდარი ქვეყნების ნაცვლად). 1998 წელს კონფლიქტის დაწყებიდან მსხვერპლმა 4 მილიონს მიაღწია. აფრიკის კავშირის მსგავსი პოლიტიკური ასოციაციები იმედს იძლევიან, რომ კონტინენტის მრავალი ქვეყანა უფრო მეტ ურთიერთდახმარებასა და მშვიდობის შენარჩუნებას შეძლებს. აფრიკაში დღემდე ხშირია ადამიანის უფლებების დარღვევა, ხშირად სახელმწიფოს მეთვალყურეობის ქვეშ. ამგვარი დარღვევების უმეტესობა პოლიტიკური მიზეზებით ხდება, ხშირად როგორც სამოქალაქო ომის გვერდითი მოვლენა. ამგვარ ქვეყანათა რიგშია კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, სიერა ლეონე, ლიბერია, სუდანი, ზიმბაბვე და კოტ დ'ივუარი.
ტაზის ნახევარკუნძული
ლიტერატურა
კატეგორია:აზიის ნახევარკუნძულები
აფრიკა
ტერიტორიები და რეგიონები
თანამედროვე აფრიკის პოლიტიკური რუკა ძირითადად ჩამოყალიბდა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ. მხოლოდ ეთიოპია და ლიბერია არ ყოფილა კოლონიური ქვეყანა. აფრიკის ისტორიაში მნიშვნელოვანი წელი იყო 1960 წელი, როდესაც პოლიტიკური დამოუკიდებლობა მიიღო 17 სახელმწიფომ. XX საუკუნის 70-იან წლებში მოწესრიგდა ე. წ „სამხრეთ როდეზიის“ პრობლემა, ხოლო 1994 წელს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში მოეწყო, პირველი არარასობრივი არჩევნები. დღეისთვის კონტინენტზე 55 დამოუკიდებელი სახელმწიფოა (დასავლეთ საჰარის ჩათვლით). სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს დასავლეთ საჰარის საკითხი, ეს ტერიტორია 1976 წლამდე იმყოფებოდა ესპანელთა მმართველობის ქვეშ. დღეს აღნიშნული ტერიტორია ოკუპირებულია მაროკოს მიერ.
ეკონომიკა
thumb|250px|აფრიკის ეკონომიკური თანამეგრობრობის რუკა {{legend|#691717|CEN-SAD}} {{legend|#4F4FB1|COMESA}} {{legend|#E88356|EAC}} {{legend|#272759|ECCAS}} {{legend|#C43C7F|ECOWAS}} {{legend|#4DB34D|IGAD}} {{legend|#D22E2E|SADC}} {{legend|#7E8000|UMA}} მიუხედავად ბუნებრივი რესურსების სიუხვისა, აფრიკა მრავალ მიზეზთა გამო მსოფლიოს უღარიბეს და ყველაზე ნაკლებგანვითარებულ კონტინენტად რჩება. გაეროს ჰუმანური განვითარების მოხსენების თანახმად 2003 წელს ყველაზე ჩამორჩენილი 25 ქვეყნიდან ყველა აფრიკიდან იყო.
ზოგიერთ რეგიონში, განსაკუთრებით ბოტსვანაში და სამხრეთ აფრიკაში ეკონომიკური ზრდა შეინიშნება. ეს უკანასკნელი მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით და ოქროსა და ალმასების მსოფლიოს წამყვანი მწარმოებელია, ასევე კარგად ჩამოყალიბებული ლეგალური სისტემა აქვს. სამხრეთ აფრიკას ასევე ხელი მიუწვდება ფინანსურ კაპიტალთან, მრავალ ბაზრებთან, გამოცდილ მუშახელთან და პირველი კლასის ინფრასტრუქტურასთან მთელი ქვეყნის მასშტაბით.
ბოტსტვანას (ასევე ალმასების უდიდესი მწარმოებელი) ბიუჯეტის მეოთხედზე მეტი მისი დედაქალაქი გაბორონეს ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებაზე იხარჯება. ზოგიერთი სხვა აფრიკული სახელმწიფოც შედარებით პროგრესს განიცდის, მათ შორის განა, კენია, კამერუნი და ეგვიპტე.
ნიგერიას მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი ნავთობის მარაგი აქვს, უდიდესი მოსახლეობა აფრიკის ქვეყნებს შორის, და ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი ეკონომიკა მსოფლიოში.
ბოლო პერიოდში აფრიკის ქვეყნებში სწრაფი ტემპებით ვითარგება მომსახურების სფერო, ბევრი ქვეყანა დიდ ყურადღებას უთმობს ტურისტული ინდუსტრიის განვითარებას. ტურიზმიდან შემოსავალი მნიშვნელოვანი წყარო გახდა ისეთი ქვეყნებისთვის, როგორებიცაა: ეგვიპტე, ტუნისი, სენეგალი, უგანდა, კომორის კუნძულები. ტურიზმი ასევე ფეხს იდგავს: ზიმბაბვეში, მადაგასკარში. ტექნიკური თვალსაზრისით აფრიკის ინდუსტრიის ყველაზე განვითარებული დარგი არის მოპოვებითი მრეწველობა. ჩრდილოეთსა და დასავლეთში მოიპოვებენ ნავთობს და გაზს, აქ მნიშვნელოვანია უცხოური კაპიტალის როლი.
მიუხედავად იმისა, რომ შედარებით სწრაფი ტემპებით იზრდება კონტინენტის გადამამუშავებელი მრეწველობა, ეკონომიკაში მისი როლი ჯერაც მცირეა. მრეწველობის ეს დარგი ძირითადად განვითარებულია სარ-ში, ეგვიპტეში ალჟირში, ნიგერიაში. განვითარდა შავი და ფერადი მეტალურგია, მანქანათმშენებლობა, ქიმიური მრეწველობა. რაც შეეხება სოფლის მეურნეობას, აქ წამყვანი დარგია მემცენარეობა. საექსპორტო კულტურებიდან აღსანიშნავია: კაკაო, ყავა, ბანანი, ჩაი, არაქისი. კაკაოს უდიდესი მწარმოებლებია განა და კოტ-დ’ივუარი. ყავა გავრცელებულია ტროპიკულ აფრიკაში, გამოირჩევა: კოტ-დ’ივუარი, ეთიოპია, უგანდა, ანგოლა. მეცხოველეობა გამოირჩევა დაბალპროდუქტიულობით. აფრიკის ყველაზე ნაყოფიერია, კონტინენტის აღმოსავლეთი მხარე, სადაც ძირითადად მოჰყავთ საექსპორტო კულტურები. გვალვიან ადგილებში ძირითადად განვითარებულია სასაძოვრო მესაქონლეობა. სანაპირო რაიონებთან და ტბებთან განვითარებულია მეთევზეობა.
დემოგრაფია
thumb|left|[[ტუარეგელები|ტუარეგელი ადამიანი ალჟირში]] thumb|260px| აფრიკის დაახლოებით 800 მლნ-იანი მოსახლეობა [[ეთნოსი|ეთნიკური და რასობრივი შემადგენლობით მრავალფეროვანია.
საჰარის ჩრდილოეთით მცხოვრები მოსახლეობა განეკუთვნება ევროპეიდულ რასას (არაბები, ბერბერები). მეშვიდე საუკუნეში არაბების მოსვლასთან ერთად აქ გავრცელდა არაბული ენა და ისლამი.
საჰარის სამხრეთით მცხოვრები მკვიდრი მოსახლეობა განეკუთვნება ნეგროიდულ რასას. სხვადასხვა ბანტუს ენებზე (ნიგერ-კონგოს ენათა ოჯახის ნაწილი) მოლაპარაკე ხალხი შეადგენს სამხრეთი, ცენტრალური და აღმოსავლეთი აფრიკის მოსახლეობის უმრავლესობას. დასავლეთი აფრიკა დასახლებულია ნიგერ-კონგოს სხვა ენებზე მოლაპარაკე ხალხით. აღმოსავლეთი და ცენტრალური აფრიკაში აგრეთვე ცხოვრობენ აფრო-აზიულ ენებზე მოლაპარაკე ეთიოპიელები და სომალელები, ასევე სხვადასხვა ნილო-საჰარულ ენებზე მოლაპარაკე ხალხი. სამხრეთ აფრიკაში მცირე რაოდენობით გვხვდებიან ჰოტენტოტები და ბუშმენები, რომელთაც ბანტუს ჩრდილოეთიდან მიგრაციამდე მთელი სამხრეთ აფრიკის ტერიტორია ეკავათ.
ევროპული კოლონიზაციის პერიოდიდან აფრიკის ტერიტორიაზე გაჩნდა ევროპელი თეთრკანიანების მნიშვნელოვანი ჯგუფები. მათი შთამომავლები არიან სამხრეთ აფრიკის თეთრკანიანები (აფრიკანერები, ინგლისელი სამხრეთ აფრიკელები).
რელიგიური აღმსარებლობის მიხედვით აფრიკელების 40 % ქრისტიანია, 40 % მუსლიმი. დანარჩენი 20 % ადგილობრივი აფრიკული რელიგიების მიმდევარია. ისლამი ჩრდილოეთ აფრიკის გარდა გავრცელებულია აღმოსავლეთ აფრიკაში. აფრიკელი ქრისტიანების უმრავლესობას წარმოადგენს ევროპული კოლონიზაციის პერიოდში გაქრისტიანებული მკვიდრი მოსახლეობა. აფრიკა აგრეთვე არის ეთიოპიის მსოფლიოში ერთ–ერთი უძველესი ორთოდოქსული ქრისტიანული ეკლესიის სამშობლო.
აფრიკის მოსახლეობა ტერიტორიულად არათანაბრადაა განაწილებული. მოსახლეობის განლაგებაზე, მხოლოდ ბუნებრივი პირობები არ ახდენს გავლენას, არამედ ისტორიული ფაქტორიც, პირველ ყოვლისა კი მონათვაჭრობის შედეგები და ხანგრძლივი დროის მანძილზე კოლონიური რეჟიმის არსებობა. შედარებით მჭიდროდაა დასახლებული ხმელთაშუა ზღვის, გვინეის ყურის და კონტინენტის სამხრეთ-დასავლეთი სანაპიროები, მოსახლეობის ყველაზე მაღალი სიმჭიდროვეა, ნილოსის დელტაში, სადაც 1 კვ. კმ-ზე 1000 კაცზე მეტი მოდის. საჰარის უდაბნოში რომელსაც კონტინენტის 1/4 უკავია, ცხოვრობს მთელი მოსახლეობის 1 %-ზე ნაკლები, მის ზოგიერთ რეგიონში კი საერთოდ არ არის მუდმივი მოსახლეობა.
რასები
მკვლევართა აზრით აფრიკა თანამედროვე ადამიანის წინაპართა სამშობლოა. აღმოსავლეთ აფრიკაში 2,7 მლნ. წლის ასაკის ქანებს შორის აღმოაჩინეს ადამიანის ჩონჩხის ნაშთები. შესაძლებელია რომ ის იყო გონიერი ადამიანის წინაპარი. ეთიოპიაში მეცნიერებმა უძველესი ადამიანის ასაკი დაადგინეს — დაახლოებით 4 მილიონი წელი. ფიქრობენ რომ იგი ტანდაბალი იყო, ჰქონდა მაგარი კბილები და მცენარეულობებით იკვებებოდა. დღეისთვის აფრიკაში ცხოვრობს სამივე რასის ხალხი: ევროპელები, ეკვატორული (ნეგროიდული) და მონღოლოიდური. კონტინენტის მცხოვრებთა დიდ ნაწილს მკვიდრი მოსახლეობა — ნეგროიდები შეადგენენ. right|thumb|[[ბუშმენები|ბუშმენი ადამიანი ბოტსვანაში]] მკვიდრ მოსახლეობას მიაკუთვნებენ აგრეთვე ჩრდილოეთ აფრიკაში უძველესი დროიდან მცხოვრებ, არაბებს და ბერძნებს, რომლებიც ევროპული რასის სამხრეთ შტოს მიეკუთვნებიან. მათი სალაპარაკო ენა ძირითადად არაბულია. ნეგროიდები კონტინენტის ძირითად ნაწილში ცხოვრობენ. მათთვის დამახასიათებელია შავი კანი, მუქი ფერის თმა და თვალები, წაგრძელებული თავის ქალა, ვიწრო ცხვირი და ოვალური სახე. ისინი ცხოვრობენ საჰარის სამხრეთით, კონტინენტის დიდ ნაწილზე და ქმნიან ეკვატორული რასის აფრიკულ შტოს. ნეგროიდებს შორის განსხვავებაა კანის ფერის, სიმაღლის და თავის ქალის მოყვანილობის მიხედვით. სიმაღლით გამოირჩევიან ნილოტის ხალხები, რომლებიც ნილოსის ზემო წელსა და ვიქტორიის ტბის აღმოსავლეთით ცხოვრობენ. მათი საშუალო სიმაღლეა 180-200 სმ. ნილოსის ზემო დინების მიდამოებში ნეგროიდები ძალიან მუქი, თითქმის შავი ფერის კანით გამოირჩევიან. thumb|left|[[ბენინი|ბენინელი ქალი.]] ეკვატორული ტყეების ნეგროიდები — პიგმეები დაბლები (150 სმ-ზე დაბალი) არიან. ბერძნული სიტყვა „პიგმიოს“ სიტყვასიტყვით „მუშტისტოლა ხალხს“ ნიშნავს, ქართულ ენაზე კი მას კარგად ეხამება სიტყვა „ცეროდენა“. მათ კანის ფერი შედარებით უფრო ღია აქვთ, ვიდრე სხვა ნეგროიდებს, ტუჩები თხელი. პიგმეები ტყის მობინადრეები არიან. ტყე მათთთვის სახლი და არსებობის მთავარი საშუალებაა, ისინი აფრიკის ყველაზე მცირერიცხოვანი ხალხი არიან.
სამხრეთ აფრიკის უდაბნოებსა და ნახევარუდაბნოებში ცხოვრობენ ბუშმენები და ჰოტენტოტები. მათ აქვთ მოყვითალო ყავისფერი კანი და ბრტყელი სახე, რითაც ისინი მონღოლოიდებს ჰგვანან. ბუშმენები პიგმეებივით ტანდაბალნი, მაგრამ ძვალწვრილნი არიან („ბუშმანი“ სიტყვასიტყვით „ბუჩქის კაცს“ ნიშნავს). ევროპელი დამპყრობელების წყალობით მათი რიცხვი საგრძნობლად შემცირდა.
ზოგიერთი მკვლევარი ეთიოპიელებს გარდამავალ რასას მიაკუთვნებს. ისინი გამოირჩევიან ღია, მაგრამ მოწითალო ფერის კანით. ეთიოპიელები გარეგნობით ახლოს არიან ევროპული რასის სამხრეთის შტოსთან. სიტყვასიტყვით „ეთიოპი“ — „მზით დამწვარს“ ნიშნავს. მალაგასიელები მონღოლოიდური და ნეგროიდული რასის შერევით წარმოიქმნა. მოსული ევროპეიდული წარმოშობის მოსახლეობა ძირითადად ხელსაყრელი პირობების მქონე ადგილებში ცხოვრობს და კონტინენტის მოსახლეობის მცირე ნაწილს შეადგენს. ჩრდილოეთ აფრიკაში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს გასწვრივ, ცხოვრობენ ფრანგები, ხოლო კონტინენტის უკიდურეს სამხრეთში — აფრიკანერები (ნიდერლანდებიდან გადმოსახლებულთა შთამომავლები), ინგლისელები და სხვ.
ენები
thumb|250px|რუკა აფრიკული ენების ოჯახების განაწილებით. მრავალი ვარაუდით აფრიკაში ათასზე მეტი ენაა გავრცელებული, რომელთა უმრავლესობა აფრიკული წარმოშობისაა, დანარჩენი კი ევროპული. აფრიკა მსოფლიოში ყველაზე პოლიგლოტი ქვეყანაა, აქ ჩვეულებრივი მოვლენაა რამდენიმე აფრიკულ ენასთან ერთად ერთი ან ორი ევროპული ენის ცოდნა. აფრიკაში სულ ოთხი ენობრივი ოჯახია.
კოლონიალიზმის შედეგად თითქმის ყველა აფრიკულმა ქვეყანამ ოფიციალურ ენად მიიღო მათი კონტინენტისთვის უცხო ენა, თუმცა ამჟამად რამდენიმე მათგანი პარალელურად მშობლიურ ენასაც იყენებს (მათ შორის სუაჰილი). მრავალ ქვეყანაში ინგლისური და ფრანგული (იხ. აფრიკული ფრანგული) გამოიყენება საზოგადოებრივ სფეროში მთავრობაში, კომერციაში, განათლებასა და მედიაში. აქ გავრცელებულ სხვა არააფრიკულ ენებს შორისაა არაბული, პორტუგალიური, აფრიკაანსი და მალაგასიური.
კულტურა
thumb|250px|ჯენეს მეჩეთის მთავარი შესასვლელი ჩრდილოეთიდან. thumb|right|upright|[[აბუ სიმბელის ტაძარი. ფარაონი რამზეს II. ეს ნაგებობა აგებულია ძვ. წ 1400 წელს.]] რთული გეოგრაფიული და კლიმატური პირობების მიუხედავად, აფრიკის კონტინენტზე მაინც წარმოიშვა ბევრი კულტურა და ცივილიზაცია. თუმცა ისეთმა გარეშე ძალებმა, როგორც თავდაპირველად არაბებმა, ხოლო შემდეგ ევროპელებმა, გამანადგურებელი ეფექტი მოახდინეს აფრიკული ცხოვრების განვითარებაზე.
აფრიკა, სავარაუდოდ, ადამიანთა მოდგმის აკვანს წარმოადგენდა. ანთროპოლოგებმა ტანზანიაში აღმოაჩინეს ადამიანის ჩონჩხი და შრომის პრიმიტიული იარაღების ნაშთები, რომლებიც 2 მილიონი წლითაა დათარიღებული. მართალია, ამ მემკვიდრეობს ზუსტი კვალი დიდი კამათის საგანს წარმოადგენს, მაგრამ სრულიად საფუძვლიანია ვივარაუდოთ, რომ თანამედროვე ადამიანის წინაპრები სწორედ აფრიკის კონტინენტზე წარმოიშვნენ.
აფრიკული კულტურა ისტორიის მანძილზე განიცდიდა უცხოური კულტურების გავლენას და თავის მხრივ ზემოქმედებას ახდენდა სხვა ქვეყნების და კონტინენტების კულტურაზე. უდიდესი წვლილი შეიტანა თანამედროვე ცივილიზაციის განვითარებაში, ძველმა ეგვიპტემ. აფრიკის კონტინენტზე არსებობს 2000-ზე მეტი ადგილობრივი ენა, აქედან 400 ნიგერიაში. ეს ყველაფერი კონტინენტის მაღალ კულტურაზე მეტყველებს. აფრიკის ქვეყნების კულტურის ფონზე გამოირჩევიან: ნკეტია (ბენინელი კოპოზიტორი), ენო ბელინგია (კამერუნელი კომპოზიტორი), აფუორქ თექლე (ეთიოპიელი მხატვარი), ეზეკილ მპხალელე (ლიტერატურა, სარი), ჩინუა აჩები (ლიტერატურა, ნიგერია) და ა. შ.
უდაბნოს ბარიერი
ძვ. წ. 8000 წელს ჩრდილოეთ აფრიკის გამწვანებულ და ნაყოფიერ მიწებზე სახლობდა ქვის ხანის ხალხი. ცნობები მათ შესახებ შემორჩენილია იმ ნახატებში, რომლებიც შესრულებულია გამოქვაბულების კედლებზე. მოგვიანებით ძვ. წ. 4000-2000 წლების შუალედში, ამ კონტინენტზე კლიმატი საგრძნობლად შეიცვალა, მიწა გამოშრა და გაჩნდა საჰარას ვრცელი უდაბნო. ამის შემდეგ საჰარის სამხრეთით მდებარე აფრიკის ტერიტორიების განვითარება საგრძნობლად შენელდა. ხალხს საუკუნეები დასჭირდა იმისათვის, რომ შეემუშავებინა ახალი ტექნოლოგიები და საშუალებები უდაბნოს ბარიერის გადასალახად. ამასობაში კი, ჩრდილოეთ აფრიკის კულტურა ხმელთაშუა ზღვის კულტურების გვარდით ვითარდებოდა, თავდაპირველად ძველი ეგვიპტის გავლენით, მოგვიანებით კლასიკურ კულტურებთან შერწყმით (ბერძნული და რომაული), ხოლო შემდგომ ისლამური სამყაროს კვალდაკვალ.
აფრიკის დანარჩენ ტერიტორიაზე ცივილიზაცია ვითარდებოდა გეოგრაფიული მდებარეობითა და კლიმატური პირობების გათვალისწინებით. მდებარეობა მოიცავდა უდაბნოებისა და ეკვატორული ტყეების ვრცელ ტერიტორიებს, მაღალ ზეგნებზე მდინარეები ჩაედინებოდა უზარმაზარ ჩანჩქერებად, რომლებიც შეუძლებლად ხდიდა ამ მდინარეების სავაჭრო და სატრანსპორტო გამოყენებას. მიუხედავად ამისა, საჰარის ქვედა ტერიტორიებზე მაინც ვითარდებოდა სოფლის მეურნეობა. ძვ. წ. 200 წელს ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაიწყეს რკინის დამუშავება; მის სამხრეთით პროგრესი ნელი ტემპით მიმდინარეობდა, თუმცა ახ. წ. 1200 წელს მხოლოდ პიგმეები და ბუშმენებიღა ცხოვრობდნენ ქვის ხანაში. მიუხედავად ამისა, სოფლის მეურნეობის ტექნოლოგიები მაინც პრიმიტიული იყო, აქ არ არსებობდა ურემი და გუთანიც კი.
მუსიკა და ცეკვა
კულტურის დარგებს შორის განსაკუთრებით გამოიყოფა სახვითი ხელოვნება, მუსიკა და ცეკვა. აფრიკაში მცხოვრებ თითქმის ყველა ხალხს აქვს, თავისი ინდივიდვსლური მუსიკალური კულტურა, სიმღერების და ცეკვების თავისი ტრადიცია. მათი უმეტესობა უკავშირდება ნადირობას და მიწადმოქმედებას. იმისათვის რომ ნადირობა წარმატებით დამთავრებულიყო, ხალხი მართავდა დიდ წარმოდგენებს ცეკვების და მუსიკის თანხლებით. აფრიკელი ხალხის მუსიკალურ ცხოვრებაში განსაკუთრებულ როლს თამაშობდა დოლი.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკა კატეგორია:კონტინენტები
ნიიგატა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ნიიგატა შეიძლება აღნიშნავდეს:
კასტორი (მთა)
კასტორი (Castore) — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარია-იტალიის საზღვარზე. წარმოადგენს უმაღლესს ტყუპ მწვერვალს შორის; მეორე მათგანია პოულქსი. მწვერვალებს სახელები ტყუპი ძმების მიხედვით ეწოდა, რომაული მითოლოგიიდან. კასტორის სიმაღლე ზღვის დონიდან 4 228 მეტრს შეადგენს და მდებარეობს ბრაიტჰორნსა და მონტე-როზას შორის.
კასტორი და პოლუქსი ასევე ჰქვიათ ტყუპ მწვერვალს აშშ-ში, იელოუსტონის ეროვნულ პარკში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები კატეგორია:იტალიის მთები
Phymorhynchus carinatus
Phymorhynchus carinatus — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
Marillion
Marillion — ბრიტანული როკ-ჯგუფი ეილსბერიდან (ბაკინგემშირი), რომელიც ჩამოყალიბდა 1979 წელს. ეს არის 1980-იანების ნეო-პროგრესული როკის ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელი. დღეისთვის მას მსოფლიო მასშტაბით გაყიდული აქვს 15 მილიონზე მეტი ალბომი.
1982 წლიდან კოლექტივს გამოცემული აქვს 17 სტუდიური ალბომი, რომელიც ძირითადად განიხილება ორი სხვადასხვა პერიოდის ფარგლებში. პერიოდების დაყოფა განისაზღვრება ჯგუფიდან 1988 წლის ჯგუფის ლიდერ ფიშის წასვლის მომენტით და იმავე წელს ვოკალისტ სტივ ჰოგართის შემოერთებით. 1983-1994 წლებში ჯგუფმა გამოსცა რვა ალბომი, რომელიც გაერთიანებული სამეფოს ჩარტების ათეულებში მოხვდა, მათ შორის 1985 წლის Misplaced Childhood (#1). ფიშის ლიდერობის პერიოდში ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში ჯგუფს ჰქონდა 11 სინგლი, მოხვედრილი საუკეთესო 40-ეულებში, მათ შორის 1985 წლის "Kayleigh" (#2), Marillion-ის ყველაზე ცნობილი ჰიტ-სინგლი. პირველი ალბომი, გამოცემული ჰოგართთან ერთად, 1989 წლის Seasons End, საუკეთესო ათეულის კიდევ ერთ ჰიტად იქცა. EMI-დან Marillion-ის წასვლამდე ყველა ალბომი ჩარტებში წარმატებით სარგებლობდა. 1990-იანი წლების მეორე ნახევარში ჯგუფის მეინსტრიმულმა პოპულარობამ იკლო. თუმცა, Marillion საკულტო ჯგუფად იქცა. ჰოგართთან ერთად Marillion-ს აქვს 12 სინგლი, მოხვედრილი საუკეთესო 40-ეულებში, მათ შორის 2004 წლის "You're Gone" (#7), სტივის ჯგუფში მონაწილეობის პერიოდის ყველაზე დიდი ჰიტი. ჯგუფი განაგრძობს საკონცერტო გამოსვლებს სხვადასხვა ქვეყანაში. 2008 წელს ჟურნალმა Classic Rock ისინი ყველა დროის 50 საუკეთესო საკონცერტო შემსრულებლის სიაში 38-ე პოზიციაზე დაასახელა.
Marillion ითვლება ერთ-ერთ პირველ მეინსტრიმულ მუსიკალურ კოლექტივად, რომელმაც დაიწყო მსმენელებთან ინტერნეტის მეშვეობით ურთიერთობა. ჯგუფის მიერ ინტერნეტის გამოყენების ისტორია აღწერილია მაიკლ ლუისის წიგნში Next: The Future Just Happened. Marillion-ის ფან-კლუბი The Web დაარსდა ფიშის ლიდერობის პერიოდში, ხოლო თაყვანისმცემლები საკუთარ თავს უწოდებენ Freaks-ს (ჯგუფის ერთ-ერთი სიმღერის სახელწოდების მიხედვით). მოყვარულთა მთელი ჯგუფები მოგზაურობენ მსოფლიოს გარშემო ჯგუფის მიერ ჩატარებულ კონვენციებზე. 2001 წელს ალბომის Anoraknophobia გამოცემა მოხერხდა მსმენელებისგან წინასწარ შეგროვებული თანხით, რასაც BBC-მ „დაფინანსების უნიკალური კამპანია“ უწოდა. The Guardian-ში ალექსის პეტრიდისი წერდა, რომ Marillion-ის მუსიკოსები არიან „ფანების მიერ დაფინანსებული მუსიკის უდავო პიონერები.“
შემადგენლობები და ცვლილებები ჟღერადობაში
ჯგუფის ძირითად ბირთვს წარმოადგენენ სტივ როზერი (წამყვანი გიტარისტი, რომელიც ჯგუფში ფიშის მოსვლამდე უკვე იყო), პიტ ტრევავასი (ბასი), მარკ კელი (კლავიშებიანები) და იენ მოსლი (დასარტყმელი საკრავები). ეს ბირთვი 1984 წლიდან არ შეცვლილა.
არსებობის მთელი პერიოდის მანძილზე ჯგუფის მუსიკა სტილისტურად იცვლებოდა. თავად ჯგუფი აცხადებდა, რომ ყოველი ახალი ალბომი წინაზე ერთგვარი რეაქციაა და ამიტომ, რთულია განსაზღვრო საბოლოო შედეგი. ორიგინალური ჟღერადობა, რომელსაც ჯგუფი ფიშთან ერთად ინარჩუნებდა, განისაზღვრება, როგორც გიტარასა და კლავიშებიანებზე აგებული პროგრესული როკი, იგივე ნეო-პროგრესული როკი. მას ხშირად ადარებენ პიტერ გებრიელის პერიოდის ჯენესისის მუსიკას.
გვიანდელ წლებში ჯგუფის ჟღერადობა შეიცვალა. მასში შეიმჩნეოდა Radiohead-ის, Massive Attack-ის, Keane-ის, Crowded House-ის, The Blue Nile-ის და Talk Talk-ის სტილისტიკა, თუმცა აღნიშნული ჯგუფების ნამუშევრებთან Marillion-ის ამ პერიოდის ჟღერადობა, საერთო ჯამში, ახლოს არ არის. 2007 წელს ჯგუფმა განაცხადა, რომ მათი მუსიკა „სიმღერები 1979 წლიდან არის სიკვდილსა და მდინარეზე...“
ჩამოყალიბება და ადრეული წლები (1979–1982)
1977 წელს არსებობდა ჯგუფი Electric Gypsy, რომელშიც შედიოდნენ ვოკალისტი ალან კინგი, გიტარისტი ენდი გლასი და ბასისტი დაგ ირვინი. ჯგუფს აგრეთვე წინა დრამერის სანაცვლოდ დაემატა მიკ პოინტერი, რომელიც Stockade-ში უკრავდა. იმ პერიოდში Electric Gypsy ძირითადად Hawkwind-ის მუსიკის ფონზე იმპროვიზაციებს ასრულებდა. მალე მიკს მობეზრდა ამ ჯგუფშიც დაკვრა, რადგან, როგორც თავად ამბობდა, „უფრო მეტს ეწეოდნენ, ვიდრე მუსიკას უკრავდნენ“. მან და დაგმა კოლექტივი დატოვეს და გადაწყვიტეს ინსტრუმენტული ჯგუფის შეკრება. დასახლდნენ რა ეილსბერისთან, ლონგ-მარსტონში, პატარა კოტეჯში, მათ იპოვის გიტარისტი ნილ კოკლი და კლავიშისტი მარკ ჯენერი და რეპეტიციებს შეუდგნენ. მიკი იხსენებდა: „ათასი სახელწოდება ვცადეთ. ერთხელ წიგნის თაროს თვალი გადავავლე და შევამჩნიე სახელწოდება Silmarillion.“ ასე არჩეული იქნა ჯგუფის პირველი სახელწოდება. კოლექტივი არტ-როკს ასრულებდა, რომელიც Yes-ის და Camel-ის კომპოზიციებს უფრო ჰგავდა. გიტარისტი, მიკის თქმით, ცდილობდა გერი მურის განსახიერებას, ხოლო მიკს მოსწონდა Rush-ის ნილ პირტის სტილი. ერთ-ერთი შეკრებისას ჯგუფმა პრიმიტიულ სტუდიაში ჩაწერა საკუთარი კომპოზიციების მთელი კრებული, დაგის ვოკალით.
პირველი კონცერტი კოლექტივმა გამართა ბერკჰემსტედში, 1980 წლის 1 მარტს. 1980 წელს ჯგუფის სახელწოდება შემოკლდა და გახდა Marillion (რათა არ ყოფილიყო პრობლემები საავტორო უფლებებთან). ამ პერიოდში ჯგუფს, ბაკინგემშირში, Leyland Farm Studios-ში, 1981 წლის 2 იანვარს მოსმენის შემდეგ შეუერთდნენ ვოკალისტი ფიში და ბას-გიტარისტი დიზ მინიტი — უკანასკნელი ჩაენაცვლა წინა ბასისტს, დაგ „რასტუს“ ირვინს. შემადგენლობას დაემატნენ როზერი და კლავიშისტი ბრაიან ჯელიმენი. ამ შემადგენლობის პირველი კონცერტი გაიმართა ბისტერში (ოქსფორდშირი), 1981 წლის 14 მარტს, პაბში Red Lion. 1981 წლის ბოლოსთვის ჯელიმენს ჩაენაცვლა მარკ კელი, ხოლო 1982 წელს მინიტს — ტრევავასი. მინიტმა მოგვიანებით ჩამოაყალიბა ჯგუფი Pride of Passion.
ჯგუფის ადრეული ნამუშევრები გამოირჩეოდა ფიშის პოეტური და ინტროსპექტული ტექსტებით, რასაც ერწყმოდა კომპლექსური და დახვეწილი მუსიკალური სტრუქტურები, ჟღერადობით, რომელშიც შეინიშნებოდა შთაგონება Queen-ით, ადრეული ჯენესისით, პინკ ფლოიდით, Van der Graaf Generator-ით, Rush-ით და Yes-ით. Marillion-ის პირველი ჩანაწერი წარმოადგენდა ორ დემოს, რომლების ჩაწერეს 1980 წლის მარტში და ზაფხულში, ფიშის და მინიტის გამოჩენამდე. კოლექციონერებს შორის ვრცელდება გაზაფხულის დემო ვერსიები. პირველში შეტანილია ოთხი სიმღერა — „The Haunting of Gill House“, „Herne the Hunter“, უსათაურო კომპოზიცია პირობითი სახელწოდებით „Scott's Porridge“ და „Alice“. მეორე ვერსიაში „Scott's Porridge“-ის მაგივრად შეტანილია „Alice“-ის ინსტრუმენტული ვერსია. ყველა კომპოზიცია ინსტრუმენტულია (გარდა „Alice“-ისა), დაგ ირვინის ვოკალით. ზაფხულის დემო სამი სიმღერით არის წარმოდგენილი. ესენია „Close“ (მისი ნაწილები გამოყენებული იქნა კომპოზიციებში „The Web“, „He Knows You Know“ და „Chelsea Monday“), „Lady Fantasy“ (Camel-ის ადრეული სიმღერის ქავერ-ვერსია) და „Alice“-ის ადრეული ვერსია. ორივე ფირი ჩაიწერეს ჰერტფორდშირში, სტუდიაში The Enid. ირვინის წასვლის და ფიშისა და მინიტის გამოჩენის შემდეგ 1981 წლის ივლისში ჩაიწერეს კიდევ ერთი დემო ფირი — ამჯერად ლეს პეინის პროდიუსერობით. მასზე წარმოდგენილია დემოები „He Knows You Know“, „Garden Party“ და „Charting the Single“. მუსიკალური საქმოსნების ყურადღება ჯგუფმა მიიქცია Friday Rock Show-სთვის ჩაწერილი სამი სიმღერისგან შემდგარი სესიით („The Web“, „Three Boats Down from The Candy“ და „Forgotten Sons“).
პირველი სინგლი, Script for a Jester's Tear და Fugazi (1983–1984)
მინი|მარჯვნივ|ჯგუფის ლოგო 1983–1989 წლებში
EMI-ს გარდა ჯგუფს კონტრაქტის გაფორმებას სთავაზობდა Charisma Records, თუმცა Marillion-მა პირველი აირჩია. კონტრაქტით მას უნდა გამოეცა ხუთი ალბომი. გადაწყდა, რომ Marillion ჩაწერდა სადებიუტო სინგლს, რომელიც დაემთხვეოდა ბრიტანეთში გამართული ტურნეს დაწყებას. აგრეთვე გადაწყდა, რომ ეს იქნებოდა სიმღერები „Market Square Heroes“ და „Three Boats Down from the Candy“. ხოლო 12" ფორმატის სინგლზე წარმოდგენილი იქნებოდა 17 წუთიანი „Grendel“. თუმცა, ჩაწერისას მიკის დასარტყმელი საკრავების ჟღერადობა არ მოსწონდათ, ხოლო პროდიუსერ დევიდ ჰიჩკოკს უფრო მეტად აინტერესებდა „Grendel“-ზე მუშაობა. ჩასაწერად ჯგუფს მთლიანად ორი კვირა მისცეს, მოგვიანებით კიდევ ერთი კვირა დაუმატეს, მაგრამ Marillion-ს ეს დრო არ ჰყოფნიდა. საბოლოოდ ყველაფერი დაასრულეს და ჰიჩკოკმა უკანასკნელი სესიები თავად ჩაატარა, ფინალური მიქსის მომზადებით.
სინგლის გარეკანზე Marillion-ს არ სურდა საკუთარი სახეების გამოყენება და EMI-მ მუსიკოსებს შესთავაზა რამდენიმე მხატვრის შემოქმედების ნიმუშები. მათ მოეწონათ მარკ უილკინსონი, რომელიც მოგვიანებით ფიშის სოლო ჩანაწერების გაფორმებაზეც მუშაობდა. მისივე შემოთავაზებით, უილკინსონმა შექმნა პერსონაჟი — მასხარა, რომელიც ჯგუფის რამდენიმე გარეკანის ერთ-ერთ მოქმედ ფიგურად იქცა. ხოლო ჯგუფის ლოგო ჯო მიროვსკის სტუდიამ შეიმუშავა. Marillion-ს სურდა ლოგოტიპი, რომელიც Iron Maiden-ის სტილში იქნებოდა და საბოლოოდ შემუშავდა ლოგო, რომელიც გამოიყენებოდა ალბომის Seasons End ჩათვლით (გვიანდელ წლებში გამოცემული კომპილაციების გარდა). სინგლი გამოვიდა 25 ოქტომბერს და ერთ კვირაში ჩარტის #102 პოზიციას იკავებდა. რამდენიმე დღეში იგი #68 იყო. ყოველ წარმატებას ახლდა წვეულებების გამართვაც. მიუხედავად იმისა, რომ მისი უმაღლესი პოზიცია იყო #60, Kerrang!-ის 1982 წლის სინგლების სიაში იგი #4 ადგილს იკავებდა.
„Market Square Heroes“-ის გამოცემის შემდეგ ჯგუფმა მცირე ტურნე გამართა და შინ დაბრუნების შემდეგ კლუბ Marquee-ს სტუდიაში შევიდა. ალბომზე მუშაობის დაწყებისას მათ ჯერ არ ჰყავდათ პროდიუსერი. EMI-მ ჯგუფს მარტინ ბერჩი შესთავაზა. უარის შემდეგ Charisma-მ, რომელიც ჯგუფის საგამომცემლო საქმიანობას ეწეოდა, Marillion-ს ნიკ ტობერი შესთავაზა. ალბომზე მუშაობის ადრეულ ეტაპზე ნათელი გახდა, რომ მიკ პოინტერის შესაძლებლობები საკმარისი აღარ იყო. EMI-მ მოითხოვა მისი, ისევე, როგორც სტივ როზერის გაშვება, თუმცა უკანასკნელ შემოთავაზებაზე Marillion-მა კატეგორიული უარი განაცხადა. ალბომის ჩასაწერად 12 კვირა ჰქონდათ. აქედან ერთ-ერთი დაკარგეს საშობაო და საახალწლო უქმე დღეების გამო და დღესასწაულამდე მოასწრეს მხოლოდ „Charting the Single“-ის ჩაწერა, რომელიც სინგლში „He Knows You Know“ მოხვდა. იანვარში ჯგუფი სტუდიას დაუბრუნდა და მეორე სინგლზე მუშაობაც დაიწყო. იანვარში გამოსვლის შემდეგ იგი ერთ კვირაში ჩარტის 35-ე პოზიციამდე ავიდა, მაგრამ მოგვიანებით 10 პოზიცია დაკარგა. პესიმისტურ განწყობას დაემატა ისიც, რომ ჯგუფი აჭარბებდა ჩასაწერად გამოყოფილ ბიუჯეტს და ვერ ასწრებდა ალბომის დასრულებას. ჰიუ კლარკი სტუდიას ეწვია, მაგრამ ნიკ ტუბერს არ სურდა დაუსრულებელი ჩანაწერების დემონსტრირება.
მომავალი ალბომისთვის მასალა საკმარისი არ იყო. ერთადერთი სიმღერა, რომელიც არ დამუშავებულა კონცერტებზე შესრულების პროცესში, იყო სასათაურო „Script for a Jester's Tear“. ალბომის ჩაწერას აგრეთვე მოჰყვა EMI-სთან მორიგი კამათი — ამჯერად, გარეკანის გამო. ვინაიდან გაშლადი კონვერტის გამოცემა უფრო დიდ თანხას უკავშირდებოდა, ლეიბლში არ სურდათ მისი ასეთი სახით გამოცემა, მაგრამ Marillion-მა ისინი მაინც დაარწმუნა ასეთი გადაწყვეტილების სისწორეში. ალბომი Script for a Jester's Tear გამოვიდა 1983 წლის წლის 14 მარტს, დანიშნულ დღეს. 22 მარტს ჯგუფი გამოდიოდა კარდიფში. ამ დღეს ჩანაწერი ჩარტში #7 პოზიციამდე ავიდა. მოგვიანებით მან რამდენიმე პოზიცია დათმო, ამოვარდა ოცეულიდან, ხოლო სინგლის „Garden Party“ გამოცემის პერიოდში 40-ეულის ბოლოს იმყოფებოდა. თუმცა, საერთო ჯამში, სადებიუტო ალბომი ჩარტში 31 კვირა იმყოფებოდა.
პირველი ალბომის ჩაწერას მოჰყვა ჯგუფის ფართომასშტაბიანი ბრიტანული ტურნე, რომელიც დასრულდა ორი კონცერტით Hammersmith Odeon-ში (18 აპრილის კონცერტი გამოვიდა საკონცერტო ალბომის და ვიდეოს Recital of the Script სახით). ეს იყო უკანასკნელი კონცერტები პოინტერის მონაწილეობით. ჯგუფის ყველა წევრს უჭირდა მიკთან საუბარი, მაგრამ მაინც წაუყენეს პირობა — ან კოლექტივს მშვიდად დატოვებდა და ჯგუფი მისი წასვლის შესახებ გამოსცემდა პრეს-რელიზს, სადაც მიზეზად შემოქმედებით უთანხმოებას მიუთითებდა, ან მისი წასვლის ნამდვილ მიზეზებს ნათელს მოჰფენდნენ. ფიში იხსენებდა, რომ მიკს არ სურდა წასვლა და ისიც კი თქვა, რომ მის მსგავს დრამერს ვერ იპოვიდნენ. თუმცა, საბოლოოდ მან ჯგუფი დატოვა და დაკავდა დიზაინით. 1980-იანი წლების ბოლოს იგი მუსიკას დაუბრუნდა და ჯგუფ Arena-ს შეუერთდა.
ლონდონში სხვადასხვა დრამერის მოსმენის შემდეგ Marillion-მა გაიცნო ენდი უორდი, რომელიც ადრე Camel-ში უკრავდა. თუმცა, აღმოჩნდა, რომ იგი დიდი რაოდენობით ალკოჰოლს მოიხმარდა, რასაც მის საზოგადოებაში ქცევაზეც გავლენა ჰქონდა. ევროპული ფესტივალების ფარგლებში გამართული ტურნეს შემდეგ სხვა მუსიკოსებმა მისი ქცევით უკმაყოფილება გამოხატეს. მას შემდეგ, რაც პრობლემები გაგრძელდა ამერიკული ტურნეს მსვლელობისას, Marillion-ს დროებით, სამთვიანი კონტრაქტის საფუძველზე შეუერთდა ჯონ მარტერი (შეცდომით ცნობილი, როგორც „მარტირი“), სესიური დრამერი.
მოგვიანებით Marillion ამერიკაში დაბრუნდა, Rush-ის გამოსვლების წინ მხარდამჭერი ჯგუფის სახით, თუმცა ყოველ კონცერტზე უკმაყოფილო მსმენელები მათ ესროდნენ ბოთლებს და სხვა ნაგავს. თუმცა, ნიუ-იორკში მუსიკოსებმა გაიცნეს დრამერი ჯონათან მუვერი, რომელიც მათ თავად დაუკავშირდა. ამჯერად პრობლემას ფიში წარმოადგენდა, რომელსაც მუვერი არ მოსწონდა. ჯონ არნისონმა, აღმოაჩინა რა, რომ მუვერიც ჯგუფს ტოვებდა, დრამერის პოზიცია შესთავაზა იენ მოსლის, რომელმაც მანამდე უარი უთხრა, ვინაიდან სტივ ჰეკეტთან უკრავდა. თუმცა, ამჯერად იგი დათანხმდა და სხვა მუსიკოსებს კარგად შეეწყო.
მანამდე ჯგუფს უკვე ჰქონდა მასალა, რომელიც მომავალ ალბომში უნდა შეეტანათ. ჩაწერისას Marillion-მა კვლავ გადააჭარბა ბიუჯეტს და სტუდიაში მუშაობის დაწყებიდან 14 კვირის შემდეგ ალბომი მზად არ იყო. თუმცა, აქცენტი გაკეთდა სინგლზე, ამიტომ ჯგუფმა გადაწყვიტა პოტენციური სინგლის დასრულება — საუბარი იყო „Punch and Judy“-ზე. დროდადრო Marillion კვლავ მართავდა კონცერტებს, სტუდიაში კი ამ დროს კვლავ მუშაობდა პროდიუსერი ნიკ ტობერი, რომელმაც სამუშაოს დღესასწაულების დღეებიც დაუთმო. სინგლი გამოვიდა 1984 წლის 30 იანვარს, რასაც ახლდა სხვადასხვა გადაცემაში გამოსვლა და ალბომის სასწრაფოდ დასრულება. ჩარტში სიმღერამ #27 პოზიციამდე ავიდა, მაგრამ მოგვიანებით პოპულარობა დაკარგა. თუმცა, წარმატება იქონია ალბომმა Fugazi, რომელიც 1984 წლის 12 მარტს გამოსცეს, საკონცერტო ტურნეს დასრულების შემდეგ. წინა ალბომისგან განსხვავებით, რომელსაც არაერთგვაროვანი შეფასებები მოჰყვა, ახალმა დადებითი გამოხმაურებები მიიღო. გამოცემიდან ერთი კვირის შემდეგ იგი გაერთიანებული სამეფოს ჩარტის მეხუთე პოზიციამდე ავიდა და საუკეთესო ათეულში ხუთი კვირის განმავლობაში იმყოფებოდა. რამდენიმე თვეში მან მიიღო ვერცხლის, მოგვიანებით კი — ოქროს სტატუსი. წარმატება გაამყარა სინგლმა „Assassing“, b-მხარით „Cinderella Search“ (თუმცა მისი პროდიუსერი იყო არა ნიკ ტობერი, არამედ საიმონ ჰენერტი. სინგლი ჩარტში #22 პოზიციამდე ავიდა.
მოგვიანებით გადაწყდა საკონცერტო ალბომის გამოცემაც, ბიუჯეტური გარეკანით. იგი ჰენერტის თანაშემწეობით ჩაიწერა და გამოიცა 1984 წლის 5 ნოემბერს, სახელწოდებით Real to Reel. მიუხედავად იმისა, რომ ეს იყო ალბომი მხოლოდ ექვსი სიმღერით, გამოცემიდან ერთ კვირაში მან ჩარტში #12 პოზიცია დაიკავა, მოგვიანებით კი — #8. შვედეთის ჩარტში მას #49 პოზიცია ეკავა.
საერთაშორისო წარმატება და ფიშის წასვლა (1985-1988)
შემდეგი ალბომის მომზადებისას ჯგუფს კვლავ ჰქონდა პრობლემები EMI-სთან. როდესაც მომზადდა შავი მასალის დიდი ნაწილი და ლეიბლის წარმომადგენლებმა იგი მოისმინეს, უკმაყოფილება გამოითქვა. არც ერთი სიმღერა არ წარმოადგენდა პოტენციური სინგლის მასალას. მიუხედავად ამისა, ჯგუფმა განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა „Kayleigh“-ზე, რომელიც ფიშის ერთგვარი ავტობიოგრაფიული სიმღერა იყო. პარალელურად დაგეგმილი იყო საკონცერტო ტურნე, რომლის ფარგლებშიც ჯგუფმა მომავალი ალბომის 20 წუთიანი მონაკვეთი წარადგინა. მოგვიანებით, სტუდიაში დაბრუნების შემდეგ დასრულებული იქნა „Kayleigh“-იც, რომელიც 1985 წლის წლის 7 მაისს სინგლის სახით გამოვიდა (ჯგუფი ამ დროს ჯერ კიდევ მუშაობდა ბერლინში თავის ალბომზე). 1985 წლის ოქტომბერში სიმღერამ Billboard-ის ჩარტში #75 პოზიცია დაიკავა. ბრიტანეთში იგი #2 იყო, ირლანდიაში — #4 , ნორვეგიაში — #8.
ალბომი Misplaced Childhood გამოვიდა 1985 წლის 17 ივნისს და ბრიტანეთის ჩარტში 41 კვირის განმავლობაში იმყოფებოდა. მოგვიანებით Marillion-მა გამოსცა კიდევ ერთი საკონცერტო ალბომი, ამჯერად გათვლილი ამერიკულ ბაზარზე — Brief Encounter, რომელშიც მოხვდა ახალი სიმღერა, „Lady Nina“. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ელოდა წარმატებას, იგი Billboard-ის ათეულში მხოლოდ ორი კვირით მოხვდა.
Clutching at Straws, ჯგუფის მეოთხე სტუდიური ალბომი ნაწილობრივ წინა ალბომების მელოდიურ სტილისტიკას ეფუძნებოდა, მაგრამ ამავე დროს ალკოჰოლიზმის თემის უფრო საფუძვლიანი განხილვით. ამ ალბომის ჩაწერის შემდეგ ფიშმა დატოვა ჯგუფი, თუმცა მანამდე კოლექტივთან ერთად წარმატებული საკონცერტო ტურნე ჰქონდა.
ფიშის წასვლის შემდეგ ჯგუფში მოხვდა სტივ ჰოგართი, სხვა ჯგუფიდან, The Europeans. ეს იყო Marillion-ისათვის ურთულესი პერიოდი, რადგან ფიშთან ერთად დაწყებული, მეხუთე ალბომზე მუშაობა შეწყდა და კოლექტივი უკვე ზრუნავდა შემდეგ დისკზე, Seasons End.
ჰოგართი და EMI-დან წასვლა (1989–1995)
ფიში წავიდა Marillion-იდან და ამით მუსიკოსებმა დაკარგეს იდეოლოგი და ტექსტების ავტორიც. ჰოგართი, ყველასთვის მოულოდნელად, აღმოჩნდა ნიჭიერი პოეტიც, თუმცა მუშაობდა ტექსტების ავტორ ჯონ ჰელმერთან ერთად. ამასობაში ფიში იწერდა საკუთარ სოლო-ალბომს, Vigil in a Wilderness of Mirrors,
Holidays In Eden, ახალი Marillion-ის მეორე ალბომი, აგებული იყო სრულიად ახალ მასალაზე, რომელიც უკვე მასთან ერთად დაიწერა (წინა ალბომის სიმღერების ნაწილი მისი გამოჩენისათვის უკვე მზად იყო). მიუხედავად გამოკვეთილი პოპ-ალბომის სტილისტიკისა, დისკს დიდი პოპულარობა არ ჰქონია.
Holidays in Eden-ის შემდეგ გამოიცა Brave — ბნელი და ფსევდოკონცეფტუალური დისკი, რომელიც 18 თვის მანძილზე იწერებოდა. მიუხედავად კრიტიკოსებისგან მისი მაღალი შეფასებისა, EMI-ში ყველა უკმაყოფილო იყო. ამას დაემატა ფილმი, რომელიც ეფუძნებოდა ალბომს, რამაც კიდევ უფრო გააოცა პერსონალი ლეიბლიდან.
Afraid Of Sunlight აღმოჩნდა უკანასკნელი დისკი, ჩაწერილი ამ კომპანიის მხარდაჭერით. მას არ ახლდა სარეკლამო კომპანია. მიუხედავად ამისა, სხვადასხვა ჟურნალში მას მაღალი შეფასება მისცეს. ალბომში შეტანილია Out Of This World, რომელიც დონალდ კემპბელის, ცნობილი მოცურავის ხსოვნას მიეძღვნა. სტივ ჰოგართი თვლიდა, Afraid of Sunlight არის საუკეთესო ალბომი, რომელიც მას ჯგუფთან ჩაუწერია.
მუშაობა ლეიბლისგან დამოუკიდებლად და შემდგომი წლები (1996–დღემდე)
შემდეგ იყო რიგი ალბომებისა, სადაც Marillion კვლავ ახალი ჟღერადობის ძიებაში იყო. This Strange Engine (1997) კვლავ მცირე სარეკლამო კამპანიის თანხლებით გამოიცა, ლეიბლზე Castle Records. ჯგუფმა ვერ შესძლო აშშ ტურის გამართვა. მაგრამ ამერიკელმა მოყვარულებმა შეაგროვეს 60,000 აშშ დოლარი და კოლექტივი მიიწვიეს საკუთარ ქვეყანაში. ამას მოჰყვა მრავალწლიანი ტრადიცია, დაფუძნებული ჯგუფის მისამართით გადარიცხულ თანხებზე და ალბომების ჩაწერის/კონცერტების გამართვის ასეთი პირობებზე.
Radiation (1998), ჯგუფის მეათე სტუდიური ალბომი განსხვავებული მიდგომით იქნა ჩაწერილი, რამაც მოყვარულთა კრიტიკაც კი გამოიწვია. შემდეგ წელს გამოვიდა marillion.com, რომელიც ყველამ დადებითად მიიღო, მაგრამ ჯგუფი უკმაყოფილო იყო ხმისჩამწერ ლეიბლთან ურთიერთობით.
thumb|right|ჯგუფის ამჟამინდელი შემადგენლობა (მარცხნიდან მარჯვნივ) — მარკ კელი, იენ მოსლი, სტივ ჰოგართი, სტივ როზერი, პიტ ტრევავასიჯგუფმა აბსოლუტურად რადიკალური ნაბიჯი გადადგა — საკუთარ მოყვარულებს სთხოვა შემდეგი ალბომის დაფინანსება/ალბომის წინასწარ შეკვეთა. შედეგად შემოვიდა 12.000 მოთხოვნა, რაც Marillion-ს დაეხმარა შემდეგი დისკის, Anoraknophobia (2001) ჩაწერაში).
ალბომის წარმატების გამო ჯგუფმა შემდეგ სტუდიურ დისკთან მიმართებაშიც მსგავსი მიდგომა შეინარჩუნა. ამჯერად წინასწარი შეკვეთების რიცხვი 18.000 ასლამდე გაიზარდა.
Marbles გამოვიდა 2004 წელს — როგორც ჩვეულებრივი, ასევე ორმაგი დისკის სახით (უკანასკნელი — მხოლოდ მათთვის, ვინც იგი წინასწარ შეუკვეთა). ალბომი მიჩნეული იქნა ერთ-ერთ ყველაზე დახვეწილ ნამუშევრად ჯგუფის კარიერაში. ამას ახლდა ტურიც, რომლის ლონდონური კონცერტი გამოვიდა ფილმის Marbles on the Road სახით. სიმღერა „Don‘t Hurt Yourself“ გამოვიდა სინგლის სახით და ჩარტების 16-ე ადგილზე მოხვდა. 2006 წლის თებერვალში გამოვიდა ჯგუფის კიდევ ერთი DVD — Colours and Sound, რომელიც ეფუძნებოდა 2005 წლის საკონცერტო ტურნეს მიმოხილვას.
2007 წლის აპრილში გამოვიდა ჯგუფის მეთოთხმეტე ალბომი Somewhere Else, რომელიც, მოულოდნელად და განსხვავებით წინა 10 წლის მანძილზე გამოცემული დისკებისგან, ბრიტანეთის ჩარტში #30 პოზიცია დაიკავა. ალბომის წარმატებას ხელი შეუწყო ჩამოსატვირთვმა სინგლმა See It Like A Baby (მარტი 2007) და სინგლის Thank You Whoever You Are გამოცემამ კომპაქტ-დისკზე — ეს უკანასკნელი ბრიტანეთში #15, ხოლო ჰოლანდიაში — #6 პოზიციაზე იმყოფებოდა.