cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ამერიკის სამხრეთ შტატების სამზარეულო
ტრადიციული სამხრეთული კერძები
მინი|228x228პქ| ორცხობილა თაფლით ტრადიციული სამხრეთ საკვებია შემწვარი ქათამი, მწვანილი (როგორიცაა collard, მდოგვის მწვანილილი, ტურნეფსი, ან poke sallet ), კარტოფილის პიურე, სიმინდის პური, ტკბილი ჩაი და დესერტად ჩვეულებრივ ღვეზელი (ყველაზე ხშირად გვხვდება ტკბილი კარტოფილი, პეკი და ატამი ), ან ქობლერი (ატამი, მაყვალი, ზოგჯერ ვაშლი).
სხვა სამხრეთ საკვები მოიცავს ქერი, ლორი, hushpuppies, beignets, სამხრეთ სტილის succotash, brisket, meatloaf, ქათამი შემწვარი სტეიკი, buttermilk ორცხობილა (შეიძლება მსახურობდა კარაქი, რძე, ხილის დაცული, თაფლი, gravy და სორგო მელასა ), pimento ყველი, მოხარშული ან გამომცხვარი ტკბილი კარტოფილი, მწვადი მწვადი, შემწვარი თევზი, შემწვარი მწვანე პომიდორი, მაკარონი და ყველი, პურის პუდინგი, ბამია (ძირითადად ჩაყრილი სიმინდის ფქვილში და შემწვარი, მაგრამ ასევე მოხარშული, ჩაშუშული, შეწვით ან პიკელებული), კარაქის ლობიო და პინტო ლობიო.
Შემწვარი ქათამი
შემწვარი ქათამი რეგიონში ყველაზე ცნობილი ექსპორტული ნაწარმია. ითვლება, რომ შოტლანდიელებს და შემდეგ სამხრეთ შოტლანდიელ ემიგრანტებს ბევრ სამხრეთ შტატში ჩაჰქონდათ ცხიმში შემწვარი ქათამი, განსხვავებით ინგლისელი კოლეგებისგან, რომლებიც აცხობდნენ ან ხარშავდნენ ქათამს. ამასთან, ზოგიერთი წყარო შემწვარი ქათმის წარმოშობას სამხრეთ და დასავლეთ ინგლისს უკავშირებს, საიდანაც სამხრეთით ადრე დასახლებული ხალხის უმეტესობა მოდის. მათ დაასკვნეს, რომ სამხრეთ და დასავლეთ ინგლისს ჰქონდაქათმის შეწვის ტრადიციები, განსხვავებით აღმოსავლეთ ანგლიასგან, რომელიც ხორცის გამოცხობას და მოხარშვას ანიჭებდა უპირატესობას.
ღორის ხორცი და ლორი
ღორის ხორცი სამზარეულოს განუყოფელი ნაწილია. ლორი ხშირად გამოიყენება სამხრეთ მერილენდის შტატში. არსებობს ტრადიციული სადღესასწაულო შეკრება, რომელშიც მთავარი კერძია ღორის მწვადი. ეს დღესასწაული ვირჯინიასა და კაროლინაში ცნობილია როგორც " ღორის კრეფა ". მწვანე ლობიო ხშირად არომატიზებული აქვთ ბეკონით და მარილით, ბოლქვის მწვანილი მოშუშული აქვთ ღორის ხორცით და უმატებენ ძმარს. ლორიანი ორცხობილას ხშირად თან ახლავს საუზმეს. ქანთრი ჰემი, მარილით ძლიერ გაჯერებული ლორი გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ყველაზე ცნობილია ვირჯინიის წარმოშობის სმიტფილდის ლორი.
ბოსტნეული
სამხრეთის კერძები ზოგჯერ მხოლოდ ბოსტნეულისგან შედგება. ცოტა ხორცს (განსაკუთრებით მარილიანი ღორის ხორცით) იყენებენ კერძებში, მაგრამ ხორცის კერძს არ მიირთმევენ. "ლობიო და მწვანილი"ტრადიციული კვებაა სამხრეთით ბევრ ნაწილში. სამხრეთით, ხორცის სხვა კერძებში შედის ლობიო და სიმინდის პური - ლობიო ხახვით ან ბეკონით ჩაშუშული.
კომბოსტოს ძირითადად იყენებენ ხორციანი სალათის დასამზადებლად. Sauteéd წითელი კომბოსტოა, არომატიზებული ძმრით და შაქრით, პოპულარულია გერმანიის გავლენით სამხრეთით, ტეხასის ცენტრში.
ბრინჯი
ქანთრი კაპიტანი ქათმის და ბრინჯის რეგიონალური კერძია, რომელიც მინიმუმ 1920-იანი წლებიდან თარიღდება. ის ცნობილი გახდა კოლუმბუსში, ჯორჯიის შტატში მზარეულის წყალობით, რომელმაც კერძი მიართვა მაშინდელ პრეზიდენტს ფრანკლინ დ. რუზველტს. ჯორჯ პატონმა ერთხელ თქვა: "თუ წვეულებას ვერ მომიწყობთ, მაგრამ ქანთრი კაპიტანი გაქვთ, მატარებელში დამხვდით მასთან ერთად."
ტკბილეული და ნამცხვრები
ჯორჯია ცნობილია ატმის კულტივირებით და ატმის მელბას ვარიაციებით, რომელიც ჩვეულებრივ გამოიყენება დესერტად. ჩეს ღვეზელი არის ტრადიციული საკონდიტრო ნაწარმი, რომელსაც ამზადებენ კვერცხით, კარაქით და შაქრით ან მელასით.
სამხრეთული საკვები რესტორნებში
სამხრეთის კერძებმა ხშირად ამერიკულ კომფორტულ საკვებთან ერთად - დიდ წარმატებას მიაღწიეს; ბევრი მათგანი გავრცელდა ქვეყნის მასშტაბით ან მთელ მსოფლიოში, ზოგიერთმა კი სამხრეთით დარჩენა აირჩია. ორმოს მწვადი პოპულარულია მთელ ამერიკულ სამხრეთით; დანარჩენი ქვეყნისგან განსხვავებით, სამხრეთის უმეტეს ნაწილს ადგილობრივ საკუთრებაში არსებული, არაფრენჩაიზული ორმოს მწვადის რესტორნები აქვს. საოჯახო სტილის რესტორნები, რომლებიც სამხრეთ სამზარეულოს ემსახურებიან, მთელ სამხრეთშია გავრცელებული.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული სამზარეულო კატეგორია:სამხრეთის შტატების სამზარეულო
ნამიბიის მდინარეების სია
სტატიაში წარმოდგენილია ნამიბიის მდინარეებისა და ნაკადულების სია; დალაგებულია ჩამდინარე აუზების მიხედვით. მინი|250პქ|ფიში მინი|250პქ|ორანჟი მინი|250პქ|კუნენე მინი|250პქ|ცაუჩაბი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნამიბიის მდინარეები კატეგორია:მდინარეები ქვეყნების მიხედვით
გორას განძი
გორას განძი — ძვ. წ. XIII-XII საუკუნეების კოლხური კულტურის დამახასიათებელი ბრინჯაოს ხანის განძი, აღმოჩენილი სოფელ გორაში (ვანის მუნიციპალიტეტი). შედგება ბრინჯაოს 12 სეგმენტისებური იარაღის, 5 თოხის, კოლხური ცულის ნატეხების, ნამგლის ნატეხისა და ბრინჯაოს ზოდებისაგან. დაცულია ნ. ბერძენიშვილის სახელობის ქუთაისის სახელმწიფო ისტრიულ მუზეუმში.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
ბელარუსი 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბელარუსმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეორედ იასპარეზა 2000 წელს, ავსტრალიის ქალაქ სიდნეიში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 17 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბელარუსი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
იიარვისეუტუ
იიარვისეუტუ (Järviseudun seutukunta) ― ფინეთის სამხრეთ ოსტრობოტნიის რეგიონის ერთ-ერთი ქვერეგიონი 2009 წლიდან. 2021 წლის აღწერით ქვერეგიონის მოსახლეობა 19 334 ადამიანს შეადგენს.
სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქვერეგიონები კატეგორია:სამხრეთ ოსტრობოტნიის გეოგრაფია
თეოდორ რუზველტი
თეოდორ (ტედი) რუზველტი (Theodore (Teddy) Roosevelt; დ. 27 ოქტომბერი, 1858 — გ. 6 იანვარი, 1919) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე, პოლიტიკოსი და მწერალი. 1899-1900 წლებში ეკავა ნიუ-იორკის გუბერნატორის თანამდებობა. 1901 წლის მარტში კი ამერიკის რიგით 25-ე ვიცე-პრეზიდენტი გახდა. თუმცა, 1901 წელს, პრეზიდენტ უილიამ მაკ-კინლის მკვლელობის შემდეგ, ის ამერიკის რიგით 26-ე პრეზიდენტად დაინიშნა, ხოლო 1904 წელს მეორე ვადით იქნა არჩეული. აშშ-ის 26-ე პრეზიდენტი და 25-ე ვიცე-პრეზიდენტი რესპუბლიკური პარტიიდან. რუზველტი ცნობილი იყო თავისი ანტი-მონოპოლისტური და ეკოლოგიური პოლიტიკით. გარდა ამისა, რუსეთ-იაპონიის ომის დასრულებაში შეტანილი უდიდესი წვლილისთვის მიიღო ნობელის პრემია მშვიდობის დარგში.
ახალგაზრდობის წლები
თეოდორ „თედი“ რუზველტი, 1858 წლის 27 ოქტომბერს, ნიუ-იორკში, ჰოლანდიური წარმოშობის თეოდორ რუზველტისა და სამხრეთელი მართა ბულოჩის ოჯახში დაიბადა. მისი ოჯახი ძალიან წარმატებულად უძღვებოდა სამშენებლო მინების იმპორტის ბიზნესს.
ახალგაზრდობაში, რუზველტი, იგივე „თედი“, როგორც მისი ოჯახის წევრები უწოდებდნენ (მას დიდად არ უყვარდა ეს მეტსახელი), ასთმისა და სხვა დაავადებების გამო, დიდ დროს თავის არისტოკრატულ სახლში ატარებდა და განათლებასაც შინ ეუფლებოდა. შინ გატარებულმა დრომ ჩამოუყალიბა მას საოცარი სიყვარული ცხოველების მიმართ. რუზველტმა და ორმა ბიძაშვილმა ჩამოაყალიბეს "ბუნების ისტორიის რუზველტის მუზეუმი", რომელსაც ის პერიოდულად ავსებდა ხოლმე დაჭერილი ან მოკლული ცხოველებით. ახალგაზრდა რუზველტი სწავლობდა ცხოველებს და შემდგომ ამზადებდა მათ გამოფენისთვის. ცხრა წლის ასაკში მან მწერების შესახებ ჩანაწერები გააკეთა, რომელსაც "მწერების ბუნებრივი ისტორია" უწოდა.
რუზველტის მამას მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა მასზე. ის ნიუ-იორკის კულტურულ წრეებში გამოჩენილი ლიდერი იყო; ხელი შეუწყო მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმის დაარსებას და განსაკუთრებით აქტიური იყო სამოქალაქო ომის დროს და აქტიურად უჭერდა მხარს და ეხმარებოდა „კავშირს“. მამის მხარდაჭერითა და წახალისებით რუზველტი მკაცრ ფიზიკურ რეჟიმს მისდევდა. გარდა ამისა აუყვანა მწვრთნელი, რომელიც უმცროსს რუზველტს კრივში ავარჯიშებდა და ეხმარებოდა სხეულის გაჯანსაღებაში.
მამის გარდაცვალებისას ის უკვე ჰარვარდის უნივერსიტეტის მეორე კურსის სტუდენტი იყო. მემკვიდრეობით მიიღო 125 000 აშშ დოლარი (2020 წელს $ 3.3 მილიონამდე ექვივალენტი), რაც სრულიად საკმარისი იყო, რომ ცხოვრების ბოლომდე კომფორტულად და უზრუნველად ეცხოვრა. რუზველტმა უარი თქვა გაეგრძელებინა საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე სწავლა, დაბრუნდა ნიუ-იორკში და ჩააბარა კოლუმბიის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.
ჰარვარდში ყოფნისას რუზველტი ეცნობოდა ამერიკის შეერთებული შტატების საზღვაო ძალების როლს 1812 წლის ომში. ბიძების დახმარებით კი გაეცნო სხვადასხვა წყაროებსა და აშშ-ს საზღვაო ძალების ჩანაწერებს, საბოლოოდ კი გამოსცა წიგნი „1812 წლის საზღვაო ომი“.
ჰარვარდის დამთავრებიდან ერთი წლის შემდეგ, 1881 წელს, იგი ნიუ-იორკის შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს, რისი წევრიც 1884 წლამდე იყო. მისი პირველი ისტორიული წიგნი „The Naval War of 1812“ 1882 წელს გამოიცა, რამაც მას სერიოზული ისტორიკოსის რეპუტაცია შეუქმნა.
ამ პერიოდს ემთხვევა მისი პირველი ქორწინებაც. 1880 წელს, 22 წლის დაბადების დღეზე, რუზველტი დაქორწინდა ალისა ჰითვაი ლიზე. ქორწინება დიდხანს არ გაგრძელდა. პირველი შვილის, ალისია ლი რუზველტის გაჩენიდან 2 დღეში, რუზველტის მეუღლე გარდაიცვალა.
პოლიტიკური ცხოვრება
პოლიტიკურ ცხოვრებას 1886 წელს დაუბრუნდა. რუზველტი დამარცხდა ნიუ-იორკის მერის არჩევნებში. ამ პერიოდში, ის მეორეჯერ დაქორწინდა ედით ქერმით ქეროუზე, რომელსაც ბავშვობიდან იცნობდა (ისინი ერთად უყურებდნენ პრეზიდენტ აბრაამ ლინკოლნის დაკრძალვის ცერემონიას თეოდორის ბაბუის ფანჯრიდან, რომელიც ერთობის მოედანზე მდებარეობდა, ნიუ-იორკში). რუზველტმა სწრაფად განაახლა მისი პოლიტიკური კარიერის განვითარება. თავდაპირველად, როგორც პარლამენტის კომისიის წევრმა, შემდგომ ნიუ-იორკის პოლიციის მეთაურმა და ამერიკის საზღვაო მდივნის ასისტენტმა მაკ-კინლის პრეზიდენტობის დროს.
1898 წლის აპრილის ბოლოს ესპანურ–ამერიკული ომის დაწყებისთანავე, რუზველტმა დატოვა თანამდებობა და არმიის პოლკოვნიკ ლეონარდ ვუდთან ერთად ჩამოაყალიბა აშშ-ს პირველი მოხალისეთა საკავალერიო პოლკი.
აგვისტოში რუზველტმა და სხვა ოფიცრებმა ჯარისკაცების სახლში დაბრუნება მოითხოვეს. რუზველტი ყოველთვის ახსენებდა კეტლ ჰილის ბრძოლას (San Juan Heights- ის ნაწილი), როგორც "ჩემი ცხოვრების დიდი დღე". 2001 წელს რუზველტს გაწეული ღვაწლისთვის დაგვიანებით მიენიჭა ღირსების მედალი, რომელზეც ის თავის დროზე წარადგინეს, თუმცა არმიის მეთაურების გადაწყვეტილებით დაბლოკეს.
რუზველტის შეერთებულ შტატებში დაბრუნებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, რესპუბლიკელმა კონგრესმენმა ლემუელ ე. ქვიგმა, სთხოვა დაეყენებინა კანდიდატურა 1898 წლის ნიუ იორკის გუბერნატორის არჩევნებში. რუზველტი დათანხმდა და დააყენა საკუთარი კანდიდატურა არჩევნებში. კამპანიისას დიდი დრო ეთმობოდა ომში მის მიღწევებს. შედეგად, მან მხოლოდ 1 პროცენტით შეძლო დაეჯაბნა მისი ოპონენტი დემოკრატიული პარტიიდან.
როგორც გუბერნატორმა, რუზველტმა ბევრი რამ შეიტყო მიმდინარე ეკონომიკური საკითხებისა და პოლიტიკური ტექნიკის შესახებ, რომლებიც მოგვიანებით ღირებული აღმოჩნდა მისი პრეზიდენტობის პერიოდში. დღეში ორჯერ პრესკონფერენციების ჩატარებით, რაც ინოვაცია იყო, რუზველტი მჭიდრო კავშირში იყო საშუალო კლასთან. რუზველტმა წარმატებით გაიტანა Ford Franchise Tax Bill, რომლის მიხედვითაც კორპორაციებმა, რომლებმაც უფლებამოსილება ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელების შესახებ სახელმწიფოსგან მიიღეს, უნდა გადაიხადონ გადასახადი იმ პრივილეგიების სანაცვლოდ, რომლითაც ისინი სარგებლობენ.
როგორც ყველაზე ხალხმრავალი შტატის გუბერნატორი, რუზველტი განიხილებოდა პოტენციურ საპრეზიდენტო კანდიდატად. თუმცა რუზველტს არ სურდა შერკინებოდა მაკკინლის რესპუბლიკელთა კანდიდატურაზე და ვიცე-პრეზიდენტის პოსტს დასჯერდა.
ამერიკის პრეზიდენტობის წლები
ნიუ–იორკში რუზველტი მისმა პროგრესულმა პოლიტიკამ დააპირისპირა საკუთარ პარტიისთან, ამიტომ რესპუბლიკური პარტიის ავტორიტეტულმა წარმომადგენლებმა განიზრახეს მისი გაჩუმება, მაკკინლის არჩევნების კანდიდატთა სიაში ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობაზე რუზველტის დასახელებით. თუმცა, მისი არჩევის შემდეგ 1901 წელს, პრეზიდენტი მაკკინლი მოკლეს. 42 წლის ასაკში რუზველტი აშშ-ს ყველაზე ახალგაზრდა პრეზიდენტი გახდა.
რუზველტის პრეზიდენტობის წლები გამოირჩევა მონოპოლიებთან დაპირისპირებითა და დევნით, შერმანის ანტიმონოპოლიური აქტის შესაბამისად. ამ ვალდებულებებიდან გაიზარდა მისი პირველი ვადის აღმნიშვნელი პუნქტი, "კვადრატული გარიგება" - ის იყო საშინაო პროგრამა, რომელიც გულისხმობდა ამერიკული სამუშაო ადგილების  რეფორმირებას, ინდუსტრიის სამთავრობო რეგულირებასა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვას, რაც მიზნად ისახავდა საზოგადოების დახმარებას მიუხედავად იმისა, თუ რომელი კლასს წარმოადგენდა.
თეოდორ რუზველტს სწამდა, რომ ამერიკას სჭირდებოდა სათანადო ადგილის მოპოვება საერთაშორისო ასპარეზზე, ამისათვის რუზველტი იყენებდა მასშტაბური კავშირების გავლენას საერთაშორისო ურთიერთობებში. იყენებდა მის არაოფიციალურ პოლიტიკას "ილაპარაკე რბილად, თუმცა თან გქონდეს დიდი ჯოხი", რუზველტმა გაამაგრა ამერიკის სამხედრო-საზღვაო ძალები და შექმნა "დიდი თეთრი ფლოტი", რომელიც სატესტოდ გაუშვა მსოფლიო ტურში, როგორც ამერიკის სამხედრო ძალა. მან ასევე ხელი შეუწყო პანამის არხის დასრულების პროცესის დაჩქარებას, პანამის რევოლუციის მხარდაჭერით და საზღვაო ბლოკადით, რომელიც ხელს უშლიდა კოლუმბიის ჯარების პანამაში ჩასვლას. პრეზიდენტ რუზველტს მიენიჭა ნობელის პრემია 1906 წელს რუსეთ-იაპონიის ომის დასრულების მოლაპარაკებაში მონაწილეობისთვის. რუზველტს სწამდა, რომ თუ იაპონია გაანადგურებდა რუსეთს, ეს გამოიწვევდა წყნარ ოკეანეში ძალაუფლების დისბალანსს, რის გამოც შეერთებულ შტატებს მოუწევდა რეორგანიზება, რასაც დამანგრეველი ხარჯები მოჰყვება. რუზველტის საერთაშორისო დამოკიდებულება იყო საკმაოდ იმპულსური. ის ემხრობოდა მონროს დოქტრინას, რომელიც ითვალისწინებდა ინტერვენციის უფლებას ლათინო ამერიკელი ან რომელიმე სხვა ერის მიერ დაშვებული შეცდომების შემთხვევებში. თუმცა ზოგიერთი კრიტიკოსის მტკიცებით, ეს მოძღვრება შეერთებულ შტატებს ხდიდა ლიდერს, მაკონტროლებელს, დასავლეთ სამყაროში.
მართალია, რუზველტმა მხარი დაუჭირა დესეგრეგაციასა და ქალებისთვის ხმის მიცემის უფლების მიღებას, თუმცა მის ადმინისტრაციას ხშირად ჰქონდა პასიური, ზოგჯერ წინააღმდეგობრივი მიდგომა სამოქალაქო უფლებების გაუმჯობესების მიზნით. იგი იცავდა მინის კოქსს, რომელიც განიცდიდა რასობრივ დისკრიმინაციას სამხრეთში, პოსტმასტერის თანამდებობაზე მუშაობის დროს და მტკიცედ უჭერდა მხარს ქალების მიერ ხმის მიცემის უფლების მიღებას 1912 წელს. რუზველტი ასევე პირველი პრეზიდენტი იყო, რომელმაც აფროამერიკელ ბუღალტერ თ. ვაშინგტონს უმასპინძლა თეთრ სახლში. თუმცა, ამას ისეთი ნეგატიური პოლიტიკური გამოხმაურება მოჰყვა, რომ მას მერე, ვაშინგტონი აღარ დაუპატიჟებია.
რუზველტის ერთ–ერთი ნაკლებად აღმაფრთოვანებელი ქმედება, სამოქალაქო უფლებებთან დაკავშირებით, მოხდა 1906 წელს. ომის გენერალური ინსპექტორი იძიებდა ინციდენტს ბრაუნსვილში, ტეხასის შტატში, რომელშიც მონაწილეობდნენ ფერადკანიანთა ჯარები, რომლებიც ბრალდებული იყვნენ დარბევაში, რის შედეგადაც ერთი თეთრკანიანი ადამიანი დაიღუპა, ხოლო მეორე დაიჭრა. გენერალური ინსპექტორის მოხსენებით, პრეზიდენტი რეკომენდაციას აძლევდა თანამდებობიდან გაეთავისუფლებინა გამყიდველები, რადგან არცერთი არ აღიარებდა დანაშაულს. რუზველტი დაელოდა ნოემბრის არჩევნების დასრულებას- მას შემდეგ, რაც ასობით ათასმა ფერადკანიანმა ხმა მისცა რესპუბლიკელ კანდიდატებს ჩრდილოეთით- და ამის შემდეგ გაათავისუფლა 167 ფერადკანიანი ჯარისკაცი. შედეგად, არცერთს არ ჰქონდა პენსიების მიღების უფლება.
რუზველტი ასევე ითვლებოდა ქვეყნის პირველ გარემოს დაცვის მომხრე პრეზიდენტად. 1906 წელს მან ხელი მოაწერა ძეგლთა ნაციონალურ აქტს, რომელიც ისეთი ადგილების დაცვას გულისხმობდა, როგორიცაა დიდი კანიონი და შეინარჩუნა უამრავი ველური ბუნების სიწმინდე და ეროვნული ტყე. მან ასევე მიაღწია წინსვლას ქვეყნის ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებით, საფუძველი ჩაუყარა რა 21 ფედერალურ სარწყავ პროექტს.
პრეზიდენტის სასახლეს ოფიციალურად ეწოდა თეთრი სახლი, როდესაც რუზველტმა გააფორმა მისი საკანცელარიო საქონელი. მან დაიქირავა იმ დროის ყველაზე ცნობილი არქიტექტორები, მაკკიმ მედი და უაითი, რათა განეახლებინათ დეპუტატთა საცხოვრებელი სახლი. მისი პრეზიდენტობის პერიოდში, თეთრი სახლი რუზველტის ექვსი შვილის სათამაშო მოედნად იყო ქცეული; პრეზიდენტის სპორტისა და წიგნებისადმი დიდი სიყვარულის გამო, სახლის თითოეულ ოთახს კონკრეტული დანიშნულება ჰქონდა, სარდაფიდან დაწყებული ბიბლიოთეკამდე. ნათქვამია სახლის მთავარი მოხელის, იკე ჰუვერის მოგონებებში, რომელიც 1934 წელს გამოქვეყნდა.
მოგზაურობა და პოსტ-საპრეზიდენტო პოლიტიკა
1909 წელს, მაშინ, როდესაც რუზველტმა თანამდებობა დატოვა, ის დარწმუნებული იყო, რომ მთელ ერს სანდო ხელში ტოვებდა. რუზველტის მემკვიდრე იყო მისი მეგობარი, ომის ყოფილი მდივანი, უილიამ ჰოვარდ ტაფტი. რუზველტმა ოჯახთან ერთად ევროპასა და შუა აღმოსავლეთში იმოგზაურა.
თუმცა, ორწლიანი ნიმუშების შეგროვების, ვალდებულებების შესრულებისა და მოგზაურობის შემდეგ-რომელიც, მოიცავდა ინგლისის მეფის, ედვარდ მეშვიდის დაკრძალვის განსაკუთრებულ სტუმრობასაც, რუზველტი უკმაყოფილო იყო ტაფტის პროგრესული პოლიტიკის განვითარების სისუსტით. გადაწყვიტა მესამეჯერ შეეტანა განაცხადება პარლამენტში. ამისათვის კი ახალი კამპანიის წამოწყება გახდა საჭირო, რადგან ტაფტი ხელმძღვანელობდა რესპუბლიკურ პარტიას. ამიტომ, რუზველტმა შექმნა პროგრესული პარტია, ასევე ცნობილი როგორც, „ხარისა და ცხენირემის პარტია“ და მიიღო მონაწილეობა 1912 წლის არჩევნებში. მილუოკიში, ვისკონსინში, კამპანიის მსვლელობისას სიტყვით გამოსვლისას, რუზველტს გულმკერდში ესროლა ჯონ ნეფომუკ შრანკმა მკვლელობის მცდელობით. შოკისმომგვრელი იყო ის ფაქტი, რომ მან მაინც განაგრძო საუბარი 90 წუთის განმავლობაში ექიმის მოსვლამდე.
რუზველტი დამარცხდა ვუდრო ვილსონთან 1912 წლის არჩევნებში, საკმაოდ მცირე სხვაობით. მან გადაწყვიტა, მოეპოვებინა პროგრესული ნომინაცია 1916 წელს, მაგრამ დამარცხდა რესპუბლიკური პარტიის კანდიდატ ჩარლზ ევანს ჰიუსთან.
მისი პოლიტიკური მისწრაფებები წესით და რიგით, მალე არ უნდა დასრულებულიყო, თუმცა 1914 წელს დაიწყო ომი ევროპაში, რუზველტი იმედგაცრუებული დარჩა უილსონის ნეიტრალური პოლიტიკით და გამუდმებით აკრიტიკებდა მას. საბოლოოდ, როცა ამერიკამ ოფიციალურად გამოაცხადა ომი, რუზველტმა მოითხოვა თანხმობა, რათა ეხელმძღვანელა მოხალისეთა დანაყოფისთვის საფრანგეთში, პირველი მსოფლიო ომის დროს, თუმცა უილსონმა ომის მდივანი შეაცვლევინა. რუზველტი ამაყობდა იმით, რომ მისი ოთხივე ვაჟი პირველი მსოფლიო ომის ჯარისკაცი იყო, მაგრამ ძალიან განიცადა, როდესაც მისი უმცროსი ვაჟის, კვენტინის, გერმანიაში გარდაცვალების შესახებ შეიტყო.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
როდესაც თეოდორი პატარა ბიჭი იყო, ექიმებმა დაადგინეს, რომ მას სუსტი გული ჰქონდა და ურჩიეს, რომ აქტიური ცხოვრებისგან თავი შეეკავებინა, რათა გულის მდგომარეობა არ დამძიმებულიყო. თუმცა, იგი უფრო მეტად ეწეოდა აქტიურ ცხოვრებას, ვიდრე ჯანმრთელი ადამიანები. თავისი პოლიტიკური კარიერის მიღმა, რუზველტმა გამოაქვეყნა 25-ზე მეტი წიგნი სხვადასხვა საგნების, მათ შორის ისტორიის, ბიოლოგიის, გეოგრაფიისა და ფილოსოფიის შესახებ. მდინარეს, რომლითაც ის მოგზაურობდა ამჟამად მისი სახელი ჰქვია. მოგზაურიბის დროს რუზველტი მალარიით დაავადდა, რამაც მისი ჯანმრთელობა დააზარალა.
თეოდორ რუზველტს, მისი კოლეგა, აშშ-ის 32-ე პრეზიდენტი ფრანკლინ დელანო რუზველტი შორეულ ნათესავად ეკუთვნოდა, ხოლო ფრანკლინის მეუღლე ელეონორა რუზველტი თეოდორის ძმისშვილი იყო.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1858 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1919 კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები კატეგორია:ნიუ-იორკის გუბერნატორები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
კონსტანტინე II (კახეთის მეფე)
კონსტანტინე II, მაჰმადიანური სახელი მაჰმად ყული-ხანი (გ. 28 დეკემბერი, 1732) — კახეთის მეფე 1722-1732, ერეკლე I-ის ძე, თეიმურაზ II-ის ძმა.
ბიოგრაფია
დაიბადა და აღიზარდა ისპაჰანში. მეფობა მიიღო ძმის, დავით II-ის (იმამყული-ხანის), გარდაცვალების შემდეგ ირანის შაჰისაგან, რომელმაც კახეთის გარდა საგანგებოდ მისცა ერევანი, შამშადილი და ყაზახი (შემდეგში ერევნის ნაცვლად ებოძა განჯისა და ყარაბაღის გამგებლობა).
1722-იდან კონსტანტინე II-ისა და ქართლის მეფე ვახტანგ VI-ს შორის მტრული ურთიერთობა იყო: ორივე არბევდა და ძარცვავდა ერთმანეთის სამფლობელოებს. 1723 შაჰის მიერ ვახტანგ VI-ის გადაყენების შემდეგ ქართლი კონსტანტინე II-ს ებოძა. თავდაპირველად ქართლისათვის ბრძოლაში კონსტანტინე II დამარცხდა, მაგრამ ლეკების დახმარებით 1723 წლის 4 მაისს თბილისი აიღო. ვახტანგ VI, მისი ძე ბაქარი და მათი მომხრეები შიდა ქართლში გამაგრდნენ. ამ დროს ირან-ოსმალეთს შორის ომი (1723-27) იყო და ოსმალთა ლაშქარი არზრუმის ფაშას იბრაჰიმის სარდლობით თბილისისაკენ მოიწევდა. ვახტანგ VI მას დამორჩილების ნიშნად ბაქარი და იესე მიაგება. შემდეგ კონსტანტინე II თვითონ მიეგება ოსმალთა სარდალს სოღანლუღში — ქართლის მეფობის შენარჩუნება სთხოვა, თბილისის ციხის გასაღები ჩააბარა, ერთგულებას შეჰპირდა და თანაც ერევნისა და განჯის დამორჩილება აღუთქვა.
1723 წლის 12 ივნისს ოსმალები თბილისში შევიდნენ. ვახტანგ VI-მ შეძლო ფაშის მოქრთამვა, რის შედეგადაც ქართლის გამგებლობა ოსმალებმა ბაქარს მისცეს, ხოლო კონსტანტინე II დააპატიმრეს. მალე ბაქარის ფარული ხელშეწყობით კონსტანტინე II კახეთში გაიქცა, შემდეგ ბაქარიც განუდგა ოკუპანტებს და ოსმალებმა თბილისის გამგებლობა იესეს გადასცეს. კონსტანტინე II-მ და ბაქარმა მცხეთაში კავშირი შეკრეს ოსმალო ოკუპანტებთან ერთობლივი ბრძოლის შესახებ. კონსტანტინე II-ს იმედი ჰქონდა რუსეთის დახმარებისა. ამ მიზნით პეტრე I-ს სთხოვდა ქართლ-კახეთის მიღებას რუსეთის მფარველობაში, მაგრამ რუსეთი ოსმალეთთან ზავის დარღვევას ერიდებოდა. ვახტანგ VI-ისა და ბაქარის რუსეთში წასვლის (1724 წლის 15 ივლისი) შემდეგ ქართლ-კახეთის მოსახლეობის ბრძოლას ოსმალთა წინააღმდეგ სათავეში ჩაუდგა კონსტანტინე II. იგი არაგვის ხეობაში გამაგრდა, კავშირი დაამყარა ოკუპანტების წინააღმდეგ მებრძოლ ერევნის, განჯის, შამშადილის მოსახლეობასთან, მაგრამ საქართველოსა და სამხრეთ აზერბაიჯანის ძალების ერთდროული გამოსვლა ვერ მოხერხდა: მტერმა ჯერ ამ გამათავისუფლებელი მოძრაობის სამხრეთ აზერბაიჯანის დაჯგუფება გაანადგურა, შემდეგ კი, 1724 წლის სექტემბერში, კონსტანტინე II და მისი მომხრეები — ატენის ხეობაში, გუფთასთან, და საარწივედ წოდებულ ქედთან მომხდარ ბრძოლაში. კონსტანტინე II ჯერ შანშე ქსნის ერისთავს შეეხიზნა, შემდეგ კი მთელი წელი ფშავში გაატარა, რადგან თითქმის მთელ კახეთში ლეკები დათარეშობდნენ.
1725 კახეთის მოსახლეობამ ლეკები განდევნა და მიიწვია ფშავში გახიზნული კონსტანტინე II, რომელიც თელავს ჩავიდა, ის შეეცადა ლეკების გამოყენებას ოსმალების წინააღმდეგ, მოურიგდა კიდეც მათ იმ პირობით, რომ კახეთით გზას მისცემდა ქართლისა და სამცხე-ჯავახეთის საძარცვავად. ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ კონსტანტინე II იძულებული გახდა დაზავებოდა ოსმალებს: კახეთმა ოსმალეთისათვის ხარკის მიცემა იკისრა, მაგრამ არც ერთი მხარე არ ენდობოდა ერთმანეთს. მას შემდეგ, რაც ოსმალთა წინააღმდეგ ბრძოლებში (1730-32) წარმატებას მიაღწია ნადირმა (შემდეგში ნადირ-შაჰი), ამიერკავკასიაში განმათავისუფლებელი მოძრაობის ახალმა ტალღამ იფეთქა. კონსტანტინე II ოსმალეთისათვის მთლად მიუღებელი აღმოჩნდა. კახეთში ლაშქრით მოსულმა ახალციხის ფაშამ უსუფმა (თბილისის ფაშის ისაყის შვილმა) კონსტანტინე II ზავზე მოსალაპარაკებლად ბეჟანბაღს (კახეთში) მიიწვია, სადაც ის ვერაგულად მოკლა ისაყ-ფაშას მსახურმა მაჰმადბეგმა (ვახუშტის მიხედვით ეს მოხდა 1729).
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მეფეები კატეგორია:გარდაცვლილი 1732 კატეგორია:კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები კატეგორია:ქართველი მონარქების უკანონო შვილები კატეგორია:გარდაცვლილი 28 დეკემბერი
ბილირუბინი
ბილირუბინი (bilis — ნაღველი და ruber — წითელი) — ნაღვლის პიგმენტი. ქიმიური ფორმულა. ყავისფერი კრისტალებია. იგი ხერხემლიან ცხოველთა ჰემოგლობინის დაშლის შუალედი პროდუქტია. წარმოიქმნება ბილივერდინის აღდგენით. მცირე რაოდენობით მოიპოვება ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის სისხლის პლაზმაში.
სქოლიო
კატეგორია:პიგმენტები კატეგორია:ჰეპატოლოგია კატეგორია:მეტაბოლიზმი
სილურული სისტემა
სილურული პერიოდის დასაწყისში აღინიშნა დედამიწის ქერქის მნიშვნელოვანი დაძირვა და გლობალური ტრანსგრესია, თუმცა არსებობდა მეტ-ნაკლებად სტაბილური უბნები და კუნძულის ტიპის აზევებები. სილურული პერიოდის ბოლოს დასრულდა კალედონიური დანაოჭება; წარმოიქმნა გონდვანა. პერიოდის დასაწყისში უკვე უხერხემლოთა ყველა მნიშვნელოვანი კლასი არსებობდა. სისტემაში გაჩნდა პრიმიტიული ხერხემლიანები და პირველი ხმელეთის ფლორა. ამ პერიოდის ნალექები ძირითადად ტერიგენულია, მნიშვნელოვანი რაოდენობით გვხვდება ასევე წყალქვეშა ვულკანური ამოფრქვევების პროდუქტებიც. ნალექები ყველა კონტინენტზეა გავრცელებული ანტარქტიდის გარდა.
ლანდოვერიული
ლანდოვერიული ეპოქა დაიწყო 443.7 ± 1.5 მილიონი წლის წინ და დასრულდა 428.2 ± 2.3 მილიონი წლის წინ. იყოფა 3 ნაწილად: რუდანიანული, რომელიც დასრულდა 439 მლნ. წლის წინ, აერონიანული დასრულდა 436 მლნ. წლის წინ და ტერიჩიანული.
უენლოკური
უენლოკური დაიწყო 428.2 ± 2.3 მლნ. წლის წინ და დასრულდა 422.9 ± 2.5 მლნ. წლის წინ. იყოფა 2 ნაწილად: შეინვუდიანური (დასრულდა 426.2 მლნ. წლის წინ) და ჰომენიარული. სახელი მომდინარეობს შროპშირის უენლოკ ეჯიდან, ინგლისი.
ლუდლოური
ლუდლოური დაიწყო 422.9 ± 2.5 მლნ. წლის წინ და დასრულდა 418.7 მლნ. წლის წინ. იყოფა 2 ნაწილად: გორსტიანული (დასრულდა 421.3 მლნ. წლის წინ) და ლუდფორდიანული.
პრჟიდოლური
პრჟიდოლური დაიწყო 418.7 ± 2.7 მლნ. წლის წინ და დასრულდა 416 ± 2.8 მლნ. წლის წინ. იგი სილურული პერიოდის საბოლოო და ყველაზე მოკლე ეპოქაა.
სქოლიო
კატეგორია:გეოლოგიური პერიოდები
სისტემა (გეოლოგია)
სისტემა — საერთაშორისო სტრატიგრაფიული სკალის ძირითადი ქვედანაყოფი, რომელიც შეესაბამება დედამიწის ქერქისა და დედამიწის ორგანული სამყაროს განვითარების გარკვეულ ბუნებრივ ეტაპს. დროის მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც ჩამოყალიბდა გეოლოგიური სისტემის ამგები ქანები, ეწოდება გეოლოგიური პერიოდი. ფანეროზოურ დროში გამოყოფილია 12 სისტემა და მათი შესაბამისი 12 პერიოდი.
ლიტერატურა
კატეგორია:გეოლოგია
გუთურის განძები
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
გალიუმი
გალიუმი (Gallium; ქიმიური სიმბოლო — ), ეკა-ალუმინი (Eka-aluminium) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეოთხე პერიოდის, მეცამეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მესამე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, IIIა) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია 31, ატომური მასა — 69.723, tდნ — 29.76 °C, tდუღ — 2400 °C, სიმკვრივე — 5.91 გ/სმ3. რბილი პლასტიკური მოვერცხლისფრო-თეთრი (სხვა მონაცემებით ღია-რუხი ფერის) ფერის ლითონი, რომელსაც მოლურჯო ელფერი გადაჰკრავს.
ისტორია
გალიუმის არსებობა მეცნიერულად იწინასწარმეტყველა დიმიტრი მენდელეევმა. პერიოდული სისტემის შექმნისას 1869 წ. მან, მის მიერ აღმოჩენილი პერიოდულობის კანონის საფუძველზე, დატოვა ვაკანტური ადგილები მესამე ჯგუფში უცნობი აღმოუჩენელი ელემენტებისათვის — ალუმინის და სილიციუმის ანალოგებისათვის (ეკაალუმინი და ეკასილიციუმი). მენდელეევმა კარგად შესწავლილი მეზობელი ელემენტების თვისებებზე დაყრდნობით, საკმაოდ ზუსტად აღწერა არა მარტო მნიშვნელოვანი ფიზიკური და ქიმიური თვისებები, არამედ აღმოჩენის მეთოდიც — სპექტროსკოპია. კერძოდ კი, 1871 წ. «რუსული ქიმიური საზოგადოების ჟურნალის» სტატიაში მენდელეევმა მიანიშნა, რომ ეკოალუმინის ატომური წონა ახლოსაა 68-თან, კუთრი წონა მიახლოებით 6 გრ/სმ³. ლითონურ მდგომარეობაში ლითონი იქნება ადვილად მდნობადი.
მალე გალიუმი იქნა აღმოჩენილი, გამოყოფილი და შესწავლილი როგორც მარტივი ნივთიერება ფრანგი ქიმიკოსის პოლ ემილ ლეკოკ დე ბუაბოდრანის მიერ. 1875 წელს ლეკოკ დე ბუაბოდრანი იკვლევდა თუთიის მატყუარის სპექტრს, რომელიც ჩამოტანილი იყო პიერფიტიდან (პირენეი). ამ სპექტრში მის მიერ აღმოჩენილი იქნა ახალი იისფერი ხაზი, რომელიც მოწმობდა მინერალში უცნობი ელემენტის არსებობაზე. ელემენტის გამოყოფა დაკავშირებული იყო ბევრ სიძნელეებთან, რადგანაც ახალი ემენეტის შემცველობა მადანში იყო 0,1 %-ზე ნაკლები. საბოლოოდ ლეკოკ დე ბუაბოდრანმა მოახერხა ახალი ელემენტის მიღება - 0,1 გრ-ის რაოდენობით და გამოიკვლია ის. თვისებებით ახალი ელემენტი ძალიან წააგავდა თუთიას.
1875 წლის 20 სექტემბერს პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის სხდომაზე წაკითხულ იქნა ლეკოკ დე ბუაბოდრანის წერილი ახალი ელემენტის აღმოჩენის შესახებ. დიდი აღფრთოვანება გამოიწვია ელემენტზე მიცემულმა სახელწოდებამ, რომელიც საფრანგეთის პატივსაცემად იქნა დარქმეული. აღმოჩენის შესახებ მენდელეევმა გაიგო გაკეთებული მოხსენებიდან, მან წერილი გაუგზავნა ლუკოკს სადაც მიუნიშნა რომ ახალი ელემენტის სიმკვრივე არასწორად იქნა გათვლილი და ის უნდა იყოს 5,9-6,0, და არა 4,7 გრ\სმ³. ყურადღებით შემოწმებამ დაადასტურა მენდელეევის სისწორე, ამის შესახებ თვითონ ლეკოკ დე ბუაბოდრანი წერდა: "მე ვფიქრობ…, არ არის საჭირო აღვნიშნო, განსაკუთრებული მნიშვნელობა, რომელიც აქვს ახალი ემენეტის სიმკვრივეს მენდელეევის თეორიული თვალსაზრისთან შეფარდებით მიმართებაში"
გალიუმის აღმოჩენამ და შემდგომ მალევე გერმანიუმისა და სკანდიუმის აღმოჩენამ განამტკიცა პერიოდულობის კანონის პოზიციები, რომელმაც ნათლად აჩვენა მისი საწინასწარმეტყველო პოტენციალი. მენდელეევი ლეკოკ დე ბუაბოდრანს უწოდებდა «პერიოდულობის კანონის გამამტკიცებელს».
სახელწოდების წარმომავლობა
პოლ ემილ ლეკოკ დე ბუაბოდრანმა ელემენტს სახელწოდებად თავისი სამშობლოს საფრანგეთის პატივსაცემად უწოდა მისი ლათინური სახელი — გალია (Gallia).
არსებობს არადოკუმენტირებული ლეგენდა, რომ ელემენტის სახელწოდებაში, საყოველთაოდ ფარულად უკვდავყო თავისი გვარი (Lecoq). ელემენტის ლათინური სახელწოდება (Gallium) თანაჟღერადია gallus — «მამალი» (ლათ.). აღსანიშნავია, რომ სწორედ მამალი le coq) (ფრანგ.) წარმოადგენს საფრანგეთის სიმბოლოს.
ბელარუსი 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბელარუსმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მესამედ იასპარეზა 2004 წელს, საბერძნეთის დედაქალაქ ათენში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 15 მედალი მოიპოვეს.
გალიუმი
საბადოები
გალიუმის საბადოები ცნობილია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აფრიკაში, რუსეთში, დსთ-ს ქვეყნებში.
ბელარუსი 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბელარუსი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
გალიუმი
მიღება
ყველაზე მძლავრ პოტენციურ წყაროს გალიუმის მისაღებად წარმოადგენს თიხამიწა ხსნარების წარმოება ბოქსიტებისა და ნეფელინების გადამუშავებისას. გალიუმის კონცენტრაცია ალუმინის ტუტე ხსნარებში ბაიერის პროცესში, დაშლის შემდეგ არის: 100—150 მგრ/ლ, სხვა მეთოდისას: 50—65 მგრ/ლ. ამ ხერხით გალიუმს ანცალკევებენ ალუმინის დიდი ნაწილისაგან კარბონიზაციით, ნალექის ბოლო ფრაქციაში კონცენტრირებით. შემდგომ გამდიდრებულ ნალექს ამუშავებენ კირით, გალიუმი გადადის ხსნარში, საიდანაც ლითონს გამოყოფენ ელექტროლიზის საშუალებით. გალიუმი შეიძლება მიღებულ იქნას ნახშირის პოლიმეტალური მადნების გადამუშავებით. დაბინძურებულ გალიუმს გამორეცხავენ წყლით, ამის შემდეგ გადის ფილტრირებას ფოროვანი ფილების (ფირფიტების) მეშვეობით და ახურებენ ვაკუუმში, იმისათვის, რომ მოცილეულ იქნას აქროლადი მინარევები. მაღალი სიწმინდის გალიუმის მიღებისათვის გამოიყენებენ ქიმიურ (მარილებს შორის რეაქცია), ელექტროქიმიურ (ხსნარების ელექტროლიზი) და ფიზიკურ (დაშლა) მეთოდებს.
ფიზიკური თვისებები
კრისტალურ გალიუმს გააჩნია რამდენიმე პოლიმორფული მოდიფიკაცია, თუმცა თერმოდინამიკურად მდგრადია მხოლოდ ერთი (I), რომელსაც გააჩნია ორთორომბული (ფსევდოტეტრაგონალური) მესერი რომლის პარამეტრებია а = 4,5186 Å, b = 7,6570 Å, c = 4,5256 Å. გალიუმის სხვა მოდიფიკაციები (β, γ, δ, ε) კრისტალიზდება ჰიპოთერმული დისპერგირებული ლითონიდან და წარმოადგენს არასტაბილურს. მომატებული წნევის პირობებში შეიმჩნეოდა კიდევ ორი პოლიმორფული სტრუქტურა გალიუმი II და III, რომელსაც აქვთ, შესაბამისად, კუბური და ტეტრაგონალური მესერი. გალიუმი ერთადერთი მეტალია, რომლის კრისტალური მესერი შედგება ორატომიანი მოლეკულებისაგან.
მყარი გალიუმის სიმკვრივე T=20 °C ტემპერატურის პირობებში ტოლია 5,904 გრ/სმ³, თხევადი გალიუმისა T=29,8 °C-ის დროს არის 6,095 გრ/სმ³, ანუ გალიუმის მოცულობა გამყარებისას იზრდება. გალიუმის დნობის ტემპერატურა ოთახის ტემპერატურაზე ცოტათი მაღალია და ტოლია Tდნ.=29,8 °C, გალიუმი დუღს Tდუღ.=2230 °C-ზე.
გალიუმის ერთ-ერთი თავისებურება არის მისი თხევადი მდგომარეობის ფართო ტემპერატურული ინტერვალი (30-დან 2230 °C-მდე), ამასთან მას გააჩნია ორთქლის დაბალი წნევა 1100—1200 °C-მდე ტემპერატურის პირობებში. მყარი გალიუმის კუთრი თბოტევადობა T=0—24 °C-ის ტემპერატურულ ინტერვალში ტოლია 376,7 ჯ/კგ·К (0,09 კალ/გრ·გრად.), თხევად მდგომარეობაში T=29—100 °C-ის დროს — 410 ჯ/კგ·К (0,098 კალ/გრ·გრად).
კუთრი ელექტრო წინაღობა მყარ და თხევად მდგომარეობაში ერთნაირია, შესაბამისად, 53,4 ომი·სმ (T=0 °C-ის დროს) და 27,2 ომი·სმ (T=30 °C-ის დროს). თხევადი გალიუმის სიბლანტე სხვადასხვაგვარი ტეპერატურის პირობებში ტოლია 1,612 პუაზისა T=98 °C-ს დროს და 0,578 პუაზია T=1100 °C-ის დროს. ზედაპირული დაძაბულობა, გაზომილი 30 °C-ის დროს წყალბადის ატმოსფეროში შეადგენს 0,735 ნ/მ. არეკლვის კოეფიციენტი ტალღებისათვის შეადგენს 4360 Å და 5890 Å - 75,6 % და 71,3 %, შესაბამისად.
ქიმიური თვისებები
გალიუმის ქიმიური თვისებები ახლოსაა ალუმინის თვისებებთან. ჰაერზე გალიუმის ოქსიდის ფენა, რომელიც წარმოიქმნება ლითონის ზედაპირზე, იცავს მას შემდგომი ჟანგვისაგან.
გალიუმი რეაგირებს ცხელ წყალთან:
გადახურებულ ორთქლთან რეაქციის დროს (350 °C) წარმოიქმნება ნაერთი GaOOH (გალიუმის ჟანგის ჰიდრატი ან მეტაგალიუმიანი მჟავა):
გალიუმი ურთიერთქმედებს მინერალურ მჟავეებთან წყალბადის გამოყოფით და მარილების წარმოქმნით, ეს რეაქციები მიმდინარეობს ოთახის ტემპერატურაზე უფრო დაბლადაც:
კალიუმისა და ნატრიუმის ტუტეებთან და კარბონატებთან რეაქციის პროდუქტებს წარმოადგენენ ჰიდროქსოგალატები, რომლებიც შეიცავენ Ga(OH)4− და, შესაძლებელია, Ga(OH)63− და Ga(OH)2− იონებს:
გალიუმი რეაგირებს ჰალოგენებთან: ქლორთან და ფთორთან რეაქცია მიდის ოთახის ტემპერატურის პირობებში, ბრომთან — უკვე −35 °C-ის დროს (მიახლოებით 20 °C — აალდება), იოდთან ურთიერთქმედება იწყება გახურებისას.
გალიუმი არ რეაგირებს წყალბადთან, ნახშირბადთან, აზოტთან, სილიციუმთან და ბორთან.
მაღალი ტემპერატურისას გალიუმს შეუძლია დაშალოს ზოგი მასალა და მისი ზემოქმედება უფრო ძლიერია ვიდრე სხვა რომელიმე ლითონის განადნობი. ასე, გრაფიტი და ვოლფრამი მდგრადია გალიუმის განადნობის ზემოქმედებისაგან 800 °C-მდე, ალუნდი და ბერილიუმის ოქსიდი BeO — 1000 °C-მდე, ტანტალი, მოლიბდენი და ნიობიუმი მდგრადნი არიან 400÷450 °C-მდე.
ლითონების უმრავლესობასთან გალიუმი წარმოქმნის გალიდებს, გამონაკლისს წარმოადგენს ბისმუტი, ასევე თუთიის ქვეჯგუფის ლითონები, სკანდიუმი, ტიტანი. ერთ გალიდთაგანს V3Ga აქვს ზეგამტარობაზე გადასვლის საკმაოდ მაღალი ტემპერატურა 16,8 K.
გალიუმი წარმოქმნის პოლიმერულ ჰიდრიდებს:
იონების მდგრადობა ეცემა რიგში BH4− → AlH4− → GaH4−. იონი BH4− მდგრადია წყლის ხსნარში, AlH4− და GaH4− სწრაგად ჰიდროლიზდება:
Ga(OH)3 და Ga2O3-ის გახსნისას მჟავებში წარმოიქმნება აკვაკომპლექსები [Ga(H2O)6]3+, ამიტომაც წყლის ხსნარებიდან გალიუმის მარილები გამოიყოფიან კრისტალოჰიდრატის სახით, მაგალითად, გალიუმის ქლორიდი GaCl3*6H2O, გალიუმკალიუმიანი შაბი KGa(SO4)2*12H2O. გალიუმის აკვაკომპლექსები ხსნარებში გამჭვირვალეა.
ძირითადი ნაერთები
Ga2O3 + 6HCl = 2GaCl3+3H2O Ga2O3 + 2NaOH + 3H2O = 2Na[Ga(OH)4] Ga2O3 + Na2CO3 = 2NaGaO2 + CO2
გამოყენება
გალიუმის არსენიდი GaAs — პერსპექტიული მასალაა ელექტრონიკაში ნახევარგამტარებისათვის.
გალიუმის ნიტრიდი გამოიყენება ლაზერების ნახევარგამტარების ლურჯი - ულტრაიისფერი დიაპაზონის შუქის დიოდების (ინდიკატორების) დასამზადებლად. გალიუმის ნიტრიდი ფლობს კარგ ქიმიურ და მექანიკურ თვისებებს, ყველა ნიტრიდული ნაერთებისათვის ტიპურ თვისებებს.
გალიუმ-71-ის იზოტოპი წარმოადგენს მნიშვნელოვან მასალას ნეიტრინოს რეგისტრაციისათვის და ამასთან დაკავშირებით ტექნიკაში დგას მეტად აქტუალური საკითხი - ამ იზოტოპის გამოყოფა იზოტოპების ბუნებრივი ნარევისაგან, ნეიტრინოს დეტექტორების მგრძნობიარობის ამაღლების მიზნით. რადგანაც 71Ga-ის შემცველობა იზოტოპების ბუნებრივ ნარევში შეადგენს მიახლოებით 39,9 %, მაშინ სუფთა იზოტოპის გამოყოფა და მისი გამოყენება როგორც ნეიტრინოს დეტექტორი შესაძებელს ქმნის რეგისტრაციის მგრძნობიარობის ამაღლებას 2,5-ჯერ.
გალიუმი ძვირადღირებულია, 2005 წელს საერთაშორისო ბაზარზე ერთი ტონა გალიუმი ღირდა 1,2 მლნ აშშ დოლარი, მაღალი ფასის გამო და ამასთან მაღალი მოთხოვნის გამო ძალიან მნიშვნელოვანია მისი მთლიანად გამოყოფა ალუმინის წარმოებისას და ქვანახშილის გადამუშავებისას თხევად საწვავად.
გალიუმს გააჩნია მთელი რიგი შენადნობებისა, თხევადი ოთახის ტემპერატურის პირობებში, ერთ-ერთი მისი შენადნობის დნობის ტემპერატურა არის 3 °C (In-Ga-Sn-ის ევტექტიკა), მაგრამ მეორე მხრივ გალიუმი (შენადნობები უფრო ნაკლებად) მეტად აგრესიულია უმრავლეს კონსტრუქციულ მასალების მიმართ (შენადნობების დაბზარვა და გამორეცხვა მაღალი ტემპერატურების დროს). მაგალითად, ალუმინისა და მისი შენადნობების მიმართ გალიუმი წარმოადგენს სიმტკიცის ძლიერ დამქვეითებელს, (იხ. სიმტკიცის ადსორბციული დაქვეითება, რებინდერის ეფექტი). გალიუმის ეს თვისება ნათლად იქნა დემონსტრირებული და დეტალურად შესწავლილი პ. ა. რებინდერის და შჩუკინის მიერ გალიუმისა და ალუმინის კონტაქტისას ან მისი ევტექტიური შენადნობების მიერ. როგორც თბომატარებელი გალიუმი ნაკლებად ეფექტურია, უფრო ხშირად უბრალოდ მიუღებელია.
გალიუმი — შესანიშნავი საპოხი მასალაა. გალიუმის და ნიკელის და გალიუმისა და სკანდიუმის საფუძველზე შექმნილია პრაქტიკულად მეტად მნიშვნელოვანი ლითონის წებოები.
ლითონური გალიუმით ავსებენ ასევე კვარცის თერმომეტრებს (ვერცხლისწყლის მაგივრად) მაღალი ტემპერატურების გასაზომად. ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ გალიუმს აქვს დუღილის შედარებით მაღალი ტემპერატურა ვიდრე ვერცხლისწყალს.
გალიუმის ოქსიდი შედის მთელი რიგი სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ლაზერების ძოწის ჯგუფის მასალების შემადგენლობაში.
ბიოლოგიური როლი და მოპყრობის თავისებურებანი
ის არ თამაშობს ბიოლოგიურ როლს.
გალიუმთან კანის შეხებისას, ხდება ისე რომ ლითონის ზემცირე დისპერსიული ნაწილაკები რჩება კანზე. გარეგნულად ეს გამოიყურება როგორც რუხი ფერის ლაქა.
მწვავე მოწამლვის კლინიკური სურათი: ხანმოკლე აღგზებულობა, შემდგომ ფუნქციების შენელება დამუხრუჭება, მოძრაობის კოორდინაციის დარღვევა, ადინამია, არეფლექსია, სუნთქვის შენელება, მისი რიტმის დარღვევა. ამ ფონზე შეიმჩნევა ქვედა კიდურების დამბლა, შემდგომ — კომა, სიკვდილი. გალიუმ-შემცველი აეროზოლის (50 მგრ/მ³ კონცენტრაციის) ინგალაციური ზემოქმედება ადამიანში იწვევს თირკმლების დაზიანებას, ისევე როგორც გალიუმის მარილების შიდა ვენური შეყვანისას 10-25 მგრ/კგ-ის ოდენობით. აღინიშნება პროტეინურია, აზოტემია, შარდოვანას კლირენსის დარღვევა.
დნობის დაბალი ტემპერატურის გამო გალიუმის ზოდების ტრანსპორტირება რეკომენირებულია პოლიეთილენის პაკეტებში, რომელიც ცუდად სველდება თხევადი გალიუმით.
ვაღარშაპატი
ვაღარშაპატი (Վաղարշապատ; 1945 წლიდან 1992 წლამდე ეჩმიაძინი, Էջմիածին) — ქალაქი სომხეთში, სომხური სამოციქულო ეკლესიის კათალიკოსის რეზიდენცია. მდებარეობს არმავირის პროვინციაში, ერევნიდან დასავლეთით 20 კმ-ში.
ისტორია
დასახლება არსებობდა უძველესი დროიდან, რაც დადასტურებულია ქვის, ბრინჯაოსა და რკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლებით, რომლებიც აღმოჩენილია ქალაშია და მის შემოგარენში. უძველესი წერილობითი ცნობა განეკუთვნება ურარტუს მეფე რუსა II-ის პერიოდს. ამ დროის ლურსმული წარწერაში ნახსენებია დასახლება კუარლინი. მოვსეს ხორენაცის ცნობით ერვანდუნის მმართველობის დროს ქალაქს ეწოდა არტიმედი შემდეგ კი ვარკესავანი. მეფე ვაღარშ I-მა მას სახელი შეუცვალა და ვაღარშაპატი დაარქვა. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ გამოიყენებოდა სახელი ეჩმიაძინიც. რამდენიმე ათწლეულში იგი სომხეთის დედაქალაქი გახდა და IV საუკუნემდე ქვეყნის უმნიშვნელოვანეს ქალაქს წარმოადგენდა.
ისტორიული ძეგლები
ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა ეჩმიაძინის ტაძარი. გადმოცემის თანახმად, იგი თავადპირველად ააგო წმინდა გრიგოლ განმანათლებელმა 301–303 წლებში. V საუკუნის სომხური წერილობითი წყაროების მიხედვით, წმ. გრიგოლს გამოეცხადა ქრისტე, რომელმაც ტაძრის ასაშენებელი ადგილის მისათითებლად მიწას მეხი სტყორცნა ოქროს ჩაქუჩით. შესაბამისად, პატრიარქმა ეკლესიასა და თვით ქალაქსაც ეჩმიაძინი დაარქვა, რაც დაახლოებით ნიშნავს: „ადგილი სადაც მხოლოდშობილი დაეშვა“.
მთავარი საკათედრო ტაძრის გარდა ქალაქში კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ეკლესიაა. წმინდა გაიანეს ეკლესია გამოირჩევა მისი ჰარმონიული პროპორციებით. აგებულ იქნა 630 წელს, ხოლო XVII საუკუნეში საუკუნეში კი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. წმინდა რიფსიმეს ეკლესია 618 წელს აიგო და დღემდე უცვლელის სახით შემორჩა. ეს ორი ეკლესია, საკათედრო ტაძარი და ახლომდებარე არქეოლოგიური ზონა ზვართნოცი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის ქალაქები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სომხეთში კატეგორია:სომხეთის ყოფილი დედაქალაქები
მამედ საიდ ორდუბადი
მამედ საიდ ორდუბადი (Məmməd Səid Ordubadi; დ. 24 მარტი, 1872, ორდუბადი, ერევნის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 1 მაისი, 1950, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი მწერალი, აზერბაიჯანის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. 1930-იან წლებში გახდა ისტორიული რომანის ჟანრის ფუძემდებელი აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში.
განათლება
მამედ სეიდ ორდუბადი დაიბადა 1872 წლის 24 მარტს ნახიჩევანის რაიონის ქალაქ ორდუბადში, ცნობილი პოეტის ოჯახში, რომელიც პოეზიას წერდა ფსევდონიმით „ფაგირი“. იგი ოჯახს დიდგვაროვანი ადამიანებისთვის ლექსების წერით არჩენდა. მამის გარდაცვალების შემდეგ მამედ სეიდი 14 წლის ასაკში დედასთან ერთად აბრეშუმის ქარხანაში დაიწყო მუშაობა. ორდუბადიმ ლიტერატურული შემოქმედება 14-15 წლის ასაკში დაიწყო.
პირველადი განათლება მიიღო მოლასთან, შემდეგ კი მასწავლებლის, მირზა ბახშის სკოლაში. პოეზიითა და ლიტერატურით დაინტერესებულმა მირზა ბახშიმ ორდუბადის ნიჭი და კითხვის გატაცება დაინახა, ორდუბადის მეტი ყურადღება დაუთმო და სწავლის საფასურიც კი არ გამოართვა.
სრულყოფილი განათლება ორდუბადიმ თავისი ეპოქის ერთ-ერთი წამყვანი ინტელექტუალის – თანამედროვე სკოლის პოეტ მამედ თაღი სიდგის მიერ გახსნილ ახალ ტიპის სკოლაში მიიღო. ღრმა ცოდნის მქონე პოეტმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ორდუბადის მიერ თანამედროვე საერო მეცნიერებების საფუძვლების შესწავლაში.
შემოქმედება
წლების განმავლობაში ახალგაზრდა საიდმა გამოავლინა კითხვისადმი დიდი გატაცება და განაგრძო შემოქმედებითი საქმიანობა. მას შემდეგ, რაც მისი ლექსები გაზეთ „შარგი-რუსში“ დაიბეჭდა, მისი ინტერესი პოეზიისა და მწერლობის მიმართ დღითი დღე მატულობდა. შედეგად 1904 წელს დაწერა ნაწარმოები „უცოდინრობა“. ეს ნაშრომი დაიბეჭდა ტფილისში 1906 წლის იანვარში სტამბა „ ყაირათში “ დაიბეჭდა.
1907 წელს მამედ საიდ ორდუბადმა გამოსცა მეორე წიგნი სახელწოდებით „სამშობლო და თავისუფლება“, რომელიც ისევ თბილისის სტამბა „ყაირათში“ დაიბეჭდა.
1920-იან წლებში მამედ საიდ ორდუბადი ჯალილ მამედყულიზადესთან ერთად აგრძელებდა მუშაობას ჟურნალ „ მოლა ნასრედინში “. თავის გამოქვეყნებულ ნაშრომებში მკვეთრად აკრიტიკებდა საზოგადოებაში არსებულ ნეგატივსა და გამოდიოდა საერთაშორისო იმპერიალიზმის წინააღმდეგ.
1926 წელს მამედ საიდმა დაწერა აქტუალური პიესა საბჭოთა ინსტიტუტებში არსებული ბიუროკრატიისა და მასთან ბრძოლის შესახებ.
1935 წელს შეადგინა ლიბრეტო მუსლიმ მაგომაევის ოპერისთვის „ ნარგიზი “.
1939 წელს შეადგინა ლიბრეტო აფრასიიაბ ბადალბეილის ოპერისთვის „ ნიზამი “.
გადასახლება
მამედ საიდ ორდუბადის ლიტერატურული და რევოლუციური მოღვაწეობის გაფართოვებასთან ერთად გაიზარდა ხელისუფლების წრეების ეჭვებიც მის წინააღმდეგ. დევნისგან თავის დასაღწევად მამედ საიდს 1907 წელს ჯულფაში მოუწია გადასვლა. აქ ის უერთდება სოციალ-დემოკრატიულ პარტიას „ ჰუმეთს “.
ორდუბადის აპატიმრებენ და ნახიჩევანის ციხეში სვამენ, მოგვიანებით გადაიყვანენ ტფილისში, შემდეგ ბაქოს ბაილის ციხეში. საბოლოოდ, 1914 წლის იანვარში გადაასახლეს ქალაქ ცარიცინში. გადასახლების წლები ძალიან მძიმე იყო მწერლისთვის. ზამთრის უმძიმეს სიცივეში შორ მანძილზე გამგზავრებამ, ციხიდან ციხეში გადაყვანამ, შიმშილმა, აუტანელმა ცხოვრებამ გაანადგურა მისი ჯანმრთელობა. მიუხედავად ამისა, ორდუბადიმ მოახერხა თავისი ნაწარმოებების გამოქვეყნება.
გარდაცვალება
ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ ორდუბადი გარდაიცვალა 1950 წლის 1 მაისს ბაქოში. დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვის ხეივანზე.
ხსოვნა
აზერბაიჯანში არაერთ ქუჩას, კულტურულ და საგანმანათლებლო დაწესებულებას ორდუბადის სახელი დაარქვეს, ორდუბადსა და ბაქოში შეიქმნა სახლ-მუზეუმები, ნახიჩევანში კი მწერლის ბიუსტი დაიდგა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1872 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1950 კატეგორია:აზერბაიჯანელი მწერლები კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოეტები
ოლაფ შოლცი
ოლაფ შოლცი (Olaf Scholz; დ. 14 ივნისი, 1958) — გერმანელი პოლიტიკოსი, 2021 წლის 8 დეკემბრიდან გერმანიის ფედერალური კანცლერი. 2018-2021 წლებში გერმანიის ფინანსთა მინისტრი და ვიცე-კანცლერი. გერმანიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 2007–2009 წლებში გერმანიის შრომისა და სოციალური დაცვის მინისტრი. 2002–2004 წლებში გერმანიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის გენერალური მდივანი. ჰამბურგის მერი 2011–2018 წლებში. გერმანიის ბუნდესტაგის წევრი.
...And Justice for All
ალბომის თემატიკა ასახავს უსამართლობას იურიდიულ სისტემებში, შეზღუდულ თავისუფლებას, ომს, გონებასუსტობას და სიძულვილს. ალბომში ძლივს შესამჩნევად ისმის ნიუსტედის ბას-პარტიები. ამის შესახებ ნიუსტედი ამბობს:
ალბომის გარეკანზე ასახულია დაბზარული და თოკებით დაბმული ქანდაკება ქალბატონი სამართლისა. მას ხელში სასწორი უჭირავს, რომლის ორივე თეფზე შევნიშნავთ დოლარებს. ხელნაწერი სიტყვები …And Justice for All განთავსებულია მარჯვენა ქვედა კუთხეში. მას მარჯვენა ხელში უკავია მახვილი, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ იგი მზადაა სამსჯავროსთვის, სამართლიანობის დასაცავად. ყდა დამზადებული იქნა სტეფენ გორმანის მიერ ჯეიმზისა და ლარსის დავალებით.
2003 წლის 9 ივნისის მდგომარეობით რვა მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა მხოლოდ აშშ-ში და რვაჯერ იქნა სერთიფიცირებული პლატინად.
სქოლიო
კატეგორია:მეტალიკის ალბომები კატეგორია:1988 წლის ალბომები კატეგორია:Elektra Records-ის ალბომები კატეგორია:Vertigo Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები ფლემინგ რასმუსენის პროდიუსერობით
ჩიკ კორია
არმანდო ენტონი „ჩიკ“ კორია (Armando Anthony "Chick" Corea) (დ. 12 ივნისი, 1941, ჩელსი, მასაჩუსეტსი — გ. 9 თებერვალი, 2021, ტამპა, ფლორიდა) — ამერიკელი ჯაზ პიანისტი, ვირტუოზი კლავიშისტი და კომპოზიტორი.
მისი კომპოზიციებიდან ბევრი ჯაზის სტანდარტად არის აღიარებული. არის გრემის ჯილდოს არაერთგზის მფლობელი. 1960-იან წლებში იყო მაილს დეივისის ბენდის წევრი და მონაწილეობდა ელექტრონული ჯაზ ფიუჟენის მოძრაობის შექმნაში.
ლიზა ჯენოვა
ჯენოვამ დაწერა მხატვრული ლიტერატურა ნევროლოგიურ აშლილობებთან დაკავშირებული პერსონაჟების შესახებ. გალერეა წიგნებმა გამოაქვეყნა მისი შემდეგი სამი რომანი, " მარცხნივ უგულებელყოფილი", " სიყვარული ენტონი" და "ო'ბრაიენსის შიგნით", ყველა <i id="mwGQ">New York Times</i> ბესტსელერია.
ცხოვრება და სამეცნიერო კარიერა
ჯენოვამ დაამთავრა valedictorian, sum cum laude, Phi Beta Kappa ბეიტის კოლეჯში BS ხარისხის ბიოფსიოლოგიის სპეციალობით, ხოლო 1998 წელს ჰარვარდის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხი მიიღო ნეირომეცნიერების დარგში.
მან ჩაატარა კვლევები მასაჩუსეტსის გენერალურ საავადმყოფოში ისტში, იელის სამედიცინო სკოლაში, მაკლინის საავადმყოფოში და ჯანმრთელობის ეროვნულ ინსტიტუტებში. 1996 წლის შემოდგომაზე ნეიროანატომიას ასწავლიდა ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში.
ჯერ კიდევ ელისი
მისი პირველი რომანი იყო ჯერ კიდევ ელისი (2007), ქალზე, რომელიც ადრეულ პერიოდში ალცჰეიმერით დაავადება. მთავარ პერსონაჟი, ალის ჰოულენდი, არის ჰარვარდის კოგნიტური ფსიქოლოგიის 50 წლის პროფესორი და მსოფლიოში ცნობილი ენათმეცნიერების ექსპერტი. იგი დაქორწინებულია, ასევე წარმატებულ პიროვნებაზე და მათ ჰყავთ სამი მოზრდილი შვილი. დაავადება სწრაფად ვითარდება და ის ცვლის ალისას ურთიერთობას მის ოჯახთან და მსოფლიოსთან.
ჯენოვამ 2007 წელს iUniverse- თან ერთად გამოაქვეყნა წიგნი.
მოგვიანებით წიგნი შეიძინა Simon & Schuster- მა და გამოქვეყნდა 2009 წლის იანვარში Pocket Books (ახლა გალერეის წიგნები ) მიერ. წიგნი 59 კვირაზე მეტ ხანს იყო New York Times- ის ბესტსელერთა  სიაში. დაბეჭდილია 2,6 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი და იგი თარგმნილია 37 ენაზე.
მოგვიანებით წიგნი სცენაზე მოარგო კრისტინ მერი დანფორდმა ჩიკაგოს Lookingglass Theatre Company- სთვის. სპექტაკლი დამზადდა 2013 წლის 10 აპრილიდან 19 მაისამდე.
Neon Park Productions– მა და Killer Films– მა 2014 წელს გადაიღეს Still Alice– ს კინოადაპტაცია, რომელშიც მთავარ როლებს ასრულებენ ჯულიანა მური, ელისის როლში და ალეკ ბოლდუინი, კრისტენ სტიუარტი და ქეით ბოსვორტი. მურმა ოსკარის პრემია მოიგო საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის ოსკარის 87-ე დაჯილდოებაზე თავისი როლისთვის.
მარცხნივ უგულებელყოფილი
Left Neglected (2011) მოგვითხრობს ქალზე, რომელიც განიცდის მარცხენა უგულებელყოფას (რომელსაც ასევე უწოდებენ ნახევარგამტარული ან ცალმხრივი უგულებელყოფა), რაც გამოწვეულია ტვინის ტრავმული დაზიანებით. იმის გამო, რომ გამოჯანმრთელებას ცდილობს, ის გაიგებს, რომ უფრო მარტივი ცხოვრება უნდა აითვისოს. იგი იწყებს შეხორცებას, როდესაც ესწრება საკუთარ, ოჯახში და მის გარშემო მყოფ სამყაროში უგულებელყოფილი ელემენტებს. ეს იყო New York Times- ის ბესტსელერი, 2011 წლის იანვრის # 1 ინდი-პიკის არჩევანი, 2011 წლის იანვრის საზღვრების "წიგნი, რომელიც გიყვართ" და 2011 წლის ზაფხულის # 4 ინდი-კითხვის ჯგუფის არჩევანი. Left Neglected აირჩია რიჩარდ და ჯუდი წიგნების კლუბმა დიდ ბრიტანეთში.
მიყვარს ენტონი
Love Anthony მისი მესამე New York Times ბესტსელერი გამოიცა გალერეა წიგნების მიერ 2012 წლის სექტემბერში; მთავარი გმირი არის ენტონი, არავერბალური ბიჭი, რომელსაც აქვს აუტიზმი. ეს ამბავი აუტიზმის გონებაში გადადის და როგორ მოქმედებს ის ორ ქალზე. 2012 წლის ოქტომბრის ინდი-ნიქსის არჩევა და People Magazine შესანიშნავად წაკითხული.