cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჯერომ სელინჯერი
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1919 კატეგორია:გარდაცვლილი 2010 კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები კატეგორია:ნიუ-იორკელი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
გიორგი დათუნაიშვილი
გიორგი დათუნაიშვილი (დ. 9 თებერვალი, 1985) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „სამტრედიის“ ნახევარმცველი.
პოლანკო (ჩრდილოეთი ზამბოანგა)
პოლანკო (ოფიციალურად პოლანკოს მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Polanco; Bayan ng Polanco) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ზამბოანგის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 42 265 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 30 ბარანგაის.
გიორგი დათუნაიშვილი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1985 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ვიტ ჯორჯიას ფეხბურთელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები კატეგორია:საჩხერის ჩიხურას ფეხბურთელები კატეგორია:სამტრედიის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 9 თებერვალი
პეტროვკა (კალინინის სოფსაბჭო)
პეტროვკა  (Петровка; Петровка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბიჟბულიაკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 92 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ბიჟბულიაკის რაიონის სოფლები
გიოჯი
გიოჯი — პროფესიული სუმოს მსაჯი იაპონიაში.
ჩვეულებრივ, გიოჯი სუმოს სამყაროში შედის მოზარდობის ასაკში და რჩება იაპონიის სუმოს ასოციაციის თანამშრომლად საპენსიო ასაკის მიღწევამდე (65 წლამდე). ამჟამად ასოციაციაში 40-ზე მეტი გიოჯი ირიცხება, საშუალოდ ერთი გიოჯი ერთ ჰეიაზე. თუმცა რეალურად ზოგ ჰეიაში ერთზე მეტი მსაჯია (მაგალითად, კოკონოე-ბეიაში ორია), ზოგში კი (ასაკაიამა-ბეია) არც ერთი.
გიოჯის მოვალეობაში შედის ორ სუმოისტის დაპირისპირების განსჯა. მას შემდეგ, რაც იობიდაში მეტოქეებს გამოიძახებს დოჰიოზე, გიოჯი კიდევ ერთხელ აცხადებს რიკიშების სახელებს. გიოჯი ხელმძღვანელობს რიკიშების წინასაბრძოლო მომზადების რიტუალს დოჰიოზე, შემდეგ კი კოორდინირებას უწევს სუმოისტების სასტარტო დაჯახებას — ტაჩიაის. იგი იძახის "ჯიკან დესუ ტე ვო ცუიტე" ("დრო მოვიდა, ხელები დაუშვით"), აღმართავს გუნბაის, რითაც ორთაბრძოლის დაწყების სიგნალს იძლევა. როცა მებრძოლები ერთდროულად დაეტაკებიან ერთმანეთს, მსაჯი შესძახებს "ჰაკიოი" ("ჩადე ცოტა შემართება"), მაგრამ თუ ტაჩიაი არ იყო სინქრონული, შეძახილით "მადა-მადა" ("ჯერ არა") გიოჯი შეაჩერებს ორთაბრძოლას, რის შემდეგაც სუმოისტები უბრუნდებიან საწყის პოზიციას და ხელახლა მოემზადებიან ტაჩიაისთვის.
ორთაბრძოლის მიმდინარეობისას გიოჯი ვალდებულია სუმოისტები ამყოფოს საქმის კურსში, რომ ასპარეზობა გრძელდება, ჯერ არ დასრულებულა. ამას იგი ანიშნებს შეძახილით "ნოკოტა-ნოკოტა", რაც დაახლოებით ნიშნავს შემდეგს: "ბრძოლა ჯერ ისევ გრძელდება". თუ ორთაბრძოლის დინამიკა შენელდა ან მეტოქეები სულაც დადგნენ დოჰიოს შუაში, გიოჯი მათ ამხნევებს შეძახილით "ოი, ჰაკიოი, ოი". თუ ორთაბრძოლა 4 წუთს გადააჭარბებს, ერთ-ერთი შიმპანი (გვერდითი მსაჯი) გიოჯის ანიშნებს ამის შესახებ და ეს უკანასკნელი დროებით შეაჩერებს ასპარეზობას, რათა მებრძოლებმა შეისვენონ და წყალი დალიონ. გიოჯი ვალდებულია, ჩაინიშნოს მათი ხელებისა და ფეხების ზუსტი განლაგება და მდგომარეობა, რათა შესვენების შემდეგ ზუსტად იმ პოზიციიდან გაგრძელდეს ბრძოლა, რა პოზიციაშიც იგი შეჩერდა. გიოჯის ბრძოლის შეჩერება შეუძლია ასევე იმ დროს, როდესაც ერთ-ერთ ან ორივე სუმოისტს მავაში გაეხსნება. გიოჯი პირადად მოაწესრიგებს მავაშის და იმ პოზიციიდან გააგრძელებს ორთაბრძოლას, რაშიც შეაჩერა. როდესაც რომელიმე მებრძოლი დაეცემა დოჰიოზე, მსაჯი აცხადებს ბრძოლის დასრულების შესახებ შეძახილით "შობუ არი" ("შედეგი არის") და გუნბაის გაიშვერს იმ მებრძოლის მხარეს, რომელმაც გაიმარჯვა.
გიოჯებს აცვიათ აბრეშუმისგან დამზადებული საგანგებო უნიფორმა, რითაც მკვეთრად გამოირჩევიან სუმოს სამყაროს ყველა სხვა წარმომადგენლისაგან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სუმო
აჰმად გოდე
აბუ ნასრ აჰმად ბაჰადირ ხანი (Əbbun-nasr Əhməd Bahadır Xan; დ. 1476, სტამბოლი — გ. 13 დეკემბერი, 1497, ისფაჰანი) — ირანის შაჰი აყ-ყოიუნლუს დინასტიიდან
ბიოგრაფია
აჰმადი დაიბადა 1476 წელს, სტამბოლში. ის იყო უღურლუ მუჰამედ-ბეის, მეჰმედ II-ის ქალიშვილის, გევჰერ ხათუნის ვაჟი და უზუნ-ჰასანის შვილიშვილი.
1497 წელს, ტახტიდან ჩამოაგდეს მისი ბიძაშვილი, რუსტემი და მისი ადგილი აჰმადმა დაიკავა. მისი მმართველობის შესახებ არაფერია ცნობილი. მას დიდხანს არ უმეფია.
იმავე 1497 წლის 13 დეკემბერს, აჰმადი ბრძოლაში დაიღუპა.
მისი გარდაცვალების შემდეგ, აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფო სამ ნაწილად დაიყო.
ლიტერატურა
კატეგორია:აყ-ყოინლუს მმართველები კატეგორია:დაბადებული 1476 კატეგორია:გარდაცვლილი 1497 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 დეკემბერი
მსოფლიოს უსწრაფესი ინდიანი
მსოფლიოს უსწრაფესი ინდიანი (The World's Fastest Indian) — 2005 წლის ახალზელანდიური ბიოგრაფიული ჟანრის ფილმი, რომელიც დაფუძვნებულია ბერტ მონროს რეალურ ამბავზე. ფილმში თამაშობენ ენტონი ჰოპკინზი, დაიან ლადი და სხვა. სცენარის ავტორი და რეჟისორია როჯერ დონალდსონი.
სიუჟეტი
ფილმი მოგვითხრობს ცნობილი ახალზელანდიელი ბერტა მონროს ცხოვრების ისტორიას, რომელმაც თავისი ცხოვრების უამრავი წელი დაახარჯა თავისი საყვარელი მოტოციკლის გადაკეთებას საშეჯიბრო ბოლიდში სიჩქარის რეკორდის დასამყარებლად. ეს მოტოციკლი მარკის „ინდიანი“ იყო, გამოშვებული 1920 წელს და მის მაქსიმალური სიჩქარე მხოლოდ 58 მილი/სთ აღწევდა.
სქოლიო
კატეგორია:როჯერ დონალდსონის ფილმები კატეგორია:2005 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ბიოგრაფიული ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ახალზელანდიური ფილმები
ქერე
ქერე — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (მერეთის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ჭარებულის (აძურის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 840 მეტრი, გორიდან 25 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 709 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მაჰალანგურ-ჰიმალი
მაჰალანგურ-ჰიმალი (महालङ्गूर हिमाल​) — დედამიწის უმაღლესი მთათა სისტემა, ჰიმალაიში. ვრცელდება ნეპალისა და ჩინეთის საზღვარზე. გადაჭიმულია ნანგპა-ლას უღელტეხილიდან მდინარე არუნის ხეობამდე 80 კმ სიგრძეზე, სიგანე 65 კმ. ფართობი 5200 კმ². მის შემადგენლობაშია რვაათასიანი მწვერვალები: ევერესტი (8848 მ), ლჰოძე (8516 მ), მაკალუ (8481 მ) და ჩო-ოიუი (8201 მ). ჩინეთის მხარეზე ეშვება მყინვარები რონგბუკი და კანგშუნგი, ხოლო ნეპალის მხარეზე — ბარუნი, ქუმბუ და სხვა. მაჰალანგურ-ჰიმალი იყოფა 3 ნაწილად: მაკალუ, ბარუნ-ჰიმალი და ქუმბუ-ჰიმალი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნეპალის ქედები კატეგორია:ჩინეთის ქედები
ალვანი
ალვანი (ალონი — ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით) — ველი კახეთში (ახლანდელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში). XVI საუკუნის შუა წლებში კახეთის მეფე ლევანმა ალვანის ველი თუშებს უწყალობა საზამთრო საძოვრებად. თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ის მიერ თუშებისათვის 1757 წელს ნაბოძები სიგელიდან ირკვევა, რომ იმხანად ველს მხოლოდ საძოვრებად იყენებდნენ. თუშების მუდმივ საცხოვრებელ ადგილად იგი XIX საუკუნის დასაწყისიდან გადაიქცა. იმ დროს გაჩნდა სოფ. ალვანიც (ახლანდელი ზემო ალვანი და ქვემო ალვანი).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ტოპონიმები
1003 ნიკომიდიელი მოწამე
1003 ნიკომიდიელი მოწამე — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 7 თებერვალი, ახალი სტილით - 20 თებერვალი.
წმინდა მოწამენი, ნიკომიდიაში აღესრულნენ, დიოკლეტიანეს (284-305) დროს ქრისტესთვის წამებული დიდებულების: ვასის, ევესტის, ევტიქისა და ვასილიდის (ხს. 2 თებერვალს) მსახურები იყვნენ.
ბატონების მოწამეობრივი აღსასრულის შემდეგ მათაც აღეძრათ ქრისტესთვის მარტვილობის სურვილი, მხნედ აღიარეს თავიანთი სარწმუნოება. ვერანაირმა შეგონებამ და დაპირებამ ვერ მოდრიკა ნეტარი აღმსარებლები, რის შემდეგაც მეომრებმა ალყაში მოიმწყვდიეს ისინი და ყველანი - 1003 ადამიანი დედებთან და ყრმებთან ერთად აჩეხეს 303 წელს. ცოცხალი არავინ გადარჩენილა.
ლიტერატურა
კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები კატეგორია:IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ვანათის ტაძარი
მინი|ვანათის ტაძარი ვანათი — V–VI საუკუნეების ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი, სამეკლესიიანი ბაზილიკა სოფელ ქვემო ბოლნისსა და ხატისსოფელს შორის, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში. ამჟამად ძლიერ დანგრეულია, შედგება სამი მარტივი წაგრძელებული დარბაზისაგან. მხოლოდ აფსიდებია გამოყოფილი აღმოსავლეთით. სხვა არავითარი დანაწევრებისა ან დამატებითი სათავსის კვალი არ შეინიშნება. შუა ეკლესიას აქვს შვერილი აფსიდი და ორი შესასვლელი სამხრეთიდან. თავისი გეგმით, ზომით, პროპორციებითა და საშენი მასალით ვანათი ქვემო ბოლნისის სამეკლესიანი ბაზილიკის მსგავსია და მასთან ერთად ქართული ხუროთმოძღვრების ამ ორიგინალური ტიპის განვითარების ერთ-ერთი ადრინდელი ნიმუშია.
ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ამირ პერეცი
ბიოგრაფია
ამირ პერეცი დაიბადა მაროკოში. 1956 წელს მისი ოჯახი რეპატრირებული იყო ისრაელში. 1974 წელს ჯარში მსახურობისას მძიმედ დაიჭრა და დემობილიზაციის შემდეგ დასახლდა  ნირ აკივას მოშავში  დაჭრის შემდგომი  რეაბილიტაციის მიზნით. იქვე ჩამოაყალიბა მეურნეობა. მალე ის სდეროთში გადავიდა. 1983 წელს, მეგობრების რჩევით, წარადგინა საკუთარი თავი და გახდა ამ ქალაქის პირველი მერი ლეიბორისტული პარტიიდან. 1988 წელს ამირ პერეცი  აირჩიეს ქნესეთში.
1994 წელს ის შეუერთდა ჰაიმ რამონს „ჰისტადრუტის“ (ისრაელის მუშაკთა კავშირის) არჩევნებში. მათ არჩევნებში უკან მოიტოვეს „ავოდის“კანდიდატი იცხაკ რაბინი. ამირ პერეცი გახდა რამონის მოადგილე, ხოლო მისი გადადგომის შემდეგ გახდა „ჰისტადრუტის“ მმართველი. ჰისტადრუტის“ ხელმძღვანელის რანგში, მან არაერთხელ მოაწყო ანტისამთავრობო გაფიცვები ხელფასების მომატების  მოთხოვნით და მუშათა სოციალური მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად.
1999 წლის ქნესეთის  არჩევნებში ამირ პერეცი ცალკე სიით გამოდიოდა „ჰისტადრუტის“ პარტიის სოციალისტური ფრთის  „ამ ეჰადისგან“, რომელმაც მიიღო 2 მანდატი. პერეცის პოპულარობა გაიზარდა მას შემდეგ, რაც მემარჯვენე ლიკუდის პარტიის  ფინანსთა მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ სოციალური დაცვის სახელმწიფო პროგრამები შეაჩერა.
„ავოდას“ პარტიის სათავეში
2005 წელს პარტია „ამ ეჰადი“  გაერთიანდა „ავოდას“ ლეიბორისტულ პარტიასთან  და 2005 წლის 9 ნოემბერს პერეცმა დაამარცხა შიმონ პერესი შიდა პარტიულ არჩევნებში. 2006 წელს ქნესეთის არჩევნების შემდეგ, „ავოდა“ ამირ პერეცის ხელმძღვანელობით გახდა სიდიდით მეორე ფრაქცია. ის მუშაობდა თავდაცვის მინისტრად ოლმერტის მთავრობაში. თავდაცვის მინისტრის რანგში, იგი მონაწილეობდა ლიბანის მეორე ომში, რომელსაც ისრაელი აწარმოებდა ლიბანის შიიტური ორგანიზაცია ჰეზბოლას წინააღმდეგ.
ვინოგრადის კომისიის დასკვნებმა, რომელმაც გამოიკვლია ხელმძღვანელობის საქმიანობა ომის დროს, ამირ პერეცი გამოავლინა, როგორც ამ ოპერაციის წარუმატებლობის ერთ -ერთი დამნაშავე. თუმცა, მოგვიანებით აღინიშნა მინისტრ პერეცის, როგორც „რკინის გუმბათის“ სარაკეტო თავდაცვის სისტემის შექმნის იდეოლოგის მნიშვნელოვანი როლი. მას შემდეგ, რაც 2007 წლის 12 ივნისს ამირ პერეცი ლეიბორისტული პარტიის ხელმძღვანელის არჩევნებზე ეჰუდ ბარაკთან დამარცხდა, მან დატოვა თავდაცვის მინისტრის პოსტი.
შემდგომი საქმიანობა
მე-18 მოწვევის ქნესეთში (2009—2012  წლებში) ამირ პერეცი გახლდათ  ლეიბორისტული პარტიის დეპუტატი .. იგი ოპოზიციაში იყო პარტიის ლიდერ ეჰუდ ბარაკთან. ის და „ავოდას“ სამი სხვა დეპუტატი ეწინააღმდეგებოდნენ პარტიის იმ კოალიციაში ყოფნას, რომელსაც ლიკუდის პარტია მეთაურობდა, რამაც შემდგომში გამოიწვია განხეთქილება საპარლამენტო  ლეიბორისტულ ფრაქციაში. 2012 წლის ნოემბერში, ლეიბორისტული პარტიის პრაიმერში მან საარჩევნო სიაში მესამე ადგილი დაიკავა. თუმცა, 2012 წლის 6 დეკემბერს, მე -19 ქნესეთის არჩევნებამდე, მან განაცხადი გააკეთა ლეიბორისტული პარტიიდან გასვლის შესახებ და შეუერთდა ახლადშექმნილ მოძრაობას „ჰა-თნუა“, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ციპი ლივნი პერეცის ადგილი ქნესეთში იორამ მარციანომ დაიკავა. 2013 წლის მარტში ამირ პერეცმა დაიკავა ისრაელის გარემოს დაცვის მინისტრის თანამდებობა. ამ პოსტზე ის ცნობილი გახდა ისეთი საკამათო გადაწყვეტილებებით, როგორიცაა ცელოფნის უფასო  პაკეტების  აკრძალვა საცალო ვაჭრობაში. 2014 წლის 9 ნოემბერს მან თანამდებობა დატოვა მთავრობის ბიუჯეტური  გეგმების მიუღებლობის გამო. ამირ პერეცი ქნესეთში  აირჩიეს „სიონისტური ბანაკის“  კოალიციის სიით, იგი დაბრუნდა „ავოდაში“ 2015 წლის სექტემბერში. 2019 წლის ივლისში ის ხელახლა აირჩიეს ლეიბორისტული პარტიის თავმჯდომარის პოსტზე.
პოლიტიკური შეხედულებები
ამირ პერეცი საზოგადოების განვითარების სოციალურ-დემოკრატიული გზისა და სახელმწიფოს სოციალურად ორიენტირებული პოლიტიკის მომხრეა. იგი მხარს უჭერს მინიმალური ხელფასის გაზრდას, სავალდებულო პენსიების შემოღებას, შრომის კანონმდებლობის გაძლიერებას დასაქმებულის სასარგებლოდ, დამქირავებელთა ოფისების საქმიანობის შეზღუდვას, რომლებიც ხელს უწყობენ ხელფასების შემცირებას და მუშაკთა უფლებების დარღვევას. პალესტინა-ისრაელის კონფლიქტის სფეროში იგი ემხრობა სასწრაფოდ  საკითხის  მშვიდობიანად  გადაწყვეტას  და 1967 წელს ისრაელის მიერ წართმეული ტერიტორიების ოკუპაციის შეწყვეტას. მისი აზრით, ის სახსრები, რომელსაც ისრაელი ხარჯავს დასახლებების შენარჩუნებაზე და ოკუპაციაზე, უფრო მიზანშეწონილია გამოყენებული იქნას ისრაელის საზოგადოების სოციალურად სუსტი ფენების მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად. პერეცის თქმით, ოკუპაცია პირველ რიგში არის "ამორალური ქმედება ... და ისრაელის საზოგადოებაში ძალადობის გაზრდის, მორალური დეგრადაციის და კორუფციის ერთ -ერთი მთავარი მიზეზი"
ბახმუტი (ბაშკირეთი)
ბახმუტი (Бахмут; Бахмут) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კუიურგაზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 618 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ერმოლაევოდან დაშორებულია 12 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ერმოლაევო, რომელიც დაშორებულია 12 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ რუსები (74%).
სქოლიო
კატეგორია:კუიურგაზის რაიონის სოფლები
კრუბერის გამოქვაბული
კრუბერის გამოქვაბული, ვორონია-კრუბერის გამოქვაბული — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბერჭილის ქედზე, ორთაბალაგანის აღმოსავლეთ ხეობის ზემო ნაწილში. კრუბერის გამოქვაბული სიღრმით მსოფლიოში მეორე ადგილზეა ვერიოვკინის მღვიმის შემდეგ. შესასვლელი ზღვის დონიდან 2320 მ-ზე მდებარეობს. გამომუშავებულია ქვედაცარცულ კირქვებში. მღვიმე წარმოადგენს სუბვერტიკალური ტიპის სიღრუეს. მღვიმეში გვხვდება მინიატურული სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, ფარდები, ადგილობრივი წარმოშობის ნგრეული და გამოფიტვის მასალა. ჰავა სტატიური. არის ასევე წყლის ნაკადები და პატარა ტბები. კრუბერის უფსკრულის წყლებით საზრდოობს მდინარე რეპრუა. მღვიმეში ბინადრობენ მრავალფეხა ჭიები, ხოჭოები და სხვა. სახელი ეწოდა ალექსანდრე კრუბერის პატივსაცემად.
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მღვიმეები
სოლომონ I
სოლომონ I (დ. 1735 — გ. 23 აპრილი, 1784, ქუთაისი) — იმერეთის მეფე 1752-1784, ალექსანდრე V-ისა და ლევან აბაშიძის ასულის, თამარ აბაშიძის, ძე.
სოლომონ I-ის იმერეთის ტახტზე ასვლას წინ უძღოდა თითქმის საუკუნოვანი არეულობა იმერეთის სამეფოში. იმერეთის ციხეებში ჩამდგარი ოსმალური გარნიზონები, ოსმალური ხარკი, მეფისა და მთავრების ურთიერთდაპირისპირება, ტყვეებით ვაჭრობა, ტახტისმაძიებელთა ინტრიგები, დასუსტებული ეკლესია ქვეყანას ანარქიაში ძირავდა. სოლომონის გამეფებას ეწინააღმდეგებოდნენ რაჭის ერისთავი, გურიელი, აბაშიძეების ძლიერი საგვარეულო. ტახტისათვის მებრძოლ პრეტენდენტთა ცხარე ბრძოლაში სოლომონმა გაიმარჯვა.
გამეფება და ბრძოლა სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებისათვის
სოლომონი ტახტზე ასვლისას 17 წლის იყო. 1752 წელს შეთქმულთა ძლიერმა ჯგუფმა, რომელთა შორისაც იყვნენ დედამისი თამარი, ბაბუა — ლევან აბაშიძე და მეფის ბიძები — მამუკა და გიორგი ბაგრატიონები, შეძლო მისი დამარცხება. მაგრამ სოლომონმა ახალციხის ფაშას დახმარებით ტახტი დაიბრუნა, დედა სამეფოდან გააძევა, აბაშიძეთა მამული კი თავის საკუთრებად გამოაცხადა.
ოსმალებთან კონფლიქტის დასაწყისი და მისი მიზეზები, ხრესილის ბრძოლა
თავდაპირველად, სოლომონი ერიდებოდა ოსმალთა წინააღმდეგ აშკარა გამოსვლას, მაგრამ, როგორც კი ქვეყანაში შედარებითი წესრიგი აღადგინა, სასტიკი ბრძოლა გამოუცხადა ტყვეებით ვაჭრობას. ეს უკვე ოსმალებმა სერიოზულ გამოწვევად მიიჩნიეს. ოსმალეთი დიდად უწყობდა ხელს ტყვეებით ვაჭრობას – შექმნილი იყო მთელი ქსელი ტყვეებით მოვაჭრეებისა, რომელშიც ერთნაირად მონაწილეობდნენ იმერელი თავადაზნაურობა და თურქი მეციხოვნეები. იმერეთის საგარეო ვაჭრობის დიდი წილი სწორედ ტყვეებით ვაჭრობაზე მოდიოდა. ამიტომ იყო, რომ ტყვეებით ვაჭრობის აკრძალვას, ოსმალებთან ერთად, მათთან დაკავშირებული თავადებიც ეწინააღმდეგებოდნენ. სოლომონმა შესანიშნავად იცოდა, რომ შინაურ წინააღმდეგობას ვერ დაძლევდა ოსმალების განდევნის გარეშე, ამიტომ იგი ფარულად შეუდგა საომარ მზადებას. პირველად, ხანგრძლივი წყვეტილის შემდეგ, იმერეთის მეფის გვერდით დაირაზმნენ: ოდიშის მთავარი, გურიის მთავარი, სამურზაყანოს მთავარი, იმერეთის თავადაზნაურობა და გლეხობა. ოსმალთა მხარეზე აღმოჩნდნენ როსტომ რაჭის ერისთავი და ლევან აბაშიძე. 1757 წლის დეკემბრის დასაწყისში სოლომონმა საომრად ხრესილის მინდორი შეარჩია, სადაც ოსმალთა მთავარი ძალები იყვნენ თავმოყრილნი.
საბრძოლო მოქმედებების დაწყების წინ სოლომონმა საიმედოდ ჩაკეტა ფოთიდან, გურიიდან და ახალციხიდან მომავალი გზები, საიდანაც ხრესილზე მდგარი თურქების დამხმარე ჯარის შემოსვლა იყო მოსალოდნელი. მეფეს დადიან-გურიელის ჯარებიც შეუერთდნენ, მათთან ერთად იყო აგრეთვე აფხაზეთის მთავარი ხუტუნია შარვაშიძე. 1757 წლის 14 დეკემბერს, გამთენიისას, ხრესილის მინდორზე მეფის ლაშქარი თავს დაესხა ახალციხისა და აჭარის სანჯაყთა მრავალრიცხოვან ჯარს. ხრესილის ბრძოლაში მეფემ ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა. დავით ბატონიშვილის გადმოცემით, სოლომონი “ესრეთ მხნე იყო, ვითარცა ლომი”. ამავე ბრძოლაში მოკლეს სამშობლოს გამყიდველი ლევან აბაშიძე, რომელიც თურქთა მხარეზე იბრძოდა, მისი მამულები კი სამეფო საკუთრებად გამოცხადდა.
სოლომონმა იცოდა, რომ ოსმალეთი მის ამ ქმედებას უპასუხოდ არ დატოვებდა და საჭირო ზომები მიიღო: 1758 წელს სოლომონ I-მა, ერეკლე II-მ და თეიმურაზ II-მ გორში მეგობრობისა და ურთიერთდახმარების ხელშეკრულება დადეს, რითაც სოლომონ I-ის ხელისუფლება უფრო მეტად გაძლიერდა. ამავე წელს სოლომონ I ქართლ-კახეთის მეფეებს ეხმარება ატოცთან გამართულ ბრძოლაში თურქთა წინააღმდეგ. ეს ხელშეკრულება 1770 წლამდე არ დარღვეულა (1773 წელს ერეკლემ და სოლომონმა აღადგინეს იგი). ხრესილზე განცდილი მარცხი ოსმალებმა არ აპატიეს სოლომონს. მომდევნო, 1758 წელს ახალციხის ფაშამ ორჯერ შემოუსია ლეკები იმერეთს. პირველად, სოლომონმა ჯარების შეკრება ვერ მოასწრო და დამარცხდა, ლეკებმა გაძარცვეს გელათი, დაარბიეს სოფლები და დიდი ნადავლით დაბრუნდნენ უკან; მეორედ კი სოლომონმა სძლია მტერს.
არსებობს ერთი უცხოური ცნობა, რომელიც არაჩვეულებრივად ახასიათებს სოლომონის ხერხიანობას და პირად სიმამაცეს: სოლომონი პირადად ჩასულა ახალციხის ფაშასთან და შეუჩივლია თურქ მეციხოვნეთაგან იმერეთის რბევის ამბავი. სოლომონს ფაშასათვის ერთგულება აღუთქვამს იმ შემთხვევაში, თუ ფაშა შეაჩერებდა თურქ მეციხოვნეებს. ფაშამ დაიჯერა სოლომონის ნათქვამი და მას მეციხოვნეთა დასასჯელად 3 ათას კაციანი ჯარი გაატანა. სოლომონმა ეს ამბავი შეფარულად აცნობა თავის სარდლებს, მათ გზებზე ჩასაფრებები მოაწყვეს და სულ ერთიანად გაჟლიტეს თურქები. ეს ცნობა სინამდვილეს რომც არ შეეფერებოდეს, მაინც მნიშვნელოვანია სოლომონის მაღალი ავტორიტეტის და ხალხზე მისი მორალური ზეგავლენის შესაფასებლად.
საეკლესიო კრება, ტყვეებით ვაჭრობის აკრძალვა და რეფორმები
1759 წლის 4-5 დეკემბერს სოლომონმა საეკლესიო და საერო ფეოდალების საგანგებო კრება მოიწვია. ერთი თვის განმავლობაში მსჯელობა დასავლეთ საქართველოს საერთო საკითხებზე მიმდინარეობდა. კრებაზე იმერეთის, ოდიშისა და გურიის სასულიერო და საერო ხელისუფლებმა იმერეთის მეფის მორჩილებისა და ტყვეებით ვაჭრობის აკრძალვის პირობა დადეს. კრების გადაწყვეტილებით, რომელიც ფაქტობრივად სახელმწიფო დარბაზის სხდომა იყო, დაკანონდა ეკლესიის მიერ მათი შეჩვენება, ვინც ამ საქმეს გააგრძელებდა, ხოლო საერო კანონმდებლობით ტყვეებით მოვაჭრეთათვის სიკვდილით დასჯა დადგინდა. გარდა ამისა, კრებამ სხვა დადგენილებებიც მიიღო: აღადგინა გაუქმებული ქუთაისის ეპარქია და დაუბრუნა მას მიტაცებული ყმა-მამული. ქუთაისის კათედრის მწყემსმთავრად კრებამ მაქსიმე აბაშიძე აირჩია; ეკლესიის მამულები მთლიანად გაათავისუფლა გადასახადებისაგან. კრებამ ასევე დაადგინა დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსის უფლებები მის ძველადვე კუთვნილ ქონებაზე; უკანონოდ მიტაცებული ყმა-მამულები სახელმწიფოს დაუბრუნდა, საეკლესიო ყმები გათავისუფლდნენ ზედმეტი გადასახადებისაგან; დადგინდა ეკლესიის საქმეებში სახელმწიფოს ჩაურევლობა, უღირსთა გადაყენება და ღირსეულთა დანიშვნა, ეკლესია-მონასტრების აშენება და სხვა.
სოლომონ მეფემ ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის გასაძლიერებლად თავდაცვითი ნაგებობები მეფის იურისდიქციაში მოაქცია. ზოგი ციხე მან შეიძინა თავადებისაგან (ხორაგაული, ჩხერი), ზოგი ჩამოართვა ურჩ თავადებს (კაცხი), ზოგიც ნებაყოფლობით გადასცეს (მოდინახე). ამასთანავე სოლომონი ზრუნავდა ყმა-გლეხების მდგომარეობის გაუმჯობესებისათვის. სახელმწიფო მიწებს სოლომონი თურქთაგან დახსნილ ტყვეებს, ომში დატყვევებულ მაჰმადიან ქართველებს, ახალციხიდან გადმოსულ ქართველ კათოლიკეებს ურიგებდა.
თურქების წარუმატებელი მცდელობა ხელისუფლების შესაცვლელად და ოსმალეთ–იმერეთის ზავი
1760 წელს ახალციხის ფაშამ სოლომონს ოფიციალურად მოსთხოვა ტყვეებით ვაჭრობის დაშვება. სოლომონმა უარი შეუთვალა. პასუხად იმერეთში ოსმალთა 20-ათასკაციანი დამსჯელი რაზმი შემოიჭრა, რომელიც ქართველებმა დაამარცხეს. სულ მალე, 1763 წელს, სოლომონმა ოსმალთა 13-ათასიანი ჯარის შემოტევა მოიგერია და იმავე წელს სებეკასა და ასკანას ციხეებიც აიღო. ამ დამარცხებათა გამო ოსმალეთი უკვე საგანგებოდ მოემზადა ახალი ლაშქრობისათვის. 1765 წელს ოსმალთა ჯარი გურიასა და ოდიშში ჩადგა, იქ გამოიზამთრეს და 1766 წლის სექტემბერში იმერეთს შეესივნენ. თურქბმა ქვემო იმერეთი დაიკავეს, სვერის ციხეც აიღეს და ქუთაისში სოლომონის ბიძაშვილი, თეიმურაზ მამუკას ძე დასვეს მეფედ. სოლომონი წერეთლებმა მოდინახეს ციხეში შეაფარეს. იგი ჩრდილო კავკასიაში განლაგებულ რუსეთის ჯარების სარდლობას სთხოვდა დახმარებას, მაგრამ ამაოდ. თურქების ძირითადმა ჯარმა ქვეყანა დაარბია და იმერეთს გაეცალა, ადგილზე კი 4 ათასი თურქი ჯარისკაცი იქნა დატოვებული. სოლომონი გამოვიდა საფარიდან, თავისი მომხრეები შეკრიბა და სულ მალე მთელი იმერეთი დაიკავა. მოღალატე თეიმურაზმა თურქეთს შეაფარა თავი.
ოსმალეთის მთავრობას თავად აღარ უღირდა იმერეთისათვის სამხედრო კამპანების მოწყობა – ეს აუნაზღაურებელ ფინანსურ დანახარჯებთან იყო დაკავშირებული. ამიტომ, ოსმალეთი ადვილად დათანხმდა ზავზე, რომლის პირობების შემუშავებაში ერეკლე II-ის დიპლომატიც მონაწილეობდა. 1767 წელს ოსმალეთმა იმერეთის სამეფოსთან საზავო ხელშეკრულება გააფორმა, რომლის თანახმად, იმერეთის სამეფო ცხადდებოდა ოსმალეთის არა ვასალურ, არამედ მფარველობაში მყოფ ქვეყნად. ხელშეკრულებაში აღარ იყო წამოყენებული ტყვეებით ვაჭრობის მოთხოვნა, იმერეთს ყოველწლიური ხარკის სახით უნდა გაეგზავნა 60 ქალი, მხოლოდ, ამჯერად, ოსმალეთი არ მოითხოვდა, რომ ეს ქალები აუცილებლად ქართველები ყოფილიყვნენ. როგორც ირკვევა, სოლომონი ამ პირობასაც აღარ უსრულებდა ოსმალეთის მთავრობას.
თეიმურაზ მამუკას ძე არ თმობდა პოზიციებს, ბრძოლას განაგრძობდა, მაგრამ ჩხერთან გადამწყვეტ ბრძოლაში სოლომონმა თეიმურაზი დაამარცხა (1768). იგი მუხურის ციხეში გამოკეტეს და იქვე გარდაიცვალა.
რაჭის საერისთავოს გაუქმება, ოდიშზე სუვერენიტეტის აღდგენა
1769 წელს მეფემ მუდამ განდგომილი და ოსმალების მომხრე როსტომ რაჭის ერისთავი ოჯახიანად ვარციხეში ისტუმრა. იაშვილების მამულში სანადიროდ მიიტყუა და თვალები დასთხარა. ცალი თვალი მის ძეს – გიორგისაც ამოუღო. როსტომს ყმა-მამული ჩამოერთვა, რაჭის საერისთავო გაუქმდა. მეფემ როსტომის ძმა, ბესარიონი კათოლიკოსობიდან გადააყენა და თავისი ძმა, იოსებ გენათელი აკურთხა. ბესარიონი კაცია II დადიანმა სამეგრელოს პატრიარქად აკურთხებინა და ეკლესიის დამოუკიდებლობა მოითხოვა, მაგრამ ახალციხის ფაშამ იოსების მხარე დაიჭირა და მალე სამეგრელოში კათალიკოსობა გაუქმდა, ხოლო დადიანმა იმერეთის მეფის სუვერენიტეტი აღიარა.
რუსეთთან დიპლომატიური ურთიერთობის გააქტიურება
ტახტის დაბრუნების შემდეგ, საჭირო იყო ძლიერი მოკავშირის მოძებნა. ამ მიზნით, სოლომონმა 1768 წლის 23 ივნისს რუსეთში საგანგებო ელჩი – მაქსიმე ქუთათელი (აბაშიძე) გააგზავნა. მეფე რუსეთისგან მფარველობას ითხოვდა, სამაგიეროდ რუსეთ-ოსმალეთის ომში თანადგომას აღუთქვამდა. ამავე პერიოდში, მეფე სპარსეთშიც აგზავნის ელჩობას ბესარიონ გაბაშვილის (ბესიკი) მეთაურობით და დახმარებას ითხოვს.
ოსმალეთთან დაწყებული ომის (1768-1774) პირობებში, რუსეთის მთავრობამ ქუთაისის მიტროპოლიტის ჩამოსვლა დროულად მიიჩნია, რადგან შესაძლებლობა ეძლეოდათ, გამოეყენებინათ იმერეთის მეფე ოსმალეთის წინააღმდეგ. სწორედ ამიტომ, მაქსიმე ყიზლარიდან სასწრაფოდ მიიწვიეს პეტერბურგში. ამავე დროს პეტრბურგიდან აცნობეს ყიზლარის კომენდატს, რომ უკან გაებრუნებინათ მაქსიმეს თანმხლები არქიმანდრიტი, რათა მას ეცნობებინა სოლომონ მეფისათვის რუსეთის მთავრობის მზადყოფნა დახმარებისათვის; ამასთანვე გაეტანებინათ არქიმანდრიტისათვის საიდუმლო მრჩევლის, გრაფ პანინის წერილი, რომელშიც ის გამოხატავდა რუსეთის მთავრობის სურვილს, სოლომონს ახლავე დაეწყო დივერსიული მოქმედებები თურქების წინააღმდეგ. წერილში ნათქვამი იყო ისიც, რომ სასურველი იქნებოდა, რომ სოლომონი ერეკლესთან ჩასულიყო თბილისში და ცდილიყო მის დაყოლიებას თურქთა წინააღმდეგ ერთობლივ მოქმედებაზე. ასეთი იყო რუსეთის გეგმა მიმდინარე მომენტისათვის. თავად სოლომონს კი თავისი ქვეყნის საამომავლო პერსპექტივა აწუხებდა და ამიტომ იმედის თვალით შეჰყურებდა ერთმორწმუნე ძლიერ სახელმწიფოს.
რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლების ომის დროს ერეკლეც და სოლომონიც მზად იყვნენ ოსმალეთის წინააღმდეგ ომი დაეწყოთ. მაგრამ ამისათვის რუსეთისგან ჯარითა და ფულით დახმარებას ითხოვდნენ. სოლომონი ამ ჯარით ოსმალთა მიერ მიტაცებული მიწების დაბრუნებას და ურჩ თავადთა დამორჩილებას აპირებდა. თავის მხრივ, რუსეთი ვარაუდობდა ამიერკავკასიის ქრისტიანთა ჩაბმას ე. წ. კავკასიის ფრონტზე, რაც რუსეთს შეუმსუბუქებდა სამხედრო ოპერაციებს ბალკანეთში.
რუსულ გეგმაზე თანხმობის ნიშნად, სოლომონი 1769 წლის 21 მაისს თბილისს ეწვია, სადაც ერეკლეს ეთათბირა. მათ ერთად შეიმუშავეს კონკრეტული მოთხოვნები და რუსეთში ელჩების გაგზავნა გადაწყვიტეს. სოლომონმა რუსეთში დავით კვინიხაძე გააგაზვნა.
რუსეთის სამხედრო ქმედებები დასავლეთ საქართველოში
ელჩობის შედეგად, ეკატერინე II–მ იმერეთში ოთხასკაციანი სამხედრო შენაერთი გამოაგზავნა გენერალ ტოტლებენის მეთაურობით. 1769 წლის სექტემბერში ტოტლებენი იმერეთში შევიდა. ოქტომბრის თვეში ქართველები და რუსები შორაპნის ციხეს გარს შემოეტყნენ. ამ დროს სოლომონს ცნობა მოუვიდა, რომ თურქები, დადიანთან ერთად, იმერეთში შემოიჭრნენ. სოლომონი იძულებული გახდა თავისი ხალხი მოეხსნა და წასულიყო, შორაპანთან კი ტოტლებენი დატოვა. ტოტლებენმაც თვითნებურად მოხსსნა ალყა და ქართლში გადავიდა.
1770 წელს საქართველოში მყოფ რუსეთის ჯარს ახალი ნაწილები დაემატა. სულ საქართველოში 4 ათასამდე რუსმა ჯარისკაცმა მოიყარა თავი. როდესაც ერეკლე დარწმუნდა, რომ ეკატერინე მართლაც აგზავნიდა ჯარს, ომში ჩაება. ასპინძის ცნობილი ბრძოლის შემდეგ, რომელშიც ტოტლებენს არავითარი მონაწილეობა არ მიუღია, რუსთა ჯარი იმერეთში გადავიდა. ამჯერად, ტოტლებენი დაეხმარა იმერეთის მეფეს და შეერთებული ჯარით ცუცხვათის, შორაპნისა და ბაღდათის (2 ივლისს) ციხეები აიღეს, 6 აგვისტოს კი რუს-იმერელთა ჯარმა ქუთაისის ციხეც აიღო. ცნობილია, რომ ქუთაისის თურქი მეციხოვნეები ტოტლებენმა მშვიდობიანად გააპარა. ტოტლებენის თვითნებურმა გადაწყვეტილებებმა სოლომონთანაც ურთიერთობა დაძაბა.
1770 წლის 3 ოქტომბერს ტოტლებენმა, სოლომონის აზრის გაუთვალისწინებლად, ფოთის ალყა ალყა დაიწყო, რომელიც ვერ აიღო და 6 თებერვალს ალყა მოხსნა. ამას, ოსმალების მხრივ, ფოთის მიმართულებით ახალი ნაწილების გადმოსროლა მოჰყვა. სოლომონ მეფემ სწრაფი სამხედრო მანევრით გზა გადაუკეტა გურიიდან ფოთისაკენ მომავალ ჯარებს. 1771 წლის 3 იანვარს რუსებმა ფოთი აიღეს. იმავე წელს ტოტლებენი სუხოტინმა შეცვალა.
რუსთა ჯარის გასვლის შემდგომ, ჩხერის ბრძოლა
ახალციხის ფაშა აგრძელებდა საქართველოში მარბიელი რაზმების შემოგზავნას. ოსმალთა წინააღმდეგ ერთობლივი მოქმედების მიზნით, 1773 წელს სოლომონმა და ერეკლემ თავიანთი კავშირი ხელშეკრულებით გააფორმეს და ხელშეკრულების ასლი რუსეთის მთავრობას გაუგზავნეს. იმავე წელს, ერეკლესა და სოლომონის ჯარები გორში შეიყარნენ და ჯავახეთში ერთად გაილაშქრეს. ქართველთა შეერთებეულმა ჯარმა არტაანამდის მიაღწია, მაგრამ სოლომონი მოულოდნელად ავად გახდა და ჯარი უკან გამობრუნდა.
1774 წელს, რუსთა ჯარის წასვლის შემდეგ, ფაშამ იმერეთში 4 ათასი კაცისაგან შემდგარი ჯარი გამოაგზავნა და თან დადიანი და აფხაზეთის მთავრიც წააქეზა სოლომონის წინააღმდეგ. სოლომონის თხოვნით, ერეკლე II-მ დადიანს ღალატზე ხელი ააღებინა და მანაც უარი თქვა თურქების წინადადებაზე. ამ დროს, ერეკლე თავად ემზადებოდა იმერეთში გადასასვლელად, როცა თურქთა ჯარმა სასწრაფოდ უკან დახევა დაიწყო. 6 თებერვალს გაიმართა გადამწყვეტი ჩხერის ბრძოლა. იმერთა ჯარი მტერს ჩხერის ვიწროებში ჩაუსაფრდა და უკანდასახევი გზა მოუჭრა. სოლომონის რაზმებმა კი ოსმალთა ზურგს დაარტყეს. ოსმალებმა ბრძოლის ველზე 1000 მეომარი დაკარგეს, 600 კაცი ტყვედ ჩავარდა, იმერთა მდევარმა რაზმმა ჩხერიდან ვახანამდე დაახლოებით 1400 მებრძოლი მოკლა.
ქუჩუკ-კაინარჯის ზავის შედეგები იმერეთისთვის
1776 წლის 5 ოქტომბერს იმერეთის მეფეს თურქეთის ელჩობა ეახლა და სულთნის ფირმანი გადასცა ძვირფასი საჩუქრებითურთ. ამით დასტურდებოდა, რომ რუსეთ-თურქეთის ომის შედეგად თურქები დასუსტდნენ და ქართლ-კახეთთან და იმერეთთან ბრძოლის უნარი დაკარგეს.
საშინაო საქმეები, შეთქმულება მეფის წინააღმდეგ
სოლომონ I განაგრძობდა საშინაო საქმეების მოწესრიგებას. მან ერთი პირის ხელში გააერთიანა ქუთაისის მოურავისა და სარდალბოქაულთუხუცესის სახელო. სოლომონის ცენტრალიზებულმა პოლიტიკამ ფეოდალთა ნაწილის უკმაყოფილება გამოიწვია. 1778 მათ მოაწყვეს შეთქმულება, რომლის მიზანი იყო სოლომონ I-ის გადაყენება და მისი მემკვიდრის — ალექსანდრეს გამეფება. მეფემ შეთქმულები დაამარცხა და მკაცრად დასაჯა.
ოსმალეთის აგრესიის კვლავ გააქტიურება, რუხის ბრძოლა
1783 წელს სოლომონმა მოინდომა აღმოსავლეთ საქართველოსა და რუსეთს შორის გაფრმებული ტრაქტატის მსგავსი ხელშეკრულება გაეფორმებინა რუსეთთან. ამ ამბავმა ოსმალეთი იმდენად შეაშფოთა, რომ იმავე წლის 1 ნოემბერს საგანგებო ელჩობა გაუგზავნეს სოლომონს, რათა უარი ეთქვა რუსეთთან ურთიერთობაზე. ელჩი სოლომონს უარით გაუსტუმრებია.
ტახტის მემკვიდრის ძიებაში
სოლომონ I-ს პირდაპირი მემკვიდრე არ ჰყავდა. მისი ძე, ალექსანდრე 1780 წელს გარდაიცვალა. სოლომონს კარგად ესმოდა, რომ მისი სიკვდილის შემდეგ იმერეთში ტახტისათვის ბრძოლა გაჩაღდებოდა. 1783 წელს მან თავისი მოძღვარი მიუგზავნა ერეკლე II-ს და აცნობა, რომ ტახტის მემკვიდრედ დანიშნავდა თავის ძმისწულსა და ერეკლე II-ის შვილიშვილს, ქართლ-კახეთის მეფის კარზე აღზრდილ დავით არჩილის ძეს (მომავალი სოლომონ II), იმ პირობით, რომ ერეკლე II სოლომონის ურჩთა შეფარებაზე უარს იტყოდა.
უკანასკნელი ბრძოლა ოსმალებთან და გარდაცვალება
ეს მარცხი ჯანმრთელობაშერყეულმა მეფემ ვეღარ გადაიტანა. 1784 წელს ძვ. სტ. 23 აპრილს (გიორგობა დღეს), 49 წლის ასაკში იგი გარდაიცვალა. სოლომონ I დაკრძალეს გელათის ღვთისმშობლის ტაძარში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იმერეთის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 1735 კატეგორია:გარდაცვლილი 1784 კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აპრილი
ზედუბანი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)
ზედუბანი, ზედობანი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, შრომის თემში (სოფლები: ვაკე, ზედუბანი, მოცვნარი, ორმეთი, შრომა, ხრიალეთი). მდებარეობს ნასაკირალის სერზე, ზღვის დონიდან 120 მ. შრომიდან 3 კმ., ოზურგეთიდან 26 კმ.
ისტორია
ზედუბანი წარმოადგენდა თავად ნაკაშიძეების რეზიდენციას. 1828 წლისთვის სოფელში იდგა მთავარანგელოზის სახელობის ქვით ნაგები ეკლესია. ზედუბანი იყო გურიაში ჩაის კულტურის გავრცელების ერთ-ერთი პირველი კერა. თავადმა მიხეილ ნაკაშიძემ 1889 წელს ჩაქვიდან შემოიტანა და გააშენა ჩაი ხუთ ჰექტარზე. 1908 წლიდან მოყოლებული ის კუსტარულად ამზადებდა ჩაის, 1912 წლიდან კი მან ჩაის 4 ცხენისძალიანი გადამამუშავებელი დანადგარი შეიძინა. მიხეილ ნაკაშიძე უშვებდა პროდუქციას სახელით „Чай Князя М. М. Накашидзе“. ნაკაშიძეს მოწყობილი ჰქონდა ხელოვნური გამოქვაბული, რომელსაც იყენებდა ღვინის მარნად. გამოქვაბული ღვინისა და სხვა პროდუქტების შესანახად გამოიყენებოდა 1920-იან წლებამდე.
1900 წელს ზედუბანში აღმოჩნდა ვერცხლის ორი პოლონური მონეტა. მონეტები ადასტურებენ რეჩ პოსპოლიტასთან გურიის სამთავროს ურთიერთობას XVII საუკუნის დასაწყისში. გურიაში პოლონური მონეტების გავრცელების კიდევ ორი შემთხვევაა დაფიქსირებული. 1958 წელს ჭანჭათში აღმოჩნდა ვერცხლის ორი პოლონური მონეტა, ხოლო 1979 წელს მაკვანეთში ოთხი მონეტა. 1930-იანი წლების მეორე ნახევარში ზედუბანი თხინვალის სასოფლო საბჭოს ეკუთვნოდა.
ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა მწერალი იაკინთე ლისაშვილი.
სქოლიო
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შარლ IX (საფრანგეთი)
შარლ IX იგივე შარლ-მაქსიმილიან დე ვალუა (Charles-Maximilien de Valois; დ. 27 ივნისი 1550, სენ-ჟერმენ-ან-ლე, საფრანგეთი — გ. 30 მაისი 1574, ვენსენი, საფრანგეთი) — ვალუას დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე ანრი II-ისა და დედოფალ ეკატერინე მედიჩის შუათანა ვაჟი. ორლეანის ჰერცოგი 1550-1560 წლებში და საფრანგეთის მეფე 1560-1574 წლებში. ტახტზე ავიდა თავისი ძმის, ფრანსუა II-ის უშვილოდ გარდაცვალების შემდეგ.
მისი მცირეწლოვანების გამო დროებით საფრანგეთს რეგენტი, ეკატერინე მედიჩი მართავდა, რომლის შეუწყნარებელი პოლიტიკის გამო 1562 წელს საფრანგეთში კათოლიკეებსა და ჰუგენოტებს შორის რელიგიური ომი დაიწყო. 1572 წელს შარლმა მშვიდობის დამყარების მიზნით თავისი უმცროსი და, პრინცესა მარგარიტა მიათხოვა ჰუგენოტების ლიდერსა და ამავდროულად ნავარის მეფე ანრი დე ბურბონს. მათ ქორწილში დედოფალმა ეკატერინემ მოაწყო ჰუგენოტების მასობრივი ხოცვა-ჟლეტვა, რომელიც ისტორიაში წმინდა ბართლომეს ღამის სახელით შევიდა. ამის საპასუხოდ ჰუგენოტებმა კვლავ განაახლეს რელიგიური ომები. შარლმა სცადა ჰუგენოტების გამაგრებული ქალაქის ლა-როშელის აღება, თუმცა ამაოდ. იგი ასევე აპირებდა ესპანეთთან ომის წამოწყებას.
ბოლივიის სამზარეულო
მინი|200px|მწიფე ჩერიმოიები ბოლივიის სამზარეულო ესპანური სამზარეულოსა და აბორიგენი მოსახლეობის, აიმარების ტრადიციების ნაზავია. ასევე მოგვიანებით მასზე ზეგავლენა გერმანელმა, იტალიელმა, ფრანგმა და არაბმა ემიგრანტებაც მოახდინეს. ბოლივიური სამზარეულოს ტრადიციულ ძირითად საკვებს სიმინდი, კარტოფილი, კინოა და ლობიო განეკუთვნება. ეს ინგრედიენტები ესპანელების მიერ ჩამოტანილ საკვებთან იქნა შერეული, როგორებიცაა ბრინჯი, ხორბალი და ხორცი (საქონლის, ღორის და ქათმის ჩათვლით).
შარლ IX (საფრანგეთი)
1574 წელს შარლი კანონიერი ვაჟი მემკვიდრის გარეშე გარდაიცვალა ტუბერკულოზით, ამიტომაც საფრანგეთის მეფე მისი უმცროსი ძმა ანრი III გახდა.
ბოლივიის სამზარეულო
ბოლივიური სამზარეულო მისი რეგიონების გეოგრაფიული მდებარეობის მიხედვით განსხვავდება. დასავლეთ ბოლივიაში, ალტიპლანოში, ზღვის დონიდან მაღალი მდებარეობისა და ცივი კლიმატის გამო, ადგილობრივები სანელებლებს იყენებენ. მაშინ როდესაც ბარში, უფრო მეტად ამაზონის ჯუნგლებისკენ, კერძები ამ ადგილებისთვის დამახასიათებელი პროდუქტით მზადდება. ესენია: ხილი, ბოსტნეული, თევზი და იუკა ანუ მანიოკი.
შარლ IX (საფრანგეთი)
ბავშვობა
მარცხნივ|მინი|259x259პქ|შარლი ბავშვობაში იგი დაიბადა 1550 წლის 27 ივნისს, საფრანგეთის მეფე ანრი II-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ეკატერინე მედიჩის ოჯახში. მას შარლ-მაქსიმილიანი დაარქვეს, თუმცა შემოკლებით ყველა შარლს ეძახდა. შარლი მათი ათი შვილიდან მეხუთე იყო. გამომდინარე იქიდან, რომ მას ჰყავდა უფროსი ძმა ფრანსუა, შარლი არ განიხილებოდა ტახტის მემკვიდრედ, ამიტომაც მას დაბადებიდან რამდენიმე თვეში ორლეანის ჰერცოგის ტიტული უბოძეს. ამ ტიტულს მანამდე მისი კიდევ ერთი უფროსი ძმა, ლუი ატარებდა, რომელიც 1550 წლის 24 ოქტომბერს გარდაიცვალა, ჯერ კიდევ ჩვილობაში.
ბოლივიის სამზარეულო
ზეგავლენა
ბოლივიური სამზარეულოზე გავლენა არგენტინულ და ბრაზილიურ სამზარეულოებს აქვთ მოხდენილი, ასევე მეზობელ ქვეყნებსაც, თუმცა ნაკლებად. ევროპელთა ემიგრაცია ბოლივიაში სხვა ლათინოამერიკულ ქვეყნებთან შედარებით მცირე მასშტაბებით მოხდა და როდესაც გერმანულმა, იტალიურმა, ბასკურმა და სხვა სამზარეულოებმა ბოლივიურზე გავლენა მოახდინეს, ესპანური მაინც რჩება მთავარ შთაგონების წყაროდ.
შარლ IX (საფრანგეთი)
ტახტზე ასვლა
1559 წლის 10 ივლისს, ანრი II გარდაიცვალა თავისი ქალიშვილის (ანუ შარლის უფროსი და) ელიზაბეტა ვალუასა და ესპანეთის მეფე ფილიპე II-ის ქორწილში. საფრანგეთის მეფე შარლის უფროსი ძმა, 15 წლის ავადმყოფი ფრანსუა II გახდა. ტახტზე ასვლიდან მალევე, 1560 წლის 5 დეკემბერს ფრანსუა გარდაიცვალა. იქიდან გამომდინარე, რომ ფრანსუას შვილები არ ჰყავდა, საფრანგეთის მეფე მისი უმცროსი ძმა, სულ რაღაც 10 წლის შარლ IX გახდა. მისი მცირეწლოვანების გამო ქვეყანა რეგენტს უნდა ემართა. საფრანგეთის გენერალურმა შტატებმა კი რეგენტად შარლის დედა, დედა დედოფალი ეკატერინე მედიჩი აირჩიეს. 1561 წლის 15 მაისს რეიმსში შარლი საფრანგეთის მეფედ ეკურთხა. სულ მალე, საფრანგეთის ლეიტენანტ-გენერალმა და ამავდროულად ნავარის მეფე-კონსორტმა (როგორც ჟანა III-ის ქმარი) ანტუან დე ბურბონმა საფრანგეთის ტახტისთვის ბრძოლა დაიწყო.
ბოლივიის სამზარეულო
დესაიუნო (desayuno, ესპ. საუზმე)
მიუხედავად იმისა, რომ ბოლივიური საუზმე შესაძლოა ძალიან მდიდრული იყოს, ბოლივიელთა უმეტესობა დღეს გემრიელი შავი ყავითა (კაფე ტინტო) და პურის ნაჭრით იწყებს.
შარლ IX (საფრანგეთი)
პირველი რელიგიური ომი
შარლის მთელი მეფობის მანძილზე საფრანგეთში სამოქალაქო ომები მიმდინარეობდა. საფრანგეთში არსებობდა ორი დაპირისპირებული რელიგიური მხარე, კათოლიკეები და ჰუგენოტები. ჰუგენოტები იყვნენ ფრანგი პროტესტანტები, რომლებიც საოცარი სისწრაფიც ავრცელებდნენ თავიანთ რელიგიას. ამის საწინააღმდეგოდ კათოლიკეებმა ჩამოაყალიბეს ე.წ. კათოლიკური ლიგა, რომელსაც სათავეში დე გიზების დინასტია ჩაუდგა. თავდაპირველად ეკატერინე მედიჩი ცდილობდა ნეიტრალური მხარე დაეჭირა, თუმცა შემდეგ კათოლიკეების მხარეს გადავიდა და ჰუგენოტების მასობრივი ხოცვა, რბევა და დევნა დაიწყო. ამ ყველაფერს კი შედეგად მოჰყვა 1562 წელს საფრანგეთის რელიგიური ომების დაწყება.
ბოლივიის სამზარეულო
ტე (té, ესპ. ჩაი)
ბოლივიელები შუადღისით ჩაის დასალევად ისვენებენ, ისევე როგორც ეს ინგლისში ხდება. ამას ადგილი 4-დან 5 საათამდე აქვს. ე.წ "ჩაის ოთახები" სადაც ეს ტრადიცია ცოცხლობს, ხშირად საცხობის ფუნქციასაც ითავსებენ, რათა კლიენტებმა ყავა და საკონდიტრო ნაწარმი ერთდროულად დააგემოვნონ.
შარლ IX (საფრანგეთი)
ურთიერთობა ჰუგენოტებთან
მინი|338x338პქ|შარლ IX ჰუგენოტებმა გავრცელება ფრანსუა II-ის მეფობიდან დაიწყეს. თავიდან ისინი მხოლოდ ამბუაზის მიდამოებში ცხოვრობდნენ. თუმცა იქიდან გამომდინარე, რომ ჰუგენოტები სწრაფად ავრცელებდნენ თავიანს რელიგიას, მათთან ბრძოლა გახდა საჭირო. ჰუგენოტების მასობრივი ხოცვა დაიწყო ლოთარინგიელმა დიდგვაროვანმა ფრანსუა დე გიზმა და მისმა ძმამ, კარდინალმა შარლ დე გიზმა. ჰუგენოტების გახშირებულმა რეპრესიებმა მათი გამძვინვარება და საპასუხო რეაქციები გამოიწვია.
ბოლივიის სამზარეულო
სენა (cena, ესპ. სადილი)
სადილი ლანჩთან შედარებით ბევრად მსუბუქი და არაფორმალურია. მას ძირითადად საღამოს 8 საათზე ან უფრო გვიან მიირთმევენ
შარლ IX (საფრანგეთი)
ურთიერთობა ჰუგენოტებთან
რეგენტი ეკატერინე მედიჩი ცდილობდა კათოლიკეებისა და ჰუგენოტების შერიგებას. 1562 წელს ეკატერინემ დადო სენ-ჟერმენის ედიქტი, რომლითაც ჰუგენოტებს გარკვეული უფლებები მიანიჭა. მიუხედავად ედიქტისა ომი გაჩაღდა. ჰერცოგი დე გიზები კვლავ განაგრძობდნენ პროტესტანტების შევიწროვებას. 1562 წლის 1 მარტს ფრანსუა დე გიზი შეიჭრა ქალაქ პუასუში და ასამდე ჰუგენოტი მოქალაქე ამოხოცა. როგორც ჩანს, ეს ჰუგენოტებისთვის ბოლო წვეთი იყო და სულ მალე გაჩაღდა საფრანგეთის რელიგიური ომები.
ბოლივიის სამზარეულო
ტკბილეული
მინი|180პხ|„ვნების ხილი“ ბოლივიელები ტკბილეულისთვის ტიპურ დამატკბობლებს - თაფლსა და შაქრის ლერწამს იყენებენ. ტკბილი ხილი, როგორებიცაა ბანანი, გუავა, ქოქოსი, ე.წ ვნების ხილი და ქიშმიში ხშირად გამოიყენება. ქოქოსი მრავალი დესერტის შემადგენელი ინგრედიენტია. ესენია: კოკადები, ქოქოსის პუდინგი, პასტელიტოები და სხვ.
შარლ IX (საფრანგეთი)
ურთიერთობა ჰუგენოტებთან
მალე კათოლიკეების მსგავსად, ჰუგენოტებმაც იპოვნეს დამცველი. ეს იყო ნავარის მეფე-კონსორტი ანტუან დე ბურბონი და მისი ძმა, კონდეს პრინცი ლუი დე ბურბონი, რომლებსაც გარდა ამისა სამეფო ტახტზეც ჰქონდათ პრეტენზიები. ძმებმა ბურბონებმა დაიკავეს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ქალაქი ლუარას ხეობაში. ამის სამაგიეროდ, ეკატერინე მედიჩიმ გააუქმა ედიქტით შემოღებული დათმობები. 1563 წელს რუანთან და ორლეანთან მოხდა სისხლისმღვრელი ბრძოლები კათოლიკეებსა და ჰუგენოტებს შორის, რომელმაც ორივე მხარის ლიდერი შეიწირა, სწორედ ამ ბრძოლებში დაიღუპა ფრანსუა დე გიზი და ანტუან დე ბურბონი. ამრიგად 1563 წელს დაიდო ამბუაზის ედიქტი, რითაც ჰუგენოტებს გაუქმებული უფლებები კვლავ აღუდგინეს.
ბოლივიის სამზარეულო
ტკბილეული
ზოგიერთი ადგილობრივი ხილი, მაგალითად აჩაჩა ამაზონის ჯუნგლებიდან მოდის, ხოლო დანარჩენები ანდებიდან. ჩერიმოია, ხილი რომელიც სწორედ ანდებიდან მოდის, ხშირად ნაყინებისა და სხვა ტკბილეულის დასამზადებლად გამოიყენება. მარკ ტვენმა მას უწოდა "ყველაზე გემრიელი ხილი, რაც კი ადამიანებს გაუსინჯავთ".
შარლ IX (საფრანგეთი)
შეიარაღებული მშვიდობა
ოთხწლიანი რელიგიური ომების დროს, ეკატერინე მედიჩი დაუღალავად ცდილობდა შეერიგებინა დაპირისპირებული მხარეები, თუმცა ამაოდ. მალე ეკატერინეს ბრძანებით ინგლისელებისგან ფრანგებმა დაიბრუნეს ქალაქი ჰავრი. სწორედ ამ გამარჯვების შემდეგ, 1563 წლის აგვისტოში შარლი სრულწლოვანი გახდა და ქვეყნის მართვა თავად დაიწყო, ეკატერინეს კი რეგენტის სტატუსი ჩამოერთვა. მიუხედავად იმისა, რომ რეგენტის სტატუსი აღარ ჰქონდა, ეკატერინე მედიჩი აქტიურად ერეოდა პოლიტიკაში. ეკატერინეს დიდი გავლენა ჰქონდა შარლზე და მაშასადამე ქვეყანაზეც. 1564 წლის მარტში შარლმა და დედამისმა დატოვეს ფონტენბლოს სასახლე და საფრანგეთში მოგზაურობა დაიწყეს, რომლის დროსაც ისინი მოსახლეობაში კათოლიციზმისა და მეფისადმი ერთგულების გაღვივებას ცდილობდნენ. მათი ტური ორ წელს გაგრძელდა, რომლის დროსაც ისინი ჩავიდნენ ბარში, ლიონში, პროვანსში (სადაც ნოსტრადამუსს შეხვდნენ), კარკასონში, ტულუზაში, ბაიონში, ლა-როშელსა და მოლინსში. 1564 წლის 1 იანვარს შარლმა გამოსცა რუსოლინის ედიქტი.
ბოლივიის სამზარეულო
სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის სამზარეულო
შარლ IX (საფრანგეთი)
მეორე და მესამე რელიგიური ომი
მინი|საფრანგეთი შარლ IX-ის მმართველობისას, მწვანე და წითელი ხაზებით მონიშნულია მისი და დედამისის მოგზაურობის მარშუტები 1567 წელს საფრანგეთში რელიგიური ომები კვლავ განახლდა, რაც იმით იყო განპირობებული, რომ შარლის ბრძანებით ფლანდრიაში პროტესტანტები ამოხოცეს. ჰუგენოტებმა კათოლიკეებს სამაგიერო გადაუხადეს და მათ რამდენიმე ფრანგულ ქალაქში კათოლიკეები დაარბიეს. 1568 წელს სენ-დენის ბრძოლაში კათოლიკეებმა მიწასთან გაასწორეს ჰუგენოტები, თუმცა სწორედ ამ ბრძოლაში დაიღუპა კათოლიკეთა მთავარსარდალი ან დე მონმორანსი. საბოლოოდ 1568 წელს დაიდო სამშვიდობო ხელშეკრულება რომელმაც ჰუგენოტებს უფლებები გაუზარდა. ამ ხელშეკრულებამ დიდი უკმაყოფილება გამოიწვია კათოლიკეებში, რასაც ომის განახლება მოჰყვა. საბოლოოდ საფრანგეთში მიმდინარე შიდა ომებმა ევროპის სხვა სახელმწიფოებიც ჩაითრია. ჰუგენოტების მხარეს დადგნენ ინგლისი, ნავარა და ნიდერლანდები, ხოლო კათოლიკეების მხარეს იყვნენ იმ ხანად უძლიერესი ესპანეთი, ტოსკანა და თავად რომის პაპი პიუს IV. ომი 1570 წლამდე გაგრძელდა, რაც საბოლოოდ სენ-ჟერმენ-ან-ლაეს ხელშეკრულებით დასრულდა, რითაც მეფემ კვლავ გაუზარდა უფლებები ჰუგენოტებს.
კოლინის აღმავლობა და ხოცვა
1570 წლიდან, მას შემდეგ რაც სამშვიდობო ხელშეკრულება დაიდო, შარლი ჰუგენოტი ადმირალის, გასპარ დე კოლინის გავლენის ქვეშ მოექცა. ამრიგად ეკატერინე მედიჩიმ შვილზე გავლენა მთლიანად დაკარგა. კოლინს სძულდა და მოსისხლე მტერი იყო როგორც ეკატერინე მედიჩის, ასევე ანრი დე გიზის. კოლინს ასევე სძულდა ესპანეთიც და მეფეს გამუდმებით ურჩევდა, რომ მასთან ომი დაეწყო.
მალე დაიწყო სამშვიდობო მოლაპარაკებები. ამ მიზნით შარლი თავის უმცროს დას, პრინცესა მარგარიტას ათხოვებდა ნავარის მეფე ანრი დე ბურბონზე (ანტუან დე ბურბონის ვაჟზე), რომელიც მეფესთან ერთად ჰუგენოტების ლიდერიც იყო. ამ ქორწილს ყველა ეთანხმებოდა, ვინაიდან კათოლიკე მარგარიტას და ჰუგენოტი ანრის ქორწინებით სამუდამოდ უნდა გადაჭრილიყო დავა. მარგარიტა და ანრი 1572 წლის 18 აგვისტოს დაქორწინდნენ პარიზში. ქორწილზე დასასრწებლად ათასობით ჰუგენოტი ჩავიდა, რაც კათოლიკეებმა ცუდად გამოიყენეს.
მიუხედავად ამგვარი ხოცვისა, ჰუგენოტები რელიგიის თავისუფლებისთვის ბრძოლას განაგრძობდნენ. 1573 წელს დაიდო კიდევ ერთი ედიქტი, რომლითაც ჰუგენოტებს გარკვეულწილად თავისუფლება მიენიჭათ. 1574 წლიდან კი ჰუგენოტებმა ბრძოლა კვლავ განაახლეს. ისინი აჯანყდნენ სენ-ჟერმენში, ნორმანდიაში, პუასუში და რონას ხეობაში.
გარდაცვალება
მარცხნივ|მინი|203x203პქ|შარლ IX როგორც ცნობილია, შარლის ჯანმრთელობის მდგომარეობა არასდროს ყოფილა მყარი. ბართლომეს ღამის შემდეგ გადატანილი დიდი ფსიქოლოგიური სტრესის შემდეგ კი შარლის მდგომარეობა კიდევ უფრო გაუარესდა. მას ფიზიკური არამდგრადი მგომარეობის პარალელურად, დაეწყო სერიოზული ფსიქოლოგიური გადახრები. ბართლომეს ღამის შემდეგ შარლი ვენსენის სასახლეში გადავიდა, სადაც კიდევ უფრო დამძიმდა მისი ჯამრთელობის მდგომარეობა. შარლს გამუდმებით ტანჯავდა ციებ-ცხელება და სუნთქვაც უჭირდა. ამის შემდეგ საფრანგეთის მოსახლეობაში გავრცელდა ხმები, რომ მეფე ჰუგენოტების მიერ იყო დაწყევლილი და არაფერი უშველიდა. 1574 წლის 30 მაისს საფრანგეთის მეფე შარლ IX გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალებიდან მეორე დღეს, დიდმა ფრანგმა ქირურგმა ამბუაზ პარემ მეფის გარდაცვალების მიზეზების შესწავლა დაიწყო. ამბუაზ პარეს ოფიციალური სამედიცინო დასკვნის საფუძველზე, შარლი ტუბერკულოზური ინფექციის ფონზე გამოწვეული მეორადი პლევრიტის შედეგად გარდაიცვალა. აღნიშნულ ვერსიას ბევრი ისტორიკოსი არ იზიარებს და აცხადებს, რომ იგი მოწამვლის შედეგად გარდაიცვალა. მათ ამის მტკიცებულებად შარლის უსაყვარლესი წიგნი "შევარდნებზე ნადირობა" მოჰყავთ, რომელის ფურცლებიც ოფიციალური გამოკვლევების თანახმად შხამითაა გაჟღენთილი. ამავე ისტორიკოსთა მოსაზრებით, იგი მისმა უმცროსმა ძმამ, მომავალმა მეფემ ანრი III-მ მოწამლა, თუმცა აღნიშნული ვერსია ოფიციალურად დადასტურებული არაა.
წინაპრები
შარლ IX-ის წინაპრები
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 1550 კატეგორია:გარდაცვლილი 1574 კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები კატეგორია:დაბადებული 27 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მაისი კატეგორია:ვალუები კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
ბაბილონურ-ასურული კულტურა
ბაბილონურ-ასურული კულტურა — ძვ. წ. IV-I ათასწლეულებში მესოპოტამიაში მოსახლე ხალხების — შუმერების, აქადელების, ბაბილონელებისა და ასურელების კულტურა.
ტექნიკა
ძველი შუამდინარეთის ხალხების მატერიალური კულტურა შედარებით მაღალ დონეზე იდგა, თუმცა ქვის იარაღები საბოლოოდ მხოლოდ III ათასწლეულის დასაწყისში გამოვიდა ხმარებიდან. III ათასწლეულის შუა ხანებიდან მეტალურგიაში უკვე ცნობილი იყო ჩამოსხმა, კვერვა, ჭედვა, ოქროსა და ვერცხლის მავთულის დამზადება, ფილიგრანი. ძირითადად სამშენებლო მასალა იყო ალიზი, იშვიათად - გამომწვარი აგური. ცნობილი იყო კამარა, მაგრამ მას ნაკლებად ხმარობდნენ. მოგვიანებით ტექნიკაში შესამჩნევი პროგრესი მოხდა, სრულყოფილი გახდა სამხედრო ტექნიკა: შეიქმნა საომარეტლებიანი ჯარი, ცხენოსანი ჯარი, გამაგრებული სამხედრო ბანაკები, ჯარი შეიარაღდა ხმლებით, სპილენძის ბალთებისგან ასხმული ჯაჭვის პერანგებით, იყენებდნენ საალყო იარაღს - ურნალებს, აგებდნენ ქვისა და ტყავის რუმბების ხიდებს. ძვ. წ. I ათასწლეულში ასურეთში და ბაბილონში გაჩნდა რკინის იარაღი, ხელოსნობაში დაიწყო ალმასის ბურღის ხმარება. დაახლოებით II და I ათასწლეულების მიჯნაზე გაჩნდა ახალი სარწყავი ტექნოლოგია - წყლის ამოსაქაჩი ბორბალი და უსარულო თოკი ტყავის სათლებით. ძვ. წ. VII საუკუნეში ასურეთში აშენდა პირველი ქვის აკვედუკი.
მეცნიერება
მეცნიერების განვითარების მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო სამეურნეო პრაქტიკა, რომელიც მოითხოვდა, უპირველეს ყოვლისა, საზომთა სისტემის შემუშავებას, აგრეთვე მინდვრის ფართის, ბეღლებისა და ხელოვნურ წყალსატევთა მოცულობის განმსაზღვრელი ხერხების დამუშავებას; ამის საფუძველზე III ათასწლეულის ბოლოს შეიქმნა შუმერულ-ბაბილონური მათემატიკა. ბაბილონელი მათემატიკოსები ფართოდ იყენებდნენ შუმერების მირ შექმნილ ანგარიშის სისტემას, რომლის საფუძველზეც შეადგინეს რიცხვების გამრავლებისა და გაყოფის, რიცხვების და მათი კვადრატების და კუბების და სხვა გამოთვლითი ცხრილები. ბაბილონელებმა იცოდნენ კვადრატული განტოლების ამოხსნა, აგრეთვე „პითაგორას თეორემა“ და „პითაგორას“ რიცხვთა პოვნის მეთოდები. პლანიმეტრიული ამოცანების გარდა ისინი წყვეტდნენ სტერომეტრიულ ამოცანებსაც, პრაქტიკაში ფართოდ იყენებდნენ მინდვრების, ადგილების, ცალკეულ ნაგებობათა გეგმების გამოხაზვას, ჩვეულებრივ, უმასშტაბოდ.
დიდ წარმატებებს მიაღწიეს ბაბილონელებმა ქიმიაში, რომელსაც უმთავრესად გამოყენებითი ხასიათი ჰქონდა. შემონახულია ბრინჯაოს დამზადების II ათასწლეულის რეცეპტები, აგრათვე ჭიქურის ნიმუშები.
გეოგრაფიულ წარმოდგენათა განზოგადების ცდას წარმოადგენს „მსოფლიოს რუკა“, რომელზედაც დედამიწა წარმოდგენილია ბრტყელ სხეულად, მას კვეთს ჩრდილოეთ მთებიდან გამიმდინარე მდინარეები - ტიგრი და ევფრატი; იგი გარშემორტყმულია ოკეანით, ხოლო ოკეანეს „ციური კაშხალი“ აკრავს გარს და ზედ რამდენიმე ცის თაღია დაყრდნობილი. დედამიწის ქვეშ ბაბილონელებს ჯოჯოხეთი წარმოედგინათ. გაცილებით უფრო ფართო იყო აქაური ვაჭარ-პრაქტიკოსების გეოგრაფიული თვალსაწოერი.
დიდ წარმატებას მიაღწია ამ პერიოდში მედიცინამ. განვითარდა ცალკეული დარგები - გინეკოლოგია, ვეტერინარია, ქირურგიაში ცნობილი იყო ამპუტაცია, მოტეხილობათა შეხორცება, თვალიდან ლიბრის მოშორება და სხვა. ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევრის სამედიცინო ტექსტებში ადამიანის სხეულის ნაწილები უკვე ანატომიურ სისტემაშია მოყვანილი. სისტემიზებულია ზოგიერთი დაავადება და მისი განმკურნავი წამლებიც.