cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჩრდილოეთი ამერიკა
გეოგრაფია
thumbnail|250px|ჩრდილოეთ ამერიკის სატელიტური ფოტო ჩრდილოეთ ამერიკას უკავია დედამიწის ჩრდილო-დასავლეთ ნახევარსფეროები, რომელსაც პირობითად „ახალ მსოფლიოს“ უწოდებენ, ასევე მას უწოდებენ „ამერიკას“. ჩრდილოეთი ამერიკა მოიხსენიება როგორც ცალკეულ კონტინენტად,  ასევე სამხრეთ ამერიკასთან ერთად ერთ მთლიან სუბკონტინენტად. ჩრდილოეთ ამერიკა სამხრეთ ამერიკასთან დაკავშირებულია პანამის ყელით. კონტინენტის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს პანამის ნაპრალი, რომელიც კოლუმბია-პანამის საზღვართანაა. პანამის ნაპრალის საშუალებით ლათინური ამერიკა და სამხრეთ ამერიკა გამოყოფილია ერთმანეთისგან. ასევე ჩრდილოეთ ამერიკისა და სამხრეთ ამერიკის გამყოფად მოიხსენიებენ პანამის არხს. ჩრდილოეთ ამერიკის შემადგენლობაშია კარიბებიც (ვესტ-ინდოეთი).
ჩრდილოეთ ამერიკას გარს არტყამს დასავლეთით წყნარი ოკეანე, აღმოსავლეთით ატლანტის ოკეანე. მის შემადგენლობაშია, ასევე მრავალი კუნძული: გრენლანდია, კანადის არქტიკული არქიპელაგი, ალეუტის კუნძულები, ვანკუვერი, ალექსანდრას არქიპელაგი და სხვა. კონტინენტი გამოირჩევა მნიშვნელოვანი თავისებურებებით სხვა კონტინენტებთან შედარებით. მნიშვნელოვან თავისებურებებს შორისაა: დიდი ტბები, კანიონები, ტალახის ვულკანები და გეიზერები.
კონტინენტის უკიდურესი წერტილები: ჩრდილოეთით — მერჩისონის კონცხი, 71.83333°N, -94.75°W სამხრეთით — მარიატოს კონცხი, 7.2°N, -80.86667°W დასავლეთით — პრინც უელსის კონცხი, 65.58333°N, -168.08333°W აღმოსავლეთით — სენტ-ჩარლზის კონცხი, 52.4°N, -55.66667°W
რელიეფი
მინი|მარცხნივ|[[მორეინი (ტბა)|ტბა მორეინი, ბანფის ეროვნულ პარკში]] ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიაზე ძირითადი ფართობი ვაკეებს უკავიათ, მთებს კი კონტინენტის ფართობის დაახლოებით მესამედი ნაწილი უკავიათ. კონტინენტის ჩრდილოეთ ნაწილში ჭარბობს დაბლობები და მაღლობი ვაკეები, რომლებიც კრისტალური ქანებითაა აგებული. კონტინენტის სამხრეთ მხარეს მდებარეობს ცენტრალურ ვაკეთა მხარე და მდინარე მისისიპის დაბლობი, კონტინენტის ეს ნაწილი ეროზიული და აკუმულაციური ფორმებით ხასიათდება.
კონტინენტის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს აპალაჩების მთები, რომლებიც დასერილია ხეობებით. მთის კალთები დამრეცია, სიმაღლე სამხრეთ აპალაჩებში 2000 მ-ს აღემატება. დასავლეთ ნაწილში კი კონტინენტს მიუყვება კორდილიერების მთები. კორდილიერები დასერილია ღრმა ხეობებით, კანიონებით. კორდილიერების უმაღლესი მწვერვალია მაკ-კინლი (6193 მ). მწვერვალი მდებარეობს ალასკის ქედზე და მუდმივი თოვლითაა დაფარული. კორდილიერები რთული აგებულების მთათა სისტემას განეკუთვნება თავისი რელიეფის გამო.
ჩრდილოეთ ამერიკა მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულით. აქ მოიპოვება მადნეული წიაღისეული: რკინა, სპილენძი, ნიკელი, და სხვა. მექსიკის ყურეში და მისისიპის დაბლობზე მოიპოვება დიდი რაოდენობით ნავთობი, ბუნებრივი აირი და ქვანახშირი. აპალაჩების მთებში მოიპოვება რკინა და ქვანახშირი.
ჰავა
ჩრდილოეთ ამერიკა მდებარეობს თითქმის ყველა კლიმატურ სარტყელში, ეს ყველაფერი კი კონტინენტზე ჰავის დიდ ნაირგვარობას იწვევს. ჰავის ნაირგვარობას ასევე ხელს უწყობს ოკეანეები, თბილი და ცივი დინებები, რელიეფი (ჰუდსონის და მექსიკის ყურეები) და სხვა.
ჩრდილოეთ ამერიკის ერთ-ერთი მთავარი კლიმატწარმომქმნელი ფაქტორია რელიეფის თავისებურებანი. კორდილიერების მაღალი მთები წინ ეღობება წყნარი ოკეანიდან მონაბერ ჰაერის მასას, რის გამოც მთის კალთებზე და შიდა ვაკეებზე ჰაერის მასა სახეშეცვლილია და ნალექს ან მცირე რაოდენობით, ან სულ არ გამოყოფს. ატლანტის ოკეანის გავლენა ჰაერის მასებზე კი შედარებით დიდია, რადგან აპალაჩების მთები ვერ ქმნის სეროიზულ წინაღობას და ჰაერის მასები კორდილიერებამდე აღწევს. კონტინენტის შუა ნაწილში მდებარე ვაკეები კი ყინულოვანი ოკეანიდან მექსიკის ყურემდე ხელს უწყობს არქტიკული და ტროპიკული ჰაერის მასების თავისუფალ გადაადგილებას.
კლიმატი
კონტინენტის ჩრდილოეთი სანაპირო და მიმდებარე კუნძულები არქტიკულ კლიმატურ სარტყელში მდებარეობენ. აქ მთელი წლის განმავლობაში არქტიკული ჰაერის მასებია გავრცელებული. ზამთრის ყველაზე დაბალი ტემპერატურები აღნიშნულია გრენლანდიაში, სადაც ტემპერეტურა - 50 °C-მდე ეცემა. ხშირია ნისლი, ღრუბლიანობა, და თოვლიანი ქარბუქები. ზაფხული ხანმოკლე და ცივია. უთბილესი თვის საშუალო ტემპერატურაა 5 °C-ზე დაბალია.
კონტინენტის დიდი ნაწილი ზომიერ სარტყელშია, სადაც ცივი ზამთარი და შედარებით თბილი, უფრო მეტად კი გრილი ზაფხული იცის. ზომიერი სარტყლის ჩრდილო-აღმოსავლეთში კონტინენტური ჰავაა, სამხრეთში კი მუსონური. სანაპირო რაიონები უმეტესად ნისლიანია. სარტყლის ცენტრალურ რაიონებში კონტინენტური ჰავაა. ზამთარში ხშირია თოვლი და ქარბუქი. ზაფხული თბილია, იშვიათი, ხშირი წვიმებით. იცის გვალვა და ქრის მშრალი ქარი. ზომიერი სარტყლის დასავლეთით ზღვიური ჰავაა. ზამთარის საშუალო ტემპერატურა 0 °C-ის ტოლია, ზაფხული კი (+14 °C- +16 °C).
სუბტროპიკული სარტყლის ჰავაც მრავალფეროვანია. ჰავის ჩამოყალიბებაზე გავლენას ახდენს ზომიერი და სუბტროპიკული ჰაერის მასების მონაცვლეობა, ასევე კონტინენტის რელიეფი.
აღმოსავლეთ პერიფერიაზე სუბტროპიკულ-მუსონური ჰავაა, კონტინენტურ ნაწილში - სუბტროპიკულ-კონტინენტური, ხოლო დასავლეთ პერიფერიაზე - ხმელთაშუა ზღვის ტიპის ჰავა.
ტროპიკული სარტყლის აღმოსავლეთ ოკეანურ ნაწილში მუსონურ-ტროპიკული ჰავაა, დასავლეთ ოკეანურ ნაწილში - სანაპირო უდაბნოს ჰავა, ხოლო შიდა ზეგნებზე - ტროპიკულ-კონტინენტური.
კონტინენტის უკიდურესი სამხრეთი სუბეკვატორულ სარტყელშია. აქ მთელი წლის განმავლობაში მაღალი ტემპერატურაა. ნალექიც საკმაოდ ბევრია წლის განმავლობაში, ზამთარში იცის მხოლოდ ხანმოკლე მშრალი პერიოდი.
კონტინენტის დიდ ნაწილზე კლიმატური პირობები ხელსაყრელია სხვადასხვა სასოფლო სამეურნეო კულტური მოსაყვანად. ზომიერ სარტყელში მოჰყავთ ხორბალი და სიმინდი, სუბტროპიკულში - ციტრუსები, ბრინჯი და ბამბა, ტროპიკულში ყავა, შაქრის ლერწამი, ბანანი და სხვა.
ჰიდროგრაფია
ჰავა და რელიეფი კონტინენტის ძირითად ნაწილზე ხელსაყრელია მდინარეთა ქსელის განვითარებისთვის. მდინარეთა წლიური ჩამონადენით ჩრდილოეთ ამერიკა მესამე კონტინენტია აზიისა და სამხრეთ ამერიკის შემდეგ. ჩრდილოეთ ამერიკის მდინარეები წყნარ, ატლანტის და ყინულოვან ოკეანეთა აუზებს განეკუთვნება, ხოლო დიდი აუზი და მექსიკის ზეგნის ჩრდილო ნაწილი გაუდინარია. მდინარეების უმრავლესობას ძლიერი წყლის ენერგია გააჩნია, რის გამოც ბევრ მდინარეზე ჰიდროელექტროსადგურებია აგებული.
კონტინენტის ყველაზე დიდი და მსოფლიოში სიგრძით მესამე მდინარეა მისისიპი — მისურით, რომელიც წყალს იკრებს აპალაჩებისა და კლდოვანი მთებიდან, ცენტრალური და დიდი ვაკეებიდან.
ინდიელების ენაზე „მისისიპი“ ნიშნავს „დიდ მდინარეს“, „წყლების მამას“. იგი კვეთს მაღალ პლატოს, გამოდის ნაყოფიერ დაბლობზე და მექსიკის ყურეში ჩაედინება, სადაც წარმოქმნილი აქვს დელტა. მისისიპს უდიდესი სატრანსპორტო დანიშნულება აქვს, ის ჩრდილოეთის შტატებს, თავისი სამრეწველო რაიონებით სამხრეთის რაიონებს უკავშირებს. მდინარის აუზი უმეტესად ზომიერ სარტყელშია და ძირითადად წვიმისა და თოვლის ნადნობი წყლით იკვებება. მდინარეზე წყალდიდობები გაზაფხულზე იწყება.
კონტინენტზე უდიდესი ჰიდროგრაფიული მნიშვნელობა აქვს დიდ ტბებს და ასევე მდინარე წმინდა ლავრენტის, რომლითაც ტბები ატლანტის ოკეანეს უკავშირდება.
გეოლოგია
thumb|150px|ჩრდილოეთ ამერიკის [[ქანი (გეოლოგია)|ქანები]] ჩრდილოეთ ამერიკის გეოლოგიური სტრუქტურა რთული და მრავალფეროვანია. ძირითადი ოროგრაფიული ელემენტები განლაგებულია სამხრეთ ამერიკაში, თუმცა ჩრდილოეთ ამერიკის გეოლოგიურ-სტრუქტურული აგებულება ახლოს არის ევროპასთან, ჩრდ. ამერიკის ტექტონიკური ზონები ევროპის ტექტონიკური ზონების მსგავსია. ეს ყველაფერი განპირობებულია გეოლოგიური განვითარების პირველ საფეხურების დროს არსებულ სუპერკონტინენტ პანგეათი, რომლის დროსაც ჩრდ. ამერიკის ტერიტორია ევროპის ტერიტორიასთან იყო შეერთებული.
კონტინენტის ოროგრაფია მის სხვადასხვა ადგილებში განსხავებულია, მექსიკის ყურიდან ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანემდე არის ვაკეები და დაბლობები. დასავლეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება რთული აგებულების მთათა სისტემები. ეს მთათა სისტემა ცნობილია, როგორც კორდილიერები. კორდილიერებს კონტინენტის სამხრეთის დიდი ნაწილი უკავიათ. კონტინენტის აღმოსავლეთ მხარე უკავია, შედარებით დაბალ და ფართობით უფრო მცირე ზომის მთათა სისტემას აპალაჩებს.
კონტინენტის გეოლოგიურ საფუძველს წარმოადგენს ჩრდილოეთ ამერიკის ძველი კრატონი, რომელსაც კონტინენტის 3/4, ასევე კანადის არქტიკული არქიპელაგის და გრენლანდიის მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავია. ამ კრატონის დაახ. 2/3 ნაწილი შედგება ნაწევი ფილებისაგან, მეტამორფული ქანებისა და გრანიტისაგან, კონტინენტის ამ ნაწილს კანადის ფარს უწოდებენ. კრატონის არეალი თარიღდება პალეოზოური და კაინოზოური ერებით. ამ ტერიტორიებზე მოიპოვებენ რკინას, ნიკელს, თუთიას, სპილენძს, ოქროს, ტყვია, მოლიბდენს და ურანს. ასევე არქტიკაში აღმოჩენილია ალმასის შემცველი ფენები, კანადა რუსეთისა და ბოტსვანის შემდეგ ყველაზე მსხვილი ალმასის მომპოვებელი ქვეყანაა.
ცენტრალური ამერიკის გეოლოგია
ცენტრალური ამერიკა გეოლოგიური თვალსაზრისით, საკმაოდ აქტიურია. ამ ტერიტორიებზე ხშირია მიწისძვრები და ვულკანის ამოფრქვევები. 1976 წელს გვატემალაში მოხდა ძლიერი მიწისძვრა, რომლის შედეგადაც 23 000 ადამიანი დაიღუპა. ნიკარაგუის დედაქალაქ მანაგუაში, მოხდა ორი ძლიერი მიწისძვრა — 1931 და 1972 წლებში, ბოლო მიწისძვრის შედეგად დაიღუპა დაახ. 5000 ადამიანი. სამი საკმაოდ ძლიერი მიწისძვრა მოხდა სალვადორში, ერთი 1986, ხოლო ორი 2001 წელს. 2009 წელს კოსტა-რიკის ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ნაწილებში მოხდა მიწისძვრა, რომლის შედეგადაც დაიღუპა დაახ. 34 ადამიანი. ამავე წელს ჰონდურასში მომხდარმა მიწისძვრამ 7 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.
ცენტრალურ ამერიკაში მრავალი მთათა სისტემაა, მათგან ყველაზე დიდია სიერა-მადრე-დე-ჩიაპასი, ისაბელიას კორდილიერები და კორდილიერა-დე-ტალამანკა.
დემოგრაფია
thumb|left|ჩრდილოეთ ამერიკის მიწებზე არსებული კოლონიები და ქვეყნები 1750–2008 წლებში thumb|სალაპარაკო ენები ამერიკის კონტინენტზე thumb|მშობლიური ენები აშშ-ის, კანადისა და გრენლანდიის ტერიტორიებზე ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე ყველაზე გავრცელებული ენებია ინგლისური, ფრანგული და ესპანური. ტერმინი „ანგლო-ამერიკა“ გამოიყენება კონტინენტის იმ ქვეყნებთან მიმართებაში, რომელშიც მთავარი ენა ინგლისურია, მაგ: აშშ-ში, კანადაში (თუმცა კანადაში ინგლისურიც და ფრანგულიც ორივე სახელმწიფო ენაა), ბელიზსა და კარიბებში ნაწილობრივ. ლათინურ ამერიკაში კი, რომელიც აშშ-ის სამხრეთ ნაწილსაც მოიცავს ძირითადი სალაპარაკო ენებია ესპანური და პორტუგალიური. ეს გამოწვევულია XIX საუკუნეში ამ ტერიტორიებზე არსებული ესპანური და პორტუგალიური კოლონიებით. ესპანური და პორტუგალიური ენები ასევე ძირითადი ენებია ლათინური ამერიკის დანარჩენ ქვეყნებში (გარდა ბელიზისა), ასევე კარიბების გარკვეულ ნაწილში, მექსიკაში და სამხრეთ ამერიკის ქვეყნებშიც (გაიანის, სურინამის, საფრანგეთის გვიანის და ფოლკლენდის კუნძულების გარდა).
ფრანგული ენა კონტინენტზე მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, თუმცა მხოლოდ გარკვეულ რეგიონებში. ფრანგული ენა კონტინენტზე არსებული საურთიერთობო ენებიდან ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებულია. კანადა არის ორენოვანი ქვეყანა, ფრანგული ოფიციალური ენაა ინგლისურ ენასთან ერთად და მასზე კანადის პროვინცია კვებეკის მოსახლეობის 95 % ლაპარაკობს. ინგლისურთან ერთად ფრანგულია მთავარი სალაპარაკო ენა პროვინცია ნიუ-ბრანსუიკში. ფრანგულად ლაპარაკობენ ონტარიოში (პროვინციაში ოფიციალური ენა ინგლისურია თუმცა დაახლოებით 600 000 ადამიანი ფრანგულად ლაპარაკობს), მანიტობაში (ფრანგულიც და ინგლისურიც ორივე ოფიციალური ენებია), სენ-პიერი და მიკელონში, ასევე აშშს შტატ ლუიზიანაში (სადაც ფრანგულიც ინგლისურიც ოფიციალური ენებია), კუნძულ ჰაიტიზე (კუნძულზე ფრანგულთან ერთად ოფიციალური ენა ჰაიტიური კრეოლია).
ეკონომიკურად კონტინენტის ყველაზე განვითარებული და მდიდარი ქვეყნებია აშშ, კანადა და მექსიკა, რომელიც სწრაფად მზარდი ინდუსტრიული ქვეყანაა, მან ბოლო ათწლეულის მანძილზე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური პროგრესი განიცადა. ეკონომიკური განვითარების საშუალო დონე აქვთ ცენტრალური ამერიკისა და კარიბის ზღვის ქვეყნებს, ესენია: ბარბადოსი, ტრინიდადი და ტობაგო და ანტიგუა და ბარბუდა, რომლებსაც მექსიკაზე მაღალი ეშპ მაშვენებელი აქვთ. პანამასა და კოსტა-რიკას უფრო მაღალი აგი და მშპ მაშვენებელი აქვთ, ვიდრე ცენტრალური ამერიკის ქვეყნებს.
კონტინენტის მოსახლეობა რასობრივი და ეთნიკური თვალსაზრისით მრავალფეროვანია. ძირითადი რასობრივი ჯგუფებია ინდოევროპელები, მეტისები და ზანგები. შედარებით მცირერიცხოვანი რასობრივი ჯგუფებია ინდიელები და აზიელები.
ჩრდილოეთ ამერიკა მრავალფეროვანია სოციალური და კულტურული თვალსაზრისითაც. აშშ-ისა და კანადის კულტურაზე ბრიტანული გავლენა იგრძნობა XVII-XVIII საუკუნეებში აქ არსებული კოლონიების გამო. კონტინენტზე იგრძნობა ასევე ესპანური კულტურის კვალი, განსაკუთრებით კი მის სამხრეთ ნაწილებში. აქ მცხოვრებ ინდიელებს კი სრულიად განსხვავებული კულტურული ტრადიციები აქვთ. მათი კულტურა ფორმირდებოდა ჯერ კიდევ აქ არსებული მაიას ცივილიზაციის აყვავების პერიოდში, რომელმაც მნიშვნელოვნად შეცვალა კონტინენტის სამხრეთ ნაწილის კულტურა.
ჩრდილოეთ მექსიკის ქალაქები მონტერეი, ტიხუანა, სიუდად-ხუარესი და მეხიკალი ამერიკული კულტურის ძლიერ ზეგავლენას განიცდიან, მონტერეი უკვე ნამდვილ ამერიკულ ქალაქად გადაიქცა. «იმიგრაცია აშშ-ში» კანადიდან და მექსიკიდან ყოველწლიურად ათობით ათასი ადამიანი ცდილობს გადაკვეთოს აშშ-ის საზღვარი იმ იმედით, რომ იქ უფრო კარგ ცხოვრებას დაიწყებენ. ზოგი ამას ლეგალურად, ძირითადი ნაწილი კი არალეგალურად ცდილობს. ეს ყველაფერი რეგიონში აშშ-ის ეკონომიკურ სიძლიერეზე და იქ არსებულ სტაბილურ გარემოზე მეტყველებს.
მოსახლეობა
thumb|200px|[[მეხიკო]] thumb|200px|[[ნიუ-იორკი]] thumb|200px|[[ლოს-ანჯელესი]] thumb|200px|[[ჩიკაგო]] ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებს შორის მოსახლეობის მხრივ პირველ ადგილზეა აშშ, რომლის მოსახლეობა 313 827 000 ადამიანია. შემდეგ მოდის მექსიკა, რომლის მოსახლეობა 112 336 538 ადამიანია. მესამე ადგილზეა კანადა, მოსახლეობის რაოდენობა — 33 476 688 ადამიანი. კარიბებში რამდენიმე მილიონიანი ქვეყანაა, ესენია: კუბა, დომინიკელთა რესპუბლიკა, ჰაიტი, პუერტო-რიკო, იამაიკა და ტრინიდადი და ტობაგო.
კონტინენტის დიდი ქალაქები აშშ-ის, კანადისა და მექსიკის გარდა, ასევე მდებარეობენ კარიბის ზღვის ქვეყნებშიც. ნიუ-იორკი და მეხიკო ჩრდ. ამერიკის ყველაზე დიდი ქალაქებია, მათი მოსახლეობა 8 მილიონ ადამიანზე მეტია, ჩრდ. და სამხ. ამერიკაში ასეთი სულ სამი ქალაქია – მეხიკო, ნიუ-იორკი და სან-პაულუ. შემდეგ მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მოდიან: ლოს-ანჯელესი, ჩიკაგო, ტორონტო, ჰავანა, სანტო-დომინგო და მონრეალი. აშშ-ის სამხრეთ რეგიონებში მდებარე სწრაფად მზარდი ქალაქებია — სამხრეთ კალიფორნია, ჰიუსტონი, ფინიქსი, მაიამი, ატლანტა და ლას-ვეგასი. ამ რეგიონებში თბილი კლიმატი, ხელსაყრელი ეკონომიკური პირობები და ასევე მზარდი მრეწველობაა, რაც იმიგრანტთა დიდი რაოდენობით შემოსვლას იწვევს. აშშ-ის სამხრეთ საზღვართან არსებული მექსიკური ქალაქებიც სწრაფად მზარდია, ამის ნათელი მაგალითია ტიხუანა. ტიხუანის მოსაზღვრე ქალაქ სან-დიეგოშიც დიდი რაოდენობით იმიგრანტები ჩადიან ლათინური ამერიკიდან, აზიიდან და ევროპიდან. ქალაქების ასე სწრაფი ტემპით ზრდის გამო ქალაქებში წყლის დეფიციტი იქმნება, ამ ყველაფერს ხელს უწყობს რეგიონში ჰიდრო რესურსების ნაკლებობა.
ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე მდებარე 10 უდიდესი აგლომერაციიდან, რომელთა მოსახლეობა 5,5 მილიონზე მეტია 8 აშშ-ში მდებარეობს. ესენია: ნიუ-იორკი, ლოს-ანჯელესი, ჩიკაგო და დალას-ფორტ-უერთი. კონტინეტზე არსებულია ყველაზე დიდი აგლომერაციაა მეხიკო, რომელიც მექსიკაში მდებარეობს. 10 უდიდესი აგლომერაციიდან ერთი კანადაშიც მდებარეობს ესაა ტორონტო. ასევე დიდი აგლომერაციები მდებარეობს აშშ-ის სამხრეთ და ჩრდილოეთ საზღვრებთან: დეტროიტ-უინძორი და სან-დიეგო-ტიხუანა, ამ აგლომერაციებს დიდი ეკონომიკური და კულტურული რესურსები გააჩნიათ. ამ მეგაპოლისებს ყოველწლიურად საერთაშორისო გადაზიდვებითა და ვაჭრობით მილიონობით დოლარის მოგება აქვთ.
მეგაპოლისებთან ერთად ჩრდილოეთ ამერიკაში ასევე არის 11 მეგარეგიონი, რომელთა ტერიტორია მექსიკის, კანადისა და აშშ-ის საზღვრებშია მოქცეული. აშშ-ის ტერიტორიაზე მდებარე მეგარეგიონებია: არიზონა-სან-კორიდორი, კასკადია, ფლორიდა, დიდი ტბების მეგარეგიონი ფრონტ-რანგი, აშშ-ის ყურის სანაპირო, ჩრდილო-აღმოსავლეთის მეგაპოლისი, პიემონტ ატლანტიკი, ტეხასის სამკუთხედი. მექსიკისა და კანადის მეგარეგიონებია: კვებეკის დერეფანი და გოლდენ-ჰორსშუ, რომელთა ტერიტორია ნაწილობრივ მოიცავს დიდი ტბების მეგარეგიონისა და მექსიკის ცენტრალურ ნაწილს.
ეკონომიკა
აშშ-ს, მექსიკასა და კანადას მნიშვნელოვანი, მრავალმხრივი და ძლიერი ეკონომიკური სისტემები აქვთ. აშშ კონტინენტის და ასევე მსოფლიოს ყველაზე დიდი ეკონომიკური რესურსების მქონე ქვეყანაა. 2011 წელს აშშ-ის მშპ მაჩვენებელი ერთ სულ მოსახლეზე 47 200 დოლარი იყო, იგი ამ მაჩვენებლით პირველია კონტინენტზე. აშშ-ის მშპ-ის 76,7 % მომსახურეობის სფერო მოიცავს, 22,2 % მრეწველობა, ხოლო 1,2 % სოფლის მეურნეობა. კანადას აშშ-ის მსგავსი ეკონომიკური პოლიტიკა აქვს მომსახურეობის სფეროში, მრეწველობასა და სოფლის მეურნეობაში. მისი მშპ მაჩვენებელი ერთ სულ მოსახლეზე 39 400 დოლარია 2010 წლის მონაცემებით. მშპ-ის 78 % მომსახურეობის სფეროს მოიცავს, 20 % მრეწველობას და 2 % სოფლის მეურნეობას. მექსიკის მშპ მაჩვენებელი ერთ სულ მოსახლეზე 15 113 დოლარია, ის ამ მაჩვენებლით მე-11 ადგილზეა მსოფლიოში. მექსიკა იყენებს, როგორც მოძველებულ, ასევე ახალ სოფლის მეურნეობის სისტემებს. მექსიკის ეკონომიკის ზრდას უზრუნველყოფს ნავთობი, წარმოებული საქონლის ექსპორტი, მძიმე მრეწველობა, ელექტროტექნიკის და ავტომობილების წარმოება, კვების მრეწველობა, სამშენებლო სფერო, საბანკო და ფინანსური მომსახურეობის სფერო.
ჩრდილოეთ ამერიკის ეკონომიკა შედგება სამი ძირითადი სავაჭრო-ეკონომიკური გაერთიანებისგან. ესენია: ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (NAFTA), კარიბების კავშირი (CARICOM) და ცენტრალური ამერიკის საინტეგრაციო სისტემა (CACM). ამ სამი გაერთიანებიდან აშშ მხოლოდ ორის მონაწილეა. ასევე არსებობს კიდევ დიდი სავაჭრო-ეკონომიკური გაერთიანება, კანადისა და კოსტა-რიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (CCRFTA), რომლის მეშვეობითაც სავაჭრო ურთიერთობები მყარდება სხვა ქვეყნებთანაც ცენტრალურ ამერიკასა და კარიბებში.
ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (NAFTA) ყველაზე დიდი სავაჭრო-ეკონომიკური გაერთიანებაა მსოფლიოში. ეს გაერთიანება შექმნა 1994 წელს, მიზანი კი იყო ეკონომიკური თანამშრომლობის გზით ერთად აღმოეფხვრათ სავაჭრო სფეროში არსებული ბარიერები ჩრდილოეთ ამერიკის სამ ქვეყანას (აშშ, მექსიკა, კანადა). მიუხედავად იმისა, რომ კანადასა და აშშ-ს უკვე ჰქონდათ გატარებული რეფორმები სავაჭრო სფეროში და დღესაც აგრძელებენ (კანადისა და აშშ-ის სავაჭრო ურთიერთობები) ტვირთების საერთაშორისო გადასახადებისგან განთავისუფლებას, NAFTA-მ მაინც დართო მექსიკას ნება ჰქონოდა თავისუფალი სავაჭრო პოლიტიკა. NAFTA-ს ხელშეკრულებით გაუქმდა სატვირთო ტარიფები, რომელიც მანამდე იყო. ეს ყველაფერი კი ყოველწლიურად ზრდიდა ამ ქვეყნებს შორის საერთო ტვირთბრუნვის მოცულობას და 2010 წელს ამ მაჩვენებელმა რეკორდულ ნიშნულს მიაღწია, NAFTA-ს ქვეყნებმა 24,3 პროცენტიანი ზრდა ნახეს, რომელიც 791 მილიარდ დოლარს შეადგენდა. NAFTA-ს მშპ მსოფლიოში ყველაზე დიდია და იგი შეადგენს 17,617 ტრილიონ დოლარს. ეს ყველაფერი კი აშშ-ის ეკონომიკის სიძლიერის მაშვენებელია, მისი ეკონომიკა მსოფლიოში ყველაზე დიდი და ძლიერია. 2011 წელს აშშ-ის მთლიანი შიდა პროდუქტის საერთო მოცულობამ 15.094 ტრილიონი დოლარი შეადგინა, ის ამ მაშვენებლით მსოფლიოში პირველ ადგილზეა ქვეყნებს შორის. NAFTA-ს წევრ მექსიკასა და კანადასაც უდიდესი ეკონომიკა გააჩნიათ, აშშ მათთვის ყველაზე დიდი სავაჭრო პარტნიორია. ასევე კანადა და მექსიკაც ერთმანეთისთვის დიდი სავაჭრო პარტნიორები არიან.
კარიბების კავშირს (CARICOM) ხელი მოეწერა 1973 წელს და მასში გაერთიანდა 15 ქვეყანა. 2000 წელს CARICOM-ის ვაჭრობის საერთო მოცულობამ 96 მილიარდი დოლარი შეადგინა. CARICOM-ის ქვეყნებს შემუშავებული აქვთ საერთო საპასპორტო სისტემა, რომელიც ახლაც ძალაშია. ბოლო ათწლეულის მანძილზე კავშირი ორიენტირებული იყო ძირითადად თავისუფალი ვაჭრობის სისტემის მისაღებად, მათ შეიმუშავეს ეს სისტემა და ახლა უკვე მოქმედებს CARICOM-ის ქვეყნებს შორის. thumb|მარჯვნივ|350px|ტრანსატლანტიკური სავაჭრო ზონის ქვეყნები ცენტრალური ამერიკის სავაჭრო-ეკონომიკური გაერთიანება (CACM) შეიმუშავეს და მიიღეს 1961 წელს. ეს ცენტრალური ამერიკის ქვეყნებისთვის პირველი მსხვილმასშტაბიანი ეკონომიკური თანამშრომლობის აქტი იყო. 1990-იანი წლები ამ გაერთიანებისთვის ყველაზე კარგი პერიოდი იყო, თუმცა ამ გაერთიანების (CACM) როლი შესუსტდა მას შემდეგ, რაც შეიქმნა დომინიკელთა რესპუბლიკისა და ცენტრალური ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (CAFTA-DR). CAFTA-DR-ის შეთანხმებაში თავიდან 5 ცენტრალური ამერიკის ქვეყანა, დომინიკელთა რესპუბლიკა და აშშ გაერთიანდნენ. CAFTA-DR გაერთიანების წევრი ქვეყნები ცდილობდნენ ისეთივე თავისუფალი სავაჭრო ზონა შეექმნათ, როგორიც NAFTA-ს წევრ ქვეყნებს შორის იყო. კანადამ დაამყარა CAFTA-DR-ის ქვეყნებთან ისეთივე სავაჭრო კონტაქტები, როგორიც აშშ-თან ჰქონდა.
ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებს ასევე აქვთ ინტერ-კონტინენტალური სავაჭრო გაერთიანება. მექსიკა G3 თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებით თანამშრომლობს კოლუმბიასთან და ვენესუელასთან. აშშ ტრანსატლანტიკური თავისუფალი ვაჭრობის ზონის ფარგლებში თანამშრომლობს ევროკავშირის ქვეყნებთან, აშშ ასევე თანამშროლობს აშშ-ახლო აღმოსავლეთის თავისუფალი სავაჭრო ზონის ფარგლებში ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებთან, ხოლო წყნარი ოკეანის სტრატეგიულ-ეკონომიკური პარტნიორობის შეთანხმებით (TPP) აშშ თანამშრომლობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის, ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის ქვეყნებთან.
ინფრასტრუქტურა
thumb|| [[პანამერიკული გზატკეცილი, მოიცავს სამხრეთ ამერიკასაც]] thumb|left|ჩრდილოეთ ამერიკის მთავარი საგზაო სისტემა პანამერიკული გზატკეცილი წარმოადგენს ამერიკის ყველაზე გრძელ და მნიშვნელოვან საგზაო ქსელს, რომლის საერთო სიგრძე დაახ. 48 000 კმ-ია. ამ გზატკეცილს მრავალი განშტოება აქვს, ჩრდილო და სამხრეთ ამერიკაში. აშშ-სა და კანადაში ამ გზის განშტოებები ოფიციალურად მას არ ეკუთვნის, თუმცა ჩვეულებრივ უერთდება პანამერიკულ გზატკეცილს და წარმოქმნის კონტინენტის ძლიერ და ერთიან საგზაო სისტემას. სამხრეთ ამერიკაში პანამერიკული გზატკეცილის საერთო სიგრძე დაახ. 26 000 კმ-ს შეადგენს.
კონტინენტის ტერიტორიაზე, პირველი ტრანსკონტინენტური სარკინიგზო მონაკვეთი აშშ-ში აშენდა 1860-იან წლებში. ეს სარკინიგზო მონაკვეთი აშშ-ის აღმოსავლეთ ნაწილს კალიფორნიასთან და წყნარი ოკეანის სანაპიროსთან აკავშირებდა. 1869 წლის 10 მაისს დასრულდა ამ მონაკვეთის მშენებლობა, ეს მოვლენა ე. წ «ოქროს ლურსმნის» სახელითაა ცნობილი. ამ მონაკვეთის საშუალებით შეიქმნა ქვეყნის ერთიანი მექანიზირებული სატრანსპორტო ქსელი, ამ ქსელმა სერიოზული ეკონომიკური მოგება მოიტანა და ასევე მან შეცვალა მანამდე არსებული ე. წ ეტლების სავაგონო სისტემით გადაადგილება. კანადის მთავარი სარკინიგზო მაგისტრალის სიგრძე 1867 წელს უკვე დაახ. 2055 კმ-ს აღწევდა. ეს მაგისტრალი ერთმანეთთან აერთებდა პორტლენდს, მეინს და ახალი ინგლისის სამ შტატს, ასევე ჰურონის პორტს, მიჩიგანის შტატს, სარნიასა და ონტარიოს.
ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნების უმრავლესობა იყენებს ერთიან სატელეფონო ნუმერაციის სისტემას, რომელსაც ჩრდილოეთ ამერიკის ნუმერაციული სისტემა (NANP). ეს სისტემა ინტეგრირებულია საერთო სატელეფონო ნუმერაციულ სისტემასთან, ამ სისტემას იყენებს აშშ და მის დაქვემდებარებაში მყოფი ქვეყნები, კანადა, ბერმუდის კუნძულები და კარიბების 17 ქვეყანა.
რეგიონები
ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტი გეოგრაფიულად იყოფა მრავალ რეგიონებად და სუბრეგიონებად. კონტინენტი მოიცავს მრავალ კულტურულ, ეკონომიკურ და გეოგრაფიულ რეგიონს. ეკონომიკური რეგიონები შეიძლება ასევე მივაკუთვნოთ სავაჭრო ბლოკებს, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებაში (NAFTA) შემავალი ქვეყნების ტერიტორიებსა და ცენტრალური ამერიკის საინტეგრაციო სისტემაში (CACM) შემავალი ქვეყნების ტერიტორიებს. კულტურული თვალსაზრისით, კონტინენტი შეიძლება დაიყოს ანგლო-ამერიკულ და ლათინოამერიკულ რეგიონებად. ანგლო-ამერიკა მოიცავს კონტინენტის ჩრდილოეთ ნაწილს, ბელიზსს და კარიბებს, ინგლისურენოვანი მოსახლეობით. რეგიონი მოიცავს ასევე ფრანგულენოვან ლუიზიანასა და კვებეკის შტატებს.
კონტინენტის უდიდესი ქვეყნებია: კანადა და აშშ, ეს ქვეყნები თავის მხრივ იყოფა რეგიონებად. კანადა იყოფა შემდეგ რეგიონებად: ბრიტანეთის კოლუმბიის სანაპირო, კანადის პრერიები, ცენტრალური კანადა, ატლანტის კანადა და ჩრდილოეთი კანადა. ზოგიერთი რეგიონი კი იყოფა სუბრეგიონებად. აშშ-ის რეგიონებია: ახალი ინგლისი, შუა-ატლანტიკური შტატები, ჩრდილო-აღმოსავლეთის ცენტრალური შტატები, ჩრდილო-დასავლეთის ცენტრალური შტატები, სამხრეთ-ატლანტიკური შტატები, სამხრეთ-აღმოსავლეთის ცენტრალური შტატები, სამხრეთ-დასავლეთის შტატები, მთოვანი შტატები, წყნარ-ოკეანური შტატები. კონტინენტი ასევე მოიცავს მრავალ მეგარეგიონებსაც, მაგ: დიდი ტბების მეგარეგიონი. კონტინენტზე ასევე მრავალი მეგაპოლისია.
დამოუკიდებელი ქვეყნები (ან მათი ადმინისტრაციული ერთეულები)
ჩრდილოეთ ამერიკაში მდებარეობს 23 დამოუკიდებელი ქვეყანა და 1 დამოუკიდებელი ქვეყნის ადმინისტრაციული ერთეული (დანიის 1 ავტონომიური ოლქი: გრენლანდია). მინი|250პქ|მარჯვნივ|ჩრდილოეთ ამერიკის პოლიტიკური რუკა thumb|250პქ|[[ცენტრალური ამერიკა|ცენტრალური ამერიკის პოლიტიკური რუკა]] thumb|250პქ|[[კარიბების პოლიტიკური რუკა]]
სქოლიო
კატეგორია:კონტინენტები კატეგორია:ჩრდილოეთი ამერიკა
ავილის პროვინცია
thumb|250px|ავილას მდებარეობა ესპანეთში ავილა (Ávila) — პროვინცია ცენტრალურ-დასავლეთ ესპანეთში, კასტილია და ლეონის სამხრეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: ტოლედო, კასერასი, სალამანკა, ვალიადოლიდი, სეგოვია და მადრიდი. პროვინციაში ცხოვრობს 171.815 ადამიანი (2008 წლის მონაცემებით). დედაქალაქია ავილა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ესპანეთის პროვინციები
Cerapachys marginatus
Cerapachys marginatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cerapachys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
მოუსონის ზღვა
მოუსონის ზღვა — განაპირა ზღვა სამხრეთის ოკეანეში, აღმოსავლეთ ანტარქტიდის დედოფალ მერის მიწის სანაპიროსთან. მოქცეულია შეკლტონოს შელფურ მყინვარსა და წმინდა ვინსენტის ყურეს შორის. ჩრდილოეთით ესაზღვრება დეივისის ზღვა, აღმოსავლეთით — კუნძული ბოუმენი. ზღვის ფართობი შეადგენს 333,000 კმ²-ს, სანაპირო ხაზის სიგრძე 800 კმ-ს. მაქსიმალური სიღრმეები ოდნავ აღემატება 1000 მ-ს. დიდწილად მოქცეულია კონტინენტური მეჩეჩის ფარგლებში, სადაც სიღრმეები 200-500 მ აღწევს. წლის მეტ დროს დაფარულია მოდრეიფე ყინულებით, ბევრია აისბერგი. სამხრეთი ნაპირები ქმნიან შეკლტონის შელფური მყინვარისა და კონტინენტური ყინულოვანი ფარის კიდეს. 1956-1958 წლებში მოუსონის ზღვის სანაპიროზე მოქმედებდა საბჭოთა სამეცნიერო სადგური ოაზისი; 1957-1968 წლებში — ავსტრალიური სადგური უილქსი, ხოლო 1969 წლიდან მოქმედებს ავსტრალიური სადგური კეისი. როგორც ცალკე ზღვა გამოყვეს საბჭოთა მეცნიერებმა და უწოდეს ანტარქტიკის ავსტრალიელი მკვლევარის დაგლას მოუსონის სახელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამხრეთის ოკეანის ზღვები
საიმონ ბირჩი (1998 წლის ფილმი)
საიმონ ბირჩი (Simon Birch) — 1998 წლის კომედიური ფილმი. გადაღებულია რეჟისორ მარკ სტივენ ჯონსონის მიერ, მისივე და არტ ლინსონის სცენარის მიხედვით. მთავარ როლებში არიან იან მაიკლ სმითი და ჯოზეფ მაზელო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1998 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები
Some Kind of Monster (სიმღერა)
B-გვერდზე განთავსებული საკონცერტო ვერსიები აღებულია წინა სინგლიდან: The Unnamed Feeling. Some Kind of Monster ნომინირებული იყო გრემის ჯოლდოზე მძიმე როკის საუკეთესო შესრულებისათვის 2005 წელს, მაგრამ დათმო ეს ჯილდო ჯგუფ Velvet Revolver-ის სიმღერასთან Slither.
სახელწოდება Some Kind of Monster ჯეიმზ ჰეტფილდის მოფიქრებულია. ეს სახელწოდება ასევე შესანიშნავად ერგებოდა დოკუმენტურ ფილმს Some Kind of Monster, რომელიც ასახავს ალბომზე St. Anger მუშაობას და იმ ალიაქოთს, რაც თან ახლდა მას.
სიმღერების სია
ქვემოთ წარმოდგენილია სიმღერები, რომლებიც შესულია Some Kind of Monster EP-ში.
სქოლიო
კატეგორია:მეტალიკის სიმღერები კატეგორია:2003 წლის სიმღერები კატეგორია:2004 წლის სინგლები
კუზნეცოვო (ბოგოროდსკის სასოფლო დასახლება)
კუზნეცოვო (Кузнецово) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ბოგოროდსკის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 36 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ახალსოფელი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)
ახალსოფელი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: კუდატყე, ოქროსოფელი, სუქითი, ჯაგარაანთკარი). მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 650 მეტრი ქარელიდან 11 კილომეტრი, აგარიდან 4 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 750 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Lasioglossum subfasciatum
Lasioglossum subfasciatum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1832 წელს.
სქოლიო
subfasciatum
The Meaning of Love
The Meaning of Love — ინგლისური ელექტრონული ჯგუფ Depeche Mode-ის დისკოგრაფიაში რიგით მეხუთე სინგლი. იგი გამოიცა ბრიტანეთში, 1982 წლის 26 აპრილს.
სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეოს რეჟისორია ჯულიენ ტემპლი. ისევე როგორც See You-ს შემთხვევაში, ჯგუფი ამ პრომო-ფილმით იმდენად უკმაყოფილო იყო, რომ არ შეიტანა იგი კრებულში Some Great Videos.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1982 წლის სინგლები კატეგორია:Depeche Mode-ის სიმღერები
თალიუმი
თალიუმი (Thallium; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდის, მეცამეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მესამე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, IIIა) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 81, ატომური მასა — 204.38, tდნ — 304 °C, tდუღ — 1473 °C, სიმკვრივე — 11.85 გ/სმ3. რუხი ფერის მბზინვარე ლითონი. მიეკუთვნება მძიმე ლითონების ჯგუფს. ბუნებაში გვხვდება თალიუმის ორი სტაბილური იზოტოპი (29.5 %) და  (70.5 %), აგრეთვე რადიოაქტიური იზოტოპები  —  — რადიოაქტიური მწკრივების წევრები. ხელოვნურად მიღებულია თალიუმის 37 იზოტოპი, რომელთა მასური რიცხვი მერყეობს 176-დან 216-მდე. 1861 წელს თალიუმი აღმოაჩინა ინგლისელმა მეცნიერმა უ. კრუქსმა. 1862 წელს ფრანგმა ქიმიკოსმა კ. ლამიმ პირველმა გამოყო თალიუმი და დაადგინა მისი ლითონური თვისებები.
სახელწოდების წარმომავლობა
ელემენტმა სახელწოდება მიიღო სპექტრის დამახასიათებელი მწვანე ფერის ზოლების და ალის მწვანე გამო. θαλλός — ახალგაზრდა, მწვანე ტოტი.
ბუნებაში
თალიუმი — გაბნეული ელემენტია. შედის თუთიის, სპილენძის და რკინის მატყუარის, კოლჩედანების კალიუმის მარილების და ქარსების შემადგენლობაში. თალიუმი - მძიმე ლითონია. ცნობილია თალიუმის მხოლოდ შვიდი მინერალი (კუქსიტი (Cu, Tl, Ag)2Se, ლორანდიტი TlAsS2, ვრბაიტი Tl4Hg3Sb2As8S20, გუტჩინსონიტი (Pb, Tl)S • Ag2S • 5As2S5, ავიცენიტი Tl2O3, თალიუმის აზიდი TlN3, თალიუმის პიკრატი C6H2(NO2)3OTl), ყველა ეს მინერალი ძალიან იშვიათია ბუნებაში. თალიუმის ძირითადი მასა დაკავშირებულია სულფიდებთან და უპირველეს ყოვლისა რკინის დისულფიდებთან. პირიტში ის არის შემადგენლობის 25 %. მისი შემცველობა რკინის დისულფიდებში ხშირად შეადგენს 0,1-0,2 %, ზოგჯერ აღწევს 0,5 %. გალენიტში თალიუმის შემცველობა მერყეობს 0,003-დან 0,1 %-მდე იშვიათად კი უფრო მეტიც. თალიუმის მაღალი კონცენტრაციები დისულფიდებში და გალენიტებში დამახასიათებელია დაბალტემპერატურული ტყვია-თუთიის კირქვების საბადოებისათვის. თალიუმის შემცველობა აღწევს 0,5 % ზოგიერთ სულფომარილებში. თალიუმის მცირე რაოდენობა გვხვდება სხვა ბევრ სულფიდებში, მაგალითად სფალერიტებში და ჰალკოპირიტებში, ზოგიერთ სპილენძის კოლჩედანის საბადოებში. მისი შემცველობა მერყეობს 25-დან 50 გრ/ტ-მდე. თალიუმი გეოქიმიურად ყველაზე ახლოს დგას K, Rb, Cs, ასევე Pb, Ag, Cu, Bi. თალიუმი ადვილად მიგრირებს ბიოსფეროში. ბუნებრივი წყლებიდან ის სორბირდება ნახშირით, თიხებით, მანგანუმის ჰიდროქსიდებით, გროვდება წყლის აორთქლებით (მაგალითად, ტბა სივაში 5 გრ/ლ). შედის კალიუმიან მინერალების შემადგენლობაში (ქარსებში, მინდვრის შპატებში), სულფიდების მადნებში: გალენიტში, სფალერიტში, მარკეზიტში (0,5 %-მდე), კინოვარში. როგორც მინარევი არის მანგანუმისა და რკინის ბუნებრივ ოქსიდებში.
თალიუმის საშუალო შემცველობა (მასის მიხედვით):
მიღება
ტექნიკურად სუფთა თალიუმს წმენდენ სხვა ელემენტებისაგან, რომელსაც შეიცავს კოლოშნიკოვის მტვერი (Ni, Zn, Cd, In, Ge, Pb, As, Se, Te), თბილ გაზავებულ მჟავაში გახსნით, შემდგომ უხსნადი ტყვიის(II) სულფატის დალექვით და HCl-ის დამატებით თალიუმის ქლორიდის (TlCl) დასალექად. შემდგომი გაწმენდა ხდება თალიუმის სულფატის ელექტროლიზით გაზავებულ გოგირდმჟავაში, პლატინის მავთულის გამოყენებით გამოყოფილი თალიუმის გამოდნობით წყალბადის ატმოსფეროში 350–400 °C-ზე.
თვისებები
ატომის სითბური ნეიტრონების მიტაცების განიკვეთი 3,4±0,5 ბარნ. გარე ელექტრონების კონფიგურაცია არის შემდეგი 6s26p. იონიზაციის ენერგიაა (ევ-ში): Tl0→Tl2+→Tl3+→Tl4+ შესაბამისად ტოლია 6,106; 20,42; 29,8; 50,0.
თალიუმი დიამაგნიტურია. 2,39 K ტემპერატურისას ის გადადის ზეგამტარ მდგომარეობაში.
თალიუმის სპექტრი ნახვად დიაპაზონში არის: 525,046 ნმ (მწვანე).
ფიზიკური ზემოქმედება
left|80px როგორც თვითონ თალიუმი, ისე მისი შენაერთები მაღალტოქსიკურები არიან. მოწამლვის სიმპტომებია — ნერვიული სისტემის, თირკმლების, კუჭის დაზიანება, თმების ცვენა (ტოტალური ალოპეცია). ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია (ზდკ) წყალში თალიუმისათვის არის 0,0001 მგრ/მ3, ბრომიდისათვის, იოდიდისათვის, კარბონატისათვის (თალიუმზე გადათვლით) სამუშაო ზონის ჰაერში შეადგენს 0,01 მგრ/მ3, ჰაერის ამოსფეროში 0,004 მგრ/მ3. ადამიანისათვის სასიკვდილო დოზას წარმოადგენს 600 მგრ.
თალიუმით ან მისი მარილებით მოწამლვისას შხამსაწინააღმდეგოდ ანტიდოტად გამოიყენებენ ბერლინის ლაჟვარდი.
კლდისდუმა
კლდისდუმა (Sedum) — მცენარეთა გვარი მსუქანასებრთა ოჯახისა. ბალახები, ნახევრად ბუჩქები ან ბუჩქებია. აქვთ წვნიანი ან ხორცოვანი ფოთლები.
500-მდე სახეობა იზრდება ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში, უმეტესად ევრაზიაში, რამდენიმე — სამხრეთ აფრიკასა და სამხრეთ ამერიკაში. საქართველოში 15-მდე სახეობაა. სახეობების მეტი წილი სუბალპურ და ალპური სარტყლის ქვიან და კლდოვან ადგილებზე იზრდება. ხშირად გვხვდება მწვავე ფუნთუშა (Sedum acre), რომელიც პატარა და ფხვიერ კორდებს ქმნის.
თაფლოვანია (მისი ფოთლების წვენი კანს წვავს და აწითლებს) კავკასიური კლდისდუმა (Sedum caucasicum), აგრეთვე ფუნთუშა (Sedum pallidum), მსუქანა (Sedum stoloniferum) და სხვა. კლდისდუმას ბევრი სახეობა დეკორატიულია. აშენებენ ბაღებში, ზოგს — ოთახებსა და ორანჟერეებში. იყენებენ კლდოვანი და ქვიანი ადგილების გასამწვანებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:მსუქანასებრნი
ანხელ დი მარია
ანხელ ფაბიან დი მარია ერნანდესი (Ángel Fabián Di María Hernández; 14 თებერვალი, 1988, როსარიო, არგენტინა) — არგენტინელი ფეხბურთელი, „როსარიო სენტრალის“ აღზრდილი, „იუვენტუსის“ და არგენტინის ეროვნული ნაკრების გარემარბი.
საკლუბო კარიერა
ანხელ დი მარიამ ფეხბურთის თამაში ექიმის რჩევით დაიწყო. ექიმმა თქვა, რომ ის ტექნიკური და სწრაფი ბავშვი იყო და ძალები სპორტში უნდა მოესინჯა. მან თამაში დაიწყო 7 წლის ასაკში, თავისი მშობლიური ქალაქის კლუბში „ატლეტიკო ელ ტორიტოში“, საიდანაც 13 წლის ასაკში „როსარიო სენტრალში“ გადავიდა. 17 წლის ასაკში მას მთავარ გუნდში ჰქონდა დებიუტი „ინდენპენდიენტეს“ წინააღმდეგ, 2005 წლის „აპერტურას“ ბოლო ტურში. 2 წლის შემდეგ მის მიმართ ინტერესი გამოთქვეს ევროპულმა კლუბებმა. მისით დაინტერესებული იყო რუსული „რუბინი“ და 2007 წელს ახლოს იყო რუსულ კლუბში გადასვლასთან.
2007 წელს, ახალგაზრდული მსოფლიო ჩემპიონატის შესანიშნავად ჩატარების და გამარჯვების შემდეგ (ტურნირის განმავლობაში ანხელმა 3 გოლი გაიტანა) დი მარია იყიდა პორტუგალიურმა გრანდმა „ბენფიკამ“, 6 მილიონ ევროდ. „ბენფიკის“ პრეზიდენტი ლუიშ ფელიპე ვიეირა ამბობდა, რომ მისმა კლუბმა სიმაო სამბროსას ღირსეული შემცვლელი შეიძინა.
ანხელის საფეხბურთო კარიერა „ბენფიკაში“ შესანიშნავად წარიმართა: ის გულშემატკივრებმა შეიყვარეს. ორი წარუმატებელი წლის შემდეგ (ორ წელიწადში კლუბმა მხოლოდ ლიგის თასი მოიგო) „ბენფიკამ“ ქვეყნის ჩემპიონი გახდა და ზედიზედ მეორედ ლიგის თასიც მოიგო. სამხრეთ აფრიკაში მსოფლიო ჩემპიონატის დაწყებამდე არგენტინელი „მადრიდის რეალში“ მოხვდა. 180 პქ|მინიატიურა|მარცხნივ| დი მარია [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|„რეალის“ შემადგენლობაში. 2010. ]]
„სამეფო კლუბმა“ ანხელი ოფიციალურად 2010 წლის 28 ივნისს გაიფორმა. მათ შორის 6 წლიანი კონტრაქტი დაიდო. დი მარიას სანაცვლოდ გადახდილი იქნა 25 მილიონი ევრო, ამას დამატებული 5 მილიონი თუ ანხელი კლუბთან ერთად წარმატებას მიაღწევდა და მინიმუმ ერთ ტიტულს მაინც მოიგებდა პირველ წელს „მანჩესტერ იუნაიტედმა“ დი მარიას ტრანსფერის თაობაზე „რეალსაც“ მიმართა, „ინგლისელები“ მის სანაცვლოდ 8 მილიონ ფუნტ სტერლინგს იხდიდნენ და დამატებით ანდერსონსაც სთავაზობდნენ. თუმცა მათი მცდელობა ამჯერადაც უშედეგო აღმოჩნდა. მისი დებიუტი 29 აგვისტოს შედგა, როდესაც „სამეფო კლუბი“ პირველ ტურში „მალიორკას“ დაუპირისპირდა. პირველი გოლი არგენტინელმა 18 სექტემბერს გაიტანა „რეალ სოსიედადის“ კარში. 10 დღეში მან გაიტანა თავისი პირველი გოლი ჩემპიონთა ლიგაზეც, „ოსერის“ კარში. 2010 წლის 19 დეკემბერს „სევილიის“ კარში ანხელმა ერთადერთი გოლი გაიტანა და გუნდს გამარჯვება მოუტანა. 3 დღის შემდეგ 22 დეკემბერს ესპანეთის თასის 1/8 ფინალში დი მარიამ 3 საგოლე გადაცემა გააკეთა. ჩემპიონთა ლიგის 1/8 ფინალში „ლიონთან“ განმეორებით შეხვედრაში ანხელმა მესამე და უკანასკნელი გოლი გაიტანა და გუნდს შემდეგ ეტაპზე გასვლაში დაეხმარა. 1/4 ფინალში მან კვლავაც მოახერხა თავის გამოჩენა „ტოტენჰემის“ მატჩში. 2011 წლის 20 აპრილს ესპანეთის თასის ფინალში „ბარსელონას“ წინააღმდეგ 120-ე წუთზე მან მეორე ყვითელი ბარათი მიიღო და მოედნიდან გააძევეს. „კრიშტიანუ რონალდუს“ ერთადერთი გოლის წყალობით მადრიდელებმა 1:0 მოიგეს. ანხელისთვის ეს ტიტული პირველი იყო „რეალის“ რიგებში. 2011 წლის 1 მაისს მან თავისი 50-ე შეხვედრა ჩაატარა „მადრიდის რეალის“ რიგებში. სეზონის ბოლოს, ანხელმა გაახანგრძლივა კლუბთან კონტრაქტი.
დი მარიამ დიდი წვლილი შეიტანა „რეალ მადრიდის“ ტრიუმფში 2014 წელს. კლუბმა მოიგო ესპანეთის საფეხბურთო თასი, რომლის ფინალში დი მარიამ გოლი გაუტანა „ბარსელონას“ და უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა, რომელიც „რეალს“ ბოლო 12 წელი არ მოეგო. დი მარიამ ჩემპიონთა ლიგის გათამაშებაში ექვსი საგოლე გადაცემა გააკეთა.
2014 წლის ზაფხულში დი მარია 60 მილიონი ფუნტის სანაცვლოდ, „მანჩესტერ იუნაიტედის“ ფეხბურთელი გახდა. ეს ბრიტანეთისთვის რეკორდული ტრანსფერია.
სანაკრებო კარიერა
160 პქ|მინიატიურა|მარჯვნივ| [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინის ნაკრების შემადგენლობაში. 2011. ]] 2007 წელს დი მარია არგენტინის 20 წლამდელთა ნაკრებში გამოიძახეს, პარაგვაიში გასამართი სამხრეთ ამერიკის ახალგაზრდული საფეხბურთო ჩემპიონატისთვის, სადაც 2 გოლი გაიტანა. ანხელი ასევე გამოიძახეს 20 წლამდელთა მსოფლიო ჩემპიონატზე, კანადაში. ამ ტურნირზე მან გაიტანა 3 გოლი და მისმა ნაკრებმა ჩემპიონობა იზეიმა.
დი მარია წასული იყო 2010 წელს მსოფლიო ჩემპიონატზე. ეროვნულ ნაკრებში პირველი გოლი მან ამხანაგურ შეხვედრაში ირლანდიის ნაკრების წინააღმდეგ გაიტანა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1988 კატეგორია:იტალიელი არგენტინელები კატეგორია:არგენტინელი ფეხბურთელები კატეგორია:არგენტინის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:არგენტინის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:პორტუგალიის პრიმეირა ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ლისაბონის ბენფიკას ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები კატეგორია:პარი სენ-ჟერმენის ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:იუვენტუსის ფეხბურთელები კატეგორია:2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2011 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2015 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2019 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
დან-დე-ბერტოლი
დან-დე-ბერტოლი (Dents de Bertol) — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს კოლ-დე-ბერტოლის სამხრეთით, ვალეს კანტონში. მთავარი მწვერვალის სიმაღლე 3 547 მეტრია.
კუნლუნი
მინი|250პქ კუნლუნი (昆仑山脉, უიღ. كۇئېنلۇن تاغ تىزمىسى, ტიბ. ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད།) — აზიის ერთ-ერთი უდიდესი მთათა სისტემა. მდებარეობს ჩინეთში.
გეოგრაფია
კუნლუნი გადაჭიმულია 2500 კმ-ზე დასავლეთით პამირიდან ჰენგდუანის მთებამდე აღმოსავლეთით. ის ჩრდილოეთიდან შემოსაზღვრავს ტიბეტს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
სვეტულკა
სვეტულკა (Светулка) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის არდინოს მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 182 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ სვეტულკის საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის სვეტულკა, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს რასიმ ტასიმ მეჰმედი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — რესმი მეჰმედ მურადი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არდინოს მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
Cerapachys mayri
Cerapachys mayri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cerapachys-ის გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
პოპოვკა (უსტ-კუბინსკის რაიონი)
პოპოვკა (Поповка) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ბოგოროდსკის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 29 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ბისკაიის ყურე
thumb|right|250px|ბისკაიის ყურის მდებარეობა thumb|right|250px|ტიპური ბისკაიის სანაპირო ესპანეთში ბისკაიის ყურე ასევე ბისკაია (ფრანგ. Golfe de Gascogne, ბასკ. Bizkaiko Golkoa, ესპ. Golfo de Vizcaya) – ატლანტის ოკეანის ყურე, რომელიც ვრცელდება გალისიიდან ბრეტანამდე, ესპანეთის ჩრდილოეთი სანაპიროსა და საფრანგეთის დასავლეთი სანაპიროების გასწვრივ. ყურე ცნობილია ცუდი ამინდების, ძლიერი შტორმებისა და მღელვარე წყლის სიხშირით.
ბისკაიის ყურის ესპანეთის სანაპიროსთან ახლოს მდებარე წყლებს ესპანურად Mar Cantábrico , კანტაბრიის ზღვა ეწოდება. ესპანეთში ასევე გამოიყენება ტერმინი Golfo de Vizcaya (ბისკაიის ყურე), რომელიც მთელ ყურეს აღნიშნავს. ფრანგულადაც ყურის სამხრეთ ნაწილს "კანტაბრიის ზღვა" (Mer Cantabrique) ეწოდება, ხოლო ბარკურად Kantauri Itsasoa.
ბისკაიის ყურის ერთ–ერთი სანაპირო ესპანეთთან, ტურიზმში ასევე ცნობილია, როგორც Costa Verde (მწვანე სანაპირო).
ბისკაიის ყურის ესპანურ სანაპიროზე მდებარეობს (დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ) შემდეგი ავტონომიური რეგიონები (ფრჩხილებში მნიშვნელოვანი ნავსადგურები): ხოლო საფრანგეთის სანაპიროზე (სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ):
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის ყურეები
ჩანეს ხალხი
ჩანე ან ისოკენიო — ადგილობრივთა ეთნიკური ჯგუფი, რომელთა ტრადიციული საცხოვრებელი ადგილია გრან-ჩაკოსა და ანდებს შორის მოქცეული ვაკეები და ხეობები, ჩრდილოეთ არგენტინასა და სამხრეთ ბოლივიაში.
ისტორია
ჩანეს ხალხმა, არავაკების ჯგუფებთან ერთად, დაახლოებით 2 500 წლის წინ გაიანა დატოვა. იგი ჩამოყალიბდა როგორც მიწათმოქმედი კულტურა, ააშენეს მჭიდროდ დასახლებული სოფლები, მოაშენეს მარცვლეული, მიწის თხილი და ბამბა. ისინი ასევე ცნობილნი არიან თავიანთ კერამიკითა და გრაფიკებით, რომლებიც ძირითადად აღმოჩენილია ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერის, ელ-ფუერტეს გარშემო არსებულ პამპასებში, ასევე პორტაჩუელოში, კოტოკაში, ელ-პარიში, მატარალსა და ვარნესში. ამავე დროს, ეს ხალხი ამზადებდა ხის ნიღბებსა და ტანსაცმელს.
ჩანე საკმაოდ მშვიდობიანი კულტურა იყო და ვაჭრობდა კეჩუაზე მოლაპარაკე ინკებთან და არავაკზე მოსაუბრე სხვა ეთნიკურ ჯგუფებთან. ჩანემ და ინკებმა ზავიც კი დადეს გუარანის ტომების წინააღმდეგ ძალების გაერთიანების თაობაზე, რომლებიც სამხრეთიდან უტევდნენ; მათ ინკები ჩირიგუანოს ეძახდნენ. ჩანეს მშობლიურ მიწას ხშირად თავს ესხმოდნენ გუარანები და ესპანურ დაპყრობამდე, მათ დაამარცხეს ორივე — ჩანეცა და ინკებიც და დაიპყრეს ის ვაკეები და ხეობები, რომლებიც დღეს ბოლივიის სანტა-კრუსის დეპარტამენტის შემადგენლობაში შედის. ზოგიერთი ჩანე გუარანის მონად ჩაუვარდა, ზოგიერთი კი სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნაკლებ ნაყოფიერ მიწებზე გადასახლდა. ჩანეს ბევრი ქალი გუარანებმა ცოლებად წაიყვანეს, შესაბამისად, დაიწყო ასიმილაციის პროცესიც. შემდეგში, კოლონიურ პერიოდსა და არგენტინისა და ბოლივიის დამოუკიდებლობის შემდგომ, გუარანებიცა და გუარანზე მოსაუბრე ჩანებიც ევროპელებში აითქვიფნენ.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკის ხალხები კატეგორია:ინდიელები კატეგორია:არგენტინის ეთნიკური ჯგუფები კატეგორია:ბოლივიის დემოგრაფია კატეგორია:პარაგვაის დემოგრაფია
ბარბაროსი
მინი|[[ჰუნები კატალაუნის ბრძოლისას]] ბარბაროსი (βάρβαρος) — არაცივილიზებული, უკულტურო ან დაბალი ზნეობის მქონე ადამიანი.
სიტყვა ბარბაროსი ძველ-ბერძნული წარმოშობისაა. ძველ ბერძნულად βάρβαρος (ბარბაროს) ნიშნავდა არა ბერძენს, არა ბერძნულად მოლაპარაკე ადამიანს. სიტყვა იმიტაციურია. ბარ-ბარ გამოხატავს უცნობ ენაზე საუბრის მოსმენისგან მიღებულ შთაბეჭდილებას. ბერძნებს ეჩვენებოდათ რომ მათი ლაპარაკის დროს ისმის „ბარ-ბარ“.
ევროპა ალპების ჩრდილოეთით, ეკავათ მრავალრიცხოვანი ტომების სამ ჯგუფს: კელტებს, გერმანელებს და სლავებს. მათ არ ესმოდათ ერთმანეთის ენა, მაგრამ კელტების, გერმანელებისა და სლავების ენები ერთსა და იმავე ენათა ჯგუფს- ინდოევროპულს მიეკუთვნება, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ამ ხალხთა შორეული წინაპრები ერთმანეთის მეზობლად ცხოვრობდნენ. კელტები ევროპაში ბევრად უფრო ადრე გამოჩნდნენ, ვიდრე გერმანელები და მით უმეტეს, სლავები. ოდესღაც ისინი მთელ ევროპაში ცხოვრობდნენ, ატლანტის ოკეანიდან ბალკანეთის ნახევარკუნძულამდე. შესაბამისად რომაელებიც ყველაზე ადრე კელტებს გაეცნენ-გალების ტომს, რომლებმაც თავის დროზე კაპიტოლიუმის გარდა თითქმის მთელი რომი დაიპყრეს. მოგვიანებით რომაელებმა დაიპყრეს გალების მიწები ჩრდილოეთ იტალიაში და დღევანდელი საფრანგეთის ტერიტორია. ადგილობრივმა მოსახლეობამ რომანიზაცია განიცადა (გალებმა შეითვისეს რომაელთა ენა და წეს-ჩვეულებები). გალიის დასავლეთ რაინის გადაღმა. ქრ.შ-მდე რამდენიმე საუკუნით ადრე განსახლდნენ ჩრდილოეთიდან მოსული გერმანელთა მრავალრიცხოვანი ტომები. მათი ძველი სამშობლო, როგორც ვარაუდობენ ბალტიის ზღვის ჩრდილოეთი და სამხრეთ სანაპირო, ბალტიის ზღვის კუნძულები და სკანდინავიისა და იუტლანდიის ნახევარკუნძულები. დაახლოებით სამი ათასი წლის წინ, როგორც ჩანს მკვეთრი აციების გამო, გერმანელები იძულებული გახდნენ, სამხრეთისაკენ გადასახლებულიყვნენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სოციოლოგია
ალბასეტეს პროვინცია
thumb|250px|ალბასეტეს მდებარეობა ესპანეთში ალბასეტე (Albacete) — პროვინცია ცენტრალურ ესპანეთში, კასტილია-ლა მანჩის სამხრეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: გრანადა, მურსია, ალიკანტე, ვალენსია, კუენკა, სიუდად-რეალი და ხაენი.
ალბასეტეს მოსახლეობა შეადგენს 387,658 ადამიანს (2006 წლის მონაცემებით). მისი დედაქალაქია ალბასეტე. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია (10,000-ზე მეტი მცხოვრებით): ელინი, ალმანსა, ვილიარობლედო, ლა-როდა, კაუდეტე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის პროვინციები
სოლომონ მეფე
thumb|სოლომონ მეფის ხატი სოლომონი (ძვ. ებრ. შლომო) (ებრ.: שְׁלֹמֹה, ტიბერ. Šəlōmōh; არაბ.: سليمان, სულეიმანი; „მშვიდობა“) (გ. დაახლოებით ძვ. წ. 928) — ისრაელის სამეფოს მეფე ძვ. წ. 965 — ძვ. წ. 928. დავითის ძე და თანამმართველი ძვ. წ. 967 — ძვ. წ. 965.
იყო ფიგურა აღწერილი ახლო აღმოსავლეთის მანუსკრიპტებში, როგორც იმპერიის ბრძენი მმართველი, რომელიც დაახ. ძვ. წ. 1000 წელს ცხოვრობდა. სახელები „შელომო“ და „სოლომონი“ მისი ცხოვრების ბიბლიურ აღწერასთან არის დაკავშირებული.
ძველ აღთქმაში მას ასევე იედიდაჰს უწოდებენ და აღწერენ, როგორც ისრაელის გაერთიანებული სამეფოს მესამე მეფეს, ჩრდილოეთ ისრაელის სამეფოდ და იუდეის სამხრეთ სამეფოდ გაყოფამდე. გაყოფის შემდეგ იუდეის მეფეები ჩამომავლობით სოლომონის გვარისანი იყვნენ.
ლამაზი აბიშაგი დავითის ხარჭად ითვლებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ დავითს არანაირი კავშირი არ დაუმყარებია მასთან. მაშინდელი წესის თანახმად, ის მხოლოდ დავითის კანონიერი მემკვიდრის საკუთრება უნდა გამხდარიყო. დავითის ძმა ადონია  შესაძლოა ფიქრობდა, რომ თუ აბიშაგს ცოლად შეირთავდა, მას კიდევ მიეცემოდა შესაძლებლობა, რომ ტახტი ჩაეგდო ხელში. სოლომონი მიხვდა, თუ რას ითხოვდა ადონია და რა გზით სურდა მეფობის მიღწევა, ამიტომ სოლომონმა მოკლა იგი.
მისი 40-წლიანი მეფობის განმავლობაში ისრაელში მშვიდობა არაფერს დაურღვევია. ბიბლიაში მისი მმართველობის წლები ასეა აღწერილი: „სოლომონის დროს უსაფრთხოდ ცხოვრობდა იუდა და ისრაელი, ყველა თავისი ვაზისა და ლეღვის ქვეშ, დანიდან ბეერ-შებამდე“ (1 მეფ. 4:25).
სოლომონი იყო იერუსალიმის პირველი ტაძრის ამშენებელი, რომელსაც ასევე სოლომონის ტაძარსაც უწოდებენ. ის ცნობილი იყო განსაკუთრებული სიბრძნით, სიმდიდრითა და სიძლიერით, თუმცა მასვე ჰკიცხავდნენ გვიანდელ ასაკში შედარებითი პაციფიზმისთვის, უფლებას აძლევდა რა მის მოქცეულ ცოლებს სხვა ღმერთებიც ერწმუნათ. სოლომონი მრავალი გვიანდელი ლეგენდის გმირია.
სოლომონმა თავისი სიბრძნით გაითქვა სახელი. ერთხელ მასთან ორი ქალი მივიდა, რომლებიც ერთ ბავშვს ვერ იყოფდნენ. ორივე ამტკიცებდა, რომ ბავშვის დედა თვითონ იყო. სოლომონმა ბრძანა, ბავშვი შუაზე გაეჭრათ და ერთი ნახევარი ერთი ქალისთვის მიეცათ, მეორე ნახევარი კი — მეორესთვის. პირველი ქალი თანახმა იყო, მაგრამ ნამდვილი დედა მეფეს შეევედრა, ბავშვი არ მოეკლათ და პირველი ქალისთვის მიეცათ. სოლომონი მიხვდა, რომ ბავშვის დედა ის იყო, ვისაც გული დაეწვა და ჩვილი მას მისცა. მეფის განაჩენის შესახებ მთელმა ისრაელმა გაიგო.
ტვიროსის მეფე ხირამმა სოლომონს ოთხი ტონა ოქრო გაუგზავნა, საბას დედოფალმაც ამდენივე ოქრო მიართვა, ოფირიდან კი სოლომონის ფლოტმა მისთვის 14 ტონაზე მეტი ოქრო ჩამოიტანა. ბიბლიაში წერია: „ყოველწლიურად ექვსას სამოცდაექვსი ტალანტი ოქრო შემოსდიოდა სოლომონს“, რაც 22 ტონაზე მეტი ოქრო იყო.
მეფე სოლომონმა დიდი რაოდენობით სპილენძი გამოიყენა იერუსალიმის ტაძრის მოსაწყობად. სპილენძის დიდი ნაწილი მამამისმა, დავითმა, სირიიდან ნადავლად წამოიღო. სპილენძის ზღვა უშველებელი აუზი იყო, საიდანაც მღვდლები წყალს დასაბანად იღებდნენ. აუზის ტევადობა დაახლოებით 66 000 ლიტრი იყო, წონა კი შესაძლოა 30 ტონა (1 მეფეები 7:23—26, 44—46). ტაძრის შესასვლელთან ორი უზარმაზარი სპილენძის სვეტი იდგა. ისინი ღრუიანი იყო, მათი სისქე 7,5 სანტიმეტრი, დიამეტრი 1,7 მეტრი, ხოლო სიმაღლე 8 მეტრი იყო. ორივე სვეტს 2,2 მეტრი სიგრძის ბუღაური ედგა. მართლაც წარმოუდგენლად დიდი რაოდენობის სპილენძი გამოიყენეს აუზისა და სვეტების ჩამოსასხმელად.