cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ქრისტიანობა
მონასტერი და ბერ-მონაზვნები
დასავლეთში ბერ-მონაზვნობის დამაარსებლად ითვლება წმინდა ბენედიქტე, რომელიც VI საუკუნის პირველ ნახევარში ცხოვრობდა. მან შექმნა პირველი სამონასტრო წესდება. დასავლეთში დიდ მონასტრებს სააბატოებს უწოდებენ, ხოლო მათ წინამძღვრებს — აბატებს. როგორც აღმოსავლეთის, ისე დასავლეთის მონასტრებს თავისი მეურნეობა აქვთ. მონასტრებში ხდებოდა ხელნაწერების გადაწერა, ბევრ მონასტერთან არსებობდა სკოლა. ზოგ მონასტერში ეწეოდნენ მეცნიერულ-თეოლოგიურ მოღვაწეობას.
ლოცვა
ქრისტიანობაში სამი ტიპის ლოცვა არსებობს: ვედრებითი, სამადლობელი და ქება-დიდების. ადამიანს მიერ პირადად წარმოსათქმელი ლოცვები შედგება კანონიკური და თავისუფალი ლოცვებისგან. კანონიკური ლოცვებია მამაო ჩვენო, იესოს ლოცვა, მეზვერის ლოცვა, ზოგიერთი ფსალმუნი და სხვა. თავისუფალში კი იგულისხმება ადამიანის მიერ წარმოთქმული ან ნაფიქრი ნებისმიერი აზრი და განწყობა, რომლითაც ის ღმერთს მიმართავს.
სოციალური სწავლება
პირველ ქრისტიანთა ცხოვრების წესი იყო დემოკრატიული. ისინი ირჩევდნენ რელიგიურ წინამძღოლებს, ჰქონდათ ნების თავისუფლება, საეკლესიო ცხოვრებაში ნებაყოფლობითი მონაწილეობა. მნიშვნელოვანი პრინციპი იყო კოლექტიურობა და თანასწორობა, სარჩო-საბადებლის ერთმანეთში განაწილება. ფუძემდებლურ ქრისტიანულ პრინციპებს ეფუძნება თანამედროვე ლიბერალური დემოკრატია, რომლის უპირველესი მონაპოვარია პიროვნების ნების თავისუფლება, არჩევანის თავისუფლება, თანასწორობა და სოციალური სამართლიანობა.
ქრისტიანობა საქართველოში
საქართველოში ქრისტიანული ეკლესია შეიქმნა იბერიაში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებისთანავე — დაახლოებით 326 წელს. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია იერარქიულად საბერძნეთის ეკლესიას ექვემდებარებოდა. V საუკუნეში ვახტანგ გორგასალმა მცხეთის საეპისკოპოსო შეცვალა ქართლის საკათალიკოსოთი და კათალიკოსი ანტიოქიის პატრიარქისგან დამოუკიდებელი გახადა. ამგვარად, ვახტანგ გორგასალმა ქართლის ეკლესიას ავტოკეფალია მოუპოვა.
დაახლოებით IX-X საუკუნეებში დასავლეთ საქართველოს ეკლესია — აფხაზეთის საკათალიკოსო გამოვიდა კონსტანტინოპოლის პატრიარქის დაქვემდებარებიდან და ქართლის საკათალიკოსოს დაექვემდებარა.
XI საუკუნიდან საქართველოს მართლმდიდებელი ეკლესიის უმაღლესი მესაჭე კათალიკოს-პატრიარქის ტიტულს ატარებდა და რიგით მეექვსე იყო მსოფლიო პატრიარქთა შორის. 1054 წლის საეკლესიო განხეთქილების შემდეგ კი მართლმადიდებლურ სამყაროში დარჩენილმა საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქმა მეხუთე ადგილზე გადმოინაცვლა ალექსანდრიის, ანტიოქიის, კონსტანტინოპოლისა და იერუსალიმის პატრიარქებს შორის.
ივანე ჯავახიშვილის აზრით, ქრისტიანობის ისტორია საქართველოში III საუკუნის დამდეგიდან იწყება, ხოლო ოფიციალურ თარიღად ცნობილი 326 წელი სარწმუნოების ოფიციალურად გამოცხადებას ეხება, რაც ყველა ქვეყანაში უფრო გვიან ხდებოდა. ქრისტიანობის გავრცელებას საქართველოში მოციქულ ანდრია პირველწოდებულს და სიმონ კანანელს მიაწერენ.
კათოლიკური ეკლესია საქართველოში მოღვაწეობს ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებიდან, ხოლო პირველი პროტესტანტული ეკლესიები დაარსდა XIX საუკუნეში.
იხილეთ აგრეთვე:
ჰუები
ჰუები (回族, ჩინურის არაბული ტრანსკრიფცია: خُوِذُو, დუნგანური:Хуэйзў, Xuejzw) — აღმოსავლეთ აზიის ეთნორელიგიური ჯგუფი რომელიც შედგება ჩინურად მოსაუბრე ისლამის მიმდევრებისგან, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთში და ჭონგიუენის რეგიონში. 2011 წლის აღწერით ჩინეთში დაახლოებით 10.5 მილიონი ჰუი ცხოვრობს. ჰუები უმეტესად ისლამის მიმდევრები არიათ, თუმცა არსებობს სხვა რელიგიების მიმდევარი მცირე ჯგუფებიც. ყირგიზეთსა და ყაზახეთში მცხოვრები 110 000 დუნგანიც ჰუების ეთნოსის ნაწილად მიიჩნევა.
ისლამური წეს-ჩვეულებებით ჩამოყალიბებულ მათ კულტურას ისლამურ კულტურასთან მჭიდრო კავშირი აქვს. მაგალითად, როგორც მუსლიმები ისენი იცავენ კვების ისლამურ წესს და არ ჭამენ ჩინეთში ყველაზე ხშირად გამოყენებად ღორის ხორცს. მათ განვითარებული აქვთ ჩინური სამზარეულოს თავისებური ვარიანტი. მათი ჩაცმულობაც განსხვავდება ტრადიციული ჩინური ტანისამოსისგან, სხვა ისლამური კულტურების მსგავსად მამაკაცები ატარებენ არახჩინს ხოლო ქალები თავსაბურავს.
ჰუები არიან ჩინეთის მიერ აღიარებული 56 ეთნიკური ჯგუფიდან ერთ-ერთი. მთავრობის განმარტებით ჰუები არიან ყველა ის ისტორიულად მუსლიმი ჩინელები რომლებიც არ შედიან ჩინეთის სხვა რომელიმე ეთნიკურ ჯგუფში. ისინი განსხვავდებიან სხვა ისეთი მუსლიმი ჯგუფებისგან როგორიცაა მაგალითად უიღურები. ჰუები ძირითადად ჩინურად საუბრობენ, თუმცა ხმარებაში შემორჩენილი აქვთ გარკვეული არაბული და სპარსული ფრაზები. ჰუები არიან უნიკალური ეთნიკური ჯგუფი ჩინეთში რადგან მათი ენა არ ასოცირდება არა-სინიტური ენის ჯგუფთან.
ჰუები კონცენტრირებული არიან ჩრდილო-დასავლეთ შინეთში (ნინსია-ხუეი, განსუ, ცინხაი, სინძიანი), თუმცა ასევე არის თემები სხვა რეგიონებშიც. მაგალითად: მანჯურია, პეკინი, სიანი, შიდა მონღოლეთი, ხებეი, ხაინანი და იუნანი.
განმარტება
ჰუები მრავალფეროვანი წარმოშობისაა. ძირითადად წარმოშობილი არიან ჩინელებისგან, თუმცა ასევე ნაწილობრივ აბრეშუმის გზის ემიგრანტებისგან. მათი წინაპრების უმეტესობა არის ცენტრალური აზიიდან, ასევე შუა აღმოსავლეთის ისეთი ეთნიკური ჯგუფებისგან როგორიც (მაგალითად არაბები და ირანელები) ვინც ჩინეთში ისლამი გაავრცელა. ჩინელების 6.7%-ს აქვს შუა აღმოსავლური გენი. მათ მნიშნველოვანი გენეტიკური ერთგვაროვნება აქვთ ჩინეთის აღმოსავლეთ რეგიონების მაცხოვრებლებთან ვიდრე ვთქვათ ევროპის ან შუა აღმოსავლეთის ხალხებთან, რაც ხანდახან წარმოშობს გაურკვევლობას ჰუების კულტურულ წარმოამავლობასთან მიმართებაში. ჩინეთის შუა საუკუნეების რამდენიმე დინასტია, განსაკუთრებით ტანის დინასტია, სუნის დინასტია და მონღოლების იუანის დინასტია, ახალისებდნენ ცენტრალური აზიიდან უმეტესად მუსლიმების მიგრაციას. ემიგრაცია თანდათანობით შეერია ჩინელებს, და სედეგად ჩამოყალიბდნე ჰუები.
1949 წელს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის დამყარების შემდეგ, ჩინეთის მთავრობამ ჰუები შეიყვანა ჩინეთის ათ ისტორიულად ისლამურ უმცირესობებეში.
პაიპერსი
პაიპერსი (Pipers River) — მდინარე ავსტრალიაში. მდებარეობს ტასმანიის შტატში ამავე სახელწოდების კუნძულზე. მისი სიგრძე შეადგენს 59 კილომეტრს.
ჰუები
განმარტება
შიდა მიგრაციის შედეგად ჰუები აღმოჩნდნენ გაბნეული ჩინეთის სხვა და სხვა პროვინციებში.
პაიპერსი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტასმანიის მდინარეები
ჰუები
სქოლიო
კატეგორია:ეთნორელიგიური ჯგუფები აზიაში კატეგორია:აზიელები კატეგორია:ჩინური კულტურა
აცტეკები
აცტეკები (საკ. სახელწოდება — ასტეკა) — მექსიკის ინდიელთა ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი ხალხი. აცტეკური ენა — ნაუატლი იუტოაცტეკურ ენათა დიდ ჯგუფს განეკუთვნება. XII საუკუნეში ჩრდილოეთიდან მოსული აცტეკები მეხიკოს ველზე შეიჭრნენ და დამკვიდრდნენ, აითვისეს მისი ძველი მოსახლეობის — ტოლტეკების, საპოტეკებისა და მიშტეკების მაღალი კულტურა და XIV საუკუნეში დააარსეს ქ. ტენოჩტიტლანი (ახლანდელი ქ. მეხიკო). 1427 წელს დაუკავშირდნენ ტესკოკოსა და ტლაკოპანის ქალაქ-სახელმწიფოებს, დაიმორჩილეს მთელი მეხიკოს ველისა და ცენტრალური მექსიკის მოსახლეობა და ადგილობრივ ტომთა კონფედერაციის სათავეში მოექცნენ.
მდგომარეობა ესპანელების მოსვლამდე
როდესაც ერნან კორტესმა და მისმა ესპანელემა ჯარისკაცებმა მიაღწიეს მეხიკოს ხეობას 1519 წელს მათ იპოვეს ჩინებული ქალაქი რომელიც იდგა კუნძულზე ტბაში. 3 განიერი დამბა მიდიოდა უდიდეს თეთრ სასახლეებთან და მოხატულ ტაძრებთან პირამიდების თავზე.
ეს ქალაქი იყო ტენოჩტიტლანი, აცტეკების დედაქალაქი. მისი გრანდიოზულობა აჩვენებდა აცტეკების ძალაუფლებასა და სიმდიდრეს. ქალაქიდან მათი არმიები დასაპყრობად გადიოდნენ. ქალაქში შედიოდა ხარკი დაპყრობილი დამოკიდებული ხალხებისგან, სურსათი, თიხის ნაკეთობები, ოქრო, ჟადეიტი, ფირუზი და მოზაიკები. გარდა მტვირთავებისა ქალაქში შემოდიოდნენ აგრეთვე დატყვევებული ჯარისკაცები, რომლებიც უნდა მსხვერპლად შეწირულიყვნენ აცტეკი ღმერთებისადმი.
როდესაც ესპანელები მოვიდნენ, აცტეკები მართავდნენ ტერიტორიას მექსიკის ყურიდან კორდილიერებამდე და სამხრეთით დღევანდელი გვატემალის ტერიტორიამდე. ამის მიუხედავად მათ იმპერატორს მონტესუმა I არ ჰქონდა კარგად ორგანიზებული იმპერია. როდესაც ვასალური ქალაქები ან ტომები ჯანყდებიდნენ, იგი იძულებული ხდებოდა თავიდან დაეპყრო ისინი. მას არ ჰყავდა გუბერნატორები ან მდგომი ჯარები რომ გაეკონტროლებინათ ისინი. ერთი სიტყვით, მათ არ ჰქონდათ ცენტრალიზებული სახელმწიფო. სახელმწიფო სტრუქტურის ეს სისუსტე დაეხმარა ესპანელებს აცტეკების დაპყრობაში სულ რაღაც 2 წელში. გარდა ამისა ამ მოვლენაში იყო შიშის ფაქტორი, რომელიც ინდიელებს ჰქონდათ ესპანელ დამპყრობლებისადმი. თავის კომპანიაში კორტესს აჯანყებული ტომებიც მიეხმარნენ.
left|thumb კორტესის მოსვლისას აცტეკებს ჰქონდათ ყველაზე განვითარებული ცივილიზაცია ჩრდილოეთ ამერიკაში, თუმცა იგი ორიგინალობით არ გამოირჩეოდა. როდესაც ისინი იპყრობდნენ რეგიონს ისინი იერთებდნენ უფრო ადრეული განვითარებული ხალხის კულტურას, როგორიცაა ზაპოტეკების, მაიას, ტოლტეკების და სხვ. ბარბაროსული აცტეკები მივიდნენ მეხიკოს ხეობაში ჩ.წ. დაახლოებით 1200 წელს.
აცტეკების ცხოვრებაში რელიგია იყო უძლიერესი მაკონტროლებელი ძალა. არქიტექტურასა და მხატვრობაში მათი უდიდესი მიღწევები სწორედ ტაძრების მოხატვასა და მშენებლობაშია მიღწეული. მათ ჰქონდათ ნახატობრივი დამწერლობა, იეროგლიფები და ციფრების აღნიშნვები, რომლებითაც ისინი იწერდნენ რელიგიურ დღესასწაულებსა და ისტორიულ მოვლენებს. მაიასგან მათ ისწავლეს მზის კალენდრის გამოყენება, ამ ცოდნის მეშვეობით მათი მღვდლები ინარჩუნებდნენ ყველაზე სწორ კალენდარს. ალმანაქი იძლეოდა ცოდნას მოძრავი და უძრავი დღესასწაულების შესახებ, აგრეთვე მასში ეწერა ღვთაებების სახელები და დატები და საათები, თუ როდის უნდა გამართულიყო ლოცვა.
სავაჭრო სისტემა
სავაჭრო სისტემა აერთიანებდა იმპერიის შორეულ ნაწილებს ტენოჩტიტლანთან. ჯარისკაცები იცავდნენ ვაჭრებსა და მტვირთავთა ჯგუფებს.
რომლებსაც გადაჰქონდათ მძიმე ლოდები, რადგანაც მათ არ ჰყავდათ გადამზიდი ცხოველები. კანოებს მოჰქონდათ მოსავალი უახლოესი ფერმებიდან დედაქალაქში. მათი მთავარი წარმოება იყო მარცვლეული კულტურები, ხორბალი, კაკაო,ლობიო, წიწაკა, ბადრიჯანი, თამბაქო, პამიდვრები, ინდაურები და ბამბა. საქმე მიდიოდა ბარტერით, რადგანაც აცტეკებს ფული არ გამოუგონებიათ. ხურდა შეიძლება მიცემულიყო კაკაოს მარცვლებში.
ცხოვრება დედაქალაქში
აცტეკები იყენებდნენ თავის სიმდიდრესა და ძალაუფლებას იმისთვის, რათა შეექმნათ ბრწყინვალე ცხოვრება დედაქალაქში. მონტესუმა ცხოვრობდა მდიდრულ სასახლეში. მის ირგვლივ იყო უამრავი თავადი და ათასობით მონა. სასახლეში იყო უამრავი ბაღი და სამხეცე.
უცნაური მოტივტივე კუნძულები გარს აკრავდნენ მთავარ ოვალურ კუნძულს. ისინი იყვნენ დამზადებული ტალახისგან, რომელიც ტბის ფსკერიდან იყო ამოღებული, დაყრდნობილი ბადეზე ხის მორებიდან და ბალახიდან. უპირველესად ფერმერებს შეეძლოთ კუნძულებს შორის კანოეთი მგზავრობა. მეორედ, რადგანაც ხეები ფესვებს ქვემოთ გაგზავნიდნენ ეს კუნძულები გახდა პერმანენტული ფერმები, რომლებსაც ჩინამპა დაერქვა.
ფერმერები ცხოვრობდნენ უშნო, დაწნულ სახლებში. ქალაქის შედარებით ძველ ნაწილში ცხოვრობდნენ მოხელეები, ალიზისა და ქვის შენობაში. ყველა სახლის ირგვლივ იყო შიდა ეზო და ღობე, რათა დაცულიყვნენ ტბის წყალდიდობებისგან. აცტეკთა უმრავლესობა იყვნენე ფერმერები. ისინი აგრეთვე იყვნენ ოსტატები და ვაჭრები.
ბავშვთა აღზრდა
left|thumb ადათი ითვალისწინებდა ბავშვთა აღზრდის უამრავ ნაწილს, მათ შორის მათ უნდა დაეთვალათ თუ რამდენჯერ ჭამდნენ კუები გარკვეული წლის განმავლობაში. ბავშვებს ასწავლიდნენ თავაზიანობას, უფროსებისადმი პატივისცემას, სიმართლის თქმას და თვითკონტროლს.
ბიჭები სწავლობდნენ პრაქტიკულ ამოცანებს მამებისგან სახლში, ხოლი 15 წლისას მიდიოდნენ „ახალგაზრდათა სახლში“, რომელსაც ტელპუჩკალი ერქვა. აქ კლანის ბელადები ასწავლიდნენ ბიჭებს მოქალაქეობრივ მოვალეობებს, რელიგიურ კანონებს, ხალხის ტრადიციებს. ხელოვნებას და ხელობას. ომისთვის მზადებაში შედიოდა სატყორცნი შუბის სროლა (რომელსაც ატლატლ ეძახდნენ), მშვილდ ისრის, და ხის ჯოხებით, რომლებსაც ჰქონდათ ბასრი პირები დამზადებული ობსიდიანისგან. სხვა სკოლებში (კალმეკაში) ბიჭები სწავლობდნენ ღვთისმსახურებას, გოგოებს შეეძლოთ გამხდარიყვნენ მღვდელები იმ შემთხვევაში, თუ ჩააბარებდნენ ტაძრის სკოლაში.
ტომობრივი ორგანიზაცია
thumb აცტეკთა ტომები იყოფოდნენ ოჯახებად და კლანებად. ყველა კლანს ჰყავდა წარმომადგენლები და მოხელეები ტომის საბჭოში. საბჭო აგზავნიდა მოხელეებს, რათა ეხელმძღვანელათ ქალაქის ერთ-ერთ მეოთხედში, რომლითაც ქალაქი იყო დაყოფილი. საბჭო აგრეთვე ირჩევდა ტომის ბელადს, რომელიც უძღოდა ტომს ომებსა თუ ალიანსებში. მეორე ბელადი პასუხისმგებელი იყო საერთაშორისო დიპლომატიაზე. ეს სისტემა წააგავდა დემოკრატიას, თუმცა ბელადებს ირჩევდნენ ძლევამოსილი ოჯახები. მღვდელს ჰქონდა დიდი ავტორიტეტი ტომში, მაგრამ პრაქტიკულად იგი არავითარ სერიოზულ როლს არ თამაშობდა. მიწა იყო საერთო და ეკუთვნოდა ტომს. საბჭო მას პროპორციულად ყოფდა ოჯახებს შორის. ისინი აკონტროლებდნენ მიწას თუმცა იქამდე, სანამ იგი ნაყოფიერი იყო. სექციები ვალდებულნი იყვნენ გამოემუშავებინათ საჭმელი მღვდლებისა და ბელადებისთვის.
მკაცრი კანონები იცავდნენ მოქალაქეებს და მონებსაც კი ყველანაირი უსამართლობისგან. დაუმორჩილებლობა და დანაშაული აგრეთვე სასტიკად ისჯებოდა. მასალის მპარველი ან მექრთამე ხდებოდა მონა.
რელიგია
აცტეკები ეთაყვანებოდნენ ღმერთების დიდ რაოდენობას, რომლებიც აღნიშნავდნენ ბუნების სტიქიებს. ღმერთების პატივსაცემად და ბოდიშის მოსახდელად ტარდებოდა უთვალავი დღესასწაული და ცერემონია. ადამიანთა მსხვერპლშეწირვა თამაშობდა უდიდეს როლს, რადგანაც სიცოცხლე იყო ადამიანისთვის ყველაზე მთავარი, ეს იყო ღმერთებისადმი ყველაზე ძვირფასი საჩუქარი. რაც უფრო ძლიერდებოდა აცტეკების ნაცია, მით left|thumbუფრო მეტი სიცოცხლე და სისხლი სჭირდებოდათ ღმერთებს. ტენოჩტიტლანის დიდი პირამიდის გახსნისას მოიკლა 20,000 ტყვე. ისინი აიყვანეს კიბეებით და პირამიდის თავში მსხვერპლად შესწირეს აცტეკი ღმერთებისადმი, როდესაც ტყვეები კიბეებზე ავიდნენ, მღვდლებმა მათი ტანები ამოფატრეს და გულები ამოიღეს.
ზოგჯერ აცტეკები კანიბალიზმსაც მისდევდნენ. ისინი ჭამდნენ მსხვერპლთა ხორცს, რადგანაც სჯეროდათ, რომ მათ ძალას მიიღებდნენ. შეწირულები მიიღებდნენ პატიოსან ადგილს სამოთხეში.
ტყვეების საჭიროებამ იძულებული გახადა აცტეკები არ მოეკლათ მოწინააღმდეგეები, არამედ ტყვედ აეყვანათ.
ესპანელები შეძრულნი იყვნენ ამ რიტუალებით და დაანგრიეს ყველა ტაძარი, რათა განედევნათ ძველი რელიგია. მისიონერები, რომლებიც მოვიდნენ ხალხში ქრისტიანობის გასავრცელებლად, ანადგურებდნენ ნებისმიერ აცტეკურ ტაძარს, და ხსნიდნენ ამას იმით, რომ ისინი იდოლებსა და „ეშმაკის ტაძრებს“ ანადგურებდნენ. როდესაც ძველი ტაძარი ინგრეოდა, მის ადგილს კათოლიკური სალოცავი იკავებდა.
აცტეკების როგორც ერის ჩამოყალიბება
მინი|[[აცტლანი]] ითვლება, რომ აცტეკები ჩრდილოეთიდან, ლეგენდარული აცტლანიდან მოვიდნენ. ისინი ლაპარაკობდნენ ნახუან, ან ნახუატლ ენაზე. ეს ენა მიეკუთვნება უტო-აცტეკიან სალაპარაკო ჯგუფს. ის წააგავს პიმანის და შოშონების ენას დასავლეთ ამერიკიდან.
მათი ლეგენდების თანახმად აცტეკები ეს არის მომთაბარე ტომი, რომელიც ოცნებობდა მიწაზე. როდესაც ისინი მეხიკოს ხეობაში მივიდნენ, ისინი დაიპყრეს იქაურმა ტომებმა. საბოლოოდ მათ დაიპყრეს ის ხალხი, და მიახლოებით 1325 წელს დააარსეს ტენოჩიტლანი (დღევანდელი მეხიკო).
აქ ისინი დასახლდნენ და სხვა ხალხების დასაპყრობად გაეშურნენ. მალე ტენოხის აცტეკებმა შექმნეს აცტეკების კონფედერაცია და გახდნენ მასში დომინანტები. ისინი თავისი სიძლიერის მწვერვალზე იყვნენ, როცა ესპანელებმა ისინი დაიპყრეს. დღევანდელი აცტეკები არიან იმ აცტეკების შთამომავლები, რომლებიც კორტესმა დაიპყრო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკის ხალხები
მაკარი მმარხველი
წმინდა მაკარი მმარხველი, საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ერთ-ერთი იმ წმინდა მამათაგანია, რომელთა შესახებ ძალიან ცოტა რამ ვიცით, მაგრამ ის ფაქტი, რომ მისი სახელი უკვე ათი საუკუნეა იხსენიება საქართველოს ეკლესიის კალენდარში მრავლისმთქმელია, მრვალისმეტყველია მისი წოდებაც - მმარხველი.
ხახულის მონასტერი X საუკუნის მეორე ნახევარში აუგია საქართველოს მეფე დავით კურაპალატს. წმინდა მაკარისა და მისი მსგავსი მამების მოღვაწეობამ მონასტერი სიწმინდის, მეცნიერებისა და განათლების კერად აქცია. მონასტერი დღეს თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს, მაგრამ იქ მოღვაწე ქართველ მამათა მადლი ახლაც სასოებად ეფინება საქართველოს.
ხახულის მონასტრის წინამძღვარი წმინდა მაკარი უდიდესი ასკეტი და ცნობილი მოძღვარი იყო. მასთან მოდიოდნენ რჩევა-დარიგებისა და კურთხევისათვის როგორც მონაზვნობის მსურველნი და გამოცდილი ბერები, ასევე ერისკაცები. ღირს მაკარის მიჰგვარეს კურთხევისათვის ყრმა გიორგი - შემდგომში უდიდესი მოღვაწე გიორგი მთაწმინდელი, რომელსაც წინასწარცნობის ნიჭით დაჯილდოებულმა მამა მაკარიმ თავისი სულიერი შვილი უწოდა.
ღირსი მაკარი, ღვთის შეწევნით, ერთმანეთს კარგად უთავსებდა მონასტრის წინამძღვრის მოვალეობასა და განდეგილობას. განსაკუთრებული მარხვისა და ლოცვისათვის მას მმარხველი უწოდეს. მისი წინამძღვრობის დროს ხახულის მონასტერი „ვითარცა მთიები“ ბრწყინავდა და ორიენტირს აძლევდა სასულიერო და საერო მოღვაწეობის მსურველებს.
ღირსი მაკარი 1034 წლის ახლო ხანებში გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი წმინდანები კატეგორია:XI საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ისმაგილოვო (ბელებეის რაიონი)
ისმაგილოვო  (Исмәғил; Исмагилово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელებეის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 105 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელებეიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია აქსაკოვო, რომელიც დაშორებულია 19 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით თათრები (45 %) ბაშკირები (45 %)
.
სქოლიო
კატეგორია:ბელებეის რაიონის სოფლები
წინამხარი (ფასანაურის თემი)
წინამხარი — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ფასანაურის თემში. მდებარეობს ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. მდინარე ხანდოსხევის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1240 მ. დუშეთიდან 52 კმ.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ტარაპოტო
ტარაპოტო — იგივე „პალმების ქალაქი“, ქალაქი ჩრდილოეთ პერუში, სან-მარტინის პროვინციის უმსხვილესი ქალაქი, პერუს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კომერციული ცენტრი. მდებარეობს დედაქალაქ ლიმადან თვითმფრინავით 1 საათის საფრენ მანძილზე, ზღვის დონიდან 350 მეტრზე.
ტარაპოტო 1872 წელს დააარსა ეპისკოპოსმა ბალთაზარ მარტინეს ხიმენეს დე კომპანიონმა. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 117, 184 კაცს (2007).
რეგიონის ძირითად საქმიანობის სფეროს წარმოადგენს ტურიზმი. ასევე უკანონო ეკონომიკური საქმიანობა და ე.წ. „ჩრდილოვანი ეკონომიკა“, რაც ძირითადად კოკაინით ვაჭრობაში გამოიხატება. ტარაპოტო რეგიონის მნიშვნელოვანი უმაღლესი საგანმანათლებლო ცენტრია, სადაც ამზადებენ პროფესიონალებს ტექნიკურ და აგრარულ სექტორში.
ტურიზმი
ტარაპოტო უამრავ ტურისტს იზიდავს. განსაკუთრებით განვითარებულია სათავგადასავლო ტურიზმი. ქალაქიდან ეწყობა ტურები ამაზონის ტყეებსა და ანდების მთებში. ტურისტებს ასევე იზიდავს საკმაოდ აქტიური ღამის ცხოვრება, ულამაზესი პეიზაჟები, გასაოცარი ჩანჩქერები, ლაგუნები. ფუნქციონირებს უამრავი სასტუმრო და რესტორანი. ქალაქს ემსახურება გილერმო დელ კასტილიო პარადესის აეროპორტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს ქალაქები
ანგოლა 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ანგოლამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეშვიდედ 2008 წელს, ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში იასპარეზა. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედლის მოპოვება ვერ შეძლეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ანგოლა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ფულის ისტორია
იდეა ღირებულების საზომი ერთეულების შექმნის შესახებ ადამიანებს უძველეს დროში გაუჩნდათ. იდეის განსახორციელებლად შემოიღეს ღირებულების საზომი  ერთეული რომელსაც უწოდეს ფული. ფულმა ათასწლეულების განმავლობაში მნიშვნელოვანი სახეცვლილებები განიცადა და რაღა თქმა უნდა მისი დღევანდელი სახე აბსოლუტურად განსხვავდება პირველი ფულის პროტოტიპისაგან.
ფულის წარმოშობა
ფულს ისევე დიდი ხნის ისტორია აქვს, როგორც კაცობრიობის ცივილიზაციას. საუკუნეების სვლასთან ერთად ფულადი ერთეულებიც მუდმივად იცვლებოდა. მას ცალკეულ ქვეყანაში თავისი ისტორია აქვს და თითოეული თავისთავად უნიკალურია. თავდაპირველად ეს იყო უბრალოდ ნატურალური გაცვლა. ადამიანების პირველყოფილი საქმიანობის – ნადირობისა და შემგროვებლობის, უფრო ეფექტური საქმიანობით ჩანაცვლებამ განაპირობა გაცვლის საჭიროება ერთი საქონლისა მეორეზე, რომელიც დღემდე "ბარტერის" სახელით შემოინახა.
გასაცვლელი საქონლის სახეობების ზრდამ. მისმა მალფუჭებადობამ და დროითმა დანაკარგებმა განაპირობეს ნატურალური გაცვლითი ოპერაციების გართულება. კომპანიონის მოსაძებნად, რომელსაც ხელს აძლევდა შემოთავაზებული საქონლის თავისაში გაცვლა, იკარგებოდა დიდი დრო. ეს იყო მიზეზი იმისა, რომ ადამიანებს ვეღარ აკმაყოფილებდათ საქონლის ნატურალური გაცვლა ანუ ბარტერი და გადაწყვიტეს მოეფიქრებინათ ისეთი უნივერსალური გადახდის საშუალება, რომლის სანაცვლოდაც შესაძლებელი იქნებოდა მიეღოთ ნებისმიერი სახის საქონელი და მომსახურება.
მოიფიქრეს და განახორციელეს კიდეც. ეს საშუალება იყო – ფული (ლათ. follis - ჩახვი, ანუ მცირე ტუნკია, ტომსიკა, ტომარა, რომელში ინახებოდა 40 ცაკი სპილენძის მონეტა ნუმი).
სასაქონლო ფული
thumb|280px ფულის ლათინური დასახელება pecunia მოდის სიტყვა pecus-იდან, რაც ნიშნავს ნახირს. მაშინ, როცა თანამედროვე გერმანიის ტერიტორიაზე ძვ.წ. 1000 წელს ფულის ერთეული იყო ხვასტაგი (ძროხა), ჩრდილოელი ხალხისთვის ამ ფუნქციას ირემი ასრულებდა. სხვადასხვა ერები სხვადასხვა ეპოქაში აღიარებდნენ ფულის ერთეულად ისეთ განსხვავებულ საგნებს, როგორებიცაა მაგ: სპილოს შუანი, სპეკალი, ცხოველის ბეწვი, ოპიუმი, კაკაო, მარგალიტები და ა.შ. განსაკუთრებით ცნობილია აგრეთვე ნიჟარები,ბევრისთვის კი ღირებულებისა და გადახდის საზომი იყო მონა. მაგრამ ასეთ ფულს ჰქონდა უამრავი მინუსი. შეუძლებელი იყო ბევრი მათგანის დაყოფა (მაგ:ძროხის) და გადაზიდვა (მაგ:ქვების). სიმძიმისა და მალფუჭებადობის გამო ვერ ხერხდებოდა მათი რამდენიმეჯერ გამოყენება. ამასთან ყველაზე მნიშვნელოვანი პრობლემა მაინც ის იყო, რომ ასეთი ფულის მოპოვება და შენახვა დიდ დროით და ფიზიკურ დანახარჯებს საჭიროებდა. ამიტომ კაცობრიობამ გამოიჩინა საღი აზრი და გამოიგონა უფრო მეტად კონვერტირებადი, უფრო იოლად გადაზიდვადი და უფრო ხანგრძლივად მოხმარებადი გაცვლის საშუალება – ვიდრე ნატურალური ფული – მონეტები.
მონეტები
P.S. მონეტები ხურდა ფულის სახით დღესაც აქტიურად გამოიყენება სავაჭრო–საფინანსო სისტემაში.
ბანკნოტები
thumb|left|280pxპირველი ქაღალდის ფულის პროტოტიპი შეიქმნა ჩინეთში ჯერ კიდევ IX საუკუნის დასაწყისში. დიდი და მნიშვნელოვანი საქმეები დიდ თანხებს მოითხოვდნენ, ამიტომ იმპერატორმა დააბეჭვდინა მაღალი ხარისხის ქაღალდი, რომელზეც დატანილი ნიშნებით იგი 10000 სპილენძის მონეტის მაგივრობას სწევდა. ხოლო მასიურად ბანკნოტების ბეჭდვა დაიწყო 1024 წელს, რადგანაც ომის დასაფინანსებლად დიდი სახსრები იყო საჭირო. ამას მონეტები ვერ უზრუნველყოფდნენ, მათი სიმცირისა და ძნელად ტრანსპორტირებადობის გამო. მარკო პოლო წერდა, რომ: ქაღალდის ფულის გამოშვება - ეს ახალი შესაძლებლობაა იმ მიზნის მისაღწევად, რომლისკენაც ასე დიდი ხანი მიისწრაფვოდენენ ალქიმიკოსები. ამ მოსაზრების საბაბი მიუცია 1276 წელს ჩინეთში მოგზაურობისას შეხვედრილ იმპერატორულ ბანკნოტებს, რომლებიც გამოიყენებოდა, როგორც საყოველთაო გადახდის საშუალება. ჩინგიზ-ხანის მართველობა ამ კუპიურებს თავისუფლად ცვლიდა ოქროზე.
ევროპაში ბანკნოტები შედარებით გვიან გამოჩნდნენ. 1661 წელს სტოკჰოლმის, კერძო, საემისიო ბანკმა დაბეჭდა პირველი ოფიციალური ბანკნოტები ევროპაში. იქამდე კი ევროპელები იყენებდნენ - ვექსელს. ეს არის მოკლე ან გრძელვადიანი ხელშეკრულება ორ მხარეს შორის, რომელიც მის(ვექსელის) გამცემს ავალდებულებს დათქმულ დროს წინასწარ შეთანხმებული თანხის გადახდას.
აღსანიშნავია ასევე, რომ ზოგიერთ ქვეყანაში ბანკნოტებს პერიოდულად უშვებდნენ და შემდეგ იღებდნენ სავალუტო სისტემიდან. მიზეზი ამისა იყო ის, რომ, როცა მთავრობას ფული სჭირდებოდა, დიდი რაოდენობით ბეჭდავდა ფასიან ქაღალდებს, რაც მოკლე ხანში იწვევდა ჰიპერინფლაციას და იძულებულნი ხდებოდნენ კვლავ მეტალს დაბრუნებოდნენ.
1945 წელს მეორე მსოფლიო ომით გამოწვეული კრიზისიდან გამოსასვლელად და საერთაშორისო ეკონომიკური სისტემისთვის სტიმულის მისაცემად, ბრეტონ-ვუდსში შეიქმნა ე.წ. ბრეტონ-ვუდსის სისტემა, რომელმაც გამოიწვია საერთაშორისო სავაჭრო და საგადასახადო სისტემაში, ამერიკული დოლარის ‘’გაბატონება”. სადაც 1914 წლამდე ბრიტანულ გირვანქა სტერლინგს (pound) ლიდერის პოზიცია ეკავა,
1971 წლამდე ბანკნოტების მფლობელებს ჰქონდათ უფლება, ქაღალდის ფული ნებისმიერ დროს გადაეცვალათ ბანკში ოქროზე საბაზრო ფასის შესაბამისად (ოქროს სტანდარტი). ეს გულისხმობდა, რომ ბანკის საცავში იმდენი ოქრო უნდა ყოფილიყო შენახული, რა ღირებულების კუპიურებიც ჰქონდა მას ემისირებული. 1971 წელს კი საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე ბანკნოტებმა ეს უფლება დაკარგეს. თუმცა, ზოგიერთმა ქვეყანამ ეს პროცესი პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ განახორციელა. იქიდან მოყოლებული დღემდე ქაღალდის ფული არც ერთ ლითონზე არაა მიმაგრებული და თავისუფლად იხმარება მსოფლიო სავალუტო სისტემაში.
ხობის მუნიციპალიტეტის დროშა
ხობის მუნიციპალიტეტის დროშა — ხობის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.
აღწერილობა
დროშა წარმოადგენს მართკუთხედის ფორმის ქსოვილს, რომელიც ჰორიზონტალურად არის გაყოფილი ორ ნაწილად — თეთრ და ლურჯ ველებად. პირველ ნაწილს უჭირავს დროშის 2/3, მეორე ნაწილს — დროშის 1/3. დროშის პროპორციაა - 2/3.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური დროშები კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტი
Formica longipes
Formica longipes — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
The Brazilian
The Brazilian — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის ინსტრუმენტული კომპოზიცია ალბომიდან Invisible Touch. ეს ნომერი სრულდებოდა ტრიოს საკონცერტო ტურნეზე Invisible Touch. იგი ასევე შეტანილია მუსიკალურ ალბომში When the Wind Blows, რომელშიც თავმოყრილია მუსიკალური კომპოზიციების ანიმაციური ფილმიდან როდესაც ქარი ქრის.
სქოლიო
კატეგორია:ჯენესისის სიმღერები კატეგორია:1986 წლის სიმღერები
რიტა უილსონი
კარიერა
პირველად ეკრანზე გამოჩნდა 1972 წელს, ამერიკული სიტკომის, „ბრედი ბრანჩის“ 1972-ე ეპიზოდში, „გრეგის სამკუთხედი“, სადაც უილსონმა პეტ კონვის როლი ითამაშა. 1982 წელს ორჯერ გამოჩნდა როგორც ექთანი ლესი, კომედიურ-დრამატულ ტელესერიალში, „მეში“. გადაღებულია სიტკომში „Three's Company“, და „Bosom Buddies“-ში, სადაც აგრეთვე მონაწილეობას იღებდა მისი მომავალი მეუღლე ტომ ჰენქსი. ტელესერიალ „ფრეზიერში“ ასრულებდა ჰეზერ როუზ კრეინის როლს. გამოჩენილია მრავალ ფილმში, მათ შორის არის: 1985 წლის ამერიკული კომედია „მოხალისეები“, 1993 წლის ტელეფილმი „ბარბაროსები ჭიშკართან“, 1990 წლის სატირული შავი კომედია „პატივმოყვარეობის კოცონი“, საახალწლო შავი კომედია „სრულიად გიჟი“, „უძინრები სიეტლში“, „ახლა და შემდეგ“, „ის რასაც აკეთებ“, „საახალწლო საჩუქარი“, „გაქცეული პატარძალი“, „უხილავი ბავშვი“, „ჩვენი ისტორია“, „ტემბრის შერჩევა“, „ლარი კრაუნი“ და სხვა.
ტელევიზიაში, ავსტრონავტის ფრენკ ბორმანის მეუღლის, სუზან ბორმანის როლი ნათამაშები აქვს HBO-ს სერიალში, „დედამიწიდან მთვარემდე“. გამოჩენილია სხვა სერიალებშიც: „ფრაზიერი“, „შეაჩერე შენი ენთუზიაზმი“, „კანონი და წესრიგი: სპეციალური კორპუსი“, „გვამი, როგორც მტკიცებულება“ და სხვა. განმეორებადი როლები ჰქონდა სერიალებში, „კარგი ცოლი“ და „გოგოები“.
არის „ჩემი დიდი ბერძნული ქორწილის“ პროდიუსერი, აღნიშნული ფილმი ერთ-ერთი ყველაზე მაღალშემოსავლიანი დამოუკიდებელი ფილმია. ასევე არის „ჩემი დიდი ბერძნული ქორწილი II“-ის პროდიუსერი, ამ ფილმში მას ასევე მეორეხარისხოვანი როლი ჰქონდა. ფილმი გამოვიდა 2016 წელს. არის 2008 წლის ფილმის, „მამა მიას“ და მისი გაგრძელების, „მამა მია 2“-ის (2018) პროდიუსერი.
2006 წელს პირველად გამოვიდა ბროდვეის თეატრში, როქსი ჰერთის როლით პიესაში, „ჩიკაგო“. 2015 წელს ბროდვეის თეატრში დაბრუნდა და ლარი დევიდის პიესაში, „Fish in the Dark“-ში ითამაშა ბრენდას როლი. გარდა ბროდვეის თეატრისა, ნათამაშები აქვს ნორა ეფრონის და დელია ეფრონის პიესაში, „სიყვარული, დანაკარგი და რა ჩავიცვი“.
არის ჟურნალ, „Harper's Bazaar“-ის ედიტორი. დაწერილი აქვს დაახლოებით 21 სტატია. ასევე სტატიები დაწერილი აქვს ამერიკული ჟურნალისთვის, „O, The Oprah Magazine“.
პირადი ცხოვრება
არის ბერძნული მართლმადიდებლური ეკლესიის წევრი. 2015 წლის აპრილში, უილსონმა გამოაცხადა რომ მას მკერდის კიბო აქვს და ჩაუტარდა რეკონსტრუქციული ოპერაცია. ერთთვიანი პაუზის შემდეგ, იგი დაუბრუნდა სამსახიობო კარიერას, და ბროდვეის თეატრში ლარი დევიდის პიესაში, „Fish in the Dark“-ში ითამაშა.
2020 წლის 12 მარტს მსახიობმა ინსტაგრამ პოსტით დაანონსა რომ მასსა და თავის ქმარს, ტომ ჰენქსს კოვიდ-19 დაუდასტურდათ და მცირე სიმპტომები ჰქონდათ.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები კატეგორია:ამერიკელი პროდიუსერები კატეგორია:დაბადებული 1956 კატეგორია:დაბადებული 26 ოქტომბერი
Hibbertopterus
thumb|[[Megarachne, Hibbertopterus მონათესავე ევრიპტერიდი არგენტინის გვიან კარბონული პერიოდის ნალექებიდან.]] Hibbertopterus — ნამარხი გვარი ევრიპტერიდების რიგისა. ნაშთები ცნობილია შოტლანდიის კარბონული პერიოდის ნალექებიდან. ბინადრობდნენ ჭაობებში. არსებობდნენ გვიანი კარბონიდან - პერმული პერიოდის დასასრულამდე.
Hibbertopterus მიაკუთვნებენ ოჯახს Hibbertoperidae, რომლის წარმომადგენლები დიდი ზომით გამოირჩეოდნენ და არსებობდნენ ზედა დევონიდან - პერმული პერიოდის დასასრულამდე. Hibbertopterus იკვებებოდნენ მტკნარწყლიანი ჭაობებისა და მდინარეების ფსკერზე არსებული ნარჩენებით, პატარა უხერხემლოებით, რომლებსაც ნალექში პოულობდნენ. მათი მორფოლოგია ისეთი უჩვეულოა, რომ უწინ მათ ევრიპტერიდებისაგან დამოუკიდებელ რიგში აერთიანებდნენ, თუმცა ბოლო გამოკვლევები ადასტურებს, რომ Hibbertopterus მიეკუთვნება ქვერიგს Stylonurina, მონათესავე გვართან Drepanopterus ერთად, რომელიც ასევე ერთიანდება ზეოჯახში Hibbertopteroidea.
აღსანიშნავია ისიც, რომ Hibbertopterus არის ის ერთ-ერთი პირველი წყლის არსება, რომელმაც წამოიწყო სახმელეთო გადაადგილება, როგორც ამას ადასტურებს დასავლეთ ლოტიანში (შოტლანდია ) აღმოჩენილი კვალი. კვალი სიგრძით 6, სიგანეში კი 1 მეტრია. ამის მიხედვით გამოითვალა ცხოველის სიგრძე, რაც სავარაუდოდ 1,8 მეტრს შეესაბამება.
სქოლიო
კატეგორია:ევრიპტერიდები
კუინი
კუინი (Queen River) — მდინარე ავსტრალიაში. მდებარეობს ტასმანიის შტატში ამავე სახელწოდების კუნძულზე. მისი სიგრძე შეადგენს 12.9 კილომეტრს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტასმანიის მდინარეები
მედელინი (სებუ)
მედელინი (ოფიციალურად მედელინის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Medellin; Bayan ng Medellin) ― მეორე კლასის მუნიციპალიტეტი სებუს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 59 605 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 19 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სებუს პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ნერიოიფიორდი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნორვეგიაში
სტაროსემენკინო
სტაროსემენკინო (Иҫке Семенкин; Старосеменкино) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელებეის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 447 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელებეიდან დაშორებულია 29 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია აქსაკოვო, რომელიც დაშორებულია 41 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ჩუვაშები შეადგენენ (85 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბელებეის რაიონის სოფლები
Formica longipilosa
Formica longipilosa — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ქაფანაქჩი (გორანბოი)
ქაფანაქჩი  (Kəpənəkçi) — სოფელი აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გორანბოის რაიონის სოფლები
ჰოლანდის გვირაბი
ჰოლანდის გვირაბი (Holland Tunnel) — საავტომობილო გვირაბი მდინარე ჰუდზონის ქვეშ, რომელიც კუნძულ მანჰეტენს აკავშირებს აშშ-ის კონტინენტურ ნაწილთან, კერძოდ, ნიუ-ჯერსის შტატის „ინტერსტეიტ 78“ მაგისტრალთან. გვირაბის თავდაპირველი სახელი იყო მდინარე ჰუდზონის საავტომობილო გვირაბი ან კანალ სტრიტის გვირაბი და ლინკოლნის გვირაბთან ერთად ერთ-ერთია ორი გვირაბიდან მდინარე ჰუდზონს ქვეშ. გვირაბს ამჟამად ისტორიული ძეგლის სტატუსი აქვს მინიჭებული, როგორც ერთ-ერთ ადრეულ ვენტილირებულ გვირაბსა და სამოქალაქო მშენებლობის მიღწევას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის გვირაბები კატეგორია:ნიუ-იორკი
კრუსესი
ქალაქი დაარსდა 1852 წელს იმ ადგილას, რომელსაც საბანა-დე-იბარას ეძახდნენ. 1855 წელს გაიყვანეს რკინიგზა. კრუსესის მიდამოებში მდებარეობს შაქრის გადამამუშავებელი 5 ფაბრიკა.
დემოგრაფია
2004 წელს, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 32 139 ადამიანს შეადგენდა. 198 კმ² ფართობზე მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 162,3 ადამიანი კმ²-ზე.
სქოლიო
კატეგორია:კუბის ქალაქები
საჭადრაკო ოლიმპიადა 1962
16 სექტემბერი - 10 ოქტომბერი 1962 ვარნა, ბულგარეთი
1960 წლის ფიდეს ლეიფციგის კონფერენციამ გადაწყვიტა მომდევნო ოლიმპიადა ბულგარეთში ჩაეტარებინა. საქვეყნოდ ცნობილი კურორტი საგანგებოდ მოემზადა ოლიმპიადისათვის. სპეციალურად აშენდა სასახლე, რომელსაც არქიტექტორებმა ,,კაისას ტაძარი’’ უწოდეს. სწორედ აქ მიმდინარეობდა ოლიმპიური საჭადრაკო ბატალიები. ტურნირზე ფიდეს გადაწყვეტილებით შემოღებული იქნა საყაიმო ცენზი, რაც იმაში მდგომარეობდა, რომ მოჭადრაკეებს 30 სვლამდე მთავარი არბიტრის გარეშე ყაიმზე შეთნხმების უფლება არ ჰქონდათ. აქვე ვიტყვით, რომ ამან ყაიმების რიცხვი ვერ შეამცირა და მომავალ ოლიმპიდაზე ეს წესი გაუქმებულ იქნა.
ქვეჯგუფებში მოულოდნელი არაფერი მომხდარა. ფავორიტებმა ყველგან იოლად გაიკაფეს გზა ფინალისაკენ, მხოლოდ მესამე ჯგუფში გამძფრდა ბრძოლა მეორე-მესამე ადგილებისათვის (პირველზე უკონკურენციოდ გავიდა იუგოსლავია). საბოლოოდ ნიდერლანდებისა და ჩეხოსლოვაკიის გუნდებმა მხოლოდ დამატებითი მაჩვენებლებით აჯობეს პოლონეთს.
ფინალი საბჭოთა გუნდმა ოდნავ შენელებული ტემპით დაიწყო და ოთხი ტურის შემდეგ იუგოსლავიის და დასავლეთ გერმანიის გუნდებთნ ერთად 10 ქულით ლიდერობდა. მეხუთე ტურიდან დაწყებული კი საბჭოელებმა თანდათანობით დაიწყეს სხვაობის გაზრდა. მთავარი ბრძოლა მეორე ადგილისათვის წარიმართა. ბოლო ტურში ერთმანეთს ამ ადგილის მთავარი პრედენდენტები, იუგოსლავია და აშშ ხვდებოდნენ ერთმანეთს. იუგოსლავიელებს 25 ქულა ჰქონდათ, ამერიკელებს - 24. დაძაბული მატჩი ევროპელებმა 3-1 მოიგეს (გლიგორიჩმა მოუგო ფიშერს) და მეორე ადგილიც დაიბევეს. ამ შედეგით კარგად ისარგებლეს არგენტინელებმა, რომლებმაც ასევე 3-1 მოუგეს ნიდერლანდელებს და მესამე ადგილზე მოკალათდნენ. არგენტინელთა შორის ტონს იძლეოდნენ მიგელ ნაიდორფი და რაულ სანგინეტი. კარგად თამაშობდა ოსკარ პანოც. როგორც შემდგომში გაირკვა ეს არგენტინელთა ბოლო წარმატება იყო ოლიმპიადებზე (შემდგომში ისინი მხოლოდ ორჯერ მოხვდნენ ხუთეულში). სამხრეთამერიკელთა ეს სახელოვანი თაობა ნელ-ნელა ჩამოშორდა ჭადრაკს, მათი შემცვლელი კი ფეხბურთის ქვეყანაში აღარ აღმოჩნდა.
ტექნიკური შედეგები
მონაწილეობდა 37 ქვეყნის 38 ნაკრები გუნდი (მეორე ეტპიდან მესამე ფინალურ ჯგუფში დაემატა ბულგარეთის მეორე გუნდი). ტურნირი ჩატარდა ორ ეტაპად. პირველ ეტაპზე გუნდები ოთხ ქვეჯგუფში არკვევდნენ ფინალისტთა ვინაობას. ქვეჯგუფებში პირველ-მესამე ადგილებზე გასული გუნდები თამაშობდნენ მთავარ ფინალში (I-IX ადგილები). დანარჩენები B და C ფინალურ ტურნირებში იბრძოდნენ XIII-XIV და XXVI-XXVII ადგილებისათვის. ორივე ეტაპზე ტურნირი ჩატარდა წრიული სისტემით.
პირველი ეტაპი
მეორე ეტაპი
25.🇳🇴 - 32,5 🇧🇬-2 - 29,5 26.🇦🇱 - 28,5  27.🇹🇳 tunisia - 28,5  28.🇮🇳 - 26,5  29.🇮🇷 - 25  30.🇫🇷 - 23,5  31.🇵🇷 puerto rico - 22,5  32.🇺🇾 uruguay - 22  33.🇬🇷 - 18,5  34.🇱🇺 - 18  35.🇹🇷 - 17  36.🇮🇪 - 14,5  37.🇨🇾 - 1,5
13.🇪🇸 - 26,5 14.🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 - 26,5  15.🇮🇱 - 25  16.🇨🇺 - 22,5  17.🇸🇪 - 22,5  18.🇵🇱 - 22,5  19.🇧🇪 - 22  20.🇫🇮 - 20,5  21.🇲🇳 - 20  22.🇨🇭 - 20  23.🇮🇸 - 19  24. - 17
I-XII ადგილები
ჩემპიონის და პრიზიორების შემადგენლობა და შედეგები
მიხეილ ბოტვინიკი 8 (+5=6-1), ტიგრან პეტროსიანი 10 (+8=4-0), ბორის სპასკი 11 (+8=6-0), პაულ კერესი 9,5 (+6=7-0), ეფიმ გელერი 10,5 (+10=1-1), მიხეილ ტალი 10 (+7=6-0)
სვეტოზარ გლიგორიჩი 12 (+8=8-1), პეტარ ტრიფუნოვიჩი 9 (+4=10-1), ალექსანდრ მატანოვიჩი 8,5 (+5=7-3), ბორისლავ ივკოვი 13,5 (+11=5-0), ბრუნო პარმა 5,5 (+3=5-0), დრაგოლუბ მინიჩი 7 (+5=4-0).
მიგელ ნაიდორფი 12,5 (+9=7-1), ხულიო ბოლბოჩანი 10 (+5=10-2), ოსკარ პანო 9,5 (+7=5-2), პაულ სანგინეტი 13,5 (+12=3-1), ჰექტორ დეკიუ როსეტო 5 (+4=2-4), ალბერტო ფოგელმანი 5 (+4=2-0)
საუკეთესო შედეგები დაფების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"|პირველი დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მეორე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მესამე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მეოთხე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მეორე სათადარიგო დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
რესურსები ინტერნეტში
15
SketchUp
SketchUp — სამგანზომილებიანი კომპიუტერული მოდელირების პროგრამა. 2006 წლის მარტში მის შემქმნელ ფირმასთან @Last Software ერთან შეისყიდა Google-მა. ამჟამად გარკვეული ფუნქციებით შეზღუდული ვერსია Google SketshUp თავისუფალია, ხოლო სრული ვერსია SketchUp Pro 6 ფასიანია.
პროგრამის ძირითად უპირატესობად მიიჩნევა მისი მარტივი, ინტუიციური ინტერფეისი. მისი ყველაზე პოპულარული დამატებაა 3D Warehouse - მომხმარებლების მიერ შექმნილი მოდელების ან კომპონენტების ონლაინ საწყობი. პროგრამა ინტეგრირებულია Google Earth-თან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამგანზომილებიანი პროგრამირება კატეგორია:კომპიუტერული დიზაინი
Formica longiventris
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
თამაზ ბეჟანიშვილი
თამაზ ბეჟანიშვილი (დ. 29 იანვარი, 1942, თბილისი) — ქართველი ბიზნესმენი, თანამდებობის პირი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი.
1964 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი, სპეციალობა — რკინიგზის ტრანსპორტის ელექტროფიკაცია. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 29 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1942 კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1964) კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:ქართველი ბიზნესმენები
მანიტოუოკი (უისკონსინი)
მანიტოუოკი (Manitowoc) — ქალაქი აშშ-ში, უისკონსინის შტატში. შედის მანიტოუოკის ოლქის შემადგენლობაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 33 736 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 738,8 კაცი/კმ². ფართობი 46,59 კმ².
რუსეთის თანამემამულეთა რუსული სათვისტომოების კონგრესი აფხაზეთში
რუსეთის თანამემამულეთა რუსული სათვისტომოების კონგრესი აფხაზეთში (Конгресс русских общин соотечественников России в Абхазии (КРОСРА)), შემოკლებით – რუსული სათვისტომოების კონგრესი (Конгресс русских общин (КРО)) — რუსული იმპერიულ–ნაციონალისტური საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ორგანიზაცია სეპარატისტულ აფხაზეთში. დაარსდა 1994 წლის მარტში.
ორგანიზაციის მოღვაწეობის ძირითადი მიმართულებაა რუსული მოსახლეობის უფლებებისა და ინტერესების დაცვა და საზღვარგარეთ მცხოვრებ თანამემამულეთა დახმარება. კონგრესის მონაცემებით, დღეს აფხაზეთში ცხოვრობს 220 ათასი რუსეთის მოქალაქე, აქედან 50 ათასი ეთნიკური რუსია.
ორგანიზაციის ლიდერია გენადი ვასილის ძე ნიკიტჩენკო (Никитченко Геннадий Васильевич), აფხაზეთის სეპარატისტული სახალხო კრების ორგზის დეპუტატი; მოადგილე – ვლადიმერ კიმის ძე მიხეევი (Михеев Владимир Кимович).
2010 წლის მონაცემებით, ორგანიზაციის წევრთა რაოდენობა 15 ათასს ითვლის. ორგანიზაცია მოქმედებს აფხაზეთის ყველა (7) ქალაქში. აქვს ბეჭდვითი ორგანო, გაზეთი "რუსული სიტყვა" ("Русское слово").
სკანდალები
ორგანიზაციის სათავო ოფისი განთავსებულია სოხუმში, აიაარას ქ. (Аиаара; ყოფ. კიროვის №38). აღნიშნულ მისამართზე ბინა, რომელიც აფხაზეთის ომამდე ქართველი შუბლაძეების ოჯახის საკუთრება იყო, გ. ნიკიტჩენკოს საჩუქრად გადასცა თვით აფხაზეთის სეპარატისტულმა ექს–პრეზიდენტმა ვლადისლავ არძინბამ "აფხაზეთის წინაშე განსაკუთრებული დამსახურებისთვის". კონგრესის ოფისის კუთვნილების გამო წარმოიშვა სასამართლო დავა "ნიკიტჩენკო–ცუჟბა", შუბლაძეების ოჯახის რძალს ანჟელა შუბლაძესა და ორგანიზაციას შორის. 2010 წელს სოხუმის საქალაქო გადაწყვეტილებით ცუჟბების ოჯახს აიიარას ქ. №38 ცხოვრების ნება დაერთო.
ორგანიზაციას საფოსტო მისამართი აქვს კრასნოდარის მხარეში, ქ. სოჭში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აფხაზეთის სეპარატისტული პოლიტიკური პარტიები კატეგორია:რუსები სეპარატისტულ აფხაზეთში
კაზანლიტამაკი
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 133 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელებეიდან დაშორებულია 27 კილომეტრით. უ 2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (91 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბელებეის რაიონის სოფლები
ნიკოლოზ ქართველთა მნათობი
ნიკოლოზ ქართველთა მნათობი ღირსი მამა ჩვენი ნიკოლოზ ქართველთა მნათობი, აკოლოთიათა აღმწერელი (გ. 1308). საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 3 ნოემბერი (16 ნოემბერი).
ღირსი ნიკოლოზ ქართველთა მნათობი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა XIII საუკუნის შუა წლებიდან XIV საუკუნის დასაწყისამდე. მისი მოღვაწეობის ბოლო წლები ემთხვევა დემეტრე თავდადებულის (ხს. 12 მარტს) ძის, ვახტანგის მეფობის დროს (1301-1308 წწ.).
ღირსი ნიკოლოზ ქართველთა მნათობი, აკოლოთიათა აღმწერლის შესახებ ცნობები მწირადაა შემონახული.
წმინდა ნიკოლოზი თავისი დროის ერთ-ერთი უდიდესი ჰიმნოგრაფი და გამოჩენილი სასულიერო მოღვაწე იყო. მისი შემოქმედებიდან ჩვენამდე ძალიან ცოტა რამაა მოღწეული.
ანტონ კათალიკოსი (1720-1788 წწ.) წერს, რომ ნიკოლოზი იყო „ავქსონი კანონთ, მრავალ აკოლოთიათ“ და ასახელებს მის ერთ თხზულებას: „ამან უზომოდ წჳმისა გარდამოსვლის დასაყენები შექმნა აკოლოთია, მხურვალსავედრი ღვთისადმი ერისაგან, მაღალგამოთქმით“. ეს აკოლოთია გვხვდება ქართულ კურთხევანში.
წმინდა ნიკოლოზი ქართულ სასულიერო ლიტერატურას მთარგმნელობითი მოღვაწეობითაც ამდიდრებდა, ვარაუდობენ, რომ როგორც ლიტურგისტს, მას უნდა ეკუთვნოდეს ის წესები, კერძოდ, „განგება წყლის კურთხევისა“, რომელიც 1306-1308 წლებშია ნათარგმნი ბერძნულიდან ქართულად.
ცნობილი მეცნიერი და ისტორიკოსი პლატონ იოსელიანი (1809-1875) წერს, რომ მან წმინდა ნიკოლოზის სხვა აკოლოთიანიც ნახა ათონის ივერთა მონასტრის ხელნაწერებში.
წმინდა მამა 1308 წელს აღესრულა მშვიდობით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი წმინდანები კატეგორია:XIV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ბაიკალი
ბაიკალი (Байкал; Байгал далай, Байгал нуур) — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ტექტონიკური წარმოშობის ტბა რუსეთში, აღმოსავლეთ ციმბირში, ირკუტსკის ოლქისა და ბურიატეთის ტერიტორიაზე. მსოფლიოში ყველაზე ღრმა ტბა, მტკნარი წყლის უდიდესი რეზერვუარი. მდებარეობს ზღვის დონიდან 455,5 მ სიმაღლეზე, ქედებით გარშემორტყმულ ღრმა ტექტონიკურ ქვაბულში, რომელიც წარმოიქმნა და წყლით ამოივსო პალეოგენის ბოლოსა და ქვედა ნეოგენში. წელიწადის ნახევარზე მეტი ხნით ბაიკალი იყინება. ტბის ქვაბული დაახლოებით 25 მლნ. წლის წინ წარმოიქმნა.
ტბა და ირგვლივ მდებარე სანაპირო გამოირჩევა ფლორისა და ფაუნის უნიკალური მრავალფეროვნებით, რომელთაგან უმეტესობა ენდემურია. 1956 წლიდან მდინარე ანგარაზე ირკუტსკის ჰესის კაშხლის აშენების შედეგად, ბაიკალი გახდა ირკუტსკის წყალსაცავის აკვატორიის ნაწილი, რის გამოც ტბის საშუალო დონემ სხვადასხვა ცნობებით აიწია 0,8–1,4 მ-ით. ადგილობრივები და საერთოდ, რუსეთის მოსახლეობის დიდი ნაწილი ბაიკალს „ზღვას“ უწოდებს.
ბაიკალი მსოფლიოში ტბებს შორის ფართობით მე-6 ადგილზეა. კუნძულების გარეშე მისი ფართობია 31 722 კმ². ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 620 კილომეტრზე. სიგანე მერყეობს 24-იდან 79 კმ-მდე. სანაპირო ხაზის სიგრძეა 2100 კმ. ტბის დასავლეთი სანაპირო კლდოვანია და ციცაბო, ხოლო აღმოსავლეთი — შედარებით ბრტყელი. ბაიკალი არის დედამიწის უღრმესი ტბა. თანამედროვე მისი მაქსიმალური სიღრმე — 1642 მეტრი დადგინდა სსრკ თავდაცვის სამინისტროს რუსეთის ჰიდროგრაფიული სამსახურის ექსპედიციის ჰიდროგრაფიული სამუშაოების შესრულებისას 1983 წელს. ბაიკალის მაქსიმალური სიღრმე რუკაზე დაიტანეს 1992 წელს, ხოლო 2002 წელს სიღრმე დადასტურდა ბელგია-ესპანეთი-რუსეთის ერთობლივი პროექტის დროს, რომელიც მიმართული იყო ბაიკალის ტბის ახალი ბათიმეტრიული რუკის შედგენისაკენ. ბაიკალის საშუალო სიღრმე უდრის 744,4 მ-ს, რაც აგრეთვე დიდ მაჩვენებლად შეიძლება ჩაითვალოს.
ბაიკალის გარდა დედამიწაზე მხოლოდ ორადორი ტბა არსებობს (თუ მხედველობაში არ მივიღებთ ყინულისქვეშეთში მოქცეულ ტბა ვოსტოკს), რომელთა სიღრმე 1000 მ-ს სჭარბობს, ესენია: ტანგანიიკა (1470 მ) და კასპიის ზღვა-ტბა (1025 მ). ბაიკალი მოიცავს ზედაპირული მტკნარი წყლის მსოფლიო მარაგის 1/5-ს. სანაპირო ხაზი სუსტადაა დანაწევრებული. მკვეთრად გამოიყოფა ნახევარკუნძულები: სვიატოი-ნოსი და ხორინ-ირგი. აღსანიშნავია ჩივირკუის ყურე, პროვალის ყურე და სხვა. წყლის მოცულობა შეადგენს 23 615,39 კმ³-ს. წყალშემკრები აუზის ფართობი 570 000 კმ². საერთო მინერალიზაციის მაჩვენებელია 0,120 ‰. გამჭვირვალობა 40 მ-მდე. ბაიკალს მრავალი მდინარე ერთვის, რომელთაგან უდიდესია სელენგა, ზემო ანგარა და ბარგუზინი. ტბიდან გამოედინება მდინარე ენისეის მარჯვენა შენაკადი ანგარა.
1996 წელს ბაიკალის ტბა იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც ფლორისა და ფაუნის უნიკალური ადგილი, რაც, უპირველეს ყოვლისა, ადგილობრივ ენდემიზმშია გამოხატული. ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან ცხოვრობენ ბურიატეთის მკვიდრი მოსახლეობა ბურიატები, რომლებიც მისდევენ მეთხეობასა და მეაქლემეობას და აგრეთვე დაკავებული არიან მსხვილი რქოსანი საქონლისა და ცხვრის მოშენებით.
ეტიმოლოგია
ადგილობრივები ბაიკალის ტბას ზღვას უწოდებენ. სახელწოდების ეტიმოლოგია ზუსტად არ არის დადგენილი. ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ სახელწოდება მომდინარეობს მონღოლური „ბაიგალი“ („მდიდარი ცეცხლი“), ან თურქული — „ბაი-ყული“ („მდიდარი ტბა“) სიტყვებისაგან. თუმცა აღნიშნული ჰიპოთეზები მეცნიერულად საფუძველს მოკლებულია. ბაიკალს გააჩნია სხვა სახელწოდებებიც, ასე მაგალითად, ჩინეთის ისტორიაში ტბა მოიხსენიება „პეხაი“-ს სახელწოდებით, რაც ქართულ თარგმანში ჟღერს როგორც „ჩრდილოეთი ზღვა“. ტუნგუსები ბაიკალს „ლამუ“-ს უწოდებენ, ე.ი. ზღვას, ხოლო ბურიატ-მონღოლები „დალანორ“-ს, რაც „წმინდა ტბა“-ს ნიშნავს. შესაძლოა სწორედ ბურიტული „ბაიგალი“ გახდა რუსულ სიტყვახმარებაში დამკვიდრებული სახელწოდება ბაიკალის ფორმით. XIX საუკუნემდე მისი ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება იყო „ზღვა“. ტერმინი ბაიკალი განმტკიცდა მხოლოდ XIX საუკუნის შუა ხანების შემდეგ.
პირველი პერიოდი
მინი|მარცხნივ|[[მარკო პოლო. (1254-1324).]] პირველად რუკებზე ბაიკალი დაიტანეს XVII საუკუნის მეორე ნახევარში. ამ რუკებზე ტბის მორფოლოგია არაზუსტად იყო გამოსახული. ტბის შედარებით ზუსტი გამოსახულება მოცემულია რემეზოვის 1701 წლის წიგნში. ბაიკალის პირველი გამოუცემელი რუკა შეადგინა დანიელ გოტლიბ მესერშმიდტმა თავისი მეორე მოგზაურობის დროს 1719-1729 წლებში. 1772-1772 წლებში, ბაიკალის ტბის სანაპიროების პირველი სპეციალური აგეგმვა შეასრულა პუშკარევმა; მანვე მოგვცა ბაიკალის რუკა მასშტაბში 10 ვერსტი დიუმში. თუმცა აღნიშნული რუკა არასოდეს არ ყოფილა გამოცემული, ხოლო მისი ორი დეტალური ხელნაწერის ეგზემპლარი: ერთი რუსული, ხოლო მეორე — გერმანული ტექსტებით, დღემდე ინახება რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ბიბლიოთეკის ხელნაწერთა განყოფილებაში. პუშკარევის მიერ დიუმში 5 ვერსტამდე შემცირებული რუკა გამოიცა იოჰან გოტლიბ გეორგის მიერ 1775 წელს.
ბაიკალის სანაპიროს დეტალური აგეგმვა განხორციელდა 1849-1850 წლებში. აღნიშნული რუკა, რომელიც დაზუსტებული იყო დამატებითი მონაცემებით რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოების ციმბირის განყოფილების მიერ, გამოიცა 1864 წელს. იგი საფუძვლად დაედო ბაიკალის ტბის გეოლოგიურ რუკას, რომელიც გამოქვეყნდა ივანე ჩერსკის მიერ 1886 წელს. ბაიკალის ძირითადი კარტოგრაფიული მასალა მიღებული იქნა 1898-1903 წლებში ჰიდროგრაფიული ექსპედიციის დროს, რომელსაც თედორე დრიჟენკო ხელმძღვანელობდა.
1876 წელს ბ. დიბოვსკისა და ვ. გოდლევსკის მიერ პირველად იქნა შედგენილი ბაიკალის სიღრმული რუკა, რომელიც მოიცავდა ტბის მხოლოდ სამხრეთ ნაწილს მდინარე სელენგის დელტამდე. 1908 წელს თედორე დრიჟენკოს ჰიდროგრაფიული ექსპედიციის შედეგად შესაძლებელი გახდა მთელი ბაიკალის სიღრმული რუკის გამოცემა. საბოლოოდ, 1926-1934 წლებში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბაიკალის ლიმნოლოგიური სადგურის მიერ შესრულდა სიღრმის ახალი გაზომვა ტბის მრავალ რაიონში, რის შედეგადაც გლებ ვერეშჩაგინმა 1 სმ-ში 2,5 კმ-იან მასშტაბში შეადგინა ბაიკალის სიღრმეების ახალი რუკა, 4 ფურცელზე. მინი|მარჯვნივ|220პქ|[[პეტრე I დიდი. (1672-1725).]] მინი|მარჯვნივ|220პქ|[[ბენედიქტ დიბოვსკი. (1833-1930).]] ბაიკალის მიმართ გაღვივებული ინტერესი მჭიდროდ არის დაკავშირებული ტბის კვლევის ისტორიასთან, ამასთანავე, აღნიშნული ინტერესი უწყვეტად ვითარდებოდა და უკავშირდებოდა ბაიკალზე ჩატარებული ახალი კვლევების თავისებურებების გამორკვევას, ხოლო ბაიკალის ათვისების შემდეგ, გაიშალა ყველა ახალი შესაძლებლობა საიმისოდ, რომ ტბა სახალხო მეურნეობის მიზნებისათვის ყოფილიყო გამოყენებული.