cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იური ვორონოი
ბიოგრაფია
1931-1934 წლებში. მუშაობდა ხერსონის საავადმყოფოს მთავარ ექიმად, ხერსონის ინდუსტრიული სამედიცინო ინსტიტუტის დირექტორად და  ქირურგიის პროფესორად, შემდეგ — უფროს მეცნიერ თანამშრომლად სრულიად უკრაინის გადაუდებელი ქირურგიისა და სისხლის გადასხმის ინსტიტუტში. ხსენებულ ინსტიტუტს  იმ წლებში ხელმძღვანელობდა ცნობილი ქირურგი. ვ.შამოვი, რომელიც გახდა ი.ვორონოის მასწავლებელი.
1935 წლის დეკემბერში კიევის სამედიცინო ინსტიტუტის განკარგულებით მიენიჭა მედიცინის  მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი დისერტაციის დაცვის გარეშე.
1936-1941 წლებში იური ვორონოი გახლდათ ხარკოვის სტომატოლოგიური ინსტიტუტის ქირურგიის განყოფილების გამგე. ომის დროს ის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე აღმოჩნდა და საზღვარგარეთ გადაასახლეს. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, ვორონოის აეკრძალა ხარკოვში პედაგოგიური მოღვაწეობა ქირურგიაში, ამიტომ იგი გადავიდა ჟიტომირში, სადაც 1944 წლიდან 1950 წლამდე მუშაობდა უროლოგად ქალაქსა და რეგიონალურ საავადმყოფოებში.
1950 წლიდან ცხოვრობდა კიევში, ხელმძღვანელობდა ექსპერიმენტული ბიოლოგიისა და პათოლოგიის ინსტიტუტის ექსპერიმენტული ქირურგიის განყოფილებას (1950-1953) და კიევის ჰემატოლოგიისა და სისხლის გადასხმის ინსტიტუტის იმავე განყოფილებას (1953-1960).
პიონერული მოღვაწეობა ტრანსპლანტოლოგიაში
ვორონოი ტრანსპლანტაციის საკითხებით დაინტერესდა ჯერ კიდევ 1920-იან წლებში, როდესაც გახლდათ პროფ. ჩერნიახოვსკის ასისტენტი და მონაწილეობდა   თირკმლის ტრანსპლანტაციასთან დაკავშირებულ ექსპერიმენტებში.
პროფ. შამოვის ხელმძღვანელობით დაეუფლა რთული ოპერაციების თანამედროვე მეთოდებს და 1927 წლიდან ჩაატარა ექსპერიმენტული ოპერაციები. შეისწავლა იმუნიტეტი ორგანოებისა და ქსოვილების გადანერგვისას.
1930 წლის 28 მაისს ხარკოვში ფიზიოლოგთა გაერთიანებილ კონგრესზე პირველად მოახდინა ძაღლზე თირკმლის გადანერგვის დემონსტრირება.
1933 წლის 3 აპრილს, ხარკოვში, პირველად მსოფლიოში, ადამიანს გადაუნერგა გვამური თირკმელი. მან უარი თქვა ცოცხალი ადამიანისგან ორგანოს აღების იდეაზე და მიიჩნია, რომ „შეუძლებელია ჯანმრთელ ადამიანს მიაყენო  ზიანი გადანერგვისთვის აუცილებელი ორგანოს ამოკვეთით, რათა პრობლემური პაციენტი  გადაარჩინო“.
ვორონოის მიერ 1934 წელს იტალიურ ჟურნალ Vinerva Chirurgisa--ში გამოქვეყნებულ მოხსენებაში  აღინიშნა, რომ თირკმელი სისხლის მიმოქცევაში ჩაერთო და დაიწყო დამოუკიდებლად ფუნქციონირება.
იური ვორონოი გარდაიცვალა 1961 წლის 13 მაისს გულის შეტევით. დაკრძალულია კიევში, ბაიკოვის სასაფლაოზე.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1895 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1961 კატეგორია:უკრაინელი ქირურგები კატეგორია:უკრაინელი ტრანსპლანტოლოგები
სინაფსური პლასტიურობა
რადგან მეხსიერება წარმოადგენს ტვინში სინაფსების მჭიდროდ ურთიერთდაკავშირებულ ქსელს, სინაფსური პლასტიურობა მეხსიერებისა და სწავლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნეიროქიმიური საძირკველია (იხ. ჰების კანონი).
პლასტიური ცვლილება ხშირად სინაფსზე არსებული ნეირორეცეპტორების რაოდნობის შეცვლის შედეგია. სინაფსური პლასტიურობის მისაღწევად რამდენიმე ძირეული მექანიზმის შენათხმებული მოქმედებაა საჭირო. მათ შორისაა სინაფსში გამოთავისუფლებული ნეიროტრანსმიტერების რაოდენობის ცვლილება და იმის ცვლილება, თუ რამდენად ეფექტიანად პასუხობენ უჯრედები ამ ნეიროტრანსმიტერებს. სინაფსური პლასტიურობა, ისევე როგორც აღმგზნებ, ასევე დამთრგუნველ სინაფსებში დამოკიდებულია პოსტსინაფსური კალციუმის გამოყოფაზე.
ისტორიული აღმოჩენები
1973 წელს ტერიე ლემომ და ტიმ ბლისმა პირველად აღწერეს დღესდღეობით ფართოდ შესწავლილი ხანგრძლივი პოტენციაციის ფენომენი Journal of Physiology-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. აღწერილ ექსპერიმენტში აკვირდებოდნენ ანესთეზირებული კურდღლების ჰიპოკამპუსებში გამჭოლ გზასა და დაკბილულ ხვეულს შორის სინაფსს. მათ აჩვენეს, რომ ძლიერმა ტეტანურმა (100 Hz) სტიმულმა გამჭოლი გზის ბოჭკოებზე გამოიწვია დაკბილული ხვეულის იმ უჯრედების პოსტსინაფსური პასუხის დრამატული და ხანგძლივი ზრდა, რომლებზეც სინაფსდებოდა ეს ბოჭკოები. იმავე წელს გამოაქვეყნეს ზედმიწევნით მსგავსი მონაცემები ამჯერად მღვიძარე კურდღლებზე ჩატარებული ექსპერიმენტის შედეგად. ეს აღმოჩენა განსაკუთრებით საინტერესო იყო მეხსიერების გარკვეულ ფორმებში ჰიპოკამპუსის სავარაუდო მნიშვნელოვანი როლის გამო.
ბიოქიმიური მექანიზმები
ეს გააქტიურებული პროტეინკინაზები ემსახურება პოსტსინაფსური აღმგზნები რეცეპტორების (ამპა რეცეპტორების) ფოსფორილირებას, აუმჯობესებენ კატიონების გადინებას და, შესაბამისად, იწვევენ სინაფსის პოტენციაციას. ასევე, ამ სიგნალებს გადააქვს დამატებითი რეცეპტორები პოსტსინაფსურ მემბრანაში, ასტიმულირებს შეცვლილი რეცეპტორის წარმოებას და ამით ამარტივებს კალციუმის შემოდინებას. ეს კი, თავის მხრივ, ზრდის პოსტსინაფსურ აღგზნებას მოცემული პრესინაფსური სტიმულის საპასუხოდ. ეს პროცესი შეიძლება შებრუნდეს პროტეინფოსფატაზას მოქმედებით, რომელიც ადეფოსფორილირებს ამ კატიონურ არხებს.
მეორე მექანიზმი ეყრდნობა გენის ტრანსკრიფციის მარეგულირებელი მეორეული შუამავლების კასკადს და სინაფსებში ძირითადი ცილების დონის შეცვლას, როგორებიცაა CaMKII და PKAII. მეორეული შუამავლის გზის აქტივაცია იწვევს დენდრიტის მორჩებში CaMKII-ისა და PKAII-ის დონის გაზრდას. ამ პროტეინკინაზებს უკავშირებენ დენდრიტის მორჩების მოცულობის გაზრდასა და ხანგრძლივი პოტენციაციის ისეთ პროცესებს, როგორებიცაა ამპა რეცეპტორების ჩამატება პლაზმურ მებრანაში და იონური არხების ფოსფორილირება გაზრდილი გამტარუნარიანობისთვის. არსებული სტიმულის პირობებში მიმდინარეობს აქტივირებული ცილების გამოცალკევებული ლოკალიზება, რაც იწვევს დენდრიტის მორჩებში ლოკალურ ეფექტებს. ნმდა რეცეპტორებიდან კალციუმის შემოდინება აუცილებელია CaMKII-ის აქტივაციისთვის. ეს აქტივაცია ლოკალიზებულია მორჩებთან წერტილოვანი სტიმულაციით და დეაქტივირდება მეზობელ მორჩებთან ან ღეროში გავრცელებამდე, რაც აჩვენებს ხანგრძლივი პოტენციაციის მნიშვნელოვან მექანიზმს, რომლის თანახმადაც ცილის აქტივაციის კონკრეტული ცვლილება ლოკალიზდება იმისათვის, რომ გააძლიეროს დენდრიტის კონკრეტული მორჩის პასუხუნარიანობა. დენდრიტის კონკრეტულ მორჩებს აქვთ შესაძლებლობა აწარმოონ უნიკალური რეაქცია პრესინაფსური უჯრედების საპასუხოდ. ეს მეორე მექანიზმი შეიძლება გამოიწვიოს ცილის ფოსფორილირებამ, მაგრამ სჭირდება დიდი ხანი და გრძელდება დიდხანს, რაც ქმნის ხანგრძლივი მეხსიერების სათავსოს მექანიზმს. ხანგრძლივი პოტენციაციის ხანგრძლივობა შეიძლება იყოს რეგულირებადი ამ მეორეული შუამავლების დაშლით.
ხანგრძლივად მოქმედი ცვლილებები ორ ნეირონს შორის სინაფსური კავშირების ქმედითუნარიანობაში (ხანგრძლივი პოტენციაცია) შეიძლება მოიცავდეს სინაფსური კონტაქტების დამყარებასა და გაწყვეტას. ისეთი გენები, როგორიცაა β-Α აქტივინი, რომელშიც დაშიფრულია აქტივინ A-ს ქვეერთეული, არის ხანგრძლივი პოტენციაციის საწყისი ეტაპის დროს რეგულირებული. აქტივინის მოლეკულა აკონტროლებს აქტინის დინამიკას დენდრიტის მორჩებში მიტოგენით გააქტიურებული პროტეინკინაზას გზების მეშვეობით. F-აქტინის ციტოჩონჩხური სტრუქტურის ცვლილებით მორჩები გრძელდება და იმის შანსი, რომ ისინი დაამყარებენ სინაფსურ კავშირს პრესინაფსური უჯრედის აქსონურ ტერმინალთან იზრდება. საბოლოო შედეგი არის ხანგრძლივი პოტენციაციის ხანგრძლივი შენარჩუნება.
იონური არხების რაოდენობა პოსტსინაფსურ მემბრანაზე გავლენას ახდენს სინაფსის სიძლიერეზე. კვლევის მიხედვით პოსტსინაფსურ მემბრანაზე რეცეპტორების სიმჭიდროვე იცვლება, რაც აისახება ნეირონის სტიმულთან შესაბამის აღგზნებადობაზე. დინამიურ პროცესში, რომელიც ნარჩუნდება წონასწორობაში, ნმდა და ამპა რეცეპტორები ემატება ეგზოციტოზისა და შორდება ენდოციტოზის მეშვეობით. ეს პროცესები და რეცეპტორების რაოდენობის გაზრდა შეიძლება შეიცვალოს სინაფსური აქტივობის შედეგად. ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ ამპა რეცეპტორები არის მიტანილი სინაფსებზე ვეზიკულური მემბრანის პოსტსინაფსურ მემბრანასთან შერწყმის საშუალებით პროტეინკინაზა CaMKII-ის მეშვეობით, რომელიც აქტივირდება კალციუმის შედინებით ნმდა რეცეპტორების გავლით. CaMKII ასევე აუმჯობესებს ამპა იონურ გამტარობას ფოსფორილირების მეშვეობით. ნმდა რეცეპტორის აქტივაციის მაღალი სიხშირის დროს შეინიშნება ცილა PSD-95-ის ექსპრესიის მატება, რაც ზრდის ამპა რეცეპტორების სინაფსურ ტევადობას. ეს არის ის, რაც იწვევს ამპა რეცეპტორების ხანგრძლივ ზრდას და, შესაბამისად, სინაფსების სიძლიერესა და პლასტიურობას.
თუ სინაფსის სიძლიერე მხოლოდ გამყარებულია სტიმულაციით, ან შესუსტებულია მისი ნაკლებობით, ჩამოყალიბდება დადებითი უკუკავშირის წრედი, რომელიც ზოგიერთ უჯრედში ზედმეტ ხოლო ზოგიერთში კი ნულოვან აღგზნებას იწვევს. მაგრამ ასევე არსებობს პლასტიურობის მარეგულირებელი ორი ფორმა, მასშტაბის ცვლილება და მეტაპლასტიურობა, რომლებიც უზრუნველყოფს უარყოფით უკუკავშირს. სინაფსური მასშტაბის ცვლილება არის ძირითადი მექანიზმი, რომლითაც ნეირონს შეუძლია დაასტაბილუროს აღგზნებადობის ხარისხი.
სინაფსური მასშტაბის ცვლილება ხელს უწყობს შენარჩუნდეს სინაფსების სიძლიერე ერთმანეთთან მიმართებაში. განგრძობითი აღგზნებადობის დროს ეს ხდება მცირე აღგზნებადობის პოსტსინაფსური პოტენციალის ამპლიტუდების შემცირებით, ხოლო გაგრძელებული ბლოკირების ან დათრგუნვის დროს მათი გაზრდით. ეს ეფექტი ვლინდება თანდათან, საათების ან დღეების განმავლობაში, სინაფსთან ნმდა რეცეპტორების რაოდენობის ცვლილებით (პერეს-ოტანიო და ელერსი, 2005). მეტაპლასტიურობა ცვლის პლასტიურობის ზღვარს, რაც ხელს უწყობს ინტეგრირებულ პასუხებს დროში გაწელილ სინაფსურ აქტივობაზე და ხელს უშლის ხანგრძლივი პოტენციაციისა და ხანგრძლივი დათრგუნვის ნაჯერ მდგომარეობას. რადგან ხანგრძლივი პოტენციაცია და ხანგრძლივი დათრგუნვა ეყრდნობა Ca2+-ის შემოდინებას ნმდა არხების გავლით, მეტაპლასტიურობა შეიძლება გამოწვეული იყოს ნმდა რეცეპტორებში, კალციუმის დაგროვებაში, კინაზების ან ფოსფატაზების მდგომარეობაში ცვლილებებით და ცილის სინთეზის მექანიზმების მომზადებით. სინაფსური მასშტაბის ზრდა არის ძირითადი მექანიზმი, რომლითაც ნეირონს შეუძლია არჩევანი გააკეთოს ცვალებად შენატანებს შორის. ნეირონული წრედები, რომლებსაც შეეხო ხანგრძლივი პოტენციაცია/ხანგრძლივი დათრგუნვა და შეიცვალა მეტაპლასტიურობით და მასშტაბის ცვლილებით, იწვევს ექოგამომწვევი წრედის ჩამოყალიბებას და რეგულაციას ჰების მიერ აღწერილი მანერით, რომელიც გამოხატულია როგორც მეხსიერება, მაშინ როცა ცვლილებები ნეირონულ წრედებში, რომლებიც იწყება სინაფსის დონეზე, არის ორგანიზმის სწავლის უნარის განუყოფელი ნაწილი.
სინაფსური პლასტიურობის ბიოქიმიური მექანიზმების კიდევ ერთი ელემენტი არის ადგილის მნიშვნელოვნება. ისეთი პროცესები, როგორიცაა ამპა რეცეპტორის ეგზოციტოზი, ხდება მიკროარეალებზე და რეგულირებადია t-SNARE STX4-ის მიერ. კონკრეტულობა ასევე მნიშვნელოვანია CAMKII-ის სიგნალებში, რომელიც მოიცავს ნანოარეალის კალციუმს. PKA-ს სივრცითი გრადიენტი დენდრიტის მორჩებსა და ღეროს შორის ასევე მნიშვნელოვანია სინაფსის სიძლიერისა და პლასტიურობის რეგულაციაში. ბიოქიმიური მექანიზმები, რომლებიც ცვლის სინაფსურ პლასტიურობას ხდება ნეირონის თითოეული სინაფსის დონეზე. რადგან ბიოქიმიური მექანიზმები შეზღუდულია მიკროარეალებით, მათ მიერ გამოწვეული სინაფსური პლასტიურობა გავლენას ახდენს მხოლოდ იმ კონკრეტულ სინაფსზე, სადაც ისინი ხდება.
თეორიული მექანიზმები
სინაფსური პლასტიურობის ორმხრივი მოდელი, რომელიც აღწერს როგორც ხანგრძლივ პოტენციაციას ასევე ხანგრძლივ დათრგუნვას, საჭიროა არაერთ სწავლის მექანიზმში გამოთვლითი ნეირომეცნიერების, ხელოვნური ნეირონული ქსელებისა და ბიოფიზიკის დარგებში. პლასტიურობის მოლეკულური ბუნების სამი ძირითადი ჰიპოთეზა არის კარგად შესწავლილი და სინაფსური პლასტიურობის მისაღწევად შეიძლება საკმარისი იყოს მათი ნებისმიერი კომბინაციით, მათ შორის მხოლოდ ერთი მათგანის არსებობისას: აქედან პირველი ორი ცოტა ხნის წინ მათემატიკურად იქნა გამოკვლეული, რომ აქვთ იდენტური კალციუმზე დამოკიდებული დინამიკა, რაც იძლევა პლასტიურობის კალციუმზე დაფუძნებული მოდელის მყარ თეორიულ მტკიცებულებას, რომელიც წრფივ მოდელში, სადაც რეცეპტორების საერთო რაოდენობა უცვლელი რჩება, გამოიყურება შემდეგნაირად: სადაც W_i არის i\tauარის დროის მუდმივა დამოკიდებული ნეირორეცეპტორების ჩასმისა და ამოღების სისწრაფეზე, რომელიც თავისმხრივ დამოკიდებულია [Ca^{2+}], tკალციუმის კონცენტრაციაზე. არის ასევე კალციუმის კონცენტრაციის ფუნქცია, რომელიც წრფივად დამოკიდებულია მემბრანაზე არსებული რეცეპტორების რაოდენობაზე დროის ფიქსირებულ მომენტში. \Omega და \tau ნაპოვნია ექსპერიმენტულად და თავსებადია ორივე ჰიპოთეზის შედეგებთან. ეს მოდელი ზედმეტად გამარტივებულია და ამიტომ გამოუსადეგარი ხდება რეალური ექსპერიმენტების წინასწარმეტყველებაში, თუმცა იძლევა კალციუმზე დამოკიდებული სინაფსური პლასტიურობის შესახებ ჰიპოთეზის მნიშვნელოვან საფუძველს.
ხანმოკლე პლასტიურობა
ხანმოკლე პლასტიურობა მოქმედებს ათეულობით მილიწამიდან რამდენიმე წუთის ფარგლებში, განსხვავებით ხანგრძლივისგან, რომელიც წუთებიდან რამდენიმე საათამდე ძლებს. ხანმოკლე პლასტიურობას შეუძლია სინაფსის გაძლიერება ან შესუსტება.
სინაფსური გაძლიერება
ხანმოკლე სინაფსურ გაძლიერებას იწვევს სინაფსური ტერმინალებიდან ტრანსმიტერების გამოთავისუფლების ალბათობის ზრდა პრესინაფსური მოქმედების პოტენციალის საპასუხოდ. სინაფსები ძლიერდება ცოტა ხნის განმავლობაში, თითოეული მოქმედების პოტენციალის პასუხად გამოთავისუფლებული დაჯგუფებული ნეიროტრანსმიტერების რაოდენობის ზრდის გამო. იმის მიხედვით თუ რამდენი ხანი მოქმედებს, სინაფსური გაძლიერება შეიძლება კლასიფიცირდეს როგორც ნეიროფასილიტაციად, სინაფსურ გაზრდად ან პოსტტეტანურ პოტენციაციად.
ხანგრძლივი პოტენციაცია
ხანგრძლივი პოტენციაცია არის ელექტრული სტიმულის მაპოტენციაცირებელ ბიძგებს მოყოლილი სინაფსური პასუხის ზრდა, რომელიც გასტანს მინიმალურ ზღვარს ზემოთ რამდენიმე საათს ან მეტ ხანს. ხანგრძლივი პოტენციაცია მოიცავს ინტერაქციებს პოსტსინაფსურ ნეირონებსა და კონკრეტულ პრესინაფსურ შენატანებს შორის, რომელიც აყალიბებს სინაფსურ კავშირს და მიეკუთვნება სინაფსური გადაცემის სტიმულირებულ გზას. სინაფსური ცვლილების ხანგრძლივი სტაბილიზაცია განისაზღბრება პრე- და პოსტსინაფსური სტრუქტურების პარალელური ზრდით, ისეთით, როგორიცაა აქსონის ბოლოს გაფართოება, დენდრიტის მორჩი და პოსტსინაფსური სიმჭიდროვე. მოლეკულურ დონეზე, PSD-95 და Homer1c კარკასული ცილების მატება დაკავშირებულია სინაფსური ზრდის სტაბილიზაციასთან.
ჰიპოკამპუსის სინაფსებთან ასტროციტების დაფარვის ცვლილება გამოწვეულია ხანგრძლივი პოტენციაციით, რომელიც თავის მხრივ დაკავშირებულია ასტროციტების მიერ დ-სერინის, აზოტის ოქსიდის, ქემოკინის და s100B-ს გამოთავისუფლებასთან. ხანგრძლივი პოტენციაცია აგრეთვე არის ჰების პლასტიურობის სინაფსური საფუძვლის შესასწავლი მოდელი. ხანგრძლივი პოტენციაციის მაპროვოცირებელი გარემოებები წააგავს ხანგრძლივი დათრგუნვის დასაწყის პროცესებს, მაგრამ ხანგრძლივი პოტენციაციის მისაღწევად საჭიროა უფრო მძლავრი დეპოლარიზაცია და კალციუმის უფრო დიდი მატება.
სინაფსური სიძლიერე
სინაფსური სიძლიერის ცვლილება მოიხსენიება როგორც ფუნქციური პლასტიურობა. სინაფსური სიძლიერის ცვლილებები მოიცავს ზოგიერთი ტიპის გლიური უჯრედების მექანიზმებს, რომელთა შორის ყველაზე მეტად შესწავლილია ასტროციტები.
პლასტიურობა ინფორმაციის დამუშავებისას
სინაფსური პლასტიურობის ყოველ სახეობას აქვს სხვადასხვა გამოყენება ინფორმაციის დამუშავებისას. ხანმოკლე ხელშეწყობა ასრულებს როგორც მუშა მეხსიერების, ასევე შემომავალი ინფორმაციის გამომავალზე მიბმის, ხოლო ხანმოკლე დათრგუნვა ავტომატური კორელაციის გაუქმების როლს. ხანგრძლივი პოტენციაცია სივრცითი მეხსიერების სათავსოდ, ხოლო ხანგრძლივი დათრგუნვა როგორც სივრცით მახასიათებლების დასაშიფრად, ასევე სინაფსების შერჩევითად დასასუსტებლად და ძველი მეხსიერების ნარჩენების გასასუფთავებლად გამოიყენება. პირდაპირი STDP გამოიყენება შორეული დროითი ურთიერთდამოკიდებულების, დროითი დაშიფვრისა და სივრცე-დროითი დაშიფვრისთვის. შებრუნებული STDP მოქმედებს როგორც სენსორული ფილტრაცია.
ვიდეოები, პოდკასტები
კატეგორია:ნეირონული ქსელები კატეგორია:ნევროლოგია კატეგორია:ნეიროფიზიოლოგია
ჰოენცოლერნის ციხესიმაგრე
ჰოენცოლერნის ციხესიმაგრე (Burg Hohenzollern) — უძველესი ციხესიმაგრე ბადენ-ვიურტემბერგში, შტუტგარტიდან სამხრეთით 50 კილომეტრში. შუა საუკუნეებში პრუსიისა და ბრანდენბურგის მმართველი დინასტიის, ჰოენცოლერნების სამემკვიდრეო მამული, რომლებიც ქვეყანას მართავდნენ პირველი მსოფლიო ომის დასრულებამდე. ციხესიმაგრე განთავსებულია მთის თხემზე ზღვის დონიდან 855 მეტრზე და მდებარეობს დასახლებული პუნქტების ეხინგენისა და ბიზინგენის ახლოს.
შუა საუკუნეების ეს ციხე-დარბაზი პირველად 1267 წელს იხსენიება, თუმცა ვარაუდობენ, რომ აქ სიმაგრე უფრო ადრე, XI საუკუნეში ააგეს. XV საუკუნეში, რომის საღვთო იმპერიის ჯარების მიერ შვაბიის თავისუფალი ქალაქების ხანგრძლივი ალყის შემდეგ, 1423 წლის 15 მაისს სიმაგრე აიღეს და მთლიანად დაანგრიეს.
მეორე ციხე-დარბაზი 1454-1461 წლებში აშენდა და ჰოენცოლერნების შვაბიური შტოს რეზიდენციას წარმოადგენდა. ოცდაათწლიანი ომის (1618-1648 წწ.) დროს ამ ციხესიმაგრეს დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის ციხესიმაგრეები კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით
გირჩი (პოლიტიკური პარტია)
გირჩი (პოლიტიკური პარტია) შეიძლება აღნიშნავდეს:
იური ულუოტსი
იური ულუოტსი 1941 წელს გაიქცა სტოკჰოლმში, სადაც განაგრძობდა მოღვაწეობას ესტონეთის მთავრობა დევნილობაში. 1992 წელს მათ ოფიციალურად გადასცეს ხელისუფლება ლენარტ მერს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესტონეთის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:რიიგიკოგუს წევრები კატეგორია:დაბადებული 13 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1890 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
ფერდინანდ II (ავსტრიის ერცჰერცოგი)
ფერდინანდ II ავსტრიელი (Ferdinand II von Österreich; დ. 14 ივნისი, 1529, ლინცი, ავსტრია — გ. 24 იანვარი, 1595, ინსბრუკი, ავსტრია) — ჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენილი. საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ანა უნგრელის ვაჟი. შუა ავსტრიისა და ტიროლის მმართველი. პირველად ცოლად შეირთო ფილიპინა ველსტერი, მისი სიკვდილის შემდეგ კი მანტუის ჰერცოგის ასული ანა კატერინა გონძაგა, რომელთანაც შეეძინა საღვთო რომის მომავალი იმპერატრიცა ანა ჰაბსბურგ-ტიროლელი, რომლის იმპერატორ მატიასზე ქორწინებითაც ტიროლი საბოლოოდ დაექვემდებარა ავსტრიას.
ბიოგრაფია
ფერდინანდი დაიბადა 1529 წლის 14 ივნისს, ავსტრიის ქალაქ ლინცში. იგი იყო იმ პერიოდისათვის ავსტრიის ერცჰერცოგ ფერდინანდ I-ისა და მისი ცოლის, უნგრეთისა და ხორვატიის დედოფალი ანა იაგელონი. ვინაიდან მას მაქსიმილიანის სახით უკვე ჰყავდა უფროსი ძმა, ტახტზე ასვლის იმედი არ უნდა ჰქონოდა. 1547 წელს მამამისს ბოჰემია გადაეცა სამართავად. 1556 წელს კი მას შემდეგ რაც ბიძამისი, იმპერატორი კარლ V საღვთო რომის იმპერიის ტახტიდან გადადგა, ტახტზე ფერდინანდის მამა ავიდა. ამ დროისათვის დედოფალი ანა იაგელონი უკვე აღარ იყო ცოცხალი. 1556 წელს მან მონაწილეობა მიიღო უნგრეთში ოსმალთა წინააღმდეგ მიმართულ ლაშქრობაში.
1557 წელს ფერდინანდი დაქორწინდა აუსბურგის პატრიარქის ასულ ფილიპინა ველსტერზე, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა. ეს ქორწინება საიდუმლოდ შედგა და იმპერატორმა ფერდინანდ I-მა ამ ამბის შესახებ მხოლოდ 1559 წელს შეიტყო. ყოველივე ამის შემდეგ მან დალოცა თავისი ვაჟი და რძალი, რის შემდეგაც მათი შვილები უკვე კანონიერი ჰაბსბურგები გახდნენ. ფერდინანდისა და ფილიპინას ვაჟებს მოგვიანებით რამდენიმე პატარა სამთავრო გადაეცათ სამართავად ავსტრიის ტერიტორიაზე.
1564 წლიდან ფერდინანდი ტიროლის გრაფად და შუა ავსტრიის ერცჰერცოგად გვევლინება. მან მალევე დაიწყო თავის სამფლობელოებში პროტესტანტიზმის სასტიკად აღმოფხვრა და კათოლიკობის გავრცელება. მიუხედავად უსასტიკესი მეთოდებისა, რომლებსაც იგი ერეტიკოსებთან მიმართებაში იყენებდა, ევროპაში იგი მაინც ჰუმანისტის სახელით იყო ცნობილი. მას ძალიან უყვარდა ხელოვნება და მფარველობდა კიდევაც მას. მისი მმართველობის პერიოდში ტიროლსა და შუა ავსტრიაში აღორძინდა რენესანსული ხელოვნება. იგი ასევე იყო იშვიათი ხელოვნების ნიმუშების კოლექციონერიც. მას სპეციალური საგამოფენო დარბაზიც კი ჰქონდა ინსბრუკში, რომელიც შემდგომში ინსბრუკის მუზეუმად გადაკეთდა. მისი ციხესიმაგრეები წარმოადგენს შეუდარებელ კულტურულ ძეგლებს, რომელშიც დაცული იყო საოცარი ხელოვნების ნიმუშები, გალერეები და იშვიათი საბძოლო ტექნიკა. მოგვიანებით მისი ამ კოლექციური ნივთების ნაწილი ინსბრუკის, ხოლო ნაწილი ვენის მუზეუმში გადაიტანეს.
1595 წლის 24 იანვარს, 65 წლის ასაკში გარდაიცვალა ფერდინანდი. მისმა შვილებმა, რომლებიც ფილიპინასგან ჰყავდა მემკვიდრეობით ვერაფერი მიიღეს, ხოლო ანა კატერინას ქალიშვილებიდან უმცროსი ტიროლის გრაფინია გახდა, შემდგომ კი იგი ცოლად საღვთო რომის იმპერატორს გაჰყვა, რითაც ტიროლი ავსტრიის დაქვემდებარებაში გადავიდა.
შვილები
თავის პირველ ცოლთან, ფილიპინა ველსტერთან ოთხი შვილი ჰყავდა:
თავის მეორე ცოლთან, ანა კატერინა გონძაგასთან ჰყავდა სამი ქალიშვილი:
საყვარლებთან ჰყავდა ორი უკანონო შვილი: — ანა ვონ ობრისონთან:
— იოჰანა ვონ მაინბურგთან:
წინაპრები
ფერდინანდ II-ის წინაპრები
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 14 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1529 კატეგორია:გარდაცვლილი 24 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1595 კატეგორია:ჰაბსბურგები კატეგორია:ავსტრიის ერცჰერცოგები კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები
არსინოე IV
მინი|არსიონეს გადარჩენა, ავტ. [[ტინტორეტო, 1555-1556]] არსინოე IV (Αρσινόη Α’) (დ. ძვ. წ. 68 ან ძვ. წ. 68  - გ. ძვ. წ. 41) — პტოლემე XII-ის ექვსი შვილიდან მეოთხე და მისი ყველაზე პატარა ქალიშვილი. ძვ. წ. 48-ძვ. წ. 47 წლებში მის ძმასთან პტოლემე XIII-სთან ერთად მართავდა პტოლემეური ეგვიპტეს. ძველი ეგვიპტის პტოლემეების დინასტიის ერთ-ერთი ბოლო წარმომადგენელი. ის ასევე მიიჩნევა კლეოპატრა VII-ს ნახევარდად. ალექსანდრიის ალყის დროს (ძვ. წ. 47) საკუთარი დის კლეოპატრასა და რომის ტრიუმვირი იულიუს კეისარის წინააღმდეგ ბრძოლის გამო, პტოლემე XII-ის ნილოსის ბრძოლაში (ძვ. წ. 47) დამარცხების შემდეგ ის რომში როგორც სამხედრო ტყვე ისე წაიყვანეს. შემდეგ ეფესოში ეფესოს ტაძარში გადაასახლეს, სადაც ძვ. წ. 41 წელს ტრიუმვირ მარკუს ანტონიუსმა მისი საყვარლის და არსიონეს ნახევარდის კლეოპატრას მოთხოვნით სიკვდილით დასაჯა.
ისტორია
პტოლემე XII-ს მესამე ან მეოთხე შვილი უცნობი დედისგან. (ერთი ვარაუდით კლეოპატრა VII-ს სავარაუდო დედა კლეოპატრა V მისი დაბადების შემდეგ გარდაიცვლა. არსებობს მეორე ვერსიაც, რომ პტოლემე XIII მას გაშორდა) პტოლემე XII-მ გარდაცვალების შემდეგ ეგვიპტის ერთობლივ მმართველებად დატოვა უფროსი ვაჟი და გოგო შვილები, პტოლემეო და კლეოპატრა. პტოლემემ მალევე ათქმევინა კლეოპატრას გვირგვინზე უარი და ალექსანდრიიდან წასვლა აიძულა. ფარსალოსის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ იულიუს კეისარი ალექსანდრიაში შევიდა. კეისარმა პტოლემე XII-ს ანდერძის მიხედვით აღადგინა კლეოპატრას და პტოლემეის ერთობლივი მმართველობა. მან ასევე დაუბრუნა ეგვიპტეს რომის მიერ ძვ. წ. 58 წელს ანექსირებული კვიპროსი და ის სამართავად გადასცა არსიონეს და მის უმცროს ძმა პტოლემე XIV-ს. მიუხედავად ამისა არსიონე დედაქალაქიდან გაიქცა, თავი ეგვიპტის დედოფლად არსინოე IV-დ გამოაცხადა და ეგვიპტის არმიას ჩაუდგა სათავეში. არსინოეს ხელმძღვანელობით ეგვიპტელებმა რამდენიმე გამარჯვებას მიაღწიეს, თუმცა ალექსანდრიის ალყის დროს საბოლოოდ დამარცხდნენ.
არსინოე როგორც ომის ტყვე რომში ჩაიყვანეს. მნიშვნელოვანი ტყვეების ტრიუმფის შემდეგ მსხვერპლად შეწირვის ტრადიციის მიუხედავად კეისარი აიძულეს არსიონე ეფესოს ტაძარში გაეგზავნა. არსიონე რამდენი წელი ცხოვრობდა ტაძარში. მას მისი ნახევად და კლეოპატრა მუდმივ საფრთხედ განიხილავდა, რომელსაც შეეძლო კლეოპატრას ძალაუფლების შერყევა. ძვ. წ. 41 წელს, კლეოპატრას მოთხოვნით მარკუს ანტონიუსმა არსინოეს ტაძრის საფეხურებზე მოკვლის ბრძანება გასცა. მისი სიკვდილი ტაძრის სიწმინდის შეურაცყოფა იყო და რომში დიდი სკანდალი გამოიწვია.
სამარხი ეფესოში
1990-იანებში ავსტრიელმა აკადემიკოსმა ჰილკე თურმა გამოთქვა ვარაუდი, რომ ეფესოს ცნტრში მდებარე რვაკუთხა მონუმენტი შესაძლებელია არსინოეს საფლავი ყოფილიყო. სამარხზე წარწერები არაა შემორჩენილი და ძვ. წ. 50-20 წლებით თარიღდება. 1926 წელს ამ სამარხში აღმოჩენილი იყო 15-18 წლის ქალის თავმოკვეთილი ჩონჩხი. საფლავის ფორმა მიმსგავსებული იყო ალექსანდრიის შუქურისთვის. იყო ასევე დნმ-ის ტესტის ჩატარების მცდელობა, რასაც ზუსტი შედეგები არ ჰქონდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს თავის ქალა დაიკარგა. ჰილკემ დაკარგული თავის ქალის ძველი აღწერა და სურათები აღმოაჩინა. ამ ინფორმაციაზე დაყრდნობით მან კომპპიუტერული პროგრამის საშუალებით ქალის სახის რეკონსტრუქცია გააკეთა. მიღებულ შედეგს ჰქონდა აფრიკული და ეგვიპტური სახის დამახასიათებელი ნაკვთები, რაც ამყარებდა ჰილკეს მოსაზრებას.
ვირავული
ვირავული (Viravul) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 3,453 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
ენოზერო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მურმანსკის ოლქის ტბები
კიცინგენის რაიონი
კიცინგენის რაიონი (Landkreis Kitzingen) — რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი კიცინგენი. რაიონი შედის ბავარიის ფედერალურ მხარეში. ექვემდებარება ქვემო ფრანკონიის ადმინისტრაციულ ოლქს. იკავებს 684,15 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენს 89 498 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 131 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 09 6 75.
გაჯი შაჰვერდის აბანო
გაჯი შაჰვერდის აბანო (Hacı Şahverdi hamamı) — კასპიის ზღვის შორიახლოს ქალაქ ბაქოს (აზერბაიჯანი) საბუნჩინის რაიონში პირშაგის დასახლებაში მდებარე ძველებური აბანო.
კიცინგენის რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბავარიის რაიონები
გაჯი შაჰვერდის აბანო
აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის განკარგულების თანახმად ისტორიული და კულტურული ძეგლების შესახებ, აბანო «ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიულ და კულტურულ ძეგლს» წარმოადგენს.
2008 წლის ზაფხულში აბანოს შესანარჩუნებლად მთელი რიგი აღდგენითი სამუშაოები ჩატარდა. .
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები
ოსმალეთის დიდი ვეზირების სია
აქ წარმოდგენილია (ეპოქების მიხედვით) ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირების სია:
ოსმალეთის იმპერიის წარმოშობა
(1320-1331) (1331-1348) (1348-1349) (1349-1364) (1364-1387) (1387-1406) (1406-1413) (1413-1421) (1421-1429) (1429-1438) (1438-1453)
ოსმალეთის იმპერიის სტაგნაცია
(1606) (1606-1611) (1611-1614) (1614-1616) (1616-1619) (1619) (1619-1621) (1621) (1621-1622) (1622) (1622) (1622) (1622-1623) (1623) (1623-1624) (1624-1625) (1625-1626) (1626-1628) (1628-1631) (1631-1632) (1632) (1632-1637) (1637-1638) (1638) (1638-1644) (1644-1645) (1645-1647) (1647) (1647-1648) (1648-1649) (1649-1651) (1651) (1651) (1651-1652) (1652-1653) (1653-1654) (1654-1655) (1655) (1655-1656) (1656) (1656) (1656) (1656) (1656-1661) (1661-1676) (1676-1683) (1683-1685) (1685-1687) (1687-1689) (1688) (1688-1689) (1689-1691) (1691-1692) (1692-1693) (1693-1694) (1694-1695) (1695-1697) (1697-1702)
ოსმალეთის იმპერიის დაკნინება
(1702-1703) (1703) (1703) (1703-1704) (1704) (1704-1706) (1706-1710) (1710) (1710-1711) (1711-1712) (1712-1713) (1713) (1713-1716) (1716-1717) (1717-1718) (1718-1730) (1730-1731) (1731) (1731-1732) (1732-1735) (1735) (1736-1737) (1737) (1737-1739) (1739-1740) (1740-1742) (1742) (1742-1746) (1746-1747) (1747-1750) (1750-1752) (1752-1755) (1755) (1755) (1755) (1755-1756) (1756-1757) (1757-1763) (1763) (1763-1765) (1765-1768) (1768) (1768-1769) (1769) (1769-1770) (1770-1771) (1771-1774) (1774-1775) (1775-1777) (1777-1778) (1778-1779) (1779-1781) (1781-1782) (1782) (1782-1785) (1785-1786) (1786-1789) (1789-1790) (1790) (1790-1791) (1791-1792)
ოსმალეთის იმპერიის დასასრული
(1792-1794) (1794-1798) (1798-1805) (1805-1806) (1806-1807) (1807-1808) (1808) (1808-1809) (1809-1811) (1811-1812) (1812-1815) (1815–1818) (1818–1820 (1820-1821) (1821) (1821-1822) (1822–1823) (1823) (1823–1824) (1824–1828) (1828–1829) (1829–1833) (1833–1839) (1839–1840) (1840–1841) (1841–1842) (1842–1846) (1846–1848) (1848) (1848–1852) (1852) (1852) (1852) (1852–1853) (1853–1854) (1854) (1854–1855) (1855–1856) (1856–1857) (1857) (1857–1858) (1858–1859) (1859) (1859–1860) (1860–1861) (1861) (1861–1866) (1863) (1863–1866) (1866–1867) (1866–1871) (1871–1872) (1872) (1872–1873) (1873) (1873–1874) (1874–1875) (1875) (1875–1876) (1876–1876) (1876–1877) (1877–1878) (1878) (1878) (1878) (1878) (1878) (1878–1879) (1879) (1879–1880) (1880) (1880–1882) (1882) (1882) (1882) (1882–1885) (1885–1891) (1891–1895) (1895) (1895) (1895–1901) (1901–1903) (1903–1908) (1908) (1908–1909) (1909) (1909) (1909–1910) (1910–1911) (1911–1912) (1912) (1912–1913) (1913) (1913–1917) (1917–1918) (1918) (1918–1919) (1919) (1919–1920) (1920) (1920) (1920–1922)
გეორგ ბედნორცი
იოჰანეს გეორგ ბედნორცი (16 მაისი 1950) არის გერმანელი ფიზიკოსი რომელმაც 1987 წელს, ალექს მიულერთან ერთად, მიიღო ნობელის პრემია მაღალტემპრატურული ზეგამტარობის აღმოჩენისათვის კუპრატებში.
ბიოგრაფია
ბედნორცი დაიბადა ნოიენკრიხენში, ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია, გერმანია, სკოლის მასწავლების ანტონის და მუსიკის მასწავლებლის ელიზაბეტის ოჯახში. ის იყო მეოთხე შვილი. მისი მშბლები წარმოშობით იყვნენ სილეზიადან, მაგრამ მეორე მსოფლიო ომის დროს აღმოჩნდნენ გერმანიაში როგორც ლტოლვილები.
გეორგი ბავშობიდანვე ავლენდა ინტერესს ტექნიკისა და ინჟინერიის მიმართ. მიუხედავად მშბლების მცდელობისა რომ ის კლასიკური მუსიკით დაეინტერესებინათ, გეორგი დროის უმეტეს ნაწილს მოტოციკლებისა და მანქანებს უთმობდა. სკოლის პერიოდში ის გატაცებული იყო საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებით, უმეტესად კი ქიმიით.
1968 წელს ბედნორცი ჩაირიცხა მიუნსტერის უნივერსიტეტში, ქიმიის ფაკულტეტზე. მალევე ის გადავიდა კრისტალოგრაფიის მიმართულებით, კერძოდ მინეროლოგიაზე. 1972 წელს ახალგაზრდა გეორგი სტაჟირებაზე გაგზავნეს ციურიხში, IBM-ის ლაბორატორიაში. სწორდ აქ შეხვდა პირველად ალექს მიულერს, რომელიც იმ დროს ფიზიკის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი იყო. ბედნორცის თქმით IBM-ში გატარებულმა დრომ განსაზღვრა მისი მომავალი და გადააწყვეტინა გაეგრძელებინა სამეციერო კარიერა.
1973 წელს მას კიდევ ერთხელ მოუწია ციურიხის სტუმრობა, ხოლო 1974 წელს შედარებით ხანგრძლივად 6 თვით ეწვია ამ ქალაქს. მისი ვიზიტის მიზანი სადიპლომო ნაშრომზე მუშაობა იყო, სადაც პეროვსკიტის ტიპის კრისტალებს იკვლევდა. ალექს მიულერმა, რომელიც იმ დროისთვის უკვე ავტორიტერული მეცნიერი იყო, დაარწმუნა ბედნორცი რომ ამ მიმართულებით გაგრძელებინა სამეცნიერო მოღვაწეობა. მისი რეკომენდაციით, 1977 წელს ბედნორცი იწყებს ETH-ში დოქტორანტურაზე სწავლას. 1978 მისი მომავალი მეუღლეც ჩამოდის ციურიხში, რომელიც ასევე დოქტორანტურის სტუდენტი ხდება
1982 წელს, დოქტორანტურის დამთავრების შემდეგ ბედნორცი შეურთდა IBM-ის ლაბორატორიას, კერძოდ კი ალექს მიულერის ჯგუფს. 1983 წელს, მიულერმა და ბედნორცმა დაიწყეს ინტენსიური კვლევა კერამიკული მასალების ელექტრული თვისებებისა. 3 წლიანი სისტემატიური ძიების შედეგ, 1986 წელს მათ აღმოაჩინე ზეგამტარობა LaBaCuO შენაერთში (ეს მასალა ასე ცნობილია როგორც LBCO -„ლაბკო“). ამ ნივთიერების კრიტიკული ტემპერატურა იყო 35 კელვინი, 12 კელვინით მეტი ვიდრე მანამდე არსებული რეკორდული მაჩვენებლი. 1987 წელს, ბედნორცმა და მიულერმა მიიღეს ნობელი პრემია ფიზიკის დარგში „მათი მნიშნელოვანი გარღვევისთვის ზეგამტარობის აღმოჩენაშ კერამიკულ მასალებში“.
გეორგ ბედნორცი შედის იმ ნობელიანტთა სიაში რომელიც ნამყოფია საქართველოში. 2007 წელს,  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა უმასპინძლა საერთაშორისო კონფერენციას ფიზიკაში თემაზე: ”მაღალტემპერატურული ზეგამტარობა: თავდაპირველი კონცეფცია და ახალი შედეგები”. ამ კონფერენციაში მონაწილეობა მიიღეს ალექს მიულერმა და გეორგ ბედნორცმა.ეს კონფერენცია მიეძღვნა  ალექს მიულერის 80 წლის იუბილესა და ალექს მიულერისა და გეორგ ბედნორცის მიერ მაღალტემპერატურული ზეგამტარების აღმოჩენისათვის ნობელის პრემიის მინიჭების 20 წლისთავს. კონფერენციის ორგანიზატორები თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან ერთად იყვნენ საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდი, მაქს პლანკის ინსტიტუტი (გერმანია) და ციურიხის უნივერსიტეტი (შვეიცარია).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
ანდესი (კოლუმბია)
ანდესი (Andes) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ანტიოკიის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1.360 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 41 491 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 444 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანტიოკიის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ვიი (ლენქორანი)
ვიი (Viy) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
სოხუმის შუქურა
დახასიათება
სოხუმის შუქურა გადაჭრილი კონუსის ფორმის რკინის კოშკია, რომლის სიმაღლე 37 მეტრს აღწევს, ნაგებობის ზედა ნაწილში განთავსებულია სანათი მოწყობილობა, რომელსაც წრიულად ესაზღვრება ღია აივანი. ნაგებობა შიგნიდან აღჭურვილია 137 საფეხურისაგან შემდგარი თუჯის სპირალური კიბით.
კოშკი ეყრდნობა 17 მეტრ სიღრმეზე მიწაში ჩასმული ლითონის, 8 ხიმინჯისგან შექმნილ, ფუნდამენტს, რომლებიც სპეციალური ხრახნებით დამაგრებულია კონსტრუქციის მომრგვალო ფორმის საფუძველთან, რაზედაც სპეციალური სამაგრებით ლითონის ფილებისაგან აწყობილია შუქურას კონსტრუქცია. შუქურა 1861 წელს საფრანგეთში დაამზადეს. ცნობილი ფრანგი კონსტრუქტორის ერნესტ გუენის პროექტით. რასაც მოწმობს ნაგებობის შესასვლელი კარების ზედა ლითონის აბრაზე ამოტვიფრული წარწერა 1861 ERNEST GOUIN & C CONSTRUCTEURS PARIS.
ნაგებობას გააჩნია ორი გარე კარი. ერთი ქვედა შესასვლელი და მეორე შუქურას ზედა ნაწილში წრიულ აივანზე გასასვლელი. კონსტრუქცია ასევე აღჭურვილია ერთმანეთის საპირისპირო მხარეს (დასავლეთით 5 და აღმოსავლეთით 5), ვერტიკალურად განლაგებული სარკმელებით. ნაგებობის თავდაპირველი შეფერილობა იყო თეთრი, როგორც შიგნით ასევე გარეთ.
კონსტრუქციის სანათი მოწყობილობა მოთავსებულია გუმბათის ქვედა ნაწილში, რომელიც ლითონისაა. ხოლო ზედა ნაწილი შემინულია (ოპტიკური აპარატის გასწვრივ) სანათი მოწყობილობა დამონტაჟებულია ლითონის სადგამ პლატფორმაზე და მოქცეულია ფრენელის ლინზაში.
თავდაპირველად სინათლის წყაროს ნავთზე მომუშავე ჭრაქი წარმოადგენდა, ლინზა კი მის გამოკრთომილი სხივის ნათებას აძლიერებდა, მოგვიანებით ძლიერი ქარების შედეგად გამოწვეული რხევების გამო, აუცილებელი შეიქნა შუქურას გამაგრება და სანათი მოწყობლობის შეცვლა, რადგან ნაგებობის რხევები სანათის აპარატიდან საწვავს ღვრიდა. აქედან გამომდინარე შუქურას ზედა ნაწილთან, იქ სადაც სანათი აპარატურაა განთავსებული, გარედან შემოავლეს ლითონის რგოლისებური სამაგრი, რომლსაც მსხვილი ქანჩებით ლითონის ბაგირები ჩაუმაგრეს, რომლებიც შუქურას საფუძველიდან 3 მეტრის რადიუსში მიწაში განთავსებულ ღუზებზე დამაგრდა. გამაგრებითი სამუშაოების შემდეგ შუქურას სანათი მოწყობილობა ჩანაცვლეს გაზზე მომუშავე ჭრაქით, ხოლო 1910 წლიდან შუქურას ოპტიკურ აპარატის სინათლის წყაროდ ელექტრო ნათურის გამოყენება დაიწყო.
შუქურას მთავარი დანიშნულება სოხუმის სანაპირო ზოლზე (შავი ზღვა) მცურავი გემების უსაფრთხო ნავიგაციის უზრნველყოფაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტი
სატურნის ჯილდო საუკეთესო სატელევიზიო დადგმისთვის
სატურნის ჯილდო საუკეთესო სატელევიზიო დადგმისთვის (Saturn Award for Best Television Presentation) — გადასცემს სამეცნიერო ფანტასტიკის, ფენტეზისა და საშინელებათა ფილმების აკადემია, 1995 წლიდან მოყოლებული. ამ ნომინაციაში ძირითადად წარადგენენ ჟანრულ ფილმებს, მინისერიალებს, სერიალის სეზონებს, სერიალის ეპიზოდებსა და სპეციალურ გამოცემებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სატრუნის ჯილდო
ედვარდ ცვიკი
ედვარდ ცვიკი (Edward Zwick; დ. 8 ოქტომბერი, 1952, ჩიკაგო, ილინოისის შტატი) — ამერიკელი კინორეჟისორი და პროდიუსერი.
დაიბადა ილინოისის შტატის ქალაქ ჩიკაგოში, ებრაულ ოჯახში. მშობლები — ალენ და რუთ ცვიკები. გადაღებული აქვს ფილმები „დიდება“ (1989), „შემოდგომის ლეგენდები“ (1994), „ალყა“ (1998), „უკანასკნელი სამურაი“ (2003), „სისხლიანი ალმასი“ (2006), „გამოწვევა“ (2008) და სხვა. მარშალ ჰერსკოვიცთან ერთად ხელმძღვანელობს კინოკომპანიას „The Bedford Falls Company“.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:დაბადებული 8 ოქტომბერი
ბობოხიძე
საკუთარი სახელი ბობოხიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
Hand. Cannot. Erase.
შექმნა და ჩაწერა
ალბომი იწერებოდა 2014 წლის სექტემბერში AIR Studios-ში (ლონდონი, ბრიტანეთი). მასზე მუშაობდა წინა ალბომში მონაწილე ყველა მუსიკოსი. თეო ტრეივისის აქტიური მონაწილეობის ნაკლებობაზე საუბრისას სტივენ უილსონმა ალბომს უწოდა ნაკლებად „ჯაზური“, ვიდრე წინა ნამუშევარი, ფლეიტისა და საქსოფონის მცირე რაოდენობის პარტიებით. უილსონმა ახსენა, რომ ალბომი ასახავს მისი მუსიკალური კატალოგის სხვადასხვა მასალას, ელექტრონული მუსიკის და ტრადიციული პოპის ჟანრის, ისევე, როგორც პროგრესულ როკზე ორიენტირებული სიმღერებით. უილსონის გარდა, ალბომში ვოკალურ ნაწილებს ასრულებს ნინეტ ტაიები. მუსიკაზე გავლენა იქონია კეიტ ბუშის ალბომმა The Dreaming.
თემები და კონცეფცია
უილსონის თანახმად, ალბომში თხრობა ქალის პოზიციიდან მიმდინარეობს. კონცეფცია და ამბავი შთაგონებული იქნა ჯოის კეროლ ვინსენტის ბიოგრაფიით. პერსონაჟი არის ქალი, რომელიც ცხოვრობს მეგაპოლისში და მარტოსული, კვდება თავის ბინაში. სამი წლის განმავლობაში იგი არავის ენატრება, მიუხედავად იმისა, რომ ჰყავს ოჯახი და მეგობრები. უილსონი: "'ძირითადი ამბავი, ანუ კონცეფცია არის ქალის ცხოვრება. იგი ქალაქში სიმარტოვეში სახლდება, ერთ დღეს კი ქრება და ამას არავინ ამჩნევს. შემდეგ სხვა მოვლენებიც ვითარდება. საინტერესო ის არის, რომ, როდესაც ასეთ ამბავს მოისმენ, თავდაპირველად ფიქრობ „ოჰ, მოხუცი ქალი, რომელსაც არავინ ამჩნევს და არავის ადარდებს. [ვინსენტი] არ ყოფილა [ასეთი]. იგი იყო ახალგაზრდა, პოპულარული, მიმზიდველი, ჰყავდა ბევრი მეგობარი, ოჯახი, მაგრამ უცნობი მიზეზით, სამი წლის განმავლობაში არავის გახსენებია.“"
გამოცემა და რეკლამა
ალბომი გამოიცა 2015 წლის 27 თებერვალს. აგრეთვე გამოვიდა მისი დელუქს ვერსია. ბრიტანეთსა და ევროპაში 2015 წლის მარტსა და აპრილში გაიმართა მისი მხარდამჭერი ტურნე. ალბომის გამოსვლამდე პრეს-რელიზში ნათქვამი იყო: „სეტლისტით, რომელიც აგებული იქნება ახალ ალბომზე. შეტანილი იქნება სიმღერები სხვა ალბომებიდანაც, ისევე, როგორც სიურპრიზები.“
2015 წლის იანვარში ინტერნეტში გამოქვეყნდა ალბომის სარეკლამო რგოლი, რომელსაც ახლდა ბმული ალბომის პერსონაჟის მიერ დაწერილ ფიქტიურ ბლოგზე. 4 თებერვალს გამოქვეყნდა სიმღერის „Perfect Life“ მუსიკალური ვიდეო
სქოლიო
კატეგორია:2015 წლის ალბომები კატეგორია:სტივენ უილსონის ალბომები კატეგორია:კონცეპტუალური ალბომები
სვანეთის საბოქაულო
ისტორია
XIX საუკუნის დასაწყისში ზემო სვანეთის ტეროტორია დაყოფილი იყო თავისუფალ სვანეთად და სადადიშქელიანოდ, რომლის ორი შტოს წარმომადგენელი ციოყ დადიშქელიანი (ჩებუხევის მფლობელი) და თათარყან დადიშქელიანი (ბეჩოს და ეწერის მფლობელი) დაუსრულებლად ქიშპობდა ერთმანეთში. 1833 წლის 26 დეკემბერს დაკმაყოფილდა სვანეთის მფლობელთა თხოვნა მიეღოთ ისინი რუსეთის იმპერიის მფარველობის ქვეშ. მიუხედავად რუსეთის იმპერიის მფარველობის ქვეშ ერთადყოფნისა, დადიშქელიანების შტოებს შორის ბრძოლა არ შენელებულა. 1842 წელს გარდაიცვალა ციოყ დადიშქელიანი, რომელსაც დარჩა მცირეწლოვანი (14 წლის) ვაჟი კონსტანტინე. 1843 წელს თათარყანი დაესხა თავს ციოყის ოჯახს და გაიტაცეს მისი და, ხოლო დანარჩენი ადგილზე ამოწყვიტეს. აღნიშნულ თავდასხმას კონსტანტინე დადიშქელიანი და მისი ძმები შემთხვევით გადაურჩნენ, რადგანაც იმ დროს იმყოფებოდნენ ტფილისში. კონსტანინე შეიკედლეს სამეგრელოს მთავრის დადიანების ოჯახმა, ხოლო მისი ძმა პეტერბურგში სასწავლებლად გააგზავნეს. 8 თვის შემდეგ კონსტანტინე დადიშქელიანმა განდევნა თავის სანახებიდან მომხვდური, ხოლო 1846 წელს კავკასიის მეფისნაცვალმა მიხეილ ვორონცოვმა შეარიგა ორივე მხარე.
1855 წელს კონსტანტინეს უმცროსმა ძმამ ისლამმა ჩასაფრებით მოკლა დადიშქელიანების მეორე შტოს წარმომადგენელი ჯანსუღ დადიშქელიანი. მიუხედავად რუსეთის იმპერიის მოთხოვნისა მისულიყვნენ და ანგარიში ჩაებარათ მომხდარის თაობაზე, ძმები კონსტანტინე და ალექსანდრე დადიშქელიანები არ გამოცხადდნენ. სვანეთში ვითარების ახალი ესკალაცია პეტრე უსლარს უკავშირდება, რომელმაც დაარწმუნა მეფისნაცვალი ბარიატინსკი და თავადი გაგარინი სამეგრელოსა და სვანეთის სამთავროების გაუქმებაში. ომისშემდგემ პერიოდში ბარიატინსკი არ იყო დაინტერესებული რამე ახალი ექსპედიციებით, ამიტომ სვანეთში ჯამსუღის მკვლელობის ვითარებისა და ძმების გამოუცხადებლობის გასარკვევად ლორის მელიქოვი გაგზავნა. იმავე დროს სვანეთიდან მოვიდა შეტყობინება, რომ თავისუფალი სვანეთს ავიწროებდა კონსტანტინე დადიშქელიანი, რის გამოც 1857 წლის ივლისს სვანეთზე ბარიატინსკის ბრძანებით ოთხივე მხრიდან განხოციელდა შეტევა. კონსტანტინე დადიშქელიანი ცდილობდა პეტრე უსლარისთვის, რომელიც მეთაურობდა აღნიშNულ შეტევას აეხსნა, რომ არ აპირებდა რუსეთის იმპერიის წინაღდგომობას. მას შემდეგ რაც სვანეთში რუსის ჯარი შევიდა, გადაწყდა კონსტანტინე დაუმორჩილებლობის გამო გადაესახლათ ერევანში, რასაც მოჰყვა ჯერ თავად გაგარინის მკვლელობა, ხოლო შემდეგ კონსტანტინე დადიშქელიანის სიკვდილით დასჯაც. აღნიშნულის გამო, რათა კონსტანტინეს ძებს და მის შთამომავლობას შური არ ეძიათ, ისინი გადასახლეს. მოგვიანებით წებელდის მთავრის მარშანიას შუამდგომლობით სვანეთის ავტონომიურ სტატუსზე უარი თქვა ასევე ბეჩო-ეწერის მფლობელმა თენგიზ დადიშქელიანმაც. ასე გაუქმდა სვანეთის სამთავრო.
1857-58 წლებში სვანეთის სამთავრო გაუქმდა, მისი მოსახლეობა სვანეთის საბოქაულოში გაერთიანდა. 1867 წელს გაუქმდა სვანეთის საბოქაულო და მის მაგივრად შეიქმნა ლეჩხუმის მაზრა.
სქოლიო
კატეგორია:სვანეთი კატეგორია:ქუთაისის გუბერნია
აღმოსავლეთ კასაის პროვინცია
ისტორია
ბანტუს ხალხის მიგრაციის შემდეგ პროვინციის ტერიტორიაზე დასახლდა ლუბას ხალხი, რომელმაც XVI საუკუნეში შექმნა საკუთარი სახელმწიფო — ლუბას იმპერია. კასაის რეგიონი შევიდა ბელგიის სამეფოს სამფლობელოს — კონგოს თავისუფალი სახელმწიფოს შემადგენლობაში XIX საუკუნის ბოლოს. ქვეყნის დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ, რეგიონში არსებული მდიდარი რესურსების გამო გაძლიერდა სეპარატისტული განწყობა ალბერ კალონჟის მეთაურობით.
მოსახლეობა
პროვინციის მოსახლეობა — 2 702 430 ადამიანი (2005 წელი).
ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინცია დაყოფილია 5 ტერიტორიად:
ეკონომიკა
პროვინციის შემოსავლების ძირითადი წყაროა — ალმასების მოპოვება.
კახეთის ხუროთმოძღვრება
კახეთი განსაკუთრებით გამორჩეულია ხუროთმოძღვრულ ძეგლთა სიმრავლით. საქართველოს დანარჩენი მხარეების მსგავსად, შუა საუკუნეების კულტურული მემკვიდრეობა აქაც, ძირითადად, საეკლესიო ხუროთმოძღვრებითაა წარმოდგენილი, რომელიც მოიცავს საქართველოში გავრცელებული ყველა ტიპის საეკლესიო ნაგებობას. სწორედ ამ მხარეშია შემორჩენილი საეკლესიო ნაგებობების, ისეთი ნიმუშები რომლებიც ჩვენს ქვეყანაში ქრისტიანობის პირველ ხანებს უკავშირდება. კახეთის მომუმენტური ხუროთმოძღვრების ძირითად თავისებურება გარე მორთულობის სისადავეა, რომელიც მან განვითარების მთელ გზაზე შეინარჩუნა. თუმცა ამ მხარის ხუროთმოძრვრება, როგორც განვითარების ეტაპებით, ისე სტილის ცვალებადობით, მჭიდროდ იყო დაკავშირებული მთელი ქვეყნის ხუროთმოძღვრების განვითარების ისტორიასთან.
კახეთის ხუროთმოძღვრული ძეგლები მნახველზე ზემოქმედებას ახდენს ფორმებისა და სივრცის სრულყოფილებით. ხუროთმოძღვართა შემოქმედებითი ძალისხმევა ძირითადად მიმართულია სტრუქტურული ამოცანების გადაწყვეტაზე — ქრისტიანული ეკლესიის მოთხოვნილებების შესაბამისი შიდა სივრცის შექმნაზე, რომელსაც სავსებით შეესატყვისებოდა შენობის გარეგანი ფომრები. ნაგებობები აგებულია უბრალო საშენი მასალით. ესაა სრულიად დაუმუშავებელი რიყის ქვა და ფოროვანი ტუფი. ე. წ. შირიმი. გარდა რიყის ქვისა და შირიმისა, სხვადასხვა პერიოდში საშენ მასალად იყენებდნენ აგრეთვე აგურს, რომელსაც, საქართველოს სხვა მხარეებისგან განსხვავებით, კახეთში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს. ადრინდელ ხანებში მას დამატებით მას საშენ მასალად იყენებდნენ — ძირითადად კონსტრუქციულად საპასუხისმგებლო ელემენტების გამოსაყვანად. გვიანდელი ხანის საეკლესიო და საერო ნაგებობების დიდი ნაწილი კი, ძირითადად ან მთლიანად, აგურითაა ნაშენი. სწორედ კახეთის საეკლესიო ნაგებობებში შემუშავდა აგურის წყობისათვის ნიშანდობლივი მრავალფეროვნებით გამორჩეული, ფასადთა დეკორაციული მორთულობის ელემენტების მტელი სისტემა (სხვადასხვა კონფიგურაციის ჩაღრმავებული არეები და ჯვრები, რომბები, დაკბილული ლავგარდნები და სავა.). როგორც ჩანს ამ სამშენებლო მასალის წინა პლანზე წამოწევას გარკვეული მყარი საფუძველი შეუქმნა კახეთში ოდითგანვე ფართოდ განვითარებულმა კერამიკულმა წარმოებამ, რაც დასტურდება თუნდაც იმით, რომ უძველესი ნაგებობები ძირითადად, კრამიტითაა გადახურული.
კახეთში, ისევე როგორს საქართველოს სხვა კუთხეებში, იგება ასევე სხვა ტაძრები პალესტინური ბაზილიკის ნიმუშების მიხედვით. საეკლესიო მმარველობის მიერ საეკლესიო ნაგებობის ეს ხელოვნურად დანერგილი ფორმა იმთავითვე ადგილობრივი ტრადიციების შესაბამისად იქნა გადამუშავებული. კახეთის ბაზილიკების ნიმუშების დიდი ნაწილი (ნეკრესის მონასტრის თავდაპირველი ეკლესია, ძველი შუამთის მონასტრის ბაზილიკა, მატანის ცხრაკარას მონასტრის ბაზილიკა) ძლიერ განსხვავდება ადრექრისტიანული ბაზილიკის არქიტექტურული ტიპისაგან. ბაზილიკის მსგავსად ისინი სამ ნავად არის გაყოფილი, რომლებიც ერთიანი სივრცის შემადგენელ ნაწილებს წარმოადგენს. შენობები მოკლეა, ნავები ხის კონსტრუქციების ნაცვლად, გადახურულია ქვის კამარით. ამავე ხანებში იგება ნამდვილი ბაზილიკების ტიპის ეკლესიებიც (კაწარეთის სამების ეკლესია, ე. წ. ჭაბუკაურის ეკლესია ნაქალაქარ ნეკრესის ტერიტორიაზე, თელავის ღვთაების, ტიბაანის წმ. სტეფანეს, კონდოლის ნათლისმცემლის, ნატკორის ეკლესიები, ნაქალაქარ არეშის ბაზილიკა), VI საუკუნის ნახევრიდან VII საუკუნის ჩათვლით. შენობები შესამჩნევად მოკლდება, ნავები გაყოფილია ბოძების მხოლოდ ორი წყვილით (ვაზისუბნის ღვთისმშობლის მიძინების, ახშანის გორისჯვრის, ბოდბის წმინდა ნინოს მონასტრის ეკლესიები, აზერბაიჯანში კახის რაიონში ყუმის ეკლესია და სხვა.). დამოკლების ტენდენცია შესამჩნევია როგორც VIII-IX საუკუნეებში, სე მომდევნო X საუკუნეშიც. პროპორციული თვალსაზრისით, ეს ნაგებობები უკეთ არის გადაწყვეტილი, შიდა სივრცე აქ გაცილებიტ დახვეწილია და ხალვათი, პროპორციები — შემაღლებული (აკურის მამა დავითის, ზემო ალვანის ნათლისმცემლის, იოანე ზედაზნელის ეკლესიები, ვაზისუბნის სანაგირის ბაზილიკა). სამნავიანი ბაზილიკის აგების გვაინდელი მაგალითია ჟალეთის ბაზილიკა.
VI საუკუნის I ნახევარში, ნამდვილი ბაზილიკური ნაგებობების გვერდით, ჩნდება ამ თემის თავისებური, რამდენიმე სახეცვლილი ვარიანტი, რომელსაც აკადემიკოსმა გიორგი ჩუბინაშვილმა „სამეკლესიანი ბაზილიკა“ შეარქვა და რომელიც საქართველოს გარეთ, ერთი-ორი გამონაკლისის გარდა, არ გვხვდება. ამ ტიპის ტაძრის თავისებურება იმაშია, რომ მას გარეგნობით ბაზილიკის ასახულობა აქვს, მაგრამ სტრუქტურით იგი არ არის ბაზილიკა. ბაზილიკისაგან განსხვავებით, ერთ ნაგებობაში, ჩვენ გვაქვს ერთმანეთისგან, ერთიანი კედლებით გამიჯნული, ხშირ შემთხვევაში კარებით დაკავშირებული, სამი წაგრძელებული სადგომი, რომლებსაც აღმოსავლეთით დამოუკიდებელი საკურთხეველი აქვს. ასე, რომ ერთდროულად ერთ ნაგებობაში სამი ეკლესიაა. კახეთი განსაკუთრებიტაა გამორჩეული სამეკლესიანი ბაზილიკების სიმრავლით.VI-VII საუკუნეების მიჯნაზე ამ თემამ კახეთში, როგორც სივრცობრივი გადაწყვეტით, ისე გარეგანი გაფომრბის თვალსაზრისით, მხატვრულად დახვეწილი, დასრულებული სახე მიიღო.
ნაგებობის შიდა სივრცის ფორმირების პროცესში, ადგილობრივ სამშენებლო ტრადიციებზე დამყარებულმა, მისი ცენტრულობის მიზანდასახულობამ — გუმბათოვანი გადახურვით და შუქის ძირითადი წყაროტი ზემოდან, განსაზღვრა ქრისტიანული ტაძრის თავდაპირველი ფორმები — ცენტრული გეგმის მქონე გუმბათოვანი სტრუქტურა.
კახეთის გუმბატოვანი არქიტექტურის უძველესი ნიმუშები VI-VII საუკუნეებს განეკუთვნება, ისინი ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული ტიპის ეკლესიების ჯგუფს შეადგენენ. ამ ძეგლებში ჯერ კიდევ ბევრია გაუწონასწორებელი, დაუხვეწავი და მხატვრულად მოუქნელი ფორმები, ხუროთმოძრვრებს ჯერ კიდევ არა აქვთ ათვისებული არქიტექტურული კომპოზიციის ყველა მხარე, მათი შემოქმედებითი აზროვნება მთლიანადააა მიმართული ქრისტიანული არქიტექურის ცენტრალური ამოცანის (შიდა სივრცის შექმნა) გადასაწყვეტად.
ამ პერიოდის გუმბათოვან თემებს შორის გვხვდება ტეტრაკონქების და „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის სხვადასხვა ვარიანტები. ყველა ამ ეკლესიაში გუმბათი ეყრდნობა კედლებს და არა ცალკე მდგომ ბოძებს.
ტეტრაკონქის ტიპის გარდა, ამ პერიოდის გუმბათოვან თემებს შორის, გვხვდება „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის რამდენიმე, ერთმანეთისგან განსხვავებული, კომპოზიცია — ერთი აფსიდიტა და ორი სწორკუთხა მკლავით. სივრცობრივი აღნაგგობით ესაა ერთი საერთო ტიპი, რომელიც მიანიატურული ზომებიდან გამომდინარე, კონსტრუქციული თვალსაზრისით რამდენადმე გამარტივებულია. არსებობს მისიოთხი სახესხვაობა: ერთი, როდესაც გეგმას გარედან ჯვრული მოხაზულობა აქვს (ზეგაანის წმ. მარინეს ეკლესია და ე.წ . ერელაანთ საყდარი მატაანთან), მეორე — შეცვლილი გარეგანი კონტურით დავითიანის ორმოცი მოწამისა და ვაჩნაძიანის სვეტიცხოვლის ეკლესიები), მესამე — სრულიად თავისებური, მკვეთრად ხაზგასმული გრძივი ღერძით (იყალთოს მონასტრის სამების ეკლესია) და მეოთხე, განსაკუთრებით საინტერესო ტიპი, სადაც ორი მკლავი დასრულებულია აფსიდით, ხოლო დანარჩენი ორი სწორკუთხაა (კასისხევის ყველაწმინდის ეკლესია).
VII საუკუნის დასასრულიდან, გუმბათოვანი ტაძრების ახალი ფორმების ძიებაში ფართოდ იყენებენ ბაზილიკებისა და სამეკლესიანი ბაზილიკების კომპოზიციის პრინციპს, რაც განსაკუთრებული თავისებურებითაა გამოვლენილი VIII-IX საუკუნეებში. ამ პერიოდში გვხვდება სხვადასხვაგვარი კომპოზიციების კომბინირების მაგალითები. ნაგებობის ცენტრალური სივრცის დააგვირგვინებელი გუმბათი შერწყმულია გუმბათოვანი სტრუქტურისათვის უცხო, ბაზილიკური და სამეკლესიანი ბაზილიკის ტიპის ფორმებთან. ამის მაგალითია გურჯაანის ყველაწმინდა (ერთადერთი ორგუმბათიანი ეკლესია საქართველოში), დასავლეთის გახსნილი პატრონიკით და განცალკევებული სადგომებით გვერდითი ნავების თავზე. ხუროთმოძღვრული ფორმების ევოლუციის მაჩვენებელია, ვაჩნაძიანის მიდამოებში მდებარე ყველაწმინდის მონასტრის გუმბათოვანი ეკლესია, რომელიც საქართველოში გარდამავალი ხანის ყველაზე მაღალმხატვრულ ძეგლტა რიცხვას მიეკუთვნება. ტაძარი საერთო კომპოზიციით წარმოადგენს სამეკლესიანი ბაზილიკის თავისებური გადამუშავების მაგალითს, რომელშიც ძირითადი ელემენტების ორგანულმა შეთანხმებამ შუა სადგომის, როგორც „გუმბათოვანი დარბაზის“, შექმნის შესაძლებლობა განაპირობა. გუმბათის და გუმბატქვეშა კვადრატის დასაკავშირებლად აქ, პირველად საქართველოში, ჩნდება ახალი კონსტრუქციული ელემენტი — აფრა (პანდატივი), თუმცა მის გვერდით არც ტრომპებია უგულვებელყოფილი.