cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჰანიბალი
მაკედონია და სიცილია
მეორე პუნიკურ ომში დიდი ყურადღება დაეთმო სიცილიის საკითხსაც. თუ პირველი პუნიკური ომი რომსა და კართაგენს შორის სიცილიის გამო დაიწყო, მეორე ომის დროს იგი განზე რჩებოდა. ომის დასაწყისში სიცილიის ქალაქთა შორის უმთავრესი, სირაკუზი, რომის მოკავშირედ გამოდიოდა, მაგრამ ჰანიბალის პირველივე გამარჯვება საკმარისი გახდა რომთან კავშირის გასაწყვეტად. ქალაქის ტირანმა ჰიერონიმემ კავშირი დაამყარა კართაგენთან და რომაელები ქალაქიდან განდევნა. რომი ცდილობდა სიცილიაზე კართაგენის ბატონობა არ დაეშვა. იგი სტრატეგიული პუნქტი იყო ხმელთაშუა ზღვაში. მის ხელში ჩაგდებაზე დამოკიდებული იყო ომის შემდგომი გაგრძელება. სიცილიის საკითხმა ერთობ სერიოზული ხასიათი მიიღო. რომის სენატი იძულებული გახდა, იქ თავისი კონსული მარცელიუსი გაეგზავნა. ძვ. წ. 214 წელს მარცელიუსი დიდი ფლოტით და არმიით სიცილიაში გადავიდა და დაიწყო ბრძოლა სირაკუზის წინააღმდეგ. მარცელიუსმა ალყა შემოარტყა სირაკუზს, მაგრამ ქალაქს გმირულად იცავდნენ, სირაკუზის თავდაცვას სათავეში ედგა ძველი სამყაროს უდიდესი მეცნიერი, მათემატიკოსი და ფიზიკოსი არქიმედე.
კართაგენმა სასწრაფოდ გაგზავნა არმია სირაკუზის დასახმარებლად ჰამილკონის მეთაურობით, სიცილიაში გადასულმა ჰამილკონმა აიღო ქალაქი აკრაგანტი, თუმცა სირაკუზთან იგი და მისი არმია ციებ-ცხელებამ იმსხვერპლა. არქიმედემ ქალაქის გეოგრაფიული მდებარეობის გამოყენებით, სირაკუზი მიუდგომელ სიმაგრედ აქცია. მიუხედავად ამისა, მტრის ჭარბი ძალების შემოტევას ვერ გაუძლო და სისხლიდან დაცლილი სირაკუზი ძვ. წ. 212 წელს რომაელებს დანებდა. მარცელუსმა ქალაქი საძარცვად გადასცა თავის მეომრებს, სირაკუზში შეჭრილი რომაელების მსხვერპლი გახდა მეცნიერი არქიმედეც. ქალაქი სირაკუზი საბოლოოდ რომის ხელისუფლებას დაექვემდებარა. ამ გამარჯვების შედეგად რომაელებმა კუნძული სიცილია თავის გავლენას დაუქვემდებარეს.
Hannibal ante portas
ჰანიბალის ლაშქრობამ ადრინდელი ეფექტი დაკარგა. გაქრა ძლევამოსილი სარდლის ბრწყინვალება. იგი თავის მოკავშირეებსაც ვეღარ იცავდა. მისი სისუსტე განსაკუთრებით გამოვლინდა ქალაქ კაპუის მიმართ. რომის სარდლობამ გადაწყვიტა ქალაქის დაბრუნება ნებისმიერი საზღაურის ფასად და ქალაქი ალყაში მოაქცია. ჰანიბალი ყველანაირად ცდილობდა ქალაქი შეენარჩუნებინა, რადგან კარგად იცოდა, რომ თუ ქალაქი რომაელებს დაუბრუნდებოდა, კართაგენი საბოლოოდ დაკარგავდა ადგილობრივი მოსახლეობის მხარდაჭერას. ჰანიბალი ცდილობდა რომაელები როგორმე ბრძოლაში ჩაეთრია, მაგრამ მოწინააღმდეგე მოხერხებულად არიდებდა თავს პროვოკაციას. ჰანიბალი კრიტიკულ სიტუაციაში აღმოჩნდა: არავითარი ძალა აღარ არსებობდა რომაელთა მოთმინებიდან გამოსაყვანად, კაპუას სურსათი აკლდა, მოსალოდნელი იყო 211 წლის კონსულების პუბლიუს სუპიციუს გალბა მაქსიმუსისა და გნეუს ფულვიუს ცენტუმალუს მაქსიმუსის ახალი არმიებით გამოჩენა, რაც გამოიწვევდა კაპუასთან განლაგებული კართაგენის არმიის ალყაში მოქცევას. ჰანიბალს გეგმა უნდა შეეცვალა, იგი ისეთ გზას უნდა დადგომოდა, რაც კაპუასაც შეუნარჩუნებდა და რომაელებში არეულობასაც გამოიწვევდა. ასეთად მას რომის მიმართულებით გალაშქრება ესახებოდა.
ჰანიბალმა ელვისებურად მოამზადა არმია, დაუყოვნებლივ აიღო გეზი სამნიუმისაკენ და გადავიდა „ლათინურ გზაზე“, რომელიც პირდაპირ რომისაკენ მიემართებოდა. ფულვიუს ფლაკუსმა ეს ამბავი მაშინვე სენატს აცნობა. ფაბიუს მაქსიმუსმა კარგად იცოდა ჰანიბალის ავანტიურის შესახებ და მის მანევრებს სრული სიმშვიდით შეხვდა. სწორედ ამის გამო რომის არმიამ კაპუას ალყა არ მოხსნა. თუმცა ფულვიუს ფლაკუსი დედაქალაქისაკენ გაემგზავრა, რათა მტრისთვის რომის მისადგომებთან მისვლა დაესწრო. რომის მოსახლეობა პანიკამ მოიცვა, სასტიკი მტერი ქალაქის კარიბჭეს უახლოვდებოდა. კართაგენის არმია რომის გარეუბანში დაბანაკდა. ლაციუმი დაარბია და ააოხრა. ჰანიბალი პირველად იმყოფებოდა რომთან ასე ახლოს გადაწყვიტა შეეთვალიერებინა მისი კედლები და 2 000 მეომრის თანხლებით მიადგა მის გალავანს.
რომის კედლებთან ლეგენდარული ჰანიბალი იდგა. Hannibal ante portas! — „ჰანიბალი კართანაა!“ — რომაელთა ხსოვნაში დარჩა, როგორც ყველაზე დიდი საშიშროება, რომლის მსგავსი მარადიულ ქალაქს მანამდე არ განეცადა.
ჰანიბალმა მცირე ხნით დაჰყო ქალაქის მახლობლად, მას არც უცდია რომზე თავდასხმა, თუმცა აქტიურად დაიწყო შემოგარენის ძარცვა და აოხრება. ამასობაში ჰანიბალი საბოლოოდ დარწმუნდა, რომ რომაელები კაპუას ალყას არ მოხსნიდნენ და ამჟამინდელი ლაშქრობის გაგრძელება არაფრის მომცემი იყო. ლაციუმი მიატოვა და სამხრეთისკენ დაიძრა. რომის არმია საფარიდან გამოვიდა და დაედევნა, ჰანიბალმა მათ სერიოზული ზიანი მიაყენა. თუმცა კვლავ უკუიქცა. ჰანიბალისთვის კაპუის საქმეებშიც ჩარევამაც აზრი დაკარგა, ქალაქი ბედის ანაბარა დატოვა, კამპანიას გაეცალა და თავი ბრუტიუმს შეაფარა. ლაციუმიდან ჰანიბალის წასვლამ რომაელებს საშუალება მისცა დამატებითი ძალებით მიეხედათ კაპუისათვის. რომის არმია კაპუაში შეიჭრა, ქალაქს ჩამოერთვა დამოუკიდებელი თვითმმართველობა. კაპუის აღება რომის უდიდესი გამარჯვება და ჰანიბალის სერიოზული წარუმატებლობა იყო. მისი ავტორიტეტი მოკავშირეებს შორის საშინლად დაეცა. მათს უმეტეს ნაწილში დაიწყო პრორომაული აჯანყებები.
ძვ. წ. 209 წელს რომის კონსულებად აირჩიეს კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსი (მეხუთედ) და კვინტუს ფულვიუს ფლაკუსი (მეოთხედ). სარდლობამ მოქმედების სფერო გაინაწილა, ფაბიუსს იერიში უნდა მიეტანა ტარენტუმზე, ფლაკუსსა და პროკონსულ მარცელუსს კი ჰანიბალის დევნა განეგრძოთ. ფაბიუსი ტარენტუმს მიადგა. ფლაკუსმა და მარცელუსმა კანუზიასთან გამართულ ბრძოლაში ჰანიბალი დაამარცხეს. ამ მარცხის შემდეგ ჰანიბალს თითქმის ერთბაშად ჩამოშორდნენ ადრინდელი მოკავშირეები: ჰირპინები, ლუკანები და ვულციენტები. ჰანიბალმა გადაწყვიტა ტარენტუმი მაინც შეენარჩუნებინა, მაგრამ გზაში გაიგო, რომ ტარენტუმი უკვე რომაელთა ხელში იყო.
ძვ. წ. 208 წელს კონსული გახდა მარკუს კლავდიუს მარცელუსი, რომელსაც კართაგენელებთან ბრძოლის დიდი გამოცდილება ჰქონდა. იგი ადრე ერიდებოდა ჰანიბალთან შებმას, მაგრამ ახლა ესწრაფოდა მასთან შებრძოლებას. მიუახლოვდა აპულიაში მდგომ ჰანიბალის ბანაკს და დაიწყო მისი დაზვერვა. დაზვერვის დროს ერთ-ერთ მაღლობზე ჩაუსაფრდნენ ნუმიდიელები და ალყაში მოაქციეს 220 კაციანი მცირე რაზმი. ბრძოლის დროს მარცელუსი დაიღუპა, მეორე კონსული ტიტუს კვინქტიუს კრისპინუსი დაიჭრა და გაქცევით უშველა თავს. უსარდლოდ დარჩენილმა არმიამ ბრძოლის გაგრძელება ვერ გაბედა და იქაურობას გაშორდა, გამარჯვება კართაგენელებს დარჩათ.
ჰანიბალი უმცირეს მომენტსაც კი არ უშვებდა ხელიდან, რომ თავის სასარგებლოდ გამოეყენებინა. მას ხელთ ჩაუვარდა მარცელიუსის ბეჭედი და სცადა ამ ბეჭდის სათავისოდ გამოყენება. ჰანიბალმა მრავალი წერილი დააგზავნა მოსახლეობაში. იგი მარცელიუსის სახელით მოსახლეობას დანებებას მოუწოდებდა. ბეჭდის ამბავი იცოდა კრისპინუსმა და წინასწარ მიიღო ზომები, სასწრაფოდ დააგზავნა მაცნეები და ყველას შეატყობინა ბეჭდის ამბავი. მოსახლეობა გააფრთხილა, რომ ბეჭედი ჰანიბალის ხელში იყო და არ აჰყოლოდნენ მის პროვოკაციას. არც ამჯერად გაუმართლა ჰანიბალს. ამის შემდეგ იგი ქალაქ ლოკრის მიმართულებით გაემართა, რათა ქალაქის მცხოვრებლებს დახმარებოდა. ჰანიბალის გამოჩენამ რომაელები აიძულა ქალაქს გასცლოდნენ და ქალაქი ხელში ჩაიგდო. აქედან კართაგენის არმია ბრუტიუმში შეიჭრა. რომის არმია ვენუზიაში იყო გამაგრებული. კრისპინუსმა სენატს შეატყობინა, მძიმე ჭრილობის გამო არმიის ხელმძღვანელობა არ შემიძია და შემცვლელი გამომიგზავნეთო. ვენუზიაში სარდლად ფაბიუს მაქსიმე უმცროსი გაიგზავნა. თვით კრისპინუსი კი იმავე წლის ბოლოს გარდაიცვალა. ჰანიბალი ნაკლები წარმატებებით, მაგრამ ისევ განაგრძობდა სამხრეთი იტალიის აოხრებას.
რომის მისადგომებიდან გამობრუნებული ჰანიბალის ლაშქარი, რამდენიმე გამარჯვების მიუხედავად, აღარ ჰგავდა ტრაზიმენის ტბასთან და კანესთან ტრიუმფით გამარჯვებულ არმიას. ჰანიბალის ერთადერთი იმედი იყო ჰასდრუბალი, მას შეეძლო ძმის გადარჩენა, მაგრამ ისიც არანაკლებ ომს აწარმოებდა იბერიაში. იგი რომაელებს მტკიცედ ჰყავდათ მიჯაჭვული პირენეს ნახევარკუნძულზე და მისი დატოვების საშუალებას არ აძლევდნენ.
ჰასდრუბალი იტალიაში
რომაულმა დიპლომატიამ თავიდანვე სწორად შეაფასა ესპანეთის ფრონტის მნიშვნელობა და ძალას არ იშურებდა რათა ჰასდრუბალი იბერიაში დაეტოვებინათ. სენატმა იბერიაში ჯერ კორნელიუს სციპიონი, შემდეგ მისი ძმა გნეუს სციპიონი გააგაზავნა პირენეს ნახევარკუნძულზე. ძვ. წ. 217 წელს სციპიონები შეიჭრნენ ჰასდრუბალის სამფლობელოში და დაიწყეს კართაგენელების გავლენის სფეროს შევიწროება. მომდევნო 216 წელს რომის არმია ორად გაიყო და შეტევა განახორციელეს როგორც ხმელეთიდან, ასევე ზღვიდან. ჰასდრუბალმა კარგად იცოდა, რომ მისი მთავარი მიზანი იტალიაში გადასვლა იყო, სწორედ ამიტომ კართაგენის სენატმა ესპანეთში გაგზავნა ჰამილკონი, ხოლო ჰასდრუბალს იტალიისკენ გამგზავრება ურჩია. რომაელებს სამზადისი შეუმჩნეველი არ დარჩენიათ და სციპიონები შეუდგნენ ძალთა გაერთიანებას რათა იტალიისაკენ მიმავალი გზა გადაეჭრათ ჰასდრუბალისათვის. მათ კართაგენელთა ერთგული ტომების აოხრება დაიწყეს. ჰასდრუბალმა კი რომის მხარეზე გადასულ ესპანეთის ქალაქებს შეუტია. რომაელებმა იბერებს თავი ანებეს და ჰასდრუბალს შეუტიეს. ბრძოლაში კართაგენელები დამარცხდნენ.
გამარჯვებამ ჰასდრუბალი თითქმის მთელი ესპანეთის მფლობელი გახადა. მას უკვე შეეძლო ეფიქრა იტალიაში ლაშქრობაზე და ჰანიბალთან შეერთებაზე. ისიც შეუდგა იტალიაში გადასასვლელად მზადებას. მინი|250პქ|მარცხნივ|[[სციპიონ აფრიკელი (უფროსი)|პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ აფრიკელი]] რომის სენატმა დაღუპული სციპიონების ნაცვლად კლავდიუს ნერონი გააგზავნა იბერიაში. ჰასდრუბალი გამოუვალ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, გადაწყვიტა თავი მოლაპარაკებებით დაეძვრინა. დაღამებისთანავე ჯარის ნაწილი ვიწროებით სამშვიდობოს გაიყვანა. პარალელურად, მოლაპარაკებას რამდენიმე დღის განმავლობაში აჭიანურებდა, ჰასდრუბალმა მოლაპარაკებების პერიოდში მთელი არმიის გაყვანა მოახერხა. ნერონის წარუმატებლობამ რომის სენატს ახალი კანდიდატურის შერჩევა გადააწყვეტინა. პირველ სხდომაზე კანდიდატურა არავის წამოუყენებია, მეორე სხდომაზე დუმილი დაარღვია ესპანეთში დაღუპული პუბლიოს სციპიონის 24 წლის ვაჟმა პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ აფრიკელმა. მან სენატს მიმართა:
რადგან სხვა კანდიდატი არ გამოჩენილა, სენატმა მთავარსარდლობა ახალგაზრდა სციპიონს დააკისრა. ძვ. წ. 209 წელს სციპიონი იბერიაში გადავიდა და პირველი შეტევა ახალ კართაგენზე მიიტანა. ქალაქი სციპიონის ხელში გადავიდა. ჰასდრუბალი რომაელებთან გადამწყვეტი შეხვერისათვის მზადებას შეუდგა. ბრძოლა გაიმართა ძვ. წ. 208 წელს ბეკულასთან. ჰასდრუბალი დანაკარგების მიუხედავად პირენეს მთებისაკენ გაიჭრა, სადაც შეუერთდნენ მაგონი და ჰასდრუბალ გისგონის ძე. სციპიონმა დადევნება ვერ გაბედა. მთავარსარდლებმა გადაწყვიტეს იტალიისაკენ გზა ჰასდრუბალს გაეგრძელებინა. ადგილობრივმა მოსახლეობამ იგი მშვიდობით გაატარა. ალპებშიც ნაკლები წინააღმდეგობა შეხვდა და ძვ. წ. 207 წლის ზაფხულში იტალიაში შევიდა. მინი|250პქ|ძალების განლაგება [[მეტავარის ბრძოლაში.]] ჰასდრუბალმა ჰანიბალს მაცნე გაუგზავნა და გაერთიანების ადგილი შეატყობინა, მაცნეები რომაელებმა ჩაიგდეს ხელში და აწამეს. წამებისას მათ ათქმევინეს, რომ ძმები უმბრიაში, ქალაქ ნარნიის მახლობლად უნდა შეხვედროდნენ. ხელისუფლებას უნდა ეჩქარა, რომ ძმების არმიების გაერთიანება არ დაეშვა. ჰანიბალი მაცნეს ელოდა, ჰასდრუბალი დარწმუნებული იყო, რომ მაცნეებმა ადგილზე ჩააღწიეს. ასე იდგნენ ჩრდილოეთ იტალიაში ჰასდრუბალი და სამხრეთ იტალიაში ჰანიბალი. კონსულმა ნერონმა, რომელსაც ჰანიბალის შეჩერება ევალებოდა, დაასკვნა, რომ რადგან ჰანიბალმა არაფერი იცის ძმის შესახებ სჯობს მცირე რაზმი დაეტოვებინა მის სათვალთვალოდ, ძირითადი რაზმით კი იგი ცენტრალური იტალიის გავლით მეორე კონსულ სალინატორს შეერთებოდა და ჰასდრუბალის წინააღმდეგ ემოქმედათ. ჰასდრუბალმა უზარმაზარი არმიის ხილვის შემდეგ გაცლა ამჯობინა. იგი უმბრიისკენ გაემართა, სადაც მისი აზრით ჰანიბალს შეხვდებოდა. თუმცა რომაელებთან შეტაკება გარდაუვალი გახდა. ძვ. წ. 207 წლის 23 ივნისს მდინარე მეტავართან გაიმართა სასტიკი ბრძოლა. ბრძოლაში დაიღუპა ჰასდრუბალი და განადგურდა მისი არმია.
რომის არმიამ სამხრეთისაკენ გადაინაცვლა და ჰანიბალს მიუახლოვდა. ნერონმა ორ აფრიკელ ტყვეს ჰასდრუბალის მოჭრილი თავი გაატანა ჰანიბალთან. ძმის სიკვდილით გამწარებულს თანამებრძოლებისათვის უთქვამს: „კართაგენის ბედი ჩემთვის უკვე ცნობილიაო“. ჰანიბალი არ ცდებოდა. ჰასდრუბალის სიკვდილით კართაგენს ყველაზე მტკიცე ბურჯი გამოეცალა. რომაელები მტრის საბოლოო განადგურებისათვის ემზადებოდნენ.
რომაელები აფრიკაში
ჰანიბალის იტალიაში ყოფნა რომაელთათვის უკვე საფრთხეს აღარ წარმოადგენდა. ვითარება შეიცვალა, ახლა რომაელები გადადიან შეტევაზე და ჰანიბალი სასტიკად გაურბის მათთან შებრძოლებას. ჰანიბალის მეორე ძმა მაგონი ბალეარის კუნძულებზე აგროვებდა არმიას ძმის დასახმარებლად, მაგრამ ჯერჯერობით არაფერი ჩანდა.
ძვ. წ. 206 წელი ჰანიბალმა სრულ უმოქმედობაში გაატარა. გასაოცარი ერთიანობა იყო არმიაში. რომი კი აქტიური შეტევისათვის ემზადებოდა. ძვ. წ. 205 წლისათვის რომის კონსულებად აირჩიეს კორნელიუს სციპიონი და პუბლიუს ლიცინიუს კრასუს დივე. სციპიონმა გადაწყვიტა ბრძოლის ასპარეზი აფრიკაში გადაეტანა. სციპიონის გეგმას რომის სენატში ბევრი მოწინააღმდეგე გამოუჩნდა, თუმცა საბოლოოდ გადაწყდა სციპიონის აფრიკაში ლაშქრობა, თუმცა სენატმა დაფინანსებაზე უარი უთხრა და უფლებათა და მოქმედებათა არეც შეუზღუდეს: მას მხოლოდ სიცილია გადასცეს.
ძვ. წ. 205 წელს ჰანიბალის უმცროსი ძმა მაგონი ბალეარის კუნძულებიდან იტალიაში ჩადის. სწორედ აქ გებულობს სციპიონის გადაწყვეტილებას და არმიის ნაწილს აფრიკაში აგზავნის კართაგენის დასაცავად. ჰანიბალი ამ დროს ბრუტიუმში იდგა. მისი სურვილით აღმართეს სამსხვერპლო და მსხვერპლი შესწირეს ქალღმერთ იუნონას ტაძარს, სამსხვერპლოზე ამოკვეთეს წარწერა ფინიკიურ და ბერძნულ ენებზე, რომელშიც ვრცლად იყო მოთხრობილი მთელი მისი ლაშქრობის ამბავი. ეს წარწერა უნახავს და წაუკითხავს პოლიბიოსს.
სციპიონი კი სიცილიაში გადავიდა და დაიწყო მზადება აფრიკაში სალაშქროდ. მანამდე თავის მეგობარს გაიუს ლელიუსს უბრძანა დაეზვერა აფრიკის სანაპირო. ლელიუსი დაუყოვნებლივ შეუდგა დავალების შესრულებას. იგი მიადგა ჰიპონ რეგიუმის შემოგარენს და დაიწყო მისი აოხრება. ჰანიბალი კი ამ დროს იტალიაში უმოქმედოდ იდგა. კართაგენმა მას შემდეგ რაც გაარკვიეს, რომ ზღვიდან შემოჭრილი მტერი სციპიონი არ იყო. დაიწყეს მაგონისათვის დამხმარე ძალის შეგოვება. მას გაუგზავნეს 25 ხომალდი, 6 ათასი ქვეითი, 800 მხედარი და 7 სპილო, მასვე ებრძანა ახალი არმიით მიახლოებოდა რომს და შეერთებოდა ჰანიბალს.
სციპიონიც თითქმის მზად იყო აფრიკაში გადასასვლელად, როდესაც გაიგო, რომ ჰანიბალი ქალაქ ლოკრს უახლოვდებოდა. იგი გაემართა იტალიისაკენ ზღვიდან მიადგა ლოკრს, გააძლიერა ქალაქის გარნიზონი და ლოკრი ჰანიბალისათვის მიუწვდომელი გახადა. ამის შემდეგ სციპიონი დაბრუნდა სიცილიაში და აფრიკაში გადასვლის სამზადისს შეუდგა.
ძვ. წ. 204 წლის გაზაფხულზე რომის არმია აფრიკაში გადავიდა. ლაშქარმა ბანაკი ქალაქ უტიკასთან დასცა. სციპიონის პირველი ნაბიჯი აფრიკაში იყო უტიკის მახლობლად მდებარე პატარა ქალაქის აღება. რომის ყურადღება აფრიკისკენ იყო მიპყრობილი. მთელი ზამთარი სციპიონმა სამზადისში გაატარა. მან უტიკასთან, მასინისას დახმარებით სასტიკად დაამარცხა კართაგენის მომხრე სიფაქსის და ჰასდრუბალის არმია. მალე დამარცხებულმა მოკავშირეებმა 30–ათასიანი არმია შეკრიბეს და სციპიონს დაუპირისპირდნენ, თუმცა ეს ბრძოლაც წააგეს. სციპიონმა საბოლოოდ სიფაქსი გაანადგურა, ხოლო ნუმიდიის მეფედ მასინისა დანიშნა. აღნიშნული წარმატებები რომაელებს კართაგენის სრული განადგურების გარანტიას აძლევდა.
ზამა
250პქ|მინი|[[კორნელის კორტი, „ზამას ბრძოლა“ (1567)]] აფრიკაში მრავალგზის დამარცხებამ კართაგენი დაარწმუნა, რომ სახელმწიფოს ბრძოლის გაგრძელება აღარ შეეძლო. ქვეყანას ზავი თუ გადაარჩენდა. ოცდაათი წარჩინებული კართაგენელი გამოცხადდა რომაელთა ბანაკში და მორჩილად მოიყარეს ფეხი სციპიონის წინაშე. ელჩებმა ომზე პასუხისმგებლობა მთლიანად ჰანიბალს გადააბრალეს და ქალაქის შეწყალება სთხოვეს. სციპიონი ზავზე დათანხმდა, თუმცა ძალზედ მძიმე პირობები შესთავაზა: კართაგენს რომისათვის უნდა დაებრუნებინა ტყვეები, ემიგრანტები, გაქცეული მონები, დაუყვნებლივ გამოეყვანა არმია იტალიიდან და გალიიდან; უარი ეთქვა ესპანეთზე და ყველა იმ კუნძულზე, რომელიც იტალიასა და აფრიკას შორის მდებარეობდა; რომისათვის გადაეცა ყველა სამხედრო ხომალდი, 20-ის გარდა; გადაეხადა 500 ათასი საწყაო ხორბალი, 300 ათასი საწყაო ქერი და კონტრიბუცია 5 ათასი ტალანტის ოდენობით. კართაგენის ხელისუფლებამ უარყო სციპიონის პირობები, მაგრამ დროის მოგების მიზნით მოლაპარაკება მაინც განაგრძო. კართაგენის ელჩები რომშიც კი ჩავიდნენ, მაგრამ ქალაქში არ შეუშვეს, არც მათი წინადადება მიიღეს. სენატმა სციპიონს შეუთვალა ომი განეგრძო, ხოლო ელჩები უპასუხოდ დაითხოვეს.
ჩრდილოეთ იტალიაში დაიჭრა და კართაგენისაკენ მგზავრობის დროს გზაში ძვ. წ. 203 წელს გარდაიცვალა ჰანიბალის უმცროსი ძმა მაგონი. კართაგენის მაცნეები ჰანიბალთან გამოცხადდნენ და სამშობლოში დაბრუნება უბრძანეს. ჰანიბალს მეტი გზა არ ჰქონდა. ჰანიბალმა შეკრიბა იტალიური წარმოშობის მებრძოლები და აფრიკაში ბრძოლის გაგრძელება შესთავაზა, თუმცა ამ იდეით ისინი ვერ მოხიბლა. უარის გამო იტალიკები ერთიანად გაჟლიტა კართაგენის არმიამ. ჰანიბალმა აფრიკაში გადასასვლელად დაიწყო მზადება. ამის აღსანიშნავად რომში ხუთდღიანი ზეიმი გაიმართა.
ძვ. წ. 203 წელს ჰანიბალი აფრიკაში დაბრუნდა. ძვ. წ. 203–202 წლების ზამთარი ლაშქრის შეგროვებას მოანდომა. სციპიონთან საბრძოლველად თავისი არმია ქვეყნის სიღრმეში ქალაქ ზამასთან დაბანაკდა. მანამდე მან ჯაშუშები მიუგზავნა სციპიონს, სციპიონმა ისინი არ დასაჯა, მთელი თავისი სიძლიერე აჩვენა და ისე გააგზავნა უკან. ჰანიბალი გაოგნდა სციპიონის თვითდაჯერებულობით. ჰანიბალმა ჯაშუშებისაგან შეიტყო ასევე, რომ მასინისაც მათ რიგებში იყო. ჰანიბალმა სცადა მოლაპარაკებებით გამოესწორებინა რთული სიტუაცია. სციპიონს შესთავაზა შეხვედრა, რომაელმა სარდალმა მაშინვე თანხმობა განაცხადა. ჰანიბალი იმყოფებოდა ზამასთნ, კართაგენიდან ხუთი დღის სავალზე, შეხვედრის ადგილადაც ეს განსაზღვრეს. სციპიონმა და ჰანიბალმა თითო თარჯიმანთან ერთად, თანაბარი მანძილით დატოვეს თავიანთი ლაშქარი. ისტორიკოსი ტიტუს ლივიუსი ასე გადმოგვცემს ამ შეხვედრის ამბავს:
სციპიონის სიტყვა მოკლე იყო და ყველაფერი ნათლად მოახსენა ჰანიბალს: გადმოგვეცით კართაგენი წინააღმდეგობის გარეშე, თუ არადა ბედი კვლავ ბრძოლის ველს მოვანდოთო. რა თქმა უნდა ჰანიბალს ასეთ წინადადებაზე დათანხმება არ შეეძლო. მოლაპარაკებები შეწყდა. სარდლები დაუბრუნდნენ ბანაკს. ბრძოლის ადგილი გარკვეული იყო – ზამა. ორივე მხარე კარგად ხვდებოდა, რომ ეს ბრძოლა ხანგრძლივი მეორე პუნიკური ომის ბოლო პუნქტი იყო. ბრძოლა დაიწყო, თავდაპირველად გარდამავალი უპირატესობით მიმდინარეობდა, საბოლოოდ გამარჯვება რომაელებს დარჩათ. კართაგენი უკვე დაჩოქებული იყო. ლტოლვილმა ჰანიბალმა დედაქლაქში დაბრუნება ვერ გაბედა და ჰადრუმეტუმს შეაფარა თავი. იგი მოგვიანებით დაბრუნდა ქალაქში, რომელიც 36 წელი არ ენახა.
კართაგენის არმიის დანაკარგები დიდი იყო: 20 ათასზე მეტი მეომარი დაიღუპა, ამდენივე ტყვედ ჩავარდა, დაიღუპა 11 სპილო. სციპიონის დანაკარგები 5 ათასს არ აღემატებოდა. კართაგენის მმართველი წრეები გამოსავალს ზავში ხედავდნენ. ზავის დადება და ომის დამთავრება სციპიონსაც ეჩქარებოდა, რადგან კარგად იცოდა კართაგენის აღება მარტივი არ იქნებოდა, რაც მის ავტორიტეტზე ცუდად იმოქმედებდა. სციპიონმა ისევ მძიმე პირობები წაუყენა კართაგენელ ელჩებს. ზავის მიხედვით, ფაქტობრივად, ქალაქი ერთიანად ჩანაგდებოდა, მაგრამ დამოუკიდებლობას ინარჩუნებდა. რომს გადასცა მთელი საზღვაო ფლოტი, დაიტოვა მხოლოდ 10 გემი; რომს გადაეცა ყველა საბრძოლო სპილო; აეკრძალა აფრიკაში და აფრიკის გარეთ რომის ნებართვის გარეშე საომარი მოქმედების წარმოება. კონტრიბუციას იხდიდა 10 ათასი ტალანტის ოდენობით. ზავის პირობები კართაგენის სახალხო კრებაზე განიხილის და დიდი დაპირისპირებების მიუხედავად ჰანიბალის სიტყვით გამოსვლის შემდეგ ზავის პირობებს დასთანხმდნენ. კართაგენის ელჩობა რომში ჩავიდა ჰასდრუბალ ჰედუსის ხელმძღვანელობით. ძვ. წ. 201 წელს ზავი დაიდო, რომაელთა მოთხოვნები დაკმაყოფილდა. კორნელიუს სციპიონი ტრიუმფით დაბრუნდა რომში. რომაელებმა ჰანიბალის დამმარცხებელს პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ „აფრიკელი“ უწოდეს.
აღსასრული
მინი|250პქ|[[ანტიოქე III დიდი]] კართაგენი დამარცხდა. ამით ბოლო მოეღო 16 წლიან სისხლისმღვრელ ომს. მკაცრმა ზავმა კართაგენი აფრიკულ სახელმწიფოდ აქცია, ამით სარგებლობდა ნუმიდიის მეფე მასინისა და ხშირი თავდასხმებით აოხრებდა კართაგენის სამფლობელოებს. ასეთ მდგომარეობას ბუნებრივია ვერ ურიგდებოდა ჰანიბალი. მან მთავარი ყურადღება აღმოსავლეთზე, სირიაზე გადაიტანა. სირიის მხარდაჭერის იმედით ჰანიბალი ბრძოლის ახალი გეგმის შემუშავებას შეუდგა. რომიც უთვალთვალებდა ჰანიბალს. საზავო ხელშეკრულების შემდეგ იგი ყველანაირ სამხედრო საქმეს ჩამოაშორეს. უცნობია ხელშეკრულების დადებიდან ჰანიბალი რა საქმიანობას ეწეოდა.
ძვ. წ. 196 წელს ჰანიბალი კართაგენის უმაღლეს თანამდებობაზე, სუფეტად აირჩიეს. მას შემდეგ, რაც ჰანიბალმა მმართველ ფენებში რეფორმების გატარება გადაწყვიტა იგი კართაგენის ოლიგარქიის ძლიერ წინააღმდეგობას წააწყდა. ჰანიბალმა მტკიცედ აიღო ხელში მმართველობის სადავეები და თავის კონტროლს დაუქვემდებარა ყველა მაგისტრი. ანტიჰანიბალური მოძრაობა ჰანიბალის წარმატებების პარალელურად იზრდებოდა. გაბატონებული ზედაფენა შეთქმულების მზადებას შეუდგა. მათ რომის დახმარების იმედი ჰქონდათ. მხოლოდ რომი აღუდგენდა იმ უფლებებს, რომელიც ჰანიბალის რეფორმების შედეგად დაკარგეს. ჰანიბალის პოლიტიკით უკმაყოფილონი მაცნეს მაცნეზე აგზავნიდნენ რომში საგანგაშო ცნობებით. რომის ყურამდე მათი დახმარებით მივიდა ცნობა ჰანიბალისა და სელევკიდების სირიის მეფის ანტიოქე III დიდის კავშირების შესახებ. რომის სენატმა საკმაო ყოყმანის შემდეგ კართაგენში გააგზავა მისია, რომელსაც უნდა დაეზუსტებინა ჰანიბალის საქმიანობა.
რომის წარმომადგენლები კართაგენში ჩამოვიდნენ. ჰანიბალი მაშინვე მიხვდა მოწინააღმდეგეებისა და სენატის განზრახვას. მან გაქცევა გადაწყვიტა. ჰანიბალი დაღამებისას კართაგენიდან უჩუმრად გაიპარა და თავის ციხესიმაგრეში ქალაქ ტაპსთან მივიდა, აქედან ავიდა ხომალდზე და გეზი აღმოსავლეთისკენ აიღო. ჰანიბალმა დაუბრკოლებლად მიაღწია ფინიკიის ქალაქ ტვიროსამდე. აქ რამდენიმე დღე დაჰყო და სირიაში გაემგზავრა. გამოცხადდა სირიის მეფე ანტიოქე III-სთან და თავისი სამსახური შესთავაზა. ხანგრძლივი თათბირის შემდეგ ანტიოქესა და ჰანიბალს შორის დაიდო შეთანხმება, რომლის ძირითადი პუნქტი რომთან ბრძოლის გაგრძელება იყო. ანტიოქე რომთან ომს აქამდე ვერ ბედავდა, ჰანიბალის აზიაში გადასვლამ საბოლოოდ დაუსვა წერტილი მის ყოყმანს. აფრიკა და სელევკიდური აღმოსავლეთი რომის წინააღმდეგ გაერთიანდნენ.
ანტიოქეს მხარდაჭერით დაიმედებულმა რომთან ბრძოლის ახალი გეგმა შეადგინა და მეფეს წარუდგინა. გეგმის თანახმად აუცილებელი იყო ბრძოლის ველის კვლავ იტალიაში გადატანა. ჰანიბალი არწმუნებდა ანტიოქეს, რომ ეს იყო რომის დაჩოქების ყველაზე რეალური გზა. ჰანიბალი შეუდგა ანტირომაული კოალიციის შექმნას, მასში კი მისი აზრით ყველა ელინისტური სამეფო უნდა გაერთიანებულიყო. დიდ როლს აკისრებდა კართაგენსა და ბალკანეთს. თუმცა კართაგენში ანტიჰანიბალური პარტია იყო გასანადგურებელი. გეგმა ასეთი იყო: ანტიოქეს 100 გემით, 10 ათსი ქვეითით და 1 000 მხედრით ჰანიბალი აფრიკაში დაბრუნდებოდა და ოპოზიციას გაანადგურებდა, ამავდროულად სირიის მეფეს საბერძნეთი უნდა დაეკავებინა და იქიდან იტალიაში შეჭრის მუდმივი საშიშროების ქვეშ რომი აეძულებინა, მის მიმართ ყურადღება არ მოედუნებინა, ამასობაში ჰანიბალი კართაგენიდან შეიჭრებოდა აპენინის ნახევარკუნძულზე და აიძულებდა რომაელებს ეფიქრათ სამშობლოს დაცვაზე. ანტიოქე ჰანიბალის გეგმას ეჭვის თვალით უყურებდა. მისი ინტერესები ბალკანეთს არ სცდებოდა. სწორედ ამ დროს, ძვ. წ. 192 წელს, რომაელებით შეწუხებულმა ეტოლიელებმა დახმარება ანტიოქეს სთხოვეს. მეფეც სწრაფად გადავიდა ევროპაში. რომაელებმა ომის ასპარეზი აზიაში გადაიტანეს. სულ მალე დარწმუნდნენ რომ ანტიოქეს გააქტიურების მიზეზი ჰანიბალი იყო, ის აგულიანებდა. სანამ ჰანიბალი სირიაში იქნებოდა საქმე ვერ გამოსწორდებოდა, რომაელების მცდელობის მიუხედავად ჰანიბალსა და ანტიოქეს შორის შუღლი ვერ ჩამოაგდეს. რომაელებსა და სელევკიდებს შორის გადამწყვეტი ბრძოლა ძვ. წ. 190 წელს მაგნეზიასთან გაიმართა. ანტიოქე სასტიკად დამარცხდა. მეფე იძულებული იყო ზავი ეთხოვა, ხელშეკრულება გაფორმდა ძვ. წ. 188 წელს ქალაქ აპამეაში. ერთ-ერთი პუნქტის მიხედვით ანტიოქეს ჰანიბალი რომისათვის უნდა გადაეცა.
ცხოვრების უკანასკნელი წლები
მინი|180პქ|მარცხნივ|[[ბითინია|ბითინიის მეფე პრუსია I.]] ბრძოლის დამთავრებისთანავე ჰანიბალმა სირია მიატოვა და გაიქცა, მან კარგად იცოდა რასაც მოსთხვდნენ რომაელები ანტიოქეს. იგი გადავიდა კუნძულ კრეტაზე და ქალაქ გორტინში დაისადგურა, რათა მშვიდად მოეფიქრებინა, რომელი ქვეყნისათვის შეეფარებინა თავი. ჰანიბალმა კარგად აწონ-დაწონა მოქმედების გეგმა. კრეტაზე დარჩენა საშიში იყო. მას უფრო საიმედო თავშესაფარი სჭირდებოდა. მისი არჩევანი ბითინიაზე შეჩერდა. ძვ. წ. 186 წელს ჰანიბალი გამოცხადდა ბითინიის მეფე პრუსია I-თან და რომაელებთან ბრძოლის გეგმა გადაუშალა. პრუსია I-ს ამ დროს ბრძოლა ჰქონდა პერგამონის მეფე ევმენ II-სთან, რომელიც რომის მოკავშირედ ითვლებოდა. ჰანიბალის პოლიტიკას სწორედ ევმენ II აღუდგა წინ. ბითინია-პერგამონის ომში ევმენიმ რომაელების დახმარებით გაანადგურა ბითინიელები, მაგრამ განმეორებით ბრძოლაში ჰანიბალმა გაანადგურა პერგამონის არმია. რომაელთათვის ნათელი გახდა თუ ვინ იდგა ამ გამარჯვების უკან. რომის სენატმა გადაწყვიტა კართაგენელის საბოლოოდ მოშორება, სასწრაფოდ შეადგინა ელჩობა და გააგზავნეს ბითინიაში. ელჩობამ პრუსიას მოსთხოვა თუკი ქვეყანაში სიმშვიდის შენარჩუნება უნდოდა ჰანიბალი გადაეცა, მეფეს სხვა გამოსავალი არ ჰქონდა. იმავე დღეს ჰანიბალის ადგილსამყოფელი კოშკი რომაელებმა ალყაში მოაქციეს, გადაკეტეს ყველა საიდუმლო გვირაბი და გასასვლელი. იგი მიხვდა, რომ ხაფანგში იყო გამომწყვდეული. სასოწარკვეთილმა ბეჭდიდან საწამლავი დალია და 64-65 წლის გარდაიცვალა.
პიროვნება
ეს ჰანიბალის „პროგრამული პორტრეტია“, რომელიც წარმოადგინეს რომაელმა ისტორიკოსებმა. ისინი აღწერდნენ ჰანიბალს გადაჭარბებულად და არაობიექტურად, აღიარებდნენ რა მის სამხედრო ნიჭს, ჩქარობდნენ ხაზი გაესვათ მისი ნაკლოვანი მხარეებისათვის. ეს შეიძლება ტრადიციული რომაული კონსერვატიზმის შედეგი იყოს.რომაელი ისტორიკოსები ხაზს უსვამდნენ რომელების ღირსებებს და მოწინააღმდეგეში ღირსების არ ქონას.
რომაულ ისტორიოგრაფიაში გაჩნდა ჰანიბალის აღწერის განსაზღვრული სტერეოტიპები, რომლებიც ნათლად ჩანს ტიტუს ლივიუსის აღწერაში. ბერძენი ისტორიკოსი პოლიბიოსი შეეცადა თავის თხზულებაში უარი ეთქვა ზოგიერთი რომაელი ავტორის ჰანიბალის ნეგატიურ დახასიათებაზე. იგი ერიდებოდა ესაუბრა ჰანიბალის სიხარბეზე, სისასტიკეზე და ველურობაზე, სექსუალურ გარყვნილებასა და კანიბალიზმზე. იგი წერდა, რომ სიხარბეში ჰანიბალი დაადანაშაულეს ბარკიდების პოლიტიკურმა მოწინაღმდეგეებმა, რაც შეეხება სისასტიკეს, პოლიბიოსი თვლიდა, რომ არ შეიძლება ილაპარაკო მხედართმთავრის სისასტიკეზე და იგნორირება გაუკეთო მისი გამოყენების კონკრეტულ გარემოებებს. ჰანიბალის სისასტიკის უამრავი გამოვლინება, აღწერილია რომაელი ისტორიკოსების მიერ, მაშინ როდესაც ყურადღებას არ ამახვილებდნენ რომაელთა სისასტიკეზე.
პირადი ცხოვრება
ჰანიბალის პირადი ცხოვრების შესახებ ძალიან ცოტა რამ არის ცნობილი. ტიტუს ლივიუსი წერს, რომ ესპანეთში ყოფნის დროს ჰანიბალი დაქორწინდა კასტულონის ტომის იბერიელზე, თუმცა მის სახელს არ ახსენებს. პოეტი სილიუს იტალიკუსი მას იმილკას უწოდებს. ჰანიბალმა იგი იტალიაში ლაშქრობის დაწყების წინ ესპანეთში დატოვა და მეტად აღარ უნახავს.
რომაელი სიტორიკოსები ჰანიბალს ადანაშაულებდნენ ასევე სექსუალურუ გარყვნილებაში. კერძოდ, აპიანე მას ადანაშუალებდა იმაში, რომ იგი ლუკანიაში მიეცემოდა ფუფუნებას და სიყვარულს, ხოლო პლინიუსი წერდა, რომ „აპულიაში არის ქალაქი, სახელად სალაპია, რომელიც ცნობილია იმის გამო, რომ ჰანიბალს იქ ჰყავდა მეძავი ქალი“.
მხედართმთავრული ნიჭი
ჰანიბალი ძველი სამყაროს ერთ-ერთი უდიდესი მხედართმთავარი იყო, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სამხედრო ხელოვნების განვითარებაში ჰანიბალის სტრატეგია ხასიათდებოდა სამხედრო-პოლიტიკური გარემოს სწორად შეფასების უნარით და მოწინააღმდეგის ბანაკში დაპირისპირების გამოყენებით, ზურგში არმიაზე მზრუნველობით, მყარი კომუნიკაციების უზრუნველყობით და მომარაგების გარეშე გულმოდგინე დაზვერვის ორგანიზება. ჰანიბალის არმიის ფუძედ ითვლებოდა სახმელეთო ჯარები, მთავარი დამრტყმელი ძალა იყო კავალერია. ჰანიბალის ტაქტიკის დამახასიათებელი თვისებები არის მოწინააღმდეგის შესაძლებლობების კარგად ცოდნა, მათი სუსტი მხარეების გამოყენება, ბრძოლისათვის გულმოდგინე მომზადება, თამამი მანევრირება და სწრაფვა მოწინააღმდეგის სრული განადგურებისაკენ, მოულოდნელობების მოხერხებულად გამოყენება და მოქმედების ახალი საშუალებები, ადგილმდებარეობის განსაკუთრებულობის გათვალისწინება. ჰანიბალის მხედართმთავრული ხელოვნების გვირგვინი არის კანეს ბრძოლა, რომელიც გახდა ახალი ეტაპი ტაქტიკის განვითარებაში, მოწინააღმდეგის ძალებზე ალყის შემორტყმისა და მისი სრული განადგურების პირველი მაგალითი.
რელიგიური შეხედულებები
რომაელი ისტორიკოსები ჰანიბალს ვერაგობაში და ღმერთებისადმი უპატივცემულობაში ადანაშაულებენ. ამასთანავე ტიტუს ლივიუსი ეწინააღმდეგება თავის თავს და აღწერს როგორ ეთაყვანება ფინიკიურ ღმერთებს. იგი წერდა, ვიდრე ჰანიბალი ესპანეთს დადიოდა ჰადესში, რათა მელკართისათვის შესაწირავი მიერთმია. მელკართის განსაკუთრებული ადგილი ეჭირა ბარკიდების ოჯახურ პანთეონში. ისტორიკოსი გ. პიკარდი თვლიდა, რომ ლივიუსს ხშირად მოჰყავდა მაგალითები ჰანიბალის რელიგიურობაზე, უბრალოდ გაიმეორა საყვედური, რომელიც წარმოიშვა კართაგენელებს შორის და ვერ შესძლო შეეფასებინა ის კრიტიკულად, იმიტომ, რომ ცუდად ერკვეოდა კართაგენელების თეოლოგიურ ნიუანსებში. მეორე ვერსიის თანახმად ლივიუსმა გაიმეორა, რომაელი ისტორიკოსების ბრალდებები, რომლებიც ჰანიბალს უღმერთობაში ადანაშაულებდნენ. რომაელი ისტორიკოსების ნაშრომებში მოყვანილია ჰანიბალის რელიგიურობის სხვა მაგალითებიც. ალპებზე გადასვლის შემდეგ ჰანიბალმა აღავლინა სამადლობელი ლოცვები. იტალიაში პატივს სცემდა წმინდანებს და არაერთხელ გადაარჩინა სალოცავი ტაძრები თავისი ჯარისკაცებისაგან. პოლიბიოსის მიხედვით იუნონას ტაძარში მან ქალღმერთს მსხვერპლი შესწირა და სამსხვერპლოზე ამოჰკვეთა სალაშქრო წარწერა.
ლიტერატურული მემკვიდრეობა
პირველი ცნობილი ტექსტია ჰანიბალის გზავნილი როდოსელებისადმი, რომელიც აღწერს გნეუს მანლიუს ვულსონის მცირე აზიაში განხორციელებულ პოლიტიკას. გზავნილი არ შეიძლება დაწერილი ყოფილიყო ძვ. წ. 189 წელზე ადრე, როდესაც ვულსონმა დაიწყო გალათიური ომი. ჰანიბალი თავის წერილში ყველაზე მეტად როდოსელების ყურადრებას ამახვილებს რომაელი ჯარისკაცების სისასტიკეზე. ტექსტი არაა შემონახული ჩვენს დრომდე.
ჩვენამდე მოაღწია ჰანიბალის ყალბმა გზავნილმა ათენელების მიმართ, რომელიც დაწერილია პაპირუსზე და ახლა ინახება ჰამბურგში. მასში ავტორი, ვითომ ჰანიბალი, წარმოდგენილია, როგორც „კართაგენის მეფე“, რომელიც ბერძნებს რომაელების წინააღმდეგ აჯანყების დაწყებისკენ მოუწოდებს. თანამედროვე მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ ეს წერილი დაწერილი იყო ძვ. წ. 190-185 წლებს შორის. სავარაუდოდ ეს წერილი ჰანიბალის სიკვდილის შემდეგ უნდა იყოს გავრცელებული.
ხსოვნა
პლინიუს უფროსი წერდა, რომ მის დროს (I საუკუნის შუა წლები), ჰანიბალის თვითმკვლელობის შორიახლოს, ჯერ კიდევ შესაძლებელი იყო გენახათ საფლავის ბორცვი. ბიზანტიელი ისტორიკოსი იოანე ცეცე ამბობს, რომ სეპტიმიუს სევერუსის მმართველობისას, რომელიც წარმოშობით აფრიკიდან იყო, ბორცვი გარშემორტყმული იყო თეთრი მარმარილოს საფარით. ეს შესაძლებელია მართლაც ასე ყოფილიყო, რადგან სეპტიმიუს სევერუსი 193-195 წლებში ამ ადგილების ახლოს იმყოფებოდა, მაშინ როდესაც ბიზანტიონს ალყა შემოარტყა, სადაც გამაგრებული იყვნენ მისი მოწინააღმდეგის პესცენიუს ნიგერის მომხრეები.
რომაელი ისტორიკოსები ჰანიბალის პიროვნებას ზედმეტად არაობიექტურად აღწერენ. აღიარებდნენ რა მის ნიჭს, იქვე ხაზს უსვამდნენ მის ნაკლოვანებებს. რომაულ ისტორიოგრაფიაში ჰანიბალის აღწერისას ჩამოყალიბდა განსაზღვრული სტერეოტიპები, რომელიც კარგად ჩანს ტიტუს ლივიუსის აღწერილობაში. მსგავსმა მიდგომამ ჰანიბალი წარმოაჩინა „სამხედრო დამნაშავედ“. მისი დახასიათებისას განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებდნენ ვერაგობაზე, რომელიც დამახასიათებელი იყო ყველა ფინიკიელისათვის („პუნიკური ვერაგობა“). ეს ეპითეტი მოგვიანებით ჰანიბალთან ასოცირდებოდა. ასევე მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა ჰანიბალის რომაულ დახასიათებაში მის სისასტიკეს. ციცერონი ერთმანეთს ადარებდა ჰანიბალსა და პიროსს, ხაზს უსვამდა პირველის სისასტიკესა და მეორეს ადამიანურობას. რომაელი ისტორიკოსები ასევე ახდენენ იულიუს კეისრისა და პომპეუსის სამოქალაქო ომსა და ჰანიბალის ომს. ფლორუსი ტიტუს ლივიუსის ნაშრომზე დაყრდნობით აღნიშნავდა, რომ პიროსისა და ჰანიბალის შეჭრამ უფრო ნაკლები უბედურება და ნგრევა მოუტანა, ვიდრე მოკავშირეთა ომმა. ციცერონი კი ჰანიბალის ლაშქრობას ადარებდა ძვ. წ. 49 წლის ცეზარის რომზე ლაშქრობას, მარკუს ანტონიუსს კი უწოდა მეორე ჰანიბალი, რომელმაც ყველაზე მეტი ზარალი მიაყენა იტალიას, ვიდრე მისმა წინამორბედმა. ლუკანმა ერთმანეთს შეადარა ჰანიბალის ალპებზე გადასვლა და კეისრის მიერ რუბიკონზე გადასვლა, როგორც ორი სხვადასხვა სახის გმირობა. ჰორაციუსი წერდა, რომ ჰანიბალი იყო ნაკლებად საშიში, ვიდრე ხანგრძლივი სამოქალაქო ომები.
პრინციპატის დაწყებასთან ერთად ჰანიბალის ნეგატიური სახე თანდათან ქრება. ქალაქი კართაგენიც აღადგინეს ძვ. წ. I საუკუნეში. კლასიციზმის ეპოქაში ჰანიბალის სახე არც თუ პოპულარული იყო. ჰანიბალის პიროვვნების ჩამოყალიბებაში მკვეთრი შემობრუნება ხდება XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე. უკვე მონტესკიემ ნაშრომში „ფიქრები რომაელების დიდებისა და დაცემის მიზეზებზე“ აღმოაჩინა მსგავსება კართაგენსა და მის თანამედროვე ინგლისს შორის. შატობრიანმა განავითარა ეს შედარება და პარალელები გაავლო ჰერცოგ მალბოროსა და ჰანიბალს შორის. ჰანიბალის როლსა და მნიშვნელობაზე კარდინალური გადახედვა ხდება ნაპოლეონის ეპოქაში. ამან თავისი ასახვა ჰპოვა იმ დროის ოფიციალურ პორტრეტისტიკაში. მხატვარმა დავიდმა თავის ნახატს „ნაპოლეონის გადასვლა სენ-ბერნარზე“ მიაწერა ჰანიბალისა და კარლოს დიდის სახელები. ვინჩენცო მონტიმ „პრომეთეში“ (1797 წ.) ნაპოლეონს უწოდა „მეორე ჰანიბლი და იტალიის განმათავისუფლებელი“. თვითონ ნაპოლეონიც, წმინდა ელენეს კუნძულებზე გადასახლებისას საკუთარ თავს სწორედ ჰანიბალს ადარებდა. ისტორიკოსებმა ჰანიბალის პიროვნებისადმი ინტერესი XIX საუკუნიდან გამოიჩინეს.
მხატვრული ლიტერატურა
ჰანიბალმა დიდი კვალი დატოვა ხელოვნებასა და კულტურაში, როგორც ადამიანმა, რომელმაც გავლენა მოახდინა ევროპის ისტორიის მსვლელობაზე. მისი ალპებზე ექსპედიცია რჩება ძველი დროის ერთ-ერთ მონუმენტალურ სამხედრო გმირობად, რომელიც ხელოვანთათვის შთაგონების წყარო აღმოჩნდა.
მას ეძღვნება რამდენიმე ისტორიული რომანი. კერძოდ ჯეკ ლინდსეის „ჰანიბალი“, გიორგი გულიას „ჰანიბალი, ჰამილკარის ვაჟი“, ალექსანდრე ნემიროვსის „ჰანიბალის სპილოები“, როს ლეკის „ჰანიბალი“ და ჰანს ბაუმანის „მე მივდიოდი ჰანიბალთან“.
დროის ხაზი
ჰანიბალის ცხოვრების დროის ხაზი (ძვ. წ. 247 – ძვ. წ. 183)
კომენტარები
<references group="კ"/>
სქოლიო
კატეგორია:მხედართმთავრები კატეგორია:კართაგენელები კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 247 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 183
დოლის პური
დოლის პური — რბილი ხორბლის ქართული ადგილობრივი საშემოდგომო ჯიში-პოპულაცია. ფხიანია, თავთავი თითისტარისებრი და საშუალო სიმკვრისისა აქვს. მარცვალი რქისებრია, არ ცვივა, კარგად უძლებს ყინვასა და გვალვას, მაგრამ ჩაწოლა იცის და ადვილად ავადდება ყვითელი და მურა ჟანგათი.
მანუელ-ესეკიელ-ბრუსუალის მუნიციპალიტეტი
მანუელ-ესეკიელ-ბრუსუალი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, ანსოატეგის შტატში. მუნიციპალიტეტს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სან-ხუან-დე-კაპისტრანოს მუნიციპალიტეტი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან — ფერნანდო-დე-პენალვერის მუნიციპალიტეტი, დასავლეთიდან — ფრანსისკო-დელ-კარმენ-კარვახალის მუნიციპალიტეტი, სამხრეთიდან — ხუან-მანუელ-კახიგალის მუნიციპალიტეტი, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთიდან — მირანდას შტატი.
დოლის პური
ხარობს ზღვის დონიდან 600-2000 მ სიმაღლეზე. დოლის პური ძირითადად თეთრ (თეთრი დოლის პური) და წითელთავთავიანია (წითელი დოლის პური). მისი ეკოტიპებია ქართლის დოლი, კახური დოლი, ახალციხის წითელი დოლი და სხვა.
მანუელ-ესეკიელ-ბრუსუალის მუნიციპალიტეტი
მანუელ-ესეკიელ-ბრუსუალის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა, 2007 წლის მონაცემებით, შეადგენს 32 532 ადამიანს. ხოლო ფართობი — 1 566 კმ².
დოლის პური
ლიტერატურა
კატეგორია:ხორბლები
მანუელ-ესეკიელ-ბრუსუალის მუნიციპალიტეტი
სქოლიო
კატეგორია:ანსოატეგის შტატის მუნიციპალიტეტები
Cerapachys pruinosus
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
მიტელალანინი
მიტელალანინი (Mittelallalin) — მცირე მწვერვალი ალალინჰორნის მთაზე, სოფელ ზაას-ფეეს თავზე, შვეიცარიაში. ეს ადგილი განთქმულია თავისი მყინვარულ გამოქვაბულში განთავსებული მბრუნავი რესტორნით, რომელიც უმაღლესია მთელ მსოფლიოში.
მთა ადვილი მისაღწევია საბაგიროთი, სოფელ ზაას-ფეედან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
კაიმანის კუნძულები 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კაიმანის კუნძულებმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხუთედ იასპარეზა 1996 წელს, აშშ-ის ქალაქ ატლანტაში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:კაიმანის კუნძულები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ძვ. წ. 555
'''ძვ. წ. 555''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ჩუბრიკა
ჩუბრიკა (Чубрика) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის არდინოს მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 211 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ ჩუბრიკის საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის ჩუბრიკა, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს ფერდუნ რაფეტ ალი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — რესმი მეჰმედ მურადი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
Lasioglossum subviridatum
Lasioglossum subviridatum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1938 წელს.
ჩუბრიკა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არდინოს მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
Lasioglossum subviridatum
სქოლიო
subviridatum
Master and Servant
Master and Servant — ინგლისური ელექტრონული ჯგუფ Depeche Mode-ის დისკოგრაფიაში რიგით მე-11 სინგლი. იგი გამოიცა ბრიტანეთში, 1984 წლის 20 აგვისტოს, როგორც სინგლი ალბომიდან Some Great Reward.
სიმღერის ტექსტი სექსუალური თემატიკის ხასიათისაა და უფრო მეტად ბდსმ ურთიერთობებს ეხება, რის გამოც აშშ-ში იგი აკრძალული იქნა.
სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეოს რეჟისორია კლაივ რიჩარდსონი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1984 წლის სინგლები კატეგორია:Depeche Mode-ის სიმღერები
ძვ. წ. 556
'''ძვ. წ. 556''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
Pearl Jam
Pearl Jam — ამერიკული როკ-ჯგუფი სიეტლიდან (ვაშინგტონი, აშშ). იგი ჩამოყალიბდა 1990 წელს. დასაბამიდან მისი წევრები იყვნენ: სტოუნ გოსარდი (გიტარა), ჯეფ ემენტი (ბასი), მაიკ მაკ-კრიდი (გიტარა) და ედი ვედერი (ვოკალი). წლების მანძილზე ჯგუფის შემადგენლობაში იცვლებოდა დრამერი. ამჟამად ჯგუფის მეხუთე წევრია და დასარტყამ ინსტრუმენტებზე უკრავს მეტ კემერონი (რომელიც ასევე ჯგუფთან Soundgarden თანამშრომლობს).
ჯგუფის მუსიკა ძირითადად გრანჟის ელემენტებს შეიცავს. მიუხედავად დიდი წარმატებისა, მთელი ისტორიის მანძილზე Pearl Jam კრიტიკის საგნად ქცეულა — სხვადასხვა სკანდალის გამო, რომელთა შორის ერთ-ერთი ცნობილი იყო საკონცერტო ბილეთების გაყიდვის სერვის Ticketmaster-ის ბოიკოტირება.
დაარსებიდან დღემდე აშშ-ში გაყიდულია Pearl Jam-ის 30 მილიონზე მეტი ჩანაწერი.
დისკოგრაფია
სტუდიური ალბომები
ფლირტი მხეცთან (ფილმი)
ფლირტი მხეცთან (Someone Like You) — 2001 წლის ფილმი, რომელიც გადაღებულია რეჟისორ ტონი გოლდვინის მიერ. მთავარ როლებში არიან ეშლი ჯადი და ჰიუ ჯეკმენი.
სიუჟეტი
ჯეინი ახალგაზრდა და სექსუალური გოგონაა. ის ნიუ-იორკში ცხოვრობს. მუშაობს ცნობილ ტელეშოუში და სავსეა ძალებით, როგორც სამუშაოზე წარმატების მისაღწევად, ასევე პირად ცხოვრებაშიც. ერთხელაც ჯეინი შოუს ახალ პროდიუსერთან რეისთან გააბამს რომანს, მათი ურთიერთობები სწრაფად და ლამაზად ვითარდება.მალევე შეყვარებული წყვილი ერთად გადაწყვიტავენ ცხოვრებას და შესაფერის ბინას ეძებენ. თუმცა მოულოდნელად და ყველანაირი ახსნის გარეშე რეინი წვეტს ამ ურთიერთობას და ჯეინი მარტო რჩება. მომხდარზე ფიქრის დროს, ჯეინი დასკვნამდე მოდის, რომ ყველა კაცი - ცხოველია. ახლა ისღა დარჩენია მათზე ერთი გემრიელი სტატია დაწეროს ქალთა გაზეთში, სადაც კაცებს ცხოველებს ადარებს. ცდების ჩასატარებლად კი ერთ თავის თანამშრომელს ედის ამოირჩევს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2001 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები
დოლომისისწვერი
დოლომისისწვერი — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადების — ჭანჭახისა და ღარულის აუზების წყალგამყოფ კედელას ქედზე, მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადის — გომრულის სათავეში. სიმაღლე 3267 მ. აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული ფლიშური წყებებით, ჭარბობს ქვიშაქვები და ფიქლები. კალთები შემოსილია ალპური მდელოებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ნამდვილი კობრები
ლიტერატურა
კატეგორია:ასპიტისებრნი
ძვ. წ. 557
'''ძვ. წ. 557''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ჩვეულებრივი პალია
ჩვეულებრივი პალია (Salvelinus lepechini) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. გარეგნული მსგავსების გამო ადრე ორაგულის გვარში შედიოდა. სხეულის სიგრძე 75 სმ-მდეა, მასა დაახლოებით 9 კგ. ტოფობის სეზონამდე საერთო შეფერილობა მუქია, როგორც წესი, ზემოთ მორუხო-მწვანე და მუცელზე კაშკაშა ნარინჯისფერი ან ყვითელი; აყრია კაშკაშა ნარინჯისფერი წინწკლები. ტუჩები ყვითელი, ნარინჯისფერი ან ვარდისფერია. მკერდის, მუცლისა და ანალური ფარფლები მორუხო-წითელი ან ნარინჯისფერი, კუდის ფარფლი წითელი ან ნარინჯისფერი უკანა მხარითა და თეთრი ან შავი წინა მხარით. გავრცელებულია ფინეთის, ნორვეგიის, შვედეთისა და რუსეთის (კარელია, კოლის ნახევარკუნძული) ტბებში. უმეტესად დიდ ტბებში ბინადრობს, ძალიან იშვიათადაა მდინარეებში. ტოფობს ტბებში, ქვიშა-კენჭიან თავთხელ ნაპირებზე. იკვებება თევზით, ღორტავასებრებით, მოლუსკებით, მწერებით. ადგილობრივი რეწვის ობიექტია.
სქოლიო
კატეგორია:გოჭალა (Salvelinus)
რინდერჰორნი
რინდერჰორნი (Rinderhorn) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. გადმოჰყურებს ლუკერბადის მუნიციპალიტეტს, ვალეს კანტონში. აღმართულია გემის უღელტეხილის აღმოსავლეთით, ქედზე, რომლის უმაღლესი მწვერვალიცაა ბალჰორნი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
პედრო-მარია-ფრეიტესის მუნიციპალიტეტი
პედრო-მარია-ფრეიტესის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა, 2007 წლის მონაცემებით, შეადგენს 76 892 ადამიანს. ხოლო ფართობი — 7 153 კმ².
Lasioglossum succinipenne
Lasioglossum succinipenne — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1913 წელს.
სქოლიო
succinipenne
კაიმანის კუნძულები 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:კაიმანის კუნძულები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
Cerapachys pubescens
Cerapachys pubescens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cerapachys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სეგოლენ რუაიალი
მინი|მარჯვნივ|200პქ|სეგოლენ რუაიალი მარი-სეგოლენ რუაიალი (Ségolène Royal; დ. 22 სექტემბერი, 1953, დაკარი, სენეგალი) — ფრანგი პოლიტიკოსი ქალი, სოციალისტური პარტიის წევრი, გარემოს დაცვის ყოფილი მინისტრი. 2004 წლის აპრილიდან იგი პუატუ-შარანტის რეგიონალური საბჭოს თავმჯდომარე და დე-სევრის დეპუტატია. სეგოლენ რუაიალი წარდგენილი იყო სოციალისტური პარტიის ოფიციალურ კანდიდატად 2007 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, აიღო ხმების 47 % და დამარცხდა ნიკოლა სარკოზისთან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსები კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:დაბადებული 22 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1953
ძვ. წ. 558
გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 558 - გამოჩენილი ათენელი პოეტი, მხედართმთავარი და კანონმდებელი სოლონი
*
პერხურევო (უსტ-კუბინსკის რაიონი)
პერხურევო (Перхурьево) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ვისოკოვის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 2 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ძვ. წ. 559
გარდაიცვალნენ
*
აგდანგანი
აგდანგანი (ოფიციალურად აგდანგანის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Agdangan) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი კესონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 764 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 12 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:კესონის მუნიციპალიტეტები
რაგბი ევროპის ჩემპიონატი
right|thumb|400px|2014-2016 წწ. ევროპის ერთა თასის დივიზიონები ევროპის ერთა თასი — რაგბის ჩემპიონატი, რომელიც იმართება ევროპის ეროვნულ ნაკრებებს შორის.
ისტორია
ირბ-ის კონსერვატული მამებისაგან თავმობეზრებულმა ფრანგებმა 1934 წელს ჩამოაყალიბეს ფირა, რომელიც ფრანგთა აზრით მოწოდებული იყო ეხელმძღვანელა ირბ-საგან გარიყული რაგბის სამყაროსათვის. 1936, 1937 და 1938 წლებში ფირა-მ ჩაატარა თავისი პირველი ჩემპიონატები. მეორე მსოფლიო ომმა რაღა თქმა უნდა ხელი შეუშალა ამ წამოწყებას და მხოლოდ 50-ანი წლების დასაწყისში შეძლო ფირა-მ აღდგინა ეს ტურნირი. 1952 და 1954 წლებში ჩატარდა კიდევ ორი ტურნირი, რომელმაც პოპულარობა ვერ მოიპოვა და ეპიზოდად დარჩა ფირა-ს ისტორიაში. 1965 წლისთვის ფირა-ს წევრთა რიცხვი საგრძნობლად გაიზარდა და ფირა-მ გადაწყვიტა აღედგინა ტურნირი. ამჯერად ტურნირმა გაამართლა და იგი ყოველწლიური გახდა, თუმცა 1973 წლამდე ეს ტურნირები არაოფიციალურად ითვლებოდა. ამ წლიდან ტურნირს ოფიციალური სტატუსი მიენიჭა და ფირა-ს ევროპის ჩემპიონატად იწოდებოდა. ამ დროისთვის საგრძნობლად გაიზარდა მონაწილეთა რიცხვი და ტურნირი უკვე ორ და სამ ჯგუფად ტარდებოდა. გამარჯვებულები ძირითადად ფრანგები ხდებოდნენ, რომლებიც ტურნირში მეორე, ხშირად კი მესამე გუნდებით ასპარეზობდნენ. იყო შემთხვევები, როდესაც ზოგიერთი მატჩი ფრანგ სამხედრო მოსამსახურეთა ნაკრებსაც უთამაშია ხოლმე. ამ ხანებში, ერთადერთი გუნდი, რომელიც ფრანგებს წინააღმდეგობას უწევდა, რუმინეთის ნაკრები იყო, რომელმაც რამდენიმეჯერ შეძლო კიდეც ჩემპიონატის მოგება.
1987 წლიდან ირბ-მ მსოფლიო თასის გათმაშება დაიწყო და თავის რიგებში ყველა მსურველი მიიღო. ირბ-ს მიერ პრივილიგირებული საფრანგეთი, რუმინეთი და იტალია უკვე აღარ მონაწილეობდნენ ფირა-ს ჩემპიონატებში, რომელიც ფაქტობრივად მსოფლიოს თასის შესარჩევი ტურნირის საკვალიფიკაციო რაუნდად იქცა. ამასობაში ევროპაში ახალი სახელმწიფოების გაჩენამ, რომლებიც ფირა-ში და ირბ-ში წევრიანდებოდნენ, მსოფლიოს რაგბის მამები აიძულა ძირეულ რეორგანიზაციაზე წასულიყვნენ. თავად ფირა ფირა-აერ-ად გადაკეთდა, ირბ-ს წევრი გახდა და ევროპული რაგბის ხელმძღვანელობა დაევალა. 1999 წელს ფირა-აერ-მა რეორგანიზაცია ჩაუტარა თავის ჩემპიონატს და 2000 წლიდან დაიწყო ევროპის ერების თასის გათამაშება. ტურნირი ერთწლიანია (მხოლოდ 2003/04, 2005/06 და 2007/08 წლებში ჩატარდა ორწლიანი ციკლით) და რამდენიმე დივიზიონად ტარდება. არის უმაღლესი, პირველი, მეორე და მესამე დივიზიონები, თუმცა მეორე და მესამე დივიზიონები კიდევ იყოფიან A, B, C და D ჯგუფებად, რაც თავისთავად სხვადასხვა დონეებია. დონეებს შორის გუნდების აზევება და დაღმასვლა ხდება ორი წლის ჩემპიონატების შედეგების ჯამის მიხედვით (2009/10, 2011/12 და ა. შ.).
ევროპის ერთა თასის პირველი გათამაშება - 2000
პირველი ტურნირის სტარტზე ევროპის 30 ქვეყნის ნაკრები დადგა. ისინი ფირა-აერ-მა წინასწარ დაყო ოთხ ჯგუფად. ეს ჯგუფები ევროპული რაგბის მამებმა წინა წლების შედეგების მიხედვით შეადგინეს. პირველ ჯგუფში, რომელიც უშუალოდ თასისათვის იბრძოდა მოხვდნენ რუმინეთის, ესპანეთის, საქართველოს, პორტუგალიის, ჰოლანდიის და მაროკოს გუნდები. (მაროკოელები, ისევე როგორც ტუნისელები მესამე ჯგუფში, უკანასკნელად თამაშობდნენ ფირა-აერ-ის პირველობაზე და მათი შედეგები საერთო ჩათვლაში არ შედიოდა). ტურნირის დასკვნითი მატჩი თბილისში (საქართველო - რუმინეთი) ცენტრალურიც აღმოჩნდა. გამარჯვებული თასის პირველი მფლობელი გახდებოდა. რუმინელთა გამოცდილებამ თავისი გაიტანა და თასი ბუქარესტს გაემგზავრა.
ვინაიდან მაროკოს ნაკრები მომავალი წლიდან თავისი კონტინენტის ჩემპიონატში გადაერთვებოდა, იმ წელს პირველი დივიზიონი არავის დაუტოვებია. აფრიკელთა მიერ განთავისუფლებული ადგილი კი მეორე დივიზიონის გამარჯვებულმა, რუსეთის ნაკრებმა შეავსო.
ევროპის ერთა თასის მეორე გათამაშება - 2001
თასის მეორე გათმაშებამ აჩვენა რომ, თასის ძირითდი მაძიებლები რუმინეთისა და საქართველოს ნაკრები გუნდები არიან. თუმცა ქართველებს რუსების სახით, ძველი და მეტად პრინციპული მეტოქე გამოუჩნდათ. საბჭოთა ხანაში მეზობლები მხოლოდ საკლუბო დონეზე ხვდებოდნენ ერთმანეთს, ახლა კი ნაკრებების ჯერი დადგა. ეს ამ გუნდების მეორე შეხვედრა იყო და კრასნოდარში ქართველებმა რევანში აიღეს სოპოტში დამარცხებისათვის. ტურნირის ცენტრალური მატჩი კი შარშანდელივით მისი ბოლო შეხვედრა გამოდგა. მეტოქეებიც კვლავ იგივენი იყვნენ, ოღონდ ამჯერად ბრძოლა ბუქარესტში გაიმართა. ბორჯღალოსნებმა კარპატელებსაც აუღეს რევანში და თასი თბილისში ჩამოიტანეს.
ფირა-აერ-მა მსოფლიოს თასის გათმაშების გამო თავისი ჩემპიონატი ამ თასის ევროპული ზონის შესარჩევი ტურნირის საკვალიფიკაციოდ გამოიყენა და ამ კლასიფიკაციას ორწლიანი ციკლით ადგენდა. ამიტომაც ამ წელს მეორე დივიზინის გამარჯვებულს (უკრაინა) მომავალ წელს პირველში თამაშის უფლება არ მისცა. თავისთავად არც პირველი დივიზიონი დაუტოვებია მის აუტსაიდერს — ჰოლანდიის ნაკრებს.
ევროპის ერთა თასის მესამე გათამაშება - 2002
ამ ტურნირს მსოფლიოს თასის შესარჩვი ტურნირის საკვალიფიკაციო დატვირთვაც ჰქონდა და გუნდები ცდილობდნენ უფრო მოხერხებული და თავისთვის სასურველი მეტოქე და კალენდარი დაებევებინათ შესარჩევი ტურნირისათვის. კვალიფიკაცია კი წინა, 2001 წლის და ამ ჩემპიონატის ქულათა ჯამით დგებოდა. ქართველები ძირითდად ამ უკანსაკნელზე აკეთებდნენ აქცენტს, თუმცა რაღა თქმა უნდა არც ერთა თასზე ამბობდნენ უარს. გადამწყვეტი მატჩი კვლავ უკვე ტრადიციული მეტოქეებს შორის გაიმართა. თბილისში ამჯერადაც რუმინელებმა იმარჯვეს და თასი კვლავ დაიბრუნეს. ქართველები მეორე ადგილზე დარჩნენ. ამ მატჩში პირველად გათამაშდა ანთიმოზ ივერიელის თასი, რომელიც ქართული რაგბის მეოხთა ლიგამ დააწესა რუმინეთ - საქართველოს საცილოდ და რომელიც ვეტერანმა მორაგბემ, ირაკლი ჯაფარიძემ შექმნა.
ევროპის ერთა თასის მეოთხე გათამაშება - 2003/04
ტურნირს ახალი ჩემპიონი გამოუჩნდა. ეს პორტუგალიის ნაკრები იყო. ბოლო წლებში პორტუგალიელებმა საკმაოდ მოუმატეს, თუმცა იყო ისეთი გარემოებებიც, რომელებმაც ხელი შეუწყვეს ლათინთა გაჩემპიონებას. ჯერ იყო და რუმინეთისა და საქართველოს ნაკრებები ამ ტურნირს მსოფლიო თასისათვის მოსამზადებელ ეტაპად განიხილავდნენ. მსოფლიო თასის დამთავრების მერე თაობათა ცვლა დაიწყო საქართველოს ნაკრებში, რომელმაც პირველად ვერ მიიღო მონაწილეობა უშუალოდ თასისათვის ბრძოლაში. რუმინელებმა პირველ წრეში სათანადოდ ვერ შეაფასეს პორტუგალიელები და პირველად დამარცხდნენ ლისაბონში. კარპატელებს კიდევ შეეძლოთ თასის შენარჩუნება, მაგრამ ასევე მოულოდნელად დამარცხდნენ რუსეთთან, რამაც გადაწყვიტა კიდეც თასის ბედი პორტუგალიელთა სასარგებლოდ. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ეს ტურნირი პირველად ჩატარდა ორწლიანი ციკლით, თუმცა პირველი წრის ბოლო ტურისათვის ამის შესახებ არ იცოდა არავინ: არც გუნდებმა, არც ჟურნალისტებმა და რაღა თქმა უნდა არც გულშემატკივრებმა.