cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კანბერა
გეოგრაფია
thumb|275px|right|კანბერის მდებარეობა ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის ფარგლებში. ქალაქის შვიდი ოლქი გამოსახულია ყვითელი ფერით: ჩრდილოეთი კანბერა, სამხრეთი კანბერა, უოდენ-ველი, ბელკონენი, უესტონი-კრიკი, ტაგერანონგი და განგალინი. კანბერას ფართობი 814,2 კმ²-ს შეადგენს და მდებარეობს ბრინდაბელას მთებთან, დაახლოებით 150 კმ-ში ავსტრალიის აღმოსავლეთ სანაპიროდან. ქალაქი მდებარეობს გორაკებიან დაბლობზე სიმაღლით 550 მეტრიდან 700 მეტრამდე. უმაღლესი წერტილი არის მაჯურას მთა (სიმაღლე 888 მეტრი). სხვა მაღალი ადგილებიდან გამოირჩევა ტეილორის მთები, ეინსლი, მაგა-მაგა და ბლექ-მაუნთინი. კანბერა გარშემორტყმულია ტყეებით, რომელიც წარმოადგენს ევკალიპტის სავანების, მინდვრების, ტყის რაიონების, ჭაობების ა და მშრალი ევკალიპტის ტყეების ნარევს.
ქალაქში მოედინება მდინარე მოლონგლო, რომელიც ერთ ადგილას გადაკეტილია კაშხლით, რომ შეინარჩუნონ წყლის დონე კანბერის ცენტრში მდებარე ხელოვნურ ტბა ბერლი-გრიფინში. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მოლონგლო უერთდება მდინარე მარამბიჯის, რომელიც მიედინება ჩრდილო-დასავლეთი მიმართულებით ქალაქ იასის მხრიდან ახალ სამხრეთ უელსში. ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის ფარგლებში დასახლება ოუქს-ისტეიტის შორიახლოს მოლონგლოს მდინარეს უერთდება მდინარე კუეანბეიანი. მოლონგლოსა და მარამბიჯის მდინარეებს ასევე უერთდება რამდენიმე პატარა მდინარე, მაგალითად, ჯერაბომბერა და იარალუმლა. პატარა მდინარეებიდან ორი, ჯინინდერა და ტაგერანონგი, გადაღობილია კაშხლებით, და ისინი ქმნიან ტბა ჯინინდერასა და ტაგერანონგს. ბერლი-გრიფინის ტბის წარმოქმნამდე კანბერის ტერიტორია მუდმივად განიცდიდა დატბორვას.
კლიმატი
კანბერის კლიმატი მთის კონტინენტალური სუბტროპიკულია. ამ მიზეზით კანბერაში მუდამ ტემპერატურის დიდი სადღეღამისო ცვალებადობაა, ხოლო ზაფხული ჩვეულებრივ ძალიან მშრალი არაა.
გეოგრაფიული განედის, სიმაღლისა და სანაპიროდან დაშორების გამო კანბერაში გამორჩეულად გამოიყოფა ოთხი სეზონი. ავსტრალიის სანაპირო ტერიტორიების უმრავლესობის კლიმატი, სადაც მდებარეობს ქვეყნის ყველა შტატისა და ტერიტორიის დედაქალაქი, იმყოფება ზღვის რბილი ზემოქმედების ქვეშ. კანბერაში კი ზაფხული ცხელი და მშრალია, ზამთარი გამოირჩევა ცივი ნისლით და ხშირი სუსხით. მთები და გარკვეული ადგილები დაფარულია თოვლით. ქალაქში ყველაზე მაღალი ტემპერატურა დარეგისტრირდა 1968 წლის 1 თებერვალს, რომელიც შეადგენდა 42,2 °C-ს, ყველაზე დაბალი დარეგისტრირდა 1971 წლის 11 ივლისს −10 °C, ზამთარში ქალაქში ზოგჯერ მოდის თოვლი, მაგრამ როგორც წესი ის მალე დნება. სექტემბრიდან მარტის ჩათვლით ხდება ჭექა-ქუხილი. წვიმის მაქსიმალური რაოდენობა მოდის გაზაფხულზე და ზაფხულში.
ქალაქის დაგეგმარება
კანბერა აშენებულია ქალაქის გეგმის საფუძველზე, რომელიც შეიმუშავა XX საუკუნის ერთ-ერთმა დიდმა ამერიკელმა არქიტექტორმა უოლტერ გრიფინმა. ქალაქის ცენტრს აქვს რადიალური და რგოლური ქუჩების სისტემა და დაკვალულია ორ პერპენდიკულარულ ღერძზე: წყლის ღერძი, რომელიც გაჭიმულია ბერლი-გრიფინის ტბის გასწვრივ, და სახმელეთო ღერძი, რომელიც გაჭიმულია პარლამენტის შენობიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით ანზაკ-პარეიდის ქუჩის გასწვრივ ეინსლის მთის ძირას არსებული ავსტრალიის სამხედრო მემორიალამდე. ტერიტორია, რომელიც ცნობილია როგორც პარლამენტის სამკუთხედი, ჩამოყალიბებულია სამი ღერძით: პირველი გაჭიმულია კეპიტალ-ჰილიდან, სადაც მდებარეობს პარლამენტის შენობა, თანამეგობრობის ავენიუს გასწვრივ სიტი-ჰილის გარშემო არსებულ საქმიანი ცენტრისკენ, მეორე - კონსტიტუციის ავენიუს  გასწვრივ დიფენსის ოლქისკენ  რასელ-ჰილზე, მესამე - კინგზის ავენიუს გასწვრივ კეპიტალ-ჰილთან.
კანბერისა დანარჩენი ნაწილის დაგეგმარება იწყება სამი შემაღლებული ადგილიდან, რომლებიც გარს აკრავენ ქალაქს: ეინსლის, ბლექ-მაუნტინის და ბიმბერის მთებიდან.
left|thumb|250px|კანბერის ცენტრალური ნაწილი ძირითადად აშენებულია გრიფინის გეგმის საფუძველზე (მაგალითად, „პარლამენტის სამკუთხედი“).
კანბერის საქალაქო ნაწილს აქვს ზონური სტრუქტურა: მასში გამოყოფილია ოლქები, ქალაქის ცენტრები, ქალაქ-თანამგზავრები, საწარმოო რაიონები და სოფლები. ქალაქი დაყოფილია შვიდ ოლქად, რომელთაგან თითოეული იყოფა რაიონებად და აქვს საკუთარი კომერციული და საზოგადოებრივი ცენტრი. ოლქებში ადამიანებით დასახლება მოხდა შემდეგი თანმიმდევრობით:
ჩრდილოეთ კანბერისა და სამხრეთ კანბერის ოლქების დიდი ნაწილი აშენდა უოლტერ გრიფინის გეგმის საფუძველზე. 1967 წელს ეროვნული დედაქალაქის განვითარების კომისიამ მიიღო ეგრეთ წოდებული „Y-გეგმა“, კანბერის მომავალი საქალაქო განვითარების გეგმა მთელი რიგი სავაჭრო და კომერციული ტერიტორიების გარშემო, ცნობილი როგორც ქალაქის ცენტრები და ერთმანეთთან ჩქაროსნული ავტოსტრადებით შეერთებული, რომელთა მდებარეობა გვაგონებს ასო Y-ს: Y-ის საფუძველში დევს ტაგერანონგის ოლქი, ხოლო დაბოლოებებში -ბელკონენი და განგალინი. კანბერის განვითარება, მათ შორის, საქალაქო დაგეგმარება და მიწადსარგებლობა, იმყოფება მთავრობის სრული კონტროლის ქვეშ. ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის მთელი მიწა ეროვნული მთავრობისაგან აღებულია არენდაში 99 წლიანი ვადით.
ქალაქის უმრავლეს რაიონებში არსებობენ საკუთარი მაღაზიები და, იმავე დროს, მდებარეობენ უფრო მსხვილი სავაჭრო ცენტრებიდან სიახლოვეს, რომელიც ემსახურება რამდენიმე ერთმანეთის მოსაზღვრე რაიონებს. კომუნალური სამსახურები და სკოლები ხშირად მდებარეობენ ადგილობრივი მაღაზიების ან სავაჭრო ცენტრების სიახლოვეს. კანბერის ბევრ რაიონს სახელი დარქმეული აქვს ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრების, ქვეყნის ცნობილი მოქალაქეების, ადრეული დასახლებულების პატივსაცემად ან გამოყენებულია სახელები, რომლებიც წარმოშობილები არიან ავსტრალიელი აბორიგენების ენებიდან.
ქალაქის ცალკეული რაიონების ქუჩებს აქვთ განსაზღვრული თემატიკა, მაგალითად, ქუჩები პეიჯის რაიონში ატარებენ ცნობილი ბიოლოგებისა და ნატურალისტების სახელებს, ხოლო დაფის რაიონში-ავსტრალიის დამბებისა და კაშხლების სახელებს. უცხოური სახელმწიფოების დიპლომატიური მისიები ძირითადად მდებარეობენ იარალამლას, დიკინის და ო’მალის რაიონებში. ქალაქის სამი სამრეწველო რაიონებია: ფიშუიკი, მიტჩელი და ჰიუმი.
ევროპელებამდელი პერიოდი
ევროპელების დასახლებების გამოჩენამდე თანამედროვე კანბერის ტერიტორიაზე სეზონურად ცხოვრობდნენ ნგუნავალი და ვალგალუს ავსტრალიელი აბორიგენების ტომები. ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიწებზე დასახლებულნი იყვნენ ნგარიგოს ტომები, ჩრდილოეთით - გუნდუნგურას ტომები, სანაპიროზე - იუინისა და დასავლეთით - ვირატიურის ტომები. არქეოლოგიური მონაცემების საფუძველზე, თანამედროვე კანბერის რაიონი ადამიანებით დასახლდა დაახლოებით 21 000 წლის წინ.
ავსტრალიის დედაქალაქის საკითხი
რაიონის ცხოვრებაში ძირფესვიანი ცვლილებები, რომელიც ჯერ იყო ახალი სამხრეთი უელსის შტატის სოფელი, ხოლო შემდგომ გახდა ეროვნული დედაქალაქი, დაიწყო ავსტრალიის ფედერაციის საკითხზე დებატებით XIX საუკუნის ბოლოს. ხანგრძლივი კამათის შემდეგ თემაზე, თუ რომელი ქალაქი უნდა ყოფილიყო ქვეყნის დედაქალაქი, სიდნეი ან მელბურნი, ბოლოს მიაღწიეს კომპრომისს: ახალი დედაქალაქი უნდა აშენებულიყო ახალი სამხრეთი უელსის შტატში იმ პირობით, რომ მისი ტერიტორია არ იქნებოდა სიდნეიდან 160 კმ-ზე ახლოს, ხოლო მელბურნი დედაქალაქის მშენებლობის დროს უნდა გამხდარიყო ქვეყნის დროებითი დედაქალაქი. კანბერის რაიონი 1908 წელს შეირჩა სამთავრობო ტოპოგრაფ ჩარლზ სკრივენერის მიერ ჩატარებული კვლევების შემდეგ. ახალი სამხრეთი უელსის შტატის მთავრობამ ფედერალური დედაქალაქის ტერიტორია (როგორც ის შემდგომ იწოდება) გადასცა ფედერალურ მთავრობას.
მომავალი დედაქალაქის დაგეგმარება და მშენებლობა
1910 წლის 1 იანვარს მომავალი დედაქალაქის საუკეთესო დიზაინზე ჩატარებული საერთაშორისო კონკურსის შემდეგ ავსტრალიის შინაგან საქმეთა დეპარტამენტმა შეარჩია უოლტერ გრიფინის და მერიონ გრიფინის პროექტი, ხოლო უკვე 1913 წელს უოლტერ გრიფინი დაინიშნა ფედერალური დედაქალაქის პროექტირებისა და დიზაინის დირექტორად და მალევე დაიწყო მშენებლობა. 1913 წლის 12 მარტს ქალაქს ოფიციალურად ეწოდა თანამედროვე დასახელება. ეს გააკეთა ლედი დენმანმა, ავსტრალიის მაშინდელი გენერალ-გუბერნატორის - ლორდ ტომას დენმანის ცოლმა. ცერემონია გაიმართა კურაჯონგის ბორცვზე, რომელზეც შემდგომში აშენდა ავსტრალიის პარლამენტის შენობა. კამბერის დღეს ყოველწლიურად აღნიშნავენ ქალაქში და ავსტრალიის ფედერალურ ტერიტორიაზე მარტის მეორე ორშაბათს.
ქალაქის არამდგრადი განვითარება
ფედერალური მთავრობა გადავიდა კანბერაში 1927 წლის 9 მაისს, ქვეყნის პარლამენტის დროებითი შენობის გახსნის დღეს. ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრი, ბრიუს სტენლი, ოფიციალურად დასახლდა თავის რეზიდენციაში ამ ამბიდან რამდენიმე დღით ადრე. ქალაქის დაგეგმილი განვითარება მნიშვნელოვნად შენელდა 1930-იანი წლების დიდი დეპრესიისა და მეორე მსოფლიო ომის დროს. ზოგიერთი პროექტები, მაგალითად, კათოლიკური და ანგლიკანური მონასტრების შენობები, ამ წლებში ვერ აშენდა.
კანბერის განვითარება მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ
ქალაქის განვითარება დაჩქარდა მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ, ამასთან დედაქალაქი გასცდა განვითარების საწყისი გეგმის საზღვრებს. ომის შემდეგ კანბერაში მელბურნიდან გადმოვიდა რამდენიმე სამინისტრო სახელმწიფო მომსახურე პერსონალთან ერთად. იმავდროულად მთავრობის დახმარებით დაიწყო საცხოვრებელი სახლების მშენებლობა, ქალაქის გაზრდილი მოსახლეობის საცხოვრებელი ადგილებით დასაკმაყოფილებლად. კანბერის ჩრდილოეთი და სამხრეთი ნაწილის მშენებლობა დამთავრდა 1950-იანი წლებისთვის, უოდენ-ველისა და ბელკონენის ოლქების 1960-იანი წლების შუაში და ბოლოში. 1964 წელს დამთავრდა ხელოვნური ტბის ბერლი-გრიფინის მშენებლობა.
1972 წლის 27 იანვარს პარლამენტის წინ გაიშალა ავსტრალიელი აბორიგენების კარვების საელჩო მკვიდრი მოსახლეობის უფლებებისა და მიწის საკითხებზე ყურადღების მიქცევის მიზნით. 1988 წლის 9 მაისს გაიხსნა ავსტრალიის პარლამენტის ახალი შენობა, უფრო ფართე ვიდრე წინა. 1988 წლის დეკემბერში ავსტრალიის პარლამენტის შესახებ მიღებული კანონის შემდეგ ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორია გახდა მთლიანად თვითმართვადი წარმონაქმნი. 1989 წლის თებერვალში ჩატარდა პირველი არჩევნები, და უკვე 1989 წლის 11 მაისს თავისი მუშაობა დაიწყო საკანონმდებლო ასამბლეამ 17 წევრის შემადგენლობით. ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის პირველი მთავრობა ჩამოყალიბდა ავსტრალიის ლეიბორისტული პარტიის მიერ. მთავარი მინისტრი პირველად გახდა ქალი - როზმარი ფოლეტი.
2003 წლის 18 იანვარს კანბერის ზოგიერთი რაიონი ძლიერ დაზარალდა ტყის ხანძრებით, რის შედეგადაც დაიღუპა ოთხი ადამიანი, ხოლო 491 შენობა, მთავარი საკვლევი ტელესკოპი და ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტის ობსერვატორიის ლაბორატორია სტრომლოს მთაზე მთლიანად განადგურდა.
საქალაქო მართველობა
ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიაზე კანბერის ფარგლებს გარეთ არ არის დიდი სოფლის მსგავსი დასახლებული პუნქტები. ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის საკანონმდებლო ასამბლეა ერთდროულად საქალაქო საბჭოცაა და ტერიტორიული მთავრობაც. ასამბლეა შედგება 17 წევრისაგან, რომლებიც არჩეულია სამ ოლქში პროპორციული წარმომადგენლობის საფუძველზე. ეს ოლქებია მოლონგლო, კინინდერა და ბრინდაბელა, რომლებსაც წარადგენენ შესაბამისად შვიდი, ხუთი და ხუთი დეპუტატი. მთავარი მინისტრი ირჩევა საკანონმდებლო ასამბლეის წევრების მიერ. შემდგომში ის ნიშნავს ოთხ მინისტრს, რომლებიც მთავარ მინისტრთან ერთად ქმნიან აღმასრულებელ ორგანოს, რომელსაც არაოფიციალურად ჰქვია „''კაბინეტი'“'.
ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის მთავრობასთან შეთანხმებით, ქალაქში პოლიციურ ფუნქციებს ახორციელებს ავსტრალიის ფედერალური პოლიცია. სხვადასხვა სისხლის სამართლის საქმეების განხილვა ტარდება ან ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის მაგისტრატულ სასამართლოებში, ან ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის უმაღლეს სასამართლოში (განსაკუთრებით საშიში დანაშაულებების). ბრალდებულები იმყოფებიან წინასწარი პატიმრობის სახლში ბელკონენში. 2008 წლის მდგომარეობით ავსტრალიის ფედერალურ ტერიტორიაზე ციხეები არ იყო (ციხე მშენებლობის სტადიაშია), ამიტომ დაპატიმრებულები თავის სასჯელს იხდიან ახალი სამხრეთი უელსის შტატში. სამოქალაქო და სხვა არაკრიმინალური საქმეები განიხილება მცირე პრეტენზიების ტრიბუნალზე და საოჯახო სასამართლოზე.
დემოგრაფია
2013 წლის მდგომარეობით კანბერის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 381 488 ადამიანს, ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვეა - 428 ადამიანი კმ²-ზე (შედარებით დიდი ციფრია ავსტრალიის სხვა ქალაქებთან შედარებით). 2001 წლის აღწერის თანახმად, ქალაქის მოსახლეობის 1,2 %-ს შეადგენდნენ ავსტრალიელი აბორიგენები, ხოლო 21,6 % -დაიბადა ავსტრალიის ფარგლებს გარეთ. საზღვარგარეთ დაბადებულ ადამიანთა დიდი ნაწილის მშობლიური მხარე ინგლისურენოვანი ქვეყნებია, უპირველეს ყოვლისა, დიდი ბრიტანეთი და ახალი ზელანდია. იმიგრანტების დიდი ნაწილი წარმოშობით გერმანიიდან, იტალიიდან და ვიეტნამიდან არიან. უკანასკნელ წლებში იზრდება აღმოსავლეთი და სამხრეთი აზიის ქვეყნებიდან ჩამოსული ხალხის წილი. კანბერის მოსახლეობის უმრავლესობისთვის მშობლიური ენაა ინგლისური; ბევრმა იცის ჩინური, იტალიური, ხორვატული და ბერძნული ენები.
კანბერის მოსახლეობა შედარებით ახალგაზრდაა. ქალაქის მოსახლეობის საშუალო ასაკი შეადგენს 32 წელს, და მოსახლეობის მხოლოდ 8,3 %-ია - 65 წელზე უფროსი ადამიანი. 1996 წლიდან 2001 წლის ჩათვლით მოსახლეობის 61,9 % ჩავიდა კანბერაში ან გავიდა ქალაქიდან, რაც მეორე ყველაზე მაღალი მობილურობის დონეა ავსტრალიის სხვა შტატების დედაქალაქებს შორის. 2013 წლის მაისის მდგომარეობით ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის მოსახლეობის 25-დან 64 წლამდე ასაკის 45 %-ს ჰქონდა ბაკალავრის შესაბამისი განათლების მომზადების დონე, რაც ეროვნულ მაჩვენებელზე მაღალია, რომელიც შეადგენს 29 %-ს. კანბერის მოსახლეობის დაახლოებით 44 % საკუთარ თავს თვლის ქრისტიანად (ან კათოლიკად, ან ანგლიკანად), მოსახლეობის 3 %-ზე ნაკლები სხვა რელიგიების აღმსარებელია, 29 % ათეისტია.
2012 წლის მდგომარეობით ყველაზე უფრო ტიპური სახის დანაშაულია: საკუთრების ხელყოფა, არაკანონიერი შეღწევა შენობებში და ავტომობილების ქურდობა. მკვლელობების და მასთან დაკავშირებული დანაშაულებების, ასევე თავდასხმის და გაუპატიურების რაოდენობა საერთოეროვნულ დონეზე დაბალია.
ეკონომიკა
ქალაქში ასევე მდებარეობს პროგრამული უზრუნველყოფის მთელი რიგი მწარმოებლები, რომლებიც ემსახურებიან სამთავრობო დაწესებულებებს: QSP, TOWER Software, RuleBurst და The Distillery.
ტრანსპორტი
კანბერაში გადაადგილების ძირითადი საშუალებაა ავტომობილი. ძველად გატარებული ქალაქმშენებლობის პოლიტიკა დადებითად აისახა არსებულ საგზაო სისტემაზე, რომელიც გამოირჩევა გზის საფარის მაღალი ხარისხით. კანბერის ოლქები ერთმანეთთან დაკავშირებულია ავტოსტრადებით, სადაც მოძრაობის სიჩქარე შეზღუდულია 80-100 კმ/სთ-მდე. ოლქების უმრავლესობაში რაიონები ერთმანეთთან დაკავშირებულია მისასვლელი გზებით.
კანბერაში სახელმწიფო საავტობუსო გადამყვანია კომპანია „Australian Capital Territory Internal Omnibus Network“. ქალაქში და ახალი სამხრეთი უელსის მეზობელ რაიონებში კერძო გადამყვანებია „Transborder Express“ და „Deane’s Buslines“. მიუხედავად ამისა საავტობუსო კავშირი არ სარგებლობს დიდი პოპულარობით ადგილობრივ მოსახლეობაში: ტრანსპორტის ამ სახეობით გადაადგილდება კანბერის მოსახლეობის მხოლოდ 4,6 %. მოსახლეობის 5,5 %-ს ურჩევნია სამუშაომდე მივიდეს ან ფეხით, ან ველოსიპედით. კერძო ავტობუსები აერთებენ კანბერას ახლომდებარე ქალაქებთან ახალ სამხრეთ უელსში. ქალაქში არსებობს ტაქსი (ძირითადი კომპანიები:„Aerial Consolidated Transport“ და „Cabxpress“).
ქალაქი სარკინიგზო ხაზით შეერთებულია ავსტრალიის სხვა ქალაქებთან. კანბერის სარკინიგზო სადგური მდებარეობს კინგსტონის რაიონში. 1920 და 1922 წლებს შორის სარკინიგზო ხაზი კვეთს მდინარე მოლონგლოს და მიემართება ჩრდილოეთისაკენ, მაგრამ წყალდიდობის შემდეგ ის დაიკეტა და შემდგომში აღარასოდეს არ აღდგენილა.
Qantas-ის და Virgin Australia-ის ავიაკომპანიების მიერ კანბერის აეროპორტიდან ხორციელდება მხოლოდ შიდა ავიაგადაფრენები სიდნეიმდე, მელბურნამდე, ბრიზბენამდე, ადელაიდამდე და პერთამდე.
ჯანდაცვა
კანბერაში მოქმედებს ორი სახელმწიფო საავადმყოფო: 600-ადგილიანი კანბერის საავადმყოფო (ძველად უოდენ-ველის საავადმყოფო), რომელიც მდებარეობს გარანის რაიონში, და 174-ადგილიანი კელვერის საავადმყოფო, რომელიც მდებარეობს ბრიუსის რაიონში. ორივე საავადმყოფო ერთდროულად საბაზისო საავადმყოფოებია, რომლებშიც ხორციელდება მომავალი სამედიცინო პერსონალის განათლება. კანბერის მსხვილი კერძო საავადმყოფოა ჯონ ჯეიმზის საავადმყოფო. სხვა კერძო საავადმყოფოებს შორის გამოირჩევა კელვერის კერძო საავადმყოფო და დედაქალაქის ეროვნული ჰილთსკოუპის კერძო საავადმყოფო. ძველად ექტონის ნახევარკუნძულზე ასევე მდებარეობდა საავადმყოფო, კანბერის სამეფო საავადმყოფო, მაგრამ 1991 წლის 27 ნოემბერს ის დაიკეტა, ხოლო 1997 წელს ავსტრალიის ეროვნული მუზეუმის მშენებლობის გაადვილების მიზნით ააფეთქეს.
განათლება
კანბერის მსხვილი სასწავლო დაწესებულებებია ექტონის რაიონში მდებარე ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტი და ბრიუსის რაიონში მდებარე კანბერის უნივერსიტეტი. ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტი დაარსდა 1946 წელს საკვლევი უნივერსიტეტის სახით. იქ გრძელდება სხვადასხვა საკვლევი სამუშაოების ჩატარება.
როგორც ავსტრალიის ეროვნულ უნივერსიტეტს, ასევე კანბერის უნივერსიტეტს, აქვთ საკუთარი კამპუსები არა მარტო ავსტრალიაში, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. კანბერაში ასევე მდებარეობს ორი რელიგიური უნივერსიტეტის: ავსტრალიის კათოლიკური უნივერსიტეტის და ჩარლზ სტერტის უნივერსიტეტის კამპუსები.
კემპბელის რაიონის გვერდით მდებარეობს ავსტრალიის შეიარაღებული ძალების აკადემია და სამეფო სამხედრო კოლეჯი. ავსტრალიის შეიარაღებული ძალების აკადემიაში სწავლობენ სტუდენტები და ასპირანტები, და აკადემია ახალი სამხრეთ უელსის უნივერსიტეტის ოფიციალური კამპუსია. უმაღლესი პროფესიონალურ-ტექნიკური განათლების მიღება შესაძლებელია კანბერის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის კამპუსში.
2004 წლის თებერვალში ქალაქში მოქმედებდა 140 სახელმწიფო და კერძო სკოლა. მათგან 96 სკოლა იყო სახელმწიფო, ხოლო 44 - კერძო. 2006 წელს ავსტრალიის ფედერალური ტერიტორიის მთავრობამ გამოაცხადა 39 სკოლის დახურვის შესახებ, რაც გახდა პროგრამა „2020 წლის გზაზე: ჩვენი სკოლების განახლების“ შესრულება, რომელიც ითვალისწინებს გამსხვილებული სკოლების შექმნას 2020 წლამდე. რაიონების უმრავლესობაში მოქმედებენ სკოლამდელი დაწესებულებები და დაწყებითი სკოლები. სკოლები ჩვეულებრივ მდებარეობენ ღია სივრცის გვერდით.
ხელოვნება და გართობა
კანბერაში მდებარეობს ბევრი ეროვნული ძეგლი და დაწესებულება, მაგალითად, ავსტრალიის სამხედრო მემორიალი, ავსტრალიის ეროვნული გალერეა, ავსტრალიის ეროვნული პორტრეტების გალერეა (დღეისათვის მდებარეობს ძველი პარლამენტის შენობაში, ავსტრალიის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ავსტრალიის ეროვნული არქივი და ავსტრალიის ეროვნული მუზეუმი. კანბერაში მდებარე ავსტრალიის კავშირის ბევრი სამთავრობო დაწესებულების შენობა ღიაა საზოგადოებისთვის, მათ შორის, ავსტრალიის პარლამენტის შენობა, უმაღლესი სასამართლო და ავსტრალიის სამეფო მონეტების სასახლე. ბერლი-გრიფინის ხელოვნურ ტბასთან მდებარეობს ჯეიმზ კუკის ძეგლი და ეროვნული კარილიონი. ქალაქის სხვა ღირსშესანიშნაობებს შორის გამოიყოფა ტელსრის კოშკი, ავსტრალიის ეროვნული ბოტანიკური ბაღი ბლექ-მაუნტინის მთაზე, ეროვნული ზოოპარკი და აკვარიუმი სკრივნერის დამბაზე, დინოზავრების ეროვნული მუზეუმი და ეროვნული სამეცნიერო და ტექნოლოგიური ცენტრი.
ავსტრალიის კანონმდებლობის თანახმად, ეროვნულ ბიბლიოთეკაში უნდა ინახებოდეს ქვეყნის ტერიტორიაზე გამოცემული ყველა წიგნის ასლი. კანბერის მუზეუმში და გალერეაში, რომლებიც მდებარეობენ ქალაქის ცენტრში, წარმოდგენილია ექსპოზიცია, რომლებიც ეძღვნება ადგილობრივ ისტორიას და კულტურას. პირველი ევროპელი დასახლებულების რამდენიმე ისტორიული შენობა ღიაა საზოგადოებისათვის: ლეინიონის და ტაგერანონგის ფერმები, მაგა-მაგა და ბლანდელსების სახლი. კელთორპსების სახლი რედ-ჰილში თარიღდება 1920-იანი წლებით. დანტრუნის სახლი კემპბელის რაიონში ერთ-ერთი პირველი ფერმაა რაიონში და დღეისათვის ეკუთვნის სამეფო სამხედრო კოლეჯს.
კანბერაში დიდი რაოდენობით ადგილებია, სადაც სრულდება ცოცხალი მუსიკა, და ასევე არსებობს ბევრი თეატრი: კანბერის თეატრი, სადაც ტარდება მთავარი კონცერტები და დადგმები; ლეველინ-ჰოლი ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტის მუსიკის სკოლაში. ჩაილდერსის ქუჩაზე მდებარეობს ქუჩის თეატრი. კანბერის უძველესი საკონცერტო დარბაზია 1928 წელს გახსნილი ალბერტ-ჰოლი, სადაც თავიდანვე გამოდიოდა კანბერის რეპერტუარის თანამეგობრობა და კანბერის ფილარმონია.
კანბერის უნივერსიტეტში ყოველწლიურად ტარდება მუსიკალური ფესტივალი „სტოუნფესტი“. ქალაქში ასევე მუშაობს დიდი რაოდენობით ბარები და ღამის კლუბები, რომლებიც ძირითადად განლაგებულია დიკსონის, კინგსტონის რაიონებში და ქალაქის ცენტრში. რაიონების ყველა ცენტრში არსებობენ საკუთარი თეატრები და კინოთეატრები, ასევე ბიბლიოთეკები. ყველაზე უფრო ცნობილ კულტურულ-მასობრივ ღონისძიებებს შორის გამოირჩევა სახალხო ხელოვნების ეროვნული ფესტივალი, კანბერის სამეფო შოუ, ავტომობილ სამერნეტსის ფესტივალი, კანბერის მულტიკულტურული ფესტივალი და „იდღესასწაულე, კანბერას“ ფესტივალი, რომელიც ტარდება ყოველწლიურად ათი დღის განმავლობაში მარტში კანბერის დღესთან დაკავშირებით.
მასმედია
როგორც ავსტრალიის პოლიტიკური ცენტრი, კანბერა მასმედიის მთავარი დაწესებულებების ყოფნის ადგილია, ავსტრალიის რადიოსამაუწყებლო კორპორაციის და კომერციული სატელევიზიო კომპანიების ჩათვლით. ქვეყნის ცენტრალურ გაზეთებს ქალაქში აქვთ ადგილობრივი ბიუროები. ბევრი ახალი ამბების ორგანიზაცია წარმოდგენილია კანბერის პრეს-გალერეაში, რომლებშიც მუშაობენ ჟურნალისტები, რომლებიც აკეთებენ რეპორტაჟებს ეროვნული პარლამენტიდან.
ქალაქში გამოიცემა 1926 წელს დაარსებული ყოველდღიური გაზეთი „Canberra Times“, ასევე მთელი რიგი უფასო ყოველკვირეული გაზეთი, რომლებიც ვრცელდება კანბერის ცალკეულ რაიონებში. დედაქალაქში ასევე მუშაობენ თავისუფალი ანალოგიური სატელევიზიო სადგურები, მათ შორის, ორი სამთავრობო (ABC და SBS) და სამი კომერციული (Prime, WIN და Southern Cross Ten), ასევე ოთხი ციფრული - Prime HD, WIN HD, ABC2 და SBS News.
სააბონენტო სატელევიზიო მომსახურება მიიღება თანამგზავრული ტელევიზიის საშუალებით, რომელსაც წარადგენს კომპანია Foxtel, და საკაბელო ტელევიზიის საშუალებით, რომელსაც წარადგენს ადგილობრივი სატელეკომუნიკაციო კომპანია TransACT. კანბერაში ასევე მაუწყებლობს რამდენიმე რადიოსადგური: Radio 2XXfm, Artsound, Valley FM 89.5 და Radio 1RPH, Capital Radio Network (1053-2CA და 1206-2CC), Canberra FM Radio (104.7) და MIX 106.3.
სპორტი
კანბერაში ადგილობრივ სპორტულ ლიგებთან ერთად ასევე არსებობენ სპორტული გუნდები, რომლებიც მონაწილეობდნენ ეროვნულ და საერთაშორისო ლიგებში. მათ შორის ყველაზე ცნობილი გუნდებია ცამეტკაცა რაგბიში და რაგბიში, რომლებიც უკვე გახდნენ თავიანთი ლიგის ჩემპიონები. ორივე გუნდი საშინაო თამაშებს ატარებს ქალაქის ცენტრალურ სტადიონზე. კანბერას ჰყავს საკუთარი საკალათბურთო გუნდი „Canberra Capitals“, რომელმაც 2006 და 2007 წლებში გაიმარჯვა ეროვნულ საკალათბურთო ლიგაში.
ქალაქში სხვა პოპულარული თამაშებია ნეთბოლი, ბალახის ჰოკეი, ყინულის ჰოკეი და კრიკეტი. „Manuka Oval“-ს ადგილობრივ სტადიონზე თამაშობენ კრიკეტს და ავსტრალიურ ფეხბურთს. კანბერაში ყოველწლიურად ტარდება მარათონული გარბენი.
ბრიუსის რაიონში მდებარეობს ავსტრალიის სპორტის ინსტიტუტი, რომელიც სპეციალიზირებული საგანმანათლებლო და საწვრთნელი დაწესებულებაა.
კანბერაში არსებობს ბევრი პატარა სტადიონი, გოლფის მინდვრები, სკეიტ-პარკები, საჩოგბურთო კორტები და წყლის აუზიანი კომპლექსები. ქალაქში მოქმედებს ველობილიკების ფართო ქსელი. .
სქოლიო
კატეგორია:ოკეანეთის დედაქალაქები კატეგორია:ავსტრალიის ქალაქები კატეგორია:ოკეანეთის ქალაქები კატეგორია:მდინარე მარამბიჯის დასახლებული პუნქტები კატეგორია:ავსტრალიის მეტროპოლიტები
ვინ არის ჰარი კელერმანი და რატომ თქვა ეს საშინელებები ჩემზე?
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:1971 წლის ფილმები
უილიამ გოლდმენი
უილიამ გოლდმენი (William Goldman; დ. 12 აგვისტო, 1931 — გ. 16 ნოემბერი, 2018 ) — ორგზის ამერიკული კინოაკადემიის ოსკარის მფლობელი ამერიკელი მწერალი. იგი არის ბევრი ცნობილი ფილმის სცენარის ავტორი. გავლენა იქონია სტეფანი მეიერის შემოქმედებაზე.
ბავშვების წიგნები
Winnie the Pooh (1971)
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1931 კატეგორია:გარდაცვლილი 2018 კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი სცენარისტები კატეგორია:ამერიკელი საბავშვო მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი დრამატურგები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი დრამატურგები კატეგორია:კოლუმბიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ჰიუგოს პრემიის ლაურეატი მწერლები კატეგორია:ილინოისელი რომანისტები კატეგორია:ნიუ-იორკელი რომანისტები კატეგორია:ილინოისელი სცენარისტები კატეგორია:ნიუ-იორკელი სცენარისტები კატეგორია:ჩიკაგოელი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
თუთის აბრეშუმხვევიას დაავადებანი
თუთის აბრეშუმხვევიას დაავადებანი, აბრეშუმის პარკის მოსავლის შემცირების ერთ-ერთი მიზეზი არის თუთის აბრეშუმხვევიას პარაზიტული და ინფექციური დაავადებები. პარაზიტულ დაავადებათაგან მეაბრეშუმეობას ყველაზე დიდ ზიანს აყენებს პებრინი (ნოზემატოზი), რომელსაც იწვევს პარაზიტი — ნოზემა (Nosema bombycis), სპოროვნების კლასის წარმომადგენელი. პებრინი გადამდები და მემკვიდრეობითი დაავადებაა. ამიტომ იგი შეიძლება გაჩნდეს ზოგჯერ ჭიის გამოკვების რომელიმე ფაზაში, სხვა შემთხვევაში კი გავრცელდეს დაავადებული პეპლის კვერცხიდამ გამოჩეკილი დასენიანებული ჭიებით. დაავადე4ბის ნიშნებია: გრენიდან მურის გამოსვლის გახანგრძლივება, ჭიების დაღუპვა პირველსავე ასაკში, ჭიების მურა შეფერილობა, ცუდად ჭამა, ზრდაში ჩამორჩენა, სხეულზე მოყავისფრო-მოშავო ლაქები და სხვა.
ბრძოლის ღონისძიებანი: პებრიანი პეპლებისაგან მიღებული გრენის მოსპობა; საჭიე ინვენტარის დეზინფექცია ფორმალინის 4%-იანი ხსნარით; საღი გრენის დამზადება ცელულარული, თერმული ან ბიომეთოდით.
აბრეშუმხვევიას ინფექციური დაავადებებიდან უფრო გავრცელებულია მუსკარდინი, ფლაშერი, სიყვითლე და სხვა. მუსკარდინს იწვევს სხვადასხვა სახეობის პარაზიტული სოკო. დაავადებულ ჭიებს სხეულზე უჩნდებატ მოშავო-მოყავისფრო ლაქები, კანის ცვლა ძნელდება, მკვდარი ჭია ხმება,  იფარება თეთრად სოკოს სპორებით, პარკი შერხევისას თავისებურ მკვეთრ ხმას გამოსცემს, ნორმალურზე 2-2,5-ჯერ მსუბუქია.
ბრძოლის ღონისძიებანი: საჭიეს დეზინფექცია ფორმალინით ან ქლორამინით, ჭიებზე ფუნგიციდური პრეპარატების შესხურება.
ფლაშერი ანუ სიდამპლე ბაქტერიული დაავადებაა. ჭიები ავადდებიან მე-4 - მე-5 ასაკში, ცახებზე ასვლისას და ხშირად 2-3 დღეში იღუპებიან. დაავადების სიმპტომებია კუჭის აშლილობა, ჭამის შეწყვეტა, მოუსვენარი მოძრაობა, გაშვება, პირიდან მურა ფერის სითხის წვეთა და სხვა.
ბრძოლის ღონისძიებანი:დაავადების შენიშვნებისთანავე საღი ჭიების გადაყვანა სუფთა საფენზე, თუთის ფოთლის ხარისხის კონტროლი და მუხლუხების კვების რეჟიმის დაცვა.
სიყვითლე ვირუსული დაავადებაა, რომელიც უმთავრესად ჭიასა და ჭუპრს აზიანებს. დაავადებული ჭია ჭამას წყვეტს, მოუსვენრად მოძრაობს, შესივებულია, კანი დაჭიმულია, ბრწყინავს, სუსტდება და ადვილად სკდება. გამოყოფილი მღვრიე სქელი სითხე ინფექციურია - დიდი რაოდენობით შეიცავს 3-5 მკმ ზომის ექვსწახნაგოვან პოლიედრებს. სხეული სწრაფად იხრწნება, შავდება.
ბრძოლის ღონისძიებანი: საჭიეს და ინვენტარის დეზინფექცია, კვების დროს სანიტარული რეჟიმის დაცვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა კატეგორია:ცხოველთა დაავადებები
Prionopelta descarpentriesi
Prionopelta descarpentriesi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Prionopelta-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Amblyoponinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ძვ. წ. 371
'''ძვ. წ. 371''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
წინაპართა მიწა
წინაპართა მიწა — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1979 წლის ფილმი, რეჟისორები — გიგა ლორთქიფანიძე და გიული ჭოხონელიძე.
სიუჟეტი
დიდი სამამულო ომის დროს გერმანელებმა სვანეთში ჯაშუშები შემოაგზავნეს. მოხუცი ბეთქილი, რომელიც სოფლიდან მოშორებით ცხოვრობს, მთებში საბჭოთა ჯარისკაცს, ლაშას გადაეყრება და შეიფარებს, თუმცა გარემოებების გამო დაეჭვდება და ღამე საწოლზე ჯაჭვით დააბამს. ლაშა გერმანელთა მზვერავი აღმოჩნდება, რომელსაც ქართული, საქართველოდან რევოლუციის დროს ემიგრირებულმა მამამ ასწავლა. ბეთქილთან ურთიერთობა ლაშას შეცვლის…
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები კატეგორია:1979 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
Get Down (You're the One for Me)
— ბოიბენდ Backstreet Boys-ის სიმღერა და სინგლი. გამოვიდა 1996 წელს. შეტანილია ალბომში Backstreet Boys.
ქვედა ალისუბანი
ქვედა ალისუბანი – სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში (ალისუბნის თემი). მდებარეობს მდინარე ჩხარის ხეობაში. ზღვის დონიდან 250 მეტრი. თერჯოლიდან 7 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა და ძველი ეკლესია.
Get Down (You're the One for Me)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Backstreet Boys-ის სიმღერები კატეგორია:1995 წლის სიმღერები კატეგორია:1996 წლის სინგლები
ქვედა ალისუბანი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1033 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Lasioglossum semilucens
Lasioglossum semilucens — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1914 წელს.
ედიტ გონსალესი
ბიოგრაფია
ედიტი დაიბადა 1964 წლის 10 დეკემბერს ქალაქ მონტერეიში ნუევო-ლეონში (მექსიკა). საქართველოში ცნობილი გახდა სერიალით „ველური გული“, რომელშიც მონიკას როლს ასრულებდა და „დონა ბარბარათი“, რომელშიც ის მთავარ ასევე მთავარ როლს ასრულებს.
ედიტი პატარაობიდანვე დაკავშირებული იყო ხელოვნების სამყაროსთან. მონაწილეობდა სასკოლო სპექტაკლებში და საბავშვო გადაცემებში. ერთ–ერთ საბავშვო გადაცემაში ის ტელეპროდიუსერს მოეწონა და დიდ სერიალში ათამაშა. იმ პერიოდიდან მოყოლებული, ედიტ გონსალესი ტელესერიალების სამყაროში მუდმივად რეიტინგული და პოპულარული მსახიობია. ახლა მსახიობი დიდი სიფრთხილით ირჩევს როლებს. ცდილობს, საყვარელ ოჯახს მეტი დრო დაუთმოს.
2004 წელს მთავარი როლი ითამაშა სერიალში „გრძნობების გარეშე“, მაგრამ ფილმის მიტოვება მალე მოუწია, რადგან აღმოაჩინა, რომ ფეხმძიმედ იყო. ედიტმა ბავშვის მამის ვინაობა საიდუმლოდ დატოვა. როლის თამაში კი სხვა მსახიობს მოუხდა. 2006 წელს ედიტმა თავისი პირველი უარყოფითი გმირი განასახიერა სერიალ „მკაცრ სამყაროში“. 2008 წელს ერთ–ერთ ინტერვიუში სკანდალური განცხადება გააკეთა – განაცხადა, რომ ბავშვის მამა პოლიტიკოსი სანტიაგო კრელია.
ამ სკანდალური აღიარების შემდეგ ედიტმა მთავარი როლი მიიღო სერიალში "დონა ბარბარა" რომელშიც ის დონა ბარბარას ასახიერებს კრისტიან მეიერთან და ხენესის როდრიგეზთან ერთად. 2011 წელს ედიტ გონსალესმა შეწყვიტა კონტრაქტი კომპანია ტელევისასთან და გადავიდა მის კონკურენტ არხ „TV Azteca“–ში. ამის შემდეგ გამოვიდა მათი ერთობლივი ნამუშევარი „მეწამული ცა“, რომელმაც Azteca-ს ისტორიაში რეიტინგების მხრივ გარდატეხა მოახდინა. 2013 წელს ასევე გამოვიდა ედიტის მეორე სერიალი TV Azteca-ზე - „უკუღმართი ცხოვრება“, რომელიც საკმაოდ მაღალ რეიტინგული იყო.
ედიტს ჰყავს გოგონა — კონსტანსა კრელი (დ. 17 აგვისტო, 2004).
2010 წელს იგი დაქორწინდა ლორენსო ლასოზე. გარდაიცვალა 2019 წლის 13 ივნისს, 54 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:მექსიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 10 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1964 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2019
ეუკლინდის-და-კუნია (ბაია)
ეუკლინდის-და-კუნია (Euclides da Cunha) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 56.289 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2.028 421 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25.18 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
წირი
წირი — გეომეტრიული პირველსაწყისი ცნება, რომლის ზუსტი და საკმაოდ ზოგადი განსაზღვრება წარმოადგენს დიდ სიძნელეს; ამიტომ გეომეტრიის სხვადასხვა დარგში სხვადასხვანაირად განსაზღვრავენ.
თუ წირი თავისთავს კვეთს, მაშინ მას შეკრულ წირს უწოდებენ. შეკრული წირი სიბრტყეს ყოფს შიგა და გარე არედ.
ელემენტარულ გეომეტრიაში განიხილება წრფეები, წრფის მონაკვეთები, ტეხილი წირები, რომლებიც შედგენილია მონაკვეთებისაგან, და ზოგიერთი სხვა წირი. წირის თითოეული სახე განისაზღვრება ამა თუ უმ ხერხით (მაგ., წრეწირი განისაზღვრება როგორც იმ წერტილთა გეომეტრიული ადგილი, რომელთა მანძილი მოცემულ O წერტილამდე — წრეწირის ცენტრამდე — მუდმივია).
ზოგჯერ წირს განსაზღვრავენ როგორც ზედაპირის ნაჭრის საზღვარს (ზედაპირი ამ დროს განისაზღვრება როგორც სხეულის საზღვარი)ან როგორც მოძრავი წერტილის ტრაექტორიას. ელემენტარულ გეომეტრიაში არ ხერხდება ამ განსაზღვრათა მკაფიო ფორმულირება.
ლიტერატურა
კატეგორია:გეომეტრია
გლაუკიას ტაულანტიელი
გლაუკიასი (Γλαυκίας) — ილირიული ტომის, ტაულანტიელების მეფე. ძვ. წ. 335 წელს ის და დარდანელების მეფე კლიტოს ილირიელი აპირებდნენ შეჭრას მაკედონიის სამეფოს ტერიტორიაზე, თუმცა დამარცხდნენ ალექსანდრე დიდთან ბრძოლაში, რომელიც გაიმართა ციხესიმაგრე პელიუმთან. პლუტარქეს მიხდვით, 20 წლის შემდეგ, როდესაც ეპიროსის მეფე აეკიდესი გააძევეს ქვეყნიდან, გლაუკიასმა თავშესაფარი მისცა მის შვილს, პიროს ეპიროსელს, რომელსაც შემდეგ მისი ცოლი ბეროა ზრდიდა. მაკედონიის მეფემ კასანდრემ გლაუკიასს მოსთხოვა პიროსის გადაცემა 200 ტალენტის სანაცვლოდ. უარის მიღების შემდეგ ის შეიჭრა ილირიაში და დაამარცხა გლაუკიასი, თუმცა შემდეგ მათ შორის ზავი დაიდო და პიროსი ისევ გლაუკიასთან დარჩა. ძვ. წ. 307 წელს ეპიროსში აჯანყება დაიწყო. აჯანყებულებმა მეფე ალკატეს II მოკლეს. ამით ისარგებლა გლაუკიასმა და 12 წლის პიროსს მისი კუთვნილი ტახტი დაუბრუნა. ამის შემდეგ გლაუკიასის სამეფოს ტერიტორიები აპოლონიამდე გაფართოვდა. მისი სიკვდილის შესახებ ცნობები არ მოიპოვება, თუმცა პლუტარქეს პარალელური ბიოგრაფიების მიხედვით, ძვ. წ. 302 წელს ის ჯერ კიდევ მეფობდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ალექსანდრე მაკედონელი კატეგორია:ილირიის მეფეები
რაინის კავშირი
მინი|რაინის კავშირი 1812 წელს მინი|რაინის კავშირის შემადგენელი ქვეყნები 1812 წელს
რაინის კავშირი (Rheinbund, Confédération du Rhin) — 1806 წელს პარიზში ნაპოლეონის მიერ ჩამოყალიბებული რაინის გერმანული სამთავროების (საღვთო რომის იმპერიიდან გამოსული) კავშირი.
XIX საუკუნის დასაწყისში გერმანია კვლავ გერმანელი ერის საღვთო რომის იმპერიად რჩებოდა, რომელშიც 350-მდე სახელმწიფო შედიოდა. გერმანული ქვეყნებიდან გამოირჩეოდნენ პრუსია, საქსონია, ბავარია, ვიურტემბერგი და განსაკუთრებით ავსტრია, რომლის მეფეები საღვთო რომის იმპერატორის ტიტულსაც ითავსებდნენ. საღვთო რომის იმპერიის ქვეყნები ფორმალურად ერთიან გერმანულ სახელმწიფოს ქმნიდნენ, მაგრამ ეს მხოლოდ ფორმალობა იყო, რადგან ავსტრიის გარდა ფაქტობრივად არც ერთი სახელმწიფო საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორს არ ემორჩილებოდა. მაშინდელი გერმანული მოსახლეობა მდიდარი პატრიციული ოჯახების, ქალაქელი ბიურგერების, ოსტატებისა და შეგირდებისგან შედგებოდა, რომლებიც ოსტატებს ემორჩილებოდნენ. გლეხები უმეტესად ციხე-სიმაგრეებში და სოფლებში ცხოვრობდნენ. ნაპოლეონის ომების პერიოდში ნაპოლეონმა რაინის გერმანული ქალაქებიდან მხოლოდ 5-ს დაუტოვა ავტონომია, დანარჩენი კი შეიერთა და 1806 წელს მათგან რაინის კავშირი შექმნა. რაინის კავშირს ნაპოლეონი პირადად ხელმძღვანელობდა. რაინის კავშირის შექმნამ საღვთო რომის იმპერატორი ფრანც II, ავსტრიის იმპერატორ ფრანც I-ად იქცა. რაინის კავშირის შექმნით ნაპოლეონმა ბოლო მოუღო ათასწლოვან გერმანულ ტრადიციას. ავსტრიელმა ჰაბსბურგებმა კი საპატიო ტიტული დაკარგეს. 1806 წელს პრუსიის განადგურების შემდეგ ნაპოლეონმა რაინის კავშირს კიდევ 23 გერმანული სამთავრო შეუერთა. 1808 წელს რაინის კავშირმა მაქსიმალურ ზომას მიაღწია. მასში შედიოდა ოთხი სამეფო, ხუთი დიდი საჰერცოგო, ცამეტი საჰერცოგო, ჩვიდმეტი სამთავრო და ასევე ჰანზას კავშირის ქალაქები, ჰამბურგი, ლუბეკი და ბრემენი. ყველაზე ბოლოს კავშირს გერმანეული თავადი, ანჰალტ-დესაუ შეუერთდა, რომელმაც სამაგიეროდ ჰერცოგის ტიტული მიიღო. რაინის კავშირს მიღმა დარჩნენ მხოლოდ პრუსია, ავსტრია და დანიის კუთვნილი გერმანული სამთავრო გოლშტეინი და შვედეთის პომერანია.
რაინის კავშირი ნაპოლეონმა თავის სასარგებლოდ ჩამოაყალიბა. კავშირის ყველა ქვეყანა ვალდებული იყო ეღიარებინა კონტინენტური ბლოკადა ინგლისის წინააღმდეგ, ამას გარდა რაინის კავშირი ვალდებული იყო ნაპოლეონის დასახმარებლად მთელი თავისი სამხედრო ძალა გამოეყვანა.
რაინის კავშირი 1813 წელს, ლაიფციგის ბრძოლაში ნაპოლეონის დამარცხების შემდეგ დაიშალა. დღეს რაინის კავშირის ერთადერთი დამოუკიდებელი სახელმწიფო რომელმაც სახელი არ შეიცვალა არის ლიხტენშტაინი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის ისტორია
ნუსრატ ბჰუტო
ნუსრატ ბჰუტო (بیگم نصرت بھٹو, 23 მარტი, 1929 – 23 ოქტომბერი, 2011) — პაკისტანელი პოლიტიკოსი, პაკისტანის პირველი ლედი, ქვეყნის ექს-მეთაურის, ზულფიკარ ალი ბჰუტოს ქვრივი. პაკისტანის სახალხო პარტიის მეორე თავმჯდომარე 1979-1983 წწ. პაკისტანის პრემიერ-მინისტრის, ბენაზირ ბჰუტოს დედა. .
გარდაიცვალა 2011 წლის 23 ოქტომბერს არაბთა გაერთიანებული საამიროების დედაქალაქ დუბაიში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1929 კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
რადიუსი
thumb|250px|წრეწირის რადიუსი რადიუსი (radius — ჩხირი, სხივი) — ეწოდება მონაკვეთს, რომელიც წრეწირის ცენტრს აერთებს წრეწირის ნებისმიერ წერტილთან; ამ მონაკვეთის სიგრძე. რადიუსი დიამეტრის ნახევარს შეადგენს. რადიუსი ყოველთვის პერპენდიკულარულია ქორდის მიმართ. გადატანითი მნიშვნელობით რისამე გავრცელების ან მოქმედების არე.
სქოლიო
კატეგორია:გეომეტრიული ფიგურები კატეგორია:სიგრძე
ციური სხეული
ციური სხეული, ცის სხეული , კოსმოსური სხეული — სამყაროში არსებული ნებისმიერი მატერიალური სხეული, რომელიც დედამიწაზე მყოფმა დამკვირვებელმა შეიძლება აღმოაჩინოს ცაზე პირდაპირი დაკვირვებით ან არაპირდაპირი მეთოდებით. ცის სხეულებია: პლანეტები, პლანეტის თანამგზავრები, კომეტები, მეტეორები, ასტეროიდები, მზე, ვარსკვლავები, გალაქტიკები, ვარსკვლავთშორისი გარემოს ღრუბლები და ნისლეულები, კვაზარები და სხვა; აგრეთვე კოსმოსური აპარატები ფრენის მომენტში. ცნება ცის სხეული პირობითა. მაგალითად მთვარეზე მყოფი დამკვირვებლისათვის ცის სხეული დედამიწაა, მთვარე კი — არა.
სქოლიო
*
შუახმელეთის ობიექტების სია
აქ მოცემულია იმ არტეფაქტების სია, რომლებიც აღწერილია ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინის ლეგენდარიუმში.
ანუმინასის კვერთხი
არნორის მეფეთა მთავარ ატრიბუტს წარმოადგენდა ე.წ. ანუმინასის კვერთხი.
ვარაუდობენ, რომ კვერთხი შექმნა ანდუინეს პირველმა მმართველმა, პრინცესა სილმარიენმა, ვინაიდან თავდაპირველად კვერთხი იყო ანდუინეს მმართველთა (ნუმენორის დასავლეთ მხარის განმგებლები) საგვარეულო რელიკვია, იგი ნუმენორის მეფეთა კვერთხის ვერცხლის ვარიანტს წარმოადგენდა (მეფეთა კვერთხი ნუმენორის უკანასკნელ მეფე არ–ფარაზონთან ერთად განადგურდა მისი ამანში შეჭრისთანავე მეორე ეპოქის 3319 წელს). ელენდილმა შეძლო და ნუმენორის განადგურებამდე გადაარჩინა ანდუინეს მმართველთა კვერთხი. განსხვავებით ელენდილის მიერ დააარსებული გონდორის მეფეებისგან, რომლებიც გვირგვინს ატარებდნენ, არნორის მეფენი მხოლოდ კვერთხს ატარებდნენ. ვინაიდან არნორის მეფენი ქვეყანას დედაქალაქ ანუმინასიდან მართავდნენ, კვერთხმაც ეს სახელი აქედან მიიღო.
როდესაც მესამე ეპოქის 861 წელს არნორი დაიშალა, კვერთხი ერგოთ ართედაინის მეფეებს, ხოლო ამავე ეპოქის 1974 წელს, სამივე სამეფოს დაცემის შემდეგ კი კვერთხი და ისილდურის საგვარეულოს დანარჩენი რელიკვიები შუაველში, ელრონდის სახლში ინახებოდა.
მესამე ეპოქის 3019 წლის შუაწლის დღეს, ელრონდმა კვერთხი (ამ უკანასკნლის ასაკი თითქმის 5 000 წელს აღწევდა) მინას ტირითში გადასცა მეფე ელესარს, როგორც არნორის და გონდორის გაერთიანებული სამეფოს მეფეს.
ბარაჰირის ბეჭედი
სავარაუდოდ, მეოთხე ეპოქაში ბარაჰირის ბეჭედი არნორის და გონდორის გაერთიანებული სამეფოს მეფეთა საგვარეულო რელიკვია გახდა.
ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინის ტრილოგიისგან განსხვავებით, პიტერ ჯექსონის კინოტრილოგიაში ბარაჰირის ბეჭედს არაგორნი მთელი ბეჭდის ომის განმავლობაში ატარებდა.
გონდორის გვირგვინი
გონდორის გვირგვინი გონდორის მეფეთა მთავარი ატრიბუტი იყო.
პირველ გვირგვინს წარმოადგენდა ჩაფხუტი, რომელიც ისილდურს მორდორში წარმოებული ომის დროს ეკეთა (მისი ძმის, ანარიონის ჩაფხუტი ბარად–დურის ალყის დროს გადმოგდებულმა იმ ლოდმა დაამსხვრია, რომელმაც ანარიონიც იმსხვერპლა).
გონდორში ატანატარ II ალკარინის მეფობის დროს (მესამე ეპოქის 1149—1226 წწ.), მისი ბრძანებით, ვერცხლისგან და ძვირფასი ქვებისგან დამზადდა მეორე გვირგვინი, რომელსაც მეფე თავის მემკვიდრეს სიკვდილის წინ გადასცემდა, ხოლო თუ ეს უკანასკნელი მეფის სიკვდილის დროს იქ არ იქნებოდა, გვირგვინი მეფის საფლავზე იდებოდა, სანამ მემკვიდრე მკვდართა ქალაქში (მეფეთა სასაფლაო მინას ტირითში) მარტო არ შევიდოდა და გვირგვინს არ აიღებდა.
მესამე ეპოქის 2050 წელს ანგმარის გრძნეულმა მეფემ გონდორის მეფე ეარნური ორთაბრძოლაში გამოიწვია, ეარნურმა გვირგვინი მამის, ეარნილ II-ის საფლავზე დადო, მინას მორგულში რჩეულ რაინდებთან ერთად გაემართა და უკვალოდ გაუჩინარდა. ხოლო ვინაიდან ეარნურს მემკვიდრე არ ჰყავდა, თუმცა მისი სიკვდილის ნივთიერი მტკიცებულებებიც არ არსებობდა, მისი სახელით გონდორს მოურავი მარდილ ერთგული მართავდა, მის შემდეგ კი სამეფოს მოურავები მართავდნენ, მთელი ამ დროის განმავლობაში გვირგვინი მეფე ეარნილ II-ის საფლავზე იდო.
დუნადანის ვარსკვლავი
დუნადანის ვარსკვლავს ატარებდნენ ჩრდილოელი მზვერავები, არნორის სამეფოს მაცხოვრებელთა შთამომავლები. ეს არის ამულეტი მრავალსხივა ვარსკვლავით.
დუნადანი მზვერავები, რომლებიც არაგორნს დუნჰაროუში ეახლნენ, ატარებდნენ დუნადანის ვარსკვლავებს, როგორც მოსასხამების საჭერებს. ვარსკვლავი ერთადერთი სამკაული იყო, რომელსაც ყველა დუნადანი ატარებდა.
ძვ. წ. 372
'''ძვ. წ. 372''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
შუახმელეთის ობიექტების სია
ელენდილის ვარსკვლავი
ნუმენორიდან ელენდილმა ანუმინასის კვერთხთან ერთად წამოიღო ანდუინეს მმართველთა მეორე ატრიბუტიც, მითრილის ზონარში ჩასმული ნოლდორ ელფთა მიერ გამოკვეთილი ძვირფასი ქვა. არცთუ უსაფუძვლოდ ვარაუდობდნენ, რომ ვარსკვლავი შეიქმნა ანდუნიეს პირველი მმართველის, სილმარიენის ბრძანებით იყო შექმნილი. როგორც არნორის მეფეები, ელენდილი და ისილდური ვარსკვლავს გვირგვინის ნაცვლად ატარებდნენ. ვარსკვლავი ისილდურთან ერთად მდინარე მდინარე ანდუინ დიდში დაიკარგა, მისი ზუსტი ასლი კი შუაველში ელფებმა დაამზადეს ისილდურის ვაჟის, ვალანდილისთვის. ეს ვარსკვლავი მემკვიდრეობით გადაეცემოდა არნორის მეფეებს, მათ შორის მეფე ელესარსაც, როგორც გონდორის და არნორის გაერთიანებული სამეფოს მეფეს.
ძვ. წ. 372
გარდაიცვალნენ
*
შუახმელეთის ობიექტების სია
ელესარი
ელესარი არის ძვირფასი მწვანე ფერის ქვა (ბერილი), რომელიც ნოლდორების მიერ არის გამოკვეთილი, ქვა გალადრიელმა გადასცა არაგორნს, როგორც ნიშანი არაგორნის თავიდან დაბადებისა (იგულისხმება არაგორნის სახელის შეცვლა გამეფების შემდეგ). ქვა ჩასმული იყო ვარცხლის ჩარჩოში, რომელსაც ფრთაგაშლილი არწივის ფორმა ჰქონდა.
რაც შეეხება მეორე ელესარს, იგი შეიქმნა მეორე ეპოქაში ბელერიანდის განადგურების შემდეგ, როდესაც უკანასკნელი ნოლდორები ერიადორში გადასახლდნენ. მეორე ელესარი გამოკვეთა ნოლდორმა ოსტატმა და მეფემ კელებრიმბორმა, მან ქვაში ჯადოსნური ძალა ჩააქსოვა და იგი გალადრიელს გადასცა, რომელმაც ამ ქვით ლოთლორიენი შუახმელეთში ულამაზეს ადგილად აქცია, თუმცა, როდესაც მან მიიღო ძალაუფლების ბეჭედი ნენია, გალადრიელმა ელესარი თავის ასულს, კელებრიანს, გადასცა. მისგან ქვა გადავიდა ჯერ არვენთან, შემდეგ კი არაგორნთან.
დიადი ლამპრები
დიადი ლამპრები იყო უზარმაზარი ჭურჭლები, რომლებიც არდის ორ მხარეს აღმართეს ვალარებმა ჩაბნელებული არდის გასანათებლად (თავდაპირველად არდა ბრტყელი იყო).
ლამპრები შექმნა სამმა ვალარმა: გამოკვეთა აულემ, დალოცა ვარდამ და აანთო მანუემ. ერთი ლამპარი — ილუინი, დადგეს უკიდურეს ჩრდილოეთში, ხოლო მეორე — ორმალი, უკიდურეს სამხრეთში (შეიძლება გავიგოთ, როგორც ჩრდილოეთ და სამხრეთ პოლუსები). ჩრდილოეთის და სამხრეთის სინათლეების გადაკვეთაზე („ეკვატორზე“) ვალარებმა შექმნეს კუნძული ალმარენი, რომელიც მატერიალურ არდაში მათი პირველი საცხოვრებელი გახდა.
ლამპრების შექმნიდან დაიწყო მეორე ისტორიამდელი ხანა არდაში — ლამპრების ხანა.
როდესაც მელკორმა ააგო თავისი ციხესიმაგრე უტუმნო, მან დაანგრია მთები ჰელკარი და რინგილი, რომლებზეც აღმართული იყო ლამპრები. მათი განადგურების შედეგად დაიწყო კატაკლიზმები, რომლებსაც ალმარენის დაღუპვა მოჰყვა, ვალარები კი ამანზე გადასახლდნენ.
ვალინორის ორი ხე
ხეები ვალარებმა შექმნეს მას შემდეგ, რაც მელკორმა დიადი ლამპრები გაანადგურა და არდა წყვდიადში ჩაძირა. ხეები შექმნეს იავანამ და ნიენამ, ვალარებმა. ხეები იდგა ვალიმარის სიახლოვეს არსებულ ბორცვზე, ისინი ანათებდნენ ვალინორს, ელდამარს და კუნძულ ტოლ ერესეას. ერთ ხეს, ტელპერიონს, ვერცხლისფრად მანათობელი ყვავილები ჰქონდა, ხოლო მეორეს — ლაურელინს — ოქროსფერი ფოთლები. ხეების სინათლის აღსავსე ნამს ვარდა აგროვებდა დიდ, ვარდას თასებში. სწორედ ამ ხეების ნამით და სინათლით აავსო ფეანორმა თავის მიერ შექმნილი სილმარილები. ტელპერიონის და ლაურელინის სინათლე ყოველ თორმეტ საათში სუსტდებოდა და ძლიერდებოდა (იმ დროს დღის და ღამის ხანგრძლივობა ერთად ოცდაოთხ საათს შეადგენდა).
მელკორს სძულდა ხეები, ის უნგოლიანტთან ერთად საიდუმლოდ შეიჭრა ვალინორში და ხეები შავი შუბით დასერა, მათი მანათობელი წვენი კი უნგოლიანტმა ამოწოვა და შემდეგ ორივენი შუახმელეთში გაიქცნენ, მელკორმა კი თან სილმარილები წაიღო.
ვალარებმა ვერ შეძლეს ხეების გაცოცხლება, მაგრამ მათი უკანასკნელი ნაყოფებიდან მათ შექმნეს მზე და მთვარე. ტელპერიონის სასწაულებრივად გადარჩენილი ნერგი, გალათილიონი, გადაეცათ ნოლდორებს. გალათილიონის ნერგი, კელებორნი, დაირგა კუნძულ ტოლ ერესეაზე. მეორე ეპოქაში კელებორნის ნერგი, ნიმლოთი, დარგეს ნუმენორში, საიდანაც ელენდილმა ნუმენორიდან გაქცევამდე თან წაიღო მისი ნერგი და იგი გონდორში დარგო (სწორედ ეს ნერგი არის გონდორის თეთრი ხე).
მზე და მთვარე
მელკორის მიერ ხეების განადგურების შემდეგ არდა საბოლოოდ ჩაიძირა წყვდიადში, ეს კი მელკორის ორკებს შუახმელეთში თავისუფლად ხეტიალის და იქ მაცხოვრებელი ელფების, სინდარების, ავარების და ფეანორის მიმდევარი ნოლდორების აწიოკების საშუალებას აძლევდა.
ვალარებმა ნიენამ და იავანამ ხეების გაცოცხლება ვერ შეძლეს. მაგრამ, დაღუპვამდე, ტელპერიონმა უკანასკნელი ყვავილი, ხოლო ლაურელინმა — უკანასკნელი ნაყოფი — გამოიღო. აულემ მათთვის დაამზადა განსაკუთრებული ნავები, რომლებიც გადასცა მაიარებს, ტირიონს და არიენს. ვარდას ჩანაფიქრით, ორივე ნავი ილმენში ყოველ საათს უნდა ყოფილიყო, მაგრამ, ერთმანეთის მოპირდაპირე მხარეს. ერთი ვალინორიდან უნდა ამოცურებულიყო და აღმოსავლეთით დაშვებულიყო, ხოლო მეორე პირიქით — აღმოსავლეთიდან უნდა ამოცურებულიყო და დასავლეთით დაშვებულიყო. მოგვიანებით, მეუღლეების, ლორიენას და ესტეს თხოვნით, ვარდამ შეცვალა გადაწყვეტილება: მზე (არიენი), ვალინორში მოსვლის შემდეგ, გარკვეული დრო ზღვის თავზე უნდა დარჩენილიყო, შემდეგ მას ულმოს ხელქვეითნი ზღვის ქვემოდან გადაატარებდნენ და აღმოსავლეთით გადაიყვანდნენ, მთვარეც (ტილიონი) მზის გზას გაივლიდა, ოღონდ ყოველთვის მის შემდეგ უნდა ამოსულიყო.
აეგლოსი
აეგლოსი იყო გილ-გალადის კუთვნილი შუბი. სიტყვა აეგლოსი სინდარულად ნიშნავს თოვლიან მწვერვალს.
ანგლახელი (გურთანგი)
ანგლახელი ერთ-ერთია ორ ხმალს შორის, რომლებიც შექმნა ეოლმა ბნელმა ელფმა. ეოლმა ხმლები გამოჭედა მეტეორიტული რკინისგან და თავის მიერ შექმნილი ხელოვნურად შექმნილი შავი ფერის ლითონი გალვორნისგან. იგი იძულებული იყო ხმალი დაეთმო თინგოლისთვის, რომ ამ უკანასკნელს მისთვის უფლება მიეცა ნან ელმოთის ტყეში დასასახლებლად. მოგვიანებით თინგოლმა ხმალი თავის სარდალს, ბელეგს გადასცა. თუმცა მას მელიანმა უწინასწარმეტყველა, რომ ხმალში ბოროტება არსებობდა და რომ მას თავისი პატრონი ყოველთვის ეძულებოდა.
ლეგენდის მიხედვით, ხმლიდან ყოველთვის სიმღერის ხმა მოისმოდა, როდესაც ბელეგი მისით ორკებს და მორგოთის სხვა არსებებს ხოცავდა.
როდესაც ტურინი ამონ რუდის ორკებმა შეიპყრეს, ბელეგი მის დასახსნელად გაემართა. მან მცველები დახოცა, მაგრამ, როდესაც მეგობრის ბორკილებს ამსხვრევდა, შემთხვევით ტერფში დაჭრა. გონს მოსულ ტურინს კი ბელეგი ორკად მოეჩვენა, ანგლახელი წაართვა და მოკლა. გამოფხიზლებული ტურინი დიდი ხნის განმავლობაში გლოვობდა მეგობარს. მოგვიანებით ტურინი გვინდორთან ერთად გაემართა ნარგოთრონდში, სადაც ხმალი გადაჭედეს და გურთანგი (სინდარულად სასიკვდილი რკინა) დაარქვეს. სხვა ელფური ხმლების მსგავსად, გურთანგიც მორგოთის არსებების სიახლოვეს ანათებდა. ამ ხმლით ტურინი ნარგოთრონდის ელფებს მრავალ ბრძოლაში უძღვებოდა წინ, დევნიდა რა ამ მიწებიდან მელკორის ქვეშევრდომებს.
დრაკონ გლაურუნგის სიკვდილის შემდეგ ტურინმა ბრანდირისგან შეიტყო, რომ მისი ცოლი ნინიელი სინამდვილეში მისი და — ნიენორი იყო. განრისხებულმა ბრანდირი გურთანგით მოკლა, შემდეგ კი, სასოწარკვეთილი ხმალს მიუბრუნდა და უთხრა:
"გამარჯობა გურთანგ! შენ არ აღიარებ მბრძანებელს, არავის ერთგული არ ხარ, მხოლოდ ხელის, რომელიც შენ გმართავს! შენ არავის სისხლის წინაშე არ დაიხევ! არ აიღებ ტურინ ტურამბარის სისხლს? შეძლებ ჩემს სწრაფად მოკვლას?"
ხმალმა კი უპასუხა:
"დიახ, შენს სისხლს სიამოვნებით დავლევ, რომ დავივიწყო სისხლი ბელეგისა, ჩემი პატრონისა, და სისხლი ბრანდირისა, უსამართლოდ მოკლულისა. მე დავლევ შენს სისხლს!"
ტურინის უსულო სხეულთან იპოვეს ორად გადატეხილი გურთანგი.
მანდოსმა იწინასწარმეტყველა, რომ უკანასკნელი ბრძოლის დროს ტურინი ხელში გურთანგს აიღებს და მელკორს სასიკვდილო დარტყმას მიაყენებს, რითაც მსოფლიოში ბოროტებას საბოლოოდ მოუღებს ბოლოს.
ანგრისტი
ანგრისტი — ხანჯალი, რომელიც გამოჭედა ჯუჯათა დიდებულმა ოსტატმა, ნოგროდელმა ტელხარმა და გადასცა კურუფინს, ფეანორის შვილს. ბერენი, რომელმაც ხანჯალი კურუფინს წაართვა, ხანჯლით ლუთიენის სიმღერით დაძინებული მორგოთის გვირგვინიდან სილმარილების ამოღებას ცდილობდა. როდესაც ბერენი მეორე სილმარილის ამოღებას შეეცადა, ხანჯალი გატყდა, მისმა ნამსხვრევმა კი მძინარე მორგოთს ლოყა გაუჭრა.
ანგუირელი
ანგლახელის ტყუპისცალი ხმალი, რომელიც ასევე ბნელმა ელფმა ეოლმა გამოჭედა. ხმალი ეოლს ჰქონდა, სანამ იგი არ მოიპარა მისმა ვაჟმა, მაეგლინმა, როდესაც დედასთან ერთად გონდოლინში გაიქცა.
არანურთი
თინგოლ დორიათის მეფის ხმალი. სინდარულად მისი სახელი ითარგმნება როგორც მეფის რისხვა.
ბელთრონდინგი
ბელთრონდინგი ბელეგ ქურთალიონის მშვილდია. სინდარულად სახელი ითარგმნება როგორც ურჩი მშვილდი.