cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ოლივიე მესიანი
მესიანმა პარიზის კონსერვატორიაში სწავლა 11 წლის ასაკში დაიწყო. მის მასწავლებელებს შორის იყვნენ პოლ დიუკა, მორის ემანუელი, შარლ-მარი ვიდორი და მარსელ დიუპრე. 1931 წელს პარიზის წმინდა სამების ეკლესიაში ორგანისტად დაინიშნა და ამ პოსტზე გარდაცვალებამდე მუშაობდა. 1930-იან წლებში ასწავლიდა Schola Cantorum de Paris-ში. 1940 წელს, საფრანგეთის დაცემისას, მესიანი ტყვედ ჩავარდა. ტყვეობის დროს დაწერა „კვარტეტი დროის დასასრულისთვის“ (Quatuor pour la fin du temps), რომელშიც ტყვეთა ბანაკში იმ დროს არსებული ინსტრუმენტები – ფორტეპიანო, ვიოლინო, ჩელო და კლარნეტია გამოყენებული. ნაწარმოები პირველად მესიანის და სხვა ტყვეების მიერ შესრულდა აუდიტორიისთვის, რომელიც პატიმრების და ზედამხედველებისგან შედგებოდა. 1941 წელს, გათავისუფლებიდან მალევე, დაინიშნა ჰარმონიის, ხოლო 1966 წელს კომპოზიციის პროფესორად პარიზის კონსერვატორიაში. ამ პოზიციებზე 1978 წლამდე მუშაობდა. ასწავლიდა არაერთ გამორჩეულ მუსიკოსს, მათ შორის იყვენენ ჯორჯ ბენჯამინი, ალექსანდრ გერი, პიერ ბულეზი, კარლჰაინც შტოკჰაუზენი და ივონ ლორიო, რომელიც მისი მეორე ცოლი გახდა.
გატაცებული იყო ფრინველთა გალობით, იწერდა მათ და იყენებდა მათ ტრანსკრიპციებს კომპოზიციაში. ფერების ინოვაციური გამოყენება, მიდგომა დროისა და მუსიკის ურთიერთმიმართებასთან და ფრინველთა გალობის გამოყენება არის არასრული სია იმ ფაქტორებისა, რომლებიც მესიანის მუსიკას გამოარჩევს.
ახალგაზრდობა და სწავლის პერიოდი
I მსოფლიო ომის დაწყებისას პიერ მესიანი გაიწვიეს, ხოლო სესილმა მათი ორი ვაჟი საცხოვრებლად გრენობლში, თავის ძმასთან წაიყვანა. იქ მესიანი დრამამ გაიტაცა და თავის ძმას სახლში მოწყობილ სათამაშო თეატრში შექსპირს უკითხავდა ხოლმე. ამ დროს მიიღო, აგრეთვე, კათოლიკური რწმენა. მოგვიანებით, მესიანი თავს ყველაზე კარგად დოფინეს ალპებში გრძნობდა. გრენობლის სამხრეთით სახლიც აიშენა, სადაც შექმნა თავისი ნაწარმოებების უმეტესობა.
ფორტეპიანოზე დაკვრა თავისით ისწავლა, თუმცა, შემდგომში, გაკვეთილებზეც დადიოდა. დაინტერესებული იყო ფრანგი კომპოზიტორების, კლოდ დებიუსის და მორის რაველის, ბოლოდროინდელი მუსიკით, საშობაო საჩუქრად კი საოპერო პარტიტურებს ითხოვდა ხოლმე. ნოტების საყიდლად ფულსაც აგროვებდა. ერთ-ერთი თავისი შენაძენი ედვარდ გრიგის „პერ გიუნტი“ (Peer Gynt) იყო, რომელზეც ამბობდა: „(მისმა) ულამაზესმა ნორვეგიულმა მელოდიურმა ხაზებმა ხალხური სიმღერის არომატით... მელოდიის სიყვარული მომცა.“ დაახლოებით ამ დროს დაიწყო მუსიკის წერა. 1918 წელს მამა ომიდან დაბრუნდა და ოჯახი ნანტში გადავიდა. ოლივიემ იქაც განაგრძო მუსიკის გაკვეთილების მიღება. ერთ-ერთმა მასწავლებელმა, ჟეან დე ჟიბონმა, აჩუქა დებიუსის ოპერის, „პელეას და მელისანდეს“, პარტიტურა, რომელიც მესიანმა აღწერა, როგორც „მეხის დაცემა“ და როგორც „ალბათ ყველაზე გადამწყვეტი გავლენა“ მასზე. მომდევნო წელს პიერ მესიანმა პარიზში მასწავლებლის პოსტი მიიღო. 1919 წელს 11 წლის მესიანმა პარიზის კონსერვატორიაში დაიწყო სწავლა.
კონსერვატორიაში მესიანმა ბრწყინვალე აკადემიურ პროგრესს მიაღწია. 1924 წელს, 15 წლისამ, მოიპოვა მეორე ადგილი ჰარმონიაში, რომელსაც პროფესორი ჟან გალონი ასწავლიდა. 1925 წელს გადაეცა პირველი ადგილი საფორტეპიანო აკომპანიმენტში და 1926 წელს – პირველი ადგილი ფუგაში. მორის ემანუელთან სწავლის შემდეგ დაჯილდოვდა მეორე ადგილით მუსიკის ისტორიაში, 1928 წელს. ემანუელის მაგალითმა მასში ძველბერძნული რიტმების და ეგზოტიკური კილოების მიმართ ინტერესი გააღვიძა. ფორტეპიანოზე იმპროვიზატორული ნიჭის დემონსტრირების შემდეგ მორის დიუპრესთან ორგანის სწავლა დაიწყო. ამ ინსტრუმენტზე დაკვრასა და იმპროვიზაციაში პირველი ადგილიც აიღო 1929 წელს. შარლ-მარი ვიდორთან კომპოზიციის ერთწლიანი სწავლის შემდეგ, 1927 წლის შემოდგომაზე, ახლად დანიშნულ პოლ დიუკას კლასში გადავიდა. მესიანის დედა სწავლის დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე, ტუბერკულოზით გარდაიცვალა. მწუხარების მიუხედავად, მან სწავლა განაახლა და 1930 წელს პირველი ადგილიც მიიღო კომპოზიციაში.
სტუდენტობის დროს დაწერა თავისი პირველი გამოქვეყნებული ნაწარმოებები – რვა პრელუდია (Préludes) ფორტეპიანოსთვის და „ზეციური ბანკეტი“ Le banquet céleste. მათში გვხვდება მესიანის მიერ თავისი შეზღუდული ტრანსპოზიციის კილოების და პალინდრომული რიტმების გამოყენება (რომელსაც თვითონ „შეუქცევად“ (non-retrogradable) რიტმებს ეძახდა). მისი საჯარო დებიუტი 1931 წელს შედგა საორკესტრო სიუიტით „დავიწყებული მსხვერპლშეწირვები“ (Les offrandes oubliées). იმავე წელს პირველად მოისმინა გამელანი, რამაც მასში მომართული პერკუსიის მიმართ ინტერესი გააღვიძა.
La Trinité, „ახალგაზრდა საფრანგეთი“ და მესიანის ომი
1927 წელს მესიანი დიუპრეს ორგანის კურსს შეუერთდა. დიუპრე მოგვიანებით წერდა, რომ მესიანი, რომელსაც ინსტრუმენტი ნანახიც არ ჰქონდა, ერთი საათით წყნარად იჯდა და უსმენდა მასწავლებელს, რომელიც მის თავისებურებებს ხსნიდა და აჩვენებდა. ერთი კვირის შემდეგ კი დაბრუნდა და შთამბეჭდავ დონეზე დაუკრა იოჰან სებასტიან ბახის ფანტაზია და ფუგა დო მინორი, BWV 562. 1929 წელს მესიანი რეგულარულად ენაცვლებოდა პარიზის წმინდა სამების ეკლესიის ორგანისტს, შარლ კეფს, რომელიც იმ პერიოდში ავადმყოფობდა. 1931 წელს კეფი გარდაიცვალა და პოსტი ვაკანტური გახდა, რის შემდეგაც დიუპრემ, შარლ ტურნემირმა, ვიდორმა და სხვებმა მხარი მესიანის კანდიდატურას დაუჭირეს. ფორმალური აპლიკაცია ვიდორის სარეკომენდაციო წერილსაც შეიცავდა. პოსტზე მესიანი 1931 წელს დაინიშნა და იგი სამოც წელზე მეტ ხანს ეკავა. მან ასევე მიიღო სამსახური Schola Cantorum de Paris-ში 30-იანი წლების დასაწყისში. 1932 წელს დაწერა „მარადიული ტაძრის გამოცხადება“ (Apparition de l'église éternelle) ორგანისთვის.
1932 წელვე იგი დაქორწინდა მევიოლინე და კომპოზიტორ კლერ დელბოზე. ამ ქორწინებამ შთააგონა, დაეწერა ნამუშევრები მეუღლისთვის („თემა და ვარიაციები“ ვიოლინოსა და ფორტეპიანოსთვის) და შეექმნა მუსიკა ოჯახური ბედნიერების აღსანიშნავადაც, როგორიცაა სიმღერების ციკლი Poèmes pour Mi (1936), რომელიც 1937 წელს გააორკესტრა. (Mi მეუღლის მოფერებითი სახელი იყო.) 1937 წელს დაიბადა მათი ვაჟი, პასკალი. ქორწინება ტრაგედიით დასრულდა მეორე მსოფლიო ომის ბოლოს, როცა გადატანილი ოპერაციის შემდეგ კლერმა მეხსიერება დაკარგა. მან დარჩენილი ცხოვრება ფსიქიატრიულ დაწესებულებებში გაატარა.
1936 წელს ანდრე ჟოლივესთან, დანიელ ლეზიურთან და ივ ბოდრიესთან ერთად, მესიანმა დააფუძნა ჯგუფი La jeune France („ახალგაზრდა საფრანგეთი“)''. მათი მანიფესტი ირიბად აკრიტიკებდა მაშინდელ პარიზულ მუსიკაში გამეფებულ სიმსუბუქეს და მას ამჯობინებდნენ „ცოცხალ მუსიკას, რომელსაც აქვს მუხტი გულწრფელობის, სიკეთის და არტისტული პროფესიონალიზმისა“. ''ეს პოლემიკური ფაზა მესიანის კარიერაში მალევე დასრულდა.
მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე მესიანი საფრანგეთის არმიაში გაიწვიეს, თუმცა, ცუდი მხედველობის გამო სამედიცინო დამხმარედ გაამწესეს და არა აქტიურ მებრძოლად. 1940 წლის მაისში, ვერდენთან ტყვედ ჩავარდა და გერლიცში იქნა გადაყვანილი, სადაც Stalag VIII-A-ში ჩასვეს. იქ მყოფ ტყვეებს შორის გაიცნო მევიოლინე, ჩელისტი და კლარნეტისტი. მესიანმა მათთვის ტრიო დაწერა, რომელიც შემდგომ თავის „კვარტეტში დროის დასასრულისთვის“ (Quatuor pour la fin du temps) გააერთიანა. კვარტეტი 1941 წლის იანვარში, ძლიერ ყინვაში შესრულდა, ხოლო აუდიტორიას სხვა ტყვეები და საპატიმროს მცველები წარმოადგენდნენ, თავად კომოზიტორი ცუდად მოვლილ პიანინოზე უკრავდა. ამგვარად, ტყვეთა ბანაკში მიღებულმა განცდებმა და შთაბეჭდილებებმა შედეგად გამოიღო XX საუკუნის კლასიკური მუსიკის ერთ-ერთი აღიარებული შედევრი. სათაურში არსებული „დროის დასასრული“ ალუზიაა აპოკალიფსზე, ასევე მესიანის მიერ ამ ნაწარმოებში რიტმის და ჰარმონიის საშუალებით დროის სრულიად ახლებულ გააზრებაზე თავის წინამორბედებთან და თანამედროვეებთან შედარებით.
Stalag VIII-A-ს ადგილას ბავშვებისთვის, ახალგაზრდებისთვის, ხელოვანებისთვის და რეგიონის მცხოვრებთათვის განათლების და კულტურის ევროპული ცენტრის „მესიანის მუსიკასთან შეხვედრის წერტილის“ (Meeting Point Music Messiaen) დაარსების იდეა 2004 წლის დეკემბერში გაჩნდა. მესიანის ქვრივის ჩართულობით და გერმანიის და პოლონეთის შესაბამისი ადმინისტრაციული ერთეულების ხელშეწყობით, პროექტი 2014 წელს დასრულდა.
„ტრისტანი“ და სერიალიზმი
1941 წლის მაისში, გერლიციდან გათავისუფლებიდან მალევე, მესიანი პარიზის კონსერვატორიაში ჰარმონიის პროფესორად დაინიშნა, სადაც 1978 წლამდე ასწავლიდა. შეადგინა და 1944 წელს გამოსცა „ჩემი მუსიკალური ენის ტექნიკა“ (Technique de mon langage musical), სადაც ბევრი მაგალითი მოჰყავს თავისი მუსიკიდან, განსაკუთრებით, კვარტეტიდან. მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ ოცდაათ წელს ოდნავ გადაცილებული იყო, მოსწავლეები მესიანს ახასიათებდნენ, როგორც შესანიშნავ პედაგოგს. მის სტუდენტებს შორის იყვნენ კომპოზიტორები პიერ ბულეზი და კარელ გეივერცი, ასევე, კარლჰაინც შტოკჰაუზენი 1952 წელს, ალექსანდრ გერი 1956-57 წლებში, ტრისტან მურაილი 1967-72 წლებში და ჯორჯ ბენჯამინი გვიან 70-იანებში. ბერძენი კომპოზიტორი იანის ქსენაკისი მასთან 1951 წელს, სხვისი რეკომენდაციით მოხვდა. მესიანი მოუწოდებდა მას, მუსიკის შექმნისას მათემატიკის და არქიტექტურის ცოდნა გამოეყენებინა.
1943 წელს დაწერა „ამენის ხილვები“ (Visions de l'Amen) ორი ფორტეპიანოსთვის, რომელიც თავად უნდა შეესრულებინა ივონ ლორიოსთან ერთად, ცოტა ხანში კი ლორიოსთვის შექმნა უზარმაზარი სოლო საფორტეპიანო ციკლი „ჩვილი იესოს ოცი დანახვა“ (Vingt regards sur l'enfant-Jésus). მისთვისვე დაწერა „სამი პატარა ლიტურგია“ (Trois petites liturgies de la présence divine) ქალთა გუნდის და ორკესტრისთვის, რომელიც რთულ საფორტეპიანო პარტიას შეიცავს.
„ამენის ხილვებიდან“ ორი წლის შემდეგ მესიანმა დაწერა სიმღერების ციკლი Harawi, პირველი ტრისტანის და იზოლდას ლეგენდით შთაგონებული სამი ნაწარმოებიდან, რომელიც ადამიანურ (და არა ღვთაებრივ) სიყვარულს ეხება. მეორე ნაწარმოები სერჟ კუსევიცკის შეკვეთით დაიწერა. მესიანმა განაცხადა, რომ ამ შეკვეთაში არ იყო განსაზღვრული ნაწარმოების ხანგრძლივობა ან ორკესტრის ზომა. შედეგი იყო ათნაწილიანი „სიმფონია-ტურანგალილა“ (Turangalîla-Symphonie). იგი წარმოადგენს არა სიმფონიას ჩვეულებრივი გაგებით, არამედ ხანგრძლივ მედიტაციას ადამიანურ კავშირზე და სიყვარულზე. მასში, რიხარდ ვაგნერის „ტრისტან და იზოლდასგან “ გასხვავებით, არ არის სექსუალურ ლტოლვასთან დაკავშირებული დანაშაულის გრძნობა, რადგან ეს ლტოლვა, მესიანის აზრით, ღვთის საჩუქარი იყო. ტრისტანის მითით შთაგონებული მესამე ნაწარმოები იყო Cinq rechants თორმეტი მომღერლისთვის აკომპანიმენტის გარეშე, რომელიც, თავად კომპოზიტორის მიხედვით, ტრუბადურების Alba-ს სტილის პოეზიის გავლენით იყო შექმნილი.
მესიანი აშშ-ს 1949 წელს ეწვია, სადაც მისი მუსიკა კუსევიცკის და ლეოპოლდ სტოკოვსკის დირიჟორობით შესრულდა. იმავე წელს, ლენარდ ბერნსტაინის დირიჟორობით, Turangalîla-Symphonie პირველად შესრულდა აშშ-ში.
1974 წელს, ორი კვირის განმავლობაში ასწავლიდა და ლორიოსთან ერთად უკრავდა ბუდაპეშტში. 1949 წელს ტენგლვუდში ასწავლიდა. 1949 წლის ზაფხულიდან მოყოლებული ასწავლიდა დარმშტადტის ახალი მუსიკის საზაფხულო სკოლაში. იგი არ იყენებდა სერიალისტურ ტექნიკას, მაგრამ სხვების, მათ შორის, არნოლდ შონბერგის თორმეტ-ტონიანი ნაწარმოებების სამწლიანი ანალიზის შემდეგ დაიწყო ექსპერიმენტები სხვა ელემენტებისგან (გრძლიობა, არტიკულაცია და დინამიკა) რიგების შექმნაში, ქრომატიული ბგერათრიგების პრინციპის მიხედვით. ამ ექსპერიმენტების შედეგი იყო Mode de valeurs et d'intensités ფორტეპიანოსთვის („ოთხი ეტიუდი რიტმზე"),  რომელიც შეცდომით იქნა მოხსენიებული, როგორც ტოტალური სერიალიზმის პირველი ნიმუში. მან დიდი გავლენა მოახდინა პირველ ევროპელ სერიალისტ კომპოზიტორებზე, როგორებიცაა პიერ ბულეზი და კარლჰაინც შტოკჰაუზენი. ამავე პერიოდში მიმართავდა ექსპერიმენტებს musique concrète-ის სტილში (მუსიკა ჩაწერილი ხმებისთვის).
ფრინველთა გალობა და 1960-იანები
1952 წელს მესიანს სთხოვეს დაეწერა მუსიკა ფლეიტისტების ტესტირებისთვის პარიზის კონსერვატორიაში. მან შექმნა პიესა სახელწოდებით Le merle noir („შავი შაშვი“), ფლეიტის და ფორტეპიანოსთვის. ფრინველების გალობით დიდი ხნით ადრე იყო დაინტერესებული და იგი მის რამდენიმე ადრეულ ნაწარმოებშიც ფიგურირებს, როგორიცაა „შობა“ (La Nativité), Quatuor და Vingt regards, თუმცა, ეს პიესა მთლიანად შავი შაშვის გალობაზე იყო დაფუძნებული.
ეს მიმართულება მესიანმა ახალ საფეხურზე აიყვანა 1953 წლის საორკესტრო ნაწარმოებში „ფრინველთა გამოღვიძება“ (Réveil des oiseaux) – აქ გამოყენებული მუსიკალური მასალა თითქმის მთლიანად ფრინველების იმ გალობისგან შედგება, რომლის მოსმენაც შუაღამესა და შუადღეს შორის იურის მთებშია შესაძლებელი. ამ პერიოდიდან მოყოლებული, ჩიტების გალობა მესიანის ყველა ნაწარმოებშია შეტანილი. მან აგრეთვე შექმნა რამდენიმე პიესა, რომელთა სათაურებიც და მუსიკალური მასალაც ჩიტებისგან მოდის, მაგალითად, 1958 წელს დასრულებული ცამეტნაწილიანი კოლექცია ფორტეპიანოსთვის „ფრინველების კატალოგი“ (Catalogue d'oiseaux) და 1971 წლის La fauvette des jardins. პოლ გრიფიტსის სიტყვებით, მესიანი უფრო კარგი ორნითოლოგი იყო, ვიდრე ნებისმიერი კომპოზიტორი მანამდე და უფრო მუსიკალური დამკვირვბელი ფრინველთა გალობისა, ვიდრე ნებისმიერი ორნითოლოგი მანამდე.
მესიანის პირველი ცოლი 1959 წელს, ხანგრძლივი ადადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა და 1961 წელს კომპოზიტორი ივონ ლორიოზე დაქორწინდა. მან აქტიურად დაიწყო მოგზაურობა, რათა დასწრებდა მუსიკალურ ღონისძიებებს და მოეძებნა უფრო ეგზოტიკური ფრინველების გალობა ჩაწერისა და ტრანსკრიპციისთვის. ლორიო ხშირად მონაწილეობდა ჩიტების გალობის დეტალურ შესწავლაში მეუღლესთან ერთად სეირნობისას, იწერდა მათ მაგნიტურ ლენტაზე, მომავალში გამოსაყენებლად. 1962 წელს მესიანი იაპონიას ეწვია. იქ მოსმენილმა გაგაკუმ და ნოს თეატრმა გავლენა მოახდინა მის „იაპონურ სკეტჩებზე“ და „შვიდ ჰაიკუზე“ (Sept haïkaï), რომელიც შეიცავს ტრადიციული იაპონური ინსტრუმენტების სტილიზებულ იმიტაციებს.
ამ დროს მესიანის მუსიკის პოპულარიზაციას, სხვებთან ერთად, ეწეოდა პიერ ბულეზი, რომელმაც ორგანიზება გაუწია მის შესრულებას თავის Domaine musical კონცერტებზე და დონაუეშინგენის ფესტივალზე. შესრულებულ ნაწარმოებებს შორის იყო Réveil des oiseaux, Chronochromie (რომელიც 1960 წლის ფესტივალისთვის შეუკვეთეს) და Couleurs de la cité céleste („ზეციური ქალაქის ფერები“). ეს უკანასკნელი იყო შედეგი შეკვეთისა, სადაც მოთხოვნილი იყო კომპოზიცია სამი ტრომბონის და სამი ქსილოფონისთვის. მესიენმა დაამატა მეტალის და ხის ჩასაბერი ინსტრუმენტები, დასარტყამები და ფორტეპიანო, ხოლო სამი ქსილოფონის ნაცვლად ქსილოფონი, ქსილორიმბა და მარიმბა მიუთითა. კიდევ ერთი ნამუშევარი ამ პერიოდიდან, Et exspecto resurrectionem mortuorum („და ველი მკვდართა აღდგომას“), ორ მსოფლიო ომში გარდაცვლილთა ხსოვნის საპატივცემულოდ შეუკვეთეს. იგი პირველად ვიწრო წრეში შესრულდა სენ-შაპელში, შემდგომ კი, საჯაროდ, შარტრის კათედრალში. მსმენელთა შორის შარლ დე გოლიც იყო.
მესიანის, როგორც კომპოზიტორის, რეპუტაცია იზრდებოდა და 1959 წელს საპატიო ლეგიონის ოფიცრის ტიტულზე წარადგინეს. 1966 წელს ოფიციალურად დაინიშნა კომპოზიციის პროფესორად პარიზის კონსერვატორიაში, თუმცა ამ დისციპლინას მანამდეც წლების განმავლობაში ასწავლიდა. შემდგომი ჯილდოები იყო საფრანგეთის ინსტიტუტში არჩევა 1967 წელს და გამოყენებითი ხელოვნების აკადემიაში 1968 წელს; ერაზმუსის ჯილდო 1971 წელს, ოქროს მედალი სამეფო ფილარმონიული საზოგადოებისგან და ერნსტ ფონ სიმენსის ჯილდო 1975 წელს, სონინგის ჯილდო (დანიის უმაღლესი მუსიკალური ჯილდო) 1977 წელს და ვოლფის ჯილდო ხელოვნებაში 1982 წელს. 1980 წელს ბელგიის სამეფოსგან კომანდორის ჯვარი (Croix de Commander) გადაეცა.
„ფერისცვალება“, „კანიონები“, „წმინდა ფრანცისკე“ და „მიღმა“
მესიანის შემდეგი ნამუშევარი იყო მასშტაბური „ფერისცვალება უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი“ (La Transfiguration de Notre Seigneur Jésus-Christ). იგი ამ კომპოზიციით 1965-დან 1969 წლამდე იყო დაკავებული და მის შესასრულებლად საჭიროა 100 მომღერლისგან შემდგარი ათ ნაწილად გაყოფილი გუნდი, 7 სოლო ინსტრუმენტი და დიდი ორკესტრი. მისი თოთხმეტი ნაწილი წარმოადგენს მედიტაციას ქრისტეს ფერისცვალების თემაზე. ამ ნაწარმოების დასრულებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, მესიანმა მიიღო შეკვეთა ელის ტალისგან ამერიკის შეერთებული შტატების 200 წლის იუბილესთან დაკავშირებული ნაწარმოების შექმნაზე. 1972 წელს ის აშშ-ს ეწვია. მასზე შთაბეჭდილება მოახდინა ბრაისის კანიონმა იუტაში, მისმა განსაკუთრებულმა ფერებმა და ფრინველთა გალობამ. შედეგი იყო თორმეტნაწილიანი საორკესტრო პიესა „კანიონებიდან ვარსკვლავებამდე“ (Des canyons aux étoiles), რომელიც პირველად 1974 წელს, ნიუ-იორკში შესრულდა.
1971 წელს მესიანს სთხოვეს კომპოზიციის შექმნა პარიზის ოპერისთვის. მსგავსი მასშტაბის პროექტზე თავდაპირველი ყოყმანის მიუხედავად, იგი დათანხმდა შეკვეთას და 1975 დაიწყო მუშაობა ნაწარმოებზე წმინდა ფრანცისკ ასიზელი (Saint-François d'Assise). კომპოზიციის პროცესი ინტენსიური იყო (მესიანი ლიბრეტოზეც თავად მუშაობდა) და იგი 1975 წლიდან 1979 წლამდე გაგრძელდა, ხოლო გაორკესტრება – 1979 წლიდან 1983 წლამდე. მესიანი ნაწარმოებს „სპექტაკლს“ უწოდებდა და არა ოპერას. პირველად შესრულდა 1983 წელს. არაერთი კრიტიკოსი ფიქრობდა, რომ ეს კომპოზიტორის გამოსათხოვარი იქნებოდა (გარკვეული ხანი, ასე ფიქრობდა თავად მესიანიც), მაგრამ შემოქმედებითი მუშაობა განაგრძო. 1984 წელს გამოსცა საორღანო პიესების დიდი კოლექცია წმინდა საიდუმლოს წიგნი (Livre du Saint Sacrement); აგრეთვე ფრინველთა გალობაზე დაფუძნებული პიესები ფორტეპიანოსთვის და ნაწარმოებები ფორტეპიანოსა და ორკესტრისთვის.
1978 წლის ზაფხულში მესიანმა კონსერვატორიის პედაგოგის თანამდებობა დატოვა. მას საპატიო ლეგიონის უმაღლესი ჯილდო, დიდი ჯვარი მიანიჭეს. იმავე წელს გამართულ მის 70 წლის იუბილესთან დაკავშირებულ ღონისძიებაზე ოპერაციის გამო დასწრება ვერ შეძლო, თუმცა ესწრებოდა ლონდონის სამეფო საფესტივალო დარბაზში ''წმ. ფრანცისკეს'' მთლიან შესრულებას 1988 წელს, თავისი 80 წლის იუბილის აღსანიშნავად. იმავე წელს Erato-მ მესიანის მუსიკის 17 დისკისგან შემდგარი კოლექცია გამოუშვა, რომელშიც ასევე იყო კომპოზიტორის საუბარი კლოდ სამუელთან.
მიუხედავად იმისა, რომ სიცოცხლის ბოლო წლებში ტკივილით იტანჯებოდა და ზურგის განმეორებითი ოპერაციაც დასჭირდა, მაინც შეძლო ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრის შეკვეთის ელვის ნათება მიღმიერში (Éclairs sur l'au-delà...) შესრულება, რომლის პრემიერაც მისი გარდაცვალებიდან ექვსი თვის შედეგ შედგა. კომპოზიტორი პარიზში, 1992 წლის 27 აპრილს გარდაიცვალა.
მისი ჩანაწერების გადამოწმებისას ლორიომ აღმოაჩინა, რომ მესიანი, თავისი სიცოცხლის ბოლო თვეებში წერდა კონცერტს ოთხი მუსიკოსისთვის, რომელთა მიმართაც განსაკუთრებით მადლიერი იყო: თავად ლორიო, ჩელისტი მსტისლავ როსტროპოვიჩი, ჰობოისტი ჰაინც ჰოლიგერი და ფლეიტისტი კატერინ კანტინი (აქედან სახელი კონცერტი ოთხისთვის (Concert à quatre). დაგეგმილი ხუთიდან ოთხი ნაწილი ძირითადად დასრულებული იყო. მათი გაორკესტრება ლორიომ მოახდინა, ჯორჯ ბენჯამინის რჩევების მიხედვით. ნაწარმოების პრემიერა 1994 წლის სექტემბერში, მესიანის მიერ ნაგულისხმევი მუსიკოსების მიერ განხორციელდა.
მუსიკა
მესიანის მუსიკა ხასიათდება, როგორც განცალკევებული დასავლური მუსიკალური ტრადიციისგან, მაგრამ გამომდინარე ამ ტრადიციისგან და ატარებს მისი გავლენის ნიშნებს. მისი შემოქმედების უდიდესი ნაწილი უარყოფს დასავლურ მუსიკაში მიღებულ წინსვლის პროცესს, მუსიკალურ განვითარებას და დიატონურ ჰარმონიას. ამის ერთ-ერთი მიზეზი მესიანის ტექნიკის სიმეტრიულობაა, მაგალითად, მისი შეზღუდული ტრანსპოზიციის კილოები არ იძლევა დასავლურ კლასიკურ მუსიკაში მიღებული კადანსების წარმოების საშუალებას.
მესიანი მუდმივად ავითარებდა ახალ კომპოზიციურ ხერხებს და ახდენდა მათ ინტეგრირებას უკვე არსებულ ტექნიკასთან. მაგალითად, მისი ბოლო ნაწარმოებები კვლავ იყენებს შეზღუდული ტრანსპოზიციის კილოებს. ბევრი მკვლევარის აზრით, განვითარების ეს განგრძობითი პროცესი მესიანის ყველა ძირითად ნაწარმოებს, კვარტეტიდან მოყოლებული, მისი წინა ნაწარმოებების შეჯამებად აქცევს. მიუხედავად ამისა, ამ ძირითადი ნამუშევრების უმეტესობაში გვხვდება ახალი ტექნიკური იდეები. ამის მარტივი მაგალითებია მედიტაციების ინტროში გამოყენებული სიტყვების მუსიკალური კოდირება, ახალი დასარტყამი ინსტრუმენტის, გეოფონის გამოგონება ნაწარმოებისთვის კანიონებიდან ვარსკვლავებამდე და ''წმ. ფრანცისკ ასიზელის'' ზოგიერთი, ფრინველთა გალობაზე დაფუძნებული პასაჟი, სადაც ინდივიდუალური პარტიები არაა სინქრონიზებული ძირითად პულსთან.
ახალი ხერხების აღმოჩენის გარდა, მესიანი პოულობდა და ითვისებდა ეგზოტიკურ მუსიკას, როგორიცაა ძველბერძნული რიტმები, ინდუისტური რიტმები (შარნგადევას 120 რიტმული ერთეულის სია, deçî-tâla), ბალის და იავური გამელანი, ფრინველების გალობა და იაპონური მუსიკა.
მიუხედავად იმისა, რომ საკუთარი მეთოდების აკადემიურ კვლევაში თავად ყველაზე დიდი წვლილი მიუძღვის (შედგენილი აქვს ორი ტრაქტატი, მეორე – ხუთ ტომად, მისი გარდაცვალების შემდეგ გამოიცა) და მუსიკალური ანალიზის ოსტატიც იყო, მიაჩნდა, რომ ხერხების და ტექნიკის განვითარება და შესწავლა მხოლოდ საშუალებაა ინტელექტუალური, ესთეტიკური და ემოციური მიზნების მისაღწევად. მას მიაჩნდა, რომ მუსიკალური კომპოზიცია სამი სხვადასხვა კრიტერიუმით უნდა ფასდებოდეს: ის უნდა იყოს საინტერესო, მშვენიერი მოსასმენად და უნდა ახდენდეს ემოცურ ზემოქმედებას მსმენელზე.
მესიანს შექმნილი აქვს მოზრდილი საფორტეპიანო რეპერტუარი. თუმცა კარგ პიანისტად ითვლებოდა, მას უეჭველად ეხმარებოდა ივონ ლორიო თავისი შესანიშნავი საფორტეპიანო ტექნიკით, რთული რიტმების და რიტმული კომბინაციების გადმოცემის უნარით. ამენის ხილვებიდან მოყოლებული საფორტეპიანო მუსიკის წერისას მესიანს ყოველთვის ლორიო ჰყავდა მხედველობაში და ამბობდა კიდეც: „შემიძლია საკუთარ თავს ნებისმიერი ექსცენტრიულობის უფლება მივცე, რადგან მისთვის ყველაფერი შესაძლებელია.“
დასავლური ხელოვნების გავლენები
მისი თანადროული ფრანგული მუსიკის განვითრებას მძლავრი ზეგავლენა ჰქონდა მესიანზე, განსაკუთრებით, კლოდ დებიუსის მუსიკას და მის მთელტონიან გამას (რომელიც მესიანის შეზღუდული ტრანსპოზიციის კილოებში მოხსენიებულია, როგორც კილო 1). მესიანი იშვიათად იყენებდა მთელტონიან გამას საკუთარ კომპოზიციებში, რადგან, მისივე თქმით, დებიუსის და დიუკას შემდეგ „დასამატებელი არაფერი იყო“, მაგრამ იყენებდა მსგავსად სიმეტრიულ კილოებს.
მესიანი აღფრთოვანებული იყო იგორ სტრავინსკის მუსიკით, განსაკუთრებით, რიტმის და ფერის მისეული გამოყენებით ისეთ ადრეულ ნაწარმოებებში, როგორიცაა კურთხეული გაზაფხული. აგრეთვე გავლენა იქონია მასზე ჰეიტორ ვილა-ლობოსის საორკესტრო ნიჭმა. ვილა-ლობოსი იმ დროს პარიზში ცხოვრობდა და წარმატებულ კონცერტებს ატარებდა. საფორტეპიანო მუსიკის კომპოზიტორებიდან გამოარჩევდა ჟან-ფილიპ რამოს, დომენიკო სკარლატის, ფრედერიკ შოპენს, დებიუსის და ისააკ ალბენისს. უყვარდა მოდესტ მუსორგსკის მუსიკა და იყენებდა სხვადასხვა მოდიფიკაციას „M-ის ფორმის“ (როგორც თავად უწოდებდა) მელოდიური მოტივისა მუსორგსკის ბორის გოდუნოვიდან, თუმცა ამ მოტივის ბოლო ინტერვალს, წმინდა კვარტას, ტრიტონით ცვლიდა ხოლმე.
მესიანზე სურრეალიზმმაც მოახდინა გავლენა, რაც ჩანს მისი ზოგიერთი საფორტეპიანო პრელუდიის სახელიდან (ანარეკლები ქარში... (Un reflet dans le vent...) და მისი ზოგიერთი ლექსიდან (მის ზოგიერთ ნააწრმოებს, მაგალითად, დავიწყებულ მსხვერპლშეწირვებს პროლოგის სახით მისივე ლექსები აქვს).
ფერი
როცა ჯორჯ ბენჯამენს ჰკითხეს, თუ რაში მდგომარეობდა მესიანის მთავარი გავლენა სხვა კომპოზიტორებზე, მან უპასუხა, რომ ეს იყო „ფერი... მესიანმა აჩვენა, რომ ფერი არის არა უბრალოდ დეკორატიული ორნამენტი, არამედ სტრუქტურული, ფუნდამენტური ელემენტი... თავად მუსიკის ფუნდამენტური მასალა."
სიმეტრია
მესიანი ბევრ კომპოზიციაში იყენებს ხერხებს, რომლებიც დამყარებულია დროისა და ბგერითი სიმაღლეების სიმეტრიაზე.
დრო
ადრეული პერიოდიდანვე მესიანი იყენებდა შეუბრუნებად (პალინდრომულ) რიტმებს. ზოგჯერ, ის ახდენდა რიტმების და ჰარმონიულ მიმდევრობების ისეთი სახით კომბინირებას, რომელშიც პროცესის საკმარისად ხშირად განმეორების შემდეგ შესაძლო ვარიანტების რაოდენობა ამოიწურებოდა და მუსიკა საწყის წერტილს დაუბრუნდებოდა. მესიანისთვის ეს „შეუძლებლის ხიბლს“ წარმოადგენდა. ის ამგვარი პროცესების მხოლოდ ნაწილს წარმოადგენდა ხოლმე ნაწარმოებებში, რითაც საშუალებას აძლევდა ინფორმირებულ მსმენელს, დაენახა რაღაც მარადიულის გარკვეული ნაწილი. ამის ადრეულ მაგალითს კვარტეტში დროის დასასრულისთვის ფორტეპიანო და ჩელო იძლევიან.
ბგერითი სიმაღლე
მესიანი იყენებდა კილოებს, რომელთაც თავად შეზღუდული ტრანსპოზიციის კილოებს უწოდებდა. ისინი წარმოადგენენ ნოტების ისეთ ჯგუფს, რომელთა ნახევარი ტონით ტრანსპონირებაც მხოლოდ შეზღუდული რაოდენობის ვარიანტებად შეიძლება. მაგალითად, მთელტონიანი გამა (მესიანის კილო 1) მხოლოდ ორ ვარიანტად (ტრანსპოზიციად) არსებობს, სახელდობრ: (1) დო–რე–მი–ფა–სოლ–ლა და (2) რე–მი–ფა–სოლ–ლა–სი. მესიანმა ეს კილოები თავისივე ადრეულ ნაწარმოებებსა და იმპროვიზაციებში გამოყენებული ჰარმონიიდან აიღო. მუსიკაში, რომელიც ამ კილოების გამოყენებითაა დაწერილი, არ არის ტრადიციული დიატონური ჰარმონიული სვლები. მაგალითად, მესიანის კილო 2 (იდენტურია ოქტატონური გამის, რომელსაც სხვა კომპოზიტორებიც იყენებენ), არ უშვებს დომინანტურ სეპტიმას, რადგან ამ აკორდის ტონიკას არ შეიცავს.
დრო და რიტმი
შეუქცევადი რიტმების და ინდური decî-tâla-ს გარდა, მესიანი იყენებდა ადიტიურ რიტმებსაც. ეს მოიცავს ინდივიდუალური ნოტების გრძლიობის მცირედით გაზრდას, ან მოკლე ნოტის ჩამატებას სხვაგვარად რეგულარულ რიტმში, ან რიტმული ფიგურის ყველა ნოტის ერთი და იგივე გრძლიობით გაზრდას ან შემცირებას, მაგალითად, მეთექვსმეტედი გრძლიობის დამატებას რიტმული ფიგურის ყველა ნოტზე მისი გამეორების დროს. ამან მიიყვანა ორწილადი და სამწილადი რიტმების არარეგულარული მონაცვლეობის გამოყენებამდე, რაც სტრავინსკის კურთხეულ გაზაფხულშიც გვხვდება, რომელსაც მესიანი დიდ პატივს სცემდა.
ერთ-ერთი ფაქტორი, რის გამოც მესიანის მუსიკაში დროის ტრადიციული აღქმა არ გვხვდება, მის მიერ უკიდურესად ნელი ტემპების გამოყენებაა (კვარტეტის მეხუთე ნაწილში მოცემულია ტემპი infiniment lent (უსასრულოდ ნელა). აგრეთვე იყენებდა „ქრომატიული გრძლიობების“ კონცეფციას, როგორიცაა სამოცდაოთხი გრძლიობა მისი საორღანო წიგნიდან. ისინი, მესიანის სიტყვებით, აგებულია „64 ქრომატიული გრძლიობისგან, 1-დან 64 ოცდამეთორმეტედი ნოტის ჩათვლით, რომლებიც 4 ნოტიან ჯგუფებადაა განაწილებული.“
ჰარმონია
გარდა თავისივე შეზღუდული ტრანსპოზიციის კილოების გამოყენებისა, მესიანს მიაჩნდა, რომ ჰარმონიული სერიები არის ფიზიკური მოვლენა, რომელიც აკორდებს იმ კონტექსტს ანიჭებს, რომელიც, მისი აზრით, მათ წმინდად სერიულ მუსიკაში აკლია. მესიანი ამ ფენომენს „რეზონანსს“ უწოდებდა და მისი გამოყენების მაგალითია მტრედი (La colombe) – პირველი მისი საფორტეპიანო პრელუდიებიდან, რომელის ბოლო ორ ტაქტში აკორდი აგებულია ფუნდამენტური ბგერა მის ჰარმონიული სერიისგან.
მესიანი აგრეთვე წერდა მუსიკას, სადაც ყველაზე დაბალი, ანუ ფუნდამენტური ნოტი კომბინირებულია მაღალ ნოტებთან, რომლებიც ბევრად უფრო ხმადაბლა იკვრება. ეს მაღალი ნოტები აღიქმებიან არა როგორც ჰარმონია, არამედ როგორც ჰარმონიული სერიები, რომლებიც ფუძეს ტემბრს უცვლიან. ამის მაგალითია მოლაღურის სიმღერა ფრინველების კატალოგიდან ფორტეპიანოსთვის.
ტრადიციული დიატონური აკორდების გამოყენებისას მესიანი გამოდიოდა მათი ტრადიციული, ბანალური ფორმებისგან, მაგალითად, ჰარმონიული გადაწყვეტისას ხშირად იყენებდა სამხმოვანებას დამატებული სექსტით.
ფრინველთა გალობა
ფრინველთა გალობით მესიანი ბავშვობიდანვე აღტაცებული იყო. ეს გატაცება მისმა მასწავლებელმა, პოლ დიუკამაც წაახალისა, რომელიც, გადმოცემის თანახმად, სტუდენტებს მოუწოდებდა ჩიტებისთვის მოესმინათ. მესიანმა ჩიტების გალობა ზოგიერთ ადრეულ ნაწარმოებშიც შეიტანა (მათ შორის, კვარტეტშიც). მათი საკუთარ ბგერით სამყაროში ინტეგრაციისთვის შეზღუდული ტრანსპოზიციის კილოებს და აკორდების შეფერილობას იყენებდა. ეს პროცესი თანდათან გართულდა და დაიხვეწა, რაც გამოიხატა ფრინველთა გამოღვიძებაში, რომელიც მთლიანად ჩიტების გალობის საფუძველზეა დაწერილი. იგივე შეიძლება ითქვას ქრონოქრომიის მეექვსე ნაწილზე, სახელად „Epode“, რომელიც ხუთი წუთი გრძელდება და განსაზღვრულია 18 ვიოლინოსთვის, რომელთაგანაც თითოეული განსხვავებული ფრინველის გალობას უკრავს. მესიანს პარტიტურაში ფრინველთა სახეობებიც აქვს მითითებული. უნდა ითქვას, რომ ეს ნაწარმოებები, მთლიანად ფრინველთა გალობაზე დაფუძნებულებიც კი, როგორიცაა ფრინველთა კატალოგი და Fauvette des jardins, არ წარმოადგენს უბრალოდ ტრანსკრიპციებს. ესენია სიმფონიური პოემები, რომლებიც ლანდშაფტს, მის ფერებს და ატმოსფეროს გამოხატავენ.
სერიალიზმი
ზოიერთი კომპოზიციისთვის მესიანმა შექმნა რიგები გრძლიობების, არტიკულაციის და ტემბრისგან, ქრომატიული ბგერათრიგის პრინციპების მიხედვით. თუმცა, ის გააღიზიანა ერთ-ერთი მსგავსი ნაწარმოებისთვის (Mode de valeurs et d'intensités) მინიჭებულმა ისტორიულმა მნიშვნელობამ იმ მუსიკოლოგების მხრიდან, რომლებსაც მისთვის „ტოტალური სერიალიზმის“ გამოგონება უნდოდათ მიეწერათ.
მოგვიანებით, მესიანმა გამოიგონა, თავისივე სიტყვებით, „სასაუბრო ენა“, „მუსიკალური ანბანი“ სიტყვების და წინადადებების კოდირებისთვის. ეს ხერხი მან პირველად გამოიყენა ნაწარმოებში მედიტაციები წმინდა სამების საიდუმლოზე (Méditations sur le mystère de la Sainte Trinité) ორღანისთვის, სადაც ეს „ანბანი“ შეიცავს მუსიკალურ მოტივებს „ქონის/ყოლის“, „ყოფნის“ და „ღმერთის“ კონცეფციებისთვის, ხოლო კოდირებულ წინადადებებს შორისაა ციტატები თომა აკვინელის ნაშრომებიდან.
ახალგაზრდა ლედი
ახალგაზრდა ლედი — არაფორმალურად ასე ეწოდება ეგვიპტეში, მეფეთა ველზე, სამარხში KV35 აღმოჩენილ მუმიას, რომელიც 1898 წელს, ფრანგმა არქეოლოგმა, ვიქტორ ლორემ აღმოაჩინა. KV35YL (YL – ინგლისურად ახალგაზრდა ლედის/ქალბატონს აღნიშნავს) ეგვიპტის მუზეუმში, კაიროშია დაცული. დნმ-ის ტესტირების შედეგად დამტკიცდა, რომ ის ფარაონ ტუტანხამონის დედა, ამენჰოტეპ II-ისა და ტიიას ქალიშვილია. თავდაპირველად ვარაუდობდნენ, რომ მუმია დედოფალ ნეფერტიტს ეკუთვნოდა, მაგრამ გამოკვლევებს ეს არ დაუდასტურებია.
აღმოჩენა და იდენტიფიკაცია
ახალგაზრდა ლედის მუმია სამარხში KV35 ორ სხვა მუმიასთან ერთად იპოვეს: ერთ-ერთი ახალგაზრდა ბიჭის მუმიაა, რომელიც დაახლოებით 10 წლის ასაკში გარდაცვლილა და სავარაუდოდ, ამენჰოტეპ II-ის ვაჟს, ვებენსენუს მუმიაა. მეორე, მოხუცი ქალბატონის მუმია დედოფალ ტიიას ეკუთვნის. სამივე მუმია სამარხის პატარა წინანაოთახში (antechamber; ანტიჩამბერში) ერთმანეთის გვერდიგვერდ მწოლიარე იპოვეს. ისინი შეუხვევლად იწვნენ და სამივე მათგანი ძველი ეგვიპტის სამარხთა მძარცველების მიერ ძლიერ იყო დაზიანებული. როგორც ჩანს, სამივე მათგანი ახალი სამეფოს პერიოდის დასასრულს გადამალეს. ახალგაზრდა ლედის მუმიის იდენტიფიცირებასთან დაკავშირებით უამრავი მოსაზრება გაჩნდა. თავდაპირველად ვიქტორ ლორეს სჯეროდა, რომ მუმია ახალგაზრდა მამაკაცისა იყო, რადგანაც მუმიას თავი გადაპარსული ჰქონდა. მოგვიანებით, დოქტორ გრაფტონ ელიოტ სმიტმა უფრო დაკვირვებით შეამოწმა და დაადგინა, რომ მუმია ქალისა იყო.
ალელების შესწავლის შემდეგ, გაჩნდა თეორია, რომლის მიხედვითაც ახალგაზრდა ლედი ეხნატონისა და ნეფერტიტის ქალიშვილი და  სმენხკარას ცოლი მერიტატონია. ამ თეორიის თანახმად, მერიტატენი სმენხკარაზე, ბიძამისზე დაქორწინდა, შესაბამისად, ტუტანხამონი ეხნატონის შვილიშვილი გამოდის. მაგრამ აქ ერთი დიდი პრობლემაა: მერიტატენი დედოფალ ტიიას ან ტიიას დედის, ტუიუს მიტოქონდრიული შთამამოვალი უნდა იყოს. კიდევ ერთი მოსაზრების თანახმად, ახალგაზრდა ლედის მუმია ნეფერტიტის ეკუთვნის. ამ თეორიის მიხედვით, გამოდის, რომ ტუტანხამონი ეხნატონისა და ნეფერტიტის ვაჟია. უფრო მეტიც, შესაძლოა, ეხნატონის სიკვდილის შემდეგ ნეფერტიტიმ სმენხკარას სახელი მიიღო, მაგრამ არც ეს მოსაზრებაა დამტკიცებული.
მუმიის აღწერილობა
thumb|100px|right|ახალგაზრდა ლედის მუმიის გრაფტონ ელიოტ სმიტისეული ჩანახატი XX საუკუნის დასაწყისში, ანტიკური ეგვიპტის სამეფო მუმიების გამოკვლევისას, გრაფტონ ელიოტ სმიტმა, მუმია ზუსტად აღწერა. ახალგაზრდა ქალბატონი 1,58 მეტრი (5 ფუტი და 2 ინჩი) სიმაღლის იყო და მიახლოებით, 25 წლამდე უნდა გარდაცვლილიყო. სმიტმა აღნიშნა, რომ ანტიკური სამარხების მძარცველებს მუმიის მკერდის წინა კედელი დაემტვრიათ, მარჯვენა ხელი კი მხარს ქვევით მთლიანად მოეგლიჯათ. სმიტმავე ივარაუდა, რომ მუმია სამეფო წარმომავლობისა უნდა ყოფილიყო. Smith presumed that she was a member of the royal family.
ახალგაზრდა ლედის პირისა და ლოყის მარცხენა მხარეს ფართო ჭრილობა აქვს. ფიქრობდნენ, რომ ეს ჭრილობა, რომელმაც ყბის ნაწილი გაანადგურა, ასევე, სამარხის მძარცველთა მოქმედების შედეგი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ხელახალი გამოკვლევებისას, დნმ-ის ტესტირებამ და კომპიუტერულმა ტომოგრაფიულმა სკანირებამ აჩვენა, რომ ახალგაზრდა ლედის ჭრილობა სიკვდილამდე ადრე მიაყენეს და დაზიანება სასიკვდილო აღმოჩნდა. ჯულიან ჰითის ვარაუდით, ჭრილობა ნაჯახის ჩარტყმის შედეგი უნდა იყოს.
სახის რეკონსტრუქცია
2018 წლის 7 თებერვალს, ახალგაზრდა ლედი ამერიკული რეალითი სატელევიზიო სერიალის Expedition Unknow-ის მეოთხე სეზონის მეშვიდე სერიაში (ანტიკური ეგვიპტის დიდებული ქალბატონი) გამოჩნდა. იმ ვარაუდით, რომ ის სინამდვილეში ნეფერტიტი იყო და შემონახული ნარჩენების მეშვეობით, თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და ხელოვნების წყალობით, ჯოშ გეიტსის ხელმძღანელობით, გუნდმა ახალგაზრდა ლედის მთლიანი რეკონსტრუქცია შეძლო. ბიუსტი ფრანგმა მოქანდაკემ, პალეოხელოვანმა, ელიზაბეთ დენისმა შექმნა.
სქოლიო
კატეგორია:არქეოლოგიური აღმოჩენები კატეგორია:ძველი ეგვიპტური მუმიები კატეგორია:ტუტანხამონი კატეგორია:მოკლული ქალები კატეგორია:ძველი ეგვიპტის მეთვრამეტე დინასტია
კონსეისან-დუ-რიუ-ვერდი
კონსეისან-დუ-რიუ-ვერდი (Conceição do Rio Verde) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 873 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოზუ-ალეგრის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 949 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 35.03 კმ²-ზე. ფართობი 369 681 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ბელა-ვისტა-დუ-პარაიზუ
ბელა-ვისტა-დუ-პარაიზუ (Bela Vista do Paraíso) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 590 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორეკატუს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 079 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 62.13 კმ²-ზე. ფართობი 242 689 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
იდა პფაიფერი
მინი|იდა პფაიფერი (ფოტოგრაფი: ფრანც ჰანფშტენგლი) იდა ლაურა პფაიფერი (Ida Laura Pfeiffer, ქალიშვილობის გვარი — რეიერი, Reyer; დ. 14 ოქტომბერი, 1797, ვენა, — გ. 27 ოქტომბერი, 1858, იქვე) — ავსტრიელი მოგზაური და მწერალი. პფაიფერი იყო ერთ-ერთი პირველი ქალი მოგზაური, რომელმაც მოინახულა სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია, ამერიკა, ახლო აღმოსავლეთი და აფრიკა; ორჯერ, 1846-1855 წლებში, იმოგზაურა მსოფლიოს გარშემო. იმყოფებოდა საქართველოშიც. მისი მოგზაურობის ჩანაწერები დიდი პოპულარობით სარგებლობდა და მალევე რამდენიმე ენაზე ითარგმნა. პფაიფერი იყო ბერლინისა და პარიზის გეოგრაფიული საზოგადოებების წევრი, თუმცა, როგორც ქალს, ლონდონის სამეფო გეოგრაფიული საზოგადოების წევრობაზე უარი ეთქვა.
ბიოგრაფია
იდა ლაურა რეიერი დაიბადა 1797 წელს ვენაში, მდიდარი ავსტრიელი ვაჭრის ოჯახში. 1820 წელს ცოლად გაჰყვა ლემბერგელ ადვოკატ მარკ ანტონ პფაიფერს, რომელმაც მალე ადგილობრივ ხელისუფლებასთან კონფლიქტის გამო სამსახური დაკარგა და გაღარიბდა. ამის შემდეგ იდა ძირითადად ვენაში ცხოვრობდა და ხატვისა და მუსიკის მასწავლებლობით არჩენდა ოჯახს. მას შემდეგ, რაც დედისგან მიღებული მემკვიდრეობით შეძლო თავისი ორი ვაჟის განათლების უზრუნველყოფა, პფაიფერმა დარჩენილი სახსრებით თავისი ბავშვობის ოცნების ასრულება — უცხო ქვეყნებში მოგზაურობა გადაწყვიტა.
1842 წელს პფაიფერი პალესტინასა და ეგვიპტეს ეწვია და მომდევნო წელს ვენაში თავისი მოგზაურობის წიგნი „ვენელი ქალბატონის მოგზაურობა წმინდა მიწაზე“ (Reise einer Wienerin in das Heilige Land) გამოაქვეყნა. 1845 წელს სკანდინავიასა და ისლანდიაში გაემგზავრა და თავისი შთაბეჭდილებები ორ ტომად გამოსცა („მოგზაურობა სკანდინავიის ჩრდილოეთსა და კუნძულ ისლანდიაზე“, Reise nach dem skandinavischen Norden und der Insel Island im Janhre 1845, პეშტი, 1846). 1846 წელს იგი მსოფლიოს გარშემო ორწლიან მოგზაურობას შეუდგა, მოიარა ბრაზილია, ჩილე და სამხრეთ ამერიკის სხვა ქვეყნები, ტაიტი, ჩინეთი, ინდოეთი, სპარსეთი, კავკასია, ყირიმი, კონსტანტინეპოლი და საბერძნეთი. მოგზაურობა აღწერა წიგნში „ქალის მოგზაურობა მსოფლიოს გარშემო“ (Eine Frauenfahrt urn die Welt, ვენა, 1850), რომელმაც მალევე მოიპოვა პოპულარობა და ითარგმნა ინგლისურ და ფრანგულ ენებზე. 1851 წელს პფაიფერი ინგლისში, იქიდან კი სამხრეთ აფრიკაში გაემგზავრა. მომდევნო სამი წლის განმავლობაში ასევე ეწვია მალაის არქიპელაგს, ზონდისა და მოლუკის კუნძულებს, ავსტრალიას, შემდეგ მოიარა კალიფორნია, ორეგონი, პერუ, ეკვადორი, ახალი გრანადა, მისიონესის ტერიტორია და დიდი ტბების რეგიონი. ეს მოგზაურობა აღწერილია პფაიფერის წიგნში „ჩემი მეორე მოგზაურობა მსოფლიოს გარშემო“ (Meine zweile Weltreise, ვენა, 1856). 1854 წლის მაისში გაემართა მადაგასკარზე. იქ პფაიფერი უნებლიედ აღმოჩნდა ჩართული დედოფალ რანავალუნა I-ის წინააღმდეგ შეთქმულებაში და ქვეყნიდან გააძევეს. პფაიფერი გარდაიცვალა ვენაში 1858 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1797 კატეგორია:დაბადებული 14 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1858 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ოქტომბერი კატეგორია:ავსტრიელი მოგზაურები კატეგორია:ავსტრიელი მწერლები კატეგორია:მწერალი ქალები კატეგორია:ევროპელი მოგზაურები საქართველოში კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
მადაგასკარის დროშა
მადაგასკარის დროშა — მადაგასკარის სახელმწიფო და ეროვნული სიმბოლო გერბსა და ჰიმნთან ერთად. მიღებულია 1958 წლის 14 ოქტომბერს, დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე ორი წლით ადრე და წარმოადგენდა ქვეყნის ერთგვარ მზადებას რეფერენდუმისათვის, რომელსაც უნდა განესაზღვრა მადაგასკარის მომავალი სტატუსი. დროშის ფერები დაკავშირებულია ქვეყნის ისტორიასთან. წითელი და თეთრი იყო იმერინის სამეფოს ფერები, რომელიც 1896 წელს საფრანგეთმა დაიპყრო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აფრიკის ქვეყნების დროშები კატეგორია:მსოფლიოს ქვეყნების დროშები კატეგორია:მადაგასკარის ეროვნული სიმბოლოები
იულიუს ფონ კლაპროთი
იულიუს ფონ კლაპროთი ან ჰაინრიხ იულიუს ფონ კლაპროთი (Heinrich Julius von Klaproth დ. 10 მაისი, 1783, ბელფასტი — გ. 22 იანვარი ,1835) — გერმანელი ლინგვისტ-ორიენტალისტი. მისი ნათესავი იყო გერმანელი გეოლოგი ოტო ვილჰელმ ჰერმან აბიხი.
ბიოგრაფია
1804 წელს მიიწვია რუსეთის საიმპერატორო მეცნიერებათა აკადემიამ კავკასიაში ფილოლოგიური, ეთნოგრაფიული და ისტორიული კვლევების ჩასატარებლად. 1905 წელს იმყოფებოდა ჩინეთში, სადაც დაუმეგობრდა იან პოტოცკის. 1807-09 წლებში იმყოფებოდა კავკასიაში, აქედან 6 თვე გაატარა საქართველოში. 1808 წლის 13 იანვარს ჩავიდა თბილისში, მოიარა არაგვის, თერგის, ლიახვის, მტკვრისა და იორის ხეობები, საქართველოს სამხედრო გზა. მოზდოკიდან ხელისუფლებისგან მალულად მოიარა დიდი და მცირე ყაბარდო და ჩავიდა რაჭაში ონამდე. თბილისის ქართული საზოგადოება ყოველნაირად ეხმარებოდა მას მეცნიერულ კვლევაში, რამაც გააღიზიანა მაშინდელი მთავარმართებელი ივან გუდოვიჩი. ივნისში კლაპროთი იძულებული გახდა დაეტოვებინა თბილისი. კლაპროთის ცნობით, თბილისის მოსახლეობა, რუსთა გარნიზონისა და ჩინოვნიკების გამოკლებით, 18000 სულს შეადგენდა. დახასიათებული აქვს წყალტუბოდა მისი მინერალური წყლები. კლაპროთი იოჰან გიულდენშტედტის შემდეგ მიჩნეულია ერთ-ერთ ყველაზე სწავლულ მოგზაურად. კლაპროთმა დაიწყო ქართული ენის გრამატიკის ბეჭდვა, რაც მისი გარდაცვალების შემდეგ დაასრულა [[მარი ბროსე]მ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1783 კატეგორია:გარდაცვლილი 22 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1835 კატეგორია:გერმანელი მოგზაურები კატეგორია:ევროპელი მოგზაურები საქართველოში კატეგორია:გერმანელი ენათმეცნიერები
ვოლფგანგ ვილჰელმი (ნოიბურგის პფალცგრაფი)
მინი ვოლფგანგ ვილჰელმი (Wolfgang Wilhelm von Pfalz-Neuburg; დ. 4 ნოემბერი, 1578, ნოიბურგი — გ. 20 მარტი, 1653, დიუსელდორფი) — ნოიბურგის პფაცლგრაფი და იულიხ-ბერგის ჰერცოგი. ფილიპ ლუდვიგ ფონ პფალც-ნოიბურგისა და ანა ფონ იულიხ-კლევ-ბერგის შვილი.
ვოფლგანგმა კათოლიკობა მიიღო და კათოლიკური ლიგისა და ესპანეთის დახმარებით გახდა იულიხ-ბერგის მემკვიდრეობისთვის ომის (1609—1614) გამარჯვებული, რის შემდეგაც იულიხისა და ბერგის ჰერცოგის ტიტული მოიპოვა.
1615 წელს გახდა ოქროს საწმისის ორდენის კავალერი.
მინი|მარცხნივ|180პქ
ოცდაათწლიანი ომის დროს ვოლფგანგმა მკაცრი ნეიტრალიტეტის პოლიტიკა გაატარა, რისი წყალობითაც მისი სამფლობელოები არ დაუსუსტებია საომარ მოქმედებებს.
1636 წელს ვოლფგანგ ვილჰელმმა დედაქალაქი დიუსელდორფში გადაიტანა.
ოჯახი
ვოლფგანგი სამჯერ იყო დაქორწინებული. მისი პირველი ცოლი იყო (1613) მაგდალენა ბავარიელი.
მესამე ცოლი (1651) — მარია ფრანცისკა, გრაფ ეჰონ VIII ფონ ფიურსტენბერგ-ჰაილიგენბერგის ქალიშვილი. შვილები არ ჰყოლიათ.
რატჰაუსი (ვენის მეტრო)
რატჰაუსი (Rathaus) — ვენის მეტროპოლიტენის სადგური. მდებარეობს U2 ხაზზე და შედგება 2 ბაქნისაგან. სადგური გაიხსნა 1980 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენის მეტროსადგურები
დავით კოვზირიძე (პოლიტიკოსი)
დავით კოვზირიძე (დ. 1 იანვარი, 1950, ზესტაფონი — გ. 14 ოქტომბერი, 2004) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.
1973 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1974 წელს იყო ზესტაფონის ქარხანა „საქკაბელის“ იურისკონსულტი. 1974-1975 წლებში იყო არგვეთის მეურნეობაში იურისკონსულტი. 1975 - 1976 წლებში იყო ზესტაფონის რაისაბჭოს აღმასკომის, სოფლის მეურნეობის სამმართველოს იურისკონსულტი. 1976-1977 წლებში იყო ზესტაფონის რაისაბჭოს აღმასკომის იურისკონსულტი. 1977-1979 წლებში იყო საქართველოს ადვოკატთა კოლეგიის წევრი. 1979 - 1981 წლებში იყო საქართველოს ადვოკატთა კოლეგიის პრეზიდიუმის მეთოდისტი. 1981-1984 წლებში იყო საქართველოს ადვოკატთა კოლეგიის პრეზიდიუმის უფროსი კონსულტანტი. 1984 -1991 წლებში იყო ვანის რაიონის მოსამართლე. 1991 - 1992 წლებში იყო ზესტაფონის რაიონის მოსამართლე. 1992 წელს იყო ზესტაფონის რაიონის გამგეობის თავმჯდომარე. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს დემოკრატიული პარტია“. 1998-1999 წლებში იყო ზესტაფონის რაიონის  საკრებულოს თავმჯდომარე. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ზესტაფონის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“, ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი, ჯანმრთელობის დაცვის და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის, საპროცედურო საკითხთა და წესების კომიტეტის წევრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2004 კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები
ალკერია-დე-ლა-კონდესა
ალკერია-დე-ლა-კონდესა (Alquería de la Condesa, L'Alqueria de la Comtessa) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ვალენსიის პროვინციის საფორის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 2,15 კმ². მოსახლეობა — 1496 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ვალენსიის მუნიციპალიტეტები
ჯამი (ბოტანიკა)
მინი|250პქ|ჯამი ჯამი (calux) — ყვავილსაფარის გარეთა წრე. რომელიც შედგება ჯამის ფოთოლაკებისაგან. ჯამის ფოთოლაკები ჩვეულებრივ მწვანეა, ერთმანეთთან შეზრდილი ან განცალკევებული. ჯამის ბიოლოგიური დანიშნულებაა ყვავილის შიგნითა ნაწილებისა და განვითარებადი ნაყოფის დაცვა. ზოგიერთი მცენარის (მანანა, ხარისძირა) ჯამი დიდია და მკვეთრად შეფერილი, ხელს უწყობს მწერების მიზიდვას (ნაცვლად გვირგვინისა, რომელიც არ გააჩნიათ ან სუსტად აქვთ განვითარებული. ზოგ მცენარეს ჯამი სცვივა ყვავილების გაშლისას (ყაყაჩო), სხვებს დაყვავილების შემდეგ (ბაია). ზოგჯერ შეიძლება მონაწილეობა მიიღოს ნაყოფის წარმოქმნაშიც.
შეობა
შეობა (Шеоба) — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ნეგოტინოს თემში (ვარდარის რეგიონი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 350 მეტრზე. 2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 0 ადამიანს შეადგენდა.
ჯო მანტენია
ჯოზეფ ენტონი მანტენია (დ. 13 ნოემბერი, 1947) — ამერიკელი მსახიობი, მწერალი, პროდიუსერი და რეჟისორი.
მანტენიამ სასცენო კარიერა 1969 წელს დაიწყო. მას შემდეგ კი გამოჩნდა მრავალ ფილმსა და სატელევიზიო სერიალში, მათ შორისაა: „ქსანადუ“ (1980), „ფულის ოქრო“ (1986), „სამი მეგობარი“ (1986), „ეჭვმიტანილი“ (1987), „თამაშების სახლი“ (1987), „სიმფსონები“ (1988), „ალისა“ (1990), „ნათლია:შექმნის ისტორია“ (1990), „ნათლია 3“ (1990), „მკვლელობა“ (1991), „ბაგსი“ (1991), „ცხრა სიცოცხლე“ (2005), „ედმონდი“ (2005), „შიშველი შიში“ (2007), „სიმპსონების ფილმი“ (2007) და სხვა.
2007–2020 წლებში ამერიკულ კრიმინალურ სატელევიზიო სერიალ „კრიმინალურ აზროვნებაში“ თამაშობდა სპეცაგენტის, დეივიდ როსის როლს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი რეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი პროდიუსერები კატეგორია:დაბადებული 13 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1947
ფლორესტოპოლისი
ფლორესტოპოლისი (Florestópolis) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 680 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორეკატუს შემადგენლობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
იტამონტი
იტამონტი (Itamonte) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 933 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოზუ-ალეგრის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 003 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 32.43 კმ²-ზე. ფართობი 431 792 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ლიბერალური დემოკრატია
ლიბერალური დემოკრატია, ასევე დასავლური დემოკრატია — პოლიტიკური იდეოლოგია და მმართველობის ფორმა, სადაც წარმომადგენლობითი დემოკრატია მოქმედებს კლასიკური ლიბერალიზმის პრინციპებით. მისთვის დამახასიათებელია მრავალფეროვან პოლიტიკურ პარტიებს შორის არჩევნები, ხელისუფლების დანაწილება სხვადასხვა სამთავრობო შტოებად, კანონის უზენაესობა ყოველდღიურ ცხოვრებაში, საბაზრო ეკონომიკა, კერძო საკუთრება, ადამიანის უფლებები, სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებები, სამოქალაქო თავისუფლება და პოლიტიკური თავისუფლება ყველა ადამიანისთვის. XX საუკუნის მდგრადი გაფართოების პერიოდის შემდეგ, ლიბერალური დემოკრატია მხოფლიოში გაბატონებული პოლიტიკური სისტემა გახდა.
ლიბერალურ დემოკრატიას შეიძლება ჰქონდეს სხვადასხვა კონსტიტუციური ფორმა, ეს შეიძლება იყოს კონსტიტუციური მონარქია (ავსტრალია, ბელგია, კანადა, დანია, იაპონია, ნიდერლანდები, ნორვეგია, ესპანეთი, და დიდი ბრიტანეთი) ან რესპუბლიკური (ფინეთი, საფრანგეთი, გერმანია, ინდოეთი, იტალია, ირლანდია, მექსიკა, პოლონეთი, სამხრეთ კორეა და ამერიკის შეერთებული შტატები). მას შეიძლება ჰქონდეს საპარლამენტო სისტემა (ავსტრალია, კანადა, გერმანია, ინდოეთი, ისრაელი, ირლანდია, იტალია, სინგაპური და გაერთიანებული სამეფო), საპრეზიდენტო სისტემა (ინდონეზია, სამხრეთ კორეა და შეერთებული შტატები) ან ნახევრად საპრეზიდენტო სისტემა (საფრანგეთი, პოლონეთი, რუსეთი, უკრაინა და რუმინეთი).
როგორც წესი, ლიბერალურ დემოკრატიას ახასიათებს საყოველთაო საარჩევნო უფლება, რომელიც ყველა ზრდასრულ მოქალაქეს აძლევს ხმის მიცემის უფლებას განურჩევლად ეთნიკური ჯგუფის, სქესის, თანამდებობის, რასის, ასაკის, სექსუალური ორიენტაციის, შემოსავლის, სოციალური სტატუსის ან რელიგიისა. ამასთან ერთად, ზოგიერთ ლიბერალურ დემოკრატიად მიჩნეულ ქვეყანას ისტორიულად ჰქონდა უფრო მეტი შეზღუდული საარჩევნო უფლება. დღესაც ზოგიერთ ქვეყანას, რომელიც მიიჩნევა ლიბერალურ დემოკრატიად არ აქვს საყოველთაო საარჩევნო უფლება. მაგალითად, გაერთიანებულ სამეფოში ხანგძლივ პატიმრობაში მყოფ მსჯავრდებულებს არ აქვთ ხმის მიცემის უფლება, ეს არის პოლიტიკა რომლის წესებიც არღვევს ადამიანის უფლებებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო. ამომრჩეველთა იდენთიფიკაციის კანონები მრავალი ქვეყანაში საჭიროებს დადებით იდენთიფიკაციას ხმის მიცემის დაწყებამდე. არჩევნების გზით გადაწყვეტილების მიღებაში მონაწილეობას იღებს არა ყველა მოქალაქე, არამედ ისინი ვინც ელექტრორატის წევრები არიან და მონაწილეობენ კენჭისყრით ამომრჩველთა მონაწილეობა.
ლიბერალურ დემოკრატიული კონსტიტუცია განსაზღვრავს სახელმწიფოს დემოკრატიულ ხასიათს. ხშირად კონსტიტუციის მიზანი განიხილება, როგორც მთავრობისათვის უფლებამოსილების შეზღუდვა. ლიბერალური დემოკრატია ხაზს უსვამს ხელისუფლების დანაწილებას, დამოუკიდებელ სასამართლო სისტემას და მთავრობის შტოებს შორის კონტროლისა და ბალანსის სისტემის შენარჩუნებას. ლიბერალურ დემოკრატიული ქვეყნები ხაზს უსვამენ სახელმწიფოს მნიშვნელობას, რომელიც იცავს კანონის უზენაესობის პრინციპს. მთავრობის უფლებამოსილება ლეგიტიმურად ხორციელდება მხოლოდ წერილობითი, საჯაროდ ცნობილი კანონების შესაბამისად, რომლებიც მიღებულია და ხორციელდება დადგენილი წესით. ბევრი დემოკრატიული ქვეყანა სახელმწიფო მოწყობის მიხედვით არის ფედერალური, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც ვერტიკალური გამიჯვნა, ხელისუფლების ბოროტად გამოყენების თავიდან ასაცილებლად და საზოგადოების ინფორმირებულობის გაზრდის მიზნით, მმართველობითი უფლებამოსილებების დაყოფით მუნიციპალურ, პროვინციულ და ეროვნულ მთავრობებს შორის (გერმანია, სადაც ფედერალური მთავრობა იღებს მთავარ საკანონმდებლო პასუხისმგებლობას და ფედერაციულ აღმასრლებელ დავალებას ასრულებენ ქვეყნები).
წარმოშობა
ლიბერალური დემოკრატია სათავეს იღებს XVIII საუკუნიდან, ამ პერიოდს განმანათლებლობის ხანასაც უწოდებენ. იმ დროს ევროპული სახელმწიფოების უმრავლესობა მონარქიული მმართველობის იყო, სადაც პოლიტიკურ ძალაუფლებას მონარქები ან არისტოკრატები ფლობდნენ. დემოკრატიის ღირებულებები სერიოზულად არ განიხილებოდა, რადგან კლასიკურ ანტიკურ დროში გავრცელებული იყო რწმენა, რომ დემოკრატიები არასტაბილურად და ქაოსურად იქმნებოდა პოლიტიკაში ხალხის ცვალებადი ახირების გამო. მოგვიანებით ითვლებოდა, რომ დემოკრატია ეწინააღმდეგებოდა ადამიანის ბუნებას, რადგან ადამიანებს, როგორც ჩანს, ძლიერი ლიდერი სჭირდებოდათ, რომ შეეკავებინათ მათი დესტრუქციული იმპულსები. მრავალი ევროპელი მონარქი თვლიდა, რომ მათი ძალაუფლება ღმერთის მიერ განწესებული იყო და მათი მმართველობის უფლების ეჭვქვეშ დაყენება გმობა მკრეხელობის ტოლფასად მიიჩნეოდა.