cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იოანე ჩორდვანელი
ცხოვრება
ღვთის შეწევნით, აჯანყებული ბარდა სკლიაროსი დამარცხდა. გამარჯვებაში ლომის წილი ქართველთა ლაშქარმა შეიტანა. ბრძოლის ველიდან წამოღებული ნადავლი, დავით კურაპალატის სურვილით, იოანე-თორნიკემ ათონის წმიდა მთაზე წაიღო. „მამანი სიხარულით მიეგებნეს და ამბორი ჰყვეს და ჰმადლობდეს ღმერთსა, რომელმან კვალად მოაქცია მშვიდობით“.
ორი ღირსეული მამის მოღვაწეობამ ისე მოამრავლა მთაწმინდაზე ქართველები, რომ წმიდა იოანემ და თორნიკემ თავს იდვეს ახალი ეკლესია-მონასტრების აშენება. სულ მალე ათონზე ორი ეკლესია აშენდა: ერთი - ღვთისმშობლისა, მეორე კი — იოანე ნათლისმცემლის სახელზე. ღირსმა მამებმა მთაწმინდის სხვა ეკლესია-მონასტრებსაც გაუწოდეს დახმარების ხელი.
ბრძოლის ველზე დაუმარცხებელმა სარდალმა და უხილავ მტერზე გამარჯვებულმა იოანე-თორნიკყოფილმა მშვიდად ჩააბარა სინანულით განწმენდილი სული უფალს.
თორნიკეს გარდაცვალების შემდეგ მამა იოანეს წმინდა მთაზე ჩამოვარდნილი შუღლის გამო იქ ცხოვრება გაუძნელდა და გადაწყვიტა, რამდენიმე მოწაფესთან ერთად სხვაგან წასულიყო სამოღვაწეოდ, მაგრამ ბერძენთა მეფის თხოვნით ისევ ათონზე დარჩა.
მამა იოანე ნეკრესის ქარებით დაავადდა და „მრავალთა წელთა ცხედართა ზედა დავრდომილი მდებარე იყო და ფრიადთა ტკივილთა მოითმენდა“. სიკვდილის წინ მან იხმო თავისი შვილი წმიდა ექვთიმე და მონასტრის წინამძღვრობა გადააბარა. შემდეგ, როგორც უკვე წინამძღვარს, სთხოვა, შეენდო მისთვის ადამიანური სისუსტეები და დაუბარა, თავის შემდგომ გიორგისთვის (სხ. 31ივლისს) გადაეცა წინამძღვრობა, დალოცა მამები და ძმები, ნეტარი ექვთიმეც „აკურთხა... ზეგარდამოჲთა კურთხევითა და ჴელთა შინა მისთა წმიდაჲ სული თჳსი ღმერთსა შეჰვედრა კურთხევითა და ჴელთა შინა მისთა წმიდაჲ სული თჳსი ღმერთსა შეჰვედრა და მშჳდობით მას ზედა დაწვა და დაიძინა“.
ღირსმა ექვთიმემ ჯეროვანი პატივით შემოსა მამის წმინდა ცხედარი, შემდეგ კი მის საფლავზე წმინდა მთავარანგელოზთა ეკლესია ააშენა.
მათე 1:4
მინი|[[მიქელანჯელოს „ამინადაბი“]] მათე 1:4 — მათეს სახარების პირველი თავის მეოთხე მუხლი. ამ მუხლში გრძელდება საუბარი იესო ქრისტეს გენეალოგიაზე და ნახსენები არიან ძველი აღთქმის ბიბლიური ფიგურები (არამი, ამინადაბი, ნაასონი, სალმონი). მოცემული გენეალოგია ემთხვევა ბიბლიის რამდენიმე მონაკვეთში გაჟღერებულს, მათ შორის ლუკას სახარების მესამე თავის 33-ე მუხლს („ამინადაბისა, არამისა, ესრომისა, ფარესისა, იუდასი“)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მათე 1
Gnamptogenys curtula
Gnamptogenys curtula — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Gnamptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ectatomminae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
პიერ ამინ ჟმაიელი
thumb|150px|პიერ ამინ გემაიელი პიერ ამინ ჟმაიელი (بيار أمين الجميل) (დ. 17 აგვისტო 1972 — გ. 21 ნოემბერი 2006, ბეირუთი) — ლიბანელი პოლიტიკოსი, ადვოკატი და მარონიტი ქრისტიანი სახელმწიფო მოღვაწე. ლიბანის მრეწველობის მინისტრი 2005 წლიდან სიკვდილამდე.
ბიოგრაფია
კატეგორია:ლიბანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 17 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1972 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
ბანძა
ბანძა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ლევახანე, ლეკეკელე, ლეპატარავე). მდებარეობს ოდიშ-გურიის დაბლობზე, მდინარე აბაშის მარცხენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 90 მეტრზე. მარტვილიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით, აბაშიდან 22 კილომეტრით.
ისტორია
პირველად მოხსენიებულია 1639-1640 წლებში ოდიშში რუსეთის ელჩობის აღწერილობაში. 1658 წელს ბანძის მიდამოებში გაიმართა ბრძოლა იმერეთის მეფესა და გურია–სამეგრელოს მთავრებს შორის. ვახუშტი ბატონიშვილს მოხსენიებული აქვს „ბანძა და ციხე კეთილნაშენი“. 1737 წელს შედგენილ იმერეთის რუკაზე აღნიშნულია „ბანძა–ფაღაოს სასახლე“. სოფელში ტრადიციულად აღინიშნებოდა ჭვენიერობა, რომელიც ქრისტიანობის წარმართობაზე გამარჯვების დღესასწაულია. საბჭოთა პერიოდში ბანძაში მოქმედებდა მევენახეობის მეურნეობა, ჩაის ფაბრიკა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1099 ადამიანი.
ცნობილი ადამიანები
ბანძაში დაიბადა ქართველი ფეხბურთელი მურთაზ ხურცილავა.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იბირაპუანი
იბირაპუანი (Ibirapuã) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 960 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 786.058 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.13 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
ტაილანდის ტურიზმი
thumb|200px|მითური [[კინარი ქანდაკება ვატ ფხრა კეოში, ბენგკოკი]] 200px|thumb|ქოლგების მოვაჭრე [[ჩიანგმაიში]] thumb|200px|მზის ჩასვლა [[პლატონის სანაპიროზე, პხუტენში]] thumb|200px|[[თუნგ სალანგ ლუანგის ეროვნული პარკი, პიტსანულოკის პროვინცია]]
ტაილანდი ფლობს უდიდეს შესაძლებლობებს ტურიზმის განვითარებისათვის. ამ შესაძლებლობას მას აძლევს მისი ხელსაყრელი მდებარეობა ინდოჩინეთის ცენტრში და მალაკის ნახევარკუნძულზე, ფართო გასასვლელი ზღვაში, მდინარე მენამის სატრანსპორტო შესაძლებლობა, ოქროს ქვიშა, მრავალფეროვანი რელიეფი, მსოფლიოში უმდიდრესი ტყეები, პოპულარული საზღვაო კურორტები და მრავალი უნიკალური კულტურულ-ისტორიული ძეგლი.
ბანგკოკი აჯადოვებს ყველა მნახველს. ქალაქი დაარსდა 1782 წელს და დღეს იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ უმსხვილეს ქალაქს მსოფლიოში. აქ წარმატებით ერწყმის ერთმანეთს უძველესი ტრადიციების პატივისცემა და ტექნიკური პროგრესი. თანამედროვე ცათამბჯენები ორიგინალურად მეზობლობენ ბუდისტურ ტაძრებსა და ისტორიულ ძეგლებთან. ბანგკოკში მდებარე 400 ტაძარს შორის ულამაზესად ითვლება ფირუზის ბუდას, აისის, ოქროს ბორცვის, მარმარილოს ტაძრები. აქ მრავლადაა წარმოდგენილი სკულპტურული შედევრები კედლის მხატვრობებითა და მრავალრიცხოვანი დეკორაციებით. მთავარ ღირსშესანიშნაობად ითვლება დიდი სამეფო სასახლის კომპლექსი; ვიმან მეკის სასახლე ყველაზე დიდი ,,ოქროს” ტექტონას ხეებისაგან დამზადებული: პასტერის ინსტიტუტის გველის ფერმა, სადაც ამრავლებენ შხამიან გველებს და აგროვებენ შხამს ფარმაკოლოგიისათვის. ჯიმ ტომპსონის სახლ-მუზეუმი, სადაც თავმოყრილია აზიური ხელოვნების შემქმნელთა კოლექციები. ბანგკოკი იწყება ქვეყნის ყველაზე დიდი მდინარის მენამ-ჩაო-პრაის შესართავიდან, რომელიც რამდენიმე კილომეტრითაა დაშორებული სიამის უბიდან, ფართოდ იშლება მრავალი მდინარეებითა და ნაკადულებით დაფარულ დაბლობზე. ყველაფერ ამით ქალაქი მთელ მსოფლიოში ცნობილია, როგორც აღმოსავლეთის ვენეცია.
ტურისტთა მომსახურებისათვის ბანგკოკში უამრავი გასართობია: ესენია ღამის კლუბები და ფეშენებელური რესტორნები, ბარები, საკონცერტო დარბაზები, პარკები, მუზეუმები, თეატრები, გალერეები, კინოთეატრები, მასაჟ სალონები, საბილიარდო დარბაზები, ჩოგბურთის კორტები, გოლფის მოედნები, სპორტული დარბაზები და სხვ. გამომავალი გაზეთები ყოველდღიურად აქვეყნებენ ინფორმაციას საკონცერტო დარბაზების, კინოთეატრების, გამოფენების, შოუების რეპერტუარის შესახებ, ბანგკოკის ღამის ცხოვრებაზე (რესტორნები და კლუბები). ყურადრებას იმსახურებს ასევე ღირსშესანიშნაობები ბანგკოკის ირგვლივ დედაქალაქიდან ჩრდილოეთით გადაჭიმულია დაბლობები, ბრინჯის ნათესებით. ამ რეგიონის ცენტრში ბანგკოკიდან 80კმ-ში მდებარეობს უძველესი ქალაქ აიუტაიის ნანგრევები, რომელიც 400 წლის განმავლობაში წარმოადგენდა ტაილანდის დედაქალაქს. იგი საბოლოოდ დაინგრა 1767 წელს ბირმელების მიერ.
ბანგკოკიდან 60კმ-ით დასავლეთით მდებარეობს ბუდას ყველაზე დიდი ქანდაკება მსოფლიოში, რომლის სიმაღლე დაახლოებით 130 მეტრია. სტუმრის ყურადრებას იქცევს ნაკხონ პატხომიდან 40 წუთის სავალზე გაშენებული ორიგინალური მცურავი ბაზარი.
ქალაქი კანჩაბური ბანგკოკიდან 130კმ-ის სავალზეა, რომელიც ცნობილია თავისი ,,ხიდით მდინარე კვაიზე”, იგი აშენდა მეორე მსოფლიო ომის დროს, აქ მდებარეობს სასაფლაო, სადაც განისვენებენ მოკავშირეთა დაღუპული ჯარისკაცები. ეს ადგილი გარშემორტყმულია ლამაზი ბუნებითა და ჩანჩქერებით, გამოქვაბულებით, რომელშიც აღმოჩენილი იქნა ნეოლითის პერიოდის პირველყოფილთა ჩონჩხები. ამავე რაიონში, მაგრამ შედარებით ახლოს ბანგკოკთან გადაჭიმულია ვარდების ბაღი, ქვეყნის ცნობილი კულტურული ცენტრი. აქვეა ზოოპარკი და სამარანის სპილოების ნაკრძალი.
ბანგკოკიდან 150კმ-ზე ჩრდილოეთით მდებარეობს უძველესი ქალაქი ლოპ-ბური, რომელიც დაარსდა IX საუკუნეში. აქ შემორჩენილია კხმერებისა და ინდუისტების მმართველობის დროინდელი ნანგრევები. Aქვეა აგრეთვე უდიდესი სასახლე რამრატჩანივეტი.
ბანგკოკიდან სამხრეთ-დასავლეთით 120კმ-ზე მდებარეობს პხედჩაბური, რომელიც ცნობილია ეგზოტიკური ადგილებით, როგორიცაა ბუდა კხაო ლუანგის გამოქვაბული, პხრა ნაკხონ კხირის სასახლე, სუვანართა საუცხოო ტაძარი თავისი ფრესკებით აიუტაიების მეფობის დროინდელი, აქვე დაცული უძველესი მანუსკრიპტების საცავი, აგრეთვე აქ მდებარეობს უდიდესი და ულამაზესი კაენგ კაჩანის ეროვნული პარკი. ჩა ამი კი მდებარეობს 173კმ-ზე სამხრეთ-დასავლეთით სწრაფად განვითარებადი საზღვაო კურორტი ულამაზესი პლაჟებით.
ბანგკოკიდან 198კმ-ზეა ხუა ხინი, რომელიც უძველესი საზღვაო კურორტია XX საუკუნის 20-იანი ნიანგების ფერმა, სადაც ზრდიან 30 ათასზე მეტ ქვეწარმავალს. აქედან მცირედი მოშორებით განლაგებულა ეგრეთ წოდებული უძველესი ქალაქი-დაუვიწყარი მათთვის, ვისაც აინტერესებს ტაილანდის კულტურა და არქიტექტურა. აქვეა შემცირებული მასშტაბით შექმნილი ყველაზე პოპულარული ბუდისტური ტაძრები და სასახლეები.
ქვეყნის სხვადასხვა ადგილებში მდებარეობს ბუნებრივი და კულტურული ღირსშესანიშნაობები. საინტერესოა ტაილანდის ჩრდილოეთი ნაწილი. მისი განუმეორებლობა მდგომარეობს მთის თვალწარმტაც პეიზაჟებში. ტყეები თავისი სპილოებითა და ეროვნული დღესასწაულებით. შუკოტაი განლაგებულია ბანგკოკიდან ჩრდილოეთით 427კმ-ზე. იგი ცნობილია ბუდების მასიური მონოლითური გამოსახულებებით, რომელნიც აღმართული არიან არიან ძველი ქალაქის ნანგრევების თავზე.
ლამპანგი მდებარეობს ბანგკოკიდან ჩრდილოეთით 600კმ-ზე. Eეს ერთადერთი ადგილია, სადაც ჯერ კიდევ იყენებენ ცხენების ეკიპაჟს. ლამპანგი ცნობილია რამდენიმე ტაძრით, აშენებული ბირმის სტილში, აგრეთვე სპილოების ნაკრძალითაც.
ჩიანგმაი ჩრდილოეთით 700კმ-ზე მდებარეობს, იგი მთავარი ქალაქია, განთქმულია XIIIს-ში შექმნილი ისტორიული ტაძრებით, მთის პეიზაჟებით, სახალხო დღესასწაულებითა და ხალხური რეწვის ნაკეთობებით. ბო სანგ-სან კამპენგის მხარე განთქმულია ქოლგების, აბრეშუმისა და ბამბის, ოქროსა და ვერცხლის საიუველირო ნაკეთობების, კერამიკისა და სხვათა წარმოებით. ჩიანგმაიდან დასავლეთით 90კმ-ზე მდებარეობს ტაინანდის უმაღლესი მწვერვალი დოი ინთხანონი.
ლაოსის საზღვარზე მდინარე მეკონგის სანაპიროზე მდებარეობს უძველესი ქალაქი ჩიანგ სანი. ეს ქალაქი სახელგანთქმულია პხრა ტხატ დოი ტუნგის ტაძრით, რომელიც განლაგებულია მთის მასივზე, საიდანაც იშლება ულამაზესი პეიზაჟებით გარემოცული აკხას სოფლები.
ჩრდილო-აღმოსავლეთი რეგიონი ყურადღებას იქცევს თავისი ფოთლოვანი ტყეებით, ეროვნული პარკებითა და ბორცვებიანი სოფლის მინდვრებით. ფართომასშტაბიანი არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აქ აღმოჩენილ იქნა ბრინჯაოს პერიოდის უძველესი ცივილიზაციის ნაკვალევი, რომელიც წარმოიქმნა 5,5 ათასი წლის წინ.
ბანგკოკიდან 200კმ-ზე, ზღვის დონიდან 800მ-ზე განლაგებულია ეროვნული პარკი კხაო იაი. მისი ფართობი 540 ათასი აკრია. თროპიკულ ტყეებსა და მაღალმთიან ფერდობებზე გვხვდება ირმები, დათვები, ვეფხვები, სპილოები, ვერცხლისფერი ხოხბები და სხვა ცხოველები. აქ მრავლადაა საექსკურსიო ბილიკები.
მუზეუმში ბან ჩაიანგის განყოფილებაში ინახება უნიკალური საიუველირო და კერამიკული ნაკეთობანი, რომელიც აღმოჩენილი იქნა ბრინჯაოს პერიოდის დასახლების გათხრების დროს.
მდინარე მეკონგთან ახლოს პხა ტაუმში დაცულია ისტორიამდელი კლდის მხატვრობა. იასოტხონში ყოველ ზაფხულს იმართება წვიმის დღესასწაული თავისი ულამაზესი ფეიერვერკებით. სურინეში ყოვეწლიურად მთელი მსოფლიოდან იკრიბება სტუმრები, ნოემბრის სპილოების დღესასწაულის სანახავად.
მდინარე მენამ-ჩაო-პრაიას სათავიდან ტაი-კამბოლის საზღვრამდე გადაჭიმულია აღმოსავლეთ სანაპიროები თავისი მრავალრიცხოვანი პლაჟებით და უბეებით. Aქ განლაგებულია მრავალი საზღვაო კურორტი. მათ შორისაა აზოს ყველაზე ცნობილი კურორტი პატაია.
ბანგსაენი, რომელიც მდებარეობს ბანგკოკიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 100კმ-ზე, ითვლება დედაქალაქთან ყველაზე ახლოს მდებარე კურორტად, რომელიც თავისი გრილი პალმის ხეივნებით გამოყოფილია ფეშენებელური სასტუმროებიდან.
საინტერესო ზოოპარკია ღია ცის ქვეშ კხაო კხიანში, 15კმ-ის დაცილებით ბანგ პხრადან, რომლის ტერიტორია 1200 აკრია. სპეციალურ ვოლიერებში თავმოყრილია ცხოველები აზიიდან, აფრიკიდან, ევროპიდან, ფრინველთა გალიებში აზიის იშვიათი სახეობებია.
პატაია მდებარეობს ბანგკოკიდან 147კმ-ზე სამხრეთ-დასავლეთით. იგი სამართლიანად ითვლება ,,ტაილანდის რივიერად”. იგი მსოფლიოში ცნობილი საზღვაო პორტია, რომელსაც ყოველ წელს ასი ათასობით ტურისტი სტუმრობს, რესტორანი და კლუბებია თავისი მდიდარი ღამის ცხოვრებით, რომელიც განთიადამდე გრძელდება, აგრეთვე ყველა პირობაა შექმნილი საზღვაო პორტის განვითარებისათვის.
რაიონი ცნობილია მეთევზეთა სოფლით ბან-პხე და კუნძულ სამეტით, რომლის სიგრძე 6კმ-ია. ეს კუნძული გარშემორტყმულია 15 ყურით, თავისი პლაჟებით, მარჯნის რიფებით და გამჭვირვალე წყლით საუკეთესო საბანაო, საცურაო და სათევზაო ადგილია.
ტრატი პროვინციაა კამბოჯის საზღვარზე, ცნობილია ეროვნული საზღვაო პარკით კო ჩანგით, რომლის ტერიტორია 56 კუნძულს მოიცავს.
მეტად მიმზიდველია ტურისტებისათვის ტაილანდის სამხრეთ რეგიონი, მისთვის დამახასიათებელი სუფთა თბილი ზღვით, კუნძულები ტროპიკული მცენარეებით, საოცარი პლაჟებით, მარჯნის კუნძულებით, მრავალფეროვანი საზღვაო ფლორითა და ფაუნით, მონადირეთა სოფლებით, ტყიანი მთებით, ჩანჩქერებით, ისტორიული ძეგლებითა და ბუდისტური ტაძრებით.
განსაკუთრებით უნდა ითქვას კუნძულ-კურორტ სამუიზე, რომელიც განთავსებულია ბანგკოკიდან 560 კმ-ზე. მთავარ განმასხვავებელ ნიშნად ითვლება ხელუხლებელი პლაჟები, თავისი ქათქათა მარჯნის ქვიშით, კრისტალურად სუფთა ზღვით, ღია მწვანე ქოქოსის პლანტაციებით და ბრინჯის მინდვრებით.
სონგკხლა ქალაქია, განლაგებული 950 კმ-ზე ბანგკოკიდან. შუა საუკუნეში ბრაკონიერთა ციხესიმაგრე იყო, ხოლო დღეს წყნარი მეთევზეთა ქალაქია პლაჟით. აქვე 520 კვ.კმ-ზე მდებარეობს წყლის ფრინველთა პარკი “კხუ კხუტ”, რომელშიც ცხოვრობს 140 სახეობაზე მეტი ფრინველი.
პუტეკი ტაილანდის ყველაზე დიდი კუნძულია, სიგრძით 48 კმ. და სიგანით 21 კმ. ანდამანის ზღვაში, ბანგკოკიდან 862 კმ-ის დაშორებით. ეს კურორტი მსოფლიო მნიშვნელობისაა თავისი პლაჟებით, უმდიდრესი ტროპიკული ბუნებით, კრისტალური ცისფერი წყლითა და მდიდარი წყალქვეშა სამყაროთი.
ძირითადი ტურისტული ცენტრებია: ბანგკოკი, პატაია, პუტეკი, ჩიანგმაი და სხვ. სტუმრებს აქ სთავაზობენ პირველი კატეგორიის სასტუმროებს, მოწყობილს უმაღლეს დონეზე, რომელთაც შეუძლიათ ერთდროულად მიიღონ 200-დან 2000-მდე სტუმარი. მომსახურების დიაპაზონი შეთავაზებული საცხოვრებლისა წარმოუდგენლად ფართოა: საოჯახო სასტუმროები, განცალკევებით მდგარი ბუნგალოთა კომპლექსები, სასტუმრო სახლები, ტურბაზები, ჩინურ სტილში მოწყობილი მოხერხებული სასტუმროები და პატარა სახლები ზღვის სანაპიროზე. სადღეღამისო ღირებულება მერყეობს რამდენიმე აშშ დოლარიდან, რამდენიმე ასეულ აშშ დოლარამდე.
ტაილანს ძირითადად მეზობელი მალაიზიის მცხოვრებნი სტუმრობენ, მათი ვიზიტი დაახლოებით 5 დღე გრძელდება, შემდეგ იაპონელები და ტაივანელები, მათი ვიზიტი შედარებით ხანგრძლივია.
ტაილანდი განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობს ევროპელთა შორის. სტუმრობენ ტურისტები დიდი ბრიტანეთიდან, გერმანიიდან, ნიდერლანდებიდან, საფრანგეთიდან. დღესდღეობით ტაილანდი ფართოდაა წარმოდგენილი რუსეთის ტურისტულ ბაზარზე.
ტაილანდი მტო-ს დაყოფით მიეკუთვნება აღმოსავლეთ აზია/ოკეანეთის რეგიონს, კერძოდ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ქვერეგიონს. საერთაშორისო ტურისტულმა ჩამოსვლებმა ტაილანდში 2006 წელს შეადგინა 13822 ადამიანი, 2007 წელს 14464. ხოლო 2008 წელს 14584 საერთაშორისო ტურისტი. შესაბამისად აქედან შემოსავალი იყო აშშ დოლარებში: 2006წ_13401 მლნ, 2007წ_16669 მლნ, 2008 წ. 17651 მლნ. აშშ დოლარი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტაილანდის ტურიზმი
ჰრისეი
thumb|კუნძულ ჰრისეის რუკა ჰრისეი (Hrísey) — კუნძული ისლანდიაში.
გეოგრაფია
ჰრისეი მდებარეობს ეია-ფიორდის აკვატორიაში, 35 კილომეტრის დაშორებით ქალაქ აკურეირიდან, რომელსაც ადმინისტრაციულად ექვემდებარება. კუნძულის ფართობი შეადგენს 7,67 კმ². სიგრძე — 7,5 კმ, უდიდესი სიგანე — 2,5 კმ. ჰრისეი არის სიდიდით მეორე კუნძული ისლანდიაში (ჰეიმაეის შემდეგ). უდიდესი სიმაღლე ზღვის დონიდან — 110 მეტრი.
მოსახლეობის რაოდენობა — 180 ადამიანი.
კორეისტიკა
კორეისტიკის კვლევის საგანს ფართო გაგებით კორეა წარმოადგენს, ხოლო მისი მნიშვნელოვანი თემები არის კორეელთა ქვეყანასათან დაკავშირებული ყველა საკითხის მეცნიერული შესწავლა-დამუშავება და გაშუქება; ასევე ენა, ლიტერატურა, ისტორია, ხელოვნება, და საერთოდ კორეის კულტურა.
ჰრისეი
ისტორია
ისლანდიაში პირველი მოსახლეების გამოჩენის მომენტიდან კუნძული ჰრისეი ყოველთვის დასახლებული იყო. კუნძულზე ცხოვრობდნენ შვედი და ნორვეგიელი და შემდეგ ისლანდიელი მეთევზეები.
კორეისტიკა
კორეისტიკა ჩაისახა კორეაში მოღვაწე ევროპელი ქრისტიანი მისიონერების საქმიანობის შედეგად.
ჰრისეი
ისტორია
ამჟამად კუნძულის ჩრდილოეთში მდებარეობს დაცული ზონა, სადაც დაცულია დაახლოებით 40 სახეობის ზღვის ჩიტი. ჩიტების მოკვლა მთელ კუნძულზე არის აკრძალული.
კორეისტიკა
1991 წლიდან კორეისტიკის შესწავლა მიმდინარეობს თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტში.
ჰრისეი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისლანდიის კუნძულები
კორეისტიკა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კორეა კატეგორია:კორეისტიკა კატეგორია:აკადემიური დისციპლინები კატეგორია:ფილოლოგია *
ზალცბურგი
მინიატიურა|300პქ|ზალცბურგის ძველი უბანი — ალტშტადტი ღამით მინიატიურა|300პქ|ზალცბურგის დაბლობის პანორამა ალპებიდან მინიატიურა|300პქ|ალტშტადტის პანორამა ხედით [[ჰოენზალცბურგის ციხესა და კაპუცინენბერგზე]] მინიატიურა|300პქ|[[ჰოენზალცბურგის ციხესიმაგრე]] მინიატიურა|300პქ|ხედი ქალაქზე გაისბერგის მთიდან
ზალცბურგი (Salzburg) — ავსტრიის სიდიდით მეოთხე ქალაქი ვენის, გრაცისა და ლინცის შემდეგ; არის ამავე სახელწოდების ფედერალური მხარის დედაქალაქი. მდებარეობს ზალცბურგის დაბლობზე, მდინარე ზალცახის ორივე ნაპირზე. ზალცბურგს ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ბავარიაში მდებარე ქალაქი ფრაილასინგი, დანარჩენი მხრიდან კი მთლიანად ზალცბურგ-უმგებუნგის ოლქი (Salzburg-Umgebung) აკრავს გარშემო.
488 წლიდან დაიწყო ამავე ადგილას მდებარე რომაული ქალაქის, იუვავუმის დასუსტება. 696 წელს ზალცბურგი ხელახლა დაარსდა, როგორც საეპისკოპოსო ცენტრი, 798 წლიდან კი იგი უკვე მთავარეპისკოპოსის სარეზიდენციო ქალაქია. ზალცბურგის მთავარი საშემოსავლო რესურსი იყო მარილის მოპოვება და ვაჭრობა, ასევე დამატებით წყაროს წარმოადგენდა ოქროს მოპოვებაც. ქალაქის სიმბოლო, ჰოენზალცბურგი დღევანდელ ევროპაში ერთ-ერთი უდიდესი ციხესიმაგრეა და მისი ძირითადი ნაწილი XI საუკუნეშია აგებული. XVII საუკუნიდან, მთავარეპისკოპოს ვოლფ დიტრიხისა და მისი შთამომავლების პერიოდში, ზალცბურგმა, როგორც მთავარეპისკოპოსთა რეზიდენციამ, თავისი ძირითადი ბრწყინვალება შეიძინა. ამ პერიოდში აიგო ჰელბრუნის სასახლე და მისი პარკი, შადრევნები და მთავარი გამზირები ქალაქში. ყველაზე ცნობილ ზალცბურგელად ასახელებენ 1756 წელს აქ დაბადებულ ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტს, რის გამოც ქალაქს ზედმეტი სახელითაც მოიხსენიებენ — „მოცარტშტადტი“ (Mozartstadt, მოცარტის ქალაქი); მოცარტის სახელს ატარებს ასევე ზალცბურგის აეროპორტიც. ზალცბურგის ძველი ქალაქი მისი მსოფლიოში განთქმული ბაროკოს არქიტექტურით გერმანულენოვანი მსოფლიოს ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემონახული ქალაქის ცენტრია და 1996 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.
დღეს ზალცბურგში ხშირად ტარდება გამოფენები და კონგრესები, ქალაქში მრავლადაა სავაჭრო და სხვადასხვა მომსახურების ობიექტები, ასევე განვითარებულია ტურიზმიც. საერთაშორისო მნიშვნელობას ქალაქს, სხვა მრავალთან ერთად, ანიჭებს ზალცბურგის ფესტივალები, რომელთა წყალობითაც ზალცბურგს კიდევ ერთი ზედმეტი სახელი — „ფესტშპილშტადტი“ (Festspielstadt, ფესტივალის ქალაქი) დაუმკვიდრდა. ხელსაყრელი მდებარეობის გამო, ზალცბურგზე გადის ევროპის რამდენიმე საერთაშორისო მაგისტრალი, როგორც ტრანსალპური, ისე აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით. ქალაქი გამოირჩევა ალპური ბუნებით. ზალცბურგი ასევე სტუდენტური ქალაქია ქვეყნის სამი უმსხვილესი უნივერსიტეტით.
მდებარეობა
მინიატიურა|250პქ|მდინარე [[ზალცახი ქალაქის ცენტრში]] ზალცბურგი მდებარეობს ალპების უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში, ზალცბურგის დაბლობის ცენტრში. ქალაქის ისტორიული ნაწილი მდინარე ზალცახის ნაპირზეა გაშენებული და შემოსაზღვრულია ფესტუნგსბერგის, მენხსბერგის მთებითა და ამ უკანასკნელის დასავლეთის გაგრძელებით — რაინბერგით.
ძველი ქალაქის აღმოსავლეთით, ზალცახის მარჯვენა სანაპიროზე აღმართულია მთა კაპუცინერბერგი, ქალაქის სამხრეთით ჰელბრუნის მთა და მორცგის გორაკი, ალტლიფერინგის უბნის დასავლეთით კი მდებარეობს გორა გრაფენჰიუგელი. ზალცბურგს სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება 1853 მეტრი სიმაღლის მთა უნტერსბერგი, რომელზეც მოწყობილია ფუნიკულიორი. ლანდშაფტში დომინირებს ასევე დასავლეთით მწვერვალი ჰოხშტაუფენი, სამხრეთით კი შტაინბერგის მთები გელის მწვერვალით, ჰაგენგებირგესა და ტენენგებირგეს მთიანი მასივები. ქალაქის აღმოსავლეთით მდებარე 1288 მეტრი სიმაღლის მთა გაისბერგი და ზალცკამერგუტის მთები ზალცბურგის დაბლობის საზღვარს ქმნიან. ჩრდილოეთიდან ქალაქის საზღვრამდე აღწევს პლაინბერგის მთის განშტოება მასზე აღმართული მარია-პლაინის კათოლიკური ბაზილიკით. ჩრდილო-აღმოსავლეთით ფლახგაუს (ზალცბურგ-უმგებუნგის) ბორცვიანი ლანდშაფტი უერთდება ალპების მთისწინეთს. მდინარე ზალცახისა და ზაალახის დახურული ჭალის ტყის სარტყელი ჩრდილოეთით ქალაქის საზღვრებში იჭრება.
ზაალახის დასავლეთით მდებარე ჭალის ტყე და მის უკან არსებული გორაკ ბორცვები, ე. წ. ჰეგლი (Högl), უკვე ბავარიის ტერიტორიაა და ბერხტესგარდენერ-ლანდის რაიონს ეკუთვნის. ჩრდილო-დასავლეთით ზალცბურგის უბან ლიფერინგ-როტს ესაზღვრება ბავარიული ქალაქი ფრაილასინგი და მისგან მხოლოდ მდინარე ზაალახითაა გამოყოფილი.
ზალცბურგის დაბლობში მდებარე ძველი ქალაქის სიმაღლე ზღვის დონიდან 420-დან 426 მეტრამდე მერყეობს. ქალაქის უმაღლესი წერტილია 1288 მეტრი სიმაღლის მწვერვალი გაისბერგის მთაზე, ყველაზე დაბალი კი ზაალახის სანაპიროა, რომლის სიმაღლეც 404 მეტრია. ზალცბურგის თემს სულ 65,68 კმ² ფართობის ტერიტორია ეკუთვნის. აქედან 2238 ჰექტარი განაშენიაბულია (34%), 53 ჰექტარი სატრანსპორტო გზებს უკავია (7,7%), 1080 ჰა — ტყეებს (16,5%), ხოლო 342 ჰა — წყლებს (5,2%).
უბნები
მინიატიურა|230პქ|მარცხნივ|ზალცბურგის უბნები დღეს ზალცბურგი ისტორიული კადასტრული თემური დაყოფისაგან დამოუკიდებლად შედგება 24 უბნისაგან (Stadtteil) და სამი მოსაზღვრე ლანდშაფტური რაიონისაგან. ქალაქის ისტორიულ ცენტრს ქმნის მდინარე ზალცახის მარჯვენა და მარცხენა სანაპიროზე გაშენებული ზალცბურგის ალტშტადტი (Altstadt, ძველი ქალაქი), რომელსაც ეკვრის შუა საუკუნეების დროინდელი, დღეს უკვე ცენტრად ქცეული გარეუბნები მიულნი და ნონტალი.
დაახლოებით 1900 წლისათვის ალტშტადტის აღმოსავლეთით გაჩნდა უბანი რიდენბურგი. მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე დანგრეული ძველი ბასტიონისა და ყაზარმის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა ანდრეფირტელის უბანი, იგივე ნოიშტადტი. ცენტრალური სადგურის დასავლეთით შეიქმნა უბანი ელიზაბეთ-ფორშტადტი, მიულნის ჩრდილოეთით კი — ლეენი.
უბნები აიგენი, პარში, იცლინგი და გნაისი არსებითად 1900 წლის შემდგომ პერიოდში აშენდა. შემდგომში გარეუბნებად ქცეული თავდაპირველი სოფლები, მაქსგლანი დასავლეთით, ლიფერინგი ჩრდილო-დასავლეთით, გნიგლი აღმოსავლეთით და მორცგი სამხრეთით ქალაქის უბნებად პირველ და მეორე მსოფლიო ომებს შორის პერიოდში იქცნენ. ამავე პერიოდში შექმნეს მოოსის ქუჩის გასწვრივ წარმოქმნილმა გრძივმა დასახლებებმა ლეოპოლდსკრონ-მოოსის უბანი.
1950 წლის შემდეგ შეიქმნა ყველაზე ახალი ურბანული უბანი ზალცბურგ-ზიუდი, რომელიც სამ ნაწილად იყოფა: იოზეფიაუ, ჰერნაუ და ალპენზიდლუნგი. ქალაქის შემოგარენში არსებული სოფლების შემოერთების შედეგად ჩამოყალიბდა ასევე უბნები ლანგვიდი, კაზერნი, ტაქსჰარმი და შალმოოსი XX საუკუნის შუა წლებში, ასევე იცლინგ-ნორდის უბანი ჩრდილოეთში, რომელიც ზალცბურგის საზღვრებს გარეთ არსებულ ბერგჰაიმის თემს უშუალოდ ესაზღვრება. გნაისის სამხრეთით მდებარეობენ ასევე მცირე და ახალი დასახლებები აიხეტჰოფზიდლუნგი და ბირკენზიდლუნგი, რომლებიც გნაის-ზიუდის სახელით არიან გაერთიანებულნი. აეროპორტის სამხრეთით მდებარეობს უბანი მაქსგლან-ვესტი, რომელსაც ეკუთვნის ქენდლერზიდლუნგის დასახლება და ყოფილი მცირე სოფლები პოინტინგი და ლოიგი. კენდლერზიდლუნგის გაგრძელება უკვე სცდება ზალცბურგის ფარგლებს და ვალს-ზიცენჰაიმის თემს მიეკუთვნება; პოინტინგი და ლოიგი კი ვალსერ-ჰიმელრაიხს უკავშირდება. გარდა საცხოვრებელი უბნებისა, ზალცბურგის შემადგენლობაში შედის დახურული ლანდშაფტური ზონები: ჰელბრუნი, ასევე გაისბერგისა და ჰოიბერგის მთები.
კადასტრული თემები
ზალცბურგი 14 ისტორიული კადასტრული თემისაგან შედგება: ზალცბურგი, მაქსგლანი, მორცგი, გნიგლი, იცლინგი, აიგენ I, ლიფერინგ I და ლეოპოლდსკრონი, ასევე გარეუბნებში მდებარე ბერგჰაიმ II, გაისბერგ I, ჰოიბერგ I, ჰალვანგ II, ზიცენჰაიმ II და ვალს II. ქალაქის უბნების დღევანდელი დასახელებები დიდწილად ემთხვევა სწორედ კადასტრული თემების სახელწოდებებს, რომელთა საზღვრებიც ძირითადად XIX საუკუნის დასაწყისში ჩამოყალიბდა. სახელწოდება აიგენ I მიუთითებს, რომ თავდაპირველი თემი აიგენის დიდი ნაწილი თანდათანობით ქალაქ ზალცბურგს შეუერთდა, მისი მეორე მცირე ნაწილი კი 1935—1939 წლებში აიგენ II-ის სახელწოდებით მეზობელ ელსბეთენის თემში გაერთიანდა.
ადრეული ისტორია და ბავარიული ეპოქა
ქალაქის ტერიტორია ნეოლითის პერიოდიდან დღემდე ყოველთვის დასახლებული იყო. ლატენის კულტურის დროს ზალცბურგი წარმოადგენდა კელტური სახელმწიფო ნორიკუმის ადმინისტრაციულ ცენტრს. ძვ. წ. 15 წელს რომაელთა შემოჭრის შემდეგ ქალაქის მთებზე მცხოვრები მოსახლეობა, რომაული ქალაქის გეგმარების წესების შესაბამისად, დღევანდელი ქალაქის ცენტრის — ალტშტადტის ტერიტორიაზე ჩამოსახლდა. ახალი ქალაქი რომის იმპერატორ კლავდიუსის შემდეგ მუნიციპიუმ კლავდიუმ იუვავუმის სახელწოდებით უკვე რომაული პროვინცია ნორიკუმის ერთ-ერთ უძლიერეს ქალაქს წარმოადგენდა. 488 წელს, ხალხთა დიდი გადასახლების დასაწყისში ნორიკუმის პროვინციის დაკარგვის შემდეგ რეგიონში დარჩა რომანო-კელტური მოსახლეობის ერთი ნაწილი. VI საუკუნეში ეს ტერიტორია ბავარებმა (ბაიუვარებმა) აითვისეს. დაახლოებით 696 წელს ეპისკოპოსმა რუპერტმა ბავარიის ჰერცოგ თეოდო II-ისაგან მიიღო რომაული ქალაქის ნაშთები აღმოსავლეთსა და სამხრეთ-აღმოსავლეთში სამისიონერო საქმიანობის გასამართავად. მან განაახლა წმინდა პეტრეს მონასტერი და დააარსა ნონბერგის დედათა მონასტერი. ზალცბურგის მხარემ თავისი გაცხოველებული მარილის მოპოვებითა და ფართომასშტაბიანი სამისიონერო საქმიანობით მალე მოიპოვა გავლენა და ძალაუფლება შიდა ბავარიაზე. 996 წელს ოტო III-ის დროს ზალცბურგში საბაზრო, სამონეტო და საბაჟო სამართალი ყალიბდება, 1120-1130 წლებიდან უკვე დოკუმენტებში მოიხსენიება ქალაქის მოსამართლე. ქალაქის ყველაზე ძველი დღემდე ცნობილი კანონი 1287 წლიდან მოდის.
მთავარეპისკოპოსის სარეზიდენციო ქალაქი
მინიატიურა|ზალცბურგი 1791 წელს 1322 მიულდორფის ბრძოლის შემდეგ მთავარეპისკოპოსსა და ბავარიის მმართველობას შორის მტრული დამოკიდებულება დამყარდა. შედეგად ზალცბურგი დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბდა საღვთო რომის იმპერიაში. XV საუკუნეში ქალაქის ეკონომიკური აყვავება ხელს უწყობდა მოქალაქეობრივი თვითშეგნების განვითარებას მზარდი უფლებებითა და მოვალეობებით. მთავარეპისკოპოსმა ლეონჰარდ ფონ კოიჩახმა, რომელმაც ეკონომიკურად დიდ წარმატებას მიაღწია, საბოლოოდ ძალისმიერი გზით წერტილი დაუსვა ამ ავტონომიას. მარტინ ლუთერის თეზისების გავრცელებიდან მალევე ქალაქის მოსახლეობის დიდი ნაწილი პროტესტანტიზმისაკენ გადაიხარა, შემდგომ კი, 1590 წლამდე შეურყეველი პროტესტანტები მთელი რეგიონის მასშტაბით გავრცელდნენ. მთავარეპისკოპოსის ავტორიტარული ხელისუფლების კრიტიკა კოიჩახის პერიოდში კიდევ უფრო გაიზარდა. 1525 წელს აჯანყებულმა ღარიბებმა და გლეხებმა ალყაში მოაქციეს ჰოენზალცბურგის ციხესიმაგრე, რომელშიც მთავარეპისკოპოსი მატთოის ლანგ ფონ ველენბურგი იყო გამაგრებული. საბოლოოდ აჯანყებულები მხოლოდ შვაბთა კავშირის დაქირავებული ჯარების საშუელებით აიძულეს, უკან დაეხიათ. 1600 წლისათვის მთავარსაეპისკოპოსო მარილისა და ოქროს მოპოვების წყალობით მაშინდელ გერმანულ-რომაული იმპერიის უმდიდრეს სამთავროთა რიცხვს მიეკუთვნებოდა. ამ პერიოდში მოახდინა ეპისკოპოსმა ვოლფ დიტრიხ ფონ ვაიტერაუმ ალტშტადტის (ცენტრის) რეკონსტრუქცია. დიდი გვიანრომანული სტილის ტაძარი დაანგრიეს და მთავარეპისკოპოს მარკუს სიტიკუსის თაოსნობით ახალი ააშენეს ადრეული ბაროკოს სტილში.
მთავარეპისკოპოს პარის ფონ ლოდრონის ჭკვიანურმა ნეიტრალურმა პოლიტიკამ მოახერხა ის, რომ ზალცბურგი გამოეთიშა ოცდაათწლიან ომს. ამ პერიოდში ზალცბურგი იქცა ერთ-ერთ ყველაზე კარგად გამაგრებულ ქალაქად ევროპაში.
ზალცბურგი მალევე იქცა კონტრრეფორმაციის ცენტრად; აშენდა მონასტრები, სასულიერო სემინარია და არაერთი ბაროკოს სტილის ეკლესია, მოსახლეობის დიდი ნაწილი საერო საძმოებში ერთიანდებოდა. 1732 წელს ეპისკოპოსმა ლეოპოლდ ანტონ ფონ ფირმიანმა ზალცბურგში დარჩენილი პროტესტანტების დიდი ნაწილი აიძულა გადასახლებულიყო.
მთავარეპისკოპოს ჰიერონიმუს ფონ კოლორედოს მმართველობის დროს 1772-1800 წლებში ზალცბურგი გვიანი განმანათლებლობის ცენტრად იქცა, სადაც მეცნიერება და ხელოვნება ზენიტში იყო.
ავსტრიის ნაწილი
1803 წელს ზალცბურგი ნაპოლეონის განაწილებით სეკულარიზებული საკურფიურსტო გახდა, 1805 წელს ბერხტესგადენთან ერთად ავსტრიის იმპერიას შეუერთდა, ხოლო 1810 წელს კვლავ ბავარიის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. 1800, 1805 და 1809 წლებში ზალცბურგი ნაპოლეონის ჯარებს ეკავა და იძარცვებოდა.
1816 წელს ქალაქის დიდი ნაწილი კვლავ ავსტრიის იმპერიის შემადგენლობაში აღმოჩნდა. თავდაპირველად ზალცბურგი მცირე მნიშვნელობის ზემო ავსტრიული ქალაქი იყო, რომლითაც მცირე რაოდენობით საკურორტო დამსვენებლების გარდა მხოლოდ რამდენიმე მხატვარი და მწერალი ინტერესდებოდა. ქალაქის სილამაზით აღფრთოვანებული ეს დამსვენებლები ავრცელებდნენ ინფორმაციას ზალცბურგის შესახებ, რაც ხელს უწყობდა თანდათან მის ტურისტულ ცენტრად ქცევას. 1860 წელს დაიწყეს ქალაქის გალავნისა და სხვა სიმაგრეთა დანგრევა. იმავე წელს იზეიმა ზალცბურგის მოსახლეობამ ვენა-ზალცბურგისა და ზალცბურგი-მიუნხენის რკინიგზის ხაზების გახსნა. ეს ხელს უწყობდა ქალაქის ზრდასა და ვაჭრობის გაჩაღებას. პირველი მსოფლიო ომის დასრულებამ ზალცბურგშიც შიმშილი გამოიწვია, რაც ეკონომიკამ მხოლოდ ეტაპობრივად მოაგვარა.
1935 წლიდან 1939 წლამდე ზალცბურგს მიუერთდა რამდენიმე მეზობელი დასახლება. ნაცისტური რეჟიმის პერიოდში 1938 წლიდან ქალაქში დაიწყო დაპატიმრებები და გადასახლებები პოლიტიკური მოწინააღმდეგეებისა, ებრაელებისა და სხვა უმცირესობებისა. 1944-1945 წლებში აშშ-ის მიერ განხორციელებულმა დაბომბვამ მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ზალცბურგს. 1945 წელს ქალაქი გადაარჩინა პოლკოვნიკმა ჰანს ლეპერდინგერმა დაუმორჩილებლობის გამოცხადებით, რის შედეგადაც ამერიკელებს ქალაქი უბრძოლველად გადასცა. ომის შემდეგ ზალცბურგი ამერიკის ობერკომანდოსის შტაბი იყო. ომის შემდგომ პირველ წლებში ქალაქი გამოირჩეოდა სიღარიბის გამო დევნილთა სიმრავლით. მხოლოდ ეტაპობრივად მოხერხდა მათი ბარაკების ჩანაცვლება ახალ უბნებში აგებული საცხოვრებლებით. 1962 წელს ხელმეორედ გახსნეს 1810 წელს გაუქმებული უნივერსიტეტი. შემდეგ წლებში ზალცბურგი წარმატებულ ქალაქად იქცა ვაჭრობის, სამართლისა და ტურიზმის სფეროებში.
დემოგრაფია
მინიატიურა|800პქ|left|ქალაქ ზალცბურგის მოსახლეობის ზრდა 1550 წლიდან 2009 წლამდე
1935-1939 წლებში რამდენიმე მიმდებარე დასახლების ქალაქში შემოერთების შედეგად მოსახლეობა ნახტომისებურად 77.170-მდე გაიზარდა. მეორე მსოფლიო ომმა დიდი დანაკარგები გამოიწვია როგორც ზალცბურგიდან გაწვეულ ჯარისკაცთა შორის, ისე სამოქალაქო მოსახლეობაში. ამერიკული ოკუპაციის პირობებში 1955 წლამდე მოსახლეობა კვლავ მატულობდა. 15 000 დევნილის ზალცბურგში დასახლების შედეგად მცხოვრებთა რაოდენობამ 1947 წელს 99.244 შეადგინა, ეკონომიკურმა წინსვლამ 1970 წლამდე ასევე მოსახლეობის მნიშვნელოვანი მატება გამოიწვია. 1979 წლიდან 1990 წლამდე ზალცბურგის მოსახლეობა თითქმის უცვლელი დარჩა, მომდევნო 18 წლის განმავლობაში კი დაახლოებით 12 000 მცხოვრებით გაიზარდა.
მოსახლეობის შემადგენლობა
ბავშვების საშუალო რაოდენობა 36 396 საშუალოდ შეადგენს 0,97-ს. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა პროგნოზი მიმდებარე ტერიტორიიდან მოსახლეობის შემოდინებისა და იმიგრაციისა, დღევანდელი ქალაქის მდგომარეობა მეტყველებს იმაზე, რომ მოსახლეობის რაოდენობა უცვლელი რჩება ან კლებულობს.
ზალცბურგის მოსახლეობის 77% ავსტრიაშია დაბადებული. ბოსნიასა და ჰერცეგოვინაშია დაბადებული ქალაქის მცხოვრებთა 4,1%, სერბეთსა და მონტენეგროში — 4%, გერმანიაში — 3,9%, ევროკავშირის სხვა სახელმწიფოებიდან კი — 2,9%. მოსახლეობის 2% თურქეთიდანაა გადმოსახლებული. უცხოეთში დაბადებულთა ყველაზე დიდი წილით — 36,9%-ით გამოირჩევა ელიზაბეთ-ფორშტადტის უბანი, შალმოოსში კი 35% უცხოელია. დიდი რაოდენობით არაავსტრიელი ცხოვრობს ასევე ლეენში. ამ უბნის სამხრეთ ნაწილში მცხოვრებთა 15% ისლამის მიმდევარია. უცხოელთა ყველაზე ნაკლები წილია ლეოპოლდსკრონ-მოოსის უბანში.
ქალაქის მოსახლეობის 13% 15 წელზე უმცროსია, 69% 15-სა და 64 წელს შორისაა, 18% კი 64 წელზე უფროსია. ბავშვებისა და მოზარდების წილი 15 წელს ქვემოთ ყველაზე მაღალია მაქსგლანისა და მაქსგლან-ვესტის გარეუბნებში (21%), უფროსებისა კი რიდენბურგში (22%). მოზარდთა ყველაზე დიდი წილი შრომისუნარიან ასაკში ალდშტადტის მარჯვენა ნაპირზეა (80%).
რელიგია
ზალცბურგი ცნობილია ძლიერი კათოლიკური ეკლესიით. 1803 წელს საეპისკოპოსოს გაუქმებამდე ზალცბურგში ეკლესია და სახელმწიფო ერთ მთლიანობას წარმოადგენდნენ. კათოლიკური ეკლესიის სიძლიერეზე მეტყველებს ევანგელური და ებრაული თემებისა და ანაბაპტისტების სიძნელეები ქალაქში. ზალცბურგის ქალაქის ლანდშაფტში ჭარბობს კათოლიკური ეკლესიების სამრეკლოები; ამ ყველაფრის გამო ქალაქი XIX საუკუნემდე გერმანული რომის სახელს ატარებდა. მხოლოდ 1781 და 1782 წლების ტოლერანტობის ედიქტებით მიეცათ თავისუფალი რელიგიიური აღმსარებლობის უფლება მართლმადიდებლებს, პროტესტანტებსა და იუდეველებს. XX საუკუნის მეორე ნახევრიდან, ომის მიერ გამოწვეული დევნისა და მიგრაციის შედეგად, ქალაქში მომრავლდნენ სხვადასხვა რელიგიის მიმდევარები. 2001 წელს ყველაზე მრავალრიცხოვანი კვლავ კათოლიკები იყვნენ და შეადგენდნენ მოსახლეობის 55,4%-ს. 2001 წლის შემდეგ ზალცბურგში, ისევე როგორც დანარჩენ ავსტრიაში, კათოლიკეთა რაოდენობა შემცირდა. 2001 წელს რაოდენობით კათოლიკებს მოსდევდა მოსახლეობა რელიგიური რწმენის გარეშე, რომელთა წილიც 17,1%-ს შეადგენდა, მცოვრებთა 6,5%-ის მრწამსი კი უცნობი იყო. სიდიდით მესამე ჯგუფს ქმნიდნენ მუსლიმები (6,8%), მეოთხე ადგილზე კი ევანგელისტები იყვნენ 6,7%-ით. ეს უკანასკნელი რელიგიური გაერთიანება სამ სამწყსოდაა დაყოფილი და თავისი ტაძრები გააჩნია ნოიშტადტის, გნაისისა და ტაქსჰაიმის უბნებში. მართლმადიდებელ ქრისტიანთა საზოგადოებას (სერბული, რუმინული და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიები) ეკუთვნის მოსახლეობის 5,3%. რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია დგას ლეენის უბანში, ხოლო რუმინული — შალმოოსის აღმოსავლეთ ნაწილში.
ზალცბურგის მოსახლეობის 1,6%-ს შეადგენენ ძველი კათოლიკები, მეთოდისტები, ნეოაპოსტოლური მრწამსის მიმდევრები, მორმონები, იეჰოვას მოწმეები და სხვა. არსებობს ასევე მენონიტებისა და ბაპტისტების თემებიც. კათოლიკური ეკლესია მართლმადიდებლურ, ევანგელისტურ, ძველ კათოლიკურ ეკლესიებსა და მეთოდისტებს შორის აწარმოებს დიალოგს ოკუმენური რაიონების შესახებ; რეგულარულად აღესრულება საერთო ღვთისმსახურება.
ისეთი რელიგიების მიმდევარნი, როგორიცაა ბუდიზმი, ბაჰაიზმი, ინდუიზმი და სიქიზმი, საერთო ჯამში მოსახლეობის 0,7%-ს შეადგენენ. ზალცბურგელთა 0,06% არის წევრი ისრაელის კულტურული თემისა, რომელსაც ეკუთვნის ზალცბურგის სინაგოგა. სამი მეჩეთის გვერდით, რომლებიც შალმოოსში, იცლინგსა და ნოიშტადტში მდებარეობენ, შალმოოსში დგას ასევე სიქისტთა ტაძარი გურდვარა. ბუდისტური სამლოცველოები მდებარეობენ ალტშტადტის მარჯვენა ნაპირზე და, ლეენსა და ლიფერინგში.
ადგილობრივი პოლიტიკა 1880 წლის შემდეგ
პოლიტიკური ძალების გამოღვიძების დროიდან მონარქიის დასრულებამდე ზალცბურგი გამოირჩეოდა პოლიტიკურად მზარდი ანტილიბერალიზმით. ქალაქში იყო მძლავრი კლერიკალური და გერმანულ-ნაციონალური ძალები, რომლებიც ძირითადად დაქუცმაცებულნი და ერთმანეთის მიმართ მტრულად განწყობილნი იყვნენ. რობერტ პროისლერი 1914 წელს იყო პირველი სოციალ-დემოკრატი ზალცბურგის სათემო საბჭოში. გადაჭარბებულმა დანახარჯებმა 1890 წლისათვის თითქმის ქალაქის ფინანსური ნგრევა გამოიწვია. მონარქიის დამხობის შედეგად ზალცბურგის სათემო საბჭო გათავისუფლდა იმპერიული ცენტრალური ხელისუფლებისაგან. საბჭოს წევრთა რაოდენობა 30-დან 40-მდე გაიზარდა. ქრისტიან-სოციალები, სოციალ-დემოკრატები და გერმანელ-ნაციონალები შედეგად ფლობდნენ ხმების დაახლოებით ერთნაირ წილს. ავსტრიის ფედერალური სახელმწიფოსა და ნაციონალ-სოციალისტური ავტორიტარული რეჟიმის პირობებში ადგილობრივი მმართველობა თითქმის აღარ იყო თავისუფალი და ექვემდებარებოდა დიქტატურას.
ადგილობრივი პოლიტიკა 1945 წლის შემდეგ
ომის შემდგომი პირველი წლები გამოირჩევა ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის მჭიდრო თანამშრომლობით ქალაქის ბიურგერმაისტერ (მერ) ანტონ ნოიმაირთან, ავსტრიის სახალხო პარტიასთან და ავსტრიის კომუნისტურ პარტიასთან. 1957 წლიდან 1970 წლამდე ქალაქის ადგილობრივ მთავრობას მეთაურობდა ალფრედ ბეკი.
1972 წელს პირველად გავიდა ზალცბურგელ მოქალაქეთა ინიციატივები არჩევნებზე. დაგეგმილი იყო ფრაიზაალისა და ჰელბრუნის გამზირის ლანშაფტური ბაღის ობსტრუქცია. ერთი მხრივ დიდ მასშტაბზე უნდა შენარჩუნებულიყო ქალაქის მწვანე სივრცე, მეორე მხრივ კი უნდა აგებულიყო ახალი ფრაიზაალის უნივერსიტეტი. ახალმა კონფლიქტმა მშენებლობასა და ლანდშაფტის დაცვას შორის, რომელიც დღემდე გრძელდება, 1976 წელს ხელი შეუშალა საგზაო ქსელის დაგეგმილ გაფართოებას. 1984 წელს გაზეთი „ზალცბურგერ ნახრიხტენი“ იტყობინებოდა, რომ „ის, რასაც წლების განმავლობაში საზოგადოებრივ კეთილდღეობის სახელით ზეიმობდნენ — კერძოდ ხალხისთვის ჭერის შექმნა, გარდაიქმნა და ქალაქის ლანდშაფტის კიბოდ იქცა“.
ზალცბურგის პოლიტიკის საკამათო პუნქტად დარჩა მზარდი შიდასაქალაქო საავტომობილო მოძრაობა. შიდაქალაქის ასოციაცია (Innenstadtgenossenschaft) 1960 წლის შემდეგ ეწინააღმდეგებოდა ალტშტადტში დაგეგმილ ფეხით მოსიარულეთა ზონის მშენებობასა და მოძრაობისათვის ხელის შეშლას. მას შემდეგ, რაც თანდათან საჯარო ტრანსპორტს მიენიჭა უპირატესობა, ძირითადად მოქალაქეთა ინიციატივით, 1970 წლიდან 1994 წლამდე 22 ქუჩაზე ავტობუსებისთვის ცალკე სამოძრაო ზოლი გაკეთდა.
1999 წლიდან ზალცბურგის ბიურგერმაისტერი (მერი) ხალხის მიერ პირდაპირი გზით აირჩევა. ამ პერიოდიდან ბიურგერმაისტერის თანამდებობა ჰაინც შადენს (სოციალ-დემოკრატიული პარტია) უკავია. მისი პირველი მოადგილე 2009 წლიდან ავსტრიის სახალხო პარტიის წარმომადგენელი ჰარალდ პროინერია, მეორე მოადგილე კი მარტინ პანოში სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან; საკრებულოს წარმომადგენლები არიან კლაუდია შმიდტი (სახალხო პარტია) და იოჰან პადუჩი (მოქალაქეთა სიებიდან).
ქალაქის მმართველობა
* ავსტრიის თავისუფლების პარტიაში მოისაზრება მათი წინამორბედი დამოუკიდებელთა საარჩევნო პარტია; ** KPÖ: ავსტრიის კომუნისტური პარტია, ABP: ავსტრიის მძღოლთა და მოქალაქეთა ინტერესების პარტია, LM: Masopust-ის სია, TAZL: Tazl-ის სია და კოალიცია მომავალი ავსტრიისათვის
პარტნიორობა
პირველი პარტნიორული ხელშეკრულება 1964 წელს გაფორმდა შამპანის ძველ დედაქალაქ რეიმსთან. ეს კულტურული ქალაქი, ისევე როგორც ზალცბურგი, დიდი ხნის განმავლობაში ევროპის სასულიერო ცენტრი იყო. 1967 წელს დაემატა ატლანტა, 1973 წელს კი ვერონა თავისი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეტანილი ქალაქის ძველი ნაწილით. ნიკარაგუის ქალაქი ლეონი ლათინური ამერიკის ერთ-ერთი უღარიბესი ადგილია, რომელსაც ზალცბურგი ეხმარება განვითარების პროექტებით, ისევე როგორც სიგიდა ტანზანიაში. ორივე მათგანი 1984 წლიდან ზალცბურგის პარტნიორი ქალაქებია. რინგიდა, რომელიც 1918 წლამდე გერმანიის აღმოსავლეთ აფრიკას ეკუთვნოდა, მდებარეობს ტურიზმის მიღმა კილიმანჯაროს განშტოებაზე და მნიშვნელოვანია მისი დახმარება. იტალიის ქალაქი ბუსეტო 1988 წლიდან არის პარტნიორი და ზალცბურგთან განსაკუთრებით აკავშირებს თავისი მუსიკალური ტრადიცია. პარტნიორული ხელშეკრულება 1989 წელს გაფორმდა ასევე ვილნიუსთან, აღმოსავლეთი ევროპის აღმოსავლური და რელიგიური კულტურის ცენტრთან. მინიატიურა|160პქ|ქალაქის გერბი გერმანიაში საქსონიის დედაქალაქი დრეზდენი 1991 წლიდან აწარმოებს კულტურულ გაცვლა-გამოცვლას ზალცბურგთან აღმოსავლეთ გერმანიაში. იაპონიის ქალაქი კავასაკი 1992 წელს გახდა ზალცბურგის პარტნიორი. 2000 წლიდან ქალაქის კიდევ ერთი პარტნიორია მერანო იტალიის რეგიონ ბოლცანოდან (სამხრეთი ტიროლი). 2004 წელს ზალცბურგმა შანხაისთან დამეგობრებით გააღრმავა ისედაც მრავალმხრივი ურთიერთობა ჩინეთთან.
გერბი
ზალცბურგის გერბი წარმოადგენს ფარს, რომელზეც წითელ ფონზე გამოსახულია ვერცხლისფერი გალავანი ქალაქისა. გალავნის ცენტრში ქალაქის ჭიშკარია, რომლის ორივე კარი ღიაა, ჭიშკრის დამცავი რკინის ბადე კი მაღლაა აწეული. გალავნის უკან მოჩანს ვერცხლისფერი და ექვსკუთხა კოშკი ოქროსფერი სახურავით. მის ორივე მხარეს დგას უფრო ვიწრო, დაბალი ვერცხლისფერი მრგვალი კოშკები ასევე ოქროსფერი წვეტიანი სახურავებით.
დღემდე მოღწეული უძველესი გამოსახულება ზალცბურგის გერბისა აღმოჩენილია ქალაქის ერთ-ერთ ბეჭედზე, რომელიც 1249 წლით თარიღდება. ამ სახით გერბი გამოიყენებოდა XV საუკუნემდე. დღევანდელი გერბი წარმოადგენს უფრო მოგვიანებით შექმნილი გვიანგოთური ქალაქის ბეჭდის განვითარებას. რამდენიმე წლის წინ გამოიყენებოდა დეტალებით უფრო მეტად დატვირთული გერბი, დღეს კი მისი ძლიერ სტილიზებული ვერსია გამოიყენება.
ღირსშესანიშნაობები
მინიატიურა|170პქ|ზალცბურგის ტაძრის ფასადი სამი კარიბჭით ზალცბურგის ძველი უბნები: ალტშტადტი, ნოიშტადტი, მიულნი, მენხსბერგი, კაპუცინენბერგი და ასევე ნონტალის ზოგიერთი ნაწილი 1996 წლის 5 დეკემბერს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიყვანა.
ეკლესიები
ბაროკოს სტილის პირველი ეკლესია ალპების ჩრდილოეთით — ზალცბურგის ტაძარი 1614—1628 წლებშია აგებული. უძველესი დღემდე შემორჩენილი მონასტერი გერმანულენოვან სივრცეში არის წმინდა პეტრეს მონასტერი მისივე სახელობის მთავარი ტაძრით, რომელიც ასევე ზალცბურგში მდებარეობს. ნონბერგის სააბატო ნონბერგის ტაძრით მსოფლიოს მასშტაბით უძველესი დედათა მონასტერია, რომელიც დაარსების დღიდან დღემდე უწყვეტად ფუნქციონირებს. თავისი მნიშვნელობით გამორჩეულია კოლეჯის ტაძარი — ბაროკოს სტილის ხუროთმოძღვრის, იოჰან ბერნჰარდ ფიშერ ფონ ელახის უმთავრესი არქიტექტურული ნამუშევარი. ერლახის გეგმით აიგო ზალცბურგში ასევე სამების ტაძარი, წმინდა მარკოზის ტაძარი და იოჰანსშპიტალკირხე. ნონბერგის ტაძრის გარდა გოთური სტილის ნაგებობებს მიეკუთვნება ზალცბურგის ფრანცისკანელთა ეკლესია და ბიურგერშპიტალკირხე. ძველი, მოგვიანებით ბაროკოს სტილში გადაკეთებული ტაძრებია მიქაელის ეკლესია, იმბერგის ეკლესია და მილნის სამრევლო ტაძარი. წმინდა კაეტანისა და ერჰარდის ეკლესიები ნონტალში ბაროკოს ეპოქაში შექმნა ჯოვანი გასპარე ზუჩალიმ.
მინიატიურა|170პქ|ხედი [[ჰოენზალცბურგის ციხეზე]]
ჰოენზალცბურგის ციხესიმაგრე
ჰოენზალცბურგის ციხესიმაგრის უძველესი ნაწილი 1077 წელსაა აგებული, მაშინ, როცა ინვესტიტურის კონფლიქტების დასაწყისში პაპის ერთგული მთავარეპისკოპოსი გებჰარდი იმპერატორის ერთგული ჯარებისაგან თავის დაცვას ცდილობდა. ციხის წრიული გალავანი გლეხთა პირველი მღელვარებისა და თურქების პირველი მუქარის დროს 1465—1485 წლებში განახლდა და კიდევ უფრო გაძლიერდა 1500 წლისათვის, მთავარეპისკოპოს ლენჰარდ ფონ კოიჩახის მმართველობის დროს. მან ციხესიმაგრეში ააგო ბრწყინვალე პალატა და ციხელმდე ასასვლელად ააგო „რაისცუგი“, მსოფლიოს დღემდე მოღწეული უძველესი ფუნიკულიორი. პარის ლოდრონმა ძველი ციხე შუასაუკუნეების ციხესიმაგრედ აქცია, რომელსაც საარტილერიო ბასტიონის სახით ძლიერი დაცვა გააჩნდა. ციხესიმაგრის ფართობი 7 000 კმ²-ზე მეტს შეადგენს, ბასტიონთან ერთად კი — 14 000 კმ²-ზე მეტს და ევროპის ერთ-ერთ უდიდეს ციხეს წარმოადგენს.
სასახლეები და საერო ნაგებობები
მინიატიურა|მირაბელის სასახლე მინიატიურა|ლეოპოლდსკრონის სასახლე მინიატიურა|ალტშტადტის ხედი [[ჰოენზალცბურგიდან ჩრდილოეთისაკენ]] მანიერიზმისა და ბაროკოს ეპოქაში არაერთი მთავარეპისკოპოსი აშენებინებდა ბრწყინვალე საზაფხულო რეზიდენციებს ქალაქის შემოგარენში. მათგან უძველესია ფრაიზაალის სასახლე, რომელიც ეპისკოპოს-ადმინისტრატორმა პრინცმა ერნსტ ბავარიელმა 1549 წელს ააგო.
ვოლფ დიტრიხ ფონ რაიტენაუ 1606-1607 წლებში აშენებდა მირაბელის სასახლეს, რომელსაც მის დროს ალტენაუს სასახლე ეწოდებოდა. მარკუს სიტიკუს ფონ ჰოენემსმა 1613—1615 წლებში ააგო ჰელბრუნის დიდი სასახლე თავისი ლანდშაფტური ბაღით. მთავარეპისკოპოს იოჰან ერნსტ ფონ თუნის მიერ დაწყებული კლესჰაიმის სასახლის მშენებლობა ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთით მისი სიკვდილის შემდეგ ლეოპოლდ ანტონ ფონ ფირმიანმა განაგრძო. იოჰან ერნსტის შთამომავალმა საიმპერატორო თავადმა ფრანც ანტონ ფონ არახმა კლესჰაიმის სასახლის მშენებლობა შეწყვიტა და ცნობილ ბაროკოს სტილის არქიტექტორ იოჰან ლუკას ფონ ჰილდებრანდტს დაავალა მირაბელის სასახლის ბაროკოს სტილის სახელმწიფო სასახლედ გადაკეთება. ლეოპოლდ ანტონ ფონ ფირმიანმა თავისთვის და თავისი ძმისშვილი ლაკტანცისათვის ააგებინა ლეოპოლდსკრონის სასახლე.
ჰელბრუნის გამზირის ლანდშაფტური ბაღი გადაჭიმულია ფრაიზაალის მწვანე სივრციდან სამხრეთით სასახლემდე და პარკამდე. სასახლის წყლის პარტერში მდებარეობს ჰელბრუნის შადრევნები. ჰელბრუნის მთაზე დგას სასახლე მონატსშლესლი და კლდეში ნაკვეთი ქვის თეატრი. ჰელბრუნის ორი არქიტექტურული ღერძი ქმნის ჰელბრუნის გამზირს. ლანდშაფტურ გარემოს ქმნის ანიფის სასახლეც. ჰელბრუნის გამზირის გასწვრივ მდებარეობს ჰელბრუნის სასახლის აშენებიდან მალევე აგებული დიდებულთა მცირე სასახლეები, რომლებიც ლანდშაფტურ ბაღს ყოფენ. მათ შორისაა კაიზერბურგი და ფრონბურგი, ჰერნაუს სასახლე, რომელსაც სახელი ჰერენ-აუს მინდვრებისა და ტყეების მიხედვით ეწოდა, ლასერჰოფი, რომელიც ლასერთა საგვარეულოს უკავშირდება, ასევე ემსლიბი და ემსბურგის სასახლეები გამზირის სამხრეთ ნაწილში.
აიგენის სასახლე ზალცბურგის ძველი ღირსშესანიშნაობაა გაისბერგის მთის განშტოებაზე, რომლის ნახევრად ბუნებრივი პარკი XVII საუკუნიდან XX საუკუნის დასაწყისამდე ცნობილი იყო თავისი წყაროებით. მენხსბერგის მთაზე აღმართულია მცირე რეზიდენციები იოჰანესშლესლი და მარკეტენდერშლესლი. სასახლისმაგვარი სიმაგრეებია პარის ლონდონის მიერ აგებული ფრანცისკიშლესლი კაპუცინენბერგის მთაზე და ძველი ნოიჰაუსის სასახლე კიუბერგზე.
საერო ნაგებობათა შორის სხვა ღირსშესანიშნაობათაგან აღსანიშნავია ზალცბურგის ძველი და ახალი რეზიდენცია კურანტით. ახალ რეზიდენციაში დღეს ზალცბურგის მუზეუმი ფუნქციონირებს. აღსანიშნავია ასევე ძველი უნივერსიტეტი თავისი დიდი აუდიტორიით და საკმაოდ ძველი რატუშა კერნის უბანში. ძველი უნივერსიტეტის მოპირდაპირე მხარეს მდებარეობს ფესტივალთა სახლი. აქ არის ასევე ზიგმუნდის კარიბჭე, ავსტრიის უძველესი საგზაო გვირაბი.
ქუჩები და მოედნები ალტშტადტში
მინიატიურა|შტაინგასე ხედით ციხესიმაგრისაკენ მინიატიურა|ხედი ზალცბურგზე ცენტრალურ ქუჩაზე — გეტრაიდეგასეზე, რომელიც ვაჭრობისათვის უკვე ძველ დროში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა, მდებარეობს ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის დაბადების სახლი. სხვა მნიშვნელოვანი ქუცები და მოედნებია დომპლაცი (ტაძრის მოედანი) მარიამის სვეტით, რომელსაც კაპიტელპლაცის მოედანი, კაპიტელგასეს ქუჩა და რეზიდენციის მოედანი ესაზღვრება თავისი „რეზიდენციის შადრევნით“; ასევე მოცარტის მოედანი მისივე ძეგლით, ვააგპლაცი, ძველი ბაზრის მოედანი ფლორიანის შადრევნით, ზიგმუნდ-ჰაფნერის გასასვლელი და მიმდებარე პატარა რატუშის მოედანი. თავიანთ ისტორიულ ხასიათს ინარჩუნებენ ასევე ქუჩები კაიგასე, კროტახგასე და პფაიფერგასე ზალცახის მარცხენა სანაპიროზე, აგრეთვე შტაინგასე და ლინცის ქუჩა ნოიშტადტის მხარეს. ალტშტადტის მნიშვნელოვანი ნაწილებია აგრეთვე გრისგასე ანტონ ნოიმაირის მოედანსა და სახელმწიფო ხიდს შორის, იუდენგასე და ჰერენგასე.
სასაფლაოები
კულტურულად და ისტორიულად მნიშვნელოვანია ზალცბურგის ალტშტადტის ორივე დიდი სასაფლაო. წმინდა პეტრეს ტაძართან არსებული სასაფლაო „პეტერსფრიდჰოფი“ უძველესია ქალაქში დღემდე შემორჩენილ სასაფლაოებს შორის. სებასტიანფრიდჰოფის სახელით ცნობილი სასაფლაო მთავარეპისკოპოსმა ვოლფ დიტრიხმა მოაწყო იტალიური კამპოსანტოს სასაფლაოს მიხედვით. სასაფლაოს ცენტრში მისი მავზოლეუმი მდებარეობს. ქალაქ ზალცბურგისა და მთლიანად ზალცბურგის მხარის უდიდესი სასაფლაოა 1879 წელს აგებული საქალაქო სასაფლაო გნაისის უბანში. ზალცბურგის მხარის დღემდე ერთადერთი კრემატორიუმი 1931 წელს გაიხსნა. 1891 წელს გაიხსნა და მოგვიანებით გაფართოვდა გნაისის დიდი სასაფლაო პატარა ეკლესიის ეზოში. მრავალჯერ გაფართოვდა ასევე შუა საუკუნეების დროინდელი მაქსგლანის სასაფლაო. მცირე სასაფლაოები მდებარეობს ძირითადად ქალაქის შემოგარენში არსებული ეკლესიების ირგვლივ. ნონბერგის დედათა მონასტრის ეზოში იდილიურად განლაგებულ სასაფლაოში ორდენის გარდაცვლილი წევრები იკრძალებოდნენ. ნონტალში მდებარე ჯარისკაცთა სასაფლაოზე 1803—1882 წლებში არაერთი ზალცბურგელი ჯარისკაცი დაკრძალეს. 1893 წლიდან აიგენში მდებარეობს ასევე ებრაული სასაფლაო.
ისტორია
მთავარეპისკოპოს არნის პერიოდში ზალცბურგს მუსიკალური ტრადიციები უკვე გააჩნდა, ზალცბურგელი მუსიკოსები, მეცნიერებთან ერთად, მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებულნი კარლოს დიდთან. რომის პაპმა იოანე VIII-მ 870 წელს ზალცბურგის მთავარეპისკოპოსს ვატიკანისათვის სთხოვა ორგანი და კარგი ორგანისტი ზალცბურგიდან. მთავარეპისკოპოს ებერჰარდ II-ის დროს მოღვაწეობდა ნაიდჰარტ ფონ როიენტალი, რომელსაც არაერთი სიმღერისა და მელოდიის ავტორობა მიეწერება. 1424 წელს ებერჰარდ III-სთან ცხოვრობდა მუსიკოსი ოსვალდ ფონ ვოლკენშტაინი. პილგრიმ II ფონ პუხჰაიმის მმართველოდბის დროს ზალცბურგში მოღვაწეობდა ასევე მენხ ფონ ზალბურგი, რომლის ხალხურ მოტივებზე შექმნილი სასულიერო და საერო სიმღერები დღემდეა ცნობილი.
მთავარეპისკოპოს მატთეუს ლანგ ფონ ველენბურგის მმართველობის პერიოდში ზალცბურგში მოღვაწეობდნენ კომპოზიტორები ჰაინრიხ ფინკი, კასპარ კლანერი და „ორგანისტთა მეფედ“ წოდებული პაულ ჰოფჰაიმერი. აქ ცხოვრობდა ადრეული პროტესტანტული საეკლესიო სიმღერების ავტორი პაულ სპერატუსიც, სანამ მას ქალაქიდან განდევნიდნენ. 1591 წელს მთავარეპისკოპოსმა ვოლფ დიტრიხმა დააარსა კარის კაპელა და გუნდი 78 მუსიკოსის შემადგენლობით. 1614 წლის 27 იანვარს მარკუს სიტიკუსმა გახსნა ახალი კარის თეატრი და ზალცბურგი აქცია სადღესასწაულო მუსიკისა და თეატრის ქალაქად, სადაც პირველი საოპერო წარმოდგენები სრულდებოდა იტალიის საზღვრებს გარეთ. განსაკუთრებით ბრწყინვალე იყო ზალცბურგის ტაძრის კურთხევის ცერემონია 1628 წელს, რომელსაც მუსიკალურ ხელმძღვანელობას სტეფანო ბერნარდი უწევდა; იგი თავად იყო ავტორი ცერემონიაზე შესრულებული რამდენიმე ნაწარმოებისა.
მთავარეპისკოპოს მაქს განდოლფის მიერ დაფინანსებული კომპოზიტორი გეორგ მუფატი 1678—1687 წლებში საეპისკოპოსო კარის ორგანისტი იყო. კარის კაპელმაისტერი და ვაჟთა გუნდის ხელმძღვანელი ამ პერიოდში ჰაინრიხ იგნაც ფრანც ბიბერი იყო. მისი ვაჟი კაპელმაისტერის თანამდებობაზე ჩაანაცვლა ლეოპოლდ მოცარტმა. მოცარტამდე ზალცბურგში მოღვაწეობდნენ ასევე კომპოზიტორები იოჰან ერნსტ ებერლინი და მისი მოსწავლე ანტონ კაიეტან ადლგასერი. ცნობილი ზალცბურგელი საეკლესიო მუსიკოსის იოჰან მიხაელ ჰაიდნის ორი ცნობილი მოსწავლე იყო კარლ მარია ფონ ვებერი და სიგიზმუნდ ფონ ნოიკომი. 1805 წელს ზალცბურგის დამოუკიდებელი სამთავროს გაუქმების შემდეგ სამთავრო კარის კაპელის ტრადიციაც.