cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მარგოტ ვალსტრიომი
აღიარება
2016 წ .– იერუსალიმის დიდი ვარსკლავის ორდენი, პალესტინა
რესურსები ინტერნეტში
გვერდი ტვიტერში
აეროპორტის კოდი იკაო
აეროპორტის კოდი იკაო (აეროპორტის ინდექსი იკაო) — ოთხასოიანი უნიკალური ინდივიდუალური იდენტიფიკატორი, რომელიც მიენიჭება სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (იკაო), (International Civil Aviation Organization, (ICAO)) მსოფლიოში არსებულ აეროპორტებს. მოცემულ კოდებს იყენებენ ავიაკომპანიები, საჰაერო მოძრაობის მმართველობის ორგანოები, აეროპორტებისთვის აეროსანავიგაციო და მეტეოროლოგიური ინფორმაციის გადაცემის მეტეოროლოგიური სამსახურები, გაფრენის გეგმები (ფლაიტ-გეგმები), სამოქალაქო აეროდრომების აღსანიშნავად რადიოსანავიგაციო რუკებზე, ასევე საავიაციო ფიქსირებული ელექტროკავშირგაბმულობის ქსელის (aeronautical fixed telecommunication network (AFTN) სატელეგრაფო საავიაციო კავშირგაბმულობაში აეროპორტების მისამართების სფეროში.
ორყურასებრნი
ოჯახი აერთიანებს 25 გვარის 290 მ-მდე სახეობას. მათგან საქართველოში 5 გვარის (მარიამსაკმელა, Tetradiclis, ორყურა — Zygophyllum, კუროსთავი — Tribulus, Nitraria) 5 სახეობაა. მრავალი ორყურასებრნი აბეზარი სარეველაა, ზოგიერთი — შხამიანია. ფილოგენეზურად უძველესი ოჯახია.
აეროპორტის კოდი იკაო
იკაო-ს კოდის სტრუქტურა
thumb|600px|მსოფლიოს რუკა, რეგიონები კლასიფიცირებულია აეროპორტის კოდი იკაოს პირველი ასოთი thumb|600px|ქვეყნებისა და ტერიტორიების რუკა მათზე გამოყენებული აეროპორტის კოდ იკაოს პრეფიქსის ჩვენებით იკაოს კოდებს აქვთ რეგიონალური სტრუქტურა. პირველი ორი ასო ქმნის რეგიონალურ პრეფიქსს. კოდის პირველი ასო აიდენტიფიცირებს რეგიონს მსოფლიოში — კონტინენტს, კონტინენტის ნაწილს (მაგალითად, „E“ — ჩრდილოეთი ევროპა, „L“ — ცენტრალური და სამხრეთი ევროპა) ან დიდი ტერიტორიის მქონე ქვეყანას („K“ — აშშ-ის კონტინენტალური ნაწილი, „С“ — კანადა, „Y“ — ავსტრალია). მეორე ასო აიდენტიფიცირებს ქვეყანას რეგიონში, რომელიც შეესაბამება პირველ ასოს. კოდის დანარჩენი ორი (სამი დიდი ქვეყნებისათვის) ასო განსაზღვრავენ აეროპორტს ამ ქვეყანაში.
დღეისათვის ყველა შესაძლო პრეფიქსი ასო „L“-ზე უკვე გამოყენებაშია.
ასოები I, J,Q და X არ გამოიყენება აეროპორტის კოდი იკაოს პირველი ასოს სახით.
ორყურასებრნი
ორყურასებრნი გავრცელებულია კავკასიაში, წინა, შუა და ცენტრალურ აზიაში, აფრიკაში, ჩრდილოეთამერიკაში, სამხრეთ ამერიკის დასავლეთ ნაწილსა და ავსტრალიაში.
აეროპორტის კოდი იკაო
იკაო-ს კოდის სტრუქტურა
სპეციალური კოდი ZZZZ დარეზერვირებულია იმ შემთხვევებისთვის, როდესაც დგება გაფრენის გეგმა აეროპორტში, რომელსაც არ გააჩნია იკაოს კოდი.
სქოლიო
კატეგორია:საავიაციო ტერმინოლოგია კატეგორია:გეოკოდები კატეგორია:ქვეყნების სია კატეგორია:კოდების სიები
ორყურასებრნი
ლიტერატურა
*
სხვილოს ციხე
thumb|სხვილოს ციხე მინი|სხვილოს ციხე
სხვილოს ციხე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე შიდა ქართლში (ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე). მაღალი მთის ქედზე აღმართული ციხე გადაჰყურებს ლეხურის ხეობასა და ტირიფონის გაშლილ ვაკეს.
აგებულია XIV საუკუნეში. ვარაუდობენ, რომ აქ ციხე ადრევე იყო („მატიანე ქართლისაში“ (XI ს.) იხსენიებიან X საუკუნის მოღვაწენი დაჩი და ივანე სხვილოსელნი).
სხვილოს ციხის ისტორია დაკავშირებულია ზევდგენიძეთა (ამილახვარნი) ფეოდალური საგვარეულოს აღზევებასთან. XIV საუკუნეში მათ ჯერ სხვილოს მამული მიიღეს. აქვე იყო მათი რეზიდენცია. XVI-XVII საუკუნეებში რეზიდენცია ქვემო ჭალაში გადაიტანეს და სხვილოს ციხე-დარბაზმა მხოლოდ ციხესიმაგრის ფუნქცია მიიღო. XVII საუკუნის 30-იან წლებში სხვილოს ციხეში გამაგრებულ იოთამ ამილახვარს თავს დაესხა მეფე როსტომი და დაამარცხა. XVII საუკუნის 40-იან წლებში სხვილოს ციხე ირანის აგრესიის წინააღმდეგ მებრძოლი ქართლის გამგებლის გივი ამილახვარის ერთ-ერთი დასაყრდენი იყო. XVIII საუკუნის ბოლომდე სხვილოს ციხე ამილახვართა საგვარეულოს ეკუთვნოდა. შემდგომში მან დაკარგა თავისი ადრინდელი მნიშვნელობა. ციხე წარმოადგენს გეგმით წაგრძელებულ, ოთხკუთხედის ფორმის ნაგებობას, რომელსაც ერთადერთი ვიწრო შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. იგი 2 მ სიმაღლეზე იყო მოთავსებული და, როგორც ჩანს, ხის კიბით ადიოდნენ იქამდე. ციხის კედლების სიმაღლე 11-14 მ აღწევს, სისქე - 2 მ, სულ ზემოთ მოწყობილი ყოფილა მებრძოლთა სამოძრაო იარუსი.
საბრძოლო ბილიკის გასწვრივ განლაგებულია სათოფურები და სალოდეები. მაღალი კედლები ქონგურებით არის დაგვირგვინებული. ციხის თავსა და ბოლოში თითო კოშკი დგას. ორივე ხუთსართულიანი უნდა ყოფილიყო, მათგან მთავარია ჩრდილოეთის კოშკი. თავდაპირველად ციხის ტერიტორიაზე მცირე ზომის ეკლესია იდგა, შემდეგში, როდესაც მოსახლეობის რაოდენობა გაიზარდა, სივიწროვის გამო მას თავზე მეორე ეკლესია დააშენეს. ეკლესიის დასავლეთით ციხის კედელთან დიდი ზომის წყალსაცავია. ციხის ტერიტორიაზე შემორჩენილია საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების შენობათა ნაშთები.
2020 წლის დასაწყისში დაიწყო სხვილოს ციხის სარეაბილიტაციო სამუშაოები.
სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები შიდა ქართლის მხარეში კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
შენგენის ხელშეკრულება
მას შემდეგ შეთანხმებას შეუერთდა კიდევ რამდენიმე ქვეყანა. 2007 წლის ბოლოსთვის ხელმომწერთა რიცხვი 30-მდე გაიზარდა, და ფაქტობრივად მოქმედებს 25 ქვეყანაში: ავსტრია, ბელგია, უნგრეთი, საბერძნეთი, დანია, გერმანია, ისლანდია, ესპანეთი, იტალია, ლატვია, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, ნიდერლანდები, ნორვეგია, მალტა, პოლონეთი, პორტუგალია, სლოვაკეთი, სლოვენია, ფინეთი, საფრანგეთი, ჩეხეთი, შვედეთი, შვეიცარია და ესტონეთი. ყველა ეს ქვეყანა ერთად შენგენის ზონას ქმნის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ევროკავშირის ხელშეკრულებები კატეგორია:საერთაშორისო ტრანსპორტი კატეგორია:ევროპის პოლიტიკა
ჯიდა
ჯიდა (جدّة) — ქალაქი საუდის არაბეთში. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში წითელი ზღვის სანაპიროზე. მოსახლეობა 3 456 259 კაცი (2010). მოსახლეობის რაოდენობით ქვეყნის მეორე ქალაქი და მისი ეკონომიკური დედაქალაქია. სახელწოდება ძალიან ახლოს დგას არაბულ სიტყვა „ბებიასთან“ და სავარაუდოდ კავშირშია ევასთან. ევას საფლავი არის ქალაქის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა.
ჯიდას აქვს საზღვაო პორტი, სადაც ჰაჯის დროს მექაში და მედინაში მიმავალი მომლოცველები იყრიან თავს. 2010 წელს ქალაქის მერმა მიიღო გადაწყვეტილება მეტროპოლიტენის მშენებლობის შესახებ. ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში დაგეგმილია მსოფლიოში ყველაზე დიდი ცათამბჯენის მშენებლობა.
ისტორია
ჯიდა VII საუკუნიდან მნიშვნელოვანი პორტია არაბეთის ნახევარკუნძულზე, მას მექის კარიბჭესაც კი უწოდებდნენ. მექასთან სიახლოვემ ქალაქის აყვავება გამოიწვია და იქცა კულტურათაშორის ცენტრად თავისი გამორჩეული არქიტექტურით. ჯიდის არქიტექტურაში ტრადიციულად გამოიყენება მარჯანი, რომელიც დამახასიათებელია წითელი ზღვის მთელი სანაპიროსთვის.
2014 წელს ქალაქი ჯიდა - მექის ჭიშკარი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სქოლიო
კატეგორია:საუდის არაბეთის ქალაქები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საუდის არაბეთში
სამამასახლისო სამსახურებელი
სამამასახლისო სამსახურებელი, მიწათმფლობელობის სახეობა ძველ საქართველოში. ტერმინი „სამამასახლისო სამსახურებელი“ ნახმარია ბაგრატ IV-ის სიგელში ოპიზართა და მიჯნაძორელთა სააადგილმამულო დავის შესახებ (XI საუკუნე), სადაც იგი მეფის პირადი კუთვნილების ადგილ-მამულს აღნიშნავს. თავისი არსით სამამასახლისო სამსახურებელი გვაროვნული წესწყობილების დანაწესია. ამ ხანაში სამამასახლისო სამსახურებელს შეადგენდა სათემო მიწის განსაზღვრული ფონდი, რომელსაც მამასახლისის „სამსახურის“ ასანაზღაურებლად გამოჰყოფდა თემი. თავდაპირველად ეს მიწები „ერის“ საკუთრება იყო, შემდეგ კი, კლასობრივი საზოგადოების პირობებში, ისინი მიიტაცეს კერძო საკუთრებად და მეფე „მამასახლისის“ დომენის შემადგენელ ნაწილად აქციეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
მაია ლუნდე
მაია ლუნდე (დ. 1975) — ნორვეგიელი მწერალი.
განათლება მიიღო ოსლოს უნივერსიტეტში. მისი ლიტერატურული დებიუტი 2012 წელს საბავშვო რომანით „საზღვრის მიღმა“ შედგა. ესაა თრილერი, რომელშიც მოქმედება 1942 წელს მიმდინარებს, მისი პროტაგონისტები კი ებრაელი ბავშვები, სარა და დანიელი, არიან, რომლებიც გერმანიის მიერ ნორვეგიის ოკუპაციის პირობებში ნაცისტებისგან თავის დაღწევას და ნეიტრალურ შვედეთში გაქცევას ცდილობენ.
2015 წელს ლუნდემ რომანისთვის „ფუტკრების ამბავი“ ნორვეგიის წიგნების გამყიდველთა ჯილდო მიიღო. ესაა ანტიუტოპიური რომანი, რომელშიც აღწერილია სხვადასხვა დროს, სხვადასხვა ქვეყანაში მცხოვრები სამი ოჯახის ყოფა გლობალური კრიზისის ფონზე. პირველი ნაწილი 1852 წლის ინგლისში მცხოვრებ უილიამზე მოგვითხრობს, იგი ბიოლოგი და მცენარეების თესლეულის მაღაზიის მფლობელია, რომელიც ცდილობს, ააგოს ახალი ტიპის სკები, რათა მეფუტკრეებს საქმეს გაუადვილოს. მეორე ნაწილი 2007 წლის აშშ-ში მცხოვრებ მეფუტკრე ჯორჯზე მოგვითხრობს, რომელიც საოჯახო ფერმის გადასარჩენად იბრძვის. მესამე ნაწილში მოქმედება 2098 წლის ჩინეთში მიმდინარეობს. მისი პროტაგონისტი თაო ეხილის თითოეულ ყვავილს ხელით მტვერავს მას შემდეგ, რაც წლების წინ ფუტკრები გაქრნენ.
სქოლიო
კატეგორია:ნორვეგიელი მწერლები კატეგორია:ენვირონმენტალისტები კატეგორია:XXI საუკუნის ნორვეგიელი მწერლები კატეგორია:ოსლოს უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ატონი
მინი|ფარაონი [[ეხნატონი და მისი ოჯახი ატონს განადიდებენ.]]
ატონი — ძვ. ეგვიპტის მზის ღვთაება; საფუძვლად დაედო ჰელიოპოლისის ძვ. მზის ღვთაება რა-ჰარახტის ანუ რა-ჰორახტეს კულტი. ამენჰოტეპ IV-მ ატონის კულტით შეცვალა მრავალღმერთიანობა და ერთიან სახელმწიფოებრივ კულტად გამოაცხადა. ატონის კულტის ცენტრი აჰეტატონი იყო.
როგორც ფიქრობენ, თვით ფარაონმა უძღვნა ატონს ჰიმნი, რომელიც მიჩნეულია უბადლო მხატვრულ ნაწარმოებად ამ ტიპის ძველ ეგვიპტურ ლიტერატურაში. ფარაონმა ატონის განსადიდებლად ეხნატონი („ეხნე-იოტ“, ე. ი. „ატონის მარგი“) დაირქვა.
ატონის გამოსახულებაა: შავარდნისთავიანი ადამიანი, შუბლზე მზის დისკოთი, მოგვიანებით - მხოლოდ მზის დისკო. ამენჰოტეპ IV-ის რელიგიური რეფორმების კრახის შემდეგ ეგვიპტეში კვლავ გაბატონდა ამონრის კულტი და მრავალღმერთიანობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ეგვიპტური ღვთაებები
Inquisitor variabilis
Inquisitor variabilis — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
Return to Fantasy
Return to Fantasy — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Uriah Heep-ის მერვე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1975 წლის მაისში.
სქოლიო
კატეგორია:Uriah Heep-ის ალბომები კატეგორია:1975 წლის ალბომები კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები კატეგორია:Bronze Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები ჯერი ბრონის პროდიუსერობით
გიოდელის პრემია
გიოდელის პრემია (Gödel Prize) — ყოველწლიური პრიზი თეორიული ინფორმატიკის სფეროში გამორჩეული ნაშრომებისთვის, რომელსაც ერთობლივად გადასცემს თეორიული კომპიუტერული მეცნიერების ევროპული ასოციაცია (EATCS) და გამოთვლითი ტექნიკის ასოციაციის ალგორითმებისა და გამოთვლითი თეორიის სპეციალური ჯგუფი (ACM SIGACT). ჯილდოს სახელი კურტ გიოდელის პატივსაცემად ეწოდა. გიოდელის კავშირი თეორიულ კომპიუტერულ მეცნიერებასთან არის ის, რომ მან პირველმა წამოჭრა კითხვა „P NP-ს წინააღმდეგ", 1956 წელს ჯონ ფონ ნოიმანისადმი მიწერილ წერილში, რომელშიც გიოდელმა იკითხა, შეიძლებოდა თუ არა გარკვეული NP-სრული ამოცანის ამოხსნა კვადრატულ ან წრფივ დროში.
გიოდელის პრემია გაიცემა 1993 წლიდან და მოიცავს ფულად ჯილდოს 5000 აშშ დოლარის ოდენობით. გადაცემა ხდება STOC-ზე (ACM Symposium on Theory of Computing, ერთ-ერთი მთავარი ჩრდილოეთ ამერიკის კონფერენცია თეორიულ კომპიუტერულ მეცნიერებაში) ან ICALP-ზე (ერთ-ერთი მთავარი ევროპული კონფერენცია ამ სფეროში). პრიზის მისაღებად ნაშრომი უნდა გამოქვეყნდეს რეფერენტის მიერ ჟურნალში ბოლო 14 (თავიდან იყო 7) წლის განმავლობაში.
პრემიის ლაურეატს ირჩევს ექვსწევრიანი კომიტეტი. EATCS-ის პრეზიდენტი და SIGACT-ის თავმჯდომარე კომიტეტში ნიშნავენ სამ-სამ წევრს, რომლებიც იმუშავებენ სამწლიანი ვადით. კომიტეტს მონაცვლეობით ხელმძღვანელობენ EATCS და SIGACT-ის წარმომადგენლები.
სქოლიო
კატეგორია:ყოველწლიური მოვლენები კატეგორია:ჯილდოები ინფორმატიკის დარგში კატეგორია:თეორიული ინფორმატიკა კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
მეცხრე ტალღა
ნახატზე ასახულია ზღვა ღამის ძლიერი შტორმის შემდეგ და დაღუპული გემის მგზავრები. მზის სხივები უზარმაზარ ტალღებს ანათებენ. მათ შორის ყველაზე დიდი – მეცხრე ტალღაა, რომელიც გემის ანძის ნამტვრევებზე ჩამოკიდებულ ადამიანებს დასაღუპად ემუქრება.
ინახება სანქტ-პეტერბურგის რუსულ მუზეუმში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ივანე აივაზოვსკის ნახატები კატეგორია:1850 წლის ნახატები კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
მარსელის ტარო
მარსელის ტარო (Tarot de Marseille) — ტაროს კარტის განსაკუთრებული ისტორიული დიზაინის განზოგადოებული სახელწოდება. პირველად ეს სახელწოდება ბერჭდვით წყაროში პაპიუსმა მოიხსენია წიგნში „ბოშური ტარო“ (1889). თუმცა მას შემდეგ კიდევ დიდი დროის განმავლობაში ევროპელი ოკულტისტები ამ დიზაინს „იტალიურს“ უწოდებდნენ, ვინაიდან მასში იტალიური ნიშნები ფიგურირებს და, სავარაუდოდ, ის იტალიიდან არის წარმოშობით. საფრანგეთში ამ კარტებს ბეჭდავდნენ XVII საუკუნიდან არა მხოლოდ მარსელში, არამედ სხვა ქალაქებშიც. საბოლოოდ ეს ტერმინი „მარსელის ტარო“ პოლ მარტომ დაამკვიდრა. 1930 წელს მან გამოსცა დასტა „უძველესი მარსელის ტარო“, რომელიც ნიკოლა კონვერის ვარიანტს ეფუძნებოდა და ამჟამად ფართოდ არის ცნობილი მთელი მსოფლიოსთვის ფირმის გრიმო (Grimaud/France Cartes) რეპროდუქციებით. 1949 წელს მარტომ გამოაქვეყნა წიგნი „მარსელის ტარო“, რომელშიც დეტალურად აქვს აღწერილი ყველა 78 კარტის სიმბოლური მნიშვნელობა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტაროს კარტი
ამენჰოტეპი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ამენჰოტეპი, ამენჰოტპი, ეგვიპტის ახალი სამეფოს (ძვ. წ. 1580 - ძვ. წ. 1100), XVIII დინასტიის ფარაონების სახელი.
გიორგი გაბაძე
გიორგი გაბაძე (დ. 2 მარტი, 1995, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, თბილისის „ლოკომოტივის“ მცველი. გამოდიოდა საქართველოს 17 და საქართველოს 19 წლამდელთა ნაკრებ გუნდებში.
ცინქოფენი
ცინქოფენი, ატოფანი — სამკურნალო პრეპარატი, მოყვითალო ფხვნილი, წყალში არ იხსნება. იყენებენ ნიკრისის ქარის სამკურნალოდ. ხელს უწყობს შარდმჟავას გადასვლას ქსოვილებიდან სისხლში და თირკმელების გზით ორგანიზმიდან გამოყოფს, აძლიერებს ნაღვლისა და კუჭის წვენის სეკრეციას. ცინქოფენთან ერთად რეკომენდებულია უხვად ტუტე სითხის ("ბორჯომი" და სხვა) მიღბა, რაც ამცირებს კუჭზე პრეპარატის გამაღიზიანებელ მოქმედებას. ცინქოფენის მიღება არ შეიძლება ღვიძლის, თირკმლის დაავადებების, კუჭის წყლულოვანი დაავადების, ბრონქული ასთმისა და თივის ცხელების დროს.
გიორგი გაბაძე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1995 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 2 მარტი
ვაზის რქა
ვაზის რქა — ვაზის ერთწლიანი, გახევებული ნაწილი. შედგება მუხლებისა და მუხლთშორისებისაგან. მუხლებზე ივითარებს ფოთოლს, კვირტსა და პწკალს. აქვს დამახასიათებელი ფერი, რომელიც ჯიშების მიხედვით იცვლება ღია მოყვითალო-ყავისფრიდან მუქ მოწითალო-ყავისფრამდე. გახევებული რქის გადაღუნვისას კანი ადვილად სკდება. ქართული წესით ვაზის სხვლის დროს 6-12 კვირტზე გასხლულ რქას ეწოდება სანაყოფე რქა, 2–3 კვირტზე გასხლულს — სამამულე.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
პეტრე მეტრეველი
პეტრე მეტრეველი (დ. 	29 სექტემბერი, 1941, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ფიზიკოსი.
1963 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 29 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები პეტრე
ნეზპერსი
ნეზპერსი (Nezperce) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიდაჰოს შტატში, ლიუისის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 466 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიდაჰოს ქალაქები
ანგოშეს აეროპორტი
ანგოშეს აეროპორტი — აეროპორტი ქალაქ ანგოშეში, მოზამბიკში (ნამპულის პროვინცია).
მახასიათებლები
აეროპორტი მდებარეობს ზღვის დონიდან 36 მეტრ სიმაღლეზე. აეროპორტს აქვს სამი ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი, რომლებიდანაც უგრძესი 1080 მ-ია.
სქოლიო
კატეგორია:მოზამბიკის აეროპორტები კატეგორია:ნამპულის პროვინცია
Inquisitor varicosa
Inquisitor varicosa — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
High and Mighty (ალბომი)
High and Mighty — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Uriah Heep-ის მეცხრე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1976 წლის ივნისში.
სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორი - კენ ჰენსლი, გარდა მითითებულისა.
სქოლიო
კატეგორია:Uriah Heep-ის ალბომები კატეგორია:1976 წლის ალბომები
ტაშისკარის ბრძოლა
ტაშისკარის ბრძოლა — 1609 წლის 16 ივნისის ბრძოლა ქართლის სამეფოსა და ოსმალთა და ყირიმელ თათართა ლაშქარს შორის.
ისტორია
1609 წლის ივნისში ქართლში შეიჭრა ოსმალების მრავალრიცხოვანი ჯარი, რომელმაც რამდენიმე სოფელი ააოხრა და გაძარცვა, მოსახლეობის ნაწილი დაატყვევა და სწრაფად მიადგა მანგლისს. ოსმალებმა აქედან გაჭრა სცადეს სოფ. ცხირეთისაკენ (შიდა ქართლი), სადაც მეფე ლუარსაბ II ეგულებოდათ. თევდორე კვეთელმა მოატყუა მტერი და სხვა მიმართულებით წაიყვანა. ამასობაში ქართველებმა ლაშქარი შეკრიბეს და გიორგი სააკაძისა და ზაზა ციციშვილის სარდლობით სოფელ ნიაბის (ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტი) ბოლოს, სხერტის ჭალაზე, მტერი უკუაქციეს. გორისაკენ გაბრუნებულთ მდინარე მტკვარზე ხიდი აყრილი დახვდათ. მაშინ მათ ახალციხისაკენ იბრუნეს პირი. სოფელ ბრბონასთან მდ. მტკვარი გადალახეს და სოფელ ტაშისკართან (ახლანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტი) დაბანაკდნენ. ქართველთა ლაშქარი სოფელ ახალდაბასთან (ახლანდელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტი) მდინარე მტკვარზე გადავიდა და მოწინააღმდეგეს ახალციხისაკენ გასასვლელი გზა გადუჭრა. სამხედრო თათბირზე გიორგი სააკაძის გეგმა მიიღეს და სარდლობაც მასვე დაევალა. ქართველთა ლაშქარი განთიადისას მოულოდნელად დაესხა თავს მტერს და თითქმის მთლიანად გაანადგურა, მხოლოდ მცირე ნაწილმა უშველა გაქცევით თავს. ქართველებს დიდძალი ნადავლი და ტყვე დარჩათ. ამ ბრძოლაში განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი გიორგი სააკაძემ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები კატეგორია:ქართლის სამეფო კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები
ერისი
ერისი (136199 Eris; დროებითი სახელი: 2003 UB313; სიმბოლო: ) — ჯუჯა პლანეტა მზის სისტემაში. მდებარეობს სისტემის ყველაზე უკიდურესი პლანეტის — ნეპტუნის ორბიტის გარეთ. თანახმად პალომარის ობსერვატორიის (კალიფორნია) ასტრონომებისა, ობიექტი ზომით პლუტონს აღემატება (რომელიც, თავის მხრივ, 2006 წლის 24 აგვისტომდე პლანეტად ითვლებოდა).
პირველაღმომჩენებმა, შემდგომში კი ნასამ და ზოგიერთმა ასტრონომიულმა ორგანიზაციამ, ეს ობიექტი მზის სისტემის მეათე პლანეტად გამოაცხადეს 2005 წლის იანვარში, თუმცა 2006 წლის 24 აგვისტოს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა დაამტკიცა პლანეტის განსაზღვრება, რომლის მიხედვით 2003 UB313 ამ სტატუსს არ მოერგო. ეს ობიექტი ჯუჯა პლანეტების კატეგორიას მიეკუთვნა. ოფიციალური სახელის შერჩევის დროს ასევე განიხილებოდა ვარიენტები — ქსენა, ზენა (Xena) და ლილა (Lilah).
ორბიტაზე ის მზის ირგვლივ მოძრაობს 3436 მ/წმ სიჩქარით და მზის ირგვლივ ერთ სრულ ბრუნის პერიოდია 557 წელი ანუ 203 600 დღე.
მზიდან უშორესი მანძილი (აფელიუმი) არის 14 600 000 000 კმ (97,56 ასტრონომიული ერთეული), მზესთან უახლოესი მანძილი (პერიფელიუმი) 5 650 000 000 კმ. (37,77 ა. ე.) საშუალო მანძილი არის 10 120 000 000 კმ (67,67 ა. ე.). ექსცენტრისიტეტი (ორბიტის გაწელილობის კოეფიციენტი) არის: 0,44177. ერისის დიამეტრი სავარაუდოდ 2400 კმ -ია.
სქოლიო
კატეგორია:ჯუჯა პლანეტები
ვლადიმერ ნიკოლაევი
ვლადიმირ ნიკოლოზის ძე ნიკოლაევი (Влади́мир Ви́кторович Никола́ев; დ. 10 ოქტომბერი, 1973, ვლადივოსტოკი) — რუსი პოლიტიკოსი, ქალაქ ვლადივოსტოკის მერი 2004-2008 წლებში.
ვლადიმირ ნიკოლაევი რუსეთის ყოფილი პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინის მმართველი პარტიის „ერთიანი რუსეთი“ წევრი იყო და თევზისა და ხორცის რეწვის, ასევე ხის გადამმამუშავებელ საწარმოებს ფლობს. ნიკოლაევი ვლადივოსტოკის მერი გახდა მას შემდეგ, რაც მისი ოპონენტი ამ უკანასკნელის ოფისის შესასვლელთან დადებულმა ნაღმმა იმსხვერპლა. ქალაქ ვლადივოსტოკის სასამართლობა ნიკოლაევი მერის პოსტიდან გადააყენა 2008 წელს. ამ გადაწყვეტილების მიღებისთანავე ნიკოლაევმა პრეს-კონფერენცია გამართა, სადაც ამ ბრალდებას ვიღაცის შეკვეთით მის წინააღმდეგ გამართული ბინძური კამპანია და სრული ფალსიფიკაცია უწოდა. თავდაპირველად პრიმორსკის მხარემ მასზე კრიმინალური გამოძიება სახელმწიფო ხაზინის განიავების ბრალდებით დაიწყო, რის გამოც ქალაქის სასამართლოს გადაეცა მოთხოვნა მისთვის მერის უფლებამოსილების ჩამორთმევაზე.
რესურსები ინტერენტში
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1973
რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის შორეული აღმოსავლეთის ინსტიტუტი
რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის შორეული აღმოსავლეთის ინსტიტუტი (Институт Дальнего Востока Российской академии наук, ხოლო შემოკლებით ИДВ РАН) — რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის სათაო სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება, რომელიც დაკავებულია თანამედროვე ჩინეთის, იაპონიის, ორივე კორეის, ვიეტნამის საერთაშორისო პრობლემებისა და აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონის ეკონომიკური ინტეგრაციის პროცესების შეწავლით.
რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის შორეული აღმოსავლეთის ინსტიტუტი მდებარეობს მოსკოვში.
რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის შორეული აღმოსავლეთის ინსტიტუტი არის რუსული აღმოსავლეთმცოდნეობის მემკვიდრე და 200-ზე მეტწლიანი ტრადიციების გამგრძელებელი, რომლის სათავეებთან იდგნენ ისეთი მეცნიერები, როგორებიც იყვნენ იაკინთე (ბიჩურინი), ვასილი ვასილიევი (В. П. Васильев), ვასილი ალექსეევი (В. М. Алексеев) და ნიკოლაი კონრადი (Н. И. Конрад).
რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის შორეული აღმოსავლეთის ინსტიტუტი შეიქმნა საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის 1966 წლის სექტემბერის დადგენილების საფუძველზე.
გასული 50 წლის განმავლობაში რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის შორეული აღმოსავლეთის ინსტიტუტი იქცა ერთ-ერთ ყველაზე მსხვილ სამეცნიერო ცენტრად შემდეგ მიმართულებებით კვლევის საქმეში;
ინსტიტუტის სტრუქტურა
რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის შორეული აღმოსავლეთის ინსტიტუტის შემადგენლობაში ფუნქციონირებს 10 სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის მეცნიერული ორგანიზაციები კატეგორია:მეცნიერებათა აკადემიები კატეგორია:აღმოსავლეთმცოდნეობის სკოლები
ბონამპაკი
ბონამპაკი – (მაია – მოხატული კედელი) მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, ჩიაპასის შტატში. იგი მდებარეობს მასზე უფრო დიდი ძეგლის – იაშჩილანიდან 30 კილომეტრით სამხრეთით, რომლის დაქვემდებარებაშიც შედიოდა ბონამპაკი. იგი არ გამოირჩევა არც დიდი სივრცით არც რაიმე განსაკუთრებული არქიტექტურული ღირებულებით, მაგრამ იგი ძალიან ცნობილია თავისი კედლის მხატვრობით, რომლითაც ტაძრის შიდა კედლები გამოირჩევა. კონსტრუქცია აშენებულია ჩვ. წ. 580-800 წლებში. ძეგლი 1946 წელს აღმოაჩინეს ამერიკელმა მოგზაურებმა.
ნაგებობა შედგება სამი პატარა ოთახისგან, რომლებიც კლასიკური მაიას მხატვრობითაა აჭრელებული. პირველ ოთახში გამოსახულია სცენა, თუ როგორ აკურთხებს ქურუმი დიდებულის შვილს მემკვიდრედ. მეორე ოთახში ასახულია ომის სცენა და ამ ომში აყვანილი ტყვეები, რომლბსაც როგორც ყოველთვის, მაიას ხალხი შემდეგ მსხვერპლად სწირავდა, მაგრამ ნახატებში მსხვერპლშეწირვის რიტუალი არ ჩანს. მესამე ოთახში გამოსახულნია არიან მოცეკვავები, რომლებიც სპეციალურ კოსტიუმმებში და ღმერთების ნიღბებში გამოწყობილები სარიტუალო ცეკვას ასრულებენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
არუთა (დურიფშის თემი)
არუთა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (დურიფშის თემი), მდინარე დოხურთის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 260 მ, შავი ზღვიდან 11 კმ, გუდაუთიდან 14 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:დურიფშის თემის სოფლები
სურამის ციხე
სურამის ციხე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში, ხაშურის მუნიციპალიტეტის დაბა სურამის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე სურამულის მარცხენა ნაპირზე, კლდოვან გორაკზე. ციხე მნიშვნელოვანია როგორც ისტორიული, მონუმენტური ხელოვნების ნიმუში. სურამის ციხე ორი მთავარი გზის შესაყარზე მდებარეობს; ერთი მიემართება ლიხის გადასასვლელებით დასავლეთისაკენ, მეორე კი — ბორჯომის ხეობით სამხრეთისაკენ.
თავისუფალი საქართველო (პარტია)
თავისუფალი საქართველო — კონსერვატიული პოლიტიკური პარტია საქართველოში. შეიქმნა 2010 წლის შემოდგომაზე ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების შემდეგ. პარტიის ლიდერია კახა კუკავა.
სურამის ციხე
აგების თარიღი
ვახუშტი ბაგრატიონი ციხის შესახებ წერს: „...არს საშუალს ციხე, მაღალ კლდესა ზედა, მტკიცე“. თუ როდის და ვინ ააგო სურამის ციხე „მაღალ კლდესა ზედა“ ისტორიულად არაა ცნობილი. ქართული ისტორიული წყაროები ამის შესახებ დუმან. XIX საუკუნის ქართველი ისტორიკოსის პლატონ იოსელიანის მიხედვით სურამი და მისი ციხესიმაგრე აშენებულია ძვ. წ. II საუკუნის I ნახევარში მეფე ფარნაჯომის მიერ, 200 წლით ადრე ქრისტეს დაბადებამდე. სურამის ციხის აგების ასეთ განსხვავებულ დათარიღებას ქართულ საისტორიო მეცნიერებაში მხოლოდ პლატონ იოსელიანი იძლევა.
თავისუფალი საქართველო (პარტია)
ისტორია
პოლიტიკური პარტია „თავისუფალი საქართველო“ 2010 წელს დააფუძნა პარტიის ამჟამინდელმა ლიდერმა, კახა კუკავამ თანამოაზრეებთან ერთად. ის თავს მიიჩნევს საარჩევნო ბლოკ „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოს“ იდეურ მემკვიდრედ.
სურამის ციხე
აგების თარიღი
სურამის ციხის აგების შესახებ საინტერესო ცნობებია დაცული უცხოურ საისტორიო წყაროებში, კერძოდ სპარსულსა და თურქულში. XVII საუკუნის ცნობილი თურქი მოგზაური ევლია ჩელები სურამის ციხის აშენებას სპარსეთის მეფე ხოსრო I ანუშირვანს (531-579) უკავშირებს. სპარსი ისტორიკოსი ისქანდერ მუნში სურამის ციხის აშენებას შაჰ აბასს მიაწერს (XVII საუკუნის 10-იანი წლები), მაგრამ აქ ალბათ შაჰ-აბასის მიერ ციხის შეკეთება უნდა იგულისხმებოდეს. სწორედ ამის შესახებ წერს შაჰის კარის მოხელე, ისტორიკოსი მელიქ შაჰ-ჰუსეინ სისტანი თავის თხზულებაში „იაჰია ალ-მელუქი“ („მეფეთა აღდგომა“):
თავისუფალი საქართველო (პარტია)
ისტორია
2012 წლამდე პარტია იყო მიხეილ სააკაშვილის მთავრობის რადიკალურ ოპოზიციაში და იყო არაერთი საპროტესტო აქციის ორგანიზატორი და მონაწილე. 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ „თავისუფალი საქართველო“ კონსტრუქციულ ოპოზიციაშია „ქართული ოცნების“ ხელისუფლებასთან.
სურამის ციხე
აგების თარიღი
თანამედროვე ქართველი ისტორიკოსების (შ. მესხია, პ. ზაქარაია და სხვა) აზრით, სურამის დღევანდელი ციხესიმაგრე განვითარებული ფეოდალიზმის დასაწყისში აიგო (XI ს.). მის აგებას უკავშირებენ, აგრეთვე, სურამელთა ცნობილ საგვარეულოს, რომელიც XII-XIII საუკუნეებში ქართლის საერისთავოს განაგებდა. მიჩნეულია, რომ ეს ციხესიმაგრე მათ რეზიდენციას წარმოადგენდა.
თავისუფალი საქართველო (პარტია)
პოლიტიკური პლატფორმა
პარტიის პროგრამაში საშინაო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებებია ავტორიტარული სისტემის დემონტაჟი და ევროპული ტიპის დემოკრატიული რეფორმების გატარება, სამართლიანობის აღდგენა და სამართლებრივი რეფორმა. სოციალურ პოლიტიკაში ძირითადი მიმართულებაა ჯანმრთელობის დაცვისა და განათლების სფეროების სახელმწიფო დაფინანსების ზრდა. პარტიის ეკონომიკური პროგრამა გულისხმობს ეროვნული წარმოებისა და გლეხობის მხარდაჭერას, მონოპოლიებთან ბრძოლას. პარტიის საგარეო პოლიტიკის პრიორიტეტებია საქართველოს თვითმყოფადობის დაცვა, ევროპული ინტეგრაცია და რუსეთთან კონფლიქტების მოწესრიგება. პარტია საქართველოს NATO-ში ინტეგრაციის წინააღმდეგია.
სურამის ციხე
ისტორია
ქართულ ისტორიულ წყაროებში, როგორც სტრატეგიული პუნქტი, სურამის ციხე მოხსენიებულია 1625 წლიდან, როდესაც იგი გიორგი სააკაძემ გაამაგრა ირანელთაგან თავის დასაცავად. ევლია ჩელები მის შესახებ წერს:
თავისუფალი საქართველო (პარტია)
არჩევნები
„თავისუფალი საქართველო“ მონაწილეობდა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, სადაც აიღო ხმათა 0,27%. რამდენიმე თვეში გამართულ შუალედურ არჩევნებში ნაძალადევის ოლქში „თავისუფალმა საქართველომ“ დაიკავა მეორე ადგილი (17,26%), დამარცხდა „ქართული ოცნების“ კანდიდატთან 39,48% და გაუსწრო ყოფილ სახელისუფლებო პარტიას, „ნაციონალურ მოძრაობას“ (15,11%). 2013 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში „თავისუფალ საქართველოს“ კანდიდატურა არ დაუყენებია. 2014 წლის ადგილობრივ არჩევნებში „ახალ მემარჯვენეებთან“ ერთად ხმათა 2,24% მიიღო. 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ მოიპოვა 6393 ხმა (0,33%).
ამჟამად პარტია წარმოდგენილია ლენტეხის მუნიციპალიტეტის საკრებულოში.
სურამის ციხე
ისტორია
ამასვე წერს ფრანგი მოგზაური ჟან შარდენი, რომელიც საქართველოში იმყოფებოდა 1672-1673 წლებში.
თავისუფალი საქართველო (პარტია)
სტრუქტურა
პარტიის უმაღლესი ორგანოა ყრილობა. ყრილობებს შორის პარტიას მართავს პოლიტიკური საბჭო. პოლიტიკური საბჭოს წევრები არიან: კახა კუკავა (თავმჯდომარე), ალექსანდრე შალამბერიძე, მაგდა გაბრიჩიძე, თენგიზ ომანიძე, ვლადიმერ ბულბულაშვილი.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები
სურამის ციხე
ისტორია
XVI-XVIII საუკუნეების მანძილზე დიდი ბრძოლები წარმოებს სურამის ციხის ირგვლივ. იგი ამ პერიოდში ოსმალეთისა და სპარსეთის ინტერესების სფეროს წარმოადგენდა. 1692 წელს სურამის ციხე თურქების ხელშია; 1701 წლიდან მას მეფისწული ვახტანგი ფლობს და ისევ „ძლიერ კოშკთა“ შორის მოიხსენიება.
XVIII საუკუნის შუა წლები მძიმე პერიოდია სურამის ციხის ისტორიაში. მასთან დაკავშირებული ბევრი მოვლენა სწორედ ამ პერიოდის „შავ ჭირს“ ყიზილბაშობას განეკუთვნება. 1742-1745 წწ. ყიზილბაშთა წინააღმდეგ მოწყობილ აჯანყებაში სურამის ციხე ზემო ქართლის სადროშოს უფროსის გივი ამილახვარის ძირითადი დასაყრდენი გახდა. სურამის ციხესთან კიდევ ერთხელ გადაიკვეთა სპარსეთ-ოსმალეთის ინტერესები. სპარსეთი მის სწრაფ დაკავებას ცდილობდა, ხოლო ოსმალეთი გივი ამილახვარს ყოველმხრივ დახმარებას უწევდა მის გამაგრებაში. 1744 წელს ნადირ-შაჰმა ქართლის მეფედ თეიმურაზ II დაამტკიცა, ხოლო კახეთში მისი ძე ერეკლე II. ეს იყო გივი ამილახვარის ყიზილბაშების წინააღმდეგ გამოჩენილი მედგარი წინაღმდეგობის შედეგი. ნადირ-შაჰი იძულებული იყო „ყიზილბაშობა“ „ქართველობით“ შეეცვალა.
ამ გარემოებამ გარკვეული როლი ითამაშა აჯანყების შემდგომ განვითარებაზე. აჯანყებას იდეური საფუძველი გამოეცალა, ანუ რისთვისაც აჯანყება დაიწყო ის შედეგი უკვე მიღწეული იყო, მაგრამ გივი ამილახვარი კვლავ განაგრძობდა ბრძოლას. პოლიტიკური სიტუაციის შეცვლასთან დაკავშირებით აჯანყებულები თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ის მოწინააღმდეგეთა ბანაკში აღმოჩნდნენ, რომელთაც ნადირ-შაჰი უჭერდა მხარს. სურამის ციხესთან ხანგრძლივი ბრძოლისა და მოლაპარაკების შედეგად ამილახვარი დანებდა. მან კარგად დაინახა წინააღმდეგობის გაწევის უაზრობა და თეიმურაზ მეფეს შეუთვალა, ჩემთან დედოფალი თამარი მობრძანდეს და იმას მივენდობიო. მართლაც დედოფლის სურამში მისვლის შემდეგ ამილახვარი ციხიდან გამოვიდა და თამარს თბილისში გაჰყვა. თეიმურაზ მეფემ ირანის მბრძანებელთან ქაიხოსრო ორბელიანი გააგზავნა და მოახსენა გივი ამილახვრის შერიგება, თან მისი დანაშაულის პატიებასაც სთხოვდა. ნადირ-შაჰს ძალიან გაუხარდა სურამის ციხის დაკავება და წყალობას არ იშურებდა, გივი ამილახვარი თეიმურაზს მიანდო, მეფემ კი ამილახორს სახლთუხუცესობა უბოძა და თბილისში დატოვა. თუმცა, როგორც ჩანს, ირანის შაჰი ბოლომდე არ ენდობოდა ქართველებს და ბრძანა ამილახორის ციხეების დაქცევა. შაჰის ბრძანებით სურამის ციხე კეხვის ციხესთან ერთად დანგრეულ იქნა. იგი 1756 წელს აღადგინეს. ამ დროს აქ ერეკლე II-ს ქიზიყის მოურავი თამაზი ჰყავდა დატყვევებული.
სურამის ციხე ქართველთა მფლობელობაში 1783 წლამდე იყო. ამ პერიოდის განმავლობაში იგი ხან იტრიელი ჩხეიძეების ხელში იყო, ხანაც სურამელი მურვანიშვილები ფლობდნენ. 1764 წელს კი ერეკლე მეფე სურამის ციხეს ოსიაურის ციხესთან ერთად დროებით გადასცემს თარხანოვებს.
გეორგიევსკის ტრაქტატის გაფორმების შემდეგ ქართველ მორიგეებთან ერთად აქ რუსული გარნიზონი ჩააყენეს, რაც განპირობებული იყო სამეფოს დასავლეთი საზღვრების დაცვის აუცილებლობით. 1787 წელს რუსეთ-თურქეთის მორიგი ომის დაწყებასთან დაკავშირებით, სურამის ციხიდან რუსული გარნიზონი გაიწვიეს. 1791 წელს ერეკლე მეორის ანდერძში სურამის ციხე კვლავ საქართველოს უმაღლეს ციხეთა შორის არის მოხსენიებული.
XVIII საუკუნის 80-90-იან წლებში სურამის ციხე ზემო ქართლში ლეკიანობის წინააღმდეგ ბრძოლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დასაყრდენი პუნქტია. 1801 წლის შემდგომი და XIX საუკუნის 20-იანი წლების წყაროებზე დაყრდნობით სურამის ციხე კვლავ მოქმედია. XIX საუკუნის 30-იანი წლებიდან, კერძოდ 1829 წელს ახალცხის მხარის შემოერთების შემდეგ სურამის ციხემ თანდათან დაკარგა თავისი მნიშვნელობა, რადგან მას გამოეცალა ის ფუნქცია, რისთვისაც იგი ააგეს ამ ადგილას. მისგან საქართველოს საზღვრებმა შორს გადაიწიეს და სურამის ციხე დარჩა საქართველოს წარსულის ერთ-ერთ მოწმედ.
არქიტექტურა
მინი|მარჯვნივ|220პქ|სურამის ციხის ქვედა ეზო და შიდა ციხის კედელი ციხესიმაგრე სხვადასხვა ნაგებობათა კომპლექსია. მასში შედის: გალავანი, ციხე, წმინდა გიორგის ეკლესია და სასახლე. როგორც ზემოთ ითქვა, იგი აშენებული უნდა იყოს XII-XIII საუკუნეებში, ხოლო კაპიტალურად შეკეთდა XVI საუკუნის II ნახევარში. ამ პერიოდის კედლის ნაშთები შემორჩენილია გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში. დანარჩენი ნაწილები აღდგენილია XVII და XVIII საუკუნეებში.
გალავანი
მინი|მარცხნივ|250პქ|სურამის ციხის გენგეგმა: 1. შესასვლელი, 2. გალავანი, 3. ქვედა ეზო, 4. შიდა ციხე, 5. კოშკი, 6. წმინდა გიორგის ეკლესია, 7. სასახლე გალავანი რელიეფს მიყვება. მას რთული მოხაზულობა აქვს, რადგან მშენებლებს კლდოვანი კონცხის ყველა ადგილი გამოუყენებიათ. ნაგებია ნატეხი და თლილი ქვით. გაირჩევა რამდენიმე სამშენებლო ფენა.
შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილშია. აქ კლდეში ამოკვეთილია საფეხურები. გალავნის ამ მონაკვეთის ზედა ნაწილში ვიწრო სათოფურებია, ჩრდილო-დასავლეთით ყრუ კედელია. გალავნის დასავლეთი ნაწილი დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ 8 მ. სიგრძის და 2 მ. სიმაღლის კედელი, რომელზეც ეზოს მხრიდან სასახლე იყო მიშენებული (აღადგინეს 1980-იან წლებში).
გალავანში აღმოსავლეთით ჩართულია შიდა ციხის კედელი, რომელიც ნაკლებადაა დაზიანებული (თქმულების მიხედვით სწორედ ამ კედელშია ჩაშენებული ზურაბი). გვიანდელი სამშენებლო ფენა (XVII ს.) თხელია, მის აღმოსავლეთ კედელში ერთ რიგად განლაგებულია სათოფურები. ციხის თავდაპირველი კედლის ქონგურები გამოყვენილია უხეშად და განაწილებულია არათანაბრად; უფრო გვიან ნაშენი კედლებისა კი, პირიქით ხშირი, ვიწრო და მომრგვალებულია და განლაგებულია თანაბრად.
ელიას კოტეასი
ელიას კოტეასი (Elias Koteas; დ. 11 მარტი, 1961) — კანადელი მსახიობი. წარმოშობით ბერძენი. განსაკუთრებით ცნობილია კინოში შესრულებული როლებით: „წინასწარმეტყველება“, „დაცემული ანგელოზი“ და „კუ ნინძები“.
სურამის ციხე
ციხე
ციხის ფართობია 1200 მ². იგი შედგება ორი ნაწილისაგან: შიდა ციხისა (ციტადელი) და ქვედა ეზოსაგან. შიდა ციხეს უჭირავს მთის ზედა ნაწილი, ქვედა ეზოს კი მთის ფერდობები. შიდა ციხე გეგმით არასწორი მრავალგვერდაა (52,4X29,3 მ). შედგება გალავნისა და პირამიდული კოშკისაგან (21,2X12,7 მ). მისი ტერიტორია ნანგრევებითაა დაფარული. კოშკის მხოლოდ ორი სართული იყო შემორჩენილი, მაგრამ XX საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოს მას რესტავრაცია ჩაუტარეს და აღადგინეს მთლიანად კოშკი, ციხის დასავლეთისა და აღმოსავლეთის კედლები. კოშკს ეზოდან აქვს შესასვლელი. II სართულის სქელ კედლებში ვიწრო სარკმლებია. ნაგებობა მოპირკეთებულია თლილი ქვით.
ელიას კოტეასი
ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ მონრეალში (კვებეკი, კანადა), მამამისის კანადის ეროვნული რკინიგზის მექანიკოსის და დედამისის ქალის ქუდების მკერავის ოჯახში. კოტეასი სწავლობდა ვანიერის კოლეჯში, რომელიც დაამთავრა 1983 წელს. სწავლის პერიოდში, კერძოდ 1981 წელს, კოტეასი ესწრებოდა ამერიკის აკადემიური ხელოვნების დრამატულ სამსახიობო სკოლას. ელენ ბერსტინისა და პიტერ მასტერსონის ხელმძღვანელობით დაეუფლა სამსახიობო ხელოვნებას.
სურამის ციხე
წმინდა გიორგის ეკლესია
მინი|მარჯვნივ|250პქ|ციხის ყოფილი ეკლესიის გეგმა წმინდა გიორგის ეკლესია აგებული იყო XI-XII საუკუნეებში, მდებარეობდა ქვედა ეზოს სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნაწილში. დაშენებული იყო პირდაპირ კლდის კონცხზე. იგი 1991 წლის აპრილის მიწისძვრამ დააზიანა, მთლიანად ჩამოიქცა მისი გადახურვა და განადგურდა შემორჩენილი მხატვრობის ფრაგმენტები.
დარბაზული ტიპის ეკლესია (5,9X6,1 მ), ნაგები იყო თლილი ქვით. მას ორი შესასვლელი ჰქონდა – დასავლეთით და ჩრდილოეთით. ეკლესიას განიერი თაღი ორ თანაბარ ნაწილად ყოფდა. სამხრეთი ნაწილი აფსიდით მთავრდებოდა, ჩრდილოეთი ნაწილი კი სწორკუთხა იყო. ორივე ნაწილი გადახურული იყო ერთი ცილინდრული კამარით, რომელიც აერთიანებდა მათ ერთ დიდ დარბაზად. თითოეულ დარბაზს თითო სარკმელი ჰქონდა აღმოსავლეთით და დასავლეთით.
ელიას კოტეასი
სქოლიო
კატეგორია:კანადელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1961 კატეგორია:დაბადებული 11 მარტი
სურამის ციხე
წმინდა გიორგის ეკლესია
მოხატულობისათვის დამახასიათებელი იყო გამოსახულებათა მცირე ზომები და შესრულების გრაფიკულობა. კოლორიტში ჭარბობდა მოწითალო-აგურისფერი, მუქი ლურჯი, მოწითალო-ყავისფერი, მონაცრისფრო-თეთრი და ყვითელი ფერები. ეკლესიის ფასადს დეკორის ფრაგმენტები, ხოლო სარკმლების მორთულობას თაღების რელიეფური ღილაკის ფრაგმენტები გააჩნდა. სახურავი ორფერდა იყო.
ეკლესიაზე ჩრდილოეთიდან მიშენებულია კამარით გადახურული პატარა (2X3 მ) სათავსი, რომელსაც შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარის თავზე გაჭრილია სარკმელი. სათავსი ნაგებია თლილი ქვით და პირდაპირ ეკლესიის კედელზე იყო მიშენებული.
სასახლე
სასახლე მდებარეობდა ქვედა ეზოს სამხრეთ მონაკვეთში. იგი ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართულის ნანგრევები. გადახურვა კამარული ჰქონია. სასახლის აღმოსავლეთ კედელში ღრმა ნიშები და თაღების ფრაგმენტებია. გაირჩევა რამდენიმე სამშენებლო ფენა. გალავნის დასავლეთ კედელზე, რომელზეც მნიშენებული იყო სასახლე, შეინიშნება ორი სათავსის ფრაგმენტი.
ლეგენდა
უძველესი დროიდან სურამის ციხეზე არსებობს თქმულება, თითქოს მისი უძლეველობის მიზეზი ის არის, რომ მის კედლებში ცოცხლად არის ჩაკირული დედისერთა ვაჟი. ამ ლეგენდის საფუძველზე დაიწერა დანიელ ჭონქაძის „სურამის ციხე“, რომელიც მოგვითხრობს: ციხე რომ აშენებულიყო, მასში უნდა ჩაეყოლებინათ დედისერთა ზურაბი. ამბობენ იმ მხარეს სადაც ზურაბი ჩააშენეს, დღესაც წვეთ-წვეთად მოჟონავს დედის ანკარა ცრემლი. იმასაც ამბობენ, რომ ყოველ მთვარიან ღამეს სურამის ციხესთან გამოდის შავებში გახვეული ქალი და ტირილით შეჰღაღადებს ციხის ნანგრევებს:
„სურამისა ციხეო, სურვილითა გნახეო, ჩემი ზურაბ მანდ არის, კარგად შემინახეო.“
იგივე ლეგენდა დაედო საფუძვლად სურამელი მწერლის დავით სულიაშვილის ვრცელ მოთხრობას „ზურაბის ციხე“.
ანალოგიური ლეგენდა არსებობს რაჭაში, სოფელ წესში არსებულ მინდა ციხის, სიღნაღის ციხის, ილორის წმინდა გიორგის ეკლესიის, კელასურის კედლის შესახებაც.
მსგავსი შინაარსის თქმულებები გავრცელებულია მსოფლიოს სხვა ხალხის ფოლკლორშიც. მას იცნობს: რუმინული, უნგრული, სერბიული, გერმანული, ბერძნული, ბულგარული, სპარსული, იაპონური, ინდური, ბირმული და სხვ. ფოლკლორი. მშენებლობისას კედელში ჩაშენებული მსხვერპლის სიუჟეტს სპეციალისტები „მოხეტიალე სიუჟეტების“ რიცხვს აკუთვნებენ.
საინტერესო ცნობები
დანიელ ჭონქაძის მოთხრობის „სურამის ციხე“-ს მიხედვით გადაღებულია ორი მხატვრული ფილმი. პირველი (სურამის ციხე) გადაიღო რეჟისორმა ივანე პერესტიანმა 1922 წელს. აღსანიშნავია, რომ ამ ფილმის დამდგელი მხატვრები იყვნენ ევგენი ლანსერე და ვალერიან სიდამონ-ერისთავი. მეორე 1984 წელს გადაიღო სერგო ფარაჯანოვმა. ამ ფილმში მონაწილეობა მიიღო ბევრმა ცნობილმა ქართველმა მსახიობმა, მათ შორის ვერიკო ანჯაფარიძემ, სოფიკო ჭიაურელმა, დუდუხანა წეროძემ, ლეილა აბაშიძემ. ფილმს მრავალი პრიზი აქვს მიღებული სხვადასხვა კინოფესტივალზე.
მინი|left|1050პქ| სურამის ციხე თრიალეთის ქედის ფონზე
ალის დედაღვთისა
thumb|250px|ალის დედაღვთისა ალის დედაღვთისა — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალის ჩრდილოეთით 800 მეტრზე, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (9X6,2 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვითა და ქვიშაქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ერთი სარკმელი საკურთხეველშია, მეორე - ჩრდილოეთ კედელში. ნახევარწრიული აფსიდი დარბაზის სიგანისაა და მისგან გამოყოფილია პილასტრებზე დაყრდნობილი თაღით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სამართალი ბერძული
„სამართალი ბერძული“, ბერძნულ-რომაული (ბიზანტიური) სამართლის ქართული ვერსია, ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულში მეორე ნაწილად შეტანილი საკანონმდებლო ძეგლი. ვახტანგ VI-მ „ძიება-ყო საბერძნეთით“ და „მოიშოვა“ იქაური „წიგნი სასამართლონი“. ასეთი „ფრიადითა შრომითა“ მოპოვებული ბერძნული კანონები გადმოაქართულეს „ბრძენთა კაცთა“ თვით ვახტანგ VI-ის აქტიური მონაწილეობით. დედნიდან ეპისკოპოს კვიპრიანე სამთავნელს (ერისკაცობაში კოზმა არაგვის ერისთავი) უთარგმნია. ეს არის თავისუფალი თარგმანი. ალაგ-ალაგ გავრცობილი ან შემოკლებული.
ძეგლი წარმოადგენს, მათე ბლასტარის იურიდიულ ტრაქტატის - „ალფაბეტური სინტაგმის“ შემოკლებულ რედაქციას, რომელიც კანონთა მოკლე პრაქტიკულ სახელმძღვანელოდან - არმენოპულოსის „ექვსწიგნეულიდან“ და სხვა წყაროებიდან გამონაკრები კანონმდებლობებითაა შევსებული. იგი 418 მუხლისაგან შედგება ბერძნულ-რომაული სამართლის უმნიშვნელოვანეს ტებს მოიცავს (სახელმწიფო, ადმინისტარიული, საეკლესიო, სამოქალაქო, სისხლის, საოჯახო, მემკვიდრე4ობითი სამართლის ნორმები. ბატონ-ყმათა ურთიერთობა, სასამართლო წყობილება და სამართალწარმოების წესები). კანონთა შინაარსი, დედნის შესაბამისად, დალაგებულია ბერძნული ანბანის რიგზე.
„სამართალი ბერძული“ არის ბერძნულ-რომაულ სჯულმდებლობასთან ქართული სამართლეებრივი კულტურის მრავალსაუკუნოვანი ტრადიციის ურთიერთობის საყურადღებო შედეგი და გამოხატულება. იგი წარმოაჩენს ბერძნულ-რომაული სამართლის მდგომარეობას თურქთა ბატონობის ხანაში და მისი რეცეფციის ხასიათს აღმოსავლეთის მართლმადიდებლურ ქვეყნებში.
ძეგლი ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულის სხვა ნაწილებთან ერთად გამოსცა ი. დოლიძემ (1963). ბერძნული დედანი გამოავლინა და კანონები (ქართულ-ბერძნული პარალელური ტექსტები) ცალკე გამოაქვეყნა თ. ბრეგაძემ (1964). „სამართალი ბერძული“ ვახტანგის სამართლის წიგნთა კრებულის შემადგენელი ნაწილის სახით XIX საუკუნეში ითარგმნა და ორჯერ გამოიცა რუსულად (რუს. სენატის სამსახურებრივი გამოცემა Законы грузинские;    ; ა. ფრენკელისა და დ. ბაქრაძის  1887 გამოცემა - Сборник законов грузинского царя Вахтанга VI)
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ბალივაგის მუნიციპალური ბიბლიოთეკა და მუზეუმი
ბალივაგის მუნიციპალური ბიბლიოთეკა და მუზეუმი (ასევე მოიხსენიება, როგორც Tahanan ng Kasaysayan at Kalinangan ng Baliwag) - მდებარეობს ფილიპინების რესპუბლიკაში და წარმოადგენს ქალაქ ბალივაგის ისტორიულ და კულტურული მემკვიდრეობის ცენტრს.
ეს ღირშესანიშნაობა ეკუთვნის და მართავს ბალივაგის მუნიციპალიტეტი. მემკვიდრეობის ისტორიული ფილიპინურ-კოლონიური სასახლე დაარსდა 1998 წელს, როგორც ბუნებრივი ისტორიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი ბალივაგისა და ბულაკანის პროვინციაში.
ბულივაგის მრავალსაუკუნოვან მუზეუმს მართავს იესო გარსია ვილანუევა, რომელიც მუზეუმის კურატორი და ბიბლიოთეკის პასუხისმგებელი ოფიცერია 2017 წლის ივლისიდან.
ისტორია
ბალივაგი, ბულაკანი იყო პირველი მუნიციპალიტეტი, რომელიც შეიქმნა ფილიპინებში ამერიკული რეჟიმის დროს, 1899 წლის 6 მაისს, საბედისწერო "საბანგის ბრძოლამდე" ხუთი დღით ადრე.
ფილიპინების ისტორიაში (1521–1898), რომის კათოლიციზმიც დროს ფილიპინებში, ბალივაგს ჰყავდა 30 კურატორი. ფრ. ესტებან დიეზ იდალგო და ფრ. ფაუსტო ლოპესი მსახურობნენ 40 და 24 წლის განმავლობაში. ფრ. ლოპესს ჰყავდა 6 შვილი მშვენიერი მარიკვიტა ამპარო, სოლედადი, რიტა, კარმენი, დოქტორი ხოაკინ გონსალესი (პოლიტიკოსი), ფრანცისკო, ყოფილი ასამბლეის წევრი რიკარდო ლორეტ გონსალესი და ხოსე უხუცესი ფართოდ იყო ცნობილი როგორც "Pepeng Mariquita". ბატონი ისიდორო პრადა მსახურობდა ბალივაგში ესპანეთის რეჟიმის ბოლო ათწლეულის განმავლობაში.
მარკიტას ოჯახი ფლობდა ყველაზე დიდ სახლს ბალიუაგში, რომელიც იკავებდა დიდ ბლოკს. მისი ვაჟი, დოქტორი ხოაკინ გონსალესი მედიცინას ეწეოდა. თავისი მომგებიანი პროფესიით, ის მკურნალობდა პაციენტებს მის კლინიკაში, რომელიც მდებარეობდა მათი დიდი საგვარეულო სასახლის შიგნით, ძველი მუნიციპალური შენობის გასწვრივ, რომელიც გადადიოდა ეროვნულ გზატკეცილზე. ეს საეტაპო სახლი მოგვიანებით იქნა გამოყენებული, როგორც ძველი მუნიციპალური შენობა.
ფილიპინურ-ამერიკული სამოქალაქო და სამხედრო ხელისუფლება ზედამხედველობდა პირველ მუნიციპალურ არჩევნებს, რომელმაც აირჩია ბალივაგი 1899 წლის 7 მაისის ფილიპინების პირველი არჩევნების ადგილად. [6] ფილიპინელები შეიკრიბნენ ბალიუაგის წმინდა ავგუსტინეს სახელობის სამრევლო ეკლესიის მოედანზე წმინდა წირვის შემდეგ და შეარჩიეს ჩინოვნიკები ამერიკელების მიერ ამომრჩეველთა კვალიფიკაციის საფუძველზე.
ბალივაგის პირველი ქალაქი გუბერნატორი იყო კაპიტანი ხოსე დე გუზმანი. [8] ბალივაგის დამოუკიდებლობიდან 1898 წლამდე, დანიშნული იყო 49 ქალაქის კაპიტანი, 13 მერი და 92 გუბერნატორი. ფელიქს დე ლარა (1782) და აგუსტინ დე კასტრო (1789) იყვნენ პირველი მერი და გუბერნატორი. მუნიციპალიტეტის პრეზიდენტმა ფერნანდო ენრილემ 1908 წელს პატივი მიაგო ამ თანამდებობის პირებს, მოგვიანებით კი ბალიუაგის ზოგიერთი ზარი მათ პატივსაცემად დაასახელა.
განახლება და ინაუგურაცია
1971 წელს ბალივაგის მერმა ფლორენტინო ვერგელ დე დიოსმა ააშენა ახალი მუნიციპალური შენობა. შესაბამისად, ბალივაგის ტურიზმის საბჭომ და ბალივაგის ისტორიულმა საზოგადოებამ წამოაყენეს ისტორიული სახლის ბიბლიოთეკა-მუზეუმად გადაქცევის იდეა. 1993 წელს დაიწყო სასახლის რეკონსტრუქცია.
მერმა როლანდო სალვადორმა, 1998 წლის 9 აგვისტოს დაიწყო რემონტი შენობაში, როგორც მუნიციპალური მთავრობის საკუთრება.
თანამედროვე ბალივაგის მუზეუმი მდებარეობს მის პირველ სართულზე, ბალივაგის თემისა და ტურიზმის ოფისში. სხვათა შორის, 2012 წლის 26 მაისს, ბალივაგის ბუნტალის ქუდის ფესტივალი ჩატარდა მისი დაარსების 279 -ე წლისთავთან ერთად.
მუზეუმის მეორე სართულზე არის სილიდ-აკლატანგ ფრანცისკოს გერეროს ბიბლიოთეკა-მუზეუმი. პირველი ადგილობრივი არჩევნები ფილიპინებში ჩატარდა 1899 წლის 6 მაისს, რაც ფრანცისკო გერეროს არჩევით დასრულდა, პირველი ბალივაგის მუნიციპალური პრეზიდენტი, რომელმაც თანამდებობა დაიკავა დოქტორ ხოაკინ გონსალესის სახლში, ძველი მუნიციპალიტეტი, ახლანდელი მუზეუმი ბალივაგი.
რესურსები ინტერნეტში
BALIUAG MUSEUM AND LIBRARY - museums.heyplaces.ph
პალეონტოლოგია
პალეონტოლოგია (παλαιοντολογία; palaios ძველი, on (ontos) არსება და logos მოძღვრება) — მეცნიერება ნამარხი ორგანიზმების შესახებ. დედამიწის ამგებ ქანებიში ნაპოვნ განამარხებულ ორგანიზმთა ნაშთების (სკელეტი, ნიჭარა, ნაკვალევი, სპიკულები, აღნაბეჭდები და სხვა) მიხედვით შეიძლება მათი აგებულებისა და ნაწილობრივ მათი ცხოველთმოქმედებისა და ცხოვრების ნირის გამოცნობა, აგრეთვე დედამიწის იმ პერიოდის შესახებ, როდესაც ეს ორგანიზმები ცხოვრობდნენ დედამიწაზე, მათ გავრცელებაზე და რაც მთავარია, ერთმანეთს შორის და თანამედროვე ცოცხალ ორგანიზმებთან მათი გენეტიკური კავშირის შესახებ. პალეონტოლოგიის ფუძემდებლად ითვლება ჟორჟ კიუვიე (Cuvier 1769-1832). პალეონტოლოგიას უდიდესი გამოიყენებითი მნიშვნელობა აქვს სტრატიგრაფიაში.
მიმოხილვა
,,პალეონტოლოგიის" უმარტივესი განმარტება არის ,,ძველი ცხოვრების შესწავლა". მეცნიერების ეს დარგი იკვლევს, ეძებს და აგროვებს ინფორმაციას წარსული ორგანიზმების რამდენიმე ასპექტის შესახებ: მათი ვინაობა და წარმოშობა, მათი გარემო და ევოლუცია და ის, რისი თქმაც მათ შეუძლიათ დედამიწის ორგანული და არაორგანული წარსულის შესახებ".
ისტორიული მეცნიერება
უილიამ უიველმა (1794– 1866) პალეონტოლოგია დაასახელა ერთ-ერთ ისტორიულ მეცნიერებად, არქეოლოგიასთან, გეოლოგიასთან, ასტრონომიასთან, კოსმოლოგიასთან, ფილოლოგიასთან და ისტორიასთან ერთად: პალეონტოლოგია მიზნად ისახავს წარსული მოვლენების აღწერას და მათი მიზეზების რეკონსტრუქციას. აქედან გამომდინარე პალეონტოლოგიის მიზანია: წარსულის მოვლენების აღწერა, სხვადასხვა სახის ცვლილების მიზეზების შესახებ ზოგადი თეორიის შემუშავება და ამ თეორიების კონკრეტულ ფაქტებზე გამოყენება.
დაკავშირებული მეცნიერებები
პალეონტოლოგია არის ბიოლოგიასა და გეოლოგიას შორის, რადგან ის ყურადღებას ამახვილებს წარსული ცხოვრების ჩანაწერზე, მაგრამ მისი მთავარი მტკიცებულების წყაროა ქანებში არსებული ნამარხები. ისტორიული მიზეზების გამო, პალეონტოლოგია გეოლოგიის ფაკულტეტის ნაწილია მრავალ უნივერსიტეტში: მე-19 სა და მე -20 საუკუნის დასაწყისში გეოლოგებმა აღმოაჩინეს წიაღისეული მტკიცებულება, რომელიც მნიშვნელოვანია ქანების დათარიღებისათვის.
პალეონტოლოგიას ასევე აქვს გარკვეული კავშირი არქეოლოგიასთან, რომელიც უპირველეს ყოვლისა მუშაობს ადამიანის მიერ შექმნილ საგნებთან და ადამიანის ნაშთებთან, ხოლო პალეონტოლოგები დაინტერესებულნი არიან ადამიანების, როგორც სახეობების, მახასიათებლებით და ევოლუციით. როდესაც საქმე ეხება ადამიანებს, არქეოლოგებმა და პალეონტოლოგებმა შეიძლება ერთად იმუშაონ, მაგალითად: პალეონტოლოგებმა შეიძლება აღმოაჩინონ ცხოველების ან მცენარეების ნამარხი არქეოლოგიური ადგილის გარშემო, აღმოაჩინონ და გამოიკვლიონ იქ მცხოვრები ადამიანები.
გარდა ამისა, პალეონტოლოგია ხშირად იყენებს სხვა მეცნიერებების ტექნიკას, მათ შორის ბიოლოგიას, ოსტეოლოგიას, ეკოლოგიას, ქიმიას, ფიზიკასა და მათემატიკას. მაგალითად, კლდეებიდან მიღებული გეოქიმიური ნიმუშებით შეიძლება აღმოვაჩინოთ, თუ როდის გაჩნდა სიცოცხლე დედამიწაზე და ნახშირბადის იზოტოპების კოეფიციენტების ანალიზი შეიძლება დაგეხმაროთ კლიმატის ცვლილებების იდენტიფიცირებაში და თუნდაც ისეთი პროცესების ახსნაში, როგორიცაა პერმულ-ტრიასული გადაშენება. ასევე მოლეკულური ფილოგენეტიკა, ადარებს თანამედროვე ორგანიზმების დნმ-სა და რნმ-ს, რათა აღადგინონ მათი ევოლუციური წინაპრების ,,ოჯახის ხეები". იგი ასევე გამოიყენებოდა მნიშვნელოვანი ევოლუციური მოვლენების თარიღების გასაგებად.
საინჟინრო ტექნიკა გამოიყენება ძველი ორგანიზმების სხეულის მახასიათებლების გასაგებად, მაგალითად ტირანოზავრის სირბილის სიჩქარე და ნაკბენის სიძლიერე. ნაშთების ორგანიზმის შესასწავლად და 3D სურათის შესაქმნელად გამოიყენება რენტგენული მიკროტომოგრაფი.
ქვეკატეგორიები
ცოდნის ზრდასთან ერთად შეიქმნა პალეონტოლოგიის ქვეკატეგორიები. ხერხემლიანთა პალეონტოლოგია კონცენტრირებულია ნამარხებზე უძველესი თევზიდან თანამედროვე ძუძუმწოვრების უშუალო წინაპრებამდე. უხერხემლოთა პალეონტოლოგია ეხება ნამარხებს, როგორიცაა მოლუსკები, ფეხსახსრიანები, ანელიდური ჭიები და ექინოდერმები. პალეობოტანიკა სწავლობს წიაღისეულ მცენარეებს, წყალმცენარეებს და სოკოებს. პალინოლოგია სწავლობს ყვავილის მტვერსა და სპორებს. ის აერთიანებს პალეონტოლოგიასა და ბოტანიკას, რადგან ის ეხება როგორც ცოცხალ, ასევე წიაღისეულ ორგანიზმებს. მიკროპალეონტოლოგია ეხება ყველა სახის მიკროსკოპულ ნამარხ ორგანიზმებს.