cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბოლონია
არქიტექტურა
ბოლონია ცნობილია ორი დახრილი კოშკით: ტორე-აზინელი (1009-1119 წლები, სიმაღლე 97 მეტრი, გადახრა 2,23 მეტრი) და ტორე-გარიზენდა (1110 წელი, სიმაღლე 46,16 მეტრი, გადახრა 3,22 მეტრი). ბოლონიის სასახლეებია იუზოლანის (1451-1455), ბევილაკვას (1474-დან) და ბენტივოლიოს (1551-1555) სასახლეები. ქალაქში დგას ეროვნული პინაკოთეკა, საქალაქო მუზეუმი, თანამედროვე ხელოვნების გალერეა.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიის ქალაქები კატეგორია:ევროპის კულტურული დედაქალაქები
მირანდელა
მირანდელა (Mirandela) — ქალაქი პორტუგალიაში. მდებარეობს მირანდელის მუნიციპალიტეტში. ქალაქის მოსახლეობა 2004 წლის აღწერით შეადგენდა 11000 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
1807
თარიღი უცნობია
*
ძვ. წ. 834
— წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ნიუ-იორკ რედ ბულზი
ნიუ იორკ რედ ბულზი (New York Red Bulls [NYRB]) — ამერიკის პროფესიონალური ფეხბურთის გუნდი, რომელიც მონაწილეობას იღებს Major League Soccer-ში (MLS), რომელიც ყველაზე მაღალი დივიზიონია ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და კანადაში. NYRB-ი იმ ათ კლუბს შორის არის, რომელიც MLS-ის დაარსებიდან აქვს მონაწილეობის მიღების უფლება უმაღლეს დივიზიონში.
გუნდი დაარსებული იქნა MLS-ის წევრების მიერ 1996 წელს, მაგრამ მოკლე დროის მანძილზე რამდენიმეჯერ შეიცვალა სახელი. მისი პირველი სახელწოდება იყო ნიუ-იორკ/ნიუ-ჯერსი მეტრო სტარს (New York/New Jersey MetroStars) რომითაც მხოლოდ 1 წელი იარსება (1997 წლამდე). ხოლო 1998 წლიდან მოყოლებული 2005 წლამდე გუნდს უბრალოდ მეტროსტარს (MetroStars) ერქვა. 2006 წლის 9 მარტს კი გუნდი ნაყიდი იქნა Red Bull GmbH-ის მიერ, რის შედეგადაც გუნდს კვლავ შეეცვალა სახელი და დაერქვა ნიუ იორკ რედ ბულზი (New York Red Bulls [NYRB]).
MLS ლიგის დაწყებიდან მათ არ ააქვთ მოგებული მთავარი ლიგა. მათი უმაღლესი მიღწევა MLS Cup-ზე იყო 2008 წელი, სადაც ფინალში დამარცხდნენ. რაც შეეხება US Open Cup-ს, მათ სამჯერ მიაღწიეს ნახევარ ფინალს (1997, 1998, 2000 წლებში), სანამ საბოლოოდ მივიდოდნენ ფინალში (2003 წელს) სადაც მეტროსტარსი დამარცხდა Chicago Fire-თან 1-0. 2000 წლის 26 აგვისტოს, მეტროსტარსის ფეხბურთელმა Clint Mathis-მა MLS-ის რეკორდი დაამყარა და ერთ მატჩში 5 გოლი გაიტანა Dallas Burn-ის წინააღმდეგ.
გუნდში აქვთ ნათამაშები ისეთ ცნობილ ფეხბურთელებს, როგორებიც არიან: რობერტო დონადონი, ლოთარ მათეუსი, იური ჯორკაეფი, ტიერი ანრი და რაფაელ მარკესი. გუნდის სათავეში ასევე ყოფილან ცნობილი პერსონები, როგორებიც არიან: კარლოს კეირუში, კარლოს ალბერტო ფერეირა და ბობ ბრედლი.
1996-2000 წლები
კლუბის ნამდვილი სახელი თავიდან Empire Soccer Club იყო, რომელმაც დიდი გულშემატკივრების არმია ჩამოაყალიბა სახელად Empire Supporters Club. გუნდის მფლობელები John Kluge და Stuart Subotnick იყვნენ Metromedia-ს ხელმძღვანელები, რომლებმაც საფუძველი ჩაუყარეს კლუბის დაარსებას რომელსაც "Metro" უნდა დარქმეოდა. თუმცა Nike-ს სურვილი იყო რომ გუნდის სრული სახელი ყოფილიყო MetroFlash, მაგრამ საბოლოოდ მაინც MetroStars-ე შეჩერდნენ.
თაბ რამოსი (Tab Ramos) იყო პირველი ფეხბურთელი რომელიც გახდა პირველი მეტროსტარი, მას შემდეგ მოყვნენ 1994 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდელი ტონი მეოლა (Tony Meola) და მილანის ვარსკვლავი და ნახევარმცველი - რობერტო დონადონი (Roberto Donadoni). პირველი გუნდის კაპიტანი კი პიტერ ვერმესი (Peter Vermes) გახდა. გუნდის პირველი მწვრთნელი კი ედი ფირმენი (Eddie Firmani) იყო.
როდესაც ლიგა დაიწყო 1996 წელს, ბევრი ელოდა, რომ გუნდი დაიწყებდა დომინირებას პირველივე სეზონში, მაგრამ მოლოდინი მოლოდინადვე დარჩა. მიუხედავას ცნობილი ფეხბურთელებისა და სამწვრთნელო შტაბის ხმამაღალი განცხადებებისა, გუნდს შეკრულობა არ ეტყობოდა. გუნდის პირველი საშინაო მატჩი New England Revolution-ის წინააღმდეგ გაიმართა, მაგრამ, 46 000 გულშემატკივრის თვალწინ, მეტროსტარები 1-0 დამარცხდნენ. ფირმენი 8 მატჩის შემდეგ (3-5) გათავისუფლებული იქნა პოსტიდან, რომელიც კარლოს კეირუშმა (Carlos Queiróz) დაიკავა, ამ უკანასკნელმა სეზონი არც უარესაც მაგრამ არც უკეთესად წაიყვანა და საბოლოოდ 12-12 დაასრულა. გუნდმა ფლეი ოფში გააღწია მაგრამ პირველი მეტოქესთან - D.C. United-თან დამარცხდა.
1998 წელს გუნდში არაფერი დიდი ცვლილება არ მომხდარა. გუნდი უბრალოდ სვლას განაგრძობდა და დიდი ყურადღების ცენტრშიც არ ხვდებოდა.
2000 წელს გუნდმა რეფორმის სახით გერმანიის ნაკრების და მიუნხენის ბაიერნის ვარკსვლავი ლოთარ მათეუსი (Lothar Matthäus) იყიდა, მაგრამ თავად მათეუსისთვის ამერიკაში გადაბარგება დიდ იმედ გაცრუებად იქცა, რომელმაც MLS-ის სეზონში 16 მატჩი ჩაატარა.
2001-2005 წლები
მიუხედავად გუნდის შიდა სამზარეულოში არეულობების, მეტროსტარი გახდა პირველი MLS-ის გუნდი (მხოლოდ ამ ასპექტში), რომელმაც ჩრდილო ამერიკის გარეთ მოიგო ლა მანგას თასი (La Manga Cup). მეტროსტარმა ნახევარფინალში უკრაინის დინამოს კიევი (Dynamo Kyiv) 3-2, ხოლო ფინალში ნორვეგიის ვიკინგი (Viking FK) 1-0 დაამარცხა.
მოგვიანებით 2005 წელში, როდესაც გუნდიდან ბობ ბრედლი იქნა გათავისუფლებული, დროებითი თავკაცობა მისმა დამხმარე მწვრთნელმა მო ჯონსტონმა (Mo Johnston) ჩაიბარა, რომელმაც გუნდს 3 თამაშიდან 7 ქულა მოატანინა, მოუგო D.C. United-ს და Chivas USA-ს, გუნდმა ფლეი ოფში თამაშის უფლება მოიპოვა. მაგრამ იმედ გასაცრუებელი იყო ის ფაქტი ,რომ გუნდი ფლეი ოფში New England Revolution-ის მიერ იქნა დამარცხებული ანგარიშით 3-2.
2006-2007 (რედ ბულის მიერ შესყიდვა)
მინი|250პქ|მარჯვნივვ|NY რედ ბულზი - LA გელექსი 2007 წლის 18 აგვისტო როდესაც 2006 წელს Red Bull-მა შეიძინა გუნდი, საბოლოოდ გახდა ცნობილი რომ ყველაფერი შეიცვლებოდა: ლოგო, სახელიც და ფერებიც.
იმდეგაცრუებული მსოფლიო ჩემპიონატის ჩაგდების შემდეგ, გუნდს სათავეში ამერიკის ნაკრების ყოფილი მთავარი მწვრთნელი, ბრუს არენა (Bruce Arena) ჩაუდგა, რომელიც დაუყოვნებლივ დაეხმარა გუნდს. ფლეი ოფში ხოსი ალტიდორის (Jozy Altidore) დაგვაიანებულმა გოლმა ყველას აფიქრებინა, რომ გუნდი შემდეგ ეტაპზე განაგრძობდა გასვლას, მაგრამ D.C. United-მა შეძლო ამ თამაშშიც გამარჯვების მოპოვე და შემდეგ ეტაპზე გასვლის უფლებაც, რამაც წერტილი დაუსვა გუნდის და გულშემატკივრის იმედებს.
2007 წელს გუნდი MLS ფლეი ოფიდან იქნა გამოვარდნილი New England Revolution-ის მიერ, ხოლო ორი დღის შემდეგ 2007 წლის 5 ნოემბერს პოსტი დატოვა ბრუს არენამ.
2008-2009 წლები
როსარიომ 2008 წლის სეზონი შესანიშნავად დაიწყო, მთელი რიგი ტრავმების მიუხედავად, ამას ისიც დაემატა რომ გუნდის სუპერვარსკვლავმა ხოსე ალტიდორმა გუნდი დატოვა და გადაბარგდა LA LIGA-ს გუნდ Villarreal CF-ში, რომელშიც გუნდმა 10 მლნ $ აიღო, ეს კი სარეკორდო თანხა იყო, რომელიც რომელიმე ამერიკულ გუნდს აუღია თავის ფეხბურთელში. 19 ივლისს კი 47 ათასზე მეტი ბილეთი იქნა გაყიდული, როდესაც გუნდს თამაში უწევდა ლოს ანჯელეს გელექსის წინააღმდეგ, ეს კი გუნდის და სეზონის ყველაზე მაღალი დასწრების მაჩვენებელი იყო. სამწუხაროა, რომ თამაში 2-2 დამთავრდა და გუნდმა ვერ შეძლო მისი გულშემატკივრის თვალწინ მოგება.
6 აგვისტოს კი გუნდმა კვლავ ამხანაგური მატჩი გამართა ბარსელონას წინააღმდეგ, რომელიც ამჯერად 6-2 დაფიქსირდა კატალონიელების სასარგებლოდ.
რედ ბულზი იყო ბოლო გუნდი რომელმაც ფლეი ოფში გააღწია 2008 წლის სეზონში, სადაც მათ მართლაც შესანიშნავად ითამაშეს. ფლეი ოფში მათ ორჯერ თასის დამცველი Houston Dynamo დაამარცხეს ორი მატჩის ჯამში 4-1. ერთი კვირის შემდეგ კი Real Salt Lake დაამარცხეს ანგარიშით 3-1. ხოლო 2008 MLS Cup-ის ფინალში დამარცხდნენ Columbus Crew-ის წინააღმდეგ ანგარიშით 3-1.
რედ ბულ არენის ერა (2010–დღემდე)
მინი|250პქ|მარცხნივ|[[ტიერი ანრი იყო 2010 წელს ერთ-ერთი საუკეთესო გადმობირება რედ ბულზის მიერ]] 2010 წელს გუნდმა ახალი სტადიონი, ახალი მოთამაშეები ახალი მწვრთნელი და სრული განახლება მიიღო. 2010 წლის 7 იანვარს რედ ბულსის მიერ გაცხადებული იქნა, რომ გუნდს სათავეში ჰანს ბეკი (Hans Backe) ჩაუდგებოდა, უკანასკნელმა კი დაიწყო უფრო ევროპელი ფეხბურთელების მოყვანა გუნდში.
2010 წლის წინასწარი სეზონი გუნდმა მშვენივრად დაიწყო, პირველად რედ ბულ არენაზე ბრაზილიის სანტოსი დაამარცხეს 3-1, რომელშიც ახალწვეული ნახევარმცველი ჯოელ ლინდპერი (Joel Lindpere) შევიდა ისტორიაში ფეხბურთელი, რომელმაც პირველი გაიტანა გოლი რედ ბულ არენაზე. პირველი MLS-ის მატჩი კი Chicago Fire-ს წინააღმდეგ ჩაატარეს და აქაც ლინდპერიმ გამოიჩინა თავი და გუნდს 1-0 გამარჯვებაში ერთადერთი გოლის ავტორი გახდა. ერთი კვირის შემდეგ კი Seattle Sounders-ი 1-0 დაამარცხა და ასევე 27 მატჩიანი წაუგებელი სერია შეაჩერა რედ ბულზმა. ლონდონის არსენალის და კატალონიის ბარსელონას ყოფილმა თავდამსხმელმა ტიერი ანრიმ 2010 წლის 14 ივლისს ხელი მოაწერა კლუბთან ოფიციალურ კონტრაქტს. ხოლო 2 აგვისტოს კლუბს ასევე ყოფილი ბარსელონელი რაფაელ მარკესი შეუერთდა. ახალი შენაძენებით გუნდმა 2010 წელს, 2000 წლიდან მოყოლებული პირველად სამხრეთ კონფერენციაში პირველი ადგილი დაიკავა. გუნდმა ასევე რეკორდი დაამყარა და სეზონი 51 ქულით დაასრულა, რაც ერთ სეზონში გაუმჯობესებული ქულების რაოდენობით იყო აღსანიშნავი, რადგან გუნდმა წინა სეზონში მხოლოდ 21 ქულით დაასრულა. მიუხედავად შესანიშნავი შემოტრიალებისა, გუნდმა ბევრისთვის იმედგამაცრუებლად დაამთავრა. სამხრეთ კონფერენციის ნახევარ ფინალში გუნდი San Jose Earthquakes-თან დამარცხდა. გუნდის სეზონის ყველაზე ღირებულ ფეხბურთელად კი ჯოელ ლინდპერი აღიარეს.
რედ ბულზმა 2011 წლის სეზონი 1-0 გმარჯვებით დაიწყო Seattle Sounders-ის წინააღმდეგ. ამას მოჰყვა ორი ფრე Columbus Crew და Houston Dynamo-სთან. სეზონის მეორე გამარჯვებას კი გუნდმა San Jose Earthquakes მიაღწია, სადაც ახლად გადმოსულმა ლუკ როჯერსმა 2 გოლი გაიტანა, ხოლო ტიერი ანრიმ ჩაიწერა თავის ანგარიშზე გოლი, რომელსაც 690 წუთის მანძილზე ვერ ახდენდა. მომდევნო კვირაში რედ ბულლსი დომინირებდა თავის პეტოქე DC United-თან და შედეგად 4-0 გამარჯვებას მიაღწია, სადაც ტიერი ანრიმ გაიუმჯობესა გოლების სია და პასუხი გასცა ფანების კრიტიკას. რედ ბულსმა Toronto FC-სთან 5-0 გაიმარჯვა, რომელიც ერთ-ერთი ბრწყინვალე გამარჯვებაა, რომელსაც რედ ბულზმა 2 თვიანი ფრეების და წაგებების დროს ჩაატარა. რედ ბულსი გამოვარდა ამერიკის ღია თასიდან, მას შემდეგ რაც Chicago Fire-თან 4-0 დამარცხდა. 16 ივლისს რედ ბულზმა გუნდში აიყვანა ვეტერანი მეკარე ფრენკ როსტი, რომელმაც საბოლოოდ წერტილი დაუსვა რედ ბულსში მეკარეების პრობლემას. რედ ბულზმა მონაწილეობა მიიღო 2011 წლის ემირეითს თასზე (Emirates Cup) რომელიც ლონდონში ტარდებოდა 30 და 31 ივლისს. მათ დაამარცხეს პარის სენ ჟერმენი ანგარითი 1-0 ჯოელ ლინდპერის გოლის წყალობით. შემდეგ დღეს კი შეხვედრა ლონდონის არსენალის წინააღმდეგ გამართეს, რომელიც ფრედ 1-1 დასრულდა, რედ ბულზს კი ეს ერთი ქულა შესაძლებლობას აძლევდა ტურნირი მოეგო. რედ ბულზი არის პირველი MLS და საერთოდ მესამე გუნდი, რომელმაც მოიგო ემირეითს თასი Hamburger SV-ის და ლონდონის არსენალის შემდეგ.
გერბები და ფერები
პირველი სეზონის განმავლობაში,მეტროსტარზი ასპარეზობდა მუქი შავ-თეთრი მაისურებით მანამდე, სანამ საშინაო ფორმაც წითელ და შავ ვერტიკალურ ზოლებიანით არ შეცვლიდნენ. (თითქმის იგივე როგოითაც მილანი ასპარეზობს). მას შემდეგ რაც გუნდი რედ ბულის მიერ იქნა შესყიდული, გუნდი ასპარეზობს თეთრი მაისურებით, რომელზედაც რედ ბულის ლოგოა გამოსახული.
სტადიონი
2010 წლიდან გუნდის საშინაო სტადიონად ითვლება რედ ბულ არენა, რომელიც მდებარეობს ჰარისონში (ნიუ-ჯერსი), მანამდე კი გუნდი იყენებდა ჯაიანტ სტადიონს, რომელიც გუნდის განკარგულებაში 1996 წლიდან იყო. ახლანდელი სტადიონ რედ ბულ არენის მაყურებლის ტევადობა 25 189 არის.
სავარჯიშო ბაზა
რაც შეეხება სავარჯიშო ბაზას, გუნდს იდეაში აქვს აშენება დიდი სავარჯიშო ბაზის ჰანოვერში (ნიუ ჯერსი), ამჟამად კი გუნდი ვარჯიშობს მონტლეი სტეით უნივერსიტეტის (Montclair State University) ბაზაზე.
მხარდაჭერა
1995 წელს, როდესაც უკვე გუნდი იქმნებოდა, ნელ-ნელა მატულობდა ქომაგთა რიცხვი. გუნდის დაარსებასთან ერთად, გულშემატკივართა კლუბიც დაარსდა, რომლებიც თავის თავს Empire Supporters Club უწოდებდნენ. 2005 წელს კი მეორე ჯგუფმა აიღო მხარდაჭერის სახელი და მოგვევლინენ, როგორც მეტრონეიშენი (MetroNation). მას შემდეგ კი რაც გუნდი რედ ბულსმა 2006 წელს შეისყიდა, მხარდაჭერების ჯგუფმა შეიცვალა სახელი და Raging Bull Nation დაირქვა, მაგრამ იგივე წელს კი მესამედ შეიცვალეს სახელი და საბოლოოდ Garden State Supporters (Garden State არის მეტსახელი ნიუ-ჯერსის, რადგანაც რედ ბულსის საშინაო არენა მდებარეობს ნიუ ჯერსიში, აქედან გამომდინარე ეწოდა სახელი) იწოდეს. 2007 წელს კი გაჩნდა მხარდაჭერთა ახალი გუნდი Kearny Army-ა, რომელიც სტადიონიდან ახლო დასახლებული ხალხისგან იყო შემდგარი. 2010 წელს კი მეოთხე მხარდაჭერთა გუნდი შემოურთდა, რომლებიც სკანდინავიური წარმოშობის Viking Army Supporters Club ეწოდათ.
რედ ბულ არენაზე სპეციალურად არის გამოყოფილი სექციები მხარდაჭერთა კლუბებისთვის: 101-ე სექცია ეკუთვნით - Empire Supporters Club-ს; 102-ე Viking Army-ს; 105-ე Kearny Army-ს და 133-ე Garden State Supporters. ხოლო 101-ე, 102-ე და 133-ე სექციები არის ცნობილი როგორც სამხრეთ პალატა (South Ward).
მეტოქეობა
რედ ბულზის ყველაზე დიდი მეტოქე არის D.C. United, ვის წინააღმდეგაც ისინი იბრძვიან Atlantic Cup-ზე. ასევე აღსანიშნავია რედ ბულზისთვის კიდევ ორი გუნდი: New England Revolution და Philadelphia Union, რომელიც გეოგრაფიული თვალსაზრისით მოიაზრებიან უდიდეს მეტოქეებად.
მეტოქეობაში არ შეიძლება გამოიყოს დასავლეთ კონფერენციის გუნდი Los Angeles Galaxy, რომელთა შორის მეტოქეობა თამაშის შემდგომ ჩხუბშიც კი გადადის ხოლმე, თვითონ მეტოქეობა კი წლიდან წლამდე იზრდება.
გადაცემა
მეტროსტარსის 1996 წლის დასაწყისიდან, თამაშები ტელევიზიით MSG და MSG Plus მეშვეობით გადაიცემა. ხოლო რადიოში კი MSG Radio Network და 1050 ESPN-ს მეშვეობით. რამდენიმე მატჩის ჩვენება ტელევიზიის მეშვეობით ასევე ხდება NBC Sports Network და ESPN2 არხების მიერ. წამყვანობა კი ჯოუ თოულსონს (მოქმედების ადგილიდან) და ტომი სმითს (ანალიტიკოსი) აბარიათ.
ახლანდელი შემადგენლობა
ბოლოს განახლდა: 2012 წლის 10 მარტს.
შედეგები
1/2 ფინალი = ნახევარ ფინალი; 1/4 ფინალი = მეოთხედ ფინალი; 1/8 ფინალი = მერვედ ფინალი;
წლების მიხედვით
* – გავიდა MLS თასის ფლეი-ოფში wild card-ით დასავლეთ კონფერენციის პლეი-ოფის მეტოქესთან
გუნდის რეკორდები
MLS-ის მხოლოდ რეგულარული სეზონი
ბოლოს განახლდა: 2011 წლის 4 ნოემბერს
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:ნიუ-იორკი
Acropyga crassicornis
Acropyga crassicornis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Acropyga-ის გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ის ქვეოჯახს.
ალპარი
ლიტერატურა
კატეგორია:ფული
ბიოლოგია
ბიოლოგია სწავლობს ცხოვრების ფომრებს (საათის ისრის მიმართულებით მარცხნიდან ზემოთ) E. coli, გვიმრა, გაზელი, გოლიათი ხოჭო
ბიოლოგია (βιολογία; — სიცოცხლე +  — სწავლება, მეცნიერება) — მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის ცოცხალ არსებათა აგებულებას, ფუნქციებს, გავრცელებას, წარმოშობას, განვითარებას, კავშირს ერთმანეთთან და არაცოცხალ ბუნებასთან. იგი მოიცავს სიცოცხლის შემსწავლელ მრავალ სხვა მეცნიერებას. ბიოლოგიის კვლევის მთავარი მეთოდებია: დაკვირვება, აღწერა, შედარება და ცდა. კვლევის შედეგები განიხილება ცოცხალ არსებათა ისტორიული ნათესაობისა და განვითარების თვალსაზრისით. ბიოლოგიის მიერ დადგენილ ფაქტებს და კანონზომიერებებს იყენებს მედიცინა, სოფლის მეურნეობა და სხვა დარგები.
ეტიმოლოგია
ტერმინი „ბიოლოგია“ მიღებულია ბერძნული სიტყვებისაგან: βίος (bios) „სიცოცხლე“ და λόγος (logos) „მოძღვრება“. ეს ტერმინი პირველად 1802 წელს შემოიღეს ფრანგმა მეცნიერმა ჟ. ბ. ლამარკმა და გერმანელმა მეცნიერმა გ. რ. ტრევინარიუსმა.
მეცნიერებათაშორისი დისციპლინები
ბიოგეოგრაფია — ბიოინჟინერია — ბიონიკა — ბიოკიბერნეტიკა — ბიოტექნოლოგია — ბიოფიზიკა — ასტრობიოლოგია
დაკავშირებული მეცნიერებები
ანთროპოლოგია — ნიადაგმცოდნეობა
ბიოლოგიის ისტორია
ბიოლოგიური ცოდნის საწყისებს ვხვდებით ძველი ცივილიზაციების მოაზროვნეთა და მკურნალთა თხზულებებში, მათ შორის: ჰიპოკრატესთან, არისტოტელესთან და სხვ. შუა საუკუნეებში ბიოლოგიის განვითარება შეფერხდა, თუმცა უკვე მე–16-17 საუკუნეების მკვლევარებმა დიდძალი მასალა დააგროვეს ორგანიზმების აგებულების შესახებ.
იხ. სრული ტექსტი.
კვლევის ობიექტები
ერთუჯრედიანი ორგანიზმი — ვირუსი — მიკროორგანიზმი — მცენარე — ცხოველი
ძირითადი ცნებები
ბიოსფერო — ბუნებრივი შერჩევა — გარემო — გენი — დნმ — ევოლუცია — ეკოსისტემა — ორგანიზმი — რეპროდუქცია — სახეობა — სიცოცხლე — უჯრედი
გამოჩენილი ბიოლოგები
არისტოტელე - კლოდ ბერნარი - ბიუფონი, ჟორჟ ლუი ლეკლერკ - რობერტ ბროუნი - გალენი - დარვინი, ჩარლზ - ვეზალიუსი - ვოლფი, კასპარ ფრიდრიხ - კიუვიე, ჟორჟ - ლამარკი, ჟან ბატისტ - ლევენჰუკი, ანტონი ვან - ლინეი, კარლ - ლორენცი, კონრად - მენდელი, გრეგორ - ილია მეჩნიკოვი - პავლოვი, ივან - პასტერი, ლუი - ფრიში, კარლ ფონ - ჰარვეი, უილიამ - ჰუმბოლდტი, ალექსანდერ ფონ
იხ. სრული ნუსხა.
მალაიური ანალები
მალაიური ანალები — ლიტერატურული ნაწარმოები, რომელიც გვაწვდის რომანტიკულ ისტორიას მალაიზიის დიდი საზღვაო იმპერიის წარმოშობის, ევოლუციისა და დასრულების შესახებ. ნაწარმოები, რომელიც შეიქმნა მალაიურ ენაზე მე-15 და მე-16 საუკუნეებს შორის, ითვლება ერთ-ერთ საუკეთესო ლიტერატურულ და ისტორიულ ნაწარმოებად.
ორიგინალმა ტექსტმა განიცადა მრავალი ცვლილება, უძველესი ცნობილი ვერსია დათარიღებულია 1612 წლის მაისით, ჯოჰორის მაშინდელი რეგენტის, იანგ დი-პერტუან დი ჰილირ რაჯა აბდულას მიერ დაკვეთით ტექსტი გადაიწერა. იგი თავდაპირველად დაიწერა კლასიკურ მალაიზურად ტრადიციულ ქაღალდზე ძველი ჯავის დამწერლობით, მაგრამ დღეს არსებობს 32 სხვადასხვა ხელნაწერი, მათ შორის რუმის დამწერლობაში. მიუხედავად მისი ზოგიერთი მისტიკური შინაარსისა, ისტორიკოსები ტექსტს განიხილავდნენ, როგორც ინფორმაციის პირველად წყაროს მალაიურ სამყაროში მომხდარი წარსული მოვლენების შესახებ, რომლებიც დამოწმებული იყო ისტორიული წყაროებით. 2001 წელს მალაის ანალები შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვდრეობის საერთაშორისო სიაში.
ისტორია
მალაის ანალებისა და მასთან დაკავშირებული ტექსტების ხელნაწერთა რაოდენობა საკმაოდ დიდია. ხელნაწერები მიმოფანტული იყო სხვადასხვა ქვეყნის ბიბლიოთეკებში:მალაიზიაში ინდონეზიაში (ჯაკარტა), გაერთიანებულ სამეფოში (ლონდონი), ნიდერლანდებში (ლეიდენი). ყველა ამ ხელნაწერს არ აქვს ერთნაირი ღირებულება; ზოგიერთი ფრაგმენტული ან ნაწილობრივ არასრულია. სხვები მხოლოდ არსებული ხელნაწერების ასლებია, ზოგი კი ნაბეჭდი ტექსტის ასლებია. 1612 წლით დათარიღებული Annals-ის ვერსია, რომელიც შეიძინა სერ სტემფორდ რაფლსმა და დაშიფრულია Raffles MS No.18 ან რაფლსის ხელნაწერი 18, ითვლება ორიგინალის უძველეს და ყველაზე მიახლოებულ ვერსიად.
არსებობს შესაძლებლობა, რომ Raffles MS No.18 ვერსია შემუშავებული იყოს მეფეთა გენეოლოგიური სიიდან, რომელიც მოიცავს მეფობის პერიოდებსა და თარიღებს. ეს მეფეთა სია შემდგომში გაფართოვდა სხვადასხვა სიუჟეტებით და ისტორიულად შესაბამისი მასალებით, რომლებიც მასში შესაფერის ადგილებში იყო ჩასმული.
თუმცა, Raffles MS No.18-ის შესავალში აღწერილია, რომ ხელნაწერი სათავეს იღებს სხვა ხელნაწერიდან, რომელიც ცნობილია როგორც ჰიკაიატ მელაიუ, რომელიც შეიძლება მიეკუთვნებოდეს მელაკის დროს(1400–1511). ხელნაწერი გაკეთდა, როდესაც უკანასკნელი მმართველი, მაჰმუდ შაჰი, 1511 წელს პორტუგალიის შემოსევის შედეგად გაიქცა კამპარში. 1536 წელს, პორტუგალიის ჯოჰორ ლამაზე თავდასხმის დროს, სადაც გადასახლებულმა სულთანმა დააარსა თავისი ბაზა, ხელნაწერი პორტუგალიელმა ჯარისკაცებმა წაართვეს და მიიტანეს გოაში. ათწლეულების შემდეგ, მე-17 საუკუნის დასაწყისში, ხელნაწერი ჯოჰორს გოადან დაუბრუნა დიდგვაროვანმა, რომელიც იდენტიფიცირებულია როგორც ორანგ კაია სოგოჰმა. თუმცა, ისტორიკოსი აბდულ სამად აჰმედი გვაწვდის ალტერნატიულ შეხედულებას, ვარაუდობს, რომ ხელნაწერი გოას ნაცვლად დაბრუნდა გოვადან, სულავესიდან. მისი არგუმენტი ემყარება იმ ფაქტს, რომ მელაკის ეპოქაში, როგორც მნიშვნელოვანი რეგიონალური პორტი, მან დაამყარა ძლიერი სავაჭრო და დიპლომატიური კავშირები რეგიონალურ სამეფოებთან, მათ შორის გოვასთან, და ჰიკაიათ მელაიუს ზოგიერთი ასლი შეიძლებოდა გავრცელებულიყო სულავესიში მოსვლამდე დიდი ხნით ადრე. უილიამ ლინეჰანი, ცდილობდა დაემტკიცებინა, რომ მინიშნება იყო გუა, ადგილი, რომელიც მდებარეობს კუალა ლიპისის ჩრდილოეთით პაჰანგში, სადაც ანალების ასლი იყო შემონახული და მოგვიანებით მიტანილი და რედაქტირებულია 1612 წელს.
1821 წელს ლონდონში პირველად გამოიცა ჯონ ლეიდენის Raffles MS No.18 ინგლისური თარგმანი. შემდეგ მას მოჰყვა აბდულა ბინ აბდულ კადირის მიერ რედაქტირებული ვერსია მალაიურ ენაზე, რომელიც გამოქვეყნდა სინგაპურში 1831 წელს. 1915 წელს გამოვიდა უილიამ შელაბერის გამოცემა. იგი განიხილება როგორც ჰიბრიდული გრძელი ტექსტი, ძირითადად ეფუძნება აბდულა და დულაურიეს ვერსიას, მაგრამ შეიცავს ამონაწერებს სხვა ტექსტებიდანაც. მას მოჰყვა Raffles MS No.18-ის კიდევ ერთი თარგმანი, ამჯერად რიჩარდ ოლაფ უინსტედტის მიერ 1938 წელს. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ვერსია, რომელიც შედგენილია მალაიზიელი ისტორიკოსის აბდულ სამად აჰმედის მიერ 1979 წელს, იყენებს ტექსტის ორიგინალ სათაურს. აბდულ სამადის კრებული ეფუძნებოდა სამ ხელნაწერს, რომლებიც მან დაასახელა, როგორც A, B და C, ინახებოდა კუალა ლუმპურის ბიბლიოთეკაში. ორი ხელნაწერი დასახელებულია როგორც MS86 და MS86a დევან ბაჰასა და პუსტაკას მიერ, მოგვიანებით ნომინირებული იქნა იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის მემკვიდრეობის ნუსხაში შესატანად.
შინაარსი
მალაის ანალები არის ისტორიული ლიტერატურა, რომელიც დაწერილია ნარატიულ-პროზის სახით, რომლის მთავარი თემა იყო მელაკას სიდიადე და უპირატესობა. თხრობა ეხება მალაის სახელმწიფოებრიობისა და ისტორიოგრაფიის მთავარ საკითხს, მმართველებსა და მმართველებს შორის ურთიერთობას. ანალებს წინ უძღვის ალაჰის, წინასწარმეტყველისა და მისი თანამებრძოლების სიდიადე. ანალები მოიცავს მელაკას დაარსებას და მმართველის ხელისუფლებაში მოსვლას; მისი ურთიერთობა მეზობელ სამეფოებთან და შორეულ ქვეყნებთან; ისლამის მოსვლა და მისი გავრცელება მელაკაში და მთლიანად რეგიონში; რეგიონში სამეფო ოჯახის ისტორია, მათ შორის მოგებული ან წაგებული ბრძოლები, ქორწინება და დიპლომატიური ურთიერთობები; ადმინისტრაციული იერარქია, რომელიც განაგებდა მელაკას; ანალები მთავრდება 1511 წელს პორტუგალიელების მიერ მელაკას დამარცხებით.
მნიშვნელობა
მალაის ანალებმა დიდი გავლენა მოახდინა მალაის ცივილიზაციის ისტორიაზე, კულტურასა და განვითარებაზე. ეს ქრონიკები გახდა მელაკას მემკვიდრე რეჟიმებისთვის ინსტრუქციის მნიშვნელოვანი წყარო, რადგან ისინი იცავდნენ მალაის მმართველის სიწმინდესა და ავტორიტეტს, მის როლს სამეფოს ერთიანობის შენარჩუნებაში.
როგორც ცნობილია, მალაიზიური ანალები და ყველა სახის სხვა მალაიზიური ხელნაწერი კვლავ რჩება კვლევის საგნად. ცხადია, ეს ნამუშევრები არა მხოლოდ მოგვითხრობენ „მალაის მეფეების მოვლენებისა და მეტყველების ბუნებაზე და მათ წეს-ჩვეულებებზე და ტრადიციებზე“, არამედ ამაზე ბევრად უფრო ღრმა და ვრცელ ინფორმაციას გვაწვდის.
სქოლიო
კატეგორია:მალიური ანალები კატეგორია:მალაიზია
საქართველო (პარიზი)
ლიტერატურა
კატეგორია:საფრანგეთის გაზეთები კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
რატი წინამძღვრიშვილი
რატი წინამძღვრიშვილი (დ. 22 მარტი, 1988, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, თერჯოლის „საპოვნელას“ თავდამსხმელი.
კარიერა
მისი დებიუტი საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში შედგა 17 წლის ასაკში.
2006 წელს მან მოიგო საქართველოს თასი „ამერთან“ ერთად ფინალში, რომელშიც რატიმ გაიტანა ულამაზესი თავური გოლი „ზესტაფონის“ წინააღმდეგ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1988 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ამერის ფეხბურთელები კატეგორია:ზესტაფონის ფეხბურთელები კატეგორია:საჩხერის ჩიხურას ფეხბურთელები კატეგორია:სასკოს ფეხბურთელები კატეგორია:თერჯოლის საპოვნელას ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 22 მარტი
ალოტი
ალოტი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ჩეკურაანთგორის თემში. მდებარეობს თბილისი-თიანეთის გზატკეცილზე, სიონის წყალსაცავის დასავლეთით. ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა თიანეთის სადაბო საბჭოში.
ისტორია
სოფელს „ალოტი“ XIX საუკუნიდან, მთიელთა ინტენსიური მიგრაციის შემდეგ უნდა შერქმეოდა. გვიანდელ შუა საუკუნეებში იგი თიანეთის სამოურავოში შედიოდა და მის ყმა-მამულზე როგორც სამეფო (სახასო), ისე სათავადო და სამონასტრო მფლობელობა ვრცელდებოდა. XVII საუკუნის დასაწყისში, შაჰ-აბასის შემოსევების შედეგად, აქ არსებული ძველი დასახლება განადგურდა. ამავე საუკუნეში დაიწყო სოფელში ქართველ მთიელთა მიგრაციის პროცესი, რამაც ინტენსიური ხასიათი XIX საუკუნის შუა წლებიდან მიიღო. ამ დროს ალოტში უკანაფშაველი, ჭიჩოელი და ახლანდელი ფშაველები დამკვიდრდნენ. აღსანიშნავია, რომ სოფელ ალოტში მოსახლე ქართველ მთიელთა ნაწილი XIX-XX საუკუნის მიჯნაზე ამჟამინდელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში მდებარე სოფელ ზემო ხალაწანში გადასახლდა და ეს პროცესი შემდეგაც გრძელდებოდა. ამდენად ალოტი მთიელთა მიგრაციის ერთგვარ შუალედურ რგოლს წარმოადგენდა. მოგვიანებით სოფელი ალოტი თიანეთის მაზრაში შედიოდა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მარტა კუბიშოვა
thumb|250 px|მარტა კუბიშოვა მარტა კუბიშოვა ( დ. 1 ნოემბერი 1942, ჩეხეთი, ჩესკე-ბუდეიოვიცე) — ჩეხი მომღერალი, ჟურნალ „ახალგაზრდა მსოფლიოს მკითხვალთა გამოკითხვის,“ — „ოქროს ბულბულის“ სამგზის გამარჯვებული.
ცხოვრება და მოღვაწეობა
მამამისი კარდიოლოგი იყო, დედამისი კი დღისით დიასახლისის საქმეს აგვარებდა, ხოლო საღამოობით პრაღაში, ცელეტნეს ქუჩაზე გრამაფონის ფირფიტებს ყიდდა. 1952 წელს მთელი ოჯახი პოდებრადში გადასახლდა, რის გამოც მარტამ ვერ შეძლო სკოლის დამთავრების შემდეგ უმაღლეს სასწავლებელში სწავლის გაგრძელება და მუშაობა დაიწყო პოდებრადის მინის ქარხანაში. მომღერლის კარიერა დაიწყო საცეკვაო ჯგუფით, როდესაც მან ნიმბურცში ნაშუადღევს იმღერა. 1962 წელს მან გაიმარჯვა შეჯიბრში „ვეძებთ ახალ ტალანტებს“. ამავე წელს მან დაკარგა სამსახური მინის ქარხანაში და მონაწილეობა მიიღო პარდუბიცეს „სტოპ“ თეატრის კონკურსში. 1963 წელს გამოვიდა პლზენის თეატრ ალფაში (მონაწილეობა მიიღო სცენაში „მოპარული თვე“, ლუდვიკ აშკენაზის დადგმაში „შავი კოშმარი“). 1964 წლის სექტემბერში იან შნეიდერის დახმარებით ის მიიღეს პრაღის თეატრ როკოკოში, სადაც გვიანი შემოდგომის სეზონზე გაიმართა იან შნეიდერის Chan & son-ის პრემიერა. ვაცლავ ნეცკართან და ელენა ვონდრაჩკოვასთან ერთად 1965 წლის დეკემბერში გამართა წარმოდგენა „დღესასწაულის მოლოდინში“. 1967 წელს მიიღო პირველი „ოქროს ბულბული“. მისი სიმღერა „ლოცვა მარტასთვის“ 1968 წელს ჩეხეთის ოკუპაციისას ეროვნული წინააღმდეგობის სიმბოლოდ იქცა და ამავე წლის 1 ნოემბერს შეიქმნა პოპულარული ტრიო Golden Kids (მარტა კუბიშოვა, ვაცლავ ნეცკარი და ელენა ვონდრაჩკოვა). 1969 წელს მიიღო მეორე „ოქროს ბულბული“ და ცოლად წაჰყვა რეჟისორ იან ნემეცს. ერთი წლის შემდეგ კვლავ მიიღო „ოქროს ბულბული“, მაგრამ სამაგიეროდ იძულებული გახდა 1970 წლის 27 იანვრისთვის დაგეგმილი „Golden Kids“-ის უკანასკნელი გამოსვლის ორგანიზებისთვის ჟურნალ „ახალგაზრდა მსოფლიოს“ რედაქციისგან თავი შორს დაეჭირა.
მონაწილეობდა რამდენიმე ფილმში: „წამებულის სიყვარული“ (1966, რეჟისორი იან ნემეცი), „როგორ მოვიპაროთ მილიონი“ (1967). ასევე მონაწილეობდა ტელესერიალებში და ფილმებში: „სიმღერა რუდოლფ მესამეზე“, „მელანქოლიის ყელსაბამი“.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩეხი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1942 კატეგორია:დაბადებული 1 ნოემბერი
მაპანასი
მაპანასი (ოფიციალურად მაპანასის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Mapanas; Bayan ng Mapanas) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ სამარის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 14 234 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 13 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ სამარის მუნიციპალიტეტები
საშევარდნო
საშევარდნო — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მაღაროსკარის თემში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:მაღაროსკარის თემის ნასოფლარები
Acropyga decedens
სქოლიო
კატეგორია:Acropyga
გიორგი ნუცუბიძე
გიორგი ნუცუბიძე (დ. 21 ივლისი, 1882, ფშაველი — გ. 25 იანვარი, 1961, ჭიათურა) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1955).
არფა ქარიმი
არფა ქარიმ რანდჰავა (ურდუ ارفع کریم رندھاوا, ინგლის. Arfa Karim Randhawa; 2 თებერვალი, 1995 —14 იანვარი, 2012) — პაკისტანელი მოსწავლე, რომელიც 2004 წელს, ცხრა წლის ასაკში, გახდა მსოფლიოში Microsoft– ის ყველაზე ახალგაზრდა სერტიფიცირებული პროფესიონალი  და შეინარჩუნა ეს წოდება 2008 წლამდე. იგი ბილ გეიტსის მიწვევით იმყოფებოდა Microsoft– ის შტაბში აშშ – ში. არფა ქარიმ რანდჰავა გარდაიცვალა 2012 წლის 14 იანვარს 16 წლის ასაკში.
საერთაშორისო ფორუმებში მონაწილეობა
მინი|არფა ქარიმის სახელობის ტექნოლოგიური პარკი არფა ქარიმი წარმოადგენდა პაკისტანს სხვადასხვა საერთაშორისო ფორუმზე. იგი მიიწვიეს პაკისტანის საინფორმაციო ტექნოლოგიების პროფესიონალთა ფორუმზე დუბაიში. ამ მოგზაურობის დროს არფამ მიიღო სხვადასხვა ჯილდო და საჩუქარი, მათ შორის ლეპტოპი. 2006 წლის ნოემბერში მან მონაწილეობა მიიღო Tech-Ed დეველოპერების კონფერენციაში ბარსელონაში Microsoft– ის მოწვევით. იგი გახლდათ პაკისტანის ერთადერთი მოქალაქე მსოფლიოს 5000 -ზე მეტ დეველოპერს შორის.
ავადმყოფობა და გარდაცვალება
2012 წლის 9 იანვარს, ბილ გეიტსი (მაიკროსოფტის თავმჯდომარე) დაუკავშირდა არფას მშობლებს და პაკისტანელ ექიმებს. მათ განუცხადა, რომ ის მზად იყო  ნებისმიერი დახმარება გაეწია გოგონას სამკურნალოდ. გეიტსმა შექმნა ექიმთა საერთაშორისო ჯგუფი, რომელიც დაუკავშირდა ადგილობრივ ექიმებს ტელეკონფერენციის საშუალებით და მიიღო დეტალური ინფორმაცია არფას მდგომარეობის შესახებ. ადგილობრივმა ექიმებმა უარყვეს არფას სხვა საავადმყოფოში გადაყვანის შესაძლებლობა იმის გამო, რომ იგი  ფილტვების ხელოვნურ ვენტილაციაზე იმყოფებოდა. არფას ნათესავები და ოჯახის წევრები ბილ გეიტსის მადლიერები იყვნენ, ვინაიდან  მან თავის თავზე აიღო მკურნალობის ხარჯები.
2012 წლის 13 იანვარს, არფა ქარიმის მდგომარეობა მოულოდნელად გაუმჯობესდა, მან გამოჯანმრთელება დაიწყო. მამამ Microsoft - ს სთხოვა არფა პაკისტანიდან ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადაეყვანათ სამკურნალოდ, მაგრამ 2012 წლის 14 იანვარს, არფა ქარიმი გარდაიცვალა პაკისტანის დროით საღამოს 9:50 საათზე, ლაჰორის სამხედრო ჰოსპიტალში. 2012 წლის 15 იანვარს იგი პატივით დაკრძალეს მისი მშობლიური ქალაქის  ფაისალაბადის გარეუბანში. დაკრძალვას დაესწრო   პენჯაბის მთავარი მინისტრი შაჰბაზ შარიფი.
ხსოვნა
2012 წლის 15 იანვარს შაჰბაზ შარიფმა გამოაცხადა, რომ ლაჰორის საერთაშორისო ტექნოლოგიურ პარკს სახელს გადაარქმევდნენ და უწოდებდნენ არფა ქარიმის სახელობის ტექნოლოგიურ პარკს. პაკისტანის მთავრობამ გამოსცა სამახსოვრო საფოსტო მარკა გარდაცვლილი არფა ქარიმ რანდჰავას პატივსაცემად.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1995 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2012 კატეგორია:მეცნიერება და ტექნოლოგია პაკისტანში კატეგორია:პაკისტანელი პროგრამისტები
ძვ. წ. 925
გარდაიცვალნენ
*
წანკალაური
წანკალაური — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შუახევის მუნიციპალიტეტში, ბარათაულის თემში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მონტემორ-უ-ნოვუ
მონტემორ-უ-ნოვუ (Montemor-o-Novo) — ქალაქი პორტუგალიაში. მდებარეობს მონტემორ-უ-ნოვუს მუნიციპალიტეტში. ქალაქის მოსახლეობა 2004 წლის აღწერით შეადგენდა 14000 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
1806
თარიღი უცნობია
*
Acropyga distinguenda
Acropyga distinguenda — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Acropyga-ის გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ის ქვეოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:Acropyga
ძვ. წ. 835
— წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
კოლბი კაილატი
კოლბი მარი კაილატი (Colbie Marie Caillat; დ. 28 მაისი, 1985, მალიბუ, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი მომღერალი და სიმღერების ავტორი. მან პოპულარობა მოიპოვა სოციალური ქსელის, Myspace-ის, საშუალებით.
Universal Republic Records-თან ხელმოწერის შემდეგ, მან გამოუშვა თავისი სადებიუტო ალბომი, Coco, 2007 წლის ივლისში. ალბომში შედის სინგლები - „Bubbly" და „Realize". ალბომის გამოსვლიდან დღემდე მისი 2,060,000 ეგზემპლარია გაყიდული აშშ-ში და მას მიღებული აქვს ორმაგი პლატინის სერტიფიკატი.
ადრეული ცხოვრება
კოლბი მარი კაილატი დაიბადა მალიბუში, კალიფორნია და გაიზარდა ნიუბერ პარკში, კალიფორნია. მისი მამა, კენ კაილატი, იყო Fleetwood Mac-ის ალბომების: Rumors (1977), Tusk (1979) და Mirage (1982) თანაპროდიუსერი. როდესაც მუსიკოსი ჩვილი იყო, მშობლებმა მას მეტსახელად „კოკო" დაარქვეს. სწორედ აქედან აიღო მუსიკოსმა თავისი სადებიუტო ალბომის სახელის ინსპირაცია.
კაილატი ბავშვობაში ფორტეპიანოს გაკვეთილებზე დადიოდა. მან 11 წლის ასაკში გააცნობიერა, რომ სურდა მომღერალი გამხდარიყო და დაიწყო ვოკალის გაკვეთილებზე სიარული. ის სცენაზე პირველად მეექვსე კლასში გამოვიდა.
კარიერა
კაილატის სადებიუტო ალბომი, Coco, გამოვიდა 2007 წლის 10 ივლისს ავსტრალიასა და აზიაში, ხოლო ერთი კვირის შემდეგ ჩრდილოეთ ამერიკაში. მისი დელუქს გამოცემა გამოვიდა 2008 წლის 3 სექტემბერს იაპონიაში, ხოლო 2008 წლის 11 ნოემბერს მთელ მსოფლიოში. ალბომის გამოსვლიდან დღემდე მისი 2,060,000 ეგზემპლარია გაყიდული აშშ-ში და მას მიღებული აქვს ორმაგი პლატინის სერტიფიკატი. ალბომის პირველი სინგლი, „Bubbly", გავიდა მეხუთე ადგილზე აშშ-ის ბილბორდის ცხელ ასეულში, ხოლო პოპ სიმღერების ჩარტში მეორე ადგილზე. ის ასევე ლიდერობდა Hot Adult Contemporary Tracks-ისა და Hot Adult Top 40 Tracks-ის ჩარტებში. 2007 წლის 13 დეკემბერს სინგლმა პლატინის სერტიფიკატი მიიღო ამერიკის ხმისჩამწერი კომპანიების ასოციაციის მიერ, აშშ-ში 2,6 მილიონზე მეტი ციფრული ასლის გაყიდვისთვის. 20 ნოემბერს მან გამოუშვა საშობაო სიმღერა „Mistletoe", რომელმაც დაიკავა 75-ე ადგილი ბილბორდის ცხელ ასეულში. კომპოზიცია იყო ყველაზე გაყიდვადი ციფრული სადღესასწაულო სიმღერა 2007 წელს. მუსიკოსი ასევე გამოჩნდა ფილმში Baby Mama. მუსიკოსის სადებიუტო ალბომის მეორე სინგლი, „Realize", გამოვიდა 2008 წლის 23 იანვარს და დაიკავა მეოცე ადგილი ბილბორდის ცხელ ასეულში, რითაც გახდა მუსიკოსის მეორე ტოპ 20 ჰიტი შეერთებულ შტატებში.
2008 წელს მან ჩაწერა დუეტი ჯეისონ მრაზთან ერთად სახელწოდებით „Lucky", რომელმაც გრემის ჯილდო მოიპოვა. 2009 წლის აგვისტოში მუსიკოსმა გამოუშვა თავის რიგით მეორე სტუდიური ალბომი Breakthrough. ის გახდა მისი პირველი ალბომი, რომელმაც პირველი ადგილი დაიკავა ბილბორდ 200-ში. მას RIAA-ის ოქროს სერტიფიკატი აქვს მოპოვებული. Breakthrough იყო ნომინირებული საუკეთესო პოპ ვოკალური ალბომის კატეგორიაში 2010 წლის გრემის დაჯილდოებაზე. ამასთანავე 2010 წლის გრემის დაჯილდოებაზე წლის ალბომის ჯილდო მოიპოვა ტეილორ სვიფტის მეორე სტუდიურმა ალბომმა, Fearless, რომელშიც შემავალი რამდენიმე სიმღერა კაილატის დაწერილია. 2011 წლის ივლისში მუსიკოსმა გამოუშვა თავისი მესამე სტუდიური ალბომი All of You. 2012 წლის ოქტომბერში მან გამოუშვა თავისი პირველი საშობაო ალბომი, Christmas in the Sand. 2018 წლიდან 2020 წლამდე ის იყო ქანთრი მუსიკალური ჯგუფის Gone West-ის წევრი.
2021 წელს კაილატმა გამოუშვა კოლაბორაციული ნამუშევარი, „Breathe", ტეილორ სვიფტთან ერთად, რომელიც გახლავთ 2008 წლის ამავე სახელწოდების კომპოზიციის ხელახალი ჩანაწერი. კომპოზიცია გამოვიდა 2021 წლის 9 აპრილს და გამოჩნდა ბილბორდის რამდენიმე ჩარტში.
2021 წლის 28 ივლისს კაილატმა ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას Creative Artists Agency-სთან. 2021 წლის სექტემბერში კაილატმა გამოუშვა სიმღერის ქავერი, „White Christmas". 2022 წლის დასაწყისში კაილატმა დაიწყო ტურნე Coco Live 15th Anniversary, თავისი სადებიუტო ალბომის 15-ე იუბილეს აღსანიშნავად. ტური გაგრძელდა მთელი ზაფხულის განმავლობაში. 2022 წლის 21 ოქტომბერს კაილატმა გამოუშვა ახალი კომპოზიცია „Iris".
მის ოფიციალურ ვებსაიტზე დაყრდნობით, კაილატმა ჩაწერა ახალი ალბომი ნეშვილში და აპირებს პირველი სინგლის გამოშვებას 2023 წლის პირველ კვარტალში.
კლიმატის ცვლილება
მარჯვნივ|300პქ|მინი|გამოსახულია არქტიკაში არსებული ყინულის ცვლილება (წლების მიხედვით). კლიმატის ცვლილება — დედამიწის კლიმატური რხევა, რომელიც ვლინდებოდა ან ვლინდება დედამიწის ზედაპირის სხვადასხვა რეგიონსა თუ რაიონში. წარსულში გლობალური კლიმატური ცვლილებები შეეხო დედამიწის ხმელეთის დიდ უბნებს; ცვლილებები თანადროულ დროშიც გრძელდება. დედამიწის კლიმატური ისტორია მეტად მრავალფეროვანია და მოიცავს ასობით მილიონ წელს.
კლიმატის ცვლილებებთან დაკავშირებულ საკითხებს სწავლობს მეცნიერების სპეციფიკური დარგი — პალეოკლიმატოლოგია.
უძველესი ხანა
thumb|upright=1.5|კლიმატის ცვლილების ფაქტორები დედამიწის ყველაზე პირველი ევოლუციური ეტაპების დროს, მისი წარმოშობის დასრულებისა და ბირთვის ფორმირების შემდეგ, მოხდა მაგმატიზმის აქტიური გამოვლინება და ნაწილობრივ ვულკანიზმის გაღვივება, რასაც მოჰყვა მანტიის დეგაზაცია და ატმოსფეროსა და ჰიდროსფეროს ფორმირება.
არქეულში მსოფლიო ოკეანე, როგორც ჩანს, დედამიწას ფარავდა ან მთლიანად, ან უდიდეს ნაწილში მაინც. ატმოსფერო თავის ევოლუციის პირველ სტადიაზე მეთანისგან შედგებოდა, CH4, H2, N2, NH დამატებებით; იმ დროს ჟანგბადს ატმოსფერო არ შეიცავდა. არქეულში გამყინვარების ფართო გავრცელების ნიშნები არ შეიმჩნეოდა. დედამიწის კლიმატი ზონალურობით ხასიათდებოდა და იმდროინდელი ჰავა თბილი იყო.
გვიანდელ არქეულში (2,7 - 2,9 მლრდ. წლის წინ) პირველად გაჩნდა მიკროსკოპული ერთუჯრედიანი წყალმცენარეები, რომლებსაც შეეძლოთ განეხორციელებინათ ჟანგბადისაგან გამოყოფილი თავისუფალი წყლების შედეგად შექმნილი ორგანული ნივთიერებების ფიტოსინთეზი. ჟანგბადი აჟანგებდა ამიაკსა და აზოტს. შედეგად, გვიანდელ პროტეროზოურში (2,6-1,95 მლრდ. წლის წინ) დაიწყო ატმოსფეროს ევოლუციის მეორე სტადია. ამ დროს ატმოსფეროს ძირითადი კომპონენტი ხდება აზოტი N2, ხოლო მეტად მნიშვნელოვანი ნაზავი გახდა CO2 და Ar.
დაახლ. 1,8 მლრდ. წლის წინ დაიწყო ჟანგბადის სწრაფი განვითარება, რასაც მოჰყვა ატმოსფეროში მისი შენაზავების მომატება. ამ სტადიიდან დაწყებული იწყება ატმოსფეროს განვითარების მესამე სტადია. ამ დროიდან მოყოლებული ატმოსფეროში იზრდებოდა ჟანგბადის პარციალური წნევა და უახლოვდებოდა იგი თანამედროვე მნიშნველობას. არქეულში გაბატონებული თბილი კლიმატი იცვლება შედარებით ცივი კლიმატით.
ქვედა პროტეროზოურში შესაძლოა მოხდა გამყინვარებაც, თუმცა მისი გავრცელების შესახებ ცნობები ჯერჯერობით არ მოიპოვება.
გეოლოგიური ისტორიის ხანგრძლივი დროის მანძილზე (დაახლოებით 2,1 და 1,0 მლრდ. წლის წინ) დედამიწაზე გამყინვარებას ადგილის არ ქონია, რაც გვაფიქრებინებს, რომ იმ დროს კლიმატი თბილი იყო. გვიანდელ პროტეროზოულში აღინიშნება გამყინვარების კვალი, რომელიც სამ სტადიად იყოფა. გამყინვარების გამომწვევი მიზეზი კი გლობალური დათბობა იყო.
კლიმატის ცვლილება პალეოზოურში
thumb|left|250პქ|CO2-ის ვარიაცია უკანასკნელ 450,000 წლებში პალეოზოურის დასაწყისი (570 მლნ. წლის წინ) თბილი კლიმატით ხასიათდებოდა. ხმელეთის ძირითადი მასები თავმოყრილი იყო ტროპიკულ და ზომიერ განედებში; სამხრეთ და განსაკუთრებით ჩრდილოეთ პოლუსი ოკეანით იყო დაფარული, რაც როგორც ჩანს, ყინულის წარმოქმნას ხელს უშლიდა. კლიმატის აცივება, რომელმაც გამოიწვია მასიური გამყინვარება, დაფიქსირებულია დაახლოებით 450 მლნ. წლის წინ (გვიანდელ ორდოვიციულში). ამ დროისათვის ხმელეთის ზედაპირზე მოხდა კონტინენტური ფილაქნების მნიშვნელოვანი გადაადგილებები.
ნოდარ ნუცუბიძე
ნოდარ ნუცუბიძე (დ. 22 აგვისტო, 1928, თბილისი — გ. 2011) — ქართველი ბიოქიმიკოსი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1979), პროფესორი (1980).
ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთვრა სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის ტექნოლოგიური ფაკულტეტი. 1956-1958 წლებში იყო ბოტანიკის ინსტიტუტის უმცროსი და 1958-1965 წლებში უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 1963 წლიდან კითხულობდა ლექციებს აგრარულ უნივერსტეტსა და ზოოვეტერინარულ ინსტიტუტში. 1965 წლიდან ბიოქიმიისა და ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის ლაბორატორიის გამგე და დირექტორის მოადგილე; 1967-1994 წლებში საზოგადოება „ცოდნის აკადემიის“ განყოფილების თავმჯდომარის მოადგილე. გამოქვეყნებული აქვს 270 სამეცნიერო ნაშრომი; 2 მონოგრაფია: „აზოტის ასიმილაცია ვაზში" და „მცენარის აზოტური კვება და ცვლა"; არის ავტორი სახელმძღვანელოსი „ბიოტექნოლოგია"; წიგნისა „ჩემი გადასახედიდან დანახული ცხოვრება და ქვეყანა"( 2008).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1928 კატეგორია:დაბადებული 22 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 2011 კატეგორია:ქართველი ბიოქიმიკოსები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები ნოდარ
კლიმატის ცვლილება
კლიმატის ცვლილება პალეოზოურში
კარბონულში ხდებოდა თანდათანობითი აცივება. ხმელეთის ჰავას თითქმის ყველა სარტყელში მაღალი ტენიანობა ახასიათებდა, რაც ხელს უწყობდა ტყისა და ჭაობის მცენარეულობის ფართოდ გავრცელებას ყველა კონტინენტზე და ქმნიდა ტორფისა და ქვანახშირის უმდიდრესი საბადოების წარმოქმნის პირობებს. პერმული პერიოდის შუაში მოხდა ხმელეთის დიდი მასივების გაერთიანება, სახელდობრ: გონდვანა, ანგარია და ლავრაზია ერთიანდება ერთ სუპერკონტიენტად, რომელსაც პანგეა ეწოდება. დაახლოებით 280 მილიონი წლის წინ გამყინვარებამ მიაღწია მაქსიმალურ სტადიას. დედამიწის საშუალო ტემპერატურა პერმის დასაწყისში ეცემა 8° გრადუსამდე. ღრმა აცივებამ დიდი გავლენა მოახდინა დედამიწის ფლორასა და ფაუნაზე. პერმული პერიოდის ბოლოს ამოწყდა დიდი რაოდენობით მცენარეულობაც.
კლიმატის ცვლილება მეზოზოურში
ტრიასული პერიოდის დასაწყისში (230 მლნ. წლის წინ) ხმელეთის ძირითადი მასივები გაერთიანებული იყო ერთ მთლიან სუპერკონტინენტში (პანგეაში), რომლის ჩრდილოეთით — ლავრაზია, ხოლო სამხრეთით — გონდვანა გარშემოტყმული იყვნენ ტეთისით. საბოლოოდ იურულ პერიოდში პანგეამ დაშლა დაიწყო.
ტრიასული პერიოდის განმავლობაში მიმდინარეობდა კლიმატის თანდათანობითი დათბობა. დათბობა გრძელდება იურულ ეპოქაშიც. ამ დროისათვის დედამიწის საშუალო ტემპერატურა ისევ მაღალი რჩებოდა და უდრიდა 24,5° გრადუსს. იურულში კლიმატი არსებითად ზონალურობით ხასიათდება და ამასთანავე სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნახევარსფეროების საშუალო განედებში ადგილი აქვს ტემპერატურის სეზონურ რყევას. იურულში მასიური გამყინვარება არ ფიქსირდება.
ცარცულ პერიოდში (135 მლნ. წლის წინ) კლიმატური ოპტიმუმი გრძელდება, დედამიწის საშუალო ტემპერატურა ინარჩუნებს 25° გრადუსს. ცარცულში დასავლეთ ევროპაში საშუალო წლიური ტემპერატურა უდრიდა 18°-22° გრადუსს. თუმცა ცარცული პერიოდის განმავლობაში შეიმჩნევა ტემპერატურული ციკლი 5° გრადუსის ამპლიტუდით. ამ ციკლის განმავლობაში ტემპერატურა იცვლება 21°-16° გრადუსს შორის. ამრიგად ცარცული პერიოდი უფრო თბილი აღმოჩნდა ვიდრე თანადროული პერიოდი.
ცარცული პერიოდის ბოლოს წარმოებდა ზღვისა და ხმელეთის დიადი ფაუნისტურ-ფლორისტული სახეობების ამოწყდომა. სავარაუდოდ, მასიური კატასტროფის მიზეზი გახდა მოკლევადიანი უეცარი დათბობა, რამაც ნაადრევად გამოიწვია სახეობების განადგურება. ცარცული პერიოდის ბოლოს ისევ გაძლიერდა გლობალური დათბობა და იმდროინდელმა ტემპერატურამ ამჟამინდელს 7°-10° გრადუსით გადააჭარბა.
საბოლოოდ მეზოზოურ და კაინოზოურ ერებს შორის დედამიწის კლიმატი გამოირჩეოდა რბილი, თბილი და ნოტიო ჰავით. პოლარულ მხარეებში ყინული არ ფიქსირდებოდა, კონტრასტი ეკვატორსა და პოლუსს შორის 15°-16° გრადუსს აღწევდა.
კლიმატის ცვლილება კაინოზოურში
thumb|left|250პქ|მყინვარული ეპოქის კლიმატის ცვლილება კაინოზოური ერა, რომელიც 65 მლნ. წლის წინ დაიწყო და თავდაპირველად თბილი კლიმატით გამოირჩეოდა. პალეოცენში თბილი კლიმატი შენარჩუნდა: ამ პერიოდის საშუალო გლობალური ტემპერატურა თანადროულს აღემატებოდა დაახლოებით 8°-9° გრადუსით. მაგალითად ლონდონის განედზე საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენდა 21° გრადუსს (დღეისათვის კი იგი შეადგენს მხოლოდ 10° გრადუსს).
გვიანდელი ეოცენიდან დაწყებული (44 მლნ. წლის წინ) იწყება გლობალური ტემპერატურის საფეხურებისებური ვარდნა. შუა ოლიგოცენში (30-35 მლნ. წლის წინ) წყნარი ოკეანის ეკვატორული ნაწილის წყლის ზედაპირული ტემპერატურა ეცემა 17°-18° გრადუსამდე, მიოცენში იწყება დათბობა, რომელმაც პიკს 19,5 და 15,5 მლნ. წწ. შორის მიაღწია. დათბობამ მთელი კონტინენტი მოიცვა. საშუალო წლიური ტემპერატურები (მაგალითად ცენტრალურ ევროპაში) არ ეცემოდა 18°-20° გრადუსზე ქვემოთ, ხოლო ნალექთა წლიური ჯამი წელიწადში შეადგენდა არა ნაკლებ 1000 მმ-ს.
ახალი (მკვეთრი) ტემპერატურის ვარდნა იწყება შუა მიოცენში (ე.ი. დაახლ. 15 მლნ. წლის წინ). მიოცენის ბოლოს ბუნებრივი წყლების ტემპერატურა უდრიდა 2° გრადუსს.
პლიოცენის დასაწყისში (5 მლნ. წლის წინ) დაიწყო დათბობა, რომელმაც გამოიწვია ანტარქტიდის ყინულოვანი ფარისა და ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს მთის მყინვარების დნობა. ამან გამოიწვია მძლავრი და გლობალური ტრანსგრესია (4,7-4,4 მლნ. წლის წინ), რომელმაც გამოიწვია მსოფლიო ოკეანის დონის 100 მეტრით აწევა. თუმცა დაახლოებით 3,3 და 3,2 მლნ. წლის წინ დაიწყო ახალი გლობალური აცივება, რომელიც ხასიათდებოდა კლიმატის არასტაბილური მკვეთრი ზრდით. ძლიერ აცივებას მოჰყვა ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მყინვარული საფრების გაჩენა. ამ მომენტისათვის მიმდინარეობს ოკეანის დონის ვარდნა, რასაც მოჰყვება ხმელეთის მნიშვნელოვანი უბნების გაშიშვლება.
პლიოცენის დაწყებამდე ჩრდილოეთის ნახევარსფერო ყინულით დაუფარავი რჩებოდა, თუმცა შემდეგ გამყინვარება მაინც დაიწყო, ჯერ ლოკალურად ალასკაზე, შემდგომ პლიოცენში დაიწყო არქტიკის გამყინვარება. არქტიკაში მკაცრი კლიმატური პირობები არსებობდა უკანასკნელი 3 მილიონი წლის განმავლობაში.
კლიმატის ცვლილება პლეისტოცენში
thumb|right|240პქ|ტემპერატურის ვარიაცია ჰოლოცენში პლეისტოცენში დედამიწა გამყინვარების ფაზაში უკვე შესული იყო. პლეისტოცენში დამახასიათებელია მყინვარული პერიოდის თანმიმდევრულად შედარებით თბილ გამყინვარებათშორისით შეცვლა. პლეისტოცენი შედგება გამყინვარების ოთხი პერიოდისაგან, რომელთაგან პირველი და კლასიკურია გიუნცური გამყინვარება (1,2-1,0 მლნ. წლის წინ). გიუნცური აცივება დასრულდა გიუნც-მინდელური დათბობით (1,0-0,76 მლნ. წლის წინ), რომლის დროსაც ხმელთაშუა, შავ და ბერინგის ზღვებზე აღინიშნებოდა ტრანსგრესიები.
შემდეგ დადგა მინდელური გამყინვარება (დაახლ. 790-580 მლნ. წლის წინ), რომელსაც გამყინვარების გაცილებით რთული ხასიათი ჰქონდა. მას მოჰყვა რისული გამყინვარება, რომელიც ვიურმული გამყინვარებით დაგვირგვინდა.
კლიმატის ცვლილება ჰოლოცენში
ახალი გლობალური დათბობა დაიწყო დაახლოებით 10,3-10,2 ათ. წლის წინ. ამრიგად ჰოლოცენი დაიწყო ინტენსიური დათბობით. შედეგად ქრება სკანდინავიის მყინვარული საფარი (8,5 ათ. წლის წინ). ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 500 წლის წინ დაიწყო სუბატლანტიკური პერიოდი. ამ პერიოდში ხდება კლიმატის გაუარესება.
კლიმატის ცვლილება ისტორიულ დროში
thumb|left|250პქ|ყინულის სისქის ვარდნა მსოფლიო მასშტაბით ჩვენი ერის პირველ ასწლეულში სინოტივე და ტემპერატურა უახლოვდებოდა თანამედროვე მდგომარეობას. თუმცა დაახლოებით ჩვ. წ. IV-V სს. მოხდა პირობების შეცვლა და გაგრძელდა იგი VIII საუკუნემდე.
ამ პერიოდში ევროპაში კლიმატი თბილი და მშრალი იყო. ამავე პერიოდში იწყება ტორფნარების შემცირება და ტბათა დონეების დაცემა. ადრინდელ შუა საუკუნეების (VIII საუკუნიდან XIV საუკუნემდე) პერიოდს ვიკინგების ეპოქა ეწოდება. ამ დროისათვის კლიმატი უფრო რბილი და თბილი ხდება, რასაც მოჰყვა ჩრდილოეთის ზღვებში ყინულოვანი მასის შემცირება.
დათვის კანაფი
დათვის კანაფი (Datisca cannabina L) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო 1 მ-მდე სიმაღლისაა, შიშველია, სწორად მდგომი. ფოთლები კვერცხისებურია, ლანცეტა, წაწვეტებული. კიდეებზე უსწორმასწორო ხერხკბილა, მორიგეობით განლაგებული, გრძელი, 3-7 სმ სიგრძის ყუნწებით. ყვავილები ორსახლიანია, შეკრებილია კენწრულ მტევნებად. ყვ. ნაყ. VIVII. იზრდება უმთავრესად მთის შუა სარტყლის ხეობების, მდინარეებისა და მთის ნაკადულების ნაპირებზე, 1500 მ სიმაღლემდე. გავრცელებულია აფხაზეთში, სვანეთში, იმერეთში, აჭარაში, მესხეთსა და კახეთში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს სამხრეთ კავკასიას, სამხრეთ ევროპასა და მცირე აზიას.
ლიტერატურა
კატეგორია:კანაფისნაირნი
კლიმატის ცვლილება
კლიმატის ცვლილება ისტორიულ დროში
800-1200 წწ. ვიკინგები ისეთ განედებზე ნაოსნობდნენ, სადაც დღეისათვის მოტივტივე ყინულებია გავრცელებული. სწორედ მათ გახსნეს და დაასახლეს ისლანდია და გრენლანდია. ჩვ. წ. 750-1200 წწ. დასავლეთ ევროპა თბილი კლიმატით ხასიათდებოდა სინოტივის რამდენადმე ვარდნით. XII-XIII სს. ბალტიის სანაპიროებსა და ინგლისში ყურძენს ზრდიდნენ.
VIII-XIII სს. ჩრდილოეთ ამერიკა ასევე დადებითი თბილი კლიმატით გამოირჩეოდა — დიდი ტბების რაიონში გაჩნდა დასახლება, სადაც მიწათმოქმედებას მისდევდნენ. ამიტომაც VIII-XIII საუკუნეების პერიოდმა მიიღო გავრცელებული სახელწოდება — მცირე კლიმატური ოპტიმუმი.
XIII-XIV სს. იწყება კლიმატის ხელახალი აცივება, ჩრდილოეთის წყლებში თანდათანობით იზრდება ყინულოვანი საფრის რაოდენობა, საზღვაო გზები მეტწილად ჩაიკეტა. ამავე პერიოდში იწყება კლიმატის შიდასეზონური ცვლილებანი. შეინიშნებოდა კლიმატის გადასვლა ე.წ. მცირე მყინვარულ პერიოდში. ამ უკანასკნელისთვის ნიშანდობლივი იყო მთის მყინვარების ბუნების ხასიათი.
XVI საუკუნეში შესამჩნევი ხდება ალპური მყინვარების შემოტევა, ხოლო XVI-XVII სს. მან მაქსიმუმს მიაღწია. კლიმატის ცვლილება მცირე კლიმატური ოპტიმუმსა და მცირე მყინვარულ პერიოდში არასინქრონულად მიმდინარეობდა. ამ ცვლილებების ზუსტი მიზეზი უცნობია.
კლიმატის ცვლილება ინსტრუმენტალური დაკვირვების ფონზე
XIX-XX სს. შეინიშნებოდა კლიმატის რხევა, რასაც ადასტურებს პირდაპირი მეტეოროლოგიური დაკვირვებები. დღეისათვის არსებობს ფაქტები, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ დათბობა გძელდებოდა XIX საუკუნის ბოლოდან XX საუკუნის პირველ ნახევრამდე, რაც გამოიხატა არა მარტო ევროპის მყინვარების უკანდახევაში, არამედ ჩრდილოეთ ამერიკასა და აზიაში გამოხატული პირობებითაც, რასაც ამტკიცებს 100 წლის განმავლობაში დამუშავებული რიგი მეტეოროლოგიური დაკვირვებანი.
ტემპერატურის დაკვირვების ხარჯზე გამოირკვა, რომ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში XIX საუკუნის ბოლოდან 1940 წლამდე დათბოდა მიმდინარეობდა მთელს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. 1940-იანი წწ. შემდეგ 1960 წლამდე დაიწყო აცივება, რომელმაც შეადგინა დაახლოებით 0,4° გრადუსი. შემდგომ იწყება ხელახალი დათბოდა, რომელიც თანადროულ ეპოქაშიც გრძელდება.
ტემპერატურის საშუალო წლიური ცვლილება ყველაზე უკეთ არქტიკაში შეინიშნება. თანამგზავრების მეშვეობით დგინდება რომ 1960-იანი წწ. დაწყებული თოვლის საფრის ფართობმა დაახლ. 10% დაიკლო. XX საუკუნეში (ათწლეულის განმავლობაში) ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში (მაღალ და ზომიერ განედებში) ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა გაიზარდა 0,5-1,0%. ზოგან კი პირიქით, ნალექთა რაოდენობა შემცირდა.