cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
All That You Can't Leave Behind
ტური
საკონცერტო ტურნე Elevation დაიწყო 2001 წლის 24 მარტს და დასრულდა იმავე წლის 2 დეკემბერს. მთლიანად იგი შედგებოდა სამი ეტაპისგან და შეიცავდა 113 კონცერტს. ამან ჯგუფს მოუტანა 110 მილიონი დოლარი. სხვადასხვა ქალაქში U2 რამდენიმე კონცერტს მართავდა.
ყდა
ალბომის გაფორმებაში გამოყენებულია აეროპორტის ფოტოსურათები. ისინი შარლ დე გოლის საერთაშორისო აეროპორტში (პარიზი) გადაიღო ცნობილმა ფოტოგრაფმა ანტონ კორბეინმა. მუსიკალური ვიდეოს Beautiful Day მცირე ნაწილი სწორედ აქ იქნა გადაღებული.
სიმღერების სია
იაპონიაში, ავსტრალიაში და ბრიტანეთში დისკს დაემატა სიმღერა The Ground Beneath Her Feet. სხვადასხვა გამოცემას ასევე ახლდა დამატებითი დისკი სიმღერებით Always, Summer Rain და Big Girls are Best. იმავე პერიოდში გამოიცა ჯგუფის მცირე კრებული 7 (EP დისკი) ალბომის ყველა სინგლის B-გვერდით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:U2-ს ალბომები კატეგორია:2000 წლის ალბომები კატეგორია:Island Records-ის ალბომები კატეგორია:გრემის ჯილდო საუკეთესო როკ-ალბომისთვის კატეგორია:ალბომები ბრაიან ინოს პროდიუსერობით
წმინდა გალის სააბატო
წმინდა გალას სააბატო (Fürstabtei Sankt Gallen) — რელიგიური კომპლექსი შვეიცარიის ქალაქ სანქტ-გალენში. კაროლინგების პერიოდის ეს სააბატო 719 წლიდან არსებობს, რომელიც მოგვიანებით, XIII საუკუნეში დამოუკიდებელი სათავადო გახდა. მომდევნო საუკუნეების განმავლობაში, ის ევროპის ერთ-ერთ უმთავრეს ბენედიქტურ სააბატოს წარმოადგენდა. დააარსა წმინდა ოტმარმა, იმ ადგილას, სადაც წმინდა გალმა ერმიტაჟი აღმართა. სააბატოს ბიბლიოთეკა მსოფლიოში ერთ-ერთი უმდიდრესია შუა საუკუნეების ბიბლიოთეკებშ შორის. 1983 წლიდან სააბატო შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
სააბატოს დამაარსებელი წმინდა ოტმარი, წმინდა კოლუმბანას ირლანდიელი მოსწავლე იყო. მოგვიანებით, რაიხენაუელმა აბატმა ვალდომ (740 - 814) დააარსა უმდიდრესი ბიბლიოთეკა, საიდანაც 924 - 933 წლების უნგრელთა შემოსევების დროს წიგნები რაიხენაუში გადაიტანეს.
X საუკუნის დასაწყისში, წმინდა გალის მონასტერი პოლიტიკურ დაპირისპირებაში შევიდა რაიხენაუს სააბატოსთან ბოდენის ტბის თაობაზე. 1712 წელს მონასტერი შვეიცარიელებმა გაძარცვეს და წიგნების უმრავლესობა ციურიხსა და ბერნში წაიღეს.
მონასტერში შუა საუკუნეების ნაშთი ცოტაა შემორჩენილი. სტრუქტურათა უმრავლესობა, მათ შორის კათედრალი 1755 - 1768 წლებში ბაროკოს სტილში აშენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვეიცარიაში
დიადოვცი
დიადოვცი (Дядовци) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის არდინოს მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 84 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ პრავდოლიუბის საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის დიადოვცი, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს იუზჯან მიუმიუნოვ კიოსევი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — რესმი მეჰმედ მურადი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არდინოს მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
შანხაი
შანხაი (ჩინ.: 上海, Shànghǎi) — ჩინეთის უდიდესი ქალაქი. შანხაი ქვეყნის უმნიშვნელოვანესი კულტურული, კომერციული, ფინანსური, ინდუსტრიული და საკომუნიკაციო ცენტრია. მდებარეობს მდინარე იანძის დელტაში. აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვიდან 50 კმ. შანხაი ჩინეთის ერთ-ერთი მუნიციპალიტეტია, რომელსაც პროვინციის დონის სტატუსი აქვს. შანხაიში მდებარეობს ასევე მსოფლიოს ყველაზე დატვირთული საზღვაო პორტი სინგაპურისა და როტერდამის შემდეგ. არის საავტომობილო და სარკინიგზო გზების კვანძი, განვითარებულია მრეწველობა. მოქმედებს განათლების და კულტურის დაწესებულებები. შემორჩენილია XVI-XIX საუკუნეების არქიტექტურული ძეგლები.
თავდაპირველად ერთი მიყრუებული მეთევზეთა სოფელი, შანხაი ჩინეთის უმნიშვნელოვანესი ქალაქი გახდა მე-20 საუკუნის დასაწყისში. ეს იყო ჩინეთის პოპულარული კულტურის, ინტელექტუალური გაცვლისა და პოლიტიკური ინტრიგების ცენტრი. 1949 წლის შემდეგ ქალაქის ცხოვრების რიტმი შენელდა მთავრობის მიერ შემოღებული მძიმე გადასახადების გამო. 1992 წლიდან შანხაიმ სწრაფი განვითარება დაიწყო და მალევე გაასწრო შენჟენსა და გუანჯჟოუს და გახდა ჩინეთის ეკონომიკური ზრდის ფორპოსტი.
სახელწოდება
60px ორი იეროგლიფი ქალაქის სახელწოდებაში (მარცხნივ) ნიშნავს „ზღვა-ზე“. ადგილობრივად ის წარმოითქმის როგორც ზონ-ჰე /zɑ̃.'he/. ქალაქის სახელწოდების ყველაზე ადრეული წყარო სონის დინასტიიდან მოდის (მე-11 საუკუნე), რომელიც მდინარის პირას მდებარე სავაჭრო ქალაქს ერქვა. სახელის მნიშვნელობა დღემდე ისტორიკოსთა შორის კამათის საგანია, თუმცა ზოგიერთ წყაროზე დაყრდნობით ის უნდა ნიშნავდეს „ზღვის ზემო მისაღწევს“ (海之上洋). თუმცა მანდარინის ენაზე ის უნდა ნიშნავდეს „ზღვაზე გასვლას“, რაც უფრო მისაღებია ქალაქის საზღვაო პორტის მდებარეობისთვის.
ქალაქს მრავალი მეტსახელი ჰქონია წარსულში, მათ შორის „აღმოსავლეთის პარიზი“, „აღმოსავლეთის დედოფალი“, „აღმოსავლეთის მარგალიტი“, და „აზიის ბოზიც“ კი (ეს უკანასკნელი 1920-30-იანი წლების კორუფციის, ნარკოტიკებისა და პროსტიტუციის მოზღვავების შედეგი იყო).
ისტორია
წარმოიშვა მეთევზეთა დასახლება ხუტუს ადგილას. ქალაქის ფორმირებამდე შანხაის სონიანის პროვინციის (松江縣) ნაწილი იყო, სუჟუს პრეფექტურის (蘇州府) დაქვემდებარებაში. სონგის დინასტიის (960-1279) პერიოდიდან შანხაი თანდათან უფრო საქმიანი სავაჭრო პორტი გახდა. XVI სუაკუნიდან ვაჭრობა-ხელოსნობის ცენტრი იყო. ქალაქის კედელი 1553 წელს აშენდა, რაც დღეს ქალაქის დაფუძნების თარიღად მიიჩნევა.
მე-19 საუკუნემდე შანხაი, ჩინეთის სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებისგან განსხვავებით, რაიმე განსაკუთრებულ როლს არ ასრულებდა. შანხაის როლი რადიკალურად შეიცვალა მე-19 საუკუნეში, როცა მისმა სტრატეგიულმა მდებარეობამ ის დასავლეთთან ვაჭრობისთვის იდეალური ადგილი გახადა. ადრეული მე-19 საუკუნის პირველი ოპიუმის ომის დროს ბრიტანეთის ჯარებს შანხაი მცირე ხნით ოკუპირებული ჰქონდათ. ომი 1842 წელს დასრულდა ნანკინის ზავით, რის შედეგადაც ზავის ქვეშ მოქცეული პორტები, შანხაის ჩათვლით, საერთაშორისო ვაჭრობისთვის თავისუფალი გახდა. 1843 წელს გაჩნდა ბრიტანული, ხოლო 1848 წელს ამერიკული დასახლება. 1849 წელს გაიხსნა ფრანგული კონცესია. 1854 წლიდან 1937 წლამდე შანხაის საბაჟოს განაგებდნენ აშშ, გაერთიანებული სამეფო და საფრანგეთი. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში შანხაი ჩამოყალიბდა სავაჭრო-სამრეწველო ცენტრად და კოლონიალისტური სახელმწიფოების დასაყრდენად ჩინეთში. 1937-1945 წლებში ოკუპირებული იყო იაპონიის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები კატეგორია:მსოფლიოს უდიდესი ქალაქები
ჰაიათ სინდი
ჰაიათ ბინთ სულეიმან იბნ ჰასან სინდი (არაბ. حياة سندي‎; დ. 6 ნოემბერი, 1967, მექა, საუდის არაბეთი) —  ექიმი, საუდის არაბეთის სამეფოს მრჩეველთა საბჭოს ერთ-ერთი პირველი ქალი წევრი. მან დიდი წვლილი შეიტანა სადიაგნოსტიკო მეთოდებისა და სამედიცინო გამოკვლევის შემუშავებაში სამედიცინო დახმარების აღმოჩენისას. ჟურნალმა Arabian Business-მა ის მსოფლიოს ყველაზე გავლენიანი არაბების სიაში შეიყვანა, სადაც საერთო სიაში მე-19 და ქალთა სიაში მე-9 ადგილი დაიკავა.
განათლება
ჰაიათ სინდი მექაში დაიბადა. 1991 წელს მან დაარწმუნა ოჯახი, დიდ ბრიტანეთში მარტო გაეგზავნათ უმაღლესი განათლების მისაღებად. ინგლისური ენის დონეზე შესწავლის შემდეგ იგი ჩაირიცხა ლონდონის კინგსის კოლეჯში, სადაც 1995 წელს მიიღო ხარისხი ფარმაკოლოგიაში. კინგსის კოლეჯში სწავლისას მას მიენიჭა პრინცესა ანას სახელობის ჯილდო ალერგოლოგიის დარგში ჩატარებული სამუშაოსთვის..
სინდი, რომელსაც ტრადიციული მუსლიმური თავსაბურავი ეკეთა, უნივერსიტეტში სწავლის დროს იძულებული გახდა უარი ეთქვა რელიგიურ და კულტურულ შეხედულებებზე. იგი თვლიდა, რომ რელიგიას, კანის ფერსა და სქესს საერთო არაფერი ჰქონდა სამეცნიერო საქმიანობასთან. სინდიმ განაგრძო სწავლა, 2001 წელს მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ბიოტექნოლოგიაში ნიუნემის კოლეჯში, კემბრიჯი. ის გახდა პირველი საუდელი ქალი, რომელიც სწავლობდა კემბრიჯის უნივერსიტეტში ბიოტექნოლოგიის დარგში და პირველი ქალი სპარსეთის ყურის არაბული ქვეყნებიდან, რომელმაც მიიღო დოქტორის ხარისხი აღნიშნულ სფეროში.
კარიერა
მინი|[[რაფაელ გროსი|რაფაელ გროსთან ერთად]] ჰაიათ სინდი არის ჰარვარდის უნივერსიტეტის მოწვეული თანამშრომელი. მისი სამეცნიერო ნაშრომიდან გამომდინარე, ის რეგულარულად იმყოფება ჯიდაში, ბოსტონსა და კემბრიჯში (მასაჩუსეტსი). ჰარვარდის ლაბორატორიაში მუშაობამ მას საშუალება მისცა ოთხ სხვა მეცნიერთან ერთად გამოჩენილიყო დოკუმენტურ ფილმში, რომელიც წარმოებულია ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტის აღმასრულებელი ოფისის მხარდაჭერით, ახალგაზრდებში სამეცნიერო განათლების ხელშეწყობის მიზნით. თავის სამეცნიერო მუშაობასთან ერთად სინდი აქტიურად არის ჩართული მრავალ აქტივობაში, რომელიც მიმართულია ქალებში მეცნიერების ცნობიერების ამაღლებისკენ, განსაკუთრებით საუდის არაბეთში და დანარჩენ მუსლიმურ სამყაროში. ის ასევე შეშფოთებულია არაბული ტვინების გადინებით. ჰაიათ სინდი გახლდათ მოწვეული სპიკერი 2005 წელს ჯიდას ეკონომიკურ ფორუმზე ხსენებულ საკითხთან დაკავშირებით.
2012 წლის 1 ოქტომბერს  იუნესკოს ხელმძღვანელმა, ირინა ბოკოვამ, სინდი დანიშნა იუნესკოს კეთილი ნების ელჩად ახლო აღმოსავლეთში სამეცნიერო განათლების ხელშეწყობისთვის, განსაკუთრებით გოგონებში. ის ასევე მოხვდა ჟურნალ Newsweek-ის 150 ქალში, რომლებმაც შეძრეს მსოფლიო 2012 წელს.
2013 წლის იანვარში სინდი გახდა ერთ-ერთი პირველი ქალი, რომელიც შევიდა საუდის არაბეთის მრჩეველთა საბჭოში.
კლინტონის გლობალური ინიციატივის (Clinton Global Initiative) ყოველწლიურ ცერემონიაზე, რომელიც გაიმართა 2014 წლის 21-24 სექტემბერს, ჰაიათ სინდის მიენიჭა ჯილდო სამოქალაქო საზოგადოებაში  ლიდერობისთვის.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 6 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1967 კატეგორია:კემბრიჯის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ჰარვარდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ლონდონის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ქალი მეცნიერები კატეგორია:ქალი მეცნიერები ეროვნების მიხედვით
ვილჰელმ კუნო
ვილჰელმ კუნო (Wilhelm Cuno; დ. 2 ივლისი, 1876 — გ. 3 იანვარი, 1933) — გერმანელი პოლიტიკოსი. გერმანიის რაიხსკანცლერი 1922-1923 წლებში ვაიმარის რესპუბლიკის დროს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვაიმარის რესპუბლიკა კატეგორია:გერმანიის კანცლერები კატეგორია:გერმანიის რაიხსკანცლერები კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1876 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1933
კოვბოი
250px|მინიატიურა|ამერიკელი კოვბოების კლასიკური სურათი. [[ჩარლზ მარიონ რასელის ნამუშევარი. ]] კოვბოი (cowboy, cow – ძროხა, boy – ბიჭი) — მწყემსი, რომელიც უვლის რქოსან საქონელს დასავლეთ აშშ-ის რანჩოებზე. ტრადიციულად, ის ცხენზეა ამხედრებული და ხშირად ასრულებს რანჩოსთან დაკავშირებულ საქმიანობას. ისტორიული ამერიკელი კოვბოი XIX საუკუნის ბოლოს წარმოიშვა, ჩრდილოეთ მექსიკისათვის ტრადიციული ვაკეროსგან და სულ მალე იქცა განსაკუთრებული მნიშვნელობისა და ლეგენდების ფიგურად. კოვბოის ქვეტიპია ვრანგლერი, რომელიც ცხენის დახმარებით მსხვილფეხა რქოსან საქონელს უვლის. გარდა რანჩოზე საქმიანობისა, ზოგიერთი კოვბოი როდეოში მონაწილეობის მისაღებადაც მუშაობს. ნაკლებ დადასტურებულია, მაგრამ XIX საუკუნის ბოლოს ჩანს კოვგირლიც (Cowgirls), რომლებსაც თავიანთი მიღწევებისთვის დიდ პატივს მიაგებდნენ. საქონლის მომვლელები ასევე ჩანან მსოფლიოს მრავალ სხვა ადგილას, განსაკუთრებით სამხრეთ ამერიკასა და ავსტრალიაში, რომლებიც კოვბოების მსგავს მოვალეობას ასრულებენ ოღონდ თავიანთი ქვეყნების ტრადიციების შესაბამისად.
კოვბოის ღრმა ისტორიული ფესვები აქვს, რომელიც მიემართება ესპანეთისა და ამერიკის უძველეს ევროპელ მოსახლეებისკენ. საუკუნეთა განმავლობაში, სხვაობამ რელიეფში, კლიმატსა და საქონლის მოვლის მრავალი კულტურის სხვადასხვანაირმა ტრადიციებმა წარმოშვა აღწურვილობის, სამოსისა და ცხოველთა მოპყრობის რამდენიმე განსხვავებული სტილი. თანამედროვე მსოფლიოს მორგებულ მუდამ პრაქტიკულ კოვბოისთან ერთად რამდენადმე შეიცვალა მათი აღჭურვილობა და ტექნიკა, თუმცა დღემდე დაცულია მრავალი კლასიკური ტრადიცია.
სქოლიო
კატეგორია:პროფესიები კატეგორია:ვესტერნი
ელ-მაჰრის მუჰაფაზა
ელ-მაჰრის მუჰაფაზა (المهرة) — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის აღმოსავლეთ ნაწილში. ელ-მაჰრაში გადის იემენისა და ომანის ოფიციალური საზღვარი. ესაზღვრება 1 მუჰაფაზა: ჰადრამავთი.
ელ-მაჰრის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ელ-გაიჰდა. ფართობი შეადგენს 82,405 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 88,594 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
სქოლიო
კატეგორია:იემენის მუჰაფაზები
ნოშრევან ჯიშკარიანი
ნოშრევან (ჯამბულ) შალვას ძე ჯიშკარიანი (დ. 29 დეკემბერი, 1953, გეგეჭკორის რაიონი — გ. 9 თებერვალი, 1988) — ქართველი მეცნიერი, პოეტი, საზოგადო მოღვაწე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი.
ბიოგრაფია
ნოშრევან ჯიშკარიანი დაიბადა სოფელ ქვემო ნაგვაზავოში (ამჟამინდელი მარტვილის მუნიციპალიტეტი), ცნობილი ფილოლოგების ოჯახში.
1970 წელს დაამთავრა ქვემო ნაგვაზავოს საშუალო სკოლა და იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის სპარსული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობაზე, რომელიც 1975 წელს დაამთავრა წარჩინებით.
1975-1977 წლებში სწავლობდა რუსთაველის სახელობის ძველი ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის ასპირანტურაში.
1975 წლიდან ეწეოდა სამეცნიერო-კვლევით და პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და სხვა უმაღლეს სასწავლებლებში.
სამეცნიერო საქმიანობა
გამოქვეყნებული აქვს მრავალი ნაშრომი მეცნიერთა აკადემიისა და სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო-ბეჭვდით ორგანოებში („მაცნე“, „მოამბე“, „ლიტერატურათმცოდნეობა“) და პერიოდულ პრესაში, ძველი ქართული, სპარსული და სპარსულენოვანი აზერბაიჯანული ლიტერატურის საკითხებზე.
1982 წელს ნოშრევან ჯიშკარიანმა დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „XII საუკუნის ქართული და სპარსულენოვანი აზერბაიჯანული სახოტბო პოეზია“(ხელმძღვანელი: აკადემიკოსი ალექსანდრე ბარამიძე), რომელმაც მაშინვე საყოველთაო ყურადღება მიიპყრო, რადგან იგი ახალი სიტყვა იყო ქართული სახოტბო პოეზიის შესწავლის საქმეში, რაც სპარსულ ლიტერატურასთან მიმართებით იყო გამოკვლეული. ამაში მას ეხმარებოდა ენის ღრმა და საფუძვლიანი ცოდნა.
ნოშრევან ჯიშკარიანს ქართულად თარგმნილი აქვს ჯალალედინ რუმის, რუდაქის, ხაკანის, აბუ საიდისა და ბაბა თაჰერის პოეტური ნაწარმოებები.
წერდა ლექსებს სასკოლო ასაკიდან, მაგრამ მათი გამოქვეყნება არასოდეს უცდია, თუმცა მის ლექსებში საკმაოდაა მაღალმხატვრული პოეტური ნიმუშები (კრებული: „თიხასავით სული ვძერწე“ გამოიცა 1999 წელს, გამომცემლობა „ინტელექტში“).
ნოშრევან ჯიშკარიანის შემოქმედებას მაღალ შეფასებას აძლევდნენ ცნობილი პიროვნებები: საქართველოს პირველი პრეზიდენტი ზვიად გამსახურდია, მწერალი და ლიტერატურათმცოდნე, პროფესორი აკაკი გაწერელია, აკადემიკოსები: ალექსანდრე ბარამიძე და სარგის ცაიშვილი, პროფესორები: კორნელი დანელია და რევაზ ბარამიძე, პოეტი ჯემალ ცერცვაძე, მარტვილის მუზეუმის დამაარსებელი და მხარეთმცოდნე გივი ელიავა და სხვ.
იყო შოთა რუსთაველის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი.
2011 წლის 2 ივნისს სოფლის გამგებლისა და შემოქმედებითი ახალგაზრდების ინიციატივით საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის N99/ნ ბრძანების საფუძველზე ზემო ნაგვაზავოს საჯარო სკოლას მიენიჭა მეცნიერებისა და ლიტერატურის საქმეში თვალსაჩინო წვლილის მქონე პირის ნოშრევან ჯიშკარიანის სახელი.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები ნ
ლიდია წირღვავა-ვერტინსკაია
ლიდია წირღვავა- ვერტინსკაია (14 აპრილი, 1923, ხარბინი, ჩინეთის რესპუბლიკა — 31 დეკემბერი, 2013, მოსკოვი) — საბჭოთა და რუსეთის კინომსახიობი, მხატვარი.
ბიოგრაფია
მსახიობი და მხატვარი ლიდია (ლილა) წირღვავა დაიბადა 1923 წლის 14 აპრილს დღევანდელი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთის ქალაქ ხარბინში. გოგონა წარმოშობით ქართული ოჯახიდან გახლდათ. მისი ბაბუა და ბებია (მამის მხრიდან) დასახლდნენ ჩინეთში, იყვნენ რუსეთის ქვეშევრდომები. ბაბუა, ყოფილი ოფიცერი, დიდ ფერმას ინახავდა და ფუტკრებს ამრავლებდა.
გოგონას მამა, ვლადიმერ წირღვავა ჩინეთი–აღმოსავლეთის რკინიგზის სამმართველოში მუშაობდა. ლიდიას დედა — დიასახლისი ლიდია პავლეს ასული ფომინა, რუსი იყო. შინ რუსულად საუბრობდნენ. გოგონას ნათლია იყო ხარბინელი ვლადიმირ  ქარსელაძე, რომელიც 1935 წელს სსრკ-ში გაემგზავრა და იქ რეპრესიების მსხვერპლი გახდა. პატარა ლიდია კვირაობით ხარბინის ქართველთა საზოგადოების მიერ გახსნილ სკოლაში დადიოდა, რომელიც საუკუნის დასაწყისში დააარსა თავადმა წულუკიძემ, რათა ჩინეთში მცხოვრებ ქართველებს ენა და ტრადიციები შეენარჩუნებინათ.1933 წელს მოულოდნელად გარდაიცვალა ვლადიმერ წირღვავა, როდესაც გოგონა 10 წლის იყო. მისი გარდაცვალების შემდეგ ლიდია და დედამისი საცხოვრებლად შანხაიში გადავიდნენ, ქალაქში, სადაც ოჯახის მეგობრები სახლობდნენ. ლიდიამ ჯერ კერძო პანსიონი, მერე კი სკოლაც დაამთავრა და სანაოსნო კომპანიაში დაიწყო მდივნად მუშაობა.
1942 წლის ერთ–ერთ საღამოს ლიდია მეგობრებთან ერთად ეწვია ღამის კლუბ „რენესანსს“, სადაც ცნობილი მომღერალი და შანსონიე, ემიგრაციაში მყოფი ალექსანდრე ვერტინსკი გამოდიოდა. კონცერტის შემდეგ მათ ერთმანეთი გაიცნეს. მაშინ ვერტინსკი 53 წლის იყო. ლიდია კი – 19–ის. სულ ერთი წელი იყვნენ დანიშნულები.
ლიდია ფომინა  წინააღმდეგი იყო ქალიშვილისა და ცნობილი მომღერლის ურთიერთობის. მას აშფოთებდა უზარმაზარი სხვაობა წყვილის ასაკში, მაგრამ 1942 წლის 26 აპრილს შანხაის მართლმადიდებლურ ტაძარში ჯვრისწერა მაინც შედგა.
შანხაიში მხოლოდ საკონსულო არსებობდა, ამიტომ ოფიციალური ქორწინება ლიდია წირღვავასა და ალექსანდრე ვერტინსკის შორის ტოკიოში, საბჭოთა კავშირის საელჩოში დარეგისტრირდა. ერთი წლის შემდეგ ვერტინსკის მრავალრიცხოვანი თხოვნა სამშობლოში დაბრუნების უფლებაზე, როგორც იქნა, შეისმინეს და ოჯახი 1943 წლის ნოემბერში საბჭოთა კავშირში დაბრუნდა. ამ დროს წყვილს უკვე ჰყავდა სამი თვის  გოგონა — მარიანა.
სამშობლოში ვერტინსკები კარგად მიიღეს. სასტუმრო მეტროპოლში მისცეს ოთახი ერკერით. აქ მათ სამი წელი გაატარეს. შემდეგ  ოჯახმა მოსკოვში დიდი ბინა მიიღო.
1944 წელს, მოსკოვში, ვერტინსკების ოჯახში მეორე ქალიშვილი, ანასტასია დაიბადა.
ლიდია არ ფიქრობდა მსახიობის კარიერაზე, მაგრამ მის შესახებ ვიღაცამ ინფორმაცია მიაწოდა  კინორეჟისორ ალექსანდრე პტუშკოს, რომელიც ეძებდა ახალგაზრდა, არასტანდარტული სილამაზის  მსახიობს ფენიქსის ჩიტის როლისთვის ზღაპრულ ფილმში „სადკო“ (1952). პუშკინის ზღაპრის მოტივებზე გადაღებულ კინოზღაპარში განსახიერებულმა ფენიქსის როლმა ლიდია ნამდვილ ვარსკვლავად აქცია.
1950–იან წლებში ლიდია ვერტინსკაიას ხშირად იღებდნენ ფილმებში – მასაც და ვერტინსკისაც. ალექსანდრ ნიკოლაევიჩს ფილმ „განწირულთა შეთქმულებაში“ შესრულებული როლისთვის სტალინური პრემიაც კი მიენიჭა. ეს ერთადერთი ოფიციალური ჯილდო იყო მის ცხოვრებაში.
წარმატებული გასტროლებისა და კინოკარიერის მიუხედავად საბჭოთა წყობისთვის დამახასიათებელი მწირი ანაზღაურების გამო ვერტინსკების ოჯახი შეძლებულად არ ცხოვრობდა. ალექსანდრე ვერტინსკი ხვდებოდა, რომ ლიდიას ცხოვრების ბოლომდე ვერ გაჰყვებოდა და  მისი დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის მომზადება დაიწყო. მეუღლის დაჟინებული მოთხოვნით, ლიდია შევიდა მოსკოვის ვ.ი.სურიკოვის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ სამხატვრო ინსტიტუტში ფერწერის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1955 წელს. მინი|მსახიობის საფლავი - [[ნოვოდევიჩის სასაფლაო]] ალექსანდრე ვერტინსკი 1957 წელს,  ლენინგრადში გასტროლების დროს გარდაიცვალა. ამ დროს ლიდია 34 წლის გახლდათ. ვერტინსკის ხანმოკლე სამუშაო სტაჟიდან გამომდინარე, არასრულწლოვან ქალიშვილებს მხოლოდ 20 მანეთი პენსია დაუნიშნეს. ოჯახს პრინტებისა და პეიზაჟების გაყიდვით უწევდა თანხის გამომუშავება. შემდგომში მუშაობდა სტამბაში, მონაწილეობდა გამოფენებში. მისი ძალისხმევით გამოიცა ქმრის მემუარების წიგნი „გრძელი გზა“, რომელშიც ალექსანდრე ვერტინსკის ლექსები, წერილები და დღიურებია შესული. ლიდიამ მეუღლეს მიუძღვნა წიგნი „სიყვარულის ლურჯი ფრინველი“, სადაც მკითხველს მოუთხრო მისი და ალექსანდრე ვერტინსკის უკვდავ სიყვარულზე.
ლიდია წირღვავა–ვერტინსკაია 2013 წლის 31 დეკემბერს, მოსკოვში გარდაიცვალა ხანგრძლივი ავადმყოფობის შედეგად, დაკრძალულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე.
ალექსანდრესა და ლიდიას ქალიშვილები მარიანა და ანასტასია ვერტინსკები მე-20 საუკუნის ყველაზე ლამაზი რუსი მსახიობების რეიტინგში შედიან. ისინი რუსული კინოსა და თეატრის ცნობილი მსახიობები არიან.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1923 კატეგორია:დაბადებული 14 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 2013 კატეგორია:გარდაცვლილი 31 დეკემბერი კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მხატვრები კატეგორია:ვერტინსკის ოჯახი
სოფლის მუშა
სოფლის მუშა შეიძლება აღნიშნავდეს:
Mount & Blade: Warband
Mount & Blade: Warband — როლური კომპიუტერული თამაში, რომელსაც ქმნის თურქული კომპანია TaleWorlds. თამაში წარმოადგენს Mount & Blade-ს დამატებას რომელიც გამოვიდა 2008 წლის შემოდგომას. Warband გამოვიდა 2010 წლის 30 მარტს. ორიგინალისგან განსხვავებით თამაშს აქვს მრავალმოთმაშიანი რეჟიმი.
Napoleonic Wars
Napoleonic Wars მხოლოდ მრავალმომხმარებლიანი დამატებაა, რომელსაც ქმნის Flying Squirrel Entertainment Mount & Blade: Warband-ისთვის. თამაშის მოქმედება ხდება ნაპოლეონის ომების ბოლო წლებში. მასში შედის ისტორიული ბრძოლები ნაპოლეონის ერიდან, რომელშიც შედის 200-მდე მოთამაშე, მათ შეუძლიათ არჩევანი გააკეთონ 220 უნიკალური ერთეულიდან. მოთამაშეებს შეუძლიათ არტილერიის კონტროლი.
სქოლიო
კატეგორია:TaleWorlds-ის თამაშები კატეგორია:ვიდეო თამაშების დამატებები კატეგორია:2010 წლის როლური ვიდეო თამაშები კატეგორია:მრავალმოთამაშიანი ონლაინ თამაშები კატეგორია:მოქმედებითი როლური ვიდეო თამაშები კატეგორია:ღია სამყაროს ვიდეო თამაშები კატეგორია:ვიდეო თამაშები შემუშავებული თურქეთში კატეგორია:ვიდეო თამაშები სქესის არჩევის შესაძლებლობით კატეგორია:Linux-ის თამაშები კატეგორია:Windows-ის თამაშები კატეგორია:2010 წლის ვიდეო თამაშები კატეგორია:Steam Workshop-ის თამაშები
ტუზლას კუნძულის კონფლიქტი
2003 წლის ტუზლას კუნძულის კონფლიქტი — კრიზისი რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობებში 2003 წლის ბოლოს, რომელიც გამოწვეული იყო ტუზლას კუნძულის საკუთრებასა და რუსეთის მიერ ქერჩის სრუტეში კაშხლის აშენებით დაწყებული უთანხმოებით. დაპირისპირებამ გააჩინა შეიარაღებული დაპირისპირების შიში.
ფონი
ქერჩის სრუტე, რომელიც ერთადერთი დამაკავშირებელია აზოვის ზღვასა და შავ ზღვას შორის, შეიცავს მნიშვნელოვან არხს, რომელიც უკრაინის ტერიტორიაზეა. ტუზლას კუნძული არის ქვიშიანი ცელა, რომელიც მდებარეობს ქერჩის სრუტის შუაგულში დასავლეთით ქერჩის ნახევარკუნძულსა და აღმოსავლეთში ტამანის ნახევარკუნძულს შორის. კუნძული ადმინისტრაციულად არის უკრაინის ყირიმის ნაწილი. რფელის თქმით, კუნძულს აქვს სტრატეგიული სამხედრო მნიშვნელობა, ვინც აკონტროლებს მას, აკონტროლებს მოძრაობას სრუტეში, მათ შორის საზღვაო გემების.
კრიზისი
2003 წლის სექტემბერში რუსეთმა დაიწყო კაშხლის აშენება ტამანის ნახევარკუნძულიდან უკრაინის კუნძულისკენ უკრაინის ხელისუფლების ორგანოებთან წინასწარი კონსულტაციების გარეშე. უკრაინამ დაადანაშაულა რუსეთი კუნძულის ანექსიის მცდელობაში, თუ კაშხლის კავშირი დასრულდა, გადაიქცეოდა კონტინენტური რუსეთის ნაწილად და რუსეთი გააკონტროლებდა სრუტის სანაოსნო არხს. რუსეთმა უარყო ეს პრეტენზია და განაცხადა, რომ ის უბრალოდ ცდილობს ებრძოლოს ეროზიის შედეგებს ტამანის ნახევარკუნძულზე. უკრაინამ საპასუხოდ ტუზლაზე ჯარები განალაგა.
მშენებლობის შემდეგ 3.8 კმ სიგრძის კაშხალი ზუსტად უკრაინა-რუსეთის საზღვარზე შეჩერდა, კაშხალსა და კუნძულს შორის მანძილი ახლა 1200 მეტრია. კაშხლის მშენებლობამ გამოიწვია სრუტეში დინების ინტენსივობის გაზრდა და კუნძულის გაუარესება. გაუარესების თავიდან ასაცილებლად, უკრაინის მთავრობამ დააფინანსა სახმელეთო სამუშაოები სრუტის კალაპოტის გაღრმავების მიზნით. ამ სახმელეთო სამუშაოების მიზეზი ის იყო, რომ რუსული გემებისთვის რუსეთს არ გადაეხადა თანხა უკრაინას ქერჩის სრუტის გადაკვეთისთვის, რომელიც უკრაინის ტერიტორიულ წყლებად ითვლება. უკრაინა 2003 წლამდე უარს აცხადებდა სრუტის ორივე ქვეყნის შიდა წყლად აღიარებაზე.
2003 წლის 21 ოქტომბერს უკრაინის სასაზღვრო სამსახურმა დააკავა რუსული ბუქსირი ტრუჟენიკი, რომელმაც გადაკვეთა უკრაინის სახელმწიფო საზღვარი და ჩაატარა კუნძულის ფოტო და ვიდეო მეთვალყურეობა. ინციდენტის შემდეგ შეიქმნა შესაბამისი ოქმი და გემი ისევ რუსეთის სასაზღვრო ორგანოებს გადაეცა. 2003 წლის 23 ოქტომბერს უკრაინის რადამ გამოსცა რეზოლუცია „უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობისთვის საფრთხის აღმოსაფხვრელად, რომელიც წარმოიშვა რუსეთის ფედერაციის მიერ ქერჩის სრუტეში კაშხლის მშენებლობის შედეგად“. დროებითი სპეციალური საპარლამენტო კომისია შეიქმნა საქმის სრულყოფილად გამოსაძიებლად.
2003 წლის 30–31 ოქტომბერს დაიწყო მოლაპარაკებები უკრაინასა და რუსეთს შორის, რამაც გამოიწვია კაშხლის მშენებლობის შეჩერება. კონფლიქტის გამო, 2003 წლის 2 დეკემბერს კუნძულზე დამონტაჟდა უკრაინის სასაზღვრო საპატრულო სადგური. 2003 წლის 5 დეკემბერს უკრაინის მთავრობამ გამოსცა ბრძანება #735p კუნძულის გადასარჩენად გადაუდებელი ზომების შესახებ. 2004 წლის 4 ივლისს უკრაინის კაბინეტმა გამოსცა ბრძანება #429p, რომელიც ითვალისწინებდა ნაპირის გამაგრებითი ნაგებობების მშენებლობას და დატბორილი ტერიტორიებიდან მოსახლეობის გადაყვანას.
შედეგი
2003 წლის კონფლიქტის შემდეგ, ყირიმის უზენაესმა საბჭომ კუნძულზე ახალი დასახლების დაარსების ბრძანება გასცა. თუმცა, 2006 წლის 6 სექტემბერს ქერჩის საქალაქო ადმინისტრაციამ უარი თქვა ასეთი დასახლების შექმნაზე, რადგან ეს ეწინააღმდეგებოდა ქალაქის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ შემადგენლობას.
მანძილი დაუმთავრებელ კაშხლამდე, რომელიც გადაჭიმულია ტამანის ნახევარკუნძულიდან, დაახლოებით 100 მეტრია, წყლის სიღრმე ნახევარკუნძულის გარშემო არაუმეტეს 60 სანტრიმეტრია.
გადასასვლელის უფლების შესახებ დავები მოგვარდა 2003 წლის ორმხრივი შეთანხმებით აზოვის ზღვისა და ქერჩის სრუტის გამოყენებაზე თანამშრომლობის შესახებ, რომელმაც ამ წყლის ობიექტები ორივე ქვეყნის შიდა წყლებად აღიარა, მაგრამ ახალი დაძაბულობა წარმოიშვა 2014 წლის შემდეგ, როდესაც რუსეთმა ყირიმი მიიტაცა.
2022 წელს, უკრაინაში რუსეთის შეჭრის ფონზე, უკრაინის ყოფილმა პრეზიდენტმა, ლეონიდ კუჩმა მ აღიარა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ რუსული ჯარები გადაკვეთდნენ უკრაინის საზღვარს ტუზლაში, სამხედროებს ექნებოდათ ცეცხლის გახსნის ბრძანება.
სქოლიო
კატეგორია:ყირიმის ისტორია კატეგორია:რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობები კატეგორია:2003 წელი პოლიტიკაში
კრასნოდარის მუსიკალური თეატრი
კრასნოდარის მუსიკალური თეატრი (Краснодарский музыкальный теат) — მუსიკალური თეატრი ქალაქ კრასნოდარში. 2002 წლიდან არის ლეონარდ გატოვის სახელობის კრასნოდარის შემოქმედებითი ასოციაცია „პრემიერას“ წევრი. შენობაში ფუნქციონირებს ორი თეატრალური ჯგუფი: მუსიკალური თეატრი და იური გრიგოროვიჩის ბალეტის თეატრი, ასევე გიორგი გარანიანის ბიგ-ბენდი; ყუბანის სახელმწიფო ანსამბლი „კრინიცა“; ყუბანის სახელმწიფო სასულე ბენდი და მუსიკალური თეატრის საბავშვო სტუდია.
ისტორია
1937 წელს ჩამოყალიბდა კრასნოდარის მხარე და თეატრმა შეიცვალა სახელი. გახდა კრასნოდარის მუსიკალური კომედიის თეატრი და გადავიდა კრასნოდარში. თეატრი განთავსდა შენობაში, რომელიც სპეციალურად ვაჭარ ლიხატსკის მიერ აშენდა თეატრალური წარმოდგენების გასამართად. ის მდებარეობდა „კრასნაიასა“ და „დლინნაიას“ ქუჩების კუთხეში. თეატრის შენობა კლასიკური ფრესკებით იყო გაფორმებული და მას სპეციალური აპარატი ანათებდა ჩრდილოეთის ციალის განათების სახით. დარბაზში ასევე იყო ფერადი განათება. კრასნოდარის თეატრალური სეზონი 1937 წელს გაიხსნა ოპერეტით „ხოლოპკა“.
1937-1938 წლებში თეატრმა განაახლა თავისი რეპერტუარი. დაიდგა ა. რიაბოვის „სოროჩინი ბაზრობა“ და „კოლუმბინა“, ბ. ალექსანდროვის „ქორწილი მალინოვკაში“ და „მეასე ვეფხვი“ და სხვა. თეატრის შემადგენლობაში არის რეჟისორი ნიკოლაი ედიგაროვი. 1942 წლის 12 აგვისტოს დაიწყო გერმანიის ჯარების მიერ ქალაქ კრასნოდარის ოკუპაცია. 10 თებერვალს უკანდახევისას გერმანულმა შენაერთებმა ააფეთქეს თეატრის შენობა. მუსიკალური კომედიის თეატრის აღდგენა მხოლოდ 1944 წელს მოხერხდა. 1945 წელს დირექტორი გახდა ანდრონიკ ისაგულიანი. რეპერტუარში იყო ი. კალმანი, ფ. ლეგარი, ი. შტრაუსი, ი. დუნაევსკი, ბ. ალექსანდროვი, ი. მილუტინი.
1954 წელს თეატრი კვლავ გადავიდა, ის განთავსდა ყოფილი კინოთეატრ „კოლოსის“ შენობაში. (კრასნაიას ქ. # 44). 1952-1956 წლებში. თეატრის მთავარი რეჟისორი იყო ფიოდორ კოვროვსკი. 1956 წლიდან კი — მატვეი ოშეროვსკი. 1960 წელს თეატრი პირველად გაემგზავრა დიდ გასტროლებზე მოსკოვში. 1964 წელს დაიწყო თეატრის რეკონსტრუქცია, რომელიც გადაიზარდა ახალი შენობის მშენებლობაში. ახალი, 1432 ადგილიანი თეატრის პროექტის ავტორი იყო არქიტექტორი ა. ტიტოვი.
1966 წლის 6 ნოემბერს თეატრი გადავიდა ახალ შენობაში, რომელიც იმავე ადგილას აშენდა და მიიღო ახალი სახელი - კრასნოდარის მხარის ოპერეტის თეატრი. ამ დროის სპექტაკლებია: „ალიონზე“, „შავი დრაკონი“, „ბოშური სიყვარული“. 1969 წელს თეატრი დატოვეს დირექტორმა ანდრონიკ ისაგულიანმა და დირიჟორმა მიხაილ კირაკოსოვმა, რომელიც თეატრში 1947 წლიდან მოღვაწეობდა. 1959 წელს თეატრში მოვიდა მთავარი ქორემაისტერი ვალენტინ ტრამბაჩი. ამ პერიოდში დაიდგა: „ფრასკიტა“, „ბოშური სიყვარული“, „მონმარტრის იისფერი“, „ბოშების ბარონი“, „ლირა და ხმალი“. 1972 წელს თეატრს სათავეში ჩაუდგნენ რეჟისორი იული ხმელნიცკი და დირიჟორი ერიხ როზენი. დაიდგა სპექტაკლები: „მხიარული ქვრივი“, „ბაიადერი“, „ღამურა“.
თანამედროვეობა
1997 წლის 1 ოქტომბერს ხელი მოეწერა დადგენილებას სამხარეო ოპერეტის თეატრის სტატუსის შესაცვლელად და იგი გახდა კრასნოდარის მუსიკალური თეატრი. 2002 წლის იანვრის შუა რიცხვებში, კრასნოდარის მხარის ადმინისტრაციის გადაწყვეტილებით, მუსიკალური თეატრი გახდა კრასნოდარის სახელმწიფო შემოქმედებითი ასოციაციის „პრემიერას“ ნაწილი. ფაქტობრივად, მას „პრემიერას“ გენერალური დირექტორი, რუსეთის სახალხო არტისტი ლეონარდ გატოვი ხელმძღვანელობდა.
შენობას ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია. სარემონტო სამუშაოები მარტში დაიწყო და ახალი სეზონისთვის თეატრი წარსდგა მაყურებლის წინაშე. მაყურებელთა დარბაზი მთლიანად იქნა რეკონსტრუირებული, გაფართოვდა ჩაღრმავება ორკესტრისთვის. ამასთან, ერთ-ერთი მთავარი მიზანი აკუსტიკის გაუმჯობესება იყო. შეიცვალა სცენის ყველა განათება, გარემონტდა შენობის ფოიე და ფასადები, ასევე თეატრის მიმდებარე ტერიტორია, აშენდა საბალეტო დარბაზები, მთელ შენობაში გარემონტდა არტისტების ოთახები. რეკონსტრუირებული თეატრი გაიხსნა 2002 წლის 31 აგვისტოს იური გრიგოროვიჩის ბალეტის თეატრის მიერ დიმიტრი შოსტაკოვიჩის ბალეტ „ოქროს ხანას“ პრემიერით. ერთი კვირის შემდეგ შედგა ბიზეს ოპერის „კარმენის" პრემიერა პეტერბურგელი რეჟისორის ა. სტეპანიუკის და დირიჟორ ვლადიმერ ზივას დადგმით.
ორი კვირის შემდეგ კრასნოდარის მცხოვრებლებმა ნახეს პ. ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“ დადგმული „ჰელიკონ-ოპერის“ სამხატვრო ხელმძღვანელის, რუსეთის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე დიმიტრი ბერტმანისა და რუსეთის სახალხო არტისტის, ყუბანის სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორის ვლადიმერ პონკინის მიერ.
ლ. გატოვმა შესთავაზა რუსეთის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეს, რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატს ვლადიმერ ზივას გამხდარიყო განახლებული თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი დირიჟორი. ლ. გატოვი და ვ. ზივა მუდმივად მუშაობდნენ თეატრის რეპერტუარის გაუმჯობესებაზე, ახალი ვოკალისტების, მუსიკოსების, ცნობილი რეჟისორების, მხატვრებისა და ქორეოგრაფების მოზიდვაზე. მათი ხელმძღვანელობით განხორციელდა თეატრის მრავალი საგანმანათლებლო პროექტი ცნობილი მუსიკოსებისა და რუსული კულტურის მოღვაწეების მონაწილეობით. მათ შორის არიან: ანდრეი დიევი, დენის მაცუევი, ლიუბოვ კაზარნოვსკაია, სერგეი იურსკი, პავლე ლიუბიმცევი და მრავალი სხვა.
ლ. გატოვის ძალისხმევის წყალობით კრასნოდარში ქვეყნის საუკეთესო მუსიკალურმა ძალებმა დაიწყეს შეკრება: რეჟისორები - ალექსეი სტეპანიუკი, დიმიტრი ბერტმანი, რომან ვიკტიუკი, ვალერი მერკულოვი, კირილ სტრეჟნევი, ვადიმ მილკოვი. სპექტაკლებზე მუშაობენ ცნობილი მხატვარ-დიზაინერები: ანა და ანატოლი ნეჟნი, ტატიანა ტულუბიევა, იგორ ნეჟნი, იგორ გრინევიჩი, ანდრეი კლიმოვი, ოლგა რეზნიჩენკო, ვიაჩესლავ ოკუნევი, სვეტლანა ლოგოფეტი.
თეატრის დასში ახალგაზრდა სოლისტებთან ერთად შედიან დამსახურებული და სახალხო არტისტები: იური დროჟნიაკი, ნატალია კრემენსკაია, ანასტასია პოდკოპაევა, ვიაჩესლავ ეგოროვი, ანატოლი ბოროდინი. თეატრის წამყვანი სოლისტები არიან მარინა შულგა, ოქსანა სილაევა, კარინა პეტროვსკაია, ტატიანა ზახოჟა, ვლადიმერ კუზნეცოვი, ვლადიმერ ბულატოვი, ვლადიმერ გადალინი. თეატრის გუნდი, მთავარი ქორმეისტერის, იგორ შვედოვის ხელმძღვანელობით, სულ უფრო მეტ დამოუკიდებელ ხმას იძენს. გამარჯვების 60 წლის იუბილესთან დაკავშირებით თეატრის გუნდმა, ორკესტრმა, სოლისტებმა ვლადიმერ ზივას ხელმძღვანელობით შეასრულეს ორატორია ა. ჩაიკოვსკის „რუსული რექვიემი“, რომელიც დაიწერა თეატრის დაკვეთით.
თეატრში შემოსვლა დაიწყეს ახალგაზრდა შემოქმედებითმა ძალებმა: სადირიჟორო სცენაზე დადგა ანდრეი ლებედევი, თეატრში მოვიდნენ სოლისტები: ნ. ბიზეევა, ნ. არზიაევა, ვ. ემელინი, ა. გრიგორიევი, გ. ნიზამოვა, მ. როდიონოვი.
შემოქმედებით ასოციაციას ხელმძღვანელობს რუსეთის დამსახურებული არტისტი ტატიანა გატოვა. მისი უშუალო მონაწილეობით, რეპერტუარი შეივსო სხვადასხვა მუსიკალური ჟანრის სპექტაკლებით: ოპერა „ალეკო“, ოპერეტები „ღამურა“ და „სილვა“, რომელთა გარეშე ძნელი წარმოსადგენია მუსიკალური თეატრი, სპექტაკლი მსოფლიოს.საუკეთესო ოპერეტებისა და მიუზიკლების ფრაგმენტებიდან „ბრავო! ბრავისიმო!“, რომელიც ყოველთვის ავსებს დარბაზს; ბალეტები „შავ-თეთრი კინო“, „გზა“, „ნოველები: მხოლოდ სიყვარულზე“ - დადგმული თეატრის მთავარი ქორეოგრაფი ალექსანდრე მაცკოს მიერ, საბავშვო სპექტაკლები „კონკია“ და „ჯუჯა ცხვირი“. სწორედ კრასნოდარში შედგა ცნობილი კომპოზიტორის ეფრემ პოდგაიეცის ოპერის „ჯუჯა ცხვირის“ პრემიერა და უდიდესი წარმატება ხვდა წილად. სპექტაკლი საინტერესოა არა მხოლოდ ბავშვებისთვის, არამედ მათი მშობლებისთვისაც. მასში ახლებურად გამოვლინდნენ თეატრის წამყვანი სოლისტები.
დიდი ყურადღება ეთმობა საინტერესო მუსიკალურ პროგრამებს. მათ შორის არის კონცერტების სერია „სცენები რუსული ოპერებიდან“. პროექტის უნიკალურობა იმაში მდგომარეობს, რომ მაყურებელს საშუალება აქვს ერთ საღამოს საკონცერტო სპექტაკლში მოისმინოს ცნობილი რუსული ოპერების ყველაზე თვალსაჩინო ფრაგმენტები, რომლებიც, მათი მასშტაბისა და დანიშნულების გამო (განკუთვნილია დიდი რაოდენობით იშვიათი ხმისთვის), იშვიათი სანახაობაა თუნდაც დიდი დედაქალაქების თეატრებში. ამ ციკლის ოთხივე პროგრამას დიდი წარმატება ხვდა წილად მაყურებლებს შორის და გადაწყდა გალა კონცერტის ჩატარება: „რუსული ოპერები: საუკეთესო საუკეთესოთაგან“. ამ კონცერტის პროგრამის შედგენისას გათვალისწინებული იყო თავად მაყურებლის სურვილი.
აკადემიის „ახალი პერედვიჟნიჩესტვოს“ საგანმანათლებლო პროექტის ფარგლებში, მუსიკალური თეატრის სცენაზე გაიმართა ცნობილი „ტერემ კვარტეტის“, პიანისტ ანდრეი დიევის კონცერტები ყუბანის სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად (დირიჟორი — ვლადიმერ ზივა), ალექსანდრე ზახაროვის (დიდი თეატრი) კონცერტი. დიდი თეატრის სოლისტებმა ლოლიტა სემენინამ, ოლეგ დოლგოვმა და ანდრეი გრიგორიევმა მთავარი როლები შეასრულეს თეატრის სპექტაკლში „ევგენი ონეგინი“. გაზაფხულზე კი კრასნოდარის მაყურებლებმა პრაღის ოპერის სოლისტი დამირ ბასიროვი იხილეს ონეგინის როლში. შემოქმედებითი საზოგადოების ასეთი გამოცდილება უდავოდ სასარგებლო გახდა კრასნოდარის მუსიკალური თეატრის სოლისტებისთვის.
გაზაფხულზე, ყუბანის მთავარ მუსიკალურ სცენაზე, მოსკოვის მუსიკალურმა თეატრმა „ჰელიკონ-ოპერა“ წარმოადგინა პრემიერა დავიდ ტუხმანოვის ოპერისა „დედოფალი“. სანქტ-პეტერბურგისა და მოსკოვის აუდიტორიის შემდეგ კრასნოდარის მცხოვრებლებმა პირველებმა ნახეს წარმოდგენა რუსეთის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პიროვნების — იმპერატრიცა ეკატერინე II-ის ცხოვრებაზე. რეკონსტრუირებული დარბაზის ტექნიკურმა შესაძლებლობებმა სასიამოვნოდ გააკვირვა თეატრის სტუმრები.
მუსიკალური კომედიის — „გამარჯობა, მე თქვენი დეიდა ვარ!“ პრემიერა გაიმართა სოფელ ლორისში, კულტურის სასახლის ბაზაზე. ასეთი გასვლითი პრაქტიკა, მიუხედავად იმისა, რომ შედარებით ცოტა ხანია არსებობს ადგილობრივი მოსახლეობის სასიხარულოდ, უკვე ნაყოფს იძლევა. ახლა ეს კაშკაშა და დაუვიწყარი სპექტაკლი გადავიდა სტაციონარულ პლატფორმაზე.
ქალაქ კრასნოდარის დღის აღსანიშნავად შედგა დიდი ხნის ნანატრი პრემიერა, ცნობილი ოპერა პ. ჩაიკოვსკის „პიკის ქალი“. ეს არის სერიოზული ეტაპი თეატრის ისტორიაში, ნიშანი იმისა, რომ მისი დასი დედაქალაქის მაღალ დონეს შეესაბამება. სპექტაკლი დადგა ცნობილი რეჟისორის, ბორის პოკროვსკის მემკვიდრემ ოლგა ივანოვამ.
2011 წლის ოქტომბრის ბოლოს გამოვიდა ახალი პროექტი სახელწოდებით „ოპერის სამი საუკუნე. ახალგაზრდები — ახალგაზრდებს“. ეს არის კრასნოდარის მუსიკალური თეატრის, რუსეთის ფედერაციის თეატრის მუშაკთა კავშირისა და სანქტ-პეტერბურგის ნ. რიმსკი-კორსაკოვის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიის ერთობლივი პროექტი. ამ პროექტის ფარგლებში იმართება სამი ნაკლებად ცნობილი ოპერის სამი პრემიერა: გ. დონიცეტის „ზარი, ანუ როგორ უნდა დაქორწინდე სწორად“, ჯ. პერგოლეზის „Stabat mater“ და ვ. ჰოდოშის სახუმარო ოპერა „დათვი“. პროექტის მთავარი მიზნები და ამოცანები იყო კრასნოდარის აუდიტორიისთვის გაეცნო უნიკალური მუსიკალური მასალა, ასევე ახალგაზრდა რეჟისორები, რომლებსაც დაევალათ ამ ოპერების დადგმა. ესენი არიან პეტერბურგის ნ. რიმსკი-კორსაკოვის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკალური თეატრის სარეჟისორო ფაკულტეტის კურსდამთავრებულები და სტუდენტები (პროფესორ ი. ტაიმანოვას კლასი). ამ შემოქმედებითი აქციის უჩვეულოობა ის არის, რომ ის ტარდება კრასნოდარის მუსიკალური თეატრის თეატრალურ დარბაზში „თეთრ როიალთან“.
2012 წლის აპრილიდან თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი გახდა ყუბანის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე ანდრეი ლებედევი.
რეპერტუარში გაჩნდა ახალი საკონცერტო პროგრამა „მომხიბლავი ოპერეტა“. ასევე ყუბანის საზოგადოების საყვარელი ოპერეტა ი. შტრაუსის „ბოშების ბარონი“ დადგმული მუსიკალური თეატრის რეჟისორისა და მთავარი ქორეოგრაფის ალექსანდრე მაცკოს მიერ. მასვე ეკუთვნის ახალი ერთმოქმედებიანი ბალეტების: „მოცარტი“ და „ბოლერო“ პრემიერები, ასევე საოჯახო მუსიკალური ზღაპარი „ალი-ბაბა, ანუ სპარსული ბაზრის ორმოცი სიმღერა“.
2013 წლის 27 აპრილიდან 30 აპრილამდე, მუსიკალურმა თეატრმა უმასპინძლა თანამედროვე ქორეოგრაფიის I საერთაშორისო ფესტივალს, „კრასნოდარი-13“, რომელშიც მონაწილეობა მიიღეს: პერმის ხელოვნების ცოცხალმა ლეგენდამ — „ევგენი პანფილოვის ბალეტი", ეკატერინბურგის ორიგინალურმა ავანგარდულმა ტატიანა ბაგანოვას ჯგუფმა „პროვინციული ცეკვები“ და რადუ პოკლიტარუს საავტორო თეატრმა „კიევ-მოდერნბალეტი“. ფესტივალი გაიხსნა მუსიკალური თეატრის საბალეტო ჯგუფის ორი პრემიერით: ევგენი აკიმოვის ბალეტი-ტანგო „Historia de un amor“, ანუ „ცეცხლოვანი ტანგო“ და ალექსანდრე მაცკოს ბალეტი-ბენდი „The Beatles. Love…“, რომელთა დადგმით თანამედროვე ქორეოგრაფიის ქრონოლოგია დაიწყო კრასნოდარში.
მუსიკალურმა თეატრმა 2013 წლის სექტემბერში გახსნა მე-80 საიუბილეო სეზონი. კრასნოდარის მუსიკალური თეატრის მრავალჟანრიანი რეპერტუარის პალიტრა ავტომატურად კარნახობდა საიუბილეო სეზონის მთელი წლის განმავლობაში აღნიშვნის იდეას. ასე რომ, შენობის ფასადზე გამოსახული იყო ოთხი მინიფესტივალის პლაკატი „ოთხი სეზონი: შემოდგომა — ოპერეტა. ზამთარი — ოპერა. გაზაფხული — თანამედროვე ქორეოგრაფია. ზაფხული — მიუზიკლი“. თითოეული ფესტივალი მოიცავდა მოწვევას დედაქალაქის თეატრების ვარსკვლავებისთვის, მონაწილეობა მიეღოთ კრასნოდარის მუსიკალური თეატრის სპექტაკლებში. ოპერეტის ფესტივალის სტუმრები გახდნენ მოსკოვის ოპერეტას სოლისტები სვეტლანა კრინიცკაია, ანა ნოვიკოვა და ოლეგ კორჟი, სოლისტები პეტერბურგიდან ოლგა ლოზოვაია და ივან კორიტოვი. მოსკოვის ოპერეტის ლეგენდების — რუსეთის სახალხო არტისტების, რუსული ოპერეტის ლეგენდების სვეტლანა ვარგუზოვას და იური ვედენეევის მონაწილეობა — ფესტივალის გალა კონცერტის ნამდვილი მშვენება გახდა.
კრასნოდარში ოპერის ფესტივალი პეტერბურგის მარიინსკის თეატრის მხარდაჭერით გაიმართა. მისი სტუმრები გახდნენ მარიინსკის თეატრის სოლისტები — რუსეთის დამსახურებული არტისტი ახმედ აგადი, ოქსანა შილოვა და ვლადიმერ მოროზი. გალა კონცერტის რეჟისორი იყო მარიინსკის თეატრის დირექტორი — რუსეთის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე ირკინ გაბიტოვი. ოპერის ფესტივალის ფარგლებში ასევე ჩატარდა ახალგაზრდა ოპერის მომღერლების I საერთაშორისო კონკურსი „ოპერა საზღვრებს გარეშე“, მარიინსკის თეატრის აკადემიის ახალგაზრდა ოპერის მომღერლებისა და პირადად აკადემის სამხატვრო ხელმძღვანელის, რუსეთის სახალხო არტისტის, ლარისა გერგიევას მხარდაჭერით. რომელიც ასრულებდა საოპერო ფესტივალის სამხატვრო ხელმძღვანელის მოვალეობას და სათავეში ედგა საერთაშორისო ვოკალური კონკურსის კომპეტენტურ ჟიურის.
გაზაფხულზე, საიუბილეო სეზონის აღნიშვნის ფარგლებში, გაიმართა თანამედროვე ქორეოგრაფიის II საერთაშორისო ფესტივალი. მისი სტუმარი იყო მოსკოვის სტანისლავსკის და ვ. და. ნემიროვიჩ-დანჩენკოს სახელობის აკადემიური მუსიკალური თეატრი, რომელმაც მოიტანა სამი ერთმოქმედებიანი ბალეტი „ტყეში“ ნაჩო დუატოს (ესპანეთი) რეჟისურით, „პატარა სიკვდილი“ და „ექვსი ცეკვა“ ირჟი კილიანის (ჩეხეთი, ნიდერლანდები) რეჟისურით. ფესტივალის სტუმრები იყვნენ ასევე ეროვნული თეატრის პრემია „ოქროს ნიღაბის“ მფლობელები ვლადიმერ ვარნავა (სანქტ-პეტერბურგი) და ტატიანა ბაგანოვა (ეკატერინბურგი). მათი წარმოდგენილი ბალეტების — „ფანჯარა შუა ზამთრისაკენ“ და „ილუზია“ პრემიერები დაემატა კრასნოდარელთა საყვარელ ბალეტს „ნოველები: მხოლოდ სიყვარულზე“, მუსიკალური თეატრის მთავარი ქორეოგრაფის, ალექსანდრე მაცკოს მიერ დადგმული.
კრასნოდარის მუსიკალური თეატრის მე-80 სეზონის საიუბილეო აღნიშვნის ჯადოსნური ჯოხის ბოლო ტალღა იყო ფესტივალი „ოთხი სეზონი. ზაფხული. მუსიკალური“. ფესტივალი გაიხსნა სეზონის პრემიერით — მსუბუქი ოპერით „გოგოლი. ჩიჩიკოვი. სულები“ (რუსეთის ფედერაციის ხელოვნების დამსახურებული მუშაკის, ოქროს ნიღბის მფლობელის ალექსანდრე პანტიკინის მუსიკა, ალექსანდრე მაცკოს დადგმით პრემიერა შედგა 2014 წლის 23 მარტს). სწორედ ამ წარმოდგენით კრასნოდარის მხარემ ოფიციალურად გახსნა კულტურის წელი რუსეთში. ფესტივალის სტუმრები იყვნენ: დედაქალაქის მიუზიკლის ვარსკვლავები — თეატრის მსახიობი ა. რიბნიკოვა (მოსკოვი) ანა კურკოვა, თეატრის მსახიობი რ. ვიქტიუკი (მოსკოვი) ვალერი გვიმრაძე (სეხპოსოვი), მოსკოვის მუსიკალური კომედიის თეატრის არტისტები როსტისლავ კოლპაკოვი და ელენა გაზაევა და პეტერბურგის მუსიკალური კომედიის თეატრის მსახიობი ივან კორიტოვი.
სეზონის შესაჯამებლად, დასის საერთო შეკრებაზე მივიდა კრასნოდარის მხარის კულტურის მინისტრი გ. სოლიანინა. მისი ხელითვე მიიღო მუსიკალური თეატრის ოთხმა სოლისტმა ყუბანის დამსახურებული არტისტის საპატიო წოდება (ნატალია ბიზეევა, ოქსანა ავაკიანი, ვლადისლავ ემელინი და ვლადიმერ კუზნეცოვი). თეატრის მთავარ ქორეოგრაფს და რეჟისორს ალექსანდრე მაცკოს მიენიჭა ყუბანის ხელოვნების დამსახურებული მუშაკის წოდება, ხოლო კონცერტმაისტერ ლუდმილა თეკოევას მიენიჭა ყუბანის კულტურის დამსახურებული მუშაკის წოდება.
სეზონის ბოლოს ანდრეი ლებედევმა დატოვა თეატრი. 2014 წლის აგვისტოში მთავარი დირიჟორის პოსტი დაიკავა ვიქტორ ოლინმა, რომელიც ჩამოვიდა ეკატერინბურგიდან, სადაც ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა სვერდლოვსკის მუსიკალური კომედიის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში.
კრასნოდარის მუსიკალური თეატრი ყუბანის უძველესი თეატრია, რომელმაც თავისი არსებობის გზაზე თავბრუდამხვევი აღმავლობა და ურთულესი პერიოდები გამოიარა, რამდენჯერმე შეიცვალა სტატუსი უფრო მაღალით. ამჟამად თეატრი არის განვითარების იმ ეტაპზე, როცა გაზვიადების გარეშე შეიძლება ლაპარაკი ყუბანის მუსიკალური კულტურის განვითარებისა საკმაოდ მაღალ დონეზე.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის თეატრები კატეგორია:კრასნოდარის მხარის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:1933 წელს დაარსებულები კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით კატეგორია:მუსიკალური თეატრები
ანრი-პიტიეს ეროვნული პარკი
ანრი-პიტიე — ვენესუელის უძველესი ეროვნული პარკი. შეიქმნა 1937 წელს. ცნობილია ფრინველთა სამყაროს მრავალფეროვნებით. მისი ეკოსისტემა იცვლება ზღვის დონიდან სიმაღლის მიხედვით.
თავდაპირველად პარკს რანჩო-გრანდე ერქვა, მაგრამ შემდეგში, შვეიცარიელი ბიოლოგისა და პარკის შექმნის ხელშემწყობის, ანრი პიტიეს პატივსაცემად მისი სახელი ეწოდა. ანრი-პიტიე ვენესუელაში 1917 წელს ჩავიდა და მოახდინა ქვეყნის 30 000-ზე მეტი მცენარეთა სახეობის კლასიფიკაცია. მან მტკიცედ გადაწყვიტა რამდენიმე წელი მიეძღვნა დღევანდელი პარკის ტერიტორიის ფლორისა და ფაუნის შესწავლისთვის.
ეროვნული პარკის ფართობი 1078 კმ²-ს შეადგენს და მდებარეობს არაგუის შტატის ჩრდილოეთ ნაწილში. მოიცავს მისი სანაპირო ზოლის უდიდეს ნაწილს და კარაბობოს შტატის მთიან არეალს. ესაზღვრება სან-ესტებანის ეროვნულ პარკს.
პარკი შედგება ორი გეოგრაფიული სისტემისგან,პირველი მათგანია ფრიალო მთების ზონა, სადაც 500-ზე მეტი სახეობის ფრინველია გავრცელებული, რომელთაგან 22 ენდემურია. პარკში გაედინება 9 მდინარე და გამოირჩევა ფლორის დიდი მრავალფეროვნებით. მეორე სისტემას წარმოადგენს სანაპირო ზონა უბებით, პლაჟებითა და კურორტებით, რომელთაც უზარმაზარი ტურისტული პოტენციალი გააჩნიათ.
ეკოლოგიური მნიშვნელობის გარდა, დიდია პარკის, როგორც წყლის სერიოზული მარაგის მნიშვნელობა, რომლითაც მარაგდება გარშემო მდებარე ქალაქები. პარკის ტერიტორიაზე მოყავთ ერთ-ერთი საუკეთესო კაკაო მთელ მსოფლიოში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელის ეროვნული პარკები კატეგორია:1937 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები კატეგორია:არაგუის შტატის გეოგრაფია კატეგორია:ვენესუელის ტყეები კატეგორია:არაგუის შტატის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:1937 წელს დაარსებულები ვენესუელაში
პანამის არხი
300px|მინიატიურა|პანამის არხის მდებარეობა thumb|300პქ|არხის ერთ-ერთი ჩამკეტი [[კარიბის ზღვა|კარიბის ზღვის გასასვლელთან]] thumb|300px|NASA-ს მიერ გადაღებული თანამგზავრული ფოტო პანამის არხი (Canal de Panamá) — სანაოსნო არხი პანამაში, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს. არხი ჭრის პანამის ყელს და წარმოადგენს საერთაშორისო საზღვაო ვაჭრობის უმნიშვნელოვანეს არტერიას. არხის ორივე დაბოლოება სპეციალური რაბებითაა დაკეტილი, რათა მოხდეს გემების აწევა გატუნის ტბის სიმაღლემდე, ზღვის დონიდან 26 მეტრზე. გატუნის ტბა ხელოვნურად შეიქმნა არხის მშენებლობისას, სამუშაოს შემცირების მიზნით. ამჟამინდელი საკეტების სიგანე 33,5 მეტრია. მესამე, უფრო ფართო საკეტი ამჟამად მშენებლობის პროცესშია და მისი გახსნა 2015 წლისთვის იგეგმება. არხის სიგრძე 77,1 კილომეტრია.
არხის მშენებლობა 1881 წელს საფრანგეთმა დაიწყო, თუმცა საინჟინრო პრობლემებისა და გავრცელებული დაავადებებით გამოწვეული მაღალი სიკვდილიანობის გამო პროექტზე მუშაობა შეჩერდა. ამის შემდეგ, პროექტი ამერიკის შეერთებული შტატების ხელში გადავიდა, რომელმაც მშენებლობა ათ წელში, 1914 წელს დაასრულა. არხის გახსნით გემებმა თავიდან აიცილეს გრძელი, სახიფათო ჰორნის კონცხის გზა, სამხრეთ ამერიკის უკიდურესი სამხრეთი წერტილის შემოვლით (დრეიკის სრუტეში) ან მაგელანის სრუტის გავლით. ამ ერთ-ერთმა უმსხვილესმა და ურთულესმა საინჟინრო პროექტმა, რაც კი კაცობრიობას ოდესმე განუხორციელებია, გემებს საშუალება მისცა, იმოძრაონ ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს შორის იმის ნახევარ დროში, რაც მანამდე სჭირდებოდათ. მოკლე, სწრაფმა და უსაფრთხო გზამ აშშ-ის დასავლეთ სანაპიროსა და წყნარი ოკეანის ნაპირზე მდებარე ქვეყნებს შორის, ამ უკანასკნელთ საშუალება მისცა, უფრო ინტეგრირებულნი გამხდარიყვნენ მსოფლიო ეკონომიკაში.
ამ პერიოდის განმავლობაში, დღევანდელი პანამის არხის ტერიტორია ჯერ კოლუმბიას ეკუთვნოდა, შემდეგ საფრანგეთს, შემდეგ კი აშშ-ს, რომელმაც მისი მშენებლობა დაასრულა. 1999 წელს არხი პანამის მთავრობას გადაეცა, როგორც დიდი ხნით ადრე იყო დაგეგმილი. არხის გახსნიდან, 1914 წლიდან, 2008 წლამდე გემების წლიური ტრაფიკი 1000-დან 14 702-მდე გაიზარდა, მოცულობა კი პანამის არხის უნივერსალური საზომი სისტემით (PC/UMS) 309,6 მილიონ ტონამდე. 2008 წლისთვის, არხში გავლილი იყო 815 000 გემი, რომელთაგან ბევრი იმაზე დიდი მოცულობის იყო, ვიდრე თავდაპირველად იგეგმებოდა. უმსხვილეს გემებს, რომლებსაც დღეს არხში გავლა შეუძლიათ პანამაქსს უწოდებენ. ამერიკის სამოქალაქო ინჟინერიის საზოგადოებამ პანამის არხი მსოფლიოს ახალ შვიდ საოცრებათა შორის დაასახელა.
ისტორია
პანამის ყელის გასწვრივ არხის ხსენება პირველად 1534 წელს მოხდა, როდესაც საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორმა და ესპანეთის მეფე კარლ V ჰაბსბურგმა გამოაქვეყნა გამოკვლევის ანგარიში, რომელიც მიზნად ისახავდა ამერიკის კონტინენტზე გამავალი გზის შექმნას, რომელიც ესპანეთსა და პერუს შორის გემების მიმოსვლას გააადვილებდა. ასეთი გზა ესპანეთს სამხედრო უპირატესობას მისცემდა პორტუგალიასთან მიმართებაში. 1788–1793 წლების ექსპედიციის შედეგად, ესპანეთის სამსახურში მყოფმა იტალიელმა ოფიცერმა და მკვლევარმა ალესანდრო მალასპინამ არხის მშენებლობის გეგმა წარმოადგინა.
1849 წელს კალიფორნიაში ოქროს აღმოჩენამ ატლანტისა და წყნარი ოკეანეების დაკავშირების კიდევ უფრო დიდი ინტერესი განაპირობა. რამდენიმე წელში, 1855 წელს პანამის ყელზე გაიყვანეს პანამის რკინიგზა. ეს სახმელეთო კავშირი სასიცოცხლო მნიშვნელობის გახდა დასავლეთ ნახევარსფეროს ინფრატსტრუქტურაში, რომელმაც მნიშვნელოვნად გააადვილა ვაჭრობა და ფაქტობრივად განსაზღვრა მომავალი არხის გზა.
ოკეანეებს შორის საწყლოსნო გზის გაყვანა ჯერ კიდევ იდეალურ გამოსავლად რჩებოდა; 1855 წელს, კუნძულ მენზე დაბადებულმა და აშშ-ის მთავრობისათვის მომუშავე ინჟინერმა უილიამ კენიშმა გამოიკვლია პანამის ყელი და შეიმუშავა სპეციალური მოხსენება სამომავლო არხის გზის თაობაზე. მისი მოხსენება წიგნად გამოქვეყნდა, რომელსაც ერქვა „პრაქტიკულობა და მნიშვნელობა გემების არხისა, რომელიც ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს დააკავშირებს“ (The Practicality and Importance of a Ship Canal to Connect the Atlantic and Pacific Oceans).
1877 წელს, საფრანგეთის ფლოტის ოფიცერმა არმან რეკლიუმ და ინჟინერმა ლუსიენ ნაპოლეონ ბონაპარტ-ვაისმა პანამის ყელი გამოიკვლიეს და არხის ფრანგული ვარიანტის გზა წარმოადგინეს. საფრანგეთს წარმატებული გამოცდილება ჰქონდა უფრო გრძელი სუეცის არხის პროექტის განხორციელებაში, რაც მას ამ შემთხვევაში მეტ სიმამაცეს ჰმატებდა.