cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
უილიამ სიდისი
ბავშვობა და მშობლები
უილიამ ჯეიმზ სიდისი დაიბადა უკრაინელი ებრაელი ემიგრანტების ოჯახში 1898 წლის 1 აპრილს, ნიუ-იორკში. მისი მამა, მედიცინის დოქტორი ბორის სიდისი, პოლიტიკური განდევნის გამო, 1887 წლიდან იყო ემიგრაციაში. დედამისმა, ასევე მედიცინის დოქტორმა, სარა მანდელბაუმ სიდისმა თავის ოჯახთან ერთად თავიდან აირიდა პოგრომი და ისიც ამერიკაში გამოექცა მას. სარამ ჩააბარა ბოსტონის უნივერსიტეტში და დაამთავრა მედიცინის ფაკულტეტი 1897 წელს.
უილიამს სახელი დაარქვეს მისი ნათლიის, ბორისის კოლეჯის მეგობრის, ამერიკელი ფილოსოფოსის უილიამ ჯეიმზის მიხედვით. ბორისი იყო ფსიქიატრი და გამოცემული ჰქონდა უამრავი წიგნი თუ სტატია. ასევე მან გაკვალა გზა პათოლოგიური ფსიქოლოგიის სფეროში. ბორისი იყო პოლიგლოტი და უილიამიც მამის მსგავსად განივითარა ეს უნარი ახალგაზრდობის ასაკში.
ცხენისებრნი
ცხენისებრნი (Equidae) — ძუძუმწოვრების ოჯახი კენტჩლიქოსნების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 200-280 სმ, კუდისა — 40-50 სმ, სიმაღლე მინდაოში — 110-146 სმ, მასა 120-350 კგ აღწევს. შინაური ჯიშების ზომა და მასა გაცილებით მეტია. აქვთ მაღალი კიდურები, რომლებიც თითო თითით ბოლოვდება, ტიტველი დინგი, კისერზე — ფაფარი, კუდზე — ძუა, სხეულის შეფერილობა მეტწილად ერთფეროვანია, ზოგი — ჭრელია. გავრცელებული არიან ფართოდ. ბინადრობენ სტეპებში, სავანებში. მაკეობა გრძელდება 12-13 თვემდე. შობენ თითო ნაშიერს. სქესობრივად მწიფდებიან 2-3 წლისა. ცხენისებრნთა რაოდენობა ძალზე შემცირებულია. ზოგი (ტარპანი, კვაგა) ამოწყვეტილია. ცხენისებრნი ამჟამად წარმოდგენილია ერთი გვარის 7 სახეობით: პრჟევალსკის ცხენი, ზებრა, კანჯარი და სხვა. ცხენისებრნთა ისტორია კარგად არის შესწავლილი ჩრდილოეთ ამერიკაში, სადაც ბინადრობდნენ ადრინდელი ეოცენიდან გვიან პლიოცენამდე. აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში ცხენისებრნი გავრცელდნენ ჩრდილოეთ ამერიკიდან ადრე მიოცენში, გვიანდელ მიოცენში და გვიანდელ პლიოცენში. ცხენისებრნთა განვითარების ისტორიას მიეძღვნა ვლადიმერ კოვალევსკის კლასიკური გამოკვლევები.
ლიტერატურა
* კატეგორია:კენტჩლიქოსნები
Camponotus guppyi
Camponotus guppyi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
უილიამ სიდისი
ბავშვობა და მშობლები
უილიამის მშობლები არ ეთანხმებოდნენ სწავლის ჩარჩოებში მოქცევას და ორიენტირებულნი იყვნენ შვილისთვის ფართო ცოდნის უწყვეტად მიღებაზე, რის გამოც ისინი არაერთხელ გამხდარან კრიტიკის ობიექტნი. უკვე 18 თვის ასაკში სიდისს შეეძლო ნიუ-იორკ თაიმსის წაკითხვა, 8 წლის ასაკში ისწავლა 8 ენა(ლათინური, ბერძნული, ფრანგული, რუსული, გერმანული, თურქული, სომხური და ებრაული).
ჰარვარდის უნივერსიტეტი და კოლეჯში ცხოვრება
მართალია თავიდან უნივერსიტეტმა ნაჩქარევი უარით უპასუხა ბორის სიდისის განზრახვას 9 წლის ასაკში ჩაერიცხა შვილი, თუმცა 1909 წელს, სიდისი გახდა ყველა დროის ყველაზე ახალგაზრდა ადამიანი, რომელიც ჩაირიცხა ჰარვარდის უნივერსიტეტში. ის იყო 11 წლის, როდესაც მონაწილეობა მიიღო ჰარვარდის პროგრამაში, რომლითაც სტუდენტებს საშუალება ეძლეოდათ ვადაზე ადრე ესწავლათ უნივერსიტეტში. 1910 წლის დასაწყისში სიდისი ისე დაეუფლა უმაღლესის მათემატიკას, რომ უკვე თავად ავარჯიშებდა ჰარვარდის მათემატიკური კლუბის წევრებს. მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიების ინსტიტუტის პროფესორმა, დენიელ კომსტოკმა იწინასწარმეტყველა, რომ სიდისი გახდებოდა უდიდესი მათემატიკოსი და ამ სფეროს ლიდერი მომავალში. სიდისმა 1910 წლიდან დაიწყო სრული კურსის გავლა და უკვე 1914 წლის 18 ივნისს, 16 წლის ასაკში, მოიპოვა ბაკალავრის ხარისხი ტექნოლოგიების დარგში.
უნივერსიტეტის დამთავრებიდან მალევე მან რეპორტიორებს განუცხადა რომ სურდა კარგი ცხოვრება, რაც მისთვის ნიშნავდა ცხოვრებას იზოლაციაში. ის იღებდა ანაზღაურებას ბოსტონ ჰერალდისგან, რადგანაც მისთვის ამზადებდა სტატიებს. სიდისი იფიცებოდა, რომ დარჩებოდა უცოლო და არასოდეს დაქორწინდებოდა, რადგანაც თვლიდა, ქალი ვერასოდეს დააკარგვინებდა თავს. თუმცა, მოგვიანებით მან განიცადა დიდი სიყვარული ახალგაზრდა ქალის, მარტა ფოლის მიმართ. ამის შემდეგ, მოგვიანებით სწავლა განაგრძო ჰარვარდის კურსდამთავრებულთა სკოლაში მეცნიერება და ტექნოლოგიების მიმართულებით.
პოლიტიკა და პატიმრობა
1919 წელს სიდისი დააპატიმრეს სოციალისტთა მიერ გამართულ მაისის დღისადმი მიძღვნილ აღლუმში მონაწილეობისთვის, რადგანაც მათ გამოიყენეს ძალადობრივი ქმედებები. მას მიუსაჯეს 18 თვიანი პატიმრობა აჯანყებისკენ მოწოდების ბრალდებით. უილიამის დაპატიმრებამ გამოხმაურება ჰპოვა გაზეთებში, რადგანაც ის ჰარვარდის ნაადრევად დამთავრების გამო საკმაოდ ცნობილი იყო ადგილობრივ საზოგადოებაში. სასამართლო პროცესზე სიდისმა განაცხადა რომ ის ეწინააღმდეგებოდა მსოფლიო ომს და იყო პაციფისტი, ასევე - სოციალისტი(მოგვიანებით მან თავისი კვაზი-ლიბერტარიანული ფილოსოფია საკუთარ და ამერიკული საზოგადოების იდეათა საფუძველზე განავითარა). მამამისმა მიაღწია შეთანხმებას ოლქის რწმუნებულთან, რომ სანამ სააპელაციო საჩივარს განიხილავდა სასამართლო, გაეთავისუფლებინათ შვილი; იმ დახმარების სანაცვლოდ, რაც მან ოლქის რწმუნებულის მშობლებს წლების წინ ნიუ ჰემფშირის სანატორიუმში გაუწია. მათ ის წაიყვანეს კალიფორნიაში, სადაც რამდენიმე წელი გაატარა. სანატორიუმში ყოფნის განმავლობაში მშობლებმა მოახდინეს მისი „შეცვლა“ რეაბილიტაციის კურსების წყალობით.
შემდგომი ცხოვრება
ამერიკის აღმოსავლეთ სანაპიროებისკენ დაბრუნების შემდეგ ჯეიმზი ცდილობდა ეცხოვრა დამოუკიდებელი და განმარტოებული ცხოვრებით. ის მუშაობდა მხოლოდ მზარდი სისწრაფის ტექნოლოგიებზე და ასევე სხვა იმ დროისთვის განუვითარებელ მოწყობილობებზე. ის მოღვაწეობდა ნიუ-იორკში და ამის გამო თანდათან ჩამოშორდა მშობლებს. წლების შემდეგ ის დაბრუნდა მასაჩუსეტსში და წლების განმავლობაში იყო დაპატიმრების რისკის ქვეშ.
ის აგროვებდა საავტომობილო გადამცემებს, აქვეყნებდა ნაშრომებს პერიოდულ გამოცემებში, სწავლობდა ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიას. 1933 წელს სიდისმა გაიარა საზოგადოებასთან ურთიერთობის (მომსახურების) სფეროში გამოცდები, თუმცა აიღო საკმაოდ დაბალი, 254 ქულა. პირად წერილებში სიდისი წერდა, რომ ამ დროს არ იყო საკმარისად თავდაჯერებული.
უილიამ ჯეიმზ სიდისი გახდა პრესის ობიექტი, რომლის შესახებაც ფსევდონიმით დაიწერა სტატია. გამოქვეყნებულ მასალებში აღწერილი იყო სიდისის განმარტოებული ცხოვრება, სადაც აღნიშნული იყო რომ ის ცხოვრობდა ძალიან ღარიბულად. ამის გამო მან პირადი ცხოვრების უფლების დარღვევის გამო მიმართა სასამართლოს. მართალია მოსამართლე ჩარლზ ედვარდ კლარკი გამოხატავდა სიმპათიას სიდისის მიმართ, აღნიშნავდა რომ გამოქვეყნებული სტატიით შეილახა მისი უფლებები, განიცადა მორალური ტანჯვა და მსგავსი ქმედება დამამცირებელი იყო პირისათვის, მაგრამ სასამართლოს შემადგენლობა არ დაეთანხმა მას და გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომ ზოგად პიროვნულ უფლებებში ჩარევა დასაშვებია მაშინ, როდესაც არსებობს საზოგადოებრივი ინტერესი პირის მიმართ. შესაბამისად, სიდისმა პროცესი წააგო.
1944 წელს სიდისი ტვინში სისხლჩაქცევით გარდაიცვალა ბოსტონში, 46 წლის ასაკში. მამამისიც იმავე დაავადებით გარდაიცვალა 1923 წელს.
ლიტერატურა
LaMay, Craig L. (2003). Journalism and the Debate Over Privacy. LEA's Communication Series. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, Inc.. ISBN 978-0-8058-4626-3. Wallace, Amy (1986). The Prodigy: a Biography of William James Sidis, America's Greatest Child Prodigy. New York: E.P. Dutton & Co.. ISBN 0-525-24404-2. Seitz, Robert N. (2002). "Review of Amy Wallace, The Prodigy (1986)". High IQ News. Retrieved 2010-09-21.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1898 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
ზიგნალჰორნი
სიგნალჰორნი (Signalhorn) — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს აისხოლის მუნიციპალიტეტის სამხრეთით, ვალეს კანტონში. აღმართულია ტურტმანისა და გინალის ხეობებს შორის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
Camponotus guttatus
Camponotus guttatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ამორფული სხეული
ამორფული სხეულები — მყარი სხეულები, რომელთა ატომურ მესერს აქვს ახლო წყობა და არ აქვს შორი წყობა, რომელიც დამახასიათებელია კრისტალური სტრუქტურისთვის.
ამორფული სხეულებისათვის დამახასიათებელია თვისებების იზოტროპია და განსაზღრული დნობის ტემპერატურის არ არსებობა: ტემპერატურის მომატებასთან ერთად ამორფული სხეულები თანდათანობით რბილდებიან და მინირების ტემპერატურაზე ზევით (Tg) გადადის თხევად მდგომარეობაში.
სტრუქტურა
კვლევებმა აჩვენეს, რომ სითხეების და ამორფული სხეულების სტრუქტურებს ბევრი საერთო აქვთ. ამორფულ და თხევად სხეულებში შეიმჩნევა ნაწილაკების შეფუთვის (ატომები ან მოლეკულები) ახლო წყობა. ამ მიზეზით ითვლება, რომ ამორფული სხეულები ძალიან სქელი/ბლანტი (გამაგრებული) სითხეებია.
თვისებები
ამორფულ სხეულებზე გარე ზემოქმედებისას აღმოაჩენენ ერთდროულად დრეკად თვისებებს, როგორც კრისტალურ მყარ სხეულებში, და დენადობას, როგორც სითხეებში. ხანმოკლე ზემოქმედებისას (დარტყმები) ისინი იქცევია როგორც მყარი სხეულები და ძლიერი დარტყმისას იმსხვრევიან ნაწილებად. ხოლო ხანგრძლივი ზემოქმედებისას (მაგალითად გაწელვა, გაჭიმვა) ამორფული სხეულები მიედინებიან. ამაში შეიძლება დავრწმუნდეთ თვითონ,თუკიმოთმინებიდ დავაკვირდებით. ელექტრული თვისებების მიხედვით, ჰყოფენ ამორფული ლითონები, ამორფული არალითონები, და ამორფული ნახევარგამტარები. ამორფულ სხეულებს წარმოადგენს ასევე ფისები თუკი მას დავაქუცმაცებთ და მიღებული მასით შევავსებთ ჭურჭელს, მაშინ რამდენომე ხნის შემდეგ ფისი ისევ შეერთდება ერთ მთელ სხეულად და მიიღებს ჭურჭელის ფორმას.
დამატებით
ამორფული ნივთიერებები (ἀ-დან «არა-» და «სახე, ფორმა») არ ააქვთ კრისტალური სტრუქტურა და კრისტალებისაგან განსხვავებით არ იშლებიან კრისტალური წახნაგების წარმოქმნით, როგორც წესი — იზოტროპიულებია, ანუ არ გააჩნიათ სხვადასხვა თვისებები სხვადასხვა მიმართულებით, არ გააჩნიათ გარკვეული დნობის ტემპერატურა. ამორფულსხეულებს მიეკუთვნებიან მინები (ხელოვნური და ვულკანური), ბუნებრივი და ხელოვნური ფისები, წებოები და სხვა. მინა — ამორფული სხეულის მყარსხეულიანი მდგომარეობაა. ამორფული ნივთიერებები შეიძლება იყვნენ ან მინისმაგვარ მდგომარეობაში (დაბალი ტემპერატურების დროს), ან განადნობის მდგომარეობაში (მაღალი ტემპერატურის დროს). ამორფული ნივთიერებები მინისმაგვარ მდგომარეობაში გადადიან მინირების ტემპერატურაზე უფრო ქვევით ტემპერატურაზე T. ტემპერატურისას რომელიც T-ზე მაღალია, ამორფული ნივთიერებები იქცევიან როგორც განადნობები, ანუ არიან გალღობილ მდგომარეობაში. ამორფული სხეულების სიბლანტე — არის ტემპერატურის უწყვეტი ფუნქციაა: რაც უფრო მეტია ტემპერატურა, მით უფრო ნაკლებია ამორფული ნივთიერების სიბლანტე.
კატეგორია:მყარი სხეულის ფიზიკა
მეანიო
მეანიო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების პონტევედრის პროვინციის სალნესის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 28 კმ². მოსახლეობა — 5322 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:პონტევედრის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:პონტევედრის ქალაქები
მეისი (ესპანეთი)
მეისი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების პონტევედრის პროვინციის სალნესის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 51,9 კმ². მოსახლეობა — 4754 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:პონტევედრის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:პონტევედრის ქალაქები
პიცო-ფორნო
პიცო-ფორნო (Pizzo Forno) — მთა ლეპონტის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ტიჩინოს კანტონში; გადაჰყურებს ჩირონიკოს მუნიციპალიტეტს. მთა პირამიდის ფორმისაა და აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება პიცო-კამპო-ტენჩიას. ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთა გამოიყენება სათხილამუროდ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
არაბიკის კარსტული უფსკრული
არაბიკის კარსტული უფსკრული — მღვიმე გაგრში, არაბიკის კიექვულ მასივზე. ძირითადი ჩასასვლელი ორთაბალაგანის ტროგულ ხეობაშია, ზღვის დონიდან 2180 მეტრის სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაიურულ-ქვედაცარცული ძლიერ დამსხვრეული კირქვების წყებაში, ბერჭილის ანტიკლინის თაღურ ზოლში.
აღწერა
მღვიმის ზედა ნაწილში (550 მეტრის სიმაღლეზე) კარგად არის გამოსახული ჭები და შახტები, ქვედაში - დახრილფსკერიანი დერეფნები. აღსანიშნავია კოლბისებური ფორმის გიგანტური დარბაზი (სიმაღლე 271 მეტრი - ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მსოფლიოში. მოცულობა 600 ათასი მ³). ეს დარბაზი ნაპრალთა ინტენსიური თავმოყრის უბანს ემთხვევა. 700 მეტრის სიღრმეზე არის მეცნიერებათა აკადემიის სახელობის დარბაზი (მოცულობა 150 მ³). მღვიმის მნიშვნელოვანი სუბჰორიზონტული მონაკვეთები 150 და 570 მეტრის სიღრმეზე იწყება. აქვს მრავალი განშტოება. ერთ-ერთი მათგანია კრუბერის უფსკრული. ინდიკატორული ცდით დადასტურდა, რომ არაბიკის მღვიმურ სისტემაში გამდინარე ნაკადი (დებიტი 20-50 ლ/წმ, ტემპერატურა 1.5-2.5 °C) გამოსავალს პოულობს რეპრუასა და ცივწყალას ვოკლუზურ წყაროებში. იგი ერთ-ერთი უღრმესი კარსტული ჰიდროსისტემაა მსოფლიოში. მღვიმის ბოლო წეტილი (1110 მეტრი) ნაზვავით არის ამოქოლილი რომელშიც იფილტრება მიწისქვეშა ნაკადი.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მღვიმეები
ანაბელა შიორა
ანაბელა გლორია ფილომენა შიორა (Annabella Sciorra; დ. 29 მარტი, 1960 ) — ამერიკელი თეატრისა და კინოს მსახიობი. ფილმში „ნამდვილი სიყვარული“ შესრულებული როლისთვის ნომინირებული იყო დამოუკიდებელი სულის ჯილდოზე. ყურადღება მიიპყრო აგრეთვე შესრულებული როლით ფილმში „ჯუნგლების ციებ-ცხელება“. 1992 წელს როლი მიიღო ფილმში „ხელი რომელიც არწევს აკვანს“, ხოლო 1997 წელს გამოჩნდა ფილმში „პოლიციელები“. HBO-ის ტელესერიალ „სოპრანოს კლანში“ შესრულებული როლისთვის ნომინირებული იყო ემის ჯილდოზე. დაიბადა აშშ-ის ქალაქ ნიუ-იორკში, დედამისის — დიასახლისისა და მამამისის — პროფესიით ვეტერინარის ოჯახში. მისი მშობლები იტალო-ამერიკელები არიან. ბავშვობაში შეისწავლა ცეკვა და ესწრებოდა დრამის გაკვეთილებს. 1981 წლის 5 ნოემბერს დააარსა „Brass Ring Theater Company“. 1989-1993 წლებში ქორწინებაში იმყოფებოდა ჯო პეტრუცისთან. 2004-2007 წლებში რომანტიკული ურთიერთობა ჰქონდა ბობი კანავალესთან.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1960 კატეგორია:დაბადებული 29 მარტი კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
Camponotus gundlachi
Camponotus gundlachi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ბორი
ბორი  (Borum; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდის, მეცამეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მესამე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, IIIა) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია 5, ატომური მასა — 10.81; tდნ — 2076 °C, tდუღ — 3927 °C, სიმკვრივე (თხევად მდგომარეობაში) — 2.08 გ/სმ3; მონაცისფრო-შავი კრისტალები; სიმაგრე მინერალოგიური სკალის მიხედვით — 9. კრისტალური ბორი ნახევრად გამტარია, ჩვეულებრივ პირობებში ელექტრულ დენს ცუდად ატარებს. 800°C-მდე გაცხელებისას ბორის ელექტროგამტარობა მატულობს; ბუნებრივი ბორი ორი სტაბილური იზოტოპისაგან შედგება: (19.65%) და  (80.35%). ხელოვნური გზით მიღებულია ბერილიუმის არამდგრადი ნუკლიდები, რომელთა მასური რიცხვი მერყეობს 6-21-ის შუალედში.
თავისუფალი სახის ბორი — არის უფერო, რუხი ან წითელი კრისტალური ან მუქი ამორფული ნივთიერებაა. ცნობილია ბორის 10-ზე მეტი ალოტროპიული მოდიფიკაცია. ბორი წარმოადგენს ტრივიალურ მეტალოიდს, რომელიც დიდი რაოდენობით გვხვდება ბორაქსის და ალექსისტის აქროლად საბადოებში.
ამორფული ბორი - მურა ფერის ფხვნილია, კრისტალური ბორი კი შავი ფერისაა, რომელიც საკმაოდ მძიმეა (~ 9.5 მოხის სკალის მიხედვით) და ოთახის ტემპერატურაზე სუსტი გამტარია. ბორი გამოიყენება დანამატების სახით ნახევარგამტარების ინდუსტრიაში, ხოლო მისი ნაერთები უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებენ როგორც მსუბუქი სტრუქტურული მასალები, ინსექტიციდები (მწერების საწინააღმდეგოდ), კონსერვანტები და რეაგენტები ორგანული სინთეზისათვის.
ისტორია და სახელწოდების წარმომავლობა
პირველად მიღებულ იქნა 1808 წელს ფრანგი ფიზიკოსის ლუი გეი-ლუსაკის და ლუი ჟაკ ტენარის მიერ, ბორის ანჰიდრიდის B2O3-ის გახურებით ლითონურ კალიუმთან ერთად. რამდენიმე თვის შემდეგ ბორი მიიღი ჰემფრი დევიმ B2O3-ის განალღვობის ელექტროლიზით.
ელემენტის სახელი მოდის არაბული სიტყვიდან ბურაკი (بورق) ან სპარსულიდან ბურაჰ, რომლებიც გამოიყენებოდა მინერალის ბურას აღსანიშნავად
სტანდარტული ატომური მასა
ბორის სტანდარტული ატომური მასად მიღებულია — 10.81 (10.813518), რომელიც როგორც წესი იანგარიშება ბუნებაში არსებულ ყველა სტაბილურ იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი მასით, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად.
ბუნებაში
დედამიწის ქერქში ბორის საშუალო შემცველობაა 4 გრ/ტ. ამის მიუხედავად, ცნობილია ბორის საკუთარი მიახლოებით 100 მინერალი; «სხვის» მინერალებში ის თითქმის არ გვხვდება. ეს აიხსნება უპირველეს ყოვლისა, იმით რომ ბორის კომპლექსურ ანიონებს (კერძოდ ამ სახით ის შედის უმრავლეს მინერალებში) არ აქვს ფართოდ გავრცელებული ანალოგები. თითქმის ყველა მინერალში ბორი დაკავშირებულია ჟანგბადთან, ხოლო ფტორშემცველი ნაერთების ჯგუფი ძალიან მცირერიცხოვანია. ელემენტარული ბორი ბუნებაში არ გვხვდება. ის შედის ბევრ ნაერთში და ფართოდაა გავრცელებული, განსაკუთრებით მცირე კონცენტრაციებით; ბოროსილიკატების და ბორატებისს სახით, ასევე იზომორფული მინარევების სახით შედის ბევრი ამოფრქვეული და დანალექი ქანების მინერალებში. ბორი არის ნავთობში და ზღვის წყალში (ზღვის წყალში 4,6 მგრ/ლ ), მარილიან ტბებში, ცხელ წყაროებში და ტალახის ვულკანებში.
ბორის მინერალების ძირითადი ფორმები:
ასევე განასხვავებენ ბორის საბადოების რამდენიმე ტიპს:
მიღება
ყველაზე სუფთა ბორს იღებენ ბაროწყალბადების პიროლიზით. ასეთი ბორი გამოიყენება ნახევარგამტარ მასალებში და ქიმიურ სინთეზებში.
1. მეტალოთერმიის მეთოდი (აღდგენა მაგნიუმით ან ნატრიუმით):
2. ბორის ბრომიდის ორთქლის თერმული დაშლით გავარვარებულ (1000—1200 °C) ვოლფრამის მართულზე წყალბადის თანდასწრებით (ვან-არკელის მეთოდი):
ფიზიკური თვისებები
left|thumb|იზოტოპების 10В (ზედა მრუდი) და 11В (ქვედა მრუდი) ნეიტრონების მიტაცების განიკვეთი. არის ძალიან მაგარი ნივთიერება (ჩამორჩება მხოლოდ ალმასს, ნახშირბადის ნიტრიდს, ბორის ნიტრიდს (ბორაზონი), ბორის კარბიდს, ბორი-ნახშირბად-სილიციუმი შენადნობს, სკანდიუმ-ტიტანის კარბიდს). არის მყიფე და აქვს ნახევარგამტარის თვისებები.
ბუნებაში ბორი გვხვდება ორი იზოტოპის სახით 10В (20 %) და 11В (80 %).
10В აქვს მეტად დიდი სითბული ნეიტრონების შთანთქმის განიკვეთი, ამიტომაც 10В ბორმჟავას შემადგენლობაში გამოიყენება ბირთვულ რეაქტორებში რეაქტიულობის რეგულირებისათვის.
ქიმიური თვისებები
ქიმიურად ბორი საკმაოდ ინერტულია და ოთახის ტემპერატურაზე ურთიერთქმედებს მხოლოდ ფთორთან:
.
გახურებისას ბორი რეაგირებს სხვა ჰალოგენებთან, აზოტთან ბორის ნიტრიდის BN წარმოქმნით, ფოსფორთან — ფოსფიდის BP, ნახშირბადთან — სხვადასხვა შემადგენლობის კარბიდის (B4C, B12C3, B13C2) წარმოქმნით. ჟანგბადის ატმოსფეროში ან ჰაერზე გახურებისას ბორი იწვის სითბოს დიდი რაოდენობის გამოყოფით, წარმოიქმნება ოქსიდი B2O3:
წყალბადთან ბორი პირდაპირ არ ურთიერთქმედებს, თუმცა ცნობილია სხვადასხვა შემადგენლობის ბევრი ბორწყალბადი, რომელსაც მიიღებენ ტუტე ლითონების ან ტუტემიწა ლითონების მჟავეებით დამუშავებისას:
ძლიერი გახურებისას ბორი ავლენს აღმდგენ თვისებებს. ის მაგალითად, აღადგენს სილიციუმს და ფოსფორს მათი ოქსიდებიდან:
ბორის ეს თვისება შეიძლება ავხსნათ B2O3-ის ქიმიური ბმების მეტად მაღალი სიმტკიცით.
მჟანგავების არარსებობის დროს ბორი მდგრადია ტუტების ხსნარების მოქმედების მიმართ. ცხელ აზოტმჟავაში, გოგირდმჟავაში და სამეფო წყალში ბორი იხსნება ბორმჟავის ~H_3BO_3 წარმოქმნით.
ბორის ოქსიდი ~B_2O_3 — ტიპური მჟავა ოქსიდია. ის რეაგირებს წყალთან ბორმჟავის წარმოქმნით:
ბორმჟავის ურთიერთქმედებით ტუტეებთან წარმოიქმნება არა თვითონ ბორმჟავის მარილები — ბორატები (რომლებიც შეიცავენ ანიონს BO33−), ხოლო ტეტრაბორატები, მაგალითად:
ელემენტარული ბორი
ბორი (ბოჭკოების სახით) ბევრ კომპოზიციურ მასალებში გამოიყენება, როგორც გამამტკიცებელი მასალა.
ასევე ბორი ხშირად გამოიყენება ელექტრონიკაში სილიციუმის გამტარობის ტიპის შესაცვლელად.
ბორი გამოიყენება მეტალურგიაში როგორც მიკრომალეგირებელი ელემენტი, მნიშვნელოვნად ზრდის ფოლადების გლინვადობას.
ბორი გამოიყენება მედიცინაში ბორ ნეიტრონ-მიტაცების თერაპიაში (ავთვისებიანი სიმსივნის უჯრედების ამორჩევითი განადგურების მეთოდი).
ბორის ნაერთები
ბორის კარბიდი გამოიყენება კომპაქტური სახით გაზოდინამიკური საკისრების დასამზადებლად.
პერბორატები / პეროქსობორატები (შეიცავენ იონებს [B2(O2)2(OH)4]2−) ტექნიკური პროდუქტი შეიცავს 10,4 % -მდე «აქტიურ ჟანგბადს», მის საფუძველზე აწარმოებენ მათეთრებელს, «რომლებიც არ შეიცავენ ქლორს» («პერსილი», «პერსოლი» და სხვა).
ცალკე აღსანიშნავია რომ შენადნობი ბორ-ნახშირბად-სილიციუმი ხასიათდება ძალიან მაღალი სიმაგრით და შეუძლია შეცვალოს ყველანაირი აბრაზიული მასალა (მიკროსიმაგრით ალმასის და ბორის ნიტრიდის გარდა), ხოლო ღირებულებით და ეფექტურობით ყველა ცნობილ აბრაზიულ მასალაზე უკეთესია.
ბორისა და მაგნიმის შენადნობს (მაგნიუმის დიბორიდი MgB2) აქვს, ამ მომენტისათვის, რეკორდულად მაღალი ზეგამტარობაზა გადასვლის კრიტიკული ტემპერატურა, ყველა პირველი სახის ზეგამტარს შორის. ზემოთაღნიშნულმა სტატიამ სტიმული მისცა ამ თემატიკაზე მუშაობის ზრდას.
ბორმჟავა (H3BO3) ფართოდ გამოიყენება ატომურ ენერგეტიკაში ВВЭР (PWR) ტიპის «სითბურ» («ნელ») ნეიტრონების ბირთვულ რეაქტორებში როგორც ნეიტრონების მშთანთქმელი. თავისი ნეიტრონ-ფიზიკური თვისებების და წყალში გახსნის შესაძლებლობის გამო, ბორმჟავა გამოიყენება შესაძლებელს ქმნის ბირთვული რეაქტორის სიმძლავრის რეგულირებას მდორედ ნელა (და არა საფეხურებლივად), მისი კონცენტრაციის ცვლილებით სითბოს მატარებელში — ე. წ. «ბორით რეგულირება».
ბორის ნიტრიდი აქტივირებული ნახშირბადით წარმოადგენს ლუმინოფორს რომელიც ანათებს ულტრაიისფერი ლურჯიდან ყვითელ ფერამდე და აქვს სიბნელეში დამოუკიდებელი ფოსფორესცენცია და აქტივირდება ორგანული ნივთიერებებით 1000 °C-მდე გახურებისას. ბორის ნიტრიდით ლუმინოფორების დამზადება, BN/C შემადგენლობით არ ააქვს სამრეწველო მნიშვნელობა, მაგრამ ფართოდ გამოიყენებოდა XX საუკუნის პირველი ნახევრის მოყვარულების მიერ.
ბორწყალბადები და ბორორგანული ნაერთები
ბორის მთელი რიგი წარმოებულები (ბორწყალბადები) წარმოადგენენ ძალიან ეფექტურ სარაკეტო საწვავს (დიბორანი B2H6, პენტაბორანი, ტეტრაბორანი და სხვა), ხოლო ზოგი პოლიმერული ნაერთი წყალბადითა და ნახშირბადით წარმოადგენენ მეტად მდგრადს ქიმიური ზემექმედების და მაღალი ტემპერატურების მიმართ (როგორც ფართოდაა ცნობილი პლასტიკი კარბორან-22).
ბორაზონი და მისი ჰექსაჰიდრიდი
ბორის ნიტრიდი (ბორაზონი) მსგავსია (ელექტრონების შემადგენლობით) ნახშირბადის. მის საფუძველზე წარმოიქმნება ნაერთების ფართო ჯგუფი, რაღაცით ორგანულის მსგავსი.
ბორაზონის ჰექსაჰიდრიდი (H3BNH3, ჰგავს ეთანს აღნაგობით) ჩვეულებრივ პირობებში მყარი ნაერთი რომლის სიმკვრივეა 0,78 გრ/სმ³, შეიცავს მასის მიხედვით თითქმის 20 % წყალბადს. ის შეიძლება გამოიყენონ წყალბადის საწვავ ელემენტებმა, რომლებიც კვებავენ ელექტრომობილებს.
ბიოლოგიური როლი
ბორი — მნიშვნელოვანი მიკროელემენტია, რომელიც აუცილებელია მცენარეების ნორმალური ცხოველმყოფელობისათვის. ბორის ნაკლებობა აჩერებს მათ განვითარებას, კულტურულ მცენარეებში იწვევს სხვადასხვა დაავადებებს. ამის საფუძველს წარმოადგენენ ქსოვილებში ჟანგვითი და ენერგეტიკული პროცესების დარღვევები, საჭირო ნივთიერებების ბიოსინთეზის შემცირება. ნიადაგში ბორის დეფიციტის დროს სოფლის მეურნეობაში გამოიყენებენ ბორის მიკროსასუქებს (ბორმჟავა, ბურა და სხვა), რომლებიც ზრდიან მოსავლიანობას, აუმჯობესებენ პროდუქციის ხარისხს და აკეთებს ზოგიერთი მცენარის დაავადების პრევენციას.
ბორის როლი ცხოველების ორგანიზმში ბოლომდე არაა გამოკვლეული. ადამიანის კუნთოვანი ქსოვილები შეიცავენ (0,33—1) % ბორს, ძვალის ქსოვოილები (1,1—3,3) %, სისხლში — 0,13 მგრ/ლ. ყველდღიურად ადამიანი საკვებთან ერთად იღებს 1—3 მგრ ბორს. ტოქსიკური დოზაა — 4 გრ.
ერთერი ყველაზე იშვიათი ტიპის რქოვანას დისტროფია დაკავშირებულია გენთან, რომელიც აკოდირებს ცილა-ტრანსპორტერს, რომელიც სავარაუდოდ არეგულირებს ბორის შიდაუჯრედულ კონცენტრაციას.
ღირებულება
10В იზოტოპით 80 %-ით გამდიდრებული ბორის ფასია 2-3 ათასი $ აშშ/კგ.
Camponotus guayapa
Camponotus guayapa — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ლაჰიჯი (ისმაილი)
ლაჰიჯი (Lahıc) — დაბა აზერბაიჯანის ისმაილის რაიონში. განლაგებულია კავკასიონის სამხრეთ დამრეცზე, რკინიგზის სადგურ მიუსიუსლის ჩრდილო — დასავლეთით 71 კმ მოშორებით. წარმოადგენს XV-XIX სს სახელმწიფო ისტორიულ — კულტურულ ნაკრძალს, რომელიც შედის „დიდი აბრეშუმის გზის“ საერთაშორისო ტურისტულ მარშრუტში. აგებულია უბნის აღნაგობის მსგავსად. ლაჰიჯი წარმოადგენს ქალაქმშენებლობისა და არქიტექტურული მშენებლობის შუასაუკუნეების ორიგინალურ ძეგლს, მოპირკეთებული ქუჩებითა და მოედნებით, წყლის მიწოდებისა და საკანალიზაციო სისტემებით. ადგილობრივი საკანალიზაციო სისტემის წლოვანება 1000 წელს უახლოვდება. ყოველი შენობა აგებულია ქვით, რომელნიც გადახურულნი არიან ხის კოჭებით.
რიბადუმია
სქოლიო
კატეგორია:პონტევედრის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:პონტევედრის ქალაქები
ლაჰიჯი (ისმაილი)
ლაჰიჯი არის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სავაჭრო-სახელოსნო ცენტრი არა მხოლოდ კავკასიაში, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. მან გაითქვა თავი შუასაუკუნეთიდან თავისი ცივი იარაღისა და სპილენძის ნაკეთობების დამზადებით, რომლებიც მოპირკეთებულია გრავირებული ორნამენტებით. დაბის ძირითად მოსახლეობას წარმოადგენენ ლაჰიჯები (თვით სახელწოდება — ლახიჯები).
thumb|marcxniv|სპილენძის წარმოება. მჭედელი ლაჰიჯიდან
ლაჰიჯი უწინარი დროიდან განთქმული იყო, როგორც ხელოსნობის ცენტრი, კერძოდ კი აქ ამზადებდნენ მხატვრულ სპილენძის ნაწარმს. ლაჰიჯის როგორც ადრინდელ, ასევე თანამედროვე მოსახლეობაზე დიდ გავლენას ახდენდა და ახდენს სპილენძის ნივთების წარმოება. აქ შენარჩუნებულია სპილენძის დამუშავების ძველი ხალხური ტრადიციები. სპილენძის ნაკეთობების ხელოსნობის განვითარებამ ხელი შეუწყო სხვა ხელოსნობის პროფესიების განვითარებას — მჭედლობას, ქვანახშირის წარმოებას და ა.შ., რომელნიც დღემდე შემორჩა ლაჰიჯში. მთლიანობაში ლაჰიჯში XIX საუკუნისთვის ჩამოყალიბდა 40-მდე დამხმარე პროფესია. სპილენძის წარმოება ლაჰიჯში ძირითადად თავმოყრილი იყო „აღალის“ უბანში. ამ უბანს ეს სახელი იმის გამოც დაერქვა, რომ ქუჩის ორივე მხარეს განლაგებული იყო უამრავი სპილენძის სახელოსნო „მისგიარ ბაზარი“ („მესპილენძეების ბაზარი“). დამზადებული სპილენძის ნაკეთობები აქვე იყიდებოდა სახელოსნოებში, რომელთა ფასადებსაც იყენებდნენ დახლებად. ცნობები XIX საუკუნის ლაჰიჯის სპილენძის დახლების რაოდენობაზე შემოინახა ო. ევეცკიმ „კავკასიის ხელნაკეთ წარმოებებში“ – მან ლაჰიჯში დათვალა 200 სპილენძის საამქრო.
1850 წლის კავკასიის მხარის წარმოების გამოფენაზე აღნიშნული იქნა ხელოსან მამედ კადირის ნაკეთობები, რომელიც დასაჩუქრდა ფულადი პრემიით თავისი სპილენძის ჭურჭლისთვის. ლაჰიჯის ხელოსნების ნამუშევრები გამოფენილი იყო 1873 წლის ვენის მსოფლიო გამოფენაზე. ამ გამოფენის შესახებ, სპეციალურ გაზეთში დაწერეს: „სოფელი ლაჰიჯი (შემახის მაზრა) ძველი დროიდან განთქმულია თავისი სპილენძის ჭურჭლით, რომლის ნიმუშებიც წარდგენილია ვენის გამოფენაზე და ამ კოლექციას შეუძლია გაავრცელოს ამ მხარის ნაწარმის დიდება: აქ გამოფენილი ჭურჭელი, ჭიქები, თასები, თვითმყოფადებია და უდავოდ მიეკუთვნება ამ სახეობის ნაწარმების ბრწყინვალე ნიმუშებს. მთელი ჭურჭელი მდიდრულად დამუშავებულია და გრავირებულია.
სპილენძის წარმოება. მჭედელი ლაჰიჯიდან
ლაჰიჯი უწინარი დროიდან განთქმული იყო, როგორც ხელოსნობის ცენტრი, კერძოდ კი აქ ამზადებდნენ მხატვრულ სპილენძის ნაწარმს. ლაჰიჩის, როგორც ადრინდელ ასევე თანამედროვე მოსახლეობაზე დიდ გავლენას ახდენდა და ახდენს სპილენძის ნივთების წარმოება. აქ შენარჩუნებულია სპილენძის დამუშავების ძველი ხალხური ტრადიციები. სპილენძის ნაკეთობების ხელოსნობის განვითარებამ ხელი შეუწყო სხვა ხელოსნობის პროფესიების განვითარებას — მჭედლობას, ქვანახშირის წარმოებას და ა.შ., რომელნიც დღემდე შემორჩა ლაჰიჯში. მთლიანობაში ლაჰიჯში XIX საუკუნისთვის ჩამოყალიბდა 40-მდე დამხმარე პროფესია. სპილენძის წარმოება ლაჰიჯში ზირითადად თავმოყრილი იყო „აღალის“ უბანში, ამ უბანს ეს სახელი იმის გამოც დაერქვა, რომ ქუჩის ორივე მხარეს განლაგებულნი იყვნენ უამრავი სპილენძის სახელოსნო „მისგიარ ბაზარი“ („მესპილენძეების ბაზარი“). დამზადებული სპილენძის ნაკეთობები აქვე იყიდებოდნენ სახელოსნოებში, რომლების ფასადებსაც იყენებდნენ დახლებად. ცნობები XIX საუკუნის ლაჰიჯის სპილენძის დახლების რაოდენობაზე შემოინახა ო. ევეცკიმ კავკასიის ხელნაკეთ წარმოებებში, რომელმაც ლაჰიჩში დათვალა 200 სპილენძის საამქრო.
სპილენძის ჭურჭელი ლაჰიჯიდან ასევე ინახება ლუვრში. ბერნის მუზეუმში კი ინახება აზერბაიჯანის ცივი და ცეცხლსასროლი იარაღეის კოლექცია, რომელთა შორის განსაკუთრებით გამოჰყოფენ თოფებს, ხმლებს და ლაჰიჯის ხანჯლები, რომლებიც მორთულები არიან ორნამენტებით და ინკრუსტაციებით.
2015 წლის იანვარში აზერბაიჯანმა და რუმინეთმა ერთობლივად გამოსცეს საფოსტო მარკები, რომლებიც მიეკუთვნებიან ორივე სახელმწიფოს ხალხურ ხელოვნებას. ერთ-ერთ მარკაზე გამოსახულია ლაჰიჯის სპილენძის ნიმუშები, მეორეზე კი – რუმინული ქალაქ ხორეზის კერამიკული ნაწარმი.
სქოლიო
კატეგორია:ისმაილის რაიონის დაბები
ტეტ-ა-პიერ-გრეპტი
ტეტ-ა-პიერ-გრეპტი (Tête à Pierre Grept) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ვოს და ვალეს კანტონების საზღვარზე. აღმართულია გრან-მიუვერანის მთასა და შევილის უღელტეხილს შორის. ჩრდილოეთ კალთაზე გაწოლილია მცირე ზომის მყინვარი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
ორლანდო მეჯიკის სეზონები
ორლანდო მეჯიკი (Orlando Magic) — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი, რომელიც მდებარეობს, ქალაქ ორლანდოში, ფლორიდის შტატში, აშშ. გუნდი არის წევრი სამხრეთ-აღმოსავლეთ დივიზიონის, რომელიც აღმოსავლეთ კონფერენციას ეკუთვნის ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში (NBA). გუნდი საშინაო მატჩებს ატარებს Amway Center-ში. გუნდში თამაშობდნენ ისეთი მოთამაშეები როგორებიც არიან შაკილ ონილი, პენი ჰარდევეი, გრანტ ჰილი, ტრეისი მაკგრედი, სტივ ფრენსისი, დუაიტ ჰოვარდი. გუნდი ასევე იყო ნახევარზე მეტჯერ არსებობის მანძილზე (23 წლის მანძილზე 14-ჯერ გავიდა პლეი-ოფში). ორლანდო იყო წარმატებული იმ 4 გუნდიდან, რომელიც 1988-89 წლებში შეუერთდა ლიგას მოგებების პროცენტული მაჩვენებლით. 2011 წლის მიხედვით, მეჯიკი არის ერთადერთი გუნდი დიდ ოთხეულში, რომელიც ქალაქ ორლანდოში თამაშობს.
ყველა დროის შედეგი
შენიშვნა: სტატისტიკის ბოლო შესწორების თარიღი 2011-12 წლის სეზონის დასრულება
სქოლიო
კატეგორია:ორლანდო მეჯიკი კატეგორია:NBA გუნდების სეზონები
ოქრუაშვილები (ხულოს მუნიციპალიტეტი)
ოქრუაშვილები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში, დეკანაშვილების თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ განტოტებაზე, მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 950 მ სიმაღლეზე. დაბა ხულოდან დაშორებულია 3 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 409 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
თვითმკვლელი ქალწულები (საუნდტრეკი)
The Virgin Suicides — ჯგუფ Air-ის დისკი, საუნდტრეკი ფილმიდან „თვითმკვლელი ქალწულები“. ალბომი გამოვიდა 2000 წლის თებერვალში. აგრეთვე გამოვიდა კიდევ ერთი საუნდტრეკი, რომელზეც წარმოდგენილია გილბერტ ო'სალივანის, ტოდ რუნდგრენისა და ჯგუფის Heart მუსიკა.
სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორები - ნიკოლა გოდენი და ჟან-ბენუა დუნკელი, გარდა „Playground Love“-ის (თომას მარსი, გოდენი და დუნკელი)
სქოლიო
კატეგორია:Air-ის ალბომები კატეგორია:Astralwerks-ის ალბომები კატეგორია:2000 წლის საუნდტრეკები
Camponotus guanchus
Camponotus guanchus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
კრისტალები
კრისტალები (κρύσταλλος, თავდაპირველად — ყინული, შემდგომ — მთის ბროლი, კრისტალი) — არის მყარი სხეულები, სადაც ატომები განთავსებული არიან გარკვეული კანონზომიერებით, და წარმოქმნის საგანზომილებიან-პერიოდულ სივრცულ წყობას — კრისტალურ მესერს.
კრისტალები — ეს არის მყარი ნივთიერება, რომელსაც აქვს ბუნებრივი გარეგნული სწორი სიმეტრიული მრავალწახნაგოვანი ფორმა, რომელიც დაფუძნებულია მის შიდა სტრუქტურაზე, ანუ ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკების (ატომი, მოლეკულა, იონი) ერთეერთ მათგანის მდებარეობაზე.
სანხენხო
სანხენხო (Sangenjo‎, Sanxenxo‎) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების პონტევედრის პროვინციის სალნესის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 44 კმ². მოსახლეობა — 17 414 კაცი (2020 წ.).
კრისტალები
კრისტალური სტრუქტურა
კრისთალური სტრუქტურა, უნდივიდუალურია ყოველი ნივთიერებისათვის, და მიეკუთვნება ამ ნივთიერების ძირითად ფიზიკო-ქიმიურ თვისებებს.
სანხენხო
სქოლიო
კატეგორია:პონტევედრის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:პონტევედრის ქალაქები
კრისტალები
კრისტალური მესერი
მყარი ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკები წარმოქმნიან კრისტალურ მესერს. თუ კი კრისტალური მესრები სტერეომეტრიულად (სივრცულად) ერთნაირია ან მსგავსია (აქვთ ერთნაირი სიმეტრია), მაშინ მათ შორის გეომეტრიული სხვაობა მდგომარეობს, მესერის კვანძის ნაწლაკებს შორის არსებულ სხვადასხვა მანძილზე. ნაწილაკებს შორის მანძილებს უწოდებენ მესერის პარამეტრებს. მესერის პარამეტრები, ასევე მრავალწახნაგების გეომეტრიული კუთხეები განისაზღვრებიან სტრუქტურული ანალიზის ფიზიკური მეთოდებით, მაგალითად რენტგენული სტრუქტურული ანალიზის მეთოდით.
ხშირად მყარი ნივთიერებები წარმოქმნიან (პირობების მიხედვით) კრისტალური მესერის ერთზე მეტ ფორმას; ასეთ ფორმებს უწოდებენ პოლიმორფულ მოდიფიკაციებს. მაგალითად, მარტივ ნივთიერებებს შორის ცნობილია რომბული და მონოსოლური გოგირდი, გრაფიტი და ალმასი, რომლებიც წარმოადგენენ ნახშირბადის ჰექსაგონალურ და კუბურ მოდიფიკაციებს, რთულ ნივთიერებებს შორის — კვარცი, ტრიდიმიტი და კრისტობალიტი წარმოადგენენ სილიციუმის დიოქსიდის სხვადასხვა მოდიფიკაციას.
კრისტალების სახეობები
კრისტალები უნდა დაიყოს იდეალურ და რეალურ კრისტალებად.
იდეალური კრისტალები
იდეალური კრისტალები, თავისი არსით, არის მეთემატიკური ობიექტი, რომელსაც აქვს სრული, მისთვის დამახასიათებელი სიმეტრია, იდეალიზირებულად სწორი ტოლი წახნაგები.
რეალური კრისტალი
რეალური კრისტალი ყოველთვის შეიცავს მესერის შიდა სტრუქტურის სხვადასხვა დეფექტს, დამახინჯებას და წახნაგებზე უსწორმასწორობას და აქვს მრავალწახნაგის დაქვეითებული სიმეტრია ზრდის პირობების სპეციფიკის შედეგად, მკვებავი გარემოს სხვადასხვაგვაროვნებაზე, დაზიანებები და დეფორმაციები.
კატეგორია:მყარი სხეულის ფიზიკა კატეგორის:კრისტალოგრაფია კატეგორია:მინერალოგია
Cristal بلورة Крышталь Крышталь Кристал স্ফটিক Kristal Cristall Krystal Krystal Kristall Κρύσταλλος Crystal Kristalo Cristal Kristall Kristal fa:بلور Kiteinen aine Cristal Cristal સ્ફટિક גביש क्रिस्टल Kristal Kristal Kristály Kristal Kristalo Kristall Cristallo 結晶 Кристалл ಸ್ಫಟಿಕ 결정 Crystallum Kristalas Kristāls Кристал പരൽ (രസതന്ത്രം) स्फटीक Kristal (natuurwetenschappen) Krystall Krystall Cristal Ciało krystaliczne Cristal Cristal sah:Кристааллар Kristal Crystal Kryštál Kristal Кристал Kristall Fuwele படிகம் ผลึก Crystal Kristal Кристалл كىرىستال Кристал Tinh thể קריסטאל 晶体
Camponotus gretae
Camponotus gretae — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
მარშა მაკნატი
მარშა კემპერ მაკნატი (დ. 19 თებერვალი, 1952) ― ამერიკელი გეოფიზიკოსი და აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის 22-ე პრეზიდენტი. 2013-დან 2016 წლამდე რეცენზირებადი ჟურნალის Science მთავარი რედაქტორი იყო. სკრიპსის ოკეანოგრაფიის ინსტიტუტის მოწვეული წევრი. მეცნიერებათა, ინჟინერიისა და მედიცინის ეროვნული აკადემიების მრჩეველთა კომიტეტის დედამიწისა და სიცოცხლის კვლევების განყოფილებისა და ფორუმის წევრი. მაკნატი მეცნიერებათა, ინჟინერიისა და მედიცინის ეროვნული აკადემიების კლიმატის ინტერვენციის კომიტეტს თავმჯდომარეობდა 2015 წელს.
ოჯახი და განათლება
მარშა მაკნატის მამა მცირე ბიზნესის მფლობელი იყო, ხოლო დედა ― დიასახლისი. მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიასთან ინტერვიუში მაკნატმა აღნიშნა, რომ მათ ოჯახში ქალთა განათლება ტრადიასა და ნორმას წარმოადგენდა და მშობლებიც აგულიანებდნენ მაკნატსა და მის დებს.
მარშა კემპერ მანატის პირველი ქმარი მარსელ ჰოფმანი 1988 წელს გარდაიცვალა. მათ სამი ქალიშვილი ჰყავთ: მერედით მაკნატ-ჰოფმანი და იდენტური ტყუპები: დანა და ეშლი ჰოფმანები. ეშლი ჰოფმანი 2009 წელს კალიფორნიის მის როდეო გახდა. მარშა მაკნატი ენთუზიასტი მოჯირითეა და შეჯიბრებებშიც მონაწილეობს.
მაკნატი ერთ-ერთია ექვს ქალ მეცნიერს შორის, რომელთა შესახებაც 1995 წელს PBS-მა სერიები „ქალთა აღმოჩენა“ შექმნა. 1996 წელს მაკნატი იან იანგზე, მონტერეის ყურის აკვარიუმის კვლევითი ლაბორატორიის გემის კაპიტანზე დაქორწინდა.
ადრეული წლები
მინესოტის უნივერსიტეტში მცირე ხნით მუშაობის შემდეგ მაკნატი სამი წლით აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის მიწისძვრების წინასწარ განსაზღვრაზე მუშაობდა. 1982 წელს მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის ასისტენტ-პროფესორი გახდა, ხოლო 1988 წელს გეოფიზიკის გრისვოლდის პროფესორად დაინიშნა. ხელმძღვანელობდა ოკეანოგრაფიისა და გამოყენებითი ოკეანური მეცნირებისა და ინჟინერიის ერთობლივ პროგრამას, რომელიც მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტისა და ვუდს-ჰოულის ოკეანოგრაფიის ინსტიტუტის თანამშრომლობის ფარგლებში განხორციელდა.
კვლევა
მარშა მაკნატი 15 ოკეანოგრაფიულ ექსპედიციაში მონაწილეობდა და ნახევარზე მეტში მთავარ მეცნიერად მუშაობდა. გამოქვეყნებული აქვს 100-მდე სამეცნიერო სტატია რეცენზირებად ჟურნალებში. მის ნაშრომებში გამოკვლეულია საფრანგეთის პოლინეზიის ოკეანური კუნძულების ვულკანიზმი, კონტინენტური დაყოფა დასავლეთ ამერიკის შეერთებულ შტატებში და ტიბეტის პლატოს ამაღლება.
მაკნატს დიდი წვლილი მიუძღვის რეოლოგიასა და ლითოსფეროს შესწავლაში. მკვლევარმა აჩვენა, რომ ახალგაზრდა ვულკანებს ლითოსფეროს შეცვლა შეუძლია, გავლენას ახდენენ მიმდებარე ტერიტორიების სიმაღლეზე და 3D ანალიზისა და გრავიტაციის მონაცემების გამოყენებით აჩვენა, რომ ავსტრალიის პლატოს მოკლე ვადაში ძლიერია, ხოლო სუსტია ფართო მასშტაბზე.
მონტერეის ყურის აკვარიუმის კვლევითი ინსტიტუტი
1997 წლიდან 2009 წლამდე მარშა მაკნატი მონტერეის ყურის აკვარიუმის კვლევითი ინსტიტუტის პრეზიდენტი და აღმასრულებელი საბჭოს თავმჯდომარე იყო. ამ პერიოდში ინსტიტუტის კვლევითი ხომალდით RV Western Flyer ექსპედიციები განხორციელდა კანადიდან კალიფორნიის ნახევარკუნძულისკენ და ჰავაის კუნძულებისკენ. ინსტიტუტის ხელმძღვანელობით შეიქმნა მონტერეის დაჩქარებული კვლევითი სისტემა, პირველი ღრმა წყლის ობსერვატორია კონტინენტურ აშშ-ში.
ჯილდოები და წოდებები
მაკნატი არის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი, მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის, ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების და ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი. არის ამერიკის გეოფიზიკოსთა კავშირისა და გეოდეზიის საერთაშორისო ასოციაციის წევრი. 2000-2002 წელს იყო ამერიკის გეოფიზიკოსთა კავშირის პრეზიდენტი. 2016 წლიდან არის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდენტი.
მარშა მაკნატს ინდიანის უნივერსიტეტის (2021), ბოსტონის უნივერსიტეტის (2019), ვუსტერის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (2018), მიჩიგანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (2018), კოლორადოს მაინზის სკოლის (2011), მონმუთის უნივერსიტეტის (2010), მინესტორის უნივერსიტეტის (2004) და კოლორადოს კოლეჯის (1989) საპატიო დოქტორის წოდებები აქვს.
1988 წელს ამერიკის გეოფიზიკოსთა კავშირმა მაკნატს მაქელუეინის მედალი გადასცა, ხოლო 2007 წელს ღრმა ზღვის გამოკვლევებისა და ოკეანურ მეცნიერებებში წამყვანი როლისთვის მორის ევინგის მედალი დაიმსახურა. 2002 წელს ჟურნალმა Discover მაკნატი 50 წამყვან ქალ მეცნიერს შორის დაასახელა. 2021 წელს მაკნატი ინჟინერიის ეროვნული აკადემიის წევრად აირჩიეს.
რესურსები ინტერნეტში
ვიდეოები
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 თებერვალიკატეგორია:დაბადებული 1952კატეგორია:ამერიკელი გეოფიზიკოსებიკატეგორია:ამერიკელი ოკეანოგრაფებიკატეგორია:ამერიკელი ქალი გეოლოგები
Camponotus greeni
Camponotus greeni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ფრანჩესკა ანისი
ფრანჩესკა ანისი (Francesca Annis; დ. 1945, 14 მაისი, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისელი მსახიობი. იგი ცნობილია სატელევიზიო როლებით Reckless (1998), ცოლები და ქალიშვილები (1999), მოტყუება (2000) და კრენფორდი (2007). ექვსგზის BAFTA სატელევიზიო ჯილდოს ნომინანტი, მან მოიპოვა 1979 წლის BAFTA TV ჯილდო საუკეთესო მსახიობი ქალის როლისთვის ITV სერიალისთვის Lillie. მისი ფილმებია: Krull (1983), Dune (1984), The Debt Collector (1999) და The Libertine (2004).
ადრეული ცხოვრება და განათლება
ანისი დაიბადა ინგლისელი მამის, ლესტერ უილიამ ენტონი ანისის (1914–2001) და ბრაზილიელ-ფრანგი დედის, მარიკიტა (მარა) პერსელის (1913–2009) ოჯახში. ორივე ოდესღაც მსახიობი იყო მარა სევე მომღერალიც იყო. მარიკიტა მდიდარი ბრაზილიელი ოჯახიდან იყო. ანისები გადავიდნენ ბრაზილიაში, როდესაც ფრანჩესკა ერთი წლის იყო და იქ გაატარა ექვსი წელი, ხოლო ინგლისში დაბრუნდნენ, როდესაც ის შვიდი წლის იყო. ბრაზილიაში გატარებული წლების გახსენებისას, მან აღწერა მისი მშობლები, რომლებიც მართავდნენ "ღამის კლუბს კოპაკაბანას სანაპიროზე", ხოლო დედამისი მარა "ასრულებდა ბლუზი მომღერალის როლს".
ანისმა მიიღო განათლება მონასტრის სკოლაში და სწავლობდა ადრეულ წლებში, როგორც ბალეტის მოცეკვავე, სწავლობდა რუსულ სტილში კორონას სცენის აკადემიაში. მას პროფესიონალურად მსახიობობა მოზარდობაში დაიწყო და მისი დებიუტი შედგა ფილმში „კატების ბანდა“ (1959). მისი პირველი მთავარი როლი კინოში იყო ელიზაბეტ ტეილორის ხელახალი ფილმში კლეოპატრა (1963), რომელშიც ის 16 წლის ასაკში იყო, როცა ჯერ კიდევ რუსულ ბალეტს სწავლობდა.
პირადი ცხოვრება
ანისი იყო ფოტოგრაფ პატრიკ უაიზმენთან ურთიერთობაში, რომელიც დაიწყო 1974 წელს, ზრდიდა სამ შვილს, შარლოტას, ტარანს და ანდრეასს. ანისმა დაიწყო ურთიერთობა ჰამლეტთან, რალფ ფაინსთან 1995 წელს, 1997 წელს დაასრულა 23 წლიანი ურთიერთობა უაიზმენთან; თავის მხრივ, ფაინსი დაშორდა ოთხწლიან მეუღლეს, ალექს კინგსტონს. ამბობენ, რომ ანისმა "ბოდიში მოუხადა ვაისმენს" მათი განშორების გამო. ანისმა და ფაინსმა გამოაცხადეს დაშორება 2006 წლის 7 თებერვალს, 11 წლიანი ერთად ყოფნის შემდეგ, განშორების დროს, რომელიც აღწერილი იყო როგორც "საშინელი", მას შემდეგ რაც ჭორები ჰქონდათ რომანი რუმინელ მომღერალ კორნელია კრიზანთან.
64 წლის ასაკში, 2009 წელს The Telegraph-ის ტიმ ოლდთან ინტერვიუში, ანისმა აღწერა საკუთარი თავი, ვინც მიდრეკილია „დაივიწყოს ცუდი რამ, მე მათზე არ ვჩერდები. ვფიქრობ, „ოჰ, ეს, ცხოვრებაა. ძალიან მოკლე" და მიუხედავად იმისა, რომ მარტოხელა, მას "სჯობს ვინმესთან ყოფნა, ვიდრე მარტო" და თქვა: "ვფიქრობ, რომ უფრო სრულფასოვანი ცხოვრებით ცხოვრობ... სხვისი აზრი რაიმეზე - წიგნზე, კვებაზე, ბავშვები, ცხოვრება, გასეირნებაზე ფანტასტიკურია".
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1945 კატეგორია:დაბადებული 14 მაისი კატეგორია:ინგლისელი მსახიობები კატეგორია:ინგლისელი ქალები კატეგორია:დაბადებულები ლონდონში
ბარო (ესპანეთი)
ბარო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების პონტევედრის პროვინციის პონტევედრის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 37,7 კმ². მოსახლეობა — 3623 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:პონტევედრის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:პონტევედრის ქალაქები
ვილაბოა
ვილაბოა — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების პონტევედრის პროვინციის პონტევედრის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 37,5 კმ². მოსახლეობა — 5919 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:პონტევედრის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:პონტევედრის ქალაქები
Camponotus grandidieri ruspolii
Camponotus grandidieri ruspolii — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
გადასახადი
მინი|300პქ|პიტერ ბრეიგელ უმცროსი, გადასახადის ამკრეფი, 1640 გადასახადი — თანხა, რომელსაც კერძო პირი და საწარმო უხდის სახელმწიფოს. აკრეფილი გადასახადები ისეთ რაიმეზე იხარჯება, რაც მთელი ქვეყნისთვის სასარგებლოა, მაგალითად, თავდაცვა, არმია, საზღვაო და საჰაერო ფლოტი, ჯანდაცვა, განათლება და გზები. ერთ-ერთი ძირითადი გადასახადი საშემოსავლო გადასახადია. მოსახლეობამ თავისი შემოსავალის(გამომუშავებული ფულის) გარკვეული პროცენტი სახელმწიფოს უნდა გადაუხადოს. დიდი შემოსავლის მოქნე ადამიანი მეტ საშემოსავლო გადასახადს იხდის. კომპანია მოგებული თანხის შესაბამის პროცენტს უხდის სახელმწიფოს. ეს იმ პირდაპირი გადასახადების მაგალითია, რომელიც სავალდებულია კერძო პირისა და საწარმოსათვის. პირდაპირი გადასახადით შეიძლება დაიბეგროს მემკვიდრეობით მიღებული ქონებაც.
არსებობს გადასახადები, რომლებიც საქონლისა და მომსახურების ფასს ემატება. ევროპაში ამგვარი გადასახადის ძირითადი სახეობა დამატებული ღირებულების გადასახადია (დღგ), ხოლო აშშ-ში — ბრუნვის გადასახადი. ასეთი გადასახადები, რომლებსაც ირიბი გადასახადები ჰქვია, ხარჯებს ბეგრავს და არა შემოსავალს. ირიბი გადასახადების მეშვეობით შესაძლოა ადამინის ქცევა შეიცვალოს. მაგალითად, თუ მთავრობას, გარემოს დაბინძურებასთან საბრძოლველად, სურს, რომ მძღოლებმა არაეთილირებული ბენზინი მოიხმარონ, იგი ეთილირებულ ბენზინზე დაწასებულ გადასახადს გაზრდის, ხოლო თუ იმით არის დაინტერესებული, რომ მოსახლეობა თამბაქოს წევას გადააჩვიოს, თამბაქოს ნაწარმზე გაზრდის გადასახადს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საგადასახადო
კამპო-ლამეირო
კამპო-ლამეირო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების პონტევედრის პროვინციის პონტევედრის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 63,82 კმ². მოსახლეობა — 1778 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:პონტევედრის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:პონტევედრის ქალაქები
Camponotus grandidieri mendax
Camponotus grandidieri mendax — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
Camponotus grandidieri grandidieri
Camponotus grandidieri grandidieri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Camponotus grandidieri comorensis
Camponotus grandidieri comorensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
რური (მდინარე)
რური (Rur, Roer) — მდინარე ბელგიაში, გერმანიასა და ნიდერლანდებში. მდინარე მაასის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 170 კმ, აუზის ფართობი 2340 კმ². 90 % გერმანიის ტერიტორიაზეა. სათავე აქვს ბელგიაში, ზღვის დონიდან 660 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მონშაუს სამხრეთით იჭრება გერმანიის ტერიტორიაზე, მიედინება აიფელის მასივის ჩრდილოეთი ნაწილის გასწვრივ. ქმნის ხელოვნურ ტბას — რურშტაუ-ზეეს. ქალაქ რურმონდის რაიონში მარჯვნიდან ერთვის მაასს. ქვემო დინება კაშხლებით არის რეგულირებული. ზამთარსა და გაზაფხულზე დამახასიათებელია წყალმოვარდნა. გამოყენებულია ნავების სადგომად. ნაპირზე გაშენებულია არაერთი ქალაქი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბელგიის მდინარეები კატეგორია:გერმანიის მდინარეები კატეგორია:ნიდერლანდების მდინარეები
ლაიუვერსი
ლაიუვერსი (Lauwers) — მდინარე ჩრდილოეთ ნიდერლანდებში. სიგრძე 40 კმ. თითქმის მთელ სიგრძეზე ჩრდილოეთური მიმართულება აქვს. წარმოადგენს საზღვარს გრონინგენისა და ფრისლანდიის პროვინციებს შორის. გაედინება ლაიუვერსმერის ტბაზე. ერთვის ვადენზეეს. 730-785 წლებში ვიდუკინდის კაპიტულაციამდე იყო ფრანკთა სახელმწიფოს საზღვრის ნაწილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიდერლანდების მდინარეები
ელელიძეები (ხულოს მუნიციპალიტეტი)
ელელიძეები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, დეკანაშვილების თემში. მდებარეობს მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 850 მეტრზე. ხულოდან დაშორებულია 4 კმ-ით. სოფლის ტერიტორიაზე მოპოვებული არქეოლოგიური მასალით დასტურდება, რომ ადამიანს აქ ჯერ კიდევ ანტიკურ ხანაში უცხოვრია.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 114 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნიუკასლი (ირლანდია)
სახელწოდება ნიუკასლი (სიტყვასიტყვით ახალი ციხე-სიმაგრე) დაკავშირებულია ახალი ციხე-სიმაგრის მშენებლობასთან ირლანდიის ტერიტორიაზე ანგლების შემოჭრის შემდეგ. აქამდე დასახლება ატარებდა სახელს ლიმერინი (Lymerhin). იმისთვის, რომ დასახლება განასხვაონ სხვა დასახლებებისგან, რომლებსაც აგრეთვე ნიუკასლი ჰქვია, სამხრეთ დუბლინში მას ხშირად უწოდებენ Newcastle Lyons.
ისტორია
thumb|left|200px|წმინდა ფინიანის ტაძარი. ანგლების გამოჩენამდე, 1169 წელს, ეს ტერიტორია ეკუთვნოდა Mac Giolla Mo-Cholmóc-ს. შემოჭრის შემდეგ მიწის ფორტიფიკაციური კონსტრუქციები გასწორდა, ყოფილმა მფლობელმა კი უკან დაიბრუნა მიწების ნაწილი ფეოდალური მიწათმოქმედების პირობებზე. მოგვიანებით მიწის უდიდესი ნაწილი დაიკარგა, რადგან ინგლისის მეფემ სამეფო სასახლის აქ აშენება გადაწყვიტა. 1235 წლის დოკუმენტები ამტკიცებს, რომ ნიუკასლის გარშემო მდებარე მიწებს მოჰქონდა კარგი შემოსავალი სიმინდის, ბეწვის, ყველის, ცხვრისა და ხარის ტყავის გაყიდვით. დაახლოებით ამ დროს მეფემ გასცა განკარგულება, მიწები გაექირავებინათ მაქსიმალურად ძვირად.
იმ დროს ნიუკასლს მართავდნენ მაგისტრები, ყოველ ხუთშაბათს სოფელში იმართებოდა ბაზარი. 1641 წლის აჯანყების შემდეგ ნიუკასლში განლაგდა დუბლინის საგრაფოს ირლანდიის ჯარის შტაბ-ბინა. ზოგიერთი შეფასების მიხედვით, შეიარაღებული ადამიანების რაოდენობა აღწევდა 5000-ს. თუმცა, 1642 წელს მთავრობამ გადაწყვიტა, დაებრუნებინა მიწები და ნიუკასლში გაგზავნა 2000 ქვეითი და 300 მხედარი. აღმოჩნდა, რომ ყველა მცხოვრები ქონებასთან ერთად ევაკუირებული იყო. ჯარმა უკან დაიხია, რამდენიმე დღის შემდეგ კი უეცრად დაბრუნდა. ნიუკასლი გაძარცვეს, რამდენიმე ადამიანი ჩამოახრჩეს.
XVIII საუკუნეში რეგიონის კეთილდღეობის საწინდარს წარმოადგენდა მილის სიშორეზე მდებარე დიდი არხი. XIX საუკუნეში არხის ახლოს დააგეს რკინიგზა. XX საუკუნის დასაწყისში ნიუკასლში აიგო ტუბერკულოზით დაავადებულთა სანატორიუმი.
დემოგრაფია
მოსახლეობა — 1 506 ადაიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 1 160 ადამიანს.
2006 წლის აღწერის მონაცემები:
ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).
1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
ღირსშესანიშნაობები
ნიუკასლში შემორჩენილია მიწის კონსტრუქციები, რომლებიც სავარაუდოდ ეკუთვნის ნორმანების შემოსევის დასაწყისს. კონსტრუქციების ნახვა შესაძლებელია ეზოში წმინდა ფინიანის ტაძრისა, რომელიც ააგეს XV საუკუნის დასაწყისში. ტაძარს სახელწოდება დაერქვა პატივსაცემად იმ წმინდანისა, რომელმაც VI საუკუნეში შორიახლოს დააარსა მონასტერი. ტაძარში შემორჩენილია ერთ-ერთი უძველესი მინებიანი ფანჯრები ირლანდიაში.