cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პოლარული კლიმატი
ქვეტიპები
არსებობს პოლარული კლიმატის ორი ტიპი: ET, ანუ ტუნდრის კლიმატი; და EF, ან ყინულოვანი ფენის კლიმატი. ტემპერატურა ტუნდრის კლიმატის მქონე ადგილებში მინიმუმ ერთი თვის განმავლობაში მაინც იწევს 0 °C-ის ზევით. ყინულოვანი ფენის კლიმატი უფრო მკაცრია და მთელი წლის განმავლობაში ყოველთვიური ტემპერატურა არის 0 °C-ზე დაბალი. ტუნდრის კლიმატის პირობებში, ხეები ვერ ახერხებს ზრდას, მაგრამ შეიძლება შეგვხვდეს სხვა სპეციალიზირებული მცენარეები. ყინულოვანი ფენების კლიმატის პირობებში, ძირითადად მუდმივი მზრალობაა, ამირომ ვერცერთი მცენარე ვერ იზრდება და ყინული თანდათან გროვდება, სანამ ის სხვაგან არ გაცურდება. დედამიწაზე მდებარე მრავალ მაღალმთიან ადგილზე შეიმჩნევა ისეთი კლიმატი, სადაც თვეში არ არის საშუალო ტემპერატურა 10ºC ან უფრო მაღალი, თუმცა ეს გამოწვეულია ზღვის დონიდან დიდი დაშორების, ამიტომ ასეთ კლიმატს ალპურ კლიმატად მოიხსენიებენ. ალპურ კლიმატს შეუძლია ტუნდრის ან ყინულის ფენების კლიმატის იმიტაცია.
ადგილები
მარჯვნივ|მინი| [[თეთრი დათვი|პოლარული დათვი ბელით]] დედამიწაზე, ერთადერთი კონტინენტი, სადაც ყინულოვანი ფენების პოლარული კლიმატია გაბატონებული, არის ანტარქტიდა. გრენლანდიის კუნძულზე მდებარე ყველა იზოლირებულ სანაპირო ზოლს აქვს ყინულის ფენების კლიმატიც. გრენლანდიის სანაპირო რაიონებს, რომლებსაც მუდმივი ყინულის ფენებით არ არიან დაფარულები, აქვთ ნაკლებად ექსტრემალური ტუნდრის კლიმატი. ევრაზიის სახმელეთო მასის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილს, სკანდინავიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროდან და აღმოსავლეთით ბერინგის სრუტისკენ, ჩრდილოეთ ციმბირისა და ისლანდიის ჩრდილოეთით მდებარე დიდ ტერიტორიებს აქვთ აგრეთვე ტუნდრის კლიმატი. ჩრდილოეთ კანადისა და ალასკის ჩრდილოეთ რაიონებში ასევე დიდი ტერიტორიები უჭირავს ტუნდრის კლიმატს, თუმცა ზოგან იცვლება ყინულოვანი ფენის კლიმატით. სამხრეთ ამერიკის უკიდურესი სამხრეთით (ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგზე, სადაც ის დრეიკის სრუტეს ესაზღვრება) და ისეთ სუბანტარქტიდულ კუნძულებზე, როგორებიცაა სამხრეთ შეტლანდის კუნძულები და ფოლკლენდის კუნძულები, არის ოდნავ უფრო თერმული დიაპაზონის ტუნდრის კლიმატი, თუმცა არცერთი თვე არ არის 10 °C-ზე თბილი. ეს სუბანტარქტიდული დაბლობები ეკვატორთან უფრო ახლოსაა, ვიდრე არქტიკული აუზის სანაპირო ტუნდრებთან.
არქტიკა
მინი|არქტიკის რუკა. წითელი ხაზი მიუთითებს ივლისის 10 °C-იან [[იზოხაზები|იზოთერმაზე, ხოლო თეთრად აღნიშნული ტერიტორია გვიჩვენებს ზაფხულის ყინულის საშუალო მინიმალურ რაოდენობას 1975 წლის ზაფხულისთის. ]] არქტიკა ზოგიერთი ნაწილი მთელი წლის განმავლობაში ყინულით (ზღვის, მყინვარის ან თოვლის ყინულით) არის დაფარული და არქტიკის თითქმის მთელი ნაწილი განიცდის ხანგრძლივ პერიოდებს, როდესაც ხმელეთის ზედაპირი რაიმე ფორმის ყინულით არის დაფარული. იანვრის საშუალო ტემპერატურა მერყეობს დაახლოებით −40-დან 0 °C-მდე (−40 to 32 °F), ხოლო ზამთრის ტემპერატურამ არქტიკის დიდ ნაწილში შეიძლება დაიწიოს −50 °C-ის (−58 °F) ქვევით. ივლისის საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით −10-დან 10 °C-მდე (14-დან 50 °F-მდე) მერყეობს, ზოგიერთ ადგილას კი ზაფხულში დაახლოებით 30 °C (86 °F) ფიქსირდება.
არქტიკა შედგება ოკეანისგან, რომელიც თითქმის მთლიანად არის გარშემორტყმული ხმელეთით, შესაბამისად, არქტიკის დიდი ნაწილის კლიმატზე დიდ გავლენას ახდენს ოკეანის წყალი, რომლის ტემპერატურა არასდროს არ ეცემა −2 °C-ის (28 °F) ქვემოთ. ზამთარში, ეს შედარებით თბილი წყალი, მიუხედავად იმისა, რომ დაფარულია პოლარული ყინულის სქელი შრით, მაინც ვერ აქცევს ჩრდილოეთ პოლუსს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ყველაზე ცივი ადგილად და სწორედ წყლის დაბალი ტემპერატურაა იმის მიზეზი, რომ ანტარქტიდა არის უფრო ცივი ვიდრე არქტიკა.
პოლარული კლიმატის გამოთვლა
მეცნიერებს არაერთხელ უცდიათ ზუსტად გამოეთვალათ პოლარული კლიმატის შემადგენლობა, თუმცა თითოეული მათგანი ღებულობდა შედარებით განსხვავებულ ნახაზებსა და სისტემას.
ოტო ნორდენსკიოლდმა წამოაყენა თეორია იმის შესახებ, რომ ზამთრის პირობებიც თამაშობს როლს პოლარული კლიმატის ფორმირებასა და შესაბამისად ხეების გადარჩენაში, კერძოდ, მისი ფორმულა არის W = 9 − 0.1 C, სადაც W არის საშუალო ტემპერატურა წლის ყველაზე თბილ თვეში და C — ყველაზე ცივი თვის საშუალო (ორივე მონაცემი ცელსიუსებში). მაგალითად, თუ კონკრეტულ ადგილზე დაფიქსირდა საშუალო ტემპერატურა −20 °C (−4 °F) მის ყველაზე ცივ თვეში, ყველაზე თბილი თვე საშუალოდ უნდა იყოს 11 °C (52 °F) ან უფრო მაღალი, რათა ხეებმა შეძლონ იქ გადარჩენა, რადგან 9 − 0.1(−20) = 11. ნორდენსკიოლდის არკტიკის პოლარული ხაზი წააგავს ვლადიმირ კოპენის თეორიაში წარმოდგენილ ნახაზს, რადგან აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტების აღმოსავლეთ ნაპირებს ერთნაირად კვეთს, თუმცა ამავდროულად განსხვავდება, იმის გამო, რომ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს კონტინენტების დასავლეთ სანაპიროს პოლარული ხაზი უფრო ზევით არის მოთავსებული. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგი მდებარეობს პოლარული რეგიონის გარეთ ნორდენსკიოლდის სისტემაში, თუმცა, კოპენის აზრით, არქიპელაგის ნაწილი (არგენტინის ქალაქ უშუაიას ჩათვლით) ანტარქტიდის პოლარული წრის შემადგენელ ნაწილად ითვლება.
1947 წელს, მეცნიერმა ლესლი ჰოლდრიჯმა იხელმძღვანელა ამ სქემების მიხედვით, მოახერხა მათი გაუმჯობესება და ბიოტემპერატურის განსაზღვრით ჩამოაყალიბა ჰოლდრიჯის სასიცოცხლო ზონების სისტემა — საშუალო წლიური ტემპერატურა, სადაც ყველა ტემპერატურა 0 °C-ის ან 32 °F-ის ქვემოთ   (და 30 °C-ის ან 86 °F-ის ზემოთ) განიხილება როგორც 0 °C (რადგან ეს არანაირ განსხვავებას არ წარმოადგენს მცენარეთა სიცოცხლეში, მიძინებულია). თუ საშუალო ბიოტემპერატურა მერყეობს 1.5-3 °C (34.7-37.4 °F) შორის, ჰოლდრიჯი კლიმატს სუბპოლარულს უწოდებს (ან ალპურს, თუ დაბალი ტემპერატურა გამოწვეულია ზღვის დონიდან დაშორებით).
ტომისლავ I
ტომისლავ I (Tomislav I; დ. უცნობია — გ. 928) — ხორვატიის მმართველი ტრპიმიროვიჩების დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა 910-928  წწ. 910—925 წლებში ატარებდა ხორვატიის მთავრის ტიტულს, ხოლო 925 წლიდან გახდა ქვეყნის პირველი მეფე.
თავის სამეფოს დაუქვემდებარა დალმაცია და პანონია. ძლიერ გააფართოვა თავისი ქვეყნის საზღვრები. მისი მმართველობა ვრცელდებოდა ადრიატიკიდან დრავამდე და ისტრიიდან დრინამდე. ტომისლავმა ხორვატიის სამეფო ბალკანეთში ერთ-ერთი უძლიერესი სახელმწიფოდ აქცია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხორვატიის მთავრები კატეგორია:ხორვატიის მეფეები კატეგორია:გარდაცვლილი 928 კატეგორია:ტრპიმიროვიჩები
ყაზბეგის სპარსანგელოზის ნიში
სპარსანგელოზის ნიში — საკულტო ძეგლი. მდებარეობს დაბა სტეფანწმინდის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ვაკეზე. თავდაპირველად მდგარა ქოზციხის ტერიტორიაზე.
ნიში ოთხკუთხა პრიზმის ფორმის მასიური ნაგებობაა და ნაშენია ფიქლით. წყობა მშრალია. მთავარი ფასადი დასავლეთითაა. ამ მხარესაა მოწყობილი ოთხკუთხა სასანთლე თახნა. მის მარცხნივ კედელში ჩამაგრებულია ორი პატარა თეთრი დროშა. ნიში შეტეთრებულია კირით და თავზე მთის ბროლის ქვები აწყვია. იგი ყაზბეგის, სათარგმნოსა და სნოს სალოცავია. აქ სალოცავად მოდიან გიგაურები, გომიაშვილები, ეფხოშვილები, ჩოფიკაშვილები და ალიბეგაშვილები. იხდიან ათენგენობას.
კემპტენი
კემპტენი (Kempten) — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში; კემპტენის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 65 044 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 1 000 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 63,29 კმ2. კემპტონი არის უძველესი ურბანული დასახლება (ქალაქი) გერმანიაში.
სქოლიო
კატეგორია:ბავარიის ქალაქები
ბელგიის გერბი
ბელგიის გერბი — თანამედროვე სახით ბელგიის გერბი დამტკიცდა მეფის დეკრეტით 1837 წლის 17 მარტს. დეკრეტში აღწერილი იყო დიდი და მცირე გერბების ფორმა.
დიდი გერბი
შავ ფარზე გამოსახულია ოქროს ლომი წითელი ბრჭყალებით და წითელი გამოყოფილი ენით (ე. წ. ბელგიური ლომი). ფარის თავზე განლაგებულია გახსნილი პირის მქონე ოქროს ჩაფხუტი. ჩაფხუტის თავზე მოთავსებულია დიდი ჰერცოგის გვირგვინი. ფარს უკან განლაგებულია სკიპტრები - ერთი მათგანს წარმოადგენს ხელი, რომელის სამართალს განასახიერებს, ხოლო მეორე წარმოადგენს ლომის გამოსახულებას - სიძლიერის სიმბოლოს. ჩაფხუტს გარს აკრავს ლეოპოლდ I-ის ორდენის ოქროს ძეწკვი. ფარისმტვირთველ ლომებს უკავიათ აგრეთვე მოოქროვილ ხის ტარზე წამოცმული ბელგიური დროშები. ქვემოთ განთავსებულია წითელი ლენტი, რომელზეც ოქროს ასოებით არის ამოკვეთილი ბელგიელი ხალხის დევიზი: ”ერთობა გვაძლევს ძალას” („L’UNION FAIT LA FORCE“ ფრანგულად ან „EENDRACHT MAAKT MACHT“ ჰოლანდიურად). მთელი ეს კომპოზიცია მოთავსებულია ოქროსფერფოჩებიან წითელ მანტიაზე, რომელსაც თავზე ადგას დიდი ჰერცოგის გვირგვინი. მანტიის თავზე აღმართულია 1837 წლის მდგომარეობით არსებული ბელგიის პროვინციების დროშები გერბებით. მიუხედავად იმისა, რომ პროვინციების რაოდენობა დროთა განმავლობაში იცვლებოდა, გერბზე ამ ფაქტმა ასახვა ვერ ჰპოვა.
დიდი გერბი გამოიყენება იშვიათად. ის ამშვენებს მხოლოდ იურიდიულ კანონთა და საერთაშორისო ხელშეკრულებათა ბეჭდებს.
მვეკა
მვეკა (Mweka) — ქალაქი კასაის პროვინციაში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა.
ბელგიის გერბი
მცირე გერბი
მცირე გერბი გამოიყენება ხშირად ბელგიის ხელისუფლების მიერ. ის შედგება შემდეგი ნაწილებისაგან:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:სახელმწიფო გერბები კატეგორია:ბელგიის ეროვნული სიმბოლოები კატეგორია:გერბები ლომის გამოსახულებით კატეგორია:გერბები დროშის გამოსახულებით კატეგორია:გერბები გვირგვინის გამოსახულებით
მვეკა
ქალაქი მდებარეობს სარკინიგზო ხაზზე, კანანგასა და ილებოს შორის, ზღვის დონიდან 466 მეტრზე. 2010 წლის აღწერით მვეკას მოსახლეობა შადგენდა 55 155 ადამიანს.
2007 წლის აგვისტოს დასაწყისში მვეკას სიახლოვეს კატასტროფა განიცადა სატვირთო მატარებელმა. დაიღუპა 100 ადამიანი, რომლებიც უკანონოდ მგზავრობდნენ მატარებლის სახურავზე.
2007 წლი აგვისტოს ბოლოს მვეკას რაიონში გავრცელებული იყო ებოლა. რის შედეგადაც დაიღუპა 100 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
ფილოსოფიის ინსტიტუტი
ფილოსოფიის ინსტიტუტი — სავლე წერეთლის სახელობისა, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიისა, სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება. დაარსდა 1946 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია ისტორიის ინსტიტუტთან შექმნილ ფილოსოფიურ სექტორის ბაზაზე. 1997 წელს მიენიჭა სავლე წერეთლის სახელი. ინსტიტუტის დირექტორები: პეტრე შარია (1946-1948), სავლე წერეთელი (1948-1953 და 1957-1966), ა. ქუთათელია (1953) დიმიტრი კალანდაძე (1953-1955), ს. ლარცულიანი (1955-1957), აკადემიის წევრი კორესპონდენტი ნიკოლოზ ჭავჭავაძე (1967-1997), თამაზ ბუაჩიძე (1997-დან). ფილოსოფიის ინსტიტუტი მუშაობს ადამიანის, კულტურის, ღირებულებათა პრობლემებზე; ეროვნულ და სოციალურ-პოლიტიკურ პროცეზებზე პოსტკომუნისტურ საქართველოში, ონტოლოგიის, შემეცნების თეორიის, ლოგიკის, მსოფლიო და ქართულ ფილოსოფიურ ისტორიის და სხვა საკითხებზე. აგრეთვე ფილოსოფიური ძეგლების თარგმნაზე. აქვს 10  განყოფილება, აქვს აგრეთვე 1 ლაბორატორია, ასპირანტურა და ჰყავს 1 პრობლემური ჯგუფი.
გამოკვლევები ქვეყნდებოდა ფილოსოფიის ინსტიტუტის „ნაშრომებში“, შემდგომ საქართველოს მეცნიერული აკადემიის ჟურნალ „მაცნეში“.
საქართველოს მთავრობის 2010 წლიდან დადგენილების საფუძველზე სავლე წერეთლის ფილოსოფიის ინსტიტუტი შეუერთდა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს და დღეს ის წარმოადგენს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მეცნიერებათა და ხელოვნების ფაკულტეტის კვლევითი და საგანმანათლებლო მიზნების მქონე ინსტიტუტს, რომელიც მიზნად ისახავს კვლევითი კომპონენტის ინტეგრირებას საუნივერსიტეტო სივრცეში.
ამჟამად ფილოსოფიის ინსტიტუტში წარმოდგენილია შემდეგი კვლევითი მიმართულებები:
ინსტიტუტში ინტენსიურად ხორციელდება ფილოსოფიური ლიტერატურის მთარგმნელობითი სამუშაოები, რაც ემსახურება კლასიკური და თანამედროვე ფილოსოფიური ტექსტების ქართულ ენაზე თარგმნას. ამ მიზნით 2013 წელს დაარსდა სერია „ფილოსოფიური ბიბლიოთეკა“.
სქოლიო
კატეგორია:ფილოსოფია კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები
ეშ გოუბარი
ეშ გოუბარი (Ash Gobar; დ. 1930, ფოთი) — ამერიკელი ფილოსოფოსი. ტრანსილვანიის უნივერსიტეტის ემერიტუსი, საქართველოს ფილოსოფიურ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი, წარმოშობით ქართველი.
ბიოგრაფია
8 წლისამ მშობლებთან ერთად დატოვა სამშობლო. თავდაპირველად გაემგზავრა ევროპაში (ბულგარეთი, იუგოსლავია, ჩეხოსლოვაკია, გერმანია), შემდეგ ამერიკაში, სადაც მიიღო ფილოსოფიური განათლება, დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია (1959, უისკონსინის უნივერსიტეტი) და გამოაქვეყნა გამოკვლევები მეცნიერების ფილოსოფიისა და სიცოცხლის ფილოსოფიის დარგში. თანამშრომლობს ევროპისა და ამერიკის წამყვან ფილოსოფიურ ჟურნალებთან. 1959 და 1961 წელს ჟენევაში სამეცნიერო მივლინებით ყოფნისას დაუახლოვდა გამოჩენილ შვეიცარიელ ფსიქოლოგს ჟ. პიაჟეს. შეიმუშავა ორიგინ. ფილოსოფიური თეორია „დიალექტიკური რეალიზმის“ სახელწოდებით, რომელიც ვრცლად წარმოდგენილია მის მონოგრაფიაში „ფილოსოფია როგორც უმაღლესი განმანათლებლობა“ (1994). გოუბარი ავტორია მრავალი სამეცნიერო გამოკვლევისა, მათ შორის ქართული ფილოსოფიის შესახებ; ახლო ურთიერთობა აქვს ქართველ კოლეგებთან (ს. შ. ავალიანი, გ. თევზაძე ). გოუბარის სტატიები სისტემატურად იბეჭდება საქართველოს ფილოსოფიურ მეცნიერებათა აკადემიის ყოველწლიურ გამოცემაში „ფილოსოფიური ძიებანი“. გოუბარი 1992 წელს მოწვევით იმყოფებოდა თბილისში, წაიკითხა ლექციები თსუ-ში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1930 კატეგორია:ამერიკელი ფილოსოფოსები კატეგორია:ფოთში დაბადებულები
თბილისის უნივერსიტეტი „მეტეხი“
საქართველოს საავიაციო უნივერსიტეტი — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება.
ისტორია
თბილისის უნივერსიტეტი „მეტეხი“ დაარსდა თბილისის ერთ-ერთ უძველეს უბანში 2002 წლის მაისში. უნივერსიტეტი გარშემორტყმულია ძირძველი ისტორიული ძეგლებით; მათ შორისაა უძველესი “მეტეხის” ეკლესია, შესანიშნავი “სამების” საკათედრო ტაძარი. უნივერსიტეტის სახელდებისას, უნივერსიტეტის დამფუძნებლებმა, პროფესორმა მანონ ქირთბაიამ და ეკა გოგორიშვილმა, გაითვალისწინეს მისი მდებარეობა ქალაქის ძველ უბანში.
თბილისის უნივერსიტეტი „მეტეხი“ ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა ამბიციური უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებაა საქართველოში, რომელიც დაარსების პირველივე დღიდან ზედმიწევნით ასრულებს თავის მისიას. უნივერსიტეტის პედაგოგიური კოლექტივი ძირითადად დაკომპლექტებულია ახალგაზრდა პროფესორ-მასწავლებლებით, რაც, თავის მხრივ, საუკეთესო საშუალებაა შემოქმედებითი აზროვნებისა და დინამიზმისთვის. სწორედ ჩვენი პროფესორ-მასწავლებლების შრომით უნივერსიტეტი გამოირჩევა განსაკუთრებული ინტელექტუალური ძალისხმევითა და ამბიციებით. უნივერსიტეტი წინ მიიწევს როგორც რაოდენობრივი ფაქტორის, ასევე ხარისხის ამაღლების თვალსაზრისითაც.
მსოფლიოში არსებული საგანმანათლებლო სტანდარტების, კრედიტების ტრანსფერისა და დაგროვების ევროპული სისტემის და ბოლონიის პროცესის მოთხოვნათა გათვალისწინებით „მეტეხში“ ისწავლება როგორც ტრადიციული, ისე თანამედროვე აკადემიური დისციპლინები.
უნივერსიტეტი იყო და დღემდე აქტიური ინიციატორია ქვეყნის საგანმანათლებლო სფეროში გატარებული რეფორმებისა.
„მეტეხი“ სტუდენტებს სთავაზობს საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამებს შემდეგ ფაკულტეტებზე: სამართლის ფაკულტეტი, ბიზნესისა და მართვის ფაკულტეტი, ჰუმანიტარულ და სოციალურ-პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტი, ჯანდაცვის ფაკულტეტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უნივერსიტეტები
ლილი გოქსაძე
ლილი სერგოს ასული გოქსაძე (დ. 3 იანვარი, 1935, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი. ფილოლოსოფიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1993), პროფესორი (2004).
ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა თსუ-ის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტის ინგლისური ენის განყოფილება. 1957–1959 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში ინგლისური ენის მასწავლებლად, 1962–2009 წლებში – თსუ-ის ინგლისური ფილოლოგიურ კათედრაზე. 2006 წლიდან ამავე უნივერსიტეტის ინგლისური ფილოლოგიური მიმართულების სრული პროფესორია. 2009 წლიდან მიენიჭა პროფესორ-ემერიტუსის სტატუსი. გოქსაძემ შეისწავლა კატენატიური მიმართებები და ზმნის უპირო ფორმებთან დაკავშირებული საკითხები თანამედროვე ინგლისურში. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო სტატია, 13 სახელმძღვანელო და მონოგრაფია – „ქართულ-ინგლისური ყოფითი თავისებურებები (თავაზიანობის ნორმები)“ (1997). გოქსაძე არის საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2002). „თანამედროვე ინგლისური ენის გრამატიკის უმაღლესი კურსის“ ოთხტომეულის გამოცემისათვის დაჯილდოებულია ივ. ჯავახიშვილის სახ. მედლით (2009).
ფოლოცი
ფოლოცი, ფოლორცი — ქუჩის აღმნიშვნელი საქალაქო ტერმინი. ფოლოცის ურბანისტიკულ ტერმინად გახდომა ემთხვევა ფეოდალური ქალაქის წარმოქმნისა და ზრდა-ჩამოყალიბების პროცესის დამთავრების ხანას — IX საუკუნე-XI საუკუნეებში, როცა ხდება საქალაქო ტერმინთა ჩამოყალიბება და წარმოქმნა. ფოლოცი თბილისის ისტორიის ამსახველ მასალაში პირველდ გვხდება ჟამთააღმწერელთან 1226-1228 წლებში თბილისში ჯალალედინის შემმუსვრელი შემოსევების დროს: „ბერნი უწყალოდ ფოლოცთა შინა ცხენთა მიერ დაუთრგუნვოდეს... ესოდენ მძინვარედ მოსვრიდა, რომელ სავსე იყვნეს ფოლოცნი, ხრამნი...“ ჟამთააღმწერელი ასევე მოგვითხრობს, რომ დემეტრე II-ს ჩვევად ჰქონია ღამით თბილისის ქუჩებში სიარული, რომლის დროსაც ქუჩაში მყოფ გლახაკებს მოწყალებას აძლევდა: „... ყოველთა უწყოდის მოწყალება მეფისა, და გლახაკნი ღამით ფოლოცთა შინა ვიდოდიან, რათა შეემთხვივნენ მეფესა.“ ვახუშტი ბატონიშვილი თბილისის გარეგანი სახის გადმოცემისას ამბობს, რომ თბილისი იყო „...ქალაქი ვიწრო, ფოლორცნი უშუერნი.“ ფოლოცი (ფოლორცი) თბილისში ქუჩის აღმნიშვნელ ტერმინად თითქმის XX საუკუნემდე შემორჩა. სულხან-საბა ორბელიანი, ფოლორცს ასეთ განმარტებას აძლევს: „ფოლორცი - შუკა“.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის ყოფილი ქუჩები
ლილი გოქსაძე
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:დაბადებული 3 იანვარი კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები ლილი კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
რენე იგიტა
ხოსე რენე იგიტა საპატა (José René Higuita Zapata; დ. 27 აგვისტო, 1966, მედელინი, კოლუმბია) — კოლუმბიელი ფეხბურთელი, მეკარე, მეტსახელად „შეშლილი“ (El Loco). ცნობილი იყო თავისი განსხვავებული თამაშის სტილით. ახასიათებდა საკუთარი პოზიციის დატოვება და როგორც ბურთის ართმევაზე თამაში, ასევე, დრიბლინგით წინ გაჭრაც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კოლუმბიელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1965 კატეგორია:დაბადებული 27 აგვისტო კატეგორია:კოლუმბიელი ფეხბურთელები კატეგორია:რეალ ვალიადოლიდის ფეხბურთელები კატეგორია:1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
სამბირის რაიონი (1940-2020)
სამბირის რაიონი (Самбірський район) — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, ლვივის ოლქში. მისი ფართობი 934 კმ² იყო. 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 68 783 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 74 კაცს კმ²-ზე. სამბირის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი სამბირი.
სქოლიო
კატეგორია:ლვივის ოლქის გაუქმებული რაიონები
სერუ-ნეგრუ (სანტა-კატარინა)
სერუ-ნეგრუ (სანტა-კატარინა) (Cerro Negro) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 996 მეტრზე. მიეკუთვნება სერანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კამპუს-დი-ლაჟისის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 581 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8.58 კმ²-ზე. ფართობი 417 335 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანტა-კატარინას მუნიციპალიტეტები
ტრაპიზონის ოპერაცია
ტრაპიზონის ოპერაცია — სამხედრო ოპერაცია პირველი მსოფლიო ომის დროს, კავკასიის ფრონტზე ქალაქ ტრაპიზონის ასაღებად. ოპერაცია მიმდინარეობდა 1916 წლის იანვრიდან აპრილის ჩათვლით.
ბრძოლა
1915 წელს რუსეთის იმპერიის ფლოტმა დაბომბა ქალაქი ტრაპიზონი დაბომბვის შედეგად 1300 ადამიანი დაიღუპა. 1916 წლის იანვარში რუსეთის კავკასიის არმიის ზღვისპირეთის რაზმმა დაიწყო შეტევა ოსმალეთის იმპერიის მე-3 არმიის წინააღმდეგ. შეტევას მხარს უჭერდა შავი ზღვის ფლოტის ბათუმის რაზმი (1 სახაზო ხომალდი, 2 საესკადრო ნაღმოსანი, 2 ნაღმოსანი, 2 საკანონერო ნავი), რომელიც მდინარე არქაბესუს მიადგა და სახომალდო არტილერიით ჩაახშო ოსმალური ბატარეები. 6 თებერვალს ზღვისპირეთის რაზმმა (15 000 კაცი) არქაბესუს ნაპირიდან ტრაპიზონს შეუტია. 1916 წლის 4 მარტს რუსეთის არმიამ დაიკავა პაზარი. ორ დღეში ისინი აკონტროლებდნენ ლაზისტანის სანჯაყს და ტრაპიზონიდან 50 კმ-ში იდგნენ. რუსეთის არმიას, პარტიზანული წინააღმდეგობის გამო, კიდევ 40 დღე დასჭირდა ტრაპიზონის ასაღებად. საზღვაო დესანტის მხარდაჭერით რუსეთის არმიამ ხელთ იგდო რიზე, ოფომი, ხუმურგიანი და 14 აპრილს მიადგა მდინარე ყარადერესთან ოსმალთა გამაგრებულ პოზიციას. 7-8 აპრილს ზღვისპირეთის რაზმის გასაძლიერებლად რიზესა და ხუმურგიანში ნოვოროსიისკიდან ზღვით გადასხეს პლასტუნთა ორი ბრიგადა. ბათუმის რაზმი გააძლიერეს 2 ხომალდით და 1 საესკადრო ნაღმოსნით. ტრაპიზონის ადმინისტრაციამ დაინახა მოსალოდნელი საფრთხე და მმართველობა გადასცა ბერძენ მიტროპოლიტ ქრისზანთოსს, რომელმაც დადო პირობა მუსლიმი მოსახლობის დაცვისა. ოსმალურმა არმიამ ქალაქი დატოვა და 15 აპრილს რუსეთის შეარაღებული ძალები ნიკოლოზ უმცროსისა და ნიკოლაი იუდენიჩის ხელმძღვანელობით უბრძოლველად შევიდნენ ქალაქში.
სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის ბრძოლები კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები კატეგორია:რუსეთ-ოსმალეთის ომები
დივერგენტის სერია: მეამბოხე
„დივერგენტის სერია: მეამბოხე“ (ინგლ. Divergent Series: Insurgent) — 2015 წლის ამერიკული დისტოპიური სამეცნიერო ფანტასტიკის მძაფრ-სიუჟეტიანი ფილმი, რომლის რეჟისორია რობერტ შვენტკე. ფილმი დაფუძნებული 2012 წლის რომანზე მეამბოხე, რომელიც ვერონიკა როტის მეორე წიგნია დივერგენტის ტრილოგიაში. ეს არის 2014 ფილმის, დივერგენტის პირდაპირი გაგრძელება და დივერგენტის სერიის მეორე ფილმი. ფილმის პროდიუსერებია ლუსი ფიშერი, პოუია შაბაზიანი და დაგლას უიკი, ხოლო სცენარის ავტორები ბრაიან დუფილდი, აკივა გოლდსმენი და მარკ ბომბექი. შვენტკემ ნილ ბურგერი ჩაანაცვლა და რეჟისორი გახდა. პირველი ფილმის მსგავსად ამ ნაწილშიც, როლებს ასრულებენ: შეილენ ვუდლი და თეო ჯეიმსი. გაგრძელებაში მონაწილეობენ მეორეხარისხოვანი როლის შემსრულებელი მსახიობები: ოქტავია სპენსერი, ნაომი უოტსი, სუკი უოტერჰაუსი, როზა სალაზარი, დანიელ დეი კიმი, ჯონი უესტონი, ემჯაი ენტონი და კეინან ლონსდეილი. ფილმის გადაღებები დაიწყო 2014 წლის 27 მაისს, ატლანტაში, ჯორჯია, და დასრულდა 2014 წლის 6 სექტემბერს.
წარმოებამდელი პერიოდი
2013 წლის დეკემბერში, Summit Entertainment-მა განაცხადა, რომ ფილმის გაგრძელება მეამბოხე გამოვიდოდა 2015 წლის 20 მარტს, 2015, მათივე ცნობით ფილმი დივერგენტის პირდაპირი გაგრძელება იქნებოდა. 2013 წლის 16 დეკემბერს ცნობილი გახდა, რომ დივერგენტის რეჟისორი ნილ ბურგერი მეორე ნაწილის რეჟისორი არ იქნებოდა. 2014 წლის 13 თებერვალს ცნობილი გახდა, რომ რობერტ შვენტკეს შესთავაზეს რეჟისორის პოზიცია ფილმისთვის და რომ აკივა გოლდსმანი დაიქირავეს დაფილდის სცენარის დასარედაქტირებლად.
გადაღებები
გადაღებები დაიწყო ატლანტაში 2014 წლის 27 მაისს, და დასრულდა 2014 წლის 6 სექტემბერს. გადაღებები შედგა ამერიკის შეერთებული შტატების სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, ატლანტაში. Amity Compound– ისთვის ააშენეს კომპლექტი აერლანტის სამხრეთით მდებარე სერენბის თემში. 2014 წლის 11–24 ივნისიდან გადაღებები მიმდინარეობდა ატლანტას ცენტრში ფიჩთრის ქუჩაზე, რომელშიც შედიოდა ზიპლაინის სცენა. 27 ივნისს სცენები გადაიღეს არქივის შენობაში, ატლანტაში. 2014 წლის 12–13 ივლისიდან წარმოება მიმდინარეობდა ჩიკაგოში, სადაც გადაიღეს სცენები უელსის ქუჩაზე, ფრანკლინის ქუჩაზე, ადამსის ქუჩაზე, ვან ბურენის ქუჩაზე და ვერტმფრენის კადრები. ეშლი ჯადმა მისი სცენები ვუდლისთან ერთად გადაიღო 2014 წლის ივნისის ბოლოს.
მუსიკა
2014 წლის ნოემბერში გამოცხადდა, რომ კომპოზიტორი ჯოზეფ ტრაპანეზი შექმნიდა მუსიკალურ კომპოზიციას. დივერგენტის სერია: მეამბოხე - ორიგინალური საუნდტრეკი (The Divergent Series: Insurgent - Original Motion Picture Soundtrack) ალბომი გამოვიდა 2015 წლის 17 მარტს. პირველი სინგლი, „Holes in the Sky", რომელიც M83-ის მიერ შეიქმნა გამოვიდა 2 მარტს, 2015
სქოლიო
კატეგორია:Summit Entertainment-ის ფილმები კატეგორია:2015 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ამერიკული სამეცნიერო ფანტასტიკური მოქმედებითი ფილმები კატეგორია:ამერიკულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკურ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკური მოქმედებითი ფილმები კატეგორია:პოსტაპოკალიფტური ფილმები კატეგორია:2010-იანი წლების სათავგადასავლო ფილმები კატეგორია:IMAX-ის ფილმები კატეგორია:Lions Gate Entertainment-ის ფილმები კატეგორია:2015 წლის 3D ფილმები
კუკიის ღვთისმშობლის ეკლესია
ღვთისმშობლის ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, იდგა ქალაქისპირა სოფელ კუკიაში, მტკვრის სიახლოვეს. ვახუშტის მიერ შედგენილ 1735 წლის თბილისის თბილისის გეგმაზე მტკვრის მარცხენა მხარეს, სოფელ ჩუღურეთის შემდეგ, №64-ით დატანილია დასახლებული პუნქტი „ახალი სოფელი“ (სოფელი კუკიის ადრინდელი სახელი), სადაც დგას ბაზილიკის ტიპის ჯვარდადგმული ნაგებობა. გეგმის ექსპლიკაციაში ვახუშტი არას გვამცნობს ძეგლის სახელწოდების შესახებ. 1837 წელს შედგენილ თბილისის სიძველეთა ნუსხაში წერია: მოყვანილ ციტატაში 1807 წელი უნდა მიუთითებდეს ეკლესიის ხელმეორედ აგების, ანდა მისი განახლების თარიღზე. 1884, 1887 და 1898 წლების თბილისის გეგმებზე კუკიის ღვთისმშობლის ეკლესია დატანილია როგორც წმინდა ნიკოლოზის საყდარი, 1903-1904 წლების თბილისის გეგმაზე № 246-ით კი ისევ ღვთისმშობლის სახელითაა. ეკლესია აიღეს XX საუკუნის 20-იან წლებში, ყოფილი მ. ვორონცოვის მოედნის გაფართოებასთან დაკავშირებით. ეკლესიის ადგილას ამჟამად დგას ექვსსართულიანი საცხოვრებელი სახლი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
კოსტა-ბლანკა
რეგიონის სამხრეთში ზამთრის საშუალო ტემპერატურაა 19 С, летом 31 С, წყლის ტემპერატურა შეადგენს — 13 С და 30 С. კოსტა-ბლანკას ყოველწლიურად სტუმრობს 6 მლნ. ტურისტი. ადგილობრივ სასტუმროებს შეუძლია ერთდროულად 150 ათასზე მეტი ადამიანის განთავსება,
კურორტის დედაქალაქს წარმოადგენს ქალაქი ბენიდორმი. 2000 წელს გაიხსნა გასართობი პარკი „Terra Mitica”, რომელმაც ერთი სეზონის განმავლობაში მიიღო 1 მლნ. დამსვენებელი.
ფოტოგალერეა
კატეგორია:ხმელთაშუა ზღვა კატეგორია:ესპანეთი კატეგორია:ტურიზმი
კუჯულა კადფიზი
220px|მინიატიურა|ქუშანის იმპერატორი კუჯულა კადფიზი ღვთისმოსავი 220px|მინიატიურა|ქუშანის იმპერია კუჯულა კადფიზი (ჩინ. 丘就卻, Цзюцзюцю) — ქუშანის სამეფოს პირველი მეფე. მისი მეფობის პერიოდზე მიდის დავა. მეფე კანიშკის პაპა.
ყველაზე გავრცელებული შეხედულებით მისი მეფობა იწყება ჩვ.წ. 20 (ან 30)წლიდან – 80 წლამდე. ცხოვრობდა დაახლოებით 80 წელი. მისი დაბადების წელი აღნიშნულია, როგორც ძვ. წ. 1 წელი.
თავდაპირველად, ის იყო იუეჩჟის ხუთიდან ერთ–ერთი ტომის (ქუშანი, გუიშუანი) ბელადი. მის საცხოვრებელ ადგილად ითვლებოდა ბეკაბადის შემოგარენი თანამედროვე ტაჯიკეთში. მან დაიმორჩილა დანარჩენი ოთხი ტომი და ამის შემდეგ მოაწყო ლაშქრობა ბაქტრიაზე და აიღო მისი დედაქალაქი ლანში (ამჟამად, პატარა ქალაქი შაჰრინაი დედაქალაქ დუშანბედან 45 კმ დასავლეთით) და განმტკიცდა ტრანსოქსანიაში. 47 წელს მან მოიგერია პართელი უფლისწულის აგრესია და მოაწყო ლაშქრობა პართიის მოკავშირე ქვეყნის გაოჰის სამეფოს წინააღმდეგ. (იხილეთ განდჰარა, ამუდარიის სამხრეთ ნაპირი, თანამედროვე ავღანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში.)
სავარაუდოდ, მან შეკრა კავშირი გაოფის მეფე ჰერმეისთან, რომელსაც სურდა პართიის წინააღმდეგ სამთავროების გაერთიანება. კუჯულა დაეხმარა მას შეექმნა დიდი დამოუკიდებელი სამეფო. იმდროინდელ მონეტებზე, ერთ მხარეს ფიგურირებს კუჯულა კადფიზი, როგორც განსაკუთრებული მეთაური მეფე ჰერმეის დროს. ამასთან, ასეთი მონეტები გავრცელებულია მხოლოდ მდინარე ამუდარიის სამხრეთით, რაც ადასტურებს იმას, რომ ჰერმეი აგრძელებდა თავისი დამოუკიდებელი სამეფოს მართვას.
ჰერმეის გარდაცვალების შემდეგ კუჯულამ მოახერხა მისი ტახტის მიერთება.
დაახლოებით 50–დან 70 წლამდე პერიოდში კუჯულამ გაილაშქრა ჩრდილოეთ ინდოეთში მდებარე დიდ სამეფო ცზიბინზე და დაიპყრო იგი.
საკუტარ მონეტებს კუჯულა კადფიზი არ ჭრიდა, მაგრამ ამ დროისთვის დიდი რაოდენობით არის გამოსული სპილენძის მონეტები მეფე სოტერ მეგასის სახელით, რომელიც ჩვენი დროისათვის შემონახულია ათობით ათასი ცალი. მონეტები იმდენად ბევრი იყო, რომ ისინი გამოიყენებოდა ავღანეთში XX საუკუნეშიც კი. კუჯულა კადფიზმა მიითვისა "დიდი განმათავისუფლებლის" ტიტული. მას არ გაურისკავს, ინდური და ბერძნული სამყარო ქუშანელის სახელით ემართა.
ის ტახტზე შეცვალა ვაჟმა, ვიმა კადფიზმა ღრმა სიბერის ასაკში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქუშანის მეფეები
გერგეტის წმინდა გიორგის ეკლესია
გერგეტის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გერგეტის დასავლეთით, 1 კილომეტრზე. სავარაუდოდ, თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით.
ეკლესია დარბაზულია (4,5x2,3 მ). ნაგებია დამუშავებული ქვის დიდი კვადრებით, რომელთა წყობა მშრალია. ინტერიერში ჩანს შელესილობის კვალი. ეკლესიას შესასვლელი თავდაპირველად სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ჰქონდა, შემდეგ იგი ამოქოლეს და ამჟამად შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გადახურულია ქვით, რომელზეც ამოკვეთლია ბოლოებ დატოტვილი ჯვარი. უაფსიდო საკურთხეველი დარბაზისაგან ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. აღმოსავლეთ კედელს გასდევს ფიქლის თარო, რომლის სიმაღლე 90 სანტიმეტრია, ხოლო სიგანე 20 სანტიმეტრი. აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლის კუთხეებში მოწყობილია ნიში. ეკლესიას სამხრეთიდან ეკვროდა ქვის მშრალი წყობით ნაგები მინაშენი, რომელიც ახლა დანგრეულია.
1972 წელს, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გ. ღამბაშიძე), მინაშენთან მიაკვლია თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტებსა და სამ სამარხს. ფრაგმენტებიცა და სამარხებიც შუა საუკუნეებისაა. სამარხები ქვისაა, კოლექტიური, უინვენტარო, დამხრობილია სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ჩრდილოეთ-დასავლეთისკენ. სამარხში აღმოჩენილი მიცვალებულთა ძვლები არეულია.
ეკლესიის დასავლეთით 0,1 კილომეტრზე გათხრილია ამავე პერიოდის აკლდამა. იგი გეგმით ოთხკუთხაა. დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. ნაგებია ქვიშაქვის დიდი ქვებით, რომელთა წყობა მშრალია. აკლდამა გადახურულია ფიქლის ფილებით. აკლდამაში ჩასასვლელი სახურავიდანაა. არქეოლოგებმა გათხრებისას აღმოაჩინეს თოთხმეტი თავის ქალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიცუპალიტეტის ეკლესიები
აფხაზავა
საკუთარი სახელი აფხაზავა შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
* კატეგორია:ქართული გვარები
საზოგადოების მტრები (2009 წლის ფილმი)
საზოგადოების მტრები (Public Enemies) — 2009 წლის ამერიკული ბიოგრაფიული კრიმინალური ფილმი. დაფუძნებულია ბრაიან ბეროუს დოკუმენტურ წიგნზე და ასახავს განგსტერ ჯონი დილინჯერის ცხოვრებას, თუმცა ფილმი ისტორიულად სრულად აკურატული არ არის.
შვაინფურტი
შვაინფურტი (Aschaffenburg) — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში. შვაინფურტის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 51 851 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 1 500 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 35,71 კმ².
მილტონ ფრიდმანი
მილტონ ფრიდმანი (Milton Friedman; დ. 31 ივლისი, 1912 – გ. 16 ნოემბერი, 2006) — ამერიკელი ეკონომისტი, რომელმაც 1976 წელს  მოხმარების ანალიზის, მონეტარული ისტორიისა და სტაბილიზაციის პოლიტიკის თეორიისა და სირთულეების შესახებ კვლევისთვის მიიღო ნობელის პრემია ეკონომიკაში.
ჯორჯ სტიგლერთან და სხვა ეკონომისტებთან ერთად, ფრიდნმანი იყო ჩიკაგოს ეკონომიკური სკოლის იმ ინტელექტუალ ლიდერთა შორის, რომლებმაც უარყვეს კეინსიანიზმი მონეტარიზმის მეშვეობით, 1970-იან წლებამდე, მანამ სანამ აღმოჩნდებოდა, რომ ახალი კლასიკური ეკონომიკა ეფუძვნებოდა  რაციონალური მოლოდინების კონფეცპტს. რამდენიმე სტუდენტი და ახალგაზრდა პროფესორი, რომლებიც ფრიდმანმა აიყვანა სამსახურში ან გაუწია მენტორობა, მომავალში წამყვანი ეკონომისტები გახდნენ. მათ შორისაა გერი ბეკერი, რობერტ ფოგელი, ტომას სოუელი და რობერტ ლუკას უმცროსი.
ფრიდმანის გამოწვევები დაიწყო 1950-იან წლებში, მოხმარების ფუნქციის რეინტერპრეტაციასთან ერთად. შემდგომში ფრიდმანმა ამას უწოდა „გულუბრყვილო კეინსიანინური თეორია“.
1960-იან წლებში ის გახდა კეინსიანური სამთავრობო პოლიტიკის მთავარი მოწინააღმდეგე და აღწერა მისი მიდგომა, როგორც „კეინსიანური ენისა და სახელმწიფო აპარატის“ გამოყენება თავისი წინასწარი დასკვნის უარსაყოფად. მან თეორიულად ჩამოაყალიბა, რომ ბუნებრივი უმუშევრობის დონე არსებობს და ამტკიცებდა, რომ უმუშევრობა ამ დონის ქვემოთ ინფლაციის დაჩქარების მიზეზი გახდებოდა. ის ასევე ამტკიცებდა, რომ გრძელვადიან პერსპექტივაში ფილიპსის მრუდი იყო ვერტიკალური „ბუნებრივ მაჩვენებელთან“ და იწინასწარმეტყველა სტაფლაცია
მისმა მხარდაჭერამ სკოლის არჩევის საკითხთან დაკავშირებით, ფრიდმანი მიიყვანა Friedman Foundation for Educational Choice-ის დაარსებამდე, შემდეგში EdChoice. ფრიდმანის შრომები მოიცავს მონოგრაფიებს, წიგნებს, მეცნიერულ სტატიებს, რეფერატებს, საგაზეთო სტატიებს, სატელევიზიო პროგრამებს და ლექციებს, რომლებიც შეეხება ეკონომიკური და საჯარო მართველობის საკითხების ფართო ნაწილს. მის წიგნებსა და ესეებს აქვთ გლობალური გავლენა, მათ შორის ყოფილ საბჭოთა ქვეყნებში. გამოკითხვის შედეგად ფრიდმანი დასახელდა მეორე ყველაზე პოპულარულ ეკონომისტად 20-ე საუკუნეში, ჯონ მეინარდ კეინზის შემდეგ. „ეკონომისტმა“ ფრიდმანი დაახასიათა, როგორც „მეოცე საუკუნის მეორე ნახევრის ყველაზე გავლენიანი ეკონომისტი... შესაძლოა ორივე ნახევრის“.
ადრეული ცხოვრება
მილტონ ფრიდმანი დაიბადა ნიუ იორკში, ბრუკლინში 1912 წლის 31 ივლისს. მისი მშობლები, სარა ეთელი (გათხოვებამდე ლანდაუ) და ჟან სოლ ფრიდმანი, იყვნენ ებრაელი მიგრანტები კარპატების უკრაინიდან, ქალაქ ბერეგოვოდან. ორივე მუშაობდა მშრალი პროდუქტების მაღაზიის გამყდიველად. მალევე, მილტონის დაბადების შემდეგ, ოჯახი გადასახლდა, ნიუ-ჯერსის ქალაქ რეჰვეიში. თინეიჯერობის წლებში, ფრიდმანი ავტო ავარიაში დაშავდა, რის შედაგადაც ზედა ტუჩზე ნაიარევი დარჩა. ნიჭიერმა სტუდენტმა 1928 წელს, 16 წლის ასაკში, დაამთავრა ჰეივეის საშუალო სკოლა. მან მიიღო სტიპენდია რატგერსის უნივერსიტეტში, მიუხედავად იმისა, რომ მაშინ კერძო უნივერსიტეტი ნაკლებ მხარდაჭერას იღებდა ნიუ ჯერსის შტატისგან, რაც ართულებდა სტიპენდიის გაცემას. ფრიდმანი სპეციალიზდა მათემატიკასა და ეკონომიკაში და მასზე გავლენა მოახდინა ორმა პროფესორმა, არტურ ბარნსმა და ჰომერ ჯონსმა, რომლებმაც დაარწმუნეს ფრიდმანი, რომ ეკონომიკას შეეძლო დაემთავრებინა დიდი დეპრესია. ფრიდმანმა უნივერსიტეტი 1932 წელს დაამთავრა და აპირებდა სადაზღვევო ანგარიშების სპეციალისტი გამხდარიყო, მაგრამ მას შესთავაზეს ორი სტიპენდია სწავლის გასაგრძელებლად ბრაუნის უნივერსიტეტში მათემატიკის მიმართულებით და ჩიკაგოს უნივერსიტეტში ეკონომიკის სფეროში. ფრიდმანის არჩევანი მეორეზე შეჩერდა და 1933 წელს მაგისტრის ხარისხიც მიიღო. მასზე დიდი გავლენა მოახდინა ჯეიკობ ვინერმა, ფრენკ ნაითმა და ჰენრი სიმსონმა. ჩიკაგოში ფრიდმანი შეხვდა თავის მომავალ მეუღლეს, ეკონომისტ როზა ფრიდმანს. 1933-1934 წლებში, ის სწავლობდა სტატისტიკას კოლუმბიის უნივერსიტეტში სტატისტიკოს და ეკონომისტ ჰაროლდ ჰოტელინგთან ერთად. 1934-1935 წლებში, ის უკან ჩიკაგოში დაბრუნდა და მუშაობდა ასისტენტ-მკვლევარად ჰენრი შულცთან. შულცი შემდეგში მუშაობდა „მოთხოვნის თეორია და გაზომვა.“ ამ წელს ფრიდმანმა შეიძინა ორი მეგობარი, ჯორჯ სტიგლერი და ალენ უოლისი, რამაც მთელი სიცოცხლე გასტანა.
საჯარო სამსახური
ფრიდმანმა და მისმა ცოლმა სამუშაოს განვითარების ადმიანისტრაცია WPA, სამოქალაქო დაცვის კორპუსი CCC და საჯარო სამსახურების ადმინისტრაცია PWA მიიჩნიეს შესაბამის პასუხად კრიტიკული სიტუაციისთვის, მაგრამ არა ფასის და ხელფასის მარეგულირებელი საზომები, რაც ეროვნული აღმდგენი ადმინისტრაციის და აგრარული შემსწორებელი ადმინისტრაციის მიერ იყო შემოთავაზებული. ფრიდმანმა შემდეგში თქვა, რომ ყველა სამთავრობო ჩარევა, რომელიც ასოცირდებოდა „ახალ კურსთან“ იყო "არასწორი მკურნალობა არასწორი სნეულებისთვის“ და ამტკიცებდა, რომ ფულის მიწოდება უნდა ყოფილიყო გაფართოებული და არა შეთანხმებული. შემდეგში, ფრიდმანმა და მისმა კოლეგამ, ანა შვარცმა, დაწერეს „ამერიკის შეერთებული შტატების მონეტარული ისტორია, 1867-1960“. წიგნი ამტკიცებდა, რომ დიდი დეპრესია გამოწვეული იყო მკაცრი მონეტარული შემცირებით, საბანკო კრიზისის და არასწორი ფედერალური სარეზერვო პოლიტიკის გამო. რობერტ შილერმა წიგნი შეაფასა, როგორც დიდი დეპრესიის „ყველაზე გავლენიანი შეფასება.“ 1935 წელს, მან დაიწყო მუშაობა ეროვნული რესურსების დაგეგმვის სამსახურში, სადაც ის მუშაობდა ფართო ბიუჯეტიანი მომხმარებლების კვლევაზე. ამ პროექტიდან მიღებული იდეები შემდეგ მან გამოიყენა თავის წიგნში „მოხმარების ფუნქციის თეორია“. ფრიდმანმა 1937 წლის შემოდგომაზე მუშაობა დაიწყო ეკონომიკური კვლევის ეროვნულ ბიუროში  საიმონ კუზნეცის თანაშემწედ. მათი ერთობლივი ნამუშევარი „დამოუკიდებელი პროფესიული პრაქტიკის შემოსავალი“, გვაცნობდა მუდმივი და დროებითი შემოსავალის კონცეპტს, რაც მთავარი ღერძი იყო მუდმივი შემოსავლის ჰიპოთეზის საკითხში, 1950 წლის ნაშრომში. წიგნი გვთავაზობდა ჰიპოთეზას, რომ პროფესიული ლიცენზირება ხელოვნურად ზღუდავს მიწოდებას და ზრდის ფასებს. 1940 წელს, ფრიდმანი ასისტენტ პროფესორის რანგში ასწავლიდა ვისკონსინ-მედისონის უნივერსიტეტში, მაგრამ ანტისემიტიზმის გამო მოუწია მთავრობის სამსახურში დაბრუნება. 1941 წლიდან 1943 წლამდე, ფრიდმანი მუშაობდა ფედერალური მთავრობის გადასახადების პოლიტიკაზე საომარი მოქმედების დროს, ამერიკის შეერთებული შტატების სახაზინო დეპარტემენტის მრჩეველის რანგში. როგორც სახაზინო დელეგატი 1942 წელს ის იცავდა კეინსიანურ საგადასახადო პოლიტიკას. მან მონაწილეობა მიიღო საშემოსავალო გადასახადის გამოგონებაში, მას შემდეგ რაც ფედერალურ მთავრობას დასჭირდა ფული, რათა ომი დაეფინანსებინა. მოგვიანებით მან განაცხადა, „მე ბოდიშს არ ვიხდი ამის გამო, მაგრამ ვისურვებდი ეს არ მიგვეჩნია საჭიროდ და ვისურვებდი არსებობდეს გზები საშემოსავლო გადასახადის გასაუქმებლად“.
ადრეული წლები
1940 წელს, მილტონ ფრიმანმა მიიღო სამუშაო პოზიცია ვისკონსინ-მედისონის უნივერსიტეტში, მაგრამ მალევე დატოვე, რადაგნ აშშ-ს მეორე მსოფლიო ომში ჩართულობასთან დაკავშირებით დაპირისპირებები იყო ფაკულტეტზე. ფრიდმანს სწამდა, რომ ამერიკის შეერთებული შტატები უნდა ჩარეულიყო ომში. 1943 წელს, ფრიდმანი შეუერთდა ომის მკვლევართა ჯგუფს, კოლუმბიის უნივერსიტეტში, რომელსაც ალენ უოლისი და ჰაროლდ ჰოტელინგი ხელმძღვანდელობდნენ. ამ ჯგუფში მან დაჰყო დარჩენილი მეორე მსოფლიო ომის პერიოდი და მუშაობდა როგორც მათემატიკური სტატისტიკოსი. ის ფოკუსირებული იყო იარაღის დიზაინის პრობლემებზე და მეტალურგიულ ექსპერიმენტებზე. 1945 წელს, ფრიდმანმა წარადგინა „დამოუკიდებელი პროფესიული პრაქტიკის შემოსავლები“ (1945 წელს დამთავრებული, კუზნეცის თანაავტორობით) კოლუმბიის უნივერსიტეტში, როგორც მისი სადოქტორო დისერტაცია. უნივერსიტეტმა მას დოქტორის ხარისხი 1946 წლისთვის მიანჭია. ფრიდმანმა 1945-46 აკადემიური წლები დაჰყო მინესოტას უნივერსიტეტში, სადაც თავისი მეგობარი ჯორჯ სტიგლერი მუშაობდა. 1945 წლის 12 თებერვალს, მას ვაჟი, დევიდ ფრიდმანი, შეეძინა.
ჩიკაგოს უნივერსიტეტი
1946 წელს, ფრიდმანმა მიიღო წინადადება წაეკითხა ეკონომიკის თეორიაზე ლექციები ჩიკაგოს უნივერსიტეტში (პოზიცია განთავისუფლდა მისი ყოფილი პროფესორის ჯეიკობ ვინერის პრინსტონის უნივერსიტეტში გადასვლით). ფრიდმანს შემდეგი 30 წელი ჩიკაგოს უნივერსიტეტისთვის უნდა ემუშავა. აქ მას წვლილი უნდა შეეტანა იმ ინტელექტუალური საზოგადოების ჩამოყალიბებაში, რომლებიც შემდეგში ნობელის პრემიის ლაურეატები გახდებოდნენ, ცნობილნი როგორც ჩიკაგოს ეკონომიკური სკოლა. ამ დრო არტურ ბარნსმა, რომელიც შემდეგში ეკონომიკური კვლევების ეროვნული ბიუროს დირექტორი გახდა, ფრიდმანს სთხოვა ხელახლა შეერთებოდა ბიუროს თანამშრომლებს. ფრიდმანმა წინადადბება მიიღო და პასუხისმგებლობა აიღო ბიოროს კვლევაზე ფულის როლის შესახებ ბიზნეს ციკლში. შედეგად, მან წარმოადგინა "კურსი ფულისა და ბანკის შესახებ" (ჩიკაგოს კურსი), რამაც ხელი შეუწყო მონეტარული პოლიტიკის სწავლი აღორძინებას. 1940იანი წლების მეორე ნახევარში, ფრიდმანმა დაიწყო თანამშრომლობა ანა შვარცთან, რომელიც ეკონომიკის ისტორიკოსი იყო ბიუროში. ამ თანამშრომლობის საბოლოო შედეგი 1963 წელს გამოშვებული წიგნი, „შეერთებული შტატების მონეტარული ისტორია, 1867-1960“, გახდა. ფრიდმანმა 1954-1955 აკადემიური წლები დაჰყო კემბრიჯში, როგორც ფულბრაითის მოწვეულმა მკვლევარმა. ამ დროისთვის, კემბრიჯის ეკონომიკური ფაკულტეტი ორად იყო გაყოფილი, კეინსიანურ უმრავლესობად და ანტი-კეინსიანურ უმცირესობად. ფრიდმანი ფიქრობდა, რომ ის იმიტომ მოიწვიეს, რომ მისი აზრები არ ემთხვეოდა არცერთი მხარის აზრებს. მოგვიანებით, ყოველკვირეულ გაზეთში ფრიდმანმა დაიწყო სვეტის გამოქვეყნება, რის შემდეგაც გაიზარდა გაზეთის კითხვადობა და გავლენა, პოლიტიკოსთა და ბიზნესმენთა შორის. ფრიდმანის მეშვეობით, გაზეთმა 1968 წელს შეძლო ჯერალდ ლობის სპეციალური პრიზის მოპოვება. 1968 წლიდან 1978 წლამდე, ფრიდმანი და პოლ სემუელსონი მონაწილეობას იღებდნენ ეკონომიკის შესახებ გადაცემის პერიოდულ ჩაწერებში, სადაც ეკონომისტები განიხილავდნენ მიმდინარე ეკონომიკურ მოვლენებს საათნახევრის განმავლობაში.
მოხმარების ფუნქციის თეორია
მოხმარების ფუნქციის თეორია ერთ-ერთია მილტონ ფირმდანის ყველაზე ცნობილ ნაშრომებს შორის. ეს თეორია ტრადიციულ კეინსიანურ ხედვებთან შეწინააღმდეგებაა. ნაშრომი პირველად 1957 წელს გამოქვეყნდა პრინსტონის უნივერსიტეტის გამოცემის მიერ. ის ხელახლა აანალიზებს მიმართებას საერთო მოხმარებას (საერთო დაზოგვასა) და საერთო შემოსავალს შორის. კეინსს სჯეროდა, რომ ადამიანები შეცვლიდნენ მათ საოჯახო მოხმარების ხარჯებს არსებული შემოსავლების დონის მიხედვით. ფრიდმანის კვლევავ კი შემოიტანა ახალი ტერმინი „მუდმივი შემოსავალი“, რომელიც ითვალისწინებდა ოჯახის წლების განმვალობაში მოსალოდნელი ხარჯების საშუალოს (მან ასევე განავითარა მუდმივი შემოსავლის ჰიჰოტოთეზა). მილტონ ფრიდმანის ამ კვლევამ ეკონომისტთა მიერ მოხმარების ფუნქციის ინტერპრეტაციის ხედვა შეცვალა და წინ წამოწია აზრი, რომ ამჟამინდელი შემოსავალი არ იყო ერთადერთი ფაქტორი ოჯახის სამომხმარებლო ხარჯების განსაზღვრის დროს. მოსალოდნელი შემოსეავლების დონე ასევე ახდენს დიდ გავლენას იმაზე თუ როგორ ცვლის ოჯახი სამომხმარებლო ხარჯებს. ფრიდმანის წვლილმა ასევე დიდი გავლენა მომხმარებლის ქცევის შესახებ წარმოებულ კვლევებზე. ფრიდმანის ხედვა უპირისპირდება კეინსის თეორიას მოხმარების ზღვრულ მიდრეკილებაზე. „მოხმარების ფუნქციის თეორიამ“ ფრიდმანს დიდი პატივისცემა მოუტანა სამეცნიერო-ეკონომიკურ წრეებში.
კაპიტალიზმი და თავისუფლება
ფრიდმანის კაპიტალიზმი და თავისუფლება შთაგონებული იყო მისივე ლექციებით ვაბაშის კოლეჯში. , ამ ნაშრომმა მას მოუტანა ეროვნული და საერთაშორისო ყურადღება აკადემიურ კედლებს მიღმა. ის გამოქვეყნდა 1962 წელს ჩიკაგოს უნივერსიტეტის გამომცემლობის მიერ და მოიცავდა ესეებს, რომელშიც არამათემატიკური ეკონომიკური მოდელები იყო გამოყელებული საჯარო პოლიტიკის პრობლემების აღსაწერად. პირველ თვრამეტ წელიწადში გაიყიდა 400,000-ზე მეტი ეგზემპლიარი და 1962 წლიდან კი ნახევარ მილიონზე მეტი. ნაშრომი ითარგმნა თვრამეტ ენაზე. ფრიდმანი ნაშრომში საუბრობს, კლასიკურ ლიბერალურ საზოგადოებაზე გადასვლის საჭიროების შესახებ. ის აღნიშნავს, რომ თავისუფალი ბაზარი დაეხმარება ერსა და ინდივიდს, გრძელვადიან პერსპექტივაში და მოხსნის ეფექტურობის პრობლემებს, რომელსაც ამერიკის შეერთებული შტატები და სხვა მთავარი ქვეყნები 1950-იანებსა და 1960-იანებში, აწყდებოდა. ფრიდმანი თავის ნაშრომს „კაპიტალიზმი და თავისუფლება“ აჯამებს „კლასიკურ ლიბერალური“ (უფრო ზუსტად, ლიბერტარიანული) ხედვით, რომ მთავრობა არ უნდა ჩაერიოს ხალხის საქმეში, გარდა აუცილებელი საჭიროებისა, როცა ქვეყნის და ხალხის ხსნის საკითხი დგას. ის აჩვენებს, თუ როგორ ქმნის თავისუფალი ბაზარი ქვეყნისთვის ახალ შესაძლებლობებს, როცა ჩავარდნები მოდის მხოლოდ მთავრობის ჩარევისგან.
გადადგომა
1977 წელს, 65 წლის ასაკში, მილტონ ფრიდმანმა 30 წლიანი მოღვაწეობის შემდეგ დატოვა ჩიკაგოს უნივერსიტეტი. ის და მისი ცოლი სან ფრანცისკოში გადავიდნენ, სადაც ის გახდა სან ფრანცისკოს ფედერალური სარეზერვო ბანკის მოწვეული მეცნიერი. 1977 წლიდან, ის თანამშრომლობდა ჰუვერის ინსტიტუტთან სტენფორდის უნივერსიტეტში. ამავე წლებში, ფრიდმანს Free to Choose Network-მა მიმართა და სთხოვა სატელევიზიო პროგრამის წამყვანობა, სადაც ის თავის ეკონომიკურ და სოციალურ ფილოსოფიას გაუზიარებდა ხალხს. ფრიდმანები ამ პროექტზე მუშაობდნენ შემდეგი სამი წელი და საბოლოოდ, 1980 წელს, ათ სერიანი გადაცემა სახელწოდებით Free to Choose გამოვიდა PBS-ის მიერ. გადაცემის ამავე სახელწოდების სასცენარო წიგნი, რომელიც მილტონისა და მისი ცოლის თანაავტორობით გამოვიდა 1980 წლის ბესტსელერი გახდა და 14 ენაზე ითარგმნა. ფრიდმანი მუშაობდა, როგორც რონალდ რეიგანის არაოფიციალური მრჩეველი 1980 წლის საპრეზიდენტო კამპანიაში, შემდეგ კი რეიგანის ადმინისტრაციაში პრეზიდენტის ეკონომიკური პოლიტიკის მრჩეველის რანგში. ებენშტეინი ამბობს ფრიდმანი „გურუ“ იყო რეიგანის ადმინისტრაციისთვის. 1988 წელს ფრიდმანს მიენიჭა მეცნიერების ეროვნული მედალი და რეიგანმა გადასცა თავისუფლების საპრეზიდენტო მედალი. ფრიდმანი ახლა ცნობილია, როგორც მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ეკონომისტი. 1980-იან და 1990-იან წლებიში ფრიდმანმა განაგრძო სტატიების გამოქვეყნება და გამოჩნდა ტელევიზიაში. მან რამდენიმე ვიზიტი განახორციელა აღმოსავლეთ ევროპასა და ჩინეთში, სადაც ის ასევერ ურჩევდა მთავრობებს. მრავალი წლის მანძილზე იყო ფილადელფიის საზოგადოების მეურვე.
მოხუცებულობა
გაზეთი კომენტარის 2007 წლის სტატიის მიხედვით, ფრიდმანის მშობლები „ზომიერად მორწმუნე ებრაელები იყვნენ, მაგრამ თავად მილტონმა კი ბავშვობის ღრმადმორწმუნეობის შემდეგ, მთლიანად უარყო რელიგია“. მან თავისი თავი დაახასიათა, როგორც აგნოსტიკი. ფრიდმანმა თავისი ცხოვრება და გამოცდილება აღწერა 1998 წელს თავის მემუარებში ცოლთან ერთად და წიგნს უწოდა „ორი იღბლიანი ადამიანი“. ამ წიგნში, როზა ფრიდმანი აღწერს თუ როგორ აღზარდეს მან და მილტონ ფრიდმანმა მათი ორი შვილი, ჟანეტი და დევიდი, საშობაო ნაძვისხით სახლში. „ორთოდოქსი ებრალები, რა თქმა უნდა, არ აღნიშნავენ შობას, თუმცაღა, როცა ბავშვი ვიყავი, დედამ ნება დამრთო ნაძვის ხე მქონოდა სახლში, რადგან ჩემს მეგობარსაც ჰქონდა. ის უბრალოდ ნებას კი არ გვრთავდა გვქონოდა ნაძვის ხე, არამედ მორთვაშიც გვეხმარებოდა“
გარდაცვალება
მილტონ ფრიდმანი გულის შეტევით 94 წლის ასაკში, 2006 წლის 16 ნოემბერს, სან ფრანცისკოში გარდაიცვალა. ის კვლავ მუშაობდა ეკონომიკურ კვლევაზე. მისი უკანასკნელი სვეტი გამოქვეყნდა ვოლ სტრიტ ჟურნალში მისი გარდაცვალების მომდევნო დღეს. მას დარჩა ცოლი, როზა (რომელიც 2009 წლის 18 აგვისტოს გარდაიცვალა), და ორი შვილი დევიდი, ცნობილი თავისი ანარქო-კაპიტალისტური წიგნით თავისუფლების მექანიზმი, და ბრიჯის ექსპერტი ჯან მარტელი.
ეკონომიკა
ფრიდმანი ცნობილია თავისი ინტერესით ფულის მიწოდების საკითხში, როგორც განმსაზღვრელი პროდქუტის ნომინალური ღირებულის, რაც აღწერილი აქვს ფულის რაოდენობრივ თეორიაში. მონეტარიზმი არის იმ ხედვათა წყება, რაც ასოცირდება თანამედროვო რაოდენობრივ თეორიასთან. მისი წარმომავლობა უკავშირდება 16 საუკუნეს ან უფრო ადრეულ პერიოდებს. მიუხედავად ამისა, ფრიდმანის წვლილი უდიდესია მის თანამედროვეობაში პოპულარიზაციასთან დაკავშირებით. ფრიდმანი ანა შვარცთან ერთად თანაავტორია წიგნისა შეერთებული შტატების მონეტარული ისტორია, 1867-1960 (1963), რომელიც შეერთებული შტატების ისტორიაში ფულის მიწოდების როლისა და ეკონომიკური აქტივობების აღწერაა. მნიშვნელოვანია კვლევის დასკვნა, რომლის მიხედვითაც ფულის მიწოდების მერყეობა ხელს უწყობს ეკონომიკურ მერყეობას. დევიდ მეისელმენთან ერთად 1960-იან წლებში რამდენიმე რეგრესიის შესწავლამ აჩვენა, ფულის მიწოდების უპირატესობა ინვესტიციებთან და მთავრობის ხარჯებთან მიმართებით. ეს დასკვნა დაუპირისპირდა ფართოდ გავრცელებულ, თუმცა არაგადამოწმებულ ხედვას, ინვესტიციებისა და სამთავრობო ხარჯების მნიშვნელობის შესახებ. ფრიდმანის ემპირიულმა კვლევამ და ზოგიერთმა თეორიამ მხარი დაუჭირა დასკვნას, რომ ფულის მიწოდების ცვლილებოთ მიღწეული მოკლევადიანი ეფექტი თავდაპირველად წარმოებაზე მოქმედებდა, ხოლო გრძელვადიანი ეფექტი კი ფასის მაჩვენებელზე. ფრიდმანი იყო მონეტარისტული ეკონომიკური სკოლის მთავარი დამცველი. მას სჯეროდა, რომ ინფლაციასა და ფულის მიწოდებას შორის არის ახლო და სტაბილური კავშირი, ძირითადად ინფლაცია შეიძლება თავიდან აცილებული იქნეს შესაბამისი და სწორი რეგულაციებით ფულის მასის ზრდის დონეზე. ის ხშირად იყენებდა ანალოგიას ფულის თვითფრინავიდან გადმოყრის შესახებ იმსათვის რომ თავიდან აერიდებინა ფულის შემოდინების მექანიზმის და სხვა ფაქტორების მიერ მისი მოდელის გართულება. ფრიდმანის არგუმენი შექმნილი იყო იმისთვის, რომ ფართოდ გავცელებულ კონცეპტს შეწინააღმდეგებოდა ხარჯებით გამოწვეული ინფლაციის შესახებ. კონცეპტის მიხედვით, ფასების ზრდა გამოწვეული იყო საწვავზე ფასების ან ხელფასების ზრდით. როგორც ის წერდა:
- Milton Friedman, 1963.
ფრიდმანმა უარყო ფისკალური პოლიტიკა, როგორც მოთხოვნის მართვის მექანიზმი. მისი აზრით, მთავრობის როლი და ჩარევა ეკონომიკაში ფისკალური პოლიტიკის სახით უნდა ყოფილიყო მკაცრად აკრძალული. ფრიდმანი დიდი დეპრესიას უწოდებდა დიდ შემცირებას. ის ამტკიცებდა, რომ დეპრესია გამოწვეული იყო ჩვეულებრივი ფინანსური შოკით, რომლის ხანგრძლივობაც და სერიოზულობაც შემდგომში ფულის მიწოდების შემცირებით და ფედერალური რეზერრვის დირექტორების არათანდიმდევრული პოლიტიკით იყო გამოწვეული.
ეს თეორია მეოთხე იყო წიგნში შეერთებული შტატების მონეტარული ისტორია. თავი, რომელიც დიდ დეპრესიას შეეხებოდა, შემდეგში, გამოქვეყნდა ცალკე წიგნად სათაურით „დიდი შემცირება, 1929-1933“. ორივე წიგნი კვლავ იბეჭდება პრინსტონის უნივერსიტეტის გამომცემლობის მიერ და შეიცავს მცირედ დამატებას, ჩიკაგოს უნივერსიტეტში ფრიდმანის დაჯილდოვებაზე სიტყვით გამოსვლას. ამ დაჯილდოვებაზე in which ბენ ბერნეინკმა თქვა:
"ნება მომეცით, ჩემი სიტყვა დავასრულო ჩემი სტატუსის მცირედით ბოროტად გამოყენებით, როგორც ფედერალური რეზერვის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა. მე მინდა გითხრათ მილტონ და ანა: დიდი დეპრესიის შესახებ, თქვენ მართლები ხართ. ჩვენ შეგვეშალა. ჩვენ ძალიან ვწუხვართ. მაგრამ მადლობას გიხდით თქვენ, რომ ჩვენ ამას აღარ გავაკეთებთ."
ფრიდმანი ასევე ამტკიცებდა მთავრობის ჩარევის შეწყვეტა ფორექსში, ამრიგად ამ საკითხზე არსებული აურაცხელი ლიტერატურის გადაყრა და მცურავი გაცვლითი კურსის ხელის შეწყობა იქნებოდა სწორი. მისმა ახლო მეგობარმა, ჯორჯ სტიგლერმა ახსნა: „რადგან ის იყო შემქმნელი მეცნიერებაში, მან ვერ მოიგო სრულად, თუმცა ნაწილობრივ გაიმარჯვა, რადგან მისი კვლევა დაკავშირებული იყო სხვადასხვა მიმართულებებთან რაციონალური მოლოდინების თეორის მეშვეობით. ამ საკითხთან დაკავშირებით კი ახალი მიდგომა კი განავითარა რობერტ ლუკასმა, ჩიკაგოს უნივერსიტეტში“. ფრიდმანსა და ლუკასს რთული ურთიერთობა ჰქონდათ. ფრიდმანის ფილიპსის მრუდი საინტერესო და საწყისი წერტილი ლუკასისთვის, თუმცა ის მალევე მიხვდა, რომ ფრიდმანის გადაჭრა არ იყო ბოლომდე დამაკმაყოფილებელი. ლუკასმა შეიმუშავა ახალი მიდგომა, სადაც რაციონალური მოლოდინები იყო ნავარაუდევი ადაპტაციური მოლოდინების ნაცვლად. ამ ხელახალი ფორმულის შედეგად თეორია, რომელიც ახალი კლასიკური ფილიპსის მრუდს ეფუძვნებოდა, რადიკალურად შეიცვალა. ამ მოდიფიკაციას გავლენა ჰქონდა ფრიდმანის საკუთარ მიდგომაზეც, შედეგად, ფრიდმანის ფილიპსის მრუდიც შეიცვალა. უფრო მეტიც, ნეილ ვოლაკმა, რომელიც ჩიკაგოს უნივერსიტეტის სტუდენტი იყო 1960-1963 წლებში, ფრიდმანის თეორიული კურსი უაზრობად შეაფასა. ეს შეფასება ცხადად გვამცნობს ფრიდმანის მონეტარიზმსა და ახალ კლასიკურ მაკროეკონომიკას შორის ურთიერთობის დანგრევაზე.