cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მაცივარი
მოწყობილობა, რომელიც დაბალ ტემპერატურას უზრუნველყოფდა, პირველად 1750-იან წლებში გაჩნდა. 1854 წელს დამზადდა პირველი დანადგარი, რომელიც აირის დაწნეხვით ახერხებდა ტემპერატურის შემცირებას. სწორედ ამ წლიდან იწყება პირველი კომერციული მაცივრების გამოჩენა ბაზარზე. დროთა განმავლობაში მაცივრების დამზადების ტექნოლოგია დაიხვეწა და 1913 წლიდან ისინი უკვე სახლებში გამოჩნდა, საოჯახო მოხმარებისთვის. 1920-იანი წლებიდან დაიწყეს ფრეონის გამოყენება, რამაც მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი მაცივრების პოპულარობას და ხელმისაწვდომი გახადა საშუალო კლასისთვისაც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საყოფაცხოვრებო ტექნიკა
კოკოსი (ბაია)
კოკოსი (Cocos) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 182 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 10 084.274 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1.8 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
ტარნის დეპარტამენტი
ტარნი — დეპარტამენტი საფრანგეთის სამხრეთ ნაწილში, სამხრეთი პირენეებში.
ისტორია
ტარნი არის იმ 83 დეპარტამენტიდან ერთ-ერთი, რომლებიც შეიქმნა საფრანგეთის რევოლუციის დროს 1790 წლის 4 მარტს.
გეოგრაფია
ტარნის ფართობია 5758 კმ². 1999 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობა 343,402 ადამიანს შეადგენს და მას 65-ე ადგილი უკავია, დეპარტამენტში მცხოვრებთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 60 ადამიანს.
აქ ყველაზე გავრცელებული ენაა ფრანგული. ტარნის მმართველია ტიერი კარსენაკი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის დეპარტამენტები
Lasioglossum mediterraneum
Lasioglossum mediterraneum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1926 წელს.
სქოლიო
mediterraneum
ფხენიანის მეტროპოლიტენი
ფხენიანის მეტროპოლიტენი (კორ 평양 지하철) — ჩრდილოკორეის დედაქალაქ ფხენიანის მეტროსისტემა. მეტროპოლიტენი 1973 წლის 6 სექტემბერს გაიხსნა და კორეის ნახევარკუნძულზე პირველ მეტროდ შეიძლება ჩაითვალოს (რამდენადაც სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულში მეტროპოლიტენი მომდევნო 1974 წელს გაიხსნა). მეტროს ორი ხაზი აქვს 22,5 კმ სიგრძეზე. 17-დან ერთ-ერთი სადგური, რომელიც კიმ ირ სენის მავზოლეუმთან ამოდიოდა, (მავზოლეუმის გახსნის შემდეგ) დაიხურა.
სადგურები
მსოფლიოში ყველაზე ღრმად მეტროპოლიტენი (სიღრმე 20—100 მ) სამხედრო მოსაზრებებით აშენდა. ფხენიანის მეტროპოლიტენის თავისებურებად სადგურის დამრეცი შესასვლელის არა ჭაღებით ან ვერტიკალური სანათებით განათება, არამედ ბალუსტრადის მნათი ნაწილებით განათება მიიჩნევა.
არც ერთი სადგური სახელწოდებას ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე არ ატარებს (ერთადერთია ამმხრიც მსოფლიოში), არამედ ამა თუ იმ დღესასწაულის და ჩუჩხეს ძირითადი პრინციპების დასახელებებს ატარებს. სადგურები მარმარილოს, ბარელიეფების და მოზაიკის გამოყენებით არის გაფორმებული სოციალისტური რეალიზმის სულისკვეთებით, არასტანდარტული განათება კი მოსკოვის სტალინისდროინდელი მეტროსადგურების მსგავსად არის გაკეთებული.
მგზავრობის ღირებულება
ფხენიანის მეტრო - მსოფლიოში ყველაზე იაფია, მგზავრობა 5 ჩრდილოკორეული მიუანია ღირს, რაც დაახლოებით 5 თეთრის ტოლფასია ქართული ფულადი ექვივალენტით. ამასთან, ეს საფასური ხელმისაწვდომია თუ არა ჩრდილოკორეის ნებისმიერ მოქალაქისთვის, უცნობია.
თავისებურება
thumb|ფხენიანის მეტროპოლიტენის ესკალატორი, რომელიც ბალუსტრადების მნათი ნაწილებიდან წამოსული შუქით ნათდება ფხენიანში ექსკურსიის დროს უცხოელებს მხოლოდ ორ სადგურს — „ენგვანს“ და „ფუჰინს“ უჩვენებენ, სვხა სადგურების დათვალირებეა კი პრაქტიკულად შეუძლებელია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მეტროპოლიტენი
Орэра 45 лет
Орэра 45 лет — ანსამბლ „ორერას“ კრებული, 45 წლისთავთან დაკავშირებით. შესულია ორერას საუკეთესო სიმღერები (1961-2005). გამოვიდა 2005 წელს. მოიცავს 20 კომპოზიციას. სიმღერები სრულდება ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, თურქულ და ესპანურ ენებზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ორერას ალბომები კატეგორია:2005 წლის კომპილაციური ალბომები
გუსტავ VI
ბიოგრაფია
კატეგორია:შვედეთის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 11 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1882 კატეგორია:გარდაცვლილი  15 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1973 კატეგორია:ბერნადოტები
დანიელ არანსუბია
დანიელ არანსუბია აგუადო (Daniel Aranzubia Aguado; დ. 18 სექტემბერი, 1979; ლოგრონიო, ესპანეთი) — ესპანელი ფეხბურთელი, ლა ლიგის კლუბ „დეპორტივოს“ მეკარე.
კარიერა
დაიბადა ლოგრონიოში, ლა რიოხაში. აღიზარდა ბილბაოს „ატლეტიკში“. მისი დებიუტი შედგა „რეალ სოსიედადთან“ 1-3 წაგებულ მატჩში.
2008 წლის ივნისში შეუერთდა ლა-კორუნიას „დეპორტივოს“.
2010-11 წლების სეზონში პირველი ექვსი მატჩი გაუცდა „დეპორტივოში“ ტრავმის გამო. 2011 წლის 20 თებერვალს მან 95-ე წუთზე კუთხურიდან ჩაწოდების შემდეგ გაიტანა „ალმერიასთან“ 1-1 დასრულებულ მატჩში. ის გახდა პირველი მეკარე ლა ლიგის ისტორიაში, რომელმაც გოლი გაიტანა ღია თამაშში.
ნიშადური (ჟურნალი)
„ნიშადური“ — ქართული ყოველკვირეული სატირული ჟურნალი, გამოდიოდა 1907–1908 წლებში თბილისში; გამოიცა სულ 61 ნომერი: რედაქტორ-გამომცემელი — ვალერიან გუნია. ჟურნალში იბეჭდებოდა ლიტერატურული და პუბლიცისტური-კრიტიკული წერილები, პოლიტიკური სატირა, იუმორი, კარიკატურები და სხვა სტატიები. თანამშრომშრომლობდნენ აკაკი წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა, იაკობ გოგებაშვილი, მიხეილ (მიხაკო) წერეთელი (ფსევდონიმი "ალაროდიელი"), შიო მღვიმელი, შ. ახოსპირელი, გ. დიასამიძე, დ. მესხი, იროდიონ ევდოშვილი, დუტუ მეგრელი, ია ეკალაძე, ილია ნაკაშიძე, ალექსანდრე სარაჯიშვილი, მ. გარიყული, ს. გერსამია, თედო სახოკია, იოსებ გრიშაშვილი, ლუარსაბ ბოცვაძე, სიმონ ქვარიანი, კ. ყიფიანი, სანდრო შანშიაშვილი, აკაკი შანიძე და სხვები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
ხოპისი
ხოპისი — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, ჩხიკვთის თემში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხოაკინ სავალა
ხოაკინ სავალა სოლისი (დ. 30 ნოემბერი, 1835, მანაგუა, ნიკარაგუა — გ. 30 დეკემბერი, 1906, მანაგუა, ნიკარაგუა) — ნიკარაგუის მე-14 და  22-ე პრეზიდენტი. ხოაკინ სავალა იყო ნიკარაგუის კონსერვატული პარტიის წევრი.
ხოაკინ სავალა ყველაზე მეტად ცნობილი გახდა იმით, რომ ცდილობდა ხელი შეეშალა ახალგაზრდა რუბენ დარიოსთვის, რომელიც შემდგომში გახდა ყველაზე ცნობილი ესპანურენოვანი პოეტი მსოფლიოში. წასულიყო ევროპაში განათლების მისაღებად სახელმწიფოს დაფინანსებით. 1882 წელს 15 წლის დარიო უკითხავდა თავის პოეზიას პრეზიდენტს, რომელიც საყვედურობდა: „ჩემო შვილო, თუ კი ახლა წერ შენი მშობლების რელიგიისა და სამშობლოს საწინააღმდეგოს, რა გამოვა შენგან, თუ წახვალ ევროპაში და ისწავლი უარესის კეთებას?“
სქოლიო
კატეგორია:ნიკარაგუის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 30 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1835 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
Lasioglossum megagnathum
Lasioglossum megagnathum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1997 წელს.
სქოლიო
megagnathum
სანფაირი
სანფაირი (შირო იოშიდა, Yoshida Shirō) — გამოგონილი პერსონაჟი, მუტანტი სუპერგმირი Marvel Comics-ის მსოფლიოდან, იქს-ადამიანების ყოფილი წევრი. შექმნილია მწერალი როი ტომასისა და ილუსტრატორი დონ ჰეკის მიერ. პირველად გამოჩნდა შემზარავი იქს-ადამიანების 64-ე ნომერში (1970 წლის იანვარი).
თომას ედვარდ ლოურენსი
მარჯვნივ|მინი|თ. ე. ლოურენსი, 1917 თომას ედვარდ ლოურენსი (ლოურენს არაბი) (დ. 16 აგვისტო, 1888 — გ. 19 მაისი, 1935) — ბრიტანული არმიის ოფიცერი და მზვერავი. მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა თურქული მმართველობის წინააღმდეგ 1916-1918 წლებში არაბული აჯანყების ინსპირირებაში. 1922 წელს გამოცემულმა მისმა ავტობიოგრაფიულმა ნაწარმოებმა „სიბრძნის შვიდი სვეტი“ მას მსოფლიო აღიარება მოუტანა. 1966 წელს გადაღებულ ფილმში „ლოურენს არაბი“ მისი როლი შეასრულა პიტერ ო'ტულმა.
სანფაირი
სანფაირი ტემპერამენტიანი და ქედმაღალი იაპონელი მუტანტია, რომელსაც ზე-გავარვარებული პლაზმის წარმოქმნა და ფრენა შეუძლია. გუნდური თანამშრომლობისათვის გამოუდეგარი სანფაირი მხოლოდ მოკლე დროით იბრძოდა იქს-ადამიანების მხარდამხარ. 2005 წელს პერსონაჟი გამოჩნდა ვიდეო თამაშში იქს-ადამიანები, ლეგენდები II: აპოკალიფსის აღზევება, აგრეთვე მონაწილეობდა 1990-იანი წლების ანიმაციურ სატელევიზიო სერიალში იქს-ადამიანები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1970 წლის კომიქსების პერსონაჟები კატეგორია:Marvel Comics-ის სუპერგმირები
თომას ედვარდ ლოურენსი
ლოურენს არაბის მოღვაწეობა
1910 წელს ლოურენსს მიეცა შანსი გამხდარიყო არქეოლოგიური ჯგუფის წევრი კარკემიშში, სირიის ჩრდილოეთ ნაწილში. ამისთვის მან დეკემბერში გაცურა ბეირუთში და ჩავიდა ბიბლოსში, სადაც მან შეისწავლა არაბული ენა. იგი 1914 წლამდე აქტიურად იყო ჩართული არქეოლოგიურ გათხრებში ზემოხსენებულ რეგიონში. 1914 წელს ლოურენსი აიყვანეს ახლო აღმოსავლეთში განლაგებულ ბრიტანული არმიის დანაყოფში ნეგევის უდაბნოზე არქეოლოგიური სამხედრო დაკვირვებისა და აღწერის ჩასატარებლად, იმიტომ, რომ ეს ტერიტორია გეოპოლიტიკურად მნიშვნელოვანი იყო, რადგან ოტომანების მხრიდან ეგვიპტეზე თავდასხმისთვის, მათ მოუწევდათ ამ ტერიტორიის გადალახვა.
დელოსი
დელოსი (Δήλος) — კუნძული ეგეოსის ზღვაში. მდებარეობს წრიულად განლაგებული კიკლადის კუნძულების ცენტრში, კუნძულ მიკონოსის სიახლოვეს და წარმოადგენს საბერძნეთის უმნიშვნელოვანეს მითოლოგიურ, ისტორიულ და არქეოლოგიურ ძეგლს. კუნძულზე მიმდინარე არქეოლოგიური გათხრები ყველაზე მასშტაბურია მთელს ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში. სამუშაოებს აწარმოებს ათენის ფრანგული სკოლა. აქ აღმოჩენილი არაერთი არტეფაქტი გამოფენილია დელოსის არქეოლოგიურ მუზეუმსა და ათენის ეროვნულ არქეოლოგიურ მუზეუმში.
თომას ედვარდ ლოურენსი
ლოურენს არაბის მოღვაწეობა
1914 წლის ბოლოსთვის იგი გამოიძახეს ქაიროში და გაწევრიანდა გენერალურ სამხედრო სერვისში, რომელსაც სათავეში ედგა გილბერტ კლეიტონი, რომელიც ბრძანებებს პირდაპირ იღებდა ეგვიპტის უმაღლესი კომისარისგან, ჰენრი მაკმაჰონისგან. 1915 წლისთვის სიტუაცია ახლო აღმოსავლეთში საკმაოდ დაძაბული შეიქნა. არაბული ნაციონალისტური ძალები უფრო და უფრო ძლიერდებოდნენ. მათ საერთო კონტაქტი ჰქონდათ მექას ემირთან, შარიფ ჰუსეინთან, რომელიც ბრიტანელებს არაბი ხალხის ოტომანთა წინააღმდეგ აჯანყებას სთავაზობდა გეგმად, სანაცვლოდ კი ბრიტანელების დახმარებას ითხოვდა დამოუკიდებელი არაბული სახელმწიფოს შექმნაში, რომელსაც უნდა მოეცვა ჰეჯაზი, სირია და მესოპოტამია - შუამდინარეთი. მოლაპარაკებები საკმაოდ წარიმართებოდა, რომ არა საფრანგეთის პრეტენზია, რომელსაც სირია საფრანგეთის პროტექტორატად წარმოედგინა და არა დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ. სიტუაცია დაიძაბა 1915 წლის ბოლოსთვის, როდესაც შარიფ ჰუსეინმა მოითხოვა ბრიტანეთის უშუალო ჩარევა საქმეში, უკიდურეს შემთხვევაში კი მარტო მოქმედებას მიჰყოფდა ხელს, რაც ბრიტანეთისთვის არა მხოლოდ არასასურველი, არამედ საფრთხის შემცველიც იქნებოდა. ბრიტანელებმა მის მოთხოვნას მასთან მაკმაჰონის მიმოწერით უპასუხეს, რამაც სიტუაცია მეტ-ნაკლებად დაალაგა.
დელოსი
დელოსი ძველი ბერძნებისთვის წმინდა ადგილს წარმოადგენდა და მიიჩნეოდა აპოლონისა და არტემიდას სამშობლოდ. კუნძული იმდენად წმინდა ადგილად მიიჩნეოდა, რომ ბერძნები მის ბუნებრივ რესურსებს არასოდეს იყენებდნენ.
თომას ედვარდ ლოურენსი
ლოურენს არაბის მოღვაწეობა
1916 წლის გაზაფხულისთვის ლოურენსი წავიდა მესოპოტამიაში, ბრიტანული ჯარის დასახმარებლად კუტის დასახლების აღებაში, რამაც პრინციპში დაიწყო არაბული აღმავლობა. აღსანიშნავია, რომ პარალელურად იდება საიქს-პიკოს შეთანხმება დიდ ბრიტანეთსა და საფრანგეთს შორის, რომლის შესახებაც ახლო აღმოსავლეთში განლაგებულმა ბრიტანულმა დანაყოფებმა, მათ შორის ლოურენსსმაც არაფერი იცოდა. შეთანხმების მიხედვით სირიის დიდი ნაწილი საფრანგეთის ხელთ რჩებოდა, რაც ეწინააღმდეგებოდა ჰუსეინისა და ლოურენსის სურვილებს. რაც შეეხება უშუალოდ არაბულ აჯანყებას, ის დაიწყო 1916 წელს. ლოურენსი გაგზავნილ იქნა ჰეჯაზში, სადაც მან დაკითხა ჰუსეინის შვილები, რომელთაგან არაბული აჯანყების ლიდერის კანდიდატურაზე ყველაზე მეტად მესამე ვაჟი, ფაისალი მოიწონა. 1916 წლის ბოლოსთვის ფაისალმა და ლოურენსმა გადაანაწილეს არაბული სამხედრო ძალები, რათა ოტომანებს მაქსიმალურად გაჭირვებოდათ მედინასკენ წაწევა და არ შექმნოდა საფრთხე რკინიგზას, რომელიც სირიაში გადიოდა. ამას გარდა, ლოურენსი უშუალოდ ჩაერთო რამდენიმე შეტაკებაშიც მათ შორის ჰეჯაზზე თავდასხმაში, აბა ელ ნაამის რკინიგზაზე თავდასხმაში, რას ბაალბეკში სარკინიგზო ხიდზე თავდასხმაში და ასე შემდეგ... 1917 წლის ივნისში ლოურენსი პირადად გაემგზავრა ხუთასი კილომეტრით ჩრდილოეთში, დამასკოს შემოგარენში და იორდანიაში, რათა შეხვედროდა ადგილობრივ არაბ ნაციონალისტებს და ეთხოვა, რომ აჯანყება და თავდასხმები ოტომანთა პოსტებზე თავიდან აერიდებინათ ფაისალის ძალების ჩამოსვლამდე.
1917 წელს ლოურენსს შესთავაზეს ქალაქი აქაბას აღება, რაც საკმაოდ რთულ მისიას წარმოადგენდა. მა არ შეატყობინა ბრიტანელებს თავდასხმის შესახებ, რადგანაც მათ შესაძლოა უარი ეთქვათ საფრანგეთის ინტერესების წინააღმდეგ წასვლაზე. 9 მაისს, შარიფ ნაზირის მეთაურობით და ლოურენსის მონაწილეობით დაიწყო აქაბას აღების ექსპედიცია და წარმატებით დასრულდა 6 ივლისს. ქალაქის აღების შემდეგ, ახლადდანიშნულმა ეგვიპტური დანაყოფის მეთაურმა, გენერალმა სერ ედმუნდ ალენბიმ დათანხმება განაცხადა აჯანყებასთან დაკავშირებით და ომის შემდეგ ლოურენსზე თქვა: „''I gave him a free hand. His cooperation was marked by the utmost loyalty, and I never had anything but praise for his work, which, indeed, was invaluable throughout the campaign. He was the mainspring of the Arab movement and knew their language, their manners and their mentality. “'' ეს ოფიციალური განცხადება მეტყველებს, თუ რამდენად ღირსეულ ადამიანად მიაჩნდა არა მხოლოდ არაბულ ხალხებს, არამედ მთელი დიდი ბრიტანეთის ხელისუფლებას ლოურენს არაბი. ლოურენსი ასევე გარეული იყო დამასკოს დაცემის საკითხშიც. იმის მუხედავად, რომ ის იქ არ იმყოფებოდა, მას დიდი წვლილი მიუძღვის ამ მოვლენის დაგეგვმაში. ის ჩავიდა დამასკოში მოვლენებიდან ოდნავ დაგვიანებით, 1918 წლის პირველ ოქტომბერს, თუმცა მისი სურვილი, შექმნილიყო დამოუკიდებელი არაბული სახელმწიფო ჩაიშალა, რადგანაც 1920 წელს დამასკოში შევიდა ფრანგული არმია.
ომის შემდგომ ლოურენსი დაბრუნდა დიდ ბრიტანეთში. ის გაწეული ღვაწლისთვის დააჯილდოვეს ბათის ორდერის კომპანიონის მედლით. ასევე განიხილებოდა მისი ვიქტორიას ჯვრით დაჯილდოება, რაც ბრიტანულ ორდენთა სისტემაში ყველაზე დიდ წოდებას წარმოადგენს. ომის შემდგომ პერიოდში ლოურენსმა დაწერა რამდენიმე წიგნი თავის განვლილ გამოცდილებასთან დაკავშირებით, მათ შორის სიბრძნის შვიდი სვეტი. იგი 1935 წელს მოტო-ავარიაში მოყვა, რის შედეგადაც ექვსი დღის შემდეგ, 19 მაისს გარდაიცვალა.
დელოსი
1990 წელს, დელოსი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
თომას ედვარდ ლოურენსი
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1888 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1935
დელოსი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბერძნეთის კუნძულები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საბერძნეთში
მთვარის ფაზები
მინი|მთვარის ფაზები მთვარის ფაზები — მთვარის ხილული ნაწილის სხვადასხვა ფორმები. მთვარის ფაზების მონაცვლეობა დაკავშირებულია ტერმინატორის (მთვარის ბადროს განათებული და გაუნათებელი ნაწილების საზღვრის) გადანაცვლებასთან, რაც თავის მხრივ დედამიწის ირგვლივ მთვარის გარემოქცევისას მთვარის, დედამიწისა და მზის ურთიერთგანლაგების ცვალებადობითაა გამოწვეული.
განასხვავებენ ოთხ ძირითად მთვარის ფაზებს: ახალმთვარეობის მომენტში მთვარე დედამიწასა და მზეს შორისაა, ჩვენკენ გაუნათებელი ნახევრითაა მოქცეული და უხილავია. შემდეგ მთვარე მზის მიმართ აღმოსავლეთით ინაცვლებს. მეშვიდე დღეს მთვარე მზიდან 90° კუთხურ მანძილზეა და ჩანს ნახევარწრისებურად (პირველი მეოთხედი), 7 დღე-ღამის შემდეგ მთვარე მზის საწინააღმდეგო მხარესაა და ჩანს სრული დისკოს სახით (სავსემთვარეობა), კიდევ 7 დღე-ღამის შემდეგ მთვარე უკანასკნელი მეოთხედის ფაზაშია (მზისგან დასავლეთით 90°-ზე), ხოლო ციკლი მთავრდება 29.5306 დღე-ღამეში.
მთვარის ფაზების ცვლა საფუძვლად დაედო მთვარისმიერ და მთვარე-მზისიერ კალენდარულ სისტემებს.
შოტლანდიურ-გელური ენა
მინი|შოტლანდიურად მოლაპარაკეთა გეოგრაფიული განაწილება, 2001 წლის მიხედვით შოტლანდიური ენა ან შოტლანიურ-გელური (გაელური) ენა (საკუთარი წოდება Gàidhlig; ინგლ. Gaelic ან Scottish Gaelic) — კელტური ენების გელური ჯგუფის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მოსაუბრეები კელტური წარმოშობის ხალხი გელები არიან, რომლებიც ტრადიციულად მთიან შოტლანდიასა და ჰებრიდის კუნძულებზე ცხოვრობენ. გელურ ენაზე მოსაუბრეთა რაოდენობა შოტლანდიაში 58 652 ადამიანია (2001 წლის აღწერით), 500-1000 კაცამდე ცხოვრობს კანადაში. ეს ენა არ უნდა აგვერიოს ანგლო-შოტლანდიურში (Scots), რომელიც გერმანიკული ენაა და ახლო მონათესავეა ინგლისური ენისა. სწორედ ამ ენაზე წერდა რობერტ ბერნსი. ქვემო შოტლანდიაშიც ამ ენაზე საუბრობს მოსახლეობის დიდი ნაწილი.
ისტორია
თანამედროვე შოტლანდიის ტერიტორიაზე კელტურ ენებზე საუბრობდნენ ბრიტები, რომლებიც შოტლანდიის დაბლობის სამხრეთით იყვნენ დასახლებულნი; ქალაქი ედინბურგიც ნაწილობრივ მათი დაარსებულია. სწორედ თანამედროვე შოტლანდიის ტერიტორიაზე შეიქმნა ბრიტულ ენებზე არსებული ერთ-ერთი უძველესი ლიტერატურული ძეგლი - ანეირინის „გოდოდინი“. ბრიტები შოტლანდიაში ალბათ VI საუკუნემდე გასტანდნენ, მაგრამ თანდათან ანგლოსაქსებმა სამხრეთის გავლენის ქვეშ მოაქციეს ისინი, დასავლეთიდან კი ირლანდიელებმა შეავიწროვეს, ეს უკანასკნელნი მეტწილად დალ-რიადის სამეფოდან, ოლსტერიდან იყვნენ, რომელიც კუნძულის ჩრდილოეთით იყო განთავსებული. ირლანდიელთა ბრიტანეთში გადასახლება ჯერ კიდევ IV საუკუნეში დაიწყო, თუმცა, მათი მოსახლეობა უელსში ვერ შენარჩუნდა, შოტლანდიასა და მენის კუნძულზე კი ძირითად ეთნიკურ ბირთვად იქცა. შოტლანდიის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე იონის კუნძული ირლანდიის სამღვდელოების ერთ-ერთ ცენტრად იქცა. აქ დიდი მონასტერიც ააგეს, რომელიც წმინდა კოლუმბის ან კოლუმ კილეს სახელს უკავშირდება.
დაახლოებით XV საუკუნის შუა წლებამდე მთიან შოტლანდიასა და ირლანდიას საერთო ლიტერატურული ტრადიცია გააჩნდათ, და შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ შოტლანდიური ენაც სწორედ ამ ხანებში იწყებს გამოცალკევებას. შოტლანდიურს კი თავის მხრივ, XVII საუკუნეში გამოეყო მენის ენა.
შოტლანდიური ენა დღემდე ახლო დგას ჩრდილოირლანდიურ დიალექტებთან, ხოლო შოტლანდიურის სამხრეთული დიალექტები მათთან ერთად შეადგენენ დიალექტურ კონტინუუმს. ამდენად კუნძულ რატლინის დიალექტს ვერც საკუთრივ შოტლანდიურს ვუწოდებთ, ვერც ირლანდიურს. გარკვეულწილად ჩრდილოეთისა და სამხრეთის დიალექტები ეწინააღმდეგებიან კიდეც ერთმანეთს, ასე მაგალითად, შოტლანდიურსა და ოლსტერულში უარყოფითი ნაწილაკია —cha, ხოლო კონაქტისა და მუნსტერის დიალექტებში ეს ნაწილაკია — ní.
შოტლანდიურს დიდი ხნის მანძილზე, როგორც სხვა კელტურ ენებს, არავითარი სტატუსი არ გააჩნდა, პირიქით, იდევნებოდა კიდეც (1872 წლის აქტი განათლების შესახებ კრძალავდა არათუ შოტლანდიურად სწავლებას, არამედ საუბარსაც კი ამ ენაზე). თუმცა, XX საუკუნის მიწურულს ვითარება შეიცვალა და შოტლანდიის პარლამენტის დაარსებასთან ერთად ენამაც შეიძინა მთელი რეგიონის ოფიციალური ენის სტატუსი. 2005 წელს გაიხსნა პირველი საშუალო სკოლა, სადაც გაკვეთილები მხოლოდ შოტლანდიურად ტარდება. გატარებული ღონისძიებების მიუხედავად, 2001 წლის მონაცემებით, შოტლანდიური ენის მცოდნე 11%-ით შემცირებულია, ვიდრე 1991 წელს იყო. ამდენად, შოტლანდიური ენა სერიოზული საფრთხის ქვეშ იმყოფება. სიტუაციის გასაუმჯობესებლად შოტლანდიურ ენაზე გადმოიცემა ტელე და რადიოგადაცემები, გამოიცემა წიგნები და გაზეთები, ჩამოყალიბებულია მოძრაობა საყოფაცხოვრებო პირობებში მისი უფრო მეტად გამოყენების მიზნით. ამ ეტაპზე შოტლანდიური პოზიციებს უფრო ღირსეულად ჰებრიდის კუნძულებზე ინარჩუნებს, ისიც მოხუცებულთა შორის. XVII საუკუნიდან შოტლანდიელთა კანადაში ემიგრაცია გაძლიერდა. მათი უმეტესობა ჰუძონის არხზე სამუშაოდ მიდიოდა. ერთი პერიოდი შოტლანდიურ ენაზე მოლაპარაკენი კანადაში ინგლისურისა და ფრანგულის შემდეგ მესამე ადგილს იკავებდნენ. დღესდღეობით კი კანადაში შოტლანდიურ ენაზე მოხუცებულები თუ საუბრობენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შოტლანდიურ-გელური ენა
გაეროს სამეურვეო საბჭო
სამეურვეო საბჭო — გაეროს ძირითადი ორგანო, რომლის მიზანია კოლონიებისა და დამოკიდებული ტერიტორიების განვითარებაზე ზრუნვა მათ დამოუკიდებლობამდე. ორგანოს ფუნქცია განსაზღვრულია გაეროს წესდებით. 1994 წელს ამ ორგანომ დროებით შეაჩერა ფუნქციონირება გაეროს სამეურვეო უკანასკნელი ქვეყნის პალაუს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ.
სქოლიო
სამეურვეო საბჭო
კორიბი
კორიბი (Coribe) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 301 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 678.44 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5.34 კმ²-ზე.
ჰალიფაქსი
რელიგიური კუთვნილება
მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი რელიგიური შეხედულებები ნაწილდება შემდეგ ნაირად:
სქოლიო
კატეგორია:კანადის ქალაქები კატეგორია:ახალი შოტლანდია
Вокально-инструментальные ансамбли. "Орэра"
'Вокально-инструментальные ансамбли. "Орэра"' — ანსამბლ „ორერას“ კრებული. შესულია ორერას საუკეთესო სიმღერები (1961-2008). გამოვიდა 2008 წელს. მოიცავს 23 კომპოზიციას. სიმღერები სრულდება ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, თურქულ და ესპანურ ენებზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ორერას ალბომები კატეგორია:2008 წლის ალბომები კატეგორია:მელოდიის ალბომები
იულიუს კეისარი
გაიუს იულიუს კეისარი (Dictator Gaius Iulius Caesar) (დ. 12/13 ივლისი, ძვ. წ. 100 ― გ. 15 მარტი, ძვ. წ. 44) — ძველი რომის ერთ-ერთი უდიდესი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, მხედართმთავარი, რეფორმატორი, მწერალი და ორატორი. წარმოშობით პატრიცი. 68 წელს გახდა კვესტორი, 65-ში ― ედილი, 62-ში პრეტორი, 60 წელს შეკრა კავშირი პომპეუსთან და კრასუსთან სენატის წინააღმდეგ (პირველი ტრიუმვირატი). 59 წელს გახდა კონსული, 46-ში აირჩიეს დიქტატორად. 44 წელს მოკლეს შეთქმულებმა. მისი სახელი კეისარი (ცეზარი) იქცა ზოგადად მონარქის აღმნიშვნელ სიტყვად.
ბიოგრაფია
გაიუს იულიუს კეისარი დაიბადა ძვ. წ. 100, 12 ივლისს, წარჩინებული პატრიციანული გვარის, გაიუს იულიუს კეისრის ოჯახში. კეისრის ახალგაზრდობა სულას დიქტატურას დაემთხვა. ეს იყო უაღრესად სისხლიანი დრო რომის ისტორიაში. გაიუს მარიუსი, იმ დროისათვის უკვე გარდაცვლილი მხედართმთავარი, სულას დაუძინებელი მტერი კეისარს ბიძად ეკუთვნოდა (მამიდის — იულიას მეუღლე). ეს, კი სასიკვდილო განაჩენი იყო იმ დროს. მიუხედავად იმისა, რომ მაშინ კეისარი ძალიან ახალგაზრდა იყო, სულა მასში უკვე ხედავდა ძლიერ პიროვნებას და მისი რეჟიმის მტერს. კეისარი იხსნა ვესტას ქურუმ ქალთა თხოვნამ. კეისარს რომში აღარ დაედგომებოდა. იგი წავიდა საბერძნეთში, სამოგზაუროდ და სასწავლებლად. სულას გარდაცვალების შემდგომ კეისარი ისევ დაბრუნდა რომში, სადაც დაიწყო აქტიური პოლიტიკური მოღვაწეობა. კეისარს სამომავლოდ დიდი პროექტები ჰქონდა დაგეგმილი, მათ განსახორციელებლად კი საჭირო იყო ძალაუფლების ხელში ჩაგდება.
სამხედრო ტრიბუნი
thumb|185px|კეისრის ბიუსი [[ვენის ხელოვნების ისტორიის მუზეუმი|ვენის ხელოვნების ისტორიის მუზეუმში]] პირველი თანამდებობა, რომელიც მან მიიღო, იყო სამხედრო ტრიბუნობა, ანუ ლეგიონის მეთაურობა. ამ თანამდებობაზე ან კონსულები ნიშნავდნენ, ან სახალხო კრებაზე ირჩევდნენ. კეისარი სწორედ ხალხმა აირჩია სამხედრო ტრიბუნად. მას მეტოქეც ჰყავდა ამ თანამდებობაზე - გაიუს პოპილიუსი - მაგრამ ხალხმა პოპილიუსს კეისარი ამჯობინა.
ეს გამოხატულება იყო იმ საერთო პატივისცემისა და სიყვარულისა, რომლითაც ახალგაზრდა კეისარი გარემოსილი ყოფილა სწორედ სახალხო ფენებში. ხალხს ხიბლავდა მისი თავაზიანობა, ალერსიანი მოპყრობა და ლამაზი, ჭკვიანი სიტყვა, განსაკუთრებით კი მისი სიუხვე და ხელგაშლილობა - ხალხისთვის გაშლილი მდიდრული სანადიმო სუფრები
არისტოკრატები კი - რესპუბლიკისთვის „თავდადებული“ არისტოკრატები, რომლებიც ყოფელი ცალკე პიროვნების აღზევებაში მათი ხელისუფლების მომავალ დამამხობელს ხედავდნენ - ჯერ მაინც რაიმე საშიშ ძალად არ მიიჩნევდნენ კეისარს. მალე ფული შემოელევა, ეგ სახალხო სუფრები მოუწყდება და ხალხიც, როგორც ყოველთვის, თავის ფარისეველ კეთილისმყოფელს მიატოვებს და დაივიწყებსო - ფიქრობდნენ ოპტიმისტები, კეისრის პიროვნული მოშურნენი და მოძულენი.
კეისარი კი ხალხში სიყვარულსა და მხარდაჭერას უფრო და უფრო იძლიერებდა. იმჟამად იგი ცნობილი აპიუსის გზის (via Apia) (გზა რომსა და კაპუას შორის) პროკურატორად იყო დანიშნული და მიუხედავად ათას სამასი ტალანტის ვალისა, მაინც ამ გზის კეთილმოწყალედ კეისარმა პირადი ქონებიდან არაფერი დაზოგა.
კვესტორი
მალე კეისარმა კვესტორობაც მიიღო და სწორედ მისი კვესტორობის დროს გარდაიცვალა მამიდამისი - გაიუს მარიუსის მეუღლე იულია, რომელსაც კეისარმა ბრწყინვალე დაკრძალვა მოუწყო; რომის ფორუმზე დაასვენა და სიტყვით მიმართა. მამიდაჩემი იულია - ამბობდა ორატორი - დედით მეფეთა შთამომავალია, მამით კი ღმერთებისო; აქ, წინაპრებად ანკუს მარციუსი (რომის მეოთხე მეფე) და ღმერთქალი ვენერა იგულისხმებაო. საერთოდ იულიუსების გვარი, რომელსაც ჩემი ოჯახიც ეკუთვნის, სწორედ ღმერთქალ ვენერას შვილიშვილისგან, იულოსისგან მოედინებაო. აი, რატომ არის, რომ ჩვენი გვარისანი არიან ხელშეუხებელნი და თაყვანცემულნი ღმერთებივითო.
ხალხს განსაკუთრებით ის გაუხარდა, რომ იულიას დაკრძალვაზე კეისარმა მისი მეუღლის, გაიუს მარიუსის ქანდაკებებიც გამოიტანა. სულას ბატონობის შემდეგ, ვეღარავის წარმოედგინა, კიდევ თუ ვინმე გაბედავდა გაიუს მარიუსის, ვითარცა „ხალხის მტრის“, რეაბილიტაციას. ახლა კი, როდესაც კეისარმა თავისი დიდი ბიძის, „იტალიის მხსნელისა“ და „სამშობლოს მამის“ სახება „საიქიოს სამყაროდან კვლავ რომს მოაბრუნა“, არისტოკრატთა ბანაკი აღშფოთებამ მოიცვა, მაგრამ ხალხმა კეისრისადმი აღტაცებული ყიჟინითა და დაჭის გრიალით ჩაახშო მათი პროტესტი.
გარდაცვლილ ხანდაზმულ ქალზე სამგლოვიარო სიტყვის წარმოთქმა რომში ძველთაგანვე მიღებული საქებარი საქციელი იყო, მაგრამ ახალგაზრდა ქალებისადმი ასეთი პატივი საერთოდ არ არსებობდა და აქამდე არც არავის გაეგონა. მაგრამ მაშინ კეისარს ცოლიც გარდაეცვალა - ჯერ კიდევ სავსებით ახალგაზრდა კორნელია - და მის დაკრძალვაზეც წარმოთქვა ფრიად მგრძნობიარე სიტყვა დაქვრივებულმა ქმარმა. და ამ „ნოვატორობითაც“ ძალიან მოინადირა ხალხის გული მაშინ კეისარმა. გარდაცვლილი კორნელიასაგან კეისარს დარჩა ერთადერთი ასული, იულია (მომავალში პომპეუსის ცოლი).
ანდრეა ბოჩელი
ბიოგრაფია
ბოჩელი 1958 წელს, ტოსკანის რეგიონში, პატარა სოფელ ლაჯატიკოში დაიბადა, რომელიც ქალაქ პიზიდან 40 კმ-ით სამხრეთით მდებარეობს. ოჯახი მიწათმოქმედებას ეწეოდა. ბოჩელის დედა და უმცროსი ძმა დღემდე მშობლიურ სოფელში ცხოვრობენ. მამამისი 2000 წელს გარდაიცვალა.
იულიუს კეისარი
კვესტორი
იმ წელს (ქრისტესშობამდე 67), მეუღლის დაკრძალვის შემდეგ, კეისარი, როგორც კვესტორი, პრეტორ ვეტუსთან ერთად, გაეშურა შორეულ ესპანეთში. და ერთხელ იქ, გემთმშენებლობის მოსახილველად ქალაქ გადესში ყოფნისას, ჰერაკლეს სახელობის ტაძარში შეიარა და იხილა ქანდაკება ალექსანდრე მაკედონელისა. კარგა ხანს უცქირა, მერე ნაღვლიანი ოხვრა აღმოხდა, თითქოს საკუთარი თავი დაიწუნა უმოქმედობისა და უსაქმურობისთვის - „რამეთუ ახლა მე 33 წლისა ვარ და ალექსანდრეს კი სწორედ ამ ასაკში მსოფლიოც დაპყრობილი ჰქონდა და სიცოცხლეც დამთავრებული“. და იმ წუთებშივე, მსოფლიოს ყველაზე დიდი დამპყრობლის წინაშე, გადაწყვიტა სასწრაფოდ დაბრუნებულიყო რომში და პირველივე ხელსაყრელი შემთხვევისთანავე დაეწყო ბრძოლა „უფრო დიად საქმეთა“ აღსრულებისთვის.
ანდრეა ბოჩელი
ბიოგრაფია
პატარა ანდრეა დიდ ინტერესს იჩენდა მუსიკისადმი — 6 წლიდან უკრავდა ფორტეპიანოზე, მოგვიანებით ფლეიტას და საქსაფონსაც დაეუფლა. როგორც დედამისი აღნიშნავს, მუსიკა ერთადერთი რამ იყო, რაც მას კომფორტს უქმნიდა.
იულიუს კეისარი
კვესტორი
კეისარი ნაადრევად გამოეშურა ესპანეთიდან, სანამ პროვინციის მმართველობის კანონით დადგენილი ვადა (ერთი წელიწადი) განესრულებინა. პირენეები სწრაფად გადმოიარა, ალპებიც და მდინარე პადუსის (პო) ჩრდილოეთ ლათინურ ქალაქებს ეწვია. ეს ქალაქები, რომელთაც „მოკავშირეთა ომის“ დროს ლათინური მოქალაქეობა მოიპოვეს, ახლა რომაულ მოქალაქეობასაც მიელტვოდნენ თავგამოდებით. ამიტომ მოსალოდნელი იყო, რომ კეისარი სწორედ ამ ქალაქთა მიმხრობითა და აჯანყებით დაიწყებდა რომში პოლიტიკური აღზევების კიბეზე ასვლას. მაგრამ კონსულებმა აზიაში გასაგზავნი ლეგიონები რომში დააყოვნეს, კეისარს კი დაყოვნებები და პაუზები არ უყვარდა, პადუსის ხეობა მიატოვა და პირდაპირ რომს მივიდა. მივიდა და, თითქოს პოლიტიკაზე არც ფიქრობდა და არც სცალოდა... ცოლი შეირთო, ეს იყო პომპეა - ასული კვინტუს პომპეუსისა და შვილიშვილი სულა დიქტატორისა.
ანდრეა ბოჩელი
ბიოგრაფია
საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, 1980 წელს პიზის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, სადაც სამართალს სწავლობდა. ფულის გამომუშავების მიზნით, საღამოობით ბარებში პიანინოს უკრავდა. სასწავლებლის დასრულების შემდეგ, 1 წელი სასამართლოში მუშაობდა, სადაც 1987 წელს ის მომავალ მეუღლე ენრიკას შეხვდა.
მხედველობის დაკარგვა
ანდრეას დაბადებიდანვე ჰქონდა მხედველობასთან დაკავშირებული გარკვეული პრობლემები. მრავალ ექიმთან ვიზიტის შემდეგ, საბოლოოდ თანდაყოლილი გლაუკომა დაუდგინდა. 1970 წელს, 12 წლის ასაკში, საფეხბურთო მატჩზე მომხდარი უბედური შემთხვევის გამო ბოჩელიმ მხედველობა სრულად დაკარგა.
იულიუს კეისარი
ედილი
მალე არჩევნები იწყებოდა და ედილობის მაძიებელთა შორის კეისრის სახელიც გამოჩნდა, მაგრამ კეისრის სახელს საფრთხეც დაემუქრა მაშინ. ზემოთაც ითქვა, რომ მისმა პოლიტიკურმა მტრებმა ხმა დააგდეს, თითქოს კეისარი და კრასუსი კატილინას შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ; თითქოს, შეთქმულებს რომში ხოცვა-ჟლეტა მაშინ უნდა დაეწყოთ, როდესაც სანიშნოდ კეისარი ბეჭიდან ტოგას ჩამოიცურებდა; მაგრამ აქამდე საქმე არ მივიდა, თვითონ კატილინას სულწასულობისა და უტაქტობის გამო და სხვა მისთანანი.
ანდრეა ბოჩელი
კარიერა
thumb|250პქ|ანდრეა ბოჩელი და [[ჯუდი ვაისი]] მიუხედავად სიბრმავისა, ბოჩელი თანამედროვე ოპერის ერთ-ერთი ყველაზე დასამახსოვრებელი ხმა გახდა. იგი თანაბარი ბრწყინვალებით ასრულებს კლასიკურ რეპერტუარს და პოპ-ბალადებს. ჩაწერილი აქვს დუეტები სელინ დიონთან, ეროს რამაზოტისთან და ა. შ. 1992 წელს, ჯუკერო (ადელმო ფორნაჩიანი) სიმღერის „Miserere“ ჩასაწერად ტენორს ეძებდა. კომპოზიცია ანდრეამ ლუჩანო პავაროტისთან ერთად ჩაწერა. მსოფლიო მასშტაბის ტურნეს შემდეგ ბოჩელი 1994 წლის სექტემბერს ლონდონში საქველმოქმედო ფესტივალზე „Pavarotti International Festival“ წარმატებით გამოვიდა. 1995 წელს ანდრეამ ნიდერლანდებში, ბელგიაში, გერმანიაში, ესპანეთსა და საფრანგეთში „Night Of Proms“ დიდი წარმატებით წარადგინა. წარმოდგენაში მონაწილეობდნენ: Bryan Ferry, Al Jarreau, Roger Hodgson და ჯონ მაისი. მისი პირველი ორი ალბომი „Andrea Bocelli“(1994) და „Bocelli“ (1996) მხოლოდ საოპერო არიებს მოიცავდა; მესამე ფირფიტა - „Italiano“ საოპერო არიებით და ნეაპოლიტანური სიმღერებით არის ცნობილი. მიუხედევად იმისა, რომ ეს ფირფიტა მხოლოდ იტალიაში გამოვიდა, 300 000 ეგზემპლარი გაიყიდა. მეოთხე ალბომი „Romanza“ (1997) უკვე პოპ-მასალასაც მოიცავდა. ორი წლის შემდეგ მისი მეხუთე ალბომი „Sogno“ გამოდის, რომელშიც სელენ დიონთან დოუეტიც „The Prayer“ არის შესული. ეს კომპოზიცია ცალკე სინგლის სახით მხოლოდ ამერიკაში 10 მლნ. ასლი გაიყიდა და მომღერალს „გრემის“ ჯილდოც მოუტანა. ალბომი „Ciele Di Toscana“ კი 2001 წელს იხილა მსმენელმა.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი საოპერო მომღერლები კატეგორია:იტალიელი ტენორები კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:დაბადებული 22 სექტემბერი
იულიუს კეისარი
ედილი
ხმებმა ხმებად ჩაიარა და სახალხო კრებამ კეისარი ედილად აირჩია. ამ გამარჯვების აღსანიშნავად და ხალხის სამადლობლად კეისარმა დიდი საცირკო სანახაობა გამართა - 320 წყვილი გლადიატორი გამოიყვანა და ერთმანეთს შეაწყვიტა „დიდი რომაელი ხალხის“ თვალსასეიროდ. ცირკის არენაზე აქამდე არავის ენახა ასეთი სიმრავლე მეომრებისა, არც ასეთი სიმდიდრე შეიარაღებისა: გლადიატორები ერთმანეთს ხოცავდნენ ვერცხლის აღჭურვილობით.
სხვათა შორის, კეისარს გაცილებით მეტი გლადიატორი ჰყოლია გამზადებული იმ დღეს ცირკში გამოსაყვანად, მაგრამ მონა-მეომართა სიმრავლემ დააფრთხო კეისრის პოლიტიკური მომტერენი და სენატს საგანგებო დადგენილება მიაღებინეს, ამიერიდან კეისარს და სხვასაც აკრძალვოდათ განსაზღვრულ რაოდენობაზე მეტი გლადიატორის შეგროვება.
იმავე 65 წელს, ედილმა კეისარმა ახლად აგებული ბაზილიკებით და კოლონადებით შეამკო და გაამშვენიერა ფორუმი, კომიციები და თვითონ კაპიტოლიუმი. მან პირდაპირ დაჩრდილა იმწლევანდელი კონსულნი - ლუციუს კოტა და ლუციუს მანლიუს ტორკვატუსი.
სწორედ იმჟამად აღმოსავლეთიდან საშფოთარი ამბავი მოიჭრა: ეგვიპტის სასახლის კარზე გადატრიალება მომხდარა და შეთქმულებს ტახტიდან ჩამოუგდიათ მეფე პტოლემაიოს X ალექსანდრე, „მოკავშირე და მეგობარი რომაელი ხალხისა“. კეისარმა მაშინვე ითხოვა სარდლობა და გამგზავრება ეგვიპტეში „წესრიგის აღსადგენად“. მაგრამ ოპტიმატებმა „მათი სენატის“ საშუალების დასაწყისშივე ცივი უარით გააბათილეს საშიში მეტოქის თხოვნა.
მაგრამ კეისარებს ოპტიმატებს მაშინვე საკადრისი პასუხი გასცა: სასწრაფოდ ოსტატები შემოიყარა და გაიუს მარიუსის გამარჯვებათა აღმნიშვნელი ქანდაკებები ჩამოასხმევინა - სწორედ ისეთი, ოპტიმატების ბელადმა სულამ რომ დაამსხვრევინა თავისი სისხლიანი დიქტატურის ჟამს. და ეს ახალი ოქროცურვილი ქანდაკებანი ერთ დილით მოულოდნელად აღიმართნენ რომის ფორუმზე. ფორუმი ერთბაშად ხალხით გაიჭედა. აღტაცებით, სიხარულის ცრემლებით ათვალიერებდნენ და ულოლიავებდნენ თავინთი ბელადის, დიდი მარიუსის გამარჯვებათა მთხრობელ რელიეფებს - იუგურთაზე, კიმბრებზე, ტევტონებზე... და ხოტბას ასხამდნენ კეისარს.
ისევ ახმაურდნენ არისტოკრატები: კეისრის ეს მოქმედება ტირანიისკენ მის სწრაფვას ნიშნავსო, რადგან არავის არ აქვს უფლება, მკვდრეთით აღადგინოს და პატივი სცეს იმას, ვინც და რაც კანონებითა და სენატის დადგენილებით იქნა დაგმობილი და დასამარებულიო. მაგრამ ხალხმა უფრო ძლიერი ხმაურით ჩაახშო და დათრგუნა ოპტიმატები. კიდევ უფრო გამძლავრდა ხოტბა და ოვაციები კეისრისადმი.
მაშინ სენატი საგანგებოდ შეიკრიბა კეისრის საქციელის განსახილველად, საბრალდებო სიტყვით გამოვიდა ფრიად გავლენიანი სენატორი, ლუტაციუს კატულუსი. „ჩვენს სახელმწიფოზე კეისარს იერიში მოაქვს უკვე არა საიდუმლო გზებითა და ხვრელებით, არამედ პირდაპირ საალყო მანქანებით“, - ამბობდა იგი. კიდევ რამდენიმე სიტყვა ითქვა კეისრის წინააღმდეგ. ბოლოს გამოვიდა თვითონ კეისარი. გამოვიდა და წარმოთქვა სიტყვა ისე ძლიერი და შთამბეჭდავი, რომ არამცთუ ბრალდება მოიხსნა, მთელი სენატი თავისი სიტყვისა და აზრის ტყვეობაში მოექცა.
ისევ არ აცალა სულის მოთქმა კეისარმა ოპტიმატებს და ახლა სასამართლოზე წარმოთქვა სიტყვა, რომლითაც გადაჭრით მოითხოვა, მკვლელებად ჩაეთვალათ ყველა, ვისაც სულას პროსკრიპციების დროსრომაელი მოქალაქის მოკვლისათვის სახელმწიფო ხაზინიდან ფული აიღო. მისი მოთხოვნა ძალაში შევიდა და ამით სულას კანონმდებლობის ერთი ძლიერი და უბოროტესი პასაჟი სრულად მოიკვეთა.
პრეტორი
thumb|left|335px|სენატორებით გარშემორტყმული კეისარი 63 წლის ბოლოს, მომავალი წლისთვის, კეისარი არჩეულ იქნა პრეტორად. იმავე ჟამს გამჟღავნდა კატილინის შეთქმულებაც. კეისარი მაშინ წინააღმდეგი წავიდა კატილინთა მიმდევართა სიკვდილით დასჯისა. იგი განუკითხაობად და რესპუბლიკური კონსტიტუციის დარღვევად მიიჩნევდა სწორედ იმას, რომ სენატი სახალხო კრებაზე აპელაციის გარეშე აპირებდა შეთქმულთა ამოწყვეტას. ვნებათა ღელვას ნუ აჰყვებით და ხალხის დაუკითხავად ნუ გადაწყვეტთ რომაელი მოქალაქეების სიკვდილსო, - ამბობდა კეისარი. ამის უფლებას კანონი არ გვაძლევსო. უფრო მეტიც, კანონით, პოლიტიკური დამნაშავეობა, სიკვდილს კი არა, მხოლოდ გაძევებას ითვალისწინებსო, თუ მაინცა და მაინც, შეპყრობილი დამნაშავენი რომიდან გავიყვანოთ, იტალიის ქალაქებში დავფანტოთ და მათი ქონების კონფისკაცია ვიკმაროთო. თან იმასაც მიანიშნებდა კეისარი სენატს, - ოპტიმატთა იმ მთავარ საყრდენს - ხალხის დაუკითხავად მოქალაქეთა დასჯა სწორედ ოპტიმატებისადმი პოპულართა შურისგებას გამოიწვევსო.
კეისრის ამ სიტყვამ დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა და თითქოს, ეჭვიც აღარ იყო, რომ სენატის სრულ უმრავლესობას მისი წინადადებისათვის უნდა მიეცა ხმა, მაგრამ კატონის მკაცრმა სიტყვამ ისევ შეცვალა განწყობილება სენატორთა შორის. ჯერ კეისრის სიტყვით დამფრთხალი სენატორები დატუქსა კატონმა: კატილინა აშკარად ომს გვიწყებსო, აშკარა მტრები თვით რომის კედლებს შიგნით გვყავსო, - მტრები, რომლებიც მხილებული არიან სამშობლოს დამხობის ბოროტზრახვაში, მკვლელობაში, ძარცვაში, რბევაში, ცეცხლის წაკიდებაში - და თქვენ გინდათ ასეთი მტრები შეინდოთ, აპატიოთ, მაშინ როდესაც სახელმწიფოს ხსნა შეიძლება მხოლოდ მათი დაუყოვნებელი სიკვდილით. მას უკან თვითონ კეისარს მიუტრიალდა და მისდგა კატონი: შენ ლამაზ-ლამაზი კაცთმოყვარული ფრაზებით ვითომ ხალხის გულის მოგება გინდა; სენატსაც ხალხის სახელით აშინებ და სახელმწიფოს მტერთა აშკარა ქომაგობით ძირს უთხრი თვითონ სახელმწიფოს, იმის მაგივრად, რომ ჩვენი დიადი და მშვენიერი სამშობლო ეცოდებოდეს, კეისარი იცოდებს და მწარე ცრემლებს აფრქვევს მათთვის, ვინც, სჯობია, სულაც არ დაბადებულიყო ამ ქვეყანაზე.
ამას ამბობდა კატონი და თან სენატს იქითაც მიანიშნებდა, რომ გამორიცხული არ არის, კეისარი კატილინარების თანაშეთქმულიც იყოსო. ამიტომ კეისარს უნდა ეგრძნო, რომ შეთქმულთა გადასარჩენად მეტი თავის გამოდება უკვე მისთვის სახიფათო იქნებოდა. რაც თქვა, ისიც კმაროდა, - რაკიღა ნათქვამით ხალხის გულის მოგება ისევ გარანტირებული ჰქონდა და იმჟამად მისთვის მთავარი მხოლოდ ეს იყო და ეს. და, როგორც უკვე ვიცით, ციცერონისა და კატონის მოთავეობით, სენატმა შექმული თანამოქალაქენი სიკვდილით დასაჯა. ეს კი სენატისთვის გამარჯვება კი არა, დამარცხება იყო. ხოლო კეისრისთვის დამარცხება კი არა, გამარჯვება.
იმ დღეს სენატმა იმ სასიკვდილო განაჩენით სხდომა დაამთავრა და ყველანი უკვე გარეთ გამოდიოდნენ, რომ კონსულ ციცერონის მცველთაგან უფრო ახალგაზრდებმა მახვილები იძრეს და კეისარს მიაშურეს. მაგრამ გაიუს სკრიბონიიუს კერიონმა დაასწრო, კეისარს თავისი ტოგა შემოახვია და გაიტაცა. ციცერონმაც ანიშნა გაფიცხებულ მცველებს, თავი შეეკავებინათ.
პრეტორის ამ პირველ, საახალწლო მარცხს მეორე უსიამოვნო ამბავით მოჰყვა. სახალხო ტრიბუნმა ცეცილიუს მეტელუსმა სახალხო კრებას წარუდგინა კანონპროექტრი, რომლის ძალით აღმოსავლეთიდან იტალიაში უნდა დაებრუნებინათ პომპეუსი, ჯარით და სიკვდილით დაესაჯათ ციცერონი და ყველა მისი თანამდგომელი ოპტიმარი, რომელთაც წილი ედოთ კატილინარების გაუსამართლებელ ამოწყვეტაში. ამ კანონპროექტს მეორე სახალხო ტრიბუნი, კატონი, ვეტოს ადებდა. მაგრამ საქმე გაართულა კეისარმა, რომელმაც, ვითარცა პრეტორმა, მხარი დაუჭირა მეტელუსს. მაშინ სენატმა მიმართა უკიდურეს ზომას: საგანგებო სხდომაზე მიღებული დადგენილებით მაგისტრატურები ჩამოართვა ორივეს - ცეცილიუს მეტელუსს სახალხო ტრიბუნობა და იულიუს კეისარს პრეტორობა. ასეთი დადგენილება კი იმას ნიშნავდა, რომ სენატი, „ტვინი რესპუბლიკისა“, თვითონვე ურყევდა ტვინს „თავისი“ რესპუბლიკის საუკუნეებით დადგენილ და „დატკეპნილ“ კანონმდებლობას. აკი თანამდებობიდან მაგისტრატის გადაგდება არ შეიძლებაო, უკანონოაო! აკი ამისთვის მოინელეს ტიბერიუს გრაკხუსი! და კიდევ სხვები...
ამიტომ კეისარმა ჯერ არაფრად ჩააგდო სენატის ეს უკანონო, რესპუბლიკის საწინააღმდეგო დადგენილება და ისევ განაგრძობდა კრების მეთაურობას და სასამართლოს ხელმძღვანელობას. მაგრამ, როდესაც ოპტიმატებმა იარაღი აიღეს და აშკარა ბრძოლა დააპირეს, კეისარმა პრეტორის ტოგა მოიხსნა, ლიქტორებიც მოიშორა და მარტოდმარტო, უხმოდ და უსიტყვოდ წავიდა სახლში.
ყველანი სახტად დარჩნენ. მერე ხალხი გამოერკვა გარინდებიდან, - გამოერკვა, აღრიალდა, მოაწყდა და მიაწყდა „უკანონოდ განაწყენებულის“ სახლს და მოსთხოვა „ბელადს“, - ახლავე დაბრუნდი და დაიბრუნე შენი სათანამდებო რწმუნებებიო, ან და გაგვიძეხ და ვაზღვევინებთ შენს შეურაცხმყოფელებსო. და გამოვიდა კეისარი. გამოვიდა და ისევ სახტად დატოვა ყველა: დამშვიდდით და დაწყნარდითო, არავითად შემთხვევაში ჩემთვის, ერთი ცალკე, კერძო კაცისთვის, სამშობლოს სისხლს როგორ დავაღვრევინებო, ჩემს მშობლიურ ხალხს ჩემი გულისთვის როგორ შევაწუხებო; რაც მოდა - მოხდა, ყურადღების ღირსად არა ღირს, დავივიწყოთ, დამშვიდდით, დაიშალეთ და თქვენ-თქვენს სახლებში წაბრძანდითო!
სენატის მაშინვე დაფაცურდა და დატრიალდა, კვლავ შეიყარა საგანგებოდ კეისრის ამ ახალი, კვლავ უცნაური და მოულოდნელი „კაზუსის“ გამო. კეისართან სახლში „თავისი საუკეთესო წარმომადგენლები“ აფრინეს, თხოვნა-ვედრებით წამოიყვანეს, კურიაში შეიყვანეს, მიეხვივნენ სენატორები - ბოდიშებით, ქება-დიდებითა, ქვედავრდომით, წეღანდელი „უღირსი და მოუფიქრებელი“ დადგენილება გააუქმეს, პრეტორის უფლებებშიც აღადგინეს. კეისარმაც მაშინვე, სამაგიეროდ, ცეცილიუს მეტელუსს ხელი ააღებინა სენატისა და ოპტიმატთა საზიანო კანონპროექტზე.
ტრიუმვირატი
ძვ წ. 70-ან წლებისთვის პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოვიდა პოპულარების ახალი ლიდერი გაიუს იულიუს კეისარი, იგი მარიუსს ენათესავებოდა, ხოლო მისი მეუღლე ცინას ოჯახიდან იყო, ამგვარად კერისარი მარიუსის რეფორმების აქტიური მხარდამჭერი იყო. მისმა პოპულარობამ იმდენად იმატა რომ გნეუს პომპეუსი მის მხარეს გადავიდა.
ამ დროს ხმელთაშუა ზღვაში მეკობრეობა ძალიან მომძლავრებული იყო. ეს რომის ვაჭრობას ძალიან სერიოზულ პრობლემებს უქმნიდა. პომპეუსს მიენიჭა სპეციალური უფლებამოსილება რათა გაენადგურებინა მეკობრეები. სამ თვეში იგი წარმატებით გაუმკლავდა ამ ამოცანას.
ძვ. წ. 73 წელს მითრიდატე პონტოელთან მესამე ომი დაიწყო. იგი შეიჭრა რომაულ მცირე აზიაში, მაგრამ ამ უკანასკნელებმა ლუციუს ლუკულუსის მხედართმთავრობით განდევნეს მითრიდატე, შეიჭრნენ პონტოში და წაართვეს მას ტერიტორიები. მითრიდატე გაიქცა პონტოდან და თავი სომხეთს შეაფარა. ძვ. წ. 69 წელს კი დაიწყო საომარი მოქმედებები სომხეთის წინააღმდეგ, მაგრამ მითრიდატემ დაამარცხა ისინი. ამის შემდეგ პომპეუსის მეთაურობით რომის ჯარებმა დაამარცხეს მითრიდატე, რომელმაც ამჯერად თავი კოლხიდას შეაფარა. მალე იგი ისევ დაბრუნდა პონტოში, მაგრამ იქ მის წინააღმდეგ აჯანყდნენ და ძვ. წ. 63 წელს მითრიდატემ მოიკლა თავი. პომპეუსი კი მითრიდატეს დამარცხების შემდეგ გაემართა სირიასა და იერუსალიმისკენ, რომლებიც მან მოუერთა რომის იმპერიას. პომპეუსი იმპერიის აღმოსავლეთ ოლქებში სრული ძალაუფლებით სარგებლობდა, იგი თვითონ ნიშნავდა მეფეებს, არეგულირებდა ოლქებს შორის ურთიერთობებს და ა.შ. რომის შემოსავალიც საგრძნობლად გაიზარდა ამ ომების შემდეგ, პომპეუსი კი სახელმწიფოსი ყველაზე გავლენიანი პირი გახდა. როდესაც იგი დაბრუნდა რომში, ელოდნენ რომ იგი სულას პოლიტიკას გააგრძელებდა, მაგრამ მან არ სცადა ძალაუფლების ანალოგიური მეთოდით მოპოვება.
ეს არ აწყობდათ გაძლიერებულ პოპულარებს, რომლის ლიდერებიც კეისარი და კრასუსი იყვნენ. ოპტიმალების ლიდერი ამ დროისთვის გარდა მარკუს ტულიუს ციცერონი, მას დაუპირისპირდა ლუციუს სერგიუს კატილინა, რომელიც ოდესღაც სულას მომხრე იყო, მაგრამ ახლა სახელმწიფო გადატრიალებას გეგმავდა მოსახლეობის უღარიბეს ფენაზე დაყრდნობით. ციცერონმა შეძლო ამ აჯანყების წინასწარ ჩახშობა, რის შემდეგაც კატილინა რომიდან გაიქცა.
პომპეუსი ტრიუმფით დაბრუნდა რომში და აღმოსავლეთში გავლენის შესანარჩუნებლად სჭირდებოდა რომ სენატს დაემტკიცებინა მის მიერ იქ გატარებული ღონისძიებები, მაგრამ სენატს არ სურდა მისი გავლენის გაძლიერება. ამავე პერიოდში ესპანეთიდან დაბრუნდა კეისარი, რომელიც აპირებდა 59 წლის არჩევნებში კონსულობის მოპოვებას. ამრიგად, გადაწყდა არაფორმალური ალიანსის შექმნა, რომელიც ისტორიაში პირველი ტრიუმვიტარის სახელით შევიდა. კეისარი დაუახლოვდა ორ უძლიერეს ადამიანს იმ დროინდელ მსოფლიოში - გნეუს პომპეუსსა და ლიცინიუს კრასუსს. ძვ. წ. 60 წ. მოხდა ისტორიული შეთანხმება სამ უძლიერეს ადამიანს შირის. ამ კავშირს - პირველ ტრიუმვირატს მათმა მეგობრებმა უწოდეს კავშირი ჭკუისა (კეისარი), ძალისა (პომპეუსი) და ფულისა (კრასუსი). მტრებმა - სენატორებმა და ოპტიმატებმა კი, ვარონის ფორმულით - სამთავიანი ურჩხული. სამივე ტრიუმვირს განსხვავებული ინტერესები გააჩნდა: პომპეუსს - მისი ჯარისკაცებისთვის მიწების დარიგება და აღმოსავლეთში მის მიერ გაცემული ბრძანებათა დაკნონება, კრასუსს — აღმოსავლურ პროვინციათა მმართველობა, კეისარს კი კონსულობა. კავშირის გასამყარებლად კეისარმა პომპეუსს საკუთარი ქალიშვილი შერთო ცოლად.
კონსულობის ვადის ამოწურვის შემდეგ ტრიუმვირებმა მოახერხეს შემდეგ ვადაზე თავისი ხალხი გაეყვანათ კონსულებად, ხოლო კეისარმა 5 წლით მიიღო გალიაში მმართველობა, ეს მას ჯარის შეკრების უფლებას აძლებდა. ახალ ადგილას კეისარმა დაიწყო რომის ძალაუფლების გამაგრება. ეს პერიოდი ისტორიაში გალური ომების სახელწოდებით არის ცნობილი. რომში დაძაბულობა მაინც გრძელდებოდა. ძვ. წ. 56 წელს ტრიუმვირები შეიკრიბნენ ქალაქ ლუკაში, აქ მოილაპარაკეს რომ კრასუსი და პომპეუსი ისევ უნდა გამხდარიყვნენ, რის შემდეგაც პომპეუსს უნდა მიეღო მმართველობა ესპანეთსა და აფრიკაში, მას ლეგატების მეშვეობით უნდა ემართა, თვითონ კი რომში დარჩენილიყო, ხოლო კრასუსს უნდა მიეღო აღმოსავლეთი და პართიის წინააღმდეგ ომისთვის დაეწყო მზადება.
ტრიუმვირთა წინააღმდეგ გამოვიდნენ სენატორული პარტიის წამყვანი ფიგურები - მარკუს ტერენციუს ვარონი და მარკუს პორციუს კატონი. თუმც, სენატი უძლური აღმოჩნდა ტრიუმვირთა წინააღმდეგ ბრძოლაში: 59 წ. კონსულად აირჩიეს კეისარი, რომელმაც თავისი აგრარული პროექტი დაამტკიცებინა სენატს. კანონპროექტით გათვალისწინებული იყო 20 000 ადამიანის დასახლება ახლადგამოყოფილ მიწის ნაკვეთებზე; ძირითადად პომპეუსის ვეტერანებისათვის და მრავალშვილიანი მოქალაქეებისათვის. ეს კანონპქოექტი იულიუსის კანონების სახელით შევიდა ისტორიაში.
კეისარი გალიაში
left|340px|thumb|[[ვერცინგეტორიქსი ნებდება კეისარს. ლაინერ როელის ნახატი]] გალია ერქვა ევროპის ყველაზე დიდ ქვეყანას, მდინარე რეინიდან პირენეს მთებამდე - გალების, ანუ კელტების ქვეყანა.
კონსულობის შემდგომ კეისარი ცისალპიური გალიის მმართველად დაინიშნა. გალიით იწყება კეისრის აღზევება. 58-50 წწ. კეისარმა რომს მკვიდრად დაუმორჩილა ტრანზალპიური გალია (დღევანდელი საფრანგეთი, ბელგია, ნიდერლანდები, შვეიცარია). 56 წ. გაზაფხულზე, ტრიუმვირები ხელმეორედ შეხვდნენ ერთმანეთს ქ. ლუკაში. მოლაპარაკებათა შედეგად, ტრიუმვირები უფლებები გაიზარდა: კეისარი კვლავ 5 წლით დაინიშნა გალიის მმართველად, პომპეუსი და კრასუსი - კონსულებად. კონსულობის შემდგომ პომპეუსმა 5 წლით მიიღო ესპანეთის მმართველობა, კრასუსი კი მდიდარი პროვინციის - სირიის სამმართველოდ წავიდა ჯერ კიდევ კონსულობის ვადის გასვლამდე. კრასუსი ახალი სიმდიდრეების დაუფლებას და პართიელებთან ბრძოლას გეგმავდა.
კეისარმა, პირველად რომის ისტორიაში დაიწყო სამხედრო მოქმედებები ბრიტანეთის კუნძულებზე; მან 55 წ. ლეგიონები გადასხა ბრიტანეთში, რამდენიმეჯერ დაამარცხა ადგილობრივი კელტური ტომები და ტემზაზედაც გადავიდა. სულ ორი ექსპედიცია მოაწყო კეისარმა ბრიტანეთში. 52 წ. კეისარმა სასტიკად ჩაახშო კელტთა აჯანყება, რომელსაც არვერნთა მეფე - ვერცინგეტორიქსი მეთაურობდა.
54 წ. დაიწყო კრასუსის ექსპედიცია პართიაში, რომელიც რომაელთა კატასტროფით დამთავრდა. კრასუსი მესოპოტამიაში შეიჭრა და რამდენიმე ქალაქი აიღო, გამოსაზამთრებლად კი ისევ სირიაში დაბრუნდა, შემდგომ 53 წ. კრასუსმა ხელმეორედ გაილაშქრა პართიელთა წინააღმდეგ. რომაელებს პართიელებთან ბრძოლაში აკლდათ უმთავრესი - კავალერია. კრასუსი, ამასთან ერთად გადამეტებით აფასებდა რომაელთა შესაძლებლობებს. ძვ. წ. 53 წ. კარრთან ახლოს მოხდა გადამწყვეტი შეტაკება რომაელებსა და პართიელებს შორის. პართიულმა კავალერიამ დაჯაბნა რომაული ლეგიონები. ალყაში მოქცეული კრასუსი და მისი ჯარი იტანჯებოდნენ სიცხისა და წყურვილისაგან. ბრძოლაში დაიღუპა კრასუსის შვილი მამაცი პუბლიუსი. დაიღუპა თვით კრასუსიც, რომელსაც თავი მოკვეთეს და ოროდ II გაუგზავნეს. კარრის ბრძოლა იყო პირველი სერიოზული შეტაკება ორ უდიდეს სახელმწიფოს შორის. კრასუსის შემდგომ პართიის საკითხი უმთავრეს როლს თამაშობდა რომის საგარეო პოლიტიკაში.
სამოქალაქო ომი
thumb|222px|იულიუს კეისრის ქანდაკება რიმინიში, იტალია კრასუსის დაღუპვა მნიშვნელოვალი მოვლენა იყო რომის პოლიტიკურ ცხოვრებაში, რომელმაც საბოლოოდ დაშალა ტრიუმვირატი. პომპეუსმა დემოკრატიული პარტიიდან არისტოკრატიულ-ოპტიმატურ პარტიაში იწყო გადასვლა თანდათან. პომპეუსი დაუახლოვდა რესპუბლიკის ლიდერებს, განსაკუთრებით კი კატონს. კლოდიუს-მილონის შეიარაღებული კონფლიქტის შემდგომ, რომელსაც თავად კლოდიუსი შეეწირა (კეისრის მომხრე), რომში საგანგებო უფლებები გადაეცა პომპეუსს. პომპეუსმა რამდენიმე კანონი დაამტკიცებინა სენატს, რაც კეისარს ურთულებდა 48 წლისთვის კონსულად არჩევას. მართალია პომპეუსმა შენიშვნა შეიტანა კანონებში - ეს კეისარზე არ ვრცელდებაო, მაგრამ კომიციამ ეს შენიშვნა არ დაამტკიცა. ამრიგად, 52 წ. შექმნილმა სოციალურ-პოლიტიკურმა ვითარებამ რომში განამტკიცა პომპეუსის კავშირი ოპტიმატებთან. მკვეთრად გაძლიერდა კეისრის მტრების პოზიციები, რომელთაც სათავეში ედგა კატონი; მთელი მოძრობის იდეოლოგი კი იყო მარკუს ტულიუს ციცერონი. 51 წ. გამოვიდა მისი ტრაქტატი „სახელმწიფოს შესახებ“ („ De Republica “). 51-49 წწ. კონსულებად ინიშნებოდნენ კეისრის მტრები. ყოველივე ეს რომის მსოფლიო რესპუბლიკას სამოქალაქო ომისკენ მიაქანებდა.
49 წ. 10 იანვარს, გაიუს იულიუს კეისარი ერთი ლეგიონით მიადგა მდინარე რუბიკონს. ამ მდინარეზე გადასვლის უფლება ჯართან ერთად არცერთ მთავარსარდალს არ ჰქონდა. კეისარი დიდხანს ფიქრობდა ამ პატარა მდინრეზე გადებულ პატარა ხიდის წინ. ბოლოს ხმამაღლა წარმოთქვა: „წილი ნაყარია!“ კეისარმა მდინარეზე გადაიყვანა თავისი (მე-13) ლეგიონი და დაიძრა რომისაკენ. ეს კი სამოქალაქო ომის დაწყებას ნიშნავდა. კეისრის მოქმედების მოტივი იყო სახალხო ტრიბუნთა უფლებათა შელახვა; ამით კეისარი სამოქალაქო ომის დაწყების პასუხისმგებლობას თავის მტრებს აკისრებდა. კეისრის რუბიკონზე გადასვლა მის მოწინააღმდეგეთათვის სრული მოულოდნელობა იყო. პომპეუსის მთავარი ძალები ესპანეთში იყო კონცენტრირებული. იტალიაში კეისრის შეჩერება შეუძლებელი გახდა, რამაც განაპირობა პომპეუსის, და მასთან ერთად სენატის უმეტესი ნაწილის გაქცევა რომიდან საბერძნეთში. კეისარი შევიდა რომში. ყველას გასაოცრად, კეისარი დარჩენილ მოწინააღმდეგებს მეგობრულად შეხვდა, რაც მარიუს-სულას კონფლიქტის შემდგომ წარმოუდგენელი იყო. რომიდან კეისარი ესპანეთისკენ დაიძრა, დაამარცხა უმთავარსარდლოდ (უპომპეუსოდ) დარჩენილი ლეგიონები და 49 წ. დასასრულს უმთავრესი ძალები გადასხა საბერძნეთში, ეპირში. პირველი შეტაკება დირაქიუმთან კეისრის მარცხით დასრულდა, თუმც, კეისარმა სწრაფად შესძლო ახალ პოზიციაზე გამაგრება და შემდეგი ბრძოლა ფარსალოსთან (48 წ. 6 ივნისი) ბრწყინვალედ მოიგო. პომპეუსი გაიქცა ეგვიპტეში, სადაც იგი, კეისრის გულის მოსაგებად, ვერაგულად მოკლეს ეგვიპტელებმა გემიდან ნაპირზე გადმოსვლისას. პომპეუსის ჯარის ნაშთები ჩაბარდენ კეისარს. კეისარი კი პომპეუსს დაედევნა; სამი დღის შემდეგ იგი ალექსანდრიაში ჩავიდა, სადაც ეგვიპტელებმა მიართვეს პომპეუსის წარკვეთილი თავი და ბეჭედი. ამის დანახვაზე კეისარს თვალები აეცრემლა. შესაძლოა, ეს არ იყო ფარისევლობა, კეისრის დიდსულოვნების და გულმოწყალობის კვალობაზე (პომპეუსი იყო აგრეთვე კეისრის სიძე - ადრეგარდაცვლილი ქალიშვილის - იულიას მეუღლე).
ეგვიპტეში იმ დროისთვის დინასტიური ბრძოლა მიმდინარეობდა პტოლემეუს ავლეტის ორ შვილს შორის. ანდერძის თანახმად ქვეყანა უნდა ემართა უფროს ქალიშვილს კლეოპატრას ძმასთან - პტოლემეოს დიონისესთან ერთად. დაპირისპირების შემდგომ კლეოპატრა გაძევებულ იქნა ალექსანდრიიდან. ეგვიპტეს კი ერთპიროვნულად მართავდა დიონისე. კეისარმა ეგვიპტეში ჩასვლისთანავე მოითხოვა ვალის დაბრუნება, რომელიც პტოლემეოს ავლეტს აეღო, ბოლომდე გადახდა კი ვერ მოესწრო. ალექსანდრიაში, კეისარს საიდუმლოდ შეხვდა კლეოპატრა. კეისარი ძლიერ მოხიბლა ეგვიპტის პრინცესამ. შემდგომში, მათი ურთიერთობა დიდ სიყვარულში გადაიზარდა. კლეოპატრას კეისრის მეშვეობით უნდოდა ტახტის დაბრუნება, თვით კეისარს, კი ფული, რაც აუცილებელი იყო მისი პოლიტიკური გეგმების განსახორციელებლად. კეისარმა ეგვიპტის მმართველად ორივე და-ძმა გამოაცხადა, რამაც პტოლემეოსის პარტიის პროტესტი გამოიწვია. პტოლემეოსს ალექსანდრიელებმაც დაუჭირეს მხარი და კონფლიქტი შეიარაღებულ შეტაკებებში გადაიზარდა.