cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სემინოლები
ცერემონიები
შამანები ძველ დროში მიმდევრებისა და მემკვიდრეების გარეშე კვდებოდნენ. შესაბამისად ნებისმიერს ვისაც სურვილი ჰქონდა შეეძლო შამანი გამხდარიყო, თუკი იგი ცოტათი მაინც ერკვეოდა მედიცინაში. თითქმის ყველა სამხრეთ-აღმოსავლურ ინდიელური ტომისათვის The Green Corn Dancce და Busk ორი უდიდესი ცერემონია იყო. თუმცა ეს აღარ არის განწმენდის, მიტევებისა და განახლების რიტუალი. მას უფრო სოციალური ღონისძიების სახე აქვს. ბოლო წლებში მხოლოდ მიკოსუკის ტომმა გამართა Busk-ის ცერემონია.
მედიცინა
სემინოლთათვის არსებობს უამრავი ტრადიცუილი „წამალი“ სიკვდილთან დაკავშირებით. ზოგის აზრით, ქვრივი ვალდებულია შეუხებელი დარჩეს 4 წლის განმავლობაში, სანამ იგი ხელმეორედ არ დაქორწილდება. აღსანიშნავია 1986 წელს გამოქვეყნებული სტატია, რომელიც სემინოლთა გლოვის პროცესს აღწერს: „თითოეული ოჯახი გამოთქვამს წუხილს 4 დღის განმავლობაში და მხოლოდ მეოთხე დღეს ისინი იყენებენ სამკურნალო პრეპარატებს, რომელსაც „მკურნალი კაცი“ აკეთებს. ამ ხსნარს ისინი ჩვეულებრივ ჩაისთან ერთად სხვამენ ან უბრალოდ იმანენ მისით. გარდაცვლილის მეუღლე ჩაიცვამს შავს და 4 მთვარის განმავლობაში დაიტირებს მიცვალებულს - ეს არის ტრადიციის ნაწილი“ აღწერს ერთ-ერთი ტომის წევრი. ძველ მედიცინას დღესაც დიდი გავლენა აქვს სემინოლთა ცხოვრებაში. თანამედროვე სამედიცინო მიდგომებმა ვერ ჩაანაცვლეს უძველესი ტრადიციები. უხუცესი (ან იშვიათ შემთხვევაში განსაკუთრებული ნიჭით დაჯილდოვებული ახალგაზრდა) ამზადებს სამკურნალო საშუალებებს სხვადასხვა მცენარის ფესვებისგან, ცხოველის ნაწილებისგან. მათი უმთავრესი სამედიცინო ტექნიკა, რომელიც ჩვენთვის გაურკვეველია, ტრადიციული საგალობლები და სხვა უცნაური ადათ-წესებია.
სიკვდილი და ცხოვრება სიკვდილის შემდეგ
სემინოელთათვის გარდაცვლილის გლოვა და დამარხვა ეკლესიას ევალება. ძველად იყო მრავალი ცერემონია და გლოვა მიცვალებულთათვის, თუმცა დღეს ისინი დავიწყებას მიეცა, რაც საცხოვრებელი ადგილის შეცვლამ განაპირობა. ვინაიდან და რადგანაც ამ დროის სემინოელთა ჩანაწერები არ მოიპოვება, ჩვენ მხოლოდ ვარაუდი შეგვიძლია თუ რა ტრადიციები დაივიწყეს და რა არა. ალბათ ერთ დროს სემინოელთა წინაპრები ფიქრობდნენ, რომ ადამიანთა ავადმყოფობა და სიკვდილი გამოწვეული იყო ზებუნებრივი ძალების მიერ. ისინი გაცნობიელბი არიან თანამედროვე სამეცნიერო და სამედიცინო პრაქტიკას, მაგრამ უშუალო ყოფა-ცხოვრებაში იყენებენ ძველ ტრადიციულ მეთდებსაც. იმათაც კი, ვისაც რელიგიისა და ეკლესიის არ სწამთ, სჯერათ სიკვდილის შენდეგ ცხოვრების გაგრძელებაზე.
სქოლიო
კატეგორია:ინდიელები
კარლ V
კარლი იყო ფილიპე I-ისა (ლამაზი) და ხუანა კასტილიელის უფროსი ვაჟი. ასევე, იყო იზაბელა კასტილიელის შვილიშვილი. როგორც სამი მონარქიის მემკვიდრე (ჰაბსბურგების, ბურგუნდიული ნიდერლანდებისა და კასტილია —არაგონის), კარლი მართავდა ცენტრალურ, სამხრეთ და დასავლეთ ევროპას; ასევე ესპანურ კოლონიებს ამერიკასა და აზიაში. როგორც კასტილიის, არაგონიისა და ლეონის პროვინციის ერთპიროვნული მმართველი, ის გახდა ესპანეთის პირველი მეფე. 1519 წელს, კარლი გახდა საღვთო რომის იმპერატორი და ავსტრიის ერცჰერცოგი. მისი გავლენის ქვეშ მოექცა ევროპის, ამერიკისა და შორეული აღმოსავლეთის მიწები, საერთო ჯამში დაახლოებით ოთხი მილიონი კვადრატული კილომეტრის ფართობით.
გამეფებიდან მალევე კარლმა წამოიწყო იტალიური ომები საფრანგეთის წინააღმდეგ. უდიდესი ხარჯების მიუხედავად, საომარი მოქმედებები წარმატებული აღმოჩნდა. 1525 წელს, პავიის ბრძოლის შემდეგ, კარლის ჯარებმა დაიმორჩილეს მილანი და ფრანშ-კონტე, რომლებიც ფრანგული ძალების ერთ-ერთი მთავარი დასაყრდენი იყო. კარლის მეტოქემ სულეიმან I-მა 1526 წელს მოახერხა უნგრეთია დაპყრობა და ქრისტიანთა დამარცხება. თუმცა, 1529 წელს, ოტომანთა მცდელობა აეღოთ ვენა, მარცხით დასრულდა.
ომებით დაღლილი და მშვიდობასმოწყურებული კარლი, 1556 წელს გადადგა. საღვთო რომის იმპერიაში გამეფდა მისი უმცროსი ძმა ფერდინანდ I, ხოლო ესპანეთში შვილი, ფილიპე II. ეს ორი იმპერია XVIII საუკუნემდე მოკავშირეებად დარჩნენ.
1558 წლის 21 სექტემბერს კარლ V მალარიით გარდაიცვალა. გარდაცვალებიდან 26 წლის შემდეგ მისი ნეშტი გადაასვენეს ესკორიალის სამეფო პანთეონში.
მემკვიდრეობა და ადრეული ცხოვრება
მარცხნივ|მინი|ხუანა შეშლილი და ფილიპე ლამაზი თავიანთ შვილებთან ერთად კარლი დაიბადა 1500 წლის 24 თებერვალს, ფლანდრიის ქალაქ გენტში. იგი იყო ბურგუნდიისა და ქვემო ქვეყნების ჰერცოგ ფილიპ I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ხუანა I-ის მეორე შვილი და პირველი ვაჟი. ნიდერლანდურ და ფლანდრიულ კულტურას, შემდგომში მთელი მისი დარჩენილ ცხოვრებაზე საკმაოდ დიდი გავლენა ჰქონდა. მან განათლება უტრეხტში მიიღო, სადაც საუკეთესო პედაგოგების ხელში იზრდებოდა. კარლი განსაკუთრებიც ძლიერი აღმოჩნდა უცხო ენების შესწავლაში. როგორც ჩანს, მას პოლიგლოტობის საოცარი უნარი ჰქონდა და ჯერ კიდევ ბავშვობაში შეეძლო უამრავ ენაზე საუბარი. იგი ამბობდა:
გარდა ზემოთ ხსენებული ენებისა კარლი შესანიშნავად ფლობდა ლათინურს, პორტუგალიურს, ნიდერლანდურს, ინგლისურს, ფლანდრიულსა და ბერძნულს, თუმცა მას განსაკუთრებულად ესპანური უყვარდა, რომელსაც „ღვთის ენას“ უწოდებდა.
კარლს მამის ხაზით ბებია-ბაბუად ერგებოდნენ საღვთო რომის იმპერატორი მაქსიმილიან I და მისი პირველი ცოლი, ბურგუნდიისა და ქვემო ქვეყნების მონარქი მარია I, ხოლო დედის ხაზით არაგონის მეფე ფერდინანდ II და კასტილიის დედოფალი ისაბელ I. მამის დედის ხაზით კარლი წმინდა სისხლის ფრანგი იყო და საფრანგეთის მეფის შორეული ბიძაშვილიც გამოდიოდა. ამიტომაც მან ადრევე ისწავლა ფრანგული ენა და მათი კულტურა. იგი ხშირად სტუმრობდა პარიზში სამეფო კარსაც. მას პარიზი ძალიან მოსწონდა და ამბობდა: „პარიზი ეს არ არის მხოლოდ ქალაქი, ის მთელი სამყაროა!“. მას თავიდან ძალიან კარგი ურთიერთობა ჰქონდა საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I-თან (რომელიც შემდგომში მისი მოსისხლე მტერი გახდა). კარლი ჯერ დანიშნული იყო ფრანსუას უფროს ქალიშვილ ლუიზაზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი მის მეორე ქალიშვილ შარლოტზე დაინიშნა, თუმცა მალევე ისიც დაიღუპა. კარლს მემკვიდრეობით ერგო საშინელი მტრობა ვალუას დინასტიის წარმომადგენლებთან, რომელთაც არც თუ ისე უსამართლოდ ჰქონდათ პრეტენზია ბურგუნდიასა და ფლანდრიაზე. კარლი ძალიან იყო დამოკიდებული ბურგუნდიასა და ქვემო ქვეყნებზე, ვინაიდან იგი სწორედ იქ დაიბადა და აღიზარდა. ეს მიწები ძალიან ნაყოფიერი და მდიდარი იყო და სწორედ ეს წარმოადგენდა საღვთო რომის იმპერიის ეკონომიკის საყრდენს. მან თავისი ახალგაზრდობის დიდი ნაწილი ბრიუსელში გაატარა და-ძმებთან ერთად, განსხვავებით თავისი ვაჟის, ფილიპესაგან რომელიც ქვემო ქვეყნებს მხოლოდ ერთხელ ეწვია. მარცხნივ|მინი|კარლი 1533 წელს 1540 წლამდე კარლი დიდ დროს არ ატარებდა გერმანიაში. იგი ძირითადად ნიდერლანდებში, ან ჩრდილოეთ იტალიაში ცხოვრობდა (რომელიც იმ დროს საღვთო რომის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა). კარლი ასევე საერთოდ არ უთმობდა დროს ავსტრიისა და მისი დაქვემდებარებული ქვეყნების მართვას. მან 1521 წლიდან ეს საქმე თავის უმცროს ძმას, ფერდინანდს ჩააბარა. მიუხედავად ამისა, კარლს ზოგიერთ გერმანულ არისტოკრატიულ ოჯახთან ძალიან ახლო ურთიერთობა ჰქონდა, მაგალითად ნასაუს დინასტიასთან, რომელთა გამგებლობაშიც იყო მისი საყვარელი ბრიუსელი. ამას გარდა სხვა გერმანელი თავადებიც კარლის ერთგულნი იყვნენ და საფრანგეთისა და ოსმალეთის წინააღმდეგ წარმოებულ ომებში, მათ თავიანთი ჯარები ყოველთვის გამოჰყავდათ.
1519 წელს, მაქსიმილიან I-ის გარდაცვალების შემდეგ კარლი საღვთო რომის იმპერატორი გახდა, სწორედ აქედან იქცა იგი საფრანგეთისა და ფრანგების მოსისხლე მტრად. გარდა ამისა, სწორედ მისი მმართველობისას 1540-50-იან წლებში გერმანიაში პროტესტანტიზმი გავრცელდა, რამაც კარლსა და მის ქვეშევრდგომ გერმანელებს შორის ერთგვარი გაუცხოება გამოიწვია, რადგან კარლი კვლავ კათოლიციზმის დამცველი იყო. გარკვეული პერიოდის შემდეგ მან საღვთო რომის იმპერიის მართვა თავის ძმას, ფერდინანდ I-ს გადააბარა, თუმცა რეფორმაციის შეჩერება ვერც მან და ვერც მათმა შთამომავლებმა ვერ შესძლეს.
მიუხედავად იმისა, რომ კარლი თავისი ცხოვრების ნაწილს ესპანეთში ატარებდა, დედის ხაზით წმინდა წყლის ესპანელი იყო და ასევე ესპანეთის მეფეც იყო, იგი ხვდებოდა, რომ ესპანელები მას როგორც უცხოელს ისე უყურებდნენ. მიუხედავად ამისა კარლმა თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილი სწორედ ესპანეთში გაატარა, იქ დაქორწინდა, მისი ცოლი და შვილები იქ ცხოვრობდნენ და თავადაც სიცოცხლის ბოლო წლები ესპანეთში განვლო. 1520 წლის გარდა, როცა მას ესპანელები აუჯანყდნენ, მისი დამოკიდებულება ამ ხალხის მიმართ საკმაოდ ლოიალური იყო. ესპანეთი მისი ძალაუფლების საყრდენი იყო და სწორედ ესპანელები წარმოადგენდნენ მისი არმიის, გენერლებისა და მრჩევლების დიდ ნაწილს. მიუხედავად ამისა, ესპანელები თვლიდნენ, რომ მათი რესურსები იხარჯებოდა ისეთი პოლიტიკის გატარებაში რაც ესპანეთისთვის კი არა, არამედ გერმანიისათვის იყო საჭირო.
ბურგუნდია და ქვემო ქვეყნები
მინი|313x313პქ|კარლის სამფლობელოები, წითლად აღნიშნულია არაგონი, იისფრად კასტილია, ნარინჯისფრად ბურგუნდია და ქვემო ქვეყნები, მუქი ყვითლით დატანილია ავსტრია, ხოლო ღია ღვითლით საღვთო რომის იმპერია 1506 წელს გარდაიცვალა კარლის მამა, ჰერცოგი ფილიპე, რის შემდეგაც კარლის მმართველობაში გადავიდა ბურგუნდია და ქვემო ქვეყნები. ეს ტერიტორიები შედგებოდა ჩვიდმეტი პროვინციის, ფრანშ-კომტესა და ჯერ კიდეც საფრანგეთის ტერიტორიაში შემავალი ფლანდრიისაგან, რომელიც კარლმა ხუთწლიანი ომის შემდეგ წაართვა ფრანგებს. ვინაიდან კარლი ამ დროს მხოლოდ ექვსი წლის იყო, დედამისი კი ჭკუიდან შეიშალა, კარლის რეგენტად მამიდამისი, მარგარეტ ავსტრიელი დაინიშნა (რომელიც წარსულში ჯერ ასტურიის პრინცესა, შემდეგ კი სავოიის ჰერცოგინია იყო). მარგარეტი კარლის რეგენტად 1515 წლამდე იყო დანიშნული. საფრანგეთთან ომისას, ჯერ კიდევ პატარა კარლი მოითხოვდა ფრანგთა მეფეს მისი კუთვნილი ფლანდრია დაებრუნებინა, როგორც ეს მამამისის დროს იყო. საბოლოოდ 1528 წელს კარლმა ფლანდრია მოიერთა.
კარლმა ბურგუნდიისა და ქვემო ქვეყნების ფართობი საგრძნობლად გაზარდა და მიუერთა არტუა, გრონინგენი, გელდერზი, უტრეხტი და ტურნეი. აქედან მოყოლებული შეიქმნა ე.წ. ჩვიდმეტი პროვინცია, რომლის მმართველიც თავად კარლი გახდა. 1549 წელს კი კარლმა გამოსცა პრაგმატული სანქცია, რომლის მიხედვითაც ჩვიდმეტი პროვინციის ტახტზე მხოლოდ მის მემკვიდრეებს შეეძლოთ ასვლა.
მალე ჩვიდმეტი პროვინცია საღვთო რომის იმპერიის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი გახდა. თავად კარლისათვის სწორედ ეს მხარე იყო სამშობლო, სადაც დაიბადა და ბედნიერად იზრდებოდა და-ძმებთან ერთად. ჩვიდმეტი პროვინცია ვაჭრობისა და მრეწველობის ცენტრს წარმოადგენდა, საიდანაც ყველაზე დიდი და მნიშვნელოვანი თანხები შედიოდა საიმპერატორო ხაზინაში.
ბურგუნდია მთელი მისი მეფობისას კარლის ყველაზე ერთგული მხარე იყო. 1540 წელს უმძიმესი გადასახადების გამო ქალაქი გენტი (სადაც კარლი დაიბადა) აჯანყდა. კარლმა ამაზე მძიმე რეაგირება მოახდინა და ჰერცოგი ალბას დამსჯელობითი ჯარები გაუშვა, რომელმაც ქალაქი მიწასთან გაასწორა.
ესპანეთი
მინი|286x286პქ|ქალაქი [[ტოლედო, კარლის საიმპერატორო დედაქალაქი და რეზიდენცია ესპანეთში]] 1506 წელს ვალიადოლიდში, 1510 წელს კი მადრიდში კარლმა ასტურიის პრინცის ფიცი დადო, რომ იქნებოდა დედამისის ღირსეული მემკვიდრე. ამას გარდა 1502 წელს მას არაგონის დედაქალაქ სარაგოსაშიც მოუწია იგივე ფიცის დადება, თუმცა სარაგოსას არქიეპისკოპოსმა განუცხადა, რომ მხოლოდ ამ ფიცით ვერ შეძლებდა გამეფებას. 1516 წლის 23 იანვარს კარლის ბაბუა, მეფე ფერდინანდ II არაგონელი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ხუანა I როგორც კასტილიის, ისე არაგონის დედოფალი და მაშასადამე გაერთიანებული ესპანეთის პირველი მონარქი გახდა. არაგონის სამეფო გარდა საკუთრივ არაგონისა, მოიცავდა მაიორკას, სარდინიას, სიცილიას, ნეაპოლს, კატალონიასა და რუსოლინს. ვინაიდან ხუანა ამ დროს უკვე ჭკუიდან იყო შეშლილი, კარლი მათი გუბერნატორი გახდა. თუმცა კარლს ეს არ აკმაყოფილებდა და მეფის წოდება სურდა, რაშიც მას მხარს ბაბუამისი, იმპერატორი მაქსიმილიან I და ასევე რომის პაპი ლეო X უჭერდნენ მხარს. მინი|285x285პქ|კარლ V-ის რეზიდენცია [[გრანადა|გრანადაში, რომელიც მან 1526 წელს ისაბელ პორტუგალიელთან ქორწინებისთვის ააშენებინათ]] 1516 წლის 14 მარტს კარლი დედასთან ერთად სრულიად ესპანეთის მეფე გახდა. ამ პერიოდში ხუანა უკვე გამოკეტილი იყო ტორდესილასში, ასე რომ ქვეყანას მხოლოდ კარლი მართავდა. საბოლოოდ კასტილიის მმართველმა რეგენტმა კარდინალმა ხიმენესმა კარლთან მორჩილების გამოცხადება გადაწყვიტა, თუმცა სანამ იგი მეფესთან ჩავიდოდა, 1517 წელს გზაზე მოწამლეს და გარდაიცვალა. მარცხნივ|მინი|კარლი ესპანეთში კარლის კასტილიაში გამეფება მარტივად ვერ მოხერხდა. 1518 წელს იგი კასტილიის პარლამენტს მოელაპარაკა, რომლებმაც ტახტზე ასვლის ნება მხოლოდ შემდეგი კრიტერიუმების შესრულების შემდეგ დართეს. მას უნდა ესწავლა კასტილიური, კასტილიის გუბერნატორად არ უნდა დაენიშნა უცხოელი, უნდა შეეწყვიტა კასტილიიდან ძვირადღირებული ლითონების გატანა და პატივი უნდა ეცა დედამისის, დედოფალ ხუანასათვის. 1518 წლის თებერვალში, ქალაქ ვალიადოლიდში მან საბოლოოდ მიიღო კასტილიის მეფობა. ამის შემდეგ იგი სარაგოსაში გაემგზავრა არაგონის გვირგვინის მისაღებად. არაგონელებმაც დაახლოებით იგივენაირი კომპრომატები წაუყენეს, თუმცა კარლს იმდენად სწყუროდა ყველა ესპანური სამეფოს გვირგვინის დადგმა, რომ ყველაფერს აკეთებდა. ყოველივე ამის შემდეგ იგი არაგონისა და მისი დაქვემდებარებული ქვეყნების მეფე გახდა. 1512 წლიდან, მას შემდეგ, რაც ფერდინანდ II-მ ნავარის სამეფოს უდიდესი ნაწილი დაიპყრო, იგი აღიარებული იქნა ნავარის მეფედაც, თუმცა იმისათვის, რომ კარლი ნავარის მეფე გამხდარიყო, პამპლონაში უნდა ჩასულიყო და ნავარის პარლამენტისაგან ნებართვა მიეღო, მაგრამ როდესაც ნავარელებმაც მოისურვეს მისთვის ულტიმატუმების წამოყენება, კარლმა უარი თქვა. მიუხედავად ამისა ფორმალურად იგი მაინც იყო ნავარის მეფე კარლ IV-ის სახელით, მაშინ როცა ნავარის თავისუფალ ნაწილში სულ სხვა მონარქი მეფობდა.
ამიერიდან კარლი აღიარებულ იქნა ესპანეთის სუვერენულ მეფედ. თუმცა იგი დიდად არ მისდევდა ესპანურ ტრადიციებს. კასტილია დამოუკიდებელი სამეფო იყო, რომელსაც თავისი პარლამენტი მართავდა და ისინი კარლს არ აწუხებდნენ და არც რაიმე პრეტენზია ჰქონდათ მასთან, თუმცა განსხვავებული ვითარება იყო არაგონსა და ნავარაში. აქ მეფეები გაცილებით უფრო უშუალოები იყვნენ და ყოველთვის ჰქონდათ საკუთარ ხალხთან პირდაპირი კონტაქტი, ახლა კი წლები გადიოდა და მეფეს ვერც კი ხედავდნენ. კარლის მმართველობისას ესპანეთში საფუძველი ჩაეყარა და გაიფურჩქნა აბსოლუტურ მონარქიას, რამაც მწვერვალს კარლის ვაჟის, ფილიპე II-ის დროს მიაღწია. მიუხედავად ამისა, კარლი ესპანეთის ერთპიროვნული მონარქი 1555 წლამდე ვერ გახდა, მანამ სანამ ხუანა I არ გარდაიცვალა.
მალევე ესპანელები კარლის მმართველობის სტილს მიეჩვივნენ და უცხოურ ომებში მის მხარეს ბრძოლაც დაიწყეს. ამასთან კარლი მეტად დიდ ყურადღებას უთმობდა კოლონიზაციას. მისი მმართველობისას ესპანელებმა დაიპყრეს მთელი კარიბის ზღვა, ცენტრალური ამერიკა, მექსიკა, სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთი და პერუც კი. ასევე კარლმა დააფინანსა ფერდნანდო მაგელანის მოგზაურობა, რომელთაც პირველად შემოუარეს დედამიწას. სწორედ კარლის ხელშეწყობით დაარსდა ესპანელთა პირველი კოლონია ფილიპინებზე. 1520 წელს კასტილიელთა აჯანყების ჩახშობის შემდეგ, კარლი კვლავ ნავარის მწვავე თემას დაუბრუნდა. ნავარის ტახტი ანრი II დ'ალბრეს უკვე დაეკავებინა და მას იმ ტერიტორიებზეც ჰქონდა პრეტენზია, რომელიც ფერდინანდ II-მ დაიპყრო. ანრიმ ალიანსი შექმნა საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I-თან და ცოლად მისი და, მარგარიტა ანჟულიმელი შეირთო. ნავარასთან ომები 1524 წლამდე გაიწელა და საბოლოოდ მადრიდის ხელშეკრულებით დასრულდა, რომლის მიხედვითაც ზემო ნავარა ანრის რჩებოდა, ხოლო ქვემო ნავარა კარლს.
ნავარის საბოლოოდ შემოსაერთებლად კარლმა გადაწყვიტა ანრი II-ისა და მარგარიტას ერთადერთი ქალიშვილი და მემკვიდრე, ჟანა დ'ალბრე დაექორწინებინა თავის ვაჟ ფილიპე ესპანელზე. საქორწინო მოლაპარაკებები კარგად მიდიოდა, რასაც საბოლოოდ ნავარის ესპანეთთად გაერთიანება უნდა მოჰყოლოდა, თუმცა მოულოდნელად ჟანამ ფილიპეზე დაქორწინება აღარ მოისურვა და იულიხ-კლევ-ბერგის ჰერცოგ ვილჰელმზე დაქორწინდა. ჟანასა და ვილჰელმის უშვილო ქორწინება გაუქმდა და ამის შემდეგ ჟანა ცოლად საფრანგეთის მეფის ბიძაშვილ ანტუან დე ბურბონს გაჰყვა ცოლად, მათი ვაჟი ანრი IV კი უკვე საფრანგეთისა და ნავარის მეფე გახდა და ნავარა სამუდამოდ გაერთიანდა საფრაგეთთან. ფილიპე და ჟანა კი სიცოცხლის ბოლომდე მოსისხლე მტრებად დარჩნენ.
კასტილია კარლის ესპანურ სამეფოებში მოიაზრებოდა, როგორც სამეფო ხაზინის შემავსებელი და ყველაზე დიდი ჯარის გამომყვანი მხარე. ესპანეთის მეფეები ყოველთვის კასტილიით ცდილობდნენ კრიზისიდან გამოსვლას, რასაც საბოლოოდ ფილიპე II-ის დროს კასტილიის გაკოტრება მოჰყვა შედეგად.
იტალია
მინი|338x338პქ|პავიის ბრძოლა არაგონის ტახტზე ასვლით კარლმა ესპანური მიწების გარდა მიიღო სიცილიის, სარდინიისა და ნეაპოლის მეფობაც. არაგონის სამეფო ასევე აკონტროლებდა მილანის საჰერცოგოსაც, რომელიც კარლის გამეფებამდე ერთი წლით ადრე, 1515 წელს ანექსირებულ იქნა საფრანგეთის მიერ. 1522 წელს ბიკოკას ბრძოლაში კარლმა დაამარცხა ფრანგებისა და შვეიცარიელების გაერთიანებული არმია და მილანი ხელმეორედ დაიპყრო. 1524 წელს საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I-ის ჯარებმა მილანი კვლავ დაიპყრეს, თუმცა 1525 წლის 24 თებერვალს კარლმა პავიის ბრძოლაში სასტიკად დაამარცხა ფრანგები, რის შემდეგაც მილანის საჰერცოგოში ესპანელები რამდენიმე საუკუნის მანძილზე გაბატონდნენ. საბოლოოდ ესპანეთის განკარგულებაში აღმოჩნდა იტალიის ნახევარი, რასაც იტალიური ომების არაერთხელ განახლება, თუმცა ამან ესპანელთა ძალაუფლება იტალიაში მხოლოდ გაამყარა.
თუმცა ბალკანეთიდან მემეზობლე ოსმალები დიდ საფრხეს უქმნიდნენ ესპანეთის იტალიურ კოლონიებსა და მათ მშვიდობიან ვაჭრობას არ აცდიდნენ. ამას საბოლოოდ მოჰყვა 1538 წელს ესპანეთისა და ყველა იტალიური ქალაქ-სახელმწიფოს გაერთიანება და წმინდა ლიგის ჩამოყალიბება, რომელიც მიმართული იყო საფრანგეთისა და ოსმალეთის წინააღმდეგ. წმინდა ლიგის ჯარებმა გამანადგურებელი მარცხი იგემეს 1538 წელს პრევეზას ბრძოლაში, სადაც თურქებმა ტრიუმფალური გამარჯვება მოიპოვეს. თუმცა გადამწყვეტი ბრძოლა წმინდა ლიგასა და ოსმალებს შორის კარლის გარდაცვალების შემდეგ მოხდა, 1571 წელს, სადაც ლეპანტოს ბრძოლის შემდეგ, ოსმალებმა კვლავ დაამარცხეს ქრისტიანები და მათ კვიპროსი საბოლოოდ დაიპყრეს.
ამერიკა
კარლის მმართველობა არის ამერიკის ესპანური კოლონიზაციის უმნიშვნელოვანესი პერიოდი. სწორედ ამ პერიოდში მოღვაწეობდნენ სახელგანთქმული ესპანელი კონკისტატორები — ერნან კორტესი და ფრანსისკო პისარო. სწორედ მათ, კარლის ბრძანებით დაიპყრეს ინკასა და აცტეკთა უდიდესი ცივილიზაციები, დააარსეს ახალი ესპანეთი და 1519-42 წლებში მოახდინეს მთელი ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის ჩრდილო ნაწილის კოლონიზაცია. 1522 წელს კარლმა დააფინანსა ფერნანდო მაგელანის მოგზაურობა, რომელმაც დედამიწას პირველად შემოუარა და ფილიპინებზე დააარსეს პირველი ესპანური კოლონია. ამგვარი დიდი მიღწევების შემდეგ ქრისტიანულ სამყაროს კარლი თავის მფარველად მოევლინა, რომელიც მუსლიმთა საოცარი გაფართოებით ექმნებოდათ. ამერიკული კოლონიებიდან კონკისტატორები ოქრო-ვერცხლით დატვირთულ ხომალდებს უშვებდნენ, რაც სამეფო ხაზინას მთლიანად ავსებდა. გარდა ამისა ამერიკის კოლონიზაციით ესპანელები ხელში იგდებდნენ მსოფლიო სავაჭრო გზებს, რასაც ასევე დიდი მოგება მოჰქონდა. სულ მალე ამერიკაში ესპანური კოლონიები მექსიკიდან პერუმდე და ატლანის ოკეანიდან წყნარ ოკეანემდე გადაიჭიმა.
საბოლოოდ 1546 წელს კარლმა ვალიადოლიდის კონგრესი მოიწვია და განიხილა ამერიკის მკვიდრი მოსახლეობის საშინელი ყოფა, რომელიც ესპანელთა ბატონობით იყო გამოწვეული. 1520 წელს პირველად სწორედ კარლს მოუვიდა აზრად პანამის არხის გაყვანა, რასაც შეეცადა კიდეც, თუმცა იმ ეპოქისათვის ეს შეუძლებელი იყო.
საღვთო რომის იმპერია
მინი|297x297პქ|1530 წელს კარლ V-ის საღვთო რომის იმპერატორად და იტალიის მეფედ კურთხევა ბოლონიაში, კარლის გვერდით კი გამოსახულია რომის პაპი [[კლემენტ VII]] 1519 წელს გარდაიცვალა კარლის ბაბუა, იმპერატორი მაქსიმილიან I, რის შემდეგაც კარლი საღვთო რომის იმპერატორი და ავსტრიის ერცჰერცოგი გახდა. მას ტახტზე უამრავი მეტოქე ჰყავდა, როგორებიცაა საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I, ინგლისის მეფე ჰენრი VIII, საქსონიის კუფიურსტი (რომელიც კარლის დიდი ბაბუის, ფრიდრიხ III-ის შთამომავალი იყო) და ა.შ. 1520 წლის 26 ოქტომბერს კარლი გერმანიის მეფედ, ხოლო 1530 წელს ბოლონიაში რომის პაპმა კლემენტ VII-მ იგი ჯერ იტალიის მეფედ, შემდეგ კი უკვე საღვთო რომის იმპერატორად აკურთხა.
იმპერიულ ტახტზე ასვლის მიუხედავად კარლის ავტორიტეტი გერმანელ თავადებში ძალიან დაბალი იყო. მათ იმპერიაში ძლიერად მოიკიდეს ფეხი, რადგან კარლი ყოველთვის ნიდერლანდებზე, იტალიასა და ესპანეთზე ზრუნავდა, გერმანიით კი დიდად არ ინტერესდებოდა. მალე მის წინააღმდეგ ამბოხი მთელს იმპერიას მოედო. 1550 წელს მან სიკვდილით დასაჯა ყველა ამბოხებული, 1540 წელს კი ალბას ჰერცოგის დახმარებით სასტიკად ჩაახშო გენტის აჯანყება.
1556 წელს კარლ V საღვთო რომის იმპერატორობის პოსტიდან თავისი ძმის, ფერდინანდ I-ის სასარგებლოდ გადადგა. თუმცა კარლი ფორმალურად 1558 წლის 24 თებერვლამდე ატარებდა საღვთო რომის იმპერატორის წოდებას.
ომები საფრანგეთთან
მინი|250x250პქ|ნიცის ხელშეკრულება, 1538 წელი, ხელს ართმევენ კარლ V და [[ფრანსუა I (საფრანგეთი)|ფრანსუა I, უკანა ფონზე ჩანან საფრანგეთის დოფინი ანრი ვალუა, ასტურიის პრინცი ფილიპე ესპანელი და რომის პაპი პავლე III]] კარლის მეფობის მრავალმა წელმა საფრანგეთთან გაუთავებელ კონფლიქტებში განვლო, რაც გამოწვეული იყო ფრანგების პრეტენზიით მილანსა და ნეაპოლზე, და ესპანელების პრეტენზიით ფლანდრიასა და არტუაზე. 1520 წელს კარლი ინგლისს ეწვია, სადაც მისი დეიდა, დედოფალი კატალინა არაგონელი ქმარს, მეფე ჰენრი VIII-ს მოუწოდებდა კარლის მოკავშირეობისაკენ. 1508 წელს კარლს მეფე ჰენრი VII-ის ორდენი მიენიჭა, მის პატივსაცემად კი ლონდონის წმინდა გიორგის კათედრალში ძეგლიც კი დგას.
1521 წლიდან კარლი საბოლოოდ გადაემტერა საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I-ს. ფრანსუამ ამის საპასუხოდ ალიანსი დაამყარა ვენეციის რესპუბლიკასა და შვეიცარიის კანტონებთან, თუმცა 1525 წელს კარლმა მათი გაერთიანებული არმია დაამარცხა პავიის ბრძოლაში და საბოლოოდ მოიერთა მილანი. სწორედ ამ ბრძოლის დროს კარლმა ფრანსუა ტყვედ ჩაიგდო და მადრიდის ციხეში გამოკეტა. ფრანსუას დამ, ნავარის დედოფალმა მარგარიტა ანჟულიმელმა კარლთან მოლაპარაკებები წამოიწყო, რომლის მიხედვითაც ძმის სანაცვლოდ იგი ესპანელებს ქვემო ნავარას უთმობდა. რამდენიმე წელიწადში მარგარიტასა და კარლს შორის გაფორმდა მადრიდის ხელშეკრულება, რის მიხედვითაც კარლი ფრანსუას ანთავისუფლებდა, თუმცა სანაცვლოდ ფრანსუას ორი ვაჟი აჰყავდა ტყვედ და ამასთან ქვემო ნავარასაც ეპატრონებოდა. ამას გარდა ფრანგები უარყოფდნენ თავიანთ პრეტენზიას ბურგუნდიასა და ქვემო ქვეყნებზე. მარცხნივ|მინი|კარლ V 1548 წელს, შესრულებულია [[ტიციანი|ტიციანის მიერ]] ესპანელთა რამდენიმეწლიანი ტყვეობიდან ფრანსუამ ვაჟები გაანთავისუფლდა, რის შემდეგაც კარლზე შურის საძიებლად მალევე გაწევრიანდა კონიაკის ლიგაში. ამ ლიგაში ასევე შედიოდნენ რომის პაპი კლემენტ VII, ინგლისი, ფლორენცია, მილანი და ვენეცია. კონიაკის ლიგა მიმართული იყო ევროპაში გაბატონებული ჰაბსბურგების წინააღმდეგ. 1527 წელს კარლმა ალყა შემოარტყა რომს, აიღო იგი და ტყვედ ჩაიგდო რომის პაპი. მას შემდეგ რაც პაპმა კლემენტემ უარი თქვა კონიაკის ლიგაზე და გამოვიდა იქიდან, კარლმა გაანთავისუფლა იგი, თუმცა ამის შემდეგ პაპის სახელი უკვე სერიოზულად შეილახა. ამას დაერთო 1533 წელს ის ფაქტი, რომ ჰენრი VIII-მ თავის ცოლთან, დედოფალ კატალინა არაგონელთან განქორწინების მოთხოვნით მიმართა პაპს. ვინაიდან კატალინა კარლის საყვარელი დეიდა იყო, კლემენტეს კარლის რისხვის შეეშინდა და ჰენრის ნება არ დართო ცოლს გაშორებოდა. განრისხებული ჰენრი კი გამოეყო კათოლიკურ ეკლესიას, თავისი ანგლიკანური ეკლესია დააარსა და ასე გასცილდა დედოფალს. ამან კარლსა და ინგლისს შორის კავშირი გაწყვიტა, რითაც ფრანგებმა ისარგებლეს და ომი განაახლეს. 1529 წელს დაიდო კამბრიის ხელშეკრულება, რომელიც ცნობილია „ქალბატონების მშვიდობის“ სახელით, ვინაიდან მოლაპარაკებები კარლის მამიდამ და ფრანსუას დედამ აწარმოეს.
საფრანგეთთან მესამე ომი 1536 წელს დაიწყო. ამ წელს მილანის ჰერცოგი, სფორცას დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი ფრანჩესკო II გარდაიცვალა. ტახტზე კარლის ვაჟი ფილიპე ავიდა, თუმცა ფრანსუას მილანზე პრეტენზიები კვლავ განუახლდა. მართალია ფრანსუამ მილანი ვერ დაიპყრო, თუმცა დაიპყო მეზობლად მდებარე სავოიის საჰერცოგო, რომელიც კარლისა და ესპანელების მნიშვნელოვანი მოკავშირე იყო. 1538 წელს ნიცის ზავით დასრულდა ომი. მშვიდობის პირობებში ფრანსუამ ალიანსი დაამყარა ოსმალეთის სულთან სულეიმან I-თან, კარლმა კი ამის საპასუხოდ ალიანსი განაახლა ინგლისის მეფე ჰენრი VIII-თან. 1542 წელს ომი კვლავ განახლდა. ფრანკო-ოსმალურმა გაერთიანებულმა ფლოტმა ნიცა დაიპყრო, რასაც ჩრდილო საფრანგეთში ანგლო-ესპანური ჯარების შეჭრა მოჰყვა. 1544 წელს ომი შეჩერდა და სტატუს ქვო შენარჩუნდა.
კონფლიქტები ოსმალეთის იმპერიასთან
კარლს თავიდანვე ძალიან დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდა ოსმალთა სულთან სულეიმან I-თან. 1526 წელს ოსმალები უნგრეთში შეიჭრნენ, დაიპყრეს მისი დიდი ნაწილი და მოჰაჩის ბრძოლაში მოკლეს უნგრეთის მეფე ლაიოშ II. ლაიოშს ცოლად კარლის უმცროსი და, დედოფალი მარია ავსტრიელი ჰყავდა, რომელმაც თავი ძმას შეაფარა. ოსმალებმა ცენტრალურ ევროპაში წინსვლა განაგრძეს და 1529 წელს მათ კარლის მფლობელობაში შემავალ ვენას შემოარტყეს ალყა, თუმცა ცივი ზამთრის გამო უკან დაიხიეს. მიუხედავად ამისა კარლის ძმამ, ფერდინანდმა შეჩლო და უნგრეთის ნაწილი და ხორვატია თავის მმართველობაში მოაქცია, რადგან ლაიოშის ერთადერთი მემკვიდრე მისი და, ანა უნგრელი იყო, რომელიც ფერდინანდზე იყო გათხოვილი.
სულეიმანი თანდათან ეპატრონებოდა ხმელთაშუა ზღვას. 1535 წელს ოსმალებმა სასტიკად დაამარცხეს ესპანელები, რასაც ოსმალთა მიერ ტუნისის დაპყრობა მოჰყვა. ამას მოჰყვა პრევეზას, ლეპანტოსა და დიებრას ბრძოლებში ოსმალების ტრიუმფალური გამარჯვებები, რამაც მათ ხელში ნახევარი ხმელთაშუა ზღვა ჩაუგდო ოსმალებს. ამან ესპანეთს მისი საზღვაო მკლავი მოსტეხა, რადგან ოსმალები უკვე მთელს ზღვაზე დათარეშობდნენ. ამასთან ოსმალთა ხელშეწყობით, ესპანელთა მიერ ძლივს გაძევებული მუსლიმი ბერბერები კვლავ დაუბრუნდნენ ესპანეთისა და იტალიის სანაპიროებს, რასაც ევროპული ვაჭრობის მოშლა და ჰაბსბურგთა ხაზინისთვის ძლიერი ზარალის მიყენება მოჰყვა.
ხმელთაშუა ზღვაზე თავისუფლად ვაჭრობისათვის ფრანსუა I-მა ოსმალებთან ალიანსი დაამყარა, რაც შემდგომში უკვე კარლის წინააღმდეგ მიმართულ სამხედრო გაერთიანებად იქცა. საბოლოოდ ყოველივე ამან, კარლი აიძულა 1547 წელს ოსმალებთან სამარცხვინო ზავი დაედო, რის შემდეგაც იგი ვალდებული გახდა მათთვის ხარკი ეხადა.
მალევე კარლმა ოსმალეთის წინააღმდეგ ახალი ალიანსი შექმნა. იგი დაუკავშირდა ოსმალთა მოსისხლე მტერს, სეფიანთა ირანის სულთანს, რის შემდეგაც შეიქმნა ჰაბსბურგ-სპარსული ალიანსი. თუმცა გერმანიიდან სპარსეთში ჩასვლა და მოლაპარაკებების წარმოება ძალიან რთული იყო. ოსმალეთ-ირანის ომში კი კარლმა ნეიტრალური მდგომარეობა შეინარჩუნა, რის შემდეგაც მისი სპარსეთთან ალიანსი სამუდამოდ გაწყდა.
პროტესტანტული რეფორმაცია
მინი|კარლ V 1548 წელს, ტიციანის ნახატი ჩვეულებრივ, რეფორმაციის დაწყების წლად ითვლება 1517 წ., როდესაც ლუთერი გამოვიდა თავისი თეზისებით ინდულგენციების წინააღმდეგ. თუმცა კი ამ თეზისებმა ძლიერი შთაბეჭდილება მოახდინეს გერმანიაში, მაგრამ ნამდვილი რეფორმაციული მოძრაობა დაიწყო მხოლოდ 1521 წ. ვორმსის სეიმის შემდეგ, მას შემდეგ, რაც ლუთერმა და ულრიხ ფონ-გუთენმა გამოსცეს თავიანთი სახელგანთქმული მოწოდებები, რომლებიც საზოგადოებას ბრძოლისთვის მოუწოდებდნენ. კარლ V-ის მიერ გამოცემულმა ვორმსის ედიქტმა საიმპერიო შერისხვა დაადო ლუთერს; რეფორმატორი ვართბურგში უნდა დამალულიყო, მაგრამ სწორედ ამ დროს ვიტენბერგში დაიწყო რეფორმაციული მოძრაობა, საეკლესიო ცხოვრებაში გარეგნული ცვლილებების შეტანის აზრით, ხშირად ხალხის მასის უშუალო ჩარევითაც. ლუთერი არ ყოფილა ასეთი ხასიათის მქონე მოძრაობის ინიციატორი.
1531 წელს მას შემდეგ რაც კარლმა აუგსბურგის აღსარება არ სცნო, გერმანელმა პროტესტანტმა დიდგვაროვნებმა შმალკადენის კავშირი ჩამოაყალიბეს. ამ კავშირის გასანადგურებლად კარლმა წინასწარ ბევრი რამ გააკეთა. იგი სანამ შინა ომს ატეხდა, ჯერ გარეთ უნდა დაელაგებინა სიტუაცია. კარლ V-მ ომის დაწყების წინ, 1544 წელს დადო ზავი საფრანგეთთან, ხოლო 1545 წელს - ოსმალეთის იმპერიასთან. მის მხარეზე გადავიდა ჰერცოგი მორიც საქსონელიც. ამ ხელსაყრელი პირობების გამო 1546 წლის ივლისში კარლ V-მ ომი გამოუცხადა შმალკალდენის კავშირს. 1547 წლის 24 აპრილს მიულბერგთან პროტესტანტთა ჯარები დამარცხდნენ. იოჰან ფრიდრიხ საქსონელი ტყვედ ჩავარდა და უარი თქვა თავის კურფიურსტობაზე მორიც საქსონელის სასარგებლოდ. 1547 წლის 19 ივნისს დანებდა პროტესტანტთა მეორე ბელადიც - ფილიპ ჰესენელი. მაგრამ 1552 წელს შმალკალდენის ომი განახლდა და დამთავრდა პროტესტანტთა გამარჯვებითა და პასაუს (1552 წელი) და აუგსბურგის რელიგიური ზავებით (1555 წელი).
ქორწინება
მარცხნივ|მინი|270x270პქ|[[ისაბელ პორტუგალიელი, პორტრეტი შექმნილია ტიციანის მიერ 1548 წელს]] კარლს სიცოცხლის მანძილზე უამრავი საყვარელი ჰყავდა, თუმცა ყოველ მათგანთან ან დაქორწინებამდე, ან დაქვრივების შემდეგ ჰქონდა ურთიერთობა. კარლი მეუღლის ერთგული იყო და არ არსებობს არანაირი წყარო და ჭორიც კი, რომ იგი ცოლს ღალატობდა.
1507 წლის 21 დეკემბერს კარლი თავდაპირველად დანიშნეს ინგლისის მეფე ჰენრი VII-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ელისაბედ იორკელის უმცროს ქალიშვილ მერი ტიუდორზე. ნიშნობიდან ორ წელიწადში ტახტზე მერის უფროსი ძმა ჰენრი VIII ავიდა, რომელმაც თავისი მრჩევლების რჩევით მერისა და კარლის ნიშნობა გააუქმა და პრინცესა მერი ცოლად 51 წლის საფრანგეთის მეფე ლუი XII-ს შერთო 1514 წელს.
ამ ამბიდან სულ რაღაც ორ წელიწადში კარლი გაერთიანებული ესპანეთის მეფე გახდა. ახლა უკვე დიდი ძალაუფლების მქონე კარლს ესპანელი მრჩევლები და დიდგვაროვნები ერთხმად ურჩევდნენ მის დეიდაშვილ ისაბელ პორტუგალიელზე დაქორწინებას, რომელიც პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ მარია არაგონელის უფროსი ქალიშვილი იყო, მარია არაგონელი კი კარლის ღვიძლი დეიდა იყო. 18 წლის მეფე ამ წინადადებას არც ეთანხმებოდა და არც უარყოფდა. 1518 წელს მანუელ I-მა ცოლად კარლის უფროსი და ელეონორ ავსტრიელი შეირთო. ვინაიდან ესპანეთს ამ ქორწინებით პორტუგალიასთან ალიანსი უკვე ჰქონდა, კარლს შეეძლო ცოლად სხვა ეროვნების ქალი შეერთო. 1521 წლიდან კარლს მისმა ფლანდრიელმა მრჩევლება შესთავაზეს მის დეიდაშვილზე, ჰენრი VIII-ისა და კატალინა არაგონელის ერთადერთ ქალიშვილ მერი ტიუდორზე დაქორწინება. მერი ინგლისის ტახტის მემკვიდრე იყო და ჰენრის გარდაცვალების შემდეგ კარლი ინგლისში გამეფებას შეძლებდა, თუმცა ამავე წელს მანუელ I გარდაიცვალა, ელეონორა კი უკან დააბრუნეს. ამის შემდეგ ესპანეთს უკვე აღარ აკავშირებდა ალიანსი პორტუგალიასთან, რამაც კარლი ისაბელზეც დააფიქრა, თუმცა მერიზე ქორწინებასაც არ თვლიდა ურიგოდ. თუმცა კარლმა თავისი არჩევანი ისაბელზე შეაჩერა, ვინაიდან კარლი უკვე ოცი წლის კაცი იყო, მერი კი 6 წლის ბავშვი, ისაბელი კი კარლის თანატოლი იყო და მერისაგან განსხვავებით მას მისთვის უკვე შეეძლო შვილების გაჩენა.
1525 წლიდან კარლმა უკვე საბოლოოდ თქვა უარი მერი ტიუდორზე დაქორწინებაზე, ვინაიდან მას მემკვიდრეები მალევე სურდა, ამის საშუალება კი ისაბელთან ჰქონდა. პავიის ბრძოლის შემდეგ კარლმა ინგლისელებს ოფიციალურად განუცხადათ უარი და გამოაცხადა, რომ პორტუგალიის პრინცესა ისაბელზე აპირებდა დაქორწინებას. კარლმა პორტუგალიასთან მჭიდრო კავშირის გასაკეთებლად პორტუგალიის მეფე ჟუან III-ს (ისაბელის ძმას) ორმაგი დინასტიური ქორწინება შესთავაზა, რაზეც ჟუანი დასთანხმდა. კარლი ცოლად ისაბელ პორტუგალიელს ირთავდა, ხოლო ჟუან III-ს ცოლად მიჰყვებოდა კარლის უმროსი და — ეკატერინე ავსტრიელი. ისაბელის მზითვით, რომელიც 900 000 ოქროს მონეტას შეადგენდა, კარლმა მთლიანად გაისტუმრა იტალიურ ომებში დადებული ვალები. მინი|296x296პქ|ისაბელ პორტუგალიელისა და კარლ V-ის პორტრეტი, შექმნილია [[პეტერ პაულ რუბენსი|პეტერ პაულ რუბენსის მიერს]] 1526 წლის 10 მარტს ქალაქ სევილიის ალკასარის სასახლეში კარლი და ისაბელი დაქორწინდნენ. მართალია თავიდან მათი ქორწინება წმინდა წყლის პოლიტიკური კავშირის გამო შედგა, თუმცა წყვილს ერთმანეთი პირველივე ნახვისთანავე ძალიან შეუყვარდა და ისაბელის სილამაზით დატყვევებულმა კარლმა მალევე მისი ნახატის დახატვა ბრძანა, მისი სილამაზის უკვდავსაყოფად. მათი ქორწინება პირველივე დღიდან ძალიან ბედნიერი იყო. კარლმა და ისაბელმა თაფლობის თვე ალჰამბრაში გაატარეს. 1527 წელს მათი სიყვარულის სიმბოლოდ კარლმა გრანადაში სასახლე ააგო, რომელიც მათ საყვარელ ადგილად იქცა, თუმცა შემდგომში ომებისას ეს სასახლე დაინგრა და მხოლოდ მეოცე საუკუნის ბოლოს მოხერხდა მისი რესტავრაცია.
მიუხედავად იმისა, რომ კარლს ხშირად წლობის მანძილზე უწევდა საზღვარგარეთ ცხოვრება, მათი ქორწინება მაინც ბედნიერი იყო, რადგან ორივე ერთმანეთის მოსიყვარულე და ერთგული მეუღლე იყო. იგი იმდენად ენდობოდა ისაბელს, რომ წლობით იგი მას ესპანეთის რეგენტად ნიშნავდა და თავიდან ბოლომდე აძლევდა ქვეყნის მართვის სადავეებს. კარლი კმაყოფილი იყო ცოლის პოლიტიკური ალღოთი და მიღწევებით.
მათი ბედნიერი ქორწინება მხოლოდ ცამეტი წელი გაგრძელდა, მანამდე სანამ 1539 წელს 35 წლის ისაბელი მშობიარობის შემდგომ ინფექციას არ გადაჰყვა. მას მეშვიდე ორსულობისას ნაადრევი მშობიარობა დაეწყო, მკვდარი ვაჟი გააჩინა, რის შემდეგაც იგი ძლიერ დაავადდა და 1 მაისს გარდაიცვალა. კარლმა მისი დაკარგვა საშინლად განიცადა, იგი ორი თვის მანძილზე მონასტერში გამოიკეტა, სადაც მხოლოდ პურისა და წყლის ამარა გლოვობდა ისაბელს და ლოცულობდა მისთვის. მოგვიანებით იგი შედარებით გამოვიდა მდგომარეობიდან, თუმცა მთელი თავისი დარჩენილი ცხოვრება შავებში იმოსებოდა. თავისი უსაყვარლესი მეუღლის ხსოვნის უკვდავსაყოფად კარლმა ორი რექვიემი შეუკვეთა. 1548 წელს კი ისაბელის ძველ პორტრეტზე დაყრდნობით თავის საყვარელ მხატვარს — ტიციანს ისაბელის პორტრეტი დაახატვინა, ამას მოჰყვა ტიციანის პორტრეტზე დაყრდნობით შესრულებული რუბენსის ტილო, რომელზეც ისაბელთან ერთად კარლიცაა გამოსახული. მოგვიანებით, როდესაც კარლი ტახტიდან გადადგა და მონასტერში წავიდა, თან მხოლოდ ეს პორტრეტები წაიღო.
ჯანმრთელობა
კარლს მთელი თავისი ცხოვრება წინ წამოწეული დეფორმირებული ქვედა ყბა ჰქონდა, რომელიც მან მაქსიმილიან I-გან მიიღო მემკვიდრეობით. ასეთივე ყბა ჰქონდა ყველა მის შთამომავალს, რომელიც ახალ თაობაში სულ უფრო და უფრო ძლიერ ეფექტს იძენდა, კულმინაციამ კი კარლ II-თან მიაღწია. სწორედ აქედან დამკვიდრდა ტერმინი ჰაბსბურგული ყბა, რაც წინ წამოწეულ ქვედა ყბას ნიშნავს. ეს დეფექტი გამოწვეული იყო იმით, რომ ჰაბსბურგები გამუდმებით უახლოეს ნათესავებზე ქორწინდებოდნენ, ხდებოდა სისხლის აღრევა და თითქმის ყოველთვის მსგავსი დეფექტიანი ბავშვი იბადებოდა. გარდა ამისა კარლს ჰქონდა ეპილეფსია, რომელიც შემდგომში გუტის დაავადებაში გადაიზარდა, რის გამოც უამრავი წლის მანძილზე იგი დიეტას იცავდა, რაც წითელი ხორცის აკრძალვას ნიშნავდა. ეს დაავადება მას ფეხებზე ჰქონდა, რაც თანდათან უფრო პროგრესირებდა. ბოლო წლებში კი, როდესაც იგი ბერად აღიკვეცა მონასტერში, იგი სიარულს ვეღარ ახერხებდა და სავარძელში იჯდა, საჭირო ნივთები კი ყოველთვის ახლოსვე ელაგა.
გარდაცვალება
მარცხნივ|მინი|288x288პქ|კარლისა და [[ისაბელ პორტუგალიელი|ისაბელის საფლავი ესკორიალში]] მინი|244x244პქ|იუსტის მონასტერი 1558 წლის აგვისტოდან კარლის ჯანმრთელობის მდგომარეობა საშინლად დამძიმდა. მოგვიანებით მისმა ავადმყოფობამ მალარიის ნიშნები გამოავლინა. იგი 1558 წლის 21 სექტემბერს, დილაადრიან გარდაიცვალა 58 წლის ასაკში. ცნობილია, რომ სასიკვდილო სარეცელზე მწოლიარე კარლს სწორედ ის ჯვარი ჰქონდა ჩახუტებული, რომელიც წლების წინ ისაბელ პორტუგალიელს, როცა კვდებოდა.
თავდაპირველად კარლი იუსტის მონასტრის სამლოცველოს იატაკის ქვეშ დაკრძალეს. თუმცა კარლის სურვილი იყო, რომ იგი ისაბელ პორტუგალიელის გვერდით დაეკრძალათ. 1559 წელს ესპანეთში დაბრუნებულმა ფილიპე II-მ მადრიდში გიგანტური სასახლის მშენებლობა დაიწყო, რომელსაც ამავდროულად სამეფო აკლდამის ფუნქციაც უნდა შეეთავსებინა. ფილიპეს სურვილით ესპანეთის ყველა მეფე და დედოფალი აქ უნდა დაკრძალულიყო, რაც ასეც მოხდა. სასახლის მშენებლობა წლები გაგრძელდა და მხოლოდ 1574 წელს დასრულდა, ფილიპემ მას ესკორიალი დაარქვა და დედ-მამის ცხედრები სწორედ იქ გადაასვენა. მან ასევე აქ გადაასვენა სხვა სამეფო ოჯახის წევრების ნეშტებიც. ფილიპეს ბრძანებით მისი დედ-მამის საფლავზე თავად მათი ოქროს ქანდაკებები აღმართეს. მოგვიანებით 1654 წელს მეფე ფილიპე IV-მ მათი ახალ აკლდამაში გადასვენება მოითხოვა, თუმცა ესპანელებმა ეს არ დაუშვეს.
კარლისა და ისაბელის ოქროს საფლავის უკან მდებარეობს კარლის დების, საფრანგეთისა და პორტუგალიის დედოფალ ელეონორ ავსტრიელისა და უნგრეთის, ხორვატიისა და ბოჰემიის დედოფალ მარია ავსტრიელის ასევე ოქროს საფლავები. მათ გვერდით კი განისვენებს თავად ფილიპე თავის სამ ცოლთან — მარია პორტუგალიელთან, ელიზაბეტ ვალუასთან და ანა ავსტრიელთან ერთად, მართალია ფილიპეს ოთხი ცოლი ჰყავდა, თუმცა მისი მეორე ცოლი, დედოფალი მერი ტიუდორი ინგლისში განისვენებს. ასევე მათ გვერდითაა დაკრძალული ფილიპეს პირველი და ჭკუიდან შეშლილი ვაჟი, კარლის მოსახელე დონ კარლოსი.
შვილები
კარლს თავის ერთადერთ მეუღლესთან, დედოფალ ისაბელ პორტუგალიელთან შვიდი შვილი ჰყავდა: გარდა ისაბელთან შეძენილი კანონიერი შვილებისა, ქორწინებამდე და დაქვრივების შემდეგ კარლს ჰყავდა საყვარლები, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა:
იოჰანა მარია ვონ დერ გეინისტთან ჰყავდა ერთი ქალიშვილი:
ორსილინა დელა პალენასთან ჰყავდა ერთი ქალიშვილი:
ბარბარა ბლომბერგთან ჰყავდა ერთი ვაჟი:
ისტორიკოსები ასევე თვლიან, რომ კარლს რომანი ჰქონდა თავისი ბაბუის, ფერდინანდ II-ის მეორე ცოლთან, დედოფალ ჟერმენა დე ფუასთან, რომელთანაც ჰყავდა ერთი უკანონო ქალიშვილი — ისაბელ კასტილიელი, რომელიც მალევე გარდაიცვალა.
ტიტულები
ხშირ შემთხვევაში მიიჩნევენ, რომ კარლი ასევე იყო ბოჰემიის, უნრეთისა და ხორვატიის მეფეც, ვინაიდან ისინი 1526 წელს მიუერთდა ავსტრიას, თუმცა ბევრს ავიწყდება, რომ კარლი ავსტრიის ტახტიდან ამ ამბამდე ოთხი წლით ადრე, 1521 წელს გადადგა და ზემოთ ხსენებული სამი სამეფო ავსტრიას მისმა ძმამ, ფერდინანდ I-მა მიუერთა და სწორედ ის ატარებდა ამ ტიტულებსაც, თუმცა ოფიციალურად კარლის იყო უნგრეთისა და ხორვატიის მეფეც, თუმცა მხოლოდ ფორმალური სახით. თავად კარლის ოფიციალური წოდება კი შემდეგნაირად წარმოდგება:
„კარლი, ღვთის ხელით დასმული საღვთო რომის იმპერატორი, სამუდამო ავგუსტი, მეფე გერმანიის, მეფე იტალიის, მეფე სრულიად ესპანეთისა, კასტილიისა, ლეონისა, არაგონისა, უნგრეთისა, დალმაციისა, ხორვატიისა, ნავარისა, გრანადისა, ტოლედოსი, ვალენსიისა, გალისიისა, მაიორკისა, სევილიისა, კორდოვისა, მურსიისა, ხაიენისა, ალგარვისა, ალჟირისა, გიბრალტარისა, კანარის კუნძულებისა, ორი სიცილიისა, სარდინიისა, კორსიკისა, იერუსალიმისა, მეფე დასავლეთ და აღმოსავლეთ ინდოეთისა, მეფე სრულიად კუნძულებისა და ოკეანეთისა, ავსტრიის ერცჰერცოგი, ჰერცოგი ბურგუნდიისა, ბრაბანტისა, ლოთარინგიისა, ნოისტრიისა, კარინტიისა, კარნიოლისა, ლიმბურგისა, ლუქსემბურგისა, გერდერლენდისა, ნეაპოლიტანიისა და ვიუტემბერგისა, ალსკასეს მაკგრაფი, პრინცი შვაბიისა, ასტურიისა და ჯირონისა, გრაფი კატალონიისა, რუსოლინისა, ფლანდრიისა, ჰაბსბურგისა, ტიროლიისა, გორიცისა, ბარსელონისა, არტუისა, ენოსი, ჰოლანდიისა, ზელანდიისა, ფერეტესა, კაიბურგისა, ნემურისა, კერდაგენისა, დრენთისა, ზუტპენიისა, მაკგრაფი ბარგუსა, ორისტანოსა და კოსტერისა, ლორდი ფრიზიისა, ვენდური მარკისა, ბისკაისა, სალინსისა, ტრიპოლისა და მეხელენისა.“
წინაპრები
კარლ V-ის წინაპრები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 24 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1500 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1558 კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატორები კატეგორია:ჰაბსბურგები კატეგორია:ესპანეთის მეფეები კატეგორია:არაგონის მეფეები კატეგორია:კასტილიის მეფეები კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები კატეგორია:ნეაპოლის მეფეები კატეგორია:სარდინიის მეფეები კატეგორია:სიცილიის მეფეები კატეგორია:ჰოლანდიის გრაფები კატეგორია:ლუქსემბურგის დიდი ჰერცოგები კატეგორია:იტალიური ომები კატეგორია:ავსტრიის ერცჰერცოგები კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები კატეგორია:ესკორიალის მეფეთა პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:ასტურიის პრინცები
ბრაზილია 1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბრაზილიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეთოთხმეტედ იასპარეზა 1984 წელს, აშშ-ის ქალაქ ლოს-ანჯელესში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 8 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბრაზილია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
მაიტუმი
მაიტუმი (ოფიციალურად მაიტუმის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Maitum; Bayan ng Maitum) ― მეორე კლასის მუნიციპალიტეტი სარანგანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 44 185 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 19 ბარანგაის.
პიუს V
thumb|პიუს V პიუს V, ერისკაცობაში ანტონიო მიკელე გისლიერი Antonio Michele Ghislieri, (Pius V; დ. 17 იანვარი,  1504 — გ. 1 მაისი, 1572) — რომის პაპი 1566 წლიდან. კარდინალი — 1557 წლიდან. პროტესტანტების დაუძინებელი მტერი. ესპანეთსა და ვენეციასთან ერთად შექმნა ანტიოსმალური ლიგა, რომლის ფლოტმაც ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა ლეპანტოს ბრძოლაში. კანონიზებულია რომაული კათოლიკური ეკლესიის მიერ, მოხსენიების დღეა 5 მაისი. .
ნანა ლორთქიფანიძე
ნანა ლორთქიფანიძე (დ. 10 თებერვალი, 1962, თბილისი) — ქართველი მსახიობი.
პიუს V
ლიტერატურა
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული 17 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1504 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1572 კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის წმინდანები
მაიტუმი
სქოლიო
კატეგორია:სარანგანის მუნიციპალიტეტები
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1981
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1981 — საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის 44-ე გათამაშება. გამარჯვებული გახდა კიევის „დინამო“, მეორე ადგილზე გავიდა მოსკოვის „სპარტაკი“, მესამეზე – თბილისის „დინამო“. დაიწყო 25 მარტს და დასრულდა 11 ნოემბერს.
ნანა ლორთქიფანიძე
1983 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი (შ. გაწერილიას სახელოსნო). 1983–1989 წლებში მუშაობდა კინომსახიობთა თეატრში, 1989 წლიდან რუსთაველის თეატრის მსახიობია. აღსანიშნავი როლებია: მსახიობი („ჰამლეტი“), კნაჭა („მუსუსი“), მიძიუ („სეჩუანელი კეთილი ადამიანი“), ნაირა („შორაპმელი ქალბატონები“), მარია („როგორც გენებოთ ანუ შობის მეთორმეტე ღამე“), დედოფალი („წათეს წითელი წაღები“). შეასრულა მთავარი და ეპიზოდური როლები ფილმებში: „წიგნი ფიცისა“ (გ. ლორთქიფანიძე, 1983), „მარტოხელა მონადირე“ (ქ. დოლიძე, 1989), „30 სმ. ზღვის დონიდან“ (მ. ანთიძე, 1989), „თეთრი ბაირაღები“ (გ. ლორთქიფანიძე, 1990), „პრემიერა“ (გ. ლორთქიფანიძე, 1991), „ღამის ზარები“ (გ. ლორთქიფანიძე, 1997), „მთვარიანი ველის სერენადა“ (ზ. ბუაძე, 2004), მონაწილეობდა ტელესერიალებში: „წვრილვარსკლავთა ღამე“, „ცხელი ძაღლი“, „მტვრის გემო“, „იდეალური დედა“ (ირაკლი კაკაბაძე, 2019) და სხვა.
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1981
რესურსები ინტერნეტში
1981 კატეგორია:1981 წელი ფეხბურთში
კვინიკაძე
საკუთარი სახელი კვინიკაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ანდრეული თეთრი
ანდრეული თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.
ნანა ლორთქიფანიძე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 10 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1962 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ანდრეული თეთრი
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოვალური ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად საშუალოდაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრული ფორმის. კუმსია ან საშუალო სიკუმსის. აქვს თხელი მტევვნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან მომრგვალო, თეთრი — ოქროსფერი ელფერით. მარცვლის კანი თხელია, შავწერტილებიანი, ცვილისებრი ნაფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, გემო — სასიამოვნო.
ანდრეული თეთრი საშუალო ზრდისაა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 169 დღეა, მტევნის საშუალო წონა 180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.6 გ/ლ-ს.
მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო, რომელიც დაბალხარისხიანია და ნაკლებექსტრაქტული.
864
თარიღი უცნობია
*
წმინდა იოაკიმე
250px|thumb|ანგელოზი გამოცხადება იოაკიმეს, რათა აცნობოს რომ ეყოლება ქალიშვილი. [[ჯოტო დი ბონდონეს ნახატი]] წმინდა იოაკიმე (יהוֹיָקִים; Ἰωακείμ) — ანგლიკანურ, კათოლიკურ და მართლმადიდებლურ ეკლესიათა ტრადიციებში წმინდა ანას მეუღლე და ღვთისმშობლის მამა.
წმინდა იოაკიმეს ხსენების დღე მართლმადიდებლურ ეკლესიაში 9 სექტემბერს (იულიუსის კალენდრით), და კათოლიკურ ეკლესიაში — 16 აგვისტოს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბიბლიური პერსონაჟები
Comitas powelli
Comitas powelli — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
კვიჟინაძე
საკუთარი სახელი კვიჟინაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ვატიკანის პასპორტი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პასპორტები
სამოლეთი
სამოლეთი — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში, უჩამბის თემის ცენტრი (სოფლები: გოგაძეები, კვირიაული, ლაკლაკეთი, მოფრინეთი, ტბეთი, ცინარეთი, წაბლანა, ჯაბნიძეები). მდებარეობს მდინარე ტბეთის ნაპირებზე, დაბა შუახევიდან სამხრეთით 10 კმ., ზღვის დონიდან 700 მ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 58 კაცი.
სამოლეთში მდებარეობს უჩამბის საშუალო სკოლა, რომელიც ერთ-ერთი უძველესია აჭარაში. სკოლა მოხსენიებულია მწერალ პარმენ ლორიას მოგონებებში, როდესაც 1931 წელს სტუმრობდა სოფელს და მის სკოლას.
დემოგრაფია
სამოლეთში ტრადიციულად გავრცელებულია ისლამი, თუმცა თანდათან ისევ იკიდებს ფეხს ქრისტიანობა. 2008 წლის ზაფხულში 40-მდე მოსახლე მოინათლა ქრისტიანად.
სქოლიო
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ყაზახეთი 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ყაზახეთს ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეშვიდედ 2020 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში უნდა ეასპარეზა, მაგრამ კორონავირუსის პანდემიის გამო თამაშები ერთი წლით გადაიოდო და 2021 წელს, 24 ივლისიდან 9 აგვისტომდე ჩატარდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ყაზახეთი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აზიის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ლიტვის დიდ მთავართა სია
ლიტვის დიდი მთავარი — ლიტვის დიდი სამთავროს მეთაური. პირველი მთავარი იყო რინგოლდი, ხოლო ბოლო სიგიზმუნდ II ავგუსტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიტვის დიდი სამთავრო კატეგორია:მმართველთა სიები
კრისტალოგრაფია
thumb|right|270 პქ|ყინულის კრისტალები კრისტალოგრაფია (კრისტალი და ბერძნ. γράφω – ვწერ) — მეცნიერება კრისტალებისა და ნივთიერების კრისტალური მდგომარეობის შესახებ. შეისწავლის კრისტალთა სიმეტრიას, აგებულებას, თვისებებსა და წარმოქმნას. კრისტალოგრაფია დამოუკიდებელი მეცნიერების სახით გამოიყო XVIII საუკუნის შუა წლებში. ბუნებრივ კრისტალთა დაწახნაგების გეომეტრიული კანონზომიერებების შემსწავლელ დარგად ჩამოყალიბდა გეომეტრიული კრისტალოგრაფია, რომელსაც საფუძვლად უდევს რამდენიმე ძირითადი ემპირიული კანონი.
XIX საუკუნის ბოლოს შემუშავდა მოძღვრება კრისტალურ მესერზე; გაღრმავდა კრისტალთა ოპტიკურ თვისებების შესწავლა; ჩაისახა კრისტალთა ქიმიური თვისებების შემსწავლელი დარგი — კრისტალთქიმია. სტრუქტურული კრისტალოგრაფია შეისწავლის კრისტალთა აგებულებას რენტგენო-სტრუქტურული ანალიზის, ელექტრონოგრაფიისა და ნეიტრონოგრაფიის საშუალებით. გამოიყენება აგრეთვე ინფრაწითელი სპექტროსკოპიის, ბირთვული მაგნიტური რეზონანსის, ელექტრონული პარამაგნიტური რეზონანსისა და სხვა მეთოდები. თანამედროვე კრისტალოგრაფიაში მნიშვნელოვან მიმართლებას წარმოადგენს კრისტალთა ჩასახვისა და ზრდის პროცესების თეორია და ექსპერიმენტული შესწავლა. ამ მიმართულებით კვლევისას კრისტალოგრაფია ემყარება თერმოდინამიკას და იყენებს ფაზურ გარდაქმნათა და ზედაპირულ მოვლენათა ზოგად კანონზომიერებებს. ინტენსიურად განვითარდა რეალური კრისტალის კრისტალოგრაფია, რომელიც შეისწავლის კრისტალის რეალურ სტრუქტურას, კრისტალის ზრდის ან მასზე სხვადასხვა ზემოქმედების შედეგად წარმოქმნილ დეფექტებსა და დისლოკაციებს. კრისტალთა მექანიკური, ოპტიკური, ელექტრულ და მაგნიტურ თვისებებს შეისწავლის კრისტალთფიზიკა.
კრისტალოგრაფია შეისწავლის აგრეთვე სხვადასხვა მიკროსკოპული აგებულების მასალათა თვისებებს და ისეთ ნივთიერებებს, რომელთაც კრისტალური ნივთიერების მსგავსად ატომური მოწესრიგებულობა ახასიათებს (თხევადი კრისტალები, პოლიმერები). კრისტალოგრაფია აქტიურად შეიჭრა მოლეკულურ ბიოლოგიაში.
საქართველოში კრისტალოგრაფიის კურსის კითხვა თსუ-ში დაიწყო 1919 წელს ალექსანდრე თვალჭრელიძემ; მასვე ეკუთვნის ქართულ ენაზე პირველი (1920 წ.) სახელმძღვანელო გეომეტრიულ კრისტალოგრაფიაში.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვეიცარიაში
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვეიცარიაში — 2016 წლის მონაცემებით მოიცავს 12 ძეგლს. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 1052 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 1,1 % შვეიცარიის ძეგლებია.
ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში მათი დამატების მიხედვით.
წევრობის კანდიდატები
2016 წლის მონაცემებით იუნესკოს საცდელ სიაში არც ერთი ძეგლი არ არის.
რესურსები ინტერნეტში
შვეიცარია
ბრაზილია 1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბრაზილიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეთხუთმეტედ იასპარეზა 1988 წელს, სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 6 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბრაზილია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
Comitas raybaudii
Comitas raybaudii — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
რუანდა 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რუანდას ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეათედ 2020 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში უნდა ეასპარეზა, მაგრამ კორონავირუსის პანდემიის გამო თამაშები ერთი წლით გადაიოდო და 2021 წელს, 24 ივლისიდან 9 აგვისტომდე ჩატარდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:რუანდა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აზიის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ტუმანჩინო
ტუმანჩინო (Томансы; Туманчино) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის მელეუზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 186 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ მელეუზიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მელეუზი, რომელიც დაშორებულია 13 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (95%).
სქოლიო
კატეგორია:მელეუზის რაიონის სოფლები
865
თარიღი უცნობია
*
სელიჭა
სელიჭა (Linaria) — მცენარეთა გვარი, შავწამალასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთწლოვანი ბალახებია. აქვთ მორიგეობით ან რგოლურად განლაგებული წვრილი ფოთლები, ორტუჩა ყვავილები, რომლებიც თავმოყრილია მტევნისებრ ან თავთავისებრ ყვავილედებად. ნაყოფი კოლოფია.
საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია
საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია (სკკპ) (Коммунистическая партия Советского Союза; КПСС) — მმართველი პარტია საბჭოთა კავშირში (სსრკ). პარტიის დამაარსებლი იყო ვლადიმერ ლენინი. 1917 წელს როგორც ცალკე პარტია ფორმალურად გამოეყო, ხოლო ფაქტობრივად 1912 წელს რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის (რსდმპ) ბოლშევიკურ ფრაქციას, რომელიც შეიქმნა 1903 წელს რსდმპ-ის II ყრილობაზე.
სელიჭა
150-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ტროპიკებსგარე ოლქებში, უმთავრესად ხმელთაშუაზღვისპირეთში. საქართველოში გვხვდება 15 სახეობა, მათგან სამი საქართველოს ენდემია, ერთი — კავკასიისა. ჩვეულებრივი სელიჭა ყანის სარეველაა, იზრდება ასევე მდელოებზე, მშრალ გორაკებზე. ზოგი სახეობა დეკორატიულია.