cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კლაუდიო ჯენტილე
კლაუდიო ჯენტილე (Claudio Gentile; დ. 27 სექტემბერი, 1953, ტრიპოლი, ლიბია) — იტალიელი ფეხბურთელი, მცველი. სხვადასხვა დროს იცავდა „ვარეზეს“, „არონას“, „იუვენტუსის“, „ფიორენტინას“, „პიაჩენცას“ და იტალიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. იტალიის ექვსგზის ჩემპიონი, იტალიის თასის ორგზის მფლობელი, უეფა-ს თასისა და თასების მფლობელთა თასის მფლობელი „იუვენტუსის“ შემადგენლობაში. 1982 წლის მსოფლიო ჩემპიონი, 1980 წლის ევროპის ჩემპიონატისა და 1978 წლის არგენტინის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე იტალიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.
ითვლება თავისი დროის მსოფლიოს ერთ-ერთ საუკეთესო ფეხბურთელად და ერთ-ერთ უდიდეს იტალიელ მცველად.
სანაკრებო კარიერა
1975–1984 წლებში იტალიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 71 შეხვედრას ატარებს და ერთი ბურთი გააქვს.
მსოფლიო ჩემპიონატებზე
ჯენტილემ მსოფლიო ჩემპიონატების 13 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1953 კატეგორია:იტალიელი ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:სერია B-ს ფეხბურთელები კატეგორია:ვარეზეს ფეხბურთელები კატეგორია:იუვენტუსის ფეხბურთელები კატეგორია:ფიორენტინას ფეხბურთელები კატეგორია:პიაჩენცას ფეხბურთელები კატეგორია:იტალიის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:1978 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1982 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში კატეგორია:1980 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:იტალიელი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
აფხაზეთის კულტურა
მინი|აფხაზეთის რუკა ალტ=ადმ. ცენტრი სოხუმი ქვეყანა საქართველო რეგიონი აფხაზეთის ავტ. რესპ. მუნიციპალიტეტი 6 ფართობი 7893 კმ² მოსახლეობის რაოდენობა 102 000|მინი|აფხაზეთი საქართველოს ისტორიული სამხარეო დაყოფის რუკაზე აფხაზეთის (აფხ. Аҧсны, აფსნი) ავტონომიური რესპუბლიკა მდებარეობს საქართველოს ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონში, ისტორიულ და თანამედროვე დასავლეთ საქართველოში, უკავია 8,7 ათ. კვ. კმ. ტერიტორია, მდინარეებს ენგურსა და ფსოუს შორის. ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების მიერ 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის შემდგომ, იმართება მარიონეტული დე ფაქტო ხელისუფლების მიერ. მისი დამოუკიდებლობა აღიარა რუსეთმა და სხვადასხვა გარიგებების სანაცვლოდ ნიკარაგუამ, ვენესუელამ და ნაურუმ. ჩრდილოეთით ესაზღვრება რუსეთის ფედერაციას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით საოკუპაციო ხაზი გადის სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ადმინისტრაციული საზღვრის გასწვრივ.
შუა საუკუნეები
შუა საუკუნეების დააწყისისთვის საქართველოს ტერიტორიაზე სიტუაცია შეიცვალა. "VI ს. ეგრისის სამეფო თანდათან დასუსტდა (ბიზანტია-ირანის ომების შედეგად), საუკუნის დასასრულისათვის მას გამოეყო აბაზგია, რომელიც უშუალოდ ბიზანტიის იმპერიას დაუქვემდებარდა. აბაზგიის მთავრები (არქონტები) იმპერატორის ვასალები იყვნენ. ეგრისის შემდგომი დასუსტება არაბთა თავდასხმებმაც განაპირობა. თანდათან გაძლიერება დაიწყო აბაზგიამ, რომელმაც, საკუთრივ აბაზგიასთან ერთად, მოიცვა სანიგეთის, მისი მთიანეთის, აფსილიის (აფშილეთის) მიწა-წყალიც. შეწყდა მათი პოლიტიკური არსებობა და გაფართოვდა ცნება აბაზგიას (აფხაზეთის) მნიშვნელობა. დაიწყო ცნება «აფხაზეთის» მნიშვნელობის გაფართოება. ნიშანდობლივია ის გარემოება, რომ ჯუა ნშერი (« ქართლის ცხოვრება »), როდესაც VIII ს-ის 30-იან წლებში არაბი სარდლის მურვან ყრუს დასავლეთ საქართველოში ლაშქრობაზე მოგვითხრობს, წერს, რომ მან დაანგრია ქალაქი «აფშილეთისა და აფხაზეთისა ცხუმი». საყურადღებოა ის ფაქტი, რომ ტექსტის ასეთი წაკითხვა, ცხუმი აფშილეთის და აფხაზეთის ქალაქია, «ქართლის ცხოვრების» ჩვენამდე მოღწეულმა უძველესმა ანასეულმა ნუსხამ შემოგვინახა, ხოლო შემდგომდროინდელ ნუსხებში აფშილეთი უკვე აღარ არის. ადრე იცოდნენ, რომ ცხუმი აფშილეთის ქალაქი იყო, მაგრამ მურვან ყრუს დროს ის უკვე პოლიტიკურად აფხაზეთი იყო, შემდეგ ეს ცოდნა დაიკარგა და კონტექსტიდან ამოვარდა «აფშილეთი». VIII ს-ის 80-იანი წლებიდან გაერთიანდა ეგრისი და აფხაზეთი, სწორედ ამის შემდეგ ცნება აფხაზეთი კიდევ უფრო გაფართოვდა და უკვე აფხაზად მოიხსენიებოდა ყველა ის ადამიანი, რომელიც დასავლეთ საქართველოში იყო დასახლებული. აფხაზთა სამეფოს არსებობის დროს, IX-X საუკუნეებში, აფხაზთა მეფეების აქტიური მონაწილეობით, აფხაზთა სამეფო საბოლოოდ გამოეყო ეკლესიურად კონსტანტინეპოლს და მცხეთის ტახტს დაუქვემდებარდა, რაც თავის მხრივ იმას ადასტურებს, რომ აფხაზები თავიანთი რელიგიით, ენით, კულტურითა და ეროვნებით ერთპიროვნულად საქართველოს წარმომადგენლები იყვნენ. ამ დროიდან ქართულ წერილობით წყაროებში «აფხაზეთი» და «აფხაზი», როგორც წესი, ნიშნავს ზოგად «საქართველოს» და «ქართველს». ახ. წ. X საუნუნის მიწურულს საქართველოს გაერთიანების იდეა წამოიწია წინ და 1008 წლისთვის უკვე ბაგრატ მესამემ მემკვიდრეობით მიიღო აფხაზთა სამეფო, ქართლის სამეფო და ტაო-კლარჯეთის სამეფო, რის შემდეგაც ისინი გააერთიანა და შეიქმნა გაერთიანებული საქართველო, რომელშიც აფხაზეთი მთელი მოცულობით შედიოდა. ვრცელი ლიტერატურიდან, რომელიც არსებობს აფხაზებისა და ქართელების იგივეობის შეახებ, დასკვნა მხოლოდ ერთია, შუა საუკუნეების ქართული და უცხოური წერილობითი წყაროების "აბხაზი" (სხვადასხვა ფორმით), როგორც წესი, ნიშნავს ქართველს. საკუთრივ აფხაზეთი, რომელიც მეცხრე-მეათე საუკუნეებში დასავლურ ქართულ სახელმწიფო - აფხაზთა სამეფოში ორი საერისთავოთი, აფხაზეთის და ცხუმის საერსითავოებით იყო წარმოდგენილი, ერთიანი საქართველოს არსებობის პერიოდში წარმოდგენილია ერთი საერსითავოთი, რომელსაც ეწოდება ცხუმის საერსითავო და რომლის ერისთავი შერვაშიძეა.
მეთხუთმეტე საუკუნის ბოლოს ერთიანი ქართული სახელმწიფო დაიშალა ოთხ ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად: ქართლის, კახეთის, იმერეთის სამეფოებად და სამცხის სამთავროდ. აფხაზეთი იმერეთის სამეფოს შემადგენლობაში იმყოფებოდა. ქვეყნის ფეოდალური დაშლის პროცესი კიდევ უფრო გაღრმავდა და საკუთრივ იმერეთის სამეფოში შეიქმნა გურიისა და სამეგრელოს სამთავროები. აფხაზეთი სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავროს შემადგენლობაში შედიოდა, ხოლო მეჩვიდემეტე საუკუნეში ცალკე სამთავროდ ჩამოყალიბდა შერვაშიძეებით სათავეში. სამთავროს სამხრეთ-აღმოსავლეთი საზღვარი მდ. კოდორზე გადიოდა. ნაგვიანევი შუასაუკუნეების ხანის აფხაზეთის სამთავრო კლუტურულ-პოლიტიკურად ისეთივე "საქართველო" იყო, როგორც სხვა დანარჩენი "საქართველოები". ხოლო კოდორის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ქვეყანა ფეოდალური ურთიერთობის დასაწყისიდანვე (ხოლო ტრადიციით უძველესი დროიდანვე) ეგრისში შედიოდა. აფხაზეთში ეს ქვეყანა XVII ს-ში შევიდა. ამ სამთავროს შექმნის შემდეგ ქართველები, და არა მხოლოდ ქართველები, აფხაზეთს საკუთრივ ამ სამთავროს უწოდებენ. ახ. წ. XVII საუკუნის დასაწყისიდან აფხაზები აღარ კმაყოფილდებიან ვიღაცის დაქვემდებარებაში ყოფნას და ამიტომ აქტიურ შიდა ფეოდალურ ომს იწყებენ სამეგრელოს მთავრებთან და ამავე საუკუნის უკანასკნელ წლებში თავსაც კი აღწევენ მათგან და იწყებენ მათი მიმდებარე ტერიტორიების "გააფხაზებას". სწორედ ამ დროიდან იწყება აფხაზეთის ცალკე ცნებად განხილვა, საქართველოსგან დამოუკიდებლად. მიუხედავად იმისა რომ ტერიტორიულად ის საქართველოს შემადგენლობაში იყო აქ ჩასული ისტორიკოსები თუ მოგზაურები მაინც გამიჯნავდნენ აფხაზეთსა და საქართველოს ერთმანეთისგან: "აფხაზები გაფანტულნი არიან ზღვის სანაპიროზე. მათი ცხოვრების წესი ისეთივეა, როგორც ჩერქეზებისა... აფხაზების ენა ძალიან განსხვავდება მათი მეზობელი ხალხების ენისაგან. მათ არ აქვთ არავითარი დაწერილი კანონები და დამწერლობის გამოყენებაც არ იციან. რწმენით ქრისტიანები არიან, რაიმე ქრისტიანული წეს-ჩვუულების გარეშე. ტყეები მათ ემსახურებათ, როგორც მყუდრო ადგილი, როდესაც ისინი აირჩევენ ერთ ადგილს საცხოვრებლად, მერე მას არ ტოვებენ. იცვამენ ჩერქეზების მსგავსად, მაგრამ თმებს იკრეჭენ სხვანაირად, ვიდრე ჩერქეზები... რადგანაც მათ არ აქვთ სხვა საცხოვრებელი ადგილი, გარდა ტყისა, ამიტომ ჰყავთ მცირე რაოდენობის ჯოგი და აქვთ მცირე მასალა თავიანთი ტანისამოსის დასამზადებლად. ისინი კმაყოფილდებიან თაფლისაგან გაკეთებული ღვინოთი და ტყეში გაზრდილი ნაყოფით. ხორბალი მათთან არ მოდის. მარილს აქ არ ხმარობენ". ასე აღწერს აფხაზეთის მდგომარეობას XVII საუკუნეში მოგზაური ჯოვანი ჯულიანო და ლუკა. ამ ფონზე XVII საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა აფხაზეთის დამოუკიდებელი სამთავრო, რომელიც XVII–XVIII საუკუნეებში ფორმალურად  იმერეთის სამეფოში შედიოდა.
რუსეთის იმპერიის ხანა
აფხაზთა ქართველთაგან სოციალურ-კულტურულ გათიშვასთან ერთად მიმდინარეობდა პოლიტიკური გათივშა. XVII–XVIII საუკუნეებში დასავლეთ საქართველოში აფხაზთა ქართველთაგან გათიშვის პროცესს დამპყრობ თურქ-ოსმალთა ხელისუფლება ახორციელებდა, რომელიც ისლამის დამკვიდრებით ადგილობრივ მოსახლეობაში ურთიერთსაწინააღმდეგო ძალების შექმნას ცდილობდა. XIX საუკუნეში ამ გათიშვას ყოველნაირად უწყობდა ხელს რუსეთის ხელისუფლება.
1810 წ. აფხაზეთის მთავარმა გიორგი (საფარ ბეგ) შერვაშიძემ რუსეთის ქვეშევრდომობა მიიღო, ხოლო 1864 წ. აქ რუსული მმართველობა დამყარდა. რუსეთის მმართველობის დამყარების შემდეგ მეფის ხელისუფლება ცდილობდა საერთოდ ამოეღო ხმარებიდან სახელწოდება "საქართველო". აფხაზეთის სამთავროს სოხუმის სამხედრო განყოფილება ეწოდა (Сухумский военный отдел), ხოლო 1883 წლიდან სოხუმის ოკრუგი, რომელიც ქუთაისის გენარალ-გუბერნატორს დაუქვემდებარდა.
"მართალია, აფხაზეთის საქართველოდან გამოცალკევების პროცესს აქტიურად წარმართავდა და მხარს უჭერდა რუსეთის ხელისუფლება, მაგრამ ის კარგად ხედავდა, რომ აფხაზეთი საქართველოს ბუნებრივი, მისი განუყოფელი ნაწილი იყო და ამიტომ იყო, რომ სოხუმის ოკრუგი მაინც ქუთაისის გუბერნიაში იყო შეყვანილი და ქუთაისის გუბერნატორს ემორჩილებოდა. მიუხედავად მეფის რუსეთის პოლიტიკისა, 1918 წელს, როდესაც საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა დაარსდა, აფხაზეთი მის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა. მაშინ აღსდგა სახელწოდება "აფხაზეთი", რომელიც ავტონომიის უფლებით შევიდა მასში და ეს რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლებამაც სცნო 1920 წლის 7 მაისის ხელშეკრულებით." ამის შემდეგ ურთიერთობა ქართელ და აფხაზ მოსახეობას შორის ნელ-ნელა იძაბებოდა და საბოლოო ჯამში აფხაზების სეპარატისტულმა დაჯგუფებამ იმდენი მოახერხა, რომ 1992 წელს მოხდა აფხაზეთის ომი, რომელიც სავალალო შედეგებით დასრულდა ორივე მხარისთვის, მაგრამ სწორედ ამ ომმა აფხაზეთი საბოლოოდ დააშორა საქართველოს და იმ სიტუაციამდე მიიყვანა, რომ აფხაზეთი დღესდღეობით საქართველოს ისტორიული მხარე და ტერიტორიის შიგნით მყოფი, მაგრამ რუსეთის მიერ ოკუპირებული ავტონომიური რესპუბლიკაა.
აფხაზეთის ლიტერატურა
წერილობითი აფხაზური ლიტერატურა გამოჩნდა XX საუკუნის დასაწყისში, თუმცა აფხაზური ზეპირსიტყვიერების ტრადიცია საკმაოდ მდიდარია. აფხაზები სხვა კავკასიელ ხალხებთან ერთად ინაწილებენ ნართულ ეპოსს - ზღაპართა სერიებს მითურ გმირებზე. ეს ნაწარმოები ასევე მოიცავს ყაჩაღთა და მონადირეთა სიმღერებს, სატირულ სიმღერებს, სიმღერებს კავკასიურ ომებზე და სხვადასხვა რიტუალურ სიმღერებს.
მკვლევართა ერთი ნაწილი აფხაზური მხატვრული ლიტერატურის ისტორიის დასაწყისად 1912 წელს მიიჩნევს, როცა თბილისში აფხაზურ ენაზე გამოიცა დიმიტრი გულიას პირველი 38-გვერდიანი პოეტური კრებული “ლექსები და შაირები”. თუმცა, ამ კრებულში შესული ლექსებიდან ერთ ნაწილს დაწერის თარიღად 1906, 1907, 1909, 1910 და 1911 წლები აქვს მითითებული, რაც საფუძველს იძლევა, რომ აფხაზური მხატვრული ლიტერატურის შექმნის თარიღად 1906 წელი დადგინდეს, ხოლო აფხაზური ლიტერატურის საძირკველის ჩამყრელად დიმიტრი გულია იქნეს მიჩნეული.
პირველი ეროვნებით აფხაზი მწერალი იყო აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრის ვაჟი, პოეტი, დრამატურგი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე, ქართველ თერგდალეულთა თანამოაზრე გიორგი შარვაშიძე, რომელიც უპირატესად წერდა ქართულად.
პირველი გაზეთი აფხაზეთში, სახელად აფხაზეთი, რედაქტირებული დიმიტრი გულიას მიერ, გამოჩდნა 1917 წელს, როცა აფხაზეთი საქართველოს დამოუკიდებელი რესპუბლიკის ნაწილი იყო. ის ჩანაცვლდა "აფსნი ყაფშის" (ნიშნავს წითელ აფხაზეთს) მიერ მას შემდეგ, რაც საბჭოთა მმართველობა გამოცხადდა ქვეყანაში. შემდეგ ათწლეულებში გამოჩნდა რამდენიმე ახალი ნამუშევარი, მათ შორის დიმიტრი გულიას ნოველა "უცხო ცების ქვეშ" (1919). სხვა მწერლები იყვნენ სამსონ ჭანბა (მუჰაჯირები და რამდენიმე სხვა თამაშობა), ივა კოღონია (აფხაზური პოემები, 1924) და მუშნი აჰაშბა.
ტრადიციულმა აფხაზურმა ზეპირსიტყვიერ-პოეტურმა მოთხრობამ უზარმაზარი როლი ითამაში აფხაზური ლიტერატურული ენის ფორმირებასა და ევოლუციაში. ამაში წვლილი შეიტანეს აფხაზმა მწერლებმა, პოეტებმა და დრამატურგებმა.
აფხაზეთის სასკოლო ლიტერატურა
აფხაზური ანბანი შეიქმნა XIX საუკუნეში. აფხაზი განმანათლებელი და აფხაზური საბავშვო ლიტერატურის ერთ-ერთი მესაძირკვლეა ანდრეი ჭოჭუა. მის კალამს ეკუთვნის სასკოლო სახელმძღვანელოები: “აფხაზური ანბანი”, რომელიც მცირეოდენი ცვლილებებით დღემდე ისწავლება აფხაზურ სკოლებში. “აფხაზური ენა. ანბანის შემდგომ სასწავლი წიგნი” (1922 წ.); “აფხაზური ენა. მეორე კლასის მოსწავლეთათვის” (1920 წ.); “აფხაზური ენა. მესამე კლასის მოსწავლეთათვის” (1920 წ.). ეს წიგნები  შედგენილია იაკობ გოგებაშვილის “დედაენისა” და “Русское слово»-ს პედაგოგიურ პრინციპებზე. მათში შესულია აფხაზური ზეპირსიტყვიერების ადაპტირებული ნიმუშები, ბიბლიური სიუჟეტები, პირადად ავტორის მიერ შექმნილი ორიგინალური მოთხრობები, აგრეთვე რუს და ქართველ მწერალთა საბავშვო თხზულებათა თარგმანები.
თუმცა 1917 წელს რუსეთის რევოლუციამდე, ერთადერთი წიგნი აფხაზურ ენაზე გამოცემული იყო ანბანის წიგნი, სახელმძღვანელოები და დიმიტრი გულიას რამდენიმე წიგნი.
აფხაზური საყმაწვილო ლიტერატურის ერთ-ერთი მესაძირკვლე იყო ანტონ ჩუკბარიც, რომელმაც 1908 წელს თბილისში გამოსცა სახელმძღვანელო “აფხაზური ენა აფხაზთა სკოლებისათვის”, ხოლო 1910 წელს “მახლობელი ცხოვრება (დაწყებითი სკოლების მაღალი კლასებისათვის)”. ამ ორ წიგნში შეტანილია აფხაზური ზეპირსიტყვიერების ნიმუშები, ა. ჩუკბარის საბავშვო თხზულებები და რუსულიდან თარგმნილი მოთხრობები და ი. კრილოვის იგავები.
აფხაზური მხატვრული ლიტერატურის განვითარებაში დიდი როლი ითამაშა 1919 წელს დ. გულიას მიერ სოხუმის საოსტატო (პედაგოგიურ) სემინარიაში დაარსებულმა "აფხაზურმა სალიტერატურო წრემ", რომელიც გამოსცემდა ხელნაწერ ჟურნალს “შარფიეწვა”-ს (“ცისკრის ვარსკვლავი”).
აფხაზთის ლიტერატურა 1921-1940 წლებში
ქრონოლოგია:
1920-1940 - აფხაზურ ენაზე უფრო ინტენსიურად ითარგმნებოდა ქართული, რუსული და მსოფლიო ლიტერატურის ნიმუშები.
1928 - დაარსდა საქართველოს პროლეტარულ მწერალთა ასოციაციის აფხაზეთის განყოფილება და შემდგომ გარდაიქმნა აფხაზეთის პროლეტარულ მწერალთა ასოციაციად.
1925 -  აკადემიკოს ნიკო მარის ინიციატივით დაარსდა აფხაზური ენისა და ლიტერატურის აკადემია.
1930 - აკადემია გაუქმდა პროფესიონალური სამეცნიერო კადრების უყოლობის გამო.
1931 - აკადემიის ნაცვლად დაარსდა აფხაზეთის ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტი.
1933 - შეიქმნა აფხაზეთის საბჭოთა მწერალთა კავშირი.
1932-1935 - აფხაზურ, ქართულ, რუსულ და ბერძნულ ენებზე გამოდის გაზეთი “აფხაზეთის საბჭოთა მწერალი”.
1932-1939 - გამოდის აფხაზურენოვანი სალიტერატურო ჟურნალი “აფსნი ყაფშ” (“წითელი აფხაზეთი”).
1931-1940 - აფხაზური მხატვრული ლიტერატურა გაძლიერდა მწერალთა ახალი თაობის ასპარეზზე გამოსვლით.
აფხაზეთის ლიტერატურა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში
1941-1945 წლებში მეორე მსოფლიო ომმა აფხაზურ ლიტერატურაში მანამდე უკვე ჩამოყალიბებულ თემებს ახალი იდეოლოგიზებული თემა, ანტიფაშიზმი დაუმატა. პრაქტიკულად ყველა აფხაზი მწერალი წერდა ანტიფაშისტურ ნაწარმოებებს (ლექსებს, პოემებს, მოთხრობებს, პიესებს) და განამტკიცებდა საბჭოურ იდეოლოგიას.
ამ პერიოდში კვლავ მოღვაწეობდნენ მწერლები: დ. გულია, ს. ჭანბა, ი. პაპასქირი, მ. აჰაშბა, ზაზ (ვლადიმერ) დარსალია და სხვ., ახალგაზრდა მწერლებიდან გამოირჩეოდნენ პოეტები ბაგრატ შინქუბა და ივანე თარბა, რომელთაც სამწერლო ასპარეზზე გამოსვლისთანავე მიიპყრეს ყურადღება.
აფხაზი მწერლები
დიმიტრი გულია, ბაგრატ შინქუბა, სამსონ ჭანბა, ივანე პაპასქირი, ალექსეი გოგუა, ივა კოღონია, ფაზილ ისკანდერი, გიორგი შარვაშიძე, ნიკო მარი, ანტონ ჩუკბარი, ანდრეი ჭოჭუა, მუშნი აჰაშბა, ზაზ (ვლადიმერ) დარსალია, მიხა ლაკრბა, შამილ ხოკერბა, ვლადიმერ აგრბა, ოთარ დემირჯ-იფა, იაქუფ ჭანბა, სიმონ ბჟანია, სტეფანე ქუჩბერია, ვლადიმერ მარღანია (მაანი), მიხეილ გოჩუა, ლევარსა კვიწინია, შალვა წვიჯბა, ლეონტი ლაბახუა, ქიააზიმ აგუმაა, ბაგრატ შინქუბა, ალექსი ჯონუა, ჭიჭიკო ჯონუა, პეტრე ანუა, სერგეი წაბრია, კამუგ ხურცილავა, შალვა თორია, კიწა აჩბა, სანდრო სანგულია, შალვა სანგულია, ვლადიმერ ჭიჭერია, ვლადიმერ ქაპბა, რაუფბეი ჯოპუა.
აფხაზური ფოლკლორის აღწერა
აფხაზური კულტურა მდიდარია თავისი ფოლკლოლური პოეზიითა და სიმღერებით, ცეკვითა და მუსიკით. აფხაზური ფოლკლორული სიმღერები არის ერთი დიდი კომბინაცია ვოკალური მელოდიისა და საგალობლებისა. უძველესი წარმართული, კერპთაყვანისმცემლური სიმღერები დღევანდელობამდე მოიყვანა თავისებურმა ლიტერატურულმა სიმღერებმა, ზღაპრებმა, ლეგენდებმა, მითებმა, საგებმა, თქმულებებმა და ძირძველმა ანდაზებმა.
ყველაზე მნიშვნელოვანი მაგალითები აფხაზური ეპოსისა არის უძველესი საგები ნარტსისა და აბრსკილის (ლეგენდის თანახმად, აფხაზი პრომეთე, რომელიც შეებრძოლა ღმერთებს) შესახებ. ნარტიკული საგები ყველაზე მეტად სახასიათოა ჩრდილო-კავკასიური წარმოშობის ხალხებისათვის, თუმცა ბევრი მეცნიერის თვალთახედვით აფხაზური ვერსია ამ ტიპის საგებისა არქაულ პერიოდს მიეკუთვნება. საგები მოგვითხრობენ ასობით ძმისა და მათი ერთადერთი დის, გუნდას, და ზოგადად მათი ცხოვრების შესახებ, რომელსაც საკმაოდ მკაცრად განაგებდა მათი ახალგაზრდა და ბრძენი დედა სახელად სატანაია-გუაშა. საგების ძირითადი ცენტრი, მთავარი ამომავალი წერტილი კი არის ყველაზე უმცროსი ძმა სასრიკვა. მისი ძალიან საინტერესო და ხიფათით აღსავსე თავგადასავლები არის საფუძველი ეპოსებისა.
ლეგენდები აბსრკილის შესახებ არა არქაულ, არამედ შედარებით თანამედროვე პერიოდს მიკუთვნება. ღმერთების ნების წინააღმდეგ წასვლის გამო, სასჯელის ნიშნად აბრსკილი შეიპყრეს და დაატყვევეს ოტაპის გამოქვაბულში, რომელიც ოჩამჩირის რეგიონში მდებარეობს და დღესდღეობით აბსრკილის გამოქვაბულის სახელით არის ცნობილი.
მუსიკა და ცეკვა
ტრადიციული აფხაზური მუსიკალური ინსტუმენტები შედგება სიმისგან, საყვირისა და დასარტყამი ინსტუმენტისაგან. ყველაზე ცნობილი სიმის ინსტრუმენტი კი არის აფჰიარცა - ორ სიმიანი ინსტუმენტი, რომელსაც აქვს წვრილი, თითისტარისებრი ჩარჩო, რომელიც უკრავს თაღის საშუალებით. აიუმა არის ინსტუმენტი, რომელიც ასევე ფართოდ გამოიყენებოდა აფხაზურ ფოლკლორში, რომელსაც აქვს სამკუთხა ფორმა და 14 ძუიანი სიმი. აიუმა ითარგმნება, როგორც „ორხელა“, რადგან მუსიკოსს აიუმა უჭირავს მუხლით და ამავდროულად უკრავს ამ საკრავზე ორივე ხელით.
საყვირის ერთ-ერთი კომპონენტი არის არქარპინი, ფლეიტა სამი ან მეტი ხვრელით, რომელიც გაფორმებულია დეკორატიული ორნამენტებით.
დასარტყმელი საკრავი შედგება სხვადასხვა ტიპის დრამებისაგან და ზარის ანისაგან, რომელიც ასევე გამოიყენებოდა ჩიტების დასაფრთხობად, რათა არ დაეზიანებინათ სიმინდის მოსავალი. ეს უკანასკნალი ინსტუმენტი გამოსცემს საკმაოდ მაღალი ჟღერადობის ბგერებს ტრიალის დროს და გამოიყენებოდა, როგორც მთავარი მუსიკალური აკომპანემენტი, განსაკუთრებით კი ფოკლორული ცეკვების შესრულებისას.
ჩაცმულობა
ტრადიციული ტანისამოსი მნიშვნელოვან ელემენტს წარმოადგენს აფხაზურ კულტურაში. წარსულში, ხალხი თავიანთი საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით ირჩევდა ტანისამოსის სტილს, რომელიც თავისმხრივ იყოფოდა ორ კატეგორიად: ყოველდღიური და განსაკუთრებული შემთხვევებისათვის და სხვადასხვა სახის რიტუალებისა თუ ღონისძიებებისათვის განკუთვნილი ტანსაცმელი.
ჩოხა (ან ჩერკესკა) უძველესია და აღსანიშნავია, რომ იგი დღემდე მამაკაცისათვის აფხაზური ტრადიციული კულტურის, კერძოდ კი ტანისამოსის თვალსაჩინო წარმომადგენელია და უდიდესი პოპულარობით სარგებლობს. მას ძირითადად იცმევდნენ შარვალთან, ღილებიან პერანგთან ან მაისურთან, ტყავის ფეხსაცმელებთან (ეგრეთ წოდებულ „აზიაცკებთან“) და იშვიათ შემთხვევებში სპეციალურად შერჩეულ თხის ტყავისგან დამზადებულ ფეხსაცმელთან ერთად. აუცილებელი იყო სპეციალური გეტრების ჩაცმა მუხლს დაბლა წვივებზე და მუხლებზე მუხლის დამცავის გაკეთება. ამის გარდა მამაკაცი თავზე იკეთებდა უცნაურად შეკკრულ ყაბალახს.
აფხაზი ცხენოსნისათვის აუცილებელი იყო ნაბადი - გრძელი მოსასხამი მხრებზე ოთხკუთხა ფორმის „გაბურძგნული“ თმით. ასეთი ნაბადი ცხენოსანს მეფურ იერს სძენდა.
მანდილოსნების ტრადიციული სამოსი რამდენიმე ძირითადი ელემენტისგან შედგებოდა: გრძელი კაბა, პერანგი, კაბის შინით 2 ქვედაბოლო ან შარვალი, ქუდი ან თავზე შემოხვეული სპეციალური შარფი. მანდილოსანს წელის გარშემო ჰქონდა დეკორატიული ორნამენტები შემოხვეული ტანსაცლის ფენებზე. კაბა და ქვედა ბოლოები უმეტეს შემთხვევაში ნაქსოვი იყო ან ბამბის ხავერდისგან იყო დამზადებული. ეს კაბა მხრებზე საკმაოდ მჭიდროდ იჯდა და შემდეგ წელისკენ უფრო და უფრო ფართოვდებოდა.
ალაბაშა - ძალიან მტკიცე (ძლიერი) ხის ნაკეთობა, რკინის ძირით, რომელსაც გაკეთებული ჰქონდა კაუჭის მსგავსი რამ. ის ითვლებოდა ტრადიციული იერსახის ერთ-ერთ სიმბოლოდ. ეს არის სასიარულო ჯოხი, რომელიც მიჩნეული იყო ყველაზე ელემენტარულ იარაღად. მას ასევე იყენებდნენ კვარცხლბეკად (ამაღლებული ადგილი, რომელზეც დგას ადამიანი სიტყვით გამოსვლის დროს). როდესაც ადამიანი მიწაში ჩამარხავდა და მას დაეყრდნობოდა ეს ნიშნავდა რომ მას რაღაც სათქმელი ჰქონდა.
ენის აღწერა
ენა — ენათმეცნიერული ცნება-ტერმინი, რომელიც აკუსტიკურად და ოპტიკურად აღქმადი ნიშნების სისტემას აღნიშნავს. სწორედ მისი მეშვეობით ვახერხებთ ერთი თუ განსხვავებული ერის წარმომადგენლები ერთთმანეთთან ურთიერთობის დამყარებას. გამონაკლისი არც აფხაზეთი და მისი ეთნოსის საკომუნიკაციო გზებია.
აფხაზური ენა შედის კავკასიურ ენათა ჩრდილო-დასავლურ, აფხაზურ-ადიღურ ჯგუფში. დღესდღეობით, იგი წარმოდგენილია ორი დიალექტის სახით, ესენია: აფსუა ბვზშია (ჩრდილიეთით) და, მეტად სალიტერატურო, აფსშია (სამხრეთით). თითოეული მათგანი აქტიურად გამოიყენება 1931 წლიდან, მას შემდეგ რაც აფხაზეთს, სსრკ-ს თაოსნობით, ავტონომიური რესპუბლიკის სტატუსი მიენიჭა. ენა გავრცელებულია თურქეთში, აჭარაში და ასევე სირიაშიც. თუმცა აფხაზურენოვანი მოსახლეობის ზუსტი რიცხვის დადგენა დღესდღეობით ვერ მოხერხდა, ვინაიდან ინფორმაციის წყაროები არც თუ ისე სანდო სახის მატარებელია. ერთ-ერთი ასეთი მონაცემებით 1993 წლისათვის საქართველოში აფხაზურად მოლაპარაკე ხალხის რიცხვი 101 000-მდე აღწევდა, ხოლო, სრულიად, ამ ენაზე 152 740 ადამიანი საუბრობდა.
ენის ისტორია
ენის განვითარებამ საკმაოდ დიდი გზა გამოიარა და იმისათვის, რომ დღევანდელ სახემდე მოეღწია უამრავი დავის საგანი და წაქეზების საბაბი გახდა. ყველაფერი კი 1921 წლიდან იღებს სათავეს, როდესაც რუსეთმა აქტიურად და სრულუფლებიანად დაიწყო საქართველოს შიდა საქმეებში ჩარევა. 1922 წლიდან საბჭოთა კავშირი იწყებს დამწერლობათა ლათინიზაციის პროცესს, თუმცა 1936 წლიდან იგი ახალ გეზს იღებს და ლათინიზირებული ანბანი რუსულ  გრაფიკაზე, ეგრეთ წოდებულ კირილიცაზე გადადის. გარუსების პროცესს გადაურჩა ქართული, სომხური და აფხაზური ენები. ეს ყოველივე არა გულისხმიერი საქციელი, არამედ პოლიტიკური სახის მატარებელი ქმედება იყო. ამ ერთგვარი ტაქტიკური ნაბიჯით რუსებმა მადლიერების გრძნობა გაუჩინეს სომხებსა და ქართველებს და ერთგულებით დაავალდებულეს ისინი. ამასთანავე აფხაზებს ქართველები საშიშ ‘მტრებად’ დაუსახეს და მათ შორის ურთიერთობა გაამწვავეს. 56 000 განრისხებული აფხაზი კი, საჭიროების შემთხვევაში, არაჩვეულებრივ იარაღად იქცეოდა ქართველთა თავისუფლებისაკენ ლტოლვის ასალაგმად. 1937 წელს კომუნისტური პარტიის აფხაზეთის საოლქო ორგანიზაციის XV კონფერენციამ მიიღო დადგენილება აფხაზური დამწერლობის ქართულ გრაფიკაზე გადაყვანის შესახებ. შეხვედრაზე 33 მონაწილიდან მხოლოდ 6 იყო ქართველი, 4 რუსი, ხოლო უმრავლესობას აფხაზი მოღვაწეები წარმოადგენდნენ. აღსანიშნავია ის გაროემო, რომელშიც მიმდინარეობდა მუშაობა. რუს წარმომადგენელთა შეკრებაზე დასწრება აშკარა თვალ-ყურის დევნებას ჰგავდა. იმის შესახებ, რომ ქართველი მეცნიერები არ ყოფილან ამ საკითხის წამოჭრის ინიციატორები, რომ ისინი იძულებით მონაწილეობდნენ თათბირის მუშაობაში და არც მოსწონდათ მათი  ჩათრევა ამ საქმეში, ცხადად მეტყველებს პროფ. ს. ჯანაშიას ხაზგასმული ქვეტექსტიანი განცხადება თათბირის მუშაობის პირველსავე წუთებში: „Мы, Тбилисские работники, рассматриваем себя, как консультантов. Вопрос должен разрешить тот, кто его поставил, т. е. трудящиеся и культурные работники Абхазии. Вопрос надо было обсудить на широких собраниях“. ზეწოლის მიუხედავად თათბირზე განხილული საკითხი მაინც აკადემიურად და დემოკრატიული პრინციპის დაცვით იქნა გადაწყვეტილი. წარდგენილი 4 პროექტიდან ერთი დაიწუნეს, ხოლო დანარჩენი სამის საფუძველზე ახალი ანბანის შესაქმნელად აირჩიეს შემთანხმებელი სხდომა დ. გულიას (თავმჯდომარე), ა. შანიძის, ს. ჯანაშიას, ვ. ხარაზიას, ვ. მაანის, პ. შაყრილისა და მ. ჰაშბას შემადგენლობით. 5 დეკემბერს თათბირზე განიხილეს კომისიის მიერ შედგენილი ახალი პროექტი და ერთხმად დაამტკიცეს იგი. 16 წლის განმავლობაში (1954 წლამდე) აქტიურად გამოიყენებოდა ქართულ გრაფიკაზე დამყარებული აფხაზური ანბანი. 1954 წლიდან კი იგი რუსულ გრაფიკაზე გადავიდა. ამ ყოველივეს ძირითადი მიზანი, რა თქმა უნდა, აფხაზთა გარუსების პროცესისათვის ხელის შეწყობა იყო.
ენის სტრუქტურა
აფხაზური ენის სტრუქტურა მას ყველა სხვა დანარჩენისაგან გამოარჩევს. რუსულ გრაფიკაზე გადაყვანისას განიხილეს, თუ რომელ ენასთან ჰქონდა მას ყველაზე ახლო ნათესაური კავშირი, ეს ქართული ენა აღმოჩნდა, რაც არცაა გასაკვირი. კონკრეტულად კი, ქართულ ენაში არსებული უკლებლივ ყველა ასო-ნიშანისათვის აფხაზურ ენას მოეპოვება შესაბამისი ბგერები. XIX საუკუნის 60-იან წლებში ქართული ანბანიდან ამოღებულ ნიშანთაგან აფხაზურს გამოადგა კიდევ სამი ასო (ჲ, ჳ, ჷ,), ასე უპრობლემოდ ასახა ქართულმა გრაფიკამ აფხაზური ენა. ამ 36 ბგერიდან რუსული გრაფიკა თითო ნიშნით ვერ მოახერხებდა 12-ის გამოხატვას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ქართული გრაფიკა რუსულთან შედარებით უფრო ეკონომიურია აფხაზური ბგერების გადმოსაცემად. ამის კიდევ ერთი მტკიცებულება კარგად ჩანს ლინგვისტული და ეთნოგრაფიული კავკასიოლოგიის ერთ-ერთი მესაძირკვლის, რუსეთის არმიის გენერლის პეტრე უსლარის (Услар, Пётр Карлович) სიტყვებში, რომელიც ასე ახასიათებს ქართულ ენას:
„ეს არის ლამის ყველაზე სრულყოფილი არსებულ ანბანთა შორის. ყოველი ბგერა აღინიშნება განსაკუთრებული ნიშნით და ყოველი ასო მუდამ გამოხატავს ერთსა და იმავე ბგერას. ყველა ევროპულ ენას აქვს დაბრკოლება - ესაა მართლწერა; ქართველებისათვის მათი ანბანის სრულყოფილების გამო ეს სირთულე თითქმის არ არსებობს. აქედან ჩანს, რომ ქართული საანბანო სისტემა შეიძლება აღებულ იქნეს საფუძვლად აქამდე დამწერლობის არმქონე ყველა კავკასიური ენისათვის საერთი ანბანისა. მაგრამ თუ ჩვენ ვისესხებთ ქართველებისაგან არა მარტო საანბანო სისტემას, არამედ ასოთა მოხაზულობასაც, ამით სრულიად თვითნებურად შევქმნით სირთულეებს, რომლებიც მით უფრო საგრძნობი იქნება, რაც მეტად გავრცელდება კავკასიაში რუსული განათლება.“
ენის თავისებურებები
აფხაზური ენა გამოირჩევა თანხმოვანთა სიმრავლითა და ხმოვანთა სიმცირით. აფსშიას 58 თანხმოვანი აქვს, ხოლო აფსუა ბვზშიას დიალექტს 67 თანხმოვანი. გვხვდება ორად ორი ხმოვანი ფონემა, a და ə. კომბინაციისა და ასიმილაციის შედეგად იგი შეიძლება ფორმირდეს, როგორც o, i ან u. აფხაზურის მორფოლოგია ხასიათდება, როგორც აგლუტინაციური. ის რაც აფხაზურ ენას სხვა კავკასიური ენებისაგან გამოარჩევს არის ბრუნვის უარყოფა, რის კონპენსაციასაც ზმნა ახდენს. არსებითი სახელი იყოფა ორ ნაწილად: სულიერი და უსულო. ისინი ჯგუფდებიან ისეთი კლასების მიხედვით, როგორებიცაა: განსაზღვრული არსებითი სახელი, განუსაზღვრელი, კუთვნილებითი, რაოდენობითი, რიგობითი და სხვა. ხარისხობრივი ზედსართავი სახელი დგება არსებითი სახელის შემდეგ. მოძრაობის გამომხატველ ზმნებს აქვთ ყველანაირი დრო და კილო. რაც შეეხება კილოებს, აფხაზურში გვხვდება: იმპერატივი, ინდიკატივი, პირობითი კილო, კავშირებითი, განსაზღვრული და განუსაზღვრელი ფორმები. გვხვდება ასევე შორისდებულები. წინადადების მთავარი წევრი არის ზმნა, თუმცა არ გვხვდება კომპლექსური წინადადებები. ონომატოპეა შესიტყვების მნიშვნელოვანი ნაწილია, რომელსაც დიდი ადგილი უჭირავს აფხაზურ ენაში. რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა იყოს, ვხვდებით სხვადასხვა ენებიდან, როგორებიცაა რუსული, თურქული და სპარსული, ნასესხებ სიტყვებს შემოსულ სიტყვებს. ყოველივე ზემოხსენებულის ფონზე აფხაზური ერთ-ერთ ყველაზე რთულ ენად არის მიჩნეული.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული კულტურა
უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახლ-მუზეუმი (შუშა)
უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახლ-მუზეუმი — უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახლ-მუზეუმი, რომელიც აშენდა XX საუკუნეში აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის, კულტურის სამინისტროსა, მუსიკალური ფონდის და აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმის დახმარებით.
მუზეუმი, რომელიც შეიქმნა 1959 წელს ოკუპირებულ იქნა 1992 წელს სომხეთის მიერ. სომხების მიერ ქალაქ შუშის ოკუპაციის შემდეგ სახლ-მუზეუმმა თავისი ფუნქციონირება ბაქოს უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახლ-მუზეუმში.
ოკუპაციამდე მუზეუმში ინახებოდა 1700 ექსპონატი. ექსპონატები გადმოტანილი იქნა ბაქოში. 1600 ექსპონატი განადგურებული იქნა სომხეთის შეიარაღებული ძალების ჯარისკაცების მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის სახლ-მუზეუმები კატეგორია:აზერბაიჯანის ბიოგრაფიული მუზეუმები
ალექსანდრე მახარაძე (რევოლუციონერი)
ალექსანდრე ქაიხოსროს ძე მახარაძე, (დ. 1896, ბახვი — გ. 25 ოქტომბერი, 1920, რუსეთი) — ქართველი რევოლუციონერი.
ბიოგრაფია
1916 წლიდან იყო კონუნისტური პარტიის წევრი. 1917 წელს მონაწილეობდა თებერვლის რევოლუციაში პეტროგრადში. 1918 წელს სამეგრელოში ამზადებდა აჯანყებას ალექსანდრე გეგეჭკორთან და შალვა ასკურავასთან ერთად საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ. 1919 წლის ქტომბრის ბოლოს პარტიამ გაიწვია მოსკოვში. საბრძოლო დავალებით გაგზავნეს ბაქოში. ის დააპატიმრეს, მაგრამ გაიქცა საქართველოში, სადაც ასევე დააპატიმრს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს. 920 წლის თებერვალში გაიქცა. მონაწილეობდა ჩრდილოეთ კავკასიაში თეთრი გვარდიის წინააღმდეგ ბრძოლებში, სადაც დაიღუპა ერთ-ერთი შეტაკების დროს.
კოლომბოს ოლქი
კოლომბოს ოლქი მდებარეობს შრი-ლანკის სამხრეთ-დასავლეთით და მისი ფართობია 699 კმ². ადმინისტრაციულად დაყოფილია 13 დივიზიონად.
მოსახლეობა
2012 წლის მდგომარეობით, ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 2 309 809 ადამიანს, რის მიხედვითაც, შრი-ლანკის ოლქებს შორის პირველ ადგილზეა. იგი, ასევე, არის ქვეყნის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ოლქი.
სქოლიო
კატეგორია:შრი-ლანკის ოლქები
არტაბასდოსი
სქოლიო
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები კატეგორია:ისავრიელთა დინასტია კატეგორია:VIII საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები კატეგორია:ხატმებრძოლები
ალტჰაიმი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ალტჰაიმი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ცისტერციანელები
ცისტერციანელები, ბერნარდინელები — კათოლიკური მონაზვნური ორდენის წევრები. ორდენი დააარსეს ბენედიქტელმა ბერებმა საფრანგეთში 1098 წელს. ორდენის პირველი მონასტერი იყო ცისტერციუმი (ახლა მის ადგილას, დიჟონის მახლობლად სოფელი სიტოა). ცისტერციანელთა ორდენი გაძლიერდა XII საუკუნიდან, ბერნარ კლერვოელის მიერ რეორგანიზაციის შემდეგ (აქედან მოყოლებული ცისტერციანელებს ბერნარდინელებსაც უწოდებენ). 1119 წელს მიიღეს ორდენის წესდება, რომლის მიხედვითაც, სავალდებულო იყო ფიზიკური შრომა და ასკეტური ცხოვრება. მდიდარ და გავლენიან ცისტერციანელების ორდენს პაპობა აღმოსავლეთ ევროპაში კათოლიკობის გასავრცელებლად იყენებდა. XIV საუკუნეში ცისტერციანელების ორდენი დაკნინდა, XVII საუკუნეში დროებით აღმავლობა განიცადა პროტესტანტებთან ბრძოლაში. ამავე პერიოდში ცისტერციანელების განშტოების სახით შეიქმნა ტრაპისტების ორდენი. ცისტერციანელების ორდენი ტრაპისტების ორდენთან ერთად დღემდე მოქმედებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მონაზვნური ორდენები კატეგორია:კათოლიკური ორდენები
ოლიმპია დუკაკისი
ოლიმპია დუკაკისი (Olympia Dukakis დ. 20 ივნისი, 1931, ლოუელი — გ. 1 მაისი, 2021, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი კინომსახიობი. მიღებული აქვს ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ჯილდოები.
დაიბადა მასაჩუსეტსის შტატში, ბერძენი ემიგრანტების ოჯახში. 1950-იან წლებში საცხოვრებლად ნიუ-იორკში გადავიდა, სადაც ბროდვეის თეატრიდან დაიწყო სამსახიობო კარიერა. კომედიაში „შეშლილი“ შესრულებული როლისთვის 1988 წელს ოსკარი მიიღო. გარდა ფილმებისა, არაერთი როლი აქვს შესრულებული თეატრის სცენაზეც. იყო სპექტაკლების რეჟისორიც.
გარდაიცვალა 2021 წლის 2 მაისს.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1931 კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები კატეგორია:დაბადებული 20 ივნისი კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
ალესჰაუზენი
ალესჰაუზენი (Alleshausen) — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ბიბერახის რაიონში. თემის ფართობია 11,31 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 478 ადამიანს.
ირივანლი
ირივანლი (Irivanly) — სოფელი აზერბაიჯანში, ბარდის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბარდის რაიონის სოფლები
მთადეკეული
მთადეკეული — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, გორის მუნიციპალიტეტში. შედიოდა საყავრის თემში. მდებარეობს მდინარე თეძმის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1480 მ. აქ ჩამოსახლებული ყოფილან გუდამაყრელები: ბექაურები (XIX ს. შუა ხანებში და 1870 წ.) და წიკლაურები, აგრეთვე ჭართლელები — გიგაურები. ცნობილია, რომ მნიშვნელოვნად დაზიანდა („სრულიად გაფუჭებულია და მოსპობილია“) 1923 წლის ივნისის სტიქიური მოვლენების დროს. მაშინდელი დოკუმენტებიდან ირკვევა, რომ სოფელში ცხოვრობდა 96 სული. 1940 წელს გორის რაიონში არსებული სოფლების სიის მიხედვით, აქ ცხოვრობდა 12 კომლი. მოგვიანებით სოფელი მთლიანად დაიცალა. მის ცენტრში დგას IX საუკუნის წმ. გიორგის ეკლესია.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კონსტანტინე ხუბერიანი
კონსტანტინე ხუბერიანი (დ. 28 მარტი, 1911, თბილისი — გ. უცნობია) — ქართველი მეცნიერი სამშნებლო მექანიკის დარგში, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1958), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1961).
ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის საინჟინრო-სამელიორაციო ინსტიტუტი. 1931 წლიდან მუშაობდა ენერგეტიკისა და ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა საქართველოს სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში. 1959 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის ნაგებობათა თეორიის განყოფილების გამგე. შექმნა ჰიდროტექნიკის ნაგებობათა და კონსტრუქციების გაანგარიშების ახალი ეფექტური მეთოდები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1911 კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი გარდაცვალების თარიღით კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მშენებლები
ლა-მონტანიტა
ლა-მონტანიტა (La Montañita) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, კაკეტის დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22.181 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 484 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კაკეტის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
მურო-დე-აგუასი
მურო-დე-აგუასი (Muro de Aguas) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ლა-რიოხის პროვინციის არნედოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი —31 კმ². მოსახლეობა — 61 კაცი (2020 წ.).
ედერ მილიტანი
ედერ გაბრიელ მილიტანი (Éder Gabriel Militão; დ. 18 იანვარი, 1998) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი. თამაშობს ესპანეთის ლა ლიგის კლუბ მადრიდის „რეალსა“ და ბრაზილიის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში. ძირითადად თამაშობს ცენტრალური მცველის პოზიციაზე. მილიტანს აგრეთვე შეუძლია ითამაშოს მარჯვენა მცველად და საყრდენ ნახევარმცველად.
მურო-დე-აგუასი
სქოლიო
კატეგორია:ლა-რიოხის მუნიციპალიტეტები
ედერ მილიტანი
ტიტულები
რეალ მადრიდი:
ბრაზილია:
სქოლიო
კატეგორია:პორტუს ფეხბურთელები კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები კატეგორია:სან-პაულუს ფეხბურთელები კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 18 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1998 კატეგორია:2019 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
ბაქოს პორტი
მინი|300x300პქ|ბაქოს პორტი ბაქოს საერთაშორისო საზღვაო სავაჭრო პორტი — აზერბაიჯანის საზღვაო სავაჭრო პორტი ბაქოში. კასპიის ზღვის უმსხვილესი პორტი. პორტი მდებარეობს აღმოსავლეთ-დასავლეთისა და ჩრდილოეთ-სამხრეთის სატრანსპორტო დერეფნების კვეთაზე. საპორტო ტერმინალების გავლით სავაჭრო კავშირები გააჩნია კასპიის ზღვის ძირითად პორტებთან, ხოლო ვოლგა-დონისა და ვოლგა-ბალტიის არხებით, შავი ზღვის, ხმელთაშუაზღვის, ბალტიის ზღვის, ჩრდილოეთის ზღვისა და ატლანტის ოკეანის პორტებთან. 2015 წლის განმავლობაში, ბაქოს საერთაშორისო პორტმა 3,1 მილიონი ტონა ტვირთი გადაიტანა.
2015 წლის 18 მარტს პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის განკარგულებით ბაქოს პორტი დახურულ სააქციო საზოგადოებად გადაკეთდა.
ისტორია
კასპიის ნაოსნობა ცნობილია შუასაუკუნეების ადრეული პერიოდიდან, მაგრამ სრულფასოვანმა სავაჭრო ნაოსნობამ დაიწყო განვითარება IX  საუკუნიდან, შირვანშაჰების სახელმწიფოს შექმნიდან. ამავე პერიოდს უკავშირდება შირვანშაჰების სავაჭრო ფლოტის მშენებლობა და ბაქოს საზღვაო პორტის მშენებლობა.
1854 წლის 17 სექტემბერს რუსეთის იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა გამოსცა ბრძანება ბაქოს პორტი გარდაექმნათ სამხედრო-საზღვაო პორტად.
ბაქოს პორტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო XIX საუკუნის 70-80-იან წლებში, როდესაც აზერბაიჯანის ნავთობის მოპოვების ზრდისა და განვითარების შედეგად, ნავთობტვირთებმა საზღვაო ტრანსპორტირება დაიწყო.
რუსეთის იმპერიის დროს თანამედროვე პორტის მშენებლობა დასრულდა და 1902 წელს პორტმა ფუნქციონირება დაიწყო.
1923-1924 წლებში საბჭოთა კავშირის სატვირთო გადაზიდვების საერთო მოცულობის 27,3 % ბაქოს პორტის წილზე მოდიოდა.
მეორე მსოფლიო ომის წლებში პორტმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ფრონტზე ტვირთების გაგზავნის მხრივ. მაგრამ ომის შემდეგ პორტის აღდგენა საჭიროებდა რეკონსტრუქციას, რასაც დიდი დრო მოუნდა. 1963 წელს ბაქოს პორტში ახალი საბორნე ტერმინალი ამოქმედდა. მოგვიანებით, დაიწყო მგზავრთა გადაყვანისთვის ახალი ნავმისადგომების მშენებლობა, რომელიც 1972 წელს დასრულდა.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, 1998 წელს ბაქოში ჩატარდა საერთაშორისო კონფერენცია თემაზე „ისტორიული აბრეშუმის გზა“, რომლის მიზანი იყო ძველი სავაჭრო მარშრუტის განახლება.
პორტის ინფრასტრუქტურა
მარცხნივ|მინი|300x300პქ|ბაქოს პორტი ბაქოს პორტში შედის: მთავარი სატვირთო ტერმინალი, კონტეინერის ტერმინალი, ნავთობ ტერმინალი დუბანდი, საბორნე ტერმინალი, სამგზავრო ტერმინალი.
პორტს შეუძლია წელიწადში 10 მლნ ტონა ტვირთის გადაზიდვა და 9-10 მილიონი ტონა საერთო ტვირთის დამუშავება.
მთავარი სატვირთო ტერმინალი მდებარეობს ბაქოს ცენტრში, შედგება 6 ნავმისადგომისგან, რომელთა საერთო სიგრძე 866 მ. სიღრმე 7 მ-ია. ნავმისადგომები აღჭურვილია ძლიერი პორტალური ამწეებით. საკონტეინერო ტერმინალს წელიწადში 15 ათასი კონტეინერის მიიღება შეუძლია, მათ შორის, 40 - ფუტიანებისაც.
საბორნე ტერმინალი ემსახურება  მიმართულებებს ბაქო - თურქმენბაშის - ბაქო, ბაქო-აქტაი-ბაქო, ბაქო - ირანი - ბაქოს პორტები. ბაქოს ახალი ალიატის პორტის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს 13 საბორნე ტერმინალი.
ბაქოს პორტის ვაჭრობის 35 % დუბანდის ნავთობისა და გაზის ტერმინალით ხორციელდება. ტერმინალს 2 ნავმისადგომია აქვს და აფშერონის ნახევარკუნძულზე უდიდესად ითვლება.
სამგზავრო ტერმინალი შედგება 3 ნავმისადგომისგან, რომლის სიგრძეა 340 მეტრი და განკუთვნილია კასპიის ქვეყნების სამგზავრო გემების მიღებისთვის.
პორტის ფლოტი შედგება 20 გემისგან.
ალიათის ახალი პორტი
ალიათის ახალი პორტი ბაქოდან 70 კმ-ის დაშორებით, ტრასეკას და ჩრდილოეთ-სამხრეთის დერეფნის გადაკვეთაზე მდებარეობს და დასავლეთით (თურქეთი და ევროკავშირი), სამხრეთითა (ირანი და ინდოეთი) და ჩრდილოეთით (რუსეთი) დამაკავშირებელი სატრანსპორტო კვანძის ნაწილია.
სამი საერთაშორისო სარკინიგზო ხაზი, ხორციელდება ალიათის პორტის გავლით:
2007 წელს პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა ბრძანებას საზღვაო კომერციული პორტის ახალი კომპლექსის მშენებლობისთვის. 2010 წლის 3 ნოემბერს პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ახალ პორტს საფუძველი ჩაუყარა. აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის მონაწილეობით 2014 წლის 22 სექტემბერს სოფელ ალიათში ახალი პორტის კომპლექსი გაიხსნა.
ახალი პორტი, რომელიც დედაქალაქიდან 65 კმ-ის მანძილზე მდებარეობს, 400 ჰექტარის ფართობს იკავებდა და ამჟამად შეუძლია მიიღოს 10 მილიონი ტონა ტვირთი და 40 ათასი კონტეინერი, შემდეგ ეტაპზე პორტი შეძლებს 17 მილიონ ტონა ტვირთისა და 150 ათას კონტეინერის მიღებას, ხოლო მშენებლობის დასრულების შემდეგ შეძლებს 25 მილიონი ტონა ტვირთისა და 1 მილიონი კონტეინერების მიღებას წელიწადში. ეს აყალიბებს მას მნიშვნელოვან რგოლად რეგიონში და შეცვლის სატრანსპორტო სქემას.
ბაქოს ცენტრში მდებარე ძველი პორტის ადგილმდებარეობის გამო და დედაქალაქში გზების დატვირთულობის გამო, პორტიდან ტვირთის გადაზიდვა საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში ხდებოდა. სოფელ ალიათში ახალი საერთაშორისო ნავსადგურის მშენებლობის შემდეგ, ეს საკითხი მოგვარდება, რადგან ის იქნება განლაგებული საქართველოსკენ მიმავალ გზაზე. ალიათის პორტი მდებარეობს ორი მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო დერეფნის გზაჯვარედინზე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, ყაზახეთიდან ევროპამდე და ჩრდილოეთიდან სამხრეთამდე რუსეთიდან ირანში.
2016 წლის 17 მარტს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებას სპეციალური ეკონომიკური ზონის შექმნის თაობაზე, რომელიც იქნებოდა თავისუფალი ვაჭრობის ზონის ტიპის, ალიათის სოფელ გარადაღის რაიონში, მათ შორის ახალი ბაქოს საერთაშორისო საზღვაო პორტის ტერიტორიაზე.
2018 წლის 9 იანვარს ბაქოს საერთაშორისო საზღვაო სავაჭრო პორტის კომპლექსში RO-RO ტერმინალი გაიხსნა. აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა მონაწილეობა მიიღო გახსნაში და გაეცნო კომპლექსში შესრულებულ სამუშაოებს.
2018 წლის 14 მაისს გაიხსნა ბაქოს საერთაშორისო საზღვაო სავაჭრო პორტის ახალი კომპლექსი, სადაც პრეზიდენტმა მიიღო მონაწილეობა და გაეცნო პირობებს. აქ აშენებულია პორტის საოპერაციო შენობა, სატვირთო საწყობები და ნაკვეთები, საზღვრის გადაკვეთისა და საბაჟო პუნქტი და სხვა შენობები. პორტი იღებს ელექტროენერგიას ორი წყაროდან - ალიათის ელექტრო ქვესადგურიდან და სანგაჩალის მოდულური ელექტროსადგურიდან. ახალი პორტის კომპლექსის გენერალური გეგმა და დიზაინი ჰოლანდიურ კომპანიას Royal Haskoning- ს ეკუთვნის; სამშენებლო სამუშაოები განახორციელა ადგილობრივმა კომპანიამ Evrascon-მა.
მწვანე პორტი
პორტის ჩრდილო-დასავლეთით, სანაპიროზე იგეგმება სპეციალური მწვანე ზონების შექმნა, რომელიც მიზნად ისახავს ნიადაგის გამდიდრებასა და ადგილობრივი მიკროკლიმატის მოდერაციას.
პროგრამა მოიცავს სამ ძირითად კომპონენტს: გარემოსდაცვითი დაგეგმვა და სტრატეგია, დაბალი ნახშირბადის საქმიანობის ხელშეწყობა, ეროვნული ეკოლოგიის პოლიტიკა და რეპლიკაცია.
თავისუფალი ვაჭრობის ზონა
2016 წლის 17 მარტს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებას სპეციალური ეკონომიკური ზონის შექმნის თაობაზე, რომელიც იქნებოდა თავისუფალი ვაჭრობის ზონის  ტიპის, ალიათის სოფელ გარადაღის რაიონში, მათ შორის ახალი ბაქოს საერთაშორისო საზღვაო პორტის ტერიტორიაზე. 2016 წლის 7 სექტემბერს ბაქოს პორტმა ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას DP World- თან, რათა უზრუნველყოს საკონსულტაციო მომსახურება თავისუფალი ვაჭრობის ზონის შექმნისთვის.
თავისუფალი სავაჭრო ზონა მდებარეობს 100 ჰექტარზე. მისი მიზანია ბაქოს პორტის ცენტრალური ევრაზიის მთავარ ლოჯისტიკურ ცენტრად გადაქცევა. თავისუფალი სავაჭრო სივრცე მოიცავს რამდენიმე კომპონენტს, როგორიცაა სატვირთო მანქანების პარკინგი, საერთაშორისო და ადგილობრივი ლოგისტიკური ცენტრები და სხვა.
საერთაშორისო თანამშრომლობა
24-25 მაისი 2016 წელს დახურული სააქციო საზოგადოების (დსს) ფარგლებში ევროკავშირის TAIEX-ის პროგრამის სემინარი გაიმართა, რომლის მიზანი იყო, რომ შეისწავლოს გამოცდილება ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების საპორტო ოპერაციების მართვის სფეროში. სემინარის ფარგლებში ჩატარდა ტრენინგები შემდეგ თემებზე: „ზღვის პორტები და მათი ფუნქცია 21-ე საუკუნეში“, „საზღვაო პორტების როლი  საერთაშორისო ვაჭრობასა და ტრანსპორტში“, „პორტების ფორმირება კონკურენტუნარიან საწარმოდ“, „ლიდერობა და ინოვაცია საშუალო და პატარა პორტებში“, „პორტისა და მენეჯმენტის სტრუქტურის ალტერნატიული ხელმძღვანელობა“. ტრენინგები ჩატარდა იტალიიდან, ნიდერლანდებიდან, რუმინეთიდან, ბელგიიდან მოწვეული სპეციალისტების მიერ.
2016 წლის 8 დეკემბერს, დსს-მ ხელი მოაწერა ურთიერთგაგების მემორანდუმს, კერძო სექტორის განვითარების ისლამურ კორპორაციასთან.
რესურსები ინტერნეტში
Port of Baku - ოფიციალური ვებ-გვერდი
სქოლიო
კატეგორია:კომპანიები დაარსებული 1902 წელს კატეგორია:ბაქოს ტრანსპორტი კატეგორია:ტრანსპორტი აზერბაიჯანში კატეგორია:კასპიის ზღვის ნავსადგურები
Vir2L Studios
ისტორია
პიტ ჰაინსთან ინტერვიუზე დაყრდნობით Vir2L Studios შეიძინა ZeniMax-მა მას შემდეგ, რაც იყიდა Bethesda Softworks 1999 წელს. კომპანია 2010 წლის შემდეგ აღარ ფუნქციონირებს.
სქოლიო
კატეგორია:ZeniMax Media კატეგორია:ვიდეო თამაშების მწარმოებელი კომპანიები კატეგორია:გაუქმებული ვიდეო თამაშების კომპანიები კატეგორია:ვიდეო თამაშების კომპანიები ამერიკის შეერთებულ შტატებში კატეგორია:1999 წელს დაარსებული კომპანიები კატეგორია:1999 წელს დაარსებული ვიდეო თამაშების კომპანიები
ილჰან ომარი
ილჰან აბდულაჰი ომარი (Ilhan Abdullahi Omar; დ. 4 ოქტომბერი, 1981, მოგადიშო, სომალი) — ამერიკელი სომალელი პოლიტიკოსი მინესოტიდან. 2016 წელს, ომარი აირჩიეს მინესოტის წარმოამდგენელთა პალატის წევრად, დემოკრატიულ-ფერმერ-ლეიბორისტული პარტიის რიგებიდან. ამით ის პირველი ამერიკელი სომალელი გახდა, რომელიც შეერთებული შტატების საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.
2019 წლის 3 იანვარს, ომარი აშშ-ის კონგრესის პირველი ამერიკელი სომალელი წევრი გახდა. წარმოადგენს მინესოტის მე-5 საარჩევნო ოლქს, რაც მოიცავს მინეაპოლისს, ედინას, რიჩფილდს, ოქროს ველსა და სხვა გარეუბნებს. დემოკრატიული პარტიის სხვა წევრთან, რაშიდა ტლაიბთან ერთად, რომელიც მიჩიგანის მე-13 საარჩევნო ოლქს წარმოადგენს, ომარი კონგრესში პირველად არჩეული ორი მუსლიმი ქალბატონიდან ერთ-ერთია. ომარი ასევე კონგრესში არჩეული პირველი ამერიკელი სომალელია და პირველი ფერადკანიანი ქალია, რომელიც აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატაში შევიდა მინესოტიდან.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
ომანის კულტურა
ომანის კულტურა — ისლამის რელიგიით გაჟღენთილი კულტურა ომანის ტერიტორიაზე. ომანმა შეიმუშავა ისლამის საკუთარი ქვეჯგუფი, რომელიც ცნობილია როგორც აბადიზმი, თუმცა ისლამის სხვა მიმართულებები, როგორიცაა სუნიზმი და შიიზმი, ასევე გამოიყენება. ამის გათვალისწინებით, ისლამური მარხვის თვე, რამადანი და სხვა ისლამური დღესასწაულები ძალიან მნიშვნელოვანი მოვლენაა ომანის კულტურაში. ომანს ყველაზე მრავალფეროვანი კულტურა აქვს ყურის თანამშრომლობის საბჭოში.
ჩაცმულობა
მინი| ომანის მაცხოვრებლები, ნიზვა. მამაკაცისთვის ნაციონალური სამოსია ტერფის სიგრძემდე, გრძელი მკლავების გარეშე შეკერილი ტანსაცმელი, რომელსაც დიშდაშა ეწოდება. ჩვეულებრივ, ტანსაცმელი თეთრია, თუმცა ზოგჯერ სხვა ფერიც შეიძლება იყოს: ყავისფერი, იასამნისფერი და შავი. არსებობს უამრავი აქსესუარი, რომლებსაც მამაკაცები ატარებენ, მაგალითად, მუზარი ( თავსაბურავი ) და ასსა (ლერწამი ან ჯოხი გამოიყენება ძირითადად ფორმალური შემთხვევებისთვის) და ხანჯარი. ხანჯარი არის საზეიმო, მოღუნული ხანჯალი, რომელსაც ატარებენ ოფიციალურ შემთხვევებში. მას ხშირად აღწერენ, როგორც „მამაკაცის ელეგანტურობის მნიშვნელოვან სიმბოლოს“. უფრო შეძლებული ფენის კაცები ატარებენ თეთრი ფერის პერანგებს.
ომანელი ქალების ნაციონალურ სამოსში შედის შარვალი ( სირვალი ) და თავსაფარი ( ლიჰაფი ). ჩვეულებრივ, გამოყენებული მასალები ძალიან ფერადი, მკვეთრი ფერებია. ტრადიციულად, ომანელი ქალები ერთგვარ ხის პლატფორმის ფეხსაცმელს ატარებდნენ, მაგრამ დღეს უმეტესობას სანდლის ტარება ურჩევნია. ტანსაცმლის ჭრა განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში, ისევე როგორც ფერი, ნაქარგები და მასალები. ქალები სახეს და ხელებს ლურჯი ფერით იხატავენ, ატარებენ სამაჯურებს ხელებსა და ფეხებზე, ყურებსა და ცხვირზე - საყურეს. ქალები თავიანთ სამოსს ოქროს სამკაულებით და კოსმეტიკური საშუალებებით ავსებენ, ან ბრენდულ, ან ტრადიციულად დამზადებული ნივთებს არჩევენ. საზოგადოებაში ყოფნისას, ქალაქებში ქალების უმეტესობას აცვია აბაია, მოკრძალებული შავი კაბა ან მოსასხამი ტანსაცმელზე და ჰიჯაბი, ტიპური მუსლიმური თმის საფარი.
დაუ
როგორც მეზღვაური ერი, ომანის მნიშვნელოვანი სიმბოლოა დაუ. ამ მცურავ გემებს საუკუნეების განმავლობაში იყენებდნენ არაბეთის ნახევარკუნძულის, ინდოეთისა და აღმოსავლეთ აფრიკის გასწვრივ ვაჭრობის მიზნით. სინამდვილეში, დაუს ადრეული გამოყენება ომანის ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ  VIII საუკუნეში შეინიშნებოდა, ჩინეთში ჩასვლისას. თანამედროვე გამოყენებისას, დაუ ფუნქციონირებს ვაჭრობის, ტურიზმისა და თევზაობის მიზნით და მათი ნახვა ომანის სანაპირო ზოლის გასწვრივ არის შესაძლებელი. დიდი ფლოტის მთავარი ნავსადგურები, მაგალითად სური, ინარჩუნებს დაუს სამშენებლო ფართო ინდუსტრიას.
სამზარეულო
ომანის სამზარეულო ზოგადად ძალიან მარტივია. კერძები ძირითადად შედგება მრავალი სანელებლისა და მარინადისგან, რომელიც ჩვეულებრივ მზადდება ქათმის, თევზისა და ბატკნისგან. აზიის მრავალი სხვა ქვეყნისგან განსხვავებით, ომანის სამზარეულო არ არის ცხარე და განსხვავდება რეგიონის სხვა ქვეყნებისგან. ჩვეულებრივ, ყოველდღიურ კერძებს აქვს ისეთი კომპონენტები, როგორიცაა ბრინჯი, მრავალფეროვანი სუპები, სალათი, კარრი და ახალი ბოსტნეული. დესერტად, ბევრ ომანელს აქვს ერთგვარი ტკბილეული, რომელსაც უწოდებენ ომანის ჰალვას. ყავა ილთან ერთად ძალიან პოპულარულია და რჩება სტუმართმოყვარეობის სიმბოლოდ. სხვა პოპულარულ სასმელებს მიეკუთვნება ჩაი, ლაბანი (ერთგვარი მარილიანი რძე ), იოგურტის სასმელები და გამაგრილებელი სასმელები, როგორიცაა მთის ნამი.
სადღესასწაულო შემთხვევებისთვის სპეციალური კერძები მზადდება, განსაკუთრებით ისლამური ტრადიციისთვის. სადღესასწაულო სუფრის მთავარი კერძია შემწვარი ცხვარი ან ფლავი ცხვართან ერთად. ომანელებისათვის (სხვა არაბული ქვეყნებისაგან განსხვავებით) ყველაზე გემრიელ კერძად აფთრის ხორცი ითვლება. აკრძალვის დროს კატეგორიულად არ მიირთმევენ კვერცხს და ფრინველის ხორცს.კერძების ასორტიმენტი ძალიან მრავალფეროვანია და გარკვეული კერძები მხოლოდ რამადანის პერიოდში მზადდება.
ლიტერატურა
Roche, T. & Roche, E. (2012). Interwoven: Women’s dress practices and identity on the Arabian Peninsula. International Journal of Interdisciplinary Social Sciences, 6(10), pp. 133-144.
Roche, T., Roche, E. & Al-Saidi, A. (2014). The dialogic fashioning of women’s dress in the Sultanate of Oman. Journal of Arabian studies: Arabia, the Gulf, and the Red Sea. 4.1(June) pp. 38-51. https://dx.doi.org/10.1080/21534764.2014.918373
კატეგორია:დასავლეთ აზიის კულტურა