cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ინდონეზიის დემოგრაფია
ენები
ინდონეზიაში ენები 9 კატეგორიად იყოფა: სახელმწიფო ენა, ადგილობრივი გამოყენების აბორიგენული ენები, რეგიონული ლინგვა-ფრანკა, უცხო და დამატებითი ენები, კულტურული მემკვიდრეობის ენები, ენები რელიგიურ დომენში, ინგლისური, როგორც ლინგვა-ფრანკა და ჟესტების ენა. ყველაზე მეტი ადამიანი იავურ და სუნდურ ენაზე საუბრობს. დასავლეთ ახალ გვინეაში 270 ადგილობრივ ენაზე საუბრობენ. ინდონეზიაში საუბრობენ ჩინური ენის ჩინურ დიალექტებზეც.
სტატისტიკა
ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს World Factbook-ის მიხედვით მოსახლეობის ასაკობრივი სტრუქტურა შემდეგია: 0-14 წლის ასაკობრივი ჯგუფი - 23.33%, 15-65 წლის ასაკობრივი ჯგუფი - 70.72%, 65+ წლის ასაკობრივი ჯგუფი - 5.95% (2020 წლის აღწერის მიხედვით). 2020 წლისთვის მედიანური ასაკი 31.1 წელს უდრის: ქალებისთვის - 31.8 წელია, ხოლო მამაკაცებისთვის - 30.5%.
2022 წელს შობადობის დონე 15.32‰, ხოლო მოკვდაობის დონე 6.75‰-ია. ამავე წელს მოსახლეობის რაოდენობის ზრდის მაჩვენებელი 0.79% იყო. ურბანული მოსახლეობის წილი 57.9%-ია.
2011 წლის მონაცემებით ინდონეზიის 15 წლის და უფროსი ასაკის მოსახლეობის 92.81%-მა იცოდა წერა-კითხვა: მამაკაცების 95.5%-მა, ხოლო ქალების 90.4%-მა. საჯარო სკოლებში განათლების მიღება უფასოა. 12 კლასის გავლა სავარდებულოა.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის დემოგრაფია
ჯენტლმენთა კლუბი
ჯენტლმენთა კლუბი (gentlemen's club) — წევრებისთვის ექსკლუზიური კლუბი განკუთვნილი თავდაპირველად მხოლოდ ინგლისის მაღალი საზოგადოების მამაკაცთათვის. ამჟამად, ეს კლუბები უფრო ღიაა და ლიბერალურია წევრების სქესისა და სოციალური სტატუსის მიმართ. ასევე ამგვარი, საკმაოდ გავლენიანი, კლუბები არსებობს დიდი ბრიტანეთის საზღვრებს გარეთაც.
იაპონიაში და აშშ-ში ტერმინი „ჯენტლმენთა კლუბი“ ხშირად გამოიყენება, როგორც ევფემიზმი სტრიპ-კლუბისთვის. ეს მიმართულება საკმაოდ გავრცელდა ბრიტანეთშიც და ისეთი გავრცელებული სტრიპ-კლუბების ქსელები, როგორიცაა სტრინგფელოუს და სპირმინტ რაინოც კი ამ ტერმინს ამ განსაზღვრებით იყენებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:კლუბები და საზოგადოებები კატეგორია:კერძო კლუბები *
ბლო
ბლო — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ხევსურეთის თემი ).
გადმოცემით ბლოელ გიგაურთა წინაპარი „გიგა“, არდოტელ ზვიადაურთა წინაპარი „ზვიადი“, მუქოელ წოწკოლაურთა წინაპარი „წოწკურა“ და ჭიმღელი თეთრაულთა წინაპარი „თეთრა“ ძმები ყოფილან. მათი პირვანდელი საცხოვრებელი ადგილი სოფელი ბლო იყო.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მამბერი
მამბერი — ქართულ მითოლოგიაში მგლების მბრძანებელი. თაყვანს სცემდნენ სვანები და დასავლეთ საქართველოს სხვა მთიელები. როდესაც მამბერი კმაყოფილი იყო ადამიანებით, იგი მგლებს პირს უკრავდა, ხოლო განრისხების ჟამს, პირიქით, საქონელზე მიუშვებდა ხოლმე მათ.
ბოსფორი
ბოსფორის სრუტეში, რომელიც სხვადასხვა მარილიანობის ზღვებს აერთებს, ორმაგი დინება წარმოიქმნება: ზედა ფენებში — შავი ზღვიდან მარმარილოს ზღვისკენ, ქვედა ფენებში — მარმარილოს ზღვიდან შავი ზღვისკენ. ამის შედეგად შავი ზღვა წელიწადში 175 კმ³ ხმელთაშუა ზღვის მლაშე წყალს იღებს, ხოლო აზოვის ზღვა ყოველწლიურად შავ ზღვას 66 კმ³ დაბალი მარილიანობის წყალს აძლევს.
Born This Way (ფონდი)
Born This Way — ამერიკის შეერთებული შტატების არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომლის მიზანია ყურადღება გაამახვილოს ახალგაზრდების წინსვლაზე და ისეთ საკითხებზე როგორიცაა პროფესიული განვითარება, კარიერული განვითარება, სწავლა განათლება და დაშინება (შანტაჟი) სკოლებში. ფონდი დაარსებულია ამერიკელი პოპ-მომღერალ ლედი გაგას მიერ, რომელიც ჩამოყალიბდა 2011 წელს. სახელწოდება მომდინარეობს ლედი გაგას ალბომიდან Born This Way.
ბოსფორი
სრუტის ნაპირები მჭიდროდ დასახლებულია, მასზე მდებარეობს ქალაქი სტამბოლი (11 მილიონზე მეტი მცხოვრები).
ბოსფორს ორი ხიდი ჰკვეთს. პირველი Bogazici (ბორფორი I) სიგრძით 1074 მეტრია და 1973 წელს დასრულდა. მეორე Fatih Sultan Mehmet (ბორფორი II) 1090 მეტრია და 1988 წელს დასრულდა პირველი ხიდიდან დაახ. 5 კმ-ში ჩრდილოეთით. მესამე ხიდი გეგმაშია, თუმცა მისი მომავალი ადგილმდებარეობა საიდუმლოდაა შენახული მიწის ფასების ესკალაციის ასარიდებლად.
სქოლიო
კატეგორია:სტამბოლი კატეგორია:ხმელთაშუა ზღვის სრუტეები
Born This Way (ფონდი)
ისტორია
"თუ თქვენ გაქვთ რევოლუციური პოტენციალი, უნდა გამოვიყენოთ რომ შევქმნათ უკეთესი მსოფლიო რადგან თქვენ იცხოპვროთ უკეთესად. ყველა თქვენთაგანის გავლენა მოახდენს ტრანსფორმაციას კულტურული ცხოვრების. მიზანი ჩვენი ფონდის არის დამარცხება სიძულვილის და სისასტკის. მინდა ყველას გადავუხადო მადლობა ვინაც მცირედი წვლილი შეიტანა ამ ფონდის დაარსებაში"
პარტნიორები
ფონდი Born This Way აქტიურად თანამშრომლობს ჰარვარდის უნივერსიტეტი Berkman Center-თან, MacArthur Foundation-თან და The California Endowment-თან.
სქოლიო
კატეგორია:ლედი გაგა კატეგორია:აშშ-ის ფონდები
თოღანალი
თოღანალი (Toğanalı) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —   	 989  კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიგოლის რაიონის სოფლები
პეტროვსკოე
პეტროვსკოე — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (ოდიშის თემი), აფხაზეთის მთისწინეთზე, მდინარე კელასურის ხეობაში. ზღვის დონიდან 700 მ, სოხუმიდან 20 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
სქოლიო
კატეგორია:ოდიშის თემის სოფლები (სოხუმის მუნიციპალიტეტი)
თოიდერიხ I
თოიდერიხ I, თეუდორიხ I (Theuderich I.; Thierry Ier; დ. 486 — გ. 534) — ფრანკების მეფე მეროვინგების დინასტიიდან. 511 წლიდან რეიმსის მეფე. ხლოდვიგ I-ს ვაჟი.
თოიდერიხის მთავარი ბიოგრაფია გრიგოლ ტურელი, ფრედეგარი და ფრანკთა ისტორიის წიგნის ანონიმი ავტორი. არც ერთი ბიოგრაფი არ მოიხსენიებს მისი დედის სახელწოდებას, სავარაუდოდ ის უნდა ყოფილიყო მოსამსახურე ან რომელიმე ფრანკი მეფის ასული, რომელიც ეკლესიამ არ აღიარა კანონიერად და ამიტომაც არ იხსენიებენ მატიანეებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანკთა მეფეები კატეგორია:მეროვინგები კატეგორია:დაბადებული 486 კატეგორია:გარდაცვლილი 534
ხათუნა ლაგაზიძე
ხათუნა ლაგაზიძე (დ. 24 თებერვალი, 1972, თბილისი) — ქართველი პოლიტოლოგი.
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიისა და სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტები და ასპირანტურა, ასევე შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობის ფაკულტეტი.
გავლილი აქვს გარმიშ-ჰარტენკირხენის (გერმანია) ჯორჯ მარშალის სახელობის ევროპის უსაფრთხოების ცენტრის „ოცდამეერთე საუკუნის ლიდერთა“ კურსი საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და სტრატეგიული მართვის განხრით.1996-2001 წლებში სხვადასხვა დროს პოლიტიკურ მიმომხილველად მუშაობდა გაზეთებში: ჯორჯიან ტაიმსი, 7 დღე, კავკასიონი.
მუშაობდა საქართველოს პრეზიდენტის წამყვან სახელმწიფო მრჩევლად სახელმწიფო უშიშროების საბჭოს ანალიტიკურ დეპარტამენტში. გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტში ალმა-მატერში ასწავლიდა სახელმწიფო მართვის თეორიისა და სისტემების კურსს.
ავტორია სახელმძღვანელოსი „სახელმწიფო მართვის თეორიის საფუძვლები“. ასწავლის სახელმწიფო მართვის სისტემებსა და პოლიტოლოგიას ბადრი პატარკაციშვილის სახელობის მედიის უმაღლეს სკოლაში.
მანუს ეროვნული პარკი
მანუს ეროვნული პარკი (Parque Nacional del Manú) — ეროვნული პარკი მადრე-დე-დიოსისა და კუსკოს რეგიონების ტერიტორიაზე, სამხრეთ–აღმოსავლეთ პერუში. შეიქმნა 1973 წლის 29 მაისს. იგი ყველაზე დიდი ეროვნული პარკია პერუში, ფართობი 15,328 კმ². 1987 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს ეროვნული პარკები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პერუში კატეგორია:მადრე-დე-დიოსის რეგიონის გეოგრაფია კატეგორია:მადრე-დე-დიოსის რეგიონის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:პერუს ბიოსფერული ნაკრძალები კატეგორია:1973 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები კატეგორია:კუსკოს რეგიონის გეოგრაფია კატეგორია:კუსკოს რეგიონის ღირსშესანიშნაობები
ნაჯაჰ ალ-ატარი
ნაჯაჰ ალ-ატარი (არაბ. نجاح العطار‎, დ. 1933) — სირიელი პოლიტიკოსი, სახელმწიფო მოღვაწე, პირველი ქალი პოლიტიკოსი სირიაში, რომელიც  მინისტრი გახდა (დიდი ხნის განმავლობაში იყო კულტურის მინისტრი), პირველი ქალი არაბულ სამყაროში, რომელმაც  ვიცე-პრეზიდენტის
პოსტი დაიკავა.
ადრეული წლები
ნაჯაჰ ალ-ატარი დაიბადა და გაიზარდა დამასკოში, ნაციონალისტური მოძრაობის აქტიური მხარდამჭერ, 1925-1927 წლების სირიის აჯანყების მონაწილე სირიელ არისტოკრატთა ოჯახში. 1954 წელს დაამთავრა დამასკოს უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, მომდევნო ორი წლის განმავლობაში სწავლობდა პედაგოგიკასა და ისლამოლოგიას.  შემდეგ სწავლა განაგრძო ედინბურგის უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო დოქტორის ხარისხი არაბულ ლიტერატურაში. შემდეგდაბრუნდა დამასკოში და 1960 წელს დაიწყო მუშაობა სკოლის მასწავლებლად. აღსანიშნავია, რომ ნაჯაჰ ალ-ატარის ძმა —  ისამ ალ-ატარი —  დიდი ხნის განმავლობაში (დაახლოებით 30 წელი) ხელმძღვანელობდა მუსლიმთა საძმოს სირიის შტოს. ახლა ის ემიგრაციაშია,  ცხოვრობს გერმანიაში.
კარიერა
1969 წელს ნაჯაჰ ალ-ატარი დაინიშნა კულტურის სამინისტროს ლიტერატურული თარგმანის განყოფილების უფროსად, ხოლო ოთხი წლის შემდეგ პრეზიდენტმა ჰაფეზ ალ-ასადმა იგი  დანიშნა  კულტურის მინისტრად. ნაჯაჰ ალ-ატარი გახდა პირველი სირიელი ქალი, რომელიც დაინიშნა მინისტრად. იგი 24 წლის განმავლობაში ინარჩუნებდა  სირიის კულტურის მინისტრის პოსტს ოთხი პრემიერ-მინისტრის დროს. იგი  მხოლოდ 2000 წელს გაათავისუფლა ახალმა პრემიერ-მინისტრმა მუჰამედ მუსტაფა მერომ.
2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტების შემდეგ, სირიის ახალმა პრეზიდენტმა ბაშარ ალ-ასადმა  ნაჯაჰ  ალ-ატარი დანიშნა ცივილიზაციათა დიალოგის ცენტრის დირექტორად. ეს გახლავთ  აკადემიური ორგანიზაცია, რომლის ძირითადი საქმიანობაა კვლევის, დებატების და ორგანიზება. აქვეყნებს სტატიებს გლობალურ პოლიტიკაზე 11 სექტემბრის შემდგომ მსოფლიოში. 2003-2010 წლებში იყო სირიის ერთ-ერთი უძველესი კერძო უნივერსიტეტის,  ქალამუნის უნივერსიტეტის გამგეობის წევრი. ის ასევე არის სირიის ვირტუალური უნივერსიტეტის სამეურვეო საბჭოს წევრი  —  პირველი პროექტი სირიაში, რომელიც უზრუნველყოფს ონლაინ განათლებას.
2006 წელს ნაჯაჰ ალ-ატარი დაინიშნა სირიის მეორე ვიცე-პრეზიდენტად კულტურის საკითხებში. იგი  გახდა პირველი ქალი არაბულ სამყაროში, რომელიც დაინიშნა ასეთ პოსტზე.
ნაჯაჰ ალ-ატარი არის არაბ მწერალთა კავშირის პრეზიდიუმის, ასევე ლიტერატურათმცოდნე კრიტიკოსთა ასოციაციის წევრი. ის არის არაერთი წიგნის ავტორი, მათ შორის, ცნობილ სირიელ მწერალ ჰანა მინასთან თანაავტორობით.
პოლიტიკური განწყობა
მიუხედავად იმისა, რომ ატარი გახლავთ ვიცე-პრეზიდენტი და დიდი ხნის განმავლობაში  მინისტრის პოსტს იკავებდა იმ ქვეყანაში, რომელსაც ძირითადად აკონტროლებს სეკულარული   ბაასის  პარტია, მისი ძმა ისამ ალ-ატარი სირიის მუსლიმთა საძმოს დამასკოს ფრაქციის ლიდერია და 1970-იანი წლებიდან   ცხოვრობს გადასახლებაში აახენში ( დასავლეთ გერმანია), ვინაიდან  სხვადასხვა ისლამისტურ პოლიტიკური მოძრაობა იდევნებოდა მთავრობის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1933 კატეგორია:სირიელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:სირიის ვიცე-პრეზიდენტები კატეგორია:სირიის კულტურის მინისტრები კატეგორია:სირიის ქალი მინისტრები
დოს-დე-აბრილის დეპარტამენტი
დოს-დე-აბრილის დეპარტამენტი (Departamento Dos de Abril) — დეპარტამენტი არგენტინაში, ჩაკოს პროვინციაში.
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 7 435 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 594 კმ²-ია.
დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ერმესო-კამპო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩაკოს პროვინციის დეპარტამენტები
ლეონიდ კანევსკი
ლეონიდ კანევსკი (Каневский, Леонид Семёнович; დ. 2 მაისი 1939, კიევი, უკრაინა) — საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი. ტელეწამყვანი. რსფსრ სახალხო არტისტი. დაჯილდოებულია მეგობრობის ორდენით.
ლეონიდ კანევსკი დაიბადა უკრაინის დედაქალაქ კიევში. 17 წლის ასაკში საცხოვრებლად მოსკოვში გადავიდა, სადაც ჩააბარა თეატრალურ ინსტიტუტში. 1961 წელს როლებს ასრულებდა მოსკოვის თეატრში, სადაც მისი ხელმძღვანელი იყო რეჟისორი ანატოლი ეფროსი. სახელი მოიხვეჭა სერიალ „გამოძიებას აწარმოებენ სპეციალისტები“ შესრულებული როლით.
1991 წელს ისრაელში იყო რეპატრიაცირებული, სადაც ერთ-ერთ რეჟისორთან ერთად თელ-ავივში ჩამოაყალიბა დრამატული თეატრი სახელწოდებით „გეშერი“. 2006 წლის იანვრიდან ლეონიდ კანევსკის მიჰყავს დოკუმენტური სერიალი – „გამოძიებას აწარმოებდნენ“. პარალელურად კანევსკი თამაშობს გეშერის თეატრშიც. 2009 წელს ითამაშა სერიალში „სემინი“.
კარიერის განმავლობაში კანევსკიმ კინოში შეასრულა 40-მდე როლი. მრავალი როლი აქვს შესრულებული ასევე თეატრალურ სპექტაკლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:XX საუკუნის რუსი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ებრაელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1939 კატეგორია:დაბადებული 2 მაისი კატეგორია:XXI საუკუნის რუსი მამაკაცი მსახიობები
თურღაი
თურღაი (Торғай) — მდინარე ყაზახეთში, კოსტანაისა და აქტობეს ოლქებში. სიგრძე 825 კმ, აუზის ფართობი 157 ათასი კმ². წარმოიქმნება მდინარეების ჟალდამისა და ყარათურღაის შეერთების შედეგად, ისინი სათავეს იღებენ ყაზახეთის წვრილგორაკების დასავლეთ ნაწილში. თურღაი ქვემოთში გაივლის თურღაის ხეობას და იკარგება შალყართენგიზის გაუდინარ ღრმულში. ძირითადად საზრდოობს თოვლის წყლით. ზაფხულში ქვემო დინებაში წყალი მლაშდება. იყინება ნოემბერში, ყინულძვრა აპრილში იცის.
სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის მდინარეები
SN 2006gy
thumb|300px|ზეახალი ვარსკვლავი და მშობლიური გალაქტიკის ბირთვი რენტგენის შუქში ჩანდრას ობსერვატორიიდან. SN 2006gy — განსაკუთრებით მძლავრი ზეახალი ვარსკვლავი, ზოგჯერ მოხსენიებული როგორც ჰიპერახალი ან კვარკული ახალი ვარსკვლავი, რომელიც 2006 წლის 18 სექტემბერს იქნა აღმოჩენილი. პირველი დამკვირვებლები იყვნენ რ. კუიმბი და პ. მონდოლი, შემდეგ კი — ასტრონომთა რამდენიმე ჯგუფი ჩანდრას, ლიკისა და კეკის ობსერვატორიებიდან. 2007 წლის 7 მაისს ნასამ და რამდენიმე ასტრონომმა ამ ზეახალი ვარსკვლავის პირველი დეტალური ანალიზი გამოაქვეყნეს, უწოდეს რა მას „ოდესმე დაფიქსირებული ყველაზე კაშკაშა ციური აფეთქება“. 2007 წლის ოქტომბერში კუიმბიმ გამოაცხადა, რომ SN 2005ap ზეახალმა ვარსკვლავმა SN 2006gy-ის რეკორდი, ოდესმე დაფიქსირებული ყველაზე კაშკაშა ზეახალი ვარსკვლავი, ჩამოართვა. ჟურნალმა ტაიმმა SN 2006gy-ის აღმოჩენას მესამე ადგილი არგუნა სიაში „2007 წლის ათი უდიდესი მეცნიერული აღმოჩენა“.
სქოლიო
კატეგორია:ზეახალი ვარსკვლავები კატეგორია:პერსევსის თანავარსკვლავედი
იაკობ
საკუთარი სახელი იაკობ შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ავინურმეს მუნიციპალიტეტი
ავინურმეს მუნიციპალიტეტი (Avinurme vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, იდა-ვირუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იდა-ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
გეორგ ზიმონ ომი
ბიოგრაფია
მეცნიერების ისტორიაში შევიდა, როგორც ავტორი ელექტრული წრედის ძირითადი კანონისა, რომელმაც ერთმანეთთან დააკავშირა წრედის ელექტრომამოძრავებელი ძალა და დენის ძალა. ამპერი თავის ნაშრომებში ახლოს იყო ამ კანონის აღმოჩენასთან, მაგრამ ვერ შეძლო მისი ფორმულირება. ომმა თავისი კანონი, რომელმაც შემდგომ მისი სახელი მიიღო, 1827 წელს წარმოადგინა მათემეტიკური ფორმულის სახით: I =U / R დენის ძალა I წრედის უბანზე პირდაპირპროპორციულია ამ უბნის ბოლოებზე არსებული ძაბვისა U და უკუპროპორციულია მისი წინაღობისა R.
გამტარის წინაღობის დამოკიდებულება მის ზომებსა და ნივთიერების გვარობაზე პირველად ექსპერიმენტულად შეისწავლა გეორგ ომმა. დენის წყაროდ ომმა გამოიყენა თავის გამოკვლევებში თერმოწყვილი – თერმოელემენტი, რომელიც ორი გამტარისაგან შედგებოდა: სპილენძისა და ბისმუტისგან. მათი შეხების ადგილებიდან ერთი ადუღებულ წყალში ჩაუშვა, მეორე – ყინულში. ასეთი ელემენტი მუდმივ და თანაბარ დენს აძლევდა. ეს ელემენტი ჩართო წრედში და გამოიკვლია დენის გავლა, როგორც სხვადასხვა განივკვეთისა და სიგრძის ამავე გამტარებში, ისე სხვა მეტალების გამტარებშიც. მან დაადგინა, რომ წინაღობა პირდაპირპროპორციულია სადენის სიგრძისა, უკუპროპორციულია მისი განივკვეთის ფართობისა და დამოკიდებულია ნივთიერების გვარობაზე: R = q. l / s, სადაც q ნივთიერების კუთრი წინაღობაა, l გამტარის სიგრძე, ხოლო s განივკვეთის ფართობი.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები კატეგორია:დაბადებული 15 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1789 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1854
მაცილი
მაცილი — ქართულ მითოლოგიაში ბოროტი სულები საიქიოდან. აშინებენ მგზავრებს და მონადირეებს, ააცდენენ მათ სწორი გზიდან, კლავენ ბავშვებს, აჯადოებენ ადამიანებს და საქონელს. მაცილებს მოსდევს კოპალა, რომელიც მათ კეტით და მშვილდ-ისრით კლავს. მაცილთა დედა ზოგჯერ დევების დედად მოიხსენიება; მას ეძღვნება სალოცავი სოფელ როშკაში, სადაც ქალები მსხვერპლად სწირავენ ცხოველებს.
დაღვერილა
დაღვერილა — მთა საქართველოში, საჩხერის მუნიციპალიტეტში, რაჭის ქედზე, მდინარე თედელეთისწყლის სათავეში (ყვირილის აუზი). სიმაღლე — ზღვის დონიდან 2 723 მ. აგებულია ბაიოსური ტუფოგენური ქანებით. ქვედა კალთებზე წიფლნარი და მუქწიწვოვანი ტყეებია, ზემოთ — სუბალპური და ალპური მდელოები.
ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის მხარის მთები
აზო
აზო (აზოჲ), აზონი, ლეგენდარული პირი — იხსენიება ძველ ქართულ ისტორიულ წყაროებში. "მოქცევაი ქართლისაის" თანახმად, აზო არიან-ქართლის მეფის შვილი იყო. მას თავისი მამის ქვეყნიდან, ქართველების პირვანდელი სამშობლოდან, წამოუყვანია 18 სახლი (გვარი) და დაუსახლებია მცხეთაში და მის მიდამოებში. ასე წარმოქმნილა ქართლის სამეფო, რომლის პირველი მეფე თვითონ აზო/ აზონი გამხდარა. ლეონტი მროველის "ცხოვრება ქართველთა მეფეთას" მიხედვით, აზონი ბერძენია, ქართველთა მტერი. ალექსანდრე მაკედონელს მმართველად დაუყენებია მცხეთაში. ქართველები ფარნავაზ მცხეთელისა და ეგრისის ერისთავ ქუჯის წინამძღოლობით ასჯანყებიან აზონს. სამშობლო ბერძენთა უღლისაგან გაუთავისუფლებიათ, დაუარსებიათ ქართლის სამეფო და პირველ მეფედ ფარნავაზი დაუსვამთ.
ისტორია
ელინისტურ ხანაში აღმოსავლეთ მცირე აზიის არაერთ სამეფო-სამთავროს (პონტოს, სომხეთის, კაბადოკიის) მმართველ დინასტიას თავისი თავი აქემენიდური ხანის ირანის მმართველი დინასტიიდან გამოჰყავდა. ამისდაკვალად იბერიაშიც, ჩანს, გავრცელებული ყოფილა ვერსია იბერთა მმართველი სამეფო სახლის წარმომავლობის შესახებ აქემენიდთა დინასტიის უკანასკნელი მეფის დარიოს III-ის (ძვ. წ. IV ს. დასასრული; მეფე, რომელიც ეძებდა ალექსანდრე მაკედონელს) სატრაპ მითრიდატესაგან, რომელიც თითქოს ალექსანდრე მაკედონელს დაუნიშნავს მმართველად კავკასიაში მოსახლე იბერებისათვის. ამის შესახებ გადმოცემა დაცული აქვს ძველ სომეხ ისტორიკოსს მოსე ხორენელს, რომელიც, ამასთანავე, აღნიშნულ მითრიდატეში პონტოს სამეფოს დამაარსებელ მითრიდატეს (337–302) გულისხმობს. ლეგენდარული ცნობა ალექსანდრე მაკედონელის მიერ ქართლის მმართველად თავისი სარდლის დანიშვნის შესახებ დაცულია აგრეთვე ძველ ქართულ წყაროებში. “მოქცევაჲ ქართლისაჲს” საისტორიო ქრონიკაში ნათქვამია, რომ, როდესაც ალექსანდრე მაკედონელმა ქართლი დაიპყრო (ცნობა ლეგენდარულია; სინამდვილეში ალექსანდრე მაკედონელს ქართლი არ დაულაშქრავს), მან აქ მმართველად დატოვა “არიან-ქართლის მეფის ძე აზო”. ეს აზო წავიდა თავის სამშობლო არიან-ქართლში და იქიდან მოიყვანა მრავალი “სახლი” (ე. ი. გვარი) თანამემამულეთა, აგრეთვე კერპები გაცი და გა. ამავე ქრონიკაში ნათქვამია, რომ ჩვენ, ქართველნი, მემკვიდრენი ვართო ამ არიან-ქართლიდან გადმოსახლებულებისა. ძველი ქართლის კერპების აღწერისას, რომლებიც არმაზის მთაზე იდგნენ, ქართლის გამაქრისტიანებელი ნინო გაცისა და გას კერპებზე ამბობს: “რომელნი – იგი ღმრთად ჰქონდეს მამათა თქუენთა არიან ქართლით ”. მეფე მირიანი მიმართავს რა იმავე ნინოს, გაცსა და გას უწოდებს: “ძუელნი ღმერთნი მამათა ჩუენთანი”. მაშასადამე, ქართლის მოსახლეობა თავის უშუალო წინაპრებად (“მამებად”) განიხილავდა სწორედ აზოს მიერ არიან-ქართლიდან მოყვანილ ხალხს. ამრიგად, “მოქცევაჲ ქართლისაჲს” მიხედვით, არა მარტო ქართველთა (უფრო ზუსტად: ქართლელთა) მმართველნი, არამედ საერთოდ ქართველნი (ქართები) გადმოსახლებულან არიან-ქართლიდან ალექსანდრე მაკედონელის დროს. ბევრი მკვლევარი დაინტერესებულა საკითხით, თუ რა შეიძლება იგულისხმებოდეს “არიან-ქართლში”. არსებობს მისი ახსნის მრავალი ცდა, მაგრამ ეს საკითხი ჯერჯერობით გადაჭრილი მაინც არ არის. მოსე ხორენელის თხზულებაში ჩვენ გვაქვს გამოძახილი გადმოცემისა ქართველების ერთი ნაწილის გადმოსახლების შესახებ შიდა ქართლში ამ შემთხვევაშიაც მოსე ხორენელის ტექსტი უდგება „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მატიანის ტიპს.
მაგრამ ამის გვერდით მოსე ხორენელის თხზულებაში ჩვენ გვაქვს ორი დაცილება იმ ცნობებიდან, რომელსაც შეიცავს „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს ჩვენს დრომდე მოღწეული რედაქცია:
აქ საჭიროა აღვნიშნოთ ამასთან შემდეგიც: რომ უძველეს ქართულ ისტორიოგრაფიაში ორი გადმოცემა არსებულა ქართველთა გადმოსახლების შესახებ, და რომ ერთი გადმოცემა ამ გადმოსახლებას მიაკუთვნებდა ნაბუქოდონოსორის ხანას, ხოლო მეორე გადმოცემა – ალექსანდრე მაკედონელის ხანას, ამის შესახებ დაცულია უწყება ჩვენ დრომდე მოღწეულ ქართულ წყაროებშიაც.
ასე, არსენი მეტაფრასტის თხზულებაში ( – როგორც ჩანს, აბიათარის მატიანიდან არის დამოკიდებული) – აღნიშნულია, რომ უფრო ადრე, ვიდრე აზოვე გადმოიყვანდა არიან-ქართლიდან ქართულ მოსახლეობას, ქართლში დაესახლნენო „ნათესავნი ქალდეველთაგანნი“. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მატიანეშიაც აღნიშნულია ანალოგიური ცნობა, რომ ქართლს დაეშენნენო „ნათესავნი მბრძოლნი — ქალდეველთაგან გამოსხმულნი ჰონნი“ (sic). მართალია, არსენ მეტაფრასტის ტექსტის ჩვენებით და „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მატიანის არსებული რედაქციის ჩვენებით – ეს ვითომც მომხდარა იმავე ალექსანდრე მაკედონელის ეპოქაში ( – თუმცაღა აზოჲს გადმოსახლების უწინარეს); მაგრამ ლეონტი მროველს დაცული აქვს ამავე გადმოცემის მეორე ვერსია ( – სხვაგვარი ინტერპრეტაციით) და იგი ამ ამბავს ნაბუქოდონოსორის ხანას მიაკუთვნებს.
ასევე განსხვავებული ტრადიცია არსებულა იბერიის მმართველის შესახებ, რომელიც, გადმოცემით, დადგენილ იქნა ალექსანდრე მაკედონელის დროს. ამის შესახებ აქ განხილულ ძეგლებში სამი განსხვავებული გადმოცემაა წარმოდგენილი: ერთი – „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მატიანისა და არსენ მეტაფრასტისა ( – ამასვე უდგებოდა, ჩანს, აბიათარის მატიანეც); მეორე – ლეონტი მროველისა; მესამე –მოსე ხორენელის პირველწყაროსი. თვითონ სახელიც ამ მმართველისა სხვადასხვა სახით დაუცავს ტრადიციას:აზოჲ (=აზოვე || *აზუე, აზოვენ || *აზუენ, აზოელ, აზონ) და მიჰრდატ.
აზოს წარმომავლობა
აზოს წარმომავლობასთან დაკავშირებით საერთო აზრი არ არსებობს ქართულ საისტორიო წყაროებში.
არიან-ქართლის მეფე ძვ. წ. IV-III სს. მიჯნაზე. მის დროს ბერძნები ცდილობდნენ ინდოეთისაკენ მიმავალი ტრანსკავკასიური სამდინარო მარშრუტის ამოქმედებას. თრაკია-მაკედონიის მეფე ლისიმაქე მხარს უჭერს კოლხეთის სანაპირო ზოლის ბერძნულ პოლისებს კოლხი სკეპტუხების (მთავრების) წინააღმდეგ ბრძოლაში. და ამით ხელთ იგდებს მარშრუტის დასაწყისს. შემდეგ ლისიმაქე დაეხმარება აზოსაც, რომლის სამფლობელოც ზღვაზე გადიოდა (კლარჯეთი), და მას მცხეთაში და მთელ ქართლზე გააბატონებს. ამრიგად, მტკვრის ხეობის დიდი ნაწილი უკვე მაკედონიის მეფის ხელშია. ფარნავაზი და მცხეთელი სეფეწულები სირიის მაკედონელ მეფეს, სელევკს უკავშირდებიან. მასაც სურდა აღნიშნული მარშრუტის ხელში ჩაგდება – ეს ხომ, ფაქტობრივად, უდრიდა მონოპოლიას ევროპისთვის სანელებლების მიწოდებაზე.
ფარნავაზი გაიმარჯვებს. აზო ბრძოლაში დაიღუპება. მისი ჩამომავალი ბაგადატი (ბაგრატი), სავარაუდოა, რომ ბაგრატიონთა ფეოდალური დინასტიის ფუძემდებელია.
აზოს შესახებ მოგვითხრობს ქართული წერილობით ძეგლები – „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ და „ქართლის ცხოვრება“. ამ უკანასკნელი მიხედვით, აზო მაკედონელია და ალექსანდრეს სარდალი.
ქართლის საგარეო პოლიტიკური მდგომარეობა
კავკასიაში და მათ შორის ქართლში, ქართული წყაროების თანახმად, რომელსაც არცერთი უცხო წყარო არ ეწინააღმდეგება, არ იყვნენ მეფეები. ქართლს ისევე როგორც სხვა კუთხეებს მართავდნენ მამასახლისები. მამასახლისობა ეს იყო შთამომავლობითი უფლება რეგიონის მართვაზე. ქართლის შემთხვევაში მას მართავდა მცხეთის მამასახლისი. მცხეთელი მამასახლისებიდან დღესდღეობით ცნობილია მხოლოდ ორი: მცხეთოსი ვინც დააფუძნა მცხეთის მამასახლისობა და უკანასკნელი — სამარა (ფარნავაზ მეფის ბიძა), რომელიც მოიკლა ალექსანდრე მაკედონელის ლაშქართან უთანასწორო ბრძოლაში.
იქედან გამომდინარე რომ მამასახლისობის დროს ქვეყანაში არ არსებობდა სახელმწიფოებრივი ხედვა, ის ხშირად ხდებოდა მეზობელი იმპერიების რიგითი კოლონია. მამასახლისობის დროს არ არსებობდა ადმინისტრაციული დაყოფა, არ არსებობდა საერისთავოები და ყველა ემორჩილებოდა მხოლოდ ერთ ადამიანს. თავად სახელწოდება იბერიაც ჩნდება ქართლში მხოლოდ სამეფო დინასტიის ჩამოყალიბების შემდეგ. ქართლში არ არსებობდა ტერმინი სახელმწიფო ენა, არ არსებობდა სახელმწიფო რელიგია და ხალხი მისდევდა მრავალღმერთიანობას. შესაბამისად სპონტანურად განვითარებულ ქვეყანას ადვილად იმორჩილებდნენ ისეთი ქვეყნები, რომლებსაც სახელმწიფოებრივი ხედვა გააჩნდათ.
ხაზარეთი, სპარსეთი და სხვა იმპერიები დაინტერესებულნი იყვნენ კავკასიით, რადგანაც არსებობდა დამცავი კედელი კავკასიონის მაღალი ქედის სახით. აღნიშნულ დამცავ ზღუდეს დიდ ყურადღებას აქცევდა სპარსეთი, რომელიც პერიოდულად აშენებდა მასზე ქვითკირის კედელს. ძველი სპარსეთისათვის არსებობდა სამი ასეთი ჩრდილოეთი კედელი: ერთი აფხაზეთში, მეორე ალბანეთში და მესამე გურგანში. ისეთ ვიწრო ხეობებში კი როგორიცაა დარიალის ხეობა ეწყობოდა ჩამკეტი ციხე, რათა ჩრდილოკავკასიიდან უცხოტომებისათვის შემოჭრა შეეზღუდათ.
ალექსანდრე მაკედონელის პერიოდში, როდესაც მან დაიპყრო სპარსეთი, ქართლი შედიოდა სპარსეთის გავლენის ქვეშ, სადაც ქართველებს ევალებოდათ დაეცვათ სპარსეთის იმპერიის ჩრდილოეთი საზღვარი.
ალექსანდრე მაკედონელის კავკასიაში შემოჭრასთან დაკავშირებით არსებობს, მხოლოდ ქართული წყაროები, რომელზეც არაფერს სწერენ უცხოური წყაროები (გამონაკლისია რამდენიმე ისტორიკოსი). ცხადია, რომ სპარსეთის დაპყრობით შესაძლებელი ხდება იმ რეგიონის ხელში ჩაგდება, რომლითაც სამომავლოდ უნდა გაკონტროლებულიყო ჩრდილოეთი მხარე, კედელი, რომელიც უკონტროლოდ ყოფნის შემთხვევაში იმპერიისათვის მუდმივი შემოტევის წყაროს წარმოადგენდა. გარდა ამისა, ქართლი და მასთან ერთად მცხეთის მამასახლისი არ წარმოადგენდა ანგარიშგასაწევ ძალას.
მოქცევაჲ ქართლისაჲ
"მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ს "ქრონიკის" თანახმად, ქართლის პირველი მეფე. მემატიანე მოგვითხრობს, რომ როდესაც ალექსანდრემ დაიპყრო ქართლი, მას თან ჰყოლია აზო, "არიან-ქართლის" მეფის ძე და მისთვის მიუბოძებია მცხეთა საჯდომად, ხოლო საზღვრად დაუდგენია აღმოსავლეთით ჰერეთი, დასავლეთით – ეგრის წყალი, სამხრეთით – სომხითი და ჩრდილოეთით – ცროლის მთა ("მთაჲ ცროლისაჲ"). ამის შემდეგ აზო წასულა არიან-ქართლში მამამისთან, საიდანაც წამოუყვანია თავისი რვა და  მამა-მძუძის ათი სახლი (გვარი) და დამჯდარა "ძუელ მცხეთას". მას თან ასევე წამოუღია გაცის და გას კერპები. "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" აღნიშნავს, რომ "ესე იყო პირველი მეფეჱ მცხეთას შინა აზოჲ ძჱ არიან-ქართველთა მეფისაჲ". აზოს შემდგომ ქართლის მეორე მეფედ იხსენიება ფარნავაზი.
ცხოვრება ქართუელთა მეფეთა
"ცხოვრება ქართუელთა მეფეთა" ("ქართლის ცხოვრება") იგივე პიროვნებას უწოდებს აზონს და მას მეფედ არ მიიჩნევს. ამ ტექსტის მიხედვით, აზონი ალექსანდრე მაკედონელმა დატოვა ქართლის  პატრიკად,  ერისთავად. წყაროს სიტყვებით, აზონი ყოფილა "ძე იარედოსისი, ნათესავი მისი ქუეყანით მაკედონით". ალექსანდრეს ასევე მისთვის დაუტოვებია ასი ათასი (რაც აშკარად გადამეტებული რიცხვია) "ფროტათოსელი" ჯარისკაცი "ქუეყანით ჰრომით, რომელსა ჰქჳან ფროტათოს" და უბრძანებია, რათა პატივი ეცათ მზისთვის, მთვარისთვის და ხუთი ვარსკვლავისთვის და ემსახურათ ყოვლის დამბადებელი უხილავი ღმერთისთვის.
ალექსანდრეს წასვლის შემდეგ აზონმა მცხეთას, ისევე, როგორც ქართლის ყველა ქალაქს, ზღუდე საფუძვლითურთ მოურღვია და დატოვა მხოლოდ ოთხი ციხე, სადაც თავისი მებრძოლები ჩაუყენებია. მასვე დაუპყრია ქართლის საზღვრები ჰერეთიდან და მდინარე ბერდუჯიდან სპერის ზღვამდე; დაიპყრო ასევე ეგრისიც და მოხარკედ აქცია ოსები, ლეკები და "ხაზარები".
"ცხოვრება ქართუელთა მეფეთა"-ს თანახმად, სიკვდილის წინ ალექსანდრე დიდმა თავისი სამეფო გაუყო ოთხ კაცს, რომელთაგან ერთს, "ბიზინტიოსს მისცა საბერძნეთი და ქართლი, და უჩინა კერძო ჩრდილოსა. და მოუწერა წიგნი ანდერძი აზონ პატრიკსა, ერის–თავსა ქართლისასა, რათა მსახურებდეს იგი ბიზინტიოსს. და მან აღაშენა ქალაქი ბიზინტია, რომელსა აწ ჰქჳან კოსტანტინეპოლი". ალექსანდრეს სიკვდილის შემდეგ აზონმა დაივიწყა ალექსანდრესგან მიცემული რჯული და იწყო კერპთმსახურება, მას შეუქმნია ვერცხლის ორი კერპი – გაცი და გაიმი და "მონებდა იგი ბიზინტიოსს, მეფესა საბერძნეთისასა".
წყაროს დახასიათებით, აზონი ყოფილა "კაცი ძნელი და მესისხლე" და თავისი სპისთვის უბრძანებია, რომ ყველა ქართველი, რომელსაც კი იარაღასხმულს ნახავდნენ, უნდა მოეკლათ. ასეთი შეჭირვებულნი იყვნენ ქართველები აზონისგან 24 წლის განმავლობაში (ძვ. წ. 326–302), სანამ ფარნავაზი, მცხეთის მამასახლისის, სამარას ძმისწული და მისი მოკავშირე, ეგრისელი ქუჯი (შემდგომში ეგრისის ერისთავი ფარნავაზის სამეფოში) კავკასიელ მთიელებთან ("ოვსნი და ლეკნი") ერთობლივად არ აუჯანყდნენ მას. აჯანყებულებს შეუერთდნენ აზონისგან გამდგარი ათასი რჩეული მხედარი "ჰრომი". აზონი იძულებული გახდა გაქცეულიყო კლარჯეთში და იქ გამაგრებულიყო გარედან ("საბერძნეთიდან") სამხედრო დახმარების მოლოდინში.
ამასობაში ფარნავაზმა დაიპყრო მთელი ქართლი, გარდა კლარჯეთისა და "ასურასტანის" მეფემ, "ანტიოქოსმა" (სელევკიდების დინასტიის მმართველთა საზოგადო სახელი) მეფედ აღიარა: "უწოდა შვილად თჳსად და წარმოსცა გჳრგჳნი. და უბრძანა ერის–თავთა სომხეთისათა, რათა შეეწეოდიან ფარნავაზს". ფარნავაზის აჯანყების მეორე წელს, "საბერძნეთიდან" დახმარების მიღების შემდეგ, აზონმა შეკრიბა ჯარი და გამოემართა ფარნავაზთან საბრძოლველად. გადამწყვეტი ბრძოლა მოხდა არტაანთან ("ნაქალაქევსა თანა არტანისასა, რომელსა ერქუა მაშინ ქაჯთა ქალაქი, რომელ არს ჰური"). სისხლისმღვრელ ბრძოლაში ფარნავაზმა "ბერძნები" დაამარცხა, ხოლო თვით აზო ამავე ბრძოლაში მოკლეს.
თანამედროვე ინტერპრეტაცია
სერგი გორგაძეს ვარაუდით:
კირილ თუმანოვს თავის ნაშრომში აზო არა ჰყავს მეფეთა რიგში შეყვანილი და იბერიის მეფეთა ნუმერაციას ფარნავაზიდან იწყებს.
კომენტარები
<references group="კ"/>
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ისტორია კატეგორია:უზურპატორები
ელვაში
ელვაში (Elvas) — ქალაქი პორტუგალის სამხრეთ-აღმოსავლეთში. ამავე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 15 500 კაცი (ქალაქის) და 22 500 (მუნიციპალიტეტის). ქალაქი და მუნიციპალიტეტი შედის ალენტეჟუს რეგიონში და ალტუ-ალენტეჟუს სუბრეგიონში.
ქალაქი დაარსდა 1229 წელს. 2012 წელს იუნესკომ ქალაქი ციხესიმაგრესთან ერთად შეიყვანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პორტუგალიაში კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
თოფალჰასანლი (გოიგოლი)
თოფალჰასანლი  (Topalhəsənli) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —   	1 715  კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიგოლის რაიონის სოფლები
მზეთუნახავი
მზეთუნახავი — ქართულ მითოლოგიაში და ფოლკლორში ოქროსთმიანი მშვენიერი ქალი, რომელიც სასწაულებრივად იბადება მცენარეებიდან. მზეთუნახავი ჩაკეტილია ცხრა მთას იქით მიუვალ ციხე-კოშკში; გმირმა, რომ მოიპოვოს იგი, უნდა შეასრულოს ურთულესი დავალება ან გამოიცნოს მისი გამოცანები. ხშირად მზეთუნახავი მოჯადოებულია და გადაქცეულია ირმად, მტრედად, გველად. მისი მომაჯადოებელი ბოროტი არსების განადგურების შემდეგ მზეთუნახავი, ჯადოსნური სიტყვის ან მოქმედების შედეგად, თავის პირვანდელ სახეს იბრუნებს. მზეთუნახავი კეთილია და გამჭრიახი. ჯადოსნური საგნების მეშვეობით იგი ეხმარება გმირს, რომელსაც მიჰყვება ცოლად.
ზარდლაში
ზარდლაში  — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, მულახის თემში (სოფლები: არცხელი, ზარდლაში, ლახირი, მაჯვდიერი, მურშკელი, ჟაბეში, ჟამუში, ღვებრა, ჩვაბიანი, ცალდაში, ჭოლაში).
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 10 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იაშვილი
საკუთარი სახელი  იაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
რეშევიე
რეშევიე — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (ფსხუს თემი), დოუს უღელტეხილის მიდამოებში. ზღვის დონიდან 1300 მ, სოხუმიდან 84 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
სქოლიო
კატეგორია:ფსხუს თემის სოფლები
მინდორთ ბატონი
მინდორთ ბატონი — ქართულ მითოლოგიაში მინდვრების და ველური ყვავილების მფარველი. მინდორთ ბატონს მშვენიერი ქალიშვილი ჰყავს (მინდორთ მბრძანებელი), რომელიც იმდენად მსუბუქია, რომ ყვავილებზე დადის; იგი მცენარის მტვრით იკვებება და მცენარის წვენს სვამს. ხალხური გადმოცემებით, მინდორთ ბატონის ქალიშვილი იღუპება, როდესაც მას ადამიანი დაიჭერს.
ფრაი-ხუსტო-სანტა-მარია-დელ-ოროს დეპარტამენტი
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 10 485 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 205 კმ²-ია.
დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სანტა-სილვინა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩაკოს პროვინციის დეპარტამენტები
ქოქ-საღიზი
გავრცელებულია აღმოსავლეთ ტიან-სანში. კაუჩუკი ძირითადად ფესვის ქერქის რძეწვენშია. სინთეზური კაუჩუკის წარმოების შემდეგ მას აღარ ამრავლებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ევე (ხალხი)
ევე (დასავლეთი ევე, ვე, ებვე, ეფე, კრეპი) — ხალხი დასავლეთ აფრიკაში, ევეს ჯგუფის შემადგენლობაში (თვითსახელწოდება — ევეავო, ევედუკი — „ევეს ხალხი“). ცხოვრობენ მდინარეების ვოლტისა და კუფოს ქვემო წელებს შორის, განის სამხრეთ-აღმოსავლეთში (ვოლტის რეგიონი) და ტოგოს სამხრეთში (მარიტაიმის რეგიონი და პლატოს რეგიონის სამხრეთი). რაოდენობა განაში დაახლ. 4 მლნ. ადამიანი (დასავლეთი ევე, რაოდენობით მეორე ეთნიკური ჯგუფი), ტოგოში — 2,5 მლნ. ადამიანი (აღმოსავლეთი ევე, უდიდესი ეთნიკური ჯგუფი). აგრეთვე ცხოვრობენ ბენინში, ბურკინა-ფასოში, ლიბერიაში, კოტ-დ’ივუარსა და დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში. იყოფიან სუბეთნოსებად: ანლო, ავუნა (აგუნა), ხუდუ, კოტაფოა, ადანი, აგუ, ავენო, ბე, გბინი, ხო, კპელენი, ტოგო, პეკი, ვლინი, ვო და სხვ. დასავლეთ ევესთან ახლოს დგანან უაჩი და გენი; აღმოსავლეთ ევესთან — აჯა [იხ. ევე (ხალხთა ჯგუფი)]. ლაპარაკობენ ამავე დასახელების ენაზე, გავრცელებულია აგრეთვე ინგლისური (განაში) და ფრანგული ენები. ძირითადად ტრადიციულ რწმენებს მისდევენ, არიან ქრისტიანები (ძირითადად კათოლიკეები, აგრეთვე მეთოდისტები, ევანგელისტები, ორმოცდაათიანელები) და მუსლიმი-სუნიტებიც.
ეთნოგენეტიკური ლეგენდების თანახმად, თანამედროვე ევეს წინაპრები XIII–XIV საუკუნეებში მოვიდნენ სამხრეთ-დასავლეთ ნიგერიიდან. კოლონიურ პერიოდამდე აქტიურად მონაწილეობდნენ მონებით ვაჭრობაში. XVI საუკუნის ბოლოს შემქნეს რამდენიმე ადრეპოლიტიკური წარმონაქმნი (უდიდესი — ანლო თანამედროვე ტოგოში), 1884 წელს ევეს ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი გერმანიის პროტექტორატის ქვეშ მოექცა, XIX საუკუნის ბოლოს გაიყო ბრიტანეთისა და გერმანიის სამფლობელოებს შორის, 1919 წელს შევიდა დასავლეთ ტოგოს (დიდი ბრიტანეთი) და ტოგოს (საფრანგეთი) შემადგენლობაში. 1947 წელს იყო მცდელობა შექმნილიყო ერთიანი სახელმწიფო — ეველენდი; მის მომხრეთა შორის იყო ტოგოს მომავალი პირველი პრეზიდენტი სილვანუს ოლიმპიო. დასავლეთ ტოგოს ტერიტორიაზე, რომელიც 1956 წლის რეფერენდუმის საფუძვეზე ოქროს ნაპირის დომინიონში (1957-დან განა) შედიოდა, ევეს შორის წარმოიქმნა სეპარატისტული მოძრაობა, რომელსაც მხარდაჭერა ჰქონდა ტოგოს მხრიდან. 1972 წელს განაში აშანტის ეთნიკური ჯგუფის დომინანტური როლის დამყარების შემდეგ ჩამოყალიბდა ეროვნული მოძრაობა დასავლეთ ტოგოლენდის გათავისუფლების მიზნით. 1993 წლიდან განაში განსახლებულ ევეს მხარს უჭერდა პრეზიდენტი ჯერი როლინგსი (ევე-ანლო დედის მხრიდან). 1967 წლის გადატრიალების შემდეგ ტოგოში ევეს ეთნიკურმა ჯგუფმა დაკარგა დომინანტური პოზიცია. 1990-იანი წლების დასაწყისში კაბიესთან დაპირისპირების შედეგად რამდენიმე ასეული ათასი ევე გაიქცა განასა და ბენინში.
ტრადიციული კულტურა ტიპურია დასავლეთ აფრიკის გვინეური ქვეოლქისათვის. ძირითადად მისდევენ ნასვენი მიწების ხელით მიწათმოქმედებას (ჩინური კარტოფილი, მანიჰოტი, სიმინდი, ბოსტნეული; საექსპორტო კულტურები — ყავა, კაკაოს პარკები, ბამბა, ქოქოსისა და ზეთის პალმის ნაყოფები), მესაქონლეობას (მსხვილი და წვრილი რქოსანი საქონელი, ღორი, შინაური ფრინველი), სანაპიროებზე — თევზჭერას; ბევრი დაკავებულია ვაჭრობით. განვითარებულია საშოვარზე სიარული. ხელობები: ფეიქრობა, მეთუნეობა, ხის მოჩუქურთმება, წვნა, ქსოვილების ღებვა. ტრადიციული საცხოვრებელია სწორკუთხოვანი თიხატკეპნილი ნამჯისა და პალმის ფოთლების სახურავით, სანაპიროზე — ხიმინჯებიანი სახლი. დასახლების ცენტრში მდებარეობს მოედანი, სადაც ტარდება დღესასწაულები და სახალხო შეკრებები, დიდ სოფლებში — ბაზრობები. მამაკაცების სადღესასწაულო ტანისამოსია შინნაქსოვი მატერიის აკანური კენტე, ქალებისათვის — სარტყლის გარშენი შემოხვეული ქსოვილი. დამახასიათებელი საკვებია დანაყილი გამომშრალი მანიჰოტის ფაფა. ტრადიციული სოციალური ორგანიზაციის სათავეს წარმოადგენს ბელადობა, სასოფლო და დიდოჯახური თემები, მამაკაცის ხაზის გვაროვნული ორგანიზაცია, ანლოსა და გლინჯისათვის — ქალის ხაზისა. ქორწინება ვირილოკალურია, გავრცელებულია პოლიგინია, სორორატი და ლევირატი. ტრადიციული კულტებია წინაპრების და ბუნების ძალების (ვუდუსთან ახლოს მდგომი), შემოქმედი მავუსი. რიტუალები სრულდება ქურუმების მიერ ტრანსის მდგომარეობაში. ფოლკლორი — მითები, ისტორიული ლეგენდები, ზღაპრები, სიმღერები, ცეკვები (სანადირო — ავედუ, მეომრებისა — აგბაძა და ატამგა და სხვ.). მუსიკალურ ინსტრუმენტთა შორისაა ორმაგი რკინის ზარი (განკოგუი, ახლოსაა იორობულ აგოგოსთან), ჩხარუნა (ახახჩაი). ჩამოყალიბებულია მუსიკალური ასოციაციები, თითოეული მათგანი — საკუთარი მუსიკალური სტილით, მ.შ. დაფდაფზე დაკვრის განსაკუთრებული სტილი. განვითარებულია ხის (სტატუეტები, ბელადების ტახტები) და თიხის (ცხოველთა ფიგურები) სკულპტურების ხელოვნება, თაფლისგან და ბრინჯაოსგან სხმულების გაკეთება.
სქოლიო
კატეგორია:ტოგოს ეთნიკური ჯგუფები კატეგორია:ბენინის ეთნიკური ჯგუფები კატეგორია:განის ეთნიკური ჯგუფები კატეგორია:დასავლეთ აფრიკის ხალხები
ქვედა ბზვანი
ქვედა ბზვანი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, ბზვანის თემის ცენტრი (სოფელი: ზედა ბზვანი). მდებარეობს მდინარე სულორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 160 მეტრი. ვანიდან 9 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1090 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ალაიიეს მუნიციპალიტეტი
ალაიიეს მუნიციპალიტეტი (Alajõe vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, იდა-ვირუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იდა-ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
იესე
საკუთარი სახელი  იესე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
მაგიდის ჩოგბურთი
thumb|მაგიდის ჩოგბურთი|220px
მაგიდის ჩოგბურთი, აგრეთვე ცნობილი, როგორც პინგ-პონგი — ორი, ან ოთხი მოთამაშისთვის განკუთვნილი სპორტის სახეობა. ზაფხულის სპორტის ამ სახეობას სპეციალურ მაგიდაზე თამაშობენ, რომელიც ბადით ორ ნაწილადაა გაყოფილი. გარდა ინდივიდუალური გამონაკლისი შემთხვევებისა, თამაშის წესები შემდეგში მდგომარეობს: მოთამაშეებმა ჩოგნით ბურთი ისე უნდა მოაწოდონ, რომ მაგიდის საკუთარ ნახევარზე მხოლოდ ერთხელ დაეცეს, შემდეგ კი მოწინააღმდეგის ნახევარზე. მოთამაშეს ქულა იმ შემთხვევაში ენიჭება, თუ — 1. მეტოქის ნახევარზე ბურთი ორჯერ დავარდება (თუმცა პროფესიონალურ მაგიდის ჩოგბურთში ეს იშვიათია); 2. მეტოქის ნახევარზე ბურთის დაცემის შემდეგ მოწინაარმდეგე ამ უკანასკნელს მეორე მოთამაშეს ვერ გაუგზავნის. 3. თუ მეტოქის მიერ მოწოდებული მეორე მოთამაშის ნახევარზე არ დაეცემა (ანუ, თუ მეორე მოთამაშის ნახევარს ასცდება ან ბადეზე მოხვედრისას, კვლავ მომწოდებლის მხარეს დაეცემა). თამაში ძალიან სწრაფია და კიდევ უფრო სწრაფ რეაქციას მოითხოვს.
მაგიდის ჩოგბურთის საერთოაშორისო წესებსა და სტანდარტებს ადგენს მაგიდის ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაცია(ITTF), რომელიც 1926 წელს დაარსდა. მაგიდის ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაცია 220 წევრ აოციაციას მოიცავს. მაგიდის ჩოგბურთის ოფიციალური წესები წარმოდგენილია მაგიდის ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაციაის სახელმძღვანელოში. სპორტის ეს სახეობა რამდენიმე კატეგორიით ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში 1988 წელს შეიტანეს. 1988 წლიდან 2004 წლამდე მაგიდისჩოგბურთის ჩემპიონატი მამაკაცთა ინდივიდუალურ, ქალთა ინდივიდუალურ, მამაკაცთა წყვილ და ქალთა წყვილ კატეგორიებში ტარდებოდა. 2008 წლიდან წყვილთა კატეგორიები გუნდურმა ღონისძიებებმა ჩაანაცვლა.
ისტორია
სპორტის ეს სახეობა ვიქტორიანული ხანის ინგლისში წარმოიშვა, სადაც მას მაღალი ფენის წარმომადგენლები თამაშობდნენ, როგორც სალონის თამაშს. სავარაუდოდ, თამაშის ჩანასახოვანი ფორმა ჩამოყალიბდა 1860-1870-იან წლებში, ინდოეთის ბრიტანელ სამხედრო ოფიცრებში, რომლებმაც თამაში ევროპაში შემოიტანეს. მაგიდის ცენტრში წიგნების რიგი ბადის ფუნქციას ასრულებდა, ორი წიგნი - ჩოგნებისას, ხოლო ბურთის მაგივრობას გოლფის ბურთი სწევდა.
თამაშს უამრავი სახელი ერქვა, მათ შორის „უიფ-უაფი“ და ა. შ. სახელი - „პინგ-პონგი“ - ფართოდ გამოიყენებოდა ბრიტანული კომპანიის - ჯ. ჟაკი და შვილი - სავაჭრო ნიშნამდე (1901). შემდეგში „პინგ-პონგი“ აღნიშნავდა თამაშს, რომელსაც ჟაკის უფრო ძვირი აღჭურვილობით თამაშობდნენ, სხვა მანუფაქტურები კი მას მაგიდის ჩოგბურთს უწოდებდნენ. მსგავსი სიტუაცია იყო ამერიკის შეერთებულ შტატებშიც, სადაც კომპანიამ „პინგ-პონგის“ ლიცენზია კომპანია „ძმებ პარკერებს“ მიჰყიდა. კომპანიამ ეს სავაჭრო ნიშანი 1920-იან წლებში კიდევ უფრო მეტად გაამყარა იმით, რომ თამაშის სახელი 1920-იან წლებში „მაგიდის ჩოგბურთს“ დაუკავშირა, თუმცა, როგორც - სავაჭრო ნიშანი.
შემდეგი უმთავრესი სიახლე ჯეიმზ გიბს, ბრიტანელ მაგიდის ჩოგბურთის ენთუზიასტს, ეკუთვნის, რომელმაც 1901 წელს, ამერიკის შეერთებულ შტატებში მოგზაურობისას ახალი ცელულოიდის ბურთები აღმოაჩინა და აღნიშნა, რომ ისინი თამაშისთვის იდეალური იყო. ამას მოჰყვა 1901 წელს, ი. ს. გუდის მიერ თანამედროვე ჩოგნების გამოგონება, რომლებიც ხაოიანი და ბუსუსებიანი ფურცლების, რეზინისა და ხის ჩარჩოს შერევით მიიღო. 1901 წლიდან მოყოლებული მაგიდის ჩოგბურთის პოპულარობა დღითი-დღე იზრდებოდა, იმდენად, რომ უკვე ტურნირების ორგანიზებასაც ახერხებდნენ, სპორტის ამ სახეობაზე წიგნებიც იწერებოდა და 1902 წელს სპორტის ამ სახეობაში არაოფიციალური მსოფლიო ჩემპიონატიც კი ჩატარდა.
1921 წელს, დიდ ბრიტანეთში მაგიდის ჩოგბურთის ასოციაცია დაარსდა, 1926 წელს კი - მაგიდის ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაცია. მაგიდის ჩოგბურთის პირველ მსოფლიო ჩემპიონატს ლონდონმა უმასპინძლა (1926). 1933 წელს კი, ამერიკის შეერთებული შტატების მაგიდის ჩოგბურთის ასოციაცია დაარსდა, რომელსაც ამჟამად ამერიკის შეერთებული შტატების მაგიდის ჩოგბურთი ეწოდება.
960×960 px|thumb|[[მა ლონგი - მსოფლიოს ნომერ პირველი მაგიდის ჩოგბურთელი]]
1930-იან წლებში, ედგარ სნოუ თავის წიგნში, „წითელი ვარსკვლავი ჩინეთის თავზე“ - შენიშნავდა, რომ კომუნისტური ძალებს ჩინეთის სამოქალაქო ომში (1927-1936) ინგლისური თამაშის, მაგიდის ჩოგბურთისადმი, ჰქონდათ ვნება. მეორეს მხრივ, თამაშის პოპულარობა 1930-იან წლებში საბჭოთა კავშირში შემცირდა, ნაწილობრივ პერიოდიდან გამომდინარე, ნაწილობრივ კი - იმ თეორიის გამო, თითქოს თამაში ჯანმრთელობაზე უარყოფით გავლენას ახდენდა.
1950-იან წლებში, ჩოგნებმა, რომლებიც რეზინის ფურცლებისა და მათ ქვეშ მოქცეული რბილი ფენის ნაზავს წარმოადგენდნენ, თამაში მკვეთრად შეცვალეს - უფრო მეტი ბრუნვის სიშირე და სიჩქარე შემოიღეს. ამის შემოღება დაკავშირებულია სპორტული საქონლის მეწარმის, ს. ჰენკოკის სახელთან. სწრაფი წებოს გამოყენებამ კი, ბრუნვა და სიჩქარე კიდევ უფრო გაზარდა, რისი შედეგიც აღჭურვილობაში აისახა. მაგიდის ჩოგბურთი 1988 წელს, ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების სიაში შეიტანეს.
წესების ცვლილებები
2000 წლის სიდნეის ოლიმპიური თამაშების შემდეგ, მაგიდის ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაციამ სპორტის ამ სახეობის რამდენიმე წესი შეცვალა, რაც თამაშის სატელევიზიო სპორტის სახეობის ეფექტურობისთვის იყო გამიზნული. პირველ რიგში, 2000 წლის ოქტომბერში, ძველი, 38 მილიმეტრიანი ბურთები ოფიციალურად შეიცვალა 40 მილიმეტრიანი ბურთებით. ამან ბურთის ჰაერის წინააღმდეგობა გაზარდა და თამაში ეფექტურად შეანელა. ამ დროისთვის მოთამაშეები თავიანთი ჩოგნების დამფარავი რეზინის სისქეს ზრდიდნენ, რაც თამაშს ზედმეტად სწრაფს ხდიდა და სატელევიზიო სანახაობისთვის არ გამოდგებოდა. რამდენიმე თვის შემდეგ, 2001 წლის სექტემბერში, საერთაშორისო ფედერაციამ 21 ქულიანი თვლის სისტემა, 11 ქულიან სისტემით შეცვალა (მოწოდების რაოდენობა კი ხუთიდან ორამდე შემცირდა). ცვლილებები თამაშის უფრო უკეთესი და საინტერესო სახის შექმნას ისახავდა მიზნად. 2002 წელს, აიტიტიეფმა აკრძალა მოწოდების დროს ბურთის დაფარვაც, რამაც ერთი მოწოდების თამაშის ხანგრძლივობა გაზარდა და მომწოდებლის უპირატესობა შეამცირა. იმისთვის, რომ მოწინააღმდეგემ ბურთის მიმართულების განსაზღვრა შეძლოს, მომწოდებელმა ბურთი ჰაერში მინიმუმ 16 სანტიმეტრით უდა აისროლოს.
ბურთი
საერთაშორისო წესების თანახმად, მაგიდის ჩოგბურთის თამაშისას 2,7 გრამის, 40 მილიმეტრი დიამეტრის მქონე სფეროს ფორმის ბურთებს იყენებენ. წესებით განსაზღვრულია, რომ 30,5 სანტიმეტრის სიმაღლიდან სტანდარტულ ფოლადის კონსტრუქციაზე დაცემისას, რომლის ელასტიურობის კოეფიციენტიც 0.89-0.92-ია, ჰაერში 24-26 სმ სიმაღლეზე უნდა ავარდეს. ბურთი მზადდება პლასტიკური ცელულოიდისაგან, გლუვია და თეთრი ან ნარინჯისფერია. ბურთების ფერების არჩევანი დამოკიდებულია მაგიდის ფერსა და მის ზედაპირზე. მაგ: თეთრი ბურთის დანახვა უფრო ადვილია მწვანე ან ლურჯ მაგიდაზე, ვიდრე ნაცრისფერზე. მწარმოებლებლები ბურთის ხარისხზე ხშირად ვარსკვლავების ნიშნებით მიუთითებენ, ჩვეულებრივ - ერთიდან სამამდე (სამი ვარსკვლავი უმაღლესი ხარისხის ნიშანია). რადგანაც ბურთის ხარისხის განმსაზღვრელი სისტემა მწარმოებლებს შორის ერთგვაროვანი არაა, მაგიდის ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაცია სპეციალურად ამტკიცებს ბურთებს ოფიციალურ შეჯიბრებებში გამოსაყენებლად (დამტკიცების ნიშანი ბურთზეა ზედაპირზეა მოცემული).
40 მილიმეტრის დიამეტრის მქონე ბურთები 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების შემდეგ შემოიღეს. თუმცა, ამან დაპირისპირებაც წარმოქმნა.
მაგიდა
thumb|200px|მაგიდის ჩოგბურთის მაგიდის ოფიციალური ზომები მაგიდის ჩოგბურთის მაგიდა 2.74 მეტრი სიგრძის, 1.525 მეტრი სიგანისა და 0.76 მეტრი სიმაღლის. მაგიდა ან სათამაშო ზედაპირი მთლიანად მუქი ფერისა და გლუვია. 15.25 სმ სიმაღლის ბადით ის ორ ნახევრად იყოფა. მაგიდის ჩოგბურთის საერთაშორისო ორგანიზაციის წესდებით მხოლოდ ხის ან ხის სხვადასხვა ნაწარმის მაგიდებია ნებადართული. წესებით განსაზღვრულია, რომ 30 სმ სიმაღლიდან დავარდნის შემდეგ ბურთი უნდა ავარდეს 23 სმ სიმაღლეზე. ბეტონის მაგიდები, ფოლადის ბადით, ან მყარი ფოლადის დანაყოფები ზოგჯერ ხელმისაწვდომია საჯარო თავშეყრის ადგილებში, მაგ: პარკებში და ა.შ.
ჩოგანი
მოთამაშეები ლამინირებული ხის ჩოგნებით თამაშობენ, რომელთა ერთი ან ორივე მხარე (მოთამაშის ჩოგნის ჭერის მანერის შესაბამისად) რეზინითაა დაფარული. მაგიდის ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაცია ჩოგნის აღსანიშნავად იყენებს ტერმინს - „racket“, თუმცა დიდ ბრიტანეთში მაგიდის ჩოგბურთის ჩოგნებს მოიხსენიებენ, როგორც - „bat“, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და კანადაში ტერმინით - „paddle“.
180 px|მარცხნივ|thumb|მაგიდის ჩოგბურთის ჩოგნები
ჩოგნის ხის ნაწილს მოიხსენიებენ, როგორც - „blade“, რაც ძირითადად, ერთიდან შვიდამდე ხის ფირფიტას აღნიშნავს, თუმცა ზოგჯერ კორპი, მინის ბოჭკო, ნახშირბადის ბოჭკო, ალუმინის ბოჭკო და კევლარიც გამოიყენება. მაგიდის ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაციის თანახმად, ჩოგნის ხის ნაწილის სისქის მინიმუმ 85 % ნატურალური ხისგან უნდა იყოს დამზადებული. ძირითადი ხის ტიპები შეიცავს ბალსას, ლიმბას, და კვიპაროზს ან „ჰინოკის“, რომელიც იაპიონიაშია პოპულარული. ჩოგნის საშუალო ზომებია: 17 სმ - სიგრძე და 15 სმ - სიგანე. შეზღუდვები თავისთავად ფოკუსირდება ჩოგნის ხის ნაწილის სიბრტყესა და სიხიისტეზე. ეს ზომები ოპტიმალურია ყველაზე მეტი სათამაშო სახეობისთვის.
მაგიდის ჩოგბურთის წესების მიხედვით, ნებადართულია ჩოგნის სხვადასხვა მხარეს სხვადასხვა ზედაპიირი ჰქონდეს. განსხვავებული სახის ზედაპირი უზრუნველყოფს ბრუნვისა და სიჩქარის დონეებს და ზოგიერთ შემთხვევაში, მთლიანად ამცირებს ბრუნვას. მაგალითად, შესაძლოა, მოთამაშისჩოგნის ერთი ნაწილი დაფარული იყოს რეზინით,რომელიც უზრუნველყოფს ბურთის უფრო სრაფ ბრუნვას, ხოლო მეორე მხარე პირიქით, თითქმის ნულამდე ამცირებდეს ბურთის ტრიალს. ფლიპის საშუალებით ბურთის დაბრუნების რამდენიმე გზა არსებობს. საერთაშორისო წესების თანახმად, მოთამაშის ჩოგნის ერთი მხარე წითელი უნდა იყოს, ხოლო მეორე შავი, რათა მოწინააღმდეგემ მეტოქის თამაშის სტილი გაარჩიოს. მოთამაშეს უფლება აქვს თამაშის დაწყების წინ მეტოქის ჩოგანი შეამოწმოს, რათა ნახოს რა სახის რეზინს იყენებს მოწინააღმდეგე და რა ფერისაა ის. მიუხედავად თამაშის დიდი სისწრაფისა და სწრაფი ცვლილებებისა, მოთამაშეს სუფთად შეუძლია დაინახოს მეტოქე ბურთის დარტყმისთვის რომელ მხარეს იყენებს. თანამედროვე წესების თანახმად, თუ ჩოგანი თამაშის დროს დაზიანდა, თამაშის განმავლობაში მისი სხვა ჩოგნით ჩანაცვლება არ შეიძლება.
თამაშის დასაწყისი
მაგიდის ჩოგნურთის საერთაშორისო ფედერაციის 2.13.1 წესის თანახმად, პირველ მოწოდებას შემთხვევითობა განსაზღვრავს, ჩვეულებრივ - მონეტის აგდება. შესაძლოა ერთ-ერთმა მოთამაშემ (მსაჯმა ან ქულების სისტემის ზედამხედველმა) ბურთი ერთ ან მეორე ხელში დამალოს, ჩვეულებრივ მაგიდის ქვეშ, მეორე მოთამაშემ კი უნდა გამოიცნოს ბურთი რომელ ხელშია. სწორი ან არასწორი გადაწყვეტილება „გამარჯვებულს“ საშუალებას აძლევს ამოირჩიოს მოწოდება ან მაგიდის ის მხარე, რომელ მხარესაც ითამაშებს. ასევე, არსებობს სხვა წესებიც, თუმცა, არასანქცირებული.
მოწოდება და მოგერიება
960×639px|thumb|დიმიტრი ოვიტჩაროვის მოწოდება, 2016 წლის მაგიდის ჩოგბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი თამაში ერთ-ერთი მოთამაშის მიერ ბურთის მოწოდებით იწყება. თავდაპირველად, მომწოდებელს ბურთი გაშლილ ხელისგულზე უდევს, რასაც freehand ეწოდება, შემდეგ ბურთს ბრუნვის გარეშე მაღლა აისვრის, მინიმუმ 16 სანტიმეტრის სიმაღლეზე. ბურთის ქვევით ჩამოვარდნის შემდეგ მომწოდებელი მას ჩოგნით ურტყამს, რის შემდეგაც ბურთი ჯერ მომწოდებლის ნახევარზე ვარდება, შემდეგ კი ბადესთან შეხების გარეშე, მოწინაარმდეგის ნახევარზე. არაოფიციალურ თამაშებში, ბევრი მომწოდებელი ხშირად ბურთს მაღლა არ ისვრის, მიუხედავად იმისა, რომ ეს არალეგალურია და მომწოდებელს უსამართლო უპირატესობას ანიჭებს.
მომწოდებელმა ბურთს მიმართულება აუცილებლად მაგიდის ზედა ნაწილიდან, სათამაშო ზედაპირს ჩამოცილებამდე, უნდა მისცეს. მომწოდებელს უფლება არა აქვს სხეულით ან ტანსამლით მეტოქეს ბურთის დანახვაში ხელი შეუშალოს. მოწინაარმდეგე და მსაჯი მთელი თამაშის განმავლობაში ბურთს სუფთად უნდა ხედავდნენ. თუ მსაჯები მოწოდებაში ეჭვს შეიტანენ, თავდაპირველად თამაშის მსვლელობას წყვეტენ და მომწოდებელს გაფრთხილებას აძლევენ. თუკი შემდეგი მოწოდებაც საეჭვოა,ამ შემთხვევაში მიმღებ მოთამაშეს ქულა ენიჭება.
თუ მოწოდება სუფთაა, მაშინ მიმღებმა მოთამაშემ ბურთი მეტოქეს ჩოგნის დარტყმით უნდა დაუბრუნოს, ოღონდ მხოლოდ მას შემდეგ,როცა ბურთი მის ნახევარზე დავარდება. ამის შემდეგ მომწოდებელმა და მიმღებმა მონაცვლეობით უნდა დაუბრუნონ ბურთი ერთმანეთს. მოწოდებული ბურთის (და არა მიღებული/დაბრუნებული ბურთის) მოგერიება და მეტოქის ნახევარზე გაგზავნა თამაშის ყველაზე რთული ნაწილია, რადგანაც მომწოდებლის პირველი მოქმედება ყველაზე ნაკლებ მისახვედრია, შესაბამისად, ყველაზე ხელსაყრელი ბრუნვიის სიხშირის სიმრავლისა და სიჩქარის არჩევანის გამო, რომელიც სწორედ მომწოდებლის განკარგულებაშია.
Let
let ეწოდება ისეთ შემთხვევებს, როდესაც შედეგი არ აღინიშნება, კერძოდ, შემდეგ შემთხვევებში: