cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მაპუჩე
ქორწინება
ქორწინება არის მაპუჩელებისათის მიზანი. მათი აზრით,სიბერეში ისინი მარტო არ იქნებიან და შვილები მიხედავენ,ამავდროულად,როდესაც ისინი გარდაიცვლებიან,დედამიწაზე დარჩება ვინმე ისეთი,ვინც მათ სულებს მოიხსენიებს.
= მიწათმფლობელობა = აბორიგენულ მაპუჩეს მიწას აკლდა მნიშვნელობა, რადგან მათ ეკონომიკა არ იყო აქცენტირებული ფართომასშტაბიან მიწათმოქმედებაზე. მეთვრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში, მიწა ეკუთვნოდა კომუნალურად ოჯახების გაერთიანებულ ჯგუფს. თითოეული ოჯახი ამუშავებდა მიწას და აძოვებდა საქონელს. ქონება და მამული რეგულირდებოდა ერთგვარი ხელმძღვენლების მიერ, რომლებიც უნაწილებდნენ ოჯახებს მიწებს. 1884 წლის რეზერვების მოწყობამ შეცვლა სიტუაცია, დაასუსტა საერთო ქონება და გააძლიერა ინდივიდუალური. 3 000 მსგავსი პატარა მარაგი ნახეს მკველვარებმა 1884-1920 წლებიდან. ჩილელმა მმართველობამ მისცა მონათესავე ჯგუფის ბელადსა და დანარჩენ წევრებს მიწის დამუშავების უფლება. 1884 წლის მარაგების პოლიტიკამ ერთგვარ ხელმძღვანელებს მისცა უფლება მიეღოთ დამატებით მიწები იმ შემთხვევაში თუ იქნებოდა რაიმე გაუგებრობა გაყოფებს შორის. ამ პოლიტიკის ქვეშ, ოჯახების ერთი მერვედის მიერ შემუშავებული პეტიციით, მარაგები გაუქმდა და მიწები გადაეცათ ოჯახების ბელადებს თანაბრად, ხოლო დამატებითი მიწები მიიღეს ხელმძღვანელებმა ერთგვარ ავანსად.
მეოცე საუკუნის დასაწყისში გაზრდილმა მოსახლეობამ და მიწათმოქმედების ნაყოფიერების შემცირებამ შექმნა იმის საჭირობება, რომ დაეყოთ მიწები .თუმცა, 1920-იან  წლებში მიწის დაყოფები მნიშვნელოვნად შემცირდა. მაპუჩემ დაძლია დანაწევრება. მთავრობამ განაგრძო ძალისხმევები, რომელიც მიმართული იყო აქცენტების ინდივიდუალებზე გაკეთებისკენ. ეს კანონი და მიდგომა არაერთხელ შეიცვალა მომდევნო წლებში ერთმანეთის საპირისპირო კანონებით. 1931 წელს მიღებული კანონის მიხედვით მარაგი უნდა გადანაწილებულიყო თითოეულ ოჯახზე თანაბრად. 1979 წლის მარტში ბრძანება-კანონი 2568 შევიდა ძალაში, რაც ითვალისწინებდა რომ დაყოფილი კომუნალური მიწები გადავიდოდა ინდივიდუალების ხელში თუ ოკუპანტი მოითხოვდა. მაპუჩეს უმეტესობა ახლა ცხოვრობს მარაგებზე (მარაგების რიცხვი შემცირდა 2 000-მდე). მათ შეუძლიათ ანდერძად დაუტოვონ თავიანთი მიწა, ათხოვონ, გააქირავონ, მაგრამ არ შეუძლიათ გაყიდონ ან მოიშორონ თავიდან სამუდამოდ. ვაჭრობა შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ მარაგი გაიყოფა.
= რელიგიური რწმენები და რიტუალები = მინი|სასაფლაო კავშირი ცოცხალსა და მკვდარს შორის არის მაპუჩური რელიგიის მთავარი ქვაკუთხედი. ცოცხლები პასუხისმგებლები არიან წინაპრებს პატივი მიაგონ. ტარდება რიტუალები, რათა შეინარჩუნონ მათთან პოზიტიური ურთიერთბა. სიზმრები, ტრანსპორტი ზებუნებრივთან, არის უმნიშვნელოვანესი ასპექტი სულიერ ცხოვრებაში. მაპუჩელები უკეთებენ ამ სიზმრებს ერთგვარ ინტერპრეტაციას, რათა შეიტყონ მეტი მათი დღევანდელი და მომავალი მდგომარეობის შესახებ.
შამანი იგივე მაჩი ითვლებოდა დამაკავშირებელ ხიდად ადამიანებს, წინაპრებს, სულებს და ღმერთებს შორის. მათი რწმენით, ღმერთები ცხოვრობდნენ ,,ზეციურ ქვეყანაში“- ვენუ მაპუ. იერარქიულად ყველაზე მაღლა იდგა ,,დედამიწის მრძანებელი“ -ნგენემაპუნი, მას ასევე უწოდებდნენ ,, ადამიანთა მბრძანებელსაც“ -ნგენეჩენს. ის თავის თავში აერთიანებდა საწინააღმდეგო თვისებებს. ერთდროულად იყო მამაკაციც და ქალიც, ახალგაზრდა და მოხუცი, ამიტომ მას გამოსახავდნენ ოთხი სხვადასხვა ადამიანის სახით: ახალგაზრდა ქალის, ახალგაზრდა კაცის, მოხუცი ქალისა და მოხუცი კაცის სახით. მისი მეგობრები იყვნენ კილენი (მთვარის ქალღმერთი), ბუნიეფე (ცისკრის ვარსკვლავი) და ვანგლენი (ვარსკვლავების ღმერთი).
არაუკანები ღრმად მორწმუნე ხალხი იყვნენ. ინდიელების რელიგია მჭიდროდ აკავშირებდა მათ საკუთარ მიწა-წყალთან, სადაც თვითინ ცხოვრობდნენ და სადაც ცხოვრობდნენ მათი წინაპრები, რომლებიც მათ ავი სულებისგან იცავდა.
ითვლებოდა, რომ კლანების დამაარსებლების წინაპრებიც  ვენუ მაპუში ცხოვრობდნენ, სადაც იღებდნენ საერთო სახელს  ,,პილიანს’. ინდიელებს ასევე სჯეროდათ ანთროპომორგული არსებების ( ნგილიატუე), რომლებიც თვალ-ყურს ადევნებდნენ რიტუალების შესრულებას (ნგილიატუნი). ცის ფერები, თეთრი და ცისფერი, ითვლებოდა სიკეთის ფერებად, ხოლო შავი ფერი- ქვესკნელის  (ნაგმაპუ)-სიმბოლოდ. ყავისფერ ხეს წმინდად ხედ თვლიდნენ. მაპუჩე სჯეროდათ, რომ მათი ენა ბუნებასთან დაკავშირებით წარმოიშვა და შეიცავს ქარის შრიალს, წვიმის წვეთების შხაპუნს, ცხოველების ხმებს და მთების ფერებს.
რელიგიური პრაქტიკები
მინი|მონუმენტი გარდაცვლილის საფლავზე კალკუ არის ჯადოქარი, გრძნეული, კუდიანი. კალკუეები, რომლებიც ჩვეულებრივ არიან ქალები, იწვრთნებიან თავიანთ ხელოვნებაში სხვა კალკუების მერ. ისინი ძალას იღებენ სიზმრებიდან და ხილვებიდან. ეშმაკისეული ძალები აქტიურდება, როდესაც შურიანი ადამიანები შესთხოვენ კალკუებს დაატეხონ უბდეურება იმ ადამიანებს, რომელთა მიმართაც აქვთ ეს შური. შამანისტები (მაჩი) მიზნად სწორედ იმას ისახავდნენ, რომ ეს ეშმაკისეული ძალები შეეჩერებინათ. მიუხედავად იმისა, რომ მამაკაცები იწაფებოდნენ შამანიზმში ადრეულ პერიოდში, დღესდღეობით შამანების უმეტესობა ქალია. არჩევა და შამანური ძალის აღქმა ხდება ხილვებსა და სიზმრებში. კანდიდატები არიან ისინი, ვინც გადაიტანა რაიმე ძლიერი სტრესი, ავადმყოფობა, აქვთ უკეთესი ხილვებისა და სიზმრების  უნარი. დამწყები იღებს ვარჯიშს უფროსი შამანებისგან. გაწაფვა გრძელდება ორიდან ოთხ წლამდე, რა პერიოდშიც მოსაწავლე სწავლობს მორჩილებასა და შრომას, რათა შეისწავლოს მცენარეული ცოდნა, ჯადოქრობა, დაავადების დიაგნოზის დასმა და მკითხაობა. წვრთნის დასრულების შემდეგ, შეგირდმა უნდა გამოავლინოს თავისი მიღებული ცოდნა სხვა შამანისტებისა და საზოგადოების წინ. ამ ცერემონიას უწოდებენ მაჩივულუნს. შამანის ატრიბუტებია ერთგვარი დრამი (კულტრუნი) და მოპირკეთებული ჯოხი (რივი). შამანებს ჰყავთ თავიანთი დამხმარე, რომელიც უთარგმნის და ერთგვარ ინტერპრეტაციას აძლევს შამანების ნათქვამს, როდესაც ის ტრანსშია, ღრმა ძილში.
წეს-ჩვეულებები
როდესაც ბევრი საკვები ჰქონდათ, არაუკანები დიდ დღესასწაულებს აწყობდნენ  და ზეიმებს ან მნიშვნელოვან რელიგიურ ცერემონიებს ამთხვევდბენ. ასეთი ზეიმი მთელი დღეების განმავლობაში გრძელდებოდა და მომავალი  მოსავლის აღებამდე, კვირების განმავლობაში,  ფაქტობრივად, შიმშილობდნენ. ქალები და მამაკაცები ცალ -ცალკე მიირთმევდნენ. ჯერ მამაკაცები შეუდგებოდნენ ტრაპეზს, შემდეგ ქალები.
არაუკანებს ლაპარაკი უყვარდათ, თითოეულ კლანს ჰყავდა თავისი ,, ნგენპინი“ (,,ის, ვინც ფლობს სიტყვას“), რომლებიც თათბირებზე  გრძელი და მჭევრმეტყვული სიტყვით გამოდიოდნენ. მათ უყვარდათ ლეგენდების, ისტორიების, დიდი ბელადებისა და მეომრების გმირობების ამბების მოსმენა, რომლებსაც ,,ვიუპიფე“ უყვებოდათ საღამოობით ან დღესასწაულებზე. მაცნეებს ნებისმიერ შეტყობინებებს  ასწავლიდნენ, რაც არ უნდა გრძელი ყოფილიყო იგი.
ინდიელები მთელი წლის განმავლობაში ყოველდღიურ აბაზანას იღებდნენ და თვლიდნენ, რომ ეს  ჯანმრთელობას აკაჟებდა. ავადმყოფობებს და მსგავს უბედურებებს ,,კალკუს“-ბოროტი ჯადოქრების ინტრიგებით ხსნიდნენ. მათ შამანები ეძებდნენ და ხშირად ეს უდანაშაულო ადამიანის მკვლელობით ან კლანებს შორის დაპირისპირებით მთავრდებოდა.
კლანის გარეთ ვინმეს მიმართ ერთგულებისა და პატიოსნების შენარჩუნება სავალდებულო არ იყო და მეზობლების მოტყუება და გაქურდვა  გმირობად ითვლებოდა. მხოლოდ ერთი რამ აკავებდათ იოლი მოგების მაძიებლებს-მოტყუებული კლანის შურისძიება, მაგრამ ამის თავიდან აცილებაც შეიძლებოდა- მეზობლებთან საჩუქრების გაგზავნით. კლანის შიგნით ასეთ რამეს ვერ იტანდნენ. კლანის თითოეულ წევრი ვალდებული იყო  დაეცვა ერთმანეთის სიცოცხლე  და საკუთრება.
მამაკაცები ომით იყვნენ დაკავებულები,  თუ ომი არ იყო, მაშინ- ნადირობდნენ. კლანებს შორის ომები ძირითადად საკვების, ქალების ან ჯადოქრების მიერ გამოწვეული უბედურებების გამო შურისძიების მიზნით იწყებოდა.
არაუკანები არ იყვნენ კანიბალები, თუმცა ჰქონდათ ჩვეულება ,,პროკულონი“-კეთილშობილ ტყვეს ხელკეტის დარტყმით კლავდნენ, მის გულს კი, მეომრები ჭამდნენ, რათა მისი სიმამაცე მათზე გადმოსულიყო. ესპანელი ჯარისკაცის ,,პროკულონი“  იხილა და აღწერა თავის წიგნში ,,ბედნიერი ტყვე“ ფრანსისკო ნუნიესმა.
არსებობს ჭორები, რომ არაუკანები ჯერ კიდევ ცოცხალ ტყვეს ბასრი ნიჟარებით კიდურებს აჭრიდნენ, წვავდნენ და მათ თვალწინ ჭამდნენ (ლეგენდის, თანახმად ასეთი ბედი ეწია პედრო ვალდივიის), ან ფეხის ძვლებისგან ფლეიტას ამზადებდნენ. არაუკანები ასევე აგროვებდნენ მოკლული მტრების თავებს და წმინდა ყავისფერ ხეზე კიდებდნენ, ან მეზობლებს უგზავნიდნენ, მათი გადმობირების მიზნით. ასე შეინახეს არაუკანებმა 1958 წელს გუბერნატორ ლოიოლას (იეზუიტების ორდენის დამაარსებლის, იგნასიო ლოიოლას ნათესავის) თავის ქალა. მისი მუზარადიდან კი თასი დაამზადეს.
არაუკანებს თავისებური ღირსების კოდექსი ჰქონდათ. ისინი ყოველთვის უგზავნიდნენ მტრებს მაცნეებს, რომ ემცნოთ ომის გამოცხადება. უყვარდათ რაინდულის მსგავსი შეჯიბრებები. მათზე გავლენა ესპანურმა რაინდულმა კოდექსმაც იქონია. არაუკანელები ყოველთვის უბრუნებდნენ მტრებს პატივს. ასე გადარჩა ფრანსისკო ნუნიენიც. კლანმა, რომელმაც შეიპყრო იგი,ლელვუნმაპუმ,-არ გადასცა იგი პეხუენჩეს ტომს, მიუხედავად იმისა. რომ ისინი მდიდარ გამოსასყიდს სთავაზობდნენ, ხოლო როდესაც უარი მიიღეს, ომის დაწყებით ემუქრებოდნენ. ეს იყო მადლიერება იმისათვის, რომ ანალოგიურ სიტუაციაში ნუნიენის მამა კარგად ეპყრობოდა  ინდიელ მეომარს. არაუკანები იცნობდნენ ნუნიენ-უფროსს, როგორც საშიშ მტერს, თუმცა ამასთანავე,  აფასებდნენ მის პატიოსნებასა და გულწრფელობას.
ცერემონიები
მაპუჩელების ყველაზე მნიშვნელოვანი რიტუალი არის ნგილატუნი. ადრეუ პერიოდში ამ  რიტუალის ძირითადი მიზანი იყო მილიტარისტული, მაგრამ მშვიდობის დამკვირდების შემდეგ ის გახდა უფრო სამეურნეო. ბუნებრივია, ეს არ ეხება კრიზისის პერიოდებს. მოსავლის აღების დროს შესრულებული ეს რიტუალი გულისხმობდა როგორც მადლიერების გამოხატვას ღმერთების მიმართ, ისე კიდევ ერთი უხვი მოსავლის თხოვნას. რიტუალი მოიცავს ერთზე მეტ საზოგადოებას, ზოგიც ზუსტად ოთხს, განსაკუთრებით მეზობლებს. ცერემონიის სიხშირე განსხვავდება, მაგრამ რამდენიმე საზოგადოება, რომელიც მონაწილეობს ცერემონიაში, მონაცვლეობით მასპინძლობს რიტუალს. გაჭირვების დროს იმართება ცერემონია, როგორც კი მოხდება რაიმე კატასტროფული. ამ დროს ხალხი ითხოვს დახმარებას ღმერთებისგან. მსგავს ცერემონიებში მონაწილეობის მიღება მეზობელი საზოგადოებებისთვის არაა სავალდებულო.
რიტუალების ახსნა
მაპუჩეს რელიგიური ცერემონიალები და საიდუმლო წარმოდგენები (რიტუალები) ყველაზე მასტაბილიზებელ ძალებს შორისაა, რაც მათს საზოგადოებაში მოქმედებდა. ცვლილებების მიუხედავად, მათი სიმბოლოების ფასეულობა სწორედ გამძლე შემაკავებელ ძალაში მდგომარეობს და რიტუალებსა და რწმენაში გამოვლენილი ცვლილებები ჰარმონიულად ეწყობიან მაპუჩეს საზოგადოების სტრუქუტრას. სავარაუდოა, რომ, მხოლოდ მას შემდეგ წარმოიშვა ამდენი რაოდენობით, რაც რეზერვაციის სისტემამ აიძულა ისინი ურთიერთობები დაემყარებინათ მათს მომიჯნავე თემებთან.
დაკრძალვისა და განაყოფიერების წესები წარმოადგენენ ყველაზე მეტი ადამიანის შეკრების მიზეზს თანამედროვე მაპუჩეს საზოგადოებაში. რაიმე ფართომასშტაბიან შეკრებას შეიძლება ვუწოდოთ კავინი ან  ტრავინი, ესენიც საერთო მიზნით, დანიშნულებით იმართება. ბალახის ჰოკეის თამაშები, ან თუნდაც უკანასკნელი ინოვაცია - სოკერი, ყველა მიეკუთვნება კავინს. მაგრამ ამ არსებით, ძირითად საერთო საქმეებს არ აქვთ ნილატუნის ან აუნის, რომლებიც, ასევე, შეიძლება მივაკუთვნოთ  ასკავინს-ს, სიმბოლური დატვირთვა. სპორტში მონაწილეობის მისაღებად ან საყურებლად მოწვეულები განხილულნი არიან, როგორც „დაინტერესებული მხარეები“, ზოგიერთ შემთხვევაში შერჩეული ჯგუფი, რომლებიც არ არიან ჩართულები ამგვარ საქმიანობაში ნათესაური კავშირის ან რიტუალური საზოგადოების წევრობის გამო.
მაშინ, როდესაც ღონისძიებები იმართება ფართო სპექტრის პირებისთვის, ეს ყველაფერი წარმავალია. ეს ღონისძიებები თავისმხირვ ითრევს, როგორც მონაწილეებს, ასევე, მაყურებელსაც, მაგრამ ისინი ხარისხობრივად განსხვავდებიან ნილატუნისა და აუნისგან. იმის მიუხედავად, რომ მათში ფარულადაა ნაგულისხმევი პალინკატუნი და მინგანკო, რეალურად არ არის მაინც გამოხატული. მოთამაშეები ან მომუშავეები არჩეულნი არიან მათი ინდივიდულაური შესაძლებლობების ან სპეიაცლური რესურსების გამო. მონაწილეთა უმრავლესობა ჩამოდის ამავე რეგიონიდან ან სარიტულო ჯგუფებიდან, რაც აიხსნება გეოგრაფიული მდგომარეობიდან გამომდინარე და არა მორალური ვალდებულების არსებობის გამო. საერთო ინტერესები უფრო მეტად გაიფანტა და ნაკლებადაა დაკავშირებული ჯგუფის წევრობასთან, ვიდრე ეს ადრე იყო. ყველაზე არაერთგვაროვანი ჯგუფები არიან ამჟამად კავინში გაერთიანებულნი, ვიდრე ოდესმე ყოფილან მაპუჩეს ისტორიაში. ეს უმეტესად განპირობებულია სამუშაო მოდელის ცვლილებით და „არასტრუქტურული“ დასვენების ტენდენციის გავრცელებით.
= სოციალურ-პოლიტიკური მოწყობა =
სოციალური მოწყობა
მშვიდობის დამყარებამდე მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში მაპუჩეში მიღებული იყო პირადი პრესტიჟი და წოდება, რომელიც მოიპოვებოდა ბრძოლებში, სიმდიდრით, სიუხვითა და მჭევრმეტყველებით. თანამედროვე (მეოე საუკუნის) მაპუჩე დაყოფილია სამ ფართოდ დაშორებულ ნაწილად: მდიდრები, ჩვეულებრივები მოსახლეობა ანუ მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი და ღარიბი გლეხები.
პოლიტიკური მოწყობა
მონათესავე წინამძღოლები, რომლებიც იწოდებოდნენ ლონკოდ, აკონტროლებდნენ სამეურნეო და სხვა კოოპერატიულ სარისკო საქმეებს. ლონკოს ძალაუფლება ვრცელდებოდა მხოლოდ მის ოჯახზე და მისი პრესტიჟიც განისაზღვრებოდა სტუმართმოყვარეობით. სიმშვიდის პერიოდში არ იყო ერთპიროვნული ლიდერი. როცა ამის საჭიროება ჩნდებოდა, სამხედრო მმართველები ირჩეოდნენ ამ ლონკოებიდან. მარაგების შემოღების შემდეგ (1884 წელს) პოლიტიკური ძალაუფლება ბელადისა დროებით გაძლიერდა. ბელადის როლმა მიწის განაწილებაში მისცა მას კონტოლი დაქორწინებული წყვილის საცხოვრებელზე. საბოლოო დაყოფამ  და უუნარობამ თავდაპირველ ბელადებს გადაეცათ თავიანთი მარაგები, თავიანთ შთამამავლებისთვის შეამცირა მათი პოლიტიკური ძალაუფლება. თანამედროვე (მეოცე საუკუნის) ბელადები თანაბრად იყოფენ ძალაუფლებას უხუცესთა საბჭოსთან და საგვარტომო ხაზის თავებთან. მათ ძალაუფლებას ასევე ზღუდავს შიდა სარეზერვო საქმეები.
სოციალური კონტროლი
ადრეულ პერიოდში ღალატის, მოკვლის და ჯადოს დანაშაულები საზოგადოებაში ისჯებოდა სიკვდილით. თუმცა ზოგჯერ ჯადოს გამონაკლისების შემთხვევებში კომპენსაცია ხდებოდა გადასახადის გადახდით. დღესდღეობით, კანონდამრღვევებსა და ჯადოში ეჭვმიტანილებს ასახლებენ დასახლებებიდან. მშვიდობის დამყარების შემდეგ მაპუჩე იყო ჩილური სასამართლო სისტემის ქვეშ.
კონფლიქტი
1980-იან წლებამდე  დაპირისპირებები და თავდასხმები გავრცელებული იყო მაპუჩელებს შორის. თითოეული ოჯახი იცავდა საკუთარ ფერმას სხვა  დამრღვებისაგან და იძიებდა შურს სისხლის აღებით ან ჯადოთი.
= განათლება = მაპუჩეს განათლების მცდელობები ჩილეს სახელმწიფომ მანამდე დაიწყო, სანამ მაპუჩეს გავლენა ექნებოდა. 1837 წელს  ჩილეს მთავრობის მიერ მაპუჩეს ტერიტორიაზე ფრანცისკანელ იტალიელთა ჯგუფი იქნა მიწვეული, მაპუჩეს ხალხის განათლებისა და მათი კათოლიკურ ეკლესიასა და ჩილეს სახელმწიფოში ჩართვის მიზნით. ისინი კაპუცინმა მისიონერებმა გააძევეს 1848 წელს. წარმატებული სკოლის ჩექმნა პირველად ჩილეს სახელმწიფოს მიერი 1895 წელს დაფინანსებული ბავარიელი კაპუცინების ჩამოსვლასთან ერთად დასრულდა. 1926 წლისთვის 30-ზე მეტი სკოლა არსებობდა. მაპუჩეს ევანგელიზაცია ამ პერიოდში საკმაოდ წარმატებით ხდებოდა ამ დროს და 1915 წელს ქრისტიან მაპუჩელთა რიცხვი 25658-ს შეადგენდა და 10956 ბავშვი იყო მონათლული. 1924 წლისთვის აქ იყო 29 საშუალო კლასიკური სკოლა,  სადაც 2183 ბავშვი სწავლობდა, 18 დახურული სასწავლებელი, სადაც 659 ბიჭი და 379 გოგო სწავლობდა, 2 საშუალო სკოლა, სადაც 119 გოგო სწავლობდა და 4 ტექნიკური სასწავლებელი, სადაც 25 სტუდენტი სწავლობდა.
ძირითადი განათლების სისტემაში, რომელიც მაპუჩესთვის იყო შემუშავებული ყურადღება იყო გამახვილებლი ქრისტიანულ მთავარ დებულებებზე, წერა-კითხვაზე, აგრონომებისთვის საჭირო საბაზო უნარებზე და სხვა უნარ-ჩვევებზე. ითვლებოდა, რომ შედარებით მაღალი დონის სკოლები ბავშვებს უკეთესად ამზადებდნენ იმისთვის, რომ ჩილეს საზოგადოებაში შესულიყვნენ. სხვა სკოლილებიგან განსხვავებით ამ სკოლაში შემდეგ დამატებით სხვაა საგნებსაც ასწავლიდნენ: მიწათმოქმედებას, მებაღეობას, მეტყევეობას, კულინარიას, მეფურნეობას, მედურგლეობას და მკერვალობას. მკერვალობა არ ითვლებოდა მაპუჩეს ხალხი შესაფერის პროფესიად, რადგან ისინი ზედმეტად მომთაბარენი იყვნენ. მკერავად მუშაობა მოითხავდა ცხოვრების მჯდომარე სტილს, რაც არ ახასიათებდა მაპუჩეს. ისინი უპირატესობას მეავეჯეობას ანიჭებდნენ. პრაქტიკული მომზადების შემდეგ ისინი ფულს იღებდნენ, რომლითაც საკუთარი ინსტრუმენტების ყიდვა შეეძლოთ.
უმაღლესი განათლება მაპუჩეს ხალხისთვის არ იყო ხელმისაწვდომი. მამა დე ამბერგამ განაცხადა, რომ ის თავის მოსწავლეებს მუდმივარ ასწავლიდა, რომ „არაუკანელი, რომლის ცხოვრების მიზანი არა სოფლის მეურნეობა, არამედ სხვა რამეა, მოღალატეა. არაუკანელის ფასი, რომელიც ხეს რგავს და იმ ადამიანის ფასი, რომელიც წიგნს წერს, კაცობრიობისთვის ერთი და იგივეა“. ის მაპუჩეს ხალხისთვის უმაღლესი განათლების მიღების უფლების მიცემის წინააღმდეგი იყო და თავისი არგუმენტის გასამყარებლად ამბობდა, რომ მაპუჩეს საუკეთესო მასწავლებელი ბუნებაა. მას მიაჩნდა, რომ მაპუჩეს უნდა ასწავლიდნენ გარეთ, ღია ცის ქვეშ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუ მათ დახურულ ოთახებში მოათავსებდნენ, ისინი დაავადდებოდნენ. მაპუჩეს ხალხს განიხილავდნენ როგორც ქმნილებებს, რომლებიც ბუნებასთან უფრო ახლოს იყვნენ, ვიდრე ცივილიზაციასთა, ამიტომ კაპუცინებმა გადაწყვიტეს შეექმნათ სასოფლო-სამეურნეო სკოლები, სადაც ისინი შეისწავლიდნენ თანამედროვე ტექნიქას, რომლის საშუალებითაც შეძლებდნენ უნაყოფო მიწების დამუშავებას, ისე, რომ ის მიწათმოქმედებისთვის გამოსადეგი გამხდარიყო. ამბერგას აზრით მაპუჩელები უნდა იყვნენ საკმაოდ განათლებულნი იმისთვის, რომ ქრისტიანები და ქვეყნის მოქალაქენი გამხდარიყვნენ, მაგრამ არა იმდენად, რომ უარი თქვან თავიანთ გლეხის როლზე. მას სჯეროდა, რომ მიწის სიყვარული პატრიოტი მოქალაქის მნიშვნელოვანი შემადგენელი იყო, „კარგი მოქალაქეებად ყოველთვის გლეხები ხდებიან“.
ქალთა განათლება
მინი|მაპუჩეს ქალების პროტესტი მისიონერებისთვის სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენდა მაპუჩეს ქალთა განათლება. გოგონებისთვის განათლების მიცემის საკითხში დიდ დაბრკოლებას წარმოადგენდა არა მხოლოდ ფინანსური სირთულეები, არამედ ზოგადად მაპუჩეს საზოგადოების მხრიდან ამ საკითხთან დაკავშირებით გამოთქმული წინააღმდეგობა. სკოლის შექმნის პირველი მცდელობა იყო 1849 წელს, როდესაც მამა ჯოვანიმ (მისიონერმა) შეიმუშავა პეტიცია ქალთა სკოლის გახსნის შესახებ, თუმცა იგი უარჰყვეს ეკონომიკური მიზეზების გამო. შემდეგი მცდელობის ინიციატორი იყო მამა ჯერემი დე პაგლიეტა, რომელიც 1865-1871 წლებში მოღვაწე მისიონერებს ხელმძღვანელობდა. იგი ევროპაში გაემგზავრა, რათა ფინანსური დახმარება მიეღო გოგონათა სკოლის გასახსნელად, თუმცა ამ გზაზე იგი გარდაიცვალა. საბოლოოდ, 1877 წელს მაპუჩეს ხალხსა და მისიონერებს შორის ხანგრძლივი მოლაპარაკებების სერიების შედეგად, მამა ალბერტო დე კორტონას ხელმძღვანელობით გაიხსნა პირველი სკოლები. თუმცა ეს სკოლები მალევე დაიხურა დასწრებისა და ფინანსური მხარდაჭერის ნაკლებობის გამო. საკმაოდ მალევე, ჯერ კიდევ მე-20 საუკუნის დასაწყისში მისიონერებმა მიაღწიეს წარმატებას და მაპუჩეს დასახლებების ახლოს გახსნეს რამდენიმე სკოლა.
მისიონერები ღრმად იყვნენ დარწმუნებულები მაპუჩეს ქალებისთვის განათლების მიცემის მნიშვნელობა. მათთვის განათლების მიცემითა და მათი ქრისტიან ქალებად ტრანსფორმაციით, შესაძლებელი ხდებოდა მაპუჩეს ქრისტიანული ოჯახისთვის სოლიდური და სანდო საფუძვლის შექმნა. ეს ოჯახი კი შემდგომში, თავის მხრივ შექმნიდა და აღზრდიდა პროდუქტიულ მოქალაქეებს ჩილეს სახელმწიფოსათვის. მაპუჩეს ქალები აღიქმებოდნენ, როგორც მაპუჩეს კულტურისა და ტრადიციის ბირთვად, შესაბამისად, მათი ტრანსფორმირებით, შესაძლებელი იყო ზოგადად კულტურის გარდაქმნა. ამ და სხვა კულტურული თუ ისტორიული მიზეზების გამო, უფრო ადრე პერიოდში მაპუჩეში განათლება ხელმისაწვდომი იყო მხოლოდ მამაკაცთათვის. მისიონერები ხშირად უკრძალავდნენ კიდეც ქალებს განათლებულ მამაკაცებთან კონტაქტს. ამის საპირისპიროდ, მაპუჩეს მამაკაცები, განსაკუთრებით კი, ბელადებისა და ლიდერების ვაჟები, იღებდნენ სრულყოფილ ქრისტიანულ განათლებას ბავშვობაშივე, მაშინ როდესაც ისინი ესპანეთთან ბრძოლის განმავლობაში გადასცეს ესპანელს გენერლებს, როგორც მშვიდობის მომასწავებელი ძღვენი. ამის გარდა, მაპუჩეს მამაკაცებს ჰქონდათ პირდაპირი კონტაქტი ესპანელებთან და ჩილელებთან როგორც სამშვიდობო, ისე საომარი მოლაპარაკებების დროს. მათ ასევე ხშირი შეხება ჰქონდათ ევროპელ ვაჭრებთან ბიზნეს მოლაპარაკებების ფარგლებში. თუმცა, მამაკაცთათვის განათლების მთავარ წყაროდ უნდა ჩაითვალოს სამხედრო სამსახური, რომელშიც ისინი საკუთარი ნებით მიდიოდნენ. ეს სამსახური სავალდებული მხოლოდ 1916 წელს გახდა და აქ მსახურობის დროს მაპუჩეს მამაკაცები იღებდნენ ელემენტარულ განათლებას. ისინი ასევე ეზიარებოდნენ პატრიოტული საძმოს მიერ მოწოდებულ ეროვნულ ღირებულებებსაც.
საგანმანათლებლო კამპანიაში ჩართული იყო დასახლებების ახლოს მდებარე სკოლები და ეკლესიები. მთავრობისა და კათოლიკური ეკლესიის ოფიციალური წარმომადგენლების აზრით, მაპუჩეს ხალხის ტრანსფორმირებასა და მათ პროგრესულ და ცივილიზებულ ჩილელებად ქცევაში მთავარ დაბრკოლებას წარმოადგენდა პოლიგამიის პრაქტიკაში არსებობა. მაპუჩეს ქალებისა და გოგონების განათლებაში ძალიან დიდი აქცენტი კეთდებოდა პოლიგამიის პრაქტიკიდან ამოღების იდეასა და მონოგამიის დადებითობაზე. იქიდან გამომდინარე, რომ პატრილინეარული სისტემა მაპუჩეს ქალებს მამას და ძმას უფრო მაღალ პრიორიტეტად უსახავდა ვიდრე ქმარს, აუცილებელი გახდა ახალი მორალური კოდექსის შემოღება. ეს ახალი მოდელი გულისხმობდა ქმრის მიმართ მორჩილებასა და მის უწინარესობას. მისიონერებს სურდათ მაპუჩეს ხალხის ცხოვრებიდან გაექროთ რელიგიური ცრურწმენები, რიტუალები და ზოგადად, შამანების ცნება. თუმცა ეს პირველი შემთხვევა არ იყო, რომლის დროსაც შამანები კრიტიკის ობიექტები გახდნენ. მე-16-დან მე-18 საუკუნის ჩათვლით შამანებმა გადაიტანეს საკმაოდ სერიოზული ბრძოლები ესპანური სამეფო კარის წარმომადგენლებთან და მისიონერებთან. თუმცა, შამანებმა ეს ომი გამოაირეს და მე-19 საუკუნემდე ქრისტიანული რელიგიის მაპუჩეს საზოგადოებაში დანერგვის ყოველი მცდელობა კრახით დასრულდა.
ამ საგანმანათლებლო კამპანიას, რომელიც მაპუჩეს ქალების მოდერნიზებას ისახავდა მიზნად, თან დაერთო ჩილეს სახელმწიფოს მხრიდან პატრიოტიზმისა და პროდუქტიული მოქალაქეობის ეროვნული პროპაგანდა, რომელისთვისაც გამოიყენებოდა ნოველები და ლიტერატურის  სხვა სახის ნამუშევრები. ამ ნოველებში, რომლებიც 1930 წელს ჩილეს სასკოლო სისტემაში სავალდებულო საკითხავ წიგნად იქცა, ჰეტეროსექსუალური მონოგამიური სიყვარული იყო აღწერილი, როგორც ნამდვილი სიყვარულის ერთადერთი სახე. მას უკავშირებდნენ ქვეყნის სიყვარულს. ხოლო ყველა სხვა სახის, ქორწინებაგარეშე, არაპროდუქტიული ურთიერთობა აღქმული იყო ნაციონალიზმის შექმნისთვის რისკის შემცველ და დამაბრკოლებელ ფაქტორად. სახელმწიფოს ინტერესს წარმოადგენდა მაპუჩეს ხალხის ჩილეს საზოგადოებასთან თანამშრომლობა და თანაცხოვრება. ამისათვის საჭირო იყო პატრიოტული სიყვარულის დანერგვა, რომლისთვისაც აუცილებელი იყო პოლიგამიური ტრადიციებით გაჯერებულ საზოგადოებაში მონოგამიის დანერგვა. ეს კი ნიშნავდა და საჭიროებდა დიდ შრომას, რათა განადგურებულიყო ძველი სოციალური წყობა, რომელიც ერთგვარად განურყელს ხდიდა ოჯახს და პოლიტიკურ შეხედულებებს. ახალი მოძრაობის მიზანი იყო ამ ორი ცნების განცალკევება. ოჯახი უნდა გამხდარიყო უკიდურესად პირადი, ხოლო პოლიტიკური შეხედულებები და ლოიალურობა აბსოლუტურად საჯარო. მაპუჩეს შემთხვევაში ამის შესრულების გზას წარმოადგენდა მამასა და ქალიშვილს შორის პატრილინეარული სისტემის მიერ დანერგილი ძლიერი კავშირის ჩანაცვლება ცოლ-ქმრის ურყევი ურთიერთობით.
= მედიცინა = მინი|მაპუჩეს მედიცინა ადრეულ ხანებში მაპუჩეს ხალხი ფიქრობდა, რომ ავადმყოფობას ზებუნენებრივი ძალები იწვევს. დღეს თანამედროვე მაპუჩელებისთვის მხოლოდ ორი სახის დაავადება არსებობს: ზებუნებრივი აგენტების, ვეკუფესა და პერიმონტუს მიერ გამოწვეული და ბუნებრივი აგენტების ან გარემო ფაქტორების მიერ გამოწვეული დაავადება. შამანები ყველა დაავადებას სამკურნალო მცენარეებისა და რიტუალების საშუალებით  მკურნალობენ. ნებისმიერი დაავადების მკურნალობისთვის გამოიყენება ადგილობრივი მცენარეებისგან დამზადებული მედიკამენტები. ის ადგილები, სადაც მაპუჩეს ხალხი ცხოვრობს, უხვია სხვადასხვა მცენარეებით, შესაბამისად მაცხოვრებლები იყენებენ მათ სხვადასხვა მიზნებისათვის.
= ხელოვნება = თანამედროვე მაპუჩეს ტრადიციული ხელოვნება ძირითადად ორატორულია. ის გავრცელებულია მეტწილად ხელმძღვანელთა შორის, თუმცა არსებობენ რიგითი ხელოვანი ადამიანებიც. მაპუჩეს ზეპირი მონათხრობები შეგვიცლია 5 კატეგორიად დავყოთ: ეპეუები  (მითოლოგიური მოთხრობები, ცხოველთა ზღაპრები და ლეგენდები), პეუმებ (სიზმრების აღწერა), ნუტ’ამკანები (მოთხრობები მაპუჩეს მეომრების გმირობის შესახებ), ვეუპინები (ფორმალური მოხსენებებები კაცების მიერ სხვადასხვა სოციალურ და რელიგიურ ღონისძიებებზე) და ქულკატუნები (სიმღერით გადმოცემული იმპროვიზებული მოთხრობები, როგორც წესი, ძლიერი ემოციების გამოსახატავად). მთავარი მუსიკალური ინსტრუმენტებია ლიტავრები, ფლეიტა და საყვირი. კაცები და ქალები ერთად იშვიათად ცეკვავენ. ცეკვისას ისინი ცხოველებს ბაძავენ მოძრაობებისა და ნიღბების საშუალებით.
ლიტერატურა
მაპუჩეს კულტურას მე-16 საუკუნეში ჰქონდა კულტურის გადაცემის ზეპირ-სიტყვიერი ტრადიცია, მაგრამ არ ჰქონდა დამწერლობის სისტემა. მოგვიანებით მაპუდუნგუნის (არაუკანული ენა) დამწერლობის სისტემა შეიქმნა და მაპუჩეს ესპანურ და არაუკანულ ენაზე დაწერილმა ნაწარმოებებმა დაიწყო აყვავება. თანამედროვე მაპუჩეს ლიტერატურა შედგება ზეპირ-სიტყვიერი ტრადიციისა და ესპანურ-მაპუდუნგუნის ორენოვანი ნაწარმოებებისგან. გამოჩენილი მაპუჩელი პოეტებია: სებასტიან ქუეუპული, პედრო ალონცო, ელიკურა ჩიჰუაილაფი და ლეონელ ლიენლაფი.
კლავა
კლავა ქვის ხელკეტია, რომელსაც მაპუჩეს ხალხი იყენებს. მას გააჩნია გრძელი და ბრტყელი ტანი. მისი სრული სახელია „clava mere okewa“. ესპანურად ის ცნობილია, როგორც „clava cefalomorfa“. მას რიტუალების დროს დიდი მნიშვნელობა აქვს, რადგან ტომის ხელმძღვანელებს სხვებისგან გამოარჩევს. კლავას ბევრი სახეობაა ცნობილი.
კლავა არის ობიექტი, რომელიც მაპუჩეს საზოგადოებაში მამაკაცურ ძალასთან ასოცირდება. ის დისკის ფორმის სხეულისა და მასზე მიმაგრებული სახელურისგან შედგება. დისკის ნაპირს, როგორც წესი, ნახევარწრიული ჩაღრმავება აქვს. ხშირ შემთხვევაში დისკზე ამოკვეთილია ღმერთის სახე ან სხვა მსგავსი დეტალი. სახელური ცილინდრის ფორმისაა, ჩვეულებრივ, დისკთან კავშირის ადგილას უფრო დიდი დიამეტრით.
ქსოვილები
მინი|ტრადიციული ქსოვილით შეკერილი სამოსი მაპუჩელების ერთ-ერთი  ყველაზე ცნობილი ხელოვნება ქსოვილებია. უძველესი მსგავსი ქსოვილი ნაპოვნია არქეოლოგიურ გათხრების დროს ამერიკის კონტინენტის უკიდურეს სამხრეთში (დღევანდელი სამხრეთი ჩილე და არგენტინა). მკვლევარებმა აღმოაჩინეს იმდორინდელი სამხილები, რომლებსაც საკმაოდ კომპლექსური და განვითარებული ტექნიკა და დიზაინი ჰქონდა. დათარიღებულია ახალი წელთაღრიხვის 1300-1350 წლებით.
ქალები პასუხისმგებლები იყვნენ დართვასა და ქსოვაზე. ქსოვის გავრცელებული და განსაკუთრებით ადგილობრივი ტექნიკები თაობიდან თაობას გადაეცემოდა. დედები, ბებიები და დეიდები აძლევდნენ პატარა გოგოს იმ ცოდნას, რომელიც მათ მიიღეს მათი წინა თოაბისაგან. ქალები, რომლებიც გამოირჩეოდნენ ქსოვაში და სხვებს აღემატებოდნენ, იყვენენ საკმაოდ დაფასებულები საზოგადოებაში. ქსოვის დიდი მნიშვნელობა კიდევ ჩანს საკმაოდ ნათლად ოჯახის შექმნაში, როდესაც მამაკაცი მეტ მზითევს აძლევს პატარძლას, რომელიც ქსოვს კარგად.
მაპუჩეს ხალხი ქსოვილებს იყენებდა საკმაოდ გონივრულად. ისინი ამ ქსოვილებს ასევე უყურებდნენ, როგორც სავაჭრო საქონელს, რომლის გაცვლაც დიდ სარგებელს მოუტანდა. მეთექვსმეტე საუკუნის მრავალი ანგარიში მოწმობს ამ ქსოვილების გაცვლას მაპუჩესა და სხვა ადგილორივ ტომებს შორის. ასევე ხშირი იყო მსგავსი გაცვლები კოლონისტებთანაც, რომლებიც ქმნიდნენ ახლა დასახლებებს. ეს გაცვლები მაპუჩეს ხალხს აძლევდა შანსს მიეღოთ საქონელი, რომლის დამზადებას, მოშენებას ან მოყვანას თავად ვერ შეძლებდნენ. ამის ნათელი მაგალითა გაცვლილი ცხენები. აბორიგენი ქალების დამზადებული ქსოვილები და შემდეგ გაყიდული არაუკანიასა და არგენიტიანაში იყო აშკარად დასაფასებელი და დიდი როლი ითამაშა ქვეყნის ეკონომიკაში. სანამ ევროპელი კოლონისტები გამოჩნდებიდნენ  ფაბრიკებში წარმოებული ქსოვილები ძირითადად მიმართული იყო საოჯახო გამოყებებისაკენ.
დღესდღეობით,  მაპუჩელი ხალხის მოქსოვილი ნაჭერი გამოყენება, როგორც საშინაოდ, ასევე ვაჭრობასა და ბარტერში. დღეს უმატეს ნაწილს მაპუჩეში აცვიათ უცხოური დიზაინისა და მასალის ტანსაცმელი, თუმცა ისინი მაინც განაგრძოებნ საბნების, პონჩოებისა ქამრებისა და სხვა საჭირო ტანისამოსის კერვას ჩვეულებრივი მოხმარებისთვის. უდიდესი ნაწილი ამ შეკერილი ნაჭრებისა არის სწორედ სავაჭრო მიზნისთვის, რადგან დღესაც რჩება ეს საქმიანობა მრავალი ოჯახისათვის შემოსავლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წყაროდ. მრავალი მაპუჩელი ქალი დღესაც განაგრძობს ქსოვილების კერვას, როგორც მათ ეს წიანპრებმა ასწავლეს, ასევე გადასცმენ ამ ცოდნას თავიანთ შვილებსა და შვილიშვილებს. ასე გადაეცემა ტრადიცია თაობიდან თაობას. ეს სწავლის მეთოდი დაფუძნებულია ძირითადად ჟესტების იმიტაციაზე. იშვიათია, როდესაც შეგირდს სჭრდება მკაცრი ჩარევა სწავლებაში და იღებს დიდ ახსნა-განმარტებებს ინსტრუქტორისგან. ცოდნა გადადის, ხოლო ქსოვილი კი ისერება, ასე ერთდროულად ხდება ორივე.
ვერცხლის დამუშავება
მე-18 საუკუნის მეორე ნახევარში მაპუჩეში ფართოდ დაიწყეს ვერცხლის მოპოვება. ვერცხლის ეს ტალღა შეიძლება მივაწეროთ 1726 წლის ნეგრეტეს პარლამენტს, რომელმაც შეამცირა საომარი კონფლიქტები ესპანელებსა და მაპუჩეს ხალხს შორის და მისცა საშუალება გაეზარდათ ვაჭრობა კოლონიურ ჩილეს და თავისუფალ მაპუჩეს ერთმანეთს შორის. ამავე კონტექსტში მეთვრამეტე საუკუნეში მაპუჩემ დაიწყო თავისი საოქნელის გადასახადად აეღო ვერცხლის მონეტები. ეს მიღებული მონეტები ხშირად იყო ძირითადი მასალა მაპუჩელი მეტალის პროდუქტიორებისათვის. ძველი მაპუჩეში ნაპოვნი ვერცხლის სამკაულები იყო ხშირად გამოუმდნარი ვერცხლისგან დამაზადებული, რაც დღევანდელ მეცნიერებს დაეხმარა ამ ნივთების დათარიღებაში. უმეტესი ნაწილი დამზადებულია პოსტოიში, პერუში.
ვერცხლის სამკაულების ფართო ნაირსახეობა აიხსენება იმ ფაქტით, რომ შექმნილი დიზაინი გამოხატავდა ოჯახის (რეინმა), მიწის (ლოფ მაპუ), ლონკოსა და მაჩის იდენტობას. მაპუჩეს ვერცხლის სამკაულმა ასევე განიცადა მოდის ზეგავლენა, თუმცა ფილოსოფიური და სულიერი პრინციპების ნაკვთები ძირითადად მაინც უცვლელი დარჩა.
მეთვარმეტე საუკუნის მიწურულსა და მეცხრამეტეს დასაწყისში ვერცხლის საქმიანობამ და საერთოდ ხელოვნებამ მიაღწია თავის კულმინაციას. მეცხრამეტე საუკუნეში მაპუჩეს ლიდერებს ჰყავდათ სულ მცირე ერთი ვერცხლმჭედელი. მეცნიერი კარლოს ალდუნატი აღნიშნავს, რომ 1984 წლისთვის უკვე არც ერთი ვერცხლმჭედელი აღარაა ცოცხალი იმდორინდელ მაპუჩელებს შორის.
= ბრძოლა შამანიზმთან = მაპუჩეში შექმნილი პირველი პოლიტიკური ორგანიზაციების მიზანი იყო მაპუჩეს ინტეგრაცია ჩილეს საზოგადოებაში. ამ ორგანაციათაგან თითოეულს სწამდა, რომ ჩილეს საზოგადოების მიერ მათი, მაპუჩეს ხალხის, როგორც საკუთარი წევრის აღქმისკენ მიმავალი გზა დასავლურ განათლებაზე გადიოდა. გარდა ამისა, ზოგიერთი ეს ორგანიზაცია აქტიურ როლს თამაშობდა გენდერის ახლებური აღქმის შემოტანაში. ისინი ცდილოდნენ მაპუჩეს ხალხის შეხედულებები ამ თემასთან დაკავშირებით დაახლოვებოდა ჩილეს ხალხისას. ეს ორგანიზაციები ასევე აკრიტიკებდნენ შამანიზმს.
1900-1931 წლებში პოლიტიკურ სცენაზე დომინირებდი სამი ძირითადი ორგანიზაცია. ესენი იყო: არაუცაკანას ფედერაცია, რომელიც ხაზს უსვამდა კულტურულ იდენტობასა და ტრადიციას. არაუკანას გაერთიანება, რომელიც კაპუცინი მისიონერების მიერ იყო შექმნილი და ძირითად აქცენტს აკეთებდა მემკვიდრეობითი კულტურის უარყოფაზე, ასიმილაციასა და მოდერნიზაციაზე. მესამე დაჯგუფება იყო კაუპოლიკანის საზოგადოება, რომელსაც გააჩნდა გარდამავალი, ნეიტრალური პოზიცია მაპუჩეს კულტურის აღიარებასა და მის ეთნიკურობაში ევროპული ღირებულებების ეტაპობრივი ინტეგრაციას შორის. თითოეული მათგანი თანხმდებოდა იმ ფაქტზე, რომ ახალი თაობისთვის განათლების მიცემა იყო ჩილეს საზოგადოებაში მათი ინტეგრაციის საწინდარი. არაა გასაკვირი, რომ ამ ორგანიზაციების ლიდერები იყვნენ დასავლური განათლების მქონე ადამიანები, რომლებიც ცხოვრობდნენ ურბანულ არეებში. ისინი იყვნენ სკოლის მასწავლებლები ან კომერციული ბიზნესის მფლობელები. მათი უმეტესობა იყო მდიდარი კასიკების შთამომავალი, რომლებიც ჩილეს არმიისა და უფრო შორეულ წარსულში ესპანელებისადმი ლოიალურობით გამოირჩეოდნენ. ისინი იყვნენ შთამომავლები ფრანციკსანელი მისიონერების მიერ განათლებამიცემული მეთაურების და სამშვიდობო მოლაპარაკების შედეგად სამხედრო გენერლებისთვის გადაცემული ბელადების შვილები.
ჩილეს საზოგადოებაში ინტეგრაციის მიმდევარი „არაუკანას გაერთიანება“ ცდილობდა შემოეტანა ქალისა და მამაკაცის გენდერის დომინანტი საზოგადოებისეული აღქმა და მაპუჩეს სოციუმში დაენერგა მისი პირდაპირი ასლი. ეს მოდელი არა მხოლოდ უქვემდებარებდა ქალს მამაკაცს და რა თქმა უნდა ქალთათვის მონოგამიასაც ქადაგებდა. „არაუკანას გაერთიანებამ“ ასევე შემოიტანა ქალის იდეალური ქცევის მოდელი, რომელშიც მთავარ დეტალს წარმოადგენდა ცოლის მორჩილება ქმრისადმი. ეს ახალი მოდელი ასევე მიმართული იყო მამასა და ქალიშვილს შორის მჭიდრო ურთიერთობის დარღვევისადმი, რომელიც პატრილინეარული სისტემის განუყრელ ნაწილს წარმოადგენდა. ეს ორგანიზაცია შემდეგნაირად ახასიათებდა მაპუჩეს ქალის იდეალს : „ქალს მართებს ქმრის მორჩილება და ქვეშემრდომობა. იგი არის ფიზიკურად და მორალურად სუსტი სქესის წარმომადგენელი და ,შესაბამისად, მისმა ქმარმა უნდა აკონტროლოს და მართოს იგი სიფრთხილითა და წინდახედულობით.
= მაპუჩეს ხალხის წიგნიერ ქრისტიან ფერმერებთან ინტეგრაცია = ჩილეს მთავრობისა და კათოლიკური ეკლესიის მიერ შემუშავებული პოლისები მაპუჩეს ჩილეს საზოგადოებაში ინტეგრაციის შესახებ შეიქმნა მაპუჩეს ცოტა ხნის წინ დაპყრობილი ტერიტორიის პროდუქტიულ სასოფლო-სამეურნეო ზონად გარდაქმნის პერიოდში.
1890 წელს მაპუჩეს ტერიტორია სახელმწიფო საკუთრებაში გადავიდა. მთლიანი ტერიტორიის მხოლოდ ერთი მეათედი ნაწილი იქნა გამოყოფილი მაპუჩელთათვის. დანარჩენი, ძირითადად ნაყოფიერი ველები, რომლებიც უკეთესი იყო სასოფლო-სამეურნეო საქმისთვის, აუქციონზე იქნა გატანილი ჩრდილოეთ ევროპელი და ნაციონალური ახალმოსახლეებისთვის. ევროპელები განსაკუთრებული პრივილეგიით სარგებლობდნენ, რადგაც ჩილეს მთავრობას, რომელიც ახლად შეძენილ ტერიტორიაში ჩილეურ კალიფორნიას ხედავდა, მიაჩნდა, რომ ევროპელი ახალმოსახლეებს შესაძლოა პროგრესული და ცივილიზატორული ძალის როლი ეთამაშათ ამ რეგიონის წარმატებულ სასოფლო-სამეურნეო ადგილად გარდაქმნაში.
მიწის განაწილებამ ახალმოსახლეებსა და მაპუჩეს შორის მრავალი პრობლემა შექმნა და ჩილეს ხელისუფლება რთულ სიტუაციაში ჩააყენა. ერთი მხრივ მთავრობას უნდოდა მხარი დაეჭირა ახალმოსახლეების მოთხოვნებს, რომლებიც მაპუჩეს ხალხს საშიშ ბარბაროსებად თვლიდნენ და მაპუჩეს და ახალმოსახლეთა შორის საკამათო საკითხებში უკანასკნელების მხარეზე დგებოდა. მეორე მხრივ, მთავრობას სურდა ინდიელები გადაშენებისგან დაეცვა. ამ დილემის გადასაწყვეტად მათ განათლებას მიმართეს, როგორც მაპუჩეს გადარჩენის გზას, რომელთა კულტურა, როგორც უმეტესი ლიბერალი პოლიტიკოსი და ინტელექტუალი ფიქრობდა, უკვე დაკარგული იყო. სახელმწიფო ოფიციალურ პირთა შორის არსებობდა ძლიერი რწმენა იმისა, რომ დასავლეთის ცივილიზაცია გადაწყვეტდა ინდიელთა ყველა პრობლემას. ასევე მნიშვნელოვანი გახდა მაპუჩეს ხალხში ნაციონალისტური გრძნობების დანერგვა. ჩილიელთა პასუხი ამერიკელების დევიზზე „კარგი ინდიელი მკვდარი ინდიელია“ იყო „კარგი ინდიელი არის ის, ვინც ხდება ცივილიზებული პირველადი მამაცობის ან კეთილშობილი იმპულსების დაკარგვის გარეშე, რაც სიყვარულს ანიჭებს თავის ქვეყანას“.
ითვლებოდა, რომ მაპუჩეს ჩილეს საზოგადოებაში ინტეგრაციის საუკეთესო გზა იყო მაპუჩეს ხალხისთვის დასავლური განათლების მიღების ადგილობრივებთან ტოლი უფლების მიცემა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში მე-19 საუკუნის ბოლომდე გავრცელებული იყო პოზიტივისტური და ლიბერალური იდეოლოგია, 1926 წლამდე სახელმწიფო ეკლესიისგან არ გამოიყო. 1925 წლამდე რესპუბლიკის პრეზიდენტი თავმჯდომარეობდა საეკლესიო საქმეებს. ჩილეს მთავრობა ამ საქმეებს სუბსიდირებას უკეთებდა 1926 ლამდე, როდესაც ჩილემ ეკლესია და სახელმწიფო ერთმანეთისგან განაცალკევა. აქედან გამომდინარე, მაპუჩეს ხალხის განათლების დავალება გადაეცა კაპუცინ მისიონერებს რომლებიც მაპუჩეს ტერიტორიაზე 1848 წლიდან მუშაობდნენ.
მაპუჩე და კონსტიტუცია
მაპუჩეს ტომის დამოუკიდებლობა არასდროს უღიარებია ჩილეს მთავრობას და მის შესახებ არც რაიმე მუხლი შესულა კონსტიტიციაში, შესაბამისად მათ მემკვიდრეობით მიღებულ მიწას, რესურსებსა და უფლებებს ყველა უარყოფს და შეიძლება ისინი ნებისმიერ წამს წაართვან მათ სრულიად ლეგალურად. მათ არ აქვთ ხელი მოწერილი არცერთ საერთაშორისო კანონზე რომელიც იცავს ადამიანთა უფლებებს. მათ უმრავლესობას არ აქვს შანსი რომ მიიღოს განათლება, ეს კი იმას ნიშნავს რომ მათ არ აქვთ დაპირისპირების შესაძლებლობა და სჭირდებათ სხვა ქვეყნის დახმარება თავის დასაცავად. მანამ სანამ ჩილეს საგანმანათლებლო სკოლებში სწავლება მხოლოდ ჩილეურად, მაპუჩეს ტომელებს არ შეუძლიათ მიიღონ განათლება, რადგან მათი ენა მაპუდუნგუნია, რომელიც დღეს დღეისობით გამოუყენებლობის გამო კვდომას განიცდის.
1993 წელს აღდგენილ იქნა მუხლი 19.253 რომელიც იცავდა განაცალკევებით მცხოვრებ ტომთა უფლებებს, იცავდა მათ დამოუკიდებლობას, მათ მიწებსა და მდინარეებს და ტომებში შექონდა განათლება, სკოლების სახით, ასევე ეს კანონი ამ ხალხს იცავდა რასობრივი დისკრიმინალიზაციისგან. ჩილეს მთავრობას უნდა ეღიარებინა მაპუჩეს მიწა და დამოუკიდებლობა. თუმცა იგი არ დაემორჩილა ამ კანონს. მაპუჩეს ტომელები იბრძოდნენ დიდი ხნის განმავლობაში იმისთვის რომ შენარჩუნებულიყო მათი ენა და ტრადიციები, მაგრამ ჩილე ყოველთვის ახერხებდა მათ დაბრკოლებასა და უკან დახევას. ყველაზე დიდი პრობლემა მაპუჩესთვის იყო ენის შენარჩუნება, ასევე მათი ტექნოლოგიებთან შეგუება და ყოველდღიურობაში დანერგვა. მაპუჩეს ტომელებმა შექმნეს წინააღმდეგობის გაწევის ახალი ფორმა - სინქრეტიზმი, რაც ნიშნავს დაუყოფლად დაუნაწევრებლად ყოფნას მთელი ტომისას. ახლა ისინი ცდილობენ მიიღონ განათლება და შეძლონ დაპირისპირება სასამართლოში ჩილეს წინააღმდეგ, რათა დაიბრუნონ ჩილეს მთავრობის მხრიდან უკანონოდ წართმეული მიწები.
= თანამედროვე კონფლიქტები = მიწაზე დავები და სასტიკი დაპირისპირებები გრძელდება მაპუჩეს რამდენიმე ტერიტორიაზე, კერძოდ არაუკანიას ჩრდილოეთ ნაწილში, ტრაიგუენსა და ლუმაკოს სიახლოვეებში. 2003 წელს ისტორიულ სიმართლისა და ახალი გაჯანსაღების კომისიამ გამოსცა მოხსენება, რომელიც მოითხოვდა გადამწყვეტ ცვლილებებს ჩილეს დამოკიდებულებაში ადგილობრივი მოსახლეობის მიმართ, რომელთა 80%-ზე მეტი  მაპუჩეს კულტურის წარმომადგენელია. ადგილობრივი  რეკომენდაციები შეეხებოდა პოლიტიკურ და ტერიტორიულ წესებს ადგილობრივი ადამიანებისთვის. ასევე გამახვილებული ყურადღება იყო იმ მცდელობებზე, რომლებიც მიმართულია კულტურული იდენტობის ასამაღლებლად.
ჩილე აშშ-ში აწარმოებს ხე-ტყის ექსპორტს, რომლის უმეტესი ნაწილი სწორედ რომ ამ სამხრეთ რეგიონიდანაა და წლიური შემოსავალი 600 მილიონია, რის გაზრდასაც ექსპერტები ვარაუდობენ. “ტყეების ეთიკებმა”, მოლაპარაკების ჯგუფმა, მიაღწია საერთაშორისო დაცვის კამპანიას. ეს ყველაფერი გამოიხატა იმაში, რომ „Home Depot Chain” და სხვა წამყვანი ხე-ტყის მომწოდებელი კომპანიები შეთანხმდნენ, რომ გადახედავდენ თავიანთ პოლიტიკას და კორექციებს შეიტანდნენ, რათა დაიცვან ნაციონალური ტყეები ჩილეში. მიუხედავად მაპუჩეს ხალხის ზოგიერთი ლიდერი ტყის დაცვასთან დაკავშირებით არსებული კანონების დარღვევისთვის უფრო მკაცრ სანქციებს ითხოვს.
შენიშვნები
კატეგორია:ინდიელები კატეგორია:ამერიკის ხალხები
აგრესია
აგრესია (aggressio — თავდასხმა) — ქცევა ან განზრახვა ქცევის, რომელიც ზიანს აყენებს სხვას.
აგრესიის განმარტებები
აგრესია-სპეციფიკურად ორიენტირებული ქცევა, მიმართული ყველა იმ დაბრკოლების მოსაცილებლად ან დასაძლევად, რომელიც ფიზიკური და\ან ფსიქიკური ორგანიზმის მთლიანობას უქმნის საფრთხეს (Valzeli, L) აგრესიის მოტივად გვევლინება ისეთი ზიანის მიყენება სხვისთვის ან სხვისი ინტერესებისთვის,რომელიც უკუაგდებს ფრუსტრაციის წყაროს.შედეგად კი სასიამოვნო ემოციურ ძვრას ელის.სწორედ ასეთი ძვრის მიღწევა არის აგრესიით მოტივირებული ქცევის მიზანი (Kornadt)
აგრესიის ფორმები
ჰერმან ფეშბახმა განასხვავა ექსპრესიული, მტრული და ინსტრუმენტული აგრესია. ექსპრესიული აგრესია-რისხვისა და სიბრაზის ემოციათა აფეთქება, რომელიც არ არის მინანმიმართული და სწრაფად განიმუხტება.ამასთან ფრუსტრაციის გამომწვევის მიმართ ზიანის მიყენება არ ხდება.
მტრული აგრესია- სხვისთვის ზიანის მიყენების განზრახვასა და ამ განზრახვის ქცევაში გამოხატვას გულისხმობს. ინსტრუმენტული აგრესია_აქ აგრესია საშუალებაა მიზნის მისაღწევად. მიზნის სპეციფიკიდან გამომდინარე გამოიყოფა ინდივიდუალურად და სოციალურად მოტივირებული აგრესია. ერთ შემთხვევაში აგრესია ინდივიდუალური მიზნის მისაღწევად გამოიყენება(მგ.კალათბურთელის თამაშის სტილი.მიზანი გამარჯვება,მედლის მიღებაა. მეორე სოციუმის მიერ გაზიარებული მიზნის მიღწევას ემსახურება(მგ. პოლიციელის აგრესიული ქცევა, რომელიც ტერორიზმის აღკვეთას ცდილობს).
აგრესიის ამხსნელი თეორიები
აგრესიის ასახსნელად შემუშავებული მრავალი თეორია არსებობს.პირველი ფროიდის მიერ შემოთავაზებული აგრესიის ინსტინქტ-თეორია იყო.
ინსტინქტ-თეორიები
1963 წელს კონრად ლორენცი ამბობს, რომ ადამიანების და ცხოველების ორგანიზმში მუდმივად ხდება აგრესიული ინსტინქტის შესაბამისი ენერგიის დაგროვება მანამ, სანამ გამშვები გამღიზიანებლი ზემოქმედებით, არ მოხდება ამ ენერგიის გამონთავისუფლება-აგრესიულ ქცევაში გამოხატვა.
ფრუსტრაცია-აგრესიის თეორია
დოლარდის და მისი კოლეგების მიერ შემოთავაზებული თეორია (1939 წელი)მიიჩნევს რომ აგრესია არა ორგანიზმში არსებული სწრაფვაა, რომელიც ავტომატურად აქტიურდება, არამედ ფრუსტრაცია იწვევს აგრესიის ინსტინქტის გააქტიურებას. აგრესიის ინსტინქტი კი აგრესიული ქცევის გამომწვევი ხდება. ამ თეორიის ორი ძირითად პოსტულატია: 1.ყველა სახის აგრესია მოსდევს ფრუსტრაციას და 2. ყველა სახის ფრუსტრაცია იწვევს აგრესიას.
სოციალური დასწავლის თეორიები
1962 წელს ლ. ბერკოვიცი იზიარებდა ფრუსტრაცია-აგრესიის თეორიას, თუმცა მან გამოყო ისეთი შუალედური ცვლადები, როგორიცაა რისხვა და გამშვები გამღიზიანებლები. ფრუსტრაცია იწვევს რისხვის ემოციის აღმოცენებას. ფრუსტრაციის წყაროსთან უშუალოდ და აზრობრივად დაკავშირებული გამშვები გამღიზიანებლების ზემოქმედება კი რისხვას აგრესიული ქცევის სახით გამოავლენს.(თუმცა შემდგომ ბერკოვიცმა შეცვალა თავისი შეხედულება და აღნიშნა, რომ რისხვამ გამშვები გამღიზიანებლების ზემოქმედების გარეშეც შეიძლება გამოიწვიოს აგრესიული ქცევა)
მეორე მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი ამ თეორიებისა არის ალბერტ ბანდურა.მისი აზრით რისხვა მხოლოდ ემოციური ზღვრის მდგომარეობაა, რომელიც არც აუცილებელი და არც საკმარისია წინაპირობაა აგრესიის. ბანდურას თეორიულ კონცეფციაში ერთიანდება დასწავლის თეორია და მოტივაციის კოგნიტური თეორია. შესაბამისად ქცევა განისაზღვრება მოქმედების ნავარაუდევი შედეგის მიმზიდველობით. ნეგატიური განცდა ან მოსალოდნელი, მიმზიდველი შედეგები იწვევს ემოციურ აღძვრას ან განმტკიცების მოტივაციას.რაც თავის მხრივ ჩამოთვლილთაგან რომელიმე ტიპის ქცევაში ვლინდება; დაქვემდებარება, მიღწევა, უკან დახევა-იმედგაცრუება, აგრესია, ფსიქოსომატური რეაქციები, თვითდამშვიდება, პრობლემის კონსტრუქციული გადაწყვეტა.
ჯგუფთაშორის აგრესია
ჯგუფებს შორის აგრესიული დამოკიდებულების, აგრესიული ქცევის მიზეზი შერიფის მიხედვით არასაკმარისი რესურსები და შეჯიბრებითობაა.თუმცა ასევე გამოიყოფა სხვადასხვა სახის ატიტუდები, რომლებიც კონფლიქტებს იწვევს.(კოგნიტური სიძუნწე, ილუზორული კორელაცია, ეთნოცენტრიზმი) კოგნიტური სიძუნწე- სურვილი სამყარო დაყო ორ, "ჩვენ" და "ისინი", ჯგუფად. ამასთან ამ ორ ჯგუფს შორის განსხვავების მაქსიმუმამდე გაზრდა, ხოლო ჯგუფებს შიგნით განსხვავების მინიმუმადე დაყვანა ხდება.
ილუზორული კორელაცია_ვლინდება სხვების ცუდ მახასიათებლებზე აქცენტის გაკეთებასა და კარგის ვერ შემჩნევაში მაშინ, როდესაც ჩვენც ასევე ვიქცევით.ამასთან ილუზორული კორელაციის ეფექტი უფრო იზრდება თუ ჯგუფის განმასხვავებელი მახასიათებელი უარყოფითია. ატრიბუციის ფუნდამენტური შეცდომა_სხვათა წარმატება შემთხვევითობად წარუმატებლობა კი მათ დამსახურებად აღიქმება მაშინ, როდესაც ჩვენი წარმატების მიზეზად ჩვენს თავს ვასახელებთ, ჩვენს წარუმატებლობას კი შემთხვევითობად ვთვლით.
დარია ჩულცოვა
დარია ჩულცოვა ( ბელარუს . Дар'я Дзмітрыеўна Чульцова, რუს. Дарья Дмитриевна Чульцова) (დ. 20 თებერვალი, 1997, შკლოვი, მოგილიოვის ოლქი, ბელორუსია ) — ჟურნალისტი ბელარუსიდან. მუშაობდა ტელეარხ ბელსატ ტვ- ში. მან გააშუქა ღონისძიება მინსკის ცვლილებების მოედნიდან, სადაც რამან ბანდარენკა ცემით მოკლეს 2020 წელს. ჟურნალისტი ადგილზე დააკავეს 2020 წლის 15 ნოემბერს.
აგრესია
ჯგუფთაშორის აგრესია
ეთნოცენტრიზმი_საკუთარი ჯგუფის გადაფასება და ამ პოზიციიდან სხვა ჯგუფის უარყოფითად შეფასება. ამ ფენომენის ახსნა ნაცადია სოციალური იდენტობის თეორიით.ადამიანები საკუთარი თავის გაიგივებას ახდენენ უახლოეს ჯგუფთან.შესაბამისად თვითპატივისცემის,დადებითი იდენტობის შესანარჩუნებლად, თვითონ ჯგუფის გადაფასება ხდება.
დარია ჩულცოვა
ადრეული ცხოვრება და კარიერა
დარია ჩულცოვა დაიბადა შკლოვში, მოგილიოვის ოლქი. ბავშვობიდანვე დაინტერესდა ჟურნალისტიკით. უნივერსიტეტის წლებში ნახევარ განაკვეთზე მუშაობდა ვებსაიტზე „მოგილევი. ონლაინ“. 2020 წელს დაამთავრა მოგილევის ა. კულეშოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 2020 წელს გადავიდა ტელეარხ ბელსატ ტვ- ში და იქ მუშაობდა ჟურნალისტად.
აგრესია
ჯგუფთაშორის აგრესია
იმისათვის, რომ ჯგუფებს შორის აგრესიული ქცევა გამოვლინდეს ატიტუდების არსებობასთან ერთად ადგილი უნდა ჰქონდეს შეფარდებით დეპრივაციას- უსამართლობის განცდას ჯგუფის დონეზე, რომელიც მაშინ აღმოცენდება, როდესაც ადამიანების მიერ გაღებული წვლილი და მოლოდინი არ შეესაბამება მიღებულ შედეგს. ამასთან სათანადოდ მომწიფებული სიტუაციის არსებობა გადამწყვეტი ფაქტორია ჯგუფებს შორის კონფლიქტის აღმოცენებისთვის.
დარია ჩულცოვა
სისხლის სამართლის პროცესი
ჟურნალისტ კაციარინა ანდრეევასთან ერთად, იგი გახდა ეჭვმიტანილი სისხლის სამართლის დანაშაულებრივი მოქმედებების ორგანიზებაში, რაც ითვალისწინებდა საზოგადოებრივი წესრიგის რღვევას. 2020 წლის 15 ნოემბერს, მინსკში, ორივემ გააშუქა მილიციისა და მისი უწყებების სასტიკი დარბევის სცენები ცვლილებების მოედანზე, იმ ადგილას, სადაც რამან ბანდარენკა სცემეს სასიკვდილოდ და ხალხი მშვიდობიანად იდგა იქ გარდაცვლილთა მხარდასაჭერად.
აგრესია
ჯგუფთაშორის კონფლიქტის რეგულირება
კონფლიქტის დარეგულირების ყველაზე ეფექტურ სტრატეგიად მიიჩნევა შერიფის მიერ შემოთავაზებული კოოპერაციული სტრატეგია. მაშინ, როდესაც დაპირისპირებული ჯგუფები ინდივიდუალური, განსხვავებული მიზნებისთვის ებრძვიან ერთმანეთს, საერთო მიზნის დასახვა, კოოპერაციული მოქმედებისკენ სტიმულირება აგრესიული იმპულსის ჩაქრობას უწყობს ხელს.
კანარის დოგი
მინი|კანარის დოგი კანარის დოგი — მებრძოლი ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოიყვანეს XIX საუკუნეში კანარის კუნძულებზე. დღეისთვის კომპანიონი ძაღლია. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 9–11 წელი, წონა 38–48კგ, სიმაღლე 55–65სმ.
აგრესია
ჯგუფთაშორის კონფლიქტის რეგულირება
ოსგუდმა შეიმუშავა თანმიმდევრული და საპასუხო დათმობის მეთოდი(GRIT). ეს მეთრულება, განცხადებული, დათმობის გამომხატველი ქცევის. 3.მეორე მხარის თანამსრომლობისკენ გამოწვევა ხდება. შესაძლოა საპირისპირო მხარის მიერ სკეპტიკურად აღიქმებოდეს ეს დათმობები, თუმცა ჯგუფი მაინც აგრძელებს არჩეულ გზას. 4.საპირისპირო მხარის მხრიდან განხორციელებული ნებისმიერი დათმობის აღნიშნვა. მოწოდება შემდგომი დათმობებისკენ. 5.ინიციატორ ჯგუფს შეაქვს მრავალფეროვნება მის მიერ განხორციელებულ დათმობები. 6.ინიციატორი ჯგუფი განამტკიცებს საპასუხო მოქმედებათა შესაძლებლობას, თუკი საპირისპირო მხარე გაამწვავებს სიტუაციას.ყოველი საპასუხო ქმედება უნდა შეესაბამებოდეს თავდასხმის ინტენსივობას.
დარია ჩულცოვა
სისხლის სამართლის პროცესი
მოედანზე დაკავების შემდეგ იგი არ გაათავისუფლეს. ჩულცოვა გადაიყვანეს ჟოძინას ციხეში, სადაც ის სასამართლო პროცესამდე იმყოფებოდა. 2020 წლის 24 ნოემბერს ათმა ორგანიზაციამ, მათ შორის ვიასნას ადამიანის უფლებათა დაცვის ცენტრმა, ბელარუსის ჟურნალისტთა ასოციაციამ, ბელარუსის ჰელსინკის კომიტეტმა ერთობლივი განცხადება გააკეთეს და ჟურნალისტი პოლიტპატიმრად ცნეს.
კანარის დოგი
კანარის დოგი სპეციალურად ძაღლების ბრძოლებისთვის გამოიყვანეს. ცხადია, რომ მის წინაპრებს შორის იყო დღესდღეობით გადაშენებული ადგილობრივი ჯიში, ბარდინო მაჟერო, რომელიც შეაჯვარეს შემოყვანილ ინგლისურ მასტიფებთან. 1960-იან წლებში ეს ჯიში თითქმის მთლიანად გაქრა, მაგრამ აღდგენილ იქნა ვეტერინარ კარლ სემენჩიჩის მიერ.
აგრესია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აგრესია კატეგორია:ფსიქოანალიზი
დარია ჩულცოვა
სისხლის სამართლის პროცესი
2021 წლის 18 თებერვალს, მინსკის სასამართლო სხდომაზე, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მოსამართლე ნატალია ბუგუკი, ანდრეევას და ჩულცოვას მიესაჯა 2 წლით თავისუფლების აღკვეთა 2020 წლის ბელარუსის საპროტესტო აქციებისთვის. პროკურორი იყო ალინა კასიანჩიკი, გამომძიებელი იყო იჰარ კურილოვიჩი.
კანარის დოგი
ადრე, ევროპული ქვეყნების უმეტესობაში ფართოდ იყო გავრცელებული ძაღლების ბრძოლები. სპეციალურად ამ მიზნით გამოჰყავდათ ჯიშები, ძაღლებს უძლიერებდნენ აგრესიულობას და გამძლეობას. ზოგიერთ ქვეყანაში, მაგალითად, ირლანდიაში, ძაღლების ბრძოლები იმართებოდა ღია ცის ქვეშ, მაგრამ უფრო ხშირად, როგორც ეს კანარის კუნძულებზე იყო მიღებული, ბრძოლები ტარდებოდა რინგებსა და არენებზე.
დარია ჩულცოვა
სისხლის სამართლის პროცესი
2021 წლის 23 აპრილს მინსკის საქალაქო სასამართლომ უარყო განაჩენის საჩივარი.
კანარის დოგი
დოგო კანარიო ტიპური მებრძოლი ძაღლია. მას აქვს სქელი კანი, მაგარი ძვლები, დაკუნთული სხეული, მასიური თავი და განსაკუთრებით ძლიერი ყბები, ღრმა და ფართო მკერდი. თავი თითქმის კვადრატულია. დოგო კანარიო ძნელად ეგუება ბავშვებს და სხვა ძაღლებს, ძნელად იწვრთნება, ბალანს განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება. კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სიცხეს. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ვეფხვისებრი-ჟღალი, მოცისფრო-ვერცხლისერი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ესპანური წარმოშობის ძაღლის ჯიშები კატეგორია:მეცხვარე და მოდარაჯე ძაღლები კატეგორია:მოლოსერები
დარია ჩულცოვა
რეაქცია
2021 წლის 15 თებერვალს, პოლიტპატიმრის თავდებობა აიღო გაერთიანებული სამეფოს თემთა პალატის წევრმა ტონი ლოიდმა.
განაჩენის გამოტანის შემდეგ, 2021 წლის 18 თებერვალს, პოლონეთის პრეზიდენტმა ანჯეი დუდამ გამოაცხადა საჯარო მოწოდება ჩულცოვასა და ანდრეევას ამნისტიის შესახებ.
ევროკავშირის საბჭოს 2021 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით, მოსამართლე ნატალია ბუგუკი მოხვდა იმ ადამიანებისა და ორგანიზაციების სიაში, რომლებიც სანქცირებულია ბელარუსიაში ადამიანის უფლებების დარღვევების მიზეზიღ, სხვა საკითხებთან ერთად, მოსამართლეს ეკუთვნოდა „არაერთი პოლიტიკურად მოტივირებული გადაწყვეტილება ჟურნალისტებისა და მომიტინგეების წინააღმდეგ, კერძოდ, კაციარინა ბახვალავას (ანდრეევა) და დარია ჩულცოვას განაჩენის გამოტანის, დაცვის უფლებების დარღვევისა და სამართლიანი სასამართლოს უფლების შელახვისთვის. ამავე გადაწყვეტილებით სანქციების სიაში მოხვდა მინსკის ფრუნჟენსკის რაიონული სასამართლოს პროკურორის თანაშემწე ალინა კასიანჩიკი. იგი პასუხისმგებელი იყო, სხვა საკითხებთან ერთად, ჟურნალისტების დევნაზე „მშვიდობიანი საპროტესტო აქციების ჩაწერისთვის, „შეთქმულების“ და „საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევის“ უსაფუძვლო ბრალდებების საფუძველზე“. საგამოძიებო კომიტეტის ფრუნჟენსკის რაიონული დეპარტამენტის უფროსი გამომძიებელი, იჰარ კურილოვიჩიც მოხვდა სიაში, პოლიტიკურად მოტივირებული სისხლის სამართლის საქმის მომზადებისთვის იმ ჟურნალისტების წინააღმდეგ, რომლებმაც მშვიდობიანი პროტესტი გააშუქეს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1997 კატეგორია:ბელარუსი ქალი ჟურნალისტები კატეგორია:დაბადებული 20 თებერვალი კატეგორია:ჟურნალისტი ქალები
ნიგაზეული
ნიგაზეული — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში, ზამლეთის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე აჭარისწყლის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 800 მ, დაბა შუახევიდან 13 კმ. შემორჩენილია შუა საუკუნეების ციხესიმაგრის ნანგრევები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 706 კაცი. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა, მეცხოველეობა, მევენახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფლები