cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ეეკატლი
thumb|right|„ჰიბრიდული“ ღვთაების გამოსახულება [[კეცალკოატლი|კეცალკოატლისა და ეეკატლის ატრიბუტებით.]] ეეკატლი, კატლი (Ehecatl) — „ქარი“, აქტეკების მითოლოგიაში ქარების ღმერთი, ასოცირდება დასავლეთთან. ითვლება კეცალკოატლის ერთ-ერთ განსახიერებად (ეეკატლ-კეცალკოატლი, Ehecatl-Quetzacoatl).
ეეკატლთან, როგორც კეცალკოატლის იპოსტასთან, აკავშირებენ მეორე, ან ქარიანი, მზის ეპოქას („ეეკატონატიუჰი“), რომელიც გაგრძელდა 4010 წელი.
მალა-შესტირნია
მალა-შესტირნია (Мала Шестірня) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ბერისლავის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 380 კაცს შეადგენდა.
ეეკატლი
სხვა ვერსია ეეკატლს აკავშირებს სამყაროში სიყვარულის გაჩენასთან მას შემდეგ, რაც მან შეიყვარა მოკვდავი ქალი.
აიდინ მირზაზადე
აიდინ ბოიუქქიში ოღლუ მირზაზადე (Aydın Böyükkişi oğlu Mirzəzadə დ. 2 ივლისი, 1957, მინგეჩევირი) — II, III, IV, V და VI მოწვევის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მილი მეჯლისის დეპუტატი, წევრი. მილი მეჯლისის თავდაცვის, უსაფრთხოებისა და ანტიკორუფციული კომიტეტის წევრი. ფილოსოფიის დოქტორი პოლიტიკურ მეცნიერებებში (2003), ასოცირებული პროფესორი, პარტიის აღმასრულებელი სამდივნოს პოლიტიკური ანალიზისა და პროგნოზირების დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, (2015–2021), აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობისა და მრეწველობის უნივერსიტეტის საზოგადოებრივი ნდობის საბჭოს თავმჯდომარე.
ეეკატლი
thumb|right|250px|ეეკატლისადმი მიძღვნილი საკურთხეველი, მდებარეობს [[მეხიკო|მეხიკოში. ის აღმოაჩინეს 1967 წელს]]
აიდინ მირზაზადე
ცხოვრება და საქმიანობა
აიდინ მირზაზადე დაიბადა 1957 წლის 2 ივლისს ქალაქ მინგაჩევირში. 1974 წელს დაამთავრა ქალაქ მინგაჩევირის მე-10 საშუალო სკოლა. 1975 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სამოქალაქო ინჟინრების ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტზე, ხოლო 1980 წელს დაამთავრა სამშენებლო ინჟინრის კვალიფიკაციით. სწავლის პერიოდში ეწეოდა სოციალურ საქმიანობას ინსტიტუტის სტუდენტური საბჭოს წევრად, აქტიურად მონაწილეობდა სტუდენტური სამშენებლო გუნდების მოძრაობაში. 1980 წელს დანიშვნით მუშაობდა რსფსრ კალინინის ოლქის ქალაქ რჟევში მდებარე მობილური მექანიზებული რაზმის №1315 სამშენებლო ოსტატის თანამდებობაზე. 1980-1982 წლებში აქტიურ სამხედრო სამსახურში იყო საბჭოთა არმიაში. 1982-1993 წლებში მუშაობდა მინგაჩევირში მდებარე Azerbaijan DRES-ის მშენებლობაში სხვადასხვა თანამდებობებზე. 1992 წელს დაამთავრა ბაქოს სოციალური მენეჯმენტისა და პოლიტიკური მეცნიერების ინსტიტუტი წარჩინების დიპლომით. 1992 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ახალი აზერბაიჯანის პარტიის მინგაჩევირის საქალაქო ორგანიზაციის შექმნაში და 1992-1999 წლებში იყო ორგანიზაციის თავმჯდომარე. 1993 წლიდან მუშაობდა მინგაჩევირის ქალაქის აღმასრულებელი ხელისუფლების უფროსის თანაშემწედ და მოადგილედ, ხოლო 1997-2000 წლებში მუშაობდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის აღმასრულებელი აპარატის სოციალურ-პოლიტიკური დეპარტამენტის სექტორის მენეჯერად. ახალი აზერბაიჯანის პარტიის I (1999), II (2001), III (2005), IV (2008) და V (2013) კონგრესებზე აირჩიეს პარტიის პოლიტიკური საბჭოს წევრად.
ის იყო 2003 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში საპრეზიდენტო კანდიდატის ჰეიდარ ალიევისა და 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების საპრეზიდენტო კანდიდატის ილჰამ ალიევის წინასაარჩევნო ადვოკატი. 2008, 2013 და 2018 საპრეზიდენტო არჩევნებში,, 2009-cu il və 2016-cı il Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına əlavə və dəyişikliklərlə bağlı keçirilən referendumlarda və 2009-cu, 2014-cü və 2019-cu il 2009 და 2016 წლების რეფერენდუმებში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციაში დამატებებისა და ცვლილებების შესახებ და 2009, 2014 და 2019 წლებში წარმოადგენდა ახალ აზერბაიჯანის პარტიას ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში მრჩეველთა ხმით მუნიციპალურ არჩევნებში. 2015 წლის 29 იანვრიდან 2021 წლის 1 აპრილამდე იყო პარტიის აღმასრულებელი სამდივნოს პოლიტიკური ანალიზისა და პროგნოზირების დეპარტამენტის ხელმძღვანელი. ის არის აზერბაიჯანის ეროვნული ენციკლოპედიის ექსპერტი, ფილოსოფიის დოქტორი პოლიტიკურ მეცნიერებებში. არის 13 წიგნის ავტორი. იცის რუსული და ინგლისური ენები. ის არის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტთან არსებული საჯარო მართვის აკადემიის ასოცირებული პროფესორი. მისი წიგნები გამოიყენება როგორც სასწავლო დამხმარე საშუალება. ის ატარებს ფართო კვლევებს პოლიტიკურ მეცნიერებაში. 2014 წლის ბოლოს თურქეთის MLEC Book Publishing House-მა თურქულ ენაზე გამოსცა აიდინ მირზაზადეს წიგნი „ყარაბაღის კვანძი“. წიგნი შეიცავს უამრავ რუკას, სურათს, ისტორიულ დოკუმენტს, საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ მიღებულ დოკუმენტებს. 2016 წლის ბოლოს რუსეთში, სანქტ-პეტერბურგში სომხურ ენაზე გამოვიდა აიდინ მირზაზადეს წიგნი „ყარაბაღის კვანძი“. ეს არის საზღვარგარეთ სომხურ ენაზე გამოქვეყნებული აზერბაიჯანელი მკვლევარის პირველი ფუნდამენტური ნაშრომი მთიანი ყარაბაღის პრობლემაზე.
ეეკატლი
ეეკატლისადმი მიძღვნილია მრგვალი ტაძარი კალიშტლაუაკა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აცტეკების ღმერთები
აიდინ მირზაზადე
პარლამენტში
დეპუტატად აირჩიეს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის II (2000), III (2005), IV (2010), V (2015) და VI მოწვევის (2020) რესპუბლიკის მილი მეჯლისის მინგაჩევირის 47-ე ოლქიდან. ის არის ეროვნული ასამბლეის უშიშროებისა და თავდაცვის კომიტეტის წევრი. დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის საპარლამენტთაშორისო ასამბლეის აზერბაიჯანის ეროვნული დელეგაციის წევრია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1957 კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსები
კობიაკოვოს ნაქალაქარი
ისტორია
პირდაპირი ან ირიბი კავშირი კობიაკოვოს ნაქალაქარსა და ტანაისს შორის არსებობდა რომის იმპერიისა და ბოსფორის სახელმწიფოს პერიოდიდან (რომელიც ძვ. წ. 63 წლიდან დამოიდებულია რომის იმპერიაზე). ისტორიულ-არქეოლოგიურ ლიტერატურაში დამკვიდრებულია მოსაზრება, რომ მეოტების ყუბანური ტომები ქვემო დონის მიწაზე გადაასახლეს ბოსფორის სახელმწიფოს მეფის ბრძანების შესაბამისად. აღნშნული გადასახლება უნდა შემდგარიყო თანდათანობით. თავდაპირველად დასახლება უნდა მომხდარიყო პოდაზოვსკიესა და ციხესიმაგრის ნაქალაქარებში, შემდეგ მოხდა ნიჟნე-გნილოვსკის ნაქალაქარისა და ბოლოს კობიაკოვოს დასახლება.
ს. მახანკოვი, პირველ რიგში ვარაუდობს, რომ არსებობდა მჭიდრო კავშირი ტანაისსა და რომაული პერიოდის მეოტიურ ნაქალაქარებს შორის რომელთა რიცხვშიც შედის კობიაკოვოს ნაქალაქარიც). მეორე რიგში აძლევს მათ საერთო სახელწოდებას „ტანაიტებს“. მესამე რიგში მათ მოსახლეებს უწოდებს „ძველ როსტოველებს“, მეოთხე რიგში, თვლის, რომ დონის როსტოვის ისტორია იწყება ძვ. წ. 23 წლიდან.
არსებობს მოსაზრება, რომ კობიაკოვოს ნაქალაქარი წარმოადგენდა ყივჩაყების ხანის რეზიდენციას, რომლის სახელიც იყო კობიაკი.
პირველად სიტყვათაშეთანხმება „კობიაკოვოს ნაქალაქარი“ გვხვდება 1570 წლის 7 ივლისს ივანე ნოვოსელცევის მიერ ივანე მრისხანისადმი დაწერილ წერილში.
კობიაკოვოს ნაქალაქარს არ აქვს ზუსტი გეოგრაფიული საზღვრები. იგი მდებარეობს მდინარე დონის შემაღლებულ სანაპიროზე, საიდანაც ტურისტული თვალსაზრისით იშლება ულამაზესი ხედი მდინარე დონზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის არქეოლოგიური ძეგლები კატეგორია:როსტოვის ოლქის ღირსშესანიშნაობები
ქარების ტაძარი
„ქარების ტაძარი“ (Temple of the Winds) — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. ციკლ „ჭეშმარიტების მახვილის“ მეოთხე წიგნი.
ჯადოქრის მეოთხე წესი
ჯადოქრის მეოთხე წესი მდგომარეობს შემდეგში: პატიებაშია მაგია...განკურნების მაგია. როგორც პატიებაში, რომელსაც შენ სჩუქნი სხვას, ასევე პატიებაში, რომლითაც გასაჩუქრებენ.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული რომანები კატეგორია:ჭეშმარიტების მახვილი კატეგორია:ფენტეზი რომანები კატეგორია:1998 წლის რომანები
გაზაფხულის სიმღერა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ორერას ალბომები კატეგორია:1970 წლის ალბომები
ბენი ანდერსონი
გორან ბრორ ბენი ანდერსონი (დ. 16 დეკემბერი, 1946,  სტოკჰომში, შვედეთში) — შვედი მუსიკოსი, კომპოზიტორი, ABBA-ს ყოფილი წევრი (1972-1982).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვედი პოპ-მუსიკოსები კატეგორია:დაბადებული 16 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1946 კატეგორია:ABBA-ს წევრები
შაჰან არზრუნი
შაჰან არზრუნი (Շահան Արծրունի; დ. 8 ივნისი, 1943) სომეხი — კლასიკური პიანისტი, ეთნომუსიკოლოგი, ლექტორი, კომპოზიტორი, მწერალი და პროდიუსერი, რომელიც ცხოვრობს ნიუ-იორკში.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
გამოჩენილი სომხი პიანისტი შაჰან არზრუნი, რომლის გვარი ეკუთვნის ძველ სომეხ თავადაზნაურობას, დაიბადა სტამბულში, თურქეთში, 1943 წლის 8 ივნისს. მისი მამა არის სტეპან ჯირაირ არზრუნი, ხოლო დედა მარიამ კალპაკი. კომპოზიტორი სირვარტ კალპაკიან კარამანუკი მისი დედის დეიდაა, რომელმაც არზრუნი 4 წლის ასაკში წაახალისა, რომ ფორტეპიანოზე დაეკრა; არზრუნი საჯარო სივრცეში პირველად გამოჩნდა ხუთი წლის ასაკში. მან მიიღო ზოგადი განათლება ესაიანში და გეტრონაგანში სომხურ ლიცეუმებში და დაამთავრა სტამბოლის მუნიციპალური კონსერვატორია (ახლანდელი სტამბულის უნივერსიტეტის სახელმწიფო კონსერვატორია), სადაც სწავლობდა ფორტეპიანოს ფერდი სტაცერთან, ხოლო ჰარმონიას რაშიტ აბედთან ერთად.
ის ნიუ-იორკში გადავიდა 1964 წელს, ჯულიარდის მუსიკის სკოლაში სწავლისთვის, მას სკოლაში კალუსტ გულბენკიანის ფონდის სტიპენდიით უნდა ესწავლა. იქ მისი მთავარი მასწავლებლები იყვნენ საშა გოროდნიცკი, რომელიც ფორტეპიანოს ასწავლიდა, ფელიქს გალიმირი კამერულ მუსიკას, ჯოზეფ ბლოხი საფორტეპიანო ლიტერატურას, ხოლო ჰოლ ოვერტონი კომპოზიციას. არზრუნმა დაამთავრა ჯულიარდი, მიიღო ბაკალავრის ხარისხი 1967 წელს, ხოლო მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი 1968 წელს. დოქტორანტურის სწავლა ასევე ნიუ იორკის უნივერსიტეტში გადაწყვიტა.
კარიერა
შეერთებულ შტატებში მცხოვრები მოტივირებული არზრუნი განუწყვეტლივ იკვლევს თავისი სომხური მემკვიდრეობის მუსიკალურ ფესვებს. იგი იკვლევს ტრადიციულ სომხურ მუსიკას, ჩაწერილი აქვს სომხური საფორტეპიანო მუსიკის სამ-დისკიანი ანთოლოგია. ასევე თანაპროდიუსერია ინსტრუმენტული და ვოკალური სომხური მუსიკის რვა დისკიანი კომპლექტის. არზრუნმა ასევე გამოაქვეყნა ნაშრომები და მოაწყო სიმპოზიუმები ისეთი დაწესებულებებისათვის, როგორიცაა ჰარვარდის უნივერსიტეტი, კოლუმბიის უნივერსიტეტი და მიჩიგანის უნივერსიტეტი. იგი ასევე ავტორია რამდენიმე სტატიისა და აკადემიური ჟურნალისა, დაწერილი აქვს New Grove-ის ლექსიკონის რამდენიმე გამოცემა და შუა საუკუნეების ლექსიკონი.
1869 წელს, მიიწვიეს სტეინვეის ფორტეპიანოზე დასაკრავად, მეტროპოლიტენი ხელოვნების მუზეუმში, მუზეუმის ისტორიული ინსტრუმენტების კოლექციის ასი წლისთავის აღსანიშნავად. 2001 წელს, ვაშინგტონში, მან წაიკითხა ლექცია სომხური ლიტურგიკული საგალობლების შესახებ აშშ-ს კონგრესის ბიბლიოთეკის მოწვევით.
არზრუნი გამოჩნდა რამდენიმე სატელევიზიო და რადიო გადაცემაში, მათ შორისაა: The Tonight Show Starry Johnny Carson, The Mike Douglas Show და PBS–ის არაერთი სპეციალური გადაცემაში; არზრუნს რამდენჯერმე გამოსვლა ჰქონდა თეთრ სახლში, ასევე ბრიტანეთის, დანიის, შვედეთისა და ისლანდიის სასამართლოებში. 2008 წელს მას მიენიჭა სომხეთში ერევნის კომიტასის სახელმწიფო კონსერვატორიის "საპატიო პროფესორის" ჯილდო. 2015 წელს შაჰან არზრუნი დაჯილდოვდა პრეზიდენტის მოვსეს ხორენაცის მედლით, სომხეთის რესპუბლიკის უმაღლესი კულტურული ჯილდოთი.
2017 და 2019 წლებში ესტუმრა სომხეთის სხვადასხვა პროვინციების სამწვრთნელო ახალგაზრდა მუსიკოსებს და საშემსრულებლო სოლისტებს. მგზავრობისას ის გაჩერდა ძველ, შორეულ მონასტრებში, შეისწავლა და გადაიღო ადგილის ფოტოები. ეს დოკუმენტაცია ამჟამად ემყარება სტატიების სერიას, რომელიც ყოველთვიურად პაროსში, სტამბულში ქვეყნდება.
სქოლიო
კატეგორია:XXI საუკუნის კლასიკური პიანისტები კატეგორია:ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:დაბადებული 1943 კატეგორია:დაბადებული 8 ივნისი კატეგორია:სომეხი პიანისტები კატეგორია:სომეხი მუსიკოსები
პარმენიდე
მინი|პარმენიდე ელეელი პარმენიდე ელეელი (ბერძნ. Παρμενίδης; დ. ძვ. წ. 540 ან ძვ. წ. 515 — გ. დაახლ. ძვ. წ. 450) — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი, ელეელთა სკოლის წარმომადგენელი.
იყო ქსენოფანე კოლოფონელის მოწაფე; იკვლევდა არსისა და არარსის, არსისა და აზრის დამოკიდებულებას. პარმენიდე ავტორია ფილოსოფიური პოემისა „ბუნების შესახებ“, რომლის სრულ ტექსტს მხოლოდ VI ს-მდე მოუღწევია. პოემის ნაწილებია: პროლოგი, ჭეშმარიტების გზა და ცდუნების გზა.
უმთავრესია მეორე ნაწილი, რომელშიც პარმენიდე წინააღმდეგ ჰერაკლიტესი, ამტკიცებს არსისა და არარსის შეუთავსებლობას და ადგენს არსის არსებით ნიშნებს (ერთი, უცვლელი და სხვ.).
პარმენიდეს თვალსაზრისით, არსი სინამდვილის მეტაფიზიკური არსებაა, აზრის საგანია; აზრი არ არსებობს არსის გარეშე. პარმენიდეს ამ დებულებას იდეალიზმიც იყენებს და მატერიალიზმიც. პარმენიდემ ვერ შეძლო ბუნების მრავალფეროვნების ახსნა, არსის მეტაფიზიკა დაუპირისპირა ფიზიკას, როგორც ბუნების ფილოსოფიას. ბუნება პარმენიდესთვის არც არსია და არც არარსი, ის მათი ნარევია, „მოჩვენებაა“, ფიზიკური შედგენილობით კი ორელემენტოვანია (ცეცხლი, მიწა. პარმენიდემ ერთმანეთს მოწყვიტა არსი და მოვლენები, ერთი და მრავალი, მეტაფიზიკა და ფიზიკა, რადგან წინასწარ უარყო ერთიანობასთან მისასვლელი დიალექტიკური გზა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 540 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 450
მენდესი (კავიტე)
მენდესი (ოფიციალურად მენდეს-ნუნიესის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Mendez) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი კავიტეს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 34 879 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 24 ბარანგაის.
A Life Within A Day
A Life Within a Day — კრის სკუაირის და სტივ ჰეკეტის ერთობლივ პროექტ Squackett-ის სადებიუტო სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 2012 წლის 4 ივნისს. დისკი გამოსცა ლეიბლმა Esoteric.
სქოლიო
კატეგორია:2012 წლის სადებიუტო ალბომები კატეგორია:პროგრესული როკ-ალბომები კატეგორია:სტივ ჰეკეტის ალბომები კატეგორია:კრის სკუაირის ალბომები
ტროპიკული სარტყლები
ტროპიკული სარტყლები — ორი გეოგრაფიული სარტყელი ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროში, სუბტროპიკულსა და სუბეკვატორულ სარტყლებს შორის. ტროპიკული სარტყლებისთვის დამახასიათებელია კონტინენტებზე უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტი, ხოლო ოკეანეში — წყლის მაღალი ტემპერატურა და მარილიანობა. ტიპურია ჰაერის ანტიციკლონური ციკრულაცია. დაბალი შეფარდებითი ტენიანობა, მცირე მოღრუბლულობა. ამის შედეგია მზის ჯამური რადიაციის მაღალი სიდიდეები 580—920 კჯ/სმ² (140—220 კკალ/სმ² —მაქსიმალური დედამიწისათვის) და ამავე დროს შედარებით დაბალი რადიაციული ბალანსი 250 —290 კჯ/სმ² (60—70 კკალ/სმ²) წელიწადში, აგრეთვე საშუალო დღეღამური და თვიური ტემპერატურების დიდი ამპლიტუდები. ვაკეზე ყველაზე თბილი თვეების საშუალო ტემპერატურებია 30—35°C, ცივისა — არანაკლებ 10°C. ნალექები 50—200 მმ წელიწადში.
ტროპიკული სარტყლებში კონტინენტზე 4 სექტორს გამოყოფენ:
კონტინენტების ტროპიკული სარტყლებში აღმოსავლეთიდან დასავლეთით მცირდება ჩამონადენის ფენა (100 მმ-დან რამდენიმე მმ-მდე) და მდინარეთა წყლიანობა; შიგაკონტინეტურ და დასავლეთ ოკეანისპირა სექტორებში ჩამონადენი ეპიზოდურია. აღმოსავლეთ ნაწილებში გაბატონებულია ქიმიური გამოფიტვა და ეროზიული პროცესები, დასავლეთში კი — ფიზიკური გამოფიტვა და დეფლაცია. დასავლეთისაკენ თანმიმდევრულად ცვლიან ერთმანეთს გაესწრებული ლატერიტული, ცვალებადად ნოტიო ტყის წითელი ნიადაგები, ნათელი ტყისა და სავანის ყავისფერ-წითელი და წითელ-მურა ნიადაგები; შიგაკონტინენტურ სექტორებში დასავლეთითაც უდაბნოს პრიმიტიული ნიადაგებია. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ იცვლება მცენარეული ფორმაციებიც: შერეული (ფოთოლმცვივანი-მარადმწვანე) ტყე, მუსონური (ფოთოლმცვივანი) ტყე, ნათელი ტყე ან სავანა, მშრალი ტყე და ქსეროფილური ბუჩქნარი, ნახევარუდაბნოსა და უდაბნოს მყენარეულობა. ამავე მიმართულებით შესაბამისად იცვლება და მცირდება ცხოველთა სამყაროც. ტროპიკული სარტყლებში მკაფიოდაა გამოხატული სიმაღლებრივი სარტყლურობის სპექტრები.
ოკეანის აკვატორიაში ტროპიკული სარტყლებისთვის დამახასიათებელია მაღალი რადიაციული ბალანსი — 418 კჯ/სმ² (100 კკალ/სმ²) წელიწადში, ინტენსიური აორთქლება, წყლის მაღალი მარილიანობა (37%-მდე), პლანქტონის სიმცირე (25 მგ/მ³). 35—40 მ სიღრმემდე 18,5—23°C ტემპერატურის წყალში ვითარდება მარჯნის რიფები.
ტროპიკული სარტყლების ტერიტორია ძირითადად სუსტადაა დასახლებული და ათვისებული. უკეთაა ათვისებული აღმოსავლეთ ოკეანისპირა სექტორი, განსაკუთრებით აზიაში, სადაც სარწყავი და ტერასული მიწათმოქმედება და საპლანტაციო მეურნეობაა, წარმოებს ტყის დამუშავება და ბუნებრივი ლანდშაფტები თითქმის მთლიანად შეცვლილია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტროპიკები
სამეანო
სამეანო — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედის დასავლეთ განშტოებაზე, მდინარეების სხალთისა და აჭარისწყლის წყალგამყოფზე, გოდერძის უღელტეხილის სამხრეთ-დასავლეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2332 მ. აგებულია შუაეოცენური ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიებითა და ვულკანური განფენებით. კალთები შემოსილია სუბალპური ტყეებითა და მდელოებით.
სამება (მრავალმნიშვნელოვანი)
სამება შეიძლება აღნიშნავდეს:
სამეანო
ლიტერატურა
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
ტანზანია
ტანზანიის გაერთიანებული რესპუბლიკა (Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, United Republic of Tanzania  ან ) — სახელმწიფო აღმოსავლეთ აფრიკაში. შედის ერთა თანამეგობრობაში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კენიას და უგანდას, დასავლეთით — რუანდას, ბურუნდის და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკას, ხოლო სამხრეთით — ზამბიას, მალავის და მოზამბიკს. აღმოსავლეთით საზღვარია ინდოეთის ოკეანე.
ეტიმოლოგია
სიტყვა «ტანზანია» — ყოფილი ორი კოლონიის დასახელების კომბინაციაა, რომლებიც შევიდნენ ამ ქვეყნის შემადგენლობაში: ქვეყნის მატერიკულ ნაწილს „ტანგანიკა“ ეწოდება, ხოლო მიმდებარე კუნძულს — „ზანზიბარი“. ტანზანიას აქვს ორი დედაქალაქი: ადმინისტრაციული ცენტრია ისტორიული დედაქალაქი დარ-ეს-სალამი, ხოლო საკანონმდებლო — დოდომა, სადაც მთავრობამ გადაიტანა ძირითადი ორგანოები 1970-იან წლებში.
გეოგრაფია
thumb|275px|ტანზანიის რუკა thumb|275px|ტანზანიის ფიზიკური რუკა ქვეყანა აღმოსავლეთ აფრიკაში, მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე. ქვეყნის დიდი ნაწილი მდებარეობს აღმოსავლეთ-აფრიკის ზეგანზე. ინდოეთის ოკეანის სანაპიროს გასწვრივ გადაჭიმულია სანაპირო დაბლობები.
ქვეყნის ტერიტორია მოიცავს აფრიკის დიდი ტბების ნაწილს: ჩრდილოეთით ვიქტორიის ტბა, დასავლეთით ტანგანიიკის ტბა (რომელსაც ხშირად ეძახიან ბაიკალის ტბის ორეულს), რომელზეც გადის საზღვარი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან სიგრძით 473 კმ და სამხრეთით ნიასას ტბა.
ტანზანიის ტერიტორიაზე მდებარეობს აფრიკის ყველაზე მაღალი მთა კილიმანჯარო (5895 მეტრი).
სახმელეთო საზღვრების საერთო სიგრძე შეადგენს 3402 კმ-ს, მათ შორის ბურუნდისთან — 451 კმ, კენიასთან — 769 კმ, მალავისთან — 475 კმ, მოზამბიკთან — 756 კმ, რუანდასთან — 217 კმ, უგანდასთან — 396 კმ და ზამბიასთან — 338 კმ.
ტანზანიის ფართობი: საერთო — 945 087 კმ². სანაპირო ზოლი: 1424 კმ. კუნძულოვანი ტერიტორიები შედგება ზანზიბარის არქიპელაგისგან (კუნძულები ზანზიბარი, პემბა, მაფია და სხვა).
კლიმატი
კლიმატი ტანზანიაში სუბეკვატორულია. ჩრდილოეთით წვიმების ორი სეზონია (მარტი — მაისი და სექტემბერი — ნოემბერი), სამხრეთით — ერთი (ნოემბერი — აპრილი).
კუნძულებზე კლიმატი ნოტიოა, დღის საშუალო ტემპერატურაა: + 28-30 °C, ზღვის ბრიზები საკმაოდ სასიამოვნო ამინდს ქმნიან. ინდოეთის ოკეანეში წყლის ტემპერატურაა: + 24-26 °C. ცენტრალურ ნაწილში (1200 — 1700 მეტრი ზღვის დონიდან) საშუალო ტემპერატურაა: + 22-25 °C, ღამეები შესაძლებელია იყოს გრილი.
კოლონიამდელი პერიოდი
ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველი ათასწლეულის დაახლოებით შუა პერიოდში დღევანდელი ტანზანიის სანაპიროზე გამოჩნდნენ სპარსი, ხოლო შემდეგ არაბი მონებით ვაჭრები. ზუსტად მაშინ დაიწყო ჩამოყალიბება ახალმა ეთნიკურმა თემმა სუაჰილიმ. იგი შეადგინა ადგილობრივმა სანაპირო ტომებმა და ირანიდან, არაბეთიდან და ინდოეთიდან მოსულებმა.
სუაჰილის ხალხი ეწეოდა საერთაშორისო ვაჭრობას, აფრიკიდან გაჰყავდათ მონები, გაჰქონდათ სპილოს ძვალი, ოქრო, შემოჰქონდათ ხელნაკეთობები, ქსოვილები, საკვები პროდუქტები.
XVI საუკუნის დასაწყისში დღევანდელი ტანზანიის სანაპიროზე გამოჩნდნენ პორტუგალიელები. 1505 წლიდან მათ დაიკავეს პრაქტიკულად ყველა საპორტე ქალაქი, მაგრამ XVII საუკუნის მეორე ნახევარში არაბებმა და შავკანიანებმა შეძლეს გაერეკათ პორტუგალიელები.
პორტუგალიელების გარეკვის შემდეგ არაბებმა და ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა, რომლებიც პრეტენზიას აცხადებდნენ თავიანთ არაბულ წარმოშობაზე, აქტიურად ეწეოდნენ მონათვაჭრობას. შავკანიანი მონები მიჰყავდათ ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში, ასევე ინდოეთში და ინდოეთის ოკეანის კუნძულებზე ევროპელი პლანტატორებისათვის. შედეგად დღევანდელი ტანზანიის შუაგულის ზოგიერთი რაიონები XVIII საუკუნეში ადამიანებისაგან შესამჩნევად დაიცალა.
მონათვაჭრობის მეშვეობით ტანზანიის ტერიტორიის სიღრმეში ჩაისახა სახელმწიფოებრიობის საფუძვლები. ისინი ჩამოუყალიბდათ შამბალას, ჯაგას, ჰეჰეს, ჰაიას, ნიამვეზის ხალხებს. მაგალითად, შამბალას ტომის უზენაესი ბელადის კიმვერის სახელმწიფო გადაჭიმული იყო კილიმანჯაროს ფერდოებიდან ინდოეთის ოკეანის სანაპირომდე. ასევე წარმოიშვა ჰეჰეს ტომის სახელმწიფო უზენაესი ბელადის მუიუგუმბას მეთაურობით.
XIX საუკუნის შუაში თანამედროვე ტანზანიის სანაპიროზე გამოჩნდა ბევრი ევროპელი: ვაჭრები და მისიონერები დიდი ბრიტანეთიდან, საფრანგეთიდან, გერმანიიდან და აშშ-დან. განსაკუთრებით აქტიურად მოქმედებდნენ ინგლისელები, რომლებმაც აუკრძალეს ზანზიბარის სულთანს ეწარმოებინა მონათვაჭრობა.
კოლონიალური პერიოდი
მინი|[[კილვა-კისივანის 1572 წლის გამოსახულება.]] 1885 წელს ტანზანიის სანაპიროზე გადავიდა 29 წლის გერმანელი კარლ პეტერსი. მან საკმაოდ მალე დადო ხელშეკრულებები 12 ტომის ბელადებთან პროტექტორატის შესახებ, ანუ მათი გერმანიის იმპერიის ხელისუფლების ქვეშ გადასვლის შესახებ, ხოლო 1888 წელს 50 წლის ვადით ზანზიბარის სულთნისაგან არენდით აიღო დღევანდელი ტანზანიის მთელი სანაპირო ნაწილი.
გერმანელებს უნდოდათ გადაექციათ გერმანიის აღმოსავლეთი აფრიკა საკუთარი დასახლების კოლონიად. ისინი იქ ქმნიდნენ პლანტაციებს და აწარმოებდნენ კაუჩუკოვან მცენარეებს, ყავას, ბამბას, აგავას. 1902 წლიდან დაიწყო რკინიგზების მშენებლობა, რომლებიც სანაპირო პორტებს აერთებს ქვეყნის სიღრმეებში არსებულ რაიონებთან. 1914 წლისთვის გერმანელ დასახლებულთა რიცხვმა მიაღწია 5,4 ათასს.
1905—1907 წლებში ტანზანიაში მოხდა მაჯი-მაჯის აჯანყება, რომელიც აღკვეთეს.
1914 წლის აგვისტოში დაიწყო პირველი მსოფლიო ომი, ტანზანია საბრძოლო მოქმედებების ასპარეზი გახდა. გერმანელების ჯარს, რომელშიც ასევე მობილიზებულები იყვნენ ადგილობრივი მაცხოვრებლები, სათავეში ჩაუდგა პოლკოვნიკი პაულ ემილ ფონ ლეტოვ-ფორბეკი. ისინი იბრძოდნენ დიდი ბრიტანეთის, ბელგიისა და პორტუგალიის ჯარების წინააღმდეგ, ახდენდნენ რეიდებს ამ ქვეყნების კოლონიებში თვით 1918 წლის ნოემბრამდე, სანამ მას არ შეატყობინეს, რომ გერმანიამ დადო ზავი ანტანტასთან.
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ტანზანია გადავიდა დიდი ბრიტანეთის მეურვეობის ქვეშ. ბრიტანელებმა გააგრძელეს პლანტაციური მეურნეობის განვითარება, უპირველეს ყოვლისა, აგავის, ასევე, ბამბისა და ყავის.
დამოუკიდებლობის პერიოდი
მინი|[[არუშას დეკლარაცია|არუშას დეკლარაციის მონუმენტი.]] 1961 წლის 9 დეკემბერს დიდმა ბრიტანეთმა მიანიჭა დამოუკიდებლობა ტანგანიიკას, დღევანდელი ტანზანიის მატერიკულ ნაწილს, ხოლო 1963 წლის 10 დეკემბერს — ზანზიბარის სასულთნოს, რომელიც დამოუკიდებელი სასულთნო გახდა. მაგრამ უკვე 1964 წლის 12 იანვარს ზანზიბარში დაიწყო აჯანყება, სულთნის ხელისუფლება დაემხო, 1964 წლის 26 აპრილს ტანგანიიკის რესპუბლიკისა და ზანზიბარის და პემბას სახალხო რესპუბლიკის ხელმძღვანელობამ გამოაცხადა ტანგანიიკისა და ზანზიბარის გაერთიანებული რესპუბლიკის შექმნის შესახებ. 1964 წლის 29 ოქტომბერს ქვეყნის სახელწოდება დამოკლდა და მას ეწოდა ტანზანია.
ტანზანიაში, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა ჯულიუს ნიერერე, გამოცხადდა ერის ჩამოყალიბების კურსი. მთელ ქვეყანაში დაიწყო ახალგაზრდების, ქალებისა და მოხუცების მონაწილეობით „ნებაყოფლობითი კამპანია“ საზოგადოებრივი ობიექტების, გზებისა და ხიდების მშენებლობაში. ეს შერწყმული იყო სამხედრო საქმის სწავლებასთან. იმავე დროს მმართველი პარტია ტაეკ-ის (ტანგანიიკის აფრიკული ეროვნული კავშირი) ბევრი ხელმძღვანელი პირი დაკავებული იყო პირადი გამდიდრებით. 1966 წელს დაიწყო სტუდენტების პროტესტები, რომლებმაც უარი განაცხადეს შეესრულებინათ შრომითი ვალდებულებები. ტანზანიის ხელისუფლებამ ეს გამოსვლები სამხედრო ძალით ჩაახშო.
1967 წლის იანვარში ტაეკ-ის ხელმძღვანელობამ გამოაცხადა ტანზანიაში კომუნიზმის მშენებლობის პროგრამის შესახებ. ამის შემდეგ ქვეყანაში მოხდა ბანკების, საწარმოო დაწესებულებების, საგარეო ვაჭრობის ორგანიზაციების, ასევე სასოფლო სამეურნეო პლანტაციების, მათ შორის უცხოელების საკუთრებაში მყოფთა ნაციონალიზაცია.
სოფლებში დაიწყეს კოლმეურნეობების შექმნა ტანზანიური კომუნიზმის — უჯამაას კონცეფციის თანახმად. ამ სიახლეს, განსაკუთრებული წინააღმდეგობით, ზანზიბარში შეხვდნენ, სადაც საქმე იქამდე მივიდა, რომ 1972 წელს მთავარი პარტიული ლიდერი მოკლეს. სამაგიეროდ ტანზანიის ხელმძღვანელობამ სიკვდილით დასაჯა რამდენიმე ათეული ამბოხებული.
1970-იანი წლების შუაში შედგა ოპერაცია "მადუკა" ქვეყანაში მთელი საცალო ვაჭრობის მთლიანი ნაციონალიზაციის თაობაზე, მაგრამ ის მთლიანად ჩავარდა.
1970-იანი წლებიდან არსებულმა ერთპარტიულმა მმართველობამ შეწყვიტა თავისი არსებობა 1995 წელს, როდესაც ჩატარდა არჩევნები მრავალპარტიულ საფუძველზე.
პოლიტიკური სტრუქტურა
ტანზანია რესპუბლიკაა. სახელმწიფოს მეთაური და მთავრობის მეთაურია პრეზიდენტი, რომელსაც მოსახლეობა ირჩევს 5-წლიანი ვადით, მიმდევრობით მეორე ვადის შესაძლებლობით.
Turris amicta
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ტანზანია
პოლიტიკური სტრუქტურა
2005 წლის 14 დეკემბერს საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა კანდიდატმა მმართველი რევოლუციური პარტიიდან, ტანზანიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ხელმძღვანელმა ჯაკაია კიკვეტემ, რომელმაც მოიპოვა ხმების 80 %-ზე მეტი. მისი ძირითადი მოწინააღმდეგე იყო იბრაგიმ ლიპუმბა, ოპოზიციური სამოქალაქო გაერთიანებული ფრონტის კანდიდატი. 2010 წლის ოქტომბრის საპრეზიდენტო არჩევნებზე მან ასევე გაიმარჯვა, ოღონდ 62,83 %-ით. მისი ძირითადი მოწინააღმდეგე იყო უილიბროდ პეტერ სლაა (დემოკრატიისა და პროგრესის პარტია), რომელმაც ხმათა 27,05 % მიიღო.
პარლამენტი — ერთპარტიული სახელმწიფო კრება (ბუნგე), 357 დეპუტატი, რომელთაგან 239 ირჩევა მოსახლეობის მიერ 5-წლიანი ვადით, 102 ადგილი გამოყოფილია ქალი დეპუტატებისათვის, 5 დეპუტატი ინიშნება ზანზიბარის ავტონომიური პარლამენტის მიერ, 10 დეპუტატს ნიშნავს პრეზიდენტი, ხოლო გენერალური პროკურორი ავტომატურად იღებს ტანზანიის პარლამენტის წევრის სტატუსს.
ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა
thumb|400px|ტანზანიის ოლქები. ტანზანია იყოფა 30 ოლქად (мкоа)
დემოგრაფია
მინი|[[ჰადზა (ხალხი)|ჰადზას ხალხი თავს ნადირობით და შემგროვებლობით ირჩენს.]] 2012 წლის აღწერის შესაბამისად მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 44 928 923 ადამიანს. მოსახლეობა განლაგებულია საკმაოდ არათანაბრად. ურბანიზაციის დონე საკმაოდ დაბალია — 2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქვეყანაში მოსახლეობის მხოლოდ 30% ცხოვრობს ქალაქებში, ხოლო ზანზიბარის ავტონომიაში - 46,3 %. ტანზანიის ყველაზე დიდი ქალაქია დარ-ეს-სალამი. ქალაქების რაოდენობამ 2002-2010 წლებში მკვეთრად მოიმატა: 52-დან 200-მდე.
შობადობა შეადგენს 32,64 ბავშვს 1000 ქალზე; სიკვდილიანობა — 12,09 ადამიანი 1000. შობადობის კოეფიციენტი — 4,5 დაბადებული ქალზე.
ახალშობილთა სიკვდილიანობა — 69 ბავშვი 1000 ახალშობილზე.
სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 60,76 წელი; მამაკაცებისთვის — 59,48 წელი, ქალებისთვის 62,09 წელი.
შიდსის ვირუსის იმუნოდეფიციტით დაავადება — 5,1%; მამაკაცებისთვის — 6,2%, ქალებისთვის 3,8%.
15 წლამდე ასაკის პირების წილი შეადგენს — 44,1%-ს; 15 წლიდან 35 წლამდე — 35,5%-ს; 35 წლიდან 64 წლამდე — 52,2%-ს; ხოლო 65 წელზე მეტი ხნის პირების წილი შეადგენს — 3,8%-ს.
საშუალო ასაკი შეადგენს 17,3 წელს; მამაკაცებისთვის — 17,0 წელი, ქალებისთვის 17,6 წელი.
ქვეყანაში ცხოვრობს დაახლოებით 120 სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფი. ეთნო-რასობრივი შემადგენლობა — კონტინენტურ ნაწილში — 99% შავკანიანი, ძირითადად ბანტუს ხალხი (სუკუმა, ნიამვეზი, ჯაგა, ნგოჰდე, ჰაია, ჰეჰე, ბენა, ვაგოგო, მაკონდე, შამბალა, კურია, ჰა და სხვა); ნაწილი ეკუთვნის ნილოტებს და კოისანის ხალხს. ბრიტანეთის ინდოეთიდან ჩამოსულთა შთამომავლები, თეთრკანიანები, არაბები — 1%; ალბინოსები (მსოფლიოში ყველაზე დიდი მაჩვენებელი) — 0,067%. ზანზიბარში ძირითადად არაბები, შავკანიანები, მულატები და მეტისები ცხოვრობენ.
რელიგია
2014 წლის მონაცემებით ტანზანიის მოსახლეობი რელიგიური კუთვნილება შემდეგნაირად ნაწილდება: ქრისტიანობა - 61.4%, ისლამი - 35,2%, აფრიკის ტრადიციული რელიგიები -1.8%, 1.4% - თავს არცერთ რელიგიას მიაკუთვნებს ხოლო 0.2% - სხვა რელგიას. ყველაზე დიდი ქრისტიანული კონფესიებია კათოლიციზმი და პროტესტანტიზმი. მუსლიმები უმრავლესობას შეადგენენ ზანზიბარში (99%). მუსლიმების უმეტესობა სუნიტია (40%), ხოლო 20% - შიიტური უმცირესობა; ასევე 20%-ა ზეკონფესიონალური მუსლიმი, მუსლიმების 16% წარმოადგენს აჰმადიეს და 4% სუფისტს. რელიგიურ უმცირესობას შორის ასევე არსებობენ: ინდუსები, ბაჰაისტები, ბუდისტები, სიქჰები, ჯაინები და სხვები.
ენა
ტანზანიაში ოფიციალური ენებია — სუაჰილი და ინგლისური, ზანზიბარში გავრცელებულია არაბული, მატერიკულ ნაწილში — ბანტუს ენის ბევრი ადგილობრივი ენები. სუაჰილი სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის ერთმანეთთან დასაკავშირებელი ენაა, რაც განსაკუთრებით აქტუალურია ქვეყნისთვის, რომელიც საკმაოდ მდიდარია ეთნიკური და ლინგვისტური მრავალფეროვნებით. მაგრამ ტანზანიელთა დიდი ნაწილის მშობლიური ენაა საკუთარი ეთნიკური ჯგუფის ენა. აბსოლუტურად უმრავლეს შემთხვევაში სუაჰილის და ინგლისური ენები მეორე და მესამე ენებია.
ტანზანიის ენობრივი პოლიტიკის თანახმად სუაჰილის ენა უნდა გამოიყენებოდეს სოციალურ და პოლიტიკურ სფეროში, სკოლამდელ და დაწყებით განათლებაში, ინგლისური ენა — საშუალო და უმაღლეს განათლებაში, ტექნოლოგიაში და ქვეყნის უმაღლეს სასამართლოში. უკანასკნელ ათწლეულებში სხვადასხვა დარგში არსებობს ინგლისური ენის როლის შემცირებისა და შესაბამისად სუაჰილის ენის როლის ზრდის ტენდენციები.
ქვეყნის 5 უდიდესი ქალაქი
მინი|ტანზანიის უდიდესი ქალაქი [[დარ-ეს-სალამი.]] 2012 წლის მონაცემებით ქვეყანაში მხოლოდ ქალაქ დარ-ეს-სალამს ჰყავს მოსახლეობის რაოდენობა 1 მილიონ ადამიანზე მეტი.
ეკონომიკა
მინი|[[ტანზანიის ბანკის შენობები.]] დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ დიდი ხნის განმავლობაში ქვეყანა მიდიოდა სოციალისტური ეკონომიკის გზით, რომელიც დამყარებული იყო სახელმწიფო საკუთრებაზე და «სოციალისტურ სოფელზე».
2014 წლის ტანზანიის მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ) — 33 მილიარდი დოლარია. მშპ-მა მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის (მუპ) მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე შეადგინა $1813.
ბუნებრივი რესურსები — ჰიდროენერგია, კალა, ფოსფატები, რკინის მადანი, ნახშირი, ალმასი, ძვირფასი ქვები, ოქრო, აირი, ნიკელი. 2012 წლის თებერვლის ბოლოს აღმოჩენილი იქნა ზაფარანის აირის საბადო ტანზანიის შელფზე. მისი მარაგი შეფასებულია 170 მილიარდი კუბური მეტრით. 2012 წლის დასაწყისისთვის ტანზანიაში აირის დამტკიცებული მარაგების მოცულობა შეადგენს 200 მილიარდ კუბურ მეტრს, პროგნოზირებადის — 1,7 ტრილიონ კუბურ მეტრს.
მიუხედავად მდიდარი ბუნებრივი რესურსებისა ტანზანიის ეკონომიკის საფუძველია სოფლის მეურნეობა, რომელშიც დაკავებულია მომუშავეთა დაახლოებით 80 %. 2012 წელს მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ) ერთ სულ მოსახლეზე შეადგენს 1600 დოლარს (156-ე ადგილი მსოფლიოში).
სოფლის მეურნეობა
მინი|ჩაის პლანტაციები. მიუხედავად გვალვიანი კლიმატისა, სოფლის მეურნეობა ტანზანიის ეკონომიკის საფუძვლად რჩება. 70-იან წლებში ქვეყნის ეკონომიკა ტანზანიის საექსპორტო პროდუქციის მაღალი ფასების გამო ჩქარი ტემპებით ვითარდებოდა. სოფლის მეურნეობაში დაკავებულია მუშა ძალის 80%.
სოფლის მეურნეობა (მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) 27%) — ყავა, აგავა, ჩაი, ბამბა, აკაჟუს კაკალი, თამბაქო, მიხაკი, სიმინდი, მარცვლეული კულტურები, ტაპიოკა, ბანანი, ხილი, ბოსტნეული კულტურები; მოშენებულია მსხვილი რქოსანი საქონელი, ცხვარი, თხა.
მრეწველობა
მინი|მარცხნივ|[[ვილიამსონის ალმასის საბადო]] მრეწველობა (მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) 23%) — სასოფლო სამეურნეო პროდუქციის დამუშავება (შაქარი, ლუდი, სიგარეტი), ალმასის, ოქროს, რკინის მადნის, სუფრის მარილის მოპოვება, ფეხსაცმელის წარმოება. მრეწველობაში დასაქმებულია მუშა ძალის 10%.
მომსახურების სფერო — მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) 50%.
ენერგეტიკა
მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას აქვს მრავალფეროვანი ენერგორესურსები, ენერგოსისტემის დაახლოებით 92% დაკავშირებულია მერქნის შეშის სახით გამოყენებაში. სისტემის მეორე მთავარი ელემენტია ჰიდროენერგეტიკა (2%) და საწვავი ენერგეტიკა, კერძოდ ნავთობპროდუქტები (7%). პრაქტიკულად გამოუყენებელ ქვეყნის ენერგეტიკულ რესურსებს შორისაა ბუნებრივი აირი და ნახშირი, მზის, გეოთერმალური და ქარის ენერგიები.
ტანზანია განიცდის ელექტროენერგიის უკმარისობას, რომელიც ძლიერ დამოკიდებულია ჰიდროელექტროსადგურების სისტემაზე. გვალვის პრობლემების გამო ქვეყანაში ჰესების მუშაობა არამუდმივი და არასაიმედოა.
ქვეყნის ენერგეტიკულ პოლიტიკას მართავს ენერგიისა და მინერალების სამინისტრო (Ministry of Energy and Minerals). ძირითადი კომპანიებია TANESCO, ZECO.
ისტორია
პირველი ყველასათვის მისაღები ელექტრობა ტანზანიაში გაჩნდა დარ-ეს-სალამში გერმანული კოლონიზაციის პერიოდში 1908 წელს. ელექტრობა მიდიოდა რკინიგზის მშენებლობაზე და კოლონიზატორებით დასახლებულ ქალაქის კვარტლებში. 1920 წელს, მას შემდეგ, რაც ტერიტორია გადაეცა დიდ ბრიტანეთს, ჩამოყალიბდა სამთავრობო დეპარტამენტი ელექტრობის შესახებ, რომლის ძირითადი ამოცანა იყო გერმანელების მიერ დატოვებული ენერგეტიკული რესურსების მართვა.
1948 წლის 12 თებერვალს ტანზანიის და კენიის მთავრობებმა და კომპანია TANESCO-მ ხელი მოაწერეს საექსპორტო შეთანხმებას, რომელიც ძალაში იყო 1965 წლამდე.
მიმდინარე მდგომარეობა
დღეისათვის ელექტრობას იღებს ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით 10%. ელექტროენერგიის ძირითადი მიმღებები არიან ქალაქების მოსახლეობა, კერძოდ 50% მიეწოდება დარ-ეს-სალამს.
სისტემის საერთო სიმძლავრე შეადგენს 773 მეგავატს, რომლის 71% მოდის ჰიდროენერგეტიკაზე. ქვეყნის ტერიტორიაზე მდებარეობს ექვსი ჰიდროელექტროსადგური. ქვეყანაში ყველაზე დიდი ჰიდროენერგეტიკული კომპლექსები მოიცავს მტერას და კიდატუს სადგურებს და მდებარეობს მდინარე დიდ რუაჰაზე.
ექვსი დიზელის ელექტროსადგურის საწყისი სიმძლავრე, რომლებიც ქვეყნის ელექტრო სისტემასთანაა დაკავშირებული შეადგენს 80 მვტ-ს, მაგრამ მთელი რიგი ტექნიკური პრობლემების გამო მუშა სიმძლავრეა – 35 მვტ. ბევრ რეგიონში, კერძოდ კიგომის, მტვარის, ლინდის, ნომბეს, მაფიის, მპანდის, ტუნდურუს, სონგეის, ლივალეს, იკვირირის, მასასის და კილვა-მასოკოს რეგიონებში, მოქმედებს ავტონომიური დიზელის ელექტროსადგურები საერთო სიმძლავრით 15 მვტ (საწყისი სიმძლავრე 31 მვტ).
თერმალური ენერგეტიკა მოიცავს ორ ელექტროსადგურს, რომელთაგან ერთი, ტეგეტა, ეკუთვნის კერძო ენერგეტიკულ კომპანია Independent Power Tanzania Limited-ს (IPTL). მისი სიმძლავრე შეადგენს 100 მვტ-ს. მეორე თერმალური ელექტროსადგური, უბუნგო, ეკუთვნის კომპანია TANESCO-ს. 2004 წლამდე სადგურს მართავდა კომპანია Songas. სადგურის სიმძლავრე შეადგენს 112 მვტ-ს. რიგი სიმძლავრეები, რომლებიც გამოიმუშავებენ დაახლოებით 30 მვტ ენერგიას, იმყოფებიან იზოლირებულ რაიონში და არ შედიან ძირითად ელექტრო ქსელში.
ელექტროქსელები
პირველი ელექტროქსელი 1975 წელს აშენდა კანადის მთავრობის მხარდაჭერით და შეაერთა კიდატუ და დარ-ეს-სალამი. იმავე წელს აშენდა ხაზი ჰეილეში არსებულ ჰესსა და მოშის ქვესადგურს შორის. 1983 წელს კიდატუს სადგური შეუერთდა ირინგას დასავლეთის რეგიონებს და ცელულოზა-ქაღალდის კომბინატს მუფინდიში.
საწვავის ენერგეტიკა
საწვავის ენერგეტიკის სექტორი მთავარი რგოლია ტანზანიის ეკონომიკაში, რადგანაც მას მოაქვს ქვეყნის უცხოური შემოსავლების 55 %. გარდა ამისა, მიმდინარეობს ნავთობის დაზვერვა და მოპოვება 222 000 კმ² ფართობზე. დღეისათვის ბუნებრივი აირის მარაგი შეფასებულია 2 ტრილიონი ფუტით.
ტანზანიაში მიმდინარეობს ორი ნავთობსაბადოს დამუშავება: მნაზი-ბეი მნაზის ყურეში და სონგო-სონგო ქვეყნის სამხრეთ სანაპიროზე, ამას გარდა მოქმედებს ტაიპერის ნავთობგადასამუშავებელი ქარხანა. ადგილობრივ ნავთობისს და ბუნებრივი აირის კომპანიებთან ერთად ქვეყანაში გაშლილია ისეთი მსხვილი დარგობრივი კომპანიების განყოფილებები, როგორებიცაა: BP, Agip, Shell, AES.
ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მოპოვება რეგულირდება 1980 წლის აქტით ნავთობის შესახებ (Petroleum (Exploration and Production) Act 1980) და 1990 წლის აქტით ეროვნული ინვესტიციების შესახებ (National Investment (Promotion and Protection) Act 1990).
განახლებადი წყაროების ენერგეტიკა
2008 წლის დასაწყისიდან Tanzania’s Energy Development and Access Expansion Project-მა (TEDAP) Rural Energy Agency-ის მხარდაჭერით აწარმოებს სამუშაოებს მცირე პროექტების განვითარებისთვის ენერგიის განახლებადი წყაროების გამოსაყენებლად. პროექტის საწყისმა მოსალოდნელმა ენერგიამ შეადგინა 17 მეგავატი, ამასთან ერთად, 2010 წლის აპრილისათვის წარმოდგენილი იყო დაახლოებით 80 პოტენციური პროექტი, რომლიდანაც 22, საერთო სიმძლავრით 78 მეგავატი, სპონსორებისგან მხარდაჭერა მიიღო.
ტანზანიაში არსებობს მცირე პროექტების გრძელვადიანი და საშუალოვადიანი დაფინანსების პრობლემა, მათ შორის ენერგეტიკის სფეროში, რადგანაც ქვეყნის ფინანსური სექტორის შესაძლებლობები შეზღუდულია. ეს პრობლემები გაამძაფრა მსოფლიო საფინანსო კრიზისმა. ამასთან ერთად, ტანზანიამ ანონსირება გააკეთა ორ პროექტზე მუშაობის საკუთარი გეგმისა სინგიდას ოლქში, რომელიც ქვეყნის ცენტრში მდებარეობს. მთავრობის შეფასებით პროექტების რეალიზაციამ შეიძლება მოიტანოს დამატებითი სიმძლავრეების შექმნა 100 მეგავატის მოცულობით, რაც შეადგენს მიმდინარე ენერგეტიკული მაჩვენებლების 10%-ზე მეტს.
ტრანსპორტი
მინი|ერთ-ერთი მთავარი გზა. ავტოგზები
რკინიგზები
აეროპორტები მინი|[[Air Tanzania-ს თვითმფრინავი.]]
საწყლოსნო ტრანსპორტი
ტურიზმი
ტურიზმი ტანზანიაში საკმაოდ ფართოდ არის განვითარებული საკმაოდ ბევრი ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობის გამო. ტანზანიის ტერიტორიის 44%-ზე მეტი უჭირავს დაცულ ბუნებრივ ტერიტორიებსა და ეროვნულ პარკებს. ქვეყანას აქვს 16 ეროვნულ პარკი, 29 დაცული ბუნებრივი ტერიტორია, 40 კონტროლირებადი ნაკრძალი და საზღვაო პარკი. ტანზანიის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობს აფრიკის უმაღლესი მთის მწვერვალი — კილიმანჯარო. 2012 წლის 6 იანვრის გაზეთ ნიუ-იორკ ტაიმზის შეფასებით, ტანზანიას ამავე წელს ეკავა 7-ე ადგილი მოსანახულებელი 45 საუკეთესო ადგილიდან. დღეისათვის ტანზანიის ტურისტული ინდუსტრია მოიცავს 27 ათას სამუშაო ადგილს და იძლევა ტანზანიის უცხოური ვალუტის 25%-ს. 2011 წელს ტანზანიას ეწვია დაახლოებით 1 მილიონი ტურისტი, რომლებმაც ქვეყანას $1,7 მილიარდი შემოსავალი მოუტანეს.
ტურისტული ღირსშესანიშნაობები
ტანზანიის ყველაზე ცნობილი ტურისტული ღირსშესანიშნაობები მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში და მოიცავს კილიმანჯაროს მთასა და მსოფლიოში ცნობილ სერენგეტის ეროვნულ პარკს, სადაც შეიძლება დავაკვირდეთ ცხოველთა სეზონურ მიგრაციას. ნგორონგოროს ნაკრძალი წარმოადგენს ჩამქრალი ვულკანის კალდერას, საიდანაც ჩნდება მშვენიერი ხედი. ტანზანიის ნაკრძალებში გვხვდება გნუების, ზებრების, ლომების, ასევე გაქრობის საფრთხის ქვეშ მყოფი შავი მარტორქების დიდი ჯოგები. ქვეყანაში ასევე განვითარებულია პლაჟის ტურიზმი, განსაკუთრებით ზანზიბარის, პემბის და მაფიის კუნძულებზე, სადაც განსაკუთრებით განვითარებულია სპორტული თევზაობა და დაივინგი. ქვეყანაში ასევე დიდი რაოდენობით არსებობს ადგილები კულტურული ტურიზმისათვის, როგორებიცაა მასაის ტომის ბომა და ბუშმენების დასახლებები.
საგარეო ვაჭრობა
2009 წლის ექსპორტი; 3 მილიარდი დოლარი — ოქრო, ყავა, აკაჟუს კაკალი, ბამბა.
ძირითადი მყიდველები: ინდოეთი — 8,5 %, ჩინეთი — 7,6 %, იაპონია — 7,1 %, ნიდერლანდები — 6,2 %, არაბთა გაერთიანებული საამიროები — 5,7 %, გერმანია — 5,2 %.
2009 წლის იმპორტი: 5,8 მილიარდი დოლარი — სამომხმარებლო საქონელი, მანქანები და სატრანსპორტო საშუალებები, საწვავი.
შედის აფრიკის, კარიბის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნების საერთაშორისო ორგანიზაციაში.
კულტურა
მინი|მხატვრობის სტილი — [[ტინგატინგა.]] ტანზანიის ხალხის კულტურას აქვს მდიდარი ტრადიციები. ესაა ხეზე ჭრა, განთქმულია მათი ნიღბები, სკულპტურები, საყოფაცხოვრებო საგნები. ზანზიბარში შემონახულია ქოქოსის ქერქის სხვადასხვა ფორმით მოპირკეთების ტრადიცია, ხეზე ჩუქურთმების გამოყვანა. ტანზანიაში ჩაისახა მხატვრობის სტილი — ტინგატინგა, რომელსაც სახელი დაერქვა ავტორის — ედუარდო საიდი ტინგატინგას პატივსაცემად.
განათლება
2011 წლისთვის განათლების დონემ ტანზანიაში შეადგინა 73%. სავალდებულოა შვიდწლიანი განათლება, მაგრამ ბევრი მოსწავლე უფრო ადრე ანებებს თავს სკოლაში სიარულს, ხოლო ზოგიერთი ბავშვი სკოლაში საერთოდ არ დადის. 2000 წლის მონაცემებით 5-დან 14 წლამდე ასაკის ბავშვების მხოლოდ დაახლოებით 57% დადიოდა სკოლაში.
ჯანდაცვა
5 წლამდე ასაკის ბავშვებს შორის სიკვდილიანობაა — 76 ბავშვი 1000 ახალშობილზე. სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა შეადგენს 51,45 წელს (50,06 წელი მამაკაცებისთვის და 52,88 წელი — ქალებისთვის). ქვეყნის უფროსი ასაკის მოსახლეობის დაახლოებით 5,7 % დაავადებულია ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსით. ბავშვებს შორის სიკვდილის ყველაზე უფრო გავრცელებული მიზეზია მალარია. უფროსებს შორის ამის მიზეზია შიდსი. 2006 წლის მონაცემებით სასმელი წყლის გაუმჯობესებულ წყაროებთან შეხება აქვს მოსახლეობის დაახლოებით 55%-ს. მოსახლეობის 33%-ს შეხება აქვს გაუმჯობესებულ სანიტარულ პირობებთან.
მემკვიდრეობა
კილიმანჯარო, სერენგეტის ეროვნული პარკი; ნგორონგოროს დაცული ზონა; კილვა კისივანის და სონგო მნარას ნანგრევები; ქვის ქალაქი კუნძულ ზანზიბარზე.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
ცეცხლის სული
„ცეცხლის სული“ (Soul of the Fire) — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. ციკლ „ჭეშმარიტების მახვილის“ მეხუთე წიგნი.
ჯადოქრის მეხუთე წესი
ჯადოქრის მეხუთე წესი მდგომარეობს შემდეგში: ყურადღება მიაქციე იმას, თუ რას აკეთებს ადამიანი და არა იმას, რას ამბობს, რადგან ქმედებაში ვლინდება ჭეშმარიტება.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული რომანები კატეგორია:ჭეშმარიტების მახვილი კატეგორია:ფენტეზი რომანები კატეგორია:1999 წლის რომანები
სომიედო
სომიედო (Somiedo; Somiedu) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ასტურიის პროვინციის ოვიედოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 291,38 კმ². მოსახლეობა — 1093 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ასტურიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ასტურიის ქალაქები
სტაროჩერკასკის კარვისებური სამრეკლო
ისტორია
1730 წელს სტაროჩერკასკის უფლის აღდგომის ტაძრის ახლოს საფუძველი ჩაუყარეს და ააგეს ორიარუსიანი კარვისებური კოშკი-სამრეკლო. მისი სიმაღლე 45 მეტრზე მეტი იყო. სამრეკლოს პირველ და მეორე სართულზე 1744-1857 წლებში დაცული იყო დონის კაზაკთა არქივი. 1751 წელს სტაროჩერკასკში მონათლეს 1812 წლის საფრანგეთ-რუსეთის ომის მომავალი გმირი, დონის კაზაკების ატამანი, კავალერიის გენერალი მატვეი ივანეს ძე პლატოვი.
აღწერა
სტაროჩერკასკის კარვისებური სამრეკლო შედგება სარდაფისაგან, ოთკუთხედი და რვაკუთხედი იარუსებისაგან და კარვისებური ნაწილისაგან, რომლის თავზეც დამაგრებულია ჯვარი. კარვის ზომები მნიშვნელოვნად შემცირდა მის წინამორბედ რვაკუთხა იარუსთან შედარებით. კარვისებური სამრეკლოს სარდაფში გარკვეული პერიოდის განმავლობაში საპატიმრო იყო განთავსებული, რომელშიც გამოკეტილი ჰყავდათ განსაკუთრებით სასტიკი დამნაშავეები. სამრეკლოს პირველი იარუსი არის ორმეტრიანი სქელკედლებიანი რვაკუთხა ნაგებობა, მეორე იარუსს აქვს სათვალთვალო აივანი. შემდეგი იარუსი არის რვა კუთხიანი, იგი კოშკის ყველაზე მაღალი ნაწილია. კედლების შიგნით აუყვება ქვის დახვეული კიბეები, ხოლო რვაკუთხა იარუსში ჩამონატაჟებულ მრგვალ ფანჯრებში (რომელსაც „ჭორებს“ უწოდებენ) სადღესასწაულო ღონისძიებების დროს ამონტაჟებენ სადღესასწაულო განათებას.
სქოლიო
კატეგორია:როსტოვის ოლქის ღირსშესანიშნაობები
დანიელ ტომპკინსი
დანიელ ტომპკინსი (Daniel Tompkins; დ. 21 ივნისი, 1774 — გ. 11 ივნისი, 1825) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, ნიუ-იორკის გუბერნატორი და აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები კატეგორია:ნიუ-იორკის გუბერნატორები კატეგორია:დაბადებული 21 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1774 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1825
მინდანაო
thumb|მინი|200px|ფილიპინების რუკა მინდანაო — მეორე უდიდესი კუნძული ფილიპინების შემადგენლობაში, უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში.
მინდანაოს ფართობია 94,630 კმ², იგი შედის მსოფლიოს პირველი ათი კუნძულის სიაში მოსახლეობის მიხედვით. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით, აქ ცხოვრობს 21,582,540 ადამიანი. კუნძულის უდიდესი დასახლებული პუნქტია ქალაქი დავაო, 1,363,337 მცხოვრებით. კუნძული მთიანია, მისი უმაღლესი მწვერვალია სამხრეთში მდებარე მთა აპო. მინდანაო მოქცეულია რამდენიმე ზღვის გარემოცვაში, დასავლეთიდან მას ესაზღვრება სულუს ზღვა, აღმოსავლეთიდან ფილიპინების ზღვა, ხოლო სამხრეთიდან - სულავესის ზღვა.
კუნძულის დასავლეთით მდებარეობს მცირე ზომის კუნძულებისგან შემდეგარი სულუს არქიპელაგი. მინდანაო იყოფა ექვს რეგიონად, ხოლო ეს რეგიონები ასევე იყოფიან ოცდახუთ პროვინციად. სულუს არქიპელაგი შედის კუნძულის ერთ-ერთ რაიონის არმმ-ს შემადგენლობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფილიპინების კუნძულები
Lasioglossum himalayense
Lasioglossum himalayense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1898 წელს.
სქოლიო
himalayense
ევდოქსე კნიდოსელი
ევდოქსე კნიდოსელი (ძვ. ბერძნ. Εὔδοξος; დაახლ. დ. ძვ. წ. 408 — გ. დაახლ. ძვ. წ. 355) — ძველი ბერძენი მათემატიკოსი და ასტრონომი. პირველი მათემარიკოსი, რომელმაც დაამუშავა პროპორციათა ზოგადი თეორია (გადმოცემულია ევკლიდეს „საწყისების“ 5 წიგნში); არქიმედეს ცნობით, მასვე ეკუთვნის ამოწურვის მეთოდით დამტკიცების ხერხი. ევდოქსი კნიდოსელმა გააუმჯობესა იმ დროის მთვარე-მზისიერი კალენდარი; ერთ-ერთმა პირველმა სცადა აეხსნა პლანეტების მოძრაობა, რისთვისაც დაუშვა, რომ ისინი მიმაგრებული არიან სფეროებზე, რომელთა ცენტრში დედამიწაა და პლანეტების უთანაბრო მოძრაობა დაიყვანება მრავალი სფეროს თანაბარ ბრუნვამდე.
ეს თეორია კარგად ხსნის სატურნისა და იუპიტერის მოძრაობას, მაგრამ არ გამოდგება მარსისა და ვენერასათვის (თვითონ ევდოქსი კნიდოსელს არ ჰქონდა დაკვირვების ზუსტი მონაცემები ამ თეორიის შესამოწმებლად). მან პირველმა აღწერა დეტალურად ცა, თანავარსკვლავედები და მათი შემადგენელი ვარსკვლავები.
ევდოქსის შრომებმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ბერძენი მათემატიკოსები კატეგორია:ძველი ბერძენი ასტრონომები კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 408 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 355
კარწახის ტბა
კარწახის ტბა, ხოზაფინის ტბა (Aktaş Gölü) — ტბა საქართველოსა და თურქეთის საზღვარზე. მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, მდინარე მტკვრის აუზში, ზღვის დონიდან 1799 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 26,3 კმ², აუზის ფართობი 158 კმ², საშუალო სიღრმე 0,7 მ, მაქსიმალური სიღრმე 1 მ, წყლის მოცულობა 19,3 მლნ. მ³. სახელმწიფო საზღვრით ტბა ორ ნაწილად იყოფა. ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი საქართველოს ფარგლებშია, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთი — თურქეთში.
აუზის რელიეფი ვულკანური წარმოშობისაა, სუსტად დანაწევრებული. კარწახის ტბის აუზი ხასიათდება ძალიან სუსტად განვითარებული მდინარეთა ქსელით. აღსანიშნავია მდინარე კარწახი, რომელიც ტბას ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში ერთვის. კარწახის ტბა ტექტონიკური წარმოშობისაა. უკავია კარწახის სინკლინური ქვაბულის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი. გეგმაში არასწორი ოვალური ფორმისაა. სანაპირო ხაზი უმნიშვნელოდ არის შეჭრილ-შემოჭრილი.
ტბის თურქულ ნაწილში არის კუნძულები. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყლის დონე მაქსიმუმს აღწევს ივნისში, მინიმალურს — თებერვალში. ტბა გაუდინარია. წყალი მომლაშოა (880 მგრ/ლ). დეკემბრიდან მარტის მეორე ნახევრამდე დაფარულია ყინულით. ტბის მიდამოებშია ბუნებრივი სუბალპური ტყე.
კარწახის ტბა წყლის ფრინველთა სამფლობელოა. მასზე აღრიცხულია 59 სახეობის ფრინველი, აქედან 20 წყალმცურავია. აქვე წეროებზე და ხუჭუჭა ვარხვებზე დაკვირვებაა შესაძლებელი. კარწახის ტბასა და მის შემოგარენში მთის სტეპებსა და გასტეპებულ მდელოებზე 2004 წელს აღმოაჩინეს საქართველოს ფლორაში აღწერილი ვარდისებრთა ოჯახის წარმომადგენელი Dasiphora fruticosa, რომელიც სხვაგან არსად გვხვდება საქართველოში.
ტბის ნაპირზე დგას ყოფილი საბჭოთა კავშირის დროინდელი შეიარაღებული ძალების სათვალთვალო კოშკი, საიდანაც შეიძლება ფრინველებზე დაკვირვება. ტბაში ევტროფიკაციული პროცესები საშუალოზე დაბალი ინტენსივობისაა.
კარწახის ტბა წარსულში ტბის კალმახით ყოფილა სავსე. დღეისათვის გვხვდება კობრი.
მახლობლად გაშენებულია სოფელი კარწახი.
ტბა აღწერილი აქვს ვახუშტი ბატონიშვილს ნაშრომში „საქართველოს გეოგრაფია“:
სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ტბები კატეგორია:თურქეთის ტბები
Every Teardrop is a Waterfall
Every Teardrop Is a Waterfall — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Coldplay-ს სინგლი და EP, გამოცემული 2011 წლის 4 ივნისს. მისი წარდგენა მოხდა 2011 წლის 3 ივნისს.
ჯგუფმა სინგლის წარსადგენად მიმართა ორიგინალურ ხერხს, აქვეყნებდა რა საკუთარ ოფიციალურ Facebook-ის გვერდზე სიმღერის ტექსტის ნაწყვეტებს. მოგვიანებით გამოქვეყნდა როგორც სიმღერის სრული ტექსტი, ასევე სინგლის ყდა.თავდაპირველად სიმღერა გამოიცა ციფრული სახით.
სიმღერაში გამოყენებულია პიტერ ალენისა და ედრიან ანდერსონის 1976 წლის I Go to Rio ნაწყვეტი. .
სიმღერის დებიუტი შედგა რადიოსადგურების BBC Radio 1, BBC Radio 2, BBC 6 Music, Absolute Radio და Xfm ეთერში. სიმღერა პირველად ცოცხლად შესრულდა 2011 წელს, ფესტივალებზე Rock am Ring და Rock im Park (ნიურნბერგი, გერმანია).
ვიდეო
მინი|მარცხნივ|200პქ სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეო გადაღებული იქნა 2011 წლის ივნისის დასაწყისში. მისი ინტერნეტ-პრემიერა გაიმართა 2011 წლის 29 ივნისს. კლიპში გამოყენებულია სტოპ-მოძრაობის მეთოდი. კედლებზე იწერება სიმღერის ტექსტი და იხატება სხვადასხვა ფიგურები. მუსიკალური ვიდეო რეჟისორია მეტ უაიტკროსი, რომელიც ასევე მუშაობდა სიმღერების Christmas Lights და Lovers in Japan კლიპებზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2011 წლის სიმღერები კატეგორია:Coldplay-ს სიმღერები კატეგორია:2011 წლის სინგლები
ქვემო ენთელი
ქვემო ენთელი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ბოლაჯურის თემში. მდებარეობს ფერსათის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1260 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 10,5 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 21 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 350 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფლები