cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საჰარელი ხალხის მეორე ინტიფადა
ისტორია
დასავლეთ საჰარა, ყოფილი ესპანეთის საჰარა, ანექსირებული იქნა მაროკოს მიერ 1975 წელს, როდესაც იგი ესპანეთის კოლონიური მმართველობიდან გამოვიდა. ამ ცვლილებას მოჰყვა ომი პოლისარიოს ფრონტთან, რომელიც გაეროს თანახმად წარმოადგენს საჰარის ძირძველ მოსახლეობას და მათ დამოუკიდებლობას მხარს უჭერდა მეზობელი ალჟირი. 1991 წელს მიაღწიეს შეთანხმებას ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ, თვითგამორკვევის შესახებ რეფერენდუმის (მათ შორის დამოუკიდებლობის ან მაროკოში ინტეგრაციის ვარიანტების ჩათვლით) პირობით. 1991 წლიდან რეფერენდუმის პირობები მხარეებს შორის წლების განმავლობაში დავის საგანი იყო, თუმცა დაძაბულობის მიუხედავად ცეცხლის შეწყვეტა გრძელდება. მაროკო აკონტროლებს ტერიტორიის დიდ ნაწილს, პოლისარიოს ძალები აკონტროლებენ ნაპირს. გაეროს მისია MINURSO პატრულირებს სადემარკაციო ხაზზე.
დემონსტრაციები და დაპატიმრებები
დემონსტრაციები დაიწყო 2005 წლის 21 მაისს ელ აიუნში, მას შემდეგ, რაც მომიტინგეები აპროტესტებდნენ საჰარელი პატიმრის გადაყვანას, რომელიც ბრალდებული იყო ნარკოტიკების ვაჭრობაში და მაროკოს მონარქიის შეურაცხყოფაში აგადირის ციხეში. პოლიციამ ძალადობრივად დაარბია იგი, რამაც გამოიწვია შემდგომი დემონსტრაციები მომდევნო რამდენიმე დღის განმავლობაში. საპროტესტო აქციების მასშტაბები მაისის ბოლოს გავრცელდა დასავლეთ საჰარის ისეთ ქალაქებში, როგორიცაა სმარა და დახლა. მიტინგებს თან ახლდა მაროკოს ქალაქებში მცხოვრები საჰარელი სტუდენტების დემონსტრაციები აგადირში, კასაბლანკაში, ფესში, მარაკეშში და რაბათში. მაროკოს საზოგადოებრივი უსაფრთხოების განყოფილებებმა ჩაახშო არეულობები, თუმცა შემდგომში დამოუკიდებლობის მომხრე დემონსტრაციები შემდგომში გაჩაღდა, რაც ბოლოს 2005 წლის ნოემბერში დაფიქსირდა. 2005 წლის 30 ოქტომბერს, პირველი ფატალური შემთხვევა მოხდა, როდესაც 31 წლის ჰამდი ლემბარკი გარდაიცვალა მას შემდეგ, რაც უფლებათდამცველი ორგანიზაციები ირწმუნებოდნენ, რომ პოლიციამ გამოიჩინა სისასტიკე იყო მისი დაკავებისას, თუმცა თავდაპირველად მაროკოს ხელისუფლებამ მისი სიკვდილი ავარიას მიაწერა.
პოლისარიოს მომხრე ასზე მეტი საჰარელი  მომიტინგე დააკავა მაროკოს ხელისუფლებამ, ხოლო დაახლოებით ოცდაათი დემონსტრანტი და ცნობილი საჰარელი უფლებათდამცველი დააპატიმრეს შემაჯამებელი სასამართლო პროცესების შემდეგ. მათ შორის არიან ყოფილი პოლიტპატიმარი ალი სალემ ტამეკი (რომელიც პირდაპირ არ მონაწილეობდა დემონსტრაციებში, მაგრამ დააკავეს საზღვარგარეთიდან დაბრუნების დროს), უფლებადამცველი მოჰამედ ელმუტაოიკილი და გაუჩინარებული ამინატუ ჰაიდარი. მისი გათავისუფლების შესახებ საერთაშორისო კამპანიას ხელი მოაწერა ევროპარლამენტის 178 წევრმა და ის წარადგინეს სახაროვის პრემიის კანდიდატად. ყველა დაკავებული საჰარელის 50-დღიანმა შიმშილობამ რამდენიმე ადამიანის ჯანმრთელობა საფრთხეში ჩააგდო და აქცია შეწყდა.
2005 წლის 14 დეკემბერს, დამოუკიდებლობის მომხრე საჰარელ ხალხს, უფლებათდამცველ აქტივისტებს და პოლისარიოს პოლიტიკური ხელმძღვანელობის უმრავლესობას, ელ-აიუნის სასამართლომ მიუსაჯა ექვსი თვიდან სამ წლამდე თავისუფლების აღკვეთა საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევის, უკანონო გაერთიანებებში გაწევრიანების, არეულობის მოწყობის, საზოგადოებრივი ქონების დაზიანებისა და არეულობის ბრალდებით. მათ უარყვეს ბრალდება ძალადობის შესახებ. Amnesty International- მა და Human Rights Watch- მა გამოხატეს სერიოზული შეშფოთება სასამართლო პროცესებთან დაკავშირებით და მიუთითეს ზოგიერთი პატიმრის წამებისა და ძალადობის შესახებ ცნობებზე.
საერთაშორისო რეაქციები
რამდენიმე საერთაშორისო უფლებათდამცველმა ორგანიზაციამ გამოიჩინა ინტერესი საჰარის დემონსტრანტების სავარაუდო შეურაცხყოფის გამო. Amnesty International- მა მოითხოვა პატიმრების წამების შესახებ ცნობების გამოძიება, სამართლიანი სასამართლო პროცესი და პოლიტპატიმრების გათავისუფლება. ამას გამოეხმაურნენ Human Rights Watch და სხვები.
მაროკოს შეზღუდული აქვს ჟურნალისტებისა და დიპლომატებისთვის ამ ტერიტორიაზე დაშვება და ამტკიცებს, რომ მათ იქ ყოფნას პოლისარიოს მომხრე აქტივისტები იყენებენ არეულობის მოსაწყობად. ევროპული ქვეყნების საგამოძიებო მისიებს, მათ შორის რამდენიმე მაღალი რანგის საპარლამენტო დელეგაციას და მაროკოში უცხოეთის ელჩებს, აეკრძალათ ტერიტორიაზე შესვლა. რამდენიმე უცხოელი ჟურნალისტი, ძირითადად ევროპელი, მაგრამ ასევე ალ ჯაზირას კორესპონდენტები, გააძევეს დემონსტრანტებთან ინტერვიუს შემდეგ. 2005 წლის ნოემბერში მაროკოს ხელისუფლებამ დახურა დამოუკიდებლობის მომხრე და პოლისარიოს მომხრე ინტერნეტ საიტები. ეს დაგმეს „რეპორტიორებმა საზღვრების გარეშე“, როგორც ინტერნეტ ცენზურის მაგალითი.
ევროპარლამენტმა 98 ხმით მხარი დაუჭირა, 1-მა თავი შეიკავა და 0 ხმით წინააღმდეგი იყო 2005 წლის ოქტომბრის რეზოლუციაზე, რომელიც გმობდა იმ ჟურნალისტების გაძევებას, რომლებიც აშუქებდნენ აჯანყებას და მოითხოვდა პოლიტპატიმრების „დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას“.
სქოლიო
<references group="" responsive="1">
კატეგორია: მაროკოს ისტორია
ნიკომედე III
ნიკომედე III ევერგეტი (დ. ძვ. წ. 185 — გ. ძვ. წ. 94) — ბითინიის მეშვიდე მეფე. (ძვ. წ. 127-94 წწ.), რომის მოკავშირე. მის დროს ბითინიის სამეფო დამოუკიდებლობას ინარჩუნებდა. ძვ. წ. 105 წელს ნიკომედე III-მ და მითრიდატე VI ევპატორმა დადეს კავშირი, რომლის ძალითაც ძვ. წ. 106 წელს დაიპყრეს პაფლაგონია და გალატია. ძვ. წ. 102-100 წწ - კაპადოკია. კავშირი დაიშალა მას შემდეგ, რაც საქმეში ჩაერია რომი და მთელ ამ ტერიტორიაზე რომის გავლენა აღდგა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბითინიის მეფეები
საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2006
საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები (2006) – ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები საქართველოში, რომელიც გაიმართა 2006 წლის 5 ოქტომბერს.
საფუძველი
2005 წელს ადგილობრივი თვითმმართველობის სფეროში განხორციელდა საკანონმდებლო ცვლილებები, რითიც გაუქმდა 1004 ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეული, არსებულ რაიონებს, ეწოდა მუნიციპალიტეტი. თვითმმართველობა შემოღებულ იქნა მუნიციპალიტეტებისა და 5 თვითმმართველი ქალაქის (თბილისი, ბათუმი, ქუთაისი, რუსთავი, ფოთი) დონეზე.
არჩევნების წესი
ამომრჩეველი ირჩევდა მხოლო წარმომადგენლობით ორგანოს – საკრებულოს. საკრებულოების არჩევნები ტარდებოდა შერეული მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის საფუძველზე.
ანალოგიური წესი მოქმედებდა მუნიციპალიტეტებში, თუმცა აქ მაჟორიტარული ოლქებისა და მანდატების რაოდენობა სხვადასხვა შემთხვევაში განსხვავებული იყო. მაქსიმალური რაოდენობის მაჟორიტარული ოლქი და მანდატი შეიქმნა ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში – 29.
განსხვავებული წესი მოქმედებთა თბილისში, სადაც განისაღვრა 25 მაჟორიტარული და 12 პროპორციული მანდატი. იქმნებოდა 10 მრავალმანდატიან საარჩევნო ოლქი, საარჩევნო ოლქში არჩეულად ითვლებოდნენ ის კანდიდატები, რომლებიც არჩევნებში 1 პარტიად/1 ბლოკად მონაწილეობდნენ და მიიღეს სხვებზე მეტი ხმა. ამასთანავე, 12 პროპორციული მანდატი განაწილდებოდა მხოლოდ იმ საარჩევნო სუბიექტებს შორის, რომლების მიიღებდნენ ხმების არანაკლებ 4%.
შედეგები
რეგისტრირებული 3 198 993 ამომრჩევლდან არჩევნებში მონაწილეობა 1 545 317 ამომრჩეველმა, ანუ 48,3%-მა, მიიღო. თბილისში კი რეგისტრირებული 889,905 ამომრჩეველი, არჩევნებზე მივიდა 306 989 ამომრჩველი, 34,5%. ყველაზე მაღალი აქტივობა დაფიქსირდა ლენტეხის მუნიციპალიტეტში – 93%, ხოლო ყველაზე დაბალი – რუსთავში – 24%.
ყველა საკრებულოში უმრავლესობა მოიპოვა „ნაციონალურმა მოძრაობამ“, რომელმაც მიიღო პროპორციული მანდატების 85% და მაჟორიტარული მანდატების 92%.
თბილისში არსებული 25 მაჟორიტარული მანდატიდან აბსოლუტური უმრავლესობა მიიღო ნაციონალურმა მოძრაობამ, ხოლო პროპორციული 12 მანდატი გაინაწილეს ნაციონალურმა მოძრაობამ (9), მრეწველებმა (1), ლეიბორისტებმა (1) და რესპუბლიკელებმა (1).
საქართველოს სიდიდით მეორე ქალაქში – ქუთაისში, ხმების 75.05% ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ მოიპოვა, 11.3% - რესპუბლიკელებმა და 6.25% - ლეიბორისტებმა.
საქართველოს ყველა თვითმმართველ ერთეულში ხმათა უმრავლესობა მიიღო მმართველმა პარტიამ, ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ, ხოლო მეორე ადგილზე გავიდა საქართველოს რესპუბლიკური პარტიისა და საქართველოს კონსერვატიული პარტიის ბლოკი.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ადგილობრივი არჩევნები კატეგორია:2006 წლის არჩევნები
ივანე ყირქესალი
ივანე ყირქესალი (დ. 15 ნოემბერი, 1896, ახალციხე — გ. 1 აპრილი, 1959) ― ქართველი არქიტექტორი, პროფესორი (1933), არქიტექტურის დოქტორი (1943).
ბიოგრაფია
1928 წელს დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი სამხატვრო ტექნიკური უნივერსიტეტი. 1928 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მისი ხელმძღვანელობითა და უშუალო მონაწილეობით არის დამუშავებული (1928-1937) ქალაქების ორდუბადის, ნახიჩევანის, ცხინვალის, ბათუმისა და სხვა., აგრეთვე მუშათა დაბების და სხვა საბჭოთა მეურნეობების დასახლებათა დაგეგმარებისა და განაშენიანების პროექტები. ავტორია საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი და სამრეწველო შენობების პროექტებისა. მისი ნამუშევრებია საცხოვრებელი კვარტლის დაგეგმარება და განაშენიანება ხავსკი-შაბოლოვკის შესახვევში (მოსკოვი, 1928), საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის შენობა (თბილისი, 1934) და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები კატეგორია:დაბადებული 15 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1959 კატეგორია:დაბადებული 1896 კატეგორია:ახალციხეში დაბადებულები
1791
თარიღი უცნობია
*
ახალქალაქის პლატო
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს პლატოები
Lasioglossum junaluskense
Lasioglossum junaluskense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1960 წელს.
სქოლიო
junaluskense
ხუან კრისოსტომო ფალკონი
ხუან კრისოსტომო ფალკონი (Juan Crisóstomo Falcón; დ. 27 იანვარი, 1820, ფალკონი, ვენესუელა — გ. 29 აპრილი, 1870, ფორ-დე-ფრანსი, მარტინიკა) — ვენესუელელი პოლიტიკური მოღვაწე. ვენესუელის მე-20 პრეზიდენტი. ფედერალური ომის დროს სამხედრო მეთაური.
მის პატივსაცემად ეწოდა სახელი ფალკონის შტატს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელის პრეზიდენტები კატეგორია:ვენესუელელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 27 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1820 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1870
გენეზისი (მრავალმნიშვნელოვანი)
გენეზისი შეიძლება აღნიშნავდეს:
სამება (პუნქტი)
სამება — ისტორიული პუნქტი აღმოსავლეთ საქართველოში, ახლანდელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, სოფელ ჩხიკვთასთან. შემორჩენილია ამავე სახელწოდების ეკლესია ციკლოპური წყობით ნაგები გალავნით. ამ ადგილს ფეოდალურ ხანაში გმირთანაკვეთი ერქვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ვალიადოლიდი
ვალიადოლიდი (Valladolid) — ისტორიული ქალაქი ჩრდილო-ცენტრალურ ესპანეთში, მდებარეობს მდინარე პისუერგაზე (დუეროს შენაკადი). ვალიადოლიდის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის ქალაქები
აფხაზეთის საბჭოების I ყრილობა
სრულიად აფხაზეთის საბჭოების I ყრილობა (12 — 17 თებერვალი, 1922, სოხუმი, აფხაზეთის სსრ) — სრულიად აფხაზეთის საბჭოების რიგით პირველი ყრილობა. ესწრებოდა 255 დელეგატი, მათ შორის: გლეხი 134 (53%), მოსამსახურე — 85 (33%), მუშა — 36 (14%); კომუნისტი — 158 (62%), კომკავშირელი — 6 (2%), უპარტიო — 91 (36%).
ისტორია
დღის წესრიგი:
პირველი დღის საღამოს სხდომა 12 თებერვალს საღამოს 7:30 საათზე ქალაქ სოხუმის პირველ სახელმწიფო თეატრის შენობაში გაიმართა. სსრ აფხაზეთის რევოლუციური კომიტეტის სახელით ე. ეშბამ სრულიად აფხაზეთის საბჭოების პირველი ყრილობა გახსნილად გამოაცხადა.
მისასალმებელი სიტყვებით გამოვიდნენ: აფხაზეთში სკპ საოლქო კომიტეტის სახელით — ნ. ლაკობა, აფხაზეთის რევკომის ახელით — აქირტავა, რუსეთის ცაკის სახელით — ე. ეშბა, პროფკავშირების საბჭოების სახელით — კრემლიანსკი, წითელი არმიის სახელით — ევტუშენკო, კომკავშირის სახელით — კოვალენკო.
ე. ეშბამ ფრაქციის ბიუროს სახელით ასარჩევად წარმოადგინა პრეზიდიუმის 17 კაციანი სია: ეშბა, ლაკობა, უბირია, ვარდანია, მელაძე, ჟუკოვი, ნაჭყებია, ხაბურძანია, სვანიძე, ბახტაძე, აქირთავა, კუხალეიშვილი, კრემლიანსკი, იჩო თოფურია, დუგ ტარბა, იაკუბ დოლბაია და ევტუშენკო. სია 220 მომხრეთი და 1 წინააღმდეგით მიღებულ იქნა.
ფრაქციის ბიუროს სახელით წარედგინა სამანდატო კომისიის შემდეგი სია: ბორისენკო, პენიაკოვი და გერგაია, ხოლო სამდივნო — ნერონოვი, მელაძე და სვეკოლნიკოვი.
გამოცხადდა ყრილობის დღის წესრიგი, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული. პრეზიდიუმს დაევალა რეგლამენტისა დასამუშაო საათების განსაზღვრა. სესია დაიხურა.
მეორე დღის დილის სხდომა 13 თებერვალს დილის 10 საათზე ქალაქ სოხუმის მეორე სახელმწიფო თეატრის შენობაში გაიმართა.
მეორე დღის საღამოს სხდომა 13 თებერვალს საღამოს გაიმართა. სხდომას თავჯდომარეობდა ნ. აქირთავა.
წითელი არმიის შესახებ სიტყვით გამოსული იყო ევტუშენკო.
შემდეგ გამოვიდა ნ. ლაკობა ამიერკავკასიის რესპუბლიკების ფედერაციასთან დაკავშირებით.
მესამე დღის დილის სხდომა 14 თებერვალს დილის სხდომა მიეძღვნა ნ. ლაკობას ფედერაციასთან დაკავშირებით მოხსენების თარგმნას აფხაზურ და მეგრულ ენებზე.
მესამე დღის საღამოს სხდომა 14 თებერვალს შედგა. სხდომას თავჯდომარეობდა ნ. აქირთავა.
ნ. ლაკობას ფედერაციასთან დაკავშირებით მოხსენების განხილვაში ჩაერთვნენ დელეგატები: ეთერია, აბაშენია, ვ. ლაკობა. დასასრულს ბოლო სიტყვით გამოვიდა ნ. ლაკობა.
მეოთხე დღის საღამოს სხდომა 15 თებერვალს საღამოს შედგა.
მეხუთე დღის დილის სხდომა 16 თებერვალს შედგა.
აფხაზეთის საბჭოების საგანგებო ყრილობა
სრულიად აფხაზეთის საბჭოების საგანგებო ყრილობა (28 — 30 ნოემბერი, 1922, სოხუმი) — ყრილობას ესწრებოდა 95 დელეგატი, მათგან 30 ქალაქებიდან დანარჩენები კი მაზრებიდან იყვნენ წარმოდგენილნი.
დღის წესრიგი:
პირველი სესია 28 ნოემბერს დღის 1 საათზე ქალაქ სოხუმის პირველ სახელმწიფო თეატრის შენობაში გაიხსნა.
მისასალმებელი სიტყვების შემდეგ დაიწყო ყრილობის პრეზიდიუმის არჩევა. კომუნისტრური ფრაქციის წინადადებით არჩეული იყო 11 წევრი: ნ. ლაკობა, ნ. აქირთავა, ც. კარტოზია, ს. კუხალეიშვილი, ნ. ბორისენკო, ნ. კრემიანსკი, ალანია, შამბა, აგირბა, ვარდანია და ხაბურძანია. აღნიშნული სია ყრილობამ მიიღო ერთსულოვნად. სამდივნოში არჩეულ იქნა სუკოიანი, დელავერი და ნერონოვი; სამანდატო კომისიაში კი — ცაგურია, დემიანენკო, ხასაია, წითლიძე და კონჯარია.
დღის წესრიგი ყრილობამ ერთხმად დაამტკიცა, რის შემდეგადაც მომდევნო ყრილობა საღამოს 6 საათზე დაინიშნა, მიმდინარე კი — დაიხურა.
მეორე სესია 28 ნოემბერს საღამოს 6 საათზე ქალაქ სოხუმის პირველ სახელმწიფო თეატრის შენობაში შედგა.
სხდომაზე პირველი გამოვიდა ნ. ლაკობა თავისი მოხსენებით, რომელიც 2 საათი გრძელდებოდა.
შემდეგ, სიტყვით გამოვიდა ალანია, რომლის მოხსენება მეორე დღით 29 ნოემბერის მესამე საესიაზე გაგრძელდა.
სესიის დახურვა.
მესამე სესია 29 ნოემბერს შედგა.
30 ნოემბრის სხდომაზე კომუნისტური პარტიის ფრაქციამ წარადგინა ამიერკავკასიის ფედერაციაში საბჭოებში დედელეგატები: ორჯონიკიძე, ატარბეკოვი, აქირთავა, ლაკობა, ეშბა, კარტოზია, კუხალეიშვილი, ჟვანია, კრემიანსკი, ასანოვი, გუდავაძე, აგირბა, აპბა, ხაბურძანია, ჯობავა, წითლიძე, დამენია, ვარდანია და ჯავახია. ასევე ორი კანდიდატი — უბირია და გრიგოლია.
აფხაზეთის ცაკის სხდომები
სულ ჩატარდა აფხაზეთის I მოწვევის ცაკის ორი სესია.
სქოლიო
1
ნიკომედე IV
ნიკომედე III ფილოპატორი (გ. ძვ. წ. 74) — ბითინიის მერვე მეფე. (ძვ. წ. 94-74 წწ.), ნიკომედე III-ის შვილი. რომის მხარდაჭერით ძვ. წ. 89 წელს გაილაშქრა მითრიდატე VI-ის წინააღმდგ. ამან გამოიწვია მითრიდატეს პირველი ომი (ძვ. წ. 89-84 წწ.), რომლის დროსაც მითრიდატემ დაიპყრო ბითინია. ძვ. წ. 84 წელს ნიკომედე IV-მ სამეფო ტახტი დაიბრუნა. გარდაცვალების წინ ბითინია მან რომს უანდერძა. ნიკომედე IV-ის ძის ინტერესების დამცველად გამოვიდა მითრიდატე VI და რომს ომი გამოუცხადა, რითაც დაიწყო მითრიდატეს მესამე ომი (ძვ. წ. 74-64 წ.).
ლიტერატურა
კატეგორია:ბითინიის მეფეები
კლარკ ლეონარდ ჰალი
კლარკ ლეონარდ ჰალი (Clark Leonard Hull; დ. 24 მაისი, 1884 — გ. 10 მაისი, 1952) — ამერიკელი ფსიქოლოგი. იყო ნეობიჰევიორისტული სკოლის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. ის იყო აგრეთვე ფსიქოლოგი, რომელმაც გამოიყენა რაოდენობრივი კვლევის მეთოდები ჰიპნოზის კვლევისას.
კლარკ ლეონარდ ჰალი დაიბადა 1884 წლის 24 მაისს ნიუ-იორკში, სოფელ აკრონში. სკოლის პერიოდში დაინტერესებული იყო მათემატიკით, ფიზიკითა და ქიმიით და ფიქრობდა გამხდარიყო სამთო ინჟინერი. ჰალი დაავადდა პოლიომიელიტით, გარკვეული პერიოდი შეწყვიტა სწავლა. ჯანმრთელობის პრობლემების გამო იძულებული იყო სხვა პროფესია აერჩია და მან მიჩიგანის უნივერსიტეტში ფსიქოლოგიის შესწავლა დაიწყო. 1918 წელს უისკონსინის უნივერსიტეტი დაამთავრა და მიიღო დოქროტის ხარისხი. მან შექმნა ექსპერიმენტული პროექტი იმის შესახებ თუ რა გავლენას ახდენდა თამბაქოს მოწევა ფსიქიკურ და მოტორულ ეფექტურობაზე, რის შემდეგაც მას შესთავაზეს წაეკითხა ფსიქოლოგიური ტესტებისა და გაზომვის კურსი. 1929 წელს ჰალი გახდა იელის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1940 წელს მან გამოაქვეყნა წიგნი „მექანიკური დასწავლის მათემატიკურ-დედუქციური თეორია“. სამი წლის შემდეგ გამოქვეყნდა „ქცევის პრონციპები“. 1951 წელს „ქცევის საფუძვლების თეორიები“. 1952 წელს გამოქვეყნდა მისი უკანასკნელი წიგნი „ქცევის სისტემა“ გარდაიცვალა 1952 წლის 10 მაისს კონექტიკუტში.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ფსიქოლოგები კატეგორია:დაბადებული 1884 კატეგორია:გარდაცვლილი 1952
ქაიხოსრო ბარათაშვილი
ქაიხოსრო ბარათაშვილი, (გ. 1636) —  ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე XVII საუკუნის I ნახევარში.
1619 წლიდან იხსენიება ბოქაულთუხუცესად. 1625 ბოლოს მიიღო მეწინავე სადროშოს (სომხით-საბარათიანოს) სარდლობა და მეკობრისმძებნელის სახელო, 1626 ივნისში დაინიშნა თბილისის მოურავად. 1626 შემოდგომაზე აბას I-მა დედოფლის (სიმონ II-ის მეუღლის ჯაჰანბანუს) სახლთუხუცესად დანიშნა. ბარათაშვილი ადრე ლუარსაბ II-ის მომხრე იყო, შემდეგ - სიმონ II-ისა. 1625 გიორგი სააკაძეს მიემხრო, იმავე წლის ბოლოს ისევ სიმონ II-ის მხარეზე გადავიდა. შემდეგ თეიმურაზ I-ს ემსახურებოდა. 1633-იდან როსტომ მეფეს მიენდო, მაგრამ მალე მის წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობის გამო შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს.
ტიბეტური ბუდიზმი
მინი|ტიბეტური ბუდიზმის ნინგმა სკოლის დამფუძნებელი პადმასამბჰავა, აგრეთვე ცნობილი როგორც გურუ რინპოჩე ტიბეტური ბუდიზმი — მიმდევრობა ბუდიზმში, რომელიც გავრცელებულია ტიბეტში, ჰიმალაების მიმდებარე რეგიონებში, ნეპალის და ბჰუტანის ჩათვლით, მონღოლეთში და რუსეთის რეგიონებში, ყალმუხეთში, ტუვაში და ბურიატეთში, ასევე ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთში. ტიბეტური ბუდიზმი შეიცავს ჰინაიანას, მაჰაიანას და ვაჯრაიანასთვის დამახასიათებელ მედიტაციურ პრაქტიკებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტიბეტი კატეგორია:ბუდიზმი კატეგორია:ტიბეტური ბუდიზმი
სიგელი
სიტყვას სიგელი (sigillum „ბეჭედი, საბეჭდავი“) რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:
1. საბუთი
ძველ საქართველოში ტერმინი "სიგელი" ქართულში ბიზანტიული სამდივანმწიგნობრო ენიდან შემოვიდა დაახლოებით X საუკუნეში. მანამდე საბუთების საზოგადო სახელად მიღებული იყო "დაწერილი". სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, საბუთი არის "წყალობის წიგნი", "მეფეთაგან მინიჭებული წერილი". X საუკუნიდან XIV-XV საუკუნამდე "სიგელი" მხოლოდ მეფის ნაბოძებ საბუთს ეწოდებოდა (ყველა დანარჩენ საბუთს "დაწერილი" ერქვა). შემდეგ კი "სიგელი" ტერმინად იქცა, ხოლო XVI საუკუნისათვის მან სავსებით შეცვალა "დაწერილი" ("სიგელის" მაგივრად ხშირად "გუჯარიცა" და "წიგნიც"  იხმარებოდა).
საისტორიო-იურიდიულ წყაროებში სხვადასხვაგვარი სამართლეებრივი შინაარსისა და დანიშნულების სიგელი იხსენიება. ჩვეულებრივ სიგელები "მკჳიდრობისანი" (შთამომავლობითი, მემკვიდრეობითი) იყო. წყალობა-მოძებას ასახავდა და განამტკიცებდა "სიგელი შეუვალობისაჲ" ანუ "თარხნობისა" თუ "გაშვებულობისა", "მამულის წყალობის სიგელი" და სხვა. არსებობდა აგრეთვე "გარდაწყვეტილობის" ანუ "სამართლის სიგელი", ყმობიდან "თავდახსნილობის სიგელი", "გასყიდულობის", "გასამყრელო" და "ერთგულობის" სიგელები. ცნობილი იყო სიგლოსან გლეხთა კატეგორია (მათი უფლება-მოვალეობანი წერილობით იყო განსაზღვრული). გარეგნულად განირჩეოდა "დიდნი და წვრილნი" სიგელები. "ერთიანი სიგელი" ერთი პირისა თუ დაწესებულების საბუთთა საერთო შინაარსს შეიცავდა. შეიძლებოდა "განრყვნილი" ანუ დაზიანებული და დაკარგული სიგელის აღდგენა-განახლება. ვახტანგ VI-ის კანონებით (მუხლი 240). "სიგელის წართმევის სამართალი" ხელმწიფის კომპეტენციაში შედიოდა. ნატყუარი, "ცრუ სიგელი" პრაქტიკული დიპლომატიკის ხერხებით გამოიცნობოდა.
სიგელი რთული აგებულებისა იყო, რამდენიმე ნაწილისა და ქვენაკვეთისაგან შედგებოდა. ძირითადი იყო სიგელის თავი (შეიცავდა, კერძოდ, ცნობებს საბუთის მიმცემის ვინაობის შესახებ), თხრობა ჰაჯა-მოხსენებითურთ, "განგებულება" (გადაწყვეტილების აღნუსხვა), "ბრძანებულება" (განგებულის აღსრულების მოთხოვნა) და "ხელრთულობასათვალავი" (თარიღი, დამწერის ვინაობა, ხელის მოწერა). XI-XIV საუკუნეებში სიგელებში მეფე საბუთის გამცემად მხოლოდ თავის თავს ასახელებდა, ხოლო XVI საუკუნიდან იხსენიებდა აგრეთვე თანამეცხედრესა და შვილებს, ზოგჯერ ძმებსა და ბიძა-ბიძაშვილებსაც კი, რაც ქართული სახელმწიფოებრიობის დაქვეითბით აიხსნება. ხელმწიფის კარის გარიგების მიხედვით, სიგელი იბეჭდებოდა საგანგებო (დიდი "სასიგლე, საგასახსნითე") ბეჭდით, რომელიც სალაროში ინახებოდა. სიგელის პატრონი საბუთის შემზადება-გაცემაში მონაწილე მოხელეებს (მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელს, სახლთუხუცესს, მწიგნობარსა თუ მდივანს, მორდალსა და სხვა) კანონით დადგენილ გასამჯელოს - "ქრთამს" აძლევდა.
2. დოკუმენტის ნაირსახეობა
დიპლომატიური წარმომადგენლის რწმუნებულების სიგელი და გაწვევის სიგელი; რაიმე წარმატება-წარჩინებისათვის, ამა თუ იმ დამსახურების აღსანიშნავად გაცემული საგანგებო საბუთი (ქების სიგელი, საპატიო სიგელი).
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი კატეგორია:დიპლომატია
ჯამლეტ ხუხაშვილი
ჯამლეტ ხუხაშვილი  (დ. 13 აპრილი, 1944, თბილისი — გ. 5 აპრილი, 2023, თბილისი ) — ქართველი ჟურნალისტი, კომენტატორი, სპორტსმენი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2012), სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (2014). საქართველოს ებრაელთა მსოფლიო კონგრესის თავმჯდომარე.
დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი; მწვრთნელთა აკადემია.
1963 წლიდან იყო სპორტული კომენტატორი. 1980–1992 წლებში მუშაობდა: საქართველოს ტელევიზიაში, რადიოში, ტელეკომპანიაში „იმედი“, სპორტულ რადიოში „ჯაკო“; იყო საზოგადოება „დინამოს“ მწვრთნელი. 1994 წლიდან საქართველოს ეროვნული ნაკრების უფროსი. 1990 წლიდან მაქაბის კლუბის პრეზიდენტი. ავტორი საიუბილეო წიგნისა „ყურადღება“ (2004). დასახელებულია „დინამოს“ საუკეთესო მწვრთნელად (1986), საუკეთესო სპორტულ კომენტატორად (2004). იყო სპორტული რადიო „ჯაკოს“ გენერალური დირექტორი.
მძიმე ავადმყოფობის შედეგად გარდაიცვალა 2023 წლის 5 აპრილს 78 წლის ასაკში.
ელექტრომაგნიტური გამოსხივება
ელექტრომაგნიტურ გამოსხივებას გადააქვს ენერგია და იმპულსი, რომელიც შეიძლება გადასცეს გარემოს.
თეორია
thumb|სამი ელექტრომაგნიტური ტალღა (ლურჯი, მწვანე და წითელი). x-ღერძის გასწვრივ მანძილი მიკრონებშია მოცემული.
ელექტრომაგნიტური ტალღების არსებობა პირველად ჯეიმზ კლარკ მაქსველმა იწინასწარმეტყველა და შემდგომში ჰაინრიხ რუდოლფ ჰერცმა დაადასტურა. მაქსველმა მიიღო ელექტრომაგნიტური ტალღური განტოლება, დაადგინა ელექტრომაგნიტურ ტალღაში ელექტრული და მაგნიტური ველების რხევების არსებობა და ამ ველების სიმეტრია ტალღაში. ვინაიდან მის მიერ მიღებული ელექტრომაგნიტური ტალღის გარცელების სიჩქარე დაემთხვა სინათლის სიჩქარეს, მაქსველმა დაასკვნა, რომ სინათლე თავად არის ელექტრომაგნიტური ტალღა.
მაქსველის განტოლებების მიხედვით ცვლადი ელექტრული ველი აგენერირებს მაგნიტურ ველს და პირიქით. მაშასადამე ოსცილირებადი ელექტრული ველი აჩენს ოსცილირებად მაგნიტურ ველს, რომელიც თავის მხრივ აჩენს ელექტრულ ველს და ა. შ. ეს მერხევი ველები ქმნიან ელექტრომაგნიტურ ტალღას.
thumb|left|350px|ელექტრომაგნიტური ტალღა შეიძლება წარმოვიდგინოთ, როგორც ელექტრული და მაგნიტური ველის გავრცელებადი, განივი ტალღა. სურათზე ნაჩვენებია წრფივად პოლარიზებული [[ბრტყელი ტალღა, რომელიც მარჯვნიდან მარცხნივ ვრცელდება. ელექტრული ველი მოქცეულია ვერტიკალურ სიბრტყეში, ხოლო მაგნიტური ველი ჰორიზონტალურ სიბრტყეში.]] thumb|left|350px
ტალღური მოდელი
thumb|right|თეთრი სინათლე [[დისპერსია (ფიზიკა)|დისპერსიის გამო პრიზმაში გასვლის შემდეგ კომპონენტებად იშლება.]]
ტალღის ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელია სიხშირე, რომელიც SI სისტემაში ჰერცებში იზომება. ერთი ჰერცი არის ისეთი რხევის სიხშირე, რომელიც ერთ სრულ ციკლს ერთ წამში ასრულებს. სინათლე, როგორც წესი, სხვადასხვა სიხშირის ტალღებისგან შედგება. სხვადასხვა სიხშირის ტალღები სხვადასხვაგვარად გარდატყდება (იხილეთ სურათი).
ტალღის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მახასითებელი ტალღის სიგრძეა, რომელიც განისაზღვრება, როგორც მანძილი ტალღის ორ მომდევნო მაქსიმუმს შორის. ელექტრომაგნიტური ტალღების სიგრძე იცვლება ფართო დიაპაზონში - რადიო ტალღებისთვის ის ასეულობით მეტრის რიგის შეიძლება იყოს, ხოლო გამა გამოსხივებისთვის კი შეიძლება ატომის ბირთვზე მცირე ზომის. გამოსხივების სიხშირე ტალღის სიგრძის უკუპროპორციულია. კავშირს ამ სიდიდეებს შორის შემდეგი სახე აქვს:
სადაც v არის ტალღის გავრცელების სიჩქარე (ვაკუუმში ის c-ს ტოლია, ხოლო რაიმე გარემოში უფრო ნაკლებია), f არის სიხშირე, ხოლო λ არის ტალღის სიგრძე. როდესაც ტალღა ერთი გარემოდან მეორეში გადადის, გავრცელების სიჩქარე იცვლება, ხოლო სიხშირე უცვლელი რჩება.
ინტერფერენცია არის ორი ან მეტი ტალღის სუპერპოზიცია, რომელიც ახალ ტალღურ სტრუქტურას ქმნის.
გავრცელების სიჩქარე
ნებისმიერი აჩქარებით მოძრავი მუხტი, ან დროში მაგნიტური ველი აგენერირებს ელექტრომაგნიტურ გამოსხივებას. ელექტრომაგნიტური ინფორმაცია მუხტის შესახებ ვრცელდება სინათლის სიჩქარით. სხვადასხვა სიტუაციაში ელექტრომაგნიტური გამოსხივება სხვადასხვაგვარად იქცევა - ან როგორც ტალღა, ან როგორც ნაწილაკების ერთობლიობა. როგორც ტალღა, ის ხასიათდება გავრცელების სიჩქარით (სინათლის სიჩქარე), სიხშირით და ტალღის სიგრძით. როდესაც გამოსხივება განიხილება როგორც ნაწილაკების ერთობლიობა (რომლებსაც ფოტონი ეწოდება), თითოეულ ნაწილაკს აქვს ენერგია, რომელიც მოიცემა ფორმულით E = hν, სადაც E არის ფოტონის ენერგია, h = 6.626 × 10−34 ჯ·წმ არის პლანკის მუდმივა, ხოლო ν არის ტალღის სიხშირე.
ელექტრომაგნიტური სპექტრი
left|350px|ელექტრომაგნიტური სპექტრი, რომელშიც გამოყოფილია [[სინათლე.]] [[სურათი:Light spectrum.svg|right|frame|აღწერა:
HX = ხისტი რენტგენი
EUV = ექსტრემალურად ულტრაიისფერი გამოსხივება
NUV = Near ultraviolet
ხილული სინათლე
NIR = Near infrared
MIR = Moderate infrared
FIR = Far infrared
რადიო ტალღები:
EHF = Extremely high frequency (Microwaves)
UHF = Ultrahigh frequency
VHF = Very high frequency
HF = High frequency
MF = Medium frequency
LF = დაბალსიხშირული
VLF = ძალიან დაბალსიხშირული
VF = Voice frequency
ULF = Ultra low frequency
SLF = Super low frequency
ELF = Extremely low frequency]]
ზოგადად, ელექტრომაგნიტური გამოსხივება ტალღის სიგრძის მიხედვით კლასიფიცირდება რადიო, მიკროტალღოვან, ინფრაწითელ, ხილულ (ამ უკანასკნელს სინათლეს უწოდებენ), ულტრაიისფერ, რენტგენის და გამა გამოსხივებად. ნებისმიერი ელექტრომაგნიტური ტალღა ფურიე-ანალიზის (ფურიეს გარდაქმნა) მეშვეობით შეიძლება დაიშალოს ბრტყელი მონოქრომატული ტალღების ერთობლიობად, რომლებიც თვის მხრივ ამ დიაპაზონებს მიეკუთვნებიან.
სინათლე
ელექტრომაგნიტური გამოსხივება, რომლის ტალღის სიგრძე არის დაახლოებით 400 ნმ-დან 700 ნმ-მდე აღიქმება ადამაიანის თვალის მიერ და მას ხილული სინათლე ეწოდება.
როდესაც ხილული სინათლის შესაბამისი სიხშირის გამოსხივება ეცემა რაიმე სხეულს, მაგალითად ვაშლის ნაყოფს, ხოლო შემდეგ ხვდება ჩვენს თვალში, ამ სიგნალის ტვინში გადამუშავების შედეგად იქმნება ჩვენი ვიზუალური აღქმა.
რადიო ტალღები
რადიო ტალღები შესაძლებელია გამოყენებული იქნას ინფორმაციის გადასაცემად. ეს მიიღწევა სიგნალის ამპლიტუდის, სიხშირისა და ფაზის ვარირებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტალღები
რომის რესპუბლიკა
რომის რესპუბლიკა (Res Publica Romanorum) — ფაზა ძველი რომის ცივილიზაციაში, რომლისთვისაც დამახასიათებელი იყო მმართველობის რესპუბლიკური ფორმა. ეს პერიოდი დაიწყო ძვ. წ. 510 წელს მონარქიის გადაგდებით და იარსება სანამ სამოქალაქო ომების სერიების შედეგად იმპერიად გარდაიქმნებოდა. იმპერიად გარდასახვის ზუსტი თარიღი ზოგიერთ მოვლენათა ინტერპრეტაციის საკითხია, რომელთა შორის მოიაზრება იულიუს კეისარის მუდმივ დიქტატორად დანიშვნის (ძვ. წ. 44) თარიღი, აქციუმის ბრძოლა (ძვ. წ. 31) და რომის სენატის მიერ ოქტავიანესთვის „ავგუსტუსის“ ტიტულის მინიჭება (ძვ. წ. 27).
თუმცა ეს განსაზღვრება თანამედროვე ისტორიკოსთა მიერ არის მიღებული და არა თავად იმ დროის რომაელთა მიერ. ადრეულ იულიუს-კლავდიუსელ იმპერატორებს მიაჩნდათ, რომ რესპუბლიკა კვლავაც არსებობდა მათი უსაზღვრო ძალაუფლების პროტექციის ქვეშ და რომ ის საბოლოოდ ისევ დაუბრუნდებოდა რესპუბლიკურ ფორმას.
სახელმწიფო წყობა
thumb|left|150px|Senatus Popolus Que Romanus მონარქიის დამხობის შემდეგ რომში ჩამოყალიბდა რესპუბლიკური წყობა. რომის მოქალაქეები იყოფოდა პატრიციებად და პლებეებად. რესპუბლიკის ადრეულ პერიოდში ეს გაყოფა ალბათ ქონებრივ ცენზთან იყო დაკავშირებული, ხოლო გვიანდელ რესპუბლიკაში პატრიციები პლებეებისგან მხოლოდ იმით განსხვავდებოდნენ, რომ მათ სასულიერო იერარქიაში ჰქონდათ მაღალი ადგილების დაკავების უფლება.
thumb|left|150px|რომაელი მოქალაქის ტანსაცმელი — [[ტოგა. მისი ტარების უფლება მხოლოდ მოქალაქეს ჰქონდა.]] რომის პოლიტიკურ ცხოვრებაში კრებები (კომიციები) უწინდებურად ასრულებდნენ მნიშვნელოვან როლს, არსებობდა კრებების რამდენიმე სახე: კურიების კრება, ცენტურიების კრება, ტრიბების კრება, პლებეების კრება და უზენაესი ორგანო იყო სენატი. ეს კრებები შესაბამისს საკითხებს წყვეტდნენ, მათში მონაწილეობა შეეძლო შესაბამისი კლასის ან გვარის სრულწლოვან მოქალაქეს. ქალებს რომში მოქალაქეობის უფლება არ ჰქონდათ. ამ კრებებში კი ყველაზე მნიშვნელოვანი ქვეყნის პოლიტიკური ცხოვრებისთვის იყო პლებეების კრება და სენატი. კურიების კრებების ძალიან მნიშვნელოვანი იყო, მასზე ხდებოდა სენატორების არჩევა და სასამართლოები.
მაგისტრატუსები წარმოადგენდნენ აღმასრულებელ ხელისუფლებას, ყოველ ზემოხსენებულ კრებას თავისი მაგისტრუსები ჰყავდა. მაგისტრატუსის წოდება ძალიან საპატიოდ ითვლებოდა, მათ უანგაროდ უნდა შეესრულებინათ დაკისრებული საქმე და ხშირად ამისთვის პირადი სახსრების გამოყენება სჭირდებოდათ, მაგისტრები ხელშეუხლებელნი იყვნენ.
გამონაკლისს წარმოადგენდნენ დიქტატორები და ცენზორები. დიქტატორებს ირჩევდნენ საგანგებო საომარ მდგომარეობაში 6 თვის ვადით, რომლის დროსაც იგი ერთპიროვნულად მართავდა სახელმწიფოს. ხოლო ცენზორების არჩევა ხდებოდა 5 წელიწადში ერთხელ 18 თვის ვადით.
რესპუბლიკის პერიოდში სენატი სარგებლობდა დიდი ავტორიტეტით. სენატორები იყვნენ ყველაზე გავლენიანი, მდიდარი და წარჩინებული გვარების წარმომადგენლები, როგორც წესი, ესენი ყოფილი მაგისტრუსები იყვნენ.
იტალიის დაპყრობა
thumb|იტალია ძვ. წ. VII-III საუკუნეებში რომის რესპუბლიკამ გრძელი გზა განვლო ქალაქ-სახელმწიფოდან ხმელთაშუაზღვის ჰეგემონამდე. ძვ. წ. 390 წელს რომი გალებმა აიღეს და დაწვეს, მაგრამ ამან კი არ მოტეხა რომაელები, არამედ უკვე 40 წლის შემდეგ მათ ლათინური ომის შედეგად დაიმორჩილეს ლათინები, გადაიტანეს სამი სამნიტური ომი, რის შედეგადაც გაბატონდნენ სამხრეთ იტალიაში, ხოლო ეტრუსკებთან ომმა მათ ეტრუსკებზე ბატონობაც მოუტანა.
რესპუბლიკის ჩამოყალიბების პერიოდში ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში ლიდერობდნენ ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოები და კართაგენი. მათ შორის განუწყვეტელი ომები მომდინარეობდა. ძვ. წ. III საუკუნეში საერთაშორისო ასპარეზზე გამოვიდა გაძლიერებული რომის რესპუბლიკა. იტალიაში არსებული ბერძნული ქალაქები ხანგძლივი ომების შედეგად ძალიან დასუსტდნენ. ამ დროისთვის დამოუკიდებლობა მხოლოდ იტალიის დასავლეთ სანაპიროზე მდებარე ქალაქემბა, ელიუსმა და რეგიუსმა შეინარჩუნეს. სიცილიაზე ყველაზე ძლიერი ქალაქი იყო სირაკუზა, რომელსაც მთელი კუნძული ემორჩილებოდა, მაგრამ კართაგენთან ხანგძლივი ომების შედეგად ისიც ძალიან დასუსტდა.
რომაელებმა აპენინების ნახევარკუნძულის ცენტრალური ნაწილის დაბყრობის შემდეგ, გაილაშქრეს იტალისს ბერძნულ ქალაქებზე. ძვ. წ. 280 წელს ბერძნულმა ქალაქმა ფურიუსმა რომაელებს დახმარება სთხოვა. რომიდან დასახმარებლად დიდძალი ლაშქარი გაეშურა, თავდამსხმელები უკუაქციეს და რომაელებმა ქალაქში გარნიზონი დატოვეს. ტარენტას (სხვა ბერძნული ქალაქი) მოსახლეობა ამით უკმაყოფილო დარჩა, მათ გაილაშქრეს ფურიუსზე და იქიდან რომაელები განდევნეს. ამან რომსა და ტარენტუმს შორის ომი გამოიწვია.
thumb|left|220px|ქალაქ რომის გეგმა რესპუბლიკის პერიოდში შემდეგ წელს პიროსმა ისევ დაამარცხა რომაელები, მაგრამ იმხელა დანაკარგი ჰქონდა, რომ როდესაც მას ამის შესახებ შეატყობინეს, პიროსმა თქვა „კიდევ ერთი ასეთი გამარჯვება და ეპიროსში მარტო მომიწევს დაბრუნება!“. ამის შემდეგ პიროსის მდგომარეობა იტალიაში ძალიან გართულდა, მას აღარ ჰქონდა იტალიაში ომის გაგრძელების საშუალება, თან ბერძნული ქალაქები მისით უკმაყოფილებას გამოთქვამდნენ. ამ მიზეზებიდან გამომდინარე, პიროსმა დაიწყო რომთან სამშვიდობო მოლაპარაკებები, მაგრამ რომაელები შეეკვრნენ კართაგენს სირაკუზას წინააღმდეგ და განაგრძეს პიროსთან ომი.
ძვ. წ. 278 წელს პიროსი გაემგზავრა სიცილიაში, ბერძნული პოლისების კართაგენელებისგან დასახსნელად. თავიდან მან რამდენიმეჯერ დაამარცხა კართაგენელები და თითქმის განდევნა სიცილიიდან, მაგრამ იგი უხეშად ერეოდა ბერძნული დემოკრატიული პოლისების შიდა ცხოვრებაში, რითაც ბერძნების უკმაყოფილება გამოიწვია. ზოგიერთი ქალაქი საერთოდაც კართაგენელების მხარეს გადავიდა. ამ უკანასკნელებმაც ამით ისარგებლეს და სიცილიაზე ჯარი გადმოსხეს. პიროსმა ყველაფერი დაკარგა, სირაკუზას გარდა. ამ დროს იტალიაში რომაელებმა განაახლეს ბერძნული ქალაქების დაპყრობა, რომლებიც წინააღმდეგობას ვეღარ უწევდნენ. პიროსმა დატოვა სიცილია და იტალიისკენ გაემგზავრა, მაგრამ გზად კართაგენის ფლოტი დაესხა თავს და ნახევარზე მეტი გემები ჩაუძირა.
ძვ. წ. 275 წელს ქალაქ ბენევეტუმთან მოხდა რომაელებსა და პიროსს შორის გადამწყვეტი ბრძოლა, სადაც პიროსი სასტიკად დამარცხდა და მოუწია იტალიიდან გაქცევა. ამ გამარჯვებამ გააადვილა დანარჩენი იტალიის დაპყრობა. ძვ. წ. 267 წელს რომაელებმა დაასრულეს იტალიის დაპყრობა.
პუნიკური ომები
ჩვ. წ. აღრ-მდე III საუკუნის შუა წლებისთვის დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთზე კართაგენი ბატონობდა. დასუსტებული ბერძნული პოლისები მას წინააღმდეგობას ვეღარ უწევდნენ. ამ დროისთვის კართაგენი იკავებდა ჩრდილოეთ აფრიკას, სამხრეთ ესპანეთს, სიცილიის დასავლეთ ნაწილს, კორსიკასა და სარდინიას. კართაგენს ჰყავდა ძლიერი არმია და იმ დროისთვის საუკეთესო ფლოტი.
პირველი პუნიკური ომი
ყოფილ მოკავშირეებს შორის პირველი ომის დაწყების მიზეზი სიცილია გახდა. რომმა იტალიის დაპყრობის შემდეგ სიცილიის დაკავებაც განიზრახა. ძვ. წ. 264 წელს რომაელებმა და კართაგენელებმა გადმოსხეს ჯარები სიცილიაზე. ძვ. წ. 262 წელს რომაელებმა სიცილიაზე კართაგენელების უმნიშვნელოვანესი ქალაქი აგათოკლი დაიკავეს, მაგრამ მიხვდნენ, რომ მეტ წარმატებას ვეღარ მიაღწევდნენ, რადგან კართაგენის ფლოტი უფრო ძლიერი იყო. რომაელებმა მოკლე დროში მოახერხეს 120 საბრძოლო გემის აშენება. რომაელები ჯერ ცუდად ფლობდნენ საზღვაო ბრძოლის მეთოდებს, ამიტომაც მოიგონეს აბორდაჟის ხიდები, რომლებსაც გადაისროდნენ მტრის გემზე და ლეგიონერები ახერხებდნენ მტერთან ხელჩართულ ბრძოლას.
ახალმა ფლოტმა პირველი გამარჯვება ძვ. წ. 260 წელს მოიპოვა მილოსის კუნძულებთან. ძვ. წ. 256 წელს რომაელები აფრიკაში გადავიდნენ, მაგრამ კართაგენის დაპყრობა ვერ მოახერხეს. ხოლო ძვ. წ. 251 წელს რომაელებმა მოახერხეს სიცილიის თითქმის მთლიანად დაკავება. გადამწყვეტმა ბრძოლებმა ისევ ზღვაზე გადაინაცვლა, სადაც რომაელებმა ძვ. წ. 241 წელს სიცილიის დასავლეთ ნაპირებთან, ეგატეს კუნძულებთან, საბოლოო გამარჯვება მოიპოვეს. ამ ომის შედეგად კართაგენმა რომს დაუთმო სიცილია და გადაუხადა დიდძალი კონტრიბუცია.
მეორე პუნიკური ომი
ძვ. წ. 218 წელს მთელი სამხრეთი ესპანეთი ქალაქ სარგუნტუმის გარდა კართაგენს ემორჩილებოდა. იმ დროს ესპანეთის მმართველი ჰანიბალი იყო. ჰანიბალმა კარგად იცოდა რომ სარგუნტუმის დაკავების მცდელობა რომთან ომს გამოიწვევდა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, მან ძვ. წ. 218 წელს გაილაშქრა ამ ქალაქზე. ამან მეორე პუნიკური ომის დაწყება გამოიწვია. რომაული ჯარი ორად უნდა გაყოფილიყო, ერთი ნაწილი ერთ კონსულს აფრიკისკენ უნდა წაეყვანა, ხოლო მეორე ნაწილი კი ზღვით ესპანეთში უნდა გადასულიყო, მაგრამ ჰანიბალის მოქმედებებმა ეს გეგმა ჩაშალა.
რომაულ ჯართან პირველი ორი ბრძოლა ტრებიუსის და ტიცინუსის მდინარეებთან ჰანიბალმა მოიგო და მომდევნო წლის გაზაფხულზე ეტრურიისკენ გაილაშქრა. გაიუს ფლამინიუსი თავისი ჯარით დაედევნა ჰანიბალს, ამ უკანასკმელმა კი რომაელები შეიტყუა ვიწყო ველზე ტრასიმენის ტბასა და ბორცვებს შორის, სადაც სასტიკად დაამარცხა რომაელები. როდესაც რომში ამის შესახებ შეიტყვეს, ქალაქში პანიკა დაიწყო, მაგრამ ჰანიბალს არ უცდია რომის დაპყრობა, რადგან ხანგძლივი ალყა დამატებითი რესურსების გარეშე სარისკო იყო. იგი გაემართა სამხრეთით და ცდილობდა იტალიკების რომაელების წინააღმდეგ განწყობას და მათ გამოყენებას.
რომის ჯარს სათავეში დიქტატორი კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსი ჩაუდგა. იგი ჰანიბალის ჯარს ფეხდაფეხ მისდევდა, ანადგურებდა სურსათის საწყობებს, თავს ესხმოდა მცირე რაზმებს, მაგრამ გადამწყვეტი ბრძოლისგან თავს იკავებდა. მიუხედავად ამ ტაქტიკის წარმატებულობისა, კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსს დიქტატორობის ვადა არ გაუგრძელეს. ძვ. წ. 216 წელს აირჩიეს ახალი კონსულები, რომლებიც ერს ომის მოკლე ვადაში დასრულებას დაპირდნენ. იმავე წლის ივლისში კანებთან მოხდა გადამწყვეტი ბრძოლა, სადაც ჰანიბალმა ისევ გაიმარჯვა.
ამ ბრძოლის შემდეგ ჰანიბალის მხარეს გადავიდა სამხრეთ იტალიის მნიშვნელოვანი ნაწილი, სიცილიაში — სირაკუზა, მაკედონელებმა კი სამხედრო დახმარება შესთავაზეს. მიუხედავად ამისა, ეს ჰანიბალის უკანასკნელი დიდი წარმატება აღმოჩნდა. კართაგენის მთავრობამ მას მხარი არ დაუჭირა და არ მიაწოდა დამატებითი რეზერვები, რომაელებმა კი კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსის სტრატეგიით განაგრძეს ომი, რამაც უკვე ძვ. წ. 213 წლისთვის მათ საშუალება მისცა საბრძოლო მოქმედებები იტალიის ტერიტორიის გარეთ გადაეტანათ. ამ წელს მათ გადასხეს ჯარები სიცილიაში, ხოლო ძვ. წ. 211 წელს სირაკუზა ისევ დანებდა რომს.
ბრამჰემ მურის ბრძოლა
ბრამჰემ მურის ბრძოლა — ბრძოლა გაიმართა 1408 წლის 19 თებერვალს,იგი იყო ბოლო ბრძოლა პერსის აჯანყებაში 1402-1408 წლებში, რომელმაც ჰენრი პერსი, ნორთამბერლენდის პირველი გრაფი, მდიდარი და გავლენიანი პერსის ოჯახის უფროსი, დაუპირისპირა ინგლისის უზურპატორ მეფეს, ჰენრი IV-ს. პერსისები ადრეც მხარს უჭერდნენ ჰენრის, 1399 წელს მისი ბიძაშვილის მეფე რიჩარდ II-ის წინააღმდეგ სახელმწიფო გადატრიალებაში.
რომის რესპუბლიკა
მეორე პუნიკური ომი
ესპანეთში გაგზავნეს ახალგაზრდა მხედართმთავარი პუბლუის კორნელიუს სციპიონი, რომელსაც მოგვიანებით აფრიკელი შეარქვეს. ძვ. წ. 209 წელს მან დაიკავა ახალი კართაგენი (ესპანეთში).
ბრამჰემ მურის ბრძოლა
აჯანყება
მეფე ჰენრი და ჰენრი პერსი, ნორთამბერლენდის პირველი გრაფი, დამარცხდნენ 1402 წელს ჰომილდონ ჰილის ბრძოლის შედეგად. ბრძოლაში გამარჯვება მოიპოვა ინგლისში შეჭრილმა შოტლანდიურმა არმიამ, ინგლისის არმიას ხელმძღვანელობდა ნორთამბერლენდი, რომელმაც მოახერხა შოტლანდიელი დიდებულების დიდი ნაწილის დატყვევება. როგორც იმდროინდელი ტრადიცია იყო, დატყვევებულ დიდგვაროვანს შეეძლო გამოსასყიდის მეშვეობით მოეპოვებინა თავისი თავისუფლება, ნორთამბერლენდი კი სარგებლობდა ამით და დიდ თანხას შოულობდა. თუმცა, მეფე ჰენრი, გადატრიალების, უელსისა და შოტლანდიის ომების შემდგომი ქაოტური მდგომარეობის და ინგლისისა და უელსის რამდენიმე ნაწილის დაუმორჩილებლობის გამო განიცდიდა ფინანსურ კრიზისს. აღსანიშნავია ის ფაქტი რომ ეს დაუმორჩილებელი ნაწილები, ჩამოგდებული და მოკლული რიჩარდ II-ის ერთგულები იყვნენ.
ჰენრი ცდილობდა დაეცვა თავისი თითქმის დაცლილი ხაზინა, ასევე მას უნდოდა თავისი ზეგავლენის ქვეშ მოექცია ნორთამბერლენდი, რომელსაც მართავდნენ პერსისები. მეფე ჰენრიმ მოითხოვა მძევლების დაბრუნება და მათ გამოსასყიდად მხოლოდ სიმბოლური თანხა შესთავაზა მტერს. განრისხებულმა ნორთამბერლენდმა, მხარდაჭერის პირობა მისცა ტახტის სხვა პრეტენდენტს, ედმუნდ მორტიმერს, მარტის მე-5 გრაფს და გაემართა ჰენრის წინააღმდეგ 1403 წელს, მანამ სანამ შრუსბერის ბრძოლა მოხდებოდა, ამ ბრძოლაში იგი დამარცხდა დამარცხდა და მისი ვაჟი ჰენრი ჰოტსპური მოკლეს. შოტლანდიაში უკან დახევის შემდეგ, ნორთამბერლენდი კვლავ გამოჩნდა 1405 წელს, შემდგომი დამარცხებით, მანამ, სანამ უკანასკნელად ცდილობდა ტახტის ხელში ჩაგდებას, მან შეკრიბა შოტლანდიელებისა და ნორთუმბრიელების არმია, შემდგომში კი იგი კვლავ გაემართა სამხრეთით იორკისკენ.
რომის რესპუბლიკა
მეორე პუნიკური ომი
ძვ. წ. 205 წელს სციპიონი დაბრუნდა ესპანეთიდან და დაიწყო გეგმის ახალი ეტაპის — აფრიკაში გადასვლის განხორციელება. კართაგენის მმართველებმა დახმარება ჰანიბალს სთხოვეს, რომელიც მიუხედავად იმისა რომ 15 წლის მანძილზე არც ერთი ბრძოლა არ წაუგია, იძულებული გახდა ეღიარებინა იტალიის ლაშქრობის სრული კრახი.
ძვ. წ. 202 წლის გაზაფხულზე ზამასთან ბრძოლაში ჰანიბალი ცხოვრებაში პირველად და უკანასკნელად დამარცხდა. მომდევნო წელს ხელი მოაწერეს სამშვიდობო ხელშეკრულებას, რომელიც კართაგენისთვის ძალიან დამამცირებელი იყო.
ბრამჰემ მურის ბრძოლა
ბრამჰემ მური
ბრძოლის მიმდინარეობის პროცესი დოკუმენტებში არც ისე კარგადაა აღწერილი. როგორც ჩანს, მოქმედება მოჰყვა იმ პერიოდში გამართულ მრავალ ბრძოლას, ამ ბრძოლაში გენერლების ტაქტიკები დაემთხვა და მათი ჯარების პოზიციები და ტაქტიკა ერთმანეთს დაემთხვა, მათი გეგმა იყო სისხლიანი შეტაკება მოედნის ცენტრში, მცირე ტაქტიკური მიმართულებით. ცნობილია, რომ ნორთამბერლენდმა საგულდაგულოდ განათავსა თავისი კაცები და ელოდა როკბის ჩამოსვლას, იგი საღამოს 2:00 საათზე ჩამოვიდა და ბრძოლაც მაშინვე დაიწყო. სავარაუდოა, რომ როგორც სხვა ბრძოლების დროს, ინგლისსა და შოტლანდიას შორის გამართული ბრძოლების უმეტესობის მსგავსად, ინგლისმა ისევ და ისევ მათი გრძელი მშვილდის მეშვეობით გაიმარჯვა. მშვილდი დიდ როლს თამაშობდა ბრძოლაში, მისი მეშვეობით ჯარების შეტაკებამდე უამრავ მოწინააღმდეგეს კლავდნენ.
რომის რესპუბლიკა
მეორე პუნიკური ომი
მეორე პუნიკური ომის შედეგად, კართაგენმა დაკარგა ესპანეთი და ყველა ზღვისგაღმა ტერიტორია, ეკრძალებოდა რომის ნებართვის გარეშე ომების წარმოება და ჩამოერთვა მთელი ფლოტი და საბრძოლო სპილოები. რომი კი ამ ომის შედეგად ხმელთაშუა ზღვის ერთადერთი ჰეგემონი გახდა. thumb|150px|მცირე აზიაში რომის გავლენის ზრდა
ბრამჰემ მურის ბრძოლა
ბრამჰემ მური
ბრძოლის შემდეგ რამდენიმე აჯანყებული სიკვდილით დასაჯეს, მათ შორის ჰეილესის აბატი, რომელიც ჯავშანში იყო გამოწყობილი. ბანგორის ეპისკოპოსი გადაურჩა სიკვდილით დასჯას, რადგან მას თავისი შესამოსელი ეცვა.
შემდეგ
ნორთამბერლენდი დამარცხდა და ერლი დაიღუპა გააფთრებული უკანა დაცვის წინააღმდეგ ბრძოლაში, ამ დროს განადგურდა მისი არმიაც. მისი მოკავშირე ბარდოლფი სასიკვდილოდ დაიჭრა მოქმედების დასაწყისში და მოგვიანებით გარდაიცვალა. მისი ჯარისკაცებიდან ძალიან ცოტა გადარჩა და დაბრუნდა შოტლანდიაში. ნორთამბერლენდის ცხედარი ჩამოკიდეს, დახატეს და კვარტალში განათავსეს. მისი თავი ლონდონის ხიდზე იყო განთავსებული, ხოლო მისი სხეუულის სხვა ნაწილები გამოფენილი იყო სხვადასხვა დაგილბში (იმ დროისთვის ეს ყველაფერი ჩვეულება იყო მოღალატეებად მიჩნეული ადამიანებისთვის). საბოლოოდ მისი სხეულის ნაწილები შეკრიბეს და იორკ მინსტერში დაკრძალეს.
რომის რესპუბლიკა
საბერძნეთისა და მაკედონიის დაპყრობა
მეორე პუნიკური ომის დროს მაკედონიის მეფემ ფილიპე V-მ და ჰანიბალმა ურთიერთდახმარების ხელშეკრულება დადეს, მაგრამ მაშინ მაკედონიას არ შეეძლო საბრძლო მოქმედებებში აქტიური მონაწილეობის მიღება, რადგან საკმარისად ძლიერი ფლოტი არ ჰყავდა. იმდროინდელ საბერძნეთში ძალიან არასტაბილური სიტუაცია იყო. რომი, თავდაპირველად, არ ერეოდა საბერძნეთის საქმეებში. აღმოსავლეთით უფრო აქტიური პოლიტიკის გატარება მან სირაკუზას დაკავების შემდეგ დაიწყო. ქალაქების ნაწილი მიემხრო რომაელებს, ნაწილი კი — მაკედონიას. რომმა თავისი ექსპანსია საბერძნეთში ბერძნული თავისუფლებების დაცვის ეგიდით დაიწყო.
ძვ. წ. 204 წელს მაკედონელებმა და რომაელებმა ზავს მოაწერეს ხელი, რომლის შემდეგ ფილიპეს დროებით მოუწია საბერძნეთის მიმართულებით აგრესიის შეზღუდვა, რომელიც მან ეგეოსის ზღვის კუნძულებისკენ მიმართა. პუნიკური ომის დამთავრების შემდეგ რომს განზრახული ჰქონდა სუსტი საბერძნეთის დამორჩილება, მაგრამ ეს მაკედონიის დამარცხების გარეშე შეუძლებელი იყო, ამიტომ რომის სენატმა დაიწყო მაკედონიასთან ომისთვის აქტიური მზადება.
ბრამჰემ მურის ბრძოლა
შემდეგ
ბარდოლფების მამულები დაიკარგა და პერსის ოჯახის ძალაუფლება დაიმსხვრა. ინგლისის ჩრდილოეთი გახდა მათი პოლიტიკური კონკურენტების, ნევილის ოჯახის სამფლობელო, რომლის ლიდერი რალფ ნევილი ბრძოლი შემდეგ გახდა სამეფო მოკავშირე და გაძლიერდა ვესტმოლენდის გრაფის დანიშვნის შედეგად. პერსისები მოგვიანებით დაბრუნდნენ და დაიბრუნეს თავიანთი წინა პოზიციები ვარდების ომის დროს. იმ ადგილზე, სადაც ნორთამბერლენდი დაეცა, აღმართეს ჯვარი. 2008 წელს მემორიალური ქვა და საინფორმაციო დაფა დაიდგა სამოთხის გზაზე, ბრამჰემში და ოფიციალურად გაიხსნა ნორთამბერლენდის მე-12 ჰერცოგის მიერ, 600 წლის იუბილეს აღსანიშნავად.
რომის რესპუბლიკა
საბერძნეთისა და მაკედონიის დაპყრობა
ომის დაწყების ფორმალური მიზეზი გახდა ეგვიპტის, პერგამოსისა და როდოსის მიერ რომისთვის დახმარების თხოვნა. ძვ. წ. 200 წლის ბოლოს რომაელებმა გადმოსხეს ჯარი ილირიაში. ორი წლის მანძილზე ომში უპირატესობას ვერც ერთი მხარე ვერ ფლობდა, მაგრამ ძვ. წ. 197 წელს რომაელებმა სასტიკად დაამარცხეს მაკედონიელები კინოსკეთალიასთან ბრძოლისას. ამის შემდეგ ხელი მოაწერეს სამშვიდობო ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც მაკედონელებს უნდა დაეთმოთ დაპყრობილი ტერიტორიები ეგეოსის ზღვაში და საბერძნეთში, ასევე ჩაებარებინათ ფლოტი, გადაეხადათ კონტრიბუცია და ფილიპეს უმცროსი ვაჟი მძევლად უნდა წასულიყო რომში.
ფორმალურად, ბერძნული პოლისები დამოუკიდებლები დარჩნენ, მაგრამ რომაული გარნიზონები ისევ იდგნენ ციხესიმაგრეებში და რომის სენატი წყვეტდა პოლისების ბედს. რომაელებმა, პრაქტიკულად, გაქურდეს ბერძნული ქალაქები „მადლობის ნიშნად“ გამოართვეს ძვირფასი საჩუქრები. ამით ბევრი პოლისი ძალიან უკმაყოფილო დარჩა.
ბრამჰემ მურის ბრძოლა
შემდეგ
ბრძოლის ველი არის 1,2 მილი (2 კმ) ბრამჰემის სამხრეთით და 3,5 მილი (5,6 კმ) ტადკასტერის დასავლეთით.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისის ბრძოლები კატეგორია:ბრძოლები კატეგორია:1408 წელი ევროპაში კატეგორია:1408 წელი ინგლისში კატეგორია:იორკშირის ბრძოლები
რომის რესპუბლიკა
საბერძნეთისა და მაკედონიის დაპყრობა
გადამწყვეტი ბრძოლა რომაელებსა და სელევკიდებს შორის მოხდა ძვ. წ. 190 წელს მაგნესიუმთან, სადაც რომაელებმა გაიმარჯვეს. ძვ. წ. 188 წელს კი ანტიოქე იძულებული გახდა ზავისთვის მოეწერა ხელი, რომლის მიხედვითაც უარს ამბობდა დაპყრობილ ტერიტორიებზე, იხდიდა კონტრიბუციას და ჰანიბალი უნდა გადაეცა რომისთვის. ჰანიბალმა თავი მოიკლა.
ამ მოვლენების შემდეგ რომის გავლენა ელადაში კიდევ უფრო გაიზარდა. მაკედონია კი ახალი ომისთვის ემზადებოდა. რომმა საპასუხოდ ომისთვის დიპლომატიური მზადება დაიწყო, რის გამოც მაკედონიის მესამე ომის დაწყებისთვის ძვ. წ. 171 წელს, მიუხედავად ძლიერი ანტირომული განწყობებისა, მაკედონიას მაინც არ დაუჭირეს მხარი ბერძნულმა პოლისებმა.
ძვ. წ. 168 წელს რომაელებმა პიდნასთან ბრძოლაში დაამარცხეს მაკედონიის ჯარი, რის შემდეგაც მაკედონიის სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა.
ძვ. წ. 149-ძვ. წ. 146 წლებში საბერძნეთსა და ყოფილი მაკედონიის სახელმწიფოს ტერიტორიაზე რომაელების წინააღმდეგ რამდენიმე აჯანყება მოხდა. ყველა ეს აჯანყება რომაელებმა ჩაახშეს.
ამ ომების პერიოდში რომაელებმა, ასევე, დაიმორჩილეს როდოსი, პერგამი და დაიწყო რომის ექსპანსია მცირე აზიაში. კაპადოკია მალევე დაემორჩილა რომს და მიიღო „რომაელი ხალხის მეგობრისა და მოკავშირის“ სტატუსი. მეორე საუკუნის შუა ხანებში ასევე პონტოს სამეფოს მეფესაც მოუწია „რომაელი ხალხის მეგობარი და მოკავშირე“ გამხდარიყო.