cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლენაპე
1600-1750: ბეწვით მოვაჭრეები, დაავადებები, ახალმოსახლეები
დაავადებების, რომელთა მიმართაც ლინეპელებს იმუნიტეტი არ გააჩნდათ, შეტანამ ადგილობრივი მოსახლეობა გაანადგურა. ჩუტყვავილა მათ შორის ერთ-ერთი ყველაზე საშინელი და დაუნდობელი დაავადება იყო, არანაკლებ მძაფრი სნეულებანი იყო წითელა, ყბაყურა და ქუნთრუშა. საომარმა ვითარებებმა და ალკოჰოლმა ასევე წვლილი შეიტანა მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებაში. 1750 წლისათვის ლინეპელებს თავიანთი მოსახლეობის თითქმის 90% ჰქონდათ დაკარგული.
XVII საუკუნის განმავლობაში, როდესაც ლინეპელების დიდი ნაწილი დასავლეთით, ოჰაიოსაკენ და ჩრდილოეთით, ნიუ-იორკისა და კანადისაკენ გადაადგილდებოდნენ, კოლონისტების მუდმივად მზარდი რაოდენობა მოდიოდა და სახლდებოდა მიწაზე, სადაც უწინ ლინეპელები ცხოვრობდნენ. აქვე ჩამოვიდნენ მისიონერები, რომლებიც ქრისტიანობას ქადაგებდნენ. ფრანგულ-ინდური და რევოლუციური ომების დროს, ლინეპელები ჩამოუყალიბებლად, მონაცვლეობით იჭერდნენ ორსავე  და ერთმანეთის წინააღმდეგ იბძოდნენ. საბოლოოდ ლინეპელებმა გაყიდეს ნიუ-ჯერსიში შემორჩენილი მიწები და დასავლეთით გადაინაცვლეს ისეთი მიდამოებისაკენ, როგორიცაა ოკლაჰომა და ჩრდილოეთით, კანადაში, სადაც ლინეპელების უმრავლესბა ცხოვრობს ამჟამად.
ლინეპელები დღეს
რამდენიმე ასეული ლინეპელი/დელავერი ინდიელების შთამომავლები დღესაც ცხოვრობენ. ჩვენ ვერ დავივიწყებთ დელავერ ინდიელებს, იმიტომ რომ ბევრ ქალაქს ჰქვია სახელები მათ ენაზე, მაგ. ალამუჩი, ჰაკენსაკი, მანასქუანი და მანჰეტენი; ლინეპურ სახელწოდებებს ატარებს ბევრი ქუჩა, სკვერი, ტბა, მდინარე და მთა.
ზოგ უფროსი ასაკის, წარმოშობით დელავერ ინდიელს დღესაც შეუძლია ლინეპურ ენაზე საუბარი. ამ ენის შესწავლა ან უბრალოდ მოსმენა ადვილად შეგიძლიათ ინტერნეტშიც. უნდა ითქვას, რომ ეს ენა წინასწარი პროგნოზებით,  მალე დავიწყებას მიეცემა.
ტომობრივი მმართველობა შედგება თავმჯდომარისაგან, თავმჯდომარის თანაშემწისა და საბჭოს სამი წევრისაგან. ეს არის არჩევითი სამმართველო ორგანო, რომლის წევრ ოფიციალურ პირებსაც ყოველ სამ წელიწადში ერთხელ ირჩევენ.
დელავერ ბავშვებს დღემდე აქთ თავიანთი ხელოვნება და ზეპირ გადმოცემითი ტრადიციები, რომლებიც ამ ხალხის კულტურას ირეკლავს. ამჟამად, მათი დიდი წინაპრებისაგან განსხვავებით, დელავერები ცხოვრობენ ყველგან ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და კანადაში,დადიან სკოლებში, ატარებენ ტანსაცმელებს, როგორებიცაა ჯინსები და თბილი ნაქსოვი პერანგები, ცხოვრობენ აპარტამენტებში-მრავალბინიან საცხოვრებლებსა და კერძო სახლებში; უყურებენ იმავე სატელევიზიო შოუებსა და ფილმებს, რომლებსაც ყველა სხვა დანაჩენი, ამერიკის შეერთებულ შტატებში.
სქოლიო
კატეგორია:კანადის ეთნიკური ჯგუფები კატეგორია:აშშ-ის ეთნიკური ჯგუფები
ეს თუ არა, ის
მინი|232x232პქ|ოპერეტის პროგრამა ბაქოში, 1911 წელი ეს თუ არა,ის (О олмасын, бу олсун, او اولماسین بو اولسون, თანამედროვე დამწერლობით O olmasın, bu olsun) ასევე ცნობილი, როგორც მაშადი იბადი — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის უზეირ ჰაჯიბეკოვის მუსიკალური კომედია (ოპერეტა) ოთხ მოქმედებაში, რომელიც დაწერილია 1910 წელს. მასში აღწერილია სოციალური და ყოველდღიური ყოფა რევოლუციამდელ აზერბაიჯანში. ეს არის კომპოზიტორის მეორე ნაწარმოები ამ ჟანრში. მის მესამე ოპერეტასთან „არშინ მალ ალანთან “ ერთად, კომედია „ეს თუ არა,ის“ ითვლებან აზერბაიჯანის ეროვნულ კლასიკად.
ისტორია
მარცხნივ|მინი|[[უზეირ ჰაჯიბეკოვი]] ჰაჯიბეკოვის მეორე მუსიკალური კომედია დაიწერა 1910 წელს. თავდაპირველად ის შედგებოდა სამი მოქმედებისგან. 1915 წელს, როდესაც მასში დამატებითი სცენა ჩაწერეს ის ოთხ მოქმედებად დაიყო. ჰაჯიბეკოვმა გამიოყენა აზერბაიჯანული ეროვნული მუსიკა მუღამი და შეაზავა ის ფიზულის გაზელებით ლიბრეტოში. 1911 წლის 7 აპრილს გაზეთ „კასპიში“ ოპერეტა განიხილეს, სადაც აღნიშნეს, რომ ის მოიცავდა ორი ჟანრის მუსიკას — ეროვნულსა და ახლად დაწერილ მელოდიებს.
„მაშადი იბადის“ პრემიერა შედგა 1911 წლის 25 აპრილს ბაქოში ძმები მაილოვების თეატრში (თანამედროვე აზერბაიჯანის ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი). ოპერეტაში მთავარ როლს ასრულებდნენ მირზააღა ალიევი (მაშადი იბადი), ჰუსეინგულუ სარაბსკი (სარვარი), აჰმედ აღდამსკი (გულნაზი; რუსტამ ბეის ქალიშვილი - ვინაიდან რადგან იმ დროს ბაქოში ქალები არ გამოდიოდნენ თეატრში, მათ როლს მამაკაცები ასრულებდნენ) და მ. ტერეგულოვი (ჰასან ბეი). დირიჟირებდა უზეირ ჰაჯიბეკოვი. კომედიის ლიბრეტო პირველად ბაქოში 1912 წელს ძმები ორუჯოვების ბეჭდვით სახლში გამოქვეყნდა.
1912 წელს შუშაში კომედია დადგა აზად ამიროვმა, რომელმაც ასევე ითამაშა მათავარი როლი (მაშადი იბადი).
მომდევნო წლებში ბევრი მსახიობი და მომღერალი მონაწილეობდა მუსიკალურ კომედიაში. იგი თარგმნილი იყო ბევრ ენაზე და წარმატებით დაიდგა სამხრეთ კავკასიის, თურქეთის, იემენის, თავრიზისა და სხვა ქალაქების სცენებზე. მაგალითად, ბულგარეთში კომედია დაიდგა 1966 წელს,  თურქეთის თეატრების ფესტივალის დროს.
2009 წელს თეირანში ჩატარებული 27-ე საერთაშორისო ფაჯრის ფესტივალზე ჯანატ სალიმოვას ხელმძღვანელობით, აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუსიკალური კომედიის თეატრის მსახიობებმა დადგეს „ეს თუ არა,ის“.
კომედია ორჯერ იყო ეკრანიზებული.
მთავარი როლის შემსრულებლები
პირველი მოქმედება
მინი|260x260პქ|სანამი და გულნაზი სარვარს მალავენ. აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუსიკალური კომედიის თეატრი - 1928 წელი. რეჟისორი - აბას მირზა შარიფზადე მოქმედება იწყება საგუნდო სიმღერით „რა სისულელეს ლაპარაკობს ხალხი“. შემდეგ ყველა იშლება. რჩებიან სარვარი და გულნაზი. თარზე ასრულებენ მუღამს „სეიგაჰი“. გულნაზი და სარვარი ერთმანეთს სიყვარულზე უმღერიან. სარვარი კითხულობს ფუზულის გაზელებს და ატყობინებს გულნაზს, რომ მამამისს უნდა ის მიათხოვოს ბებერ ვაჭარს მაშადი იბადს. შემდეგ მოდის რუსტამ ბეი და უყვება შვილს ამ „სასიხარულო ამბავს“. გულნაზი იძულებულია მოუსმინოს მამამისს და თანხმდება.
მოდის მაშადი იბადი ა მღერის სიმღერას „რამდენად ხანში შესულიც არ უნდა ვიყო“. შემდეგ შემოდის რუსტამ ბეი და ასრულებს დუეტს მაშადი იბადთან ერთად. ისინი თახმდებიან, რომ რუსტამ ბეი მიათხოვებს მას თავის ქალიშვილს, ხოლო მაშადი იბადი ფულს უხდის მას. შემდეგ შემოდიან გულნაზი და სანამი. ისინი და მაშადი იბადი ერთმანეთს ხუმრობით ესაუბრებიან. შემდეგ ისინი ერთად მღერიან სიმღერას „დავრჩეთ ლამაზ ბაღში“. შემდეგ ქალები მიდიან და მოდის რუსტამ ბეი. ის სთხოვს მაშადი იბადს, რომ დარჩეს,რადგან მალე სტუმრები მოვლენ. სტუმრებს შორის არიან: ჰასანგულუ ბეი, რზა ბეი, ჰასან ბეი და სხვები. სტუმრები მღერიან სიმღერას „ამბობენ, რომ ქორწილია“ და ულოცავენ მაშადი იბადს. სადღეგრძელოების დროს გოჩი ასკერი და ჰასან ბეი ეხუმრებიან მაშადი იბადს. ჰასან ბეი მას მაიმუნს უწოდებს. მაშადი იბადიბრაზდება და იწყება ჩხუბი. ამ დროს სრულდება სიმღერა „ეი,თქვენ! გრცხვენოდეთ თქვენი ქცევის“. პირველი მოქმედება ამით სრულდება.
მეორე მოქმედება
მარცხნივ|მინი|მაშადი იბადი დგას ჰამბალზე. აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუსიკალური კომედიის თეატრი - 1928 წელი გულნაზი და სარვარი რუსტამ ბეის სახლის ტერასაზე. თარზე ასრულებენ მუღამს „შაჰნაზ“. გულნაზი და სარვარი მღერიან სიმღერას სიყვარულზე „მოვიდა გაზაფხული და ვარდი გაიფურჩქნა“. ამ დროს ქუჩაში გაივლის მაშადი იბადი და ცდილობს გადაახტეს ღობეს, რათა მოხვდეს გულნაზთან, მაგრამ არ გამოსდის. ის ეძახის ჰამბალს (მოსამსახურეს) და მისი დახმარებით ნახავს გულნაზს სარვართან ერთად. გულნაზი სახლში გარბის, სარვარი კი ეუბნება მაშადის, რომ მოვიდა გულნაზთან, როგორც მისი საქმრო. მაშადი იბადი გაბრაზდება და მღერის მუღამს რასტ. ის გადაწყვეტს დასახმარებლად მოიყვანოს ასკერი და მიდის. სარვარი და გულნაზი კი უშიშრად ასრულებენ თასნიფს „გმადლობ, ალლაჰ! არ გავხვდით უცხოს მსხვერპლი“. ამ დროს გამოჩნდება ასკერი თავის დამხმარეებთან ერთად, მათთან ერთად არის მაშადი იბადი. ასკერი იღებს 2000 რუბლს მაშადი იბადისგან, რათა მოკლას სარვარი. ასკერი და მისი ხალხი პისტოლეტებს დაუშინებენ გულნაზსა და სარვარს, მაგრამ სარვარი დაუსტვენს და პოლიციას გამოიძახებს. ამ დროს ასკერის დამხმარეები გაიქცევიან. გზაში რუსტამ ბეი თავისი შვილის უბედურ ბედისწერაზე ფიქრობს. ამ დროს მას შეხვდება სარვარი, რომელიც მისი სახლიდან გამოდის. რუსტამ ბეი გაიგებს, რომ გულნაზი სარვარზეა შეყვარებული. სარვარი არწმუნებს რუსტამ ბეის, რომ მან არ გაათხვოს ქალიშვილი მაშადი იბადზე და საიდუმლოდ გაუმხელს თავის გეგმას. „მეორე საქმროს ამბავს“ გაიგებს ჰასანგულუ ბეიც და მაშადი იბადს 500 რუბლს გამოართმევს, რათა ხელი მოკიდოს ამ საქმეს. ყველაფერს რზა ბეიც გაიგებს, რომელიც ასევე გამოართმევს მაშადი იბადს ფულს და დაარწმუნებს, რომ შეარცხვენს მაშადი იბადს თავის გაზეთში. შმდგომ ყველა მიემართება რუსტამ ბეის სახლში და მას სერიოზულ ლაპარაკზე იწვევენ. ეკითხებიან თუ რატო ათხოვებს თავის ქალიშვილს სხვაზე, როცა სიტყვა მაშადი იბადს მისცა და მღერიან სიმღერას „ასე არ შეიძლება“. მაშადი იბადი ატყობინებს რუსტამ ბეის, რომ დაინახა გულნაზი ვინმე ახალგაზრდა მამაკაცთან ერთად. რუსტამ ბეი კი პასუხობს, რომ ის იყო გოგონას ბიძა, რომელიც უბრალოდ მასხრობდა. ყველა იცინის და რუსტამ ბეის ბოდიშს უხდიან. მაშადი იბადი სასწრაფოდ ქორწილის ჩატარებას ითხოვს. ყველა მიემართება აბანოსკენ, რათა საქორწილო ბანაობის ცერემონია ჩაატარონ. მეორე მოქმედება სრულდება.
მესამე მოქმედება
მინი|მეაბანოს სიმღერა "როგორც აბანოს შიგნით, ისე მის გარეთ". ხელწერა უზეირ ჰაჯიბეკოვის მოქმედება ხდება აბანოში. მეაბანოე მაშადი გაზანფარი თავის აბანოს აქებს. ყველა მღერის სიმღერას „როგორც აბანოს შიგნით, ისე აბანოს გარეთ“. შემდეგ ზეიმით საქმრო გამოდის აბანოდან. ყველას თავიანთ თავს აწესრიგებს, მგრამ რომ არ გადაიხადონ ფული ჰასან ბეი იწყებს კამათს ჰასანგულუ ბეისთან. კამათში ერევა რზა ბეიც. როგორც კი მაშადი იბადი იწყებს საუბარს ფულზე, მამაკაცები თვალს უპაჭუნებენ ერთმანეთს და გაბრაზებულად გადიან აბანოდან. აბანოში რჩებიან მხოლოდ ჰამბალი და მაშადი იბადი. მას შემდეგ, რაც ის ყველას მაგივრად გადაიხდის გაგზავნის ჰამბალს, რომ დააბრუნოს წასულები. მამაკაცები, რომ გაიგებენ, რომ მაშადი იბადმა უკვე ფული გადაიხადა უკან ბრუნდებიან. შემდეგ ყველა ერთად მიდის, მაშადი გაზანფარი კი ჩივის კამათზე და თავის აბანოს აქებს. მოქმედება სრულდება სიმღერით „როგორცაბანოს შიგნით, ისე აბანოს გარეთ“.
მეოთხე მოქმედება
მარცხნივ|მინი|მაშადი იბადის ქორწილი. აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრი. 1928 წელი მაშადი იბადის სახლში მიდის საქორწინო სამზადისი. ქორწილის წამყვანია ასკერი. სტუმრებს შორის არიან გასანგულუ ბეი და რზა ბეი. მუსიკოსები ცეკვავენ ლეკურს. ასკერი თხოვს მაშადი იბადს, რომ იცეკვოს. მაშადი იბადი ცეკვავს „მირზაის“. შემდეგ, როცა ის მარტო რჩება ამბობს მონოლოგს, რომ გულნაზი ჩაკეტილი ეყოლება და თუ ის მას შეეწინააღმდეგება ის მას სცემს. ოთახში შემოჰყავთ დედოფალი, რომელიც ტანი საბნით არის გადაფარებული. მაშადი იბადი შედის და მღერის სიმღერას „რამდენადაც ხანშიშესული არ უნდა ვიყო, მაინც ბევრ ახალგაზრდას ვჯობივარ“. როდესაც ის საბანს ააფარებსმის წინაშე არვარი აღმოჩნდება პორტსიგარით. ის მას მიუშვერს მაშადი იბადს, როგორც პისტოლეტს. სარვარი აიძულებს მაშადი იბადს დაწეროს, რომ ის უარს აცხადებს ცოლად მოიყვანოს გულნაზი და მის ნაცვლად შეირთავს მის მოსამსახურეს სანამს. ამის მერე სარვარი ქრება. მაშადი იბადი საშველად დაუძახებს ყველას და მოუყვება თუ რა მოხდა. ჰასანგულუ ბეი, რზა ბეი და ასკერი ისევ სთხოვენ მაშადი იბადს ფულს, მაგრამ ის უარს აცხადებს  და ითხოვს მისი ქორწინება სანამთან დაამტკიცონ. ყველა ამბობს, რომ „ეს სულ სხვა საქმეა - ეს თუ არა, ის“. სანამი და მაშადი იბადი გუნდურად მღერიან „მიდით, უთხარით, რომ ჩვენი ქორწინება დაამტკიცონ“. შორს კი მოჩანს სარვარისა და გულნაზის სილუეტები. ისმის თარზე დაკვრა. ყველა მღერის „ეს თუ არა, ის“. კომედია აქ სრულდება.
ნაწარმოები, როგორც სატირა
„ეს თუ არა, ის“ მიჩნეულია ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან კომედიად რევოლუციამდელ აზერბაიჯანში. ის ედრება მირზა ფათალი ახუნდოვისა და ჯალილ მამადგულუზადეს სატირიკულ ნამუშევრებს. ჰაჯიბეკოვი აღწერს მე-19 საუკუნის ბოლოსა და მე-20 საუკუნის დასაწყისში სოციალურ და ყოველდღიურ ცხოვრებას აზერბაიჯანში.
ჰაჯიბეკოვი დასცინის იმ დროის ოჯახურ ცრუწმენებს, როდესაც ქალმა უნდა გააკეთოს ის, რასაც მამაკაცი ეუბნება. მაგალითად, გაჰყვეს ცოლად ხანდაზმულ ადამიანს ან  იჯდეს გამოკეტილში, როგორც ამას მისი ქმარი მოისურვებს. უზეირ ჰაჯიბეკოვის ამ კომედიის ერთ-ერთი მთავარი იდეა ქალების უფლებების დაცვაა. გულნაზი და სარვარი კომედიის ნამდვილი გმირები არიან. ისინი არიან თავიანთი დროის ჯანსაღი აზროვნების ადამიანები, რომლებიც ცხოვრობენ ცრუწმენებისა და ფულის წყურვილის გარეშე. ჰაჯიბეკოვის ოპერის სხვა გმირებისგან განსხვავებით ისინი ხასიათდებიან, როგორც აქტიური პირები, რომლებიც ბედს ქედს არ უხრიან. მათ ესმით, რომ ძველი ზეწოლა ახლა სუსტია.
მაშადი იბადი საპატივცემულო ადამიანია მაღალ საზოგადოებაში. მისი ძალა მისი ფულია და ის არ გრძნობს, სინდისის ქენჯნას თავისი ცოლების განადგურებული ცხოვრების გამო. მას შეუძლია გაანადგუროს გულნაზის ცხოვრებაც. მისი სილამაზე და ახალგაზრდობა იბადს ხელს არ უშლის გააკეთოს ის, რაც უნდა; მისი დამოკიდებულება სიყვარულისადმი ასეთია „ეს სიყვარული თუ არა, ის სიყვარული“. მაგრამ კომედიაში ასეთ დამოკიდებულებას მიჰყავს მაშადი იბადი კოლაფსამდე.
ნაწარმოებში მკვეთრადაა შედგენილი დიდგვაროვანი ვაჭრის კლასის გამოსახულება. რუსტამ ბეი, რომელსაც სურს, რომ მისი ერთადერთი ლამაზი ქალიშვილი მაშადი იბადს მიჰყიდოს, ხასიათდება უზნეობით, უიმედობით და გარდაუვალი მარცხის შიშით. ისევე როგორც რუსტამ ბეის მეგობრებთან დაკავშირებით:
ლიბრეტოში განსახიერებულია აფორიზმული გამოვლინებები. მუსიკის მცოდნე ელმირა აბასოვა აღნიშნავს, რომ უზეირ ჰაჯიბეკოვი აღწერს იმ დროის საზოგადოების სხვადასხვა სექტორის წარმომადგენლების სიტყვით გამოსვლებს სიზუსტითა და არტისტულობით.
თემა, რომელიც შეეხო რევოლუციამდელ აზერბაიჯანულ ოპერეტაში, რომელშიც დასცინოდნენ უმეცარ მდიდრებს, ნაცნობი იყო მოსახლეობის სხვადასხვა ფენისთვისა და აღმოსავლეთის ქვეყნების მაყურებლისთვისაც, მაგალითად, ტაჯიკ და უზბეკ მაყურებლებისთვის, რომელთა საზოგადოებაში ნაწარმოებს ცოცხალი რეაგირება მოჰყვა.
მუსიკა
მინი|300x300პქ|მაშადი იბადის სიმღერა ოპერეტის ყველა მუსიკა ქმნის მოქმედების მნიშვნელოვან კომპონენტს, აღწერს დრამატულად განწყობილი პერსონაჟების სულისკვეთებასა და მოვლენების აქტიური და ბუნებრივი განვითარების ხელშეწყობას.
მუსიკა ახასიათებს კომედიის ნეგატიურ პერსონაჟებს განსაკუთრებული სიმკვეთრით - ჰაჯიბეკოვმა მათთვის შექმნა ორიგინალური მუსიკალური პაროდია, რომელიც ეფუძნებოდა ეროვნულ მუსიკასა და საცეკვაო ხელოვნებას. მინი|300x300პქ|მაშადი იბადისა და რუსტამ ბეის დუეტი მინი|300x300პქ|გოჩუ ასკერის მისამღერი კომედიის მთავარი გმირი, მაშადი იბადმი, წარუმატებელი გულწრფელობითაა წარმოდგენილი. სიმღერა „ჩემი ასაკის მიუხედავად“ ეფუძნება ტრადიციულ ე.წ. „უზუნდარას“ მელოდიას, რომელიც გარდაიქმნა მაშადი იბადის ვერსიად, რომელშიც ის ცინიკურად ეკამათება სიყვარულს.
პაროდიული პორტრეტი უიღბლო სიძის გრძელდება რამდენიმე პასაჟში: მაგალითად, ტრადიციული მელოდია „დარჩინი“ გარდაიქმნება კომიკურ სიმღერად მაშადი იბადისა და რუსტამ ბეის დუეტში.ეს მელოდია დღეს ცნობილია, როგორც „მაშადი იბადი“.
მაშადი იბადის ტრიო გულნაზსა და სანამთან ერთად განსხვავებულია. მუსიკა იძენს სამწუხარო და ლირიკულ ხასიათს. რისხვისა და სიძულვილის მოსმენა მაშადი იბადის ხმაში შეიძლება გუნდურ სიმღერის სოლოში „შეუძლებელია“, როცა იბადი გაიგებს გულნაზისა და სარვარის სიყვარულის შესახებ.
ოპერეტის ეკრანიზაცია
ოპერეტა პირველად 1918/9 წლებში გადაიღეს ალექსანდრე ხანჟონკოვის იალტის კინოსტუდიაში, რეჟისორები იყვნენ პაპაზიანი და ლაკკო. მაგრამ ეს არ იყო წარმატებული ეკრანიზაცია. ფილმი მალე დავიწყებას მიეცა.
ფილმის პრემიერა შედგა 1958 წლის 27 იანვარს, მოსკოვში. ეს იყო ნაჩვენები აზიის და აფრიკის ქვეყნების საერთაშორისო კინოფესტივალზე ტაშკენტში, 1958 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:ოპერეტა კატეგორია:უზეირ ჰაჯიბეკოვი კატეგორია:აზერბაიჯანული ოპერეტა კატეგორია:აზერბაიჯანული მუსიკა კატეგორია:1910-იანები
ჯრარატი (კოტაიქი)
ჯრარატი (Ջրառատ) — სოფელი სომხეთში, კოტაიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 730 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 603 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 6.2 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 98 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კოტაიქის პროვინციის სოფლები
კაირანის რაიონი
კაირანის რაიონი (Distrito de Cairani) — რაიონი პერუში, ტაკნის რეგიონის კანდარავეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 400 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 315 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 3.5 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 371.17 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტაკნის რეგიონის რაიონები კატეგორია:კანდარავეს პროვინციის რაიონები
ბოჰნიცე
thumb|ბოჰნიცე პრაღის რუკაზე ბოჰნიცე (ჩეხ. Bohnice) არის ჩეხეთის დედაქალაქ პრაღის უბანი და საკადასტრო ტერიტორია 465,9 ჰა ფართობით პრაღა 8-ის რაიონში, მდ. ვლტავის მარჯვენა ნაპირზე, პრაღის ჩრდილოეთით.
სახელწოდება
წლების მიხედვით: 1227 Boymici, 1352–1384 Boemycz, 1405 Bohemicz – სავარაუდოდ მე-13 საუკუნის ვიშეჰრადის მეკანონის იოჰან ბოჰემუსის სახელიდან გამომდინარე.
მასივი ბოჰნიცე
thumb|ქ. კროსენსკა ბოჰნიცის მასივში 1970-იან წლებში ბოჰნიცის სამხრეთ და ტროის ჩრდილოეთ ნაწილში აშენდა დიდი საცხოვრებელი მასივი ბოჰნიცე. მისი სამხრეთი ნაწილი, რომელიც ტროის საკადასტრო უბანში მდებარეობს ხშირად აღინიშნება როგორც ბოჰნიცე-სამხრეთი. საცხოვრებელი მასივი დააპროექტა არქიტექტორმა ვ. ჰავრანეკმა. მასივი დაპროექტდა 30 000 მცხოვრებზე, აშენდა დაახლოებით 10 000 ბინა.
სპორტი საქართველოში
მინი|200x200პქ| ჭიდაობის ამსახველი უძველესი ფრესკა, ალავერდი — „მოჭიდავენი“
სპორტი საქართველოში — საქართველოში ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობებია: ფეხბურთი, კალათბურთი, რაგბი, ჭიდაობა, ძიუდო და ძალოსნობა. ისტორიულად საქართველო ცნობილია თავისი სპორტული კულტურით, ჯერ კიდევ იბერია ცნობილი იყო თავისი ფიზიკური აღზრდის მეთოდებით.
საქართველოში ძველი დროიდან იყო პოპულარული სხვადასხვა ფიზიკური ვარჯიშობები და თამაშები: მშვილდოსნობა, ფარიკაობა, ცხენოსნობა, შუბის ტყორცნა, ნადირობა, ჩოგანბურთი, ლელობურთი, ჭიდაობა და სხვა. ვეფხისტყაოსანში აღწერილია შუა საუკუნეების ქართული რაინდული ფენის ფიზიკური წრთობის საშუალებები, ე.წ. ქართული ორჭიდი, მუშაითობა, მშვილდოსნობა, ცხენოსნობა. გლეხობაში გავრცელებული იყო ლელობურთი, ჭიდაობა და სხვა მოძრავი ხალხური თამაშები. XIX საუკუნიდან საქართველოში გავრცელდა კლასიკური სპორტული სახეობები: ტანვარჯიში, ძალოსნობა, ციგურაობა, ველოსპორტი, ჩოგბურთი, ფეხბურთი და სხვ.
საქართველოს სსრ-ში სპორტის განვითარება ხდებოდა ცენტრალიზებულად. 1923 წელს შეიქმნა ფიზკულტურულ-სპორტული საზოგადოება დინამო. 1934 წლიდან გაიხსნა ბავშვთა სპორტული სკოლები. 1938 წელს ჩამოყალიბდა ფიზკულტურის ინსტიტუტი
ავტოსპორტი
ქართული ავტოსპორტის განვითარება მნიშვნელოვანწილად განსაზღრა გასული საუკუნის 1970-იან წლებში რუსთავის მახლობლად აგებულმა რესპუბლიკურმა სპორტულ-ტექნიკურმა კომპლექსმა, თუმცა სპორტის ამ სახეობის წარმომადგენლები სსრ კავშირის ჩემპიონატის პრიზიორთა შორის უფრო ადრე გამოჩნდენ. ამ საქმის სათავეში იდგნენ შოთა მამრიკიშვილი, მიხეილ ლოგინოვი, იგორ პოლტარაცკი, შოთა ზარდიაშვილი, თამაზ ცხაკაია, ვლადიმერ გურჯიძე.
პირველი ავტომრბოლელი, ვინც მაშინდელ ფორმულა 1-ის საბჭოური მოდელით წრიულ რბოლაში სსრ კავშირის ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა (1975), იყო გურამ დგებუაძე. მან არაერთ გამოცდილ მეტოქეს აჯობა და საერთაშორისო შეჯიბრებების საგზურიც მიიღო. დგებუაძე ავტოსპორტში ბორის სუხიშვილის და ბორის შულცის რეკომენდაციით მოვიდა. ავტოსპორტს არაერთი სპორტსმენი აზიარა ოთარ არჯევანიძემ, რომლის ვაჟი - გიორგი წარმატებით გამოდის პრესტიჟულ ტურნირებში. 2011 წელს რალიში ევროპის ჩემპიონატის (1,6-ლიტრიანი ძრავი) ეტაპი მოიგო არჩილ ბიძინაშვილმა.
1990-იან წლებში დაიწყო ნიჭიერი ავტომრბოლის დავით ქაჯაიას სპორტული კარიერა, რომელიც 2012 წელს ევროპის თასის აღებით დაგვირგვინდა. ქაჯაიამ ევროპული ტიტული ნოგაროს (საფრანგეთი)ავტოდრომზე Legends Cars-ში მოიპოვა. ამავე კლასში მსოფლიო სერიის ვიცე-ჩემპიონია სარბოლო ავტომობილების ცნობილი დიზაინერი, საქართველოს საავტომობილო სპორტის ასოციაციის პრეზიდენტი შოთა აფხაზავა. მისი თაოსნობთ 2012 წელს რუსთავში გაიხსნა საავტომობილო სპორტის თანამედროვე ცენტრი. ახალი ავტოდრომის ტრასას, რომლის სიგრძე 4,122 კმ, აქვს 7 მარცხენა და 5 მარჯვენა მოსახვევი, სტარტისა და ფინიშის 667-მეტრიანი სწორი მონაკვეთი. ტრიბუნები გათვლილია 7 ათას მაყურებელზე, ტრიბუნის ქვეშ განთავსებულია 24 ბოქსი. ავტოდრომს მიენიჭა Grade 2-ის ლიცენზია.
ავტოსპორტს არაერთი უცხოეთში მცხოვრები ქართველი მისდევდა, მათ შორის - თავადი დიმიტრი ჯორჯაძე, სამეფო გვარისწარმომადგენელი ხორხე ბაგრატიონი, პავლე ლაკია, ომარ კახიშვილი, დავით რამიშვილი, რომლებმაც არაერთხელ დაიკავეს საპრიზო ადგილები ესპანეთის, რუსეთის, გერმანიისა და სხვა ქვეყნების ჩემპიონატებში.
ათლეტიზმი
საქართველოში ათლეთიზმი (იგივე — ფაურლიფტინგი) XX საუკუნის 1960-იან წლებში დაინერგა თსუ-ის ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის კათედრის გამგის კონსტანტინე ზაუტაშვილის თაოსნობით. ათლეტიზმის განვითარებაში დიდი წვლილი მიუძღვის აგრეთვე მხატვარ-მულტიპლიკატორ ავენირ ხუსკივაძეს. 1986 წელს შეიქმნა საქართველოს ნაკრები გუნდი (მწვრთნელი ზაზა ჯაფარიძე), რომელმაც იმავე წელს ლიტვის ქალაქ შაულიაიში გამართულ საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატში პირველი ადგილი დაიკავა. 1990 წელს დაფუძნდა საქართველოს ათლეთიზმის ფედერაცია. ქართველ სპორტსმენთაგან მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული პირველმა მოიპოვა სიღნაღელმა შოთა ბეჟაშვილმა (1993 წელი).მან წოლჭიმში 110 კგ-მდე წონით კატეგორიაში 245 კგ აჭიმა და მსოფლიოს რეკორდი 15 კგ-ით გააუმჯობესა. 2012 წლის მონაცემებით, სახეობების მიხედვით სხვადასხვა ფედერაციის ვერსიით მსოფლიოს ჩემპიონები იყვნენ შოთა ბეჟაშვილი, გიორგი მინდიაშვილი, იოსებ ხარაბაძე, ვეფხია ჯმუხაძე, ბორის სარალიძე, გერონტი ჯმუხაძე, ზურაბ ჭავჭანიძე, კობა ალუდაური, ხვიჩა მამედოვი, ვლადიმერ ნაზღაიძე, ზაურ ჯავახიშვილი, ვაჟა გივიშვილი, კახა დათუკიშვილი, ავთანდილ მამალაძე, ალექსი ორკოდაშვილი, ნიკოლოზ ვეფხვაძე, კახაბერ ერგემლიძე, მანუჩარ ჭინჭარაული, გიორგი მესაბლიშვილი, გოჩა გუძუაძე, ლევან გილიგაშვილი, თეიმურაზ ლუტიძე, ალექსანდრე ფეიქრიშვილი, ნოდარ ტატიშვილი. ასევე წარმატებული ატლეტები არიან გიორგი ჩაკვეტაძე, პაატა ქავთარაძე, ივანე კობიაშვილი, ბექა მაზანიშვილი, საქართველოს ათლეტიზმის ფედერციამ კაცებში XX საუკუნის საუკეთესო ქართველ ათლეტად დაასახელა შოთა ბეჟაშვილი, ქალებში — ნაზი გოგიშვილი, საუკეთესო მწვრთნელი — ზურაბ ჭავჭანიძე.
აკრობატიკა
სპორტული  აკრობატიკის დამკვიდრებას წინ უსწრებდა ეგრეთ წოდებული მუშაითური ვარჯიშები, რომელსაც საქართველოში ბევრი მიმდევარი ჰყავდა. სახალხო დღესასწაულებზე, ლხინში  თუ  სხავა  თავყრილობებზე ხშირად ეწყობოდა მუშაითების ანუ ჯამბაზების და საბელზე მოსიარულეთა  გამოსვლები. აკრობატები სპორტულ სარბიელზე XX საუკუნის დასაწყისში გამოჩნდნენ. პირველი ქართველი აკრობატი იყო კოწო ბადრიძე, რომელმაც  შეიმუშავა წყვილთა და ჯგუფური ვარჯიშები. იმავე პერიოდში აკრობატიკაში ვარჯიშობდენ  ძმები კონსტანტინე და პავლე  გრომოვები, აგრეთვე, ვლადიმერ პოლოტავცევის, კარლო ვართანოვისა და კონსტანტინე უგოლკოვის პირველი სამეული. 1934 წელს კონსტანტინე  გრომოვმა საქართველოს განათლების სახალხო კომისარიატთან არსებულ  სპორტულ სკოლაში ჩამოაყალიბა აკრობატიკის სასწავლო ჯგუფი. მომდევნო წელს გიორგი ეგნატაშვილის თაოსნობით ასეთივე ჯგუფი შეიქმნა თბილისის ფიზკულტურის ტექნიკუმში, ამ ბაზაზე  კი  ჩამოყალიბდა აკრობატთა პირველი  გუნდი, რომელსაც როსტოველი პავლე აბაშკინი ავარჯიშებდა. 1937 წელს თბილისში  ჩამოვიდა რუდოლფ ემელიანოვი და სათავეში ჩაუდგა აკრობატთა მომზადებას.
პირველი შეჯიბრება 1938 წელს თბილისში გაიმართა. იმავე წელს მოსკოვში, წითელ  მოედანზე  გამართულ ფიზკულტურელთა საკავშირო აღლუმზე საქრთველოს აკრობატებმა სამსართულიანი პირამიდა წარმოადგინეს (აღლუმს ესწრებოდა იოსებ  სტალინი). პირველ საკავშირო ჩემპიონატში (1939, მოსკოვი) გაიმარჯვა სპორტსაზოგადოება „ნაუკის“ საქართველოს ოთხეულმა (რუდოლფ  ემელიანოვი, მიხეილ ქელეხსაშვილი, თეიმურაზ მაყაშვილი და კარლო ვართანოვი).
მომდევნო  ჩემპიონატს (1940) თბილისმა უმასპინძლა და ეს ოთხეული კვლავ ჩემპიონი გახდა. ომის შემდეგ წლებში წარმატებით გადიოდნენ  თეიმურაზ  მახაშვილი, გიორგი ჟურავლიოვი, ვალენტინ კოჩერგინი, გურამ გარსევანიშვილი. 1970 წლიდან — თენგიზ  ლომთაძე, ანატოლი  სლივკოვი, ალექსანდრე თედეევი, სლავა  დელიბატოვი და სხვები.1980 წელს მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონის  ტიტული მოიპოვა ქართველ ქალთა სამეულმა ნანა კიკილაშვილის, მანანა მნათობიშვილისა და მაია შალაკაძის შემადგენლობით (მწვრთნელი — ვლადიმერ გურგენიძე, ქორეოგრაფი — დალი  თავართქილაძე). 1980-იან წლებში მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონატებსა და თასის გათამაშებებში არაერთხელ გაიმარჯვეს და  პრიზიორები გახდნენ სვეტლანა  მკრტჩიანი, ნატალია ანისიმოვა, ინგა გიორგობიანი, სვეტლანა მაკარიჩევა, ირინა ოვოიანი, ვილი ვართანოვი, იოსებ თუთბერიძე, სტანისლავ პეტროვი, რამაზ  ბუზიაშვილი. დიდ  საერთაშორისო  შეჯიბრებათა  ჩემპიონები, სსრ კავშირის  ჩემპიონები და პრიზიორები გახდნენ ნინო  ბერიანიძე, ირმა დემურიშვილი, ფატი  სულაქველიძე, ინგა  ჩოხელი, დავით გოგოშვილი, ზურაბ ნიკოლაიშვილი, რამაზ ბუზიაშვილი, ილია პაპოშვილი, დიმიტრი კარტოზია, ემზარ აბუაშვილი, ვაჟა არაყიშვილი, ნიკოლოზ მჭედლიძე, მარინე შაღაშვილი და სხვები. საქართველოში  აკრობატიკის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს გიორგი ჭილაიამ,  ვლადიმერ  ალთუნაშვილმა, ოთარ კაკიაშვილმა, თენგიზ ბოლქვაძემ, ვლადიმერ  გურგენიძემ, გურამ  მარგიშვილმა,  მიხეილ გეგელიამ, თამაზ  ბუზიაშვილმა, ალიკ მელოიანმა, ალექსანდრე მავრანგელოვმა, ანატოლი სლივკოვმა, ჯუმბერ ლაშხმა,  ნუგზარ ძუკაევმა, თეიმურაზ ცაბაძემ.
ალპინიზმი
კავკასიელი ხალხები, მათ შორის ქართველები ძველი დროიდან იცნობდნენ ალპინისტური ტექნიკის საფუძვლებს, ფართოდ იყენებდენ მთაში სიარულისთვის საჭირო ძირითად საჭურველს — წრიაპს, რკინის პალოებს, წერაყინს,ქანჩს, თოკსა და ჯაჭვს, საცოც ტყავებს და თხილამურებს. რკინის სატეხების გამოყენება დამოწმებულია წარმართული დროის თქმულების - „მიჯაჭვული ამირანის“ სვანურ ვარიანტში. როცა იბერიელების, კოლხებისა და ჰენიოხების საზღრის გასწვრივ წამომართულ კავკასიონის მაღალ მთებს აღწერს, ბერძენი გეოგრაფი და ისტორიკოსი (ძვ. წ. I ს.) აღნიშნავს, რომ ეს „მწვერვალები ზამთრობით გაუვალია, მხოლოდ ზაფხულობით ადიან ფეხებზე ლურსმნებით დაჭედილი, დამუშავებული ტყავით ამოკრულები. ხოლო ეს ტყავები სიფართოვით დაფის ოდენაა და ამას იკეთებენ თოვლისა და ყინულის გამო“  სულხან - საბა  ორბელიანის  „სიტყვის კონაში“ განმარტებული ბევრი სიტყვა დღევანდელ ალპინიზმში ადრინდელი მნიშვნელობით იხმარება. მაგალითად, წრიაპი - „ ესე არს რკინა შემზადებული კბილებიანი, ტერფთა ამოსაკრავად, რათა ფრიალოთა მავალსა კაცსა ფეხი არ მოუცურდეს.“ – „ წერაქი“, დღევანდელი წერაყინი, საბას განმარტებით, არის „ცალგნით სათხროლი აქვნდეს კლდეთ დასარღვევად“ — იოანე ბატონიშვილის „ კალმასობაში “ მოთხრობილია, თუ როგორ ავიდა მღვდელი იოსებ მოხევე მყინვარწვერზე. იოსებ მოხევეს „მყინვარსა მთასა მიწა, კაცთაგან შეუვალსა“ უნახავს აბრაამის კარავი, რომლის ნაჭერიც ერეკლე მეფისთვის მიურთმევია. მყინვარწვერის ფერდობზე, 4 100 მეტრის სიმაღლეზე, კლდეში ნაკვეთ ხელოვნურ გამოქვაბულში ნაპოვნია შუა საუკუნეების ნივთები და მონეტები, ბრუტსაბძელაზე (3670 მ) – XVIII საუკუნის საკულტო ძეგლები.
XIX საუკუნის მერე ნახევარში საქართველოს პიკებზე (მყინვარწვერი, უშბა, თეთნულდი, შხარა და სხვ.)  ინგლისის, გერმანიის, შვეიცარიის, საფრანგეთისა  და სხვა ქვეყნების ალპინისტების მონაწილეობით  განხორციელდა პირველი სპორტული ასვლები. უცხოელ  მთასვლელებს გამყოლებად და მეგზურებად, როგორც წესი, ახლდენ ქართველები, რომლებმაც კარგად იცოდნენ  მთის პირობები და მთაში მოძრაობის ტექნიკა. ისტორიამ შემოგვინახა ზოგიერთი მათგანის სახელი: მიტო არღვლიანი, მურათბი კიბოლანი,  კოტე  ფიცხელაური, ლალა ხუციშვილი. უფრო გვიან ცნობილი გამყოლები იყვნენ გახა წიკლაური, იაგორ კაზალიკაშვილი, გიო ლობჟანიძე, გიგლა იჭირაული, პავლე(ბახვა) ფიფია და სხვები. 1923 წლის აგვისტო-სექტემბერში  პროფესორების - გიორგი ნიკოლაძის და ალექსანდრე  დიდებულიძის  ხელმძღვანელობით ზედიზედ ორი ექსპედიცია მოეწყო მყინვარწვერზე. გიორგი ნიკოლაძის 18-კაციანმა ჯგუფმა მწვერვალს 28 აგვისტოს მიაღწია. გამარჯვებულ  მთამსვლელთა შორის ხუთი ქალი იყო. „ეს მწვერვალია. მოწინავეებმა საფეხურების ჭრას თავი დაანებეს და პირდაპირ ზევით აირბინეს. მიზანი მიღწეულია. აღსრულდა მრავალი წლის ოცნება. მრავალი დღის შრომა და მზადება ბრწყინვალედ დაგვირგვინდა. ჩვენს სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა,“ - წერდა შემდეგ გიორგი ნიკოლაძე („პირველი ქართული ასვლა მყინვარწვერზე,“ თბილისი, 1924 წელი.). სწორედ ამ ასვლებიდან იღებს სათავეს  ქართული სპორტული ალპინიზმის ისტორია. ორი წლის შემდეგ, ასევე გიორგი ნიკოლაძის მეთაურობით განხორციელდა პირველი საბჭოური ასვლა კავკასიონის უმაღლეს იალბუზზე. მომდევნო მნიშვნელოვანი გამარჯვება იყო უშბაზე და-ძმა ალექსანდრა და ალიოშა ჯაფარიძეების, იაგორ კაზალიკაშვილისა და გიო ნიგურიანის ასვლა 1934 წელს, რამაც სათავე დაუდო საბჭოურ ასვლებს ამ მწვერვალზე. ამას მოჰყვა 1937 წელს უშბაზე პირველი კლდოვანი ასვლა, რომელშიც მონაწილეობდენ გაბრიელ, ბექნუ და ბესარიონ ხერგიანები, ჭიჭიკო ჩართოლანი და მაქსიმე გვარლიანი. მთასვლელებმა სათავე დაუდეს ტრავერსების კლასსაც. ისინი კავკასიონის, პამირისა თუ ტიან-შანის მთებში მრავალ მწვერვალზე პირველამსვლელები და ბევრი ახალი, ურთულესი მარშრუტის გამკვალავებიც არიან.
1949 წლიდან, როცა საფუძველი ჩაეყარა სსრ კავშირის ჩემპიონატებს, ქართველ მთამსვლელთა გუნდებმა არაერთი გამარჯვება მოიპოვეს. ყოფილა შემთხვევები, ქართველი ალპინისტების ერთდროულად რამდენიმე გუნდს მედლები მოუგია საკავშირო ჩემპიონატების სხვადასხვა კლასში. ამ მხრივ განსაკუთრებული გამოდგა 1976 წელი, როცა პამირსა და ტიან-შანში საქართველოს მთამსვლელთა ორმა გუნდმა მოიპოვა ჩემპიონობა. განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის 1936 წელს  დაარსებულ საქართველოს ალპურ კლუბს, რომელიც 1945 წლიდან ალიოშა ჯაფარიძის სახელს ატარებს. 1936 წელს ალიოშა ჯაფარიძე  „პამირის გმირად“ აღიარეს; 1960 წელს „კლდის ვეფხვის“ წოდება მიენიჭათ მიხეილ ხერგიანს და იოსებ კახიანს; 1967 წელს პირველი საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატები გახდნენ მიხეილ ხერგიანი, გიორგი (აგი) აბაშიძე, დიმიტრი დანგაძე და შოთა მარიანაშვილი; „თოვლის ჯიქის“ წოდება მიენიჭათ რომა გიუტაშვილს (პირველი ქართველი, რომელიც ევერსტზე ავიდა), ბიძინა გუჯაბიძეს, აფი გიგანს, თამაზ შარაშენიძეს და ლევონ სარქისოვს; ევრაზიის მთამსვლელთა კავშირის ორდენით — „ედელვაისით“  დაჯილდოვდნენ ბენო ქაშაკაშვილი და ლევონ სარქისოვი. თანამედროვე ქართველმა ალპინისტებმა მსოფლიოს მრავალი უმაღლესი მწვერვალი დალაშქრეს.
განსაკუთრებით აღსანიშნავია 1999 წელს ორი ქართველი ჯგუფის ასვლა ევერესტზე სამხრეთისა (ხელმძღვანელი — ბენო ქაშაკაშვილი) და ჩრდილოეთის მხრიდან (ხელმძღვანელი — გია თორთლაძე),  ბიძინა გუჯაბიძის ორი ასვლა ევერსტზე — სამხრეთიდან (1999) და ჩრდილოეთიდან (2003)
აფროსნობა
'''საქართველოში აფროსნობის განვითარებას საფუძველი ჩაეყარა XIX საუკუნის 90-იან წლებში. '''უცხოელ დიპლომატთა და მეწარმეთა სახსრებით ბათუმში გაიხსნა პირველი იახტკლუბი, რომელმაც 1920-იან წლებამდე იარსება. 1924-1930 წლებში ბათუმის საზღვაო სადგურის მეზღვაურთა ინიციატივით აფროსანთა არაერთი შეჯიბრება გაიმართა, 1931 წელს კი მოეწყო პირველი გაცურვა ბათუმიდან სოხუმამდე და უკან. მოგვიანებით საქართველოს აფროსნები „დ-1” და „ს-60” ნავებით სევასტოპოლსა და ოდესაში ჩავიდნენ. პირველი თაობის წარმატებული აფროსნები იყვნენ ანასტას ავალიშვილი, შაენ ავაქოვი და მიხეილ ქორიძე. 1950-იან წლებში ბათუმში ამ საქმეს სათავეში ჩაუდგნენ გივი კალანდაძე და ნიკოლოზ კადიევი, სოხუმში – ვალერი მანშინი და სერგეი ლაპუშკინი, ფოთში – თამაზ ზოიძე, თბილისში — რევაზ გაჩეჩილაძე, ჯონი ბეიტრიშვილი და ნიკო ენუქიძე. 1963 წელს თბილისის ზღვაზე გაიხსნა იახტკლუბი. თბილისის წყალჯომარდობის სადგურის დირექტორის ვლადიმერ ასათიანის თაოსნობით და ქალაქის სპორტკომიტეტის მხარდაჭერით რუსეთიდან ჩამოიტანეს მსუბუქი ნავები, მოაწყვეს პირველი საწვრთნელი გასვლები. 1963 წელს გაიმართა საქართველოს პირველი ჩემპიონატი, რომელშიც მონაწილეობდნენ თბილისის, სოხუმის, ბათუმისა და ფოთის აფროსნები. 1964 წლიდან საქართველოს გუნდი სისტემატურად გამოდიოდა სსრკ ჩემპიონატებსა და ხალხთა სპარტაკიადებში. 1971 წელს სოხუმში გამართულ ზამთრის საკავშირო ჩემპიონატში სპორტის ოსტატის ნორმატივი პირველებმა შეასრულეს გიორგი შაქიაშვილმა, თამაზ ზოიძემ, ილია ფერაძემ და ზაურ ხუხუამ. 1970-იანი წლებიდან განვითარდა საკრეისერო აფროსნობაც. იახტა „კოლხეთის” ეკიპაჟი ხშირად მონაწილეობდა შავი ზღვის საკრეისერო რეგატებში, 1992 წელს კი თურქეთის ღია ჩემპიონატში („ეგეოსის ზღვის რეგატა”) მეორე ადგილი დაიკავა პირველი კლასის იახტებს შორის.
საქართველოს აფროსანთაგან ყველაზე დიდ წარმატებას მიაღწია თბილისელმა გურამ ბიგანიშვილმა, რომელიც „ვარსკვლავის” კლასში გამოდიოდა. 1982 და 1984 წლებში მან ორჯერ მოიპოვა სსრკ ჩემპიონის წოდება, 1984 წელს კი ევროპის ჩემპიონი გახდა. მონაწილეობდა ბარსელონისა და ატლანტის ოლიმპიურ თამაშებში.
1990-იანი წლებიდან საქართველოში აფროსნობის განვითარება შეფერხდა და 2005 წლისთვის იახტკლუბი მხოლოდ თბილისსა და ფოთში მოქმედებდა.
საქართველოს აფროსნობის ფედერაცია დაფუძნდა 1991 წელს. აფროსნობის საერთაშორისო ფედერაციაში (ISAF) გაწევრიანდა 1992 წელს. პრეზიდენტები: ედუარდ კანდელაკი (1991-1995), კონსტანტინე იოსელიანი (1995-1999), გურამ ბიგანიშვილი (1999-?), ჯუმბერ ცომაია (დღემდე).
ფეხბურთი
საქართველოში ფეხბურთი, ისევე როგორც მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყანაში, ინგლისელებმა შემოიტანეს. ფოთისა და ბათუმის ნავსადგურებში ჩამომდგარი ბრიტანული გემების მეზღვაურები ერთმანეთში ხშირად თამაშობდნენ „ფუტბოლს“, რომელიც მალე ქართველმა ლელობურთელებმაც დააჭაშნიკეს და სწრაფადაც შეითვისეს. ძნელი სათქმელია, ზუსტად როდის გაიმართა ჩვენში პირველი საფეხბურთო მატჩი, თუმცა ფაქტია, რომ სპორტის ეს სახეობა ქართულ პრესაში პირველად 1890 წელს მოიხსენიება. thumb|150პქ|left|| [[ბორის სიჭინავა ]] ზღვისპირეთიდან ფეხბურთი სწრაფად გავრცელდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში და მალე მისი განვითარების ცენტრად თბილისი იქცა. 1906 წელს სწორედ დედაქალაქში ჩამოყალიბდა „ბურთის ფეხით მოთამაშეთა“ პირველი გუნდი. ამ საქმის თაოსანი იყო ტანვარჯიშული საზოგადოება „სოკოლის“ პრეზიდიუმის წევრი ადოლფ ელზინგერი. მანვე თარგმნა ინგლისურიდან ფეხბურთის წესები. პირველ ხანებში ფეხბურთის მატჩებს შემთხვევითი ხასიათი ჰქონდა და უმთავრესად გიმნაზიელთა ექსკურსიებზე ტარდებოდა, თუმცა  მალე ვითარება შეიცვალა. 1907 წლის 23 თებერვალს თბილისის გუბერნიის საზოგადო საქმეთა საკრებულომ განიხილა ფეხბურთელთა პირველი ოფიციალური გუნდის, „კომეტის“ განცხადება და მცირე შეზღუდვებით მისი წესდებაც დაამტკიცა. ამის მიუხედავად, თბილისში საფეხბურთო მატჩის გამართვა კიდევ კარგა ხანს ვერ მოხერხდა, ვინაიდან „კომეტას“ მოწინააღმდეგე არ ჰყავდა.
1924 წლისთვის საქართველოში უკვე 120 გუნდი იყო, თუმცა უმრავლესობას სავარჯიშოდ მუდმივი ადგილი არ ჰქონდა და არც მწვრთნელი ჰყავდა. 1925 წელს გაიმართა საქართველოს პირველი ჩემპიონატი 6 გუნდის მონაწილეობით. ფინალში თბილისის ნაკრებმა აფხაზეთის ნაკრებს 3:1 მოუგო. იმავე წლის ნოემბერში შეიქმნა თბილისის „დინამო“, რომელიც 1936-1989 წლებში ფაქტობრივად საქართველოს ნაკრებს წარმოადგენდა სსრკ ჩემპიონატსა და თასის გათამაშებაში. პირველი მატჩი საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის უმაღლეს ლიგაში „დინამომ“ 1936 წლის 7 სექტემბერს გამართა თბილისში კიევის „დინამოსთან“ (2:2). იმ პირველ სეზონში ქართულმა გუნდმა ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლები მოიპოვა და თასის გათამაშების ფინალშიც გავიდა. ქართველ ფეხბურთელთა პირველმა თაობებმა ვერ შეძლეს საკავშირო ჩემპიონატში გამარჯვება და თასის მოგება, თუმცა „დინამო“ ყოველთვის ითვლებოდა სსრ კავშირის ფეხბურთის ერთ-ერთ გამორჩეულ და თვითმყოფად გუნდად. სწორედ იმ დროს, მეორე მსოფლიო ომის წინა და შემდგომ პერიოდში, „დინამოში“ თამაშობდა არაერთი გამოჩენილი ფეხბურთელი: ბორის პაიჭაძე, გაიოზ ჯეჯელავა, მიხეილ ბერძენიშვილი, ავთანდილ ღოღობერიძე და სხვები.
პირველი დიდი წარმატება დინამოელებმა 1964 წელს იზეიმეს, როცა ტაშკენტში გამართულ „ოქროს მატჩში“ 4:1 დაამარცხეს მოსკოვის “ტორპედო“ და სსრ კავშირის ჩემპიონობა მოიპოვეს. იმ დროს გუნდის მთავარი მწვრთნელი იყო რუსი სპეციალისტი გავრილ კაჩალინი. მეორედ და უკანასკნელად „დინამომ“ სსრ კავშირის ჩემპიონატი მოიგო 1978 წელს, როცა გუნდს ნოდარ ახალკაცი წვრთნიდა. სწორედ ახალკაცის თავკაცობით მოიპოვა ჩვენმა გუნდმა სხვა დიდი ჯილდოებიც: 1976 და 1979 წლებში – საბჭოთა კავშირის თასი, 1981 წლის 13 მაისს კი – ევროპის თასების მფლობელთა თასი. ამ ტურნირის ფინალური მატჩი გაიმართა დიუსელდორფის „რაინშტადიონზე“, სადაც „დინამომ“ გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის „კარლ ცაისი“ 2:1 დაამარცხა.
1990 წლის 15 თებერვალს შეიქმნა საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია, რომლის პირველ პრეზიდენტადაც ნოდარ ახალკაცი აირჩიეს. დამოუკიდებელი ფედერაციის პირველმა ყრილობამ მიიღო ისტორიული გადაწყვეტილება – ყველა ქართულ გუნდს დაეტოვებინა საბჭოური შეჯიბრებები. იმავე წელს გაიმართა საქართველოს პირველი დამოუკიდებელი ჩემპიონატი და თასის გათამაშება.
ბადაანის მესამე ეკლესია
ბადაანის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის ჩრდილო–აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ბზიანთველის ზემოთ, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,8 x 4,3 მეტრი), აქვს მომრგვალებულ კუთხეებიანი საკურთხეველი. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა, დანგრეულია ჩრდილოეთ კედელი და სამხრეთი კედლის დიდი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეშია (შემორჩენილია წირთხლების ნაწილები). საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილ სარკმელს წირთხლები ჩამოშლილი აქვს. ერთი პატარა სარკმელი დასავლეთ კედლის ღერძზე. საკურთხეველი გადახურული ყოფილა კონქით, რომლისგანაც მხოლოდ მცირე ნაწილი შემორჩა.
სპორტი საქართველოში
ფეხბურთი
ასობით ქართველი ფეხბურთელი უცხოურ კლუბებში თამაშობს. მათგან ყველაზე დიდ წარმატებას მიაღწია კახა კალაძემ, რომელმაც 2003 წელს იტალიის „მილანის“ შემადგენლობაში ევროპის ჩემპიონთა თასი მოიპოვა.
საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია დაფუძნდა 1990 წლის 15 თებერვალს. 1992 წლის 25 თებერვლიდან ფეხბურთის საერთაშორისო ფედერაციის (FIFA) დროებითი წევრია, იმავე წლის 3 ივლისიდან – მუდმივი წევრი, 1993 წლის 17 ივნისიდან – ევროპული ფეხბურთის ასოციაციების კავშირის (UEFA) მუდმივი წევრი. პრეზიდენტები: ნოდარ ახალკაცი (1990-1998), მერაბ ჟორდანია (1998-2005), ნოდარ ახალკაცი-უმცროსი (2005-2009), ზვიად სიჭინავა (2009-2015), ლევან კობიაშვილი (2015-დღემდე)
რაგბი
მარჯვნივ|მინი|220x220პქ|ირლანდიისა და საქართველოს დაპირისპირება 2007 წლის რაგბის მსოფლიო თასზე. ქართული რაგბის ისტორია 1959 წლის 15 ოქტომბრიდან იწყება, როცა ფრანგმა ემიგრანტმა ჟაკ ასპეკიანმა პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში პირველი ქართული სარაგბო კლუბი დააფუძნა. უფრო ადრე, 1919, 1949, და 1948 წლებში საქართველოში რამდენიმე საჩვენებელი სარაგბო მატჩი გაიმართა, თუმცა რაგბის გავრცელების ოფიციალურ თარიღად სწორედ 1959 წელია მიჩნეული. 1961 წლის დეკემბერში გივი მრელაშვილის თაოსნობით შეიქმნა პირველი ოფიციალური ორგანო - თბილისის რაგბის საქალაქო სექცია, რომელიც 1964 წელს თბილისის რაგბის ფედრაციად გადაკეთდა.
ბადაანის მესამე ეკლესია
ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სპორტი საქართველოში
რაგბი
ლელობურთის ქვეყანაში რაგბი სულ უფრო პოპულარული ხდებოდა, მორაგბეთა თემი კი ლამის სოციალურ ფენომენად ჩამოყალიბდა. საქართველოში რაგბის  სიყვარულითა და ენთუზიაზმით თამაშობდნენ, თავად მორაგბეები კი საზოგადოებისაგან განსაკუთრებულ არაფორმალურ პატივისცემას იმსახურებდენ. 1968 წელს თბილისის „ლოკომოტივმა“ მე-III ადგილი დაიკავა სსრკ ჩემპიონატში და ეს შედეგი კიდევ სამჯერ გაიმეორა (1972, 1978, 1981), 1978 წელს კი სსრ კავშირის თასი მოიპოვა. 1980 -იან წლებში ქართულ და საბჭოურ რაგბიში ლიდერობდა ქუთაისის „აია“- გუნდმა ჯერ სსრკ ჩემპიონატის ვერცხლისა (1984) და ბრინჯაოს(1985) მედლები აიღო, შემდეგ კი დუგლას კავთელაშვილის ხელმძღვანელობით ზედიზედ სამჯერ (1987-1988-1989) გახდა სსრ კავშირის ჩემპიონი,ორჯერ თასის გათამაშებაში გაიმარჯვა (1987, 1990). მორაგბეთა თაობების აღზრდაში მნიშშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ნოდარ ყიფიანმა, გელა მიქაბერიძემ, გოგი ტონიამ, ბათუ კევლიშვილმა, გურამ მოდებაძემ, რამაზ სვანიძემ, მალხაზ ჭეიშვილმა, ლაშა გეგენავამ და სხვა მწვრთნელებმა.
ჯერ კიდევ საბჯოთა კავშირის არსებობის პირობებში, 1989 წელს შეიქმნა საქართველოს პირველი ეროვნული ნაკრები, რომელმაც 12 სექტემბერს ქუთაისში საერთაშორისო მატჩი გამართა ზიმბაბვე ს ნაკრებთან - 16:3. გუნდის პირველი მწვრთნელი იყო დავით კილასონია, პირველი კაპიტანი - ოლეგ ლიპარტელიანი. 1990 წელს მოეწყო მორაგბეთა ნაკრების პირველი ტურნე ზიმბაბვეში. 1991 წელს, საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, ქართულმა კლუბებმა საკავშირო ჩემპიონატი დატოვეს. 1992 წლის თებერვალში რაგბის საერთაშორისო საბჭო მ საქართველოს რაგბის კავშირი თავის 52-ე წევრად მიიღო. ერთი წლის შემდეგ საქართველოს ნაკრები პირველად ჩაება მსოფლიოს თასის გათამაშების შესარჩევ ტურნირში. საქართველოს რაგბის კავშირის ახალმა ხელმძღვანელობამ  (პრეზიდენტი ბიძინა გეგიძე) მიზნად დაისახა ამ ასპარეზობის ფინალურ ეტაპზე გასვლა. 1997 წელს ეროვნული ნაკრების მწვრთნელად დაინიშნა ფრანგი კლოდ სორელი. 2001 წელს საქართველოს ნაკრებმა მოიგო ევროპის ერთა თასი, რითაც ოფიციალურად გახდა ევროპის მე-7 გუნდი. უცხოელი მწვრთნელების მოწვევის პრაქტიკა შემდგომშიც გაგრძელდა, როცა რაგბის ფედერაციას სათავეში ჩაუდგა გიორგი ნიჟარაძე. მისი მეცადინეობით მთელი ქვეღნის მასშტაბით მნიშვნელოვნად გაფართოვდა სარაგბო ინფრასრუქტურა. 2008, 2009, 2011 და 2012 წლებში ქართველებმა კიდევ ოთხჯერ აიღეს ევროპის ერთა თასი. საერთოდ XXI საუკუნის პირველი ათწლეული მეტად წარმატებული გამოდგა ჩვენი რაგბისთვის. 2002 წლის 13 ოქტომბერს თბილისში, ეროვნულ სტადიონზე, საქართველომ 17:13 დაამარცხა რუსეთი და 2003 წლის მსოფლიოს თასის ფინალური ტურნირის საგზური მოიპოვა. მორაგბეთა ნაკრები პირველი ქართული გუნდია, რომელმაც მსოფლიოს ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე იასპარეზა და პლანეტის საუკეთოსო გუნდებს გაეჯიბრა. 2007 და 2011 წლებში ქართველებმა კიდევ ორჯერ ითამაშეს მსოფლიო თასის ფინალურ ტურნირში. სანაკრებო წარმატებებში მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვით მალხაზ ჭეიშვილს, ტიმ ლეინს, რიჩი დიქსონს.
შვიდ-კაცა რაგბი
სპორტის სახეობის აღწერა
7-კაცა რაგბის ფუძემდებლებად მიჩნეულნი არიან შოტლანდიის ქალაქ მელროუზის მკვიდრი ყასბები - ნედ ჰეიგი და დევიდ სანდერსონი, რომლებიც 1883 წელს ადგილობრივ მორაგბეთა კლუბისთვის სახსრების მოსაზიდად ერთგვარი ბლიც-ტურნირის ჩატარების წინადადებით გამოვიდნენ.
იქიდან გამომდინარე, რომ 15-კაცა რაგბის სტანდარტები მეტ დროს და, შესაბამისად, მეტ ხარჯებს მოითხოვდა, გადაწყდა მოთამაშეების ოდენობის 15-დან 7-მდე, ხოლო თამაშების ხანგრძლივობის 80-დან 15 წუთამდე შემცირება.
შორეულ 1883 წელს დაწყებული ისტორია დღემდე გრძელდება. გარდა მელროუზის ტურნირისა, ყოველწლიურად იმართება მსოფლიო სერიის პრესტიჟული შეჯიბრები, უმთავრესი ასპარეზობა კი მსოფლიო თასის გათამაშებაა, რომელიც 1993 წლიდან 4 წელიწადში ერთხელ იმართება (ქალებში მსოფლიო თასი 2009 წლიდან თამაშდება).
7-კაცა რაგბისთვის ისტორიული გამოდგა საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის 2009 წლის კოპენჰაგენის 121-ე სესია, სადაც მას ოლიმპიური სპორტის სტატუსი მიენიჭა.
2016 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე გაიმარჯვეს ფიჯის კაცთა და ავსტრალიის ქალთა გუნდებმა. აღსანიშნავია, რომ რაგბი (15-კაცა) ოლიმპიური პროგრამის ნაწილი იყო 4-ჯერ - 1900, 1908, 1920 და 1924 წლების ოლიმპიურ თამაშებზე.
7-კაცა რაგბი საქართველოში
საქართველოში, უძველესი ეროვნული თამაშის — ლელობურთის სამშობლოში, პირველი საჩვენებელი სარაგბო მატჩები (15-კაცა რაგბი) 1910-1920-იან წლებში ჩატარდა, პირველი შეჯიბრება - თბილისის ჩემპიონატი კი 1962 წელს მოეწყო. 1967 წლიდან ტარდება საქართველოს ჩემპიონატი.
რაც შეეხება 7-კაცა რაგბის, მისი ქართული ისტორია იწყება 1988 წლიდან, როდესაც თბილისში, ვაკის სტადიონზე რაგბის ამ დისციპლინაში პირველი ტურნირი გაიმართა. დიდ რაგბისთან შედარებით, 7-კაცა რაგბიში საქართველოს შედეგები მოკრძალებულია.
ჩვენმა მორაგბეებმა 2000 წელს პირველად მოიპოვეს მსოფლიო თასის საგზური, მომდევნო წელს კი ფინალურ ეტაპზე გავიდნენ და 24 გუნდს შორის მე-10 ადგილი დაიკავეს. ეს საქართველოს 7-კაცა ნაკრების საუკეთესო შედეგია მსოფლიო თასის გათამაშებაში.
საქართველოს 7-კაცა ნაკრებმა ასევე იასპარეზა 2005, 2009 და 2013 წლის მსოფლიო თასებზეც. რაც შეეხება ევროპის ჩემპიონატს, ჩვენმა მორაგბეებმა 2008 წელს ჰანოვერში ბრინჯაოს მედლები მოიპოვეს.
ისინი რეგულარულად მონაწილეობენ აგრეთვე ევროპის გრან-პრის და მსოფლიო სერიის ტურნირებში.
7-კაცა რაგბის წესები
7-კაცა რაგბის სტანდარტულ სარაგბო მოედანზე, თითქმის იდენტური წესებით თამაშობენ.
„ნაკლები კონტაქტი და მეტი რაგბი“ — ასეთია 7-კაცა რაგბის დევიზი. დროის მცირე მონაკვეთში მოთამაშეები დიდი მოცულობის სამუშაოს ასრულებენ - შერკინებებს ფინტები ენაცვლება, პასებს - სწრაფი გარღვევები და ეფექტური ლელოები.
ბურთი ოვალურია და მისი გადაწოდება მხოლოდ უკან შეიძლება. ლელოს დადება, ანუ მეტოქის მოედნის კიდის მიღმა ბურთის დამიწება 5 ქულად ფასობს, გარდასახვა - 2 ქულად, ხოლო შედეგიანად შესრულებული არეკნი ან საჯარიმო დარტყმა - 3 ქულად. იმარჯვებს ის გუნდი, რომელიც მეტ ქულას დააგროვებს.
ჭიდაობა
ჭიდაობა ისტორიულად მნიშვნელოვანი სპორტია საქართველოშია. საქართველოში ძირითადად ჭიდაობის სამი სახეობაა გავრცელებული და პოპულარული:თავისუფალი, ბერძნულ-რომაული და ქათული ჭიდაობა. ისტორიკოსები ფიქრობენ რომ ბერძნულ-რომაულ სტილში ბევრი ქართული ელემენტია, საქართველოში კი ყველაზე პოპულარული ჭიდაობის კახური სტილია. თუმცა, საქართველოში ყველა კუთხეს გააჩნია თავისი სტილი, მაგალითად ხევსურეთს სამი საჭიდაო სტილი აქვს.
XIX და XX საუკუნეების მიჯნაზე ჯერ თბილისში, მერე კი ქუთაისში, სოხუმსა და ბათუმში ე.წ. დროებითი ცირკები გაიხსნა. აქ, გარდა ქართულისა, რეგულარულად იმართებოდა შეჯიბრებები ფრანგულ ჭიდაობაში, რომელსაც შემდეგ კლასიკურ (ბერძნულ-რომაულ) ჭიდაობად მოიხსენიებდნენ. ფრანგულს წარმატებით ჭიდაობდნენ სახელოვანი ქართველი ფალავნები: კულა გლდანელი, ნესტორ ესებუა, თედო ლილოელი, კოსტა მაისურაძე, მიხეილ ციმაკურიძე (მიშიკო მაჩაბელი), კოლია ქვარიანი,ვანო აბულაძე და სხვები. განსაკუთრებით პოპულარული იყო ნიკიტინის ცირკში პროფესიონალ ათლეტთა მონაწილეობით გამართული ტურნირები. თბილისში ხშირად ჩამოდიოდნენ უკრაინელი ივან პოდდუბნი, რუსი ივან ზაიკინი, გეორგ ლურიხი, მსოფლიოს ჩემპიონად აღიარებული გერმანელი კლემენს ბული, თურქი სარი სულეიმანი, პოლონელი კარლ პოსპეშილი, ინდოელი გამა ინდოსტანი და სხვები. კაცების მხარდამხარ ძალას ქალებიც ცდიდნენ – 1911 წელს თბილისში გამართული ქალთა ტურნირი მსოფლიოს არაოფიციალურ ჩემპიონატად აღიარეს. მონაწილეობდნენ გერმანიის, რუსეთის, ინგლისის, შოტლანდიის, პოლონეთის, ავსტრიის, ნორვეგიის, ესპანეთის, უკრაინისა და ჰოლანდიის ჩემპიონები. მათ შორის, მსოფლიოს უძლიერესი მოჭიდავე, გერმანელი ფრიდა დამბერგი. პროფესიონალთა გამოსვლებმა განაპირობა ჭიდაობის ახალი სახეობით ქართველი ახალგაზრდების დაინტერესება. 1912 წელს თბილისში ჩამოყალიბდა ძალოსნური სექცია, რომელშიც, გარდა ძალოსნებისა და მოკრივეებისა, გაერთიანდნენ ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის მოყვარულები. ამ საქმეს უძღვებოდა სპორტის ენთუზიასტი პეტრე მარღანიძე. მისი თაოსნობით 1914 წელს გაიმართა პირველი შჯიბრება ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში. მოგვიანებით (1923) პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მუშათა ფაკულტეტთან შეიკრიბა კლასიკური ჭიდაობის მოყვარულთა კიდევ ერთი ჯგუფი, რომელსაც გიორგი ჩიკვაიძე ხელმძღვანელობდა. 1925 წელს ასეთივე ჯგუფები ჩამოყალიბდა ბათუმსა და ქუთაისში. ცნობილმა ფალავანმა ვანო აბულაშვილმა თბილისში დააარსა ათლეტიკის სკოლა, სადაც ფრანგულ ჭიდაობასაც ასწავლიდნენ. 1926 წელს გაიმართა თბილისისა და ამიერკავკასიის პირველი ჩემპიონატები. იმ პერიოდის მოჭიდავეებმა, შემდგომში მწვრთნელებმა, ჩამოაყალიბეს ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ქართული სკოლა, რომელმაც მალე მოიპოვა აღიარება. ამაში განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვით ვახტანგ კუხიანიძეს, პეტრე იორდანიშვილს, ლევ კაპიტონოვს, გიორგი ვარძელაშვილსა და ნერსეს აკოფოვს.
1928 წელს გამართული საქართველოს I სპარტაკიადის პროგრამაში კლასიკური ჭიდაობაც შეიტანეს, ერთი წლის შემდეგ კი თბილისში მოეწყო საქართველოს პირველი ოფიციალური ჩემპიონატი, რომელშიც მონაწილეობდა თბილისის, ქუთაისის, ბათუმის, სოხუმისა ოზურგეთ 34 მოჭიდავე. საქართველოდან სსრ კავშირის პირველი ჩემპიონი იყო ლეონიდ ძეკონსკი. მან ეს ტიტული 1935 წელს მოიპოვა, ერთი წლის შემდეგ კი შალვა ჩიხლაძესთან ერთად კვლავ ჩემპიონი გახდა. ამ დროიდან მოყოლებული, საქართველოს მოჭიდავეები ხშირად იმარჯვებდნენ საკავშირო შეჯიბრებებში და, როცა საერთაშორისო სარბიელისკენ გზა გაეხსნათ, იქაც ტოლს არავის უდებდნენ. სსრ კავშირიდან ევროპის პირველი ჩემპიონი იყო კონსტანტინე კობერიძე (1947), მსოფლიოს პირველი ჩემპიონი – გივი კარტოზია (1953). ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში პირველი ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონიც კარტოზია იყო (1956). მისი სპორტული მიღწევები სამაგალითო გამოდგა მომდევნო თაობის მოჭიდავეებისთვის. ოლიმპიური და მსოფლიოს ჩემპიონები გახდნენ ავთანდილ ქორიძე, რომან რურუა, ვახტანგ ბლაგიძე; მსოფლიოს ჩემპიონები – როსტომ აბაშიძე, მიხეილ სალაძე, თეიმურაზ აფხაზავა, თემო ყაზარაშვილი, გურამ გედეხაური, მუხრან ვახტანგაძე, მანუჩარ კვირკველია. ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის განვითარებაში, გარდა ზემოთ დასახელებული მწვრთნელებისა, მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ილია ჩხარტიშვილმა, ვლადიმერ მაისურაძემ, ილია ბობოხიძემ, დამერლანდ დავითაიამ, ჯემალ კოსტავამ, ჯონი რეხვიაშვილმა, ოთარ ოთარ ტატიშვილმა, ბეგი დარჩიამ და სხვებმა. ბეგი დარჩიას ხელმძღვანელობით საქართველოს ნაკრებმა 2004 წელს მსოფლიოს თასი მოიპოვა.
ქართულ ჭიდაობაზე, სპორტული ორთაბრძოლის უძველეს ეროვნულ სახეობაზე, არაერთი ცნობა მოიპოვება ქართლის ცხოვრების ქრონიკებში, საინტერესო საფალავნო ამბებზე მოგვითხრობენ მოსე ხონელის „ ამირანდარეჯანიანი “ და იოანე შავთელის „აბდულმესიანი“ (XII ს.). XIII საუკუნის დასაწყისში ისტორიულმა წყაროებმა შემოგვინახა მეფე ლაშა-გიორგის დროინდელი მოჭიდავეების - ქართული ხიზამბარელისა და კახელი ბებურიშვილის შერკინების ამბავი, ხოლო XV საუკუნის მემატიანეებმა - ცნობა ათაბაგ მზეჭაბუკის შეხვედრაზე თათართა ფალავან ძალანთან.
ალავერდის ტაძრის შესასვლელთან შემონახულია ბარელიეფი (XV ს), რომელზეც ქართული ჭიდაობის მომენტია აღბეჭდილი. გვიანდელ ცნობებში, განსაკუთრებით XVII- XIX საუკუნეების წყაროებში, აღწერილია ქართული ჭიდაობის წესები, ცალკეულ ასპარეზობათა ფრაგმენტები, საქართველოს სხვადასხვა კუთხესი გავრცელებულ ჭიდაობათა ნაირსახეობა — რაჭული „ღოჯური,“ მეგრული „მოგორდია,“ იმერული „საბეჭურით ჭიდაობა,“ სვანური „ლიბრგიელ,“ მთიულური „იღლიღორა,“ ხევსურული „მოშ და მოშ,“ და სხვ.