cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სპეციალური უმაღლესი სკოლა
სპეციალური უმაღლესი სკოლა (Fachhochschule) იშვიათად აგრეთვე ფახჰოხშულე — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულების ერთ-ერთი ფორმა გერმანიაში. „ფახჰოხშულე“ ქართულად შეიძლება ითარგმნოს როგორც სპეციალური უმაღლესი სასწავლებელი. სპეციალურ უმაღლეს სასწავლებლებში დიდი ყურადღება ეთმობა გამოყენებით საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა შესწავლას. ამ ტიპის სასწავლებლებში სწავლების ძირითადი აქცენტი გადატანილია მეცნიერებათა გამოყენებითობაზე, ანუ სტუდენტებისათვის მომავალ პროფესიულ საქმიანობისათვის საჭირო პრაქტიკული ცოდნისა და უნარ-ჩვევების გამომუშავებაზე. სწორედ ამით განსხვავდება გერმანიაში „ფახჰოხშულედ“ წოდებული სპეციალური უმაღლესი სკოლა უნივერსიტეტისაგან, რომელშიც გადამწყვეტი მნიშვნელობა თეორიული, სამეცნიერო მუშაობის შესწავლას უთმობენ.
დღესდღეობით გერმანიაში, ამ სპეციალიზებული ტიპის უმაღლესი სასწავლებლები სწავლის მსურველთ სთავაზობს არა მხოლოდ საბუნებისმეტყველო, სოციალურ და ტექნიკურ, არამედ სახელოვნებო დარგების დაუფლებასაც.
მეტანია
მეტანია ( – „სინანული“) — თაყვანისცემა ან სინანულით შევრდომა. ორგვარი წესი საეკლესიო ტიბიკონში: მცირე – პირჯვრის გამოსახვა; დიდი – მუხლის მოყრა, მკერდით (შუბლით) მიწის შეხება. მეტანია მოვიყარე – სინანულის ნიშნად მუხლი მოვიყარე.
სპეციალური უმაღლესი სკოლა
ბოლონიის პროცესის კვალდაკვალ უმაღლეს სკოლებს უფლება აქვთ მომავალ სტუდენტებს აკრედიტებული დარგების ფარგლებში შესთავაზონ ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხის მოპოვება.
მეტანია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქრისტიანობა
სპეციალური უმაღლესი სკოლა
სპეციალურ უმაღლეს სკოლაში სტუდენტები შეისწავლიან როგორც მინიმუმ ერთ სპეციალობას — ტექნიკას, მეურნეობას, აგრიკულტურას, ადმინისტრირებას.
შაიბანიდები
ლიტერატურა
კატეგორია:დინასტიები კატეგორია:უზბეკეთის ისტორია
სპეციალური უმაღლესი სკოლა
სწავლებაზე დასტურის მისაღებად საჭიროა 12-წლიანი სასკოლო განათლების სიმწიფის ატესტატი. სწავლის ხანგრძლივობა 6 სემესტრიანია და ნაწილობრივ განივრცობა 2 საპრაქტიკო სემესტრით. უნივერსიტეტში სასწავლებლად გადასვლის მსურველებს შეიძლება გარკვეული სემეტრების რაოდენობა ჩაეთვალოთ.
სპეციალურ უმაღლეს სკოლებს რანგით საქართველოში უთანაბრდება სასწავლო უნივერსიტეტად წოდებული დაწესებულებები, რომელთაც არ გააჩნიათ სადისერტაციო უფლება.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უმაღლესი სასწავლებლები კატეგორია:გერმანიის უმაღლესი სასწავლებლები
პალინდრომი
ლიტერატურა
კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები კატეგორია:სიტყვის თამაშები
Camponotus socorroensis
Camponotus socorroensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
მეტემფსიქოზი
მეტემფსიქოზი (ბერძნ. „სულთა გადასახლება“) — რელიგიურ–მისტიური შეხედულება სულის გადასახლებაზე მიცვალებულის სხეულიდან ახლადშობილის ან მეორე არსების სხეულში, სულის რეინკარნაცია.
რწმენა უძვ. დროისაა, გავრცელება ჰპოვა აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკის ინდიელთა შორის და სხვა, მაგრამ მთელი სისრულით დამუშავდა ინდოეთში. წინაპრის სული მეტემფსიქოზის კანონის ძალით შესახლდება მემკვიდრეში, თანაც ეს წინაპარი ხშირად ტოტემური, ცხოველისეულია. ადამიანი მოვალეა იყოს მართლმორწმუნე, ესწრაფოს სრულყოფას, რის შედეგადაც მისი სული შესახლდება უფრო მაღალ, სრულყოფილ სხეულში, ან თუ მიაღწია კარმას, მოქმედების სრულყოფას, თავისი "მომავლისათვის ზრუნვას", მაშინ შეიძლება სულაც შეწყდეს სანსარა – გარდაქმნა და სულის გადასახლება, შეწყდება ნირვანა და ადამიანი ქრება, როგორც ჭრაქი, რომელშიაც ზეთი ილევა. ის თავისუფლდება ყოველგვარი გარდაქმნისა და მიწიერი ვნებისაგან. ბუდისტები სულის უკვდავებას და გადასახლებას უარყოფენ, მაგრამ ადამიანის სულიერი, ფსიქიკური და ფიზიკური ძალების კომპლექსი გარდაცვალების შემდეგ კვლავ შეიყრებიან და ახალი პიროვნება წარმოიქმნება. თუ ადამიანი ცოდვილია და უღირსი, ინდუიზმის მიხედვით მისი სული გადასახლდება უფრო დაბალ არსებაში, ან ცხოველში და მწერში, ასპიტშიც კი. ამისი შიში მრავალ მორწმუნეს აიძულებს, თავის ნირვანას შეეწიროს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რეინკარნაცია
Reincarnazione
შარახ ფაჩალია
შარახ ფაჩალია (დ. 20 მაისი, 1914, სოფელი ააცი, გუდაუთის რაიონი — გ. ნოემბერი, 2000, სოხუმი) — აფხაზი მსახიობი, თეატრის რეჟისორი და დრამატურგი. აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო არტისტი (1940), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1955), სსრკ სახალხო არტისტი (1982).
ბიოგრაფია
1933 წელს დაამთავრა სოხუმის ვ. დომოგაროვის დრამატული სტუდია, 1939 წელს კი — თბილისის შ. რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებული აფხაზური სტუდია.
1931 წლიდან სოხუმის თეატრის აფხაზური დასის მსახიობი და რეჟისორი იყო. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: იაგო (შექსპირის „ოტელო“), დანაყაი, ძუკუ (მ. ლაკერბაის „დანაყაი“, „საბიდას ხევში“), ბატალი (ჭანბას „მაჰაჯირი“), შუშანი (გ. გულიას „გმირთა კლდე“), ვლადიმერ ხარაზია (შ. ფაჩალიას „უკვდავება“), ოსიპი (გოგოლის „რევიზორი“), ოთარბეგი (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), აგაბო ბოგვერაძე (ო. იოსელიანის „სანამ ურემი გადაბრუნდება“), ხაჯარათი (ბ. შინკუბას „სიმღერა კლდეზე“) და სხვა. დადგმებიდან აღსანიშნავია: დ. დავურინის „ვოლკოვების ოჯახი“, ა. ოსტროევსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“, დ. გულიას „მოჩვენებანი“, ა. ცაგარელის „ხანუმა“ და სხვა. ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. აფხაზეთის თეატრისა და დრამატურგიის განვითარებას ხელი შეუწყო მისმა პიესებმა: „გუნდა“, „დიდი ქორწილი“, „უკვდავება“, „მაზლოუ“, „დაღუპული სიცოცხლე“ და სხვა.
2005 წლიდან ტყვარჩელის კომედიის თეატრი, რომლის დამაარსებელი და სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო შარახ ფაჩალია, ატარებს მის სახელს. მინი|მარჯვნივ| აფხაზეთში გამოცემული საფოსტო მარკა შარახ ფაჩალიას გამოსახულებით
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1914 კატეგორია:გარდაცვლილი 2000 კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
Technomyrmex atrichosus
Technomyrmex atrichosus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Technomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
NGC 7286
NGC 7286 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1828 წლის 15 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
აუქციონი
ლიტერატურა
კატეგორია:ვაჭრობა კატეგორია:აუქციონები
ბენი ბენსონი
მინი|250პქ|მარჯვნივ|ალასკის დროშა
ჯონ ბენ (ბენი) ბენსონ, უმცროსი (მოკლედ ბენი ბენსონი) (Benny Benson; დ. 12 ოქტომბერი, 1913 — გ. 2 ივლისი, 1972) — ალეუტელი, რომელმაც 1927 წელს, 13 წლის ასაკში, გაიმარჯვა ალასკის ტერიტორიისთვის (1959 წლიდან შტატი) დროშის შესარჩევ კონკურსში. დაიბადა ალასკის ქალაქ ჩიგნიკში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალასკის ისტორია კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1913 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
პოინტე-ალობროჯა
პოინტე-ალობროჯა (Pointe Allobrogia) — მთა მონბლანის მასივში, კოლ-ფერეს უღელტეხილის თავზე, შვეიცარია-იტალიის საზღვარზე. მდებარეობს მონ-დოლანის ქედის სამხრეთ კიდეზე. სიმაღლე 3172 მ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები კატეგორია:იტალიის მთები
რეჰანი
რეჰანი (Ocimum) — ბუჩქბალახოვანი ან ბუჩქოვან მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. ველურად იზრდება სუბტროპიკულ და ტროპიკულ ქვეყნებში. ზომიერი ჰავის პირობებში ზოგი სახეობა ერთწლოვანია. ცნობილია 160-ზე მეტი სახეობა, რითაც ქმნის ტუჩოსანთა უდიდეს ოჯახს, საიდანაც რეჰანის მკვიდრი სახეობაა დაახლოებით 65, ხოლო დანარჩენები განიხილება როგორც სინონიმები. რეჰანის დარგვის საუკეთესო ვადაა აპრილის ბოლოდან მაისის ბოლომდე.
საქართველოში ძირითადად მოჰყავთ სამი სახეობა: ბოსტნის რეჰანი (Ocimum basilicum), ევგენოლის რეჰანი (Ocimum gratissimum) და ქაფურის რეჰანი (Ocimum canum). საქართველოში რეჰანი ერთწლოვანი კულტურაა.
მრავლდება თესლით. იყენებენ პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში, მედიცინაში — სამკურნალო საშუალებად. მისგან იღებენ ვანილს. მორფოლოგიური ნიშნებით, ფოთლებისა და ღეროების ფერით, არომატითა და გემური თვისებებით რეჰანის სახეობები მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისგან. მცენარის მიწისზედა ნაწილები დიდი ოდენობით შეიცავს ეთერზეთებს, ვიტამინებს: А, С, В2, РР, შაქარს, კაროტინს, რუტინს, ფიტონციდებს და მთრიმლავ ნივთიერებებს. რეჰანის არაერთი სახეობა, მისი თვისებების გამო, კულტივირებულია როგორც სანელებელი, სამკურნალო და დეკორატიული მცენარე. ასევე იყენებენ როგორც ბურნუთს. სანელებლად ყველაზე ფართოდ გამოიყენება ბოსტნის რეჰანი.
სქოლიო
კატეგორია:ტუჩოსანნი კატეგორია:სანელებლები
Camponotus socius
Camponotus socius — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ჩირიპა
ჩირიპა – არქეოლოგიური ძეგლი ბოლივიაში, ტიტიკაკას ტბის სიახლოვეს, ქალაქ ჩირიპადან 15 კმ-ით აღმოსავლეთით.
ძეგლი ტიუანაკომდელ პერიოდს განეკუთვნება და დასახლებული იყო ძვ. წ. 1000 - ჩვ. წ. 1100 წლებში. მთავარ შენობას წარმოადგენს უზარმაზარი ტაძარი, რომელიც სამი შენობისაგან შედგება. შიგნით ბევრია სამარხები.
ტერიტორია პირველად XX საუკუნეში აღწერა პადრე პედრო მარაბინიმ. 1990 წლიდან, კომპლექსს იკლევენ კალიფორნიის ბერკელეის უნივერსიტეტის მეცნიერები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგიური ძეგლები
მარანის კოშკები
მარანის კოშკები — კოშკები გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარანის მახლობლად.
პირველი კოშკი დგას სოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით, თარიღდება XVII საუკუნით. ნაგებია რიყის ქვით (8,2 X 7,8 მ). შემორჩენილია ნაგებობის სარდაფი (ამოვსებულია ნანგრევებით) და სამი სართული. შესასვლელი სამხრეთით მეორე სართულზეა. პირველი სართულის აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედელში თითო სარკმელია. აღმოსავლეთ კედელში სამი სათოფურია, მოპირდაპირე კედელში - ერთი. ჩრდილოეთ კედელი ყრუა. პირველი სართული მეორეს უკავშირდება ქვის კიბით, რომელიც აღმოსავლეთ კედელს მიჰყვება. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელი ყრუა. დანარჩენებში გაჭრილია რამდენიმე ცალმაგი და ორმაგი სათოფური. კოშკში, იქ, სადაც კედელი სქელია სათოფური არ არის, ზოგან კი სათოფურების მოსაწყობად კედელში საგანგებო ნიშებია ჩაშენებული. კედლებს სამი მხრიდან მიშენებული აქვს კონტრფორსები. მესამე სართულის კედლები თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ დაკიდულ აივანზე გასასვლელი კარი. სართულებსშუა გადახურვა ხის იყო, კოჭოვანი.
მეორე კოშკი დგას სოფლის სამხრეთ ნაწილში, თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნით. ნაგებობა გეგმით კვადრატულია (9,6 X 9,6 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კედლების შიდა პირზე და კამარაზე გამოყენებულია აგური. კოშკი საცხოვრებელ-საბრძოლოა. ძლიერ დაზიანებულია, შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართულის კედლების ფრაგმენტები. შესასვლელი აღმოსავლეთითაა, პირველ სართულზე. ამ სართულის ცენტრში ერთი დახურული კვადრატული სათავსია. კარის პირდაპირ მოზრდილი ბუხარია, გვერდებზე - ღრმა და მაღალი ნიშები. მომცრო ნიშები დანარჩენ სამ კედელშიცაა. სათავსი ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში გაჭრილი კარით გადის ტალანებში, რომლებიც ერთმანეთთან არ არიან დაკავშირებული. ტალანების კედლებში ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებია. სათავსი გადახურულია ჯვაროვანი გუმბათით. შესასვლელის მარცხნივ მდებარე კიბით პირველი სართული უკავშირდება მეორეს. მეორე სართულიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედლის მცირე ნაწილი, რამდენიმე სათოფურით.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მანუელ იგნასიო დე ვივანკო
thumb|right|170px|მანუელ იგნასიო დე ვივანკო მანუელ იგნასიო დე ვივანკო (Manuel Ignacio de Vivanco Iturralde) — (დ. 15 ივნისი, 1806, ვალპარაისო, ჩილე — გ. 16 სექტემბერი, 1873, ლიმა, პერუ) — პერუელი  პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. 1843–1844 წწ. ეკავა პერუს პრეზიდენტის თანამდებობა.
ბიოგრაფია
დაიბადა ჩილეს ქალაქ ვალპარაისოში პერუელთა ოჯახში. პრეზიდენტ აგუსტინ გამარას მეორე მმართველობის დროს ეკავა არეკიპას პრეფექტის თანამდებობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:პერუს პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 15 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1806 კატეგორია:გარდაცვლილი 16 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1873
ქამილ შამუნი
მინიატიურა ქამილ შამუნი (كميل نمر شمعون, Camille Nimr Chamoun; 3 აპრილი, 1900 — 7 აგვისტო, 1987) — ლიბანის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. განათლებით ადვოკატი. ლიბანის პრეზიდენტი 1952-1958 წლებში. ერთ-ერთი უმთავრესი ქრისტიანი ლიდერი ლიბანის სამოქალაქო ომის დროს. ეროვნულ-ლიბერალური პარტიის დამაარსებელი და თავმჯდომარე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლიბანის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1900 კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
აბაახუდა
აბაახუდა (Абаахәда) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (ანუხვის თემი). ზღვის დონიდან 150 მ, შავი ზღვიდან 4 კმ, გუდაუთიდან 24 კმ., ანუხვიდან 4 კმ.
ისტორია
1949 წლიდან მოექცა ზემო ანუხვის სასოფლო საბჭოში, მანამდე არ იხსენიება. მისი ამჟამინდელი სახელია აბაახუდა (Абаахəда//Қəчуқə Стампул). მას ასევე ქუჩუკ სტამპულსაც (თურქ. „პატარა სტამბული“) ეძახიან. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეთამბაქოეობის მეურნეობა. ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ანუხვის თემის სოფლები
ჭერათხევი
ჭერათხევი — მდინარე ხაშურის მუნიციპალიტეტში. მდინარე სურამულას მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე ზღვის დონიდან 1078 მეტრზე. სიგრძე 27 კმ. აუზის ფართობი 128 კმ². წყალდიდობა გაზაფხულზეა. წყალმცირობა წლის დანარჩენ პერიოდში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,23 მ³/წმ. ზოგიერთი ავტორს (ჯ. გვასალია, ს. მაკალათია) და ისტორიულ წყაროს (ვახუშტი) ჭერათხევი მოხსენიებული აქვს, როგორც ალის ფრონე ან ალის წყალი.
სქოლიო
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
კოშკების ღვთისმშობლის ეკლესია
კოშკების ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოშკების ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე სკრის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება X საუკუნის მეორე ნახევრით. .           ეკლესია დარბაზულია. მოცულობით საშუალო ზომისაა. შიდა კედლები ნაგებია მცირედ დამუშავებული ქვით, კონსტრუქციის ნაწილები და ფასადები — კარგად გათლილი კვადრებით. ეკლესიას გალავნის არსებობის კვალი დასავლეთით ატყვია. სამხრეთითა და დასავლეთით ჰქონია მინაშენები მათი ფრაგმენტები მიწის ფენითაა დაფარული. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს — დასავლეთით (ამოქოლილია) და სამხრეთით. ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია, მის ქვეშ სატრაპეზო ქვა დგას. ქვის ორივე მხარეს თითო ნიშია. სამხრეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია. შიგნით დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომელიც ეყრდნობა საბჯენ თაღსა და აფსიდის კონქისა და დასავლეთის კედლის მიმყოლ თაღებს. კედლები შიგნიდან შემოსილია მცირედ დამუშავებული ქვებით, ხოლო კონსტრუქციული დეტალები როგორიცაა: კამარა, კონქი, პილასტრები, თაღები და კარ-სარკმლების წირთხლები — კარგად თლილი კვადრებით. საკურთხევლის იატაკი ერთი საფეხურითაა აწეული. ეკლესიის კედლები მოხატული ყოფილა. შემორჩენილია მცირე ფრაგმენტები, რომლებიც შიგნით ნანთები ცეცხლის ბოლს გაუშავებია. მაინც ირჩევა ჯერ კიდევ შარავანდებიანი ფიგურები. ეკლესიის მხატვრობა შენობის თანამედროვე არ უნდა იყოს. ის სავარაუდოდ უფრო გვიანდელი პერიოდისაა. ეკლესიის კედლის თაღები ზოგი მაღალია, ზოგი-დაბალი, ნახევარწრიულიცაა და ოვალურიც. ყველა პილასტრი და აფსიდის კუთხეებიც მთავრედება კაპიტელებით, რომელთა უმრავლესობაც ორნამენტირებულია.
ყველაზე მეტი ყურადღება აღმოსავლეთის ფასადს ეთმობა. სარკმელს ზემოთ აქ მოთავსებულია ორი დიდი ქვა. უშუალოდ სარკმელზე მოთავსებულია ქვა თითქმის კვადრატული ფორმისაა. მასზე გამოსახულია ტოლმკლავა „აყვავებული“ ჯვარი. ქვა მორთულია წვრილი ლილვითა და ორნამენტოვანი არშიით. გამოყენებულია წნულიც. ზედა ფილა მოგრძო სწორკუთხედია. ფილა ძირითადად ორადაა გაყოფილი. მთავარს წარმოადგენს წესიერ ნახევარწრეში მოთავსებული ექვსქიმიანი ვარსკვლავი, წრის გვერდით ნაწილები ორნამენტებითაა შემკული, ზედა ნაწილი კი ასომთავრულ ქარაგმულ წარწერას უჭირავს. ფილის ზედა ნაწილის ცენტრში მცირე ზომის ჯვარია ორ ოვალში ჩამჯდარი. ამ ფილაზე მოთავსებულია ეპიგრაფიკა ისეა განლაგებული, რომ მორთულობის როლსაც ასრულებს. წარწერა ოთხი სტრიქონისაგან შედგება. პირველი ორი სტრიქონს ქვის მთელი სიგრძე უჭირავს, ხოლო ორი დანარჩენი მოთავსებულია ქვემოთ, წრეში, ექვსქიმიანი ვარსკვლავის გვერდებზე. წარწერის შინაარსი დაახლოებით ასეთია: ამ ქვის დამდები არის ლომი, რომელიც იტყობინება: „ესე ქვაი მე ლომან დავსუი ჩემითა ფასითო“. ლომი შესაძლოა იყოს ქტიტორი, მაღალი წოდების წარმომადგენელი, სავარაუდოა ამ კუთხის მფლობელიც.
ამავე, აღმოსავლეთის ფასადის მარცხენა კუთხეში მოცემულია მამაკაცის წელსზედა გამოსახულება ვედრების პოზით. შესაძლოა ეს ქტიტორია. აქვეა ქვა თაღის გამოსახულებით. დასავლეთის ფასადზეც მოჩუქურთმებულია ზედა და ქვედა ნაწილი. აქვეა ლენტოვანი წნული, მარტივი ჯვრები, ცხენის გამოსახულება, ხელის მტევანი მკლავის ნაწილით.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
Technomyrmex bicolor
Technomyrmex bicolor — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Technomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ხმელევის კლდე
ხმელევის კლდე (Хмелевая скала) ან ზაიცევის კლდე (Зайцевская скала) — ბუნებრივი კლდების ფორმირება, რომელიც მდებარეობს კრასნოსულინის რაიონში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია, ქალაქ შახტიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ხუტორ სადკის ჩრდილოეთით. წარმოადგენს ბუნებრივი კლდეების ერთობლიობას. კლდის სიმაღლეა 30 მეტრი, საერთო სიგრძე დაახლოებით ერთი კილომეტრი. ხმელევის იგივე ზაიცევის კლდეები ყველაზე მაღალია როსტოვის ოლქში.
ტურიზმი
ხმელევის კლდეები - ეს არის ადგილი სადაც იმართება საფრონოვის შეჯიბრება ალპინიზმში, რომელიც საერთო რუსულ ხასიათს ატარებს და მთელი ქვეყნის ალპინისტები იყრიან თავს. აქვე სხვა სპორტული ღონისძიებებიც იმართება. მთაზე ასვლის სხვადასხვა სირთულის მარშრუტებია მონიშნული. ეს მარშრუტებია: „სპარტაკი“, „ტაგანროგი“, „გემის კიჩო“, „გული“ და „ვორონეჟი“.
კლდეების თავზე მდებარეობს დიდი ვაკე, რომელსაც იყენებენ კემპინგისათვის. კლდეებთან ახლოს მიედინება პატარა მდინარე კუნდრიუჩია. მდინარესა და კლდეებს შორის დაბლობი გადადის სქელ კორომში, რომელიც ოაზისს წარმოადგენს. აქედან გამომდინარე ამ ადგილებში მუდმივად სიგრილეა, ზაფხულის ცხელ დღეებშიც კი. კორომებთან ახლოს მდებარეობს დიდი მოედანი, სადაც კარგი ადგილია კარვების გასაშლელად. მთელი კორომის გაყოლებაზე ქვემოთ მიემართება ბილიკები სადაც უხვადაა სასმელი წყლები.
სატრანსპორტო საშუალებები
კლდეებამდე მისვლა შესაძლებელია მანქანით, დონის როსტოვიდან М-4 გზატკეცილით, მოსკოვის მიმართულებით. მგზავრმა უნდა იაროს 100 კმ. სანამ არ შეხვდება გზის მაჩვენებელი „Владимировка“. მასთან მოუხვევს მარჯვნივ და ივლის ცენტრალური გზით. 4,5 კმ-ის შემდეგ გაუხვევს მარცხნივ ხუტორ „სადკის“ მხარეს. ხუტორის გავლის შემდეგ იწყება გლუვი გრუნტიანი გზა. კლდეებამდე ბევრი ბილიკი მიდის შესაძლებელია ნებისმიერს გაყვეს. ხმელევის კლდეებამდე მისვლა კარგია მზიიანი ამინდის შემთხვევაში, არ შეიძლება წასვლა გადაუღებელი წვიმების შემდეგ.
ჰიონოსფერო
მინი|ტროპოსფერო, რომლის ქვედა ფენა ჰიონოსფეროა მინი|დედამიწა ჰიონოსფერო (ბერძნ. chion — თოვლი და sphaira — სფერო) — ტროპოსფეროს ნაწილი, რომლის ფარგლებში რელიეფის ხელსაყრელი პირობების შემთხვევაში შესაძლებელია წარმოიქმნას და იარსებოს მრავალწლოვანმა თოვლნარებმა და მყინვარებმა.
ჰიონოსფერო სითბოსა და სინოტივის ისეთი შეთანაწყობა არის, რომლის დროსაც ჰორიზონტალურად და უფრო ზედაპირზე მთელი წლის განმავლობაში მოსული მყარი ატმოსფერული ნალექები ჭარბობს მის გასავალს. ჰიონოსფეროს ზედა საზღვარი ჩვეულებრივ, ყველაზე მაღალი მწვერვალების ზემოთ მდებარეობს და შეესაბამება მყარი ატმოსფერული ნალექების ნულოვან ბალანსს (რომელთა წლიური ჯამი ჩვეულებრივ, მთებში მატულობს გარკვეულ სიმაღლემდე, ხოლო შემდეგ კვლავ იკლებს).
ჰიონოსფეროს ქვედა საზღვარი ხმელეთთან შეხებისას წარმოქმნის თოვლის ხაზს. სინოტივის წყაროდან იგი მატულობს დაცილების შესაბამისად, ხოლო ზეგნების შიდა ნაწილებთან შედარებით უფრო მაღლა მდებარეობს, ვიდრე მთების ქარპირა კალთებზე. ჰიონოსფერო დედამიწის გარსს აკრავს 10 კმ სიმაღლის გარსით, სამხრეთი ნახევარსფეროს მაღალ განედებში თოვლის ხაზი ჩამოდის ზღვის დონემდე, ხოლო ეკვატორულ სარტყელში იწევა 4–5 კმ-ით.
მთებში დიდი მყინვარული ენები ჰიონოსფეროს ქვემოთ ჩამოდიან, ხოლო ცალკეული პატარა მყინვარები თოვლის მაღალი კონცენტრაციის პირობებში ზოგჯერ მთლიანად ჰიონოსფეროს ქვემოთ ვრცელდებიან.
ცნება ჰიონოსფერო მეცნიერებაში პირველად შემოიტანა და ჩამოაყალიბა რუსმა გეოგრაფმა სტანისლავ კალესნიკმა. ჰიონოსფეროს შესწავლის საქმეში დიდი წვლილი შეიტანა რუსმა გეოგრაფმა მიხეილ ტრონოვმა.
სქოლიო
კატეგორია:ატმოსფერო კატეგორია:გლაციოლოგია კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
NGC 7290
NGC 7290 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1864 წლის 7 აგვისტო. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
თურქაშენის ეკლესია
თურქაშენის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, საქართველოს ისტორიულ მხარე კოლაში, თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე, სოფელ თურქაშენთან (დღევანდელი იიღითქონაღი). ნაწილობრივ დანგრეულია. შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით X საუკუნით ათარიღებენ.
ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია კარგად თლილი, ფერადი ქვებით. ჰორიზონტალები დაცულია. შენობის გადახურვა ჩამოქცეულია. აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედლების შუა ნაწილები გამონგრეულია. აფსიდში სარკმლის აქეთ-იქით მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშებია. დარბაზს სამხრეთით ჰქონდა კარი, დასავლეთით – სარკმელი. დარბაზი წყვილი პილასტრით ორად იყოფა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები კოლა-არტაანში კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
შაიბანიდების სახელმწიფო
ლიტერატურა
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:უზბეკეთის ისტორია
ვასილ კაციტაძე
ვასილ თადეოზის ძე კაციტაძე (დ. 13 იანვარი, 1905, მუხლი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 19 მაისი, 1989) — ქართველი ჰიგიენისტი.
ბიოგრაფია
ვასილ კაციტაძე ავტორია ქართულ ენაზე გამოცემული ჰიგიენის პირველი სახელმძღვანელოებისა; „ზოგადი ჰიგიენა“ (1942 წ.), „სამხედრო ჰიგიენა“ (1950 წ.), „კვების ჰიგიენა“ (1957 წ.), „რადიაციული ჰიგიენა“ (1968 წ.). შემდგომ წლებში ეს სახელმძღვანელოები არაერთხელ გამოიცა. დაჯილდოებული იყო ლენინის ორდენით. ვასილ კაციტაძე გარდაიცვალა 1989 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ჰიგიენისტები კატეგორია:დაბადებული 1905 კატეგორია:გარდაცვლილი 1989 კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები ვასილ
პალმები
პალმები (Arecaceae ანუ Palmae) — ერთლებნიანი ხისებრი მარადმწვანე მცენარეების ოჯახი. ჩვეულებრივ დაუტოტავი, სვეტისებური ღერო აქვთ, რომლის სიმაღლე 60 მ, დიამეტრი 1 მ აღწევს. იშვიათად გვხვდება დატოტვილი (დუმ-პალმა) და კასრისებრ გამსხვილებულღეროვანიანი სახეობები.
პალმების ღერო უმთავრესად გლუვია ან დაფარულია ფოთლების ყუნწების ნარჩენებით, რომელზეც ზოგჯერ ეკლებიცაა განვითარებული. ზოგიერთი პალმები წვრილი, ძალზე გრძელღეროიანი (300 მ-მდე) ლიანებია. პალმების ფრთისებრი ფოთლების სიგრძე შეიძლება აღემატებოდეს 15 მ-ს, ხოლო ყველაზე დიდი მარაოსებრი ფოთლების დიამეტრი — 5 მ-ს; ფოთლები ღეროს კენწეროში მორიგეობითაა განლაგებული. ყვავილობენ 5-12, ზოგჯერ 30-35 წლის ასაკში.
ყვავილედი ტაროსებრი ან თავთავისებრი, ზოგჯერ მტევნისებრი ან საგველასებრია. ვითარდება ფოთლის იღლიებში, ზოგჯერ კენწეროზე. უკანასკნელ შემთხვევაში მცენარე მონოკარპულია და ყვევილობის შემდეგ მთლიანად იღუპება ან ზოგჯერ ღეროს ძირთან ივითარებს მრავალრიცხოვან ამონაყარს. ნაყოფი უხსნელია, წვნიანი ან მშრალი, მეტწილად კურკიანა ან კენკრა.
ოჯახში 240-მდე გვარი და 3400-მდე სახეობაა, რომლებიც ძირითადად გავრცელებულია ტროპიკებში, ნაწილობრივ სუბტროპიკებშიც. სამხრეთ ევროპაში ველურად იზრდება მხოლოდ 1 სახეობა — ქონდარა პალმა (Chamaerops humilis). პალმების ბუნებრივი არეალის ჩრდილოეთი საზღვარი ჩრდილოეთ განედის 38°, სამხრეთის — სამხრეთ განედის 42° აღწევს. გვხვდება სხვადასხვა ეკოლოგიურ პირობებში: ტენიან ტროპიკებსა და სუბტროპიკულ ტყეებში. სავანებში, უდაბნოს ოაზისებში და სხვაგა. პალმები კულტივირებულია დეკორატიულ მცენარედ ღია გრუნტში, ორანჟერეებსა და ოთახებში.
ყოფილ სსრკ-ში ამრავლებდნენ 20 სახეობაზე მეტს ყირიმის სამხრეთ სანაპიროსა და კავკასიაში შავი ზღვის სანაპიროზე, ძირითადად დასავლეთ საქართველოში; მცირედ — ზოგან აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაშიც. ჩვენს ბაღ-პარკებში ყველაზე ხშირია Butia capitata, Chamaerops humilis, Erythea armata, Phoenix canariensis, Phoenix dactylifera, Sabal palmetto, Trachycarpus fortunei. ამრავლებენ ძირითადად თესლით.
სამშობლოში პალმებს ძალზე დიდი გამოყენება აქვს. ზოგიერთ ტროპიკულ რაიონში მათგან ამზადებენ საკვებ პროდუქტებს. ზეთისა და ქოქოსის პალმისაგან იღებენ საკვებ და ტექნიკურ ზეთს, ბევრი პალმები შაქრის, ღვინის, სპირტის, მცენარეული ცვილის წყაროა. პალმების ღერო ძვირფასი სამშენებლო მასალაა, ფოთლებს იყენებენ ქაღალდის მისაღებად, შენობების გადასახურავად, კალათების დასაწნავად და სხვა.
ლიტერატურა
*
ხუზისტანის ოსტანი
ხუზისტანის ოსტანი — ირანის 31 ოსტანიდან ერთ-ერთი. ესაზღვრება ირანის 6 ოსტანი: ილამი, ლურისტანი, ისპაჰანი, ჩახარ-მახალი და ბახთიარია, ქოხგილუე და ბოიერაჰმედი. ოსტანის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი აჰვაზი. პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 4,274,979 ადამიანს.
ხუზისტანის ოსტანში საკმაოდ ბევრი ენაა გავრცელებული. მოსახლეობის უმრავლესობა საუბრობს: სპარსულ ენაზე და ლურიზე, მოსახლეობის ნაწილი საუბრობს ასევე ხუზესტანულ აბვარულზე.
ისტორია
ძვ. წ. III-II ათასწლეულებში ხუზისტანის ტერიტორიაზე არსებობდა ელამის სახელმწიფო. ხუზისტანი იყო აქემენიდებისა და სასანიანთა იმპერიების ძირითადი ოლქი. 640 წელს დაიპყრეს არაბებმა, შემდეგ შედიოდნენ ბუიდების (X-XI სს.), სელჩუკების (XI-XII სს.), ჰულაგუიანების (XIII-XIV სს.) სახელმწიფოთა შემადგენლობაში. XVI საუკუნის დასაწყისში სეფიანებმა დაიპყრეს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ხუზისტანის ოსტანი იყოფა 23 შაჰრესტნად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ირანის ოსტანები
People (Animal Collective-ის EP)
People — ჯგუფ Animal Collective-ის მეორე EP დისკი, გამოცემული 2006 წლის ოქტომბერში. პირველი სამი სიმღერა ჩაიწერა Feels -ის სესიების დროს, ხოლო People-ის საკონცერტო ვერსია ჩაწერეს ტურნეზე 2005 წლის მარტში, ცოტა ხნით ადრე სესიებამდე.
სქოლიო
კატეგორია:2006 წლის EP-ები კატეგორია:Animal Collective-ის EP-ები კატეგორია:FatCat Records-ის ალბომები
დავოსი
დავოსი (Davos; Tavate) — ქალაქი აღმოსავლეთ შვეიცარიაში, გრაუბიუნდენის კანტონის ტერიტორიაზე, ზღვის დონიდან 1560 მ სიმაღლეზე. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით დავოსში ცხოვრობდა 11,166 ათ. ადამიანი. მდებარეობს რეტის ალპებში, წიწვიანი ტყითა და ალპური მდელოებით შემოსილი მაღალი მთებით შემოსაზღვრულ განიერ ხეობაში. ცნობილი სამთო-სათხილამურო კურორტი. ევროპის ყველაზე მაღლა მდებარე ქალაქი. აქ ყოველწლიურად იმართება მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი, რომელსაც ხშირად დავოსის ფორუმს უწოდებენ. აერთიანებს 2 სოფელს: დავოს-პლაცს და დავოს-დორფს, რომლებიც დავოსის ხეობაში ვრცელდებიან, მდინარე ლანდვასერის ნაპირზე. ისტორიულ წყაროებში მოიხსენიება 1160 და 1213 წლებში. იმ დროს დავოსი რეტორომანულ ენაზე მოსაუბრე ხალხით დასახლდა, თუმცა მოგვიანებით, კერძოდ XIII საუკუნეში ამ ტერიტორიაზე გერმანულენოვანმა ხალხმა მოიკიდა ფეხი. 1860 წლიდან ხდება ფეშენებელური კურორტი, ხოლო XX საუკუნიდან მოყოლებული სპორტის ზამთრის სახეობებათა და სათხილამურო სპორტის საერთაშორისო ცენტრი.
1971 წელს დავოსში პირველად გაიმართა მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი, სადაც მიმდინარეობს მსოფლიო ეკონომიკური, პოლიტიკური და სოციალური პრობლემების განხილვა.
დავოსი მაღალმთიანი კლიმატური კურორტია. იცის უღრუბლო და უქარო ამინდი, დამახასიათებელია მზის ინტენსიური რადიაცია, ზომიერად რბილი ზამთარი და ზომიერად გრილი ზაფხული. ყველაზე ნოტიო თვეა აგვისტო. წყლის ყველაზე მშრალი თვეა აპრილი. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში დაახლოებით 1000 მმ-მდე.
სამკურნალო საშუალება: კლიმატოთერაპია, ჰიდრო- და ელექტროთერაპია და სხვა; სამედიცინო ჩვენება: ფილტვების ტუბერკულოზი, სასუნთქი გზების არატუბერკულოზური დაავადებანი (ბრონქიტი, პლევრიტი, ბრონქული ასთმა და სხვა). არის სანატორიუმები, სასტუმროები, თეატრები, საკონცერტო დარბაზები, სპორტული ნაგებობანი.
სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის ქალაქები კატეგორია:შვეიცარიის კურორტები
Camponotus snellingi
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ფაუ-2
thumb|right|200px|რაკეტა V-2 ასლი პენემიუნდეს მუზეუმში. ისევე როგორც ორიგინალში, რაკეტის საფუძველზე დატანილია ლოგოტიპი ფილმიდან „გოგონა მთვარეზე“ ([[1929).]] ფაუ-2 (ოფიციალური სახელი — აგრეგატი 4, სახელწოდება ფაუ-2 წარმოდგება გერმანული სიტყვიდან Vergeltungswaffe „შურისძიების იარაღი“) — პირველი რეალური საბრძოლო რაკეტა შექმნილი მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანიის არმიის მიერ. მთავარი კონსტრუქტორია ვერნერ ფონ ბრაუნი (Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun). ეს იყო ადამიანის მიერ შექმნილი პირველი საგანი, რომელმაც კოსმოსში შეაღწია (მისი ზოგიერთი ეგზემპლარი 189 კმ სიმაღლეზე ადიოდა). ძირითადში გამოიყენებოდა 1944—1945 წლებში. ამ პერიოდში ვერმახტმა გამოუშვა ასეთი 3,000-მდე რაკეტა და იყენებდა ბრიტანეთის და ბელგიის ქალაქების წინააღმდეგ, რასაც დაახ. 7,250 სამოქალაქო და სამხედრო პირის დაღუპვა მოჰყვა. რაკეტა მოგვიანებით იქცა აშშ და სსრკ რაკეტული იარაღის და კოსმოსის ათვისების საფუძვლად.
ისტორია
1927 წელს გერმანიაში არსებული საზოგადოების Verein für Raumschiffahrt („კოსმოსური ფრენის საზოგადოება“) წევრებმა დაიწყეს ექსპერიმენტები თხევადსაწვავიანი რაკეტების შესაქმნელად. მყარსაწვავიანი რაკეტები ორივე მებრძოლი მხარის მიერ გამოიყენებოდა პირველი მსოფლიო ომის დროს, მაგრამ ვერსალის ხელშეკრულებით გერმანიას აეკრძალა მათი შემდგომი გამოკვლევები. 1932 წელს რაიჰსვერის ხელმძღვანელობამ ყურადღება მიაქცია თხევადსაწვავიან რაკეტებს (მათ შესახებ ვერსალის ხელშეკრულებაში არაფერი იყო ნათქვამი), რომელთა გამოყენება შესაძლებელი იქნებოდა შორსმსროლელი არტილერიის რანგში. კერძოდ, გენერალ ვალტერ დორნბერგერს აჩვენეს ექსპერიმენტალური რაკეტა, რომელიც შექმნა ახალგაზრდა სპეციალისტმა ვერნერ ფონ ბრაუნმა. მიუხედავად იმისა, რომ რაკეტის შესაძლებლობები შეზღუდული იყო, დორნბერგერი დაინტერესდა სამუშაოებით და ფონ ბრაუნს შესთავაზა განეგრძო მუშაობა და ემუშავა სამხედროების მეთვალყურეობით. ფონ ბრაუნმა და საზოგადოების წევრების დიდმა ნაწილმა ეს რჩევა მიიღო. 1934 წლის დეკემბრისათვის ფონ ბრაუნის ჯგუფმა მიაღწია გარკვეულ წარმატებებს A-2 გამოცდაში და ამ რაკეტის საიმედოობის ამაღლებაში. A-2 საწვავად იყენებდა ეთილის სპირტს და მჟანგველად თხევად ჟანგბადს. მათ მიერ ბევრი სხვადასხვა საწვავი იქნა გამოცდილი, მაგრამ გერმანელი სამხედროები მხარს უჭერდნენ ეთილის სპირტის გამოყენებას და არა ნავთისას, რომლის დეფიციტსაც გერმანია განიცდიდა ხოლმე მის ტერიტორიაზე ნავთობის საბადოების არარსებობის გამო. მეორე მსოფლიო ომის დროს რაკეტები საწვავად იყენებდნენ სწორედ ეთილის სპირტს, რომელსაც ძირითადში კარტოფილიდან ღებულოდნენ.
1936 წლიდან ფონ ბრაუნის ჯგუფი გადაერთო A-2-დან A-3 და A-4 რაკეტების შექმნაზე. ეს უკანასკნელი იყო სრული ზომის რაკეტა მოქმედების რადიუსით 175 კილომეტრი, მაქსიმალური სიმაღლით, რომლის მიღწევა შეეძლო 80 კილომეტრი და სასარგებლო ტვირთით 1 ტონა. ეს შესაძლებელი გახდა ძრავის მკვეთრი გაუმჯობესებით, რომელიც ვალტერ ტილის (Walter Thiel) დამსახურება იყო. ნათელი გახდა, რომ ფონ ბრაუნის პირმშოები უკვე რეალურ საბრძოლო იარაღად იქცნენ და დორნბერგერმა სამუშაო ჯგუფი საარტილერიო პოლიგონიდან, რომელიც იქამდე ბერლინთან ახლოს კუმერსდორფში მდებარეობდა, გადაიყვანა პატარა ქალაქ პენემუნდეში, ბალტიის ზღვაში არსებულ პატარა კუნძულ უზედომზე მეტი კონსპირაციისა და მეტი ადგილისათვის რაკეტების გამოსაცდელად.
ფაუ-2 წარმოება დაიწყო 1943 წელს „სასწაული იარაღის“, იგივე „შურისძიების იარაღის“ (Vergeltungswaffe) სახელწოდებით, რომელიც მას შეარქვა გებელსის პროპაგანდამ. მოკავშირეებმა მაშინ უკვე იცოდნენ ამ იარაღის არსებობის შესახებ. ერთ-ერთი ასეთი რაკეტა აღმოჩენილი იქნა პოლონელი პარტიზანების მიერ მდინარე დასავლეთ ბუგის ნაპირებთან და მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილები თვითმფრინავით დიდ ბრიტანეთში იქნა გაგზავნილი.
ინგლისელებმა მიიღეს ზომები ამ რაკეტის წარმოების შესაჩერებლად იმით, რომ ხშირად ბომბავდნენ პენემუნდეს. ვალტერ ტილი, რომელიც პასუხისმგებელი იყო ფაუ-2 რაკეტის ძრავაზე, დაიღუპა ერთ-ერთი ასეთი მსხვილი დამომბვის დროს („ოპერაცია ჰიდრა“) 1943 წლის 16 — 17 აგვისტოს ბევრ სხვა მერაკეტესთან ერთად.
ტექნიკური დეტალები
ფაუ-2 იყო უპილოტო თვითმართვადი ბალისტიკური რაკეტა. მის შესაქმნელად საჭირო ბევრი იდეა გადმოღებული იქნა რობერტ გოდარდის შრომებიდან, კერძოდ ეს ეხება საწვავს, ძრავას და მართვის სისტემებს.
ფაუ-2 იყენებდა 3800 კილოგრამ ეთილის სპირტს საწვავად და 4900 კილოგრამ თხევად ჟანგბადს მჟანგველად. საწვავის და მჟანგველის ტუმბოებად გამოყენებული იყო ორთქლის ტურბინები სადაც ორთქლი წარმოიქმნებოდა წყალბადის ზეჟანგისგან რომელიც შერეული იყო კალიუმის პერმანგანატის ხსნარს. საწვავი ინახებოდა ალუმინის ავზში, რომელიც ძვირად უჯდებოდა გერმანიის ეკონომიკას, რადგან ალუმინი ძვირადღირებული ლითონი იყო. ძრავა მუშაობას იწყებდა როდესაც ორი ჰიპერგოლური ნივთიერება შეერეოდა ერთმანეთს წვის კამერაში, ამის შედეგად წარმოიქმნებოდა ალი, რომელიც ანთებდა ძირითად საწვავს და მჟანგველს.
thumb|150px|ფაუ-2 ძრავა
წვის კამერაში ტემპერატურა 2500−2700 ° აღწევდა ცელსიუსით. საწვავი იტუმბებოდა წვის კამერის ორმაგი კედლების გარშემო. ამის შედეგად გრილდებოდა წვის კამერა და ცხელდებოდა საწვავი. საწვავი წვის კამერაში მიეწოდებოდა 1224 წვრილი ნახვრეტიდან რომელიც უზრუნველყოფდა იმას, რომ საწვავი და მჟანგველი კარგად ერეოდა ერთმანეთს წვის მთელი პროცესის განმავლობაში. წვრილი ნახვრეტებიდან საწვავის ნაწილი პირდაპირ წვის კამერაში მიდიოდა და ქმნიდა თავისებურ დამცავ ფენას, რომელიც იცავდა წვის კამერის კედლებს მის ყველაზე ვიწრო-ზედა ნაწილში. ეს დამცავი ფენა იწვოდა ატმოსფეროში, რაც იწვევდა ფაუ-2 გრძელ გამომავალ ალს.
ფაუ-2 უმეტესობა შეღებილი იყო სხვადასხვა სახის კამუფლიაჟით, მაგრამ ომის ბოლოსკენ გამოჩნდა მწვანე-ყავისფრად შეღებილი რაკეტებიც. გამოცდის დროს რაკეტები იღებებოდა ჭადრაკისებურად შავ-თეთრ ფერებში, რომელიც საშუალებას იძლეოდა გარკვეულიყო მოძრაობდა თუ არა რაკეტა გრძივი ღერძის გარშემო.
მთლიანობაში დაახლოებით 6 000 ფაუ-2 იქნა აგებული რომელთაგან 3 500 იქნა გაშვებული მოკავშირეთა წინააღმდეგ. ომის დასასრულს მოკავშირეებს რამდენიმე ასეული ფაუ-2 ჩაუვარდათ ხელში, როგორც ომის ნადავლი.
ფაუ-2 ტექნიკური მონაცემები:
სიგრძე მმ-14 000
კორპუსის დიამეტრი მმ-1 650
კორპუსის დიამეტრი სტაბილიზატორების ჩათვლით მმ-3 550
სასტარტო მასა კგ-12 900
ფეთქებადი ნივთიერება კგ-750
წყალბადის ზეჟანგი კგ-129
საწვავის ხარჯი კგ/წმ-127
საწვავის წვის ხანგრძლივობა წმ-65
წევა სტარტის დროს კგ-25 000
გადატვირთვა სტარტზე g-0,9
გაშვების ადგილები
დორნბერგერს ყოველთვის უნდოდა მოძრავი გასაშვები ბაქნები, მაგრამ ჰიტლერი დაჟინებით ითხოვდა მასიურ მიწისქვეშა ბუნკერებს რაკეტების გასაშვებად. მისი გეგმების თანახმად ფაუ-2 უნდა გამოეშვათ ქარხნებიდან უწყვეტი ნაკადის სახით ისე, რომ რაკეტები განუწყვეტლივ გაეშვათ დასახული მიზნისკენ.
პირველი ასეთი გასაშვები ბუნკერის მშენებლობა დაიწყო 1943 წელს ჩრდილო საფრანგეთში. ინგლისელებმა ის თითქმის მაშინათვე შეამჩნიეს და მისი დაბომბვა დაიწყეს, რითაც საბოლოო ჯამში აიძულეს გერმანელები, რომ მიეტოვებინათ ეს ადგილები მიუხედავად იმისა, რომ ბრიტანულ 5 000 კგ-იან საავიაციო ბომბებს დიდი ზეგავლენა არ ჰქონიათ და ეფექტიანობით არ გამოირჩეოდნენ.
მეორე გასაშვები ბუნკერის მშენებლობა გერმანელებმა დაიწყეს უზარმაზარ კარიერში, რომელსაც La Coupole ერქვა მაგრამ მალე ისიც განადგურდა საჰაერო დაბომბვების შედეგად. ამის შემდეგ გერმანელებმა შერბურგის სამხრეთით გადაინაცვლეს, მაგრამ გასაშვები ბუნკერი ისევ გაანადგურეს მოკავშირეებმა-ამჯერად ბეტონიც კი არ იყო შემშრალი.
გერმანელებმა გეგმა შეცვალეს და დაიწყეს მოძრავი ბაქნების მშენებლობა, რომლებიც სატვირთო მანქანებს დაჰყავდათ. დაახლოებით 30 ასეთი მანქანა სჭირდებოდა რაკეტების, მომსახურე პერსონალის, მოწყობილობების და საწვავის გადასატანად. რაკეტები Vidalwagen-ის დახმარებით გადაჰქონდათ აწყობის ადგილამდე და ადგილზე მომსახურე პერსონალი ამაგრებდა მასზე საბრძოლო თავს. შემდეგ გაშვების ჯგუფს რაკეტები გადაჰქონდა გაშვების ადგილას Meillerwagen-ის დახმარებით. აქ რაკეტას აღმართავდნენ სასტარტო მოედანზე, ავსებდნენ საწვავით, აღჭურვავდნენ, აყენებდნენ გიროსკოპებს და რაკეტას უშვებდნენ. ადგილზე ჩამოტანიდან გაშვებამდე დაახლოებით 90 წუთი გადიოდა. მომსახურე პერსონალი ტოვებდა გაშვების ადგილს 30 წუთში.
საცდელი გაშვებები პენემუნდეში
საცდელი გაშვებები პენემუნდეში დაიწყო 1942 წლის მარტში და ისინი გრძელდებოდა 1943 წლის 17 აგვისტოს და 1944 წლის ივლის-აგვისტოს ძლიერი დამომბვების მიუხედავად 1945 წლის 21 თებერვლამდე. 1944 წლის 13 ივნისს გერმანელებმა გამოსცადეს მართვის სისტემის პროტოტიპი, რომელიც გამიზნული იყო Wasserfall ტიპის დედამიწა-ჰაერის ტიპის რაკეტისათვის. არსებითად ეს იგივე ფაუ-2 იყო, რომელსაც ამჯერად ავიაციის საწინააღმდეგო მიზნები ჰქონდა. ეს რაკეტა შვედეთში ჩამოვარდა და მას შემდეგ, რაც მისი ნაწილები შვედი ინჟინრების მიერ იქნა გასინჯული, რაკეტა დიდ ბრიტანეთს გაგზავნეს.
ერთ-ერთი ფაუ-2 რომელიც 1944 წლის 30 მაისს გაუშვეს ჩამოვარდა Sarnaki nad Bugiem ახლოს და პოლონელი პარტიზანების მიერ იქნა აღმოჩენილი. იმავე წლის 25 — 26 ივლისის ღამეს ის გააგზავნეს დიდ ბრიტანეთში თვითმფრინავით.
ფაუ-2 წარმოება
thumb|300px|ფაუ-2 წარმოება ფაუ-2 რაკეტები იწარმოებოდა Mittelwerk მიწისქვეშა გვირაბში კოშტეინის (Kohnstein) მთის ქვეშ, რომელიც მითელბაუ-დორა ბანაკის კომპლექსის ნაწილი იყო, ნორდჰაუზენში, გერმანიაში. 1943 წლის ბოლოსათვის 10 500 პატიმარი მუშაობდა ამ ბანაკში და მრავალი მათგანი დაიღუპა ცუდი პირობების (ძირითადში სიცივის და სინესტის) გამო. მაგალითად, 2900 პატიმარი დაიღუპა 1943 წლის ოქტომბრიდან 1944 წლის მარტამდე. დღეში ასზე მეტი პატიმარი იღუპებოდა უბედური შემთხვევის გამო. პატიმრების უმრავლესობა რუსები, პოლონელები და ფრანგები იყვნენ, თუმცა მათ შორის იყვნენ სამხედრო ტყვეები, უცხოელი მუშები და ის გერმანელებიც, რომელთაც იძულებით მუშაობა მისჯილი ჰქონდათ.
სამხედრო გამოყენების ისტორია
პირველი სამხედრო ქვედანაყოფი, რომელსაც გადაეცა რაკეტები გასაშვებად იყო ბატარეა N 444. 1944 წლის 2 სექტემბერს მათ ამ რაკეტებით დაბომბეს პარიზი, რომელიც მაშინ ახალი განთავისუფლებული იყო და მოგვიანებით მათ ბელგიაში გადაინაცვლეს. მეორე დღეს ბატარეა N 485 გადაინაცვლა ჰააგაში ლონდონის დასაბომბად. შემდეგი რამდენიმე დღის განმავლობაში გაშვებები ვერ მოხერხდა, მაგრამ ცოტა მოგვიანებით ორივე ჯგუფმა წარმატებით დაიწყო რაკეტების გაშვება.
ეს მხოლოდ დასაწყისი იყო. მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში გაშვებული ფაუ-2 საერთო რაოდენობამ 3172 მიაღწია, რომლებიც შემდეგ მიზნებზე იყო განაწილებული:
ბელგიაზე: 1664
საფრანგეთზე: 76
ინგლისზე: 1402
თავად გერმანიაზე: 11
ნიდერლანდზე: 19
ასეულობით ფაუ-2 აფეთქდა ფრენის განმავლობაში და ამ სტატისტიკაში არ აღირიცხება (ფაუ-2 ბოლო გაუმჯობესებანი ამ პრობლემის მოსაგვარებლად იყო მიმართული)
ბოლო ორი ფაუ-2 აფეთქდა მათ მიზანთან ახლოს 1945 წლის 27 მარტს. საბოლოო ჯამში დაახლოებით 7 000 ადამიანი დაიღუპა ლონდონში ფაუ-2 დაბომბვის შედეგად, რაც იმას ნიშნავს, რომ ერთ ფაუ-2 5 დაღუპული მოდიოდა. ეს, სხვათა შორის სათანადოდ არ გამოხატავს ფაუ-2 ძალას, რადგან ბევრი რაკეტა ან მიზანს ცდებოდა, ან ფეთქდებოდა ზიანის მიუყენებლად. ზუსტად გაშვებული და ჩამოვარდნილი რაკეტები ძლიერ დამანგრეველი იყვნენ და იწვევდნენ დიდ მსხვერპლს-160 ერთ-ერთი ასეთი რაკეტის ჩამოვარდნის დროს ლონდონში და 567 დაღუპულს ანტვერპენის კინოთეატრში, აგრეთვე დიდ ნგრევას ანტვერპენის მეტად მნიშვნელოვან ნავსადგურში.
სიჩუმე
რადგან ფაუ-2 ზებგერითი სისწრაფით დაფრინავდა და თავის მიზანს უხმოდ აღწევდა. სამოქალაქო მოსახლეობისათვის, რომლებიც მიჩვეული იყვნენ, რომ ხმაურით მოფრინავე გერმანული ბომბდამშენების (ან თვითმფრინავი-ჭურვების ფაუ-1) ხმის გაგონებისთანავე მოსალოდნელი იყო საჰაერო დამომბვები, ამიტომაც ფაუ-2 უხმოდ სტუმრობა სიახლედ აღმოჩნდა.
კონტრღონისძიებები
ფაუ-1 მსგავსად ფაუ-2 უვნები იყო ელექტრონული კონტრღონისძიებების მიმართ. თუმცა, ფაუ-1 განსხვავებით ფაუ-2 მაღალი სიჩქარე და ფრენის ტრაექტორია მას მოუხელთებელს ხდიდა ავიაციის საწინააღმდეგო საშუალებებისათვის, რადგან იგი ვარდებოდა 100—110 კილომეტრი სიმაღლიდან და ბგერაზე ოთხჯერ სწრაფად დაფრინავდა. ფაუ-2 საწინააღმდეგოდ მხოლოდ ერთი საშუალება არსებობდა-მისი სასტარტო მოედნების და ინფრასტრუქტურის განადგურება, თუმცა ეს ძვირი ჯდებოდა ბომბდამშენების სიძვირის და მფრინავების დანაკარგების გამო. სხვა საშუალება იყო დეზინფორმაციის აეძულებინათ გერმანელები დამიზნებოდნენ მცდარ მიზნებს. ინგლისელებმა შეძლეს დაერწმუნებინათ გერმანელები, რომ მათი რაკეტები დაემიზნებინათ ლონდონის აღმოსავლეთ, ნაკლებადდასახლებულ ნაწილზე. ეს მიღწეულ იქნა რაკეტების დაცემის ადგილების შესახებ ყალბი მონაცემების გაგზავნის მეშვეობით ლონდონში მოქმედი გერმანული სადაზვერვო ქსელის საშუალებით, რომელსაც სინამდვილეში დიდი ბრიტანეთის მთავრობა აკონტროლებდა.
ერთ-ერთი ფაუ-2 შემთხვევით იქნა აღმოჩენილი სტარტის აღების მომენტში ამერიკული ბომბდამშენი ბ-24 მიერ და განადგურებული იქნა კიდეც.
საბოლოო ჯამში ფაუ-2 წინააღმდეგ ყველაზე ეფექტიანი საშუალება იყო მოკავშირეთა ძალების შეტევა რამაც აიძულა გერმანელი მერაკეტეები დაეხიათ უკან საიდანაც რაკეტები უკვე ვეღარ მიაღწევდნენ დასახულ მიზნებს მათი შეზღუდული მოქმედების რადიუსის გამო. რაც შეეხება ქარხნებს სადაც ფაუ-2 აწყობდნენ ნორდჰაუზენის მახლობლად, ისინი მოკავშირეებს არასოდეს არ დაუბომბავთ.
1945 წლის 3 მარტს მოკავშირეებზე სცადეს გაენადგურებინათ ფაუ-2 და სასტარტო მოწყობილობები ჰააგის მახლობლად მასიური დაბომბვის გზით, მაგრამ სანავიგაციო შეცდომის გამო სხვა ადგილი დაბომბეს, რასაც 500 ნიდერლანდელი მოქალაქის დაღუპვა მოჰყვა.
შეფასება
მიუხედავად იმისა, რომ ფაუ-2 მეორე მსოფლიო ომის ერთ-ერთი ყველაზე განვითარებული იარაღი იყო, სამხედრო მხრივ საკმაოდ არაეფექტიანი აღმოჩნდა. მართვის სისტემები მეტისმეტად პრიმიტიული იყო, რომ რომელიმე კონკრეტულ მიზანს დამიზნებოდა, ხოლო მისი ღირებულება დაახლოებით უდრიდა ოთხძრავიან ბომბდამშენს, რომელსაც უფრო ზუსტად შეეძლო მიზნის დაბომბვა, უფრო შორსაც მიფრინავდა, უფრო მეტი ბომბების წაღებაც შეეძლო და თან მისი გამოყენება მრავალჯერ იყო შესაძლებელი. ამას გარდა, ფაუ-2 დამუშავებამ და წარმოებამ მოითხოვა ის ხარჯები, რომელთა დახარჯვაც შესაძლებელი იყო უფრო საჭირო სხვა სამხედრო მიზნებზე. თუმცა, ფაუ-2 გამოყენებას ჰქონდა მნიშვნელოვანი ფსიქოლოგიური ეფექტი, რადგან იგი განსხვავებით ბომბდამშენებისგან ან თვითმფრინავი-ჭურვისგან (ფაუ-1), რომლებიც ფრენის დროს დამახასიათებელ ხმას გამოსცემდნენ, ფაუ-2 უხმოდ დაფრინავდა, რაც მისგან თავდაცვის არანაირ საშუალებას არ იძლეოდა.
ფაუ-2 შექმნა და წარმოება დაახლოებით 2 მილიარდი აშშ დოლარი დაჯდა 1944 წლის ფასებში (21 მილიარდი აშშ დოლარი 2005 წლის კურსით). გერმანელებმა გამოუშვეს 6048 ფაუ-2, აქედან 3225 გაუშვეს (თითოეული 620 000 აშშ დოლარი ჯდებოდა 2005 წლის კურსით). ერთი ფაუ-2 ღირებულება უდრიდა 4 Tiger I ტანკის ან 8 Panzer IV ტანკის ღირებულებას. 6 000 გამოშვებული ფაუ-2 სანაცვლოდ გერმანელებს შეეძლოთ გამოეშვათ 48 000 ტანკი. თუმცა ასეთი შეფასება გადახედვას საჭიროებს. ნაცისტური გერმანიისათვის მნიშვნელოვანი იყო, რომ ყოფილიყო წამყვანი სახელმწიფო სამხედრო მხრივ. 1944 წლის ბოლოსათვის გერმანიას არ ჰქონდა არც საწვავი და არც კვალიფიციური მუშახელი ამ ჰიპოთეტური 48 000 ტანკის გამოსაშვებად ან მათ ასამოქმედებლად. ხოლო ერთი ფაუ-2 საჭირო საწვავს 30 ტონა კარტოფილიდან იღებდნენ. ფაუ-2 გერმანელებისთვის იყო უკანასკნელი იმედი, რომ ომში გარდატეხა შეეტენათ მათ სასარგებლოდ (ამიტომ ბომბავდნენ ანტვერპენს) და დიდი სურვილი, რომ „დაესაჯათ“ მათი მტრები (ამიტომ ბომბავდნენ ლონდონს), რომელთა მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვება უკვე აღარ იყო საეჭვო. მოკლედ, ფაუ-2 მნიშვნელოვანი იყო ნაცისტური გერმანიის მესვეურთათვის, მიუხედავად ამ რაკეტის არცთუ ისე დიდი სამხედრო ღირებულებისა.
ფაუ-2 არ ჰქონდა რადიოამფეთქი, ასე რომ საჰაერო აფეთქებისათვის იგი არ გამოდგებოდა. ფაუ-2 მიწაზე ეცემოდა, ვიდრე მისი საბრძოლო თავი ფეთქდებოდა. ეს მის ეფექტიანობას ამცირებდა.
განუხორციელებელი გეგმები
ორი დაშლილი ფაუ-2 გაგზავნილი იქნა იაპონიაში. მათ დატოვეს ბორდო (საფრანგეთი) 1944 წლის აგვისტოში წყალქვეშა ნავებით U-219 და U-195, რომლებმაც მიაღწიეს ჯაკარტას დეკემბერში. ფაუ-2 რაკეტების ერთ-ერთი სპეციალისტი წყალქვეშა ნავ U-234 იმყოფებოდა 1945 წლის მაისში, როდესაც ომი ევროპაში უკვე მთავრდებოდა. ამ რაკეტების შემდგომი ბედი უცნობია.
ომის მიწურულს გერმანელი მეცნიერები მუშაობდნენ ქიმიური და სავარაუდოდ ბიოლოგიური იარაღის გამოყენებაზე ფაუ-2 რაკეტის მეშვეობით.
ომის შემდგომი გამოყენება
ომის დასასრულისათვის აშშ და სსრკ შორის დაიწყო მეტოქეობა ამ რაკეტების და მისი სპეციალისტების ხელში ჩასაგდებად. დიდი რაოდენობით ფაუ-2 და მისი ნაწილები ჩაიგდეს ხელთ ამერიკელებმა და აშშ-ში გაგზავნეს. ამას გარდა მათ ხელთ აღმოჩნდა ამ რაკეტის 126 წამყვანი სპეციალისტი, მათ შორის ვერნერ ფონ ბრაუნი და ვალტერ დორნბერგერი.
1945 წლის ოქტომბერში ინგლისელებმა შეაგროვეს რამდენიმე ფაუ-2 და ჩრდილო გერმანიაში მყოფი ერთ-ერთი ადგილიდან სამი მათგანი გაუშვეს. ამ გაშვების მოხსენებაში ძალიან დაწვრილებით არის აღწერილი ამ რაკეტების ტექნიკური მახასიათებლები, საწვავის შემადგენლობა, მისის ტრანსპორტირების საშუალებები და ა. შ. ამ გაშვებების მერე გერმანელი ინჟინრები თანახმანი იყვნენ აშშ-ში გადასვლაზე და ამერიკელებმა ძვირფასი ტვირთი მიიღეს.
მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში აშშ-ის რაკეტული პროგრამა დამყარებული იყო გამოუყენებელი ფაუ-2 გაშვებებზე, რომელთა რიცხვმა 60 გადააჭარბა. 1946 წელს დაიწყო ფაუ-2 გაშვებები, კოსმოსში (სუბორბიტალურ ტრაექტორიაზე) გაუშვეს ცხოველები, სხვადასხვა სახის მწერები რადიაციის ზემოქმედების შესასწავლად. ზოგიერთი ფაუ-2 აღჭურვილი იყო WAC რაკეტით. 1949 წლის 24 თებერვალს ასეთმა რაკეტამ მიაღწია 400 კილომეტრ სიმაღლეს და მისმა სიჩქარემ 8290 კმ/სთ მიაღწია. ბევრი ასეთი რაკეტის გაშვება მშვიდობიან მიზანს ემსახურებოდა, მაგალითად ატმოსფეროს ზედა ფენების გამოკვლევას.
thumb|300px|ფაუ-2 გაშვება აშშ-ში ფონ ბრაუნი სამუშაოდ გადავიდა აშშ არმიის რედსტოუნის არსენალში ალაბამის შტატში, 1950 წელს. იგი ძალიან მალე გახდა თითქმის ყველა ამერიკული რაკეტის „მამა“, როგორიც იყო „რედსტოუნი“, „იუპიტერი“, „იუპიტერი-ც“, „პერშინგი“ და „სატურნი“.
საბჭოთა კავშირმა ასევე ჩაიგდო ხელთ ფაუ-2 და მასზე მომუშავე სპეციალისტები. მათთან სამუშაო კონტრაქტს 1945 წლის ზაფხულში მოეწერა ხელი. 1946 წელს ისინი აიძულეს გადასულიყვნენ მოსკოვთან ახლოს, სადაც შეიქმნა სამუშაო ჯგუფი 250 ინჟინერის შემადგენლობით. პირველი საბჭოთა რაკეტა გახდა რ-1, რომელიც გერმანული ფაუ-2 ზუსტი ასლი იყო. ამის შემდეგ საბჭოთა ინჟინრებმა შექმნეს მრავალი სხვადასხვა რაკეტა.
სსრკ-ში მყოფი გერმანელი სპეციალისტების მიერ შექმნილი რაკეტები შექმნისთანავე არ იშვებოდა წარმოებაში. მათ დადებით ტაქტიკურ-ტექნიკურ მონაცემებს საბჭოთა ინჟინრები ათავსებდნენ თავიანთ ნიმუშებთან. ამ გზით საბჭოთა კავშირმა რაკეტმშენებლობაში საკუთარი გამოცდილება დააგროვა. გერმანელი სპეციალისტები კი 50-იანი წლების დასაწყისში დაბრუნდნენ გერმანიაში, მას შემდეგ, რაც საბჭოთა სპეციალისტებმა მთლიანად მიიღეს მათთვის საჭირო გამოცდილება გერმანელი სპეციალისტებისგან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რაკეტები
ისკანვაია
ისკანვაია — კოლუმბამდელი ქალაქის ნანგრევები ბოლივიაში, დედაქალაქ ლა-პასიდან 325 კმ-ით ჩრდილოეთით, ზღვის დონიდან 1 700 მეტრზე. თავის სივრცით და ასაკით, ისკანვაია მაჩუ-პიქჩუს აჭარბებს, მაგრამ ბევრად უფრო ცუდადაა შემონახული.
ქალაქი აშენებული იყო ორ პლატფორმაზე და მოიცავდა 0,6 კმ²-ს. მიეწოდებოდა მდინარე წყალი. დღეისათვისნ ასი საკმაოდ მოზრდილი შენობაა გადარჩენილი. სახლები ოთხკუთხაა და გააჩნია შიდა ეზოები. მოსახლეობა მისდევდა სოფლის მეურნეობას, შემორჩენილია ტერასები და ირიგაციის ნიმუშები.
არქეოლოგების ვარაუდით, ქალაქში 2 500 - 3 000 ადამიანი ცხოვრობდა.
სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგიური ძეგლები
მეჩეთი
მინი|სტამბოლის მეჩეთები მეჩეთი, იგივე მიზგითი (არაბ. მასჯიდ – ლოცვის, მუხლის მოყრის ადგილი; საჯადა – ლოცვა), მუსლიმანთა საკულტო სახლი, სალოცავი და საქადაგებელი. სასოფლო, საუბნო, ტაძრული, გუმბათიანი ან თაღებიანი, სვეტებზე ნაგები. გარედან, კუთხეში, კოშკებია – მინარეთები (ან ზედ სახურავზე, საიდანაც მუეძინი უქადაგებს მორწმუნეებს და მოუწოდებს მათ). ნიში უჩვენებს მექას გზას, იქვე ინახება ყურანი და სხვა წმინდა ტექსტები. იქით, მიჰრაბისკენ უნდა იყოს მლოცველის სახე მიმართული, ესე იგი მექისკენ. მარჯვნივ კათედრაა, საიდანაც ყურანს კითხულობენ, კედლებზე ორნამენტებია ან ადგილები ყურანიდან.
ტალის ონსტოტი
ტალის ონსტოტი (Tullis Onstott; დ. 1955) — ამერიკელი მკვლევარი. პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორი. მნიშვნელოვან გამოკვლევებს ატარებს დედამიწის ღრმა ადგილების ენდოლითური სიცოცხლეების საკითხებში. 2007 წელს ტალის ონსტოტი შეყვანილ იქნა ჟურნალ Time Magazine-ში როგორც სამყაროს ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ადამიანი. 2011 წელს გაეტან ბორგონთან ერთად აღმოაჩინა Halicephalobus mephisto — პატარა ჭიები, რომლებიც 0.9 კმ, 1.3 კმ და 3.6 კმ სიღრმეზე გამოავლინეს.
მნიშვნელოვანია მისი გამოკვლევები მიკრობიოლოგიის, გეოლოგიის, გეოქიმიისა და ასტრობიოლოგიის დარგებში.
Camponotus smithianus
Camponotus smithianus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
ბატატი
ბატატი, ტკბილი კარტოფილი (Ipomoea batatas) — აბილილის გვარის გორგლიანი მცენარე ხვართქლასებრთა ოჯახისა. ტროპიკულ ქვეყნებში მოჰყავთ მრავალწლოვან, ხოლო სუბტროპიკულში ერთწლოვან კულტურად.
Camponotus smithianus
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ბატატი
აქვს 1–5 მ სიგრძის გართხმული ღერო, ფოთოლი მთლიანი და თათისებრ დაყოფილია. ყვავილი ვარდისფერი ან თეთრი. ნაყოფი ოთხთესლიანი კოლოფია. ბატატის ფესვები ვეგეტაციის დასასრულს წარმოქმნის სხვადასხვა ფორმისა და შეფერილობის გორგლს, რომელიც მომწიფებისას შეიცავს 24–28% სახამებელსა და შაქარს. გორგლი იწონის 200 გ-იდან 3 კგ-მდე.
ბატატის სამშობლოა მექსიკა და ცენტრალური ამერიკა. ფართოდაა გავრცელებული ინდოეთში, ინდონეზიაში, ჩინეთში, იაპონიაში, ესპანეთში, იტალიასა და აშშ-ში. მოჰყავთ აგრეთვე თურქმენეთსა და საქართველოში — მხოლოდ საცდელ ნაკვეთებზე. ბატატის გორგლს იყენებენ საჭმელად, ამზადებენ კონსერვს, ფქვილს, სახამებელს, ბადაგს, მიწისზედა ნაწილი პირუტყვის საუკეთესო საკვებია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხვართქლასებრნი კატეგორია:ბოსტნეული
სკელიგი (ფილმი)
სკელიგი (Skellig) — რეჟისორ ანაბელ იანკელის კინოფილმი. წარმოადგენს ფანტასტიკურ დრამას. მთავარ როლებში მონაწილეობენ: ტიმ როთი და ბილ მილნერი. ფილმის სიუჟეტი დაფუძნებულია დევიდ ოლმონდის მისტიკურ ერთსახელოვან რომანზე.
სიუჟეტი
ფილმის მთავარი გმირია პატარა ბიჭი სახელად მაიკლი, რომელიც მშობლებთან ერთად ახალ სახლში გადადის საცხოვრებლად. იგი აღმოაჩენს, რომ სახლთან ახლო მდებარე ფარდულში ცხოვრობს უსახლკარო სახელად სკელიგი. მაიკლი მას დაუახლოვდება. მალე იგი გაიგებს, რომ სკელიგი ნახევრად ფრინველი და ადამიანია ნახევრად ანგელოზი.