cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ირანის ისტორია
სეფიანთა იმპერია
thumb|200px|შაჰ აბას I, საფავიდების ლხინი სასახლის ჭერის ფრესკა; ჩიილ სოტუნი; ისფაჰანი აბას I-ის ტახტზე ასვლის პირველსავე წლებში გამუდმებული შინაფეოდალური ომებისაგან დასუსტებულმა ირანმა ოსმალეთთან 1578-1590 წლების ომში მარცხი განიცადა. 1590 წელს აბას I-მა ოსმალეთთან დადო ირანისათვის საზარალო ზავი. შემდეგ ის შეუდგა ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას.აბას I ებრძოდა ამირების სეპარატისტულ მისწრაფებებს, ყიზილბაშურ-თურქმანულ არისტოკრატიას სახელმწიფო და სამხედრო სარბიელზე დაუპირისპირა ირანის სამსახურში დაწინაურებული ე. წ. ახალი არისტოკრატია ქართველები, სომხები, ჩერქეზები. 1598 წლეს აბას I-მა დედაქალაქი ყაზვინიდან გადაიტანა ისპაანში, რომლის ტარუღა 1618-დან 1722 წლამდე თითქმის ყოველთვის ქართველი იყო.
სამხედრო სფეროში ჩატარებული მნიშვნელოვანი რეფორმის შედეგად, რაშიც ინგლისელი კონსულებიც უწევდნენ დახმარებას, შაჰ აბასმა შესძლო ახალი ტიპის არმიის შექმნა. ის წარმატებით უპირისპირდებოდა უზბეკებს აღმოსავლეთით და ოსმალებს დასავლეთით. 1623-1639 წლების ირან-ოსმალეთის ომი მიმდინარეობდა მესოპოტამიის, ქურთისტანის და კავკასიის გამო. შაჰ აბასმა რამდენჯერმე ილაშქრა ქართლ-კახეთში და დააბრუნა ეს მხარეები ირანის გავლენაში. შაჰ აბასმა შეძლო პორტუგალიელების განდევნა ბაჰრეინიდან 1602 წელს, გააფართოვა სავაჭრო კავშირები ინგლისთან და ინდოეთთან.
XVII საუკუნის II ნახევრიდან დაიწყო სეფიანთა ირანის ეკონომიკური დასუსტება. თანდათანობით დაეცა სოფლის მეურნეობა, შემცირდა საშინაო ბაზარი, სასაქონლო წარმოება და ვაჭრობა, გამვავდა კლასობრივი წინააღმდეგობა. მომთაბარეები სისტემატიურად არბევდნენ და ანადგურებდნენ სოფლებს და ქალაქებს. ანადგურებდნენ მოსახლეობას. ირანის ხელისუფლება ვერ ახერხებდა სახელმწიფოს დაწევრიანების მომხრე ფეოდალების ალაგმას. ფეოდალური ირანის შინაგანი სისუსტე გამოვლინდა სეფიანელთა დინასტიის ყველაზე ძლიერი შაჰის სიკვდილის შემდეგ. სეფიანელთა დინასტიის უკანასკნელი უნიჭო შაჰები არ ცდილობდნენ ქვეყნის სავალალო მდგომარეობიდან გამოყვანას. გაფართოვდა დაპყრობილი ხალხების ბრძოლა სეფიანთა წინააღმდეგ. გამწვავდა წინააღმდეგობა შიიტურ სამღვდელოებასა და საერო ფეოდალებს შორის მიწების საკუთრების გამო. შექმნილი ვითარებით კარგად ისარგებლეს ავღანელმა ღილზებმა და თავიდან მოიშორეს სეფიანელთა უღელი. 1722-1723 წლებში მათ დაიპყრეს ირანის ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი. ამავე პერიოდში ირანის წინააღმდეგ ომს აწარმოებდა ოსმალეთიც, რომელმაც 1723 წელს დაიკავა ირანის ჩრდილო-დასავლეთი და ცენტრალური ოლქები. აღმოსავლეთ საქართველოში, რომელსაც ირანი საკუთრად მიიჩნევდა, დამყარდა ოსმალობა. ირანის წინააღმდეგ წამოიწყო კამპანია რუსეთის იმპერიამაც. 1722-1723 წლებში მიმდინარეობდა რუსეთ-სპარსეთის ომი. რუსეთის იმპერატორს პეტრე I-ს მიზნად დასახული ჰქონდა კასპიის ზღვის აღმოსავლეთი და დასავლეთ ტერიტორიების დაპყრობა. ასეთ მძიმე ვითარებაში დაეცა სეფიანთა დინასტია.
ნადირ შაჰი და მისი მემკვიდრეები
thumb|200px|left|ნადირ შაჰი ირანში ავღანელთა საწინააღმდეგო მოძრაობას 1772 წელს სათავეში ჩაუდგა აფშარიდების დინასტიის წარმომადგენელი ნადირ-შაჰი. 1730-1736 წლებში ის ხელმძღვანელობდა ოსმალების განდევნას ირანიდან. 1736 წელს ომში დამარცხებულმა ოსმალეთის იმპერიამ ირანის ახალ შაჰად ცნო ნადირ-შაჰი. ირანმა დაიბრუნა ყველა ის ტერიტორია, რომელიც დაკარგა 1723 წელს. რუსეთმა ნებაყოფლობით დაუბრუნა ირანს პეტრე დიდის დროს დაკავებული ირანული მიწები. 1735-1745 წლებში ნადირ-შაჰმა ქართლის სამეფოში დაამყარა ყიზილბაშობა. 1737—1738 წლებში ნადირ-შაჰმა დალაშქრა ჩრდილოეთ ინდოეთი, 1739 წელს აიღო და გაძარცვა დელი. ნადირ-შაჰმა მრავალრიცხოვანი დაპყრობების შედეგად შექმნა უზარმაზარი ფეოდალური სახელმწიფო 1747 წელს ნადირ შაჰმა მთელ ირანს აუტანელი გადასახადები დააკისრა. ეს ღონისძიება მისთვის საბედისერო აღმოჩნდა. იმავე წელს ნადირ შაჰი შეთქმულების მსხვერპლი გახდა და მის მიერ შექმნილი სახელმწიფო დაინგრა.
ნადირ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ ირანი კვლავ არეულობისა და ქაოსის წლებში დაბრუნდა, სადაც ერთმანეთთან გამუდმებული ბრძოლა ჰქონდათ სხვადასხვა ტომებს. ფეოდალური შინააშლილობა გაგრძელდა XVIII საუკუნის შუბოლომდე. გამონაკლისს წარმოადგენდა ზენდების ირანული ტომის ბელადის, ქერიმ-ხანის მმართველობის დრო 1760-1779 წლები. ქერიმ-ხანმა თავდაპირველად სამხრეთ ირანი, შემდეგ კი მთელი ქვეყანა დაიმორჩილა. ქერიმ-ხანის მმართველობის დროს ირანში დროებითი სიმშვიდე ჩამოვარდა. იგი სოფლის მეურნეობის,ვაჭრობის და ხელოსნობის აღდგენას ცდილობდა. 1779 წელს ქერიმ-ხანის სიკვდილის შემდეგ ირანი 15 წლიანმა ქაოსმა მოიცვა.
ყაჯარების დინასტია
XVIII საუკუნის ბოლო მეოთხედში ზენდებისა ყაჯარების დაპირისპირებაში გაიმარჯვეს ჩრდილო ირანელმა ყაჯარებმა და ირანში გაბატონდა ჯაყარების დინასტია. 1794 წელს ყაჯარების თავკაცმა, ჭკვიანმა და ენერგიულმა, მაგრამ ვერაგმა და შეუბრალებელმა აღა-მაჰმად-ხანმა ზენდების წინააღმდეგობას ბოლო მოუღო. 1795 წელს მან გაიმარჯვა ერეკლე II–სთან კრწანისის ბრძოლაში, დალაშქრა და დაარბია თბილისი. ამიერკავკასიაში წარმატებული ლაშქრობის შემდეგ აღა-მაჰმად ხანი თეირანში საზეიმოდ ეკურთხა შაჰად. მან მანამდე უცნობი და უმნიშვნელო დასახლებული პუნქტი თეირანი დედაქალაქად გამოაცხადა. 1797 წელს აღა მაჰმად ხანი მცველებმა სიცოცხლეს გამოასალმეს. აღა მაჰმად ხანის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი ძმისშვილი ბაბა-ხანი.
1826 წელს ყაჯარებმა ჩათვალეს რომ ირანის არმია საკმარისად ძლიერი იყო რუსეთთან ომისთვის და ირანმა ომი გამოუცხადა რუსეთს. ომის დასაწყისში ირანმა განჯა დაიკავა მაგრამ კონტრშეტევაზე გადასულმა რუსეთის ჯარმა აიღო ერევანი და თავრიზი. 1828 წლის ზავით ირანმა საბოლოოდ თქვა უარი კავკასიაზე. რუსეთის იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა ირანში საელჩო გახსნა. ელჩის, ალექსანდრე გრიბოედოვის ქმედებებით უკმაყოფილო ირანელები 1829 წელს შეიჭრნენ რუსეთის საელჩოში, დაარბიეს ის და ამოხოცეს რუსები, მათ შორის მოკლეს გრიბოედოვი. 1848-1858 წლებში მიმდინარეობდა ბაბიდების აჯანყებები.
250px|thumb|ირანის რუკა, ყაჯართა მმართველობის დროს. ყაჯარებმა ისარგებლეს ყირიმის ომით და 1856 წელს მოაწყვეს ლაშქრობა ავღანეთის ქალაქ ჰერათზე. ყირიმის ომის დამთავრებისთანავე დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ ჰერაეთთან დაკავშირებით შეუალი პოზიცია დაიკავა. ინგლისმა ირანთან დიპლომატიური ურთიერთობები გაწყვიტა და ომი გამოუცხადა. ინგლისმა თავისი ფლოტი სპარსეთის ყურეში შეიყვანა და დესანტი გადასხა ირანის სამხრეთით. 1856-1857 წლების ინგლის-სპარსეთის ომი პარიზის საზავო ხელშეკრულებით დასრულდა. ხელშეკრულების თანახმად ირანს გაჰყავდა თავისი ჯარი ჰერათიდან, ხოლო ინგლისი ტოვებდა დესანტს სამხრეთ ირანში.
ირანში გაბატონებული მიწის მესაკუთრეები, მულქადარები ცდილობდნენ უცხოური კაპიტალის შეზღუდვას ქვეყანაში. ამავე მიზნებს ემსახურებოდა მირზა თაყი-ხანის რეფორმები, მაგრამ ინგლისის მხრიდან წინააღმდეგობის გამო ამ რეფორმებს შედგი არ მოჰყოლია. XIX საუკუნეში გრძელდებოდა ინგლისისა და რუსეთის მიერ ირანის ეკონომიკური დამორჩილება. ინგლისის და რუსეთის კომპანიებმა მიიღეს ტელეგრაფის, საგზაო და მთელი რიგი სხვა კონცესიები. საუკუნის მიწურულს ირანში აღმოცენება იწყო ფარულმა პატრიოტულმა ორგანიზაციებმა, რომელთა მიზანს წარმოადგენდა ბრძოლა უცხოელების წინააღმდეგ. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში დაარსდა ინგლისის, შაჰინშაჰის (1899 წელს) და რუსეთის გამსესხებელი (1890) ბანკები. 1901 წელს ინგლისმა მიიღო ირანის ნავთობის ექსპლუატაციის კონცესია. ირანმა რუსეთისა და ინგლისისგან კაბალური პირობებით აიღო სესხი. XIX საუკუნის ბოლოსთვის ირანი გადაქცეული იყო ნახევარკოლონიურ ქვეყნად.
XIX საუკუნის დროს დაიწყო სპარსელების და აზერბაიჯანელების ერებად ჩამოყალიბების პროცესი, იზრდებოდა ეროვნული თვითშეგნება, ძლიერდებოდა ნაციონალიზმის იდეები. ანტიიმპერიული და ანტიფეოდალური წინააღმდეგობები საბოლოოდ აისახა 1905 წლის ირანის რევოლუციაში. ჯარმა უარი თქვა მიტინგების დარბევაზე. შაჰი იძულებილი გახდა მოეწვია პირველი მეჯლისი, რომელმაც შაჰის ძალაუფლება შეზღუდა. 1907 წელს ინგლისმა და რუსეთმა ირანი გაიყვეს ინგლისის და რუსეთის გავლენის სფეროებად და ნეიტრალურ ზონად. 1908 წელს ირანის აზერბაიჯანის მთავარ ქალაქ თავრიზში დაიწყო შაჰის საწინააღმდეგო აჯანყებები. მათ მთავრობის ჯარები განდევნეს ამას მოყვა რუსეთის კონტრევოლუციური ინტერვენცია. შაჰის საწინააღმდეგო აჯანყებები მთელ რიგ ქალაქებს და პროვინციებს მოედო. 1909 წელს აჯანყებულებმა აიღეს ქალაქი თეირანი, დაამხეს მოჰამედ ალ შაჰის ხელისუფლება და აღადგინეს კონსტიტუცია. ირანის რევოლუციის დასამარცხებლად ინგლისი და რუსეთი საკუთარ ჯარებს არაერთხელ იყენებდნენ და საბოლოოდ ჩაახშვეს 1911 წელს. ირანში ანტიინგლისური და ანტირუსული განწყობებით სარგებლობას ცდილობდა გერმანიის იმპერია. ირანში საკუთარი პოზიციების განმტკიცებას ასევე ცდილობდა აშშ, რომელმაც 1911 წელს ირანში გაგზავნა მისია მ. შუსტერის ხელმძღვანელობით.
პირველი მსოფლიო ომის დროს ირანის ტერიტორია გადაიქცა საომარი მოქმედებების ასპარეზად. 1915 წლის მარტში ინგლისმა და რუსეთმა ხელი მოაწერეს საიდნუმლო შეთანხმებას ირანის ნეიტრალური ტერიტორიის გაყოფის შესახებ. ომის ბოლოსთვის ჩრდილოეთ ირანი ისპაჰანამდე დაკავებული ჰქონდა რუსეთს, ხოლო სამხრეთი ინგლისს. 1918 წელს ირანიდან გავიდა რუსეთის ჯარი, მთელი ირანი დაიკავა ინგლისმა. ინგლისის კონტროლქვეშ შეიქმნა ვოსუყ ალ-დოულეს მთავრობა. 1920-1925 წლებში ირანში ეწყობოდა ანტოკოლონიური აჯანყებები.
ფეჰლევიანთა დინასტია
1921 წელის 21 თებერვალს სპარსელმა კაზაკებმა ვიცე-პოლკოვნიკ რეზა ფეჰლევი სარდლობით დაიწყეს სამხედრო გადატრიალება. 1921 წლის 26 თებერვალს მოსკოვში ხელი მოეწერა ირანის და საბჭოთა რუსეთის ხელშეკრულებას. ხელშეკრულებით რუსეთს საშუალება ეძლეოდა შეეყვან ირანის ტერიტორიაზე თავისი ჯარები და განეხორციელებინა საჭირო მოქმედებები, თუ მესამე ქვეყანა შეეცდებოდა ირანის გამოყენებას რუსეთის წინააღმდეგ. 1923ყაჯართა დინასტიის უკანასკნელმა შაჰმა აჰმედმა წელს რეზა ფეჰლევი პრემიერ -ინისტრად დანიშნა. 1925 წლის 31 ოქტომბერს მეჯლისმა ყაჯართა დინასტია დამხობილად გამოაცხადა, ხოლო 12 დეკემბერს რეზა ფეჰლევი შაჰის ტახტზე აიყვანა. 1935 წელს რეზა ფეჰლევმა მოითხოვა, რომ უცხო ქვეყნებს ოფიციალურად გამოეყენებინათ სახელმწიფოს თვითდასახელება ირანი, მანამდე გამოყენებული სპარსეთის ნაცვლად.
ირანში დამყარდა შაჰის დიქტატურა, იდევნებოდა ოპოზიციური მოძრაობა, შაჰმა ულმობლად ჩაახშო ყველა აჯანყება. ამავდროულად შაჰი შეეცადა დაეცვა ქვეყნის ეკონომიკა. დაიწყო რკინიგზის მშენებლობა რომელსაც უნდა დაეკავშირებინა ერთმანეთთან სპარსეთის ყურე და კასპიის ზღვა. ჩატარდა რეფორმები განათლების სფეროში, რის შედეგადაც შეიქმნა უფასო დაწყებითი და ფასიანი საშუალო და უმაღლესი სასწავლებლები, განხორციელდა ცვლილებები კულტურისა და ყოფის სფეროში. 1927 წელს დაიდო იქნა ირანის და სსრკ–ის ხელშეკრულება. ირანმა განამტკიცა კავშირი ინგლისთან. 1937 წელს შევიდა საადაბადის პაქტში.
1930-იან წლებში ირანი დაუახლოვდა მესამე რაიხს. რეზა ფეჰლევმა მეორე მსოფლიო ომის დროს უარი უთხრა დიდ ბრიტანეთსა და სსრკ-ს მათი ჯარების ქვეყნის ტერიტორიაზე განლაგებაზე, რის გამოც 1941 წელს მოკავშირეები შეიჭრნენ ირანში. 1941 წლის 16 სექტემბერს რეზა ფეჰლევი იძულებული გახდა ტახტიდან გადამდგარიყო. ის გარდაიცვალა იოჰანესბურგში. მისმა მემკვიდრემ მუჰამედ რეზა ფეჰლევიმ მამის ნეშთი ირანში გადაიტანა და სპეციალურად აგებულ დიდებულ მავზოლეუმში დაასვენა. 1942 წლის 29 იანვარს ირანმა ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას ინგლისთან და საბჭოთა კავშირთან. იმავე წელს ირანში შევიდნენ აშშ-ის ჯარის ნაწილებიც. აშშ-მ კონტროლი დააწესა სამხრეთ ირანის პორტებზე, რკინიგზებზე და გზებზე.
ომის დასრულების შემდეგ მოკავშირეებმა გაიყვანეს ჯარები ირანიდან. აშშ-სა დაბრიტანეთის ზეწოლის შედეგად საბჭოთა კავშირმაც გაიყვანა ჯარები აღმოსავლეთ აზერბაიჯანიდან და ქურთისტანიდან. ცივი ომის დაწყების დროიდან გაძლიერდა ირანის შიდა საქმეებში აშშ-ის და ინგლისის ჩარევა. ამ ორ ქვეყანას შორის ქიშპობა აშშ-ის გამარჯვებით დასრულდა. განსაკუთრებით მწვავედ მიდიოდა ბრძოლები სამხრეთ ირანის ნავთობისთვის, რომლის ექსპლუატაცია მთლიანად ინგლის-ირანის ნავთობის კომპანიის ხელში იყო. ეს კომპანია უდიდეს სიმდიდრეს ფლობდა, მისი საკონცესიო ტერიტორია თითქმის 260 ათას კვადრატულ კილომეტრს უდრიდა. აქ 300-ზე მეტი ნავთობის ჭაბურღილი იდგა. კომპანიას აგრეთვე ეკუთვნოდა ნავთობ-გადამამუშავებელი ქარხნებიც. ნავთობის მრეწველობის ნაციონალიზაციის მოთხოვნამ მთელი ქვეყანა მოიცვა და დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის შემადგენელი ნაწილი გახდა. 1948 წელს დაიწყო გამოსვლები ინგლის-ირანის ნავთობკომპანიის წინააღმდეგ, რომელსაც მთავრობამ მკაცრი რეპრესიებით უპასუხა. 1949 წელს გადაისინჯა ირანის კონსტიტუცია. გაფართოვდა შაჰის უფლებები და შეიზღუდა ხალხის კონსტიტუციური უფლებები, მოწვეულ იქნა სენატი. 1950-1951 წლებში კვლავ გაიშალა ინგლის-ირანის ნავთობკომპანიის საწინააღმდეგო მოძრაობა. 1951 წელს მთავრობას სათავეში ჩაუდგა ეროვნული ფრონტის ლიდერი მოსადეყი. 1951 წელს ირანის მეჯლისმა მიიღო გადაწყვეტილება ნავთობკომპანიის ნაციონალიზაციის შესახებ. ამ ყველაფერს ნავთობის მომპოვებელი დიდი კომპანიების ბოიკოტი მოჰყვა. ირანის მტავრობამ ნავთობსარეწებიდან მთლიანად განდევნა ბრიტანელები. 1952 წელს მოსადეყის მთავრობამ გაწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობები ინგლისთან და ქვეყნიდან გააძევა ყველა ინგლისელი.
1953 წელს აშშ-ის ცენტრალური სადაზვერვო სამსახურების მონაწილეობით ირანში სახელმწიფო გადატრიალება მოეწყო,რომლის შედეგადაც დამხობილი იქნა ეროვნული ფრონტის მთავრობა. პრემიერ-მინისტრი გახდა გადატრიალების ხელმძღვანელი გენერალი ზაჰედი. 1953 წლის დეკემბერში აღდგა ურთიერთობები ინგლისთან.. 1954 წელს ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას ირანის მთავრობასა და ნავთობის საერთაშორისო კონსორციუმს შორის, რომლითაც გაიზარდა ირანის დამოკიდებულება უცხოურ სახელმწიფოებზე. ახალმა მთავრობამ ნავთობი 25 წლის ვადით საერთაშორისო კონსილიუმს გადასცა, რომელშიც მთავარ როლს ამერიკული კომპანიები და ინგლის-ირანული კომპანიები თამაშობდნენ. 1955 წელს ირანი შევიდა ბაღდადის პაქტში. 1955 წელს დამტკიცდა კანონი ირანში უცხოური კაპიტალის მოზიდვის შესახებ, გაიცა ახალი კონცესიები. 1959 წელს ირანმა ხელი მოაწერა სამხედრო ხელშეკრულებას აშშ-სთან.
1960-1961 წლებში ფართოდ გაიშალა წინააღმდეგობის მოძრაობა. საქმიანობა განაახლა ეროვნულმა ფრონტმა. მის მოთხოვნებს შორის იყო დამოუკიდებელი პოლიტიკის გატარება, საერთაშორისო კონსორციუმთან დადებული ხელშეკრულების გადახედვა, მეჯლისის საყოველთაო არჩევნების ჩატარება, სოციალური რეფორმების გატარება. საპასუხოდ მოჰამედ რეზა შაჰმა სცადა სოციალ-ეკონომიკური რეფორმების გატარება,. ირანი ჩამორჩენილი აგრარული ქვეყანა იყო. შაჰმა მხარი დაუჭირა წარმოების ზრდას, მოსახლეობის განათლებისა და კულტურის ზრდას. 1963 წლის რეფერენდუმზე მოსახლეობამ მხარი დაუჭირა შაჰის ახალ რეფორმებს რომელსაც თეთრი რევოლუცია ეწოდა. თეთრი რევოლუციის მთავარი რეფორმა იყო მიწის კანონი, რომელიც შლიდა ფეოდალიზმის ნაშთებს. 1975 წელს ირანი გახდა გაეროს განიარაღების კომიტეტის წევრი. იმავე წლის თებერვალში მოხდა მთავრობის რეორგანიზაცია, შემოიღეს ქალთა მთავრობის მინისტრის პოსტი.
ირანის რევოლუცია და ისლამური რესპუბლიკა
thumb|250px|ხომეინის დაბრუნება ირანში.. ქვეყნის მძიმე მდგომარეობის გამო მოსახლეობაში კიდევ უფრო გაიზარდა სრული ისლამიზაციის მომხრე სასულიერო პირების გავლენა. მათმა ლიდერმა, აიათოლა ხომეინმა გააკეთა მოწოდება ჭეშმარიტი ისლამური წყობის დამყარების შესახებ. ოპოზიციას შეუერთდა დასავლური ორიენტაციის ინტელიგენცია. ამის მიუხედავად დასავლეთს შაჰის ხელისუფლება სტაბილურად მიაჩნდა და ისინი შაჰის ხელისუფლებას უახლესი იარაღით ამარაგებდნენ. დასავლეთისთვის შაჰის ხელისუფლება ყველაზე საიმედო მოკავშირე იყო.
1978 წლის დასაწყისში დაიწყო საპროტესტო გამოსვლები ქალაქ ყუმში. სექტემბერში ქვეყანა მასობრივმა დემონსტრაციებმა მოიცვა. 8 სექტემბერს დედაქალაქსა და სხვა 11 ქალაქში სამხედრო წესები გამოცხადდა. დაიწყო დემონსტარანტების შეტაკებები არმიასა და პოლიციასთან. 1979 წლის იანვარში შაჰმა განახორციელა ცვლილებები მთავრობაში და პრემიერ-მინისტრად დანიშნა ოპოზიციის ერთ-ერთი ლიდერი. შაჰს ვერ უშველა მთავრობის შეცვლამ. 16 იანვარს ის გაიქცა ქვეყნიდან. 1 თებერვალს საფრანგეთიდან ირანში დაბრუნდა რუჰოლა ხომეინი რომლის მხარესაც არმია გადავიდა. ხომეინმა ირანის ისლამური რესპუბლიკის შექმნა გამოაცხადა. 30-31 მარტს გაიმართა რეფერენდუმი, რომელზეც ხალხმა მხარი დაუჭირა რესპუბლიკის შემოღებას. 1979 წლის 1 აპრილიდან ირანი ისლამურ რესპუბლიკად გამოცხადდა. ქვეყნის მმართველი გახდა აიათოლა ხომეინი შეუზღუდავი ძალაუფლებით. ქვეყანა დაუბრუნდა შარიათის ნორმებს, პირბადეს (ჩადრს) და ურწმუნოებისადმი შეუწყალებლობას.
ქვეყნის საგარეიო პოლიტიკის ლოზუნგი გახდა „არც აღმოსავლეთი არც დასავლეთი“. ირანელების მტრად გამოცხადდა შაჰთან ერთად ამერიკის შეერთებული შტატები, რომლის საელჩოს 52 თანამშრომელი რადიკალურმა მუსლიმმა სტუდენტებმა მძევლად აიყვანეს. მძევლები 15 თვის შემდეგ გაათავისუფლეს. ირანმა აგრეთვე მტრად გამოაცხადა საბჭოთა კავშირიც.
ხომეინი ყველა ისლამურ ქვეყანას გაერთიანებისკენ მოუწოდებდა. რამაც ირანის მეზობელი ქვეყნები შეაშფოთა. განსაკუთრებით გართულდა ირან-ერაყის ურთიერთობები, რაც 1980 წელს ომში გადაიზარდა. ეს ომი ორივე მხარისათვის ძალზედ სისხლიანი იყო, დაღუპა ნახევარი მილიონი ადამიანი.ეს ომი დასრულდა 1988 წელს გაეროს უშუალო შუამავლობით.საზავო ხელშეკრულება 1990 წელს დაიდო. ისლამიზაციამ ქვეყნის ეკონომიკას მაინც ვერ უშველა. 1989 წელს გარდაიცვალა ხომეინი, მოგვარდა ურთიერთობები ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებთან.
სქოლიო
კატეგორია:ირანის ისტორია
Radio-Activity
Radio-Activity (რადიოაქტიურობა, ასევე ცნობილი გერმანული სათაურით Radio-Aktivität) — გერმანული ელექტრონული ჯგუფ Kraftwerk-ის კონცეპტუალური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1975 წელს. ისევე, როგორც სხვა ალბომებთან მიმართებაში, ჯგუფმა ამჯერად ჩაწერა ალბომის ორი ვერსია - გერმანულ და ინგლისურ ენებზე. ალბომის მთავარი თემაა რადიოაქტიურობა, რადიოტალღები და ყველაფერი, რაც დაკავშირებულია სიტყვასთან რადიო.
ეს იყო ჯგუფის პირველი ალბომი, რომლის პროდიუსერებიც თავიდან ბოლომდე იყვნენ ჰიუტერი და შნაიდერი. დისკი ჩაიწერა სტუდიაში Kling Klang. ტექსტებზე მუშაობდა ემილ შულტი, რომელმაც აგრეთვე შექმნა შესანიშნავი ყდა - მასზე გამოსახული ძველებური რადიომიმღები.
ეს იყო ჯგუფის პირველი ალბომი, რომელზეც გამოიყენებოდა ვაკო ორკესტრონი - სინთეზატორი, რომლითაც კეთდებოდა გუნდის, სიმებიანი ინსტრუმენტებისა და ორგანის ხმების იმიტაცია. აგრეთვე აქტიურად გამოიყენებოდა ვოკოდერიც. პირველად ჯგუფმა არ გამოიყენა არც ფლეიტა, არც ვიოლინო და არც გიტარა.
ალბომის ყველაზე პოპულარილი სიმღერაა Radioactivity, რომელიც საფრანგეთში დიდი წარმატებით სარგებლობდა.
სქოლიო
კატეგორია:Kraftwerk-ის ალბომები კატეგორია:1975 წლის ალბომები კატეგორია:EMI Records-ის ალბომები კატეგორია:კონცეპტუალური ალბომები კატეგორია:Capitol Records-ის ალბომები კატეგორია:Kling Klang Studio-ს ალბომები
დუზჯეს პროვინცია
დუზჯეს პროვინცია (Düzce ili) — პროვინცია (ილი) ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი – ქალაქი დუზჯე. მოიცავს 8 რაიონს.
გეოგრაფია
ჩრდილოეთით პროვინციას საზღვრავს შავი ზღვა. ასევე ესაზღვრება ბოლუს,  ზონგულდაქის და  საქარიის  პროვინციები.
ხშირია მიწისძვრები.
მოსახლეობა
მოსახლეობა 329 ათ. ადამიანი 2007 წლის შეფასებით. უდიდესი ქალაქია:დუზჯე (56 ათ. ადამიანი, 2000). პროვინციას თურქეთში უწოდებენ "თურქეთის გაერთიანებულ ერებს", რადგან აქ ცხოვრობენ: თურქები, ადიღეელები, აფხაზები, ჩვენებურები (ქართველი მუსლიმები), ლაზები, ბოშები და ემიგრანტები ბალკანეთიდან.
ისტორია
პროვინცია გამოეყო ბოლუს პროვინციას 1999 წლის ნოემბრის დამანგრეველი მიწისძვრის დროს.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პროვინციები
კალიარი
ხანგრძლივი ისტორიის მქონე უძველესმა ქალაქმა მრავალი ცივილიზაციის მმართველობის ქვეშ გამოიარა. ის იყო სარდინიის სამეფოს დედაქალაქი (რომელიც 1861 წელს იტალიის სამეფო გახდა) 1324 — 1720 და 1798 — 1815 წლებში. ქალაქში მდებარეობს კალიარის უნივერსიტეტი და სარდინიის რომანულ-კათლიკური არქისაეპისკოპოსო, შესაბამისად ის რეგიონის მნიშვნელოვანი კულტურული, საგანმანათლებლო, პოლიტიკური და ხელოვნების ცენტრია, ცნობილია არტ-ნუვოს არქიტექტურითა და მრავალი მონუმენტით. ამავე დროს, ის სარდინიის ეკონომიკური და ინდუსტრიული კვანძია, რომელსაც გააჩნია ერთ-ერთი უდიდესი ნავსადგური მთელს ხმელთაშუა ზღვაზე, საერთაშორისო აეროპორტი და შემოსავლების ერთ-ერთი უდიდესი მაჩვენებელი იტალიაში, რითაც ის ჩრდილოეთის ისეთ ქალაქებს უტოლდება, როგორებიცაა ტურინი, ვიჩენცა და გენუა.
კალიარი მდებარეობს სარდინიის მერიდიანულ ზონაში. მის სამხრეთით იშლება კალიარის ყურე, აღმოსავლეთით — შვიდი ძმის მთები (monti dei Sette Fratelli), დასავლეთით — კაპოტერის მთები, ჩრდილოეთით კი კამპიდანოს ვაკე. იგი იტალიის მასშტაბით მე-8 და სამხრეთ იტალიის ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია.
კალიარის კლიმატი ტიპური ხმელთაშუაზღვიურია, ძალიან ცხელი ზაფხულით. ივლისის ტემპერატურა ხშირად 40 °C-ს უტოლდება. წვიმიანი სეზონი გრძელდება ოქტომბრიდან მარტამდე. ზამთრის საშუალო ტემპერატურა 10 °C-ია.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
ამრუმი
მინი|250პქ|კუნძულის მდებარეობა ამრუმი (Amrum) — გერმანიის კუთვნილი კუნძული ჩრდილოეთის ზღვაში, ჩრდილოეთ ფრიზის კუნძულების შემადგენლობაში. მიეკუთვნება შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარეს. ფართობი 20,46 კმ²-ს შეადგენს.
ამრუმზე გავრცელებულია ფლორისა და ფაუნის მრავალი საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობა. ნიადაგი სოფლის მეურნეობისათვის არახელსაყრელია.
კუნძული გერმანიაში საკმაოდ პოპულარულ კურორტს წარმოადგენს და მისი 2,300 მოსახლე თითქმის მთლიანად დამოკიდებულია ტურიზმიდან მიღებულ შემოსავლებზე.
ამრუმის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობაა ამავე სახელწოდების შუქურა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის კუნძულები
ოჩოფეხა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ოჩოფეხა შეიძლება აღნიშნავდეს:
გრადსკო (ბულგარეთი)
გრადსკო (Градско) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 570 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
Aenictus thailandianus
Aenictus thailandianus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Aenictus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
შოროშო
შოროშო (Chorrochó) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ვალი-სან-ფრანსისკუ-და-ბაიას მეზორეგიონს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
არგოსი
არგოსი (Ἄργος) — ქალაქი საბერძნეთში, პელოპონესის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. დაარსდა დაახლოებით ძვ. წ. 5000 წელს; სხვადასხვა დროს ეკუთვნოდათ ბერძნებს, რომაელებს, ბიზანტიელებს, ფრანკებს, ვენეციელებსა და თურქებს. დღეისათვის ქალაქის მოსახლეობა 29.228 ადამიანს ითვლის (2011). არგოსი ევროპის უძველესი ქალაქია, რომელიც დაარსებიდან მოყოლებული მუდმივად დასახლებული იყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბერძნეთის ქალაქები კატეგორია:ტურიზმი საბერძნეთში კატეგორია:ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოები
ენთელი
ენთელი — ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ენთელისა და ქვემო ენთელის ძველი სახელწოდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
Claviger foveolatus
Claviger foveolatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Claviger-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სქელი ბილწა სოკო
სქელი ბილწა სოკო (Amanita excelsa) — ამანიტას გვარის სოკო ამანიტასებრთა ოჯახისა. გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ევროპას, აზიასა და ავსტრალიას. იზრდება წიწვოვან, იაშვიათად ფოთლოვან ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შესაძლოა აერიოს მისივე გვარის შხამიან სოკოებში, მაგალითად, როგორიცაა თავჭედილა.
სოკო პირველად აღწერა შვედმა მიკოლოგმა ელიას მაგნუს ფრისმა 1821 წელს როგორც Agaricus excelsus. მიმდინარე ბინომინალური სახელწოდება მიანიჭა ფრანგმა სტატისტიკოსმა და მიკოლოგმა ლუი ადოლფ ბერტილონიმ 1866 წელს.
აღწერა
ფეხის დიამეტრი — 6-10 (15) სმ, ნახევარსფეროსებრი, შემდეგ გაშლილი, ბოჭკოვანი კიდეებით. ნესტიან ამინდში ლორწოვანია, მშრალ ამინდში — აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანი, მონაცრისფრო ან მურა, ცენტრში უფრო მუქი. ნორჩობაში დაფარულია კერძო საბურველით, შემდეგ რჩება წვრილი რუხი ქერცლისებრი ნაფლეთების სახით, რომელიც ადვილად სცილდება.
ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები ხშირი, სუსტად შეზრდილი ფეხთან, თეთრი ფერის.
ფეხის სიგრძე — 5-12 (15) სმ, სიგანე — 1,5-2 (3) სმ, ცილინდრული, ძირში ბოლქვისებურად გასქელებული. თეთრი ან ნაცრისფერი. ახასიათებს თეთრი ზოლიანი საყელო. ზედაპირი საყელოს ქვემოთ ქერცლოვანია, ძირში განვითარებული აქვს ნაცრისფერი ფიფქოვანი ვოლვა.
რბილობი — თეთრი, განსაკუთრებული სუნის გარეშე. ნორჩობაში ახასიათებს ანისის სუსტი სუნი, გადაბერებულ ეგზემპლარებს — ბოლოკის სუნი, ზოგჯერ ბოლოკის გემო.
სპორების მტვერი — თეთრი, სპორები — 7,5-11×5,5-8 მკმ, ელიფსისებრი, ამილოიდური.
გავრცელება და ეკოლოგია
გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ავსტრალიას. აგრეთვე გვხვდება ახალ ზელანდიაში.
იზრდება ჯგუფებად წიწვოვან, იაშვიათად ფოთლოვან ტყეებში, ასევე პარკებში. მიკორიზას ქმნის სოჭთან, ნაძვთან, ფიჭვთან, წიფელთან და მუხასთან.
სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.
კვებითი ღირებულები
დაბალი ხარისხის საჭმელ სოკოდ ითვლება. შესაძლოა შეიცავდეს ჰემოლიზინებს — ნივთიერებები, რომლებიც შლიან ერითროციტებს. ამიტომაც მოხმარებამდე აუცილებელია სოკოს თერმულად დამუშავება, რათა არ გამოიწვიოს მოწამვლა.
სვეტი-ნიკოლეს თემი
სვეტი-ნიკოლეს თემი (Општина Свети Николе) — თემი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ რეგიონში. მოსახლეობა შეადგენს 18 497 ადამიანს (2002 წლის აღწერის მონაცემები ). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 38.30 კაცი/კმ²-ზე.
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი სვეტი-ნიკოლე. გარდა ქალაქისა თემის შემადგენლობაში შედის 32 დასახლება.
თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 482.89 კმ²-ს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის თემები
ენდრონიკა
ენდრონიკა — ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახების, ზოგჯერ ბუჩქბალახების გვარი ენდროსებრთა ოჯახისა. თეთრი, ყვითელი ან ვარდისფერი პატარა ყვავილები შეკრებილია საგველა ყვავილედებად. ნაყოფი ორთესლიანი კაკლუჭაა.
ბევრი სახეობა თაფლოვანია და სამკურნალო თვისებები აქვს, ზოგი საღებავ ნივთიერებებს შეიცავს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ენდროსებრნი
ჯავარდენი
მინი|ნამდვილი ჯავარდნის ერთ-ერთი ნიმუში (ოსტატი ზაქრო ნონიკაშვილი) ჯავარდენი, ბასრი, ფოლადი — ორკომპონენტიანი, რკინა-ნახშირბადის კომპოზიტი, განსაკუთრებული თვისებების მქონე მაღალნახშირბადოვანი საიარაღო ფოლადი, რეგულარული ფენოვანი სტრუქტურით — სიმჭიდროვე 15-25 ფენა 1 მმ-ზე, მკვეთრად გამოხატული ფიზიკურ-ქიმიური არაერთგვაროვანი სტრუქტურით, რომელშიც ნახშირბადის შემცველობა მერყეობს 0.8%-დან 4%-მდე, ზედაპირზე თავისებური ნახატით (ნაყშით).
ტერმინოლოგია
ევროპულ ენებში ჯავარდნებთან დაკავშირებით საკმაო არეულობაა, ადრეულ პერიოდში ტერმინ „დამასკური ფოლადი“-ს ქვეშ მოიაზრებოდა, როგორც ნამდვილი ჯავარდენი, რომელიც ტიგელში დნობის წესით მზადდება, ასევე შენადუღი ჯავარდენი, რომელიც რკინის და ფოლადის ფირფიტების ერთმანეთთან ჭედვის წესით შედუღებით მზადდება. სხვადასხვა ენებში ჯავარდენს შემდეგი ტერმინები აღნიშნავენ: Damascus steel, Damaszener Stahl, Acier de Damas, Булат, булат და ა.შ. ბოლო პერიოდში ევროპასა და აშშ-ში არის მცდელობა ნამდვილი ჯავარდნების აღსანიშნავად დაამკვიდრონ ვუცის ფოლადი Wootz Steel ან ნამდვილი დამასკური ფოლადი, ნამდვილი ჯავარდენი Genuine Damascus Steel.
1832 წლის 8 იანვრით დათარიღებული თბილისის პოლიცმეისტერ მინჩენკოს მოხსენებაში, ბარონ როზენისადმი, რომელიც მეიარაღე ოსტატის ყარამან ელიარაშვილის მიერ პოლიცმეისტერისათვის წარდგენილ ცნობებს ეხება, ჩანს, რომ ყარამანს პოლიცმეისტერ მინჩენკოსთვის გადაუცია არამხოლოდ შენადუღი ჯავარდნების დამზადების წესები, არამედ ნამდვილი ჯავარდნების დასახელებებიც: ყარა ხორასანი, ხორასანი, ყარა თაბანი, თაბანი, ნეირისი, ლახორი, ყუმ ჰინდი, ყუმ გალკა, ყუზმინი, შამი, სტამბული და ტერს მაიმუნი. ამ ტერმინთა ძირითადი ნაწილი ემთხვევა მაშინდელი ჯავარდნების წარმოების ცენტრებში გავრცელებულ დასახელებებს, რაც იმის დასტურია, რომ თბილისელი ოსტატები ნამდვილ ჯავარდნებს კარგად იცნობდნენ.
გარდა მითითებული ტერმინებისა, ქვეყნის ცალკეულ ეთნოგრაფიულ კუთხეებში ასევე გვხვდება სხვადასხვა ფოლადის სახეობის აღმნიშვნელი ლოკალური დასახელებებიც, რომელთა ზუსტი რაობის განსაზღვრა ძნელია, თუმცა ზოგიერთი მათგანი, დაზუსტებით შეიძლება ითქვას, რომ შენადუღ ჯავარდნებს აღნიშნავს: ნანაჭი რკინა, ნალფარა (ვარიანტები: ლამფარა, ნაფურა), ნაჭდი რკინა, ტობართინი, თასმაგული, შანარი, ,ჭანარი, ხალდი, ბაწარაული, იამანი.
სახეობები
მინი|მარცხნივ|თბილისური შედუღებული ჯავარდნის ერთ-ერთი ნიმუში (ოსტატი ზაქრო ნონიკაშვილი) ზედაპირზე არსებული ნახატების (ნაყშის) მიხედვით განასხვავებენ 3 სახეობის ჯავარდენის ფოლადს:
თავის მხრივ ნამდვილი ჯავარდნების ბევრი სახე არსებობს, რომლებიც ადგილწარმოშობის ან ზედაპირული ნახატების მიხედვით ისტორიულად სხვადასხვა სახელებით იწოდებოდნენ. ქართველი ოსტატის ყარამან ელიარაშვილის გადმოცემით, არსებობდა შემდეგი სახეობის ნამდვილი ჯავარდნები: ყარა ხორასანი, ხორასანი, ყარა თაბანი, თაბანი, ნეირისი, ლახორი, ყუმ ჰინდი, ყუმ გალკა, ყუზმინი, შამი, სტამბული და ტერს მაიმუნი.
აღმოსავლეთში ნამდვილ ჯავარდნებს შემდეგნაირად ანსხვავებდნენ: ნეირისს (სირიული) ახასიათებდა სწორხაზოვანი წვრილი ნაყში მონაცრისფრო-მორუხო ფონზე. ბაიაზი (ეგვიპტური) — სწორხაზოვანი, ჭავლისებური ნახატი ღია ფერის ფონზე. ჰინდი-ტალღოვანი საშუალო ზომის ნაყში მორუხო-მოშავო ფონზე. თაბანი და ყარა თაბანი — წვრილი ნაყში შავ და მბრწყინავ შავ ფონზე. ხორასანი და ყარა ხორასანი — წვრილი რთული განმეორებადი ნაყში მოოქროსფრო-შავ ფონზე და ა.შ.
დამზადების წესი
მინი|ჯავარდნის ზოდის ამოღება ტიგელიდან (ოსტატი ზაქრო ნონიკაშვილი) ნამდვილი ჯავარდნები მზადდებოდა ტიგელებში და მუშავდებოდა სპეციალური წესებით, რითაც იგი განსხვავდებოდა ყველა სხვა არსებული ფოლადისაგან. არსებობდა ჯავარდენის მიღების სხვადასხვა მეთოდი. ერთ-ერთი მეთოდის მიხედვით, სპეციალური ცეცხლგამძლე თიხისაგან დამზადებულ ტიგელებში ჩაყრიდნენ დაქუცმაცებულ თუჯს და ფოლადს, ზევიდან კი მდნობით (ფლუსით) დატენიდნენ, ჟანგბადის მავნე ზემოქმედებისაგან დასაცავად, ახურებდნენ სხვადასხვა ტემპერატურებზე, რომელსაც ასევე მნიშვნელობა ენიჭებოდა, ვინაიდან თუჯს აქვს ლღობის სხვა ტემპერატურა, ხოლო ფოლადს და რკინას სხვა, აღნიშნულს კი მნიშვნელობა ენიჭებოდა არაერთგვაროვანი სტრუქტურის მისაღებად, რადგან თუჯის გადნობის შემდეგ, სიმხურვალეს მოაკლებდნენ, რათა მასის ნაწილი შედარებით მყარი ჩანართების სახით დარჩენილიყო და გაციებისას არაერთგვაროვნება მიეღოთ. მთავარი იყო ტიგელის ნელი გაცივების ზუსტი წესების ცოდნაც, რადგან ზედმეტად ნელი გაცივება წარმოშობდა შენადნობის ჰომოგენიზაციის რისკს, რაც საბოლოოდ ჯავარდენის ნადნობი მასის არაერთგვაროვანი სტრუქტურის დაკარგვას გამოიწვევდა, იმდენად, რამდენადაც ფერიტული შემადგენლობას შეიძლება დაეკარგა ნახშირბადის რაოდენობა. ნადნობის შეყოვნებისას ტიგელის კედლებზე კრისტალიზდება რკინა, ნახშირბადის მაქსიმალური შემცველობით 0.2%, ამიტომ მნიშვნელოვანია ტიგელის ზედაპირის უხეშოვნება, რომელიც წარმოადგენს დამატებით კრისტალიზაციის ცენტრებს და ხელს უშლის სუფთა ფერიტის წარმოშობას. ფერიტის ძაფების ზომა დამოკიდებულია შენადნობის ქიმიურ შემადგენლობაზე და ნახშირბადის რაოდენობაზე. ფერიტის ძაფებს შორის წარმოიქმნება მესამეული ცემენტიტი, რომელიც შერწყმულია ფერიტთან და პერლიტთან. ზოდის კრისტალიზაციისას ფორმირდება 5-6 სტრუქტურული ზონა ანუ არაერთგვაროვანი სტრუქტურა.
შემადგენლობა
ნამდვილი ჯავარდენი რკინა-ნახშირბადის კომპოზიტია. ზედაპირზე დამახასიათებელი ნაყში (ნახატი) დაკავშირებულია მის შინაგან აგებულებასთან, რომელიც არის არაერთგვაროვანი: ფოლადის უბნების მკვრივი ადგილები მონაცვლეობს რბილთან, ასეთი აგებულება ფოლადს ანიჭებდა განსაკუთრებულ სიმკვრივეს, მედეგობას, დრეკადობას და ფხას. ჯავარდენის გამოდნობის პროცესი საუკუნეების მანძილზე საიდუმლოს წარმოადგენდა.
ჯავარდენის ფოლადზე არსებული ნახატი სხვადასხვანაირია და დამოკიდებულია მის ქიმიურ შემადგენლობასა და დამუშავების რეჟიმებზე. ნახატი სხვადასხვანაირი შეიძლება იყოს, დაწყებული ბადისებრიდან დამთავრებული ტალღისმაგვარამდე. ნაყში (ზოლები, ტალღები, რგოლები და წერტილები) შეიძლება იყოს მსხვილი (10-12 მმ), საშუალო (4-6 მმ) ან წვრილი (1-2 მმ) და შეფერვით გლუვი ან მოციმციმე (ვერცხლისფრად, ოქროსფრად, თეთრად და ა.შ.). ფონი შეიძლება იყოს რუხი, ნაცრისფერი ან შავი ფერის, რაც უფრო მუქია ფონი და რაც უფრო წვრილი ნაყში მოჩანს ფონზე, მით უფრო მაღალია ჯავარდენის ხარისხი. ასევე განმსაზღვრელი თვისებაა ხმა, რომელსაც ჯავარდენის ფოლადი გამოსცემს მასზე რაიმეს მირტყმისას, რაც უფრო წკრიალაა ხმა, მით უკეთესია მისი ხარისხი.
ძველი ჯავარდენის ხმლის პირების მეტალოგრაფიულმა ანალიზმა აჩვენა, რომ მას გააჩნია დამახასიათებელი ფენოვანი სტრუქტურა, რომელიც წარმოდგენილია თანმიმდევრული საკმაოდ ერთგვაროვანი მეტალის მატრიცებით სისქით 40-120 მკმ და ფენებისა სისქით 25-60 მკმ, გამდიდრებული ელიფსური ან თითქმის სფერული ცემენტიტის ნაწილაკების კონგლომერატებით. ცემენტიტის კონგლომერატები გვხვდება სხვადასხვა ფორმებით-მომრგვალო დიამეტრის მქონენი 5-25 მკმ ზომისანი. ცემენტიტის კონგლომერატების ბმულების რაოდენობა, რომელიც ჯავარდენში მაღალნახშირბადული ფენის ფორმირებას ახდენს სისქეში 4-დან 6-ია, იშვიათად 10 ერთეული. ხმლის პირის მატრიცა უმეტესად პერლიტია, ბეინიტი ან მარტენსიტია და დამოკიდებულია ძირითადად ხმლის პირის თერმული დამუშავების სპეციფიკაზე. ხშირად ასევე გვხვდება რბილი მატრიცები ფერიტის საგრძნობი შემცველობითაც. ამდენად, ჯავარდენი ეს არის ორკომპონენტიანი, რკინა-ნახშირბადის კომპოზიტი, რეგულარული ფენოვანი სტრუქტურით სიმჭიდროვით 15-25 ფენა 1 მმ-ზე. კვლევის პროცესში გამოვლინდა, რომ მაღალნახშირბადოვან ფოლადებში ცემენტიტის ფორმირების კინეტიკას საკმაოდ მაღალი მგრძნობელობა გააჩნდა კრისტალიზაციისას ტემპერატურული რეჟიმების ცვალებადობისას, რაც ასევე დამოკიდებული იყო ქიმიურ შემადგენლობასა და სხვადასხვა დამხმარე ელემენტების შემცველობაზე. მაგალითად, სილიციუმის, მანგანუმის ან ფოსფორის 0.1% დამატებაც კი აუსტენიტის კრისტალების ზომას ორჯერ ამცირებს, ხოლო კომბინაციაში 0.04% სილიციუმი, 0.06% მანგანუმი, 0.1% ფოსფორი და 0.02% გოგირდი აწვრილებს კრისტალების სტრუქტურას 10-ჯერ. ამდენად, ჯავარდენის მაკროსტრუქტურის ენდოფაზური ფორმირების წარმატება დამოკიდებულია თერმულ რეჟიმებზე და ქიმიური ელემენტების შემცველობის მკაცრ გაკონტროლებაზე.
ნახშირბადის შემცველობა ჯავარდნებში მერყეობს 0.83%-დან 4%-მდე. სხვადასხვა ნიმუშებში ნახშირბადის საშუალო შემცველობაა ძირითადად 1.25%-დან 1.6%-მდე, ხოლო შედარებით ნაკლებად გვხვდება 1.8-2%-მდე. ჯავარდენის ფოლადების ძირითადი აგებულება ემთხვევა ჩვეულებრივი ფოლადების აგებულებას: ფერიტი, პერლიტი და ცემენტიტი, თუმცა ისინი აგებულებით და განლაგებით განსხვავდებიან ჯავარდენის შემთხვევაში. ჯავარდნის ზოდები 2.14% ნაკლები ნახშირბადის შემცველობით კარგად იჭედება, უშუალოდ 2.14%-ნორმალურად, ხოლო ჯავარდნის ზოდები, რომლებიც შეიცავენ 2.14%-ზე მეტ ნახშირბადს, რთული გასაჭედია, თუმცა გამოირჩევიან საუკეთესო ნაყშით და თვისებებით.
ჯავარდნები საქართველოში
საქართველოს ტერიტორიაზე აღმოჩენილ ნივთებს შორის ნამდვილი ჯავარდენის ჯერჯერობით უძველეს ნიმუშად უნდა ჩაითვალოს უნიკალური მახვილი, რომელიც 2013-2016 წლებში, დარიალის ხეობაში აღმოაჩინა ქართულ-ბრიტანულმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ და დათარიღდა ძვ. წ 1000 წლით. ხოლო შენადუღი ჯავარდენისგან დამზადებული ნიმუშები ადრეული რკინის პერიოდიდანვე გვხვდება, მაგალითად ასეთი ტექნოლოგიითაა დამზადებული დანა და ნაჯახი თლის სამარხიდან, რომელიც ძვ. წ. X-VI საუკუნეებით თარიღდება.
ჯავარდნების წარმოების ძირითად ცენტრს საქართველოში თბილისი წარმოადგენდა. ჯავარდნის სხვადასხვა იარაღი არაერთხელ მოიხსენიება ქართველ მეფეთა და მტავართა ნივთების აღწერებში. 1765 წელს გერმანელი მეცნიერი კარსტენ ნიბურმა სპარსეთში ქრისტიანი ქართველების სამხედრო დანაყოფი ნახა, რომლებიც შეიარაღებული იყვნენ საუკეთესო დამასკური ფოლადის (damascirten) თოფებით, დამბაჩებით და ხმლებით. მთელი მე-19 საუკუნის მანძილზე თბილისური ჯავარდენის ფოლადი ევროპელი წამყვანი მეცნიერების ყურადღებას იპყრობდა. გერმანულ, ინგლისურ, ფრანგულ და სხვა ევროპულ ენებზე გამოქვეყნებულ ლიტერატურაში ხშირადაა ნახსენები თბილისური ჯავარდნების ფოლადები (როგორც ნამდვილი ჯავარდნები, ასევე შედუღებული ჯავარდნები).
განსაკუთრებით ნიშანდობლივია გეურქ ელიარაშვილის და მისი შვილების მოღვაწეობა ჯავარდნებისაგან საუკეთესო იარაღის დამზადების დარგში. გეურქას შვილის-ყარამანის სახელთანაა დაკავშირებული რუსეთის იმპერიისათვის ქართული ჯავარდენის ფოლადის (შედუღებული ჯავარდენის) დამზადების წესების გადაცემა.
სქოლიო
კატეგორია:ფოლადი კატეგორია:ცივი იარაღები
Aenictus togoensis
Aenictus togoensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Aenictus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Aenictus
NGC 477
NGC 477 — გალაქტიკა ანდრომედას თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1786 წლის 18 ოქტომბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:ანდრომედას თანავარსკვლავედი
მილკბილები
მილკბილები (Tubulidentata) — ძუძუმწოვრების რიგი. განეკუთვნება ერთი ოჯახის (Orycteropididae), ერთი გვარის ერთადერთი თანამედროვე სახეობა — აფრიკული მილკბილა (Orycteropus afer). მისი სხეულის სიგრძე 100-158 სმ, მასა 82 კგ აღწევს (უმეტესად 50-70 კგ). მილკბილები გავრცელებულია აფრიკაში — საჰარიდან სამხრეთით. ხშირ ტყეებს გაურბის. აქტიურია ღამით. იკვებება ტერმიტებით, ჭიანჭველებით. შობს 1, იშვიათად 2 ნაშიერს. ზოგან მილკბილების ხორცს ჭამენ, ტყავსაც იყენებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძუძუმწოვრები
Claviger bartoni
Claviger bartoni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Claviger-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ანდრომედე (მითოლოგია)
thumb|300 px|პოლ გუსტავის ანდრომედე
ანდრომედე (Ἀνδρομέδα; ) — ძველბერძნულ მითოლოგიაში ეთიოპიის მეფის, კეფეოსის და, მისი ცოლის, კასიოპეს ასული. . ანდრომედემ თავისი სილამაზით განარისხა პოსეიდონის ქვეშევრდომები — ნერეიდები, რომლებმაც პოსეიდონს მიმართეს და მან ეთიოპიას გველეშაპი მიუსია. გველეშაპის მოშორების ერთადერთი პირობა იყო მისთვის ანდრომედეს შეწირვა. ანდრომედე კლდეს მიაჯაჭვეს და გველეშაპს დაუტოვეს; მეფის ასული გადაარჩინა პერსევსმა, რომელიც მფრინავი სანდლებით შინ ბრუნდებოდა. მან გველეშაპს მედუზა გორგონას თავი უჩვენა და გაქვავებული ურჩხული წყალში ჩავარდა.
სქოლიო
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
ბიტოლის თემი
ბიტოლის თემი (Општина Битола) — თემი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მდებარეობს პელაგონიის რეგიონში. მოსახლეობა შეადგენს 95 385 ადამიანს (2002 წლის აღწერის მონაცემები ). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 121.05 კაცი/კმ²-ზე.
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ბიტოლა. ადმინისტრაციული ცენტრის ჩათვლით თემის შემადგენლობაში შედის 66 დასახლება
თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 794.53 კმ²-ს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის თემები
კორდ ოვერსტრიტი
კორდ ოვერსტრიტი (ინგ. Chord Overstreet, დ. 1989 წლის 17 თებერვალს, ამერიკის შტატ ტენესიში.) — ამერიკელი მსახიობი და მომღერალი, პოპულარობა მოუტანა სემ ევანსის როლმა, ტელესერიალში „კლუბი“. კორდი ქანთრის შემსრილებლის, პოლ ოვერსტრიტის და მისი მეუღლის, ჯულის მესამე შვილი იყო, მოგვიანებით მათ კიდევ სამი ბავშვი შეეძინათ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები
ჟერავნა
ჟერავნა (Жеравна) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 430 კაცს.
მანუჩარ I
მანუჩარ I ჯაყელი, სამცხის ათაბაგი 1516—1518, ყვარყვარე II-ის ძე. მზეჭაბუკის შემდეგ ათაბაგობა წაართვა თავის ძმისშვილს ყვარყვარე III-ს. ყვარყვარემ სპარსელთა დახმარებით ტახტი დაიბრუნა. 1518 წელს მანუჩარ I ოსმალთა შემწეობით ისევ შეეცადა ტახტის დაუფლებას, მაგრამ საბოლოოდ დამარცხდა.
ჟერავნა
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
მანუჩარ I
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები კატეგორია:ჯაყელები
მუხლი (ბოტანიკა)
მუხლი (nodus) — ღეროს მეტ-ნაკლებად გასქელებული მონაკვეთი, რომელზეც ვითარდება კვირტი, ფოთოლი, ხან დამატებით ფესვებიც კი. მუხლში გადის მასზე მჯდომი ყველა კონა, რომელთა ერთიანობა, იღლიური კვირტების — ყლორტების კონებთან ერთად, ქმნის ღეროს გამტარ სისტემას. მუხლის სხვადასხვაგვარი ანატომიური აგებულება დამოკიდებულია ფოთოლთწყობის ტიპზე; ფოთლის კონების (ძარღვების) რაოდენობასა და მუხლში მათი შესვლის ხასიათზე. იგი მცენარეთა სხვადასხვა სახეობის სისტემატიკური ნიშანიცაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
ანა მარია მენგსი
ანა მარია მენგსი (Anna Maria Mengs; დ. 1751, დრეზდენი — გ. 29 ოქტომბერი, 1792, მადრიდი) — გერმანელი მხატვარი, მხატვარ ანტონ რაფაელ მენგსის ქალიშვილი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1751 კატეგორია:გარდაცვლილი 1792 კატეგორია:გერმანელი მხატვრები კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით კატეგორია:გერმანელი ქალები კატეგორია:ქალი მხატვრები
ჰარამხანა
250px|thumb|აუზი ჰარამხანაში ჰარამხანა (წარმოიშვა حرام [ჰარამ] – აკრძალული, ხელუხლებელი და [ხანი] – სახლი); ასევე „დარ-უს-სადეტს“ ანუ „ბედნიერების სახლს“) — აღმოსავლურ ქვეყნებში ჰარამხანა ერქვა სახლს, რომელშიც ოჯახის უფროსი თავის ქალებთან, მონებთან და შვილებთან ერთად ბინადრობდა. ყველაზე ცნობილი ოსმალ სულთანთა ჰარამხანები იყო, თუმცა მათზე ადრე „ბედნიერების სახლი“ ჰქონდათ აბასიდებსა და სელჩუკებსაც. თავიდან ჰარამხნებში მხოლოდ მონები ჰყავდათ, ცოლებად კი, როგორც წესი, მეზობელი სახელმწიფოების მეთაურთა ქალიშვილებს ირთავდნენ. ეს ტრადიცია ბაიაზიდ II-ის შემდეგ (1481-1512) შეიცვალა, როდესაც სულთნები უკვე ჰარამხანის ბინადრებს ირჩევდნენ ცოლებად.
ჰარამხანის მთავარი პერსონა თვით სულთანი ან დიდგვაროვანი იყო. ჰარამხანის განსაკუთრებით კოლორიტული მკვიდრები იყვნენ ჯარიეები (მონა-ხარჭები). გარდა ამისა, თანდათანობით ჩანოყალიბდა მომსახურეთა - საჭურისთა განსაკუთრებული კლასი, რომლებიც ქალების უსაფრთხოებაზე ზრუნავდნენ. ჯარიელიკი (ქალთა მონობა) უძველესი დროიდან არსებობა. ოტომანთა ჰარამხანაში პირველი მონები XII საუკუნეში, სულთან ორხანეს დროს გაჩნდნენ.
ფავორიტები
ყველაზე ლამაზი მონები სულთანთან განსაკუთრებით დაახლოებულნი იყვნენ.სულთანი მათგან ოთხს მსახურებად ირჩევდა, ოთხი კი - გიუზიდე (ფავორიტი) ხდებოდა.
სულთანი საჩუქარს უგზავნიდა იმ მონას, რომელთანაც ღამის გატარებას აპირებდა. საღამოს რჩეულს აბანოში უშვებდნენ, თავისუფალ და სუფთა სამოსს აცმევდნენ და სულთნის სამყოფელში მიაბრძანებდნენ. იქ ის კართან იცდიდა, სანამ სულთანი დაწოლას არ ინებებდა. საძინებელში შესული, მუხლებზე დაჩოქილი მიდიოდა მის საწოლამდე და მხოლოდ მერე დგებოდა ფეხზე და სულთნის გვერდზე წვებოდა. მეორე დილას სულთანი აბაზანას იღებდა, გამოიცვლიდა და თუ მასთან გატარებული ღამე მოეწონებოდა, მონას საჩუქარს უგზვავნიდა. ეს მონა შემდეგში შეიძლებოდა ფავორიტადაც ქცეულიყო.
ზოგიერთი ფავორიტის ცხოვრება უჩვეულო მოვლენით იყო სავსე. მაგალითად, ნაპოლეონის ცოლის ჟოზეფინას ბიძაშვილი ემი დე რივერი ჯერ კიდევ პატარა იყო, როდესაც საფრანგეთიდან მარტინიკზე მიმავალი ალჟირელმა მეკობრეებმა მოიტაცეს და გაყიდეს. ასე მოხვდა თურქ სულთან აბდულ ჰამიდ I- თან, რომელსაც ჭკვიანი, მორცხვი ქერა გოგონა ძალიან მოეწონა, ისლამი მიაღებინა და თავის ფავორიტად აქცია. მოგვიანებით ნაკშიდილად (გულის სამკაული) წოდებულმა ემიმ მას შვილიც გაუჩინა და აბდულის მეოთხე ცოლიც გახდა. წლების შემდეგ სწორედ მისი შვილი ავიდა ტახტზე. ემი დე რივერი ვალიდედ (სულთნის დედა) იქცა და ოტომანთა იმპერიის ისტორიაში შევიდა.
ბედნიერები
თუ რომელიმე ფავორიტი დაფეხმძიმდებოდა, ის იკბალების (ბედნიერების) რანგში გადადიოდა, ხოლო თუ ასეთი რამდენიმე იყო, მაშინ მათ რანგები ენიჭებოდათ: მთვარე, მეორე, მესამე... თანდათანობით იკბალები ჰარამხანის ყველაზე მნიშვნელოვან ქალებად იქცნენ და სულთნის სიკვდილის შემდეგაც ინარჩუნებდნენ პრივილეგებს.
სულთნის ცოლები
კადინ-ეფენდების (სულთნის ცოლების) რიცხვი ოთხიდან რვამდე იყო. პირველი ცოლი მთავარი იყო, დანარჩენები შესაბამისად - მეორე, მესამე..., რომელიმე ცოლის გარდაცვალების შემთხვევაში, სხვა ცოლი ან იკბალი მის რანგში გადადიოდა, სულთანი ამ გადაწყვეტილებას პირადად იღებდა.
სულთნები ღამეებს იმასთან ატარებდნენ, ვისთანაც სურდათ, მაგრამ ღამე პარასკევიდან შაბათმდე - აუცილებლად ერთ-ერთ ცოლთან უნდა გაეტარებინათ. ასეთი იყო ისლამის ტრადიციებით დადგენილი წესრიგი. არც ერთ ცოლს არ მოსდიოდა თავში აზრად, რომ სულთანს ისინი ერთნაირად უყვარდა. ყველამ იცოდა - ზოგიერთს სულთანი აღმერთებდა, ზოგს კი უბრალოდ იყენებდა. ცნობილია შემთხვევებში, როდესაც სულთნის ცოლები ისეთ ძლიერ გავლენას ახდენდნენ სულთნებზე, რომ სახელმწიფო საქმეებშიც კი ერეოდნენ.
სულთანს გამონაკლისი შემთხვევების გარდა არ ჰყავდა ოფიციალური ცოლი და არ ჰქონდა ურთიერთობა თავისუფალ მუსულმანთან (თავისუფალ მუსლიმ ქალს ჰარემში ხარჭად მისვლა ეკრძალება, სულთანს კი იმ ქალზე დაქორწინება, რომელიც არ წარმოადგენს არცერთ დინასტიას) ჰარამხანაში მოხვედრილი ქალები ხარჭებად ითვლებიან, მას შემდეგ რაც სულთანთან ან მის რომელიმე ვაჟთან ღამეს გაატარებს და მოწონებას დაიმსახურებს, მისი რჩეული ხდება და გოგონების საერთო ოთახიდან, გადაყავთ ფავორიტების ოთახში, თუ დაორსულდება და ვაჟი ეყოლება, ის სულთნის სტატუსს იღებს, გოგონას გაჩენის შემთხვევაში ის მხოლოდ ფავორიტად რჩება, ამასთანავე როგორც საგვარეულოს წევრის დედა, სხვა რჩეულებისაგან განსხვავდება.
საჭურისები
საჭურისები ყველაზე საინტერესო ფენომენია ჰარამხანაში. როგორც ცნობილია, ჰარამხანას სწორედ კასტრირებული საჭურისები იცავდნენ. პირველად კასტრაცია (ანუ სასქესო ორგანოების მოკვეთა) ძველ ასურეთში შემოიღეს, მერე - ირანში, შემდეგ კი ანატოლიიდან და სირიიდან საბერძნეთსა და რომშიც გავრცელდა. ცნობილია, რომ არტემიდას ტაძარსაც საჭურისები იცავდნენ.
1852 წლის შემდეგ ჰარამხანის მთელი მმართველობა საჭურისების ხელში გადავიდა. მთავარი საჭურისი იძენდა მონებს და სულთანს აწვდიდა ინფორმაციას მისი ცოლებისა და ხარჭების ქცევის შესახებ. სამუშაოდან დათხოვილ საჭურისს პენსია ენიშნებოდა.
ლიტერატურა
* კატეგორია:ოჯახი
პეტრე მეუდაბნოე
პეტრე მეუდაბნოე, პეტრე ამიენელი — ფრანგი ასკეტი ბერი, რომელსაც მიეწერება პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის ორგანიზება. დაიბადა დაახლოებით 1050 წელს ამიენში. თავდაპირველად იყო სამხედრო მოღვაწე, მაგრამ შემდეგ მიატოვა საერო ცხოვრება და ბერად აღიკვეცა. ამ პერიოდში ქრისტიანულ სამყარო შეპყრობილი იყო ჯვაროსნული ლაშქრობის იდეებით.
იერუსალიმში ყოფნის დროს საკუთარი თვალით იხილა ქრისტიანთა დამცირება და გაუსაძლისი ყოფა. უკან დაბრუნებისას იურუსალიმის პატრიარქმა მას რომის პაპთან წერილი გაატანა, რომელშიც პატრიარქი პაპს და ევროპის მონარქებს შველას თხოვდა. პაპმა დახმარება აღუთქვა. პაპისაგან დაიმედებულმა მეუდაბნოემ მთელი საფრანგეთი საბრძოლო მოწოდებებით შემოიარა.
ჯვაროსნების მიერ იერუსალიმის აღების შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში, ჩავიდა პიკარდიაში და იუიში 1099 წელს დააარსა ავგუსტინელთა მონასტერი, სადაც გარდაიცვალა 1115 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 1115 კატეგორია:პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა
Claviger barbarus
Claviger barbarus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Claviger-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სერაპიონ ზარზმელი
right|thumb|150 px|წმ. სერაპიონ ზარზმელი სერაპიონ ზარზმელი (IX ს.) — სამცხეში ზარზმის მონასტრის დამაარსებელი და პირველი წინამძღვარი, საქართველოს ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე — ძვ. სტილით 29 ოქტომბერი (ახ. სტილით 11 ნოემბერი).
სერაპიონი წარმოშობით იყო კლარჯეთიდან, ღირსეული ოჯახიდან. სერაპიონს ორი ძმა ჰყავდა. სერაპიონის დედა ადრე გარდაიცვალა და შვილები მამამ აღზარდა. რამდენიმე წელიწადში მამაც გარდაიცვალა და ძმები დარჩენ. სერაპიონი მცირეწლოვან იოანესთან ერთად ოპიზის მონასტერში, მიქაელ პარეხელთან მივიდა და ბერად შედგა, მოგვიანებით კი მიქაელის ბრძანებით მღვდლად იკურთხა.
მიქაელ პარეხელის ბრძანებით, სერაპიონი, იოანე და კიდევ ოთხი ბერი გაემართნენ სამცხისაკენ ეკლესიის საშენებლად და თან წაიღეს ფერისცვალების ხატი, რომელიც ახლად აშენებულ ეკლესიაში უნდა დაესვენებინათ. იმხანად სამცხის დიდი მთავარი, გიორგი ჩორჩანელი, თვითონ ეწვია სერაპიონს და დიდი შემწეობა აღმოუჩინა; მონასტრისათვის უწყალობა მიწა და საშენი მასალა. მშენებლობა სამ წელიწადში დასრულდა. გიორგი ჩორჩანელმა მონასტერს მისცა ჯორ-სახედრები და შესწირა სოფლები. სერაპიონმა დაადგინა მონასტრის ტიპოკონი.
სერაპიონმა და იოანემ ყველის ხევში, ადგილობრივ მკვიდრთა თხოვნით და დახმარებით ააგეს მონასტერი იოვანე-წმინდა. სერაპიონი სიცოცხლის ბოლომდე მოღვაწეობდა ზარზმის მონასტერში. დაკრძალულია საკურთხევლის აღმოსავლეთით. ზარზმის მესამე წინამძღვრის, პავლეს დროს დასრულდა ახალი ტაძრის მშენებლობა. ამ პერიოდში ზარზმაში მოვიდა ბასილი, სერაპიონის უფროსი ძმის შვილი.
წყაროები
ცნობები სერაპიონ ზარზმელის შესახებ დაცულია მისი ძმისწულის, ბასილ ზარზმელის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში“. ტექსტმა მოაღწია ერთადერთი XVI საუკუნის ხელნაწერით (A-69), რომელიც მოსე ჯანაშვილმა აღმოაჩინა და 1909 წელს გამოაქვეყნა.
სასწაულები
სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში აღწერილია სასწაულები, რომლებიც სერაპიონმა აღასრულა როგორც სიცოცხლეში, ასევე გარდაცვალების შემდეგ:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი წმინდანები კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
სექსის მუზეუმი
thumb|250პქ|სექსის მუზეუმი [[ნიუ-იორკი|ნიუ იორკში]]
სექსის მუზეუმი, ეროტიკული ხელოვნების მუზეუმი ან ეროტიკის მუზეუმი — მუზეუმი, რომელშიც წარმოდგენილია სექსის ხელოვნება, ისტორიული დოკუმენტები ეროტიკის ისტორიაში. მუზეუმი ევროპაში წარმოადგინეს სახალხოდ 1960-70 წლების განმავლობაში, სექსუალური რევულუციის ხანაში. 1990 წლის შემდეგ ექსპონატების ხილვა ეროტიკული მუზეუმების ან ეროტიკული ხელოვნების მუზეუმების სანაცვლოდ შესაძლებელი გახდა სექსის მუზეუმში.
სქოლიო
კატეგორია:სექსი კატეგორია:მუზეუმები
მიხეილ ლერმონტოვი
მიხეილ იურის ძე ლერმონტოვი (Михаи́л Ю́рьевич Ле́рмонтов; დ. 15 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 3 ოქტომბერი], 1814, მოსკოვი — გ.  27 ივლისი [ ძვ. სტ. 15 ივლისი] , 1841, პიატიგორსკი, დასაფლავებულია სოფ. ტარხანში) — რუსი პოეტი და პროზაიკოსი.
ბიოგრაფია
ბავშვობა დედულეთში, პენზის გუბერნიის სოფ. ტარხანში გაატარა. 3 წლისას დედა გარდაეცვალა. პოეტის მამას, ხელმოკლე აზნაურ იური ლერმონტოვსა და დიდგვაროვან, პატივმოყვარე ბებიას, ელისაბედ არსენიევას შორის უთანხმოებამ მტკივნეული კვალი დაამჩნია ფაქიზ სულს. ლერმონტოვი ბებიასთან იზრდებოდა, იშვიათი ნიჭით ანცვიფრებდა შინამასწავლებლებს. 1827 ბებია-შვილიშვილი მოსკოვში გადასახლდა. 1828 ლერმონტოვი უნივერსიტეტთან არსებული პანსიონის IV კურსზე, ხოლო 1830 — ამავე უნივერსიტეტის ზნეობრივ-პოლიტიკურ ფაკულტეტზე ჩარიცხეს. 1832 ლერმონტოვმა მიატოვა მოსკოვის უნივერსიტეტი, როგორც ვარაუდობენ, რეაქციონერ პროფესორებთან კონფლიქტის გამო და პეტერბურგში გადავიდა. აქაური სამხედრო სკოლის დამთავრების შემდეგ, 1834-იდან, ჰუსართა პოლკში მსახურობდა ოფიცრად.