cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stenocarpella maydis
სიმინდის მშრალი სიდამპლე
დაავადება ვლინდება სიმინდის ყველა მიწისზედა ორგანოზე (ფოთოლი, ღერო, ტარო, ქეჩეჩო, ვაგინა, მარცვალი) და შეიძლება დასნებოვნდეს ფესვებიც. ფოთლის ფირფიტის ფუძესთან წარმოიქმნება წაგრძელებული მოწითალო-მუქი ლაქები. ისინი თანდათანობით ერწყმიან ერთმანეთს და წარმოიქმნება მკვდარი ქსოვილების უბანი, რომლებიც მოგვაგონებს ყინვით დაზიანებას. ღეროს მუხლთშორისებთან ჩნდება მოწითალო ლაქები, რომლებიც ერწყმის ერთმანეთს და მოიცავს მთელ ღეროს. ღეროს შუაგული იშლება. დაზიანების გარეშე რჩება მხოლოდ ჭურჭელბოჭკოვანი კონები. ძლიერი წვიმებისა და ქარის დროს ღერო გადატყდება. მუხლებთან ეპიდერმისით დაფარული შავი წერტილები ჩნდება და ღერო ხორკლიანი ხდება. გამხმარი ჩალა და სიმინდის ნარჩენები პიკნიდიუმებითაა დაფარული.
ტაროში ინფექცია წვეროდან ან ყუნწიდან შედის. სოკოს თეთრი მიცელიუმი თავისუფლად უვლის, როგორც ტაროს ღერძს, ისე მარცვლებს და შემოკრული ფუჩეჩის ნაწილებს. მიცელიუმი ვითარდება მარცვლის რიგებშუა. ადრეულ სტადიაში დაავადებისას ტარო მთლად იშლება და უნაყოფო რჩება. რძის სიმწიფის პერიოდში დაავადებისას მარცვლები სრულდება, მაგრამ ყველა დაზიანებულია. ტაროს მოკრიალო იერი დაკარგული აქვს, მატლიანი ხდება, მარცვალი ჭკნება და ერთიმეორისაგან დაშორებული რჩება. თესლი იცვლის შეფერილობას ყავისფრამდე, განსაკუთრებით თესლის ჩანასახის მხარეს. ტაროს თმა დამპალია, მოზრდილია მარცვლებზე და შემოკრული ფუჩეჩის ნაწილებზე. პიკნიდიუმები ვითარდება ფუჩეჩზე, მარცვლებსა და ტაროს ღეროზე. პიკნიდიუმები არის მარცვლის ბუდესთან და რიგებშუა.
დაავადების განვითარებისათვის ხელსაყრელია ტენიანი გარემო, ოპტიმალური ტემპერატურა კი 28-30 გრადუსი (მინიმალური 10-15 გრადუსი), აგრეთვე მოსავლის დაგვიანებული აღება. სიმინდის მშრალი სიდამპლე სიმინდის სერიოზულ დაავადებაა. ამცირებს აღმონაცენის სიხშირეს 5-დან 37%-მდე, ნათესები მეჩხერდება. აქვეითებს მოსავლიანობასა და მარცვლის ხარისხს. იწვევს მსხვილი რქოსანი საქონლისა და ცხვრის მიკოტოქსიკოზს.
სქოლიო
კატეგორია:სოკოვანი დაავადებები კატეგორია:ჩანთიანი სოკოები კატეგორია:სიმინდის დაავადებები
ბერძულა
ბერძულა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. რბილობი წვნიანი აქვს.
ბერძნულა საშუალო ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 188 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.2 გ/ლ-ს.
მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ბინგ კროსბი
ჰარი ლილის „ბინგ“ კროსბი (Harry Lillis „Bing“ Crosby; დ. 3 მაისი, 1903 — გ. 14 ოქტომბერი, 1977) — ამერიკელი მომღერალი და მსახიობი, რომლის კარიერა 1926 წლიდან მის გარდაცვალებამდე (1977) გრძელდებოდა.
ბიოგრაფია
ერთ-ერთი პირველი მულტიმედია ვარსკვლავი, 1934–1954 წლებში, ბინგ კროსბი თითქმის კონკურენტგარეშე იყო რადიო რეიტინგებში, ფირფიტების გაყიდვებსა და კინოფილმების გაქირავებაში. ის მოიაზრება, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მუსიკალური შემსრულებელი ისტორიაში და ამჟამად ყველაზე მეტად ელექტრონულად ჩაწერილი ადამიანის ხმაა ისტორიაში. მასვე მიაწერენ ყველა მისი მიმდევარი მამაკაცი მომღერლის შთაგონების წყაროს. მათ შორის იყვნენ ფრენკ სინატრა, პერი კომო და დინ მარტინი. 1962 წელს კროსბი პირველი ადამიანი გახდა, რომელმაც გრემის ცხოვრების მიღწევების ჯილდო მიიღო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ჯაზის შემსრულებლები კატეგორია:დაბადებული 3 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1903 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
ნუბია
მინი|ნუბიის რეგიონი დღეს ნუბია — რეგიონი აფრიკაში, ნილოსის სანაპიროზე, თანამედროვე ეგვიპტისა და სუდანის ტერიტორიაზე. მოიცავს მიწებს ნილოსის პირველი ჭორომიდან (ასუანი, ეგვიპტე) მეექვსე ჭორომამდე (ქარიმა, სუდანი). რეგიონის თანამედროვე სახელწოდება, სავარაუდოდ, უნდა მომდინარეობდეს ძველი ეგვიპტური სიტყვიდან – „nb.w“ (ასევე nab ̆w; nub – კოპტ. ოქრო).
პოსტ-კლასიკურ ეპოქაში რეგიონში არსებობდა რამდენიმე ნუბიური სამეფო (მაკურიის სამეფო, ნობატია, ალვას სამეფო), რომელთაგანაც ბოლო 1504 წელს დაეცა. ამის შემდეგ ნუბია ეგვიპტემ და სენარის სასულთნომ გაიყვეს, რამაც ნუბიელების არაბიზაცია გამოიწვია. ნუბია ხელახლა XIX საუკუნეში, ოსმალური ეგვიპტის შემადგენლობაში გაერთიანდა და შემდგომ 1899–1956 წლებში ანგლო-ეგვიპტური სუდანის ფარგლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნუბია კატეგორია:ისტორიული ტერიტორიები (აფრიკა) კატეგორია:სუდანის ისტორია
რიტმ-ენდ-ბლუზი
რიტმ-ენდ-ბლუზი (rhythm and blues, ხშირად იწერება შემოკლებით - R&B) — პოპულარული აფრო-ამერიკული მუსიკის ჟანრი. წარმოიშვა 1940-იან წლებში. ეს ტერმინი თავდაპირველად გამოიყენებოდა აფრო-ამერიკელთა მუსიკალური ჩანაწერები დასახასიათებლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის მუსიკალური ჟანრები კატეგორია:ბლუზი
გუჯარი
გუჯარი — უმეტესად მეფისაგან ნაბოძები საბუთის ზოგადი სახელწოდება, რომელიც ქართულ დიპლომატიკაში საუკუნიდან შემოვიდა. XVIII საუკუნეში გუჯარი და სიგელი ერთ ტერმინად — სიგელ-გუჯრად გაერთიანდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დიპლომატია კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
8 ნოემბერი
8 ნოემბერი — გრიგორიანული კალენდრის 312-ე დღე (ნაკიან წლებში – 313-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 53 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები:
1108
ნიკოლოზ გუგუნავა
1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.
1969-1970 წლებში იყო სოფელ შაუმიანის საავადმყოფოს ექიმი-ოტოლარინგოლოგი. 1970-1971 წლებში თბილისის ტუბდისპანსერის ექიმი ოტოლარინგოლოგი. 1971-1986 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ყელ-ყურ-ცხვირის სნეულებათა კათედრის ასისტენტი. 1986 წლიდან რესპუბლიკური ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ყელ-ყურ-ცხვირის სნეულებათა განყოფილების გამგე. ავტორია 18 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება ყელ-ყურ-ცხვირის დაავადებათა დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის თანამედროვე მეთოდებს.
1973 წელს საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ხახის ტონზილების გავლენა კუჭის სეკრეტორულ მოწმედებაზე დაიცვა.“
უჰუდის ბრძოლა
უჰუდის ბრძოლა (625 წლის 23 მარტი) — დაპირისპირება უჰუდის ჩრდილოეთით ხეობაში. ყურაიშის მეკანებმა, აბუ სუფიან იბნ ჰარბის ხელმძღვანელობით, მეთაურობდნენ 3,000 კაციან არმიას მუჰამედის პოზიციებზე მედინაში. ეს იყო ერთადერთი ბრძოლა მუსლიმურ-ყურაიშ ომის განმავლობაში, რომელშიც მუსლიმებმა ვერ მოახერხეს თავიანთი მტრის დამარცხება და ეს მოხდა ბადრის ბრძოლიდან მხოლოდ ერთი წლის შემდეგ. აბუ სუფიანი გახდა ყურაიშის დე ფაქტო ლიდერი მას შემდეგ, რაც ამრ იბნ ჰიშემი გარდაიცვალა ბადრში ცხრა თვით ადრე. მას სურდა შურისძიება მექას დანაკარგების გამო რომელიც განიცადეს ბადრის ბრძოლაში, 624 წელს მექადან აგემგზავრა, ამჯერად მისი არმია სამჯერ აღემატებოდა იმ არმიას რომელიც ბადრის ბრძოლაში ყავდათ. ბრძოლის კიდევ ერთი მიზეზი იყო აბუ სუფიანის სავაჭრო გზების დაცვა. უჰუდის ბრძოლა იყო მეორე სამხედრო შეხვედრა მეკანებსა და მუსლიმებს შორის და პირველი, რომელშიც მუსლიმები თავდაცვითი მხარე იყვნენ. ბრძოლა ორ არმიას შორის უჰუდის ხეობაში მოხდა.
მიუხედავად იმისა, რომ უმცირესობაში იყვნენ, მუსლიმებმა ადრეულად დაიწყეს მოქმედება და მექანის ხაზები უკან დაიხიეს, რითაც მექანის ბანაკის დიდი ნაწილი დაუცველი დარჩა. როდესაც ბრძოლა, მხოლოდ ერთი ნაბიჯით იყო დაშორებული გადამწყვეტი მუსლიმური გამარჯვებიდან, სერიოზული შეცდომა დაუშვა მუსლიმური არმიის ნაწილმა, რომელმაც შეცვალა ბრძოლის შედეგი. მუსლიმმა მშვილდოსნებმა ნებართვის გარეშე დატოვეს პოზიციები ამან კი საშუალება მისცა მტრის კავალერიას გაერღვიათ ხაზი და დაბნეულება შეეტანათ არმიაში. ბევრი მუსლიმი მოკლეს და თავად მუჰამედი მძიმედ დაშავდა. მექანები მუსლიმებს არ დაედევნენ, რადგან უჰუდის მთას მკაცრი რელიეფი ჰქონდა, მაგრამ მექაში გამარჯვების გამოცხადებისკენ გაემართნენ. მუსლიმებისთვის ბრძოლა მნიშვნელოვანი უკუსვლა იყო. ორი არმია ერთმანეთს კვლავ შეხვდა თხრილების ბრძოლაში, სადაც მუსლიმები კვლავ დაცვით პოზიციაში იმყოფებოდნენ.
წინაპირობა
ბადრის ბრძოლაში 624 წლის მარტს, მეკანებმა დაკარგეს 140 კაცი (70 დაიღუპა, ხოლო კიდევ 70 ტყვედ აიყვანეს), მათ შორის ამრ იბნ ჰიშემი, მუჰამედის ანტაგონისტი, რომელიც ხელმძღვანელობდა არმიას ბადრში მუსლიმების წინააღმდეგ. მუსლიმები თვლიან, რომ მუჰამედის გამარჯვება ბადრში განპირობებული იყო ღვთიური ჩარევით და მუჰამედის დროს მუსულმანები თვლიდნენ, რომ მომავალში ასეთი გამარჯვებები გარანტირებული იყო. ბადრში რამდენიმე მნიშვნელოვანი ლიდერის გარდაცვალების შემდეგ, ყურეიშის ხელმძღვანელობა გადაეცა აბუ სუფიანს, რომელმაც აკრძალა ბადრში დანაკარგების გლოვა. მუჰამედზე შურისძიების სურვილით, მან პირობა დადო, რომ საპასუხო დარბევას ჩაატარებდა მედინაში. რამდენიმე თვის შემდეგ აბუ სუფიანი ახლდა 200 კაციან წვეულებას ქალაქში, მიიღო დროებითი საცხოვრებელი ებრაული ტომის მეთაურთან ბანუ ნადირთან და შეიტყო მედინაში მიმდინარე სიტუაციაზე. შემდეგ მან და მისმა პარტიამ დატოვეს მედინა, დაწვეს ორი სახლი თავისი აღქმის შესასრულებლად. რამდენიმე თვის შემდეგ, აბუ სუფიანმა შეკრიბა 3000 კაციანი ჯარი შურის საძიებლად.
მექაელთა მარში მედინასკენ
3000-კაციანი არმიით, რომელსაც მეთაურობდა აბუ სუფიან იბნ ჰარბი, გაემართა მედინაში, რათა შური ეძიებინა ბადრის ბრძოლაში მარცხის გამო. ისინი დაბანაკდნენ ქალაქის ჩრდილოეთით საძოვრებზე, იმ იმედით, რომ მუსლიმები მათ შესახვედრად გამოვიდოდნენ. ადრინდელი მუსლიმი ისტორიკოსის იბნ ისაკის თანახმად, რამდენიმე მექელი ქალი, როგორც ამბობენ, თან ახლდა აბუ სუფიანის ჯარს მათი მორალის ასამაღლებლად, მათ შორის ჰინდ ბინტ უტბა, აბუ სუფიანის ცოლი.~
624 წლის 20 დეკემბერს, ხუთშაბათს, საღამოხანს, სკაუტმა შეატყობინა მუჰამედს მექის არმიის ყოფნისა და რაოდენობის შესახებ. მეორე დილით, მუსლიმთა ომის საბჭო შეიკრიბა და იყო დავა იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა მოეგერიებინათ მექალები. მუჰამედი და მრავალი ბრძენი უფროსი მოღვაწე ვარაუდობენ, რომ უფრო უსაფრთხო იქნებოდა მედინაში ბრძოლა და მისი ძლიერ გამაგრებული ციხესიმაგრეების გამოყენება. ახალგაზრდა მუსლიმები ამტკიცებდნენ, რომ მექალები ანადგურებდნენ მათ მოსავალს და რომ ციხესიმაგრეებში შეკრება გაანადგურებდა მუსულმანურ პრესტიჟს. მუჰამედი საბოლოოდ დაეთანხმა ამ უკანასკნელის სურვილს და მუსლიმთა ძალა საბრძოლველად გაამზადა.
დაპირისპირება
625 წლის 23 მარტს ჯარები განლაგდნენ უჰუდის ხეობაში. მექელთა არმიამ მუსლიმთა ხაზების წინ პოზიცია დაიკავა, მთავარ ფრაქციას აბუ სუფიანი მეთაურობდა. იკრიმა იბნ აბუ ჯაჰლი ხელმძღვანელობდა მარცხენა და მარჯვენა ფლანგებს. ამრ იბნ ალ-ასი, კავალერიის მეთაური, პასუხისმგებელი იყო კავალერიის ფრთებს შორის შეტევის ორგანიზებაზე. აბუ ამირმა პირველი შეტევის გაშვების ნება დართო. მას შემდეგ, რაც მუსლიმებმა ქვების სროლა შეწყვიტეს, აბუ ამირი და მისი ძალები იძულებულნი გახდნენ უკან დაეწიათ მექელთა ხაზებს.
მაკკანის ლიდერი, ტალჰა იბნ აბი ტალჰა ალ-აბდარი, წინ წავიდა და მუსლიმებს დუელში დაუპირისპირა. შედეგად, მუჰამედის ბიძაშვილი, ალი იბნ აბი თალიბი, შეტევაზე გადავიდა და ტალჰა ერთი დარტყმით დაამარცხა. თალჰა იბნ აბი თალჰა ალ-აბდარიის ოჯახი ხელმძღვანელობდა მაკკანის არმიის სტანდარტებს. ამიტომ, ტალჰას ძმები და ვაჟები სათითაოდ გავიდნენ მაკკანის დროშის გადასარჩენად და ვაჟკაცურად იბრძოდნენ, სანამ ყველა არ მოკვდა. დუელების შემდეგ ორი არმია საერთო ბრძოლაში ჩაერთო. მაგრამ, როდესაც მუსლიმებმა შეაღწიეს მაკკანის რიგებში, ყურაიშის ნდობამ სწრაფად დაიწყო ნგრევა.
სქოლიო
კატეგორია:VII საუკუნე კატეგორია:მუსლიმები კატეგორია:ბრძოლები კატეგორია:ომები კატეგორია:აზია კატეგორია:ისტორია
ალექსი (ოპოცკი)
thumb|მთავარეპისკოპოსი ალექსი მთავარეპისკოპოსი ალექსი (ერისკაცობაში — ალექსი ალექსის ძე ოპოცკი; დ. 12 დეკემბერი, 1837, სოფ ოპოჩკი, ფსკოვის გუბერნია — გ. 21 დეკემბერი, 1914, მოსკოვი, დონის მონასტერი) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი. ტვერისა და კაშინის მთავარეპისკოპოსი, საქართველოს ეგზარქოსი 1901—1905 წლებში.
ბიოგრაფია
დაიბადა მღვდლის ოჯახში. 1863 წელს დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის სასულიერო აკადემია და მომდევნო წელს დაინიშნა ვილნის სასულიერო სასწავლებლის ინსპექტორად და მასწავლებლად. 1872 წელს მიიღო ღვთისმეტყველის სამეცნიერო ხარისხი თემაზე - „Откровенное учение о Промысле сравнительно с новейшими теориями о мирохранении и мироправлении“. 1891 წელს დაინიშნა რექტორად ლიტვის სასულიერო სემინარიაში.
1892 წელს დეკანოზი ალექსი დაქვრივდა და აღიკვეცა ბერად, შემდეგ გახდა წმინდა სამების მონასტრის წინამძღვარი და არქიმანდრიტი. ერთი წლის შემდეგ იგი ეპისკოპოსის ხარისხში აიყვანეს და დანიშნეს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიის ქორეპისკოპოსად ბალახნინის ეპისკოპოსის წოდებით. 1896 წელს დაინიშნა ვიატკის და სლობოდკის ეპისკოპოსად. 1901-1905 წლებში საქართველოს ეგზარქოსი იყო. 1905 წლის 29 მაისს დაიწყო მუშაობა საქართველოს ეკლესიის სამღვდელოების არასანქცირებულმა ყრილობამ ავტოკეფალიის აღდგენის მოთხოვნით. ეგზარქოსმა ალექსიმ კრება კაზაკების მეშვეობით დაარბია. ამ ფაქტმა საპროტესტო მოძრაობა უფრო გააძლიერა. ხელისუფლება იძულებული გახდა ეგზარქოსი ალექსი საქართველოდან გაეწვია. 1905 წელს ის გადაიყვანეს ტვერისა და კაშირის მთავარეპისკოპოსად. 1910 წლიდან ჩამოშორდა აქტიურ სამღვდელო საქმიანობას, დასახლდა მოსკოვში, დონის მონასტერში, სადაც 1914 წლის 21 დეკემბერს გარდაიცვალა და დაიკრძალა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს ეგზარქოსები კატეგორია:დაბადებული 12 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1837 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1914
რადე შერბეჯია
რადე შერბეჯია (ხორვ. Rade Šerbedžija; ინგლ. Rade Serbedzija; დ. 27 ივლისი 1946, ბუნიჩი, იუგოსლავია) — ხორვატი კინომსახიობი , პროდიუსერი და კომპოზიტორი. წარმოშობით სერბი. როგორც მსახიობი მოღვაწეობს ხორვატიასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ჰოლივუდის ფილმებში 1990-იანი წლებიდან მონაწილეობს.
ბიოგრაფია
რადე შერბეჯია დაიბადა ხორვატიის სოფელ ბუნიჩში. 1969 წელს დაამთავრა დრამატული ხელოვნების აკადემია ზაგრების უნივერსიტეტში. თავისი შემოქმედებითი გზა მან როგორც თეატრის მსახიობმა დაიწყო, შემდეგ მუშაობდა ხორვატიის ეროვნულ თეატრსა და ქალაქის დრამატულ თეატრში (ზაგრები). იუგოსლავიაში სახელი გაითქვა მას შემდეგ რაც განასახიერა ჰამლეტის როლი, 1974 წლის დადგმაში. აქტიურად აგრძელებდა გამოსვლებს თეატრში, რის შემდეგ გამოჩნდა კინოსა და ტელევიზიაში. რადე შერბეჯიას დასავლეთში პოპულარობა მოუპოვა ფილმმა „ჰანას ომი“. მისი კინოროლებიდან აღსანიშნავია ასევე „ფართოდ დახუჭული თვალებით“, „დიდი კუში“, „ევროტური“ და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:ხორვატი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 27 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1946
კომიტეტი (ფილმი)
„კომიტეტი“ (The Committee) — 1968 წლის დამოუკიდებელი ინგლისური შავ-თეთრი ფილმი. ფილმის რეჟისორია პიტერ საიკსი, ხოლო მთავარ როლს ასრულებს პოლ ჯოუნსი. ფილმში ჟღერს ჯგუფ პინკ ფლოიდის და ართურ ბრაუნის მუსიკა.
ჯგუფის კომპოზიციების სახელწოდებები უცნობია. მათ შორის ჟღერს „Careful with That Axe, Eugene“-ის ერთ-ერთი ადრეული ვერსია.
2005 წელს ფილმი ოფიციალურად გამოვიდა DVD-ზე. იგი აგრეთვე გამოვიდა ბოქს-სეტის The Early Years 1965–1972 შემადგენლობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1968 წლის ფილმები კატეგორია:ბრიტანული ფილმები კატეგორია:პინკ ფლოიდის ფილმები კატეგორია:პინკ ფლოიდის საუნდტრეკები
Lasioglossum fijiense
Lasioglossum fijiense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1928 წელს.
სქოლიო
fijiense
მსოფლიო მეხსიერების სია აფრიკაში
The first inscriptions on the UNESCO Memory of the World Register were made in 1997. By creating a compendium of the world’s documentary heritage—manuscripts, oral traditions, audio-visual materials, library and archive holdings —the program aims to tap on its networks of experts to exchange information and raise resources for the preservation, digitization, and dissemination of documentary materials. To date, 193 documentary heritages have been included in the Register, among them recordings of folk music, ancient languages and phonetics, aged remnants of religious and secular manuscripts, collective lifetime works of renowned giants of literature, science and music, copies of landmark motion pictures and short films, and accounts documenting changes in the world’s political, economic and social stage. Of these, 12 properties were nominated by countries from the region of Africa.
სქოლიო
კატეგორია:იუნესკო
ლომი, კუდიანი და გარდერობი
ლომი, კუდიანი და გარდერობი — ფენტეზის ჟანრის საბავშვო რომანი, რომლის ავტორია კლაივ ლუისი. იგი არის ნარნიის ქრონიკების ციკლის ყველაზე ცნობილი წიგნი. მიუხედავად ამისა, ქრონოლოგიური მოვლენებით იგი არის რიგით მეორე ამ წიგნებს შორის, „ჯადოქრის დისწულის“ შემდეგ. რომანი ნათარგმნია 47 ენაზე.
ლუისმა წიგნი მიუძღვნა თავის ნათლულ ლუსი ბარფილდს.
სიუჟეტი
მოქმედება ხდება 1940-იან წლებში, მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. პევენსის ოჯახის შვილები, პიტერი, სიუზენი, ედმუნდი და ლუსი ლონდონიდან სტუმრად პროფესორ დიგორი კირკთან მიემგზავრებიან - ამავე დროს, ქალაქის ევაკუაციის გამო.
მას შემდეგ, რაც ოთხივე ბავშვი აღმოჩნდება ნარნიაში, ისინი გაიცნობენ მისტერ და მისის თახვებს. მათგან ბავშვები შეიტყობენ, რომ არსებობს წინასწარმეტყველება, ადამის ვაჟების და ევას ასულების გამოჩენაზე, რითაც დასრულდება კუდიანის მმართველობა. ისინი ამბობენ, რომ ნარნიის ნამდვილი მეფე - დიდებული ლომი სახელად ასლანი - მრავალი წლის მანძილზე დაკარგული იყო, მაგრამ ბრუნდება, რათა სამართალმა იზეიმოს.
ედმუნდი იპარება თეთრ კუდიანთან. თახვები აღმოაჩენენ ამას და ბავშვებს ასლანთან მიაპარებენ. მოგზაურობისას ისინი ხედავენ, რომ ნარნიის მოყინული გარემო დნება, რაც თეთრი კუდიანის ბატონობის ხანის დასასრულის ნიშანია. ბავშვებს ასევე ამხნევებს შობის ბაბუა, რომელიც მათ საჩუქრებსაც ურიგებს.
ბავშვები და თახვები ხვდებიან ასლანსა და მის ჯარს. პიტერი პირველად იბრძვის, კლავს რა მგელს, რომელიც სიუზენისათვის საშიშროებას წარმოადგენს.
ჩნდება კუდიანი, რომელიც აცნობებს ყველას ედმუნდის ღალატის შესახებ. ასლანი პირადად ესაუბრება მას და ბრუნდება თავის ბანაკში. ასევე ბრუნდება ედმუნდიც (რომელიც, როგორც აღმოჩნდება, ასლანმა საკუთარი სიცოცხლის ფასად გაათავისუფლა).
იმავე ღამით კუდიანი დიდი ქვის მაგიდაზე ასლანს კლავს. მაგრამ დილით ასლანი ცოცხლდება, ვინაიდან „თავად კუდიანმაც არ იცის იმ მაგიის შესახებ, რომელიც ოდითგანვე არსებობდა“.
ასლანი და ბავშვები მიემართებიან კუდიანის სასახლეში. ლომის სუნთქვით ცოცხლდებიან კუდიანის მიერ გაქვავებული არსებები (მათ შორის, მისტერ ტუმნუსიც). პიტერისა და ედმუნდის მეთაურობით, ნარნიელთა არმია თეთრი კუდიანის წინააღმდეგ გამოდის. ომის დროს ასლანი კლავს კუდიანს.
ბავშვები ხდებიან ნარნიის მეფეები და დედოფლები. ისინი ქვეყანას რამდენიმე წლის მანძილზე მართავენ, მაგრამ წლების შემდეგ კვლავ აღმოჩნდებიან კარადის მიღმა, პროფესორ კირკთან, იმავე დროს, როდესაც დატოვეს რეალური სამყარო.
შექმნა
„ლომი დაიბადა თოვლში მოსიარულე ქოლგიანი ფავნის სურათიდან, რომელიც გონებაში მიტრიალებდა, ჯერ კიდევ იმ დროიდან, როდესაც 16 წლის ვიყავი. ერთხელ კი, 40 წლის ასაკში, ჩემს თავს ვუთხარი, „მოდი, ვცდი ამის შესახებ ამბის დაწერას“.“
სანამ მეორე მსოფლიო ომი დაიწყებოდა, ლონდონიდან უამრავი ოჯახის ბავშვი ევაკუირებული იქნა გარეუბნებში, იმ შემთხვევისათვის, თუკი ნაცისტები გადაწყვიტავდნენ ლონდონზე საჰაერო იერიღის მიტანას. 1939 წლის 2 სექტემბერს რაიზინგჰერსტში, ოქსფორდიდან სამი მილით დაცილებულ ლუისის სახლში დასახლდა სამი გოგონა, მარგარეტი, მერი და კეტრინი. ლუისის თქმით, მოგვიანებით სწორედ ამ მოვლენებმა იქონია გავლენა მისი მხრიდან ბავშვებისადმი უფრო მეტი სითბოს გამოჩენაზე და მოგვიანებით, სექტემბერში მან ძველ ფურცელზე დაწერა ზღაპრის პირველი სრიქონები. „წიგნი მოგვითხრობს ოთხ ბავშვზე - ენზე, მარტინზე, როუზსა და პიტერზე. მაგრამ ძირითადად იგი პიტერზეა, რომელიც ყველა უმცროსია. მათ დატოვეს ლონდონი საჰაერო დარტყმების გამო, აგრეთვე იმ მიზეზით, რომ მათი მამა, რომელიც სამხედრო იყო, ომში წავიდა და დედაც ასევე მონაწილეობდა საომარი მოქმედებების მხარდაჭერაში. ისინი დასახლდნენ დედის ნათესავ, მოხუც პროფესორთან, რომელიც ქალაქგარეთ, მარტოსულად ცხოვრობდა.“ უცნობია, თუ რამდენი დაამატა ლუისმა ისტორიის ასეთ განვითარებას. როჯერ ლენსლინ გრინის თქმით, შესაძლოა, იგი დაესრულებინა კიდეც. 1947 წლის სექტემბერში კლაივი წერდა: „ერთი ვცადე, მაგრამ ჩემმა მეგობრებმა ღიად თქვეს, რომ იმდენად ცუდია, ასე რომ ავდექი და გავანადგურე.“
1948 წლის აგვისტოში, როდესაც ლუისთან სტუმრად იყო ამერიკელი ჩედ უოლში (ასევე მწერალი), კლაივმა ახსენა, რომ ასრულებდა მუშაობას წიგნზე „ე. ნესბიტის ტრადიციებში“. ამ საუბრის შემდეგ ბევრი არაფერი მომხდარა - შემდეგი წლის დასაწყისამდე. შემდეგ კი ყველაფერი შეიცვალა. ესეში ყველაფერი დაიწყო სურათით ლუისი ასევე წერს: „თავდაპირველად თითქმის არ ვიცოდი, როგორ განვითარდებოდა ამბავი. მაგრამ მოულოდნელად გამოჩნდა ასლანი. ვფიქრობ, იმ პერიოდში ლომებთან დაკავშირებულ ბევრ კარგ სიზმარს ვხედავდი. სხვა მხრივ, არ ვიცი, საიდან ან რატომ გამოჩნდა ლომი. მაგრამ როგორც კი გამოჩნდა, მთელი ეს ამბავი აეწყო, მის ირგვლივ კი - დანარჩენი ექვსიც ამბავი ნარნიის შესახებ“.
1949 წლის 10 მარტს როჯერ ლენსლინ გრინი, ლუისთან სადილის შემდეგ, გაეცნო ორ თავს წიგნიდან. ლუისს აინტერესებდა გრინის აზრი მის შესახებ. გრინმა განუცხადა, რომ წიგნი კარგია. პირველი ხელნაწერი ვერსია დასრულებული იქნა 1949 წლის მარტისათვის. ოუენ ბარფილდის შვილმა, ლუსი ბარფილდმა იგი გასაცნობად მიიღო მაისის ბოლოს. იმ დროისათვის, როდესაც 1950 წლის 16 ოქტომბერს ლონდონში, ჯეფრი ბლესის მიერ გამოცემული იქნა წიგნის პირველი ტირაჟი, ასევე დასრულებული იყო კიდევ სამი რომანი ნარნიის ქრონიკებიდან - უფლისწული კასპიანი, განთიადის დამმორჩილებლის მოგზაურობა და ცხენი და მისი ბიჭუნა.
ილუსტრაციები
ლუისის გამომცემელმა, ჯეფრი ბლესმა, მწერალს უფლება მისცა, თავად აერჩია წიგნის ილუსტრატორი. ლუისმა მეგობარ ჯ. რ. რ. ტოლკინის რეკომენდაციით პოლინ ბეინსი შეარჩია (რომელიც სხვადასხვა წლებში ტოლკინის ნაწარმოებებს აილუსტრირებდა). თუმცა, მეორე ვერსიით, ლუისმა ბეინსის შესახებ შეიტყო წიგნის მაღაზიიდან, სადაც ახსენა, რომ ესაჭიროებოდა ილუსტრატორი, რომელსაც შეეძლო ადამიანებისა და ცხოველების ხატვა. 1949 წლის დეკემბერში ბლესმა ლუისს წარუდგინა პირველი ილუსტრაციები და ლუისმა ბეინსს წერილი მისწერა, სადაც განსაკუთრებით მაღალი შეფასება მისცა ნახატების დეტალიზაციას. კლაივმა კიდევ უფრო დააფასა მხატვრის შესაძლებლობები რომანის უკანასკნელი ბრძოლა ილუსტრირების შემდეგ, რომელმაც 1956 წელს საუკეთესო საბავშვო წიგნისათვის კარნეგის მედალი მიიღო: „ეს ხომ უფრო „ჩვენი მედალია“? მე დარწმუნებული ვარ, რომ გათვალისწინებული იქნა როგორც ტექსტი, ასევე ილუსტრაციები“.
წიგნის ბრიტანულ გამოცემას 43 ილუსტრაცია ახლდა, ხოლო ამერიკულ გამოცემებში მათი რაოდენობა შემცირებული იყო. ცნობილი ამერიკული რბილყდიანი გამოცემა (1970-1994 წლები), რომელიც მრავალმილიონიანი ტირაჟით გაიყიდა, მხოლოდ 17 ილუსტრაციას შეიცავდა. მათი უმეტესობა წარმოადგენდა ორიგინალური ილუსტრაციების ნაწილობრივ გადმოტანილ ვარიანტებს. 1994 წელს გამომცემლობამ HarperCollins გამოუშვა ახალი ვერსია, სადაც გათვალისწინებული იქნა ყველა ილუსტრაცია.
სქოლიო
კატეგორია:ნარნიის ქრონიკები კატეგორია:კლაივ ლუისის ნაწარმოებები კატეგორია:1950 წლის რომანები
ბეროულა
ბეროულა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, კვერცხისმაგვარი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებურადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი ხშირად ცილინდრულ-კონუსურია, იშვიათად ცილინდრული ან კონუსური, საკმაოდ კუმსი. მარცვალი თითქმის მრგვალია, საშუალო ზომისა და მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ძალიან თხლად დაფარული. რბილობი წვნიანია.
გამოიყენება სუფრის თეთრი ღვინის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
Thatcherina diazi
Thatcherina diazi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
დიუნკერკი
დიუნკერკი (Dunkerque, Duinkerke) — ქალაქი საფრანგეთში. მდებარეობს ქალაქ კალედან აღმოსავლეთით. ქალაქი და მისი შემოგარენი მდებარეობს ყოფილი ფლანდრიის საგრაფოს ტერიტორიაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის ქალაქები
წინაისტორიული საქართველო
წინაისტორიული საქართველო ― საქართველოს ისტორია ძველი წელთაღრიცხვით I ათასწლეულამდე. ქართულ ტომთა განსახლების არეალი ძვ. წ. IV-II ათასწლეულებში მოიცავდა ჩრდილო–დასავეთ ანატოლიას და ჩრდილო მესოპოტამიის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიას, სამხრეთ კავკასიას, მისი დასავლეთ საზღვარი აღწევდა შავ ზღვამდე. ქართულ ტომებს ურთიერთობა ჰქონდათ ხეთების სამეფოსთან, ხურიტებთან, ურარტუსთან, სემიტებთან, შუმერებთან, ჩრდილო კავკასიურ ტომებთან.
არქეოლოგიური კულტურები
ძვ. წ. V ათასწლეულში დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე ნეოლითურმა რევოლუციამ გამოიწვია დემოგრაფიული ზრდა, ჭარბი მოსახლეობა გადავიდა აღმოსავლეთით და აითვისა მანამდე სუსტად დასახლებული ტერიტორიები. არქეოლოგიური თვალსაზრისით ამ პერიოდს უწოდებენ „სიონის კულტურას“, რომლიც ძვ. წ. V-IV ათასწლეულებში გავრცელდა დღევანდელი ქართლისა და კახეთის ტერიტორიებზე. ამავე პერიოდში ქვემო ქართლში ჩნდება შულავერ-შომუთეფეს კულტურა. ძვ. წ. IV ათსწლეულის შუა ხანებიდან აღნიშნული კულტურები ჩაანაცვლა მტკვარ-არაქსის კულტურამ, რომელიც ძვ. წ. III ათასწლეულის I ნახევრის განმავლობაში გრძელდებოდა. მტკვარ-არაქსის კულტურის გავრცელების შედეგად მოსახლეობა ბარში გაიზარდა და უფრო მჭიდრო გახდა. ნამოსახლარები ხშირად ჯაჭვისებურადაა განლაგებული ერთმანეთისგან 2-3 კმ–ის დაშორებით. ამ პერიოდის ნაოსახლარებია ქვაცხელები, ხიზანაანთ გორა, იმირის გორა. მოსახლეობის ძირითადი სამეურნეო საქმიანობა იყო მიწათმოქმედება. ძვ. .წ III ათასწლეულში დაიწყო განვითარება მეცხვარეობამ, რაც აისახა თრიალეთის, ზურტაკეტის, ჯავახეთის ყორღანულ კულტურებში. გვიანი ბრინჯაო-ადრე ული რკინის ხანაში ჩამოყალიბდა ეთნოგრაფიული ქართლი, რომელიც შენარჩუნდა შემდეგ საუკუნეებშიც. ამავე დროს ჩამოყალიბდა ხევების სისტემა. ხევი წარმოადგენდა შემაღლებულ ბორცვზე განლაგებულ სოფელთა სოციალურ–ეკონომიკურ გაერთიანებას
პირველი სახელმწიფოები
ძვ. წ. XII საუკუნეში შეიქმნა პირველი ქართული სახელმწიფოებრივი გაერთიანება დიაოხი. ასურეთის მეფის ტიგლათფილესერ I–ის წარწერაში ნახსენებია ძვ. წ. XII საუკუნის შუაში მუშქებთან ბრძოლის ისტორიები. იმავე მეფის წარწერაშია ნახსენები დაიაენის (იგივე დიაოხის) მეფე საენი. დიაოხი იყო მდიდარი ქვეყანა, განვითარებული ბრინჯაოს მეტალურგიითა და მესაქონლეობით. დიაოხი ოთხი საუკუნის განმავლობაში ებრძოდა ჯერ ასურეთს, შემდეგ კი ურარტუს, სანამ ამ უკანასკნელმა არ გაანადგურა. ძვ. წ. VI-VI საუკუნეებში დიაოხის დაცემის შემდეგ მოხდა მუშქების იმიგრაცია ჩრდილო–აღმოსავლეთ ანატოლიიდან სამხრეთ–დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე.
დიაოხის ჩრდილოეთი ნაწილები დაიკავეს კოლხებმა და ისინი დაუმეზობლდნენ ურუარტუს. ძვ. წ. VIII საუკუნეში წარმოიქმნა კოლხეთის სამეფო. კოლხეთი იყო განვითარებული და ძლიერი სახელმწიფო მესაქონლეობითა და რკინის მეტალურგიით. ძვ. წ. VIII საუკუნეში მას ომი ჰქონდა ურარტუსთან. ამ დროს იხსენიება კოლხეთის დედაქალაქი ილდამუსა. ძვ. წ. VIII საუკუნის ბოლოს მოხდა კავკასიაში სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები. ამ შემოსევების შედეგად კოლხეთის სამეფომ დაკარგა ჭოროხის აუზი. ძვ. წ. VII საუკუნეში ჩამოყავლიბდა ხალიბებისა და ხალდების სახელმწიფოებრივი გაერთიანებები, რომლებსაც ასევე ურარტუსთან ჰქონდათ საომარი ურთიერთობები. ძვ. წ. VI საუკუნეში ხალიბები შეცვალეს სასპერებმა. სასპერებს პირველად ასახელებს ჰეროდოტე, რომლის მიხედვით ისინი კოლხეთსა და მიდიას შორის მოსახლეობდნენ. ჩრდილოეთით მათი განსახლების არეალი აღწევდა შავ ზღვამდე.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორია პერიოდების მიხედვით კატეგორია:პრეისტორიული კავკასია საქართველო
ნეპალი
ნეპალი (नेपाल), ოფიციალურად: ნეპალის ფედერალური დემოკრატიული რესპუბლიკა — სამხრეთ აზიაში მდებარე სუვერენული სახელმწიფო. იგი ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოა და მდებარეობს ჰიმალაის სამხრეთით, მოქცეულია ინდოეთსა და ჩინეთს შორის. მას ბანგლადეშისგან აშორებს ინდოეთის საკუთრებაში მყოფი სილიგურის კორიდორი, ხოლო ბჰუტანისგან სიკიმის შტატი. კატმანდუ არის ქვეყნის უდიდესი ქალაქი და დედაქალაქი.
მსოფლიოს ათი უდიდესი მთიდან რვა მდებარეობს ნეპალის ჩრდილოეთში. ნეპალის სამხრეთი რეგიონი არის ნაყოფიერი და ნოტიო.
ნეპალელების დაახლოებით 81,3 % ინდუიზმის აღმსარებელია. სხვა გავრცელებული რელიგიებია: ბუდიზმი - 9 %, ისლამი - 4,4 %, კირატიზმი -3,1 %, ქრისტიანობა - 1,4 % და ანიმიზმი - 0,4 %.
1768 წლიდან ნეპალი იმართებოდა შაჰის დინასტიის მიერ, როდესაც პრითვი ნარაიან შაჰმა გააერთიანა ნეპალის ტერიტორიაზე არსებული მრავალი მცირე სამეფო. ათწლიანი სამოქალაქო ომის შემდეგ სადაც ჩართული იყო ნეპალის კომუნისტური პარტიის მაოისტური ფრთა 2005 წლის 22 ნოემბერს 12 პუნქტიანი ხელშეკრულებით დასრულდა, რომელიც იყო 2008 წელს ჩატარებული პირველი დამფუძნებელი კრების არჩევნების გარანტი. 2015 წლის 20 სექტემბერს პრეზიდენტმა რამ ბარან იადავმა გამოაცხადა ახალი კონსტიტუციის შექმნა.
ნეპალი არის მცირე შემოსავლიანი და ადამიანის განვითარების დაბალი ინდექსის მქონე ქვეყანა. მიუხედავად ამისა მთავრობა გეგმავს, რომ ნეპალი 2022 წელს შევიდეს შედარებით განვითარებული ქვეყნების სიაში.
ანტიკური ხანა
კატმანდუს ველზე აღმოჩენილი ნეოლითური ხელსაწყოები იმაზე მეტყველებს, რომ ჰიმალაის რეგიონში ადამიანები არაუგვიანეს 11 ათასი წლის წინ დასახლდნენ. უძველეს მოსახლეობას კუსუნდას ხალხებს უწოდებენ. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე დაახლოებით 600 წლით ადრე ნეპალის სამხრეთ ნაწილში პატარა სამეფოები და კლანების კონფედერაციები შეიქმნა. მათგან ერთ-ერთი იყო შაკიას სახელმწიფო, სადაც მოგვიანებით დაიბადა სიდჰართა გაუტამა უფლისწული. მან აირჩია ასკეტური ცხოვრების წესი, ჩამოაყალიბა ბუდიზმის რელიგია და თავად გახდა ამ რელიგიის წინამძღოლი; დაირქვა ბუდა. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 250 წლისთვის სამხრეთის რეგიონები ჩრდილოეთ ინდოეთის ერთ-ერთი იმპერიის—მაურიის იმპერიის—გავლენის ქვეშ მოექცნენ; მოგვიანებით კი გუფთას იმპერიის ვასალები გახდნენ.
ნეპალის ვრცელი პრეისტორიის შესახებ, ძირითადად, ნიუარის ლეგენდარული ტრადიციებიდანაა ცნობილი. არსებობს  ამ ლეგენდების როგორც ბუდისტური, ასევე ინდუსური ვერსიები. ნეპალის ხეობა და ნეპალის დაბალგორაკებიანი არეალი ინდურ წყაროებშია ნახსენები. მათ მიხედვით, დაახლოებით 2500 წლის წინ, ცენტრალური ჰიმალაის მთები დაკეტილი იყო ინდუს-განგას და ჩრდილო-ინდური მდინარის მიმდებარე ველისთვის. ნეპალის კოგერენტული დინასტიური ისტორია ლიჩავის დინასტიის აღზევებით იწყება (ჩ. წ. IV-V საუკუნეში). მიუხედავად იმისა, რომ უფრო ადრეულ, კირათის დინასტიას სურდა მიეთვისებინა კშათრიას კასტის მმართველისა და მებრძოლის სახელი, ლიჩავის დინასტია, სავარაუდოდ, ინდური ველების პირველი მმართველი ოჯახი იყო. ლიჩავის დინასტიის შესახებ განსაკუთრებით დიდ ინფორმაცია მოიპოვება ჩანაწერებიდან (ჩანაწერები გააკეთა ჩინელმა ბუდისტმა პილიგრიმმა ბერმა, ხუანზანგმა) და წარწერებიდან ქვებზე, რომლებიც ძირითადად ჩვენი წელთაღრიცხვით 500-700 წლით თარიღდება. ამ პერიოდში ტიბეტში კიდევ ერთი გაერთიანებული სამეფო წარმოიშვა, რის გამოც ჰიმალაიში ჩრდილოეთის მიმართულებით გამავალი გზები გაიხსნა.
ლიჩავის დიანსტია VIII საუკუნის ბოლოს დაემხო, სავარაუდოდ, ტიბეტის იმპერიის გავლენით და დაიწყო ნეუარის, ანუ ტჰაკურის ერა (897 წლიდან). XI საუკუნის ბოლოს სამხრეთ ნეპალი სამხრეთ ინდური დინასტიის, ჩალუკიას გავლენის ქვეშ მოექცა, რამაც ნეპალის რელიგიური დადგენილება შეცვალა-ბუდიზმი ჩანაცვლდა ინდუიზმით.
ნეპალის სამეფო (1768-2008)
XVIII საუკუნის დასაწყისში ერთ-ერთმა სამთავრომ-გოტკჰამ, რომელსაც შაშის ოჯახი განაგებდა, ძალაუფლება მოიპოვა ნეპალის მთებსა და ველებზე და სცადა რეგიონის ერთპიროვნული მმათველი გამხდარიყო. ამ დროს მალას დინასტია დასუსტებული იყო შიდა განხეთქილების გამო და მიდი სოციალური და ეკონომიკური მდგომარეობა ვერ შეედრებოდა დიდი გორხას განვითარების დონეს. გორხას მმართველმა პრიტჰვი ნარაიან შაშმა ველები 1769 წელს დაიპყრო და დედაქალაქი კატმანდუში გადაიტანა. ასე ჩაეყარა საფუძელი თანამედროვე ნეპალის ჩამოყალიბებას. შაშის დინასტიის მმართველებს განეძრახათ ნეპალის გაერთიანება და ცენტრალიზება, რაც დიდ სირთულეებთან იყო დაკავშირებული, ვინაიდან საუკუნეების მანძილზე რეგიონში შეინიშნებოდა ეთნიკური,რელიგიური,კულტურული სხვაობა. მათ შეითავსეს სხვადასხვა დომინანტი რეგიონის მმართველობის მთავარი მახასიათებლები, მოიწვიეს ლოკალური ელიტა და შექმნეს ცენტრალიზებული პოლიტიკური სისტემა. მათ ამ ქმედებამ დესინტეგრაციის მოსალოდნელი საშიშროება ააცილა თავიდან. 1775-1951 წლებში მიმდინარეობდა მწვავე დავა სამეფო ოჯახსა და რამდენიმე დიდგვაროვან ოჯახს შორის. 1772 წლიდან 1832 წლამდე  ქვეყანას მართავდა ორი მეფე, რომელთაგან ორივე გამეფდა მცირეწლოვან ასაკში. რეგენტები, ისევე, როგორც დიდგვაროვნები, ახალგაზრდა მეფეებით მანიპულირებდნენ. ორივე ფრაქციას სურდა მოეპოვებინა ძალაუფლება და მონოპოლია პოლიტიკურ ოფისებზე,რამაც შაშის დინასტიის დასუსტება გამოიწვია. ამ დროს ძალუფლება ჯერ ტჰაფას (1806-1837) და შემდეგ რანას (1846-1951) ოჯახის ხელში ჩავარდა.
XIX საუკუნის დასაწყისში ინგლის-ნეპალის ომის (1814-1816) შედეგად, ინგლისმა  ნეპალს თავს მოახვია არათანასწორუფლებიანი ხელშეკრულება, რითაც ნეპალის მთელი საგარეო პოლიტიკა ინგლისის ხელისუფალთა კონტროლს დაექვემდებარა. 1846 ინგლისელების დახმარებით რანას ფეოდალური გვარის მეთაურმა ჯანგ ბაჰადურმა სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო და ყველა სხვა მაღალი თანამდებობა რანას გვარის მემკვიდრეობითი მონოპოლია გახდა. გარე სამყაროსგან იზოლაციამ, კაპიტალის გაზიდვამ, ნეპალის ეკონომიკაზე უარყოფითი გავლენა იქონია, 3 მლნ.-ზე მეტი მშრომელი ნეპალიდან ინდოეთში წავიდა, ბირმასა და სხვა ქვეყნებში სამუშაოს საძებნელად.
ინგლისის ჯარებთან ერთად პირველ და მეორე მსოფლიო ომში ნეპალის ჯარებიც იბრძოდნენ. ინდოეთი ინდუსურ ინდოეთად და ისლამურ პაკისტანად გაიყო. რელიგიური დაპირისპირების გამო რეგიონში მწვავე დაძაბულობა შეიქმნა. ინდოეთის პრემიერ-მინისტრმა ჯავაჰარ ლალ ნერუმ ნეპალს სიტუაციის გაკონტროლებაში დახმარება სთხოვა. რანას დინასტიის წარმომადგენლებმა ხანგრძლივი კამათის შემდეგ გადაწყვიტეს ინდოეთში ჯარები გაეგზავნათ. მათ დიდი გავლენა იქონიეს ნახევარკუნძულზე სიტუაციის სტაბილიზაციაში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აზიის ქვეყნებში ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ბრძოლის წარმატებამ და კოლონიალიზმის დამარცხებამ ხელი შეუწყო ნეპალელი ხალხის ანტიფეოდალური და ანტიიმპერიალური ბრძოლის განვითარებას. მნიშვნელოვნად გააქტიურდა ნეპალის პოლიტ. ემიგრაციის საქმიანობა ინდოეთში. 1947 წელს კალკუტაში დაარსდა ნეპალის ეროვნული კონგრესი (1950-იდან ნეპალის კონგრესი). 1949 წელს დაარსდა ნეპალის კომპარტია. შეიქმნა ანტირანული ძალების ერთიანი ფრონტი (მოქმედებდა 1951-1952), რამაც ბოლო მოუღო რანას ბატონობას (1951 წლის რევოლუცია). 1951 წლის 10 აპრილს გამოქვეყნდა დროებითი კონსტიტუცია, რომელმაც კონსტიტუციური მონაქრია გამოაცხადა. მოქალაქეებს მიენიჭათ საყოველთაო საარჩევნო უფლება, პარტიების შექმნის უფლება და ა. შ, თუმცა ნეპალში დემოკრატიული პოლიტიკური სისტემის დანერგვა სირთულეებთან იყო დაკავშირებული, რადგან ქვეყანას არ გააჩნდა ღრმა დემოკრატიული ტრადიციები ან გამოცდილება და არ იყო შეჩვეული ავტოკრატიას. 1959 წელს გამოქვეყნებულმა ახალმა კონსტიტუციამ შეზღუდა მოსახლეობის დემოკრატიული უფლებები და თავისუფლება. პარლამენტის პირველ არჩევნებზე (1959) გაიმარჯვეს ნეპალის კონგრესის პარტიის კანდიდატებმა, ისინი ხალხს დაჰპირდნენ აგრ. რეფორმის გატარებას, ადმ. აპარატის რეორგანიზაციას, მშრომელთა მდგომარეობის გაუმჯობესებას, მაგრამ მათ ვერ შეძლეს დაპირებების შესრულება. გამწვავებული სოც.-ეკონ. კონფლიქტების ვითარებაში მეფე მაჰენდრამ (განაგებდა 1955-1972) 1960 წლის 15 დეკემბერს დაითხოვა პარლამენტი და ხელში აიღო საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ძალაუფლება.
1962 წლის დეკემბერში გამოქვეყნდა ახალი კონსტიტუცია, აიკრძალა ყველა პოლიტ. პარტია და ორგანიზაცია. პარლამენტის ადგილი დაიკავა ეროვნულმა პანჩაიატმა; გაუქმებული პარტიების ნაცვლად შეიქმნა მთავრობის კონტროლს დაქვემდებარებული ე. წ კლასობრივი ორგანიზაციები - გლეხთა, მუშათა, ახალგაზრდობის, ქალთა, ბავშვთა და სხვ. 1963 წლის აგრარულმა რეფორმამ ფორმალურად გააუქმა მსხვილი მემამულური მიწის საკუთრება და დააწესა მიწათმფლობელობის მაქსიმუმი. ნეპალის მთავრობამ საგარეო პოლიტიკის ძირითად პრინციპად გამოაცხადა მიუმხრობლობა; ყველა ქვეყანასთან მეგობრული ურთიერთობა. 1955 წელს ნეპალი გაეროს წევრი გახდა. ნეპალის საზოგადოებრიობის პროგრესული წრეები აქტიურად მონაწილეობდნენ აფრიკა-აზიის სოლიდარობის მოძრაობასა და მშვიდობისათვის ბრძოლაში, კერძოდ, ნეპალის წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ მშვიდობისმოყვარე ძალთა მსოფლიო კონგრესზე (მოსკოვი, 1973).
1980 წლიდან დაიწყო მოსახლეობის გამოსვლები დემოკრატიული თავისუფლებების მოსაპოვებლად, რასაც მოჰყვა ერთპარტიული სისტემის მოშლა. 1981 წელს ძალაში შევიდა ეკონომიკური და კულტურული მეექვსე ხუთწლიანი გეგმა (1981-1985). 1991 წელს ჩატარებულ არჩევნებში პარტია ნეპალის კონგრესმა გაიმარჯვა. მოქმედებდა კონსტიტუციური მონარქია. 1996 წელს ნეპალის კომუნისტურმა პარტიამ ნელ-ნელა სამეფო საპარლამენტო სისტემის ჩანაცვლება დაიწყო. ამან ქვეყანა სამოქალაქო ომამადე მიიყვანა, რამაც 12 ათასი ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა. 2001 წლის 1 ივნისს სამეფო სასახლეში მასობრივი მკვლელობა მოხდა. მოკლეს მეფე ბირენდრა, დედოფალი აიშვარია და სამეფო ოჯახის კიდევ 7 წევრი. მვლელი ერთ-ერთი პრინცი დიპენდრა იყო, რომელმაც სამი დღის შემდეგ თავი მოიკლა. პრინცის აგრესია გამოიწვია იმან, რომ მშობლებმა მისი საყვარელი ქალის ცოლად მოყვანაზე უარი განუცხადეს. ცოხვა-ჟლეტის შემდეგ მეფე ბირენდრას ძმა გიანენდრამ დაიკავა ტახტი. 2005 წლის პირველ თებერვალს მეფე გიანენდრამ მთელი მთავრობა დაითხოვა და მაოისტური მოძრაობის ჩახშობა სცადა, თუმცა 2006 წელს დემოკრატიულმა მოძრაობამ მეფე აიძულა სუვერენული ძალაუფლება ხალხისთვის გადაეცა.
რესპუბლიკა (2008)
2009 წლის მაისში მაოისტური მთავრობა დაემხო და ახალი კოალიციური მთავრობა ჩამოყალიბდა, რომელშიც ყველა მსხვილი პოლიტიკური პარტია შედიოდა, მაოისტურის გარდა.
2014 წლის თებერვალში სუშილ კოილარა ნეპალის ახალ პრემიერ-მინისტრად აირჩიეს.
2015 წლის სექტემბერში ახალი კონსტიტუაცია მიიღეს, რომელმაც ქვეყანა პრაქტიკულად ფედერალუ-დემოკრატიულ რესპუბლიკად გადააქცია. ეს უკანასკნელი 7 უსახელო შტატადაა დაყოფილი.
2015 წლის ოქტომბერში პრეზიდენტად ბიდჰია დევი ბჰანდარი აირჩიეს, რომელიც ნეპალის ისტორიაში ქალი პრეზიდენტია.
გეოგრაფია
thumb|left ქვეყანა ჰიმალაის მთიანეთში. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს 14-დან 8 რვაათასიანი მწვერვალი, მათ შორის მთა ევერესტი (ნეპალურად - საგარმათჰა, ტიბეტურად - ჯომოლუნგმა). მოსაზღვრე ქვეყნებია: ჩინეთი, ინდოეთი. ფართობი: 140 797 კვ. კმ.
ეკონომიკა
ნეპალი ისტორიულად ყოველთვის ერთ-ერთი უღარიბესი ქვეყანა იყო. 2006 წელს სამოქალაქო კონფლიქტის დასრულების შემდეგ ქვეყანაში ახალი რეფორმები გაატარეს და ინვესტიციები მოიზიდეს, რამაც სიღარიბის დონე ოდნავ შეამცირა და სიტუაცია გააუმჯობესა. თუმცა, ქვეყნის განვითარების გზა 2015 წელს მიწისძვრების გამო შეჩერდა.
დღეს ნეპალი სამხრეთ აზიის უღარიბესი და მსოფლიოში მე-17 ყველაზე ღარიბი ქვეყანაა. მოსახლეობის დაახლოებით 25 % სიღარიბის ზღვარზე დაბლა ცხოვრობს. ძალიან სერიოზული სხვაობაა სხვადასხვა კასტების, ეთნიკური ჯგუფებისა და რეგიონების წარმომადგენლების საცხოვრებელ პირობებს შორის. დაუსაქმებლების პროცენტული წილი 42-ია, რაც ძალიან ცუდი მაჩვენებელია. ქვეყნის მოსახლეობის ნახევარზე მეტი 35 წლამდე ასაკისაა. ყოველწლიურად 300,000 ადამიანი ემატება დაუსაქმებელთა რიცხვს.
ეკონომიკური განვითარება
ეკონომიკური განვითარების დონე ნეპალში დღესაც ძალიან დაბალი და მერყევია. პროდუქტიულობის დაბალმა დონემ ქვეყანას ხელი შეუშალა ეკონომიკური სტრუქტურის გარდაქმნაში - სიტუაცია, რომლის დროსაც მუშახელი დაბალი პროდუქტიულობის საქიანობიდან მაღალი პროდუქტიულობის სამუშაოში გადაინაცვლებს. წარმოების სექტორის შემცირებისა და მომსახურების სფეროში პრობლემების გათვალისწინებით, ნეპალის მოქალაქეები საკუთარ ქვეყანაში მუშაობის ნაცვლად საზღვარგარეთ წასვლას ცდილობენ სამუშაოს საძებნელად. ნეპალი თავისი დონის ქვეყნებს საგრძნობლად ჩამორჩება უცხოური ინვესტიციების, ინდუსტრიული ზრდისა და პროდუქტიულ აქტივებში ინვერსტირების მაჩვენებლებით.
ტრანსპორტსა და ენერგიაზე მაღალ გადასახადს დამატებული არახელსაყრელი ბიზნეს გარემო - ეს ყველაფერი აფერხებს მომგებიანი საწარმოების წინსვლას, ძირს უთხრის ეკონომიკურ ზრდას და უკან ხევს ქვეყნის განვითარების პოტენციალს. სუსტი საზოგადოებრივი ადმინისტრაცია და მცირე საწარმოო ბაზა ნეპალის ტრანსფორმირების პროცესს ძალიან აფერხებს.
მთლიანი შიდა პროდუქტის წლიური ზრდის მაჩვენებელი 2016 წელს მხოლოდ 1.5 %-ია, როდესაც 2015 წელს ეს მაჩვენებელი ორჯერ მეტი იყო, ხოლო 2014 წელს 5,1 %-ს უდრიდა. ასეთი რეგრესის მიზეზი 2015 წელს მომხდარი მიწისძვრაა, რომელმაც საკმაოდ დააზარალა ქვეყანა. საშინელი მიწისძვრის დროს 8500 ადამიანზე მეტი დაიღუპა და 18 000 დაიჭრა. ქვეყანას გამოუყვეს 423 მილიონი დოლარი დასახმარებლად, თუმცა ნეპალის მთავრობის ვარაუდით, სრულ რეკონსტრუქციას დაახლოებით 7 მილიარდი დოლარი დასჭირდება. ამ რეკონსტრუქციის გამო 2016 წელსაც ასეთ დაბალ ზრდის ტემპს მოელიან, ხოლო 2017 ში ეს მაჩვენებელი 4,8 %-მდე უნდა ავიდეს.
ინფლაციის დონე 2014 წელს 10 %-მდე იყო, ხოლო 2015 წელს 8 %-ზე დაბლა ჩამოვიდა. 2016 წელს ეს მაჩვენებელი ისევ 10,5 %-მდე გაიზარდა, ხოლო 2017 წლისთვის 8,2 %-მდე დაკლებას ვარაუდობენ.
უკანასკნელ ათწლეულში ნეპალის ეკონომიკამ ძალიან კარგი შედეგები დააფიქსირა სიღარიბესთან ბრძოლასა და ეკონომიკურ ზრდაში. 2005 წელს მოსახლეობის 80 % გაჭირვებაში ცხოვრობდა 2014 წელს კი ეს მაჩვენებელი 57 %-მდე შემცირდა.
ნეპალში ცხოვრების ღირებულება უფრო დაბალია, ვიდრე სხვა ქვეყნებში. ბოლო წლებში ცხოვრების დონე შემცირებულია. 2011 წელს მსოფლიოს შიმშილის ინდექსით ნეპალი 81 ქვეყანას შორის 54-ე აღმოჩნდა კამბოჯასა და ტოგოს შორის. დღევანდელი შედეგი ბევრად უკეთესია, ვიდრე 2011 წლის, ან მით უმეტეს 1990 წლის მაჩვენებელი.
ეკონომიკური თავისუფლების დონე
ნეპალი ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსის მიხედვით 151-ე ქვეყანაა მსოფლიოში 50,9 ქულით. უმთავრესი პრობლემა კანონის უზენაესობის, ღია ბაზრისა და მომუშავეთა თავისუფლების ნაკლებობაა.
მიუხედავად იმისა, რომ კორუფცია პოლიტიკაში და მთავრობაში მაინც პრობლემად რჩება, 2015 წლის მიწისძვრამ ხალხში ეროვნული სულისკვეთება აამაღლა. ამის ფონზე პოლიტიკურმა პარტიებმა სერიოზული პროგრესი აჩვენეს კანონის უზენაესობის გასაუმჯობესებლად. თუმცა, საკუთრების დაცვა მაინც არ ხდება ეფექტურად.
ვაჭრობის თავისუფლების დონე 55.6-ია. მთავრობისთვის მთავარი შემოსავლის წყარო დაწესებული ტარიფებია. ნეპალში საშუალოდ ტარიფის დონე 14,7-ია. აკრძალულია ხორცის იმპორტი. მთავრობა საკმაოდ დიდი დოზით ერევა ქვეყნის ვაჭრობაში. ინვესტირების თავისულების მაჩვენებელი მხოლოდ 5- ს უდრის, ხოლო ფინანსური თავისუფლებისა 30- ს.
იმპორტი და ექსპორტი
საექსპორტო ეკონომიკის სიდიდით ნეპალი მსოფლიოში 150- ე ადგილს იკავებს. 2014 წელს ქვეყანამ 1.06 მილიარდი დოლარის შემოსავალი მიიღო ექსპორტისგან, თუმცა 7.75 მილიარდი იმპორტში დახარჯა, რამაც საბოლოო ჯამში 6.69 მილიარდი დოლარის ოდენობის უარყოფითი სავაჭრო ბალანსი შეადგინა. 2014 წელს ნეპალის მთლიანი შიდა პროდუქტი 19.8 მილიარდს შეადგენდა.
2014 წლის მონაცემებით, ნეპალისთვის საუკეთესო საექსპორტო ქვეყანა ინდოეთია (657 მილიონი დოლარი), შემდეგ მოდის აშშ (84,2 მილიონი დოლარი), ჩინეთი (41 მილიონი დოლარი), გერმანია (38,8 მილიონი დოლარი) და დიდი ბრიტანეთი (26.9 მილიონი დოლარი). ყველაზე მეტ იმპორტს ინდოეთიდან ახდენს (4,74 მილიარდი დოლარი), შემდეგ მოდის ჩინეთი (1,16 მილიარდი დოლარი), არაბთა გაერთიანებული საამირო (415 მილიონი დოლარი), ინდონეზია (136 მილიონი დოლარი) და ჰონგ კონგი (119 მილიარდი დოლარი).
ქვეყნის ვაჭრობის მაჩვენებლები საკმაოდ გაიზარდა 2000 წლიდან მოყოლებული. ამის მიზეზი ტანსაცმლისა და ხალიჩების ინდუსტრიის განვითარებაა. 2000 და 2001 წლებში ექსპორტი 14 %-ით გაიზარდა, როდესაც იმპორტის ზრდა მხოლოდ 4,5 %-ით მოხდა. ამან სავაჭრო დეფიციტი წინა წელთან შედარებით, 4 %-ით შეამცირა. ბოლო დროს ევროკავშირი გახდა ნეპალის ყველაზე დიდი სავაჭრო პარტნიორი. ქვეყანაში ტანსაცმლის მთლიანი ექსპორტის 46,13 % ევროკავშირზე მოდიოდა.
ბუნებრივი რესურსები
მინი|ბრინჯის მინდვრები ნეპალში ნეპალის ეკონომიკაში უდიდესი ყურადღება ექცევა აგრარულ სექტორს. სამუშაო ძალის 76 % სოფლის მეურნეობაშია, 18 % მომსახურების სექტორში და მხოლოდ 6 % მრეწველობაში. ასეთ გადანაწილებას ნეპალის რესურსები განაპირობებს. მაგალითად, ზოგიერთ რეგიონში მოჰყავთ ჩაი, ბრინჯი, სიმინდი, ხორბალი, შაქრის ლერწამი და სხვადასხვა ბოსტნეული. ინდუსტრიაში ხდება ამ პროდუქტების გადამუშავება. თუმცა, ამ სფეროში მომუშავე 10 მილიონი ადამიანიდან უმეტესი არაკვალიფიციურია.
ნეპალი ტერიტორიულად მცირე ქვეყანაა, თუმცა საკმაოდ მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით. წყალი ყველაზე მნიშვნელოვანი რესურსია ქვეყანაში. მხოლოდ ბრაზილიას აქვს ნეპალზე მეტი წყლის რესურსი.
ქვეყანას არ აქვს უშუალოდ რომელიმე ზღვასთან კავშირი, რადგან ინდოეთი და ჩინეთი აკრავს გარს. მიუხედავად ამისა, ძალიან ბევრი მდინარე ჩამოედინა ჰიმალაის მთებიდან. როდესაც მწვერვალებიდან თოვლი დნება, მდინარეები იქმნება. ისინი მთიანი რეგიონებიდან ტერაიმდე მიედინებიან. ნეპალში ყველაზე დიდ მდინარეებს რამდენიმე შენაკადი აქვთ.
ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია ტბების ფაქტორი. ნეპალი ამ მხრივაც საკმაოდ მდიდარია. ტბა რარა ყველაზე დიდია ქვეყანაში. მდინარეები, ტბები, მცირე ზომის შენაკადები და მიწისქვეშა წყლები ნეპალის განვითარებისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტორებია.
ქვეყანა ნამდვილად მდიდარია რესურსებით, თუმცა ფინანსური პრობლემებისა და გაწაფული მუშახელის ნაკლებობის გამო, მათი ათვისება სათანადოდ ვერ ხერხდება.
ეკონომიკური ზრდის შემაფერხებელი ფაქტორები
ლამაზი ლანდშაფტი და განსხვავებული ეგზოტიკური კულტურები ნეპალს ტურიზმის განვითარების ძალიან კარგ საშუალებას აძლევს. მაგრამ, ამ სფეროში ზრდა მთავრობის არასტაბილურობამ და ცუდმა ინფრასტუქტურამ შეაფერხა. მიუხედავად ამ პრობლემებისა, 2012 წელს ნეპალში თითქმის 600 000 ტურისტი ჩავიდა, რაც 10 %-იანი ზრდა იყო წინა წელთან შედარებით. ამ წელს ტურისტული სექტორიდან შემოსავალმა ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის 3 % შეადგინა.
ინფრასტრუქტურა მაინც ქვეყნის უპირველეს სისუსტედ მიიჩნევა. ნეპალი ოთხივე მხრიდან ჩაკეტილია სხვა ქვეყნებით და გეოგრაფიული პირობების გამო, მეზობლებს კარგად ვერ უკავშირდება. არ აქვს ზღვაზე გასასვლელი. ეს ქვეყანას ხელს უშლის გლობალურ დონეზე მყარი კავშირების ჩამოყალიბებაში. ნეპალის უდიდეს ნაწილში კიდევ არ არის დაგებული გზები და ერთმანეთთან დაკავშირება პრობლემას წარმოადგენს.
ერთ-ერთი უპირველესი და უმნიშვნელოვანესი ხარვეზი, რაც მთავრობას აქვს, არის ეკონომიკური რეფორმებისა და ზრდისგან მიღებული მოგების არათანაბარი განაწილება. განაწილება ხდება გარკვეული რეგიონების, ეთნიკური ჯგუფების, კასტებისა და ქალების გამოკლებით. პოლიტიკურმა გაურკვევლობამ კიდევ უფრო გააუარესა ისედაც სუსტი მართვის ეფექტურობა და მთავრობის შესაძლებლობა, რომ საკუთარი პოლიტიკა მტკიცედ დაამკვიდროს. უფრო მეტიც, ბიზნეს ასოციაცებს უჭირთ ამოარჩიონ სექტორები, რომელშიც კოლექტიური მოქმედება ყველაზე დიდ მოგებას მოიტანს. უცხოური დახმარებების არაადეკვატური განაწილება ეროვნული განვითარების გეგმასა და სექტორული დაგეგმარებისთვის, დამხმარეებს შორის თანამშრომლობის პრობლემა და ასეთი ტიპის ფაქტორები ხელს უშლის ნეპალს უცხოური დახმარების წარმატებულად გამოყენებაში.
ნეპალის კულტურა
ნეპალის კულტურა ძალიან მდიდარი და განსაკუთრებულია. მისი კულტურული მემკვიდრეობები საუკუნეების განმავლობაში ვითარდებოდა. ისინი შეიძლება წარმოდგენილი იყვნენ ეროვნული, ტომობრივი და სოციალური ჯგუფების სახით. ეს ყოველივე მოიცავს მუსიკასა და ცეკვას, ხელოვნებასა და ხელ-გარჯილობას, ფოლკლორსა და ხალხურ ზღაპრებს, ფილოსოფიასა და რელიგიას, ფესტივალებსა და დღესასწაულებს, საჭმელსა და სასმელს. ნეპალური კულტურაზე გავლენა იქონია ინდურმა, ტიბეტურმა და მონღოლურმა კულტურებმა.
სამწევრისის ციხე
300px|მინი სამწევრისის ციხე — ციხე-დარბაზი ქარელის მუნიციპალიტეტი სოფელ სამწევრისში, სოფლის დასავლეთით, შემაღლებულ ადგილას. თარიღდება ფეოდალური ხანით. კომპლექსში შედის: დიდი კოშკი, ეკლესია, გალავანი, აგრეთვე სასახლის და სხვადასხვა ნაგებობის ფრაგმენტები. საერთო ფართობი დაახლოებით 2000 მ². გეგმით მოგრძო მრავალწახნაგას ფორმის ციხე-დარბაზის ტერიტორიაზე (82 X 42,3 მ)ამჟამად ორი ეზოა. გამოირჩევა ხუთი ძირითადი სამშენებლო ფენა. ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში აქ მდგარა დიდი კოშკი. ცოტა მოგვიანებით მას მიაშენეს გალავანი და ეკლესია. მშენებლობის მესამე პერიოდს განეკუთვნება გალავნის ფრაგმენტები, რომელიც კოშკს ეკვრის სამხრეთიდან. შემდეგი სამშენებლო ფენის (XVI-XVIII სს.) ნაგებობები ნაშენია ნატეხი ქვით და შედარებით დიდი ფართობი უკავია. აქ არის ნაგებობათა უმეტესი ნაწილი. მეხუთე ფენას მიეკუთვნება მეორე (სამხრეთ მონაკვეთი), ქვედა გალავანი და იქ მდგარი ნაგებობები (გარდა ეკლესიისა). გვიანდელი განახლება და მშენებლობა, სავარაუდოა, დაკავშირებულია ფანასკერტელ-ციციშვილების (კერძოდ მერაბ ციციშვილის) მოღვაწეობასთან.
დიდი კოშკი
დიდ კოშკს (10,8 X 11,2 მ) გარედან კუთხეები მომრგვალებული აქვს, კედლები სქელია (2,05-2.5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. მოღწეულია სამი სართული. აკლია ზედა ნაწილი. შესასვლელი II სართულზეა. ფანჯრები და საბრძოლო ხვრელები დიდი ზომისაა. I, ყრუკედლებიანი სართული დამხმარე სათავსი იყო. სართულშუა გადახურვა ხისაა. II სართულის (სიმ. 3,65 მ) ჩრდილოე-დასავლეთის კედლის კუთხეში გაჭრილია კარი, დანარჩენი სამი კედელი ყრუა. III სართულის სამი კედელი ყრუა, მეოთხე, ჩრდილო-დასავლეთის კედელში დატანებულია კარი დაკიბე, რომელიც ადიოდა IV სართულზე. III სართული (სიმ. 5,5 მ) განკუთვნილი უნდა ყოფილიყო საცხოვრებლად და თავდასაცავად. კოშკის შიგნით ყველა ხვრელობი გადახურულია ისრული თაღით. კარის გადახურვა ნახევაწრიულია, სათოფურებისა და სარკმლებისა არქიტრავული. ფასადების ზედაპირი გასწორებულია დუღაბის სქელი ფენით. კოშკი უნიკალური საფორტიფიკაციო ნაგებობაა.
ეკლესია
ეკლესია მდებარეობს ციხე-დარბაზის განაპირას, დასავლეთით, გორაზე, ჩართულია გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მონაკვეთში. ეკლესიის პირველი სამშენებლო ფენა თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით, მეორე XVI-XVII საუკუნეებით.
ეკლესია დარბაზულია (13,2 X 8,8 მ, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. გადაკეთების შედეგად დაკარგული აქვს პირვანდელი სახე. შესავლელი სამხრეთით და დასავლეთითაა, სარკმლები — აღმოსავლეთით, დასავლეთითა და სამხრეთით. ნახევარწრიული აფსიდის ორივე გვერდზე, კედელში გაჭრილია მცირე სათავსებში შესასვლელები. დარბაზი გადახურულია კამარით, რომელიც ეყრდნობა საბჯენ თაღებს. სადაპროფილიანი ლავგარდანი ქვისაა.