cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა
ისტორია
აღნიშნული რესპუბლიკური დადგენილებები ითვალისწინებდნენ მომზადებისა და გამოცემის სამუშაოების კოორდინაცია უნდა ეთავა ქართული ენციკლოპედიის მთავარ სამეცნიერო რედაქციას, სადაც ჩამოეალიბდა საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობის სპეციალური რედაქცია, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სასელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინხტიტუტს, ამავე ინსტიტუტის რესპუბლიკურ არქეოლოგიურ ცენტრს, გიორგი ჩუბინაშვილის სასელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტს, აგრეთვე საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტს დაევალათ, ქართული ენციკლოპედიის მთავარ სამეცნივრო რედაქცასთან სათანადო სელშეკრულებების საფუძველზე მასალების მომზადება.
მომზადებისა და გამოცემის საქმე ბევრ გაუთვალიხწინებელ, ობიექტურ სიძნელეებს წააწედა, რამაც გამოცემის შეფერხება გამოიწვია.
საქართველოს მატერიალური კულტურის ძეგლებისადმი ინტერესი XIX ს-ის 30-40-იან წლებში ჩაისასა (მიxეილ ბარათაშვილი, თეიმურაზ ბატონიშვილი). იმავე საუკუნის 70-იან წლებში დაიწყო მუშაობა ისტორიის, სელოვნების, არქიტექტურის ცალკეული ნიმუშების გამოვლების, აღწერის, სისტემატიზაციის, დაცვისა და პროპაგანდის ხაზით. ამ საქმეს უძღვებოდნენ კერძო პირები, დაწესებულებები, საზოგადოებები: კავკასიის მუზეუმი (დაარსდა 1852 წ.), კავკასიის არქეოლოგიის მოყვარულთა საზოგადოება (1873 წ.), ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება (1879 წ), საეკლესიო მუზეუმი (1888), მოსკოვის არქეოლოგიური საზოგადოების კავკასიის განყოუილება (1901 წ.), საქართველოს ისტორიისა და ეთნოგრაფიის საზოგადოება (1907 წ.) და სხვ. უკვე XIX საუკუნის ბოლო ათეულწლებში და XX საუკუნის დასაწყისში დაიწყო არქეოლოგიური გათხრები (აქ აღსანიშნავია ილია ჭავჭავაძის ღვაწლის ექსპედიციები, ქვეყნდებოდა (ცალკეული მეცნიერული შრომები (ალექსანდრე ხახანაშვილი, დიმიტრი ბაქრაძე, ალექსანდრე ცაგარელი, ექვთიმე თაყაიშვილი, ნიკო მარი, დ. გრიმი, ნიკოდიმ კონდაკოვი, ა. ჰავლინოვი, პრასკოვია უვაროვა და სხვები), ქართული არქიტექტურული ძეგლებისა და კედლის მხატვრობის ცალკეული ნიმუშების ფიქსაცია (სიმონ კლდიაშვილი, ანატოლი კალგინი, ჰენრიხ ჰრინევსკი, ლადო გუდიაშვილი, დიმიტრი შევარდნაძე, მიხეილ ჭიაურელი და სხვ.).
1918 წელს, ახლად ჩამოყალიბებულ თბილისის უნივერსიტეტთან გიორგი ჩუბინაშვილის თაოსნობით ჩამოყალიბდა ხელოვნების მეცნიერების კათედრა და კაბინეტი. აქ საფუძველი ჩაეყარა ძველი ქართული არქიტექტურის, კედლის მხატვრობის, საერთოდ ხელოვნების ნიმუშების მიზანდასახული სისტემატიზაციისა და მეცნიერული კვლევის საქმეს. ასევე უნივერსიტეტი იყო ქართულ ისტორიულ, არქეოლოგიურ (ივანე ჯავახიშვილი, სიმონ ჯანაშია, ნიკო ბერძენიშვილი, გიორგი ნიორაძე), ეთნოგრაფიულ (გიორგი ჩიტაია) მეცნიერებათა განვითარების, ძველი ქართული დამწერლობის, ენისა და ლიტერატურის შესწავლის (იოსებ ყიფშიძე, კორნელი კეკელიძე, აკაკი შანიძე) საწყისი კერა. შემდეგ ამ საქმემ ინტენსიური და ნაყოფიერი გაგრძელება ჰპოვა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის (1941 წ.) სათანადო სამეცნიერო დაწესებულებებში, რესპუბლიკის სხვა უმაღლეს ხასწავლებლებში, მუზეუმებში. ასეთმა გეგმაზომიერმა და მრავალმხრივმა მეცნიერულმა შესწავლამ მკვიდრი საფუძველი ჩაუყარა საქართველოში ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა დაცვისა და გამოყენების საქმეს, რაც ჯერ კიდევ ჩვენი საუკუნის 20-იანი წლების დასაწყისიდან სასელმწიფოებრივი ზრუნვის საგანი გახდა. მაგრამ იმავე 20-იან წლებში მთელ სსრ კავშირში და, კერძოდ საქართველოში წარმოებულმა ე. წ. ანტირელიგიურმა კამპანიამ, შესამჩნევი ზიანი მიაყენა ჩვენ სიძველეებს — ხელოვნების მრავალი შესანიშნავი ნიმუში, ისტორიულად ღირებული ძეგლი სამუდამოდ დაიკარგა. დაზარალდა არა მარტო ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, საკულტო ძეგლები. ზოგჯერ გაუაზრებელმა, ნაჩქარევმა ქალაქებიხა თუ სოფლების, კურორტების ე. წ. სოციალისტურმა კეთილმოწყობამ და რეკონსტუქციამ დიდი ზიანი მიაყენა ქალაქმშენებლობითი ხასითის ძეგლებს, მოისპო ბევრი XIX საუკუნისა და XX საუკუნის დასაწყისში აგებული მხატვრულად ღირებული ნაგებობა. ამ ანტიეროვნულ მოქმედებას, მოძრაობას საბედნიეროდ წინ აღუდგა მოწინავე ქართველი სამეცნიერო და შემოქმედებითი საზოგადოებრიობა. სწორედ მათი ძალისხმვვით მოხერხდა, რომ საბჭოური წლების მანძილზე საქართველოში ძეგლთა დაცვისა და გამოყენვბის საქმე სახელმწიფოებრივ დონეზე იმართებოდა.
საბჭოთა კავშირში ჩვენში პირველად შეიქმნა სპეციალური სარესტავრაციო სამეცნიერო-საწარმოო სახელოსნო (1949 წ., შემდგომ — გაერთიანება), კულტურის ძეგლთა დაცვის რესპუბლიკური საზოგადოვბა (1959 წ.) და გამოიცა კრებული „ძეგლის მეგობრის“ პირველი კრებული (1964 წ.). რესპუბლიკაში ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა დაცვისა და გამოყენების ყველა სახის ღონისძიებას, „ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა დაცვიხა ღა გამოყენების შესასებ“ საქართველოს სსრ კანონის საფუძველზე (დამტკიცებულია 1977 წ. 29 დეკემბერს. ძალაშია 1978 წლის 1 აპრილიდან), მოწოდებული იყო ეხელმძღვანელა სპეციალურ სამთავრობო დაწესებულებას — საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებულ ისტორიის, კულტურისა და ბუნების ძეგლთა დაცვისა და გამოყენების მთავარ სამეცნიერო-საწარმოო სამმართველოს (1978 წ.).
საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობის მე–5 და მე–2 წიგნებისათვის რედაქციასთან თანამშრომლობდნენ და მასალები მოამზადეს:
მიკროფიშების 8 ტომი
1971 წელს ინსტიტუტში შეიქმნა „ძეგლთა ნუსხის განყოფილება“ (1987 წლამდე მას ვახტანგ დოლიძე ხელმძღვანელობდა, 1987 წლიდან დღემდე — თამაზ დვალი,) რომელმაც 1990 წელს გამოსცა ძეგლთა აღწერილობის V ტომი, 2004 წელში — II ტომი, 2013-2021 წლებში — I ტომი ოთხ წიგნად. 1991 წლიდან ამ განყოფილების საფუძველზე შედგა ქართული ხუროთმოძღვრების მიკროფიშების ჯგუფი, რომელმაც აახენის ტექნიკური უმაღლესი სკოლის თანამშრომელ გუნდოლფ ბრუხჰაუსთან ერთად ჰოლანდიაში დასაბეჭდად გაამზადა მიკროფიშების 8 ტომი — „ქართული არქიტექტურა“,
სამეცნიერო-საცნობარო, ენციკლოპედიური ხასიათის კრებულის “Georgian Architecture”-ს (ინგლისურ ენაზე), გამოსცემდა ნიდერლანდების სამეფოს საერთაშორისო დოკუმენტაციის კომპანია (IDH). კრებულში მასალა განთავსებულია ქვეყნის ისტორიული მხარეების მიხედვით, შემდეგი თანამიმდევრობით:
კრებულის I ტომს 1995 წელს მიენიჭა სახელმწიფო პრემია მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში. კრებულში სულ წარმოდგენილია შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრებისა და კედლის მხატვრობის 2000-მდე ძეგლი, 46250 გვერდის მოცულობის ტექსტობრივი და საილუსტრაციო მასალის თანხლებით (ტექტობრივი მასალა: დაახლ 3000 გვ. 43 ათასზე მეტი ფოტო და გრაფიკული ილუსტრაცია) რვატომეული გამიზნულია მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის სამეცნიერო დაწესებულებების, უმაღლესი სასწავლებლებისა და ბიბლიოთეკებისათვის, რომლის საშუალებითაც ქართული კულტურის ისტორიით დაინტერესებულ საზოგადოებას შესაძლებლობა ეძლევა სრული ინფორმაცია მიიღოს საქართველოს შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრებისა და მონუმენტური კედლის მხატვრობის ძეგლების შესახებ. მთელი მასალა თავმოყრილია გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიისა და ძეგლთა დაცვის კვლევის ეროვნულ ცენტრში.
გამოცემის თარგი ვიკიპედიაში
ქართულ ვიკიპედიაში, გამოყენებულ ლიტერატურასა და სქოლიოებში, გამოიყენება სპეციალურად „საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობისთვის“ შექმნილი თარგი —.
მარსმავალი
მინი|250პქ|მავალი Sojourner მინი|250პქ|მავალი Curiosity მარსმავალი — ავტომატური მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება, რომელიც დაშვების შემდეგ თავისით გადაადგილდება პლანეტა მარსის ზედაპირზე.
მავალებს სტაციონარულ კოსმოსურ ხომალდებთან შედარებით რამდენიმე უპირატესობა გააჩნიათ: იკვლევენ უფრო მეტ ტერიტორიას, შესაძლებელია მიმართულ იქნენ საინტერესო ობიექტისკენ, შესაძლებელია თავისით განთავსდნენ მზიან პოზიციაზე ზამთრის თვეებში და ასევე შესაძლებელია ასე ძალიან დაშორებული რობოტული სატრანსპორტო საშუალების მუშაობის კონტროლი.
ისტორიის მანძილზე სულ ოთხი წარმატებული მარსმავალი არსებობს, რომელთაგან ყველა რობოტულად მოქმედებს. ნასას კოსმოსური მეცნიერებების რეაქტიული მოძრაობის ლაბორატორია ახორციელებდა Mars Pathfinder-ის მისიას მავალ Sojourner-ით, ამჟამად კი მართავს Mars Exploration Rover-ის მისიას ორი მავალით Spirit-ით და Opportunity-თ, ასევე Mars Science Laboratory-ის Curiosity-ის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:NASA კატეგორია:კოსმოსური ხომალდები კატეგორია:მარსი
ახალდაბა (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)
ახალდაბა — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში ზემო ხოდაშნის თემში, ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ხოდაშნისხევზე (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი). ზღვის დონიდან 760 მეტრ სიმაღლეზე, ახმეტიდან 20 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 11 ადამიანი.
ღირსშესანიშნაობა
1948 წელს სოფელში ღვთაების ეკლესიის მახლობლად, შემთხვევით აღმოჩნდა ძვ. წ. I ს—ახ. წ. I საუკუნის დასაწყისის მდიდრული სამარხი. 1948-1949 წლებში გაითხარა იმავე ხანის ღარიბული სამაროვანი. ახალდაბის მდიდრული სამარხის მასალა (კამეათი შემკული ოქროს მედალიონი, ასეთივე მედალიონიდან ამოვარდნილი კამეა, ოქროს საკიდი, ოქროს მძივ-მილაკები, პართიის მეფის ოროდე I ძვ. წ. 57—37 წლების ვერცხლის მონეტა, ვერცხლის თასის, ბრინჯაოს სურისა და თიხის ჭურჭლის ნატეხები) დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. ახალდაბის სამაროვნის ოქროს ნივთების ნაწილი არმაზისხევის პიტიახშთა სამარხებში აღმოჩენილი ოქროს სამკაულების მსგავსია. ახალდაბის მდიდრული სამარხეული კომპლექსი მიჩნეულია ადგილობრივი ხევისთავის კუთვნილებად.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დენვერის ხელოვნების მუზეუმი
დენვერის ხელოვნების მუზეუმი (დხმ) (ინგლ. The Denver Art Museum (DAM)) - ხელოვნების მუზეუმი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კოლორადოს შტატის ქალაქ დენვერში, მეთოთხმეტე გამზირზე. სპეციალიზირდება თანამედროვე და კლასიკურ ამერიკულ და მსოფლიო ხელოვნებაზე და ფლობს 70,000-ზე მეტ ექსპონატს. მუზეუმი ქვეყნის დასავლეთი სანაპიროდან ჩიკაგომდე ერთ-ერთი უდიდესია და უმეტესად დენვერის გარე არასამთობრობო ორგანიზაციის მიერ ფინანსდება.
ისტორია
მუზეუმის ისტორია იწყება 1893 დენვერის სამხატვრო კლუბის დაარსებით. 1917 კლუბმა "დენვერის ხელოვნების ასოციაცია" დაირქვა და რამდენიმე წელიწადში თავისი პირველი გალერეა გახსნა. 1922 წელს ჯორჯ კრამერმა და დელოს ჩაპელმა ასოციაციას ჩაპელის საზლი აჩუქა და შენობაში ახალი გალერეა გაიხსნა, რომელიც 1923 წელს დენვერის ხელოვნების მუზეუმის სახელით გახდა ცნობილი.
1948 წელს მუზეუმმა გაფართოება დაიწყო - ნაყიდი იყო შენობა აკომსს და მეთოთხმეტე გამზირზე, ქალაქის ცენტრალური პარკის სამხრეთით. შენობა დენვერელმა არქიტექტორმა ბურნამ ჰოიტმა განაახლა და ის შლერის მემორიალური გალერეის სახელით გაიხსნა 1948 წელს. შლერის გალერეა მნიშვნელოვანი შენაძენი იყო, მაგრამ მუზეუმი შემდგომ გაფართოვებას გეგმავდა - კრესის ფონდმა მუზეუმს სამი კოლექციის გადაცემა შესთავაზა (მათი საერთო ღირებულება 2 მილიონ დოლარს შეადგენდა) იმ პირობით, რომ მათთვის ახალი შენობა გაიხსნებოდა. მუზეუმმა დაფინანსება დენვერის მერიას მოსთხოვა, მაგრამ თანხის დროული შეგროვება ვერ მოხდა. ახალი შენონა მხოლოდ 1954 წელს აშენდა, მუზეუმმა კრესის ფონდის კოლექციები მაინც მიიღო.
1971 წელს გაიხსნა ახალი შვიდსართულიანი შენობა, რომელიც იტალიელმს მოდერნისტმა არქიტექტორმა ჯო პონტომ დააპროექტა ადგილობრივი არქიტექტორების დახმარებით. ეს პონტის ერთადერთი დასრულებული პროექტი გახდა შეერთებულ შტატებში. 2006 წელს მუზეუმს დუნკანის პავილიონი (პირველ შენობას დამატებული მეორე სართული; 2019 წელს დანგრეული იყო) და ფრედერიკ ჰამილტონის შენობა დაემატა. 2016 წელს დაიწყო მუზეუმის 150 მილიონ დოლარიანი კაპიტალური განახლების პროექტი, რომლის ფარგლებში აიგებოდა ახალი საგამოფენო სივრცე, ახალი მისაღები ცენტრი და ორი ახალი რესტორანი. მისი დასრულება დაგეგმილი იყო 2021 წელს, ძირითადი შენობის 50-ე წლისთავისთვის.
ნიკოლოზ ჯანაშია
ნიკოლოზ (ლაშა) სიმონის ძე ჯანაშია (დ. 18 ნოემბერი, 1931, თბილისი — გ. 7 სექტემბერი, 1982, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი-წყაროთმცოდნე, არმენოლოგი და საზოგადო მოღვაწე, ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1962), დოცენტი (1970). აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას შვილი.
დენვერის ხელოვნების მუზეუმი
კოლექცია
მუზეუმი მოიცავს 70,000-ზე მეტ ექსპონატს და ცხრა საკურატორო დეპარტამენტს: აფრიკული ხელოვნება; არქიტექტურა, დიზაინი და გრაფიკა; ძველი ამერიკების ხელოვნება; აზიური ხელოვნება; აბორიგენული ხელოვნება (აფრიკული, ამერიკული, ოკეანური და ინდური); ახალი სამყარო (პრეკოლუმბური და ესპანური კოლონიური); ფერწერა და სკულპტურა (ევროპული და ამერიკული); დასავლური ხელოვნება და ტექსტილის ხელოვნება და მოდა. განსაკუთრებულად ცნობილია მუზეუმის ამერიკელი ინდიელი ტომების ხელოვნების კოლექცია. დასავლური ხელოვნების კოლექციას მეთვალყურობს დასავლური ამერიკული ხელოვნების პეტრის ინსტიტუტი. ყოველ საკურატურო დეპარტამენტს გსაჩნია ასევე თემატური კომცენტრაციები.
არქიტექტურის, დიზაინის და გრაფიკის დეპარტამენტი დააარსა მუზეუმის მაშინდელმა დირექტორმა ლუის ლ. შარპმა 1990 წელს. ის მოიცავს ისეთ კონცენტრაციებს, როგორც 1960-1970 წლების იტალიური დიზაინი, ამერიკული გრაფიკა 1950-იანი წლებიდან დღემდე, მეორე მსოფლიოს შემდგომი პერიოდის დასავლური ევროპის და ამერიკის დიზაინი, თანამედროვე იაპონიის დიზაინი და ა.შ. აზიური ხელოვნების დეპარტამენტი მოიცავს ჩინურ, იაპონურ, ინდურ და სხვა ქვეყნების ხელოვნებსს უძველესი პერიოდიდან დღემდე. კოლექციის შეგროვება დაიწყო 1919 წელს მუზეუმისთვის ნაჩუქარი ექსპონატრბით. აბორიგენული ხელოვნების კოლექციაში შედის ისეთი თანამედროვე მხატვრების ნამუშევრები, როგორც ჯეფრი გიბსონი,, როუზ სიმპსონი, ფრიც შოლდერი, მარი ვატი, ნიკოლას გალანინი, ვირჯილ ორტიზი და სხვები.
ნიკოლოზ ჯანაშია
ბიოგრაფია
ნ. ჯანაშიას სამეცნიერო მემკვიდრეობა (50-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია და 3 მონოგრაფია) ეძღვნება საქართველოს ისტორიის წყაროთმცოდნეობის, საქართველოს ისტორიის სომხური წყაროების შესწავლის, ძველი ქართული საისტორიო მწერლობის ისტორიის მნიშვნელოვან პრობლემებს. აღსანიშნავია „შუშანიკის წამებისადმი“ მიძღვნილი ისტორიულ-წყაროთმცოდნეობითი ხასიათის მონოგრაფია (1980). ამავე საკითხებზე ჰქონდა მომზადებული სადოქტორო დისერტაცია, რომლის დაცვა არ დასცალდა. იყო „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების“ რვატომეულის მე-2 ტომის თანაავტორი.
დენვერის ხელოვნების მუზეუმი
სქოლიო
კატეგორია: მუზეუმები კატეგორია: ამერიკის შეერთებული შტატების მუზეუმები კატეგორია: კოლორადოს მუზეუმები კატეგორია: დენვერის მუზეუმები კატეგორია: ზელოვნების მუზეუმები კატეგორია: ჩრდილოეთი ამერიკის მუზეუმები
ნიკოლოზ ჯანაშია
ბიოგრაფია
დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები კატეგორია:დაბადებული 18 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1931 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1982 კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები ნიკოლოზ
შუშის რაიონი
შუშის რაიონი (Şuşa rayonu) — ადმინისტაციული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. მოეწყო 1930 წელს. მდებარეობს ყარაბაღის ქედის ტერიტორიაზე. მისი ფართობი 289 კმ²-ია. 2016 წლის 1 იანვრის მონაცემებით ტერიტორიის მოსახლეობა 32,8 ათას ადამიანს შეადგენს. შუშის რაიონის ტერიტორია მოიცავს ერთ ქალაქს და 31 სოფელს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი შუშა. 1992 წლიდან რეგიონი ოკუპირებულია სომხური შეიარაღებული ძალების მიერ. ყარაბაღის ომის სამხედრო ოპერაციების დროს ქალაქი შუშა ნაწილობრივ განადგურდა. ქალაქი 2020 წლის 8 ნოემბერს ყარაბაღის მეორე ომში განთავისუფლდა.
რელიეფი
შუშის რაიონის ზედაპირი მთიანია. უმაღლესი მწვერვალია დიდი კირის მთა (2725 მ). ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი მიეკუთვნება ცივი კლიმატის ტიპებს მშრალი ზაფხულით და ცივი ზამთრით. საშუალო ტემპერატურა იანვარში -4 °C-დან -1 °C-მდეა, ივლისში 16-19 °C-მდე. წლიური ნალექი 700–800 მმ-ია. მის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე გარგარჩაი. ნიადაგი ყავისფერი და ყავისფერი მთა-ტყის, ბალახოვანი მთა-მდელოს ტიპისაა. მაღალმთიანი ადგილები დაფარულია სუბალპური და ალპური მდელოებით.
ბიოლოგიური მრავალფეროვნება
ტყეებში დომინირებს აღმოსავლური წიფელი, ციმბირული მუხა და კავკასიური წიფელი. ჩირისლის მთის ქვედა ნაწილში, ზღვის დონიდან 1160-1210 მ სიმაღლეზე, ფერდობის ჩრდილოეთ ნაწილში, ერთმანეთისგან დაახლოებით 100 მ მანძილზე იზრდება 30-მდე სიმაღლის წაბლის ხე. ტყის ქვეშ იზრდება სხვადასხვა სახის ბუჩქნარი - თხილი, მურდარჩა, ალუბალი, გოიამი, კუნელი, ზღმარტლი სხვ. ტყეებში ასევე გვხვდება არყის, ბლის, მოცვის და მუხის სახეობები.
არქეოლოგიური ძეგლები
შუშაში მდებარეობს შაჰნაზარის მღვიმე, რომლის სიგრძე 125 მ, სიგანე 20 მ, ხოლო სიმაღლე 10 მ-ია. მღვიმეში აღმოჩენილია პალეოლითის ხანის ორი უხეში ქვა, V-IV ათასწლეულის, ენეოლითის ხანის თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის ხანისა და შუა საუკუნეების კერამიკის ნაშთები და მუსლიმური საფლავი.
ისტორიულ-კულტურული ძეგლები
სოფელ დაშალთში არის თავდაცვითი ციხე, იბრაჰიმხალილ ხანის მიერ აშენებული თავშესაფარი (XVIII ს.), თავლა და აბანოს ნაშთები.
მოსახლეობა
AzStat-ის 2014 წლის 1 იანვრის ოფიციალური ინფორმაციით, რაიონის მოსახლეობა 31 499 ადამიანს შეადგენს.
თამბაქო
მოსაწევი თამბაქო მრავალწლოვანი მცენარეა, მაგრამ მოჰყავთ როგორც ერთწლოვანი. აქვს სწორი, მომრგვალო, 2,5 მ-მდე სიმაღლის ღერო, რომელიც ზემოთ დატოტვილია. ფოთლები ღეროზე მორიგეობითაა განლაგებული, მჯდომარეა ან ყუნწიანი, კიდემთლიანი. ფირფიტა ოვალური, მომრგვალო ან ელიფსურია, ფერად მწვანე (იშვიათად ყვითელი ან მომწვანო-მოყვითალო). ყვავილები ხუთწევრიანი ვარდისფერი, წითელი ან თეთრია, შეკრებილია ციმოზური ტიპის ყვავილედად მთავარ ღეროსა და გვერდითი ტოტების კენწეროებზე. ნაყოფში დიდი რაოდენობითაა წვრილი, მუქი ყავისფერი თესლი (1000 თესლი 60-80 მგ-ს იწონის).
შუშის რაიონი
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები კატეგორია:მთიანი ყარაბაღი
თამბაქო
თამბაქოს სამშობლოდ ითვლება სამხრეთ ამერიკა. ევროპაში (ესპანეთი, პორტუგალია, შემდეგ საფრანგეთი, გერმანია, იტალია) ამერიკიდან შემოიტანეს XV საუკუნის ბოლოსა და XVI საუკუნის I ნახევარში. პირველად მოაშენეს დეკორატიულ და სამკურნალო მცენარედ. რუსეთში თამბაქო გავრცელდა XVII საუკუნის დასაწყისში.
რელიგია უნგრეთში
მინი|333x333პქ| უნგრელების ღვთისმშობლის ტაძარი [[სეგედი|სეგედში.]] რელიგია უნგრეთში საუკუნეების განმავლობაში იყო გაბატონებული ქრისტიანობის ფორმებით. 2011 წლის აღწერის თანახმად, უნგრელების 54,2% აცხადებდა თავს ქრისტიანად, საიდანაც 38,9% იყო კათოლიკე (უმრავლესობა მისდევდა რომაულ წეს-ჩვეულებას, ხოლო უმცირესობა - ბერძნულ წეს-ჩვეულებას), 13,8% იყო პროტესტანტი (11,6% - კალვინისტი და 2,2% - ლუთერანი), 0,1% იყო ქრისტიანი მართლმადიდებელი და 1,3% - ქრისტიანობის სხვა ჯგუფის წევრი. ამავე დროს, უნგრელების 27,2% არ უკავშირებდა თავს რელიგიურ მიმდინარეობებს, 16,7% აცხადებდა, რომ არ იყო რელიგიური და 1,5% აცხადებდა, რომ იყო ათეისტი. უნგრეთში რელიგიურ უმცირესობებს წარმოადგენდნენ ბუდიზმი (0,1% - 2011 წელს), ისლამი და იუდაიზმი (0,1% - 2011 წელს).
თამბაქო
საქართველოში თამბაქო XVII საუკუნის ბოლოს და XVIII საუკუნის დასაწყისში შემოიტანეს. ეს იყო დაბალი ხარისხის წეკო. მაღალხარისხოვანი საპაპიროსე თამბაქოს კულტურა კი ჩვენში XIX საუკუნის I ნახევარში გავრცელდა. პირველად იგი აფხაზეთში გააშენეს, შემდეგ - აჭარაში და ბოლოს - აღმოსავლეთ საქართველოს რაიონებში (მარნეული, ბოლნისი, ყვარელი, ლაგოდეხი და სხვა).
რელიგია უნგრეთში
უნგრეთი ოფიციალურად არის სეკულარული სახელმწიფო და რელიგიის თავისუფლება შეტანილია ერის კონსტიტუციაში.
თამბაქო
ლიტერატურა
კატეგორია:ძაღლყურძენასებრნი
რელიგია უნგრეთში
ქრისტიანობა
მარცხნივ|მინი| მეფე ლადისლავ I იყო მნიშვნელოვანი ფიგურა ქვეყნის ქრისტიანობაში შუა საუკუნეების დროს. უნგრელების უმრავლესობა ქრისტიანი გახდა მე-11 საუკუნეში. უნგრეთის პირველმა მეფემ, წმინდა იშტვან I-მა, მიიღო დასავლური ქრისტიანობა, მიუხედავად იმისა, რომ დედამისი, სახელად საროტი მონათლული იყო აღმოსავლური ქრისტიანობის წესით. უნგრეთი რჩებოდა უმეტესწილად კათოლიკური მე-16 საუკუნემდე, როცა რეფორმატორობა დაიწყო და, შედეგად, თავდაპირველად, ლუთერანიზმი, ხოლო მოგვიანებით კალვინიზმი გახდა თითქმის მთელი მოსახლეობის რელიგია. პროტესტანტები შეადგენენ მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 85-90%-ს, საიდანაც ნახევარი არის კალვინისტი და რეფორმატორული ეკლესიის წევრი, ხოლო მეოთხედი ლუთერანი და ევანგელისტური ეკლესიის მრევლი.
თუმცა, მე-16 საუკუნის მეორე ნახევარში, კათოლიკე ჰაბსბურგელი მეფეები და იეზუიტები წარმატებით უძღვებოდნენ რეფორმატორობის საწინააღმდეგო კამპანიას უნგრელებს შორის. იეზუიტებმა დააარსეს საგანმანათლებლო დაწესებულებები, მათ შორის, პიტერ პაზმანის კათოლიკური უნივერსიტეტი, რომელიც არის დღემდე შემორჩენილი უძველესი უნივერსიტეტი უნგრეთში და, ასევე, ორგანიზება გაუკეთეს მისიებს, რათა ექადაგათ ღვთისმოშიშობა.
როგორც პოლიტიკური, ისე აპოლოგეტური ძალისხმევით და იმით, რომ საკანონმდებლო კრებაში შემავალი მაღალი რანგის დიდებულების უმეტესობა იყო კათოლიკე 1640-იან წლებში, პროცესი გაძლიერდა, რამდენადაც ახალდაპყრობილი მიწები გადაეცა რეფორმატორობის მოწინააღმდეგე არისტოკრატიას. ამის მიუხედავად, დაბალი რანგის დიდებულები, ქალაქის მაცხოვრებლები და უბრალო ხალხი მაინც რჩებოდა დიდწილად პროტესტანტი - განსაკუთრებით, კალვინისტი - იდენტობა, რომელიც უპირისპირდებოდა კათოლიკე გერმანელების მსგავს ჰაბსბურგების სასამართლო პოლიტიკას. დიდებულების მიერ საკონსტიტუციო უფლებების ფლობითა და აღმოსავლეთ საზღვარზე "ტრანსილვანიის პროტესტანტული სამთავროს" სამხედრო ზეწოლით, კათოლიკურმა კონტრრეფორმაციამ ნაწილობრივ წარმატებას მიაღწია, ჰაბსბურგების მიერ კონტროლირებად სხვა სამფლობელოებთან შედარებით, როგორიცაა ბოჰემია და ავსტრია, სადაც კათოლიციზმმა აღიდგინა სამეფოს ერთადერთი რელიგიის სტატუსი.
ქვეყნის ზოგიერთი აღმოსავლეთ ნაწილი, განსაკუთრებით, დებრეცენის გარშემო (ზედმეტსახელად "კალვინისტური რომი"), კვლავ პროტესტანტული თემებით არის დასახლებული. რეფორმატორული ეკლესია არის მეორე ყველაზე დიდი ეკლესია უნგრეთში, 2011 წლის მონაცემებით, 1 153 442 ადამიანისგან შემდგარი სამწყსოთი. ეკლესია მოიცავს 1 249 ჯგუფს, 27 ნაირსახეობას (პრესვიტერიას) და 1 550 მღვდელს. რეფორმატორული ეკლესია ეხმარება 129 საგანმანათლებლო დაწესებულებას და აქვს 4 თეოლოგიური სემინარია, რომელიც მდებარეობს დებრეცენში, საროსპატაკში, პაპაში და ბუდაპეშტში.
ლუთერანიზმი არის მესამე მთავარი ისტორიული ქრისტიანული მიმდინარეობა უნგრეთში. ის გავრცელდა საქსონი მოსახლეების მიერ მე-16 საუკუნის ადრეულ ეტაპზე, მაგრამ მცირე აყვავების შემდეგ, რეფორმატორული ეკლესიისა და კონტრრეფორმატორობის აღმოცენებასთან ერთად, მან თითქმის შეწყვიტა არსებობა უნგრელებს შორის მე-17 საუკუნის მოგვიანო პერიოდამდე. გარკვეული ხნის შემდეგ, ლუთერანიზმმა ხელახლა დაიწყო გავრცელება საქსონებისა და სლოვაკების შიდა მიგრაციის წყალობით. დღესდღეობით, ევანგელისტურ-ლუთერანული ეკლესია არის რელიგიური უმცირესობა უნგრეთში. მიუხედავად მცირე რაოდენობით მიმდევრებისა, ძლიერ კატოლიკური ჰაბსბურგების იმპერიისგან დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ, მას აქვს დიდი ძალა და გავლენა უნგრეთის შიდა პოლიტიკაზე.
უკანასკნელი დღეების წმინდანთა იესო ქრისტეს ეკლესია კანონიერად ცნეს უნგრეთში 1988 წლის ივნისში და მისი პირველი კრება ქვეყანაში ჩატარდა მომდევნო წლის ოქტომბერში პრეზიდენტ თომას ს. მონსონის მიერ. 1990 წლის ივნისში, "უნგრეთის ბუდაპეშტის მისია" შეიქმნა, რასაც მოჰყვა მისი პირველი ადმინისტრაციული ერთეულის დაარსება 2006 წლის ივნისში. მისია, მისი გეოგრაფიული ერთეულები და ბუდაპეშტის უნგრეთის ადმინისტრაციული ერთეული, ერთად მოიცავენ 21 რაიონსა და განშტოებას, სადაც მსახურებას ესწრება დაახლოებით 5 000 წევრი.
იუდაიზმი
მარჯვნივ|მინი| უნგრეთის ქალაქ [[შოპრონი|შოპრონის ყოფილი სინაგოგა.]] ისტორიულად, უნგრეთი იყო ებრაელთა თემის სამშობლო. მე-19 საუკუნეში ებრაელთა უფლებრივმა გათანაბრებამ, კულტურულმა ასიმილაციამ და სეკულარიზაციამ გამოიწვია მოდერნისტებსა და ტრადიციონალისტებს შორის მზარდი უთანხმოება. ამის კულმინაცია შედგა 1871 წელს, როცა ნეოლოგებს, კონსერვატორებსა და ორთოდოქსებს შორის მოხდა სქიზმა, რამაც უნგრელი ებრაელები გაყო ერთმანეთისგან. 1941 წლის იანვრის აღწერამ აჩვენა, რომ მოსახლეობის 4,3%, ანუ, დაახლოებით, 400 000 ადამიანი, ჩაითვალა იუდაისტური რელიგიის მიმდევრად (მათ შორის არ იყვნენ ებრაული წარმომავლობის ქრისტიანები, ან ქრისტიანობაში მოქცეულები, რომლებიც ახალი ანტი-ებრაული კანონების თანახმად, ებრაელთა რასად დაარეგისტრირეს). 2011 წელს, მხოლოდ 10 965 ებრაელი (მოსახლეობის 0,1%) აღირიცხა ქვეყანაში. ზოგიერთმა უნგრელმა ებრაელმა შეძლო და თავი დააღწია ჰოლოკოსტს მეორე მსოფლიო ომის დროს, მაგრამ უმეტესობა (ალბათ, 550 000 ადამიანი), ან საკონცენტრაციო ბანაკებში დეპორტაციას დაექვემდებარა, საიდანაც ვერ დაბრუნდა, ან კიდევ, ფაშისტებმა მოკლეს. უნგრეთში შემორჩენილი ებრაელები ცხოვრობენ ბუდაპეშტის ცენტრში, განსაკუთრებით კი, მე-7 რაიონში. ევროპაში ყველაზე დიდი "დოჰანის ქუჩის სინაგოგა" სწორედ ბუდაპეშტში მდებარეობს.
ისლამი
მარჯვნივ|მინი| მეჩეთი სიკლოსში. უნგრეთის მუსლიმების გავლენა განსაკუთრებით საგრძნობი იყო მე-16 საუკუნეში, ოსმალთა მმართველობის დროს. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, უნგრეთში იყო 5 579 მუსლიმი, რაც მთელი მოსახლეობის 0,1%-ზე ნაკლებია. აქედან, 4 097 პიროვნება თავს აცხადებდა უნგრელად, ხოლო 2 369 ადამიანი თავს მიაკუთვნებდა არაბულ ეთნიკურობას.
ბუდიზმი
უკანასკნელ ათწლეულებში, უნგრეთში გავრცელდა ბუდიზმი, თავდაპირველად, ვაჯრაიანის ფორმით, ტიბეტელი მისიონერი ბერების აქტიურობის შედეგად. მას შემდეგ, რაც უნგრეთში რელიგიები წაახალისეს იმისთვის, რომ თავიანთი ეკლესიის (egyház) ინსტიტუციონალიზება განეხორციელებინათ და მიეღოთ მთავრობისგან აღიარება, სხვადასხვა დაწესებულება შეიქმნა, მათ შორის, "უნგრეთის ბუდისტური ეკლესია" (Magyarországi Buddhista Egyházközösség), "დარმას ბუდისტური ეკლესიის კარიბჭე" (A Tan Kapuja Buddhista Egyház) და სხვ. შაოლინის ტაძარი, კერძოდ, "უნგრეთის შაოლინის ტაძარი" დაფუძნდა 1994 წელს.
ბოლო პერიოდებში ინდოეთში, კერძოდ, დელიტების კასტაში აღმოცენებული ბუდისტური მიმდინარეობა "ნავაიანა", არის ბუდიზმის ფორმა, რომელიც ზრუნავს სოციალურად და პოლიტიკურად გარიყული ხალხებისთვის უკეთესი პირობების შექმნაზე. ის, ასევე, გავრცელდა უნგრეთში ბოშების ეთნიკური უმცირესობის წევრებს შორის.
წარმართობა
მინი| ვილაგფა ("მსოფლიო ხე") აღმართული გოდოლოში ([[პეშტის მედიე|პეშტი, ბუდაპეშტის მეტროპოლია).]] უკანასკნელ ათწლეულებში უნგრეთში შეინიშნება წარმართების (Újpogányság) ახალი თაობის მოძრაობების აღმავლობა. ტრადიციული უნგრული წარმართობა, რომელიც ეფუძნება უნგრულ მითოლოგიას და შამანიზმს (ტალტოს ტრადიციას), ხელახლა აღორძინდა და ცნობილია, როგორც "ძველი უნგრული რელიგია" (Ősmagyar Vallás). ამ რელიგიის წარმომადგენლები არიან "არფადის ორდენის ტრადიციული ეკლესია" (Árpád Rendjének Jogalapja Tradicionális Egyház), "ძველი უნგრული ეკლესია" (Ősmagyar Egyház), "უნგრული რელიგიის თემი" (Magyar Vallás Közössége), "ძველი უნგრული ტალტოს ეკლესია" (Ősmagyar Táltos Egyház) და ტალტოს სხვა ჯგუფები.
ზოგიერთი უნგრელი ემხრობა "თურანისტულ" იდეებს და, აქედან გამომდინარე, სხვა ტალტოები დაკავშირებული არიან "თენგრიზმთან". "თენგრის თემი" (Tengri Közösség) არის უნგრეთის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი "თენგრისტული" ეკლესია. "ვიკა", რომელიც არის ინგლისური წარმოშობის ეკლესია, გავრცელდა, როგორც უნგრეთში, ისე დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნებში. ჟუჟანა ბუდაპეშტელი, უნგრელი, რომელიც ემიგრირდა აშშ-ში, არის "ვიკას", კერძოდ, ჩრდილოეთ ამერიკაში პოპულარული "დიანიკ ვიკას" სახელით ცნობილი მიმდინარეობის დამფუძნებელი. "კელტური ვიკას ტრადიციული ეკლესია" (Kelta-Wicca Hagyományőrzők Egyháza) არის "კელტური ვიკას" ეკლესია უნგრეთში.
რელიგია რაიონების მიხედვით
ცენტრი|მინი|600x600პქ| რელიგიათა და არარელიგიურობის განაწილება უნგრეთში, 2011 წლის აღწერა.
ლესბოსის ღვინო
ლესბოსის ღვინო — ეგეოსის ზღვაში ბერძნული კუნძული ლესბოსიდან არის. კუნძულს ღვინის წარმოების ხანგრძლივი ისტორია აქვს, რომელიც ძვ. წ. VII საუკუნით თარიღდება, როდესაც ის ჰომეროსმა პირველად მოიხსენია საკუთარ ნაწარმოებში. ამ პერიოდში ეს კუნძული ბერძნულ ბაზარზე ღვინის გასაღებაში კუნძულ ხიოსს ეჯიბრებოდა. აპოკრიფულ წერილებში ნახსენების პოეტი საფოს ერთ-ერთი ძმა, როგორც ვაჭარი, რომელიც ლესბოსის ღვინოს ყიდდა ეგვიპტეში ბერძნულ დასახლება ნაუკრატისში. ყველაზე გავრცელებული ლესბოსური ღვინო ცნობილი იყო სახელით პრამნიული. ლესბოსური ღვინის პოპულარობა რომის პერიოდშიც გაგრძელდა და მას დიდად აფასებდნენ ეგეოსის სხვა ღვინოებთან ერთად ხიოსიდან, თასოსიდან და კოსიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ღვინოები
საისტორიო კრებული
„საისტორიო კრებული“ — საქართველოს სსრ ცენტრალური არქივის პერიოდული გამოცემა (რედაქტორი სარგის კაკაბაძე). გამოვიდა 4 წიგნი (1928 - I და II, 1929 - III და IV). „საისტორიო კრებულში“ გამოქვეყნდა ს. კაკაბაძის ნარკვევები საქართველოს ისტორიის სხვადასხვა საკითხებზე, ძველი ქართული აგიოგრაფიული ძეგლები და საისტორიო დოკუმენტები. ოთხივე წიგნს ერთვის კრიტიკისა და ბიბლიოგრაფიის განყობილება, რომელშიც დაბეჭდილია ს. კაკაბაძის რეცენზიები ქართველ მკვლევართა ისტორიის ნარკვევებზე. 1970-იან წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტმა „საისტორიო კრებული“ აღადგინა, მაგრამ შვიდი ნომრის გამოცემის შემდეგ პროცესი შეწყდა. 2011 ოქტომბერში გამოვიდა „საისტორიო კრებულის“ განახლებული გამოცემის პირველი ნომერი.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო ჟურნალები
რამირესი (კუნძული)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს კუნძულები
მოდეგა
მოდეგა — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში (კოჭიოს თემში), თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ახალქალაქ-ბაკურიანის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1960 მეტრზე, ახალქალაქიდან 26 კმ-ზე.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 163 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები
822
თარიღი უცნობია
*
ჰასანგულულარი
ჰასანგულულარი (Həsənqulular) — სოფელი აზერბაიჯანში, ზემო ყარაბაღის რეგიონში, შუშის რაიონში, სოფელ საფიხანლარის ადმინისტრაციულ თემში.
ერიჩეს მთის ბრძოლა
ერიჩეს მთის ბრძოლა — პირველი პუნიკური ომის ბოლოს პანორმას მიდამოებში რომაელთა და კართაგენელთა დაპირისპირება, რომელიც არც ერთი მხარის გადამწყვეტი გამარჯვებით არ დასრულებულა.
ჰასანგულულარი
1992 წლიდან ოკუპირებულია სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ.
ერიჩეს მთის ბრძოლა
ძვ. წ. 249 წელს რომაული ფლოტის ქარიშხალში დაღუპვის შემდეგ, კონსულმა ლუციუს იუნიუსმა დაიკავა მთა ერიჩე, რომელიც ეტნას შემდეგ ყველაზე მაღალია სიცილიაში.
ჰასანგულულარი
სქოლიო
კატეგორია:შუშის რაიონის სოფლები
ერიჩეს მთის ბრძოლა
ძვ. წ. 248 კართაგენელთა მხედართნმთავრად სიცილიაში ჰამილკარ ბარკა დანიშნეს. მან დაიკავა პანორმასა და მთა ერიჩეს შორის მდებარე ერკტეს ამაღლება. იგი შესანიშნავ დასაბანაკებელ ადგილს წარმოადგენდა, ვინაიდან მთის ყველა მხარე ციცაბო იყო და პლატო საკმაოდ დიდი იყო ბანაკისთვის. მთის ძირში კი კარგი ნავთსადგური იყო, დრეპანაში და ლილიბეუმში გადასასვლელად. მთაზე ხმელეთიდან ორი გზა ადიოდა, ზღვიდან ერთი, სწორედ მესამე გზასთან დაბანაკდა ჰამილკარი. ამ ადგილს ბაკრა ბაზად იყენებდა და იქიდან ფლოტის მეშვეობით თავს ესხმოდა იტალიის ნაპირებს.
რომაელები ბარკას ბანაკიდან 2 კმ-ში დაბანაკდნენ. ორ ბანაკს შორის სამი წლის მანძილზე პერმანენტული ბრძოლები იმართებოდა, რომლის აღწერებს ჩვენამდე არ მოუღწევია.
პოლიბიუსის თანახმად მეტოქეები ყველაფერში თანაბარნი იყვნენ, მათი ბანაკები ერთნაერად კარგად გამაგრებული იყო და ჯარებიც ერთნაერად ძლიერი იყო. ამით იგი ხსნის გადამწყვეტი ბრძოლის შეუძლებლობას.
ერიჩეს მთა და მისი ძირი რომაელების ხელში იყო, ხოლო ფერდობზე მდებარე ქალაქი ძვ. წ. 244 ან ძვ. წ. 243 წელს ჰამილკარმა დაიკავა. მთის წვერზე მყოფი რომაელები მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ, თუმცა კართაგენელებიც არ იყვნენ კარგ დღეში.
გაიუს ფუნდანიუს ფუნდულუსმა მოახერხა კართაგენელთა დამარცხება, და ბრძოლის შემდეგ არ მისცა მიცვალებულთა დამარხვის საშუალება. ხოლო შემდეგ ბრძოლაში კართაგენელებმა სძლიეს, მაგრამ ჰამილკარმა დიდსულოვნად დაამარხინა რომაელებს მოკლულები.
რომაელებს, ზოგიერთი მკვლევარის თვალსაზრისით ხელს მხედართმთავრების ყოველწლიური როტაცია უშლიდათ, ხოლო კართაგენელებს დაქირავებულთა სიხარბე. რომაელებმა მოისყიდეს გალები, მათ ვერ შეძლეს ქალაქის რომაელებისთვიოს გადაცემა, მაგრამ მათ მხარეს კი გადავიდნენ. ეს პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც რომაულ არმიაში დაქირავებული მეომრები იბრძოდნენ.
სქოლიო
კატეგორია:პუნიკური ომები კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
ნანა გამცემლიძე
ნანა გამცემლიძე (დ. 4 მარტი, 1936, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.
Clionella confusa
Clionella confusa — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
ნანა გამცემლიძე
1960–1963 წლებში იყო ბოლნისის ბავშვთა პოლიკლინიკის პედიატრი. 1963–1965 წლებში ნევროლოგიის ინსტიტუტის მორფოლოგიური განყოფილების ასპირასნტი. 1967–1969 წლებში სამეანო–გინეკოლოგიის ინსტიტუტის მორფოლოგიის განყოფილების თანამშრომელი. 1969 წლიდან პედიატრიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის კლინიკური ნევროლოგიის განყოფილების უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. ავტორია 32 სამეცნიერო ნაშრომის.
Clionella confusa
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ნანა გამცემლიძე
1965 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მხედველობის ბორცვის ბირთვების სტრუქტურული ცვლილებები თავის ტვინის სიმსივნეების დროს.“
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 4 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1936 კატეგორია:ქართველი ექიმები
ნიკოდიმ კონდაკოვი
ნიკოდიმ პავლეს ძე კონდაკოვი (Никодим Павлович Кондаков; დ. 13 ნოემბერი, 1844, კურსკის გუბერნიის სოფ. ხალანი — გ. 17 თებერვალი, 1925, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — რუსი ხელოვნების ისტორიკოსი. მუშაობდა უმთავრესად ბიზანტიური, ძველრუსული ხელოვნების ძეგლების შესწავლაზე. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1898), პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიის წევრი (1893).
ბიოგრაფია
1861-1865 წლებში სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტში, 1870-1917 წლებში ასწავლიდა ოდესის, ნოვოროსიის და პეტერბურგის უნივერსიტეტებში.
1989 წლის 1 აგვისტოს ჩამოსული იყო თბილისში, რომელსაც გადაწყვეტილი ჰქონდა დ. ბაქრაძესთან ერთად საქართველოს სიძველეების მონახულება და მათი აღწერა. ექსპედიცია 14 სექტემბერს დასრულდა, რომლის დროსაც მოინახულეს იმერეთი, გურია, სამეგრელო და რაჭა.
1920 წლიდან ცხოვრობდა საზღვარგარეთ. 1922 წლიდან ასწავლიდა პრაღის უნივერსიტეტში.
დაამუშავა ხელოვნების წარმოებათა შესწავლის იკონოგრაფიული მეთოდი, ანალიზი გაუკეთა ძეგლთა ტიპოლოგიურ თავისებურებებს, ახსნა ამ თავისებურებათა მიზეზები და მნიშვნელობა. სწავლობდა ქართულ ძეგლებს, აინტერესებდა მათი მიმართულება ბიზანტიურ კულტურასთან. ქართული ხელოვნების შესწავლა აიყვანა მაღალ მეცნიერულ დონეზე. მისი ნაშრომი „საქართველოს ზოგიერთ ტაძარსა და მონასტერში დაცული სიძველეთა ძეგლების აღწერილობა“ (დ. ბაქრაძის თანამშრომლობით) დღესაც ინარჩუნებს გარკვეულ მეცნიერულ ღირებულებას.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი ხელოვნებათმცოდნეები
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2007 ფინალი
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2007 ფინალი ჩატარდა 2007 წლის 20 ოქტომბერს, სტად დე ფრანსის სტადიონზე, სენ-დენი, პარიზი. გამარჯვებული გახდა სამხრეთ აფრიკის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები, რომელმაც დაამარცხა ინგლისის ნაკრები ანგარიშით 6-15.
მატჩის დეტალები
ანგარიშის მიმდინარეობა
! style="background: #ddffdd;"|წუთი ! s! style="background: #ddffdd;"|ანგარიში ! s! style="background: #ddffdd;"|მოთამაშე ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქულის მოპოვების ხერხი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი
შველი
შველი (Capreolus) — წყვილჩლიქოსან ცხოველთა გვარი ირმისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 150 სმ, მამლის მასა 55 კგ აღწევს, დედალი მომცროა. შველს აქვს მსუბუქი, მოხდენილი სხეული, გრძელი და წვრილი ფეხები, მოკლე კუდი, რქები 3 (ზოგჯერ 4) მორჩით (მამალს), დედალი ურქოა. გავრცელებულია ევროპაში, წინა აზიის დასავლეთით, კავკასიაში, ცენტრალურ აზიაში, აგრეთვე სამხრეთ ციმბირის მთებში, მონღოლეთსა და შორეულ აღმოსავლეთში. უპირატესობას ანიჭებს მეჩხერ ფოთლოვან ან შერეულ ტყეებსა და კარგად განვითარებულ ქვეტყეს.
იკვებება მცენარეული საკვებით. მაკეობა 9 თვემდე გრძელდება, შობს 1-2 ნუკრს, რომლის სხეული სწორხაზოვნად განლაგებული თეთრი ხალებითაა დაფარული. შველი ნადირობის ობიექტია. კარგად ეგუება ადამიანისაგან შეცვლილ ბუნებრივ პირობებს. მომრავლება მრავალ ადგილას არის შესაძლებელი და დიდი სარგებლობა მოაქვს. იყენებენ ხორცს, ტყავსა და რქებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ირმისებრნი
მუჰამად სალიჰი
მუჰამად სალიჰი (დ. 1455, ხვარაზმი — გ. 1535, ბუხარა) — უბეკო პოეტი, წერდა ჩაღათაურ და სპარსულ ენაზე. 1499 წლიდან მსახურობდა შაიბანიდების კარზე. ჰეროიკულ პოემაში „შაიბანინამე“ დაწვრილებით აღწერა შუა აზიაში ბატონობისათვის თემურიდთა და შაიბანიდთა შორის ბრძოლა, რომლის მომსწრეც თვითონ იყო. მისი თხზულება თარგმნილია გერმანულ, რუსულ და სხვა ენებზე.
კატეგორია:დაბადებული 1455 კატეგორია:გარდაცვლილი 1535
დათუნას ეკლესია
დათუნას ეკლესია — ქრისტიანული ტაძარი, შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს დაღესტნის რესპუბლიკის შამილის რაიონში, იმავე სახელის მქონე სოფელ დათუნასთან.
გეოგრაფია
ტაძარი მდებარეობს ჰატან-ბუღებ-კხოლის ხეობაში, უსახელო პატარა მდინარის ნაპირზე (ხეობიდან გამოსვლისას იქვე ავარიის ყოისუში ჩაედინება), შამილის რაიონის სოფელ დათუნას რაიონში.
ისტორია
ეკლესია აშენებულია ქართველი მისიონერების მიერ, დაახლოებით X საუკუნის დასასრულსა და XI საუკუნის დასაწყისში. XIII საუკუნეში მიტოვებულ იქნა, თუმცა XIX საუკუნის გარკვეული მონაკვეთი ის ისევ ფუნქციონირებდა. კავკასიის ომის პერიოდში (1817–1864 წწ.) ეკლესია იმამ შამილის მხარეს გადასულ რუს ჯარისკაცებს გადაეცათ ღვთისმსახურებისთვის.
2009 წელს კავკასიის ფონდმა გადაწყვიტა აღედგინა დათუნას ეკლესია დაღესტნის კულტურის სამინისტროსთან თანამშრომლობით, აქტიური აღდგენითი სამუშაოები 2010 წლის შუა პერიოდში დაიწყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქრისტიანული ტაძრები კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ჩრდილოეთ კავკასიაში
კვიპროსის ადმინისტრაციული დაყოფა
thumb|right|300px|კვიპროსის ადმინისტრაციული დაყოფა right|thumb|300px|[[კვიპროსის თემების რუკა]] კვიპროსის რესპუბლიკა იყოფა 6 რაიონად (επαρχίες, ეპარქია).
მეორე დონე
ბერძნული ნაწილი იყოფა 33 თემად (δήμος):
თურქული დაყოფა
ჩრდილოეთი კვიპროსი იყოფა 5 რაიონად:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კვიპროსი
სართიჭალის კოშკი
სართიჭალის კოშკი —არქიტექტურული ძეგლი გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ სართიჭალაში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. ძეგლი დგას გაშლილ ველზე. ამჟამად მასთან გრუნტის გზა გადის. წრიული ფორმისაა. აგებულია რიყის ქვით დუღაბზე. ოთხსართულიანია. ყველა სართულზე სარკმელ-სათოფურები აქვს დატანებული. ქონგურები, რომელიც უნდა ქონოდა, ამჟამად მორღვეულია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაბნის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მეგი გაჩეჩილაძე
მეგი გაჩეჩილაძე (დ. 20 ივნისი, 1948, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.
1972 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.
1092–1974 წლებში იყო რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის მედიკო–სანიტარული ნაწილის პოლიკლინიკა–საავადმყოფოს გაერთიანების ექიმი–ტრავმატოლოგი. 1974–1991 წლებში თბილისის პროფესორ ნ.კახიანის სახელობის რკინიგზის კლინიკური საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების ექიმ–ორდინატორი. 1980–1984 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის საფაკულტეტო ქირურგიის კათედრის ასპირანტი. 1991 წლიდან კათედრის ასისტეტნტი. ავტორია 47 სამეცნიერო ნაშრომის ქირურგიის აქტუალურ საკითხებზე.
1988 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „პანკრეასის ფუნქციონალური მდგომარეობა ნაწლავთა გარეთა ფისტულების დროს.“
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 20 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1948 კატეგორია:ქართველი ექიმები
არგენტინის პორტების სია
ქვემოთ მოცემულია არგენტინის პორტების სია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არგენტინის პორტები და ნავსადგურები კატეგორია:პორტების სიები
კიმონი
კიმონი (Κίμων; დ. ძვ. წ. 504 – გ. ძვ. წ. 449) — ბერძენ-სპარსელთა ომების პერიოდის ათენელი პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავარი. წარმოშობით იყო ფილაიდების დიდგვაროვანი საგვარეულოდან, მილტიადეს ვაჟი. იღწვოდა ერთის მხრივ ათენის მპყრობელური პოლიტიკის სამსახურში, ხოლო მეორეს მხრივ არისტოკრატიული ორიენტაციის სპარტისაკენ მიპყრობისათვის (ლაკონოფილი იყო). 478–477 წლებში მონაწილეობდა პავსანიას მეთაურობით სპარსელების წინააღმდეგ შავი ზღვის სრუტეებსა და კუნძულ კვიპროსთან განხორციალებულ სამხედრო მოქმედებებში. 476 წელს დაიპყრო სპარსელთა ციხესიმაგრე ეიონი თრაკიის სანაპიროზე, 469 წელს მდინარე ევრიმედონტის შესართავთან (მცირე აზიის სამხრეთი სანაპირო) გაანადგურა სპარსელთა არმია. მონაწილეობდა დელოსის კავშირის შექმნაში (478/477). 466–465 წლებში დაიმორჩილა ათენს განდგომილი კუნძული თასოსი. თუმცა აჯანყებული მესენიის წინააღმდეგ სპარტისათვის აღმოჩენილი წარუმატებელი დახმარების შემდეგ იგი განდევნეს ათენიდან და დიდი ხნის განმავლობაში იყო დევნილი (პლუტარქეს მიხედვით, 5 წელი ან, როგორც თანამედროვე მკვლევრები ვარაუდობენ, 10 წელი — 461-დან 451-მდე). დევნილობიდან დაბრუნების შემდეგ მეთაურობდა საზღვაო ექსპედიციას სპარსელების წინააღმდეგ, რომლის დროსაც დაიპყრო კუნძული კვიპროსი, მაგრამ მალევე ქალაქ კიტიონის ალყის დროს მიღებული ჭრილობით გარდაიცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 504 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 449 კატეგორია:ძველი ბერძენი მხედართმთავრები
ჯუჯა ანტილოპები (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტაქსონომიური ტერმინი ჯუჯა ანტილოპები/ჯუჯა ანტილოპა შეიძლება აღნიშნავდეს:
ლეკაკულე
ლეკაკულე — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ჯგალის თემში (სოფლები: ლეთკანთი, ლეკაკულე, ლესალე, ლეხარჩილე, ჯგალი). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ჭანისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 240 მეტრზე, წალენჯიხიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით, ზუგდიდიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 28 კმ-ით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 420 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბუღაანი
ბუღაანი — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ახმეტის თემი ), მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ორვილის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1060 მეტრი, ახმეტიდან 12 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 6 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ეგადის კუნძულები
thumb|right|ეგადის კუნძულები ეგადის კუნძულები (Isole Egadi; Ìsuli Ègadi, Aegates Insulae, Aἰγάται Νῆσοι) — კუნძულების ჯგუფი სიცილიის დასავლეთ ნაპირებთან. შეიცავს ხმელთაშუა ზღვის 5 მთიან კუნძულს. მდებარეობენ სიცილიის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროსთან, ტრაპანის და მარსალას ახლოს. კუნძულები მთლიანად მოიცავს 37.45 კმ. კვადრატს.
ისტორია
კუნძულზე გამოქვაბულებში მოიძებნება ნეოლითის და პალეოლითის ხანის ნახატები. კუნძულები ძვ. წ. 241, 10 მარტს იყო ეგატის კუნძულებთან ბრძოლის პოლიგონი, რომელშიც კართაგენის ფლოტი რომის ფლოტმა გაიუს ლუტაციუს კატულუსის ხელმძღვანელობით დაამარცხა. ამ ბრძოლამ პირველი პუნიკური ომი დაასრულა.
სქოლიო
კატეგორია:ხმელთაშუა ზღვის კუნძულები კატეგორია:იტალიის კუნძულები
ჰირამი აჰმედ ფაშას მეჩეთი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სტამბოლის მეჩეთები კატეგორია:კონსტანტინოპოლის ეკლესიები
823
თარიღი უცნობია
*
დჰანბადი
დჰანბადი (धनबाद; ধনবাদ) — ქალაქი ინდოეთში, ჯარხანდის შტატში. ზედმეტსახელად ხშირად მას ინდოეთის ნახშირის დედაქალაქსაც უწოდებენ. წარმოადგენს მსოფლიოში 96-ე ყველაზე სწრაფადმზარდ ქალაქს. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით, ინდოეთის იმ 53 ქალაქს შორის, რომელთა მოსახლეობაც 1 მლნ-ს აღემატება, იგი 42-ე ადგილზეა. შემოსავლების მხრივ, დჰანბადის რკინიგზა მეორე ადგილზეა ინდოეთში მუმბაის რკინიგზის შემდეგ.
ქალაქი ზღვის დონიდან 227 მეტრზეა გაშენებული. მისი გეოგრაფიული სიგრძე 24 კმ-ია, სიგანე კი 16 კმ. კლიმატი გარდამავალია ნოტიო სუბტროპიკულიდან ტროპიკულ ტენიან და მშრალში. ტემპერატურის პიკმა ზაფხულში შესაძლოა 47 °C-ს მიაღწიოს. ზამთარში მინიმალური ტემპერატურა 12 °C ეცემა, მაქსიმალური კი 22 °C-ია.
სქოლიო
Dhanbad
ჰანგა-როა
მინი|მარცხნივ|აღდგომის კუნძულის რუკა
ჰანგა-როა (Hanga Roa) — ჩილეს პროვინციის, აღდგომის კუნძულის მთავარი ქალაქი, ნავსადგური და პროვინციული დედაქალაქი. მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ სანაპიროს სამხრეთ ნაწილში, ჩამქრალი ვულკანების — ტერევაკასა და რანო-კაუს შორის დაბლობში.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მისი მოსახლეობა 3 304 ადამიანს შეადგენს, რაც მთელი კუნძულის მოსახლეობის 87%-ია. XX საუკუნის უმეტეს ნაწილში, დარჩენილი კუნძული იჯარით იყო გაცემული უილიამსონ-ბალფურის კომპანიაზე და რჩებოდა დახურულად ადგილობრივი რაპანუის მოსახლეიბისთვის. 1914 წელს, ჰანგა-როას მოსახლეობა მხოლოდ 250 ადამიანი იყო, კუნძულის დანარჩენ ნაწილში კი დიდი რაოდენობით ცხვარი იყო მოშენებული.
ქალაქის გულია მისი მთავარი გამზირი — ავენიდა ატამუ ტეკენა (ყოფილი ავენიდა პოლიკარპო ტორო). ამ გზის გასწვრივ განლაგებულია მრავალი მაღაზია, სასტუმრო, რესტორანი, კუნძულის ერთადერთი სუპერმარკეტი და აფთიაქი. გამზირს დღევანდელი სახელი 1998 წელს ეწოდა მეცხრამეტე საუკუნის ადგილობრივი გმირის — ატამუ ტე კენას პატივსაცემად. მანამდე ის ჩილელი საზღვაო ოფიცრის, პოლიკარპო ტოროს სახელს ატარებდა, რომელმაც 1888 წელს კუნძულის ანექსია მოახდინა და ის ჩილეს შეუერთა. ქალაქის ცენტრში მდებარეობს კუნძულის მუზეუმი და კათოლიკური ეკლესია. ბოლო წლებში, მას შემდეგ რაც ჩილეს მთავრობამ შეიყვანა ინტერნეტი და გააფართოვა საკომუნიკაციო სერვისი, გამოჩნდა ბევრი ინტერნეტ-კაფე და რამდენიმე ბანკომატი (ATM).
ქალაქს გააჩნია მრავალფუნქციურ სტადიონი, ესტადიო დე ჰანგა-როა, რომელიც აღდგომის კუნძულის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მშობლიურ არენას წარმოადგენს.
ჰანგა-როაში მრავალი სასტუმრო და საოჯახო ტიპის სასტუმროა, რომლებიც ემსახურებიან კუნძულის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების, განსაკუთრებით მოაის (ქანდაკებების) სანახავად ჩამოსულ ტურისტებს. ქალაქსა და მის მიმდებარე ტერიტორიებში მრავალი შთამბეჭდავი მოაია, მათ შორისაა ყველაზე დიდები მთელს კუნძულზე.
სასტუმროების ხასრისი მერყეობს დაწყებული 600 საწოლიანი ტევადობის მდიდრული სასტუმროებიდან, დამთავრებული პატარა ჰოსტელებით. ფასები კი $60 - $800 კაცზე.
გარდა ტურიზმისა, ქალაქის სხვა საქმიანობის სფეროებს წარმოადგენს მეთევზეობა, ფერმერული მეურნეობა და ადმინისტრაციული მმართველობა.
ბეირა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტერმინი ბეირა შესაძლოა აღნიშნავდეს:
ჰანგა-როა
ქალაქს და მთელს კუნძულს ემსახურება ერთადერთი, მატავერის საერთაშორისო აეროპორტი, სადაც ფრენებს ახორციელებს ჩილეს ეროვნული ავიაკომპანი LAN Airlines-ი. ავიაკომპანია მგზავრებს სთავაზობს პირდაპირ რეისებს სანტიაგოს, პაპეეტეს (ტაიტი) და ლიმას მიმართულებით.
იქიდან გამომდინარე, რომ ჰანგა-როას გააჩნია თევზის რეწვის მცირე ინდუსტრია, მის ნავსადგურს აქვს სავაჭრო გადაზიდვების სერვისი ჩილეს ქალაქ ვალპარაისოსთან.
სქოლიო
კატეგორია:აღდგომის კუნძული კატეგორია:ჩილეს ქალაქები კატეგორია:ჩილეს კომუნები
ახალი იუსტინიანესა და სრულიად კვიპროსის მთავარეპისკოპოსი
ახალი იუსტინიანესა და სრულიად კვიპროსის არქიეპისკოპოსი - (῾Ο Μακαριώτατος ᾿Αρχιεπίσκοπος Νέας ᾿Ιουστινιανῆς καί πάσης Κύπρου) — კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურის ოფიციალური ტიტული. 431 წლიდან ავტოკეფალური არქიეპისკოპოსია.
კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესია — ერთ-ერთი უძველესია და მართლმადიდებელი ეკლესიის დიპტიქში ეკლესია იმყოფება მეათე ადგილზე  ბულგარეთის და ელადის ეკლესიებს შორის. ამჟამად ეკლესიის არქიეპისკოპოსია ქრიზოსტომოს II.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საეკლესიო წოდებები
ჩერქეზული დიასპორა
მინი|322x322პქ|ჩერქეზების დროშა ჩერქეზული დიასპორა — ჩერქეზი მოსახლეობის სათვისტომო, რომლებიც რუსეთის ფედერაციის გარეთ ცხოვრობენ. ჩერქეზებმა საცხოვრებელის შეცვლა განსაკუთრებით მე-19 საუკუნის ბოლოს და მეოცე საუკუნის დასაწყისში დაიწყეს. რუსეთ- ჩერქეზეთის ომის შემდეგ აქ მცხოვრებთა დიდი ნაწილი გადაასახლეს ოსმალეთის იმპერიასა და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე, ზოგი კი რუსეთის შორეულ ნაწილებში დასახლდა. ჩერქეზები ორმოცდაათზე მეტ ქვეყანაში ცხოვრობენ, ადიღეს ავტონომიური რესპუბლიკის გარდა. მოსახლეობის მთლიანი რაოდენობა დაუზუსტებელია. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, დაახლოებით ორი მილიონი ჩერქეზი ცხოვრობს თურქეთში, იორდანიაში, სირიასა და ერაყში. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით კი მხოლოდ თურქეთში მათი რაოდენობა 1-დან 4 მილიონამდეა.
თურქეთი
ბოლო ათწლეულების განმავლობაში თურქეთში ჩერქეზი მოსახლეობა მკვეთრად გაიზარდა. ეს მკვეთრად ჩანს ჩერქეზების მზარდ ინტერესში მათი კულტურული წარსულის, ტრადიციებისა და მიგრაციის ისტორიის დეტალებისადმი. ჩერქეზების რაოდენობა თურქეთში 200 ათასიდან 2 მილიონამდე მერყეობს. ისინი თურქეთში ერთ- ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლები არიან. მინი|258x258px|ჩერქეზების გავრცელება თანამედროვე ჩრდილო- დასავლეთ [[კავკასია|კავკასიაში (მწვანედ), 2020 წელი]]
ირანი
ჩერქეზები ირანში მე -15 საუკუნის ბოლოს გამოჩნდნენ, როდესაც აყ-ყოიუნლუს წარმომადგენელმა ჯონაიდმა დაარბია ჩერქეზეთის რეგიონები და იქიდან ტყვეები წაიყვანა. თამაზ I-ის დროს, მისი ოთხი ლაშქრობის შედეგად 30 000 ჩერქეზი და ქართველი გადაასახლეს ირანში. მრავალი საუკუნის განმავლობაში ირანში ჩერქეზებს მნიშვნელოვანი და გადამწყვეტი როლი ჰქონდათ ჯარში, სამოქალაქო ადმინისტრაციაში და სამეფო ჰარემებში. დღეს ისინი სიდიდით მესამე კავკასიური ჯგუფია ირანში ქართველებისა და სომხების შემდეგ.
ეგვიპტე
ეგვიპტეში ჩერქეზები მე-19 საუკუნიდან ცხოვრობენ. ისინი ეგვიპტეში მამლუქების პერიოდში იძულებით შეიყვანეს.
სირია
1987 წელს სირიაში ცხოვრობდა დაახლოებით 100 000 ჩერქეზი, რომელთაგან ნახევარზე მეტი ჰაურანის პროვინციაში სახლობდა. სირიასა და ლიბანში საფრანგეთის მანდატის პერიოდში (1920–1946) ჩერქეზები ფრანგულ ჯარში მსახურობდნენ. სირიელი ჩერქეზები აქტიურად მონაწილეობდნენ 1948 წლის არაბეთ-ისრაელის ომში. 1967 წლის ექვსდღიანი ომის შემდეგ, ისინი სირიაში, განსაკუთრებით დამასკოსა და ალეპოში გადაიყვანეს. ისრაელის საოკუპაციო ძალებმა მათ ხელი შეუშალეს გოლანის მაღლობებზე დაბრუნებაში. ზოგიერთმა მათგანმა ეს მოახერხა და ისინი დღესაც ორ სოფელში, ბეერ აჯამსა და ბარიქაში ცხოვრობენ.
იორდანია
იორდანიის დედაქალაქი ამანი, რომელიც სტიქიური მოვლენის შედეგად განადგურდა, ჩერქეზული ტომებით, შაფსუღებით ხელმეორედ დასახლდა 1878 წელს. მას შემდეგ ჩერქეზებს დიდი წვლილი აქვთ იორდანიის განვითარებაში. ისინი მაღალ თანამდებობებს იკავებენ იორდანიის მთავრობაში, შეიარაღებული ძალებში, საჰაერო ძალებსა და პოლიციაში. 1921 წელს ჩერქეზებს მიენიჭათ მეფე აბდულა პირველის პირად დაცვაში ყოფნის უფლება, რაც მათ სანდოობზე მეტყველებს. 1950 წელს გაიხსნა კლუბი ალ ჯეე ალ ჯადეედი, რომლის მიზანი იყო ჩერქეზული კულტურის შენარჩუნება. 2009 წელს დაარსდა ჩერქეზული კულტურის აკადემია, რომლის მიზანი ჩერქეზული ენის შენარჩუნებაა.
2011 წლის 21 მაისს იორდანიის ჩერქეზულმა საზოგადოებამ მოაწყო საპროტესტო აქცია რუსეთის საელჩოსთან სოჭის 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიადის საპასუხოდ, რადგან საოლიმპიადო ტერიტორია ჩერქეზების გენოციდის შედეგად დაღუპული ჩერქეზების საფლავების ადგილას შენდებოდა.
ევროპაში
მცირე რაოდენობით ჩერქეზი 1880-იანი წლების ბოლოს ცხოვრობდა კოსოვოში, მაგრამ 90-იანი წლებიდან ისინი ადიღეში, რუსეთში დაბრუნდნენ.