cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ტაჯიკეთის გეოგრაფია
ჰავა
250პქ|მინი|მარცხნივ|კლიმატის რუკა ჰავა კონტინენტურია. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 2, -2 °C-იდან (ხეობებსა და მთისწინეთში) -20 °C-მდე (პამირში). ტემპერატურის აბსოლუტური მინიმუმი -60 °C აღწევს (პამირში). ივლისის საშუალო ტემპერატურა შესაბამისად 30-იდან 0 °C-მდე. ტემპერატურის აბსოლუტური მაქსიმუმი 48 °C-ია (ქვედა ფანჯი). ჰისარის ქედის სამხრეთ კალთებზე ნალექი 1600 მმ-მდეა წელიწადში, ხოლო აღმოსავლეთ პამირში — 72 მმ. თოვლის მიჯნა ჰისარ-ალაის მთებში მდებარეობს 3800 მ-დან (დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით) 4200-4400 მ-მდე (ჩრდილო-აღმოსავლეთით), პამირში 4000 მეტრიდან (ჩრდილო-დასავლეთით) 5200 მ-მდე (აღმოსავლეთ რაიონებში). თანამედროვე გამყინვარების საერთო ფართობია 8470 კმ². გამყინვარების უდიდესი ცენტრები ჩრდილოეთ და დასავლეთ პამირშია (ფედჩენკოს მყინვარი, სიგრძე 77 კმ, ფართობი 907 კმ²). ჰისარ-ალაიში უდიდესია ზარაფშანის მყინვარი (სიგრძე 25 კმ-მდე, ფართობი 41 კმ²).
წყლის რესურსები
250პქ|მინი|მარჯვნივ|[[ყარაქოლის ტბა.]] მდინარეთა ქსელი არათანაბარია. თითქმის ყველა მდინარე ამუდარიის, სირდარიისა და ზარაფშანის აუზს განეკუთვნება. ამუდარიის აუზს მთელი ფართობის 3/4 უკავია. ტაჯიკეთის ფარგლებში ამ აუზს განეკუთვნება მისი შემადგენელი მდინარეები ფანჯი და ვახში თავისი შენაკადებით და მდინარე ქაფარნიპანი. სირდარიის აუზს განეკუთვნება მდინარეები ისფარა, ხოჯა ბაქირგანი, ყარასუ, აქსუ. ტაჯიკეთის ტერიტორიაზე მდინარე ზარაფშანის მხოლოდ ზემო დინებაა. მდინარეებს იყენებენ სარწყავად და ჰიდროენერგიის წყაროდ. ტბებიდან უდიდესია ყარაქოლი. ბევრია ხელოვნური ტბა-წყალსაცავი.
ნიადაგები
ვაკეზე და დაბალმთიანებში რუხი ნიადაგებია; მთის საშუალო ზონაში — მთის ყავისფერი, უფრო მაღლა — მდელოსტეპის, სტეპის და უდაბნო-სტეპის.
ფაუნა
ტაჯიკეთის თანამედროვე ფაუნაში ძუძუმწოვართა 81, ფრინველთა 365, ქვეწარმავალთა 49, თევზების 40-მდე და მწერების 7-8 ათასი სახეობაა.
ლიტერატურა
*
ბეატრის დე ბურბონი
ბეატრის დე ბურბონი (Béatrice de Bourbon, Beatrice de Bourbon; დ. 1320 — გ. 23 დეკემბერი, 1383) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბურბონის ჰერცოგ ლუი I-ისა და მარი ავესნისის ნაბოლარა შვილი. ბოჰემიის დედოფალი და ლუქსემბურგის გრაფინია 1334-46 წლებში როგორც იოჰან ლუქსემბურგელის მეორე ცოლი. ლუქსემბურგის მმართველ ვენეცელ I-ის დედა.
ქორწინება
ბეატრისი დაიბადა 1320 წელს საფრანგეთში. იგი იყო ბურბონის ჰერცოგ ლუი I-ისა და მისი მეუღლის, მარი ავესნისის ნაბოლარა შვილი.
1330 წლის 28 სექტემბერს გარდაიცვალა ბოჰემიის მეფე იოჰან ლუქსემბურგელის მეუღლე, დედოფალი ელიზაბეთ ბოჰემიელი. საყვარელი მეუღლის დაკარგვამ, მეფე ღრმა დეპრესიაში ჩააგდო, რაც რამდენიმე წელს გაგრძელდა. ელიზაბეთის გარდაცვალებიდან ოთხ წელიწადში, იოჰანმა ალიანსის შესაქმნელად ახალი ცოლის ძიება დაიწყო. საფრანგეთის მეფე ფილიპ VI-ს სურდა, რომ ბოჰემიის სამეფოსთან ალიანსი შეექმნა, ამიტომაც გადაწყვიტა თავისი ბიძაშვილი, ანუ ბეატრის დე ბურბონი. ბეატრისი კაპეტინგების დინასტიის შთამომავალი, ანუ საფრანგეთის სამეფო შტოს წარმომადგენელი იყო, რაც მას ყველა ევროპელი მონარქისათვის სასურველ საცოლედ აქცევდა, თუმცა პრობლემას ის წარმოშობდა, რომ ბეატრისი 1321 წლის 29 მაისიდან დანიშნული იყო ტარანტოს პრინც ფილიპ I-ზე. მეფე ფილიპ VI-მ პაპი მოისყიდა და ეს ნიშნობა ჩააშლევინა, რის შემდეგაც მან ბეატრისისა და იოჰანის ქორწინებასთან დაკავშირებული მოლაპარაკებები დაიწყო.
1334 წლის დეკემბერში, შატო დე ვენსენში ბეატრისი და იოჰანი ერთმანეთს პირველად შეხვდნენ და დაქორწინდნენ, რა დროსაც საპატარძლო მხოლოდ 14 წლის იყო. ცნობილია, რომ პაპი ბენედიქტ XII კატეგორიულ უარს აცხადებდა მათ ქორწინებაზე, რადგან ისინი მეორე თაობის ღვიძლი ბიძაშვილები იყვნენ. ამის გამო, ფილიპ VI თავად ჩავიდა პაპთან ავინიონში და მოსყიდვა-მოლაპარაკებების შემდეგ, 1335 წლის 9 იანვარს ბენედიქტმა მათი ქორწინება დალოცა.
იოჰანს პირველი ცოლისაგან უკვე ჰყავდა როგორც ვაჟები, ისე ქალიშვილები, რის გამოც, იმისათვის, რომ მისი და ბეატრისის შვილები მემკვიდრეობის გარეშე არ დარჩენილიყვნენ, ფრანგებმა საქორწინო კონტრაქტში ჩაწერეს, რომ თუ ბეატრისი მას მემკვიდრეს გაუჩენდა, იოჰანის გარდაცვალების შემდეგ მათი ვაჟი აუცილებლად მიიღებდა ლუქსემბურგის ტახტს.
ბოჰემიის დედოფალი
მინი|მარცხნივ|დედოფალი ბეატრისი ბეატრისი ბოჰემიაში 1336 წლის 2 იანვარს ჩავიდა, რაზეც ბოჰემიელი მემატიანე გვამცნობს:
ბოჰემიის სამეფო კარზე დედოფალი ბეატრისი ზრუნავდა თავისი უფროსი გერის, კარლის ცოლზე, რომელიც საფრანგეთის მეფე ფილიპ VI-ის ღვიძლი და, ბლანშ დე ვალუა იყო. თანამემამულეები მალევე დაახლოვდნენ და ერთმანეთში მხოლოდ ფრანგულად საუბრობდნენ. დედოფლისათვისაც და ბლანშისთვისაც, ამან პრაღაში მათი გაუსაძლისი მდგომარეობა შედარებით ასატანი გახადა, რადგან ჩეხებს სძულდათ ისინი და გამუდმებით ცუდად ეპყრობოდნენ, მიუხედავად მათი წოდებისა. თავად ჩეხები, მათდამი ასეთი დამოკიდებულების მიზეზად მათ გულცივობას, თავაშვებულობასა და ჩეხური ენის არ ცოდნას ასახებდნენ.
ბოჰემიის დედოფლისა და ლუქსემბურგის გრაფინიის საერთო წლიური შემოსავალი სულ 4 000 დუკატს შეადგენდა. 1337 წლის 25 თებერვალს, პრაღაში ბეატრისმა გააჩინა თავისი პირველი და უკანასკნელი შვილი. ახალშობილი ვაჟი იყო, რომელსაც სახელი იოჰანის პირველი ცოლის, ელიზაბეთ ბოჰემიელის მამის, მეფე ვენეცელ II-ის პატივსაცემად დაარქვეს. ამან ბეატრისი ძალიან გაანაწყენა და ცნობილია, რომ იგი თავის ვაჟს ვენეცელს არასდროს ეძახდა. რამდენიმე თვის შემდეგ, 1337 წლის 18 მაისს, წმინდა ვიტუსის კათედრალში შედგა ბეატრისის დედოფლად კურთხევა. ცნობილია, რომ პროტესტის ნიშნად, პრაღელები სახლებიდან არც კი გამოსულან რათა დედოფალი ენახათ.
1337 წლის ივლისში ბეატრისმა შვილთან ერთად სამუდამოდ დატოვა ბოჰემიის სამეფო და ლუქსემბურგში გადასახლდა. ამის შემდეგ მას აღარც ქმარი უნახავს და აღარც ბოჰემია.
1346 წლის 26 აგვისტოს მეფე იოჰანი კრესის ბრძოლაში მოკლეს, რის შემდეგაც ბოჰემიის ტახტზე ბეატრისის გერი, ხოლო ლუქსემბურგისაზე მისი ვაჟი ავიდა.
უკანასკნელი წლები
ახლა უკვე დაქვრივებული, 26 წლის ბეატრისი ენოში გადასახლდა. როგორც მეფის ქვრივს, ჩეხები მას მაინც უხდიდნენ ყოველთვიურ პენსიას 4, 000 ლივრის ოდენობით. იგი ამ ფულს არა მხოლოდ საკუთარი საჭიროებისამებრ, არამედ შვილის განათლებაში ხარჯავდა. 1341 წელს, როდესაც ბეატრისის მამა, ლუი I დაიღუპა, მან მემკვიდრეობით 1, 000 ლივრი და ქალაქი კრეილი მიიღო.
1347 წელს ბეატრისი მეორედ დაქორწინდა გრანსის ლორდ ედე II-ზე. ახალი ქორწინებისდა მიუხედავად, ბეატრისმა შეინარჩუნა ბოჰემიის ქვრივი დედოფლის წოდება. ბედნიერი თანაცხოვრების მიუხედავად, წყვილს შვილები არ ჰყოლია. 1355 წელს კი ბეატრისმა თავისი ვაჟი, ჰერცოგი ვენეცელი დააქორწინა მასზე 15 წლით უფროს ქალზე, ბრაბანტის, ლიმბურგისა და ლოთერის ჰერცოგინია იოჰანა ბრაბანტელზე.
ბეატრისი გარდაიცვალა 1383 წლის 23 დეკემბერს, 63 წლის ასაკში. იგი მის მშობლიურ საფრანგეთში გადაასვენეს და პარიზში დაკრძალეს. მისი მეორე ქმარი, მისი გარდაცვალებიდან ექვს წელიწადში დაიღუპა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1320 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1383 კატეგორია:ბურბონები კატეგორია:ბოჰემიის დედოფლები კატეგორია:ხელახლა დაქორწინებული სამეფო კონსორტები
ლა-ელიანა
ლა-ელიანა (La Eliana, L'Eliana) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ვალენსიის პროვინციის კამპო-დე-ტურიის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 8,77 კმ². მოსახლეობა — 18 362 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ვალენსიის მუნიციპალიტეტები
იური ლოსმანი
იური ლოსმანი (Jüri Lossmann; დ. 4 თებერვალი, 1891 — გ. 1 მაისი, 1984) — ესტონელი მძლეოსანი, ასპარეზობდა გრძელ მანზილზე სირბილში. 1920 წელს მეორე ადგილი დაიკავა მარათონში, ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, სადაც გამარჯვებულ ჰანეს კოლეჰმაინენს 13 წამით ჩამორჩა, თუმცა მესამე ადგილოსან ვალერიო არის თითქმის 4 წუთით აჯობა. 1924 ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებზე იური ესტონეთის გუნდის მედროშე იყო და მარათონზე მეათე ადგილი დაიკავა.
ბიოგრაფია
იური ლოსმანი დაიბადა 1891 წლის 4 თებერვალს კაბალაში, ესტონეთის გუბერნიაში. თავდაპირველად ლოსმანი ფეხბურთის კლუბ მერკურიში თამაშობდა, თუმცა მოგვიანებით მძლეოსნობაში დაიწყო ასპარეზობა. იბრძოდა პირველ მსოფლიო ომში, სადაც დაიჭრა კიდეც, თუმცა გამოჯანმრთელება შეძლო და 1916 წელს მოიგო მარათონი ტალინში და რუსეთის ჩემპიონატი 5 000 მ დისტანციაზე. 1923 წელს მოიგო საერთაშორისო მარათონი გეტებორგის თამაშებზე, შვედეთში. 1929 წელს დაამყარა ესტონეთის რეკორდი ერთ საათიან სირბილში, ამავე წელს იასპარეზა ანტვერპენის მარათონში.
გარდა სირბილისა, ლოსმანი 1922 – 1936 წლებში მუშაობდა შოკოლადის ესტონურ ფაბრიკა კალევიში, 1930-იან წლებში ავარჯიშებდა ესტონელ გრძელ მანზილზე მორბენლებს. 1942 – 1944 წლებში მოღვაწეობდა სპორტულ ადმინისტრატორად ესტონეთში. მეორე მსოფლიო ომის დროს, საბჭოთა კავშირის მიერ ესტონეთის ანექსირებამდე ლოსმანმა შეძლო შვედეთში გადაფრენა. ადრეულ პერიოდში როსმანს საიუველირო მომზადება ჰქონდა გავლილი და შვედეთში ჩასვლის შემდეგ ოქროსა და ვერცხლის მჭედლად დაიწყო მუშაობდა. 1964 წელს მან ვერცხლის თასი დაუმზადა შვედეთის მეფეს, გუსტავ VI-ს, რითაც გამოხატა მადლიერება შვედეთში მცხოვრები ესტონელი ხალხის სახელით.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1891 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1984 კატეგორია:ესტონელი მძლეოსნები კატეგორია:ესტონეთის ოლიმპიური ვერცხლის მედალოსნები კატეგორია:მძლეოსნები 1920 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ოლიმპიური მედალოსნები მძლეოსნობაში კატეგორია:1920 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
ტერეზინა-დი-გოიასი
ტერეზინა-დი-გოიასი (Teresina de Goiás) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 754 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადა-დუს-ვეადეირუსის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 016 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3.89 კმ²-ზე. ფართობი 774 639 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიასის შტატის მუნიციპალიტეტები
ფენა (ლიტრიმის საგრაფო)
ფენა (Fíonach) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს ლიტრიმის საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში. 2006 წლის მონაცემებით სოფლის მოსახლეობა * ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ლიტრიმის საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
კუპიშკისი
კუპიშკისი — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, კუპიშკისის რაიონის დედაქალაქი. კუპიშკისის გარეუბანში მუშას შენაკადები ლევუო და კუპა მოედინება. ქალაქის დასახელება სწორედ ამ უკანასკნელის სახელიდან მომდინარეობს. ქალაქი ექვს ნაწილად იყოფა.
ისტორია
1529 წელს კუპიშკისი საისტორიო წყაროებში პირველად ჩნდება. ის სიგიზმუნდ I-ის, ლიტვის დიდი სამთავროს მმართველის საკუთრება იყო. 1561-1565 ის პატარა სამმართველოების, ჯერ უპიტას, შემდეგ კი უკმერგეს ცენტრი იყო. ამავე პერიოდში მთავარი გზა ვილნიუსიდან რიგამდე კუპიშკისაზე გადიოდა.
1616 წელს ქალაქში კათოლიკური ტაძარი ააშენეს. 1781 წელს კი კუპიშკისში პირველი სკოლა გაიხსნა.
მოსახლეობა
ლიეტუვის სტატისტიკის დეპარტამენტის 2005 წლის 1-ელი იანვრის მონაცემებით ქალაქში 8 243 ადამიანი ცხოვრობს. 2001 წლის ამავე აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა შემდეგია:
სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
ბულა (სამხრეთი კამარინესი)
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ კამარინესის მუნიციპალიტეტები
მრისხანების მტევნები (რომანი)
„მრისხანების მტევნები“ (The Grapes of Wrath) — ამერიკელი მწერლის, ჯონ სტაინბეკის, 1939 წელს გამოქვეყნებული რომანი, რომელიც რეალიზმის ჟანრს განეკუთვნება. ამ რომანისთვის სტაინბეკს გადაეცა პულიცერის პრემია და ამერიკული წიგნის ეროვნული ჯილდო. „მრისხანების მტევნებმა“ ასევე მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ავტორისთვის 1962 წელს ნობელის პრემიის მინიჭებაში.
გამოცემამდე ზუსტად ოთხი წლით ადრე, 1935 წლის 14 აპრილს, ჩრდილოეთ ტეხასსა და ოკლაჰომას შტატებს ისტორიაში ერთ-ერთმა ყველაზე დიდმა მტვრიანმა ქარიშხალმა გადაუარა. ეს დღე ისტორიაში „შავი კვირა დღის“ სახელით შევიდა. ქარიშხალმა ათასობით ოკლაჰომელის მიგრაცია გამოიწვია.
რომანის სიუჟეტი დიდი დეპრესიის პერიოდში ვითარდება და მის ცენტრში ჯოუდების დიდი ოჯახი დგას. მტვრიანი ქარიშხლითა და ველური საბანკო ეკონომიკით გაწამებული ფერმერები სამუშაოსა და საცხოვრებლის გარეშე რჩებიან, მთელ თავიანთ ავლადიდებას ერთ მანქანაზე ტვირთავენ და სამსახურისა და ღირსების საძებნელად კალიფორნიაში გადაწყვეტენ გამგზავრებას.
ისტორიული კონტექსტისა და მხატვრული ღირებულების გამო, „მრისხანების მტევნები“ ხშირად არის დისკუსიისა და განხილვის საგანი ამერიკის უმაღლეს სკოლებსა და კოლეჯებში. 1940 წელს კინორეჟისორმა ჯონ ფორდმა რომანის ეკრანიზაცია გადაიღო, რომელშიც მთავარ როლს ჰენრი ფონდა ასრულებს.
„მრისხანების მტევნები“ მშრომელთა კლასში დიდი სიყვარულით სარგებლობს, რადგან ადვილად შესამჩნევია ავტორის მხარდაჭერა და თანაგრძნობა მიგრანტებისა და მშრომელთა მოძრაობისადმი.
სიუჟეტი
„მრისხანების მტევნებში“ თხრობა იწყება მთავარი პერსონაჟის, ტომ ჯოუდის (Tom Joad) მაკალისტერის ციხიდან (McAlester prison) პირობითი გათავისუფლებით, სადაც ის მკვლელობის ბრალდებით იყო დაპატიმრებული. სახლისკენ მიმავალ გზაზე, სალისოუს (Sallisaw, Oklahoma) სიახლოვეში, ტომი შეხვდება გადამდგარ მოძღვარს, ჯიმ კეისის (Jim Casy), რომელსაც ბავშვობაში იცნობდა. ორნი ერთად აგრძელებენ გზას ჯოუდების მშობლიურ სახლამდე, რომელიც ტომს გაუკაცურებული დახვდება. ტომი და კეისი ძველ მეზობელს, მიული გრეივსს (Muley Graves) მიაკითხავენ, რომლისგანაც შეიტყობენ, რომ ჯოუდების ოჯახი საგვარეულო ადგილიდან აიყარა და იქვე ახლოს, ტომის ბიძასთან, გადავიდნენ საცხოვრებლად. მისგანვე იგებს ჯონი, რომ ბანკებმა ყველა ადგილობრივი გლეხი გაასახლეს საკუთარი მიწებიდან, თუმცა თავად გრეივსი ჯიუტად არ იცვლის ფეხს.
მომდევნო დღეს ტომი კეისისთან ერთად ბიძასთან მიდის. იქ ის საკუთარი ოჯახის წევრებს შეხვდება, რომლებსაც მთელი ავლადიდება ერთ სატვირთოდ გადაკეთებულ სედანის სტილის მანქანაზე დაუხვავებიათ და გამგზავრებისთვის ემზადებიან. მტვრიანმა ქარიშხალმა ჯოუდების ოჯახს მარცვლეულის მოსავალი გაუნადგურა, ოჯახმა ბანკის ვალი ვეღარ გადაიხადა, რის გამოც მიწა ჩამოერთვათ და სხვა გზა რომ აღარ დარჩათ, ბედის საძიებლად „აღთქმულ მიწაზე“, კალიფორნიაში აპირებენ წასვლას. მიუხედავად იმისა, რომ ტომ ჯოუდის არა აქვს ოკლაჰომას დატოვების უფლება, რადგან ამით ის პირობითი პატიმრობის წესებს დაარღვევს, ბიჭი მაინც რისკავს და ოჯახს მიჰყვება. მათთან ერთად მიემგზავრება კეისიც.
66-ე გზატკეცილზე მგზავრობისას ჯოუდები აღმოაჩენენ, რომ მთელი გზა მათსავით გაღატაკებული მიგრანტებითაა სავსე. ღამეებს დროებით ბანაკებში ათევენ, სადაც ისმენენ, მათ შორის კალიფორნიიდან დაბრუნებული ადამიანებისგან, რომ იქაურობა არ არის ის „აღთქმული მიწა“, რომელიც მათ წარმოედგინათ. მგზავრობისას ოჯახის შემადგენლობა უფრო და უფრო მცირდება; პირველივე ღამეს გარდაიცვლება პაპა ჯოუდი, რომელსაც გზადვე ასაფლავებენ. შუა გზაზე ოჯახს უფროსი ვაჟი, ნოა (Noah) და სიძე, კონი რივერსი (Connie Rivers) ტოვებენ. კონის ფეხმძიმე ცოლი ჰყავს, რომელიც ოჯახთან ერთად რჩება. უკვე კალიფორნიის საზღვართან კვდება ბებო ჯოუდიც და მთელი გუნდის ლიდერობას დედილო ჯოუდი იღებს საკუთარ თავზე. ოჯახს მტკიცედ აქვს გადაწყვეტილი კალიფორნიაში ფეხის მოკიდება, რადგან ოკლაჰომაში დაბრუნება არცერთ მათგანს აღარ უქადის ბედნიერ მომავალს.
უკვე კალიფორნიაში მისულები აღმოაჩენენენ, რომ იქ უამრავი უმუშევარი ელის დასაქმებას, ხელფასები მცირეა და მემამულეები არ თაკილობენ მშრომელთა ექსპლუატაციას. ბევრი შიმშილობს. არსებული სააგენტოები ერთეულებს შესაძლოა კი სთავაზობდნენ უკეთეს პირობებს, თუმცა ოჯახის სრულად დასაქმება არავის შეუძლია.
შრომითი ექსპლუატაციის საპასუხოდ, კეისი ცდილობს მშრომელთა გაერთიანება შექმნას. ამავე პერიოდში ჯოუდების ოჯახი სამუშაოს ატმის ბაღში შოულობს, სადაც კეისი გაფიცვაში იღებს მონაწილეობას. გაფიცვა მრისხანე ხდება და ერთ მომენტში ტომ ჯოუდი შეესწრება თუ როგორ კლავენ ცემით კეისის. განრისხებული ტომი თავდამსხმელს კლავს და თავის გადასარჩენად იქაურობას ეცლება, იმალება.
ტომის გამო ოჯახი სამუშაოდ ბამბის პლანტაციაში ინაცვლებს. თუმცა ტომ ჯოუდიმ იცის, რომ მას თუ ჩაავლებენ, მკვლელობისთვის გასამართლდება, მისი ოჯახი კი შავ სიაში შევა და უმუშევრად დარჩება. ამიტომაც ის მალულად ემშვიდობება დედას და იპარება. რომანის ამ ეპიზოდში ჯონ სტაინბეკი აქრობს მთავარ პერსონაჟს და თხრობას მის გარეშე აგრძელებს. ამასობაში ზამთარი დგება, ჯოუდების ქალიშვილი შარონი მშობიარობს და მკვდარ ჩვილს ბადებს, გადაუღებელი წვიმები კი ოჯახის დროებით საცხოვრისს ანადგურებს. კიდევ უფრო შეცოტავებული ჯოუდები ახალი საცხოვრისის საძიებლად დახეტიალობენ, რა დროსაც ერთ მიტოვებულ ქოხს გადააწყდებიან. ქოხში ისინი მშიერ მამა-შვილს პოულობენ. მამას, რომელიც შიმშილისგან სიკვდილის პირასაა მისული, შარონი საკუთარი რძით კვებავს და ამ სცენით სრულდება კიდეც რომანი.
რომანის შექმნა და განვითარება
ჯონ სტაინბეკმა რომანისთვის დიდი მასალა სანორა ბებისგან ისესხა. სანორა ბები იწერდა მშრომელთა და მიგრანტთა ისტორიებს კალიფორნიაში 1938 წელს და აპირებდა ეს ჩანაწერები გამოეყენებინა საკუთარი რომანისთვის „ვისი სახელებიც უცნობია“. ჩანაწერებს ის უზიარებდა თავის ზედამხედველს, ტომ კოლინზს, რომელმაც, თავის მხრივ, ისინი წააკითხა ჯონ სტეინბეკს, რომელიც იმ პერიოდში გაზეთ San Francisco News-ის რეპორტიორად მუშაობდა. სანორა ბების რომანი დაჩრდილა „მრისხანების მტევნების“ წარმატებამ. სტაინბეკის რომანის გამოქვეყნების შემდეგ გამომცემლობამ Random House გააუქმა „ვისი სახელებიც უცნობიას“ გამოცემა. ბების ტექსტი 2004 წლამდე გამოუქვეყნებლად იდო.
„მრისხანების მტევნები“ ჯონ სტაინბეკმა, თავის მხრივ, განავითარა საკუთარი სტატიების ციკლიდან „მოსავლის ბოშები“ (The Harvest Gypsies), რომელიც შედგებოდა San Francisco News-სში გამოქვეყნებული შვიდი სტატიისგან. ციკლი იბეჭდებოდა 1936 წლის 5-დან 12 ოქტომბრის ჩათვლით. სტაინბეკს შეკვეთილი ჰქონდა შეესწავლა და აღეწერა კალიფორნიის სასოფლო-სამეურნეო ინდუსტრიაში დასაქმებული მიგრანტების ყოფა და სამუშაო პირობები. „მოსავლის ბოშები“ ცალკე წიგნად გამოიცა 1938 წელს, შეცვლილი სათაურით „მათი სისხლი მძლავრია“. 1988 წელს კი ხელახლა გამოიცა სათაურით „მოსავლის ბოშები: გზად მრისხანების მტევნებთან ერთად“.
1938 წელს, სანამ საბოლოოდ დაჯდებოდა რომანის დასაწერად, ჯონ სტაინბეკმა ვრცელი წერილი მისწერა თავის რედაქტორს ელიზაბეთ ოტისს: „ტანჯვა, რომელსაც აქ ვხედავ, ვერანაირი ფულით ვერ ანაზღაურდება... ეს ყველაზე გულისგანმგმირავი რამაა სამყაროში. მე ვტყდები ყოველ ჯერზე, როცა გარეთ გავდივარ, რადგან არგუმენტი იმაზე, რომ ერთი კაცის ძალისხმევას არ ძალუძს რაიმეს შეცვლა, აღარაფერს ნიშნავს მაშინ, როცა შენ წინ მშიერი ბავშვების ბანდა დაძრწის, შენ კი ამ დროს ცოტა ფული გაქვს“.
სტაინბეკმა რომანის წერა 1938 წლის ადრეულ ზაფხულში დაიწყო და თავს ასდღიანი ვადა დაუწესა. სწორედ ამ დროში დაიწერა რომანი. მწერალი აღნიშანვდა, რომ ასე მანამდე არასოდეს გაძნელებია. წერის პარალელურად სტაინბეკი დღიურსაც აწარმოებდა, რომელშიც ჩაწერა: „ეს კარგი წიგნი უნდა იყოს, უბრალოდ უნდა იყოს და მორჩა, სხვა არჩევანი არ მაქვს! პირველად ვმუშაობ წიგნზე, რომელსაც ჩემთვის საზღვრები არ გააჩნია... ეს რომანი მიითვისებს ყველაფერს ჩემი გამოცდილებიდან, ნაფიქრალიდან და ნაგრძნობიდან“.
1938 წლის 26 ოქტომბრით დათარიღებულ გვერდზე ვკითხულობთ: „ისეთი თავბრუ მეხვევა, რომ გვერდებსაც ვეღარ ვხედავ. მოვრჩი... ღმერთო, იმედია, რომ კარგი გამოვიდა“.
1939 წლის იანვარში, „მრისხანების მტევნების“ გამოცემამდე სამი თვით ადრე, ჯონ სტაინბეკმა ვრცელი წერილი მისწერა თავის რედაქტორს, პასკალ კოვიკის (Pascal Covici), გამომცემლობაში Viking Press. წერილში სტაინბეკი სთხოვდა რედაქტორს, რომ გულდასმით გარკვეულიყო რომანის არსში და ამთავრებდა სიტყვებით, რომელიც თავისუფლად შეიძლებოდა გამოყენებულიყო, როგორც წინასიტყვაობა: „მთელს რომანში მე ვცდილობ, მკითხველი ასევე იყოს თანამონაწილე. რასაც ის ამ ტექსტიდან ამოიღებს, პირდაპირ იმეტყველებს მისი გონების სიღრმესა თუ შეზღუდულობაზე. წიგნს ხუთი შრე აქვს და მკითხველი იპოვის იმდენს, რამდენსაც შეძლებს. და ვერ იპოვის ვერაფერს დამატებით, მისი შესაძლებლობების მიღმა“.
მსგავსებები რომანთან „ვისი სახელებიც უცნობია“
მსგავსებები ჯონ სტაინბეკისა და სანორა ბაბის რომანებს შორის ადვილი შესამჩნევია. მაგალითად, ორივე რომანში ვხვდებით გარდაცვლილ ახალშობილებს; საერთო დამოკიდებულება და მსგავსი კომენტარებია საბანკო სისტემის ბოროტებასა და კორპორაციებისა თუ წვრილი მაღაზიების მიერ დაწესებულ ფასებთან დაკავშირებით; ასევე საერთო თემაა რელიგიის, როგორც იმედის, შემანარჩუნებელი მექანიზმის ჩანაცვლება მუსიკით.
სტაინბეკის მკვლევარი და ბიბლიოგრაფი მაიკლ ჯეი მეიერი უარყოფს მოსაზრებას პლაგიატიზმის შესახებ, მაგრამ მიიჩნევს, რომ „სტაინბეკის მკვლევრებმა აუცილებლად უნდა წაიკითხონ „ვისი სახელებიც უცნობია“, რათა სწორად განსაჯონ „მრიხანების მტევნების“ რომელი ხმები ისმის სარონა ბაბის რომანში.
სარონა ბაბი პირადადაც შეხვედრია ჯონ სტაინბეკს, მცირე დროით, თუმცა მას არასდროს დაუშვია ეფიქრა, რომ მწერალი მის ჩანაწერებს ეცნობოდა, რადგან თავად სტაინბეკს ამაზე არაფერი უთქვამს.
2004 წელს, როცა „ვისი სახელებიც უცნობია“ გამოიცა, სარონა ბაბმა აღნიშნა, რომ ის ჯონ სტაინბეკზე უკეთესი მწერალია. „მისი წიგნი არაა ისეთივე რეალისტური, როგორიც ჩემი“, - განაცხადა ბაბმა.
სათაური
მინი|ნაწყვეტი სიმღერიდან The Battle Hymn of the Republic.
რომანის წერის პროცესში სტაინბეკს ვერ გადაეწყვიტა, რა შეიძლებოდა ყოფილიყო სათაური, სანამ მისმა ცოლმა, კეროლმა არ შესთავაზა ვარიანტად „მრისხანების მტევნები“.
სათაური გადმოღებულია პოეტ ჯულია უარდ ჰოუის (Julia Ward Howe) მიერ შექმნილი სასიმღერო ტექსტიდან, რომელიც მან აბოლიციონისტ ჯონ ბრაუნის სიმღერისთვის The Battle Hymn of the Republic (ასევე ცნობილია, როგორც Mine Eyes Have Seen the Glory) დაწერა. ტექსტი დაკავშირებულია ბიბლიური გამოცხადების წიგნის იმ აპოკალიპტურ ეპიზოდთან, სადაც უკანასკნელი სამსჯავროს დროს ისმის ვედრება ღვთაებრივი სამართლისათვის, რომელმაც უნდა შეამსუბუქოს სატანჯველი. ეს და სხვა ბიბლიური პასაჟები შთაგონებულია ქრისტეს, როგორც მევენახის სახესთან. გამოცხადებაში ვკითხულობთ:
ფრაზა ასევე გვხვდება რომანის დასკვნით, 25-ე თავში:
შეფასებები და გამოხმაურება რომანზე
გამოქვეყნების შემდეგ ამერიკული კაპიტალიზმის მხარდამჭერებმა სტაინბეკს კომუნისტობა დასწამეს და ამერიკული ინდივიდუალიზმის უარყოფაში დასდეს ბრალი. „სტაინბეკის რომანმა საქვეყნო მასშტაბის მნიშვნელობა მოიპოვა. მრავალმა მოქალაქემ დაგმო ტექსტი და დაწვა მისი ეგზემპლარები. „მრისხანების მტევნები“ საჯაროდ განხილეს სახელმწიფო რადიოშიც. თუმცა, რაც მთავარია, რომანს კითხულობდნენ“. 1939 წლის აპრილიდან 1940 წლის თებერვლამდე მისი 430 ათასი ეგზემპლარი გაიყიდა და იქცა ბესტსელერად. ამავე პერიოდში რომანისთვის ავტორს მიენიჭა ამერიკული წიგნის ეროვნული ჯილდო და „მრისხანების მტევნები“ დასახელდა ამერიკის წიგნის გამავრცელებელთა რჩეულ რომანად.
1940 წელს სტაინბეკს გადაეცა პულიცერის პრემია მხატვრული ლიტერატურის დარგში. „მრისხანების მტევნების“ არმიისთვის განკუთვნილმა გამოცემამ კი მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ისეთი სიყვარული და ინტერესი დაიმსახურა სამხედროებს შორის, რომ ახალი ტირაჟის დაბეჭდვა გახდა საჭირო.
მრავალმა მისმა თანამედროვემ სტაინბეკი გაკიცხა პოლიტიკური და სოციალური შეხედულების გამო. როგორც მემარჯვენე, ასევე მემარცხენე ფლანგმა სტაინბეკი სოციალიზმის პროპაგანდისტად შერაცხა. ავტორს განუდგნენ კალიფორნიის ფერმერთა ასოციაციის წევრებიც და რომანს „ტყუილების გუდა“ და „კომუნიზმის პროპაგანდა“ უწოდეს. მათი უკმაყოფილების მთავარი მიზეზი იყო ის, თუ როგორ წარმოსახავდა ჯონ სტაინბეკი ფერმერთა დამოკიდებულებას მიგრანტებისადმი.
წიგნში „The Art of Fiction“ (1984) ამერიკელი მწერალი, ჯონ გარდნერი, სტაინბეკს აკრიტიკებს იმის გამო, თითქოს მან არაფერი იცოდა კალიფორნიელი მემამულეების შესახებ. „ჩვენ მოწმენი ვართ „მრიხანების მტევნების“, როგორც დიდი ამერიკული რომანის ჩაფლავების. სტაინბეკმა დაწერა არა დიდი და უტყუარი რომანი, არამედ იმედის გამაცრუებელი მელოდრამა, რომლითაც ხარკს უხდის დაუჯერებელ, შეურბილებელ ბოროტებას“. გარდნერის კვალდაკვალ იყვნენ სხვებიც, რომლებიც სტაინბეკს პოლიტიკური ნიშნის გამო ბრალს სდებდნენ ბანაკების პირობების გადაჭარბებით შეფასებაში. რომანის გამოქვეყნებამდე სტაინბეკი აქტიურად ნახულებდა ხოლმე სამუშაო ბანაკებს და აღწერდა მათ როგორც „არაადამიანურ გარემოს, რომელიც ანგრევს იქ მოსახლის სულს“.
1962 წელს, როდესაც ნობელის პრემიის კომიტეტმა ჯონ სტაინბეკს ლიტერატურის დარგში პრემია გადასცა, შეფასებით სიტყვაში „მრისხანების მტევნები“ მოიხსენია როგორც „დიდებული ნაშრომი“.
1999 წელს ფრანგულმა გამოცემამ Le Monde გამოაქვეყნა მეოცე საუკუნის ყველაზე მნიშვნელოვანი 100 წიგნის სია, სადაც მე-7 ადგილზე დაასახელა „მრისხანების მტევნები“. 2003 წელს BBC-ს გამოკითხვაში „რომანები, რომლებიც უყვართ ქვეყანაში“ „მრისხანების მტევნები“ 29-ე ადგილზე ეწერა. 2005 წელს ჟურნალმა TIME „მრისხანების მტევნები“ შეიტანა 1923-2005 წლების საუკეთესო ინგლისურენოვანი რომანების ასეულში. 2009 წელს ბრიტანულმა გამოცემამ „დეილი ტელეგრაფმა“ (The Daily Telegraph) შეადგინა სია, „აუცილებლად წასაკითხი ასი რომანი“, რომელშიც ასევე მოიხსენიეს „მრისხანების მტევნები“.
ავტორის შეფასება
რედაქტორ ელიზაბეთ ოტისისთვის მიწერილ წერილში სტაინბეკი წერდა: „მინდა სამარცხვინოს იარლიყი მივაკრა იმ ხარბ ნაბიჭვრებს, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან დიდი დეპრესიისა და მისი შედეგების გამო“. ერთ-ერთი საჯარო გამოსვლისას კი „მრისხანების მტევნებზე“ თქვა: „შევქმენი ყველაზე საზარელი, როგორიც შემეძლო. ისეთი, მკითხველის ნერვებს რომ დაანაკუწებდა“.
რელიგიური ინტერპრეტაცია
ბევრი მკვლევარი აღნიშნავს ჯონ სტაინბეკის მიერ ქრისტიანული სახე-ხატების გამოყენებას „მრისხანების მტევნებში“. ყველაზე ხშირად საუბრობენ ტომ ჯოუდისა და ჯიმ კისის“ პერსონაჟებზე, რომელთა სახეებსაც იესო ქრისტეს ადარებენ. ჯიმ კეისი თავისი ცხოვრებითა და მოწამეობრივი სიკვდილით შეიძლება წარმოადგენდეს ქრისტეს პროტოტიპს. თუკი ამ ინტერპრეტაციას გავყვებით, მაშინ ტომ ჯოუდი ქრისტეს აღდგომის შემდგომი სახებაა, რომელიც გადაიბარებს მისი ხორციელი ცხოვრების პერიოდის იდეებსა და ქმედებებს. ლიტერატურის თეორეტიკოსები ამ გზას მიჰყვებიან დედილო ჯოუდის, შარონის ვარდის, მისი გარდაცვლილი ახალშობილისა და ძია ჯონის პერსონაჟებთან მიმართებითაც. 2009 წლის სტატიაში, Exodus Inverted: A New Look at The Grapes of Wrath, ამერიკული ლიტერატურისა და კულტურის მკვლევარი და მთარგმნელი, კენ ეკერტი (Ken Eckert), პარალელს ავლებს გამოსვლათა წიგნთან და განიხილავს კალიფორნიაში მიმავალ მიგრანტებს, როგორც ისრაელი ხალხის ეგვიპტეში ტყვეობიდან დახსნის ამბავს. მსგავსი უკიდურესი პარალელები და შედარებები გამომდინარეობს თავად სტაინბეკის შეხედულებებიდან, რომელსაც კენ ეკერტი განსაზღვრავს როგორც „არაორთოდოქსალურს“.
ვუდი გათრის სიმღერა
მინი| ნაწყვეტი ვუდი გათრის სიმღერიდან Tom Joad ქანთრისა და ფოლკის შემსრულებელსა და კომპოზიტორს ვუდი გათრის 1940 წელს გამოცემულ ალბომში „Dust Bowl Ballads“ აქვს ორნაწილიანი სიმღერა სახელწოდებით „Tom Joad“, რომელიც აღწერს „მრისხანების მტევნების“ მთავარი გმირის ცხოვრებას ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ.
ჯგუფ Patrick Street-ის დამაარსებელმა ირლანდიელმა ფოლკ-მუსიკოსმა ენდი ირვინმა, შეასრულა და ჩაწერა ვუდი გათრის სიმღერის ქავერ-ვერსია, რომელიც შესულია 1988 წლის ალბომში „No. 2 Patrick Street“
შოტლანდიელმა ფოლკ-მუსიკოსმა დიკ გოგენმა ასევე ჩაწერა ვუდი გათრის სიმღერის ქავერ-ვერსია, რომელიც შესულია მის 2001 წლის ალბომში „Outlaws & Dreamers“.
ბრიუს სპრინგსტინის სიმღერა
მინი|ნაწყვეტი ბრიუს სპრინგსტინის 1995 წელს გამოშვებული სიმღერიდან „The Ghost of Tom Joad“ მინი|ნაწყვეტი ბრიუს სპრინგსტინის სიმღერის „The Ghost of Tom Joad“-ის 2014 წლის ვერსიიდან ამერიკელი როკ-მუსიკოსმა ბრიუს სპრინგსტინმა რომანის მთავარი გმირის პატივსაცემად თავის მე-11 სტუდიურ ალბომს „The Ghost of Tom Joad“ (ტომ ჯოუდის მოჩვენება) უწოდა. ალბომის პირველივე, სასათაურე სიმღერა არის მშვიდი ფოლკ-სიმღერა, რომლის შესრულების სტილი შთაგონებულია ვუდი გათრის ბალადით ტომ ჯოუდიზე. სპრინგსტინმა მოგვიანებით გაავრცელა არაოფიციალური ვიდეო ამ სიმღერაზე, რომელიც წარმოადგენს მანქანის უკანა ხედვის სარკეში გადაღებული 66-ე გზატკეცილის ფოტოების მონტაჟს.
1997 წელს ამერიკულმა ჯგუფმა Rage Against The Machine სპრინგსტინის სიმღერის ვერსია ჩაწერა და მასზე საკუთარი მუსიკალური ვიდეოც გადაიღო.
2008 წელს სპრინგსტინსა და მის E Street Band-ს ამერიკულ ტურნეს მესამე ნაკადში შეუერთდა Rage Against The Machine-ის გიტარისტი და ვოკალისტი ტომ მორელო. აუდიტორიას მათ სიმღერის ახალი ვერსია შესთავაზეს, რომელიც მძიმე როკისა და რეპ-მეტალის ელემენტებით არის დატვირთული. ტომ მორელო სიმღერაში ტომ ჯოუდის ბოლო მონოლოგით შთაგონებულ ტექსტს მღერის. 2009 წელს იგივე ვერსია შესრულდა კონცერტზე ნიუ-იორკში, მედისონ სკვერ გარდენში. სიმღერის განახლებული ვერსია მუსიკოსებმა 2013 წელს ჩაწერეს და ის სპრინგსტინის 2014 წლის სტუდიურ ალბომში „High Hopes“ შევიდა.
ბრიუს სპრინგსტინის ამ სიმღერას საკუთარ კონცერტებზე სხვადასხვა დროს ასრულებდნენ სხვა შემსრულებლებიც, მათ შორის: პიტ სიგერი, მარტინ იოზეფი, უეინ კრამერი, ბრაიან ფელონი, ჯგუფები: Junip, Nickelback, Solas, Mumford & Sons, Rise Against, და სხვა.
სხვა სიმღერები
პროგრესული როკ-ჯგუფ Camel-ის 1991 წლის ალბომი „Dust and Dreams“ მთლიანად არის შთაგონებული „მრისხანების მტევნებით“.
პანკ-როკ ჯგუფ Bad Religion-ის ვოკალისტი გრეგ გრაფინი თავს ჯონ სტაინბეკის თაყვანისმცემელს უწოდებს. სწორედ „მრისხანების მტევნების“ გავლენით არის დაწერილი სიმღერა „Grains of Wrath“, რომელიც ჯგუფის 2007 წლის ალბომში „New Maps of Hell“ არის შესული.
კრის კრისტოფერსონის 1981 წლის სიმღერა „Here Comes that Rainbow Again“ აღწერს გზისპირა სადილობის სცენას რომანიდან, როდესაც მამილო ჯოუდი პურის ნაჭერსა და ტკბილეულს ყიდულობს რუთისა და უინფილდისთვის.
1990 წლის ალბომში „Carved in Sand“ ბრიტანულ გოთიკურ როკ-ჯგუფ The Mission-ს აქვს სიმღერა სახელწოდებით „The Grapes of Wrath“.
სიმღერა „Dust Bowl Dance“, ჯგუფ Mumford & Sons-ის 2009 წლის ალბომიდან „Sigh No More“ ასევე არის შთაგონებული „მრისხანების მტევნებით“.
კინო
რომანმა გამოსვლისთანავე მოიპოვა აღიარება ჰოლივუდში. 1940 წელს ეკრანებზე გამოვიდა რეჟისორ ჯონ ფორდის ამავე სახელწოდების ფილმი, სადაც ტომ ჯოუდის როლს ჰენრი ფონდა ასრულებს. ფილმის პირველი ნაწილი რომანს მიჰყვება, მაშინ, როცა მეორე ნაწილი, განსაკუთრებით კი დასასრული, განსხვავდება სტაინბეკის რომანში აღწერილი ამბებისგან. ფილმმა ორი ოსკარი მოიპოვა და ის შესულია აშშ-ის ფილმების ეროვნულ რეესტრში.
2009 წელს გამოსული დოკუმენტური ფილმი „American: The Bill Hicks Story“, რომელიც კომიკოს ბილ ჰიკსის ცხოვრებაზე გვიყვება, დიდ დროს უთმობს სტაინბეკის რომანს. ბილ ჰიკსის საყვარელი წიგნი სწორედ „მრისხანების მტევნები“ იყო, თავად კომიკოსმა კი საკუთარი ბოლო სიტყვები სწორედ ტომ ჯოუდის ბოლო სიტყვებზე დააფუძნა: „I left in love, in laughter, and in truth, and wherever truth, love and laughter abide, I am there in spirit“.
2013 წლის ივლისში რეჟისორმა სტივენ სპილბერგმა განაცხადა, რომ მის გეგმებში იყო „მრისხანების მტევნების“ ახალი კინოეკრანიზაციის შექმნა და მოლაპარაკებები DreamWorks Pictures-თან მიმდინარეობდა.
თეატრი
1990 წელს თეატრის რეჟისორ ფრენკ გალატის მიერ Steppenwolf Theatre Company-თვის დადგმულმა სასცენო ადაპტაციამ დიდი პოპულარობა ჰპოვა. ტომ ჯოუდის როლს სპექტაკლში მსახიობი გერი საინისი ასრულებს და მისი მონაწილეობით „მრისხანების მტევნები“ ბროდვეიზე 188-ჯერ შესრულდა. სპექტაკლის ერთ-ერთი შესრულება გადაიღეს და 1991 წელს აჩვენეს ტელეკომპანია PBS-ის ეთერში.
ქართულ ენაზე
„მრისხანების მტევნები“ ქართულ ენაზე ორჯერ ითარგმნა. პირველი თარგმანი ბეჟან სივსივაძისა გამოიცა 1981 წელს „საბჭოთა საქართველოს“ მიერ. წიგნს თან ერთვოდა ილუსტრაციები, მთარგმნელის შენიშვნები და ბოლოსიტყვაობა. მეორე თარგმანი ლალი ყუშიტაშვილისა გამოსცა „ინტელეტმა“ 2019 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკული რომანები კატეგორია:1939 წლის რომანები კატეგორია:სოციალური რომანები კატეგორია:ალეგორიული რომანები კატეგორია:WMGE/TBC ლიტერატურისთვის/სტატიები/დასრულებული კატეგორია:ჯონ სტაინბეკი კატეგორია:ჯონ სტაინბეკის რომანები კატეგორია:ფილმებად ადაპტირებული რომანები
ლეონარდო (კუ ნინძები)
ლეონარდო, ან ლეო — კუ ნინძების კომიქსებისა და დაკავშირებული მედიის ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი. Mirage/Image Comics-ის კომიქსებში ყველა კუ ატარებს წითელ ბენდენებს, მაგრამ სხვა ვერსიებში ლეონარდო ლურჯი ბენდენით დადის. მისი იარაღია ორი ნინძატო. სხვადასხვა მედიაში იგი წარმოდგენილია, როგორც კუ ნინძების ლიდერი და ყველაზე დისციპლინირებული ამ ოთხეულში. სახელი შეიძინა ლეონარდო და ვინჩის პატივსაცემად.
სქოლიო
კატეგორია:ანტთროპომორფული აღმოსავლეთ ხელოვნებების ოსტატები კატეგორია:სუპერგმირი ცხოველები კატეგორია:ბავშვობის სუპერგმირები კატეგორია:გამოგონილი მოფარიკავეები კატეგორია:გამოგონილი მუტანტები კატეგორია:გამოგონილი ნინძები კატეგორია:გამოგონილი კუები კატეგორია:კინოფილმების პერსონაჟები კატეგორია:კუ ნინძების პერსონაჟები კატეგორია:კუ ნინძების (1987 წლის სერიალი) პერსონაჟები კატეგორია:კუ ნინძების (2003 წლის სერიალი) პერსონაჟები კატეგორია:Nicktoon-ის პერსონაჟები
ოსმალეთის იმპერიის დასასრული
ოსმალეთის იმპერიის დასასრული (Osmanlı İmparatorluğu dağılma dönemi) — უკანასკნელი პერიოდი ოსმალეთის იმპერიის ისტორიაში, დაკნინების შემდეგ. იგი იწყება 1908 წელს მე-2 კონსტიტუციურო ეპოქის დაწყებით და სრულდება 1922 წელს, თურქეთის რესპუბლიკის შექმნით.
მე-2 კონსტიტუციური ეპოქა აბდულჰამიდ II-ის მმართველობის პერიოდში დაიწყო. კონსტიტუცია იგივე იყო, რაც პირველი კონსტიტუციური ეპოქის (1874-1876 წწ.) დროს. შედეგად, ოსმალეთის სულთნები სრული ძალაუფლებით აღარ მართავდნენ ქვეყანას და მათ უფლებებს კონსტიტუცია ზღუდავდა.
ოსმალეთის იმპერიის დაღმასვლა უკვე დიდი ხნის წინ იყო დაწყებული და მისი დაშლა უკვე გარდაუვალი იყო. მაგრამ პირველმა მსოფლიო ომმა საბოლოოდ დაშალა ოსმალეთის იმპერია. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ბრიტანეთის, საფრანგეთისა და იტალიის გაერთიანებული ძალების მიერ ოკუპირებული იქნა ოსმალეთის დედაქალაქი კონსტანტინოპოლი.
აბდულჰამიდ II
მინი|მარცხნივ|ოსმალეთის იმპერია 1913 წელს აბდულჰამიდ II იყო ოსმალეთის იმპერიის დასასრულის პირველი სულთანი. რევოლუციამ მას აიძულა კონსტიტუციური ეპოქის დაბრუნება. კონსტიტუციური ეპოქის დაბრუნების შემდეგ მან მხოლოდ ერთი წლის განმავლობაში შეინარჩუნა ოსმალეთის იმპერიის ტახტი. მის სამეფო კარზე მოხდა აჯანყება და აჯანყებულებმა 1909 წლის 27 აპრილს ოფიციალურად გადააყენეს აბდულჰამიდი და მის მაგივრად ტახტზე მისი ძმა, მეჰმედ V ავიდა.
მეჰმედ V
მეჰმედ V-ის ტახტზე ყოფნას სიმბოლური მნიშვნელობა ჰქონდა. ის იმპერიას არ მართავდა და მის მაგივრად ოსმალეთს ფაშები განაგებდნენ. მისი მმართველობის დაწყებიდან ხუთი წლის შემდეგ პირველი მსოფლიო ომი დაიწყო, რომელშიც ოსმალეთის იმპერია 1914 წლის აგვისტოში ჩაება.
პირველი მსოფლიო ომი
აღმოსავლეთ ფრონტზე ერთმანეთის წინააღმდეგ გერმანია და რუსეთის იმპერია იბრძოდნენ. ოსმალეთის იმპერიამ გერმანიის მხარე დაიჭირა და მასთან ერთად დაიწყო რუსეთთან ბრძოლა. ოსმალეთის მთავარი მიზანი პირველ მსოფლიო ომში კავკასიაში პოზიციების გამაგრება და შავი ზღვისა და კასპიის ზღვის კონტროლი იყო. პირველად ოსმალეთის არმიამ სომხეთს შეუტია, მაგრამ ცოტა ხანში უკან დაიხია.
1916 წლის დასაწყისში აღმოსავლეთის ფრონტზე უპირატესობა გერმანიისა და ავსტრიის მხარეს აღმოჩნდა. რახან რუსეთის იმპერია და ოსმალეთის იმპერია ერთმანეთის მტრები იყვნენ, ოსმალეთის იმპერიას გერმანიის უპირატესობა ხელს აძლევდა თავისი მიზნების განხორციელებაში.
ივნისში რუსეთის არმიამ შეუტია ავსტრიას. რუსები ავსტრიელებზე ძლიერნი იყვნენ. გერმანელებს კი ყურადღება დასავლეთ ფრონტზე ჰქონდათ გადატანილი და დროულად ვერ აღმოუჩინეს ავსტრიას დახმარება, თუმცა საბოლოოდ, რუსები იძულებულნი გახდნენ უკან დაეხიათ და საშინელ მდგომარეობაში აღმოჩნდენ. არმია შიმშილის პირას იყო. შედეგად, ოსმალეთის იმპერიისთვის ყველაფერი კარგად მიდიოდა.
1917 წლის დასაწყისში ნიკოლოზ II ტახტიდან გადადგა. გერმანელებმა ხელი შეუწყვეს ვლადიმერ ლენინის რუსეთში დაბრუნებას. ოქტომბერში რუსეთში რევოლუცია მოხდა და ქვეყანა გამოეთიშა ომს. ამის შედეგად, აღმოსავლეთ ფრონტზე გერმანია-რუსეთის ომი დასრულდა.
ამავე წელს, ახლო აღმოსავლეთში ბრიტანეთის იმპერიამ რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვა. მათ დაიკავეს ბაღდადი, ბაქო და იერუსალიმი. ამავდროულად, ბრიტანელი ოფიცერი თომას ლოურენსი არაბებში პროპაგანდილ მუშაობას აწარმოებდა. მან არაბებში აჯანყების დაწყებას მიაღწია. ოსმალები მიხვდნენ, რომ ვერ ჩაახშობდნენ აჯანყებას და 30 ოქტომბერს კაპიტულაცია გამოაცხადეს.
უკანასკნელი სულთანი და ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის
მინი|მარჯვნივ|[[თურქეთი 1923 წელს]] 1918 წლის 3 ივლისს გარდაიცვალა მეჰმედ V და ტახტი მისმა ძმა მეჰმედ VI-მ დაიკავა.
ოსმალეთის იმპერია პირველ მსოფლიო ომში სასტიკად დამარცხდა. მათი დარჩენილი ნაწილის განაწილება ევროპულ სახელმწიფოებს სურდათ. 1918 წლის 13 ნოემბერს, ბრიტანეთის იმპერიის, საფრანგეთისა და იტალიის არმიების მიერ ოკუპირებული იქნა ოსმალეთის იმპერიის დედაქალაქი - კონსტანტინოპოლი. ამ მოქმედებით დაიწყო ოსმალეთის დანაწილების გეგმის განხორციელება. თუმცა, პირველ მსოფლიო ომში ოსმალეთის არმიაში მონაწილე მუსტაფა ქემალ-ფაშამ საკუთარი ქვეყნის გადარჩენა გადაწყვიტა. მან 1919 წელს თანამოაზრეებთან ერთად თურქეთის ეროვნული კონგრესი დააარსა და გააერთიანა თურქეთის პატრიოტული ძალები. ამ ძალამ ოსმალეთის იმპერია ვერ იხსნა, თუმცა იხსნა თურქეთის რესპუბლიკა. 1919-1922 წლებში მან გაწმინდა ანატოლია და მთელი თურქეთი დაიმორჩილა. დაამარცხა ბერძნები და სომხები. 1922 წელს მან ოფიციალურად გადააყენა მეჰმედ VI, ხოლო ოსმანების დინასტიის ყველა წარმომადგენელი პერსონა ნონ გრატას სიაში შეიყვანა და ქვეყნიდან განდევნა. თავად კი თურქეთის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი გახდა. 1923 წელს მან მოახერხა სტამბოლის დაბრუნებაც.
დასავლეთ აზერბაიჯანი
დასავლეთ აზერბაიჯანი (Qərbi Azərbaycan) — პოლიტიკური კონცეფცია, რომელიც გამოიყენება აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში, ძირითადად, სომხეთის რესპუბლიკის ტერიტორიის აღნიშვნისას. აზერბაიჯანული განცხადებები ირწმუნებიან, რომ თანამედროვე სომხური რესპუბლიკის გარკვეული ტერიტორები იყო მიწები, რომლებიც ოდესღაც აზერბაიჯანელებს ეკუთვნოდა. ეს პრეტენზიები პირველ რიგში გამოწვეულია იმით, რომ სომხეთის ამჟამინდელი ტერიტორია სხვადასხვა თურქული ტომების, იმპერიებისა და სახანოების მმართველობის ქვეშ იყო გვიან შუა საუკუნეების პერიოდიდან მოყოლებული, სანამ 1826-1828 წლების რუსეთ-სპარსეთის ომის შემდეგ გაფორმებული თურქმენენჩაის ხელშეკრულების თანახმად ეს ტერიტორიები რუსეთის იმპერიას არ გადაეცა. კონცეფციამ მიიღო ოფიციალური სტატუსი აზერბაიჯანის მთავრობაში, ასევე ქვეყნის ამჟამინდელმა პრეზიდენტმა, ილჰამ ალიევმა, არაერთხელ განაცხადა, რომ სომხეთის დღევანდელი ტერიტორია არის „ძველი თურქული და აზერბაიჯანული მიწების ნაწილი“.
ოსმალეთის იმპერიის დასასრული
ლიტერატურა
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ისტორია კატეგორია:იმპერიების დაშლები
დასავლეთ აზერბაიჯანი
დემოგრაფიული საფუძველი
მეთოთხმეტე საუკუნის შუა წლებამდე სომხები აღმოსავლეთ სომხეთში უმრავლესობას წარმოადგენდნენ. XIV საუკუნის დასასრულს, თემურლენგის ლაშქრობის შემდეგ, რეგიონში ისლამი გახდა დომინანტური რელიგია, ხოლო სომხები გახდნენ უმცირესობა აღმოსავლეთ სომხეთში. საუკუნეების განმავლობაში მუდმივი ომების შემდეგ ბევრი სომეხი იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო და სხვაგან დასახლებულიყო. 1604-1605 წლებში სომეხთა და მუსულმანთა მასიურად გადასახლების შემდეგ, მათი რიცხვი კიდევ უფრო მეტად შემცირდა.
ირანელი სომხების მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 80%-ს შეადგენდნენ მუსლიმები (სპარსელები, თურქები და ქურთები), ხოლო ქრისტიანი სომხების რაოდენობა დაახლოებით 20%-ს უდრიდა. გულისტანის საზავო ხელშეკრულების (დაიდო 1813 წელს) და თურქმენჩაის ზავის (დაიდო 1828 წელს) შედეგად ირანი იძულებული გახდა დაეტოვებინა სომხეთის ტერიტორიები (რომელიც დღესაც ასევე წარმოადგენს სომხეთის რესპუბლიკის ნაწილს), რეგიონი კი გადაეცა რუსეთის იმპერისა.
მას შემდეგ, რაც რუსეთის ადმინისტრაციამ ირანის შემადგენლობაში მყოფი სომხური ნაწილი დაიპყრო, ეთნიკური გადანაწილება შეიცვალა რეგიონში და ამრიგად, ოთხ საუკუნეზე მეტი ხნის შემდეგ, სომეხებმა დაიწყეს ეთნიკური უმრავლესობის ფორმირება ისტორიული სომხეთის ნაწილებში. რუსეთის ახალმა ადმინისტრაციამ ხელი შეუწყო ეთნიკური სომეხი მოსახლეობის ამ რეგიონებში ჩამოსახლებას. შედეგად, 1832 წლისთვის, ეთნიკურ სომეხთა რიცხვი თანხვედრაში იყო მუსულმანების რიცხვთან. მიუხედავად ამისა, ქალაქი ერევანი მეოცე საუკუნემდე მაინც გამოირჩეოდა მუსულმანთა უმრავლესობით. მოგზაურ ჰ. ლინჩის თანახმად, 1890-იანი წლების დასაწყისში ქალაქი დასახლებული იყო დაახლოებით 50% სომხებით და 50% მუსულმანებით (აზერბაიჯანელები და სპარსელები).
XX საუკუნის დასაწყისში ზანგეზურში 149 აზერბაიჯანული, 91 ქურთული და 81 სომხური სოფელი იყო. მოგზაურმა ლუიჯი ვილარმა 1905 წელს განაცხადა, რომ ერევანში თათრები (თანამედროვე აზერბაიჯანელები), ძირითადად, უფრო მდიდრები იყვნენ, ვიდრე სომხები, და ფლობდნენ თითქმის მთელ ქვეყანას.
ზოგიერთი აზერბაიჯანული წყარო ირწმუნება, რომ ამჟამად სომხეთში არც ერთი აზერბაიჯანელი არ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოგრაფია კატეგორია:სომხეთის გეოგრაფია
ნოვოსპასკის მონასტერი
ნოვოსპასკის მონასტერი (Новоспасский монастырь) — მართლმადიდებლური მამათა სტავროპიგიალური მონასტერი მოსკოვში. დაარსებულია 1490 წელს. მონასტერი ცნობილია თავისი მჭიდრო კავშირებით რომანოვების სამეფო დინასტიასთან. არქიტექტურული ანსამბლი ჩამოყალიბდა XVII-XVIII საუკუნეებში.
ისტორია
მონასტერი დააარსა ივანე III-მ 1490 წელს მაცხოვრის სახელზე. პირველი ქვის ფერისცვალების საკათედრო ტაძარი ააგეს 1494 წელს. მონასტერი სარგებლობდა სამეფო ხელისუფლების კეთილგანწყობით და თანამედროვე სახე მიიღო ხელისუფლებაში რომანოვების დინასტიის მოსვლის შემდეგ, რომელთა საგვარეულო სამარხადაც იქცა იგი. 1646–1649 წლებში ნოვოსპასკის მონასტრის არქიმანდრიტი იყო მომავალი პატრიარქი ნიკონი.
მონასტერი დახურა 1918 წელს და მის ადგილზე იმავე წელს მოაწყვეს საკონცენტრაციო ბანაკი. მონასტრის ძეგლები, რომელთაც სამუზეუმო მნიშვნელობა ჰქონდათ, მიაწერეს სიმონოვის მონასტრის მუზეუმს. 1920 წელს არქიტექტორმა სერგეი როდიონოვმა განახორციელა მონასტრის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1925 წელს მონასტრის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა ქალთა მეორე გამოსასწორებელი სახლი. მონასტრის სასაფლაო დაანგრიეს 1927–1930 წლებში.
1935 წლიდან მონასტრის ტერიტორიას განაგებდა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატი. ყველა სამონასტრო ნაგებობა გამოიყენებოდა სამეურნეო დანიშნულებით ან საცხოვრებლად. მოსახლეების გამოსახლება დაიწყო 1960 წელს. 1968 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება მონასტრის ტერიტორიაზე ჩამოეყალიბებინათ სსრკ-ში სარესტავრაციო საქმის პრაქტიკის ისტორიისა და თანამედროვეობის მუზეუმი.
სარესტავრაციო საქმიანობა გადაიდო რამდენიმე წლით. გადაწყვიტეს ტაძარში გაეხსნათ რესტავრაციის მუზეუმი. დიდი სარესტავრაციო ცენტრი მუზეუმის ტერიტორიაზე არსებობდა 1985 წლიდან 1990 წლამდე. ამ დროს კი მიიღეს გადაწყვეტილება მონასტერი დაბრუნებოდა მოსკოვის საპატრიარქოს.
მონასტრის აღორძინება დაიწყო 1991 წლის აპრილიდან. ამავე წლის ივლისში შეიქმნა ნოვოსპასკის მონასტრის მამაკაცების ქორო.
1995 წელს მონასტერში გადაასვენეს დიდი თავადის სერგეი რომანოვის ნეშტი, რომელიც ამ ამბებიდან 90 წლით ადრე მოკლა ტერორისტმა ივან კალიაევმა.
2014 წლის თებერვალში პატრიარქმა კირილემ აკურთხა 16-ტონიანი რომანოვების ზარი, რომელიც XX საუკუნეში განადგურებული ისტორიული ზარის ანალოგით ჩამოასხეს.
2015 წლის თებერვალში მონასტერში საბერძნეთიდან ჩაასვენეს დიმიტრი თესალონიკელის წმინდა ნაწილი — უხრწნელი მარჯვენა. წმინდა ნაწილის ჩამობრძანება მიეძღვნა ფაშიზმზე გამარჯვების 70 წლისთავს. რუსულ მეხსიერებაში დიმიტრი თესალონიკელი ყოველთვის დაკავშირებული იყო სამხედრო საქმიანობასთან, პატრიოტიზმსა და სამშობლოს დაცვასთან.
არქიტექტურული ანსამბლი
thumb|მონასტრის ფოტო, 1911–1912 წწ. ნოვოსპასკის მონასტრის ძირითადი ნაგებობების სია ასე გამოიყურება:
ნეკროპოლი
ფერისცვალების ეკლესიის დარბაზში დაკრძალულია ზახარინ-კოშკინის საგვარეულოს წარმომადგენლები, რომლებიც იყვნენ რომანოვების წინაპრები. მემორიალური ქანდაკების შედევრად მიიჩნევენ ძეგლს ვლადიმირ ნოვოსილცევის საფლავზე, რომელიც შესრულებულია ვასილი დემუტ-მალინოვსკის პროექტის მიხედვით.
იქვე მდგარი ზეციური სასწაულის სახელობის ეკლესიაში დაკრძალულები არიან შერემეტევების საგვარეულოს წარმომადგენლები. 1742 წელს აქ დაკრძალეს სახელმწიფო კანცლერი ალექსი ჩერკასკი.
მონასტრის კედლებში XVIII-XIX საუკუნეების მჯნაზე ჩამოყალიბდა ნეკროპოლისი არისტოკრატიული საფლავების დიდი რაოდენობით. აქ დაკრძალეს მხატვარი ფიოდორ როკოტოვი, ქალაქის თავი ნიკოლაი ალექსეევი, ისტორიკოსი პლატონ ბეკეტოვი, თეატრმცოდნე ივანე გაგარინი, დეკაბრისტი პეტრე ტიტოვი.
რომანოვების განსასვენებელი
მინი|მემორიალური ჯვარი თავად, [[სერგეი რომანოვის მკვლელობის ადგილზე.]] ფერისცვალების ეკლესიის სარდაფში რამდენიმე საფლავია, რომელიც ეკუთვნის ზახარინ-რომანოვებს.
1497–1498 წლებში აქ დაასაფლავეს ვასილი იურის ძე კოშკინ-ზახარინი. XVI საუკუნის ბოლოს — ვასილი ზახარინი (ანასტასია ზახარინა-იურევას ბიძაშვილი, ანასტასია იყო ივანე მრისხანეს წინაპარი) და ნიკიტა ზახარინი (ბერობაში ნიფონტი; რომანოვების დინასტიის დამაარსებელი, პატრიარქ ფილარეტის მამა). 1607 წელს ცრუდიმიტრის მეფობისას აქ გადაასვენეს პატრიარქ ფილარეტის ღვიძლი ძმების ნეშტი, რომლებიც ბორის გოდუნოვის მეფობისას გადასახლებაში დაიღუპნენ.
1918 წელს მონასტრის დახურვის შემდეგ ნეკროპოლისი გაანადგურეს, საფლავების ნაწილი დაიკარგა, გადარჩენილი საფლავების ნაწილი გადაიტანეს მოსკოვის მიქაელ მთავარანგელოზის ტაძრის სარდაფში. ნეკროპოლისი აღადგინეს 1990-იანი წლების ბოლოს, ააგეს რომანოზ მელოდოსის სახელობის ტაძარი, რომელიც აკურთხეს 2002 წლის 10 მარტს.
სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები კატეგორია:მოსკოვის მონასტრები კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ჰიმნი
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ჰიმნი — გერმანელი კომპოზიტორის გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელის (1685–1759) ნაწარმოების – „მღვდელი ცადოკის“ (Zadok the Priest, 1727 წელი) არანჟირებული ვერსია. არანჟირების ავტორია ბრიტანელი კომპოზიტორი ტონი ბრიტენი (ტექსტიც მასვე ეკუთვნის). კომპოზიციის შექმნის თარიღია 1992 წელი. ჰიმნს ასრულებს ლონდონის „St. Martin’s in the Fields“–ის ტაძრის აკადემიური ქორო, ხოლო მუსიკალურად აფორმებს სამეფო ფილარმონიული ორკესტრი (Royal Philharmonic Orchestra). კომპოზიციის ორიგინალი ვერსია არასოდეს გამოშვებულა, როგორც კომერციული პროდუქტი.
ჩემპიონთა ლიგის ემბლემასთან ერთად, ჰიმნსაც აქვს რამდენიმე ინტერპრეტირებული ვარიანტი. ესენია: მოკლე ვერსია, რომელიც სრულდება უშუალოდ საფეხბურთო მატჩების დაწყებამდე, ელექტრონული ვერსია, ინსტრუმენტალური ვერსია და სხვა.
რუსეთის ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია
რუსეთის ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია (Либерально-демократическая партия России; შემოკლებით — რლდპ (ЛДПР)) — რუსეთის ფედერაციაში ოფიციალურად დარეგისტრირებული ცენტრისტული იდეოლოგიის პარტია. არის 1989 წლის 13 დეკემბერს დაარსებული საბჭოთა კავშირის ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტიის პირდაპირი მემკვიდრე. პარტიის ლიდერი დაარსებიდან გარდაცვალებამდე იყო ვლადიმერ ჟირინოვსკი.
მიუხედავად პარტიის სახელისა, სხვადასხვა ექსპერტების აზრით ჟირინოვსკის პარტია არ იცავს ლიბერალური დემოკრატიის თეზისებს. სოციალურ სფეროში პარტია მხარს უჭერს პატრიოტიზმის და ნაციონალიზმის იდეებს, ხოლო ეკონომიკურში — შერეულ ეკონომიკას. შექმნიდან დღემდე პარტია თავს ოპოზიციურად თვლის, თუმცა ზოგიერთი პოლიტოლოგი ამას საკამათოდ მიიჩნევს.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის პოლიტიკური პარტიები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის პოლიტიკური პარტიები
მიხეილ სომოვი
მიხეილ სომოვი (Сомов, Михаил Михайлович; დ. 7 აპრილი [ძვ. სტ. 25 მარტი] 1908, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია — გ. 30 დეკემბერი, 1973, ლენინგრადი, სსრკ) — რუსი ოკეანოლოგი, პოლარეთის მკვლევარი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1954). საბჭოთა კავშირის გმირი (1951), საპატიო პოლარელი (1945). სკკპ წევრი 1952 წლიდან.
1937 წელს დაამთავრა მოსკოვის ჰიდრომეტეოროლოგიური ინსტიტუტი. არქტიკული და ანტარქტიკული სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1950–1951 წლებში ხელმძღვანელობდა მოდრეიფე სადგურს „ჩრდილოეთი პოლუსი-2“, ხოლო 1955-1957 წლებში — პირველ საბჭოთა ანტარქტიკულ ექსპედიციას. მისი ძირითადი შრომები მიეძღვნა პოლარული ზღვების ყინულოვანი რეჟიმების საკითხებსა და არქტიკული ნავიგაციების უზრუნველყოფის საქმეს. მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე. დაჯილდოებული იყო ლენინის 3 ორდენით, 2 სხვა ორდენითა და მედლებით. მისი სახელობისაა მყინვარი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში, უოლთატის მასივზე, აგრეთვე განაპირა ზღვა სამხრეთის ოკეანეში და სამეცნიერო-კვლევითი ხომალდი.
სანქტ-პეტერბურგში, სადაც იგი 1946–1968 წლებში ცხოვრობდა სახლის ფასადზე არის სომოვის მემორიალური დაფა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არქტიკის მკვლევრები კატეგორია:ანტარქტიკის მკვლევრები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები კატეგორია:დაბადებული 7 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1908 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1973