cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აღდგომის კუნძული
ეკოლოგია
ჯარედ დაიმონდი თავის წიგნში კოლაფსი, რომელშიც აფასებს ძველი აღდგომის კუნძულის წარსულ კოლაფსს, კუნძულზე მომხდარ დეფორესტაციის უმთავრეს მიზეზად კლიმატურ ცვლილებას მიიჩნევს. აღდგომის კუნძულის ისტორიის ჰეიერდალისეული რომანტიკული ინტერპრეტაციით შთაგონებული დაიმონდი (როგორც ის კოლაფსის მე-2 თავში აღიარებს) დაჟინებით საუბრობს, რომ ხეების გაქრობა შეესატყვისება მისი ცივილიზაციის დაკნინებას XVII-XVIII საუკუნეებში. ის შენიშნავს, რომ ამ პერიოდში მათ შეწყვიტეს ქანდაკებების მშენებლობა და დაიწყეს აჰუების (პლატფორმა, რომელზეც იდგა ქანდაკებები) დანგრევა. მაგრამ ეს მოსაზრება სუსტია, რადგან ამ პერიოდში აღმავლობას განიცდიდა ადამიანი-ფრინველის კულტი, ასევე დიდი ზემოქმედება მოახდინა მკვლევრების, ვეშაპსაჭერი გემებისა სანდლის ხეებითა და მონებით მოვაჭრეთა გამოჩენამ.
საყოფაცხოვრებო ნარჩენების ნაგავსაყრელების შემცველობა აჩვენებს თევზისა და ფრინველთა ძვლების უცაბედ კლებას, რადგან კუნძულელებმა დაკარგეს სათევზაო ხომალდების მშენებლობის საშუალება, ხოლო ფრინველებმა დასაბუდებელი ადგილები. ზოგიერთ ადგილებში შეიმჩნევა ნიადაგის ეროზიის კვალი, რაც ხეების ნაკლებობითაა გამოწვეული. დანალექთა ნიმუშები ადასტურებს, რომ ადგილობრივ მცენარეთა სახეობების ნახევარზე მეტი გაქრა და კუნძულის მცენარეული საფარი რადიკალურად შეიცვალა. პოლინეზიელები უპირველესად ფერმერები იყვნენ და არა მეთევზეები, მათი საკვები შედგებოდა ისეთი კულტურული მცენარეების პროდუქტებისაგან, როგორებიცაა ტაროს ფესვები, ტკბილი კარტოფილი, მანიოკი, იამსი და ბანანი. პროტეინის ძირითადი წყარო იყო ქათამი და არა თევზი. პოლინეზიის ყველა კუნძულზე და მათ შორის აღდგომის კუნძულზეც ადგილი ჰქონდა კანიბალიზმს, განურჩევლად უხვმოსავლიანობისა თუ შიმშილობის პერიოდისა.
მინი|300პქ|მარცხნივ|კუნძულის შიდა ნაწილის ხედი
ანთროპოლოგი ბონი პეისერი შენიშნავს კუნძულზე რესურსების საკმარისობას იმ დროისათვის, როდესაც აქ ევროპელები პირველად მოვიდნენ. კუნძულზე ჯერ კიდევ იყო პატარა ხეები, ძირითადად ტორმირო, რომელიც XX საუკუნეში გაქრა სავარაუდოდ ნელი ზრდისა და კუნძულის ეკოსისტემის ცვლილებების გამო. იაკობ როგევენის კაპიტანი კორნელიუს ბუმენი თავის უბის წიგნაკში აღნიშნავს: „ჩვენ ვნახეთ იამსი, ბანანები და ცოტა ქოქოსის პალმები და არანაირი სხვა ხე ან კულტურა“. როგევენის ოფიცერ კარლ ფრიდრიხ ბეჰრენსის კი აღნიშნავს: „ადგილობრივები გვთავაზობდნენ პალმის ტოტებს მშვიდობის ნიშნად“. ეთნოგრაფ ალფრედ მეტროს თანახმად, საცხოვრებელი სახლების ყველაზე მეტად გავრცელებული ტიპს უწოდებდნენ „ჰარე პაენგას“ (დღეისათვის ცნობილი როგორც „ნავი სახლი), რადგან მისი სახურავი გადაბრუნებულ ნავს წააგავდა. სახლების საძირკვლად გამოყენებული იყო ბაზალტის ფილები, რომელსაც ხის კოჭებისთვის დარჩენილი ჰქონდა ხვრელები, რომლებიც მთავარი საყრდენის ფუქნციას ასრულებდნენ. ამ ყველაფერს შემდეგ ხურავდნენ ტოტორას ჩალის ფენით, რასაც შემდეგ დაწნული შაქრის ლერწმის ფოთლების ფენა მოსდევდა, სულ ბოლოს კი დაწნული ბალახის ფენა. იმ დროის ევროპელი მნახველები იუწყებიან, რომ მათ იხილეს „პალმის ხეების დიდი კუნძები“. პეისერის მტკიცებით, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ამ დროისათვის დიდი ხეები კიდევ არსებობდა რაც წინააღმდეგობაში მოდის ბოუმანის ზემოთქმულ ციტატასთან. პლანტაციები უფრო ხშირად კუნძულის შიდა ნაწილებში მდებარეობდა, მაღლობებს მიღმა, თავღია ლავის მილებსა და სხვა — მარილიანი ძლიერი ქარებისა და სანაპიროდან მომდინარე მლაშე შხეფებისგან დაცულ ადგილებში. შესაძლებელია, რომ ბევრი ევროპელი კუნძულის შიდა ნაწილებში შესვლას ვერ რისკავდა. ევროპელთათვის XIX საუკუნემდე გამოუკვლეველი რჩებოდა ქანდაკებების სამტეხლო, რომელიც სანაპიროდან ერთი კილომეტრის დაშორებით, შთამბეჭდავ, 100 მ სიმაღლის კლდეზე მდებარეობდა.
ბოლო საუკუნეებში აღდგომის კუნძულზე ადგილი ჰქონდა ნიადაგის მასშტაბურ ეროზიას, რაც სავარაუდოდ მიწათმოქმედებითა და მასიური დეფორესტაციითაა გამოწვეული. როგორც ჩანს, ეს პროცესი თანდათანობითია და შესაძლოა ის კიდევ უფრო გააუარესა XX საუკუნეში ცხვრების მოშენებამ. როგორც იაკობ როგევენი იუწყებოდა, აღდგომის კუნძული განსაკუთრებით ნაყოფიერი იყო: „ცხოველთა სამყაროს ერთადერთი წარმომადგენელი, რომელსაც ისინი ზრდიან არის ქათამი. მათ მოყავთ ბანანი, შაქრის ლერწამი და ყველაზე მეტად ტკბილი კარტოფილი.“ 1786 წელს კუნძულს ესტუმრა ფრანგი საზღვაო ოფიცერი და მკვლევარი ჟან-ფრანსუა დე ლაპერუზი. როგორც მისი მებაღე აღნიშნავს, წელიწადში სამი დღე მუშაობა საკმარისი იყო მოსახლეობის რჩენისთვის.
ლაპერუზის ექსპედიციის მაიორი როლენი წერს: „შიმშილისგან დაუძლურებული ადამიანების ნაცვლად, ჩემს თვალწინ სრულიად საპირისპირო სურათი გადაიშალა — მნიშვნელოვანი რაოდენობის მოსახლეობა, რომელიც გამოირჩეოდა უფრო მეტი სილამაზითა და მიმზიდველობით, ვიდრე სხვა ნებიემიერ კუნძულზე. ნიადაგი, სულ მცირე მუშაობის შედეგადაც კი უზრუნველყოფდა მოსახლეობის გამოკვებას, დოვლათი იმაზე მეტი მოდიოდა, ვიდრე ის მაცხოვრებლებს სჭირდებოდათ.“
დაიმონდის მიხედვით, კუნძულის თანამედროვე მოსახლეთა ზეპირ ტრადიციებში კანიბალიზმის ნიშნები ჩანს, რასაც ის კოლაფსის დამაჩქარებელ მტკიცებულებად მიიჩნევს. მაგალითისათვის, იგი აღნიშნავს როგორ უთხრა ერთმა სასტიკად შეურაცხყოფილმა მაცხოვრებელმა თავის მტერს: „დედაშენის ხორცი ჩემს კბილებს შორის გაიჭედება“. დაიმონდის მტკიცებით, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ საკვების მარაგი საბოლოოდ გაქრა. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ პოლინეზიურ კულტურებში კანიბალიზმი ფართოდ იყო გავრცელებული. ადამიანთა ძვლები აღმოჩენილია რელიგიური პლატფორმების უკან, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ აღდგომის კუნძულზე კანიბალიზმი რიტუალური ადათის ხასიათს ატარებდა. თანამედროვე ეთნოგრაფიული კვლევები რომელიმე პერიოდში ფართო კანიბალიზმის არსებობას ეჭვქვეშ აყენებს. კუნძულის პირველი მეცნიერული გამოკვლევა (1914) აჩვენებს, რომ ადგილობრივი მოსახლეობა სასტიკად უარყოფდა მათი ან მათი წინაპრების კანიბალიზმის მიმდევრობას.
მითოლოგია
ყველაზე მნიშვნელოვანი მითოლოგიური პერსონაჟები არიან:
ქვაზე მუშაობა
რაპანუის ხალხი ფაქტობრივად ქვის ხანის ცივილიზაცია იყო და ისინი ფართოდ იყენებდნენ ადგილობრივ სხვადასხვა სახის ქვას:
მოაი (ქანდაკებები)
მინი|250პქ|ტუკუტური — იშვიათი, მუხლებზე დაჩოქილი წვეროსანი მოაი ქვის დიდი ქანდაკებები, იგივე მოაი, რომლებითაც აღდგომის კუნძული მთელ მსოფლიოშია ცნობილი, ახ. წ. 1100-1680 წლებში ააგეს. სულ არსებული 887 მონოლითური ქვის ქანდაკება ამჟამად განლაგებულია როგორც კუნძულზე, ისე მისგან საკმაოდ დაშორებულ მუზეუმებში. მიუხედავად იმისა, რომ ქანდაკებებს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „აღდგომის კუნძულის თავები“, ისინი მთლიან სხეულებს წარმოადგენენ, უმრავლესი მათგანი გამოქანდაკებულია თეძოებიდან თავის ჩათვლით. ზოგიერთი ქანდაკება მუხლებითა მინდორზეა დაჩოქილი, ხელები კი მუცელზე უწყვია. მცოცავი ნიადაგების გამო, ზოგიერთი ქანდაკება კისრამდე მიწაშია ჩარჭმული.
თითქმის ყველა მოაი (95%) გამოკვეთილია ერთმანეთისგან განსხვავებულად, დაპრესილი, ადვილად დამუშავებადი გამკვრივებული ვულკანური ფერფლის ან ტუფისგან, რომლებსაც ერთადერთ ადგილას, ჩამქრალ ვულკან რანო-რარაკუში მოიპოვებდნენ. ადგილობრივები, რომლებიც მათ აქანდაკებდნენ, იყენებდნენ მხოლოდ ქვის იარაღებს, ძირითადად ბაზალტისას, რომელიც კუნძულზე მრავლადაა. როდესაც ქვის იარაღები დაბლაგვდებოდა, მათ ახალ პირს ულესავდნენ. გამოკვეთის დაწყების წინ, ვულკანურ ქვას წყალში ალბობდნენ, რასაც სამუშაოს პროცესში პერიოდულად კვლავ იმეორებდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ერთსა და იმავე დროს განსხვავებულ ქანდაკებებზე ბევრი ჯგუფი მუშაობდა, 5-6 კაციან ჯგუფს ერთი მოაის დასამზადებლად დაახლოებით ერთი წელი სჭირდებოდა. თითოეული ქანდაკება საგვარეულოს მიცვალებულ მმართველს წარმოადგენდა.
მინი|250პქ|ქალაქ [[ჰანგა-როასთან მდებარე ორი აჰუ მოაის ქანდაკებებითურთ]]
აღსანიშნავია, რომ ქანდაკებების მხოლოდ მეოთხედი იქნა აღმართული, მაშინ როდესაც დაახლოებით ნახევარი დარჩა რანო-რარაკუს სამტეხლოსა და სხვადასხვა ადგილებში, სავარაუდოდ მათი საბოლოო ადგილისკენ მიმავალ გზაზე. უდიდესი ქანდაკება დადგმულია პლატფორმაზე, რომელსაც „პაროს“ უწოდებდნენ. იგი 82 ტონას იწონის და სიგრძეში 9,8 მეტრია. იგივე წონის სხვა რამდენიმე ქანდაკება დადგმულია ჩრდილოეთ და სამხრეთ სანაპიროზე. დღემდე უცნობია თუ რა მეთოდით გადაჰქონდათ ქანდაკებები. შესაძლებელ ვარიანტებს შორის ერთ-ერთად მიიჩნევენ ე. წ. მირო მანგა ერუას, Y-ს ფორმის მარხილს გადაჯვარედინებული ნაწილებით, რომელზეც ქანდაკებებს ჰაუ-ჰაუს ხის დრეკადი და მტკიცე ქერქის თოკების კისერზე შემოხვევით აბამდნენ. მოაის ზომებიდან გამომდინარე, მის გაწევაში მონაწილეობა უნდა მიეღო 180-250 ადამიანს. დაახლოებით 50 ქანდაკება ჩვენს დროში ხელახლა იქნა აღმართული თავიანთ თავდაპირველ ადგილებზე. მათ შორის ერთ-ერთი პირველი იყო აჰუ ატურე ჰუკე ანაკენას პლაჟზე 1958 წელს. მისი აღმართვა ჰეიერდალის ექსპედიციის დროს მოხდა და გამოყენებულ იქნა ტრადიციული მეთოდები.
აჰუ
მინი|250პქ|აჰუ აკივი — ერთ-ერთი კუნძულის შიდა ნაწილში მდებარე სულ რამდენიმე აჰუდან. იგი ერთადერთია, რომლის ქანდაკებებიც ოკეანისკენ იმზირებიან აღდგომის კუნძულზე აჰუს უწოდებენ ქვის პლატფორმებს. ქანდაკებების მშენებლობის პერიოდსა და მას შემდეგაც, ბევრი სხვადასხვაგვარი აჰუ ააგეს. ბევრ მათგანს ასევე იყენებდნენ ადამიანის ჩონჩხების შესანახად. ერთი მათგანი შემდეგში დინამიტით ააფეთქეს; აჰუ ტონგარიკი კი ცუნამიმ კუნძულის შიდა ნაწილში გადააადგილა. 313 ცნობილი აჰუდან 125-ზე აღმართული იყო მოაი — ძირითადად მხოლოდ ერთი, რისი მიზეზიც სავარადუოდ მოაის მშენებლობების ხანის სიმოკლე და მათ გადაადგილებასთან დაკავშირებული სირთულეებია. რანო-რარაკუდან ერთ კილომეტრში მდებარე აჰუ ტონგარიკზე აღმართული იყო ყველაზე მეტი და ყველაზე მაღალი ქანდაკებები, სულ 15 ცალი. მოაის სხვა გამორჩეული აჰუებია აჰუ აკივი, რომელიც 1960 წელს უილიამ მულოიმ აღადგინა, ნაუ-ნაუ ანაკენას სანაპიროზე და ტაჰაი. ზოგიერთი ქანდაკება, რომელიც შესაძლოა ხისგან ყოფილიყო დამზადებული, დაკარგულია.
მინი|250პქ|აჰუ ტონგარიკის [[მოაი (ნაჩვენებია 6 მოაი სულ არსებული 15-დან)]]
ბევრი აჰუს წვერში განლაგებული იყო:
აჰუმ განვითარება ჰპოვა პოლინეზიური ტრადიციული მარაედან. ამ კონტექსტში, აჰუ აღნიშნავდა პატარა სტრუქტურას, ზოგჯერ ჩალით გადახურულს, სადაც წმინდა საგნები, მათ შორის სტატუეტები იყო განლაგებული. როგორც წესი, აჰუ, მარაეს ან მთავარი მოედნის გვერდით მდებარეობდა, სადაც ცერემონიები იმართებოდა. მიუხედავად ამისა, აღდგომის კუნძულზე აჰუმ და მოაიმ ბევრად ფართო ზომები შეიძინეს. აქ მარაე აჰუს წინ მდებარე მოუპირკეთებელ მოედანს წარმოადგენს. უდიდესი აჰუს სიგრძე 220 მეტრია და 15 ქანდაკებას იტევს, რომელთაგან ზოგიერთის სიმაღლე 9 მეტრია. აჰუს მშენებლობისას გამოყენებული ქვები როგორც წესი ბევრად პატარაა ვიდრე მოაი, ამიტომ მასალების მოზიდვა ნაკლებ შრომას მოითხოვდა, მაგრამ ძალზე შრომატევადი იყო მის წინ მდებარე ხელოვნური მოედნის მშენებლობა.
აჰუები ძირითადად სანაპიროზეა განლაგებული, სადაც ისინი რიგში არიან ჩამწკრივებული, გარდა რამდენიმე აჰუსი ტერევაკას მთის დასავლეთ კალთებსა და რანო-კაუს და პოიკეს მაღლობების აჰუებისა. ერთი აჰუ ქანდაკებებთნ ერთად 1880-იან წლებში აღწერილი იყო რანო-კაუსთან მდებარე კლდეებზე, მაგრამ კატერინ რუტლეჯის ექსპედიციამდე იგი სანაპიროზე ჩამოიქცა.
მსოფლიოს ჭიპი
მინი|300პქ|„მსოფლიოს ჭიპი“ ანაკენას პლაჟის სიახლოვეს, აჰუ ტე პიტო კურას გვერდით მდებარეობს უჩვეულო ქვის ძეგლი, რომელიც წარმოადგენს წყლისგან გაცვეთილ პლაჟის ქვას, მისი მსგავის ასევე აღმოჩენილია ახალ ზელანდიაში. როგორც დღეს ადგილობრივები ამბობენ, ცენტრალური მრგავლი ქვა ჰოტუ მატუამ მოიტანა თავის სამშობლოდან. გეოლოგები კი მიიჩნევენ, რომ ქვა ადგილობრივი წარმოშობისაა, რაც ასევე ემთხვევა ადრეულ ზეპირ გადმოცემებს. ამ გადმოცემების თანახმად, ეს კლდე დააფუძნა კლანმა, რომელიც მას საზღვრის აღმნივშნელად იყენებდა. შემდგომში ის მათ ჩრდილოეთის კლანების გაერთიანება მირუმ წაართვა, რომლებმაც იგი ტე პიტო კურაში წაიღეს როგორც ომის ნადავლი. ის ფაქტი, რომ ქვა დიდია და ბუნებრივად მრგვალი, მიუთითებს რომ ის „მანას“ ფუნქციებით იყო დატვირთული და გამოიყენებოდა როგორც თილისმა. „ჭიპი“ ქვა შეიცავს რკინას და გააჩნია მაგნიტური მიზიდულობა.
ქვის კედლები
აღდგომის კუნძულის ქვით მშენებლობის ერთ-ერთი უმაღლესი ხარისხის მაგალითია ვინაპუს აჰუს კედელი. იგი აგებულია კირხსნარის გარეშე, დამუშავებული ბაზალტის ნატეხებისგან, რომლებიც ზომით ზუსტად ერთმანეთის ტოლია და დაახლოებით 7 ტონას იწონიან. მას გარკვეული გარეგნული მსგავსება გააჩნია სამხრეთ ამერიკაში არსებულ ინკების მიერ აგებულ ზოგიერთ ქვის კედელთან.
ქვის სახლები
მინი|300პქ|ჰარე მოა — საქათმე. 3D ლაზერული სკანერით მიღებული ფოტო აღდგომის კუნძულზე წარსულში სახლების ორი ტიპი იყო გავრცელებული: ჰარე პაენგა — სახლი ოვალური საძირკვლით, აშენებული ბაზალტის ფილებით და გადახურული ჩალით, რის შედეგადაც სახურავი ამოტრიალებულ ნავს ემსგავსებოდა და ჰარე ოკა — ქვის მრგვალი სტრუქტურა. კიდევ ერთი სახეობის ქვის სტრუქტურებს ტუპას უწოდებდნენ, რაც ძალიან წააგავდა ჰარე ოკას, გარდა იმისა რომ ტუპაში ასტრონომი-ქურუმები ცხოვრობდნენ და ისინი სანაპიროსთან იყო განლაგებული, სადაც ვარსკვლავების მოძრაობაზე დაკვირვება ადვილი იყო. დასახლებები ასევე მოიცავდა ჰარე მოას, ქვის წაგრძელებულ სტრუქტურებს, რომლებსაც საქათმეებად იყენებდნენ. უნიკალურია საცერემონიო სოფელ ორონგოს სახლები, რადგან ისინი მიემსგავსებია ჰარე პაენგას, მაგრამ ნაგებია ბაზალტის ბრტყელი ფილებით, რომელსაც რანო-კაუს კრატერში მოიპოვებდნენ. ყველა ტიპის სახლის შესასვლელი ძალიან დაბალია და შიგ შესვლა მხოლოდ გახოხებითაა შესაძლებელი.
გავრცელებული ინფორმაციით, რაპანუის ადრეული ხანის მოსახლეობა გარდაცვლილებს პატარა სამგლოვიარო კანოეთი ზღვაში უშვებდა, ისევე როგორც პოლინეზიის სხვა კუნძულებზე მცხოვრები მათი თანამოძმეები. მოგვიანებით მათ მიცვალებულთა საიდუმლო გამოქვაბულებში დაწვა დაიწყეს, ისე რომ ძვლები მტრის მიერ შებღალვისგან დაეცვათ. XVIII საუკუნის გვიანი პერიოდის არეულობის დროს, კუნძულელებმა მიცვალებულთა დაწვა წაქცეულ მოაისა და სტრუქტურის წინა კედელს შორის სივრცეში დაიწყეს. ეპიდემიის მძვინვარების დროს კი აშენებდნენ მასიურ საფლავს, რომელიც ნახევრად პირამიდის ფორმის ქვის სტრუქტურას წამროადგენდა.
პეტროგლიფები
პეტროგლიფები ქვაზე ამოკვეთილ სურათებს ეწოდება. აღდგომის კუნძულს მათი ერთ-ერთი უმდიდრეის კოლექცია გააჩნია მთელი პოლინეზიის მასშტაბით. კატალოგში შეტანილია დაახლოებით 1 000 ადგილის 4 000-ზე მეტი პეტროგლიფი. ნახაზებსა და სურათებს ქვაზე მრავალი მიზეზით კვეთდნენ, მათ შორისაა: შეექმნათ ტოტემები, მოენიშნათ ტერიტორია ან უკვდავეყოთ პიროვნება ან რაიმე მოვლენა. კუნძულზე პეტროგლიფების განსაკუთრებული თემების სიხშირის განსხვავებული ვარიაციებია, რომლებიც ძირითადად ადამიანი-ფრინველის თემატიკაზეა შესრულებული და თავმოყრილია ორონგოში. სხვა თემატიკებს შორისაა ზღვის კუები, კომარი (ქალის გარეგანი სასქესო ორგანოები) და მაკემაკე — ადამიანი-ფრინველის კულტის უზენაესი ღმერთი.
პეტროგლიფები ასევე დამახასიათებელია მარკიზის კუნძულებისათვის.
გამოქვაბულები
აღდგომის კუნძულსა და მის მეზობელ პატარა კუნძულ მოტუ-ნუიზე განსაკუთრებით მრავლადაა გამოქვაბულები. ბევრ მათგანში შეიმჩნევა წარსულში ადამიანთა მიერ მათი გამოყენების კვალი, როგორც მცენარეთა მოსაყვანად, ისე საფორტიფიკაციოდ. ისინი მოიცავენ ვიწრო შესასვლელებსა და შესაფარებელ ადგილებს. ბევრი გამოქვაბული მოხსენიებულია რაპანუის მითებსა და ლეგენდებში.
მინი|200პქ|მარცხნივ|რონგორონგოს ნიმუში
რონგორონგო
რონგორონგოს შესახებ პირველად 1864 წელს ფრანგი მისიონერი ეჟენ ეირო იუწყება. ამ დროისათვის, რამდენიმე კუნძულელი აცხადებდა, რომ მათ შეეძლოთ ნაწერის გაგება, მაგრამ მისი გაშიფვრის ყოველი მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა. ტრადიციის თანახმად, წერა-კითხვა მხოლოდ მმართველმა ოჯახებმა და მღვდლებმა იცოდნენ. სწორედ ეს გახდა რონგორონგოზე კითხვის მთელი ცოდნის დაკარგვის მიზეზი, რადგან 1860-იან წლებში კუნძულის ელიტა მოსპეს.
რონგორონგოს ასობით აღმოჩენილი ნიმუშიდან (ძირითადად ხის დაფები, კვერთხები და სკულპტურები) მხოლოდ 28 გადარჩა, რადგან მათი უდიდესი ნაწილი მისიონერებმა გაანადგურეს. ისინი დღეს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, სხვადასხვა მუზეუმებშია მიმოფანტული, მხოლოდ რამდენიმე მათგანი რჩება აღდგომის კუნძულზე. ენა დღემდე გაუშიფრავი რჩება. ერთადერთი, რაზეც სწავლულები თანხმდებიან ისაა, რომ რონგორონგო პიქტოგრაფიული დამწერლობაა და ბუსტროფედონის სტილში იკითხება, ანუ წერის მიმართულება ცვალებადია ხაზების მიხედვით.
ხეზე კვეთა
მინი|120პქ|არატიპური კასრისებური სტატუეტი მინი|100პქ|მარცხნივ|გამხდარი სტატუეტი XVIII-XIX საუკუნეებში აღდგომის კუნძულზე ხე-მასალა დიდ იშვიათობას წარმოადგენდა, მაგრამ ხეზე შესრულებულმა განსხვავებულმა და მაღალი დონის ორნამენტებმა კუნძულიდან მაინც მიაშურეს მსოფლიოს სხვადასხვა მუზეუმებს. მათ შორის განსაკუთრებულებია:
XXI საუკუნის კულტურა
რაპანუის ხალხი ყოველწლიურად მართავს ფესტივალ ტაპატის, რომელიც 1975 წლიდან იმართება თებერვალში და წარმოადგენს რაპანუის კულტურის დღესასწაულს. კუნძულელებს ასევე შექმნილი აქვთ ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები. ქალაქ ჰანგა-როაში მოქმედებს სამი დისკო-კლუბი. სხვა კულტურული საქმიანობები მოიცავს მუსიკალურ ტრადიციებს, რომელიც სამხრეთამერიკულ და პოლინეზიურ გავლენას განიცდის.
დემოგრაფიული ისტორია
1982 წელს კუნძულის მოსახლეობა 1 936 ადამიანს შეადგენდა. შემდგომ აღწერაზე მოსახლეობის ზრდა ძირითადად განპირობებულია კონტინენტური ჩილედან ევროპული და კასტისური წარმოშობის ხალხის ჩამოსახლებით. აღსანიშნავია, რომ მათმა უმრავლესმა ნაწილმა ადგილობრივზე იქორწინა. ამ დროისათვის, მოსახლეობის დაახლოებით 70% ადგილობრივი იყო. ევროპელთა მოსვლამდე, კუნძულის მოსახლეობა სავარაუდოდ 7-17 000 ადამიანს შეადგენდა. კუნძულის ისტორიაში მოსახლეობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი 1877 წელს დაფიქსირდა — 111 ადამიანი, რომელთაგან შთამომავლები მხოლოდ 36-ს ჰყავდა. დღეისათვის, რაპანუის ყოველი ადგილობრივი თავს სწორედ იმ 36 ადამიანის შთამომავლად მიიჩნევს.
ენა
კუნძულის ოფიციალური ენაა ესპანური, მაგრამ ყოველდღიურ ცხოვრებაში მოსახლეობა ძირითადად იყენებს რაპანუის — აღმოსავლეთ პოლინეზიური ენის ერთ-ერთ დიალექტს.
მინი|250პქ|[[ჰანგა-როას ქალაქის ჰოლი]]
ადმინისტრაცია და სამართლებრივი სტატუსი
ხუან-ფერნანდესის კუნძულებთან ერთად, აღდგომის კუნძულს გააჩნია სუი გენერისი (ლათ. sui generis) საკონსტიტუციო სტატუსი — „ჩილეს სპეციალური ტეროტორია“, რაც მათ 2007 წელს ებოძათ. მიუხედავად ამისა, საკონსტიტუციო ცვლილების ამ საკითხისადმი მიძღვნილი თავი დღემდე განსჯის საგანია, რის გამოც კუნძული კვლავ რჩება როგორც ვალპარაისოს რეგიონის ერთ-ერთი პროვინცია; გააჩნია მხოლოდ ერთი კომუნა. ამ მხრივ ის ერთადერთი პროვინციაა ჩილეში, რადგან ყველა დანარჩენი როგორც წესი ერთზე მეტ კომუნას მოიცავს. პროვინციასაც და კომუნასაც ჩილეში Isla de Pascua-ს უწოდებენ და ის მოიცავს როგორც მთლიან კუნძულს, ისე მიმდებარე პატარა კუნძულებსა და კლდეებს, ასევე 380 კმ-ით აღმოსავლეთით მდებარე კუნძულ სალა-ი-გომესს.
სამოქალაქო მმართველობა
ჩილეს საარჩევნო დაყოფის მიხედვით, აღდგომის კუნძული წარმოადგენს მე-13 საარჩევნო რაიონსა და მე-6 საარჩევნო ოლქს. ხუან ფერნანდესის კომუნასთან ერთად, მოსახლეობას ჰყავს ორი წარმოამდგენელი დეპუტატთა პალატაში, ასევე ორი წარმომადგენელი სენატორი ჩილეს სენატში. მინი|250პქ|სათევზაო ნავები აღდგომის კუნძულზე
რელიგიური მმართველობა
აღდგომის კუნძულის კათოლიკური სამწყსო ამჟამად ჩილეს ვალპარაისოს ეპარქიას მიეკუთვნება, მაგრამ 1911 წლამდე ის კუნძულ ტაიტის ეკლესიის დაქვემდებარებაში იყო. 1934 წლის 24 ოქტომბრიდან შევიდა ჩილეს არაუკანიის ეპარქიის შემადგენლობაში, 2002 წლიდან კი ვალპარაისოს ეპარქიაში გადაინაცვლა.
ეკონომიკა
მინი|250პქ|მატავერის აეროპორტის ხედი
ინფრასტრუქტურა
მინი|250პქ|[[ჰანგა-როას საავადმყოფო]] მინი|250პქ|ჰანგა-როას მთავარი ქუჩა — ატამუ ტეკენას გამზირი 1970-იანი წლებში ნასამ კუნძულზე მდებარე მატავერის აეროდრომი გააფართოვა და შექმნა კოსმოსური შატლისთვის აუცილებელი ასაფრენი ბილიკი, რის შედეგადაც, ამჟამად კუნძულზე დიდ თვითმფრინავებსაც კი შეუძლიათ დაჯდომა. ამის შემდეგ, საკმაოდ სწრაფი ზრდა იწყო ტურიზმმა, რაც დღემდე რჩება კუნძულის შემოსავლების ძირითად წყაროდ. სხვა დასასვენებელი კუნძულებისგან განსხვავებით, აღდგომის კუნძულზე ტურისტების რაოდენობა საკმაოდ ლიმიტირებულია. ბოლო პერიოდში, შეიქმნა წყალმომარაგების ცენტრალური სისტემა. ჰანგა-როასა და მატავერის აეროდრომის სიახლოვეს მდებარე გზები მოასფალტებულია. ასევე მოასფალტებულია ჰანგა-როადან ანაკენას პლაჟისკენ მიმავალი და სანაპიროს გასწვრივ, სამხრეთით, პოიკეს ნახევარკუნძულამდე მიმავალი გზები.
ჰანგა-როას სკოლაში განათლების მიღება შესაძლებელია პრუებლას დონემდე, რაც ფრანგული ბაკალავრიატის ექვივალენტურია. პროფესიული და უმაღლესი განათლების მიღების ერთადერთი გზაა სასწავლებლად კონტინენტზე წასვლა. აქვე აღსანიშნავია, რომ იუნესკო მხარს უჭერს ორენოვან სწავლებას, როგორც ესპანურად, ისე რაპანუიზე. სამედიცინო სერვისი იმაზე ბევრად უკეთესია, ვიდრე ჩილეს სხვა მოშორებულ ტერიტორიებში. პატარა საავადმყოფოს ჰყავს ექიმი, სტომატოლოგი და მედდა. ასევე მოქმედებს სასწრაფო დახმარების სერვისი.
1970-იანი წლებიდან მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა სხვა ინფრასტრუქტურაც, ისეთები, როგორებიცაა ეკლესია, ფოსტა, საბანკო მომსახურება, აფთიაქები, პატარა მაღაზიები, სუპერმარკეტი, სასაუზმე ბარები და რესტორნები, რაც ძირითადად ტურისტთა მოთხოვნების დაკმაყოფილების მიზნით მოხდა. ასევე შესაძლებელია სხვა მომსახურებები, მაგალითად თანამგზავრული ტელეფონი და ინტერნეტი. ახალგაზრდებისთვის აშენდა ღამის კლუბი.
ტურიზმი
1967 წელს სანტიაგოდან განხორციელებული პირველი კომერციული ფრენის შემდეგ, კუნძულზე ტურიზმმა სწრაფი ზრდა იწყო. მას წელიწადში დაახლოებით 40 000 მნახველი სტუმრობს და სწორედ ტურიზმი წარმოადგენს კუნძულის ძირითად რესურსს. 2008 წლიდან ფრენებს ახორციელებს ერთადერთი ავიაკომპანია ჩილეური LAN ავიახაზები. სანტიაგო-პაპეეტეს რეისი აღდგომის კუნძულის გავლით კვირაში ორჯერ სრულდება, რის დროსაც მგზავრებს საშუალება ეძლევათ კუნძულზე დარჩნენ სამდღიანი გაჩერების განმავლობაში, სანამ თვითმფრინავი გზას გააგრძელებს.
მატავერის საერთაშორისო აეროპორტის ბილიკი ორონგოში, ადამიანი-ფრინველის სოფელში მდებარეობს.
კუნძულს ერთადერთი ნავსადგური გააჩნია პატარა გემებისთვის. საკრუიზო გემების მიღება ჰანგა-როას ნავსადგურში ხდება. მგზავრების გადმოსხმა, რაც ხშირად პირდაპირ ღია ზღვაში ხდება, არც ისე სასიამოვნო პროცესია.
ტურისტებს ემსახურებიან როგორც კერძო სახლები, ისე სასტუმროები, რომლებიც სამვარსკვლავიან კატეგორიას შეესაბამებიან. კუნძულზე არსებული მაღალი ფასები პროდუქტებზე იმითაა განპირობებული, რომ ისინი ძირითადად იმპორტირებულია კონტინენტიდან.
სქოლიო
კატეგორია:აღდგომის კუნძული კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები კატეგორია:ჩილე კატეგორია:ჩილეს კუნძულები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩილეში
ავსტრია-საქართველოს ურთიერთობები
ავსტრია-საქართველოს ურთიერთობები — ორმხრივი დიპლომატიური ურთიერთობები საქართველოსა და ავსტრიის რესპუბლიკას შორის.
დიპლომატიური ურთიერთობების ქრონოლოგია
დიპლომატიური ურთიერთობები საქართველოსა და ავსტრიის რესპუბლიკას შორის დამყარდა 1992 წლის 25 მარტს. 1993 წელს გაიხსნა საქართველოს საელჩო ავსტრიის რესპუბლიკაში.
2013–2016 წლებში საქართველოს გადაფარვა ხდებოდა აზერბაიჯანში ავსტრიის საელჩოდან:
თანამშრომლობის სფეროები
საქართველოსა და ავსტრიის რესპუბლიკას შორის ხელმოწერილია 11 შეთანხმება, რომელიც მოიცავს თანამშრომლობას ეკონომიკის, საჰაერო ტრანსპორტის, ინვესტიციების წახალისებისა და დაცვის, შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების და სხვა სფეროებში.
საპარლამენტო და სამთავრობო დელეგაციების ვიზიტები
საქართველოსა და ავსტრიას შორის რეგულარულად ხორციელდება უმაღლესი/მაღალი დონის საპარლამენტო და სამთავრობო დელეგაციების ვიზიტები. ბოლო წლებში საქართველოს სტუმრობდნენ ავსტრიის ფედერალური პრეზიდენტი, ევროპის, ინტეგრაციისა და საგარეო საქმეთა მინისტრი, ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) მაღალი რანგის წარმომადგენლები და სხვა.
ინტენსიურად მიმდინარეობს საპარლამენტთაშორისო თანამშრომლობა. საქართველოს პარლამენტში შექმნილია ავსტრიასთან მეგობრობის ჯგუფი, ხოლო ავსტრიის პარლამენტში მოქმედებს ავსტრია-საქართველოს მეგობრობის ჯგუფი.
ორ ქვეყანას შორის სხვადასხვა სფეროში გააქტიურებული ურთიერთობების გათვალისწინებით, ავსტრიის ფედერალური მთავრობის გადაწყვეტილებით, 2016 წლის სექტემბერში თბილისში ავსტრიის რესპუბლიკის საელჩო გაიხსნა.
ეკონომიკური თანამშრომლობა
დინამიკურად ვითარდება ქართულ-ავსტრიული ეკონომიკური თანამშრომლობა. იზრდება ავსტრიული კომპანიების დაინტერესება საქართველოს ეკონომიკური და საინვესტიციო პოტენციალით. ავსტრიული კაპიტალით და კომპანიების მონაწილეობით განხორციელდა და გრძელდება მნიშვნელოვანი საინვესტიციო პროექტები ლოგისტიკის, ენერგეტიკის, ტურიზმისა და სხვა სფეროებში („გებრიუდერ ვაისი“, „არაგვიჰესი“, „მესტიაჭალა“, „დოპელმაიერი“ და სხვა). ორმხრივი ურთიერთობების გაღრმავების მიზნით რეგულარულად იმართება ერთობლივი ბიზნესფორუმები, ხოლო ორ წელიწადში ერთხელ იკრიბება საქართველო-ავსტრიის შერეული ეკონომიკური კომისია, რომელიც ერთობლივად განსაზღვრულ პრიორიტეტულ სფეროებში თანამშრომლობის საკითხებს განიხილავს.
თანამშრომლობა განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის სფეროებში
აქტიურად მიმდინარეობს თანამშრომლობა განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის სფეროებში, ასევე იდგმება ნაბიჯები ავსტრიაში საქართველოსა და ქართული კულტურის ცნობადობის გაზრდის მიზნით, რასაც ხელს უწყობს მრავალრიცხოვანი ღონისძიებები, განხორციელებული და მიმდინარე პროექტები (გამოფენები, მუსიკალურ სასწავლებლებს შორის თანამშრომლობა, ქართული ენის სწავლება, ქართველი ავტორების ნაწარმოებების საჯარო კითხვა და სხვა). ამის გარდა, ვენის დიპლომატიური აკადემია ყოველწლიურად გასცემს სტიპენდიებს, როგორც წარჩინებული უცხოელი სტუდენტებისათვის, ასევე ქართველი სახელმწიფო მოხელეებისათვის. ბოლო ოთხწლიან პერიოდში (2016–2020) საქართველო-ავსტრიას შორის არსებული ორმხრივი ეკონომიკური ურთიერთობების განვითარების პოზიტიური დინამიკა ფიქსირდება, რის გამოხატულებასაც წარმოადგენს იმ ავსტრიული კომპანიების რიცხვის ზრდა, რომლებიც თავის საქმიანობას საქართველოში წარმართავენ.
სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სფეროში თანამშრომლობა
საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს და ავსტრიის რესპუბლიკის იუსტიციის ფედერალურ სამინისტროს შორის ურთიერთგაგების მემორანდუმი გაფორმდა. დოკუმენტი, რომელსაც საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრმა კახა კახიშვილმა და ავსტრიის რესპუბლიკის ვიცე-კანცლერმა, იუსტიციის ფედერალურმა მინისტრმა ვოლფგანგ ბრანდშტეტერმა მოაწერეს ხელი, სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სფეროში თანამშრომლობას ითვალისწინებს.
ბეჭდების მბრძანებელი
ბეჭდების მბრძანებელი (The Lord of the Rings) — ეპიკური ფენტეზის ჟანრის რომანი, რომლის ავტორია ბრიტანელი, ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი და მწერალი ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინი. ნაწარმოების შექმნის პირველ ეტაპზე ავტორს ჩაფიქრებული ჰქონდა ადრე გამოცემული რომანის „ჰობიტი“ გაგრძელება, თუმცა მოგვიანებით ის უფრო მასშტაბურ ნაშრომში გადაიზარდა. მისი დიდი ნაწილი დაიწერა 1937—1949 წლებში და მისი შექმნა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდს დაემთხვა. დღემდე გაყიდულია რომანის 150 მილიონზე მეტი ასლი.
რომანის სახელწოდებაში იგულისხმება მთავარი უარყოფითი პერსონაჟი, ბნელი მბრძანებელი საურონი, რომელმაც ადრეულ პერიოდში შექმნა ერთი ბეჭედი, ძალაუფლების ბეჭდების დასამორჩილებლად და შუახმელეთის დასაპყრობად. თხრობა იწყება შაირში და მოიცავს მთელ შუახმელეთს, რომელშიც მოგზაურობენ ჰობიტები, ფროდო ბეგინსი, სემუაიზ გემჯი, მერიადოკ ბრენდიბაკი და პერეგრინ ტუკი, ისევე, როგორც მათი მეგობრები - ადამიანები, არაგორნი და ბორომირი, ელფი ლეგოლასი, ჯუჯა გიმლი და ჯადოსანი განდალფი.
ნამუშევარი თავდაპირველად დაგეგმილი იყო, როგორც ორი წიგნი, სადაც მეორე იქნებოდა სილმარილიონი, მაგრამ ამის წინააღმდეგი იყო გამომცემელი. ეკონომიკური მიზეზით ბეჭდების მბრძანებელი დაყოფილი იქნა სამ ტომად, რომლებიც გამოიცემოდა 1944 ივლისიდან 1955 წლის 29 ოქტომბრამდე. წიგნების სახელწოდებებია ბეჭდის საძმო, ორი ციხე-კოშკი და მეფის დაბრუნება. სტრუქტურულად, რომანის თითო ნაწილი დაყოფილია ორ წიგნად, რაც ქმნის ექვს წიგნს. მესამე ტომს დანართების სახით ახლავს დამატებითი მასალა. არის გამოცემები, სადაც სამივე წიგნი ერთ ტომშია გაერთიანებული. არსებობს ბეჭდების მბრძანებლის თარგმანი მსოფლიოს მრავალ ენაზე და მრავალი გამოცემა.
ტოლკინის რომანის თემები და შექმნის ისტორია არაერთი განხილვისა და შეფასების საგნად ქცეულა. მიუხედავად იმისა, რომ მნიშვნელოვანი ნაშრომია, ქრონოლოგიურად წარმოადგენს ტოლკინის მიერ 1917 წელს დაწყებული ეპიკური ნაწარმოების უკანასკნელ სიუჟეტს, პროცესისას, რომელსაც ავტორი მითოპოეიას უწოდებდა. ამ და სხვა ადრეულ ნამუშევრებზე გავლენა იქონიეს ფილოლოგიამ, მითოლოგიამ, რელიგიამ და ავტორის უკმაყოფილებამ ინდუსტრიალიზაციით, ისევე, როგორც პირველი მსოფლიო ომის მოვლენებმა და მასში ტოლკინის მონაწილეობამ. ითვლება, რომ ბეჭდების მბრძანებელმა იქონია გავლენა თანამედროვე ფენტეზიზე. ტოლკინის შემოქმედების გავლენა იმდენად დიდია, რომ სიტყვები ტოლკინური (Tolkienian) და ტოლკინისტური (Tolkienesque) შეტანილია ოქსფორდის ინგლისურის ლექსიკონში.
ბეჭდების მბრძანებლის მტკიცე პოპულარობას მოჰყვა პოპულარულ კულტურაში მისი არაერთი ასახვა, ტოლკინის სახელობის საზოგადოებების ჩამოყალიბება და ტოლკინისა და მისი ნამუშევრების შესახებ სხვა წიგნების გამოცემა. ბეჭდების მბრძანებელმა გავლენა მოახდინა და კვლავ ახდენს მხატვრობაზე, მუსიკაზე, ფილმებზე, ტელევიზიაზე, ვიდეო თამაშებზე და შემდგომ ლიტერატურაზე. რომანის ადპატაციებს შორის არის რადიო სერიალები, თეატრალური დადგმები და წარმატებული ეკრანიზაცია.
სიუჟეტის შეჯამება
რომანის მოვლენებამდე ათასობით წლით ადრე ბნელმა მბრძანებელმა საურონმა შექმნა ერთი ბეჭედი, რომელსაც ძალაუფლების სხვა ბეჭდები უნდა ემართა. ეს ბეჭდები ეკუთვნოდა ადამიანებს, ელფებსა და ჯუჯებს. მოგვიანებით საურონი განადგურდა ელფთა და ადამიანთა გაერთიანებისას. ისილდურმა, ადამიანთა მმართველმა, მას ხელიდან თითი მოჰკვეთა და ბეჭედი დაიტოვა, ხოლო საურონმა ფიზიკური ფორმა დაკარგა. მოგვიანებით ისილდურს თავს დაესხნენ და მოკლეს ორკებმა, ხოლო ბეჭედი დაიკარგა მდინარე ანდუინში, ზამბახის მინდვრებთან.
გავიდა 2000-ზე მეტი წელი და ბეჭედი იპოვა ჰობიტმა დეაგოლმა. მეგობარი სმეაგოლი მოექცა ბეჭდის გავლენის ქვეშ და მიითვისა ბეჭედი, მოკლა რა დეაგოლი. იგი განდევნილი იქნა მშობლიური მხარიდან და ნისლიან მთებში გადაიხვეწა, სადაც ბეჭედმა მისი სიცოცხლე გაახანგრძლივა და ასწლეულების განმავლობაში აქცია საზიზღარ არსება გოლუმად. ბეჭედი, რომელსაც „საუნჯეს უწოდებდა“, მან დაკარგა. იგი, როგორც მოთხრობილია „ჰობიტში“, იპოვა ბილბო ბეგინსმა. ამასობაში საურონმა დაიწყო ძალის მოკრება და მორდორი დაინრუბა. გოლუმმა დაიწყო ბეჭდის ძიება, მაგრამ დატყვევებული იქნა ბნელი მბრძანებლის მიერ, რომელმაც აიძულა, ეთქვა, რომ ბეჭედი წაართვა მაზრელმა „ბეგინსმა“. გოლუმი გაუშვეს, ხოლო საურონმა ბეჭდის საძიებლად გააგზავნა ერთგული მსახურები, ბეჭდის-აჩრდილები, ნაზგულები.
ბეჭდის საძმო
ამბის თხრობა იწყება ბილბოს 111-ე დაბადების დღით, მაზრაში. ფროდო ბეგინსს ბილბოსგან მემკვიდრეობით გადაეცემა ბეჭედი. მოხუცი ბეგინსი კარ-მიდამოს ტოვებს და შორს მიემგზავრება. მიუხედავად იმისა, რომ ბეჭდის ნამდვილი საიდუმლო ჯერ არავინ იცის, ჯადოსან განდალფ რუხს ეჭვები უჩნდება. ხანგრძლივი მოგზაურობის და ბეჭდის შესახებ ცნობების შეგროვების შემდეგ იგი ჰობიტების მხარეში ბრუნდება და ფროდოს ურჩევს, დატოვოს სახლი და ბეჭედიც თან გაიყოლოს. ფროდო ჰობიტონიდან მეგობრებთან, სემ გემჯისთან, მერიადოკ ბრენდიბაკთან, პერეგრინ ტუკთან და ფრედეგარ ბოლჯერთან ერთად მიდის და სახლდება კრიკორმოში. ფრედეგარის გარდა, ყველა სახლს დროულად ტოვებს, ვინაიდან მას ნაზგულები მიაგნებენ. გადარჩენილები ტომ ბომბადილის მიერ, ისინი ჩერდებიან სერში, სადაც ხვდებიან მაწანწალას, რომელიც მოგვიანებით არაგორნი, ისილდურის მემკვიდრე აღმოჩნდება. მასთან ერთად ჰობიტები გზას განაგრძობენ, მაგრამ მათ კვლავ ნაზგულები მისდევენ და ავდარწვეროზე თავს ესხმიან. ფროდო დაჭრილია მორგულის ხმლით. მოგზაურები საბოლოოდ აღწევენ ბრუინენის ფონამდე, სადაც ფროდო მეორე ნაპირზე გადადის. ნაზგულებს ადიდებული წყალი წალეკავს.
ფროდოს შუაველში კურნავენ. აქ იგი პოულობს ბილბოსაც. ელრონდის მიერ მოწვეულ საბჭოზე განიხილება ბეჭდის ზოგადი ისტორია, სარუმანის საურონის მიერ თავის მხარეს მოქცევა (მასთან განდალფის ტყვეობის ჩათვლით) და ბეჭდის ბედი. გადაწყდება, რომ ბეჭედი უნდა განადგურდეს, მაგრამ უცნობია, ვინ აიღებს საკუთარ თავზე ასეთი ტვირთის ზიდვის პასუხისმგებლობას. საბოლოოდ, ფროდო ამბობს, რომ ამ ამოცანას საკუთარ თავზე აიღებს. ასე იკრიბება რაზმი „ბეჭდის საძმო“, რომელშიც შედიან სემი, მერი, პიპინი, არაგორნი, განდალფი, გიმლი, ელფი ლეგოლასი და გონდორის მოურავის ძე ბორომირი.
ნისლიან მთებში წარუმატებელი მოგზაურობის შემდეგ, რაზმი გეზს იცვლის, ბრუნდება და გადის უფრო სახიფათო გზას მორიაში. იქ მოგზაურები აღმოაჩენენ ბალინისა და სხვა ჯუჯების სამარხს. ორკების იერიშის მოგერიების შემდეგ ისინი ხვდებიან საზარელ ბალროგს, რომელსაც განდალფი უპირისპირდება. ბალროგი მარცხდება, მაგრამ ორივე ეცემა ქვესკნელში. დაღლილები და დამწუხრებულები, მოგზაურები ლოთლორიენში ჩერდებიან, სადაც მათ რჩევებს აძლევენ გალადრიელი და კელებორნი.
ლორიენის ელფთა ძღვენით და ნავებით ისინი მდინარე ანდუინზე მოგზაურობენ და ჩერდებიან ამონ ჰენთან. ბორომირი ბეჭედზე ფიქრობს და ცდილობს, ფროდოს წაართვას. ჰობიტი გარბის და გადაწყვიტავს, გზა ეულად გააგრძელოს, მაგრამ სემი მიხვდება მისი ჩანაფიქრს და მეგობარს მიჰყვება.
ორი ციხე-კოშკი
სარუმანისა და საურონის ორკები კლავენ ბორომირს და მერი და პიპინი თან მიჰყავთ. მათ არაგორნი, გიმლი და ლეგოლასი მისდევენ. ჰობიტები სარუმანის ბრძანებით, იზენგარდში უნდა მიიყვანონ. როჰანის სამეფოში ორკებს ხოცავენ როჰანელი მხედრები. მერი და პიპინი ფანგორნის ტყეში იმალებიან, სადაც მათ ხვდება უხუცესი ენტი ხისწვერა. არაგორნი, გიმლი და ლეგოლასი ამასობაში ჰობიტების კვალს პოულობენ და ტყეში აწყდებიან თეთრ მოხუცს, რომელიც ამქვეყნად კვლავ მოვლენილი განდალფი აღმოჩნდება, ამჯერად არა რუხი, არამედ უფრო ძლიერი, თეთრი. დაარწმუნებს რა, რომ მერი და პიპინი უსაფრთხოდ არიან, ჯადოსანს ისინი ედორასში, როჰანის სატახტო ქალაქში მიჰყავს. იქ მმართველი თეოდენი სარუმანის მსახურ გრიმა ენაგესლის ზემოქმედებისგან თავისუფლდება და განდალფის რჩევით, ხალხი გადაჰყავს ჰელმის ხრამის ციხესიმაგრეში. ჯადოსანი მათ ტოვებს და დახმარებისთვის სხვაგან მიემგზავრება.
ენტები, მერისა და პიპინის გავლენით, ანადგურებენ იზენგარდს და სარუმანი ორთანკის ციხე-კოშკში გამომწყვდეული რჩება. განდალფის თხოვნით, ხისწვერა თეოდენის დასახმარებლად აგზავნის ჰუორნების ლაშქარს. განდალფი და როჰანელთა დიდი ლაშქარი ჰელმის ხრამში მიემართებიან და დაწყებულ ბრძოლაში თეოდენს ეხმარებიან. სარუმანის ძალების განადგურების შემდეგ, მეფე და სხვები იზენგარდისკენ მიემგზავრებიან, სადაც სარუმანი უარს ამბობს მეფის მოწყალებაზე. განდალფი მას მთელ ძალაუფლებას ართმევს. მოგვიანებით პიპინი იხედება პალანტირში, რომელსაც სარუმანი მანამდე საურონთან კავშირისთვის იყენებდა. განდალფი მინას-ტირითისკენ მიემართება და პიპინი თან მიჰყავს.
ფროდო და სემი იჭერენ გოლუმს, რომელიც მათ მორიიდან მიჰყვებოდა. ისინი აიძულებენ, მორდორისკენ გზა უჩვენოს. მაგრამ შავი კარიბჭე დახურული და საიმედოდ დაცული ხვდებათ, ამიტომ გოლუმის მიერ შემოთავაზებული საიდუმლო გზით მიემართებიან. ისინი ფარამირს, როჰანის მოურავის უმცროს ძეს ხვდებიან. გოლუმი იკარგება, მაგრამ ღამით კვლავ ჩნდება ითილიენში, სადაც ფარამირს ჰობიტები დაკითხვაზე მიჰყავს. ფროდო იძულებულია, მათ გოლუმი მიუყვანოს, რის გამოც არსება ბრაზდება. იგი გადაწყვიტავს, ფროდო წაიყვანოს დიდ ობობა ბაბაჭუათან, კირით უნგოლის გვირაბებში. მას შემდეგ, რაც მოგზაურებს ათავისუფლებენ და ისინი საბოლოოდ კირით უნგოლზე აღმოჩნდებიან, ფროდოს აბრუებს ობობის ნესტარი. მაგრამ ამ დროს გიგანტურ არსებას სემი ესხმის. ბაბაჭუას მოგერიების შემდეგ იგი იღებს ბეჭედს და ფროდოს ტოვებს, მაგრამ იქვე მისული ორკების საუბრიდან აღმოაჩენს, რომ ფროდო ჯერ ცოცხალია და უბრალოდ გონედაკარგულია, ამიტომ ორკებს ფარულად მიჰყვება.
მეფის დაბრუნება
სემი ამასობაში ფროდოს პოულობს და უბრუნებს ბეჭედს. ისინი მორდორში მოგზაურობენ. საურონის ყურადღების მისაქცევად, რათა ამ უკანასკნელმა არ იპოვოს ბეჭედი, არაგორნი მორდორის შავი კარიბჭისკენ მიუძღვება გონდორისა და როჰანის გაერთიანებულ ლაშქრებს. სასოწარკვეთილი ლაშქრები უპირისპირდებიან მტერს, ამასობაში კი დაუძლურებული ფროდო ვეღარ უმკლავდება ტვირთს. ბედისწერის მთაში შესული, იგი ჩერდება და აღარ აგდებს ბეჭედს. ყველაფერი იცვლება, როდესაც ჩნდება გოლუმი, რომელიც მას ახტება და აგლეჯს ბეჭდიან თითს. გახარებული გოლუმი თავს ვერ მართავს და ეცემა ცეცხლოვან ქვესკნელში, სადაც ბეჭედიც განადგურდება. საურონი საბოლოოდ კარგავს ძალას, ყველა ნაზგული ქრება, მორდორი ინგრევა, ხოლო საურონის ლაშქრები თავზარდაცემულები გარბიან და არაგორნი იმარჯვებს.
ბეჭდის ომის დასრულებასთან ერთად, არაგორნი ხდება არნორისა და გონდორის მეფე და ქორწინდება ელფ არუენთან, ელრონდის ასულთან, რომელიც მოკვდავთა ბედისწერას ირჩევას. სარუმანი იზენგარდიდან გარბის და, ახალ სამეფოს დაარსების იმედით, მთელ მაზრას იპყრობს. ოთხი ჰობიტი, მაზრაში დაბრუნებისას, აღმოაჩენს, რომ ყველაფერი შეიცვალა და ვინმე „შარკის“ გაბატონებასთან ერთად ჩამოყალიბდა ერთგვარი დესპოტური წყობა. ფროდო და მისი მეგობრები იწყებენ აჯანყებას, რომელშიც მათ ყველა უერთდება, გარდა შარკის ერთგული მოღალატე ჰობიტებისა. საბოლოოდ აღმოჩნდება, რომ შარკი სინამდვილეში სარუმანია, რომელიც ამასობაში დასახლდა ფროდოს სახლში (რომელიც ფროდომ წასვლის წინ სეკვილ-ბეგინსებს მიჰყიდა). სარუმანს კლავს გრიმა ენაგესლი, ხოლო გრიმას - ჰობიტი მშვილდოსნები. ბეჭდის ომი ამით საბოლოოდ სრულდება.
მერის და პიპინს აღიარებენ გმირებად, სემის ცოლი ხდება როზი კოტონი, ხოლო გალადრიელის ძღვენით აღდგენილია მაზრის ფლორა. თუმცა, ვინაიდან ბეჭედს დიდი ხნის განმავლობაში ზიდავდა, ფროდო კვლავ გრძნობს ტკივილს სხეულსა და სულში. საბოლოოდ, წლების შემდეგ, ბილბოსთან და განდალფთან ერთად, იგი რუხი ნავსადგურიდან უკვდავი მიწებისკენ მიემგზავრება. თხრობა მთავრდება სემის შინ დაბრუნებით, თუმცა დანართებში ნათქვამია, რომ „დასავლეთ მხარის წითელი წიგნი“, რომელშიც ბილბოს და სხვა ჰობიტების ჩანაწერები იქნა დატოვებული, სემმა დაუტოვა თავის ასულ ელანორს. მითითებულია, რომ, როგორც ბეჭდის უკანასკნელი მზიდავი, ისიც უკვდავი მიწებისკენ გაემგზავრა.
წიგნის შექმნის ისტორია
ბეჭდების მბრძანებელი არის ჰობიტის, მანამდე განვითარებული ისტორიის გაგრძელება. ეს უკანასკნელი გამოვიდა 1937 წელს, ტოლკინმა იგი სპეციალურად თავისი შვილებისათვის დაწერა. ჰობიტის პოპულარობის გამო მკითხველები და გამომცემლები ითხოვდნენ ისტორიის გაგრძელებას და, 45 წლის ასაკში ტოლკინმა კვლავ დაიწყო ჰობიტების თავგადასავალზე ფიქრი. 1949 წელს მან დაასრულა წიგნზე მუშაობა, ხოლო გამოსცა მხოლოდ 1955 წელს. იმ დროისათვის ტოლკინი უკვე 63 წლის იყო.
თავდაპირველად იგი არც აპირებდა ჰობიტის გაგრძელების დაწერას და მუშაობდა რამდენიმე საბავშვო წიგნზე, როგორიც იყო როვერანდომი. ტოლკინი კვლავაც მუშაობდა არდისა და სილმარილების ისტორიებზე. ეს წიგნი, სახელწოდებით სილმარილიონი, მისი გარდაცვალების შემდეგ გამოვიდა, 1977 წელს. სხვადასხვა ტოლკინისტი თვლის, რომ სილმარილიონი მისი საუკეთესო ნაშრომია, რადგანაც მასში კარგად განიხილება ისტორია და შუახმელეთის ენები. მიუხედავად ამისა, ბეჭდების მბრძანებელი ტოლკინის ყველაზე ცნობილი და პოპულარული ნაწარმოებია.
ახალი ჰობიტის წერა ტოლკინმა 1937 წლის დეკემბერში დაიწყო. რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ, ამოტივტივდა მთავარი ბეჭდის თემა, ხოლო ნაწარმოებს შეუერთდა რამდენიმე მოტივი სილმარილიონიდან. წიგნის პირველ თავში კვლავ გამოჩნდა ბილბო, თუმცა სახელწოდება ბეჭდების მბრძანებელი მხოლოდ 1938 წლის გაზაფხულზე დაიბადა. თავდაპირველად ბილბო უნდა წასულიყო კიდევ ერთ მოგზაურობაში. შემდეგ ტოლკინმა იფიქრა, რომ კარგი იქნება, თუკი მთავარი გმირი ბილბოს შვილი იქნება, მაგრამ მოიგონა ფროდოს პერსონაჟი. ბერძნული ლეგენდის მიხედვით, ფროდო იყო ერთ-ერთი გმირის ძმისწული, რომელსაც გააჩნდა დიდი ძალის მქონე იაღაღი. ასე გაჩნდა ფროდო.
ტოლკინის პარალელური საქმიანობის გამო, წიგნი ნელი ტემპებით იქმნებოდა. 1943 წელს მას საერთოდ არაფერი დაუწერია და დაუბრუნდა წიგნს მხოლოდ 1946 წელს. პირველი ვერსიის ასლი მან გამომცემელს გაუგზავნა 1947 წელს. წიგნზე მუშაობა დასრულდა 1948 წელს, მაგრამ, კორექტირების გამო, გამოცემა გადაიდო 1949 წლამდე.
გამომცემლობასთან ალენი და ანვინი წარმოქმნილი პრობლემების გამო, ტოლკინმა თქვა, რომ მიმართავს გამომცემლობა კოლინზს. იგი აპირებდა სილმარილიონისა და ბეჭდების მბრძანებლის ერთად გამოცემა, რაც ალენსა და ანვინს არ სურდათ. კოლინზთან გასაუბრებისას მილტომ უოლდმენმა გამოხატა იმედი, რომ წიგნი გამოჩნდება, 1952 წლისათვის. რადგანაც ასე არ მოხდა, ტოლკინმა დათმო პოზიციები და მისწერა ალენსა და ანვინს: „დიდი სიამოვნებით დავთანხმდები ამ წიგნის ნებისმიერი ნაწილის გამოცემაზე“.
ბეჭდების მბრძანებლის წარმატების შემდეგ, ტოლკინმა გადაწყვიტა მისი გაგრძელების, ახალი აჩრდილის დაწერა, სადაც გონდორელები უბრუნდებიან ბნელ კულტს და არაგორნის შვილის, ელდარიონის წინააღმდეგ აჯანყებას ამზადებენ. ტოლკინს ნახევრამდეც არ მიუყვანია ეს წიგნი, მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე გვერდი შეტანილია წიგნში შუახმელეთის ხალხი. ტოლკინი დაუბრუნდა სილმარილიონს, მაგრამ ვერ მოასწრო მისი დასრულება. მისი საქმე 1977 წელს დაასრულა მისმა შვილმა, კრისტოფერ ტოლკინმა.
გამოცემა
ბეჭდების მბრძანებელი გამოიცა სამ ნაწილად: ბეჭდის საძმო (პირველი და მეორე წიგნი), ორი ციხე-კოშკი (მესამე და მეოთხე წიგნი), მეფის დაბრუნება (მეხუთე და მეექვსე წიგნი, დამატებებთან ერთად). ისინი თანმიმდევრობით გამოვიდა ბრიტანეთში 1954 წლის 21 ივლისს, 11 ნოემბერს და 20 ოქტომბერს (1955 წლის). უფრო მოგვიანებით ყველა წიგნი გამოვიდა აშშ-ში. შესაბამისად, შედარებით დიდ ინტერვალს ჰქონდა ადგილი მეორე და მესამე წიგნების გამოცემის შორის შექმნილ ინტერვალს. თავდაპირველად, მესამე წიგნის სახელწოდება, რომელიც ტოლკინმა შესთავაზა გამომცემლებს, იყო ბეჭდის ომი, მაგრამ ალენმა და ანვინმა მეფის დაბრუნება უფრო მოიწონეს.
მინი|წიგნის 1968 წლის გამოცემა, სამივე ნაწილი ერთი სახით, ბრიტანეთი. გარეკანის ავტორი პოლინ ბეინსი
წიგნების გამოცემამდე ტოლკინს ჰონორარი არ მიუღია, ხოლო მას შემდეგ, რაც ისინი დიდი ტირაჟით გაიყიდა, მან დიდი თანხა მიიღო. სამივე წიგნს, რომელიც ერთ წიგნშია გაერთიანებული, ტოლკინი ტრილოგიას უწოდებდა, თუმცა, თავდაპირველი იდეის თანახმად, წიგნი მაინც ერთიანი ნაწარმოები იყო და არა ნაწილებად დაყოფილი. ზოგიერთი მას ნოველასაც უწოდებს, თუმცა უფრო კორექტულია ტერმინის რომანი გამოყენება.
1999 წლის ბრიტანული (ISBN 0-261-10387-3) შვიდწიგნიანი გამოცემის მეშვიდე წიგნი მეფის დაბრუნებისგან ცალკე წარმოგვიდგენს დამატებებს. თითოეული წიგნს საკუთარი სახელი გააჩნია:
წიგნში ბეჭდების მბრძანებლის ისტორია სახელები იზენგარდის ღალატი, ბეჭდის ომი და მესამე ეპოქის დასასრული კრისტოფერ ტოლკინმაც გამოიყენა.
წიგნის სახელწოდება ინგლისურად შემოკლებით გამოითქმის, როგორც LotR ან LR (ტოლკინი იყენებდა LR-ს), ხოლო ცალკეული წიგნები — FR ან FotR (ბეჭდის საძმო), TT ან TTT (ორი ციხე-კოშკი) და RK ან RotK (მეფის დაბრუნება).
სხვადასხვა გამოცემა
მინი|160პქ|მარცხნივ|წიგნის 50-ე საიუბილეო გამოცემა
წიგნის პირველი ტირაჟის შემდეგ გამოვიდა კიდევ რამდენიმე ვერსია. ამჟამად ყველაზე ცნობილი გამოცემებია ISBN 0-618-34399-7 (ერთ წიგნად) და ISBN 0-618-34624-4 (სამ წიგნად). 1960-იანი წლების დასაწყისში დონალდ ვოლჰაიმმა, აშშ გამომცემლობის ეის ბუკს გამოშვებული ბეჭდების მბრძანებელი საავტორო უფლებებით დაცული არ იყო, რადგანაც იქაური გამოცემის ყდა განსხვავდებოდა ბრიტანულისგან და საერთოდ არ იყო ტოლკინის მიერ მოწონებული. ტოლკინმა ამაზე ინფორმაცია გაავრცელა ყველგან, სადაც შეეძლო, რათა მისი მოყვარულები არ მოტყუებულიყვნენ. მოგვიანებით, ოფიციალური გამოცემა, როგორც იქნა, გამოვიდა.
1965 წლისათვის აშშ-ში წიგნი ნამდვილ კულტურულ ფენომენად იქცა. თუმცა, ტოლკინი დაინტერესდა მისი პირველი გამოცემითაც და ერთ დროს უკანონო გამოცემა უკვე გამოვიდა ბეჭდების მბრძანებლის მეორე ვერსიის სახით. მიუხედავად ამისა, ეის ბუკსის წიგნი მაინც ტოლკინის საავტორო უფლებების დარღვევად მიიჩნიეს.
გარდა ამისა, სხვადასხვა დროს გამოჩნდა წიგნის ახალი გამოცემებიც, განსაკუთრებით, 1990-იანებში. გამოვიდა.ჰაუტონ-მიფლინის სამწიგნიანი ვერსია, მყარი ყდით, ალან ლის ფერადი ილუსტრაციებით. 2004 წლის საიუბილეო ვერსია გამოვიდა დიდი წიგნის სახით.
დღემდე ბეჭდების მბრძანებელი მრავალ ენაზეა ნათარგმნი ტოლკინს, რომელიც მრავალი ენის სპეციალისტი იყო, თავად აქვს წაკითხული და შეფასებული მათი დიდი ნაწილი. თარჯიმნებისათვის მან აგრეთვე შექმნა ბეჭდების მბრძანებლის საკუთარი სახელების თარგმნის სახელმძღვანელო. ამ წიგნის მიხედვით, ყველა ენაში განსხვავებაა ამა თუ იმ სახელისა თუ გვარის თარგმნაში. მაგალითად „ბეგინსი“ ითარგმნება. გერმანულად „bag“ (ანუ ჩანთა) არის Beutel, შესაბამისად, ბილბოს გვარი არის „Beutlin“.
ქართული გამოცემა
„ბეჭდების მბრძანებლის“ ქართული თარგმანი გამოსცა „გია ქარჩხაძის გამომცემლობამ“. წიგნი თარგმნა ნიკა სამუშიამ.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისური რომანები კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები  კატეგორია:წიგნები შუახმელეთზე კატეგორია:1954 წლის რომანები კატეგორია:მონომითები კატეგორია:ეპიკური რომანები კატეგორია:1955 წლის რომანები
ჯანი (ნოველა)
ჯანი (Джан) 一რუსი დისიდენტი მწერლის, ანდრეი პლატონოვის ნოველა, რომელზე მუშაობაც ავტორმა თურქმენეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში მცირე მოგზაურობისას, 1935 წელს დაასრულა, თუმცა, საბჭოთა ცენზურის გამო, დღის შუქი ნაწარმოებმა მხოლოდ 1999 წელს იხილა.
შეიძლება ითქვას, რომ ჯანი არის „სტალინური ეპოქის ტიპური სოციალისტურ-რეალისტური რომანი“, მაგრამ იგი შეიცავს ამ კატეგორისთვის არადამახასიათებელ სხვა ელემენტებსაც. ესაა ისტორია ნაზარ ჩაღატაევზე, „არარუს“ ეკონომისტზე, რომელიც ტოვებს მოსკოვს და მიემართება საკუთარი სამშობლოსკენ, დასახლებისკენ სახელწოდებით ჯან (რომელიც მდებარეობს თურქმენეთში), მომთაბარე თანამოძმეებისთვის სოციალიზმის გასაცნობად, ხალხისთვის, რომელიც გარიყულია თანამედროვე სოციუმიდან და, შეიძლება ითქვას, აღარაფერი შერჩენიათ, თუ არა საკუთარი სულები (ჯან - სპარსულად სულს ნიშნავს, რაც, თავის მხრივ, სიმბოლურ დატვირთვას ატარებს). ჯანთან მიახლოებისთანავე ნაზარი იაზრებს, რომ ერს ვერაფერს უშველის და მათთან ერთად იწყებს სახიფათო მოგზაურობას ცენტრალურ აზიაში იქამდე, სანამ სიუჟეტის ბოლოს იგი კვლავ მოსკოვში დაბრუნდება. სიუჟეტის ძირითად ნაწილი მოგვითხრობს ჯანის ხალხის სახიფათო მიგრაციას სარი-კამიშის დელტადან ყარაყორუმის უდაბნომდე.
გეოგრაფია განსაკუთრებულ როლს თამაშობს ამ ნოველაში, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ პლატონოვი, როგორც რუსი მწერალი და დისიდენტი, იყო გაძევებული შუა აზიაში და ნაწარმოებს „ინსაიდერის“ პერსპექტივიდან ჰყვება. სიუჟეტი ვითარდება 1930-იან წლებში, როდესაც მოხდა ნაციონალური დელიმიტაცია შუა აზიაში, რამაც გამოიწვია ყაზახეთის, ყირგიზეთის, ტაჯიკეთის, თურქმენეთისა და უზბეკეთის სოციალისტური რესპუბლიკების ჩამოყალიბება.
სიუჟეტი
იგი მატარებლის გამოყენებით გრძელ მოგზაურობას მოაწყობს სტეპის გავლით, შემდეგ მდინარე ამუდარიას ნავით გადალახავს და საბოლოოდ ჩააღწევს სარი-კამიში - იქ, სადაც მომთაბარეები ცხოვრობენ. აქ ის ხვდება სუფიანს, მოლა ჩერქეზოვს, აიდიმსა და გიულჩატაის. ნაზარი აღმოაჩენს, რომ ისინი აბსოლუტურ გაჭირვებაში ცხოვრობენ, გაჭირვებაში, რომელიც სევდითა და ტკივილით იყო გასხივოსნებული. მოკლედ რომ ითქვას, მათი ყოფიერი პირობები საკმაოდ მძიმე მდგომარეობაში ითრევდა ტომს.
მოსამარაგებლად იგი ჩიმგიოში მიდის, სადაც მიიღებს წერილს ქსენიასგან. ის იტყობინება, რომ ვერა, საკუთარ ნაყოფთან ერტად, გარდაიცვალა. ნაზარი, მიუხედავად დიდი იმედგაცრუებისა და დარდისა, მაინც გადაწყვეტს, იმოგზაუროს ჯანის ტომელებთან ერთად. ის ბრუნდება დელტაში და ესაუბრება ნურ-მუჰამედს, საოლქო აღმასრულებელი კომიტეტის წევრს, რომელსაც ჯანის ხალხზე მეთვალყურეობას დაავალებენ. მიუხედავად იმისა, რომ ნურ-მუჰამედი ამ ერში ხსნასა და გამოსავალს ვერ ხედავს, ჩაღატაევი გადაწყვეტს, გადაიყვანოს მომთაბარეები უკეთეს ადგილას იმ იმედით, რომ ტომის წევრებს უკეთესი საცხოვრებელი პირობები შეექმნბა.
აიდიმი სწრაფად ცდილობს ნაზარის ნუგეშისცემას და მის გონზე მოყვანას. ნურ-მუჰამედი კიდევ ერთხელ ცდილობს აიდიმის მოტაცებას და ავღანეთში წაყვანას. ნაზარი მის შეჩერებას ცდილობს, რის გამოც ისინი იჩხუბებენ, ორთაბრძოლა მაშინ მთავრდება, როცა ნაზარი ტყვიას ფეხში მოარტყავს და ნურ-მუჰამედი უდაბნოში მიიმალება.
თუმცა, ჯანმრთელობის გაუმჯობესებასთან ერთად, მრავალი წევრი ტოვებს ჯგუფს და იწყება დაშლა. ნაზარი რჩება ზამთარში, შემდეგ მიდის ხივასა და სხვა ქალაქებში მათ მოსაძებნად. ჩაღატაევი თვლის, რომ სწორედ მან უნდა უზრუნველყოს საკუთარი ერის კეთილდღეობა, ამიტომ, ამ საქმის მოგვარების გარეშე, იგი მოსკოვში დაბრუნებას არ აპირებს. ის გაიცნობს ერთ გოგონას, სახელად ხანომს, რომელთანაც საინტერესო ურთიერთობას ამყარებს. ისინი ერთად რამდენიმე ღამეს ატარებენ რიგით ჩაიხანაში, წასვლის წინ კი ნაზარი სთხოვს მას, დარცეს მანამ, სანამ უკან არ დაბრუნდება.
ნაზარი მიდის ჩარჯოუში, სადაც ხვდება სუფიანს, ჩაიხანაში დაბრუნების შემდეგ კი ის შეიტყობს, რომ ხანომი მის მოსაძებნად გამოემართა. ამის შემდეგ, ის სწრაფად ადის უსტ-იურტას მთებში, რათა კიდევ ერთხელ ნახოს აიდიმი.
როცა მიდის, ნაზარი აღმოაჩენს, რომ ხანომი იქ ერის სხვა წევრებთან ერთად მისულიყო. მან (ხანომი) გადაწყვიტა დარჩეს და დაქორწინდეს მოლა ჩერქეზოვზე. საბოლოოდ, მდგომარეობა უმჯობესდება და თანდათან ნაზარი იაზრებს, რომ ის აღარაა საჭირო. დასარულს, ის ხანომს ტომის ახალ მეთაურად ნიშნავს და აიდიმთან ერთად მოსკოვისკენ მიემართება.
მოსკოვში დაბრუნებისას აიდიმი ქსენიას გაეცნობა და ერტმანეთს დაუმეგობრდებიან კიდეც. ქსენია აიდიმს ქალაქური ცხოვრების შეგუებაში ეხმარება - ის მას ატარებს აბანოში, დაჰყავს ტანსაცმლის საყიდლად და შეასწავლის ქალაქის ისტორიას. სიუჟეტი მაშინ მთავრდება, როცა ქსენია და ნაზარი ერთმანეთს ხელს ჩაჰკიდებენ. ნაზარი აღმოაჩენს, რომ დახმარება მხოლოდ სხვებისგან მოდის და არა საკუთარი თავისგან.
მიღება
მიუხედავად იმისა, რომ პლატონოვი ნაწარმოების განმავლობაში არაერთხელ ახსენებს იოსებ სტალინს მამობრივი და განდიდებული სახით, პლატონოვის ხედვა და ტექსტში არსებული დიდება, შეიძლება ითქვას, სრულებით ფალსიფიცირებულია და არ ემთხვეოდა სტალინის პირად შეხედულებებს 1930-იან წლებში. სხვადასხვა მკვლევარი აქცენტრირდება პლატონოვისა და სტალინის დაძაბულ ურთიერთობაზე და იმ გზებზე და ხრიკებზე, რომლის დახმარებითაც პლატონოვმა შეძლო, თავი დაეღწია სიკვდილს და დასხლტომოდა დიდი წმენდას. თუმცა, სასამართლოსა და პოტენციური გადასახლების თავიდან აცილების მიუხედავად, პლატონოვის „საბჭოთა სულისა“ და „სოციალისტური რეალობის“ ტექსტური წარმოდგენა პირდაპირ აპირისპირებდა მას სტალინისა და სრულიდან საბჭოეთის, ეს კი იმაშიც გამოვლინდა, რომ 1930-იან წლებში, ანუ იმ პერიოდში როცა ნაწარმოები დაიწერა, ნოველას გამოქვეყნება არ ეღირსა და პირველად, სრული სახით, თითქმის 70 წლის შემდეგ, 1999 წელს გამოიცა.