cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
დაიკონი
დაიკონი (Raphanus sativus subsp. acanthiformis) — მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახის ბოლოკის გვარისა, ძირხვენა ბოსტნეული კულტურა. წარმოშობილია ჩინეთში, ველური სახით არ გვხვდება. ერთ- ან ორწლოვანი მცენარეებია, აქვთ 5–40 გრძელი და ფართო დანაკვთული ფოთლისაგან შემდგარი როზეტი და ძირხვენა, რომლის სიდიდე, ფორმა (მრგვალი, ცილინდრული, კონუსისებრი და სხვ.) და ფერი (თეთრი ან წითელი) დამოკიდებულია ჯიშზე. ყველაზე მეტად გავრცელდა იაპონიაში, სადაც ზრდიან საგაზაფხულო-საზაფხულო (ერთწლოვანი მცენარეები 1,0 კგ-მდე მასის ძირხვენით, რომელიც 40–60 დღეში ყალიბდება) და საშემოდგომო-საზამთრო ჯიშებს (ორწლოვანი მცენარეები 16 კგ-მდე მასისა და 1,2 მ-მდე სიგრძის ძირხვენით). დაიკონის ძირხვენა დიეტური პროდუქტია, აქვს სასიამოვნო გემო სიმწრის გარეშე; შეიცავს ცილებს, ვიტამინებს (С, B1, В2, РР, K) და სხვ. იყენებენ ნედლი, დამწნილებული, გამომშრალი და მოხარშული სახით. იაპონიის გარდა, დაიკონს ზრდიან ჩინეთში, კორეაში, აშშ-ში, ბრაზილიასა და სხვა ქვეყნებში. ამუშავებენ როგორც ერთწლოვან კულტურას (თესლის მიღებისათვის — როგორც ორწლოვანს). მოჰყავთ საადრეო და საშუალო სიმწიფის ჯიშები. საადრეოები გამოირჩევიან პატარა ძირხვენით (0,5–1,0 კგ) და მოკლე ვეგეტატიური პერიოდით (40–80 დღე); აპრილის ბოლოდან თესენ 2–3-ჯერ. საშუალო სიმწიფის დაიკონებს (დაახლ. 120-დღიანი ვეგეტატიური პერიოდით) უფრო დიდი ძირხვენები აქვთ (მასით 3 კგ-მდე, სიგრძით 0,5 მ-მდე). თესვის ოპტიმალური დროა 10–15 ივლისი. მოჰყავთ ორგანული ნივთიერებებით მდიდარ ნიადაგზე, სადაც ღრმადაა განლაგებული გრუნტის წყლები. მოვლა მოიცავს მავნებლებთან ბრძოლას, ნიადაგის გაფხვიერებას, მორწყვასა და გამარგვლას. მოსავლიანობა 70-მდე ტ/ჰა. მავნებლები: ჯვაროსნების რწყილი, კომბოსტოს ბუზი. დაავადებები: ცრუ ფქვილოვანი ცვარი, თეთრი სიდამპლე, ალტერნარიოზი და სხვ.
ლიტერატურა
კატეგორია:კომბოსტოსებრნი კატეგორია:ბოსტნეული
დასავლეთ ჰერცეგოვინის კანტონი
დასავლეთ ჰერცეგოვინის კანტონი(Zapadnohercegovački kanton, Zapadnohercegovačka županija, Западнохерцеговачки кантон) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში შემავალი  ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის 10 კანტონიდან ერთ-ერთი.
გეოგრაფია
მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია შიროკი-ბრიეგი. კანტონი შედგება 4 თემისაგან. კანტონის მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ ხორვატები. ეთნიკური სიტუაცია არ შეცვლილა ბოსნიის ომის შემდეგაც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის კანტონები
ფუტა-ჯალონი
ფუტა-ჯალონი (Fouta-Djalon) — საფეხურისებრი პლატოების სისტემა დასავლეთ აფრიკაში, გვინეაში. ატლანტის ოკეანის სანაპიროსთან მისი სიმაღლეა 300–400 მ, ხოლო პლატოს ცენტრალური ნაწილი 800–1000 მ-მდე მაღლდება. ცალკეული მასივების სიმაღლეა 1400–1500 მ (მთა ტამგე ანუ ლაურა, 1538 მ).
მეტწილად აგებულია ქვიშაქვებითა და არგილიტებით, რომლებიც გარღვეულია ბაზალტებით, დოლერიტებითა და გაბროთი. ნალექები 1500 მმ-მდე წელიწადში. ფუტა-ჯალონზე სათავე აქვს დასავლეთ აფრიკის მრავალ მდინარეს, მათ შორის გამბიას, მდინარე სენეგალის ზემო დინებას — ბაფინგს, ზემო ნიგერის შენაკადებსა და სხვა, რომლებიც მიედინებიან ღრმა ხეობებში და პლატოს ცალკეულ მასივებად ანაწევრებენ. პლატოს ადგილობრივი მოსახლეობა „წყლის მამას“ უწოდებს.
მარადმწვანე ნოტიო ევვატორული ტყეები მთლიანად გაჩეხილია. მოჰყავთ ფეტვი, ბრინჯი. განვითარებულია მეცხოველეობა. დასახლებულია ძირითადად ფულბე ხალხით. მთავარი სავაჭრო ქალაქია ლაბე.
სქოლიო
კატეგორია:გვინეის პლატოები
კარლიხანოვო
კარლიხანოვო (Ҡарлыха́н) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელოკატაის რაიონში.
ლუი ორლეანელი (1814-1896)
ლუი ორლეანელი (Louis d'Orléans; დ. 25 ოქტომბერი, 1814, პარიზი, საფრანგეთი — გ. 26 ივნისი, 1896, ვერსალი, საფრანგეთი) — ორლეანელების დინასტიის წარმომადგენელი. ნემურის ჰერცოგი. საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ I-ისა და დედოფალ მარია ამალიას ვაჟი.
კარლიხანოვო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბელოკატაის რაიონის სოფლები
ლუი ორლეანელი (1814-1896)
ბიოგრაფია
1830 წლის ივლისის რევოლუციის შემდეგ საფრანგეთის მეფე მამამისი, მეფე ლუი ფილიპ I ხდება, რომელმაც ლუის ნემურის ჰერცოგის წოდება მისცა. ვინაიდან იგი ტახტის პირველი მემკვიდრე არ იყო, მამა მას მეტ თავისუფლებას აძლევდა, რასაც იგი კარგად იყენებდა და სასურველ ადგილებში მოგზაურობდა. 1835 წელს იგი ინგლისს ეწვია, 1836 წელს ვენასა და ბერლინს, იქიდან დაბრუნების შემდეგ კი იმავე წელს ალჟირში, კერძოდ კონსტანტინის პროვინციაში გაემგზავრა. 1837 წელს იგი ამ პროვინციაში მეორედ გაემგზავრა. 1838 წელს იგი კვლავ ინგლისს ეწვია, 1841 წელს მესამედ ჩავიდა ალჟირში, ხოლო 1845 წელს მესამედ ეწვია ინგლისს. მარცხნივ|მინი|276x276პქ|ლუისა და ვიქტორიას ჯვრისწერა 1840 წლის 26 აპრილს ლუი დააქორწინეს გერმანელ პრინცესა ვიქტორია საქსენ-კობურგ-გოთელზე, დედოფალ ვიქტორიას ღვიძლ ბიძაშვილზე. საქორწინო ცერემონიალი შატო დე სენ-კლოდში შედგა. ეს ქორწინება მხოლოდ ვიქტორიას მზითვის მისაღებად შედგა, რომელიც ლუი ფილიპემ თავისი უკვე შერყეული მმართველობის შესანარჩუნებლად გამოიყენა.
1842 წელს მისი უფროსი ძმა, ორლეანის ჰერცოგი ფერდინანდ ფილიპი უბედური შემთხვევისას გარდაიცვალა, რამად ლუი თავისი ძმისწულის, პარიზის გრაფ ფილიპის რეგენტად აქცია. აღსანიშნავია, რომ ამ პერიოდში ლუიმ დიდი სახალხო მხარდაჭერა მოიპოვა, თუმცა 1848 წელს მამამისის მმართველობა დაემხო და მასაც, ისევე, როგორც სამეფო ოჯახის სხვა წევრებს, ქვეყნის დატოვება მოუხდა. იგი თავისი ძმის ქვრივს, პრინცესა ელენას გაჰყვა ცოლ-შვილთან ერთად დიდ ბრიტანეთში.
ემიგრაციაში ყოფნისას გარდაიცვალნენ ლუის მშობლები, მისი რძალი და 1857 წელს მისი ერთადერთი მეუღლეც. მრავალწლიანი დევნილობის შემდეგ, 1871 წელს საფრანგეთში მონარქია საბოლოოდ დაემხო და ახალმა რესპუბლიკურმა მთავრობამ ორლეანელებს სამშობლოში დაბრუნების ნება დართო. ლუიმ და მისმა ძმამ, ფრანსუამ, მშობლებისა და ბრიტანეთში დაღუპული სხვა ახლობლების ნეშტები მალევე გადაასვენეს და საფრანგეთში დაკრძალეს.
1872 წლის მარტში ლუი ორლეანელი ფრანგული წითელი ჯვრის ორგანიზაციის პრეზიდენტად აირჩიეს. იგი ამ თანამდებობაზე უწყვეტად იყო 1886 წლამდე. მარშალ მაკმაჰონის პრეზიდენტობის პერიოდში იგი ელისეიში ცხოვრობდა, თუმცა საბოლოოდ ვერსალში დაიდო ბინა. იგი სწორედ იქ, 1896 წლის 26 ივნისს გარდაიცვალა, 81 წლის ასაკში. იგი მეფე ლუი ფილიპისა და დედოფალ მარია ამალიას შვილებიდან ერთ-ერთი უკანასკნელი გარდაიცვალა, მის შემდეგ დაიღუპა მისი ძმა, ფრანსუა და საბოლოოდ მათი დაც, პრინცესა კლემენტინაც.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 25 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1814 კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1896 კატეგორია:ორლეანები
ჰუაიჰახენგის ველური ბუნების ნაკრძალი
ჰუაიჰახენგის ველური ბუნების ნაკრძალი (เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง) — დაცული ტერიტორია ტაილანდის დასავლეთ ნაწილში. მდებარეობს კანჩანაბურის, ტაკისა და უტჰაიტჰანგის პროვინციების ტერიტორიაზე. უჭირავს 257 464 ჰა ფართობი.
დაცული ტერიტორია თავდაპირველად მცირე ფართობზე შეიქმნა 1972 წლის 4 სექტემბერს, ხოლო მოგვიანებით ორჯერ გაფართოვდა: 1986 წლის 21 მაისს და 1992 წლის 30 დეკემბერს. 1991 წელს ველური ბუნების ნაკრძალი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში ტჰუნგიაის ველური ბუნების ნაკრძალთან ერთად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტაილანდში
ზურაბ აბაშიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)
გრდემლი შეიძლება აღნიშნავდეს:
წითელი ვოლტა
სქოლიო
კატეგორია:ბურკინა-ფასოს მდინარეები კატეგორია:განის მდინარეები
რედიულ-მარე (დონდუშენის რაიონი)
რედიულ-მარე (Rediul Mare) — სოფელი მოლდოვაში, დონდუშენის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 222 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 150 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:დონდუშენის რაიონის სოფლები
ზაურ ქობალია
ზაურ ქობალია (დ. 7 ივლისი, 1941)  —  ქართველი პოლიტიკოსი.
აქვს საშუალო-სპეციალური განათლება. 1978-1989 წლებში იყო ზუგდიდის „ავტოვაზტექმომსახურების“ თანამშრომელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ოჟიოს წმინდა თომას ეკლესია
ოჟიოს წმინდა თომას ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოჟიოში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ზაურ ქობალია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 7 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
ოჟიოს წმინდა თომას ეკლესია
ნაგებია რიყის ქვით - ტლანქად. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. ეკლესია ნახევრად დანგრეულია და მიწაშია ჩამჯდარი. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს (შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილი). აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდაში, ერთი სწორკუთხა სარკმელი და ორი მცირე სწორკუთხა ნიშია. რიყის ქვით ნაგებ ტრაპეზს თითქმის მთელი აფსიდა უკავია. კონქი სხმულია, ტლანქი. ეკლესია ცილინდრული კამარით ყოფილა გადახურული (შემორჩენილია კამარის ჩრდილოეთ ფერდი). ფასადებზე შემორჩენილია რიყის წვრილი ქვის ლავგარდნის (გვიანდელია) ფრაგმენტები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
რუსეთის ფედერაციის კანონმდებლობათა კრებული
რუსეთის ფედერაციის საკანონმდებლო კრებული (Собрание законодательства Российской Федерации) — ოფიციალური პერიოდული გამოცემა, რომელშიც ქვეყნდება რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების მიერ მიღებული ან გამოცემული ნორმატიული აქტები. დაარსდა 1994 წლის მაისში. საკანონმდებლო კრებულის გამოქვეყნებასა და გავრცელებას ახორციელებს რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის გამომცემლობა „იურიდიული ლიტერატურა“ («Юридическая литература»), ხოლო მისი ელექტრონული ფორმით გამოქვეყნებას უზრუნველყოფს სამართლებრივი ინფორმაციის სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „სისტემა“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სარჩევი ნამუშევრები კატეგორია:რუსეთის მასმედია
არეია (პარაიბა)
არეია (Areia) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 623 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბრეჟუ-პარაიბანუს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 829 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 88.42 კმ²-ზე. ფართობი 269 494 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაიბის შტატის მუნიციპალიტეტები
ლეიშმანიოზი
მინი|კანის ლეიშმანიოზი ლეიშმანიოზი — პარაზიტული დაავადება. ცნობილია ლეიშმანიოზის 2 ძირითადი ფორმა: კანისა და ვისცერული. იწვევს უმარტივესთა ტიპის ერთუჯრედიანი ორგანიზმი — ლეიშმანია. გადამტანია ფლებოტმუსი. კანის ლეიშმანიოზს იწვევს ტროპიკული ლეიშმანია. განარჩევენ კანის ლეიშმანიოზის 2 ფორმას: ქალაქის ლეიშმანიოზი და სოფლის ლეიშმანიოზი.
კანის ლეიშმანიოზის დროს ნაკბენ ადგილზე წარმოიქმნება ლეიშმანიომა, რომელიც წყლულდება ხოლო ინფექციის მოხვედრისას ვითარდება ძირმაგარის ტიპის აბსცესი.
ქალაქის ლეიშმანიოზის დროს ლეიშმანიომები გვიან, 3—6 თვის შემდეგ. ინვაზიის წყაროა ადამიანი, ხოლო სოფლის ტიპის დროს მღრღნელები.
მკურნალობა: მონომიცინი, აკრიქინი და სხვ. (ვისცერიულის დროს: სოლუსირმინი ). პროფილაქტიკა:დაავადებათა კერების გაქრობა და ვაქცინაცია.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაავადებები
სარაევოს კანტონი
გეოგრაფია
მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია სარაევო. კანტონი შედგება 9 თემისაგან. 2007 წლის მონაცემებიტკანტონის მოსახლეობის 79,6 %-ს შეადგენენ ბოსნიელები, 11,2 %-ს — სერბები, ხოლო 6,7 %-ს — ხორვატები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის კანტონები
ლულუ ვანგი
ლულუ ვანგი (ჩინ. 王子逸; დ. 25 თებერვალი, 1983, ბეიძინი, ჩინეთი) — ამერიკელი კინორეჟისორი და სცენარისტი. მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევრებია „გარდაცვალების შემდეგ“ (2014) და „დამშვიდობება“ (2019), რომელთა სცენარისტიც თავად იყო. ვანგს პროდუსერადაც უმუშავია; გადაუღია მოკლემეტრაჟიანი და დოკუმენტური ფილმები, მუსიკალური კლიპები.
ადრეული ცხოვრება
ვანგი 1983 წელს ბეიძინში, ჩინეთში დაიბადა. იგი ჩინელი დიპლომატის, ჰაიან ვანგისა და კულტურის კრიტიკოსის, ძიან იუს შვილია. 6 წლის ასაკში ის და მისი ოჯახი მაიამიში გადავიდა, რათა მამამისს მაიამის უნივერსიტეტში დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად დისერტაცია დაეცვა.
4 წლის ასაკიდან მეცადინეობდა ფორტეპიანოზე დაკვრაში (NWSA). იგი პროფესიონალი კლასიკური პიანისტია.
ვანგი 2001 წლიდან 2005 წლამდე ბოსტონის უნივერსიტეტში მუსიკასა და ლიტერატურას შეისწავლიდა. როგორც თავად ამბობს, მისთვის ფილმების გადაღებისთვის ინსპირაცია სტივენ შეინბერგის 2002 წლის ნამუშევარი, სახელწოდებით „მდივანი“ გახდა. ამის შემდეგ იგი გადიოდა კინოპროდუქციის კურსებს. მალევე დაიწყო მოკლემეტრაჟიანი ფილმების გადაღება.
კინო-კარიერა
2005 წელს, ბოსტონის უნივერსიტეტში სწავლისას, მან საუკეთესო სადებიუტო ფილმის ჯილდო მიიღო თავისი ფილმისთვის „მეზღაპრე“, რომელზეც ვანგმა ბოსტონის კოლეჯის სტუდენტთან, ტონი ჰეილთან ერთად იმუშავა. ვანგს და ჰეილს ასევე კოლაბორაცია ჰქონდათ 2006 წელს, დოკუმენტური ფილმისთვის, სახელწოდებით „თევზაობა უფსკრულში“. ვანგმა 2007 წელს გადაიღო ფილმი „Can-Can“, რომელიც არტურო ვივანტეს მიერ ქორწინებასა და ღალატის შესახებ დაწერილ მოთხრობას ეფუძნება.
2014 წელს ვანგმა თავისი პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმი, „გარდაცვალების შემდეგ“ გამოუშვა. იგი გერმანიის ქალაქ ბერლინშია გადაღებული და მასში მთავარ როლებს ბრიტ მარლინგი და ჯეკ ჰიუსტონი თამაშობენ. ფილმის პრემიერა 2014 წლის 4 ოქტომბერს ციურიხის კინოფესტივალზე შედგა. მისი ჩვენება ასევე ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მაიამის საერთაშორისო კინოფესტივალზე გაიმართა. მინი|ბერნადეტ ბერგი და ლულუ ვანგი მაიამის კინოფესტივალზე 2015 წელს 2019 წელს გამოვიდა ვანგის მეორე ფილმი, სახელწოდებით „დამშვიდობება“, რომლის პრემიერაც სანდენსის კინოფესტივალზე შედგა და საერთაშორისო წარმატება მოიპოვა. ფილმი მოგვითხრობს ნიუ-იორკში მცხოვრებ ხელოვან ბილიზე (ნორა ლუმი), რომელიც ოჯახური შეკრებისათვის ჩინეთში ჩადის, რათა თავისი მომაკვდავი ბებია მოინახულოს. ფილმი ავტობიოგრაფიულია და ვანგის ბებიის ავადმყოფობაზეა დაფუძნებული. ფილმის უმეტესი ნაწილში პერსონაჟები ჩინურად ლაპარაკობენ. აქვს ინგლისური სუბტიტრები და გადაღებულია უბანში, სადაც ვანგის რეალური ბებია ცხოვრობდა. ფილმში ბებიის დის როლს ვანგის ბებიის ნამდვილი და, ლუ ჰონგი ასრულებს. ფილმის გამოსვლის შემდეგ ათეულობით ჟურნალმა იგი სანდენსის კინოფესტივალზე წარდგენილ ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ფილმად დაასახელა. მათ შორის არის Variety, Thrillist და Rolling Stone. 2019 წლის 4 დეკემბერს, ამერიკული კინოს ინსტიტუტმა ფილმი 2019 წელს ამერიკული კინოს ინსტიტუტის მიერ არჩეულ 10 ფილმში შეიყვანა. ნორა ლუმმა 2020 წლის 5 იანვარს ბილის როლისთვის ოქროს გლობუსი მოიპოვა საუკეთესო მსახიობის ნომინაციაში (მიუზიკლი ან კომედია).
პირადი ცხოვრება
ვანგი ლაპარაკობს ინგლისურად, ჩინურად (მანდარინი) და ესპანურად. 2018 წლიდან რომანტიკულ ურთიერთობაშია რეჟისორ ბერი ჯენკინსთან.
ფილმოგრაფია
სრულმეტრაჟიანი ფილმები
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი რეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 1983 კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი კატეგორია:ქალი რეჟისორები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინორეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი ქალი სცენარისტები
გურჯაანის მესამე ეკლესია
გურჯაანის მესამე ეკლესია — არქიტექტორული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანში, სოფლის დასავლეთით 2 კილომეტრზე სასაფლაოზე, ყველაწმინდის ორგუმბათიანი ეკლესიიდან 300 მეტრზე. ეკლესია ნაგები ყოფილა მსხვილი რიყის ქვით და კვადრატური აგურით. ნანგრევებიდან შემორჩენილია აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდის მცირე ნაწილი, რომლის სიმაღლე 1.2 მეტრია, და გრძივი კედლების კვალი.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნამბიქუარა
ნამბიქუარას ტომი
ნამბიქუარა (ნამბიკვარა) - ბრაზილიის მატუ-გროსოს შტატში მცოვრები ინდიელთა ტომი. დღეს ნამბიქუარას ტომი, რომელიც დაახლოებით 1200 ადამიანისგან შედგება, პატარა სოფლებად ცხოვრობს მდინარეების, გუაპორესა და მადეირას სათავეებთან. მათ სოფლებში მოხვედრა შესაძლებელია პანამარიკული გზატკეცილის გავლით. ნამბიქუარას მოსახლეობა ამ ტერიტორიაზე მოსახლე ერთ-ერთი ძირითადი ეთნიკური ჯგუფია. ცნობილია ტომის სხვა სახელები, მათ შორის: კაბიში (The Cabixi), ალაკატუსა (The Alekatusu), ანანსუ (Anunsu) ვაიკოაკორი (Waikoakore) და ნამბიკვარას სხვადასხვა ორთოგრაფიული ვარიაცია (Nambiquara, Nambikwara). სიტყვა “Nambi” ნიშნავს პირს, ხოლო “Kwara” არის პატარა პალმის ლერწმნის ისარს, რომელიც ადგილობრივებს სპეციალურად გახვრეტილ ქვედა ტუჩზე უკეთიათ. Waikoakore - ნიშნავს “ვინც იძინებს ძირს”. ეს სახელი ტომს მატერიალურ კულტურაში ჰამაკების ნაკლებობის გამო შეერქვა. კლოდ ლევი-სტროსმა და მისმა მეუღლემ, დინამ, ვრცლად შეისწავლეს ნამბიქუარას ცივილიზაცია 1930-იან წლებში, რის საფუძველზეც დაასკვნეს, რომ არაცივილიზებული და ცივილიზებული ადამიანების ტვინებში სტრუქტურული განსხვავება არ არსებობს და ადამიანები ამ მხრივ ყველგან იდენტურები არიან. შედარებით პრიმიტიული მატერიალური კულტურისა და ძალიან რთული და მრავალფეროვანი კულტურული სამყაროს მქონდე ნამბიქუარას ცივილიზაციამ შეძლო საკუთარი იდენტობისა და თვითმყოფადობის დღემდე შემონახვა და გადარჩენა, მიუხედავად იმისა, რომ ნამბიქუარას ტომებს უწევდათ, როგორც განმარტოებით არსებობა, ასევე გარე სამყაროსთან გარკვეული კავშირი. ნამბიქუარას ხალხმა გაუძლო “თანამედროვე” სამყაროსთან შეტაკებას. ისევე როგორც ბევრი უძველესი ცივილიზაცია, ნამბიქუარას ტომის ისტორია, კულტურა გასაოცარი და ყურადღება მისაქცევია.
ისტორია (პოპულაციის შემცირება)
წყაროთა უმრავლესობა თანხმდება, რომ ნამბიქუარას ცივილიზაცია მშვიდობიანად ცხოვრობა 1700 წლამდე, დასავლეთ ბრაზილიაში ოქროს აღმოჩენის პერიოდამდე. კონკისტადორთა ჩასვლამდე ნამბიქუარას ტომის ხალხი მიწათმოქმედებითა და ნადირობით ირჩენდა თავს. მათთვის საკვების ძირითად წყაროებს წარმოადგენდა: თევზჭერა, ნადირობა და მცირე ზომის ბოსტანების დამუშავებით მიღებული მოსავალი. ნამბიქუარას ტომის “განვითარებულ” სამყაროსთან პირველი შეხვედრა მოხდა 1700 წელს, ბრაზილიელ მკვლევარ, Xenpus Rondon-ის ვიზიტის შემდეგ. ამ დროს ნამბიქუარას ტომის პოპულაციის რაოდენობა მერყეობდა 10 000-დან 15 000 ადამიანამდე. XVII საუკუნის ბოლოდან 1930 წლამდე განვითარებულმა ისეთმა მოვლენებმა, როგორებიცაა: კულტურული შოკი, სხვადასხვა დაავადება (ძირითადად: ყვავილი, ტუბერკულოზი და წითელა) და ძალადობა, ნამბიქუარას პოპულაცია 500 კაცამდე შეამცირა.
უახლესი ისტორია
1980 წელს მსოფლიო ბანკმა გამოყო რესურსები და დააფინანსა ნამბიქუარას ტერიტორიებიდან რონდონიამდე და ასევე ბრაზილიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ შტატებამდე გზის მშენებლობა. 2000 წლისთვის, ნამბიკვარას მოსახლეობა კვლავ გაიზარდა და 1000-დან 2000 კაცამდე მერყეობდა. ნამბიქუარას შესახებ ისტორიული ინფორმაციის შეგროვებას ართულებდა ისე ფაქტი, რომ ნამბიქუარას ცივილიზაცია რამდენიმე ქვეჯგუფად იყოფა და თითოეულ ჯგუფს საკუთარი, განსხვავებული სახელი აქვს.
დასახელება
ტომის თავდაპირველი დასახელება იყო კაბიში (The cabixi). რონდონის კომისიის მატუ-გროსოს შტატში წარმოებული ექსპედიციის შემდეგ დღემდე ტომს ნამბიქუარას სახელით მოიხსენიებენ. ეთნონიმი შეიძლება შეგვხვდეს განსხვავებული ფორმებით ჩაწერილი: Nambikwara, Nambicuara, Nhambicuara და სხვა.
XX საუკუნის დასაწყისიდან, ნამბიქუარას სახელით მოიხსენიებენ სხვადასხვა ჯგუფებს, რომლებიც მატო-გროსოს შტატის ჩრდილოდასავლეთ  ტერიტორიასა და რონდონიას შტატის სასაზღვრო რეგიონებში, მდინარეების, ჟურუენასა გუაპორეს შენაკადებსა და პარანასა და რუზველტს შორის  არიან ლოკალიზებული. ნამბიკვარა არის ამ ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხების ზოგადი სახელი, ამიტომ არსებობს ნამბიქუარას ცივილიზაციის ქვეჯგუფების აღმნიშვნელი არაერთი სახელიც. ჩრდილოეთით არსებული ტომების რამდენიმე სახელწოდებაა - დავანდი (Da’wandê), დავინდი (The Da’wendê), ალაფმინტი (The Âlapmintê), ლატუნდა (Latundê იგივე the Yâlãkuntê), იალაკალორი (The Yalakalorê), მამაინდი (The Mamaindê) და ნეგარუტი (The Negarotê). სამხრეთ ნამბიკვარა - ჰალატსუ (The Halotésu), კიტჰალჰუ (The Kithaulhu), სავენტესუ (The Sawentésu), ვაკალიტსუ (The Wakalitesu) და ალაკატსუ (The Alakatesu). გუაპორეს ხეობაში მდებარე ტომები - ვეისუსუ (The Wasusu), სარარი (The Sararé), ალენტესუ (The Alãntesu), ვეიკისუ (The Waikisu) და ჰეიჰეტეისუ (The Hahãitesu).
ნამბიქუარას ენა
ეთნიკური ჯგუფები, რომლებიც დღემდე ცხოვრობენ ტერიტორიაზე, რომელშიც შედის Chapada dos Parecis, გუაპორეს ხეობა და ჩრდილოეთ რეგიონი, საუბრობენ ნამბიქუარას ლინგვისტურ ოჯახში შემავალ ენებზე. რაიმე კავშრი ნამბიქუარას ლინგვისტურ ოჯახსა და სხვა სამხრეთ ამერიკის სხვა რომელიმე ლინგვისტურ ოჯახს შორის ჯერ არ არის აღმოჩენილი.
დეივიდ ფრაისის კლასიფიკაციის მიხედვით (1972), ნამბიქუარას ლინგვისტური ოჯახი შეიძლება დაიყოს სამ ძირითად ჯგუფად, რომლებზეც ნამბიკვარას ტერიტორიის სხვადასხვა რეგიონში მეტყველებენ. ეს ჯგუფებია: საბეინი (Sabanê), ჩრდილო ნამბიკვარა, სამხრეთ ნამბიკვარა. საბეინს სამეტყველოდ დღეს მხოლოდ 20-მდე ადამიანი იყენებს, თუმცა დანარჩენი ნამბიკვარული ენები შედარებით უკეთესადაა შემონახული და გავრცელებული. პორტუგალიურად საუბრობს ნამბიქუარას სამხრეთ ნაწილში მცხოვრები ყველა ინდივიდი და ეს ენა ასევე ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ რეგიონშიც. გუაპორეს ხეობაში პორტუგალიური უფრო მეტად გავრცელებულია ახალგაზრდა თაობებში. ზოგადად, მდედრობითი სქესის წარმომადგენლებს პორტუგალიური ენა ნაკლებად იციან რადგან ისინი გაცილებით უფრო იშვიათად ტოვებენ სოფელს ვიდრე მამრობითი სქესის წარმომადგენლები. ნამბიქუარას ჩრთილოეთ ნაწილი საკმაოდ მულტილინგვისტურია. 1990 წელს ჯერ კიდევ არსებობდნენ საბეინზე მოსაუბრეები, რომლებსაც შეეძლოთ ჩრდილოეთ ნამბიქუარას ენაზე საუბარი, ასევე ფლობდნენ ნამბიკვარას ოჯახში შემავალ სამ განსხვავებულ ენას და პარალელურად პორტუგალიურს. მულტილინგვიზმი ამ შემთხვევაში განპირობებული იყო ამ ენაზე მოსაუბრე ჯგუფებს შორის ინტენსიური კავშირით.
Sabanê
საბეინზე მოსაუბრე ჯგუფები ცხოვრობენ ნამბიქუარას ტერიტორიის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში. საბეინი სრულიად განსხვავდება დანარჩენი ორი ენისაგან, თუმცა შედარებითი კვლევის ჩატარების შემდეგ (1985), დევიდ ფრაისმა გამოიტანა დასკვა, რომ კოგნატების (მსგავსი სიტყვების) სიუხვის გამო, მიუხედავად ბევრი განსხვავებისა საბეინი, ისევე როგორც დანარჩენი ორი ენა, ნამბიკვარას ლინგვისტურ ოჯახს ეკუთვნოდა. საბეინზე მოსაუბრე ჯგუფებს, კონტაქტის შედეგად მწვავედ შეეხოთ ეპიდემია და უამრავი მათგანი გადაშენდა.
ჩრდილო ნამბიქუარა
ჩრდილოეთ ნამბიქუარას ენაზე მოსაუბრე ჯგუფები სახლობელ რუზველტის მდინარის ხეობებში და ჩრდილო დასავლეთ რეგიონში. ლინგვისტების მიერ ჩატარებული უკანასკნელი კვლევის მიხედვით, დიალექტი, რომელზეც საუბრობს ნეგარუტის ჯგუფი ძალიან ჰგავს მაიმანდის დიალექტს.
ნამბიქუარას ტომის ადგილმდებარეობა
ტერიტორია, რომელზეც ნამბიქუარას ტომი ბინადრობს შეიძლება დაიყოს სამ გეოგრაფიულ არეალად. პირველი - ნამბიკვარას ტერიტორიის აღმოსავლეთ ნაწილი. ეს რეგიონი მოიცავს პლატოს, რომელსაც ქმნის მდინარე ჟურუენა და მისი შენაკადები. ეს ტერიტორია დაფარულია სავანეთა დიდი სივრცეებით. უღრანი ტყე ფარავს ტერიტორიის მხოლოდ 5 %-ს. ამ გეოგრაფიულ არეალში მცოვრები ჯგუფების ტერიტორია ძირითადად სავანეებითა და ტყით არის დაფარული.
გუაპორეს ხეობა წარმოადგენს ნამბიკვარას ტერიტორიის დასავლეთ ნაწილს. ამ ტერიტორიის 85 % დაფარულია ტყით. ამ ტერიტორიაზე მდებარე პლატოს ქვედა ნაწილი დაფარული შედარებით უფრო ხშირი ტყით და ნიადაგიც არის უფრო ნაყოფიერი. რაც უფრო დასავლეთით მივდივართ გუაპორეს მდინარის მიმართულებით, ტყე უფრო და უფრო თხელდება. ამ ტერიტორიაზე ვხვდებით დაბლობზე გადაშლილ ვრცელ მინდვრებსა და მდელოებს.
ნამბიქუარას ტომი, როგორც წესი საკუთარ დასახლებებს მდინარეების სათავეებთან ქმნიან. როგორც დევიდ ფრაისი საკუთარი დაკვირვებების საფუძველზე (1972) ასკვნის, ნამბიქუარას ტერიტორიების საზღვრების ლიმიტი დაკავშირებული იყო სანაოსნო მდინარეების საზღვრებთან. დეივიდ ფრაისი ვარაუდობს, რომ ფართო არეალი, რომელსაც აქ მობინადრე სხვადასხვა ჯგუფები იკავებდნენ, ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო ბუნებრივი ბარიერებით. ეს უშლიდა ხელს მდინარის მეორე ნაპირებზე მცხოვრები ინდიელების დავდასხმებსა და შემოსევებს ნამბიქუარას ტერიტორიაზე.
მოსახლეობის მონაცემები
დეივიდ ფრაისის მიერ მოწოდებული 1969 წლის აღწერა აჩვენებს, რომ ნამბიქუარას მოსახლეობა 550 ადამიანით შემცირდა, თუ შევადარებთ 30 წლის წინანდელ მონაცემებს, როდესაც ლევი სტროსის ექსპედიცია იმყოფებოდა ნამბიქუარას ტერიტორიაზე.
უკანასკნელი ორი ათწლეულის განმავლობაში აღნიშნული ტომის მოსახლეობის ზრდა განსაკუთრებული დაკვირვების ქვეშ იყო მკვლევრების მიერ. 1999 წლის I S A-ს მიერ გამოქვეყნებული აღწერის მიხედვით, ნამბიქუარას ტომი 1115 მცხოვრებისგან შედგებოდა. ხოლო ბოლოს ჩატარებულ კვლევაში, რომელიც გამოაქვეყნა F U N A I-მ 2002 წელს, ნაჩვენებია რომ ტომის მოსახლეობა დაახლოებით 1331 ადამიანს ითვლის.
მიუხედავად ზემოთ მოყვანილი მონაცემებისა და ფაქტისა, რომ ნამბიქუარა განიცდის დემოგრაფიულ ზრდას, ბევრი ჯგუფი საერთოდ გაქრა. ეს გახდა მიზეზი ჩრდილოეთ ნამბიქუარას ტომების ამგვარად დაყოფისა. მცირერიცხოვანი ჯგუფები, რომელთაც მოახერხეს გადარჩენა, უერთდებოდნენ უფრო დიდ ტომებს, სადაც იგივე საფრთხე არ ემუქრებოდათ, ამგვარად, გადარჩენილები მაგალითად და’ვენდეს, დ’ავენდეესა და საბანეს ტომებისა ცხოვრობენ მამაინდებთან ერთად.
ჯგუფი და მასში გაწევრიანების კრიტერიუმები
ლევი სტროსის კვლევას თუ დავეყრდნობით, (1948), კრიტერიუმები იმისა, რომ დავადგინოთ თუ კერძოდ რომელ დაჯგუფებას მიეკუთვნება ესა თუ ის  ადამიანი არის მარტივი და ხშირ შემთხვევაში შეესაბამება პოლიტიკურ ინტერესს და ხდება შეუძლებელი რომ განსაზღვრო თუ რომელი ადამიანი რომელ ჯგუფს მიეკუთვნება.
1982 წელს დავიდ პრაისი არნიშნულ თემაზე წერისას ამტკიცებს, რომ ხშირ შემთხვევაში ადამიანის წარმომავლობა განისაზღვრება მისი დაბადების ადგილით ან მამის ხაზით წარმომავლობის მიხედვით, ამასთან ერთად იგი აღნიშნავს, რომ ნამბიქუარაარას ტომები არ აღიარებენ საკუთარ თავს როგორც პოლიტიკურ გაერთიანებებად, და განსასაზღვრად იყინებენ სიტყვა „ანუსუს“, რომელიც სამხრეთ ნამბიქუარულ ენაზე ხალხს ნიშნავს.
როდესაც ვადარებდი 1997 წლის ფრაისისა და ფიორინის მონაცემებს სამხრეთ ნამბიქუარას შესახებ ჩემს ინფრომაციას, რომელიც მამაინდიზეა, (ჩრდილოეთი ნამბიქუარა), გადავაწდი ზემოთ აღნიშნული ტერმინის ვარიაციას. სამხრეთ გუაპორეს ველის ჯგუფები, შესწავლილი ფიორინის მიერ, მხოლოგ იმავე ადგილობრივი ტომის წევრებს მოიხსენიებენ როგოროც „ანუსუს“-ს, ხოლო რაც შეეხება ფრაისის მიერ შესწავლილ ჯგუფებს, კერძოდ ცერადოს ტომს, ისინი ქორწინებით დაკავშირებულ ჯგფებსაც ანუსუებად მოიხსენიებენ.
მამაინდები იყენებენ ტერმინ ნაგაიანდუს (ხალხი), რათა განსაზღვრონ ადგილობრივი ჯგუფის ყველა მცხოვრები, ხოლო ტერმინ თეთრებს (კაიაუნგიდუ ) - რათა მოიხსენიონ მთელი ნამბიქუარას ტომის მოსახლეობა და სხვა იმ რეგიონში მცხოვრები ინდიელთა ტომები, როგორიცაა, მაგალითად: პარეჩი და ჩინტა ლარგო. ამასთან ერთად აღსანიშნავია, რომ ხალხად მოიხსენიებენ ზოგ ცხოველსაც. ამ ფაქტს მკვლევარები ორ სავარაუდო ახსნას უძებნიან, პირველი ესაა მითოსური წარსული, რომ ადრე ცხოველები ადამიანები იყვნენ, ან სიკვდილის შემდეგ ტრანსფორმირდნენ ცხოველებად.
აღნიშნული ნათარგმნი ტერმინ „ხალხის“ გაფართოება აჩვენებს, რომ კაცობრიობის საზღვარი დამოკიდებულია უფრო მის კონტექსტზე ვიდრე მის პირვანდელ, ჩვეულ და დამახასიათებელ მნიშვნელობაზე. იგივე შეგვიძლია ვთქვათ ეთნონიმებზე, რომელთა სავარაუდო ავტორადაც შეიძლება ნამბიქუარას ტომის ხალხი მივიჩნიოთ. განსხვავებით აქამდე განხილული ჯგუფების იდენტობისა, ეს ტერმინები გამოხატავს შეუძლებლობას ჯგუფის განსაზღვრისა სხვათა ხედვის წერტილის გათვალისწინების გარეშე. ასევე, ჩვენ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ეთნოგრაფიულ კონტექსტსში ზღვარი კაცობრიობასა და სოციალურ ჯგუფებში ფუნდამეტალურად დამოკიდებულია მათ ურთიერთობებზე.
ინდეიელთა დაცვის სამსახურის ერა
1919 წელს ადგილობრივი ფოსტა შეიქმნა პონტეს ლაერდასთან, იმისათვის რომ მიეზიდათ და ამასთანავე მშვიდობა დაემყარებინათ ნამბიქუარას მოსახლეობაში, სარარეს ველზე. ეს ფოსტა 1921 წელს ფოსტამ ადგილმდებარეობა შეიცვალა და უფრო მიუახლოვდა მდინარე სარარეს, მაგრამ ვერასდროს შეძლო ნამბიქუართან.
1925 წელს ინდიელთა დაცვის სამსახური (სპი) იქნა დაარსებული ურუტაუს შენაკადთან, ახლოს მდინარე ხუინთან, რომელმაც მიიზიდა უამრავი ინდიელი. ფედერალური ფონდის შემცირების გამო ფოსტა ნელ-ნელა მიტოვებული გახდა. 1942 წელს ფოსტა გადაიტანეს მდინარე დოზეს და ოუტურბოს წყალსაცავთან, ახლოს ქალაქ ვიენასთან. ოფიცერი აფონსო ფრანკა გახდა ფოსტი უფროსი და სახელი პირენუს დე საუზა ფოსტად შეუცვალა.
ფრანკამ გამოაქვეყნა უამრავი მოხსენება, სადაც იგი უკმაყოფილებას გამოთქვამდა იმ სირთულეებზე, რომელსაც ნამბიქუარას მცხოვრებთა ყოფნა ხდიდა დასახლებაში. მისი მტკიცებით, ინდიელები მოდიოდნენ ფოსტასთნ და იქამდე რჩებოდნენ, სანამ მათთვის საჭირო საქონელს არ მიიღებდნენ და შემდეგ უკან ბრუნდებოდნენ.
1940-დან 1970 წლებში რეგიონი მოიცვა სხვადასხვა ეპიდემიურმა დაავადებებმა. ვინაიდან და რადგანაც ფოსტას არ ჰქონდა კონტაქტი სოფლებთან, ვერ მოხდა სიკვდილიანობის დონის განსაზღვრა. ჯგუფებმა, ცნობილი როგორც  ვაკალიტესუ და ალაკატესუ, განლაგებული ხუარენა ველზე, ყველაზე მძიმედ გადაიტანეს ეპიდემიები. მეორე მხრივ, იმ ტომებზე, რომლებიც სამხრეთ - დასავლეთ ნამბიქუარას ტერიტორიაზე იყვნენ განლაგებული, გუაპორეს ველზე, არც ისე გავლენა მოახდინა ეპიდემიებმა ამ პერიოდის განმავლობაში, სავარაუდოდ იმიტომ, რომ ისინი ცდილობდნენ აერიდებინათ თავი „თეთრებთან“ კონტაქტისგან და მათგან დისტანციას იჭერდნენ.
1950-იან წლებში ფედერალურმა ხელისუფლებამ გამოთქვა ინიციტივა ნამბიქუარას ტერიტორიაზე ფერმის გაშენების, როგორც პროექტი რეგიონული განვითარებისა. 1956 წელს „გელბა კონტინენტალმა“ აიღო ტერიოტორია მდინარე კამარარესა და ხუანს შორის, მაგრამ ინიციატივა წარუმატებელი აღმოჩნდა და რეგიონი 1962 წელს იქნა მიტოვებული. შემდეგ პერიოდში კი დაიწყო სამუშაოები  გზის გასაყვანად, რომელიც დაუკავშირებდა კუიაბასა და პორტო ველოს ერთმანეთს და გაყოფდა ნამბიქუარის ტერიტორიას შუაზე.
ფუნაის ერა
1960 წლის ბოლოს გუაპორეს ველების უმეტესი ნაწილი უნაყოფო მიწები იყო, ხოლო დანარჩენი ნამბიქუარას ტერიტორია კი იყიდებოდა ფერმერულ კომპანიებზე ფედერალური ფონდის მიერ. (ამაზონის განვითარების სააგენტო).
1973 წელს, იმის გამო რომ რაც შეიძლებოდა შეემცირებინათ კონფლიქტი ფერმერებსა და ნამბიქუარას მოსახლეობას შორის, მიწის ზოლი, რომელიც მდებარეობდა მდინარე კამარარესა და დოზე დე ოუტურბოს შორის, გადეცათ ნამბიქუარას რეზერვის მაცოხვრებლებს. თუმცაღა ცოტა დროის გასვლის შემდეგ ნაწილი ამ მიწებისა უკან დაიბრუნეს ფერმერებმა.
ყველაზე დიდ ზეწოლას ფერმერული კომპანიებისგან კი ის ტომები გრძნობდნენ, რომელთა ტერიტორიაც არ იყო შემოსაზღვრული. ფუნაი გამუდმებით ცდილობდა მოსახლეობის იძულებას, რომ ნამბიქუარას ადგილობრივ რეზერვში გადასულიყვნენ, მოგვიანებით გუაპორეს ველის სამხრეთ არეა. თუმცა ყველა ეს მცდელობა კრახით სრულდებოდა, რადგან მოსახლეობა უკან ბრუნდებოდა თავის თავდაპირველ ტერიტორიაზე, მიუხედავად იმისა, რომ ეს ადგილები უკვე დაპყრობილი და ათვისებული ჰქონდათ ფერმერულ კომპანიებს და დიდი ნაწილი ტყეებისა კი განადგურებული იყო.
მოგვიანებით 1980-იან 90-იან წლებში საზღვარი დაედო იმ პატარა ტერიოტორიებსაც, რომელსაც დიდი ღირებულება და დანიშნულება ჰქონდა ნამბიქუარას ხალხისათვის: მაგალიდად, ლაგოა დოს ბრინკოს ადგილობრივ ტერიტორიას, სადაც მამაინდელი და ნეგაროტელი მოსახლეობა აგროვებდა ნიჟარებს რათა დაემზადებინათ ყურის სამკაული; პექუიზალის ტერიტორია კი შეიქმნა იმისათვის, რომ დაეცვათ და მოეშენებინათ ხე, რომელიც ხილ პექუის ისხამდა. (ამ ჯგუფის ეთნონიმი ფაქტობრივად ითარგმნება როგორც „პექუის ხალხი“) და ბოლოს ტაიჰანტესუს ადგილობრივი ტერიტორია, ე. წ. „წმინდა ღვიმე“, სადაც ვასუსუს ხალხს ჰქონდა განსასვენებელი ადგილი მიცვალებულთა სულებისთვის.
1980-იან წლებში მსოფლიო ბანკის ფონდი გამოყენებული იქნა იმისათვის რომ დაეფინანსებინათ პოლონოროესტეს პროექტი, რომელიც თავის მხრივ გულისხმობდა გზის დაგებას. აღნიშნულს გზას უნდა დაეკავშირებინა პონეტეს დე ლაცერდას მუნიციპალიტეტი ფედერალურ გზატკეცილთან, რომელიც აერთებდა ქალაქ კუიბასა და პორტო ველოს. დაგებულმა გზამ შუაზე გაყო გუაპორეს ველი და გაიარა რეგიონის შუა ნაწილში, სადაც ოთხი ნამბიქუარელი ტომი სახლობდა, ხოლო კიდევ სამი ჯგუფი ახლოს იმყოფებოდა იმ არეასთან.
სწორედ ღია გზა გახდა იმის მიზეზი, რომ იმიგრანტები ბრაზილიის სხვადასხვა კუთხიდან ჩამოდიოდნენ რეგიონში ფერმების მოსაშენებლად. ამ პერიოდში დაიწყო ნამბიქუარას ტერიტორიის მასობრივი ჩეხვა. ბოლო დროს კი სარარეს ველზე მინერალების მაძიებლებიც გამოჩნდნენ. 1992 წლისთვის მაძიებელთა რიცხვმა სარარეს ტერიტორიაზე 8000 კაცსაც კი მიაღწია. (კოსტა 2002)
პირველი ჩანაწერები ტომის შესახებ
დევიდ ფრაისმა თავის თავზე აიღო  ფართო ისტორიული კვლევის  ჩატარება იმ ტერიტორიაზე, რომელიც ტრადიციულად დასახლებული იყო ნამბიქუარას მოსახლეობით. მისი თქმით, ინტენსიური დასახლება იმ ადგილას, რომელსაც დღეს შეესაბამება მატო გროსოს  ტერიტორია, დაიწყო 1719 წელს მდინარე კოხიპოში ოქროს აღმოჩენით. 1737 წელს ოქრო აღმოაჩინეს ჩაპადა საო ფრანცისკო ხავიერში, რომელიც შორეული სამხრეთ ნამბიქუარას ტერიტორიაზე მდებარეობდა.
ნამბიქუარას მოსახლეობით დაკავებული რეგიონის შესახებ პირველი ჩანაწერები თარიღდება 1770 წლით, მაშინ, როცა მოხდა ორგანიზება ექსპედიციისა,  რათა გაკეთებულიყო დამაკავშირებელი გზა ფორტე ბრაგანცადან ვილა ბელამდე და რათა შემდგომ ამ რეგიონში ოქრო მოეპოვებინათ. ამ ექსპედიციასთან დაკავშირებულ დოკუმენტებში უკვე ნაგულისხმევია ინდიელების ყოფნაც ამ ტერიტორიაზე.
ამ პერიოდის განმავლობაში, ისევე როგორც ტერმინი “კაბიში”, ბევრი სხვა ტერმინი გამოიყენებინა იმისათვის, რომ აღეწერათ და დაესახელებინათ ხალხის ის ჯგუფი, რომლებსაც დღეს ვიცნობთ ნამბიქუარას სახელწოდებით. იმავე პერიოდში ე. წ. „პარეცის” ქვეჯგუფიც ცნობილი იყო, როგორც “კაბიში”, და ზოგ ისტორიულ ჩანაწერში მოიპოვება ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ არსებობდა განსხვავება თავად ამ “კაბიშის”-ის ტიპებს შორის და იყოფოდა 2 ნაწილად. 1) ე. წ „თეიმ”, 2) “ვაილდ“ (ველური), რომლებიც შესაბამისად გულისხმობდა და შეესაბამებოდა „პარეცის” და ნამბიქუარას.
კაბიხის  ტერიტორიაზე, მდინარე ფიოლოსთან ახლოს, ასევე ნაგულისხმევია ქუილომბოს არსებობა. ბოლო პერიოდია, ეს რეგიონი დაკავებულია ნამბიქუარას ჯგუფით, რომელიც ნეგაროტების სახელითაა ცნობილი. ქუილომბოს მოსახლეობას წარმოადგენდნენ: ყოფილი შავკანიანი მონები, რომლებიც  ჩაპადა ხაო ფრანცისკო ხავიერის ოქროს საბადოებიდან იყვნენ გამოქცეულნი, ინდიელები და კაბორები (ადამიანები შავკანიანთა და ინდიელთა შერეული წარმოშობისანი). არსებობს სხვადასხვა დოკუმენტი, რომლებიც გვაუწყებს, რომ ხშირად იმართებოდა ექსპედიციები, რათა ხელში ჩაეგდოთ, დაესაჯათ გაქცეული მონები და გაენადგურებინათ მთელი რეგიონის ქუოლომბოები. საინტერესოა ექსპედიცია, რომელიც სპეციალურად გაიგზავნა 1795 წელს  კონკრეტულად განსაზღვრულ ამ ტერიოტორიებზე და აქ მოხდა დაკავება იმ გაქცეულ შავკანიანთა და ინდიელთა ტომების, რომლებიც დააბრუნეს კვალ ვილა ბელაში.
დევიდ ფრაისის 1972 წლის ჩანაწერებში გვხვდება ერთი ნაწილი, სადაც საუბარია ძველი კიტჰალჰუ კაცისა, რომელიც იუწყება და ამტკიცებს, რომ იგი იბრძოდა ხვეულთმიან ადამიანებთან ერთად, რომლებიც ცხოვრობდნენ ტყეში.
XVIII საუკუნის ბოლოს საინტერესო მოვლენები ხდება, რამე თუ  ჩაპადა საო ფრანცისკო ხავიერის  მაღაროები ნელ-ნელა იწურება და ამ რეგიონის უამრავი ქალაქი ნელ-ნელა მიტოვებული რჩება. ამ პერიოდიდან უამრავი ჩანაწერი მოიპოვება იმისა, რომ ხდებოდა შეტევები კაბიხის მოსახლეობის მხრიდან ამ რეგიონის ქალაქებსა და დასახლებებზე. ამ სახელწოდებით ცნობილი ინდოელების მხრიდან ხდებოდა  დაშინება და დამუქრება იმ მუშებზე, რომლებიც ჩართულნი იყვნენ „პოაიას“ მოპოვებაში, საქმიანობა,რომელიც ამ რეგიონში 1854 წელს დაიწყო.
1907 წელს რონდონის კომისიის ინიციატივით მოეწყო ექსპედიციები ჟურუენას ხეობის რეგიონში, მთავარი მიზანი კი იყო სატელეგრაფო ხაზის ტრაექტორიის დადგენა, იმ ხაზისა, რომელიც მატო გროსოს ამაზონთან აკავშირებდა.
ნამბიქუარას ტომებს ასევე არარეგულარული კონტაქტები ჰქონდათ ყოფილ მონებთან, რომლებიც ქუოლომბოს რეგიონში ცხოვრობდნენ. ეს ყველაფერი იყო უკვე მეოცე საუკუნის დასაწყისიდან მოყოლებული შემდგომ პერიოდებში.რასაც შემდგომ უკვე მოჰყვა რონდონის მიერ დაარსებული ინდიელთა დაცვის სერვისის, ე.წ ესპიაის შექმნა. ამ დროს მოხდა პირველი მშვიდობიანი კონქტაქტების დამყარება ნამბიქუარას მოახლეობასთან.
მისიონერების შემოდინება(შემოსვლა)
სატელეგრაფო ხაზების კიდევ ერთი დადებითი მხარე გამოდგა ის, რომ მის მიერ მოდა გზის გაკვალვა და გაწმენდა იმისათვის, რომ ნამბიქუარას ტომებით დასახლებულ ტერიტორიაზე მოხვერდილიყვნენ და შეეღწიათ მათ. დევიდ ფრაისის 1972 წლის ჩანაწერებში გვხვდება ინფორმაცია იმის შესახებაც, რომ მისიონერი წყვილი სამხრეთ ამერიკის მისიონერული კავშირიდან დასახლდა სწორედაც რომ ჟურუენას  სატელეფრაგო სადგურის მიმდებარე ტერიტორიაზე, საკმაოდ ახლოს.
მათ ჩამოსვლამდე ცოტა ხნით ადრე, სატელეგრაფო ხაზის 6 მუშა იქნა მოკლული ნამბიქუარას ტომის წევრების მიერ.სავარაუდოა ის, რომ ეს იყო ერთგვარი შურისძიება და გამოსასყიდი იმ ინდიელის გარდაცვალებისა, რომელიც თოფით იქნა მოკლული სადგურის ინსპექტორის მიერ. წყვილმა სადგური დატოვა 1927 წელს და უკან 2 წელში დაბრუნდნენ უკვე პატარასთან ერთად, როდესაც მათ თავს დაესხნენ ვაკალიტსუს, მას შემდეგ, რაც მათ უმკურნალეს ერთ-ერთ ინდიელს, რომელიც მალევე გარდაიცვალა. ამ შეტევას მხოლოდ და მხოლოდ ქალი გადაურჩა. ამ ფაქტის შემდგომ იგი დაბრუნდა აშშ-ში და იზრუნა იმისთვის, რომ მოეძიებინა სახსრები ამ მისიის გასაგრძელებლად.
1936 წელს  კვლავ ეს ორგანიზაცია მოდის კამპოს ნოვოს სატელეგრაფო სადგურის მიმდებარე ტერიტორიაზე, სადაც იგი 1948 წლამდე რჩება. აღსანიშნავია ისიც, რომ მისიონერების მიერ დაკავებული ეს სადგური აშენებული იყო პარდოს მდინარეზე, რომელიც შემდგომ უკვე გადატანილ იქნა უკვე სოფელ კამარარეში, 1961 წელს ჟურუენას ხეობაში.
1959 -1960 წლებში მისაო კრისტა ბრასილიერადან მისიონერებმა კონტაქტი დაამყარეს სარარის ხეობაში მცხოვრებ ნამბიქუარას მოსახლეობასთან. ამ პერიოდში, მსგავს კონტაქტზე გასვლას ცდილობდნენ სხვა ორგანიზაციებიც, რომლებიც ცნობილნი არიან შემდეგი სახელწოდებებით: „უიკლიფის ბიბლიის მთარგმნელები“, „ლინგვისტიკის საზაფხულო ინსტიტუტი“. მათ ძირითადად ნამბიქუარას ჯგუფებთან დაიწყეს მუშაობა. მენნო კროეკერი და ივან ლოუ სოფელ სერა აზულში დასახლდნენ და ძირითადად მათი მიზანი იყო სამხრეთ ნამბიქუარას ტომთა ენის შესწავლა. პიტერ უეისენბერგერმა და დევიდ მეეხიმ დაიწყეს მუშაობა ამ ყველაფერზე და წარმატებასაც მოიაღწიეს, მოგვიანებით კი ამ ყველაფერზე საქმაინობა განაგრძო პიტერ კინგსტონმა. ესენი  იყო პირველი სისტემატიური კვლევები ნამბიქუარას მოსახლეობის ენის შესასწავლად.
მიუხედავად იმისა, რომ კათოლიკე მისიონერებს მუდმივი კონტაქტი არ ჰქონდათ ე.წ. მამაინდისთან (ამ სახელწოდებით ცნობილია ჩრდილოელი ნამბუქუარის მოსახლეობა), თუმცა კავშირი ჰქონდათ ინდიელთა დაცვის სერვისის პროტესტანტ მისიონერებთან. ორიოდე სიტყვით ვისაუბროთ მამაინდის შესახებ. ამ ხალხმა იცის ბიბლია და მისი გარკვეული ნაწილი თარგმნილია მათ ენაზე მისიონერთა მიერ, თუმცა ისინი როგორც ასეთი თავიანთ თავს არ უწოდებენ მორწმუნეებს. არის შეთხვევები, როდესაც ისინი ხშირად იყენებენ ტერმინს „სატანა“.
დღესდღეობით ძალიან ბევრი ახალგაზრდის წახალისება ხდება მისიონერების მხრიდან, რომ მათ დატოვონ სოფლები, წავიდნენ ქალაქში და იქ მიიღონ განათლება პორტუგალიურ ენაზე, შემდეგ კი რელიგიური მსახურება ჩაატარონ საკუთარ სოფლებში, თუმცა ფაქტი ისაა, რომ არც არავინ ატარებს რელიგიურ მსახურებას და საერთოდ არც არავინ საუბრობს ბიბლიის შესახებ სოფლებში. მაშინ, როცა მათ ეკითხებიან სკოლაში მათი გამოცდილების შესახებ, ახალგაზრდები ძირითადად ყურადღებას ამახვილებენ იმის შესახებ, თუ რა შეიტყვეს თეთრკანიანთა ცხოვრების შესახებ.
დასახლებები, სოფლები, საკულტივაციო ტერიტორიები
რონდონმა (1922) აღწერა პირველი ნამბიქუარას სოფელი, რომელსაც ის ეწვია 1907 წელს, ჯურუინას ხეობაში. რონდონის ცნობების მიხედვით, სოფელი მოიცავდა ერთ დიდ და ორ შედარებით მომცრო სახლს, რომლებსაც ნახევრად სფერული ფორმა ჰქონდათ და ჩალისგან იყვნენ აშენებულნი. ერთ-ერთ მომცრო სახლგთაგანში მან იპოვა ბამბუკის ფლეიტები, რომლებიც ჰგავდნენ პარეცის ტომის მიერ შემქნილ ფლეიტებს. მისი აღწერილობის მიხედვით თავად სოფელს წრიული ფორმა გქონდა, ხოლო სახლების წინა ნაწილი „შეუცდომლად სუფთა“ იყო.
როკეტ-პინტომ სერა დო ნორტეს ტერიტორიის ნამბიქუარა - ჩაპადა დოს პარეცის უმაღლესი რეგიონი ჩრდილოეთში, 1912 წელს მოინახულა. როკეტ-პინტოს მიხედვით „სერა დო ნორტეს ინდიელთა სოფლები, მდინარეებისგან მოშორებით, ძირითადად პატარა გორაკებზეა აგებული. ზოგირთი მათგანი კილომეტრზე მეტითაც კი არის დაშორებული უახლოესი მდინარისგან თუ ნაკადულისგან. თავად სოფელი დიდ მოედანზეა კონსტრუირებული, რომლის დიამეტრიც 50 მეტრს შეადგენს. სერადოს ცენტრში არსებულ სოფელს აქვს წრიული ფორმა და მისგან გამომავალი ბილიკები საერთო ჯამში იძლევა ვარსკვლავის მსგავს ფიგურას.
(1975) ასევე როკეტ-პინტო დასძენს, რომ ნამბიქუარას სოფლები როგორც წესი ორი სახლისგან შედგება - ერთი მეორეს წინ არის განლაგებული და მათ ერთმანეთისგან ცენტრალური მოედანი აშორებთ, ისინი ძირითადად მდებარეობენ სერადოზე ან უფრო ამაღლებულ ადგილებზე.
მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ტყიან რეგიონში ცხოვრობენ მამაინდეს ტომის ხალხმა საკუთარი სოფლები უფრო მაღალ ადგილებზე გააშენეს ქვიშიანი ნიადაგითა და სერადოსთვის დამახასიათებელი მცენარეული საფარით. ტერმინი ჰალოდუ (მინდორი, სერადო ან ღია სივრცე) გამოყენებული მამაინდეს მიერ საკუთარი სოფლის მოსახსენიებლად, ნიშნავს, რომ სავანა ან სერადო  სოფლის გასაშენებლად გამოსადეგ ადგილად არის მიჩნეული.
ამჟამად მამაინდეს ტომის ხალხნი სახლობენ მდებარეობს სოფელში პლატოს უმაღლესო წერტილისა, რომელსაც მოიხსენიებენ როგორ იუ’კოტნდუ ([მთის] კიდეზე/ნაპირზე დაკიდებული). ტერიტორიები, რომელსაც გადაწვავდნენ კულტივიზაციის მიზნით, გავრცელებული არის მთების შედარებით დაბალ ნაწილებში, პარდოსა და ქაბიქსის მდინარეების შორის მდებარე მასიური ტყის რეგიონში, სადაც მიწა შედარებით უფრო ნაყოფიერია.
როგორც წესი, საკულტივაციო ტერიტორიებს წმინდავენ სოფელთან ახლოს. თუმცა, საკულტივაციო ტერიტორია ხშირ შემთხვევაში შეიძლება მდებარეობდეს ორი ან სამი სახლის დაშორებით თავად სოფლიდან. ამ შემთხევევაში, ამ საკულტივაციო მიწაზე პასუხისმგებელი ოჯახი ჩვეულებისამებრ აგებს დროებით საცხოვრებელს, სადაც შეუძლიათ თესვისა და მოგვიანებით, მოსავლის აღების პერიოდში დარჩნენ, რითიც თავს არიდებენ სოფელში ყოველდღე დაბრუნების საჭიროებას.
სოფლის ცენტრალური მოედანზე განლაგებულია ფლეიტის სახლები, რომლებიც გამოიყენება ბამბუკის ინსტრუმენტების დასაბინავებლად და მათი ქალთა თვალისგან დასაფარად, რომელთაც ეკრძალებათ მათი ნახვა. დღესდღეობით მამაინდესა და ნეგაროტეს ტომების ხალხის სოფლები აღარ ფლობენ ფლეიტის სახლებს. მამაინდები ამბობენ, რომ თეთრკანიანებთან კონტაქტის შემდეგ ფლეტების დაბინავების ისედაც გაიშვიათებული პროცესი კიდევ უფრო გაიშვიათდა. ასევე, ისინი ამბობენ, რომ ფლეიტებს ახლა ამზადებენ და ინახავენ ტყეში, ქალების მზერისგან მოშორებით.
თუ კი დეიდ ფრაისს ვენდობით, სოფლის მოედანი არის საჯარო ცხოვრების ცენტრი, სადაც რიტუალები სრულდება და გარდაცვლილებს მარხავენ. ფაქტობრივად, მთავარი კრიტერიუმი, რაც უფლებას გვაძლევს, რომ ამ კონკრეტულ ადგილმდებარეობას სოფელი ვუწოდოთ არის ის ფაქტი, რომ მანდ გარდაცვლილები არიან დამარხულნი. მაშასადამე, ყოფილ სოფელთა ბევრი ადგილმდებარეობა ნამბიქუარა ტომის ხალხის მეხსიერებას შემორჩა როგორც ადგილი სადაც მათი წინაპრები არიან დაკრძალულნი. შედეგად, თამამად შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ნამბიქუარას სოფლები პირდაპირი მნიშვნელობით გარდაცვლილთა სოფლები არიან.
მამაინდეს ტომის ხალხნი მოგვითხრობენ, რომ ისინი დიდ დროს ატარებდნენ საკულტივაციო ტერიტორიების ბანაკებში. ეს ადგილმდებარეობები ასევე შეიძლება შერაცხულ იქნან სოფლებად თუ კი მანდ ასევე გარდაცვლილები იქნებიან დაფლულნი. როდესაც ვიღაც კვდებოდა ძალიან შორს სოფლისგან და ცხედრის წაღება გარდაცვლილის ნათესავების სახლში შეუძლებელი იყო, საკულტივაციო ტერიტორიის ბანაკი ან ადგილი სადაც ახალი საკულტივაციო მიწა შეიძლება განთავსებულიყო ირჩეოდა. შედეგად ადგილი სადაც გარდაცვლილს ასაფლავებდნენ შეიძლება სამომავლო დასახლების კანდიდატურა გამხდარიყო.
თუ კი ზოგადად განვიხილავთ, სოფელი არის ის ადგილი, სადაც ნამბიქუარას ტომის ხალხთა ჯგუფები წლის ძირითად ნაწილს ატარებდნენ. სოფლის ადგილმდებარეობა, როგორც წესი, იცვლებოდა ყოველ 10-დან 12 წელწადში. ხანდახან ოჯახები თესვისა და მოსავლის აღების პერიოდში ძირითად საცხოვრენელ ადგილს იცვლიდნენ და საკულტივაციო ტერიტორიის ბანაკებში გადასახლდებოდნენ ხოლმე, მაგრამ მათი დასრულების შემდეგ იგივე ადგილმდებარეობას უბრუნდებოდნენ.
შორეულ გვარში მონადირეული ექსპედიციების დროს, ნამბიქუელთა ტომის ხალხი ასევე დროებით სადგომებშიც რჩებოდნენ. ლევი -სტრაუსმა, რომელიც ნამბიქუარას ტომის ხალხთა დროებით სადგომებს ეწვია, მაშინ როდესაც რონდონის კომისია ტელეგრაფის ხაზს აღებდა, ამტკიცებს, რომ ნამბიქუარას ტომის ხალხი ნახევრად მომთაბარენი არიან, რომლებიც საკუთარი დროის უმეტეს ნაწილს მოგზაურობაში ატარებენ და ყურადღებას დიდ სოფლებზე მხოლოს წვიმიანი სეზონის დროს ამახვილებენ. შემდგომში, ორივემ,  პოლ ასპელინმაც და დევიდ ფრაისმაც კითხის ნიშნის ქვეშ დააყენა ნამბიქუარას ტომების, როგორც ნახევრად მომთაბარეების კლასიფიცირების საკითხი და ხაზი გაუსვეს, სასოფლო-სამეურნეო მოღვაწეობის მნიშვნელობას და ნაკლებმოძრავი ცხოვრების წესს სოფლებში, რომლებაც თავისი მხრივ კამათი წამოჭრა ნამბიქუარას ტომის ხალხთა ცვალებადი ცხოვრების სტილის შესახებ. (იხილეთ ასპელინი 1976, 1978; ფრაისი 1978; ლევი-სტრაუსი 1976, 1978.)
შამანიზმი (მამაინდე)
შამანური ძალები არის აღწერილი მამაინდეს (ჩრდილო ნამბიქუერული ჯგუფი) ტომის ხალხთა მიერ როგორც ფლობა ბევრი მიზნისა და სხეულის მოხატულობა რომლებსაც შამანს გარდაცვლილთა სულები და ის, შამანი ანიჭებდა, რომლებსაც პირველად უბიძგა მას შამანური ტექნიკის განსწავლისკენ. შედეგად, შამანების ტანთა მოხატულობები გაცილებით აღემატება ნებისმიერი სხვა ადამიანის მოხატულობებს.
ორ მოქმედ შამანს მამაინდეთა სოფელში განუწყვეტლივ უკეთია უამრავი შავი კრიალოსანი. ერთ-ერთი მათგანი ასევე მუდმივად ატარებს ბამბის ქსოვილის ვიწრო ზოლს თავის გარშემო, ომელიც შეიძლება ჩანაცვლდეს როგორც წითელი ბამბის ერთი ხაზით ასევე ბამბის სახვევებით მის მკლავებზე.
შამანის მოხატულობებსა და ობჯექტეს შეიძლება ეწოდოს ვანინ ვასაინა’ა - მაგიური ნივთები ან ვანინსო’გა ნა ვასაინა’ა „შანამის ნივთები“. გარდაცვლილის დეკორაციებისა და ნივთების ფლობით, შამანი აღიქვამს სამყაროს ისე როგორც აღიქვამდა გარდაცვლილი, მაშასადამე იძენს უნარს დაინახოს ისეთი მოვლენები, რომლებიც ადამიანთა უმრავლესობისთვის უხილავია.
მიუხედავას ამისა, რომ მხოლდო შამანებს შეუძლიათ ჰქონდეთ ტანზე დახატული ორნამენტები. მამაინდეს ტომის ხალხი ამბობს რომ ისევე როგორც ხილული მორთულობა, ყველას გააჩნია შინაგანი მორთულობას, რომლის დანახვაც მხოლოდ შამანს შეუძლია და ხილულად მხოლოდ სამკურნალო რიტუალის დროს გარდაიქმენება. ის რაც ხდის მორთულობას ხილულს ან უხილავს, არ არის მასზე მიწერილი შინაგანი მახასიათებლები, არამედ დამკვირვებლის მხედველობითი უნარი. შამანის, როგორც ადამიანის, რომლესაც შეუძლია შეითვისოს რამდენიმე ტიპის თვალთახედვის უნარი, გადმოსახედიდან, მამაინდეს ტომის ადამიანის სხეული ყოველთვის ჩანს როგორც მორთული.
მიუხედავად იმია, რომ ზგიერთი ნივთი და შემკულობა ეკუთვნის მხოლოდ და მხოლოს შამანს, რაც განასხვავებს მას სხვა ხალხისგან არის ის ფაქტი, რომ ის მოიპოვებს ამ მორთულობებს პირდაპირ გარდავლილთან სულებისგან, რასაც თან მათი დანავის უნარის მოჰყვება. ამ მხრივ, ტერმინი „მაგიური ნივთები“ მოიცავს არა იმდენად შინაგან ხარისხს შამანის „ნივთებისა; არამედ კავშირებს, რომლებსაც ის ამყარებს გარდაცვლილებთან, რასაც მივყვართ კიდეც ხსენებული „ნივთების“ ფლობასთან.
შამანური ინიციაცია
მამაინდეს ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხი შამანური ინიციაციის რიტუალის შესახებ ამბობენ, რომ იგი გარვკეულწილად სიკვდილს ჰგავს. ტყეში მარტო მოსიარულე შამანს ურტყავენ საბრძოლო იარაღს(?) (war club). მამაინდეს ტომის ადამიანებს თუ დავუჯერებთ, ტყეში მარტო მოსიარულე შამანს ამ იარაღს უშენენ მკვდარი ადამიანების სულები. ასევე, გადმოცემების თანახმად, სულებს შეუძლიათ მომავალ შამანს ისრებიც კი ესროლონ. ამ მომენტში იგი იღებს განსხვავებულ “მაგიურ” ნივთებსა და დეკორაციებს სულებისაგან. ნივთებთან ერთად, მომავალი შამანი ასევე “იღებს” “ქალის სულს” (“spirit woman”), რომელსაც აღწერენ როგორც იაგუარს, თუმცაღა, შამანი მას ადამიანის სახით ჰხედავს. ქალის სული მიჰყვება შამანს ყველგან სადაც ის მიდის: სული მუდამ მასთან ერთადაა, და განკურნების პროცესშიც გვერდზე უზის და ეხმარება. შამანი გარდაცვლილების სულებისაგან ბოძებულ ნივთებსა და “სულიერ ცოლს” (როგორც უწოდებენ მის თანმდევ ქალის სულს) უწოდებს da wasaina’ã_ს, რაც პირდაპირი თარგმანით ნიშნავს “ჩემი ნივთები” (“my things”). შამანის ორივე “ნივთი” პასუხისმგებელია მის შამანურ ძალებზე.
ჰალოტსუს (Halotésu - ტერიტორია ,რომელიც ნამიკვარას სავანში მდებარეობდა?) შამანების ინიციაციაცია იქნა მოთხრობილი price_ის (price  მაგათ ტომში ვინმე იყო თუ??) მიერ შემდეგნაირად: მამაკაცი მიდის სანადიროდ ტყეში და ხედავს ცხოვლებს, როგორც ადამიანებს. მოგვიანებით იგი შემთხვევით ხვდება წინაპრის სულს, რომელიც ეძახის სიძეს  და  აყოლებს მას ცოლად ქალის სულს, რომელიც თავის სახელს მღერის, რათა მომავალმა შამანმა გაიგოს. მამაკაცს ქალი მიჰყავს სახლში, თუმცაღა, მხოლოდ ის ხედავს მას. სწორედ ეს ქალი არის პასუხიმგებელი მამაკაცის შამანურ ძალებზე და იგი ხდება შამანის ასისტენტი, რომელიც მუდმივათ თან სდევს კაცს. ლეგენდების თანახმად, თუ შამანი ქალს კარგად არ მოექცევა, მას შეუძლია დააზიანოს ყველა. ამ ქალთან შამანს ჰყავს შვილი, რომელსაც თავად მამაკაცი ადამიანის სახით ჰხედავს, თუმცაღა, ყველა სხვა ამ ბავშვს აღიქვამს, როგორც იაგუარს. ეს იაგუარი-ბავშვი ცხოვრობს შამანის სხეულში და წარმოადგენს მისი სულიერი ძალის განსახიერებას.
შამანური ინიციაცია, როგორც მამინდესა თუ ჰალოტსუს, ასევე სერადოს სხვა ჯგუფებისთვის, შამანური ინიციაცია არის წარმოდგენილი, როგორც სიკვდილის პროცესი. თუ დავუჯერებთ figueroa (1989)-ს, ნეგაროტეს ხალხისთვის შამანური ინიციაცია, რომელსაც ეძახიან “სიზმრის ხედვა”-ს (“dream vision”), არის განმარტოვების, განდეგილობის ფორმის ექვივალენტი: მომავალი შამანი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ცხოვრობს პატარა სახლში, რომელიც აშენებულია სწორედ ამ მოვლენისთვის, და აქ განმარტოებულად ცხოვრების დროს იგი იღებს ძღვენად “a degree of instruction from a mature shaman who uses songs and speech to summon the arrival of ancestors as protectors and helpers.”