cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ავტოლითოგრაფია
ავტოგრაფიის ტექნიკა გამოიგონა ალიოზ ზენეფელდერმა ბოჰემიაში 1796 წელს, რომელმაც თავისი გამოგონება შემდეგნაირად აღწერა: „ეს მეთოდი დამახასიათებელია ქიმიური ბეჭდვისთვის და მიდრეკილი ვარ მივიჩნიო ის ჩემს გამოგონებებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანად“.
ავტოგრაფია, სხვა საკითხებთან ერთად, დადებითად განსხვავდებოდა გრავიურისგან თავისი სიაფით და ასევე იმით, რომ მასში გამოსახულება შესრულდა არა სარკეში, არამედ ბუნებრივი სახით, რამაც მნიშვნელოვნად გაამარტივა ნამუშევარი. XIX საუკუნეში ავტოლითოგრაფია აქტიურად გამოიყენებოდა რუკებიდან, ილუსტრაციებიდან, პრეისკურანტებიდან და ა.შ. ანაბეჭდების მისაღებად.
XIX საუკუნის განმავლობაში ტერმინი ავტოგრაფია და ავტოლითოგრაფია გამოვიდა ხმარებიდან, და მისი ადგილი ლითოგრაფიამ დაიკავა.
სქოლიო
კატეგორია:ლითოგრაფია
კობალტის(II) მოლიბდატი
კობალტის(II) მოლიბდატი — არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით CoMoO4. არის წყალში უხსნადი. წარმოქმნის კრისტალჰიდრატებს.
მიღება
მიიღება კობალტის ნიტრატისა და ხსნადი მოლიბდატის ხსნარების შერევით:
ფიზიკური თვისებები
დაბალ ტემპერატურაზე აქვს მწვანე-შავი ფერი, მაღალზე კი იისფერი. ფაზათა შორის გადასხვლის ტემპერატურა არის 430 °C.
გამოყენება
კობალტის მოლიბდატი საკმაოდ მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული კატალიზატორია. გამოიყენება აირადი ან თხევადი საწვავის ჰიდროდესულფურიზაციაში.
სქოლიო
კატეგორია:მოლიბდატები კატეგორია:კობალტის ნაერთები
ჯულიანო ბონფანტე
ჯულიანო ბონფანტე (Giuliano Bonfante; დ. 6 აგვისტო, 1904, მილანი — გ. 9 სექტემბერი, 2005, რომი) — იტალიელი ენათმეცნიერი. რომანული და ინდოევროპული, აგრეთვე ზოგადი ენათმეცნიერების სპეციალისტი, ნეოლინგვისტიკის წარმომადგენელი. ბონფანტე ამერიკული საენათმეცნიერო ჟურნალის „უორდის“ (Word) ერთ-ერთი დამაარსებელია.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი ენათმეცნიერები კატეგორია:დაბადებული 1904 კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
ფილიპინების პოლიტიკური ოჯახები
აქ წარმოდგენილია ფილიპინების პოლიტიკური ოჯახების სია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლიტიკური ოჯახები კატეგორია:ფილიპინების პოლიტიკა
საქართველოს კულტურისა და სპორტის სამინისტრო
საქართველოს კულტურისა და სპორტის სამინისტრო (მანამდე – საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრო) — საქართველოს სამინისტრო, რომლის ხელმძღვანელი (მინისტრი) მთავრობის წევრია. სამინისტრო ანგარიშვალდებულია მთავრობის წინაშე და ასრულებს მისსავე ან პრემიერ-მინისტრის მიერ დაკისრებულ ამოცანებს.
საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრები
საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე (2017 წლის 7 დეკემბერი #1620-რს ) საქართველოს კანონის შესაბამისად, კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს შეუერთდა სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს სპორტის კომპონენტი.
საქართველოს კულტურისა და სპორტის მინისტრი
საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე (2018 წლის 14 ივლისი #3141–რს) საქართველოს კანონის შესაბამისად, უწყება შეუერთდა — საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს.
სქოლიო
კ
პაულუ მენდეს და როშა
პაულუ მენდეს და როშა (Paulo Mendes da Rocha; დ. 25 ოქტომბერი, 1928, ვიტორია — გ. 23 მაისი, 2021) — ბრაზილიელი არქიტექტორი, მის ვან დერ როესა (2000) და პრიცკერის (2006) პრემიების ლაურეატი. 1957 წლიდან დაწყებული, მისი ნამუშევრები ძირითადად ბრაზილიით შემოიფარგლება. მათი უმრავლესობა ბეტონით არის ნაგები, მეთოდით, რომელსაც ხშირად "ბრაზილიურ ბრუტალიზმს" უწოდებენ, რაც შენობების სწრაფად და იაფად აგების საშუალებას იძლეოდა. მის გამორჩეულ ნამუშევართა დიდი ნაწილი სან-პაოლოშია და ამ ქალაქის გაკეთილშობილებაში დიდი წვლილი მიუძღვის.
სქოლიო
კატეგორია:ბრაზილიელი არქიტექტორები კატეგორია:პრიცკერის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:დაბადებული 1928
მურვან ყრუს შემოსევა საქართველოში
მურვან ყრუს შემოსევა საქართველოში 735-737 წლებში, არაბების ლაშქრობა სარდალ მარვან II იბნ მუჰამადის (ქართული წყაროებით მურვან ყრუ) მეთაურობით საქართველოს საბოლოო დამორჩილების მიზნით. ქართველი ხალხის გმირული წინააღმდეგობის გამო არაბების მიერ საქართველოს დაპყრობა-დამორჩილების პროცესი თითქმის მთელი საუკუნე გაგრძელდა. ამ პროცესის დასასრულად და ქართლში არაბთა ბატონობის დამკვიდრების თარიღად მიიჩნევენ მურვან ყრუს შემოსევას.
მურვანს დიდძალი ლაშქარი ჰყავდა. მან მთელი კავკასიის დაპყრობა შეძლო. მურვანმა ჯერ ქართლი ააოხრა, დასავლეთ საქართველოში გადავიდნენ არაბთა ჯარი ანაკოფიის ციხეს მიადგა, სადაც  ერისმთავარი არჩილი და მირი იყვნენ გამაგრებულნი. ქართველებს ეხმარებოდა აფხაზეთის ერისთავი ლეონი. არაბებმა ციხე ვერ აიღეს და უკან დაბრუნდნენ. შეშინებული მოსახლეობა კი მთებში გაიხიზნა.
ქართლიდან მურვანი სამცხეში გადავიდა, ოძრხეს დაიბანაკა და შემდეგ ზეკარის გზით დასავლეთ საქართველოში შეიჭრა. არგვეთში მწვავე ბრძოლის შემდეგ მან ტყვედ იგდო არგვეთის მთავრები დავითი და კონსტანტინე, რომლებმაც არ მიიღეს მაჰმადიანობა. ამის გამო მურვანმა ისინი წამებით დახოცა.
შემდეგ მურვანის ლაშქარმა ეგრისის ქალაქები (განსაკუთრებით ციხეგოჯი) და სიმაგრეები დაანგრია, გადალახა „ზღუდე კლისურისა“ (მაშინდელი საზღვარი ბიზანტიის სამფლობელოებსა და საქართველოს შორის), დაიპყრო ცხუმი (ახლანდელი სოხუმი) და მიადგა ანაკოფიას. აქ მას ქართველებმა და აფხაზებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს. აფხაზეთის მთავარი ლეონი გამაგრებული იყო სობღის ციხესიმაგრეში (ოსეთში გადასასვლელ გზაზე) და მურვანმა მისი დამორჩილება ვერ შეძლო. ამას დაერთო სტიქიური მოვლენები (წყალდიდობა და სხვა), რომელთაც დიდად დააზარალეს არაბთა ლაშქარი. მტერმა უკან დაიხია.
მურვანის სისასტიკისა და დაუნდობლობის გამო ქართველმა ხალხმა მას „ყრუ“ შეარქვა. მურვანის შემოსევას მძიმე შედეგი მოჰყვა. „იქმნა მას ჟამსა გარყუნილ ქუეყანა ქართლისა, სომხითისა და რანისა და არღარა იპოვებოდა ნაშენები, არცა საჭამადი კაცთა და პირუტყუთა ყოვლადვე“ (ჯუანშერი). ლაშქრობის შემდეგ არაბებმა ქართლში თავისი მოხელე — ამირა დანიშნეს. ამის შემდეგ არაბებს აღარ ჰქონდათ შესაძლებლობა კიდევ მოეწყოთ ლაშქრობები და მთელი ნახევარი საუკუნის მანძილზე კმაყოფილდებოდნენ იმ ხარკით, რომელსაც მათ ქართლის ერისთავი უგზავნიდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლაშქრობები საქართველოში კატეგორია:VIII საუკუნის ომები კატეგორია:არაბობა საქართველოში
გოთური ომები
ტერმინი გოთური ომები შეიძლება აღნიშნავდეს:
აშშ-ის შტატების სახელმწიფო ინსტრუმენტები
ეს არის აშშ-ის ოფიციალური სახელმწიფო ინსტრუმენტების სია,
კატეგორია:მუსიკალური საკრავები
1332
თარიღი უცნობია
*
ბაკ-გროვი
ბაკ-გროვი (Buck Grove) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიოვის შტატის კროუფორდის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 43 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიოვის ქალაქები
Run to You (როქსეტის სიმღერა)
Run to You — შვედური პოპ-როკ დუეტ როქსეტის სიმღერა და სინგლი. შეტანილია ალბომში Crash! Boom! Bang!. გამოსცა ლეიბლმა EMI.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როქსეტის სიმღერები კატეგორია:1994 წლის სიმღერები
ჯუმბერ ბერაძე
რესურსები ინტერნეტშ
კატეგორია:ქართველი მოცეკვავები კატეგორია:დაბადებული 22 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1944 კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2015) კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ჯ
მარაგოჟიპი
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 42 815 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 436.072 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 98.18 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
შალვა ფიფია
შალვა ფიფია (დ. 26 თებერვალი, 1976) — საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრი 2013-2014 წლებში
1992—1993 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების ფაკულტეტში, შემდეგ 1993—1995 წლებში მანჩესტერის საქალაქო კოლეჯში. 1999 წელს დაამთავრა ოქსფორდის ბრუქსის უნივერსიტეტი. 2007 წელს ბიზნესის ადმინისტრირების მაგისტრის ხარისხი მიიღო კავკასიის ბიზნესის სკოლაში.
2012 წლის ნოემბერში დაინიშნა სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილედ. 2013 წლის მაისში მინისტრობის პოსტიდან დავით კირვალიძის გადადგომის შემდეგ იყო სოფლის მეურნეობის მინისტრი 2014 წლამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 1976 კატეგორია:დაბადებული 26 თებერვალი
ვაჰე ვაჰიანი
ვაჰე-ვაჰიანი (დაბადებული სარქის აბდალიანი დ. 22 დეკემბერი, 1908 — გ. 19 აგვისტო, 1998) — სომეხი პოეტი, მწერალი, რედაქტორი, პედაგოგი და ორატორი.
პირადი ცხოვრება
1936 წელს, მელქონიანში, ვაჰე-ვაჰიანი შეხვდა აშხენ შადანს, რომელიც ასევე მასწავლებელი იყო, მასზე ვაჰემ 1938 წელს იქორწინა. მათ შეეძინათ სამი შვილი, წოლაკი, ვაჰრამი და შოგერი.
1957 წელს ვაჰე-ვაჰიანი დაქორწინდა ანაჰიდ თოფჯიანზე და მათ შეეძინათ ქალიშვილი, სახელად შილა (1958). მისი ლექსების წიგნი, Twilight Chime and Murmur (1990) ეძღვნება ანაჰიდს, მეუღლის მხარდაჭერისა და სიყვარულისთვის.
1976 წელს ვაჰე-ვაჰიანს მეუღლე ავტოავარიაში დაეღუპა, მან მეუღლის დაკარგვით გამოწვეული შოკი და მწუხარება 29 ლექსით შემდგარ წიგნში აღწერა, სახელწოდებით ძეგლი ვაჰრამის ხსოვნას (1977).
მან მოგვიანებით გაიგო, რომ მისი ვაჟი გარდაიცვალა. ამ დროს, ვაჰე ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და კანადაში მოგზაურობდა, რათა ლიბანში დარჩენილ სომეხთათვის ფულადი სახსრები მოეპოვებინა.
განათლება
მან სწავლა ადგილობრივ „სომხურ ეროვნულ სკოლაში“ დაიწყო, თუმცა 1914 წელს დეპორტაციის გამო, მან განათლების მიღება ამ სკოლაში ვეღარ შეძლო. ბავშვობაში მას უწევდა თურქი ტერორისტების გავლენის ქვეშ ცხოვრება, რაც აისახა კიდეც მის ლიტერატურაში.
სომეხთა გენოციდისგან გადარჩენილს თურქეთის დატოვება მოუხდა, იგი აინთაბში დაბრუნდა, სადაც დადიოდა ადგილობრივ „ვართანიანის სკოლაში“. 1921 წელს საბოლოოდ დასახლდნენ ალეპოში (სირია), სადაც სწავლა განაგრძო სომხურ ევანგელურ სკოლაში, მოგვიანებით სკოლას ალეპოს კოლეჯი ეწოდა. 1925 წელს ჩაირიცხა ბეირუთის ამერიკულ უნივერსიტეტში, სადაც 1930 წელს მიიღო სტრუქტურული ინჟინერიის ბაკალავრის ხარისხი.
კარიერა
1931 წელს მან დაიწყო მათემატიკის, ფიზიკისა და ქიმიის სწავლება ბრუმანას საშუალო სკოლაში, ლიბანში. 1935 წელს იგი მიიწვიეს სომხური ენისა და ლიტერატურის თანამდებობაზე, მელკონის საგანმანათლებლო ინსტიტუტში.
1946 წლის შემოდგომაზე ის გადავიდა ბეირუთში, სადაც ყოველთვიურად გამოდიოდა სომხური ლიტერატურისა და ხელოვნების გაზეთი ანი. 1947 წელს იგი დაინიშნა სომხური ენისა და ლიტერატურის პედაგოგად, ბეირუთის უმაღლეს სასწავლებლებში. ამ სამუშაოს იგი ნახევარ განაკვეთზე ასრულებდა.
სქოლიო
კატეგორია:ლიბანელი მწერლები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი გარდაცვალების თარიღით კატეგორია:XX საუკუნის მამაკაცი მწერლები კატეგორია:გარდაცვლილი 1998 კატეგორია:დაბადებული 1908 კატეგორია:სომეხი პოეტები
ტურინის მეტროპოლიტენი
ტურინის მეტროპოლიტენი — მე-6 მეტროპოლიტენი იტალიაში რომის, მილანის, ნეაპოლის, კატანიის, გენუის შემდეგ. გაიხსნა 2006 წლის 4 თებერვალს. თავდაპირველად შედგებოდა 1 ხაზისგან, რომლის ბაზასაც წარმოადგენდა ავტომატური სისტემა VAL. იგი იწყება ქალაქის ცენტრში რკინიგზის მთავარ სადგურზე ”პორტა ნუოვა”, გადაკვეთს ქალაქის ცენტრს სადგურ ”პორტა სუზას” გავლით და გრძელდება დასავლეთით Collegno-მდე.
ტიპური სადგური 19 მ. სიგანით და 60 მ. სიგრძით, მდებარეობს საშუალო სიღრმეზე 16 მ.-ზე. პლატფორმებს გზებისგან აცილებს ბადისებრი კარები. მიუხედავად იმისა, რომ სადგურები ღია მეთოდებით შენდებოდა, გამავალი გვირაბები ჭაბურღილებით გაითხარა (7,8 მ. დიამეტრით).
სამუშაო განრიგი: 04:45 — 24:00.
პიკის საათებში მატარებლები 2 წუთიანი ინტერვალებით მოძრაობენ, დანარჩენ დროს კი — 4-6 წთ.
მოძრავი შემადგენლობა
thumb|ტურინის მეტრო 2001 წლის ოქტომბერში 23 მატარებლის შეკვეთა ჰქონდა Siemens-ს და ავსტრიაში ააწყვეს. 28 შემადგენელი VAL ფორმირებული 4 ვაგონად სიგანით 2,08 მ., თითოეული მატარებლის სიგრძე კი - 52 მ. იყო.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:იტალიის მეტროპოლიტენები მეტროპოლიტენი
ვიქტორ ლომიძე
ვიქტორ ლომიძე(დ. 1900 გ. 1956, ლონდონი) — ქართველი  სამხედრო პირი და მეზღვაური. პოლონეთის სამხედრო-საზღვაო ძალების საკონტრაქტო ოფიცერი, როტმისტრი.
1925-1926 წლებში პლინსკის ფლოტილიის ხომალდ „ვარშავას“ კაპიტნის მოადგილედ დაინიშნა, ხოლო, 1935-1939 წლებში კაპიტანი გახდა. როდესაც 1939 წლის 1 სექტემბერს გერმანელების მიერ ხომალდ „გრიფის“ დაბომბვას კაპიტნის სიცოცხლე შეეწირა, იგი ვიქტორ ლომიძემ შეცვალა.
ტყვედ აიყვანეს ლატვიაში, სადაც სტანისლავ პრინევეცკისთან ერთად „ალბატროსით“, მეთევზეთა გემით გადავიდა. შემდეგ შვედეთში მოხვდა, იქიდან კი, 1940 წელს, დიდ ბრიტანეთში გადაინაცვლა. დაკრძალულია ლონდონის ბრომპტონის სასაფლაოზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1900 კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:ქართველი მეზღვაურები კატეგორია:გარდაცვლილი 1956 კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
სარყანდი
სარყანდი (Сарқан) ― ქალაქი ყაზახეთში, ჟეთისუს ოლქში, არის სარყანდის რაიონის ცენტრი. მდებარეობს ჯუნღარის ალათაუს შტოქედებში, შვიდმდინარეთში. რკინიგზის სადგურ მულალიდან დაშორებულია 135 კმ–ით.
სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის ქალაქები
სალხინო (გაგრის მუნიციპალიტეტი)
სალხინო (Лакырха [ლაკჷრხა]; ყოფილი ყაზარმა — გადაერქვა 1948 წლის 3 სექტემბერს ) — სოფელი და თემის ცენტრი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ფსოუს ხეობაში. ზღვის დონიდან 150 მ, გაგრიდან 32 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
მიქელრიფშის თემის დანარჩენი სოფლებია: დემერჩენცი, მიქელრიფში, ჩანჩქერი, ცოდნისკარი, წაბლიანი.
ისტორია
XX საუკუნეში ერქვა ყაზარმა. 1948 წელს ქართული სახელი სალხინო ეწოდა. 1992-1993 წწ. ომის შემდეგ აფხაზებმა დაარქვეს ლაკირხა (Лакырха).
დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 122 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მიქელრიფშის თემის სოფლები
Lasioglossum paleae
Lasioglossum paleae — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1972 წელს.
სქოლიო
paleae
ტრირის ღვთისმშობლის ეკლესია
ტრირის ღვთისმშობლის ეკლესია (Liebfrauenkirche, სიტყვასიტყვით საყვარელი ქალის ეკლესია) — ერთ-ერთი უძველესი გოთიკური ეკლესია მსოფლიოში. მდებარეობს გერმანიაში, რაინლანდ-პფალცის მხარის ქალაქ ტრირში. 1986 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1230-1260 წლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში კატეგორია:ტრირი
ბუფალო (აიოვა)
ბუფალო (Buffalo) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიოვის შტატის სკოტის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 1270 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიოვის ქალაქები
სამხრეთ დუბლინის საგრაფო
სამხრეთ დუბლინი (South Dublin; Áth Cliath Theas) — ადმინისტრაციული საგრაფო ირლანდიის აღმოსავლეთით. შედის ტრადიციული დუბლინის შემადგენლობაში, ლენსტერის პროვინციაში. დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი — ტალა. მოსახლეობა 265,205 ადამიანი (2011).
გეოგრაფია
ტერიტორიის ფართობი — 223 კმ2.
ისტორია
სამხრეთ დუბლინი, როგორც ცალკე ერთეული, შეიქმნა 1994 წელს ისტორიული საგრაფოს, დუბლინის, ოთხ ადმინისტრაციულ საგრაფოდ დაყოფისას.
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:ირლანდიის საგრაფოები
Vulnerable (როქსეტის სიმღერა)
Vulnerable — შვედური პოპ-როკ დუეტ როქსეტის სიმღერა და სინგლი. შეტანილია ალბომში Crash! Boom! Bang!. გამოსცა ლეიბლმა EMI.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როქსეტის სიმღერები კატეგორია:1994 წლის სიმღერები
Butyriboletus subappendiculatus
Butyriboletus subappendiculatus — სოკოს სახეობა ბუტირიბოლეტუსის გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს.
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. იხმარება ახალი. იზრდება მთიანი რაიონების წიწვოვან ტყეებში ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად, ივლისიდან სექტემბრამდე. მორფოლოგიურად მეტად წააგავს მისივე გვარის სახეობას — Butyriboletus appendiculatus.
სოკო პირველად აღწერეს მიკოლოგებმა აურელ დერმეკმა, ირჟი ლაზებნიჩეკმა და იაროსლავ ვესელევსკიმ 1979 წელს როგორც Boletus subappendiculatus. 2014 წელს ამერიკელმა მიკოლოგებმა დევიდ არორამ და ჯონათან ლ. ფრენკმა სოკო ბუტირიბოლეტუსის გვარში გადაიტანეს.
აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 5-22 სმ, ნორჩობაში ნახევარსფეროსებრი, შეკეცილი კიდეებით. ხორცოვანი, შემდეგ ამოზნექილი, ბრტყლად ამოზნექილი. ზედაპირი თავიდან ყვითელ-ყავისფერია, მოგვიანებით მოწითალო-ყავისფერი.
ჰიმენოფორი — მილებიანი. მილები თავიდან მკრთალ-ყვითელი, ლიმნისფერ-ყვითელი, მოგვიანებით ზეთისხილისფერ-ყვითელი. ფორები წვრილი, მომრგვალო.
ფეხის სიგრძე — 8-10, სიგანე — 4 სმ, თავიდან გურზისებრი, მოგვიანებით არათანაბრად ცილინდრული, ძირში გამსხვილებული, ყვითელი, ოდნავ კონუსისებურად ფესვგადგმული. ახასიათბეს ბადისებრი გამოსახულება, რომელიც სიბერეში ქვრება. ასაკთან ერთად შიშვლდება.
რბილობი — თავიდან მკვრივი, მოგვიანებით რბილი, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ან სუსტად გამოხატული სასიამოვნო სოკოს სუნით. მოთეთრო ან ლიმნისფერ-ყვითელი, ფეხის ძირში მოვარდისფრო. ჰაერზე ფერს არ იცვლის.
სპორების ფხვნილი — ღია ზეთისხილისფერი, სპორები 9.5–15 × 3–4.5 მკმ. გლუვი, წაგრძელებულ-ელიფსისებრი, თითისტარისებრი.
გავრცელება და ეკოლოგია
გავრცელების არეალი მოიცავს მხოლოდ ევროპის კონტინენტს — გერმანია, ავსტრია, საფრანგეთი, იტალია, ნორვეგია, პოლონეთი, სლოვაკეთი, სლოვენია, შვეიცარია, ესპანეთი, ჩეხეთი, დიდი ბრიტანეთი, ბულგარეთი, საბერძნეთი, მონტენეგრო და სერბეთი. გავრცელებულია საქართველოშიც. არსებობს ცნობები, რომ სოკო დაფიქსირებულია თურქეთში.
სეზონი — ივლისიდან სექტემბრის შუა პერიოდამდე.
კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის ნაკლებად ცნობილი საჭმელი სოკოა. იხმარება ახალი, შემწვარი, დამარინადებული და გამხმარი სახით. იშვიათი სოკოა, ამიტომაც ამ სახეობის პირადი გამოყენებისთვის შეგროვება რეკომენდირებული არ არის. სოკო შესულია ჩეხეთისა და გერმანიის გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.
იგი ხშირად ერევათ მისივე გვარის სახეობაში Butyriboletus appendiculatus, რომელიც იზრდება ფოთლოვან ტყეებში, გააჩნია უფრო მუქი ქუდი და მოყვითალო რბილობი, რომელიც დაზიანებისას ლურჯდება.
სქოლიო
კატეგორია:საჭმელი სოკოები კატეგორია:ბუტირიბოლეტუსი
დომენტი (ბიზანტიის ეპისკოპოსი)
კატეგორია:ბიზანტიის ეპისკოპოსები
პრიგოროდნის კონფლიქტი
პრიგოროდნის კონფლიქტი — შეიარაღებული დაპირისპირება ოს და ინგუშ მოსახლეობას შორის. ოსები, როგორც მორალურ, ისე მატერიალურ დახმარებას იღებდნენ რუსეთის ფედერაციისგან. ომის მსვლელობისას, პრიგოროდნის რაიონიდან განდევნეს 60 000 ადგილობრივი ინგუში. აღნიშნული კონფლიქტი მხოლოდ ეთნიკური განსხვავებების მიზეზით არ არის განპირობებული. კონფლიქტს აქვს პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განზომილებები.
კონფლიქტის საფუძვლები
ჩრდილოეთ ოსეთსა და ინგუშეთს შორის არსებული კონფლიქტის საფუძვლები ორი საუკუნის წინ, რუსეთის იმპერიის მიერ ჩრდილოეთ კავკასიაში ექსპანსიის პერიოდიდან იქმნება, ოსმა ხალხმა რუსეთის იმპერიასთან ურთიერთობების საკუთარი მეზობლებისგან განსხვავებული პრაქტიკა აირჩია, ოსური მოსახლეობა მასობრივად იღებდა ქრისტიანულ სარწმუნოებას.
1784-1787 წლებში რუსეთის იმპერიამ დაიწყო ქალაქ ვლადიკავკაზის მშენებლობა, ეს ქალაქი იყო მეფის რუსეთის მთავარი დასაყრდენი რეგიონში, ჩრდილო კავკასიელ მთიელებთან ბრძოლის პერიოდში, აღსანიშნავია რომ მეფის რუსეთის სამხედრო რეიდებში უკვე XIX საუკუნის დასაწყისიდან მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ოსი და კაზაკი სამხედროებიც. 1859 წელს მთიელების ლიდერის, იმამ შამილის შეპყრობის შემდეგ, ვლადიკავკაზის სამხრეთით და აღმოსავლეთით მდებარე ინგუშური სოფლების მაცხოვრებლები ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ნაზრანის დაბლობზე გადაასახლეს.
რუსეთის სამოქალაქო ომის პერიოდში, წითელმა არმიამ ალიანსი შექმნა ჩეჩენ და ინგუშ მებრძოლებთან, ასევე იმ მემარცხენე ოსებთან, ვინც უპირისპირდებოდა თეთრი არმიისა და გენერალ დენიკინის მომხრე ოსურ და კაზაკურ ჯარებს. 1920 წელს, წითელმა არმიამ მოახერხა ქალაქ ვლადიკავკაზის აღება, ამ გამარჯვებაში დიდი იყო ინგუშებისა და ოსების წვლილიც.
ჯონ ო’ლოულინის, ჰეროლდ თათჰილისა და ვლადიმირ კოლოსოვის მიხედვით, კონფლიქტი რუსეთის ცენტრალური ხელისუფლების ისტორიული კოლონიალური პოლიტიკის სისუსტის შედეგია, რომელსაც ის ჩრდილოეთ კავკასიაში ახორციელებდა და რომელსაც არ შეეძლო ერთმანეთთან მჭიდროდ მცხოვრებ ხალხებს შორის დაპირისპირებების კონტროლი.
კონფლიქტის ერთ-ერთ მიზეზად ავტორები ასახელებენ ბოლშევიკების მაქინაციებს, რასაც ისინი რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს კავკასიაზე კონტროლის შესანარჩუნებლად მიმართავდნენ, ვაინახებისა და მემარცხენე ოსების (რომლებიც თეთრ არმიაში მყოფ ოსებს რაოდენობრივად ჩამორჩებოდნენ) ბოლშევიკებთან ალიანსის წარმატების შემდეგ, ცნობილმა ქართველმა ბოლშევიკმა, ლენინის უახლოესმა თანამებრძოლმა, სერგო ორჯონიკიძემ ინგუშებს პრიგოროდნის მხარე შესთავაზა მხარდაჭერის სანაცვლოდ, ინგუშებმა კაზაკების ხაზი მდინარე თერგზე გაარღვიეს, ბევრი კაზაკი ჩრდილოეთით განდევნეს, და პრიგოროდნის მხარეში ხელახლა ჩაასახლეს ინგუშური ოჯახები, ახალი წესრიგი კავკასიაში 1920 წლის ნოემბრის დეკლარაციით გაფორმდა და 1921 წლის აპრილში ოფიციალურად გამოცხადდა მთიელთა ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, დედაქალაქი კი ვლადიკავკაზი იყო.
ბოლშევიკებმა რეგიონში კონტროლის გაძლიერებასთან ერთად დაიწყეს მთიელთა ასსრ-ს უფრო ეთნოტერიტორიული ნიშნებით დაცალკევება, 1921 წელს შეიქმნა ინგუშეთის ოკრუგი, რომელიც მოიცავდა პრიგოროდნის რაიონსაც, მთიელთა რესპუბლიკას გამოეყო ჩეჩნეთის ოკრუგი, ერთი თვით ადრე კი შეიქმნა ყაბარდოელების, ბალყარებისა და ყარაჩაელების ავტონომიური ოკრუგები. კრემლის ალიანსები ადგილობრივ ხალხებთან იქმნებოდა იმ პირობებში, როცა ვაინახი (ჩეჩენი და ინგუში) ლიდერები ნაკლებ მორჩილებას ავლენდნენ, ოსები კი მეტი მორჩილებით გამოირჩეოდნენ და იწყებდნენ იმ გზას, რამაც ისინი საბოლოოდ „კავკასიელ ხალხში ყველაზე გასაბჭოებული ხალხის“ ტიტულამდე მიიყვან.
მეორე საკვანძო ისტორიული ფაქტორი, რამაც ოსურ-ინგუშური კონფლიქტი წარმოშვა, 1930-იან წლებში საბჭოთა სახელმწიფოს ცალსახად ოსების მხარეს გადასვლა იყო, იმისათვის, რომ გაეკონტროლებინათ მეამბოხე ვაინახები და მოექციათ ისინი ერთ ტერიტორიულ ერთეულში. ამისათვის ბოლშევიკებმა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადადგეს, 1933 წელს კრემლში გადაწყდა რომ ქალაქი ორჯონიკიძე (ვლადიკავკაზი) ექსკლუზიურად ჩრდილოეთ ოსეთის დედაქალაქი გახდებოდა, ამან გამოიწვია ინგუშური ელიტის მოწყვეტა მათი კულტურული და ინტელექტუალური დედაქალაქისგან (ვლადიკავკაზს ინგუშები საკუთარ დედაქალაქადაც აღიქვამდნენ), 1934 წელს სტალინის ბრძანებით, ჩეჩნეთისა და ინგუშეთის ავტონომიური ოკრუგები გაერთიანდა ერთ: ჩეჩენო-ინგუშურ ავტონომიურ ოკრუგში, ერთი წლის შემდეგ კი ამ ტერიტორიულ ერთეულს ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სტატუსი მიენიჭა, მიუხედავად ამისა, ამ ცვლილებების შემდეგ ინგუშმა ლიდერებმა დაიწყეს ბრძოლა ვლადიკავკაზის, როგორც მათი კულტურული და პოლიტიკური დედაქალაქისთვის ბრძოლა, თუმცა პრიგოროდნის რაიონი კვლავ ინგუშების ტერიტორიად რჩებოდა. მესამე მომენტი, რაც იყო ოსურ-ინგუშური კონფლიქტის საფუძველი, სტალინური დეპორტაციებია, გადასახლებაში მოყვა ინგუშების აბსოლუტური უმრავლესობა, 83 000 ადამიანი, მათ შორის 32 000-მდე ადამიანი პრიგოროდნის რაიონიდან იყო, 2300 კი ვლადიკავკაზიდან.
ეთნო-ტერიტორიული კონფლიქტი საბჭოთა პერიოდში
ჩრდილოეთ ოსეთისა და ინგუშეთის ავტონომიურ რესპუბლიკებს შორის მიმდინარე ეთნიკური კონფლიქტზე გადამწყვეტი გავლენა იქონია 1944 წლის თებერვალში, სტალინის მიერ განხორციელებულმა ჩრდილო კავკასიელი ხალხების მასობრივი დეპორტაციებმა. ინგუშების დეპორტაციის შემდეგ ტერიტორიის ნაწილი ჩრდილო ოსეთის ავტონომიურ რესპუბლიკას გადაეცა. მასობრივი დეპორტაციების შედეგად, რეგიონის ეთნო-ტერიტორიული წესრიგი რადიკალურად შეიცვალა: გაუქმდა ჩეჩენ-ინგუშეთის რესპუბლიკა და მისი ტერიტორია გადანაწილდა დასავლეთით ჩრდილოეთ ოსეთზე, აღმოსავლეთით დაღესტანზე, სამხრეთით საქართველოზე და ჩრდილოეთით სტავროპოლის მხარეზე, ჩეჩენ-ინგუშეთის რესპუბლიკის ცენტრალური ნაწილი გამოცხადდა გროზნოს ოკრუგად, თუმცა მალევე შეუერთდა სტავროპოლის მხარეს, ჩრდილოეთ ოსეთმა მიიღო არა მხოლოდ პრიგოროდნის რაიონი, არამედ სხვა მიწებიც, სტალინმა დაცარიელებულ მიწებზე საქართველოდან, სამხრეთ ოსეთიდან 26 000-მდე ოსი გადაასახლა, რომ შეევსო დაცარიელებული დასახლებები, ამ მხარეში სახლდებოდნენ ასევე ოსები და ეთნიკური რუსები ყაზბეგიდან, 1940-იანი წლებისთვის, პრიგოროდნის რაიონი უკვე ოსური უმრავლესობით დასახლებულ მხარედ იქცა.
სტალინის სიკვდილის შემდეგ, ნიკიტა ხრუშჩოვის მიერ წარმოებული რეაბილიტირების პოლიტიკის შედეგად, რეაბილიტაცია შეეხო გადასახლებული ხალხების დიდ ნაწილსაც, მათ შორის აღმოჩდნენ ჩეჩნები და ინგუშებიც, 1956 წლის 24 ნოემბერს აღდგა ჩეჩენ-ინგუშეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, თუმცა 1943 წლამდე არსებული საზღვრების გარეშე, ძველი ტერიტორიების ნაწილი დარჩა ჩრდილოეთ ოსეთის შემადგენლობაში მათ შორის დარიალის ხეობის ნაწილი, ასევე პრიგოროდნის რაიონი, მოზდოკის რაიონთან დამაკავშირებელი ზოლიც. ჯამში, ეს ინგუშეთის ახლანდელი ტერიტორიის 1/3-ს შეადგენდა. აღსანიშნავია, რომ 1943 წლამდე, ამ ტერიტორიებზე 34 000 ადამიანი ცხოვრებდა, მათი უდიდესი უმრავლესობა, 31 000 ადამიანი კი ეთნიკურად ინგუში იყო.
ინგუშების დაბრუნების მიუხედავად, ოსებმა არ დატოვეს დაკავებული ტერიტორიები, მეტიც, სამხრეთ ოსეთიდან დამატებით 22 000 ოსი დასახლდა რეგიონში 1956-1959 წლებში. ამავე პერიოდში იწყება ღია დაპირისპირებები ოსებსა და ინგუშებს შორის, ეს პირველად 1956 წელს მოხდა, 1959 წელს კი ეთნიკური რუსები დაუპირისპირდნენ ჩეჩნებსა და ინგუშებს, ინგუშებს პრიგოროდნის სანაცვლოდ სტავროპოლის მხარის ტერიტორიები გადაეცათ, თუმცა ინგუშებისთვის პრიგოროდნის რაიონი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ატარებდა, ინგუშებმა დაიწყეს პრიგოროდნის რაიონში სახლების ყიდვა, ასევე მოსაზღვრე რაიონებში მასობივად დასახლება, ამან ხელი შეუწყო იმას, რომ ინგუშები ახერხებდნენ სამუშაო ადგილების პოვნასაც, რიგი სოფლები და დასახლებები ეთნიკურად ინგუშების უმრავლესობაში გადავიდა.
მომდევნო ათწლეულებშიც გაგრძელდა სახლების ყიდვის, დასახლებებში უმრავლესობის მოპოვებისა და სამუშაო ადგილებზე უპირატესობებისთვის ბრძოლა ოსებსა და ინგუშებს შორის, თუმცა უპირატესობა რაიონში ოსებს ჰქონდათ, განათლებაზე, სამუშაოებზე წვდომა ინგუშებს თითქმის არ ჰქონდათ, რაც მათ რთულ ვითარებაში აყენებდა, მიუხედავად ამისა, რეგიონში ინგუშების რაოდენობა კვლავ იზრდებოდა, 1989 წლის საბჭოთა საყოველთაო აღწერის მიხედვით, პრიგოროდნის რაიონში 18 000 ინგუში ცხოვრობდა, თუმცა თუ ამას მივამატებთ სეზონური სამუშაოების დროს ჩამოსულ ინგუშებსა და ასევე არარეგისტრირებულ პირებს, ექსპერტები ვარაუდობდნენ რომ ინგუშების რაოდენობა ორჯერ მეტი იყო.
1970, 1972-1973, და 1980 წლებში ინგუშებმა მასობრივი გამოსვლები მოაწყვეს ჩრდილო ოსეთის ასსრ-ს წინააღმდეგ, რასაც მოჰყვა ოსების გამოსვლებიც 1981 წელს და პირველი მსხვერპლიც,  დაღუპული ინგუშების სახით. თუმცა ასევე აღსანიშნავია რომ რეგიონში არსებობდა შიდა ოსური კონფლიქტიც, ჩრდილოეთ ოსები (დიგორები) რომლებიც წამყვან თანამდებობებს იკავებდნენ და რეგიონში ელიტას წარმოადგენდნენ, უპირისპირდებოდნენ სამხრეთ ოსებს (ირონებს) რომლებიც რეგიონში საქართველოდან 40-იან წლებში იწყებენ გადმოსახლებას, სამხრეთ ოსები ჩრდილო ოსებს პრო-ინგუშური პოლიტიკის გატარებაშიც კი ადანაშაულებდნენ, 80-იან წლებშივე რეგიონში ეთნიკური რუსების ელიტამ ჩაანაცვლა ჩრდილო ოსური ელიტა, ამ პერიოდშივე ინგუშების მიმართ პოლიტიკა მნიშვნელოვნად შერბილდა და ეკონომიკურ თუ პოლიტიკურ თანამდებობებზე ინუშებისათვის სპეციალური კვოტებიც კი გაჩნდა.
1989 წელს შეიქმნა ინგუშური მოძრაობა „ნიისხო“, რომელიც მოითხოვდა ინგუშეთის ავტონომიის აღდგენას და პრიგოროდნის რაიონის დაბრუნებას, ათწლეულების მანძილზე რთულად შენარჩუნებული მშვიდობა 1991 წლის აპრილში დაირღვა, როდესაც ინგუში მომიტინგეებისა და ოსი მილიციელების შეტაკებას მსხვერპლი მოჰყვა, ამას გარკვეული დათმობები მოჰყვა მოსკოვიდან,  შეტაკებიდან ზუსტად ერთი კვირის თავზე რსფსრ-ს უმაღლესმა საბჭომ მიიღო კანონი „რეპრესირებული ხალხების რეაბილიტაციის შესახებ“ რომელიც ითვალისწინებდა ინგუშეთის ტერიტორიულ რეაბილიტაციასაც. მიუხედავად იმისა, რომ ინგუში ლიდერები ცდილობდნენ ამ კანონით მანევრირებას და ძველი, დეპორტაციებამდელი ინგუშეთისთვის სამართლებრივ ბრძოლას, კანონში არ იყო მითითებული ის საშუალებები და მექანიზმები, რაც მისცემდა ინგუშეთს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის საშუალებას, ასევე, კანონში იყო პუნქტი, რაც დაუშვებლად მიიჩნევდა ინგუშების მიერ ტერიტორიაზე მცხოვრები სხვა ეთნიკური ჯგუფების უფლებების დარღვევას, ვითარების არევას ხელი შეუწყო ქართულ-ოსურმა კონფლიქტმაც ცხინვალის რეგიონში, საქართველოდან ათობით ათასი ოსი მოაწყდა ჩრდილოეთ ოსეთს, მათი ნაწილი ვლადიკავკაზში, მნიშვნელოვანი ნაწილი კი პრიგოროდნის რაიონისკენ გაემართა. ჩეჩნეთში ჯოხარ დუდაევის ფიგურის გაჩენამ მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ინგუშეთში სიტუაციის დინამიკაზე, დუდაევმა ჩეჩნეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოაცხადა, ინგუშეთს კი სხვა გეგმა ჰქონდა, პრიგოროდნის რაიონის და ვლადიკავკაზის, როგორც ინგუშეთის დედაქალაქის დაბრუნება, ამას დაემთხვა რუსეთის საპრეზიდენტო არჩევნები და ბორის ელცინის დაპირებები მოლაპარაკებებზე, ელცინმა არჩევნებში გამარჯვება მოიპოვა და ინგუშეთში მან დიდი უპირატესობით დაამარცხა მოწინააღმდეგე. ინგუშებმა პრიგოროდნის რაიონის შემოერთებისა და ვლადიკავკაზისთვის ბრძოლის გეგმა რეფერენდუმზეც კი გაიტანეს, შეკითხვა იყო შემდეგი: „ეთანხმებით თუ არა ინგუშეთის რესპუბლიკის შექმნას რსფსრ-ს ფარგლებში და უკანონოდ მიტაცებული ინგუშური მიწების დაბრუნებას, დედაქალაქად კი ვლადიკავკაზის გამოცხადებას?“ რეფერენდუმზე 100 000-მდე მოქალაქე მივიდა, დაეთანხმა 93 %, პრიგოროდნის რაიონის მცხოვრებმა ინგუშებმა ოფიციალური წერილი მიწერეს რუსეთის ფედერაცის დეპუტატებს და პრეზიდენტს, სადაც ისინი ითხოვდნენ ისტორიული სამშობლოს დაბრუნებას და ვლადიკავკაზის, როგორც ინგუშეთის ადმისტრაციულ და კულტურულ ცენტრად გამოცხადებას.
კონფლიქტის ესკალაცია და შედეგები
როდესაც 1992 წელს კონფლიქტმა იფეთქა, ორივე მხარე ერთმანეთს კარგად დაგეგმილ პროვოკაციაში ადანაშაულებდა, კონფლიქტში აქტიურ მონაწილეობას იღებდნენ შეირაღებული დაჯგუფებები სამაჩაბლოდანაც, ქალაქებში და სოფლებში შეიარაღებული ადამიანები ერთმანეთს ეთნიკური ნიშნით ხოცავდნენ, გაიზარდა ყაჩაღობების და ქურდობების რიცხვიც, მოვლენების ესკალაცია პრიგოროდნის რაიონში ინგუში სკოლის მოსწავლე გოგონას სიკვდილს მოჰყვა, რომელსაც შეიარაღებული ოსი სამხედროებით სავსე მანქანა დაეჯახა, ოსურმა მხარემ ამას ტრაგიკული ინციდენტი უწოდა, თუმცა ამან მოვლენების განვითარებას ხელი ვერ შეუშალა, ინგუშეთის რესპუბლიკიდან ასობით შეიარაღებული ინგუში შეუერთდა პრიგოროდნის რაიონში დაბანაკებულ ინგუშებს, ბრძოლამ ერთი თვე გასტანა, ორივე მხარეს მოხდა მასობრივი მკვლელობები ეთნიკური ნიშნით, თუმცა კონფლიქტში გამარჯვება ოსურ მხარეს დარჩა, პრიგოროდნის რაიონი დიდწილად ეთნიკური ინგუშებისგან დაიცალა,  საბოლოოდ ძალაუფლება რუსეთის ხელისუფლებამ აიღო და გამოაცხადა სამწლიანი გარდამავალი პერიოდი, რომელიც 1995 წლამდე გაგრძელდა და რომელსაც უნდა გადაეწყვიტა ტერიტორიული დავები.
სუვოროვი
საკუთარი სახელი სუვოროვი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
პრიგოროდნის კონფლიქტი
კონფლიქტის ესკალაცია და შედეგები
ოსური წყაროების მიხედვით, ჩრდილოეთ ოსეთის ტერიტორია 30 000-მდე ინგუშმა დატოვა, ინგუშების მიხედვით კი დევნილების რაოდენობა ბევრად მეტია და 70 000 ადამიანამდე აღწევს, კონფლიქტი დღემდე გადაუჭრელად რჩება.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ომები კატეგორია:XX საუკუნის ომები
მუნის-ფერეირა
მუნის-ფერეირა (Muniz Ferreira) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება სალვადორის აგლომერაციის მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 310 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 113.706 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 64.29 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია
თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია (Cumhuriyet Halk Partisi) — პოლიტიკური პარტია თურქეთის რესპუბლიკაში. უჭირავს მემარცხენე-ცენტრისტული პოზიცია.
ისტორია
დაარსდა სივასის კონფერენციაზე, როგორც ანატოლიაში საბერძნეთის შემოჭრის მოწინააღმდეგეთა კავშირი. 1923 წლის 9 სექტემბერს სახალხო პარტია ოფიციალურად ჩამოყალიბდა როგორც პოლიტიკური ორგანიზაცია, ხოლო თურქეთში რესპუბლიკის დამყარების შემდეგ 1924 წლის 10 ნოემბერს ეწოდა სახალხო რესპუბლიკური პარტია. 2007 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მემარცხენე დემოკრატიულ პარტიასთან კოალიციაში მიიღო ხმების 22 % და 112 ადგილი თურქეთის პარლამენტში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის პოლიტიკური პარტიები
The Singles 82-88 (Marillion-ის ალბომი)
The Singles 82-88 — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის სინგლების კრებული, გამოცემული 2000 წელს. მასში ცალკე დისკის სახით შეტანილია კოლექტივის ყველა ოფიციალური სინგლი, გამოცემული 1982-1988 წლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Marillion-ის კომპილაციური ალბომები კატეგორია:2000 წლის კომპილაციური ალბომები კატეგორია:EMI Records-ის კომპილაციური ალბომები
ევროკომისიის პრეზიდენტი
მინი|ევროკომისიის მოქმედი პრეზიდენტი [[ურსულა ფონ დერ ლაიენი]]
ევროკომისიის პრეზიდენტი — ევროკავშირის ინსტიტუტებში ყველაზე მაღალი არაარჩევითი თანამდებობის პირი. იგი ინიშნება წევრი სახელმწიფოების მთავრობათა საერთო თანხმობის საფუძველზე და მტკიცდება ევროპარლამენტის მიერ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ევროპის კავშირი კატეგორია:ევროკომისიის პრეზიდენტები კატეგორია:პრეზიდენტები
Rhestr Llywyddion y Comisiwn Ewropeaidd Presidenti della Commissione europea Danh sách chủ tịch Ủy ban châu Âu
ვინი პუჰი (1969 წლის ფილმი)
ვინი პუჰი  (Винни-Пух) — პირველი საბჭოთა ანიმაციური ფილმი ალან მილნის მიერ გამოგონილი ვინი პუჰის შესახებ.
ასევე მოჰყვა ორი ფილმი — „ვინი პუჰი სტუმრად მიდის“ და „ვინი პუჰი და საზრუნავის დღე“.
შექმნა
თედორე ხიტრუკი, ფილმის რეჟისორი, იხსენებდა, რომ მთავარი პერსონაჟების გასახმოვანებლად მსახიობთა შერჩევისას პრობლემები შეიქმნა.
მრავალი მცდელობის შემდეგ სცადეს მსახიობ ევგენი ლეონოვის ხმის ჩაწერა, მაგრამ მისი ხმა ზედმეტად ბოხი იყო. ხმის ოპერატორის ინიციატივით ფირის სწრაფი გადახვევით მოხდა ხმის აჩქარება. შედეგი იდეალურად მოერგო პერსონაჟს. ამიტომ იგივე ხერხი გამოიყენეს სხვა პერსონაჟების შემთხვევაშიც.
მსახიობ ია სავინას (გოჭუნა) აღიარებით, პერსონაჟის გახმოვანებისას იგი ცდილობდა ბელა ახმადულინას პაროდირებას - კერძოდ, მისი პერსონაჟის განსახიერებას ერთ-ერთი ფილმიდან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1969 წლის ანიმაციური ფილმები კატეგორია:სსრკ-ის ანიმაციური ფილმები კატეგორია:ფილმები ვინი პუჰის შესახებ
პულპი
პულპი (ფრანგ. poulpe - რვაფეხა) — 1990-იან წლებში ჩამოყალიბებული რომანთა სერია.
ამ სახელწოდებით გამოდის მასებში კარგი გასაღების მქონე იაფფასიანი, დაბალი პოლიგრაფიული ხარისხის ლიტერატურა. აღნიშნულ სერიაში შემავალი ცალკეული რომანი ერთი ამოსავალი ტექსტის ერთგვარი ინტერპრეტაციაა. ყველა რომანს აერთიანებს ერთი პერსონაჟი - 35 წლის გაბრიელ ლეკუვრერი, მოქმედების საერთო ადგილი - პარიზის მე-11 ოლქი, ერთადერთი უბანი, სადაც ზამთრის ცირკის გარდა არანაირი ტურისტული სანახაობა არ არის. გაბრიელს ყოველთვის ჰყავს მეგობარი გოგო - ქერა სტილისტი შერილი; ასევე არსებობს ვინმე პედრო, ესპანელი ანარქისტი, ვინც გაბრიელს იარაღითა და ყალბი დოკუმენტებით ამარაგებს. გაბრიელის ხასიათი, მისი მოქმედება ავტორზეა დამოკიდებული და რომანიდან რომანში იცვლება. მთავარი მოქმედი პირი ხან მოძალადეა, ხან ძალადობის მსხვერპლი, ხან კეთილი, ხან ბოროტი, ხან მეოჯახე, ხან ავანტიურისტი.
ერთ მწერალს უფლება აქვს აღნიშნულ სერიაში არაუმეტეს ორი რომანის გამოცემისა, რათა თავიდან იქნას აცილებული ერთფეროვნება და პერსონაჟი მომაბეზრებელი არ გახდეს.
დღეისთვის პულპის სერიაში გაერთიანებული ორასზე მეტი რომანი არსებობს. გაბრიელის თავგადასავლებზე გადაღებულია ფილმები, შექმნილია კომიქსები, განთავსებულია ინტერნეტსაიტებზე. სულ რაღაც ხუთ წელიწადში პულპი გახდა უზარმაზარი სამწერლობო სახელოსნო, რომელიც ღიაა ყველასთვის.
აღნიშნულ ჯგუფში გაერთიანებულ ავტორთაგან აღსანიშნავია:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები კატეგორია:ფრანგული ლიტერატურა
ჰელსინკის შეთანხმება
პირობები
მხარეებს შორის მოლპარაკებების შედეგად ჩამოყალიბდა 10 პუნქტიანი ხელშეკრულება რომელბიცაა:
მეორე კალათა გვპირდებოდა ეკონომიკურ, სამეცნიერო და ტექნოლოგიურ თანამშრომლობას; საქმიანი კონტაქტებისა და სამრეწველო თანამშრომლობის ხელშეწყობა, სატრანსფორტო გზების ერთმანეთთან დაკავშირება და ინფორმაციის ნაკადის ზრდა. მესამე კალათა მოიცავდა ვალდებულებებს ოჯახის გაერთიანების, ქორწინებისა და მოგზაურობის ადამიანური კონტექსტის გაუმჯობესებაზე. ის ასევე ცდილობდა ჟურნალისტების პირობების გაუმჯობესებას და კულტურული გაცვლის გაფართოებას. მეოთხე კალათა ეხებოდა განხორციელების მონიტორინგისა და მომავალი შეხვედრების დაგეგმვის პროცედურებს.
ინფორმაციის თავისუფლება
შეერთებულმა შტატებმა მოითხოვა დებულება, რომელიც აკრძალავდა რადიოს ჩაკეტვას, მაგრამ მან ვერ მიაღწია კონსენსუსს საბჭოთა წინააღმდეგობის გამო. ამის მიუხედავად, დასავლეთს მიაჩნდა, რომ ჯემინგი უკანონო იყო შეთანხმებული ენით „რადიოებით გადაცემული ინფორმაციის გავრცელების გაფართოებისთვის“. საბჭოთა კავშირს სჯეროდა, რომ შეფერხება იყო იურიდიულად გამართლებული პასუხი მაუწყებლებზე, რომლებიც ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ეს იყო ჰელსინკის შეთანხმების ფართო მიზნის დარღვევა, „ადამიანთა შორის ურთიერთგაგების ინტერესებისა და კონფერენციის მიერ დასახული მიზნების დაკმაყოფილება“.
ფორდის ადმინისტრაცია
როდესაც პრეზიდენტი ჯერალდ ფორდი 1974 წლის აგვისტოში მოვიდა თანამდებობაზე, ევროპის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის კონფერენცია (CSCE) მოლაპარაკებები თითქმის ორი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა. მიუხედავად იმისა, რომ სსრკ ეძებდა სწრაფ გადაწყვეტას, არცერთი მხარე არ ჩქარობდა დათმობებზე წასვლას, განსაკუთრებით ადამიანის უფლებათა საკითხებში. მოლაპარაკებების დიდი ნაწილის განმავლობაში, აშშ-ს ლიდერები არ იყვნენ ჩართულნი და არ იყვნენ დაინტერესებულნი ამ პროცესით. 1974 წლის აგვისტოში ეროვნული უსაფრთხოების მრჩეველმა და სახელმწიფო მდივანმა ჰენრი კისინჯერმა უთხრა ფორდს: ”ჩვენ არასდროს გვინდოდა ეს, მაგრამ ჩვენ ევროპელებთან ერთად წავედით [...] ეს უაზროა - ეს უბრალოდ ტრიბუნაა მარცხნივ. ჩვენ მივდივართ. მასთან ერთად“. მოლაპარაკებების დასრულებამდე და ჰელსინკის საბოლოო აქტის ხელმოწერამდე რამდენიმე თვეში ამერიკელმა საზოგადოებამ, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ ევროპის წარმოშობის ამერიკელებმა გამოთქვეს შეშფოთება იმის შესახებ, რომ შეთანხმება ნიშნავს საბჭოთა ბატონობის მიღებას აღმოსავლეთ ევროპაში და ბალტიის ქვეყნების გაერთიანებას. სახელმწიფოები სსრკ-ში. პრეზიდენტი ფორდიც ამით იყო შეშფოთებული და ამ საკითხზე განმარტება აშშ-ს ეროვნული უშიშროების საბჭოსგან სთხოვა.
ბალტიისპირეთის ქვეყნების და ზოგადად CSCE-ს ბედი აწუხებდა აშშ-ს სენატს. რამდენიმე სენატორი მისწერა პრეზიდენტ ფორდს და მოითხოვა, რომ საბოლოო სამიტის ეტაპი გადაიდოს მანამ, სანამ ყველა საკითხი არ მოგვარდება და დასავლეთისთვის ხელსაყრელი გზით. ფორდმა ასევე მიიპყრო კონსერვატორების კრიტიკა, როდესაც მან უარი თქვა საბჭოთა დისიდენტთან ალექსანდრე სოლჟენიცინთან შეხვედრაზე, რათა თავიდან აეცილებინა საბჭოთა კავშირისა და შეერთებული შტატების ურთიერთობების დაზიანება კონფერენციამდე.
პრეზიდენტმა ფორდმა ჰელსინკიში გამგზავრებამდე ცოტა ხნით ადრე გამართა შეხვედრა აღმოსავლეთ ევროპის ამერიკელების ჯგუფთან და საბოლოოდ განაცხადა, რომ აშშ-ის პოლიტიკა ბალტიისპირეთის ქვეყნებთან მიმართებაში არ შეიცვლება, მაგრამ გაძლიერდება, რადგან შეთანხმება უარყოფს ტერიტორიის ანექსიას დარღვევით. საერთაშორისო სამართლის და საზღვრების მშვიდობიანი შეცვლის საშუალებას იძლევა.
ფორდმა 1975 წლის ივლისში უთხრა აღმოსავლეთ ევროპელი წარმოშობის ამერიკელების დელეგაციას, რომ:
ჰელსინკის დოკუმენტები მოიცავს პოლიტიკურ და მორალურ ვალდებულებებს, რომლებიც მიზნად ისახავს დაძაბულობის შემცირებას და აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ხალხებს შორის კომუნიკაციის ხაზების შემდგომ გახსნას. ... ჩვენ არ ვასრულებთ არაფერზე მეტ ვალდებულებას, რისი მიღმაც უკვე ვართ ვალდებულნი ჩვენი საკუთარი მორალური და სამართლებრივი სტანდარტებით და უფრო ფორმალური ხელშეკრულებებით, როგორიცაა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ქარტია და ადამიანის უფლებათა დეკლარაცია. ... თუ ეს ყველაფერი ვერ მოხერხდა, ევროპა არ იქნება იმაზე უარესი, ვიდრე ახლაა. თუ მისი ნაწილიც კი წარმატებას მიაღწია, აღმოსავლეთ ევროპაში ხალხი ბევრად უკეთესი იქნება და თავისუფლების საქმე სულ ცოტა შორს წავა.
ამერიკელი საზოგადოება ჯერ კიდევ არ იყო დარწმუნებული, რომ ამერიკის პოლიტიკა ბალტიისპირეთის ქვეყნების გაერთიანებასთან დაკავშირებით არ შეიცვლებოდა ჰელსინკის საბოლოო აქტით. მთელი პროტესტის მიუხედავად, ფორდმა გადაწყვიტა წინ წასულიყო და ხელი მოეწერა შეთანხმებას. საშინაო კრიტიკის მატებასთან ერთად, ფორდი იცავდა მის მხარდაჭერას ჰელსინკის შეთანხმების მიმართ, რამაც გავლენა მოახდინა მის საგარეო პოლიტიკის მთლიან შესუსტებაზე. რონალდ რეიგანმა 1976 წლის რესპუბლიკური პარტიის საპრეზიდენტო პრაიმერის დროს ფორდის წინააღმდეგ მისი კამპანიის ცენტრალური ნაწილი აქცია შეთანხმება. საყოველთაო არჩევნების დროს, დემოკრატიული პარტიის კანდიდატმა ჯიმი კარტერმა შეუტია შეთანხმებებს, როგორც „აღმოსავლეთ ევროპის საბჭოთა ბატონობის ლეგიტიმაციას“. 1976 წლის შეერთებული შტატების საპრეზიდენტო დებატების დროს ამ შეთანხმების შესახებ დებატმა გამოიწვია სამარცხვინო საპრეზიდენტო გაფი, რომელშიც ფორდი აცხადებდა, რომ „არ არსებობდა საბჭოთა ბატონობა აღმოსავლეთ ევროპაში და არც არასდროს იქნება ფორდის ადმინისტრაციის ქვეშ“. მისი შეცდომა კარტერთან დებატებში, როდესაც მან უარყო კრემლის კონტროლი პოლონეთზე, დამღუპველი აღმოჩნდა.
მიღება და გვალენა
დოკუმენტი განიხილებოდა როგორც მნიშვნელოვანი ნაბიჯი ცივი ომის დაძაბულობის შესამცირებლად და როგორც იმდროინდელი საბჭოთა კავშირის მთავარი დიპლომატიური სტიმული, ეროვნული საზღვრების ხელშეუხებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობის პატივისცემის შესახებ დებულებების გამო, რაც ითვლებოდა, რომ აძლიერებს სსრკ-ს ტერიტორიული მიღწევები აღმოსავლეთ ევროპაში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ. კანადის, ესპანეთის, ირლანდიისა და სხვა სახელმწიფოების წინააღმდეგობების გათვალისწინებით, საბოლოო აქტში უბრალოდ ნათქვამია, რომ ევროპაში „საზღვრები“ უნდა იყოს სტაბილური, მაგრამ შეიძლება შეიცვალოს მშვიდობიანი შიდა საშუალებებით. ბალტიისპირეთის ქვეყნების (ლიტვა, ლატვია და ესტონეთი) საბჭოთა კავშირში იძულებითი გაერთიანების პოლიტიკა არ შეცვლილა. მსგავსი განცხადებები ნატოს სხვა წევრი ქვეყნების ლიდერებმაც გააკეთეს.
თუმცა, ხელშეკრულების სამოქალაქო უფლებების ნაწილმა საფუძველი დაუდო Helsinki Watch-ის მუშაობას, დამოუკიდებელი არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა ჰელსინკის შეთანხმებების შესრულების მონიტორინგისთვის (რომელიც გადაიქცა რამდენიმე რეგიონულ კომიტეტად, საბოლოოდ ჩამოაყალიბა ჰელსინკის საერთაშორისო ფედერაცია და Human Rights Watch) მიუხედავად იმისა, რომ ეს დებულებები ვრცელდება ყველა ხელმომწერზე, ყურადღების ცენტრში იყო მათი გამოყენება საბჭოთა კავშირისა და ვარშავის პაქტის მოკავშირეების მიმართ, მათ შორის ბულგარეთი, ჩეხოსლოვაკია, გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა (აღმოსავლეთ გერმანია), უნგრეთი, პოლონეთი და რუმინეთი. საბჭოთა პროპაგანდამ ფინალური აქტი წარმოადგინა, როგორც საბჭოთა დიპლომატიის და პირადად ბრეჟნევის დიდი ტრიუმფი.
ცივი ომის მეცნიერის, ჯონ ლუის გადისის თანახმად, თავის წიგნში „ცივი ომი: ახალი ისტორია“ (2005), „ლეონიდ ბრეჟნევი მოუთმენლად ელოდა, იხსენებს ანატოლი დობრინინი, „საჯაროობას, რომელსაც იგი მოიპოვებდა... როცა საბჭოთა საზოგადოებამ შეიტყო ამის შესახებ. ომისშემდგომი საზღვრების საბოლოო გადაწყვეტა, რისთვისაც მათ ამდენი მსხვერპლი შესწირეს“... „[სანაცვლოდ, ჰელსინკის შეთანხმება] თანდათან იქცა დისიდენტური და ლიბერალური მოძრაობის მანიფესტად“... ეს იმას ნიშნავდა, რომ ხალხი, რომელიც ცხოვრობდა ამ სისტემებს - ყოველ შემთხვევაში, უფრო გაბედულებს - შეუძლიათ მოითხოვონ ოფიციალური ნებართვა, თქვან რას ფიქრობდნენ.”
მაშინდელმა ალბანეთის სახალხო რესპუბლიკამ უარი თქვა შეთანხმებაში მონაწილეობაზე, მისმა ლიდერმა ენვერ ხოჯამ ამტკიცებდა: ”საბჭოთა ყველა თანამგზავრს, შესაძლოა, ბულგარელების გარდა, სურს გაარღვიოს ვარშავის ხელშეკრულების ბორკილები, მაგრამ მათ არ შეუძლიათ. ერთადერთი იმედი ისაა, რასაც ჰელსინკის დოკუმენტი აძლევს მათ, ანუ გააძლიერონ მეგობრობა ამერიკის შეერთებულ შტატებთან და დასავლეთთან, მოიძიონ ინვესტიციები მათგან კრედიტების სახით და მათი ტექნოლოგიების იმპორტის სახით ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე, რაც საშუალებას მისცემს ეკლესიამ დაიკავოს თავისი ყოფილი ადგილი, გააღრმავოს მორალური გადაგვარება, გაზარდოს ანტისაბჭოთაობა და ვარშავის ხელშეკრულება დარჩება ცარიელ კვერცხუჯრედად“.
სქოლიო
კატეგორია:საერთაშორისო ხელშეკრულებები კატეგორია:XX საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ფესტოსის დისკო
thumb|350px|ფესტოს დისკოს ასლი. ფესტოსის დისკო (Phaistos Disk, Phaestos Disc) — უცნაური არქეოლოგიური აღმოჩენა, რომელიც ბრინჯაოს ხანით თარიღდება. მისი დანიშნულება და მნიშვნელობა, ასევე მისი თავდაპირველი გეოგრაფიული წარმოშობის ადგილი დღემდე კამათის საგანია, რაც მას არქეოლოგიის ერთ-ერთ ყველაზე განთქმულ საიდუმლოს სტატუსს ანიჭებს. ეს არის დღეისთვის ცნობილი ჩვენამდე მოღწეული პირველი დოკუმენტი, რომელიც მრავალჯერადი გამოყენების ნიშან-ყალიბებით შეიქმნა.
ფესტოსის დისკო 1908 წელს იტალიელმა არქეოლოგმა ლ. პერნიემ აღმოაჩინა საბერძნეთში, კუნძულ კრეტაზე, არქეოლოგიურ ქალაქ ფესტოსში. დისკო პირობითად დათარიღებულია ძვ. წ. 1850-1600 წწ-ით. ეს უნიკალური ობიექტი ამჟამად გამოფენილია ჰერაკლიონის არქეოლოგიურ მუზეუმში კრეტაზე..
ჰიპოთეზები
ამ დრომდე ფესტოსის დისკოს ნიშანთა კომპლექსის გაშიფვრის მცდელობები ხდებოდა ძველი ენებით (მაგ.: ბერძნული დიალექტები, ხეთური, ეგვიპტური, სემიტური და მისთ.). დისკოს იკვლევდნენ მსოფლიოს გამოჩენილი ენათმეცნიერები და ეთნოგრაფები. 1988 წელს ბუდაპეშტში საერთაშორისო კონგრესზე უნგრელმა ენათმეცნიერმა ჰ. ზებიშმა წამოაყენა ფესტოს დისკოს წარწერის ქართველური წარმომავლობის ჰიპოთეზა. მისი მტკიცება ემყარებოდა მოსაზრებას, რომ წინარებერძნული მოსახლეობის ენა, კერძოდ პელაზგური, ქართველურ ენათა დედაა. ამგვარი ნათესაობის შესახებ მანამდე ჰიპოთეზები წამოაყენეს ენათმეცნიერებმა ვ. ჰუმბოლდტმა, პ. კრეჩმერმა, ან, მეიემ, ედ. შვიცერმა, ფ. შახერმეირმა, ს. ყაუხჩიშვილმა, ს. ჯანაშიამ, ვლ. გეორგიევმა, აკ. ურუშაძემ, ედ. ფურნეემ და სხვებმა.
გაშიფვრის მცდელობები
ჩამოთვლილი გაშიფვრის მცდელობები კატეგორიზებულია ლინგვისტურსა (რომელიც შრიფტის ენის ამოცნობას ცდილობს) და არა ლინგვისტურ გაშიფვრაში. წინდა ლოგოგრაფიული წაკითხვა არ მიიჩნევა ლინგვისტურად: მიუხედავად იმისა, რომ მან შეიძლება ამოიცნოს წარწერის მნიშვნელობა, ის არ იძლევა დაწერის ენის იდენტიფიცირების საშუალებას.
თანამედროვე კვლევები
2008 წლის 1 ნოემბერს, ლონდონში, ბარლინგტონის სასახლეში, დიდი ბრიტანეთის ხელოვნების სამეფო აკადემიაში გამართულ ფესტოს დისკოს აღმოჩენიდან 100 წლის იუბილეზე, ქართველმა მეცნიერმა, მათემატიკოსმა გიორგი კვაშილავამ გაამყარა დოქტორმ ჰ. ძებიშის და სხვა გამოჩენილ მეცნიერთა ჰიპოტეზა. კომპიუტერული ანალიზის მეშვეობით, რომელსაც მხოლოდ პროტო-ქართული ენა მიესადაგა - გაიშიფრა ფირფიტაზე ნახატ-ნიშნებით დატანილი ტექსტი, რომელიც უძველეს ქართულ ენაზეა დაწერილი. დისკზე გაშიფრული უძველესი საგალობელი "ნენანა" პელაზგურ-კოლხური ნაყოფიერების დედაღვთაება ნანას ეძღვნება. მასში გამოყენებულ სიტყვებს კი დღემდე ხმარობენ სვანეთში, სამეგრელოსა და ლაზეთში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამოუხსნელი დამწერლობის სისტემები
1333
თარიღი უცნობია
*
რაჭა
რაჭა — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე.
გეოგრაფია
რაჭა მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე რიონისა და მისი შენაკადების ხეობაში. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება კავკასიონის ქედი რიონისა და ჭანჭახის სთავეებთან, ჩრდილო-დასავლეთიდან ქვემო სვანეთისგან გამოყოფს მდინარე ასკისწყალი და თავშავის ქედი, სამხრეთით - იმერეთი, აღმოსავლეთით შიდა ქართლისგან გამოყოფილია ჯეჯორის ხეობით უღვირის ქედამდე, დასავლეთით - ლეჩხუმი. ისტორიულ-გეოგრაფიულად რაჭა სამ კუთხედ იყოფოდა: მთის რაჭა, ზემო რაჭა და ქვემო რაჭა. ზემო და ქვემო რაჭას შორის საზღვარი გადის მდინარე რიონზე ხიდისკარის ვიწროებში სოფელ წესის მახლობლად. ამჟამად რაჭის ტერიტორია შედის ონისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტებში. რაჭის ფართობი 2818 კმ2-ია
მთის რაჭა
მთის რაჭა მდებარეობს მდინარე რიონის სათავისა და გლოლის ან ჭანჭახის წყლის შორის. იგი მოქცეულია კავკასიონის მთავარი ქედისა და შოდა-კედელას ქედს შორის და თავისი საშუალო სიმაღლით 3800 მეტრს აღემატება ზღვის დონიდან. მთის რაჭა შემოზღუდულია მაღალი მთებით: ფასისმთა — 3786 მეტრი, გეზე — 3870 მეტრი, ლაბო და წითელი — 4317 მეტრი, წიხვარგა — 4137, ბურჯულა — 4356, შოდა — 3607 მეტრი და სხვა. აქ წლის განმავლობაში ცივი ამინდებია (წლის საშუალო ტემპერატურა 5°C-ია, ზამთარი კი ძლიერ ცივია და თოვლიან-ყინვებიანი. იანვრის ტემპერატურა -12°C-დან -18°C-დე, გაზაფხული გვიან დგება, შემოდგომა ადრე. ზაფხული გრილია და მოკლე. მთის რაჭა XV საუკუნემდე ეკუთვნოდა სვანეთს. ის შედგება სამი სოფლისაგან: ღები (1500 მეტრი), ჭიორა (1500 მეტრი) და გლოლა (1400 მეტრი). მთიან რაჭაში ბევრი კოშკი იდგა.
კუდარო
რაჭის შემადგენელი ნაწილი იყო კუდაროს ქვეყანა, რომელიც ჯეჯორის ხეობის ზემო წელში მდებარეობდა. ის პირველად სორის სახარების XIV საუკუნის მინაწერშია ნახსენები. გვიან ფეოდალურ ხანაში კუდაროში შედიოდა 20 სოფელი. XVIII საუკუნის დასაწყისში კუდაროდან რაჭველების გადასახლების შემდეგ იქ ოსები დასახლდნენ. მისი სოფლების დასახელებები (ოიკონიმია) ქართულია.