cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტი
მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტი — ტერიტორიული და ეთნიკური კონფლიქტი სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის, რომელიც სადავო მთიანი ყარაბაღის რეგიონსა და მის გარეთ შვიდი მიმდებარე ტერიტორიაზე მიმდინარეობს, რომლებიც დე-ფაქტო თვითგამოცხადებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ კონტროლირდება, მაგრამ საერთაშორისო საზოგადოების მიერ დე-იურე აღიარებულია აზერბაიჯანის ნაწილად. კონფლიქტი XX საუკუნის დასაწყისში წარმოიშვა, როდესაც სომხებით დასახლებული მთიანი ყარაბაღის რეგიონი, იოსებ სტალინის გადაწყვეტილებით, საბჭოთა აზერბაიჯანში ავტონომიურ ოლქად გადაკეთდა. რეგიონი იქცა ანკლავად აზერბაიჯანის შემადგენლობაში, რომელსაც სომხეთთან სახმელეთო საზღვარი არ ჰქონდა. საბჭოთა პერიოდში, ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობა ეთნიკურად სომხებისგან შედგებოდა, რომლებიც ავტონომიური ოლქის ჩამოყალიბების პირველ წლებში მოსახლეობის 89 %-ს  ხოლო 1989 წელს 76%-ს შეადგენდნენ. დღევანდელი კონფლიქტი 1988 წელს დაიწყო, როდესაც ყარაბაღის სომხებმა მოისურვეს, რომ ყარაბაღი საბჭოთა აზერბაიჯანიდან საბჭოთა სომხეთის შემადგენლობაში გადასულიყო. კონფლიქტი 1990-იანი წლების დასაწყისში სრულმასშტაბიან ომში გადაიზარდა. შედეგად დაწყებული სამხედრო მოქმედებები 1994 წლამდე გაგრძელდა და საბოლოოდ, რეგიონი ადგილობრივი სომხების კონტროლის ქვეშ გადავიდა, რომლებმაც ყარაბაღის ტერიტორიაზე დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს. 1994 წელს, ბიშკეკის პროტოკოლის ხელმოწერის შემდეგ, კონფლიქტი ძირითადად გაყინულია, თუმცა, მხარეებს შორის შეიარაღებული შეტაკებები მაინც გრძელდება. ცეცხლის შეწყვეტის დარღვევის ყველაზე მნიშვნელოვანი შემთხვევა 2016 წლის აპრილის დასაწყისში მომხდარი, ოთხდღიანი ომის სახელით ცნობილი დაპირისპირება იყო.
ისტორიული წარსული
ყარაბაღის ტერიტორია, ისტორიულად, დიდი სომხეთის თხუთმეტი პროვინციიდან ერთ-ერთად ითვლებოდა. მოგვიანებით, ყარაბაღი, კავკასიის ალბანეთის შემადგენლობაში იყო და სწორედ ყარაბაღში, განძასარის მონასტერში იყო, მოგვიანებით სომხურ სამოციქულო ეკლესიას დაქვემდებარებული, ალბანეთის კათოლიკოსთა რეზიდენცია, რომელთაც ეს ტიტული, სომხური ეკლესიის შემადგენლობაშიც, ეპარქიის ტერიტორიების ისტორიული წარსულის გამო შეინარჩუნეს. კავკასიაში არაბთა შემოსევების პერიოდში, რეგიონი, როგორც იმ პერიოდის სამხრეთ კავკასიის დიდი ნაწილი, არაბთა კონტროლის ქვეშ იმყოფებოდა. XIII-XVII საუკუნეებში რეგიონი, ხაჩენის სამთავროს და მისი მმართველების - სომხური წარმოშობის, ჰასან-ჯალალიანთა დინასტიის მიერ იმართებოდა. რეგიონში სპარსეთის გავლენის ზრდასთან ერთად, ხაჩენის სამთავრომ არსებობა შეწყვიტა და მის მაგივრად, რეგიონში ხუთი სამელიქო წარმოიქმნა, რომლებიც კოლექტიურად არაბული სიტყვით - ხამსით (ხუთეული) იყვნენ ცნობილი და სპარსეთის შაჰის ვასალები იყვნენ.
XVIII საუკუნეში, სპარსეთის შიგნით პოლიტიკური კრიზის გაღმავებასთან ერთად რეგიონულმა მმართველებმა საკუთარი ძალაუფლების საზღვრების გაფართოება დაიწყეს. 1747 წელს, ნადირ-შაჰის მკვლელობის შემდეგ, სპარსეთში დაძაბული სიტუაციით ისარგებლეს ყარაბაღის ტერიტორიაზე მცხოვრები გავლენიანი თიურქული გვარის - ჯავანშირთა წარმომადგენლებმა და ადგილობრივ მელიქებს შორის არსებული მტრობის გამოყენებით, ეს უკანასკნელნი რეგიონის მართვას მეტწილად ჩამოაშორეს. შეიქმნა ყარაბაღის სახანო, რომელსაც სათავეში ფანაჰ ალი ხანი ჩაუდგა. 1762 წელს, ქერიმ ხანმა აღადგინა სპარსეთის სუვერენობა კავკასიის სახანოებზე. მიუხედავად კავკასიის სახანოების მმართველების ამბიციებისა, მათი ყოფნა სპარსეთის შემადგენლობაში 1805 წლამდე გაგრძელდა. 1805 წელს რუსეთის ჯარმა, სხვა კავკასიის სახანოებთან ერთად ყარაბაღიც დაიკავა, ხოლო 1813 წლის გულისტანის ზავმა,ყარაბაღის რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შესვლა იურიდიულად დააკანონა.
1822 წელს ყარაბაღის სახანო იურიდიულადაც გაუქმდა და მისი ტერიტორიებისაგან რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციული ერთეული ჩამოყალიბდა. 1826 წელს, სპარსეთმა კიდევ ერთხელ სცადა კავკასიაში დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნება, თუმცა უშედეგოდ და თურქმენჩაის ზავით, ახალი ტერიტორიების დაკარგვასთან ერთად, გულისტანის ზავის პირობების კიდევ ერთხელ აღიარება მოუწია.
რუსეთის იმპერიის პერიოდში, ყარაბაღში სომხური მოსახლეობის რაოდენობის ზრდასთან ერთად, მათსა და აზერბაიჯანელებს შორის ურთიერთობები თანდათან იძაბებოდა და თანამედროვე კონფლიქტის ფესვებიც 1905-1907 წლების სომხურ-აზერბაიჯანულ შეტაკებებამდე მიდის. ამ პერიოდში, ყარაბაღი, ეთნიკური დაპირისპირების ერთ-ერთი ცენტრი იყო. 1905 წლის ზაფხულში ყარაბაღის ქალაქ შუშაში დიდი შეიარაღებული დაპირისპირება მოხდა, რასაც ორივე მხრიდან განსაკუთრებული რაოდენობით მსხვერპლი მოჰყვა.
1918 წელს, რუსეთის იმპერიის მიერ კავკასიაზე კონტროლის დაკარგვასთან ერთად, კავკასიის სამეფისნაცვლოც ოფიციალურად გამოეყო რუსეთს და ცოტა ხანში მის ნაცვლად სომხეთის, აზერბაიჯანის და საქართველოს რესპუბლიკები დაარსდა. ყარაბაღზე პრეტენზია გამოთქვა როგორც აზერბაიჯანმა, ისე სომხეთმა, დამოუკიდებლობის პერიოდში, ყარაბაღი ორ ქვეყანას შორის მუდმივი დაპირისპირების საგანი იყო. აზერბაიჯანის და სომხეთის გასაბჭოების შემდეგ, 1921 წლის ივლისში, საბჭოთა ხელისუფლებამ, თბილისში, ყარაბაღის საკითხის გადასაწყვეტად საგანგებო სხდომა გამართა, რომელმაც, რეგიონი თავდაპირველად სომხეთს მიაკუთვნა, თუმცა ორი დღის შემდეგ გადაწყვეტილება შეცვალა და რეგიონი, აზერბაიჯანის საკუთრებაში დატოვა. ამ გადაწყვეტილების უკან თურქეთსა და საბჭოთა კავშირს შორის ხელმოწერილი თანამშრომლობის და მეგობრობის ხელშეკრულება იდგა, რომლის მიხედვითაც, თურქეთის მოთხოვნით, ყარაბაღი და ნახიჭევანი აზერბაიჯანის კონტროლქვეშ გადავიდა, ხოლო თურქეთი დიდი ალბათობით ამ ცვლილების ერთ-ერთი გარანტორი იყო. 1923 წელს კი, ყარაბაღმა ოფიციალურად მიიღო ავტონომიური ოლქის სტატუსი აზერბაიჯანის შემადგენლობაში, რასაც სომხების დიდი უკმაყოფილება მოჰყვა და მათ მთავარ მიზნად ყარაბაღის კვლავ სომხეთის შემადგენლობაში დაბრუნება აქცია, თუმცა ეს მცდელობები უშედეგოდ დასრულდა.
1987-1990 წლები: კონფლიქტის გამოღვიძება
საბჭოთა კავშირის სათავეში მიხეილ გორბაჩოვის მოსვლის შემდეგ დაწყებულმა ლიბერალიზაციის ტალღამ და რეფორმებმა, სომხებს შორის გამოაღვიძა იმის იმედი, რომ ყარაბაღის სომხეთის კონტროლის ქვეშ გადასვლა შესაძლებელი იყო და როგორც ყარაბაღელ, ისე სომხეთის საბჭოთა რესპუბლიკის მკვიდრ სომხებში ამ საკითხის გარშემო მობილიზაცია დაიწყო.
პირველი შეიარაღებული შეტაკება ყარაბაღის საოლქო საბჭოს დეკლარაციას მოჰყვა. ყარაბაღის აზერბაიჯანული მოსახლეობა, პროტესტის მიზნით ქუჩებში გამოვიდა და პირველი შეტაკება 1988 წლის 22 თებერვალს, ქალაქ ასკერანში მოხდა. ახლომდებარე დასახლებული პუნქტებიდან რეგიონის დედაქალაქ სტეფანაკერტისკენ დაძრულ აზერბაიჯანელებს გზა რეგიონში შეყვანილმა მილიციის და ჯარის ნაწილებმა გადაუკეტეს, რასაც შეიარაღებული შეტაკება მოჰყვა პოლიციას, აზერბაიჯანელებს და ადგილობრივ სომხებს შორის. კონფლიქტს ორი აზერბაიჯანელის სიცოცხლე შეეწირა.
ასკერანის მოვლენებმა აზერბაიჯანში დიდი საპროტესტო ტალღა გამოიწვია, რომელიც მალე მთელ აზერბაიჯანს მოედო და ეთნიკურ სომხებზე თავდასხმებში გადაიზარდა. 1988 წლის 27 თებერვლის საღამოს, კასპიის ზღვის სანაპიროზე მდებარე ქალაქ სუმგაითში აზერბაიჯანელებმა ქალაქში მცხოვრებ სომხებზე თავდასხმები დაიწყეს, რასაც ათობით სომეხი ემსხვერპლა; სუმგაითში მცხოვრები სომხები იძულებულები გახდნენ ქალაქი და აზერბაიჯანი დაეტოვებინათ. ქალაქში წესრიგის აღდგენა მხოლოდ საბჭოთა ჯარისნაწილების შესვლის შემდეგ მოხერხდა.
ვინაიდან მოკავშირე რესპუბლიკების საზღვრების შეცვლა იურიდიულად შეუძლებელი იყო, როგორც კონკრეტული რესპუბლიკის, ისე მოსკოვის თანხმობის გარეშე, ყარაბაღის საოლქო საბჭოს მიერ გაკეთებული დეკლარაცია ბაქოში, აზერბაიჯანის ცენტრალურ ხელისუფლებას გაეგზავნა განსახილველად, რომელმაც დეკლარაცია, 1988 წლის 13 ივნისს უარყო, თუმცა სომხეთის ხელისუფლება, მიუხედავად იმისა, რომ მოსკოვის ნებართვის გარეშე ეს შეუძლებელი იყო, დეკლარაციას დაეთანხმა; საბოლოოდ, ყარაბაღის საოლქო საბჭომ, ანალოგიური თხოვნით მიმართა მოსკოვს და სთხოვა, რომ თუ სომხეთთან გაერთიანება შეუძლებელი იყო, მაშინ ავტონომიური ოლქის ტერიტორია მოსკოვის კონტროლის ქვეშ გადაეყვანა, ამ თხოვნას ცენტრალური ხელისუფლების უარყოფითი პასუხი მოჰყვა.
1989 წლის მაისში, ყარაბაღის კომიტეტის წევრები ციხიდან გაათავისუფლეს; რომლებმაც, ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ, სომხეთში მოქმედ სხვა ნაციონალისტურ ძალებთან ერთად, „სომხეთის ეროვნული მოძრაობა“ დააარსეს, ამავე დროს, აზერბაიჯანში ჩამოყალიბდა აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტი, რომელსაც სათავეში აბულფაზ ელჩიბეი ჩაუდგა, რომელიც ყარაბაღის კონფლიქტის სამხედრო გზით მოგვარებას უჭერდა მხარს. 1989 წლის ივლისში სომხეთმა ბლოკადა დაუწესა აზერბაიჯანის კუთვნილ ნახიჭევანის რეგიონს, რომელიც სომხეთის ტერიტორიით შემოსაზღვრულ ანკლავს წარმოადგენდა; საპასუხოდ აზერბაიჯანმა ემბარგო დაუწესა სომხეთს, რომელმაც ამ უკანასკნელის ეკონომიკას დიდი ზარალი მიაყენა, რადგანაც იგი ეკონომიკურად ძალიან იყო დამოკიდებული აზერბაიჯანზე.
1989 წლის 28 ნოემბერს ყარაბაღი საბჭოთა ხელისუფლების გადაწყვეტილებით კვლავ აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ დაბრუნდა. ამის საპასუხოდ სომხეთის ხელისუფლებამ გამოაცხადა, რომ ისინი „აღიარებდნენ მთიანი ყარაბაღის ეროვნული თვითგამორკვევის უფლებას“ და ყარაბაღი და სომხეთი გაერთიანებულად გამოაცხადეს. სომხეთის ამ ნაბიჯის საპასუხოდ, 1989 წლის 7 დეკემბერს აზერბაიჯანის საბჭოთა რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ სომხეთის გადაწყვეტილება ბათილად და აზერბაიჯანის სუვერენიტეტის ხელყოფად გამოაცხადა. 1990 წლის 10 იანვარს საბჭოთა კავშირის უზენაესმა საბჭომ სომხეთის უზენაესი საბჭოს დადგენილება არალეგიტიმურად გამოაცხადა.
აზერბაიჯანში აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტმა ქვეყნის მასშტაბით საპროტესტო აქციები დაიწყო, რომლებიც მალე მასობრივ არეულობაში გადაიზარდა და 1990 წლის 13 იანვარს ბაქოში სომხებზე მასობრივი თავდასხმები დაიწყო, დაიღუპა დაახლოებით 90 ადამიანი, ბაქოს სომხური მოსახლეობის უმეტესობა საზღვაო გზით თურქმენეთში იქნა ევაკუირებული. ბაქოში ხელისუფლება ფაქტობრივად სახალხო ფრონტის ხელში გადავიდა, რასაც საბჭოთა კავშირის ხელისუფლებამ აზერბაიჯანში წითელი არმიის დანაყოფების გაგზავნით უპასუხა. 1990 წლის 19-20 იანვრის ღამეს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა და ბაქოს ჩათვლით, რესპუბლიკის მსხვილ ქალაქებში საბჭოთა არმიამ სამხედრო ოპერაცია ჩაატარა, რასაც ოფიციალური ცნობებით 148 ადამიანი ემსხვერპლა. 19-20 იანვრის მოვლენები და წინმდევი არეულობა, აზერბაიჯანის ისტორიაში შავი იანვრის სახელით შევიდა. აზერბაიჯანის მოსახლეობამ მასობრივად დაიწყო კომუნისტური პარტიის დატოვება, საბჭოთა კავშირის ცენტრალურმა ხელისუფლებამ აზერბაიჯანზე კონტროლი ფაქტობრივად დაკარგა.
1990-1991: კონფლიქტის მსვლელობა საბჭოთა კავშირის უკანასკნელ დღეებში
1990 წელს, აზერბაიჯანელებს და სომხებს შორის შეტაკებებმა საგრძნობლად იმატა როგორც ყარაბაღის ტერიტორიაზე, ისე სომხეთის აზერბაიჯანელებით და აზერბაიჯანის სომხებით დასახლებულ ტერიტორიებზე, რომლებიც მიუხედავად ორი ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლების მზარდი მიგრაციისა, ჯერ ისევ საკმაოდ იყო წარმოდგენილი ორივე ქვეყანაში. 1990 წლის აგვისტოში, სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე, ყაზახის რაიონს დაქვემდებარებულ, სომხეთის ტერიტორიაზე მოქცეულ აზერბაიჯანულ სოფლებზე სომხეთის არმიამ და შეიარაღებულმა ფორმირებებმა შეტევა მიიტანეს, შეტაკებებისას გამოყენებული იქნა მრავალი სახის კონვენციური შეიარაღება და საბოლოოდ, სომხურმა მხარემ ორი სოფელი დაიკავა.
1990 წლის 23 აგვისტოს სომხეთის უზენაესმა საბჭომ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, რამაც სომხეთს ფაქტობრივად ხელები გაუხსნა ოფიციალურად ემოქმედა საბჭოთა ხელისუფლების დირექტივების წინააღმდეგ და სომხეთის ტერიტორიიდან ყარაბაღში აქტიურად დაიწყო ცოცხალი ძალის და შეიარაღების გადინება. ამავე პერიოდში აზერბაიჯანი, მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყნის გარკვეულ ნაწილებში ხელისუფლება უკვე სახალხო ფრონტის ხელში იყო, აზერბაიჯანელები დამოუკიდებლობის გამოცხადების საკითხს სიფრთხილით ეკიდებოდნენ და 1990 წლის უზენაესი საბჭოს არჩევნებში, აზერბაიჯანის კომუნისტურმა პარტიამ, გარკვეული კომპრომისების გზით, ხელისუფლების შენარჩუნება მოახერხა. 1991 წლის 17 მარტის რეფერენდუმშიც საბჭოთა კავშირის ბედის შესახებ, აზერბაიჯანის მოსახლეობის იმ ნაწილმა, რომელმაც რეფერენდუმში მონაწილეობა მიიღო, საბჭოთა კავშირის შენარჩუნებას დაუჭირა მხარი.
1991 წლის 30 აპრილს, აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ ძირითადად ტერიტორიაზე და მიმდებარე სომხებით დასახლებულ ტერიტორიებზე დაიწყო ოპერაცია „ბეჭედი“, რომლის მიზანიც ადგილობრივი სომხური შეიარაღებული ფორმირებების განიარაღება და განადგურება იყო. ოპერაცია სამხედრო თვალსაზრისით წარმატებული გამოდგა. აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ რეგიონის ნაწილში მოქმედი სომხური შეიარაღებული დაჯგუფებების ნეიტრალიზაცია მოახერხა და ამავე დროს, მოახერხა დასავლეთ აზერბაიჯანში მდებარე სომხური სოფლების გაწმენდა, რასაც თან ახლდა რეგიონის სომხური სამოქალაქო მოსახლეობის იძულებითი მიგრაცია.
ყარაბაღში შეიარაღებული მოქმედებების ინტენსივობის ზრდის გამო, რუსეთის და ყაზახეთის პრეზიდენტების ბორის ელცინის და ნურსულთან ნაზარბაევის შუამდგომლობით 1991 წლის 23 სექტემბერს ხელი მოეწერა ჟელეზნოვოდსკის დეკლარაციას, რომლის მიხედვითაც მხარეები, რუსეთის და ყახაზეთის შუამავლობით, წყვეტდნენ ცეცხლს და საკუთარ თავზე იღებდნენ ვალდებულებას კონფლიქტი მშვიდობიანი მოლაპარაკებების გზით გადაეჭრათ. შეიქმნა შერეული სამუშაო ჯგუფი, რომელსაც დაევალა კონფლიქტის მოგვარებისათვის საჭირო გეგმების მომზადება. მაგრამ ჟელეზნოვოდსკის პროცესი წარუმატებელი გამოდგა და ჩაიშალა მას შემდეგ, რაც 1991 წლის 20 ნოემბერს ყარაბაღში, სოფელ ქარაქენდთან სომხურმა ფორმირებებმა ჩამოაგდეს შვეულმფრენი, რომელშიც შერეული სამუშაო ჯგუფის წარმომადგენლები და ჟურნალისტები იმყოფებოდნენ. აზერბაიჯანის უმაღლესმა საბჭომ ოფიციალურად გააუქმა მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქი, რასაც ყარაბაღის მმართველობამ რეფერენდუმით უპასუხა, რომელსაც რეგიონის აზერბაიჯანულმა მოსახლეობამ ბოიკოტი გამოუცხადა, ხოლო სომხებმა, აბსოლუტური უმრავლესობით დამოუკიდებლობას დაუჭირეს მხარი.
1991 წლის გვიან შემოდგომაზე სომხებმა აზერბაიჯანულ პოზიციებზე ფართო მასშტაბიანი შეტევა დაიწყეს. დეკემბერში, საბჭოთა კავშირის ოფიციალურად დაშლასთან ერთად, ყარაბაღიდან საბჭოთა ჯარის ნაწილებმა გასვლა დაიწყეს, ყარაბაღში ოფიციალურად გამოცხადდა საომარი მდგომარეობა.
1992-1994: სრულმასშტაბიანი სამხედრო მოქმედებები ყარაბაღში
საბჭოთა კავშირის შეიარაღებული ჯარების ყარაბაღიდან ევაკუაციის პროცესი საკმაოდ ქაოსური იყო და ამ პერიოდში, როგორც სომხურმა, ისე აზერბაიჯანულმა მხარემ, საბჭოთა ჯარისგან დიდი ოდენობით იარაღის მოპოვება მოახერხეს; საბჭოთა არმიის პერსონალი კი დაკავებული იყო იარაღით ვაჭრობით, ხოლო არაერთი სამხედრო მოსამსახურე, ფულის სანაცვლოდ სომხურ ან აზერბაიჯანულ მხარეს ომში მონაწილეობდა. აზერბაიჯანული მხარე უტევდა სომხების მთავარ სტრატეგიულ პოსტს - სტეფანაკერტს, ხოლო სომხები ცდილობდნენ წინ გაჭრილიყვნენ შუშის და აღდამის მიმართულებით.
1992 წლის იანვრის ბოლოს სომხებმა დაიწყეს წინსვლა ქალაქ ხოჯალის მიმართულებით, რომელიც შუშა-აღდამის გზის სტრატეგიულ მონაკვეთზე მდებარეობდა და ჰქონდა რეგიონის ერთადერთი აეროდრომი, რომელიც სამხედრო მიზნებისთვის შეიძლეობდა გამოეყენებინათ.
ხოჯალი, რომელიც თვეების განმავლობაში იბომბებოდა, სერიოზულ ეკონომიკურ გაჭირვებას განიცდიდა და მხოლოდ მცირერიცხოვანი, ცუდად შეიარაღებული რაზმი იცავდა. დარჩენილი იყო მხოლოდ ომამდელი აზერბაიჯანული სამოქალაქო მოსახლეობის ნაწილი - დაახლოებით 3000 ადამიანი. 1992 წლის 25 თებერვალს სომხებმა ხოჯალის შტურმი დაიწყეს, რომელიც ცუდად შეიარაღებულმა ქალაქის დამცველებმა ვეღარ შეაკავეს და ქალაქიდან უკანდახევა დაიწყეს, მათ თან გაჰყვა ხოჯალის სამოქალაქო მოსახლეობის დიდი ნაწილიც. სომხებმა ქალაქიდან გაქცეულებს ოფიციალურად ჰუმანიტარული კორიდორი გაუხსნეს, თუმცა კორიდორიდან გასვლის პროცესში ხალხის ნაკადი სომხური შეიარაღებული ფორმირებების ცეცხლის ქვეშ აღმოჩნდა. დაიღუპა სხვადასხვა მონაცემებით 485 ან 613 ადამიანი, მართალია მათ შორის იყვნენ მებრძოლებიც, მაგრამ აბსოლუტური უმრავლესობა მშვიდობიანი მოსახლე იყო. სომხებმა კი ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტა აზერბაიჯანის ოპოზიციას - აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტს დააბრალეს, რის დამატკიცებელ საბუთადაც აზერბაიჯანის პრეზიდენტ აიაზ მუთალიბოვის მიერ გაკეთებული განცხადებები მოიყვანეს, რომლებშიც ის ხოჯალის ტრაგედიაში ადანაშაულებდა მათ „ვისაც მისი გადაყენება სურდათ“. დე ვაალი თვლის, რომ მუთალიბოვის ეს განცხადებები საკუთარი მოქმედებების გამართლების წარუმატებელი მცდელობა იყო.
მუთალიბოვის ხელისუფლებამ თავდაპირველად ხოჯალის ტრაგედიის დაფარვა სცადა, თუმცა ჟურნალისტ ჩინგიზ მუსტაფაევის მიერ გადაღებულმა მასალამ, რომელზეც ასახულნი იყვნენ ხოჯალის ტრაგედიის მსხვერპლნი, ბაქომდე მიაღწია და მათი გასაჯაროების შემდეგ აიაზ მუთალიბოვი იძულებული გახდა გადამდგარიყო, აზერბაიჯანის პრეზიდენტი იაკუბ მამედოვი გახდა.
ყარაბაღში სომხების წინსვლა გრძელდებოდა, 1992 წლის 9 მაისს სომხებმა დაიკავეს ყარაბაღში აზერბაიჯანელების მთავარი ცენტრი შუშა, 18 მაისს სომხურმა შეიარაღებულმა ფორმირებებმა დაიკავეს ქალაქი ლაჩინი და სომხეთს და ყარაბაღს შორის კორიდორი გაჭრეს. ფრონტზე წარუმატებლობებს ბაქოში არეულობა მოჰყვა, თავდაპირველად აიაზ მუთალიბოვმა ხელისუფლებაში დაბრუნება სცადა, თუმცა სახალხო ფრონტის წინააღმდეგობის შედეგად იძულებული გახდა ქვეყანა დაეტოვებინა. 1992 წლის 7 ივნისს გაიმართა საპრეზიდენტო არჩევნები და აზერბაიჯანის პრეზიდენტად არჩეული იქნა სახალხო ფრონტის ერთ-ერთი ლიდერი აბულფაზ ელჩიბეი.
1993 წლის ბოლოს და 1994 წლის დასაწყისში აზერბაიჯანელებმა რამდენჯერმე უშედეგოდ სცადეს ყარაბაღსა და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე კონტროლის აღდგენა, თუმცა უშედეგოდ. საბოლოოდ, რუსეთის და დსთ-ს ეგიდით, 1994 წლის 5 მაისს, ყირგიზეთის დედაქალაქ ბიშკეკში ხელი მოეწერა ბიშკეკის პროტოკოლის სახელით ცნობილ ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც მხარეები საომარი მოქმედებების შეწყვეტის ვალდებულებას იღებდნენ. 1994 წლის 12 მაისს ყარაბაღში საომარი მოქმედებები ოფიციალურად შეწყდა.
მიუხედავად ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმისა, რომელიც დღემდე ძალაშია, ყარაბაღში 1994 წლიდან დღემდე არაერთი მცირემასშტაბიანი შეიარაღებული შეტაკება მოხდა.
შეიარაღებული შეტაკებები აზერბაიჯანს და სომხეთს შორის 1994 წლის შემდეგ
1994 წლის შემდეგ, ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულება, 2000-იან წლებამდე მეტწილად დაცული იყო. პირველი მსხვილმასშტაბიანი სასაზღვრო შეტაკება, რომელიც მხარეებს შორის 1994 წლის შემდეგ განხორციელდა, 2008 წლის 4 მარტს, აღდერესთან (სომხური სახელით მარდაკერტი) მოხდა და ორივე მხრიდან მსხვერპლი მოჰყვა. 2008 წლის შემდეგ, მთიანი ყარაბაღის და მოსაზღვრე ტერიტორიებზე მდებარე აზერბაიჯანულ და სომხურ პოზიციებზე შეტაკებების რიცხვმა იმატა. 2010 წლის 18 ივნისს მომხდარ შეტაკებებს ოთხი სომეხი და ერთი აზერბაიჯანელი ჯარისკაცის სიცოცხლე ემსხვერპლა, რამაც საერთაშორისო საზოგადოების აღშფოთება გამოიწვია. 2010 წლის სექტემბერში მომხდარ შეტაკებებს კი ოთხი აზერბაიჯანელი და ორი სომეხი ჯარისკაცი შეეწირა. 2010 წლის შემდეგ სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე და მთიანი ყარაბაღის საკონტაქტო ზოლში, ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების დარღვევების და სხვადასხვა ინციდენტების რაოდენობამ მკვეთრად იმატა, მაგალითად 2013 წელს, სნაიპერების მიერ ცეცხლის გახსნის შემთხვევებს და ორმხრივ სროლებს, ორივე მხრიდან 19 ჯარისკაცი ემსხვერპლა.
2014 წელს, მხარეებს შორის ორი მნიშვნელოვანი ინციდენტი მოხდა, პირველი ივლისის ბოლოს და აგვისტოს დასაწყისში მომხდარი შეიარაღებული შეტაკებები იყო, რომელსაც ორივე მხრიდან დაახლოებით 15 ჯარისკაცი შეეწირა. 2014 წლის 12 ნოემბერს აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა ჩამოაგდო სომხეთის კუთვნილი შვეულმფრენი, რომელიც ყარაბაღის ტერიტორიაზე იმყოფებოდა, დაიღუპა ეკიპაჟის სამი წევრი. მთიანი ყარაბაღის დე ფაქტო რესპუბლიკის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ ჩამოგდებული შვეულმფრენი მათ საკუთრებაში იყო.
ცეცხლის შეწყვეტის ყველაზე სერიოზული დარღვევა, 2016 წელს, ოთხდღიანი ომის სახელით ცნობილი შეტაკებები იყო, რომლებიც 1 აპრილს დაიწყო და 5 აპრილის ჩათვლით გაგრძელდა. ოთხდღიანი ომი მნიშვნელოვანი იყო იმითიც, რომ 1994 წლის შემდეგ პირველად, მოხდა ტერიტორიული ცვლილებები და აზერბაიჯანმა მთიანი ყარაბაღის დე ფაქტო ხელისუფლების მიერ მართულ რამდენიმე სოფელსა და სტრატეგიულ სიმაღლეზე კონტროლი აღადგინა. საომარ მოქმედებებს სომხური მხრიდან 92, აზერბაიჯანული მხრიდან კი 93 ჯარისკაცი ემსხვერპლა. საბოლოოდ, ოთხდღიანი ომი, ფაქტობრივად 2016 წლის 5 მარტს, მხარეების ცეცხლის შეწყვეტაზე შეთანხმებით დასრულდა. 2016 წლის მაისში სომხეთის და აზერბაჯანის პრეზიდენტებმა სერჟ სარქისიანმა და ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერეს საზავო ხელშეკრულებას და  გამოთქვეს მზაობა კონფლიქტის მშვიდობიანი გზით მოგვარებისათვის.
2016 წლის შემდეგ, დღემდე, კონფლიქტი მცირე ინტენსივობით კვლავ გრძელდება და ძირითადად კონტაქტის ხაზის გასწვრივ, ცეცხლის გაცვლით და სნაიპერების მოქმედებით შემოიფარგლება.
კონფლიქტის მოგვარების მცდელობები
კონფლიქტის მოგვარების პირველი მცდელობები, ჯერ კიდევ ყარაბაღში სრულმასშტაბიანი სამხედრო მოქმედებების დაწყებამდე შედგა 1991 წლის სექტემბერში, რუსეთის და ყაზახეთის პრეზიდენტების შუამდგომლობით ხელმოწერილი ჟელეზნოვოდსკის პროტოკოლი, რომელიც დევნილების დაბრუნებას და აზერბაიჯანის ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნებას ითვალისწინებდა, კონფლიქტის საერთაშორისო მედიაციით მოგვარების პირველ მცდელობას წარმოადგენდა და წარუმატებელი გამოდგა, რადგანაც ორივე მხარე თვლიდა, რომ კონკრეტულ მომენტში კონფლიქტის სამხედრო გზით გადაწყვეტა შესაძლებელი იყო. წარუმატებელი იყო თეირანის სამიტიც, რომელიც 1992 წელს, ირანის პრეზიდენტ აქბარ ჰაშემი რაფსანჯანის შუამავლობით განხორციელდა და მხარეებს შორის გარკვეული შეთანხმების მიღწევის მიუხედავად, მაინც წარუმატებლად დასრულდა. სომხურმა მხარემ ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდში წარმატებით შეუტია ქალაქ შუშას. შედეგად, მხარეებს შორის ნდობის სერიოზული კრიზისი შექმნა.
1990-იან წლებში საერთაშორისო მედიაციის მცდელობების და ცეცხლის შეწყვეტის მიუხედავად, დაპირისპირებული მხარეების დამოკიდებულება კონფლიქტის მშვიდობიანი გზით მოგვარების მისამართით საკმაოდ სკეპტიკური იყო. ისეთ შემთხვევებში კი როდესაც ხელისუფლება მზად იყო კომპრომისისთვის, პოლიტიკური ელიტის წინააღმდეგობის გამო კომპრომისზე წასვლა ვერ ხერხდებოდა. 1998 წელს, სომხეთის პრეზიდენტმა ლევონ ტერ-პეტროსიანმა მზადყოფნა გამოაცხადა მიეღო საერთაშორისო შუამავლობით შედგენილი კონფლიქტის მოგვარების გეგმა, რაც, სხვა ზომებთან ერთად, სომხური მხარის მიერ კონტროლირებადი აზერბაიჯანის ტერიტორიების დაცლას და დევნილების სახლებში დაბრუნებას ითვალისწინებდა. ტერ-პეტროსიანის ამ განცხადებას სომხეთის შიდა პოლიტიკური ელიტის უდიდესი უკმაყოფილება მოჰყვა და ტერ-პეტროსიანი იძულებული გახდა გადამდგარიყო.
ორმხრივი მოლაპარაკებები და შეხვედრები გაგრძელდა, თუმცა მეტწილად უშედეგოდ, რადგანაც აზერბაიჯანი როგორც ყარაბაღის, ისე მიმდებარე ტერიტორიების უპირობოდ დაბრუნებას მოითხოვდა, ხოლო სომხური მხარე, ყარაბაღის გარდა, ასევე თვლიდა, რომ ყარაბაღის სომხეთთან დამაკავშირებელი ლაჩინის კორიდორის სტატუსი განხილვას არ ექვემდებარებოდა და სომხური მხარის კონტროლის ქვეშ უნდა დარჩენილიყო.
კონფლიქტის მოგვარების საკითხში მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა 2002 წელს, როდესაც, პრაღის პროცესის სახელით ცნობილი მოლაპარაკებები დაიწყო. პრაღის პროცესი, 2005 წელს, სომხეთის და აზერბაიჯანის პრეზიდენტების რობერტ ქოჩარიანის და ილჰამ ალიევის მიერ ზეპირი შეთანხმებით, თუმცა რაიმე შედეგის მიღწევის გარეშე დასრულდა - სომხური მხარე ყარაბაღის იურიდიულ სტატუსთან დაკავშირებით კომპრომისზე წასვლისთვის მზად არ იყო, ხოლო აზერბაიჯანი ტერიტორიული მთლიანობის პრინციპზე უარის თქმას არ აპირებდა.
ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმის დარღვევების გახშირების პარალელურად მხარეების სურვილი მშვიდობიანი გზით გადაეწყვიტათ კონფლიქტი იკლებდა; თუმცა მოლაპარაკებები გაგრძელდა და 2007 წელს, მხარეებმა, ესპანეთის დედაქალაქ მადრიდში ხელი მოაწერეს კონფლიქტის მოგვარების გეგმას, რომელიც მადრიდის პრინციპების სახელითაა ცნობილი. მადრიდის გეგმის 2007 ნოემბრის ვერსია ითვალისწინებდა:
მხარეებს შორის მოლაპარაკებები გრძელდება, მაგრამ, რადგანაც მხარეებს შორის არ არსებობს პოლიტიკური ნება გადახედონ გარკვეულ საკითხებს, პირველ რიგში ტერიტორიებთან დაკავშირებით, რეალური პროგრესი კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარების საკითხში მინიმალურია.
სქოლიო
კატეგორია:ყარაბაღის კონფლიქტი კატეგორია:აზერბაიჯანის ომები კატეგორია:მიმდინარე კონფლიქტები
საბერძნეთის ენერგეტიკა
საბერძნეთის ენერგეტიკა — ეკონომიკის დარგი, რომლის ფუნქცია ქვეყნისთვის სხვადასხვა სახის ენერგიის, მათ შორის ელექტროენერგიის მიწოდება, გამოყენებული ენერგიისა და ნედლეულის წარმოება, მოხმარება და იმპორტია. საბერძნეთში წამყვან ადგილს იკავებს საბერძნეთის საზოგადოებრივი ენერგეტიკული კორპორაცია (ბერძ. ΔΕΗ (Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού Α. Ε. ) ან DEI)Public Power Corporation SA (PPC), რომლის აქციების ძირითად პაკეტს ფლობს სახელმწიფო.
ელექტროენერგეტიკა
კორპორაცია ΔΕΗ-ის მიერ 2009 წელს მიწოდებულმა ელექტროენერგიის რაოდენობამ 85,6 % შეადგინა    2010 წელს — 77,3 %. 2009-2010 წლებში ელექტროენერგიის კერძო წარმოების წილი გაიზარდა 56 % -ით. 2009 წლიდან 2709 გვტ⋅წელიწადში 2010 წელს 4232 გვტ⋅-მდე.
საბერძნეთის ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორ LAGIE -ს მონაცემებით, საბერძნეთის გაერთიანებულ სისტემაში 2016 წლის ბოლოს საყოველთაოდ დაწესებულმა სიმძლავრემ  2016 წლის ბოლოს თითქმის 16615 მეგავატი შეადგინა. საიდანაც 3912 მეგავატი მურა ქვანახშირზე (ლიგნიტზე) მომუშავე თბოსადგურებზე მოდიოდა, 4658 მეგავატი ბუნებრივ აირზე, 3173 მეგავატი — დიდ ჰიდროელექტროსადგურებზე და 4873 მეგავატი — განახლებადი ენერგიის წყაროებზე.
საბერძნეთის მთლიანი აღდგენადი ენერგორესურსები შეფასებულია 0,546 მილიარდ ტუტად, საიდანაც 99,2% ქვანახშირია.
2019 წლის ბოლოს ქვეყნის ელექტროენერგეტიკა, EES EAEC მონაცემების შესაბამისად ხასიათდება შემდეგი მაჩვენებლებით: ელექტროსადგურების დადგენილი სიმძლავრე 20 479 მეგავატს შეადგენს, მათ შორის: წიაღისეული წვის თბოელექტროსადგურების — 52.0% -ს, განახლებადი ენერგიის წყაროების — 48.0%-ს. ელექტროენერგიის მთლიანი წარმოება — 48 626 მლნ კვტ/სთ-ია, მათ შორის: თბოელექტროსადგურების —  67.6, განახლებადი ენერგია  32.4%. ელექტროენერგიის საბოლოო მოხმარება — 50 197 მლნ კვტ.სთ-ია, აქედან: მრეწველობა — 24,5%, ტრანსპორტი — 0,4%, საყოფაცხოვრებო მომხმარებლები — 34,6%, კომერციული სექტორი და საჯარო საწარმოები — 35,7%, სოფლის მეურნეობა, მეტყევეობა და მეთევზეობა — 4,8%. ენერგოეფექტურობის ინდიკატორები 2019 წლისთვის: მთლიანი შიდა პროდუქტის ერთ სულ მოსახლეზე მოხმარება მსყიდველობითუნარიანობის პარიტეტზე (ნომინალურ ფასებში) — 30 888 აშშ დოლარი, ერთ სულ მოსახლეზე (მთლიანი) ელექტროენერგიის მოხმარება — 4680 კვტ/სთ, ერთ სულ მოსახლეზე ელექტროენერგიის მოხმარება მოსახლეობის მიერ — 1620 კვტ/სთ. ელექტროსადგურების დადგენილი სიმძლავრის გამოყენების საათების  რაოდენობა შეადგენს 2225 საათს.
ჰიდროენერგეტიკა
2011 წელს ჰიდროელექტროსადგურებზე მოდიოდა საბერძნეთის ელექტროენერგიის წარმოების 5 %. 2016 წელს ჰიდროელექტროსადგურების წილი ენერგიის მთლიან წარმოებაში 24,5 % იყო. 2021 წელს ჰესების დადგენილი სიმძლავრე 3424 მეგავატს შეადგენდა.
ბირთვული ენერგია
ამჟამად საბერძნეთში არ არის ატომური ელექტროსადგურები, მაგრამ 2009 წელს ათენის აკადემიამ წინადადება წამოაყენა ატომური ელექტროსადგურების მშენებლობის შესაძლებლობის შესახებ კვლევების დაწყებაზე.
განახლებადი ენერგია
მინი|220x220პქ| ხედი ქარის ელექტროსადგურზე პანაჰაიკონის მთაზე ევროპარლამენტისა და საბჭოს დირექტივის მიხედვით განახლებადი წყაროებიდან წარმოებული ენერგიის გამოყენების ხელშეწყობის შესახებ, 2020 წლისთვის საბერძნეთი გეგმავდა განახლებადი წყაროებიდან ელექტროენერგიის წარმოების წილის გაზრდას 18 %-მდე. 2015 წელს, საბერძნეთში ელექტროენერგიის გადაცემის დამოუკიდებელი ოპერატორის, ΑΔΜΗΕ, 20 % -ზე მეტი იწარმოებოდა განახლებადი ენერგიის წყაროებიდან და ჰიდროელექტროსადგურებიდან, ხოლო აპრილში მათმა წილმა 50 % მიაღწია. ტენდენცია 2020 წელსაც გაგრძელდა. განახლებადი ენერგიის წყაროების წილი, ჰიდროელექტროსადგურების გამოკლებით, ენერგიის მთლიან წარმოებაში 2016 წლისთვის 24,5 % შეადგენდა.
2009/28/EC დირექტივა განახლებადი წყაროებიდან წარმოებული ენერგიის გამოყენების ხელშეწყობის შესახებ ევროკავშირის ქვეყნებისგან მოითხოვს, რომ 2020 წლისთვის  განახლებადმა ენერგიამ  მთლიანი ენერგიის მოთხოვნილების მინიმუმ 20 % დაფაროს. ამის მისაღწევად განისაზღვრა ცალკეული ეროვნული მიზნები. 2021 წელს განახლებადი ენერგიის ობიექტების დადგენილი სიმძლავრე 11520 მეგავატს შეადგენდა.
ბიოგაზი
2021 წელს ბიოგაზის სიმძლავრემ 94 მეგავატი შეადგინა.
ქარის ენერგია
2021 წელს ქარის ენერგიის სიმძლავრემ 4457 მეგავატი შეაგდინა. ცენტრი|მინი|საბერძნეთის ქარის ენერგიის სიმძლავრე მეგავატებში წელიწადში. x-ღერძი აღნიშნავს წელს და y-ღერძი -  სიმძლავრეს მეგავატში. ცენტრი|მინი|შედარება: ევროკავშირის  და საბერძნეთის ქარის ენერგიის საშუალო სიმძლავრე (MW)
მზის ენერგია
2021 წელს მზის ენერგიის სიმძლავრემ 3530 მეგავატი შეადგინა. ცენტრი|მინი|პოლიკრისტალური მზის პანელები ლიქსურში ცენტრი|მინი|246x246პქ|მზის ინსოლაცია საბერძნეთში
ნავთობი
მინი|220x220პქ| საბურღი პლატფორმა [[კავალა|კავალასთან ახლოს]] მინი|263x263პქ| Hellenic Petroleum-ის გადამამუშავებელი კომპლექსი 2011 წლის 1 იანვრისთვის საბერძნეთში ნავთობის მარაგი 10 მილიონ ბარელს შეადგენს. Hellenic Petroleum ქვეყნის უმსხვილესი ნავთობკომპანიაა, მას მოსდევს Motor Oil Hellas. . ნავთობის მოპოვება საბერძნეთში შეადგენს 7946 ბარელს დღეში. საბერძნეთი ნავთობის მოპოვების მხრივ 90-ე ადგილზეა მსოფლიოში. მისი ექსპორტი დღეში 1863 ბარელს შეადგენს (57-ე), ხოლო იმპორტი — 496 660 ბარელს დღეში (25-ე).
2011 წელს საბერძნეთის მთავრობამ ნებართვა გასცა ნავთობის მოძიებასა და ბურღვაზე საბერძნეთის ფარგლებში სამ საბადოზე, სადაც სავარაუდოა, რომ 250-დან 300 მილიონ ბარელამდე ნავთობის წარმოება შეიძლება მომდევნო 15-20 წლის განმავლობაში. ასევე, წინასწარი შეფასებით, სამი საბადოდან შემოსავლების მოცულობა 15 წლის განმავლობაში 25 მილიარდ ევროს გაუტოლდება, საიდანაც 13-14 მილიარდი ევრო სახელმწიფო ბიუჯეტში შევა. საბერძნეთსა და თურქეთს შორის დავა ეგეოსის ზღვაზე მნიშვნელოვან დაბრკოლებებს უქმნის ეგეოსის ზღვაში ნავთობის მოძიებას.
გარდა ამისა, საბერძნეთი გეგმავს დაიწყოს ნავთობისა და გაზის მოძიება იონიის ზღვასა და ლიბიის ზღვაში, საბერძნეთის ექსკლუზიურ ეკონომიკურ ზონაში კრეტას სამხრეთით. გარემოს დაცვის, ენერგეტიკისა და კლიმატის ცვლილების სამინისტრომ განაცხადა, რომ ამ საკითხით დაინტერესებულები არიან სხვადასხვა ქვეყნები, მათ შორის ნორვეგია და შეერთებული შტატები.
თურქეთ-საბერძნეთის გაზსადენი (296 კმ), რომელიც აკავშირებს თურქეთისა და საბერძნეთის გაზის ტრანსპორტირების სისტემებს, დასრულდა 2007 წლის სექტემბერში.
ბუნებრივი აირი
ტრანსადრიატიკული გაზსადენი აზერბაიჯანიდან ახორციელებს გაზის იმპორტს (1 მილიარდი მ³ წელიწადში). საბერძნეთ-ბულგარეთის ინტერკონექტორის მეშვეობით საბერძნეთის ტერიტორიის გავლით გაზის ტრანზიტი ხდება ბულგარეთში.
მიმდინარეობს საბერძნეთ-ჩრდილოეთ მაკედონიის ინტერკონექტორის და ალექსანდროპოლისში თხევადი ბუნებრივი აირის შესანახი და რეგაზიფიკაციის მცურავი სადგურის მშენებლობა.
ქვანახშირის მრეწველობა
ამჟამად ხდება ხორემისის ქვანახშირის მაღაროს (ბერძნ. Ορυχείο Χωρεμίου) დამუშავება მეგალოპოლისის აუზის სოფელ ხორემის მახლობლად პელოპონესის ქალაქ მეგალოპოლისთან, რომელიც ეკუთვნის საბერძნეთის სახელმწიფო ენერგეტიკულ კორპორაციას (ΔΕΗ).
ლიგნიტი მიეწოდება მეგალოპოლის-2 ექსპლუატაციაში მყოფ თბოსადგურის IV ბლოკს, 2020 წელს ხორემისის მაღაროში ლიგნიტის წარმოებამ 2,81 მლნ ტონა შეადგინა, შახტის დახურვა 2023 წლისთვის იგეგმება.
სქოლიო
<references group="" responsive="1"> კატეგორია:საბერძნეთის ეკონომიკა კატეგორია:ენერგეტიკა ქვეყნის მიხედვით კატეგორია:ენერგეტიკა ევროპაში კატეგორია:ენერგეტიკა საბერძნეთში
ლიპარიტ III დადიანი
ლიპარიტ III დადიანი — ოდიშის მთავარი 1657-1658, ლევან II დადიანის ძმის იესეს - ძე. ოდიშის მთავარი გახდა ლევან II დადიანის სიკვდილის შემდეგ. ლიპარიტ III დადიანი იმერთა მეფემ ალექსანდრე III-მ გადააყენა და მთავრად დასვა ვამეყ III დადიანი. ლიპარიტ III დადიანი შეეცადა ქართლის მეფე როსტომისა და ახალციხის ფაშის დახმარებით დაებრუნებინა ტახტი, მაგრამ ბანძის ბრძოლაში (1658) დამარცხდა და ოსმალეთში გადაიხვეწა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
იარდი
thumb| სიგრძის ეტალონები [[გრინვიჩის ობსერვატორია|გრინვიჩის ობსერვატორიის კედელზე: 1 იარდი (3 ფუტი), 1 ფუტი, 6 დუიმი (1/2 ფუტი), და 3 დუიმი. ]]
იარდი (აღნიშვნა: ; yard — პირვანდელი მნიშვნელობა „ჯოხი“, „ღერო“) — სიგრძის ძირითადი საზომი ერთეული ბრიტანული და ამერიკული სიგრძის საზომთა სისტემაში. ტოლია 0.9143992 მეტრის ინგლისში და 0,9144018 მეტრი აშშ-ში (ისეთი გაზომვებისას, რომლებიც განსაკუთრებით დიდ სიზუსტეს არ მოითხოვს, იარდის მნიშვნელობად მიღებულია — 0,9144 მ).
წინანდელ რუსულ საზომთა სისტემაში:
სქოლიო
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები
ღვერკი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ღვერკი შეიძლება აღნიშნავდეს:
In the Flesh
In the Flesh შეიძლება ნიშნავდეს:
Pac's Life
Pac's Life — ამერიკელი რეპერ ტუპაკ შაკურის მეათე სტუდიური ალბომი. იგი გამოიცა 2006 წელს, მისი გარდაცვალებიდან 10 წლის შემდეგ. დისკი გამოსცეს ლეიბლებმა Amaru Entertainment და Interscope Records.
სქოლიო
კატეგორია:ტუპაკ შაკურის ალბომები კატეგორია:2006 წლის ალბომები კატეგორია:გარდაცვალების შემდეგ გამოცემული ალბომები კატეგორია:Interscope Records-ის ალბომები
სოფალის პროვინცია
სოფალის პროვინცია (Sofala) — პროვინცია მოზამბიკში.
სოფალის პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის ცენტრალური ნაწილის აღმოსავლეთით. მისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს ტეტეს პროვინცია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ზამბეზიის პროვინცია, დასავლეთით — მანიკის პროვინცია, სამხრეთით — ინიამბანეს პროვინცია. პროვინციას აღმოსავლეთით ესაზღვრება ინდოეთის ოკეანე.
სოფალის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბეირა, სიდიდით მეორე ქვეყანაში. ბეირადან სამხრეთით 30 კმ-ში მდებარეობს ძველი ქალაქი-პორტი სოფალა. პროვინციის ფართობი — 68 018 კმ². მოსახლეობა — 1 671 864 ადამიანი (2007). ადმინისტრაციული თვალსაზრისით სოფალის პროვინცია იყოფა 12 რაიონად.
სოფალის პროვინციის ტერიტორიაზე მდებარეობს გორონგოზის ეროვნული პარკი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოზამბიკის პროვინციები *
ჟანა დ’ალბრე
ჟანა დ’ალბრე (Jeanne d'Albret); დ. 7 იანვარი, 1528 — გ. 9 ივნისი, 1572) — 1555 წლიდან ნავარის მეფე. ანტუან ბურბონის მეუღლე, ვანდომის ჰერცოგი და ანრი IV-ის, საფრანგეთის მეფის დედა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნავარის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1528 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1572
ქვები
ქვები — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (მოლითის თემი). მდებარეობს მდინარე ჩხერიმელის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 580 მეტრი. ხარაგაულიდან 12 კილომეტრი.
ისტორია
სოფელი ქვები მოხსენიებულია ვახუშტი ბაგრატიონის თხზულებაში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, სადაც სოფელს იხსენიებს როგორც „დაბა ქუაბი“.
სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩეთირის ჩანჩქერი
ჩეთირის ჩანჩქერი (ქოლგის ჩანჩქერი) (Çətir şəlaləsi; Çətir ქართულად ქოლგას ნიშნავს) — შუშას რაიონში დაშალთის ხეობაში მდებარეობს. ქოლგისებრი ფორმის გამო ჩანჩქერს ეს სახელი შეარქვეს. ყარაბაღის სეპარატისტთა ჩინოვნიკის ლუსინე კარახანიანის თქმით, მეორე ყარაბაღის ომის შემდეგ ტერიტორია, სადაც ჩანჩქერი მდებარეობს, ნეიტრალურ ზონად ითვლება.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ღირსშესანიშნაობები
ცრემლმდენი აირი
ცრემლმდენი აირი — თვალებისა და ლორწოვანი გარსის გამაღიზიანებელი აირმაგვარი ნივთიერებების კრებითი სახელწოდება. გამოიყენება წესრიგის დამცველი ძალების მიერ დემონსტრაციების დასაშლელად და ქუჩების უწესრიგობების აღსაკვეთად. იშვიათად გამოიყენება ასევე სამხედრო სფეროში, როგორც არალეთალური მოქმედების იარაღი. ცრემლმდენი აირი ქიმიური იარაღის კატეგორიას ეკუთვნის, თუმცა საერთაშორისო შეთანხმებების მიერ აკრძალული არ არის.
სქოლიო
კატეგორია:აირები კატეგორია:ქიმიური იარაღები კატეგორია:პოლიციის იარაღი
ჰიგასიდორი
ჰიგასიდორი (東通村) — სოფელი იაპონიაში, რომელიც მდებარეობს აომორი პრეფექტურაში, სიმოკიტა მაზრში.
გეოგრაფიული მდებარეობა
სოფელი განთავსებულია კუნძულზე ჰონსიუ. დასახლებული პუნქტი მდებარეობს აომორი პრეფექტურაში, ტოჰოკუს რეგიონში. მას ესაზღვრება ქალაქი მუცუ, დასახლება იოკოგამა, სოფელი როკასიო.
მოსახლეობა
სოფლის მოსახლეობა შეადგენს, ხოლო სიმჭიდროვე —  ადამიანი/კმ².
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სოფლები (პრეფექტურა აომორი)
Leptogenys adlerzi
Leptogenys adlerzi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Mi2
Mi2, ასევე PDC Touch — მეშვიდე თაობის პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლი, შექმნილი და გამოცემული ნიდერლანდული კომპანია Planet Interactive-ის მიერ 2009 წლის ნოემბერში. იგი არის 2005 წელს გამოსული კონსოლის Pocket Dream Console მემკვიდრე. ბენილუქსის ქვეყნებში კონსოლი Mi2-ის სახელწოდების ქვეშ გამოიცემოდა, ხოლო ჩინეთში, საფრანგეთში, გერმანიაში, ესპანეთში, პორტუგალიასა და გაერთიანებულ სამეფოში გამოდიოდა როგორც PDC Touch Media.
დიზაინით მეტად წააგავდა პორტატიულ კონსოლ Dingoo-ს, თუმცა ამ უკანასკნელისაგან განსხვავებით მასში ჩაშენებული იყო აქსელერომეტრი, 0.3 მეგაპიქსელიანი კამერა, ფერადი სენსორული ეკრანი 320x240-ზე გაფართოებით. ასევე მოიხმარდა 16 GB ფლეშმეხსიერებასა და 1200 მილიამპერიან ბატარეას. მოწყობილობა გამიზნული იყო 11 წლამდე აუდიტორიისთვის. მისი თავდაპირველი ფასი ბენილუქსის ქვეყნებში 99.99 ევროს შეადგენდა. მოგვიანებით ფასი 59.99 ევრომდე დაეცა.
კონსოლში ჩაშენებული იყო 100 ერთეული თამაში, რომელთა უმეტესობა წარმოადგენდა პოპულარული თამაშების კლონებს. 2010 წელს ბენილუქსის ბაზარზე გამოჩნდა კონსოლის განახლებული ვერსია Mi2 XL, რომელსაც დამატებით ხუთი თამაში მოჰყვებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:2000-იანების სათამაშოები კატეგორია:2010-იანი წლების სათამაშოები კატეგორია:2009 წელი ვიდეო თამაშებში კატეგორია:პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:გამოყოფილი კონსოლები კატეგორია:მეშვიდე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები
ბერნარ ლიო
ბერნარ ლიო (Bernard Lyot; დ. 27 თებერვალი. 1897, პარიზი ― გ. 2 აპრილი. 1952, კაირო) — ფრანგი ასტროფიზიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1939). 1920 წლიდან მუშაობდა მედონის ობსერვატორიაში პარიზის ახლოს. იკვლევდა მზის პროტუბერანცებს კინემატოგრაფიის მეთოდებით, აგრეთვე მზის გვირგვინს. 1931 ააგო და პირენეების ობსერვატორიაში დადგა სპეციალური დაბნელებაგარეშე კორონოგრაფი. გვირგვინის სპექტრში აღმოაჩინა 5 ახალი ხაზი, რომელთა წარმოშობა 1942 ახსნა ამერიკელმა ასტროფიზიკოსმა ბ. ედლენმა.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ასტრონომები კატეგორია:დაბადებული 1897 კატეგორია:გარდაცვლილი 1952
დიოგუ ჟოტა
დიოგუ ჟოზე ტეიშეირა და სილვა (დ. 4 დეკემბერი, 1996), ცნობილი როგორც დიოგუ ჟოტა — პორტუგალიელი ფეხბურთლი, თავდამსხმელი. ინგლისის პრემიერ ლიგის კლუბ „ლივერპულისა“ და პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი.
ჟოტას კარიერა „პასუშ დე ფერეირაში“ დაიწყო, რის შემდეგაც 2016 წელს ლა ლიგის კლუბ მადრიდის „ატლეტიკოს“ შეუერთდა. ორი სეზონის მანძილზე იყო გუნდის საკუთრება, ამ პერიოდში გაიჯარებული იყო „პორტუსა“ და „ვულვერჰემპტონში“. 2018 წლის ივლისში ის კლუბს 14 მილიონი ევროს სანაცლოდ შეუერთდა და გუნდის რიგებში ასამდე შეხვედრა ჩაატარა. 2020 წლის ოქტომბერში შეუერთდა ინგლისის პრემიერ ლიგის კლუბ „ლივერპულს“, 50 მილიონი ევროს (41 მილიონი გირვანქა სტერლინგი) სანაცვლოდ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1996 კატეგორია:პორტუგალიელი ფეხბურთელები კატეგორია:ატლეტიკო მადრიდის ფეხბურთელები კატეგორია:პორტუს ფეხბურთელები კატეგორია:ლივერპულის ფეხბურთელები კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
დავლეკანოვო (ბურაევოს რაიონი)
დავლეკანოვო  (Дәүләкән; Давлеканово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბურაევოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 26 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბურაევოდან დაშორებულია 36 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია იანაული, რომელიც დაშორებულია 104 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას უდმურტები შეადგენენ (93 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბურაევოს რაიონის სოფლები
ბაუჩის შტატი
ბაუჩის შტატი (Bauchi) — შტატი ნიგერიის ჩრდილოეთით.
ისტორია
ბაუჩის შტატი შეიქმნა 1976 წელს. შტატის ისტორია დაკავშირებულია რელიგიურ ნიადაგზე მომხდარ სისხლისმღვრელ შეტაკებებთან ქრისტიანებსა და მუსულმანებს შორის (2009 წლის თებერვლისა და ივლისის მოვლენები ).
ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით შტატი დაყოფილია 20 თვითმმართველობის რაიონად:
სქოლიო
კატეგორია:ნიგერიის შტატები
ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია
ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისპირში.
ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვით. კარ-სარკმელები, საბჯენი თაღები და ლავგარდანი გამოყვანილია აგურით. შესასვლელი ორია: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ორივე ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და გარედან საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეში ჩასმული. აღმოსავლეთით-ით, დარბაზის იატაკის მიმართ ორი საფეხურით შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ნახევარწრიული სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით გეგმით ნახევარწრიული, თაღოვანი ნიშაა. აფსიდის ზედა ნაწილში, სარკმლის ორივე მხარეს, კონქის ქუსლის დონეზე, თითო, ვიწრო, სწორკუთხა ღიობია, რითიც კედლის სიღრმეში მოწყობილ სამალავებს უკავშირდება. საკურთხევლის ბაქანი აფსიდის მხრების ხაზიდან ოდნავ წინაა წამოწეული. პირველი საფეხურის შუაში ნაწილში მას ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების შუა ნაწილში გაჭრილი თითი, ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელიც შუქებს, რომელთა ღიობები, საკურთხევლის ღიობების მსგავსად, გარეთკენაა ახრილი. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. დასავლეთით იგი კედლის მიმდებარე თაღზეა დაყრდნობილი, თვით თაღი - კუთხის პილასტრებზე. შიგნიდან ეკლესია შელესილია. იატაკზე დაგებულია კვადრატული აგური. ეკლესიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფრონტონებზე, აგურის წყობის შეღრმავებით, საფეხუროვანი პოსტამენტზე დაყრდნობილი, თითო ჯვარია გამოსახული. კედლები დასრულებულია საფეხუროვანი ლავგარდანით, რითიც ჩვეულებრივად დალაგებული და კუთხით წინწამოწეული აგურის რიგების მონაცვლეობით არის გამოყვანილი. შენობის დასავლეთ კედელზე დაშენებულ აგურის კვადრატულ საფუძველზე დადგმულია ცილინდრული ფორმის, ოთხ მხარეს ნახევარწრიული თაღით გახსნილი, აგურისვე სამრეკლო, რასაც შიგნით ნახევარსფერული კამარა ხურავს, გარედან კი, კონუსისებრი სახურავი ეხურა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კუბის პრემიერ-მინისტრების სია
ქვემოთ მოცემულია კუბის პრემიერ-მინისტრების სია 1940 წლიდან დღემდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კუბა კატეგორია:კუბის ისტორია კატეგორია:კუბის მთავრობა
არისტოტელიზმი
მინი|[[არისტოტელე, ფრანჩესკო აიეცის ნახატი]] არისტოტელიზმი — ამა თუ იმ სახით არისტოტელეს ფილოსოფიის ძირითადი პრინციპების აღიარება. არისტოტელეს მერყეობა მატერიალიზმსა და იდეალიზმს შორის საშუალებას იძლეოდა, რომ მისი მოძღვრება ერთმანეთისაგან განსხვავებულ მიმართულებებს გამოეყენებინათ.
არისტოტელეს გაცლენა განიცადა ჰერიპატეტიკოსთა სკოლამ, არაბულმა (ალკინდი, იბნ რუშდი და სხვა) და ებრაულმა (მაიმონიდი და სხვა) ფილოსოფიამ. აღმოსავლეთ სქოლასტიკაში არისტოტელიზმი ნეოპლატონზმსა და არეოპაგიტიკასთან ერთად გავრცელდა, დასავლეთში კი ერთპიროვნულად გაბატონდა XIII საუკუნიდან, რასაც დიდად შეუწყვეს ხელი ალბერტ დიდმა და თომა აკვინელმა.
საქართველოში არისტოტელიზმის გავლენა III საუკუნიდან (კოლხეთის სკოლა) დასტურდება და აპოგეას აღწევს XI-XII საუკუნეებში. ითარგმნება არისტოტელე და მისი განმმარტებლები (პორფირიოსი, ამონიოს ჰერმია), კრიტიკულად განიხილავენ და სწავლობენ არისტოტელეს მოძღვრებას (იოანე პეტრიწი). არისტოტელიზმი აისახა ლიტერატურაშიც (ჩახრუხაძე).
ახალი ფილისოფიის მესიტყვეები (ფრანსის ბეკონი, პიერ გასენდი და სხვა) იცნობდნენ სქოლასტიზებულ არისტოტელიზმს და იბრძოდნენ მის წინააღმდეგ. შემდგომ კვლავ იზრდება არისტოტელიზმის გავლენა. ნეოსქოლასტიკისა და ნეოთომიზმის გარდა, რომელთა ფილოსოფიის საფუძველი გაყალბებული არისტოტელეა, მის გავლენას განიცდიდნენ ფილიპ მელანქთონი, გეორგ ვილჰელმ ფრიდრიხ ჰეგელი, ფირდრიხ ტრენდელენბურგი, ვილჰელმ ვინდელბანდი, ჰაინრიხ რიკერტი, ემილ ლასკი, ნიკოლაი ჰარტმანი და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ანტიკური ფილოსოფია კატეგორია:ფილოსოფიური სკოლები და ტრადიციები
Leptogenys alluaudi
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
არიფიონი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი არიფიონი შეიძლება აღნიშნავდეს:
თურქეთის საკონსტიტუციო ისტორია
თურქეთის საკონსტიტუციო ისტორია დასაბამს იღებს „Sened-i İttifak“-ით, რომელიც 1808 წელს დაიწყო და დღემდე გრძელდება. მაჰმუდ II-ის პერიოდში, მუსტაფა-ფაშა ბაირაქთარი მიერ მომზადებული დოკუმენტი 1808 წლის 29 სექტემბერს ხელი მოეწერა რუმელელი და ანატოლიელი მთავარ კაცებსა და ოსმალეთის სახელმწიფოს შორის, რომ ცენტრალური ხელისუფლება დომინირებდეს ამ პროვინციებში. ეს დოკუმენტი თურქეთის ისტორიაში პირველ „კონსტიტუციურ დოკუმენტად“ ითვლება, რადგან თურქეთის ისტორიაში პირველად ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო ძალაუფლება შეიზღუდა. 1839 წლის 3 ნოემბერს გამოცხადდა მუსტაფა რეშიდ-ფაშას მიერ მომზადებული „რეორგანიზაციის საიმპერატორო ედიქტი“, აბდულმეჯიდ I-ის პერიოდში. იმპერატორი ამ იმპერიული ბრძანებით დაიფიცა, რომ ის ამის შემდეგ პოლიტიკაში მარტო ბრძანებით და კანონებით იხელმძღვანელებს. „Hatt-ı Hümayun“, რომელიც შეავსო და გააძლიერა იმპერიული ბრძანება, 1856 წელს აბდულმეჯიდის მიერ გამოცხადდა.
საუკუნეების მანძილზე თურქეთს ჰქონდა ბევრი კონსტიტუცია და შეიძლება ხასიათდებოდეს სახელმწიფო ერის, დემოკრატიზაციისა და საერთაშორისო სამართლის აღიარების მყარი ნიშნებით. თანამედროვე კონსტიტუციური ერა იწყება რესპუბლიკის დაარსებიდან. თურქეთის პირველი კონსტიტუცია 1921 წელს მიიღეს, შემდეგ 1924, 1961, 1982 წელს ახალი კონსტიტუცია მიიღეს, რომელიც 2010 და 2017 წელს შესწორება შევიდა. ბოლო საკონსტიტუციო რეფერენდუმით, თურქეთის რესპუბლიკის დაარსებიდან პირველად, ქვეყანა საპარლამენტო სისტემიდან საპრეზიდენტოზე გადავიდა.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის კონსტიტუციები კატეგორია:თურქეთის ისტორია
Aerosmith-ის დისკოგრაფია
ამ სტატიაში წარმოდგენილია ჯგუფ აეროსმითის სრული დისკოგრაფია.
1973 წლიდან აეროსმითმა გამოსცა 14 სტუდიური ალბომი. აგრეთვე ჩაწერილი, შედგენილი და გამოცემული იქნა 5 საკონცერტო ალბომი და 8 კრებული (აქედან 2 - ყუთების სახით) - შედეგად ჯგუფს აქვს მთლიანად 27 ოფიციალური ალბომი. ცნობილია, რომ აქედან 25 ალბომს აქვს ოქროს, 18 - პლატინის, ხოლო 12 - ორმაგი პლატინის სტატუსი. მხოლოდ აშშ-ში გაიყიდა ჯგუფის ალბომების 66.5 მილიონი ასლი, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით - 150 მილიონი.
წლების განმავლობაში გამოცემული ჯგუფის სინგლების ნაწილი განკუთვნილი იყო მხოლოდ რადიოეთერისათვის და არ იყო გატანილი გაყიდვაში. ჯგუფის 21 სიმღერა მოხვდა ბილბორდის ცხელ 100-ეულში, ხოლო მეინსტრიმული როკ სიმღერების ჩარტში ჯგუფს ჰქონდა ცხრა #1 ჰიტი. მსოფლიო ჩარტებში სხვადასხვა დროს მოხვდა ჯგუფის 28 სიმღერა.
ჯგუფს აგრეთვე გამოცემული აქვს რამდენიმე ვიდეოფილმი და DVD დისკი. მისი სიმღერები გამოიყენება რამდენიმე ფილმში.
კრებულები
დისკოგრაფია კატეგორია:დისკოგრაფიები
ილორის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია
ილორის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფუთში.
ეკლესია დარბაზული ტიპისაა და მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე. ორფერდა გადახურვით. იგი მეტალოპლასტმასის კრამიტითაა გადახურული. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია კლდის ფლეთილი და ქვიშაქვის ქვები. კარისა და სარკმლის ღიობების მოჩარჩოებისათვის დამუშავებული ქვიშაქვის კვადრებია გამოყენებული. ეკლესიაში შესასვლელი კარი გაჭრილია დასავლეთ და სახმრეთ კედელში. დასავლეთის კარის ღიობი უსახური "ჟალუზითაა" დაფარული, ხოლო სამხრეთის კარზე მიდგმულია მცირე ზომის პორტიკი. ეკლესიის შიდა სივრცე ნათდება დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედელში ერთმანეთის პარალელურად დატანილი ორ-ორი და აღმოსავლეთ კედელში დატანილი ერთი სარკმლის ღიობით. ეკლესიის ინტერიერი მოხატულობის გარეშეა. იატაკი ბაზალტის ქვის ფილებითაა მოპირკეთებული. კანკელის ხისგანაა ამოყვანილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გარიგება
გარიგება — ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. გარიგების ცნება კერძო სამართლის უზოგადესი ცნებაა. ეს იმას ნიშნავს, რომ იგი გამოიყენება არა მხოლოდ სამოქალაქო სამართალში, არამედ კერძო სამართლის სხვა დარგებშიც, მაგალითად, საკორპორაციო და საბანკო სამართალში. ამიტომ გარიგებებთან დაკავშირებული ნორმები, რომლებიც სამოქალაქო კოდექსის ზოგად ნაწილშია მოცემული, გამოიყენება ყველა სახის კერძო სამართლებრივი ურთიერთობების მიმართ, რომელთაც ნების გამოვლენა უდევთ საფუძვლად.