cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ურდანეტას მუნიციპალიტეტი (მირანდა)
ურდანეტა — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მირანდას შტატში. წარმოადგენს მირანდას შტატის 21 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. ფართობი 273 კმ². 2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ურდანეტას მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 136,434 ათასი ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 501,9 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე. მთავარი ქალაქია კუა.
პარზი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის ტბები
ურდანეტას მუნიციპალიტეტი (მირანდა)
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:მირანდას შტატის მუნიციპალიტეტები
რუსეთის რევოლუცია
მინი|1917 წლის ივლისის დემონსტრაციები [[პეტროგრადი|პეტროგრადში]] რუსეთის რევოლუცია — 1917 წელს, რუსეთში მომხდარი რევოლუციების სერია, რომელმაც ბოლო მოუღო ცარისტულ ავტოკრატიას და საბჭოთა კავშირის ჩამოყალიბებას დაედო საფუძვლად.
ოქტომბრის რევოლუცია
შეიარაღებული სახელმწიფო გადატრიალება რუსეთში 1917 წელს, რომლის შედეგად ჩამოგდებულ იქნა დროებითი მთავრობა და ქვეყნის სათავეში ბოლშევიკები — რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსული რევოლუცია კატეგორია:კომუნიზმი
Rhytidoponera inops
Rhytidoponera inops — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Rhytidoponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ectatomminae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
კუინზლენდი
კუინზლენდი (Queensland) — ავსტრალიის ჩრდილო–დასავლეთით მდებარე შტატი. ამ რეგიონის პირველი მოსახლეები ავსტრალიელი აბორიგენები იყვნენ, რომლებიც, როგორც ვარაუდობენ აქ დასახლდნენ 40 000 — 65 000 წლების წინ. შემდგომში ევროპელი კოლონისტების მოსვლის შემდეგ შეიქმნა ბრიტანეთის კოლონია. 1859 წლამდე ახალი სამხრეთ უელსის შტატის ნაწილი იყო. სახელი დედოფალ ვიქტორიას პატივსაცემად მიიღო, რომელმაც 1859 წლის 6 ივნისს ხელი მოაწერა ახალი სამხრეთ უელსის ტერიტორიის ნაწილზე ახალი შტატის შექმნის ბრძანებას. ეს თარიღი დღეს აღინიშნება, როგორც კუინზლენდის დღე.
შტატის დედაქალაქის ბრიზბენის ტერიტორია თავიდან იყო კატორღა მორტონ-ბეი, რომელიც გამოიყენებოდა ახალ სამხრეთ უელსში ხელმეორედ ჩადენილი დანაშაულისთვის დაკავებული დამნაშავეებისათვის. შემდგომში შტატის ხელისუფლება ხელს უწყობდა თავისუფალი დასახლებების შექმნას, რამაც დააჩქარა სოფლის მეურნეობის, ტურიზმისა და ბუნებრივი რესურსების გამოყენების განვითარება.
გეოგრაფია
ჩრდილოეთით შტატს ეკვრის წყნარი ოკეანეში მდებარე კარპენტარიის ყურის და მარჯნის ზღვის წყლები, აღმოსავლეთით — წყნარი ოკეანე. სამხრეთით — ახალ სამხრეთ უელსს, დასავლეთით — ჩრდილოეთ ტერიტორიას და სამხრეთ ავსტრალიას.
შტატის დედაქალაქი ბრიზბენი მდებარეობს სანაპიროზე, რომელიც ახალი სამხრეთ უელსის საზღვრიდან 100 კმ-ით არის დაშორებული. შტატის ტერიტორიაზე მდებარეობს მაუნტ-აიზა — მეხუთე ქალაქი მსოფლიოში ფართობის მიხედვით. ქალაქის ფართობია 40 000 კმ²-ზე მეტია. კუინზლენდი იყოფა 11 მსხვილ და 3 მცირე გეოგრაფიულ რეგიონად, რომლებიც მდებარეობენ შტატის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთში.
კუინზლენდი მდიდარია ბუნებრივი წარმოშობის ულამაზესი ადგილებით, ასეთებია: შტატის საუკეთესო პლაჟების მქონე სანშაინ-კოუსტი და გოლდ-კოსტი; ბანია-მაუნტინსის ეროვნული პარკი და მრავალჩანჩქერიანი დიდი წყალგამყოფი ქედი; კარნარვონის ეროვნული პარკი; უიტსანდი-აილენდის ეროვნული პარკი და კუნძული ჰინჩინბრუკი.
შტატში მსოფლიო მემკვიდრეობის ხუთი დაცული ზონის ობიექტებია: ავსტრალიის გაქვავებულ ძუძუმწოვართა ნაკრძალი რივერსლეიში, გონდვანას ტენიანი ტყეები, კუნძული ფრეიზერი, დიდი ბარიერული რიფი და კუინზლენდის ტენიანი ტროპიკები.
კლიმატი
შტატის დიდი ფართობის გამო კლიმატი მისი ტერიტორიის სხვადასხვა ნაწილებში ძალიან განსხვავებულია. ნალექების მცირე რაოდენობა და ცხელი ზაფხული დამახასიათებელია შიდა დასავლეთისათვის, მუსონური ნესტიანი სეზონი უკიდურეს ჩრდილოეთისათვის და შედარებით თბილი კლიმატი სანაპირო ზოლისთვის. ტემპერატურული მინიმუმი ტიპიურია შტატის შიდა და სამხრეთი რაიონებისათვის. სანაპირო ზოლის კლიმატი განიცდის ოკეანის თბილი წყლების გავლენას, რაც იწვევს ექსტრემალური ტემპერატურისაგან დაცვას და ნალექებისათვის მუდმივ ტენიანობას.
კუინზლენდის დასახლებული პუნქტების უმრავლესობა ცხოვრობს ორი სეზონის განმავლობაში: უპირატესად თბილი, მინიმალური ნალექების მქონე «ზამთრით» და  დახუთული, დიდი ნალექების მქონე «ზაფხულით».
1972 წლის 24 დეკემბერს შტატის დასახლებულ პუნქტ ბერდსვილში ოფიციალურად დაფიქსირებულმა მაქსიმალურმა ტემპერატურამ შეადგინა — 49,5 °C. მინიმალური ტემპერატურა კი დაფიქსირდა 1961 წლის 23 ივნისს დასახლებულ პუნქტ სტანტორპში −10.6 °C.
ისტორია
პირველი ავსტრალიელი აბორიგენები დღევანდელი კუინზლენდის ტერიტორიაზე გამოჩნდნენ დაახლოებით 40 000 წლის წინ, ხოლო პირველი ვინც გამოიკვლია ავსტრალიის ჩრდილო-აღმოსავლეთი, სანამ იქ 1770 წელს მივიდოდა ჯეიმზ კუკი, იყვნენ ნიდერლანდელები, პორტუგალიელები და ფრანგები. 2009 წლის ივნისში აღინიშნა შტატის შექმნისა და ახალი სამხრეთ უელსის შტატიდან გამოყოფის 150-ე წლისთავი. კუინზლენდი იყო აბორიგენელების და კოლონისტების სამხედრო შეტაკების ადგილი, ასევე ერთ-ერთი ცენტრი ოკეანეთიდან კანაკთა შრომითი მიგრაციისა.
ხელისუფლება
აღმასრულებელ ხელისუფლებას წარმოადგენს გუბერნატორი, რომელსაც წარმოადგენს და ნიშნავს დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს მეფე ჩარლზ III კუინზლენდის პრემიერ-მინისტრის რეკომენდაციით. დღეისათვის გუბერნატორის პოსტი უკავია პენელოპა ვენსლის. სახელმწიფოს მეთაურს — პრემიერ-მინისტრს ნიშნავს გუბერნატორი, რომლის კანდიდატურაც აუცილებლად დამტკიცებული უნდა იყოს კუინზლენდის საკანონმდებლო საბჭოს მიერ. პრემიერ-მინისტრის პოსტი დღეისათვის უკავია კემპბელ ნიუმანს, რომელიც წარმოადგენს ლიბერალურ ნაციონალურ პარტიას. დანარჩენი მინისტრებს, რომლებიც აყალიბებენ აღმასლურებელ საბჭოს, გუბერნატორი ნიშნავს საკანონმდებლო საბჭოს წევრებიდან პრემიერ-მინისტრის რეკომენდაციით.
კუინზლენდის სასამართლო სისტემა შედგება უმაღლესი და საოლქო სასამართლოებისაგან, რომლებიც დამტკიცებულია კუინზლენდის კონსტიტუციის თანახმად, ასევე რამდენიმე სხვადასხვა სასამართლოებისგან და ტრიბუნალებისგან, რომლებსაც ჩვეულებრივი აქტებით ამტკიცებს კუინზლენდის პარლამენტი.
2001 წელს კუინზლენდმა მიიღო ახალი კოდიფიცირებული კონსტიტუცია, რომელმაც გააუქმა ძველი კონსტიტუციის სხვადასხვა საპარლამენტო კანონების უმრავლესობის ნაწილი. ახალი კონსტიტუცია ძალაში შევიდა 2002 წლის 6 ივნისს, ბრიტანეთის დედოფლის მიერ 1859 წელს კუინზლენდის ცალკე შტატად გამოცხადების აქტის ხელმოწერის წლისთავზე.
ადმინისტრაციული დაყოფა
thumb|250px|კუინზლენდის ადგილობრივი მმართველობის რაიონების რუკა კუინზლენდის ადგილობრივი მმართველობის რაიონები (ამრ) (Local Government Areas of Queensland (LGAs)) — გამოკვეთილი რაიონები, რომელთა საზღვრებში კანონმდებლობით დაარსებულია ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოები — იგივე საბჭოები. ადგილობრივი მმართველობის რაიონების სიდიდისა და ფორმის განსაზღვრა კუინზლენდის მთავრობის პრეროგატივაა. ძველად ადგილობრივი მმართველობის რაიონები (განსაკუთრებით სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუინზლენდში და დარლინგ-დაუნსის რეგიონში) გაერთიანდნენ ან გაუქმგნენ. ყველაზე მნიშვნელოვანი სახე ამ პროცესებს მიეცა 2008 წლის მარტში, როდესაც 97 ადგილობრივი მმართველობის რაიონი და 20 აბორიგენ ხალხთა საბჭო გაერთიანდა მიწის რეფორმის პროცესის დროს. ამ დრომდე ადგილობრივი მმართველობის რაიონების უმრავლესობა რჩებოდა უცვლელი რამდენიმე ათწლეულების განმავლობაში, ზოგიერთები კი არსებობდნენ რეგიონალური რაიონებისთვის ადგილობრივი მმართველობის შემოღებისთანავე 1879 წელს.
კუინზლენდში გამოირჩევა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების ოთხი კლასიფიკაცია:
დემოგრაფია
შტატის მოსახლეობის უმრავლესობა ცხოვრობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუინზლენდში, რომელშიც შედის დედაქალაქი ბრიზბენი. მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი ცხოვრობს დედაქალაქის გარეთ, რაც განასხვავებს მას სხვა მატერიკული შტატებისაგან. 2004 წლის ივნისისათვის დედაქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს შტატის მთლიანი მოსახლეობის 45,7 %-ს, მთელ ავსტრალიაში კი დედაქალაქების მთლიანი მოსახლეობა შეადგენს ქვეყნის საერთო მოსახლეობის 63,8 %-ს.
2005 წლის 9 დეკემბერს კუინზლენდის მოსახლეობის რაოდენობამ ოფიციალურად მიაღწია 4 მილიონიან ნიშნულს. კუინზლენდი არის ავსტრალიაში ყველაზე დინამიურად განვითარებადი შტატი, სადაც კვირაში შემოდის 1500-ზე მეტი ადამიანი, მათ შორის 1000 შტატის სამხრეთ ნაწილში. პროგნოზების თანახმად 2020 წლის ბოლოს კუინზლენდი ავსტრალიაში გახდება მეორე შტატი მოსახლეობის მიხედვით. 2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით შტატის მოსახლეობის რაოდენობაა 4 332 739 ადამიანი, რაც შეადგენს თითქმის ავსტრალიის მთლიანი მოსახლეობის 20 %-ს.
2007 წელს კუინზლენდის შობადობის ჯამურმა კოეფიციენტმა მიაღწია 2,09 ნიშნულს, რაც გახდა ყველაზე დიდი მაჩვენებელი 1977 წლის შემდეგ.
რელიგია
რელიგიური შემადგენლობის მიხედვით მოსახლეობის 70,9 % ქრისტიანია. აქედან კათოლიკე — 24,9 %, ანგლიკანები — 22,3 %, ავსტრალიის გაერთიანებული ეკლესია — 8,4 %, ლუთერანები — 2,1 % და სხვა კონფესიის ქრისტიანები — 13,2 %.
კუინზლენდის შტატში ცხოვრობენ ასევე არაქრისტიანებიც, მათი საერთო რაოდენობა შეადგენს მოსახლეობის — 2,3 %-ს. აქედან: ბუდისტები — 1,1 %, მუსლიმები — 0,4 %, ინდუსები — 0,3 %, ებრაელები — 0,1 % და სხვა კონფესიის წარმომადგენლები — 0,4 %.
ათეისტები — 14,8 % და არ გამოხატა თავისი რელიგიური რწმენა — 12,0 %-მა.
ეკონომიკა
კუინზლენდის ეკონომიკამ ბოლო 20 წლის განმავლობაში გადაიტანა ბუმი ტურიზმსა და სამთო მრეწველობაში. ავსტრალიელი და საზღვარგარეთელი მიგრანტების მნიშვნელოვანი შემოსვლა, ფედერალური მთავრობის დიდი რაოდენობით ინვესტიციები, სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების გაზრდა და მუდმივად ზრდადი აეროკოსმოსური სექტორი ხელს უწყობს ყველაზე სწრაფ ეკონომიკურ ზრდას ავსტრალიის შტატებს შორის უახლოეს მომავალში.
1992 წლიდან 2002 წლამდე, შტატის მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდამ გადააჭარბა ყველა სხვა შტატებისა და ტერიტორიების მაჩვენებლებს. ამ პერიოდში კუინზლენდის მშპ ყოველწლიურად გაიზარდა 5,0 %-ით, მაშინ, როდესაც ავსტრალიის იგივე მაჩვენებელი ყოველწლიურად იზრდებოდა საშუალოდ 3,9 %-ით.
2003 წელს ბრიზბენში იყო ყველაზე დაბალი საარსებო მინიმუმი ავსტრალიის შტატების ყველა დედაქალაქებს შორის. მაგრამ უკვე 2005 წლის ბოლოსათვის ის გახდა მესამე ცხოვრების ღირებულების მიხედვით შტატების დედაქალაქებს შორის სიდნეისა და კანბერას შემდეგ, გაუსწრო რა მელბურნს 15 000$-ით.
ეკონომიკის პირველად სექტორში შედის: ბანანის, ანანასის და არაქისის მოყვანა, სხვა ზომიერი და ტროპიკული ხილბოსტნეულის დიდი მრავალფეროვნება, ხორბლის, ბამბის, მატყლის, შაქრის ლერწმისა და ღვინის წარმოება, მეცხოველეობა და მოპოვებითი მრეწველობა: ბოქსიტები, ქვანახშირი, ტყვია, თუთია, სპილენძი, ოქრო და ვერცხლი.
ეკონომიკის მეორად სექტორში ძირითადად წარმოადგენილია ზემოთაღნიშნული პირველადი სექტორის პროდუქციის შემდგომი გადამუშავება: ბოქსიტები უეიპადან გადამუშავდება გლადსტონში. ხდება ასევე სპილენძისა და შაქრის ლერწმის გადამუშავება.
ტურიზმი
ტურიზმი კუინზლენდის ეკონომიკის მესამე სექტორის წამყვანი დარგია. ყოველწლიურად შტატში მზის ციალი იზიდავს მილიონობით ავსტრალიელ და უცხოელ ტურისტს. კუინზლენდი — კონტრასტების შტატია, შედგება მზიანი ტროპიკული სანაპირო რაიონებისაგან, ხშირი ტროპიკული ტყეებისაგან და დამშრალი შიდა ოლქებისაგან.
ტრანსპორტი
ძირითადი სარკინიგზო კომპანიები არიან კუინზლენდ-რეილი და პასიფიკ-ნეიშენელი, რომლებიც უმეტესად ემსახურებიან სანაპირო პორტებს, ბრისბენის პორტის ჩათვლით და დამხმარე პორტებს გლადსტონს და თაუნსვილს.
შტატში საერთოშორისო და ადგილობრივი დანიშნულების მთავარი აეროპორტია ბრისბენის აეროპორტი. შემდეგ, თავისი მნიშვნელობით მოდიან გოლდ-კოსტისა და კერნზის აეროპორტები.
მგზავრთა გადაყვანა სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუინზლენდში ხდება საზოგადოებრივი ტრანსპორტის კომპლექსური სისტემის დახმარებით, რომელიც შედგება საავტობუსო, სარკინიგზო და საბორნე მიმოსვლისაგან. ასევე არსებობს რეგიონალური საავტობუსო ქსელი და სარკინიგზო კავშირი სხვა შტატებთან. უმრავლეს რეგიონალურ ცენტრებში არის ავტოსადგურები.
სპორტი
კუინზლენდის შტატი ავსტრალიაში წარმოდგენილია ყველა ეროვნულ სპორტულ შეჯიბრებებში, ასევე ატარებს ზოგიერთ შიდა და საერთაშორისო სპორტულ ღონისძიებებს. ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობებია — კრიკეტი და ცამეტკაცა რაგბი. ყოველწლიური სარაგბო სერია სტეიტ ოფ ორიჯინი — მთავარი სპორტული მოვლენაა კუინზლენდში.
ცურვა ასევე პოპულარული სპორტის სახეობაა შტატში, ავსტრალიის ნაკრების წევრთა უმრავლესობა და საერთაშორისო შეჯიბრებების გამარჯვებულები წარმოშობით კუინზლენდის შტატიდანაა. 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში კუინზლენდელმა მოცურავეებმა მოიგეს ყველა ექვსი ავსტრალიის ოქროს მედალი.
სქოლიო
*
აჭანდარა (გუდაუთის მუნიციპალიტეტი)
აჭანდარაში შემორჩენილია რამდენიმე დოლმენი (ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევარი). იქვეა ადრინდელი ფეოდალური ეპოქის ციხის ნანგრევები.
ეტიმოლოგია
ამ სოფელში დღემდე დგას უზარმაზარი ჭადარი, რომელიც ალბათ ათასი წლისა იქნება. ალბათ ამ ხეს უკავშირდება სოფლის სახელი აჭანდარა, სადაც პირველი ა აფხაზურისათვის დამახასიათებელი თავსართია, ხოლო ა ქონების მნიშვნელი სუფიქსია და საკმაოდ ხშირად გვხვდება ქართულში (მაგალითად: ქოჩორა, წვერა, ბოლოშავა, თავშიშველა და ა.შ). ფუძე ამ სიტყვისა არის ჭანდარი, რომელიც ჭადარის პარალელურად გვხვდება როგორც დიალექტებში ასევე მხატვრულ ლიტერატურაშიც.
სქოლიო
კატეგორია:აჭანდარის თემის სოფლები
საფრანგეთის ტურიზმი
პარიზი არის საფრანგეთის ადმინისტრაციული, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი. მიუხედავად ორი მსოფლიო ომისა, ქალაქის ცენტრი შესანიშნავი ბულვარებითა და ინფრასტრუქტურით ნაპოლეონის დროს მოგვაგონებს. ლუვრი, ვერსალი, ტრიუმფალური თაღი, ვანდომის მოედანი, ტუილრის ბაღი, ეიფელის კოშკი, დ’ორსეს სადგური, პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი ეს ის ნაგებობებია, რომლებიც იზიდავს ათასობით ტურისტს. ისტორიული ადგილები, მდიდრული კაფეები და მეფეთა სასახლეები, არისტოკრატული რეზიდენციები და ულტრათანამედროვე მაღალსართულიანი სახლები აქ ერთადაა თავმოყრილი. პარიზი მსოფლიოს ერთ – ერთი სიცოცხლით სავსე ქალაქია. აქ მდებარეობს 2000–მდე მონუმენტი, 200 მუზეუმი, მთავარი ღირსშესანიშნაობები მდინარე სენის სანაპიროზე, ქალაქის ცენტრშია თავმოყრილი. “პარიზის გულიდან” ოდნავ მოშორებით, კუნძულ სიტეზე, განთავსებულია ლუვრი, მსოფლიოს ერთ – ერთი ღირსშესანიშნავი მუზეუმი. ლუვრიდან ელისეს მინდვრების მიმართულებით ტუილრის ბარში მდებარეობს იმპრესიონისტებისა და ორანჟერის მუზეუმი. თანხმობის მოედნიდან, ელისეის მინდვრების მარცხნივ მდებარეობს ორი მსგავსი შენობა: გრან – პალე და პტი - პალე. პირველში იმართება სეზონური გამოფენები, მეორეში განთავსებულია ქალაქის მუზეუმი, სადაც ხელოვნების ნიმუშები ინახება. ლუვრიდან მარჯვნივ მდებარეობს პომპადუს ცენტრი, სადაც XXს. – ის ნახატები და სკულპტურები ინახება, მისგან ოდნავ მოშორებით მდებარეობს პარიზის ისტორიის მუზეუმი –კარნავალე. ყველაზე დიდი მუზეუმები მდებარეობს მდინარე სენას მარცხენა სანაპიროზე: იმპრესიონისტთა მუზეუმი, გარ დ’ორსე, შუასაუკუნეების ხელოვნების მუზეუმი, როდენის მუზეუმი. გარდა ამისა პარიზში თავმოყრილია დიდი რაოდენობის კოლექციები, საგამოფენო დარბაზები, ძალიან საინტერესო ექსპონატები. მთელი ქალაქი, მთელი თავისი უძვირფასესი სასახლეებით, უნიკალური არქიტექტურული ანსამბლებით და სკულპტურებით ტურისტების წინაშე იშლება, როგორც უძვირფასესი მუზეუმი. არქიტექტურულ - ისტორიულ ღირსშესანიშნაობებს შორის აუცილებლად გამოყოფენ პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარს, რომელიც ადრინდელი გოთიკის ნაგებობაა (1163 - 1345), აღფრთოვანებას იწვევს ტაძრის სამი პორტალი: გალერეა ქიმებით, კოშკები, უნიკალური ვიტრაჟები. პარიზში იმართება უმაღლესი დონის სამოდელო ჩვენებები, აქ მაღალი მოდა უკავშირდება ისეთი მოდელიორებისა და დიზაინერების სახელებს, როგორიცაა ივ სენ ლორანი, კოკო შანელი, კრისტიან დიორი, პიერ კარდენი და სხვები. მათი ატელიეები დღეს მსოფლიო სამოდელო სახლებადაა ქცეული. პარფიუმერია, გალანტერეა და სხვადასხვა ხელოსნის საიუველირო ნაკეთობები სამოდელო სახლებთან ერთად შეადგენს  დიდი “ლუქსის ინდუსტრიას”. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ყოველდღიურად იმართება გამოფენები, რომლებიც სეზონებთანაა დაკავშირებული, გამოიფინება ასევე მზა ტანსაცმელი “ პრეტ - ა - პორტეს ხაზები”.
პარიზი ცნობილია თავისი გართობის ინდუსტრიით, აქ მდებარეობს 100 თეატრი და კაფე, 400 კინოთეატრი, გარდა საოპერო და დრამატული თეატრებისა აქ მდებარეობს მრავალი საესტრადო და საკონცერტო დარბაზი, კაბარეები, საცეკვაო ბარები და ღამის კლუბები. ისინი ძირითადად თავმოყრილია სამ ადგილას: მონპარნასი – მდინარე სენას მარცხენა სანაპირო, სენ-ჟერმენ-დე-პრე – მდინარე სენას მარცხენა სანაპირო, მონმარტი – მდინარე სენას მარჯვენა სანაპირო. მდინარის ორივე სანაპიროზე უწყვეტლივ განლაგებულია რესტორნები, კაფეები, ღამის კლუბები, აქვეა პიგალის მოედანი, კაბარე “მულენ რუჟი”, რესტორანი “ლა ვინი”.
მრავალი კულტურული და ისტორიული ღირსშესანიშნაობა მდებარეობს პარიზის შემოგარენში, განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია ვერსალის სასახლე, რომელიც აიგო ლუდოვიკო XIV – ისათვის, რამბუიეს არქიტექტურული ანსამბლი – პრეზიდენტის რეზიდენცია, ვენსენკის ციხესიმაგრე, კონდეს ოჯახის სასახლე შანტში, სენ - დენის ტაძარი _ ეპისკოპოსის რეზიდენცია და საფრანგეთის მეფეთა საკურთხეველი XII - XVIაუკუნეებში, შარტრის ტაძარი, ნაციონალური სიძველის მუზეუმი, სენ-ჟერმენ-ან-სენის ციხესიმაგრე, სადაც მოთავსებულია მსოფლიოს ერთ – ერთი უმდიდრესი ისტორიამდელი ეპოქის ნივთების კოლექცია. საავიაციო - კოსმოსური მუზეუმი ლე - ბურჟეში აეროპორტის ტერიტორიაზე, სადაც განლაგებულია სამოქალაქო და სამხედრო თვითმფრინავები 1897 წლიდან დრემდე. კლოდ მონეს სახლი ჟივერნში, პარიზის შემოგარენში ასევე მდებარეობს ევროდისნეილენდი, სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით ეს გასართობი კომპლექსი ძალიან პოპულარულია ქვეყნის ტურისტებს შორის, ორჯერ მეტი ვიზიტორი ჰყავს ვიდრე ლუვრსა და ეიფელის კოშკს. ტურისტების დიდ ინტერესს იწვევს შუა საუკუუნეების ციხესიმაგრეები მდინარე ლუარას სანაპიროზე: შენონსო, ანჟე, ამბუაზი, შამბორა, შინონი და სხვები. ანჟიდან და შენონიდან, ასევე კლასიკური სტილის აზ-ლე-რიდოდან და შენონსოდან კარგად ჩანს წარსული ეპოქის სული, საიდუმლოება და რომანტიზმი. თითოეულ მათგანს აქვს თავისი ისტორია, მდიდარი დაუჯერებელი ამბებითა და ფაქტებით. განსაკუტრებულ ყურადღებას იქცეს რივიერას რეგიონი - ლაჟვარდოვანი სანაპირო, რომელიც საფრანგეთის სამხრეთით მდებარეობს და ესაზღვრება იტალიის რივიერას. მზიანი პლაჟები, ტენისის მოედნები, მუზეუმები, ფეშენებელური სასტუმროები, მყუდრო კაფეები ახალ სამყაროს ქმნიან, რომელიც სიცოცხლითაა სავესე. ეს სანაპირო სტუმრებს სთავაზობს პეიზაჟების დიდ პალიტრას, შესასნიშნავ ადგილებს სეირნობისა და გართობისათვის.
რეგიონი იკავებს 43,000 კვადრატულ კილომეტერს, 120კილომტრი სანაპირო ზოლით, 40 კმ - პლიაჟით. ტერიტორიის 80% მთიანი მასივია, 175 ჰ. ტყით, 1000 უხვი მდინარით, სანაპიროზე ინფრასტრუქტურა მაღალგანვითარებულია. სარკინიგზო და სამანქანო გზების ქსელი რეგიონს აკავშირებს საფრანგეთისა და ევროპის დიდ ქალაქებთან.
ნიცის საერთაშორისო აეროპორტი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ტურიზმის განვითარებაში, წელიწადში 8,6 მლნ ადამიანს ემსახურება, 80 საერთაშორისო მარშრუტით 28 ქვეყანას შორის და იღებს თვითმფრინავებს 45 ავიახაზიდან. სასტუმრო მომსახურება შედგება ლუქსის კლასისა და სასტუმრო რეზიდენციისაგან. კონგრესის 9 სასახლეში შეიძლება ჩატარდეს საქმიანი შეხვედრები მაღალ დონეზე. 19 სამთო კურორტი ფუნქციონირებს დეკემბრიდან მაისამდე. ლაჟვარდოვანი სანაპირო მთელი წლის განმავლობაში წარმოადგენს ტურისტებისათვის ერთ – ერთ ძირითად მიმართულებას, მსოფლიოში ცნობილი კულტურული ღირსშესანიშნაობების გამო: კანის საერთაშორისო კინოფესტივალი, რომელიც ყოველწლიურად მაისში ტარდება, კარნავალი ნიცაში - ტარდება თებერვლის თვეში. თუ რა მნიშვნელობისაა ეს რეგიონი, ამის სრულად თქმა შეუძლებელია, აქ მრავალი რამაა წარმოდგენილი. მუზეუმები, გამოფენები, მაღაზიები, საზღვაო ზოოპარკი, სამორინეები, ღამის კლუბები, სპექტაკლები და სხვა. ტურისტების ყურადრებას ასევე იქცევს მონაკო, რომელიც ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე მდებარეობს, ალპების ძირში 195 ჰექტარზე, 12 კმ-ის მოშორებით იტალიის რივიერისგან. დღეისათვის მონაკო სუვერენული სახელმწიფოა, თუმცა არანაირი საბაჟო არ ფუნქციონირებს მონაკოსა და საფრანგეთის საზღვარზე, რაც თავისუფალ მიმოსვლას აადვილებს. საშუალოდ წელიწადში აქ 300 მზიანი დღეა, მონაკო ტურისტებს იზიდავს პლიაჟებით, თელასოთერაპიის ცენტრებით, მუზეუმებითა და ტროპიკული აკვარუიმებით. მონაკოში სტუმრების მისაღებად მრავალი სასტუმრო მუშაობს, რომეთა რანგი 4 ვარსკვლავით განისაზღვრება. მონტე კარლო, ევროპის სამორინეების დედაქალაქია. ეს ერთ – ერთი ქალაქია იმ სამ ქალაქს შორის, სადაც სამორინეებისა და სათამაშო აპარატების ქსელია გავრცელებული. ქალაქი მონაკოს შემადგენლობაშია და ტურისტებს იზიდავს 1863 წელს აგებული სამორინით, ქალაქში მრავალი სათამაშო აპარატი და სამორინეა წარმოდგენილი, ქალაქში არსებული მდიდრული სასახლეები დაუვიწყარ შთაბეჭდილებას ტოვებს ტურისტებზე.
ტურისტების ყურადღებას იქცევს ქვეყნის ჩრდილოეთით არსებული დასავლეთ ატლანტის ყველაზე მზიანი სანაპირო პუატუ შარანტის რეგიონი, აქ წარმოდგენილია საერთაშორისო სტანდარტის ქვიშიანი სანაპიროები, ისეთი როგორიცაა რუაიანი, ასევე პატარა ქალაქი: ფურასი, ლა პალმირი, სენ-პოლ-სიურ-მერი, მეშერი, ეს პლიაჟები გამოსადეგია საიალქნო სპორტისა და საქარე სერფინგისათვის. ისეთი ციხესიმაგრეები, როგორიცაა ფორტ ბოიარდი, სანაპიროს იცავდნენ ზღვის მხრიდან. პლიაჟიდან შესაძლებელია გამგზავრება ყველანაირი სააექსკურსიო მარშრუტზე, რეგიონს ქალაქების მასშტაბით, სადაც ძვირფასი ისტორიული წარსული დღემდე შეიმჩნევა.
ლა როშელი თავისი მრავალრიცხოვანი მუზეუმებითა და ცხვორების სტილით საუკუნეების მაძილზე იზიდავდა ხალხს. რაშფორის სასახლე დაკავშირებულია ამ საპორტო ქალაქის ისტორიასთან. ბრუაჟი ეს სარის ძველი გამაგრებული ციხესიმაგრე, ცნობილი იყო, როგორც მარილის სავაჭრო ცენტრი, მაგრამ შემდგომში ზღვამ უკან დაიხია და მისი შემოგარენი ჭაობით დაიფარა. ანგულებთან ახლოს მდებარეობს XVIIს - ის საუკუნის ფრანგი მწერლების დასასვენებელი ადგილი ლარიშფუკო. სანტოჟეში წარმოდგენილია კარგად შენახული რომანული ეკლესიები.
მსოფლიოში ცნობილია საფრანგეთის ალპების სამთო კურორტები. აღსანიშნავი კურორტებია: ლეზარკი, ლაპლანი, მენიუირი, ვალ დ იზერი, მერიბელი, შამონი და სხვა. მომბლანიდან მთელ სიცრცეში ჩრდილოეთიდან ყველაზე სამხრეთით მდებარე მთებამდე განლაგებუილია თანამდედროვედ აღჭუერვილი სათხილამურო ტრასები, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებულია ჩქაროსნული ავტოსტრადებით. ფრანგული სამთო - სათხილამურო კურორტებისა და ტრასების მაღალ ხარისხიანობა იწვევს ტურისტების ყურადღებას. საშუალოდ სამთო -სათხილამურო კურორტები დამსვენებელს სთავაზობს 80 სხვადასხვა სახის სათხილამურო ტრასას სირთულის მიხედვით 150 კილომეტრამდე. კურორტების სპეციფიკურობა გამოიხატება სიმაღლიდან დაშვების ადგილებით, დასაშვები სადგურები განლაგებულია 1200მ-დან 3000მ-მდე. აქედან შესაძლებელია 2000მ-ის მანძილზე დაშვება, რაც გრძელი და საინტერესო დაშვების საშუალებას გვაძლევს. სამთო ტურიზმთან ერთად შესაძლებელია სპორტის სხვადასხვა სახეობებით დაკავება.
აქ მოემაერთებიან არა მარტო სპოერტსმენები შეჯიბრებებისათვის, არამედ გულშემტკივრებიც. Yყველაზე სანახაობრივ სპორტულ ღონისძიებებად ითვლება: მონტე კარლოს ავტორალი თებერვლის თვეში, 24საათიანი ავტო შეჯიბრებები ლე-მანში, ფრანგული დერბი შანტში, ტურ დე ფრანსი – ველორბოლა ივლისის თვეში, გარდა ამისა 1998 წელს აქ ჩატარდა მსოფლიო ჩემპიონატი ფეხბურთში და დიდი მუზარადის ღია ჩემპიონატი ჩოგბურთში. პარიზი ითვლება მსიოფლიო ლიდერად კონფერენციებისა და მაღალი ხარისხის ვაჭრობით. საქმიანი ტურიზმიდან მიღებული შემოსავალი შემოსვლითი ტურიზმიდან მიღებული შემოსავლის მესამედს წარმოადგენს. სხვადასხვა დეპარტამენების სავაჭრო პალატებს აქვთ შესაძლებლობა რომ მოაწყონ კომფერენციები და სამუშაო შეხვედრები.
საფრანგეთში ჩასვლის ვადების კლასიფიკაცია: ტურისტული ვიზიტები 2 კვირა (ერთი თვის განმავლობაში), კერძო ვიზიტები 2 თვემდე და სამუშაო ვიზიტები 3 თვემდე. საფრანგეთის შიდა ტურისტული ბაზარი ტენდენციის მიხედვით განსხვავდება სხვა დასავლეთ ევროპული შიდა ტურისტული ბაზრისაგან.
ტურისტული ფორმალობები და სასაზღვრო შეზღუდვები
საფრანგეთში გასამგზავრებლად და ვიზის ასაღებად სავალდებულო დოკუმენტაციაა: საზღვარგარეთის პასპორტი, ორი ფოტოსურათი, პირადობის ქსეროასლი, ბავშვებისათვის დაბადების მოწმობის ქსეროასლები. ანკეტის შევსება და ასევე ბავშვის გამგზავრების შემთხვევაში ნოტარიუსის მიერ დამოწმებული მშობლების ნებართვა. ვიზა ფორმდება 20 დღის განმავლობაში.
ქვეყანაში აკრძალულია იარაღის, ნარკოტიკის, ფეთქებადი და აკრძალული ნივთების შეტანა. სასაზღვრო კონტროლს ექვემდებარება ანტიკვარიატი, იარაღი, ოქროს გარკვეული რაოდენობა. შესაძლებელია ფულისა და მასთან ერთად სამგზავრო ჩეკების გამოყენება. ქვეყნის ვალუტუაა ევრო €
გიორგი შავგულიძე
გიორგი „ჟორა“ ვლადიმერის ძე შავგულიძე (დ. 16 ნოემბერი, 1910, ქუთაისი — გ. 13 აპრილი, 1959, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1955), საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1952), დაჯილდოებულია ორი ორდენით და მედლებით.
ბიოგრაფია
საშუალო განათლება ქუთაისშივე, ყაუღჩიშვილების სკოლაში მიიღო. 1928 წელს, სკოლის დამთავრებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ ქუთაის –ბათუმის თეატრის დასში მუშაობდა, რომელსაც კოტე მარჯანიშვილი ხელმძღვანელობდა. ორ წელიწადში თეატრი თბილისში გადმოვიდა (შემდგომში მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი). 1934 წელს დაქორწინდა მსახიობ ლიზიკო ვაჩნაძეზე.
გადაღებულია ფილმებში: „დიადი განთიადი“ (1938), „გიორგი სააკაძე“ (1943), „დავით გურამიშვილი“ (1946), „ქეთო და კოტე“ (1948), „ბედნიერი შეხვედრა“ (1949), „ჭრიჭინა“ (1954), „ცისკარა“ (1955) და სხვა.
დაიღუპა ტრაგიკულად 1959 წლის 13 აპრილს. დაკრძალულია ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 16 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1910 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1959 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები გიორგი
პიტერ ნაური
ნაური, პიტერ (დ. 25 ოქტომბერი, 1928, ფრედერიქსბერგი, კოპენჰაგენთან – გ. 3 იანვარი, 2016) — დანიელი მეცნიერი, ერთ–ერთი პიონერი კომპიუტერული მეცნიერების დარგში. ალან ტიურინგის პრემიის ლაურეატი. ბეკუს–ნაურის ფორმალიზმის ერთ–ერთი შემქმნელი, რომელიც აღწერს პროგრამირების ენების სინტაქსს. ბეკუს–ნაურის ფორმალიზმზე დაყრდნობით შექმნილია მაღალი დონის პროგრამირების მრავალი ენის გრამატიკა. პიტერ ნაური პროგრამირების ენა ალგოლ 60–ის შემქმნელია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1928
მატობოს ეროვნული პარკი
მატობოს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი სამხრეთ ზიმბაბვეში. მდებარეობს მატობოს ბორცვების შუაგულში - გრანიტის გორაკებიან და ხეებით დაფარულ ხეობაში, რომელიც ქალაქ ბულავაიოდან 35 კმ-ით სამხრეთით იწყება. გრანიტის ბორცვები 2 000 მლნ წლის წინ ჩამოყალიბდა. ისინი დაფარულია რიყის ქვებითა და სხვადასხვა მცენარეულობით. მიზილიკაზმა, ნდებელის ხალხის ფუძემდებელმა ამ ტერიტორიას „მელოტი თავები" უწოდა.
ბორცვები 3100 კმ² ტერიტორიას მოიცავს, რომელთაგან 424 კმ² ეროვნულ პარკადაა გამოცხადებული, დანარჩენი ტერიტორია კი კომუნალურ მიწას წარმოადგენს, მცირე რაოდენობით გვხვდება ფერმერული მეურნეობებიც. პარკი მოიცავს ულამაზეს პეიზაჟებს - წარმტაც ბალანსს კლდეებსა და შთამბეჭდავ ხედებს ტჰულის, მტშელელეს, მალემეს და მპოპომას მდინარეების ხეობების გასწვრივ. პარკის ტერიტორიის 100 კმ² სპორტული ნადირობის ტერიტორიას წარმოადგენს, ამ ნაწილში გავრცელებულია თეთრი და შავი მარტორქები. გორაკების უმაღლესი მწვერვალი (1549 მ) პარკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარეობს და მას გულატის უწოდებენ.
მატობო უძველესი ეროვნული პარკია ზიმბაბვეში, ის 1926 წელს შეიქმნა. ტერიტორია გამოირჩევა განსაკუთრებული ბიომრავალფეროვნებით. აღრიცხულია 200 სახეობის ხე, მათ შორის აკაცია, ველური მსხალი, ქაღალდის ხე. ასევე მრავალნაირი ალოე და ბალახის ასზე მეტი სახეობა.
პარკი ასევე გამოირჩევა ფაუნის მრავალფეროვნებით. გავრცელებულია 175 სახეობის ფრინველი, 88 სახეობის ძუძუმწოვარი, 39 გველი და 16 სახეობის თევზი.
2003 წლიდან, მატობოს ბორცვები შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. როგორც მას იუნესკო აღწერს, „ტერიტორია წარმოსახავს გრანიტის საფარზე აღმართულ რელიეფის განსხვავებულ ფორმებს, რომელთაც ზიმბაბვეს ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავთ".
სქოლიო
კატეგორია:ზიმბაბვეს ეროვნული პარკები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ზიმბაბვეში
კორაბი
კორაბი (Кораб; Korabi) — ქედი ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, ალბანეთსა და ჩრდილოეთ მაკედონიაში. წარმოადგენს მდინარეების რადიკის და შავი დრინის წყალგამყოფს. უმაღლესი წერტილია — მწვერვალი კორაბი (2764 მ).
კორაბის მახლობლად, მთათა სისტემაში არის 10 მწვერვალი, რომელთა სიმაღლეც 2000 მეტრს აღემატება. მთის ფერდობებზე მყინვრული ტბებია. კორაბის მთა გამოსახულია მაკედონიის გერბზე.
სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ქედები კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის ქედები
ბილ რასელის NBA ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო
ბილ რასელის NBA ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო (წინად ცნობილი როგორც NBA ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო) - ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციაში მოქმედი ჯილდო, რომელიც 1969 NBA ფინალიდან მოყოლებული გადაეცემა. ჯილდოს ბედს 9 მედიის წევრი გადაწყვეტს, რომელიც ფინალური რაუნდის დასკვნით შეხვედრისას აძლევენ ხმას. მოთამაშე ყველაზე მაღალი ქულებით იგებს ჯილდოს. ასევე NBA ფინალის დროს, გულშემატკივრებიც აძლევენ ხმას NBA.com-ზე, რაც მეათე ხარისხად მიდის ხმები. თავდაპირველად, ჯილდო იყო შავი ფერის თასი ოქროსფერი კალათბურთის ფიგურებით დაბოლოვებული ზემოთ, რომელიც თითქმის ლარი ობრაიანის თასის ანალოგიურია, სანამ 2005 წელს უფორ პატარა თასს არ შექმნიდნენ.
ვიქტორიას შტატი
გეოგრაფია
ვიქტორიის ფართობი შეადგენს 227 416 კმ²-ს (მე-5 ადგილი შტატებს შორის, მე-6 ადგილი ტერიტორიების ჩათვლით). შტატის უმაღლესი წერტილი — ბოგონგის მთა (1986 მ).
ბილ რასელის NBA ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო
დაარსებიდან მოყოლებული, ჯილდო 27 სხვადასხვა მოთამაშეს გადაეცა. მაიკლ ჯორდანი, რომელიც ლიდერობდა ჩიკაგო ბულზს 6 NBA ჩემპიონის ტიტულის მოპოვებაში 1991-1993 და 1996-1998 წლებში, არის ერთადერთი მოთამაშე, რომელმაც ჯილდო 6-ჯერ მოიგო. მეჯიკ ჯონსონი, შაკილ ონილი და ტიმ დანკანი არიან ის მოთამაშეები, რომლებმაც ჯილდოს მოპოვება 3-ჯერ შეძლეს, ხოლო უილის რიდის, კარიმ აბდულ-ჯაბარის, ლარი ბირდის, ჰაკიმ ოლეიუონის და კობი ბრაიანტის მონაგარში ასეთი 2 ჯილდოა. ჯორდანი და ონილი არიან მხოლოდ ის წევრები, რომლებმაც შეძლეს ზედიზედ 3 წელიწადში მოეპოვებინათ ეს ჯილდო (ჯორდანმა 2-ჯერ შეძლო ეს). ოლეიუონმა და ბრაიანტმა ჯილდოს მოპოვება ზედიზედ ორჯერ შეძლეს. კარიმ აბდულ-ჯაბარი არის ერთადერთი გამარჯვებული, რომელმაც ჯილდოს მოპოვება 2 სხვადასხვა გუნდთან ერთად შეძლო, პირველი მათგანი მილუოკი ბაქსის რიგებში 1971 წელს და ლოს-ანჯელეს ლეიკერსის რიგებში 1985 წელს. ჯონსონი არის ერთადერთი ახალბედა, რომელმაც შეძლო ჯილდოს მოგება ლეიკერსში ყოფნის დროს 1980 წელს. ჯერი ვესტი იყო პირველი დაჯილდოებული და ასევე ერთადერთი ჯილდოს გამარჯვებული, რომელიც დამარცხებულ გუნდში იყო NBA ფინალში. ოლეიუონი (ნიგერიაში დაბადებული) 1993 წელს მხოლოდ აშშ მოქალაქეობა მიიღო, ტიმ დანკანი აშშ-ის ვირჯინის კუნძულები, ტონი პარკერი საფრანგეთი (რომელიც ბელგიაში დაიბადა) და დირკ ნოვიცკი გერმანიიდან არიან მხოლოდ ის 4 გამარჯვებული, რომელთაც არ აქვთ აშშ მოქალაქეობა მოგებული. დანკანს აქვს ამერიკის მოქალაქეობა, მაგრამ ის არის საერთაშორისო მოთამაშე NBA-ს მხრიდან, რადგან ის არ იქნა დაბადებული აშშ-ის 50 შტატში ან ვაშინგტონის ტერიტორიაზე. პარკერი და ნოვიცკი არიან მხოლოდ ის გამარჯვებულები, რომელიც აშშ ფარგლებს გარეთ ვარჯიშობდნენ. ოლეიუონი კოლეჯის კალათბურთს ჰიუსტონში, ხოლო დანკანი უეიკ ფორესტში თამაშობდა.
ვიქტორიას შტატი
გეოგრაფია
right|thumb|300px|ვიქტორიის დასახლებული პუნქტები და საგზაო ქსელი. ვიქტორიის ჩრდილოეთის საზღვარი გადის მდინარე მურეის სამხრეთ სანაპიროზე, ასევე დიდი წყალგამყოფი ქედის უკიდურეს სამხრეთში, რომელიც გადაჭიმულია აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ და მთავრდება ქალაქ ბალარატის დასავლეთით. შტატი დასავლეთიდან ესაზღვრება სამხრეთ ავსტრალიას და აქვს ავსტრალიაში უმოკლესი სახმელეთო საზღვარი ტასმანიასთან. ოფიციალური საზღვარი შტატ ვიქტორიასა და ტასმანიას შორის გადის ბასის სრუტეში არსებულ პატარა კუნძულ ბოუნდარი-აისლეტზე 85 მეტრის მანძილზე 39° 12' სამხრეთ განედზე. შტატი ვიქტორია შედგება სხვადასხვა ტოპოგრაფიულ, გეოლოგიურ და კლიმატურ რაიონებისგან, დაწყებული ტენიანი ზომიერი კლიმატით სამხრეთ-აღმოსავლეთში და დამთავრებული ავსტრალიის ალპების დათოვლილი რაიონებით, რომლის სიმაღლე თითქმის 2000 მეტრამდეა. დასავლეთში და ჩრდილო-დასავლეთში ასევე არსებობენ ნახევრადმშრალი დიდი ფართის მქონე დაბლობები.
ბილ რასელის NBA ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო
2009 წლის 14 თებერვალს, 2009 წლის NBA All-Star მატჩის შესვენების დროს ფინიქსში, NBA-ს რწმუნებულმა დევიდ სტერნმა განაცხადა ჯილდოს სახელის შეცვლის შესახებ, რის შემდეგადაც ჯილდოს „ბილ რასელის NBA ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო“ ეწოდება, რაც 11 გზის NBA ჩემპიონის - ბილ რასელის პატივსაცემად დაერქვა.
ვიქტორიას შტატი
კლიმატი
მიუხედავად შტატის მცირე ფართისა, ვიქტორიის კლიმატი მრავალფეროვანია. ჩრდილო-დასავლეთით ნახევრადუდაბნო და ცხელი კლიმატია, სანაპიროზე კი ზომიერი და ცივი. დიდი წყალგამყოფი ქედი შტატის ცენტრს უზრუნველყოფს უფრო ცივი მთიანი კლიმატით.
კონტინენტის უკიდურეს სამხრეთში მდებარეობის გამო, ვიქტორიას აქვს უფრო ცივი და ტენიანი კლიმატი, ვიდრე ავსტრალიის სხვა მატერიკულ შტატებს და ტერიტორიებს. სანაპირო დაბლობში დიდი წყალგამყოფი ქედიდან სამხრეთით უფრო რბილი კლიმატია. სამხრეთის ოკეანის ჰაერის მასები აწონასწორებენ სიცხეს ზაფხულში და სიცივეს ზამთარში. მელბურნი და სხვა დიდი ქალაქები მდებარეობენ ამ ზომიერ რეგიონში.
მოლი და ზემო ვიმერა არიან ვიქტორიის ყველაზე თბილი რეგიონები, სადაც ქრის ცხელი ქარი იქვე მდებარე უდაბნოებიდან. საშუალო ტემპერატურა მერყეობს ზაფხულში 30 °C-დან 15 °C-მდე ზამთარში. ვიქტორიაში მაქსიმალური ტემპერატურა დაფიქსირდა ჰოუპთაუნში 2009 წლის 7 თებერვალს და შეადგინა 48,8 °C.
ვიქტორიის ყველაზე ცივი ნაწილია ვიქტორიის ალპები ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ალპები დიდი წყალგამყოფი ქედის მთიანი სისტემის ნაწილია, რომელიც გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთით შტატის მთელ ტერიტორიაზე. ზამთარში საშუალო ტემპერატურა 9 °C-ზე დაბალია, ხოლო უფრო მაღალ ადგილებში 0 °C-ზე დაბალი. შტატში მინიმალური ტემპერატურა -17,7 °C დაფიქსირდა 1965 წლის 13 ივნისს в ოუმიოუში და 1970 წლის 3 ივლისს ფოლს-კრიკში.
ნალექები
ვიქტორია მეორე შტატია ატმოსფერული ნალექების რაოდენობით ტასმანიის შემდეგ. ვიქტორიაში ნალექების რაოდენობა მატულობს ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ; ყველაზე ტენიანი რაიონებია ზღვის დონიდან მაქსიმალურად მაღალი ადგილები. წლის საშუალო დონე ჩრდილო-აღმოსავლეთის ზოგიერთ რაიონში აჭარბებს 1800 მილიმეტრს, მაგრამ 250 მილიმეტრზე დაბალია მოლის რაიონში.
ყველაზე ხშირი წვიმებია ვიქტორიის სამხრეთით მდებარე ოტუეის ეროვნულ პარკში და გიპსლენდში, ასევე მთიან ჩრდილო-აღმოსავლეთში. თოვლი, როგორც წესი მოდის მხოლოდ შტატის ცენტრის მთებში და ქედებზე. ყველაზე ხშირად წვიმები მოდის ზამთარში, მაგრამ ზაფხულში ნალექების დონე მაღალია. ყველაზე რეგულარულად წვიმს გიპსლენდში და დასავლეთ რაიონში, რამაც ხელი შეუწყო მის ძირითად სასოფლო-სამეურნეო რეგიონად გადაქცევაში. ვიქტორიაში ნალექების მაქსიმალური დღიური დონე დაფიქსირდა 1983 წლის 22 მარტს ტანიბრინში (ოტუეის ეროვნული პარკი) და შეადგინა 375 მილიმეტრი.
ისტორია
1788 წელს ახალი სამხრეთი უელსის კოლონიის დაარსების შემდეგ ავსტრალია გაიყო აღმოსავლეთ ნაწილად, რომელსაც დაერქვა ახალი სამხრეთი უელსი, და დასავლეთ ნაწილად, რომელსაც დაერქვა ახალი ჰოლანდია. დღევანდელი ვიქტორიის ტერიტორიაზე პირველი ევროპული დასახლება — სალივან-ბეი — 1803 წელს დააარსა ვიცე-გუბერნატორმა დევიდ კოლინზმა პორტ-ფილიპის ყურეში. დასახლებულები რაოდენობით: 308 კატორღელი, 51 მატროსი, 17 თავისუფალი გადასახლებული, 12 სამოქალაქო მოსამსახურე, მისიონერი და მისი მეუღლე გემით გააგზავნეს ინგლისიდან ძირითადად იმის შიშით, რომ ფრანგებს, რომლებიც ამ რეგიონის გამოკვლევას აწარმოებდნენ არ დაეარსებინათ თავიანთი დასახლება და შედეგად პრეტენზია არ გამოეთქვათ კონტინენტზე. შემდეგი დასახლება გახდა პორტლენდი შტატის დასავლეთ სანაპიროზე. მელბურნი 1835 წელს დააარსა ავსტრალიელმა ფერმერმა და ბიზნესმენმა ჯონ ბეტმანმა
რეგიონს მელბურნის ირგვლივ ერქვა პორტ-ფილიპის ოლქი და ჰქონდა ახალი სამხრეთ უელსის ცალკე მართული ნაწილის სტატუსი. 1850 წლის 5 აგვისტოს დედოფალმა ვიქტორიამ ხელი მოაწერა აქტს, რომლის თანახმადაც დიდმა ბრიტანეთმა ეს რეგიონი გამოყო ახალი სამხრეთ უელსისაგან, რის შედეგადაც დააარსა ახალი კოლონია ვიქტორია. ეს გადაწყვეტილება სანქცირებულ იქნა მაშინდელი ახალი სამხრეთ უელსის გუბერნატორის ჩარლზ ფიტცროის მიერ, რომელმაც ჩათვალა, რომ ფაქტობრივად მეორე საკმაოდ კარგად განვითარებული კოლონიის მართვა სიდნეიდან მეტად ძნელია (პირდაპირი მანძილი სიდნეიდან მელბურნამდე შეადგენს დაახლოებით 900 კმ-ს და 1100 კმ-ზე მეტს ზღვით). ამ დოკუმენტების მიღების შემდეგ სიდნეიში ახალი სამხრეთ უელსის შტატის საკანონმდებლო საბჭომ 1851 წლის 1 ივლისს მიიღო შესაბამისი საკანონმდებლო აქტი.
1851 წელს ქალაქ ბალარატის, ხოლო შემდეგ ქალაქ ბენდიგოს მახლობლად აღმოაჩინეს ოქრო. შემდგომში ოქრო ასევე აღმოჩნდა კოლონიის ბევრ სხვა რაიონებში. ამან გამოიწვია ოქროს ციებ-ცხელება. კოლონია სწრაფად იზრდებოდა, როგორც მოსახლეობის რაოდენობით, ასევე ეკონომიური მნიშვნელობითაც. 10 წლის განმავლობაში ვიქტორიის მოსახლეობა გაიზარდა 7-ჯერ: 76 ათასიდან 540 ათას ადამიანამდე. ამ 10 წლის განმავლობაში — 1851—1860 წლებში ვიქტორიაში მოიპოვეს 20 მილიონი უნცია ოქრო, რაც იმ დროს შეადგენდა მსოფლიოში მოპოვებული ოქროს რაოდენობის ერთ მესამედს. ამან ბუნებრივია ხელი შეუწყო მელბურნისა და მთელი შტატის განვითარებას.
1854 წელს ბალარატში მოხდა სამთოელების შეიარაღებული აჯანყება, რომლებიც პროტესტს აცხადებდნენ ოქროს მოპოვებაზე ბაჟის გადახდაზე. აჯანყება ჩაახშო ბრიტანეთის არმიამ, მაგრამ უკმაყოფილებამ უბიძგა ხელისუფლებას მმართველობის რეფორმირებისაკენ (კერძოდ, შეამცირა გადასახადები ოქროს მოპოვებაზე) და კოლონიის თვითმმართველობის გაფართოებისკენ. მალე ბრიტანეთის იმპერიის პარლამენტმა 1855 წელს კოლონია ვიქტორიის შესახებ კანონის მიღების გზით მიანიჭა ვიქტორიას უფლება ჰქონოდა საკუთარი მთავრობა. აჯანყების ზოგიერთი ლიდერი გახდა ვიქტორიის პარლამენტის წევრი.
ვიქტორიის კოლონიის პირველი სამხედრო მოქმედება საზღვარგარეთ ტერიტორიაზე იყო ჯარისა და ფლოტის გაგზავნა ახალ ზელანდიაში მაორების წინააღმდეგ ომში. ახალი სამხრეთი უელსის ჯარს ადრე უკვე ჰქონდა მონაწილეობა მიღებული ყირიმის ომში.
1901 წელს ვიქტორიის შტატი შევიდა ავსტრალიის შემადგენლობაში. ოქროს ციებ-ცხელების დროსმელბურნი გახდა ავსტრალიის და ახალი ზელანდიის ფინანსური ცენტრი. 1901 წლიდან 1927 წლამდე, სანამ მიმდინარეობდა კანბერის მშენებლობა, მელბურნი იყო ავსტრალიის დედაქალაქი. იმ დროს ის იყო ავსტრალიის უდიდესი ქალაქი მოსახლეობის მიხედვით და მეორე (ლონდონის შემდეგ) ბრიტანეთის იმპერიაში. მელბურნი ინარჩუნებდა მთავარი და გავლენიანი ფინანსური ცენტრის როლს, სადაც განლაგებულია მრავალი ავსტრალიური და საერთაშორისო კომპანიების ოფისები, მაგრამ 1970-იან და 1980-იან წლებში მას მნიშვნელობით თანდათან გადაუსწრო სიდნეიმ.
2009 წლის შაბათს 7 თებერვალს («შავი შაბათი») შტატს თავს დაატყდა ტყის მასიური ხანძრები, რომელმაც იმსხვერპლა მინიმუმ 180 ადამიანის სიცოცხლე.
კონსტიტუცია
ვიქტორიის მოქმედი კონსტიტუცია მიიღეს 1975 წელს 1855 წლის კოლონიალური კონსტიტუციის ბაზაზე. დღეისათვის კონსტიტუციაში ცვლილებები და დამატებები შეუძლია შეიტანოს პარლამენტმა, თუმცა განხილვის სტადიაშია ცვლილება, რომელიც წარმოადგენს კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანის დროს რეფერენდუმის აუცილებელ ჩატარებას.
პარლამენტი
ვიქტორიის საკანონმდებლო ხელისუფლება ეკუთვნის პარლამენტს, რომელიც შედგება ორი პალატისაგან: საკანონმდებლო ასამბლეა (ქვედა პალატა) და საკანონმდებლო საბჭო (ზედა პალატა).
საკანონმდებლო ასამბლეის 88 წევრი ირჩევა ოთხწლიანი ვადით ერთმანდატიან ოლქებში.
2006 წლის ნოემბერში არჩევნები საკანონმდებლო საბჭოში გაიმართა ახალი პროპორციული სისტემით. შტატი დაიყო 8 მრავალმანდატიან ოლქად, თითოეული მათგანიდან ირჩეოდა ხუთი სენატორი. ზედა პალატის წევრთა რაოდენობა შემცირდა 44-დან 40-მდე, ხოლო მათი უფლებამოსილების ვადა — 4 წელი — გაუთანაბრდა ქვედა პალატის დეპუტატების უფლებამოსილების ვადას. შტატის პარლამენტის არჩევნები ამჟამად ფიქსირებულია და ტარდება ნოემბერში ყოველ 4 წელიწადში. 2006 წლამდე საკანონმდებლო საბჭო შედგებოდა 44 წარმომადგენლისაგან, რომლებსაც ირჩევენ 8-წლიანი ვადით 22 ორმანდატიან საარჩევნო ოლქებში.
გუბერნატორი
აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის შტატის გუბერნატორს, რომელიც წარმოადგენს ბრიტანეთის მეფე ჩარლზ III-ს და ინიშნება მის მიერვე. როგორც წესი ეს პოსტი უკავია გადამდგარ შტატის გამოჩენილ მოქალაქეს. გუბერნატორი მოქმედებს პრემიერ-მინისტრის და კაბინეტის რეკომენდაციით.
პოლიტიკური პარტიები
ვიქტორიის წამყვანი პოლიტიკური პარტიებია მემარცხენე ცენტრისტული ავსტრალიის ლეიბორისტული პარტია, მემარჯვენე ცენტრისტული ავსტრალიის ლიბერალური პარტია და აგრარული ავსტრალიის ნაციონალური პარტია. ტრადიციულად ლეიბორისტები ძლიერები არიან მელბურნის მუშათა, ცენტრალურ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ რაიონებში, ქალაქებში მორველი, ბალარატი, ბენდიგო და ჯელონგი. ლიბერალებს ყველაზე მეტად მხარს უჭერენ უფრო მდიდარ მელბურნის აღმოსავლეთში და მის შემოგარენში, ასევე ზოგიერთი სასოფლო და რეგიონალურ ცენტრებში. ნაციონალისტები ეყრდნობიან შტატის ჩრდილო-დასავლეთ და აღმოსავლეთ სასოფლო რაიონებში. ყოფილი პრემიერ-მინისტრის სტივ ბრეკსის ლეიბორისტული მთავრობა ხელისუფლებაში იყო 1999 წლიდან 2010 წლამდე. 2010 წლიდან ხელისუფლებაშია ლიბერალების მთავრობა.
2006 წლის არჩევნების შემდეგ სახელისუფლებო ბალანსი საკანონმდებლო ასამბლეაში ავსტრალიის მწვანეთა პარტიის ხელშია. ეს ნიშნავს, რომ თუ ისინი გაერთიანდებიან ლიბერალური და ნაციონალისტური პარტიის დეპუტატებთან, მწვანეებს შეუძლიათ დაბლოკონ სამთავრობო საკანონმდებლო ინიციატივები.
2010 წლის 27 ნოემბერს შტატში გაიმართა მორიგი არჩევნები, რის შედეგადაც მინიმალური უპირატესობით გაიმარჯვა ლიბერალთა პარტიამ.
ფედერალური წარმომადგენლობა
შტატ ვიქტორიის მოსახლეობა ავსტრალიის პარლამენტში ირჩევს 49 დეპუტატს, წარმომადგენელთა პალატის 37 და სენატის 12 წევრის ჩათვლით. 2007 წლის არჩევნების შემდეგ ლეიბორისტულმა პარტიამ პალატაში მიიღო ვიქტორიის შტატის 21 ადგილი, ლიბერალებმა 14, ხოლო ნაციონალისტებმა 2 ადგილი. 2008 წლის 1 ივლისის მდგომარეობით ლიბერალებს სენატში ჰქონდათ 6 ადგილი, ლეიბორისტებს — 5 და 1 ადგილი პარტიას — «ოჯახი უპირველეს ყოვლისა».
ადმინისტრაციული დაყოფა
ადგილობრივი მმართველობის სისტემა ითვალისწინებს ვიქტორიის შტატის დაყოფას 79 მუნიციპალიტეტად, რომელშიც შედიან 39 საგრაფო, 32 ქალაქი, 7 სასოფლო ქალაქი და 1 ბორო (borough). მუნიციპალიტეტთა საბჭოები ასრულებენ ვიქტორიის პარლამენტის მიერ მათთვის დელეგირებულ ფუნქციებს, კერძოდ: ქალაქის გეგმარება, საგზაო ინფრასტრუქტურა, სანიტარული მომსახურება და სხვა. საბჭოების ბიუჯეტები ფორმირდება ძირითადად ქონების გადასახადებისგან და სამთავრობო გრანტებისაგან.
მოსახლეობა
ვიქტორია — ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული შტატია ავსტრალიაში. დემოგრაფიული ცენტრები განაწილებულია შტატის ტერიტორიის დიდ ნაწილში. მხოლოდ შორეული ჩრდილო-დასავლეთი და ავსტრალიის ალპები არიან მცირედ დასახლებულნი.
2006 წლის აღწერის მონაცემებით ვიქტორიის მოსახლეობა შეადგენს 4 932 923 ადამიანს, მატებამ 1996 წელთან შედარებით შეადგინა 6,2 %. 2009 წლის ბოლოს შეფასებით შტატის მოსახლეობაა 5 496 400 ადამიანი, წლიურმა მატებამ შეადგინა 2,1 %. 2011 წლის აღწერით კი შტატში ცხოვრობს 5 354 042 ადამიანი.
ვიქტორიის მოსახლეობის 70 %-ზე მეტი (დაახლოებით 3,9 მილიონი ადამიანი) ცხოვრობს მელბურნში. სხვა მსხვილი საქალაქო ცენტრებია: ჯელონგი, ბალარატი, ბენდიგო, შეპარტონი, მილდიურა, უორნამბული.
ვიქტორია ავსტრალიის ყველაზე ურბანიზებული შტატია. მოსახლეობის დაახლოებით 90 % ცხოვრობს ქალაქებში. შტატის ხელისუფლება 2003 წლიდან მოსახლეობის დეცენტრალიზაციის მიზნით ახორციელებს ოფიციალურ კამპანიას ვიქტორიის მოსახლეობის სოფლის რაიონებში მისაზიდად. მიუხედავად ამისა მელბურნი საგრძნობლად უსწრებს წინ სოფლის რაიონებს მოსახლეობის ზრდის ტემპში.
რელიგია
ვიქტორიის მოსახლეობის დაახლოებით 60,5 % თავს თვლის ქრისტიანად. კათოლიკები შეადგენენ უმსხვილეს რელიგიურ ჯგუფს (შტატის მოსახლეობის 27,5 %). მათ მოსდევს ანგლიკანები და ავსტრალიის გაერთიანებული ეკლესიის წარმომადგენლები. შტატის უმსხვილეს და სწრაფად მზარდ არაქრისტიანულ რელიგიურ ჯგუფ ბუდისტთა რაოდენობა შეადგენს 132 634 ადამიანს. ვიქტორიაში ასევე ცხოვრობს 109 370 მუსლიმი და 41 105 ებრაელი. ვიქტორიელთა დაახლოებით 20 % არ თვლის საკუთარ თავს რომელიმე რელიგიის მიმდევრად, მათ შორისაც კი, ვინც გამოხატა თავისი თავი რომელიმე რელიგიური ჯგუფის მიმდევრად, ეკლესიებში მათი მისვლა მაინც საკმაოდ დაბალია. 2008 წელს ახალდაქორწინებულთა წილი, რომლებმაც აირჩიეს დაქორწინების ეკლესიური წესი დაეცა 36 %-მდე.
ეკონომიკა
ვიქტორია ეკონომიკური მნიშვნელობით არის ავსტრალიაში მეორე შტატი ახალი სამხრეთი უელსის შემდეგ, მის წილზეა ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) მეოთხედი. 2004 წელს შტატის მშპ შეადგენდა 222 მილიარდ ავსტრალიურ დოლარს, მშპ ერთ სულ მოსახლეზე — 44 443 ავსტრალიურ დოლარს. ვიქტორიაში ეკონომიკური ზრდა 2004 წელს შეადგენს 3,4 %-ს, რაც ავსტრალიაში საშუალო მაჩვენებელზე (5,2 %) დაბალია.
ფინანსები, დაზღვევა და უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული ოპერაციები შეადგენს ვიქტორიის ეკონომიკის მსხვილ სექტორს, მაშინ როდესაც მომსახურების სფერო არის მსხვილი დამსაქმებელი. სტაგნაციურ სამრეწველო სექტორში სამუშაო ადგილების შემცირებამ უმუშევრობის დონე ვიქტორიაში 2009 წლის სექტემბრის მონაცემებით ყველაზე დიდია ავსტრალიის შტატებს შორის.
ეკონომიკის დონის ვარდნა 1990-იან წლებში
ვიქტორიის შტატმა განიცადა ეკონომიკური ვარდნა 1989—1992 წლებში პრემიერ-მინისტრ ჯონ კეინის დროს. ამის გამომწვევ მიზეზებად ასახელებენ უძრავი ქონების ბაზრის დაცემას, მრეწველობისათვის სახელმწიფო დახმარების შემცირებამ, ასევე მთელი რიგი ინდუსტრიული გიგანტების გაკოტრებამ, როგორებიცაა პირამიდის სამშენებლო საზოგადოება, და ვიქტორიის სახელმწიფო ბანკის, კერძოდ, მისი სავაჭრო ბანკის ტრიკონტენენტალის დაშლა. შედეგად მოხდა სამუშაო ადგილების შემცირება და მოსახლეობის გადანაცვლება ახალ სამხრეთ უელსში და კუინზლენდში.
1990-იანი წლების შუიდან ბოლომდე ვიქტორიის შტატის მთავრობამ პრემიერ-მინისტრის ჯეფ კენეტის ხელმძღვანელობით (ავსტრალიის ლიბერალური პარტია) სცადა გამოესწორებინა ეს ტენდენცია სახელმწიფო ხარჯების მასირებული შეკვეცით, ეკონომიკის სახელმწიფო სექტორის შემცირებით და ამავდროულად ახალი, ძირითადად მელბურნის ირგვლივ კონცენტრირებული საზოგადოებრივი მშენებლობების გაფართოებით. მშენებარე ობიექტებს შორის იყვნენ მელბურნის მუზეუმი, ფედერაციის მოედანი, გამოფენებისა და ყრილობების მელბურნის ცენტრი და ფასიანი ავტოგზები. ამ ღონისძიებებს თან ერთვოდა სახელმწიფო აქტივების გაყიდვა, სახელმწიფო ელექტრონული კომისიის და რიგი სახელმწიფო სკოლების ჩათვლით, სახელმწიფო მომსახურების სფეროს შეკვეცით და მელბურნის სარეკლამო კომპანიამ, რომელიც მიმართული იყო მუდმივი მოსახლეობისა და ტურისტების მოსაზიდად.
სოფლის მეურნეობა
2003—2004 წლებში ვიქტორიის შტატის სოფლის მეურნეობის წარმოების საერთო მოცულობა გაიზარდა 17 %-ით და მიაღწია 8,7 მილიარდ დოლარს. მან შეადგინა ეროვნული სოფლის მეურნეობის წარმოების 24 %. 2004 წლის მონაცემებით 32 463 ფერმას ეკავა ვიქტორიის დაახლოებით 136 000 კმ² მიწა. მან შეადგინა შტატის მიწების 60 %-ზე მეტი. ვიქტორიის ფერმები შედგება მცირე საბაღე მეურნეობიდან მსხვილი მარცვლეულის და მეცხოველეობის სამრეწველო საწარმოებამდე. ფერმების დაახლოებით მეოთხედი აწარმოებენ სამრეწველო კულტურებს.
ვიქტორიის 26 000 კმ²-ზე მეტი ფერმის მიწები გამოყოფილია მარცვლეულის დასათესად, ძირითადად შტატის დასავლეთით. ამ ფართის 50 %-ზე მეტი განკუთვნილია ხორბლისათვის, 33 % ქერისათვის და 7 % შვრიასათვის. კიდევ 6000 კმ² განკუთვნილია საკვები კულტურებისათვის. 2003—2004 წლების სეზონში ვიქტორიის ფერმერებმა აწარმოეს 3 მილიონ ტონაზე მეტი ხორბალი და 2 მილიონი ტონა ქერი. შტატში ასევე აწარმოებენ ავსტრალიაში ნაწარმოებ თამბაქოს ნახევარზე მეტს. ვიქტორიაზე მოდის ავსტრალიაში მსხლის მოსავლის დაახლოებით 90 % და ვაშლის მოსავლის მესამედი. შტატი ლიდერია კურკოვანი მცენარეების პროდუქტების წარმოებაში. ძირითადი ბოსტნეული კულტურებია სატაცური, კომბოსტო, სტაფილო, კარტოფილი და პომიდორი.
ვიქტორიის ფერმების 10 %-ზე ბინადრობს 14 მილიონზე მეტი ცხვარი და 5 მილიონი კრავი, ძირითადად შტატის ჩრდილოეთში და დასავლეთში. 2004 წელს დაახლოებით 10 მილიონი ცხვარი და კრავი დაკლეს ადგილობრივი მოხმარებისთვის და ექსპორტისთვის. ვიქტორიას ასევე ექსპორტზე გააქვს ცოცხალი ცხვარი ხორცისათვის ახლო აღმოსავლეთში და გასამრავლებლად სხვა ქვეყნებში. მატყლის წარმოება შეადგენს 108 000 ტონას წელიწადში (ავსტრალიის ნაწარმის ერთი მეხუთედი).
ვიქტორია არის ავსტრალიის ცენტრი რძის წარმოებაში. შტატში უვლიან ავსტრალიის სარძეო მიმართულების მსხვილი რქოსანი საქონლის 60 %-ს, რომელზეც მოდის დაახლოებით რძის ეროვნული წარმოების ორი მესამედი, ანუ თითქმის 6,4 მილიონი ლიტრი წელიწადში. შტატს ასევე ჰყავს 2,4 მილიონი სული სახორცე მსხვილი რქოსანი საქონელი, ყოველწლიურად იკვლება 2,2 მილიონი ძროხა და მოზვერი. 2003—2004 წლებში ვიქტორიის მეთევზეობის დარგმა აწარმოა 11 634 ტონა ზღვის პროდუქტები 109 მილიონი დოლარის ღირებულებით. მოლუსკები თევზჭერის ძირითადი პროდუქტია, რომელსაც მოაქვს 46 მილიონი დოლარის შემოსავალი. შემდეგ მოდის კიბორჩხალები 13,7 მილიონი დოლარის შემოსავალით. ძირითადი მათი ნაწილი გადის ექსპორტზე აზიაში.
მრეწველობა
მრეწველობის ძირითადი დარგია მანქანების და მოწყობილობების წარმოება, შემდეგ მოდის კვების მრეწველობა, ნავთობის და ქვანახშირის მოპოვება, ქიმიური მრეწველობა. ვიქტორიის მრეწველობაში დაკავებულია 318 ათასი მუშა-მოსამსახურე, რაც შეესაბამება შტატის მუშა ხელის 15 %-ს. სამრეწველო წარმოების მოცულობის მიხედვით შტატი უმნიშვნელოდ ჩამორჩება ახალ სამხრეთ უელსს.
მსხვილი სამრეწველო საწარმოები არიან ავტომანქანების მწარმოებელი ქარხნები ფორდი, ტოიოტა და ჰოლდენი, ალკოას ალუმინის კომბინატი პორტლენდში და პოინტ ჰენრი, ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები ჯელონგში და ალტონაში, ნავთობქიმიური კომბინატი ლეივერტონში.
ვიქტორია ასევე დიდ როლს ასრულებს თავდაცვით მრეწველობაში. მთავარი მისი ცენტრებია მელბურნი და ჯელონგი. ელექტროენერგიის წარმოება ხელს უწყობს წარმოების ზრდას ლეტროუბის დაბლობში.
სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვება
სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებას მოაქვს შტატის მშპ-ს 3 მილიარდ დოლარზე მეტი, რაც შეადგენს დაახლოებით 1 %-ს. დასაქმებულთა რიცხვი მუშა ძალის 1 %-ზე ნაკლებია. მოპოვების ძირითადი წილი მოდის ენერგომატარებლებზე. მურანახშირზე, ნავთობზე და გაზზე მოდის დაახლოებით ადგილობრივი წარმოების 90 %. ნავთობის და გაზის მოპოვება თავმოყრილია გიპსლენდის სანაპიროს გასწვრივ შტატის აღმოსავლეთით. მურანახშირის და ელექტროენერგიის მოპოვება ხდება ლატრობეს ველზე.
2005—2006 ფინანსურ წელს გაზის მოპოვების საშუალო მაჩვენებელმა შეადგინა 20 მილიონ კუბურ მეტრზე მეტი დღეში, რაც ეკვივალენტურია გაზის საერთო ეროვნული გაყიდვის 18 %-სა, ამასთან მოთხოვნა იზრდება 2 %-ით წელიწადში.