cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ქვის იარაღები
აშელის ქვის იარაღები
თითონ აშელური კულტურაც რამდენიმე საფეხურს მოიცავდა. ჯონ ვაიმერი აშელს ოთხ საფეხურად ყოფს: ადრე, შუა, გვიანი შუა და გვიანი აშელური ინდუსტრიები. აფრიკაში აღმოჩენილი იარაღების საფუძველზე, აშელის იარაღებიც განსხვავდება ერთმანეთისგან. ადრე აშელის ქვის იარაღები უფრო სქელი და ნაკლებად სიმეტრიულია, ვიდრე გვიანი აშელის იარაღები. ეს შეიძლება დაკავშირებული იყოს ჰომო ჰაიდელბერგენსის გამოჩენასთან, რომელმაც ქვის იარაღები უფრო დახვეწა.
ლორენ ისლიმ გამოითვალა, რომ აშელურ იარაღებს აქვთ 20 სანტიმეტრის მქონე მჭრელი ზედაპირი, ხოლო ოლდუვაის ქვის იარაღებს მხოლოდ 5. მჭრელი ზედაპირის გაზრდა უფრო ეფექტურს ხდის იარაღის გამოყენებას. ქვის იარაღებს ჰქონდათ მრავალმხრივი გამოყენება. მათ იყენებდნენ შეშის დასაჩეხად,  ცხოველთა ფიტულის დასაჭრელად, ნანადირევის გასატყავებლად თუ ფესვების ამოსაძირკვად. აშელის ქვის იარაღებს ყოველთვის არ ჰქონდათ ფუნქციური დატვირთვა. მაგალითად, მელკა კუნტურესა და კალამბოს ჩანჩქერებზე აღმოჩენილი ქვის იარაღები ყოველდღიური საქმიანობებისათვის არ გამოიყენებოდა. ქვის იარაღი შესაძლოა ყოფილიყო სოციალური არტეფაქტი. იმის ცოდნა, თუ როგორ შეგექმნა და გამოგეყენებინა ქვის იარაღი დასაფასებელ ნიჭს წარმოადგენდა. ქვის იარაღის ფლობა მეტყველებდა მისი მფლობელის ავტორიტეტზე და გავლენა ჰქონდა სოციალურ ურთიერთობებზე. ქვის იარაღებს ჰქონდათ ისტორიულად სოციალური მნიშვნელობა.
ერთ-ერთი თეორიის თანახმად, აშელის ინდუსტრიის დროს მამაკაცები ამზადებდნენ ქვის იარაღს, რადგან ეს ასოცირდებოდა გარკვეულ ძალაუფლებასთან. კაცს იარაღი სჭირდებოდა ქალისათვის თავის მოსაწონებლად, შემდეგ კი აგდებდა იარაღს. ამით შეიძლება ავხსნათ ის ფაქტიც, თუ რატომ არის აღმოჩენილი ამდენი ქვის იარაღი.
კოლუმბიის უნივერსიტეტის მკვლევარი მიმი ლემი გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ აშელური ქვის იარაღები გახდა პირველი რამ, რასაც ჰქონდა გარკვეული ღირებულება და გამოიყენებოდა გასაცვლელად.
აშელური იარაღები იყო საკამაოდ მრავალფეროვანი, თუმცა ის არ იყო შექმნილი თანამედროვე ჰომო საპიენსის მიერ. გვიანი აშელის იარაღი შექმნილია ჰომო საპიენს იდალტუს მიერ, რომელიც იყო ჰომო საპიენსის წინამორბედი. აშელის იარაღის დამზადება პირდაპირ უკავშირდება ჰომო ერექტუსის სახელს, მოგვიანებით კი ჰომო ჰაიდელბერგენსის სახელს.
როგორც ცნობილია, აშელის ქვის იარაღები სიმეტრიულია. ამის საფუძველზე ზოგიერთი მეცნიერი ასკვნის, რომ ამ იარაღის გამომყენებლებს ჰქონდათ უნარი, რომ გამოეყენებინათ გარკვეული ენა. თუმცა ბევრისთვის საკამათოა ის აზრი, რომ არსებობს კორელაცია სივრცით უნარსა და მეტყველებას შორის. ასევე აღსანიშნავია, აშელის დროინდელი ქვის იარაღი “Venus of Berekhat Ram”. ეს ქვის იარაღი არის არტისტული გამოხატვის ნიმუში. მეცნიერებმა, ქვის იარაღების საფუძველზე გამოიტანეს გარკვეული დასკვნები ჰომო ერექტუსისა და ჰომო ჰაიდელბერგენსის გონებრივ განვითარებაზე.
აშელური ინდუსტრია გარკვეულწილად საქართველოშიც კი გავრცელდა. საქართველოს ტერიტორიაზე სულ სამი აშელური ძეგლია სტრატიფიცირებული და, შესაბამისად, მაღალი მეცნიერული ღირებულების მატარებელი. ეს ძეგლებია წონას მღვიმე, კუდარო 1 და კუდარო 3. საქართველოს ტერიტორიაზე აღმოჩენილია 2 ცალი აშელური ხელცული, შუა პალეოლითური ლევალუაზური ლამელა და წაგრძელებული, უნიპოლარული რეტუშირებული ლამელა, რომელიც მიეკუთვნება ადრეულ შუა პალეოლითს. დღეისათვის არსებული მონაცემების მიხედვით, ეს არის მეტად მნიშვნელოვანი ძეგლები, რომელთა კვლევა საშუალებას მოგვცემს თვალი ვადევნოთ პალეოგარემოს განვითარებას უზარმაზარი ეპოქის განმავლობაში.
მუსტიეს ინდუსტრია
აშელის პერიოდის ბოლოსკენ ჩამოყალიბდა ლევალუაზიური მეთოდი, ამ ტექნოლოგიის განვითარება იარაღის ხელოსანს საშუალებას მისცემდა, ნუკლეუსიდან უბრალოდ ჩამოტეხილი არასწორი ანატკეჩების ნაცვლად, წინასწარ განსაზღვრული ზომისა და ფორმის ანატკეჩები დაემზადებინა.ეს მეთოდი შესაძლებელს ხდიდა, რომ ბევრად უფრო ზუსტი კონტროლი მოეხდინათ საბოლოო პროდუქტის ზომისა და ფორმის, თუმცა წინამორბედ ტექნოლოგიასთან შედარებით უფრო რთულიც იყო, რომელიც ქვის გახლეჩის ტექნოლოგიას ეფუძნებოდა, მიუხედავად შედარებითი სირთულისა ამ მეთოდისთვის ძირითადად გამოიყენებოდა უბრლაო უხეში დარტყმები სამუშაო მასალაზე, რომლისგანაც ამდაგვარად ნელ-ნელა ჩამოტეხავდნენ პატარა ფრაგმენტებს და იღებდნენ სასურველ შედეგს. მსგავსი ტექნოლოგიის გამოყენებისას ადამიანი ჯერ წინასწარ განსაზღვრული და სტანდარტული ზომის ნუკლეუსს აძლევს ფორმას და მის ერთ ნაწილში ამზადებს „დარტყმის მოედანს“. ასეთი სახის ტექნიკით დამუშავებული იარაღები 400 000 წლის წინაც გვხვდება, თუმცა ყველაზე მეტად მაინც მუსტიერული ინდუსტრიის არქეოლოგიურ ნაშთებში ვხვდებით.აშელური ტიპის იარაღთან შედარებით, მუსტიერული ტიპის იარაღი გამოირჩევა დიდი ნუკლეუსების უფრო მცირე ზომებით, როგორებიცაა მაგალითად ხელცულები და დანები. მუსტიერული ინდუსტრიისთვის დამახასიათებელია ასევე მცირე პროპორციები, თუმცა აშელური ინდუსტრიისგან განსხვავდება მცირე ზომის ანატკეჩების, მაგალითად სახოკები, შედარებით დიდი პროპორციებით. მუსტიერულ იარაღებში ბევრია დამუშავებული და რეტუშირებული, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი ანატკეჩი, რომელიც ნუკლეუსს ჩამოამტვრიეს, დაუმუშავებლად იყო გამოყენებული. თანამედროვე კვლევითი მეთოდებით შესაძლებელია ამ იარაღების დანიშნულების გარკვევაც, სწორედ საფხეკებზე ცვეთის კვალის შესწავლამ აჩვენა, რომ ნეანდერტალელები ამ იარაღებით ტყავსა და ხეს ამუშავებდნენ. აღმოჩენილ იარაღებს შორის ცალი მხრიდან გათხელებული და წაწვეტებული იარაღების არსებობა გვაფიქრებინებს, რომ მათ ტარები ან სახელურები უნდა ჰქონოდათ.
არქეოლოგიური გათხრები აჩვენებს, რომ სხვადასხვა ძეგლზე სხვადასხვა რაოდენობითაა აღმოჩენილი ქვის იარაღების სხვადასხვა სახეობა, განსხვავებული პროპორციებით გვხვდება სახოკები, საფხეკები და ისრები. ეს ფაქტი იხსნება იმით, რომ სხვადასხვა ძეგლზე ადამიანები განსხვავებული საქმიანობით იყვნენ დაკავებული და ამიტომაც ერთი რომელიმე სახეობის იარაღი უფრო საჭირო იყო ვიდრე სხვები, მაგალითად მონადირებისთვის ყველაზე საჭირო ქვის იარაღი უნდა ყოფილიყო ისრის თავი. პოლ ფიშის აზრით კი ლევუაზიური ტექნიკით დამზადებული იარაღი იქ უფრო ჭარბობს, სადაც ადვილად მოიპოვებოდა კაჟის დიდი ნატეხები.
გარდა დანებისა და საფხეკებისა ქვისგან ასევე ამზადებდნენ ისეთ იარაღებს, როგორიცაა ისრის თავები, მიუხედავად იმისა რომ ასეთი სახის ქვის იარაღები საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში უძლებენ ბუნებრივ პროცესებს და ადვილად ინახებიან, ისინი ადვილად იკარგებიან, თუმცა წარმოადგენენ ადამიანის წარსულის კვლევის უმნიშვნელოვანეს გასაღებს და გვიქმნიან წარმოდგენას პრეისტორიული ადამიანის ყოვედლღიურ ცხოვრებასა და ვაჭრობაზე. არსებობს სამეცნიერო ტექნოლოგიები, რომლებიც შესაძლებელს ხდიან ქვის იარაღებში გამოყენებული მასალების წარმომავლობის განსაზღვრას. ზოგჯერ ისრის თავებს ქვასთან შედარებით უფრო რბილი მასალებისგანაც ამზადებდნენ, როგორებიცაა ძვლები, განსაკუთრებით კი სპილოს ძვალი. რეგიონებში, სადაც განვითარებული იყო მეტალურგია ისრის თავებს ამზადებდნენ ბრინჯაოს, სპილენძისა და რკინისგან, თუმცა ქვის ხანაში იარაღები ძირითადად მზადდებოდა კაჟისგან, ობსიდიანისა და კვარცისგან ასევე სხვა მრავალი ქვისა თუ მინერალისგანაც.
პოსტ-აშელური ინდუსტრია
პოსტ აშელური იარაღი, რომელიც აფრიკის ტერიტორიაზე იქნა აღმოჩენილი, ის მუსტიეს კულტურის იარაღების მსგავსად იყენებს ლევალუაზიურ ტექნიკას, ვინაიდან ამ შემთხვევაშიც წინასწარ გამზადებულ თარგს იყენებდნენ, რათა შემდეგ გაეგრძელებინათ მათზე მუშაობა. მსგავი იარაღი დიდი რაოდენობითაა აღმოჩენილი ადრეული ჰომო საპიენსის სადგომებში, გამოქვაბულებსა და კლდეებში სამხრეთ აფრიკაში მდინარე კლასიეს ნაპირებზე, აღმოჩენები ეკუთვნის გვიანდელ პლეისტოცენს, თუმცა განსხვავებული დათარიღების ტექნოლოგია სხვადასხვა შედეგს იძლევა, ვინაიდან არქეოლოგიური გათხრების ტერირორიაზე არტეფაქტების შენახვის პირობები განსხვავებულ ფენებსა და ნაწილებში ძლიერ განსხვავდებოდა, ასევე დიდი განსხვავებაა ნიადაგის ქიმიურ შედგენილობაშიც. მიუხედავად იმისა, რომ ვერ ხერხდება თითოეული აღმოჩენის ზუსტი დათარიღება, გარკვეულია ზუსტი დროის მონაკვთი, უძველესი წერტილი არის 125 000 წლის წინ ხოლო უახლესი კი დაახლოებით 45 000 წლის წინ. პირველი არქეოლოგიური აღმოჩენები მდინარე კლასიეს ნაპირებზე გაკეთდა 1984 წელს. ტრადიციულად, სამხრეთ აფრიკის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი შუა ქვის ხანის იარაღები გამოიკვლიეს ტიპოლოგიური კლასიფიკაციის მიხედვით და ჩაუტარდათ მეტრიკული ანალიზი. ზოგიერთ არქეოლოგიურ ფენაში გვხვდება ისეთი ქვის იარაღებიც, რომლებშიც არაა გამოყენებული ადგილობრივი მასალა, თუმცა მთელ ლოკაციაზე იარაღების ძირითადი მასალა კვარციტია. თუმცა ეს ტენდენციაც იცვლება, როდესაც უფრო მაღალ ფენებში გადავდივართ, ყოველ მომდევნო ფენაში იზრდებს ისეთი იარაღების პროცენტული რაოდენობა, რომელთა შემადგენლობაშიც არ შედის კვარციტი და შეიცავს ისეთ მასალებს, როგორიცაა კალცედონი. მაღალ ფენებში გამოყენებულია  მთლიანად ადგილობრივი მასალა, შესწავლილი ამ პერიოდის 11 არტეფაქტი და თითოეული მათგანი ამ ფაქტზე მეტყველებს. ამ ტერიტორიაზე აღმოჩენილი იარაღები ძალიან მრავალფეროვანია, ნაპოვნია წვეტიანი ანატკეჩები, რომლებიც ისრის თავებად უნდა გამოეყენებინათ ქვის ხანის ადამიანებს, ასევე პარალელურგვერდებიანი ანატკეჩები, რომლებიც დიდი ალბათობით დანის ფუნქციას ასრულებდნენ. ასევე მნიშვნელოვან აღმოჩენათა რიცხვს მიეკუთვნება სამხრეთ აფრიკაში, ბორდერის გამოქვაბულში აღმოჩენილი ქვის იარაღები, რომლებიც დაახლოებით 200 000 წლით თარიღდება.
მკვლევარებს რჩებათ შთაბეჭდილება, რომ აღმოჩენები, რომლებიც მდინარე კლასიეს ნაპირზე გაკეთდა ნათლად ასახავს საკმაოდ ვრცელ დროის პერიოდს, რომლის განმავლობაშიც შუა ქვის ხანის იარაღებმა მოდიფიკაციის რამდენიმე სტადია გაიარეს. გარკვეული აღმოჩენები მიუხედავად ყველაფრისა წარმოაჩენენ ტექნიკის უცვლელობას მთელი პერიოდის მანძილზე, თუმცა ძირითადი მორფოლოგიური ტენდენცია უჩვენებს, რომ ქვის იარაღების წარმოდგენა მდინარე კლასიეს ნაპირებზე მუდმივად ვითარდებოდა. ამ ტენდენციას ნათელს ფენს აღმოჩენილი ნუკლეუსების ზომების ცვლილება და მათ შესაქმნელად გამოყენებული განსხვავებული ტექნოლოგიური ტრადიციები.
ზედა პალეოლითის ქვის იარაღები
„...ზედა პალეოლითში გაჩნდა იარაღის დამუშავების ორი ახალი მეთოდი: არაპირდაპირი დარტყმა (ეგრეთ წოდებული პერკუსია) და წნევით ატკეჩა. ბასრი პირები შუა პალეოლითის ძეგლებზეც ჩნდებოდა, მაგრამ ზედა პალეოლითამდე ასე ფართოდ არ გამოიყენებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბასრი პირების დამზადება სხვადასხვა მეთოდით შეიძლებოდა, ზედა პალეოლითში ჩაქუჩის არაპირდაპირი დარტყმის მეთოდი უფრო მიღებული იყო. ნუკლეუსისათვის ცილინდრული ან პირამიდული ფორმის მიცემის შემდეგ ხელოსანი ირმის რქას, ხეს ან რაიმე მყარი მასალის „კომპოსტერს“ საჭირო მდგომარეობაში იჭერდა და ჩაქუჩს ურტყამდა. იმის გამო, რომ ძალა სწორად იყო მიმართული, ხელოსანი ამზადებოდა სასურველი ფორმის ბასრ პირებს, რომელთა სიგრძე სიგანეს ორჯერ აღემატებოდა.“[1]
ზედა პალეოლითში ქვას დაემატა სხვა მატერიებიც და შეივსო ძვლის, ირმის რქისა და სპილოს ძვლის იარაღის სიმრავლით. პირველად ჩნდება ძვლისგან დამზადებული ისეთი იარაღები, როგორებიცაა ნემსები, მახათები და ბარჯები. ამგვარი საგნების დამზადება ბევრად გაადვილა საჭრისების შექმნამ. საჭრისები შუა პალეოლითშიც გვხვდებოდა, მაგრამ ზედა პალეოლითის ძეგლებზე ისინი ძალიან დიდი რაოდენობითა და მრავალფეროვნებით გამოირჩევიან.
სხვა მრავალ ტექნიკასთან ერთად ზედა პალეოლითში განვითარდა წნევითი ატკეჩის მეთოდიც. არაპირდაპირი დარტყმის მეთოდისგან განსხვავებით, წნევით ატკეჩების მეთოდი გულისხმობს ძვლის, ხის ან ირმის რქის იარაღზე წნევის ზემოქმედებით (დაწოლით) დასამუშავებელი იარაღიდან მცირე ანატკეჩების ჩამომტვრევას. წნევით ატკეჩვა ჩვეულებრივ იარაღის რეტუშირების საბოლოო სტადიაზე გამოიყენებოდა.
ზემო პალეოლითის განმავლობაში იარაღი იხვეწებოდა. „ყველაზე პატარა პირებს, რომელთაც მიკროლითები ეწოდება, ხშირად სახელურები უკეთდებოდა. ერთ სახელურში ერთი ან რამდენიმე ბასრი პირი იყო ჩასმული და შუბად, ხის სათლელად, დანად ან ნამგლად გამოიყენებოდა. სახელურში ჩასასმელად მჭრელი პირი ისე უნდა დამუშავებულიყო, რომ მისი მეორე ბოლო ბლაგვი ყოფილიყო, რათა სახელური არ დაეზიანებინა. გარდა ამისა, იარაღის ბლაგვი მეორე ბოლო უტარო იარაღის გამოყენებისას ადამინსაც არ დააზიანებდა.“
არსებობს ვარაუდები, რომ კაჟის ეკონომიკურად გამოყენების სურვილმა განაპირობა ბასრი პირების დამზადების ტექნიკა. ერთ-ერთი მეცნიერის გამოთვლით, ძველი აშელური ტექნიკის გამოყენებით ორი 16 დიუმის პირის სიგრძის ხეცულის დასამზადებლად 2 გირვანქა კაჟი დასჭირდებოდათ. უფრო განვითარებული, მუსტიერული ტექნიკის გამოყენებით, იმავე რაოდენობის ნედლეულიდან 2 იარდის სიგრძის პირი გამოვიდოდა, ხოლო ზედა პალეოლითის არაპირდაპირი დარტყმის მეთოდით - 25 იარდი. მასალის იმავე რაოდენობიდან ბევრად უფრო დიდი რაოდენობის იარაღის მიღება შეიძლებოდა. ძვირფასი მასალიდან რაც შეიძლება მეტი სარგებლობის მიღება ძალზე მნიშვნელოვანი იყო ისეთ ადგილებში, სადაც კაჟის დიდი მარაგი არ აღინიშნებოდა. მოსახლეობის ზრდის პირობებში კი, თავისთავად ცხადია, რომ ბევრად მეტი რაოდენობის იარაღი იქნებოდა საჭირო.
მეცნიერიების აზრით, იარაღის დამზადების ტექნოლოგიის მნიშვნელოვან განვითარებას, რომელიც კაჟის ერთი ნატეხიდან ბასრი პირების მაქსიმალური რაოდენობით დამზადებაში მდგომარეობდა, დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან ადამიანთა უმრავლესობა ისეთ ადგილებში ცხოვრობდა, სადაც კაჟი არ მიოპოვებოდა. ბასრპირიანი იარაღის დამზადების ტექნიკის განვითარების კიდევ ერთი მიზეზი იყო, რომ ის აადვილებდა იარაღის მსუბუქ შეკეთებას. მაგალითად, თუ რომელიმე იარაღოს საჭრელი პირი სამართლის მსგავსი რამდენიმე პირისგან შედგებოდა, რომლებიც ხის ერთ ნაჭერში იყო ჩასმული, ხოლო ერთ-ერთი ამ პირთაგანი გატყდებოდა, იარაღის გამოყენება შეუძლებელი ხდებოდა. მაგრამ თუ იარაღის პატრონს თან ექნებოდა კაჟის ნაჭერი, რომლისგანაც იდენტური ზომის ისეთივე პირის დამზდება შეიძლებოდა, დაზიანებული პირის გამოცვლას და იარაღის შეკეთებას ადვილად შეძლებოდა. ასევე ადვილად შეიძლებოდა შუბისპირის გამოცვლა ან შეკეთებაც. ამგვარად, ბასრი პირების დამზდების ტექნიკის ადაპტაციის მიზეზი შეიძლება არა მარტო კაჟის ეკონომიკურა გამოყენება, არამედ დაზიანებული პირების გამოცვლაც ყოფილიყო.
ზედა პალეოლითის ადამიანების მიერ დამზადებული იარაღის შესწავლას მივყავართ იმ დასკვნამდე, რომ ისინი ბევრად უფრო უკეთესი მონადირეები და მეთევზეები იყვნენ, ვიდრე მათი წინამორბედები. მინი|მაგდალენიანური კულტურის ქვის იარაღების ნიმუშები.
მიკროლითური ინდუსტრია
მეხუთე სტადიის ქვის იარაღები მოიცავს მიკროლითურ წარმოებას, რომელიც გამოიყენებოდა კომპოზიტური იარაღების დამზადებისათვის, ანუ რომელთა ნაწილებიც ერთმანეთთან მჭიდროდაა დაკავშირებული. მაგალითები, ასევე, მაგდალენიანური კულტურიდანაც გვაქვს. მსგავსი ტექნოლოგია საშუალებას აძლევდათ ისეთი ნედლეული, როგორიცაა კაჟი, გამოეყენებინათ მაქსიმალურად ოპტიმალურად და ამავე დროს საჭიროებდა მეტ გამოცდილებასა და უნარებს მცირე ზომის ფირფიტების დასამზადებლად.
მიკროლითი მცირე ზომის ქვის იარაღია, ხშირად დამზადებულია კაჟისაგან ან სხვა მსგავსი ქვისაგან და ხშირად ერთი სანტიმეტრი სიგრძისა და ნახევარი სანტიმეტრი სიგანისაა. ისინი შექმნილია 35000-დან 3000 წლის წინათ მცხოვრები ადამიანების მიერ, ევროპაში ჩრდილოეთ აფრიკაში, აზიასა და ავსტრალიაში. მიკროლითები დამზადებული პატარა, ბასრი კაჟის ნაწილისაგან უხეში, წაკვეთილი რეტუშირების შედეგად, რომლისგანაც რჩება სამრეწველო ნარჩენები, მიკრობურინის სახელით ცნობილი..
მიკროლითების ორ ოჯახს გამოყოფენ: ლამინარულს, პლასტიკურს და გეომეტრიულს. ლამინარული მიკროლითები დაკავშირებულია ზედა პალეოლითის დასასრულ პერიოდთან და ეპიპალეოლითის ერის დასაწყისთან, რაც შეეხება გეომეტრიულ მიკროლითებს, ისინი ახასიათებს მეზოლითისა და ნეოლითის პერიოდებს და შეიძლება იყოს სამკუთხა, ტრაპეციის ან ნახევარმთვარის ფორმის. მიკროლითების წარმოება შემცირდა სოფლის მეურნეობის განვითარების ხანაში, მაგრამ შემდეგ გაგრძელდა ისეთ კულტურებში, რომელთა შორისაც მკვეთრად არის გავრცელებული ნადირობის საკმაოდ რთული ფორმები.
მიკროლითები ოდიდგანვე გამოიყენებოდა ისეთი სანადირო იაღაღების შექმნის და დახვეწის პროცესში, როგორებიცაა, შუბები, მოგვიანებით უკვე ისრები და სხვა მსგავსი რომლებიც აღმოჩენილ იქნა აფრიკაში, ევროპასა და აზიაში. მათ გამოიყენებდნენ ხესთან, ძვლებთან, რეზინთან მუშაობისას, იმისთვის, რომ დაემზადებინად კომპოზიტური სახის იარაღები, ამას ადასტურებს ის ხის ნაწილები, რომლებიც ნაპოვნი იქნა შვედეთში, დანიასა და ინგლისში და რომლებზეც აშკარაა მიკროლითების შეხების კვალი. აღსანიშნავია, რომ საშუალოდ 6-დან 18 მიკროლითს საჭიროებდა ერთ შუბის ან ჰარპუნის შექმნა, თუმცა მხოლოდ ერთი დაგჭირდებოდათ ისრის დასამზადებლად.
ახლა კი აუცილებლად უნდა შევეხოთ მაგდალენიანურ კულტურასაც, რომელიც გვხვდება ზედა პალეოლითის ხანაში დასავლეთ ევროპის მიდამოებში და თარიღდება 17000-დან 12000 წლით. მისი სახელწოდება მოდის ქვის გამოქვაბულის სახელიდან, La Madeleine, რომელიც მდებარეობდა საფრანგეთის დორდონის დეპარტამენტში, კერძოდ ტურსაკის დასახლებაში, ვეზერის ხეობაში. ამ პერიოდს მოგვიანებით ჩრდილოეთის ირმის ერა ეწოდა ედუარდ ლარტესა და ჰენრი ქრისტის მიერ, რადგან მაგდალენიანური ბევრ კულრტურაში ასოცირდება სწორედ ჩრდილოეთის ირემთან, გამომდინარე იქედან, რომ ამ ტიპის ადგილებში ხშირად ნადირობდნენ ირმებზე, ცხენებზე თუ მამონტებზე, გამყინვარების ხანის ბოლო პერიოდში. საინტერესოა, რომ ეს კულტურა ფართოდ იყო გავრცელებული მსოფლიოში, მაგალითად, დასავლეთ პორტუგალიასა და პოლონეთის აღმოსავლეთში.
მაგდალენიანური ხანგრძლივი პერიოდი ხასიათდებოდა მრავალი სტადიით, პროგრესით ხელოვნებაში და ზოგადად კულტურაში, ასევე, ცივი და მშრალი კლიმატით, ცხოველების ძვლების აქტიური გამოყენებით სხვადასხვა იმპლემენტების შექმნაში.
ქვის იარაღების კულტურა საკმაოდ საინტერესო და მნიშვნელოვანიაა კაცობრიობის განვითარებისათვის. ამავვე დროს, ადვილი შესამჩნევია თუ რაოდენ დიდი ადგილი უჭირავს მიკროლითურ ინდუსტრიას ადამიანის შესაძლებლობების აღმოჩენისა თუ რეალიზების პროცესში და რომ მაგდალენიანური კულტურაც საკმაოდ ორიგინალური, დატვირთული და მრავლისმომცემია ქვის იარაღებით დაინტერესებული მკვლევრებისათვის.
ქვის იარაღების თანამედროვე გამოყენება
კაჟის იარაღის მექანიზმის გამოგონებას გადატრიალება მოჰყვა მეთექვსმეტე საუკუნეში. ამ სახის იარაღებზე შეიქმნა დიდი მოთხოვნა. კაჟის იარაღების ინდუსტრია ფართოდ გავრცელა მეოცე საუკუნეში სხვადასხვა ადგილას, მათ შორის ინგლისის ერთ-ერთ ქალაქ ბრენდონში. მისი ერთ-ერთი მოდელი “1819 Hall Breech Loading Riffle” სპეციალურად  შეიქმნა აშშ-ს არმიისათვის.
სპეციალური მიზეზების გამო დღეას ფართოდ გამოიყენება შუშის დანები. განსაკუთრებით წვრილი სექციების დასაჭრელად ელექტრონულ მიკროსკოპიაში, რომელიც ცნობილია, როგორც მიკროტომია. ეს დანები იქმნება მაღალი ხარისხის შუშისგან და არა უხეში მასალისგან, როგორიცაა ობსიდიანი. ქირურგიული დანები იქმნება ობსიდიანისგან და გამოიყენება დელიკატური ქირურგიული ჩარევის დროს.
იარაღი ქვა
გარდა ჩვეულებრივი ქვის იარაღებისა არქეოლოგიურმა გათხრებმა აჩვენა, რომ არსებობდა კიდევ სპეციალური იარაღი ქვები, რომლებსაც ადამიანები სხვა დანარჩენი ქვის იარაღების დასამზადებლად იყენებდნენ. ამ ტერმინს ასევე იყენებენ იმ მატერიალების აღსანიშნავადაც, რომლებიც გამოიყენებოდა სხვადასხვა დანიშნუების ქვის იარაღების საწარმოებლად. მინი|დმანისში აღმოჩენილი ქვის იარაღები.
ქვის იარაღები საქართველოში
საქართველოში არსებობს პალეოლითური ძეგლები, რომელთა ნაწილიშიც აღმოჩენილია ორმხრივი დამუშავების ტექნიკით ნაკეთი იარაღი (ხელცულები, საჩეხები, სხვა). უამრავი ქვის ხანის იარაღია აღმოჩენილი დევის ხვრელში, საკაჟიაში, საგვარჯილეს და სხვა გამოქვაბულებებში. საქართველოში ქვედა და შუა პალეოლითის ხანის იარაღები ძირითადად სწორედ რომ ქვის  (კაჟის, კირქვის, კვარცის, ობსიდიანის, ანდეზიტის, ბაზალტისა და სხვ.) მასალისგანაა დამზადებული - გაჩორკნილი, გათლილი. უძველესი ქართველი ადამიანები ზოგჯერ მიმართავდნენ მეორად დამუშავებასაც - რეტუშირებას, რომელსაც ღებულებდნენ ანატკეჩის ნაპირზე ხელჩაქუჩის ან მოგრძო მოყვანილობის რიყის ქვის თანმიმდევრული, ხშირი და მკვეთრი დარტყმით. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს უძველესი ადამიანებიც სხვა დანარჩენებივით ვითარდებოდა ქვის იარაღის კუთხით. ზედა პალეოლითში საქართველოშიც მაღალ საფეხურზე ავიდა ქვის წარმოების ტექნიკა. ადამიანი უკვე აკეთებდა პრიზმულ, კონუსურ, სოლისებურ და სხვა მოყვანილობის იარაღებს, რომლებშიც წამყვანი ადგილი ეკავა საფხეკებსა და საჭრისებს. საფხეკებს პირველყოფილი ადამიანი ტყავის დამუშავებისთვის, ხის, ძვლის გასაფხეკად ხმარობდა, ხოლო საჭრისებს ძვლის დასამუშავებლად იყენებდა. იარაღებში ჩნდება ძვლისა და რქისგან დამზადებული ნივთებიც. მაგალითად, ძვლისგან მზადდებოდა საპრიალებლები, სადგისები, სახვრეტები, ნემსები, ხოლო რქას ხმარობდნენ მიწის ასაჩიჩქნად.
სქოლიო
კატეგორია:ინსტრუმენტები კატეგორია:პრიმიტიული ტექნოლოგიები
ზეგნის კიდურები
ზეგნის კიდურები — გორანამოსახლარი, არქეოლოგიური ძეგლი ყვარელთან. მდებარეობს მდინარე უჩარის მარცხენა ნაპირას. ზეგნის კიდურებად წოდებულ ადგილზე. გორანამოსახლარის ზედაპირი იხვნება. ნახნავში მრავლად ჩანს ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრისთვის დამახასიათებელი შავად გამომწვარი, უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
აზერბაიჯანის ეროვნული ბიბლიოთეკა
აზერბაიჯანის ეროვნული ბიბლიოთეკა (Azərbaycan Milli Kitabxanası) — აზერბაიჯანში ყველაზე დიდი და ერთ-ერთი უდიდესი ბიბლიოთეკა ამიერკავკასიაში.
ისტორია
ბიბლიოთეკა დაარსდა 1922 წელს, ხოლო გაიხსნა 1923 წლის 23 მაისს. 1939 წელს ბიბლიოთეკას ეწოდა, უდიდესი აზერბაიჯანელი მოზაროვნის, დრამატურგისა და გამომცემლის მირზა ფათალი ახუნდოვის სახელი. ამჟამად ბიბლიოთეკა შედგება 25 განყოფილბისა და 26 სექტორისაგან. წიგნთსაცავში დაცულია 4 513 000 წიგნი. 2005 წელს აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის გადაწყვეტილებით ბიბლიოთეკას მიენიჭა „ეროვნული ბიბლიოთეკის“ სტატუსი.
ბიბლიოთეკაში შეგროვილია და დაცულია ეროვნული გამოცემები, აზერბაიჯანელი და საზღვარგარეთის ავტორების გამოცემები, საზღვარგარეთ გამოცემული წიგნები. ეროვნული ბიბლიოთეკის ეგიდით 1990, 1991, 2000 და 2001 წელს გამოვიდა ყოველწლიური გამოცემა „აზერბაიჯანის წიგნი“.
2003 წლიდან ეროვნული ბიბლიოთეკა მართვის ავტომატიზირებულ სისტემაზე გადავიდა. 2005 წლიდან ბიბლიოთეკა ევროპის ეროვნული ბიბლიოთეკების ასოციაციის წევრია.
ფონდები
2005 წლის 1 იანვრისათვის ბიბლიოთეკის ფონდში ინახებოდა 4 513 422 ეგზემპლარი, მსოფლიოს 40 ენაზე. აქედან:
2005 წლიდან გადავიდა მუშაობის ელექტრონულ ფორმატში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეროვნული ბიბლიოთეკები კატეგორია:ბაქოს ბიბლიოთეკები კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
კურტანიძეულის წმინდა მარინეს ეკლესია
300px|მინი კურტანიძეულის წმინდა მარინეს ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხევისჭალაში, მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით 2,5 კილომეტრზე, თარიღდება XII-XIII საუკუნეებით.
ეკლესია (10 X 6,7 მ) დარბაზულია, ნაგებია კარგად გათლილი, მოყვითალო შირიმის კვადრებით. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. ორივე კარი შიგნით თაღოვანია, გარედან კი ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთით, პილასტრებით გამოყოფილი არაწესიერი ნახევარწრფის ფორმის ღრმა აფსიდაა, აბსიდის ღერძზე - თაღოვანი სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო მაღალი, გეგმით ნახევარწრიული, თაღოვანი ნიშია. სარკმლის ზემოთ, ერთმანეთთან ახლოს, ორი პატარა, შიგნით თაღოვანი, გარედან მრგვალი სარკმელია. საკურთხეველი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, რომლის ორსაფეხურიან თაღს ნახევარწრიული ფორმა აქვს. ნახევარწრიულია კამარაც. დარბაზის გრძივი კედლების შუაში თითო ვიწრო პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა კამარის ორსაფეხურიანი საბჯენი თაღი. დასავლეთ კუთხის პილასტრებზე კედლის მიმდებარე ორსაფეხურიანი საბჯენი თაღია გადაყვანილი. ყველა თაღის ქუსლებთან შირიმის რთულპროფილიანი იმპოსტებია. გრძივ კედლებზე, პილასტრებს შორის არეები, დასრულებულია კონსოლებზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული თაღებით. დარბაზის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია. 300px|მინი|მარცხნივ|ეკლესიის წარწერა აღმოსავლეთ ფასადზე ჯვარ-სარკმლის კომპოზიციაა განთავსებული. საკურთხევლის თაღოვან სარკმელს შემოვლებული აქვს ოთხი ლილვისგან შედგენილი ჩარჩო, რომელთაგანაც ერთ-ერთი (შიგნიდან მეორე) ურთიერთმკვეთი ხაზებითაა გაფორმებული. ჩარჩოს გარეთა ორი ლილვი ებმის, სარკმლის ზემოთ მდებარე რელიეფური ჯვრის ჩარჩოს. ჯვრის სამი მკლავი და ქვედა მკლავის ზედა ნახევარი რვიანების მსგავსი ორნამენტითაა შემკული, ხოლო ქვედა მკლავის ქვედა ნახევარი - ღეროზე ჩამოცმული რგოლებით. ჯვრის ქვედა მკლავის გვერდით (სამხრეთით) ორსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა: ,,წ(მიდა)ო მ(ა)რ(ი)ნე, მ(ე)ოხ ეყ(ა)ვ კ(ა)ხ(ე)თსა“. წარწერის ქვემოთ, მკლავის ძირის დონეზე, გვერდებზე, თითო მრგვალი სარკმელია. ორივე სარკმელი ერთ ქვაშია გამოკვეთილი და ირგვლივ წრიული ჩარჩო ევლებათ, ღიობში კი ტოლმკვლავა, ბოლოებგაფართოებული ჯვარია გამოყვანილი. საკურთხევლის სარკმლის ძირის დონეზე, ორივე მხარეს, ორსაფეხურიან ბაზისზე დაყრდნობილი თითო პატარა რელიეფური ჯვარია, სარკმლის თაღის მარცხენა მხარეს კი, ერთ დონეზე, სამი პატარა რგოლია განლაგებული, რომელთაგანაც განაპირა მარცხენაზე, რელიეფურ თაღში ჩასმული მცირე ჯვარია ჩადგმული. დასავლეთ ფასადი თითქმის თავდაპირველი სახითაა მოღწეული.
შესასვლელს ევლება ოთხი ლილვისგან შედგენილი სწორკუთხა ჩარჩო, რომლის გარეთა ორი ლილვი, კარის თავზე, შეჯგუფებულია, მიემართება ზემოთ და ებმის სარკმლის თაღოვან ჩარჩოს. იგი შედგენილია შეწყვილებულ ლილვებს შორის მოქცეული ამოზნექილი ზედაპირით, რომელიც შემკულია რვიანების მსგავსი ორნამენტით. სარკმლის მოჩარჩოებაზე დადგმულია მცირე ზომის რელიეფური ჯვარი, რომლის ორივე მხარეს თითო ხვიაა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადების შუა ნაწილში ლილვებით მოჩარჩოებული თითო თაღოვანი სარკმელია. ჩრდილოეთ სარკმლის ქვემოთ სწორკუთხა კარია, რომელსაც ლილვებით შედგენილი ჩარჩო ევლებოდა. ეკლესიის შირიმის ლავგარდნის პროფილს შეადგენს თარო, გეომეტრიული ორნამენტით შემკული წრეთარგი და ლილვი.
კურტანიძეულის წმინდა მარინეს ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჯინ დეიჩი
იუჯინ მერილ „ჯინ“ დეიჩი (Eugene Merril "Gene" Deitch; დ. 8 აგვისტო, 1924, ჩიკაგო — გ. 16 აპრილი, 2020, პრაღა ) — ამერიკელი ანიმატორი. 1955 წელს შეუერთდა ანიმაციურ სტუდიას United Productions of America (UPA), მოგვიანებით კი — Terrytoons-ს. მისი შექმნილია ისეთი პერსონაჟები როგორიცაა „ჯონ დორმატი“ (John Doormat), „კლინტ კლობერი“ (Clint Clobber), „გასტონ ლე კრაიონი“ (Gaston Le Crayon), „სიდნი“ (Sidney) და „ფუფლი“ (Foofle). 1958 წელს მისი თეატრალური მულტფილმი „სიდნის საოჯახო ხე“ (Sidney’s Family Tree, 1958) წარდგენილი იყო აკადემიის ჯილდოზე. ამავე წლის აგვისტოში დაითხოვეს Terrytoons-დან, რის შემდეგაც, 1960 წელს, პრაღაში (ჩეხოსლოვაკია) გადავიდა, რათა ემუშავა უილიამ ლ. სნაიდერთან ერთად. Metro-Goldwyn-Mayer-სთვის გადაიღო „ტომი და ჯერის“ 13 სერია, აგრეთვე „Krazy Kat“ და „პოპაი“ (Popeye) King Features-სთვის და ოსკაროსანი „მუნრო“ (1961). მოგვიანებით შექმნა „ნუდნიკი“ (Nudnik), რომლის პერსონაჟიც დაფუძნებული იყო Terrytoons-ში მუშაობის დროს შექმნილ ფუფლზე (Foofle). სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა პრაღაში, თავის მეუღლესთან, ზდენკასთან (ზდენასთან), ერთად.
რესურსები ინტერნეტში
(არქივირებული; 1 აგვისტო, 2015)
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1924 კატეგორია:გარდაცვლილი 16 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 2020 კატეგორია:ამერიკელი ანიმატორები
ახალსოფლის წმინდა გიორგის ეკლესია
ახალსოფლის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში. აგებულია X-XI საუკუნეებში.
ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია კარგად გათლილი, რუხი ფერის ბაზალტის ქვის ფოროვანი კვადრებით. დეკორატიული აქცენტები ძირითადად გადატანილია ნაგებობის ფასადზე. გვხვდება სამ და ორ ფიგურიანი სიუჟეტური კომპოზიციები. ადამიანთა ფიგურების გამოსახულებასთან ერთად არის ცხოველთა, ფრინველთა და მცენარეთა გამოსახულებანი. ფასადები დასრულებულია ჩუქურთმიანი ლავგარდნით. ეკლესია გამოირჩევა თავისი აზიდული პროპორციებით, ლაპიდარული წარწერებითა და რელიეფებით. სამხრეთ ფასადზე მტრედებისა და ქტიტორთა რელიეფური გამოსახულებებია. დასავლეთ ფასადიც მორთულია ცხოველთა და ადამიანთა ფიგურებით. კარნიზი გეომეტრიულორნამენტიანია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იანტალოს რაიონი
იანტალოს რაიონი (Distrito de Yantalo) — რაიონი პერუში, სან-მარტინის რეგიონის მოიობამბის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 830 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 858 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 28 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 100.32 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სან-მარტინის რეგიონის რაიონები კატეგორია:მოიობამბის პროვინციის რაიონები
მარკ-ანდრე ტერ შტეგენი
მარკ-ანდრე ტერ შტეგენი (Marc-André ter Stegen; დ. 30 აპრილი, 1992, მენხენგლადბახი) — გერმანელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონასა“ და გერმანიის ეროვნული ნაკრების მეკარე.
კარიერა დაიწყო მშობლიური ქალაქ მენხენგლადბახიის კლუბ „ბორუსიაში“, საიდანაც 2014 წლის ზაფხულში 12 მილიონ ევროდ შეიძინა „ბარსელონამ“.
მიღწევები
ბარსელონა:(14)
X – Ten
21st Century — გერმანული პოპ-ჯგუფ Blue System-ის მეათე სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 1994 წელს. დისკი გამოსცა ლეიბლმა Hansa.
სქოლიო
კატეგორია:1994 წლის ალბომები კატეგორია:Blue System-ის ალბომები კატეგორია:Hansa Records-ის ალბომები კატეგორია:BMG-ის ალბომები
ბელენ-დუ-პიაუი
ბელენ-დუ-პიაუი (Belém do Piauí) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 340 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 284 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13.5 კმ²-ზე. ფართობი 243 282 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიაუის შტატის მუნიციპალიტეტები
ინსტერბურგის ციხესიმაგრე
ინსტერბურგის ციხესიმაგრე (Замок Инстербург, Burg Insterburg) — ტევტონთა ორდენის უძველესი პრუსიული ციხესიმაგრე, მდებარეობს ქალაქ ჩერნიახოვსკში (1946 წლამდე - ინსტერბურგი) კალინინგრადის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.
ციხესიაგრე დააარსეს 1336 წელს ტევტონთა ორდენის მაგისტრის დიტრიხ ფონ ალტენბურგის ბრძანებით ქალაქ უნზეტრაპის ადგილზე, რომელიც 1256 წელს დაანგრიეს ნადროვიაში ორდენის სამხედრო კამპანიის პერიოდში.
აღწერა
ინსტერბურგის ციხესიმაგრე განეკუთვნება ე. წ. „წყლის“ ციხესიმაგრეების ჯგუფს, რომელიც გარშემოტყმულია წყლის მასებით. ციხესიმაგრე აგებული იყო მუხის ძელებისაგან ადგილობრივი პრუსიელების ფინანსებით და კენიგსბერგელი ორდენის ობერსტ-მარშლის ხელმძღვანელობით.
ზუსტი ცნობები თუ როდის მოხდა ხის ციხესიმაგრის გადაკეთება ქვის ციხესიმაგრედ, უცნობია. ციხესიმაგრე თავდაპირველი სახით შემორჩენილი არ არის, რადგან იგი ორჯერ დაანგრიეს და დაწვეს: 1376 წელს ლიტველთა ძალებმა თავად სვერდეიკის მეთაურობით და 1457 წელს პრუსიული ქალაქების ომის პერიოდში.
დანიშნულება
ინსტერბურგის ციხესიმაგრეს ჰქონდა ორმაგი დანიშნულება: იყო ბასტიონი ლიტველი მტრების თავდასხმის პერიოდში და ამავდროულად კარიბჭე ორდენის სამხევრო ლაშქრობების დროს.
ციხესიმაგრეს ჰქონდა აღმოსავლეთ პრუსიის შუა საუკუნეების თავდაცვითი სტრუქტურების ტიპის დამახასიათებელი თავისებურებები, რომელიც აერთიანებდა საბრძოლო ციხის ფუნქციებს და რაინდთა კომპლექსის ერთიან კომპლექსს.
ისტორია
250px|მინი|მარცხნივ|ციხესიმაგრე XX საუკუნის დასაწყისში ციხესიმაგრის კომპლექსი შედგება ციტადელისა და ფორბურგისაგან. ციტადელი კვადრატული, ორსართულიანი ნაგებობაა დაგეგმარებაში, სქელი ყრუ კედლებით და შიდა ეზოთი, სადაც მდებარეობს ჭა. ციტადელს ჰქონდა ერთადერთი თაღოვანი გასასვლელი დასავლეთის მხარეს. ფორბურგი წარმოადგენს შემოღობილ სათავდაცვო კედლებს.
1525 წლიდან ციხესიმაგრე გადაიქცა ინსტერბურგის ოლქის მთავარი სამმართველოს რეზიდენციად. პირველ მმართველად დაინიშნა იოჰან პაინი. 1583 წლის 10 ოქტომბერს მარკგრაფ გეორგ ფრიდრიხ ფონ ანსბახის (1539-1603 წწ.) პირადი სიგელით ინსტერბურგმა ქალაქის პრივილეგიები მიიღო, ჰქონდა საკუთარი სასამართლო, ქალაქის გერბი და ბეჭედი.
არეულ XVII საუკუნეში ციხესიმაგრე მუდმივი თავდასხმების ეპიცენტრში იყო. 1679 წელს ციხესიმაგრემ ვერ გაუძლო შვედების თავდასხმას და 1 იანვარს აიღეს შვედებმა.
ამ პერიოდში მას ზოგჯერ სტუმრობდა მმართველი კურფიურსტი, ხოლო შვედეთის დედოფალი ელეონორა მარია ავსტრიელი ციხესიმაგრეში ცხოვრობდა 1642 წლიდან, რათა ხელი შეეწყო ქალაქის განვითარებისათვის.
XVIII-XIX საუკუნეებში ციხესიმაგრეში რიგრიგობით განთავსებული იყო კარის სასამართლო, სამხედრო აღჭურვილობის საწყობი, ლაზარეთი 200 საწოლზე (ნაპოლეონის კამპანიის დროს), ესკადრილიების ყაზარმა. ყველაფერი ამის გამო ხდებოდა ციხესიმაგრის არაერთგზის გადაკეთება და რეკონსტრუქცია. XIX საუკუნის შუა წლებში ყოფილი კომპლექსიდან შემონახული იყო მხოლოდ ციტადელის კედელი და ერთი კუთხის კოშკი პაინ-ტურმი, რომელზეც დამონტაჟებული იყო საათი. XIX საუკუნის განმავლობაში ფორბურგი არაერთხელ გადააკეთეს, რის გამოც თავდაცვითი კედლის ნაწილი განადგურდა.
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ციხესიმაგრის ციტადელში განათავსეს ინსტერბურგის სიძველეთა საზოგადოების მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი.
1945 წელს ციხესიმაგრეზე მიიტანეს შტურმი და ძლიერ დაზიანდა გაჩენილი ხანძრის გამო. სავარაუდოდ, ციტადელის დარჩენილი ნაწილი 1949 წელს გაჩენილმა ხანძარმა სრულიად გაანადგურა. 1950-იან წლებში ციხესიმაგრის ტერიტორია გადაეცა № 1 სარემონტო-სამშენებლო სამმართველოს.
ჩვენს ეპოქამდე ციხესიმაგრემ ნახევრად დანგრეული სახით მოაღწია. დაანგრიეს ასევე უკანასკნელი კუთხის კოშკი პაინ-ტურმი. არ შემონახულა ფორბურგის ჩრდილოეთისა და ჩრდილო-დასავლეთის კედლები, გადარჩენილია თავდაცვითი კედლის მხოლოდ ნაწილი და მიმდებარე ციტადელი.
1997 წლიდან ციხესიმაგრის ტერიტორიაზე მოქმედებს ენთუზიასტების დაჯგუფება „სახლი-ციხესიმაგრე“, 2003 წლიდან ორგანიზაცია ფედერალური მნიშვნელობის ისტორიის ძეგლის „ინსტერბურგის ციხესიმაგრის“ ოფიციალური მფლობელია. 2010 წლის 28 ოქტომბრიდან ციხესიმაგრე რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის კუთვნილებაშია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები კალინინგრადის ოლქში კატეგორია:კალინინგრადის ოლქის ციხესიმაგრეები კატეგორია:ტევტონთა ორდენის ციხესიმაგრეები
კონსტანტინე ლუკიტი
კონსტანტინე ლუკიტი (Κωνσταντίνος Λουκίτης), ასევე ცნობილი როგორც ლიკიტისი (Λυκίτης) — XIV საუკუნის ბიზანტიელი პოეტი და ტრაპიზონის იმპერიის პოლიტიკური მოღვაწე.
ბიოგრაფია
ლუკიტის დაბადების თარიღი უცნობია. ისტორიკოსი ე. ბრაიერის მოსაზრებით ის წარმოშობით ხალდიიდან იყო, თუმცა არსებობს სხვა მოსაზრებაც, რომლის თანახმადაც ის მაკედონიიდან უნდა ყოფილიყო. ცხოვრების ადრეული პერიოდი კონსტანტინეპოლში გაატარა, აქვე მიიღო უმაღლესი განათლება; მისი მასწავლებელი თეოდორე ჰირტაკენოსი იყო. 1301 წელს დაბრუნდა ტრაპიზონში და იმავე წელს იმპერატორი ალექსი II-ის (მმართ. 1297–1330) მიერ ამიტიოტების (თურქმანები — დიარბაქირის, იგივე ამიდის საამირო) წინააღმდეგ ორგანიზებულ ლაშქრობაში მიიღო მონაწილეობა, რომლებიც ტრაპიზონის იმპერიის საზღვრებში შემოიჭრნენ და იმპერიის მეორე უმნიშვნელოვანესი ქალაქი კერასუნტი (თანამედროვე გირესუნი) მოარბიეს.
ტრაპიზონში ის დაუახლოვდა კომნენოსებთან დაკავშირებულ ადგილობრივ სამეცნიერო ელიტას, რაც აისახება იმ ფაქტზეც რომ ე.წ. „ტრაპიზონის ჰოროსკოპში“ მისი სახელი მოიხსენიება იმპერატორის სახელის შემდგომ. იმპერატორმა ლუკიტეს პროტონოტარიოსის და პროვესტარიოსის თანამდებობა უწყალობა. ტრაპიზონში ყოფნისას კონტაქტებს ინარჩუნებდა იოანე ლაზაროპულოსთან და ნიკიფორე გრიგორასთან. აღსანიშნავია მისი მიმოწერები თეოდორე ჰირტაკენოსთან  და ასტრონომ გიორგი ხონიადესთან,  რომელმაც საკუთარი ბიბლიოთეკის ნაწილი ნიკეტას უანდერძა. ტრაპიზონში ასწავლიდა მათემატიკას და ასტრონომიას. არსებული წყაროების თანახმად ლუკიტესი ასტრონომიას ასწავლიდა წმ. ევგენიოსის და წმ. სოფიას მონასტერებში. გარდაიცვალა 1340 წელს. დაკრძალულია წმინდა სოფიას ტაძარში,
სქოლიო
კატეგორია:ბიზანტიელები
გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი — მუზეუმი საქართველოში, ქალაქ გურჯაანში 1962-2008 წლებში.
დაარსდა 1962 წელს თავად შალიკაშვილების ყოფილ მამულში. 1974 წელს მუზეუმი სხვა შენობაში გადავიდა. ინახებოდა 23 ათასამდე ექსპონატი, მ. შ. არქეოლოგიური მასალა (ქვის, ადრინდელი და გვიანდელი ბრინჯაოს, ანტიკურ და ფეოდალურ ხანათა და სხვ. მასალები), ისტორიული დოკუმენტები, ფოტომასალა, ფერწერული ტილოები, ლითონმქანდაკებლობის ნიმუშები, ქანდაკება. სოფელ კარდანახში საბჭოთა კავშირის გმირის ვლადიმერ ბეროშვილის სახლში მუზეუმმა მოაწყო მისი ცხოვრებისა და საბრძოლო ისტორიის ამსახველი კუთხე. 2008 წელს მუზეუმი შეუერთდა საქართველოს ეროვნულ მუზეუმს. 2015 წელს საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის საცავის შენობა უსასყიდლოდ გადაეცა საქართველოს საპატრიარქოს.
სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
გიორგი ყრუაშვილი
გიორგი ყრუაშვილი (დ. 29 მაისი, 1986) — ქართველი საფეხბურთო მსაჯი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1986 კატეგორია:დაბადებული 29 მაისი კატეგორია:ქართველი საფებურთო მსაჯები
Arcadia 2001
Arcadia 2001 — 8 ბიტიანი მეორე თაობის სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი, გამოცემული კომპანია Emerson Radio-ის მიერ 1982 წელს.
The Arcadia-ს მის თანამედროვე კონსოლებთან შედარებით გააჩნია თხელი კორპუსი და აღჭურვილია Signetics 2650-ის ცენტრალური პროცესორით და 1 კბ ოპერატიული მეხსიერებით.
მისი წარმოება შეწყდა გამოსვლიდან 18 თვის შემდეგ და თამაშების ბიბლიოთეკა მოიცავდა მხოლოდ 35 ერთეულს. Emerson-მა კონსოლის ლიცენზია მიჰყიდა Bandai-ს, რომელმაც გამოსცა იაპონიაში. საერთო ჯამში არსებობს Arcadia 2001-ის ოცდაათამდე კლონი.
ვარიანტები
მინი|200პქ|მარჯვნივ|Intervision 2001 Arcadia 2001 ლიცენზირებული იქნა ბევრი კომპანიის მიერ, რომლებიც უშვებდნენ სხვადასხვა ქვეყნებში სხვადასხვა სახელწოდებებით.
Bandai Arcadia
1982 წელს გამოვიდა Emerson Arcadia 2001-ის ვარიანტი Bandai Arcadia გამოცემული კომპანია Bandai-ის მიერ იაპონიაში. ბანდაიმ კონსოლისთვის შემიუშავა 4 ექსკლუზივი:
სქოლიო
კატეგორია:სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:მეორე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:Bandai-ს კონსოლები კატეგორია:1980-იანების სათამაშოები კატეგორია:1982 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები
იახსრის ხატი (დართლო)
იახსრის ხატი — კომპლექსი, სალოცავი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ დართლოს აღმოსავლეთით, დართლოს მთის კალთაზე.
ძეგლის აღწერა
იახსარი წარმართული ღვთაებაა. საკულტო ცენტრი ფშავში იყო. ფშავ-ხევსურთა წარმოდგენით, იგი ავსულებთან (დევები, ქაჯები, ეშმაკები) შეურიგებელი მებრძოლია, საკუთარი საყმოს წევრებისა და მისი მავედრებელი უცხო მლოცველების მფარველი. იახსრის დროშით ხევისბერები ცდილობდნენ სულით ავადმყოფისგან ბოროტი ძალის განდევნას, არაბუნებრივი სიკვდილით გარდაცვლილის (ზვავში დაღუპული, მეხდაცემული, წყალში დამხრჩვალი) „სულის გამოხსნას“ და ასე შემდეგ.
ხატის კომპლექსში შედის: დარბაზი, საბრძანისი, სადროშე კოშკი, მილიონა, ხატის ტყე და ყანები, საქალებო მხარე, რომლისკენაც მიდის საქალებო ბილიკი; იგი ეყრება საკაცებო ბილიკს, რომელიც ხატის ნაგებობას უვლის დასავლეთ მხრიდან. დარბაზი, საბრძანისი და მილიონა ნაგებია ფიქლით, სადროშე კოშკი - ქვითკირით. ყველა ნაგებობის წყობა, გარდა სადროშე კოშკისა, მშრალია.
საბრძანისი მოქცეულია დარბაზსა და სადროშე კოშკს შორის. ვიწრო და დაბალი შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. შესასვლელს აფარებული აქვს სიპი. სათავსში დაბრძანებული იყო დროშა.
სადროშე კოშკი უშუალოდ საბრძანისზეა მიდგმული. იგი ოთხკუთხა პრიზმის ფორმის ყრუ ნაგებობაა. მის აღმოსავლეთ წახნაგში პატარა სასანთლე ნიშია. ნაგებობას პირამიდისებრი ექვსსაფეხურიანი სახურავი აქვს.
მილიონა სადროშე კოშკის მსგავსი ნაგებობაა, დგას სადროშე კოშკის აღმოსავლეთით რამდენიმე ნაბიჯზე. გადახურულია საფეხუროვანი პირამიდით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:დართლო
პოკროვკა (ფელეშტის რაიონი)
პოკროვკა (Pocrovca) — სოფელი მოლდოვაში, ფელეშტის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 128 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 163 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფელეშტის რაიონის სოფლები
დიეგო მალანია
დიეგო თენგიზის ძე მალანია (Диего Тенгизович Малания; დ. 11 თებერვალი, 1991) — რუსი პროფესიონალი ფეხბურთელი რომელიც თამაშობს „ვოლგარ ასტრახანში“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1991 კატეგორია:ხიმკის ფეხბურთელები კატეგორია:რუსი ფეხბურთელები
ჯილდო (მოთხრობა)
ჯილდო — მიხეილ ჯავახიშვილის პირველი მოთხრობა. პირველად გამოქვეყნდა 1903 წელს გაზეთ ივერიაში. ახალგაზრდა ჟანდარმს მიტინგის დროს მუშა შემოაკვდება. თუმცა ამას ძლიერ ნანობს. ის მონახავს დედამისს, ანუგეშებს და ფულსაც დაუტოვებს, თუმცა ქალი არ აპატიებს. ბოლოს ის გადაწყვეტს იარაღი გადადოს და სოფელში დაბრუნდეს.
სქოლიო
კატეგორია:მიხეილ ჯავახიშვილის ნაწარმოებები კატეგორია:ქართული მოთხრობები
კოპალეს ხატი
კოპალეს ხატი — სალოცავი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ დოჭუს თავზე, სამხრეთით.
ხატი ფიქლით, მშრალად ნაშენი, ოთხკუთხა პრიზმის ფორმის ყრუკედლებიანი ნაგებობაა. გადახურულია ფიქლის მოზრდილი ფილებით - ბრტყლად. შესასვლელი (ამოშენებულია) სამხრეთიდან ჰქონია. ნაგებობაში დროშებს ინახავდნენ, რომლებსაც შენობაში ათავსებდნენ ან ამოჰქონდათ სახურავის მოხსნის საშუალებით. გარედან, ნაგებობის დასავლეთ კედელში ორი, ხოლო ჩრდილოეთ კედელში ერთი ჯოხია ჩამაგრებული, რომლებზეც, როგორც ჩანს შესაწირავად მოყვანილ საკლავს აბამდნენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გურჯიბეგი
გურჯიბეგი — სოფელი ახლანდელ თურქეთის ტერიტორიაზე, არტაანის მტკვრის ზემო წელზე (სოფ. თეფესუიუ, არტაანის მახლობლად). სახელწოდება დაკავშირებულია მის მფლობელ ქართველ ბეგთან (თურქ. „გურჯი“ — ქართველი). პირველად იხსენიება „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ (XVI ს.).
ლიტერატურა
კატეგორია:არტაანის რაიონის სოფლები
უკრაინის სამეცნიერო-ტექნოლოგიური ცენტრი
უკრაინის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების ცენტრი (The Science and Technology Center in Ukraine, STCU) — საერთაშორისო სამთავრობათაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა მასობრივი განადგურების იარაღთან დაკავშირებული ცოდნისა და გამოცდილების გავრცელების თავიდან ასაცილებლად. ამ გზით ცენტრის დამფინანსებელი ქვეყნები ცდილობენ, წვლილი შეიტანონ საერთაშორისო უსაფრთხოებაში.
ორგანიზაცია
STCU აერთიანებს ყოფილ თავდაცვის სპეციალისტებს, მეცნიერებსა და მკვლევარებს, რომლებიც მუშაობენ ბირთვულ, ქიმიურ, ბიოლოგიურ ან სხვა მასობრივი განადგურების იარაღზე, ასევე ბირთვულ და ქიმიურ მრეწველობაზე და დახურული კვლევითი ცენტრის თანამშრომლებს ყოფილი სსრკ-ს რესპუბლიკებიდან. თანამშრომლობა ხორციელდება STCU პროექტების ფარგლებში, რომლებიც დაფინანსებულია ევროკავშირის, შეერთებული შტატებისა და კანადის მიერ. STCU-ს პროექტები შესაძლებელს ხდის შეიქმნას სამუშაო ადგილები და სპეციალისტებისთვის ანაზღაურებადი სამუშაო, რათა დასაქმებულებმა თავიანთი საქმიანობა მშვიდობიანი მიმართულებით და მსოფლიო მეცნიერების განვითარებისკენ წარმართონ.
მოგვიანებით, 1998 წლის 26 ნოემბერს, ევროკავშირი შეუერთდა STCU შეთანხმებას და შეცვალა შვედეთი, როგორც დონორი ქვეყანა. ცენტრის საქმიანობის პერიოდში აზერბაიჯანი, საქართველო, მოლდოვა და უზბეკეთი შეუერთდნენ STCU-ს, როგორც შეთანხმების წევრები. დღეს STCU-ს სათაო ოფისი მდებარეობს კიევში და აქვს რეგიონალური ოფისები ბაქოში, კიშინიოვსა და თბილისში, ასევე ხარკოვსა და ლვოვში. ცენტრს ჰყავს 178 პარტნიორი ორგანიზაცია (სახელმწიფო და კომერციული ფირმები).
STCU ხელს უწყობს მეცნიერთა და ინსტიტუტების მუშაობასა და პროფესიულ განვითარებას ევროკავშირის, კანადისა და შეერთებული შტატების წამყვან ექსპერტებთან და ინსტიტუტებთან ერთად. გარდა ამისა, STCU ატარებს ტრენინგებს და იძენს ცოდნასა და გამოცდილებას შემდეგ სფეროებში:
დაფინანსება
STCU საბჭოს პირველი შეხვედრის შემდეგ (1995 წ.), ცენტრმა უკრაინის, საქართველოს, აზერბაიჯანის, მოლდოვისა და უზბეკეთის მეცნიერებისთვის დააფინანსა 1500-ზე მეტი კვლევითი პროექტი, 300 მილიონ აშშ დოლარზე მეტი საერთო თანხით. ამ ხნის განმავლობაში პროექტებში მონაწილეობა მიიღო 18000-ზე მეტმა მეცნიერმა, რომელთაგან 10000 საბჭოთა კავშირის თავდაცვის სტრუქტურების ყოფილი მეცნიერია.
1995 წლიდან 2010 წლის ნოემბრამდე ცენტრმა უზრუნველყო შემდეგი დაფინანსება:
ცენტრის სამთავრობო პარტნიორებმა დააფინანსეს 160 პროექტი, რომელთა საერთო ღირებულება 71 მილიონ აშშ დოლარსა და 6 მილიონ ევროს აჭარბებს. STCU-სთან მუშაობს 855 კომერციული პარტნიორი, რომელთა დაფინანსებამ 77 მილიონ აშშ დოლარსა და 5,66 მილიონ ევროზე მეტი შეადგინა 140 პროექტისთვის.
მიღწევები
უკრაინის სამეცნიერო და ტექნოლოგიების ცენტრმა დაარსების დღიდან უკრაინაში განახორციელა 200 მილიონი დოლარის ინვესტიცია 400-ზე მეტი კვლევითი პროექტისთვის. ამით მან სამუშაო მისცა ათასზე მეტ უკრაინელ მეცნიერს, 80-ზე მეტ უნივერსიტეტს და კვლევით ინსტიტუტს. მან პროექტების შედეგად მოიპოვა 290 პატენტი: 225 უკრაინაში, 3 დსთ-ს ქვეყნებში და 12 საერთაშორისო. სწორედ STCU-ის მეშვეობით ფინანსდება სამუშაოების უკრაინული ნაწილი საერთაშორისო პროექტებისთვის, რომლებშიც უკრაინა ოფიციალურად არ მონაწილეობს. კერძოდ, დაფინანსდა უკრაინელი მეცნიერების მუშაობა დიდი ადრონული კოლაიდერისთვის, რადგან უკრაინის მონაწილეობა CERN-ში ოფიციალურად არ არის დამტკიცებული. ასევე დაფინანსდა უკრაინელი მეცნიერების ნამუშევრები საერთაშორისო პროექტზე ITER, რომელშიც უკრაინა ასევე არ მონაწილეობს დაფინანსების არარსებობის გამო (პროექტში მონაწილეობის მისაღებად გადასახდელია შესვლის საფასური 1 მილიარდი ევრო).
შექმნის ისტორია
1993 წლის 25 ოქტომბერს უკრაინამ, შეერთებულმა შტატებმა, კანადამ და შვედეთმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას „უკრაინის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების ცენტრის“ შექმნის შესახებ (STCU შეთანხმება). 1997 წლის 29 დეკემბერს STCU შეთანხმებას შეუერთდა უზბეკეთი, 1998 წლის 26 ნოემბერს — ევროკავშირი (რომელმაც შეცვალა შვედეთი, როგორც შეთანხმების მხარე), 1998 წლის 18 მარტს — საქართველო, 2003 წლის 27 ივნისს — აზერბაიჯანი, 2004 წლის 7 დეკემბერს — მოლდოვა.
სქოლიო
კატეგორია:საერთაშორისო სამეცნიერო ორგანიზაციები კატეგორია:საერთაშორისო სამეცნიერო-ტექნიკური პროექტები კატეგორია:1993 წელს დაარსებული ორგანიზაციები კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ტიგრანაკერტის ბრძოლა
ტიგრანაკერტის ბრძოლა — მესამე მითრიდატული ომის ბრძოლა რომის რესპუბლიკის და დიდი სომხეთის ჯარებს შორის, რომელიც მოხდა ძვ. წ. 69 წლის 6 ოქტომბერს დიდი არმენიის დედაქალაქ ტიგრანაკერტის მახლობლად. მიუხედავად იმისა, რომ მნიშვნელოვანი რიცხობრივი უპირატესობა იყო სომხების მხარეზე, ბრძოლა დასრულდა სომხეთის გამანადგურებელი მარცხით. იგი დასრულდა მათი დამარცხებით, რის შემდეგაც დაიწყო ტიგრან II-ის სახელმწიფოს სწრაფად დაშლის პროცესი - ვასალი მეფეების დაცემა, პართიის მეფის ფრატ III-ის ჯარების შემოჭრა სომხეთში და თვით ტიგრანის შვილების აჯანყება, რამაც სომხეთის მეფე ტიგრან II დიდი მიიყვანა რომის ახალი სარდლის გნეუს პომპეუსის წინაშე კაპიტულაციამდე. ბრძოლის პირდაპირი შედეგია რომაელთა მიერ დიდი არმენიის დედაქალაქის - ტიგრანაკერტის დაპყრობა.
წინაისტორია
ახლო აღმოსავლეთში ტიგრანის დაპყრობებმა გამოიწვია დიდი არმენიის იმპერიის შექმნა, რომლის საზღვრები გადაჭიმული იყო შავი ზღვიდან ნაბატეის სამეფომდე და მიდიიდან აღმოსავლეთით რომის კილიკიამდე და დასავლეთით კაპადოკიამდე. მეუღლის კლეოპატრას მამასთან პონტოს სამეფოს მეფე მითრიდატე VI-სთან ერთად ტიგრანმა შეძლო პართიის ტერიტორიის ნაწილის და მესოპოტამიაში ლევანტის რეგიონის ანექსია. დაპყრობილ სირიაში მან ააგო ოთხიდან ერთ-ერთი ტიგრანაკერტი, რომელიც მისი სირიული სამფლობელოების ცენტრი გახდა. აქ ჩაასახლა მან დიდი რაოდენობით ტყვე ებრაელები, ასევე იძულებით გადმოასახლა მოსახლეობა კაბადოკიის, კომაგენეს, ასურეთის, ქურთების და სხვა დანგრეული ქალაქებიდან, რომლებიც მან დაიმორჩილა ძვ.წ. 77 წ. ტიგრანაკერტი აყვავდა და მოგვიანებით ახლო აღმოსავლეთში ელინისტური კულტურის ერთ-ერთი ცენტრი გახდა. ქალაქი აშენდა ისე, რომ გაეძლო ხანგრძლივი ალყისათვის. ის გარშემორტყმული იყო 25 მეტრის მაღალი გალავნით, რომელიც იმდენად ფართო და სქელი იყო, რომ კედლებში თავლები იყო მოწყობილი ცხენებისთვის. ქალაქის კედლების სიახლოვეს განლაგებული იყო მეფის სასახლე, რომლის გარშემო გალავნის გარეთ შეიქმნა სანადირო პარკები და სათევზაო ადგილები. იქვე ახლოს ააგეს ძლიერ გამაგრებული ციხესიმაგრე.
სომხეთის ჰეგემონია რეგიონში დასასრულს მიუახლოვდა მითრიდატეს მესამე ომში მარცხის გამო დასავლეთში. ლუკულუსის მიერ დამარცხებული მითრიდატე გაიქცა და თავი შეაფარა საკუთარ სიძეს, ტიგრან II-ს. ლუკულუსმა ელჩი მიავლინა არმენიაში მითრიდატეს გადაცემის მოთხოვნით. მითრიდატე კოლხეთის სამეფოსაკენ გაიქცა. ლუკულუსმა ძვ.წ. 70 წელს ჯარი დასძრა სომხეთისაკენ. მან დაიწყო თავდასხმის გეგმის შემუშავება. ეს ომის გამოუცხადებლად უნდა მომხდარიყო. მიუხედავად იმისა, რომ სენატის მითითებები ასეთ ქმედებებს არ ითვალისწინებდა.
ძვ. წ. 69 წლის ზაფხულში ლუკულუსის ჯარები კაპადოკიაში შეიჭრა, გადაკვეთა ევფრატი და შევიდა ცუპკის რეგიონში (სოფენა). სწორედ აქ მდებარეობდა ტიგრანაკერტი. სოფენაში რომაელთა შემოჭრის შესახებ ცნობა ტიგრანისათვის სრულიად მოულოდნელი იყო. რომაელები იმნდენად სწრაფად მოიწევდა წინ, რომ რაიმეს გაკეთებას აზრი აღარ ჰქონდა. მტერი თითქმის ქალაქის კარიბჭესთან იდგა, როცა ტიგრანმა გაიგო ეს ამბავი. სომხეთის მეფემ სასწრაფოდ წარგზავნა რომაელთა წინააღმდეგ გენერალი მიტრობაზანი 2-3 ათასი ჯარისკაცით, რათა შეეფერხებინა ლუკულუსის წინსვლა, მაგრამ რომაელებმა უცებ გაანადგურეს სომეხი გენერალი და წინსვლა განაგრძეს. გაიგო რა მარცხის შესახებ, ტიგრანმა ახლობლებს ჩააბარა ქალაქის დაცვა და თავად გაემგზავრა ქვეყნის სიღრმეში, ტავროსის მთებში ჯარის შესაგროვებლად. თუმცა მას არ ჰქონდა დრო სრულფასოვანი არმიის შესაკრებად. ლუკულუსმა გაგზავნა ორი მხედართმთავარი მის შესაფერხებლად. ერთი მათგანი - მურენა აფერხებდა თავად ტიგრანის გადაადგილებას. მეორე, სექტილიუსი კი მიიწევდა ტიგრანთან შესაერთებლად მომავალი არაბთა არმიის მიმართულებით. ისარგებლა რა იმ ფაქტით, რომ ტიგრანის არმია დაკავებული იყო, ლუკულუსმა ალყა შემოარტყა ქალაქ ტიგრანაკერტს, მაგრამ მას არ ეყო საკმარისი ძალები ხლხმრავალი ქალაქის იერიშით ასაღებად.