cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჯარიაშენის წმინდა გიორგის ეკლესია
ჯარიაშენის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯარიაშენის ცენტრში. თარიღდება XIX საუკუნით.
ეკლესია დარბაზულია (10,2 X 6,2 მ.), ნაგებია აგურითა და რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთითაა. ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია, მის ორსავე მახარეს — თითო ღრმა ნიში. თითო სარკმელი სამხრეთის, ჩრდილოეთისა და დასავლეთის კედლებშიცაა. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. სამხრეთ ფასადზე აგურის წყობით გამოყვანილია შეღრმავებული ჯვარი. სახურავი კრამიტისაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
თებერვლის აჯანყება
თებერვლის აჯანყება (Փետրվարյան ապստամբություն) — ანტიბოლშევიკური აჯანყება ნაციონალისტური სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის მიერ, რომელიც დაიწყო 1921 წლის 13 თებერვალს და ჩაახშეს 2 აპრილს ბოლშევიკურმა ძალებმა ერევნის აღებით.
აჯანყება
სომხეთის ბოლშევიკური მთავრობის რეპრესიებმა საყოველთაო უკმაყოფილება გამოიწვია და სომხეთის რევოლუციურმა ფედერაციამ 13 თებერვალს დაიწყო აჯანყება. 17 თებერვლისთვის აშტარაკი, ეჯმიაწინი, გარნისი და ჰრაზდანი აიღეს რევოლუციური ფედერაციის ძალებმა. 18 თებერვალს ფედერაცია ერევანში შევიდა. ბოლშევიკებმა და წითელმა არმიელებმა უკან დაიხიეს არტაშატში. იოჰანეს კაჭაზნუნი, ლევონ შანტი, ნიკოლ აღბალიანი და კიდევ 100 პოლიტიკური აქტივისტი და ინტელექტუალი ციხეებიდან გაათავისუფლეს.
ერევნის აღების შემდეგ ყოფილი პრემიერ-მინისტრის სიმონ ვრაციანის თაოსნობით დაარსდა სამშობლოს ხსნის კომიტეტი, რომელსაც უნდა ემართა ქვეყანა ახალი მთავრობის ფორმირებამდე. კომიტეტმა მოსახლეობას 18 თებერვალს მიმართა და მოუწოდა ხალხს „დაიცვან წესრიგი და შეასრულონ კომიტეტის ყველა ბრძანება“. 42-დღიანი აჯანყების განმავლობაში სისხლისმღვრელი ბრძოლები მიმდინარეობდა არმიის ძალებსა და ბოლშევიკებს შორის. 27 თებერვალს ბოლშევიკებმა სცადეს ერევანზე შეტევა, მაგრამ 1 მარტს ისინი იძულებულნი გახდნენ უკან დაეხიათ. ორკვირიანი პაუზის შემდეგ ბოლშევიკურმა შენაერთებმა კვლავ შეუტიეს და 16 მარტს აიღეს არტაშატი, მაგრამ მეორე დღეს სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის ძალებმა შეტევა დაიწყეს და ქალაქი დაიბრუნეს.
ბოლშევიკურმა ძალებმა, რომელთა რიცხვი დიდად აღემატებოდა რევოლუციონერებისას, დაიწყეს შეტევა 24 მარტს. მათ აიღეს აპარანი, კოტაიკი და შევიდნენ ერევანში 2 აპრილს. რევოლუციური ფედერაციის ძალებმა უკან დაიხიეს ქალაქის განადგურების თავიდან ასაცილებლად.
გიორგი კვინიტაძე
გიორგი კვინიტაძე (დ. 21 აგვისტო, 1874, დაღესტანი, რუსეთის იმპერია ― გ. 7 აგვისტო, 1970, შატუ, საფრანგეთი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების გენერალი (1918), ბოლო მთავარსარდალი, რომელიც ხელმძღვანელობდა პირველი რესპუბლიკის ჯარს 1921 წელს რუსეთ-საქართველოს ომში, საქართველოს ეროვნული გმირი.
თებერვლის აჯანყება
ომისშემდგომი მდგომარეობა
თებერვლის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ, ალექსანდრე მიასნიკიანი დაინიშნა სომხეთის სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარედ, სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ახლად შექმნილ მთავრობაში.
გიორგი კვინიტაძე
1917-1918 წლებში, საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებამდე, გენერალი კვინიტაძე აქტიურად მონაწილეობდა ქართული კორპუსის ჩამოყალიბებაში. დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, მცირე ხნის განმავლობაში, სამხედრო მინისტრის მოადგილის თანამდებობა ეკავა. აქტიურად იყო ჩართული რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების ჩამოყალიბების პროცესში მიმდინარე დისკუსიაში. მისი მოსაზრებით, აუცილებელი იყო მხოლოდ რეგულარული არმიის ჩამოყალიბება, თუმცა მის ჩამოყალიბებამდე, სახალხო გვარდიის არსებობის წინააღმდეგი არ იყო. კვინიტაძე სამხედრო სამინისტროს სათავეში სამხედრო პირის დანიშვნას და ჯარის ტერიტორიული პრინციპით დაკომპლექტებას ითხოვდა. 1919 წელს, ქართული სამხედრო სკოლის დაარსებაში და იყო მისი პირველი ხელმძღვანელი.
თებერვლის აჯანყება
საერთაშორისო რეაქციები
18 თებერვალს კომიტეტმა გზავნილი გაუგზავნა პარიზში სომხურ დელეგაციას და მსოფლიო ძალების ლიდერებს (საფრანგეთი, გაერთიანებული სამეფო, იტალია), მაგრამ ის უპასუხოდ დარჩა. მესიჯი ასევე გაეგზავნა სომხეთის დელეგაციას ტფილისში. გზავნილს საქართველო 21 თებერვალს გამოეხმაურა, როდესაც ტფილისში სომხეთის საელჩო გაიხსნა. საქართველო საბჭოთა კავშირთან 25 თებერვალს დაეცა, რის შემდეგაც სომეხი აჯანყებულები მარტო დარჩნენ კავკასიაში ბოლშევიკური ძალების წინააღმდეგ.
გიორგი კვინიტაძე
გენერალ კვინიტაძის სახელს უკავშირდება: 1918 წლის ზაფხულში ოსმალური რაზმების დამარცხება ქვემო ქართლში; 1918 წლის დეკემბერში სომხეთ-საქართველოს ომის დროს იყო შულავერის ფრონტის შტაბის ხელმძღვანელობა; 1919 წელს მისი სარდლობით ქართულმა ჯარმა დაამარცხა „სამხრეთ-დასავლეთ კავკასიის“ (ე.წ ყარსის რესპუბლიკის ჯარები), აიღო ახალციხე და არტაანი; 1920 წლის მაისში, მისი მთავარსარდლობით საქართველომ საბჭოთა რუსეთის მე-11 არმიის შეტევა მოიგერია; 1918-1921 წლებში ჩაახშო რამდენიმე ანტისახელმწიფოებრივი აჯანყება, აქტიურ მონაწილეობას იღებდა შეიარაღებული ძალების ჩამოყალიბების პროცესში.
თებერვლის აჯანყება
სქოლიო
კატეგორია:აჯანყებები სომხეთში კატეგორია:აჯანყებები აზიაში კატეგორია:აჯანყებები კავკასიაში
გიორგი კვინიტაძე
1921 წლის ომის, საბჭოთა რუსეთის დაზვერვა გენერალ კვინიტაძეს შემდეგნაირად ახასიათებდა: „''ფიცხი, მამაცი, ჭკვიანი. მისი ტაქტიკა - აღტკინება, შეტევა. ჩინებული მცოდნე ჯარისკაცთა ფსიქოლოგიისა, დიდი ინიციატივის პატრონი. მან ერთადერთმა შეინარჩუნა წესიერება თავის ნაწილებში ფრონტზედ ჯარების დაშლის დროს. ბრძოლაში სრულიად უშიშარი; იცის მასსების გამხნევება და მათი გატაცება. ნერვიული, განუწყვეტლივ ეწევა პაპიროსს. საუკეთესო ოფიცერი ქართული ჯარისა''“.
1921 წლის ომის დროს, გენერალმა კვინიტაძემ, 18-24 თებერვალს, მოწინააღმდეგის მიერ თბილისზე განხორციელებული რამდენიმე შტურმი მოიგერია და მას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა, თუმცა 24 თებერვლის საღამოს, დედაქალაქის დატოვებისა და ბრძოლის მცხეთის პოზიციებიდან გაგრძელების ერთპიროვნული გადაწყვეტილება მიიღო. აღნიშნული მოქმედებით იგი ფრონტის ხაზის შემოკლებას აპირებდა. კვინიტაძემ ეს გადაწყვეტილება რეზერვის არყოლისა და დაუცველი ფლანგებიდან რუსული ცხენოსანი შენაერთების მანევრების გამო მიიღო, რაც მისი აზრით, დედაქალაქის დამცველებს ალყაში აქცევდა და განადგურებას უქადდა. თბილისიდან უკანდახევის შემდეგ, ჯარის მორალური სულისკვეთება დაეცა და მცხეთის პოზიციებზე გამაგრება ვერ მოხერხდა. კვინიტაძის მხრიდან მოწინააღმდეგის დამარცხების უკანასკნელი მცდელობა 4-6 მარტს, ოსიაურის ბრძოლაში ჩაიშალა.
საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დაპყრობის შემდეგ, გენერალი კვინიტაძე, მთავრობისა და სარდლობის სხვა წარმომადგენლებთან ერთად, ემიგრაციაში წავიდა. ცხოვრობდა საფრანგეთში, პარიზის მახლობლად, ლევილში. სამხედრო სამსახური არცერთი ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებში არ გაუგრძელებია. გარდაიცვალა 1970 წელს.
2013 წლის 26 მაისს, გენერალ გიორგი კვინიტაძეს საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა.
2021 წლის 26 მაისს, საქართველოს დამოუკიდებლობის დღეს, გენერალი კვინიტაძე ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა მთაწმინდის პანთეონში სამხედრო პატივით დაკრძალეს.
მოღვაწეობა რუსეთის იმპერიის არმიაში
დაიბადა 1874 წელს დაღესტანში, პოლკოვნიკ ივანე კვინიტაძის ოჯახში. მამამისი 13 წლამდე ჩიქოვანის გვარს ატარებდა, რომელიც, შემდეგ უცნობი მიზეზის გამო, კვინიტაძედ გადაიკეთა. დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი და პეტერბურგის ქვეითთა სასწავლებელი. 1894 წელს მიიღო პოდპორუჩიკის წოდება. სამხედრო სამსახური დაიწყო ვლადიკავკაზის 153-ე პოლკში. 1897 წელს გახდა პორუჩიკი, 1901 წელს კი შტაბსკაპიტანი. შემდეგ მსახურობდა პოლონეთში. 1904 წელს მან საკუთარი სურვილით მონაწილეობა მიიღო რუსეთ-იაპონიის ომში. მსახურობდა აღმოსავლეთ ციმბირის მსროლელთა მე-9 პოლკში. 1905 წელს გახდა კაპიტანი. 1910 წელს 1-ლი თანრიგით დაამთავრა რუსეთის გენერალური შტაბის აკადემია და სამსახური დაიწყო კავკასიის მე-16 გრენადერთა პოლკში. 1911 წელს იყო კავკასიის სამხედრო ოლქის დავალებათა ობეროფიცერი. ამავე დროს მუშაობდა სამხედრო სასწავლებელში. პირველი მსოფლიო ომის დროს, 1915 წლის დეკემბერში კვინიტაძეს მიენიჭა პოდპოლკოვნიკის სამხედრო წოდება და დაინიშნა კავკასიის ახლადშექმნილი მე-4 მსროლელი დივიზიის მეთაურად. 1916 წელს გახდა პოლკოვნიკი. მონაწილეობდა ერზურუმის ოპერაციაში, რისთვისაც დაჯილდოვდა წმ. გიორგის მე-4 ხარისხის ორდენით. 1917 წლის მაისიდან გახდა კავკასიის მე-15 მსროლელთა პოლკის მეთაური. რუსეთის იმპერიის არმიაში დაჯილდოებული იყო წმინდა სტანისლავის მე-3 ხარისხის ხმლებითა და ბაფთით, წმინდა ანას მე-4 და მე-3 ხარისხის, წმინდა სტანისლავის მე-2 ხარისხის, წმინდა გიორგის მე-4 ხარისხის ორდენებით.
მოღვაწეობა პირველ რესპუბლიკაში
1918 წლის დასაწყისიდან იყო ქართული საარმიო კორპუსის I დივიზიის მეთაური. 1918 წლიდან ამიერკავკასიის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი და სამხედრო მინისტრის თანაშემწე. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შეიარაღებულ ძალებში. 1918 წელს გახდა გენერალი. 1918 წლის მაის-სექტემბერში იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. შეიარაღებული ძალების შექმნის საკითხში რესპუბლიკის მთავრობასთან შეუთანხმებლობის გამო გადადგა.
1918 წლის დეკემბერში სომხეთ-საქართველოს ომის დროს დაინიშნა სადახლო-შულავერის ფრონტის საველე შტაბის უფროსად. 1919 წლის მარტიდან იყო ახალციხე-ახალქალაქის მაზრების გენერალ-გუბერნატორი და რეგიონის ქართული გარნიზონის სარდალი, მეთაურობდა მაზრაში სეპარატისტების წინააღმდეგ ბრძოლას და დაამარცხა ისინი. შემდეგ იბრძოდა სამხრეთ-დასავლეთ კავკასიის შეიარაღებული ძალების წინააღმდეგ და მათთან ბრძოლისას, 1919 წლის აპრილში გაათავისუფლა არტაანი. 1919 წლის სექტემბრიდან იყო ქართული სამხედრო სკოლის უფროსი. 1920 წლის 29 აპრილს ხელახლა დაინიშნა შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლის პოსტზე. 1920 წლის მაისში დაამარცხა აზერბაიჯანის სსრ-ის მხრიდან საქართველოში შეჭრილი წითელი არმიის ნაწილები. სურდა შეტევის გაგრძელება და ბრძოლის გადატანა აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, რათა სრულად გაეადგურებინა იქ არსებული წითელი არმია, მაგრამ საქართველოს ხელისუფლებამ ამის ნება არ მისცა. 8 სექტემბერს დატოვა მთავარსარდლის თანამდებობა. თანამდებობიდან გადადგომის შემდეგ დაუბრუნდა სამხედრო სკოლას. 1921 წლის 16 თებერვალს მესამედ დაინიშნა მთავარსარდლის პოსტზე. რუსეთ-საქართველოს ომის დროს განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა თბილისის დაცვას, რასაც წარმატებით ახერხებდა 18-24 თებერვლის განმავლობაში. 24 თებერვალს მიიღო ერთპიროვნული გადაწყვეტილება თბილისის დატოვების შესახებ. მისი გეგმით უნდა გამაგრებულიყვნენ მცხეთასთან და შემდეგ კონტრშეტევით დაემარცხებინათ მტერი. მაგრამ კვინიტაძის გეგმამ არ იმუშავა. კვინიტიაძემ ვერს ოსიაურის ბრძოლაში მოახერხა წითელი არმიის შეჩერება.
ემიგრაციაში
საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ წავიდა ემიგრაციაში. მთელი დარჩენილი ცხოვრება მან საფრანგეთში გაატარა. მუშაობდა გრამფირფიტების კომპანია „Pathe-ში.“ ეკონომიკური სიდუხშირის გამო ერთი პერიოდი თავს ირჩენდა მაწვნის წარმოებით და გაყიდვით. აქტიურად თანამშრომლობდა ემიგრანტულ პრესასთან და ორგანიზაციებთან. გარდაიცვალა ღრმად მოხუცებული, 1970 წლის 7 აგვისტოს პარიზის მახლობლად, დაბა შატუში გარდაიცვალა. 1985 წელს, პარიზში, გამომცემლობა YMCA-PRESS-მა დასტამბა გიორგი კვინიტაძის მემუარები რუსულ ენაზე („Мои воспоминания в годы независимости Грузии, 1917–1921“). მოგონებები ორ ტომად ქართულ ენაზე გამოიცა 2014 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1874 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1970 კატეგორია:ქართველი გენერლები კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში კატეგორია:ქართველები საფრანგეთში კატეგორია:საქართველოს ეროვნული გმირები კატეგორია:ჩიქოვანები კატეგორია:რუსეთის იმპერიის სამხედრო პირები კატეგორია:რუსეთ-იაპონიის ომის მონაწილეები
ვალიეს დეპარტამენტი
ვალიეს დეპარტამენტი (Departamento de Valle) — ჰონდურასის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, წყნარი ოკეანის ფონსეკას ყურის სანაპიროსთან. დედაქალაქია ნაკაომე.
დეპარტამენტის სანაპირო არეალში მრავლადაა მანგროს ტყეები, შიდა ნაწილი ძალიან ცხელი და მშრალია.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 160 346 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 565 კმ²-ია.
ვალიეს დეპარტამენტი 9 ადმინისტრაციულ მუნიციპალიტეტადაა დაყოფილი.
სქოლიო
კატეგორია:ჰონდურასის დეპარტამენტები
კუკენან-ტეპუი
კუკენან-ტეპუი, აგრეთვე ცნობილი როგორც მატავი (Tepui Kukenán) — ტეპუი ბოლივარის შტატში, ვენესუელაში. სიმაღლე 2680 მ. ზედაპირის მიახლოებითი ფართობი 21.85 კმ², სიგრძე დაახლოებით 3 კმ. ტეპუის სამხრეთ დაბოლოებაზეა კუკენანის ჩანჩქერი, რომლის სიმაღლეა 674 მ. მოქცეულია კანაიმის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. კუკენან-ტეპუის სიახლოვეს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს კარგად ცნობილი მთა რორაიმა. კუკენან-ტეპუი რორაიმასთან შედარებით რთულად ასასვლელი მთაა, რის გამო მასზე იშვიათად ადიან. კანაიმის ეროვნული პარკის ტერიტორიიდან, კერძოდ აუიან-ტეპუიდან ეშვება მსოფლიოს უმაღლესი ჩანჩქერი ანხელი.
სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის მთები
ახალსოფელი (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი)
ახალსოფელი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ოფაჩხაფუ, უჩაშონა, ჯუმი). მდებარეობს ოდიშ-გურიის ვაკე-დაბლობზე, მდინარე ჯუმის მარცხენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 120 მეტრზე, ზუგდიდიდან 3 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1488 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მარტინ ბრეითუეიტი
მარტინ ბრეითუეიტი (Martin Braithwaite Christensen; დ. 5 ივნისი, 1991) — დანიელი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონასა“ და დანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების თავდამსხმელი. კარიერის მანძილზე თამაშობდა დანიურ, ფრანგულ, ინგლისურ და ესპანურ გუნდებში. ნათამაშები აქვს დანიის 17, 19 და 21 წლამდე ახალგაზრდულ ნაკრებებში. ბრეითუეიტს აგრეთვე შეუძლია ითამაშოს გარემარბის პოზიციაზე.
მიღწევები
ბარსელონა:(1)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1991 კატეგორია:დანიელი ფეხბურთელები კატეგორია:ესბიერგის ფეხბურთელები კატეგორია:ტულუზის ფეხბურთელები კატეგორია:მიდლზბროს ფეხბურთელები კატეგორია:ბორდოს ფეხბურთელები კატეგორია:ლეგანესის ფეხბურთელები კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ქინძი
ქინძი (Coriandrum sativum) — ერთწლოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახიდან (Apiaceae). ქინძის სამშობლოდ მიიჩნევა ხმელთაშუაზღვისპირეთი, სადაც გვხვდება ველური სახით, კულტივირებული იქნა ამავე ადგილებში.
ქინძს აქვს ცილინდრული, სწორმდგომი ღერო, რომლის სიმაღლე 60 სმ აღწევს. ფორმით ცვალებადი ფოთლები მორიგეობითაა განლაგებული. ყვავილები შეკრულია რთულ ქოლგებად. აქვს სფეროსებრი ან მოგრძი–მომრგვალო ნაყოფი. შეიცავს ეთერზეთებს და ცხიმებს.
საქართველოში ქინძი გავრცელებულია უძველესი დროიდან. აქ გვხვდება ქინძის რამდენიმე კულტურული სახეობა.
სამზარეულოში
ქინძი ფართოდ გამოიყენება შუა აღმოსავლურ, ხმელთაშუაზღვისპირულ, სამხრეთ ამერიკულ, აფრიკულ, ჩინურ, სამხრეთ აზიურ და სხვა სამზარეულოებში. ქინძის ფოთლებს იყენებენ მწვანილად. მისი გამშრალი ნაყოფი (ქინძის თესლი) გამოიყენება საკაზმ–სანელებელ საშუალებად. კულინარიული მიზნებისთვის გამოიყენება აგრეთვე ქინძის ფესვები.
სხვადასხვა
ქინძი გამოიყენება არასასიამოვნი სუნის გასანეიტრალებლად, მაგ. თამბაქოსა და ფარმაცეპტიის სუნის გასანეიტრალებლად. მისგან ამზადებენ ლიქიორსა და ჯინს. ქინძი გამოიყენება პარფიუმერიაშიც.
ასევე გამოიყენება მედიცინაში, ქინძის მარცვლებიდან მოპოვებულ ზეთს გააჩნია ანტიბაქტერული თვისება. ასევე დიდი გამოყენება აქვს საოჯახო მედიცინაში, მაგ. დაფქული მარცვლებისაგან მომზადებული პასტა გამოიყენება წყლულებისა და ჭრილობების მოსაშუშებლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქოლგოსანნი კატეგორია:სანელებლები
აბომეის სამეფო სასახლეები
აბომეის სამეფო სასახლეები — 40 ჰექტარზე გადაჭიმული 12 სასახლის ჯგუფი ბენინის ქალაქ აბომეის ცენტრში, რომელიც ძველად დასავლეთ აფრიკის დაგომეის სამეფოს დედაქალაქი იყო. სამეფო 1625 წელს ფონის ხალხმა დააარსა, რომლებმაც ის ძლევამოსილ სამხედრო და კომერციულ იმპერიად აქციეს, სადაც წამყვანი იყო ევროპელ მონებით მოვაჭრეებთან ვაჭრობა, რაც XIX საუკუნის ბოლო წლებამდე გრძელდებოდა. დაგომეელები ძირითადად ომებში ტყვედ აყვანილ ხალხს ყიდდნენ. სასახლეების კომპლექსს, მთლიანობაში 8 000 ადამიანის დატევა შეეძლო. სამეფო ნაგებობა ორი სართულისაგან შედგებოდა.
1985 წელს იუნესკომ სასახლეები მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა, მაგრამ 1884 წელს მომხდარი ტორნადოს შედეგად მიღებული დაზიანებების გამო, საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაიტანა. აღდგენითი სამუშაოების შედეგად, 2007 წელს იუნესკომ ძეგლის ამ სიიდან ამოღება გადაწყვიტა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბენინი კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბენინში
1971
ნობელის პრემიის ლაურეატები
*
Gnamptogenys acuta
Gnamptogenys acuta — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Gnamptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ectatomminae-ს ქვეოჯახს. .
Gnamptogenys albiclava
Gnamptogenys albiclava — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Gnamptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ectatomminae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
NBA-ს ყველაზე გაუმჯობესებული მოთამაშის ჯილდო
ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის (NBA) ყველაზე გაუმჯობესებული მოთამაშის ჯილდო - 1985-86 წლების სეზონიდან მოყოლებული გადაეცემა მოთამაშეს, რომელიც რეგულარულ სეზონში ყველაზე გაუმჯობესებულ მოტამაშეს გადაეცება. სპორტის შესახებ მწერალ კორესპონდენტებს და ტელევიზიის წამყვანებს აშშ და კანადის ტერიტორიაზე, შესაძლებლობა ეცემათ მისცენ ხმა. ყოველ წამყვანს შეუძლია 3 ხმა, მათ შორის პირველ მათგანს 5 ქულა ეძლევა, მეორე მათგანს 3 ქულა და მესამეს კი 1 ქულა. მოთამაშე, რომელიც ყველაზე მეტ ქულას დააგროვებს, გადაეცემა ეს ჯილდო.
ჯილდოს შექმნიდან, ის გადაცემული იქნა 27 სხვადასხვა მოტამაშეს. უაკანასკნელი გამარჯვებული რაიან ანდერსონია. არცერთ ჯილდოს გამარჯვებულს არ მოუგია NBA ჩემპიონის ტიტული როგორც მოთამაშეს, თუმცა 2011 წელს დარელ არმსტრონგმა შეძლო მოგება როგორც დამხმარე მწვრთნელმა დალას მევერიქსის რიგებში. ჰედო თურქოღლუ, რონი სეიკალი, ჯორჯ მურესანი და ბორის დიაო არიან მხოლოდ ის მოთამაშეები, რომლებიც აშშ ტერიტორიაზე არ დაბადებულან, აქედან მხოლოდ სეიკალი ვარჯიშობდა სრულად აშშ ფარგლებს გარეთ.
სქოლიო
კატეგორია:NBA-ს ჯილდოები
კუთხური სიჩქარე
კუთხური სიჩქარე (აღნიშვნა: ω ან Ω) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს სხეულის ბრუნვის სისწრაფეს.
კუთხური სიჩქარე რიცხობრივად უდრის \phi მობრუნების კუთხის პირველ წარმოებულს t დროის მიხედვით, ე. ი. კუთხური სიჩქარის \omega ვექტორი მიმართულია ბრუნვის ღერძის გასწვრივ იმ მხარეს, საიდანაც ჩანს, რომ სხეული ბრუნავს საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით (ათვლის მარჯვენა სისტემა).
ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკური სიდიდეები
ქვიშონა
ქვიშონა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გალის მუნიციპალიტეტში (ოტობაიის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 8 მ, გალიდან 35 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოტობაიის თემის სოფლები
ვანუატუ
ვანუატუ, მთლიანი ოფიციალური სახელი — ვანუატუს რესპუბლიკა — (ბისლამას ენა. Ripablik blong Vanuatu, République du Vanuatu, Republic of Vanuatu) – წყნაროკეანური სახელმწიფო მელანეზიაში. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სოლომონის კუნძულების ტერიტორიული წყლები, დასავლეთიდან – ავსტრალიის ეკონომიკური ზონა, სამხრეთიდან – ახალი კალედონიის წყლები, ხოლო აღმოსავლეთიდან ფიჯის ტერიტორიული წყლები. სახელმწიფო განფენილია ახალი ჰებრიდების 83 კუნძულზე. ხმელეთის საერთო ფართობია — 12 190 კმ². სანაპირო ზოლის სიგრძე — 2528 კმ. ვანუატუს მასახლეობა შეადგენს — 234 023 ადამიანს (2009). დედაქალაქი — პორტ-ვილა.
ვანუატუ თავდაპირველად პოლინეზიელებით იყო დასახლებული. ევროპელების მიერ შენიშნული პირველი კუნძული გახდა ესპირიტუ-სანტო, რომელიც აღმოაჩინა ესპანელმა ზღვაოსანმა პედრო კიროსმა 1606 წელს და ჩათვალა იგი „სამხრეთი უცნობი მიწის“ ნაწილად. 1880-იან წლებში, ვანუატუს ნაწილებზე პრეტენზიას გამოთქვამდნენ საფრანგეთი და გაერთიანებული სამეფო. 1906 წელს მათ შეთანხმებას მიაღწიეს, რომლის მიხედვითაც ახალი ჰებრიდები მათ ერთობლივ მმართველობაში, ბრიტანულ-ფრანგულ კონდომინიუმში გადავიდა. დამოუკიდებლობისათვის მოძრაობა 1970-იანი წლებიდან დაიწყო და ვანუატუ, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო 1980 წელს შეიქმნა. ვანუატუ — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის, ერთა თანამეგობრობის, ფრანკოფონიის, სამხრეთ წყნაროკეანური კომისიის და წყნარი ოკეანიის კუნძულების ფორუმის წევრია. 2012 წლის 24 აგვისტოს ვანუატუს რესპუბლიკა საბოლოოდ გახდა მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის წევრი.
დასახელება
ქვეყნის თანამედროვე სახელი, ვანუატუ (რაც ნიშნავს „მუდამ ეს მიწა“ ), ოფიციალურად გამოიყენება 1980 წლის 30 ივლისიდან, როცა კუნძულებმა მიიღეს დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან და საფრანგეთისგან.
ამ მოვლენამდე არქიპელაგს ერქვა „ახალი ჰებრიდი“. ის 1774 წელს დაარქვა ინგლისელმა ზღვაოსანმა ჯეიმზ კუკმა შოტლანდიის დასავლეთით მდებარე ჰებრიდის კუნძულების პატივსაცემად.
საერთო გეოგრაფია
thumb|250px|right|ვანუატუს რუკა მელანეზიური სახელმწიფო ვანუატუ წარმოადგენს Y-მსგავსი ფორმის კუნძულების ჯაჭვს, რომელიც გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთით 1176 კმ-ზე. უახლოესი სახელმწიფო, სოლომონის კუნძულები, მდებარეობს დაახლოებით 170 კმ-ით ვანუატუსგან ჩრდილოეთით, ახალი კალედონია — 230 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით, ფიჯი — 800 კმ-ით აღმოსავლეთით, ავსტრალია — 1750 კმ-ით დასავლეთით.
ვანუატუს ხმელეთის ფართობი შეადგენს 12 190 კმ²-ს. არქიპელაგი შედგება 14 მსხვილი და 60 პატარა, მაგრამ დასახლებული კუნძულებისაგან. საერთოდ, ვანუატუს შემადგენლობაში შედის 83 კუნძული. . მათ შორის ყველაზე აღსანიშნავია კუნძულთა ჯგუფები და დიდი კუნძულები: ბანქსის კუნძულები, ტორესის კუნძულები, შეპერდის კუნძულები, ეფატე, ესპირიტუ-სანტო, მოტა, ტანა და მალეკულა. ვანუატუს ყველაზე დიდი კუნძულია ესპირიტუ-სანტო, რომლის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობს ქვეყნის უმაღლესი წერტილი — მთა ტაბვემასანა (1879 მ). კუნძულებზე ამბრიმი, ობა და ტანა მდებარეობენ მთები, რომელთა სიმაღლე აჭარბებს 1000 მეტრს ზღვის დონიდან. კუნძულთა დიდ ნაწილს აქვს მთიანი რელიეფი, რაც გამოწვეულია ოკეანის პლიტების მოძრაობით. ზოგიერთი კუნძული ჩამოშვებული კლდეებით გარშემორტყმულია გაქვავებული მარჯნის რიფებით. არქიპელაგიდან დასავლეთით მდებარეობს ოკეანის ღრმული სიღრმით 8000 მეტრი.
ვანუატუს ყველაზე ჩრდილოეთი კუნძულია ჰიუ ტორესის კუნძულების ჯგუფში: ის მდებარეობს 150 კილომეტრში სანტა-კრუსის კუნძულებიდან სამხრეთით, რომელიც ეკუთვნის სოლომონის კუნძულებს. ოფიციალურად ქვეყნის ყველაზე სამხრეთი კუნძულია ანეიტიუმი, მაგრამ ვანუატუ პრეტენზიას აცხადებს ახალი კალედონიის უფრო სამხრეთ მათიუსა და ჰანტერის კუნძულებზე.
გეოლოგია
ვანუატუს კუნძულებმა დაიწყო ჩამოყალიბება მიოცენის ეპოქაში. ესპირიტუ-სანტოს, მალეკულასა და ტორესის კუნძულები წარმოიშვნენ დაახლოებით 22 მილიონი წლის წინ, მაევო და პენტეკოსტი — დაახლოებით 4—10 მილიონი წლის წინ, არქიპელაგის სხვა კუნძულები — დაახლოებით 2—3 მილიონი წლის წინ. ამასთან კუნძულთა ჩამოყალიბების პროცესი გრძელდება: სავარაუდოდ, ვანუატუს თანამედროვე ხმელეთის 20 %-მდე ჩამოყალიბდა ბოლო 200 ათასი წლის განმავლობაში.
შეპერდის ჯგუფის კუნძულები ეპი და ტონგოა ადრე წარმოადგენდნენ ერთიან კუვაეს (ბისლამას ენა. Kuwae) კუნძულს (დასახელება აღებულია კუნძულების ლეგენდებიდან, რომლებიც მდებარეობენ ეპიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით). მაგრამ 1452 წელს კუვაეს ვულკანის დიდი ამოფრქვევის შემდეგ კუვაეს კუნძული დაიშალა: შედეგად ჩამოყალიბდა ორი დამოუკიდებელი კუნძული და ოვალური ფორმის დიდი კალდერა ზომით 12 x 6 კმ. უკანასკნელ 10 ათას წელიწადში ყველაზე დიდმა ამ ამოფრქვევამ (ატმოსფეროში ამოიფრქვა 35 კმ³-მდე ვულკანური მასალა), გავლენა მოახდინა არა მარტო ახალი ჰებრიდის არქიპელაგის გეოგრაფიაზე და ისტორიაზე, არამედ იმოქმედა გლობალურ კლიმატზე რამდენიმე წლის განმავლობაში.
ახალი ჰებრიდის კუნძულების ჩამოყალიბების ისტორია შეიძლება მოკლედ აღიწეროს შემდეგნაირად. პირველად დაიწყო წყალქვეშა ვულკანების ამოწევა, ხოლო ოკეანის ზედაპირის მიღწევის შემდეგ ეს პროცესი გაგრძელდა. შემდგომში ვულკანურმა აქტივობამ მოიკლო, დაიწყო მარჯნების აქტიური ზრდა ვულკანების ნაპირებში. ლითოსფერული ფილაქნების მოძრაობამ გამოიწვია წყალქვეშა რიფების ამოწევა, რომლებიც გახდნენ ხმელეთის ნაწილი (თანამედროვე ვანუატუს კუნძულების ზედაპირის დაახლოებით 20 % შედგება კირქვისაგან). შემდეგ კუნძულების ზედაპირმა განიცადა ეროზია, რის შედეგადაც ჩამოყალიბდა კუნძულების თანამედროვე რელიეფი. მაგრამ თანამედროვე ეტაპზე ამოწევის პროცესი არ დამთავრებულა: ყოველწლიური ამოწევა შეადგენს დაახლოებით 0,5 მმ-ს.
ვანუატუს კუნძულები მდებარეობს წყნარი ოკეანის ვულკანურ ზოლში, სადაც ავსტრალიური და წყნარი ოკეანის ლითოსფერული ფილაქნები ეჯახებიან ერთმანეთს. ამის გამო კუნძულებზე ხშირად ხდება ვულკანების ამოფრქვევა და მიწისქვეშა ბიძგები, თუმცა ისინი იშვიათად აღწევენ დამანგრეველ ძალას.
ბევრ კუნძულზე არსებობენ მიწისქვეშა გამოქვაბულები, რომლებიც ჩამოყალიბდნენ როგორც ვულკანური აქტივობის შედეგად, ისევე კირქვის ეროზიისაგან ან ფერფლისაგან. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი გამოქვაბულია — სივირი კუნძულ ეფატეზე. ადგილობრივი გეოლოგიის სხვა მთავარი ასპექტია სანაპირო ჯიშები, რომლებიც შედგება კალციუმის კარბონატის ნიჟარებისა და პლანქტონისაგან წარმოქმნილი ქვის მდგომარეობამდე ცემენტირებული ხსნარისაგან. ამასთან ამაგრებს არა მარტო ქვიშას ნაპირზე, არამედ სხვა ნივთებსაც, მაგალითად, მეორე მსოფლიო ომის ეპოქის სხვადასხვა სამხედრო მოწყობილობებს კუნძულ ესპირიტუ-სანტოს მილიონი-დოლარის (Million dollar Point) კონცხზე.
ვანუატუს კუნძულებზე არ არსებობს ადამიანისთვის ცნობილი სასარგებლო წიაღისეულის დიდი საბადოები, მაგრამ მიმდინარეობს აქტიური გეოლოგიური ძიება. გვხვდება ოქროს უმნიშვნელო საბადოები (უპირველეს ყოვლისა, კუნძულ ესპირიტუ-სანტოზე) და მანგანუმი (1980-იან წლებამდე მოიპოვებოდა კუნძულ ეფატეზე ).
კლიმატი
ვანუატუს უმრავლესი კუნძულებისთვის დამახასიათებელია ეკვატორულ კლიმატთან ახლო მდგომი ტენიანი ტროპიკული კლიმატი. მაგრამ მთიანი რელიეფის მქონე კუნძულებზე არსებობს მკვეთრი კლიმატური განსხვავება, რომელიც დამოკიდებულია ზღვის დონიდან სიმაღლეზე და პასატების გავლენაზე. კუნძულების სამხრეთ-აღმოსავლეთ ქარსზედა მხარის დაბალ სიმაღლეებს აქვთ ტიპური ეკვატორული კლიმატი (ნალექების რაოდენობა მერყეობს 2500-დან 4000 მმ-დე); ჩრდილო-დასავლეთი ქარსქვედა მხარისათვის დამახასიათებელია ტროპიკული კლიმატი წელიწადში ორი სეზონით (ნალექების რაოდენობა, როგორც წესი არ აჭარბებს 2000 მმ-ს). არქიპელაგის სამხრეთში დაახლოებით 500—600 მეტრ სიმაღლეზე და ჩრდილოეთით 200—300 მეტრ სიმაღლეზე კლიმატი ტენიანია ხშირი ნისლით და ნალექებით, რომელიც აჭარბებს 5000 მმ-ს წელიწადში.
მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით (ზამთრის თვეები) ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე ქრის სამხრეთ-აღმოსავლეთის ბრიზები. შედეგად გვხვდება მზიანი დღეები და ცივი ღამეები. ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით ჰაერი ძალიან ტენიანია მეტად ხშირი და ძლიერი თავსხმა წვიმებისაგან. წლის ამ დროს გვხვდება მაღალი ტემპერატურები და ხშირი ციკლონები. წვიმის სეზონის დროს წლის საშუალო ტემპერატურა ჩრდილოეთის კუნძულებზე შეადგენს 30 °C-ს, მშრალი სეზონის დროს — დაახლოებით 20 °C-ს. სამხრეთის კუნძულებზე წლის საშუალო ტემპერატურა მერყეობს 29 °C-დან 17 °C-მდე. სახელმწიფოს დედაქალაქში, ქალაქ პორტ-ვილაში, წვიმის სეზონის დროს ტენიანობამ შეიძლება მიაღწიოს 90 %-ს. მშრალი სეზონის დროს — 70-74 %-ს.
ვანუატუს ყველა კუნძულზე ძლიერი წვიმების სეზონი გრძელდება იანვრიდან მარტის ჩათვლით. წელიწადში ყველაზე წვიმიანი თვე თებერვალია (20 წვიმიანი დღე). ყველაზე მშრალი თვეებია — აგვისტო და სექტემბერი. წლის საშუალო ნალექების რაოდენობა ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუნძულებზე შეადგენს დაახლოებით 4000 მმ-ს, სამხრეთის კუნძულებზე — 2360 მმ-ს.
კუნძულებზე ციკლონები ყველაზე ხშირად ხდება დეკემბერ-მარტში და ფორმირდება მარჯნის ზღვის თავზე, რომელიც იმყოფება ვანუატუს ჩრდილო-დასავლეთით.
ნიადაგი და ჰიდროლოგია
ვანუატუს ნიადაგი უპირატესად შედგება ვულკანური ჯიშებისაგან. მათი უმრავლესობისათვის დამახასიათებელია ვულკანური ფერფლის მაღალი შემადგენლობა.
ქვეყანაში გამოირჩევა კლიმატურ პირობებზე დამოკიდებული ნიადაგის სამი ძირითადი ჯგუფი: ფერალიტური ნიადაგი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუნძულებზე ტენიანი კლიმატით, ფერსიალიტური ნიადაგი ჩრდილო-დასავლეთ კუნძულებზე უფრო მშრალი კლიმატით და მაღალმთიანეთის ანდური ნიადაგი. რაც უფრო ტენიანია კლიმატი და რაც უფრო ახალგაზრდაა ვულკანური ფერფლი, მით უფრო ანდურია ნიადაგი.
მიუხედავად ხშირი და ძლიერი წვიმებისა დაბალი სიმაღლეების ნიადაგი ძალიან ნაყოფიერია ფერფლის მაღალი შემცველობის გამო. მაგრამ ანეიტიუმის, ერომანგას, ეფატესა და ესპირიტუ-სანტოს კუნძულებზე ნიადაგი ნაკლებად ნაყოფიერია, იმიტომ, რომ მათზე ჭარბობს ძველი ვულკანური ჯიშებისგან ჩამოყალიბებული ფერალიტური ნიადაგი.
ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე ძალიან ცოტაა მდინარეები, რაც დაკავშირებულია კუნძულების ტროპიკებში მდებარეობით, ვულკანური ნიადაგით, რომელშიც წვიმის წყალი პრაქტიკულად არ ჩერდება. ვანუატუს ბევრ კუნძულზე მდინარეები საერთოდ არ არსებობს. მაგრამ ეფატეზე, ესპირიტუ-სანტოზე, პენტეკოსტზე და ზოგიერთ სხვა კუნძულებზე გვხვდება მცირე წყლის დინებები, რომელთა სათავეები მდებარეობენ კუნძულების შიდა რაიონებში.
ფლორა და ფაუნა
ადგილობრივი ფლორის და ფაუნის ჩამოყალიბების პროცესი დაიწყო ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე დიდი გეოლოგიური პროცესების დამთავრებისთანავე. მცენარეებისა და ცხოველების სახეობების დიდი ნაწილი, რომლებიც გამოჩნდნენ კუნძულებზე პაპუა-ახალი გვინეიდან, ახალი ბრიტანეთიდან და სოლომონის კუნძულებიდან, წარმოიშვნენ ინდო-ავსტრალაზიიდან. კუნძულებზე მცენარეთა თესლები შემოიტანეს ზღვის გადამფრენმა ფრინველებმა ოკეანის დინების დახმარებით. ფრინველთა ნაწილი შემოფრინდა ავსტრალიიდან ახალი კალედონიის გავლით.
ვანუატუს კუნძულებზე შეიძლება გამოიყოს რამდენიმე განსაზღვრული მცენარეული ზონა, რომელთა მრავალფეროვნება დამოკიდებულია, უპირველეს ყოვლისა, ოკეანის დონიდან სიმაღლეზე, ასევე სუბსტრატებზე: ხეობების ტყეებზე, მთის ტყეებზე, სეზონურ ტყეებზე, ახალი ვულკანური ზედაპირის მცენარეულობაზე, სანაპირო მცენარეულობაზე და მეორად მცენარეულობაზე.
მთის ტყეებში 500 მეტრ სიმაღლეზე უფრო მეტად იზრდება აგათისი და პოდოკარპი (Podocarpus), ასევე მეტროსიდეროსი (Metrosíderos), სიზიგიუმი (Syzýgium) და სხვა მცენარეები. სეზონური ტყეები, რომლებიც გარდამავალი ზონაა მშრალ და ტროპიკულ ტყეებს შორის, გვხვდება კუნძულების ქარსქვეშა მხარეს. სანაპირო მცენარეულობა წარმოდგენილია მანგროს ტყეებით, ხოლო ლიტორალური ტყეები — კაზუარინებით (Casuarinaceae), პანდანუსებით, ბარინგტონიებით, ჰარიტაკებით.
ჭურჭლოვანი მცენარეების საერთო ჯამური რაოდენობა, რომლებიც იზრდება ვანუატუში, შეადგენს დაახლოებით 870 სახეობას, აქედან 130 ენდემურია. მცენარეთა და ცხოველთა დიდი რაოდენობა კუნძულზე შემოყვანილია ადამიანის მიერ. მაგალითად, იამსი, ტარო, ბანანი, საგოვანები, სიმინდი, პურის ხე, შაქრის ლერწამი, ღორი, ძაღლი და შინაური ფრინველი ინტროდუცირებულია ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე პირველი დასახლებულების მიერ. ანანასი, ავოკადო, ნესვის ხე და მანიჰოტი ასევე შემოიტანეს ადამიანებმა, მაგრამ უკვე ევროპელებმა ტროპიკული ამერიკიდან. ყველაზე ფასეული ხის ჯიშებია აგათისი და სანტალი (Santalum).
ვანუატუს ერთადერთი ძუძუმწოვრებია მფრინავი მელიის 4 სახეობა და მწერიჭამია ხელფრთიანების 8 სახეობა, რომელთაგან 4 სახეობა ან ენდემურია, ან თითქმის ენდემური. გრძელკუდა მფრინავ ძაღლებს (Notopteris macdonaldi) და Pteropus fundatus-ის სახეობის მფრინავ მელას აქვს დაცული სტატუსი, ხოლო სანტა-კრუსის მფრინავი ძაღლი (Nyctimene sanctacrucis) ითვლება გადაშენებულად.
ნარო-მორუ
ნარო-მორუ (Naro Moru) — მცირე სავაჭრო ქალაქი კენიაში. მდებარეობს კენიის ცენტრალურ ნაწილში. შედის ცენტრალური პროვინციის შემადგენლობაში. მოსახლეობა 2643 კაცი (1999).
ვანუატუ
ფლორა და ფაუნა
ვანუატუს კუნძულებზე ბუდობს ფრინველების 57 სახეობა, რომელთაგან 7 ენდემურია, ქვეწარმავლების 17 სახეობა, ნიანგების ჩათვლით და არაშხამიანი გველების ორი სახეობა, პეპლების 71 სახეობა (მათ შორის ხუთი — ენდემური), ჭიანჭველების და ტერმიტების 12 სახეობა (მათ შორის ხუთი — ენდემური), მოლუსკების 76 სახეობა (57 — ენდემური).
სანაპირო წყლები ძალიან მდიდარია ზღვის ფაუნის წარმომადგენლებით. ზოგიერთ კუნძულებზე დებენ კვერცხებს ზღვის კუები. ამბაეს, ამბრიმის, პაამას, პენტეკოსტისა და მალეკულას კუნძულების ნაპირებზე ცურავენ ზვიგენები, მიუხედავად ამისა, სანაპირო წყლები უსაფრთხოა ტურისტებისათვის, რადგანაც კუნძულები გარშემორტყმულია გაქვავებული რიფებით.
ნარო-მორუ
კატეგორია:კენიის ქალაქები
ვანუატუ
ფლორა და ფაუნა
ვანუატუს ტერიტორიაზე მდებარეობს ერთი ეროვნული პარკი და 106 დაცული და ნაკრძალი ტერიტორია. მათგან ყველაზე მთავარია ეროვნული პარკი „Million Dollar Point“, ნაკრძალები „Loru“ და „Vatthe“ კუნძულ ესპირიტუ-სანტოზე.
ისტორია
ვანუატუს უძველესი ისტორია ძალიან ცუდადაა შესწავლილი. არქეოლოგიური აღმოჩენები მოწმობენ იმას, რომ ამ რესპუბლიკის კუნძულები დასახლებული იყო ხალხით, რომლებიც ლაპარაკობდნენ ავსტრონეზიულ ენებზე დაახლოებით 4000 წლის წინ. ზოგიერთი აღმოჩენილი ჭურჭლები შეიძლება დათარიღდეს ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 1300—1100 წლებით.
ევროპელების მიერ შემჩნეული ვანუატუს პირველი კუნძული იყო კუნძული ესპირიტუ-სანტო, რომელიც 1606 წელს აღმოაჩინა წარმოშობით პორტუგალიელმა ესპანელმა ზღვაოსანმა პედრო ფერნანდეს კიროსმა, რომელმაც ჩათვალა კუნძული „სამხრეთ მიწების“ ნაწილად. მიუხედავად ამისა, ვანუატუს კუნძულებს შემდგომში არ სტუმრებია არც ერთი ევროპული გემი 1768 წლამდე, როდესაც კუნძულები ხელახლა აღმოაჩინა ფრანგმა ზღვაოსანმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა. 1774 წელს კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა კუნძულებს დაარქვა „ახალი ჰებრიდები“, რომელიც გამოიყენებოდა ვანუატუს დამოუკიდებლობამდე.
1825 წელს ვაჭარმა პიტერ დილონმა კუნძულ ერომანგაზე აღმოაჩინა სანტალის ხის ტყეები, რომელთა გაჩეხვა გრძელდებოდა 1830 წლამდე, როდესაც მოხდა შეჯახება პოლინეზიელ იმიგრანტებსა და ძირძველ მელანეზიელებს შორის. 1860-იანი წლების პერიოდში პლანტატორებმა ავსტრალიიდან, ახალი კალედონიიდან, სამოადან და ფიჯიდან, რომლებსაც ძალზე სჭირდებოდათ მუშა ძალა, ვანუატუს კუნძულებზე ხელი შეუწყვეს ადგილობრივი მოსახლეობის იძულებით სამუშაოზე აყვანის პოლიტიკის აყვავებას, შემდგომში მათი მონებად გადაქცევის მიზნით. ამ „შავ შაშვებზე ნადირობის“ (ინგლისური სიტყვიდან „blackbirding“) აყვავების პერიოდში ნახევარზე მეტი ზრდასრული მამაკაცი მუშაობდა უცხოურ პლანტაციებში. ამ დროს გამოვლინდა კუნძულების მოსახლეობის რაოდენობის მნიშვნელოვანი კლება.
ამავე დროს ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე გამოჩნდნენ პირველი კათოლიკური და პროტესტანტული მისიონერები. მიწის საძებნელად მოდიოდნენ აგრეთვე ახალი დამსახლებლებიც, სადაც შესაძლებელი იყო ბამბის პლანტაციების გაშენება. როდესაც ფასებმა ბამბაზე საკმაოდ დაიკლო, ისინი გადავიდნენ ყავის, კაკაოს, ბანანისა და ქოქოსის პალმის მოშენებაზე. თავიდან ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე უმრავლესობას წარმოადგენდნენ ბრიტანელი ქვეშევრდომები, რომლებიც მოდიოდნენ კუნძულებზე ავსტრალიიდან, მაგრამ 1882 წელს „ახალი ჰებრიდების კალედონური კომპანიის“ დაარსების შემდეგ მომრავლება დაიწყო საფრანგეთის ქვეშევრდომებმა. ასწლეულის დასასრულს ფრანგულმა მოსახლეობამ ორჯერ გაუსწრო ბრიტანულს.
1889 წლის 9 აგვისტოს დასახლება პორტ-ვილა გახდა დამოუკიდებელი რესპუბლიკა ფრანსვილი. ის გახდა პირველი სახელმწიფო, სადაც შემოღებული იქნა საყოველთაო საარჩევნო უფლება სქესისა და რასის მიუხედავად, თუმცა სამთავრობო თანამდებობების დაკავება შეეძლოთ მხოლოდ „თეთრი რასის“ წარმომადგენლებს. ამ „კომუნამ“ იარსება სულ რამდენიმე ხანი: 1890 წლის ივნისში მან პრაქტიკულად შეწყვიტა თავისი არსებობა.
1906 წელს შედგა შეთანხმება, რის თანახმადაც ახალი ჰებრიდის კუნძულები გამოცხადდა დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის ერთობლივ სამფლობელოდ (კონდომინიუმი). შემდგომში შეიქმნა მართვის უნიკალური ფორმა დაყოფილი კოლონიალური სახელმწიფო ორგანოებით და მხოლოდ ერთიანი სასამართლოთი. ახალი ჰებრიდის კუნძულების ძირძველ მოსახლეობას მელანეზიელებს, უარი ეთქვათ მიცემოდათ ორივე კოლონიალური ქვეყნის მოქალაქეობა.
სახელმწიფოებრივი წყობის ფორმის შეცვლა დაიწყო 1940-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც კონდომინიუმში დაიწყო პირველი ეროვნული ორგანიზაციების გამოჩენა. კუნძულებზე პირველი პოლიტიკური პარტია გამოჩნდა მხოლოდ 1970-იანი წლების დასაწყისში და დაერქვა ახალი ჰებრიდების ნაციონალური პარტია, რომლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი გახდა მამა უოლტერ ლინი (შემდგომში ვანუატუს პრემიერ-მინისტრი). 1974 წელს პარტიას გადაერქვა სახელი და ეწოდა „ვანუა’აკუ პატი“. მისი მოღვაწეობის ძირითადი მიმართულება გახდა ახალი ჰებრიდის კუნძულების დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა. მან დამოუკიდებლობა მოიპოვა 1980 წლის 30 ივლისს, ხოლო ქვეყანამ სახელად მიიღო — ვანუატუს რესპუბლიკა.
ადმინისტრაციული დაყოფა
thumb|250px|ვანუატუს ადმინისტრაციული დაყოფის რუკა 1906 წელს ხელმოწერილი კონვენციის შემდეგ, რომელიც ითვალისწინებდა ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე კონდომინიუმის შექმნას ოთხი წლის განმავლობაში არ არსებობდა ადმინისტრაციული დაყოფა, ხოლო სხვადასხვა საქმეების განხილვას მელანეზიელების მონაწილეობით აწარმოებდა არა საერთო სასამართლო, არამედ სამხედრო-საზღვაო კომისია. 1911 წელს გადაიდგა პირველი ნაბიჯები ადმინისტრაციული რეფორმის ჩასატარებლად. შედეგად 1912 წელს ახალი ჰებრიდების ზოგიერთ კუნძულზე დაინიშნენ რეზიდენტ-კომისართა (კუნძულ ეფატეს გამოკლებით) წარმომადგენლები, რომლებსაც ევალებოდათ მოსახლეობის შრომითი მოწყობისა და მათი სხვადასხვა პრეტენზიების განხილვა. ბრიტანელი წარმომადგენლები გაიგზავნენ ტანასა და ესპირიტუ-სანტოს კუნძულებზე, ფრანგები — მალეკულასა და პენტეკოსტის კუნძულებზე. 1985 წელს ჩატარდა მორიგი ადმინისტრაციული რეფორმა, რომლის შედეგად გაუქმდა ოთხი ოლქი და დაარსდა თერთმეტი კუნძულოვანი საბჭო.
1994 წლიდან ვანუატუს რესპუბლიკა იყოფა 6 პროვინციად. პროვინციათა დასახელება წარმოიქმნა პროვინციის შემადგენლობაში შემავალი ძირითადი კუნძულების დასახელების პირველი მარცვალისაგან ან ასოსაგან.
მოსახლეობა
ვანუატუს მოსახლეობის უმეტესობა ავსტრანეზიულ რასას ეკუთვნის, მოსახლეობის 94 %-ზე მეტი აბორიგენია, უმნიშვნელო ნაწილი ევროპელი და ავსტრალიური წარმოშობისაა, ასევე ცხოვრობენ ოკეანეთის სხვა ქვეყნებიდან ჩამოსული ეთნიკური უმცირესობები. ქვეყანას მრავალი კუნძული გააჩნია, სადაც სალაპარაკო ენად სხვადასხვა, ერთმანეთისგან განსხვავებული ენები გამოიყენება, რომელთაც ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნიათ.
რაოდენობა და განსახლება
1999 წლის აღწერის მიხედვით ვანუატუს მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 186 678 ადამიანი 2009 წლისთვის ეს ციფრი გაიზარდა 234 023 ადამიანამდე (აღწერა 2009), ამასთან სახელმწიფოს დედაქალაქში — პორტ-ვილაში, ცხოვრობდა 44 040 ადამიანი.
ვანუატუს მოსახლეობის დაახლოებით ორი მესამედი დასახლებულია ქვეყნის ოთხ ძირითად კუნძულზე: ეფატეზე (სადაც მდებარეობს დედაქალაქი პორტ-ვილა), ესპირიტუ-სანტოზე (სადაც მდებარეობს ქვეყნის მეორე დიდი ქალაქი ლუგანვილი — 13 167 ად.), მალეკულაზე და ტაფეაზე. მოსახლეობის დიდი ნაწილი ცხოვრობს სანაპიროებზე ან მის მახლობლად. დიდი კუნძულების შიდა რაიონები, რომლებიც დაფარულია ხშირი ტყეებით, როგორც წესი დაუსახლებელია.
2009 წლის აღწერის მიხედვით კაცები შეადგენენ 119 090 ადამიანს (50,89 %), ქალები — 114 933 ადამიანს (49,11 %). ქალაქის მოსახლეობის წილი 2009 წლის მდგომარეობით შეადგენს 57 207 ადამიანს (24,4 %), სოფლის — 176 816 ადამიანს (75,6 %). სასოფლო რეგიონებში ეკონომიკური შესაძლებლობების შეზღუდულობა ძალიან დაბალი შემოსავლის დონესთან შეხამებაში და ბოლო წლებში შემოსავლებში ზრდადმა დიფერენცირებამ ქალაქსა და სოფელს შორის გამოიწვია მოსახლეობის გადასვლა ქვეყნის მთავარ ქალაქებში — პორტ-ვილაში და ლუგანვილში.
2009 წელს მოსახლეობის საშუალო წლიურმა ზრდის ტემპმა შეადგინა 2,3 %. შედეგად, 2029 წლისთვის პროგნოზით ვანუატუს მოსახლეობის რაოდენობა გაიზრდება 395 017 ადამიანამდე ეს მაჩვენებლები საკმაოდ ეწინააღმდეგება XIX საუკუნის მაჩვენებლებს, როდესაც ევროპელების კოლონიალური პოლიტიკის, შემოტანილი ავადმყოფობებისა და პანდემიის შედეგად ვანუატუს მოსახლეობის რაოდენობა შემცირდა 1 მილიონი ადამიანიდან თითქმის 41 ათას ადამიანამდე. ზოგიერთმა კუნძულმა, მაგალითად, ანეიტიუმმა და ერომანგამ, ქვეყნის ისტორიის ამ პერიოდში დაკარგა თავისი მოსახლეობის 95 %-ზე მეტი.
2009 წელს 14 წლამდე ბავშვების წილმა შეადგინა 90 973 ადამიანი (38,9 %), უფროსი ასაკის მოსახლეობის წილმა 15-დან 60 წლამდე — 129 244 ადამიანი (55,2 %), 60 წელზე უფროსების წილმა — 13 806 ადამიანი (5,9 %). 1999 წელს სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობამ კაცებში შეადგინა 65,6 წელი, ქალებში — 69 წელი.
ეთნიკური შემადგენლობა
ეთნიკური შემადგენლობის მიხედვით ქვეყნის მოსახლეობის 94 %-ს შეადგენენ ვანუატუს ძირძველი მაცხოვრებლები — ნი-ვანუატუ. დანარჩენები: 4 % — ევროპელები, 2 % — ოკეანეთისა და აზიის სხვა ხალხები.
ვანუატუში ასევე არსებობს ჩინელების მცირერიცხოვანი ჯგუფი, ძირითადად წარმოდგენილია ვაჭრებით, ასევე ვიეტნამელები, რომლებიც შედგება ძველად ადგილობრივ პლანტაციებში მომუშავე შავი მუშების შთამომავლებისაგან. მუშათა პირველი ჯგუფი ტონკინიდან (ვიეტნამის ჩრდილოეთი ნაწილი) ჩამოვიდა ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე 1920 წელს. შედეგად, მეორე მსოფლიო ომის დასასრულს კუნძულებზე უკვე ცხოვრობდა დაახლოებით 2500 ვიეტნამელი, რომელთაგან 1945 წელს სახლში რეპატრირებული იქნა მხოლოდ 550 ადამიანი.
ენები
ვანუატუში სამი სახელმწიფო ენაა — ინგლისური ენა, ფრანგული ენა და ბისლამა (კრეოლური ენა უპირატესად ინგლისური ენის საფუძველზე). ბისლამაზე მოლაპარაკეთა რაოდენობა, როგორც მშობლიურ ენაზე შეადგენს — 6200 ადამიანს, ძირითადად, დედაქალაქ პორტ-ვილაში და ქალაქ ლუგანვილში, ამასთან ის ესმის ქვეყნის მაცხოვრებელთა დიდ ნაწილს. ასევე ბისლამა გავრცელებულია ახალ კალედონიაში.
ამ ოფიციალურ ენებთან ერთად კიდევ არსებობს 109 ადგილობრივი ენა (სხვადასხვა წყაროებში ციფრები მნიშვნელოვნად მერყეობს იმ სიძნელეების გამო, რომელიც დაკავშირებულია ზოგიერთ ენებსა და დიალექტებს შორის დიდ სხვაობაში, ასევე ძირძველი ენების მუდმივი გადაშენების გამო ). ერთ ენაზე მოლაპარაკეების საშუალო რიცხვი შეადგენს 2 ათას ადამიანს; ისინი ყველანი შედიან ავსტრონეზიული ენების ოჯახში. ძირძველი ენების მნიშვნელოვანი ნაწილი იმყოფება გაქრობის საფრთხის ქვეშ. ენების ყველაზე უფრო დიდი კონცენტრაცია შეინიშნება კუნძულებზე ესპირიტუ-სანტო და მალეკულა (დაახლოებით 24 ენა თითოეულზე). ანეიტიუმის, ტანასა და ერომანგას კუნძულების ენები, რომლებიც შედიან ტაფეას პროვინციის შემადგენლობაში, მნიშვნელოვნად განსხვავდება ქვეყნის სხვა დანარჩენი ენებისაგან და ახლოა ახალი კალედონიის ენებთან. მელანეზიურ ენებთან ერთად ვანუატუში ასევე არსებობს სამი პოლინეზიური ენა: მელე-ფილა, ფუტუნა-ანივა და ემაე. ისინი ჩამოყალიბდნენ პოლინეზიელების აღმოსავლეთ პოლინეზიიდან უკუ მიგრაციის შედეგად.
ყველაზე გავრცელებული ძირძველი ენებია პარა (7000 მოლაპარაკე), ლენაკელი (6500 მოლაპარაკე), პაამა (6000 მოლაპარაკე), ურიპივ-ვალა-რანო-ატჩინი (6000 მოლაპარაკე), აღმოსავლეთ ამბაე (5000 მოლაპარაკე), დასავლეთ ამბაე (4500 მოლაპარაკე), აპმა (4500 მოლაპარაკე) და სამხრეთ ეფატე (3750 მოლაპარაკე).
რელიგიური შემადგენლობა
პირველი ქრისტიანი მისიონერები ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე გამოჩნდნენ XIX საუკუნეში, მაგრამ საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში მათი მოღვაწეობა იყო ნაკლებად ეფექტური, ხოლო რელიგიის მასწავლებელთა ცხოვრება საკმაოდ სახიფათო. მაგალითად, ცნობილი მისიონერი ლონდონის მისიონერთა საზოგადოებიდან ჯონ უილიამსი მოკლული და შემდეგ შეჭმული იქნა კუნძულ ერომანგას ადგილობრივი მაცხოვრებლების მიერ. მხოლოდ XX საუკუნის შუაში ქრისტიანობა გახდა გაბატონებული რელიგია ახალი ჰებრიდის კუნძულების მელანეზიელ მოსახლეობას შორის.
ვანუატუში ქრისტიანულ სწავლებასთან ერთად ფართე გავრცელება ჰპოვა კარგოს კულტმა, რომელიც ჩაისახა კუნძულებზე მეორე მსოფლიო ომის წლებში და გვხვდება კუნძულებზე ტანა, მალეკულა და ესპირიტუ-სანტო. მათგან ყველაზე ცნობილია ჯონ ფრუმის (კუნძულ ტანაზე) მოძრაობა, ასევე პრინც ფილიპის მოძრაობა (კუნძულ ტანაზე; იქ თაყვანს სცემენ ედინბურგის ჰერცოგ, პრინც ფილიპეს ).
ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე ქრისტიანი მისიონერების გამოჩენამდე მოსახლეობა მისდევდა ანიმიზმს, რომლის კვალი შეიმჩნევა თანამედროვე რელიგიაშიც, რომელიც წარმოადგენს სულების ტრადიციული რწმენისა და ქრისტიანული სარწმუნოების ჯაჭვს. კოლონიალურ პერიოდში რელიგია და განათლება მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ერთმანეთთან, ხოლო ადგილობრივი ენების უმრავლესობის დამწერლობა ჩამოყალიბდა ქრისტიანი მისიონერების მიერ. მაგრამ თანამედროვე საზოგადოებაშიც რელიგია საკმაოდ მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, ეროვნული დევიზიც კი ამბობს: „Long God yumi stanap“ (ბისლამას ენიდან თარგმანში „ჩვენ ვდგავართ ღმერთთან“).
2009 წლის მდგომარეობით პრესვიტერიანელების წილი შეადგენს 28 %-ს, ანგლიკანების — 15 %-ს, კათოლიკების — 12 %-ს, მეშვიდე დღის ადვენტისტების — 12 %-ს, სხვა ქრისტიანული მიმდინარეობის მიმდევრების — 13 %-ს, ადგილობრივი სარწმუნოების მიმდევრების (კარგოს კულტის მიმდევრებთან ერთად) — 5 %-ს.
სახელმწიფო წყობა
ვანუატუ — სუვერენული უნიტარული დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1980 წლის 30 ივლისს მიღებული კონსტიტუცია ადგენს მართვის ვესტმინსტერული სისტემის პარლამენტარიზმის რესპუბლიკურ ფორმას.
საკანონმდებლო ხელისუფლება
ქვეყნის საკანონმდებლო ხელისუფლებაა ერთპალატიანი ვანუატუს პარლამენტი, რომელიც შედგება ოთხწლიანი ვადით არჩეული 52 დეპუტატისაგან. დეპუტატები აირჩევიან საყოველთაო აქტიური საარჩევნო უფლების საფუძველზე საარჩევნო სისტემაზე დაყრდნობით, რომელშიც შედის პროპორციონალური წარმომადგენლობის ელემენტები. პარლამენტში დეპუტატად არჩევის უფლება აქვს ვანუატუს ყველა მოქალაქეს, რომელსაც შეუსრულდა 25 წელი.
არჩევნების შემდეგ პირველ სხდომაზე პარლამენტის წევრები ირჩევენ სპიკერს და მის მოადგილეს.
პარლამენტი შეიძლება დათხოვნილი იყოს გადაწყვეტილების თანახმად, რომელსაც გამოიტანს პარლამენტის აბსოლუტური უმრავლესობა განსაკუთრებულ სხდომაზე, რომელსაც უნდა ესწრებოდეს ყველა დეპუტატის ¾-ზე არანაკლები წევრი. ამ გადაწყვეტილების გამოტანამდე ზუსტად ერთი კვირით ადრე პარლამენტმა უნდა გააფრთხილოს სპიკერი. პარლამენტის დათხოვნის უფლება აქვს აგრეთვე ვანუატუს პრეზიდენტსაც, რომელსაც გამოაქვს შესაბამისი გადაწყვეტილება მინისტრთა საბჭოსთან შეთანხმების შემდეგ. ვადამდელი არჩევნები ინიშნება პარლამენტის დათხოვნიდან არა უახლეს 30 დღეში და არა უგვიანეს 60 დღეში.
ვანუატუს პარლამენტი უფლებამოსილია გამოსცეს კანონები კანონპროექტების მიღების შემდეგ, რომელსაც წარმოადგენს ქვეყნის ერთი ან რამდენიმე მინისტრი, ასევე პრემიერ-მინისტრი. პარლამენტის მიერ კანონპროექტის მიღების შემდეგ ის იგზავნება განსახილველად ვანუატუს პრეზიდენტთან, რომელმაც ხელი უნდა მოაწეროს კანონპროექტს ორი კვირის განმავლობაში. თუ პრეზიდენტი თვლის, რომ პარლამენტის მიერ მიღებული კანონპროექტი ეწინააღმდეგება ქვეყნის კონსტიტუციას, მას შეუძლია მიმართოს ვანუატუს უზენაეს სასამართლოს.
აღმასრულებელი ხელისუფლება
პრეზიდენტს აქვს შეწყალების, დასჯის ან დანაშაულის ჩამდენი ადამიანისთვის გამოტანილი სასამართლოს განაჩენის შერბილების უფლება. პრეზიდენტი ასევე ვალდებულია მიაქციოს ყურადღება იმას, რომ პარლამენტის მიერ მიღებული კანონები არ ეწინააღმდეგებოდეს ქვეყნის კონსტიტუციას. 2004 წლის 16 აგვისტოდან 2009 წლის 16 აგვისტომდე ქვეყნის პრეზიდენტი იყო კალკოტ მატასკელეკელე, ადვოკატი პორტ-ვილადან. 2009 წლის 2 სექტემბრიდან 2014 წლის 2 სექტემბრამდე იოლუ აბილი, ხოლო 2014 წლის 22 სექტემბრიდან ვანუატუს პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებს ბალდვინ ლონსდეილი.
აღმასრულებელი ხელისუფლება ვანუატუს პრემიერ-მინისტრისა და მინისტრთა საბჭოს ხელშია. მინისტრთა საბჭო შედგება პრემიერ-მინისტრისაგან და სხვა მინისტრებისაგან, რომელთა რიცხვი არ უნდა აჭარბებდეს პარლამენტის დეპუტატების საერთო რაოდენობის 1/4-ს. მთავრობის ხელმძღვანელი პრემიერ-მინისტრი ირჩევა პარლამენტის წევრების ხმათა უმრავლესობით მორიგ სესიაზე დეპუტატების ¾-ის დასწრებით. დღეისათვის (2013 წლის 23 მარტიდან) ქვეყნის პრემიერ-მინისტრია მოანა კარკასეს კალოსილი, მწვანეთა კონფედერაციის წევრი. მინისტრებს ნიშნავს პრემიერ-მინისტრი პარლამენტის წევრი დეპუტატებიდან (მათ ასევე შეუძლიათ გადააყენონ ისინი თანამდებობიდან). მინისტრთა საბჭო იღებს კოლექტიურ პასუხისმგებლობას ქვეყნის პარლამენტის წინაშე.
სასამართლო ხელისუფლება
ვანუატუს სასამართლო ორგანოების სისტემას წარმოადგენს: სააპელაციო სასამართლო, უზენაესი სასამართლო, მაგისტრატული სასამართლო და კუნძულების სასამართლო.
ვანუატუს უზენაესი სასამართლო — პირველი ინსტანციის სასამართლოა, რომელიც განიხილავს სისხლის სამართლისა და სამოქალაქო სამართლის საქმეებს. ის შედგება უზენაესი სასამართლოს წევრებისაგან და სამამდე სხვა მოსამართლისგან. უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეს ნიშნავს ვანუატუს პრეზიდენტი პრემიერ-მინისტრთან და ოპოზიციის ლიდერთან კონსულტაციის შემდეგ. თავმჯდომარე შეიძლება გახდეს მხოლოდ პირი, რომელმაც პრაქტიკა გაიარა ვანუატუს ტერიტორიაზე იურისტის რანგში. ყველა დანარჩენი მოსამართლეები ასევე ინიშნება პრეზიდენტის მიერ სამართალწარმოების კომისიის წარდგენით (Judicial Service Commission).
სააპელაციო სასამართლო შედგება უზენაესი სასამართლოს ორი ან მეტი მოსამართლისაგან. სტანდარტული უფლებების უმრავლესი საკითხები წყდება მაგისტრატულ სასამართლოში.
კონსტიტუცია ასევე ითვალისწინებს სასოფლო და კუნძულის სასამართლოების შექმნას, რომლებიც დაკავებული იქნებიან ჩვეულებრივი უფლების საკითხებით, მათ შორის, მიწის საკამათო საკითხების გადაწყვეტით.
საარჩევნო ოლქები
აქტიური საარჩევნო უფლებით სარგებლობს ვანუატუს ყველა 18 წელს მიღწეული მოქალაქე. ხმის მიცემა არ არის სავალდებულო. ვანუატუს რესპუბლიკა დაყოფილია 17 საარჩევნო ოლქად. ოლქს მის ზომებთან დამოკიდებულებაში წარმოადგენს ერთიდან შვიდამდე დეპუტატი.
ადგილობრივი თვითმმართველობა
ვანუატუში წესჩვეულებები დღემდე მთავარ როლს თამაშობენ ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ამის გამოვლენაა უხუცესთა ეროვნული საბჭო, ცნობილი როგორც მალვატუ-მაური (ბისლამას ენა. Malvatu Mauri). უხუცესთა ეროვნული საბჭო კონსტიტუციური ორგანოა, რომელიც შედგება ტრადიციული ბელადებისგან, რომლებსაც ირჩევენ მათი თანაბარი სტატუსის მქონე ადამიანები. ამ საბჭოს აქვს საერთო კომპეტენცია ყველა საკითხის განხილვაში, რომლებიც დაკავშირებულია ქვეყნის წესჩვეულებებთან და ტრადიციებთან, და კონსულტაციას უწევს ვანუატუს მთავრობას კულტურის და ენის საკითხებში. მაგრამ საბჭოს არ აქვს რაიმე საკანონმდებლო ხელისუფლება, მხოლოდ წარმოადგენს რჩევების მიმცემ ორგანოს კულტურის საკითხებში.
პოლიტიკური პარტიები
ვანუატუში არ არსებობს მდგრადი პარტიული სისტემა, ხოლო არსებულთაგან ბევრ პოლიტიკური პარტიას არ აქვს ოფიციალური იდეოლოგია და პოლიტიკური პროგრამა. ვანუატუში პარტიული სისტემა უმეტესად აგებულია ენობრივ განსხვავებებზე: საკმაოდ გამოირჩევიან პარტიები-ანგლოფონები (პარტია ვანუაკუ) და პარტიები-ფრანკოფონები (ზომიერი პარტიების კავშირი). პოლიტიკურ პარტიათა რიცხვი ვანუატუში მუდამ იზრდება. პარლამენტში შესულ პარტიებს, ხშირად არა აქვთ შესაძლებლობა დამოუკიდებლად ჩამოაყალიბონ სახელისუფლო მთავრობა და იძულებულნი არიან იმუშაონ ერთობლივად, რათა შექმნან კოალიციური მთავრობა.
ყველაზე დიდი პოლიტიკური პარტიებია — პარტია ვანუაკუ („ჩვენი მიწის პარტია“, მხარს უჭერს სოციალისტურ ეკონომიკურ პოლიტიკას), ეროვნული გაერთიანებული პარტია (სოციალ-დემოკრატიული პარტია, რომელსაც ყველაზე მეტად მხარს უჭერს ინგლისურ ენაზე მოლაპარაკე ამომრჩეველი), ზომიერი პარტიების კავშირი (კონსერვატიული პარტია, რომელსაც ყველაზე უფრო მხარს უჭერს ფრანგულ ენაზე მოლაპარაკე ამომრჩეველი).