cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რუისის ფერისცვალების საკათედრო ტაძარი
არქიტექტურა
ტაძარში სამი სწორკუთხა შესასვლელია: დასავლეთით, სამხრეთითა და ჩრდილოეთით. X საუკუნეში ეგვტერების აგების დროს, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის შესასვლელები კედლების ცენტრალურ ნაწილიდან დასავლეთ მონაკვეთში გადაუტანიათ (შემორჩენილია ჩრდილოეთის თავდაპირველი შესასვლელის თაღის ნაშთი). დასავლეთით შესასვლელზე XV საუკუნეში მიუშენებიათ სამ მხრივ თაღებით გახსნილი კარიბჭე, რომელიც იმეორებს ძველ ფორმებს. თორმეტწახნაგა მაღალი გუმბათი ეყრდნობა ოთხ თავისუფლად მდგომ ბოძს. გუმბათქვეშა კვადრატიდან ოდნავ არაწესიერი მოყვანილობის გუმბათის წრიულ ყელზე გადასვლა განხორციელებულია აფრებით. გუმბათქვეშა კამარები ოდნავ შეისრულია. გუმბათში თორმეტი სარკმელია (6 ამოაშენეს XV საუკუნეში). დასავლეთით კიდევ ორი ბურჯია, ხოლო დეფორმირებული ნალისებრი აფსიდის წინ ღრმა ბემაა. ამიტომ აღმოსავლეთიდან ღერძი საკმაოდ წაგრძელებულია. აფსიდის ღერძზე მაღალი, შიგნიდან გარეთ შევიწროებული თაღოვანი სარკმელია, რომლის ქვევით თაღოვანი ნიშია. დასავლეთით სამი სარკმელია. საკურთხეველის გვერდებზე კუთხის ოთხ ტრომპზე დამყარებული გუმბათიანი კამარით გადახურული კვადრატული სამკვეთლო და სადიაკვნეა. სათავსები დასავლეთით თაღოვანი ღიობებით უერთდებიან ეკლესიის შესაბამის გვერდით ნავებს. სამკვეთლო ჩრდილოეთით, ხოლო სადიაკვნე სამხრეთით გაფართოებულია დამატებითი ოთხკუთხა კამარებით გადახურული სათავსებით. ჩრდილოეთის სათავსის კამარა შეცვლილია. სადიაკვნის აღმოსავლეთ ნაწილში პატარა ნალისებრი აფსიდია, რომლის ღერძზე პატარა სარკმელია. უფრო მოზრდილი სარკმელი სამკვეთლოს აღმოსავლეთ კედელშიცაა. 1781 წელს საკურთხევლის წინ ხის აჟურული კანკელი დაუდგამთ.
მოხატულობა
აქა იქ შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. კანკელზე, ტაძრის გუმბათ ქვეშ საყრდენებზე და კანკელის გაგრძელებაზე აშენებულ კედლებზე შემორჩენილი ფრაგმენტები გვიანდელი ფეოდალური ხანისაა. კანკელის მხატვრობა სამ რეგისტრად იყოფა. ზედა რეგისტრში გამოსახულია ქერუბიმები, შემდგომში - წმინდანები, ქვემოთ კი მღვდელმთავართა ნახევარფიგურებია (მღვდელმთავრებს ერთ ხელში წიგნი უჭირავთ, მეორეთი კი აკურთხებენ). კანკელის თაღები მარტივი, მშრალი ორნამენტითაა მოხატული. გუმბათქვეშა ბურჯებზე, ყვავილებით შემკულ ლურჯ ფონზე, მედალიონებში მარტვილ დედათა გამოსახულებებია. სამხრეთ აღმოსავლეთ ბურჯზე მსგავს მედალიონებში წმინდა მამანი არიან გამოსახულნი, ხოლო კანკელის გაგრძელებაზე, სამხრეთის კედელზე წმინდა გიორგი გველეშაპს კლავს. მოხატულობის კოლორიტში ჭარბობს მოწითალო-ყავისფერი, ლურჯი, მწვანე ფერები; ფონი ზოგან სამფერია- მწვანე, მოწითალო, იასამნისფერი. კანკელის მარცხენა ნაწილში ჩანს ქვედა ფენის მხატვრობის ფრაგმენტები (ტანსაცმელი, ორნამენტი, წმინდანის სახე).
კარიბჭე
XI საუკუნეში ტაძარს სამხრეთით და ჩრდილოეთით მიაშენეს კარიბჭე-ეგვტერები. პირვანდელი სახით შემორჩა ჩრდილოეთის ეგვტერი, რომლის კვადრატული სივრცე გადახურულია რვა სხივიანი ორნამენტირებული გუმბათით. კვადრატიდან წრეზე გადასვლა აფრებით ხდება. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდებში შემორჩენილია სამფერი ორნამენტირებული ქვით გაწყობილი იატაკი, კონქის ქუსლთან კი ორნამენტით შემკული, პროფილირებული ზოლით ხაზგასმული ორსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა. თითო სარკმელია ჩრდილოეთით (თაღოვანი) და დასავლეთით (სწორკუთხა, შესასვლელის თავზე). დასავლეთის კედელზე გაირჩევა მოხატულობის კვალი - სარკმლის ერთ მხარეს წმ. დედის ფრონტალური გამოსახულებაა, მეორე მხარეს კი წმინდანისა. ეგვტერს დასავლეთით ეკვროდა ჯვაროვანი კამარით გადახურული სათავსი - კარიბჭე. კამარის საყრდენი იმპოსტები მოჩუქურთმებულია. კედლები ნაგებია კარგად გათლილი მომწვანო ქვიშაქვის მოზრდილი კვადრებით. სათავსს ჩრდილოეთით ჰქონდა მოჩუქურთმებულ იმპოსტზე დაყრდნობბილი ფართო თაღოვანი ღიობი - შესასვლელი. მისგან შემორჩენილია დაბალი ორნამენტირებული ფრონტონის ნაწილი. მინაშენები დასრულებული იყო მცენარეული მოტივით შემკული დახრილი სიბრტყის ლავგარდნით და გადახურული ცალფერდა სახურავით. სამხრეთის კარიბჭისაგან უმნიშვნელო ფრაგმენტებია შემორჩენილი. იგი XV საუკუნეშია ძირეულად შეკეთებული და გადაკეთებულია. ამჟამად წარმოადგენს დერეფნის მაგვარ ნახევრად ბნელ, წაგრძელებულ, ცილინდრული კამარით გადახურულ, დანაწევრებულ სათავსს, რომლის აღმოსავლეთ ნაწილში გაჭრილია სადიაკვნეში შესასვლელი.
კოშკი-სამრეკლო
კოშკი-სამრეკლო მდებარეობს ტაძრის დასავლეთით, ჩაშენებულია გალავანში. რომელიც XVII საუკუნეშია აგებული ეპისკოპოს ილარიონ ლარაძის მიერ. შენობა სამსართულიანია (7,4 მ; X 6,8 მ), ნაგებია ქვიშაქვისა და შირიმის კვადრებით, ნატეხი და რიყის ქვებით, აგურით. პირველ სართული კომპლექსის ეზოში შესასვლელს წარმოადგენს და მთელ სიგანეზეა გახსნილი. გადახურულია ნახევარწრიული კამარით, რომელიც მასიურ საბჯენ თაღებს ეყრდნობა. სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლებზე მასიური კონტრ-ფორსებია მიშენებული. სავარაუდოა, აქ ზედა სართულებზე ასასვლელი კიბე იყო. მეორე სართული საცხოვრებელია, მის კედლებში ბუხარი (ამოშენებულია მოგვიანებით) და თახჩა-ნიშებია. დასავლეთით და ჩრდილოეთით თითო კარია; დასავლეთის კარი ვიწრო დერეფანში გადის. მესამე სართული საკუთრივ სამრეკლოს წარმოადგენს. დასავლეთით და აღმოსავლეთით იგი წყვილ-წყვილი თაღით იხსნება, ხოლო დანარჩენ ორ მხარეს თითო თაღი აქვს. გადახურვა დეფორმირებული ნახევარსფეროსებრია.
გალავანი
კომპლექსს შემოვლებული აქვს გალავანი, რომელიც თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნაგებია რიყის ქვით. კედლის ორფერდა თავი გადალესილია ცემენტის ხსნარით. კედლის მაქსიმალური სიმაღლე 1.5 მ-ს არ აღემატება. რელიეფის შესაბამისად გალავანი ბევრგან დანაწევრებულია საფეხურებად, ზოგან შეტეხილია. ჩრდილო-დასავლეთისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთის კუთხეებში, აგრეთვე სამხრეთის ნაწილში, შემორჩენილია გალავანზე მიშენებულ ნაგებობათა ნაშთები.
სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები შიდა ქართლის მხარეში
ნახევრადქორდიანები
ნახევრადქორდიანები (Hemichordata) — ზღვის ფსკერის უხერხემლოების ტიპი მეორეულპირიანების ჯგუფისა. ქორდისმაგვარი ორგანოსა (ნოტოქორდა) და სალაყურე ხვრელების არსებობის, ნერვული ღეროს მდებარეობა და ემბრიონული განვითარების ზოგი თავისებურების გამო ქორდიანთა ქვეტიპად მიიჩნევდნენ. ქორდიანებისაგან განსხვავებით ნახევრადქორდიანების სხეული შედგება 3 განყოფილებისაგან: ხორთუმი ან თავის ფარი, საყელო და სხეული. ნახევრადქორდიანებს განეკუთვნება ნაწლავმსუნთქავნი და ბუმბულლაყუჩიანები, ხოლო ნამარხთაგან — გრაპტოლითები.
ლიტერატურა
*
გალექსება
გალექსება, ქართული ხალხური სიტყვიერების სატირულ-იუმორისტული პოეტური ჟანრი; პაექრობა ორ მოლექსეს შორის. გალექსების თემატიკა ძირითადად ლოკალური ხასიათისაა (სათემო, საგვარეულო, საოჯახო, პიროვნული და ა. შ.). გავრცელებულია საქართველოს ყველა კუთხეში, განსაკუთრებით ფშავ-ხესურეთში. არსებობს პირდაპირი და დაბარებითი გალექსება. პირდაპირი ზეპირი სახისაა, დაბარებითი კი გვხვდება როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი სახით. გალექსება უახლოვდება ცალფა კაფიას, უფრო მეტად კი - გაშაირებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები
ჰეინიავესი
ჰეინიავესი (Heinävesi) — მუნიციპალიტეტი იოენსუუს ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 086 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 319.58 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: სავონლინა, ვარკაუსი, ლეპიავირტა, ტუუსნიემი, ოუტოკუმპუ და ლიპერი. ქალაქი იოენსუუ მუნიციპალიტეტიდან 81 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს. 2021 წელს ჰეინიავესი სამხრეთი სავონიის რეგიონიდან ჩრდილოეთ კარელიის რეგიონს მიაკუთვნეს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ კარელიის მუნიციპალიტეტები
ლარი მალენი
ლოურენს ჯოზეფ მალენ უმცროსი, (დ. 31 ოქტომბერი, 1961), უფრო მეტად ცნობილი სასცენო სახელით ლარი მალენი (Larry Mullen) — ირლანდიელი მუსიკოსი, რომელიც ჯგუფში U2 დასარტყამ ინსტრუმენტებზე უკრავს.
ლარი არის ჯგუფის დამაარსებელი. თავდაპირველად მისი სახელით კოლექტივს „The Larry Mullen Band“ ეწოდა. პარალელურად იგი არის რამდენიმე სხვა პროექტის მონაწილეც. 1993 წელს მალენი გახდა მაიკ სტაიპისა და მაიკ მილსის დროებითი პროექტის Automatic Baby წევრი. ცნობილია ლარისა და ადამ კლეიტონის მიერ ფილმის შეუსრულებელი მისია მთავარი მუსიკალური თემის რემიქსი, შექმნილი 1996 წელს. ჯგუფის შემადგენლობაში მუსიკოსი არის 22 გრემის ჯილდოს მფლობელი.
ხუნალიჟი (მდედრობითი)
ხუნალიჟი (Хәыналыжь ) — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა, მტევანი — საშუალო ზომის, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. რბილობი წვნიანია.
ხუნალიჟი სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ვაზი ძლიერი ზრდისა და საშუალომსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შარიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.
გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
მეორე გრუნსკი
მეორე გრუნსკი (2-се Грунский; Грунский 2-й) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვეშჩენსკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 0 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბლაგოვეშჩენსკიდან დაშორებულია 35 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ზაგოროდნაია, რომელიც დაშორებულია 55 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (100%).
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვეშჩენსკის რაიონის სოფლები
482
თარიღი უცნობია
*
დედოფალ ადელაიდას არქიპელაგი
მინი|მარჯვნივ|პქ|დედოფალ ადელაიდას არქიპელაგი დედოფალ ადელაიდას არქიპელაგი — კუნძულების ჯგუფი ჩილეს უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, წყნარ ოკეანეში, მაგელანის სრუტის ჩრდილოეთით. მიეკუთვნება მაგალიანესისა და ჩილეს ანტარქტიკის რეგიონს.
არქიპელაგის უდიდესი კუნძულებია პაჩეკო, კონტრერასი, რამირესი და სხვ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს კუნძულები
ბელგიის არხები
ბელგიის არხები – გემების გადამყვანი ოთხი არხი. შექმნილია ბელგიის ცენტრალური არხის გაყოლებაზე 1882-1917 წწ. 1998 წელს არხები შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ოთხივე გემგადამყვანი მოწყობილობა შენახულია იმავე მდგომარეობაში, როგორც ააგეს XIX -XX საუკუნეების მიჯნაზე. 2002 წელს მათი კომერციული თვალსაზრისით გამოყენება შეწყდა და ნავების გადაყვანა ახლა უკვე ხდება სტრეპი-ტიოს გემგადამყვანის მეშვეობით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბელგიის შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბელგიაში
ზარდახნის მწიგნობარი
ზარდახნის მწიგნობარი — მოხელე ფეოდალურ საქართველოში, ექვემდებარებოდა მწიგნობართუხუცესს, აღასრულებდა მის განკარგულებებს. სულ მწიგნობართუხუცესს ჰყავდა 26 მწიგნობარი, მათ შორის ორი გამორჩეული პატივის: პირველი მოადგილე საწოლის მწიგნობარი, ხოლო მეორე მოადგილე ზარდახნის მწიგნობარი იყო. ისინი დარბაზობისას ცალკე იდგნენ, დანარჩენი 24 მწიგნობრისგან გამოცალკევებით. ყველა მწიგნობარს ჰქონდა საწერელნი და ყოველდღიურად ეძლეოდა თითო ფურცელი, ზარდახნის მწიგნობარს ორი ფურცელი, საწოლის მწიგნობარს სამი, ხოლო მწიგნობართუხუცესს ხუთი ფურცელი. მისი უმთავრესი მოვალეობა იყო წელიწადში ერთხელ ზარდახანაში შესვლა, სამეფო კარის ქონების აღრიცხვა (ჭურჭლის, ძვირფასეულობის) და ანგარიშის დაწერა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
Asperdaphne perissa
Asperdaphne perissa — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
გამარჯვება
საკუთარი სახელი გამარჯვება შეიძლება აღნიშნავდეს:
ილომანტსი
ილომანტის (Ilomantsi; Ilomants) — მუნიციპალიტეტი იოენსუუს ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4 478 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 3 172.69 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1.62 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. იგი ფინეთის ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე მუნიციპალიტეტია. უახლოესი ქალაქია იოენსუუ, რომელიც მუნიციპალიტეტიდან 72 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. ჰელსინკამდე 511 კმ-ია. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: ლიეკსა და იოენსუუ. აღმოსავლეთით მუნიციპალიტეტს 100 კმ-იანი საზღვარი აქვს რუსეთის კარელიის რესპუბლიკასთან.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ კარელიის მუნიციპალიტეტები
აბუ-სიმბალი
აბუ-სიმბალი, ასევე აბუ-სიმბელი (أبو سنبل ან أبو سمبل) — ორი კლდეში ნაკვეთი ძველეგვიპტური ტაძარი ნასერის ტბის დასავლეთ ნაპირზე, მდინარე ნილოსის მარცხენა სანაპიროზე. მდებარეობს ისტორიული ნუბიის ეგვიპტურ ნაწილში, ამავე სახელწოდების მცირე დასახლებიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით. აგებულია ძვ. წ. XIII საუკუნეში, ძველი ეგვიპტის ახალი სამეფოს ფარაონის, XIX დინასტიის წარმომადგენლის, რამზეს II-ის მიერ.
აბუ-სიმბალის კლდეში ნაკვეთი დიდი ტაძარი აგებულია თავად რამზეს II-ის განდიდებისათვის, ხოლო მეორე, შედარებით მცირე ჰატჰორის ტაძარი ეგვიპტის დიდი დედოფლის — ნეფერტარის მოსაგონრად აიგო. ორივე ტაძარი 1979 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია მოხვედრილი. რამზესისა და ჰატჰორის ეს ორი ტაძარი დღეს აღარ მდებარეობს იქ, სადაც თავდაპირველად გამოკვეთეს კლდეში. 1968 წელს ასუანის კაშხალის მშენებლობასთან დაკავშირებით აბუ-სიმბალის ტერიტორია წყლით დაიფარა, მანამდე კი, 1963 წლიდან ძეგლთა გადასარჩენად აქტიური სამუშაოები მიმდინარეობდა, ტაძრები ნაწილებად დახერხეს, იმავე მიდამოებში 64 მეტრით მაღლა გადაიტანეს და ხელახლა ააშენეს. აბუ-სიმბალის ეს შემაღლებული ადგილი ტაძრებითურთ დღეს ნასერის ტბაში კუნძულს ქმნის, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთი მხრიდან დასახლებულ პუნქტს (აბუ-სიმბალი) დამბებით უკავშირდება; დამბაზე გაყვანილია სპეციალური გზა მიმოსვლისათვის.
სახელწოდება „აბუ-სიმბალი“ (ან „აბუ-სიმბელი“) არის ევროპული ვარიანტი არაბული დასახელებისა „აბუ სუნბულ“, რომელიც ამ ადგილის ანტიკური სახელიდან, „იპსამბულიდან“ მომდინარეობს. ძველი ეგვიპტის ახალი სამეფოს პერიოდში, როდესაც ტაძრები აიგო, სავარაუდოდ ამ ადგილს მეჰა ეწოდებოდა. აბუ-სიმბალიდან დაახლოებით 20 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობდა პატარა სოფელი იბშეკი, რომელშიც იდგა პატარა ტაძარი, ჰატჰორის სახელზე აგებული (აბუ-სიმბალის მცირე ტაძარიც ჰატჰორისაა). ეს ტერიტორია, რომელიც თანამედროვე სუდანის საზღვრებშია მოქცეული, თავდაპირველად კი ნილოსის მეორე ჭორომის ჩრდილოეთით მდებარეობდა, დღეს ნუბიის ტბით არის დაფარული.
მდებარეობა
აბუ-სიმბალი მდებარეობს ეგვიპტის სამხრეთ ნაწილში, ასუანის საგუბერნატოროში, სუდანის საზღვრის სიახლოვეს. სუდანის საზღვარი ტაძრებიდან სამხრეთ-დასავლეთით მხოლოდ 20 კილომეტრითაა დაშორებული. საგუბერნატოროს დედაქალაქი ასუანი, რომელიც აბუ-სიმბალიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 250 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს, ტაძართა კომპლექსს საავტომობილო გზით უკავშირდება, რომელიც ნასერის ტბის დასავლეთით ლიბიის უდაბნოში გადის. ეს გზა ძირითადად ტურისტულ ავტობუსებს ემსახურება, ორივე ტაძარს ყოველთვის ბევრი დამთვალიერებელი ჰყავს. ნასერის ტბა სანაოსნოა, ამიტომ ტაძრებამდე მისვლა ტბის გავლითაცაა შესაძლებელი. ზოგიერთი საკრუიზო გემი ასუანის კაშხლის მხოლოდ ზემო ნაწილში მოძრაობს. აბუ-სიმბალის აეროპორტის საშუალებით ეს ადგილი საჰაერო ტრანსპორტისთვისაც მისაწვდომია.
მინიატიურა| ჰატჰორის ტაძარი ნასერის ტბასთან
ძველ დროში ტაძრები ნილოსის დასავლეთ სანაპიროზე მდებარეობდა, პირველსა და მეორე ჭორომებს შორის. ჭორომები მდინარის სწრაფდინებიანი მონაკვეთებია დიდი ლოდებით, სადაც ძველეგვიპტელთათვის ნაოსნობა მეტად მოუხერხებელი იყო. დღეისათვის ორივე ეს ჭორომი ასუანის კაშხლის მშენებლობის შემდეგ ნასერის ტბამ დაფარა, რომელსაც სახელწოდება კაშხლის მშენებლობის დროინდელი ეგვიპტის პრეზიდენტის, გამალ აბდელ ნასერის სახელის მიხედვით ეწოდა. რამზეს II-ის დროს ნილოსის მეორე ჭორომთან გადიოდა ეგვიპტის სამეფოს საზღვარი. ამ ადგილას ეგვიპტური ტაძრების მშენებლობის ძირითადი მიზანი მოხარკე ნუბიელთათვის ეგვიპტის სიძლიერისა და მარადიული ძალაუფლების დემონტრაცია იყო.
ტაძრების აღმოჩენა
1813 წელს შვეიცარიელი მეცნიერი იოჰან ლუდვიგ ბურკჰარდტი (1784-1817) კასრ-იბრიმის სამხრეთით მდებარე მიდამოების შესწავლას აწარმოებდა ნუბიაში. უკან წამოსვლისას მან ერთ-ერთი ადგილობრივი მცხოვრებისგან შეიტყო ერთი განსაკუთრებული სილამაზის ტაძრის შესახებ, რომელიც ნილოსის ნაპირთან მდებარეობდა ; მოგვიანებით ამ ადგილს ბურკჰარდტის ჩანაწერებსა და აღნიშვნებში ებსამბელი ეწოდა (ანტიკური სახელწოდების მიხედვით). ამგვარად გახდა იოჰან ბურკჰარდტი პირველი ევროპელი, რომელმაც 1813 წლის 22 მარტს იხილა ნეფერტარის სადიდებლად აგებული ჰატჰორის ტაძარი აბუ-სიმბალში. მიდამოს დათვალიერებისა და გამოკვლევის შედეგად მან აღმოაჩინა მეორე, უფრო დიდი რამზეს II-ის ტაძარი, რომლის მნიშვნელოვანი ნაწილი ქვიშის დიუნებით იყო დაფარული. ტაძრის შიდა ნაწილი, რომელიც ქვიშით იყო ამოვსებული, მკვლევარისთვის მიუწვდომელი დარჩა.
მინიატიურა|მარცხნივ|170პქ| რამზესის ერთ-ერთი კოლოსალური ქანდაკების ქვიშისგან თავისუფალი ნაწილი, 1850 წ. [[Maxime Du Camp–ის ფოტო ]] მინიატიურა| მდებარეობა ლეპსიუსის მიხედვით მინიატიურა| მდგომარეობა [[1845-1849 წლებში ]] მინიატიურა| [[1905-1907 წლების ფოტო ]]
დიდი ტაძრის აღმოჩენის შესახებ ბურკჰარდტი თავის დღიურში აღნიშნავდა :
კაიროში დაბრუნებულმა ბურკჰარდტმა აღმოჩენილი ტაძრები აღუწერა იტალიელ მოგზაურს ჯოვანი ბატისტა ბელცონის (1778-1823), აღმოჩენის შესახებ თავად მმკვლევარისაგან შეიტყო ასევე ბრიტანეთის გენერალურმა კონსულმა ჰენრი სალტმა. სალტის დავალებით ბელცონი 1817 წელს გაემგზავრა ნუბიაში და იხილა აბუ-სიმბალი. ამავე დროს მან 1817 წლის 1 აგვისტოს ქვიშისგან ნაწილობრივ გამოათავისუფლა დიდი ტაძრის შესასვლელი და მოამზადა შიდა ნაწილის გასაწმენდად. ბელცონი ტაძრის შესახებ წერდა:
აბუ-სიმბალის ტაძართა მეცნიერული კვლევა 1828 წელს ფრანგულ-ტოსკანური ექსპედიციით დაიწყო, რომელსაც ჟან-ფრანსუა შამპოლიონი და იპოლიტო როზელინი ხელმძღვანელობდნენ. მათ ერთად შეადგინეს დოკუმენტაცია ტაძრების მდგომარეობის შესახებ. შემდეგი ექსპედიციები 1830 წელს რობერტ ჰეისა და 1844 წელს კარლ რიხარდ ლეპსიუსის ხელმძღვანელობით მოეწყო. რობერტ ჰეი იყო პირველი, რომელმაც ტაძრების დასაცავად, ქვიშისაგან მუდმივი ამოვსების საწინააღმდეგოდ ტექნიკური ღონისძიებბი ჩაატარა. იმის გამო, რომ ევროპაში აბუ-სიმბალი მალევე გახდა ცნობილი, უკვე XIX საუკუნეში მას ბევრი მოგზაური სტუმრობდა. ზოგიერთმა მათგანმა საკუთარი სახელი გრავიურის სახით სამუდამოდ დატოვა ტაძრის ფასადებზე. საუკუნის მიწურულისთვის უფრო და უფრო იწმინდებოდა ქვიშისგან მჯდომარე რამზეს II-ის კოლოსალური ქანდაკება, თუმცა დიდი ტაძრის ფასადის სრული გათავისუფლება ქვიშისგან მხოლოდ 1909 წელს მოხერხდა.
ტაძრების გადაადგილება
მინიატიურა|მარცხნივ| ტაძრის მდებარეობის ცვლილების ამსახველი მოდელი ტაძართა ამგვარი გადაადგილების პროექტი მართლაც განხორციელდა, როგორც მსოფლიო მნიშვნელობის სახალხო პროექტი; ნაგებობების გადატანის პროცესი 1963 წლის ნოემბრიდან 1968 წლის სექტემბრამდე გაგრძელდა. სამუშაოები ეგვიპტური, გერმანული, ფრანგული, იტალიური და შვედური სამშენებლო ფირმების მიერ ერთობლივად მიმდინარეობდა. 1968 წლის 22 სექტემბერს აბუ-სიმბალის ტაძართა წარმატებული გადაადგილება ოფიციალურად იზეიმეს. 1971 წლის 15 იანვარს ასუანის კაშხლის გახსნისას ეგვიპტის მაშინდელმა პრეზიდენტმა ანვარ ალ-სადათმა მადლობა გადაიხადა საერთო ჯამში 23 ნუბიური და ტაძრისა და მონუმენტის გადარჩენისათვის :
მინიატიურა|170პქ| სამუშაოები ტაძართა გადაადგილებისას საწყის ეტაპზე გაკეთდა 17 ათასი ხვრელი კლდეში, რათა ქვის ქანდაკებები 33 ტონა ეპოქსიდური ფისით გაემყარებინათ. გარდა ამისა, რკინის სამაგრები ხელს უწყობდა სტაბილურობას. ამის შემდეგ აბუ-სიმბალის ტაძრები დახერხეს 1036 ნაწილად, ქვის ბლოკებად, რომელთა წონა 7-დან 30 ტონამდე მერყეობდა. ის ადგილები, სადაც კლდე გაიხერხა, დღეს ზოგიერთ ადგილას შესამჩნევია. ტაძართა ახალი ადგილი ძველიდან 180 მეტრით ჩრდილო-დასავლეთით და 64 მეტრით მაღლა მდებარეობს. ახალ ადგილზე გადატანისას არ შეცვლილა ტაძართა ორიგინალური ორიენტირება (მიმართულება). პირველი ბლოკი 1965 წლის 12 მაისს დაეშვა ახალ ადგილზე, ნომრით — GA 1A01. გარდა უშუალოდ ტაძრის ბლოკებისა, დაიჭრა და გადატანილ იქნა ტაძრების მიმდებარე კლდის 1112 ბლოკი, რათა ახალ ადგილზე არ დარღვეულიყო აბუ-სიმბალის თავდაპირველი სახე.
გადაადგილების შემდეგ ტაძრების შიდა ნაწილები ნაწილობრივ ჩამოკიდებულია სპეციალურად მათ თავზე მოწყობილ რკინაბეტონის გუმბათებზე, შესაბამისად აბუ-სიმბალი დღევანდელი სახით აღარ წარმოადგენს ნამდვილ კლდეში ნაკვეთ ტაძარს. დამჭერი გუმბათები დღეს გარედან დაფარულია ნაყარი ქვიშითა და კლდის ლოდებით (მათ შორისაა თავდაპირველი ორიგინალიდან მოტანილი ქვებიც), რის გამოც შესახედაობით ტაძრები ერთიანობაში კვლავ თავდაპირველ იერს ინარჩუნებენ. ხელახლა მშენებლობისას დიდი სამშენებლო ტექნიკური ენერგია გახდა საჭირო, რათა შედეგი რამზეს II-ის მიერ აგებულ ორიგინალთან მაქსიმალურად მიახლოებული ყოფილიყო. აბუ-სიმბალის გადაადგილების პროექტის ღირებულებამ საბოლოოდ 80 მილიონი ამერიკული დოლარი შეადგინა, რაც მსოფლიოს 50-ზე მეტმა სახელმწიფომ დააფინანსა. აბუ-სიმბალის მაგალითი გახდა ერთ-ერთი მიზეზი 1972 წელს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის კონვენციის მიღებისა და იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიების შედგენისა.
ნაგებობები
მინიატიურა| რამზესის დიდი ტაძარი II. მინიატიურა| ნეფერტარისთვის აგებული ჰატჰორის ტაძარი
აბუ-სიმბალის ტაძართა დაგეგმარებისა და აშენების ზუსტი თარიღები ცნობილი არაა, თუმცა მიჩნეულია რომ სამშენებლო სამუშაოები ნუბიის მეფისნაცვლის, იუნის დროს მიმდინარეობდა. ერთ-ერთი წარწერა, რომელიც მცირე ტაძრის სიახლოვესაა აღმოჩენილი, გვაუწყებს, რომ მეფემ ერთ ახლო ნაცნობს დაავალა სამშენებლო სამუშაოების დაწყებაზე ზედამხედველობა. ძვ. წ. 1260 წლიდან ძვ. წ. 1250 წლამდე პერიოდი საზოგადოდაა მიღებული აბუ-სიმბალის ტაძართა აგების სავარაუდო თარიღად. დროის ამ მონაკვეთში ექვცევა დიდი ეგვიპტელი დედოფლის, ნეფერტარის გარდაცვალების თარიღიც (სავარაუდოდ ძვ. წ. 1255 წელი), რომელიც რამზეს II-ის (მმართველობის წლები: ძვ. წ. 1279-1213) ცხოვრებაში უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობდა. მისი სახელი უკანასკნელად მოიხსენიება რამზეს II-ის მმართველობის 24-ე წელს, აბუ-სიმბალის ტაძართა გახსნასთან დაკავშირებით.
აბუ-სიმბალის კომპლექსის შექმნის დროის შესახებ უპირველეს ინფორმაციას იძლევა ტაძართა შიდა კედლებზე არსებული ფერადი რელიეფური გამოსახულებები. მაგალითად დიდი ტაძრის რელიეფურ ფრესკებზე ასახულია სცენები რამზეს II-ისა და მისი თანამმართველი მამის, სეტი I-ის საომარი კამპანიებიდან, რომელთა დათარიღებაც სხვა წყაროებითაა შესაძლებელი. თარიღის დაზუსტების კიდევ ერთ წყაროს წარმოადგენს ფრესკების ტექსტებში მოხსენიებული ცალკეული სახელები ან ცნობილ პიროვნებათა ჩამონათვალი. რამზეს II-ის მესამე ვაჟი, პრინცი რამზესი, რომელიც მალევე, ფარაონ რამზესის 24-ე მმართველობის წლამდე გარდაიცვალა, ტაძრის ტექსტებში სამჯერაა მოხსენიებული ეგვიპტელთათვის დამახასიათებელი ტიპური გარდაცვლილის ნიშნის გარეშე, რაც აბუ-სიმბალის ტაძართა მშენებლობის თარიღს ძვ. წ. 1253 წლით შემოფარგლავს.
რამზეს II-ისა და ისისნოფრეტის ქალიშვილი ბინტანატი თავდაპირველად დიდი ტაძრის ფასადზე, ქანდაკების სახითაა გამოსახული მჯდომარე ფარაონის კოლოსალური ქანდაკების ფეხებთან. აქ იგი წარწერაში უბრალო ტიტულითაა მოხსენიებული: ფარაონის ქალიშვილი. ტაძრის შიდა მხარეს, დიდი სვეტებიანი დარბაზის რელიეფის ქვედა ნაწილში იგი უკვე ახალი ტიტულით იხსენიება — „დიდი სამეფო ცოლი“. ამ ტიტულს იგი დედის გარდაცვალებამდე, ძვ. წ. 1246 წელს უკვე ფლობდა. დიდი ტაძრის შიდა ნაწილი, როგორც ჩანს, ფარაონის 34-ე მმართველობის წელს უკვე დასრულებული იყო, ვინაიდან ინტერიერში არსად იხსენიება რამზეს II-ის მიერ ამ წელს ცოლად მოყვანილი ხეთების მეფის ასული მაატჰორნეფერურა. მისი ქანდაკება მხოლოდ შემდეგ მიუდგამთ სამხრეთი ფასადის ბოლოში.
აბუ-სიმბალის ორივე ტაძარი წარმოადგენს ტრადიციულ ეგვიპტურ კლდის სამარხს, რომელიც მთლიანად კლდეშია ნაკვეთი. გერმანელმა ეგვიპტოლოგმა დიტერ არნოლდმა აბუ-სიმბალის ტაძრები ამგვარად აღწერა: „კლდეში ნაკვეთი შედევრი, რომელსაც თავისი მნიშვნელობით მხოლოდ ინდური კლდეში ნაკვეთი ტაძარი ელორა შეიძლება შევადაროთ“. ნეფერტარისათვის აგებული ჰატჰორის ტაძარი სიდიდით დაახლოებით რამზესის ტაძრის ნახევარს შეადგენს. დიდი ტაძრის სიღრმე კლდეში გამოკვეთილი დარბაზის ბოლომდე 63 მეტრს შეადგენს (გაზომილია შემოსასვლელის ჩათვლით). ორივე ტაძრის მშენებლობაზე მრავალი მონა მუშაობდა.
აღწერილობა და მითოლოგიური კავშირები
მინიატიურა| დიდი ტაძრის გეგმა
აბუ-სიმბალის დიდი ტაძარი არქიტექტურული ელემენტების მხრივ წარმოადგენს ეგვიპტური „ყველა წმინდანთა ტაძრის“ გადატანას კლდეში. კლდის ფერდობი აქ ტაძრის ჭიშკრის მოვალეობას ასრულებს. ტაძრის შიდა მხარეში საკურთხევლამდე ჩამწკრივებულია და ერთმანეთს მისდევს წარწერებითა და რელიეფებით მდიდრულად მორთული დარბაზები. საკურთხეველში ფრესკების სახით წარმოდგენილია ტაძარში თაყვანცემული ღვთაებების გამოსახულებები. რამზესის ტაძარში XVIII–დან XX დინასტიის ჩათვლით განადიდებდნენ სამ მთავარ ღვთაებას: პტაჰი (ქალაქი მემფისიდან), ამონ-რა (თებედან) და რა-ჰორაქტი (ჰელიოპოლისიდან).
მინიატიურა|160პქ|მარცხნივ| რა-ჰორაქტი ტაძრის შესასვლელის თავზე
მიუხედავად ამისა, რადგან მეჰის ჰორი მაინც ადგილობრივ ღვთაებად ითვლებოდა, რამზესის ტაძრის მდებარეობის შერჩევისას და ასევე მასში თაყვანცემული ღვთაებების არჩევისას ჰორს მხოლოდ მეორეხარისხოვანი ადგილი ეკავა. აბუ-სიმბალის დიდი ტაძრის მთავარი მოვალეობა მაინც ძველეგვიპტელი ფარაონების დიდი ძალაუფლების ჩვენება იყო სამეფოს განაპირა მხარეში. რამზეს II-ს ამგვარად სურდა წარმოეჩინა თავისი, როგორც „გაპიროვნებული ღვთის შვილის“ სახე და ღვთაებრივი ლეგიტიმურობა დედამიწაზე.
აღსანიშნავია, რომ ტაძრის გაფორმებაში ხშირად ვხვდებით თავად რამზესის გამოსახულებებს ღვთაება ჰორის ფორმაში. მაგალითად, დიდი სვეტებიანი დარბაზის სამხრეთ სვეტზე, ღვთაება ჰატჰორის (ჰორის მეუღლე) ზემოთ გამოსახულია შევარდენის თავიანი ღმერთი ადამიანის ყურებითა და ვერძის რქებით. გამოსახულებას მიწერილი აქვს რამზესის სრული სახელი — უსერ-მაატ-რა-სეტეპ-ენ-რა, რომელიც ფარაონმა თავად დაირქვა. ამავე დარბაზის ერთ-ერთი გვერდითი ოთახის დასავლეთ კედელზე „დიდებული ღმერთის“ სახელით წარმოდგენილია რამეზისუმერიამუნი (რამზესის ერთ-ერთი სახელი), კვლავ შევარდენის თავით. ეს გამოსახულება ავსებს იმ ადგილს, სადაც წესით ჰორი (მეჰადან) უნდა იყოს — აქვეა წარმოდგენილი ამონ-რა (თებე), რა-ჰორაქტი (ჰელიოპოლისი), სამი ქალაქის (ბუჰენი, მიამი და ბაკი) ჰორი, აკლია მხოლოდ ქალაქ მეჰას ჰორი, რომელსაც ფარაონის ზემოთაღნიშნული ფრესკა იკავებს.
116px 116px 116px 116px აბუ-სიმბალის ახალი ტაძარი ემსახურებოდა მეფური ფილოსოფიის ახლებურ გაგებას რამზესის მიერ, რომელიც საკუთარ თავში ღვთაებრივ ლეგიტიმურ მმართველს, სხვა ღვთაებათა თანასწორუფლებიან ღმერთს ხედავდა. ამას მოწმობს ზემოთ წარმოდგენილი ოთხი 21 მეტრი სიმაღლის ერთნაირი ქანდაკება რამზეს II-ისა, ზემო და ქვემო ეგვიპტის ორმაგი გვირგვინებით; ეს ქანდაკებები „იცავენ“ ტაძრის შესასვლელ ჭიშკარს. თითოეული ქანდაკების ყურებს შორის მანძილი (სახის სიგანე) ოთხ მეტრს აღემატება, ხოლო ტუჩების სიგრძე ერთ მეტრზე მეტია. ჩრდილოეთი მხარის ორ მჯდომარე ქანდაკებას გაკეთებული აქვს წარწერა: „რამზესი, ამონის მიერ საყვარელი“ და „რამზესი, ატონის მიერ საყვარელი“, ხოლო სამხრეთის ქანდაკებებს: „რამზესი, მბრძანებელი მზე“ და „რამზესი, მბრძანებელი ორი ქვეყნისა“.
ტაძრის შესავლელის სამხრეთით მჯდომარე პირველივე ქანდაკება სრული არ არის, მისი სხეულის მოტეხილი ნაწილები, ტანი და თავი, ფასადის წინ უბრალოდ ალაგია. ეს ქანდაკება ტაძრის აშენებიდან სულ მცირე ხანში, რამზესის 34-ე მმართველობის წელს მიწისძვრის შედეგად დაზიანდა. რამზესის კოლოსალური ქანდაკებები შემჯდარია კლდეში ნაკვეთ ფასადის სტრუქტურაში, რომლის სიგრძეა 38 მეტრი, ხოლო სიმაღლე — 32 მეტრი. ქანდაკებები ჭიშკრის მარცხნივ და მარჯვნივ წყვილ-წყვილად მდებარეობენ სპეციალურად მოწყობილ ტერასაზე. ქვემოდან ტერასის სიმაღლემდე მიემართება ცხრა საფეხურიანი კიბე.
635px ტაძრის ფასადს ზემო ნაწილში გასდევს ფრიზი, რომელიც მორთულია დღემდე შემორჩენილი 16 (თავდაპირველად კი 21) პავიანის, ეგრეთ წოდებული მზის მაიმუნების (ან წმნიდა მაიმუნების) მჯდომარე ქანდაკებებით. სწორედ ეს ფრიზი იყო, რამაც ტაძრის ხელმეორედ აღმოჩენისას 1813 წელს შვეიცარიელი მკვლევარის იოჰან ლუდვიგ ბურკჰარდტის ყურადღება მიიქცია და მთლიანად ქვიშით ამოვსებულ დიდ ტაძარზე აფიქრებინა. ეს პავიანების ფრიზი, რომლის ფოტოსაც თქვენ ამ აბზაცის ზემოთ ხედავთ (2009), არის ტაძრის ის ნაწილი, რომელიც პირველად ნათდება მზის ამოსვლისას. ფრიზის ქვემოთ, ტაძრის ფასადიდან ამოზნექილ კარნიზზე გაკეთებულია რკალური ღარი წმინდა გველების გამოსახულებებითა და წარწერებით. ეს გველებიანი ფრიზი სიმბოლურად ტაძრის დამცავ ფუნქციას ასრულებს. გველებიანი კარნიზის ქვემოთ ეგვიპტური იეროგლიფებით ჩაწერილი წარწერაა გაკეთებული, რომელიც ტაძრის ფასადს მთელ სიგანეზე გასდევს.
ტაძრის შესასვლელის თავზე გამოჭრილია ნიშა, რომელშიც დგას რა-ჰორაქტის, ჰელიოპოლისის მზის ღვთაების ქანდაკება. იგი აქ წარმოდგენილია რასთვის დამახასიათებელი მზის დისკოთი თავზე; მარჯვენა ხელში უკავია ე. წ. უსერის ნიშანი, რომელიც ცხოველის თავისა და ყელის სტილიზირებული სიმბოლოა და სიძლიერეს, ძლევამოსილებას აღნიშნავს; მარცხენა ხელში კი უჭირავს მაატის ფიგურა, მსოფლიო წესრიგის ეგვიპტური სიმბოლო. ეს სიმბოლოები ერთობლიობაში შეიძლება წაიკითხოს, როგორც რამზესის ერთ-ერთი სახელი — უსერ-მაატ-რა — „ძლევამოსილია რას მაატი“, ამგვარად ფარაონი საკუთარ თავს წარმოაჩენს, როგორც ღვთაბა რას ხორცშესხმას, ინკარნაციას. მზის ღვთაების შესასვლელთან განთავსება სიმბოლურად მზის ამოსვლასაც უკავშირდება, რასაც ტაძრის მდებარეობა ორიენტირებაც შეესაბამება. რა-ჰორაქტის ქანდაკების ორივე მხარეს ტაძრის ფასადზე რელიეფური გამოსახულებებია, ერთ-ერთზე ქალღმერთი მაატია წარმოდგენილი.
მინიატიურა|მარცხნივ|160პქ| ნეფერტარის ფიგურა მინიატიურა| დიდი სვეტებიანი დარბაზი მინიატიურა| დიდი ტაძრის კამერა
რამზეს II-ის კოლოსალური ქანდაკების ფეხებთან, ტაძრის შესასვლელთან, მისი ოჯახის წევრების უფრო მომცრო ქანდაკებებია გამოკვეთილი. ფეხების გვერდით და მათ შორის დგას დედოფალ ნეფერტარის, ფარაონის რამდენიმე შვილისა და მისი დედის — ფარაონ სეტი I-ის მეუღლის — დედოფალ ტუიას (რამზესის თანამესაყდრე) სკულპტურები. ფარაონის შვილების ქანდაკებებიდან წარწერა გაკეთებული აქვს რამზესის ვაჟიშვილს, ამონჰერხეპეშეფსა და ქალიშვილებს — ბინტანატს, ნებეტაუისა და მერიტამონს. მეოთხე ქალიშვილის ქანდაკება სახელის გარეშეა. ყველა ეს სკულპტურა დგას რამზესის ქანდაკებების ტახტის დონეზე, ტერასის დონეზე ოდნავ მაღლა. რელიეფების წინა და გვერდითა მხარეებზე გამოსახული არიან ასევე ნუბიელი და აზიელი ტყვეები.
შესასვლელიდან უკანასკნელ ღმერთების ქანდაკებებიან კამერამდე (საკურთხევლამდე) კლდეში გამოკვეთილი დერეფნის სიგრძე 63 მეტრს შეადგენს. დერეფანი იწყება დიდი სამნავიანი სვეტებიანი დარბაზით. ორ მწკრივად და ოთხ რიგად ჩამწკრივებული და რელიეფური გამოსახულებებით მორთული სვეტები 18 მეტრი სიგრძისა და 16,7 მეტრი სიგანის დარბაზს სამ ნაწილად ყოფენ. ათ მეტრიანი სვეტების წინ განთავსებული ქანდაკებები ცენტრალური ნავის გასწვრივ ქმნიან დერეფანს, რომელიც შემდეგი კამერისკენ მიემართება. ამ ქანდაკებებში გამოსახულია თავად რამზეს II, ოსირისის ატრიბუტებითა და ფორმით, მარჯვენა მხარის ქანდაკებები ძველეგვიპტური ორმაგი გვირგვინით არიან წარმოდგენილნი, ხოლო მარცხნივ მდგომი ქანდაკებები — ზემო ეგვიპტის გვირგვინით. თუმცა, წარწერები ფარაონისა და ოსირისის თანასწორობაზე; აქ საუბარია ფარაონის მეტად კომპლექსურ კავშირებზე სამ ღვთაებასთან, ამონთან, ატონთან და რა-ჰორაქტთან.
გარდა ამისა, დარბაზი გაფორმებულია ფარაონის მიერ დაპყრობილი ქვეყნების, ლიბიის, ქუშისა და რეტიენუს (პალესტინის) წინააღმდეგ წარმოებული ბრძოლების ამსახველი სცენებით. დარბაზის მორთულობა ხოტბას ასხამს რამზეს II-ის, როგორც „ყოველთვის გამარჯვებულის“ საბრძოლო საქმიანობას. დიდი სვეტებიანი დარბაზის ბოლოში, ორივე გვერდითი ნავი ოთხი კარით უკავშირდება მთლიანობაში რვა გვერდით კამერას, მათგან ორი სავარაუდოდ ტაძრისთვის საჭირო ჭურჭლის შესანახად იყო განკუთვნილი . ტაძრის მთავარ ღერძზე, დიდი სვეტებიანი დარბაზს მოსდევს მცირე ოთხსვეტიანი დარბაზი. დიდ დარბაზს იგი უკავშირდება კარით, რომელიც წარსულში ორფრთიანი იქნებოდა. ოთხი სვეტი წყვილ-წყვილადაა განლაგებული მთავარი ღერძის ორივე მხარეს და, დიდი რვასვეტიანი დარბაზის მსგავსად, მცირე დარბაზს სამ ნაწილად ჰყოფს. სვეტები აქაც არქიტრავითაა დაკავშირებული ერთმანეთთან. სვეტებზე წარმოდგენილია გამოსახულებები, რომლებიც აღწერენ, თუ როგორ მიიღეს და შეიყვარეს ღმერთებმა ფარაონი. დარბაზის კედლებზე ილუსტრირებული სცენებია: მსხვერპლშეწირვისა და თაყვანისცემის რიტუალები, ასევე ნილოსში სპეციალური ნავით გამართული წმინდა პროცესია. შემდეგი ღია კარი გადის საკურთხევლის წინა ოთახში; ამ ოთახიდან მოჩანს საკურთხეველი, ტაძრის ყველაზე წმინდა ადგილი, სადაც პტაჰის, ამონ-რას, რამზეს II-ისა და რა-ჰორაქტის (მარცხნიდან მარჯვნივ) ნატურალური ზომის მჯდომარე ქანდაკებები დგას. ფარაონი აქ ღვთაებრივ სამეულთანაა გათანაბრებული.
აღსანიშნავია, რომ რელიეფთა ხარისხი, რაც ტექნიკასა და სიზუსტეში გამოიხატება, შესასვლელიდან ტაძრის ბოლო ოთახამდე თანდათან მცირდება. გარდა ამისა, შემდგომში ჩამატებული დამცავი კედლები მოწმობს, რომ ტაძარი ჯერ კიდევ რამზესის სიცოცხლეში დაზიანდა მიწისძვრის შედეგად. შესაძლოა ეს ის მიწისძვრა იყოს, რამაც ტაძრის შესასვლელის კოლოსალური ქანდაკება დააზიანა.
„მზის სასწაული“ საკურთხეველში
მინიატიურა| ტაძრის საკურთხეველი: პტაჰი, ამონ-რა, რამზეს II და რა-ჰორაქტი (მარცხნიდან მარჯვნივ) ტაძრის აგების შემდეგ რამზესის მმართველობის განმავლობაში ეს მოვლენა ყოველთვის 21 თებერვალსა და 21 ოქტომბერს ხდებოდა. მზის წელიწადის ცვალებადი ხანგრძლივობა იწვევს იმას, კალენდარული წელიწადისათვის მზის აზიმუტის თარიღი თანდათან იცვლება. გარდა ამისა, აბუ-სიმბალის „მზის სასწაულის“ თარიღის ცვლილებაზე გავლენას ახდენა ნაკიანი წელიწადიც. ამ მოვლენის წანაცვლება დროში ორივე მიმართულებით ხდება. ამიტომ სამეცნიერო ლიტერატურაში „მზის სასწაულის“ თარიღთან დაკავშირებით სხვადასხვა მონაცემებია. ვარაუდი, რომ თარიღების ცვლილება გამოწვეულია ტაძრის მდებარეობის ხელოვნური ცვლილებით, ასტრონომების მიერ უარყოფილია.
ეს მოვლენა ყოველთვის 21 თებერვლისა და 21 ოქტომბრის ახლო ხანებში ხდება. არსებობს ასევე მცდარი ვარაუდი იმის შესახებ, რომ მზის სასწაული შესაძლოა ოდესმე მარტისა და სექტემბრის თანაბარდღეღამიან რიცხვებშიც (ბუნიობისას) ხდებოდა ან მოხდება. ბუნიობა, რომელიც 19-დან 21 მარტამდე და 22 ან 23 სექტემბერს ხდება, მხოლოდ დღისა და ღამის ხანგრძლივობის გატოლებას უკავშირდება და გაზაფხულისა და შემოდგომის ასტრონომიულ დასაწყისადაა მიჩნეული. დღეს უკვე დამტკიცებულია, რომ „მზის სასწაულის“ მოვლენას კავშირი არა აქვს გაზაფხულისა და შემოდგომის ბუნიობასთან.
მცირე ტაძარი
მინიატიურა| მცირე ტაძრის გეგმა დიდი ტაძრიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 150 მეტრის მოშორებით მდებარეობს ე. წ. მცირე ტაძარი, რომელიც დედოფალ ნეფერტარის განსადიდებლად ქალღმერთ ჰატჰორის სახელზეა აგებული. ჰატჰორი ეგვიპტურმითოლოგიაში ითვლებოდა ღვთაება ჰორის მეუღლედ და წარმოადგენდა მთავარ ღვთაებას ქალაქ იბშეკში, რომელიც აბუ-სიმბალის სიახლოვეს მდებარეობდა. დიდ ტაძარში რამზეს II–ს ღვთაება ჰორი შეესაბამება; ამის მსგავსად, რამზესმა საკუთარ მეუღლეს, დიდებულ დედოფალ ნეფერტარს სადიდებლად აუგო მცირე ტაძარი, რომელშიც დედოფალი ჰორის მეუღლი — ჰატჰორის სახითაა წარმოდგენილი. ერთ-ერთი წარწერა ტაძრის შიდა კედელზე გვატყობინებს
მცირე ტაძრის ფასადიც კლდეშია შეჭრილი. კლდეში გამოკვეთილი, პირდაპირ მიწის დონეზე ვერტიკალურად მდგარი ფიგურები, რომელთაგან თითოეულს მარცხენა ფეხი ოდნავ წინ აქვს გადმოდგმული, გვიჩვენებენ რამზეს II–სა და დედოფალ ნეფერტარს ჰატჰორის ფორმით. ექვსი ქანდაკება ერთმანეთისაგან გამოყოფილია სპეციალური კლდეში ნაკვეთი ტიხრებით, თითოეული ტიხარი თანაბარი ზომისაა და სიმაღლით ათ მეტრს აჭარბებს. ამ ტიხრებზე ღრმად ამოკვეთილი ეგვიპტური იეროგლიფებია გამოსახული. თანაბარი ზომისაა ასევე ფარაონისა და დედოფლის ქანდაკებებიც. ეს ნეფერტარისთვის უდიდეს ჯილდოს წარმოადგენდა, ვინაიდან ეგვიპტეში, როგორც წესი, დედოფლებს გაცილებით მცირე ზომებში გამოსახავდნენ, ვიდრე ფარაონს. ასეა მაგალითად აბუ-სიმბალის დიდ ტაძარში, სადაც ფარაონის ოჯახის წევრები რამზესის უზარმაზარი ქანდაკებების ფეხებთან მხოლოდ პატარა სკულპტურების სახით არიან წარმოდგენილნი. მცირე ტაძრის შესასვლელში მშობელთა ქანდაკებებს შორის მდგარი შემცირებული ზომების ფიგურები აქვთ მიძღვნილი ფარაონის შვილებს, ვაჟებს: ამონჰერხეპეშეფს, პარაჰერვენემეფს, მერირესა და მერიატუმს, ასევე ქალიშვილებს: მერიტამონსა და ჰენუტაუის.
116px 116px 116px 116px 116px 116px
ნეფერტარის ორი ქანდაკება წარმოდგენილია თავზე მზის დისკოთი, ორი ბუმბულითა და ჰატჰორისათვის დამახასიათებელი ძროხის რქებით. ორივე ქანდაკებას მარცხენა ხელში უჭირავს სისტრა, სპეციალური საკრალური ინსტუმენტი, რომელიც აქ ჰატჰორის დიდებას გამოხატავს. დედოფლის ორივე ქანდაკებას გვერდებში უდგას სულ ოთხი განსხვავებული ქანდაკება რამზესისა. ფასადის მარცხენა ნაწილში რამზესი წარმოდგენილია ზემო ეგვიპტის გვირგვინით, ხოლო მარჯვენა მხარეს ძველეგვიპტური გაერთიანებული სამეფოს ორმაგი გვირგვინით; გარდა ამისა, მარჯვენა მხარის ქანდაკებების თავები შემკულია ვერძისრქიანი თავსამკაულებით, ხოლო მარცხნივ მდგომი ქანდაკებები დავზე სირაქლემის დიდი ბუმბულებით არიან დამშვენებულნი. ამგვარ ბუმბულებიან გვირგვინს ჰენუს გვირგვინი ეწოდება (ეგვიპტ. henu en per-duat aa cheperu) და სიმბოლურად ფარაონის ხელახალ დაბადებას გამოხატავს. რამზესის გამოსახულებები ტიპურ ეგვიპტურ სამოსშია წარმოდგენილი.
მინიატიურა|170პქ|მარცხნივ| ნეფერტარი ხელში სისტრით
მცირე ტაძრის ინტერიერი კლდეში 21 მეტრის სიღრმეზე იჭრება. აგებულია დიდი ტაძრის მსგავსად, ბოლოში საკურთხევლით, თუმცა უფრო უბრალო გეგმით. ტაძრის შესასვლელს აგვირგვინებს რელიეფებით მორთული ფრიზი ეგვიპტური კობრების გამოსახულებებით. ფრიზის თავზე გამოსახულია კარტუში რამზეს II-ის სახელით. შესასვლელში ორივე მხარეს რელიეფური გამოსახულებებია; ხელმარცხნივ გამოსახულია ფარაონი, რომელიც ძღვენს სწირავს ქალღმერთ ჰატჰორს, ხოლო მარჯვნივ — ნეფერტარი, რომელიც თაყვანს სცემს ისიდას. ჭიშკარი პირდაპირ უკავშირდება სამნავიან დარბაზს, რომელშიც ნავები ერთმანეთისაგან გამოყოფილია ორ მწკრივში ჩალაგებული სამ-სამი სვეტით; სვეტები ერთმანეთს არქიტრავებით უკავშირდება. ცენტრალური ნავის მხრიდან სვეტები მორთულია ჰატჰორის სახის სტილიზირებული გამოსახულებებით. მათ უკანა მხარეს იეროგლიფები აღწერენ რამზესისა და ნეფერტარის ცხოვრების მნიშვნელოვან მოვლენებს.
მინიატიურა|170პქ| [[რამზეს II ღვთაება სეთსა და ჰორს შორის ]]
ექვსსვეტიანი დარბაზი, რომელიც ტაძრის პირველი ოთახია, უმეტესად საკრალურ-რელიგიური ბუნების სცენებითაა მორთული. ჰატჰორის სვეტების გვერდებში ეგვიპტური მითოლოგიის სხვადასხვა ღვთაებებია გამოსახული. დარბაზის კედლებზე აღწერილია ეგვიპტის ლიბიელი და ნუბიელი მტრების რიტუალური მკვლელობები. რიტუალური მკვლელი აქ თავად რამზესია, რასა და ამონის ფორმით წარმოდგენილი, რომელსაც უკან უდგას დედოფალი ნეფერტარი ჰატჰორის თავსამკაულით. ფრესკების სხვა სცენებში ფარაონი ძღვენს სწირავს სხვადასხვა ღვთაებებს.
ექვსსვეტიანი დარბაზის სამივე ნავის ბოლოში თითო კარია, რომლებიც უკავშირდებიან მომდევნო, განივად განლაგებულ საკურთხევლის წინა ოთახს. ამ ოთახის ჩრდილოეთითა და სამხრეთით კიდევ ორი მომცრო კამერაა, რომელთა კედლებიც მორთული არაა. განივი ოთახის ცენტრში, ტაძრის მთავარი ღერძის გასწვრივ კიდევ ერთი კარია, რომელიც აბუ-სიმბალის მცირე ტაძრის უკანასკნელ ოთახში, საკურთხეველში გადის. უკანა კედლის მარცხენა მხარეს, სპეციალურად მოწყოფილ ნიშაში ორ სვეტს შორის წმინდა ძროხის ფორმით წარმოდგენილია ქალღმერთი ჰატჰორი. აქ ნეფერტარი გამოსახულია ჰატჰორის სხვა, უფრო გავრცელებული ფორმით, რაც დეილ ელ-ბაჰარის ტაძარში არსებული ჰატშეფსუტის გამოსახულების მსგავსია. რელიეფები აღწერენ გვირგვინის დადგმის სცენებსა და დედოფლის დაცვას სიყვარულისა და ნაყოფიერების ქალღმერთებისაგან.
სქოლიო
კატეგორია:ძველი ეგვიპტე კატეგორია:ეგვიპტის არქიტექტურა კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ეგვიპტეში
პალი-აიკე (ვულკანი)
პალი-აიკეს კრატერი — ჩამქრალი ვულკანური კონუსი ჩილეში, პალი-აიკეს ეროვნულ პარკში, არგენტინის საზღვართან. ვულკანური კრატერი მდებარეობს ნახევრადუდაბნოში, პალი-აიკეს ვულკანურ ველზე. ამ ველს გააჩნია ლავის მილები, რომლებიც ფელის მღვიმესთან ერთად განიხილება იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიის კანდიდატებად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს ვულკანები
როზი სტივენსონ-გუდნაიტი
დეიმ როზი გოლიხ სტივენსონ-გუდნაიტი (Dame Rosie Gojich Stephenson-Goodknight; დ. 5 დეკემბერი, 1953), ვიკიპედიაში ცნობილი, როგორც Rosiestep-ი, — ამერიკელი ვიკიპედიის რედაქტორი, რომელიც ცნობილია თავისი მცდელობით შეამციროს ენციკლოპედიაში გენდერული გარღვევა სპეციალური პროექტების გამართვით, რაც მიმართული იყო ქალების ბიოგრაფიების შექმნაზე. მან ათასობით ახალი სტატია შექმნა ვიკიპედიისთვის.
2016 წელს, სტივენსონი წლის ვიკიმედიელად დასახელდა. 2018 წლის მაისში, მას სერბეთის მთავრობამ „დიპლომატიური პაციფიზმის წმინდა სავას ორდენი“ გადასცა. 2021 წლის ოქტომბერში, აირჩიეს „ფონდ ვიკიმედიის“ სამეურვეო საბჭოში.
ადრეული წლები
სტივენსონ-გუდნაიტი სერბი წარმოშობისაა. პაულინა ლებლ-ალბალას შვილიშვილია, რომელიც აქტიური ფემინისტი და უიგოსლავიის ქალთა უნივერსიტეტის პრეზიდენტი იყო. პაპა, დავიდ ალბალა, ფიზიკოსი და სიონისტთა ლიდერი იყო, რომელიც გარკვეული ხანი სერბეთში მცხოვრები სეფარიდი ებრალთა საზოგადოების პრეზიდენტი იყო.
ფრანკფურტის ზავი
ტერმინი ფრანკფურტის ზავი შეიძლება აღნიშნავდეს:
483
თარიღი უცნობია
*
ვიშაქაპატნამი
ვიშაქაპატნამი (ტელუგუ విశాఖపట్టణం), ასევე ვიზაგი — მთავარი საპორტო ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ინდოეთის სანაპიროზე. 1 435 099 მოსახლით, იგი ანდჰრა-პრადეშის შტატის მეორე უმსხვილესი და ინდოეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროს მესამე უდიდესი ქალაქია კოლკატისა და ჩენაის შემდეგ. მდებარეობს შტატის დედაქალაქ ჰაიდარაბადიდან 625 კმ-ით აღმოსავლეთით. ვიშაქაპატნამში განთავსებულია სახელმწიფოს კუთვნილი რამდენიმე მძიმე მრეწველობის საწარმო, ფოლადის მთავარი საწარმო და გააჩნია ინდოეთის ერთ-ერთი უდიდესი საზღვაო პორტი და უძველესი ნავსაშენი. მას ინდოეთის აღმოსავლეთ სანაპიროზე ერთადერთს აქვს ბუნებრივი ნავსადგური.
ვიშაქაპატნამს სახელი ინდუისტური მამაცობის ღმერთის — ვიშაკას პატივსაცემად ეწოდა. ქალაქი გაშენებულია აღმოსავლეთ გჰატის ბორცვებს შორის და აღმოსავლეთით გადაჰყურებს ბენგალის ყურეს. იგი ვიშაქაპატნამის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია, ასევე განთავსებულია ინდოეთის ფლოტის აღმოსავლეთ საზღვაო სარდლობის შტაბ-ბინა. ვიშაქაპატნამს ხშირად ბედის ქალაქს უწოდებენ, ბოლო დროს კი ასევე აღმოსავლეთ სანაპიროს გოას. სანაპიროს დასავლეთ ნაწილი გამოირჩევა პლაჟებით, ბორცვებით და დრამატული ლანდშაფტით. ქალაქში ფოკუსირდება სწრაფუ ურბანული და ტურისტული განვითარება.
სქოლიო
კატეგორია:ანდჰრა-პრადეშის ქალაქები
რემო ჰანს ლარგო
რემო ჰანს ლარგო (Remo Hans Largo, დ. 24 ნოემბერი, 1943,  ვინტერთური, ციურიხის კანტონი — გ. 11 ნოემბერი, 2020,  უეტლიბურგი, სანქტ-გალენის კანტონი) — გერმანულენოვანი შვეიცარიელი ექიმი და წიგნების ავტორი აღზრდის შესახებ.
ცხოვრება
რემო ჰანს ლარგო მისივე მონათხრობის თანახმად პირველი 6 ასაკამდე არაფერი არ უსწავლია უნიათო მშობლებისა და მოძალადე პედაგოგებისაგან. ციურიხის უნივერსიტეტში მედიცინისა და კალიფორნიის, ლოს ანჯელესის უნივერსიტეტში პედიატრიის შესწავლის შედეგ 1981 წელს დისერტაცია დაიცვა პედიატრიის განხრით, ხოლო 1978 წლიდან ხელმძღვანელობდა ციურიხის საუნივერსიტეტო პედიატრიულ კლინიკაში განყოფილებას „ზრდა და განვითარება“, 1987-დან 1993-მდე წლებში იყო პოლიკლინიკის უფროსი ხელმძღვანელი.
რემო ჰანს ლარგოს კალამს ეკუთვნის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომი აგრეთვე არაერთი სამეცნიერო პოპულარული წიგნი, რომელთაც მას სახელი გაუთქვა როგორც ბესტსელერების ავტორს.
სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიელი ექიმები კატეგორია:დაბადებული 24 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1943 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი   2020
საგალობელი
საგალობელი — რელიგიასთან დაკავშირებული, ხმით შესასრულებელი საკულტო-სარიტუალო მუსიკალური ნაწარმოები. არსებობს ხალხური და პროფესიული სასულიერო და საერო, წარმართობის დროინდელი და შემდგომი ხანის სხვადასხვა სარწმუნოებასთან დაკავშირებული საგალობელი. სასულიერო საგალობელი სრულდება საკულტო ტაძრებში, ეკლესიებში, სინაგოგებში, მეჩეთებში, საკერპეებში. ეკლესიაში ასრულებენ წირვა-ლოცვის, ბავშვის ნათლობის, ქორწინების, პარაკლისის, პანაშვიდის, გასვენების დროს. ქართული საგალობლები სამხმიანია, თუმცა XVIII-XIX საუკუნეებში ლიტერატურულ წყაროებში გვხვდება ცნობები ექვსხმიანი საგალობლების შესახებ, რომლებსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია, ცნობილია მხოლოდ ცალკეული ხმების სახელები - კრინი, ზილი, თქმა, მაღალი ბანი, ბანი, დვრინი. ძველად საერო საგალობელი სრულდებოდა სუფრაზე.
ქრისტიანულ ღვთისმსახურებაში საგალობელი გალობით შესასრულებელი სხვადასხვა ფორმისა და დანიშნულების პოეტური ტექსტებია. ძველი ქართული საგალობლების ნაწილი თავმოყრილია მიქაელ მოდრეკილის "იადგარში" (978-988).
ლიტერატურა
კატეგორია:რელიგია
Geistliches Lied 賛美歌 Hino (canção) Psalm
ხაფშირა
ხაფშირა (Аҳаԥшьыражь) — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა დაფარული აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. კუმსია ან მეტად კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო. კანი საშუალო სიმკვრივის აქვს, ადვილად სცილდება რბილობს და საშუალოდაა დაფარული ცვილისებრი ნაფიფქით. რბილობი წვნიანია და ლორწოვანი, სასიამოვნო და ტკბილი გემოთი.
ხაფშირა ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 195-205 დღეს შორის მერყეობს. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 235 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 15.0-18.0 ტონა. ყურძნის სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10 გ/ლ-ს.
გამოიყენება სხვა ჯიშებთან ერთად სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინისა და საბრენდე სპირტის მისაღებად.
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩადი 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჩადმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე პირველად იასპარეზა 1964 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩადი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
Asperdaphne perplexa
Asperdaphne perplexa — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
დიკ ევანსი
რიჩარდ "დიკ" ევანსი — მუსიკოს დეივ ევანსის (The Edge-ის), როკ-ჯგუფ U2-ს გიტარისტის წევრის ძმა.
U2-ს პირველ შემადგენლობაში, რომელსაც "The Hype" ერქვა, ძმები უკრავდნენ ერთსა და იმავე გიტარაზე, რომელიც შინაურ პირობებში დაამზადეს. ეჯი მუსიკოსის კარიერის არჩევას მიაწერს ძმის მხრიდან გავლენას.
The Hype თავისი არსებობის მცირე პერიოდის შემდეგ გარდაქმნილი იქნა. მუსიკოსები შეთანხმდნენ, რომ სამი გიტარისტი (ძმები და ბონო) უკვე ზედმეტია. უკანასკნელი კონცერტი ამ შემადგენლობით გაიმართა ჯერ The Hype-ს სახელით, შემდეგ კი - დიკის გარეშე, U2-ს სახით.
აღნიშნული კონცერტის შემდეგ დიკმა დატოვა U2 და ყურადღება სწავლაზე გადაიტანა. მოგვიანებით ის გახდა ჯგუფების The Virgin Prunes და The Screech Owls წევრი.
სქოლიო
კატეგორია:ირლანდიელი როკ-მუსიკოსები კატეგორია:U2
Fly to the Rainbow
Fly to the Rainbow (გაფრინდი ცისარტყელისკენ) — გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის ალბომი, რომელიც გამოუშვეს 1974 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები კატეგორია:1974 წლის ალბომები კატეგორია:RCA Records-ის ალბომები
უკმერგე
უკმერგე (თავდაპირველად „ვილკმიარგე“, Ukmergė, Вялі́камір, Wiłkomierz, Вилькомир) — ქალაქი ვილნიუსის მაზრაში, ლიეტუვა, უკმერგეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი; მდებარეობს დედაქალაქიდან 78 კმ ჩრდილო-დასავლეთით, მოსახლეობა 28,000 (2005).
ისტორია
უკმერგე, როგორც დასახლება, პირველად 1333 წელს იქნა მოსხენიებული. თავდაპირველად ხისგან აგებულ სიმაგრეს წარმოადგენდა, რომელიც მდინარეების ვილკმიარგესა და შვენტოჟის შესართავთან, ბორცვზე იყო წამომართული. უკმიარგეზე რამდენიმე შეტევა განახორციელეს ჯერ ტევტონთა ორდენის რაინდებმა, შემდგომ ლივონიის ორდენის მებრძოლებმა 1333, 1365, 1378, 1386, და ბოლოს, 1391 წელსაც კი, ანუ 1387 წელს ლიეტუვის გაქრისტიანებიდან სულ რაღაც 4 წელიწადში. უკანასკნელი შეტევის შედეგად, უკმიარგე ფერფლად იქცა, ამიტომ მისი ხელახლა აგება მოუწიათ.
რეგიონმა ქრისტიანობა დანარჩენი ლიეტუვის თანადროულად შეითვისა (ეს პროცესი 1386 წელს დაიწყო). ერთი წლის თავზე კი პირველი კათოლიკური ეკლესია — წმინდა პეტერისა და პოლის (პეტრე-პავლეს) სახელობის საყდარი აიგო. დაბას ქალაქის უფლებები პაბაისკას ბრძოლის შემდეგ მიენიჭა 1435 წელს; წერილობითი წყაროებით კი, უკმიარგეს ქალაქობა 1486 წლიდან თარიღდება. ეს უფლებები ქალაქს მეფე სიგიზმუნდ I-მა დაუმტკიცა. პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის პერიოდში უკმიარგე ვილნიუსის სავოევოდოში პოვიატის ცენტრი იყო.
1655 წელს შვედეთისა და რუსეთის არმიებმა ქალაქი დაარბიეს. უწყვეტი ომების გამო, უკმიარგეს მოსახლეობის ზრდას მუდმივი პრობლემა ექმნებოდა. 1711–1712 წწ ბუბონის ჭირმა ქალაქს ხელი დარია და მის მოსახლეობას  მუსრი გაავლო. 1792 წელს ქალაქის წარმომადგენლობამ დიდ სეიმში, იოზეფ დომინიკ კოსაკოვსკიმ და მეფე სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკიმ უკმიარგეს მუნიციპალური უფლებებიც დაუბრუნეს და გერბიც მიუბოძეს, რომელიც დღემდე ამშვენებს ქალაქის სიმბოლოს.
1797 წელს სამაზრო ქალაქი გახდა ვილენის საადგილნაცვლოში, იმავე წელს — ლიტვის გუბერნიისა, 1842 წელს კი — კოვენისა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
ეილერის იგივეობა
მათემატიკურ ანალიზში ეილერის იგივეობა, რომელიც შვეიცარიელი მათემატიკოსის ლეონარდ ეილერის სახელს ატარებს, შემდეგი ტოლობაა:
სადაც
ეილერის იგივეობას ხანდახან ეილერის ტოლობა ეწოდება.
অয়লারের অভেদ Identitat d'Euler Eulerova rovnost Eulersche Identität Ταυτότητα του Όιλερ Euler's identity Eŭlera idento Identidad de Euler Eulerin identiteetti Identité d'Euler Identidade de Euler זהות אוילר Eulerov identitet Identità di Eulero オイラーの等式 오일러의 등식 Euleri identitas Identiteit van Euler Eulers likhet Wzór Eulera Identidade de Euler Тождество Эйлера (комплексный анализ) Euler's Identity Eulerjeva enačba Ојлеров идентитет Eulers identitet เอกลักษณ์ของออยเลอร์ Euler özdeşliği Тотожність Ейлера Công thức Euler 歐拉恆等式