cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ვალიკო ძამია
ბიოგრაფია
1958 წელს ვალიკო ძამია დაუკავშირდა კავკასიურ საზოგადოება „ალავერდს“. ეს საზოგადოება 1937 წელს ჩამოაყალიბა სიკო სიდამონ-ერისთავმა და თავად გახდა მისი პირველი პრეზიდენტი. საზოგადოებამ ნიუ-იორკის გარეუბანში შეიძინა შენობა, სადაც შაბათ-კვირას და ზაფხულობით იკრიბებოდა ნიუ-იორკის ქართველობა. შემდეგში „ალავერდს“ კიდევ დაემატა კოტეჯები და გადაიქცა კავკასიელების არამარტო დასვენების, არამედ დაახლოებისა და დამეგობრების ცენტრად. ამერიკული "ალავერდი" 1969 წელს ნახა რადიო „თავისუფლების" რედაქტორმა კარლო ინასარიძემ: „ორსართულიანი კეთილმოწყობილი სახლი. მისაღები სტუმრებისთვის და დამხმარე სათავსები. ლამაზი ეზო და ბაღი, რომელსაც დაარქვეს კავკასიური სამოთხე. აქვეა საცურაო აუზი და ბოსტანი სადაც იზრდება წიწმატი, ტარხუნა და ქინძი“, – ასე აგვიწერს ის იქაურობას.
თითქმის 40 წლის მანძილზე ვალიკო ძამია აქტიურად იყო ჩართული „ალავერდის“ საქმიანობაში. 1964 წლიდან იგი საზოგადოების გამგეობის წევრი იყო, ასრულებდა მოლარის მოვალეობას. აქ მუშაობის წყალობით მას მუდმივი კავშირი ჰქონდა ამერიკელ ქართველებთან, რაც ქართულად საუბრის საშუალებას აძლევდა. სწორედ ამის შედეგია, რომ ამ თაობამ მშობლიური ენა არ დაივიწყა და შთამომავლობასაც გადასცა.
1997 წლიდან ბატონმა ვალიკომ ჩაიბარა „ალავერდის“ ხელმძღვანელობა და მეუღლესთან, ქალბატონ მზიასთან ერთად (რომელზეც 1994 წელს იქორწინა), დიდი ამაგი დასდო ქართულ-კავკასიურ კერას. მისი უშუალო მონაწილეობით 1990-იან წლებში რამოდენიმეჯერ დიდი რაოდენობით ჰუმანიტარული დახმარება გაიგზავნა საქართველოში. ის და მისი მეგობრები საკუთარი სახსრებით საკვებ პროდუქტს და მედიკამენტებს იძენდნენ და პერიოდულად სამშობლოს აწვდიდნენ. ამას გარდა ბატონი ვალიკო სამეცნიერო-დოკუმენტური ფილმის დაბეჭდვაში, გამოფენის მოწყობაში და მრავალი სხვადასხვა სახის ღონისძიების ორგანიზებაშიც არაერთხელ დახმარებია ქართველებს.
„ალავერდი“ 1950-იანი წლების მიწურულში ყოველწლიურად გრანდიოზულ მეჯლისებს აწყობდა. მდიდრული მეჯლისები ნიუ იორკის საუკეთესო სასტუმროებში იმართებოდა. მათ იმ პერიოდის ისეთი ცნობილი ამერიკული ოჯახები ესწრებოდნენ, როგორიც იყო როკფელერები, ფიბსები, მორგანები და მაღალი საზოგადოების ბევრი სხვა წარმომადგენელი. სადილი სიკო სიდამონ–ერისთავის ოჯახში იმართებოდა ხოლმე – ისთსაიდზე, 89-ე ქუჩაზე. იქიდან კი ყველანი მანქანებით, ან ავტობუსებით მეჯლისზე მიდიოდნენ. მეჯლისი ძირითადად ევროპულ ცეკვებს ეთმობოდა. მაგრამ პოპულარობით სარგებლობდნენ ქართული ხალხური ცეკვებიც, განსაკუთრებით „მთიულური“. ეროვნულ სამოსს იქვე იკერავდნენ, წარმოშობით ჩერქეზ მკერავ ქალთან.
ვალიკო ძამია ქართული ხალხური ცეკვების ერთ-ერთი კარგი შემსრულებელი იყო, თუმცა ცეკვები წიგნიდან ჰქონდა ნასწავლი. დავიწყებული ცეკვების გახსენებაში მას რუსულ მაღაზიაში შემთხვევით ნაპოვნი დავით ჯავრიშვილის წიგნი დაეხმარა, რომელშიც ნოტებიც იყო და მოძრაობებიც. ჯავრიშვილის წიგნით ძია ვალიკომ ცეკვა სხვებსაც ასწავლა, მათ შორის მანდილოსნებს – ნინო ვაჩნაძეს, ქაქუცა ჩოლოყაშვილის თანამებრძოლის ელიზბარ ვაჩნაძის ქალიშვილს და სიკო ერისთავის რძალს, ენი ფიბსს.
მე-20 საუკუნის ბოლო მეოთხედში ვალიკო ძამიამ ხუთჯერ მოახერხა საქართველოში ჩამოსვლა, ინახულა ნათესავები და მშობლიური ადგილები. უკანასკნელად სამშობლოს იგი 1998 წელს სტუმრობდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1921 კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
სერბთა რესპუბლიკის ხელოვნების და მეცნიერებათა აკადემია
სერბთა რესპუბლიკის ხელოვნების და მეცნიერებათა აკადემია (Академија наука и умјетности Републике Српске, АНУРС / Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske, ANURS) — უმაღლესი სამეცნიერო და კულტურული წარმომადგენლობითი დაწესებულება სერბთა რესპუბლიკაში. დაარსდა 1996 წელს. მოიცავს ოთხ განყოფილებას: სოციალური მეცნიერებების, ლიტერატურის და ხელოვნების, საბუნებისმეტყველო, მათემატიკური და ტექნიკური მეცნიერებების და სამედიცინო განყოფილებები. აღნიშნული აკადემიური დაწესებულების მთავარი მიზანია სამეცნიერო და კულტურული ღონისძიებების განვითარება და ხელშეწყობა. ამჟამად, იგი ბანია-ლუკაში მდებარეობს.
ამჟამად, სერბთა რესპუბლიკის ხელოვნების და მეცნიერებათა აკადემიას, რაიკო კუზმანოვიჩი ხელმძღვანელობს, მისი მოადგილეა ლუბომირ ზუკოვიჩი, ხოლო გენერალური მდივანი — აკადემიკოსი დრაგოლიუბ მირიანიჩი. განყოფილებების გარდა, აკადემია მოიცავს კომიტეტებს, ცენტრებსა და ინსტიტუტებს, სადაც დაახლოებით 150 მეცნიერია დასაქმებული.
1993 წელს, სერბთა რესპუბლიკის გენერალურმა ასამბლეამ, მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიის შესახებ კანონი გამოსცა, თუმცა, იგი 1996 წელს დაარსდა. დამფუძნებელი კრება 1996 წლის 11 ოქტომბერს გაიმართა, იაჰორინას მთაზე მდებარე ერთ-ერთ სასტუმროში. ასამბლეას ესწრებოდა 65 გამოჩენილი მეცნიერი, მათ შორის, სერბეთის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის ხელმძღვანელი — ალექსანდრ დესპიჩი და აკადემიკოსები — დრაგუტინ ვუკოტიჩი და ჩედომირ პოპოვი. აკადემიის პირველი ხელმძღვანელი, პეტარ მანდიჩი გახდა. 1999 წლამდე, იგი ისტოჩნო-სარაევოში მდებარეობდა.
სქოლიო
კატეგორია:მეცნიერების ეროვნული აკადემიები კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის კულტურა
ვლადიმიროვკა (არშალის რაიონი)
ვლადიმიროვკა (Владимировка) — ნასოფლარი ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. შედიოდა სარიობის სასოფლო ოკრუგში.
მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 104 კაცს, რომლის 57% ეთნიკურად რუსი იყო.
1999 წელს სოფელში ცხოვრობდა 54 ადამიანი (28 მამაკაცი და 26 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, აქ აღარ არის მუდმივი მოსახლეობა.
სქოლიო
კატეგორია:არშალის რაიონის დასახლებული პუნქტები
სოლთანუხა
სოლთანუხა (Soltannuxa) — სოფელი აზერბაიჯანში, გაბალის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —   	2 261 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გაბალის რაიონის სოფლები
კალინინის რაიონი (სანქტ-პეტერბურგი)
კალინინის რაიონი (Калининский район) — სანქტ-პეტერბურგის ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში, ვიბორგის რაიონის აღმოსავლეთით. შეიქმნა 1936 წელს, თავდაპირველად მას წითელგვარდიელთა რაიონი ერქვა. 1946 წელს, მიხეილ კალინინის პატივსაცემად ეწოდა კალინინის რაიონი. ამჟამინდელი საზღვრები 1973 წელსაა მიღებული. ეკუთვნის ნევისპირა დაბლობის ტერიტორიას.
სქოლიო
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის რაიონები
პონტალინა
პონტალინა (Pontalina) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 610 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მეია-პონტის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 121 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11.91 კმ²-ზე. ფართობი 1 436 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიასის შტატის მუნიციპალიტეტები
The Ultimate Aural Orgasm
სქოლიო
კატეგორია:სკუტერის ალბომები კატეგორია:2007 წლის ალბომები
მურად ძნელაძე
მურად ძნელაძე (დ. 1980, ექინჯი) — ქართველი მწერალი, ფოლკლორისტი.
ბიოგრაფია
წინაპრები მამის მხრიდან ექინჯიში მაჭახლის ხეობის სოფელ ჩხუტუნეთიდან ყოფილან გადასახლებული, ხოლო დედის მუჰაჯირი წინაპრები აჭარიდან, კერძოდ, სოფელ ჩაქვიდან წასულან. იმის გამო, რომ სოფელი, სადაც მურად ძნელაძე დაიბადა და აღიზარდა, ძირითადად ქართველებით იყო დასახლებული, მან ქარული ენა ბავშვობიდანვე საკმაოდ კარგად შეისწავლა. უფრო მეტიც, ქართულ ენობრივ გარემოში აღზრდილს სკოლაში შესვლამდე თურქული ენა სათანადოდ არც სცოდნია. სკოლის დამთავრების შემდეგ საქარიის უნივერსიტეტი დაამთავრა და სტამბოლში სასამართლოს მდივნად დაიწყო მუშაობა. დაქორწინებულია თურქეთში მცხოვრებ არაბ ქალზე.
მურად ძნელაძის ეროვნულ–ქართული ცნობიერების განმტკიცებისათვის სტიმულის მიმცემ ერთ–ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად ახმედ მელაშვილის წიგნი „გურჯისტანი“ და ჟურნალი „ჩვენებური“ ქცეულა. ეს ჟურნალი მას პირველად 12 წლის ასაკში უნახავს და მის ისტორიულ სამშობლოსთან დაკავშირებით მასში გამოქვეყნებულ მასალებს მასზე დიდი ზეგავლენა მოუხდენია.
მიუხედავად იმისა, რომ მურად ძნელაძე არც ისტორიკოსია და არც ფილოლოგი მან თავისი მოღვაწეობის უმთავრეს მიზნად ჩვენებურების ისტორიულ და თანადროულ ყოფასთან დაკავშირებული მასალებისა და მათი სულიერი კულტურის წარმომჩენი ფოლკლორული ტექსტების ჩაწერა დაისახა და დიდი წარმატებიტაც განახორციელა.
მურად ძნელაძემ წლების მანძილზე დიდი მუშაობა ჩაატარა უნიელ ქართველებში, მოაგროვა უამრავი მასალა — ლოცვები, სიმღერები, ანდაზები. ამ მასალებზე დაყრდნობით დაწერა ორი ნაშრომი „უნიელი ქართველები (ჩვენებურები)“ (340 გვ.) და „ქართული ენა უნიეში ჩვენებური სასიტყვარი“ (291 გვ.). ეს ნაშრომები შეიცავს უაღრესად მნიშვნელოვან მეცნიერული ღირებულების მქონე ინფორმაციას თურქეთის შავი ზღვისპირეთში, კერძოდ კი ქალაქ უნიესა და მის შემოგარენში, მცხოვრები ქართველების შესახებ. მნიშვნელოვანია ისიც რომ მსგავსი ხასიათისა და ოდენობის მასალა ხსენებულ რეგიონში მცხოვრებ ჩვენებურთა ქართულ მეტყველებასთან, ქართულენოვან ფოლკლორთან და ისტორიულ–ეთნოგრაფიულ ყოფასთან დაკავშირებით დღემდე არავის შეუგროვებია. მურად ძნალაძის მიერ შესრულებული სამუშაოს უმთავრესი მიმართულებებია:უნიეს ქართულ დასახლებათა ისტორიულ–გეოგრაფიული თავისებურებანის აღწერა და დახასიათება.
თურქულ არქივებში მოძიებულ დოკუმენტებზე დაყრდნობით, საქართველოდან ოსმალეთში მუჰაჯირობის დროს ქართველთა გადახვეწისა და უნიეში დამკვიდრების ისტორია.
კონკრეტულად ქართველთა ძირითადი საცხოვრებელი სოფლების დაფიქსირება.
შეძლებისდაგვარად უნიეში მცხოვრებ ჩვენებურთა ყოფა–ცხოვრების სპეციფიკიური მხრეების გაცნობა დაინტერესებული პირებისთვის.
დღემდე უცნობი მრავავლი ნიმუშის (ზღაპრები, ლეგენდები, თქმულებები, ანდაზები, ბრძნული გამონათქვამები, სიმღერათა ტექსტები, გამოცანები, შელოცვები, წყევლები) ჩაწერა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1980 კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი ფოლკლორისტები
მონფორის ციხესიმაგრე
მონფორის ციხესიმაგრე (מבצר מונפור‎‎) — დღეისთვის დანგრეული ჯვაროსანთა ციხესიმაგრე ზედა გალილეაში, ჩრდილოეთ ისრაელში. მდებარეობს ქალაქ ხაიფადან 35 კმ-ით (22 მილით) ჩრდილოეთით და 16 კმ-ით სამხრეთით (10 მილით) ლიბანის საზღვრიდან. 1230-1271 წლებში მონფორის ციხესიმაგრე ტევტონთა მთავარ რეზდენციას წარმოადგენდა.
ციხესიმაგრე შედის ნაჰალ კზივის ნაკრძალში და ერთ-ერთი დიდი ტურისტული ცენტრია, სადაც ტურისტები ჩადიან როგორც ისრაელიდან, ისე მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებიდან.
ისტორია
მონფორი იყო სამხედრო ტევტონთა ორდენის მთავარი ციხესიმაგრე წმინდა მიწაზე. ორდნი დაარსდა გვიან XII საუკუნეში საპორტო ქალაქ აკრაში. ციხესიმაგრე აგებულია ვიწრო, ციცაბო კლდეზე, მდინარე ნაჰალ კზივის სამხრეთ ნაპირზე, ქალაქ ნაჰარიადან 13 კმ-ით (8 მილი) ჩრდილოეთით. წმიდა მიწაზე არსებული ბევრი სხვა ჯვაროსნული ციხესიმაგრეებისგან განსხვავებით, ეს ციხე თავდაპირველად არ აშენებულა სამხედრო მიზნებისთვის. იგი აშენდა ორდენის ზოგიერთი ადმინისტრაციის გადატანისთვის, როგორიცაა არქივი და ხაზინა, აკრადან შედარებით იზოლირებულ ადგილას. ამის ერთ-ერთი მიზეზი იყო ტევტონთა შევიწროება ტამპლიერთა და ჰოსპიტალიერთა მხრიდან აკრაში, რომლებსაც სურდათ მათი ფინანსების მითვისება.
მას შემდეგ, რაც ჯვაროსნებმა წმინდა მიწა წაართვეს მუსლიმებს 1099 წელს, პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს, ევროპელმა ახალმოსახლეებმა (თვითონ ჯვაროსანთა გარდა) დაიწყეს დასახლება ამ ტერიტორიაზე. ეს მამული მიიღო ფრანგული წარმოშობის მილების კეთილშობილთა ოჯახმა. მათ დაიწყეს მიწების დამუშავება და ფერმერული საქმიანობა. 1187 წელს მუსლიმებმა სალადინის მეთაურობით მოახერხეს ჯვაროსანთა დამარცხება ჰატინის ბრძოლაში და იერუსალიმის აღება. შესაბამისად მონფორიც მაჰმადიანთა ხელში გადავიდა. მუსლიმებმა, ისევე როგორც ჯვაროსნებმა, ვერ დაინახეს განსაკუთრებულობა ამ ციხესიმაგრეში. ეს სასოფლო-სამეურნეო მიწები და ციხე არ წარმოადგენდა სტრატეგიულ ადგილს, რადგან მდებარეობდა ქვეყნის შუაგულში და დაშორებული იყო საზღვრებიდან.
სალადინის გამარჯვებებმა გამოიწვია მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა 1189-1191 წლებში. ინგლისის მეფის, რიჩარდ I-ის მეთაურობით მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა დასრულდა მნიშვნელოვანი ჯვაროსნული გამარჯვებით. ამის მიუხედავად იერუსალიმის სამეფოს ტერიტორიები ბევრად მცირე იყო, ვიდრე სალადინის მიერ მის დაპყრობამდე. ცენტრალური იუდეის და სამარიის მთების დიდი ნაწილი (მათ შორის იერუსალიმი) მუსულმანური კონტროლის ქვეშ იყო. ჯვაროსნები ძირითადად სანაპირო ზოლს და გალილეას მართავდნენ. მას შემდეგ, რაც აკრა ახალ დედაქალაქად გამოცხადდა, მონფორმა მნიშვნელობა შეიძინა, რადგან მისგან 8 მილის დაშორებით მდებარეობდა. ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს ციხესიმაგრის დაბრუნების შემდეგ, მილების ოჯახმა იგი ტევტონებს მიჰყიდა 1220 წელს. გერმანელმა რაინდებმა ააშენეს თავდაცვითი ნაგებობები და სამამულო შენობები. ამის შემდეგ მალევე დატოვეს აკრა და მონფორში გადაინაცვლეს (ტამპლიერებთან და ჰოსპიტალიერებთან კონფლიქტის გამო).
მას შემდეგ, რაც ტევტონთა დიდმა მაგისტრმა — ჰერმან ფონ ზალცამ დახმარება სთხოვა პაპ გრიგოლ IX-ს, ამ უკანასკნელმა გაუგზავნა მას დიდი რაოდენობის სახაზინო კონტრიბუცია, აგრეთვე პილიგრიმები და ევროპელი მოქალაქეები, რათა მას დახმარებოდნენ საკუთრების აღდგენაში. ამ კონტრიბუციის დახმარებით ტევტონებმა შეძლეს მონფორის განახლება და ჩინებულ ციხესიმაგრედ ქცევა. გერმანელმა რაინდებმა საკუთარი შტაბი, არქივი და ხაზინა ახალ საკუთრებაში გადაიტანეს 1229 წელს. ამ დროიდან ციხესიმაგრემ შეწყვიტა მხოლოდ ფერმერული საქმიანობა და იქცა ნამდვილ თავდაცვით ნაგებობად მთელი მისი მნიშვნელობით. რაინდებმა გააფართოვეს საფორტიფიკაციო ნაგებობები და ააშენეს ციტადელი ციხესიმაგრის ცენტრში, რომელიც მთავარი შემორჩენილი ნაგებობაა ამ ციხის ნანგრევებში.
1266 წელს, მამლუქებმა ბეიბარსის მეთაურობით ალყა შემოარტყეს ციხესიმაგრეს, მაგრამ რაინდებმა შეძლეს მუსლიმთა უკუგდება. 1271 წელს მამლუქები ისევ მიუბრუნდნენ მონფორს, მას შემდეგ, რაც ქრისტიანული ციხესიმაგრეების უმეტესობა ბეიბარსის ხელში გადავიდა. მათ შეძლეს ციხის კედლის ჩამონგრევა. 15 დღის შემდეგ ციტადელში გამაგრებული ტევტონები დანებდნენ. ჯვაროსნებსა და ბეიბარსს შორის მოლაპარაკების შედეგად, ქრისტიანებმა უსაფრთხოდ დატოვეს ციხე და მთელი ქონებით გაემგზავრნენ აკრაში. 1291 წელს აკრის დაცემის შემდეგ, ტევტონებმა ვენეციაში გადაინაცვლეს.
სქოლიო
კატეგორია:იერუსალიმის სამეფოს ციხესიმაგრეები და ფორტიფიკაციები კატეგორია:ტევტონთა ორდენის ციხესიმაგრეები კატეგორია:ისრაელის ციხესიმაგრეები
ქუშხევის კოშკები
ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თიქანლი
თიქანლი (Tikanlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, გაბალის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —  1 850 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გაბალის რაიონის სოფლები
ქვემო ქედის მეტალურგიული სახელოსნო
ქვემო ქედის მეტალურგიული სახელოსნო — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ ქვემო ქედის ტერიტორიაზე, დიდი შირაქის ველის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვის VI საუკუნით.
სახელოსნოს 50-მდე ჰექტარი უკავია და ოდნავ დახრილია ჩრდილოეთიდან სამხრეთით. 1963 წელს სკოლის ახალი კორპუსის მშენებლობის დროს. შეისწავლა იაე ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ სახელოსნოს სახელურები გამართულია კირნარევ თიხნარში, მოქცეულია 0,7 მეტრი სიმძლავრის, თიხნარევი ნაცრისა და ნახშირისგან შემდგარ, ნაძრავ კულტურული ფენის ქვეშ. ძეგლი შეიცავს ცალკეულ ორმოებსა და კომლექსურ სათავსებს. თითოეული მათგანი გეგმით მომრგვალებულია, თაღოვანი. სათავსების ზომები განსხვავებულია სიღრმე მერყეობს 0.2 მეტრიდან 2.3 მეტრამდე, დიამეტრი 1-2 მეტრამდე. გამოყენების შემდეგ ორმოებსა და სათავსებს იმთავითვე ავსებდნენ წარმოების გადანაყარით, ნაცრითა და ნახშირით, როგორც ჩანს, ქურა სწრაფად გამოდიოდა წყობიდან და მისთვის ახალ კომპლექს აგებდნენ საიდანც გადანაყარს ძველ კომპლექსში ყრიდნენ. ამის გამო კარგად არის დაცული თიხაში ამოჭრილი კარი, საფეხური, თახნა და სხვა. ზოგიერთი ორმო თიხითაა ამოვსებული. სავარაუდოდ ისინი თიხის დასაძველებელ ორმოებს წარმოადგენენ. სახელოსნო შედგება სხვადასხვა რაოდენობის ერთმანეთთან დაკავშირებული ნაგებობისგან ყველა დამხმარე სათავსი უკავშირდება ცენტრალურს, სადაც მოთავსებულია ქურა, რომლის ნახევარწრიული ფსკერი, შუაში, მაგიდასავითაა შემაღლებული, ამ შემაღლებისა და ქურის კედლების შელესილობის პირვეელი ფენა  ნაცრისა და თიხის ნარევია ქუდის კედლები და ფსკერი შელესილია ბზენარევი თიხით. სახელოსნოს ტერიტორიაზე გამოვლინდა თიხის დიდ ჭურჭელში ჩაწყობილი ბრინჯაოს ორმოცი, ეგრეთ წოდებული კახური ტიპის მთლიანადსხმული მახვილი, კირქვის ტუფოგენური ქვიშაქვის მარცვლოვანი პორფორიტის  მადნის გასაფხვიერებელი, სხვადასხვა ზომის მრგვალი ქვები. სპილენძისა და დანალექებიანი ტიგელები, ქვისა და ხის ყალიბები, ამოხვრეტილი ქვები, რომელშიც ლითონია ჩასხმულია სხავდასხვა ზომის ნახვრეტებიანი თიხის საცრები, განსხვავებული ფორმის სადგრები, ძვლის კოვზი, თიხის მაღალფეხიანი და ღარების მქონე, რქებიანი სადგრის მსგავსი თიხის დიდი ნივთები, მუფელის ფრაგმენტები; შეკაზმული ცხენის ქანდაკების ფრაგმენტი, თიხის ნაპრიალზედაპირიანი ჭურჭელი; ქვევრები, ბორბლის იმიტაცია და სხვა.
მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნაზარლების ნამოსახლარები და სამაროვანი
ნაზარლების ნამოსახლარები და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს დიდი შირაქის ველის სამხრეთ განაპირას, ნაზარლების მთიანეთის აღმოსავლეთ მონაკვეთის სამხრეთ კალთის ძირში. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევრით და ძვ. წ. I ათასწლეულის საწყისი საუკუნეებით.
ძეგლი აღმოჩენილია 2009 წელს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ წარმოებული დაზვერვების დროს (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური) ერთ-ერთი ნამოსახლარი გამოვლინდა თავმრგვალი გორის თხემზე. წრიულ ციტადელს (დიამეტრი — 80 მეტრი) გარშემოუყვება ორმაგი სათავდაცვო ზღუდე (ტერასა). მეორე ტერასის სიგრძე – 10-დან 30 მეტრამდეა. სიმაღლე – 2-3 მეტრი. ორივე ზღუდეზე, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ჩანს კარიბჭე. მეორე კარიბჭესთან აღმოჩნდა 4-5 მეტრის სიგანის შესასვლელი, რომლის ორივე მხარეს გაიწმინდა რიყის ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, ოთხკუთხა კოშკის ფრაგმენტები.
მცირე შესასვლელი დასტურდება მეორე სათავდაცვო ზღუდის ჩრდილო-დასავლეთ მონაკვეთშიც. ციტადელის ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ფერდობს ესაზღვრება ქვედა ქალაქი (სიგრძე - 400 მეტრი, სიგანე - 300 მეტრი), რომელიც ნამოსახლარის მსგავსი სათავდაცვო ზღუდით ყოფილა გამაგრებული. ზღუდის ნაშთი განსაკუთრებით კარგად შეიმჩნევა ქალაქის დასავლეთ ნაწილში, სადაც კიდევ ერთი შესასვლელი ფიქსირდება. ამ დასახლებიდან სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით 2 კილომეტრზე, მეორე ნამოსახლარია, რომლის ზედა კულტურული ფენა ტრაქტორებითაა მოსწორებული და ზედ სხვადასხვა დანიშნულების სათავსებია აშენებული. შემორჩენილია სათავდაცვო ზღუდის ნაწილი (აღმოსავლეთის, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის მხარეს) და ოვალური ფორმის ქვედა ქალაქი (სიგრძე — 270 მ, სიგანე, ზოგ ადგილას — 200 მეტრი).
სათავდაცვო ზღუდიანი დანარჩენი ორი ოვალური ნამოსახლარი (ერთის სიგრძე – 120 მეტრი, სიგანე – 80 მეტრი, მეორეს სიგრძე – 150 მეტრი, სიგანე – 80 მეტრი), უფრო აღმოსავლეთით, თითო კილომეტრის დაცილებითაა განლაგებული.
ოვალურია აგრეთვე ნაზარლების სერის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში აღმოჩენილი ნამოსახლარი (სიგრძე - 100 მეტრი, სიგანე - 70 მეტრი), რომელსაც დასავლეთ მხრიდან დამრეცი ფერდობი აქვს. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხრიდან კი 4-5 მეტრი სიმაღლის ხელოვნური ზღუდე, რომლის ცენტრში შეინიშნება ორი შემაღლება. ასეთივე შემაღლება სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილშიცაა. ნაზარლების მთიანეთის სამხრეთ კალთაზე გამოვლენილი ნამოსახლარი ელიფსურია, დაგრძელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ჩრდილო-დასავლეთით (ციტადელის სიგრძე - 50 მეტრი, სიგანე - 35 მეტრი). ნამოსახლარს სამხრეთით და სამხრეთ-დასავლეთით ღრმა ხეობები აკრავს. დანარჩენ მხარეს ციტადელს შემოსდევს გარე. დიდი დასახლება და სათავდაცვო ზღუდე.
ნამოსახლარებიდან 0.2 კილომეტრზე, ჩრდილოეთით, ველზე. გაფენილია თავისებური აგებულების მქონე სამაროვანი, რომელიც გამორჩეულია ძვ. წ. I ათასწლეულის ყველა სამაროვნიდან კავკასიაში. თავდაპირველად უშუალოდ ველის ზედაპირზე გაუმართავთ შუა ბრინჯაოს ხანის მცირემიწაყრილიანი, ორმოიანი სამარხი, რომელიც ქვის ჯავშნით იყო დაფარული. უკვე ძველი წელთაღრიცხვით XII საუკუნიდან აქ მასიურად იმართებოდა მცირე გორასამარხული და მათ ყრილში ჩაშვებული სამარხები. ერთ-ერთ მათგანში მიცვალებულების ჩონჩხი (დაკრძალულია მარჯვენა გვერდზე. კიდურებმოხრილი, თავით ჩრდილოეთით) და მის ირგვლივ მდებარე ინვენტარი ხის სარეცელზე უნდა ყოფილიყო განლაგებული. ზოგიერთი სამარხი კირნარევი ქვის ზვინულისა და კირხსნარით გადალესილი ფენის ქვეშაა განთავსებული. სამარხები გაძარცულია.
დაცვის მიზნით ისინი ადგილობრივ მოსახლეობას მიწის დიდი, საერთო ზვინულით დაუფარავს, ამან სამაროვნის ტერიტორიაზე რამდენიმე მოზრდილი ბორცვი შექმნა. ტერიტორიამ კი წმინდა ადგილის მნიშვნელობა შეიძინა. აქ რამდენიმა საუკუნის განმავლობაში ნაზარლების დასახლების მკვიდრთ მიჰქონდათ წინაპრების მოსახსენიებელი შესაწირავი. სამაროვანზე მოძიებულია სამასეულამდე თიხის ჭურჭელი. შესაწირავ ინვენტარში დადასტურებულია ადამიანის მოკვეთილი ხელის სხივის ძვალი და მტევანი, ბრინჯაოს სამაჯურები, ბეჭდები, კახური ტიპის, შედგენილტარიანი სატევარი, ნალისებრი გულსაკიდი ძეწკვით, ნემსები, სარდიონის მძივები, წვრილფეხა საქონლის ძვლები და ასე შემდეგ.
შენაწირ კომპექსებში ყველაზე გვიანდელია ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისის არტეფაქტები. სავარაუდოდ, ამ დროიდან წყდება ნაზარლების სამოსახლოს არსებობაც.
აკრეფილი მასალა ინახება ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ოპერაციული სისტემის ბირთვი
პროცესის მიერ ბირთვის მოთხოვნების გაკეთებას სისტემური გამოძახება ეწოდება. ბირთვის სხვადასხვაგვარი სახეობების მიერ სისტემურ გამოძახებებთან და რესურსებთან მოპყრობა განსხვავებულია. მაგალითად, მონოლითური ბირთვი სისტემის წარმადობის გაუმჯობესების მიზნით ოპერაციული სისტემის ყველა ინსტრუქციას ახორციელებს ერთსა და იმავე მისამართულ სივრცეში. მიკრობირთვი ოპერაციული სისტემის მეტად მოდულურობისთვის და, აქედან გამომდინარე, მისი უფრო მარტივი უზრუნველყოფისთვის, ოპერაციული სისტემის ფონური პროცესების უმეტესობას ამუშავებს მომხმარებლის სივრცეში.
ბირთვის ინტერფეისი დაბალი დონის აბსტრაქციის ფენაა.
სქოლიო
კატეგორია:ოპერაციული სისტემის ბირთვი
აბაზანა (პროცედურა)
არსებობს წყლის, ჰაერის, ტალახის, ქვიშისა და სხვა აბაზანები. წყლის აბაზანა ტემპერატურის მიხედვით შეიძლება იყოს ცივი (20 °C ქვემოთ), გრილი (20-30 °C), ინდიფერენტული (34-36 °C), თბილი (37-39 °C) და ცხელი (40 °C ზემოთ). წყლის შედგენილობის მიხედვით — მტკნარი წყლის, მინერალური (გოგირდწყალბადის, ნატრიუმქლორიდის, იოდბრომის), აიროვანი (ნახშირმჟავას, ჟანგბადის, აზოტის), რადიოაქტიური (რადონის), არომატული (წიწვის, მდოგვის, სკიპიდრის) და წამლეულისა (სოდის, კალიუმპერმანგანატის, სახამებლის). ხანგრძლივობის მიხედვით — ხანმოკლე (1-5 წთ), ჩვეულებრივი ხანგრძლივობის (10-15 წთ), ჩვეულებრივზე ხანგრძლივი (20-30 წთ) და ხანგრძლივი (რამდენიმე საათი). სამკურნალოდ იყენებენ კომბინირებულ აბაზანასაც. ასეთ აბაზანაში წყლის საერთო მოქმედებას ერწყმის სხვა ფიზიკური ფაქტორების (ელექტრობა, ვიბრაცია, მასაჟი და სხვა) მოქმედება. აბაზანის მიღებისას ორგანიზმზე მოქმედებს ფაქტორთა მთელი კომპლექსი: ტემპერატურა, წყლის მასა და ჰიდროსტატიკური წნევა, წყლის შედგენილობა, აბაზანის ხანგრძლივობა და სხვა. ორგანიზმზე მოქმედ ძირითად ფაქტორთა თანაფარდობის შეცვლით შეგვიძლია გამოვიწვიოთ აღგზნება, ვიმოქმედოთ დამამშვიდებლად, გავაძლიეროთ ან დავაქვეითოთ ნივთიერებათა ცვლის პროცესები და ა. შ. არსებობს სპეციალური დანიშნულების აბაზანებიც. დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს ბუნებრივი სამკურნალო წყაროებისა და ზღვის აბაზანებს. ვეტერინარიაში წყლის აბაზანებს იყენებენ ცხოველთა სხვადსახვა დაავადების სამკურნალოდ და პროფილაქტიკის მიზნით.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამკურნალო პროცედურები
ელენა დავიდოვა
ელენა დავიდოვა (Еле́на Ви́кторовна Давы́дова; დ. 7 აგვისტო, 1961, ვორონეჟი) — ყოფილი საბჭოელი სპორტული ტანმოვარჯიშე, შემდგომში ტანვარჯიშის მწვრთნელი და მსაჯი. 1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების „all-around“ ღონისძიების ჩემპიონი. კანადაში, ოშავაში (ონტარიო) ტანვარჯიშის კლუბის — Gemini Gymnastics (მარჩვიბის ტანვარჯიში) — მფლობელი და მთავარი მწვრთნელი. 2012 წლის ივლისში დავიდოვა კანადის ქალთა სპორტული ტანვარჯიშის გუნდის ერთ-ერთი მწვრთნელი იყო. კრისტინა ვაქილიკიც, რომლის წყალობითაც კანადის სპორტული ტანვარჯიშის ქალთა ნაკრებმა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხუთე ადგილი დაიკავა, დავიდოვამ გაწვრთნა (კანადის ნაკრებისთვის ოლიმპიურ ისტორიაში ეს საუკეთესო მაჩვენებელია). დავიდოვა ცნობილია, თავისი რთული, ინოვაციური და მომხიბვლელი გამოსვლებით.
2016 წლის ოქტომბერში ის ტანვარჯიშის საერთაშორისო ფედერაციის ქალთა ტექნიკური კომიტეტის წევრად აირჩიეს.
ადრეული წლები
დავიდოვა მოსკოვიდან სამხრეთით 500 კმ-ის დაშორებით, ვორონეჟში დაიბადა. ის ტანვარჯიშით ექვსი წლის ასაკში დაინტერესდა, მას შემდეგ, როცა ტელევიზორში ცნობილი საბჭოთა ოქროს მედალოსნები: ლარისა პეტრიკი და ნატალია კუჩინსკაია იხილა. იმის სანახავად, მსგავსი მოძრაობების გაკეთება მასაც შეეძლო თუ არა, ელენამ გაშლილი ფეხებით ჩაჯდომებში მეცადინეობა დაიწყო. დავიდოვას სურდა ტანმოვარჯიშე გამხდარიყო და ვორონნეჟის ცნობილი სპარტაკის ტანვარჯიშის სკოლაში შესვლა გადაწყვიტა, მაგრამ იმ დროისთვის ძალიან პაატარა იყო და მიიჩნევდნენ, რომ სპორტის ამ სახეობისთვის შეუფერებელი ფიზიკური მოყვანილობა ჰქონდა. ნაცვლად დანებებისა, ელენა ფანჯრიდან ჩუმად უყურებდა გაკვეთილებს და სკოლის ეზოში იმის იმიტირებას ცდილობდა, რასაც აკვირდებოდა. „დედაჩემს სურდა პიანინოზე დაკვრა მესწავლა, მე კი მე გაქცევა და ტანვარჯიშში ვარჯიში მსურდა“.
ადრეული კარიერა
პირველი საერთაშორისო შეჯიბრი დავიდოვამ 1973 წელს მოიგო. 1974 წელს ის სსრკ-ის უმცროსთა ნაკრების წევრი გახდა. დავიდოვამ „all-around“ ღონისძიებაში მესამე ადგილი დაიკავა, ხოლო „vault“ და „uneven bars“ ღონისძიებაში ოქროს მედლები მოიპოვა. ამ წარმატების შემდეგ ელენა უფროსთა ნაკრების შემადგენლობაში მოხვდა. 1976 წლის მარტში, უფროსთა შორის პირველ შეჯიბრზე, სსრკ-ის ჩემპიონატზე ელენამ „all-around“ ღონისძიებაში მეორე ადგილი დაიკავა, „uneven bars“ და „floor exercise“ ღონისძიებებში კი ოქროს მედლები მოიპოვა. დავიდოვას წარმატებამ პრესის ყურადღებაც მიიპყრო. ამერიკის თასზე დავიდოვამ მსოფლიო გააოცა იმით, რომ ქალთა ტანვარჯიშში პირველად, წონასწორობის ძელზე გვერდითი სალტო შეასრულა. სუსტი ჯანმრთელობის გამო ამ შეჯიბრზე „all-around“ ღონისძიებაში მან მხოლოდ მესამე ადგილი დაიკავა. შეჯიბრი ნადია კომენეჩიმ მოიგო, რუმინელმა ტანმოვარჯიშემ, ვისი ტექნიკითაც ელენა ყოველთვის მოხიბლული იყო. სსრკ-ის ჩემპიონატზე „all-around“ ღონისძიებაში დავიდოვამ მეექვსე ადგილი დაიკავა, „vault“ ღონისძიებაში კი მსოფლიო ჩემპიონს, ოლგა კორბუტს მხოლოდ 0,025 ქულით ჩამორჩა და ამ ღონისძიებაში ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. თუმცა ელენა სსრკ-ის ოლიმპიურ ნაკრებში ვერ მოხვდა. „Sovetski Sport“ 1976 წლის 22 ივნისს წერდა, რომ „ახალი ტალღა — მ. ფილატოვა, ნ. საპოშნიკოვა, ე. დავიდოვა და ო. კოვალი — ძალიან კარგად იყო მომზადებული და გაცილებით გამოცდილ სპორტსმენებზე უკეთ გამოვიდა.“ ლარისა ლატინინა, 18 ოლიმპიურ მედლის მფლობელი, ნაკრების უფროსი მწვრთნელი იყო და კლასკური ტანვარჯიშის ტრადიციულ ელემენტებს იცავდა ტანვარჯიშის ახალი ათლეტური სკოლის წარმომადგებლებისგან: ნადია კომენეჩის, დავიდოვასა და სხვებისგან. თამაშების დაწყებამდე ორი დღით ადრე საბჭოთა ტანვარჯიშის მმართველმა სტრუქტურამ, სავარჯიშო საბჭომ ლატინინა გააკრიტიკა იმის გამო, რომ დავიდოვა და შაპოშნიკოვა ნაკრებში არ აიყვანა.
აგვისტოში დავიდოვამ ანტიბის (საფრანგეთი) ტურნირი 0,6 ქულის სხვაობით მოიგო. „Vault“ ღონისძიებაში — ოქრო, ხოლო „balance beam“, „uneven bars“ და „floor exercise“ ღონისძიებებში — ვერცხლის მედლები მოიპოვა. რიგის საერთაშორისო ჩემპიონატზე დავიდოვამ „vault“ ღონისძიებაში უმაღლესი ქულა (9,75) მიიღო, „all-around“ ღონისძიებაში კი ვერცხლის მედალი მოიპოვა. ამ ჩემპიონატზე ელენა უდავოდ დომინირებდა — „vault“, „uneven bars“ და „balance beam“ ღონისძიებებში 3 ოქროს მედალი მოიპოვა, ხოლო „floor exercise“ ღონისძიებაში — ბრინჯაოს მედალი. ოქტომბერში ის სსრკ-ის იმ გუნდში მოხვდა, რომელიც დიდ ბრიტანეთს ეწვია. შემდგომში ელენამ საგანმანათლებლო-გასართობი შოუსთვის „balance beam“ ღონისძიების პროგრამა შეასრულა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1961 კატეგორია:ადამიანები ვორონეჟიდან კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ოლიმპიური ოქროს მედალოსნები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ოლიმპიური ვერცხლის მედალოსნები კატეგორია:საბჭოელი ქალი სპორტული ტანმოვარჯიშეები კატეგორია:საბჭოელი ოლიმპიური სპორტული ტანმოვარჯიშეები კატეგორია:ოლიმპიური მედალოსნები სპორტულ ტანვარჯიშში კატეგორია:სპორტული ტანმოვარჯიშეები 1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:სპორტული ტანვარჯიშის მსოფლიო ჩემპიონატის მედალოსნები კატეგორია:1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ოქროს მედალოსნები კატეგორია:1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის მედალოსნები
ეკატერინე გაბაშვილის ქუჩა
ეკატერინე გაბაშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში,  მთაწმინდის   რაიონში (ვერე); მისასვლელი ძმები კაკაბაძეების ქუჩიდან. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში ამ უბნის განაშენიანებასთან ერთად. ძველთაგან მიწის დიდი ნაკვეთი, ახლანდელი მერაბ კოსტავასა და პეტრე მელიქიშვილის ქუჩებს შორის, გაბაშვილის მამული იყო. შემდგომში მათი სახელი შეინარჩუნა მხოლოდ ერთმა პატარა გაბაევის შესახვევმა (შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში), რომელსაც 1923 ეკატერინე გაბაშვილის სახელი უწოდეს.
ლიტერატურა
გაბაშვილი
საქართველოს საპროტესტო გამოსვლები (2009)
ოპოზიციის საპროტესტო გამოსვლები საქართველოში (2009) — 2009 წლის გაზაფხულზე გამართული საპროტესტო გამოსვლების სერია საქართველოში, რომელიც ორგანიზებული იყო ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების მიერ მმართველი პარტიის და საქართველოს პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილის წინააღმდეგ. საპროტესტო გამოსვლების დროს დაკეტილი იყო თბილისის მთავარი ქუჩა რუსთაველის გამზირი, სადაც იდგა საკნები, რომლებიც აქციების ორგანიზატორთა აზრით, გამოხატავდა საქართველოს მოსახლეობის გამოკეტვას საპატიმროში. 2009 წლის 26 მაისს ეროვნულ სტადიონზე 60 ათასი ადამიანი შეიკრიბა სააკაშვილის გადადგომის მოთხოვნით.
საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო 2009 წლის 9 აპრილს თბილისში, როდესაც ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების ალიანსმა, რუსთაველის გამზირზე ათიათასობით ადამიანი შეკრიბა (ოპოზიციის წარმომადგენელთა თქმით მათი რაოდენობა 100 000–150 000-ს შეადგენდა, ხოლო ხელისუფლების განცხადებით დემონსტრანტთა რიცხვი 25 000-ს არ აღემატებოდა) და დაანონსა პერმანენტული საპროტესტო აქციები. 10 აპრილს, ათასობით ადამიანმა განაახლა პროტესტი და გამოაცხადა სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა. საპროტესტო აქციები ივლისის ბოლომდე 107 დღის განმავლობაში გაგრძელდა და საბოლოოდ უშედეგოდ დასრულდა.
სქოლიო
კატეგორია:საპროტესტო გამოსვლები საქართველოში კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკა კატეგორია:საქართველოს უახლესი ისტორია
ქუშხევის ხატი და სამრეკლო
ქუშხევის ხატი და სამრეკლო — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქუშხევის ჩრდილო-დასავლეთით, ორივე ნაგებობა განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ხატი წაკვეთილი კონუსის მსგავსი მასიური ნაგებობაა (სიმაღლე 1,3 მეტრი). ნაშენია ნატეხი ქვით. დასავლეთის მხარეს სწორკუთხა ნიში აქვს. სამრეკლო გეგმით კვადრატულია (1,7 x 1,7 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. სამრეკლოს ოთხივე კუთხეში აღმართულია თითო ოთხკუთხა ბურჯი, რომლებსაც ეყრდნობა პირამიდული ფორმის გადახურვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ადრიანა სალვატიერა
ადრიანა სალვატიერა (Adriana Salvatierra, დ. 3 ივნისი, 1989, სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერა, ანდრეს-იბანიესის პროვინცია, ბოლივია ) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი. ქვეყნის სენატის თავმჯდომარე 2019 წლის 18 იანვრიდან 10 ნოემბრამდე. 10 ნოემბერს რამდენიმე საათის განმავლობაში დე-იურე ასრულებდა ბოლივიის პრეზიდენტის მოვალეობას, თუმცა ოფიციალურად არ აუღია თავის თავზე აღნიშნული მოვალეობა, რადგან ძალიან მალე გადადგა.
ბიოგრაფია
სალვატიერა პოლიტიკაშია 2005 წლიდან, როდესაც ის ჯერ კიდევ 16 წლის იყო. იგი ყოფილი პრეზიდენტის ევო მორალესის პარტია მოძრაობა სოციალიზმისაკენ წევრი გახდა. 2014 წელს პარტიის ახალგაზრდულმა ორგანიზაციამ იგი აირჩია სენატის წევრობის კანდიდატად თავისი პროფესიონალიზმის გამო. სენატის წევრად აირჩიეს 26 წლის ასაკში 2015 წელს სანტა-კრუსის დეპარტამენტიდან. 29 წლის ასაკში იგი გახდა ბოლოვიის სენატის ყველაზე ახალგაზრდა თავმჯდომარე.
2019 წლის 10 ნოემბერს ბოლივიის პრეზიდენტი ევო მორალესი გადადგა. ამის შემდეგ ვიცე-პრეზიდენტმა ალვარო გარსია ლინერამ, უარი განაცხადა პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულებაზე. ამ მოცემულობით პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი კონსტიტუციის მიხედვით უნდა ყოფილიყო ადრიანა სალვატიერა. ასევე გადადგომის შესახებ განცხადება გაავრცელა სალვატიერამ, ძალიან მალე მას შემდეგ, რაც ეს გააკეთა ევო მორალესმა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:ბოლივიელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:ბოლივიის სენატის თავმჯდომარეები
ქვემო ნაქალაქარის ეკლესია
ქვემო ნაქალაქარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ნაქალაქარში. განეკუთვნება XVlll საუკუნეს. მნიშვნელოვნადაა სახეშეცვლილი XlX საუკუნეში, ხოლო XX საუკუნის 40-იან წლებში იგი კლუბად გადაუკეთებიათ (ამჟამად გაუქმებულია) და საკურთხეველში ხის სცენა მოუწყვიათ. ამავე დროს აღმოსავლეთიდან მიუშენებიათ მოზრდილი სადგომი, რომელიც ფასადს მთლიანად ფარავს. თავდაპირველი ნაგებობიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ნაწილებია შემორჩენილი, რომელიც ნაგებია აგურის სწორხაზოვან შრეებს შორის მოქცეული თანაბარი ზომის რიყის ქვით. სამხრეთ და ჩრდილო კედლები, აგრეთვე განივი კედლების განახლებული ნაწილები, რიყის ქვითაა ნაწყობი; ზედა ნაწილებში გამოყენებულია აგური. ეკლესია დარბაზულია (11,3 x 7,9 მეტრი), შესასვლელი ორია - სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. მოგვიანებით (როგორც ჩანს, XX საუკუნეში) ორივე კარის გარეთა ღიობი რიყის ქვის თხელი კედლით ამოუშენებიათ და ახალი შესასვლელი მოუწყვიათ. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, გაჭრილია ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელი, რომლის მარცხნივ ერთი, ხოლო მარჯვნივ ორი სხვადასხვა ზომის თაღოვანი ნიშია. ჩრდილო კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში შიგნით სწორკუთხა, ხოლო გარედან ბრტყელი თაღით გადახურული ფართო და მაღალი სარკმელია. გრძივი კედლების შუაში თითო მარტივი პილასტრია. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. საკურთხეველი და დარბაზი შეფიცრული ხის კამარითაა გადახურული. დასავლეთის ფასადზე შესასვლელის თაღოვანი ღიობი კედლის სიბრტყიდან ოდნავ შეღრმავებულ სწორკუთხოვან არეშია ჩასხმული და ორივე მხარეს ამკობს ერთ ვერტიკალზე განლაგებული, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი ორ-ორი რომბი. შესასვლელის ზემოთ გამოსახულია საფეხუროვან პოსტამენტზე დადგმული შეღრმავებული ჯვარი. თავდაპირველად ფასადი დასრულებული იყო აგურით ნაწყობი ორსაფეხუროვანი ლავგარდნით, ხოლო ფრონტონის წვერზე დადგმული ყოფილა აგურის სამრეკლო, რომლის კვადრატული ბაზის მცირე ნაწილიღა შემორჩა. მოგვიანებით (XlX საუკუნეში), ეკლესიის საფუძვლიანი გადაკეთებისას, ლავგარდანზე დაუშენებიათ ახალი წყობა და სახურავის კალთების ქანობიც რამდენამდე შეუცვლიათ. ამჟამად შენობას თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს.
ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აბდელ რაჰმან სვარ ალ-დაჰაბი
აბდელ რაჰმან სვარ ალ-დაჰაბი (عبد الرحمن سوار الذهب; დ. 1934 ომდურმანი, სუდანი — გ. 18 ოქტომბერი, 2018, ერ-რიადი) — სუდანის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. სუდანის პრეზიდენტი 1985-1986 წწ., ფელდმარშალი.
დაიბადა 1934 წელს, 1958 წელს დაამთავრა სუდანის სამხედრო აკადემია უფროსი ლეიტენანტის წოდებით. სამხედრო კურსებს გადიოდა დიდ ბრიტანეთში და იორდანიაში, შემდეგ დაამთავრა გამალ აბდელ ნასერის სახელობის კაიროს სამხედრო აკადემია. იყო სუდანის სამხედრო ატაშე უგანდაში. 1976 წლიდან მსახურობს სუდანის დემოკრატიული რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების გენერალურ შტაბში. 1985 წლიდან თავდაცვის მინისტრია.
1985 წლის გაზაფხულზე, ჯაფარ ნიმეირის აშშ-ში ვიზიტის დროს სათავეში ჩაუდგა სამხედრო გადატრიალებას. 6 აპრილს გამოაცხადა ნიმეირის დამხობა და 9 აპრილს სათავეში ჩაუდგა სუდანის გარდამავალ სამხედრო საბჭოს. 1986 წელს ქვეყანაში გაიმართა არჩევნები და მოხდა ახალი მთავრობის ფორმირება. ალ-დაჰაბი გადადგა.
დაქორწინებულია, ჰყავს 5 ბიჭი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სუდანის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1934 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2018
რობერტ რიჩარდსონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი კინოოპერატორები კატეგორია:დაბადებული 1955
პორტეირანი
პორტეირანი (Porteirão) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 470 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მეია-პონტის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 347 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5.54 კმ²-ზე. ფართობი 603 941 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიასის შტატის მუნიციპალიტეტები
ვოლგოდონოვკა
ვოლგოდონოვკა (Волгодоновка) — სოფელი ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. ვოლგოდონოვკის სასოფლო ოკრუგის ცენტრი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 21 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. ატოკ კოდი — 113441100.
გაშენებულია მდინარე იშიმის მარცხენა სანაპიროზე, ვიაჩესლავკის წყალსაცავიდან 8 კმ-ში.
ისტორია
სოფელი დაარსდა 1913 წელს. სახელი ეწოდა იმ ადგილის მიხედვით, საიდანაც პირველი მოსახლეები იყვნენ წარმოშობით (სარატოვის გუბერნია, დონი).
მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 1148 კაცს, რომლის 43% ეთნიკურად რუსი იყო, ხოლო 30% — გერმანელი.
1999 წელს სოფელში ცხოვრობდა 941 ადამიანი (459 მამაკაცი და 482 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 1004 ადამიანს შეადგენს (516 მამაკაცი და 488 ქალი).
სქოლიო
კატეგორია:არშალის რაიონის დასახლებული პუნქტები
სამრეკლოს ნამოსახლარი
სამრეკლოს ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს ენამთის ხევის მარჯვენა მხარეს, ალაზანის ველზე. თარიღდება ძვ. წ. III ათასწლეულის II და II ათასწლეულის I ნახევრებით. აღმოჩნდა 2009 წელს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებული არქეოლოგიური დაზვერვების დროს (ხელმძღვანელი კოტე ფიცხელაური). ძეგლის (სიგრძე - 160 მ, სიგანე - 100 მ, სიმაღლე - 2.5 – 3 მ) კულტურული ფენის (ჩარეცხილია ადიდებული წყლის გამო) სისქე 2-იდან 3 მეტრამდეა. აკრეფილი მასალა შეიცავს შავპრიალა, კარგად გამომწვარი კერამიკის ფრაგმენტებს, მოწითალო-მოყვითალო, სუსტად გაპრიალებულ ნატეხებს, იშვიათად - გვიანდელი ბრინჯაოსთვის დამახასიათებელ კერამიკას. ჭარბადაა ობსიდიანის ანატკეც-ანამტვრევები. ნასახლარის გარშემო აღმოჩნდა გორა სამარხების ველიც (გადასწორებულია სახნავი სამუშაოების გამო), რომელზეც ქვის გროვებია შემორჩენილი.
არქეოლოგიური მასალა ინახება ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ღულელების კვირიას ეკლესია
ღულელების კვირიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღულელების დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (4,2 x 3,1 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვით, აფსიდის მხრებისა და თაღის წყობაში და აქა-იქ ფასადებზე გამოყენებულია შირიმიც. დაზიანებულია: სახურავზე აყრილია კრამიტი, მონგრეულია კარის ზემოთ კედლის ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გარეთკენ შევიწროებული სარკმელია, რომელსაც საფეხურად დამუშავებული ძირი აქვს. სარკმლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. დარბაზის კამარა ნახევარწრიულია. ინტერიერი შელესილია. ეკლესიის გარშემო შეიმჩნევა ნასახლარების ნაშთები.
ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ატაპეუს პროვინცია
ატაპეუს პროვინცია ( ອັດຕະປື) — ლაოსის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მას აქვს ხუთი რაიონი: სამაკკიქსაი, ქსაიეთა, სანამქსაი, სანქსაი და ფოუვონგი, რომელთა ფართობი საერთო ჯამში 10 320 კვადრატულ კილომეტრს შეადგენს. პროვინციაში 127 285 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის დედაქალაქი არის ატაპეუ (მუანგ სამაკიქსი).
პროვინცია ცნობილი იყო როგორც ,,გმირობის მიწა". ბიომრავალფეროვნების ორი რაიონი მდებარეობს ატაპეუს პროვინციაში: დონგ ამფამის ტყე და ქსეპეინის ტყე. პროვინციის დიდ ნაწილს მართავს დონგ ამფამის ეროვნული ბიომრავალფეროვნების დაცვის რეგიონი.
ისტორია
პროვინცია ლანსანგის სამეფოს ნაწილი იყო, როდესაც მას საისეთათირათი მართავდა. ადრე ატაპეუ იყო გარეული კამეჩების ჰაბიტატი, რომელიც ცნობილი იყო ,,იდკაბუე" (ითარგმნება როგორც ,,კამეჩის ვარდნა"), რომელიც საფრანგეთის კოლონიურ რეჟიმში ,,ატაპეუ" გახდა. რევოლუციური ომის დროს ფრანგების წინააღმდეგ პროვინცია იყო ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის შტაბი. ომის დასრულების შემდეგ, ტერიტორიის დიდი ნაწილი განადგურდა, რომლის ნაშთები ახლაც ჩანს ჰო ჩი მინის გზის ზოგიერთ მონაკვეთზე.
გეოგრაფია
ატაპეუს პროვინცია მოიცავს 10 320 კვადრატულ კილომეტრს. მას ესაზღვრება ჩრდილოეთით სეკონგის პროვინცია, აღმოსავლეთით ვიეტნამი, სამხრეთით კამბოჯის ვირაჩეის ეროვნულ პარკი და დასავლეთით ჩამპასაკის პროვინცია. მნიშვნელოვანი დასახლებებია: ატაპი, ბან ნონგჰინი, ბან ქსოიტოუატი, ბან ნონგ სონგჰონგი, ბან რენთუკი, ბან ფიაჰომი, ბან ჩოიმი, ბან პახა, ბან ონგლოუანგი, ბან კეტი, მუანგ მაი, ბან კონგ ჰანი, ბან ქსახე და ბან დაკრონგი. მინი| ნონგ ფას ტბა|მარცხნივ
დაცული ტერიტორიები
დონგ ამფამის ბიომრავალფეროვნების დაცვის ეროვნული ტერიტორია (NBCA) არის დაცული ტერიტორია, რომელიც მდებარეობს ატაპეუს პროვინციაში (ჩრდილო – აღმოსავლეთ ნაწილში) და სეკონგის პროვინციაში (სამხრეთ – აღმოსავლეთ ნაწილში). ეს არის ლაოსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში, ვიეტნამის საზღვარზე. NBCA ძლიერ ტყიანია და მოიცავს დაახლოებით 200,000 ჰექტარს. ის დაარსდა 1993 წელს, ეს არის ლაოსის 23 ეროვნული ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციული რეგიონიდან ერთ- ერთი. დონგ ამფამში მდებარეობს ,,დაბალ და ტროპიკული ტყეების ბოლო ხელუხლებელი ადგილები, რომლებიც დარჩენილია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მატერიკებში".
ადმინისტრაციული დანაყოფები
პროვინცია შედგება შემდეგი რაიონებისაგან:
დემოგრაფია
ატაპეუში ლაო-ლუმის ხალხი გაცილებით მეტია, ვიდრე სხვა მიმდებარე პროვინციებში. მისი მოსახლეობა 110 000-ს შეადგენს და რამდენიმე ეთნიკური თემისგან შედგება; პროვინციაში ცნობილია 15 ძირითადი ტომი, რომლებიც მოიცავს ლაოს, ალაკს, კატანგს, კალეუმს, კატუუს, სუაის, ოის, ტაოის, სადანგს, ნგე, ლავეას, ლავენს, ჩუანგს, ტარიანგს და ნიაჰეუნგის ჯგუფებს.
ეკონომიკა
მარჯვნივ|მინი| რეზინის პლანტაცია ვიეტნამისკენ მიმავალ გზაზე ატაპეუს ეკონომიკა მეტწილად სოფლის მეურნეობაზეა დამოკიდებული. ამ პროვინციაში ველური ცხოვრებით ვაჭრობა მნიშვნელოვანია (თუმცა მთავრობა არ აფასებს მას) და, შესაბამისად, მისი დაცვა მნიშვნელოვანია. ტყის რესურსებზე დამოკიდებულება დიდია, კონცენტრირებულია ველური ცხოველებისა და მცენარეების ველებში; თევზი არის ერთ – ერთი მთავარი წყლის ხერხემლიანი ცხოველი, რომელსაც იყენებენ სხვა ხმელეთისა და წყლის ხერხემლიანების გარდა.
ვიეტნამთან სიახლოვის გათვალისწინებით, ეს პროვინცია ტრადიციულად იყო ვიეტნამის მიმდებარე რეგიონებისთვის ნედლეულისა და ტყის პროდუქტების წყარო.
სულ ცოტა ხნის წინ ვიეტნამური კომპანიების ნაწილი გაფართოვდა ატაპეუს პროვინციაში. Hoang Anh Gia Lai Group- მა მოიპოვა პროვინციაში რეზინის ხეების მოშენების უფლება. კომპანია ასევე გეგმავს ინვესტიციების ჩადებას ელექტროენერგიის წარმოებაში, შაქრის გადამუშავებასა და ორგანული სასუქების წარმოებაში. შაქრის პროექტის ღირებულება 100 მილიონი აშშ დოლარია, რომლის წარმოებაც 2011 წლის ნოემბერში დაიწყო.
სქოლიო
კატეგორია:ლაოსის პროვინციები
მადაგასკარი (კუნძული)
მადაგასკარი (მალაგასიური — Madagasikara) — ინდოეთის ოკეანეში აფრიკის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან მდებარე მსოფლიოში სიდიდით მეოთხე კუნძული, რომელიც კონტინენტისგან გამოყოფილია მოზამბიკის სრუტით. კლიმატი ტროპიკული. კუნძულის უკიდურეს სამხრეთს ხშირად მიაკუთვნებენ სუბტროპიკულ სარტყლებს.
კუნძულის სიგრძეა — დაახლოებით 1600 კმ, სიგანე — 600 კმ-ზე მეტი, ფართობი — 587 040 კმ². კუნძულზე მდებარეობს სახელმწიფო მადაგასკარი (დედაქალაქი ანტანანარივუ).
კუნძულის უმაღლესი წერტილია ჩამქრალი ვულკანი მარუმუკუტრუ (2876 მეტრი), რომელიც მდებარეობს ცარატანანას მთიან მასივში, კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. კუნძულის ცენტრალური ნაწილი უკავია ანჯაფის მაღალმთიან პლატოს.
ხუთი მთის ჯაჭვი 2600 მეტრ სიმაღლემდე, მდიდარია მინერალებით და მეტალებით: ოქრო, სპილენძი, რკინა; ფართე სანაპირო დაბლობები ჭაობიანია, ნაწილობრივ საკმაოდ ნაყოფიერია.
მიუხედავად იმისა, რომ მადაგასკარი აფრიკასთან ახლოს იმყოფება, კუნძულის ფლორა და ფაუნა უნიკალურია — ის მოიცავს მსოფლიოს ცხოველების და მცენარეულობის სახეობების 5 %-ს, რისი 80 % არსებობს მხოლოდ მადაგასკარზე. მათგან ყველაზე ცნობილებია ლემურისებრნი. სახეობათა უმრავლესობა — ენდემებია. ამის გამო მადაგასკარს ხშირად ეძახიან «პატარა კონტინენტს».
რეგიონები
thumb|270px|მადაგასკარის რელიეფის ზედაპირის სახეები (მარცხნივ) და ტოპოგრაფიული რუკა (მარჯვნივ). კუნძული პირობითად შეიძლება დავყოთ ხუთ რეგიონად:
აღმოსავლეთი სანაპირო
აღმოსავლეთი სანაპირო ალუვიური ნალექის ვიწრო ზოლია, სიგანით დაახლოებით ერთი კილომეტრი, რომელიც უეცრად გადადის ცენტრალურ მთიანეთში. გამოირჩევა კლდეების და ხეობების დიდი რაოდენობით. სანაპირო ხაზი სწორია თვით მასუალას ნახევარკუნძულამდე. არსებული სანაპირო ადამიანისთვის ითვლება სახიფათოდ სანაპირო წყლებში ზვიგენების საკმაო დიდი რაოდენობით არსებობის გამო.
ცენტრალური მთიანეთი
ცენტრალური მთიანეთის სიმაღლე მერყეობს ზღვის დონიდან 800 მეტრიდან 1800 მეტრამდე და შედგება სხვადასხვა ტოპოგრაფიული რელიეფის ადგილებისაგან. ცენტრალური მთიანეთი იწყება ცარატანანას მთიანი მასივის ჩრდილოეთით და გრძელდება თვით სამხრეთის ბოლომდე, სადაც მთავრდება ივაკუანის მასივი (იქვე, ცენტრალური მთიანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, 1276 მეტრ სიმაღლეზე, მდებარეობს სახელმწიფოს დედაქალაქი — ანტანანარივუ). ასე რომ, ცენტრალურ მთიანეთში შედის ანჯაფის ვულკანური მაღალმთიანი პლატო, ანკარატრას მთიანი მასივი და ივაკუანის მასივი. მოცემულ რეგიონში დაფიქსირებულია საკმაოდ ხშირი სეისმური აქტივობა.
დასავლეთი სანაპირო და სამხრეთ-დასავლეთი
დასავლეთი სანაპირო უფრო მეტად განიცდის ნიადაგის ეროზიას, რის შედეგადაც იქ მრავლადაა მცირე ნავსაყუდლები და ლაგუნები, განსაკუთრებით კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. ზუსტად აქ, დამკვიდრდნენ მეკობრეები XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე. დასავლეთ სანაპიროზე აღმოჩენილია ნავთობის ორი მსხვილი საბადო: ციმირურუ და ბემულანგა. სამხრეთ-დასავლეთი რეგიონი ესაზღვრება ივაკუანის და ისალა რუინიფორმეს (Isala Roiniforme) მასივებს და შედგება ორი ნაწილისგან: მაჰაფალის პლატო და მასთან ახლო მყოფი უდაბნოები.
ჰიდროგრაფია
ინდოეთის ოკეანეში ჩამდინარე მდინარეები, როგორც წესი, მოკლე და ჰიდრორესურსებით მდიდრებია, წყალუხვებია მთელი წლის განმავლობაში. აღმოსავლეთის მდინარეებია: მანანარა, მანგურუ, მანინგური, ბემარივუ, ივუნდრუ და მანანჯარი. დასავლეთი სანაპიროსკენ მიმავალი მდინარეები, რომლებიც მოზამბიკის სრუტეში ჩაედინებიან, როგორც წესი უფრო გრძელია და მათი დინება შედარებით ნელია, ვიდრე აღმოსავლეთ სანაპიროსკენ მიმართული მდინარეები, ცენტრალური მთიანეთის დასავლეთის მხარეს უფრო მკვეთრი ქანობის გამო. დასავლეთის მდინარეებია: სამბირანუ, მაჰაჯამბა, ბეციბუკა, მანია, ჩრდილოეთი და სამხრეთი მაჰავავი, მანგოკი, უნილაჰი, იკუპა და მანდრარე.
მადაგასკარის კუნძულზე მდებარეობს სამი დიდი ტბა: ალაოტრა (900 კმ²), კინკონი (100 კმ²) და იჰოტრი (96-112 კმ²). ალაოტრას ტბიდან სათავეს იღებს კუნძულის აღმოსავლეთში მდებარე მდინარე მანინგური.
ნიადაგი
მადაგასკარს ზოგჯერ უწოდებენ «დიდ წითელ კუნძულს» მისი ლატერიტული ფორმაციის გამო. წითელი ნიადაგი დომინირებს მთელ ცენტრალურ მთიანეთში, მაგრამ ყოფილი ვულკანური აქტივობის ადგილებში შეინიშნება უფრო მდიდარი მინერალური ნიადაგი. აღმოსავლეთი სანაპიროს მთელ სიგრძეზე, ისევე როგორც დასავლეთის მდინარეების შესართავებში, შეინიშნება წყლის, ყინულის და ქარის ზემოქმედებისგან წარმოქმნილი ნიადაგის თხელი «ზოლი». დასავლეთ სანაპიროზე გვხვდება თიხა, ქვიშა და კირქვა.
კლიმატი
კუნძულის კლიმატი ყალიბდება სამხრეთ-აღმოსავლეთის პასატებით და სამხრეთ-ინდური ანტიციკლონებით. კუნძულზე წარმოდგენილია სამი კლიმატური ზოლი: ტროპიკული მუსონური კლიმატი აღმოსავლეთ სანაპიროზე, სუბტროპიკული მუსონური კლიმატი ცენტრალურ მთიანეთში და მშრალი კლიმატი კუნძულის სამხრეთ დაბოლოებებში არსებულ უდაბნოებში. ნალექების ტიპური წლიური ნორმებია: 350 სმ სამხრეთის სანაპიროსთვის, 140 სმ ცენტრალური მთიანეთისთვის (მოცემულ შემთხვევაში, ქვეყნის დედაქალაქ — ანტანანარივუსთვის), 32 სმ კუნძულის სამხრეთში, უდაბნოებთან საზღვრებზე.
ფლორა და ფაუნა
thumb|right|250px|[[იზალოს ეროვნული პარკი]] დაახლოებით 160—165 მილიონი წლის წინ აფრიკიდან, ხოლო შემდგომში დაახლოებით 65—70 მილიონი წლის წინ ინდოეთიდან გამოყოფის შემდეგ, მადაგასკარი საკმაოდ ცნობილია ბიოლოგებს შორის, როგორც ენდემური სახეობების დიდი შეჯგუფების ადგილი. უნიკალური პირობების გამო, მადაგასკარზე ცხოვრობდნენ და ვითარდებოდნენ სახეობები, რომლებიც გადაშენდნენ მსოფლიოს დანარჩენ ნაწილში. შედეგად, აღნიშნულმა ფაქტმა წარმოშვა საკმაოდ განსაკუთრებული სახეობები, რომლებმაც დაიკავეს სხვადასხვა ეკოლოგიური ბუდეები. ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითია — ფოსა (Cryptoprocta ferox), ყველაზე დიდი მადაგასკარის ძუძუმწოვარ მტაცებლებს შორის. გარეგნულად ფოსა საკმაოდ ჰგავს კატისებრნთა ოჯახის წარმომადგენლებს, რომლებსაც მიაკუთვნეს იგი თავიდან, მაგრამ მისი უახლოესი თანამოძმენი არიან მანგუსტები. კონვერგენტული ევოლუციის შედეგად, ფოსა დაემსგავსა კატას, ხოლო მისი გადაშენებული ნათესაობა ლომის ზომებს აღწევდა. ასევე დადგენილია, რომ მადაგასკარის მტაცებლების მთელი ოჯახი წარმოიშვა ერთი მანგუსტისმაგვარი წინაპრისაგან, რომელმაც მოზამბიკის სრუტე სავარაუდოდ გადმოლახა 20—30 მილიონი წლის წინ. ითვლება, რომ ჩვენი წელთაღრიცხვით II—V საუკუნეებში კუნძულზე ადამიანების მოსვლასთან ერთად, სახეობათა უმრავლესობა გაწყდა, ეს განსაკუთრებით ეხებათ მეგაფაუნის წარმომადგენლებს.
ენდემური ფაუნა
მადაგასკარმა ხუთჯერ განიცადა სხვადასხვა სახეობის ხმელეთის ძუძუმწოვრების კოლონიზაცია. «კოლონისტებს» შორის შეიძლება გამოვყოთ შემდეგი ცხოველები: ტანრეკისებრნი, ლემურისებრნი, მადაგასკარის მტაცებლები, ნეზომიდიასებრნი და მილკბილები, რომლებიც გადაშენდნენ ისტორიულ დროს. კუნძულზე ასევე გავრცელებულია ხელფრთიანები და ასევე აქ როდესღაც ცხოვრობდნენ ბეჰემოთები.