cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ცენტრალური მთიანეთი (ტასმანია)
მინი|მარჯვნივ|280პქ|დიდი ტბა (ცენტრალური პლატო) მინი|მარჯვნივ|280პქ|ფიჭვის ტბა (ცენტრალური პლატო) ცენტრალური მთიანეთი (Central Highlands) — მთიანი რეგიონი კუნძულ ტასმანიაზე, სადაც ახლოს ემთხვევა ერთმანეთს გეოგრაფიული და ადმინისტრაციული საზღვრები. აღნიშნული რეგიონი ცნობილია ასევე როგორც „ტასმანიის ტბების ქვეყანა“. ცენტრალურ მთიანეთზე მდებარეობს ავსტრალიის უღრმესი მყინვარული ტბა — სენტ-კლერი.
გეოგრაფიული რეგიონი
ცენტრალური ტასმანიის მთები მოქცეულია შემდეგი დაცული ტერიტორიების ფარგლებში:
სქოლიო
კატეგორია:ტასმანიის გეოგრაფია
Solenopsis vorax
Solenopsis vorax — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
კუდრახუქი
ლიტერატურა
კატეგორია:აძუბჟის თემის სოფლები
ნიკოლოზ ბერია
ნიკოლოზ დიტოს ძე ბერია (დ. 1925, სოფ. ოდიში, სოხუმის რაიონი ― გ. 17 ნოემბერი, 1948, სოხუმი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (17 ნოემბერი, 1943).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 1948 კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები ნ
ტიმოლეონ დე კოსე
მინი|250პქ|ტიმოლეონ დე კოსე ტიმოლეონ დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი (ფრანგ.: Timoléon de Cossé, comte de Brissac) (* 1543; † 1569) - იყო საფრანგეთის მარშლის შარლ I დე კოსე, გრაფ დე ბრისაკის ვაჟი. იგი დაიღუპა 1569 წელს პერიგორში, მიუკიდანთან ბრძოლაში. მისი ძმაც, შარლ II დე კოსე, ჰერცოგი დე ბრისაკი საფრანგეთის მარშალი იყო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფრანგი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 1543 კატეგორია:გარდაცვლილი 1569
Solenopsis wagneri
Solenopsis wagneri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ინდონეზიის ეროვნული პარკების სია
სტატიაში მოცემულია ინდონეზიის ეროვნული პარკების სია. ქვეყანაში არსებული 50 ეროვნული პარკიდან 6 იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შესული, 6 ბიოსფერულ ნაკრძალთა მსოფლიო ქსელში, 3 მათგანი კი ჭარბტენიანი ტერიტორიაა და რამსარის კონვენციით მინიჭებული აქვს საერთაშორისო მნიშვნელობა. 9 პარკი საზღვაოა.
ინდონეზიის ეროვნულ პარკთა პირველი ჯგუფი 1980 წელს შეიქმნა. ეს რიცხვი გამუდმებით იზრდება და 2003 წელს 41 შეადგინა. 2004 წელს მოხდა მნიშვნელოვანი გაფართოება და შეიქმნა კიდევ 9 პარკი, შედეგად, მათმა საერთო რიცხვმა 50-ს მიაღწია.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ეროვნული პარკები
ხდე
ხდე (ხდისწყალი, ქისტურა, ბროლისწყალი ) — მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, მდინარე თერგის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს კავკასიონის ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე მთა ქორას ჩრდილოეთ ფერდობზე არსებულ მყინვარ კიბიშზე, ზღვის დონიდან 2900 მეტრ სიმაღლეზე. ერთვის თერგს მარჯვნიდან დარიალის ხეობაში. სიგრძე 19 კილომეტრი. საზრდოობს თოვლის, წვიმის და მყინვარული წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი 2 მ³/წმ. ამ მდინარეზეა დარიალჰესი.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის მდინარეები კატეგორია:თერგის შენაკადები
გამბიური დალასი
გამბიური დალასი — ფულის ერთეული გამბიაში. შეიქმნა 1971 წელს. 2020 წლის მონაცემებით 1 ამერიკული დოლარი 51,50 დალასის ტოლია. ვალუტის ინფლაცია 6%-ია.
ბანკნოტები
1 დალასაინი ბანკნოტი გამოიყენებოდა 1971-1987 წლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები კატეგორია:გამბია
ოსკარის 51-ე დაჯილდოება
ოსკარის 51-ე დაჯილდოების ცერემონია — საუკეთესო ფილმებისა და კინოხელოვანების რიგით 51-ე დაჯილდოება კინემატოგრაფიულ ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის პრემიით. ცერემონია გაიმართა 1979 წლის 9 აპრილს ლოს-ანჯელესში, კალიფორნია და მასში მონაწილეობა მიიღეს 1978 წელს გამოსულმა ფილმებმა. ოსკარის დაჯილდოებას აშშ-ში გადასცემდა ABC. დაჯილდოებაზე ყველაზე მეტი, 5 ჯილდო მიიღო მაიკლ ჩიმინოს ფილმმა „ირმებზე მონადირე“.
ნომინაციები და ჯილდოები
ნომინაციათა რაოდენობა
გამარჯვებათა რაოდენობა
კატეგორია:ოსკარის დაჯილდოების ცერემონიები
არეცო
არეცო (Arezzo) — ქალაქი და კომუნა ცენტრალურ იტალიაში, არეცოს პროვინციის დედაქალაქი, მდებარეობს ტოსკანაში, მდინარე არნოს ნაპირზე, ფლორენციიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 80 კმ, ზღვის დონიდან 296 მეტრის სიმღლეზე. არეცო ცნობილია ძვ. წ. IV საუკუნიდან. დაარსებულია ეტრუსკების მიერ. მოსახლეობა 341 766 ადამიანი (2020).
არქიტექტურა
არეცო მდიდარია ხელოვნების ძეგლებით. სანტა მარია დელა პიევეს ეკლესია XII-XIII საუკუნისაა. მის საკურთხეველში ინახება პ. ლორენცეტის მრავალკარედი ხატი. მნიშვნელოვანი ძეგლია XIII-XIV საუკუნეების რომანულ-გოტიკური ტაძარი. 1275 წელს აშენებულ სან-დომენიკოს გოტიკურ ეკლესიაში დაცულია ჩიმაბუეს ჯვარცმა. 1322 წლის გოტიკურ სან-ფრანჩესკოს ტაძარშ დაცულია პიეტრო დელა ფრანჩესკას ფრესკების ციკლი. 1375-1377 წლებს განეკუთვნება პალაცო დელა ფრატერნიტა დეი ლაიჩი, რომელიც გაფართოებულია ბერნარდო როსელინოს მიერ XV საუკუნეში. სანტა მარია დელე გრაციეს ეკლესია (არქ. ბენედეტო დი მაიანო) აშენებულია XIII-XIV საუკუნეებში, პალაცო დელე ლოჯე (არქ. ჯ. ვაზარი) აშენებულია 1573-1581 წლებში. არეცოშია ჯ. ვაზარის სახლი, არქეოლოგიური და სამხატვრო მუზეუმები.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
პანიპატი
220პქpx|მინიატიურა|მარჯვნივ|ჰარაიანა. პანიპატი პანიპატი (ინდ. पानीपत) — ქალაქი ჩრდილოეთ ინდოეთში, ჰარიანას შტატში. მდებარეობს ქალაქ დელიდან ჩრდილოეთით 90 კმ. მანძილზე და ქალაქ ჩანდიგჰარიდან სამხრეთით 169 კმ. მანძილზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 219 მ. ქალაქი იყო პანიპატის სამი ისტორიული ბრძოლის სამოქმედო არეალი 1526 წელს, 1556 წელს, 1761 წელს.
მოსახლეობა
2001 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 261 665 ადამიანს. მამაკაცთა ხვედრითი წილი 55%, ქალთა — 45%, განათლების დონე 69% (მ.შ. 73% მამაკაცი და 64%ქალი). 6 წლამდე ასაკის ბავშვთა ხვედრითი წილი მოსახლეობის 14%-ია.
მაგნიტური ინდუქცია
thumb|მაგნიტური ინდუქცია B გენერირებული I დენის მიერ. მაგნიტური ინდუქცია, მაგნიტური ველის ინდუქცია — მაგნიტური ველის ვექტორული მახასიათებელი, რომელსაც B მაგნიტური ინდუქციის ვექტორსაც უწოდებენ. ამ სიდიდის ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში არის ტესლა (ტლ), ერთეულთა CGS სისტემაში — გაუსი (გს), 1ტლ=104 გს.
მაგნიტური ინდუქცია ვექტორული სიდიდეა და მისი მიმართულება ემთხვევა მაგნიტურ ველში ორიენტირებული დენიანი ჩარჩოს ნორმალის მიმართულებას, რომელსაც ვადგენთ მარჯვენა ხრახნიანი ბურღის წესით. მაგნიტური ინდუქციის წირები ეწოდება ისეთ წირებს, რომლის ყოველ წერტილში გავლებული მხების მიმართულება ემთხვევა ამ წერტილში ინდუქციის ვექტორის მიმართულებას. წრფივი დენიანი გამტარის მაგნიტური ინდუქციის წირები ჩაკეტილი კონცენტრული წრეწირებია, რომელთა სიბრტყე წრფივი დენიანი გამტარის მართობია და ცენტრი კი გამტარის ღერძზე მდებარეობს. წრფივი დენის მაგნიტური ინდუქციის წირების მიმართულებას ვადგენთ მარჯვენა ხრახიანი ბურღის წესით:
თუ მარჯვენა ხრახნიანი ბურღის წვერის გადაადგილება გვიჩვენებს წრფივ გამტარში დენის მიმართულებას, მაშინ ბურღის ტარის მოძრაობის მიმართულება გვიჩენებს მაგნიტური ინდუქციის წირების მიმართულებას.
მარიცა ნადლიშეკ ბარტოლი
მარიცა ნადლიშეკ ბარტოლი ( Marica Nadlišek Bartol ; დ. 10 თებერვალი, 1867, ტრიესტე, ავსტრიის იმპერია — გ. 3 იანვარი , 1940, ლუბლიანა, იუგოსლავია ) — სლოვენიელი მწერალი. 1897 წლიდან 1899 წლამდე იყო თავისივე დაარსებული გავლენიანი ქალთა ჟურნალის Slovenka-ს რედაქტორი
მაგნიტური ინდუქცია
ტესლა ისეთი ველის მაგნიტური ინდუქციაა, რომელშიც 1 მ2 ფართობის კონტურზე, როცა მასში დენი 1 ამპერია, ველი მოქმედებს 1 ნმ მაქსიმალური მაბრუნებელი მომენტით.
მაგნიტური ინდუქციის ვექტორის მოდული დამოკიდებულია მაგნიტური ველის შემქმნელი დენის ძალის სიდიდეზე, დენიანი გამტარის ფორმაზე, გარემოს თვისებებზე, ან მაგნიტის სიძლიერ,ეზე, როცა ველი ბუნებრივი მაგნიტითაა შვქმნილი. ცდები გვინვენებს, რომ ერთგვაროვან გარემოში მაგნიტური ინდუქციის მთდული \mu-ჯერ მეტია იმავე წერტილში ვაკუუმის შემთხვევაში მაგნიტური ინდუქციის მოდულზე:
მარიცა ნადლიშეკ ბარტოლი
ადრეული წლები და განათლება
მარიცა ნადლიშეკი დაიბადა 1867 წელს ტრიესტში, რომელიც იმ დროს ავსტრიის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა. მამა, ტრიესტის სლოვენური თემის წარმომადგენელი, მუშაობდა მიწის ამზომველად.
მაგნიტური ინდუქცია
\mu-ს გარემოს მაგნიტური შეღწევადობა, ანუ განვლადობა ეწოდება. სხვადასხვა გარემოსათვის \mu-ს ფიზიკური მუდმივობის ცხრილებში ვპოულობთ.
სხვადასხვა ფორმის დენიანი გამტარი რაიმე მანმილზე ქმნის სხვადასხვა სიდიდის მაგნიტურ ინდუქციას. მაგნიტურ ინდუქციას მოცემულ წერტილში ქმნის დენიანი გამტარის ცალკეული ნაწილები. ფრანგი მეცნიერების ბიოს, სავარისა და ლაპლასის მიერ დადგენილი იქნა ბიო-სავარის კანონი, რომლის საფუძველზეც იგებენ ნებისმიერი ფორმისა და ზომის დენიანი გამტარის მიერ შექმნილ მაგნიტურ ინდუქციას მისგან ნებისმიერ მანძილზე. ეს კანონი უსასრულო სიგრძის სწორი დენიანი გამტარისათვის, გამტარიდან R მანძილზე მაგმიტური ინდუქციის მოდულისათვის გვაძლევს ფორმულას:
მარიცა ნადლიშეკ ბარტოლი
ლიტერატურული საქმიანობა
მასწავლებლად მუშაობისას ნადლიშეკი ჩაერთო ტრიესტის ლიტერატურულ ცხოვრებაში, წერდა სტატიებსა და მოთხრობებს. მისი პირველი ესსე, რომელიც 1888 წელს გამოქვეყნდა გაზეთ Edinost- ში ხაზს უსვამდა ქალების როლს სლოვენიის ნაციონალურ მოძრაობაში. მომდევნო წელს მისი პირველი მოთხრობა "Moja prijateljica" ("ჩემი მეგობარი") დაიბეჭდა ჟურნალ Ljubljanski zvon- ში. მარიცა იყო ერთ-ერთი პირველი სლოვენი ქალი, რომელიც რეგულარულად აქვეყნებდა პუბლიკაციებს და წერდა სხვა სლოვენური გამოცემებისთვის, მათ შორის ჟურნალისთვის Domači prijatelj
მაგნიტური ინდუქცია
სადაც მაგნიტური	მუდმივაა. გამტარი უსასოულო სიგრძის ითვლება, თუ მისი სიგრძე ბვვრად დიდია R-ზე. ვაკუუმისათვის \mu =1 და.
მარიცა ნადლიშეკ ბარტოლი
ლიტერატურული საქმიანობა
ნადლიშეკი გახდა ქალთა ჟურნალ Slovenka-ს (გამოდიოდა 1897 წლიდან 1902 წლამდე) თანადამფუძნებელი და პირველი რედაქტორი. ჟურნალის საქმიანობა მიზნად ისახავდა ქალებში სლოვენიის ეროვნული იდენტობის განმტკიცებას, სლოვენი ქალების ემანსიპაციის იდეის ხელშეწყობას და ქალთა ლიტერატურული განათლების მხარდაჭერას. ჟურნალის დაარსებიდან 1899 წლამდე ნადლიშეკი მისი რედაქტორი იყო, თუმცა დაქორწინების შემდეგ იძულებული გახდა სამსახური დაეტოვებინა. რედაქტორის რანგში მან გამოაქვეყნა  ცნობილი მწერლების ნაწარმოებები, რომელთა შორის იყვნენ: ვიდა ერაი, კრისტინა შულერი, მარიცა სტრანდ ციზერლი. ვინაიდან ნადლიშეკი თავისუფლად ფლობდა  ხორვატულ, გერმანულ და რუსულ ენებს,  იგი შეუდგა  მთარგმნელობით საქმიანობას. ჟურნალ Slovenka-ს გვერდებზე, გამოაქვეყნა მიხაილ ლერმონტოვის, ალექსანდრე პუშკინის, ივან ტურგენევისა და ჰაინრიხ ჰაინეს ნაწარმოებების თარგმანები.
მაგნიტური ინდუქცია
მაგნიტომეტრებს, რომლებიც მაგნიტური ინდუქციის გასაზომად გამოიყენება ზოგჯერ ტესლამეტრს უწოდებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ელექტროდინამიკა
მარიცა ნადლიშეკ ბარტოლი
ლიტერატურული საქმიანობა
ნადლიშეკ ბარტოლის შემოქმედებაში სლოვენური ნაციონალიზმის იდეები ყველაზე მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს. იგი ასევე წერდა ფემინისტურ თემებზე. მწერალმა ხანგრძლივი დისკუსია გამართა კათოლიკე რელიგიურ ლიდერ ანტონ მაჩნიკთან. დაუპირისპირდა რა მის არგუმენტს, რომ საზოგადოებაში მამაკაცები ქალებზე მაღლა უნდა იდგნენ და  დომინირებდნენ. მისი ნაწარმოებების ქალი გმირები მკვეთრად განსხვავდებოდნენ მაშინდელი სლოვენური ლიტერატურის გმირებისგან, ისინი ეკუთვნოდნენ ბურჟუაზიას და მუშათა კლასს და არ იყვნენ იდეალიზებულნი.
ქორწინება და ტრიესტიდან გამგზავრება
ნადლიშეკი 1899 წელს დაქორწინდა ფოსტის თანამშრომელ გრეგორ ბარტოლზე და 1901-1909 წლებში შეეძინა შვიდი შვილი, რომელთაგან ორი ადრეულ ბავშვობაში გარდაიცვალა. მისი ერთ-ერთი შვილი მოგვიანებით გახდა ცნობილი სლოვენიელი მწერალი ვლადიმირ ბარტოლი. ქორწინებამ ნადლიშეკს ბედნიერება არ მოუტანა, რადგან ამით დასრულდა მისი კარიერა და სოციალური საქმიანობა.
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, როდესაც ტრიესტი იტალიელების კონტროლის ქვეშ მოექცა, ნადლიშეკი ფარულად ასწავლიდა სლოვენურ ენის, რის გამოც კარაბინერი  ხშირად კითხავდა. საბოლოოდ, 1919 წლის სექტემბერში, მისი ოჯახი იძულებული გახდა გადასულიყო ლუბლიანაში, სადაც თავდაპირველად მატარებლის ვაგონში ცხოვრობდა თავის ხუთ შვილთან ერთად.
როგორც კი ქალაქში დამკვიდრდა და მოახერხა ოჯახის საარსებო წყაროთი უზრუნველყოფა,   ისევ შეუდგა წერას და მთარგმნელობით საქმიანობას. იგი თანამშრომლობდა ქალთა ჟურნალთან Ženski svet, 1931 წლიდან 1934 წლამდე მუშაობდა მის რედაქტორად, ასევე დააარსა ქალთა უფლებების დაცვის ორგანიზაციები. იგი ასევე აქტიურად თანამშრომლობდა იტალიაში დარჩენილ სლოვენელთა უფლებებისთვის მებრძოლ ორგანიზაციებთან.
1927 წელს ნადლიშეკ ბარტოლმა დაიწყო მემუარების წერა სახელწოდებით Iz mojega življenja ("ჩემი ცხოვრებიდან"). 1948 წელს ისინი მწერლის გარდაცვალების შემდგომ გამოქვეყნდა ლიტერატურულ ჟურნალში Razgled. ნადლიშეკ ბარტოლი გარდაიცვალა 1940 წელს ლუბლიანაში 72 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1867 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1940 კატეგორია:სლოვენი ფემინისტები კატეგორია:სლოვენი მთარგმნელები კატეგორია:სლოვენი მწერლები კატეგორია:სლოვენი ქალი მწერლები
მაგნიტური ველის დაძაბულობა
ფიზიკაში მაგნიტური ველის დაძაბულობა არის ვექტორული სიდიდე რომელიც ტოლია მაგნიტური ინდუქციის ვეტორის (B) და დამაგნიტების ვექტორის (J) სხვაობისა.
351
თარიღი უცნობია
*
მაგნიტური ველის დაძაბულობა
SI სისტემაში: სადაც \mu_0 - მაგნიტური მუდმივა
გაუსის ერთეულთა სისტემაში:
გაუსის ერთეულთა სისტემაში მაგნიტური ველის დაძაბულობის ერთეულია ერსტედი (ერს), ხოლო SI სისტემაში ამპერი მეტრზე (L-1I).
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ფიზიკური სიდიდეები
Careful with That Axe, Eugene
„Careful with That Axe, Eugene“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის ინსტრუმენტული იმპროვიზაციული კომპოზიცია, გამოცემული სინგლზე „Point Me at the Sky“. იგი აგრეთვე შეტანილია ჯგუფის კრებულში Relics. მისი საკონცერტო ვერსიები ჟღერს ალბომში Ummagumma და ფილმში Pink Floyd: Live at Pompeii. კომპოზიციის კიდევ ერთი ვერსია, „Come in Number 51, Your Time Is Up“, შეტანილია მიქელანჯელო ანტონიონის ფილმში „ზაბრისკი პოინტი“ და მის საუნდტრეკში.
კომპოზიცია
კომპოზიციის მუსიკალური ნაწილი ეფუძნება მსუბუქ, ორგანზე აგებულ ჯემს და ბას-გიტარის თანმხლებ პარტიას, რომელიც მონოტონურია. სიმღერას ტექსტი არ აქვს, თუმცა როჯერ უოტერსი ჩურჩულებს მის სათაურს, რასაც მოჰყვება მისივე კივილი, Candy and a Currant Bun-ის მსგავსი. მუსიკა უფრო და უფრო ხმაურიან ტონს იძენს, შემდეგ კი თანდათან მშვიდდება. დაძაბული სექციების დროს დეივიდ გილმორის გიტარა და სკეტ-ვოკალი ჟღერს. კონცერტების დროს ამ ნაწილს დეივიდი ვოკალურად გიტარასთან უნისონში ასრულებდა.
ფილმისთვის „ზაბრისკი პოინტი“ კომპოზიციას გადაერქვა სახელწოდება და ეწოდა „Come In Number 51, Your Time Is Up“. მას დაემატა ბევრი ჩურჩული და გუნდის ვოკალები. ძირითად ვოკალებს ამ ვერსიაში ასრულებენ დეივიდ გილმორი და როჯერ უოტერსი, ხოლო უოტერსის კივილი შესამჩნევად ხმამაღალია. თუკი ორიგინალური ვერსია რე მინორში სრულდებოდა, ეს ვერსია მი მინორში სრულდება. ფილმში იგი ჟღერს ფინალური სცენის დროს, როდესაც შენელებული მოძრაობით არის ნაჩვენები დიდი აფეთქება.
საკონცერტო ვერსიები
ჯგუფი კომპოზიციას ასრულებდა 1968-1973 წლების ყველა კონცერტზე, ერთხელ კი 1977 წელსაც შეასრულა. ადრეული ვერსიის წარდგენა შედგა 1968 წლის 31 მაისს, სათაურით „Keep Smiling People“. სათაურით „Murderistic Woman“ კომპოზიცია ჯონ პილის გადაცემაში Top Gear, 1968 წლის 11 აგვისტოს გადაიცა, ხოლო ჩაიწერა მანამდე, BBC-ს სტუდიაში Piccadilly, 1968 წლის 25 ივნისს.
სქოლიო
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები კატეგორია:1968 წლის სიმღერები კატეგორია:სიმღერები დეივიდ გილმორის ავტორობით კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
სოიუზ TMA-15
სოიუზ TMA-15 — მართვადი კოსმოსური გაფრენა საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე. ის ნაწილია პროგრამა სოუზისა, რომელსაც ექსპედიცია 20-ის 3 წევრი გადაყავს საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე. TMA-15 არის სახელი კოსმოსურ ხომალდ „სოუზის“ 102-ე მართვადი გაფრენისა, მოყოლებული სოუიზ 1-დან (1967). სოიუზის კოსმოსური ხომალდი ექსპედიცია 20-ისა და ექსპედიცია 21-ის განმავლობაში, დარჩება საერთაშორისო სადგურზე, როგორც სათადარიგო გასვლის ხომალდი, რომლის ქონა სადგურზე (მინიმუმ ერთის მაინც) აუცილებელია. პროგრამა აღსანიშნავია იმით, რომ დაიწყო ექვსკაციანი ეკიპაჟის ოპერაციები სკს-ზე.
გაშვებულ იქნა წარმატებით მზიდი რაკეტა სოუიზ-ფგ-თი გაგარინის სტარტიდან, ბაიკონურის კოსმოდრომი ყაზახეთი, 2009 წლის 27 მაისს, 10:34 სთ-ზე UTC. სკს-ს მიუერთდა იმავე წლის 29 მაისს, 12:34 სთ-ზე UTC.
რომან რომანენკო არის მესამე მეორე თაობის კოსმონავტი. მან აირჩია რადიოგამოძახების სიტყვა ტაიმირი (Таймыр), რადგან ეს სიტყვა იყო მამისის პირველი გაფრენისას, სოიუზ 26-ზე; თუმცა, რადიონიშნად გამოყენებულ იქნა სიტყვა პარუსი (Парус - აფრა). რობერტ თერსკი გახდა პირველი კანადელი რომელმაც სოიუზით იფრინა; აქამდე ყველა კანადელი კოსმონავტი ფრინავდა კოსმოსრუი შატლით. ფრენკ დე ვინი გახდა პირველი დასავლეთ ევროპელი, რომელიც მეთაურობს სკს-ს.
ეკიპაჟი
ციფრები ფრჩხილებში უჩვენებს თითოეული კოსმონავტის მანამდე შესრულებულ ფრენებს, პლუს მიმდინარე გაფრენა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიუზის მართვადი მისიები კატეგორია:კოსმოსური ფრენები 2009
Solenopsis wasmannii
Solenopsis wasmannii — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
უოლასტონის მედალი
უოლასტონის მედალი (Wollaston Medal) — სამეცნიერო ჯილდო გეოლოგიის დარგში, რომელსაც გადასცემს ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოება. პირველად გადაეცა უილიამ სმითს 1831 წელს. თავდაპირველად მედალი დამზადებული იყო ოქროთი (1831–1845), შემდეგ უოლასტონის მიერ აღმოჩენილი პალადიუმით. მომდევნო ხანებში კვლავ ოქროთი მზადდებოდა (1861–1929) და 1930 წლიდან დღემდე ისევ პალადიუმით. სხვადასხვა დროს უოლასტონის მედლის ლაურეატები იყვნენ: უილიამ სმითი, ლუი აგასისი, ადამ სეჯუიკი, ჩარლზ დარვინი, როდერიკ მერჩისონი, ჩარლზ ლაიელი, ჯეიმზ დენა, ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენი, ედუარდ ზიუსი, ალექსანდრე კარპინსკი, ალექსანდრე ფერსმანი და სხვა. სახელი ეწოდა უილიამ ჰაიდ უოლასტონის პატივსაცემად.
სქოლიო
კატეგორია:გეოლოგიური ჯილდოები კატეგორია:1831 წელს დაარსებული ჯილდოები
პოლილოგი
პოლილოგი — საუბარი რამდენიმე პირს შორის. ის არსებითად, დიალოგის გართულებული ფორმაა. დიალოგის თვისებები — რეპლიკებს შორის მჭიდრო კავშირი, სპონტანურობა და სხვ. — ნათლად ვლინდება პოლილოგშიც.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:რიტორიკა კატეგორია:კომუნიკაცია
Solenopsis weiseri
Solenopsis weiseri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
საქართველოს სამხედრო გზა
საქართველოს სამხედრო გზა — ისტორიული სახელწოდება გზისა, რომელიც კავკასიონის მთავარ ქედზე გადადის ჯვრის უღელტეხილით (2395 მ) და ქ. თბილისს (საქართველო) ქ. ვლადიკავკაზთან (ჩრდილოეთი ოსეთი) აკავშირებს. სიგრძე 206 კმ.
მარშრუტი
თავდაპირველი მარშრუტი, ტფილისსა და ვლადიკავკაზის საფოსტო სადგურებს შორის მოიაზრებოდა, რომელიც გზაზე არსებულ საფოსტო განყოფილებების გავლით მიემართებოდა.
თბილისიდან გზა მიყვება მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს, სოფელ მუხათგვერდთან ხიდით მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს გადადის, სოფელ წიწამურის შემდეგ გრძელდება მდინარე არაგვის მარჯვენა მხარეს — მუხრანის ვაკეზე და დაბა ჟინვალთან შედის მდინარე მთიულეთის არაგვის ვიწრო ხეობაში. გაივლის დაბა ფასანაურს. სოფელ ზემო მლეთიდან იწყება ზემო მლეთის აღმართი, რომელიც ჯვრის უღელტეხილით მთავრდება. უღელტეხილიდან გზა ეშვება მდინარე ბიდარის ვიწრო ხეობაში, გადის სოფელ ალმასიანთან, სადაც თავს იყრის ბიდარის, თრუსოსა და უხათის ხეობები, შემდეგ მიყვება მდინარე თერგის მარჯვენა მხარეს, გაივლის სოფლებს — კობს, სიონს, გარბანს და დაბა სტეფანწმინდას. სტეფანწმინდიდან გზა ხიდით გადაინაცვლებს მდინარე თერგის მარცხენა მხარეს. მდინარე ჩხერის შესართავთან იწყება დარიალის ხეობა. აქედან გზა გველეთის ხიდით კვლავ მდინარე თერგის მარჯვენა მხარეზე გადადის, გაივლის სოფლებს ზემო ლარსა და ჩიმს, შედის შედარებით ფართო ბალთის ხეობაში, რომელიც კლდოვან ქედს კვეთს. აქედან გზა ჯერ საძოვრებიან, შემდეგ ტყიან ქედს კვეთს და მთავრდება ქ. ვლადიკავკაზთან.
საქართველოს სამხედრო გზის მიდამოებში მდინარე არაგვის ქვემოთი დაბალი და საშუალმთიანია. სოფელ ზემო მლეთიდან იწყება მარალმთიანი რელიეფი, რომელშიც გამოხატულია მთა-ტყის, სუბალპური, ალპური, სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტური ზონები. სოფელ ზემო ლარსიდან ისევ საშუალმთიანი რელიეფია ფართოფოთლოვანი ტყითა და მდელოებით. მდინარე ბიდარის ხეობაში არის ნარზანის ცნობილი მინერალური წყაროები. მინერალური წყლებით მდიდარია ასევე თრუსოს, უხათისა და სხვა ხეობები.
საქართველოს სამხედრო გზა გადის საქართველო-რუსეთის სახელმწიფო საზღვარზე, სადაც მდებარეობს საკონტროლო-გამშვები პუნქტები: ზემო ლარსი და ყაზბეგი.
ისტორია
არაგვისა და თერგის ხეობებზე უძველესი დროიდან გადიოდა ჩრდილოეთ კავკასიის ქვეყნებისა და ახლო აღმოსავლეთთან დამაკავშირებელი გზა, რასაც ხშირად დარიალის გზასაც უწოდებდნენ.
ჩრდილოეთ და სამხრეთ კავკასიაში მცხოვრებ ტომებს შორის უკვე ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან არსებობდა მჭიდრო კულტურული ურთიერთობა. ამ ურთიერთობების ერთ-ერთ არხს თერგისა და არაგვის ხეობები წარმოადგენდა. ძვ. წ. VI საუკუნეში სკვითური ტომები ამიერკავკასიასა და მცირე აზიაში, კოლხიდა-მეოტიის, მამისონის და დერბენდის გზებთან ერთად, დარიალისა და არაგვის ხეობების გავლითაც აღწევდნენ. ბერძენი გეოგრაფი სტრაბონის (ძვ. წ. I საუკუნე — ახ. წ. I საუკუნე) წერდა: „ჩრდილოეთით მცხოვრები მომთაბარეებიდან სამი დღის ძნელი ამოსასვლელია, ხოლო ამის შემდეგ არის საცალფეხო გზა, მდინარე არაგოსის ვიწრო ხეობაში, დაახლოებით ოთხი დღის სავალი, ხოლო დღის ბოლო ძნელად ასაღები კედლით არის გამაგრებული“.
როცა რომაელები პირველად (ძვ. წ. I საუკუნე) მოვიდნენ საქართველოში, დარიალს იბერიის სამეფო ფლობდა. ქართველებს ეს ხეობა კედლით ჰქონდათ გამაგრებული.
გზისა და დარიალის კარის კონტროლი ძველთაგანვე დაინტერესებულნი იყვნენ წინა აზიის დიდი სახელმწიფოები.
სამხრეთ კავკასიაში არაბთა ბატონობის დამყარების შემდეგ (VII საუკუნე) დარიალის კარს ურთიერთს ეცილებოდნენ არაბები და ხაზარები. ალან-ხაზართა შემოსევების აღკვეთის მიზნით, არაბებმა გაამაგრეს დარიალის ხეობა, რომელსაც ქართველი მთიელების — წანარების წინააღმდეგობის დაძლევის გზით მიაღწიეს.
XII საუკუნის I ნახევარში ამ გზით გადმოასახლა დავით IV აღმაშენებელმა ყივჩაყთა 45 ათასი ოჯახი საქართველოში. თემურლენგის ლაშქრობების (XIV—XV საუკუნეების მიჯნა) შემდეგ გზის მნიშვნელობა დაეცა და იგი ნაგზაურად იქცა.
XVI საუკუნის რუსეთის გეოგრაფიულ აღწერაში, ცნობილი როგორც „Большой Чертежъ“, წერია შემდეგი: „მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარიდან გამოედინება მდინარე თერგი, რომელიც მიედინება მთებში, საიდანაც ჩაედინება ხვალიმის (კასპიის?) ზღვაში“. აღნიშნული ჩანაწერი იმის დასტურია რომ რუკის შედგენის მომენტში რუსეთის იმპერიაში ბუნდოვანი წარმოდგენა ჰქონდათ არაგვი-თერგზე გამავალ გზაზე და შესაბამისად შეიძლება იმის ვარაუდიც, რომ ადრეულ პერიოდში აღნიშნული გზა არ გამოიყენებოდა აქტიური მიმოსვლისათვის. XVI საუკუნიდან მოყოლებული რუსეთის ელჩობა მოგზაურობისათვის ყოველთვის მიიჩნევდა როგორც მოუხერხებელსა და სახიფათოს. 1590 წელს კახეთიდან დაბრუნებული რუსეთის ელჩი კნიაზ ზვენიგოროდსკი აღნიშნავდა რომ დარიალით გადმოსასვლელად მას დასჭირდა დიდთოვლიანი გზის გაკაფვა და თერგზე გადასასვლელი ხიდების მოსაწყობად ასამდე ადამინის დაქირავება. ამას თან ერთვოდა ადგილობრივთაგან მათზე თავდასხმა და ძარცვა. ანალოგიური ვითარება დახვდა რუსეთის ელჩს მიხაილ ტატიშჩევს, რომელმაც 1604 წელს ასევე იმგზავრა აღნიშნულ გზაზე.
იყო შემთხვევები როდესაც ადგილობრივების მიერ გზის ჩახერგვის გამო რუსეთის ელჩობას უწევდა შემოვლითი გზებით გადმოსულიყვნენ ამიერკავკასიაში. ასე მაგალითად 1637 წელს კნიაზი ფიოდორ ვოლკონსკი, რომელიც კახეთში მეფე თეიმურაზთან შესახვედრად მოდიოდა, გადმოვიდა კახეთში თუშეთის გზით.
პირველად რუსულმა ჯარმა დარიალი გადმოლახა 1769 წელს, როდესაც გრაფ ტოტლებენის მეთაურობით ერეკლე მეფის დასახმარებლად მოემართებოდა ოსმალების წინააღმდეგ საბრძოლველად. მაშინ გრაფ ტოტლებენის დაქვემდებარებაში იყო ტომსკის ფეხოსანთა რაზმი, კარაბინერების 2 ესკადრონი, გუსართა 2 ესკადრონი, დონის 200 კაზაკი, 300 კალმიკი და 12 ქვემეხი თავისი მომსახურე პერსონალით. 1769 წელს მოზდოკში ჩასულმა ტოტლებენმა დაატუსაღა ყველა ოსი ზედამხედველი და მოსთხოვა მათ თერგზე გზის მოწყობა და ხიდების აშენება. აღნიშნულმა შედეგი გამოიღო და იმავე წელს რუსეთის ჯარი გადმოვიდა და გამოიზამთრა საქართველოში.
მიუხედავად გზის გაყვანისა საკმაოდ დიდ დაბრკოლებას წარმოადგენდა ადგილობრივი მოსახლეობა, რომლებიც ითხოვდნენ დიდ ბაჟს ან საერთოდ აბრკოლებდნენ გადასვლის საშუალებას. ასე მაგალითად საქართველოში არსებული გრაფ ტოტლებენის რაზმის 90 ჯარისკაცი, რომელიც მოზდოკისაკენ 1770 წელს გაბრუნდა, ვერ შეძლო დაუბრკოლებლად გადაელახა აღნიშნული გზა, რადგანაც ადგილობრივებმა ისინი გაძარცვეს, ჩამოართვეს ცხენები და იარაღი. მართალია რუსეთის ჯარზე ყველა თავდასხმა დაუსჯელი არ რჩებოდა, მაგრამ გზა მაინც არ ითვლებოდა უსაფრთხოდ.
1771 წელს როდესაც აკადემიკოსმა იოჰან გიულდენშტედტმა სცადა მოზდოკიდან ტფილისში გადმოსულიყო, ისარგებლა აღნიშნული გზით. მას თან ახლდა 24 კაზაკი და 100 ოსი თავდაცვისათვის, რომლებიც რუსეთის სამსახურისათვის ადგილობრივმა თავადმა გადასცა. მას ხიდების აღდგენისა და გაუვალი გზების გადასალახავად დასჭირდა 2 კვირა, რათა გაევლო აღნიშნული გზა. 1772 წელს გიულდენშტედტისთვის უკანდაბრუნება უფრო რთული აღმოჩნდა, რადგანაც სტეფანწმინდაში მისულს ყველა ხიდი მდინარისაგან განადგურებული დახვდა. ამას თან ერთვოდა ის, რომ ადგილობრივი მთის მოსახლეობა ცდილობდა მის გაძარცვას. სპეციალურად მის გასაცილებლად მოზდოკიდან გამოგზავნილი იყო 600 კაციანი რაზმი მაიორ ფონ კრიუდნერის მეთაურობით.
აღნიშნული გზის რთულ და სახიფათო მონაკვეთად ითვლებოდა თერგის ხეობა. შედარებით უკეთესი მდგომარეობა იყო არაგვის მონაკვეთზე. რუსეთის მხრიდან მთის მოსახლეობის დაბრკოლებას ბოლო მოეღო მას შემდეგ, რაც 1783 წლის 24 ივლისს გეორგიევსკის ტრაქტატს მოეწერა ხელი. ორმხრივი შეთანხმება გულისხმობდა საქართველოსათვის სამხედრო დახმარებისათვის რუსეთის ჯარების თავისუფალ გადაადგილებას საქართველო-რუსეთის მონაკვეთზე. ამ მიზნისათვის 1784 წელს მოზდოკიდან ლარსამდე აშენდა რამდენიმე გამაგრებული პუნქტი. იმავე წელს გზა გადმოლახა რუსეთის ორმა ბატალიონმა პოლკოვნიკ ბურნაშოვის მეთაურობით, რომელიც გაემართა ერეკლე მეფის დასახმარებლად ავარელი ომარ-ხანისა და ახალციხელი სულეიმან-ფაშას წინააღმდეგ საბრძოლველად.
თერგის მონაკვეთის რუსეთის კონტროლის ქვეშ მოქცევა წინააღმდეგობაში მოვიდა ჩეჩენი მთიელებისათვის, რადგანაც ამ გზით მათ გადაჰყავდათ საქართველოდან მოტაცებული ტყვეები, რომელთაც ისინი შემდეგ სხვადასხვა ბაზარზე ყიდდნენ. 1785 წელს ჩეჩნეთი შეიხ მანსურის წინამძღოლობით აღსდგა აღნიშნული გზის წინააღმდეგ. 1786 წელს რუსეთის მცირერიცხოვანი არმია იძულებული შეიქმნა დაეთმო მის მიერ ახლადაშენებული გამაგრებები (პოტიომკინა, გრიგორიპოლი და ვლადიკავკაზი).
თერგის მონაკვეთის უკონტროლოდ დატოვება ძვირი დაუჯდა საქართველოს. 1795 წელს როდესაც აღა-მაჰმად-ხანი ირანიდან შემოესია საქართველოს, რუსეთიდან დასახმარებლად გამოსული რაზმი პოლკოვნიკ სიროხნევის მეთაურობით მხოლოდ დაგვიანებით ჩამოვიდა თბილისში, რომელიც მას უკვე განადგურებული დახვდა.
1799 წელს საქართველოში დაინიშნა მინისტრის ტიტულით რუსეთის მუდმივი რეზიდენტი კოვალენსკი. არმიის სახით მას თან ახლდა მე-17 ეგერის რაზმი გენერალ-მაიორი ლაზარევის მეთაურობით. 1799-1801 წლების მოვლენების გათვალისწინებით რუსეთის იმპერიის ხელმძღვანელობა მივიდა იმ დასკვნამდე რომ უფრო მეტი კომუნიკაციისატვის აუცილებელი იყო სატრანსპორტო დერეფნის არსებობა, რომელზედაც თავისუფლად და სწრაფად იმოძრავდებდა საჯარისო შენაერთები. ამასთანავე ამიერკავკასიაში არსებულ რუსეთის რამდენიმე ათასიან არმიისათვის რეგიონში არ არსებობდა საკმარისი საკვები პროდუქტი, და თუ იყო მხოლოდ ძვირი.
1800 წლისათვის დარიალსა და ჯვრის უღელტეხილს შორის იყო 27 ხიდი, აქედან მარტო 13 მდებარეობდა დარიალსა და ბალთას შორის. მოძრაობა შესაძლებელი იყო მხოლოდ ზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე, რადგანაც გაზაფხულზე თერგი დიდდებოდა, ხოლო ზამთარში კი დიდთოვლობა აფერხებდა მიმოსვლას.
1802 წელს გენერალ-ლეიტენანტ კარლ კნორინგსა და თაღაურის მოსახლეობას შორის დაიდო შეთანხმება, რომ გზის გაკეთების სანაცვლოდ უფლებას მიიღებდნენ აეკრიფათ გარკვეული საბაჟო გადასახადი მგზავრებისაგან.
გზამ მოზდოკიდან ტფილისამდე ჯეროვანი ყურადღება მიიპყრო რეგიონში თავად პავლე ციციანოვის გამოჩენისთანავე. მან გაათვიცნობიერა რომ გზის არანაირი გაწმენდა-გაუმჯობესება ვერ გახდიდა მგზავრობას უსაფრთხოს თუ არ დაშოშმინდებოდა მთიელი მოსახლეობა თავდასხმებისაგან.
1802 წლის 8 სექტემბერს ციციანოვი დაინიშნა რა საქართველოს მთავარმართებლად, შეუდგა აღნიშნული იდეის განხორციელებას.
1803 წელს იწყება ახალი გაფართოებული გზის მშენებლობა, რომელიც გუდამაყრის ხეობის გავლით ბურსაჭილის უღელტეხილზე ღუდუშაურისა და დარიალის ხეობაში გადადიოდა. აღნიშნული მშენებლობა მძიმე ტვირთად დააწვა მთის მოსახლეობას. იგი მთიულეთის აჯანყების (1804) დაწყების ერთ-ერთი მიზეზი გახდა. იმავე წელს განახლდა თერგზე არსებული ვლადიკავკაზი და სხვა სიმაგრეები, რომელიც აკავშირებდა მათ მოზდოკს. ვლადიკავკაზსა და დარიალს შორის მოეწყო რედუნტები, რომლებიც გათვალისწინებული იყო მგზავრთა მთიელთაგან დასაცავად. დარიალის ხეობაში გზებისა და ხიდების მოსაწყობად გამოთხოვილ იქნა 71 ათასი რუბლი. 1804 წელს თაღაურელმა მმართველმა მახმედ დუდაროვმა სოფელი ლარსი თავისი მიწებით რუსეთის იმპერიას დაუთმო.
1809 წელს გენერალ ალექსანდრე ტორმასოვმა რომელმაც ციციანოვი შეცვალა ბაქოში მისი გარდაცვალების გამო, შეძლო 18-დან მხოლოდ ორი დროებითი ხიდის აშენება. გზებს იკაფავდნენ კლდეების აფეთქებით, თუმცაღა საქმის მწარმოებლად ჰყავდათ საქმის მცოდნე სპეციალისტები.
1811 წელს საქართველოს სამხედრო გზა გზების სამმართველოს გადაეცა. ამ დროიდან შეიძლება ითქვას რომ გზები სისტემატიურად იწმინდებოდა და რემონტდებოდა. 1814 წელს გზები უკვე იმდენად გამართული იყო რომ მასზე მოძრაობა მძიმეწონიანი ეკიპაჟითაც შეიძლებოდა. 1827 წელს ალექსი ერმალოვის დროს დაწესდა ექსტრა-ფოსტა ტფილისსა და მოსკოვს შორის. 1834 წელს კი საფოსტო სადგურებზე შემოტანილი იყო საფოსტო ეტლები.
სხვადასხვა დროს იცვლებოდა გზის მიმართულება. გზა რომელიც ფუნქციონირებდა 1803 წლიდან შავ არაგვზე, რომელიც ვარაუდით თავიდან ააცილებდა ჯვრის უღელტეხილზე გადასვლას დიდთოვლიანობის დროს, 1847 წელს მასზე დახარჯული მილიონზე მეტი ასიგნაციის შემდეგ მიხეილ ვორონცოვმა აღნიშნული პროექტი მისი სიძვირის გამო დაიწუნა.
1861 წლამდე გზა ტფილისიდან ვლადიკავკაზამდე გზა მიდიოდა ქვიშეთამდე, შემდეგ არაგვზე გადასული აღმართით ადიოდა კაიშაურამდე და იქედან გადადიოდა ჯვრის უღელტეხილზე ზიგზაგების გარეშე ეშვებოდა ბაიდარის ხეობით სოფელ კობში. აღნიშნული გზის შეცვლაზე ფიქრი დაიწყეს ჯერ კიდევ 1855 წელს. ახალი გზა უნდა ასულიყო კაიშაურამდე მლეთის აღმართით. მლეთის აღმართის პარალელურად დაიწყეს დუშეთის მონაკვეთის მოწყობაც, რომელიც მალევე 1859 წლის 1 ნოემბერს გახსნეს. 1861 წლის 30 აგვისტოს დასრულდა ზემო მლეთის აღმართი, მომდევნო წლის 30 აგვისტოს კი გაიხსნა გუდის მთის მონაკვეთი და დასასრულს 1863 წლის 1 ნოემბერს დაიწყო მოძრაობა სადგურ კობამდე. მომდევნო თვეს ვლადიკავკაზში დაასრულეს თერგზე ოლგინსკის ხიდის მშენებლობა.
დასასრულს, მლეთის აღმართის ერთ ერთ მონაკვეთზე აღიმართა თუჯის დაფა, რომელსაც ამშვენებდა სამშენებლო წარწერა:
1877-1878 წლებში რუსეთი-ოსმალეთის ომის დროს აღნიშნული გსამხედრო გზა აქტიურად გამოიყენებოდა ცოცხალი ძალის ჩრდილოკავკასიიდან ამიერკავკასიაში გადმოსაყვანად.
1888 წლისათვის საქართველოს სამხედრო გზის სრულ მონაკვეთზე განლაგებული იყო შემდეგი საფოსტო სადგურები, შემდეგში ცნობილი როგორც „სტანცია“.
1909 წლიდან რეგულარული მიმოსვლა დამყარდა თბილისსა და ვლადიკავკაზს შორის.
ახლა საქართველოს სამხედრო გზა ჩვენი ქვეყნის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მაგისტრალია. საბჭოთა ხელისუფლების წლებში ჩატარდა მისი რეკონსტრუქცია (აიგო რკინაბეტონის ხიდები და სხვა რთული ტექნიკური ნაგებობანი) ყოველწლიურად დიდი სახსრები იხარჯება გზის შეკეთებაზე. კასპიისპირა და შავიზღვისპირა სარკინიგზო მაგისტრალიების გაყვანის შემდეგ გზის მნიშვნელობა ერთგვარად შემცირდა, თუმცა დიდი იყო მისი სტრატეგიული მნიშვნელობა პირველი მსოფლიო ომისა (1914—1918) და დიდი სამამულო ომის (1941—1945) წლებში. ზამთრის თვეებში უღელტეხილზე გზა უმეტესად ჩაკეტილია.
1983 წელს გეორგიევსკის ტრაქტატის 200 წლისთავთან დაკავშირებით საქართველოს სამხედრო გზაზე აღიმართა რამდენიმე მემორიალური ნაგებობა და გამოჩენილ მოღვაწეთა ძეგლები: სკულპტურული კომპოზიცია „თერგდალეულნი“ (მოქანდაკეები კ. ტაბატაძე, ჯ. თუშურაშვილი, არქიტექტორები გ. აბულაძე, დ. ახვლედიანი); სულხან-საბა ორბელიანის მემორიალი (მოქანდაკეები გ. ზაქარაია, გ. ჟღენტი არქიტექტორები ჯ. ურუშაძე, თ. გაბუნია); მაქსიმ გორკის (მოქანდაკე ზ. კრაწაშვილი, არქიტექტორი მ. ზაალიშვილი); ი. ჭავჭავაძის (მოქანდაკე ლ. მხეიძე, არქიტექტორი თ. ბოჭორიშვილი) და სხვა.
გზის ბუნების სილამაზეს უმღერა მრავალმა ქართველმა და უცხოელმა პოეტმა და მწერალმა (ი. ჭავჭავაძე, ა. ყაზბეგი, ა. პუშკინი, მ. ლერმონტოვი, ვ. მაიაკოვსკო და სხვები). განვითარებულია ტურიზმი.
ღირსშესანიშნაობები
საქართველოს სამხედრო გზაზე არაერთი მატერიალური კულტურის ძეგლია, მათ შორისაა:
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს გზები
Making Movies
Making Movies — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Dire Straits-ის მესამე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1980 წელს. ალბომის სათაური მომდინარეობს სიმღერიდან Skateaway და გამოუცემელი კომპოზიციიდან Making Movies. 1981 წელს დისკი იტალიაში 1 მილიონი ასლის ოდენობით გაიყიდა. ევროპაში მისმა გაყიდვებმა 3.8 მილიონი შეადგინეს.
გარდა სიმღერისა Making Movies, ასევე ჩაწერილი იქნა Suicide Towers. არც ერთი სიმღერა ოფიციალურად არ გამოსულა და შეტანილია მხოლოდ ბუტლეგებში.
ალბომები
ალბომის ბრიტანეთის ალბომების ჩარტში 252 კვირა იმყოფებოდა. ავსტრალიაში იგი 1981 წლის რიგით მეხუთე ყველაზე გაყიდვადი ალბომი იყო.
სქოლიო
კატეგორია:Dire Straits-ის ალბომები კატეგორია:1980 წლის ალბომები კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები კატეგორია:Vertigo Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები ჯიმი აიოვინის პროდიუსერობით
სან-სებასტიანი
სან-სებასტიანი, დონოსტია (San Sebastián, Donostia ) — ქალაქი და ნავსადგური ჩრდილოეთ ესპანეთში, ბასკეთში. ბისკაიის ყურის ნაპირზე, მდინარე ურუმეის შესართავთან. გიპუსკოის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში პერიოდულად იმართება საერთაშორისო კონოფესტივალები.
სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის ქალაქები კატეგორია:გიპუსკოის მუნიციპალიტეტები
ბესარაბია
ბესარაბია (Basarabia, Бессарабія) — ისტორიული რეგიონი აღმოსავლეთ ევროპაში. სამხრეთით ბესარაბიას ესაზღვრება შავი ზღვა, დასავლეთით — მდინარე პრუტი, ხოლო აღმოსავლეთით — მდინარე დნესტრი.
ისტორიულად ბესარაბია ეწოდებოდა რუმინეთის ერთ-ერთი უდიდესი რეგიონის მოლდოვის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს, შავი ზღვის სანაპიროზე, რომელსაც დღეს ბუჯაკს უწოდებენ. XIX საუკუნიდან რუსეთის იმპერიამ პოლიტიკური მოსაზრებებით სახელწოდება განავრცო მთელ აღმოსავლეთ მოლდოვის რეგიონზე, მდინარე პრუტიდან მდინარე დნესტრამდე.
ბესარაბიის ტერიტორიის ცენტრალური ნაწილი დღესდღეობით მოქცეულია მოლდოვაში, ხოლო სამხრეთ და ჩრდილო ნაწილი — უკრაინაში.
ისტორია
1812 წელს მოლდოვას სათავადო რუსეთს შეუერთდა. 1917 წლამდე ძირითადად რუმინელებით დასახლებული ბესარაბია რუსეთის იმპერიის გუბერნიად დარჩა, მეორე მსოფლიო ომამდე რუმინეთის აღმოსავლეთი პროვინცია იყო, ხოლო შემდეგ იგი საბჭოთა კავშირმა შემოიერთა.
ეტიმოლოგია
სახელწოდება მომდინარეობს რუმინელი თავად ბასარაბების დინასტიისგან, რომელიც XIII-XIV საუკუნეებში ბატონობდა დუნაისა და დნესტრს შორის მდებარე შავი ზღვის სანაპირო ნაწილში და სწორედ ამ ტერიტორიას ეწოდებოდა ბესარაბია. მოგვიანებით, 1812 წლიდან, რუსეთმა ბესარაბია უწოდა მთელ რეგიონს, მდინარეებს პრუტსა და დნესტრს შორის. ხშირად სახელწოდებას შეცდომით აკავშირებენ არაბეთთან, თუმცა ამ მოსაზრებას არავითარი საფუძველი არ გააჩნია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უკრაინა კატეგორია:რუმინეთის ისტორიული ოლქები კატეგორია:მოლდოვა
ჯუმათის მიქაელ მთავარანგელოზის ხატები
ჯუმათის მიქაელ მთავარანგელოზის ხატები — მიქაელ მთავარანგელოზის ოთხი ხატი ჯუმათის მონასტრის საგანძურიდან.
დიმიტრი ბაქრაძემ თავის 1873 წლის არქეოლოგიური მოგზაურობის დროს ჯუმათის მონასტერში აღნუსხა სამი მიქაელ მთავარანგელოზის ხატი. 1888 წელს ნიკოდიმ კონდაკოვის დროს შემორჩენილი იყო მხოლოდ ორი. სამივე ხატი შეტანილია დიმიტრი ერმაკოვის ფოტოკოლექციაში.
პირველი
მიქაელ მთავარანგელოზის დიდი რელიეფური ხატი გიორგი გურიელმა, მისმა შვილმა ლომამ და ლომას მეუღლე ადასუჯანმა შესწირეს მონასტერს. ხატის მოჭედილობა ოქროსი იყო (ზომები დაახლ. 108X72 სმ; 1.5X1 არშინი). ქვემო ნაწილი სიძველის გამონაფლეთებად იყო ჩამოკიდებული. მთავარანგელოზს მარჯვენა ხელში ამოწვდილი მახვილი უპყრია, მარცხენაში — ქარქაში. თმა ხუჭუჭი აქვს, ტანთ ჯაჭვი აცვია, მხრებზე ყაბალახის მაგვარი რამ აქვს მოგდებული, მკერდზე შეკინძული. არშიებზე ათი მინანქრის მედალიონია ნაირფერი ფონით. წარწერები ქართულია, ძალზე წვრილი ოქროს სირმებით შესრულებული. მთავარანგელოზს თავზე შარავანდი ადგას. მასზე სამი მსხვილი თვალი ზის: ფირუზი და ორი მარგალიტი. შარავანდის გვერდებზე ორი მოზრდილი მინანქრის მედალიონია ცისფერ ფონზე, ოქროს სირმით შესრულებული წარწერით:
ხატის ჩარჩოს ქვედა მხარეს წინიდან ამშვენებდა წარწერა:
ზურგზე გაშავებულ ვერცხლის ფირფიტაზე წარწერაა:
მედალიონები
დიმიტრი ბაქრაძის მიერ 1873 წელს აღწერილი მიქაელ და გაბრიელ მთავარანგელოზთა ხატები მათ არშიებში ჩასმული მედალიონებით ადგილზე აღარ დახვდათ იმავე ბაქრაძესა და ნიკოდიმე კონდაკოვს 1889 წელს. კონდაკოვის თანახმად ორივე ხატი წაღებულია მონასტრიდან 1880-იან წლებში. ისინი ან გატაცებულია, ან მთლიანად გადადნობილი, ხოლო მედალიონები კი რუსეთში გაყიდული. ხატები ჯუმათისა და შემოქმედის მონასტრებიდან გაიტანა საქართველოს ეგზარქოსთან დაახლოებულმა თბილისელმა სომეხმა ფოტოგრაფმა სტეფანე იურის ძე საბინ-გუსმა, რომელმაც 1881 წელს თხოვნით მიმართა საქართველო-იმერეთის სინოდალურ კანტორას, რათა დასავლეთ საქართველოს მონასტრებიდან რესტავრაციის მიზნით გაეტანა საეკლესიო სიძველეები. 1882 წლის 25 მაისს მონასტრის მღვდელმა დიმიტრი ჭყონიამ სინოდალურ კანტორას აცნობა, რომ საბინ-გუსს გადასცა მოთხოვნილი სიძველეები. საბინ-გუსს ხატები უკან არ დაუბრუნებია, მან შემოქმედის მონასტერში დააბრუნა მხოლოდ ვერცხლის დაფაზე დაკრული ჯუმათიდან წაღებული მიქაელ მთავარანგელოზის ხატის ექვსი მედალიონი. მათზე გამოსახულნი იყვნენ: ღვთისმშობელი, წმინდა იოანე ნათლისმცემელი, წმინდა იოანე ღვთისმეტყველი, წმინდა პეტრე, წმინდა პავლე, წმინდა მარკოზი. ამჟამად ეს მედალიონები დაკარგულია. მინანქრის სხვა მედალიონები, ხატები და ხატებში ჩასმული ძვირფასი ქვები საბინ-გუსმა მოიპარა.
მონასტრის სიძველეები კონდაკოვმა აღმოაჩინა პეტერბურგელ და მოსკოველ კოლექციონერებთან, ზვენიგოროდსკისთან, ბოტკინთან, ბალაშევთან. წმინდა გიორგის მედალიონი მოხვდა ბობრინსკის კოლექციაში, ხოლო 1915 წლიდან ბარონ შტიგლიცის სასწავლებლის მუზეუმში. 1924 წლიდან ეს მედალიონი ერმიტაჟში ინახება. მაცხოვრისა და წმინდა დემეტრეს მედალიონები მ. ბოტკინის კოლექციაში ინახებოდა. 1923 წელს ბოტკინისთვის ჩამორთმეული ძვირფასეულობა სახელმწიფო საგანძურში ინახებოდა. მისით შალვა ამირანაშვილი დაინტერესდა, მაგრამ განძეულობის გატანაზე თანხმობა ვერ მიიღო. საბოლოოდ ამირანაშვილმა საქმეში უშუალოდ სტალინი ჩართო და ბოტკინის კოლექციის საქართველოში წაღების უფლება მიიღო. ამჟამად ისინი საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში ინახება. წმინდა თევდორეს მედალიონი პეტერბურგში რუსულ მუზეუმშია დაცული.
რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით კონდაკოვი საქართველოში იქნა მივლინებული, რათა მას აღერიცხა ქართული მონასტრებიდან დაკარგული განძი. ბაქრაძემ და კონდაკოვმა შეადგინეს დაწვრილებითი ანგარიში და მოხსენება, სადაც ითხოვდნენ მძარცველთა დასჯას და კოლექციონერთაგან ძვირფასეულობის მონასტრებში დაბრუნებას. საქმეს მსველობა არ მიეცა. კოლექციონერ ზვენიგორდსკის სურდა, ერმიტაჟისთვის მიეყიდა ჯუმათის ძვირფასეულობა, მაგრამ ერმიტაჟის ხელმძღვანელობას იმედი ჰქონდა, რომ კოლექციონერი უფასოდ დათმობდა მათ და ფული არ გადაიხადა. ზვენიგოროდსკიმ სიძველეები კოლექციონერ ჯ. პირპონტ მორგანს მიჰყიდა. მორგანმა სიძველეები ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმს დაუთმო. მუზეუმში კოლექციას ასეთი წარწერა აქვს:
აშშ-ში ქართული საგანძურს ყურადღება ვასილ დუმბაძემ მიაქცია. მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმმა ერთი, წმინდა დემეტრეს მედალიონი ლუვრს გადასცა. წმინდა თევდორეს მედალიონი საქართველოს ხელოვნების მუზეუმშია დაცული.
მიქაელ მთავარანგელოზის ხატზე 10 ქართულ წარწერიანი მედალიონი იყო.
მეორე
მთავარანგელოზის ოქროს მოჭედილი ხატი (დაახლ. ზომები 33.75X24.75 სმ; 7.5X5.5 ვერშოკი). ამშვენებდა მრავალი ძვირფასი ქვა. ხატს ზურგზე ასევე ახლავდა ასომთავრული წარწერა:
ასომთავრული წარწერა იყო ხატის ვერცხლის კიოტის უკანა მხარესაც:
მესამე
მინი|მიქაელ მთავარანგელოზის ხატის კარედი. (დ. ერმაკოვის ფოტო №1994) მიქაელ მთავარანგელოზის ოქროთი მოჭედილი ხატის კარედი (დაახლ. ზომები 63X36 სმ; 14X8 ვერშოკი). ნატიფად ნაკეთი. კარებზე გამოსახული იყო ანგალოზთა დასი. ხატზე დატანილი იყო 7 ძვირფასი ქვა და 12 მარგალიტი. ხატს წინიდან ქვემოთ ამშვენებდა წარწერა:
მეოთხე
მინი|მარცხნივ|მიქაელ მთავარანგელოზის ხატი დიმიტრი ერმაკოვის კატალოგში იძებნება კიდევ ერთი მიქაელ მთავარანგელოზის ხატი ჯუმათის მონასტრიდან, რომელიც ფოტოზე წარმოდგენილია ზემოთ ნახსენებ „მეორე“ მთავარანგელოზის და მიქელგაბრიელისა და ქრისტეს ხატის გვერდით.
სქოლიო
კატეგორია:ჯუმათის მონასტერი კატეგორია:ქართული ხატები
ჰიპოქსია
მინი|[[ხელი ჰიპოქსიურ მდგომარეობაში]] ჰიპოქსია (ὑπό — ქვეშ, ქვევით; oxygenium — ჟანგბადი) — მდგომარეობა, როდესაც მთელი ორგანიზმი, ან მისი ნაწილი განიცდის ჟანგბადის ნაკლებობას. ის შეიძლება გამოწვეული იყოს ალკოჰოლის ხშირი მოხმარების, სუნთქვის შეკავების, ავადმყოფური მდგომარეობის, ატმოსფეროში ჟანგბადის მცირე შემცველობისა, ან ორგანიზმის სიკვდილის გამო. ჰიპოქსია სიცოცხლისთვის მნიშვნელოვან ორგანიზმებში გარდაუვალ ცვლილებებს იწვევს. ჟანგბადის უკმარისობის მიმართ ყველაზე მგძნობიარეა ცენტრალური ნერვული სისტემა, გული, თირკმლის ქსოვილი და ღვიძლი. ჰიპოქსიამ შეიძლება გამოიწვიოს გაუგებარი ეიფორიის შეგრძნება და თავბრუსხვევა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჟანგბადი კატეგორია:მედიცინა
ტიმოლეონ დ’ეპინე
ტიმოლეონ დ’ეპინე, მარკიზი დე სენ-ლიუკი (Timoléon d'Espinay, marquis de Saint Luc; დ. 1580 — გ. 1644, ბორდო) — ფრანგი მხედართმთავარი, საფრანგეთის მარშალი და სამეფო ორდენის რაინდი.
ტიმოლეონ დ’ეპინე იყო საფრანგეთის არტილერიის გრან-მეტრის ფრანსუა დ’ეპინე, სენიორ დე სენ-ლიუკის და მისი მეუღლის ჟანა დე კოსეს, მარშალ შარლ I დე კოსე, გრაფ დე ბრისაკის ასულის უფროსი ვაჟი.
1603 წელს იგი ჰერცოგ დე სიუის ახლდა დიპლომატიურ კორპუსში ლონდონში. 1622 წელს როგორც საფრანგეთის ვიცე-ადმირალმა რამდენიმე ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა ლა-როშელის დამცველებზე და აიძულა ჰუგენოტების მეთაური ბენჟამენ დე როჰანი, ბარონი დე სუბისი დაეტოვებინა კუნძულები რე და ოლერონი.
1627 წელს ტიმოლეონ დ’ეპინე გიენის პროვინციის გენერალ-შტატჰალტერად დაინიშნა და საფრანგეთის მარშლის წოდება მიენიჭა. 1644 წელს იგი ქალაქ ბორდოში გარდაიცვალა. მისი ცხედარი გადაასვენეს პარიზში და დაკრძალეს „ორლეანის კაპელაში“.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1580 კატეგორია:გარდაცვლილი 1644 კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი
საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი, სსმ — ეროვნული ტელე-რადიომაუწყებლობის კომპანია საქართველოში, შექმნილი სახელმწიფო ტელე-რადიო კორპორაციის რეორგანიზაციის ბაზაზე, „მაუწყებლის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე (23 დეკემბერი, 2004). კომპანიამ რადიომაუწყებლობა 1925 წელს დაიწყო, ტელევიზიისა კი — 1956 წელს. ამჟამად, მაუწყებელი აერთიანებს ორ ტელეარხს: პირველი არხსა (1956) და მეორე არხს (1991), ასევე რადიოარხებს — საქართველოს რადიო-პირველი არხი — FM 102.4 (1925) და რადიო ორი-ქართული რადიო — FM 100.9 (1995). დღეისათვის, საქართველოს მოსახლეობის 85 % იღებს პირველა არხის მაუწყებლობას, ხოლო 55 % — მეორე არხის მაუწყებლობას. საქართველოს მაუწყებლის ტელეპროგრამების მიღება ასევე შესაძლებელია სატელიტიური ანტენით და ინტერნეტის მეშვეობით ევროპისა და აზიის რამდენიმე ქვეყანაში.
250px|მინიატიურა|მარცხნივ|საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის ცენტრალური კორპუსი [[ზვიად ავალიანის ფოტო ]]
2004 წელს მაუწყებლობის კანონის მიღებით დაიწყო საქართველოს ტელევიზიის სახელმწიფო დაქვემდებარებიდან საზოგადოებისაში გადაყვანის პროცესი. 2005 წელს საქართველოს პარლამენტმა აირჩია მაუწყებლის სამეურვეო საბჭო, რომელიც ცხრა წევრისგან შედგება. ერთ-ერთი მათგანი, თამარ კინწურაშვილი, „თავისუფლების ინსტიტუტიდან“, მოგვიანებით სსმ-ის პირველ გენერალურ დირექტორად აირჩიეს. 2008 წლის 4 აპრილიდან, 2009 წლის 20 ივლისამდე თანამდებობა ლევან ყუბანეიშვილს ეკავა. 2009 წლის 10 აგვისტოდან 2012 წლის 13 დეკემბრამდე სსმ-ის გენერალური დირექტორი იყო გიორგი ჭანტურია. იგი მისმა მოადგილე გიორგი ბარათაშვილმა შეცვალა, რომელიც უნდობლობის საფუძველზე სამეურვეო საბჭომ ორჯერ გადააყენა თანამდებობიდან, თუმცა სასამართლომ ორჯერვე აღადგინა პოსტზე. 2017 წლის 6 იანვრიდან 2020 წლის 18 აგვისტომდე მაუწყებლის გენერალური დირექტორის თანამდებობას ვასილ მაღლაფერიძე იკავებდა.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ტელეკომპანიები კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი
შხარა
შხარა — საქართველოს უმაღლესი მწვერვალი. ზემო სვანეთში, საქართველოს ა და ყაბარდო-ბალყარეთის საზღვარზე.
სვანურ ენაზე შხარა „ცხრას“ ნიშნავს და მის ქედზე არსებულ მრავალ მწვერვალზე მიუთითებს. და იგი წარმოადგენს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის უმაღლეს წერტილს და კავკასიონის მთათა სისტემაში სიმაღლით მეორე ადგილს იყოფს მწვერვალ დიხთაუსთან, იალბუზის შემდეგ.
მთავარი შხარა ზღვის დონიდან 5203 მეტრია და იგი აგებულია გრანიტისა და კრისტალოვანი ფიქალისაგან. ჩრდილოეთის მხრიდან მყინვარი ბეზენგია, სამხრეთიდან — შხარის მყინვარი. საზღვარი საქართველოსა და ყაბარდო-ბალყარეთს შორის გადის მის ქედზე.
ზოგიერთი წყაროს ცნობით, შხარას სიმაღლე 5208 მეტრია. მისი დასავლეთ და ცენტრალური მწვერვალები აგრეთვე 5000 მეტრს ზემოთ მდებარეობენ. სამხრეთ მხარე კავკასიონის და ევროპის ერთ-ერთ უმაღლეს კედლად ითვლება და ის 2300 მეტრს აღწევს მთის ძირიდან მწვერვალამდე. შხარაზე არ არსებობს დაბალი და საშუალო კატეგორიის მარშრუტი ასასვლელად და დასაშვებად. კავკასიური შეფასების შკალით საშუალოდ 5ა - 6ა კატეგორიის გზები გვხვდება, რაც მის განსაკუთრებულ სირთულეზე მიუთითებს.
=ასვლების ისტორია=
1888 წელი: პირველი ასვლა შხარის მთავარ მწვერვალზე განახორციელეს შვეიცარელმა ულრიხ ალმერმა, ქრისტიან როთმა და ბრიტანელმა ჯონ კოკინმა ჩრდილო კავკასიის მხრიდან, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ქედით, ყაბარდო-ბალყარეთის მხრიდან.
1940 წელი: კავკასიონის მთავარი ქედის 20-მდე მწვერვალის გრანდიოზული, იმ დროისთვის უპრეცედენტო ტრავერსი (მაჩხაპარადან აილამას, ნამყვამის და შხარის ქედების გავლით, სანდროს უღელტეხილამდე) გაიარეს ალიოშა და ალექსანდრა ჯაფარიძეებმა, გოჯი ზურებიანმა, გაბრიელ და ბექნუ ხერგიანებმა.
1950 წელს: სამხრეთ ფერდის პირველ-გავლა მთავარ მწვერვალამდე განახორციელეს ბექნუ და ბესარიონ ხერგიანები, ილია გაბლიანი, მაქსიმე გვარლიანი და ჭიჭიკო ჩართოლანი. ეს მარშრუტი ითვლება სამხრეთ ფერდის „კლასიკურ“ გზად, მისი სირთულე კავკასიური შეფასების შკალით დღემდე „5ბ“ არის.
1963 წელს შხარის მთავარი მწვერვალიდან დაშვებისას ტრაგიკულად დაიღუპა გამორჩეული ქართველი ფოტოგრაფი და მთამსვლელი გურამ თიკანაძე.
1960 წლებიდან მოყოლებული შხარაზე საქართველოს მხრიდან შოთა მირიანაშვილის გუნდი აქტიურობდა. გიორი აგი აბაშიძემ, დიმიტრი დანგაძემ, ოთარ ხაზარაძემ და სხვებმა, სხვადასხვა შემადგენლობით დასაბამი დაუდეს რამდენიმე ახალ გზას შხარის დასავლეთ და ცენტრალურ მწვერვალებზე.
2014 წელს ბეზინგის გრანდიოზული ტრავერსი ლიალვერიდან შხარამდე ზამთარში საბოლოოდ სანქტ-პეტერბურგის გუნდმა, ნიკოლაი ტოტმიანინის ხელმძღვანელობით, წარმატებით გაიარა და ეს ტრავერსი შეფასდა უმაღლეს „6ბ“ სირთულის კატეგორიად.
2018 წლის 10 თებერვალს განხორციელდა პირველი ზამთრის ასვლა მთის უმაღლეს, სამხრეთ კედელზე, რომელიც კავკასიონის ერთ-ერთ უდიდეს გამოწვევად რჩებოდა. იგი საბოლოოდ ქართველმა მთამსვლელებმა არჩილ ბადრიაშვილისა და გიორგი ტეფნაძის ჩაბმამ ამოსხნა. ახალი გზა შეფასდა უმაღლეს, „6ბ“ სირთულის კატეგორიად, მის გავლას და მთიდან დაშვებას დასჭირდა 13 დღე. ასვლის შესახებ გადაღებულია მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი „შხარა - ზამთრის პირველ-გავლა“.
სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
პროპაგანდა ფიდე
250px|მინიატიურა|შტაბ–ბინა რომში პროპაგანდა ფიდე (ლათ. სრული დასახელება Sacra Congregatio de Propaganda Fide, რწმენის პროპაგანდის წმინდა კონგრეგაცია) — რომის კათოლიკური ეკლესიის სამისიონერო ორგანიზაცია. შეიქმნა რომის პაპის გრიგოლ XV-ს 1622 წლის 22 ივნისის ბულას საფუძველზე. 1988 წელს პაპმა იოანე პავლე II-მ მოახდინა კონგრეგაციის რეორგანიზაცია, რის შედეგადაც იგი გადაკეთდა ხალხთა ევანგელიზაციის კონგრეგაციად (Congregatio pro Gentium Evangelizatione).
პროპაგანდა ფიდე საქართველოში
XVII საუკუნის 20-ანი წლებიდან საქართველოში კათოლიკე მისიონერები იწყებენ ჩამოსვლას. მათ აგზავნიდა „პროპაგანდა ფიდე“, რომელიც მოწოდებული იყო კათოლიციზმის ქადაგებით გაეზარდათ რომის პოლიტიკური გავლენა ახლოაღმოსავლეთის ქვეყნებში და ადგილზე შეესწავლათ ირანთან დამაკავშირებელი სავაჭრო მარშრუტები. მისიონერებმა თავდაპირველად გორში დაიდეს ბინა, მაგრამ ქართლში როსტომის გამეფების შემდეგ ოდიშში გადაინაცვლეს, სადაც ლევან II დადიანი მათ საუკეთესო პირობებს ჰპირდებოდა. მისიის ოდიშში გადატანის იდეა, როგორც ჩანს, ნიკიფორე ჩოლაყაშვილს ეკუთვნოდა.