მუნდურუკუ
სულები
მუნდურუკუს შამანები აცხადებენ, რომ იურუპარის მესამე კატეგორიის წარმომადგენლები ხშირად ჩივიან იმის თაობაზე, რომ დანარჩენი იურუპარები ნამდვილი დემონები არიან და ე.წ. წყლის ღორები მათი თავდასხმებისგან იტანჯებიან. იურუპარის ეს ჯგუფი დანარჩენი ორისგან სხვა მახასიათებლებითაც გამოირჩევა. მხოლოდ მათ შეუძლიათ ხმელეთზე მოგზაურობა, დანარჩენები კი მხოლოდ ჰაერში გადაადგილდებიან. ეს სულები თავიანთი ადამიანური ფორმებით ჩვეულებრივად ხილულია ადამიანის თვალისთვის. გრძნეულებმა შექმნეს იურუპარი და ისინი, რომელთა ცხოვრება და სულები მიტაცებულ იქნა იურუპარის წარმომადგენლების მიერ. ეს გრძნეულები ყველასთვის უხილავი არიან, გარდა შამანებისა. ჰაერში გადაადგილებისას იურუპარები გამოსცემენ წვრილ და სისინა ხმას. კიდევ ერთი განსხვავება წყლის ღორებსა და იურუპარის დანარჩენ წარმომადგენლებს შორის არის ის, რომ ამ უკანასკნელთ არ გააჩნიათ მუდმივი სამკვიდრო მაშინ, როცა მტკნარი წყლის ღორებს მდინარე ტაპაჯოს ფსკერზე მთელი ქალაქები აქვთ გადაჭიმული. საერთო კი არის ის, რომ იურუპარის ყველა წარმომადგენელი მხოლოდ ღამით მოგზაურობს. ისინი ხშირად სოფლის პერიფერიებში იმალებიან, შესაბამისად, ცოტა თუ რისკავს სიბნელეში სახლიდან გამოსვლას. იურუპარების მთავარ იარაღს წარმოადგენს მაგიური ქვა, რომელსაც ესვრიან მსხვერპლს, რწმენისამებრ, აღწევს მის სხეულში და იწვევს ცხელებას,  ტკივილს მუცლის არეში და ღებინებას. ქვები ზომებში განსხვავდება, რაც უფრო დიდია, უფრო დიდი ძალის მატარებელია. მსხვერპლისთვის მიყენებული დაზიანებების რაოდენობა ასევე დამოკიდებულია მანძილზე, საიდანაც ისვრიან მაგიურ ქვას. იმ შემთხვევაში, თუ სული 15 ნაბიჯის მანძილიდან ისვრის ქვას,  მყისიერი სიკვდილი ელის მსხვერპლს, ხოლო უფრო დიდი მანძილიდან სროლამ მხოლოდ დროებითი დაავადებები შეიძება, გამოიწვიოს. არ არსებობს რაიმე საშუალება, რომელიც საბოლოოდ აღმოფხვრავს იურუპარების თავდასხმებს, თუმცა მუნდურუკმა შამანებმა შეიმუშავეს ერთგვარი ტაქტიკა ქვების გაუვნებელყოფისთვის, თუმცა აღსანიშნავია, რომ მაგიური ქვები მაინც არ კარგავს ძალას და ინარჩუნებს ავთვისებიანობას. აღსანიშნავია, რომ მხოლოდ პატარა ქვებს შეიძლება შეეხო შიშველი ხელებით და ისიც ძალიან ფრთხილად. რწმენისამებრ, მაგიური ქვის განადგურება შეიძლება ცეცხლით, რომელშიც ქვას მშვილდის მეშვეობით ათავსებენ, ამიტომ ქვები გამოირჩევა შიშით მშვილდის მიმართ. ძალიან რთულია იურუპარის შესახებ ინფორმაციის მოპოვება გამომდინარე იქედან, რომ მუნდურუკუს წარმომადგენლები ზოგადად ყოყმანობენ ამ სულებზე საუბართან დაკავშირებით. რომ არაფერი ვთქვათ მათ შესახებ განხილვებსა და დისკუსიებზე, მათი ხსენებაც კი სახიფათოდ ითვლებოდა. მღვდლები ეშმაკს სწორედ იურუპარის სულებთან აიგივებდნენ. მათი ქადაგებები სავსე იყო ინფორმაციით შეშინებული დემონებისა და იმ "მუქარის" შესახებ, რომელიც ცოდვილის "იურუპარის ცეცხლით", ანუ ეშმაკის ცეცხლით დასჯას გულისხმობს. ამაზონის აუზში იურუპარისთან დაკავშირებული ყველაზე გავრცელებული რწმენა არის ის, რომ მტკნარი წყლის ღორები ღამღამობით ტყის დემონებად გარდაიქმნებიან. ითვლება, რომ უკვე სახეცვლილი მტკნარი წყლის ღორები მსხვერპლს თავიანთი სექსუალური  პოტენციითა და მიმზიდველობით აბამენ მახეში. მუნდურუკუს ბრაზილიელ მეზობლებს ასევე სჯერათ მტკნარი წყლის ღორების მაგიური ძალისა. სავსებით შესაძლებელია, რომ  იურუპარული მტკნარი წყლის ღორების ინდური კონცეფცია ცივილური საზოგადოებიდან იყოს ნასესხები. თუ ეს მართლაც ასეა, ჩვენს წინაშეა აშკარა პარადოქსი, რომლის მიხედვითაც აბორიგენული კულტურის ელემენტები ევროპული კულტურის მქონე ხალხებისგან უნდა წამოსულიყო. ეს ფენომენი სამხრეთ ამერიკაში სულაც არ არის უჩვეულო. ტენეტეჰარას რწმენა დემონებსა და ე.წ. ზურუპარში ინდოელების მიერ ნასესხები უნდა იყოს ადგილობრივი ბრაზილიელი მოსახლეობისგან. ანალოგიურად, "ტუპინამბას" კულტურის გმირი ტუპანი ბევრ ბრაზილიურ ტომში გახდა მითოლოგიური ფიგურა იეზუიტთა აქტიური საქმიანობის შედეგად. კიდევ ერთი მაგალითი ასეთი გავრცელებისა და სინკრეტიზმისა შესაძლოა არსებობდეს მუნდურუკუს რწმენაში, რომ იურუპარი იღებს თავის მსხვერპლთა სულებს იმ მიზნით, რომ გადაიბიროს და სეკრიბოს საკუთარ რიგებში. ეს შეიძლება იყოს აბორიგენული იდეა, მაგრამ არსებობს საეჭვო შესაბამისობა კლასიკურ მისიონარულ სწავლებასთან, რომ ცოდვილთა სულები აღმოჩნდებიან იურუპარის, ან ეშმაკის ხელში.