cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მყინვარი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მყინვარი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ერმაკი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ერმაკი შეიძლება აღნიშნავდეს:
აბაშა (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი აბაშა შეიძლება აღნიშნავდეს:
თამრო (წიგნი)
„თამრო“ — ბესო ხვედელიძის წიგნი. გამოიცა 2011 წელს „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის“ მიერ. წიგნი აერთიანებს ორ მცირე რომანს „თამრო“ და „უზარმაზარი ბაზარი“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბესო ხვედელიძის ნაწარმოებები
Camponotus dalmaticus
Camponotus dalmaticus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
აბატი
აბატი (abbate < abbas < אבּא — „მამა“) — საეკლესიო ტიტული, რომელიც VI საუკუნის დასაწყისში ენიჭებოდა რომის კათოლიკურ ეკლესიაში მამათა მონასტრის წინამძღვარს (დედათა მონასტრის წინამძღვარი – აბატისა, abbatissa). თავდაპირველად აბატს ირჩევდნენ ბერ-მონაზვნები, ამტკიცებდა ეპისკოპოსი. აბატი განაგებდა მონასტრსა და სამონასტრო მამულს. VII საუკუნიდან სააბატოს საქმეებში ეპისკოპოსები ერეოდნენ და ხშირად აბატად თავისთვის სასურველ პირს ნიშნავდნენ. ზოგი აბატი თავს აღწევდა ეპისკოპოსის გავლენას და უშუალოდ პაპს ემორჩილებოდა. VII-IX საუკუნებში სააბატოს ზოგჯერ სათავეში უდგნენ საერო პირები. უფრო გვიან აბატს უწოდებდნენ იმასაც, ვინც სააბატოს შემოსავლით სარგებლობდა. ზოგჯერ აბატად საერთოდ სასულიერო პირსაც მოიხსენიებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამღვდელოება
Puss Gets the Boot
Puss Gets the Boot — ანიმაციური სერიალ „ტომი და ჯერის“ პირველი ეპიზოდი. იგი გამოვიდა 1940 წელს. გადაღებულია უილიამ ჰანასა და ჯოზეფ ბარბერას მიერ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტომი და ჯერის ეპიზოდები კატეგორია:1940 წლის ანიმაციური ფილმები
აბას იბნ ალ-აჰნაფი
სქოლიო
კატეგორია:არაბი პოეტები
ტომოძი აბე
ტომოძი აბე (阿部 知二; დ. 26 ივნისი, 1903 — გ. 23 აპრილი, 1973) — იაპონელი მწერალი, კრიტიკოსი, მთარგმნელი. მისი მნიშვნელოვანი ნაწარმოებია რომანი „ზამთრის თავშესაფარი“ (1936). ემხრობოდა იმ ლიტერატურულ-ესთეტიკურ მიმდინარეობას („ახალი ხელოვნების სკოლა“), რომელიც აშკარად დაუპირისპირდა პროლეტარულ ლიტერატურას. აბეს ნაწარმოებების მთავარი თემაა ინტელიგენციის სულიერი სამყარო (რომანი „ქარბუქი“, 1938), განსაკუთრებით ომის შემდგომი ახალგაზრდობის სულისკვეთება (რომანები — „გაზაფხულის ღამე“, 1949, „შავი აჩრდილი“, 1950 და სხვა.).
სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
ეგალიტარიზმი
ეგალიტარიზმი (ფრანგ. égalitarisme < égalité, თანასწორობა) — გონებრივი მიმდინარეობა, რომელიც ქადაგებს ადამიანების თანასწორობას; თანასწორობა გულისხმობს პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და სოციალურ თანასწორობას. შესაძლებელია განიხილებოდეს, როგორც უტოპიური სოციალიზმის ნაირსახეობა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგალიტარიზმი კატეგორია:სოციოლოგია კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიები
აბას მარვაზი
აბას მარვაზი (გ. დაახლოებით 815) — სპარსულ-ტაჯიკური ლიტერატურის წარმომადგენელი, პოეტი. მისი შემოქმედებიდან ორიოდე ფრაგმენტია შემორჩენილი ლიტერატურულ წყაროებში. ავფის ანთოლოგიაში (1228) დამოწმებულია რვასტრიქონიანი კასიდა, რომელიც აბას მარვაზს თითქოს ხალიფა ალ-რაშიდის შვილის მამუნია მარვში შესვლასთან (809) დაკავშირებით შეუთხზავს. მეცნიერთა ნაწილი უნდობლად ეკიდება ავფის ცნობას. მიუხედავად ამისა, ეს კასიდა დღემდე ახალი სპარსული პოეზიის უძველეს ნიმუშად ითვლება.
აბსურდისტანი
„აბსურდისტანი“ — ქართველი თანამედროვე მწერლის ბასა ჯანიკაშვილის რომანი. პირველად გამოიცა 2010 წელს („ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“).
შინაარსი
აბსურდისტანი ქვეყანაა, რომელსაც ყველგან შეუძლია არსებობა, სადაც თავისუფლების არსი არ ესმით. აქ ყველაფერი აბსურდია: მუსიკა, გართობა, შეხედულებები.
აბურდისტანში ხელისუფალნი როკ-მუსიკას კრძალავენ, რადგან როკ-მუსიკა XX საუკუნის ადამიანისთვის თავისუფლების გამოხატვის ერთ-ერთი ყველაზე მძაფრი საშუალებაა.
როკს წიგნის მთავარი პერსონაჟები მეკობრული რადიოტალღებით იჭერენ, საზღვარგარეთიდან არალეგალურად შემოაქვთ, „დაპისკებით“ ავრცელებენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბასა ჯანიკაშვილის ნაწარმოებები კატეგორია:ქართული რომანები კატეგორია:2010 წლის რომანები
ეტიმოლოგია
ეტიმოლოგია (ბერძნ. ἔτυμος, ჭეშმარიტება, სიტყვის ნამდვილი მნიშვნელობა, λόγος მოძღვრება) — ისტორიული ენათმეცნიერების დარგი ენაში სიტყვების წარმოშობის და ისტორიის შესახებ. ეტიმოლოგია ასევე ეწოდება ამა თუ იმ კონკრეტული სიტყვის პირველ მნიშვნელობას.
ეტიმოლოგია ემყარება ენის სტრუქტურის ენობრივი სისტემის ყველა რგოლის ჩამოყალიბებისა და ცვლის ცოდნას. მაგ., სიტყვის ნახშირი წარსულის კვლევის საფუძველს წარმოადგენს ქართული ბგერათა ჯგუფების შხ, ხშ ისტორიული შესწავლა, კილოების მონაცემთა გათვალისწინება სვანურ და მეგრულში შემორჩენილ ფუძეთა (შიხ, ნოშქვერი) შედარება (იხ. ნახშირი ვიქსიკონში).
ენებისთვის, რომლებსაც დიდი სამწერლობო ისტორია აქვს, მეცნიერები იყენებენ მათ, სიტყვების შესახებ ცნობების შესაგროვებლად.
სქოლიო
კატეგორია:ენათმეცნიერება კატეგორია:ეტიმოლოგია
ესმერალდა
მინი|უცნობი მხატვრის ილუსტრაცია.
ესმერალდა (, დაიბადა აგნესა) — ვიქტორ ჰიუგოს რომანის „პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი“ მთავარი პერსონაჟი. იგი ფრანგი ბოშა ქალია (წიგნის დასასრულისკენ ირკვევა, რომ მისი ბიოლოგიური დედა ფრანგი ყოფილა). გამუდმებით იქცევს მამაკაცების ყურადღებას მაცდური ცეკვებით. 16 წლის ესმერალდა მუდამ თავის თხა ჯალისთან ერთად დადის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრის პერსონაჟები კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
ლენინიზმი
მინი|[[ლენინი, 1920 წელი]] ლენინიზმი ან მარქსიზმ-ლენინიზმი — მარქსიზმის ნაირსახეობა, რომელსაც საფუძვლად უდევს ვლადიმერ ლენინის შრომები; საბჭოთა კავშირის ოფიციალური იდეოლოგია.
მყინვარული რელიქტები
მყინვარული რელიქტები — მცენარეები და ცხოველები, რომლებიც ამა თუ იმ ტერიტორიაზე შემორჩენილი არიან გამყინვარების პერიოდიდან. მყინვარული რელიქტებს ვხვდებით მაგ., შუა ევროპის ვაკე და მთების წინა რაიონების ფლორაში. ესენია უმთავრესად ე. წ. არქტიკულ-ალპური მცენარეები. ისინი ნაშთია იმ ფლორისა, რომელიც გვიან პლეისტოცენში არსებობდა სკანდინავიის მყინვარულ ფარსა და ალპებიდან და ცენტრალურ ევროპის სხვა მთებიდან დაშვებულ მყინვარებს შორის. ზოგიერთი არქტიკულ-ალპური მცენარე — ქონდარა არყი, ალპური დათვის კენკრა, დრიადის 2 სახეობა (Dryas octopetala და Dryas punctata) და სხვა. ევროპის ზოგიერთ რაიონში გამყინვარების პერიოდიდან შემორჩნენ ცხოველებიც, მაგ., ირმის ბორა, ნემსიყლაპიას რამდენიმე სახეობა, ჩვეულებრივი გველგესლა, ცოცხლადმშობი ხვლიკი.
ლენინიზმი
რესურსები ინტერნეტში
ლენინის ნაშრმები:
მყინვარული რელიქტები
ლიტერატურა
კატეგორია:მყინვარული ეპოქა კატეგორია:მცენარეები კატეგორია:ცხოველები
ერმანი
ერმანი — ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლების შუა ერმანისა და ქვემო ერმანის ძველი სახელწოდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
სული რომ ამომდიოდა
thumb|წიგნის ყდა - სული რომ ამომდიოდა სული რომ ამომდიოდა (As I Lay Dying) — ამერიკელი მწერალის, უილიამ ფოლკნერის ნოველა, რომელიც გამოიცა 1930 წელს. მასში მოთხრობილია ბანდრენების ოჯახის ისტორია.
ომობანა (რომანი)
„ომობანა“ — თანამედროვე ქართველი მწერლის ბასა ჯანიკაშვილის რომანი. გამოქვეყნა 2010 წელს „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის“ მიერ.
სული რომ ამომდიოდა
სიუჟეტი
ენს ბანდრენი, თავის 5 შვილთან ერთად, ნიუ ჰოუპიდან მიემართება, ცოლის – ედი ბანდრენის დასამარხად, ჯეფერსონში. მოგზაურობა გრძელდება 10 დღე და სავსეა თავგადასავლებით. წიგნის თითოეული თავი – თითოეული გმირის მონათხრობია. უამრავი გასაჭირის გადატანის შემდეგ, ბოლოს მაინც ადამიანი იმარჯვებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1930 წლის რომანები კატეგორია:ამერიკული რომანები
ომობანა (რომანი)
შინაარსი
რომანს მთავარ თემად 2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომი გასდევს. სახელმწიფოთა შორის შეიარაღებული კონფლიქტის ფონზე, სოფელში დასასვენებლად წასული ვერა კეკელიძისა და გურამ დარჩიას ოჯახიც ფრონტის ხაზს ემსგავსება. მათი შვილი ნასროლი კენჭით რუსულ ავიაგამანადგურებლებს აფეთქებს, ჩამოცვენილ რუს მფრინავებს ოჯახი ჯერ ქართული სტუმართმოყვარეობითა და გულთბილი მასპინძლობით აკვირვებს, შემდეგ — დახვრეტას უპირებს.
რომანის სიუჟეტში იშლება ზღვარი რეალობასა და ვირტუალურ სამყაროს შორის. მკითხველს შეუძლია აირჩიოს, რომანის პერსონაჟები კონფლიქტის ნამდვილი მონაწილეები გახდებიან თუ — კომპიუტერული თამაშის გმირები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბასა ჯანიკაშვილის ნაწარმოებები კატეგორია:ქართული რომანები კატეგორია:2010 წლის რომანები
კასთამონუ
კასთამონუ (Kastamonu, Κασταμόνου) — ქალაქი ჩრდილოეთ თურქეთში, კასთამონუს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. XIV საუკუნემდე ატარებდა ბერძნულ სახელწოდებას კასთამონი. 2008 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 82 ათასი კაცი.
ისტორია
ქალაქი კასთამონუ დაარსდა ჯერ კიდევ ძვ. წ. XVIII საუკუნეში. ძვ. წ. I საუკუნეში დაიპყრო რომმა. ახ. წ. IV საუკუნიდან. 1070 წლიდან, ისევე როგორც მცირე აზიის ქალაქების უმეტესობა, კასთამონუც დაიპყრეს თურქ-სელჩუკებმა. კვლავ ბიზანტიის შემადგენლობაშია 1113 წლიდან. XIII საუკუნიდან კვლავ თურქ-სელჩუკები იპყრობენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები კატეგორია:ძველბერძნული ქალაქები
აკიტა უძიაკუ
აკიტა უძიაკუ (秋田 雨雀), ნამდვილი სახელი ტოკუძო აკიტა (秋田 徳三, დ. 2 თებერვალი, 1883 — გ. 12 მაისი, 1962) — იაპონელი მწერალი, კრიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე. იაპონიის კომუნისტური პარტიის წევრი 1947 წლიდან. პირველი ნაწარმოები გამოაქვეყნა 1907 წელს. მისი ადრეული თხზულებები ომის წინააღმდეგ იყო მიმართული — მაგალითად, მოთხრობა "პირველი განთიადი", რომელიც 1908 წელს გამოქვეყნდა და სხვა. ინდური ფილოსოფიით გატაცების პერიოდში (1914-1919 წლებში) დაწერა რამდენიმე მისტიკური დრამა ("ბუდა და ბავშვის სიკვდილი", 1920 წელი და სხვ.). 20-იანი წლების დასაწყისში მიემხრო სოციალისტურ მოძრაობას. საბჭოთა კავშირში ყოფნის (1927-1928 წლებში) შემდეგ გამოაქვეყნა ნარკვევები "ახალგაზრდა საბჭოთა რუსეთი" (1929 წელი). აკიტა უძიაკუ საბავშვო ნაწარმოებების ავტორიცაა.
სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1883 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1962
ტრიფოლიატა
ტრიფოლიატა, სამყურა ფორთოხალი (Poncirus trifoliata) — Poncirus გვარის ერთადერთი სახეობის მცენარე ტეგანისებრთა ოჯახისა. ძლიერ დატოტვილი ეკლებიანი ხეა, რომლის სიმაღლე 3 მ აღწევს. აქვს სამყურა ფოთლები, თეთრი, ორსქესიანი, მარტოული ან დაწყვილებული უსუნო ყვავილი, რომელიც ფოთლების გაშლამდე ჩნდება. ნაყოფი წვრილია, სფეროსებრი, მრავალთესლიანი, მცირედ შებუსული, საკმაოდ სქელკანიანი, საჭმელად უვარგისი, აქვს მომჟავო-მწარე გემო, წვენი შეიცავს 5%-მდე ლიმონის მჟავას. ტრიფოლიატა თესლით მრავლდება.
გამოირჩევა ყინვაგამძლეობით, იტანს 20—25 °C ყინვას. გაშენებულია ჩრდილოეთ ჩინეთში; ყოფილ სსრკ-ის  ციტრუსოვანი კულტურების რესპუბლიკებში, იყენებენ საძირედ და ყინვაგამძლე ჯიშების გამოსაყვანად, აგრეთვე ცოცხალი ღობეების მოსაწყობად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტეგანისებრნი
პიერ გრენგორი
1506 წლიდან 1512 წლამდე იგი იყო თეატრალური დასის, „უზრუნველი ბავშვები“, ხელმძღვანელი და დრამატურგი პარიზში. გრენგუარი ცნობილია თავისი სატირული ხასიათის ნაშრომებით. ამ პერიოდში მან დაწერა ცნობილი კომედია („Confrérie des Enfants Sans Souci or Sots“). პარიზში ყოფნის დროს იგი გახდა მეფე ლუი XII-ის კარის პოეტი, სადაც იგი თავის წარმოდგენებში ამასხარავებდა რომის პაპს. დაძაბული პერიოდი რომსა და საფრანგეთს შორის დასრულდა იტალიური ომებითა და კათოლიკური ლიგის შექმნით 1511 წელს. ამ პერიოდში გრენგუარმა დაწერა რამდენიმე ნაწარმოები („La Chasse du cerf des cerfs“ (1510) და ტრილოგია „Le Jeu du Prince des Sots et Mère Sotte“ ), სადაც დამნაშავედ გამოიყვანა რომის პაპი იულიუს II.
პარიზში ყოფნის პერიოდში მან 1514 წელს პარიზელი ხუროებისა და კალატოზებისთვის საიდუმლოდ დაწერა პიესა საფრანგეთის მეფე ლუი IX-ზე („Vie Monseigneur Sainct Loys par personnaiges“). ზოგიერთი მკვლევარი ამ ნაწარმოებს გრენგუარის შედევრად მიიჩნევს.
მას შემდეგ, რაც სამეფო ტახტზე ავიდა ფრანსუა I გრენგუარი ვერ სარგებლობდა შემოქმედებითი თავისუფლებით. იგი 1518 წელს გადავიდა ლოთარინგიაში, სადაც დაქორწინდა კატრინ როჟერზე.
მიუხედავად იმისა, რომ გრენგუარი თავის ნაწარმოებებში კილავდა პაპის ხელისუფლებას, თავად ღვთისმოშიში კათოლიკე იყო. ერთ-ერთ გვიანდელ ნაწარმოებებში („Blazon des hérétiques“, 1524 წელს) იგი გამოდის ერეტიკოსებისა და პროტესტანტების წინააღმდეგ. გრენგუარს მიიჩნევენ ფრანგული პოლიტიკური კომედიის ფუძემდებლად.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1475 კატეგორია:გარდაცვლილი 1538 კატეგორია:ფრანგი პოეტები
რევოლუციური კომუნიზმის პარტია
რევოლუციური კომუნიზმის პარტია (რუს.: Партия революционного коммунизма) — პოლიტიკური პარტია რუსეთში შექმნილი ნაროდნიკების ჯგუფის მიერ, რომელიც ჩამოშორდა მემარცხენე სოციალისტ-რევოლუციონერებს 1918 წლის ივლისში მომხდარი შიდა უთანხმოების გამო. 1918 წლის სექტემბერში მათ თავი პარტიად გამოაცხადეს მოსკოვში მოწყობილ კონგრესზე. პარტია რუსეთის კომუნისტურ პარტიასთან (ბოლშევიკებთან) თანამშრომლობის მომხრე იყო და საბჭოებს უჭერდა მხარს.
პარტიას საკუთარი ყოველდღიური გაზეთი Воля Труда (შრომის ნება) ჰქონდა, რომელიც 1918 წლის 14 სექტემბრიდან 4 დეკემბრამდე გამოდიოდა. შემდგომში გაზეთი პერიოდულმა გამოცემამ შეცვალა.
ლენინი ნაროდნიკების პლატფორმას უტოპიურს უწოდებდა. აღიარებდა რა რომ საბჭოთა მმართველობამ შექმნა წინაპირობა სოციალისტური წყობის შექმნისთვის, ახალი პარტია უარჰყოფდა პროლეტარიატის დიქტატურის აუცილებლობას კაპიტალიზმიდან სოციალიზმზე გადასვლის გარდამავალ პერიოდში. პარტიის არსებობის პერიოდში მას რამდენიმე დაჯგუფება ჩამოსცილდა. ზოგი მათგანი შემდეგ კომუნისტურ პარტიას შეუერთდა (ა. კოლეგაევი, ა. ბიცენკო, მ დობროხოტოვი და სხვ.), ზოგი კი ისევ მემარცხენე სოციალ-რევოლუციონერებს დაუბრუნდა. რევოლუციური კომუნიზმის პარტიის ორ წარმომადგენელს უფლება მიეცა დასწრებოდნენ კომინტერნის მეორე კონგრესს, თუმცა ხმის უფლების გარეშე. 1920 წლის სექტემბერში კონგრესის გადაწყვეტილებით თითოეულ ქვეყანაში მხოლოდ ერთი კომუნისტური პარტია იყო დაშვებული და რევოლუციური კომუნიზმის პარტიამ გადაწყვიტა რუსეთის კომუნისტურ პარტიას შეერთებოდა. იმავე წლის ოქტომბერში რკპ-ის ცენტრალურმა კომიტეტმა ნება დართო პარტიულ ორგანიზაციებს მიეღოთ წევრები ყოფილი რევოლუციური კომუნიზმის პარტიიდან რუსეთის კომუნისტური პარტიის ქვეორგანოებში.
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ისტორია კატეგორია:რუსეთის ისტორია კატეგორია:კომუნისტური პარტიები
აუსბაუ-პარადიგმა
აუსბაუ-პარადიგმა, ენათმეცნიერებაში ენის ფორმა, რომლის დროსაც ენა საკმაოდ განვითარებულია საიმისოდ, რომ კომუნიკაციური მიზნებისთვის გამოდგეს. აუსბაუ-პარადიგმასთან გვაქვს საქმე, როდესაც ენა გრამატიკის, ორთოგრაფიისა და ლექსიკის თვალსაზრისით მეტნაკლებად ნორმალიზებულია.
ხსენებულ ცნებას სახელი აუსბაუ-პარადიგმა გერმანელი სოციოლინგვისტის ჰაინც კლოსის (Heinz Kloss) მიხედვით დაუმკვიდრდა, თუმცა საკუთრივ გერმანულ ენათმეცნიერებაში უფრო შემდეგი სახელებით Ausbausprache, Abstandsprache, ან Dachsprache არის ცნობილი.
ენის სტანდარტულ ენად, ან სალიტერატურო ენად ჩამოყალიბებისათვის საჭიროა გარკვეული დრო და ეს ენად ჩამოყალიბების პროცესი სხვადასხვა დროსა და სივრცეში შეიძლება სხვადასხვაგვარად მიმდინარეობდეს.
შესაძლებელია პირუკუ პროცესიც. თუკი რომელიმე ენას სახელმწიფო მზრუნველობის ნაკლებობის პირობებში მოუწევს არსებობა, ის შეიძლება დაქვეითდეს ენიდან დიალექტამდე. მსგავსი პროცესი შედგა ინდოეთში, როდესაც ახალი ინდური ენები ჰინდის ხელახალი ექსპანსიის შედეგად ისევ ამ ენის (ჰინდის) დიალექტებად გადაიქცნენ. ასეთი ენები არის მაგალითად რაჯასტანი (Rajasthani), ბიჰარი (Bihari).
ჟესტების ენა
აგრეთვე ჟესტების ენებმა განიცადეს აუსბაუ-პარადიგმა, თუმცა უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ჟესტების ენათა დამწერლობის საქმე ჯერ კიდევ არ არის ჯეროვნად განვითარებული და ამდენად შეუძლებულია ჟესტების ენათა ორთოგრაფიისა თუ სხვა წესების მოლოდინი, მაგრამ რაც შეეხება სიტყვათა მარაგსა და გრამატიკას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ენის ტიპი კატეგორია:დიალექტოლოგია კატეგორია:სოციოლინგვისტიკა
აბასიანები
მინი|აბასიანების სახალიფო 850 წელს მინი|950 წელს აბასიანების მიერ სამხედრო გავლენის დაკარგვის შემდეგ წარმოქმნილი დე'ფაქტო დამოუკიდებელი იმირატები მინი|აბასიდების დროშა აბასიანები, აბასიდები — არაბთა სახალიფოს დინასტია, რომელიც ქვეყანას მართავდა 750-1258 წლებში. წინასწარმეტყველ მაჰმადის ბიძის, ალ-აბასის შთამომავალნი (აქედან მომდინარეობს დინასტიის სახელწოდება).
750 წლიდან არაბებს და მათ მიერ დაპყრობილ ხალხებს შორის განხეთქილება დაიწყო. ომაიანები დაამხო აბასიდების დინასტიამ, რომელიც ისლამურ სამყაროს 500 წლის განმავლობაში მართავდა. აბასიდები მუჰამედის ბიძის, აბასის შთამომავლები იყვნენ. პირველი ხალიფის, ალ-მანსურის დროს, დედაქალაქი გადაიტანეს ბაღდადში და მრავალი სპარსული და ბერძნული ტრადიცია გაითავისეს. მათი ყველა განთქმული მართველი იყო მეხუთე ხალიფა, ჰარუნ არ-რაშიდი. იგი დიდხანს ებრძოდა ბიზანტიის იმპერიას (791-806) და საბოლოოდ გაიმარჯვა. იმპერიის ზოგიერთ რეგიონს დამოუკიდელობა სურდა, მაგრამ ჰარუნ ალ-რაშიდმა ამ ტალღის შეჩერება შეძლო. მიუხედავად ხშირის ომებისა, ის ყოველთვის ხელს უწყობდა როგორც განათლებასა და ხელოვნებას, ასევე, სპარუსლი, ბერძნული, არაბული და ინდური კულტურების გავრცელებას. ბაღდადი ასტრონობიის, მათემატიკის, გეოგრაფიის, მედიცინის, სამართალმცოდნეობისა და ფილსოფიის მსოფლიო ცენტრი გახდა. „ათას ერთი ღამის“ ზღაპრების მხატვრულ ფონად იქცა ბაღდადის სამეფო კარი, რომლის კითხვა დღესაც დიდ სიამოვნებას გვანიჭებს. შემდგომი ხალიფების დროს ზოგეირთმა პროვინციამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, თუმცა ისინი ისლამის, მისის კანონენისა და კულტურის ერთგულებად რჩებოდნენ. აბასიდების ხალიფები თანდათანობით კარგავდნენ ძალაუფლებას და ნომინალურ მმართველებად იქცნენ. მუსლიმური იმპერია დაიშალა საამიროებად, რომელთა ხვედრიც ცვალებადი იყო. მუსლიმურ სამყარო წარმოადგენდა მრავალი განსხვავებული კულტურის მქონე ერთიან ცივილიზაციას.
ლიტერატურა
კატეგორია:დინასტიები
დურსუნ ბალაძე
დურსუნ ოსმანის ძე ბალაძე (დ. 14 თებერვალი, 1930, სოფ. წყავროკა, ქობულეთის რაიონი — გ. 2004) — ქართველი მათემატიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988), ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1971).
ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. თსუ ზოგადი მათემატიკის კათედრის პროფესორი (1972-1978), ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი (1978-1991). 1991-იდან ბათუმის უნივერსიტეტის მათემატიკის კათედრის გამგე. ბალაძის ძირითადი შრომები ეხება ტოპოლოგიურ სივრცეთა ჰომოლოგიის თეორიის საკითხებს. შემოიღო კოეფივიენტის ჯგუფთა წყვილის მიმართ აღებული ჰომოლოგიები (კოჰომოლოგიები); განიხილა პარამეტრიანი ჰომოლოგიები (სადაც პარამეტრი რომელიმე ნებისმიერი კომპლექსია); შეისწავლა ნებისმიერი კომპლექსის ჰომოლოგიების (კოჰომოლოგიების) აპროქსიმაცია მისი სასრული კომპლექსების ჰომოლოგიებით (კოჰომოლოგიებით). იყო აჭარის ასრრ X და XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები კატეგორია:ქართველი მათემატიკოსები კატეგორია:დაბადებული 14 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1930 კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
ევანჯელისტა ტორიჩელი
ევანჯელისტა ტორიჩელი (Evangelista Torricelli; დ. 15 ოქტომბერი, 1608, ფაენცა — გ. 25 ოქტომბერი, 1647, ფლორენცია) — იტალიელი მათემატიკოსი და ფიზიკოსი. მათემატიკური განათლება მიიღო რომში გ. გალილეის მოწაფის ბ. კასტელის ხელმძღვანელობით. 1641 გადავიდა არჩეტრიში, სადაც გალილეის ეხმარებოდა შრომების დამუშავებაში. 1642-იდან, გალილეის სიკვდილის შემდეგ, იყო ტოსკანის დიდი ჰერცოგის კარის მათემატიკოსი, ამავე დროს ფლორენციის უნივერსიტეტის პროფესორი. ყველაზე მეტად ცნობილია ტორიჩელის შრომები, რომლებიც ეხება პნევმატიკისა და მექანიკის საკითხებს. 1644 განავითარა ატმოსფერული წნევის თეორია, დაამტკიცა ე. წ. ტორიჩელის სიცარიელის მიღების შესაძლებლობა და გამოიგონა ვერცხლის-წყლიანი ბარომეტრი. საფუძველი ჩაუყარა ჰიდრავლიკას, გამოიყვანა ჭურჭლიდან იდეალური სითხის გამოდინების სიჩქარის ფორმულა (ტორიჩელის ფორმულა).
შრომები აქვს აგრეთვე მათემატიკაში, ბალისტიკაში და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი მათემატიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1608 კატეგორია:გარდაცვლილი 1647
აკაბორი შირო
სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი ქიმიკოსები კატეგორია:დაბადებული 20 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1900 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
აბას-მირზა
thumb|right|აბას-მირზა 1821 წელს აბას-მირზა (დ. 20 აგვისტო, 1789 — გ. 25 ოქტომბერი, 1833) — ირანის სახელმწიფო მოღვაწე, ფათალი-შაჰის ძე და მემკვიდრე. აზერბაიჯანის ბეგლარბეგი. ირანის სახელმწიფო საქმებისა და საგარეო პოლიტიკის ფაქტობრივი გამგებელი. ძირითად ამოცანად მიაჩნდა ამიერკავკასიიდან რუსეთის განდევნა. სარდლობდა ირანის ლაშქარს რუსეთ-ირანის პირველი (1804-1813) და მეორე (1826-1828) ომების დროს. სცადა ირანის სამხედრო ძალების ევროპულ წესზე რეორგანიზაცია. აბას-მირზამ მჭიდრო კავშირი დაამყარა საქართველოს რუსეთთან შეერთებით უკმაყოფილო ქართველ ფეოდალებთან, რომელთა ერთი ნაწილი თავრიზში მის კარზე იმყოფებოდა. 1828 იძულებული გახდა ხელი მოეწერა რუსეთთან თურქმანჩაის ზავზე და ეცნო ამიერკავკასიაში ირანის სამფლობელოების დაკარგვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ირანის სახელმწიფო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 20 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1789 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1833 კატეგორია:ტახტის მემკვიდრეები რომლებმაც ვერ შეძლეს ტახტზე ასვლა კატეგორია:ყაჯართა დინასტიის უფლისწულები
საჰარა
საჰარა — მსოფლიოში უდიდესი ქვიშიანი უდაბნო, ფართობით 9 მლნ კმ². მდებარეობს ჩრდილოეთ აფრიკაში. უდაბნოს ასაკი დაახლოებით 2,5 მილიონი წელია. სახელი „საჰარა“ მომდინარეობს არაბულიდან და ნიშნავს უდაბნოს. მას აფრიკის ტერიტორიის დაახლოებით 1/4 უკავია, ანუ თითქმის ავსტრალიის ტოლი ფართობი. საჰარის ფარგლებში მთლიანად ან ნაწილობრივ მოქცეულია 11 სახელმწიფო: მაროკო, ალჟირი, ტუნისი, ლიბია, ეგვიპტე, დასავლეთი საჰარა, მავრიტანია, მალი, ნიგერი, ჩადი, სუდანი. საჰარის უდიდესი ნაწილი უწყლო და უსიცოცხლოა, რადგან მისთვის დამახასიათებელია მეტად მკაცრი და გაუსაძლისი ბუნებრივი პირობები: ზაფხულში გამორჩეულად დიდი სიცხე (ჩრდილში ტემპერატურა +40-50 გრადუსს აღწევს); დიდი სიმშრალე (წლიური ნალექი თითქმის ყველგან 100 მმ-ზე ნაკლებია, ხოლო ზოგან წვიმა წლობის განმავლობაში არ მოდის); ძლიერი ხანგრძლივი ქარები; ტემპერატურის დიდი დღე-ღამური რყევები (ამპლიტუდები), როდესაც დღისით პაპანაქებაა, ხოლო ღამით ყინავს. გაუდაბნოების უწყვეტი პროცესის გამო საჰარის ფართობი იზრდება. საჰარის რელიეფის დამახასიათებელი ფორმებია ბარხანი (თურქ.) და დიუნა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საჰარა კატეგორია:ალჟირის უდაბნოები კატეგორია:ჩადის უდაბნოები კატეგორია:ეგვიპტის უდაბნოები კატეგორია:ერიტრეის უდაბნოები კატეგორია:ლიბიის უდაბნოები კატეგორია:მალის უდაბნოები კატეგორია:მავრიტანიის უდაბნოები კატეგორია:მაროკოს უდაბნოები კატეგორია:ნიგერის უდაბნოები კატეგორია:სუდანის უდაბნოები კატეგორია:ტუნისის უდაბნოები კატეგორია:დასავლეთ საჰარის უდაბნოები კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
Camponotus dalmasi
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ისპარტა
ისპარტა (Isparta) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ თურქეთში, ისპარტის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.
ისტორია
ქალაქი ისფართა დაარსდა ჯერ კიდევ ხეთების სამეფოს არსებობის პერიოდში. შემდეგ შედიოდა ლიდიის სამეფოში. 1203 წელს დაიპყრეს თურქ-სელჩუკებმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები კატეგორია:ძველბერძნული ქალაქები
რუბიკის კუბი
thumb|რუბიკის კუბის ერთ-ერთი ღერძის ბრუნება რუბიკის კუბი (თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც „მაგიური კუბი“ უნგრ. Bűvös kocka) — მექანიკური თავსატეხი, გამოიგონა უნგრელმა სკულპტორმა და არქიტექტურის პედაგოგმა ერნო რუბიკმა 1974 წელს, დააპატენტა ერთი წლის შემდეგ.
თავსატეხი პლასტმასის კუბია, რომელიც გარედან უხილავ ღერძებზე მბრუნავი 26 მომცრო კუბისგან შედგება. კუბის ყოველ მხარეს ცხრა კვადრატიდან თითო შეღებილია ექვსი ფერიდან ერთ რომელიმე ფრად და განთავსებულია წყვილად ერთი მეორის საპირისპიროდ: თეთრი-ყვითელი, ლურჯი-მწვანე, წითელი-ნარინჯისფერი. კუბის მხარეების ბრუნებით შეიძლება ფერადი კვადრატების სხვადასხვაგვარად გადაჯგუფება. მოთამაშის ამოცანა შემდეგია: ყოველი ზღვარი ისე უნდა დალაგდეს, რომ ერთი და იგივე ფერის კვადრატებისგან შედგებოდეს.
2009 წლის მონაცემებით, მსოფლიოს მასშტაბით, სულ 350 მილიონი რუბიკის კუბი იყო გაყიდული. ამ მაჩვენებლით ის მსოფლიოს ყველაზე გაყიდვადი თავსატეხი იყო.
2018 წლის მონაცემებით მსოფლიო რეკორდი მის აწყობაში ჩინელმა იუიშენ დუმ (杜宇生) დაამყარა (3,47 წამი).
სქოლიო
კატეგორია:თავსატეხები
კვაზიმოდო
კვაზიმოდო (Quasimodo ) — ლიტერატურული პერსონაჟი ვიქტორ ჰიუგოს რომანიდან „პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი“ (იგივე „კუზიანი ნოტრ დამიდან“).
რომანის პერსონაჟი
thumb|right|კვაზიმოდო და [[ესმერალდა]] კვაზიმოდო დაიბადა ფიზიკური ნაკლით, რომელსაც ჰიუგო აღწერს, რომ მას ამახინჯებდა დასახიჩრებული მარცხენა თვალი და დიდი კუზი. იგი ნოტრ დამის არქიდიაკონმა კლოდ ფროლომ იპოვა ტაძრის კართან (ნაპოვნი ბავშვების საწოლში, რომლებშიც სხამდნენ არასასურველ და უდედმამო ბავშვებს) "კვაზიმოდოს კვირადღეს" (აღდგომის სწორი). ფროლომ, რომელმაც აღზარდა კვაზიმოდო ეკლესიის მნათედ, სახელი კვაზიმოდო შეურჩია, იმ დღის პატივსაცემად, რომელ დღესაც იპოვნა ახალშობილი. იმის გამო,რომ კვაზიმოდო მთელი თავისი ცხოვრება ზარებს რეკდა, მათი ხმაურის გამო სმენა დაკარგა.
კვაზიმოდოს, რომელსაც პარიზის მოსახლეობა ზიზიღით უყურებდა, როგორც ურჩხულს, შეუყვარდა მშვენიერი ბოშა ქალი ესმერალდა. მიუხედავად იმისა, რომ კვაზიმოდო ესმერალდას გადაარჩენს თავდასხმით სიკვდილისგან, ესმერალდას საპასუხო სიყვარულის გრძნობა არ გაუჩნდება მნათის მიმართ.
სახელი კვაზიმოდო შესაძლოა ორნაირად ვთაგმნოთ. ერთი ვერსიიით მას კვაზიმოდო დაარქვა ფროლომ, რადგან ტაძრის კიბეებზე იპოვა კვაზიმოდოს კვირადღეს. მეორე ვერსიით, კი ლათინურად კვაზიმოდო ნიშნავს "თითქმის მსგავსს". ამ ხერხით მწერალი შეეცადა მკითხველისთვის გაეღვიძებინა იმის აღქმა, რომ ურჩხულივით შესაზარი კვაზიმოდო უდეფექტო ადამიანის "თითქმის მსგავსია", ან იქნებ უკეთესიც.
რომანში ესმერალდა სიმბოლურად პოულობს განსხვავებას კვაზიმოდოსა და პირმშვენიერ ფებუსს შორის, რომლითაც მოჯადოებულია ესმერალდა. კვაზიმოდომ ესმერალდას ოთახში დადგა ორი საყვავილე: ერთში, რომელიც მშვენიერი ბროლის ვაზაა, დანჭკნარი ყვავილები აწყვია, მეორე შეუხედავ ვაზაში კი სურნელოვანი ყვავილები ჰყვავიან. ესმერალდა იღებს ბროლის საყვავილიდან დანჭკნარ ყვავილებს და გულში იხუტებს.
დისნეის კვაზომოდო
კვაზიმოდო ჩნდება დისნეის ვერსიაშიც, მხოლოდ, ჰიუგოს რომანის პერსონაჟისგან ძლიერ განსხვავდება დისნეის პერსონაჟი. იგი არ არის ბრმა ან ყრუ, სამაგიეროდ ცხოვრობს სამრეკლოში, მთელი სამყაროსგან მოწყვეტილი. დისნეის კვაზიმოდო ჰიუგოს პერსონაჟის მსგავსად ბოშური წარმოშობისაა, მისი ისტორია კი უფრო ტრაგიკულია-დედამისს იგი არ მიუტოვებია, არამედ მისი მშობელი ფროლოს მოუკლავს. კვაზიმოდო აქაც გულკეთილია, მხოლოდ მისი გარეგნობა შემზარავი სულაც არაა. იგი ფროლოს მიმართ უფრო მეტადა კეთილგანწყობილი, თუმცა კაპიტან ფებუსისა და თავისი მეგობრების დახმარებით შეძლებს გათავისუფლდეს ფროლოს გავლენისგან. ესმერალდასგან კი შეიგნებს, რომ გარესამყარო ისეთი ბოროტი და უკარება სულაც არაა, როგორც ფროლოსგან გაუგია. უფრო მეტიც, იგი გაანალიზებს, რომ ფროლო ბოროტი ადამიანია და სულაც აღარ აღიქვამს აღმზრდელად. ხოლო, როცა ფროლო კვდება კვაზიმოდო სულაც არ განიცდის ამას. და ბოლოს, დისნეისეულ ვერსიას დასასრულიც განსხვავებული აქვს, კვაზიმოდო ცოცხალი გადარჩება და საზოგადოებას შეეთვისება. კვაზიმოდოს ახმოვანებს ტომ ჰულცი, ხოლო ანიმაცია ეკუთვნის ჯეიმზ ბექსტერს.
სქოლიო
კატეგორია:პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრის პერსონაჟები კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
იონი (პლატონი)
პლატონი მიზნად ისახავდა, ეჩვენებინა, რომ ჰომეროსის მთელი ეს კულტი არ იმსახურებდა იმ უნივერსალური ავტორიტეტისა და საზოგადოებრივი ცხოვრებისა თუ ცნობიერების წარმმართველი ფაქტორის მნიშვნელობას, რასაც მას ანიჭებდენ რაფსოდები, და, ამასთან, დაემტკიცებინა თანამედროვეთათვის, რომ რაფსოდები, ჰომეროსის კულტის ღმრთისმსახურნი, ისეთივე ცრუბრძენნი იყვნენ, როგორც, ვთქვათ, სოფისტები.
ლიტერატურა
კატეგორია:პლატონიზმი კატეგორია:პლატონის დიალოგები
ბენედიქტე ბალავაძე
ბენედიქტე კონსტანტინეს ძე ბალავაძე (დ. 25 ივნისი [ძვ. სტ. 12 ივნისი], 1909, სოფ. ღანირი, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 26 მარტი, 2010, თბილისი ) — ქართველი გეოფიზიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი(1974; წევრ-კორესპონდენტი 1967). ფიზიკა-მატემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1956), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1962).
ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თსუ ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი, 1931-1932 მუშაობდა საქართველოს მძიმე მრეწველობის სახალხო კომისარიატში, თბილისის გეოფიზიკის ობსერვატორიაში (მონაწილეობდა სსრკ გენერალურ მაგნიტურ აგეგმვაში). 1933-იდან - საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში. 1951-1953, 1972-1987 იყო ამავე ინსტიტუტის დირექტორი. 1987-იდან ინსტიტუტის დირექციის მრჩეველია. 1968-1976 იყო თსუ-ის ძიების გეოფიზიკის მეთოდების კათედრის გამგე, 1976-1989 - გეოფიზიკის კათედრის გამგე.
ბალავაძის შრომები ეხება დედამიწის ქერქის აგებულებისა და სასარგებლო წიაღისეულის გრავიმეტრიული შესწავლის მეთოდების დამუშავებას, სიმძიმის ძალის პირდაპირი და შებრუნებული ამოცანების ამოხსნას, კავკასიის ტერიტორიისა და მიმდებარე ზღვების აკვატორიების გრავიტაციული ველის გამოკვლევას. ამ რეგიონის დედამიწის ქერქის და ზედა მანტიის აგებულებისა და ფიზიკური თვისებების, დედამიწის ქერქის მიმოქცევითი დეფორმაციებისა და დინამიკის შესწავლას. დაჯილდოებულია წითელი დროშის ორდენით და მედლებით. მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1994).
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები კატეგორია:ქართველი გეოფიზიკოსები კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
მეჰდიზადე
აბას საჰათ მეჰდიზადე აბას-ყული ალი აბას-ოღლუ (დ. 1874, შემახა  —  გ.  11 ივლისი, 1918, განჯა) — აზერბაიჯანელი პოეტი, დრამატურგი, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე.
მიიღო სამედიცინო განათლება თეირანში. პირველი ლექსები 1898 წელს გამოაქვეყნა. ლექსების პირველი კრებული "გატეხილი საზი" 1912 წელს გამოსცა. მეჰდიზადე რომანტიკოსია. მისი ადრეული პერიოდის პოეზია ტრადიციული -აღმოსავლურია. სტატიაში "როგორი უნდა იყოს ახალი პოეზია" (1905) მეჰდიზადემ უარყო ლექსთწყობის მოძველებული ფორმები. ავტორია პოემისა "აჰმედის გმირობა" (1912), დრამისა "უმეცრების ნაყოფი" და სხვა. თარგმნიდა რუსული და დასავლეთ ევროპული ლიტერატურის კლასიკოსებს. მეჰდიზადეს ეკუთვნის ნ. ბარათაშვილის "მერანის" პირველი თარგმანი აზერბაიჯანულ ენაზე (1916).
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1874 კატეგორია:გარდაცვლილი 1918
შუშანიკის შვილები
„შუშანიკის შვილები“ — ანა კორძაია-სამადაშვილის რომანი. გამოიცა 2011 წელს („ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“).
შინაარსი
რომანის მთავარი პერსონაჟები შუშანიკის შვილები არიან, ზრდასრული, მარტოსული ადამიანები ბავშვური ოცნებებით, რომლებსაც სიყვარულის აღარ სწამთ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული რომანები კატეგორია:2011 წლის რომანები
წმინდა წყვდიადი
„წმინდა წყვდიადი“ — ლევან ბერძენიშვილის წიგნი. გამოიცა 2010 წელს „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის“ მიერ.
ანამი კორეჩიკა
thumb|right|ანამი კორეტიკა ანამი კორეტიკა (阿南惟幾;დ. 21 თებერვალი, 1887 — გ. 15 აგვისტო, 1945, ტოკიო) — იაპონელი გენერალი. 1906 დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი და შემდეგ სამხედრო აკადემია ტოკიოში. 1930-1934 სარდლობდა მე-2 გვარდიულ დივიზიას. 1935-იდან იყო იმპერატორის ფლიგელ-ადიუტანტი და უმაღლესი სამხედრო საბჭოს მდივანი. 1936-1937 საპასუხისმგებლო თანამდებობები ეკავა სამხედრო სამინისტროში, 1938-1939 სარდლობდა ჩინეთში მოქმედ ქვეით დივიზიას. 1939-1941 იყო სამხედრო მინისტრის მოადგილე. 1941-1944 ჩინეთში მე-11 არმიისა და ჩრდილოეთ ფრონტის სარდალი.1945 აპრილიდან - სამხედრო მინისტრი. 1945 წლის 15 აგვისტოს სახელმწიფო გადატრიალების ცდის შემდეგ, ანამიმ სიცოცხლე რიტუალური თვითმკვლელობით - სეპუკუთი დაასრულა.
შატილი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი შატილი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ანამი კორეჩიკა
ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონელი გენერლები კატეგორია:დაბადებული 21 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1887 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
წმინდა წყვდიადი
ამონარიდი წიგნიდან:
„ბევრი რამ გადამხდენია, მაგრამ საკუთარ თავზე დაკვირვებამ დამარწმუნა, რომ მთელი ცხოვრების განმავლობაში ყველაზე დიდი გავლენა ჩემზე დაპატიმრების ოთხწლიან მოლოდინსა და თავისუფლების სამწლიან აღკვეთას მოუხდენია. ეს გავლენა იმდენად დიდია, რომ საკმარისია, ვინმე გავიცნო, ქართველი იქნება ეს თუ უცხოელი, აუცილებლად ავუხსნი, რომ ოდესღაც პოლიტიკური პატიმარი ვიყავი.
ვიცი, რომ პირველი არ ვარ, ვისაც განსაკუთრებულმა გარემოებებმა ხელში კალამი ააღებინა, ჩვენს რიგებში გრაფომანებიც ბლომად იყვნენ და გენიოსებიც, მაგრამ მე ”კალამი ავიღე” ანუ კლავიატურა მოვირგე არა მხატვრული წიგნის დასაწერად ან დაკარგული დროის დასაბრუნებლად, არამედ დაკარგვადი პერსონაჟების გადასარჩენად, რადგან თუ ეს პერსონაჟები დაიკარგებიან, მეც დავიკარგები და ვიღაც შეცდომით იფიქრებს, რომ მართლა მიცნობდა, რაკი ჩემს რომელიმე ლექციას დასწრებია, ტელევიზიით ჩემი გამოსვლა უნახავს ან ინტერვიუ წაუკითხავს.“
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: ლევან ბერძენიშვილის ნაწარმოებები
6 სიზმარი
„6 სიზმარი“ — თანამედროვე ქართველი მწერლის, დავით ქართველიშვილის მოთხრობების კრებული. წიგნი გამოიცა 2011 წელს („ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“).
ერთმანეთისგან დამოუკიდებელ სამ ამბავს ერთი ფინალი აქვს. ამ ისტორიებს რამდენიმე ძირითადი თემა აერთიანებს. ბოლომდე გაურკვეველი რჩება რეალობაა თუ პერსონაჟებს ესიზმრებათ ყველაფერი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დავით ქართველიშვილის ნაწარმოებები
Camponotus cyrtomyrmodes
Camponotus cyrtomyrmodes — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტერმინს პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი შეიძლება ჰქონდეს ერთ-ერთი შემდეგი მნიშვნელობათაგანი:
ახალი წიგნი
„ახალი წიგნი“ — თანამედროვე ქართველის მწერლის დავით ქართველიშვილის რომანი, გამოცემული 2009 წელს „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის“ მიერ.
შინაარსი
ცნობილი ბიზნესმენი ახალგაზრდა მწერალს, ირაკლი ანდღულაძეს სთავაზობს, გადავიდეს ბიზნესმენის სახლში საცხოვრებლად და სოლიდური ანაზღაურების სანაცვლოდ მისი მემუარები დაწეროს. ასე იწყებს ირაკლი ანდღულაძე „ახალ წიგნს“. რეალურ ირაკლი ანდღულაძესა და პერსონაჟ ირაკლი ანდღულაძის ცხოვრება თანდათანობით ერთმანეთში ირევა, გაურკვეველი ხდება, რომელია „ახალი წიგნის“ რეალური ავტორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დავით ქართველიშვილის ნაწარმოებები კატეგორია:2009 წლის რომანები
MediaWiki
MediaWiki (ქართულად: მედიავიკი) — პროგრამული მექანიზმი ვებ-გვერდებისათვის, რომელიც მუშაობს Wiki-ს ტექნოლოგიაზე. ის დაწერილია სპეციალურად ვიკიპედიისთვის და გამოიყენება ფონდი ვიკიმედიის სხვა პროექტებშიც. მას აგრეთვე იყენებენ კერძო და სახელმწიფო ორგანიზაციებიც. MediaWiki თავისუფალ პროგრამას წარმოადგენს და ვრცელდება GNU General Public License-ის პირობებით.
MediaWiki დაწერილია PHP-ზე და მონაცემთა შენახვისათვის იყენებს მონაცემთა რელაციურ ბაზას (შეიძლება MySQL-ის, PostgreSQL-ის, SQLite-ისა და Oracle-ის გამოყენება); აქვს პროგრამების — memcached-ის და Squid-ის მხარდაჭერა.
MediaWiki წარმოადგენს გვერდების ბაზებთან მუშაობის ინტერფეისს, სისტემის ადმინისტრირებასთან წვდომის უფლებების გამიჯვნის შესაძლებლობას, ტექსტის დამუშავების საშუალებას როგორც ვიკი-ტექსტის საკუთარ ფორმატში, ისე HTML-ისა და TeX-ის ფორმატებში (ფორმულებისთვის), გამოსახულებებისა და სხვა ფაილების ატვირთვის შესაძლებლობას.
გაფართოების მოქნილი სისტემა მომხმარებლებს აძლევს საშუალებას დაამატოს საკუთარი ახალი შესაძლებლობები და პროგრამული ინტერფეისები.
MediaWiki იყო შემუშავებული სპეციალურად ვიკიპედიისთვის გერმანელი სტუდენტის მაგნუს მანსკეს მიერ. თავდაპირველად გამოიყენებოდა UseModWiki-ი (აგრეთვე ცნობილი როგორც „ფაზა I“ — „Phase I“), დაწერილი Perl-ზე. შემდეგ, 2002 წლის 25 იანვარს ახალი ვერსია („ფაზა II“ — „Phase II“) გადავიდა PHP-ის გამოყენებაზე. ვიკიპედიელთა შორის ეს დღე ცნობილია როგორც „მაგნუს მანსკეს დღე“.
შემდეგი, გაფართოებული და დამატებული ვერსია ერთ დროს ატარებდა სახელწოდებას „ფაზა III“ („Phase III“), თუმცა შემდგომ გადაერქვა და ეწოდა MediaWiki, რამეთუ პროგრამული უზრუნველყოფის მონაცემების გამოყენება გახდა შესაძლებელი არა მხოლოდ ვიკიპედიაში, არამედ სხვა პროექტებშიც, და შეიქმნა აუცილებლობა ვერსიის დახვეწილი ნუმერაციისათვის.
სახელწოდება „MediaWiki“ — სიტყვების თამაშია, იგი ხმას აწვდის სახელწოდება „ვიკიმედიას“ — ვიკიპედიის მშობლიურ ორგანიზაციას. ამ სახელწოდებას ხშირად აკრიტიკებენ „Wikimedia“-ს სახელწოდებასთან არევის გამო.
Camponotus cylindricus
Camponotus cylindricus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
მოცემულობა (რომანი)
„მოცემულობა“ — თანამედროვე ქართველი მწერლის დავით ქართველიშვილის რომანი. გამოიცა 2011 წელს („ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“).
შინაარსი
მთავარ პერსონაჟ დეტექტივ გახარიას შეუძლია უკვე გამოძიებული მკვლელობის დეტალებს ჩაუღრმავდეს არა საქმის გახსნის მიზნით, არამედ იმიტომ, რომ მოკლულის ახლობლებთან საუბრით ცხოვრებისეული დასკვნები გამოიტანოს. მეოცნებე და საკუთარ სამყაროში გამოკეტილი დეტექტივი სხვადასხვა როლს ირგებს, რომელთა საშუალებით არა ჩახლართულ საქმეებს, არამედ საკუთარ თავსა და ცხოვრებას, როგორც არსებობის ყველაზე მთავარ მოცემულობას, აანალიზებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დავით ქართველიშვილის ნაწარმოებები კატეგორია:2011 წლის რომანები
თორა
thumb|300px|გახსნილი თორა [[სინაგოგაში ლიტურგიისთვის.]] თორა (ძვ. ებრაულად תורה  - მოძღვრება, კანონი) — ბიბლიის პირველი ხუთი წიგნის სახელი. ტრადიცია მის შედგენას მოსეს მიაწერს. თორა არის თანახის (תנ"ך) ნაწილი, რომელიც ქრისტიანული ბიბლიის ძველ აღთქმას შეესაბამება.
თორა შედგება მოსეს 5 წიგნისაგან:
ლიტერატურა
კატეგორია:თანახი
ერმანის ქედი
ერმანის ქედი — ქედი ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების პატარა ლიახვისა და ერმანისწყლის (დიდი ლიახვის სისტემა) წყალგამყოფი. სიგრძე 10 კმ. აგებულია ზედაიურული კირქვებით, მერგელებითა და მერგელიანი ფიქლებით. ერმანის წედის კალთებზე შემორჩენილია მეოთხეული გამყინვარების ნიშნები: ცირკები, ტროგები და მორენები. კალთები და თხემი შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის ქედები
ტრირის რომაული ხიდი
thumb|right|რომაელთა ხიდი, ხედი [[მარიას სვეტი (ტრირი)|მარიას სვეტიდან]] thumb|[[1646 წელს შესრულებული მათეუს მერიანის გრავიურა]] thumb|left|რომაელთა ხიდი ღამით thumb|left|რომაელთა ხიდი ტრირის რომაული ხიდი, მოზელის ხიდი — უძველესი ხიდი გერმანიის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ქალაქ ტრირში მდინარე მოზელზე.
ისტორია
პირველი ქვის ხიდი კი 45 წელს აუგიათ. ხიდის ხიმინჯების ფრაგმენტების დანახვა დღესაც შესაძლებელია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის ხიდები კატეგორია:ტრირი კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
კუდიგორა
კუდიგორა — დაბალი სერი საქართველოში, კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების დურუჯისა და ჩელთის წყალგამყოფის უკიდურესი სამხრეთი დაბოლოება. მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში. სიმაღლე 500-იდან 800 მ-მდე. აგებულია ზედაიურულ-ვალანჟინური არკოზული ქვიშაქვებით და კირქვებით. შემოსილია მუხის, რცხილისა და წიფლის ტყით.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის ქედები
გიორგი აბაშიძე
გიორგი გრიგოლის ძე აბაშიძე (დ. 26 თებერვალი, ზედა რგანი, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. ?) — ქართველი ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1956), პროფესორი (1958), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1962).
ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. მუშაობდა აკადემიკოს გრიგოლ მუხაძესთან (1931–1935, 1938–1941). მონაწილეობდა ხალხინგოლის ბრძოლებში (1938–1939) და მეორე მსოფლიო ომში (1942–1945). 1938 წლიდან განაგებს თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ფილტვის ქირურგიის კათედრას. იკვლევს უმთავრესად ფილტვის ქირურგიის საკითხებს. დაამუშავა ფილტვის ზოგიერთი ოპერაციის ახალი ანატომიის საფუძვლები. აღწერა ფილტვის რეზექციის ორიგინალური მეთოდი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ქირურგები კატეგორია:დაბადებული 26 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1909 კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები გიორგი კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
თეოდორ დრაიზერი
თეოდორ ჰერმან ალბერტ დრაიზერი (ინგლ. Theodore Herman Albert; დ. 27 აგვისტო, 1871, ტერე-ჰოტი, ინდიანა — გ. 28 დეკემბერი, 1945, ჰოლივუდი) — ამერიკელი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე. მისი ყველაზე გახმაურებული რომანებია „დაიკო კერი“ (1900) და „ამერიკული ტრაგედია“ (1925)
ადრეული წლები
დრაიზერის მშობლები - ჯონ დრაიზერი და სარა შენები ბეწვსართავის თანამფლობელები იყვნენ. ხანძრის შემდეგ, როდესაც ბეწვეულის მარაგი გაუნადგურდათ, მამამისი მშენებლობაზე მოეწყო, სადაც ის დაინვალიდდა. მოკლე ხანში ოჯახს ახალი უბედურება დაატყდა თავს, სამი უფროსი ვაჟი გარდაეცვალათ, რამაც ოჯახის საცხოვრებლი ადგილის ხანგრძლივი ცვლილებები  გამოიწვია. საბოლოოდ ინდიანას შტატის პროვინციულ დაბა ტერე-ჰოტში დასახლდნენ. თეოდორი, მეცხრე ბავშვი იყო ოჯახში.
1887 წელს მან სკოლა დაამთავრა.
1889 წელს ინდიანას უნივერსიტეტში ჩააბარა. ერთი წლის თავზე სწავლის შეწყვეტა მოუწია საფასურის გადაუხდელობის გამო. შემდგომ კლერკად და სარეცხის დამტარებელი ფურგონის მძღოლადაც კი მუშაობდა.
ჟურნალისტიკა
დრაიზერმა გადაწყვიტა რეპორტიორი გამხდარიყო. 1892-1894 წლებში გაზეთებში პიტსბურგი, ტოლედო, ჩიკაგო და სენტ ლუისი,  იმუშავა. 1894 წელს ნიუ-იორკში გადავიდა. მისმა ძმამ პოლ დრესერმა მუსიკალური ჟურნალის „ევრი მანსის“ ორგანიზება ითავა, დრაიზერს კი რედაქტორის ფუნქცია ერგო. 1897 წელს მან ჟურნალი დატოვა. წერდა მეტროპოლიტენის, ჰარპერსის და კოსმოპოლიტენის  დაკვეთით.
დრაიზერის ერთ-ერთი გამოქვეყნებული ლიტერატურული ნარკვევი არის ნიუ-იორკის არტისტული უბანი: ლიტერატურულ-არტისტული თავშესაფარი ბროქსვილში. ჟურნალი მეტროპოლიტენი 1897 წლის ნოემბერი. თავის პირველი რომანის გამოქვეყნებამდე, 1900 წლამდე, დრაიზერმა გამოაქვეყნა 42 სტატია და რიგი პოემებისა.
რომანები
ჩვეულებრივ, დრაიზერის რომანისტიკაზე საუბარს რომანით „და კერი“  იწყებენ ხოლმე (1900). ამ ნაწარმოებით დრაიზერმა მეოცე საუკუნის ამერიკელი მწერლების რეალისტური, თუმცა, დაცემის პირას მყოფი ტრადიცია განაგრძო. რომანს კრიტიკოსთა და საზოგადოების მხრიდან სასტიკი შეფასება მოჰყვა, ნაწარმოებს უზნეოც კი უწოდეს. დრაიზერმა მთავარი მოქმედი პერსონაჟი გოგონა საზოგადოებაში გაბატონებულ ნორმებს დაუპირისპირდა. მხოლოდ 1911 წელსღა შესძლო დრაიზერმა თავისი მეორე რომანის  ჯენი გერჰარდტის  გამოქვეყნება, სადაც ისევ კერის მოტივების განვითარების გაგრძელება სცადა. ამერიკულმა პრესამ რომანის გამოსვლას დუმილით უპასუხა.
რომანით ფინანსისტი (1912 წელი) დრაიზერმა თავისი მონუმენტური  სურვილის ტრილოგია დაიწყო. ტრილოგიას საფუძვლად მილიონერ ჩ. იერქსის ცხოვრება უდევს (მეორე ტომი - ტიტანი გამოვიდა 1914 წელს. ხოლო მესამე ტომზე  სტოიკოსი  დრაიზერმა მუშაობა 1929 წელს დაიწყო) წიგნის პერსონაჟია ფრენკ კაუპერვუდი.
რომანში ტიტანი დრაიზერს მთავარი მოქმედი პირის ცხოვრება უკვე ჩიკაგოში გადააქვს.
„სურვილის ტრილოგია“ XX საუკუნის ამერიკული თუ ევროპული ლიტერატურის მნიშვნელოვანი ნაწარმოებია. კონსერვატიული კრიტიკის შემოტევები 1916 წელს რომან გენიოსის პუბლიკაციის შემდეგ გაორმაგდა. დრაიზერი გენიოსს თავის საუკეთესო ნაწარმოებად მიიჩნევდა. საზოგადოების გარკვეული ჯგუფის მოთხოვნით, რომანის გამოქვეყნება სასამართლომაც კი აუკრძალა მწერალს, თუმცა, მოგვიანებით ეს აკრძალვა გააუქმა. რომანის თემა ხელოვნებაზე ფულის მომაკვდინებელი ძალაუფლებაა.
თავის რომანში ამერიკული ტრაგედია (1925 წელს) დრაიზერს თანადროული საშუალო ამერიკული ტიპი, ახალგაზრდა, მსუბუქი ჭკუის, ნაკლებგანათლებული  გრიფიცი გამოჰყავს ასპარეზზე. ელეტროსკამზე მუდამ მოტრიალე გრიფიცის ტრაგედიის არსი გარესამყაროსთან და არსებულ სინამდვილესთან მის შეუგუებლობაში მდგომარეობს. გრიფიცი ამერიკული ფსევდოდემოკრატიულობის მსხვერპლია. რომანი მწერლის ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ ნამუშევრად მიიჩნევა. გამოქვეყნებისთანავე ამერიკულმა ტრაგედიამ  საუკეთესო რეზონანსი ჰპოვა. 1930 წელს ჰოლივუდმა საბჭოთა რეჟისორს სერგეი ეიზენშტეინს სთხოვა სცენარის დაწერა, თუმცა, მოკლე ხანში მასთან კონტრაქტი გაწყვიტა და ერთი წლის თავზე რეჟისორმა იოზეფ ფონ შტერნბერგმა მოახდინა ნაწარმოების ეკრანიზება.
მწერალს ამერიკული ფილმი იმდენად არ მოეწონა, რომ რომანის შინაარსის დამახინჯების გამო სტუდიას სასამართლოშიც კი უჩივლა.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1871 კატეგორია:გარდაცვლილი 1945 კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები კატეგორია:XIX საუკუნის ესეისტები კატეგორია:XIX საუკუნის მამაკაცი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ესეისტები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები კატეგორია:ამერიკელი ავტობიოგრაფები კატეგორია:ამერიკელი ათეისტები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ესეისტები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები კატეგორია:ჩიკაგოელი მწერლები კატეგორია:ილინოისელი რომანისტები კატეგორია:ინდიანელი რომანისტები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
ჰაიტი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ჰაიტი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგთაგანს:
სტალინიზმი
სტალინიზმი (сталинизм) — ტერმინი, რომელიც ეხება პოლიტიკურ რეჟიმს საბჭოთა კავშირში ი. ბ. სტალინის მმართველობის დროს. წარმოადგენს იოსებ სტალინისა და მისი გარემოცვის შეხედულებებისა და პრაქტიკული საქმიანობის იდეოლოგიას, რომელიც ჩამოყალიბდა 1920-იანი წლების ბოლოს და იარსება 1953 წლამდე, ე.ი. სტალინის გარდაცვალებამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კომუნიზმი კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ისტორია * კატეგორია:ეპონიმური პოლიტიკური იდეოლოგიები კატეგორია:ლენინიზმი
Camponotus custodulus
Camponotus custodulus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ჯორჯ გორდონ ბაირონი
ჯორჯ ნოელ გორდონ ბაირონი (დ. 22 იანვარი, 1788, ლონდონი — გ. 19 აპრილი, 1824, მისოლუნგი, საბერძნეთი) — ინგლისელი პოეტი.
ბიოგრაფია
დაიბადა გაღარიბებული დიდგვაროვანი არისტოკრატის ოჯახში. სწავლობდა ჰაროუს არისტოკრატიულ სკოლაში, კემბრიჯის უნივერსიტეტში. ბაირონის ლექსების პირველი კრებული „მოცალეობის საათები“ 1807 გამოვიდა. სატირაში „ინგლისელი ბარდები და შოტლანდიელი მიმომხილველნი“ (1809) დაგმო ინგლისის რომანტიკოსთა რეაქციული ტენდენციები. 1811 გამოაქვეყნა პოემა „ჩაილდ ჰაროლდის მოგზაურობის“ პირველი ორი ქება. ამავე პერიოდს განეკუთვნება ბაირონის ხანმოკლე, მაგრამ პროგრესიული საპარლამენტო მოღვაწეობა. 1812-1814 წლების ლირიკაში ვლინდება ავტორის სიძულვილი ლონდონის არისტოკტატიული წრეებისადმი; ინგლისის მაღალ საზოგადოებასთან ადრევე დაწყებული კონფლიქტი 1815-1816 ოჯახური დრამითაც გართულდა. ბაირონი შვეიცარიაში წავიდა, სადაც დაუმეგობრდა თანამემამულე პოეტს პ.ბ. შელის. 1817-დან იტალიაში გადავიდა და 1820-1821 უშუალოდ მონაწილეობდა იტალიელი ხალხის ბრძოლაში ავსტრიელთა ბატონობის წინააღმდეგ. 1823 ეროვნულ-განმათავისუფლებელ ბრძოლაში მონაწილეობის მისაღებად გაემგზავრა საბერძნეთში, სადაც მალე ავად გახდა და გარდაიცვალა.
შემოქმედება
ბაირონის დიდი პოპულარობა „ჩაილ ჰაროლდის“ გამოქვეყნებით დაიწყო. პოემის გმირი, იმედგაცრუებული ახალგაზრდა არისტოკრატი, მალე იქცა სინამდვილის წინააღმდეგ ამბოხებული პიროვნების სინონიმად. პოემაში ისმის პროტესტი არსებული სოციალური წყობილების მიმართ; საფრანგეთის განმანათლებლური იდეების გავლენით ბაირონი სოციალური მოუწესრიგებლობისა და ეროვნული ჩაგვრის მიზეზებს ზნეობის დაცემასა და უმეცრობაში ეძიებს. პოემის თემატიკური, კომპოზ. (დღიურის ფორმა, ლირიკული გადახვევები), პოეტიკური სიახლენი კარგად ესადაგებოდნენ თხზულების რთულ თანადროულ პრობლემატიკას.
ბაირონი თავისი ყოვლისმომცველი მელანქოლიური განწყობილებით ე. წ. „მსოფლიო სევდის“ გამომხატველი პოეტი გახდა. ბაირონის ტრაგიკულმა მსოფლაღქმამ მეტი სიღრმით იჩინა თავი 1813-1816 შექმნილი აღმოსავლური პოემების ციკლში („გიაური“, „აბიდოსელი სარძლო“, „კორსარი“, „ლარა“, „კორინთის ალყა“, „პარიზინა“). ამ ტიპური რომანტიკული პოემების გმირები განასახიერებენ აბსტრაქტულ პროტესტს ისტორიის სინამდვილის მიმართ. ისინი ჩვეულებრივ ყაჩაღები, მეკობრენი, საზოგადოებას მოკვეთილი ადამიანები არიან - ძლიერნი, ამაყნი, და დასაღუპავად განწირულნი. პოემების სიუჟეტი ეგზოტიკური აღმოსავლეთის ფონზე ვითარდება.
დრამატულია ბაირონის ლექსების ციკლიც „ებრაული მელოდიები“ (1814-1815), რომლებშიც სამშობლოს დაკარგვის ტკივილთან ერთად გამოხატულია ადამიანის ძალისა და გამარჯვების რწმენა. შვეიცარიაში დაწერილ ლექსებსა და პოემებში ასახულია ბაირონის შინაგანი წინააღმდეგობრივი განწყობილებანი - უიმედობა და, ამავე დროს, თავისუფლებისათვის ბრძოლის წყურვილი; წინააღმდეგობრივია აგრეთვე ფილოსოფიური-დრამატული პოემა „მანფრედი“ (1817), რომლის გმირი უკიდურესი ინდივიდუალისტია, განდგომილი, სარწმუნოების, ძალაუფლებისა და დიდების უარმქოფელი; ამასთანავე მას სწამს ადამიანური აზრის ძალა, რომელიც იმორჩილებს ბუნების სულებს. ეს პოემა ფაუსტური იდეის რომანტიკული ინტერპრეტაციაა. ასეთივე სულისკვეთებისაა მისტერია „კაენი“ (1821); ბიბლიური გმირი გამოყვანილია შეურიგებელ მეამბოხედ, რომელიც ღმერთს აუჯანყდება და ადამიანის ბედნიერების მისაღწევად არსებულის უარყოფისა და ბრძოლის გზას ირჩევს. 1817-დან ბაირონის შემოქმედებაში ღრმავდება ინტერესი სოციალური პრობლემებისადმი („ტასოს ჩივილი“, 1817; „მაზერა“, 1818; „ჩაილდ ჰაროლდის“ ორი უკანასკნელი ქება, 1816-1817); პოლიტიკური მოტივებითაა გამსჭვალული ტრაგედიები „მაჩინო ფალიერო, ვენეციის დოჟი“, „სარდანაპალი“, „ორი ფოსკარი“ (სამივე 1821); ბაირონის მემკვიდრეობაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია პოლიტიკური და ლიტერატურული შინაარსის შემცველ სატირას („ბეპო“, 1818; „ირლანდიელი ავატარა“, 1821; „სამსჯავროს ხილვა“, 1822 და სხვა).
ბაირონის შემოქმედებით ევოლუციაში მნიშვნელოვანი ნიშანსვეტია დაუმთავრებელი რომანი ლექსად „დონ ჟუანი“ (დაიწყო 1818), რომელშიც ასახულია ინდივიდუალისტი პიროვნების ამბოხება მსოფლიო სოციალური სისტემის წინააღმდეგ, მისი პესიმისტური მსოფლაღქმა. ამ რომანშივე ბრძოლის რომანტიკულ პათოსს ენაცვლება პიროვნების სოციალური მნიშვნელობის აღიარება, მომავლის რწმენა, რაშიც მოჩანს ბაირონის შემოქმედებითი მეთოდის განვითარება რომანტიზმიდან რეალიზმისაკენ.
ბაირონი რომანტიზმის პროგრ. ფრთის უდიდესი წარმომადგენელია და, ამასთან, მხატვრული სიტყვის დიდი ოსტატი და ნოვატორი. XIX საუკუნის მრავალი ქვეყნის ლიტერატურაში ბაირონის პოეზიამ წარმოშვა თავისებური მიმდინარეობა, რომელსაც ბაირონიზმი ეწოდა. მას სხვადასხვა ქვეყანაში განაპირობებდა კონკრეტული ისტორიული პირობები; სხვადასხვა მწერლების შემოქმედება შესაბამისად გამოხატავდა ბაირონის პოეზიისათვის დამახასიათებელ სხვადასხვა მხარეს. მაგალითად ინგლისში ჩარტისტულმა პოეზიამ შეითვისა ბაირონის რევოლუციური პათოსი, საფრანგეთში ვ. ჰიუგომ - ბაირონის თავისუფლების იდეალი, ა. დე ვინიმ - მარტოობის განწყობილება. ბაირონის პოლიტიკური იდეალები გაიზიარეს იტალიელმა პოეტებმა უ. ფოსკოლომ, ს. პელიკომ, ჯ. ლეოპარდიმ, გერმანელმა ჰ. ჰაინემ და უნგრელმა შ. პეტეფიმ. რუსეთში ბაირონის მეამბოხე განწყობილებას ეყმაურებოდნენ კ. რილეევი, ა. პუშკინი, განსაკუთრებით კი მ. ლერმონტოვი. საქართველოში ბაირონს ენათესავება ნ. ბარათაშვილი თავისი რომანტიკულ-ლირიკული განწყობილებითა და პათეტიკური ინტონაციით.