cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კამილ პისარო
ბიოგრაფია და მოღვაწეობა
სხვა იმპრესიონისტებისგან განსხვავებით, პისარო განსაკუთრებით დაინტერესებულია სოფლის ცხოვრების ამსახველი სურათებით, მშრომელი გლეხის სახით. სოფლის თემაზე შექმნილი მისი ჟანრული ტილოები გამოირჩევიან მზიური ტონებით, ხალისიანი განწყობით, გულთბილი დამოკიდებულებით, აყვავებული გარემოს მომხიბლელობით. მაგ. სურათებში: „აყვავებული ხეხილის ბაღი“ (1872), „გლეხის ქალი“ (1880), „თიბვა ერანში“ (1880). ამ ხმრივ იგი ყურადღებას იპყრობს როგორ მილეს გამგრძელებელი.
1883 წელს ძურან რუელი მის პერსონალ გამოფენას აწყობს. ხოლო 1884 წელს იგი გადადის საცხოვრებლად ერანიე სიურ ეპტში, სადაც სიკვდილამდე ცხოვრობს.
1885 წელს მის ცხოვრებაში ერთგვარი გარდატეხა მოახდინა სინაკმა და სორამ, თავიანთი „დამტკიცებითი ტონების“ თეორიით. პისაროს ამ თეორიაში განსაკუთრებით მოსწონდა მეცნიერებისა და ხელოვნების ურთიერთშეთავსების შესაძლეობა (როგორც ცნობილია ამ ახალი თეორიით სიორამ, სინაკმა და სხვებმა საფუძველი ჩაუყარეს ნეოიმპრესიონიზმის მიმდინარეობას: დივიზიონიზმსა და პუანტელიზმს).
პისარომ მონაწილეობა მიიღო მათ გამოფენაში, მაგრამ 1890 წელს ის მკაცრად გამოეყო დივიზიონისტებს და დაუბრუნდა იმპრესიონისტებს.
პლენერზე მუდმივმა მუშაობამ მას მხედველობა დაუზიანა. მას უჭირს ეწუდებზე გასვლა და მუშაობას ამჯობინებს ქარებისგან დაცულ ქალაქურ პირობებში. მისი ცხოვრების უკანასკნელი წლები ის მუშაობს ჰავრში, რუანში, პარიზში და ქმნის „ბულვარების სერიას“, რომლებიც ისტორიაში შევიდნენ ისევე, როგორც მონეს „ტაძრები“, როგორც გვიანი იმპრესიონიზმის მიღწევები.
იგი თავის მეგობრებს შორის ყველაზე განსწავლული მხატვარი იყო. სიკვდილის შემდგომ მან დაგვიტოვა არაერთი ნახატი, აკვარელი და ლიტოგრაფიის ნიმუშები. ცნობილია მისი წერილები შვილისადმი, სადაც მისი ბრძენი და ადამიანური თვისებები ჩანს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგი მხატვრები კატეგორია:იმპრესიონისტი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1830 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1903
გონბად-ე-გაბუსი
გონბად-ე-გაბუსის კოშკი მონუმენტი ირანის ქალაქ გონბად-ე-გაბუსში. კოშკი აგებულია 1006 წელს. მისი სიმაღლეა 72 მეტრი. 2012 წელს იუნესკომ აღიარა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ირანში
სემასიოლოგია
სემასიოლოგია (ბერძნულად sēmasia – მნიშვნელობა და ...ლოგია) — ლექსიკოლოგიის დარგი (განშტოება), რომელიც შეისწავლის სიტყვის მნიშვნელობას (საგნობრივ მიმართებას), მის აგებულებას და დროში ცვალებადობას. ზოგჯერ სემასიოლოგია უფრო ფართოდაც ესმით, როგორც სიტყვის შინაარსეული მხარის შემსწავლელი მეცნიერება.
სემასიოლოგია ფართო გაგებით შეისწავლის გრძნობითს ელფერს, სტილისტურ ღირებულებას.
სემასიოლოგია, როგორც ისტორიული ენათმეცნიერების დარგი, შეიქმნა XIX საუკუნის I ნახევარში, როდესაც კ. რაიზიგმა (K. C. Reisig) მოძღვრება სიტყვის მნიშვნელობის შესახებ მოათავსა გრამატიკულ დისციპლინათა შორის. კ. რაიზიგსავე ეკუთვნის სახელწოდებაც, რომელიც გავრცელდა გერმანულენოვან და რუსულ (მოგვიანებით საბჭოთა) სპეციალურ ლიტერატურაში (თანამედროვე ფრანგულ- და ინგლისურენოვან საენათმეცნიერო ლიტერატურაში გავრცელებულია ს ე მ ა ნ ტ ი კ ა).
ამჟამად სემასიოლოგია შეისწავლის სიტყვის მნიშვნელობის ცვლას, მნიშვნელობათა კლასიფიკაციას, სიტყვის შინაარსობრივი მხარის აგებულებას, ენობრივი ნიშნის ბუნებას და მისი კვლევის მეთოდებს.
თანამედროვე სემასიოლოგიური კვლევის უმთავრესი მიმართულებებია კომპონენტური ანალიზი (ლ. იელმსლევი (Hjelmslev)), დისტრიბუციული ანალიზი (ს. ზვიაგინცევი), სემანტიკური ველების თეორია (ტრირი, ვაისბერგერი, პორციგი), ლექსიკურ-სემანტიკური ვარიირება (ვ. ვინოგრადოვი) და სხვები.
ლექსიკის სემასიოლოგიურ კვლევას უპირისპირდება ო ნ ო მ ა ს ი ო ლ ო გ ი ა, სიტყვის, როგორც სახელწოდების, კვლევა. ზოგჯერ სემასიოლოგია იხმარება ლექსიკოლოგიის ფარდად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ენათმეცნიერება კატეგორია:ლექსიკოლოგია კატეგორია:სემიოტიკა კატეგორია:ენის ფილოსოფია
ვარძიის ოთხთავი
მინიატიურა|300პქ|ვარძიის ოთხთავი ვარძიის ოთხთავი ანუ სახარება — XII-XIII საუკუნეების ქართული საზეიმო ხასიათის ხელნაწერი სახარება. სავარაუდოდ ეკუთვნოდა თამარ მეფეს. XVI საუკუნემდე ვარძიაში ინახებოდა; სპარსელების მიერ ვარძიის გაძარცვის შემდეგ ლევან კახთა მეფის ვაჟმა გამოისყიდა და ისევ ვარძიას შესწირა. დღეს ვარძიის ოთხთავი ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდში ინახება (Q-899).
წავკისის ღვთისმშობლის ეკლესია
წავკისის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მთაწმინდის რაიონის სოფელ წავკისში. აგებულია XVI-XVII საუკუნეებში.
ვარძიის ოთხთავი
საწერ მასალად გამოყენებულია მაღალი ხარიხის თეთრი ეტრატი. ხელნაწერი შეიცავს 289 ფურცელს, რომელთა ზომებია 23X18 სანტიმეტრი. წიგნს ჰქონია ვერცხლის ყდა ღვთისმშობლის მინანქრიანი ხატით, რომელიც მოგვიანებით შემოუძარცვავთ და სხვა ყდით ჩაუნაცვლებიათ.
წავკისის ღვთისმშობლის ეკლესია
ძეგლი სასაფლაოზე მდებარეობს. იგი პატარა, ბაზი­ლი­კის ტიპის ეკლესიაა მაღალი სა­კურთ­ხევლით; კარი აქვს დასავ­ლე­თის მხარეზე. ეკლესია ნა­გებია ქვით, მშენებლობაში გამოყენებულია ქართული წი­თე­ლი აგური. კარებთან ორივე მხარეზე ჩასმული იყო „ხაჩქა­რე­ბი“, რომელთაგანაც მარცხენა, უფრო დიდი და ნაცრისფერია, ხოლო მარჯვენა, პატარა მიხაკისფერი. მეოცე საუკუნის ბოლოს ჩატარებული რესტავრაციის დროს წავკისის ეკლესიიდან ხაჩქარები ჩამოიხსნა და დღეისათვის შიგნით, ეკლესიაშია, დალაგებული. სამხრეთის კედელში დატანებულია პატარა ნაცრისფერი ქვა ხუთსტრიქონიანი მთავრული ასოებით შესრულებული სომხური წარწერით, რომელიც ქართულად ასე ითარგმნება: წარწერა გვიან არის ჩასმული და არაფერი აკავშირებს ტაძრის მშენებლობის დროსთან.
ვარძიის ოთხთავი
ვარძიის ოთხთავში სახარების ტექსტი გადაწერილია კლასიკური კალიგრაფიული ნუსხურით, ორ სვეტად. სათაურები შესრულებულია სინგურით ასომთავრულად. ტექსტის მნიშვნელოვანი ადგილები და საზედაო ასოები ოქრომელნითა და ფერადებითაა შესრულებული. ხელნაწერი გამორჩეულია თავისი მდიდრული და ორიგინალური გაფორმებით. მახარებელთა გამოსახულებები შესრულებულია ტექსტიან ფურცლებზე და მცირე ადგილს იკავებს. მინიატიურები ორიგინალური ორნამენტებითაა შემკული.
წავკისის ღვთისმშობლის ეკლესია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თბილისის ეკლესიები
ვარძიის ოთხთავი
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდი კატეგორია:ქართული ოთხთავები კატეგორია:XII საუკუნის ხელნაწერები კატეგორია:XIII საუკუნის ხელნაწერები
ახალციხე (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)
ახალციხე — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ხეობის თემი). მდებარეობს მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1000 მეტრი, დუშეთიდან 23 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 23 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ციპი ხოტოველი
ციპი ხოტოველი (ציפי חוטובלי‎; დ. 2 დეკემბერი, 1978, რეხოვოთი) — ორთოდოქსულ-ეროვნულ-რელიგიური მიმდინარეობის ქართული წარმომავლობის ებრაელი პოლიტიკოსი (ლიკუდი), ჟურნალისტი აქტივისტი და ისრაელის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე 2015 წლიდან. 2020 წლის იანვრიდან დიასპორის საქმეთა მინისტრი. მისი მშობლები რეპატრიანტი ქართველი ებრაელები იყვნენ.
2009 წლის 24 თებერვლიდან ციპი მე-18 მოწვევის ქნესეთის წევრია და ყველაზე ახალგაზრდა პიროვნებაა მათ შორის, ვინც კი ოდესმე ქნესეთის წევრად აურჩევიათ. მას ახასიათებენ, როგორც ლიკუდის პარტიის „იდეოლოგიური ხმა“. 2006 წლიდან იგი გაზეთ მაარივში აქვეყნებს სტატიებს და მოღვაწეობს მედიის სფეროშიც. ციპი ხოტოველი აქტიურად ეწევა ქალთა უფლებების გაუმჯობესების კამპანიას.
ბიოგრაფია
ციპი ხოტოველი დაიბადა ისრაელში, ქართველი ებრაელების ოჯახში. ისრაელის ქართულ საზოგადოებაში მის პოლიტიკურ კარიერას აღწერენ, როგორც „მოელვარე სიამაყე“. იგი დაიბადა და გაიზარდა რეხოვოთში და დაამთავრა ეროვნულ-რელიგიური უმაღლესი სასწავლებელი თელ-ავივში. ორი წლის განმავლობაში, იგი იერუსალიმში, ბეირ-ხარავ-ქუქის მუზეუმში მუშაობდა ტურისტულ გიდად, ხოლო მოგვიანებით, ატლანტაში, ებრაული სააგენტოს წარმომადგენლად.
ბარ-ილანის უნივერსიტეტი ციპი ხოტოველმა წარჩინებით დაამთავრა და ბაკალავრის და მაგისტრის ხარისხები მიიღო. აკადემიური სწავლის დასრულების შემდეგ, მან გაიარა სტაჟირება რამ-კასპის საადვოკატო ბიუროში, თელ-ავივში და 2003 წელს სერტიფიცირებული ადვოკატი გახდა. 2003-2005 წლებში, იგი ბარ-ილანის ჟურნალის რედაქტორად მუშაობდა, მოგვიანებით კი გადაწყვიტა, რომ აკადემიური სწავლა გაეგრძელებინა და თელ-ავივის უნივერსიტეტში დაიწყო სწავლა, დოქტორის ხარისხის მისაღებად. სწავლის პარალელურად, ხოტოველი აქტიური იყო ებრალი სტუდენტების მსოფლიო კავშირში (WUJS) და წარადგენდა ორგანიზაციას სტუდენტთა კონფერენციაზე სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. ამასთანავე, იგი ბნეი აკივას მოძრაობის წარმომადგენელი იყო პარიზში. ციპი ხოტოველი ასევე იერუსალიმში, ბრურიას სემინარიაში და ბარ-ილანის უნივერსიტეტის გოგონათა სემინარიაში სწავლობდა.
2013 წლის 27 მაისს, ციპი ხოტოველი ცოლად გაჰყვა ადვოკატ ორ ალონს. 2014 წელს, მათ ქალიშვილი შეეძინათ.
პოლიტიკური კარიერა
ციპი ხოტოველი მემარჯვენე ფრთის წარმომადგენელია, ძირითადად მონაწილეობს თავისი პარტიის პოლიტიკის იდეოლოგიურ ფორმირებაში და რეგულარულად უწევს წინააღმდეგობას პალესტინური სახელმწიფოს მშენებლობას.
2015 წლიდან, ხოტოველი ისრაელის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეა. 2015 წლის ოქტომბერში, ქნესეთის სატელევიზიო არხთან ინტერვიუს ჩაწერისას, ციპი ხოტოველმა თქვა:
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:ქართველი ებრაელები კატეგორია:ებრაელი პოლიტიკოსები კატეგორია:ებრაელი ჟურნალისტები
მალხაზ ჩაჩავა
მალხაზ ჩაჩავა (დ. 12 ნოემბერი, 1953, თბილისი) — ქართველი დიპლომატი, თანამდებობის პირი, ინჟინერი.
1975 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის საინჟინრო ტექნოლოგიის ფაკულტეტი. 1975-1978 წლებში იყო კვების მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ინჟინერი.1979-1993 წლებში კომკავშირულ, პარტიულ და სამეურნეო სამუშაოზე. შემდეგ თბილისის მუნიციპალიტეტის ვიცე-პრემიერი, სახელმწიფო მინისტრის მოადგილე. 1999 წლიდან საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი უკრაინასა და მოლდოვაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 12 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1953 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
პლესნიხა
პლესნიხა (Плесниха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის აზლეცკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 6 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
სემიტოლოგია
სემიტოლოგიის მომიჯნავე დისციპლინებია:
ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთმცოდნეობა კატეგორია:ფილოლოგია
ნიკი ლაუდა
ანდრეას ნიკოლაუს (ნიკი) ლაუდა (Andreas Nikolaus (Niki) Lauda (დ. 22 თებერვალი, 1949, ვენა, ავსტრია — გ. 20 მაისი, 2019, ციურიხი, შვეიცარია) — ავსტრიელი ავტომრბოლელი და ბიზნესმენი, ფორმულა 1-ის სამგზის მსოფლიო ჩემპიონი, ავიაკომპანია „ლაუდა ეარ“-ის დამაარსებელი. კომენტატორი გერმანულ არხზე RTL და რბოლების ექსპერტი. სამგზის მსოფლიო ჩემპიონმა პირველი ორი ტიტული 1975 და 1977 წლებში, „ფერარისთან“ ერთად მოიგო, მესამე კი, 1984 წელს, „მაკლარენთან“ ერთად. კარიერის განმავლობაში, ლაუდამ 171 რბოლაში მიიღო მონაწილეობა, რომელთაგან 25 მოიგო და პოდიუმზე 54-ჯერ ავიდა.
ლაუდას ოჯახის საქმიანობა ბანკირობა იყო, ამის გამო ოჯახის წევრებს არ მოსწონდათ ნიკის ავტოსპორტით გატაცება, ამას კი მოჰყვა ოჯახიდან წასვლა, მან აიღო ბანკიდან კრედიტი, რათა ეასპარეზა ფორმულა 2 ში. ფორმულა ერთში მისი დებიუტი 1971 წელს შედგა. პირველი ქულები კი 1973-ში აიღო. 1974 წელს ლაუდა „ფერარის“ რიგებში გადავიდა და მომდევნო სეზონში საუკეთესოს სტატუსი დაისაკუთრა.
პირველი ტიტულის მოგების შემდეგ 1975 წელს, მან თავისი თასების უმეტესობა გადასვა ადგილობრივ ავტოსერვისს, სანაცვლოდ კი მან მიიღო უფლება, რომ გაერეცხა მათი მანქანები. მან გააფორმა კონტრაქტი ფერარისთან, ამ კონტრაქტით მან საბანკო კრედიტის დაფარვა მოახერხა.
ნიკიმ თავიდანვე, დაამტკიცა, რომ მისთვის ავტორიტეტები არ არსებობენ, როდესაც დიდებული ენცო ფერარი და მის ჯგუფი გააკრიტიკა. ეს ყველაფერი ფერარიმ მოითმინა, რადგან გუნდი განიცდიდა რესტრუქტურიზაციას.
1976 წელს, ნიურბურგრინგის ტრასაზე მძიმე ავარიისას, რა დროსაც მისი „ფერარი“ ცეცხლის ალში გაეხვია, პილოტს სახე დაეწვა და უმძიმესი ნაიარევი დაუტოვა. საგზაო შემთხვევიდან 42 დღის შემდეგ ის დაბრუნდა ფორმულა 1-ში, რითაც ყველა გააოცა. სწორედ ამ სეზონში ტიტულის მოპოვებაში ებრძოდა ჯეიმზ ჰანტს. ბოლო რბოლაში 1976 წელს იაპონიაში, რბოლის პროცესში ნიკიმ გადაიფიქრა რბოლის გაგრძელება, ეს იმით ახსნა, რომ გზის გაგრძელება ძალიან საშიში იყო. ბოლო გრან პრიზე ლიდერი იყო და ჰანტზე 3 ქულით წინ იყო, მაგრამ მან ლაუდას არყოფნის დროს მოახერხა გალიდერება და საბოლოოდ 1976 წლის ფორმულა 1-იც მოიგო, მან მხოლოდ 1 ქულით გაუსწრო ლაუდას. კარიერის დაწყების დროს ნიკის და ჯეიმზს ერთად ჰქონდათ 1 ოთახიანი ბინა ნაქირავები ლონდონში და ახლო მეგობრობა აკავშირებდათ.
ავსტრიელმა მრბოლელმა 1977 წელს მეორე ჩემპიონობა მოიპოვა. ორი წლის შემდეგ კი დიდი სპორტიდან წავიდა, თუმცა „მაკლარენის“ წარმომადგენლების სარფიან შეთავაზებაზე უარი ვერ თქვა და ბრიტანული საჯინიბოს ბოლიდი ჩაიბარა. ნიკიმ საკუთარი სიძლიერე „მაკლარენშიც“ დაადასტურა და 1984 წელს ფორმულა ერთის ტრიუმფატორი კიდევ ერთხელ გახდა.
კარიერის დასრულების შემდეგ 1980-იან წლებში მან ავიაკომპანია Lauda Air-ი დააარსა. პარალელურად ის ფორმულა 1-ის მერსედესის გუნდის არააღმასრულებელი დირექტორი გახდა და დიდი როლი ითამაშა მერსედესის წარმატებაში.
ცხოვრების მანძილზე ლაუდამ არაერთი ურთულესი ოპერაცია გადაიტანა, მათ შორის ორჯერ თირკმლის გადანერგვა, ხოლო 2018 წლის აგვისტოში ფილტვის. მეორე თირკმელი ლაუდას 2005 წელს მაშინდელმა მისმა მეგობარმა ქალმა, ბირჯიტ ვეცინგერმა მისცა, რომელიც მის ავიაკომპანიაში ბორტგამცილებლად მუშაობდა. 2008 წელს წყვილმა იქორწინა. 2009 წელს მათ ტყუპები შეეძინათ. წინა ურთიერთობებიდან ლაუდას კიდევ სამი ვაჟი ჰყავს.
2019 წლის 20 მაისს, ოჯახის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, ნიკი ლაუდა ძილში გარდაიცვალა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1949 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2019 კატეგორია:ფორმულა 1-ის ავსტრიელი მრბოლელები კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები კატეგორია:ბრებჰემის მრბოლელები (ფორმულა 1) კატეგორია:ფერარის მრბოლელები (ფორმულა 1) კატეგორია:მაკლარენის მრბოლელები (ფორმულა 1)
ფოლკეტინგი
ფოლკეტინგი — დანიის საკანონმდებლო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანო, ერთპალატიანი პარლამენტი. ირჩევა ქვეყნის მოქალაქეების მიერ 4 წლის ვადით.
პარლამენტის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არავის გადახედვას არ ექვემდებარება.
1953 წლიდან პარლამენტი ერთპალატიანია და 179 წევრისგან შედგება, რომელთაგან:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დანიის პოლიტიკა
კარაბაში
კარაბაში (Карабаш) — ქალაქი რუსეთში, ჩელიაბინსკის ოლქში. კარაბაშის საქალაქო ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2016 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 11 336 კაცს.
სახელწოდება
ოიკონიმი კარაბაში მომდინარეობს ამავე სახელწოდების ორონიმიდან, რომელიც თურქული წარმოშობისაა და ნიშნავს „შავ თავს“. შესაძლებელია დავუკავშიროთ მისი წარმოშობა აღმოსავლეთის ბაშკირების პაგანისტურ რწმენას, რომლებიც ძველად აღნიშნულ ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ.
ისტორია
კარაბაშის ისტორია იწყება 1822 წლიდან, როდესაც ამავე სახელწოდების მთასთან ახლოს გრიგორ ზოტოვმა დააარსა სოიმანოვის დასახლება.
XIX საუკუნეში ხეობაში აღმოაჩინეს სპილენძის საბადო და 1837 წელს ააშენეს პირველი სპილენძის გადამამუშავებელი ქარხანა, რომელიც 5 წელი მოქმედებდა. ძველი სპილენძის ქარხანა იყო მეორე ხეობაში და ააგეს 1907 წელს. ეს ქარხანა მუშაობდა სამი წელიწადი.
1909 წელს ააშენეს ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა კიშტიმი-კარაბაში. 1910-იან წლებში ქალაქთან ააშენეს სპილენძის ახალი ქარხანა. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ქარხანა ახალ ხელისუფლებას გადაეცა. სამოქალაქო ომის პერიოდში მადნის მოპოვება და გადამუშავება შეწყდა. სპილენძის მრეწველობა აღდგა რვა წლის შემდეგ, 1925 წლის მაისში.
1930-იან წლებში კარაბაშის მოსახლეობა 50 000-ს შეადგენდა. 1933 წლიდან კარაბაშს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.
1998 წელს ქალაქში აღადგინეს სპილენძის მოპოვება.
ეკოლოგია
ზოგიერთი მასობრივი ინფორმაციის საშუალება იუწყება, რომ იუნესკომ ქალაქი კარაბაში აღიარა მსოფლიოში ყველაზე დაბინძურებულ ქალაქად. აღნიშნულ ინფორმაციას უარყოფდა კარაბაშის საქალაქო ოლქის ყოფილი მეთაური ვიაჩესლავ იაგოდინეცი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩელიაბინსკის ოლქის ქალაქები
რუნდეტაარნი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დანიის შენობა-ნაგებობები
კიანეთის გამოქვაბული
სენაკი კაზრეთის ქედის დასავლეთ კალთაზე, კლდის მასივშია გამოჭრილი. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. ქვაბული კუთხეებმომრგვალებული სწორკუთხედის ფორმისაა. იატაკი ორსაფეხურიანია, კედლების გასწვრივ კარის ზღურბლის დონეზეა იატაკი, შუაში კი ერთი საფეხურით დადაბლებულია. კუთხეში პატარა ჩაღრმავებაა გაკეთებული, სავარაუდოდ ჭურჭლის ჩასადგმელად. ჭერი გუმბათის იმიტაციისაა. სწორკუთხა კარი დასრულებულია ტიმპანისებრი თავსართით, რომელიც გრეხილი ლილვების მოჩარჩოებით შედგენილი კიდეებგანზიდული წარბით სრულდება. სენაკის წინ ფართო ბაქანია გაკეთებული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
იკიტოსი
იკიტოსი (Iquitos) — უდიდესი ქალაქი პერუს ამაზონისპირა ტერიტორიაზე. ლორეტოს რეგიონის და მაინასის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ამაზონზე, მდინარეების უკაიალისა და მარანიონის შეერთების ადგილიდან 150 კილომეტრში. ზღვის დონიდან 106 მეტრზე. ქალაქში არის 2 უნივერსიტეტი და საერთაშორისო აეროპორტი.
ეკონომიკა
ეკონომიკის ძირითადი წყაროა ხეების დამუშავება და დაცურება ამაზონზე. ასევე ნავთობის გადამუშავება. აწარმოებენ ლუდს და რომს.
სქოლიო
კატეგორია:პერუს ქალაქები
ენდოკრინოლოგია
ენდოკრინოლოგია (ἔνδον — შიგნით, — გამოვყოფ და  — სიტყვა, მეცნიერება) — მეცნიერება შიდა სეკრეციის ორგანოების ფუნქციასა და წყობაზე; მოქმედებაზე, რომელსაც ეს ჰორმონები იწვევენ ადამიანის (ან ცხოველის) ორგანიზმში; ასევე დაავადებების შესახებ, რომლებსაც ამ ორგანოების ფუნქციის მოშლა იწვევს.
შინაგანი სეკრეციის ანუ ენდოკრინულ ჯირკვლებს მიეკუთვნება ჰიპოფიზი,ფარისებრი ჯირკვალი,პარათირეოიდული (ფარისებრახლო) ჯირკვლები, პანკრეასი, (კუჭუკანა ჯირკვალი), თირკმელზედა ჯირკვლები, სასქესო ჯირკვლები. ისინი გამოიმუშავებენ ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებებს (ჰორმონებს), რომლებიც სისხლის გზით ვრცელდება მთელ ორგანიზმში და მონაწილეობს სხვადასხვა ორგანოს რეგულაციაში. ძირითადი ენდოკრინული ჯირკვლების გარდა, ჰორმონები გამომუშავდება სხვა ორგანოებშიც− თირკმლებში (რენინი, ერითროპოეტინი) გულში (წინაგულოვანი ნატრიურეზული ჰორმონი) და სხვ.
თორმეტი ანათემა
თორმეტი ანათემა – ანათემათა ერთობლიობა, რომელიც მიღებულ იქნა ეფესოს მსოფლიო კრებაზე 431 წელს. ანათემის საფუძველზე წმინდა კირილე ალექსანდრიელმა დაგმო კონსტანტინოპოლის პატრიარქ ნესტორის სწავლება. იგი ჩამოყალიბდა 12 საკითხად, რითიც განიმარტა და ანათემას გადაეცა ნესტორიანიზმი.
იანზიგიტოვო
იანზიგიტოვო (Йәнйегет) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაიმაკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 362 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაიმაკიდან დაშორებულია 34 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სიბაი, რომელიც დაშორებულია 15 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (99 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბაიმაკის რაიონის სოფლები
ბასკური ენა
right|300px|Basque Country in Spain and France thumb|290px|ბასკურის კილოები ბასკური ენა, ეუსკარული ენა (euskara) — ბასკების ენა, იზოლირებული ენაა. მისი გავრცელების არეალია ესპანეთისა და საფრანგეთის პროვინციები, რომლებიც ესაზღვრებიან ბისკაის ყურეს. მოიცავს აგრეთვე პირენეის მთების დასავლეთ ნაწილს.
ენები და დიალექტები
ბასკური ენის დიალექტებია:
სქოლიო
კატეგორია:ბასკური ენა
საქართველო 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე
საქართველომ 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე წარადგინა თავისი სპორტსმენების სპორტის სამ სახეობაში:
30px საციგაო სპორტი
კატეგორია:ქვეყნები 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:საქართველო ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჩაბალახი
მინი|250x250პქ|ისტორიული რეენაქტორი ჩაბალახით. ჩაბალახი — საბრძოლო თავსაბურავი, ერთგვარი ჯაჭვის კაპიუშონი, რომელიც მეომრის თავს, კისერსა და ხანდახან მხრების ზედა ნაწილსაც იცავდა. პოპულარული იყო შუა საუკუნეების ევროპასა და საქართველოში. ჩაბალახი ფართოდ გავრცელებული იყო აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში. ჩაბალახი გარკვეულწილად გავრცელებული იყო აღმოსავლეთშიც, მაგრამ ისლამურ ქვეყნებში უფრო პოპულარული ზარადიანი მუზარადები იყო, ვიდრე ცალკე აღებული ჯაჭვის ჩაბალახი.
ჩაბალახი ჩაჩქანისაგან განსხვავდება იმით, რომ მას არ აქვს პოლოტიკი (რკინის ფირფიტა, რომელიც ჩაჩქანს ზედა ნაწილზე ჰქონდა დაკრული). ჩაბალახის ქვეშ იხურავდნენ რბილ ქუდსაც, რათა მას დარტყმა შეემსუბუქებინა.
არსებობდა ორი ტიპის ჩაბალახი, ერთი ჯაჭვის პერანგთან გაერთიანებული იყო, როგორც კაპიუშონი, მეორის თავზე დახურვა კი ცალკე ხდებოდა.
მე-15 საუკუნისთვის ევროპაში ჩაბალახი თანდათან სრულად ჩაანაცვლა ზარადმა, რომელიც წარმოადგენს ჯაჭვის ბადეს, რომელიც გარშემოკრულია საომარ თავსაბურავებზე, მუზარადსა და ჩაჩქანზე.
საქართველოში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, ჩაბალახი მე-15 საუკუნის შემდგომ, უფრო გვიანდელ პერიოდშიც გამოიყენებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:საბრძოლო აღჭურვილობა კატეგორია:საბრძოლო თავსაბურავები კატეგორია:თავსაბურავები
ბოგდან კიცაკი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უკრაინის მე-9 მოწვევის უმაღლესი რადის წევრები კატეგორია:დაბადებული 2 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1992
ჟდანიცეს ტყე
მინი|250პქ|ოლგის პარტიზანული დანაყოფისასდმი მიძღვნილი მონუმენტი ჟდანიცეს ტყე (Ždánický les) — ქედი და ტყე ჩეხეთში. გეოლოგიურად მიეკუთვნება ცენტრალური მორავიის კარპატებს.
ტყის ფართობი 470 კმ²-ია. უმაღლესი წერტილის სლეპიცე, ზღვის დონიდან 438 მეტრი. ჟდანიცეს ტყის ბუნების პარკი 1996 წელს შეიქმნა და ის 68 კმ²-ს მოიცავს, მოქცეულია ტყის შიდა მხარეს.
პატარა ქალაქ ბრანკოვიცედან სოფელ ზდოუნკუსკენ მიმავალ საფეხმავლო გზაზე აღმართულია ოლგის პარტიზანული დანაყოფისასდმი მიძღვნილი მონუმენტი. ეს დანაყოფი ამ ტყეში იყო დაბანაკებული და 1940-იან წლებში ნაცისტურ ოკუპაციას ეწინააღმდეგებოდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩეხეთის ქედები
დავით II (კათოლიკოს-პატრიარქი)
დავით II (გ. დაახლოებით 1429) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1425-1426 და 1428 წლებში; საქართველოს მეფის ალექსანდრე I დიდის ძე.
1417/19 წლებში მამამ ბერად შეაყენა მცხეთაში. დავითის პატრიარქად მომზადება და კურთხევა დაევალა კათოლიკოს-პატრიარქ მიქელ VI-ს. 1426 მეფის მიერ ზედგინიძეებისადმი მიცემულ წყალობის წიგნში უკვე მოიხსენიება როგორც ქართლის კათოლიკოსი. მოხსენიებულია ასევე საგარეჯოს სოფლების შეწირულობის წიგნში 1428 წელს. დავით II, როგორც სამეფო სახლის წევრი, ალექსანდრე I-ის ერთგული თანამშრომელი იყო. მონაწილეობდა მტრისაგან დაძაბუნებული ქვეყნის აღდგენაში. 1429 წელს მეფე ალექსანდრეს მიერ სვეტიცხოვლისადმი მიცემულ შეწირულობის წიგნში კათოლიკოსად უკვე თეოდორეა მოხსენიებული.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები კატეგორია:გარდაცვლილი 1429 კატეგორია:საქართველოს სამეფოს ბაგრატიონები
ლანჭოუ
ლანჭოუ (გამარტივებული ჩინური: 兰州; ტრადიციული ჩინური: 蘭州; ფინინი: Lánzhōu ) — განსუს პროვინციის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი, ჩინეთი. ქალაქი მდებარეობს ხუანხეს ნაპირებზე. ლანჭოუ არის მთავარი რეგიონალური სატრანსპორტო ცენტრი, რომელიც რკინიგზით აკავშირებს ჩინეთის შორეულ დასავლეთში მდებარე ადგილებს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილთან. ისტორიულად ის მნიშვნელოვანი ადგილი იყო ჩრდილოეთ აბრეშუმის გზაზე. ამჟამად ლანჭოუ ახალი ევრაზიული სახმელეთო ხიდის შემადგენელი ნაწილია. ქალაქში განვითარებულია მძიმე ინდუსტრია და პეტროქიმიური ინდუსტრია.
ლანჭოუ შედის მსოფლიოს 100 ძირითად ქალაქს შორის მეცნიერული კვლევების მხრივ. ეს კვლევა ბუნების ინდექსის მიერ იწარმოება. ქალაქში არსებობს მნიშვნელოვანი კვლევითი ინსტიტუტები, როგორიცაა: ლანჭოუს უნივერსიტეტი, ლანჭოუს ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი, ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტი და ლანჭოუს ძიაოთონგის უნივერსიტეტი. აღსანიშნავია ლანჭოუს უნივერსიტეტი, რომელიც ჩინეთის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ უნივერსიტეტად ითვლება. ის დაწესებულება ასევე არის „პროექტი 985“-ის ნაწილი.
2019 წლის 31 დეკემბერის მონაცემებით ლანჭოუში 3 790 900 ადამიანი ცხოვრობდა, რომელთაგან 3 072 100 ქალაქის ურბანულ ნაწილში ცხოვრობს. ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის მოსახლეობის მეშვიდე საყოველთაო აღწერის მიხედვით (2020 წელი), ლანჭოუს მოსახლეობამ ისტორიაში პირველად გადააჭარბა 4 მილიონს. ამ მონაცემების მიხედვით ქალაქის ამჟამინდელი მოსახლეობა 4 359 446 ადამიანია.
ისტორია
თავდაპირველად ლანჭოუს ტერიტორია ციანგებით იყო დასახლებული. ლანჭოუ ცინის სამეფოს ნაწილი ძველი წელთაღრიცხვით მე-6 საუკუნეში გახდა.
ძველი წელთაღრიცხვით 81 წელს, ქალაქი ხანის დინასტიის (ძვ. წ. 206 – ახ. წ. 220) დაქვემდებარებაში იყო. ძველი წელთაღრიცხვით პირველი ათასწლეულის განმავლობაში ქალაქი ჩრდილოეთს აბრეშუმის გზის ნაწილი იყო. ის ასევე იყო ხუანხეს გადასაკვეთად მნიშვნელოვანი ისტორიული ცენტრი. ქალაქის დასაცავად ჩინეთის დიდი კედელი იუმენის უღელტეხილამდე გაგრძელდა. ლანჭოუს ურბანულ ნაწილში დღესაც არსებობს დიდი კედლის ნაწილები.
ხანის დინასტიის დაცემის შემდეგ, ლანჭოუ ტომური სახელმწიფოების დედაქალაქი გახდა. IV საუკუნეში ის გახდა დამოუკიდებელი ტერიტორიის, ადრეული ლიანგის დედაქალაქი.
1127 წლიდან ქალაქი ძინის დინასტიის ხელში, 1235 წლიდან კი მონღოლთა იპერიის ხელში გადავიდა.
მინის დინასტიის (1368–1644) მმართველობის პერიოდში პრეფექტურა ოლქად გადაკეთდა და ლინთაოს უფრო დიდი ზომის პრეფექტურას შეუერთდა. 1477 წლიდან ლანჭოუს ძველი სტატუსი დაუბრუნდა და დამოუკიდებელი პოლიტიკური ერთეული გახდა.
ქალაქს მისი ამჟამინდელი სახელწოდება 1656 წელს, ცინის დინასტიის მმართველობის პერიდში მიენიჭა. მას შემდეგ, რაც განსუ დამოუკიდებელ პროვინციად ჩამოყალიბდა 1666 წელს, ლანჭოუ მისი დედაქალაქი გახდა.
ლანჭოუ ძლიერ დაზიანდა დუნგანის აჯანყების შედეგად, რომელიც 1864–1875 წლებში მიმდინარეობდა. 1920-იან და 1930-იან წლებში ლანჭოუ საბჭოთა კავშირის გავლენის ქვეშ არსებული ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთის ცენტრად ჩამოყალიბდა.
იაპონია-ჩინეთის მეორე ომი
იაპონია-ჩინეთის მეორე ომის (1937–1945) პერიოდში ლანჭოუ 1935 წელს საავტომობილო მაგისტრალის საშუალებით დაუკავშირდა სიანს და გახდა ჩინეთ-საბჭოთა გზატკეცილის 3200 კილომეტრიანი მონაკვეთის ნაწილი. ეს მაგისტრალი საბჭოთა მარაგის გადასატანად გამოიყენებოდა სიანის მიმართულებით. ეს ავტომაგისტრალი უმთავრესი სატრანსპორტო გადაადგილების საშუალება იყო ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთში რკინიგზის გაყვანამდე. მოგვიანებით გაყვანილმა რკინიგზამ ლანჭოუ ურუმჩის, სინძიანს დაუკავშირა.
გეოგრაფია
ლანჭოუ მდებარეობს მდინარე ხუანხეს ზედა ნაწილში. ქალაქი ადრეული პერიოდიდან ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრი იყო, რაც განპირობებულია იმით, რომ ლანჭოუ ხესის კორიდორის ყველაზე სამხრეთით მდებარე ნაწილია, რის საშუალებითაც ცენტრალურ აზიასთან დაკავშირებაა შესაძლებელი. ლანჭოუ ასევე უკავშირდება ამ ტერიტორიის უძველეს დედაქალაქს, ჩანანს (თანამედროვე სიანი), რომელიც შენსის პროვინციაში მდებარეობს.
კაცი სახელის გარეშე
„კაცი სახელის გარეშე“ (Uomo senza nome) — პერსონაჟი ვესტერნის ჟანრის სამ ფილმში. განასახიერებს კლინტ ისტვუდი. რეჟისორი სერჟიო ლეონე. ამ ტრილოგიას ასევე ხშირად უწოდებენ „დოლარის ტრილოგიას“.
2008 წელს ჟურნალმა Empire „კაცი სახელის გარეშე“ ყველა დროის საუკეთესო კინოპერსონაჟთა შორის 43-ე ადგილზე დაასახელა.
სქოლიო
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
მცხეთური ხელნაწერი
მცხეთური ხელნაწერი დღეს დაცულია ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდში (A 51).
ოთარ ჯაფარიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)
ოთარ ჯაფარიძე შეიძლება აღნიშნავდეს:
მცხეთური ხელნაწერი
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდი
ოთარ ჯაფარიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)
კატეგორია:ჯაფარიძეები
ებრაისტიკა
ებრაისტიკა დაკავებულია ებრაული ენისა და კულტურის შესწავლით.
ისტორია
ებრაისტიკის დამფუძნებლად მიიჩნევენ გერმანელ ჰუმანისტს იოჰანეს როიხლინს (1455 - 1522), რომელიც 1480 წლიდან კაბალის შესწავლით იყო დაკავებული. მან შეისწავლა ებრაული ენა და 1506 „ძველი ებრაული ენის გრამატიკა“ გამოსცა.
ძველებრაისტიკა
ძველებრაისტიკა იკვლევს ე.წ. კლასიკურ ებრაულს როგორც ძველი ისრაელის ენას და ძველ აღთქმას ძველი წელთაღრიცხვის II ათასწლეულიდან ვიდრე დაახლ. ჩვ. წელთაღრიცხვის 200-მდე.
სამარიტანისტიკა
სამარიტანისტიკა არის ებრაისტიკის ერთ-ერთი დარგი, რომელიც სამარიტანელთა ენისა და კულტურის შესწავლითაა დაკავებული.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აღმოსავლეთმცოდნეობა კატეგორია:ფილოლოგია
ეფრემ II (კათოლიკოს-პატრიარქი)
მისი უწმიდესობა და უნეტარესობა ეფრემ II (ერისკაცობაში — გრიგოლ შიოს ძე სიდამონიძე; დ. 19 ოქტომბერი, 1896, სოფ. დოესი, ახლანდ. კასპის მუნიციპალიტეტი — გ. 7 აპრილი, 1972) — ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი და მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი 1960-1972 წლებში.
ბიოგრაფია
თორმეტი წლის იყო გრიგოლი როდესაც დედა გარდაეცვალა. მამამ იგი გორის სასულიერო სასწავლებელში წაიყვანა, სადაც 1904-1912 წლებში სწავლობდა. 1912 წელს გორის სასულიერო სასწავლებლის დირექციამ სპეციალური რეკომენდაცია მისცა წარჩინებულ კურსდამთავრებულ გრიგოლ სიდამონიძეს თბილისის საულიერო სემინარიაში სწავლის გასაგრძელებლად.
1917 წლის 12 (25) მარტს მცხეთაში, სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარში საზეიმოდ გამოცხადდა საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენა. სპეციალურად გასანთლულ ეტრატზე ავტოკეფალიის აღდგენის აქტის ხელის მომწერტა შორის იყვნენ შიო და გრიგოლ სიდამონიძეები. ამის შემდეგ გრიგოლის მამამ სამი თვე იცოცხლა, იგი 1917 წელს გარდაიცვალა.
გრიგოლ სიდამონიძე ატიურ მონაწილეობას იღებდა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის პირველი საეკლესიო კრების მუშაობაში, შემდეგ იყო მორჩილი უწმიდესი და უნეტარესი კირიონ II-ისა. 1918 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია, 1925 წელს - თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტის სიტყვიერების განყოფილება. 1922 წლის 17 იანვარს აღიკვეცა ბერად ეფრემის სახელით. 1923 წლის 14 იანვარს ბერ-მონაზონი ეფრემი ხელდასხმულ იქნა იეროდიაკვნად. 1923 წლის 4 ივლისს მღვდელ-მონაზონი ეფრემი დაჯილდოვდა ოქროს ჯვრის ტარების უფლებით და დაინიშნა შიომღვიმის მონასტრის წინამძღვრად. 1925 წლის 22 ოქტომბერს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის უწმიდესი და უნეტარესი ამბროსის ლოცვა კურთხევით მღვდელ-მონაზონი ეფრემი აღყვანილ იქნა არქიმანდრიტის ხარისხსში და დაინიშნა დიდი გომარეთის მრევლის მღვდლად და ბორჩალოს მაზრის მთავარხუცესად. 1927 წლის მარტში საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის დროებითი მმართველობის მიერ არქიმანდრიტი ეფრემი გადმოყვანილ იქნა მცხეთა-თბილისის ეპარქიის ქორეპისკოპოსად. 26 მარტს დროებითი მმართველობის თავჯდომარის — მიტროპოლიტ ქრისტეფორეს მიერ იგი აყვანილ იქნა ეპისკოპოსის ხარისხსში. არქიმანდრის ეფრემის კურთხევას სვეტიცხოველში დაესწრნენ: მარგველი ეპისკოპოსი ვარლაამი (მახარაძე) და ბოდბელი ეპისკოპოსი სტეფანე (კარბელაშვილი). 1927 წლის 2 ოქტომბერს საკათალიკოსო სინოდმა მიიღო გადაწყვეტილება ეპისკოპოსის ეფრემის ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქიის მმართველად დანიშნვის შესახებ. ეპისკოპოსად კურთხევის შემდეგ იგი ჯერ იწოდებოდა მანგლელად, შემდეგ ნინოწმინდელად, ხოლო 1927 წლის 17 ოქტომბრიდან ალავერდელად. ქვეყანაში უკიდურესად გააქტიურებული იყო ათეიზმი, იმ დონემდე რომ ალავერდელი ეპისკოპოსი ეფრემი იძულებული იყო დაბრუნებულიყო თბილისში და ეთხოვა სინოდისთვის თბილისის რომელიმე ტაძრის მღვდლად ყოფნა. საკათალიკოსო სინოდმა შექმნილ ვიტარებაში შესაძლებლად მიიჩნია როგორც გამოანკლისი ეპისკოპოსი ეფრემი დაენიშნათ წმ. ბარბარეს ეკლესიის მოძღვრად. 1930 წლის 24 ოქტომბერს დაინიშნა ურბნისის ეპარქიის დროებით მმართველად. 1932 წლის 13 ოქტომბერს მას ამტკიცებენ ურბნისის ეპარქიის მმრთველად. 1937 წლის 10 დეკემბერს ეპისკოპოსი ეფრემი დაპატიმრებული იქნა როგორც ხელისუფლებისათვის მიუღებელი, და სამეულის გადაწყვეტილებით (მუხლი №58,11), გადაასახლეს ციმბირში, სადაც გაატარა უმძიმეს ფიზიკურ შრომაში რვა წელი. 1944 წლის 2 ივლისს ის გაანთავისუფლეს. 1944-იდან ეკავა ქუთაის-გაენათის კათედრა. 1946-იდან მიტროპოლიტი. 1952-იდან განაგებდა ბათუმ-შემოქმედისა და ჭყონდიდის ეპარქიებს. 1953 წლის 28 მარტს მიტროპოლიტი ეფრემი დაჯილდოვდა სკუფიაზე ბრილიანტის ჯვრის ტარების უფლებით.
პატრიარქობის პერიოდი
1960 წლის 10 იანვარს გარდაიცვალა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი უწმიდესი და უნეტარესი მელქისედეკ III. მეორე დღესვე შეიკრიბა წმიდა სინოდი. სინოდის სხდომა გახსნა ბოდბელმა მიტროპოლიტმა დიმიტრიმ (იაშვილი), რომელიც წინადადებით შემოვიდა რომ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის კათოლიკოს-პატრიარქის მოსაყდრედ და მელქისედეკ III-ის დამკრძალავი კომისიის თავმჯდომარედ აერჩიათ მიტროპოლიტი ეფრემი. 1960 წლის 21 თებერვალს, კვირას მოხდა მისი აღსაყდრება სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარში.
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ისტორიული საპატრიარქო 1923 წლიდან სახელმწიფო საკუთრებაში იყო. კათოლიკოს-პატრიარქის რეზიდენცია სიონის ტაძრის გვერდით სულ ოთხი ოთახისაგან შედგებოდა. უწმიდესმა და უნეტარესმა ეფრემმა არაერთხელ მიმართა მთავრობას ძველი საპატრიარქო რეზიდენციის დაბრუნების, ან ახლის აშენების ნებართვაზე. უწმიდესის მრავალწლიანი მოთხოვნის შემდეგ ხელისუფლება იძულებული გახდა, 1962 წლის 30 ივლისს გაეცა ნებართვამცხეთის სამოძღვრო კურსების გახსნის შესახებ, რომლის დირექტორად მაშინდელი შემოქმედელი ეპისკოპოსი ილია (შიოლაშვილი) დაინიშნა.
იყო მსოფლიო საეკლესიო საბჭოს წევრი. მინიჭებული ჰქონდა ღვთისმეტყველების დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი. მის კალამს ეკუთვნის ნაშრომები ქართული მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ისტორიის დარგში.
დაკრძალულია თბილისში, სიონის საკათედრო ტაძარში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები კატეგორია:დაბადებული 19 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1896 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1972 კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:სიდამონიძეები
დიურანსი
დიურანსი (Durance) — მდინარე საფრანგეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, პროვანსი-ალპები-ლაჟვარდოვანი ნაპირის ფარგლებში. მდინარე რონის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს კოტის ალპებში, ზღვის დონიდან 2325 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 323 კმ, აუზის ფართობი 14.342 კმ². შუა დინებაში კვეთს პროვანსის ალპების შტოქედებს, ხოლო ქვემო დინებაში გამოდის რონის დაბლობის ფარგლებში. ზემო დინებაში აუზის საზრდოობაში მონაწილეობს მდნარი თოვლი, დანარჩენ მონაკვეთზე წვიმის წყლები. ზამთარსა და გაზაფხულზე (ივნისის ჩათვლით) დიურანსზე შეიმჩნევა ბობოქარი და საკმაოდ მაღალი წყალმოვარდნები, რომელიც ზოგჯერ იწვევს სანაპირო ნაყარის გარღვევასა და მდინარე რონის დაბლობის ფარგლებში წყალდიდობის წარმოქმნას.
1961 წელს მდინარის ზემო წელში შეიქმნა წყალსაცავი. ჰესი. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი ქვემო დინებაში შეადგენს 188 მ³/წმ-ს. წყლის სპორტის სახეობების პოპულარული ადგილია. მდინარის ნაპირებზეა ქალაქები: ბრიანსონი, ავინიონი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის მდინარეები
ბანგლადეშის დემოგრაფია
ბანგლადეში მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მსოფლიოში მერვე ადგილზეა. ბანგლადეშში მსოფლიოს მოსახლეობის 2.2% ცხოვრობს. 2021 წლის მონაცემებით ქვეყნის მოსახლეობა 169 356 251 ადამიანს შეადგენს.
1947 წლამდე ბანგლადეში აღმოსავლეთ ბენგალის სახელით იყო ცნობილი, ხოლო 1947-1971 წლებში აღმოსავლეთი პაკისტანი ერქვა. ქვეყანა ეთნიკურად ერთგვაროვანია და მისი სახელწოდება ბენგალელთა ეთნოლინგვისტური ჯგუფიდან მომდინარეობს, რომელიც ქვეყნის მოსახლეობის 98%-ს შეადგენს. ჩიტაგონგის მთიან რაიონში, სილჰეტის, მაიმანსინგჰის, ბარისალისა და ჩრდილოეთ ბენგალის რეგიონებში სხვადასხვა ტომის წარმომადგენლები ცხოვრობენ. რეგიონის მასშტაბით ბენგალურის სხვადასხვა დიალექტზე მეტყველებენ. ჩიტაგონგსა და სილჰეტში მოსაუბრეთა დიალექტი საკმაოდ განსხვავებულაი. ბანგლადეშის მოსახლეობის 91.04% მუსლიმია. უდიდეს რელიგიურ უმცირესობას ინდუისტები წარმოადგენენ (7.95%). მოსახლეობის 0.61% ბუდისტა, 0.3% ― ქრისტიანია, ხოლო 0.12%-ს სხვა აღმსარებლობის მიმდევრები შეადგენენ.
მოსახლეობა
2021 წლის მონაცემებით ქვეყნის მოსახლეობა 169 356 251 ადამიანს შეადგენს და მსოფლიოში მერვე ადგილზეა მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით.
მოსახლეობა სქესისა და ასაკობრივი ჯგუფები 2020 წლის აღწერის მიხედვით.
სხვა წყაროები
ქვემოთ მოცემულ ცხრილში სხვადასხვა წყაროს მიერ განსაზღვრული რაოდენობებია მოცემული: მსოფლიოს ბანკის მონაცემებით ბანგლადეშის მოსახლეობა 1990 წლიდან 2008 წლამდე 44 მილიონით გაიზარდა, რაც 38%-იანი ზრდის მაჩვენებელია. შედარებისთვის, ინდოეთისთვის აღნიშნული მაჩვენებელი 34%-ს, ხოლო პაკისტანისთვის 54%-ს უდრიდა. 2007-2008 წლებში საშუალო წლიური ზრდის მაჩვენებელი 1.4%-ს უდრიდა (შედარებისთვის, ინდოეთისთვის აღნიშნული მაჩვენებელი 1.35% იყო, პაკისტანისთვის ― 2.2%, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკისთვის ― 2.9%, ტანზანიისთვის ― 2.9%, სირიისთვის ― 3.5%, იემენისთვის ― 4%. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, 1990-2008 წლებში მსოფლიო მოსახლეობის ზრდის მაჩვენებელი 27%-ს უდრიდა.
მოსახლეობის ზრდის ტემპი
1960-1970-იან წლებში ბანგლადეში მოსახლეობის ზრდის მაღალი ტემპით გამოირჩეოდა. შემდეგში ერთ ქალზე შობადობის მაჩვენებელი ნელ-ნელა შემცირდა. სამი ათწლეულის მანძილზე აღნიშნული მაჩვენებელი თითქმის 7-დან 0.74-მდე შემცირდა.
ჯანდაცვა
2018 წლის მონაცემებით ბანგლადეშში სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა 72.7 წელია: მამაკაცებისთვის 71.1 წელი, ხოლო ქალებისთვის 74.4 წელი.
ეთნიკური ჯგუფები
ქვეყნის მოსახლეობის უმრავლესობა (დაახლოებით 98%) ბენგალელთა ეთნოლინგვისტურ ჯგუფს მიეკუთვნება. აღნიშნული ჯგუფი მეზობელი ინდოეთის დასავეთ ბენგალის პროვინციაშიც ცხოვრობს. ეთნიკურ უმცირესობებს მიეკუთვნებიან: მანიპურები, ტრიპურას, მარმას, ხასის ეთნოსის წარმომადგენლები და სხვ.
ეთნიკურ უმცირესობას წარმოადგენენ ბიჰარები, რომლებიც ურდუზე მოსაუბრე, არაბენგალელი ხალხია. ისინი ბიჰარის შტატიდან და ინდოეთის ჩრდილოეთ ტერიტორიებიდან 1947 წელს ბრიტანეთის ინდოეთის დაყოფის შემდეგ ემიგრირდნენ. ისინი დაკისა და რანგპურის ირგვლივ არიან კონცენტრირებული და მათი რაოდენობა დაახლოებით 300 000-ს უდრის. ბიჰარელებმა ბანგლადეშის მოქალაქეობა და ხმის მიცემის უფლება 2008 წელს მიიღეს.
ენა
ბანგლადეშის ოფიციალურ ენა ბენგალურია. სხვა ენებს შორის აღსანიშნავია ბენგალურის დიალექტები: ჩიტაგონგური, სილჰეტი, ჩაკმა, როჰინგია, ტანანგია და რანგპური. ბანგლადეშში ასევე საუბროობენ ინდოარიულ ენებზეც: ასამურ ენაზე, ბიშნუპრია-მანიპურიზე და ბიჰარულ ენებზე. მოსახლეობის ნაწილი საუბრობს ტიბერო-ბირმულ ენებზეც.
რელიგია
2022 წლის აღწერის მიხედვით ბანგლადეშის მოსახლეობა 165 158 616 ადამიანს შეადგენს.
ისლამი
ბანგლადეშის სახელმწიფო რელიგია ისლამია. 2022 წლის აღწერის მიხედვით ბანგლადეშის 150 მილიონი ადამიანი მუსლიმია, რაც მოსახლეობის 91.04%-ს შეადგენს. ბანგლადეშელთა უმრავლესობა სუნიტია და ფიყჰის ჰანაფის სკოლის მიმდევარია. რელიგია ბანგლადეშელთა იდენტობის ნაწილია. მართალია ბანგლადეშში მუსლიმი მოსახლეობა ჭარბობს, მაგრამ იგი დე-ფაქტო სეკულარული სახელმწიფოა. გარდა სუნიტებისა, ბანგლადეშში ისლამის სხვა მიმდევრებს მიეკუთვნებიან: შიიტები, ყურანისტები, აჰმადიები, მაჰდავიები და სხვ.
სქოლიო
კატეგორია:ბანგლადეშის დემოგრაფია
სილენდი
სილენდი (Sealand) —  არაღიარებული ქვეყანა. მდებარეობს ყოფილ თავდაცვით პლატფორმა — რაფს-ტაუერზე, ჩრდილოეთ ზღვაში. ბრიტანეთის სანაპიროდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.
ისტორია
მეორე მსოფლიო ომის დროს ბრიტანეთის საზღვაო ძალებმა მტრისგან თავდასაცავად ნაპირის გასწვრივ ზღვაში ააგეს თავდაცვითი პლატფორმები. ერთ-ერთი მათგანი იყო რაფს-ტაუერი (Roughs Tower). ომის დროს მასზე განლაგებული იყო საზენიტო იარაღები და 200 კაცისგან შემდგარი გარნიზონი. ომის დასრულების შემდეგ პლატფორმების უმრავლესობა დაანგრიეს, ხოლო რაფს-ტაუერი დარჩა ხელუხლებელი, რადგან ბრიტანეთის ტერიტორიული წყლების გარეთ მდებარეობდა.
1966 წელს პენსიაზე გასულმა ბრიტანეთის მაიორმა როი ბეიტსმა და მისმა მეგობარმა რონან ო’რეილიმ ამოირჩიეს მიტოვებული რაფს-ტაუერი, მასზე გასართობი პარკის მოსაწყობად. თუმცა, მალე მეგობრებს შორის უთანხმოება მოხდა და როი ბეიტსი გახდა ადგილის ერთპიროვნული მფლობელი. მომავალ წელს რონან ო’რეილი შეეცადა პლატფორმის დაპატრონებას, თუმცა მისი შემოტევა მოგერიებული იქნა იარაღით და საწვავით სავსე ქილებით.
როიმ გადაიფიქრა გასართობი პარკის მშენებლობა და პლატფორმაზე განათავსა პირატული რადიოსადგური “Britain’s Better Music Station”.
1967 წლის 2 სექტემბერს როიმ განაცხადა სუვერენული სახელმწიფოს შექმნის შესახებ და თავისი თავი გამოაცხადა მეფედ – როი I-ად. ეს დღე აღინიშნება როგორც სახელმწიფო დღესასწაული.
1968 წელს ბრიტანეთი შეეცადა პლატფორმის დაკავებას, პლატფორმას მიუახლოვდა საბრძოლო კატერები, რასაც სამეფოს წარმომადგენლებმა უპასუხეს ჰაერში გამაფრთხილებელი გასროლით. სისხლისღვრამდე საქმე არ მივიდა, მაგრამ როის, როგორც ბრიტანეთის მოქალაქის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესი.
1968 წლის 2 სექტემბერს ბრიტანეთის სასამართლომ გამოიტანა ისტორიული გადაწყვეტილება: მან აღიარა, რომ ეს საქმე არ განეკუთვნება ბრიტანეთის იურისდიქციას.
2012 წლის 9 ოქტომბერს სილენდის პრინცი როი ბეითსი, რამდენიმეწლიანი ალცჰაიმერის დაავადების შედეგად 91 წლის ასაკში გარდაიცვალა. სილენდის სამთავრო ადგილი მისმა შვილმა მიშელ ბეითსმა დაიკავა.
სქოლიო
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფო კატეგორია:თვითაღიარებული ქვეყნები
პოპოვკა (ხაროვსკის რაიონი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ზელიმოვო
ზელიმოვო (Зелимово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაიმაკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 254 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაიმაკიდან დაშორებულია 57 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სიბაი, რომელიც დაშორებულია 98 კმ-ით.
პორტუ
thumb|პორტუს გერბი thumb|პორტუ ქვეყნის რუკაზე
პორტუ (Porto), თავიდან ერქვა პორტუს კალე — ქალაქი პორტუგალიაში. ამ სახელწოდებიდან წარმოიქმნა მთელი ქვეყნის სახელწოდება პორტუგალია. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 231 800 ადამიანს, აგლომერაციისა კი - 1 551 950-ს და სიდიდით მეორე ქალაქია ქვეყანაში; ასევე, პორტუს ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი და ნორტეს რეგიონის დედაქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთში, მდ. დუეროს ჩრდ. სანაპიროზე, ატლანტის ოკეანის შესართავთან. ქალაქს ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი ახასიათებს, თუმცა მასზე გავლენას ატლანტის გრილი ნიავი ახდენს, მიუხედავად ამისა ზაფხულში, განსაკუთრებით კი აგვისტოში, აქ ტემპერატურა 40 °C-ს აღწევს.
ქვეყანა პორტუგალია და პორტვეინი (პორტ. Vinho do Porto) სახელს ამ ქალაქიდან იღებენ. პორტვეინი ქვეყნის ყველაზე განთქმული პროდუქტია. მისი სახელი მომდინარეობს იმ ფაქტიდან, რომ ეს ღვინო ძველდება პორტუს სამხრეთით დობილი ქალაქი ვილა-ნოვა-დე-გაიას ღვინის სარდაფებში. პორტვეინი მის დამახასიათებელ გემოს იღებს ბრენდისგან, რომელსაც მას ფერმენტაციის პროცესის განმავლობაში ამატებენ. ეს დანამატი იწვევს ფერმენტაციის შეჩერებას, რაც ყურძნის სიტკბოს შენარჩუნებას განაპირობებს. ამ პროცესის შედეგი სრულიად შემთხვევით აღმოჩენილ იქნა ბრიტანელ ვაჭართა მიერ, რომლებმაც ღვინოს ბრენდი დაამატეს უბრალოდ მისი ინგლისისკენ ხანგრძლივი ტრანსპორტირების განმავლობაში შენარჩუნებისთვის.
პორტუ ასევე ამავე სახელწოდების აგლომერაციის შუაგულშია. ეს პორტუგალიის ერთ-ერთი ყველაზე ინდუსტრიალიზებული ცენტრია, რიც გამოც პორტუს ხშირად უწოდებენ „A capital do norte“ („ჩრდილოეთის დედაქალაქი“), მისი სამეწარმეო სულისკვეთების, დამახასიათებელი კულტურის, ხალხისა და ადგილობრივი სამზარეულოს გამო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პორტუგალიაში კატეგორია:ევროპის კულტურული დედაქალაქები
სტივენ ვაინბერგი
სტივენ ვაინბერგი (Steven Weinberg; დ. 3 მაისი, 1933, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი ფიზიკოსი, 1979 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი (შელდონ გლეშოუსთან და აბდუს სალამთან ერთად).
მეცნიერული კარიერა
მომავალი მეცნიერი ევა და ფრედერიკ ვაინბერგების ოჯახში დაიბადა. ზუსტი მეცნიერებების მიმართ ინტერესს სტივენში ჯერ მამა აღვივებდა, შემდეგ კი შელდონ გლეშოუ, რომელიც მას ბრონქსის მეცნიერულად ორიენტირებულ სკოლაში ასწავლიდა. თექვსმეტი წლის ასაკში ვაინბერგმა თეორიული ფიზიკის მიმართ განსაკუთრებული ინტერესი გამოამჟღავნა.1954 წელს ვაინბერგმა კორნუელის უნივერსიტეტის ბაკალავრის წოდების მიღებისთანავე მუშაობა კოპენჰაგენის თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტში დაიწყო. 1957 წელს მას პრინსტონის უნივერსიტეტის დოქტორის წოდება მიენიჭა.
დისერტაციის დაცვის შემდეგ ვაინბერგი კოლუმბიის უნივერსიტეტში მოღვაწეობდა. იგი კალიფორნიის უნივერსიტეტშიც პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა, და მასაჩუსეტსის ტექნიკურ უნივერსიტეტში მუშაობდა. 1979 წელს ვაინბერგმა ჰარვარდის უნივერსიტეტის ფიზიკის პროფესორის წოდება მიიღო და ჯულიუს შვინგერს ჩაენაცვლა. პარალელურად იგი სმიტსონის ასტროფიზიკურ ობსერვატორიას ხელმძღვანელობდა. ამჟამად ვაინბერგი ტეხასის უნივერსიტეტის ფიზიკის და ასტრონომიის პროფესორია. ეს თანამდებობა მან 1982 წელს დაიკავა.
დიმინუენდო
ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
სტივენ ვაინბერგი
წვლილი ფიზიკაში
ვაინბერგის მეცნიერულ ინტერესებს მრავალფეროვნება ახასიათებს. თავისი მოღვაწეობის სხვადასხვა ეტაპებზე ის სუსტ ურთიერთქმედებას, სიმეტრიის დარღვევას, გაფანტვის თეორიას და მიუონების ფიზიკას იკვლევდა, თუმცა მისი ინტერესების ცენტრში ყოველთვის ბუნების ფუნდამენტური ძალების გაერთიანება, უნიფიკაცია იყო. XIX საუკუნეში ფიზიკოსებისთვის ცნობილ ძალებს გრავიტაცია, ელექტრობა და მაგნეტიზმი წარმოადგენდნენ. ინგლისელმა მეცნიერმა ჯეიმზ მაქსველმა დაამტკიცა, რომ ელექტრობა და მაგნეტიზმი, წარმოადგენენ რა ერთიანი ელექტრომაგნიტური ურთიერთქმედების ორ განსხვავებულ ასპექტს, ბუნების დამოუკიდებელი და ფუნდამენტური ძალები არ არიან. მაქსველის ამ აღმოჩენამ უამრავი მკვლევარი შთააგონა; დაიწყო იმ ზოგადი პრინციპის ძიება, რომლის ნიადაგზე შესაძლებელი გახდებოდა ბუნების ძალების გაერთიანება.
XX საუკუნეში ატომბირთვის აღმოჩენის შემდეგ ფუნდამენტური ძალების ნუსხა გაორკეცდა: გრავიტაციას და ელექტრომაგნეტიზმს სუსტი და ძლიერი ურთიერთქმედება დაემატა. შემდეგ ნაბიჯს ძალების უნიფიკაციის გზაზე გლეშოუს და სალამის ჰიპოთეზა წარმოადგენდა, რომლის თანახმად ელექტრომაგნიტური ძალა  და სუსტი ურთიერთქმედება ერთიანი "ელექტროსუსტი" ურთიერთქმედების განსხვავებული ასპექტებია. შესაბამისი მათემატიკური ფორმალიზმის ძიებაში გლეშოუმ 1960 "კალიბრული სიმეტრიის" კონცეფცია შემოიღო. კალიბრული ინვარიანტობით განპირობებული სიმეტრია იმაში მდგომარეობს, რომ გარკვეული სიდიდეების აბსოლუტური მნიშვნელობები, ფარდობითი მნიშვნელობისგან განსხვავებით, ფიზიკურ ურთიერთქმედებებზე არ ახდენენ გავლენას. ამის გამო ათვლის სათავე შეგვიძლია ნებისმიერად შევცვალოთ: არც ერთი დამზერადი სიდიდე არ შეიცვლება.
1961 წელს გლეშოუმ ელექტროსუსტი ურთიერთქმედების გადამტანი ოთხი კვანტის არსებობის ჰიპოთეზა გამოთქვა. ამ კვარტეტშიელექტრომაგნიტური ველის კვანტი – ფოტონი შედიოდა. დანარჩენი სამი ნაწილაკი – W+, W-, Z0(ვექტორული ბოზონები) – სუსტი ურთიერთქმედების გადატანას ემსახურებოდა. ამ თეორიას სერიოზული პრობლემა შეექმნა. ურთიერთქმედების გადამტან ნაწილაკებს არ გააჩნიათ მასა, ამიტომ სუსტი ურთიერთქმედების რადიუსი უსასრულობის ტოლი უნდა იყოს, რაც ექსპერიმენტურ რეალობასთან აშკარა წინააღმდეგობაშია, რადგან სუსტი ურთიერთქმედება მხოლოდ ძალიან მცირე მანძილებზე ვლინდება. თეორიის "გადასარჩენად" გლეშოუმ პოსტულატის სახით ვექტორული ბოზონების დიდი მასა შემოიღო, მაგრამ ვერც ამით უშველა საქმეს – თეორიის ფარგლებში ურთიერთქმედების უსასრულო ძალები გაჩნდნენ.
1967 წელს სტივენ ვაინბერგმა ერთიანი თეორიის საკუთარი ვარიანტი გამოაქვეყნა. მისი თეორიის ქვაკუთხედს სიმეტრიის სპონტანური დარღვევა წარმოადგენს. ფოტონი ამ თეორიაში კვლავინდებურად უმასოა, მაგრამ დანარჩენი სამი ნაწილაკი გარკვეული მასით ხასიათდება. მაღალ ენერგიაზე სუსტი და ელექტრომაგნიტური ძალები იდენტურია. მათი ინტენსივობა ერთნაირია, რადგან ვექტორული ბოზონების გაჩენის ალბათობა ენერგიის მაღალ მნიშვნელობებზე ფოტონების გაჩენის ალბათობას უტოლდება. დაბალ ენერგიებზე ფოტონები გაცილებით ხშირად იბადებიან, ვიდრე სუსტი ურთიერთქმედების გადამტანი ნაწილაკები (ბოზონების დიდი მასის გამო მათ დაბადებას მაღალი ენერგია სჭირდება, მასა და ენერგია ფარდობითობის თეორიის თანახმად, ეკვივალენტური სიდიდეებია), რის გამოც სუსტი ურთიერთქმედება დაბალი ინტენსივობისაა და თავს ექსტრემალურად მცირე მასშტაბებზე იჩენს. სამყარო, რომელიც ფიზიკოსების ყოველდღიური დაკვირვების ობიექტია, დაბალი ენერგიების სამყაროა. ამის გამო ბუნების ძალების ეკვივალენტობა არაა თვალსაჩინო. ვაინბერგის თეორიის მსგავსი თეორია აბდუს სალამმა შეიმუშავა.
გლეშოუს, ვაინბერგის და სალამის მოსაზრებების ჭეშმარიტება 1973 წელს დამტკიცდა, როდესაც სუსტი ნეიტრალური დენები აღმოაჩინეს. 1983 წელს კარლ რუბიამ W+, W-, Z0 - ბოზონები აღმოაჩინა. ეს გლეშოუ – ვაინბერგ – სალამის თეორიის ნამდვილ ტრიუმფად იქცა. 1979 წელს სამივე მეცნიერს "ელემენტარულ ნაწილაკებს შორის სუსტი და ელექტრომაგნიტური ურთიერთქმედებების გაერთიანებულ თეორიაში შეტანილი წვლილისთვის" ფიზიკაში ნობელის პრემია მიენიჭა. ნობელის კომიტეტის წინაშე წაკითხულ ლექციაში ვაინბერგმა ბუნების კანონების სიმეტრიაზე ისაუბრა. მან აღნიშნა: "ჩვენ მატერიის შესწავლა მხოლოდ დაბალ ტემპერატურებზე ძალგვიძს, სადაც, როგორც ჩანს, სიმეტრია სპონტანურად ირღვევა, და ბუნების ერთიანობის განჭვრეტა მარტივი არ არის...მხოლოდ ხანგრძლივი და მიზანდასახული დაკვირვებების გზით თუ გამოვამჟღავნებთ დარღვეული სიმეტრიების იმ ფორმებს, რომლებიც ბირთვული პროცესების მართვის პრინციპებს წარმოადგენენ". ვაინბერგისთვის დამახასიათებელია ინტერესი ასტროფიზიკის და კოსმოლოგიის საკითხების მიმართ.
ბოლოსიტყვა
ვაინბერგს ჰყავს მეუღლე, ლუიზა გოლდვასერი, რომელზედაც 1954 წელს იქორწინა, და ქალიშვილი. თავისუფალ დროს იგი შუა საუკუნეების ისტორიას უძღვნის (ვაინბერგი ამერიკის შუა საუკუნეების აკადემიის საპატიო წევრია!). ვაინბერგი მეცნიერების გამოჩენილი პოპულარიზატორია. მის მიერ ამ ჟანრში დაწერილ წიგნებს შორის აღსანიშნავია "პირველი სამი წუთი" – ბესტსელერად ქცეული წიგნი, რომელიც სამყაროს ევოლუციის ადრეულ ეტაპებს ეძღვნება. ვაინბერგი არაერთი სტატიის ავტორია მეცნიერების ისტორიის და ფილოსოფიის შესახებ. ვაინბერგი ათეისტია. რელიგიაში ეს მოაზროვნე კაცობრიობისთვის საფრთხეს ხედავს. პოლიტიკურ ცხოვრებაში ვაინბერგი ლიბერალური პოზიციებიდან სიონიზმს თანაუგრძნობს.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ფიზიკოსები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით