cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
უვაცის ნაკრძალი
უვაცის სპეციალური ნაკრძალი (Специјални резерват природе Увац / Specijalni rezervat prirode Uvac) — დაცული ტერიტორია სერბეთში. ნაკრძალი ცნობილია ყვითელი ორბის შესანარჩუნებლად შემუშავებული წარმატებული პროექტით.
მდებარეობა
ნაკრძალი მდებარეობს სერბეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზლატიბორის ოლქი ნოვა ვაროშისა (დაახლოებით 2/3) და სიენიცას (დაახლოებით 1/3) მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. დაცული ტერიტორია გრძივია და მდინარე უვაცს მიუყვება, მათ შორის მოიცავს უვაცის ხეობასაც.
გეოგრაფია
გეოგრაფიულად უვაცის ველი რაშკა-სტარი ვლაჰის მაღლობების ნაწილია. ის მთებითაა შემოსაზღვრული და ჩრდილოეთიდან მურტენიცა და ჩემერნიცა, დასავლეთიდან ზლატარი, აღმოსავლეთიდან იავორი და სამხრეთიდან იადოვნიკი ესაზღვრება. ნაკრძალის ყველაზე დაბალი წერტილი ზღვის დონიდან 750 მეტრზე მდებარეობს, ყველაზე მაღალი კი 1322 მეტრის სიმაღლისაა. ნაკრძალის ცენტრალური მონაკვეთი ფაქტობრივად, მდინარის კანიონის მსგავსი ხეობაა, რომელიც ასევე მოიცავს შენაკადების ხეობებს. მდინარემ თავისი კალაპოტი კირქვის კლდეებში ღრმად ჩაჭრა, რითაც ჩამოყალიბდა ღრმა კანიონები და ხეობები კირქვის კლდეებს შორის. ხეობის საშუალო სიღრმე არის 200 მეტრსა და 300 მეტრს შორის, ხოლო ყველაზე ღრმა მონაკვეთი 350 მეტრის სიღრმისაა. უვაცის ხეობა განსაკუთრებით ცნობილია თავისი მეანდრებით. ამ მეანდრების ფოტოებს ხშორად იყენებენ სერბეთის ტურისტულ გამოცემებში.
ხეობაში სპეციალურად ხედების დასათვარიელებლად 12 ადგილია მოწყობილი. მათ შორის ყველაზე პოპულარულია „დიდი კარსტი“ (Veliki Krš), „დიდი მწვერვალი“ (Veliki Vrh) და „მლოცველი“ (Molitva). ხეობის ყველაზე ცნობილი პანორამული ფოტოსურათები სწორედ ამ სამი წერტილიდანაა გადაღებული.
მდინარე უვაცის წყლები გამოიყენება სამი ჰიდროელექტროსადგურის ასამუშავებლად. თითოეული მათგანი ხელოვნურ ტბას ქმნის: ბისტრიცას ჰესი რადონიას ტბას (1960), ჰესი კოკინ ბროდი ზლატარის ტბასა (1962) და სიენიცა სიენიცას ტბას (1979).
მცენარეები
ნაკრძალის ტერიტორიაზე მცენარეების 219 სახეობა არსებობს. მათგან 3 საერთაშორისო მნიშვნელობისაა, 3 წითელ წიგნშია შეტანილი, 25 დაკრეფვისა და ვაჭრობის კონტროლზეა აყვანილი, 50-მდე მათგანს კი სამკურნალო თვისებები აქვს.
ცხოველები
მდინარე უვანცსა და მის შენაკადაებში თევზების 24 სახეობა ბინადრობს. მდინარეებსა და რეზერვუარებში არსებული სუფთა წყალი კარგ გარემო პირობებს ქმნის ისეთი თევზებისთვის, როგორებიცაა: კუმჟა, ქაშაპი და დუნაის ორაგული.
ძუძუმწოვართა შორის გავრცელებულია მგელი, დათვი, გარეული ღორი, მელია, კურდღელი, მაჩვი და ტყის კვერნა. მათგან ზოგიერთი შერბეთში იშვიათ სახეობებად არის გამოცხადებული.
დაცვა
right|thumb|290px|კუნძული უვაცის ხეობაში
უვაცის რეგიონი დაცულ ტერიტორიად 1971 წელს გამოცხადდა. დღესდღეობით მას 75.43 კვადრატული კილომეტრი ფართობი უჭირავს. 2008 წელს უვაცი სერბეთის შვიდ საოცრებას შორის აირჩიეს.
2018 წლის ოქტომბერში ტბაში წყლის დონემ 20 დღეში 20 მეტრით დაიწია. წყალი სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულმა ელექტროენერგეტიკულმა კომპანიამ, Elektroprivreda Srbije-მ გამოიყენა ელექტროენერგიის გაფართოებული წარმოებისთვის. ამ პერიოდში ტბის მთლიანი სიგრძე შემცირდა 27 კილომეტრიდან 23 კმ-მდე. კომპანიამ განაცხადა, რომ ეს ნორმალური პროცესია და ამით ველურ ბუნებას საფრთხე არ ექმნება. ეს პროცესი დაემთხვა სერბეთის სხვა რაიონებში დაცულ ტერიტორიებზე წყლის დონის კლებას (ტბა ვლასინა და ზავოი). ელექტროენერგეტიკულმა კომპანიამ განაცხადა, რომ წყლის დონის ამაზე მასშტაბური კლება სხვა წლებშიც შეინიშნებოდა, განსაკუთრებით 2000 წელსა და 2012 წლებში. ბრალდებების მიუხედავად, კომპანიამ მაინც არ გაამჟღავნა ის, თუ რისთვის იყენებს ტბის წყალს.
სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის დაცული ტერიტორიები
პერდიკე
პერდიკე, პერდიქსი (Perdix, „კაკაბი“) — დედალოსის და ტალოსის დედა. ათენელმა დიდოსტატმა შურით აკროპოლისის კლდიდან გადაჩეხა დისწული ტალოსი, რომელიც თითქოს კაკბად იქცა, რადგან ხელოვანთა მფარველმა ათენამ ყმაწვილი არ გასწირა. ამიტომაც კაკაბი სიმაღლეს ერიდება. სულ დაბლა-დაბლა დაფრინავს; ზოგი ვერსიით, დედალოსმა თვით თავისი ნათესავი პერდიკე გადააგდო, მაგრამ აპოლოდორე და სხვა ავტორები გარკვევით წერენ, რომ პერდიკე დედალოსის და იყო, აკროპოლიდან (და არა ტაძრიდან) კი გადააგდო პერდიკეს ძე ტალოსი.
ლიტერატურა
კატეგორია: ბერძნული მითოლოგია
ხეთი I (ნომარქი)
ხეთი I — XX ზემოეგვიპტური ნომის ნომარქი, პირველ გარდამავალ პერიოდში. თავისი ძალაუფლების ქვეშ გააერთიანა თითქმის მთელი ეგვიპტე. ძვ. წ. 2170 წლის შემდეგ. დააარსა მეცხრე დინასტია. იგი მანეთონის სიაში მოხსენიებულია ახტოი I-ის სახელწოდებით.
ხეთი I იყო ნარეტ-ხენტის ნომის ნომარქი, რომლის ცენტრსაც წარმოადგენდა ქალაქი ჰერაკლეოპოლი. მან ისარგებლა VIII დინასტიის დასუსტებით, რომლებიც მხოლოდ მემფისს ფლობდნენ, დაამხო მათი უკანასკნელი ფარაონი და დააარსა მეცხრე (ჰერაკლეოპოლის) დინასტია. იურგენ ფონ ბეკერატუს აზრით ეს მოხდა ძვ. წ. 2192-2120 წლებში.
ხეთი I-მა ენერგიულად დაიწყო ბრძოლა ნახევრად დამოუკიდებელი ნომარქების წინააღმდეგ და თავისი მმართველობის ქვეშ გაერთიანა მთელი ეგვიპტე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ეგვიპტის მეცხრე დინასტიის ფარაონები
აბიჯანის ავტონომიური ოლქი
აბიჯანის ავტონომიური ოლქი (District autonome d'Abidjan) — ოლქი კოტ-დ’ივუარის სამხრეთ-აღმოსავლეთში.
ადმინისტრაციული დაყოფა
აბიჯანის ავტონომიური ოლქი დაყოფილია 14 მუნიციპალიტეტად:
სქოლიო
კატეგორია:კოტ-დ’ივუარის ოლქები
ნეგრია
ნეგრია (Negrea) — სოფელი მოლდოვაში, ჰინჩეშტის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 58 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 985 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰინჩეშტის რაიონის სოფლები
ოჰან დურიანი
ოჰან დურიანი (Օհան Դուրյան, დ. 8 სექტემბერი, 1922, იერუსალიმი — გ. 6 იანვარი, 2011, ერევანი) — სომეხი დირიჟორი და კომპოზიტორი. სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1967 წ.).
ბიოგრაფია
ოჰან დურიანი დაიბადა იერუსალიმში, 1922 წლის 8 სექტემბერს, იგი იერუსალიმის კონსერვატორიაში სადირიჟორო ხელოვნებასა და კომპოზიციას შეისწავლიდა, ვ.პფეფერისა და ი.გრინტალის კლასებში. 1945 წელს კონსერვატორიის დამთავრების თანავე ოჰან დურიანი ევროპაში სამოგზაუროდ წავიდა. იგი თავის სადირიჟირო ცოდნას რ.დეზორმერთან და ჟ. მარტინონთან პარიზში ყოფნის პერიოდში სრულყოფდა. 1957 წელს, საერთაშორისო ტელე და რადიო სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად მონაწილეობა მიიღო ახალგაზრდობის მეექვსე მსოფლიო ფესიტივალში. იმავე წელს დაბრუნდა ერევანში.
1960-1965 წლებში დურიანი იყო სომხეთის ფილარმონიის, ხოლო 1971 წელს სომხეთის ოპერისა და ბალეტის მთავარი დირექტორი. 1967 წელს მისი ხელმძღვანელობით დაარსდა სომხეთის ტელე და რადიო სიმფონიური ორკესტრი. ოჰან დურიანი ასრულებდა მრავალი სომეხი კომპოზიტორის სიმფონიურ მუსიკას:
1965-1969 წლებში ოჰან დურიანი მოღვაწეობდა ლაიფციგის საოპერო თეატრში დირიჟორად, სადაც დადგა ოპერები „დონ კარლოსი“ და „თავადი იგორი“. კომპოზიტორი დირიჟორობდა სიმფონიურ კონცერტებს ბერლინში, დრეზდენში, ლაიფციგში. 2001 წელს კულტურის მინისტრმა ოჰან დურიანი გაათავისუფლა სომხეთის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორის თანამდებობიდან. გათავისუფლებით შეურაწყოფილმა დატოვა სომხეთი და მოსკოვის სიმფონიურ ორკესტრს ჩაუდგა სათავეში, მიიღო საფრანგეთის მოქალაქეობა.
შემოქმედება
ოჰან დურიანი იყო პირველი პროპაგანდისტი და ინტერპრუტატორი საბჭოთა სომხეთის კომპოზიტორების მრავალი სიმფონიური ნაწარმოებისა. დურიანის ნაწარმოები „ოდა სამშობლოს“(1945) შექმნილია გუნდისათვის, სოლისტებისა და ორკესტრისთვის. ორატორია კომიტასის თემაზე (1955) შექმნილია გუნდისათვის სოლისტებისათვის კამერული ორკესტრისა და ორღანისთის. სიმფონიეტა (1955) შექმნილი სიმებიანი ორკესტრისთვის, ფორტეპიანოსთის და ფლეიტასათვის. 4 პასტორალი (1952-1953) — კამერული ორკესტრისთვის. 2 სუიტა სიმფონიური ორკესტრისთვის (1962,1971) — ერთი მთლიანი დასახელებით „კომიტასიანა“.
გარდაცვალება
ოჰან დურიანი, გარდაიცვალა ერევანში, 2011 წლის 6 იანვარს, 88 წლის ასაკში. კომპოზიტორი დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში.
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1922 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 2011 კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
მანანა კაპეტივაძე
მანანა კაპეტივაძე (დ. 10 ოქტომბერი, 1964, ქუთაისი) — ქართველი მასწავლებელი, ღირსების ორდენი კავალერი (2003), მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს ლაურეატი (2018).
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1964 კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები კატეგორია:მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
პერსე
პერსე, პერსეჲ ბერძნულ მითოლოგიაში — აიეტის ძმა, ტავრიდის (ყირიმის) მმართველი. მან აიეტი ტახტიდან ჩამოაგდო, მაგრამ მედეამ უშველა მამას და ტახტი დაუბრუნა (შეადარე ფერსათი (მთაა იმერეთში), ფერის).
სქოლიო
კატეგორია: ბერძნული მითოლოგია
პუერტო-არიკა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამასონასის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
სუმგაითი
სუმგაითი (Sumqayıt) — ქალაქი აზერბაიჯანში. მდებარეობს დედაქალაქიდან 35 კმ-ში. კასპიის ზღვის სანაპიროზე, აფშერონის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ფართობით ქვეყნის მესამე ქალაქი და მეორე მოსახლეობით.
ქალაქი გაშენდა პატარა სოფელზე, რომლის გავლითაც გადიოდა სავაჭრო მარშრუტები. ნავთობქიმიური საწარმოო ობიექტები, რომლის მშენებლობა 1939 წელს დაიწყო, გახდა მისი ძირითადი ბაზა.
1941 წელს ქალაქის მშენებლობა შეწყდა და განახლდა მხოლოდ 1944 წელს, დიდი სამამულო ომის დასასრულს. მოკლე დროში, უკვე 1950 წელს, სუმგაითი ჩამოყალიბდა, როგორც ყველაზე დიდი სამრეწველო ქალაქი მთელი აზერბაიჯანისთვის.
ეროვნული შემადგენლობა
1960 წლისთვის, ახალი ქალაქის მოსახლეობა 65 ათასამდე გაიზარდა.
ეკონომიკა
ქალაქში ვითარდება ქიმიური მრეწველობა, მეტალურგია, მანქანათმშენებლობა, მსუბუქი მრეწველობა, კვების მრეწველობისა და სამშენებლო მასალების განვითარება.
ქალაქში 38 ბანკი მუშაობს, მათ შორის DemirBank ASC, TuranBank ASC, International Bank of Azerbaijan, Unibank, Bank Standart, Kapital Bank, Texnika Bank, Access Bank, Xalq Bank, Express Bank, AtaBank, Bank Repspublika, Bank of Baku, Bank of Azerbaijan, Rabita Bank, Zamin Bank, ASE, Amrah Bank და სხვა.
ტრანსპორტი
1959 წლიდან 2003 წლამდე ქალაქში ტრამვაისა და 1961 წლის 28 აპრილიდან 2006 წლის 1-ლი იანვრის ჩათვლით სატროლეიბუსო სისტემა მოქმედებდა. დღესდღეობით არც ერთი ამ ორი ტრანსპორტიდან არ მუშაობს. მუშაობენ ავტობუსები, სამარშრუტო ტაქსები და უბრალო ტაქსები.
2015 წლიდან ბაქოსა და სუმგაითს შორის  მაღალსიჩქარიანი ელექტრომატარებელი აერთიანებს.
არქიტექტურა
პირველი კვლევები ქალაქ სუმგაითის არქიტექტურასა და ქალაქის დაგეგმარებაზე ჩატარდა აზერბაიჯანელი და საბჭოთა მეცნიერის, აღმოსავლეთის ქვეყნების არქიტექტურის საერთაშორისო აკადემიის აკადემიკოსის (1993), აზერბაიჯანის სსრ-ს დამსახურებული არქიტექტორის ქემალ მამედბეკოვის მიერ.
ქალაქის თავისებურებაა ისაა, რომ მასში ქუჩებს სახელწოდებები არ გააჩნია. მთელი ქალაქი დაყოფილია მიკრორაიონებზე. ქალაქში 4 საერთო საცხოვრებელია, ასევე რკინიგზის სადგური, ავტოსადგური, 9 პოლიციის განყოფილება, 8 სახანძრო შენობა.
ქალაქიდან არც ისე შორს მდებარეობს ნოვხანის პლაჟების ქსელი (24 ურბანული პლაჟი).
მოგვთა თაყვანისცემა (ლეონარდო)
მოგვთა თაყვანისცემა — ლეონარდო და ვინჩის ნახატი. ერთ-ერთი მისი დაუმთავრებელი ნამუშევრებიდან.
სუმგაითი
კულტურა
სუმგაითში არის ქალაქის ისტორიის მუზეუმი, 5 თეატრი, მათ შორის სათამაშოების თეატრი წყალზე, რომელიც ერთადერთია აზერბაიჯანში. ასევე 18 კინოთეატრი, 8 კულტურის სახლი, 16 კლუბი და 29 ბიბლიოთეკა.
მოგვთა თაყვანისცემა (ლეონარდო)
1481 წელს სკოპეტოს სან-დონატოს მონასტრის ბერებმა ლეონარდო და ვინჩის თავიანთი ეკლესიის მთავარი საკურთხევლისათვის „მოგვთა თაყვანისცემის” დახატვა შეუკვეთეს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს სურათი და ვინჩის მრავალრიცხოვან დაუმთავრებელ ნამუშევართაგან ერთ-ერთია, მისი იკონოგრაფიული, სტილისტური და სიმბოლური მნიშვნელობა უდავოდ რევოლუციურ მონაპოვრად უნდა ჩაითვალოს. ამ სურათში ლეონარდოს შემოქმედების რამდენიმე უმთავრესი შტრიხი გამოიკვეთა.
სუმგაითი
სპორტი
არსებობს ორი სტადიონი -  მ. ჰუსეინზადეს სახელობისა და „ინშაჩაათჩი“, ცენტრალური ჩოგბურთის არენაა, რომელიც შედგება ოთხი კორტისაგან. აშენდა 10 ოლიმპიური სპორტული კომპლექსი, მათ შორის ერთი პაროლიმპიური.
მოგვთა თაყვანისცემა (ლეონარდო)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლეონარდო და ვინჩის ნამუშევრები
სუმგაითი
სპორტი
საფეხბურთო კლუბი „სუმგაითი“ ქალაქში ვარჯიშობს.
სქოლიო
კატეგორია:აფშერონის რეგიონის ქალაქები
იამუსუკროს ავტონომიური ოლქი
იამუსუკროს ავტონომიური ოლქი (District autonome de Yamoussoukro) — ოლქი კოტ-დ’ივუარის ცენტრალურ ნაწილში.
გეოგრაფია
იამუსუკროს ავტონომიური ოლქს სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება გო-ჯიბუას ოლქი, დასავლეთიდან სასანდრა-მარაუეს ოლქი, ჩრდილოეთიდან, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან ტბების ოლქი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
იამუსუკროს ავტონომიური ოლქი დაყოფილია 2 დეპარტამენტად:
სქოლიო
კატეგორია:კოტ-დ’ივუარის ოლქები
მარიანას არქიპელაგი
მარიანას არქიპელაგი (Islas Mariånas, Mariana Islands), XX საუკუნემდე ასევე ეწოდებოდა ლადრონის კუნძულები (Islas de los Ladrones — ქურდების კუნძულები) — კუნძულების ჯგუფი წყნარი ოკეანის დასავლეთში, მიკრონეზიაში. მოიცავს 15 დიდ კუნძულს და რამდენიმე მცირე კუნძულს და რიფს. საერთო ფართობია — დაახლოებით 1018 კმ², მოსახლეობა — 213 241 ადამიანი (2010 წელი). არქიპელაგზე მდებარეობს ორი პოლიტიკური წარმონაქმნი: გუამი (541 კმ²) და ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულები (477 კმ²). ორივე ტერიტორიას აქვს აშშ-ის არაინკორპორირებული ორგანიზებული ტერიტორიის სტატუსი (ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულებს ასევე აქვს თანამეგობრობის სტატუსიც).
გეოგრაფია
thumb|left|400px|მარიანას არქიპელაგის რუკა არქიპელაგი წარმოადგენს კუნძულების რკალს, რომელიც მდებარეობს ტექტონიკურად აქტიურ რეგიონში, წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში. არქიპელაგი მდებარეობს 2500 კმ-ში ფილიპინებიდან და ამავე მანძილით დაშორებულია პაპუა-ახალი გვინეიდან.
კუნძულები გადაჭიმულია ჩრდილოეთის განედის 12 და 21 გრადუსებს შორის დაახლოებით 800 კმ-ზე. კუნძულები შედგება 15 დიდი კუნძულისაგან: აგიხანი, აგრიხანი, ალამაგანი, ანატაჰანი, ასუნსიონი, გუამი, გუგუანი, მაუგი, პაგანი, როტა, საიპანი, სარიგანი, ტინიანი, ფარალიონ-დე-მედინილია და ფარალიონ-დე-პახაროსი.
გეოლოგიური თვალსაზრისით კუნძულები შეიძლება დავყოთ ორ ჯგუფად: უფრო ძველი წარმოშობის სამხრეთი კუნძულების რკალი (კუნძულები: გუამი, როტა, ტინიანი, აგიხანი, საიპანი) და უფრო ახალი ვულკანური ჩრდილოეთი რკალი (არქიპელაგის დანარჩენი კუნძულები). სამხრეთი კუნძულები წარმოიქმნა დაახლოებით 15—20 მილიონი წლის წინ (გვიანდელი ეოცენი — ადრეული მიოცენი). ყველა მათგანს აქვს მსგავსი აგებულება და დაფარულია კირქვის ფენით — ძველი მარჯნის რიფების ნარჩენებით. ჯგუფმა განიცადა რამდენიმე ამოწევა. ჩრდილოეთი ჯგუფი მარიანის რკალის ნაწილია, ადგილზე სადაც წყნარი ოკეანის ფილაქანი იძირება ფილიპინების ფილაქანის ქვეშ. ამ ჯგუფის ყველა კუნძული სტრატოვულკანებია. კუნძულების უმრავლესობა გარშემორტყმულია მარჯნის რიფებით. სამხრეთი კუნძულების რიფები უფრო ძველი და უფრო განვითარებულია. კუნძულების რაიონში განლაგებულია დაახლოებით 50 წყალქვეშა ვულკანი და 11 ვულკანი ქმნის კუნძულებს.
ისტორია
არქეოლოგიური მონაცემების თანახმად, არქიპელაგზე პირველი ადამიანები გამოჩნდნენ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 2000 წლის წინ და იყვნენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიიდან წამოსულები. შემდგომში პირველი დასახლებულები ცნობილი გახდნენ როგორც ჩამოროელები. კუნძულელებს ჰქონდათ სოციალური დაყოფა. ოჯახის უფროსებად ითვლებოდნენ ქალები. XVI საუკუნის დასაწყისში კოლონიზატორები უშედეგოდ ცდილობენ ამოეძირკვათ მატრიარქატი. დაახლოებით 1000 წლის წინ ჩამოროს კულტურა შეიცვალა, რაც გამოიხატა არქიტექტურაშიც. კუნძულელებმა დაიწყეს ეგრეთ წოდებული ლატეს ქვების მშენებლობა, რომელიც გამოიყენებოდა სახლის საძირკვლის სახით და რელიგიური მიზნებისათვის.
1521 წლის 6 მარტს ფერნანდო მაგელანის ექსპედიციის მეზღვაურები გახდნენ პირველი ევროპელები, რომლებმაც დაინახეს კუნძულები (ესპანური გემები შეჩერდნენ უმატაკის უბეში გუამის კუნძულთან). ჩამოროელებთან პირველი უსიამოვნო შეხვედრის გამო მაგელანმა არქიპელაგს უწოდა Las Islas de los Ladrones („ქურდების კუნძული“), რადგანაც ადგილობრივმა აბორიგენებმა მოიპარეს ზოგიერთი საგნები მაგელანის გემებიდან, რომლებმაც ისარგებლეს მეზღვაურების დაღლილობით მთელი წყნარი ოკეანის გადაცურვის გამო. 1565 წელს არქიპელაგი ფორმალურად გამოცხადდა ესპანეთის სამეფოს საკუთრებად. 1668 წელს არქიპელაგზე მოვიდნენ მისიონერები დიეგო ლუის დე სან-ვიტორესის მეთაურობით. მან არქიპელაგს დაარქვა ახალი სახელი ესპანეთის დედოფლის, ფილიპე IV-ის ქვრივის — მარიანა ავსტრიელის პატივსაცემად.
დაიწყო მარიანას არქიპელაგის კოლონიზაცია. მალე სან-ვიტორესი მოკლეს, რამაც გამოიწვია შეიარაღებული დაპირისპირება. არქიპელაგის მოსახლეობა შემცირდა 150 ათასიდან, როდესაც არქიპელაგზე ესპანელები გამოჩნდნენ, 5 ათასამდე 1741 წლისთვის. ბევრ ჩამოროელს აიძულებდნენ გადასულიყვნენ გუამის კუნძულზე (მხოლოდ კუნძულ როტას მოსახლეობა ცდილობდა წინააღმდეგობის გაწევას, რომლებიც ემალებოდნენ ესპანელ ჯარისკაცებს კუნძულის მთებში). დაიწყო არქიპელაგის დასახლება ესპანელებით და ფილიპინელებით. 1815—1885 წლებში არქიპელაგის ჩრდილოეთ კუნძულებზე ასახლებდნენ მეზობელი კაროლინის კუნძულების მოსახლეობით. ესპანური ბატონობის დამთავრების შემდეგ, როდესაც ჩამოროელებს ნება დართეს დაბრუნებულიყვნენ მშობლიურ კუნძულებზე, აღმოჩნდა, რომ ბევრი საუკეთესო მიწები დაკავებული იყო კაროლინელების მიერ.
ესპანეთ-ამერიკის ომის შემდეგ ესპანეთმა დაუთმო აშშ-ს მარიანას არქიპელაგის სამხრეთი ნაწილი, ხოლო ჩრდილოეთი ნაწილი მიყიდა გერმანიის იმპერიას 1899 წლის 12 თებერვლის შეთანხმებით. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ მარიანას არქიპელაგი ერთა ლიგამ მმართველობაში გადასცა იაპონიას (არქიპელაგზე იაპონელთა ძირითადი საქმიანობა გახდა შაქრის ლერწმის წარმოება), მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამ მმართველობაში გადასცა აშშ-ს (ამერიკელებმა დაიკავეს კუნძული 1944 წელს და კუნძულ ტინიანიდან ფრინდებოდნენ თვითმფრინავები, რომლებმაც ჩამოაგდეს ატომური ბომბები ჰიროსიმაში და ნაგასაკში შესაბამისად 1945 წლის 6 აგვისტოს და 9 აგვისტოს). 1978 წელს აშშ-მა მიანიჭეს კუნძულებს განსაკუთრებული სტატუსი: ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულები და გუამი გახდნენ აშშ-ის არაინკორპორირებული ორგანიზებული ტერიტორიები. 1986 წელს კუნძულების მოსახლეობას მიანიჭეს აშშ-ის მოქალაქეების სტატუსი.
მოსახლეობა
2000 წლის აღწერის მონაცემებით არქიპელაგის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 224 026 ადამიანს. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შემცირდა 213 241 ადამიანამდე. მოსახლეობის უმრავლესობა ცხოვრობს ოთხ კუნძულზე: როტა, ტინიანი, საიპანი და გუამი.
სქოლიო
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები
მეხიკალის მუნიციპალიტეტი
მეხიკალის მუნიციპალიტეტი (Municipio de Mexicali) — მუნიციპალიტეტი მექსიკაში, ქვემო კალიფორნიის შტატში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 10 მეტრზე. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 936 826 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 68 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 13 700 კმ²-ია. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მეხიკალი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვემო კალიფორნის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:მექსიკის მუნიციპალიტეტები
აშტარაკის რაიონი
აშტარაკის რაიონი (Աշտարակի շրջան) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სომხეთის სსრ-ისა და სომხეთის შემადგენლობაში, არსებობდა 1930—1995 წლებში. ცენტრი — ქალაქი აშტარაკი.
გეოგრაფია
1948 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, რაიონის ტერიტორია 937 კმ²-ს შეადგენდა.
ადმინისტრაციული დაყოფა
1948 წლის მდგომარეობით, რაიონი მოიცავდა 25 სოფსაბჭოს: ავანის, აგარაკი, არაგაწოტნი, არაგიუღის, არგელის, არტაშავანის, ახსის, აშტარაკის, ბიურაკანის, ვოსკევაზი, დოვრინის, ეღვარდის, კარაშამბის, კარბის, კოშის, ნაზირვანის, ფარპის, ოჰანავანის, ოშაკანის, სასუნიკის, ტალიშის, ტაკიის, ტეღერის, უჯანის, შამირამის.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის რაიონები
კობალტის ფოსფატი
კობალტის ფოსფატი — არაორგანული ქიმიური ნივთიერება, ფორმულით Co3(PO4)2. ამ არაორგანულ პიგმენტს, ასევე უწოდებენ კობალტის იისფერს. . გამოიყენება კატალიზატორად.
სქოლიო
კატეგორია:კობალტი კატეგორია:ფოსფატები კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
პერიფანტე
პერიფანტე (Periphas, -antos) — ატიკის მეფე, ავტოხთონი, საყოველთაო პატივისცმით გარემოცული მოკვდავი, ჯერ კიდევ კეკროპამდე, აპოლონის ერთგული მსახური, რომელსაც ხალხმა სიკეთე ისე დაუფასა, რომ მეფედ აირჩიეს. სამაგიეროდ არ დაუფასა ზევსმა და შურით ანთებულმა, რომ ხალხი ვინმე მოკვდავს ასე პატივს სცემს, მისის მოკვლა განიზრახა, მაგრამ აპოლონის თხოვნა შეისმინა და იმით დაკმაყოფილდა, რომ არწივად აქცია.
ლიტერატურა
კატეგორია: ბერძნული მითოლოგია
ბალახოვანი გველის სურო
ბალახოვანი გველის სურო (Vinca herbacea) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქენდირისებრთა ოჯახისა. აქვს გართხმულია ან წამოწეული ყლორტები, ნაყოფიანიც და უნაყოფოც, შიშველი. კვერცხისებური ან მომრგვალო ქვედა ფოთლები, მოგრძო-ლანცეტაა და კიდეებზე ხაოიანი ზედა ფოთლები. მარტოული, იღლიური, დიდი ზომის, ლურჯი იისფერი ან მოთეთრო ფერის ყვავილები. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს აპრილ-მაისში. გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, მცირე აზიაში, ირანსა და ერაყში. გვხვდება მთელ საქართველოში. იზრდება დაბლობიდან შუა სარტყლამდე — ბუჩქნარებსა და ფერდობებზე, ველებზე.
სქოლიო
კატეგორია:გველის სურო
ქირშეჰირი
ქირშეჰირი (Kirşehır) — ქალაქი ცენტრალურ თურქეთში, ცენტრალური ანატოლიის რეგიონში, ქირშეჰირის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი ქირშეჰირი მდებარეობს 985 მეტრზე ზღვის დონიდან. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, ქირშეჰირში ცხოვრობს 120,508 ადამიანი. ქალაქ ქირშეჰირს აქვს მერია და მისი მერი არის იაშარ ბაჰჩეჯი.
ქირშეჰირის პროვინცია მოიცავს 7 რაიონს. ქალაქი ქირშეჰირი კი ესაზღვრება საკუთარი პროვინციის ყველა ქალაქს. დასავლეთით ესაზღვრება აქფინარი და ქამანი, აღმოსავლეთით ესაზღვრება ბიოზტეპე და მუჯური, ჩრდილოეთით ესაზღვრება ჩიჩეკდაღი, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით — აქჩაქენთი. ამას გარდა, ქირშეჰირს სამხრეთით ესაზღვრება ნევშეჰირისა და აქსარაის პროვინციებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
ხვიარა შორვალა
ხვიარა შორვალა (Vincetoxicum scandens) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქენდირისებრთა ოჯახისა. სიმაღლეში 180 სმ-მდეაა. აქვს ხვიარა, წვრილად შებუსული ღერო. ფორმით კვერცხისებური ან ლანცეტა ფოთლები, ქვევით განლაგებულები დიდი ზომისაა. ყვავილედი იღლიური მტევანია, გვირგვინის ნაკვთები ოდნავ ხორცოვანია, სამკუთხა, მურა-მოშავო ან მომწვანო. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მაის-აგვისტოში. გავრცელებულია კავკასიაში, სამხრეთ ევროპასა და მცირე აზიაში. გვხვდება მთელ საქართველოში. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყლების ტყეებსა და ბუჩქნარებში.
სქოლიო
კატეგორია:შორვალა
პერიფეტე
პერიფეტე — ჰეფესტოს შვილი, ავი ბუმბერაზი, კომბლისმქნევლად წოდებული („კორინეტეს“: კორინე — კომბალი, ლახტი), რადგან გამვლელ-გამომვლელს რკინის კომბლით (გურზით) უხეთქავდა თავს. ტროიძენიდან ათენს მიმავალ ჭაბუკ თეზევსს პირველად ეს ლახტოსანი სემოეყარა, გმირმა თეზევსმა მისისვე კომბლით განგმირა პერიფეტე და შენდეგ ამ კომბალს ატარებდა.
ლიტერატურა
კატეგორია: ბერძნული მითოლოგია
დევოლის რაიონი
დევოლის რაიონი (Rrethi i Devollit) — ერთ-ერთი ალბანეთის 36 რაიონიდან. რაიონი კორჩის ოლქის შემადგენელია ნაწილია და მისი სახელი მდინარე დევოლიდან მომდინარეობს, რომლის აუზშიცაა განლაგებული. 2010 წლის მონაცემებით დევოლის მოსახლეობა 33 785 ადამიანს შეადგენს. რაიონი 429 კმ²-ზეა განფენილი და ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. ადმინისტრაციული ცენტრია ბილიშტი. დევოლის რაიონი საბერძნეთის სასაზღვრო ზონაში მდებარეობს.
სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის რაიონები
ნემცენი
ნემცენი (Nemţeni) — სოფელი მოლდოვაში, ჰინჩეშტის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 27 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 877 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰინჩეშტის რაიონის სოფლები
ჩიანგრაის პროვინცია
ჩიანგრაის პროვინცია (เชียงราย) — ტაილანდის 77 პროვინციიდან ერთ-ერთია და ესაზღვრება პროვინციებს: ჩიანგმაის, ფაიაუს და ლამპანგის, ასევე მიანმარს და ლაოსს ჩრდილოეთში.
გეოგრაფია
პროვინციის საშუალო სიმაღლე 580 მეტრია. პროვინციის ჩრდილოეთი ნაწილია ე.წ. „ოქროს სამკუთხედი“, სადაც ესაზღვრება ტაილანდი ლაოსს და ბირმას. ეს იმ ტერიტორიის ფართობია, რომელიც ადრე ეწეოდა სასოფლო-სამეურნეო წარმოებას: ყავის, ანანასის, ქოქოსის და ბანანის. პლანტაციებზე მუშაობა იყო სახიფათო, რადგან ნარკოტრეფიკის საზღვრები ზუსტად ამ ტერიტორიებზე გადიოდა.
კლიმატი
პროვინციაში კლიმატი უფრო მკაცრია, ვიდრე დანარჩენ ქვეყანაში. მთიან რაიონებში, ზამთარში შეიძლება (თუმცა იშვიათად) ყინვები.
ადმინისტრაციული დაყოფა
200px|thumb|left|ჩიანგრაის პროვინციები
ჩიანგრაის პროვინცია დაყოფილია 18 რაიონად (ამფხე), რომლებიც, თავის მხრივ, შედგება 124 ქვეზონისგან (ტამბონ) და 1,751 სოფლისგან (მუბანი)
სქოლიო
კატეგორია:ტაილანდის პროვინციები
იური შჩერბაკი
იური შჩერბაკი (უკრ. Юрій Миколайович Щербак, დ. 12 ოქტომბერი, 1934, კიევი) — საბჭოთა და უკრაინელი მწერალი, სცენარისტი, ეპიდემიოლოგი, პუბლიცისტი, პოლიტიკოსი, გარემოსდამცველი და დიპლომატი. ავტორია 100-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა და ორი ათეული წიგნისა, ასევე არაერთი პიესისა და სცენარის. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. უკრაინის ეკოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის (AENU) აკადემიკოსი.
ბიოგრაფია
დაიბადა კიევში, დიდი სამამულო ომის დროს, ევაკუირებული იქნა რსფსრ-ში. მშობლიურ ქალაქში დაბრუნდა 1944 წლის მარტის დასაწყისში. 1958 წელს დაამთავრა კიევის სამედიცინო ინსტიტუტი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სპეციალობით. 1958 წლიდან 1987 წლამდე მუშაობდა კიევის ეპიდემიოლოგიისა და ინფექციური დაავადებების კვლევით ინსტიტუტში, იყო ლ.ვ.გრომაშევსკის სახელობის უმცროსი, შემდეგ კი — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. მონაწილეობა მიიღო უკრაინისა და უზბეკეთის ტერიტორიაზე ქოლერის მორეციდივე გამოვლინებებთან ბრძოლაში, რისთვისაც დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით. ასევე აქტიურად მონაწილეობდა სხვადასხვა ინფექციური დაავადებების წინააღმდეგ მომდინარე ღონისძიებებში. მისი საკანდიდატო (1965) და სადოქტორო (1983) დისერტაციები ეძღვნება განსაკუთრებით საშიში ინფექციური დაავადებების ეპიდემიოლოგიას.
იური შჩერბაკმა ლიტერატურული მოღვაწეობა 1950-იანი წლების შუა ხანებში დაიწყო სატირული მიმოხილვებით.1966 წლიდან გახლავთ უკრაინის მწერალთა კავშირის წევრი (1987-1991 წლებში — გამგეობის მდივანი) და 1971 წლიდან უკრაინის კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრი.
პერესტროიკის დაწყების შემდეგ მან, როგორც პუბლიცისტმა, პოპულარობა მოიპოვა უკრაინულ და რუსულ პრესაში ჩერნობილის ტრაგედიის შესახებ სტატიებით. შემდეგ სოციალურ და პოლიტიკურ საქმიანობას ეწეოდა.იგი გახლდათ უკრაინის ეკოლოგიური ასოციაციის "მწვანე სამყარო"  ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პირველი თავმჯდომარე, რომელსაც  ხელმძღვანელობდა 1991 წლამდე. უკრაინის მწვანეთა პარტიის პირველი ლიდერი. სსრკ-ს დაშლისა და უკრაინის დამოუკიდებლობის შემდეგ მან საბოლოოდ მიატოვა ლიტერატურული შემოქმედება და პოლიტიკაში წავიდა. 1991 წელს შჩერბაკმა განაცხადა, რომ "ამიერიდან ის არ იქნება დაკავებული ეგრეთ წოდებულ "წითელი მწერლობით", ანუ არ დაწერს რომანებს ან მოთხრობებს" ვასიასა და ასიას, ვანიასა და ანას შესახებ ". 1998 წელს ჰარვარდის უნივერსიტეტის უკრაინული კვლევების ინსტიტუტმა ინგლისურ ენაზე გამოსცა შჩერბაკის პოლიტიკური და ჟურნალისტური წიგნი უკრაინის სტრატეგიული როლი, (The Strategic Role of Ukraine),  ხოლო 2003 წელს გამოიცა მისი პუბლიცისტური წიგნი უკრაინა: გამოწვევა და არჩევანი (უკრაინის პერსპექტივები გლობალიზებულ სამყაროში). მარცხნივ|მინი|იური შჩერბაკი 2014 წ. 1989-1991 წლებში —  სსრკ სახალხო დეპუტატი, ოპოზიციური რეგიონთაშორისი დეპუტატების ჯგუფის წევრი, სსრკ უმაღლესი საბჭოს წევრი, ბირთვული ენერგეტიკისა და ეკოლოგიის ქვეკომიტეტის თავმჯდომარე.
1991-1992 —  დამოუკიდებელი უკრაინის გარემოს დაცვის პირველი მინისტრი, უკრაინის ეროვნული უშიშროების საბჭოს წევრი.
1992-1994 წლებში— უკრაინის ელჩი ისრაელში
1994-1998 წლებში— უკრაინის ელჩი აშშ-ში (1997 წლიდან — პარალელურად უკრაინის ელჩი მექსიკაში).
1998-2000 წლებში — უკრაინის პრეზიდენტის მრჩეველი.
2000-2003 წლებში — უკრაინის ელჩი კანადაში (ერთდროულად — უკრაინის წარმომადგენელი სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციაში (ICAO, ოტავა).
2009 წლის დეკემბრიდან —  საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის საბჭოს ერთ-ერთი დამფუძნებელი და წევრი (უკრაინის საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის საბჭო).
შეხედულებები
იური შჩერბაკი ეწინააღმდეგებოდა სსრკ სახალხო დეპუტატთა მე-5 კონგრესზე მ. გორბაჩოვის თანამდებობიდან გადაყენებას. უკრაინის ნატოში შესვლის თემა, რომელიც 1990-იანი წლების ბოლოს აქტიურად განიხილებოდა დიპლომატიურ და პოლიტიკურ წრეებში, შჩერბაკი თვლიდა, რომ ეს რომანტიული მითოლოგია იყო. მისი აზრით, რუსეთი ყველანაირად ხელს შეუშლის უკრაინის განვითარებას და ნატოში გაწევრიანებას და ამის ინსტრუმენტი იქნება რუსეთის ფედერაციასა და უკრაინას შორის მეგობრობის, თანამშრომლობისა და პარტნიორობის ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების მეექვსე მუხლმა შესაძლებლობა მისცა რუსეთის ფედერაციას დაებლოკა უკრაინის ალიანსში გაწევრიანების ნებისმიერი მცდელობა. ის არის რუსეთთან ურთიერთობის სტრატეგიული კონცეფციის მხარდამჭერი, რომელიც უნდა აგებულ იქნას თანაბარი თანამშრომლობის, უკრაინის ეროვნული ინტერესების თანმიმდევრული დაცვის, ასევე ნატოსთან ურთიერთობების განვითარების, შეიარაღებული ძალების რეფორმის საფუძველზე. უკრაინის ევროპული სტანდარტების გათვალისწინებით. ზოგადად, იური შჩერბაკმა დამოუკიდებელი უკრაინის შექმნა მეოცე საუკუნის მთავარ გეოპოლიტიკურ მოვლენად მიიჩნია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1934 კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი კატეგორია:უკრაინელი მწერლები კატეგორია:უკრაინელი დიპლომატები კატეგორია:უკრაინელი პოლიტიკოსები კატეგორია:უკრაინელი ეპიდემიოლოგები კატეგორია:უკრაინელი პუბლიცისტები კატეგორია:უკრაინელი პოეტები
ჟიულ ბიანკი
ჟიულ ბიანკი (Jules Bianchi; დ. 3 აგვისტო, 1989 — გ. 17 ივლისი, 2015) — ფორმულა ერთის ფრანგი ავტომრბოლელი. მისი კარიერული დებიუტი 2013 წელს შედგა ავსტრალიაში. 2014 წლის 5 ოქტომბერს იაპონიაში შეჯიბრებისას ბიანკიმ მმართვის კონტროლი დაკარგა ავტომანქანაზე და დაიმტვრა რის შედეგადაც მიიღო თავის ტვინის დაზიანება. იმ დღიდან იმყოფებოდა კომაში და საბოლოოდ გარდაიცვალა 2015 წლის ივლისში 25 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2015 კატეგორია:ფრანგი ავტომრბოლელები კატეგორია:ფორმულა 1-ის ფრანგი მრბოლელები
ქრისუპოლისი
ქრისუპოლისი (Χρυσούπολη) — ქალაქი და ყოფილი მუნიციპალიტეტი საბერძნეთში. მდებარეობს აღმოსავლეთი მაკედონია და თრაკიის პერიფერიის კავალის რეგიონალურ ერთეულში. 2011 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის რეფორმის შედეგად ნესტოსის მუნიციპალიტეტის ნაწილი გახდა. ქალაქის ფართობი 46.89 კმ²-ია. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 8 885 კაცს შეადგენს.
დაძმობილებული ქალაქები
ქრისუპოლისი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
მიშელ დოკერი
მიშელ სიუზან დოკერი (Michelle Suzanne Dockery; დ. 1981 წლის 15 დეკემბერს, ლონდონი, ინგლისი) - ინგლისელი მსახიობი. იგი ცნობილია ლედი მერი კროულის როლის შესრულებით, ITV სატელევიზიო პერიოდის დრამატულ სერიალში Downton Abbey (2010–2015), რისთვისაც იგი იყო ნომინირებული ოქროს გლობუსის პრემიაზე და ზედიზედ სამ ემის ჯილდოზე დრამაში მთავარი წამყვანი მსახიობი ქალისთვის.
ადრეული ცხოვრება
დოკერი დაიბადა რაშ გრინ ჰოსპიტალში, რაშ გრინში, აღმოსავლეთ ლონდონში. დედამისი ლორეინი, სტეპნის მოვლის სახლის თანაშემწე, ხოლო მამა მაიკლ დოკერი, სატვირთო მანქანის მძღოლი, რომელიც შემდეგ გახდა გეოდეზი. მისი მამა ირლანდიელია. მიშელი გაიზარდა რომფორდში, ლონდონში და ახლაც აქვს აქცენტის კვალი. ის ამბობს: "მე ვერასდროს ვიქნები ლედი მერი, თუმცა წლების განმავლობაში ჩემი ესექსის აქცენტი დდარბილდა" დოკერს ჰყავს ორი უფროსი და, ლუიზა და ჯოანა. მან განათლება ჯერ ჩადუელის ჰიტის აკადემიაში მიიღო, შემდეგ კი ფინჩის სცენის სკოლაში. დოკერიმ 2017 წელს Parade- სთან ინტერვიუში დაადასტურა, რომ თუ ჰკითხავდით მის მშობლებს როდის დაიწყო შესრულება, ისინი გიპასუხებენ რომ ეს იყო ორი ან სამი წლის ასაკში "ასეთი პატარაობიდან მინდოდა გართობა, პერსონაჟების გაკეთება და ჩემს დებთან პიესების დადგმა", - ამბობს დოკერი, ”ეს ყოველთვის იყო ჩემში და მიყვარდა”. A A Levels- ის შემდეგ, იგი ჩაირიცხა გილდჰალის მუსიკისა და დრამის სკოლაში, სადაც 2004 წელს, მისი დამთავრებისთანავე, მას გადაეცა ოქროს მედალი დრამისთვის.
კარიერა
დოკერის დებიუტი შედგა პროფესიონალურ სცენაზე "მის ბნელ მასალებში" 2004 წელს. 2007 წელს ლონდონში, პიგმალიონის აღორძინებისას, ელიზა დულიტლის როლისთვის იგი ნომინირებული იყო საღამოს სტანდარტული პრემიაზე. 2009 წელს შესრულებული სპექტაკლში „ მზისგან დამწვარი “, მან მიიღო ოლივიეს პრემია ნომინაციაში საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობი ქალისთვის. დოკერი გამოჩნდა ფილმებში Hanna (2011), Anna Karenina (2012) და Non-Stop (2014) და The Gentlemen (2019). ტელევიზიით დოკერიმ ასევე ითამაშა მთავარი როლები დრამატულ სერიალებში Good Behavior და Netflix სერიალში Godless, რისთვისაც მან მიიღო მეოთხე ემის ნომინაცია, ასევე ის იყო მინისერიალში Defending Jacob (2020).
პირადი ცხოვრება
დოკერიმ დაიწყო ურთიერთობა ჯონ დიინთან, 2013 წელს. მსახიობს დიინი გააცნო, მაშინ ლონდონის კონსალტინგის საზოგადოებასთან ურთიერთობის დირექტორმა, ირლანდიელმა მსახიობმა ალენ ლეკმა, რომელიც დოკისთან ერთად გამოჩნდა დაუნტონის სააბატოში. წყვილი პირველად სურათზე გამოსახეს, როდესაც ისინი შვებულებაში იყვნენ ვენეციაში, იტალიაში, 2013 წლის ვენეციის საერთაშორისო კინოფესტივალის დროს. წყვილმა სათაურით გაავრცელა ინფორმაცია 2015 წელს, როდესაც ცნობილი გახდა, რომ ისინი დაქორწინდნენ. მაგრამ ისინი მჭიდროდ იცავდნენ მათ კონფიდენციალურობას, დოკერიმ კი მხოლოდ მოკლედ მიუთითა 2013 წელს ჩატარებულ ინტერვიუში, რომ მას ჰყავდა "მშვენიერი ადამიანი ირლანდიიდან". დინინი გარდაიცვალა კიბოს იშვიათი ფორმით 2015 წლის 13 დეკემბერს, 34 წლის ასაკში, მერიმუნტის ჰოსპისში, კორკში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:ბრიტანელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:ბრიტანელი თეატრის ქალი მსახიობები კატეგორია:ბრიტანელი ქალი ტელემსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ბრიტანელი ქალი მსახიობები კატეგორია:ბრიტანელი მომღერალი ქალები კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი მომღერლები კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი ქალი მომღერლები კატეგორია:ინგლისელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:ინგლისელი ქალი ტელემსახიობები კატეგორია:ინგლისელი თეატრის ქალი მსახიობები კატეგორია:ინგლისელი ქალი გამხმოვანებლები
მარია მანჩინი
მარია მანჩინი (Maria Mancini, Marie Mancini; დ. 28 აგვისტო, 1629, რომი, იტალია — გ. 8 მაისი, 1715, პიზა, იტალია) — იტალიელი არისტოკრატი. კარდინალ მაზარინის დისწული. საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ის პირველი სიყვარული და ოფიციალური საყვარელი. მანჩინების ხუთი გამოჩენილი დიდან მესამე.
ბიოგრაფია
მარია მანჩინი დაიბადა 1629 წლის 28 აგვისტოს რომში. იგი იყო ადგილობრივი დიდებულის, ლორენცო მანჩინისა და მისი ცოლის, ჯიროლამა მაზარინის მესამე ქალიშვილი. 1653 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ მარია დედასა და და-ძმებთან ერთად გადასახლდა პარიზში, საფრანგეთის სამეფო კარზე, სადაც ჯიროლამას ძმის, კარდინალი მაზარინის მფარველობის ქვეშ იმყოფებოდნენ. კარდინალს მარიასა და მისი დების სარფიანად ქორწინება თავიდანვე ჰქონდა გადაწყვეტილი, რათა ამგვარად მოეხდინა თავისი კავშირების გაძლიერება.
მარიას გარდა ისტორიაში ცნობილია მისი ოთხი და:
მარცხნივ|მინი|300x300პქ|მარია მანჩინი 1665 წელს სილამაზით სახელგანთქმულმა დებმა მანჩინებმა მალევე მოხიბლეს საფრანგეთის სამეფო კარი და მიიქციეს ახალგაზრდა მეფის, ლუი XIV-ის ყურადღება. მეფესა და მარიას ერთმანეთი მალევე შეუყვარდათ და რომანი გააბეს, თუმცა ამას ყველასგან უარყოფითი შეფასება მოჰყვა, რადგან მაზარინებს მისი სარფიანად გათხოვება უნდოდათ, სახელის შელახვის შემდეგ კი ეს შეუძლებელი გახდებოდა. ამის გამო, კარდინალმა მაზარინმა მარია სასწრაფოდ გააძევა სამეფო კარიდან და მონასტერში გააგზავნა, თუმცა მეფესთან ურთიერთობას იგი კვლავ აგრძელებდა. ახალგაზრდა ლუი იმდენად იყო მისით შეპყრობილი რომ მარიას ცოლად შერთვასაც კი ფიქრობდა, ამის შემდეგ კი საქმეში დედამისი, დედოფალი ანა ავსტრიელი ჩაერია. ანას თავიდანვე სურდა, რომ ლუი თავისი ძმის, ესპანეთის მეფე ფილიპე IV-ის ქალიშვილ მარია ტერეზაზე დაექორწინებინა, რის გამოც უარით გაისტუმრა მრავალი ევროპელი პრინცესა, უბრალო იტალიელი დიდებულის გამო კი ამ კავშირის ჩაშლას არ აპირებდა.
1660 წელს ანას გავლენით ლუი XIV-მ ცოლად მარია ტერეზა ესპანელი შეირთო, მარია მანჩინი კი საფრანგეთიდან გააძევეს და აუკრძალეს მეფესთან წერილის მიწერაც კი. 1661 წელს, სამშობლოში დაბრუნებული მარია ცოლად გაჰყვა პალიანოს პრინც ლორენცო ონოფრიო კოლონას. „სირცხვილის“ თავიდან ასარიდებლად მან ქორწინების მეორე დღეს განაცხადა, რომ მარია ქალწული იყო, რაც ყველამ იცოდა, რომ სიცრუე იყო, თუმცა ეს უბრალო იტალიელი თავადის ცოლის ამბები დიდად არავის ადარდებდა, ამიტომაც ყველაფერი მალევე მიიჩქმალა.
მესამე ბავშვის გაჩენის შემდეგ, მარიასა და ლორენცოს შორის ურთიერთობა დაიძაბა. 1672 წლის 29 მაისს, იმის შიშით, რომ ქმარი მოკლავდა მარია ჩუმად გაიპარა რომიდან, რომელსაც მალევე შეუერთდა მისი და, ორტენზია მანჩინიც. 1677 წელს მან თავისი მემუარები გამოაქვეყნა. მარია და ორტენზია ინგლისში, ლონდონში ცხოვრობდნენ სამეფო კარზე, სადაც ორტენზია მალევე იქცა მეფე ჩარლზ II-ის საყვარლად. 1689 წელს, ქმრის გარდაცვალების შემდეგ მარია მანჩინმა დატოვა ინგლისი და მშობლიურ იტალიაში დაბრუნდა, სადაც პიზაში შეიძინა პატარა ვილა და იქ დასახლდა. მან სწორედ აქ გაატარა დარჩენილი ცხოვრება და გარდაიცვალა 1715 წლის 8 მაისს, 75 წლის ასაკში. დაკრძალულია პიზაში, ცენტრალური კათედრალის იატაკქვეშ.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 28 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1629 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1715 კატეგორია:იტალიელი დიდგვაროვნები კატეგორია:სამეფო საყვარლები
აილტონი
აილტონ გონსალვეს და სილვა (Aílton Gonçalves da Silva; დ. 19 ივლისი, 1973, მოჟეირუ, პარაიბა) — ყოფილი ბრაზილიელი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი.
საფეხბურთო კარიერა ბრაზილიაში დაიწყო. რამდენიმე წლის განმავლობაში ასპარეზობდა ბრაზილიის ჩემპიონატის კლუბებში, მათ შორის იყო „იპირანგა“, „ინტერნასიონალი“, „მოჟი-მირინი“, „სანტა-კრუზი“ და სხვა; აგრეთვე 1 წელი თამაშობდა მექსიკის კლუბ „ტიგრესში“.
კარიერის საუკეთესო პერიოდი ბრემენის „ვერდერში“ გაატარა, სადაც 169 ჩატარებულ მატჩში 88 ბურთის გატანა მოახერხა. 2004 წელს ბუნდესლიგის საუკეთესო ბომბარდირი და პირველი უცხოელი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც მოიპოვა გერმანიის წლის ფეხბურთელის ტიტული. ამავე წელს „ვერდერთან“ ერთად გერმანიის ჩემპიონატი მოიგო.
მიუხედავად კარგი საკლუბო კარიერისა, აილტონს ბრაზილიის ეროვნულ და ასაკობრივ საფეხბურთო ნაკრებებში არასოდეს არ უთამაშია. დაქორწინებულია; ჰყავს 2 შვილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1973 კატეგორია:ბრემენის ვერდერის ფეხბურთელები კატეგორია:შალკე 04-ის ფეხბურთელები კატეგორია:ჰამბურგის ფეხბურთელები კატეგორია:ცრვენა ზვეზდას ფეხბურთელები კატეგორია:ბეშიქთაშის ფეხბურთელები კატეგორია:ციურიხის გრასჰოფერის ფეხბურთელები კატეგორია:ინტერნასიონალის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 19 ივლისი
ტეკატეს მუნიციპალიტეტი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვემო კალიფორნის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:მექსიკის მუნიციპალიტეტები
Is There Anybody Out There?
„Is There Anybody Out There?“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის სიმღერა. იგი შეტანილია 1979 წლის ორმაგ ალბომში The Wall.
მუსიკა
სიმღერის პირველ ნახევარს აქვს იგივე კონცეფცია, რაც „Hey You“-ს. იგი არის პერსონაჟ პინკის დარდიანი წამოძახილი. მეორე ნახევარი ინსტრუმენტულია. მასში ჟღერს სოლო კლასიკურ გიტარაზე. რამდენიმე ინტერვიუში დევიდ გილმორი ამბობდა, რომ ცდილობდა სიმღერის შესრულებას, მაგრამ არ მოსწონდა საბოლოო შედეგი: „შემეძლო ტყავის მედიატორით დაკვრა, მაგრამ თითების სტილით არ გამომდიოდა.“ ორკესტრთან ერთად სტუდიაში, მაიკლ კემენის მოწვევით მუშაობდა გიტარისტი ჯო დიბლასი თოლიების მსგავსი ხმოვანი ეფექტი მანამდე ჟღერდა პინკ ფლოიდის უფრო ადრეულ „Echoes“-ში. თავდაპირველად იგი გამოყენებული იყო აღნიშნულ კომპოზიციაში ვეშაპების ხმის მსგავსი ეფექტის მისაღებად, გილმორის wah-wah პედლით, გადანაცვლებული კაბელებით. ჯო დიბლასი ალბომზე შეცდომით არის მითითებული, როგორც „რონ დიბლასი“.
სიუჟეტი
The Wall არის ამბავი პინკის შესახებ, რომელიც არის საზოგადოებისგან გაუცხოებული როკ-ვარსკვლავი. იგი საზოგადოებისგან ფსიქოლოგიურ ბარიერს ქმნის, წარმოსახვითი კედლის სახით. ამ სიმღერაში აღწერილია, რომ პინკი ცდილობს საკუთარი კედლის მიღმა არსებულ სამყაროსთან დაკავშირებას, მაგრამ შედეგს ვერ აღწევს.
ფილმში „პინკ ფლოიდი: კედელი“ ამ სცენის დროს ნაჩვენებია პინკის უკიდურესი შეშლილობა - იგი აწყობს ნივთების უცნაურ კონსტრუქციებს, იპარსავს თმებს თავზე, წარბებს და მკერდს. ჯუნ ბოლანი, სიდ ბარეტის ყოფილი შეყვარებული, ამტკიცებდა, რომ სიდიც სწორედ ასე იქცეოდა.
სატელევიზიო ნაწყვეტები
სიმღერაში უკანა ფონზე ჟღერს ნაწყვეტები სერიალებიდან „ბოლი ქვემეხიდან“ და „გომერ პაილი, ა.ს.ფ.კ.“. სერიალის „ბოლი ქვემეხიდან“ ეპიზოდი არის „ფანდანგო“, რომელიც პირველად ტელეეთერში 1967 წლის 11 თებერვალს გავიდა. ალბომში შეტანილი დიალოგი იწყება ეპიზოდის 32:54-ზე.
სქოლიო
კატეგორია:1979 წლის სიმღერები კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
ჯიქეთის საბოქაულო
ჯიქეთის საბოქაულო (Джигетское [Садзское] приставство) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციული ერთეული 1843-1847 წლებში.
ისტორია
ჯიქეთის საბოქაულო დაარსდა 1843 წლის ნოემბერ-დეკემბერში, რომლის პირველ ბოქაულად დაინიშნა ჯერ ალექსანდრე ზვანბა, ხოლო სულ მალე კი — სოლომონ ზვანბა. ჯიქეთის საბოქაულო მოიცავდა ტერიტორიას გაგრიდან სოჭამდე.
მოგვიანებით, ჯიქეთის საბოქაულო შეუერთდა აფხაზეთის სამთავროს. 1847 წელს ჯიქეთის საბოქაულო გამოყვეს აფხაზეთის სამთავროდან და შეუერთეს შავიზღვისპირეთის ოკრუგს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის საბოქაულოები კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
შორვალა
შორვალა (Vincetoxicum) — მცენარეთა გვარი ქენდირისებთა ოჯახისა. ზოგჯერ მისი სახეობები შეჰყავთ Cynanchum-ისა და Asclepias-ის გვარებში. მრავალწლოვანი ბალახები ან დაბალი ნახევრად ბუჩქებია, ზოგჯერ ხვიარა ყლორტებითა და მოპირისპირედ განლაგებული ფოთლებით. ყვავილები მცირე ზომისაა, 5-ნაკვთიანი, მომწვანო-თეთრიდან მუქ წითლამდე; შეკრებილია იღლიურ ქოლგისებურ ცოტაყვავილიან ყვავილედებში. ნაყოფი 2 ფურცლისაგან შედგება; თესლს გრძელი ბეწვებისაგან წარმოქმნილი „ქოჩორი“ აქვს. ცნობილია 30-მდე სახეობა, გავრცელებული არიან ევრაზიის ზომიერ ოლქებში. იზრდებიან სტეპის და ქვიან ფერდობებზე, ტყეებში ბუჩქებს შორის, ტყის პირებში. ფართოდაა გავრცელებული ჩვეულებრივი ანუ სამკურნალო შორვალა (V. hirundinaria), რომელიც შხამიანი მცენარეა (განსაკუთრებით ცხვრისთვის). მთელ საქართველოში გვხვდება ხვიარა შორვალა (V. scandens).
სქოლიო
*
უკრაინული თეთრთავა ჯიში
250პქ|მინი|მარჯვნივ|ფური მსხვილი რქოსანი საქონლის უკრაინული თეთრთავა ჯიში — სარძეო მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია XIX საუკუნის ბოლოს უკრაინაში. მიიღეს ადგილობრივი პოლესიური ჯიშის შეჯვარებით ჰოლანდიურთან. ტანი წაგრძელებული და ვიწროა, ზურგი არაერთგვაროვანი, გავა ხშირად ჩამოშვებული, სახურავისებური და შევიწროვებულია, ნაზია კონსტიტუციისაა, კუნთები მცირედაა განვითარებული. ფერად წითელი ან შავია, თავი, მუცელი, ფეხები და კუდის ბოლო — თეთრი. კუროს ცოცხალი მასაა 800–850 კგ (უდიდესი 1100 კგ); ფურისა 400–450 კგ (უდიდესი 500 კგ). იწველის 2500–3000 კგ რძეს წელიწადში, რეკორდულია 12 339 კგ. რძის ცხიმიანობაა 3,5–3,8%. სანაშენო საქმიანობა მიმდინარეობდა წველადობისა და ცხიმიანობის გაუმჯობესების და ექსტერიერის ნაკლების გასწორების მიზნით. საქონელი უმრავლეს შემთხვევაში გამრავლებულია „თავისში“, აგრეთვე გამოიყენება ჩართვითი შეჯვარება შავ-ჭრელ და სიმენტალური ჯიშების კუროებთან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
ხარჯამის მეჩეთი
ხარჯამის მეჩეთი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხარჯამში. მეჩეთი აგებულია XIX საუკუნეში, ადგილობრივი მუსლიმი მესხების მიერ, რომელთა შთამომავლებიც 1944 წელს სტალინმა შუა აზიაში გადაასახლა.
ხარჯამის მეჩეთის გარე ფასადი თლილი, თეთრი ქვითაა მოპირკეთებული. გაფორმებულია სადა და დახვეწილი ჩუქურთმებით. ამშვენებს შეისრული თაღები. შესასვლელის ჭერი წარმოადგენს მესხური დარბაზის კლასიკურ გადახურვას. სახურავი მოპირკეთებულია სპილენძით და ამშვენებს მუზარადისებური პატარა გუმბათი, რომელიც დამახასიათებელია სამცხე-ჯავახეთში, XIX საუკუნესა და XX საუკუნის დასაწყისში აგებული მეჩეთებისათვის. დარბაზის ჭერის გაფორმება დიდ მსგავსებას ავლენს როგორც სამცხე-ჯავახეთის, ასევე – აჭარისა და ისტორიული ლაზეთ–ტაო-კლარჯეთის ამავე პერიოდის მეჩეთებთან. მეჩეთის ინტერიერი დაზიანებულია. უმეტეს ნაწილში ჩამოცვენილია ბათქაში.
ხარჯამის მეჩეთს 2012 წელს საქართველოს კულტურის სამინისტრომ, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მეჩეთები კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მერალ მენდერესი
მერალ მენდერესი (Meral Menderes, დ.1933, ქუშადასი, სტამბოლი — გ.27 დეკემბერი, 2011, მალტეპე, სტამბოლი ) — თურქი ოპერის მომღერალი, სოპრანო.
ბიოგრაფია
პირველი სიმღერის გაკვეთილებზე დადიოდა სტამბოლის მუნიციპალურ კონსერვატორიაში, მუნირა ჯეიჰანთან. შემდეგ მან განათლება საოპერო სტუდიაში მიიღო. მისი პედაგოგები უცხოელი და თურქი ვოკალის ტრენერები იყვნენ.
გარდაიცვალა 78 წლის ასაკში, 2011 წლის 27 დეკემბერს. სიურეიის ოპერის სახლში ჩატარებული მოსახსენიებელი ცერემონიისა და მალტეპეს მეჩეთში გამართული პანაშვიდის შემდეგ დაკრძალეს კიუჩუკიალის სასაფლაოზე.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1933 კატეგორია:თურქი სოპრანოები კატეგორია:XX საუკუნის საოპერო მომღერლები კატეგორია:გარდაცვლილი 27 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კაკაურა იბი
მინიატიურა|კაკაურა იბის კარტუში აბიდოსიდან კაკაურა იბი — ძველი ეგვიპტის მმართველი პირველ გარდამავალ პერიოდში (ძვ. წ. 2181-2055 წწ.) და VIII დინასტიის წარმომადგენელი. იგი იყო ეგვიპტის ერთ-ერთი წარმატებული ფარაონი, ეს გამოიხატა იმაშიც, რომ აღმოაჩინეს მისი პატარა პირამიდა სამხრეთ საქარაში.
კაკაურა იბი აბიდოსის მეფეთა სიაში რიგით 56-ეა (აბიდოსის მეფეთა სია პირველი გარდამავალი პერიოდიდან 900 წლის შემდეგ სეთი I-მა დაარედაქტირა). კიმ რიჰოლტის მიერ ტურინის მეფეთა სიის რეკონსტრუქციის მიხედვით დააკომპლექტეს მეფეთა მეორე სია რამესიდების ერაში. კაკაურა იბი ასევე გაერთიანებული იყო ამ სიაშიც - მე-5 სვეტის მე-10 ხაზში. ტურინის მეფეთა სია მიუთითებს, რომ კაკაურა იბი 2 წელი, 1 თვე და 1 დღე მართავდა ქვეყანას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ეგვიპტის მერვე დინასტიის ფარაონები
ბაყათარი
ბაყათარი — „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით, ოვსთა წინამძღოლის სახელწოდება. შეესაბამება თურქულენოვან საპატიო ტიტულს, „ბაღათურს“. ტერმინი Πακαθαρ გვხვდება ზელენჩუკის ბერძნული ასოებით შესრულებულ საფლავის ქვის წარწერაში (დაახლ. 941 წ., ყუბანის რეგიონი); მის სახეცვლილ ვარიანტს იხსენიებს ასევე არაბი ისტორიკოსი იბნ რუსთა (დაახლ. 903 წ.), როგორც ალანთა მეფის ტიტულს. ოსურ ზეპირსიტყვიერ გადმოცემებში ოს-ბაღათირი ოსების ერთ-ერთი პირველწინაპარია.
შუა საუკუნეების ქართულ წყაროებში ამ სახელით მოხსენიებულია სამი სხვადასხვა ისტორიული პერსონაჟი. ჯუანშერის თხზულებაში ბაყათარი იყო ოსი გოლიათი, რომელიც ორთაბრძოლაში დაამარცხა და მოკლა 16 წლის ვახტანგ გორგასალმა ოვსებზე ლაშქრობის დროს (დაახლ. 450-იანი წწ). „მატიანე ქართლისას“ მიხედვით, ოვსთა მთავარი ბაყათარი ბაგრატ I აფხაზთა მეფისა და ტაოელი ბაგრატიონის, ნასრას მხარეზე იბრძოდა ქართველთა მეფე ადარნასე II-ისა და მისი სომეხი მოკავშირეების წინააღმდეგ და ამ ომში დაიღუპა 888 წელს.
ჟამთააღმწერლის თხზულებიდან ცნობილი ბაყათარი, საქართველოში დამკვიდრებულ ოვსთა მთავარი, მონღოლებთან ერთად ებრძოდა აჯანყებულ მეფე დავით VIII-ს, თავს ესხმოდა და აჩანაგებდა ქართლს. მისი თავდასხმების შეჩერებას ცდილობდნენ ჰამადა და რატი სურამელები. ბაყათარმა გამრეკელ კახას ძეს წაართვა ძამის ციხე (შიდა ქართლში), მაგრამ დაახლ. 1304 წელს დამარცხდა ბექა ჯაყელთან შეტაკებაში და ძამის ციხეს შეაფარა თავი. საბოლოოდ, ალყაშემორტყმული ბაყათარი იძულებული გახდა ბექას დანებებოდა და მალევე გარდაიცვალა. თედო ჟორდანია ამ ბაყათარს აიგივებდა ოსეთში, ნუზალის სამლოცველოს კედელზე ასომთავრულ წარწერაში განდიდებულ ბაყათართან.
სქოლიო
კატეგორია:ოსები
ძნელია ღმერთობა
სიუჟეტი
მოქმედება მიმდინარეობს შორეულ მომავალში ერთ-ერთ დასახლებულ პლანეტაზე, რომლის ცივილიზაციის განვითარების დონე შეესაბამება დედამიწის შუა საუკუნეებისას. ამ ცივილიზაციას თვალყურს ადევნებენ დედამიწელი მზვერავები — ექსპერიმენტული ისტორიის ინსტიტუტის მუშაკები. მათი საქმიანობა პლანეტაზე შეზღუდულია დასმული პრობლემის ჩარჩოებით — უსისხლო ზემოქმედების პრობლემისა. მანამ კი ქალაქ არკანარსა და არკანარის სამეფოში საშინელი ამბები ხდება: რუხი მოიერიშეები იჭერენ და სიკვდილამდე ცემენ ნებისმიერს, ვინც, ასე თუ ისე, განსხვავდება რუხი მასისგან; ჭკვიანი, განათლებული ან, უბრალოდ, ნაკითხი ადამიანი შესაძლოა ნებისმიერ მომენტში მოკვდეს მთვრალი, სულელი და ბოროტი რუხი ჯარისკაცის ხელით. არკანარის მეფის სამეფო კარი, რომელიც ჯერ კიდევ ახლახან იმპერიაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდებული იყო, დაცარიელდა. მეფის დაცვის ახალმა მინისტრმა, დონ რებამ (არცთუ ისე დიდი ხნის წინ სამინისტროს კანცელარიებიდან თავგამოყოფილი, არაფრით გამორჩეული ჩინოსანი, ამჟამად — გავლენიანი ადამიანი სამეფოში), არკანარის კულტურა საშინლად გააცამტვერა: ვიღაცას ჯაშუშობაში დასდეს ბრალი, გამოამწყვიდეს ციხეში, რომელსაც მხიარული კოშკი ჰქვია, შემდეგ აიძულეს, ეღიარებინა ყველა ბოროტმოქმედება და ბოლოს მოედანზე ჩამოახრჩვეს; ვიღაც, მორალურად განადგურებული, აგრძელებს სამეფო კარზე ცხოვრებას, წერს მეფის საქებ პატარა ლექსებს. ზოგი მათგანი სიკვდილისგან იხსნა და არკანარის საზღვრებს მიღმა გადაიყვანა დედამიწელმა მზვერავმა ანტონმა, რომელიც არკანარში კეთილშობილი დონ რუმატა ესტორელის სახელით ცხოვრობს და სამეფო დაცვის სამსახურში მუშაობს.