cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ხიტრინოს თემი
ხიტრინოს თემი (Община Хитрино) — თემი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბულგარეთში. შედის შუმენის ოლქში. თემის მოსახლეობაა 7 051 ადამიანი, ხოლო ფართობი შეადგენს 289.37 კმ²-ს. მოიცავს 21 დასახლებულ პუნქტს. ადმინისტრაციული ცენტრია სოფელი ხიტრინო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შუმენის ოლქის თემები კატეგორია:ბულგარეთის თემები
Acropyga
Acropyga — მომცრო ზომის მიწის ჭიანჭველასებრნთა გვარი Formicinae-ს ქვეოჯახიდან.
გავრცელება
Acropyga-ს გვარის ჭიანჭველები აღმოჩენილია ამერიკაში, სამხრეთ აფრიკაში, ინდოეთში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში და ავსტრალიაში. ერთი სახეობა (A. palearctica) ნაპოვნია ევროპაში (საბერძნეთი). გვარის გადაშენებული წარმომადგენლები აღმოჩენილია მიოცენურ ფისში (Acropyga glaesaria, დომინიკანური ფისი), მათ შორის Electromyrmococcus-ის მირმეკოფილურ ტოლფრთიანებთან ერთად.
კლასიფიკაცია
ცნობილია დაახლოებით 60 სახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:ფორმიცინები
ემილი პარიზში (სერიალი)
ემილი პარიზში (Emily in Paris) — ამერიკული კომედიური ჟანრის სერიალი Darren Star-ის მიერ შექმნილი, რომლის პრემიერა Netflix-ზე, 2 ოქტომბერს 2020 წელს. სერიალის მთავარ როლში არის ემილი (ლილი კოლინზი) ამერიკელი გოგონა, რომელიც გადადის პარიზში ფრანგული მარკეტინგული ფირმისთვის. სერიალში
შინაარსი
ემილი პარიზში მთავარი პერსონაჟია ჩიკაგოელი 20 წლის ემილი რომელიც რომელიც პარიზში გადადის მოულოდნელი სამუშაო ადგილისთვის რადგან მის უფროსს იქ წასვლა არ შეუძლია ორსულობის გამო. მას ევალება პატივისცემი ფრანგული მარკეტინგული ფირმის მარკეტინგულად წინ წაწევა. სერიალში ემილი ეცნობა ფრანგულ კულტურას იძენს ახალ მეგობრებსა და ასე ეშვება სიყვარულის მორევში რითაც სასიყვარულო სამკუთხედში ერთვება. ამასთანავე მას აქვს ინსტაგრამ ანგარიში სახელით Emily In Paris სადაც პარიზში მოგზაურობის ფოტოებს აქვეყნებს რა დროსაც მისი გამომწერთა რიცხვი თანდათან იზრდება. სერიალში ორი ქვეყნის კულტურა ეჯახება ერთმანეთს და ეწყმის მოდა და თანამედროვე სამყარო. გარდა პარიზისა ის ერთ ეპიზოდში საფრანგეთის სხვა ქალაქსაც სტუმრობს.
წარმოება
2018 წლის 5 სექტემბერს ცნობილი გახდა, რომ პარამაუნტმა დაამტკიცა პირველი სეზონი, რომელიც შედგებოდა 10 ეპიზოდისგან. სერიალი შეიქმნა Darren Star- ის მიერ, რომელიც ასევე იყო აღმასრულებელი პროდიუსერი ტონი ერნანდესთან ერთად. 2020 წლის 13 ივლისს, გავრცელდა ინფორმაცია, რომ სერიალს დაამზადებდა არა Paramount Network არამედ Netflix. 2020 წლის 11 ნოემბერს, Netflix– მა დაამტკიცა მეორე სეზონი
2019 წლის 3 აპრილს ლილი კოლინზმა მიიღო როლი. 2019 წლის 13 აგვისტოს ეშლი პარკი შეუერთდა მთავარ შემადგენლობას. 2019 წლის 19 სექტემბერს ლერო ბოლიე, ლუკას ბრავო, სამუელ არნოლდი, კამილე რაზატი და ბრუნო გუერი შეურთდნენ
სერიალის ძირითადი გადაღებები 2019 წლის დასაწყისში პარიზსა და მის შემოგარენში უნდა დაწყებულიყო, მაგრამ 2019 წლის აგვისტოში დაიწყო.
მრავალი სცენაა გადაღებულია რესტორნში "Les Deux Compères" და Cité du Cinéma- ში, კინოსტუდიის კომპლექსი სენ-დენისში. ეპიზოდები ასევე გადაიღეს Château de Sonnay -ში და Indre-et-Loire -ში. დამატებითი გადაღებები მოეწყო ჩიკაგოში 2019 წლის ნოემბერში.
სერიალი გამოვიდა Netflix- ზე, 2020 წლის 2 ოქტომბერში.
გამოხმაურება
Rotten Tomatoes- ზე სერიალის რეიტინგია 64%, 55 მიმოხილვის საფუძველზე, საშუალო ნიშანი 5.81 / 10. Metacritic– მა სერიალს მიანიჭა საშუალო ქულა 60 / 100 – დან, 17 მიმოხილვის საფუძველზე.
სერიალი ასევე დადებითად შეაფასა :Guardian- მა, კრისტენ ბოლდუინმა Financial Times- ში,Entertainment Weekly– მა და New Zealand Herald -მა.
რესურსები ინტერნეტში
ლილი კოლინზი - instagram-ზე
სქოლიო
კატეგორია:ტელესერიალები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ტელეპროგრამები კატეგორია:2020-იანი წლების ამერიკული ტელესერიალები კატეგორია:ამერიკული კინო კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
იაკობ ხვედელიანის ჩიხი
იაკობ ხვედელიანის ჩიხი — ქუჩა თბილისში, სამგორის რაიონში (აეროპორტის დასახლება); დასახლების უსახელო ქუჩიდან ბესარიონ ქებურიას IV ქუჩამდე.
ლიტერატურა
ხვედელიანი
ოკიულ-როში
ოკიულ-როში (Ochiul Roş) — სოფელი მოლდოვაში, ანენი-ნოის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 76 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 376 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანენი-ნოის რაიონის სოფლები
ტურდა
ტურდა (Turda) — ქალაქი რუმინეთში, კლუჟის ჟუდეცში. 2007 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 57,381 ადამიანი. მდებარეობს მდინარე არეშის ნაპირას, ზღვის დონიდან 330 მ სიმაღლეზე. დაარსდა როგორც დაკიური ქალაქი პოტაისა. 1944 წელს აქ გაიმართა ტურდის ბრძოლა. ტურდა მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრია.
ხურშიდბანუ ნათავანის სახლი
ხურშიდბანუ ნათავანის სახლი (Xurşidbanu Natəvanın evi) — ორსართულიანი სახლი ქალაქ შუშაში, რომელიც ეკუთვნოდა ცნობილ XIX საუკუნის აზერბაიჯანელ მწერალ ხურშიდბანუ ნათავანს. მიეკუთვნება ქალაქ შუშას XVIII—XIX საუკუნეების ძველ სახლებს. ამჟამად იმყოფება ნახევრად დანგრეულ მდგომარეობაში.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის არქიტექტურა
ზიგანოვკა (იშიმბაის რაიონი)
ზიგანოვკა (Зигановка; Егән) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იშიმბაის რაიონში. მიეკუთვნება მაკაროვის სოფსაბჭოს. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 139 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:იშიმბაის რაიონის სოფლები
პიკუსი (მოლდოვა)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანენი-ნოის რაიონის სოფლები
ბალთანოზავრი
ბალთანოზავრი — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია კინოსტუდია „ქართულ ფილმის“ მიერ 1983 წელს. ანიმაციური ფილმის ხანგრძლივობაა 10 წუთი.
სიუჟეტი
ციდან ვარსკვლავს მოწყვეტილი ცრემლი დედამიწაზე ჩამოიღვენთა, მას ბალთანოზავრი უწოდეს. მალე გამოჩნდა პატარა გოგონა, რომელმაც ყვავილები აჩუქა და თანატოლები გააცნო. ბალთანოზავრი ბედნიერია რომ ბევრი მეგობარი შეიძინა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:1983 წლის ანიმაციური ფილმები
შუმენის თემი
შუმენის თემი (Община Шумен) — თემი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბულგარეთში. შედის შუმენის ოლქში. თემის მოსახლეობაა 102 857 ადამიანი, ხოლო ფართობი შეადგენს 652.29 კმ²-ს. მოიცავს 27 დასახლებულ პუნქტს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი შუმენი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შუმენის ოლქის თემები კატეგორია:ბულგარეთის თემები
ბაჩო მიდის ბებიასთან
ბაჩო მიდის ბებიასთან — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია კინოსტუდია „ქართულ ფილმის“ მიერ 1979 წელს. ანიმაციური ფილმი 2 ნაწილიანია.
სიუჟეტი
ფილმი მოგვითხრობს, თუ როგორ მიახვედრებენ ბაჩო და მისი მეგობრები უქნარა ბიჭს შრომისა და მეგობრობის ფასს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:1979 წლის ანიმაციური ფილმები
დორილეის ბრძოლა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტერმინი დორილეის ბრძოლა შეიძლება აღნიშნავდეს:
ტეტრაჰიდროფურანი
ტეტრაჰიდროფურანი — ორგანული ნივთიერება ფორმულით (CH2)4O. მიეკუთნება როგორც ჰეტეროციკლურ ნაერთებს, ისე ციკლური ეთერების ჯგუფს. არის უფერო, წყალში უხსნადი, არაბლანტი სითხე. აქვს ეთერების მსგავსი სუნი.
წარმოება
საშუალოდ 200 000 ტონა ტეტრაჰიდროფურანი იწარმოება ყოველწლიურად. ძირითადად იღებენ მჟავური კატალიზით 1,4-ბუტანდიოლის დეჰიდრატაციით. ეს რეაქცია დიეთილის ეთერისაგან ეთანოლის წარმოების მსგავსია.
უსაფრთხოება
ტეტრაჰიდროფურანი არის ფეთქებადი ნივთიერება. განსაკუთრებით ფეთქებადია მისი ფეროქსიდი ჰაერზე. ამ პრობლემის შესამცირებლად იყენებენ ბუტილირებულ ჰიდროქსიტოლუოლს.
სქოლიო
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
კამპინაპოლისი
კამპინაპოლისი (Campinápolis) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 450 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კონარანის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 305 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2.4 კმ²-ზე. ფართობი 14 305 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მატუ-გროსუს შტატის მუნიციპალიტეტები
ნოელ ვან ’ტ ენდი
ნოელ ვან ’ტ ენდი (დ. 15 ივნისი, 1991) — ნიდერლანდელი ძიუდოისტი. ასპარეზობს -90კგ წონით კატეგორიაში. 2016 წელს იასპარეზა ზაფხულის ოლიმპიადაზე. 2019 წელს მოიგო მსოფლიო ჩემპიონატი.
გროზნოს ქუჩა
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩუღურეთის რაიონის ქუჩები
ხეფინისხევი
ხეფინისხევი, ხეფინის ხევი (ისტ. ჴეფინის-ჴევი) — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი დასავლეთ საქართველოში, იმერეთში. შუა საუკუნეებში ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული.
ეტიმოლოგია
ტოპონიმ ხეფენისხევს საფუძლად ამავე სახელწოდების მდინარე დაედო. ეს მდინარე ლიხის ქედზე იწყება რიკოთის გადასასვლელის ახლოს და მარცხნიდან შეერთვის ძირულას (დღეს ამ მდინარეს რიკოთულა ეწოდება, ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში მას ხეფინურა ეწოდებოდა). თვით სახელის ხეფინის ეტიმოლოგია უცნობია. ადგილობრივი მოსახლეობა ამ სახელს იფნის ხეს უკავშირებს: ხე იფნის ხევი — ხეფინის ხევი.
გეოგრაფია
ვახუშტი ბატონიშვილს ხეფინისხევი ქართლში ჰყავს მოყვანილი და მას შემდეგნაირად აღწერს:
გვიანფეოდალურ ხანაში ხეფინისხევი მოიცავდა მდინარე ძირულას ხეობის ერთ ნაწილს (სოფელ ღოდორიდან სოფელ ვაშლევამდე) და მის შენაკადების: ბჟინეურას (ვახუშტისეული ვერტყილას ხევი), უხადურას (ვახუშტისეული ბჟინევის ხევი), საჯვარეღელე (ვახუშტისეული გრიგალათისხევი) და ხეფინისხევის (ანუ ხეფინურას) თავისი შენაკადებით: ნავანების ღელე ანუ ნავანებურა (ვახუშტისეული ხევის ჯვრის ხევი) და წაქურა (ვახუშტისეული წაქვის ხევი) — ხეობებს.
ხეფინისხევის (გვიანფეოდალური ხანის მნიშვნელობით) ცალკე ტერიტოიულ-ადმინისტრაციულ ერთეულად ჩამოყალიბება მისმა ფიზიკურმა გეოგრაფიამ განაპირობა: იგი მთებითაა შეზღუდული. აღმოსაცლეთით ხეფინისხევს ლიხის ქედი ესაზღვრება, სამხრეთით — ძირულასა და მისი შენაკადების და მდინარე ჩხარიმელას წყალგამყოფი ქედი. ჩრდილო-დასავლეთით ხეფინის ქედი აღწევდა ძირულას მარჯვენა ნაპირის გამყოლ ლიხის ქედის ერთ განშტოებამდე, რომელიც ამაშუკეთის მცირე ქედით ბოლოვდება. ეს უკანასკნელი ხეფინისხევის ბუნებრივი საზღვარი ჩრდილო-აღმოსავლეთით, საკუთრივ ძირულას ხეობაში. აქ იგი ემიჯნებოდა ლიხის ქედის ამ განშტოებას, რომელიც სოფელ ნადაბურს, ხეობაში ზემოთ მდებარე სოფლებიდან გამოყოფს.
დასახლებული პუნქტები
გვიანფეოდალურ ხანაში ხეფინისხევი შემდეგი სოფლებისაგან შედგებოდა: ვერტყვილა, ვეტყვიჭალა, ბჟინევი, გედსამანია, გრიგალათი, ხუნევი, უხადი (დღეს ხუნევის ერთ-ერთი უბანია), ხევისჯვარი, წაქვა, ნადაბური, ციცქიური და მლაშე. XVII საუკუნის პირველი ნახევრის ერთი დოკუმენტში მოხსენიებულია ხეფინისხევის კიდევ ორი სოფელი წინაგანი და ნებიერეთი. უკანასკნელი დღეს ნასოფლარია ხევისჯვარსა და ნადაბურს შორის.
ხეფინისხევის საეკლესიო ცენტრს წარმოადგენდა გედსამანიის საყდარი. ვახუშტის ცნობით „არს... გეთსამანია, გუნბათიანი, კეთილშენი, საწინამძღვრო“. წინამძღვარი ჩვეულებრივ ყველა მონასტერს გააჩნდა. აქ რომ მხოლოდ მხოლოდ მონასტრის წინამძღოლი იგულისხმებოდეს, ვახუშტი ბუნებრივია ამ ფაქტს ხაზს არ გაუსვამდა. ასეთი წინამძღვარი არა მარტო მონასტრის თუ საყდრის გამგებელი იყო, არამედ მას ემორჩილებოდა გარკვეული რეგიონის სხვა ეკლესიებიც. ასეთი წინამძღვარი გვიანდელი ბლაღოჩინის ფუნქციას ასრულებდა.
ხეფინისხევში ორი ციხის ნაშთი აშემორჩენილი, ესენია: სოფელ ნადაბურში, მაღალ გორაკზე, ყვათავას ქედის ძირში, რომელსაც მოსახლეობა „ღაღანიძეების ციხეს“ უწოდებს და მეორე — ამავე სახელწოდების ოთხკუთხა კოშკი, მდებარე ხუნევში მდ. უხადურას მარცხენა ნაპირზე.
გზები
ხეფინისხევი აღმოსავლეთ საქართველოსთან სამი უღელტეხილით იყო დაკავშირებული. ერთი გზა რიკოთის უღელტეხილზე გადიოდა სოფელ ხევისჯვარის გავლით, მეორე გზა ფონის უღელტეხილით უკავშირდებოდა ქართლს, სოფელ წაქვა-ტორძელი — სოფელი ფონა-ფონას უღელტეხილი და მესამე — დედაბერას გადასასვლელი იყო. აქეთკენ ორი გზა მიემართებოდა, ერთი იწყებოდა სოფელ ხევისჯვარში. იგი გაივლიდა სოფლებს: ვაკისას, დედაბერას და დედაბრის უღელტეხილზე ადიოდა. სოფელ დედაბერასთან ამ გზას უერთდებოდა მეორე გზა, რომელიც ნადაბურიდან მოდიოდა სოფლების, ლიჩისა და ღოდორას გავლით. დედაბერას უღელტეხილის აღმოსავლეთით გზა კვლავ ორად იყოფოდა: ერთი სოფელ ნინისის გავლით უწლევის ციხისკენ ეშვებოდა, მეორე კი ულუმბის მონასტერს გაივლიდა.
ხეფინისხევიდან რამდენიმე გზა ჩხერიმელას ხეობაში გადადიოდა. წაქვა-ფონას გარდა ასეთი გზები შემდეგი იყო: ხევისჯვარი — თაწყარო — წიფა; ვერტყვილა-ბჟინევი-ტბეთი — ნებოძირი; ბჟინევიდან ერთი გზა ღორეშაში გადადიოდა აქედან კი ჩხერიმელას ხეობისკენ მიემართებოდა.
ადმინისტრაციული დაქვემდებარება
ხეფინისხევი ლიხის ქედის დასავლეთით მდებარეობს. ამიტომ ბუნებრივი საფიქრალია რომ, საქართველოს ერთიანი სამეფოს დაშლის შემდეგ, გვიანფეოდალურ ხანაში იგი ყოველთვის იმერეთის სამეფოს შემადგენლობაში იქნებოდა. სინამდვილეში ეს ასე ყოველთვის არ იყო.ლიხის ქედის ზოგიერთი მონაკვეთი არც ისე ძნელი გადასალახავია, რომ ორ სამეფოს შორის საზღვარი ყოველთვის და ყველგან მის მთვარ თხემზე გასულიყო. იქ, სადაც ეს ქედი შედარებით დაბალია და ადვილად დასაძლევია, საზღვარი იმერეთსა და ქართლის სამეფოებს შორის გვიანფეოდალურ ხანაში ხშირად იცვლებოდა, იმის მიხედვით, თუ რომელლი სამეფო იყო კონკრეტულ შემთხვევაში ძლიერი. კერძოდ ასეთ ვითარებას ჰქონდა ადგილი ხეფინისხევშიც.
ისტორია
ხეფინისხევი წერილობით წყაროებში პირველად 1251 წლის ხეფინისხეველებისადმი და წაქველებისადმი დავით ნარინის შეუვალობის სიგელშია მოხსენიებული. ამ სიგელში ხეფინისხევი და წაქვა ცალ-ცალკეა მოხსენიებული. ამიტომ საგულისხმოა, რომ აქ ხეფინისხევი თავისი თავდაპირველი, ვიწრო მნიშვნელობით იგულისხმება. სიგელი დავით ნარინს ეკუთვნის, ეჭვს გარეშეა, რომ ერთიანი საქართველოს ორ სამეფოდ გაყოფის შემდგომ (1261 წელს) დასავლურ ქართულ სამეფოს შემადგენლობაშია.
1330 წელს საქართველოს სამეფოს მთლიანობა კვლავინდებურად აღსდგა და XIV-XV საუკუნეებში სამეფო ხელისუფლებამ უფრო გაზარდა ხეფინისხევის ტერიტორია. იგი სამეფო დომენის შემადგენელი ნაწილი იყო. ხეფინისხევი ერთიანობის ხანაში, XV საუკუნის დასაწყისის ქუცნა ამირეჯიბის ულუმბის მონასტრისადმი შეწირულობის სიგელში გვხვდება.
XV საუკუნის დასასრულისათვის ერთიანი ქართული სახელმწიფო ცალკეულ სამეფო-სამთავროებად დაიშალა. ახლადჩამოყალიბებულ ქართლისა და იმერეთის სამეფოებს შორის საზღვარი არ იყო მყარი. თავდაპირველად ინიციატივას იმერეთის მესვეურები იჩნდნენ. 1509 წელს ალექსანდრე II იმერთა მეფე ეუფლება ქართლის დასავლეთ ნაწილს გორის ჩათვლით. მართალია ეს მონაპოვარი იმერეთის მესვეურებმა მალე დაკარგეს, მაგრამ 1526 წლისთვის ბაგრატ იმერთა მეფე კვლავ იკავებს ტერიტორიას ლიხის ქედის აღმოსავლეთით, მდინარე არადეთის წყლამდე.
XVI საუკუნის 80-იან წლებამდე სურამი და მისი მიმდგომი მხარე იმერეთის სამეფოს შემადგენლობაშია.
ვითარება შეიცვალა XVI საუკუნის უკანასკნელ 20-იან წლებში, როდესაც სვიმონ მეფემ ქართლი თურქების ბატონობიდან გაათავისუფლა. 1591 წელს, როგორც ხევისჯვრის ეკლესიის სიგელი მოწმობს ხეფინისხევი ქართლის სამეფოს შემადგენლობაშია. იგი სვიმონ მეფეს უნდა შემოერთებინა 1589 წელს, როდესაც მან წარმატებით ილაშქრა დასავლეთ საქართველში.
1614 წელს ქართლ-კახეთს ირანელები შემოესიენ. ლუარსაბ II დატყვევების შემდეგ ქართლის სამეფო ერთხანს ფაქტიურად მეფის გარეშე დარჩა. გიორგი III იმერეთის მეფემ კარგად გამოიყენა ეს ვითარება და თავისი ძალაუფლება ლიხის ქედის აღმოსავლეთით გაავრცელა. ქართლში ვითარება ერთგვარი სტაბილიზაციის შემდეგ იმერეთის მეფე კარგავს თავის მონაპოვარს ლიხის აღმოსავლეთით. ქართლის სამეფო იბრუნებს ხეფინისხევსაც. ასე რომ 1628 წელს თეიმურაზ I, რომელიც ამ დროს კახეთთან ერთად შიდა ქართლსაც ფლობდა, უცნობი გვარეულობის წარმომადგენელ ლევანს ხეფინისხევის სოფლებიდან ყმა-მამულს უბოძებს.
თავიდანვე ხეფინისხევისახასო მამულში შედიოდა. ასე რომ ამ ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულის მოსახლეობას, გეთსამანიის მონასტრის და ხევის-ჯვრის წმინდა გიორგის ეკლესიის ყმათა გარდა, ყველას ფეოდალური ვალდებულებანი ედოთ მეფის წინაშე.
იმერეთის ზემო მხარის უძლიერესი აბაშიძეთა ფეოდალური გვარეულობა ცდილობდა ხეფინისხევის მოსახლეობა ყმად გადაექცია. ასე რომ XVII საუკუნიდან იმერეთისა და ქართლის სამეფოთა დავა ხეფინისხევისათვის სოციალური ბრძოლაცაა.
XVII საუკუნის მიწურულიდან ქართლის სამეფო ცდილობს ხეფინისხევის დაბრუნებას. ჯერ ერეკლე I, ქართლის გამგებელი შეეცადა ამას, მაგრამ უშედეგოდ.
1703 წლიდან ირანის შაჰმა ქართლის სამეფო გიორგი XI დაუბრუნა და სამეფოს გამგებლობა ვახტანგ ლევანის ძის, მომავალი ვახტანგ VI ხელში გადავიდა. მის დროს ქართლი საქართველოს უძლიერეს პოლიტიკურ ერთეულად გადაიქცა. ასეთ პირობებში ხეფინისხევი ერთხანს იმერეთის სამეფოს შემადგენლობაში დარჩა და შემდეგ ქართლის საზღვრებში მოექცა.
1724 წელს ქართლი ოსმალებმა დაიპყრეს, სადაც სამი წლის შემდეგ მეფობა გააუქმეს. ხეფინისხევს ერთხანს იმერელი თავადი ზურაბ აბაშიძე ეუფლება, ხოლო 1744 წლიდან გივი ამილახვარი.
1745 წელს თეიმურაზ II ქართული წესით ეკურთხა ქართლის სამეფო ტახტზე. მან 1746 წელს ხეფინისხევი, კვლავ, ამჟამად იმერეთიდან გაძევებულ ზურაბ აბაშიძეს უბოძა. ეს ბოძების სიგელი ერეკლე II 1769 წელს ამ თავადის მემკვიდრეებს განუახლა.
1774 წელს ერეკლე II ზაალ აბაშძეს და მის ძებს ყმა-მამული კახეთში უბოძა. ხეფინისხევი კვლავ სახასო მამულად გადაიქცა.
ამ ხანებისათვის მორიგებით დამთავრდა საუკუნოვანი დავა ამ მხარისათვის ქართლის სამეფოსა და იმერეთს შორის. ხეფინისხევის დასავლეთი ნაწილი, ექვსი სოფელი: ხუნევი, ბჟინევი, ლაშე, ვერტყვილა, ვერტყვიჭალა და უხადი იმერეთის სამეფოს ხელში გადავიდა.
ამ დროს აბაშიძე-ფინეზაშვილები, აბაშიძეთა ის შტო, რომელიც ხეფინისხევზე აცხადებდა პრეტენზიას, სოლომონ I-ის მიერ შერისხული იყო და მის ყმა მამულს სხვა ფეოდალები ეპატრონებოდნენ. იმერეთის სამეფოს შემადგენლობაში გადასვლა ხეფინისხევის იმ ექვსი სოფლის მოსახლეობისათვის, ფაქტიურად ამ ფეოდალთა ყმობაში შესვლას ნიშნავდა, რასაც ისინი მთელი ძალით ეწინააღმდეგებოდნენ. შემორჩენილია ბჟინევის მცხოვრებთა არზა ერეკლე II, რომელიც კლასობრივი ბრძოლის საუკეთესო მაგალითია:
ამ არზას ერეკლე II-ის პასუხი ახლავს, სადაც მეფე თხოვნას უარით პასუხობს „... ვერც იმერეთის მეფეს თქვენ თავს წავართმევთ...“
სოლომონ I მემკვიდრემ დავით მეფემ როსტომ ფინეზაშვილ-აბაშიძეს თავისი ყმა-მამული დაუბრუნა და საფიქრებელია რომ ხეფინისხევის ექვსის ოფელიც მას გადასცა. სოლომონ II კვლავ გაურისხდა ამ ფეოდალს და მხოლოდ ერეკლე II თხოვნით 1791 წელს კვლავ დაუბრუნა ყმა-მამული, მათ შორის ხუნევი, ბჟინევი, ლაშე, ვერტყვილი, ვერტყვიჭალა და უხადი.
გვიანფეოდალურ ხანაში ხეფინისხევი, დროის იმ მცირე მონაკვეთების გარდა, როცა იგი გივი ამილახვარს, ან კიდევ ზურაბ აბაშიძეს და მის მემკვიდრეებს ეკავათ, სამოურავოს წარმოადგენდა, რომელიც, XVII საუკუნის 70-იანი წლებიდან იმერეთის სამეფოსათვის ექვსი სოფლის გადაცემის შემდეგ, ხეფინისხევის დარჩენილ სოფლებს მოიცავდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ულმო
ულმო — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში, ერთ-ერთი ვალა. ულმო არის წოდება, რომელიც დაახლოებით ნიშნავს „ის, ვინც აქცევს“ - რაც კავშირშია წყალთან, რომლის მბრძანებელიც იგი არის „სილმარილიონისა“ და სხვა ნაწერების მიხედვით. თავის მხრივ, ულმო მსგავსია ბერძნულ მითოლოგიაში წარმოდგენილ პოსეიდონისა (ასევე ნეპტუნის, მანანანისა და სხვ.). მნიშვნელოვანია, რომ ულმომ არდის შექმნაში მნიშვნელოვანი მონაწილეობა მიიღო.
ულმო იყო არატართა შორის რიგით მესამე, მანუესა და აულეს შემდეგ. მანუესთან დიდი მეგობრობა აკავშირებდა. გარეგნულად იყო გიგანტური, გამოწყობილი მწვანე სამოსში და ეკავა ულუმურები - დიდი ბუკები.
არდის შექმნამდე, როდესაც აინურები უმღეროდნენ ილუვატარს, ულმო ითვლებოდა მუსიკის საუკეთესო შემქმნელად და მგალობლად. ელფები თვლიდნენ, რომ მისი სიმღერა ისმოდა ყველგან, სადაც წყალი იყო.
მელკორს ულმო არასოდეს ენდობოდა და ბნელ მბრძანებელს ეშინოდა ზღვის, ისევე როგორც ვარდასი - ვინაიდან ვერც ერთი ვერ დაიმორჩილა.
ულმო არ იყო დასახლებული ვალინორში. მეტიც - იქ იშვიათად ჩნდებოდა, ვინაიდან უპირატესობას ანიჭებდა ზღვებსა და მდინარეებს. მისი სასახლე მდებარეობდა ოკეანე ვაიას ფსკერზე და ულმონანი ეწოდებოდა. ულმოს მეწყვილე არ ჰყოლია.
ულმო იშვიათად ჩნდებოდა მაჰანაქსარის საბჭოზე - და მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამის ნამდვილი აუცილებლობა იყო. მაგრამ როდესაც არდაზე ჩნდებოდა, ადამიანები ან ელფები დიდ შიშს განიცდიდნენ. მას ემსახურებოდა ყველა მდინარე, ყურე, ზღვა, ოკეანე, ტბა და წყარო. ამით მას არდისთან დიდი კავშირი ჰქონდა და ილუვატარის შვილების შესახებ უფრო მეტი იცოდა, ვიდრე მანუემ.
სქოლიო
კატეგორია:სილმარილიონის პერსონაჟები კატეგორია:შუახმელეთის ვალარები
ჟუდეცი
სქოლიო
კატეგორია:რუმინეთის ჟუდეცები კატეგორია:ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები
აიშე ჰიუმაშაჰ სულთანი
ბიოგრაფია
1561 წელს აიშე ჰიუმაშაჰი დაქორწინდა მომავალ დიდ ვეზირზე სემიზ აჰმედ-ფაშაზე (1492-1580). ქორწინებიდან მას ეყოლა ოთხი ვაჟი და ორი ქალიშვილი. პირველი ქმრის გარდაცვალების შემდეგ აიშე ჰიუმაშაჰი დაქორწინდა ნიშანჯი ფერიდუნ ბეიზე, მაგრამ ქორწინებიდან ერთი წლის შემდეგ ფაშა გარდაიცვალა. 1590 წელს აიშე ჰიუმაშაჰი მესამეჯერ დაქორწინდა აზიზ მაჰმუდ ხუდაი ეფენდიზე.
გარდაცვალება
სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე ის შვილებთან ერთად წმინდა ადგილებში სალოცავად წავიდა და დაბრუნების შემდეგ აიშე ჰიუმაშაჰი თავისივე სასახლეში, უსქუდარში გარდაიცვალა. აიშე ჰიუმაშაჰი დაკრძალეს მისი მესამე ქმრის აზიზ მაჰმუდ ხუდაის კომპლექსში.
ქველმოქმედება
აიშე ჰიუმაშაჰი, დედამისთან ერთად გახდა მამამისის ქონების მემკვიდრე და სათავეში ჩაუდგა მის საქველმოქმედო ფონდს.
სქოლიო
კატეგორია:ოსმანების დინასტია კატეგორია:დაბადებული 1541 კატეგორია:გარდაცვლილი 1594
ბებო
ბებო — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია 20 Steps Productions და ეროვნული კინოცენტრის﻿ მიერ 2013 წელს. ანიმაციური ფილმის ხანგრძლივობაა 11 წუთი.
სიუჟეტი
მოხუცი ბებო მყუდრო ოთახში, ლამფის შუქზე, საკერავ მანქანასთან ზის. იგი დაუსრულებელ ნაჭერს კერავს. ქუჩიდან შემოსული ხმაური მას არ აწუხებს. ეზოში, ლამპიონთან მდგარ მაგიდასთან მეზობლები თამაშობენ დომინოს. ქალები ფანჯრიდან ერთმანეთში მუსაიფობენ, დროდადრო კისკისებენ. შუახნის მამაკაცი ამაოდ ცდილობს აგურებზე შეყენებული მანქანის შეკეთებას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:2013 წლის ანიმაციური ფილმები
ხივა
ხივა (Xiva, ) — ქალაქი უზბეკეთში, ხორეზმის ოლქში. მდებარეობს ხორეზმის ოაზისში, ფალვანის არხზე.
არქიტექტურა
ხივა ხორეზმის არქიტექტურის ქალაქ-მუზეუმია. იჩან-ყალის და დიშან-ყალის ტერიტორიაზე განლაგებულია კუმია-არკის ციტადელი, ჯუმა-მეჩეთი, სეიდალა-უდინის მავზოლეუმი (1303 წელი), თაშ-ხაულის (1830-1838 წწ.) და ნურულ-ლაბაის (1904-1912 წწ.) სასახლეები, მუჰამად ამინ-ხანის ანსამბლი, მრავალი მედრესე, მავზოლეუმი, აბანო, ბაზარი, ტრადიციული საცხოვრებელი სახლი.
იჩან-ყალა შეტანილია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:უზბეკეთის ქალაქები
ანდუინი
ანდუინი — მდინარე ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში, რომელიც თითქმის მთელ შუახმელეთს კვეთდა, ნისლიანი მთების აღმოსავლეთით.
მდინარის სათავე მდებარეობდა რუხ და ნისლიან მთებში. იგი გრძელდებოდა ეთირ ანდუინით და მიედინებოდა დიდ ზღვაში, ბელეგაერში. თავის ატლასში კარენ ვინ ფონსტადი აღნიშნავს, რომ მდინარე მთლიანად 1388 მილზე იყო გადაჭიმული.
კანარანა (მატუ-გროსუ)
კანარანა (Canarana) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კონარანის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 754 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1.72 კმ²-ზე. ფართობი 18 754 კმ²-ია.
შუშის მღვიმე
შუშის მღვიმე (Şuşa mağarası) — მღვიმე, რომელშიც სახლობდა ქვის ხანის ადამიანი. განლაგებულია ქალაქ შუშის სამხრეთით, მდინარე დაშალთის მარცხენა ნაპიზე. გამოქვაბული აღმოაჩინა არქეოლოგმა მ. ჰუსეინოვმა 1971 წელს.
იგორ მატოვიჩი
იგორ მატოვიჩი (Igor Matovič, დ. 11 მაისი, 1973, ტრნავა, ჩეხოსლოვაკია) — სლოვაკი პოლიტიკოსი, სლოვაკეთის პრემიერ-მინისტრი 2020 წლის 21 მარტიდან 2021 წლის 30 მარტამდე. მემარჯვენე-კონსერვატიული პარტიის ჩვეულებრივი ხალხის დამაარსებელი და ლიდერი. სლოვაკეთის ეროვნული საბჭოს დეპუტატი 2010 წლის 12 ივნისიდან.
ბიოგრაფია
იგორ მატოვიჩი დაიბადა ტრნავაში 1973 წლის 11 მაისს. 1993 წელს სწავლა დაიწყო კომენსკის უნივერსიტეტის მენეჯმენტის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1997 წელს. 2002-2010 წლებში მუშაობდა ტრნავის საგამომცემლო სახლში.
2010 წელს დააარსა პარტია „ჩვეულებრივი ხალხი“. ამავე წელს გაიმარჯვა საპარლამენტო არჩევნებში და გახდა სლოვაკეთის ეროვნული საბჭოს დეპუტატი. 2020 წლის 29 თებერვლის საპარლამენტო არჩევნებში მისმა საარჩევნო ბლოკმა გაიმარჯვა საპარლამენტო არჩევნებში და პრეზიდენტმა ზუზანა ჩაპუტოვამ დაავალა მთავრობის შექმნა. იგორ მატოვიჩის მთავრობა კოალიციურია და მასში ოთხი პარტია მონაწილეობს: ჩვეულებრივი ხალხი, პარტია ხალხისთვის, პარტია თავისუფლება და სოლიდარობა და პარტია ჩვენ — სამშობლო.
2021 წლის 30 მარტს თანამდებობიდან გადადგა რუსული ვაქცინის შეძენით გამოწვეული სამთავრობო კრიზისის გამო.
პუჰეჩენი
პუჰეჩენი (Puhăceni) — სოფელი მოლდოვაში, ანენი-ნოის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 19 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 775 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანენი-ნოის რაიონის სოფლები
მიხეილ ბატიაშვილი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 21 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1971 კატეგორია:საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის მინისტრები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ბო-ბო
ბო-ბო — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია კინოსტუდია „ქართულ ფილმის“ მიერ 1985 წელს. ანიმაციური ფილმის ხანგრძლივობაა 10 წუთი.
სიუჟეტი
ბოროტმა თვითმფრინავმა დედამიწაზე ატომური ბომბი ჩამოაგდო, ბომბის სახელია ბო-ბო. დედამიწაზე დაცემამდე ბო-ბო აღმოაჩენს პეპელას, რომელიც დედამიწის მშვენიერებას დაანახებს, იგი მიხვდება რომ ამ სილამაზის განადგურება არ შეიძლება. ბო-ბო ანადგურებს თვითმფრინავს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:1985 წლის ანიმაციური ფილმები
The Be Good Tanyas
The Be Good Tanyas — კანადური ხალხური მუსიკალური ჯგუფი. ჩამოყალიბდა 1999 წელს, ვანკუვერში (ბრიტანეთის კოლუმბია). ჯგუფის შემოქმედება მოიცავს ხალხურ, კანტრისა და ბლუგრასის მიმართულებებს. მათი გამოსვლისა და წარმოდგენის სტილი შეიძლება დახასიათდეს როგორც ალტერნატიული კანტრი და ამერიკანა.
სქოლიო
კატეგორია:1999 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
Kali Linux
Kali Linux — Debian-ზე დაფუძნებული ლინუქსის დისტრიბუტივი, რომელიც შექმნილია კიბერუსაფრთხოებისა და პენეტრაციული ტესტირებებისათვის. იგი შეიმუშავა და ფინანსურად უზრუნველყო „Offensive Security“-მა.
ხელსაწყოები
კალი ლინუქსს ჩაშენებული აქვს კიბერუსაფრთხოებისთვის განკუთვნილი 600-ზე მეტი ხელსაწყო, მათ შორისაა:
Homo habilis
Homo habilis (მარჯვე ადამიანი) — ჰომოს გვარის პირველი შესაძლო წარმომადგენელი.
ამ სახეობას დაერქვა ჰომო ჰაბილისი, რადგან მისი განამარხებული ნაშთები დაკავშირებულია ადრეულ ქვის იარაღებთან. ხასიათდება ზომიერად დიდი თავის ტვინით და ადრეულ ჰომინინებთან შედარებით მცირე კბილებით.
აღმოჩენა
ნახევარი საუკუნის წინ, მეოცე საუკუნის 60-იან წლებში, ბრიტანელ-კენიელმა პალეოანთროპოლოგმა ლუის ლიქიმ და მისმა კოლეგებმა გამოთქვეს საკმაოდ სადავო მოსაზრება: განამარხებული ნაშთების კოლექცია ტანზანიიდან, დიდი რიფტის ხეობიდან, ეკუთვნოდა ჩვენი გვარის ახალ სახეობას. ეს განცხადება გარდამტეხი აღმოჩნდა პალეოანთროპოლოგიისთვის.
ამ ფაქტმა პირველი ადამიანების ძიების ადგილი აზიიდან აფრიკაში გადაიტანა და დაიწყო დავა, რომელიც დღემდე გრძელდება. მიუხედავად ამდენი განამარხებული მტკიცებულებისა და ბოლო 50 წლის განმავლობაში მიმდინარე ანალიტიკური მსჯელობისა, ჰიპოთეზა ჰომოს წარმოშობაზე მაინც ბუნდოვანი რჩება.
1960-იან წლებამდე, ჰომო ერექტუსი მხოლოდ აზიაში იყო აღმოჩენილი, თუმცა როდესაც ტანზანიაში, ოლდუვაის ხეობაში მარტივი ქვის იარაღები აღმოაჩინეს, ლიქი დარწმუნდა, რომ ეს იყო ადგილი, სადაც ის იპოვნიდა ჰომოს გვარის უფრო ადრეულ წარმომადგენლებს, რომლებსაც შეეძლოთ მარტივი ქვის იარაღის დამზადება. შესაძლოა ავსტრალოპითეკების მსგავსად ჩვენი ადამიანის წინაპრებიც აფრიკიდან წარმოშობილიყვნენ.
1931 წელს ლიქიმ დაიწყო ინტერნსიური კვლევა და გათხრები ოლდუვაის ხეობაში, 33 წლით ადრე მანამ, სანამ ის წარადგენდა ადამიანის ახალ სახეობას. ოლდუვაის ხეობის ღრმა ხრამები იძლეოდა შეუფასებელ წვდომას ანტიკურ ფენაზე, მაგრამ პირობები საკმაოდ მკაცრი იყო. ლიქის და მის გუნდს ხეობის განაწილება უწევდათ იქ მცხოვრებ ველურ ცხოველებთან, მათ შორის ლომებთან. მათ პირველი კვალი პოტენციური იარაღის მკეთებლებისა 1955 წელს იპოვეს. ეს იყო ორი ჰომინინის კბილები, თუმცა ეს იყო სარძევე კბილები, რომელთა დაკავშირება ტაქსონთან უფრო ძნელია, ვიდრე მუდმივი კბილებისა. გუნდის შეუპოვრობა 1959 წელს დაფასდა, როდესაც არქეოლოგმა მერი ლიქიმ, ლუისის ცოლმა, აღადგინა ზრდასრულის თავის ქალა. მისი უცნაურობის გამო აღდგენილი ნიმუში ბადებს ეჭვს: მისი პატარა ტვინი, განიერი სახე, პატარა ეშვები და მასიური, ადამიანის ცერა თითის ფრჩხილის ზომა, საღეჭი კბილები, საერთოდ არ ჰგავდა ჰომო ერექტუსისას. ინდივიდის დიდმა უკანა კბილებმა მას შესძინა ზედმეტსახელი - ,,კაკლისმტეხავი ადამიანი”.
1960 წელს ჯონათან ლიქიმ, ლუისისა და მერის უფროსმა ვაჟმა, იპოვა მოზარდი ჰომინინის ქვედა ყბა და თავის ზედა ნაწილი, “ჯონის შვილი” ნამდვილად არ მიეკუთვნებოდა იმ სახეობას, რომელსაც Zinj, ამიტომ ლიქებმა იეჭვეს, რომ სწორედ ის უნდა ყოფილიყო იარაღს ნამდვილი მკეთებელი.
პალეოანთროპოლოგი ფილიპ ტობიასი, რომელიც ცნობილი იყო თავისი კვლევებით სამხრეთ აფრიკაში, უკვე მიწვეული იყო Zinj-ის ანალიზისთვის, ასე რომ ლიქებმა მას მიმართეს მოზარდის თავის ქალის ანალიზისთვის. თავის ქალასთან ერთად ნაპოვნი მაჯისა და ხელი ძვლების საკვლევად კი მიიწვიეს ხელის ანატომიის სპეციალისტი ჯონ რასელ ნეპერი.
ნეპერი დარწმუნდა, რომ მოზარდის ხელის ძვლები მსგავსი იყო თანამედროვე ადამიანის ხელის ძვლებისა. მაიკლ დეი, ლონდონის უნივერსიტეტიდან, მივიდა იმავე დასკვნამდე ფეხის ძვლებთან დაკავშირებით. ტობიასი კი დარწმუნებული იყო, რომ არც ქვედა ყბის საღეჭი კბილები და არც ფართო ტვინის ფუტლარი არ ეკუთვნოდა ავსტრალოპითეკებს სამხრეთ აფრიკიდან. 1964 წელს, კიდევ მრავალი განამარხებული ფორმების აღმოჩენის შედეგად, ლიქიმ, პალეოანთროპოლოგმა ფილიპ ტობიასმა და პალეონტოლოგმა ჯონ ნეპერმა სახეობას ჰომო ჰაბილისი უწოდეს.
ჰომოს მახასიათებლები
რაც უფრო იზრდებოდა აღმოჩენების რაოდენობა, აუცილებელი გახდა ჰომოს გვარის ხელახალი ანალიზი. კონკრეტულად კი ნათელი გახდა, რომ შეუძლებელი იყო მხოლოდ ერთ ან ორ მახასიათებელზე დაყრდნობა, როგორიცაა თავის ტვინის მოცულობა და სხეულის გამართულობა, იმისთვის რომ ინდივიდი მიგვეკუთვნებინა ჰომოს გვარს. ამის ნაცვლად უნდა გათვალისწინებულყო ხელთ არსებული მთელი მასალა.
ტობიასმა, ნეპერმა და ლიქიმ ოლდუვაის ტერიტორიაზე გათხრილ პირველსა და მეორე შრეში ნაპოვნი ნაშთები მიაკუთვნეს ჰომოს და არა ავსტრალოპითეკინების გვარს. ეს სახეობები მკვეთრად განსხვავდებოდნენ ამ გვარის აქამდე არსებულ სახეობათაგან. ჰომინიდების გვარის შემდეგი მახასიათებლები - მენჯის სარტყელისა და ქვედა კიდურების ჩონჩხის სტრუქტურა შესაფერისია ბიპედალური მოძრაობისა და სხეულის გამართული მდგომარეობისა. ზედა კიდურები უფრო მოკლეა, ვიდრე ქვედა. ცერა თითი არის კარგად განვითარებული და გამოყოფილი.
ტვინი და თავის ქალა
თავის ქალის მოცულობა განსხვავებულია, თუმცა სახეობის ყველაზე მცირე მოცულობის თავის ქალა აჭარბებს ავსტრალოპითეკთა თავის ქალის უდიდეს მოცულობას. ჰომო ჰაბილისის თავის ქალა მომრგვალებული და შედარებით თხელია. თავის ქალის წინა ნაწილი ავსტრალოპითეკინთან შედარებით უფრო ფართოა.
თავის ქალის მოცულობა ფართეა სხეულის ზომასთან შედარებით და მერყეობს 600 (ადრეულ ფორმებში) კუბური სმ-დან 1600-მდე. თავის ქალის წინა ნაწილში არ შეიმჩნევა პოსტორბიტალური კონსტრუქცია (რომელიც აღინიშნება ავსტრალოპითეკების წარმომადგენლებში). ასევე ქალის წინა ძვლის სუპრაორბიტალური ნაწილი არის საკმაოდ მრავალფეროვანი, დაწყებული მასიური და ძლიერ გამოწეული სუპრაორბიტალური ტორუსით, დამთავრებული სუპრაორბიტალური ტორუსით არარსებობითა და წარბის შედარებით თხელი და გლუვი ძვლებით. ჰომო ჰაბილისის თავის ქალას ძირითადად აქვს თხელი და მრგვალი კედლები. მათ არ აქვთ მძიმე თხემი და წარბის რკალის ფორმა, რომელიც ახასიათებდა გვიანდელ ჰომო ერექტუსს. თავის ქალის უკანა ნაწილი შევიწროებულია კისერთან, როგორც გვიანდელ ჰომო საპიენსში. ჰომო ჰაბილისსა და ე.წ gracile australopiths შორის არის დიდი კონტრასტი თავის ქალის ფუძესთან დაკავშირებით, რომელიც არის უფრო ვიწრო და წაგრძელებული. კრანიუმზე (თავის ქალაზე) გადაჭიმული კუნთოვანი ქსოვილი ზოგიერთ ინდივიდში ნაკლებად გამოხატულია, ზოგიერთში კი მკაფიოდ შესამჩნევია.
KNM-ER 1913 თავის ქალა აღმოჩენისას შედარებით უკეთეს მდგომარეობაში იპოვეს. ის შედარებით პატარაა სხვა ჰომო ჰაბილისის თავის ქალებთან შედარებით, მაგრამ აქვს უფრო მკაფიოდ გამომხატული წარბის რკალები, ვიდრე სხვა ნიმუშებს.
ოლდუვაიში და კობი ფორაში აღმოჩენილმა ნამარხებმა საშუალება მისცეს მკვლევარებს, განესაზღვრათ ადრეული ადამიანების ანატომია. ნათელია, რომ ჰომო ჰაბილისის თავის ქალა უფრო დიდია, ვიდრე ავსტრალოპითეკის. თავდაპირველი აღმოჩენები ოლდუვაის ხეობაში მოიცავდა ორ მნიშვნელოვან თავის ქალის ნაწილს OH 7-დან. ცალკეული ძვლების საშუალებით მოხერხდა თავის ქალის ნაწილობრივი მოდელირება. ეს მოდელი მეცნიერებმა გამოიყენეს ტვინის მიახლოებითი მოცულობის გამოსაანგარიშებლად, რომელიც შეადგენდა 680 კუბურ სანტიმეტრს. შედარებით სრულყოფილმა თავის ქალამ ER-1470-დან მკვლევარებს მისცა საშუალება უფრო ზუსტად განესაზღვრათ ტვინის მოცულობა, რომელმაც შეადგინა 775 კუბური სანტიმეტრი. რამდენიმე დამატებით აღმოჩენილი თავის ქალის ფრაგმენტებიც იგივე ზომის აღმოჩნდა, რა ზომისაც ER-1470. სხვა ნამარხები არის შედარებით მცირე ზომის (510 კუბური სანტიმეტრი). ამგვარად, ჰომო ჰაბილისის ტვინის მოცულობა მერყეობს 500-800 კუბურ სანტიმეტრამდე.
სახე
სახის ჩონჩხის აგებულება განსხვავებულია ერთმანეთისაგან. არის როგორც პროგნატური (წინ წამოწეული ყბით), ასევე ორთოგნატული (არაწამოწეული ყბა), მაგრამ ის არ არის შეზნექილი, როგორც ეს ახასიათებს ავსტრალოპითეკების წარმომადგენლებს. ავსტრალოპითეკინებთან შედარებით ჰაბილისის სახე უფრო პატარა და თხელია, ფართო თვალის ღრმულების ზევით არის წარბის გრძელი ძვლოვანი ჩაღრმავება. არსებობს გარკვეული ,,ხერხემალი“ როგორც ცხვირის ძგიდის დამატება და ქვედა სახე მსუბუქადაა წინ წამოწეული. რამდენიმე სახეობის სახის ძვლები არის კონსერვირებული და შეინიშნება მნიშვნელოვნად ბევრი განსხვავება პროპორციებში. ერთ-ერთი ოლდუვაის ჰომინინი OH-24 მსგავსია ავსტრალოპითეკის, რომელსაც აქვს გამოწეული ლოყის ძვლები და ბრტყელი ფორმის ცხვირი. ეს მახასიათებლები ზოგად სახის ფორმას აძლევს ჩაზნექილ იერს და ცხვირის ზედა ნაწილს პროფილში შეხედვისას თითქმის მთლიანად ფარავს ლოყა. სახის ასეთი წყობა დამახასიათებელი იყო სამხრეთ აფრიკის ავსტრალოპითეკისათვისაც, თუმცა გვიანდელ ჰომოში აღარ შეინიშნებოდა. პარიესული ძვალის ისრისებრი სიმრუდე მერყეობს უმნიშვნელოდან საშუალომდე. კეფის ძვლის გარე ისრისებრი სიმრუდე არის უმნიშვნელო ავსტრალოპითეკებში ან ჰომო ერექტუსში ვიდრე ჰომო ჰაბილისში, მაგრამ მსგავსია ჰომო საპიენსისა.
კიდურები
მხოლოდ რამდენიმე სხვა ჩოჩხის ნაწილი იქნა აღმოჩენილი. ძვლები ოლდუვაიდან და კობი ფორადან წინასწარ მიაკუთვნეს ჰომო ჰაბილისს, რისი საფუძველიც იყო ძირითადი მახასიათებლების მსგავსება. აღმოჩენილი ნამარხები არ შეიცავდა კბილებსა და თავის ქალას, ამიტომ არ იყო საკმარისი ადრეული ჰომოს ძირითადი მახასიათებლების აღსაწერად. OH-62 არის ინდივიდი, რომლის აგებულებაც ყველაზე უფრო სრულადაა წარმოდგენილი. მისი მკლავისა და ფეხის ძვლები არის დანაწევრებული, თუმცა მკლავი არის შედარებით გრძელი. ჩონჩხი მისი პროპორციებით, შეიძლება გავაიგივოთ პატარა ავსტრალოპითეკთან. OH-62, სავარაუდოდ, გადაადგილდებოდა ორ ფეხზე, როგორც ადრეული ჰომინინები, მაგრამ ეს მინიატურული ინდივიდი მრავალი ასპექტით განსხვავდებოდა გვიანდელი ადამიანებისაგან. ჰომო ჰაბილისის რამდენიმე თავის ქალა აღმოაჩინეს ჩონჩხთან ერთად. ეს მცირედი მტკიცებულებები მიუთითებდა ხელების სიდიდეს, ხოლო მათი ცერა თითებს სიდიდე უზრუნველყოფდა ჩაჭიდების სიძლიერეს. სიარულის მანერა განსხვავდებოდა თანამედროვე ადამიანისაგან.
Homo habilis და Homo Rudolfensis
იმის გამო, რომ Homo-ს სახეობების კეფის ნაწილები ძალიან მცირე რაოდენობით არის აღმოჩენილი, ძნელია განისაზღვროს, თუ რამდენად შეიცვალა მდედრის მენჯის ფორმა. მაგრამ ტვინის გაზრდილი მოცულობიდან გამომდინარე, რომელიც თითქმის სამჯერ დიდია ავსტრალოპითეკინის ტვინთან შედარებით, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ზიგიერთი ცვლილება მოხდებოდა, რათა შესაძლებელი ყოფილიყო შედარებით დიდი თავის მქონე ბავშვების დაბადება. ჩვენთვის ცნობილია, რომ მდედრის მენჯის ზომაში მომხდარი ცვლილებები კარგად ჩანს Homo erectus-ის შემთხვევაში.
კულტურული ასოციაცია
როცა ავსტრალოპითეკის (Zinjanthropus) ბოისეის თავის ქალა იპოვეს F.L.K.1-ზე არც ერთი სხვა ადრეული ჰომინიდი ოლდუვაიში არ იყო აღმოჩენილი. ასე რომ, ლოგიკური იყო იმის ვარაუდი, რომ სწორედ ნაპოვნი თავის ქალის მფლობელი იყო ოლდუვაის კულტურის შემქმნელი. ჰომო ჰაბილისის ნარჩენების შემდგომმა აღმოჩენებმა ოლდუვაის სამ სხვადასხვა ნაწილში, მნიშვნელოვნად შეცვალა მოსაზრება ოლდუვაის კულტურასთან დაკავშირებით. შეიძლება Zinjanthropus და ჰომო ჰაბილისიც ამზადებდნენ ქვის იარაღებს, მაგრამ ჰომო ჰაბილისი ბევრად დაოსტატებული იყო ამ საქმეში და Zinjanthropus-ის თავის ქალა, უნდა წარმოადგენდეს გარკვეულწილად შემოჭრილ ინდივიდს ჰომო ჰაბილისის საცხოვრებელ ადგილზე. აღსანიშნავია DK1-ის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი წრის ფორმის უსწორმასწოროდ დახვავებული ქვები პირველი შრის ქვედა ნაწილში. ეს ადგილი გეოლოგიურად თანადროულია MK1-ის, რომელიც ერთი მილის დაშორებითაა და რომელზედაც ჰომო ჰაბილისის ნაშთებია ნაპოვნი. ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ ამ პერიოდის ადრეულ ჰომინიდებს შეეძლოთ თავშესაფრის მსგავსი კონსტრუქციების შენება და რომ ამ საქმიანობაზე პასუხისმგებელი სწორედ ჰომო ჰაბილისია.
კავშირი ავსტრალოპითეკთან (Zinjanthropus)
ჰომო ჰაბილისის განამარხებული ნაშთები აღმოაჩინეს პირველ შრეში და მეორე შრის ქვედა და შუა ნაწილში. ორი ადგილი MK1 და FLKNN1 არის გეოლოგიურად უფრო ადრინდელი ვიდრე ის ადგილი, სადაც Zinjanthropus-ის თავის ქალა იპოვეს. ერთ-ერთი ადგილი, FLK1 შეიცავდა როგორც Zinjanthropus-ის ნაწილებს, ისე ჰომო ჰაბილისისას. Zinjanthropus-ის ტიპის ქვედა ყბა ტბა ნატრონიდან, კავშირშია მეორე შრის ფაუნასთან. ამგვარად ნათელია, რომ ჰომინიდების ორი განსხვავებული შტო ერთმანეთის გვერდიგვერდ ვითარდებოდა ოლდუვაის რეგიონში შუა პლეისტოცენის ადრეულ ხანაში
ოლდუვაის ხეობა
მინი|271x271პქ|ოლდუვაის ხეობის ფენები ოლდუვაის ხეობა დაახლოებით 48 კილომეტრის სიგრძისაა და 90 მეტრის სიღრმის, პირველად აღწერეს დასავლელმა მკვლევარებმა 1911 წელს. რეგიონი ცნობილი გახდა არქეოლოგებისთვის საინტერესო ქვის იარაღებითა და ძუძუმწოვრების ფაუნით. 1931 წელს მერი ლიქიმ დაიწყო თავისი პირველი ექსპედიცია ამ რეგიონში. ოლდუვაის გეოლოგია საკმაოდ რთულია. აქ გვხვდება ტბის დანალექი, მაგმური და ვულკანური ფერფლის ფორმირების შედეგად მიღებული ქანები. სწორედ იქიდან გამომდინარე, რომ ეს ვულკანური ქანები კარგადაა გამოკვეთილი და დათარიღებული, ოლდუვაის ძეგლი წარმოადგენს შეუფასებელ ადგილს არქეოლოგებისათვის. ამ მონაკვეთზე გამოყოფილია 7 ძირითადი შრე, მათგან უძველესია „შრე 1“, რომელშიც 1959 წელს აღმოაჩინეს Paranthropus boisei-ის თავის ქალა.
გარდა ამ 4 შრისა არსებობს კიდევ 3 შრე: Masek, Ndutu და Naisiusiu, სადაც აღმოაჩინეს ჰომო საპიენსის მთლიანი ჩონჩხი.
ჰომოს გვარის ახალი სახეობები ოლდუვაის ხეობიდან
მინი|OH 7-ის ყბა ყბები და კბილები - ჰომო ჰაბილისის სახის ქვედა ნაწილი შედარებით თხელია, ვიდრე ავსტრალოპითეკებისა და პარანთროპის სახეობების. ქვედა ყბის და პრემოლარების საერთო ზომა შედარებით ვიწრო და შემცირებულია, რაც შეიძლება გამოწვეული ყოფილიყო იმ კვების რაციონისაგან, რომელიც მოითხოვდა ნაკლებ ღეჭვას, ან უკეთესი ხარისხის მცირე რაოდენობით საკვების მიღებით. საღეჭი კბილები არის შედარებით განიერი და წინა კბილების მთლიანი რიგი არის გაფართოებული. ქვედა ყბა ნაკლებად ღრმა და მომრგვალებულია, პატარა ნიკაპთან ერთად ვიდრე ავსტრალოპითეკინების.
OH 7-ის ყბა - ყბები არის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩენა, რადგან მასზე შემონახულია უმეტესი კბილი. საღეჭი და წინა მჭრელი კბილები მნიშვნელოვანია, რადგან მათი მიხედვით შეგვიძლია ვიმსჯელოთ ჩვენი წინაპრების კვების რაციონზე, რომ ჰომო ჰაბილისი უფრო მეტი ხორცით იკვებებოდა, ვიდრე სხვა პრიმატები.
OH-8-ის ფეხი - ეს ნიმუში არის განამარხებული ჰომინინების ნაშთებთაგან ყველაზე კარგად შემონახული, რომელსაც აკლია მხოლოდ თითები და ქუსლის ძვლის ნაწილი. ის უნდა ეკუთვნოდეს ახალგაზრდა ჰომო ჰაბილისს, რომელსაც ართრიტი ჰქონდა, რაც უნდა გამოეწვია ფეხის დაზიანებას. ჰომო ჰაბილისის ტერფი თანამედროვე ადამიანის ტერფს მრავალმხრივ წააგავს. აღენიშნება ფეხის ოთხი პატარა თითის მსგავსი განლაგება, ზომიერად მომრგვალებული ფეხის თაღი და სახსრების უმეტესობის შეზღუდული მოძრაობა. როგორც ჩანს ცერა თითი არ იყო ისე ახლოს სხვა თითებთან, როგორც ეს შეინიშნება ჰომოს მომდევნო ფორმებში.
მოსაზრებები სახეობის განსაზღვრის შესახებ
მინი|KNM-ER 1813 ოლდუვაის აღმოჩენების შემდეგ, ჰომო ჰაბილისის ნიმუშები სხვა ადგილებშიც აღმოაჩინეს: კენიაში, კობი ფორაში და ეთიოპიაში, მდინარე ომოს აუზში. აღმოჩენილი ნაშთები ქმნიდა ჯგუფს, რომელთაც ჰქონდათ შედარებით პატარა ზომის ფიგურა და თხელი ძვლები ავსტრალოპითეკინებთან შედარებით, მაგრამ გამოირჩეოდნენ უფრო დიდი თავის ტვინის მოცულობით და ბიპედალიზმით. მათი ხელები უფრო გრძელი და შესაძლოა უფრო ძლიერი იყო თანამედროვე ადამიანთან შედარებით. ჰომოების ნიმუშების მრავალფეროვნება წარმოშობს აზრთა სხვადასხვაობას.
ჰომო ჰაბილისი მიიჩნევა გარდამავალ სახეობად ავსტრალოპითეკებსა და ჰომო ერექტუსს შორის. ოლდუვაის აღმოჩენების შემდგომ რამდენიმე განამარხებული ნაშთის ნიმუში გაერთიანდა ამ სახეობაში: OH 13 (თავის ქალის ნაწილი და ქვედა ყბა), OH 16 (ძლიერ დანაწევრებული თავის ქალა და ქვედა ყბის კბილები), OH 24 (დაზიანებული თავის ქალა) აგრეთვე ნაშთები კობი ფორადან: KNM-ER 992 და KNM-ER 1802 (ქვედა ყბები).
KNM-ER 1470, KNM-ER 1813, KNM-ER 1590 (თავის ქალა), KNM-ER 1805 (თავის ქალა). KNM-ER 1813, რომელიც ჰომო ჰაბილისის თავის ქალებს შორის ყველაზე კარგადაა შემონახული დათარიღებულია 1,85 მილიონი წლით, არის ყველაზე პატარა თავის ქალა ტბა ტურკანასთან აღმოჩენილ სხვა თავის ქალებს შორის. მიუხედავად იმისა, რომ კობი ფორას მასალები ოფიციალურად რომელიმე კერძო სახეობაში არ გაუერთიანებიათ, ამ ნაშთებს ხშირად უკავშირებენ ჰომო ჰაბილისს.
სქესობრივი დიმორფიზმი
ჰომო ჰაბილისის განსხვავებული ნაშთების პრობლემა არის ნაწილი ისეთი დიდი საკითხისა, რომელსაც ეწოდება სახეობების ამოცნობა. არსებობს ორი მთავარი კითხვა პალეოანთროპოლოგებისთვის: რამდენად განსხვავებული უნდა იყოს განამარხებული ნაშთები, იმისათვის, რომ ისინი მივიჩნიოთ განსხვავებულ სახეობებად? ან რამდენად მსგავსი უნდა იყოს ორი განამარხებული ნაშთი იმისათვის, რომ ისინი ერთ სახეობას მივაკუთვნოთ?. ამ პრობლემის კეთილგონიერად გადაჭრა შეგვიძლია სხვადასხვა ჰიპოთეზების განხილვით, რადგან უმეტეს შემთხვევაში მხოლოდ ერთი მეთოდი არაა სხვებზე უფრო მეტად დამაჯერებელი. იდეალურ სიტუაციაში შესაძლებელია განამარხებული ნაშთების სახეობა განისაზღვროს შემდეგი ალგორითმით: ცენტრი|frameless|652x652პქ განამარხებული ფორმების ჯგუფი, რომელიც აჭარბებს გამოთვლილ ვარიაციათა მწკრივს სახეობებისთვის, დიდი ალბათობით, შეიცავს ერთზე მეტ სახეობას. გადაშენებული პრიმატების სახეობები უნდა იყოს VARspecies-ის გამოთვლის სათავე, ვინაიდან არ გვაქვს საკმარისი მონაცემები, იმისათვის, რომ გამოვყოთ ვარიაციის სხვადასხვა ფაქტორები, ან განვსაზღვროთ ვარიაციის სიდიდის მაქსიმუმი განამარხებული ნაშთებისათვის. სტატისტიკური კეთილგონიერების გამო, ეს კვლევა იყენებს Gorilla gorilla-ს (დასავლეთის გორილა) ნიმუშად, რადგან გორილები თავის ქალის უმეტესი მახასიათებლებით ყველაზე მეტად სქესობრივად დიმორფულები არიან და გააჩნიათ ახლო ევოლუციური კავშირი ჰომოსთან. მარჯვნივ|frameless|438x438პქ ჰომო ჰაბილისთან დაკავშირებული განამარხებული ნაშთების ვარიაციის ერთ სახეობად წარმოდგენის თეორიის მთავარ წყაროდ განიხილება სქესობრივი დიმორფიზმი. უმაღლეს პრიმატებში სქესობრივი დიმორფიზმის დონე დიდია ერთი სახეობის ინდივიდებს შორის. სქესობრივი დიმორფიზმი არის ერთ-ერთი ყველაზე ლოგიკური ახსნა იმისა, თუ რატომ გამნსხვავდება ჰომო ჰაბილისთან დაკავშირებული ნაშთები ასე ძალიან ერთმანეთისაგან. ჰომო ჰაბილისთან დაკავშირებული ორი შედარებით კარგად შემონახული განამარხებული ნაშთი (KNM-ER 1470 და KNM-ER 1813), რომლებიც ზრდასრულ ჰომინიდებს უნდა წარმოადგენდნენ, შეიძლება მივიჩნიოთ სქესობრივი დიმორფიზმის მაგალითად. KNM-ER 1470 აღნაგობა ბევრად უფრო დიდია და მკვეთრად განსხვავდება KNM-ER 1813-სგან, ამიტომ თუ მათ ერთ სახეობას მივაკუთვნებთ, KNM-ER 1470 მამრი უნდა იყოს, ხოლო  KNM-ER 1813 მდედრი. მარცხნივ|მინი|KNM-ER 1470 & 1813 კონცენტრაცია სქესობრივ დიმორფიზმზე და განსხვავებები KNM-ER 1470 და KNM-ER 1813 შორის იძლევა ისეთი დიდი აღნაგობის მამრის ნიმუშად ქცევის საშუალებას, როგორიცაა KNM-ER 1470 და ისეთი პატარა მდედრის, როგორიცაა KNM-ER. Microsoft Basic-ის შემთხვევითი რიცხვების გენერატორით, შეირჩა 20 მდედრი და მამრი გორილას წყვილი, რათა განსაზღვრულიყო Id (დიმორფიზმის ინდექსი). შემდგომში გორილების ნიმუშების თითოეული მახასიათებელი შეადარეს KNM-ER 1470-სა და KNM-ER 1813-ის მახასიათებლებს. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ორი ნაშთის შესახებ მსჯელობისას დიდ ყურადღებას ამახვილებენ ზომაში განსხვავებაზე, მაინც არ შეგვიძლია უგულვებელყოთ სხვა ისეთი მორფოლოგიური მახასიათებლები, რომლებიც ქმნიან გარკვეულ მტკიცებულებას KNM-ER 1470 და KNM-ER 1813-ის გაყოფაზე ორ სხვადასხვა სახეობად.
ქცევა
ქვის იარაღები და გამოუყენებელი ნარჩენები, რომლებიც ჰომო ჰაბილისს ეკუთვნოდა, მეცნიერებისთვის გასაღებია მათი ქცევების დასადგენად. დღესდღეობით კი ცნობილია, რომ სიტუაცია უფრო რთულად იყო. მასალა, რომელიც აღმოჩენილია ოლდუვაიში, სხვადასხვა ვარიაციის არსებობის შესაძლებლობას წარმოშობს და არა მხოლოდ იმ აქტივობებს, რომლებიც ჰომინინებს შეეხებოდათ.
1971 წელს მარი ლიქიმ აღნიშნული ადგილი სასაკლაოდ მიიჩნია, სადაც ჰომინინები ამუშავებდნენ ნანადირევს. მონადირე თუ ლეშისმჭამელი - ჯერ კიდევ გაურკვეველია ჰომო ჰაბილისი ნადირობდა თუ სხვების მიერ მონადირებული ნარჩენებით იკვებებოდა. ზოგიერთი მეცნიერი ნადირობას განიხილავს, როგორც ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საქმიენობას ჰომინინების ევოლუციის პროცესში, რადგან ის მოითხოვდა კოოპერაციას, დაგეგმვას და სხვადასხვა ფიზიკური უნარების ფლობას. ჯერ კიდევ სადავო საკითხია ფლობდა თუ არა ამ უნარებს ჰომო ჰაბილისი. განამარხებული ჰომო ჰაბილისის ნაშთები აღმოჩნდა იმ ნიადაგის ფენებში, რომელიც წარმოიქმნა ორი მილიონი წლის წინანდელი ტბის ნალექებისაგან. წყლის დონე სეზონების მიხედვით იცვლებოდა და ხშირად ტბის მიმდებარე ტერიტორია იტბორებოდა. ელექტრონული მიკროსკოპის სკანირების დახმარებით ნათელი გახდა, რომ ძვლების დანაწევრება მოხდა ქვის იარაღებით, მაგრამ ეს არ გვაძლევს ფიქრის საფუძველს ჰომო ჰაბილისის ცხოველებზე ნადირობასთან დაკავშირებით. ოლდუვაიში აღმოჩენილი ცხოველთა ნამარხების კვლევამ აჩვენა, რომ მათ ძვლებზე შეინიშნებოდა მღრღნელების და ხორცისმჭამელი ცხოველების კბილების კვალი, ამიტომ სავარაუდოა ჰომინიდების კვების რაციონში ლეშის არსებობაც. ჰომო ჰაბილისი შეიძლება კმაყოფილდებოდა პატარა ნადავლზე ნადირობით, როგორიცაა მაგალითად ანტილოპა, თუმცა ძირითადად მაინც გამოიყენებდა მტაცებელი ცხოველების ნადავლს.
კიდევ ერთი ფუნდამენტალური შეკითხვა უკავშირდება ჰომო ჰაბილისის შეძენილი მეტყველების უნარს. ირიბი მტკიცებულებები ამ საკითხის შესახებ, გვაძლევს სხვადასხვა ვარიაციებზე ფიქრის შესაძლებლობას. ზოგიერთი ანატომისტის ღრმა რწმენით, აღმოჩენილი შიდა ქალის ნამარხები გვიჩვენებს, რომ მეტყველებასთან დაკავშირებული უბნები თანამედროვე ადამიანში გაზრდილია. დაუმუშავებელი ოლდუვაური არტეფაქტები ადასტურებს მეტყველების უნარს ჰომო ჰაბილისის ჯგუფებში. იქიდან გამომდინარე, რომ აშელური ქვის იარაღი იყო უფრო კარგად დამუშავებული, ჰქონდა დახვეწილი ფორმები და ჰომო ერექტუსი იყო უფრო განვითარებული, სავარაუდოა, რომ ეს გვიანდელი ჰომოები იყვნენ პირველები, რომლებიც იყენებდნენ სიმბოლოებსა და ენას. ამ ხედვის პრობლემა მდგომარეობს შემდეგში: არ არის ნათელი კავშირი ტექნოლოგიურ და ლინგვისტური ქცევის ჩამოყალიბებაში. ქვის იარაღები თავისუფლად შეიძლებოდა დამზადებული ყოფილიყო არამოლაპარაკე ჰომინინების მიერ. ამგვარად, არ არის დადგენილი როდის განავითარა ჰომომ მეტყველების უნარი, რომლითაც თანამედროვე ადამიანი ხასიათდება.
ევოლუციური მნიშვნელობა
მთავარი ინტერპრეტაცია ნამარხი მტკიცებულებებისა არის ის, რომ ჰომო ჰაბილისი არსებითად არ განსხვავდება ავსტრალოპითეკისაგან, თუმცა ის წარმოადგენს დასაწყისს ტენდენციურ მახასიათებლებისა ადამიანის განვითარების ისტორიაში, მაგალითად როგორიცაა ტვინის გაფართოება. ზოგიერთ სახეობას აქვს უფრო დიდი თავის ქალის მოცულობა ვიდრე ავსტრალოპითეკს და ეს მახასიათებელი ზრდის პროგრესულობას, რომელიც გახდა წინაპირობა ჰომო ერექტუსისა და ჰომო საპიენსის ჩამოყალიბებისა.
ჰომო ჰაბილისი დგას შედარებით პრიმიტიულ ავსტრალოპითეკსა და უფრო მეტად განვითარებულ ჰომოს შორის. ახალმა აღმოჩენებმა დაადასტურეს მოლოდინი იმისა, რომ ადრეული ჰომოს თავის ქალა შდარებით დიდი უნდა ყოფილიყო. ზოგიერთი ტვინის ქალა მნიშვნელოვნად პატარა იყო და ეს მიუთითებდა განსხვავებას ქალსა და მამაკაცს შორის (სქესობრივი დიმორფიზმი), დიდი თავის ქალა ეკუთვნოდათ მამაკაცებს, ხოლო მცირე ქალებს. გარდა ზომისა, განსხვავებას ვხვდებით ფორმაშიც და რამდენიმე შედარებით პატარა თავის ქალა აშკარად არაა დაკავშირებული სქესთან. ასევე უნდა აღინიშნოს სახის ფორმის მსგავსება ზოგიერთ ჰომო ჰაბილისის სახეობასა და ავსტრალოპითეკს შორის. ამგვარად არის შესაძლებლობა, რომ არსებობდა ორი განსხვავებული სახეობა.
იარაღები
მაკაფანსაგატიდან მოპოვებული მასალა არ იყო საკმარისი მტკიცებულება. 1956 წელს ბრაიანმა აღმოაჩინა ქვის ხელსაწყოები. მომდევნი წლებში კიდევ ერთი აღმოჩენა გააკეთა რობინსონმა, მან იპოვა ქვის იარაღები ჰომინიდის ფრაგმენტებთან ერთად, რომელიც მან ავსტრალოპითეკად მიიჩნია. მაგრამ უფრო დამარწმუნებელი მტკიცებულებები, ადრეული ქვის იარაღები, რომელიც დაკავშირებული უნდა ყოფილიყო ავსტრალოპითეკთან აღმოაჩინეს ოლდუვაიში, სადაც იარაღები აღმოაჩდა ძვლების ფრაგმენტებთან ერთად, თუმცა იმავე ადგილზე აღმოაჩინეს კბილები, რომელიც ჰომო ჰაბილისს ეკუთვნოდა. ლიქი ამბობდა: ,,თუ მე მართალი ვარ იმაში, რომ ახალგაზრდა ჭაბუკი F.L.K.N.N.I-დან არ არის ავსტრალოპითეკი, მაშინ ის ნამდვილად არის პირველყოფილი წინაპარი შორეული ჰომოს გვარის და შესაძლოა იყოს განშტოება ჰომინიდისა, რომელიც ასევე აკეთებდა ოლდუვაის იარაღებს F.L.K.I. მონაკვეთზე, სადაც Zinjanthropus boisei იქნა აღმოჩენილი. მინი|265x265პქ|ოლდუვიური მარტივი იარაღი 1962 წელს რობინსონმა სააშკარაოზე გამოიტანა თავისი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ავსტრალოპითეკი არ იყო დაჯილდოვებული ქვის იარაღის კეთების უნარით.