cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლიხტენშტაინი
კომუნიკაცია
ლიხტენშტაინის ფოსტა მიბმულია შვეიცარიასთან, თუმცა აქვს საკუთარი ფოსტის შენობა და საფოსტო მარკები. რამდენიმე წელია ქვეყანას აქვს საკუთარი სატელეფონო კოდი. არის 19 ათასი სტაციონარული ტელეფონი, 12 ათასი მობილური ოპერატორის აბონენტი და 20 ათასი ინტერნეტის მომხმარებელი.
ტურიზმი
ლიხტენშტაინის ტერიტორიაზე ალპების მდებარეობის გამო, ტურიზმის ძირითად წყაროს სამთო-სათხილამურო კურორტები წარმოადგენს. ასეთი კურორტია მალბუნი. არის სათხილამურო სკოლები. ზაფხულში სპეციალური სააგენტოები ორგანიზებას უწევს ექსკურსიებს. ქვეყანაში არის რამდენიმე ციხესიმაგრე (ვადუცის, გუთენბერგის), იმართება მუსიკალური და თეატრალური ღონისძიებები. აღსანიშნავია აგრეთვე ხელოვნების მუზეუმი, ლიხტენშტაინის სახელმწიფო მუზეუმი და თეატრი „Theater am Kirchplatz“.
მემკვიდრეობა
საფოსტო მარკების მუზეუმი, სამთავრო ციხე-სიმაგრე (XVI ს.), XIV ს-ის ტაძარი.
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:ევროპის ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:გერმანულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიები კატეგორია:სამეფოები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები კატეგორია:ჯუჯა სახელმწიფოები
საქართველოს სსრ კანონი სასამართლო წყობილების შესახებ
საქართველოს სსრ კანონი სასამართლო წყობილების შესახებ — სამართლებრივი აქტი, რომელიც მიიღო საქართველოს სსრ უმაღლესმა საბჭომ 1981 წლის 25 ნოემბერს. მასში სრულადაა ასახული მართლმსაჯულების კონსტიტუციური ნორმები და სსრკ და მოკავშირე რესპუბლიკების კენონმდებლობის 1958 საფუძვლები სასამართლო წყობილების შესახებ სსრკ-ში (1980 რედაქციით). კანონი შედგება 4 კარისა და 79 მუხლისაგან. პირველ კარში გადმოცემულია ზოგადი დებულებები მართლმსაჯულების მხოლოდ სასამართლოს მიერ განხორციელების, სასამართლოს ამოცანების, კანონისა და სასამართლოს წინაშე მოქალაქეთა თანასწორობის, კანონის ზუსტი შესაბამისობით მართლმსაჯულების განხორციელების, მოსამართლეთა დამოუკიდებლობისა და მათი მხოლოდ კანონისადმი დამორჩილების შესახებ და სხვა. II-IV კარებში გათვალისწინებულია საქართველოს სსრ უმაღლესი სასამართლოს, აფხაზეთის ასსრ და აჭარის ასსრ უმაღლესი სასამართლოების, თბილისის საქალაქო სასამართლოს, სამხრეთ ოსეთის აო საოლქო სასამართლოს, რაიონული (საქალაქო) სახალხო სასამართლოების არჩევის წესის, შემადგენლობის, უფლებამოსილების შესახებ და სხვა.
ბოლივია 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბოლივიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეორედ იასპარეზა 1964 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბოლივია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის და ელექტროფიკაციის ინსტიტუტი
სოფლის მეურნეობის ყველა დარგის კომპლექსური მექანიზაციის განხორციელება. ელექტრობის სპეცსახეობის (მაღალი სიხშირის დენის, ულტრაბგერების და სხვ.) ტექნიკის საშუალებათა შექმნა-დანერგვა სოფლის მეურნეობაში და სხვ. ინსტიტუტში 32 ლაბორატორია და განყოფილება იყო. ინსტიტუტს ჰქონდა ასპირანტურა. ინსტიტუტის განკარგულებაში იყო თელეთის ექსპერიმენტული ელექტრომექანიზებული და ავტომატიზებული მეურნეობა მეცხოველეობის სანაშენე მოზარდულის გამოსაზრდელი კომპლექსითურთ, საკონსტრუქტორო და ტექნიკური ექსპერიმენტული ბაზა მანქანების საცდელი ნიმუშების დასაპროექტებლად და დასამზადებლად.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები
პლანდიშტეს თემი
პლანდიშტეს თემი (Пландиште) — თემი სერბეთში, შედის სამხრეთ-ბანატის ოლქში.
თემის მოსახლეობა შეადგენს 12 185 ადამიანს (2007 წლის აღწერის მონაცემები), მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 32 ადამ./კმ². თემის ფართობი — 383 კმ².
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი პლანდიშტე. პლანდიშტეს თემი შედგება 14 დასახლებული პუნქტისგან, მათი საშუალო ფართობია 27.4 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის თემები
Rogeria inermis
Rogeria inermis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Rogeria-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჩრდილოეთი ტროპიკი
thumb|right|250px|ჩრდილოეთი ტროპიკის აღმნიშვნელი [[საგზაო ნიშნები|საგზაო ნიშანი. დასავლეთ საჰარა]] ჩრდილოეთი ტროპიკი, ან კირჩხიბის ტროპიკი — ერთ–ერთი ხუთ ძირითად პარალელს შორის, რომლებიც აღინიშნებიან დედამიწის რუკაზე. ამჟამად მდებარეობს 23 ° 26 '22 " ეკვატორის ჩრდილოეთით და განსაზღვრავს ყველაზე ჩრდილოეთ განედს, სადაც მზე შუადღისას შეიძლება იყოს ზენიტში.
გეოგრაფია
გრინვინჩის მერიდიანიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით მოძრაობისას ჩრდილოეთი ტროპიკი კვეთს:
კატეგორია:ტროპიკები
ბოლივია 1968 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბოლივიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მესამედ იასპარეზა 1968 წელს, მექსიკის დედაქალაქ მეხიკოში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1968 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბოლივია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
საქართველოს სსრ მთავრობის დადგენილებების კრებული
საქართველოს სსრ მთავრობის დადგენილებების კრებული — ოფიციალური გამოცემა. გამოდიოდა 1938 წლიდან, თავდაპირველად გამოსცემდა საქართველოს სსრ სახალხო კომისართა საბჭოს (1946 წლიდან — საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს) საქმეთა მმართველობა, 1964 წლიდან — საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული იურიდიული კომისია, 1970 წლიდან გამოსცემდა საქართველოს სსრ იუსტიციის სამინისტრო. კრებულში ქვეყნდებოდა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს ზოგადი მნიშვნელობის ან ნორმატიული ხასიათის დადგენილებები, აგრეთვე საქართველოს კპ ცკ-ის, საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის, საქართველოს მინისტრთა საბჭოს, საქართველოს პროფკავშირების რესპუბლიკური საბჭოსა და საქართველოს ალკკ ცნტრალური კომიტეტის ერთობლივი დადგენილებანი.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სსრ
პოკროვკა (ბლაგოვეშჩენსკის რაიონი)
პოკროვკა (Покровка; Покровка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვეშჩენსკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 455 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბლაგოვეშჩენსკიდან დაშორებულია 40 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ზაგოროდნაია, რომელიც დაშორებულია 58 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვეშჩენსკის რაიონის სოფლები
210
თარიღი უცნობია
*
ტრანსცენდენტური რიცხვი
მათემატიკაში ტრანსცენდენტური რიცხვი ეწოდება ისეთ რიცხვს (შესაძლოა, კომპლექსურ რიცხვს), რომელიც არ არის ალგებრული, ანუ არ წარმოადგენს რაციონალური კოეფიციენტების მქონე არამუდმივი მრავალწევრის ფესვს.
ტრანსცენდენტური რიცხვების ყველაზე გამორჩეული მაგალითებია რიცხვები π და e. ტრანსცენდენტური რიცხვების მხოლოდ რამდენიმე კატეგორიაა ცნობილი. ეს იმითაა განპირობებული, რომ რიცხვის ტრანსცენდენტურობის დამტკიცება, შესაძლოა, მეტად რთული იყოს.
თუმცა ტრანსცენდენტური რიცხვები არც ისე იშვიათია. უფრო მეტიც, თითქმის ყველა ნამდვილი და კომპლექსური რიცხვი ტრანსცენდენტურია, რახან ალგებრული რიცხვების სიმრავლე თვლადია, ნამდვილი და კომპლექსური რიცხვების სიმრავლე კი — არათვლადი. ყველა ნამდვილი ტრანსცენდენტური რიცხვი ირაციონალურია, რადგან ყველა რაციონალური რიცხვი ალგებრულია. თუმცა ყველა ირაციონალური რიცხვი არაა ტრანსცენდენტური.
ისტორია
ლეონარდ ეილერი პირველი იყო, ვინც ტრანსცენდენტური რიცხვების თანამედროვე განმარტება მოგვცა. . სახელწოდება „ტრანსცენდენტური“ გოტფრიდ ლაიბნიცს ეკუთვნის, რომელმაც თავის 1682 წლის ნაშრომში დაამტკიცა, რომ sin x არაა x-ის ალგებრული ფუნქცია.
ჯოზეფ ლიუვილმა პირველმა დაამტკიცა ტრანსცენდენეტური რიცხვების არსებობა 1844 წელს, 1851 წელს კი ასეთი რიცხვის პირველი ათობით ჩანაწერი მოგვცა: ეს იყო ლიუვილის მუდმივა:
რომლის მე-n ციფრი (ათწილადის მძიმის შემდეგ) 1-ის ტოლია, თუ n ზუსტად უდრის ნატურალური k-ს ფაქტორიალს (ანუ, თუ n=1, 2, 6, 24, 120, 720, …), და 0-ის ტოლი, თუ არ უდრის. ლიუვილმა აჩვენა, რომ ეს მუდმივა დღესდღეობით წოდებულ ლიუვილის რიცხვს წარმოადგენს, რაც ნიშნავს, რომ მისი რაციონალური რიცხვებით მიახლოება ძალიან ზუსტია; გაცილებით ზუსტი, ვიდრე ნებისმიერი ალგებრული რიცხვისა. ლიუვილმა აჩვენა, რომ ყველა ლიუვილის რიცხვი ტრანსცენდენტურია.
იოჰან ჰაინრიხ ლამბერტმა ივარაუდა, რომ მუდმივები e და π ტრანსცენდენტური რიცხვებია თავის 1761 წლის ნაშრომში, რომელშიც π-ის ირაციონალურობას ამტკიცებდა. პირველი რიცხვი, რომლის ტრანსცედენტურობა დაამტკიცეს და უშუალოდ ამ მიზნისთვის არ გამოუგონიათ, e იყო. მისი ტრანსცედენტურობა შარლ ერმიტმა დაადგინა. 1874 წელს გეორგ კანტორმა დაამტკიცა, რომ რიცხვთა უმეტესობა ტრანსცედენტურია ზემოთ ნახსენები თვლადობის არგუმენტის დასაბუთებით.
1882 წელს ფერდინანდ ფონ ლინდემანმა π-ის ტრანსცენდენტურობის დამტკიცება გამოაქვეყნა. მან ჯერ აჩვენა, რომ e-ს ნებისმიერი არანულოვანი ალგებრული ხარისხი ტრანსცედენტურია, და რახან eiπ = −1 (იხ. ეილერის იგივეობა) ალგებრულია, ე.ი. iπ და, მაშასადამე, π ტრანსცედენტურია. ეს მიდგომა კარლ ვაიერშტრასმა ლინდემან–ვაიერშტრასის თეორემაში განაზოგადა. π-ის ტრანსცენდენტურობის დამტკიცებამ რამდენიმე უძველესი გეომეტრიული ამოცანა გადაჭრა, მათ შორის ფარგლისა და სახაზავის მეშვეობით წრეწირის კვადრატურის პრობლემა.
თვისებები
ტრანსცენდენტური რიცხვების სიმრავლე უსასრულო და არათვლადია. ამის დამტკიცება მარტივია: რახან მთელკოეფიციენტებიანი მრავალწევრების რაოდენობა თვლადია, და რახან თითოეულ მრავალწევრს ამონახსნთა სასრული რაოდენობა აქვს, ალგებრულ რიცხვთა სიმრავლეც თვლადი უნდა იყოს. მაგრამ გეორგ კანტორმა დაამტკიცა, რომ ნამდვილი რიცხვების (და, შესაბამისად, კომპლექსური რიცხვების) სიმრავლე არათვლადია; მაშასადამე, ტრანსცენდენტური რიცხვების სიმრავლეც არათვლადი უნდა იყოს.
არც ერთი რაციონალური რიცხვი არ არის ტრანსცენდენტური და ყველა ნამდვილი ტრანსცედენტური რიცხვი ირაციონალურია. თუმცა ზოგი ირაციონალური რიცხვი არაა ტრანსცენდენტური. მაგალითად, 2-ის კვადრატული ფესვი ირაციონალურია, თუმცა არაა ტრანსცენდენტური (რადგან x2 − 2 = 0 მრავალწევრის ამონახსნია).
ნებისმიერი არამუდმივი ერთცვლადიანი ალგებრული ფუნქცია ტრანსცენდენტური არგუმენტისთვის ტრანსცედენტურ მნიშვნელობას იღებს. მაგალითად, რახან π ტრანსცენდენტურია, რიცხვები 5π, (π − 3)/√2, (√π − √3)8 და (π5 + 7)1/7 ასევე ტრანსცენდენტური უნდა იყოს.
თუმცა, მრავალცვლადიანმა ალგებრულმა ფუნქციამ ტრანსცენდენტური არგუმენტებისთვის შეიძლება ალგებრული რიცხვი მოგვცეს, თუ ეს რიცხვები ალგებრულად დამოუკიდებელი არაა. მაგალითად, π და 1 − π ორივე ტრანსცენდენტურია, მაგრამ π + (1 − π) = 1, ცხადია, ალგებრულია. უცნობია, ტრანსცენდენტურია თუ არა π+e ან πe, თუმცა ვიცით, რომ მათგან ერთ-ერთი მაინცაა ტრანსცენდენტური. ზოგადად, ორი ტრანსცენდენტური რიცხვისთვის a და b, რიცხვებიდან a + b და ab ერთ-ერთი მაინც უნდა იყოს ტრანსცენდენტური. ამის დასანახად, განვიხილოთ მრავალწევრი (x − a) (x − b) = x2 − (a + b)x + ab. თუ (a + b) და ab ორივე ალგებრულია, მაშინ ამ მრავალწევრის ყველა კოეფიციენტი ალგებრულია. რახან ალგებრული რიცხვები ალგებრულად ჩაკეტილ ველს ქმნიან, გამოდის, რომ მრავალწევრის ფესვები a და b ალგებრული რიცხვებია. ეს ეწინააღმდეგება დაშვებას, ანუ კოეფიციენტებიდან ერთ-ერთი მაინც უნდა იყოს ტრანსცენდენტური.
ლიუვილის ყველა რიცხვი ტრანსცენდენტურია; თუმცა, ყველა ტრანსცენდენტური რიცხვი არაა ლიუვილის რიცხვი. e-ს უსასრულო წილადის ჩანაწერიდან ჩანს, რომ ის არ არის ლიუვილის რიცხვი. კურტ მალერმა 1953 წელს აჩვენა, რომ არც π-ია ლიუვილის რიცხვი.
ტრანსცენდენტური რიცხვები და გადაუჭრელი ამოცანები
ტრანსცენდენტური რიცხვებია:
რიცხვები, რომელთა სტატუსი უცნობია:
წყაროები
კატეგორია:ტრანსცენდენტური რიცხვები
ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა
thumb|300px|ცხრილი ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა, დიმიტრი მენდელეევის ელემენტთა პერიოდული სისტემა, ქიმიური ელემენტების კლასიფიკაცია — მენდელეევის მიერ 1869 წლის 1 მარტს აღმოჩენილი პერიოდულობის კანონის გრაფიკული ასახვა.
სისტემას არაფორმალურად „მენდელეევის ცხრილს“, „პერიოდულობის სისტემას“ ან უბრალოდ „პერიოდულ სისტემას“ უწოდებენ, მაგრამ უნდა აღინიშნოს რომ სახელი „პერიოდულობის სისტემა“ გაუმართლებელია როგორც ქიმიური, ასევე გრამატიკული თვალსაზრისითაც. არსებობს ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემის წარმოსახვის რამდენიმე სახე. მათ შორის ყველაზე უფრო გამოყენებულია გაშლილი და შემჭიდროებული ცხრილები.
ელემენტთა პერიოდული სისტემაში ქიმიური ელემენტები დალაგებულია ატომური ნომრის (და არა ატომური მასის) მიხედვით, რაც ბუნებრივად აიხსნება ატომის აგებულებაზე არსებული თანამედროვე შეხედულებებით: ატომური ნომერი ელემენტთა პერიოდული სისტემაში აჩვენებს ატომის ბირთვში პროტონების რაოდენობას და, შესაბამისად, ელექტრონების რაოდენობას ნეიტრალური ატომის ელექტრონულ გარსში, რაც განაპირობებს ელემენტის ქიმიურ თვისებებს. თანამედროვე ელემენტთა პერიოდული სისტემაში ერთი ქიმიური ელემენტის სახით გაერთიანებულია იზოტოპები, რომლეებიც განსხვავდება ერთმანეთისგან ატომის ბირთვში ნეიტრონების რაოდენობით და, ელექტრონულ გარსში ელექტრონთა ერთნაირი რაოდენობის მიუხედავად, აქვს განსხვავებული ატომური მასა.
ისტორია
ქიმიური ელემენტების სისტემატიზაციის ცდები (მსგავსი ქიმიური თვისებების მიხედვით) ჯერ კიდევ XIX საუკუნის 30-იან წლებიდან დაიწყო. 1864 წელს დ. მაიერმა ატომურ მასათა მონაცემების საფუძველზე შეადგინა ტაბულა, რომელშიც აჩვენა ელემენტთა რამდენიმე ჯგუფის ატომური მასებისა და თვისებების ურთიერთშესაბამისობა, მაგრამ ზოგადი თეორიული დასკვნა მას არ გაუკეთებია. დ. მენდელეევის შეფასებით, ელემენტთა პერიოდული სისტემის განმტკიცებას ხელი შეუწყო პ. მელიქიშვილისა და მისი მოწაფის ლ. პისარჟევსკის შრომებმა.
2012 წლის მონაცემებით, ელემენტთა პერიოდული სისტემა მოიცავდა 118 ქიმიურ ელემენტს. მისი წინამორბედი იყო დ. მენდელეევის მიერ 1869 შედგენილი ცხრილი, რომელიც მეცნიერმა შემდგომი ორი წლის მანძილზე სრულყო — ელემენტები დაყო მწკრივებად, პერიოდებად, ჯგუფებად და უწოდა ელემენტთა პერიოდული სისტემა. ელემენტთა პერიოდული სისტემის გრაფიკული გამოსახულებების მრავალი ვარიანტიდან, როლებიც უპირატესად ცხრილების სახით იყო წაროდგენილი, განსაკუთრებით გავრცელდა სამი ფორმა: მოკლე, რომელიც მენდელეევმა წამოადგინა, გრძელი და კიბისებრი.
მეტად მნიშვნელოვანი იყო ელემენტთა პერიოდული სისტემაში ელემენტების ადგილის დაკავშირება პერიოდისა და ჯგუფის ნომერთან. ამის საფუძველზე შესაძლებელი გახდა ზოგიერთი ელემენტის იმ დროს მიღებული ატომური ასის შესწორება. დ. მენდელეევმა ელემენტთა პერიოდული სისტემის საფუძველზე იწინასწარმეტყველა მანამდე უცნობი ელემენტების „ეკაბორის“ Sc, „ეკაალუმინის“ Ga, „ეკასილიციუმის“ Ge არსებობა და მათი ნაერთების თვისებები, რაც შემდგომში დაადასტურა და პერიოდულობის კანონმა საყოველთაო აღიარება მოუპოვა. გაირკვა, რომ რიგობრივი ნომერი რიცხობრივად ელემენტის ატომის ბირთვის მუხტის სიდიდის ტოლია (ე. რეზერფორდი, ჰ. მოზლი). ნეიტრონების აღმოჩენის შემდეგ გასაგები გახდა ატომური მასისა და იზოტოპების არსი, ელემენტთა თვისებების პერიოდულობა დაუკავშირდა ატომის ელექტრონული გარსის აგებულებას.
კლასიფიკაცია
მოძველებული კლასიფიკაციით: 8-წევრიანმა პერიოდებმა განაპირობა 8 ვერტიკალური ჯგუფის ჩამოყალიბება (I, II, III, IV,V, VI,VII დაVIII). ამ ჯგუფებში 18-წევრიანი პერიოდის ელემენტები თავისებურადაა დალაგებული. დიდი პერიოდის ელემენტები	2 მწკრივად ლაგდება: I მწკრივი 10 ელემენტს შეიცავს, II კი 8-ს. I მწკრივში უკანასკნელი 3 ელემენტი განლაგებულია VIII ჯგუფში ტრიადის საბით. ბუნებრივია, რომ დიდი და მცირე პერიოდების ელემენტებს შორის არ არის დიდი მსგავსება არც ვალენტობისა და არც სხვა თვისებების მიხედვით. ამიტომ თითთეული ჯგუფის ელემენტები გაყვეს 2 ქვეჯგუფად: მთავარი (ა) და თანაური (ბ) ქვეჯგუფის ელემენტებად.
მთავარი ქვეჯგუფების ელემენტების ქიმიური თვისებები არსებითადაა დამოკიდებული მათ განლაგებაზე ინერტული აირის მიმართ. სწორედ ამ ნიშნის მიხედვით არის დაყოფილი ელემენტები მთავარ და თანაქვეჯგუფებად. მთავარ ქვეჯგუფებს მიეკუთვნება ის	ელემენტები, რომელთა რიგობრივი რიცხვი	1-2 ერთეულით მეტია ან 5-1 ერთეულით ნაკლებია ინერტული აირის რიგობრივ რიცხვზე. დანარჩენი ელემენტები მიეკუთვნება თანაქვეჯგუფებს. ამრიგად, მთავარი ქვეჯგუფი შედგება დიდი და მცირე პერიოდის ელემენტებისაგან, თანაქვეჯგუფები კი — მხოლოთ დიდი პერიოდის ელემენტებისაგან. არალითონებს მხოლოდ მთავარი ქვეჯგუფები მოიცავს, თანაქვეჯგუფები კი ლითონებისაგან შედგება.
მცირე პერიოდების ელემენტებს დ. მენდელეევმა ტიპური ელემენტები უწოდა, ხოლო იმ ქვეჯგუფებს, რომლებიც ტიპურ ელემენტებს შეიცავენ — მთავარი ქვეჯგუფები.
ტიპური ლითონები განლაგებულია I და II ჯგუფში. მარცხნიდან მარჯვნივ გადანაცვლებისას სუსტდება ლითონური თვისებები და ძლიერდება არალითონური თვისებები. ამიტომაც V და VI ჯგუფებში ტიპური არალითონებია, ხოლო VII-ში — ყველაზე აქტიური არალითონები. ინერტული აირი არის საზღვარი საპირისპირო თვისებების მქონე ელემენტებს — ლითონებსა და არალითონებს შორის.
ატომური მასის გადიდებისას ჯგუფში ძლიერდება ლითთნური თვისებები. მისი შემცირებით კი — არალითონური თვისებები. ყველაზე აქტიური ლითონია ცეზიუმი Cs. ყველაზე აქტიური არალითონი კი — ფთორი F. ამრიგად, ელემენტთა ლითონური თვისებები პერიოდულ სისტემაში ძლიერდება დიაგონალურად: მარჯვნიდან მარცხნივ, ზემოდან ქვემოთ. მისი საპირისპირო მიმართულებით კი ძლიერდება არალითონური თვისებები.
ელემენტთა პერიოდული სისტემის ფიზიკური არსის გარვვევა დაკავშირებულია კვანტური მექანიკის განვითარებასთან. კვანტური რიცხვებისა და პაულის პრინცივის საფუძველზე ელემენტთა თვისებების პერიოდულობა ბუნებრივ ახსნას პოულობს.
მოცემულ ენერგეტიკულ დონეზე (გარსზე) ელექტრონების მაქსიმალური რიცხვი N=2n2, სადაც n მთავარი კვანტური რიცხვია. როდესაც n=1, 2, 3, 4, 5, შესაბამის გარსებს აღნიშნავენ K, L, M, N და O სიმბოლოებით.
n-ის ყოეელ მნიშვნვლობას შეესაბამება ენერგეტიკული დონე, რომელიც, თავის მხრივ, შედგება ქვედონეებისაგან. ქვედონეებს ახასიათებს მეორე კვანტური რიცხვი, რომელსაც გამოსახავენ l სიმბოლოთი და უწოდებენ ორბიტულ კვანტურ რიცხვს. მთავარი კვანტური რიცხვის ყოველ მნიშვნელობას შეესაბამება ორბიტული კვანტური რიცხვის დისკრეტული მნიშვნელობები. რომელიც იცვლება 0-იდან n-1-მდე.
l რიცხვის სიდიდე განსაზღვრავს ქვეგარსებზე ელექტრონების განლაგებას. l=0, 1, 2, 3 დაკავშირებულია ელექტრონების s, p, d, f მდგომარეობანი (მათ ხშირად უწოდებენ s, p, d, f ელექტრონებს). ყოველ ასეთ მდგომარეობას შეესაბამება გარკვეული ფორმის ორბიტალი, რომლებიც აგრეთვე s, p, d, f სიმბოლოებით აღინიშნება. მთავარი კვანტური რიცხვის მნიშვნელობების მიხედვით გვექნება 1s, 2s, 3s, ... 2p, 3p, 4p, ... 3d, 4d, 5d, 6d და 4f, 5f ქვეგარსები, სადაც ციფრები სიმბოლოების წინ გამოხატავს მთავარი კვანტური რიცხვის სიდიდეს.
ელექტრონების განაწილება თავისუფალ ენერგეტიკულ დონეებზე შედეგი პრინციპის შესაბამისად წარმოებს, პირველ რიგში შეივსება უდაბლესი ენერგეტიკული დონე, შემდეგ — მისი მომდევნოები (K, L, M და ა. შ.), Ar-ის შემდეგ კი — ენერგეტიკული დონე, რომელსაც განსაზღვრავს უფრო მეტი სიდიდის მთავარი კვანტური რიცხვი, მაგრამ დაბალი ორბიტული კვანტური რიცხვი. შესაბამისი დონე უფრო ადრე შეივსება, ვიდრე შუუვსებელი მის წინ მყოფი დონე. ამიტომაც ყოველ დიდ პერიოდში პირველ ორ ელემენტს გარე გარსზე (ლიტერატურაში ხშირად გარსის ნაცვლად ხმარობენ შრეს, ხოლო ქვეგარსის ნაცვლად — გარსს) აქვს s ელექტრონები და მხოლოდ III ჯგუფიდან იწყება d ქვეგარსის შევსება, რაც მთავრდება თანაქვეჯგუფის ელემენტებში. ქვეგარსების შევსების მიხედვით არჩევენ s, p, d და f ელემენტებს.
პვრიოდულობას ექვედებარება ელემენტთა ვალენტობის ცვლილება პერიოდებში. ვალენტობასთან უშუალოდ არის დაკავშირებული იონიზაციის პოტენციალები, რომელთა ცელილება აგრეთვე პერიოდულია.
პერიოდულობის კანონი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს არა მარტო ახალი ელემენტების სინთეზში, არამედ ლითონთა ქიმიაში, ლითონთა ფიზიკაში და სხვა.
დამატებითი ელემენტების სია
ქიმიურ ელემენტთა ნომენკლატურა 100-ზე მეტით ატომური რიცხვით:
Rogeria innotabilis
Rogeria innotabilis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Rogeria-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ენეიდა (ვირგილიუსი)
ენეიდა (Aenēis) 一 ლათინურ ენაზე შესრულებული ლეგენდარული ეპიკური პოემა, რომლის ავტორობასაც რომაელ პოეტს, ვერგილიუსს მიაწერენ. პოემა შეიცავს 9000-ზე მეტ სტრიქონს, რომლებიც დაქტილურ ჰექსამეტრშია შესრულებული. ნაწარმოები ძვ.წ. 29-19 წლებში, ათი წლის განმავლობაში, იქმნებოდა. პოემის თორმეტი წიგნიდან პირველი ექვსი წარმოადგენს ლეგენდარული ტროელი გმირის, ენეასის ისტორიას, როცა ის, საკუთარი ამალითურთ, ტროას დაცემის შემდეგ, დღევანდელი იტალიის ტერიტორიაზე ემიგრირდება, ხოლო დანარჩენ წიგნებში გადმოცემულია ტროელების მტრობაზე ლათინებთან, რომლებთანაც, სიუჟეტის ბოლოს, ტროელები გამარჯვებას მოიპოვებენ და მათი მარწუხებისგან გათავისუფლდებიან.
ენეიდა ფართოდ განიხილება, როგორც ვირგილიუსის შედევრი და ლათინური ლიტერატურის ერთ-ერთი უდიდესი ნაწარმოები.
სიუჟეტი
მიწაზე გმირების ეპოქა რომ იწყებოდა, ღმერთები ჩამოდიოდნენ მოკვდავ ქალებთან შესაუღლებლად, რათა მათ გოლიათები ეშვათ. სულ სხვაგვარად იქცეოდნენ ქალღმერთები. ისინი იშვიათად უახლოვდებოდნენ მოკვდავ მამაკაცებს, რათა მათგან ვაჟიშვილები გაეჩინათ. სწორედ ასე გაუჩნდა ქალღმერთს ფეტიდას „ილიადას“ გმირი აქილევსი, ხოლო აფროდიტემ „ენეიდას“ გმირი ენეასი შვა.
პოემა იწყება ენეასის მოგზაურობის აღწერით. მისი ხომალდები კუნძულ სიცილიასა და ჩრდილოეთ აფრიკის სანაპიროებს შორის დასავლეთისკენ მიცურავდნენ, სწორედ იმ ადგილის გასწვრივ, სადაც ფინიკიელი დევნილები კართაგენს აშენებდნენ. აქ დაეწია მის ხომალდებს იუნონას მიერ გამოგზავნილი გრიგალი. ღმერთმა ეოლუსმა თავისი მორჩილი ყველა ქარი გაათავისუფლა: „დღეცა და ზეცაც მიიტაცა ქუფრმა ღრუბლებმა,
ტევკრთა თვალთან, ზღვაზე გაწვა პირქუში ღამე.
ქუხდა ცის კიდე, ციმციმებდა ცეცხლით ეთერი,
ყინვამ დაშალა ენეასის მძლავრისახსრები,
ამოიგმინა, ხელაპყრობით შესძახა მთიებს:
ვინც მამათ თვალწინ ილიონის მაღალ თაღებქვეშ
სიკვდილს ეღირსა!“ ენეასი ნეპტუნმა გადაარჩინა. მან ქარები მიმოფანტა და ტალღები დააწყნარა. მზემაც გამოანათა და ენეასის ბოლო შვიდი გემი უცნობ ნაპირს მიადგა. ეს აფრიკა იყო. აქ ახალგაზრდა დედოფალი დიდონა მეფობდა. ბოროტმა ძმამ იგი ფინიკიიდან განდევნა და ახლა იგი თავის ამალასთან და მეგობრებთან ერთად ახალ ქალაქს, კართაგენს აშენებდა ზღვის სანაპიროზე.
დიდონამ თბილად მიიღო სტუმრები, ისეთივე ლტოლვილები, როგორიც თვითონ იყო. ენეასისა და მისი მეგობრების პატივსაცემად დიდი ნადიმი გაიმართა, რომლის დროსაც ტროელთა ბელადმა თავისი ცნობილი ამბავი მოყვა ტროას დაცემის შესახებ.
ბერძნები ათი წლის მანძილზე უშედეგოდ ცდილობდნენ ტროას ძალით დამორჩილებას. ბოლოს ხერხს მიმართეს. ათენას დახმარებით უზარმაზარი ხის ცხენი ააგეს, მის ცარიელ მუცელში თავისი საუკეთესო მეომრები დამალეს, თვითონ კი ბანაკი დატოვეს და მთელი ფლოტით უახლოეს კუნძულს ამოეფარნენ. წასულებმა ხმები დაყარეს, ბერძნებს ღმერთებმა ზურგი შეაქციეს, რის გამოც მათ სამშობლოში დაბრუნება გადაწყვიტეს და ქალღმერთ მინევრას საჩუქრად ეს ცხენი შესწირესო. ამხელა ცხენი კი იმიტომ ააგეს, რომ მოწინააღმდეგემ ვერ შეძლოს მისი კარიბჭეში შეყვანა. ამას თუ შეძლებდნენ, თვითონ ტროელები გაილაშქრებდნენ საბერძნეთზე და კიდევაც გაიმარჯვებდნენ.
ტროელები გახარებულნი იყვნენ ახალი ამბებით. გადაწყვიტეს ცხენი ქალაქში შეეტანათ. ვინაიდან კარიბჭის გავლით ამის გაკეთება შეუძლებელი იყო, ადგნენ და გალავანი ერთ ადგილას ჩამოანგრიეს. ცხენი ქალაქში შეიტანეს. ამის შემხედვარე მისანი ლაოკოონი თანამოქალაქეებს აფრთხილებდა: გეშინოდეთ მტრების, რომლებსაც საჩუქრები მოაქვთ! მაგრამ ზღვიდან ნეპტუნის ორი გველი გამოცურდა, რომლებმაც წინასწარმეტყველი და მისი შვილი მოკლეს. აღარავინ დარჩა, ვინც მცირეოდენ ეჭვს გამოთქვამდა ბერძენთა მზაკვრული საჩუქრის გამო. ღამით ლხინი დაღლილ ტროელებს ეძინათ, როდესაც ბერძნები ჩუმად გამოძვრნენ ცხენიდან. კუნძულსუკან დამალული გემებიც მოადგნენ ნაპირს. მტერი ქალაქში შევიდა. ენეასს ეძინა, როდესაც სიზმარში ჰექტორი გამოეცხადა:
''„ტროა დაეცა! გაიქეცი! ზღვის გაღმა ეძებე ახალი სახლი!“'' მარცხნივ|მინი|400x400პქ|[[ვერგილიუსი უკითხავს ენეიდას ოქტავიანე ავგუსტუსს, ჟან-ჟოზეფ ტეიასონის ნახატი, 1787]] ენეასმა სახლის სახურავზე აირბინა და დაინახა, ქალაქი ცეცხლის ალში იყო გახვეული, ყვირილი და კვნესა ისმოდა ყოველი მხრიდან. მან თავის მეგობრებს დაუძახა და ბრძოლისაკენ მოუწოდა:
„დამარცხებულის ხსნა მხოლოდ ერთშია 一 თავი არ მისცეს ფუჭ ოცნებებს გადარჩენაზე!“
ქალაქის ვიწრო ქუჩებში ბრძოლა გაჩაღდა. ბრძოლაში დაიღუპა მოხუცი ხელმწიფე პრიამოსი, დედოფალი კასანდრა კი ტყვედ წაიყვანეს. ენეასი თავგამოდებით იბრძოდა,  თითქოს სიკვდილს ეძებდა. ამ დროს ვენერა გამოეცხადა და გააფრთხილა:
''„ტროა დაღუპულია. გადაარჩინე მამა და შვილი!“''
ენეასმა დაუძლურებულ მამასთან, მოხუც ანქიზესთან და უსუსურ ვაჟიშვილთან, ასკანიუს-იულისთან ერთად დატოვა აოხრებული და დაქცეული ქალაქი. გადარჩენილი ტროელები შეკრიბა და მახლობელ მთაზე ტყეს შეაფარა თავი. მოგვიანებით შორეულ ყურეში გემები ააგო და სამშობლო დატოვა.
აქედან დაიწყო ექვსწლიანი, ხიფათით აღსავსე მოგზაურობა. თუ ერთი ნაპირი არ ღებულობდა მათ გემებს, მეორეზე შავი ჭირი მძვინვარებდა. ზღვებში კი მითიური ურჩხულები, სცილა და ქარიბდა, მტაცებელი ჰარპიები და ცალთვალა ციკლოპები თარეშობდნენ. მრავალი მწუხარე ამბის მოწმენი გახდნენ დევნილები: როგორ სდიოდა ტყვეობაში ნატანჯი ტროელი მეფისწულის საფლავზე გაზრდილ ბუჩქს სისხლი; როგორ იტანჯებოდა სამშობლოს მოწყვეტილი ტროელი მისანი; ნახეს თანამებრძოლებს ჩამორჩენილი ჯარისკაცი 一 ოდესღაც ოდისევსის მომხრე ახლა მტრებს მიჰკედლებოდა. არაერთ მისანს მიმართეს ხსნის ძიებაში 一 ერთმა ურჩია კრეტაზე გამგზავრებულიყვნენ, სხვამ იტალიაში წასვლა, ზოგმა შიმშილით სიკვდილი უწინასწარმეტყველა 一 „შიმშილი უცხო მხარეს შენ გაიძულებს სუფრაც კი შეჭამო, როცა ხორაგს ბოლოს მოუღებთ“. ტროელებს მკვდრების სამეფოში ჩასვლაც ურჩიეს მომავალი ბედის გასაგებად. სიცილიაში მოხუცი ანქიზე გარდაიცვალა. იქიდან წამოსულებს ქარიშხალი დაატყდათ თავს და კართაგენის ნაპირებს მიადგნენ. აქ მთავრდება ენეასის თხრობა.
ადამიანთა საქმეებს ღმერთები ადევნებდნენ თვალს. იუნონა და ვენერა მუდამ ქიშპობდნენ, მაგრამ ახლა ერთ აზრზე დადგნენ: ვენერას არ სურდა კვლავ განსაცდელში ეხილა თავისი შვილი, იუნონას კი იტალიაში რომის აღმასვლა არ აძლევდა ხელს. ეს მის კართაგენს ხელს შეუშლიდა. შეთანხმდნენ ქალღმერთები: დაე, დარჩეს ენეასი აფრიკაში! ტროელ გმირ ენეასსა და კართაგენელ დედოფალ დიდონას შორის სიყვარულმა გაიღვიძა. ანტიკურ პოეზიაში აღწერილ სამიჯნურო ამბებს შორის მათი ისტორია ყველაზე ნატიფია. მათ ნადირობისას ავდარმა მოუსწრო. მთის გამოქვაბულს შეაფარეს თავი. ულამაზესი და უძლიერესი გრძნობით აღვსილნი, აქ ისინი ერთმანეთს შეერწყნენ: ელვა მათი ჩირაღდნები იყო, მთის ნიმფების კვნესა კი 一 საქორწინო გალობა. ეს სიკეთეს არ მოასწავებდა. იუპიტერს სხვა ბედი ჰქონდა განზრახული ენეასისთვის. მან ტროას ბელადს ძილში მერკური მოუვლინა, რომელმაც უზენაესი ღმერთის ნება ამცნო: „რას სჩადი, უქმად რას უდგეხარ ლიბიის მხარეს?
ყრმა ასკანიუს გაიხსენე და იმედები
''მემკვიდრეობის. იგი მეფედ უნდა გახდეს''
იტალიას და რომის მიწას“.
ენეასი იტანჯებოდა. მას ძლიერ უჭირდა სატრფოსთან განშორება. მან დიდონას უთხრა:
„იუპიტერის მოგზავნილმა ღმერთების მაცნემ
ჩემსა და შენს თავს გეფიცები 一 მსწრაფლ ეთერიდან
''გადმომცა ღმერთის განჩინება. ნათლად ვიხილე''
გადმოსვლა ღვთისა და მესმოდა სიტყვები ცხადლივ.
მე ჩემი ნებით როდი მივალ იტალიაში!“ მაგრამ შეყვარებული ქალისთვის ეს ცარიელი სიტყვები იყო. იგი ენეასს დარჩენას ემუდარებოდა. ცდილობდა, გადაერწმუნებინა, უხსნიდა, რომ თუკი იქნებოდა რომი და კართაგენი, მათ შთამომავლებს შორის ომიც გარდაუვალი იყო. თხოვნამ არ გაჭრა. ცოტა ხნის შემდეგ დედოფალმა მზერით გააცილა ენეასის გემები. დიდონა დადარდიანებული სასახლეში დაბრუნდა და მახვილზე დაეგო.
შეუცნობელი მომავლის გამო ენეასმა ტროა დატოვა, დატოვა კართაგენიც, მაგრამ ბედისწერა ახალ განსაცდელს უმზადებდა. მისი მეგობრები დაიღალნენ ამდენი ხეტიალით. სიცილიაზე ყოფნისას, სანამ ენეასი გარდაცვლილი ანქიზეს პატივსაცემად თამაშებს რთავდა, მისი თანამებრძოლების ცოლებმა გემებს ცეცხლი წაუკიდეს. მათ აღარ სურდათ აღარსად წასვლა. ოთხი გემი დაიწვა. ვინც დაიღალა მოგზაურობით, კუნძულზე დარჩა. დანარჩენები ენეასთან ერთად დარჩენილი სამი გემით იტალიისკენ გაემგზავრნენ.
იტალიაში, ვეზუვის მთის ძირში, მკვდართა სამეფოში ჩასასვლელი იყო. აქ ენეასს დაჩაჩანაკებული მისანი ქალი სიბილა ელოდა. ჯადოსნური ოქროს რტოთი ხელში ტროას ბელადი მიწისქვეშეთში ჩავიდა. როგორც ოდისევსმა ტირესიასიგან შეიტყო თავისი მომავლის შესახებ, ენეასსაც სურდა, მამის აჩრდილისგან გაეგი, წინ რა ელოდა. მან ჰადესის მდინარე სტიქსი გადაცურა. ჯერ არავინ დაბრუნებულა მისი მეორე ნაპირიდან. აქ იგი ბერძნების მიერ ნაწამები მეგობრის აჩრდილს ხედავს, რომელიც ტროას მოაგონებს. კართაგენიც ახსენებს თავს 一 თვალწინ წარმოუდგება გულგანგმირული დიდონას ხატი. ენეასი შეეცადა მის წინაშე თავი ემართლებინა: „ვფიცავ, ნაპირი მე დავტოვე ჩემს უნებურად,
ღმერთის ბრძანებით“ დიდონა დუმდა. ხმას არ იღებდა. ენეასის მარცხნივ ტარტარი იყო. იქ იტანჯებოდნენ ცოდვილები: ღვთის მგმობნი, მამის მკვლელები, ფიცის გამტეხნი და მოღალატეები. მარჯვნივ კი ნეტართა სამყოფელი გადაშლილიყო. აქ ელოდა მას მამის აჩრდილი, ანქიზე. შუაში თავდავიწყების მდინარე, ლეთა მიედინებოდა, რომელსაც თავზე სულები დასტრიალებდნენ. ისინი ლეთას წყალში უნდა განწმენდილიყვნენ და ისე მოვლენოდნენ ქვეყანას. ანქიზემ თავის შვილს სულებს შორის რომის მომავალი გმირები დაანახა: რომულუსი, რომის დამაარსებელი, და ავგუსტუსი, რომელმაც ააღორძინა ქალაქი; კანონმდებლები, ტირანიის წინააღმდეგ მებრძოლები 一 ყველა, ვინც რომის ძალაუფლება და დიდება მთელ ქვეყანაზე განავრცო. მამის აჩრდილმა აუხსნა, რომ ყოველ ხალხს თავისი ნიჭი უბოძა ღმერთმა და ვალიც დაადო შესაბამისი: ბერძნებს აზროვნება და სილამაზე მიანიჭა, რომაელებს 一 სამართლიანობა და წესრიგი. „შენ ხარ, მაქსიმუს,
ვინც გაასწორებს წამხდარ საქმეს დაუყოვნებლივ.
ცხოველი რკინა, დაე, სხვებმა გამოჭედონ ხოლმე,
მარმარილოდან გამოკვეთონ ცოცხალი სახე;
ქმნან ხელოვნება, გამოსახონ ცის მოძრაობა,
წკირით მოხაზონ და მნათობთა მოსვლა გვაუწყონ...
ეს არის შენი ხელოვნება! 一 მშვიდობის დაცვა,
ამაყთ დათრგუნვა და მორჩილთა მოწყალება“ 一 მიმართა ენეასს.
შორეული მომავლის სურათი იყო, რომლისკენაც რთული გზა გადიოდა. „გამოიარე შენ ტანჯვა ზღვაზე და გელოდება ჭმუნვა ხმელეთზეც,“ 一 მიმართა ტროას ბელადს სიბილამ. მისანმა ახალი ომი უწინასწარმეტყველა ენეასს. ისიც აუწყა, რომ უცხოტომელს მოიყვანდა ცოლად და მოუწოდა, არ დაეყარა ფარ-ხმალი, მიზნისაკენ თამამად ევლო!
სიბილას სამყოფლიდან ერთი დღის სავალზე, სადაც ტიბერისი ერთვოდა ზღვას, ლაციუმი მდებარეობდა. აქ მეფობდა ბრძენი მოხუცი ლათინუსი თავის ხალხთან, ლათინებთან ერთად. მათ გვერდზე კი რუტულების სამფლობელოები გადაშლილიყო. მათ გოლიათი ტურნუსი სარდლობდა, ბერძენი მეფეების ჩამომავალი. ენეასი გემებით მიადგა ამ მხარეს. ნაპირზე გადმოსულმა დაღლილმა მოგზაურებმა სულის მოთქმა გადაწყვიტეს. ამოალაგეს, რაც რამ საჭმელი ჰქონდათ: ბოსტნეული, რომელიც ბრტყელ კვერებზე დააწყვეს. მშივრებმა ჯერ ბოსტნეული შეჭამეს, მერე კვერები. „ვაიმე, სუფრაც კი შევჭამეთ“, 一 წამოიძახა ხუმრობით იულუსმა, ენეასის ვაჟმა. ენეასს მამის წინასწარმეტყველება გაახსენდა: „როცა შიმშილი უცხო მხარეს გაიძულებს სუფრაც შეჭამო, როცა ხორაგს ბოლოს მოუღებთ, მაშინ ჰპოვებსო იქ სავანეს მაშვრალი ხალხი და ჩაეყრება საძირკველი სახლს და გალავნებს“. იგი მიმართავს თავის ხალხს: „ბოლო მოეღო ჩვენს ხეტიალს!“. ენეასმა ელჩები გაუგზავნა ლათინუს მეფეს. სთხოვა მშვოდობა, მეგობრობა და ქალიშვილის, ლავინიას ხელი. ლათინუსი გაახარა ახალმა ამბავმა. დიდი ხანია მისნები უწინასწარმეტყველებდნენ, რომ მისი შვილი უცხოტომელზე გათხოვდებოდა და მათი შთამომავლობა მთელ მსოფლიოს დაიმორჩილებდა.
ლაციუმში ტაძარი იდგა. მშვიდობიანობისას მისი კარი ჩარაზული იყო ხოლმე, ხოლო ომის დროს 一 ღია. საკუთარი ხელით გააღო იუნონამ ომის კარი. ტროელმა მონადირეებმა ნადირობისას შემთხვევით მეფის მოშინაურებული ირემი მოკლეს. განაწყენდნენ ლათინები და გადაემტერნენ ტროელებს. სასოწარკვეთილმა ხელმწიფემ, ლათინუსმა, ტახტზე უარი თქვა. ტურნუსმა დიდძალი ლაშქარი შეკრიბა თავხედი სტუმრების წინააღმდეგ. ოდესღაც მასაც უნდოდა ლავინიაზე დაქორწინება, მაგრამ მისი შეთავაზება უარყვეს. მის გვერდით იდგნენ გოლიათი მეზენციუსი, მოუწყვლეველი მეპასუსი და ამორძალი კამილა. ენეასიც ეძებდა მოკავშირეებს. იგი ტიბერისისკენ წავიდა, სადაც მომავალში რომი ააშენა. იქ არკადიიდან გადმოსახლებული ბერძნების ხელმწიფე, ევანდერი მეფობდა. მომავალი ფორუმის ადგილას ნახირი იყო საძოვარზე გამორეკილი, ხოლო იქ, სადაც რომის დაარსების შემდეგ კაპიტოლიუმი აშენდა, კვრინჩხი იზრდებოდა. მეფემ სტუმრები თავის ღარიბულ ქოხში მიიღო, გაუმასპინძლდა და დასახმარებლად თავისი შვილის პალანტის მეთაურობით ოთხასი მეომარი მისცა. ენეასის დედა, ვენერა, თავისი ქმრის, ვულკანუსის სამჭედლოში მივიდა და თავისი შვილისთვის უმტკიცესი აბჯრის გამოჭედვა სთხოვა 一 ისეთის, როგორიც ოდესღაც აქილევსისთვის გააკეთა. აქილევსის ფარზე მთელი სამყარო იყო ამოტვიფრული, ენეასისაზე კი 一 მთელი რომი: დედა მგელი, რომულუსითა და რემუსით; საბინელი ქალების მოტაცება; გალებზე გამარჯვება; კატალინა, მამაცი კატონი და ბოლოს, ავგუსტუსის გამარჯვება ანტონიუსსა და კლეოპატრაზე.
სანამ ენეასი დახმარებისთვის იყო წასული, ტურნუსი თავისი ლაშქრით მის ბანაკს მიადგა. „როგორც დაეცა ძველი ტროა, ისევე დაეცეს ახალიც!“ 一 შესძახა იტალიელთა ლაშქრის სარდალმა. დაღამდა. ორმა ტროელმა მეგობარმა, ევრიალუსმა და ნისმა გადაწყვიტეს ღამის საფარქვეშ, ჩუმად დაეღწიათ თავი მტრის ალყისთვის და ენეასისთვის ხმა მიეწვდინათ. ყველაფერი კარგად მიდიოდა, მაგრამ დილისთვის მეგობრები მოწინააღმდეგეს გადააწყდნენ. ევრიალუსი ტყყვედ ჩავარდა. ნისი დახმარებას შეეცადა. უშიშრად ეკვეთა სამას იტალიელს, მაგრამ მოკლეს. მტრებმა მეგობრებს თავები დააჭრეს, სარებზე წამოაგეს და ტროელთა ბანაკს ეკვეთნენ. ტურნუსმა გალავანს ცეცხლი წაუკიდა, თავად შეიჭრა სიმაგრეში და მუსრს ავლებდა მოწინააღმდეგეს. იუნონამ ძალა მისცა მას. მაგრამ იუპიტერმა წერტილი დაუსვა მის წარმატებას. იუნონა და ვენერა ერთმანეთს სდებდნენ ბრალს ომის დაწყებაში, ცდილობდნენ, დაეცვათ და გაემართლებინათ თავისი ფავორიტები. იუპიტერმა ხელით ანიშნა, შეეწყვიტათ კამათი და დაადგინა: ორივე მხარეს, თანაბრად, ეწვნია ომის უბედურება და ეგემა წარმატების სიხარული, ხოლო გამარჯვება ბედისწერისთვის მიენდო.
ამ დროისათვის ენეასიც დაბრუნდა დამხმარე ძალასთან ერთად. მისი შვილი, ასკანიუს-იულუსი ბანაკიდან გამოუვარდა მტერს და ეკვეთა. ტროელთა ძალები გაერთიანდა და გვერდიგვერდ იბრძოდა ყველა ისე, როგორც ოდესღაც მშობლიური ქალაქის დასაცავად. ფიცხი პალანტი წინ გაიჭრა, გმირობას გმირობაზე ჩადიოდა. ბოლოს, როგორც იქნა, ტურნუსამდეც მიაღწია, მაგრამ იტალიელთა სარდალმა სძლია და შუბით განგმირა. ტურნუსმა მას სალტე და ყაწიმები ჩამოგლიჯა და დაღუპულის თანამებრძოლებს კი მისცა უფლება, მისი გვამი ბრძოლის ველიდან გაეტანათ. ენეასი შურის საძიებლად გამოენთო, მაგრამ იუნონამ გადაარჩინა ტურნუსი. ტროელთა ბელადს სასტიკი მეზენციუსი გადაუდგა წინ. ენეასმა სძლია მას. მეზენციუსს შვილი, ლავსუსი გადაეფარა, მაგრამ ორივე დაიღუპა. დღე დასრულდა. ორივე მხარე დასტიროდა დაღუპულებს, მაგრამ ომი გრძელდებოდა და უწინდებურად პირველები ახალგაზრდები იღუპებოდნენ. ნისისა და ევრიალუსის, პალანტისა და ლავსუსის შემდეგ ამორძალი კამილას ჯერიც დადგა.
ტურნუსი ხედავდა, როგორ იღუპებოდნენ მისი მეომრები, ესმოდა მოხუცი ლათინუსისა და ნორჩი ლავინისას მოთქმა, გრძნობდა ბედისწერის მოახლოებას და აფრინა მაცნე ენეასთან. ერთი ერთზე შებრძოლება შესთავაზა და პირობა დაუდო: თუ ტურნუსი გაიმარჯვებდა, ენეასი თავის ხალხთან ერთად ახალი მიწების საძებნელად გაეშურებოდა, თუ ენეასი სძლევდა 一 ტროელებს უფლება ეძლეოდათ, ქალაქი დაეარსებინათ აქ და ლათინების გვერდით მშვიდობიანად ეცხოვრათ. ორივე მხარეს დადგეს საკურთხევლები და მსხვერპლი შესწირეს. ველის ორივე მხარეს ჩამწკრივებულიყო მოწინააღმდეგეთა ჯარი. და უცებ, როგორც „ილიადაში“, აქაც დროებითი ზავი დაირღვა. ცაში არწივი გამოჩნდა, რომელიც გედების გუნდს დაესხა თავს. ერთი მათგანი მოიტაცა, მაგრამ დანარჩენები გამოესარჩლნენ მეგობარს, თავს დაესხნენ არწივს და გააძევეს იგი. ლათინების მჩხიბავმა ეს ამბავი მომავალი გამარჯვების ნიშნად მიიჩნია და ჯარს ბრძოლისკენ მოუწოდა. ომი განახლდა. ენეასი და ტურნუსი გამალებული ეძებდნენ ერთმანეთს.
ზეციდან იუნონა დასცქეროდა მათ. ისიც გრძნობდა მოახლოებული ბედისწერის საშინელებას და იტანჯებოდა. მან იუპიტერს ბოლო თხოვნით მიმართა: „მხოლოდ ერთსა გთხოვ, ბედისწერის გარდაუვალ საქმეს,
გაფიცებ წმინდა ლაციუმს და ჩვენს მოდგმას დიადს:
ჰქონდეთ კავშირი, ქორწინება სვებედნიერი,
მაგრამ ერთურთში აღიაროს ადათ-წესები,
ენა დაკარგონ, მშობლიური სამოსი დათმონ.
ალბელთ სამეფო, ლაციუმი მარადჟამს იყოს,
საქართველოს სსრ პედაგოგიური საზოგადოება
საქართველოს სსრ პედაგოგიური საზოგადოება — საქართველოს სსრ მასწავლებელთა, პედაგოგიკისა და სახალხო განათლების დარგის მეცნიერ და პრაქტიკოს მუშაკთა ნებაყოფლობითი ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა 1961 წელს თბილისში. საზოგადოება ატარებდა ყრილობებს. საზოგადოებას ჰქონდა განყოფილებები აფხაზეთისა და აჭარის ასსრ-ებსა და სამხრეთ ოსეთის აო-ში, აგრეთვე საზოგადოებრივ საწყისებზე არსებული რაიონული და საქალაქო საბჭოები (მათში შემავალი პირველადი ორგანიზაციები) საქართველოს სსრ ყველა რაიონსა და ქალაქში. საზოგადოება გამოსცემდა სამეცნიერო-მეთოდურ ლიტერატურას, აჯილდოებდა იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პრემიით და საზოგადოების საპატიო სიგელით საზოგადოების დაარსებიდან უცვლელი პრეზიდენტი აკადემიკოსი დ. ლორთქიფანიძე.
ენეიდა (ვირგილიუსი)
სიუჟეტი
იატლთა სიმხნემ რომაელთა მოდგმა ამრავლოს.
საქართველოს სსრ პედაგოგიური საზოგადოება
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სსრ საზოგადოებები
ენეიდა (ვირგილიუსი)
სიუჟეტი
ტროა განქარდა, მაშ, სახელიც განქარდეს ტროის!“ იუპიტერი დაეთანხმა. ტროელებმა, ლათინებმა, რუტულებმა, ეტრუსკებმა და ევანდერის არკადიელებმა დასაბამი მისცეს ახალ ერს, რომელმაც მთელ მსოფლიოში გაითქვა სახელი.
ენეასმა და ტურნუსმა იპოვეს ერთმანეთი და დაიწყო ბრძოლა. იუპიტერი დასცქეროდა ორი გმირის ჭიდილს და ხელთ იპყრა ბედისწერის სასწორი. ტურნუსმა ხმალი მოიქნია, მაგრამ ენეასის ფარზე გადაუტყდა. მაშინ ტროელთა ბელადმა საპასუხო დარტყმა მიაყენა. მისი შუბი ვერც ფარმა დაიჭირა და ვერც აბჯარმა. ბარძაყში დაჭრილი ტურნუსი მიწაზე დაეცა, ხელი ასწია და თქვა: ''„დავიმსახურე, ვაღიარებ... ბედს არ ვემდური...''
''იხარე... მაგრამ თუ მოგილბობს გულს მოხუც მამის''
უბედურება, 一 შენც ხომ გყავდა მოხუცი მამა, 一
გნუკევ, სიბერე შეიბრალე, გმირო, დავნუსის!
ან მე, ან გვამი, მოწყვეტილი საქვეყნო ნათელს,
''დაუთმე... მძლიე, ავზონებმა იხილეს ტურნუს''
''ხელებგართხმული.. ლავინია გერგო ქალწული!“''
''არა! პალანტი, ამ ჭრილობით გღუპავს პალანტი''
და შურს იძიებს, დამნაშავის სისხლსაც აიღებს!
ეს თქვა თუ არა, მკერდში ჩასცა გმირმა მახვილი.
გაისმა კვნესა, დაეშალა სიცივით ძვლები,
გაფრინდა სული აჩრდილებთან გაოგნებული...“
სქოლიო
კატეგორია:ეპიკური პოემები კატეგორია:ანტიკური ლიტერატურა კატეგორია:რომაული ლიტერატურა
ნოქალაქევის ორმოცმოწამეთა ეკლესია
ნოქალაქევის ორმოცმოწამეთა ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნოქალაქევში. ტაძარი მდებარეობს ნოქალაქევის ქვედა ტერასიის ცენტრალურ მონაკვეთზე. ეკლესიის დასავლეთის ფასადი მარტივია. გადახურულია ორფერდა სახურავით. ეკლესია გაშლილი იყო დასავლეთ-აღმოსავლეთის ღერძზე. ჩრდილო და სამხრეთ ნავები ცენტრალური ნავისაგან გამოიყოფოდა ოთხ-ოთხი სვეტით. ტაძარს ცენტრალური შესასვლელი ჰქონდა დასავლეთის მხრიდან, კიდევ ორი კარი დატანებული ჰქონდა სამხრეთ კედელში. IX საუკუნეში უნდა მომხდარიყო ტაძრის განახლება. XVI საუკუნეში კი ტაძარი განუახლებიათ დადიანებს და მისი ინტერიერი მოუხატავთ.
აღწერა
ფრესკების ნაწილი დღემდე შემორჩენილია. ის ძველი ბაზილიკის ჩრდილოეთით დგას და მისი კარიბჭე ნაწილობრივ ძველი ბაზილიკის ჩრდილო კედელზეა მიბჯენილი. ორმოცმოწამეთა ეკლესია მრავალჯერაა გადაკეთებული და ამჟამად გუმბათოვან ნაგებობას წარმოადგენს. ძეგლზე რამდენიმე სამშენებლო ფენა გამოირჩევა. თავდაპირველად ტაძარი წარმოადგენდა სამნავიან ბაზილიკას, დასავლეთ ნაწილში შვერილი ხუთწახნაგა აფსიდით. ტაძრის მთავარ ნაწილს წარმოადგენს ცენტრალური მონაკვეთი, აღმოსავლეთით ოდნავ შესამჩნევი ნალისებური მოხაზულობის საკურთხევლის აფსიდით მთავრდება. საკურთხეველს სიმეტრიულად განლაგებული სამი სარკმელი აქვს. ისინი თავდაპირველად განივრები ყოფილა, შემდეგ კი დაუწვრილებიათ. გუმბათი ცენტრალური დარბაზის ცენტრშია აღმართული და იგი გრძელ მხარეზე კედლებს ეყრდნობა, ხოლო მოკლე მხარეებზე - განიერ საბჯენ თაღებს. კვადრატიდან გუმბათზე გადასვლა აფრული წესით ხდება, მაგრამ აფრა არაა მკვეთრად გამოხატული. გუმბათის ყელი დაბალია, ხოლო ყელის საწყისი გამოყოფილი არაა. მის კედლებში ოთხი სარკმელია გაჭრილი. თვით გუმბათი უფორმოა და ზედაპირიც უსწორმასწორო აქვს. ტაძრის ცენტრალური დარბაზი ქვედა ჰორიზონტის გრძივ მხარეებზე თითქმის ერთნაირადაა გადაწყვეტილი. სამხრეთის მხარეს სამი თაღია. პირველი, აღმოსავლეთით მდებარე, გვერდით სათავსში შესასვლელს წარმოადგენს. მომდევნო თაღი - ოდნავ განიერი და მაღალი - ცენტრალურ ნავს გვერდით ნავთან აკავშირებს. მესამე - შესამჩნევად განიერია, იგი აღნიშნული ორი ნავის ძირითადი დამაკავშირებელია. ცენტრალური დარბაზი დასავლეთის ნართექსს ერთი განიერი თაღით უერთება, რომელიც ცოტათი ვიწროა გვერდით დიდ თაღზე. ცენტრალურ ნავში შემავალი ყველა თაღი ნახევარწრიული მოხაზულობისაა. სამხრეთი ნაწილის აღმოსავლეთით ცალკე სათავსია. ხოლო დასავლეთით - ნავი. სათავსი რამდენჯერმეა გადაკეთებული, იგი სწორკუთხაა და გვერდით ნავზე საკმაოდ დაბალია. მას ამჟამად ორი კარი აქვს, ერთი თავდაპირველი, ჩრდილოეთის, ხოლო მეორე დასავლეთის. ეკლესიის სამხრეთის ნავი გადახურულია ცილინდრული კამარით. ჩრდილო ნავის აღმოსავლეთი ნაწილი მთლიანად დაურღვევიათ და ვრცელი სამლოცველო შეუქმნიათ. ეკლესიას აქვს მეორე სართული, რომელიც ძლიერ გადაკეთებულია. მასთან დაკავშირებით უნდა ითქვას, რომ იგი ინტერიერში ფუნქციურად ჩართული არ არის. მეორე სართული სხვადასხვა დროს არის ნაგები. მის კედლებზე და გადახურვაზე სხვადასხვა მასალაა ნახმარი. ძირითადად პატარა ზომის ნატეხი ქვა, მაგრამ გვხვდება თლილი ქვა და აგურიც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სკოპოლამინი
სკოპოლამინი, ასევე ცნობილი როგორც ჰიოსცინი, არის ბუნებრივი ან სინთეზურად წარმოებული ტროპანის ალკალოიდი და ანტიქოლინერგული პრეპარატი. ის ასევე წამლადაც გამოიყენება,  პოსტოპერაციული გულისრევისა და ღებინების სამკურნალოდ. ასევე გამოიყენება ოპერაციის წინ ნერწყვის შესამცირებლად. ინექციით გამოყენებისას ეფექტი დაახლოებით 20 წუთის შემდეგ იწყება  და გრძელდება  ასე 8 საათამდე. ის ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას პერორალურად და როგორც ტრანსდერმული პლასტირი, რადგან დიდი ხანია ცნობილია, რომ მას აქვს ტრანსდერმული ბიოშეღწევადობა.
სკოპოლამინი მიეკუთვნება ანტიმუსკარინულ ჯგუფს და მოქმედებს ნერვულ სისტემაში აცეტილქოლინის ზოგიერთი მოქმედების ბლოკირებით. სკოპოლამინის შესახებ პირველად დაიწერა 1881 წელს და დაიწყო გამოყენება ანესთეზიისთვის დაახლოებით 1900 წელს  სკოპოლამინი ასევე არის მთავარი აქტიური კომპონენტი, რომელსაც აწარმოებენ ძალყურძენას გარკვეული მცენარეები, რომლებიც ისტორიულად გამოიყენებოდა ფსიქოაქტიურ წამლებად (ცნობილი როგორც დელირიანტები ) მათი ანტიმუსკარინული ჰალუცინოგენური ეფექტის გამო უფრო მაღალი დოზებით. ამ კონტექსტში, მისი გონების შემცვლელი ეფექტები გამოყენებულია რეკრეაციული, კრიმინალური და ოკულტური მიზნებისთვის. სახელწოდება "scopolamine" მომდინარეობს ერთი ტიპის ღამისთევისგან, რომელიც ცნობილია როგორც Scopolia, ხოლო სახელი "hyoscine" მომდინარეობს სხვა ტიპისგან, რომელიც ცნობილია როგორც Hyoscyamus niger. ის შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის არსებითი მედიკამენტების სიაში.
უკუჩვენებები
გვერდითი ეფექტების სიხშირე:
იშვიათი (0.1-1% სიხშირე) გვერდითი მოვლენები მოიცავს:
სქოლიო
კატეგორია:ალკალოიდები
ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკა
ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკა (Қарақалпақстан Республикасы; Қорақалпоғистон Республикаси) — უზბეკეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ნუქუსი.
რაპატოვო
რაპატოვო (Рапат; Рапатово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ჩეკმაგუშის რაიონში.
ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკა
ზოგადი მიმოხილვა
გააჩნია საკუთარი სახელმწიფოებრივი სიმბოლოები: დროშა, გერბი, ჰიმნი, პარლამენტი და მთავრობა. რესპუბლიკაში 12 ქალაქი და 25 დაბაა. ფართობი — 165.6 ათასი კმ². მოსახლეობა — 1,948,488 კაცი (2022). უმსხვილესი ეთნიკური ჯგუფებია: ყარაყალპაკები - 400,000, უზბეკები - 400,000, ყაზახები - 300,000.
რაპატოვო
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 830 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ჩეკმაგუშიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბუზდიაკი, რომელიც დაშორებულია 60 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები (54%) და ბაშკირები (46%) შეადგენენ.
საქართველოს სსრ სახალხო განათლების სახელმწიფო მუზეუმი
საქართველოს სსრ სახალხო განათლების სახელმწიფო მუზეუმი — დაარსდა 1903 წელს როგორც „კავკასიის სასწავლო ოლქის პედაგოგიური მუზეუმი“. იარსება 1928 წლამდე; შემდეგ მის ბაზაზე პოლიტექნიკური სწავლების მუზეუმი გაიხსნა (1932), რომელსაც 1938 წელს სახალხო განათლების მუზეუმი ეწოდა, ხოლო 1943 წლიდან — სახელმწიფო. მუზეუმის ექსპოზიციები ეძღვნებოდა საქართველოში საბჭოთა სკოლის ისტორიას, განათლების სისტემის განვითარებას, განათლების დამსახურებულ მოღვაწეებს. 1984 წელს მუზეუმის ფონდში იყო 14,1 ათასი ექსპონატი, მუზეუმი დაათვალიერა 18 ათ. კაცმა. მუზეუმს გამოცემული ჰქონდა სახალხო განათლების გამოჩენილ მოღვაწეთა ბიოგრაფიები 4 წიგნად (1964, 1967, 1969, 1971).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ყოფილი მუზეუმები
ჟუან პერეირა
ჟუან პერეირა (João Pereira) შეიძლება იყოს:
ტაშტაუ (დიურტიულის რაიონი)
ტაშტაუ (Таштау; Таштау) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის დიურტიულის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 212 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ დიურტიულიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები (74 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:დიურტიულის რაიონის სოფლები
ბოლივია 1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბოლივიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეოთხედ იასპარეზა 1972 წელს, დასავლეთ გერმანიის ქალაქ მიუნხენში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბოლივია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბაზილიკატა
ბაზილიკატა (Basilicata) აგრეთვე ცნობილი როგორც ლუკანია — რეგიონი იტალიაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთში. დასავლეთით ესაზღვრება კამპანიის რეგიონი, ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით — აპულია, სამხრეთით კი კალაბრია. ფლობს მცირე გასასვლელს ტირენიის ზღვაზე კამპანიასა და კალაბრიას შორის, მაგრამ საკმაოდ ვრცელი გასასვლელი გააჩნია იონიის ზღვაზე (კონკრეტულად ტარანტოს ყურეზე), კალაბრიასა და აპულიას შორის. ჩექმის ფორმის იტალიის კონტურში, ბაზილიკატა „ზურგს“ (ფეხსაცმლის) წარმოადგენს, „ფეხსაცმლის წვერ“ კალაბრიასა და „ქუსლ“ აპულიასთან ერთად. რეგიონის ფართობი 10 000 კმ²-ია, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით 600 000 ადამიანს შეადგენს. რეგიონული დედაქალაქია პოტენცა. ბაზილიკატა ადმინისტრაციულად ორ პორვინციად იყოფა: პოტენცა და მატერა.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ბაზილიკატის რეგიონი ადმინისტრაციულად 2 პროვინციად იყოფა:
მინი|მარცხნივ|250პქ|ბაზილიკატის პროვინციები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის რეგიონები
Rogeria lacertosa
Rogeria lacertosa — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Rogeria-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ევგენი I (პაპი)
მინი|მარჯვნივ|ევგენი I ევგენი I (Eugenius PP. I; დ. უცნობი — გ. 2 ივნისი, 657) — რომის პაპი 655–657 წლებში, წმინდანი.
ყანობი
ყანობი — სოფელი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, გორისციხის თემში. მდებარეობს მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 2040 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 17 კილომეტრი. სოფელი საისტორიო წყაროებში იხსენიება XIV საუკუნიდან. იყო სვეტიცხოვლის კუთვნილება.
ევგენი I (პაპი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 657
ყანობი
ისტორია
სოფლის სახელწოდება მოდის სიტყვა ყანიდან და ნაყანარს უნდა ნიშნავდეს. ქართულ საისტორიო წყაროებში ყანობი მოიხსენიება 1398 წლიდან. იგი სვეტიცხოვლის კუთვნილება იყო. სოფელი სამების ტაძრის „სულის მატიანეშიც“ (1439 წ.) არის მოხსენიებული. დოკუმენტი ცხადყოფს, რომ ხევისბერთა მმართველობის მიუხედავად, სოფელზე მტკიცედ ვრცელდებოდა სამეფო ხელისუფლება. 1781 წლის აღწერით, სოფელი არაგვის საერისთავოშია მოხსენიებული. აქ 17 კომლი ცხოვრობდა. სოფლის პირდაპირ მდებარე მწვერვალის („ქაბარჯინა“) ერთ ფერდობზე („ასახედი“) შემორჩენილია ნამოსახლარის ნაშთები, ადგილობრივი მაცხოვრებლები ამ ნამოსახლარს სოფლის ადრეულ სამოსახლოდ თვლიდნენ. 1903 წელს სოფელში გაიხსნა ერთკლასიანი სკოლა, რომელიც მოგვიანებით 6-წლიანად გადაკეთდა.
მოსახლეობა
სოფელში გავრცელებული გვარებია კობიაშვილი, ჭიალაშვილი, ითონიშვილი, ტატიშვილი, კურკუმული, ვარდიშვილი, აიდარიშვილი.
სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფლები