cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
დარუბანდის საამირო
ტერიტორია
დარუბანდის საამიროს საზღვრები მოიცავდა ზღვისპირა დაბლობს ქალაქიდან 6 კმ-ს დაშორებით ჩრდილოეთით და მასკუტის ნაწილს სამხრეთით მდ. სამურამდე. საშინაო და საგარეო პოლიტიკით ის სახალიფოს მემკვიდრე პოლიტიკურ ერთეულს წარმოადგენდა.
საამიროში ცხოვრობდნენ დიდი ხნის წინ დამკვიდრებული სპარსელები და არაბები. ესპანელი მოგზაურის, ალ-ანდალუსის გადმოცემით, რომელიც დარუბანში 1130 წელს იმყოფებოდა, ქალაქის მოსახლეობა შედგეობდა: არაბების, თათების, ლეზგებისა და თაბასარანელებისგან.
სავაჭრო გზა
მინი|მნიშვნელოვანი სავაჭრო გზები, [[VIII საუკუნე|VIII და XI საუკუნეებში. ]] კასპიის დასავლეთ სანაპიროზე, ჩრდილოეთით ვოლგისპირეთში მიმავალი სავაჭრო გზები, ახლო აღმოსავლეთს აერთიანებდა ჩრდილოეთის ქვეყნებთან, როგრიც იყო: ხაზარეთი, კიევის რუსეთი, ვოლგის ბულგარეთი, ურალისპირა და სხვა ჩრდილოელ ხალხთან. დარუბანდი წარმოადგენდა მნიშვნელოვან სავაჭრო კვეთას. ეს იყო პორტი ირანიდან მომავალი სავაჭრო გემებისთვის, რომლებიც ხაზარეთის დედაქალაქში, ითილში მიმავალი სავაჭრო გემები გამოივლიდნენ. ქალაქი სიდიდით აღემატებოდა არდაბილს და თბილისს და უთანაბრდებოდა ბარდას, სახალიფოს ადგილობრივი გამგებლის რეზიდენცია ამიერკავიასიაში. დარუბანდში იჭრებოდა მონეტები. ყველაზე ადრინდელი მონეტა თარიღდება 794 წლით. მონეტების მოჭრა უკავშირდებოდა დარუბანდის აღმავლობას; XII საუკუნეში ამირა მუზაფარის, მისი ვაჟის ბეკბარსის და მისი შვილიშვილი აბდულმალიქის დროს.
სახელმწიფოებრივი მოწყობა
მინი|ნარიყალა, [[იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში|იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი.]] ქალაქში ძალაუფლებას არაბული წარმომავლობის ფეოდალური საგვარეულოები ფლობდნენ, რომლებსაც ქალაქის უხუცესები („რაისები“) ირჩევდნენ. მათ მიეკუთვნებოდა სულამის საგვარეულოც, რომლის ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა ჰაშიმ II იბნ სურაკამ, 869 წელს, ქალაქის უხუცესების დახმარებით სახალიფოსგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და დამოუკიდებელი საამირო ჩამოაყალიბა. ამ დროიდან ქალაქის უხუცესები და ამირები ძალაუფლების სათავეში მოექცნენ.
ასევე გავლენიან ძალას წარმოადგენდა ვაჭარ-მაგნატები და სასულიერო პირები, რომელთა ხელშიც იყო არა მხოლოდ მეჩეთები, არამედ სასამართლო ხელისუფლება და დიდძალი ფულადი რესურსი. მოსახლეობას ძირითად ნაწილს შეადგენდა ხელოსნები, მექარავნეები, მეზღვაურები, მცირე მოვაჭრეები, მოსამსახურეები და მონები.
დარუბანდი ხშირად განიცდიდა შიდა პოლიტიკურ ძვრებს. ქალაქის უხუცესებს გააჩნდათ საკუთარი ჯარი, რომელსაც ხშირად იყენებდნენ არასასურველი ამირების წინააღმდეგ.
ადრეული შუა საუკუნეები
მინი|კავკასიის რეგიონი c. 740 წელს. [[არაბეთ-ხაზარეთის ომი|არაბეთ-ხაზარეთის ომის დასასრული და ომაიანთა სახალიფოს გავლენის კონსოლიაცია კავკაასიაში.]] დარუბანდი ისლამური სამყაროს საზღვრისპირა პლაცდარმად ითვლებოდა. ომს აწარმოებდა ღაზები. სახალიფოს საქმეების გაგრძელების მიზნით, შამხალთან შეკავშირებული დარუბანდელი ღაზები გაუთავეაბელ ბრძოლებს აწარმოებდნენ დაღესტნელი მთიელების წიანაღმდეგ, რომლებიც არ სცნობდნენ ემორჩილებოდნენ კანონს.
912 წელს დარუბანდმა შირვანთან ერთად ისლამური თავდასხმა მოაწყო შანდანის წინააღმდეგ, ეს სამთავრო მდებარეობდა ხაიდაკის ჩრდილოეთით. თუმცა ეს ბრძოლა წარუმატებელად დასრულდა და გაერთიანებულმა შანდანისა და სარირის მეომრებმა ისინი დაამარცხეს. 938 წელს დარუბანდის ამირა თავს დაესხა ლეკებს (ალ-ლაკზი).
989 წელს დარუბანს ეწვია გილანელი რელიგიური მოძღვარი მუსა ატ-ტუზი. მისმა სწავლებებმა მოსახლეობა აიძულა „ჭეშმარიტი ისლამისთვის“ ებრძოლათ. მუსას პოპულარობა იქამდე გაიზარდა, რომ მემატიანეების თქმით 990 წლისთვის მან ხელთ იგდო სახელმწიფო ძალაუფლების ყველა შტო და შედეგად ამირა შეავიწროვა. დარუბანდის ამირა იძულებული გახდა ნარიყალაში გამაგრებულიყო, სადაც 28 დღის განმავლობაში მუსას მეთაურობის ქვეშ, მოსახლეობას ალყაში ჰყავდა მომწყვდეული. უცნობია აჯანყების დეტალები, თუმცა იმის გათვალისწინებით რომ ამირა მაიმუნი 997 წლამდე განაგრძობდა დარუბანდის მმართველობას, როგორც ჩანს აჯანყება ჩაახშვეს.
ტახტზე აჰმადის მეორე ვაჟი, მაჰმუდ II ავიდა. ეს უკანასკნელი მხოლოდ ათი თვე მმართავდა და მისი ძმის დავალებით მოკლული იქნა მონა მცველის მიერ. 4 თვის შემდეგ მოქალაქეები მაიმუნის ვაჟს, ლაშქარის დაემორჩილნენ. ის ქალაქს 5 წელი მმართავდა და ამ დროის განმავლობაში მოახერხა შირვანშაჰ იაზიდ II-ის (991–1027) დამარცხება. ლაშქარი გარდაიცვალა 1002 წელს. შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი ძმა ალ-მანსურ I. მისი ხანგრძლივი მმართველობა მეტწილად მშვიდობიანობით ხასიათდება, გარდა 1019 წლისა, როდესაც მოქალაქეები შირვანშაჰ იაზიდ II-ს დაემორჩილნენ, თუმცა 1021 წელს ალ-მანსურმა ისევ აღიდგინა ძალაუფლება. 1032 წელს ამირამ გაანადგურა რუსთა მარბიელი რაზმები, რომლებიც აქამდე შირვანშაჰის სამფლობელოებში იყვნენ შეჭრილი და დიდი ნადავლით ბრუნდებოდნენ უკან. 1034 წელს მანსური გარდაიცვალა.
ტახტზე მისი ვაჟი აბდ ალ-მალიქ II ავიდა, რომელიც თითქმის უმალვე ჩამოაშორეს ძალაუფლებას. ქალაქი შირვანშაჰ აბუ მანსურ ალი II-ს (1034–1043) დაემორჩილა. 1035 წელს აბდ ალ-მალიქმა მოახერხა ძალაუფლების აღდგენა და შიდა დაპირისპირებების მიუხედავად გარდაცვალებამდე, 1043 წლის მარტამდე, მმართავდა დარუბანდს. მისი 4 წლის მემკვიდრე ალ-მანსურ II, ქალაქის უხუცესის, აბუ-ლ-ფავირისის რეგენტის ქვეშ მოექცა. 1051 წელს რეგენტი გარდაიცვალა და ამირამ დამოუკიდებლად დაიწყო მმართველობა. სამი წლის შემდეგ უხუცესებსა დაიწყეს კონფლქტი. აგვისტოში ამირა იძულებული გახდა დედასთან ერთად დარუბანდიდან გაქცეულიყო. რამოდნეიმე დღის შემდეგ, ის დიდი არმიით მოადგა ქალაქს. პალესტინის კარიბჭესთან გაიმართა ხისტი ბრძოლა, სადაც ალ-მანსური დამარცხდა, რის შემდეგაც ქალაქის უხუცესებმა ტახატზე გარდაცვლილი ამირას ძმა, ლაშქარი აიყვანეს. 1055 წლის იანვარში ძმის დაკვეთით გულამებმა ლაშქარი მოკლეს. მოსახლეობა ფორმალურად ალ-მანსურს დაემორჩილა, მაგრამ ფაქტიურად ძალაუფლება ქალაქის უხუცესების ხელში დარჩა. მხოლოდ 1064 წლის იანვარში, ამირამ შეძლო უხუცესების დამარცხება და ქალაქში ძალაუფლების აღდგენა. 1065 წელს დარუბანდის ისლამის მქადაგებლებმა შეაღწიეს ლეკების მიწაზე და დაიპყრეს მასკუტი. 1065 წლის თებერვალში, უხუცესებმა ალ-მანსურის წინააღმდეგ მოაწყვეს შეთქმულება; ამირა მოკლეს და ქალაქი საშინელ მდგოამრეობაში ჩააგდეს.
სელჩუკთა გავლენა
დარუბანდში რამდენიმე თვე ანარქია სუფევდა. მშვიდობა 1065 წელს დამყარდა, როდესაც ტახტზე ლაშქარის ვაჟი, აბდ ალ-მალიქ III ავიდა. მას არ გააჩნდა არანაირი ავტორიტეტი და ექვსთვიანი მმართველობის შემდეგ დაამხეს. ქალაქმა ფორმალრუად შირვანშაჰ ფარიბურზ I-ის (1063–1096) ძალაუფლება აღიარა, თუმცა ძალაუფლება ფაქტიურად ქალაქის უხუცესების ხელში იყო მოქცეული. 1068 წლის დეკემბერში, ქალაქის უხუცესთა უმრავლესობა შირვანში გადაასახლეს. ქალაქში პოზიციები ფარიბურზის ვაჟმა აფრიდუნ I-მა (1106–1120) გაიმყარა. 1071 წელს, ალფ-არსლანმა დაამარცხა შირვანშაჰი, რის შემდეგაც დარუბანდელებმა აბდ ალ-მალიქი აღადგინეს. 1075 წელს, ის საბოლოოდ ჩამოაშორეს ძალაუფლებას და ტახტზე ალ-მანსურ II-ის ვაჟი, მაიმუნ II ავიდა, რომელიც ამ დროისთვის 11 წლის იყო. ეს უკანასკნელი ქალაქის ამირა მხოლოდ რამდენიმე თვე იყო, რადგან 1075 წლის დეკმებრში, ქალაქი იძულებული გახდა სელჩუკთა სახელმწიფოს უზენაესობა ეღიარებინა. როგორც ჩანს ასე დასრულდა დარუბანდში ბანუ-სულაიმის დინასტიის მმართველობა. ქალაქს მოგვიანებითაც განაგებდნენ ამირები, თუმცა უცნობია იყვნენ თუ არა ისინი ძველი დინასტიის მემკვიდრეები თუ წარმოადგენდნენ სხვა ადგილობრივ უხუცესთა საგვარეულოებს.
საქართველოს სამეფოს გავლენა
XII საუკუნის დასაწყისში, საქართველოს სამეფო დავით აღმაშნებლის (1089–1125) მეთაურობით თურქ-სელჩუკთა წინააღმდეგ განმანთავისუფლებენ ბრძოლას ჩაუდგა სათავეში. 1121 წელს, დიდგორის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ დავითმა ამიერკავკასიიდან სელჩუკთა განდევნა დაისახა მიზნად. კავკასიის ისლამურ ნაწილში დავითის ექსპანსიური პოლიტიკა აღიზიანებდა ადგილობრივ ამირებს. რასაც ასევე ადასტურებს არაბი ისტორიკოსის, იბნ ალ ასირის ცნობები:
1123 წელს სულთანი მაჰმუდ II მართლაც მოვიდა ამიერკავკასიაში და დავით აღმაშენებლის დასჯა სცადა; შეიპყრო შირვანშაჰი და დავითს მუქარის წერილი გაუგზავნა. 1124 წელს დავითმა შირვანი ისევ შემოიმტკიცა (იხ. აგრეთვე: შირვანი საქართველოს სამეფოში) და იმავე წელს დარუბანდის მხარეში ილაშქრა. დავითის გარდაცვალების შემდეგ, ტახტზე დემეტრე I (1125–1156) ავიდა. არაბი ისტორიკოსი ალ-ფარიკი, რომელიც 1154/5 წლებში საქართველოს სამეფო კარზე იმყოფებოდა თან ახლდა დემეტრეს მისი სამფლობელოების შემოვლის დროს. მათ რამდენიმე დღე გაუტარებიათ ერთად დარუბანდშიც, რომლის მალიქი ამირი აბუ-მუზაფარი, დემეტრეს სიძე (მისი ქალიშვილის ქმარი) ეახლა დემეტრეს თავისი პატივისცემის დასადასტურებლად და მეფისათვის სამსახურის გასაწევად. იმავე ალ-ფარიკის ცნობით, დარუბანდის ციხეში დამწყვდეული ყოფილა დიდგორის ბრძოლის მონაწილე ილღაზის ლაშქრიდან დატყვევებული ერთი მაჰმადიანი. როგორც ჩანს დავითის გარდაცვალების შემდეგაც დარუბანდი საქართველოს სამეფოზე დამოკიდებულ ერთეულს წარმოადგენდა. მინი|რუსთა კასპიისპირა რეიდების მარშრუტი. გიორგი III-ის (1156–1184) მმართველობის დროს დარუბანდის ამირამ საქართველოს სამეფოსგან განდგომა მოისრუვა და შირვანშაჰებს ალანთა, ხაზართა და რუსთა რაზმები შეუსია. თამარის ისტორიკოსის ცნობით: „შირვანშაჰ ახსითანი (1160–1197) შემოეხვეწა გიორგის“; გიორგიმ შეყარა ლაშქარი და „''მოაოხრა ქვეყანა მესკურისა და შარაბამისა და აიღო ქ. შაბურანი და უბოძა ქალაქი იგი შირვანშაჰს''“. ამ თვალსაზრისით საინტერესოა ქართველი ისტორიკოსის ცნობა, რომ შარვანშაჰი ახსითან I „მეფე იყო შარვანისა და ზღვის პირისა დარუბანდით ხირხალამდის“. თამარის ეპოქაში დარუბანდის საამირო ისევ საქართველოს ყმადნაფიცი ქვეყნების რიცხვში შედიოდა, ეს მდგომარეობა მისმა ისტორიკოსმა ასე აღნიშნა „თამარმა იპყრნა ზღვით პონტოსის ზღვამდე გურგანისა და სპარსეთითგან დარუბანდამდე“. პოლიტიკურად გაერთიანებულმა და ეკონომიკურად გაძლიერებულმა საქართველოს სამეფო ხელისუფლებამ თავის კონტროლს დაუქვემდებარა აღმოსავლეთ და დასავლეთ ამიერკავკასიის სავაჭრო გზები, კერძოდ, დვინ-არზრუმისა და დარუბანდ-შამახიის სავაჭრო გზები. მონღოლთა მიერ საქართველოში პირველი ლაშქრობის შემდეგ, ჯებე და სუბუდაი დარუბანდის გზით გადავიდა ჩრდილოეთ კავკასიაში.
სქოლიო
კატეგორია:სახელმწიფოები დაღესტნის ისტორიაში კატეგორია:კავკასია
ერი (მუნიციპალიტეტი)
ერი (Yerri; Deierri) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის ესტელია-ორიენტალის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 93,45 კმ². მოსახლეობა — 1543 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
ყვავილის მინდვრები
ყვავილის მინდვრები — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი. შესრულებული 1883 წელს, ზეთის საღებავებით ტილოზე.
ყვავილის მინდვრები იყო ბაღების პირველი ნახატი, რომელიც ვინსენტ ვან გოგმა დახატა. მართკუთხა მიწის ლურჯ, ყვითელ, ვარდისფერ და წითელ მწკრივებში ნისენტმა აღმოაჩინა საკუთარი ინტერესი პერსპექტივის მიმართ. დაბალი პოზიცია ქმნის მინდვრის პანორამულ ხედს რომელზეც განლაგებულია გაზაფხულის ხასხასა ყვავილები. ეს ნახატი ვან გოგმა ჰააგაში ყოფნის მეორე წელს შექმნა.
სქოლიო
კატეგორია:ვინსენტ ვან გოგის ნახატები კატეგორია:1883 წლის ნახატები კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
Тт
Тт, тт — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აღულური, ლაკური, თაბასარანული ენებში.
იაჰოტინის რაიონი
იაჰოტინის რაიონი (Яготинський район) — რაიონი უკრაინაში, კიევის ოლქში. მისი ფართობია 793 კმ². 2006 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 40 795 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 51 კაცს კმ²-ზე. იაჰოტინის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი იაჰოტინი.
ალგა (სტერლითამაქის რაიონი)
ალგა  (Алға) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.
იაჰოტინის რაიონი
სქოლიო
კატეგორია:კიევის ოლქის რაიონები
ალგა (სტერლითამაქის რაიონი)
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 206 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 58 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 58 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ 81%).
სქოლიო
კატეგორია:სტერლითამაქის რაიონის სოფლები
გროზნოს ბრძოლა (1994 წლის ნოემბერი)
რუსეთის მთავრობამ ოფიციალურად უარყო სამხედრო მონაწილეობა ოპერაციაში, მაგრამ ღიად დაუჭირა მხარი დროებით საბჭოს. შეტევა უშედეგოდ დასრულდა, 70 რუსი ჯარისკაცი შეიპყრეს. დუდაევი ემუქრებოდა რუსი პატიმრების სიკვდილით დასჯის მცდელობას, რომლითაც რუსეთი მათ მონაწილებას დაადასტურებდა. ამის გამო მოსკოვის მთავრობამ მოითხოვა იჩქერიის შეიარაღებული ძალების მიერ ტყვეების განთავისუფლება და 48 საათის განმავლობაში დანებება. ინციდენტმა გამოიწვია ფართომასშტაბიანი სამხედრო შეჭრა რესპუბლიკაში, რომელიც დაიწყო 1994 წლის დეკემბერში.
წინაპირობა
1994 წლის ზაფხულში ფსკ-მ (ყოფილი კგბ და მომავალი ფსბ) დაიწყო აქტიური თანამშრომლობა ჩეჩნეთის შიდა ოპოზიციის ლიდერებთან დუდაევის წინააღმდეგ, და გერთიანდნენ ჩეჩნეთის რესპუბლიკის დროებითი საბჭოს შემადგენლობაში. უმარ ავთურხანოვის და ბესლან განტემიროვის (გროზნოს ყოფილი მერი) ძალებმა მოსკოვიდან მიიღეს არა მხოლოდ ფული, არამედ წვრთნა და იარაღი, მათ შორის მძიმე იარაღი. აგვისტოსა და სექტემბრის თვეებში დაიწყო ომი ოპოზიციასა და დუდაევის ძალებს შორის. ამ დროისთვის ოპოზიციამ შეიქმნა კარგად შეიარაღებული ძალა რამდენიმე ასეული კაცით, აღჭურვილი ჯავშანტექნიკით და რუსული ავიაციის ფარული მხარდაჭერით. რუსთა ვერტმფრენები მოქმედებდნენ მოზდოკის საჰაერო ბაზიდან, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკიდან. ამ სამხედრო კამპანიამ გროზნომდე მიაღწია 15–16 ოქტომბერს, როდესაც განტამიროვის მილიციამ და რუსლან ლაბაზანოვმა წარუმატებლად სცადეს ქალაქის ერთობლივად აღება.
ავტურხანოვმა და განტემიროვმა, რომლებიც მაშინ შეუერთდნენ თავიანთ მილიციას, მიიღეს ყველა იარაღი, ინსტრუქტორი, ტრენინგი და მედიის მხარდაჭერა, რაც მათ მოითხოვეს და საფუძველი ჩაუყარეს საბოლოო შეტევას. ოქტომბერში რუსეთის თავდაცვის მინისტრმა გენერალმა პაველ გრაჩოვმა ბრძანა რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მთავარი ოპერაციული დირექტორატის სპეციალური დანიშნულების რაზმის შექმნა, რომელსაც ხელმძღვანელობენ მთავარი ოპერაციების დირექტორატის უფროსის მოადგილე ანატოლი კვაშნინი და გენერალი ლეონტი შევცოვი.მოსკოვის სამხედრო ოლქში რუსეთის ელიტური ფორმირებების აქტიური მოვალეობის სატანკო ეკიპაჟის წევრები, ისევე როგორც სხვა რუსი პერსონალი, მაგალითად, 18 ვერტმფრენის ეკიპაჟის წევრი ჩრდილო კავკასიის სამხედრო ოლქიდან, დაიქირავეს, ყალბი საბუთები მისცეს და ჩეჩნეთში გაგზავნეს. რუსეთის სპეცსამსახურებმა დამატებით გამოყო 50-მდე მძიმე ტექნიკა. დაკომპლექტების საკითხებში (რუსული ტანკის მეთაურებს გადატრიალებაში მონაწილეობის მისაღებად 1500 აშშ დოლარის ექვივალენტი შესთავაზეს) და იარაღის გადაცემაში მონაწილეობდა FSK– ის დირექტორის მოადგილე, რომელიც კავკასიის მეთვალყურეობას ევალებოდა, გენერალი სერგეი სტეპაშინი (ჩეჩნეთში მისი ელჩი იყო FSK პოლკოვნიკი ხრომჩენკო) და რუსეთის მინისტრის მოადგილე ეროვნების საკითხებში, გენერალი ალექსანდრე კოტენკოვი, აგრეთვე მისი უშუალო უფროსი, ნიკოლაი ეგოროვი.
დანაკარგები
დასავლური წყაროების თანახმად, 300-ზე მეტი ადამიანი გარდაიცვალა, თავდამსხმელებმა კი მანქანების უმეტესობა დაკარგეს. გარდა ამისა, გავრცელებული ინფორმაციით, ოთხი რუსული ვერტმფრენი და ერთი სუხოი სუ -25 მფრინავი საჰაერო ხომალდი ჩამოაგდეს. Human Rights Watch- ისა და Armour- ის მიერ მოყვანილი მონაცემების თანახმად, 70- დან 120-მდე რუსი სამხედრო პერსონალი ტყვედ ჩავარდა. დუდაევის ერთგულებმა განაცხადეს, რომ 350 თავდამსხმელი მოკლა, განადგურდა 20-მდე ტანკი და ოთხი-ხუთი შეიპყრო მას შემდეგ, რაც ეკიპაჟები დანებდნენ ან გაიქცნენ. კავკაზის ცენტრის მიერ 2010 წლის დათვლის მიხედვით განადგურდა 20 ტანკი, 23 ჯავშანტრანსპორტიორი და 18 ქვეითი საბრძოლო მანქანა; შეიპყრეს სამი ტანკი, რვა APC და ოთხი IFV; მოკლეს 300–450 ოპოზიციური მილიცია და 70 რუსი დაქირავებული პირი; ასობით ადამიანი დაიჭრა; ხოლო 150–200 ტყვედ ჩავარდა, მათ შორის იყვნენ გვარდიის სამმართველოების ტამანსკაია და კანტემიროვსკაია.
სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის ომები კატეგორია:ჩეჩნეთ-რუსეთის დაპირისპირებები
Тш
Тш, тш — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აბაზური ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
კუბის კომუნისტური პარტია
კუბის კომუნისტური პარტია (Partido Comunista de Cuba, PCC) — პოლიტიკური პარტია კუბაში. დაარსდა 1965 წლის 3 ოქტომბერს. ქვეყნის მმართველი პარტია გახდა რევოლუციის შემდეგ და დღემდე ერთადერთი ლეგიტიმური პარტიაა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კუბა კატეგორია:კომუნისტური პარტიები
10cc (ალბომი)
10cc — ინგლისური არტ-როკ ჯგუფ 10cc-ის სადებიუტო სტუდიური ალბომი. გამოიცა 1973 წელს და ბრიტანეთის ალბომების ჩარტის 36 პოზიციამდე ავიდა. ალბომიდან გამოცემული ხუთი სინგლი მოხვდა ბრიტანეთის საუკეთესო 10-ეულში, მათ შორის, Rubber Bullets (#1).
სქოლიო
კატეგორია:10cc-ის ალბომები კატეგორია:1973 წლის ალბომები კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები
აბაურეა-ალტა
აბაურეა-ალტა (Abaurrea Alta; Abaurregaina) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის აუნიამენდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 21,36 კმ². მოსახლეობა — 127 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
დემიდივკის რაიონი
დემიდივკის რაიონი (Демидівський район) — რაიონი უკრაინაში, რივნეს ოლქში. მისი ფართობია 377 კმ². 2016 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 14 535 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 39,3 კაცს კმ²-ზე. დემიდივკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი დემიდივკა.
სქოლიო
კატეგორია:რივნეს ოლქის რაიონები
Тъ
Тъ, тъ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება ოსური ენებში.
დამატებითი ინფორმაცია
აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
არვაიხეერი
არვაიხეერი (Арвайхээр) — ქალაქი მონღოლეთში, უვერხანგაის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში.
სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები კატეგორია:უვერხანგაის აიმაკი
ვარდანაკერტის ბრძოლა
ვარდანაკერტის ბრძოლა (Վարդանակերտի ճակատամարտ) — ბრძოლა სომხებსა და ომაიანთა სახალიფოს შორის. გაიმართა 702 წელს, როდესაც სმბატ ბაგრატუნმა დაამარცხა ომაიანთა სახალიფოს 8 000-იანი არმია ნახჭევნის გარნიზონიდან. სმბატმა, ბიზანტიის დახმარებით, შეძლო სომხეთის უმეტესი ნაწილის ხელახლა დაკავება და არაბების ქვეყნის გარეთ განდევნა. მიუხედავად მოპოვებული წარმატებისა, სახალიფოს სარდლებმა — მუჰამად იბნ მარვანმა და მასლამა იბნ აბდ ალ-მალიქმა მალევე აღადგინეს და უზრუნველყვეს მუსლიმთა კონტროლი სომხეთზე ნახჭევნის კათედრალში მთავართა (ნახარარები) ოჯახების ფართომასშტაბიანი ჟლეტით 705 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ბრძოლები
Ть
Ть, ть — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება ჩუვაშური ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
ასავო-ზუბოვო
ასავო-ზუბოვო (Аҫау-Зубов) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 137 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 14 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 14 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ   (45%), რუსები (29%).
სქოლიო
კატეგორია:სტერლითამაქის რაიონის სოფლები
ჩანდ კაური
ჩანდ კაური (ਚੰਦ ਕੌਰ; დ. 1802, პენჯაბი, ინდოეთი — გ. 11 ივნისი, 1842) — სიქების იმპერიის მაჰარაჯა ქარაკ სინგჰის მეუღლე. მაჰარაჯა ნაუ ნიჰალ სინგჰის დედა და პრატაპ სინგჰის რეგენტი 1840-1841 წლებში. ინდოეთის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ქალი მმართველი.
ბიოგრაფია
ჩანდ კაური დაიბადა 1802 წელს პენჯაბში. იგი იყო ინდოელი დიდებულის, სარდარ ჯაიმალ სინგჰის ქალიშვილი. 1812 წელს, 10 წლის ასაკში იგი ცოლად შერთეს რაჯა ქარაკ სინგჰის, სიქების იმპერიის ტახტის მემკვიდრეს. ხანგრძლივი ქორწინებიდან ჩანდ კაურმა მხოლოდ ერთი ვაჟი, ნაუ ნიჰალ სინგჰი გააჩინა, რომელიც მხოლოდ 1821 წლის 23 თებერვალს დაიბადა. 1837 წლის მარტში იგი დააქორწინეს საჰიბ კაურზე, შამ სინგჰ ატარივალას ქალიშვილზე.
1839 წლის 27 ივნისს ჩანდის მამამთილი, რანჯიტი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც სიქების იმპერიის მაჰარაჯა მისი ქმარი, ქარაკ სინგჰი გახდა. ახალი მაჰარაჯას მმართველობა მხოლოდ რამდენიმე თვეს გაგრძელდა, რის შემდეგაც იგი ჩანდ კაურმა და მისმა ვაჟმა ჩამოაგდეს. სიქების იმპერიის ტახტზე ნაუ ნიჰალ სინგჰი ავიდა, რომელმაც დედის გავლენით წინამორბედი მაჰარაჯა ლაჰორში გამოკეტა, შემდეგ კი დაახლოებით 1840 წელს მოწამლა კიდეც. აღსანიშნავია, რომ ისინი მას ნელ-ნელა წამლავდნენ, რაც 1840 წლის 5 ნოემბერს მისი გარდაცვალებით დასრულდა.
ნაუ ნიჰალ სინგჰი მაჰარაჯა მხოლოდ მამის გარდაცვალების შემდეგ გახდა, რის აღსაღნიშნავადაც საზეიმოდ შევიდა დედაქალაქში. 1840 წლის 6 ნოემბერს, შესვლის დროს ქალაქის გალავანი უეცრად ჩამოინგრა და პირდაპირ სამეფო ოჯახს დაეყარა, რამაც შეიწირა ნაუ ნიჰალის სიცოცხლე, მისი ვაჟი და ჩანდ კაური კი მსუბუქად დაშავდნენ. მაჰარაჯა სასწრაფოდ გადაიყვანეს სასახლეში, სადაც წყალი ითხოვა და რამდენიმე წუთში გარდაიცვალა კიდეც. მისი გარდაცვალება თავის არეში მიყენებულმა მძიმე დაზიანებებმა განაპირობა. მისმა გარდაცვალებამ საშინელი დარტყმა მიაყენა ჩანდ კაურს.
ქარაკ და ნაუ ნიჰალ სინგჰების უეცარმა გარდაცვალებამ ქვეყანაში მემკვიდრის კრიზისის დაწყება გამოიწვია. ამგვარ პირობებში, დიდებულებმა მხარ შერ სინგჰს, რანჯიტ სინგჰისა და მისი პირველი ცოლის საერთო ვაჟს დაუჭირეს, რომელიც ქარაკს ძმად ერგებოდა. ჩანდ კაური ამას კატეგორიულ წინააღმდეგობას უწევდა, თუმცა საბოლოოდ კომპრომისზე წავიდა და დასთანხმდა ტახტზე შერის ვაჟის, მცირეწლოვანი პრატაპ სინგჰის დასმას.
აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ ამ დროს ნაუ ნიჰალის ქვრივი, საჰიბ კაური ორსულად იყო და ჩანდი მემკვიდრის გაჩენას ვარაუდობდა. პარალელურად, 1840 წლის 2 დეკემბერს ჩანდ კაური პრატაპ სინგჰის რეგენტად გამოცხადდა. ამ ყოველივეს ბევრი მოწინააღმდეგე ჰყავდა, რასაც შეთქმულებათა ახალი ქსელი მოჰყვა.
1841 წლის 13 იანვარს პრატაპი დედაქალაქში ზეიმით შევიდა. იქიდან გამომდინარე, რომ ჩანდ კაური რეგენტის სტატუსს ფლობდა, მაჰარაჯა მხოლოდ ნომინალურ მმართველად რჩებოდა, რასაც მისი ოპონენტების მხრიდან მასობრივი აჯანყება მოჰყვა. ამბოხებულებმა ლაჰორს ალყა 17 იანვარს შემოარტყეს, სადაც ჩანდ კაური 5,000 ჯარისკაცით, 26,000 ოფიცრით, 8,000 ცხენითა და 45 ცეცხლსასროლი იარაღით იყო გამაგრებული და დანებებას არ აპირებდა. ამის გამო, რეგენტსა და ამბოხებულებს შორის მოლაპარაკება გაიმართა, რასაც კომპრომისული შედეგი მოჰყვა. ჩანდ კაურმა დიდი პენსიის სანაცვლოდ უარი თქვა რეგენტობაზე, რასაც ამავე წლის 27 იანვარს პრატაპის სრულუფლებიან მაჰარაჯად გამოცხადება მოჰყვა.
დაქვრივებული ჩანდ კაური ლაჰორის სამეფო სასახლეში დარჩა, სადაც ყოველთვიურად, პენსიის სახით 900,000 რუპიას იღებდა. იგი სწორედ აქ, 1842 წლის 11 ივნისს გარდაიცვალა, 40 წლის ასაკში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1802 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1842 კატეგორია:ქალი რეგენტები
ოსკარის 55-ე დაჯილდოება
ოსკარის 55-ე დაჯილდოების ცერემონია — საუკეთესო ფილმებისა და კინოხელოვანების რიგით 55-ე დაჯილდოება კინემატოგრაფიულ ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის პრემიით. ცერემონია გაიმართა 1983 წლის 11 აპრილს ლოს-ანჯელესში, კალიფორნია და მასში მონაწილეობა მიიღეს 1982 წელს გამოსულმა ფილმებმა. ოსკარის დაჯილდოებას აშშ-ში გადასცემდა ABC. დაჯილდოებაზე ყველაზე მეტი, 8 ჯილდო მიიღო ფილმმა „განდი“.
ლაურეატები
კატეგორია:ოსკარის დაჯილდოების ცერემონიები
მოსკოვის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია (სტანისლავლი)
მოსკოვის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია (Церковь Архангела Михаила) — მართლმადიდებლური ეკლესია მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ახალმოსკოვის ადმინისტრაციული ოლქის ტერიტორიაზე. აგებულია 1696 წელს ჩუდოვის მონასტრის მიწებზე (ამჟამად მოსკოვის ტერიტორია). მორწმუნეებს დაუბრუნდა 1990 წელს.
ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.
ისტორია
ადრე დღეს არსებული ეკლესიის ადგილზე მდგარა უფრო ძველი ეკლესია. იგი პირველად მოხსენიებულია ჩანაწერთა წიგნში, რომელიც მიეკუთვნება 1627-1628 წლებს. თუმცა მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესიის აგების თარიღი უცნობია. ასევე უცნობია გადაკეთების მიზეზიც.
ამჟამად არსებული ტაძარი აგებულია 1696 წელს მოსკოვური ბაროკოს არქიტექტურულ სტილში. ამავე წლიდან მიმდნარეობს ღვთისმსახურება. 1696 წლის 2 ნოემბერს ეკლესიას გადაეცა ოდიკი. ტაძარი როგორ გამოიყურებოდა თავდაპირველად უცნობია. მრავალწლიანი საარქივო ძიების შემდეგაც ჯერ კიდევ არაა მიგნებული ტაძრის ნახაზები. არსებობს მხოლოდ XIX საუკუნის ნახაზები, რომელშიც ტაძარი უკვე სერიოზულადაა გადაკეთებული. XIX საუკუნეში ტაძარი არაერთხელ გადააკეთეს. 1820 წელს ტაძრის მღვდელმა თხოვნით მიმართა მოსკოვის სასულიერო კონსისტორიას რათა მეიცათ ნება აეშენებინა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელობის ეგვტერი ზამთრის მსახურებებისთვის. 1821 წლის მაისში ეგვტერის მშენებლობა დასრულდა, ხოლო აკურთხეს ამავე წლის ივნისში.
შემდეგი სამშენებლო სამუშაოები წარიმართა 1840-იანი წლების ბოლოს. ამ პერიოდისთვის განაახლეს მოძველებული ქვის სამრეკლო. 1846 წელს წარადგინეს თხოვნის წერილი, ხოლო 1848 წელს უკვე ახალმა სამრეკლომ ჩაანაცვლა.
1874 წელს ეკლესიის სატრაპეზო დაშალეს და მის ადგილზე ააგეს ცოტა უფრო დიდი, ორეგვტერიანი სატრაპეზო. სამშენებლო სამუშაოები დასრულდა 1875 წელს.
ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ეკლესია თითქმის დაანგრიეს. 1991 წელს ეკლესია დაუბრუნეს რუსეთის ეკლესიას. ამავე წელს აღსდგა ღვთისმსახურება. ამის შემდეგ დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები. 2001 წელს დაამონტაჟეს სამრეკლო, რომელზეც დაკიდეს ცხრა ზარი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
ალბერტო ალესინა
ალერტო ფრანჩესკო ალესინა (Alberto Francesco Alesina, დ. 29 აპრილი, 1957, ბრონი, იტალია — გ. 23 მაისი, 2020, ნიუ-იორკი) — იტალიელი ეკონომისტი, ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი, ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადმიის წევრი.
ბიოგრაფია
ბაკალავრის ხარისხი მიიღო ბოკონის უნივერსიტეტში, მილანში, 1981 წელს. 1985 წელს გახდა ჰარვარდის უნივერსიტეტის მაგისტრი, შემდეგ კი მიიღო დოქტორის ხარისხი, 1986 წელს.
წიგნში ლიბერალიზმი — ეს არის მემარცხენე იდეა უარყოფს სოციალურ-ეკონომიკური პოლიტიკის შესახებ არსებულ სტერეოტიპებს და ამტკიცებს, რომ ისინი, ვინ არა თუ სიტყვით, არამედ საქმით ზრუნავენ საზოგადოებაში ღარიბების მოთხოვნილებებზე, უნდა ემხრობოდნენ მერიტოკრატიას, ეკონომიკურ კონკურენციას, მოქნილ შრომით ბაზარსა და კაპიტალს, ბალანსირებულ ბიუჯეტსა და სახელმწიფოს ეკონომიკიდან გასვლას.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1957 კატეგორია:გარდაცვლილი      23 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი      2020 კატეგორია:იტალიელი ეკონომისტები კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები კატეგორია:ფილოსოფიის დოქტორები კატეგორია:ფილოსოფიის დოქტორები ეკონომიკის დარგში კატეგორია:ბრონში დაბადებულები
ბეკეშჩაბა
ბეკეშჩაბა (Békéscsaba; Tschabe; Bichişciaba; სლოვაკ. Békešská Čaba) — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ უნგრეთში, ბეკეშის მედიეს ადმინისტრაციული ცენტრი.
სახელი მომდინარეობს უნგრული სიტყვიდან „Békés“, რაც „მშვიდობიანს“ ნიშნავს და თურქული წარმოშობის მამაკაცის უნგრული სახელიდან „Csaba“.
არეალი ჯერ კიდევ უძველეს დროში ყოფილა დასახლებული. რკინის ხანაში, ტერიტორია დაიპყრეს ჯერ სკვითებმა, შემდეგ კელტებმა და შემდეგ ჰუნებმა. მას შემდეგ კი, რაც ის უნგრელებმა დაიოპყრეს, აღმოცენდა მრავალი პატარა სოფელი. სოფელი შჩაბა წერილობით წყაროებში პირველად 1330-იან წლებში იხსენიება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უნგრეთის ქალაქები
შიომღვიმის წყალსადენი
შიომღვიმის წყალსადენი — იგივე სხალტბა-შიომღვიმის წყალსადენი, შუა საუკუნეების საქართველოს მნიშვნელოვანი ჰიდროტექნიკური ნაგებობა, რომელიც წყაროს წყალს აწვდიდა შიომღვიმის მონასტერს. გაყვანილია თამარ მეფის მწიგნობართუხუცესის ანტონ ჭყონდიდელის თაოსნობით 1199-1202 წლებში. წყალშემკრები ნაგებობა, რომელიც გვირაბების რთულ სისტემას წარმოადგენს, მდებარეობს სხალტბის ქედის ჩრდილოეთ ფერდობზე, სოფელ სხალტბის (მცხეთის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად. წყალსადენის 2 კმ სიგრძის ტრასა რთულ ტოპოგრაფიულ პირობებშია გაყვანილი. მისი ბოლო მონაკვეთი 170 მ სიმაღლის ფრიალო კლდეზე ეშვება. შიომღვიმის წყალსადენი დღე-ღამეში 243.000 ლიტრ წყალს აწვდიდა მონასტერს. ამავე სათავე ნაგებობიდან წყალსადენის მეორე, 1 კმ სიგრძის შტო გაუყვანიათ სოფელ სხალტბამდეც.
ანტონ ჭყონდიდელის განჩინება, რომელიც თამარ მეფის სიგელზეა დართული და 1202 წლით თარიღდება, გვაუწყებს, რომ მშენებლობა 3 წელს გაგრძელებულა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს წყალსადენები კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ТӀ
ТӀ, тӀ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აბაზური, ხუნძური, აღულური, ადიღეური, დარგუული, ინგუშური, ყაბარდოული, ლაკური, ლეზგიური, რუთულური, თაბასარანული, წახური, ჩეჩნური ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
აბაურეა-ბახა
აბაურეა-ბახა (Abaurrea Baja; Abaurrepea) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის აუნიამენდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 10,89 კმ². მოსახლეობა — 31 კაცი (2020 წ.).
დუბნოს რაიონი
დუბნოს რაიონი (Дубенський район) — რაიონი უკრაინაში, რივნეს ოლქში. მისი ფართობია 1 200 კმ². 2016 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 45 654 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 38,1 კაცს კმ²-ზე. დუბნოს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი დუბნო.
სქოლიო
კატეგორია:რივნეს ოლქის რაიონები
ჩაგა
ჩაგა — ბაზიდიუმიანი სოკო ინონოტუსის გვარისა.
ხალხურ მედიცინაში ჩაგას ექსტრაქტი გამოიყენება კუჭ-ნაწლავის დაავადებათა და სიმსივნის წინააღმდეგ სამკურნალოდ (თუმცა დამადასტურებელი ფაქტი მისი სამკურნალო თვისებების შესახებ არ არსებობს).
აღწერა
ჩაგა წარმოიშობა პარაზიტი სოკო Inonotus obliquus-ის მიერ ხის დაინფიცირების შემდეგ. სპორები აღმოცენდება მხოლოდ მაშინ, თუ კი მოხვდება დაზიანებული ხის ქერქში.
ნაყოფსხეული ძირითადად წარმოიშობა ხნიერ ცოცხალ არყის ხეზე (იშვიათად მურყანზე, ცირცელზე, თელაზე, ასევე ნეკერჩხალზე) ამობურცული ამონაზარდის სახით. მისი გახევებული სხეულის ზედაპირი უსწორმასწოროდაა დახეთქილი, შავი ფერისაა, ადგილ-ადგილ მუქ-მურა ფერი დასდევს. გაჭრისას შიგნიდან მურაა, მოთეთრო ჩანთებით.
სოკოს ნაყოფსხეული ვითარდება ხის გახმობის შემდეგ ამობურცული სხეულის მოპირდაპირე მხარეს; ბრტყელია, ჯერ ღია მურაა, შემდეგ კი მუქ ფერს იღებს. მრავალწლოვანია.
სქოლიო
კატეგორია:სამკურნალო სოკოები კატეგორია:ბაზიდიუმიანი სოკოები
გრძელკუდა სტვენია
გრძელკუდა სტვენია (Carpodacus sibiricus) — ფრინველი მთიულასებრთა ოჯახისა.
მისი სხეულის სიგრძეა 16–19 სანტიმეტრი, მასა 14–20 გრამი, ფრთის შლილი 20–23 სმ. ახასიათებს კომპაქტური კორპუსი, გრძელი კონტრასტული კუდი, მოკლე მომრგვალებული ფრთები. ნისკარტი სტვენიასავით გაბერილი აქვს (აქედან სახელწოდება). შებუმბვლა ფაფუკია, მამალი შეფერილია ვერცხლისფერ-ვარდისფრად, დედალი და ახალგაზრდა ინდივიდები მურა ფერისანი არიან, კუდის ზემოთა მიდამო ვარდისფერი აქვთ და ჭრელი ლაქები აყრიათ სხეულზე. გალობა სასიამოვნო მოსასმენია, დუდუნ-ჟღურტულის მსგავსი, ბოლოვდება წრიპინით. ფრენის დროს ფრთები მკვეთრ ხმას გამოსცემენ. მინი|მარცხნივ|200პქ|მარცხნივ|დედალი გავრცელებულია სამხრეთ ტაიგაში, ფოთლოვან ტყეებსა და ტყესტეპებში ურალიდან ჩინეთსა და კურულიმდე. ზამთარში ჩრდილოეთ რაიონებიდან სამხრეთისკენ მომთაბარეობს. უპირატესობას ანიჭებს ბუჩქნარიან ჭალებს, ბუდობის სეზონის გარდა — აგროლანდშაფტებს. იკვებება თესლებით.
წყვილები იქმნება შემოდგომა-ზამთრის მომთაბარეობის დროს; გამრავლების სეზონი ფოთლების გამოსვლის შემდეგ იწყება. ბუდე ფინჯნის ფორმის აკურატული ნაგებობაა, რომელიც ბუჩქის სიღრმეშია (მიწიდან არაუმეტეს 3 მეტრისა) აგებული გამხმარი ბალახისაგან. დედალი დებს 4–5 და მხოლოდ ის კრუხავს. პოპულარული გალიის ფრინველია.
სქოლიო
კატეგორია:კოჭობა
ზურაბ გურიელიძე
ბიოგრაფია
1981–1988 წლებში იყო ნაკრძალების მთავარი სამმართველოს უფროსი ნადირთმცოდნე. 1988 წლიდან ზოოლოგის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1996 წლიდან გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს ცხოველთა სამყაროს დაცვის განყოფილების უფროსი. 1997 წლიდან „სახეობათა კონსერვაციის ცენტრის“ დირექტორი. ზურაბ გურიელიძე 2006 წლიდან თბილისის ზოოპარკის დირექტორია.
1999 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია — „კავკასიური კეთილშობილი ირმის პოპულაციაში მიმდინარე პროცესები მგლის რიცხოვნობის დაცემის ფონზე“.
2009 წლიდან დღემდე მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 11 სამაგისტრო ნაშრომი მსხვილი ძუძუმწოვრების ეკოლოგიის და კონსერვაციის სფეროში.
ზურაბ გურიელიძის ძირითადი კვლევითი საკითხებია მსხვილი ძუძუმწოვრების კონსერვაცია და მტაცებელი-მსხვერპლის ურთიერთობის ეკოლოგია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1959 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ქართველი ბიოლოგები კატეგორია: თანამდებობის პირები კატეგორია: ქართველი ზოოლოგები
დურგასაგარი
დურგასაგარი (ადგილზე ცნობილია, როგორც მადაბპაშა დიგი) — სამხრეთ ბანგლადეშის უდიდესი ტბა, წყალშემკრები აუზი. საერთო ფართობი შეადგენს 2500 ჰექტარს. მდებარეობს ქალაქ ბარისალიდან დაახლოებით 11 კმ-ის მოშორებით. იგი დაკავშირებულია რანი დურგაბათის, რაჯა ჯოი ნარაიანას დედის სახელთან, რომელმაც იგი 1780 წელს გაათხრევინა.
ტბის შუაგულში პატარა კუნძულია.
ტრანსპორტი
ტბა მდებარეობს ბარისალიდან 11 კმ. ბაბუგანჯის უპაზილაში, სოფელ მადაბპაშაში. ტურისტებს შეუძლიათ იქ გამგზავრება საავტომობილო გზით. მათ შორის ავტობუსით ქალაქ ბარისალიდან.
გალერეა
დურგასაგარის ხედები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბანგლადეშის ტბები კატეგორია:ბარისალის დივიზიონი
Уь
Уь, уь — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აღულური, კუმიკური, ლეზგიური, ნოღაიური, თაბასარანული, თათური, ჩეჩნური ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
არია (ნავარა)
არია (Aria) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის აუნიამენდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 8,7 კმ². მოსახლეობა — 51 კაცი (2020 წ.).
УӀ
УӀ, уӀ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება რუთულური, წახური ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
აშკადარი (სოფელი)
აშკადარი  (Ашҡаҙар) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 71 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 11 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 11 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (76%).
გურამ ბარნოვი
გურამ ბარნოვი (დ. 8 თებერვალი, 1931, თბილისი — ) — ქართველი ფილოლოგი.
გურამმა 1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1958—1966 წლებში მუშაობდა ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, 1966—1989 წლებში კი უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1988 წელს პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ლიტერატურის კათედრის გამგე გახდა და ეს პოზიცია 1993 წლამდე ეკავა. 1989 წლიდან, 1992 წლამდე გურამი იყო ლიტერატურის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, ხოლო 1992 წლიდან, 1993 წლამდე დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი, 1993 წლიდან კი დირექტორი.
გურამ ბარნოვი შემდეგი წიგნების ავტორია: „ვაჟა-ფშაველას შემოქმედების ხალხური წყაროები“, „წერილები“ (60-ზე მეტი წერილი).
საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ვაჟა-ფშაველას პოეზიის ხალხური წყაროები“ 1991 წელს დაიცვა, ხოლო სადოქტორო დისერტაციის თემა — „მხატვრული სიტყვა და თანამედროვე სალიტერატურო კრიკიტიკა“ კი 1993 წელს.
გურამ ბარნოვს მიღებული აქვს საქართველოს მწერალთა კავშირის ყოველწლიური პრემია, საუკეთესო კრიტიკული წერილებისათვის 1985 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1931 კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები კატეგორია:დაბადებული 8 თებერვალი
ФӀ
ФӀ, фӀ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება ყაბარდოული ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
Хв
Хв, хв — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აბაზური ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
Ху
Ху, ху — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება ყაბარდოული ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
ულანგომი
ულანგომი (Улаангом) — ქალაქი მონღოლეთში, უვსის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, რუსეთ-მონღოლეთის საზღვრიდან 120 კმ-ის დაშორებით.
სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები კატეგორია:უვსის აიმაკი
ყველაზე მეტი ოლიმპიური მედლის მფლობელ სპორტსმენთა სია
ეს სტატია გაგაცნობთ იმ ოლიმპიელებს რომელთაც ყველაზე მეტი ოლიმპიური მედალი აქვთ ზაფხულის ან ზამთრის ოლიმპიადებზე.
ამერიკელი მოცურავე მაიკლ ფელპსი არის ყველაზე მეტი  ოლიმპიური მედლის მფლობელი, რომელსაც 28 მედალი აქვს, როგორც ინდივიდუალუ, ასევე გუნდურ სახეობებში (23 ოქროს, 3 ვერცხლის და 2 ბრინჯაოს). ფელპს ყველაზე მეტი, 16 (13 ოქრო, 2 ვერცხლი და 1 ბრინჯაო) მედალი აქვს ინდივიდუალურ სახეობებში.იგი ასევე ყველაზე მეტჯერ (23) გახდა ოლიმპიური ჩემპიონი.
ნორვეგიელი მოთხილამურე მარიტ ბიორგენი არის ყველაზე წარმატებული სპორტსმენი  ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე 15 მედლით (8 ოქროს, 4 ვერცხლის და 3 ბრინჯაოს).
ოლიმპიურ ჩემპიონთა სია
ამ სიაში შედის სპორტსმენები, რომლებმაც მოიგეს შვიდი ან მეტი ოლიმპიური მედალი. იგი მოიცავს  1896 და 1900 წლის ოლიმპიური თამაშებს, როცა მედლები ჯერ კიდევ არ გადაეცემოდათ პირველი სამი ადგილის მფლობელებს.
არივე
არივე (Arive; Aribe) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის აუნიამენდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 4,3 კმ². მოსახლეობა — 32 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
არნო ონელი
არნო ბურდილაძე ასევე ცნობილია მეტსახელით არნო ონელი (დ. 24 მარტი, 1901, ონის რაიონი, სოფელი მოედანი — გ. 23 თებერვალი, 1979) — ქართველი მწერალი, პოეტი.
მისი პირველი ლექსი — „შემოღამების ესკიზი“ დაიბეჭდა 1922 წელს „გალაკტიონ ტაბიძის ჟურნალში“, ხოლო პირველი წიგნი — „მთები“ გამოიცა 1927 წელს. არნო ონელი გარდაიცვალა 1979 წლის 23 თებერვალს. დაკრძალულია თბილისში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1901 კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
თამაზ გუგუშვილი
1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი. 1969-1980 წლებში ეწეოდა მუშაობას საპროექტო ინსტიტუტების „საქსოფლმშენსახპროექტისა“ და  „საქქალაქმშენსახპროექტის“ ეკონომისტად, ინჟინერ-ეკონომისტად, უფროსი ინჟინერ-ეკონომისტად, ჯგუფის ხელმძღვანელად, პროექტის მთავარი ინჟინრის და განყოფილების გამგის მოადგილედ,  1980-1990 წლებში იყო  საქართველოს სახალხო მეურნეობის ეკონომიკის, დაგეგმვისა და მართვის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სექტორის გამგე. 1990 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის დემოგრაფიის სოციალურ-ეკონომიკური კვლევის ცენტრის განყოფილების გამგე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი: საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა-თავისუფალი საქართველო“  წმინდა ილია მართლის საზოგადოება დემოგრაფიის და განახლების ქვეკომისიის თავმჯდომარე ჰუმანიტარულ და სოცილურ საკითხთა კომისიის წევრი, ხელი აქვს მოწერილი   საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე  (1991 წლის 9 აპრილი). 1991-1992 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის შრომის სოციალური დაცვისა და დემოგრაფიის მინისტრი. 2001-2005 წლებში იყო საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს მიგრაციის კონტროლის დეპარტამენტის თავმჯდომარე. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის მათ შორის მონოგრაფიის ავტორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 18 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1946 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
ქართლოს მარადაშვილი
ქართლოს მარადაშვილი (დ. 11 აგვისტო, 1942, სოფ. ტყვიავი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მსახიობი.
ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა ტყვიავის საშუალო სკოლა. იმავე წელს ჩაირიცხა შოთა რუთაველის სახელობის თეატრალურ ინსტიტუტში, სადაც მხოლოდ 1 წელი ისწავლა, შემდეგ გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში. ჯარში სამსახურის დამთავრების შემდეგ 1969 წლამდე იყო გორის სახელმწიფო თეატრის მსახიობი, შემდეგ — რუსთაველის სახელობის აკადემიური თეატრისა. 1970–1973 წლებში სწავლობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმთან“ არსებულ კინოსამსახიობო ფაკულტეტზე. იმავე წლიდან ითვლება „ქართულ ფილმის“ უმაღლესი კატეგორიის კინომსახიობად. არის საქართველოს კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრი. ღირსების ორდენის კავალერი (2002).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1942 კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
უიჟე (ქალაქი)
უიჟე (Uíge) — ქალაქი ანგოლაში, უიჟეს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი დააარსეს პორტუგალიელმა კოლონიზატორებმა; 1955—1975 წლებში მას ერქვა კარმონა. მოსახლეობის რაოდენობა 2010 წლის მონაცემებით შეადგენს — 119 815 ადამიანს.
ისტორია
დასახლება დაარსდა 1946 წელს. 1955 წელს მას დაერქვა კარმონა — 1928—1951 წლებში პორტუგალიის პრეზიდენტის — ანტონიუ ოსკარ დი ფრაგოზუ კარმონას პატივსაცემად.
The Original Soundtrack
The Original Soundtrack — ინგლისური არტ-როკ ჯგუფ 10cc-ის მესამე სტუდიური ალბომი. გამოიცა 1975 წელს და მოხვდა ბრიტანეთის ალბომების ჩარტის მეოთხე პოზიციაზე. მასში შეტანილია ჯგუფის ცნობილი სიმღერა „I'm Not in Love“.
უიჟე (ქალაქი)
ისტორია
დასახლება საკმაოდ სწრაფად იზრდებოდა და 1950-იანი წლების შუა პერიოდში გადაიქცა ანგოლის ყავის მრეწველობის მსხვილ ცენტრად. 1956 წელს კარმონამ მიიღო ქალაქის სტატუსი. ანგოლის დამოუკიდებლობისათვის ომის პერიოდში კარმონაში და მის შემოგარენში მიმდინარეობდა შეჯახებები პორტუგალიის კოლონიალურ არმიასა და სამიდან ერთ-ერთი ანტიკოლონიალური პარტიზანული მოძრაობის — FNLA-ს რაზმებს შორის.
The Original Soundtrack
სქოლიო
კატეგორია:10cc-ის ალბომები კატეგორია:1975 წლის ალბომები კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები Hipgnosis-ის გარეკანის დიზაინით
უიჟე (ქალაქი)
ისტორია
2004 წლის ბოლოდან 2005 წლის შუა პერიოდამდე ქალაქი გახდა რეგიონის ნაწილი, რომელიც მოიცვა ჰემორაგიკული ციებ-ცხელების ეპიდემიამ.
გეოგრაფია და კლიმატი
ქალაქი უიჟე მდებარეობს ზღვის დონიდან 859 მეტრზე.
სქოლიო
კატეგორია:ანგოლის ქალაქები
აიუჩევო
აიუჩევო (Айыусы) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (99%).
სქოლიო
კატეგორია:სტერლითამაქის რაიონის სოფლები
გიორგი გულბანი
გიორგი გულბანი (დ. 23 ივლისი, 1959, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი, პოლიტიკოსი.
1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 1981-1990 წლებში მუშაობდა ინსტიტუტ „ვნიიტმეს“ ინჟინრად, ამიერკავკასიის რკინიგზის საავადმყოფოს ინჟინერ- ფიზიკოსად, თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სპექტროსკოპიის განყოფილების უფროს ინჟინრად, საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტის უფროს  ლაბორანტად, ამავე აკადემიის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტის ინჟინრად. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი: საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა - თავისუფალი საქართველო“  ეროვნულ-ლიბერალური კავშირი, კანონმდებლობისა და კანონიერების დაცვის კომისიის შემდგომ იურიდიული კომისიის მდივანი. ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1959 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
სომხეთის ისტორიული რეგიონები
300პქ|მინიატიურა|ისტორიული სომხეთის 15 პროვინცია ისტორიული სომხეთი (Մեծ Հայք) იყოფოდა 15 პროვინციად. პროვინციებს „აშხარჰი“ (աշխարհ) ერქვა, რაც სომხურ ენაზე „მსოფლიოს“ ნიშნავს.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის გეოგრაფია კატეგორია:დიდი სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
ნოვოჩერკასკის ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია
ნოვოჩერკასკის ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია (Церковь Покрова Пресвятой Богородицы) — ყოფილი მართლმადიდებლური (სტაროობრიადცები) ტაძარი ნოვოჩერკასკში. ააგეს 1908 წელს. მდებარეობდა ფოსტის ქუჩაზე (ამჟამად პუშკინის ქუჩა 41).
ისტორია
XX საუკუნის დასაწყისში ნოვოჩერკასკელ სტაროობრიადცებსა და მართლმადიდებლებს შორის იგრძნობოდა დათბობა, რაც გამოიწვია იმპერატორის 1905 წლის ბრძანებულებამ, რომლის მიხედვითაც რუსეთის იმპერიის მოქალაქეებს მიენიჭათ სინდისის, სიტყვის, შეკრებისა და გაერთიანებების თავისუფლება. სტაროობრიადცებმა გადაწყვიტეს აეშენებინათ ეკლესია. მათი მდგომარეობა კიდევ უფრო შეამსუბუქა 1906 წლის კანონმა რელიგიის თავისუფლების შესახებ.
ამასთან დაკავშირებით ნოვოჩერკასკელმა კაზაკმა დიმიტრი ბაიდალაკოვმა ეკლესიის მშენებლობისათვის ფოსტის ქუჩაზე მდებარე საკუთარი ეზოს ორი ქვის სახლი დაუთმო სტაროობრიადცებს. ეკლესიის მშენებლობის ნებართვის მიღების შემდეგ ეკლესიის მშენებლობა დაასრულეს 1907 წელს. ეკლესია შიგნიდან მოხატა მხატვარმა ივან პოპოვმა, რომელიც მონაწილეობდა დონის საკათედრო ტაძრის მოხატვაშიც. ეკლესიის შიგნით, თანამედროვეების გადმოცემით, აღმართული იყო მოოქროვილი ლურჯი, ლამაზი კანკელი. 1908 წლის 26 ოქტომბერს, მოსკოვიდან გამოგზავნილმა სტაროობრიადცების მთავარეპისკოპოსმა იოანე კარტუშინმა ეკლესია აკურთხა, მას ეხმარებოდა ეპისკოპოსი თეოდოსი.
ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ეკლესია დაანგრიეს. საინტერესოა, რომ ამავე ფოსტის ქუჩაზე ღვთისმშობლის კვართის ეკლესიიდან 300 მეტრში მდებარეობდა წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ორი ეკლესია. ერთ-ერთი მართლმადიდებლური იყო, ხოლო მეორე სტაროობრიადცებს ეკუთვნოდა. აღნიშნული ეკლესიებიც შეეწირა საბჭოთა რეპრესიებს.
სქოლიო
კატეგორია:ნოვოჩერკასკის ეკლესიები
მის აშშ 2020
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მის აშშ კატეგორია:2020 წლის მოვლენები აშშ-ში
ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში
ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში — ნობელის პრემიის ერთ-ერთი კატეგორია; ყოველწლიური პრემია, რომელიც დაწესებულია ნობელის ფონდის მიერ ბიოსამედიცინო სფეროში ღირშესანიშნავი აღმოჩენებისთვის. დაარსდა ალფრედ ნობელის 1895 წლის ანდერძის თანახმად. პირველი ლაურეატი ემილ ფონ ბერინგი 1901 წელს დაჯილდოვდა.
ნომინაცია და შერჩევა
ნობელის ანდერძის მიხედვით, პრემიის მინიჭების პრეროგატივა აქვს შვედეთის სამეფო ინსტიტუტს („კაროლინსკა“), სადაც ამ მიზნით მოქმედებს ე. წ. ნობელის ასამბლეა (კრება). ნომინანტის წარდგენა შეუძლია მსოფლიოს აკადემიური დაწესებულებების წარმომადგენლებს, მედიცინის პროფესორებს შვედეთიდან, დანიიდან, ნორვეგიიდან, ისლანდიიდან და ფინეთიდან, ასევე ზოგიერთი სხვა უცხოური უნივერსიტეტისა და კვლევითი ინსტიტუტის პროფესორებს. პრემია წარმოდგენილია ოქროს მედლის სახით, რომელსაც თან ერთვის სათანადო დიპლომი და მატერიალური ჯილდოს ამსახველი სერტიფიკატი (2019 წელს შეადგენდა 9 მილიონ შვედურ კრონს). მედლის ავერსზე, ისევე როგორც სხვა დარგებში გაცემულ ჯილდოებზე, გამოსახულია ალფრედ ნობელის პროფილი, რევერსი კი განსხვავებულია მედიცინის კატეგორიისთვის. დაჯილდოების ცერემონია იმართება სტოკჰოლმის საკონცერტო დარბაზში.
წარსულში ნომინანტების განხილვაში მონაწილეობდა „კაროლინსკას“ ინსტიტუტის ყველა პროფესორი, 1977 წლის შემდეგ კი ეს ფუნქცია დაეკისრა ე. წ. ნობელის კომიტეტს, რომლის წევრებსაც 50 პროფესორისგან შემდგარი ასამბლეა ირჩევს. წესდების მიხედვით იკრძალება გარდაცვლილი მეცნიერის დაჯილდოება, ასევე პრემიის გაყოფა 3-ზე მეტ ლაურეატს შორის. ნომინანტების განხილვისას უპირატესობა ენიჭება იმ მეცნიერებს, რომელთაც ამა თუ იმ აღმოჩენისა და მისი პრაქტიკაში დამკვიდრების პროცესში წვლილი შეიტანეს ფუნდამენტური კვლევების ეტაპზე. მაგალითად, პრემია არ გადაეცა ამერიკელ ნეიროქირურგ ჰარვი კუშინგს, რომელმაც კლინიკურ პრაქტიკაში პირველად აღწერა კუშინგის სინდრომი. ნობელის პრემიის გარეშე დარჩა ასევე ავსტრიელი ფსიქოლოგი ზიგმუნდ ფროიდი, რომლის ფსიქოანალიზის სისტემა არ შეიცავდა ისეთ თეორიას, რომლის ექსპერიმენტული დადასტურებაც იქნებოდა შესაძლებელი. მიუხედავად საზოგადოებრივი მოლოდინისა, 1954 წლის პრემია გადაეცა არა პოლიომიელიტის ვაქცინის შემქმნელებს — ალბერტ სეიბინს ან ჯონას სოლკს, არამედ ჯონ ენდერსს, ტომას უელერს და ფრედერიკ რობინსს, რომელთა ფუნდამენტური ლაბორატორიული ექსპერიმენტები დაედო საფუძვლად ვაქცინის შექმნას.
ისტორიული ცნობები
მინი|მარცხნივ|2008 წლის ლაურეატები: ჰარალდ ცურ ჰაუზენი, ფრანსუაზ ბარე-სინუსი და ლუკ მონტანიე 1901 წლიდან 2019 წლის ჩათვლით ფიზიოლოგიისა და მედიცინის დარგში გაცემულია 110 ნობელის პრემია. დაჯილდოება არ მომხდარა 1915-1918, 1921, 1925 და 1940-1942 წლებში. ჯილდო მიღებული აქვს 219 პიროვნებას — 207 მამაკაცს და 12 ქალს. პირველი ლაურეატი იყო გერმანელი მიკრობიოლოგი ემილ ფონ ბერინგი (1901), პირველი ქალი ლაურეატი — ამერიკელი ბიოქიმიკოსი გერტი კორი (1947). კანადელი ფიზიოლოგი ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი იყო ყველაზე ახალგაზრდა ლაურეატი, რომელმაც ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში 32 წლის ასაკში მიიღო 1923 წელს, ყველაზე ხანდაზმული კი — ამერიკელი პათოლოგი ფრენსის პეიტონ როუსი, რომელიც 87 წლის ასაკში დაჯილდოვდა 1966 წელს.
ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ნობელის პრემიის ისტორიაში ყოფილა საკამათო ეპიზოდებიც. მაგალითად, 1949 წელს, სამედიცინო საზოგადოების წინააღმდეგობის მიუხედავად, პრემია გადაეცა პორტუგალიელ ნევროლოგ ანტონიუ ეგაშ მონიშს ლობოტომიის მეთოდის მოწოდებისთვის. 1952 წელს ანტიბიოტიკ სტრეპტომიცინის შექმნისთვის ზელმან ვაქსმანის ერთპიროვნული დაჯილდოება სასამართლოში გაასაჩივრა მისმა ყოფილმა თანამშრომელმა ალბერტ შლაცმა, რომელიც მედიკამენტის პირველაღმომჩენი იყო; შედეგად, პრემიის გადაცემის ოფიციალური ტექსტი შეიცვალა, რათა ვაქსმანის როლი გაზვიადების გარეშე წარმოჩენილიყო. პრემიის ისტორიაში იყო პოლიტიკური ჩარევის შემთხვევებიც: 1939 წელს ადოლფ ჰიტლერის მთავრობის აკრძალვის გამო ჯილდო ვერ მიიღო იმ წლის ლაურეატმა ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში, გერმანელმა პათოლოგმა და მიკრობიოლოგმა გერჰარდ დომაგკმა. მოგვიანებით მეცნიერს გადაეცა მედალი და დიპლომი, მაგრამ არ მიუღია პრემიის ფულადი კომპონენტი.