cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ვალტერ მოდელი
ბალჟის ბრძოლა
ოპერაციისთვის მოდელის განკარგულებაში იყო მე-6 სატანკო არმია, მე-5 სატანკო არმია და მე-7 არმია, რომელთა შეიარაღებაში იყო ჯამში 2000 ტანკი და დაახლოებით ამდენივე თვითმფრინავი. აღნიშნული იყო დაცემის პირას მისული მესამე რაიხის უკანასკნელი რეზერვები. მიუხედავად პესიმისტური შეხედულებისა, მოდელი ჩვეული ენერგიით შეუდგა ოპერაციისთვის სამზადისს. როდესაც ერთ-ერთმა ოფირცერმა რესურსების სიმცირეზე დაიწუწუნა, მან მიუგო: "თუკი რაიმე გაკლია, წადი და ამერიკელებს წაართვი". მოდელი კარგად აცნობიერებდა ოპერაციის მნიშვნელობასაც და შესაძლო შედეგსაც. როდესაც მასთან ერთ-ერთმა პოლკოვნიკმა დაიწუწუნა იმის შესახებ, რომ ოპერაციის ფარგლებში დაგეგმილი საპარაშუტო დესანტის წარმატების შანსი 10 % ნაკლები იყო, მოდელმა მიუგო "მაშინ აღნიშნული საპარაშუტო გადახტომა აუცილებელია, რადგან მთლიანად ამ ოპერაციის წარმატების შანსი არ არის 10 %-ზე მაღალი, მაგრამ ომის ჩვენს სასარგებლოდ დასრულების ერთადერთი საშუალებაა".
ოპერაცია 1944 წლის 16 დეკემბერს დაიწყო და თავდაპირველად გერმანელებმა რამდენიმე ტაქტიკურ გამარჯვებას მიაღწიეს, მაგრამ სულ მალე საჰაერო მხარდაჭერის არარსებობის, ჯარების უმრავლესობის გამოუცდელობისა და საწვავის სიმცირის გამო საბოლოო ჯამში იგი წარუმატებელი გამოდგა. მე-6 სატანკო არმია ძლიერ წინააღმდეგობას წააწყდა და მართალია მე-5 სატანკო არმიამ თავდაპირველად გაარღვია მოკავშირეების პოზიციები, აღნიშნულის სასიკეთოდ გამოყენება ვერ მოხერხდა. გერმანელებმა ცხარე ბრძოლის მიუხედავად ბასტონთან არსებული სტრატეგიული მნიშვნელობის მქონე გზაჯვარედინის ხელში ჩაგდება ვერ მოახერხეს. ამას დამატებული ცუდი ამინდი, ცუდი გზები და შემდგომში მოკავშირეთა საჰაერო უპირატესობა (ოპერაციის დასაწყისში ცუდი ამინდის გამო მოკავშირეები საჰაერო მხარდაჭერის გარეშე იყვნენ დარჩენილნი) გერმანელების ისედაც ცუდი მომარაგება პრაქტიკულად საერთოდ შეწყდა. 25 დეკემბრისათვის შეტევა შეჩერდა, ხოლო 8 იანვარს საერთოდ დასრულდა.
დამარცხება რურთან
ბალჟის ბრძოლაში განცხდილი დამარცხებით დასრულდა ჰიტლერისა და მოდელის ურთიერთობა. ცოტა ხანში მან გამოსცა ბრძანება და დასავლეთის ფრონტზე მყოფი ყველა შენაერთი მის პირდაპირ დაქვემდებარებაში გადავიდა, რითაც შეზღუდა მოდელის მოქმედებათა დამოუკიდებლობა. ნებისმიერი შემოთავაზება, რომ გერმანიას დაეთმო დაკავებული პოზიციების რაღაც ნაწილი, რათა უკეთეს ადგილას გამაგრებულიყვნენ უარით იქნა გასტუმრებული და აიკრძალა მიწის ერთი ინჩის მოწინააღმდეგისათვის დანებებაც კი.
შუა მარტისთვის მოდელი და მისი ჯარისკაცები იძულებულნი გახდნენ მიეტოვებინათ რაინი და ბრძოლა გაეგრძელებინათ უკვე გერმანიის ტერიტორიაზე. უკან დახევისას გერმანელებმა ვერ შეძლეს ლუდენდორფის ხიდის განადგურება, რითაც ამერიკულ ძალებს მიეცათ შესაძლებლობა დაუბრკოლებლად გადაელახათ რაინი.
1 აპრილს არმიათა ჯგუფი ბ მთლიანად ალყაში აღმოჩნდა რურის მიდამოებში ამერიკული პირველი და მეცხრე არმიების მიერ. ჰიტლერის რეაქცია ამ ყველაფერზე იყო ის, რომ რური გამოაცხადა ციხესიმაგრედ და არცერთ მეომარს არ უნდა გაებედა არც ტყვედ ჩაბარება და არც რაიმე სახით ალყის გამორღვევა (ისევე როგორც სტალინგრადში). მან აგრეთვე გამოაცხადა, რომ რურში არსებული ინფრასტრუქტურა (რურის რაიონი გერმანიის სამრეწველო და ინდუსტრიულ გულს წარმოადგენდა) განადგურებულიყო არმიათა ჯგუფ ბ-ს მიერ, რათა არ მომხდარიყო მისი მტრის ხელში ჩავარდნა. მოდელმა ამ მითითებებს იგნორი გაუკეთა.
15 აპრილს, მას შემდეგ რაც ამერიკელებმა ალყაში მოქცეული გერმანელები შუაზე გახლიჩეს, ამერიკულმა სარდლობამ მოდელს მოუწოდა დანებებულიყო და არ გაეწირა დარჩენილი ჯარისკაცების სიცოცხლე იმ გამოუვალი სიტუაციიდან გამოყვანის მცდელობაში, რაშიც იმყოფებოდა არმიათა ჯგუფი ბ. პასუხად მათ მიიღეს, რომ მოდელი თავს კლავ მიიჩნევდა ფიურერისა და გერმანიის ერთგულად და მისი ფორმალური დანებება გამორიცხული იყო. თუმცა მან წინააღმდეგობის გაწევის ნაცვლად, ბრძანა არმიათა ჯგუფი ბ დაშლილიყო. ყველაზე ახალგაზრდა და მოხუცი ჯარისკაცები გაათავისუფლეს სამხედრო სამსახურისგან, ხოლო დარჩენილებს კი მიეცათ არჩევანი ჩაბარებულიყვნენ მტერს ან ეცადათ და ალყიდან გაეღწიათ. მე-5 სატანკო არმიას მანამდე ჰქონდა იარაღი დაყრილი, ვიდრე ბრძანებას გასცემდნენ. 20 აპრილს იოზეფ გებელსის პროპაგანდამ არმიათა ჯგუფი ბ და მისი მებრძოლები სამშობლოს მოღალატეებად შერაცხა, რაც იყო ბოლო ურთიერთობა მოდელსა და მესამე რაიხს შორის.
თვითმკვლელობა
thumb| მოდელის ბრძანებამ მისი მეომრებისთვის ომი დაასრულა, მაგრამ თვითონ არანაირი სურვილი არ ჰქონდა ენახა მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შედეგები. მის გადაწყვეტილებაზე თავი მოეკლა საბოლოოდ იმოქმედა ახალმა ამბავმა, რომ საბჭოთა კავშირი პირადად მას სდებდა ბრალს ლატვიის საკონცენტრაციო ბანაკებში 577 000 ადამიანის დაღუპვასა და 175 000 ადამიანის გადასახლებაში. მან თავი პისტოლეტით მოიკლა 1945 წლის 21 აპრილს, ტყეში, მაგრამ მანამდე მის შესახებ არსებული ცნობების დიდი ნაწილი პირადად დაწვა.
1955 წელს, მისმა შვილმა შეძლო და მამის ნეშტი ჰიურტგენის ტყეში არსებულ სამხედრო სასაფლაოზე გადაასვენება.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 1891 კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
ოკეანე
thumb|250px|მსოფლიო ოკეანეები
ოკეანე, მსოფლიო ოკეანე („ოკიანე“ ფინიკიურად „უნაპირო“, ბერძნ. Okeanos — ოკეანე — დიდი მდინარე, რომელიც გარს აკრავს დედამიწას).
ზოგადი ცნობები
ოკეანე — დედამიწის ზედაპირის მომცვლელი უწყვეტი გარსი, რომელიც გარს აკრავს კონტინენტებსა და კუნძულებს; ახასიათებს მარილების ერთნაირი შედგენილობა. ოკეანე ჰიდროსფეროს უმეტესი (94%) ნაწილია და მოიცავს დედამიწის ზედაპირის 70,8%. ოკეანის ცნებაში ხშირად იგულისხმება წყლის მასის ქვეშ მდებარე დედამიწის ქერქიცა და მანტიაც. ოკეანის ცალკეულ ნაწილებში მკვეთრად განსხვავებული ფიზიკური, ქიმიური, ბიოლოგიური და გეოლოგიური პროცესები მიმდინარეობს. ოკეანის წყალი განუწყვეტლივ მოძრაობს და ურთიერთქმედებს ატმოსფეროსთან და ლითოსფეროსთან. ოკეანის სხვადასხვა ნაწილის რეჟიმი დაკავშირებულია ასტრონომიულ ფაქტორებთან და განედურ ზონალურობას ექვემდებარება. ატმოსფეროს ცირკულაციის თავისებურებები (ქარები) განაპირობებს მუდმივი და პერიოდული ოკეანური დინებების სისტემას, იწვევს ღელვას; მზისა და მთვარის მიზიდულობის ძალები — მოქცევას. ოკეანის წყალი მზისგან მიღებული სითბოს უზარმაზარი რეზერვუარია. დინებების მეშვეობით ამ სითბოს გადანაწილება მნიშვნელოვნად განაპირობებს ხმელეთის დიდი სივრცეების ჰავას.
ოკეანის საზღვრები და მოხაზულობა ყალიბდებოდა ხანგრძლივი დროის განმავლობაში დედამიწის ქერქის გეოლოგიური აგებულებისა და განვითარების ისტორიის შესაბამისად.
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების ეპოქიდან მოყოლებული, ოკეანე დიდ როლს თამაშობს კაცობრიობისათვის როგორც სატრანსპორტო გზა, საკვები პროდუქტების, ენერგეტიკის, ქიმიური და მინერალური რესურსების წყარო.
ფსკერის გეოლოგიური აგებულება და რელიეფი
ოკეანის სიღრმეების განაწილებაზე ზოგად წარმოდგენას გვაძლევს ჰიფსოგრაფიული მრუდი, რომელიც გვიჩვენებს, რომ ფსკერის ფართობის უმეტესი ნაწილი (73,8%) 3-6 ათას მ სიღრმეზე მდებარეობს. კონტინენტებისა და ზოგიერთი დიდი კუნძულის უშუალო გაგრძელებაზე - კონტინენტის წყალქვეშა კიდეზე - რელიეფის თავისებურების მიხედვით გამოყოფენ შელფს, კონტინენტურ კალთას და კონტინენტის ძირს. ოკეანის ფსკერის ამ ნაწილში დედამიწის ქერქი კონტინენტურია: ტერიგენული ნალექების ფენა (2-3 კმ სისქისა შელფისა და კონტინენტის ძირზე) დალექილია სქელ „გრანიტულ“ ფენაზე, რელიეფი გართულია წყალქვეშა კანიონებით, მეწყრებითა და ნასხლეტებით. კონტინენტის ძირს უშუალოდ ებმის ოკეანის საგები, რომლის ქვეშ დედამიწის ქერქი უმთავრესად ოკეანურია, ხოლო რელიეფის დამახასიათებელი ფორმებია ვრცელი დანაწევრებული აბისალური ვაკეები (ძველი და თანამედროვე ვულკანური წარმონაქმნებით) და დედამიწის ქერქის გიგანტურ რღვევებთან დაკავშირებული ღრმა ზღვის ღარები. აღსანიშნავია აგრეთვე გლობალურად გავრცელებული შუაოკეანური ქედები და რიფტები. ღრმა ზღვის ღარები, კუნძულთა რკალები და მათ მიერ ოკეანისაგან გამოყოფილი განაპირა ზღვების ქვაბულები - ე. წ. გარდამავალი ზონა - დედამიწის ქერქის ტექტონიკურად ყველაზე უფრო აქტიური ნაწილია. გამოირჩევა მაღალი სეისმურობით, ვერტიკალური მოძრაობებისა და თანამედროვე ვულკანიზმის ინტენსიურობით. წყნარი ოკეანის ფსკერზე მდებარეობს აგრეთვე უდიდესი ვულკანური პლატოები, სადაც ბევრი ვულკანური კონუსი წყლის ზედაპირზეა ამოშვერილი, ბევრი წყლისქვეშაა და ზოგზე მარჯნის რიფებია დაშენებული. აქვეა ე. წ. გაიოტები - თავწაკვეთილი წყალქვეშა ვულკანური კონუსები, რომელთა წვერი, როგორც ვარაუდობენ, აბრაზიის შედეგად უნდა იყოს მობრტყელებული.
ოკეანის ფსკერი დაფარულია მცირე სისქის (ასეული მ) ნალექებით. თბილსა და ზომიერ ზონებში ფსკერული ნალექი შედგება უმთავრესად ცოცხალი ორგანიზმების ჩონჩხისა და ნიჟარებისაგან (გლობიგერინებიანი, პტეროპოდებიანი, დიატომეებიანი და სხვა ლამი), 4,5 ათას მ-ზე დაბლა ღრმა ზღვის წითელი თიხა (ქიმიურად გარდაქმნილი ვულკანური და წვრილი ტერიგენული მასალა). მაღალ განედებში ჭარბობს ტერიგენული ნალექი (ლამი), რომელშიც შერეულია აისბერგების მიერ მოტანილი მასალა (ქვის ნატეხები, ქვიშა). ნალექების დაგროვების სიჩქარე ათას წელიწადში რამდენიმე მილიმეტრია. აბისალური ვაკეები მდიდარია რკინა-მანგანუმიანი კონკრეციებით.
საერთაშორისო-სამართლებრივი რეჟიმი
ეს გლობალური ერთმანეთთან დაკავშირებული მლაშე წყალი, რომელსაც ასევე მსოფლიო ოკეანეს უწოდებენ, იყოფა კონტინენტებითა და არქიპელაგებით შემდეგ ნაწილებად: წყნარი ოკეანე, ატლანტის ოკეანე, ინდოეთის ოკეანე, ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანე და სამხრეთის ოკეანე
ოკეანის მცირე რეგიონები იწოდება ზღვებად, ყურეებად, სრუტეებად და სხვ.
კატეგორია:მსოფლიო წყლები კატეგორია:დედამიწა კატეგორია:ოკეანეები
თეიმურაზ ფიჩხაია
თეიმურაზ ფიჩხაია (დ. 9 ივნისი, 1954, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 9 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1954 კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ინსტიტუტი
ინსტიტუტი (institutum, დაწესებულება ან ჩვევა) — რაიმე ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია სამეცნიერო, სასწავლო, კვალიფიკაციის ამაღლების ან სხვა დანიშნულებით. ხშირად ეს კვლევითი ორგანიზაციაა, რომელიც რაიმე საგნის ან საკითხის შესწავლა/ძიებისთვის შეიქმნა გარკვეულ სფეროში. ტერმინი ლათინური სიტყვიდან instituere მომდინარეობს და ნიშნავს შენებას, შექმნას, გაზრდასა და სწავლებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტერმინები
19 აპრილი
19 აპრილი — გრიგორიანული კალენდრის 109-ე დღე (ნაკიან წლებში — 110-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 256 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
0419
კარეირუ-და-ვარზეა
კარეირუ-და-ვარზეა (Careiro da Várzea) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ამაზონასის შტატში. მიეკუთვნება სენტრუ-ამაზონესის მეზორეგიონს.
2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 441 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 631.128 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9.29 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამაზონასის შტატის მუნიციპალიტეტები
ლირა
ლირა შეიძლება აღნიშნავდეს:
Diacamma sericeiventre
Diacamma sericeiventre — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Diacamma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჩეხეთი
ჩეხეთის რესპუბლიკა (Česká republika; მოკლე სახელი ჩეხეთი, Česko) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ცენტრალურ ევროპაში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება პოლონეთი, დასავლეთით — გერმანია, სამხრეთით — ავსტრია და აღმოსავლეთით — სლოვაკეთი. ჩეხეთის მთლიან ტერიტორიაზე ვხვდებით მთიან ლანდშაფტებს (ფართობი 78,866 კმ2), რომელიც უმეტესად ხასიათდება ზომიერი კონტიტენტური და ოკეანური კლიმატით. არის უნიტარული საპარლამენტო რესპუბლიკა 10.7 მილიონი მცხოვრებით. ქვეყნის უდიდესი ქალაქი და დედაქალაქია პრაღა, რომლის მოსახლეობა დაახლოებით 1,3 მილიონ ადამიანს შეადგენს; სხვა ძირითადი ქალაქებია ბრნო, ოსტრავა, ოლომოუცი და პლზენი.
ჩეხეთის სახელმწიფო ჩამოყალიბდა IX საუკუნის ბოლოს, როგორც დიდი მორავიის იმპერიის ბოჰემიის საჰერცოგო. 1002 წელს საჰერცოგო ოფიციალურად აღიარეს როგორც საღვთო რომის იმპერიის საიმპერიო სახელმწიფო, ხოლო 1198 წელს გახდა ბოჰემიის სამეფო, რომელმაც ტერიტორიულ მაქსიმუმს XIV-XVII საუკუნეებში მიაღწია. XIV-XVII საუკუნეებში პრაღა წარმოადგენდა საიმპერატორო ქალაქს. XV საუკუნის ბოჰემურმა რეფორმამ გამოიწვია ჰუსიტური ომები, რაც კონფესიური პლურალიზმისა და რელიგიური ტოლერანტობის პერიოდით დასრულდა.
1526 წელს მოჰაჩის ბრძოლის შემდეგ, ბოჰემური გვირგვინის მიწები მთლიანად ჰაბსბურგთა მონაქრიამ შეიერთა. პროტესტანტების ბოჰემის აჯანყებამ (1618-20) კათოლიკე ჰაბსბურგების წინააღმდეგ სათავე დაუდო ოცდაათწლიან ომს. თეთრი მთის ბრძოლის შემდეგ, ჰაბსბურგებმა გააძლიერეს თავიანტი მმართველობა, გადააკეთეს კათოლიციზმი და დაიწყეს გერმანიზაციის პოლიტიკის გატარება. 1806 წელს წმინდა რომის იმპერიის დაშლის შედეგად ბოჰემური გვირგვინის მიწები ავსტრიის იმპერიის ნაწილი გახდა, ხოლო ჩეხურმა (ბოჰემურმა) ენამ და ლიტერატურამ განიცადა კულტურული აღორძინება. XIX საუკუნეში ჩეხეთის ტერიტორიები ინდუსტრიულ მიწებად იქცა და შემდგომში წარმოადგენდა 1918 წელს, ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაშლის შედეგად, პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, ჩამოყალიბებული ჩეხოსლოვაკიის რესპუბლიკის ცენტრს. პირველი ომის შემდეგ პერიოდში, ცენტრალური ევროპის ქვეყნებს შორის, მხოლოდ ჩეხოსლოვაკიაში იყო დამყარებული დემოკრატია. თუმცა, 1938 წლის დასაწყისში, ნაცისტურმა გერმანიამ ჩეხეთის მიწები დაიპყრო, ხოლო სლოვაკეთი გახდა გერმანიის მარიონეტული სახელმწიფო. ჩეხეთი 1945 წელს აღდგა. ომის შემდეგ გერმანულენოვანი უმცირესობათა ჯგუფები ქვეყნიდან განდევნეს. 1946 ჩატარდა არჩევნები, რომელიც ხმათა უმრავლესობით ჩეხოსლოვაკიის კომუნისტურმა პარტიამ მოიგო და 1948 წლის გადატრიალების შემდეგ (1948 coup d'état) მათ ჩამოაყალიბეს ერთპარტიული კომუნისტური სახელმწიფო, რომელიც საბჭოთა მმართველობის ქვეშ იყო მოქცეული. ჩეხოსლოვაკია ოკუპირებულ ტერიტორიად რჩებოდა 1989 წლის ხავერდოვან რევოლუციამდე; აღნიშნულმა რევოლუციამ საბჭოთა მმართველობა მშვიდობიანად დაასრულა და აღადგინა დემოკრატია ქვეყანაში. 1993 წლის 1 იანვარს ჩეხოსლოვაკია მშვიდობიანად დაიშალა ორ, ჩეხეთისა და სლოვაკეთის, სახელმწიფოდ. ჩეხეთის რესპუბლიკა ნატოს შეუერთდა 1999 წელს, ხოლო ევროკავშირს - 2004 წელს. აგრეთვე არის ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის (OECD), გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის, ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციისა და ევროპის საბჭოს წევრი.
ჩეხეთი არის განვითარებული ქვეყანა, მოწინავე, მაღალი შემოსავლის მქონე სოციალური საბაზრო ეკონომიკით. არის საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფო ევროპული სოციალური მოდელით, საყოველთაო ჯანდაცვის სისტემითა და უფასო-საუნივერსიტეტო განათლებით. იგი UN-ის ადამიანის განვითარების ინდექსით არის მსოფლიოს მე-13 ქვეყანა, ხოლო მსოფლიო ბანკის ადამიანური კაპიტალის ინდექსით - მე-14 ქვეყანა (უკანასკნელში დგას ისეთ სახელმწიფოებზე წინ, როგორებიცაა აშშ, გაერთიანებული სამეფო და საფრანგეთი). აგრეთვე არის მსოფლიოში რიგირთ მე-11 ყველაზე უსაფრთხო და მშვიდობიანი ქვეყანა, სადაც დემოკრატიული მმართველობა კარგად ფუნქციონირებს.
ისტორია
1993 წელს ყოფილი ჩეხოსლოვაკია „ხავერდოვანი რევოლუციის“ გზით მშვიდობიანად გაიყო ორ დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ — ჩეხეთის რესპუბლიკად და სლოვაკეთის რესპუბლიკად. 2003 წლამდე ქვეყნის პრეზიდენტი იყო ყოფილი დისიდენტი და დრამატურგი ვაცლავ ჰაველი. 1999 წელს ქვეყანა ნატოში შევიდა, ხოლო 2004 წელს ევროკავშირის სრულუფლებიანი წევრი გახდა. დასავლეთის კრიტიკის ობიექტად დღემდე რჩება ბოშური უმცირესობის საკითხი, რომელთა შორის ძალიან მაღალია სიღარიბისა და უმუშევრობის დონე და დაბალია განათლების დონე.
გეოგრაფია
thumb|left მდებარეობს ჩრდილოეთის განედის 48° და 51° პარალელებსა და აღმოსავლეთ გრძედის 12° და 19° მერიდიანებს შორის, ცენტრალურ ევროპაში. მისი მოსაზღვრე სახელმწიფოებია: პოლონეთი, სლოვაკეთი, ავსტრია, გერმანია. ფართობი - 78 866 კმ².
ჩეხეთის ლანდშაფტი ძალიან მრავალფეროვანია. ქვეყნის დასავლეთით მდებარე ბოჰემია მოიცავს მდინარე ელბისა და ვლტავას ბასეინს; უმეტესად შემოსაზღვრულია დაბალი მთებით (მაგალითად, სუდეტებითა და კრკონოსით). ქვეყნის უმაღლესი წერტილი, სნეზკა, რომელიც მდებარეობს ზღვის დონიდან 1,603 მეტრი სიმაღლეზე, სწორედ აღნიშნულ რეგიონში მდებარეობს. მორავია, ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილი, არის აგრეთვე საკმაოდ მთიანი ტერიტორია.
ჩეხეთის რესპუბლიკიდან წყალი მიედინება სამ სხვადასხვა ზღვაში: ჩრდილოეთის ზღვაში, ბალტიის ზღვასა და შავ ზღვაში. ჩეხეთის მფლობელობაშია აგრეთვე მოლდაუჰაფენი, 30,000 მ2 ფართობის ლოტი ჰამბურგის ნავსაშენში. აღნიშნული ტერიტორია ქვეყანას მიენიჭა ვერსალის ხელშეკრულების 363-ე მუხლით და მიზანი იყო ის, რომ ზღვაზე გასასვლელი არმქონე ქვეყნისთვის მიენიჭებინათ სატრანსპორტო ადგილი, რათა მდინარიდან დატვირთულ გემებს ზღვაში გასვლა შესძლებოდათ. ტერიტორია გერმანიას 2028 წელს უბრუნდება.
ჩეხეთის რესპუბლიკაში ვხვდებით ოთხ ეროვნულ პარკს. მათ შორის ყველაზე ძველია კრკონოშეს ეროვნული პარკი; დანარჩენებია: შუმავის ეროვნული პარკი, პოდიის ეროვნული პარკი, ჩეხეთის შვეიცარია.
კლიმატი
ჩეხეთის რესპუბლიკა ძირითადად ხასიათდება კონტინენტური კლიმატით, თბილი ზაფხულითა და ცივი, მოღრუბლული და თოვლიანი ზამთრით. გეოგრაფიული მდებარეობის გამო, ტემპერატურის სხვაობა ზაფხულსა და ზამთარში საკმაოდ მაღალია.
სიმაღლის მიხედვით, ქვეყნის სხვადასხვა ტერიტორიაზე ვხვდებით განსვავებულ ტემპერატურას. ზოგადად, უფრო მაღალ სიმაღლეებზე ტემპერატურა მცირდება და ნალექი იზრდება. ჩეხეთის ყველაზე სველი ნაწილი არის ბალი პოტოკის მიმდებარე ტერიტორია, ხოლო ყველაზე მშრალი ნაწილი - პრაღის უკიდურეს სამხრეთით მდებარე ლოუნის რაიონი. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მთების განაწილება, რაც, შესაბამისად, იწვევს კლიმატის მრავალფეროვნებას ქვეყანაში.
ჩვეულებრივ, ყველაზე ცივი თვე იანვარია (შემდეგ მოსდევს თებერვალი და დეკემბერი). აღნიშნული თვეების განმავლობაში, მთებში ძირითადად თოვს; თოვლი აგრეთვე მოსალოდნელია დიდ ქალაქებსა და დაბლობებშიც. მარტში, აპრილსა და მაისში, ჩვეულებრივ, ტემპერატურა მაღალი სისწრაფით იმატებს, განსაკუთრებით აპრილში, როცა ტემპერატურა და ამინდი დღის განმავლობაში ხშირად იცვლება. გაზაფხულის პერიოდში, თოვლის დნობის გამო, მდინარეები შედარებით უხვწყლიანია.
შემოდგომა ჩვეულებრივ იწყება სექტემბრით, რომელიც საკმაოდ თბილი და მშრალი თვეა. ოქტომბრის განმავლობაში ტემპერატურა 15 ან 10°C-მდე ეცემა. ამ პერიოდში ფოთლოვანი ტყეები ფოთოლცვენას იწყებენ. ნოემბრის ბოლოსკენ ტემპერატურა უკვე თითქმის ყინვის ნიშნულამდე მიდის.
ყველაზე დაბალი ტემპერატურა, რაც უდესმე აღუწერიათ, არის —42.9°C (დაფიქსირდა 1929 წელს, ჩესკე-ბუდეიოვიცეში), ხოლო ყველაზე მაღალი - 40.4°C (დაფიქსირდა 2012 წელს, დობრიჩოვში). წვიმებს უმეტესად ზაფხულში ვხვდებით.
დემოგრაფია
2015 წლის მონაცემებით, შობადობის საერთო მაჩვენებელი იყო 1.57 ბავშვი/ქალზე, რაც 2.1-ის მიხედვით ერთ-ერთი დაბალი მაჩვენებელია მსოფლიოში. ქვეყანას ჰყავს მსოფლიოს მასშტაბით ერთ-ერთი ყველაზე ხნიერი მოსახლეობა: საშუალო ასაკი 42.5 წელია. 2013 წელს სიცოცხლის საშუალო ხანრგძლოვობა შეადგენდა 77.56 წელია (74.29 წელი კაცებში, ხოლო 81.01 წელი - ქალებში). 2007 წელს ემიგრაციამ მოსახლეობა თითქმის 1%-ით გაზარდა. ჩეხეთში ემიგრაციით წლიურად დაახლოებით 77,000 ადამიანი შედის. ვიეტნამელმა ემიგრანტებმა ჩეხეთის რესპუბლიკაში დასახლება დაიწყეს კომუნისტურ პერიოდში, როცა ისინი ჩეხოსლოვაკიის მთავრობამ ქვეყანაში სტუმრად მიიწვია. 2009 წელს, ჩეხეთში დაახლოებით 90,000 ვიეტნამელი ცხოვრობდა. თავიდან სტუმრად ჩამოსულ ვიეტნამელთა დიდმა ნაწილმა ქვეყანაში საცხოვრებლად დარჩენა გადაწყვიტა.
2011 წლის აღწერის წინასწარი შედეგების მიხედვით, ეთნიკური შემადგენლობის მიხედვით ქვეყნის მოსახლეობა შემდეგნაირად ნაწილდება: ჩეხები (63.7%), მორავები (4.9%), სლოვაკები (1.4%), პოლონელები (0.4%), გერმანელები (0.2%) და სელიზიანები (0.1%). ვინაიდან გამოკითხვისას „ეროვნება“ არასავალდებულო გრაფა იყო, ხალხის დიდმა ნაწილმა (26.0%) ეს ველი ცარიელი დატოვა. იგივე აღწერის მიხედვით, ჩეხეთის რესპუბლიკაში დაახლოებით 250,000 ბოშა ცხოვრობს. ქვეყანაში პოლონელები ძირითადად ზოლზის რეგიონში ცხოვრობენ.
ჩეხეთის სტატისტიკის სამსახურის მიხედვით, 2016 წელს ქვეყანაში ცხოვრობდა 496,413 (მოსახლეობის 4.5%) უცხოელი. მათ შორის უდიდეს საზოგადოებებს ქმნიან უკრაინული (22%), სლოვაკური (22%), ვიეტნამური (12%), რუსული (7%) და გერმანული (4%) ჯგუფები. უცხოელთა დიდი ნაწილი ცხოვრობს პრაღასა (37.3%) და ცენტრალური ბოჰემიის რეგიონში (13.2%).
რელიგია
ჩეხეთის რესპუბლიკას მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად რელიგიური მოსახლეობა ჰყავს; აქ მცხოვრებთა დაახლოებით 75% -79% მონაწილეობას არ იღებს რელიგიურ გამოკითხვებში, ხოლო ნამდვილ ათეისტთა წილით (30%) ჩეხეთი მხოლოდ ჩინეთსა (47%) და იაპონიას (31%) ჩამორჩება. ჩეხ ხალხს ისტორიულად ახასიათებდნენ, როგორც „ტოლერანტებსა და რელიგიის მიმართ გულგრილებს“.
2011 წლის გამოკითხვაში მოსახლეობის 34%-მა განაცხადა, რომ აქ იყო რელიგიის მიმდევარი; 10% კათოლიკე იყო, 0.8% - პროტესტანტი. მოსახლეობის 45%-მა არ უპასუხა კითხვას, თუ რომელ რელიგიას აღიარებდა იგი. 1991 წლიდან 2001 წლამდე და შემდეგ 2011 წლამდე კათოლიციზმის მიმდევრები შემცირდა ჯერ 39%-დან 27%-მდე, შემდეგ კი 10%-მდე; სავარაუდოდ, მუსლიმი მოსახლეობა 20,000-ს შეადგენს, რაც ჩეხეთის მოსახლეობის 0.2%-ია.
კოლეჯი
კოლეჯი (ლათ. collegium) ამჟამად ხშირად საგანმანათლებლო დაწესებულებაზე მიუთითებს. უფრო ვრცელი გაგებით, ეს შეიძლება იყო რაიმე პროფესიის კოლეგთა ჯგუფის სახელი (მაგ. საარჩევნო კოლეგია, სამხედრო კოლეგია, და ა.შ.). თავდაპირველად ის აღნიშნავდა საერთო კანონებით ერთად მცხოვრებ ადამიანთა ჯგუფს (con-, „ერთად“ + leg-, „კანონი“).
კატეგორია:განათლება
ჩეხეთი
ეკონომიკა
მინი|ჩეხეთის რესპუბლიკის 2013 წლის ექსპორტის გრაფიკული გამოსახულება.
მუსიკა
მუსიკა ჩეხეთის რესპუბლიკაში უკვე 1000 წელზე მეტია არსებობს, რომელიც მოდის X საუკუნის ბოლოდან. ტრადიციური ფოლკლორული მუსიკა ბოჰემიის, მორავიის და სილესიასი ითვლება უმაღლესი კულტურის კლასიკურ მუსიკად. ცნობილი ჩეხი კომპოზიტორები არიან: ადამ მიჩნა, ჟან დისმასი ზელენკა, იოსეფ მისლივეჩეკი, ბედრიხ სმეტანა, ლეოს იანაჩეკი, ანტონინ დვორაკი, იოსეფ სუკი, ბოჰუსლავ მატინუ, ერვინ შულჰოფი და პეტრ ებენი. ყველაზე ცნობილი მუსიკალური ფესტივალია - გაზაფხული პრაღაში, რომელიც 1946 წლიდან მოყოლებული ტარდება.
სპორტი
სპორტული ცხოვრება არის ბევრი ჩეხი მცხოვრების ნაწილი, რომელიც ძირითადად ქომაგობაში გამოიხატება. ორი ძირითადი სპორტი არის გამორჩეული ჩეხეთის რესპუბლიკაში - ფეხბურთი და ყინულის ჰოკეი, სადაც ორივე მათგანს ააქვს უმაღლესი და ამავე დროს თანაბარი დასწრება სტადიონებზე, ასევე მედიის ერთნაირი ყურადღება. ჩოგბურთი ასევე დიდი ყურადღების ცენტრშია ჩეხეთის რესპუბლიკაში. ასევე ბევრი სხვა სპორტის სახეობაა ჩეხეთში ნორმალურ დონეზე განვითარებული: კალათბურთი, ფრენბურთი, ხელბურთი. ჩეხეთის ყინულის ჰოკეის ნაკრებმა მოიგო ოქროს მედალი 1998 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე, ასევე ნაკრებმა შეძლო 6 მსოფლიო ჩემპიონატის მოგება, მათ შორის 1999-2001 წლებში გადაბმულად.
სპორტი ერთ-ერთ პატრიოტიზმის ნიშანია ჩეხეთში, სადაც ღონისძიების დაწყებამდე რამდენიმე დღით ან კვირით ადრე ემზადებიან. ივენთებში იგულისხმება: მსოფლიო ჩემპიონატი ყინულის ჰოკეიშო, ოლიმპიური თამაშები ყინულის ჰოკეიში, უეფას ჩემპიონთა თასი, ფიფას მსოფლიო ჩემპიონატი. ყურადღება ძირითადად მაინც გადანაწილებულია ყინულის ჰოკეიზე და ფეხბურთზე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ნაკრები ფეხბურთში მის მეტოქე გერმანიას ან ჰოლანდიის ნაკრებს ხვდება, ასევე რუსეთის, ფინეთის, შვედეთის, ამერიკის ან კანადის ნაკრებს ხვდება ყინულის ჰოკეიში, ასევე სლოვაკეთის ნაკრებთან ორივე სპორტში. თამაშები კი გერმანიასა და რუსეთს შორის, დამატებით მეტოქეობის ელემენტებს ასევე ისტორიული პოლიტიკური მხარეებითაც ატარებს.
მემკვიდრეობა
მინი|კარლის ხიდი
ცნობილი ჩეხები
ჩეხეთთან არის დაკავშირებული მადლენ ოლბრაიტის (აშშ-ს სახელმწიფო მდივანი), ზიგმუნდ ფროიდის, ფრანც კაფკას, ვილჰელმ სტეინიცის (მოჭადრაკე) სახელები.
სქოლიოო
კატეგორია:ევროპის ქვეყნები კატეგორია:სლავური ქვეყნები კატეგორია:ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ნატოს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის ადრეული ისტორია
ბოსნია და ჰერცეგოვინის თანამედროვე საზღვრებში არსებობდა პრეისტორიული კულტურების მრავალი ფენა, რომელთა შექმნა და გაუჩინარება დაკავშირებულია დაუდგენელი ეთნიკური ჯგუფების მიგრაციებთან.
პრეისტორია
მარცხნივ|მინი| ვაზა ბუტმირიდან, სარაევოს მახლობლად. ადრეული ნეოლითის პერიოდი პალეოლითის პერიოდი ბოსნიაში აღინიშნება სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში არსებული უძველესი პალეოლითური ძეგლით, კერძოდ, ჰერცეგოვინაში, სტოლაკთან ახლოს მდებარე ბადანჯის გამოქვაბულის გრავიურებით. მათგან ერთ-ერთი უმთავრესი ღირსშესანიშნაობა არის ისრებით ცხენზე თავდასხმა, რომელიც შემორჩენილია ფრაგმენტებად და თარიღდება ძვ. წ. 14000 - 12000 წლებით.
იმ პერიოდში, როდესაც ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ნეოლითური კულტურები ჩნდებოდა, გვხვდება ხმელთაშუა ზღვისა და პანონიური კულტურების საინტერესო სინთეზი. ჰერცეგოვინა დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან წამოსული იმპრესიული კერამიკის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა, როგორც ეს ჩანს მწვანე გამოქვაბულში მოსტართან ახლოს, ჩაირში სტოლაკის მახლობლად, ლისიჩიჩში კონჯიჩის მიდამოებში და პეჩ მლინიში გრუდეს ნაპირებთან. მაშინ ხალხი ცხოვრობდა გამოქვაბულებში და გორაკების წვერზე არსებულ მარტივ დასახლებებში. მდინარე ბოსნას ზედა შენაკადზე და ბოსნიის ჩრდილოაღმოსავლეთ ნაწილებში (კაკანჯის მახლობლად) კი, ხალხი ცხოვრობდა ნაგებ ხის სახლებში. ამ კულტურაში ჩვენ შეგვიძლია დავინახოთ ადრიატიკის კულტურის გავლენა, რომელიც იგრძნობოდა სამხრეთში და, ასევე, სტარჩევიჩის კულტურის გავლენა, რომელიც იგრძნობოდა ჩრდილოაღმოსავლეთში. ხოლო კაკანჯის კულტურის ორიგინალური გამოხატულება არის ოთხ ფეხზე მდგარი კერამიკის ქოთნები, რომელსაც რიტონს უწოდებდნენ. ჩვენ მათ, ასევე, ვპოულობთ ხორვატიის სანაპიროზე განფენილ დანილოს კულტურაში. ამ ნივთების გამო, კაკანჯის კულტურა მიჩნეულია უფრო ფართო წრის ნეოლითური პერიოდის მოსახლეობის ნაწილად, რომლებიც, თავის მხრივ, იყვნენ სიცოცხლის ძალის კულტის მიმდევრები (ჩრდილოეთ იტალიიდან, დალმაციიდან და ეპირუსიდან ეგეოსამდე). აღსანიშნავია, რომ სარაევოს მახლობლად განფენილი ბუტმირის კულტურა განსხვავებულია და ხასიათდება თხელი მოჭიქული კერამიკითა და სხვადასხვა გეომეტრიული დეკორაციებით (ხშირად სპირალებით). ბუტმირის ფიგურები არის ხელით ნაკეთები უნიკალური სკულპტურის ნიმუშები.
ბრინჯაოს ხანის დასახლებები ჰერცეგოვინაში აგებული იყო ციტადელების მსგავსად (ადგილობრივ ენაზე - გრადინა), ხოლო ბოსნიაში ჩვენ ვხვდებით ნეკროპოლისებს, რომლებიც ქვის ტუმულებით არის ნაშენები. იმ პერიოდში, ბრინჯაოს მხრები, დეკორატიული ფირფიტები, ბრტყელი ყელსაბამები და საკინძები მორთული იყო გრავირებული ორნამენტების სპეციფიკური გეომეტრიული სტილით.
ილირიელების პერიოდი
მარჯვნივ|მინი|200x200პქ| რკინის ხანის გლაზინაკის კულტურა (დაახლოებით ძვ. წ. 300 წ.) გამორჩეული კულტურისა და ხელოვნების ფორმების მქონე ილირიელთა ეთნიკური ჯგუფის ბრინჯაოს კულტურამ გავრცელება დაიწყო დღევანდელი სლოვენიის, ხორვატიის, ბოსნია და ჰერცეგოვინის, სერბეთის, კოსოვოს, მონტენეგროს, ალბანეთის და საბერძნეთის ჩრდილოეთი ნაწილების ტერიტორიებზე.
ძვ. წ. მე-8 საუკუნიდან, ილირიული ტომები სამეფოებად გაიშალნენ. ილირიაში (ილირიელებით დასახლებული რეგიონი ბალკანეთის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში, როგორც ეს კლასიკურ ნაწერებში არის აღწერილი), ყველაზე ადრე ფიქსირდება ენჩელეს სამეფო. ეპოქა, როცა ჩვენ ვაკვირდებით სხვა ილირიულ სამეფოებს, იწყება დაახლოებით ძვ. წ. 400 წლიდან და გრძელდება ძვ. წ. 167 წლამდე. მაგალითად, მიჩნეულია, რომ ძვ. წ. 337 წელს, პლეურიასის მმართველობის ქვეშ არსებობდა აუტარიატაეს სამეფო. ხოლო არდიაეის სამეფო (წარმოშობით ნერეტვას ხეობის რეგიონის ტომი) ცხოვრებას ეწეოდა ძვ. წ. 230 წლიდან ძვ. წ. 167 წლამდე. ყველაზე ცნობილ ილირიულ სამეფოებსა და დინასტიებს შორის იყვნენ ბარდილის დარდანისა და არდიაეის სამეფოს აგრონები, რომლებმაც შექმნეს უკანასკნელი და ყველაზე ცნობილი ილირიელთა სამეფო. აგრონები მართავდნენ არდიაეის სამეფოს და, ამავდროულად, ავრცელებდნენ საკუთარ ძალაუფლებას სხვა ტომებზე.
ძვ. წ. მე-7 საუკუნიდან, ბრინჯაო ჩანაცვლდა რკინით, რის შემდეგაც მხოლოდ ძვირფასეულობა და ხელოვნების ნიმუშები კეთდებოდა ბრინჯაოსგან. ილირიელთა ტომებმა, რომლებიც ჩრდილოეთით ჰალშტატის კულტურების გავლენას განიცდიდნენ, შექმნეს ოდნავ განსხვავებული რეგიონული ცენტრები. მათ ცხოვრებაში მიცვალებულთა კულტს ძალზედ მნიშვნელოვანი როლი ეკავა, რაც კარგად ჩანს დაკრძალვის ცერემონიებისთვის განკუთვნილ მდიდრულად მორთულ ადგილებში. ჩრდილოეთ მხარეს, არსებობდა მიცვალებულთა კრემაციისა და მცირე ზომის საფლავების დიდხნიანი ტრადიცია, ხოლო სამხრეთში გავრცელებული იყო ტუმულით ნაშენები დიდი საფლავები, რომელთა ზომა ჰერცეგოვინაში აღწევდა 5 მეტრს სიმაღლეში და 50 მეტრზე მეტს სიგანეში. იაპოიდურ ტომებს ჰქონდათ მორთვა-მოკაზმვისადმი მძლავრი მიდრეკილება (მძიმე, დიდი ზომის ყელსაბამები ყვითელი, ლურჯი და თეთრი მინის შემადგენლობისგან და, ასევე, ბრინჯაოს დიდი საკინძები, ისევე, როგორც ბრინჯაოსგან დამზადებული სპირალური ბრასლეტები, დიადემები და მუზარადები). მარჯვნივ|მინი| რომაული მინა ნაპოვნი ბოსანსკი ნოვიში, II საუკუნიდან ძვ. წ. მე-4 საუკუნეში აღირიცხა კელტების პირველი შემოსევა. მათ ამავდროულად მოიტანეს თიხის ჭურჭლის ბორბლის ტექნიკა, ახალი ფორმის საკინძები და ბრინჯაოსა და რკინის სხვადასხვა სარტყლები. კელტებმა საბერძნეთისკენ გააგრძელეს თავიანთი გზა, ამიტომ ბოსნია და ჰერცეგოვინაში მათი გავლენა უმნიშვნელოა. კელტების მიგრაციების შედეგად, ილირიელთა ტომებმა დატოვეს მათი განსახლების ტერიტორია, თუმცა, ამავე დროს, მოხდა ზოგიერთი კელტური და ილირიული ტომების შერწყმა. ამ პერიოდის კონკრეტული ისტორიული მტკიცებულება იშვიათია, მაგრამ, საბოლოო ჯამში, ჩანს, რომ რეგიონი დასახლებული იყო რამდენიმე ერთმანეთისგან განსხვავებული ხალხით, რომლებიც სხვადასხვა ენაზე მეტყველებდნენ.
სამხრეთით, ნერეტვას დელტაში, ილირიული დაორების ტომზე მნიშვნელოვანი ზეგავლენა ჰქონდა ელინიზმს. მათი დედაქალაქი და, ამავდროულად, ბოსნია-ჰერცეგოვინის ანტიკური კულტურის მთავარი ცენტრი იყო დაორსონი, რომელიც მდებარეობდა ოსანიჩიში, სტოლაკის მახლობლად. დედაქალაქი დაორსონი, ძვ. წ. მე-4 საუკუნეში, შემოსაზღვრული იყო მეგალითებით, ანუ 5 მეტრის სიმაღლის ქვის კედლებით (რომელიც ისეთივე დიდი ზომის იყო, როგორც საბერძნეთის უძველეს ქალაქ მიკენეში არსებული კედლები). დაორებმა შექმნეს უნიკალური ბრინჯაოს მონეტები და ქანდაკებები.
რომაული პერიოდი
კონფლიქტი ილირიელებსა და ძველ რომაელებს შორის დაიწყო ძვ. წ. 229 წელს. ხოლო ძვ. წ. 168 წელს, ილირიელების მიწა, ილირიკუმის სახელწოდებით, რომის ერთ-ერთი პროვინცია გახდა. რომმა რეგიონის ანექსია დაასრულა ახ. წ. მე-9 წელს, რამაც ბოლო მოუღო ილირიელთა სამწლიან აჯანყებას მის წინააღმდეგ. ახ. წ. მე-10 წელს, ილირია გაიყო და დღევანდელი ბოსნიის ჩრდილოეთი ხაზი, მდინარე სავას სამხრეთ მხარესთან ერთად, შევიდა ახალი პროვინციის, პანონიის შემადგენლობაში. ხოლო დანარჩენი ტერიტორია, რაც დღეს ეკუთვნის ბოსნიას, ჰერცეგოვინას, მონტენეგროს, დალმაციას და დასავლეთ სერბეთს, აღმოჩნდა რომის პროვინცია დალმაციის საზღვრებში. მარცხნივ|მინი| ბოსნია და ჰერცეგოვინაში უძველესი დასახლებებისა და გზების რუკა რომაელთა პერიოდში, ლათინურ ენაზე მოლაპარაკე დევნილები რომის იმპერიის მთელ ტერიტორიაზე ილირიელებს შორის დასახლდნენ, რამაც ხელი შეუწყო რომაელი ჯარისკაცების მიერ საკუთარი პოსტების დატოვებას ამ რეგიონში. აღსანიშნავია, რომ თანამედროვე ბოსნიის რამდენიმე ქალაქი სწორედ რომაელთა მმართველობის დროს დაარსდა. მაგალითად, ასეთი ქალაქია ბლაგაი, მდინარე ბუნაზე. რომაულმა ბოსნიამ განიცადა უზარმაზარი განვითარება ინფრასტრუქტურისა ("Roman via") და სამხედრო თვალსაზრისით ("Roman castra"), ხოლო ეკონომიკა ეფუძნებოდა მაღაროების გამოყენებას. რომაული მმართველობის შემდეგ, სახეზე იყვნენ დიდი რაოდენობით ვლახები, რომლებიც წინარესლავური მოსახლეობის შთამომავლებად ითვლებოდნენ. რუმინელებთან და რუმინულ ენასთან ახლო კავშირის გამო, დღესდღეობით, ვლახები სლავურ ენაზე მოლაპარაკე ხალხად ითვლება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ადრეული ისტორია
ბალთა (თიღვის მუნიციპალიტეტი)
ბალთა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ბზისხევი, გვირგვინა, ლაშებალთა, ლოპანი, მეტეხი, სერიბალთა, ფათქინეთი, ქალეთი, წნელისი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე დასავლეთ ფრონის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 830 მეტრი, ყორნისიდან 9 კილომეტრი.
ლიტერატურა
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მარიანა სადოვსკა
მარიანა ვიქტოროვნა სადოვსკა (უკრ: Мар'я́на Ві́кторівна Садо́вська; დ. 23 აპრილი, 1972, ლვოვი, უსსრ) ― უკრაინელი მომღერალი, მსახიობი, კომპოზიტორი, მასწავლებელი, ფოლკლორისტი და მხატვარი.
ცხოვრობს კელნში (გერმანია). მუშაობს ევროპის ქვეყნებსა და აშშ-ში. გამოდის როგორც მარტო, ისე გერმანულ ჯაზ ტრიოსთან „Borderland“ ერთად, რომელშიც შედიან იარი სინგლა(ფორტეპიანო), პიტერ კალენბორნი (დასარტყმელი ინსტრუმენტები) და სებასტიან გრამსი (ვიოლინო და კონტრაბასი).
დაქორწინებულია თეატრის რეჟისორსა და მსახიობ ანდრეი ერლანზე.
ბიოგრაფია
მარიანა სადოვსკა 1972 წლის 23 აპრილს ლვოვში დაიბადა. მამა, ვიქტორ მოროზოვი მომღერალი და მთარგმნელი, ხოლო დედა, ეკატერინა ნემირა მხატვარი იყო.
1991 წელს ლვოვის მუსიკალური სასწავლებლის ფორტეპიანოს კლასი დაამთავრა. პარალელურად ლვოვის ახალგაზრდული თეატრი დაასრულა, სადაც შემდეგი სამი წლის მანძილზე მსახიობად მუშაობდა.
დისკოგრაფია
რჩეული:
ჰოლოკოსტი
thumb|250px|right|ჰოლოკოსტის მემორიალი ბერლინში. ჰოლოკოსტის სახელით ცნობილია მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში გერმანიის ნაცისტური ხელისუფლების და მისი მოკავშირეების მიერ განხორციელებული ებრაელების, ასევე ბოშების, ჰომოსექსუალების და სხვა უმცირესობების მასობრივი გენოციდი. განადგურებული იქნა 6 მილიონზე მეტი ებრაელი. მოკლული საბჭოთა სამხედრო ტყვეების, პოლონელი ინტელექტუალებისა და სხვების გათვალისწინებით მსხვერპლის რიცხვი გაცილებით დიდია.
ეტიმოლოგია
ინგლისური სიტყვა „holocaust“ გამოყენებული ლათინური ბიბლიიდან, ხოლო მასში ეს სიტყვა ბერძნულიდანაა ნასესხები. ნიშნავს „სრულად დაწვას“. ინგლისური ტერმინი „holocaust“ დღევანდელი მნიშვნელობით იხმარება 1910-იანი წლებიდან.
შოა
შოა (ებრ. კატასტროფა) - ტერმინი, რომელსაც ხმარობენ ებრაელები გერმანელი ნაცისტების პოლიტიკის, ებრაელების ეთნოსის გეგმური განადგურების გამოსახატავად. ამ სიტყვამ ებრაულ ტრადიციაში უფრო ნაკლებად კორექტული ტერმინი „ჰოლოკოსტი“ შეცვალა. 2005 წელს BBC-სთან ინტერვიუში ე. ვიზელმა განაცხადა, რომ უარს აცხადებდა სიტყვა „ჰოლოკოსტის“ ხმარებაზე ებრაელებთან მიმართებაში.
ებრაელები იყვნენ ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ჯგუფი, რომელიც განადგურებას ექვემდებარებოდა (თანასწორად სლავებისა და საბჭოთა ტყვეებისა, რომელთაგან უკანასკნელნი ითვლებოდნენ „ბოლშევიზმით დაავადებულებად“). პროგრამა „ებრაელების საკითხის საბოლოო გადაწყვეტა“ იყო ერთ-ერთი ყველაზე უპირატესი დავალება გერმანული პოლიტიკისა.
შოას მსხვერპლად ითვლება ევროპის 6 მილიონი ებრაელი, თუმცა მსხვერპლთა სრული სია არ არსებობს. ომის ბოლოს ნაცისტები სიკვდილის ბანაკების კვალსაც კი აქრობდნენ. დარჩენილია ცნობები უკვე გარდაცვლილი ხალხის განადგურებისა საბჭოთა არმიის მოსვლამდე. იერუსალიმში, ჰოლოკოსტის მუზეუმში, „იად ვაშემში“ (Yad Vashem) ინახება პერსონალური დოკუმენტები დაახლოებით 3 მილიონი მსხვერპლის შესახებ.
სტატისტიკური მონაცემებით, რომელიც გამოსცა მუზეუმმა „იად-ვაშემ“, „ჰოლოკოსტის ენციკლოპედია“, დაიღუპა 3 მილიონამდე პოლონელი ებრაელი, 1,2 მილიონი საბჭოთა ებრაელი, 140 ათასი ლიტველი ებრაელი და 70 ათასი ლატვიის ებრაელი, 560 ათასი უნგრეთის ებრაელი, 280 ათასი - რუმინეთის, 140 ათასი გერმანიის, 100 ათასი-ჰოლანდიის, 80 ათასი - საფრანგეთის, 80 ათასი ჩეხეთის, 70 ათასი - სლოვაკეთის, 65 ათასი - საბერძნეთის, 60 ათასი - იუგოსლავიის. ბელორუსიაში 800 ათასზე მეტი ებრაელი იქნა განადგურებული. ბალტიისპირეთს გერმანულმა სახელმწიფომ „ებრაელთაგან გაწმენდილი ზონა“ (judenfreie Zone) უწოდა - ებრაელი მოსახლეობა ასი პროცენტით იქნა განადგურებული.
ებრაელების მდგომარეობა გერმანიაში 1933-1939 წწ.
მიუხედავად შეუნიღბავი დისკრიმინაციული პოლიტიკისა ებრაელების მიმართ, გენოციდი არ დაწყებულა ნაცისტების ხელისუფლებაში მოსვლისთანავე. ნაცისტები თავიდან ცდილობდნენ ებრაელები გაეძევებინათ ქვეყნიდან, მაგრამ მათ წასასვლელი არსად ჰქონდათ. ევროპელი ებრაელებისათვის, ჰაიმ ვეიცმანის (ისრაელის I პრეზიდენტი) ცნობილი გამონათქვამით, „მსოფლიო გაიყო ორად: ადგილად, სადაც მათ არ შეეძლოთ ცხოვრება და ადგილად, სადაც არ შეეძლოთ მოხვედრა.“ დევნილებს ზურგი შეაქციეს სხვა ქვეყნებმა. საერთაშორისო კონფერენცია დევნილების შესახებ ევიანში (საფრანგეთი) მოწვეული 1938 წლის ივლისში, აშშ-ის პრეზიდენტ ფრანკლინ რუზველტის მიერ, დასრულდა სრული მარცხით. დომინიკანური რესპუბლიკის გარდა, 32 მონაწილე ქვეყნებიდან არც ერთმა არ მისცა მცირეოდენი შანსიც კი გერმანიიდან და ავსტრიიდან დევნილ ებრაელებს. ამასთან, დიდი ბრიტანეთი ზღუდავდა ემიგრანტების დინებას მისი კონტროლის ქვეშ მყოფ პალესტინაში.
„ნიურნბერგის კანონმა“ 1935 წლის 15 სექტემბრიდან წერტილი დაუსვა გერმანიაში ებრაელების თანასწორუფლებიანობას და ამიერიდან მათ რასობრივი ტერმინებით განასხვავებდა.
ანტისემიტურმა ისტერიამ გერმანიაში მიიყვანა 1938 წლის (9-10 ნოემბრის ღამე) ებრაელთა სინაგოგებისა და მაღაზიების მასობრივ გაჩანაგებამდე, რომელიც ისტორიაში შევიდა, როგორც „ბროლის ღამე“ (მინის ნამხსვრევთა გამო, რომლითაც იყო მიმოფენილი გერმანული ქალაქები).
1933-1939 წლებში გერმანიიდან და ავსტრიიდან 330 ათასი ებრაელი გაიქცა. დაახლოებით 110-100 ებრაელი დევნილები გერმანიიდან და ავსტრიიდან მეზობელ ქვეყნებში გადავიდნენ, მაგრამ იდევნებოდნენ უკვე ომის პერიოდში.
1939 წლის დასაწყისში ჰიტლერმა „4 წლიანი გეგმის შემსრულებელს“ გერმან გერინგს დაავალა მოემზადებინა გეგმა ებრაელების გერმანიიდან განსადევნად. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისისთვის არამარტო გაიზარდა მათი რიცხვი (გერმანიისთვის პოლონეთის მიერთების შემდეგ), არამედ გაართულა კიდეც ლეგალური ემიგრაცია.
1940 წელს-1941 წლის დასაწყისში ნაცისტები ამუშავებდნენ რამდენიმე ვარიანტს ებრაული საკითხის გადასაწყვეტად: სთავაზობენ საბჭოთა კავშირს მიეღო რეიხის ებრაელები, გეგმა „მადაგასკარი“ (ყველა ებრაელის აფრიკის ამ კუნძულზე გადასახლება) და „ლიუბლინი“. არც ერთი ამ პროექტთაგან არ იყო შესრულებული.
ებრაელების მდგომარეობა ომის პერიოდში
ომის დასაწყისისთვის, ნაცისტებმა დაიპყრეს ის რეგიონები, რომელიც ყველაზე მჭიდროდ იყო დასახლებული ებრაელებით - პოლონეთი, ბალტიისპირეთი, უკრაინა, ბელორუსია.
დიდ ქალაქებში (უფრო მოგვიანებით პატარა ქალაქებში) იქმნებოდა ებრაული გეტოები (დიდი ქალაქების რაიონები, სადაც ცხოვრობენ ეთნიკური უმცირესობები, ნებით თუ ძალით, მძიმე სიტუაციაში, სიტყვას ისტორიული საფუძველი აქვს და უკავშირდება ვენეციურ გეტოს, სადაც უნდა ეცხოვრათ ებრაელებს), სადაც ებრაელები მიჰყავდათ. უდიდესი გეტო იყო შექმნილი ვარშავაში, იქ 480 000-მდე ებრაელი იმყოფებოდა. იგი 1943 წელს ლიკვიდირებულ იქნა მასობრივი დეპორტაციის შემდეგ ტრებლინკაში 1942 წლის ზაფხულში და 1943 წლის იანვრისა და აპრილის აჯანყების შემდეგ: ქ.ლოძის (პოლონეთი) გეტო - 160 000-მდე ებრაელი იმყოფებოდა. ეს გეტო თანდათან განადგურებულ იქნა: პირველი დეპორტაციის ნაკადი ჰელმნოში 1942 წლის იანვარსა და მაისს შორის იყო, შემდეგ სხვა რიგი დეპორტაციებისა სხვა ბანაკებში, 1944 წლის 1 სექტემბერს კი საბოლოოდ იქნა ლიკვიდირებული.
საბჭოთა კავშირში ებრაელებით დასახლებული რეგიონი ნადგურდებოდა. 1941 წლის ოქტომბრის შუაში დაიწყო ებრაელების დეპორტაცია გერმანიიდან და რამდენიმე დღის შემდეგ აკრძალულ იქნა ებრაელების ემიგრაცია. ასევე ოქტომბერში იყო არჩეული ადგილები „გამანადგურებელი ბანაკების“ ჰელმნოსა და ბელჟეცის ასაშენებლად. დეკემბრის დასაწყისისთვის პირველმა მათგანმა, ჰელმნომ, ფუნქციონირება დაიწყო. იქ ებრაელებს ხოცავდნენ გაზით, რომელსაც დიდი დიზელის მატორები გამოიმუშავებდა და უშვებდნენ გაზის კამერებში.
1942 წელს, ვაზენში (Wannssee) ნაცისტები იმუშავებენ „ებრაელების საკითხის საბოლოო გადაწყვეტის“ პროგრამას. ეს გადაწყვეტილება არ არის აფიშირებული და ცოტას (მათ შორის მომავალ მსხვერპლსაც) თუ შეეძლო დაეჯერებინა, რომ მეოცე საუკუნეში ასეთი რამ შესაძლებელი იყო. გერმანიის, საფრანგეთი, ჰოლანდიის, ბელგიის ებრაელებს გზავნიდნენ აღმოსავლეთით, პოლონეთისა და ბელორუსიის ბანაკებსა და გეტოებში, უყვებოდნენ მათ რა დროებითი გადასახლების შესახებ. პოლონეთში იქმნებოდა ე.წ. „სიკვდილის ბანაკები“, რომლებიც საერთოდ გათვალისწინებული იყო არა დიდი რაოდენობის ხალხის საცხოვრებლად, არამედ ახალმოსულების სწრაფი განადგურებისთვის.
შეხვედრის პროტოკოლი ფიგურირებდა ნიურბერგის სასამართლოზე, როგორც „ებრაელების დევნის“ საქმის ერთ-ერთი ყველაზე მთავარი დამამტკიცებელი საბუთი. ხშირად ეს თათბირი ხასიათდება, როგორც „ევროპელი ებრაელების გასანადგურებლად გამომუშავებული გეგმა“, თუმცა შეხვედრაზე არ არის პირდაპირ ნათქვამი არაფერი ებრაელების განადგურებაზე.
თათბირის ერთ-ერთი მთავარ ფრაზაში ნათქვამი იყო: „ფიურერთან შეთანხმებით გადასახლების მაგიერ ამ წუთიდან მოქმედებს ამ საკითხის სხვა გადაწყვეტილება: დაიწყო ებრაელების ევაკუაცია აღმოსავლეთით.“ ამ გადაწყვეტილების მიღებისთანავე დაიწყო სიკვდილის ბანაკების მშენებლობა პოლონეთში.
მსოფლიო ხალხის წმინდანები და წინააღმდეგობა
ნაცისტების გეგმების ინფორმაციის უქონლობის გამო, ბანაკებსა და გეტოებში მყოფნი ცდილობდნენ ყველა მოთხოვნისა და ბრძანების დაკმაყოფილებას გადარჩენის მიზნით. მას შემდეგ, რაც გახდა ცნობილი გასვლების მიზეზი, ბანაკებსა და გეტოებში დაიწყო აჯანყებები; ყველაზე ცნობილია ვარშავის გეტოს აჯანყება 1943 წლის იანვარში. ყველაზე აქტიური წინააღმდეგობის ცენტრი იყო მინსკის გეტო.
ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მცხოვრები ებრაელების ბედი განსაზღვრული იყო. როგორც წესი, ადგილობრივი მცხოვრებლების მხარდაჭერას მოკლებულებს, არ ჰქონდათ შანსი გეტოს გარეთ გადარჩენის. შოაში გადარჩენილი ებრაელები, არიან ის მცირედი, რომელიც ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა გადამალეს (არაებრაელებმა, „მსოფლიო წმინდანებად“ წოდებულნი, გადაარჩინეს სიკვდილს ათობით ათასი ებრაელი), რომელნიც იყვნენ პარტიზანულ მოძრაობაში. ბელორუსიაში პარტიზანულ მოძრაობაში 30 ათასი ებრაელი ირიცხებოდა.
შოას შედეგი
შეიძლება ითქვას,რომ ნაცისტებმა ებრაელების საბოლოოდ განადგურების საკითხს წარმატებით გაართვეს თავი.
ბოშები
ბოშები შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული იყვნენ დისკრიმინაციის მსხვერპლი. მათ მიმართ სტერეოტიპები აზიიდან ევროპაში მიგრაციიდან იწყება. მათი მუქი კანის ფერისა და განსხვავებული გარეგნობის გამო ევროპელებმა ისინი თურქებთან გააიგივეს, რამაც მათ მიმართ სიძულვილი წარმოშვა. თუმცა სამხრეთ ევროპაში ეს სტერეოტიპი მალევე გაქრა, რადგან სამხრეთის ქვეყნებს ნამდვილ თურქებთან ადრევე ჰქონდათ კონტაქტი და განსხვავებაც მალევე დაინახეს, თუმცა უფრო ჩრდილოეთით, გერმანულად მოლაპარაკე ხალხში, რომლებსაც აზიასთან ფაქტობრივად არ ქონდა შეხება, ბოშების მიმართ ცუდი დამოკიდებულება გაგრძელდა. ეს ძალიან გავს სსრკს დაშლის შემდეგ შემორჩენილ სტიგმას, რომ თითქოს ყოველი ყოფილი საბჭოთა ქვეყანა სლავური იყო და მისი მოსახლეობა აუცილებლად საუბრობდა რუსულად. ამასთანავე, ბოშებს არ გააჩნდათ სამშობლო და ნებისმიერ ქვეყანაში უცხოდ მიიჩნეოდნენ, რაც მათ კიდევ უფრო არასასურველად ხდიდა. საუკუნეების განმავლობაში უფრო და უფრო დაგროვდა მათ მიმართ სიძულვილი, რის გამოც წარმოიშვა ანტი-ბოშური კანონები. მსგავსი კანონები კი უფრო გამკაცრდა ნაცისტური პარტიის მოსვლისას.
ხშირად ბოშებზე, როგორც ჰოლოკოსტის მსხვერპლზე, საუბრისას მწვავე დისკუსია მიმდინარეობს, უნდა ჩაითვალონ თუ არა ნაცისტური რეჟიმის პირდაპირ მსხვერპლად, როგორც ებრაელები. ბევრი ამბობს, რომ მთავარი მიზანი მაინც ებრაელების განადგურება იყო, რადგან რაოდენობრივად მათ უფრო მეტად იშორებდნენ, თუმცა თუ დავაკვირდებით ბოშების საწინააღდეგოდ გაკეთებულ ქმედებებს, ძალიან ბევრ საერთოს ვნახავთ ებრაელებთან. საყურადღებოა, რომ მხოლოდ ებრაელებს, ბოშებსა და შავკანიანებს მოიხსენიებდნენ, როგორც უცხო სისხლის მქონეებს. ეს მიგვითითებს, რომ მათ მიმართ გამოხატული აგრესია წმინდად რასობრივი იყო. ამასთანავე ორივე ჯგუფისთვის შეიქმნა სპეციალური კანონები, რომელთა მიზანი არიელების მათგან გამიჯვნა იყო, რათა არ მომხდარიყო რასებს შორის აღრევა. ასევე ორივე რასას ჩამოერთვა სამოქალაქო უფლებები და ებრაელების მსგავსად, დაიწყო ბოშების სტერილიზაცია. მათი მოშორების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა არის მსგავსება ბროლის ღამესა (Kristal Nacht) და ბოშების გასუფთავების კვირას (Zigeuner-aufräumungs-woche) შორის, რომლის დროსაც ასობით ბოშა დააპატიმრეს გერმანიასა და ავსტრიაში. ამ ქმედებით მშვიდობიან მოსახლეობას მიეცა ერთგვარი ნიშანი, რომ ებრაელებისა და ბოშების მიმართ ცუდი მოპყობა დასაშვები იყო. 1937 წელს გერმანელმა ანთროპოლოგმა, ადოლფ ვურთმა, აღწერა ებრაელებსა და ბოშებს შორის მსგავსება და განაცხადა, რომ ბოშების პრობლემაც ისევე უნდა გადაწყდეს, როგორც ებრაელების. 1942 წელს კი ანტისემიტური კანონები სრულიად გავრცელდა ბოშებზე.
ამ ქმედებებიდან აშკარა ხდება, რომ ბოშებიც პირდაპირი სამიზნეები იყვნენ, თუმცა ფაქტები ასევე გვაჩვენებს, რომ ებრაელებთან შედარებით გადარჩენილთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად მეტია. ამის მიზეზი კი გეოგრაფიული ფაქტორი იყო. ისინი უფრო მეტად გერმანიის მოკავშირე ქვეყნებში ცხოვრობდნენ, სადაც ნაცისტური კანონები არ ვრცელდებოდა. მაგალითად დანიამ, ფინეთმა და იტალიამ უარი განაცხადა როგორც ბოშების, ასევე ებრაელების დეპორტზე. თუმცა საფრანგეთში ბოშების მდგომარეობა უფრო რთული იყო, რადგან ისინი გერმანულის გარდა, ფრანგული აგრესიის მსხვერპლნი იყვნენ და მათი დაჭერა უფრო გამარტივდა.
საბოლოოდ, ნათლად ჩანს, რომ მართალია ებრაელები ნაცისტების პირველ სამიზნეებს წარმოადგენდნენ, მაგრამ ამასთანავე გერმანია ბოშების მოშორების შანსსაც არ უშვებდა ხელიდან, როგორც ეს საფრანგეთის შემთხვევაში დავინახეთ. თუ მათ ქმედებებს დავუკვირდებით, არ იქნებოდა გამორიცხული, რომ ებრაელების სრული მოშორების შემდეგ, მთავარი მსხვერპლი ბოშები გამხდარიყვნენ.
გერმანიაში ნაცისტები ბოშებს თვლიდნენ საშიშებად, იმ დროს, როცა საბჭოთა კავშირში ასიმილირებული ბოშები არ იდევნებოდნენ.
პარაიმოსის მსხვერპლთა სია ზუსტად არ არის დადგენილი, რადგან იმ დროს აღმოსავლეთ ევროპის ბოშათა ორგანიზაცია არ იყო ორგანიზებული და ძალიან ძნელია შეფასება მსხვერპლთა რაოდენობისა. და მაინც, თვლიან, რომ იგი მერყეობს 200 000-სა და 2 მილიონს შორის.
ჰომოსექსუალები
175-ე მუხლის თანახმად, ნაცისტურ გერმანიაში კაცები - ჰომოსექსუალები ექვემდებარებოდნენ „ხელახალ აღზრდას“. ნაცისტები ჰომოსექსუალებს განასხვავებდნენ ასე — ისინი, რომლებიც მხოლოდ ერთხელ იქნენ წასწრებულნი „დანაშაულზე და ჰომოსექსუალი-რეციდივისტები“.
1940 წლიდან დაიწყეს „რეციდივისტი“ ჰომოსექსუალების კონცენტრაციულ ბანაკებში გაგზავნა, მათთვის განაჩენის გამოტანის შემდეგ. 1942 წელს ნებადართული იყო ბანაკების ხელმძღვანელების მიერ ჰომოსექსუალების კასტრაცია. კონცენტრაციულ ბანაკებში იქმნებოდა განსაკუთრებით აუტანელი პირობები მათთვის; ასევე იყო ამ სახის პატიმრების განმასხვავენელი ნიშანი - ვარდისფერი სამკუთხედი (რომელიც შემდგომ გეი-მოძრაობის სიმბოლოდ იქცა) - იხატებოდა მათ ტანსაცმელზე უფრო დიდ ზომებში, რათა სხვა კატეგორიის პატიმრებს შორიდანვე ეცნოთ მათში პირველრიგოვანი მსხვერპლნი.
საკმაოდ საინტერესოა, რომ ნაცისტური პარტიის მოსვლამდე LGBTQ ხალხის მიმართ კეთილგანწყობა იგრძნობოდა. ბერლინში ასობით გეი ბარი არსებობდა, სადაც ადამიანებს ღიად შეეძლოთ შესვლა. პარაგრაფი 175, რომლის მიხედვითაც იკრძალებოდა მამრობითი სქესის ადამიანებს შორის სქესობრივი კაშირი, თანდათან კარგავდა თავის ძალას და კანონებიდან ამოღების პროცესში იყო. ამ საზოგადოებისთვის ეს პერიოდი ოქროს 20-იანი წლებითაა (“Golden Twenties”) ცნობილი.
XIX-XX საუკუნეების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეცნიერი არის მაგნუს ჰირშფელდი, რომელმაც დააარსა სქესობრივი კვლევის ინსტიტუტი და დიდი წვლილი მიუძღვის დისკუსიების დაწყებაზე სქესობრივი ორიეტაციების შესახებ. იგი ცდილობდა დაემტკიცებინა, რომ ჰომოსექსუალები ცალკე სქესს წარმოადგენდნენ, კონკრეტულად მამრობითი სქესის ჰომოსექსუალებს კი უფრო მდედრობითი მახასიათებლები გააჩნდათ. თუმცა მრავალი კვლევის შემდეგ, მან უარყო თავისი თეორია, მაგრამ სწორედ ეს მოსაზრება გახდა ჰომოსექსუალების მიმართ, განსაკუთრებით კი მამრობითი სქესის მიმართ, აგრესიის საბაბი. ნაცისტურმა პარტიამ სწორედ ეს სიტყვები გამოიყენა მის საწინააღმდეგოდ და ჰომოსექსუალები წარმოადგინა, როგორც „არასრულყოფილი კაცები“.
პარაგრაფი 175, პირიქით, გაძლიერდა და დაემატა უფრო კონკრეტული წესები. კაცებს შორის ჩახუტებაც კი ითვლებოდა არაბუნებრივად და ისჯებოდა კანონით. ათასობით კაცი დაიჭირეს ამ კანონების მიხედვით, რომელთაგანაც ზოგიერთი არც იყო ჰომოსექსუალი და მხოლოდ უსაფუძვლო ეჭვის გამო დააკავეს. ხშირად ნაცისტები ჰომოსექსუალობის იარლიყს მათთვის არასასიამოვნო ხალხს ანიჭებდნენ და მათი დაჭერისთვის ამ საბაბს იყენებდნენ. ამ დროს მარტივი მოსყიდვით კრიმინალები „გამოიჭერდნენ“ ნაცისტების მტრებს ჰომოსექსუალურ ქმედებაში.
ბანაკებში მათთვის ცალკე იყო გამოყოფილი ბლოკები, რადგან ჰომოსექსუალობას ავადმყოფობად მიიჩნევდნენ და არ სურდათ, რომ ის სხვა ტყვეებსაც „გადასდებოდა“, რადგან ეს „ავადმყოფობა“ ხალხს დაასუსტებდა. ბანაკებში არსებობდა ფერების კოდირების სისტემა, რომელიც აღწერდა რომელ ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ ადამიანები, ფერადი სამკუთხედები ხშირად ფორმებზე იყო მიკერებული: წითელი აღნიშნავდა პოლიტიკურ პატიმრებს, შავი - ასოციალებს ან ბოშებს, იასამნისფერი - იეჰოვას მოწმეებს, ხოლო ვარდისფერი - ჰომოსექსუალებს. ხშირად მათი სამკუთხედები უფრო დიდი იყო, რათა მათი ამოცნობა გამარტივებულიყო. ჰომოსექსუალები მცველების ძალადობის გარდა, სხვა ჯგუფების აგრესიის მსხვერპლიც ხდებოდნენ.
მშრომელთა რიცხვის დანაკლისის გამო, მათთვის გააკეთეს ცალკეული პროგრამა, რომლის მიზანი იყო მათი ქცევის შეცვლა. ეს იყო ერთგვარი ტესტი: ჰომოსექსუალს აიძულებდნენ, რომ სექსუალური კავშირი დაემყარებინა ქალთან ბანაკის ბორდელში. თუ ის ამას საკმარისი სიხშირით გააკეთებდა, ის განკურნებულად ჩაითვლებოდა და მას ათავისუფლებდნენ. თუ მიზანს ვერ აღწევდნენ, შემდეგი გამოსავალი კასტრაცია ხდებოდა, რის შემდეგაც თავისუფლდებოდნენ მძიმე შრომის ასაღებად.
რაც შეეხება მდედრობით ჰომოსექსუალებს, ნაცისტები თვლიდნენ, რომ მათ, ამისდა მიუხედავად, მაინც შეეძლოთ გამრავლება, ამიტომ პრობლემა არ ქონდათ, რადგან შეძლებდნენ მათთვის გამრავლების დაძალებას. ამასთანავე, ის მოსაზრება, რომ ჰომოსექსუალები უფრო სუსტები არიან ლესბოსელებზე არ ვრცელდებოდა, რადგან ქალები ისედაც მიიჩნეოდნენ სუსტი სქესის წარმომადგენლებად.
ომის დასრულების შემდეგ, ბოშების მსგავსად, არც ჰომოსექსუალებს მიეცათ კომპენსაცია, რადგან ითვლებოდა, რომ ორივე ჯგუფი კანონის მიხედვით იყო დაკავებული და მათ მიმართ დისკრიმინაცია, ბოშების შემთხვევაში - რასობრივი დისკრიმინაცია, არ იგრძნობოდა. ჰომოსექსუალების შემთხვევაში ამის მიზეზად პარაგრაფი 175 დასახელდა, რადგან იგი ძალაში ჯერ კიდევ ნაცისტური პარტიის მოსვლამდე იყო და ჰომოსექსუალობა, ფაქტობრივად, არ იყო ლეგალური.