რუისპირის_ყველაწმინდის_ეკლესია
ძეგლი სამ ეკლესიანი ბაზილიკაა, გარე შესასვლელით სამი მხრიდან ნაგებია მოზრდილი ზომის, რიყის ქვით და კირის დუღაბით. ქვა მეტ-ნაკლებად შერჩეულია და დაწყობილია ჰორიზონტალურ რიგებად მთავარი ეკლესიის გარეთა კუთხეები, კარ-სარკმლების ღიობები და კონსტრაქტული ელემენტების დიდი ნაწილი ნაწყობია კარგად გათლილი, შირიმის ქვით კედლების ზედაპირი გასწორებულია კირის ბათქაშით, რომელიც საპერანგე ქვების ზედაპირის მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს. შიგნითა კედლების წყობის წესიერება დარღვეულია, როგორც შემორჩენილი ფრაგმენტებიდან ჩანს, შიგნით, მთავარი ეკლესიის კედლები შელესილი ყოფილა.ეკლესიას მთავარი შესასვლელი — ორ კვადრატულ ბოძზე დაყრდნობილი, სამმალიანი თაღების სახით — სამხრეთიდან ჰქონდა, თავად მთავარ ეკლესიას სამი, მაღალი შესასვლელი აქვს სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან სამივე შიგნიდან ნალისებრი თაღითაა დასრულებულია, ხოლო გარედან — ოდნავ კვერცხისებრი ფორმის თაღით. გარეთა თაღების ქუსლები კედლის სისქეში ოდნავ არის შეწეული და წირთხლებზე მცირე საფეხური იქმნება. მთავარი ეკლესია აზიდულ პროპორციებშია გადაწყვეტილი. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია გეგმით ნახევარწრიული აფსიდით, რომელიც ეკლესიის იატაკის მიმართ ორი საფეხურით არის შემაღლებული და დარბაზისგან მოგვიანებით აგებული, რიყის ქვით ნაშენი კანკელით იყო გამიჯნული — აღსავლის კარით შუაში. აფსიდის ცენტრში გაჭრილია ზემოთკენ ოდნავ დავიწროვებული, ნახევარწრის მოყვანილობის თაღით დასრულებული სარკმელი. სარკმლის ღიობი, გარედან, შირიმის ქვებითაა გამოყვანილი და შირიმის მთლიან ქვაშივე გამოკვეთილი, ნახევარწრიული ფორმის თაღი ხურავს აფსიდში. სარკმლის ორივე მხარეს, თითო, მცირე ნიშაა. მათ შორის სამხრეთით მდებარე, ოთხკუთხაა, ჩრდილოეთით მდებარე კი — თაღოვანი. ამ უკანასკნელი თავზე რელიეფური წარბია, რომელსაც ბოლოებში მოკლე ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. აფსიდის შუაში იდგა ოთხწახნაგა ტრაპეზი. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. კონქის თაღი ოდნავ ნალისებრი მოყვანილობისაა. იგი დაყრდნობილია შირიმის თხელ იმპოსტებზე, რომელთა პროფილს შეადგენს თარო და ცერად ჩამოკვეთილი სიბრტყე. თაღის ზემოთ, შირიმის, ტლანქად დამუშავებული ქვებით ნაწყობი, ოციოდე სანტიმეტრით გადმოშვერილი შვეული „შუბლია“, რომლის უკან, კონქის თავზე, სიცარიელე იქმნებოდა. შესაძლოა იგი სამალავადაც გამოიყენებოდა, თუმცა, მასში ასასვლელი არსად არ ჩანს. დარბაზის გრძივი კედლები დანაწევრებულია პილასტრებზე გადაყვანილი, სამ-სამი ვიწრო, უჩვეულოდ მაღალი, ნახევარწრიული თაღით, რომელთა წვერი კონის თაღის წვერთან ერთ დონეზეა. თაღების ქუსლებთან გამოყოფილია თაროსებრი იმპოსტები პილასტრების წინა საფეხური კამარის საბჯენი თაღების საყრდენია. თითო პილასტრი დასავლეთ კუთხეებშიცაა. მათზე დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღია გადაყვანილი თაღებიც და კამარაც წერილი ქვებითაა ნაწყობი, განსხვავებულია წყობის ხასიათიც. შიდა სივრცეს კიდევ ექვსი მაღალი, თარაზულად გადახურული სარკმელი აშუქებს. ექვსივე გრძივ კედლებშია გაჭრილი. კედლის თაღების ზედა ნაწილში — სამი სამხრეთით და სამი ჩრდილოეთით დასავლეთით მდებარე სარკმლები, მოგვიანებით, სანახევროდ ამოუშენებიათ ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში თარაზულად გადახურული კარია, რომელიც ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მოწყობილ, მცირე სათავსში გადის იგი უაფსიდოა გადახურულია ცილინდრული კამარით და მთავარ ეკლესიას წყობით ებმის. სათავსი განათებულია აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილი, სწორკუთხა სარკმლით, რომლის ქვემოთ დგას ნაშენი, ოთხწახნაგა ტრაპეზი სამხრეთ კედელში მცირე სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთ ეკლესიის ერთიანი, ვიწრო დერეფანი რომელიც აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული, რომლის შუაში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. აფსიდი გადახურულია კონქით. აფსიდის წინ შემორჩენილია კამარის მცირე მონაკვეთი რომელიც ისევე როგორც თავად აფსიდი, მთავარი ეკლესიის კორპუსთან წყობითაა დაკავშირებული. აქ კამარა შეწყვეტილია და მთავარი ეკლესიის კედლის დანარჩენ ნაწილზე სამი კვადრატული ფოსოა, რომლებიც სამხრეთ ეკლესიის სახურავის დონეზეა განლაგებული ერთი — კამარის შემორჩენილი ნაწილის ბოლოშია, მეორე — შესასვლელის აღმოსავლეთ გვერდის გასწვრივ. მესამე — კედლის დასავლეთ კიდესთან ანალოგიური ორ-ორი ფოსოა დასავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზეც. ფოსოები ხის გადახურვის ძელების ჩასადგმელი უნდა ყოფილიყო.