cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კინცუგი
კინცუგის დაკავშირება ქართულ კულტურასთან
2019 წელს იაპონიაში ქართული ღვინის კულტურის გამოფენის ფარგლებში, ქართული და იაპონური კულტურები, ანა მიხაილოვა კეზელის ინიციატივით, საინტერესოდ დაკავშირდა. იაპონელ კერამიკოსებთან თანამშრომლობით, შედგა ქართული ქვევრის კინცუგის ტექნოლოგიით შეკეთება. დამუშავდა 300 წლის ქართული ქვევრი. მორიამა სენსეიმ კი ამ ორი კულტურის პოეტური დაკავშირება შექმნა: „საქართველო - ქვეყანა, რომელიც მიუხედავად მრავალი განსაცდელისა, ყოველთვის აღდგება, როგორც კინცუგით გამთელებული ძვირფასი ნივთი“.
სქოლიო
კატეგორია:აზიური ხელოვნება კატეგორია:იაპონური ხელოვნება კატეგორია:იაპონელების ნამუშევრები
კოჭლამაზაშვილი
საკუთარი სახელი კოჭლამაზაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ქართული გვარები
Camponotus schoutedeni
Camponotus schoutedeni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
სავინსკაია (ხაროვსკის რაიონი)
სავინსკაია (Савинская) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის მიხაილოვსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 6 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
Very (ალბომი)
Very — ინგლისური სინთპოპ-დუეტ Pet Shop Boys-ის მეხუთე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1993 წელს. მსოფლიო მასშტაბით გაიყიდა მისი 4 მილიონი ასლი.
ისტორია
Very-ზე სიმღერები ორიენტირებულია უფრო მეტად საცეკვაო მუსიკაზე, ვიდრე ეს იყო წინა ალბომზე, Behaviour. ამავე პერიოდში ნილ ტენანტი უფრო ღიად საუბრობდა თავის სექსუალურ ორიენტაციაზე.
ეს ალბომი ითვლება ჯგუფის კომერციულად ყველაზე წარმატებულ ნამუშევრად. აქედან გამოცემული ხუთი სინგლი მოხვდა ბრიტანული სინგლების 20-ეულში. ამ სინგლებიდან ყველაზე წარმატებული იყო Go West.
ალბომის შეზღუდული რაოდენობით გამოცემულ ვერსიას თან ახლავს მეორე დისკი Very Relentless. მასზე მოთავსებულია ექვსი სიმღერა, რომელიც ექსპერიმენტულიც და ინსტრუმენტულიც არის. 1994 წელს დაგეგმილი იყო მათი გამოცემა სრულყოფილი ალბომის სახით (ახალ სიმღერებთან ერთად), მაგრამ პროექტი იქცა Disco 2-ად. ეს ექვსი სიმღერა არც ერთ სხვა დისკზე არ არის შეტანილი, გარდა სიმღერისა Forever in love, რომელიც ჩაწერილია დისკზე Very/Further Listening 1992-1994.
ალბომის ორიგინალურ გამოცემაზე გამოსახული რგოლები ამოტვიფრული იყო (როგორც საბავშვო კონსტრუქტორებში).
Very კვლავ გამოიცა 1996 წელს, ამჯერად სტანდარტული ყდით, რომელზეც უბრალოდ გამოსახული იყო პირველი ვერსიის ყდა.
ალბომის 2001 წლის გამოცემაში დამატებული სინგლების B-გვერდები.
2000 წელს ჟურნალმა Q ალბომს მიანიჭა #91 ადგილი ყველა დროის საუკეთესო ბრიტანული ალბომების ასეულში.
სქოლიო
კატეგორია:Pet Shop Boys-ის ალბომები კატეგორია:1993 წლის ალბომები კატეგორია:Parlophone-ის ალბომები კატეგორია:სინთპოპ ალბომები კატეგორია:ალბომები სტივენ ჰეიგის პროდიუსერობით
იმპერატორი
მინი|[[რუსეთის იმპერატორი ეკატერინე II.]] იმპერატორი (imperator – მბრძანებელი) — მონარქის ტიტული. თავდაპირველად იმპერატორის საპატიო ტიტული რომაელ მხედართმთავრებს ენიჭებოდათ. ავგუსტუსუს დროიდან იმპერატორად იწოდებოდა რომის სახელმწიფოს მემკვიდრეობითი მეთაური, შემდეგში იმპერატორის ტიტული ზოგიერთი სხვა სახელმწიფოს მონარქებმაც მიიღეს (ტერმინი „იმპერატორი“ არაევროპული ქვეყნების მონარქთა მიმართაც გამოიყენება — მაგ., ჩინეთის იმპერატორი — 1911-მდე, იაპონიის იმპერატორი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მონარქია კატეგორია:იმპერატორები კატეგორია:სახელმწიფო მმართველები კატეგორია:წოდებები
საირეკაბური
საირეკაბური — ვულკანური მთების ჯაჭვი ბოლივია–ჩილეს საზღვარზე. მოიცავს 10 მწვერვალს, რომელთაგან უმაღლესი, სერო–საირეკაბური ზღვის დონიდან 5971 მეტრზე მდებარეობს. მათ შორისაა ასევე სტრატოვულკანები: კურიკინკა (5722 მ), ესკალანტე (5819 მ), სერო–კოლორადო (5728 მ). კომპლექსის ტერიტორიაზე მრავლადაა მიტოვებული გოგირდის მაღარო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები კატეგორია:ჩილეს ვულკანები
Camponotus schneei
Camponotus schneei — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
დომინგო ელიასი
thumb|right|170px|დომინგო ელიასი დომინგო ელიასი (Domingo Elías; დ. 9 დეკემბერი, 1805, იკა, პერუ — გ. 3 დეკემბერი, 1867, ლიმა, პერუ) — პერუელი  სახელმწიფო მოღვაწე. 1844 წელს მცირე ხნით ეკავა  პერუს პრეზიდენტის თანამდებობა.
ახალგაზრდობაში გაემგზავრა ევროპაში, მოინახულა მადრიდი და პარიზი. პერუში დაბრუნების შემდეგ დასახლდა მშობლიურ ქალაქ იკაში და ხელი მიჰყო სოფლის მეურნეობას. ვივანკოს დიქტატურის დროს გახდა ლიმის პრეფექტი. რამონ კასტილიას ხელისუფლების დროს ეკავა ფინანსთა მინისტრის, ხოლო შემდეგ საფრანგეთში პერუს ელჩის თანამდებობა. გარდაიცვალა ლიმაში 1867 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:პერუს პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 9 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1805 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1867
რიცეულა
რიცეულა — მდინარე ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, ლეჩხუმის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე რიონის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 24 კმ, აუზის ფართობი 166 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 5,9 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:რიონის შენაკადები კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მდინარეები
NGC 7366
NGC 7366 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1864 წლის 7 აგვისტო. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
სოლორსანო
სოლორსანო (Solórzano) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კანტაბრიის პროვინციის ტრასმიერის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 23,5 კმ². მოსახლეობა — 1046 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კანტაბრიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:კანტაბრიის ქალაქები
ვოლფარტის ბუზი
ვოლფარტის ბუზი (Wohlfahrtia magnifica) — მწერი ხორცის რუხი ბუზების ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 8–14 მმ-ია, შეფერილია ნაცრისფრად; კვერცხისებრი მუცლის შუაში გასდევს შავი ზოლი კუთხოვანი კონტურებით, გვერდებზე მომრგვალო ლაქებია. გავრცელებულია ცენტრალურ აზიაში, სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, მონღოლეთში, რუსეთის ევროპული ნაწილის სამხრეთში, დასავლეთ ციმბირში, უპირატესად მესაქონლეობის რაიონებში. ზრდასრული ბუზი იკვებება ნექტრით. მატლები პარაზიტობენ ჩლიქოსნებზე, ზოგჯერ ადამიანზეც, რომელზეც ხვდებიან ღია ცის ქვეშ ძილის დროს. ბუზი 180-მდე მატლს ყრის ერთდროულად მასპინძლის ჭრილობებზე, დაბეჟილობებზე და ლორწოვან გარსებზე; ისინი ჭამენ მის რბილ ქსოვილებს, რითაც იწვევენ მძიმე დაავადებებს — მიაზებს. 3–5 დღის შემდეგ ტოვებენ მასპინძელს; ჭუპრდებიან ნიადაგში. ადამიანის (განსაკუთრებით ბავშვის) დასნებოვნებას შესაძლოა მოჰყვეს ლეტალური შედეგი.
სქოლიო
კატეგორია:ხორცის რუხი ბუზები
ესკალანტე (კანტაბრია)
ესკალანტე (Escalante) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კანტაბრიის პროვინციის ტრასმიერის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 19 კმ². მოსახლეობა — 781 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კანტაბრიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:კანტაბრიის ქალაქები
Technomyrmex zimmeri
Technomyrmex zimmeri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Technomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Camponotus schmitzi
Camponotus schmitzi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ბიჯეს ციხე
ბიჯეს ციხე — არტანუჯის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მაღალ ქედზე, სოფ. თუნთულუს მიდამოებში მდებარეობს.
ციხის გარემო/აღწერა
სავარაუდოდ, რაც შეეხება სახელს ბიჯე, უნდა ითქვას, რომ ის ან დავთრის შედგენის, ან მისი ამოკითხვის დროს არის შეცდომა დაშვებული.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
ჯენეტ გეინორი
ჯენეტ გეინორი (Janet Gaynor; დ. 6 ოქტომბერი, 1906 — გ. 14 სექტემბერი, 1984) — ამერიკელი მსახიობი. ის იყო მუნჯი კინოს პერიოდის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მსახიობი. 1928 წელს გეინორი გახდა პირველი გამარჯვებული ოსკარით დაჯილდოების ცერემონიალზე ნომინაციაში საუკეთესო მსახიობი ქალი თავისი როლებისათვის ფილმებში: მეშვიდე ცა (1927), „აისი: ორი ადამიანის სიმღერა“ (1927) და „ქუჩის ანგელოზი“ (1928). ეს იყო ერთადერთი შემთხვევა, როდესაც მსახიობმა მიიღო ჯილდო რამდენიმე როლისათვის ერთად. მოგვიანებით ეს წესი სამუდამოდ შეიცვალა „AMPAS“-ის მიერ. ჯენეტის კარიერა კი გაგრძელდა ხმოვანი ფილმების გამოჩენასთან ერთად და მან მიაღწია დიდ წარმატებას ფილმის ვარსკვლავი დაბადებულია ორიგინალ ვერსიაში. 1930-იანი წლების ბოლოდან ის არარეგულარულად მუშაობდა. 1982 წელს მძიმედ დაშავდა ავტო-ავარიაში და ამ შემთხვევამ დააჩქარა მისი გარდაცვალება ორი წლის შემდეგ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 6 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1906 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1984 კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
Nintendo
thumb|270px Nintendo (Nintendo Co., Ltd.) — იაპონური ტრანსნაციონალური კორპორაცია, რომელიც დაარსდა 1889 წლის 23 სექტემბერს იაპონიის ქალაქ კიოტოში, ფუსაჯირო იამაუჩის მიერ, იმისათვის რომ გამოეცა ხელით ნაკეთი ჰანაფუდას კარტები. 1963 წლისთვის, კომპანიამ განახორციელა რამოდენიმეე პატარა ბიზნესი, როგორიცაა ტაქსის კომპანია და სიყვარულის სასტუმრო. საბოლოოდ, Nintendo ვიდეო თამაშების ინდუსრტიაზე გადაერთო და ჩამოყალიბდა ამ ინდუსტრიის ერთ-ერთი გავლენიან ცნობილ კომპანიად. დღესდღეობით ის შეფასებულია როგორც იაპონიის მესამე ძვირადღირებული კომპანია $85 მილიარდი შემოსავლით. ვიდეო თამაშების გარდა, Nintendo არის გუნდ Seattle Mariners-ის მთავარი მფლობელი, რომელიც ბეისბოლის მთავარ ლიგაში, სიეტლი, აშშ. Nintendo-ს Touch! Generations-ის საიტის მიხედვით, სახელი Nintendo ითარგმნება იაპონური ენიდან — "დატოვეთ იღბალი სამოთხისთვის". 2010 წლის 18 ოქტომბრის მონაცემებით, Nintendo-ს სულ გაყიდული აქვს 565 მილიონი მოწყობილობა და 3.4 მილიარდი პროგრამა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1889 წელს დაარსებული კომპანიები  კატეგორია:ვიდეო თამაშების მწარმოებელი კომპანიები კატეგორია:ვიდეო თამაშების კომპანიები იაპონიაში
მენაის დაკიდებული ხიდი
მინი|300პქ|მენაის დაკიდული ხიდი მინი|300პქ|2005 წელს აღდგენის შემდეგ მინი|300პქ|1840-იანი წლების ფაიფურის თეფშზე გამოსახული ხიდი მენაის დაკიდული ხიდი (Menai Suspension Bridge, უელს. Pont Grog y Borth), დაკიდული ხიდი, რომელიც კუნძულ ანგლესის უელსის სანაპიროსთან აკავშირებს. თომას ტელფორდის პროექტის ხიდი 1826 წელს აშენდა და ერთ-ერთი პირველი თანამედროვე ტიპის დაკიდული ხიდია მსოფლიოში.
ახალმეტყველება
ნიუსპიკი, ახალმეტყველება (Newspeak, new - ახალი, speak - ლაპარაკი) — გამოგონილი ენა, რომელიც ჯორჯ ორუელმა აღწერა თავის რომანში "1984". ამ ნაწარმოებში იგი მიუთითებს ძალით გაღარიბებულ ენაზე, რომელიც შემოთავაზებულია სახელმწიფოს მიერ. ნიუსპიკი დაფუძნებულია ინგლისურ ენაზე., მაგრამ გრამატიკა და ლექსიკა ძალზე გამარტივებულია და შემცირებული. ენა მორგებულია ტოტალიტარულ რეჟიმს და მისი მიზანია ნელ-ნელა მოსპოს განსხვავებული აზრი ისეთი სიტყვების ამოღებით, რომლებიც თავისუფლების, ამბოხების და მსგავს იდეებს გამოხატავს.
მენაის დაკიდებული ხიდი
მშენებლობა
ხიდის აგებამდე კუნძულს მთავარ მიწასთან ფიქსირებული დამაკავშირებელი საშუალება არ ჰქონდა. კუნძულთან დაკავშირება მხოლოდ ბორნით შეიძლებოდა (ან დიდი გაჭირვებით ფეხით, მიქცევისას). 1800 წლის კავშირის ედიქტით ირლანდიაში ტრანსპორტის საჭიროება უფრო აქტუალური გახდა, და ვინაიდან ჰოლიჰედი ერთ-ერთი მთავარი ტერმინალი იყო დუბლინისთვის, გადაწყდა, რომ ხიდი აუცილებელი იყო.
ახალმეტყველება
ამ ენაში ინგლისური ენის შესაბამისი სახელია Oldspeak(Old - ძველი, speak - ლაპარაკი). და ჩაფიქრებულია მისი საბოლოო ჩანაცვლება ნიუსპიკით 2050 წლამდე.
მენაის დაკიდებული ხიდი
მშენებლობა
ლონდონიდან ჰოლიჰედამდე სატრანსპორტო მიმართულების გაუმჯობესება თომას ტელფორდს დაევალა. მისი პროექტის მთავარი ასპექტი მენაის სრუტეზე დაკიდული ხიდის მშენებლობა იყო. ხიდის დიზაინი მოქცევისას სრუტეზე 100 ფუტი სიმაღლის გემების გატარების საშუალებას იძლეოდა.
ახალმეტყველება
მთავარი პრინციპები
მთავარი იდეა არის ენის გამარტივება ისე რომ ტოტალიტარული მმართველობა განმტკიცდეს. მაგალითად, სიტყვა think (ინგლ. ფიქრი(ზმნა)) აღნიშნავს ზმნასაც და არსებით სახელსაც, ამიტომ thought(ინგლ. ფიქრი(არსებითი სახელი)) საჭირო აღარ იყო.
მენაის დაკიდებული ხიდი
მშენებლობა
ხიდის მშენებლობა 1819 წელს დაიწყო სრუტის ორივე მხარეს კოშკების დადგმით. ახლომდებარე პენმონის კირქვით ნაგები კოშკები შიგნით ფუტურო იყო და სიმაგრისთვის დიაგონალური კედლები ჰქონდა დამატებული. შემდეგ დამზადდა თექვსმეტი უზარმაზარი ჯაჭვური კაბელი. თითოეული მათგანი 935 ტონა რკინის ზოდებისგან შედგებოდა, და მათ 176 მეტრის გაშლა უნდა გაემაგრებინათ. დაჟანგვის თავიდან ასაცილებლად, ყოველი კაბელი თავდაპირველად სელის ზეთში ამოავლეს.
ახალმეტყველება
მთავარი პრინციპები
უარყოფითი მნიშვნელობის სიტყვები მიიჩნიეს ზედმეტად და ამოიღეს; მაგალითად, bad გახდა ungood(un პრეფიქსია და მითითებული ფუძის საპირისპირო მნიშვნელობას გულისხმობს, good - კარგი). ზედსართავი სახელები, რომლებიც ინგლისური ენის ჩვეულ წესს შედარებითი და აღმატებითი ხარისხის შესახებ არ ემორჩიებოდა დაუმორჩილეს(მაგ., good, gooder, goodest შეენაცვლა good,better,best -ს). მნიშვნელობის გამაძლიერებელი ზედსართავები(great, very ...) ამოვარდა და ჩვეულებრივი ზედსართავების სიტყვის წინ ჩადგა პრეფიქსი: plus ან doubleplus სიძლიერის მიხედვით; მაგ., great გახდა plusgood. ხოლო excellent(splendid და სხვა) გახდა doubleplusgood.
მენაის დაკიდებული ხიდი
მშენებლობა
ხიდი დიდი ზარზეიმით გახსნეს 1826 წლის 30 იანვარს. მან ლონდონიდან ჰოლიჰედამდე 36-საათიანი მგზავრობა 9 საათამდე შეამცირა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ხიდები კატეგორია:დაკიდული ხიდები
ქვაბჩარა
ქვაბჩარა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში, ჩხალთის თემში. მდებარეობს მდინარე კოდორის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 600 მ, გულრიფშიდან 63 კმ., ჩხალთიდან 5 კმ. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა გულრიფშის რაიონში, აჟარის სასოფლო საბჭოში. განვითარებული იყო მეცხოველეობა. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 31 ადამიანი. 2006 წლიდან შედის აჟარის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
სქოლიო
კატეგორია:აჟარის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ახალმეტყველება
ლიტერატურა
კატეგორია:ენები კატეგორია:ფილოლოგია კატეგორია:ათას ცხრაას ოთხმოცდაოთხი
Technomyrmex zumpti
Technomyrmex zumpti — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Technomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ალი ზულალოვი
ალი აბდულ-ოღლუ ზულალოვი (Əli Əbdül oğlu Zülalov; დ. 1893 — გ. 1963) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ოპერის მომღერალი (ლირიკული ტენორი). აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი (1940).
ბიოგრაფია
ალი ზულალოვი დაიბადა 1893 წელს შუშის მაზრის ქალაქ შუშაში. 1898 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ ალიზე და მის უმცროს ძმა გამბარზე მზრუნველობა ითავა მისმა ბიძამ აბდულბაგი ზულალოვმა (ბიულბიულჯანმა). 1914 წელს ალი ზულალოვი საცხოვრებლად გადადის ბაქოში და ვალიხანოვების მანუფაქტურასთან მდებარე მაღაზიაში იწყებს მუშაობას. ხელოვნებაში საკუთარი თავი პირველად 1918 წელს მოსინჯა. მისი დებიუტი შედგა უზეირ ჰაჯიბეკოვის ოპერაში „არშინ მალ ალანი“, გიულჩოჰრას როლში. 1936 წელს ის აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიას ამთავრებს. 1938 წელს აბდულ-მუსლიმ მაგამედოვის ოპერაში „ნარგიზი“ მოლა მუთალიმის როლის შესრულებისათვის დაჯილდოვდა „ღირსების“ ორდენით. 1940 წელს ალი ზულალოვს მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტის წოდება. 1956 წელს იყო მ. ფ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. გარდაიცვალა ბაქოში, 1963 წლის 10 იანვარს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 13 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1893 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1963 კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:ტენორები კატეგორია:აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერლები კატეგორია:საბჭოთა საოპერო მომღერლები
გეორგიოს კარაგუნისი
გეორგიოს კარაგუნისი ( დ. 6 მარტი, 1977, პირგოსი)— ბერძენი ფეხბურთელი, საბერძნეთის ეროვნული ნაკრების კაპიტანი 2009-2014 წლებში, ევროპის ჩემპიონი. საბერძნეთის ნაკრების შემადგენლობაში მას ყველაზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული. გამოირჩეოდა შორეული და საჯარიმო დარტყმებით. კარიერის მანძილზე თამაშობდა სხვადასხვა კლუბებში: „პანათინაიკოსში“, „ინტერში“, „ბენფიკასა“ და „ფულემში“.
სანაკრებო კარიერა
კარაგუნისის დებიუტი ნაკრებში შედგა 1999 წლის აგვისტოში სალვადორის ნაკრების წინააღმდეგ ამხანაგურ მატჩში. მონაწილეობა მიიღო ევროპის 2004 წლის ჩემპიონატზე, სადაც გაიტანა ჩემპიონატის პირველი გოლი პორტუგალიის კარში. მატჩი საბერძნეთმა 2-1 მოიგო, იმ წელს კი კარაგუნისი ნაკრებთან ერთად ევროპის ჩემპიონი გახდა. მონაწილეობა მიიღო 2005წლის კონფედერაციის თასზე, ევროპის 2008 და 2012 წლების გათამაშებებში. ამ ჩემპიონატზე კარაგუნისმა გაიტანა გადამწყვეტი გოლი გადამწყვეტ მატჩში რუსეთის წინააღმდეგ, რითაც საკუთარი გუნდი ტურნირის მეოთხედფინალში გაიყვანა. ასევე მონაწილეობდა 2010 და 2014 წლების მუნდიალებზე.
კარაგუნისს 15 წლიანი სანაკრებო კარიერა ჰქონდა და მას საბერძნეთის ნაკრების მაისურით ყველაზე მეტი, 139 მატჩი აქვს ჩატარებული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1977 კატეგორია:ბერძენი ფეხბურთელები კატეგორია:პანათინაიკოსის ფეხბურთელები კატეგორია:მილანის ინტერის ფეხბურთელები კატეგორია:ლისაბონის ბენფიკას ფეხბურთელები კატეგორია:ფულემის ფეხბურთელები კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 6 მარტი
ბრენდან ფრეიზერი
ბრენდან ჯეიმზ ფრეიზერი (Brendan James Fraser; დ. 3 დეკემბერი, 1968, ინდიანაპოლისი, ინდიანა, აშშ) — კანადელ-ამერიკელი მსახიობი, რომელიც ცნობილია ბლოკბასტერებში, კომედიებსა და დრამებში შესრულებული როლებით. მიღებული აქვს რამდენიმე ჯილდო, მათ შორის ოსკარი, კინომსახიობთა გილდიის ჯილდო, კრიტიკოსთა არჩევანის კინოჯილდო, არის ოქროს გლობუსისა და BAFTA-ს ნომინანტი. დაამთავრა კორნიშის ხელოვნების კოლეჯი 1990 წელს.
მისი კინოდებიუტი შედგა ფილმში „საჰაერო ბრძოლა“ (1991). სახელი მოიხვეჭა 1992 წელს ფილმებში „გაყინული კალიფორნიელი“ და „სკოლის კავშირები“. უფრო მეტად გაითქვა სახელი ფილმში „ჯორჯი ჯუნგლებიდან“ (1997) და ვარსკვლავად იქცა „მუმიას“ ტრილოგიაში (1999–2008) შესრულებული რიკ ო’კონელის როლით. ამას გარდა, მონაწილეობა აქვს მიღებული ფილმებში: „ღმერთები და მონსტრები“ (1998), „აფეთქება წარსულიდან“ (1999), „წყნარი ამერიკელი“ (2002), „შეჯახება“ (2004), „სურვილით დაბრმავებული“ (2000) და „მოგზაურობა დედამიწის ცენტრში“ (2008).
ჯანმრთელობის პრობლემების, პერსონალური დანაკარგებისა და მასზე განხორციელებული სექსუალური ძალადობის გამო 2000-იანი წლების ბოლოსა და 2010-იანების შუა პერიოდში კარიერული ვარდნა ჰქონდა. ტელევიზიაში ყოფნისას შეასრულა როლები ისტორიულ მინისერიალში „ტეხასის აჯანყება“ (2015), Showtime-ის დრამაში „საყვარლები“ (2016–2017), FX-ის სერიალში „ნდობა“ (2018) და HBO Max-DC Universe-ის სერიალში „საბედისწერო პატრული“ (2019–დღემდე).
მისი კარიერული აღზევება მას შემდეგ დაიწყო, რაც მონაწილეობა მიიღო სტივენ სოდერბერგის ფილმში „მკვეთრი მოძრაობის გარეშე“ (2021) და დარენ არონოფსკის ფილმში „ვეშაპი“ (2022). შესრულებული როლით დრამაში „ვეშაპი“ მოიგო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის, კრიტიკოსთა არჩევანის კინოჯილდო საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის და კინომსახიობთა გილდიის ჯილდო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კანადელი ამერიკელები კატეგორია:კანადელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1968 კატეგორია:დაბადებული 3 დეკემბერი კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი გამხმოვანებლები კატეგორია:ინგლისელი ამერიკელები კატეგორია:გერმანელი ამერიკელები კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები კატეგორია:შოტლანდიელი ამერიკელები
სამატოვო (ვოლოგდის ოლქი)
სამატოვო (Саматово) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის მიხაილოვსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ტეიტ მაკრეი
ტატუმ როზნერ მაკრეი, ცრობილი როგორც ტეიკ მაკრეი (Tatum Rosner McRae; დ. 1 ივლისი, 2003 წელი, კალგარი, კანადა) — კანადელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი, მოცეკვავე და მსახიობი. მან ცამეტი წლის ასაკში მოიპოვა პოპულარობა რეალით შოუში, So You Think You Can Dance, მონაწილეობით.
მუსიკოსმა 2019 წელს ლეიბლ RCA Records-სთან დადო ხელშეკრულება. იმ წელს მისი 2017 წლის სიმღერა „One Day" ვირუსულად გავრცელდა YouTube-სა და TikTok-ზე. მუსიკოსმა იმავე წელს გამოუშვა თავისი სადებიუტო EP, All Things I Never Said (2020). მაკრეიმ მალევე მოიპოვა ფართო აღიარება მას შემდეგ, რაც მისი სიმღერა „You Broke Me First" ჰიტად იქცა.
მუსიკოსმა მეორე EP, Too Young to Be Sad, 2021 წელს გამოუშვა და ფართო აღიარებაც მოიპოვა. მისი სადებიუტო სტუდიური ალბომი, I Used to Think I Could Fly, გამოვიდა 2022 წლის 27 მაისს. ალბომმა დადებითი შეფასებები მიიღო კრიტიკოსებისგან და მიაღწია ტოპ ათეულს სხვადასხვა ქვეყანაში, ასევე დაიკავა მეცამეტე ადგილი აშშ-ის Billboard 200-ში.
ადრეული ცხოვრება
ტეილ მაკრეი დაიბადა კალგარიში, კანადა, 2003 წლის 1 ივლისს. მისი მამა შოტლანდიელია, ხოლო დედა გერმანელი. ოთხი წლის ასაკში, იგი ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად ომანში გადავიდა, სადაც დედა ასწავლიდა ცეკვას. იქ ოჯახი სამი წელი ცხოვრობდა. ომანში ყოფნის დროს მაკრეი სწავლობდა ამერიკულ საერთაშორისო სკოლა მუსკატში (TAISM). რვა წლის ასაკში, კანადაში დაბრუნების შემდეგ, მან დაიწყო ინტენსიურად ვარჯიში ცეკვაში. ასევე მან დაიწყო ბალეტის შესწავლა. მაკრეი სწავლობდა დასავლეთ კანადის საშუალო სკოლაში, მაგრამ ის დაამთავრა ონლაინ 2022 წელს, „დატვირთული გრაფიკის" გამო.
კარიერა
2011 წელს ტეიტ მაკრეიმ დაიწყო თავის YouTube არხზე ცეკვის ვიდეოებისა და სიმღერების ატვირთვა. კომპოზიციამ „One Day", რომელიც მან დაწერა 14 წლის ასაკში, დააგროვა 39 მილიონზე მეტი ნახვა. 2017 წლიდან 2019 წლამდე მაკრეიმ გამოუშვა სიმღერები: „Dear Ex Best Friend", რომელსაც აქვს 40 მილიონზე მეტი ნახვა YouTube-ზე და „Dear Parents", რომელსაც აქვს 20 მილიონზე მეტი ნახვა.
მუსიკოსმა 2019 წელს ლეიბლ RCA Records-სთან დადო ხელშეკრულება. ამის შემდეგ, მაკრეიმ გამოაცხადა თავისი სადებიუტო EP-ის, All Things I Never Said, გამოშვების შესახებ. ალბომში 5 სიმღერა შედის და ის გამოვიდა 2020 წლის 24 იანვარს.
2021 წლის იანვარში მაკრეიმ შეასრულა „You Broke Me First" The Tonight Show-ში. მეორე დღეს მან გამოუშვა მესამე სინგლი, „Rubberband", თავისი მომავალი EP-დან. 2021 წლის 3 მარტს მან გამოუშვა ახალი სინგლი „Slower". მუსიკოსმა თავისი რიგით მეორე სოლო EP სახელწოდებით, Too Young to Be Sad, გამოუშვა 2021 წლის 26 მარტს.
2021 წლის 11 ნოემბერს მაკრეიმ გამოუშვა „Feel Like Shit", წამყვანი სინგლი მისი სადებიუტო სტუდიური ალბომიდან I Used to Think I Could Fly, რომელიც გამოვიდა 2022 წლის 27 მაისს. 2022 წლის იანვარში მუსიკოსი ნომინირებული იყო სამ iHeart Radio Awards-ზე.
„She's All I Wanna Be", მეორე სინგლი ალბომიდან, გამოვიდა 2022 წლის 4 თებერვალს. სიმღერა მოხვდა ტოპ 40-ში რამდენიმე ქვეყნის ჩარტში. ასევე, კომპოზიციის დებიუტი შედგა 52-ე ადგილზე აშშ-ის ბილბორდის ცხელი ასეულის ჩარტში. 2022 წლის თებერვალში მაკრეი გამოცხადდა Maybelline-ის ბრენდის ელჩად.
NGC 7367
NGC 7367 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1864 წლის 29 აგვისტო. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
ტეიტ მაკრეი
კარიერა
მაკრეიმ გამოუშვა „Chaotic", მესამე სინგლი ალბომიდან, 2022 წლის 25 მარტს. ასევე მან გამოუშვა „What Would You Do?", მეოთხე სინგლი, 2022 წლის 13 მაისს. 2022 წლის 3 ივნისს მუსიკოსმა გამოუშვა მუსიკალური ვიდეო თავისი სინგლისთვის „don't come back“, ექსკლუზიურად TikTok-ის საშუალებით, მოგვიანებით კი ვიდეოს ვერტიკალური ვერსია გამოუშვა 2022 წლის 11 ივლისს YouTube-ზე.
NGC 7367
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
ტეიტ მაკრეი
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2003 კატეგორია:დაბადებული 1 ივლისი კატეგორია:კანადელები კატეგორია:კანადელი მომღერლები კატეგორია:კანადელი მუსიკოსები კატეგორია:კანადელი შემსრულებლები კატეგორია:კანადელი მუსიკოსები ჟანრის მიხედვით კატეგორია:კანადელი მომღერლები საუკუნის მიხედვით
Camponotus schmeltzi trotteri
Camponotus schmeltzi trotteri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ენტრამბასაგუასი
ენტრამბასაგუასი (Entrambasaguas) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კანტაბრიის პროვინციის ტრასმიერის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 43,2 კმ². მოსახლეობა — 5260 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კანტაბრიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:კანტაბრიის ქალაქები
Entertainment Software Rating Board
Entertainment Software Rating Board (შემოკლებით ESRB) — საკუთარი თავის მარეგულირებელი ორგანიზაცია, რომელიც აფასებს რეკლამის დირექტივებს, ვიდეო თამაშებს და სხვა გასართობ პროგრამებს კანადასა და აშშ-ში.
ESRB დაარსდა 1994 წელს Entertainment Software Association-ის მიერ (ოფიციალურად Interactive Digital Software Association). 2003 წლის მონაცემებით, მას შეფასებული ჰქონდა 350 სხვადასხვა გამომცემლების 8,000 თამაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვიდეო თამაშის ორგანიზაციები კატეგორია:ვიდეო თამაშების რეიტინგის სისტემები კატეგორია:1994 წელს დაარსებული კომპანიები
სარდარაპატი
სარდარაპატი (Սարդարապատ) — სოფელი სომხეთში, არმავირის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 275 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 398 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 15.76 კმ²-ია.
სოფელთან ახლოს მდებარეობს მნიშვნელოვანი სპარსული ციხესიმაგრე სარდარი-ბერდი. ის ააგო სარდარი ირავანმა 1810 წელს ბრიტანელების ტექნიკური ასისტირებით. ის გამოიყენებოდა, როგორც სარდარაპატის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი და ერევნის ხანის საზაფხულო რეზიდენცია. 1935 წლიდან 2009 წლამდე ერქვა ჰოქტემბერი. ადმინისტრაციული რეფორმის გატარებამდე ჰქონდა ქალაქის სტატუსი.
სოფელტან ახლოს მდებარეობს სარდარაპატის ბრძოლის მოსაგონარი მემორიალი.
ტყის ბონიტეტი
ტყის ბონიტეტი (Bonität; ლათ. bonitas – კეთილხარისხოვნება) — მოსაჭრელი ტყის ხარისხიანობის მაჩვენებელი, რაც დამოკიდებულია ჰავაზე, ნიადაგზე, მოვლაზე. ბონიტეტი ტყის პროდუქტიულობის მაჩვენებელია, რომელიც დამოკიდებულია ნიადაგ-გრუნტისა და კლიმატურ პირობებზე. განისაზღვრება კორომში გაბატონებული ხეების საშუალო სიმაღლითა და ხნოვანებით. მაღალი ბონიტეტის კორომებს ქმნის მაგ., მთათუშეთის სახელმწიფო ნაკრძალში არსებული ფიჭვი.
სქოლიო
კატეგორია:ტყეები
ირინა მელნიკოვა
ირინა მიკოლას ასული მელნიკოვა (დ. 24 ოქტომბერი, 1918, მენა — გ. 3 ნოემბერი, 2010, კიევი) — უკრაინელი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1962), პროფესორი (1967), უკრაინის სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონტენტი (1973; 1991-დან — უკრაინის მეცნიერებათა აკადემია, 1994 წლიდან უკრაინის ეროვნული მეცნიერებათა აკადემია), უკრაინის განათლების დამსახურებული მუშაკი (1996), უკრაინის მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (2002).
1940 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1941–1942 წლებში იყო ყაზახეთის (შიმქენთი, ყიზილორდა) უმაღლესი სასწავლებლების მასწავლებელი. 1946 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის ასპირანტურა, საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა თემაზე „რუსეთის მთავრობის პოლიტიკა უკრაინის მიმართ 1725–1740 წლებში“. 1947–1949 წლებში მუშაობდა სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის სლავთმცოდნეობის ინსტიტუტში (მოსკოვი) — სამეცნიერო მდივნის, უფროსი მეცნიერი თანამშრომლის თანამდებობებზე. 1948–1949 წლებში კითხულობდა სპეციალურ კურსს უკრაინის ისტორიაზე. პირველი საფუძვლიანი გამოკვლევები ჩეხოსლოვაკიისა და დასავლეთ უკრაინის ისტორიის შესახებ გამოქვეყნდა ჟურნალებში „Ученые записки Института славяноведения“, „Вопросы истории“, „Новая и новейшая история“. გახდა ფუნდამენტური ნაშრომის — „ჩეხოსლოვაკიის ისტორიის“ (ტ. 3) სამი თავის ავტორი, სადაც საბჭოთა ისტორიოგრაფიაში პირველად იკვლევდა იმიერკარპატეთის ისტორიას ჩეხოსლოვაკიის შემადგენლობაში. 1957 წლიდან იყო უკრაინის სსრ-ის ისტორიის ინსტიტუტში (1991 წლიდან — უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტი, 1994 წლიდან — უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის უკრაინის ისტორიის ინსტიტუტი), სადაც მუშაობდა სახალხო დემოკრატიის ქვეყნების ისტორიის განყოფილების უფროს მეცნიერ თანამშრომლად (1957–1965), სოციალისტური ქვეყნების ისტორიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების განყოფილების გამგედ (1965–1988), 1988 წლიდან — უკრაინის საერთაშორისო კავშირების ისტორიის განყოფილების მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი. 1962 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ჩეხოსლოვაკიის კლასობრივი ბრძოლა კაპიტალიზმის დროებითი ნაწილობრივი სტაბილიზაციის პერიოდში (1924–1929 წწ.)“, რომლის მასალები გახდა ფუნდამენტური მონოგრაფიის — „კლასობრივი ბრძოლა ჩეხოსლოვაკიაში 1924–1929 წლებში“ საფუძველი.
ირინა მელნიკოვას ხელმძღვანელობით მიმდინარეობდა ეროვნული და ზოგადი ისტორიის, ისტორიული კავშირების, უკრაინისა და ცენტრალური და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ხალხთა თანამშრომლობისა და მეგობრობის, დამოუკიდებელი უკრაინის საერთაშორისო ურთიერთობების მნიშვნელოვანი მიმდინარეობების სამეცნიერო-თეორიული დამუშავება. ავტორია 200-ზე მეტი სამეცნიერო და სამეცნიერო-პოპულარული ნაშრომისა, რომელთა შორისაა დაახლ. 30 მონოგრაფია და კოლექტიური ნაშრომი. მას ეკუთვნის უკრაინის ისტორიის საერთაშორისო პრობლემათა თავები მრავალტომიან გამოცემებში „რსფსრ-ის ისტორია“, „უკრაინის ქალაქებისა და სოფლების ისტორია“, სტატიები „უკრაინულ საბჭოთა ენციკლოპედიაში“. შექმნა ცენტრალური და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის სახელმწიფოთა ისტორიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალისტთა სკოლა. მისი ხელმძღვანელობით მომზადდა დაახლ. 40 საკანდიდატო და სადოქტორო ნაშრომი, დაიწერა რიგი კოლექტიური და ინდივიდუალური მონოგრაფიები. გამოვიდა სლავისტთა მე-7–10 საერთაშორისო ყრილობაზე. 1990-იანი წლებიდან იკვლევდა საერთაშორისო ურთიერთობების, დამოუკიდებელი უკრაინის საგარეო პოლიტიკური მოღვაწეობის აქტუალურ საკითხებს; ევროპის ისტორიაში უკრაინის ადგილის პრობლემებს. 2001 წელს მელნიკოვას სამეცნიერო ხელმძღვანელობითა და პირადი მონაწილეობით გამოვიდა კოლექტიური ნაშრომი „უკრაინა და ევროპა (1990–2000 წწ.): ანოტირებული ისტორიული ქრონიკა“ 2 ნაწილად და 2004 წელს — „უკრაინის საგარეო პოლიტიკა გლობალიზაციის პირობებში 1991–2003: საერთაშორისო ურთიერთობების ანოტირებული ისტორიული ქრონიკა“. 1967 წლიდან 1980-იანი წლების ბოლომდე ხელმძღვანელობდა მეცნიერებათა აკადემიის საკოორდინაციო საბჭოს ცენტრალური და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ისტორიაზე. სსრკ-ისა და ჩეხოსლოვაკიის ისტორიკოსთა კომისიის თავმჯდომარის მოადგილე (1970-იანი წწ. – 1980-იანი წწ.-ის ბოლო). მრავალი წლის მანძილზე იყო ყოველწლიური კრებულია „ისტორიული კვლევები: საზღვარგარეთის ქვეყნების ისტორია“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი, 1991 წლიდან — სამეცნიერო ნაშრომთა უწყებათაშორისი კრებულის „უკრაინის საერთაშორისო ურთიერთობები: სამეცნიერო ძიებანი და მიგნებები“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი.
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინელი ისტორიკოსები კატეგორია:საბჭოთა ისტორიკოსები კატეგორია:ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორები
რკინა
რკინა (Ferrum; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეოთხე პერიოდის, მერვე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, VIIIბ) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია 26, ატომური მასა — 55.845, tდნ — 1538 °C, tდუღ — 2862 °C, სიმკვრივე — 7.874 გ/სმ3. ერთ ერთი ყველაზე გავრცელებული ლითონია დედამიწის ქერქში (მეორე ადგილზეა ალუმინის შემდეგ).
მარტივი ნივთიერება რკინა (CAS-ნომერი: 7439-89-6) — ჭედადი მოვერცხლისფრო-თეთრი ფერის ლითონი მაღალი ქიმიური რეაქციული უნარით: რკინა სწრაფად განიცდის კოროზიას განსაკუთრებულად ჰაერის მაღალი ტემპერატურისა და ტენიანობის პირობებში. სუფთა ჟანგბადში რკინა იწვის, ხოლო მცირედისპერსიულ მდგომარეობაში ჰაერზეც თვითაალდება.
ჩვეულებრივ, რკინას უწოდებენ მის შენადნობებს რომლებშიც, მინარევების შემცველობა ძლიერ მცირეა (0,8 %-მდე) და ინარჩუნებენ წმინდა ლითონის პლასტიკურობას და სირბილეს. მაგრამ პრაქტიკაში უფრო ხშირად გამოიყენება რკინისა და ნახშირბადის შენადნობები: ფოლადი (წონის 2,14 %-დე ნახშირბადი) და თუჯი (წონის 2,14–4.1 % ნახშირბადით). როგორც წესი ფოლადს აუმჯობესებენ მალეგირებელი ელემენტებით (ქრომი, მანგანუმი, ნიკელი, და სხვა) - ლეგირებული ფოლადი. რკინისა და მისი შენადნობების სპეციფიკური თვისებების ერთობლიობის გამო ადამიანისათვის რკინა არის „№ 1 ლითონი“.
ბუნებაში რკინა ძალიან იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით, ყველაზე ხშირად ის გვხვდება რკინა-ნიკელის მეტეორიტების შემადგენლობაში. რკინის გავრცობადობა დედამიწის ქერქში შეადგენს — 4,65 % (მე-4 ადგილზეა O, Si, Al-ის შემდეგ ). ასევე ითვლება, რომ უმეტესწილად რკინისაგან შედგება დედამიწის ბირთვი.
ისტორია
რკინა, როგორც ინსტრუმენტალური მასალა ცნობილია უძველესი დროიდან. რკინის ყველაზე ძველი ნაკეთობა, რომელიც აღმოჩენილი იქნა არქეოლოგიური გათხრების შედეგად, დათარიღებულია IV ათასწლეულით ჩვენს წელთ აღრიცხვამდე და მიეკუთვნება ძველი შუმერის და ძველი ეგვიპტის ცივილიზაციას. ისინი დამზადებულია მეტეორიტული რკინისაგან, ანუ რკინისა და ნიკელის შენადნობისაგან (უკანასკნელის შემცველობა მერყეობს 5-დან 30 %-მდე), სამკაულები ეგვიპტური სამარხებიდან (მიახლოებით 3800 წელი ძვ. წ. აღრიცხით) და ხანჯალი ურიდან, შუმერული ქალაქიდან (მიახლოებით 3100 წელი ძვ. წ.ა.). ზეციური წარმოშობის მეტეორიტული რკინიდან, მოდის რკინის ერთ ერთი სახელწოდება ბერძნულ და ლათინურ ენებში: „სიდერი“ (რაც „ზეციურს, ვარსკლავურს“ ნიშნავს).
რკინის ნაკეთობები, რომლებიც მიღებული იყო გამოდნობის მეშვეობით, ცნობილია ჯერ კიდევ არიული ტომების ევროპიდან აზიაში, ხმელთაშუაზღვის კუნძულებზე და კიდევ უფრო მოშორებით (IV ათასწლეულის ბოლო და III ათასწლეული ქრისტეშობამდე) გადასახლების დროიდან. ყველაზე უძველესი ცნობილი რკინის ნაკეთობაა - ფოლადის სამართებელი, რომელიც ნაპოვნი იქნა ეგვიპტეში, ხეოფსის პირამიდის ქვის წყობაში (აშენებულია მიახლოებით 2530 წელს ძვ. წ.ა.). როგორც გათხრებმა აჩვენა ნუბიის უდაბნოში, ჯერ კიდევ იმ დროს ეგვიპტელები, როდესაც ცდილობდნენ მოსაპოვებელი ოქროს გამოყოფას მძიმე მაგნეტიტური ქვიშისაგან, ახურებდნენ მადანს ქატოსთან და სხვა მსგავს ნივთიერებებთან ერთად, რომლებიც შეიცავდა ნახშირბადს. ამის შედეგად ოქროს შენადნობის ზედაპირზე ამოტივტივდებოდა ცომისმაგვარი რკინის ფენა, რომელსაც ცალკე ამუშავებდნენ. ამ რკინისაგან ჭედდენ იარაღებს, მათ შორის ხეოფსის პირამიდაში ნანახ ნივთებსაც. თუმცა ხეოფსის შვილიშვილის მენკუარის (2471—2465 წლები ძვ. წ.ა.) შემდეგ ეგვიპტეში დაიწყო არეულობა: დიდგვაროვნებმა ღმერთი რას ქურუმების მეთაურობით ჩამოაგდეს მმართველი დინასტია, და დაიწყო უზურპატორების ცვლა, რომელიც დამთავრდა შემდეგი დინასტიის ფარაონის უსერკარის გამეფებით, რომელიც ქურუმებმა გამოაცხადეს ღმერთის ვაჟად და თვით ღმერთ რას განსახიერებად (აქედან მოყოლებული ეს ფარაონების ოფიციალურ სტატუსად იქცა). ამ არეულობის დროს ეგვიპტელების კულტურულმა და ტექნიკურმა ცოდნამ დეგრადაცია განიცადა, ასევე დეგრადაცია განიცადა პირამიდების მშენებლობის ხელოვნებამ და დაკარგულ იქნა რკინის წარმოების ტექნოლოგია, ეგვიპტელებმა მოგვიანებით სპილენძის საბადოების ძებნისას სინაის ნახევარკუნძულზე, არავითარი ყურადღება არ მიაქციეს იქ არსებულ რკინის მარაგს, და რკინას იღებდნენ მეზობელი ხეთებისაგან და მითანიელებისაგან.
რკინა ხშირად მოიხსენიება უძველეს (III ათასწლეული ძვ. წ.ა.) ხეთურ ტექსტებში, რომლებმაც დააარსეს საკუთარი იმპერია თანამედროვე ანატოლიის ტერიტორიაზე თურქეთში. ასე მაგ., ხეთების მეფის ანიტის ტექსტებში აღნიშნულია (მიახლოებით 1800 წ. ძვ.წ.ა.):
უძველეს დროში რკინის ნაკეთობების ოსტატებად ითვლებოდნენ კოლხური (ქართველური) ტომები ხალიბები, რომლებსაც ჰეროდოტე (ისტორია 1:28) ჩამოთვლის მცირე აზიის ელინურ ტომებში, რომლებიც ლიდიის მეფეს კრეზეს ექვემდებარებოდნენ. ხალიბები შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე ცხოვრობდნენ, მათ შორის მდინარე გალისის შესართავში (თანამედროვე ქ. სამსუნი თურქეთი), და მათი სახელიდან მოდის სახელწოდება Χάλυβας — „ფოლადი“. არგონავტების მითში (რომელებმაც იმოგზაურეს 50 წლით ადრე ტროას ომამდე) მოთხრობილია, რომ კოლხეთის მეფემ აიეტმა იასონს მისცა რკინის გუთანი რათა მოეხნა არესის მიწა, და აღწერილია მისი ქვეშევრდომები ხალიბები:
არისტოტელემ აღწერა მათი ფოლადის მიღების ხერხი: ხალიბები რამდენიმეჯერ გამორეცხავდნენ მათი ქვეყნის მდინარის ქვიშას — ალბათ, ამ ხერხით (ახლა ამას უწოდებენ ფლოტაციას) ისინი გამოყოფდნენ მადნის მძიმე რკინის შემცველ ფრაქციას, ამატებდნენ რაღაც ცეცხლგამძლე ნივთიერებას, და ადნობდნენ ღუმელში; ამ სახით მიღებული ლითონი იყო მოვერცხლისფრო და უჟანგავი.
ფოლადის გამოსადნობ ნედლეულად გამოიყენებოდა მაგნეტიტური ქვიშა, რომელიც ხშირად გვხვდება შავი ზღვის სანაპიროზე (ახლაც გავრცელებულია ქ.ფოთის მიმდებარე ტერიტორიაზეც მალთაყვაში სოფ. მაგნეტიტი, გრიგოლეთი, ნატანები და სხვა): ეს მაგნეტიტური ქვიშა შედგება მაგნეტიტის, ტიტან-მაგნეტიტის ან ილმენიტის მწვრილი მარცვლების და სხვა ქანების ნამსხვრევების ნარევისაგან, ასე რომ ხალიბების მიერ გამოდნობილი ფოლადი ლეგირებული იყო, ჰქონდა ბრწყინვალე თვისებები.
რკინის მიღების ასეთი თავისებური ხერხი იმაზე მეტყველებს რომ, ხალიბებმა მხოლოდ გაავრცელეს რკინა როგორც ტექნოლოგიური მასალა, მაგრამ მათი მეთოდი არ შეიძლებოდა საყოველთაოდ გამოეყენებინათ რკინის ნაკეთობების საწარმოებლად. მაგრამ ხალიბების წარმოებამ დიდი ბიძგი მისცა რკინის მეტალურგიის შემდგომ განვითარებას.
კლიმენტ ალექსანდრიელი თავის ენციკლოპედიურ ნაშრომში „სტრომატები“ აღნიშნავს, რომ ძველი ბერძნული გადმოცემით რკინა (ალბათ მადნიდან გამონადნობი) აღმოჩენილ იქნა მთა იდეზე — ასე ეწოდებოდა მთათა ჯაჭვს ტროას ახლოს (ილიადაში ის მოიხსენიება როგორც მთა იდა, საიდანაც ზევსი თვალყურს ადევნებდა ბრძოლას ბერძნებსა და ტროას შორის). ეს მოხდა დევკალიონის წარღვნიდან 73 წლის შემდეგ, ხოლო ეს წარღვნა პაროსის ქრონიკით მოხდა 1528 წელს ჩვენს წელთ აღრიცხვამდე, ანუ რკინის გამოდნობის ეს მეთოდი აღმოჩენილი იყო მიახლოებით 1455 წელს ძველი წელთაღრიცხვით. თუმცა კლიმენტის აღწერით გაურკვეველია, ის ამ მთას გულისხმობდა წინა აზიაში (იდა ფრიგიული, ვირგილიუსთან), თუ მთას იდას კუნძულ კრეტაში, რომლის შესახებ რომაელი პოეტი ვერგილიუსი ენეიდაში მოიხსენიებს როგორც ტროელების წინასამშობლოდ: „შუა ზღვაში იუპიტერის არის კუნძული კრეტა, სადაც იდაა მაღალი, იქ არის იმ ტომის აკვანი…“ ყველაზე უფრო სავარაუდოა, რომ კლიმენტ ალექსანდრიელი ამბობს ზუსტად ტროასთან მდებარე ფრიგიის იდაზე, რადგანაც იქ ნაპოვნი იქნა ძველი რკინის შუბის პირები და რკინის წარმოების კერები. პირველი წერილობითი წყარო სადაც მოხსენიებულია რკინა არის ეგვიპტის ფარაონის ამენჰოტეპ III-ის და ეხნატონის არქივის თიხის ფილები, და მიეკუთვნება იმავე პერიოდს (1450—1400 წლები ძვ. წ.ა.). იქ მოიხსენიება რკინის დამუშავება ამიერკავკასიაში, ის ტერიტორია, რომელსაც ბერძნები უწოდებდნენ კოლხეთის სამეფოს, კოლხეთს (და შესაძლებელია, რომ ეს სიტყვა „kolhidos“ მოდიფიცირებულ იქნას, როგორც „halibos“ ხალიბები) — კერძოდ კი, მეფემ მითანისა და მმართველმა სომხეთისა და ამიერკავკასიისამ ეგვიპტის ფარაონს ამენჰოტეპ II-ს „318 მონა ქალთან ერთად კარგი რკინის ხანჯლები და ბეჭდები“ გაუგზავნა ასეთივე ძღვენს ჩუქნიდნენ ფარაონს ხეთები.
უძველეს დროს რკინა ოქროზე უფრო ფასობდა, და სტრაბონის აღწერით, აფრიკელ ტომებს ერთ ფუნტ რკინაში აძლევდნენ 10 ფუნტ ოქროს, ხოლო ისტორიკოს გ. არეშიანის გამოკვლევით სპილენძის, ვერცხლის, ოქროს და რკინის ღირებულების შეფარდება ძველ ხეთებში იყო 1 : 160 : 1280 : 6400. იმ დროს რკინა გამოიყენებოდა როგორც საიუველირო მასალა, მისაგან ამზადებდნენ ტახტებს და მეფობის სხვა რეგალიებს: მაგალითად, ბიბლიურ მეხუთე წიგნში 3,11 აღწერილია რეფაიმის მეფე ოგას „რკინის სარეცელი“.
ჰომეროსის აღწერით, თუმცა ტროას ომის დროს (მიახლოებით 1250 წ. ძვ.წ.ა.) იარაღი ძირითადად სპილენძისა და ბრინჯაოსი იყო, მაგრამ რკინა უკვე კარგად ცნობილი იყო და დიდი მოთხოვნით სარგებლობდა, თუმცა უფრო როგორც ძვირფასი ლითონი. მაგალითად, ილიადის 23-ე სიმღერაში ჰომეროსი აღნიშნავს, რომ აქილმა რკინის დისკოთი დააჯილდოვა, დისკოს მტყორცნელთა შეჯიბრში გამარჯვებული. ამ რკინას მოიპოვებდნენ ტროელები და მათ მიმდებარედ მცხოვრები ხალხები (ილიადა 7,473), მათ შორის ხალბები, რომლებიც ტროას მხარეს იბრძოდნენ, ასევე გამოსასყიდად ოქრო და ვერცხლთან ერთად რკინაა მოხსენიებულია: ილიადა 378- „„ო, შემიბრალეთ! გამოსასყიდს მოგცემთ უთვალავს, სახლში მიყრია ოქრო-ვერცხლი, რკინა, სპილენძი, ვერც კი დაითვლით, მამაჩემი იმდენ განძს მოგცემთ, თუ ყური მოჰკრა, რომ ცოცხალი აქაველთ ტყვე ვარ“. …“ შესაძლებელია რკინა იყო ერთ ერთი მიზეზი რის გამოც ბერძნებმა გადაწყვიტეს მცირე აზიაში გალაშქრება, სადაც მათ გაიგეს რკინის წარმოების საიდუმლოებები. ხოლო ათენის გათხრებმა აჩვენა, რომ უკვე მიახლოებით 1100 წ. ძვ წ.ა. და მოგვიანებითაც ფართოდ გამოიყენებოდა რკინის ხმლები, შუბები, ნაჯახები და რკინის ლურსმნებიც კი. ბიბლიაში იესო ნავინის წიგნში 17,16 აღწერილია, რომ ფილისტიმიელები (ბიბლიური „PILISTIM“, ესენი იყვნენ პროტობერძნული ტომები, გვიანიელინების ნათესავები, ძირითადად პელასგები) ფლობდნენ ბევრ რკინის ეტლებს, ანუ რკინა იმ დროისათვის დიდი რაოდენობით ფართოდ გამოიყენებოდა.
ჰომეროსი რკინას უწოდებს შრომატევად რკინას, იმიტომ რომ უძველეს დროში მისი მიღების ძირითად მეთოდს წარმოადგენდა ნედლი შებერვის პროცესი: რკინის მადანს და ხის ნახშირს ერთად ახურებდნენ სპეციალურ ღუმელებში (ჰორნებში — „Horn“ — რქა, მილი, თავდაპირველად ეს იყო უბრალო მილი, ამოთხრილი მიწაში, ჩვეულებრივ ჰორიზონტალურად ხევის ფერდობზე). ჰორნში რკინის ჟანგები აღდგებიან ლითონამდე გახურებული ნახშირის დახმარებით, რომელიც ართმევს ჟანგბადს, ნახშირორჟანგის წარმოქმნამდე, მადნის ასეთი გახურების დროს ნახშირთან ერთად მიიღებოდა ცომისმაგვარი (ღრუბლისებური) რკინა. წიდას აცილებდნენ ჭედვით, ჩაქუჩის ძლიერი დარტყმებით აძევებდნენ მინარევებს. პირველ ჰორნებს ჰქონდათ შედარებით დაბალი ტემპერატურები — თუჯის დნობის ტემპერატურაზე საგრძნობლად დაბალი, ამიტომაც რკინა მიიღებოდა შედარებით ნაკლებნახშირბადიანი. რომ მივიღოთ მტკიცე ფოლადი საჭირო იყო რამდენიმეჯერ გახურება, გამოწრთობა და ჭედვა ნახშირთან ერთად, ამასთან ლითონის ზედა ფენა დამატებით გაჯერებულია ნახშირბადით და მტკიცდებოდა. ასე მიიღებოდა «კარგი ლითონი» — და თუმცა ეს მოითხოვდა დიდ შრომას, ნაკეთობები, რომლებიც მიიღებოდა ამ მეთოდით, იყო მნიშვნელოვანწილად მტკიცე და მაგარი, ვიდრე ბრინჯაოს ნაკეთობები.
სიმარტივისა და ეფექტიანობის გამო ეს პრინციპი, გამოიყენებოდა განსაკუთრებული ცვლილებების გარეშე მოგვიანებითაც მრავალი საუკუნის განმავლობაში, და რჩება ჩვენს დრომდე რკინის მოპოვების ძირითად მეთოდად.
შემდგომში ისწავლეს უფრო ეფექტიანი ღუმელების დამზადება (ქართულად — დომენის ღუმელი) ფოლადის წარმოებისათვის. უკვე რომაელებმა იცოდნენ თუ როგორ მიეღწიათ ღუმელებში ფოლადისათვის საჭირო მაღალი ტემპერატურისათვის (მიახლოებით 1400 გრადუსი, ხოლო სუფთა რკინა დნება 1535 გრადუსზე). ამ დროს წარმოიქმნება თუჯი რომლის დნობის ტემპერატურაა 1100—1200 გრადუსი, რომელიც ძალიან მყიფეა მყარ მდგომარეობაში (რომლისთვისაც ჭედვა საერთოდ მიუღებელია) და არ გააჩნია ფოლადის დრეკადობა. თავდაპირველად მას თვლიდნენ მავნე გვერდით პროდუქტად (pig iron, ქართულად, ღორის რკინა), მაგრამ შემდგომ გამოჩნდა, რომ მეორეჯერ გადადნობისას ღუმელში ჰაერის გაძლიერებული შებერვით, თუჯი გარდაიქმნება კარგი ხარისხის ფოლადად, რადგანაც ზედმეტი ნახშირბადი იწვის.
სახელწოდების წარმოშობა
რკინის სახელწოდების წარმოშობაზე საკმაოდ ბევრი ვერსია არსებობს მათ შორის ერთ-ერთის მიხედვით ქართული რკინა ხათურ „ჰავალკის“ უკავშირდება.
ძველ ქართულად (და მეგრულად) რკინის სახელწოდება გამოითქმოდა „კინა“, ჩხა მეგრულად ცივს ნიშნავს. ამრიგად „კინჩხა“ რკინის ცივად ჭედვას, რკინის ციცვად გამოსაჭედ პუნქტს აღნიშნავს.
გერმანულმა ენებმა რკინის სახელი ისესხეს (გოთური-eisarn, iron, Eisen, ijzer, jern, järn) კელტურიდან.
ძვ. კელტური სიტყვა *isarno- (> ძვ.-ირლ. iarn, ძვ.-ბრეტ. hoiarn), სავარაუდოდ მოდის პროინდოევროპულიდან *h1esh2r-no- „სისხლიანის“ სემანტიკური განვითარებით „სისხლიანი“ > „წითელი“ > „რკინა“. სხვა ჰიპოთეზების მიხედვით ეს სიტყვა გამოდის პროინდოევროპული *(H)ish2ro- „ძლიერი, წმინდანი, ზებუნებრივი ძალის მქონე“.
ძველბერძნული სიტყვა, შესაძლებელია ნასესხები იყოს იგივე წყაროდან საიდანაც აღებულია სლავურ, გერმანულ და ბალტიურ ენებში ვერცხლის შესატყვისი სიტყვა.
ერთ-ერთი ეტიმოლოგიით პროსლავურ - *želězo აკავშირებს ძველბერძნულ სიტყვასთან χαλκός, რაც აღნიშნავდა რკინასა და სპილენძს, სხვა ვერსიის მიხედვით *želězo ენათესავება სიტყვებს *žely „კუ“ და *glazъ „კლდე“, „ქვა“. მესამე ვერსიით ნასესხებია უცნობი ძველი ენიდან.
ბუნებრივი რკინის კარბონატის სახელწოდება (სიდერიტი) მოდის sidereus — ვარსკვლავური ზეციური; მართლაც, პირველი რკინა, რომელიც ადამიანს ჩაუვარდა ხელში, იყო მეტეორიტული წარმოშობის. შეიძლება, ეს დამთხვევა შემთხვევითი არც არის. კერძოდ ძველბერძნული სიტყვა სიდეროსი (σίδηρος) რკინას და ლათინური sidus სიტყას „ვარსკვლავს“, ალბათ ააქვთ საერთო წარმოშობა.
იზოტოპები
ბუნებრივი რკინა შედგება ოთხი სტაბილური იზოტოპისაგან: 54Fe (იზოტოპური გავრცობადობა 5,845 %), 56Fe (91,754 %), 57Fe (2,119 %) და 58Fe (0,282 %). ასევე ცნობილია 20-ზე მეტი რკინის არასტაბილური იზოტოპი მასური რიცხვით 45-დან 72-მდე, რომელთა შორის ყველაზე მდგრადია — 60Fe (ნახევარდაშლის პერიოდი დაზუსტებული 2009 წ. შეადგენს 2,6 მილიონ წელს ), 55Fe (2,737 წელი), 59Fe (44,495 დღეღამე) და 52Fe (8,275 საათი); დანარჩენ იზოტოპებს ნახევარდაშლის პერიოდი 10 წუთზე ნაკლები აქვთ.
რკინის იზოტოპი 56Fe მიეკუთვნება ყველაზე სტაბილურ ბირთვებს: ყველა შემდეგ ელემენტს შეუძლიათ შეამცირონ კავშირის ენერგია ნუკლონით დაშლის გზით, ხოლო წინა ელემენტებს, პრინციპში, შეუძლიათ ნუკლონით კავშირის ენერგიის შემცირება სინთეზის ხარჯზე. თვლიან, რომ რკინით თავდება ელემენტების სინთეზის რიგი ნორმალური ვარსკვლავების ბირთვებში (იხ. რკინის ვარსკვლავი), ხოლო შემდეგ მომდევნო ელემენტი შეუძლია შეიქმნას მხოლოდ ზეახალი ვარსკვლავის აფეთქების შედეგად.
რკინის გეოქიმია
მინი|ჰიდროთერმული წყარო რკინიანი წყლით. რკინის ოქსიდები წყალს აძლევენ მუქ მოყავისფრო შეფერილობას რკინა — ერთ ერთი ყველაზე გავრცელებული ელემენტია მზის სისტემაში, განსაკუთრებულად დედამიწის ჯგუფის პლანეტებზე, კერძოდ კი დედამიწაზე. რკინის მნიშვნელოვანი ნაწილი ამ პლანეტებზე მათ ბირთვებშია კონცენტრირებული, სადაც მისი შემცველობა შეფასებულია მიახლოებით 90 %. რკინის შემცველობა დედამიწის ქერქში შეადგენს 5 %, ხოლო დედამიწის მანტიაში მიახლოებით 12 %. ქერქში რკინა გავრცობადობით მხოლოდ ალუმინს ჩამორჩება. ამასთან ბირთვში მდებარეობს მთლიანად რკინის მიახლოებით 86 %, ხოლო მანტიაში 14 %. რკინის შემცველობა მნიშვნელოვნად მატულობს ფუძის ტიპის ამოფრქვეულ ქანებში, სადაც ის დაკავშირებულია პიროქსენთან, ამფიბოლთან, ოლივინთან და ბიოტიტთან. სამრეწველო კონცენტრაციით რკინა გროვდება თითქმის ყველა ეკზოგენური და ენდოგენური პროცესების დროს, დედამიწის ქერქში. ზღვის წყალში რკინა ძალიან მცირე რაოდენობითაა 0,002—0,02 მგრ/ლ. მდინარის წყალში ცოტათი მეტია — 2 მგრ/ლ.
რკინის მინერალები
დედამიწის ქერქში რკინა საკმაოდ ფართოდაა გავრცელებული — მის წილზე მოდის მიახლოებით დედამიწის ქერქის 4,1 % (მე-4 ადგილი ყველა ელემენტს შორის, მე-2 ადგილი ლითონებს შორის). მანტიასა და დედამიწის ქერქში უმთავრესად კონცენტრირებულია სილიკატებში, ამასთან მისი შემცველობა მნიშვნელოვანია ფუძე და ულტრაფუძე ქანებში, და მცირეა — მჟავე და საშუალო მთის ქანებში.
ცნობილია მადნებისა და მინერალების დიდი რაოდენობისა, რომლებიც შეიცავენ რკინას. უფრო პრაქტიკული მნიშვნელობა ააქვთ წითელ რკინაქვას (გემატიტი, Fe2O3; შეიცავს 70 %-მდე Fe), მაგნიტური რკინაქვა (მაგნეტიტი, FeFe2O4, Fe3O4; შეიცავს 72,4 %-მდე Fe), ყავისფერი რკინაქვა ან ლიმონიტი (გეტიტი და ჰიდროგეტიტი, შესაბამისად FeOOH და FeOOH·nH2O). მათ შეიძლება ჰქონდეთ დანალექი წარმოშობა, კოლოიდური ხსნარებიდან დალექვით ტბებსა და ზღვების სანაპირო ზონებში. ამასთან წარმოიქმნება ოოლიტური რკინის მადნები. მათში ხშირად გვხვდება ვივიანიტი Fe3(PO4)2·8H2O, შემადგენელი შავი მოგრძო კრისტალებისაგან და რადიალურ-სხივური აგრეგატებისაგან.
ბუნებაში ასევე ფართოდაა გავრცელებული რკინის სულფიდები — პირიტი FeS2 (გოგირდის ან რკინის კოლჩედანი) და პიროტინი. ისინი არ წარმოადგენენ რკინის მადანს — პირიტი გამოიყენება გოგირდმჟავას მისაღებად, ხოლო პიროტინი ხშირად შეიცავს ნიკელსა და კობალტს.
რკინის მადნების მარაგით მსოფლიოში პირველ ადგილზე არის რუსეთი. რკინის შემცველობა ზღვის წყალში არის — 1—1 %.
სხვა გავრცელებული რკინის მინერალები : ზემოთ ჩამოთვლილი მინერალების გარდა არსებობენ რკინის სხვა მინერალებიც მაგალითად:
ძირითადი საბადოები
აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის მონაცემებით (2011 წ. მონაცემები), მსოფლიოში მოკვლეული რკინის საბადოების მარაგი შეადგენს 178 მლრდ ტონას. რკინის ძირითადი საბადოები მდებარეობენ ბრაზილიაში (1 ადგილი), ავსტრალიაში, აშშ, კანადაში, შვედეთში, ვენესუელაში, ლიბერიაში, უკრაინაში, საფრანგეთში, ინდოეთში. რუსეთში რკინა მოიპოვება კურსკის მაგნიტურ ანომალიაში, კოლის ნახევარკუნძულზე, კარელიაში და ციმბირში. ამ ბოლო დროს მნიშვნელოვანი როლი ეკისრებათ ოკეანის ფსკერის საბადოებს, სადაც რკინა მანგანუმთან და სხვა ფასეულ ლითონებთან ერთად კონკრეაციებში მდებარეობენ.
დიზაინერი
დიზაინერი — ადამიანი, რომელიც გეგმავს ნახატის ან გეგმის მომზადებით იბიექტის გარეგნულ სახესა თუ მუშაობის თავსიებურებას.
უფრო ფორმალურად, დიზაინერი არის ადამიანი, რომელიც „განსაზღვრავს დიზაინის ობიექტის სტრუქტურულ თვისებებს“.
რკინა
მიღება
მინი|რკინა-ნახშირბადის ფაზების დიაგრამა მრეწველობაში რკინას მიიღებენ რკინის მადნისაგან, ძირითადად გემატიტისაგან (Fe2O3) და მაგნეტიტისაგან (FeO·Fe2O3).
დიზაინერი
რეალურ ცხოვრებაში ნებისმიერი, ვინც ქმნის მატერიალურ ან არამატერიალურ საგნებს, პროდუქტებს, პროცესებს, კანონებს, თამაშებს, გრაფიკას, მომსახურებებს და გამოცდილებას, შეიძლება დიზაინერად იყოს მოხსენიებული.
რკინა
მიღება
წარმოების პირველი ეტაპი - რკინის აღდგენა ნახშირბადით დომენის ღუმელებში 2000 გრდუს ცელსიუსის პირობებში. დომენის ღუმელში ნახშირბადი ქვანახშირის კოქსის სახით, რკინის მადანი აგრომერატის სახით ან გრანულების მარცვლების სახით და ფლუსი (მაგალითად, კირქვა) მიეწოდება ზემოდან, ხოლო ქვემოდან მათ ხვდება შებერვითი ცხელი ჰაერის ნაკადი.
ღუმელში კოქსის სახით ნახშირბადი იჟანგება ნახშირბადის მონოქსიდამდე. ეს ოქსიდი წარმოიქმნება ჟანგბადის უკმარისობაში წვისას:
დიზაინერი
სქოლიო
კატეგორია:დიზაინი კატეგორია:პროფესიები
რკინა
მიღება
თავის მხრივ, ნახშირბადის მონოქსიდი აღადგენს მადნიდან რკინას. ეს რეაქცია რომ მიმდინარეობდეს უფრო სწრაფად, გახურებულ ნახშირბადის მონოქსიდს ატარებენ რკინის ოქსიდში:
ფლიუსს ამატებენ მოპოვებულ მადანში არასასურველი მინარევებისაგან თავდასაღწევად (უპირველეს ყოვლისა სილიკატებისაგან; მაგალითად, კვარცისაგან). ტიპური ფლუსი შეიცავს კირქვას (კალციუმის კარბონატი) და დოლომიტს (მაგნიუმის კარბონატი). სხვა მინარევებისათვის გამოიყენებენ სხვა ფლიუსებს.
ფლუსის მოქმედება (ამ შემთხვევაში კალციუმის კარბონატი) იმაში მდგომარეობს, რომ მისი გახურებისას ის იშლება მის ოქსიდამდე: კალციუმის ოქსიდი უერთდება სილიციუმის დიოქსიდს, წიდის წარმოქმნით — კალციუმის მეტასილიკატი: