cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული მუზეუმი
ექსპოზიცია და ფონდები
მუზეუმის ფონდებში ასევე დაცულია ქართველ საზოგადო მოღვაწეთა (ზაქარია ჭიჭინაძე, პეტრე ხარისჭირაშვილი, ივანე გვარამაძე, მიხეილ თამარაშვილი, ზაქარია დიდიმამიშვილი, დიმიტრი ანტონოვი, ნიკოლოზ ასათიანი, გიორგი გამრეკელი, ილია მაისურაძე, ბესარიონ ტაბიძე, გიორგი გოგოლაძე, კონსტანტინე გვარამაძე, სერგო ხოსიტაშვილი და სხვ) პირადი არქივები.
სამცხე-ჯავახეთის ისტორიულ მუზეუმში განსაკუთრებით აღსანიშნავია მხარის ეპიგრაფიკული ძეგლები.
მუზეუმის კოლექციათა შორის ერთ-ერთი გამორჩეულია ნუმიზმატიკის ფონდი, სადაც ბოლო ათწლეულში მრავალი უნიკალური მონეტა შემოვიდა. აღსანიშნავია ნიკოლოზ ბეგიშვილის კოლექცია, რომელშიც შედის: I ათასწლეულის მონეტა კეისარ ავგუსტო დენარის გამოსახულებით, რომის I-IV სს. სპილენძისა და ვერცხლის მონეტები, XIს-ის ბიზანტიური ოქროსა და ვერცხლის მონეტები, სელჩუკური, ყაანური და ჰულაგოიდური XIII ს-ის მონეტები, XIII-XIV ს-ის ყაზან ყაენისა და ყვარყვარე I ჯაყელის მიერ მოჭრილი მონეტები, რომლებიც მესხეთის პოლიტიკური ისტორიის სხვადასხვა მხარეს და სავაჭრო-ეკონომიკურ ურთიერთობას ასახავენ.
მუზეუმის არქეოლოგიურ ფონდში დაცულია სამცხე-ჯავახეთის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი მასალები: პალეოლითისა და ნეოლითის ხანის იარაღები, ენეოლითის, ადრე, შუა და გვიანი ბრინჯაოს ხანისა და ანტიკური პერიოდის მნიშვნელოვანი ძეგლები.
მიწათმოქმედების, მესაქონლეობის, მეტალურგიის ჩასახვისა და განვითარების ამსახველი მასალები.
ეთნოგრაფიულ ფონდში თავმოყრილია რეგიონის მოსახლეობის საოჯახო და სამეურნეო, სოციალური ყოფის ამსახველი ექსპონატები: სასოფლო-სამეურნეო და საბრძოლო იარაღები, ეროვნული ტანსაცმელი, საოჯახო ნივთები, ხის ჩუქურთმების ნიმუშები, სპილენძის, ვერცხლის ნაკეთობანი და სახელოსნო იარაღები, ამქრის დროშები, ხალიჩები, ფარდაგები, ნაქარგობანი და ზოგადად ხელოსნობისა და ვაჭრობის ამსახველი ნივთები.
აღსანიშნავია მუზეუმში დაცული ფოტოდოკუმენტაციები და სამუზეუმო არქივი, ასევე სტამბოლის ქართველთა სავანის საქმიანობის ამსახველი ექსპონატები.
2009 წელს სამცხე-ჯავახეთის ისტორიის მუზეუმში, ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის პროექტის ფარგლებში განხორციელებული არქეოლოგიურმა ექსპედიციების შედეგად მოპოვებული მასალების საფუძველზე, ახალი ექსპოზიცია გაიხსნა, სადაც 800 ექსპონატი პირველად გამოიფინა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გაერთიანება კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
ჯილეხი
მინი|ჯილეხის ბაცილა ჯილეხი ანუ ციმბირის წყლული, ანუ ანტრაქსი, ხუზარა — ცხოველებისა და ადამიანის მწვავე ბაქტერიული დაავადება, რომელსაც იწვევს ჯილეხის ბაცილა (Bacillus antracis). ჯილეხი ზოონოზების ტიპური წარმომადგენელია. ამ ტიპის ინფექციის გადატანა შესაძლებელია ტრანსმისიული, ალიმენტური და ასპირაციული გზებით. ადამიანის დაზიანება ხდება დაავადებულ ცხოველებთან კონტაქტის საშუალებით, ზოგჯერ კი ასეთი ცხოველების ხორცის საკვებად გამოყენების შემთხვევაში. დაავადების გადატანაში გარკვეული როლი მიუძღვით მექანიკურ გადამტანებს, კერძოდ, სისხლსმწოველ მწერებს.
ჯილეხის გამომწვევი
ჯილეხის გამომწვევი — Bacilus anthracis — აღმოაჩინა 1876 წელს გერმანელმა რობერტ კოხმა. ჯილეხის გამომწვევი ხასიათდება არაჩვეულებრივი მდგრადობით და შეუძლია სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნება წლობით და ათეულ წლობითაც კი. ისინი დუღილს უძლებენ 45-60 წუთის განმავლობაში, ავტოკლავირებისას (110c) იღუპებიან 5 წუთის განმავლობაში. ხორცის დამარილება, გაშრობა და სხვა ასეთი პროცედურები ჯილეხის სპორებს ვერ ანადგურებს.
გადამტანები
ჯილეხით უფრო ხშირად მსხვილი რქოსანი საქონელი, ცხვრები, თხები, ცხენები, აქლემები და ღორები ავადდებიან. მთავარი ეპიდემიოლოგიური მნიშვნელობა ენიჭებათ მსხვილ რქოსან საქონელს და ცხვრებს. დაავადებული ცხოველები შარდისა და ფეკალიების საშუალებით გამოყოფენ ბაქტერიებს. ავადმყოფობა სწრაფად პროგრესირებს და 2-3 დღეში ან რამდენიმე საათშიც კი იწვევს ცხოველის სიკვდილს.
კლინიკა
ჯილეხით უმეტესად ავადდებიან სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული ადამიანები, სასაკლაოების მუშები და სხვა. ამ დაავადების საინკუბაციო პერიოდი ჩვეულებრივ ხანმოკლეა, 2-3 დღე. განსაკუთრებით მძიმედ მიმდინარეობს ანთრაქსის ფილტვის ფორმა, რომელიც გულსისხლძარღვთა სისტემის მძიმე დაზიანების გამო, ხშირად სიკვდილით მთავრდება. რაც შეეხება ანთრაქსის კანის ფორმას ის ნაკლები ლეტალობით ხასიათდება ფილტვის ფორმისგან შედარებით.
მკურნალობა
ჯილეხის მკურნალობა კომპლექსური ტიპისაა და მოიცავს სამ მთვარ ტიპს ესენია: სეროთერაპია, ქიმიოთერაპია და ანტიბიოტიკოთერაპია, ამ უკანასკნელმა ბოლო წლებში ფართო გამოყენება ჰპოვა. კერძოდ, იყენებენ ბეტალაქტამებს, ამინოგლოკოზიდებს, ტეტრაციკლინებს და სხვა პრეპარატებს.
პროფილაქტიკა
ვაქცინა ანთრაქსის წინააღნდეგ პასტერმა შეიმუშავა ჯერ კიდევ 1881 წ. მაღალი რისკის ადამიანებში შესაძლებელია ჩატარდეს იმუნიზაცია უუჯრედო ვაქცინით, რომელშიც იმუნოგენის სახით შედის გასუფთავებული დამცავი ანტიგენი.
სქოლიო
კატეგორია:ბაქტერიული დაავადებები კატეგორია:ბიოლოგიური იარაღი კატეგორია:მიკრობიოლოგია კატეგორია:მეცხოველეობა
კოშკასყელი
კოშკასყელი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ლაფანაანთკარის თემში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
უგო ბალივიანი
უგო ბალივიანი (Hugo Ballivián Rojas, დ. 7 ივნისი, 1901, ლა-პასი, ბოლივია — გ. 15 ივლისი, 1993, ლა-პასი, ბოლივია) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი, ბოლივიის პრეზიდენტი 1951–1952 წლებში. ბოლივიის პრეზიდენტი 1951 წლის 16 მაისიდან — 1952 წლის 11 აპრილამდე.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 7 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1901 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
ვარჯანაული (შუახევის მუნიციპალიტეტი)
ვარჯანაული — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შუახევის მუნიციპალიტეტში, ჭვანის თემში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 104 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იავური ენა
მინი|იავური ენის გავრცელების არეალი, მუქ მწვანედ ნაჩვენებია სადაც გამოიყენება ძირითად სასაუბრო ენად, ხოლო ღია მწვანედ სადაც არ არის ძირითადი. იავური ენა — კუნძულ იავაზე მცხოვრებ იაველთა ენა, მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ოჯახის ინდონეზიურ ჯგუფს. იგი იყენებს ლათინურ და იავურ (ინდური წარმოშობის) დამწერლობებს.
ზოგადი ცნობები
თანამედროვე ლიტერატურული ენის საფუძველია ქალაქ სურაკარტას დიალექტი. იავურის რეგიონალური ვარიანტებია სუმატრული ენა და ახალკალედონიური ენა. ლიტერატურა იავურ ენაზე არის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და მდიდარი ინდონეზიაში.
სტატუსი
მინი|სიტყვა იავა დაწერილი იავური ალფავიტით გავრცელების არეალი:
ინდონეზია (კუნძულ იავის ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილები), მალაიზია, სურინამი
ლექსიკა
ფრაზები და სიტყვები
რიცხვები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იავური ენა
კომისიონერთა გეგმა 1811
thumb|110px|კომისიონერთა მიერ დასახული გეგმის თანამედროვე ასლი (ისე, როგორც ეს ავტორებს ჰქონდათ ჩაფიქრებული). 1811 წლის კომისიონერთა გეგმა (ინგლ. Commissioners's Plan of 1811) — ნიუ-იორკის საკანონმდებლო ორგანოს მიერ წამოყენებული პროექტი, რომელიც ითვალისწინებდა მანჰეტენის მიწის გეგმაზომიერ განვითარებასა და გაყიდვას მე-14 ქუჩასა და ვაშინგტონის მაღლობებს შორის. ეს გეგმა ჯვარედინი გეგმის გამოყენების უდავოდ ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული ნიმუშია და მრავალ ისტორიკოსთა მიერ ძალიან წინგათვლილ და მრავლისმომცველ ნაბიჯად ითვლება. თუმცა, ზოგიერთი აკრიტიკებს მას პროტოტიპიური მონოტონურობისთვის, რაც ეწინააღმდეგება ძველი ქალაქების ქუჩების არაწესიერ წყობას. ამ გეგმამ განაპირობა მეტწილად ნიუ-იორკის განვითარება ისე, როგორც ის ამჟამად გამოიყურება.
გეგმა ითვალისწინებდა კუნძულის ტოპოგრაფიის უგულვებელყოფით ქუჩებისა და ქონების საზღვრების მართკუთხა ნაკვეთებად დაყოფას. გეგმა მოიცავდა 16 დანომრილ და ასოებით აღნიშნულ გამზირს, რომლებიც ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ იშლებოდა ჰუდსონის ნაპირის პარალელურად. კუნძულის შუა ნაწილში გამზირები დაიწყებოდა პირველით აღმოსავლეთ მხარეს და გაგრძელდებოდა მეთორმეტემდე დასავლეთით. ამასთან, ის რაც დღეს ცნობილია როგორც "ალფაბეტ-სიტი", იქნებოდა ოთხი დამატებითი გამზირი ავენიუ A-დან ავენიუ D-მდე.
ყოველი გამზირი (ავენიუ) უნდა გამხდარიყო ასი ფუტი (30 მ) სიგანის. გამზირები კუნძულის შუაგულთან გაიყოფოდა 922 ფუტით (281 მ), ხოლო გამზირები ნაპირებთან ახლოს უფრო ახლოს იქნებოდა ერთმანეთთან. ამ იდეის უკან იდგა თეორია, რომლის მიხედვით ქუჩის მისასვლელი ფრონტალური ნაწილი ნავსადგომებთან უფრო მნიშვნელოვანი იყო, ვიდრე ნაპირის მოშორებით, ვინაიდან სანაპირო იმ პერიოდში კომერციისა და ინდუსტრიის ადგილი იყო, ამიტომ ამგვარი განლაგებით ყველა მოგებული დარჩებოდა.
დანომრილი ქუჩები, რომლებიც აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ იჭიემება 60 ფუტი (18 მ) იყო სიგანეში, ხოლო მათ შორის 200 ფუტი (61 მ) იყო, რაც დაახლოებით 2000 გრძელ, ვიწრო ბლოკს (კვარტალი) ქმნიდა. შესაბამისად თითოეულ მილზე ზუსტად 20 ბლოკი გამოდიოდა. თხუთმეტი გამჭოლი ქუჩა უფრო ვრცელი ზომის დაპროექტდა (100 ფუტი), ესენია: მე-14, 23-ე, 34-ე, 42-ე, 57-ე, 72-ე, 86-ე, 96-ე, 106-ე, 116-ე, 125-ე, 135-ე, 145-ე და 155-ე ქუჩები.
აღსანიშნავია, რომ ცენტრალური პარკი, მასიური ქალაქური ტყის მასივი მანჰეტენზე, რომელიც მეხუთე და მერვე ავენიუებსა და 59-ე და 110-ე ქუჩებს შორისაა მოქცეული, არ იყო ამ გეგმის ნაწილი, ვინაიდან ცენტრალური პარკის იდეა 1853 წლამდე არ გაჩენილა. ქსელში რამდენიმე მცირე ჩარევა მოხდა, როგორიცაა პარკი სახელწოდებით "პარადი" (Parade) 23-ე და 33-ე ქუჩებს შორის.
დანომრილი ქუჩებისა და ავენიუების გეგმა შემდგომში 155-ე ქუჩის ჩრდილოეთითაც გააგრძელეს. ის ასევე გააგრძელეს ბრონქსშიც, თუმცა ქსელი აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებში ერთმანეთს ზუსტად არ ემთხვევა, განსაკუთრებით ამ საგრაფოს ჩრდილოეთ ბოლოში. დანომრილი ქუჩები მანჰეტენზე იყოფა აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად მეხუთე ავენიუზე ვაშინტონ სქვერის პარკის ჩრდილოეთით და ბროდვეისთან პარკის სამხრეთით. ბრონქსში ჯერომის ავენიუ ჰყოფს გამჭოლ ქუჩებს აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:მანჰეტენი კატეგორია:ნიუ-იორკის ისტორია კატეგორია:ნიუ-იორკის არქიტექტურა
ასტრონომია
thumb|300px|ასტრონომიული ობსერვატორიები thumb|300px|[[ჰაბლიდან გადაღებული კიბორჩხალისებრი ნისლიანობა]] ასტრონომია (αστρονομία; άστρον „ასტრონ“ — მნათობი და νόμος „ნომოს“ — კანონი) — საბუნებისმეტყველო მეცნიერების დარგია, რომელიც შეისწავლის ცის მნათობებს: მზეს, მთვარეს, ცთომილებსა და მათ თანამგზავრებს, კომეტებსა და მათ მეტეორულ სხეულებს, ვარსკვლავებს, ნისლეულებს, ვარსკვლავთა სისტემებსა და ნივთიერებას, რომელიც ავსებს ვარსკვლავთშორის სივრცეებსა და ცის სხვა ობიექტებს, მათ მდებარეობასა და მოძრაობას კოსმოსურ სივრცეში, ფორმასა და აგებულებას, ფიზიკურ თვისებებსა და ქიმიურ შემადგენლობას, მათ წარმოშობასა და განვითარებას. ასტრონომია შეისწავლის დედამიწასაც, როგორც ერთიან მთლიან ციურ სხეულს, წარმოშობით, აგებულებითა და მოძრაობით ცის სხვა სხეულებთან დაკავშირებულს. იგი იკვლევს იმ ზემოქმედებებს, რომლებსაც ცის სხეულები (უფრო მეტად, მზე) დედამიწაზე და მის ატმოსფეროში მიმდინარე პროცესებზე ახდენენ.
ასტრონომიის ისტორია
ასტრონომია უძველესი მეცნიერებაა. იგი ჩაისახა და განვითარდა ადამიანის ცხოვრების პრაქტიკულ მოთხოვნათა საფუძველზე, როგორიცაა: დროის აღრიცხვა, დღისა და ღამის ცვლა, მთვარის ფაზები, წლის სეზონური მოვლენები და სხვა. ასე, მაგალითად, მიწის დროულად დამუშავებისათვის საჭირო იყო წელიწადის სეზონების მოახლოების განსაზღვრა; ეს კი შესაძლებელი იყო ცაზე მნათობების მდებარეობაზე დაკვირვებით. დედამიწის ვრცელ ზედაპირზე გადაადგილების დროს თუ შორეული მოგზაურობისას აუცილებელი იყო გარემოში გაგნება. ესეც მნათობებზე დაკვირვებას ემყარებოდა. რელიგიურ-სარიტუალო თარიღების დადგენის, კელენდრის მოწესრიგებისა და სხვა ამგვარ ამოცანათა გადაწყვეტის აუცილებლობაც ცის მნათობებსა და მოვლენებზე დაკვირვებას მოითხოვდა.
ძვ. წ. მე–4 ს–ში საბერძნეთში ჩამოყალიბდა მოძღვრება დედამიწის სფერულ მოყვანილობაზე, შემუშავდა სამყაროს აგებულების ზოგადი სურათი.
მიზნები და ამოცანები
ასტრონომიის სამი ძირითადი ამოცანა, რომლებიც ითხოვენ თანდათანობით მიდგომას არის:
ჩამოთვლილთაგან პირველი ამოცანის გადაჭრა შესაძლებელია მრავალწლოვანი დაკვირვებების ხარჯზე, რომლებიც უძველესი დროიდან დაიწყო და შესაბამისად ამ საკითხთან დაკავშირებით ასტრონომია უზარმაზარ ინფორმაციას ფლობს. ამასთან დაკვირვების შედეგად მიღებული ინფორმაცია შემდგომში უნდა იყოს შეჯერებული მექანიკის უმთავრეს კანონებთან, რომელთა ჩამოყალიბებამ და განვითარებამ უკანასკნელი 3-4 საუკუნის განმავლობაში ასტრონომია ჩვეულებრივ მოკვდავთა თავშესაქცევისგან საბუნებისმეტყველო მეცნიერებად აქცია, კონცეპტუალურად გაემიჯნა რა ამით ასტროლოგიას.
ციური სხეულების ფიზიკური აგებულების შესახებ თანამედროვე მეცნიერება შედარებით ნაკლებ ინფორმაციას ფლობს და შესაბამისად ჩამოთვლილ სიაში მეორე ამოცანაზე პასუხის გაცემა შედარებით პრობლემატური და ალბათური ხასიათისაა. ამ საკითხთან დაკავშირებით მეცნიერული ძვრები ასტრონომიაში 100 წლის წინ დაიწყო, ფარდობითობის თეორიისა და კვანტური თეორიის შემუშავების შემდეგ.
დასახულ მიზანთა შორის ასტრონომიაში თითქმის არაფერია ცნობილი მესამე ამოცანასთან დაკავშირებით, რომელიც მათ წარმოშობას და განვითარებას ეხება. დაკვირვებების შედეგად მიღებული აღნიშნული „უზარმაზარი“ ინფორმაცია იმდენად მწირია, რაოდენ პარადოქსალურიც არ უნდა იყო ეს, რომ ამ თემაზე მხოლოდ ზოგადი მოსაზრებების დონეზე შეიძლება საუბარი, არაფერი კონკრეტული დღესდღეობით ამ ამოცანის გადაჭრის მეთოდებსა და გზებზე არ არის ცნობილი.
დაკვირვების საშუალებები
მინი|[[გალილეო გალილეის ჭოგრები, გალილეოს მუზეუმი, ფლორენცია]] ასტრონომიული მოვლენების შესწავლის საფუძველს დაკვირვება ანუ დამზერა (ოპტიკური ასტრონომია) წარმოადგენს. ასტრონომიის ჩასახვა მაშინ დაიწყო, როცა ჩვენი უძველესი წინაპარი გარემოსა და ცას დააკვირდა. დასაწყისში დაკვირვებები უმარტივესი იყო. საუკუნეების მანძილზე ადამიანი შეუარაღებელი თვალით აკვირდებოდა ცას და მხოლოდ კუთხსაზომ იარაღებს ხმარობდა. ასე მარტივად შეუიარაღებულ ადამიანს შეეძლო ცაზე მნათობების მხოლოდ ხილულ მდებარეობათა ცვლილების შესწავლა.
XVII საუკუნის ათიან წლებში დაიწყო ტელესკოპური ასტრონომიის ეპოქა. ოთხ საუკუნეზე მეტია, რაც იგი განუწყვეტლივ ვითარდება — გალილეის მიერ პირველად გამოყენებული პატარა პრიმიტიული ჭოგრიდან თანამედროვე გიგანტ ტელესკოპებამდე, რომლებიც მნათობთა გამოსხივების ანალიზისათვის აღჭურვილია მრავალნაირი დამატებითი ტექნიკური და ფიზიკური საშუალებებით. ამ უკანასკნელთა წყალობით უკვე XIX საუკუნის შუა წლებიდან დაიწყო ცის სხეულების ფიზიკური ბუნების სისტემატური კვლევა. ამას ხელს უწყობდა მეცნიერული მიზნებისათვის ფოტოგრაფიის გამოყენება, სპექტრული ანალიზის საფუძვლების ჩამოყალიბება, ექსპერიმენტული და თეორიული ფიზიკის განვითარება და სხვ.
ასტრონომიის მთავარ დასამზერ იარაღს ტელესკოპი წარმოადგენს. ცნობილია ამ ოპტიკური იარაღის ორი ძირითადი სახეობა. ერთია ტელესკოპი სხივების გარდამტეხი ობიექტივით, მეორე — ტელესკოპი სხივების ამრეკლი სარკით. პირველს ეწოდება რეფრაქტორი, მეორეს — რეფლექტორი. სკოლებში ხშირად სარგებლობენ ე. წ. მენისკური ტელესკოპებით, რომლებშიც გამოყენებულია სარკისა და ამოზნექილ-ჩაზნექილი ლინზის (მენისკის) კომბინაცია, რაც ოპტიკურ ძალას მატებს ტელესკოპს.
ტელესკოპის დანიშნულებაა, რაც შეიძლება მეტი სხივები შეკრიბოს ერთ ფოკუსში, რათა გამოავლინოს და დაგვანახოს გამოსხივების სუსტი წყაროები ანუ მკრთალი მნათობები; ამასთან, ტელესკოპით უნდა მივიღოთ ცის სხეულთა გამოსახულებები.
უკანასკნელ დროს დიდი გამოყენება პოვა რადიოტელესკოპებმა (რადიოასტრონომია). მნათობის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება რადიოტალღების შემცველიცაა. მათი მიღება და ანალიზი ამდიდრებს ინფორმაციას გამომსხივებელ სხეულთა ფიზიკური ბუნების, მოძრაობისა და სხვათა შესახებ. რადიოტელესკოპის ძირითადი ნაწილებია: პარაბოლოიდური ფორმის ან სხვა სახის ლითონის ანტენა, სპეციალური რადიომიმღები, რომელიც ტალღსადენებით შეერთებულია ანტენასთან, და რადიოსიგნალების ჩამწერი აპარატურა. მნათობის რადიოტალღები ანტენაში იწვევს ელექტრომაგბიტურ რხევას, რომელიც ტალღსადენით მიმღებსა დაჩამწერ ხელსწყოებამდე აღწევს.
რადიოლოკატორად წოდებული, განსაკუთრებულად მოწყობილი რადიოაპარატურა იმის საშუალებას იძლევა, რომ დედამიწიდან მნათობისაკენ გაიგზავნოს რადიოიმპულსი, რომელიც მნათობის ზედაპირიდან აირეკლება, იმავე პუნქტში დაბრუნდება და მიმღები აპარატურით ჩაიწერება. რაკი ცნობილია ელექტრომაგნიტურ ტალღათა გავრცელების სიჩქარე, შესაძლებელია მნათობამდე მანძილის გაზომვაც. ასეთი გაზომვა ჩატარებულია მტვარის, ვენერას, მარსის ზედაპირის სხვადასხვა წერტილისათვი; ამ უკანასკნელ შემთხვევაში მიიღება წარმოდგენა პლანეტის ზედაპირის რელიეფის შესახებაც.
ტელესკოპებით, ლაბორატორიული იარაღებით და გამომთვლელი მანქანებით აღჭურვილ სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებებს, სადაც სისტემატურად მიმდინარეობს ასტრონომიული დაკვირვებები და მათი კვლევა-ანალიზი, ასტრონომიულ ობსერვატორიებს უწოდებენ.
ასტრონომიის დარგები
დროთა განმავლობაში ასტრონომიული ცოდნა ივსებოდა და მდიდრდებოდა, მისი გამოყენება კი სულ უფრო მრავალფეროვანი ხდებოდა. მაგალიტად, ამჟამად მზის ფიზიკური ბუნების გამოკვლევა მრავალი ისეთი მოვლენის გაღრმავებულ შესწავლას ემსახურება, რომლებიც უშუალოდ დაკავშირებულია ცივილიზებული საზოგადოების ყოველდღიურ საქმიანობასთან: რადიოკავშირი, დედამიწის მაგნეტიზმი, ფიზიკური და ქიმიური პროცესები დედამიწის ატმოსფეროსა და გარემომცველ კოსმოსურ სივრცეში, ამინდის პროგნოზი, მზის ენერგიის ტექნიკური გამოყენება და ა. შ. ვარსკვლავთა ბუნების კვლევით შეგვიძლია შევისწავლოთ ნივთიერებების ქცევა ისეთ ფიზიკურ პირობებში, რომელთა განხორციელება ლაბორატორიებში ჯერ არ ხერხდება; მასაშადამე, ასტრონომიული დაკვირვებით შესაძლებელია ფიზიკური ცდის პირობების გაფართოება. ეს კი მეტ შუქს ჰფენს ბუნების მოვლენებს და ხელს უწყობს, კერძოდ, ნითიერების აგებულების შესწავლას, რაც თანამედროვე ფიზიკის ერთ-ერთი ძირითადი ამოცანაა. ამით ასტრონომია, განსაკუთრებით კიმისი ერთ-ერთი დარგი ასტროფიზიკა უახლოვდება ფიზიკას. შიგაატომური ენერგიის ხელოვნურად წარმოქმნისა და გამოყენების საკითხების დამუშავება მზისა და ვარსკვლავთა შიგა აგებულების კვლევის პროცესში დაიწყო, და პლანეტების თანამგზავრების, საპლანეტათაშორისო სადგურებისა და ხომალდების გაშვება მთლიანად ცის სხეულების ტრაექტორიების გამოთვლის ასტრონომიულ მეთოდებს ემყარება.
ასტრონომია მრავალდარგოვანი მეცნიერებაა. ცის სხეულების მდებარეობის ზუსტი განსაზღვრის მეთოდებს და მათს მოძრაობას შეისწავლის ასტრომეტრია და ცის მექანიკა, რომელთა საფუძველია ცაზე მნათობთა მდებარეობის ერთობ ზუსტი განსაზღვრა და მათემატიკური გამოთვლა. ასტროფიზიკა შეისწავლის მნათობდა ფიზიკურ ბუნებას, რისთვისაც უმთავრესად ფიზიკურ მეთოდებს იყენებს; ვარსკვლავთა ასტრონომია იკვლევს ვარსკვლავთა სამყაროს აგებულების ზოგად კანონზომიერებებს; კოსმოგონია — ცის სხეულთა და მათი სისტემების წარმოშობა-განვითარების საკითხებს.
ასტრონომიის სხვა დარგებია: ასტროლოგია, კოსმოლოგია, რადარული ასტრონომია, რენტგენული ასტრონომია, სელენოლოგია, სფერული ასტრონომია.
ასტრონომიული ობიექტები
ასტეროიდი – გალაქტიკა – ვარსკვლავი – თანავარსკვლავედი – კომეტა – მეტეორიტი – მზის სისტემა – ნისლეული – პლანეტა - შავი ხვრელი
გამოჩენილი ასტრონომები
ჯორდანო ბრუნო – გალილეო გალილეი – იოჰანეს კეპლერი – ნიკოლოზ კოპერნიკი – ისააკ ნიუტონი – პტოლემეუსი – ტიხო ბრაგე – ედვინ ჰაბლი - უილიამ ჰერშელი
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები
ეველინ ეშფორდი
ეველინ ეშფორდი (დ. 15 აპრილი, 1957) — ამერიკელი ყოფილი სპორტსმენი, 1984 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი 100 მეტრზე რბენაში. მან 30-ზე მეტჯერ გაირბინა 11 წამიანი ბარიერის ქვეშ და პირველი იყო, ვინც ოლიმპიურ თამაშებში 11 წამზე ნაკლებ დროში დაფარა 100 მეტრი.
ალადასტური
ალადასტური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. გავრცელებულია ასევე ქვემო იმერეთში.
ეველინ ეშფორდი
ბიოგრაფია
19 წლის ასაკში ეშფორდმა 1976 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 100 მეტრზე სირბილში მე-5 ადგილი დაიკავა. მას შემდეგ, რაც დაამარცხა მსოფლიო რეკორდსმენები 100 მ და 200 მ დისტანციაზე 1979 წელს მონრეალის მსოფლიო თასზე, ეშფორდი იყო 1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ერთ-ერთი პოტენციური მედალოსანი, მაგრამ ამ თამაშებს ბოიკოტი გამოუცხადა შეერთებულმა შტატებმა. ეშფორდმა ასევე გაიწყვიტა ფეხის კუნთი 1980 წელს და დარჩენილ სეზონში აღარ უასპარეზია.
ამერიგო ვესპუჩი
thumb|ვესპუჩის ქანდაკება ფლორენციაში. ამერიგო ვესპუჩი (Amerigo Vespucci; დ. 19 მარტი, 1454, ფლორენცია — გ. 22 თებერვალი, 1512) — იტალიელი ვაჭარი, მკვლევარი და კარტოგრაფი. მას მთავარი როლი ეკავა ორ რეისში, რომლებიც იკვლევდა სამხრეთ ამერიკის აღმოსავლეთ სანაპიროს 1499–1502 წლებში. მეორე რეისის დროს აღმოაჩინა, რომ სამხრეთი ამერიკა იმაზე მეტად ფართოვდებოდა სამხრეთისკენ, ვიდრე ევროპელებმა იცოდნენ. ამ ფაქტმა დაარწმუნა, რომ ეს მიწა იყო ახალი კონტინენტის ნაწილი. მის მიხედვით სახელდებულია ამერიკის კონტინენტები.
ეველინ ეშფორდი
ბიოგრაფია
1977 წელს მან მოიგო პირველი ბროდერიკის ჯილდო (ახლანდელი ჰონდას სპორტის ჯილდო), როგორც ქვეყნის საუკეთესო კოლეჯის ქალმა სპორტსმენმა.
ალადასტური
სამეურნეო დანიშნულებით საღვინე მიმართულებისაა. ალადასტურისგან დაყენებული ღვინო მაღალი ხარისხისაა, ხასიათდება ლამაზი შეფერვით, ალკოჰოლისა და მჟავიანობის ჰარმონიული შეფარდებით, კარგი სხეულითა და ჯიშური არომატით. ყურძნის გადამწიფებისას ალადასტურის პროდუქცია გამოიყენება მაღალხარისხიანი, ნახევრად ტკბილი ღვინოების დასამზადებლად. ჯიში საგვიანო სიმწიფის პერიოდისაა — დასავლეთ საქართველოს რაიონებში ყურძენი ოქტომბრის ბოლო რიცხვებში მწიფდება. ყურძნის წვენში შაქარი შეადგენს 19,5-21,5%-ს, ხოლო მჟავიანობა - 8,5-9,4 გ/ლ-ს.
ეველინ ეშფორდი
ბიოგრაფია
ეშფორდი 1979 და 1981 წლებში 100 მეტრის დისტანციაზე, ხოლო 1981 წელს 200 მეტრზე Track & Field News-ის მიხედვით პირველ ადგილზე იყო. იგი ასევე ორჯერ დასახელდა სპორტსმენების ახალ ამბებში „წლის სპორტსმენად“, 1981 და 1984 წლებში
ამერიგო ვესპუჩი
ბიოგრაფია
ვესპუჩი დაიბადა ფლორენციაში, იტალიაში, დიდგვაროვან ოჯახში. მამამისი იყო ნოტარიუსი ფულის გადამცვლელი გილდთა ფლორენციაში. ვესპუჩი მუშაობდა მედიჩის საგვარეულო სახლის მოხელედ, 1491 წელს მათ გაგზავნეს ვესპუჩი სევილიაში, ფირმის აგენტად. 1499-1500 წლებში იმყოფებოდა ესპანეთის საზღვაო სამსახურში. 1501-1504 წლებში მსახურობდა პორტუგალიის საზღვაო სამსახურში. 1499-1504 წლებში მონაწილეობდა ამერიკის ნაპირებისკენ მოწყობილ რამდნეიმე ექსპედიციაში. შემდეგ ისევ დაბრუნდა ესპანეთში და 1508-1512 წლებში ეკავა კასტილიაში მთავარი მესაჭის პოსტი. მისი წერილები ამერიკული ექსპედიციების შესახებ 1505-1510 წლებში რამდენჯერმე გამოიცა. ლოთარინგიელმა კარტოგრაფმა მარტინ ვალდზეემიულერმა 1507 წელს გამოაქვეყნა მსოფლიო რუკა, სადაც მან ახალ კონტინენტს უწოდა „ამერიკა“, ვესპუჩის პირველი სახელი. ეს სახელი თავდაპირველად სამხრეთ ამერიკას დაერქვა, თუმცა 1538 წელს მერკატორის რუკაზე იგი ჩრდილოეთ ამერიკაზეც გავრცელდა.
ეველინ ეშფორდი
ბიოგრაფია
მან კვლავ მოიგო სპრინტის დუბლი, რომში, მსოფლიო ჩემპიონატზე, 1981 წელს.
ამერიგო ვესპუჩი
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 19 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1454 კატეგორია:გარდაცვლილი 22 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1512 კატეგორია:იტალიელი მოგზაურები კატეგორია:იტალიელი კარტოგრაფები კატეგორია:შუა საუკუნეების მოგზაურები კატეგორია:ფლორენციელები
ალადასტური
ალადასტური, როგორც ბოტანიკური ნიშნებით, ისე აგრობიოლოგიური თვისებებით კოლხეთის ვაზის კერის ტიპური წარმომადგენელია. ამის დამადასტურებელია ვაზის ძლიერი ზრდა და მაღალ ხეებზე ახოხების დიდი უნარი, ფოთლის დანაკვთულობა და შებუსვის ინტენსივობა, მარცვლის კანის სისქე და კონსისტენცია, ყურძნის გვიან დამწიფება და სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლიობა. ალადასტური ჩამოყალიბებულია კოლხეთის ეკოლოგიურ პირობებში და იგი გავრცელდა ძირითადად ზემო გურიისა და ქვემო იმერეთის ტერიტორიაზე. როგორც ისტორიულად, ისე ამჟამადაც იგი ფართო ნარგავების სახით მხოლოდ ამ მხარეშია წარმოდგენილი. ალადასტურის მცირეოდენი ნარგავები გვხვდება აგრეთვე შუა იმერეთსა და სამეგრელოს მთიან რაიონებშიაც.
ეველინ ეშფორდი
ბიოგრაფია
1983 წლის 3 ივლისს მან დაამყარა თავისი პირველი მსოფლიო რეკორდი 100 მეტრზე, გაირბინა 10,79 წამში ეროვნულ სპორტულ ფესტივალზე კოლორადოს სპრინგსში, კოლორადოში, და იყო ერთ-ერთი ფავორიტი 100 მეტრის ტიტულის მოსაპოვებლად 1983 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ პერიოდში, ჰელსინკიში. თუმცა ფინალში მას ბარძაყის კუნთი დაეჭიმა და დაეცა. მეორე მთავარმა ფავორიტმა, აღმოსავლეთ გერმანელმა მარლის გოერმა (რომელმაც უკვე დაამარცხა ეშფორდი იმავე წლის დასაწყისში), გაიმარჯვა.
1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ეშფორდს ოქროს მედლის მოპოვების შანსი ჰქონდა. თუმცა, 200 მეტრიანი შეჯიბრის დატოვება მოუწია მცირე ტრავმის გამო. მან იასპარეზა 100 მეტრზე და მოიგო ღონისძიება ახალი ოლიმპიური რეკორდით 10,97 წამში. როგორც წამყვანმა მორბენალმა 4 × 100 მ გუნდისთვის, მან მეორე ოქროს მედალი მოიპოვა. მსოფლიო ჩემპიონებისა და მსოფლიო რეკორდსმენების, აღმოსავლეთ გერმანიის არყოფნის დროს, აშშ-ის გუნდმა ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი დრო დააფიქსირა და ოლიმპიადაზე ყველაზე დიდი, 1.12 წამის სხვაობით მოიგო.
ალადასტური
ვეგეტაცია
ვაზი პირველ ნიშანს იძლევა დარგვიდან მესამე წელს, ზოგჯერ მეორე წელსაც. სრულ მოსავალს იძლევა მეხუთე წლიდან. ალადასტურმა უხვი მოსავალი იცის და ჰექტარზე საშუალოდ 90-105 ცენტნერით განისაზღვრება. მოსავალს ჩვეულებრივ ოქტომბრის ბოლოს ან ნოემბრის დასაწყისში კრეფენ. მისი შაქრიანობა 21,5%-ს არ აღემატება. უფრო ხშირად კი 19-20%-ია. ღვინო ხასიათდება შემდეგი მაჩვენებლებით: ჰარმონიული, სპეციფიკური ჯიშური გემო, ოდნავ მომეტებული მჟავიანობა. ღვინო ახლო მანძილზე ტრანსპორტირებას ადვილად იტანს და თავის ტიპიურობას და გემურ თვისებებს 3-5 წლის მანძილზე უცვლელად ინარჩუნებს. ალადასტური თავისი სამეურნეო დანიშნულებით მიეკუთვნება ადგილობრივი მნიშვნელობის საღვინე და სუფრის ყურძნის ჯიშთა ჯგუფს, რომელსაც პროდუქციის საკმაოდ მაღალ მაჩვენებლებთან ერთად ახასიათებს ღონიერი ზრდა-განვითარება, ეკოლოგიური პირობების მიმართ ადვილად შეგუების უნარი და უხვი მოსავლიანობა.
სოკოვან დაავადებებიდან ალადასტური საკმაოდ კარგად უძლებს ჭრაქს, თუმცა ძალიან ადვილად ზიანდება ნაცრისაგან. ამიტომ მისი ყვავილობისა და მარცვლის გამოხორბვლის პერიოდში ნაცრის წინააღმდეგ წამლობას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს. კირის საკმაო რაოდენობით შემცველ თიხნარ-ქვიშნარ ნიადაგებზე ალადასტური გაცილებით მაღალხარისხოვან პროდუქციას იძლევა, ვიდრე უკირო ეწერი ტიპის ნიადაგებზე.
ეველინ ეშფორდი
ბიოგრაფია
1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე იგი იყო შეერთებული შტატების ნაკრების მედროშე გახსნის ცერემონიაზე. იგი 100 მეტრზე დაამარცხა ფლორენს გრიფიტ ჯოინერმა, რომელმაც დაამყარა თავისი მსოფლიო რეკორდი სეზონის დასაწყისში ოლიმპიურ თამაშების შესარჩევ ეტაპზე. 4 × 100 მ ესტაფეტაში იგი კვლავ ბოლო მორბენალი იყო და მოიგო მესამე ოლიმპიური ოქროს მედალი. მიუხედავად იმისა, რომ გრიფიტ-ჯოინერმა ეშფორდს სრულყოფილად ვერ გადასცა ბატონი, ეშფორდმა სენსაციური ფინალური შედეგი დააფიქსირა და გიორს გაასწრო.
ალადასტური
ვეგეტაცია
როგორც ქართველი ამპელოგრაფების კვლევებით დადგინდა, ალადასტურის მტევანი საშუალოდ 200 გრამს (საშუალო მოცულობის მტევანია) იწონის. ინახება გაზაფხულამდე, ტრანსპორტაბელურია. მისგან აყენებენ წითელ ღვინოს, რომელსაც ალკოჰოლისა და მჟავიანობის ჰარმონიული შეფარდება, საშუალო სხეულიანობა და სასიამოვნო სურნელება აქვს. გადამწიფებული ყურძნისაგან მზადდება მაღალხარისხოვანი, ნახევრად ტკბილი ღვინო “ალადასტური“.
ეველინ ეშფორდი
ბიოგრაფია
ბარსელონაში გამართულ ბოლო ოლიმპიადაზე ეშფორდი, 35 წლის, 100 მეტრზე შეჯიბრს ნახევარფინალში წამის 1/100-ით გამოეთიშა; მან მოიგო ზედიზედ მესამე ოლიმპიური ოქრო 4 × 100 მ ესტაფეტაზე, ამჯერად ოთხიდან პირველმა ირბინა. ის არის ერთ-ერთი იმ ექვს ქალს შორის, რომლებმაც ოლიმპიური თამაშების ისტორიაში ოთხი ოქროს მედალი მოიპოვეს.
ალადასტური
ისტორია
ქართულ ლიტერატურასა და ხალხურ ფოლკლორში ისე ფართოდ ქართული ვაზის ალბათ არც ერთი ჯიში არ დამკვიდრებულა, როგორც ალადასტური. ალადასტური შეგხვდებათ ისტორიულ წყაროებში, ლექსებში, პოემებში, სიმღერებში, ხალხურ თქმებსა და ანდაზებშიც კი. ეს მაშინ, როდესაც ალადასტურის გავრცელების არეალი სხვა ქართულ ჯიშებზე (მაგალითად: რქაწითელი, ცოლიკოური, საფერავი და სხვა) უფრო მცირე იყო და ძირითადად დასავლეთ საქართველოს, განსაკუთრებულად კი, გურია-იმერეთს მოიცავდა.
ეველინ ეშფორდი
ბიოგრაფია
ეშფორდი სამჯერ დაბრუნდა სეზონის დამასრულებელი ტრავმებისგან და მომდევნო წელს სპორტის მწვერვალებს მიაღწია. 1980 წელს მან ფეხის კუნთი გაიწყვიტა და 1981 წელს დაბრუნდა მსოფლიო თასზე სპრინტის დუბლით და ორივე სპრინტში მსოფლიო რეიტინგის პირველი ადგილით. 1983 წელს ტრავმის შემდეგ, 1984 წელს ორმაგი ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა. 1987 წელს ბარძაყის დაჭიმულობამ ხელი შეუშალა მას მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობაში, შემდეგ სეზონში მის კოლექციას დაამატა ოლიმპიური ვერცხლის და მესამე ოქროს მედლები.
ალადასტური
ისტორია
ჯიშის დასახელება — ალადასტური, არაბული სიტყვათშეთანხმებითაა მიღებული (ალაჰ დასტურ), რაც ალაჰის თანხმობას ნიშნავს. არსებობს მოსაზრება, რომ მიუხედავად რელიგიური აკრძალვებისა, საქართველოში მოსულ არაბ დამპყრობლებს ალადასტური ძალიან მოეწონათ და ამ ღვინის სიყვარულის გამო, თავის გასამართლებლად თქვეს, რომ ეს ისეთი კარგი ღვინოა, ამის დალევაზე ალაჰმაც კი მოგვცა დასტურიო.
წერილობითი ცნობები ალადასტურის წარმოშობის შესახებ არ მოგვეპოვება. მისი მეტად მოკლე აღწერილობა მოცემული აქვთ ე. ნაკაშიძეს და გ. შარაშიძეს (6,7). ამათგან პირველი ავტორის მიხედვით ალადასტური მდარე ღვინის მოცემ ვაზთა ჯგუფს მიეკუთვნება, ხოლო მეორე ამ ჯიშს ათავსებს გურიის ექვს საუკეთესო ვაზის ჯიშთა სიაში. გურიის ვაზის აბორიგენულ ჯიშთა შორის ალადასტური წარსულში ფართოდ იყო გავრცელებული. განსაკუთრებით დიდ მასივებად იყო იგი წარმოდგენილი გურიის აღმოსავლეთ ნაწილში, იმერეთის მოსაზღვრე ტერიტორიაზე. ვაზები გაშენებული იყო მაღლარად საკუთარ ძირზე და მიუხედავად მოუვლელობისა ვაზის ზრდა-განვითარება, მოსავალი და პროდუქციის ხარისხიც სავსებით დამაკმაყოფილებელი იყო. ადგილობრივი მოსახლეობა მის პროდუქციას ძირითადად იყენებდა ადგილობრივი მნიშვნელობის სუფრის ღვინის დასამზადებლად ან საკუპაჟე მასალად, აგრეთვე ინახავდა ყურძნად მთელი ზამთრის განმავლობაში. გურული გლეხკაცის ოჯახში საჭმელ ყურძნად ზამთარში ძირითადად ალადასტურს იყენებდნენ. ალადასტური ფართოდ იყო გავრცელებული აგრეთვე ქვემო იმერეთის ზონაში, კერძოდ ისტორიული საჩინოს მხარის, დღევანდელი ვანის მუნიციპალიტეტის (ასევე სამტრედიის მუნიციპალიტეტის გომის თემის) მთისპირა სოფლებში, სადაც მისგან ამზადებდნენ ადგილობრივი მნიშვნელობის საკმაოდ კარგ სუფრის წითელ ღვინოს. სოკოვან ავადმყოფობათა და შემდეგ ფილოქსერის მავნე მოქმედების შედეგად ალადასტურის მაღლარები მასობრივად განადგურდა. მაგრამ აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ სხვა ადგილობრივ ჯიშებთან შედარებით იგი უფრო მეტი რაოდენობით შემორჩა გურიისა და ქვემო იმერეთის რაიონებში. როგორც წარსულში, ისე ამჟამადაც ადგილობრივი მოსახლეობა ალადასტურის გავრცელებას ყურადღებით ეპყრობა. დასახელებულ რაიონებში ეს ჯიში საკმაოდაა წარმოდგენილი როგორც მაღლარად, საკუთარ ძირზე, ისე დაბლარად, ნამყენების სახით. ადგილობრივი მოსახლეობა ამჟამად მის ყურძენს იყენებს როგორც ადგილობრივი მნიშვნელობის წითელი სუფრის ღვინის დასამზადებლად, ისე საკუპაჟე მასალად, იზაბელასთან შესარევად ამ უკანასკნელის საგემოვნო თვისებების გასაუმჯობესებლად. აგრეთვე მის ყურძენს ინახავენ აკიდოებად საზამთროდ.
გავრცელება
1953 წელს ვენახების აღწერის მასალების მიხედვით ალადასტურის ფართობი დასავლეთ საქართველოში შეადგენდა სულ 60,81 ჰექტარს. აქედან მაღლარია 45,22 ჰექტარი, ხოლო დაბლარი 15,59 ჰექტარი. აღნიშნული ფართობი ცალკეული რაიონების მიხედვით შემდგენაირადა განაწილებული.
ეველინ ეშფორდი
სქოლიო
კატეგორია:1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:1992 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:დაბადებული 1957 კატეგორია:დაბადებული 15 აპრილი კატეგორია:ამერიკელები კატეგორია:ამერიკელი ქალები კატეგორია:ამერიკელი სპორტსმენები
ალადასტური
მოლდოვანკა
აღმოსავლეთ საქართველოში ალადასტურს ხშირად შეცდომით აიგივებენ მოლდოვაში გამოყვანილ ჰიბრიდულ ვაზის ჯიშთან — მოლდოვანკასთან, რომელიც გემოვნური თვისებებით მცირედით ჩამოგავს ალადასტურს, თუმცა რეალურად მათ საერთო არაფერი აქვთ. მოლდოვანკა გამოყვანილია მოლდავეთის კვლევით ინსტიტუტში, პროფესორ სავინის ხელმძღვანელობით. მეოცე საუკუნის 70-იანი წლების დასაწყისში, მოლდოვანკა შემოიტანეს სოფელ ქანდის მეურნეობაში საიდანაც გავრცელდა მთლიანად აღმოსავლეთ საქართველოში. მიუხედავად იმისა, რომ ადგილობრივი ღვინოს აყენებენ, მოლდოვანკა სტანდარტული სუფრის ყურძენია, აქვს იისფერში გარდამავალი მუქი წითელი შეფერილობა.
ბოტანიკური და მორფოლოგიური აღწერილობით, ასევე, ორგანო ლეპტიკური მაჩვენებლებით ეს ჯიში სრულიად განსხვავდება ალადასტურისაგან. კერძოდ, ალადასტურის მარცვლები საშუალო ზომისაა და მცირედ ოვალური, მოლდოვანკას კი დიდი მოგრძო მარცვლები აქვს, ასევე ალადასტურის შემთხვევაში მარცვალს კანი აქვს მკვრივი მოლდოვანკასთან შედარებით; ალადასტურს ფოთლის შებუსვა გააჩნია როგორც ზედა მხარეს, ასევე უფრო მეტად ქვედა მხარეს, მოლდოვანკას შემთხვევაში ფოთოლი აბსოლუტურად შიშველია, მას შებუსვა არ გააჩნია; ალადასტურის მტევანი 200 გრამამდე იწონის, ხოლო მოლდოვანკას მტევანი საკმაოდ დიდია, ხშირად 500 გრამსაც აღწევს, ასევე მტევნის მოყვანილობა განსხვავდება ალადასტურის მოყვანილობისგან. რაც შეეხება თვითონ ღვინოებს, როგორც ორგანო ლეპტიკური მაჩვენებლებით, ასევე მათგან დამზადებული ღვინოებიც განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ელენე ახვლედიანის სახლ-მუზეუმი
ელენე ახვლედიანის სახლ-მუზეუმი – მუზეუმი თბილისში, საქართველო. დაარსდა 1976 წელს, ქართველი მხატვრის, XX საუკუნის ახალი ქართული ხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებლის – ელენე ახვლედიანის (1901-1975 წწ.) ბინა-სახელოსნოს ბაზაზე. არის ხელოვნების კლასიფიკაციის. ინახება 3292 ექსპონატი. სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტრო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თბილისის სახლ-მუზეუმები კატეგორია:საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გაერთიანება
პაკუტინო
პაკუტინო (Пакутино) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ზადნესელსკის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 2 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ლაზიკა (ქალაქი)
250px|მინიატიურა|ქალაქ ლაზიკას სავარაუდო დაგეგმარება ლაზიკა — ქალაქი, რომელიც უნდა გაშენებულიყო დასავლეთ საქართველოში, შავი ზღვის სანაპიროზე. იგი საქართველოში სიდიდით მეორე ქალაქი უნდა ყოფილიყო თბილისის შემდეგ. ქალაქის მშენებლობის დაწყება დაგეგმილი იყო 2012 წლიდან. სავარაუდოდ იგი უნდა გაშენებულიყო კოლხეთის ეროვნული პარკის ანაკლია-ჭურიის უბანზე, რომელიც ფრინველთა ყველაზე დიდი მიგრაციის მარშრუტია.
სქოლიო
კატეგორია:ურბანისტიკა
ჯადოსანი (შუახმელეთი)
ჯადოსნები შუახმელეთში — ადამიანების გარეგნობის მქონე ქმნილებათა ჯგუფი, რომლის ძალაც ბევრად აღემატება ადამიანის შესაძლებლობებს. მათ ასევე უწოდებენ ისტარის (ქუენიური ენა - „ბრძენები“), სინდარულად მათ ჰქვიათ ითრინ.
ჯადოსნები შუახმელეთში მოვლენილები იყვნენ ვალარების მიერ, რათა დახმარებოდნენ ადამიანებს საურონის დამარცხებაში. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი მათგანი გამოგზავნეს შუახმელეთში, მხოლოდ ხუთი აქტიურობდა შუახმელეთის ჩრდილოეთით.
ისინი იყვნენ მაიარების (იგივე ორდენი, რაც ვალარები) წარმომადგენლები, მაგრამ შესაძლებლობებში უფრო შეზღუდული. პირველი სამის სახელი ვესტრონის ენაზე ჟღერდა, როგორც "სარუმანი", "განდალფი" და "რადაგასტი". მათ გარდა, არსებობდა კიდევ ორი, ალატარი და პალანდო (რომელთა სახელებს ვერსტრონზე ანალოგი არ გააჩნდა). ყოველი ჯადოსანი განსხვავდებოდა ამა თუ იმ ფერის სამოსით. სარუმანი იყო თეთრი, განდალფი იყო რუხი, რადაგასტი - ყავისფერი, ხოლო ალატარი და პალანდო - ლურჯები. ტოლკინის "ბეჭდების მბრძანებელში" პირველი ორი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, ხოლო რადაგასტი მხოლოდ ერთხელ ჩნდება მოქმედებაში. ალატარი და პალანდო შუახმელეთის აღმოსავლეთით დასახლდნენ, ასე რომ მათზე ცოტა რამ იყო ცნობილი.
ირუიის დეპარტამენტი
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2010 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 5 987 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 3 515 კმ²-ია.
დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ირუია.
სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი
სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმი — საქართველოს ისტორიისა და ბუნების ცენტრალური მუზეუმი, რომელიც დაარსდა 1919 წელს თბილისში კავკასიის მუზეუმის ბაზაზე საქართველოს მუზეუმის სახელწოდებით. 1921 წელს დაექვემდებარა საქართველოს სსრ განათლების სახალხო კომისარიატს. 1941 წელს საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის დაარსებისთანავე შევიდა მის სისტემაში. 1947 წელს ეწოდა აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას სახელი. სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმის შენობა აგებულია რუსთაველის პროსპექტზე 1913 —1929 წლებში, არქიტექტორი გ. ნეპრინცევი. ფასადის არქიტექტურა ეკუთვნის არქიტექტორ ნ. სევეროვს და იმ დროის ქართული არქიტექტურის საუკეთესო ნიმუშია. მუზეუმი სამეცნიერო-კვლევით და საგანმანათლებლო დაწესებულებად იქცა. იგი მოიცავს ჰუმანიტარულ (არქეოლოგია, ისტორია, ეთნოგრაფია, ნუმიზმატიკა) და საბუნებისმეტყველო (გეოლოგია, ბოტანიკა, ზოოლოგია) დარგებს. მუზეუმში თავმოყრილია არა მარტო საქართველოს, არამედ კავკასიისა და მახლობელი აღმოსავლეთის ბუნებისა და მოსახლეობის მატერიალური კულტურის ისტორიის ამსახველი დიდძალი, პირველხარისხოვანი მასალა. მუზეუმში 1984 წლის 31 დეკემბრისათვის 1 006520 ექსპონატი ირიცხებოდა. მის ფონდში შედის უმდიდრესი არქეოლოგიური კოლექციები უძველესი დროიდან ანტიკური ხანის დასასრულამდე (ახ. წ. IV საუკუნე), შუა საუკუნეები (V—XVIII საუკუნეები) საქალაქო ცხოვრებისა და მატერიალური კულტურის, (1801—1921) მრეწველობის, სოფლის მეურნეობის და რევოლუციური მოძრაობის, საბჭოთა პერიოდისა და დღევანდელი მიღწევების ამსახველი მასალები, უძველესი ტრადიციები და და XIX საუკუნის დამახასიათებელი ეთნოგრაფიული კოლექციები, მდიდარი ნუმიზმატიკური მასალა, გეოლოგიის, ბოტანიკის და ზოოლოგიის ვრცელი ფონდები, მათ შორის უნიკალური ძეგლები: ძვირფასი ლითონებისაგან დამზადებული უძველესი ნივთები კახეთის ყორღანული სამარხებიდან (ძვ. წ. III ათასწლეული), ძვ. წ. II ათასწლეული სახელგანთქმული ოქროსა და ვერცხლის თასები და სხვა ინვენტარი თრიალეთის ყორღანებიდან, ვანის, ახალგორის, ალგეთის სამარხეულ კომპლექსებში შემავალი სიუველირო ხელოვნების შედევრები (ძვ. წ. VI—IV სს.), მცხეთაში, არმაზციხეში, არმაზისხევში, ზღუდერში, კლდეეთში და სხვაგან გათხრილი ქართული ოქრომჭედლობის შემდგომი განვითარების დამადასტურებელი ოქროს სამკაულები (I—IV საუკუნეები), მდიდარი გლიპტიკური მასალა და სხვა, ურარტული ეპიგრაფიკის იშვიათი კოლექცია (ძვ. წ. VIII—VII საუკუნეები), ვესპასიანეს წარწერა (ახ. წ. I ს.), არმაზის ბილინგვა (ახ. წ. II ს,), უძველესი ქართული წარწერა ბოლნისის სიონიდან (ახ. წ. V ს.), შუხუთის მოზაიკა (ახ. წ. IV —V სს.), ხის კარების კოლექცია, მათგან იშვიათი ნახელავი კარი ჩუკულის ეკლესიიდან (XI ს.), დმანისის ვერცხლის სამკაულის განძი (XII ს.), ლითონის ჭურჭლის კოლექცია, მათ შორის სპილენძის თეფშები ვახტანგ VI-ის, მეფე ბაქარის, თეკლა ბატონიშვილის წარწერებით (XVIII ს.) და თეფში წარწერით „ქ. სააკაძის გიორგისა და შიოშისა ვარ“ (XVII ს.), ერეკლე II-ის წარწერიანი ჯამი, 2 თოფი და ხმალი, ბაქარისა და სოლომონ II-ის თოფები (XVIII ს.) და სხვა.
ეთნოგრაფიული მასალებიდან — სახვნელი იარაღები, მათგან „ქართული დიდი გუთანი“, კერამიკული ჭურჭელი წარმოების ყველა ცენტრიდან, ქართველ ოსტატთა ნახელავი ვერცხლის ნივთები და იარაღი, ქართველ და სხვა კავკასიელი ხალხების ტანსაცმლის უიშვიათესი კოლექცია, აღმოსავლური საბრძოლო იარაღი და სხვა. ქართული მონეტების უმდიდრესი კოლექცია, მათ შორის უიშვიათესი — კოლხეთის მეფის აკეს ოქროს სტატერი (ძვ. წ. III ს.), ლაშა გიორგის სპილენძის მონეტა (XIII ს.). განძები ვერცხლის რომაული მონეტებისა სოფელ ეკიდან (907 ც.), თამარ მეფის სპილენძის მონეტებისა სოფელ ვეჯინიდან (2759 ც.) და სხვა. გეოლოგიური ფონდიდან, პირველი მონაპოვარი სსრკ-ში — უმაღლესი ადამიანის მსგავსი მაიმუნის ნაშთი, მესამეული ხანის სპილოს ჩონჩხი სოფელ ტარიბანიდან, მონოგრაფიულად შესწავლილი უხერხემლო ფაუნის ორიგინალები, ტიპური ფორმები და სხვა რეგიონებისა და ქვეყნების ფლორის ჰერბარიუმი, მათ შორის კავკასიის ფლორის XIX საუკუნის მკვლევართა კოლექციების მნიშვნელოვანი ნაწილი, მრავალი სახეობის პირველადი აღწერის ნიმუში — ნომენკლატურული ტიპები და სხვა კოლექციები ცხოველთა სხვადასხვა ჯგუფებიდან, მათ შორის ენდემები, რელიქტები, იშვიათი ან დღეს უკვე გადაშენებული ცხოველების სახეობები.
შედის საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შემადგენლობაში. სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს საქართველოს კულტურის და ძეგლთა დაცვის სამინისტრო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თბილისის მუზეუმები კატეგორია:საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გაერთიანება კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
ავსტრია 1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ავსტრიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეცხრედ 1936 წელს, გერმანიის დედაქალაქ ბერლინში იასპარეზა. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 13 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ავსტრია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
1833
თარიღი უცნობია
*
კამარა-დი-ლობუში
კამარა-დი-ლობუში (Câmara de Lobos) — ქალაქი პორტუგალიაში, მადეირის ავტონომიური რეგიონში. მდებარეობს კამარა-დი-ლობუშის მუნიციპალიტეტში. ქალაქის მოსახლეობა 2004 წლის აღწერით შეადგენდა 16842 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
ვალაქუენტა
„ვალაქუენტა“ (ქუენიურ ენაზე „ამბავი ვალარებისა“) — „სილმარილიონის“, ჯ.რ.რ.ტოლკინის მიერ შედგენილი შუახმელეთის ლეგენდების მეორე თავი.
„ვალაქუენტა“ ერთმანეთთან აკავშირებს თავებს სამყაროს (აინულინდალე) და შუახმელეთის (ქუენტა სილმარილიონი) შექმნის შესახებ.
Il Silmarillion
ვიქტორ გოგლიძე
ვიქტორ არსენის ძე გოგლიძე (დ. 27 ნოემბერი, 1905, სადგური ურსატევსკაია, ტაშკენტის ოლქი — გ. 22 სექტემბერი, 1964, თბილისი) — ქართველი მოჭადრაკე. პირველი ქართველი ოსტატი (1930) და საერთაშორისო ოსტატი (1950). საქართველოს ჩემპიონი (1928), 1930-იან წლებში სსრკ ჩემპიონატების სამგზის მონაწილე. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1941), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1949), ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (1957), საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის თავმჯდომარე (1936-1953). პროფესიით მშენებელი.
ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1922 წელს ოქროს მედალზე დაამთავრა ტაშკენტის გიმნაზია და ჩააბარა გამოცდები ტაშკენტის კონსერვატორიაში სადირიჟორო ფაკულტეტზე. 1920-იან წლებში გახდა უზბეკეთის ერთ-ერთი უძლიერესი მოჭადრაკე. 1925 წლიდან მუდმივად ცხოვრობდა თბილისში. 1928 წელს გახდა საქართველოს ჩემპიონი და იმავე წელს გაიმარჯვა ამიერკავკასიის ჩემპიონატში. 1928 წელს წააგო საკვალიფიკაციო მატჩი ნიკოლაი გრიგორიევთან (4.5/5.5), მაგრამ 1930 წელს მოუგო მატჩი ვლადიმერ ნანაროკოვს (8/5) და გახდა საქართველოს პირველი ოსტატი ჭადრაკში. 1933 წელს გაიმარჯვა სსრ კავშირის ოსტატთა ტურნირში, 1934 წელს აიღო პირველი ადგილი თბილისის ტურნირში ცნობილი ავსტრიელი ოსტატის ჰანს კმოხის მონაწილეობით. მოსკოვის (1935 – +4–4=11) და მოსკოვი–ლენინგრადის(1939 – +4–5=8) საერთაშორისო ტურნირების მონაწილე. სამგზის სსრ კავშირის ჩემპიონატების მონაწილე (საუკეთესო შედეგი 5–7 ადგილი,1937 – +5–2=12). ვიქტორ გოგლიძეს შეხვედრია ემანუელ ლასკერს, ხოსე რაულ კაპაბლანკას, სალომონ ფლორს, პაულ კერესს, სამუელ რეშევსკის, ანდრე ლილიენტალს, მიხეილ ბოტვინიკს, ვასილ სმისლოვს და სხვა კორიფეებს. როცა კაპაბლანკასთან პარტია ყაიმით დასრულდა (1935 წლის მოსკოვის საერთაშორისო ტურნირი), კაპაბლანკას უთქვამს: ბედნიერია ის ქვეყანა, რომელსაც ასეთი მოჭადრაკე ჰყავს.
1940 წლიდან ვიქტორ გოგლიძე გადავიდა სახელმწიფო სამსახურში. 1954 წელს უბრუნდება ჭადრაკს და 1957 წელს გიორგი მერკვილაძესთან ერთად ხსნის საჭადრაკო სკოლას. მომდევნო წლებში სკოლაში გაიზარდნენ საქართველოს წამყვანი მოჭადრაკეები (ზ. აზმაიფარაშვილი, ე. უბილივა, ნ. იოსელიანი და ბევრი სხვა).
22 სექტემბერს ვიქტორ გოგლიძე გულის შეტევით გარდაიცვალა. დაკრძალვის დღეს 26 სექტემბერს იგი ცენტრალურ საჭადრაკო კლუბში გადმოასვენეს. მოვიდა უამრავი ხალხი – გადაკეტეს რუსთაველის გამზირი. სამგლოვიარო მიტინგზე გამოსათხოვარი სიტყვა წარმოთქვეს ქართული სპორტის ამაგდარმა, სპორტის დამსახურებული ოსტატი გიორგი მერკვილაძემ და ვიქტორის უახლოესმა მეგობარმა საშა ფალანდიშვილმა. გიორგი მერკვილაძემ თავის გამოსვლა შემდეგი სიტყვებით დაამთავრა:
XX საუკუნის 70-80-იან წლებში ტარდებოდა ვიქტორ გოგლიძის მემორიალური ტურნირები. 1995 წელს გაიხსნა ვიქტორ გოგლიძის მემორიალური დაფა წარწერით: ამ სახლში 1945-1964 წლებში ცხოვრობდა გამოჩენილი საზოგადო მოღვაწე, ქართული საჭადრაკო სკოლის ფუძემდებელი ვიქტორ გოგლიძე. ქუჩა, სადაც ცხოვრობდა ვიქტორ გოგლიძე ახლა ატარებს ვიქტორ გოგლიძის სახელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 27 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1905 კატეგორია:გარდაცვლილი 22 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1964 კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები ვიქტორ კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
დარვინიზმი
thumb| ჩარლზ დარვინი 1868 წელს დარვინიზმი — ორგანული სამყაროს ევოლუციის (ისტორიული განვითარების) მატერიალისტური თეორია, რომელიც დაფუძნებულია ჩარლზ დარვინის მოძღვრებაზე. შეისწავლის ორგანული სამყაროს ევოლუციის მოვლენებს, მიზეზებს, გზებს, კანონზომიერებებს და მართვის ხერხებს. საკუთარი დაკვირვებების, თავისი დროის მეცნიერული ცოდნისა და სელექციის მიღწევათა განზოგადების საფუძველზე ჩარლ დარვინმა 1837-1858 წლებში ჩამოაყალიბა მოძღვრება ბუნებრივი გადარჩევის გზით მცენარეთა და ცხოველთა ახალი ფორმების წარმოშობის შესახებ. დარვინის თეორია გადმოცემულია მის უმთავრეს თხზულებაში „სახეობათა წარმოშობა ბუნებრივი გადარჩევის გზით, ანუ უკეთ შეგუებული ჯიშების გადარჩენა სიცოცხლისათვის ბრძოლაში“ (1859). თავისი შეხედულებები დარვინმა სხვა თხზულებებშიც განავითარა. დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად, დარვინიზმი საკმაოდ სწრაფად დამკვიდრდა მეცნიერებაში და საფუძვლად დაედო თანამედროვე ბიოლოგიას. დარვინიზმის გავრცელებასა და განმტკიცებაში დიდი ღვაწლი მიუძღვით ა. უოლესს, ტ. ჰაქსლის, ე. ჰეკელს, კ. ტიმირიაზევს, ვ. კოვალევსკის, ა. კოვალევსკის და სხვებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ევოლუციური ბიოლოგია
როსალესი (პანგასინანი)
როსალესი (ოფიციალურად როსალესის მუნიციპალიტეტი; პანგ: Baley na Rosales; ტაგ: Bayan ng Rosales) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 66 711 ადამიანს შეადგენს.
მუნიციპალიტეტს ზოგჯერ ერთ-ერთი ბარანგაის, კარმენის სახელწოდებითაც მოიხსენიებენ. როსალესი დამოუკიდებელ მუნიციპალიტეტად სამეფო ბრძანების საფუძველზე 1852 წელს ჩამოყალიბდა. მუნიციპალიტეტს სახელი დონ ანტონიო როსალესის საპატივცემულოდ ეწოდა.
როსალესი 37 ბარანგაიდ იყოფა. მუნიციპალიტეტი პროვინციის დედაქალაქიდან, ლინგაიენიდან 55 კმ-ითაა დაშორებული, ხოლო მანილადან - 171 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:პანგასინანის მუნიციპალიტეტები
ზედა ყანა
სქოლიო
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ივანე თარხნიშვილი
ივანე რამაზის ძე თარხნიშვილი (თარხან-მოურავი, თარხანოვი; დ. 15 ივნისი [ძვ. სტ. 3 ივნისი] 1846, თბილისი, საქართველო — გ. 6 სექტემბერი [ძვ. სტ.24 აგვისტო] 1908, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) — ქართველი ფიზიოლოგი. 1863-1864 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკური ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილებაზე. 1869 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიული აკადემია. მეცნიერული მუშაობა ფიზიოლოგიაში სტუდენტობიდანვე დაიწყო ივანე სეჩენოვის ხელმძღვანელობით. 1871 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „სიცივისა და სითბოს გავლენა ბაყაყის მგრძნობიარე ნერვებზე“. იმავე წელს თარხნიშვილი გაემგზავრა თბილისში, სადაც წაიკითხა საჯარო ლექციების კურსი ფიზიოლოგიაში.
1873 წელს ივანე თარხნიშვილი 2 წლით გაგზავნეს საზღვარგარეთ, სადაც მუშაობდა ცნობილ მეცნიერთა ლაბორატორიებში. საზღვარგარეთიდან დაბრუნების შემდეგ მიიწვიეს პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიულ აკადემიაში პრივატ-დოცენტად, ხოლო შემდეგ — პროფესორად. 1895 წელს პროგრესული შეხედულებების გამო იგი იძულებული გახდა აკადემია დაეტოვებინა. 1895-1901 წლებში ლექციებს კითხულობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში. 1901 წელს მიიწვიეს ბრიუსელში ფიზიოლოგიაში ლექციების წასაკითხად. მუშაობდა ფიზიოლოგიის სხვადასხვა დარგში.
განსაკუთრებით თვალსაჩინოა მის მიერ ადამიანის კანში ელექტრომამოძრავებელი ძალების აღმოჩენა სხვადასხვა გაღიზიანების საპასუხოდ და ფსიქოლოგიური მოქმედების დროს. კანში აღმოცენებულ ნელ ელექტრულ ეფექტებს მსოფლიო ლიტერატურაში „თარხანოვის ფენომენად“ იხსენიებენ. თარხნიშვილმა შეისწავლა ცენტრალური ნერვული სისტემის ფუნქციები, მათ შორის ძილისა და ჰიპნოზის მოვლენები, სეკრეციის საკითხები, ორგანიზმზე გარემოს ზემოქმედების გავლენა. ცხოველებში ბიოელექტრული მოვლენების კვლევისას აღწერა ფსიქოგალვანური რეფლექსი. ერთ-ერთმა პირველმა შეისწავლა ორგანიზმზე რენტგენის სხივების მოქმედება და შესაძლებლად მიიჩნია მათი გამოყენება ავთვისებიანი სიმსივნის სამკურნალოდ. ივანე თარხნიშვილი მუშაობდა აგრეთვე ასაკობრივი ფიზიოლოგიის საკითხებსა და სოციალური ჰიგიენის პრობლემებზე. თარხნიშვილი ეწეოდა ბიოლოგიური და სამედიცინო საკითხების ფართო პოპულარიზაციას რუსეთსა და საქართველოში — კითხულობდა ლექციებს, აქვეყნებდა სამეცნიერო-პოპულარულ ნაშრომებს. მისი ხელმძღვანელობით მრავალი ახალგაზრდა მეცნიერი აღიზარდა (შემდგომში ცნობილი ფიზიოლოგები: ბრონისლავ ვერიგო, ნაპოლეონ ციბულსკი, ვასილი ჩაგოვეცი და სხვა).
იყო სამამულო სამედიცინო საზოგადოებებისა და საბუნებისმეტყველო საზოგადოების წევრი, პარიზის ბიოლოგიური საზოგადოების წევრ-კორესპონდენტი, ჰალეს აკადემიის წევრი. 1900 წელს პარიზის საერთაშორისო გამოფენაზე „საპატიო ლეგიონის“ ორდენით დააჯილდოეს. 1947 წლიდან, თსსუ-ში არსებობს მისი სახელობის სამეცნიერო საზოგადოება.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ფიზიოლოგები ივანე კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
X-Perience
ჯგუფი მუშაობდა ახალ სტუდიურ ალბომზე, რომელიც 2012 წელს უნდა გამოსულიყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანული ჯგუფები კატეგორია:ევროდენს ჯგუფები