cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რაჟდენ ხუნდაძე
ბიოგრაფია
რაჟდენ ხუნდაძეს დიდი დამსახურება მიუძღვის ქართული საეკლესიო საგალობლების და ხალხური სიმღერების შეკრებასა და პოპულარიზაციაში. იყო ცნობილი ლოტბარი. საღვთო სჯულს და საეკლესიო გალობას ასწავლიდა ქუთაისის გიმნაზიებში. 1885-1912 წლებში ქუთაისში გამოსცა ქართული საეკლესიო საგალობლების 10-ზე მეტი მნიშვნელოვანი კრებული. მათგან აღსანიშნავია: „შემოკლებული საეკლესიო ტიბიკონი“ (ქუთაისი, 1887), „ღვთისმშობლის მიძინების სვინაქსარი“ (ქუთაისი, 1894), „ქართული საეკლესიო გალობა გურულ-იმერულ კილოზე“ (ქუთაისი, 1902), „ქართული გალობა (ლიტურღია იოანე ოქროპირისა, ვასილ დიდისა და გრიგოლ ღვთის-მეტყველისა. პარტიტურა, ნოტებზე გადაღებული გურულ-იმერულ სადა კილოზე)“ (ტფილისი, 1911), „საეკლესიო ტიბიკონი“ (ქუთაისი, 1910) და სხვა. რ. ხუნდაძე არჩეული იყო იმერეთის ეპარქიის სარწმუნოებრივ-საგანმანათლებლო ძმობის წევრად.
ეწეოდა აქტიურ ლიტერატურულ და პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. „საჯავახოელის“, „საჯაოხელის“, „ქართველიშვილის“ ფსევდონიმებით ლექსებს და პუბლიცისტურ წერილებს აქვეყნებდა ქართულ პერიოდულ პრესაში („ივერია“, „მწყემსი“, „კოლხიდა“, „განათლება“, „ჩვენი ქვეყანა“ და ა.შ.). 1905 წელს ქუთაისში გამოიცა მისი ლექსების კრებული.
ხუნდაძეს ეკუთვნის, აგრეთვე, რამდენიმე მუსიკალური ნაწარმოები, მათ შორის ოპერა „უცნაური ქორწილი“.
რაჟდენ ხუნდაძე ეწეოდა აქტიურ საზოგადოებრივ მოღვაწეობას: არჩეული იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების და საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრად. მას ახლო მეგობრობა აკავშირებდა ილია ჭავჭავაძესთან, აკაკი წერეთელთან, ნიკო ნიკოლაძესთან, იმერეთის ეპისკოპოს გაბრიელთან (ქიქოძე), ვასილ წერეთელთან, მამია გურიელთან და სხვა გამოჩენილ მოღვაწეებთან.
ხუნდაძე გარდაიცვალა 84 წლის ასაკში, დაკრძალულია ქუთაისში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1845 კატეგორია:გარდაცვლილი 1929 კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
ვარდის სახელი
ვარდის სახელი (Il nome della rosa) — იტალიელი მწერლის, უმბერტო ეკოს პირველი რომანი, გამოიცა 1980 წელს. ნაწარმოები წარმოადგენს, როგორც ისტორიულ მისტიკას 1327 წელს იტალიურ მონასტერში მომხდარი მკვლელობის შესახებ, აგრეთვე ინტელექტუალურ მისტიკას, რომელიც პროზის სემიოტიკას, ბიბლიურ ანალიზს, შუა საუკუნეების კვლევას და ლიტერატურულ თეორიას მოიცავს.
„ვარდის სახელი“ 1982 წელს სტრეგას პრემიის მფლობელი გახდა. ის 47 ენაზეა თარგმნილი. იტალიურ ენაზე გაყიდულია წიგნის 6 მილიონ ნახევარზე მეტი, ხოლო მსოფლიოს მასშტაბით 50 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი. გაზეთმა Le Monde რომანი XXI საუკუნის 100 ძირითადი წიგნის სიაში შეიტანა. 1983 წელს კი New York Times-მა ის წლის პირველ ბესტსელერად დაასახელა. 1986 წელს გამოვიდა რომანის ეკრანიზაცია, რომელიც ჟან-ჟაკ ანომ გადაიღო.
სიუჟეტი
რომანის მთხრობელია მელქელი ბერი ადსო, რომელიც საკუთრი სიყმაწვილის პერიოდის 1327 წელს იტალიის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ბენედიქტელთა მონასტერში მომხდარ ამბავს იხსენებს. ადსო ფრანცისკელი ბერის, უილიამ ბასკერვილელის თანამგზავრია. უილიამმა მონაწილეობა უნდა მიიღოს ავინიონელი პაპისა და მწვალებლებად შერაცხილი უმცირესობის წარმომადგენელთა თეოლოგიურ დავაში ქრისტეს სიღარიბის შესახებ. მონასტერში ყოფნისას უილიამი იქ მომხდარი უცნაური მკვლელობების გამოძიებას ცდილობს. მკვლელობები მონასტრის ბიბლიოთეკაში შენახულ აკრძალულ წიგნს უკავშირდება. წიგნის ხელში ჩაგდების ყველა მსურველი გაურკვეველ ვითარებაში იღუპება. ესაა არისტოტელეს „პოეტიკის“ მეორე ტომი, რომელიც დაკარგულად ითვლება. საკუთარი გამჭრიახობის წყალობით უილიამი აღმოაჩენს წიგნსა და დამნაშავეს, თუმცა წიგნის გადარჩენას ვერ მოახერხებს და ბიბლიოთეკასა და მონასტერს ხანძარი გაანადგურებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:1980 წლის რომანები კატეგორია:იტალიური რომანები კატეგორია:ფილმებად ადაპტირებული რომანები კატეგორია:უმბერტო ეკოს ნაწარმოებები
თავისუფლების მონუმენტი (თბილისი)
260px|მინიატიურა|თავისუფლების მონუმენტი თავისუფლების მონუმენტი — ქალაქ თბილისის ცენტრალურ მოედანზე 2006 წლის 23 ნოემბერს აღმართული წმინდა გიორგის ქანდაკება. მონუმენტის საერთო სიმაღლე, მოედნის ნიშნულიდან, 35 მეტრია, აქედან ქანდაკებისა 5,6 მ. ჩამოსხმულია ბრინჯაოში და იწონის 27 ტონას, მის მოოქროვებაზე 2 კგ ოქრო დაიხარჯა. ქანდაკების ავტორია მხატვარი და მოქანდაკე ზურაბ წერეთელი, რომელმაც სკულპტურა ქალაქს საჩუქრად გადასცა, ხოლო მონუმენტის პროექტისა - საპროექტო ორგანიზაცია „დიზაინსტუდია - ზურაბ წერეთელი“. საქართველოს პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის ინიციატივით, ქანდაკების გახსნა საგანგებოდ დაემთხვა 23 ნოემბერს - გიორგობის დღესასწაულსა და „ვარდების რევოლუციის“ 3 წლისთავს. მონუმენტის გახსნა საზეიმოდ აღინიშნა კონცერტებით.
მონუმენტს საფუძველი ერთი წლით ადრე, 2005 წლის 23 ნოემბერს საზეიმოდ ჩაეყარა, როდესაც ოთხი ქვეყნის - საქართველოს, რუმინეთის, უკრაინისა და ესტონეთის პრეზიდენტებმა, სპეციალურ კაფსულაში მოთავსებული „თავისუფლების მემორანდუმი“  მონუმენტის საძირკველში მოათავსეს. პრეზიდენტებთან ერთად, მემორანდუმს ხელი საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ ნინო ბურჯანაძემ და ადამიანის უფლებების დამცველმა ანატოლი შარანსკიმ მოაწერა. მონუმენტის გახსნა თავიდან 2006 წლის 26 მაისს იგეგმებოდა, თუმცა მშენებლობის გაჭიანურების გამო გადაიდო.
სქოლიო
კატეგორია:თბილისის მონუმენტები
ებრაული მემკვიდრეობის მუზეუმი
ებრაული მემკვიდრეობის მუზეუმი (The Museum of Jewish Heritage) — მდებარეობს ბატერი პარკში, მანჰეტენი, ნიუ-იორკი. მუზეუმი წარმოადგენს ცოცხალ მემორიალს მათთვის, ვინც დაიღუპა ჰოლოკოსტში. მუზეუმს მიღებული ჰყავს 2 მილიონზე მეტი ვიზიტორი 1997 წლიდან დღემდე. მუზეუმის მისიაა ,,განათლება ყველა ასაკისა და წარმოშობის ადამიანებისთვის მე -20 და 21-ე საუკუნეებში ებრაული ცხოვრების ფართო გობელენის შესახებ - ადრე, ახლა და ჰოლოკოსტის შემდეგ."
მუზეუმის შენობა მოიცავს ორ ფრთას: ექვსმხრივი ნაგებობა პირამიდის ფორმის სახურავით, რომელიც შექმნილია ჰოლოკოსტში დაღუპული ექვსი მილიონი ებრაელის ხსოვნისთის და მეორე - რობერტ მორგენტაუს ფრთა. ექვსმხრივი შენობა, რომელიც გაიხსნა 1997 წელს, მოიცავს მუზეუმის ძირითად საგამოფენო გალერეებს. მორგენჰაუს ფრთა, რომელიც გაიხსნა 2003 წელს, მოიცავს მუზეუმის ოფისებს, თეატრს და საკლასო ოთახებს, ასევე ირვინგ შნაიდერისა და ოჯახის საგამოფენო გალერეას. ორივე ფრთა შექმნილია როშ-დინკელუს მიერ.
ისტორია
ებრაული მემკვიდრეობის მუზეუმი დაარსდა 1984 წელს და აშენდა 1994-1997 წლებში ნიუ -იორკის ბატერი პარკში. მუზეუმის 21,5 მილიონი დოლარიანი შენობა, რომელიც დაპროექტებულია არქიტექტორ კევინ როშის მიერ, გაიხსნა საზოგადოებისთვის 1997 წლის 15 სექტემბერს. დავით ალტშულერი იყო მუზეუმის დამფუძნებელი დირექტორი, თანამდებობა მას ეკავა 1984 წლიდან 1999 წლის დეკემბრამდე.
1960-იან წლებში მთავრობის წარმომადგენლებს არ აინტერესებდათ მუზეუმის მშენებლობა მანამ, სანამ ამერიკულ-ებრაულმა საზოგადოებამ არ გამოხატა ინტერესი და ჩაერია მუზეუმის შექმნაში. აშშ -ს პრეზიდენტმა ჯიმი კარტერმა, მერი ედ კოხის მხარდაჭერით, წამოაყენა ნაციონალური მემორიალის განთავსების საკითხი. კარტერმა, 1978 წელს, შექმნა პრეზიდენტის კომისია, რომელმაც ეს საკითხი აშშ – ს მთავრობის დღის წესრიგში განათავსა. დღის წესრიგი დარჩა მანამ, სანამ იგი რეალობად არ იქცა პრეზიდენტ ბილ კლინტონის მმართველობის ვადაში.
მუზეუმის რეალიზაციამდე იყო მრავალი პოლიტიკური მოვლენა, რამაც შეანელა მუზეუმის შექმნა. პოლიტიკური მოვლენები მოიცავდა დებატებს სტრუქტურაზე, ადგილმდებარეობასა და სხვა პრიორიტეტებზეც, როგორიცაა დაფინანსების კრიზისი. ერთ-ერთ თანათავმჯდომარეს სურდა მუზეუმის შენობის "პერსონალიზაცია". დაფინანსების კრიზისის შედეგად შემცირდა მუზეუმისთვის პოტენციური დონორების სახსრები, ასევე დაეცა უძრავი ქონების ფასები. თავდაპირველად, კოხის ადმინისტრაცია და ჯორჯ კლეინი აპირებდნენ მუზეუმისთვის საბაჟო სახლის მოპოვებას. 1985 წელს გუბერნატორმა მარიო კუომოს ბროკერმა მოლაპარაკება გამართა მუზეუმის ბატერი პარკში აშენების შესახებ. კლეინი და სხვა ლიდერები აღფრთოვანებულები იყვნენ ცვლილებით, რადგან მათ სურდათ საუკეთესო მუზეუმის შექმნა ყველაზე დაბალ ფასად.
ებრაული მემკვიდრეობის მუზეუმის მრავალი გეგმა იყო წარმოდგენილი, მაგრამ ისინი უარყოფილ იქნა ქალაქის დაგეგმარების ორგანოების მიერ. 1990 წელს მუზეუმი გაერთიანდა ბრუკლინის ჰოლოკოსტის კვლევის ცენტრთან. არქიტექტორმა კევინ როშმა შექმნა მუზეუმის დიზაინი 1993 წელს. იმავე წელს მუზეუმის გამგეობას შეუერთდა ჰოვარდ რუბინშტეინიც.
გეგმები თავიდან ბოლომდე არ განხორციელებულა, რადგან სახსრები არ იყო საკმარისი, ამიტომ 2000 წლის დასაწყისში რეალიზაცია მოხდა დევიდ მარველის ხელმძღვანელობით. 2003 წელს, რობერტ მორგენტაუს ფრთის მიერთება მოიცავდა აუდიტორიას, საკლასო ოთახებს, საკონფერენციო ცენტრს და დროებით საგამოფენო სივრცეს.
1997 წლიდან 2019 წლამდე მუზეუმში ხშირად ტარდებოდა გამოფენა, რომელიც მოგვითხრობდა მე–20 და 21–ე საუკუნეების ებრაული ცხოვრების ისტორიას. მბრუნავი კოლექციის საშუალებით, რომელიც მოიცავდა არტეფაქტებს, ფოტოსურათებსა და დოკუმენტურ ფილმებს, ძირითადი გამოფენა ჰოლოკოსტს ათავსებდა თანამედროვე ებრაული ისტორიის უფრო ფართო კონტექსტში. იგი იყოფა სამ ქრონოლოგიურ ნაწილად: ებრაული ცხოვრება საუკუნეების წინ, ომი ებრაელთა წინააღმდეგ და ებრაული განახლება - თითოეული ცალკე სართულზეა მოთხრობილი. იგი განთავსებული იყო მუზეუმის ექვსმხრივ შენობაში, რომელიც სიმბოლოა დავითის ვარსკვლავისა და ჰოლოკოსტის დროს დაღუპული ექვსი მილიონი ებრაელისა.
გამოფენები და ინსტალაციები
მუზეუმის კოლექცია შეიცავს ებრაული ისტორიისა და ჰოლოკოსტის 30 000 -ზე მეტ ექსპონატს. ისინი გამოიყენება სხვადასხვა გამოფენებსა და ინსტალაციებში
ოსვენციმი. არც ისე დიდი ხნის წინ. არც ისე შორს
ეს სპეციალური გამოფენა გაიხსნა 2019 წლის მაისში და გაგრძელდა 2020 წლის 30 აგვისტომდე.
ჩვეულებრივი საგანძური: ექსპონატები ებრაული მემკვიდრეობის კოლექციის მუზეუმიდან
ამ გამოფენაზე წარმოდგენილი იყო ნახატები და ნივთები, რომელთაგან ბევრი შემოწირულია მფლობელების ან მათი ნათესავების მიერ. გამოფენა გვიჩვენებს ნაცისტური მმართველობის ქვეშ მყოფი ევროპელი ებრაელების ყოველდღიური ცხოვრების ზოგიერთ ასპექტს.
ალფრედ დიდი
მინი|ალფრედ დიდი ალფრედ დიდი (Alfred the Great; დ. 849 — გ. 26 ოქტომბერი, 899) — ანგლოსაქსონური უესექსის სამეფოს მეფე 871–899 წლებში. იგი პირველია რომელიც დოკუმენტებში მოხსენიებულია როგორც ინგლისის მეფე. სამეფო ტახტზე ავიდა უფროსი ძმის ეთელრედ I-ის გარდაცვალების შემდეგ.
ბიოგრაფია
ალფრედ დიდი დაიბადა 849 წელს. ტახტზე ავიდა 871 წელს. იგი ერთადერთი მეფე იყო რომელმაც მოიგერია დანიელი ვიკინგების შემოტევები და აღიარებულ იქნა ინგლისის პირველ მეფედ. 800 წელს ინგლისი შვიდ სამეფოდ იყო დაშლილი, რომლებიც ერთმანეთს მუდმივად ეომებოდნენ. ვიკინგები ინგლისში პირველად 793 წელს გამოჩნდნენ მოგვიანებით მათმა შემოსევებმა სისტემატიური ხასიათი მიიღო. მერსია, ნორთუმბრია და აღმოსავლეთი ინგლისი ერთმანეთთან ბრძოლით იყვნენ დასუსტებულნი ამიტომ წინააღმდეგობის გაწევა აღარ შეეძლოთ. მათთვის გამანადგურებელი აღმოჩნდა 867 წლის შემოსევა, დანების მეფის მეთაურობით. დანებმა ლაშქრობა ეფექტურად დაიწყეს. 867–870 წლებში დაიპყრეს ნორთუმბრია. 870 წელს შეიჭენენ აღმოსავლეთ ინგლისში და მოკლეს მეფე ედმუნდი. 870–874 წლებში მთლიანად დაიპყრეს მერსია და სასექსი. 874 წლისთვის დასაპყრობი მხოლოდ უესექსი დარჩა. მეფე ალფრედ დიდი მომზადებული დაუხვდათ და დაამარცხა დანები რამდენიმე ბრძოლაში. 874–878 წლებში მან შეიერთა სასექსი და კენტი. ასევე დაიპყრო აღმოსავლეთ მერსია და სამხრეთ ესექსი. გადამწყვეტი გამარჯვება მან 878 წელს ქალაქ ედინქტონთან გამართულ ბრძოლაში მოიპოვა. ამის შემდეგ დანიელებთან სამშვიდობო ხელშეკრულება გაფორმდა. მეფე ალფრედმა დანებს კუნძულის აღმოავლეთ ნაწილში, დენლოში დასახლების უფლება მიცათ სადაც დანიური კულტურა ყვაოდა და მრავალი ვიკინგი დასახლდა. თვითონ ინგლისის დანარჩენი ნაწილის მართვას შეუდგა. მან შეადგინა საკანონმდებლო კოდექსი თავის ქვეყანაში რითაც განამტკიცა უესექსის სახელმწიფოებრიობა. იგი ხელს უწყობდა ხელოვნების განვითარებასაც. მან ააშენა დიდი ციხე- ქალაქები და შექმნა საზღვაო ფლოტი. ენერგიული მოღვაწეობისთვი მას დიდი უწოდეს, მასვე მიუძღვნეს ემალის მინიატურა. 895 წელს მას შეეძინა შვილიშვილი ათელსტანი. დიდი უესექსის მეფე გარდაიცვალა 899 წლის 26 ოქტომბერს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისის მეფეები კატეგორია:უესექსის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 849 კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 899 კატეგორია:უესექსის დინასტია
156
თარიღი უცნობია
*
150er
ბოტანიკური ბაღი
thumb|right|200px| [[პიზის ბოტანიკური ბაღი, პიზის უნივერსიტეტის მფლობელობაში. ლუკა გინის სახელობის, პირველი ბოტანიკური ბაღი. დაარსებულია 1544 წელს.]]
ბოტანიკური ბაღი — ფართობი, რომელიც წარმოადგენს კარგად მოვლილ მცენარეთა ფართო სპექტრს, სადაც თითოეულ მცენარეს მინიჭებული აქვს ბოტანიკური სახელი. აქ შეიძლება შევხვდეთ ისეთ სპეციალურ მცენარეთა კოლექციებს, როგორიცაა: კაქტუსები და სუკულენტები, ბაღჩები, სპეციალური მცენარეები მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან და ა.შ. ბოტანიკურ ბაღში, ასევე შეიძლება განთავსებული იყოს სათბურები, ისეთ სპეციალურ მცენარეთა კოლექციებით გაშენებული, როგორიცაა: ტროპიკული, ალპური ან სხვა ეგზოტიკური მცენარეები. ბოტანიკურ ბაღში ვიზიტორთა მომსახურებები შეიძლება მოიცავდეს ტურებს, საგანმანათლებლო ჩვენებებს, გამოფენებს, წიგნის ოთახებს, ღია ცის ქვეშ თეატრალურ და მუსიკალურ წარმოდგენებს და სხვა გართობებს.
ხშირად, ბოტანიკურ ბაღებს ხელმძღვანელობენ უნივერსიტეტები ან სხვა სამეცნიერო კვლევითი ორგანიზაციები, რომლებიც ხშირად, დაკავშირებულნი არიან ჰერბარიუმთან და სამეცნიერო კვლევით პროგრამებთან მცენარეთა სისტემატიკაში ან ბოტანიკური მეცნიერების სხვა ასპექტში. პრინციპში, მათ როლს წარმოადგენს შეინარჩუნონ ცოცხალი მცენარეების დოკუმენტირებული კოლექციები, მათი სამეცნიერო კვლევის, კონსერვაციის, ჩვენების და ზოგადად, განათლების მიზნით, თუმცა ეს დამოკიდებულია იმ რესურსებზე და სპეციალურ ინტერესებზე, რომელსაც ისინი ახორციელებენ ამა თუ იმ კონკრეტულ ბაღში. თანამედროვე ბოტანიკური ბაღების წარმოშობა შეიძლება დავუკავშიროთ ევროპულ შუა საუკუნეების სამკურნალო ბაღებს, რომელიც ცნობილია როგორც სამკურნალო ბაღების სახელწოდებით. პირველი ასეთი ბაღი დაარსდა იტალიური რენესანსის პერიოდში, მე-16 საუკუნეში. ამდაგვარი ადრეული დაინტერესება სამკურნალო მცენარეების მიმართ მე-17 საუკუნეში, ევროპის გარედან ახალი მცენარეების შემოტანის და მათი კვლევის ინტერესით შეიცვალა, როგორც კი ბოტანიკის მიმართულება, თანდათანობით, მედიცინისაგან დამოუკიდებლად ჩამოყალიბდა. მე-18 საუკუნეში შემუშავებულ იქნა ნომენკლატურისა და კლასიფიკაციის სისტემები იმ ბოტანიკოსების მიერ, რომლებიც მუშაობდნენ ჰერბარიუმზე და ზოგადად იმ უნივერსიტეტებში, რომლებიც ბაღებთან იყვნენ ასოცირებულნი. ეს სისტემები ხშირად, წარმოდგენილნი არიან ბაღებში საგანმანათლებლო მიზნით, იმის საჩვენებლად თუ როგორ უნდა იყოს მოწყობილი „ ბაღის კალაპოტები “. ევროპული იმპერიალიზმის სწრაფ ზრდასთან ერთად, გვიან მე-18 საუკუნეში ბოტანიკური ბაღები დაარსებულ იქნა ტროპიკებში, სადაც ბოტანიკური ეკონომიკის მიმართულება გახდა მთავარი აქცენტი, რომლის ცენტრიც იყო კიუს სამეფო ბოტანიკური ბაღები, ლონდონის მახლობლად. წლების მანძილზე ბოტანიკური ბაღები, როგორც კულტურული და სამეცნიერო ორგანიზაციები, პასუხობდნენ ბოტანიკისა და მებაღეობის ყველა ინტერესებს. დღესდღეობით, ბოტანიკური ბაღების უმეტესობა წარმოადგენს ზემოთხსენებული თემების ნაზავს და უფრო მეტიც: საზოგადოებასთან მტკიცე კავშირების ქონით, იქმნება შესაძლებლობა, რომ სტუმრებს მიეწოდოთ ინფორმაცია გარემოს დაცვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომელსაც ვეხებით 21 საუკუნის დასაწყისში, განსაკუთრებით ისეთი საკითხები, რომელიც დაკავშირებულია მცენარეთა დაცვასთან და მათ მდგრადობასთან.
განმარტებანი
right|250px|thumb| [[ბრაუნშვაიგის ბოტანიკური ბაღი, გერმანია ამაზონის ვიქტორია, ამაზონის გიგანტური წყლის შროშანი ]] მსოფლიო მასშტაბით, ძირითადი ბოტანიკური ბაღების როლი იმდენად ფართოა, რომ საჭიროა მათი განმარტებითი სახელმძღვანელოების გამოყენება. ქვემოთ მოცემული განმარტებები შემუშავებულ იქნა 1976 წელს კორნელის უნივერსიტეტში, ლიბერთი ჰაიდი ბეილის ჰორტორიუმის თანამშრომლების მიერ. იგი მოიცავს იმ ზოგიერთ დეტალებს, რომელიც ბოტანიკური ბაღების მთელ რიგ ფუნქციებთან და საქმიანობებთან არის დაკავშირებული:
"ბოტანიკური ბაღი წარმოადგენს კონტროლირებულ და თანამშრომლებით დაკომპლექტებულ დაწესებულებას, რომლის მიზანია მცენარეთა ცოცხალი კოლექციების შენარჩუნება, მათი მეცნიერული მართვის ფარგლებში განათლებისა და კვლევის მიზნით, ისეთ ბიბლიოთეკებთან, ჰერბარიუმთან, ლაბორატორიებთან და მუზეუმებთან ერთად, რომელიც აუცილებელია განსაკუთრებული ღონისძიებების გასატარებლად. თითოეული ბოტანიკური ბაღი ბუნებრივად ავითარებს საკუთარი ინტერესების განსაკუთრებულ სფეროებს, რომელიც დამოკიდებულია მის პერსონალზე, ადგილმდებარეობაზე, მოცულობაზე, სახსრების ხელმისაწვდომობაზე და მისი წესდების პირობებზე. იგი შეიძლება მოიცავდეს სათბურებს, საცდელ ნიადაგებს, ჰერბარიუმს, სანაშენეს და სხვა დარგებს. მას გააჩნია როგორც სამეცნიერო, ასევე მცენარეთა მომვლელი პერსონალი და მათი აზრების გამოხატვის ერთ-ერთ ძირითად საშუალებას პუბლიკაციების გამოცემა წარმოადგენს." ეს ფართო ცნება შემდგომში კიდევ უფრო გაფართოვდა: "ბოტანიკური ბაღი, შეიძლება იყოს დამოუკიდებელი დაწესებულება, სამთავრობო ექსპლუატაციაში მყოფი, ან შედიოდეს რომელიმე კოლეჯის ან უნივერსიტეტის შემადგენლობაში. თუ ის საგანმანათლებლო დაწესებულების განყოფილებას წარმოადგენს, იგი შეიძლება დაკავშირებული იყოს სწავლების პროგრამასთან. ნებისმიერ შემთხვევაში, ის არსებობს მეცნიერული მიზნებისთვის და არ შეიძლება იგი შეზღუდული ან ჩანაცვლებული იყოს სხვა მოთხოვნებით. ის არ წარმოადგენს მხოლოდ ლანდშაფტს ან ორნამენტულ ბაღს, თუმცა იგი შეიძლება იყოს ამავდროულად ხელოვნების ნიმუშიც. უმთავრეს მიზანს მაინც, მცენარეთა დაცვა და ბოტანიკის შესახებ ცოდნის გავრცელება წარმოადგენს."
ბოტანიკური ბაღების ქსელი
thumb|right|ბოტანიკური ბაღი ოოტი,ინდოეთი
დღესდღეობით, მსოფლიოს დაახლოებით 150 ქვეყანაში (ძირითადად ზომიერ რეგიონებში), 1800-მდე ბაღი და დენდრარიუმი არსებობს, რომელთაგან 400 ევროპაში, 200 ჩრდილოეთ ამერიკაში, 150 რუსეთში და დანარჩენი, მზარდი რაოდენობით, აღმოსავლეთ აზიაში მდებარეობს. ეს ბაღები წელიწადში, დაახლოებით 150 მილიონამდე მნახველს იზიდავენ. ასე რომ, არცაა გასაკვირი, რომ მრავალი ადამიანი, ამ საოცარი მცენარეების სილამაზის ნახვას, სწორედ ბოტანიკურ ბაღებში ეზიარა.
ისტორიულად, ბოტანიკური ბაღები, ერთიმეორეს უზიარებდნენ სხვადასხვა მცენარეებს, ამ მცენარეთა თესლების სიების (ასეთ სიებს მე-18 საუკუნეში ლათინურად Index Semina ეწოდებოდათ), გამოქვეყნების საშუალებით. ის წარმოადგენდა ბოტანიკურ ბაღებს შორის მცენარეთა და ინფორმაციათა გაცვლის საშუალებას. მსგავსი სისტემა დღესაც გრძელდება მიუხედავად იმისა, რომ ამ ბოლო დროს უფრო მეტი ყურადღება, გენეტიკური მეკობრეობის შესაძლებლობასა და ინვაზიური სახეობების გადაცემაზე მახვილდება.
ბოტანიკური ბაღების საერთაშორისო ასოციცია ჩამოყალიბებულ იქნა 1954 წელს, როგორც მსოფლიო ორგანიზაცია, რომელიც შედის საერთაშორისო ბიოლოგიურ მეცნიერებათა კავშირში. სულ ახლახან, BGCI-ის მიერ უზრუნველყოფილ იქნა კოორდინირება, რომლის მისიასაც წარმოადგენს – „ბოტანიკური ბაღების მობილიზება და პარტნიორების ჩართვა მცენარეთა მრავალფეროვნების დაცვაში, ხალხთა და ზოგადად, პლანეტის კეთილდღეობისათვის“. BGCI-ში ჩართულია დაახლოებით 700 წევრი–უმეტესად ბოტანიკური ბაღები–მსოფლიოს 118 ქვეყანაში, რომლებიც ძლიერ მხარდაჭერას უცხადებენ მცენარეთა კონსერვაციის გლობალურ სტრატეგიას ისევე როგორც, მთელი რიგი რესურსებითა და პუბლიკაციებით, ასევე საერთაშორისო კონფერენციებისა და საკონსერვაციო პროგრამების საშუალებით. კომუნიკაცია ხდება ასევე რეგიონალურადაც. ამერიკის შეერთებულ შტატებში არსებობს ამერიკის საჯარო ბაღების ასოციაცია, ავსტრალაზიაში კი – ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის ბოტანიკური ბაღები.
მომავალი
thumb|right|350px| [[ედემის პროექტი დაარსებული 2000 წელს, კორნვოლი, ინგლისი, მოიცავს თანამედროვე ბოტანიკურ ბაღს, რომელიც იკვლევს თემას მდგრადობასთან დაკავშირებით. ]] ბოტანიკურ ბაღებს აშენებენ დღესაც, როგორიცაა მაგალითად, პირველი ბოტანიკური ბაღი ომანში, რომელიც ყველაზე ფართო ბაღი იქნება მთელ მსოფლიოში. როდესაც ის დასრულდება, მასში განთავსდება მასშტაბური ღრუბლიანი ტყე, რომელიც უზარმაზარ შუშის სახლში იქნება მოთავსებული. ბოლო წლების განმავლობაში, ჩინეთში ადგილი ჰქონდა ბოტანიკური ბაღების შესანიშნავ განვითარებას, მათ შორის არის ჰაინანის ტროპიკულ ეკონომიკურ მცენარეთა ბოტანიკური ბაღი, სამხრეთ ჩინეთის ბოტანიკური ბაღი გუანჯოუში, სიშუანგბანას ტროპიკულ მცენარეთა ბოტანიკური ბაღი და სიამინის ბოტანიკური ბაღი, მაგრამ ამვდროულად, ძალიან ბევრი ბაღი დახურულ იქნა განვითარებული ქვეყნებში, ფინანსური მხარდაჭერის არქონის გამო. ეს ეხება განსაკუთრებით იმ ბაღებს, რომლებიც იმყოფებიან უნივერსიტეტების მფლობელობაში. ამ ბოლო დროს, ძირითადი აქცენტი კეთდება საზოგადოების ინფორმირებაზე, იმ საფრთხეების შესახებ, რომელიც ემუქრება დღეს ეკოსისტემებს დედამიწაზე არსებული ჭარბი მოსახლეობისგან. ბოტანიკური ბაღი წარმოადგენს საუკეთესო კომუნიკაციის საშუალებას მეცნიერებასა და საზოგადოებას შორის. საგანმანათლებლო პროგრამებს შეუძლიათ განავითარონ და აამაღლონ საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ცნობიერება, მათი განათლებით იმ მნიშვნელობის შესახებ ინფორმაციის მიწოდებით, რომელიც გარემოს კონსერვაციას და მის მდგრადობასთან არის დაკავშირებული.
იდლი
იდლის რამდენიმე ვარიაცია არსებობს, ერთ-ერთია რავა იდლი, რომელიც სემოლონისაგან მზადდება. რეგიონალური ვარიანტებია: კონკანისთვის დამახასიათებელი სანნა და უდუპისთვის დამახასიათებელი კადაბუ. ისინი ორთქლზე, ჯექფრუტის ფოთლებში გახვეული მზადდება.
ისტორია
თანამედროვე იდლის წინამორბედი რამდენიმე ინდურ ნაწარმოებშია ნახსენები. ვადარადჰანეში, რომელიც 920 წლით თარიღდება და კანნადას ენაზეა შესრულებული, მოიცავს ნაწერს ,,იდალიგე '', რაც სავარაუდოდ იდლის წინაპარი უნდა იყოს. დასავლეთ ჩალუკიას მეფემ და სწავლულმა სომეშვარამ III- მ, რომელიც მეფობდა იმ ადგილას, რომელსაც ახლა კარნატაკა ჰქვია, თავის ენციკლოპედიაში შეიტანა იდილის რეცეპტი, მანასოლასა (ახ. წ. 1130). ამ სანსკრიტულენოვან ნაწარმოებში აღწერილია საკვები, როგორც იდდარიკა. ამ რეცეპტით მომზადებულ საჭმელს კარნატაკაში ახლა უდინას იდლი ეწოდება. მარცხნივ|მინი|იდლის სერვირების მაგალითი ცნობები თანამედროვე რეცეპტის შესახებ ინდურ ნამუშევრებში მხოლოდ ახ. წ. 1250 წლის შემდეგ გვხვდება. სურსათის ისტორიკოსი კ. აჩაია ვარაუდობს, რომ თანამედროვე იდილის რეცეპტი შესაძლოა წარმოშობილი იყოს დღევანდელ ინდონეზიაში, რომელსაც ორთქლზე მომზადებული საკვების დიდი ტრადიცია გააჩნია. აჩაიამ მოიხსენია ინდონეზიური კერძი, სახელწოდებით "ქედლი", რომელიც მისი თქმით, იდლის მსგავსი იყო. ჯანაკი ლენინმა, რომელიც ამ მოსაზრებით დაინტერესებული იყო, ინდონეზიურ სამზარეულოში მსგავსი სახელწოდების კერძი ვერ აღმოაჩინა. 2015 წელს ჩენაში მცხოვრებმა იდლის მეწარმემ ენიავანმა დაიწყო 30 მარტის აღნიშვნა, როგორც ,,იდლის მსოფლიო დღე"
მომზადება
მინი|რაგი იდლი იდლის მომზადებისთვის, მოუმზადებელი ბრინჯის ოთხი ნაწილიდან ერთი ოთხიდან ექვს საათამდე უნდა დავალბოთ. სურვილისამებრ შესაძლებელია სანელებლების დამატებაც, როგორიცაა ცერეცოს თესლი, რაც კერძს არომატულობას სძენს. დალბობის შემდეგ ბრინჯი მსუბუქად იკეპება, დაუმუშავებელ ბრინჯს - კი ძალიან წვრილად ფქვავენ. ეს ორი ნაწილი ერთმანეთში ირევა. ნარევს ფერმენტაციისთვის მთელი ღამით ტოვებენ, რის შემდეგაც ნარევის მოცულობა ორმაგდება. იდლის მზა ცომს სპეციალურ ცხიმწასმულ ფორმებში ყრიან ორთქლზე მოშუშების მიზნით. იდლი მდუღარე წყალზე დამაგრებულ ყუთებში დაახლოებით 15-20 წუთი შერდება. ხშირად იდლს ფორმებში ფურცელს უფენენ, მაგრამ მეტად გავრცელებულ ხერხს მცენარეების ფოთლები წარმოადგენს.
სერვირება
მარცხნივ|მინი|მუდაი იდლი იდლის ძალიან მსუბუქი გემო აქვს, რის გამოც მასთან ერთად სუნელების გამოყენებაა საჭირო. იდლის ხშირად სამბართან ერთად მიირთმევენ. რეგიონებსა და ცალკეულ ადამიანებს შორის ძალიან განსხვავდება შესატანებლებიც. მას ასევე მიირთმევენ ჩუტნეისთან (ქოქოსის სოუსი), კაარა ჩუტნეისთან (ხახვის სოუსთან) ან ცხარე თევზის სუპებთან ერთად. მშრალი სანელებლების ნარევი პოდი მოსახერხებელია მაშინ, როდესაც კერძი მოგზაურობაში მიგვაქვს.
ვარიაციები
სამხრეთ ინდოელებისა და შრი-ლანკელების ემიგრაციაში მთელ რეგიონში და მსოფლიოში, თითქმის უამრავი ადგილობრივი ვარიაციების გავრცელების გარდა, ახლების შექმნაც გამოიწვია. ძნელად მოსაპოვებელი ინგრედიენტებისა და წეს- ჩვეულებების გამო ნაწილობრივ შეიცვალა ინგრედიენტებიც. შეიძლება გამოყენებულ იქნას მაღაზიაში დაფქული ბრინჯი ან ბრინჯის ნაღები. ანალოგიურად, ხორბლის ბურღული ან ნაღები შეიძლება გამოყენებულ იქნას რავა იდლის (ხორბლის იდლი) მოსამზადებლად.
სქოლიო
კატეგორია:ინდური პურები კატეგორია:ტამილური სამზარეულო კატეგორია:მალაიზიური სამზარეულო
გერმანიის კანცლერების სია
გერმანიის იმპერიის კანცლერები (1871–1919)
1: გერმანიის იმპერიის დაარსებამდე ბისმარკი იყო ჩრდილო გერმანიის კავშირის კანცლერი 1867-1871 წლებში.
2: ებერტი იყო მთავრობის თავმჯდომარე მომდევნო სამი თვეც, მაგრამ მას არ ეწოდებოდა კანცლერი.
გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის კანცლერები (1949-დღემდე)
1: ვილი ბრანდტის გადადგომის შემდეგ ვიცე-კანცლერი ვალტერ შეელი იყო კანცლერის მოვალეობის შემსრულებელი ჰელმუტ შმიდტის არჩევამდე.
იხილეთ აგრეთვე
* *
Podomyrma simillima
Podomyrma simillima — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Podomyrma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
მაკილალა
მაკილალა (ოფიციალურად მაკილალის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Makilala; Bayan ng Makilala) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი კოტაბატოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 87 927 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 38 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:კოტაბატოს პროვინციის მუნიციპალიტეტები
კასტიგალეუ
კასტიგალეუ  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის რიბაგორსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 26,50 კმ². მოსახლეობა — 79 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უესკის მუნიციპალიტეტები
ცხავერის ღვთისმშობლის ეკლესია
ცხავერის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერში, სოფლის სამხრეთით ერთ კილომეტრზე, კაჩაანთ უბანში. თარიღდება ფეოდალურ ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (8,8 X 4,9 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით და ქვიშაქვით. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გადახურულია ორი დიდი ქვისგან შემდგარი არქიტრავით, რომელზეც, შიგნით და გარეთ, ტიმპანია ამოკვეთილი. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, მის გვერდებზე - თითო სწორკუთხა ნიში. სამხრეთ ფასადზე კარის ტიმპანი და კუთხეები მწვანე ტუფისაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
A Gift Of Roses
„A Gift Of Roses“ — ბრიტანული პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯეთრო ტალის სიმღერა. შეტანილია ჯგუფის 1999 წლის ალბომში J-Tull Dot Com, თუმცა 2000 წელს გამოვიდა როგორც დამოუკიდებელი პრომო-დისკი.
სინგლში აგრეთვე შეტანილია ჯგუფის სიმღერის „Christmas Song“ ახალი ვერსია. ეს ვერსია სპეციალურად და მხოლოდ აშშ-ის რადიოეთერისთვის ჩაიწერა და წარმოადგენს ჯეთრო ტალის სპეციალურ საჩუქარს და სპეციალურ საჩუქარს რადიოსთვის.
სქოლიო
კატეგორია:ჯეთრო ტალის სიმღერები კატეგორია:2000 წლის სიმღერები კატეგორია:2000 წლის სინგლები
ედუარდ უფროსი
thumb|ედუარდ უფროსი ედუარდ უფროსი (Edward the Elder; დ. 874/877 — გ. 17 ივლისი, 924) — ინგლისის მეფე 899-924 წლებში. ალფრედ დიდის შვილი. ჰყავდა სამი ცოლი და 18 შვილი. ედუარდი გამეფდა 899 წელს, მამამისის, ალფრედ დიდის გარდაცვალების შემდეგ. ის სამეფოს განაგებდა უინჩესტერიდან, შემდგომში უესექსის დედაქალაქიდან. 917 წელს ედუარდმა აღმოსავლეთი ანგლია გაათავისუფლა დანიელთა ბატონობისაგან, ხოლო 918 წელს მისი დის ეთელფლედას გარდაცვალების შემდეგ გახდა მერსიის მმართველიც.
ამის შემდეგ ედუარდმა მიიღო „ანგლო-საქსების მეფის“ ტიტული, მანამდე ეს ტიტული ალფრედ დიდს ეკუთვნოდა. მან ასევე მოჭრა მონეტა, რომელიც გამოიყენებოდა მთელი ინგლისის მასშტაბით, გარდა ნორთუმბრიისა. ედუარდის მეტსახელი „უფროსი“ პირველად გამოიყენა ვულფსტანმა 996 წელს, რომ ის ედუარდ წამებულისაგან განესხვავებინათ.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისის მეფეები კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 924 კატეგორია:უესექსის დინასტია
ნარიმან ალიევი
ნარიმან რიდვანოვიჩ ალიევი (უკრ: Наріма́н Рідьва́нович Алі́єв; დ. 15 დეკემბერი, 1992) ― უკრაინელი კინორეჟისორი და სცენარისტი. პრემიის „Киноколо“ ლაურეატი(2019), უკრაინის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (2020).
ბიოგრაფია
ნარიმან ალიევი 1992 წლის 15 დეკემბერს პეტროვკაში (უკრაინა) დაიბადა. 2014 წელს კიევის თეატრის, კინოსა და ტელემაუწყებლობის ეროვნული უნივერსიტეტი ტელერეჟისურის მიმართულებით დაამთავრა.
2016 წელს მოკლემეტრაჟიანი ფილმისთვის „უშენოდ“ ბერლინალეზე ბროლის დათვზე იყო ნომინირებული. 2017 წლიდან არის უკრაინის კინოაკადემიის წევრი, ხოლო 2019 წლიდან ― ევროპული კინოაკადემიის. 2019 წლიდან არის უკრაინის ოსკარის კომიტეტის საჯარო საბჭოს წევრი. ნარიმან ალიევის პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმი „სახლში“ (2019) კანის 72-ე კინოფესტივალზე Un Certain Regard სექციაში წარადგინეს. 2020 წელს ფილმზე „ტრიუმფი“ დაიწყო მუშაობა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1992 კატეგორია:უკრაინელი კინორეჟისორები კატეგორია:უკრაინელი სცენარისტები
A Great Day for Freedom
„A Great Day for Freedom“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის სიმღერა 1994 წლის ალბომიდან The Division Bell.
მიუხედავად იმისა, რომ სიმღერის ტექსტი ბერლინის კედლის მოვლენებს გვაგონებს, სინამდვილეში იგი ასახავს დეივიდ გილმორის ურთიერთობას როჯერ უოტერსთან, ჯგუფის ყოფილ ლიდერთან. ამასთან, დეივიდის თქმით, „სასიამოვნოა, რომ ხალხი განმარტავს მთლიანად ალბომს The Division Bell სხვადასხვა ვარიაციით“. 2014 წელს BBC-სთან ინტერვიუში დეივიდმა ხაზი გაუსვა იმ ფაქტს, რომ სიმღერა ძირითადად ბერლინის კედლის დანგრევის შემდგომ მოვლენებზეა და იმ ცვლილებებზე, რომლებიც მოიტანა ამ პრეცედენტმა.
ეს ჯგუფის პირველი კომპოზიციაა „Atom Heart Mother“-ის შემდეგ, რომლის სახელწოდება აღებულია საგაზეთო სტატიიდან (The Disivion Bell-ის გაფორმებაში გამოყენებულია გაზეთის ფოტოსურათიც).
სქოლიო
კატეგორია:1994 წლის სიმღერები კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები კატეგორია:სიმღერები დეივიდ გილმორის ავტორობით
ჩია
ჩია  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის რიბაგორსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 26,10 კმ². მოსახლეობა — 83 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უესკის მუნიციპალიტეტები
157
თარიღი უცნობია
*
Podomyrma testacea
Podomyrma testacea — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Podomyrma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
კე-ნტემის პროვინცია
გეოგრაფია
მდებარეობს ეკვატორული გვინეის კონტინენტური ნაწილის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. დასავლეთიდან ესაზღვრება ცენტრო-სურის პროვინციას, სამხრეთიდან ველე-ნზასის პროვინციას, ჩრდილოეთიდან კამერუნს და აღმოსავლეთიდან გაბონს.
სქოლიო
კატეგორია:ეკვატორული გვინეის პროვინციები
განტრიში
განტრიში (Gantrisch) — მთა ჩრდილო–დასავლეთ ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ბერნის კანტონში, ზიმენტალისა და აარის ხეობებს შორის. აღმართულია გურნიგელის უღელტეხილის სიახლოვეს, საიდანაც მისი მწვერვალისკენ მიემართება ბილიკი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
ელტურა
გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე პატარა ლიახვის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1000 მეტრი. ელტურას არქიტექტურული ძეგლიდან აღსანიშნავია სოფლის სასაფლაოზე მდგარი ქვაჯვარა, რომელიც გვიან შუა საუკუნეებით თარიღდება.
ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება (Елтъура).
სქოლიო
კატეგორია:ბელოთის თემის სოფლები
უმ კულსუმი
უმ კულსუმი (أم كلثوم, ნამდვილი სახელი და გვარია ფატმა იბრაჰიმ ალ-ბალტაჯი, فاطمة إبراهيم البلتاجي; დ. 30 დეკემბერი, 1898, ტამაზ-ეს-ზახაირა — გ. 3 თებერვალი, 1975, კაირო) — ეგვიპტელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი და მსახიობი. სახელი მოიხვეჭა არაბული სიმღერების შესრულებით. არაბული სამყაროს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი შემსრულებელია. კონტრალტოს ხმის მფლობელი. უმ კულსუმი დაიბადა 1898 წლის 30 დეკემბერს ღარიბ ოჯახში. იზრდებოდა თავის ორ დასთან ერთად. მამამისი იყო ადგილობრივი მეჩეთის იმამი. 1932 წელს გაემგზავრა საერთაშორისო გასტროლებზე. იმყოფებოდა დამასკში, ბაღდადში, ბეირუთსა და ტრიპოლიში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგვიპტელი მუსიკოსები კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1898 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
მატალამი
მატალამი (ოფიციალურად მატალამის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Matalam; Bayan ng Matalam) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი კოტაბატოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 81 355 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 34 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:კოტაბატოს პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ესტოპინიან-დელ-კასტილიო
ესტოპინიან-დელ-კასტილიო (Estopiñán del Castillo, Estupinyán) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის რიბაგორსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 88,70 კმ². მოსახლეობა — 121 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უესკის მუნიციპალიტეტები
მარტვილის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
გივი ელიავას სახელობის მარტვილის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი — მუზეუმი მარტვილში, დაარსდა 1957 წელს. 1964 წელს მუზეუმში, ღია ცის ქვეშ გაიხსნა ეთნოგრაფიული გამოფენა, ხოლო 1973 წელს მუზეუმის ბაზაზე შეიქმნა ძველკოლხური ვაზის ჯიშების საცდელ-საკოლექციო ნაკვეთი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
Ágætis byrjun
Ágætis byrjun (ˈaːuɣaitɪs ˈpɪrjʏn, კარგი დასაწყისი) — ისლანდიური პოსტ-როკ ჯგუფ Sigur Rós-ის მეორე სტუდიური ალბომი. იგი გამოვიდა 1999 წელს.
Ágætis byrjun იწერებოდა 1998 წლის ზაფხულიდან 1999 წლის გაზაფხულამდე, პროდიუსერ კენ თომასთან ერთად. იგი იქცა Sigur Rós-ის კარიერაში ნამდვილ გარღვევად, როგორ კომერციული, ასევე კრიტიკული თვალსაზრისით. წინა ალბომის, Von brigði ჟღერადობისგან განხვავებით, აქ არ არის წარმოდგენილი ჯგუფის Cocteau Twins მსგავსი დრიმ-პოპი, ხოლო ემბიენტურ ბგერებს ჩაენაცვლა გიტარით აჟღერებული მელოდიები და ორკესტრირება.
სქოლიო
კატეგორია:1999 წლის ალბომები კატეგორია:Sigur Rós-ის ალბომები კატეგორია:FatCat Records-ის ალბომები
ზემო ტბა
thumb|right|250px|დიდი ტბების რუკა; მუქად გამოყოფილია ზემო ტბა ზემო ტბა (Lake Superior) — ტბა ჩრდილოეთ ამერიკაში, ერთ-ერთი დიდ ტბებს შორის. ზემო ტბის სანაპიროზე გაშენებულია კანადის პროვინცია ონტარიო და აშშ-ის შტატები: მინესოტა, უისკონსინი და მიჩიგანი. ტბის ფართობი შეადგენს 82,7 ათას. კმ²-ს. ამ მაჩვენებლით მას მსოფლიოში მე-2 ადგილი უკავია. ტბის მაქსიმალური სიღრმე შეადგენს 408 მეტრს.
ტბის სიახლოვეს, კანადაში აღმოჩენილია ერთ-ერთი ძველი კლდის მხატვრობის ნიმუშები. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დადგენილია, რომ ამ ტერიტორიაზე ადამიანი უძველესი დროიდან სახლობდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კანადის ტბები კატეგორია:აშშ-ის ტბები კატეგორია:დიდი ტბები
Living in the Past (ჯეთრო ტალის სიმღერა)
„Living in the Past“ (ინგ.: ცხოვრება წარსულში) — ბრიტანული პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯეთრო ტალის სიმღერა და სინგლი, გამოცემული 1969 წელს. თავდაპირველად იგი იწერებოდა ალბომისთვის Stand Up, მაგრამ გამოვიდა ცალკე სინგლად და კრებულზე Living in the Past. სიმღერაში საუბარია ხალხზე, რომელსაც მშვიდობიანი ცხოვრება სურს, ისე როგორც ეს არც თუ შორეულ წარსულში იყო (სინგლი ვიეტნამის ომის დროს გამოჩნდა).
1993 წლის სინგლი
კატეგორია:ჯეთრო ტალის სიმღერები კატეგორია:1969 წლის სიმღერები
ათელსტანი
thumb ათელსტანი (Athelstan; დ. დაახლ. 895 — გ. 27 ოქტომბერი, 939) — ანგლოსაქსების მეფე 924-927 წლებში და ინგლისის მეფე 927-939 წლებში. უესექსის დინასტიის წარმომადგენელი. ედუარდ უფროსის და მისი პირველი ცოლის შვილი. თანამედროვე ისტორიკოსების აზრით ის ერთ-ერთი უდიდესი ანგლო-საქსი და ინგლისელი მონარქია. ათელსტანი არასდროს დაქორწინებულა და მისი გარდაცვალების შემდეგ ინგლისის მეფე მისი ნახევარ-ძმა ედმუნდი გახდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 895 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 939 კატეგორია:უესექსის დინასტია
ხაკასეთის ავტონომიური ოლქი
ხაკასეთის ავტონომიური ოლქი, ხაკასეთის აო (Хакасский автономная область, Хакасский АО; 20 ოქტომბერი, 1930 — 15 მაისი, 1992) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რსფსრ-ის კრასნოიარსკის მხარეში. ფართობი 69.1 ათასი კმ². მოსახლეობა 568 ათასი კაცი (1989). ადმინისტრაციული ცენტრი — აბაკანი. ხაკასეთის ავტონომიურ ოლქში იყო 8 რაიონი, 5 ქალაქი და 17 დაბა.
ისტორია
ხაკასიაში ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, 1917 წლის ნოემბერში დამყარდა საბჭოთა ხელისუფლება. 1918-1920 წლების სამოქალქო ომის დროს დაპყრობილ იყო თეთრგვარდიელების მიერ. მიუხედავად ამისა ბრძოლა თეთრგვარდიელებსა და ბაების დაჯგუფებას შორის გაგრძელდა 1923 წლამდე. 1923 წლის დასასრულს შეიქმნა ხაკასეთის ეროვნული მაზრა, რომლის ცენტრი უსტ-აბაკანში იყო. 1925 წელს მაზრა ოკრუგად გარდაიქმნა. 1930 წლის 20 ოქტომბერს შეიქმნა ხაკასეთის ავტონომიური ოლქი. ცენტრი იქვე დარჩა და დაერქვა აბაკანი.
1990 წლის 15 დეკემბერს ხაკასიის ავტონომიური ოლქის კრასნოიარსკის მხარიდან გამოსვლა დამტკიცებულ იქნა რსფსრ-ის სახალხო დეპუტატთა მეორე ყრილობაზე, რომელიც თავის მხრივ ეყრდნობოდა რსფსრ-ის კონსტიტუციაში შესული ცვლილებებს — გამოსულიყვნენ ავტონომიური ოლქები იმ მხარეთა შემადგენლობიდან რომლებშიც იმყოფებოდნენ.
1991 წლის 3 ივლისს რსფსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ დადგენილებით ხაკასეთის ავტონომიური ოლქი გარდაქმნა ხაკასეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად (რსფსრ-ის შემადგენლობაში).
1992 წლის 29 იანვარს ხაკასეთის სსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო კანონი რესპუბლიკისთვის „ხაკასეთის რესპუბლიკად“ სახელის შეცვლის თაობაზე. 1992 წლის 21 აპრილს რუსეთის ფედერაციის სახალხო დეპუტატთა ყრილობაზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება შეეტანათ ცვლილებები რუსეთის კონსტიტუციაში. ცვლილება შევიდა ძალაში მისი გამოქვეყნების დღიდან 1992 წლის 16 მაისს.
ჯილდოები და მედლები
ხაკასეთის ავტონომიური ოლქი დაჯილდოვებული იყო 1967 წლის 29 ივლისს ლენინის ორდენით, 1972 წლის 29 დეკემბერს — ხალხთა მეგობრობის ორდენით.
ჩრდილოეთი ირლანდია
thumb|ჩრდილოეთი ირლანდია ჩრდილოეთი ირლანდია (Northern Ireland; ირლანდიურად Tuaisceart Éireann) სხვადასხვაგვარად აღწერილია როგორც ქვეყანა, პროვინცია ან რეგიონი, რომელიც გაერთიანებული სამეფოს ნაწილია. მდებარეობს ირლანდიის კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ჩრდილოეთ ირლანდია ინაწილებს სამხრეთ და დასავლეთ საზღვრებს ირლანდიასთან. 2021 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 1.8 მილიონს აღემატება, რაც ირლანდიის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 30 %-ს შეადგენს, ხოლო გაერთიანებული სამეფოს მოსახლეობის 3 %-ს. ჩრდილოეთ ირლანდიის ასამბლეა დაარსდა 1998 წელს, ჩრდილოეთ ირლანდიის კანონებზე დაყრდნობით. მას პასუხისმგებლობა ეკისრება მთელ რიგ პოლიტიკურ საკითხებზე, როდესაც სხვა სფეროები მხოლოდ ბრიტანეთის მთავრობას ეკუთვნის. ჩრდილოეთ ირლანდია თანამშრომლობს ირლანდიასთან რამდენიმე სფეროში.
ჩრდილოეთ ირლანდია შეიქმნა 1921 წელს, როდესაც ირლანდია გაიყო 1920 წელს ირლანდიის მთავრობის საკანონმდებლო შტოს მიერ. ჩრდილოეთ ირლანდიის მოსახლეობის უმრავლესობა იყო პროფკავშირის წევრი, რომელთაც გაერთიანებულ სამეფოში დარჩენა სურდათ. ისინი იყვნენ პროტესტანტი შთამომავლები დიდი ბრიტანეთის კოლონისტებისა. ამავდროულად, სამხრეთ ირლანდიის (რომელიც გახდა ირლანდიის თავისუფალი სახელმწიფო 1922 წელს) მოსახლეობის უმრავლესობა და მნიშვნელოვანი უმცირესობა ჩრდილოეთ ირლანდიისა, იყვნენ ირლანდიელი ნაციონალისტები და კათოლიკეები, რომელთაც სურდათ ერთიანი დამოუკიდებელი ირლანდია. დღეს, პირველნი თავიანთ თავს ბრიტანელებად თვლიან, ხოლო მეორენი მიიჩნევენ თავს ირლანდიელებად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფო
პირველი დასი
პირველი დასი, XIX საუკუნის II ნახევრის საქართველოს განმათავისუფლებელი მოძრაობის პირველი, ჰუმანისტურ დემოკრატიული მიმდინარეობა, რომლის წარმომადგენლები რევოლუციურ-დემოკრატიული და უტოპიურ სოციალისტური იდეების პროპაგანდას ეწეოდნენ ჟურნალ-გაზეთებში („საქართველოს მოამბე“, „დროება“, „ივერია“ და სხვა).
პირველდასელთაგან ზოგი საზოგადოებრივ ასპარიზზე გამოჩნდა უკვე 1861 წელს „ცისკრის“ ფურცლებზე. პირველდასელები მეორედასელ რადიკალ-დემოკრატებთან და ხალხოსნებთან ერთად შეადგენდნენ რევოლიცურ დემოკრატიულ ბანაკს, ოღონდ მათგან რამდენიმე განსხვავებული თვალსაზრისით უდგებოდნენ ეროვნულ-სოციალურ და საკაცობრიო პრობლემებს, იბრძოდნენ ყოველგვარი ჩაგვრის წინააღმდეგ.
პირველი დასს მეთაურობდა ილია ჭავჭავაძე, რომელთანაც ახლო იდგნენ აკაკი წერეთელი, იაკობ გოგებაშვილი, უფრო გვიან — ალექსანდრე ყაზბეგი, ვაჟა-ფშაველა და სხვები.
ალექსანდრე ხანჟონკოვის ძეგლი
ალექსანდრე ხანჟონკოვის ძეგლი (Памятник Александру Ханжонкову) — რუსი კინემატოგრაფისტის ალექსანდრე ხანჟონკოვის ძეგლი, რომელიც გაიხსნა 2016 წლის 24 აგვისტოს, ბუდიონოვსკის პროსპექტზე, დონის როსტოვი, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლზე მუშაობდა როსტოველი მოქანდაკე სერგეი ოლეშნია. ძეგლის გახსნის საზეიმო ცერემონიაში მონაწილეობდა ცნობილი მსახიობები და ტელეწამყვანები.
ისტორია
კინემატოგრაფისტ ალექსანდრე ხანჟონკოვის ძეგლის შექმნისა და დადგმის იდეა ეკუთვნის ჟურნალისტ ლუბა სურკოვას. მან ამ წინადადებით მიმართა ქალაქის ადმინიტრაციას სადაც აღნიშნულ იდეას მხარი დაუჭირეს. ძალიან მალევე დაიწყეს მუშაობა ძეგლის ესკიზზე. შეიქმნა ორი საბოლოო ესკიზი და აქედან ერთ-ერთს შთაბერეს სიცოცხლე. ძეგლის ავტორი გახდა როსტოველი მოქანდაკე სერგეი ოლეშნია, კვარცხლბეკი შექმნა იური იაკოვლევის ძე დვორნიკოვმა , თუმცა მის შექმნაში სხვა არქიტექტორები და მოქანდაკეებიც იყვნენ ჩართული.
ქანდაკების დასადგმელი ადგილი შემთხვევით არ შეურჩევიათ, იგი მდებარეობს ალექსეევკის გიმნაზიის პირდაპირ, გიმნაზიისა, რომელშიც სწავლობდა რეჟისორი და სცენარისტი ალექსანდრე ხანჟონკოვი, ამ ადგილთან ახლოს მდებარეობს კინოსტუდია. ასევე იგეგმება ორი მემორიალური დაფის დადგმა: ერთი, შენობაზე სადაც სწავლობდა რეჟისორი და მეორე, იქ სადაც მან პირველად ნახა კინოფილმი.
კინემატოგრაფისტ ხანჟონკოვის ფიგურა ძველ ფოტოკამერასთან ერთდ ჩამოსხმულია ბრინჯაოსაგან. კვარცხლბეკის სიმაღლეა 2 მეტრი, ხოლო ძეგლის — 2,5 მეტრი. ძეგლის გახსნა გაიმართა სამოტივაციო კინოს საერთაშორისო ფესტივალის Bridge of Arts-ის პირველ დღეს. ქანდაკების გახსნაში მონაწილეობდნენ მსახიობები ირინა ბეზრუკოვა და ირინა ბაბენკო, ტელეწამყვანი დიმიტრი დიბროვი, პროდიუსერი ალან დეპარდიე.
სქოლიო
კატეგორია:დონის როსტოვის ძეგლები
Podomyrma tricolor
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ნიკოლოზ I გულაბერისძე
ნიკოლოზ I გულაბერისძე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1149-1178 და 1184-** წლებში, გიორგი III-ის დროს; მწერალი და ფილოსოფოსი. იყო კათოლიკოს-პატრიარქის სვიმონ IV-ს ძმისწული.
მისი პატრიარქად კურთხევა უნდა მომხდარიყო 1149 წელს. ნიკოლოზ I პროგრესულად მოაზროვნე იყო და სამეფო ხელისუფლების ცენტრალიზაციას ემხრობოდა. დაახლოებით 1178 იგი კათალიკოსობოდან გადამდგარა და იერუსალიმში წავიდა. 1184 წელს ნიკოლოზ I თამარ მეფემ იერუსალიმიდან მოიწვია საქართველოში საეკლესიო საქმეების მოსაგვარებლად. იგი თამარის თხოვნით ანტონ ქუთათელთან ერთად ხელმძღვანელობდა საეკლესიო კრებას, რომელიც მიქელ მირიანის ძის მღვდელთმთავრობის მიზანშეწონილობას იხილავდა.
ნიკოლოზ I მიჩნეულია ავტორად თხზულებისა "საკითხავი სუეტისა ცხოველისაჲ, კუართისა საუფლოჲსა და კათოლიკე ეკლესიისა". მასში აღწერილია საუფლო კვართისა და წმინდა ნინოს მიერ ქართველთა გაქრისტიანების ამბავი, აგრეთვე სვეტიცხოვლის ძველი და ახალი სასწაულთმოქმედება, რომელსაც ბოლოში დართული აქვს შესხმა "გიხაროდენ".
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
ნიუ-იორკი
ნიუ-იორკი (New York ) — ქალაქი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნიუ-იორკის შტატში. 8-მილიონიანი (8301კმ²-ზე) ნიუ-იორკი ამერიკის ყველაზე დიდი და ჩრდილოეთ ამერიკის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქია. მის აგლომერაციაში 22 მილიონზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქი რომ ამავე სახელწოდების შტატისგან განასხვაონ, მას ნიუ-იორკ-სიტის უწოდებენ. ქალაქის მეტსახელია „დიდი ვაშლი“ (ინგლ. Big Apple).
ნიუ-იორკი საერთაშორისო ფინანსების, პოლიტიკის, გართობისა და კულტურის ცენტრია. მსოფლიოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გლობალური ქალაქი გამოირჩევა მუზეუმთა, გალერეათა, სამხატვრო-საშემსრულებლო დაწესებულებათა, უმაღლეს სასწავლებელთა, მედიის, საერთაშორისო კორპორაციათა და საფინანსო ბაზართა შეუდარებელი რაოდენობით. აქ მდებარეობს გაეროს შტაბ-ბინა.
ქალაქი შედგება ხუთი რაიონისგან (ძვ. სტილით – საგრაფოსგან): ბრონქსი, ბრუკლინი, მანჰეტენი, კუინზი და სტეიტენ-აილენდი. ამ უკანასკნელის გარდა, ყველა რაიონში მილიონზე მეტი მცხოვრებია და ცალ-ცალკე აშშ-ის სხვა უდიდეს ქალაქებს უტოლდება.
ნიუ-იორკში ყოველწლიურად უამრავი იმიგრანტი ჩამოდის როგორც მსოფლიოს 180 ქვეყნიდან, ისე აშშ-დან. ისინი ამ ქალაქის კულტურის, ენერგიის, კოსმოპოლიტიზმისა და ეკონომიურ შესაძლებლობათა გამო ჩამოდიან. ამჟამად ნიუ-იორკში კრიმინალის ყველაზე დაბალი დონეა სხვა დიდ ამერიკულ ქალაქებთან შედარებით.
ისტორია
thumb|230px|left|კასტელოს გეგმაზე გამოსახულია „ახალი ამსტერდამი“ მანჰეტენის სამხრეთ ბოლოში thumb|230px|left|მალბერის ქუჩა (დაახ. 1900 წ.) thumb|230px|left|მიდთაუნ მანჰეტენი [[როკფელერის ცენტრიდან (1930-იანი წლები)]] thumb|230px|left|მანჰეტენი 1942 წელს. thumb|230px|left|ნიუ-იორკის მთავარი ღირსშესანიშნაობები: [[თავისუფლების ქანდაკება, ელისის კუნძული, ემპაია-სტეიტ-ბილდინგი და მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი (2001 წლის ივლისი)]] არემარის იტალიელი ჯოვანი და ვერაძანოს მიერ აღმოჩენის პერიოდში რეგიონი დასახლებული იყო ლენაპეს ტომის ადგილობრივი ინდიელებით. ვერაძანომ ნიუ-იორკის ყურეში შესცურა თუმცა გზა აღმა მდინარეზე არ გაუგრძელებია და ისევ ატლანტის ოკეანეში დაბრუნდა. არემარის კარტოგრაფია მოახდინა ინგლისელმა ჰენრი ჰუდსონმა, რომელიც ნიდერლანდების მონარქის მიერ იყო დაქირავებული. ჰუდსონმა კუნძული მანჰეტენი 1609 წლის 11 სექტემბერს აღმოაჩინა და გააგრძელა გზა აღმა მდინარეზე, რომელიც ამჟამად მის სახელს ატარებს, სანამ დღევანდელი ალბანის ტერიტორიას მიაღწევდა. ნიდერლანდელებმა ამ ადგილას ახალი ამსტერდამი 1613 წელს დააარსეს, რომელსაც თვითმმართველობა 1652 წელს მიენიჭა. 1664 წელს ქალაქი ბრიტანელებმა დაიპყრეს და მას „ნიუ იორკი“ გადაარქვეს ინგლისელი იორკის ჰერცოგის სახელზე. ჰოლანდიელებმა 1673 წლის აგვისტოში მცირე ხნით მოახერხეს ქალაქის დაბრუნება და მას „ნიუ ორანჟი“ დაარქვეს, თუმცა 1674 წლის ნოემბერში იგი საბოლოოდ დაკარგეს.
ბრიტანეთის მმართველობის ქვეშ ნიუ-იორკი აგრძელებს განვითარებას, თუმცა ქალაქში უკმაყოფილება პოლიტიკური დამოკიდებულების გამო დღითიდღე იზრდებოდა. ამერიკის რევოლუციური ომის პერიოდში აქ მრავალ მნიშვნელოვან ადრეულ ბრძოლას ჰქონდა ადგილი, თუმცა ქალაქი ბრიტანეთის ოკუპაციის ქვეშ დარჩა ომის დამთავრებამდე და ის ბოლო პორტი იყო, რომელიც ბრიტანელებმა 1783 წელს დატოვეს.
1788-1790 წლებში ნიუ-იორკ სიტი ახლად შექმნილი აშშ-ის დედაქალაქი იყო. 1825 წელს ერის არხის გახსნის შემდეგ ნიუ-იორკს შესაძლებლობა მიეცა ეკონომიკური მნიშვნელობით ბოსტონისა და ფილადელფიისთვის გაესწრო, ხოლო ადგილობრივი პოლიტიკა დომინირებული გახდა დემოკრატიული პარტიის პოლიტიკური მანქანით „ტამანი ჰოლ“, რომლის ძირითადი მამოძრავებელი ძალა ირლანდიელი იმიგრანტები იყვნენ. მომდევნო პერიოდში ქალაქის მდიდარი ფენა ახალი ეკონომიკური მექნიზმების საშუალებით სულ უფრო ძლიერდება, ხოლო პარალელურად ქალაქის ღარიბი იმიგრანტი მუშა კლასიც იზრდება. ამავე პერიოდში ყალიბდება ეკონომიკური და მუნიციპალური კონსოლიდაცია ქალაქის ხუთ მთავარ რეგიონს შორის, რაც იფიციალურად 1898 წელს გაფორმდა.
ახლად-კონსოლიდირებული ქალაქის გამთლიანებას ხელი შეუწყო ახალი სატრანსპორტო კვანძების სერიამ, რომელთა შორის მნიშვნელოვანი იყო ნიუ-იორკის მეტროს გახსნა 1904 წელს. ევროპული იმიგრაციის ახალმა ტალღამ სოციალური აღმავლობა გამოიწვია, რამაც თავის მხრივ ანტიკაპიტალისტური პროფკავშირების გავლენა შეზღუდა. მოგვიანებით, 1920-იან წლებში, ქალაქს მოაწყდა აფრო-ამერიკული მოსახლეობა სამხრეთი შტატებიდან „დიდი მიგრაციის“ ტალღით. ამ პერიოდში აყვავდა ჰარლემის რენესანსი, რაც თავის მხრივ „პროჰიბიციის“ (შეზღუდვა) ერის ბუმის ნაწილი იყო, რომლის პერიოდში მთელი ნიუ-იორკის ხედი რადიკალურ ტრანსფორმაციას განიცდის აქ მშენებარე სიმაღლეში მოპაექრე ცათამბჯენების წყალობით. 1925 წელს ნიუ-იორკმა ლონდონს გაუსწრო მსოფლიოს ყველაზე მეტად დასახლებული ქალაქის სტატუსში. მინი|ერთი მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი (ფრიდომ ტაუერი) დიდი დეპრესიის პერიოდში ქალაქმა მნიშვნელოვნად იზარალა, რასაც შედეგად რეფორმისტი მერის ფიორელო ლაგუარდიას არჩევა მოჰყვა, ბოლო მოუღო „ტამანი ჰოლის“ 80-წლიან პოლიტიკურ დომინირებას. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ქალაქის ინდუსტრიულმა და საპორტო დაწესებულებებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა მოკავშირეთათვის სამხედრო დანადგარებისა და ამუნიციის მიწოდებაში. ამ პერიოდში ქალაქის მსოფლიო ლიდერის სტატუსი სულ უფრო მკაფიო ხდება, უოლ სტრიტის მნიშვნელოვანი წვლილით ამერიკის მსოფლიო წამყვან ეკონომიკურ ძალად აღმოცენებაში. გაეროს შტაბ-ბინის ნიუ-იორკში დაფუძნებამ ხაზი გაუსვა მის პოლიტიკურ გავლენას, ხოლო აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის აღმავლობამ პარიზს მსოფლიო ხელოვნების ცენტრის ტიტული წაართვა. ყოველივე ამას ქალაქის განახლებული ეკონომიკური ბუმი მოჰყვა 1950-იან წლებში. თუმცა მოგვიანებით, ინდუსტრიული და კომერციული პრიორიტეტების ცვლილებამ, შეძლებული ფენების მასიურად ქალაქგარეთ გადანაცვლებამ და კრიმინალის ზრდამ ნიუ-იორკი 1970-იან წლებში ღრმა სოციალურ და ეკონომიკურ კრიზისში ჩააგდო.
1980-იანი წლები მოკრძალებული ბუმით აღინიშნა, რომელმაც პიკს 1990-იანებში მიაღწია. რასობრივი სიმწვავე განელდა, კრიმინალის დონე მკვეთრად დაეცა, ცხოვრების ხარისხი გაუმჯობესდა, ახალმა იმიგრაციამ ქალაქს მრავალფეროვნება და სიცოცხლე შეჰმატა და პირველად მის ისტორიაში ნიუ-იორკის მოსახლეობამ 8 მილიონიან ზღვარს გადააჭარბა. 90-იანი წლების ბოლო დოტ-კომის ბუმმა ქალაქს მნიშვნელოვანი ფინანსური ძლიერება მოუტანა, რაც თავის მხრივ ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო საცხოვრებელი და კომერციული უძრავი ქონების ბუმის ათწლეულის დაჩქარებაში.
XXI საუკუნის დასაწყისი ქალაქში ტრაგიკული მოვლენით აღინიშნა: 2001 წლის 11 სექტემბერს მსოფლიო სავაჭრო ცენტრზე განხორციელებული ტერორისტული აქტის შედეგად 2977 ადამიანი დაიღუპა. ამ შემთხვევამ ქალაქის ეკონომიკას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა, თუმცა კრიზისი დიდ ხანს არ გაგრძელებულა. დანგრეული სავაჭრო ცენტრის ადგილას ააშენეს ცათამბჯენი ერთი მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი (One World Trade Center) "ფრიდომ ტაუერი". მშენებლობა დასრულდა 2013 წლის 10 მაისს, ხოლო გახსნა შედგა 2014 წლის 3 ნოემბერს.
გეოგრაფია და ბუნება
300px|thumb|ნიუ-იორკი სატელიტიდან ნიუ-იორკ სიტი ბოსვაშ მეგაპოლისის (BosWash) ცენტრში მდებარეობს, 350 კმ-ში ბოსტონიდან და 353 კმ-ში ვაშინგტონიდან. ქალაქის საერთო ფართობია 1212,4 კმ², რომლის 35,31 % წყალზეა. ქალაქი სამ მთავარ კუნძულზეა განლაგებული — მანჰეტენი, სტეიტენ-აილენდი და დასავლეთ ლონგ-აილენდი. ბრონქსი ერთადერთი რაიონია, რომელიც კონტინენტალურ ამერიკაში მდებარეობს.