cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მოსკოვის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი (იზმაილოვო)
ისტორია
ღვთისმშობლის კვართის ტაძრის ადგილზე ჯერ კიდევ XV-XVI საუკუნეებში იდგა ხის ტაძარი. სავარაუდოდ, იგი დაიწვა ყირიმის ხანის დევლეთ I გირეის თავდასხმის დროს. ახალი ხის ტაძარი ააგო ბოიარინმა ნიკიტა რომანოვმა 1610-იანი წლების დასასრულს და 1620-იანი წლების დასაწყისში.
ქვისგან აგებული ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია შენდებოდა სამეფო მამულში, იზმაილოვოში მეფეების ალექსი მიხეილის ძისა და თევდორე ალექსის ძის მეფობის პერიოდში. ტაძარი ააშენეს კოსტრომელმა ხელოსნებმა, ძმებმა მედვედევებმა. ტაძრის კურთხევა შედგა 1679 წელს პატრიარქ იოაკიმეს ხელმძღვანელობითა და მეფე თედორე III-ის მონაწილეობით. სამნავიანი ნაგებობა აგებული იყო აგურისაგან. ცენტრალური გუმბათის დიამეტრი 8,5 მეტრი იყო.
1812 წლის ფრანგთა თავდასხმის შემდეგ ტაძარი ძლიერ დაზარალდა. ამავე წელს ტაძართან ააგეს სათნოების სახლი სამამულო ომის ინვალიდებისათვის. 1840 წელს გაარემონტეს კანკელი. 1854-1922 წლებში იზმაილოვოს ტაძარში ინახებოდა იერუსალიმის ხატი.
საბჭოთა პერიოდში, 1918 წელს, ტაძარი დახურეს სათნოების სახლთან ერთად. 1928 წლიდან ტაძრის შენობაში განათავსეს შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის არქივი, რამდენიმე ძვირფასი ხატი დაიკარგა. შემდეგ ეკლესიის შენობაში განთავსეს ხილის საწყობი, კანკელის კონსტრუქცია განადგურდა, შედარებით დიდ ხატებს იყენებდნენ ხილის დასაწყობად. 1970-1980 წლებში ტაძარში განთავსებული იყო „ინფორმელექტროს“ საწყობი, შემდეგ კი ინტერიერის რესტავრაციია მოხდა და მას გამოიყენებდნენ, როგორც საკონცერტო დარბაზს.
ტაძარი კვლავ ამოქმედდა 1990-იან წლებში და დააბრუნეს საბჭოთა პერიოდს გადარჩენილი ხატები. 2001-2002 წლებში დააყენეს ახალი კანკელი. ტაძრის წინამძღვარია ვლადიმირ (ბუშუევი).
სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
ალგარი
ალგარი (Algar) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების კადისის პროვინციის სიერა-დე-კადისის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 26,6 კმ². მოსახლეობა — 1413 კაცი (2020 წ.).
ბოსნია და ჰერცეგოვინის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა
ბოსნია და ჰერცეგოვინის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა წარმოადგენს ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე მდებარე სახმელეთო, საწყლოსნო და საჰაერო ტრანსპორტისთვის საჭირო ინფრასტრუქტურის ერთობლიობას.
საავტომობილო
2010 წლის მდგომარეობით ქვეყანაში საავტომობილო გზების სიგრძის ჯამი წარმოადგენდა 22 926 კმ-ს. მათ შორის მყარი საფრით 19 426 კმ (4 652 კმ შიდასაქალაქო გზები) და 3 500 კმ გრუნტის საფრით.
ბოსნიის ტერიტორიაზე გადის შემდეგი საერთაშორისო გზატკეცილები: E65; E73; E661; E761 და E762.
რკინიგზა
2015 წლისთვის რკინიგზის სიგრძე ბოსნიაში ჯამურად 1033 კმ-ს შეადგენს, საიდანაც ელექტროფიცირებულია 392 კმ. რელსებს შორისის სიგანე 1435 მმ. სერბთა რესპუბლიკაში რკინიგზას ემსახურება სერბთა რესპუბლიკის რკინიგზა (Željeznice Republike Srpske / Жeљeзницe Peпубликe Cpпcкe; შემოკლებით ŽRS / ЖPC; 425 კმ), ხოლო დანარჩენ ტერიტორიაზე – ფედერაციის რკინიგზა (Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine; შემოკლებით ŽFBH; 608 კმ)
მეზობელი ქვეყნებიდან ბოსნია და ჰერცეგოვინა რკინიგზით უკავშირდება ხორვატიასა და სერბეთს.
საწყლოსნო
ბოსნია და ჰერცეგოვინაში სანაოსნოა მდინარე სავა. მის ნაპირზე მდებარეობს სამდინარო პორტები – ბოსანსკა გრადიშკა, ბოსანსკი ბროდი, ბოსანსკი შამაცი, ბრჩკო და ორაშე. ქვეყანას აქვს მცირე გასასვლელი ადრიატიკის ზღვაზე, ერთადერთი საზღვაო პორტია ქალაქი ნეუმი.
საჰაერო
2013 წლის მდგომარეობით ქვეყანაში 24 აეროდრომია – 7 მყარი საფრით (2,5-დან 3 კმ-მდე 4; 1,5-დან 2,5 კმ-მდე 1 და უფრო მცირე სიგრძის ასაფრენ-დასაფრენი ზოლით 2) და 17 გრუნტის (2,5-დან 3 კმ-მდე 1, 1,5-დან 2,5 კმ-მდე 5 და უფრო მცირე სიგრძის ასაფრენ-დასაფრენი ზოლით 11). ასევე 6 შვეულმფრენის ასაფრენ-დასაფრენი მოედანი. ქვეყანაში მოქმედებს ოთხი საერთაშორისო აეროპორტი ქალაქებში – სარაევო, ბანია-ლუკა, მოსტარი და ტუზლა. 1994 წლიდან ქვეყანაში მოქმედებს ავიაკომპანია B&H Airlines (დაარსდა როგორც Air Bosna).
სქოლიო
კატეგორია:ტრანსპორტი კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინა
კოვალევის სახლი
კოვალევის სახლი (Дом Ковалева) — ორთსართულიანი სახლი აზოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301ბრძანების მიხედვით განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1912 წელს.
მისამართი: აზოვი, მოსკოვის ქუჩა № 23.
ისტორია
1912 წელს როსტოვის ოლქის ქალაქ აზოვში ააგეს ორსართულიანი სახლი მოსკოვის ქუჩაზე. სახლი მდებარეობდა მუზეუმის წინ, მისი მფლობელი და დამაარსებელი იყო გ. ი. კოვალიოვი. აშენებიდან ძალიან მალევე სახლში განათავსეს გ. კოვალიოვის უნივერსალური ტექნიკური მაღაზია, სადაც მომხმარებელს შეეძლო შეეძინა სხვადასხვა ტიპის საქონელი: ელექტრონული ლამფები, ხორცსაკეპი მანქანები, გრამაფონები, კედლის საათები, ჯიბის საათები, ველოსიპედები, საკერავი მანქანები, ყავის საფქვავები, პატეფონის ფირფიტები. საკუთარი სახლის სარდაფში განათავსა რუსული ღვინის მარანი, ხოლო თავად მაღაზიაში ფუნქციონირებდა მლესავთა სახელოსნო. ეს შენობა თავისი არსებობის სხვადასხვა პერიოდში ეკუთვნოდა სხვადასხვა საქალაქო განყოფილებებს: ეკუთვნოდა მმაჩი-ს ბიუროს, მუშაობდა რაიონული შემნახველი სალარო და სხვა.
კოვალევის სახლი ქალაქის ერთ-ერთი, არც თუ ისე მრავალი ღირსშესანიშნაობათაგანია, რომელიც გადაურჩა მეორე მსოფლიო ომს და მოაღწია ჩვენამდე.
აღწერა
კოვალევის სახლის არქიტექტურა ხასიათდება მაღალი ჭერით, ფართო ფანჯრებით, აივნებით. სახურავზე დადგმულია, რუსული არქიტექტურისათვის დამახასიათებელი, ხახვისებური გუმბათი.
დრამშანბო
დრამშანბო (Drumshanbo; Droim Sean Bhoth, „ძველი ქოხების ქედი“) — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, მდებარეობს ლიტრიმის საგრაფოს შუაგულში, კონაქტის პროვინციაში. დრამშანბო გარშემორტყმულია ბორცვებით, მთებით, ტყეებითა და ტბებით. ქალაქში არის რესტორნები, ლუდხანები და მაღაზიები; ასევე, გოლფის ოთხი სხვადასხვა ზომის მოედანი.
კოვალევის სახლი
სქოლიო
კატეგორია:როსტოვის ოლქის ღირსშესანიშნაობები
დრამშანბო
2011 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 857 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ირლანდიის ქალაქები კატეგორია:ლიტრიმის საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
რაიდო
რაიდო (ᚱ) — ძველი გერმანული ანბანის მეხუთე რუნა. რუნის სახელწოდება ნიშნავს „გზას“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუნები
ალდაროვო (ალშეევის რაიონი)
ალდაროვო  (Алдар; Алдарово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ალშეევის რაიონში.
რაიონულ ცენტრ რაევსკიდან დაშორებულია 55 კილომეტრით. უხლოესი რკინიგზის სადგურია აქსიონოვო, რომელიც ასევე დაშორებულია 22 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირეთი შეადგენენ (99%).
სქოლიო
კატეგორია:ალშეევის რაიონის სოფლები
პასქალია
პასქალია (Πασχάλιο) — აღდგომის დღის (პასექის) გამოანგარიშების მეთოდიკა, რომელიც 325 წელს ნიკეის კრებიდან მოყოლებული ეფუძნება მიდგომას — „აღდგომის დღესასწაული იზეიმება პირველ კვირადღეს პირველი სავსემთვარეობის შემდეგ, რომელიც ემთხვევა ან მოსდევს გაზაფხულის ბუნიობას“. აღნიშნულ მიდგომას იზიარებს, როგორც მართლმადიდებლური, ისე კათოლიკური და პროტესტანტული ეკლესია. განსხვავება მხოლოდ გაზაფხულის ბუნიობის განსაზღვრებაშია, რაც განაპირობებს აღდგომის დღის განსხვავებული თარიღის მიღებას.
ამჟამად გამოიყენება ორი განსხვავებული პასქალია. 1583 წლიდან დაწყებული კათოლიკური ეკლესია იყენებს გრიგორიანულ პასქალიას, რომელიც იღებს ბუნიობას 21 მარტს გრიგორიანული კალენდრით, ხოლო მართლმადიდებლური ეკლესიების უმეტესობა იცავს ალექსანდრიის პასქალიას 21 მარტიდან იულიუსის კალენდრით.
ისტორია
ოთხივე მახარებელი წმინდა წერილში მოგვითხრობს იესო ქრისტეს აღდგომის დეტალებს. სახარებაში ვკითხულობთ, რომ უფლის აღდგომას ადგილი ჰქონდა კვირადღეს, მას შემდეგ რაც ებრაული დღესასწაული — ფესახი — უკვე დაწყებული იყო. ძველი აღთქმის მიხედვით ფესახი აღინიშნება ებრაული კალენდრით ნისანის თვის მე-15 რიცხვში. ნისანის 15 როგორც წესი იწყება სავსემთვარიან ღამეს, რომელიც გაზაფხულის ბუნიაობას მოსდევს. ისტორიიდან ცნობილია, რომ ადრეული, I მსოფლიო კრებამდელი, ქრისტიანები სხვადასხვა დროს აღნიშნავდნენ აღდგომის დღესასწაულს. ასე მაგალითად, მცირე აზიის და პალესტინის ქრისტიანები ამ დღესასწაულს ნისანის 14-დან 15-ზე ღამეს ზეიმობდნენ, ანუ მაშინ როდესაც ებრაელები აღნიშნავდნენ ფესახს, თან მიუხედავად იმისა თუ კვირის რომელ დღეზე მოდიოდა ხსენებული თარიღი (ამის გამო მათ მეცნიერებაში დაერქვათ „მეათთოთხმეტელები“ — მთვარის თვის მე-14 დღის მიხედვით). ალექსანდრიაში ქრისტიანები აღდგომას დღესასწაულობდნენ კვირადღეს, რომელიც მოდიოდა ნისანის 15-21 პერიოდში. ამისათვის ისინი ითვლიდნენ გაზაფხულის სავსემთვარეობას, და ამის მიხედვით პოულობდნენ პირველ კვირას სავსემთვარეობის შემდეგ. სირიის ქრისტიანები მსგავს მეთოდს იყნებდნენ, ოღონდ ალექსანდრიული სკოლისაგან განსხვავებულ ათვლის წერტილს იყენებდნენ, რის გამოც ამ ორ გამოთვლას შორის არსებობდა საგრძნობი განსხვავება, რაც ზოგ შემთხვევაში 4-5 კვირამდეც კი აღწევდა. ამიტომ იყო, რომ ალექსადნრიელებისაგან განსხვავებით სირიელები, რომელთა გამოთვლებიც ებრაულ გამოთვლებზე იყო მკაცრად მიბმული, აღდგომას ხანდახან გაზაფხულის ბუნიობამდეც კი აღნიშნავდნენ (ასეთი ადრეული თარიღის გამო მეცნიერებაში მათ დაიმკვიდრეს „პროტოპასქიტების“ სახელი). გარდა ამისა, V საუკუნემდე რომაელი ეპისკოპოსები არ უშვებდნენ აღდგომის ზეიმს 21 აპრილის შემდეგ, ამის მიზეზი რომის დაფუძნების – „პარილიის“ დღესასწაული იყო და მათ არ სურდათ, რომ ეს დღესასწაული ვნების შვიდეულს დამთხვეოდა. აღდგომის თარიღის დასადგენად რომაელებიც ითვლიდნენ გაზაფხულის სავსემთვარეობას, მაგრამ მათი გამოთვლის მეთოდიკის სიზუსტე განსხვავდებოდა ალექსანდრიული მეთოდიკის სიზუსტისაგან. და ბოლოს, იყო ასეთი მიდგომაც: ადრე მიჩნეული იყო, რომ ისტორიულად უფლის ჯვარცმა მოხდა 23 მარტს, პარასკევს, და შესაბამისად, აღდგომა — 25 მარტს: თარიღი, როდესაც ხარების დღესასწაულს ვზეიმობთ. თანაც ამ დროისთვის არსებობდა ასეთი აზრიც, რომ სამყარო, სწორედ 25 მარტს იყო შექმნილი. ამიტომაც, აღდგომას, რომელიც 25 მარტზე მოდის, ეწოდება „საუფლო აღდგომა“ ანდა „კირიოპასქა“ (სწორედ 25 მარტი, როგორც უფლის ისტორიული აღდგომის დღე, გამოყენებული იყო დიონისე მცირეს მიერ ჩვენი წელთაღრიცხვის შედგენის დროს). ამასთან დაკავშირებით, III-IV საუკუნეებში არსებობდა ქრისტიანული სექტა, რომელიც აღდგომას უშუალად 25 მარტს ზეიმობდა, განურჩველად კვირის რომელ დღეზე მოდიოდა ეს თარიღი.
მალე 8-წლიანმა ციკლმა აჩვენა თავისი ნაკლოვანებები და მისი პასქალიაში გამოუყენებლობადობა. 8-წლიანი ციკლი გამოსადეგი იყო მხოლოდ ძველბერძნულ კალენდარში, სადაც უპირატესობა ენიჭებოდა მთვარის ციკლების ანგარიშს, ხოლო მზისიერ წელთან მკაცრ შესაბამისობაში მოყვანა განსაკუთრებული ყურადღება არ ექცეოდა. ქრისტან პასქალისტებს იმ დროს უწევდათ საყოველთაოდ გავრცელებული იულიუსის კალენდარზე (365,25 დღე-ღამე) დაყრდნობა. მაგრამ 8 წელიწადში იულიუსის კალენდრით 2922 დღე-ღამე გამოდიოდა, მაშინ როცა 99 სინოდური თვე უდრიდა 2923,53 დღე-ღამეს, ეს კი 16 წლის შემდეგ 3 დღიან ცდომილებას იძლეოდა, ხოლო 77 წლის შემდეგ პირიქით სავსამვარეობა ახალმთვარეში გადადიოდა. არაა გასაკვირი, რომ ჯერ კიდევ III საუკუნეში დასავლეთში 8-წლიანი ციკლის მაგივრად ფეხი მოიკიდა მისივე ბაზაზე შექმნილმა 84-წლიანმა, ხოლო აღმოსავლეთში კი შედარებით დახვეწილმა — 19-წლიანმა ციკლმა, რომელიც ძველ სებერძნეთში დამკვიდრდა ძვ. წ. 432 წლიდან ასტრონომის მეტონის მიერ. მოგვიანებით მეტონის ციკლში ნაკლულოვანები შეძლებისდაგვარად აღმოიფხვრა, ჯერ კალიპის 76-წლიან, შემდეგ — ჰიპარქეს 304-წლიან ციკლებში.
რაც შეეხება რომის და ალექსანდრიის კათედრას: ალექსანდრიელები პასქალურ ცხრილებს ადგენდნენ მეტონის 19 წლიან ციკლის გამოყენებით, მაშინ როდესაც რომი იყენებდა ჯერ 8 წლიან ციკლს, მაგრამ მოგვიანებით გადავიდა 84 წლიან ციკლზე. ადრეული პერიოდიდან ჩვენამდე მოაღწია 222-333 წლების იპოლიტე რომაელის, ასევე 243 წლის ანონიმი მწერლის და სხვათა პასქალურმა ცხრილებმა.
ქრისტიანული სამყარო დაწყებული ადრეული პერიოდიდან განსხვავებულ თარიღებში ზეიმობდა ქრისტიანთათვის ყველაზე დიდ და აღმატებულ დღესასწაულს — აღდგომას. ეს კი იმას ნიშნავდა, რომ მაშინ როდესაც ქრისტიანთა ნაწილი მარხულობდა და ემზადებოდა აღდგომის ზეიმისათვის, ქრისტიანთა მეორე ნაწილისათვის მარხვა დამთავრებული იყო და აღდგომის დღესასწაულს ზეიმობდა. პრობლემა უფრო რთულდებოდა იმ ფაქტით, რომ ქრისტიანთა ნაწილი მისდევდა ებრაულ გამოთვლებს, რომლებმაც იერუსალიმის მეორე ტაძრის დანგრევისა და ბარ კოხბას აჯანყების ჩახშობის შედეგად ებრაელთა გაფანტვის შემდეგ მნიშვნელოვანი რეფორმები განიცადეს (პროცესი რომელიც II-IV საუკუნის განმავლობაში მიმდინარეობდა) და რომლის მიხედვით ებრაელთა ფესახის დღესასწაული ზოგ წელიწადს მოდიოდა გაზაფხულის ბუნიობამდე. ამის გამო ის ქრისტიანები, რომლებიც აღდგომის დღესასწაულს ერთ წელს გაზაფხულის ბუნიობის შემდეგ, ხოლო მომდევნო წელს — გაზაფხულის ბუნიობამდე ზეიმობდნენ, დროის ათვლის ასეთ სისტემაში, სადაც გაზაფხულის ბუნიობა წელიწადის ერთგვარ გამყოფს წარმოადგენდა, აღდგომას აღნიშნავდნენ ორჯერ ერთი წლის განმავლობაში. ასეთი განსხვავებული ტრადიციები, ბუნებრივია, იწვევდა კამათს ქრისტიანთა შორის და ცხადია, ასეთი მდგომარეობა ეკლესიისათვის მიუღებელი იყო.
ახალ წელთაღრიცხვაში 19-წლიანი პასქალიის პირველშემქმნელებად შეიძლება დასახელდნენ სირიელი პროტოპასქისტები, რომლებიც მოღვაწეობდნენ 325 წლამდე. ძველი პასქალური ციკლების ისტორია წარმოადგენს ქრისტიანობის იუდაიზმიდან გამოყოფის ისტორიას. სირიული პასქალური ციკლით ზოგ შემთხვევაში აღდგომის დღეს ბუნიობამდეც უწევდა. ეს ის დრო იყო, როდესაც ალექსანდრიაში ერთმნიშვნელოვნად იყო ჩამოყალიბებული აზრი, რომ აღდგომა უნდა აღნიშნულიყო ბუნიობის შემდეგ. აღნიშნულმა მიდგომამ წარმოშვა ძველი სირიული პასქალური ცხრილების გადახედვის აუცილებლობა და ნისანის 14-ის ქვედა ზღვრად აღება.
ასეთი 19-წლიანი (ἐννεακαιδεκαετηρίς) პასქალური ცხრილებიდან ცნობილია მხოლოდ ორი: ანატოლისეული და ალექსანდრიისეული. ანატოლი ლაოდიკიელი იყო პირველი საეკლესიო მწერალი, რომელმაც III საუკუნიდან ქრისტიანულ პასქალიას საფუძვლად დაუდო 19-წლიანი მთვარე-მზისიერი კალენდარული ციკლი.
ალექსანდრიელები მალე მიხვდნენ, რომ 8 წლიანი ციკლი დიდი ცდომილების მატარებელი იყო და ამის გამო გადავიდვნენ 19-წლიან ციკლზე, რომაელები კი იცავდნენ თავიანთ პრაქტიკას. თავდაპირველად ალექსანდრიული პასქალია ეფუძნებოდა 95-წლიან ციკლს, რაც იყო 19-წლიანი ციკლის 5-ჯერადი განმეორება. ხოლო რაც შეეხება 532 წლიან ფორმას, ის პირველად ნახსენები იყო ბერი ანიანის მიერ V საუკუნეში.
I მსოფლიო კრება და პასქალური საკითხი
აღსანიშნავია, რომ ანტიოქიის საპატრიარქოში ქრისტიანების ნაწილი მაინც მისდევდა ტრადიციას, რომლის მიხედვითაც აღდგომა იზეიმებოდა კვირადღეს, რომელიც მოსდევდა ებრაელების ნისანის მე-14 დღეს. ანუ ეს ის პრაქტიკაა, რომლის არ დაცვის გამოც ეპისკოპოსმა ვიქტორმა განკვეთა მცირეაზიელები. შეცვლილ პირობებში, როდესაც დანარჩენ ეკლესიაში უკვე არსებობდა ებრაული თარიღისაგან დამოუკიდებელი პასქალური ცხრილები, ანტიოქელები თავის დღესასწაულს აღნიშნავდნენ გაზაფხულის ბუნიობამდე, თანაც დანარჩენ ქრისტიანულ სამყაროსთან შედარებით განსხვავება ამ თარიღებში შეიძლება ყოფილიყო 5 კვირამდე. ასეთი ადრეული თარიღის გამო მეცნიერებაში მათ დაიმკვიდრეს „პროტოპასქიტების“ სახელი. და სწორედ რომ ებრაელთა ტრადიციის ასეთი მიყოლის წინააღმდეგ იყო მიმართული I მსოფლიო კრება. ამ კრების მამებმა პასქალიის შესახებ არანაირი კანონი არ დაგვიტოვეს, მაგრამ როგორც იმპერატორ კონსტანტინეს იმ ეპისკოპოსებისადმი, რომლებიც კრებას ვერ ესწრებოდნენ, დაწერილ ეპისტოლედან ჩანს, მიღებული იყო გადაწყვეტილება რათა ყველას ერთ დღეს ეზეიმა აღდგომის დღესასწაული. ხოლო რაც შეეხება ანტიოქელებს, მათ უარი თქვეს დამოკიდებული ყოფილიყვნენ ებრაელთა ნისანის 14-ზე. სწორედ რომ ამ კონტექსტში უნდა იქნას გაგებული მოციქულთა მე-7 კანონი, რომელიც კრძალავს აღდგომის აღნიშვნას „გაზაფხულის ბუნიობამდე ებრაელებთან ერთად“, და აგრეთვე ანტიოქიის კრების I დადგენილება. ეს კანონები მიმართულია ქრისტიანთა ებრაული პასექის თარიღზე დამოკიდებულების წინააღმდეგ და არა აღდგომის აღნიშვნისა იმ დღეს, როდესაც ებრაელებიც ზეიმობენ. მართლაც, თუ ზემოთხსენებული კანონები კრძალავდნენ აღდგომის აღნიშვნას იმავე დღეს როდესაც ებრაული პასექია, მაშინ შეუძლებელია იმ ფაქტის ახსნა, რომ III – IV საუკუნეებში, ალექსანდრიული პასქალიის მიხედვით, ქრისტიანული აღდგომის დღესასწაული ხშირად ემთხვეოდა ებრაელთა პასექის დღესასწაულს, კერძოდ კი ეს მოხდა 289, 296, 316, 319, 323, 343, 347, 367, 370, 374 და 394 წლებში. V საუკუნეში ასეთი დამთხვევა იყო 9-ჯერ და ბოლოჯერ ეს მოხდა 783 წელს, რომლის მერეც ასეთი დამთხვევები შეუძლებელი გახდა იულიუსის კალენდრის უზუსტობის გამო. ისევე როგორ ალექსანდრიის ასევე რომაული პასქალიის თავში იყო დამოუკიდებლობა ებრაელთა ნისანის 14 თარიღისაგან, ამიტომაც ცხრილების შემქმნელები განზრახ არ აქცევდნენ ყურადღებას თარიღების შესაძლო დამთხვევის შემთხვევვებს. ჩვენამდე მოღწეულ პასქალური ცხრილების მრავალფეროვნებაში არ მოინახება არც ერთი, სადაც იმ შემთხვევაში თუ აღდგომა ემთხვეოდა ებრაულ პასექს, ქრისტიანებს გადაეტანათ აღდგომის ზეიმი შემდეგ კვირა დღეზე. ისინი უბრალოდ არც კი აქცევდნენ ყურადღებას ასეთ დამთხვევებს, ვინაიდან მიიჩნევდნენ ებრაელთა თარიღებს პრინციპიალურად მცდარს. ასეთი განმარტებაზე ნათლად მეტყველებს წმ. ეპიფანე კვიპრელი: „აღდგომა არ უნდა აღინიშნოს ბუნიობამდე, რასაც ებრაელები არ იცავენ… ჩვენ ვზეიმობთ აღდგომას ბუნიობის მერე, თუნდაც იმათაც ეზეიმოთ ამ დროს, ვინაიდან ისინიც ჩვენთან ერთად ხშირად აღნიშნავენ მას. და როდესაც ისინი ზეიმობენ პასექს ბუნიობამდე, მაშინ ისინი ზეიმობენ მარტონი“.
ნიკეის კრების დადგენილება ამ საკითხთან დაკავშირებით არ შემონახულა. ის არც კონსტანტინეპოლის ეკლესიის V საუკუნის არქივებში იყო. მხოლოდ შემორჩა კონსტანტინეს მიმართვა იმ ეპისკოპოსებისადმი, ვინც კრებას ვერ დაესწრო. ამ წერილის მიხედვით კრებას „არ მიაჩნდა მართებულად ებრაული წესის მიხედვით აღენიშნათ აღდგომის დღესასწაული“, იმიტომ რომ მათი გამოთვლების მიხედვით „ისინი ერთ და იმავე წელს ორჯერ აღნიშნავენ პასექს“. ანუ, საუბარი იყო იმაზე, რომ არ გამოეყენებინათ ებრაული გამოთვლები, რომლის მიდევნების გამოც ზოგი ქრისტიანული ჯგუფი აღდგომას ერთ წელს გაზაფხულის ბუნიობის შემდეგ და მომდევნო წელს კი გაზაფხულის ბუნიობამდე აღნიშნავდა. ხოლო თუ მივიღებთ მხედველობაში იმას, რომ, როგორც ზემოთ იყო ხსენებული, გაზაფხულის ბუნიობა წელიწადის ერთგვარი გამყოფი იყო, მაშინ იქმნებოდა ანომალია: ისინი აღდგომას ერთ წელიწადში ორჯერ აღნიშვნავდნენ. სწორედ რომ ამ კონტექსტში უნდა იყოს გაგებული მოციქულთა მე-7 კანონი, რომელიც აღდგომის აღნიშვნას „გაზაფხულის ბუნიობამდე ებრაელებთან ერთად“ კრძალავს. იგივე ითქმის 341 წელს ანტიოქიის კრების I დადგენილებაზეც. ეს კანონები მიმართულია ქრისტიანთა ებრაული ფესახის თარიღზე დამოკიდებულების წინააღმდეგ და არა აღდგომის იმავე დღეს აღნიშვნის წინააღმდეგ, როდესაც ებრაელებიც ზეიმობენ ფესახს, როგორადაც ამ კანონს დღეს ხშირად არასწორად განმარტავენ. საკითხის ასეთი ინტერპრეტაცია ეყრდნობა მართლმადიდებლური აღმოსავლეთის ისეთ ცნობილ კანონისტების არასწორ მსჯელობას, როგორიცაა იოანე ზონარა, თეოდორე ბალსამონი, მათე ვლასტარი. სწორედ მათ ყველაზე მეტად შეუწყვეს ხელი ჩვენს მართლმადიდებლურ სივრცეში ასეთი მსჯელობების პოპულარიზაციას. ამის დასტურად კი საკმარისია გავიხსენოთ, რომ ქრისტიანული აღდგომის თარიღი დაწყებული III და დამთავრებული VIII საუკუნით არაერთხელ დაემთხვა ებრაულ ფესახს, თუმცა არავის არ მოსვლია აზრად ამ თარიღის გადაწევა. ნიკეის კრება ქრისტიანებს მოუწოდებდა განთავისუფლებულიყვნენ ებრაულ გამოთვლებზე დამოკიდებულებისაგან, ხოლო შემთხვევითი დამთხვევები ებრაულ ფესახთან ეკლესიისათვის არავითარ პრობლემას არ წარმოადგენდა. იმპერატორის ხსენებულ წერილში აგრეთვე ნახსენებია, რომ ყველა ქრისტიანმა ერთად უნდა აღნიშნოს უფლის აღდგომის დღესასწაული. თუმცა ისტორიულად ამის მისაღწევად ეკლესიას საკმაოდ რთული და გრძელი გზის გავლა მოუწია. I მსოფლიო კრების შემდეგ ეკლესიაში თითქმის 500 წელი არსებობდა ორი პასქალია — რომის და ალექსანდრიის, და მოგვიანებით ყველაფერი ალექსანდრიის პასქალიის გამარჯვებით დასრულდა. ბოლოს, უნდა აღინიშნოს, რომ იმპერატორის წერილში არაა ნახსენები კონკრეტულად თუ როგორ უნდა განისაზღვროს პასქალური თარიღები.
პასქალური ცხრილები
ისტორიიდან ცნობილია, რომ პასქალური ცხრილების შედგენა ხანგრძლივი პროცესი იყო, რაც სავარაუდოდ IV-VI საუკუნეებში დასრულდა. ცხრილების შედგენა ეყრდნობოდა 19 წლიან ციკლს მთვარის ფაზების დასადგენად და ეს მეთოდი დღემდე გამოიყენება. ამ მეთოდით ითვლება პასქალური სავსემთვარის თარიღი, ანუ გაზაფხულის ბუნიობის შემდეგ პირველი სავსემთვარე. რის შემდეგაც, ითვლება პირველი კვირა დღე.
შეგვიძლია ჩამოვაყალიბოთ აღდგომის თარიღის გამოთვლის კანონიკური მოთხოვნები. აღდგომა უნდა აღინიშნებოდეს: პირველ კვირადღეს, პირველი სავსემთვარეობის შემდეგ, რომელიც გაზაფხულის ბუნიობას მოსდევს ანდა მას ემთხვევა. ხოლო გაზაფხულის ბუნიობის დღედ მიჩნეულია 21 მარტი, თარიღი, როდესაც I მსოფლიო კრების დროს გაზაფხულის ბუნიობა დაიმზირებოდა.
აქედან გამომდინარე ადვილი გამოსათვლელია აღდგომის თარიღის ზღვრები – ყველაზე ადრეული და გვიანდელი აღდგომის თარიღები: თუ სავსემთვარეობა დადგება 21 მარტს და ეს დღე შაბათია, მაშინ აღდგომა იქნება 22 მარტს, კვირას. ესაა აღდგომის ყველაზე ადრეული თარიღი. როდესაც სავსე მთვარეს 19 მარტს ექნება ადგილი (მთვარის ფაზათა ცხრილის მიხედვით 20 მარტს ეს შეუძლებელია), მაშინ პასქალური სავსე მთვარე იქნება მომდევნო სავსემთვარეობა, რაც 18 აპრილია. თუ 18 აპრილი კვირადღეზე მოვიდა, მაშინ აღდგომის დღესასწაული გადატანილი იქნება მომდევნო კვირადღეზე, ანუ 25 აპრილზე. ეს კი აღდგომის ყველაზე გვიანდელი თარიღია. შესაბამისად აღდგომის თარიღის ფარგლებია 22 მარტი — 25 აპრილი, ამ ორივე თარიღის ჩათვლით.
პასქალური ცხრილები შედგა დაახლოებით IV-VI საუკუნეებში. მაგრამ იულიუსის კალენდარში და მეტონის ციკლში არსებული ცდომილებების გამო, ცხრილებით დადგენილმა თარიღებმა შესაბამის ასტრონომიულ მოვლენებთან მიმართებით დროთა განმავლობაში დაიწყეს წანაცვლება. მეთოდიკა, რომელიც კარგად მუშაობდა IV-VI საუკუნეებში, შუა საუკუნეებში უკვე არაზუსტ შედეგებს იძლეოდა: XVI საუკუნეში იულიუსის კალენდრით განსაზღვრულ გაზაფხულის ბუნიობას ადგილი ჰქონდა არა 21 მარტს, არამედ 10-11 მარტს, ხოლო მეტონის 19 წლიანი ციკლით დათვლილი პასქალური სავსემთვარე რეალურ ასტრონომიულ სავსემთვარეს 3-4 დღით ჩამორჩებოდა.
ბუნებრივია, აღდგომის გამოთვლის კანონიკური დაგდენილება რომ შესრულებულიყო, საჭირო იყო ამ ხარვეზების აღმოფხვრა, საჭირო იყო პასქალური და კალენდრული რეფორმა. სწორედ ასეთი რეფორმის ინიციატორი იყო კათოლიკური ეკლესია.
პასქალიის გრიგორისეული რეფორმა
1582 წელს რომის პაპის გრიგოლ XIII-ის მიერ ინიცირებული იყო პასქალური რეფორმა (პაპის ბული „Inter Gravissimas“). რეფორმა ეფუძნებოდა იტალიელი ექიმისა და მათემატიკოსის — ლუიჯი ლილიოს პროექტზე (კალენდრის ანალოგიური სტრუქტურა შემოთავაზებული იყო ვერონელი ასტრონომის პეტრუს პიტატის მიერ 1560 წელს). პაპის კომისიის მიზანი იყო აღედგინა ალექსანდრიის პასქალიის საფუძველში არსებული ასტრონომიული რეალობა — 21 მარტი როგორც გაზაფხულის ბუნიობის დღე და რეალური, „ასტრონომიული“ პასქალური სავსემთვარე. გარდა ამისა, უნდა უზრუნველეყოთ, რომ არ იქნებოდა თარიღების წანაცვლება დროში, ისე როგორც იულიუსის კალენდრის ცდომილება იწვევდა ამას; ასე მაგალითად, ამ დროისათვის იულიუსის კალენდრით დადგენილი გაზაფხულის ბუნიობა — 21 მარტი — ასტრონომიულ ბუნიობასთან შედარებით რამდენიმე დღით აგვიანებდა.
ანალოგიურად შესწორდა სავსემთვარის წანაცვლებაც ასტრონომიულ სავსემთვარესთან მიმართებაში. ავტორებისათვის კარგად იყო ცნობილი, რომ მეტონის ციკლით გამოთვლილი მთვარის ფაზები ასტრონომიულთან შედარებით ყოველ 305 წელიწადში 1 დღის დაგვიანებით წაინაცვლებდა. ამიტომ შემოღებული იყო “მთვარის ნაკიანი” წლები, რომლის მიხედვით 2500 წლის განმავლობაში მთვარის კალენდრის კორექცია 8-ჯერ უნდა ჩატარდეს: 7-ჯერ ყოველ 300 წელს და მე-8-ჯერ დარჩენილ 400 წელს, თანაც კორექციას ადგილი აქვს საუკუნოვან წლებში (1800, 2100, 2400, …). ასეთი სქემით ერთი დღის შესწორება ხდება საშუალოდ ყოველ 312.5 წელიწადში, რაც კარგად აბათილებს მეტონის ციკლის ცდომილებას. არ შეცვლილა აღდგომის თარიღის ზღვრებიც: 22 მარტი — 25 აპრილი, ოღონდ ის აითვლებოდა უკვე გრიგორიუსის და არა იულიუსის კალენდრით.
დასაწყისში გრიგორიანულმა კალენდარმა და პასქალიამ პროტესტანტულ სამყაროში გამოიწვია მკვეთრი უსიამოვნება, თუმცა მოგვიანებით ნელ-ნელა გავრცელდა დასავლეთში. მართლმადიდებლებმაც მკვეთრად დაგმეს ეს სიახლე, და 1583 წლის კრებაზე ანათემას გადასცეს ყველა ვინც მისდევდა გრიგორიანულ კალენდარს და პასქალიას. თუ ჩვენ თვალს გადავავლებთ რეფორმამდელ და რეფორმის მერე გამოხმაურებებს, მაშინ დავინახავთ რომ მოთხოვნები ცვლილების შესატანად უფრო რადიკალური იყო და პასქალისათან დაკავშირებით ისინი შეიძლება დაიყვანოს ორ პუნქტამდე: 1. აღდგომა იზეიმებოდეს მარტის ბოლო კვირას ანდა აპრილის პირველ კვირადღეს, 2. აღდგომა აღინიშნებოდეს პირველ კვირადღეს 21 მარტის შემდგომ პირველი სავსემთვარეობის მერე, თანაც ყველა შემადგენელი პარამეტრი ასტრონომიულად უნდა განისაზღვროს.
მართლმადიდებელი სამყარო და კალენდრული – პასქალური რეფორმის მცდელობა
კალენდარში არსებული ცდომილებები მარტო კათოლიკურ სამყაროში როდი იყო შემჩნეული. XIV საუკუნეში ბიზანტიელმა ავტორებმა გრიგორ ნიკიფორმა და ისააკ არგირმა თავის ნაშრომებში მიუთითეს ამ ცდომილებაზე და ბიზანტიის იმპერატორ ანდრონიკუს II-ს შესთავაზეს ჩაეტარებინათ იულიუსის კალნედრის რეფორმა. კალენდრის გაუმჯობესების მცდელობასაც კი არ ჰქონდა ადგილი, ვინაიდან მიჩნეული იყო, რომ 1492 წელს სამყაროს დაარსებიდან 7000 წელი სრულდებოდა და ისინი მაცხოვრის მეორედ მოსვლის მოლოდინში იყვნენ.
აღსანიშნავია, რომ 1583 წელს კონსტანტინეპოლის კრებამ აღიარა იულიუსის კალენდრის ცდომილება, თუმცა უარი თქვა მიეღო გრიგორიუსის რეფორმა.
მართლმადიდებელ რუსეთშიც დროდადრო დგებოდა კალენდრული რეფორმის საკითხი. 1830 წელს ამ წინადადებით გამოვიდა რუსეთის მეცნიერების აკადემია, თუმცა ერთ-ერთმა თავადმა (კ.ა. ლივენი) იმპერატორ ნიკოლოზ I სურათი ისე წარუდგინა, რომ ეს საკითხი არ იყო დროული და ამას ხალხთა მღელვარების გამოწვევა შეეძლო. ამის გამო საკითხი აღარ განხილულა. 1846 წელს კალენდრულ თემას დაეთმო ი. გ. მედლერის სტატია – “კალენდრის რეფორმის შესახებ”, სადაც ის გამოდიოდა წინადადებით, რომ ყოველ 128 წელს კალენდრიდან 1 დღე გამოეკლოთ და ამით მოეხდინათ იულიუსის კალენდრის შესწორება. მაგრამ არც ამ წამოწყებას არ ჰქონია წინსვლა.
1923 წლის შესწორებული იულიუსის რეფორმა
1923 წელს კონსტანტინეპოლში მართლმადიდებელ ეკლესიათა თათბირზე გადაწყვეტილი იყო აღდგომა აღენიშნათ ფორმულით ”პირველი კვირადღე ბუნიობის შემდგომ პირველი სავსემთვარეობის შემდეგ”, ოღონდ ამ ფორმულის ყველა კომპონენტი უნდა განსაზღვრულიყო არა ალექსანდრიული პასქალიის მიხედვით, არამედ ასტრონომიულად იერუსალიმის განედზე. ეს საკითხი არასდროს არ იყო განხორციელებული მართლმადიდებელ ეკლესიებში. გარდა ამ საკითხისა, კრებაზე განხილული და შემოღებული იყო შესწორებული იულიუსის კალენდარი, რომლის ავტორი იყო სერბი მათემატიკოსი მილუტინ მილანკოვიჩი. შესწორებული იულიუსის კალენდარი უფრო ზუსტია ვიდრე გრიგორიანული კალენდარი. ის წარმოადგენს ჩვეულებრივ იულიუსის კალენდარს, რომელშიც დამატებულია გრიგორიანულისაგან განსხვავებული ნაკიანი წლების სქემა. შედეგად, კალენდრის სიზუსტე ტროპიკულ წელთან მიმართებაში უფრო გაუმჯობესებულია: მისი ცდომილებაა 1 დღე დაახლოებით 40000 წლის განმავლობაში.
კრების შედეგად მართლმადიდებელი ეკლესიების ნაწილი თანდათანობით გადავიდა შესწორებული იულიუსის კალენდრის გამოყენებაზე საეკლესიო უძრავი დღესასწაულების აღსანიშნავად. უნდა ითქვას, რომ საქართველოში 1920-იან წლებში შესწორებული იულიუსის კალენდარი ორჯერ იყო შემოღებული, თუმცა მოგვიანებით ეკლესია ორივეჯერ დაბრუნდა იულიუსის სტილზე. ანალოგიური სიტუაცია იყო რუსეთშიც — იქაც მოკლე ვადით იყო შემოღებული შესწორებული იულიუსის კალენდარი, რომელიც მალევე ჩანაცვლდა ისევ ძველი — იულიუსის კალენდრით. მიზეზი კი ორივეგან ანალოგიური იყო — მრევლის და სამღვდელოების ნაწილი არ იყო მზად ამ რეფორმისათვის.
1948 წელს მოსკოვში გაიმართა მართლმადიდებელ ეკლესიათა თათბირი, რომლის დროსაც სხვა საკითხებთან ერთად განიხილეს და მიიღეს კალენდრულ და პასქალურ საკითხზე დადგენილება — ყველა მართლმადიდებელი აღდგომის დღესასწაულს უნდა აღნიშნავდეს ალექსანდრიული პასქალიის მიხედვით, რომელიც ეყრდნობა იულიუსის კალენდარს, ხოლო უძრავი დღესასწაულების აღნიშვნისათვის თითოეულ ავტოკეფალურ ეკლესიას შეუძლია ისარგებლოს ამ ეკლესიაში არსებული კალენდრით. საგულისხმოა ის ფაქტიც, რომ მოსკოვის საპატრიარქომ, რომელმაც ადრე იკონომიის სახით მის იურისდიქციაში მყოფ მართლმადიდებელ ფრანგებს და ჰოლანდიელებს ნება დართო აღდგომა ახალი სტილით აღენიშნათ, მოგვიანებით ეს იკონომია უფრო გააფართოვა. აი, რას ვკითხულობთ 1967 წლის წმინდა სინოდის დადგენილებაში: „ადრეული ეკლესიის გამოცდილებიდან გამომდინარე, მაშინ როდესაც აღმოსავლეთი და დასავლეთი (რომი და აზიის ეპისკოპოსები) აღდგომას აღნიშნავდნენ სხვადასხვა დროს, თუმცა ლოცვითი და კანონიკური ერთობა მათ შორის მთლიანად ნარჩუნდებოდა, და ფინეთის მართლმადიდებელი ეკლესიისა და ჰოლანდიაში ჩვენი სამრევლოს და განსაკუთრებით კი უფლის აღდგომის სახელობის სამრევლოს სხვა სარწმუნოების გარემოცვაში მდგომარების გათვალისწინებით, ნება დაერთოს შვეიცარიაში მცხოვრებ და მოსკოვის საპატრიარქოს იურისდიქციაში შემავალ მართლმადიდებელ მორწმუნეებს აღნიშნონ უძრავი და პასქალურ წრეზე დამოკიდებული დღესასწაულები ახალი სტილით“. ეს პრაქტიკა დღესაც გრძელდება.
ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოს 1997 წლის შემოთავაზება
1997 წელს მართლმადიდებელმა, კათოლიკე და პროტესტანტმა დელეგატებმა, რომლებიც სირიის ქალაქ ალეპოში შეხვდნენ ერთმანეთს თათბირზე, მიიღეს სარეკომენდაციო დადგენილება, რომ ყველა წევრ ეკლესიას გამოემუშავებინა საერთო მეთოდი აღდგომის თარიღის დასადგენად და რომელიც უნდა დაყრდნობოდა ნიკეის სამ ძირეულ პრინციპს და ასტრონომიულ დაკვირვებას იერუსალიმის განედზე და არა რაიმე გამოთვლებს. ფაქტიურად ეს 1923 წელს გამართული კრების დადგენილების ანალოგიაა. არც ეს დადგენილება ჯერ არ იქნა განხორციელებული პრაქტიკაში.
ისტორია და თანამედროვეობა
დღეისთვის მართლმადიდებელ სამყაროში ასეთი მდგომარეობაა: მართლმადიდებელი ეკლესიები (კონსტანტინეპოლის საპატრიარქოს იურისდიქციაში მყოფი ფინეთის ავტონომიური მართლმადიდებელი ეკლესიის და ევროპაში მოსკოვის საპატრიარქოს იურისდიქციის ქვეშ მყოფი სულ მცირე ერთი სამრევლოს გამოკლებით) აღდგომას ზეიმობს ალექსანდრიული პასქალიის მიხედვით იულიუსის კალენდარზე დაყრდნობით, ხოლო უძრავ დღესასწაულებს – მართლმადიდებლური სამყაროს ნაწილი (კონსტანტინეპოლის, ალექსანდრიის, ანტიოქიის, ელადის, კვიპროსის, რუმინეთის, ბულგარეთის, ალბანეთის, ჩეხეთ-სლოვაკეთის და ამერიკის ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები) შესწორებული იულიუსის კალენდრით, მაშინ როდესაც მეორე ნაწილი (საქართველოს, რუსეთის, სერბეთის, იერუსალემის, პოლონეთის ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები) იულიუსის კალენდრით. ათონის მთის მონასტრები მისდევენ იულიუსის კალენდარს, თუმცა ემორჩილებიან კონსტანტინეპოლის საპატრიარქოს, რომელიც იყენებს შესწორებულ იულიუსის კალენდარს.
„სრულყოფილი“ კალენდარი და პასქალია არ არსებობს. ყველა პასქალური ცხრილი წარმოადგენს მცდელობას შექმნას განსაკუთრებული მათემატიკური სქემა, რომელიც საკმაოდ ზუსტად აღწერდა მთვარის მოძრაობას მისი ცაზე რეალური მდებარეობის მიმართ, რომელიც შეძლებისდაგვარად იქნებოდა მარტივი და, რაც მთავარია, იქნებოდა ციკლური, ე.ი. ერთხელ და სამუდამოდ გამოთვლილი დროის განსაზღვრული მონაკვეთისათვის თავს აგვაცილებდა ახალი გამოთვლების ჩატარებას. ასეთი ცხრილების მიხედვით აღდგომა იზეიმება დამოუკიდებლად იმისა შეესაბამება თუ არა ეს თარიღი მნათობების რეალურ განლაგებას ცაზე. ამავე დროს უნდა გვახსოვდეს, რომ ქრისტიანი პასქალისტები დროის გამოთვლის სფეროში არ ქმნიდნენ რაიმე პრინციპულ სიახლეს. ისევე როგორც ქრისტიანულმა ეკლესიამ გადაიღო იმ დროს მოქმედი წარმართული იულიუსის მზის კალენდარი და დროის ათვლის ებრაული სისტემა, რომელიც მთვარის ფაზებზე იყო დაფუძნებული, ასევე წმინდა მამებმა ანტიკური ხანიდან გადმოიღეს ასტრონომიული ციკლები, რომლებიც აღმოჩენილი და აღწერილი იყო რამდენიმე ასწლეულით ადრე სანამ პირველქრისტიანული პასქალური ცხრილები შეიქმნებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:ქრისტიანობა
კონსტანტინე ნიკოლოზის ძე რომანოვი
ბიოგრაფია
მარცხნივ|მინი|322x322პქ|დიდი მთავარი კონსტანტინე ახალგაზრდობაში კონსტანტინე ნიკოლაევიჩი დაიბადა 1827 წლის 21 სექტემბერს ზამთრის სასახლეში, სანქტ-პეტერბურგში. იგი იყო რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ I-ისა და მისი მეუღლის, იმპერატრიცა ალექსანდრა ფიოდოროვნას (ქალიშვილობაში შარლოტა პრუსიელი) შუათანა ვაჟი. მამის მხრიდან იგი ეკატერინე II-ის შვილთაშვილი და იმპერატორ პავლე I-ის შვილიშვილი, ხოლო დედის გერმანიის იმპერატორ ვილჰელმ I-ის დისწული და იმპერატორ ფრიდრიხ III-ის მამიდაშვილი იყო.
ცნობილია, რომ იგი თავისი ძმის, იმპერატორ ალექსანდრე II-ის თანამოაზრე იყო და მას მხარს უჭერდა რეფორმების გატარებაში. იგი ცნობილი ლიბერალი და ხელოვნების დიდი მფარველი იყო. 1845 წელს მანვე დააარსა რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოება. 1854 წელს მონაწილეობა მიიღო რუსეთის საიმპერატორო ფლოტილიის რეფორმების გატარებაშიც.
1862-1863 წლებში დიდი მთავარი კონსტანტინე ნიკოლაევიჩი პოლონეთის მეფისნაცვლად იყო დანიშნული. როდესაც იმპერატორი ალექსანდრე მას ამ წოდებას აძლევდა, ცნობილია, რომ განაცხადა: „მოდი პოლონელებს თავიანთი სამეფო კარი და ინტრიგები ჰქონდეთ“. დიდმა მთავარმა პოლონელებს თავიანთი ლიბერალური შეხედულებების გაზიარება დაუწყოთ, მაგრამ მის რეფორმებს იქ მტრულად შეხვდნენ, რაც 1863 წლის იანვრის ამბოხებითა და მისი გადადგომით დამთავრდა.
1889 წელს დიდი მთავარ კონსტანტინეს ინსულტმა დაარტყა, რასაც სულ მალე მოჰყვა ინსულტის მეორე შეტევაც, რამაც მას მეტყველებისა და სიარულის უნარი დააკარგვინა. ამის გამო უკანასკნელი წლების განმავლობაში მთლიანად თავის ცოლზე გახდა დამოკიდებული. იგი სულ სამ წელიწადში, 1892 წლის 25 იანვარს გარდაიცვალა პავლოვსკის სასახლეში, 64 წლის ასაკში.
ქორწინება და შვილები
1848 წლის 11 სექტემბერს კონსტანტინემ ზამთრის სასახლეში იქორწინა პრინცესა ალექსანდრა საქსენ-ალტენბურგელზე, რომელთანაც შეეძინა ექვსი შვილი: გარდა ამისა, დიდ მთავარ კონსტანტინე ნიკოლაევიჩს თავისი ერთ-ერთი უცნობი საყვარლისაგან ჰყავდა ერთი უკანონო გოგონა, სახელად მარია კონდუსო. ამასთან, მას ხანგრძლივი რომანი ჰქონდა ანა კუზნეცოვასთან (1847-1922), რომლისგანაც ხუთი უკანონო შვილი ჰყავდა:
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 21 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1827 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1892 კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში დაბადებულები კატეგორია:რომანოვების დინასტია კატეგორია:რუსეთის დიდი მთავრები
კარმუ-დუ-პარანაიბა
კარმუ-დუ-პარანაიბა (Carmo do Paranaíba) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 061 მეტრზე. მიეკუთვნება ტრიანგულუ-მინეირუ-ი-ალტუ-პარანაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პატუს-დი-მინასის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 29 735 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22.74 კმ²-ზე. ფართობი 1 307 862 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ანდრადასი
ანდრადასი (Andradas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 913 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოსუს-დი-კალდასის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 37 270 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 79.4 კმ²-ზე. ფართობი 469 370 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ქუფჩალი
ქუფჩალი (Küpçal) — სოფელი აზერბაიჯანში ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 499 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:ყუბის რაიონის სოფლები
უზბეკეთის შეიარაღებული ძალები
უზბეკეთის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალები (Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari) — უზბეკეთის ერთიანი შეიარაღებული ძალების სახელი, რომელიც შედგება სახმელეთო, საჰაერო, ეროვნული გვარდიასა და სასაზღვრო სამსახურის ძალებისგან. ცნობით, უზბეკეთის შეიარაღებული ძალები ცენტრალურ აზიაში უდიდესი და უძლიერესია. 1992 წლის თავდაცვის კანონის მიხედვით, უზბეკეთის სამხედრო ძალები, გამოიყენება მხოლოდ თავდაცვითი მიზნებისთვის.
ტაშკენტი, უზბეკეთის დედაქალაქი, გამოყენებული იყო სსრკ-ს მიერ თურქესტანის სამხედრო ოლქის შტაბად, ხოლო 1992 წლის 20 თებერვლიდან, გახდა ახალი თავდაცვის სამინისტროს შტაბი. 1992 წლის 2 ივლისს, პრეზიდენტის ბრძანებით შეიქმნა თავდაცვის სამინისტრო, რომელიც ჩაანაცვლა სამინისტრო თავდაცვის საკითხებში. ბოლო წლებში, უზბეკეთმა რუსი ოფიცრები შეცვალა ეთნიკური უზბეკებით და მოახდინა სამხედროების რესტრუქტურიზაცია, ხოლო მთავარი ფოკუსირება გაკეთდა შემდეგ სამიზნეებზე: სამოქალაქო არეულობა, არალეგალური ნარკოტრაფიკინგი და ბრძოლა პან-ისლამურ „ჰიზბ-უტ-ტაჰრირთან“.
2005 წელს, უზბეკეთმა და რუსეთმა ხელი მოაწერეს ორმხრივ თავდაცვის პაქტზე, რომელიც ასევე გამოიწვევს უფრო მჭიდრო სამხედრო თანამშრომლობას. ეს იყო განმასხვავებელი კონტრასტი რამდენიმე წლით ადრე, როდესაც აშშ აღმოჩნდა უზბეკეთის უპირატესი უცხოელი მეგობარი და რუსეთთან ურთიერთობები იყო ცივი.
უზბეკეთმა, ასევე დაიწყო სამხედროების წვრთნა, რომელსაც აქვს მხოლოდ შეზღუდული წარმატება და არ გააჩნია ხელისუფლების მხარდაჭერა. უზბეკი სამხედროები არაადეკვატურები არიან, მაგრამ ბევრად აღემატებიან თავიანთ მეზობლებს. უზბეკეთის სამხედრო ძალები, ყაზახეთის სამხედრო ძალებთან ერთად, მდიდარი და სწრაფად განვითარებადი ძალებია.
საქმიანობა და საგარეო ურთიერთობები
2005 წლის მაისში, სამხედროები ჩართულები იყვნენ ფერღანის ხეობაში, ქალაქ ანდიჟანში არეულობების აღკვეთაში, რომელიც ცნობილია, როგორც ანდიჟანის ხოცვა-ჟლეტა. აქედან გამომდინარე, ევროკავშირმა აკრძალა იარაღის მიწოდება და შემოიღო ერთწლიანი აკრძალვა 12 უზბეკ მაღალჩინოსანს, მათ შორის, უზბეკეთის უსაფრთხოების განყოფილების უფროსს, შინაგან საქმეთა და თავდაცვის მინისტრებს, რომლებსაც ბრალი და პასუხისმგებლობა ედებათ მკვლელობებში.
ინციდენტის შემდგომ, პრეზიდენტმა ქარიმოვმა, თანამდებობიდან რამდენიმე მაღალი რანგის სამხედრო მოღვაწე გაათავისუფლა: თავდაცვის მინისტრი კადირ გულიამოვი, შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის ხელმძღვანელი ისმაილ ერგაშევი და აღმოსავლეთ სამხედრო ოლქის სარდალი ქოსიმალი ახმედოვი. ბურნაშევმა და ჩერნიხმა განაცხადეს, რომ „..ეს გათავისუფლებები ფორმალურად დიდად არაფერი არ შეუცვლია უსაფრთხოების ადმინისტრაციასა და სამხედრო სტრუქტურების სისტემაში, მაგრამ ამით აისახა სერიოზული ძვრები ძალაუფლების ურთიერთობებს შორის, ძირითადად რეგიონული ელიტებსა და მათ კლანურ წარმომადგენლობებს შორის“.
შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის წევრმა ქვეყნებმა ერთობლივი განცხადებით, რომელიც გამოვიდა 2005 წლის ივლისის დასაწყისში ნურ-სულთანში (ყაზახეთი), მოუწოდეს აშშ-ს გაეყვანა თავისი ჯარები, ცენტრალური აზიის სამხედრო ბაზებიდან. 2005 წლის 29 ივლისს, უზბეკეთმა მოსთხოვა აშშ-ის დატოვოს მისმა ჯარებმა უზბეკეთი 180 დღის განმავლობაში. 2005 წლის 21 ნოემბერს, აშშ-მ დაასრულა თავისი ჯარების გაყვანა კარში-ჰანაბადის და ნებისმიერი სხვა ბაზების ტერიტორიიდან.
2009 წელს, ევროკავშირმა მოხსნა უზბეკეთს იარაღის მიყიდვის აკრძალვა.
ფლორენსიო-ვარელა (ბუენოს-აირესი)
ფლორენსიო-ვარელა (Florencio Varela) — ქალაქი არგენტინაში. მდებარეობს ბუენოს-აირესის პროვინციაში. 2001 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს 120 678 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბუენოს-აირესის პროვინციის ქალაქები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის რკინიგზა
300პქ|thumb|[[რკინიგზა|სარკინიგზო ქსელი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში]] ბოსნია და ჰერცეგოვინის რკინიგზა წარმოადგენს ბოსნია და ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე არსებული სარკინიგზო ტრანსპორტის ინფრასტრუქტურას.
ინფრასტრუქტურა
2015 წლისთვის რკინიგზის სიგრძე ბოსნიაში ჯამურად 1033 კმ-ს შეადგენს, საიდანაც ელექტროფიცირებულია 392 კმ. რელსებს შორის სიგანე 1435 მმ. სერბთა რესპუბლიკაში რკინიგზას ემსახურება სერბთა რესპუბლიკის რკინიგზა (Željeznice Republike Srpske / Жeљeзницe Peпубликe Cpпcкe; შემოკლებით ŽRS / ЖPC; 425 კმ), ხოლო დანარჩენ ტერიტორიაზე – ფედერაციის რკინიგზა (Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine; შემოკლებით ŽFBH; 608 კმ)
მეზობელი ქვეყნებიდან ბოსნია და ჰერცეგოვინა რკინიგზით უკავშირდება ხორვატიასა და სერბეთს.
ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა
ბოსნიის ტერიტორიაზე რამდენიმე სარკინიგზო ხაზი აიგო ავსტროუნგრულ პერიოდში. იმ პერიოდში ავსტრია-უნგრეთში სტანდარტულად ითვლებოდა 760 მმ-იანი ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა. აგებული იყო ათამდე ხაზი, მათ შორის: ისფრ პერიოდში ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზები თანდათანობით გააუქმეს ან სტანდარტულით შეცვალეს. ბოლო ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა ბოსნიაში გაუქმდა 1975 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:რკინიგზა კატეგორია:ტრანსპორტი კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინა კატეგორია:რკინიგზა ქვეყნების მიხედვით
ბუსტამანტეს კოდექსი
ბუსტამანტეს კოდექსი (Bustamante Code) — რეგიონული ხასიათის (ამერიკის ქვეყნებისათვის) ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკოდიფიკაციო აქტი საერთაშორისო კერძო სამართლის სფეროში. მიიღეს 1928 წლის 20 თებერვალს ჰავანაში VI პანამერიკულ კონფერენციაზე და უწოდეს პროექტის მთავარი ავტორისა და ტექსტის რედაქტორის — კუბელი იურისტის ა. ბუსტამანტეს სახელი.
მიზნები
კოდექსის მიზანია გადაწყვიტოს ამერიკის კონტინენტის სახელმწიფოთა სამართლებრივ ნორმებს შორის არსებული კოლიზია. ბუსტამანტეს კოდექსი შედგება შესავლისა და ოთხი წიგნისგან: რატიფიცირებულია ლათინური ამერიკის სახელმწიფოთა უმრავლესობის მიერ. სხვა სახელმწიფოებში, მათ შორის, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სასამართლოები ბუსტამანტეს კოდექსს სამართლის დამატებით წყაროდ იყენებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი
მალი-ნაგადაკი
მალი-ნაგადაკი (Кесе Нуғаҙаҡ) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აურგაზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 175 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ თოლბაზიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბელოე-ოზერო, რომელიც დაშორებულია 10 კმ-ით.
2010 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას ჩუვაშები შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:აურგაზის რაიონის სოფლები
თაანა
თაანა, ტაანა ან ტანა (ތާނަ) — მალდივებზე გავრცელებული მალდივური ენის თანამედროვე დამწერლობითი სისტემა. თაანას გააჩნია როგორც აბუგიდას (დიაკრიტი, ხმოვან-მკვლელი დარტყმები) ასევე ჩვეულებრივი ანბანის (ყველა ხმნოოვანი იწერება) მახასიათებლები. თანხმოვნები აღებულია როგორც ძირძველი ადგილობრივი ასევე არაბული ნიშნებისგან, ხოლო ხმოვნები ძირითადად აღებულია არაბული დამწერლობიდან. მალდივური ორთოგრაფია ტაანაზე არის უმეტესად ფონეტიკური.
ჩოდესი
ჩოდესი  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების სარაგოსის პროვინციის ვალდეხალონის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 15,96998 კმ². მოსახლეობა — 104 კაცი (2020 წ.).
თაანა
ტაანის დამწერლობა პირვლად მალდივურ დოკუმენტებში გამოჩნდა XVIII საუკუნის დასაწყისში. მის ადრეულს ფორმას ეწოდება Gabulhi Thaana და წარმოდგენილი იყო Scriptio continua-ს (უწყვეტი ტექსტით წერის სტილი) ფორმით. ეს ადრეული დამწერლობა ნელა განვითარდა, მისი ასოები 45 გრადუით გადაიხარა მარცხნივ, ფორმები გახდა უფრო დახვეწილი და გაჩნდა სიტყვებს შორის დაშორება. დროის გასვლის შემდეგ მან თან და თან ჩაანაცვლა ძველი Dhives Akuru ანბანი. თანის უძველესი ნიმუშები აღმოჩენილია კუნძულ კანდითემუზე, ჩრდლილოეთ Miladhunmadulu Atoll-ზე. ისინი ამოკაწრულია Hukuru Miskiy-ს (პარასკევის მეჩეთი) მთავარ კარზე და დათარიღებულია ისლამური კალენდრით 1008 (1599 წელი) და 1020 (1611) წლებში. მირველი არის შენობის აშენების (სულთან იბრაჰიმ III-ის მმართველობის დროს), ხოლო მეორე მისი განახლების წლები (სულთან ჰუსეინ II-ის დროს).
ჩოდესი
სქოლიო
კატეგორია:სარაგოსის მუნიციპალიტეტები
თაანა
თაანა არაბულის მსგავსად იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ. ხმოვნები არაბულის მსგავსად აღინიშნება სპეციალური სიმბოლოებით. თითოეული ასოს უნდა ქონდეს ან ხმოვანი ან ნიშავნი sukun, რაც ხმოვნის არ არსებობას აღნიშნავს. ერთადერთი გამონაკლისია nūnu, რომელიც როდესაც დიაკრიტის გარეშე იწერება აღნიშნავს შემდგომ მომყოლი შემწყვეტი თანხმოვნის პრენზოლირეას.
ხმოვნები ან დიაკრიტიკულ ნიშნებს მალდივურში ეწოდება fili; გამოიყენება ხუთი fili მოკლე ხმოვნებისთვის (a - ა, i - ი, u - უ, e - ე, o - ო). ამათგან პირველი ორი არაბული დამწერლობის ხმოვანი ნიშნების ანალოგიურად გამოიყურება (fatha და kasra), მესამა (damma) ასევე მიმსგავსებულია. გრძელი ხმოვნები (ā, ē, ī, ō და ū) აღინიშნება ორმაფი fili-ით, გამონაკლისია ō რომელიც წარმოადგენს მოკლე obofili-ის მოდიფიცირებულ ვარიანტს.
ასო alifu-ს თავის თავად არ აქვს ხმოვანება და გამოიყენება სამ სხვა და სხვა შემთხვევაში: ის შეიძლება გამოყენებული იყოს წინმსწრები თანხმოვანის გარეშე "ა" ხმოვნის მატარებლად, ისეთ შემთხვევებში, როდესაც სიტყვის პირველი ასო არის ა ან დიფთონგის მეორე ნაწილია; როდესაც ის არის sukun-ის მატარებელი, ის განსაზღვრავს შემდგომი ხმოვნის დაგრძელებას; და როდესაც alifu+ სუკუნის კომბინაციაა სიტყვის ბოლოში ის მიუთითებს, რომ სიტყვა მთავრდება /ეჰ/-ზე.
სახელის ტრანსლიტერაცია
ჰარი ჩარლს პურვის ბელი, მალდივური დოკუმენტების პირველი სერიოზული მკვლევარი ჩნაწერის დროს იყენებდა დასახელებას Tāna. სახელი ტაანა დამკვიდრსდა შუა 1970-იანებში, როდესაც მთავრობა მოკლე ხნით ახორციელებდა რომანიზაციის პოლიტიკას. /t/ შეიცვალა ⟨th⟩-თი.
ასო naviyani-ს გაქრობა
ინდოეთის ენების მსგავსად Naviyani - ޱ, გამოხატავს რეტროფლექს "n"-ს ([ɳ]). მიუხედავად ამისა მალდივურში ის ოფიციალურად 1953 წელს გაუქმდა.
ამ ყოფილი ასოს რიგითობა მალდივურ ანბანში იყო მეთექვსმეტე და Gaafu-სა დაSeenu-ს შორის Nyaviyani (ޏ)-ის ნაცვლად მდებარეობდა. თავის მხრივ Nyaviyani (ޏ)-ის პოზიცია იყო 22-ე. თანამედროვეობაში Naviyani (ޱ) შეიძლება შეგვხვდეს ისეთ ძველი წიგნების გამოცემებში როგორიცაა Bodu Tartheebu, ან ადუ-ატოლის და ფუვამულას მაცხოვრებლების ლექსებსა და პოემებში, რადგან მათ დიალექტის ხოვანებაში ის ისევ გამოიყენება.
ტაუკის რაიონი
ტაუკის რაიონი (Distrito de Tauca) — რაიონი პერუში, ანკაშის რეგიონის პალიასკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3367 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 238 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 15.48 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 209.12 კმ²-ია.
ლერნამერძი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არმავირის პროვინციის სოფლები კატეგორია:ლენინიზმი
ქუფჩალყიშლაყი
ქუფჩალყიშლაყი (Küpçalqışlaq) — სოფელი აზერბაიჯანში ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 395 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:ყუბის რაიონის სოფლები
ტურუმბეტი
ტურუმბეტი  (Төрөмбәт) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აურგაზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 559 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ თოლბაზიდან დაშორებულია 27 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია დავლეკანოვო, რომელიც დაშორებულია 40 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:აურგაზის რაიონის სოფლები
ლომას-დე-სამორა
ლომას-დე-სამორა (Lomas de Zamora) — ქალაქი არგენტინაში. მდებარეობს ბუენოს-აირესის პროვინციაში. 2001 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს 111 897 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბუენოს-აირესის პროვინციის ქალაქები
ბანდეირა-დუ-სული
ბანდეირა-დუ-სული (Bandeira do Sul) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 989 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოსუს-დი-კალდასის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 338 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 113.41 კმ²-ზე. ფართობი 47 067 კმ²-ია.
ლუკაშინი
ლუკაშინი (Լուկաշին) — სოფელი სომხეთში, არმავირის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 746 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 265 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 10.36 კმ²-ია.
ალგოდონალესი
ალგოდონალესი (Algodonales) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების კადისის პროვინციის სიერა-დე-კადისის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 134,2 კმ². მოსახლეობა — 5550 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კადისის მუნიციპალიტეტები
ალექსანდროვკა (ალშეევის რაიონი)
ალექსანდროვკა  (Александровка; Александровка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ალშეევის რაიონში.
რაიონულ ცენტრ რაევსკიდან დაშორებულია 50 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია აქსიონოვო, რომელიც ასევე დაშორებულია 17 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ჩუვაშები შეადგენენ (64%).
ქურქუნი
ქურქუნი (Kürkün) — სოფელი აზერბაიჯანში ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 349 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:ყუბის რაიონის სოფლები
ჰენკ გროლი
ჰენკ ჰარმანუს არნოლდუს „ჰენკ“ გროლი (დ. 14 აპრილი, 1985, ვეენდამი, ნიდერლანდები) — ნიდერლანდელი ძიუდოისტი. არის ოლიმპიადის ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2008, 2012). 2008, 2015 და 2016 წლებში გახდა ევროპის ჩემპიონი. 2009, 2010 და 2013 წლებში მოიპოვა ვერცხლის მედალი ევროპის ჩემპიონატზე -100კგ კატეგორიაში. 2018 და 2019 წლებში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი ევროპის ჩემპიონატზე +100კგ წონით კატეგორიაში. 2009, 2010 და 2013 წლებში მოიპოვა ვერცხლის მედალი მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2015 წელს მოიგო ევროპული თამაშები. 2019 წელს ამავე თამაშებზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.
ჩაის საერთაშორისო დღე
ჩაის საერთაშორისო დღე გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის თანახმად ყოველწლიურად 21 მაისს აღინიშნება. 2019 წლის 21 დეკემბერს მიღებულ იქნა შესაბამისი რეზოლუცია, რომელიც გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციას (FAO) ამ დღის აღნიშვნის ხელმძღვანელობისკენ მოუწოდებს.
ჩაის საერთაშორისო დღე მიზნად ისახავს მთელ მსოფლიოში ჩაის ხანგრძლივი ისტორიისა და ღრმა კულტურული და ეკონომიკური მნიშვნელობის შესახებ ცნობიერების ამაღლებას. დღესასწაულის მთავარი ამოცანაა ხელი შეუწყოს და წაახალისოს კოლექტიური ქმედებები ჩაის მდგრადი წარმოებისა და მოხმარების სასარგებლოდ, ასევე ცნობიერება აამაღლოს შიმშილისა და სიღარიბის წინააღმდეგ ბრძოლაში ჩაის მნიშვნელობის შესახებ.
ჩაის საერთაშორისო დღე 2005 წლიდან 15 დეკემბერს აღინიშნებოდა ჩაის მწარმოებელ ქვეყნებში — ინდოეთი, შრი-ლანკა, ნეპალი, ვიეტნამი, ინდონეზია, ბანგლადეში, კენია, მალავი, მალაიზია, უგანდა და ტანზანია. მისი მიზანი იყო მთელი მსოფლიოს მთავრობებისა და მოქალაქეების ყურადღების მიპყრობა ჩაის საერთაშორისო ვაჭრობის გავლენაზე მუშებსა და მწარმოებლებზე, ასევე დაკავშირებული იყო ფასების მხარდაჭერისა და სამართლიანი ვაჭრობის მოთხოვნებთან.