cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
უიტ სტილმენი
კარიერა
1994 წელს გამოვიდა სტილმენის შემდეგი ფილმი, სახლეწოდებით „ბარსელონა“. ფილმი ნახევრად ავტობიოგრაფიულია, იგი 1980-იანებში სტილმენის ესპანეთში მოგზაურობით არის შთაგონებული ფილმში ტეილორ ნიკოლსი, კრის ეიგემენი და მირა სორვინო მონაწილეობენ.
1998 წელს სტილმენმა გამოუშვა ფილმი, სახელწოდებით „დისკოს უკანასკნელი დღეები“, სადაც მთავარ როლებს ქლოი სევინი და კეიტ ბეკინსეილი ასრულებენ. ფილმი ტრილოგიის ნაწილია და „მეტროპოლიტენისა“ და „ბარსელონას“ გაგრძელებას წარმოადგენს.
13 წლის შემდეგ გამოვიდა სტილმენის მეოთხე ფილმი, „უბედური ქალწულები“, რომელშიც გრეტა გერვიგი, ადამ ბროუდი, ჰიუგო ბეკერი და ანალეი ტიპტონი მონაწილეობენ. მისი პრემიერა 2011 წელს ვენეციის კინოფესტივალზე შედგა.
სტილმენის 2016 წლის ფილმი, „სიყვარული და მეგობრობა“, ჯეინ ოსტინის 1794 წლის მოთხრობაზეა დაფუძნებული, სახელწოდებით „ლედი სიუზანი“. ფილმის პრემიერა 2016 წელს სანდენსის კინოფესტივალზე გაიმართა. ფილმმა კრიტიკოსებისაგან დადებითი შეფასებები მოიპოვა.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი სცენარისტები კატეგორია:დაბადებული 25 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ჰარვარდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ჟურნალისტები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ჟურნალისტები
საკრედიტო საზოგადოების შენობა
საკრედიტო საზოგადოების შენობა — ასე ერქვა სამსართულიან ნაგებებობას თავისუფლების მოედანზე, ალექსანდრე პუშკინისა და კონსტანტინე ლესელიძის ქუჩების კუთხეში(1870 წლიანი წლებში, არქიტ. ალბერტ ზალცმანი). XIX საუკუნის ბოლოს ჩაუტარდა არსებითი რეკონსტრუქცია. ამჟამად აქ განთავსებულია სხვადასხვა სავაჭრო და სახელმწიფო დაწერებულება. შენობის მარცხენა ნაწილში ჩატარდა დიდი სარეკონსტრუქციო სამუშაო. ადმინისტრაციულ კორპუსს დააშენეს ერთი სართული და მანსარდი ორი სფერიული გუმბათით.
გლდანის არქეოლოგიური ძეგლები
გლდანის არქეოლოგიური ძეგლები — შუა ბრინჯაოს, გვიანდელი ბრინჯაოს, რკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლები გლდანის მასივში და სოფელ გლდანის ტერიტორიაზე. უძველესი ხევძმარის დასახლების სამაროვანზე გათხრილი შუა ბრინჯაოს ხანის დასასრულის (ძვ.წ. II ათასწლეულის II მეოთხედში) რამდენიმე სამარხი. აქვე გაითხარა გვიანდელი ბრინჯაოს - ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევარი - ძვ.წ I ათასწლეულის I ნახევარი) სამარხები. ამ სამაროვნის მახლობლად გლდანის მასივის V მიკრორაიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს გვიანდელი ბრინჯაოს - ადრინდელი რკინის ხანის ე. წ. საბატონოს სამაროვანი. აღნიშნული სამაროვნების თანადროული 2 ნასახლარი მდებარეობს ხევძმარის მარჯვვენა ნაპირზე. ერთი უშუალოდ მდინარის კალაპოტში, მეორე მის დასავლეთით, ხევის შედარებით მაღალ ნაპირზე. გვიანდელი ბრინჯაოს - ადრინდელი რკინის ხანის მასალა ზედაპირულად აკრეფილია რამდენიმე ადგილას: მდინარე გლდანისხევის მარცხენა ნაპირზე, სოფელი გლდანის სასაფლაოს ახლოს და ძველი გლდანის ტერიტორიაზე ადგილ ნარსელასა და ისმაილაზე. სოფლის სასაფლაოს ახლოს მდებარეობს გვიანდელი ანტიკური ხანის სამაროვანიც. გლდანის მასივის IV და V მიკრორაიონებს შორის, ადგილ საბატონოზე გათხრილია ნასახლარი და 2 სხვადასხვა დროს აგებული ეკლესია. ფეოდალური ხანის ნასახლარები მიკვლეულია ადგილ ისმაილაზე, ნარსელასა და ხევძარას სამაროვნის ტერიტორიაზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები
საკრედიტო საზოგადოების შენობა
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის შენობა-ნაგებობები
ვანი (ტიტული)
ვანი — ძველი ჩინური ტერმინი. რომელიც აღნიშნავდა ქვეყნის გამგებელს ინის (ძვ. წ. XVI—XI საუკუნეები) და ჯოუს (ძვ. წ. XI—III სს.) ეპოქაში. მოგვიანებით — წარჩინებულთა უმაღლესი ტიტული, რომელიც ენიჭებოდათ სამეფო ოჯახის წევრებსა და დამსახურებულ მოხელეებს. უძველეს დროს და შუა საუკუნეებში ვანის ტიტულს ატარებდნენ სახელმწიფოს ან სამთავროს გამგებლები კორეაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩინეთის ტიტულები
ქართველ მართველთა სახელით მოჭრილი მონეტა
ქართველ მართველთა სახელით მოჭრილი მონეტა— სხვადასხვა დროს თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი ვერცხლისა და სპილენძის მონეტები, რომლებზეც  ზარაფხანის სახელი ყოველთვის არ იყო აღბეჭდილი. თბილისში ასეთი ვერცხლის მონეტები მოჭრეს. VI საუკუნეში, ისინი სასანური ირანის დრაქმების ტიპისაა, მაგრამ მის შუბლზე ქართული ასომთავრულით ქართლის ერისმთავართა სახელებია ამოკვეთილი. თავდაპირველად სახელები შემოკლებული იყო, შემდეგ სტეფანოზმა მონეტაზე თავისი სახელი სრულიად ამოაკვეთინა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები
ალექსანდრა შლონსკა
ალექსანდრა შლონსკა (Aleksandra Śląska; დ. 4 ნოემბერი, 1925 — გ. 18 სექტემბერი, 1989) — პოლონელი თეატრის, კინოსა და ტელევიზიის მსახიობი. პედაგოგი, თეატრალური ხელოვნების პროფესორი (1987). პოლონეთის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე (1967), პოლონეთის სახალხო კულტურის დამსახურებული მოღვაწე (1989). პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1950, 1955, 1964), სიკვდილშემდგომ აღიარეს პოლონური კინოს გმირად (2013). 1949 წელს საცხოვრებლად ვარშავაში გადავიდა, სადაც სხვადასხვა თეატრის სცენაზე გამოდიოდა. 1973 წლიდან ასწავლიდა ალექსანდრე ზელვეროვიჩის სახელობის თეატრალურ აკადემიაში. 1948–1983 წლებში გამოჩნდა 18 ფილმში; გადაღებულია ფილმებში: „ხუთი ბიჭი ბარსკა-სტრიტიდან“ (1954), „მგზავრი“ (1963) და სხვა. ალექსანდრა შლონსკა კიბოთი გარდაიცვალა. დაკრძალულია პოვონზკის სასაფლაოზე, ვარშავაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 4 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
უბიხური ენა
უბიხური ენა (უბიხ., ) — იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახის აფხაზურ-ადიღური ჯგუფის უდამწერლობო, მკვდარი ენა. უბიხურად მეტყველი უკანასკნელი უბიხი — ტევფიკ ესენჩი გარდაიცვალა 1992 წლის 7 ოქტომბერს, თურქეთში.
უბიხური ენა ეკუთვნის აფხაზურ-ადიღურ ენათა ჯგუფს. ზოგი მკვლევარი ამ ჯგუფს მოიხსენიებს ჩრდილო-დასავლურად საპირისპიროდ ჩრდილო-ცენტრალური და ჩრდილო-აღმოსავლური ჯგუფებისა. სამივე ეს ჯგუფი ქართველურ ენებთან ერთად ქმნის იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახს.
ენის კვლევის ისტორია
უბიხურ ენას შუალედური მდგომარეობა უკავია აფხაზურ-აბაზურ და ჩერქეზულ ენებს შორის. ხმოვანთა სისტემა ძალიან მარტივია, თანხმოვანთა კი — ძალიან რთული. სახელს აქვს ბრუნვის, რიცხვის, განსაზღვრულობისა და კუთვნილების გრამატიკული კატეგორიები. ზმნა მრავალპირიანია, მდიდარი უღლებისა და წარმოქმნის კატეგორიებით. ლექსიკაში ბევრია ნასესხობა ჩერქეზული და თურქული ენებიდან.
უბიხური ენის პირველი დაუმთავრებელი გრამატიკული მონახაზი ეკუთვნის ცნობილ რუს კავკასიოლოგს პეტრე უსლარს. უსლარის ინფორმატორი იყო წარჩინებული გვარიშვილი 14 წლის ბარზეგი. ეს ჩანაწერები გაკეთებულია დიდი ემიგრაციის წინ, მაიკოპში, საბრძოლო მოქმედებების სიახლოვეს; სამუშაოს გასრულება ვერ მოხერხდა, რადგანაც ბერზეგი მალევე გაუჩინარდა. უსლარის პატარა ნაშრომი წარმოადგენდა ერთადერთ დამხამრე სახელმძღვანელოს მათთვის, ვინც უბიხური ენის შესწავლით იყო დაინტერესებული.
უბიხებისა და მათი ენის შესახებ მასალები იბეჭდებოდა ცნობილ კრებულში „Сб. материалов для описания местностей и племен Кавказа (1881-1915)“, რომელიც თბილისში გამოდიოდა.
1898 წელს ახალ სამშობლოში უბიხები პირველად მოინახულა დანიელმა მეცნიერმა ოგე ბენედიქტსენმა. მას გაუკეთებია ჩანაწერები, მაგრამ, სამწუხაროდ, არ გამოუქვეყნებია. ბენედიქტსენის ტფილისში ჩამოსვლას ადასტურებს 1897 წლის გაზეთ „ივერიაში“ ჩანაწერი: „ამ ჟამად ტფილისში იმყოფება დანიის ახალგაზრდა მეცნიერი აკე ბენედიქტსენი (ოგე ბენედიკტსენი), რომელიც კოპენჰაგენიდან ჩამოვიდა. ტფილისიდგან ახალგაზრდა მეცნიერი ქართლში და შემდეგ ერევნის გუბერნიაში წავა. ბენედიქტსენის მოგზაურობის მიზეზი კავკასიის ერთა თვისებანის შესწავლაა. მეცნიერს აზრადა აქვს წავიდეს ოსმალეთის სომხეთში, სადაც მთელს ზამთარს დაჰყოფს. “
უბიხურისადმი ინტერესი მე-20 საუკუნეში გაცხოველდა. აღსანიშნავია ადოლფ დირისა და იულიუს ფონ მესაროშის ნაშრომები, რომელთაც ერთვის ტექსტები და ლექსიკონები. დირის ნაშრომი დაიბეჭდა 1927-1928 წლებში, მესაროშისა კი — 1934 წელს. მასალა ორივე ნაშრომისათვის შეკრებილ იქნა ადგილზე. დირმა მოინახულა საფანჯას ტბის რეგიონი, მესაროშმა კი — მანისისა.
განსაკუტრებული ღვაწლი უბიხური ენის შესწავლის საქმეში მიუძღვის ცნობილ ფრანგ მეცნიერს, აკადემიკოს ჟორჟ დიუმეზილს. დიუმეზილი, შედარებითი მითოლოგიისა და ეპოსის, ინდოევროპული ცივილიზაციისა და რელიგიის ისტორიის აღიარებული მკვლევარი, კავკასიური ენებიტა და პირველ რიგში, უბიხურიტ, 20-იან წლებში დაინტერესდა, როდესაც იგი სტამბოლის უნივერსიტეტში მოღვაწეობდა. მას კარგი შესაძლებლობა მიეცა, უშუალოდ დაჰკვირვებოდა და ადგილზე შეესწავლა კავკასიური ენები ანატოლიაში, ე. წ. „მცირე კავკასიაში“.
1931 წლიდან მოყოლებული დიუმეზილმა გამოაქვეყნა რამდენიმე მონოგრაფია, მიძღვნილი უბიხური და, საერთოდ, კავკასიური ენების გრამატიკული სტრუქტურისადმი. 1955-1971 წლებში მან ჩაატარა არაერთი სამეცნიერო ექსპედიცია და სეაგროვა უძვირფასესი ტექსტობრივი მასალა უბიხური, ჩერქეზული, აფხაზური და ლაზური ენებისა. 1960 წელს დიუმეზილმა დააარსა ახალი სერია „კავკასიური ტრადიციებისა და ენების ანატოლიური დოკუმენტები“. სულ გამოქვეყნდა ხუთი ტომი.
1957 წელს ჟ. დიუმეზილმა უბიხური ენის კვლევის საქმეში ჩართო თვალსაჩინო კავკასოლოგი, ნორვეგიელი ჰანს ფოგტი, რომელმაც 1963 წელს ოსლოში გამოაქვეყნა „უბიხური ენის ლექსიკონი. ფონოლოგიური გამოკვლევთა და ტექსტებით“. უბიხური მასალა ხშირად ყოფილა ქართველი კავკასიოლოგების ქ. ლომტათიძსა და გ. როგავას მეცნიერული კვლევის საგანი.
ჟ, დიუმეზილმა მოიარა უბიხთა განსახლების თითქმის ყველა ადგილი. იგი დიდი ხნით ჩადიოდა ხოლმე მათ სოფლებში ენის, ფოლკლორის, ადათების შესასწავლ-გამოსავლენად; კავკასიიდან გასახლების მონაწილეთა შთამომავლებისაგან იწერდა ყველაფერს ემიგრაციის შეახებ. ბევრ თავის ინფორმატორთან, როგორებიც იყვნენ ჰუსეინ ქოზანი, მუსა ქიაზიმი, ალი ბილაში, ილიას ჰოსქანი და მრავალი სხვა, იგი დაკავშირებული იყო მრავალწლიანი ურთიერთობით. შემდგომში იგი მადლობის გრძნობითა და ტკივილით იგონებდა მოხუცთა ამ უბიხურ აკადემიას და იმ დროს, როცა ისინი ერთობლივი სამუშაოთი გართულები, გარშემორტყმულნი იყვნენ მათი შვილებითა და შვილიშვილებით, რომელთაც უკვე აღარ ესმოდათ თავიანთი წინაპრების ენა.
ჟ. დიუმეზლი და მის კვალად ჰანს ფოგტი ნაცნობ უბიხებს შორის გამოყოფდნენ მშობლიური ენისა და ადათ-წესების შესანიშნავ მცოდნეს თევფიქ ესენჩს (1904-1992). ბუნებისაგან მომადლებული ნიჭითა და კეთილშობილებით გამორჩეულმა ესენჩმა ტავიდანვე აუღო ალღო მეცნიერთა მოღვაწეობის მიზანსა და მნიშვნელობას. იგი გასაოცარი პასუხისმგებლობით ეკიდებოდა იმათ მუსაობას, ვინც ცდილობდა, გადაერჩინა მისი ხალხის წარსული და ენა. წლების მანძილზე მათთან თანამშრომლობდა, ყოფილა რამდენიმეჯერ პარიზში დიუმეზილტან და ოსლოში — ფოგტთან. დიუმეზილის ზოგიერთ ნაშრომს ესენჩის გვარიც ამშვენებს, როგორც ტანამშრომლისა და თანაავტორისა. მისგან ჩაწერილია ბევრი უბიხური ტექსტი, არსებობს მისი მეტყველების ჩანაწერიც.
ფონეტიკა
უბიხურის ფონოლოგიური სისტემა წარმოადგენს შუალედურ რგოლს აფხაზურ-ააბაზურსა და ჩერქეზულ ენებს შორის. ამ უმწელობო ენაში დაცულია არქული ვითარება. ამასთანავე მისთვის დამახასიათებელია მეორეული მოვლენებიც, მაგალიტად, ფარინგილიზაცია. ფარინგილიზებული თანხმოვნებით უბიხური კონსონატიზმი ერთდროულად უპირისპირდება ამ ჯგუფის დანარჩენ წევრებს. ამავე დროს აფხაზურტან ერთად იგი განარჩევს დენტალურ ლაბიალიზებულ ხშულებსა და სისინ-შიშჲნა აფრიკატებს ჩერქეზული ენების საპირისპიროდ; სამაგიეროდ, უბიხურს, ისევე როგორც ჩერქეზულ ენებს, აფხაზურისაგან განსხვავებით, აქვს ლიტერალი თანხმოვნები.
უბიხურის მარტივი ვოკალიზმი გამოირჩევა საოცრად რთული კონსონანტიზმის ფონზე. უბიხურის ხმოვანთა სისტემას ეხებოდნენ ად. დირი, იულ. მესაროში, ჟ. დიუმეზილი. ჟ. დიუმეზილი თავის პირველ ნაშრომში ემყარებოდა წინმავალ ავტორებს. 1957 წლიდამ ჟ. დიუმეზილმა სულ სხვა სისტემა შეიმუშავა თავისი ძჳელი ნააზრევი მან საფუძვლიანად გადაამუშავა, გაემიჯნა რა წინმავალ ავტორებს. უბიხური ვოკალიზმი მან ორ ხმოვნამდე დაიყვანა: ა/ა̈ და ჷ. შემდგომში იგი უკვე სამ ხმოვანს გამოყოფს. ჰ. ფოგტის აზრით, ორ ძირიტად ხმოვანს, ა-სა და ჷ-ს მესამეც უნდა დაემატოს, რომელიც ალბათ მეორეულია, მაგრამ დღეს მისი არსებობა ფაქტიაო. მ. კუმახოვი ორ ხმოვანს გამოყოფს. გ. შარაშიძე ამბობს, რომ ფონემური თვალსაზრისით უბიხურში ერთი ხმოვანია სამი ფონეტიკური ვარიანტით, ერთმანეთისაგან ღიაობით განსხვავებული: მაქსიმალური [ა̝], საშუალო [ა] და მინიმუალური [ჷ]. მისი აზრიტ, ბევრად უფრო მოხერხებულია და ხელს არაფერს უშლის სამი ფონემის დაშვება. ნ. ტრუბეცკოი ისეთი ენების რიცხვში, რომლებშიც ტემბრული თვისებები ფონოლოგიური ღირებულების არ არის, ასახელებს ადიღეურს. ასე უნდა იყოს უბიხურშიც. ამ ენის ხმოვნებს ახასიათებენ მხოლოდ ღიაობის ხარისხის მიხედვით. აქ წარმოდგენილია ხაზოვანი სისტემა სხვა ენების სამკუთხა ან ოთხკუთხა სისტემებისაგან განსხვავებით. თუმცა ჟ. დიუმეზილი აღნიშნავს, რომ თანამედროვე უბიხურში ა̝ ხმოვნის ძირითადი მახასიათებელია ტემბრის სიმყარე და არა სიგრძე. გარდა ძირითადი ხმოვნებისა, უბიხურში გვაქვს პოზიციურად მიღებული ხმოვნები. თითქმის ყველა მკვლევარი აღნიშნავს, რომ ხმოვნების არტიკულაციაზე დიდ გავლენას ახდენს თანხმოვანთა აკუსტიკურ-არტიკულაციური თვისებები. ჰ. ფოგტის აზრიტ, ამიტომაცაა ხმოვნებში კომბინატორული ვარიანტები და უსაზღვრო ვარიაციულობა.
საერთოდ ცნობილია, რომ ასეთ მოვლენას განსაკუთრებული გასაქანი ეძლევა უმწერლობო ენებში, რომ რყევას ინდივიდუალურ მეტყველებაშიც კი დიდი ადგილი უჭირავს.
განსაზღვრულობის არტიკლია: ა-თჷთ — კაცი, ა-ჩჷ — ცხენი;
მე-3 პირის ნიშანია: აკ ͂ან — მიდის;
ფუძისეულია: ა ͜ბა — ავადმყოფი, აგ ͂ა — ცუდი, აშა — პერანგი.
ა ხმოვანს შეუძლია სხვადასხვა გახმოვანება შეიძინოს: საშუალო ა-დან დაწყებული, შუაენისმიერი და უკანაენისმიერი ა-ს გავლით ღია ა-მდე. ანლაუტში ა არ განიცდის თანხმოვნის გავლენას. შიშჲნა პალატარული სპირანტებისა და ველარული ლაბიალიზებული სპირანტების წინ ვიტარდება ͝ი და  ͝უ: აჟ → ა ͝იჟ — შლამი; აღ°ა → ა ͝უღ°ა — სიღრმე, ხვრელი. პალატალური თანხმოვნების წინ ა რბილდება, ველარულების წინ კი — მაგრდება.
შუა პოზიციაში ა ორმაგ გავლენას განიცდის, ყველაზე მეტს — პალატარული, ლიბიალიზებული და ველარული თანხმოვნებისაგან. ჰ. ფოგტის გამოკვლევით იგი გამოითქმის როგორც საშუალო ა, ფინალურ პოზიციაში კი — როგორც პალატალური ა; როგორც უკანა რიგის ა, იგი გამოითქმის მხოლოდ ველარული თანხმოვნების შემდეგ. თავკიდურა და ბოლოკიდურა ა-საგან განსხვავებით, შუა პოზიციაში ა შეიძლება მომრგვალდეს კიდეც პალატალიზებული და ლაბიალიზებული ველარების მეზობლობაში: ქ°აბჟა → ა°ობჟა — კაცი, ქმარი. დიუმეზილისაგან განსხვავებით, ფოგტის დაკვირვებით სიმოკლე და პალატალობა ხშირად ეთანხმება.
მყარი ა̝ ყველას მეორეულ ფონემად მიაჩნია:
შ,ა̝გ ͂ა — სულელი ← შ,ა — თავი + აგ ͂ა — ცუდი;
ღა̝ბღ ͂ა — მისი ბუდე ↔ ღა მისი + ბღ ͂ა — უმაღლესი.
ამრიგად, მყარი ა̝ მიღებულია ა+ა-ს კონტრაქციით, თუმცა ჰ. ფოგტის დაკვირვებით არის ისეთი შემთხვევებიც, როდესაც ა̝-ს პოზიციური წარმომავლობა არ ჩანს:
ზა̝ლ'ა — ხიდი, ბა̝და — ყველა, ნწა̝ღა — თეფში.
ა̝ ნაკლებად განიცდის გარემომცველი თანხმოვნების გავლენას. სიტყვის თავში ა გვხვდება მხოლოდ ჲ-ს წინ → ეჲ.
ა̝-სა და ა-ს ოპოზიცია არის ზმნურ ფორმებში:
ჲა̝ჶჷნ — ჭამენ, ჲაჶჷნ — ჭამს;
აკ ͂ა̝ნ — მიდიან, აკ ͂ან — მიდის;
აზბჷა̝ნ — ვხედავ მათ, აზბჷჲან — ვხედავ მას.
ხმოვანი ჷ დახურულია, არ გვხვდება თავკიდურად, გარდა ერთი შემთხვევისა: როცა იგი გამქრალი პირის ნიშნის ადგილასაა:
ჷნყაყა ← ჲჷნყაყა — თქვა
ჷ-ს აქვს ყველა დახურული ხმოვნის ელფერი; ლაბიალიზებული, პალატალური და ველარული თანხმოვნების მომდევნოდ ჷ-ს აქვს უ-ს გახმოვანება:
აქ°ჷნ → აქ°უნ → აქუნ — წვიმს;
ჴ°ჷნჷ → ჴ°უნჷ → ჴუნჷ — ვირთხა.
ჷ პალატალიზებული თანხმოვნების შემდეგ გადადის ე-სა და ი-ში:
ხ ͂ჷ → ხ ͂ე — თავადი, ღაჩჷ — ღაჩი — მისი ცხენი.
შიშინა ლაბიალიზებული სპირანტების მეზობლობაში ისმის უ:
აჟ°ჷ → აჟ°უ — მოხუცი. ასევე ზემოქმედებენ ს, ზ სპირანტები, ნ, ლ სონორები, ლ' ლატერალი.
გავლენას ახდენენ ჲ და უ̂ სონანტები. მათი კომბინაციები ძირითადად ხმოვნებთან დიფთონგებს წარმოშობს და ვიღებთ პოზიციურად მიღებულ ხმოვნებს:
ჲა → ჲა, დახურულ მარცვალში → ე;
ჲჷ → ჲი → ი
უ̂ა → უ̂ა/უ̂ო, უ̂ჷ → უ̂უ/უ
ნასესხებ სიტყვებში ო გადმოდის უ̂ ო-დ:
ოდა → უ̂ოდა, ჷჲ → იჲ/ი, ჷუ̂ → უუ̂/უ.
ყველაზე მეტი ნაირფერობაა აჲ და აუ̂ ჯგუფებთან დაკავშირებით, თავსა და ბოლოში აჲ დიფთონგია. რაც შეეხება აუ̂-ს, არის შემთხვევები მისი მონოფთონგიზაციისა, თუმც ჰ. ფოგტს მოჰყავს მაგალითი, როცა ო: და აუ̂ ოპოზიციას ქმნის.
უბიხურის კონსონანტიზმი საოცრად მდიდარია. გვაქვს პალატალური, ჰალატალიზებული, ლაბიალური, ლაბიალიზებული, ფარინგალური, ფარინგალიზებული თანხმოვნები... თანხმოვანთა რიცხვი 80-ს აღწევს. ვასხვავებთ როგორც პალატალურებსა და პალატალიზებულებს, ისე — ფარინგალებსა და ფარინგალიზებულებს. ეს უკანასკნელები, ნაწილი მაინც, როგორც ჩანს პოზიციური ვარიანტებია მარტივი რიგებისა. ჰ. ფოგტის დაკვირვებით ერთის მხრივ, ფარინგალიზებულ ლაბიალურ თანხმოვნებსა და მარტივ ლაბიალებს შორის, და მეორე მხრივ ლაბიალიზებულ ფარინგალებსა და ველარებს შორის საერთოა ის, რომ მათ შორის ოპოზიცია ელიმინირებულია მარტივი ლაბიალებისა და ველარების სასარგებლოდ. ასეთ რყევას ადგილი აქვს ენაში. ხშირად ფარინგალიზაცია მეორეულია, ყოველთვის არ დგინდება ოპოზიცია, მაგალითად, ჰ. ფოგტი აკავშირებს და სრულიად სამართლიანად: ყაპა — ხელი და ͜ყა ͜პა — მუჭა (ფარინგალიზაცია აღინიშნება — ნიშნით); ღაბჷ — მაგარი და  ͜ღა ͜ბა — ძალა. ზოგჯერ ფარინგალიზაცია ნასესხებ მასალაშიც გვხვდება. ზოგჯერ მაინც ფარინგალიზებულებით ლაბიალური ხშულების შეცვლა დერივაციის როლს ასრულებს. საინტერესოა ისიც, რომ უმეტეს შემთხვევაში ფარინგალური ელფერი მთელ სიტყვაზე ვრცელდება, რასაც ადგილი არა აქვს ͜მ და ͜ვ ფარინგალიზებულ თანხმოვნებთან დაკავშირებით. ფარინგალიზაცია ამ თვალსაზრისით (მთელ სიტყვაში წარმოჩენით) განსხვავდება ლაბიალიზაციისა და პალატალიზაციისაგან. ამდენად, ეს სულ სხვა რიგის თანხმოვნებია.
სპირანტები და ხშულები (აფრიკატებთან ერთად) წარმოდგენილია არტიკულაციის თითქმის ყველა ზონაში, როგორც სხვა იბერიულ-კავკასიურ ენებში, უბიხურშიც სპირანტები ქმნიან წყვილებს, ხშულები — სამეულებს. ზოგიერთი რიგი ნაკლულია.
საწარმოთქმო ადგილებში დაპირისპირებულნი არიან: მარტივნი ~ ლაბიალიზებულნი, მარტივნი ~ ფარინგალიზებულნი, მარტივნი ~ პალატალიზებულნი ~ ფარინგალიზებულნი და ა. შ. უბიხურში არ გვაქვს უკანა რიგის გქკ. ამ ფონემებს პალატალიზაცია განუცდიათ: გ ͂ქ ͂კ ͂. პალატალიზებულებს უპირისპირდება ლაბიალიზებულები: გ°ქ°კ°.
უკანა რიგის თანხმოვნების (გ°ქ°...) ლაბიალიზაციას ჰ. ფოგტი ლაბიოველარიზაციას უწოდებს. ზოგ ენაში ასეთ ლაბიალიზაციას უმარცვლო უ-თი აღნიშნავენო. ლაბიალიზაციის მომენტი თანხმოვანს არტიკულაციის მთელ მანძილზე მიჰყვება. ეს განსაკუთრებით ეხება ლაბიალიზებულ სპირანტებს. მათ მომდევნოდ ჷ ჩვეულებრივ უ-ში გადადის. მომდევნო ხმოვნებზე მათი გავლენა დიდია. სხვაგვარია სისინა აფრიკატების შემთხვევაში. ამ დროს არ ხდება ლაბიალური მომენტის წინ გასწრება. ამიტომაც ასეთი თანხმოვანი ხმოვანზე ვერავიტარ გავლენას ვერ ახდენს: ც,°ა და ცა მარცვლები ხმოვანთა ტემბრებით არ განსხვავდებიან. დ°თ°ტ° ფონემების ლაბიალიზაცია განსხვავებულია. ისინი გავლენას ახდენენ როგორც წინმავალ, ისე მომდევნო ხმოვნებზე: სჷთ° — ჩემი მამა →სუ̈თ°, ად°ჷ → ად°უ̈ — მინდორი. უბიხურ ზმნაში არის თ°/თ მონაცვლეობა („ყოფნა“ ზმნა). დ°-ს შეიძლება შეენაცვლოს ბ ან ͜ბ. ასეთი რამ (დ°/ბ), როგორც უკვე ავღნიშნეთ, ქ. ლომტათიძეს შენიშნული აქვს აბაზურის აშხარულ დიალექტში.
ლაბიალიზებული დ°თ°ტ° გვაქვს მხოლოდ უბიხურსა და აფხაზურში. ისევე როგორც აფხაზურში, უბიხურშიც ეს რიგი მეორეული ჩანს. მიღებული კომპლექსებისაგან. ზოგიერთი სიტყვა ნასესხები უნდა იყოს. უბიხურში დ°თ°ტ°-ს ზოგჯერ ენაცვლება ბფპ ან ͜ბ ͜ფ ͜პ:
კ ͂ად°ჷ/კ ͂ა ͜ბჷ— მგელი, ყანც°ად°/ყანც°ა ͜ბ — ცერი.
ჟ°შ° სპირანტების ლაბიალიზაციის მომენტი გადადის წინამავალ ხმოვანზე: ͜ბაჟ° →  ͜ბაუ̈ჟ° — ბებერი ამ თანხმოვნების წინ ან მომდევნოდ ჷ → უ̈:
ცანჷშ° → ცანუ̈შ° — ხმალი.
ჟ°-სა და შ°-ს გამოთქმა შეიძლება მიუახლოვდეს უ̂-სა და ჶ-ს. ჟ°გზ°/უგზ° — დიდი. ჯერ კიდევ პ. უსლარი აღნიშნავდა, რომ აფხაზურში სიტყვაში ჟ°ჷ — ათი, ისმის მხოლოდ ლაბიალიზაციის მომენტიო. უბიხური ზღაპრები ჩვეულებრივ იწყება სიტყვით ჶახ ͂ა — ოდესღაც. ჟ. დიუმეზილი ამ სიტყვის ამოსავალ ფორმად მიიჩნევს შ°ა-ხ ͂ა-ს, რომელშიც შ°ა ნიშნავს „წელს“, ხ ͂ა კი — დერივაციული აფიქსია.
კომპლექსებიდან მომდინარედ მიაჩნიათ უკანაენისმიერი ლაბიალიზებული ხშულები.
პალიტალიზებული თანხმოვნებიდან: გ ͂ქ ͂კ ͂ უბიხურშიც, ისევე როგორც აფხაზურშიც, პოზიციურად მიღებული ჩანს. პალატიზებული თანხმოვნები გავლენას ახდენენ მომდევნო ხმოვნებზე. წინამავალ ხმოვნებზე გადადის პალატიზებული ჟ-სა და შ-ს ხასიათი: აჟ → ა ͝იჟ.
ლინგვისტებმა მიაქციეს უბიხური ენას მისი ფონეტიკიდან გამომდინარე. დღესდღეობით უბიხურ ენას ანბანი არ გააჩნია არც კირილური და არც ლათინური. არსებობს მხოლოდ ტრანსკრიფციის დონეზე რომელიც დიუმეზილიმ და ფოგტიმ შეადგინა.
სპონტანური ფონეტიკური პროცესებიდან არასნიშნავია გქკ-ს პალატალიზაცია. ძნელია ამ პროცესის პოზიციურობის დადგენა. ეს პროცესი უფრო ღრმადაც კი მიდის: გ°ქ°კ° → გ ͂ქ ͂კ ͂. მიუხედავად იმისა, რომ გვაქვს ლაბიალიზებული გ°ქ°კ°-რიგი. ასევე მოხდა ჴ-სა და ყ-ს პალატალიზაცია, ზოგიერთი რიგის ფარინგალიზაცია. ზოგიერთ შემთხვევაში აშკარაა ფარანგალიზაციის მეორეულობა. ლაბიალიზებული ხშულების ზოგიერთი რიგი (დ°ტ°თ°, გ°ქ°კ°) კომპლექსებიდან მომდინარე ჩანს, რასაც ამტკიცებს ქ. ლომთათიძე აფხაზურ-აბაზურის მიმართ. ეს ფონემები აშკარად განსხვავებულია სისინა ლაბიალიზებული აფრიკატებისა და სპირანტებისაგან.
ბგერათაკომპლექსები უბიხურთი ასეთი წესები მოქმედებს: თავკიდურა და ბოლოკიდურა კომპლექსები ერთნაირია იმ შემთხვევაში, როცა ბოლოკიდურა კომპლექსები მომდინარეობენ ორი მორფემის შეერთების შედეგად. საერთოდ ენისათვის დამახასიათებელია თავკიდურა კომპლექსები. კომპლექსი არ შედგება სამზე მეტი წევრისაგან, ჩვეულებრივია ორწვერა კომპლექსი. სამწვერიანი სულ ორი კომპლექსია: აფსთან — სივდება, იბერება, (ძირია ფსთ) და ნდღ — ნდღა (მზე). აქ ნ განვითარებული ჩანს.
მეორე წევრის არტიკულაცია განსაზღვრავს წინა წევრსას: თუ იგი მჟღერია, წინა წევრიც მჟღერი იქნება; თუ ყრუა, წინა წევრისც იქნება ყელხშული ან ყრუ.
პირველ წევრად არასოდეს არ არის აფრიკატი და ლაბიალიზებული ფონემა. არის ერთი გამონაკლისი: ს°ტ — წიხლის კვრა. ფოგტის აზრით უნდა მომდინარეობდეს ტჷრყ°-სგან.
ყველაზე ხშირად ანლაუტში პირველ წევრად გვხვდება ბილაბილაური ხშულები. ყველაზე მრავალრიცხოვან ჯგუფს ქმნის ფ: ფრ, ფლ', ფს, ფსI, ფშ, ფშა, ფხ ͂, ფხ°, ფჩ, ფჩა, ფჴ, ფჴ°. ფ-ს მოსდევს ბ: ბრ, ბლ, ბზ, ბზI, ბჟ, ბღ, ბღ ͂, ბღ͜°. ყველაზე მცირე ჯგუფს ქმნის პ: პლ', პწ, პწI, პჭ, პყ, პყ ͂.
ეს კომპლექსები ჰ. ფოგტის მიერაა დადგენილი. დენტალური ხშულებიდან თავკიდურად კომპლექსში გვხვდება თ: თხ, თხ ͂, თხ°, თ'ხ, სტ,... დ და ტ თითოოროლა მაგალითს იძლევა, ასევე ცოტაა ანლაუტში სიბილანტები (სპირანტები). თავკიდურ პოზიციაში არის ნ, მ ფონემების მცირე რაოდენობა. ნ განვითარებული უნდა იყოს თითქოსდა დაუშლელ მრავალმარცვლიან სიტყვებში ინლაუტში გვხვდება სონანტების (მ, ნ, რ) მქონე კომპლექსები.
მახვილი სუსტია და მოძრავი. ის ხან გადმოდის განსაზღვრულობის ა-სა და დეტერმინანტ პრეპოზიციურ ნაწილაკებზე, ხან — არა. ასეთი წესია ერთმარცვლიან სიტყვებში: ცI°ჷ → აც° — ხარი, ჩჷ → აჩჷ — ცხენი (გამონაკლისია). ორმარცვლიან სიტყვებში, თუ მახვილი პირველ მარცვალს მოუდის, ის რჩება. თუ მახვილი ბოლო მარცვალზეა, მაშინ ის ინაცვლებს დართულ ნაწილაკზე:
ფხ°ადჷკ° — ქალიშვილი → უ̂აფხ°ადჷკ° — ეს ქალიშვილი;
კ°აბჷ — მგელი → უ̂აკ°აბჷ — ეს მგელი;
დახ°ა → ადახ°ა — ზაფხული.
პრეფიქსი ა გამოხატავს განსაზღვრულ ფორმას, მასზე ჩვეულებრივ გადადის მახვილი: თ°ჷ → ათ° — მამა, მჷზჷ → ამჷზ — ბავშვი. ჷ ხმოვნის რედუქცია ხდება არა მარტო აუსლაუტში, არამედ ინლაუტშიც: მჷღ°ა → ამღ°ა — გზა. იშვიათია, როცა მახვილი რჩება ჷ ხმოვანზე: ჩჷ → აჩჷ — ცხენი. საინტერესოა, კ ͂ა͜ბჷ — სიტყვაში „მგელი“ ზა-ს დართვით მახვილის პოზიცია არ იცვლება კ°°აბჷ → ზაკ ͂ა͜ბჷ — რომელიღაც მგელი, შდრ. უ̂აკ°ა͜ბჷ — ეს მგელი.
ფრაზის ბოლოს მახვილიანი მარცვლის ტონი დაბლდება, კითხვით წინადადებაში კი ტონი მაღალია. შესიტყვებებში მახვილი ჩვეულებრივ მეორე წევრზე მოდის, მრავალმარცვლიანებში სხვადასხვანაირი ვითარებაა.
მორფოლოგია
უბიხურის მორფოლოგიური სტრუქტურა მეტ სიახლოვეს ამჟღავნებს ადიღურ (ჩერქეზულ) ენებთან. აფხაზურისაგან განსხვავებით, ამ ენებს არ აქვთ გრამატიკული კლასები, მაგრამ აქვთ ბრუნება. სახელური ჯგუფები ძირითადად სემანტიკური ნიშნების მიხედვითაა გამოყოფილი. სახელს აქვს ზოგადოების, განსაზღვრულობა-განუსაზღვრელობის, კუთვნილებითობის, ბრუნვის რიცხვის, კავშირის კატეგორიები. არის როგორც პრეფიქსაცია, ისე სუფიქსაცია.
ზოგადობას ანუ ე. წ. სალექსიკონო ფორმას წარმოადგენს სუფთა ფუძე: ჩჷ — ცხენი, ც|°ჷჲა — სახლი, თჷთ — კაცი, ყა — სიტყვა, შაა — თავი.
განუსაზღვრელობა შეიძლება გამოიხატოს ზა („ერთი“) რიცხვითი სახელის დართვით, რაც თითქმის ყველა ენაშია შესაძლებელი. სა-სთან ერთად გამოიყენება ხოლმე სუფიქსი გ°არა — რაღაც. ასეთი გამონათქვამები უკვე შესატყვისებას წარმოადგენს.
უბიხურში 2 ბრუნვაა: პირდაპირი და ირიბი. პირდაპირ ბრუნვას წარმოადგენს სუფთა ფუძე, ნულოვანი მწარმოებლით. ირიბი ბრუნვის ნიშანია მხ. რიცხვში -ნ (ხმოვნის შემდეგ), ჷნ (თანხმოვნის შემდეგ), მრავლობით რიცხვში — ნა. პირდაპირ ბრუნვაში მრავლობითი რიცხვი არ გამოიხატება. ამ შემთხვევაში სიმრავლე გამოიხატება ზმნაში.
თანდებულიანი ბრუნვები. უბიხურში მრავალმნიშვნელიანი მორფემებია, რომლებსაც ლოკატიური ბრუნვების ფუქცია ეკისრებათ. იგი ერთვის ფუძეს და გამოხატავს: ინსტრუმენტალისს, მიმართულებითს, ტრანსლატივს, აბლატივს, დროის აღნიშვნას.
ეს ნაცვალსახელები არ იბრუნვის, ღ°ა ფორმატი შეიძლება შევუდაროთ აფხაზურ -რა-ს (სარა — მე) და ქართული -ნა-ს (მენა, შენ).
III პირში გამოიყენება ჩვენებითი ნაცვალსახელები (შდრ. ქართულს). ეს ნაცვალსახელები იბრუნვის.
ჩვენებით ნაცვალსახელებში დაპირისპირებულია ეს ~ ის, განსხვავებით აფხაზურისაგან, ქართულისაგან (ეს, ეგ, ის). მრავლობითი რიცხვის (სახელებში) გამოხატვისას ფორმდება საზღვრული, მსაზღვრელის (მფლობელის) ამსახველი კუთვნილებითი აფიქსებით, რომლებიც წარმოადგენენ პირის ნაცვალსახელთა ძირეულ მორფემებს. ასეა პირველ ორ პირში (მხოლობითშიც და მრავლობითშიც), რადგანაც III პირის ნაცვალსახელი ენას არ გააჩნია, აქაც გამოიყენება ჩვენებითი ნაცვალსახელები. აფხაზურისაგან განსხვავებით, უბიხურში კუთვნილებითი აფიქსები განირჩევა საზღვრულის რიცხვით, ე. ი. გრამატიკული რიცხვი გამოხატულია კუთვნილებით აფიქსებში მაშინ, როდესაც თვით საზღვრული ნეიტრალური რჩება:
სქოლიო
კატეგორია:უბიხური ენა
ბრიჩენის რაიონი
ბრიჩენის რაიონი (raionul Briceni) — მოლდოვის რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბრიჩენი. რაიონი იკავებს 814.44 კმ² ფართობს. მისი მოსახლეობა შეადგენს 78 027 ადამიანს (2004 წლის აღწერის მონაცემებით). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 95.80 კაცი/კმ²-ზე. რაიონი სულ მოიცავს 39 დასახლებულ პუნქტს, მათგან 2 ქალაქია. რაიონი იყოფა 26 კომუნად, რომლებიც აერთიანებს 37 დასახლებულ პუნქტს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოლდოვის რაიონები *
ტყარშეტის მამაწმინდის ეკლესია
ტყარშეტის მამაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ტყარშეტის ჩრდილო-დასავლეთით, კლდეზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკნუნეებით.
ეკლესია დარბაზულია (7,9x5,6 მეტრი), უაფსიდო. ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია, კერძოდ ჩამოშლილია კამარა, დანგრეულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლების უმეტესი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი შიგნით და გარედან თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, რომელიც დარბაზისგან გამოყოფილია წყვილი პილასტრით. მსგავსი პილასტრებია საკურთხევლის აღმოსავლეთ კუთხებშიც. პილასტრებს საკურთხევლის ცილინდრული კამარის საბჟენი თაღები ეყრდნობოდა (შემორჩენილია ჩრდილოეთის ორივე პილასტრის საბჯენი თაღის ქუსლებთან ერთად და კამარის ჩრდილოეთის ქუსლის ნაწილი). აღმოსავლეთ კედელში, ერთიმეორის თავზე, სხვადასხვა ზომის თითო ნიშია. აქვე, კედელთან, მიდგმულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების ქვედა ნაწილებში თითო ყრუ თაღია. დარბაზის ჩრდილოეთ კედლის შუაში შეკიდებული პილასტრი და მასზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღის ქუსლია შემორჩენილი. დასავლეთ კედლის შემორჩენილ (ჩრდილო) ნაწილში სარკმლის კვალი ჩანს. ეკლესიის კედლები დასრულებული ყოფილა თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ორი ქვა ჩრდილო-დასავლეთის კუთხის თავზეა შემორჩენილი. აღმოსავლეთიდან ეკლესიას ეკვრის რამდენიმე აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებული პატარა ეზო (დაახლოებით 17x8,7 მეტრი), რომელიც ტეხილი მოხაზულობის გალავნითაა (სიმაღლე 2,8 მეტრი) შემოფარგლული. გალავნის აღმოსავლეთ კედლის შუაში მცირე ზომის სწორკუთხა კარია. კარის ერთ მხარეს ნიშია, მეორე მარეს — სათოფური. ერთი სათოფური და ერთი ნიში გალავნის ჩრდილოეთ კედელშიცაა. ეზოში, ეკლესიის წინ, პატარა შემაღლებაზე მოწყობილ ქვის ბაძისზე დგას ჯვრისგამოსახულებიანი მოზრდილი ქვა, რომელსაც აგილმდებარეობა მკვიდრნი მამაწმიდის ხატს უწოდებენ. აქვე სიპით გადახურულ ორმოში ინახება ხატის განძი: ვერცხლისა და სპილენძის ჯვრები. წარწერიანი და უწარწერო თასები (ერთი არაბულწარწერიანი) და სხვა. წარწერები შემომწირველთა ვინაობას გვამცნობს.
დღეობა (მამაწმინდობა) იმართება ივნისში: ხატთან მიჰყავთ ბავშვები (ხიზანი) და ლოცულობენ. ხატის მახლობლად შემორჩენილია ოთხკუთხა კოშკის ნანგრევები. კოშკს შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. კარის თავზე გამოსახულია რამდენიმე ჯვარი. ფასადზე მხედრული წარწერის ნაშთია. ამავე კედელშია გაჭრილი ორი სათოფურიც. ჯვრის გამოსახულებები და წარწერიანი ქვა ჩრდილოეთის ფასადზეცაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ყანობის კვირიას ეკლესია
ყანობის კვირიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ყანობის განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.
ეკლესია დარბაზულია (6,5x5 მ), გეგმით სწორკუთხა. ნაგებია ფიქლით. გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები არ შემორჩენილა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. საკურთხეველი დარბაზისაგან არ არის გამოყოფილი. აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომელიც გარეთკენ მკვერად ვიწროვდება. სარკმლის ქვემოთ კედელს ქვით ნაგები ტრაპეზი ეკვროდა (დარჩენილია მცირე ნაწილი). შიგნით სარკმელი ბრტყლადაა გადახურული.
გარედან ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება და თაღოვანი გადახურვა აქვს. ერთი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთის კედელშიცაა. დარბაზის გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეში თითო კვადრატული ფორმის ნიშია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იარდიმლის რაიონი
იარდიმლის რაიონი (Yardımlı) — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი რაიონი. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი იარდიმლი. 2017 წლის აღწერის თანახმად, მოსახლეობა 65 200 ადამიანს შეადგენდა.
გეოგრაფია
რაინონი საზღვებს ადგენს: ირანთან (სამხრეთის და დასავლეთის სახელმწიფო საზღვრის სიგრძე ტოლია 96 კმ-ის) ,ლერიქის რაიონთან ( საზღვრის სიგრძე 40 კმ-ის ტოლია), მასალის რაიონთან (საზღვრის სიგრძე 11 კმ-ის ტოლია) და ჯალილაბადის რაიონთან (საზღვრის სიგრძე 20 კმ-ის ტოლია). იარდიმლი მდებარეობს მთიანეთში, აზერბაიჯანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მდინარე ვილეში ყველაზე გრძელი მდინარეა რაიონში. მისი სიგრძე უდრის 11 კილომეტრს. რაიონი მოიცავს 66 720 ჰექტარ ტერიტორიას. აქედან ტყე იკავებს20 536 ჰექტარ ფართობს. იარდიმლის სახმელეთო ზონები ძირითადად შედგება ყავისფერ ნიადაგებისგან.
რეგიონში საშუალო წლიური ტემპერატურაა +11,9 გრადუსი ცელსიუსია, საშუალო ნალექი 586 მმ-ს შეადგენს, ქარი საშუალო სიჩქარე წამში 1,6 მეტრია, მიწისქვეშა წყლების სიღრმე 4,5 მეტრია, ხოლო სეისმური ნიშანი 7 ქულა.
დემოგრაფია
სახელმწიფო სტატისტიკის კომიტეტის მონაცემებით, 2019 წლის მდგომარეობით, ქალაქის მოსახლეობა 67 000 ადამიანს შეადგენდა, რაც გაიზარდა 17 000 ადამიანით (დაახლოებით 34 პროცენტით) 2000 წლიდან მოყოლებული. 2000 წელს მოსახლეობის რაოდენობა 50 000 ადამიანს შეადგენდა. მთლიანი მოსახლეობიდან 34 300 მამაკაცია, ხოლო 32 700 კი ქალი. 2018 წელს მოსახლეობის 29,6 პროცენტზე მეტს (დაახლოებით 19 600 ადამიანი) შეადგენენ 14–29 წლების ფარგლებში მყოფი მოზარდები და ახალგაზრდები. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2013 წლისთვის 1 კმ²-ზე 92 – მდე ადამიანს შეადგენდა.
ეკონომიკა
ეკონომიკაში, შემოსავლის უმეტესი წილი მოდის მეცხოველეობა და მოსავლის წარმოებაზე, ვინაიდან იარდიმლის რაიონში უფრო მეტად სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობებია გავრცელებული. 2015 წელს რეგიონში აწარმოეს 94 583 000 მანათის ღირებუების მთლიანი პროდუქტი, რაც 8,8% -ით მეტია გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით და 10,3-ჯერ მეტი 2003 წელთან შედარებით. ერთ სულ მოსახლეზე წარმოება 2003 წელთან შედარებით გაიზარდა 3,64-ჯერ, წინა წელთან შედარებით 7% -ით და შეადგენდა 1471 მანათს.
გალერეა
იარდიმლის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი მთებითა და ტყით არის დაფარული:
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
ნადეჟდა ცომაია
მინიატიურა|ნადეჟდა ცომაია „ნანოს“ როლში ნადეჟდა ათანასეს ასული ცომაია (დ. 18 იანვარი, 1904, ქუთაისი — გ. 29 ნოემბერი, 1974, თბილისი) — ქართველი საოპერო მომღერალი, მეცო-სოპრანო, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1943).
ბიოგრაფია
საშუალო განათლება ქუთაისში მიიღო და აქვე პარალელურად სწავლობდა სიმღერას მუსიკალურ ტექნიკუმში. 1927 წელს შევიდა თბილისის კონსერვატორიაში, სადაც მისი პროფესორი იყო ო. ბახუტაშვილი-შულგინა.
1929 წელს ახალგაზრდა მომღერალი ჩარიცხეს ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის დასში და მალე წამყვანი პარტიები შეასრულა ოპერებში „დარეჯან ცბიერი“, „შოთა რუსთაველი“, „პიკის ქალი“, „აიდა“ და „კარმენი“. მომღერლის საყოველტაო აღიარებას მოწმობდა ის, რომ იგი მიიწვიეს ლენინგრადის კიროვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის აკადემიურ თეატრში, სადაც დიდი წარმატებით იმღერა „კარმენის“, „ამნერსის“, „აზუჩენას“, „მარფასა“ და სხვა პარტიები.
1935 წელს ნადეჟდა ცომაია ჩვენს ქვეყანაში ერთ-ერთი საუკეთესო მეცო-სოპრანო, დუაბრუნდა მშობლიურ თეატრს, სადაც მთელი სიდიადით წარდგა საზოგადოების წინაშე.
1960 წლიდან ის ჩამოსცილდა აქტიურ სასცენო მოღვაწეობას და დაიწყო პედაგოგობა თბილისის კონსერვატორიაში. აქაც დიდად ნაყოფიერი გამოდგა მისი დაუცხრომელი მოღვაწეობა.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 18 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1904 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1974 კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:ქართველი საოპერო მომღერლები
ნომიკოსის სახლი
ნომიკოსის სახლი (Дом Номикоса) — ძველი ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 ბრძანების შესაბამისად სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.
ისტორია
ტაგანროგში ბერძნების ქუჩა 53-ში მდებარე სახლი აგებულია XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. იგი ააგეს მეორე გილდიის ვაჭარ ნიკოლაი ლომბაკოს ოჯახისათვის. მას და მის ცოლს პავლინა ვასილის ასულს ჰყავდათ რამდენიმე შვილი.
1866-1867 წლებში სახლი გაყიდეს და გადავიდა კალომირა ვასილის ასულის, ანტონ ნომიკოსის ცოლის, კუთვნილებაში. ნომიკოსების ოჯახი, ისევე ოგორც ლომბაკოების ოჯახი, მრავალშვილიანი იყო, მათი შვილების სახელები იყო: ვასილი,კალიოპა, ეკატერინე, მიხეილი, ეანგელია და ალექსანდრე. უფროსი შვილი ვასილი დაიბადა 1884 წელს, ალექსანდრე და ევანგელა იყვნენ ტყუპები. კალომირა ნომიკოსი სერიზულად იყო ჩართული შენობის რეკონსტრუქციაში და მიაღწია კიდეც ამ შედეგს. მისი ქმარი ეწეოდა აქტიურ მოღვაწეობას ქალაქში: დააარსა მაკარონის ფაბრიკა, შემდეგ წისქვილი (ააგო 1882 წელს). მისმა პროდუქციამ არაერთხელ დაიმსახურა სხვადასხვა ჯილდო ..
ანტონ ნომიკოსი გარდაიცვალა 1894 წლის 12 მარტს. 1912 წლიდან მისი სახლის ნახევარში განთავსდა ტაგანროგელთა საკომისიო-სააგენტო კანტორა. 1920 წელს შენობაში განტავსდა პროფესიული სამედიცინო სკოლა, რომელსაც სხვადასხვა დროს ეწოდა სამედიცინო ტექნიკუმი, სამედიცინო სასწავლებელი და ფელდშერ-აკუშერის სკოლა.
ნომიკოსის სახლი 1925 წლამდე ეკუთვნოდა მის შთამომავლებს. 1941 წელს აქ გახსნეს სახალხო სახლი. 1992 წლიდან სახლი რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობს ძეგლია
აღწერა
კუთხის ორსართულიანი სახლი აგებულია აგურის სტილში. XX საუკუნის დასაწყისში დაამატეს დამატებითი არქიტექტურული გაფორმება. მეორე სართულის ფანჯრები ნახევარწრიულია.
სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
ვოვკი
ვოვკი (Вовки) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს პოლტავის ოლქის მირჰოროდის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 0 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მირჰოროდის რაიონის სოფლები
მასკალის კუნძულები
მასკალის კუნძულები (Îles du Maskali, مسكلي) — მდებარეობს ჯიბუტის ნაპირებთან ტაჯურის ყურეში. კუნძულები ეკუთვნის ქვეყნის ერთ-ერთ ადმინისტრაციულ ერთეულს — დედაქალაქ ჯიბუტის.
კატეგორია:არქიპელაგები კატეგორია:აფრიკის კუნძულები კატეგორია:ჯიბუტის კუნძულები
ხორვატიის სერბები
ხორვატიის სერბები ნა ხორვატიელი სერბები — ხორვატიაში მცხოვრები ეროვნული უმცირესობა. შუასაუკუნეებამდე ხორვატიაში იყო მნიშვნელოვანი სერბული მოსახლეობა. მათი რაოდენობა ასევე 1991–1995 წლებში ხორვატიის დამოუკიდებლობისთვის ომის დროსაც შემცირდა. ხორვატიაში არსებობდა დე ფაქტო დამოუკიდებელი სახელმწიფო სერბთა რესპუბლიკა კრაინა სადაც უმეტესობას სერბები შეადგენდნენ.
დემოგრაფიული მონაცემები
2011 წლის აღწერის მიხედვით ხორვატიის მოსახლეობის 4.4% (186,633) წარმოადგენდა სერბს. 1991–1995 წლების ომამდე აღწერების მიხედვით მათი რაოდენობა შეადგენდა მოსახლეობის 12,2%–ს (581,663).
სქოლიო
კატეგორია:ხორვატიის ეთნიკური ჯგუფები
La Tortura
„La Tortura“ (ქართულად: „წამება“) — კოლუმბიელი მომღერლისა და კომპოზიტორის შაკირას სინგლი მისი მეექვსე ალბომიდან სახელწოდებით Fijación Oral, Vol. 1 რომელშიც ასევე მონაწილეობას იღებს ესპანელი მომღერალი ალეხანდრო სანსი. სიმღერის გამოშვების თარიღია 2005 წლის 12 აპრილი.
„La Tortura“ დღემდე რჩება ორივე მომღერლისთვის მათი შესრულებული ესპანურ ენოვანი სიმღერებიდან ყველაზე ცნობილი. სიმღერამ მოუტანა შაკირას 2 ლათინური გრემი 2006 წლის ცერემონიაზე (ნომინაციები: წლის სიმღერა და წლის ჩანაწერი). „La Tortura“ ფლობდა პირველ ადგილს ბილბორდის „Hot Latin Songs“-ის ჩარტებში 25 კვირის განმავლობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2004 წლის სინგლები კატეგორია:2004 წლის სიმღერები
წამწამები (მრავალმნიშვნელოვანი)
წამწამები შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:
ვანკუვერ კენაქსი
ვანკუვერ კენაქსი (Vancouver Canucks) — ყინულის ჰოკეის პროფესიონალური გუნდი, რომლის სათამაშო ბაზა მდებარეობს ბრიტანეთის კოლუმბიაში, (კანადა). კენაქსი არის ჰოკეის ეროვნული ლიგის წყნარი ოკეანის დივიზიონის დასავლეთ კონფერენციის წევრი. გუნდი საშინაო შეხვედრებს როჯერს არენაზე მართავს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვანკუვერი კატეგორია:ჰოკეის ეროვნული ლიგა
მოჰილივ-პოდილსკის რაიონი (1923-2020)
მოჰილივ-პოდილსკის რაიონი (Могилів-Подільський район) — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, ვინიციის ოლქში. მისი ფართობი 930 კმ² იყო. 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 33 491 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 37 კაცს კმ²-ზე. მოჰილივ-პოდილსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი მოჰილივ-პოდილსკი.
2020 წლის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის შედეგად რაიონს შეუერთდა იამპილის, ჩერნევცისა და მუროვანიე-კურილოვცის რაიონები, რის შედეგადაც ჩამოყალიბდა მოჰილივ-პოდილსკის რაიონი.
სქოლიო
კატეგორია:ვინიციის ოლქის რაიონები
ტიფლისსკი კრუჟოკ
ტიფლისსკი კრუჟოკ — თბილისის არტისტული, კულტურულ-საქველმოქმდო წრე. დაარსდა 1857 წელს. არქიტექტორი გ. ივანოვის პროექტით აშენდა ორსართულიანი შენობა (ახლანდელი შოთა რუსთაველის გამზირი 16), რომელიც ეკუთვნოდა მოქალაქე შიოევს. ეს სახლი იჯარით აიღო „ტიფლისსკი კრუჟოკმა“, რომელიც აქ მართავდა მეჯლისებს, ლექციებს, საღამო-კონცერტებს. 1875 წლის 28 იანვარს ჩატარდა ა. გრიბოედოვის ხსოვნის ლიტერატურული საღამო. იმავე წელს მოიწვიეს პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი ი. თარხნიშვილი ლექციის ჩასატარებლად. საქველმოქმედო  საღამო-მეჯლისებიდან შემოსული ფულადი თანხები ეგზავნებოდა ქართულ დრამატულ საზოგადოებას, პროგიმნაზიის ღარიბ მოწაფეებს, სათავადაზნაურო სკოლას და სხვ. 1912-1916 წლებში შენობა გადაკეთდა და რეკონსტრუქციის შედეგად დღევანდელი სახე მიიღო. 1917-1928 წლებში შენობაში იყო თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ნაწილი. შემდგომში იგი გადაეცა წითელ არმიას და დაარსდა ამიერკავკასიის წითელდროშოვანი სამხედრო ოლქის მეთაურთა სახლი.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის ისტორია
ნოგყაუს ეკლესია
ნოგყაუს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ნოგყაუს შუაში, გზის პირას. აგებულია XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე.
დინკა (ენა)
დინკა (Thuɔŋjäŋ) — სამხრეთ სუდანის უმსხვილესი ეთნიკური ჯგუფის დინკას სასაუბრო ენა. დინკა მიეკუთვნება ნილოტურ ენებს. მას აქვს ხუთი გამორჩეული კილო: ნგოკი; რეკი; აგაარი; ტვისი; ლეკრითი და ბორი. რეკი წარმოადგენს სტანდარტულ დიალექტს.
გერგეტის ნინოწმინდის ნიში
გერგეტის ნინოწმინდის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს გერგეტიდან დასავლეთით, გერგეტის სამების ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთით, მთის დავაკებაზე. სალოცავი ოთხკუთხა სვეტის ფორმის მასიური ნაგებობაა. ნაგებია ფიქლით, შეთეთრებულია კირით. მთავარი ფასადი ჩრდილო-დასავლეთით აქვს. კედელში დატანებულია მაღალი და ღრმა თაღოვანი თახნა, რომლის შიდა მხარე ორნამენტირებულია და აქვს წარწერა, რომელიც არ იკითხება შებოლვის გამო.
ნოგყაუს ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია (6x5 მ), ნაგებია სხვადასხვა ფერის დაუმუშავებელი ბაზალტის ქვით. ჭარბობს ღვინისფერი. კარ-სარკმლების წირთხლებში და გარეთა კუთხეებში გამოყენებული ქვები უკეთაა დამუშავებული. შენობის გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი თაღოვანია. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში ეკლესიის ერთადერთი ვიწრო და მაღალი სწორკუთხა სარკმელია, რომელიც გარეთკენ მკვეთრად ვიწროვდება. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო მცირე ნიშია. სამხრეთ ფასადზე, კარის გადამხურავ სამივე ქვაზე, ამოკვეთილია მარტივი სიმბოლოები. შუა ქვაზე, თაღის პარალელურად, ნახევარკალია ამოკვეთილი, დასავლეთით მდებარე ქვაზე — ხელის მტევანი, აღმოსავლეთით — ორი ნიშანი: ერთი ურმის თვალს ჰგავს, მეორე — გაჭრილ ვაშლს. ფასადებზე აქა-იქ შეიმჩნევა ჯვრის გამოსახულებები.
გერგეტის ნინოწმინდის ნიში
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
დინკა (ენა)
დინკას უახლოესი ენა არის ნუერი. მასტან ასევე ახლოსაა ლუო. დინკაზე მოსაუბრეთა უმეტესობა ცხოვრობს ბაჰრ-ელ-ღაზალში.
ნოგყაუს ეკლესია
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დინკა (ენა)
დამწერლობა
XX საუკუნის დასაწყისებში დინკა იყენებდა ლათინური ალფაბეტის რამდენიმე ვარიანტს. დინკას დღევანდელი ანბანი შემდეგნაირად გამოიყურება:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ენები კატეგორია:სუდანის ენები კატეგორია:ნილო-საჰარული ენები
თიმინი
მინი|მარჯვნივ|თიმინის სტრუქტურა თიმინი (5-მეთილურაცილი) — პირიმიდინის ნაწარმი, ხუთი აზოტოვანი ფუძიდან ერთ-ერთი. არსებობს ყველა ცოცხალ ორგანიზმში, სადაც დეზოქსირიბოზასთან ერთად შედის ნუკლეოზიდ თიმიდინის შემადგენლობაში, რომელსაც შეუძლია ფოსფორმჟავის 1—3 ნაშთებთან ფოსფოლირება და ნუკლეოტიდების თიმიდინ მონო-, დი- ან ტრიფოსფორული მჟავის წარმოქმნა (ტმფ, ტდფ და ტტფ). თიმინის დეზოქსირიბონუკლეოტიდები შედის დნმ-ის შემადგენლობაში, ხოლო რნმ-ში მის ნაცვლად არის ურაცილის რიბონუკლეოტიდი. თიმინი ადენინის კომპლემენტარულია და მასთან ორ წყალბადურ ბმას ქმნის. ორგანიზმის გარდაცვალების შემდეგ დროთა განმავლობაში თიმინის ფუძე ხშირად ჟანგდება ჰიდანტოინამდე.
სქოლიო
კატეგორია:პირიმიდინები
კაჰულის რაიონი
კაჰულის რაიონი (raionul Cahul) — მოლდოვის რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კაჰული. რაიონი იკავებს 1545.28 კმ² ფართობს. მისი მოსახლეობა შეადგენს 119 231 ადამიანს (2004 წლის აღწერის მონაცემებით). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 77.16 კაცი/კმ²-ზე. რაიონი სულ მოიცავს 54 დასახლებულ პუნქტს, მათგან 1 ქალაქია. რაიონი იყოფა 36 კომუნად, რომლებიც აერთიანებს 53 დასახლებულ პუნქტს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოლდოვის რაიონები *
ციტოზინი
მინი|მარჯვნივ|125პქ|ციტოზინის სტრუქტურა ციტოზინი — აზოტოვანი ფუძე, პირიმიდინის ნაწარმი. რიბოზასთან ქმნის ნუკლეოზიდ ციტიდინს, შედის დნმ-ისა და რნმ-ის ნუკლეოტიდების რიცხვში. რეპლიკაციისა და ტრანსკრიფციის დროს კომპლემენტარობის პრინციპის მიხედვით წარმოქმნის სამ წყალბადურ ბმას გუანინთან.
ლიტერატურა
კატეგორია:პირიმიდინები
ვოვკივკა (ნოვი-სანჟარის რაიონი)
ვოვკივკა (Вовківка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს პოლტავის ოლქის ნოვი-სანჟარის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 166 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნოვი-სანჟარის რაიონის სოფლები
რუტილი
რუტილი (<rutilus — მოყვითალო-წითელი, ხასხასა წითელი) — ჟანგეულების კლასის მინერალი; -ის ერთ-ერთი პოლიმორფული მოდიფიკაცია. მინარევებია რკინა, კრიპტონი, ვანადიუმი, ნიობიუმი, ტანტალი და სხვ. კრისტალდება ტეტრაგონურ სინგონიაში. კრისტალები პრიზმისებრი ან ნემსისებრი აქვს. რუტილი უფეროა, მინარევებისაგან ხშირად შეფერილია წითლად. ნახევრად გამტარია, ახასიათებს ანტიფერომაგნეტიზმი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 6–6,5; სიმკვრივე 4200–5600 კგ/მ³.
რუტილი გავრცელებული აქცესორული მინერალია. პეგმატიტებსა და ჰიდროთერმულ ძარღვებში გვხვდება რუტილის დიდი ზომის კრისტალები. რუტილის შემცველი მეტამორფული ქანები ხშირად ტიტანის მადანს წარმოადგენს. განსაკუთრებული სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს რუტილის შემცველ ქვიშრობებს. სინთეზურ რუტილს იყენებენ საიუველირო საქმეში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოქსიდის მინერალები კატეგორია:ტიტანის მინერალები კატეგორია:ტეტრაგონური მინერალები კატეგორია:რუტილის ჯგუფი
კონიუნქტივიტი
გამომწვევი მიზეზი
კონიუნქტივიტი ალერგიულ-ინფექციური ან ვირუსით გამოწვეული დაავადებაა. მისი გამომწვევი უმეტესად ოქროსფერი სტაფილოკოკია. არსებობს ქლამიდიებითა და გონოკოკებით განპირობებული კონიუკონიუნქტივიტი, რომელიც შესაძლოა მუცლადყოფნის პერიოდის შემდგომი ინფექციების შედეგი იყოს. ხშირია ულტრაიისფერი გამოსხივებით განპირობებული თვალის ლორწოვანი გარსის გაღიზიანებაც.
ინფექციის წყარო შესაძლოა გახდეს: ჭუჭყიანი ხელები, პირსახოცი, ცხვირსახოცი და სხვ. ვირუსული კონიუნქტივიტის განვითარება შესაძლებელია სასუნთქი გზების დაავადებების დროსაც, ცხვირ-ხახიდან აღმავალი გზით გავრცელებული ინფექციის თვალზე გადასვლის შედეგად. საკუთრივ თვალიდან ინფექცია ჰაერ-წვეთოვანი გზით ვრცელდება, თუმცა დაღმავალი გზით ცხვირ-ხახასა და სასუნთქ გზებზე არ გადადის.
კლინიკური სურათი
200px|მინი|მარცხნივ კონიუნქტივიტს ახასიათებს სიწითლე (ჰიპერემია), გამონადენი, თვალში უცხო სხეულის შეგრძნება.
მკურნალობა და პროფილაქტიკა
მკურნალობა გამომწვევი მიზეზის გათვალისწინებით სპეციფიკურია. კონიუნქტივიტის სიმპტომების გამოვლენისთანავე აუცილებელია ოფთალმოლოგის კონსულტაცია. პროფილაქტიკა ჰიგიენური წესების დაცვაში მდგომარეობს. აუცილებელია ხელების ხშირი დაბანა. საცურაო აუზებში, სადაც ხშირია ლამიდიით დასნებოვნება, წყალი უნდა იყოს ქლორიანი, გამდინარე, მუდმივად იწმინდებოდეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:თვალის დაავადებები
რუტინა
რუტინა (Ruotine) — მოძველებული, დრომოჭმული წესებისა და ჩვეულებების მონური მორჩილება; უძრაობა, ჩამორჩენილობა, სიახლის გრძნობის უქონლობა. ასახავს იმ მოქმედებების ერთობლიობას, რომლებიც ხშირად მეორდება და აქვს გარკვეული თანმიმდევრობა.
სქოლიო
კატეგორია:ტერმინები
ბრნოს ტრამვაი
thumb|Škoda 03T (Anitra) მორავიის მოედანზე thumb|ბრნოს ტრამვაის სქემა (2009 წლის მდგომარეობით) thumb|Škoda 13T მორავიის მოედანზე ბრნოს ტრამვაი — ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და სიდიდით მეორე ტრამვაის სისტემა ჩეხეთის რესპუბლიკაში. ტრამვაის ქსელი გარდა იმისა, რომ მოიცავს საკუთრივ ქალაქ ბრნოს, ასევე უკავშირდება მახლობელ ქალაქ მოდრჟიცეს. ლიანდაგების ჯამური სიგრძე 70,2 კილომეტრს აღწევს. ლიანდაგის სიგანე 1435 მმ-ია, ხოლო ძაბვა 600 V. 2013 წლის მდგომარეობით ბრნოში ტრამვაის 11 მარშრუტია და ექსპლუატაციაშია 314 ვაგონი. 2011 წელს ბრნოს ტრამვაის მიერ გადაყვანილი მგზავრების წლიურმა რაოდენობამ 194,293 მლნ შეადგინა. ბრნოს ტრამვაის ქსელს მართავს ბრნოს ტრანსპორტის სამმართველო, რომელიც თავის მხრივ ექვემდებარება ბრნოს მუნიციპალიტეტსა და სამხრეთ მორავიის ინტეგრირებულ სატრანსპორტო სისტემას.
ისტორია
ბრნოს ტრამვაის ისტორია 1869 წლიდან იწყება. ცხენის წევაზე მომუშავე ტრამვაიმ 1869-1900 წწ იარსება, ხოლო 1900 წლიდან მოხდა ქსელის ელექტროფიცირება.
მოძრავი შემადგენლობა
2011 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით ბრნოში ექსპლუატაციაშია 314 ტრამვაის ვაგონი:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტრამვაის ქსელები ქალაქების მიხედვით
ტყარშეტის სამაროვანი
ტყარშეტის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ბოლოს, „კვირას“ ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. თარიღდება შუა საუკუნეებით.
1972 წელს, შეისწავლა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციისხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გ. ღამბაშიძე). გათხრილია ფიქლის ორი ქვაყუთი. ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩნდა სამი ჩონჩხის ნაშთი, მეორეში — მარცხენა გვერდზე დასვენებული, ხელფეხმოხრილი მიცვალებულის ჩონჩხის ნაწილები და ბრინჯაოს ხუთი ბეჭედი. ორივე სამარხში შეიმჩნევა ნახშირის კვალი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
დრუკი (მითოლოგია)
მინი|დრუკი [[ბჰუტანის დროშაზე]] დრუკი  (འབྲུག་) — მგრგვინავი დრაკონი ბჰუტანის მითოლოგიიდან და ბჰუტანის ეროვნული სიმბოლო. ბჰუტანის დროშაზე გამოსახულ დრუკს, სიმდიდრის ნიშნად უჭირავს ძვირფასი ქვები. ძონგკხაზე ბჰუტანს ეწოდება - დრუკ იული ანუ დრუკის მიწა, ხოლო ბჰუტანის მეფეებს ეწოდებათ - დრუკ გიალპო რაც დრუკის მეფეს ნიშნავს. 2007-ში ჩატარებულ არჩევნებში მონაწილე ოთხივე პარტიას დრუკის ფერის პარტიები ეწოდებოდათ (მაგ. დრუკის წითელი პარტია, დრუკის ყვითელი პარტია ...). ხოლო ეროვნული ჰიმნი - დრუკ ცენძენი, ითარგმნება როგორც "დრუკის სამეფო".
სქოლიო
კატეგორია:ბჰუტანის სიმბოლოები
ივანე ჯავახიშვილის მოედანი
ივანე ჯავახიშვილის მოედანი — მოედანი თბილისში ჩუღურეთის რაიონში (ჩუღურეთი). კოსტა ხეთაგუროვის, მაქსიმ გორკისა და ივანე ჯავახიშვილის ქუჩებს შორის. წარმოიქმნა XIX საუკუნის 50–60-იან წლებში. ადრე ერქვა ნიკოლოზის („კუკიის ნიკოლოზის მოედანი“), 1922 წლიდან — მიხეილ კალინინის მოედანი. 1990 წელს ივანე ჯავახიშვილის სახელი ეწოდა. მოედანზე შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლი №1.
ლიტერატურა
ჯ ჯ