cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რიჩარდ დოკინსი
ევოლუციური ბიოლოგია
ალტრუიზმი, პირველი შეხედვით, ევოლუციური პარადოქსია, რადგან სხვების დახმარება ისედაც მწირი და ძვირფასი რესურსების ხარჯზე ამცირებს ორგანიზმის გადარჩენის შესაძლებლობას (შემგუებლობას). ამის გამო დიდი ხნის განმავლობაში ალტრუიზმი აიხსნებოდა, როგორც ჯგუფური გადარჩევის ასპექტი და არსებობდა აზრი, რომ ინდივიდების ქმედებები ემსახურებოდა პოპულაციის ან სახეობის გადარჩენას მთლიანობაში. ბრიტანელმა ბიოლოგმა უილიამ ჰამილტონმა თავისი ინკლუზიური შემგუებლობის თეორიის დასაბუთებისას გენების სიხშირის ანალიზით აჩვენა, რომ მემკვიდრეობითი ალტრუისტული თვისებები შეიძლება განვითრდეს, თუ არსებობს საკმარისი გენეტიკური მსგავსება, როგორიცაა ახლო ნათესაობა, ალტრუისტული ქცევის მოქმედ და მიმღებ მხარეებს შორის. ჰამილტონის ინკლუზიური შემგუებლობის თეორია წარმატებით გამოიყენება ბევრი ორგანიზმის, მათ შორის, ადამიანების ალტრუისტული ქცევების ასახსნელად. აგრეთვე, რობერტ ტრაივერსმა გენოცენტრული მოდელის ფარგლებში შეიმუშავა შექცევადი ალტრუიზმის (reciprocal altruism) თეორია, რომლის მიხედვითაც ერთი ორგანიზმი აწვდის სარგებელს მეორეს მომავალში საპასუხო სასარგებლო ქმედების მოლოდინით. დოკინსმა „ეგოსტ გენში“ ამ იდეების პოპულარიზაცია და შემდგომი დამუშავება მოახდინა.
2012 წლის ივნისში დოკინსმა მკაცრად გააკრიტიკა კოლეგა ბიოლოგის, ედვარდ უილსონის წიგნი „დედამიწის სოციალური დაპყრობა“ (The Social Conquest of Earth), როგორც ჰამილტონის ინკლუზიური სელექციის თეორიის მცდარი გააზრება. მძაფრად კრიტიკული იყო მისი დამოკიდებულება დამოუკიდებელი მეცნიერის, ჯეიმზ ლავლოკის გაიას ჰიპოთეზის მიმართ.
დოკინსის მიდგომის კრიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ სელექციის (მოვლენა, რომელშიც ინდივიდი წარმატებით ახერხებს ან ვერ ახერხებს რეპროდუქციას) ერთეულად გენის მიჩნევა შეცდომაში შემყვანია. გენი, მათი აზრით, უკეთესია დახასიათდეს, როგორც ევოლუციის (ალელების სიხშირის გრძელვადიანი ცვლილება პოპულაციაში) ერთეული. „ეგოისტ გენში“ დოკინსი განმარტავს, რომ იგი იყენებს ტერმინ გენის ჯორჯ უილიამსისეულ განსაზღვრებას: „ის, რაც დაიყოფა და რეკომბინირდება მხედველობაში მისაღები სიხშირით“ („that which segregates and recombines with appreciable frequency“). კიდევ ერთი გავრცელებული კონტრარგუმენტიის თანახმად, გენს დამოუკიდებლად გადარჩენა არ შეუძლია და იგი კოოპერაციაში უნდა იყოს სხვა გენებთან, რათა ინდივიდუალური ორგანიზმის ჩამოყალიბებაში მიიღოს მონაწილეობა, შესაბამისად, შეუძლებელია მისი მიჩნევა დამოუკიდებელ „ერთეულად“. წიგნში „განვრცობილი ფენოტიპი“ დოკინსი წერს, რომ ცალკეული გენის გადმოსახედიდან, ყველა სხვა გენი იმ გარემოს შემადგენელი ნაწილია, რომელშიც ის უნდა ადაპტირდეს.
უფრო მაღალი დონის სელექციის მომხრე მეცნიერები (როგორიცაა რიჩარდ ლევონტინი, დეივიდ სლოუნ უილსონი და ელიოტ სობერი) მიუთითებენ, რომ არსებობს ბევრი ფენომენი (მათ შორის, ალტრუიზმი), რომლის დამაკმაყოფილებელი ახსნაც გენზე დაფუძნებული სელექციის საშუალებით შეუძლებელია. ფილოსოფოსმა მერი მიჯლიმ, რომლის კრიტიკასაც „ეგოისტ გენთან“ დაკავშირებით დოკინსმა წერილობითაც უპასუხა, გააკრიტიკა გენური სელექცია, მიმეტიკა და სოციობიოლოგია, როგორც ერთობ რედუქციონისტული თეორიები; მან გამოთქვა მოსაზრება, რომ დოკინსის იდეების პოპულარობის მიზეზები ეპოქის სულს უკავშირდება და ამის მაგალითია თეტჩერ-რეიგანის ათწლეულების გაზრდილი ინდივიდუალიზმი. არსებობს დოკინსის შრომის უფრო ახალი ხედვები და ანალიზებიც.
შეკითხვაზე, ახდენდა თუ არა დარვინიზმი გავლენას დოკინსის ყოველდღიურ ცხოვრებაზე, მან უპასუხა: „ერთის მხრივ, დიახ. ჩემი თვალები ყოველთვის ფართოდაა გახელილი არსებობის არაჩვეულებრივი ფაქტის მიმართ. არა მხოლოდ ადამიანის არსებობის, არამედ, ზოგადად, სიცოცხლის და იმის, თუ როგოგ შეძლო ამ სუნთქვისშემკვრელად ძლიერმა პროცესმა, რასაც ბუნებრივ გადარჩევას ვუწოდებთ, აეღო ფიზიკისა და ქიმიის ძალიან მარტივი ფაქტები და მათზე დაყრდნობით მისულიყო სეკვიოამდე და ადამიანამდე. აღტაცების ეს შეგრძნება არასდროს მტოვებს. მეორეს მხრივ, ნამდვილად არ ვაძლევ დარვინიზმს საშუალებას, გავლენა მოახსიდინოს ჩემს გრძნობებზე ადამიანის სოციალური ცხოვრების მიმართ“, რაშიც იგულისხმება, რომ მისი აზრით, ადამიანებს ინდივიდუალურად შეუძლიათ გამოეთიშონ დარვინიზმის გადარჩენაზე ორიენტირებულ მანქანას, რის საშუალებასაც პიროვნული შეგნება და თავისუფლება აძლევთ.
„მიმი“ როგორც ქცევითი კონცეფცია
წიგნში „ეგოისტი გენი“ დოკინსმა მოიგონა სიტყვა მიმი (გენის ქცევითი ეკვივალენტი), რათა მკითხველებისთვის წარმოდგენა შეექმნა, თუ რა სახით შეიძლება განივრცოს დარვინისტული პრინციპები გენების სამყაროზე უფრო შორს. თავდაპირველად იგი „რეპლიკატორების“ არგუმენტის გაგრძელებად იყო ნაგულისხმევი, თუმცა, სხვა ავტორების, მაგალითად, დენიელ დენეტის და სიუზან ბლექმორის შრომებში ტერმინმა დამოუკიდებელი სიცოცხლე შეიძინა. მალევე წარმოიშვა მიმეტიკა, დისციპლინა, რომლისგანაც დოკინსი დისტანცირდა.
დოკინსის კონცეფციით, მიმი არის რაიმე კულტურული ერთეული, რომელიც შეიძლება მივიჩნიოთ რაიმე იდეის ან იდეათა ნაკრების რეპლიკატორად. მისი ჰიპოთეზით, რეპლიკაციის ფუნქცია ბევრ კულტურულ მოვლენას შეიძლება გააჩნდეს, როგორც წესი, კომუნიკაციის და ადამიანური კონტაქტების საშუალებით, რადგანაც ადამიანები ევოლუციის შედეგად ინფორმაციის და ქცევის ეფექტურ (თუმცა, არასრულყოფილ) გამავრცელებლებად ჩამოყალიბდნენ. რადგანაც მიმები სრულყოფილად არ კოპირდება, ისინი შეიძლება დაიხვეწოს, კომბინირდეს ან რაიმე სახით შეიცვალოს სხვა იდეებთან ურთიერთქმედებაში. ეს შედეგად იძლევა ახალ მიმებს, რომლებიც, თავის მხრივ, შესაძლოა მეტად ან ნაკლებად ეფექტური რეპლიკატორები იყოს, ვიდრე მათი წინამორბედები. შედეგად მიიღება მიმებზე დაფუძნებული კულტურული ევოლუციის ჰიპოთეზა, კონცეფცია, რომელიც გენებზე დაფუძნებული ბიოლოგიური ევოლუციის ანალოგიურია.
მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი მიმი დოკინსმა გამოიგონა, მას არასდროს უთქვამს, რომ იდეა სრულებით ახალი იყო, რადგანაც მსგავსი მოსაზრებები მანამდეც გამოთქმულა. მაგალითად, ჯონ ლორანი გამოთქვამს აზრს, რომ ტერმინი შეიძლება მომდინარეობდეს ნაკლებადცნობილი გერმანელი ბიოლოგის, რიხარდ ზემონის (1859-1918) შრომებიდან. ზემონის მიხედვით, „მნემი“ (mneme) იყო მეხსიერების ცნობიერი ან ქვეცნობიერი ნევრული კვალი, რომელიც მემკვიდრეობით მიიღებოდა, თუმცა, მსგავსი მოსაზრება თანამედროვე ბიოლოგიის გადმოსახედიდან ლამარკისტული იქნებოდა. ლორანმა, ასევე, აღმოაჩინა ტერმინ „მნემის“ გამოყენების შემთხვევები მორის მეტერლინკის წიგნში „თეთრი ჭიანჭველის ცხოვრება“ (The Life of the White Ant, 1926), ხოლო თავად მეტერლინკი ამბობდა, რომ ტერმინი სწორედ ზემონისგან ისესხა. თავის ნაწარმოებში მეტერლინკი ცდილობდა, აეხსნა ტერმიტებისა და ჭიანჭველების მეხსიერება, როგორც ნევრული მეხსიერების კვალი, რომელსაც „ინდივიდულაური მნემი“ ემატებოდა. მიუხედავად ამისა, ჯეიმზ გლეიკის აზრით, მიმის კონცეფცია დოკინსის „ყველაზე უფრო დასამახსოვრებელი გამოგონებაა, ბევრად უფრო გავლენიანი, ვიდრე მისი ეგოისტი გენი, ან მისი პროზელიტიზმი რელიგიურობის წინააღმდეგ“.
ფონდი
2006 წელს დოკინსმა დააფუძნა „რიჩარდ დოკინსის ფონდი კეთილგონიერებისა და მეცნიერებისათვის“ (Richard Dawkins Foundation for Reason and Science, RDFRS), არამომგებიანი ორგანიზაცია. RDFRS-მა თავისი არსებობის განმავლობაში დააფინანსა კვლევები რწმენისა და რელიგიის ფსიქოლოგიაზე, სამეცნიერო განათლების პროგრამები და მასალები, აგრეთვე, მხარს უჭერდა სეკულარული ხასიათის საქველმოქმედო ორგანიზაციებს. 2016 წლის იანვარში ცნობილი გახდა, რომ დოკინსის ფონდი შეუერთდა „გამოკვლევის ცენტრს“ (Center for Inquiry), ხოლო თავად დოკინსი ახალი ორგანიზაციის დირექტორთა საბჭოს წევრი გახდა.
რელიგიის კრიტიკა
დოკინსი ინგლისის ეკლესიის წევრი 13 წლის ასაკში გახდა, თუმცა რწმენის მიმართ სკეპტიკურად იყო განწყობილი. მისი თქმით, განსწავლულობა მეცნიერებასა და ევოლუციურ პროცესებში უჩენს კითხვებს, თუ როგორ შეიძლება ცივილიზებული სამყაროს ხელმძღვანელ პოზიციებზე მყოფი ზრდასრული ადამიანები ჯერ კიდევ ასე გაუნათლებელნი იყვნენ ბიოლოგიაში და ვერ ამოუხსნია, თუ როგორ შეიძლება მეცნიერებაში გაწაფულ ადამიანებს კვლავ გააჩნდეთ ღმერთის რწმენა. დოკინსი აღნიშნავს, რომ ზოგიერთი ფიზიკოსი იყენებს სიტყვას „ღმერთი“ როგორც მეტაფორას სამყაროს დიდი და გასაოცარი მისტერიებისთვის, რაც იწვევს დაბნეულობას და არასწორ გააზრებას იმ ადამიანებში, რომლებიც მცდარად ფიქრობენ, რომ ეს მეცნიერები საუბრობენ მისტიურ არსებაზე, რომელიც პატიობს ცოდვებს, ღვინოს სისხლად გარდაქმნის, ან ხალხს სიკვდილის შემდეგ სიცოცხლის საშუალებას აძლევს.
იგი არ ეთანხმება სტივენ ჯეი გულდის პრინციპს არაგადამკვეთი მაგისტერიების (Non-overlapping Magisteria, NOMA) შესახებ და ამბობს, რომ ღმერთის არსებობა ისეთივე მეცნიერული ჰიპოთეზაა, როგორც ყველა დანარჩენი. დოკინსი ცნობილია რელიგიის კრიტიკით. როგორც თავად განაცხადა, მის ანტირელიგიურობას ორმაგი მიზეზი აქვს: რელიგია არის როგორც კონფლიქტის წყარო, ისე დასაბუთების გარეშე რაიმეს დაჯერების გამართლების საშუალება. მისი აზრით რწმენა — რაიმეს დაუსაბუთებლად დაჯერება — „მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი ბოროტებაა“.
მის მიერვე შემუშავებულ თეისტური ალბათობის სპექტრში, რომელსაც 7 დონე აქვს (1: „100% დარწმუნებული ვარ, რომ ღმერთი არსებობს“ — 7: „100%-ით დარწმუნებული ვარ, რომ ღმერთი არ არსებობს“), დოკინსმა საკუთარ თავს 6.9 მიაკუთვნა, რაც „დე ფაქტო ათეისტს“ წარმოადგენს: „დაზუსტებით ვერ მეცოდინება, მაგრამ ვფიქრობ, რომ ღმერთის არსებობის ალბათობა ძალიან დაბალია და ვცხოვრობ იმ დაშვებით, რომ იგი არ არსებობს“. როცა დარჩენილ მცირედ გაურკვევლობაზე დაუსვეს შეკითხვა, მან უპასუხა: „მე იმდენადვე ვარ აგნოსტიკი [ღმერთის არსებობის საკითხზე], რამდენადაც ბაღის კუთხეში ფერიების არსებობის საკითხზე“. 2014 წლის მაისში, უელსში გამართულ ჰეის ფესტივალზე დოკინსმა განმარტა, რომ მას არ სჯერა ქრისტიანული რწმენის ზებუნებრივი ელემენტებისა, თუმცა, რელიგიის ცერემონიული ნაწილის მიმართ გარკვეული ნოსტალგია ჯერ კიდევ აქვს. გარდა ღმერთის რწმენისა, დოკინსმა ირაციონალურობის გამო გააკრიტიკა ისეთი რელიგიური წარმოდგენები, რომლებიც ეხება ქრისტეს მიერ წყლის ღვინოდ ქცევას, მის აღდგომას და წყალზე სიარულს, ღვთისმშობლის ქალწულობას, მუჰამედის მიერ მთვარი გახლეჩას, ლაზარეს მკვდრეთით აღდგინებას და სხვა.
დოკინსის პოპულარობა გაიზარდა მეცნიერებასა და რელიგიასთან დაკავშირებული საჯარო დებატების შემდეგ, რაც მისი ყველაზე პოპულარული წიგნის, „ღმერთი, როგორც დელუზია“ (2006), გამოცემას მოჰყვა. წიგნი საერთაშორისო ბესტსელერი გახდა. 2015 წლისთვის გაყიდული იყო მისი 3 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი და წიგნი თარგმნილი იყო 30-ზე მეტ ენაზე. მისი წარმატება აღქმულ იქნა, როგორც ახალი, თანამედროვე კულტურული ცაიტგაისტის ნიშანი; ასევე, იგი დაემთხვა ახალი ათეიზმის აღზევებას. წიგნში დოკინსი ამტკიცებს, რომ ზებუნებრივი შემოქმედი თითქმის უეჭველად არ არსებობს და რომ რელიგიური რწმენა დელუზიაა — „ფიქსირებული მცდარი წარმოდგენა“. 2002 წლის თებერვალში ტექნოლოგიის, გართობის და დიზაინის (TED) კონფერენციაზე წარმოთქმულ სიტყვაში, სახელწოდებით „მებრძოლი ათეიზმი“ (Militant atheism), დოკინსმა მოუწოდა ათეისტებს მსოფლიოს გარშემო, ღიად გამოეთქვათ თავიანთი პოზიცია და ებრძოლათ ეკლესიის ჩარევის წინააღმდეგ პოლიტიკასა და მეცნიერებაში. 2007 წლის 30 სექტემბერს დოკინსი, კრისტოფერ ჰიჩენსი, სემ ჰარისი და დენიელ დენეტი შეხვდნენ ჰიჩენსის სახლში და გამართეს ორსაათიანი დისკუსია მოდერაციის გარეშე. საუბრის ვიდეოჩანაწერი მოგვიანებით გავრცელდა სახელწოდებით „ოთხი მხედარი“.
დოკინსს მიაჩნია, რომ რელიგიური დოგმის და ინდოქტრინაციის წინააღმდეგ ბრძოლაში უმთავრესია განათლება და ცნობიერების ამაღლება. ამაში იგი მოიაზრებს ბრძოლას გარკვეული სტერეოტიპების წინააღმდეგ და ნატურალისტური მსოფლმხედველობის მქონე ადამიანების მიმართ პოზიტიური დამოკიდებულების გასაღვივებლად იყენებს ტერმინს „bright“ („ჭკვიანი“, „საზრიანი“, „გონებაგახსნილი“). იგი მხარს უჭერს იდეას თავისუფალი აზროვნების სკოლების შესახებ, სადაც არ მოხდება ბავშვების ინდოქტრინაცია და სანაცვლოდ, მათ ასწავლიან, მოითხოვონ დასაბუთება, იყონ სკეპტიკური, კრიტიკული და გონებაგახსნილი. ასეთი სკოლა, როგორც დოკინსი ამბობს, „უნდა ასწავლიდეს შედარებით რელიგიათმცოდნეობას, მკვდარი, მაგრამ ისტორიულად მნიშვნელოვანი რელიგიების ჩათვლით, როგორიცაა ძველი ბერძნული და სკანდინავიური ღმერთები, თუნდაც იმიტომ, რომ ეს რელიგიები, აბრაამისტული რელიგიების მსგავსად, მნიშვნელოვანია ინგლისური ლიტერატურის და ევროპის ისტორიის გასააზრებლად.“ დოკინსი შთაგონებულია ფემინისტების გლობალური წარმატებით ცნობიერების ამაღლების სფეროში, რაც ინგლისურ ენაში მდედრობითი ან უცნობი სქესის სახელის აღსანიშნავად მამრობითი სქესის ნაცვალსახელის გამოყენების ტრადიციის მოშლაში გამოიხატა და აცხადებს, რომ ტერმინები „ქრისტიანი ბავშვი“ და „მუსლიმი ბავშვი“ ისევე სოციალურად აბსურდულია, როგორც, მაგალითად, „მარქსისტი ბავშვი“ და ამის გამო, არ უნდა ხდებოდეს ბავშვების კლასიფიცირება მათი მშობლების რელიგიის მიხედვით.
ლიახვი
ლიახვი, დიდი ლიახვი — მდინარე საქართველოში, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე. სათავე აქვს ყელის ვულკანურ მთიანეთში. წარმოიქმნება მდინარეების ყადლასანისწყლისა და დესკოხირდონის შეერთებით ზღვის დონიდან 2338 მ-ზე. ერთვის მდინარე მტკვარს მარცხნიდან ქალაქ გორთან. სიგრძე მდინარე ყადლასანისწყლის სათავიდან 115 კმ, აუზის ფართობი 2440 კმ². მთავარი შენაკადებია ერმანისწყალი, ჯომაღისწყალი, გუდისისწყალი, პატარა ლიახვი და მეჯუდა.
რიჩარდ დოკინსი
რელიგიის კრიტიკა
ზოგიერთი კრიტიკოსი, მათ შორის, მწერალი კრისტოფერ ჰიჩენსი, ფსიქოლოგი სტივენ პინკერი და ნობელის პრემიის ლაურეატები სერ ჰაროლდ კროტო, ჯეიმზ უოტსონი და სტივენ ვაინბერგი დოკინსის პოზიციას რელიგიასთან დაკავშირებით მხარს უჭერდნენ და მის ნაშრომებს მაღალ შეფასებას აძლევდნენ. სხვები, მათ შორის, ნობელის პრემიის მფლობელი თეორიული ფიზიკოსი პიტერ ჰიგსი, ასტროფიზიკოსი მარტინ რისი, მეცნიერების ფილოსოფოსი მაიკლ რუზი, ლიტერატურის კრიტიკოსი ტერი იგლტონი, ფილოსოფოსი როჯერ სკრატონი, აკადემიკოსი და სოციალური კრიტიკოსი კამილ პალია, ათეისტი ფილოსოფოსი დენიელ კეიმი და თეოლოგი ალისტერ მაკგრათი მას სხვადასხვა მიზეზით აკრიტიკებდნენ. გამოითქვა შენიშვნები, რომ მისი ნაშრომები რელიგიური ფუნდამენტალიზმის ათეისტურ ვერსიას წარმოადგენს და არა ამ ფუნდამენტალიზმის პროდუქტიულ კრიტიკას და რომ დოკინსს ფუნდამენტურად არასწორად ესმის იმ თეოლოგიური მოსაზრებების საფუძვლები, რომელთა უარყოფასაც ლამობს. რისმა და ჰიგსმა ღიად უარყვეს დოკინსის კონფრონტაციული დამოკიდებულება რელიგიის მიმართ და მას ვიწრო და „უხერხული“ უწოდეს, მეტიც, ჰიგსმა დოკინსი იმავე რელიგიურ ფუნდამენტალისტებს შეადარა, რომლებსაც იგი აკრიტიკებს. ათეისტმა ფილოსოფოსმა ჯონ გრეიმ დოკინსი დაგმო, როგორც „ანტი-რელიგიური მისიონერი“, რომლის მტკიცებები „არც ახალია და არც ორიგინალური“ და განაცხადა, რომ „გაბრუებულია რა თავისივე გონების მუშაობით, დოკინსს მხედველობიდან ეპარება ბევრი რამ, რაც მნიშვნელოვანია ადამიანებისთვის“. გრეიმ, აგრეთვე, გააკრიტიკა დოკინსის, როგორც დარვინის მოკავშირის რეპუტაცია და აღნიშნა, რომ თუ „მეცნიერება დარვინისთვის ძიების მეთოდი იყო, რომლის საშუალებითაც ნელა და თავმდაბლად უახლოვდებოდა ჭეშმარიტებას, დოკინსისთვის იგი სამყაროს შეუვალი ხედვაა“. 2016 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ბრიტანელი მეცნიერების დიდი ნაწილი დოკინსის დამოკიდებულებას რელიგიის მიმართ არ იწონებდა. ამ კრიტიკაზე პასუხად დოკინსი აცხადებს, რომ ღრმა კოსმოლოგიურ შეკითხვებზე პასუხების ძიებაში თეოლოგები მეცნიერებს არაფრით აღემატებიან და რომ იგი ფუნდამენტალისტი არაა, რადგან ახალი სამხილების აღმოჩენის შემთხვევაში, მზადაა, შეხედულებები შეიცვალოს.
ლიახვი
ლიახვის სათავეებში არის 12 მცირე მყინვარი, რომელთა ფართობი 5,5 კმ²-ია. საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მყინვარული და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის მარტის ბოლოდან აგვისტოს დასაწყისამდე. წყალმცირობა — ზაფხულ-შემოდგომაზე, რომელსაც წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები არღვევს. მდგარი წყალმცირობაა დეკემბრიდან თებერვლის ბოლომდე. გაზაფხულსა და ზაფხულზე მოდის წლიური ჩამონადენის 76 %, შემოდგომაზე — 16 %, ზამთარზე — 8 %, საშუალო წლიური ხარჯი ჯავასთან 20,3 მ³/წმ, მდინარე პატარა ლიახვის შეერთების შემდეგ 47,3 მ³/წმ. ლიახვზე ზამთარში პერიოდულად შეინიშნება ყინულნაპირისი, თოში და ძგიფი. იყენებენ სარწყავად. ლიახვიდან გაყვანილია კეხვის, ტირიფონისა და სალთვისის არხები. რწყავს 62 ათას ჰა მიწას.
რიჩარდ დოკინსი
რელიგიის კრიტიკა
დოკინსი საჯარო კრიტიკის ობიექტი გახდა ისლამის შესახებ გაკეთებული განცხადებების გამოც. 2013 წელს მან ტვიტერში დაწერა: „მსოფლიოს ყველა მუსლიმს ერთად უფრო ნაკლები ნობელის ჯილდო აქვს აღებული, ვიდრე კემბრიჯის ტრინიტის კოლეჯს. თუმცა, შუა საუკუნეებში მათ დიდი საქმეები გააკეთეს“. 2016 წელს ჩრდილო-აღმოსავლეთის მეცნიერებისა და სკეპტიციზმის კონფერენციის ორგანიზატორებმა, სადაც დოკინსი სიტყვით უნდა გამოსულიყო, მისი მოწვევა გააუქმეს, რადგან მან გააზიარა „ძლიერ შეურაცხმყოფელი“ ანიმაციური ვიდეო, რომელშიც ფემინისტები და ისლამისტები ერთად მღეროდნენ იმაზე, თუ რამდენი საერთო აქვთ. პოსტზე თანდართულ ტვიტში დოკინსი წერდა: „ცხადია, არ ეხება ფემინისტების დიდ უმრავლესობას, რომელთა შორისაც საკუთარ თავსაც მოვიაზრებ. თუმცა, დარჩენილი უმცირესობა ძლიერ დამაზიანებელია.“
ლიახვი
დიდ ლიახვზე მდებარეობს ასევე ქალაქი ცხინვალი.
რიჩარდ დოკინსი
კრეაციონიზმის კრიტიკა
დოკინსი ცნობილია კრეაციონიზმის კრიტიკით. კრეაციონიზმი წარმოადგენს რელიგიურ რწმენას, რომ ადამიანი, სიცოცხლე და სამყარო შეიქმნა ღმერთის მიერ, ევოლუციური პროცესების გარეშე. ახალგაზრდა დედამიწის შესახებ კრეაციონისტულ წარმოდგენას, რომლის მიხედვითაც დედამიწის ასაკი მხოლოდ რამდენიმე ათასი წელია, დოკინსმა უწოდა „აბსურდული, აზრსმოკლებული სიცრუე“. დოკინსის 1986 წელს გამოცემული წიგნი „ბრმა მესაათე“ (The Blind Watchmaker) შეიცავს კრეაციონიზმის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი, კერძოდ, ტელეოლოგიური (წინასწარგანზრახულობის) არგუმენტის ხანგრძლივ და მყარ კრიტიკას. წიგნში ავტორი გამოდის მესაათის ანალოგიის წინააღმდეგ, რომელიც ცნობილი გახდა XVIII საუკუნის ინგლისელი თეოლოგის, უილიამ პეილის წიგნიდან „ბუნებრივი თეოლოგია“(Natural Theology), სადაც პეილი ამტკიცებს, რომ როგორც საათი არის ზედმეტად რთული და ფუნქციონალური იმისთვის, რომ შემთხვევით გაჩენილიყო, ასევე, ყველა ცოცხალი არსება — ბევრად უფრო რთული აგებულებით და ფუნქციურობით — წინასწარი განზრახვით და გეგმით უნდა იყოს შექმნილი. დოკინსი იზიარებს სამეცნიერო საზოგადოებაში ფართოდ მიღებულ ხედვას, რომ ბუნებრივი გადარჩევა საკმარისია ბიოლოგიური სამყაროს ფუნქციურობისა და ერთი შეხედვით არაშემთხვევითი კომპლექსურობის ასახსნელად და შეიძლება მისი როლი მესაათისას შევადაროთ, თუმცა, ეს იქნება ავტომატური, არაგონიერი, „ბრმა“ მესაათე.
ლიახვი
ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
რიჩარდ დოკინსი
კრეაციონიზმის კრიტიკა
დოკინსი ეწინააღმდეგება სასკოლო განათლებაში გონიერი შემოქმედის საკითხის შეტანას, რომელსაც ახასიათებს როგორც არა მეცნიერულ, არამედ რელიგიური შეხედულებას. მედიაში მას ხშირად უწოდებენ „დარვინის როტვეილერს“, რაც ალუზიაა ინგლისელ ბიოლოგ ტომას ჰენრი ჰაქსლიზე, რომელსაც „დარვინის ბულდოგს“ უწოდებდნენ, რადგან თავგამოდებით იცავდა ჩარლზ დარვინის ევოლუციურ იდეებს. დოკინსი მკაცრად აკრიტიკებს ბრიტანულ კრეაციონისტულ ორგანიაციას Truth in Science („სიმართლე მეცნიერებაში“), რომელიც სახელმწიფო სკოლებში კრეაციონიზმის სწავლების ინიციატივას უჭერს მხარს და რომლის საქმიანობასაც დოკინსმა „საგანმანათლებლო სკანდალი“ უწოდა. იგი გეგმავს საჯარო სკოლების სუბსიდირებას წიგნების, ვიდეომასალის და პამფლეტების მიწოდებით აღნიშნული ორგანიზაციის საქმიანობის საწინაღმდეგოდ.
პოლიტიკური შეხედულებები
დოკინსი ღიად ათეისტია და მხარს უჭერს არაერთ ათეისტურ, სეკულარისტულ და ჰუმანისტურ ორგანიზაციას,    რომელთა შორისაც არის Humanists UK და Brights movement. დოკინსი ამტკიცებს, რომ ათეისტები ამაყები უნდა იყვნენ და არ უნდა იყვნენ თავის მართლების რეჟიმში, რადგან ათეიზმი ჯანსაღი, დამოუკიდებელი გონების ნიშანია. იგი იმედოვნებს, რომ რაც უფრო მეტი ათეისტი მოახდენს საკუთარი თავის ღიად იდენტიფიცირებას, საზოგადოება მით უფრო გააცნობიერებს, თუ რამდენი ურწმუნოა მათ რიგებში და რელიგიურ უმრავლესობაშიც ათეიზმის მიმღებლობა გაიზრდება. სექსუალური უმცირესობების უფლებებისთვის ბრძოლით შთაგონებულმა მხარი დაუჭირა მოძრაობას Out Campaign, რომელიც ხელს უწყობს ცნობიერების ამაღლებას ათეიზმისა და თავისუფალი აზროვნების შესახებ და მოუწოდებს ათეისტებს, ღიად განაცხადონ თავიანთი პოზიცია. 2008 და 2009 წლებში მხარი დაუჭირა ათეიზმის სარეკლამო ინიციატივას გაერთიანებულ სამეფოში, სახელწოდებით Atheist Bus Campaign, რომლის მიზანიც იყო სახსრების შეგროვება ლონდონის ავტობუსებზე ათეისტური შინაარსის სარეკლამო ბანერების განთავსებისთვის.
დოკინსს ხშირად გამოუთქვამს შეშფოთება ადამიანთა პოპულაციის უკონტროლო ზრდის და პლანეტაზე მოსახლეობის სიჭარბის გამო. ამ თემას მოკლედ ეხება წიგნში „ეგოისტი გენი“ და მოჰყავს ლათინური ამერიკის მაგალითი, სადაც, წიგნის გამოსვლის დროისთვის მოსახლეობა საშუალოდ ყოველ 40 წელიწადში ორმაგდებოდა. იგი აკრიტიკებს კათოლიკური ეკლესიის დამოკიდებულებას ოჯახის დაგეგმარებისა და პოპულაციის კონტროლის მიმართ და აცხადებს, რომ ლიდერები, რომლებიც კრძალავენ კონტრაცეპციას და „უპირატესობას პოპულაციის შეზღუდვის ე.წ. ბუნებრივ მეთოდებს ანიჭებენ, საბოლოოდ ზუსტად ასეთ მეთოდს მიიღებენ მასობრივი შიმშილობის სახით“.
დოკინსი ხშირად აკეთებს კომენტარებს გაზეთებში და ბლოგებში მიმდინარე პოლიტიკურ საკითხებზე და ხშირად წერს ონლაინ სამეცნიერო და კულტურული დაიჯესტისთვის „3 კვარკი ყოველდღიურად“ (3 Quarks Daily). იგი ეწინააღმდეგებოდა ერაყში შეჭრას 2003 წელს, დიდი ბრიტანეთის ბირთვულ პროგრამას, მაშინდელი პრეზიდენტის, ჯორჯ ბუშის პოლიტიკას და ე.წ. „დაპროექტებული ბავშვების“ ეთიკურ მხარეს. რამდენიმე ასეთი სტატია მოხვდა წიგნში „ეშმაკის კაპელანი“, რომელიც წარმოადგენს მეცნიერების, რელიგიის და პოლიტიკის თემაზე შექმნილი ნაწერების ანთოლოგიას. იგი, ასევე, მხარს უჭერს ბრიტანული პოლიტიკური მოძრაობა Republic-ის კამპანიას ბრიტანეთში მონარქიის გაუქმების და მისი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტით შეცვლის მოთხოვნით. 1970-იან წლებში დოკინსი ლეობორისტებს უჭერდა მხარს, ხოლო ლიბერალ-დემოკრატიული პარტიის შექმნის დღიდან მათი მხარდამჭერია. 2009 წელს ამ პარტიის კონფერენციაზე გამოვიდა მკრეხელობის კანონების, ალტერნატიული მედიცინის და სკოლაში რელიგიის სწავლების წინააღმდეგ. 2010 წლის არჩევნებზე ოფიციალურად დაუჭირა მხარი ლიბერალ-დემოკრატებს, რისი მიზეზიც იყო მათი კამპანია არჩევნების რეფორმასთან დაკავშირებით და მათი უარი, „თავი დაუხარონ რწმენას“. იგივე გააკეთა მან 2017 წლის არჩევნებზე და მოსახლეობას პარტიაში გაწევრიანებისკენაც მოუწოდა.
2021 წლის აპრილში დოკინსმა Twitter-ზე დაწერა: „2015 წელს რეიჩელ დოლეჟალი, ფერადკანიანთა ხელშეწყობის ეროვნული ასოციაციის (NAACP) ერთ-ერთი ფილიალის თეთრკანიანი ხელმძღვანელი გაილანძღა შავკანიანად იდენტიფიცირების გამო. ზოგიერთი კაცი ირჩევს, იდენტიფიცირდეს, როგორც ქალი. თქვენ გაილანძღებით, თუ უარყოფთ, რომ ისინი პირდაპირი მნიშვნელობით არიან ისინი, რადაც იდეტიფიცირდებიან. განვიხილოთ.“ ამ ტვიტის გამო დოკინსი კრიტიკის ობიექტი გახდა, რის შემდეგაც განაცხადა: „ჩემი განზრახვა ტრანსგენდერი ხალხის დამცირება არ არის. მე ვხედავ, რომ ჩემი აკადემიური მოწოდება განხილვისკენ ამგვარად იქნა გაგებული და ამას ვგმობ. ასევე, ჩემი განზრახვა არ ყოფილა რესპუბლიკელ ფარისევლებთან დაკავშირება, რომლებიც ახლა ამ საკითხის ექსპლუატაციას ეწევიან.“ ამერიკის ჰუმანისტთა ასოციაციამ ამ კომენტარების პასუხად დოკინსს ჩამოართვა წლის ჰუმანისტის ჯილდო, რომელიც 1996 წელს ჰქონდა გადაცემული.
დოკინსი მხარს უჭერს გაეროს საპარლამენტო ასამბლეის შექმნის კამპანიას, რომლის მიზანიცაა გაეროს დემოკრატიული რეფორმირება და მეტად პასუხისმგებლიანი საერთაშორისო პოლიტიკური სისტემის ჩამოყალიბება.
დოკინსი საკუთარ თავს ფემინისტად მიიჩნევს. მისი თქმით, ფემინიზმი „განუზომლად მნიშვნელოვანია“. თუმცა, დოკინსი მიზოგინიაში დაადანაშაულეს ამანდა მარკოტმა, კეიტლინ დიკსონმა და ადამ ლიმ. მათი თქმით, დოკინსი აკრიტიკებს მათ, ვინც საუბრობს სექსუალური შევიწროების შესახებ და თვალს ხუჭავს სექსიზმზე ახალი ათეიზმის მოძრაობის შიგნით.
შეხედულებები პოსტმოდერნიზმზე
1998 წელს ჟურნალში Nature დოკინსმა გამოაქვეყნა სტატია სახელწოდებით „პოსტმოდერნიზმის გაშიშვლება“ (Postmodernism disrobed), რომელშიც გამოხატა მოწონება სოკალის საქმესთან დაკავშირებული ორი წიგნის შესახებ: პოლ გროსის და ნორმალ ლევიტის „უმაღლესი ცრურწმენა: აკადემიური მემარცხენეები და მათი დავა მეცნიერებასთან“ (Higher Superstition: The Academic Left and Its Quarrels with Science) და ალან სოკალის და ჟან ბრიკმონის „მოდური ნონსენსი“ (Fashionable Nonsense: Postmodern Intellectuals' Abuse of Science). ეს წიგნები ცნობილია პოსტმოდერნიზმის კრიტიკით, განსაკუთრებით ამერიკულ უნივერსიტეტებში, განსაკუთრებით ლიტარატურის, ანთროპოლოგიის და სხვა კულტურული კვლევების დეპარტამენტებში.
სხვა კრიტიკოსების მსგავსად, დოკინსი თვლის, რომ პოსტმოდერნიზმი იყენებს ობსკურანტულ ენას, რათა დამალოს თავისი უშინაარსობა. ამის მაგალითად მას მოჰყავს ფსიქოანალიტიკოს ფელიქს გატარის ტექსტი: „ნათლად ვხედავთ, რომ არ არსებობს ბი-უნივოკალური კორესპონდენცია ლინეარულ მანიშნებელ კავშირებს ანუ არქი-წერას, ავტორიდან გამომდინარე და ამ მულტირეფერენციულ, მრავალგანზომილებიან მაქინისტურ კატალიზს შორის“. დოკინსის მტკიცებით, ამის მიზეზი გარკვეული ინტელექტუალების აკადემიური ამბიციებია. გატარის და ჟაკ ლაკანის მსგავსი ფიგურებს, დოკინსის თანახმად, არაფერი აქვთ სათქმელი, თუმცა, სურთ მიიღონ სარგებელი და რეპუტაცია, რომელიც წარმატებულ აკადემიურ კარიერას მოჰყვება: „დავუშვათ, თქვენ ხართ თვითმარქვია ინტელექტუალი, რომელსაც სათქმელი არაფერი აქვს, მაგრამ გაქვთ ძლიერი ამბიცია, წარმატებას მიაღწიოთ აკადემიურ ცხოვრებაში, შემოიკრიბოთ თავდადებულ მიმდევართა წრე და გინდათ, სტუდენტებმა მთელს მსოფლიოში მოწიწებით სცხონ თქვენი წიგნების გვერდებს პატივსაცემი ყვითელი მოსანიშნი. რა სახის ლიტერატურულ სტილს გამოიყენებდით? რასაკვირველია, არა ნათელს და გასაგებს, რადგან სიცხადე თქვენს უშინაარსობას გამოამჟღავნებდა.“
სხვა სფეროები
Channel 4-თან დოკინსს ხანგრძლივი თანამშრომლობა აკავშირებს. მან მონაწილეობა მიიღო ხუთნაწილიან დოკუმენტურ სერიალში „ბრიტანეთის გენია“ (Genius of Britain) კოლეგა მეცნიერებთან: სტივენ ჰოკინგთან, ჯეიმს დაისონთან, პოლ ნერსთან და ჯიმ ალ-ხალილისთან ერთად. სერიალი 2010 წლის ივნისში გავიდა ეთერში და მისი თემა ბრიტანელი მეცნიერების მნიშვნელოვანი სამეცნიერო მიღწევები იყო.
2014 წელს შეუერთდა გლობალურ კამპანიას „ასტეროიდის დღე“, როგორც მე-10 ხელმომწერი.
ჯილდოები და აღიარება
დოკინსს მინიჭებული აქვს მეცნიერების საპატიო დოქტორის წოდება შემდეგი საგანმანათლებლო დაწესებულებებისგან: ჰადერსფილდის უნივერსიტეტი, უესტმინსტერის უნივერსიტეტი, დარემის უნივერსიტეტი, ჰალის უნივერსიტეტი, ანტვერპენის უნივერსიტეტი, ოსლოს უნივერსიტეტი, აბერდინის უნივერსიტეტი, ბრიტანეთის ღია უნივერსიტეტი, ბრიუსელის თავისუფალი უნივერსიტეტი და ვალენსიის უნივერსიტეტი. აგრეთვე, აქვს საპატიო დოქტორის წოდებები სენტ-ენდრიუსის უნივერსიტეტისგან და ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტისგან (HonLittD, 1996), 1997 წელს აირჩიეს ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების წევრად, ხოლო 2001 წელს სამეფო საზოგადოების წევრად. იგი ოქსფორდის უნივერსიტეტის სამეცნიერო საზოგადოების ერთ-ერთი პატრონია.
1987 წელს დოკინსმა მიიღო ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების ჯილდო და Los Angeles Times-ის ლიტერატურული ჯილდო წიგნისთვის „ბრმა მესაათე“. იმავე წელს გადაეცა Sci. Tech პრემია საუკეთესო სატელევიზიო სამეცნიერო დოკუმენტური პროგრამისთვის BBC-ს სატელევიზიო პროგრამა Horizon-ის ეპიზოდისთვის „ბრმა მესაათე“ (The Blind Watchmaker).
1996 წელს ამერიკის ჰუმანისტთა ასოციაციამ წლის ჰუმანისტის ჯილდო გადასცა, რომელიც ჩამოართვა 2021 წელს, რისი მიზეზიც, ასოციაციის განცხადებით, იყო „მარგინალიზებული ჯგუფების დამცირება“, (რომლებშიც ტრანსგენდერი ადამიანები იგულისხმებოდნენ) „სამეცნიერო საფარის ქვეშ“.
სხვა ჯილდოებიდან აღსანიშნავია ლონდონის ზოოლოგიური საზოგადოების ვერცხლის მედალი (1989), ფინლეის ინოვაციის ჯილდო (1990), მაიკლ ფარადეის ჯილდო (1990), ნაკაიამას პრემია (1994), მეხუთე საერთაშორისო კოსმოსური პრემია (1997), კისტლერის პრემია (2001), იტალიის რესპუბლიკის საპრეზიდენტო მედალი (2001), 2001 და 2012 წელს რელიგიისგან თავისუფლების ფონდის (Freedom From Religion Foundation) მიერ გადაეცა ჯილდო სახელად „იმპერატორს ტანსაცმელი არ აცვია“ (Emperor Has No Clothes Award), ორსაუკუნოვანი საიუბილეო კელვინის მედალი გლაზგოს სამეფო ფილოსოფიური საზოგადოებისგან (2002), ამერიკის მიღწევათა აკადემიის ოქროს დაფა (2006) და ნირენბერგის პრემია მეცნიერებისა და საზოგადოებრივი ინტერესისთვის (2009). მიღებული აქვს გერმანელი ანტიკლერიკალი მწერლის, კარლჰაინც დეშნერის სახელობის ჯილდო. სკეპტიკური კვლევის კომიტეტმა (Committee for Skeptical Inquiry, CSICOP) დოკინსს უმაღლესი ჯილდო გადასცა, სახელწოდებით „გონიერების ხოტბისთვის“ (In Praise of Reason, 1992).
დოკინსი პირველ ადგილზე გავიდა ჟურბალ Prospect-ის 2004 წლის გამოკითხვაში, რომელსაც ტოპ 100 ბრიტანელი ინტელექტუალი უნდა გამოევლინა. მკითხველებისგან მან ორჯერ მეტი ხმა მიიღო, ვიდრე მეორე ადგილზე გასულმა კანდიდატმა. იგი კანდიდატთა მოკლე სიაში იყო 2008 წელსაც. იმავე ჟურნალის 2013 წლის გამოკითხვაში, აშშ-სა და დიდ ბრიტანეთში მცხოვრები ექსპერტების მიერ შერჩეულ 65 კანდიდატს შორის დოკინსი მსოფლიოს ტოპ მოაზროვნედ დასახელდა.
2005 წელს ჰამბურგში არსებულმა ალფრედ ტეპფერის ფონდმა დოკინსს შექსპირის სახელობის ჯილდო გადასცა „მეცნიერების ლაკონიური და გასაგები გადმოცემისთვის“. 2006 წელს მიიღო ლუის ტომასის ჯილდო მეცნიერების შესახებ წერისთვის, ხოლო 2007 წელს – Galaxy British Book Awards-ის წლის ავტორის ჯილდო. იმავე წელს ჟურნალმა Time მსოფლიოს 100 ყველაზე გავლენიან ადამიანთა შორის დაასახელა, ხოლო The Daily Telegraph-ის 100 უდიდესი ცოცხალი გენიოსის სიაში მე-20 ადგილას დასახელდა.
2003 წლიდან ათეისტთა საერთაშორისო ალიანსი (Atheist Alliance International) ყოველწლიური კონფერენციის დროს გასცემს ჯილდოს, რომელიც გადაეცემა გამორჩეულ ათეისტს, რომლის მოღვაწობამაც განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა ათეიზმის შესახებ ცნობიერების ამაღლებაში მიმდინარე წელს. იგი ცნობილია, როგორც „რიჩარდ დოკინსის ჯილდო“ თავად დოკინსის წვლილის აღსანიშნავად. 2010 წელს რელიგიისგან თავისუფლების ფონდმა განსაკუთრებული მიღწევების მქონეთა საპატიო საბჭოს წევრად დაასახელა.
2012 წელს შრი-ლანკელ იქთიოლოგთა ჯგუფმა როჰან პეთიაგოდას ხელმძღვანელობით გამოჰყო მტკნარი წყლის თევზის ახალი ჯიში და მას მეცნიერის პატივსაცემად „დოკინსია“ უწოდა.
პირადი ცხოვრება
დოკინსი სამჯერ იყო დაქორწინებული და ერთი ქალიშვილი ჰყავს. 1967 წლის 19 აგვისტოს, ირლანდიაში, ქალაქ ენსტაუნის პროტესტანულ ეკლესიაში დოკინსი დაქორწინდა ეთოლოგ მარიან სტემპზე, რომელსაც 1984 წელს დაშორდა. 1984 წლის 1 ივნისს, ოქსფორდში, იქორწინა ივ ბარემზე (1951–1999). მათ შეეძინათ ქალიშვილი, ჯულიეტ ემა დოკინსი (დაიბადა 1984 წელს, ოქსფორდში). დოკინსი და ბარემი განქორწინებული არიან. 1992 წელს. ლონდონში, დოკინსი დაქორწინდა მსახიობ ლალა უორდზე. დოკინსმა უორდი საერთო მეგობრის, დაგლას ადამსისგან გაიცნო, რომელიც უორდთან ერთად Doctor Who-ზე მუშაობდა. 2016 წელს დოკინსი და უორდი კონფლიქტის გარეშე დაშორდნენ. იგი საკუთარ თავს უწოდებს ათეისტს, რომელიც „კულტურულად ანგლიკანი“ და „სეკულარული ქრისტიანია“.
2016 წლის 6 თებერვალს, სახლში ყოფნის დროს, დოკინსმა მსუბუქი ჰემორაგიული ინსულტი გადაიტანა. მოგვიანებით, იმავე წელს, დოკინსმა განაცხადა, რომ თითქმის მთლიანად გამოჯანმრთელდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისელი ბიოლოგები კატეგორია:ინგლისელი მწერლები
მთლიანი შიდა პროდუქტი
მინი|350პქ|ქვეყნები 2015 წელს ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს წილის მიხედვით. მინი|ქვეყნები მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით (ზევით) და [[მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით (ქვევით)]] მინი|[[ქვეყნების სია ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს წილის მიხედვით]]
მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ) (gross domestic product - GDP), ასევე ერთობლივი შიდა პროდუქტი (ეშპ) — ერთი წლის განმავლობაში ქვეყნის საზღვრებში წარმოებული მთლიანი საბოლოო პროდუქციისა და მომსახურების საერთო ღირებულება. მშპ ეროვნული შემოსავლებისა და წარმოების ზომის გამოთვლის ერთ-ერთი მეთოდია. ის შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც ქვეყნის ცხოვრების სტანდარტის ერთ-ერთი ინდიკატორი, თუმცა ამ მეთოდს გარკვეული ნაკლოვანებებიც აქვს. ეკონომიკურ ფორმულებში მშპ-ს ხშირად აღნიშნავენ ლათინური Y-ით.
განსაზღვრება
მშპ ყველა იმ საბოლოო საქონლისა და მომსახურების საბაზრო ღირებულებაა, რომელიც იწარმოება ქვეყნის შიგნით დროის მოცემულ პერიოდში.
ზომის ერთეული
მშპ შეიძლება გამოიხატოს ეროვნული ვალუტით და, თუ საჭიროა გადაანგარიშდება გაცვლითი კურსის მიხედვით უცხოურ ვალუტაში, და შეიძლება წარმოდგენილი იყოს მსყიდველობითი უნარით (PPP) (უფრო ზუსტი საერთაშორისო შედარებებისათვის).
სქოლიო
კატეგორია:მაკროეკონომიკა
პატარა ზანავი
პატარა ზანავი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ზანავის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთით, ზღვის დონიდან 1500 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 35 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ზანავის ციხე და სამონასტრო კომპლექსი ჭულე.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 89 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მცურავი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანკარასებრნი
გურამ ცხოვრებოვი
გურამ ცხოვრებოვი (დ. 14 ივლისი, 1938, ცხინვალი, საქართველოს სსრ — გ. 1998, ცხინვალი, საქართველო) — ქართველი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი, თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. იყო თბილისის „დინამოს“ (1957, 1964–1970), ქუთაისის „ტორპედოსა“ და საბჭოთა კავშირის ნაკრების წევრი. სსრკ ნაკრებში ჩაატარა 7 მატჩი, სსრკ უმაღლეს ლიგაში — 208 (6 გოლი). სსრკ ჩემპიონი (1964), მესამე პრიზიორი (1967) და თასის გათამაშების ფინალისტი (1970). იყო ცხინვალის „სპარტაკის“ მთავარი მწვრთნელი (1973–1974). საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1960).
1964 წლის 18 ნოემბრის „ოქროს მატჩის“ მონაწილე.
1997 წლის 25 სექტემბერს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით საქართველოში ფეხბურთის განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისა და ახალგაზრდა სპორტსმენთა აღზრდის საქმეში მნიშვნელოვანი დამსახურებისათვის გურამ ცხოვრებოვი ღირსების ორდენით დაჯილდოვდა.
გარდაიცვალა 1998 წელს. დაკრძალულია სოფელ ტბეთში.
სანაკრებო კარიერა
ცხოვრებოვის დებიუტი საბჭოთა კავშირის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში შედგა 1967 წლის 28 ივლისს, 1968 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის საკვალიფიკაციო ეტაპზე პოლონეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ. ასევე იასპარეზა 1968 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე, სადაც სსრ კავშირის ნაკრებმა მეოთხე ადგილი დაიკავა.
სქოლიო
კატეგორია:ცხინვალში დაბადებულები კატეგორია:დაბადებული 1938 კატეგორია:დაბადებული 14 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1998 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები კატეგორია:ქართველი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:ცხინვალის მწვრთნელები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოში დაბადებული ოსები გურამ კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატები
მენონიტები
thumb|მენო სიმონსი
მენონიტები — პროტესტანტული დენომინაცია, რომელიც წარმოიშვა 1536 წელს ნიდერლანდებში რევოლუციური ანაბაპტიზმის გადაგვარების შედეგად (დამაარსებლის მენო სიმონსის (Menno Simons, 1496-1561) სახელის მიხედვით).
მენონიტები იზიარებენ ბიბლიას, აღიარებენ ქრისტეს ღვთაებრივობას, მაგრამ უარყოფენ სამებას. ჩაცმულობაში შეჰქონდათ უცნაური ელემენტები, კრძალავდნენ ღილებს. 1581 წლიდან მენონიტები გაიფანტნენ მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში, ნიდერლანდებში, შვეიცარიაში, ჩრდილო ამერიკაში, გერმანიაში და სხვ. XVIII საუკუნეში, ეკატერინე II-ს მოწვევით, რომელიც დაინტერესებული იყო რუსეთის იმპერიის განაპირა მხარეებში ხალხის დასახლებით, ისინი ჩავიდნენ რუსეთში. დამკვიდრნენ უმეტესად ტავრიისა და ეკატერინოსლავის გუბერნიებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პროტესტანტული კონფესიების განშტოებები
ჯეჯორა
ჯეჯორა — მდინარე ონის მუნიციპალიტეტში, რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2975 მ სიმაღლეზე, სიგრძე 45 კმ, აუზის ფართობი 438 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მყინვარული და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულზე. მდგრადი წყალმცირობა - ზამთარში. წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნა განსაკუთრებით დიდია შემოდგომაზე. წყალდიდობის დროს ჩამოედინება წლიური ჩამოდენის 65 %, შემოდგომაზე - 21 %, ზამთარში - 17 %. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 12,2 მ³/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:რიონის შენაკადები კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
მცხეთა (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი მცხეთა შეიძლება აღნიშნავდეს:
გრანტის ქურციკი
გრანტის ქურციკი ან გრანტის გაზელი (Nanger granti) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი უდაბნოს გაზელის გვარისა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ტანზანიიდან სამხრეთ სუდანამდე და კენიის სანაპირო ზოლიდან ტბა ვიქტორიამდე. მისი სახელი სუაჰილზე ჟღერს, როგორც Swala Grant. სახელი ეწოდა XIX საუკუნის შოტლანდიელი მკვლევარის — ჯეიმზ ავგუსტუს გრანტის პატივსაცემად.
სქოლიო
კატეგორია:უდაბნოს გაზელი
331
თარიღი უცნობია
*
Solenopsis rosella
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
აძე
ლიტერატურა
კატეგორია:ვამპირები
ჰერმან პოტოჩნიკი
ჰერმან პოტოჩნიკი ( Herman(n) Potočnik, ფსევდონიმი Herman Nordung, Hermann Noordung ;დ. 22 დეკემბერი , 1892 , პულა, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 27 აგვისტო , 1929, ვენა, ავსტრია )  — ეთნიკურად სლოვენიელი ავსტრია-უნგრეთის არმიის ოფიცერი, ელექტრო ინჟინერი და ასტრონავტიკის თეორეტიკოსი. მნიშვნელოვანია მისი ნაშრომი, რომელიც ეხება კოსმოსში ადამიანის გრძელვადიან ყოფნას.
ბიოგრაფია
ჰერმან პოტოჩნიკი დაიბადა პოლაში (ახლანდელი პულა), ისტრიაში, რომელიც ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა (ახლანდელი ხორვატია). მისი ოჯახი წარმოშობით ქვემო შტირიიდან იყო(ახლანდელი სლოვენია). პოტოჩნიკის  მამა ჟოზეფი (დ. 1841) ვაჟის დაბადებისას  მსახურობდა ექიმად და საზღვაო ოფიცრად ავსტრია-უნგრეთის საზღვაო ნავსადგურ პოლაში. დედა  მინკა,  ჩეხი ემიგრანტების შთამომავალი, შუშის ჭურჭლის მწარმოებლის, ცნობილი მევენახის და ადგილობრივი მრჩევლის, იოზეფ კოკოშინეკის ქალიშვილი,  დაიბადა 1854 წლის 7 თებერვალს; ვიტანიაში.
როდესაც 1894 წელს ჰერმანის მამა გარდაიცვალა, დედამ ოჯახი მარიბორში გადაიყვანა. ჰერმანს ჰყავდა ორი ძმა, ადოლფი და გუსტავი (ორივე საზღვაო ოფიცერი) და და, ფრანჩისკა (ფრანცი). ბავშვობის წლების უმეტესი ნაწილი მან გაატარა მარიბორში და, გადმოცემის მიხედვით, ვიტანიაში. პოტოჩნიკმა დაწყებითი განათლება მარიბორის სკოლაში მიიღო  შემდეგ სწავლა განაგრძო მორავიაში  ფიშაუსა და ჰრანიცეს სამხედრო საშუალო სკოლებში. მისი ბიძა ჰაინრიხი არმიის გენერალ-მაიორი იყო და, სავარაუდოდ, ავსტრიის სამხედრო სკოლებში სწავლა მისი დახმარებით მოახერხა.
1910-1913 წლებში სწავლობდა სამეფო და იმპერიულ ტექნიკურ სამხედრო აკადემიაში ვენის მახლობლად ქვემო ავსტრიაში (Niederösterreich) მოდლინგში, სადაც დაეუფლა  რკინიგზისა და ხიდების მშენებლობის ინჟინრის პროფესიას.
პირველი მსოფლიო ომის დროს მსახურობდა გალიციაში, სერბეთსა და ბოსნიაში; 1915 წელს დააწინაურეს უფროს ლეიტენანტად. 1919 წელს,კაპიტნის წოდებით, ჯანმრთელობის მიზეზების გამო ( ტუბერკულოზი ) იძულებული გახდა პენსიაზე გასულიყო. სწავლობდა ვენის ტექნიკურ უნივერსიტეტში ელექტრო და მანქანათმშენებლობაზე. 1925 წლიდან თავი მიუძღვნა სარაკეტო მეცნიერებისა და კოსმოსური ტექნოლოგიების პრობლემებს.
1928 წლის ბოლოს პოტოჩნიკმა ჰერმან ნორდუნგის ფსევდონიმით  გამოაქვეყნა ერთადერთი წიგნი "კოსმოსში მოგზაურობის პრობლემა –სარაკეტო ძრავა" Das Problem der Befahrung des Weltraums. Der Raketen-Motor Der Raketen-Motor ), რომელიც  1929 წელს ბერლინში გამოსცა  რიჩარდ კარლ შმიდტმა.
ქრონიკული დაავადების (ტუბერკულოზის) გამო ვერ დაოჯახდა; იგი ცხოვრობდა ავსტრიის დედაქალაქ ვენაში ძმასთან, ადოლფთან ერთად. ინჟინერი სიღარიბეში გარდაიცვალა 1929 წელს, 36 წლის ასაკში პნევმონიით. მარიბორის გაზეთებში გამოქვეყნებულ ნეკროლოგებში აღნიშნული იყო მისი სამხედრო და აკადემიური მიღწევები, მაგრამ არაფერი თქმულა კოსმოსთან დაკავშირებულ მის საქმიანობაზე.
სამეცნიერო საქმიანობა
მარცხნივ|მინი| "საცხოვრებელი ბორბალი" (კოსმოსური სადგურის მოდული) 1928 წლის ბოლოს ჰერმანმა ბერლინში გამოსცა თავისი ერთადერთი წიგნი Das Problem der Befahrung des Weltraums – der Raketen-Motor (კოსმოსში მოგზაურობის პრობლემა – სარაკეტო ძრავა). გამომცემელმა, რიჩარდ კარლ შმიდტმა, გამოცემის თარიღად მიუთითა 1929 წელი, სავარაუდოდ,  საქმიანი მიზეზით. ამიტომ ეს თარიღი ხშირად ფაქტობრივი გამოცემის თარიღად შეცდომით არის მოხსენებული. 188 გვერდზე და 100 ხელით დახატულ ილუსტრაციებში პოტოჩნიკმა ჩამოაყალიბა გარე სივრცეში ადამიანის დამკვიდრების  გეგმა. შეიმუშავა კოსმოსური სადგურის დეტალური დიზაინი, რომელსაც კოსმოსური გაფრენის ისტორიკოსები პირველ კოსმოსურ არქიტექტურულ ნაგებობად  მიიჩნევენ. აღწერა, თუ როგორ შეიძლება გამოდგეს სივრცის განსაკუთრებული პირობები სამეცნიერო ექსპერიმენტებისთვის. პოტოჩნიკმა გამოთქვა ძლიერი ეჭვი ამ ახალი აღმოჩენების პოტენციურად დესტრუქციული სამხედრო მიზნებისთვის გამოყენების შესახებ. მინი|კოსმოსური სადგურის აღწერა ჰერმან ნოორდუნგის „კოსმოსში მოგზაურობის პრობლემა“ ([[1929).]] წიგნი რუსულად ითარგმნა 1935 წლის დასაწყისში, სლოვენურად 1986 წელს (Slovenska matica), ინგლისურად 1995 წელს (NASA) და ხორვატულად 2004 წელს (Marino Fonović, Labin Art Press). ნაწილობრივი ინგლისური თარგმანი, რომელიც შეიცავს ძირითად თავებს, გაკეთდა ჯერ კიდევ 1929 წელს ამერიკული ჟურნალისთვის Science Wonder Stories და გამოიცა სამ ნაწილად (1929 წლის ივლისი, აგვისტო და სექტემბერი).
არაერთი იდეის წყალობით, ის ასტრონავტიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელი გახდა. მისი კონცეფციები თავდაპირველად მხოლოდ სერიოზულად განიხილებოდა გერმანიის სარაკეტო მეცნიერების მოყვარულების მიერ Verein für Raumschiffahrt (VfR - "კოსმოსური ფრენის საზოგადოება"), რომელთაგან ყველაზე ცნობილი იყო ჰერმან ობერტი.
გ.პოტოჩნიკის იდეებს პირველად დაუჭირა მხარი კოსმინავტიკის სადგურმა  1952 წელს, როდესაც ვერნერ ფონ ბრაუნმა გამოაქვეყნა ორბიტალური სადგურის კონცეფცია, რომელიც შეიძლება შთაგონებული ყოფილიყო გ. პოტოჩნიკის მიერ.
გ.პოტოჩნიკის მიერ წამოყენებული ეგრეთ წოდებული "სტაციონარული თანამგზავრის" იდეა დაახლოებით 36000 კმ სიმაღლეზე, რომელიც მუდმივად შეიძლება ჩამოკიდებული იყოს დედამიწის გარკვეულ წერტილზე, მოგვიანებით განხორციელდა სატელეკომუნიკაციო და მეტეოროლოგიური თანამგზავრების სახით. გეოსინქრონულ ორბიტაზე.
ბრიტანეთის საადმირალო
right|200px|border ბრიტანეთის საადმირალო — დიდი ბრიტანეთის სამხედრო-საზღვაო უწყება; აგრეთვე — შენობების კომპლექსი უაიტჰოლზე, ლონდონში, სადაც ტრადიციულად მდებარეობს ბრიტანეთის საადმირალო.
== თანამედროვე სტრუქტურა == საადმირალო (1964 წლიდან) არ არის დამოუკიდებელი უწყება. თანამედროვე საადმირალო კომიტეტი შედის დიდი ბრიტანეთის თავდაცვის საბჭოს შემადგენლობაში, რომლის თავმჯდომარეც არის თავდაცვის სახელმწიფო მდივანი (Secretary of State for Defence) — თავდაცვის სამინისტროს თავკაცი (MoD). მასში შედიან, როგორც მოქალაქე პირები — მინისტრები, რომლებიც ამავდროულად სხვა ტიპის შეიარაღებული ძალების კომიტეტებშიც არიან გაწევრიანებულები, ასევე პროფესიონალი სამხედროები. ფორმალურად იკრიბებიან წელიწადში ორჯერ.
სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანეთის საადმირალო
კონგოს სამზარეულო
კონგოს სამზარეულო (Congolese cuisine) — ტრადიციული კონგოური კერძების ერთობლიობა, რომელიც აერთიანებს ორი სახელმწიფოს: კონგოს რესპუბლიკისა და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გასტრონომიებს. კასავა, ფუფუ, ბრინჯი, სხვადასხვა მცენარეები და კარტოფილი კონგოში ყველაზე გავრცელებული და პოპულარული საჭმელებია.
მთავარი კერძები
ორივე კონგოს ერთად აღებული მიწების ორ პროცენტზე ნაკლებია კულტივიზებური, დანარჩენი კი მთლიანად ფერმერული საქმისა და მეცხოველეობისათვის გამოიყენება. კონგოს საფერმე დანიშნულების მიწები მრავალი კულტურის მთავარი წყაროა. სწორედ აქ მოჰყავთ სიმინდი, ბრინჯი, კასავა, ტკბილი კარტოფილი, იამი, ტარო, მწვანილები, პომიდორი, გოგრა, ბარდა და კაკალი. ამ პროდუქტებით მომზადებულ საჭმელებს ორივე ქვეყანაში აქტიურად მიირთმევენ, მაგრამ არსებობს ავთენტური, რეგიონალური კერძებიც. კონგოელებს ექსპორტზე ძირითადად ყავა და პალმის ზეთი გააქვთ.
აღსანიშნავია, რომ კონგოში პოპულარულია ველური მცენარეები, ხილი, სოკო, თაფლი, ხორცი და თევზი, ანუ ისეთი რაღაცები, რომელთა მოპოვებაც ველურ ბუნებაშია შესაძლებელი და რისთვისაც ნადირობაა საჭირო. ამ პროდუქციას ხალხი ხშირად პირდაპირ გზისპირა დახლებიდან ყიდის. მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის მოშენებასა და მსხვილი სასოფლო-სამეურნეო ბიზნესის განვითარებას ხელი დიდად შეუშალა ბოლო დროს წარმოებულმა ომმა და საგზაო სისტემის ცუდმა ხარისხმა.
ცნობილია, რომ კონგოელებს უყვართ სახამებლიანი კერძები, რის გამოც, თუ ძირითადი ინგრედიენტები არ შეიცავს მას, მის შემცველ სოუსებს უმატებენ, რომელთაც ეწოდება ფუფუ და უგალი.
ფერმენტირებული პურის სახეობაა კვანგა, რომელიც მზადდება კასავასგან და დიდი პოპულარობით სარგებლობს კონგოელებში, რის გამოც მთელი ქვეყნის მასშტაბით აქტიურად იწარმოება კომერციული მიზნებისთვის. კიდევ ერთი ცნობილი კერძია ლუტიმა, რომელიც მზადდება მოხარშული მცენარეებისაგან, რომელთაც ხარშვის შემდეგ გუნდებად აკეთებენ და შემდეგ აცხობენ. ასევე გავრცელებულია არაქისიანი ტკბილი კარტოფილი, ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში კი ბრინჯიან ლობიოსაც ამზადებენ. ამ სახამებლის შემცველ ინგრედიენტებთან ერთად პოპულარულია მწვანე ბოსტნეულის გამოყენებაც, მაგალითად: კასავის ფოთლები, ისპანახი, ან ბამია. სოკო განსაკუთრებით დაფასებულია აქ მობინადრე ლუბას ხალხში. ისინი კრიზისისა და დეფიციტის პერიოდში კერძებში ხორცს სწორედ სოკოთი ანაცვლებენ. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ვეგეტარიანელები არ არიან, კონგოში ხორცი ძალიან ძვირია, რის გამოც ძირითადად მაინც ხილისა და ბოსტნეულისაგან უწევთ საჭმელების კეთება.
მდინარე კონგო, მისი შენაკადები და მიმდებარე ტბები თევზეულით მდიდარია. კონგოელები პირდაპირ წყალში იჭერენ თევზს და იქვე წვავენ ან ხარშავენ. როდესაც ამის საშუალებაა, ისინი თევზს ამარილებენ, აშრობენ და ბოლავენ. კონგოს ბაზრებზე ხშირად შეხვდებით ბანანის ფოთლებში გახვეულ, წიწაკით შენელებულ შემწვარ თევზს, რომელიც გასაყიდადაა გამოტანილი. აღსანიშნავია ისიც, რომ ორივე კონგოში ყველაზე ხშირად თხის ხორცს იყენებენ. მიუხედავად ამისა, კონგოს ეროვნულ კერძად მაინც ქათმისაგან მომზადებული მოამბე ითვლება. აქაურები აგრეთვე საკვებად იყენებენ ზოგიერთ მწერსა და ჭიაყელას, რომელთაც, როგორც ამბობენ, თხილის არომატი აქვთ.
სოუსები, რომლებიც კერძების გახალისებასა და მათში სისველის შეტანას ემსახურებიან, კონგოში ძირითადად პომიდვრისგან, ხახვისა და ადგილობრივი არომატული მცენარეებისაგან მზადდება. დამატებითი და უფრო მძაფრი გემოების მისაღებად აგრეთვე იყენებენ მარილს, ნიორს, მცენარეულ ზეთებსა და წიწაკას. ეს სანელებლები შედარებით ნაკლებად გამოიყენება სამხრეთულ რეგიონებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის სამზარეულო კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამზარეულო
გუელმის პროვინცია
200პქ|მინი|მარჯვნივ|გუელმას მდებარეობა ალჟირში გუელმა (არაბულად: ) — პროვინცია (ვილაიეთი) ალჟირში. მისი დედაქალაქია გუელმა. პროვინციის ფართობია 4,101 კმ². 2008 წლის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობს 482,261 ადამიანი.
ისტორია
დიდი მსხვერპლი მოჰყვა პროვინციის მოსახლეობაში საფრანგეთის არმიის შესვლას 1945 წელს.
პროვინციის სტატუსით სარგებლობს 1974 წლიდან. მანამდე იყო ანაბის პროვინციის ნაწილი. 1983 წელს მას ჩამოშორდა სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი და შიექმნა სუკ-აჰრასის პროვინცია.
დემოგრაფია
1998 წლის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობდა 429.998 ადამიანი. ის არის ერთ-ერთი მცირერიცხოვანი პროვინცია ქვეყანაში, რომლის წარმომადგენლებიც იკავებენ 39 ადგილს ალჟირის პროვინციათა ასამბლეაში. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 105 ადამიანს. მათ შორის 54,4% ცხოვრობს ურბანულ ნაწილებში და 87%-ს მიუწვდება ხელი სუფთა სასმელ წყალზე. ეკონომიკურად აქტიური მოსახლეობის 23,3% მუშაობს სოფლის მეურნეობაში, 17,9% მშენებლობაზე, 9,9% ინდუსტრიაში, 48,9 % კი — მომსახურების სფეროში. მოსახლეობის 21,1% უმუშევარია.
ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინცია იყოფა 10 რაიონად. რაიონები თავის მხრივ იყოფიან 34 კომუნად (ან მუნიციპალიტეტად).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალჟირის პროვინციები
ბიძინა ბრეგაძე
ბიძინა ბრეგაძე (დ. 22 მაისი, 1977, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.
დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ისნის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1977 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
შერეული კრებული (A-65)
მინიატიურა|300პქ|შერეული კრებული, ფრაგმენტი ერთ-ერთი გვერდიდან შერეული კრებული (A-65) — XII-XIII საუკუნეების ქართული ხელნაწერი წიგნი. შერეული კრებული ქაღალდზე დაცული პირველი თარიღიანი ქართული ხელნაწერია, რომელიც საყურადღებოა თავისი შედგენილობით. საეკლესიო ცხოვრებისათვის მნიშვნელოვან ტექსტებთან ერთად მასში ჩართულია არაბულიდან ნათარგმნი ასტროლოგიური თხზულება.
არაბულიდან ნათარგმნ თხზულებას თან ახლავს ილუსტრაციებიც: დისკოში ჩახატული მთვარე მისი ფაზებითურთ, ვარსკვლავთა სიდიდე-სიმცირის ამსახველი დიაგრამა, ზოდიაქოთა გამოსახულებები. ეს გამოსახულებები ტექსტზე არა მისი მხატვრული შემკობის მიზნითაა დართული, არამედ ასტროლოგიური ცოდნისათვის საჭირო თვალსაჩინოების შესაქმნელად. ზოდიაქოებს ორნამენტის სახით წინ უზის მხატვრული გემოვნებით შესრულებული ქუფური შრიფტი. ხელნაწერში აგრეთვე წარმოდგენილია ჯვარცმის კომპოზიცია.
ხელნაწერი გადაწერილია 1188-1210 წლებში. წიგნის ერთი ნაწილის გადამწერია ესაია. საწერ მასალად ქაღალდია გამოყენებული. შეიცავს 214 ფურცელს, რომელთა ზომებია 23X30,5 სანტიმეტრი.
მოგვიანებით ხელნაწერი ქართლის მეფე ვახტანგ VI-ს ეკუთვნოდა. დღეს დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდში (A-65).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდი კატეგორია:ქართული საერო ხელნაწერები კატეგორია:XII საუკუნის ხელნაწერები კატეგორია:XIII საუკუნის ხელნაწერები
ევროპის ეკონომიკური თანამეგობრობა
მინი|ევროკავშირის დროშა ევროპის ეკონომიკური თანამეგობრობა — ევროპის სახელმწიფოთა გაერთიანება. დაფუძნდა 1957 წლის 25 მარტს, რომში, საფრანგეთის, გერმანიის, იტალიის და ბენილუქსის ქვეყნების მიერ. ამავე შეხვედრაზე ამავე სახელმწიფოებმა დააფუძნეს კიდევ ერთი გაერთიანება – ევროპის ატომური გაერთიანება, 6 წლით ადრე კი, 1951 წლის 18 აპრილს – ნახშირისა და ფოლადის ევროპის გაერთიანება (გაუქმდა 2002 წლიდან). 1967 წელს ამ სამივე გაერთიანების ორგანოები გაერთიანდა და ამის შემდეგ მათ „ევროპის გაერთიანებებად“ მოიხსენიებენ.