cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მეხიკო
კოლონიური მეხიკოს ზრდა
აცტეკების იმპერიის დედაქალაქი ტენოჩტიტლანი ახლა უკვე ახალი ესპანეთის დედაქალაქი გახდა. მექსიკის ვიცე-მეფე მთავარ მოედან სოკალოზე, სასახლეში ცხოვრობდა. მის მოპირდაპირედ აშენდა ახალი ესპანეთის არქიეპისკოპოსის სამეუფეო ტაძარი, მეხიკოს მეტროპილური კათედრალი, რომელიც ამავე დროს მისი სასახლეც იყო. მოედნის გასწვრივ ასევე მდებარეობდა ქალაქის საბჭოს შენობა. კრისტობალ ვილიალპანდოს მიერ მეჩვიდმეტე საუკუნის ბოლო წლებში შესრულებული ნახატი „სოკალო“ ასახავს მთავარ მოედანს, რომელიც ერთ დროს აცეტეკების მთავარი საცერემონიო ცენტრი იყო. აცტეკების ცენტრალური სასახლე სამუდამოდ გარდაიქმნა საცერემონიო ცენტრად და კოლონიური ხელისუფლების სასახლედ, თანამედროვე მექსიკაში კი, დღემდე, ის ქვეყნის ცენტრალურ ადგილად რჩება.
250px|მინიატიურა|[[მეხიკოს საკათედრო ტაძარი ესპანელებმა აცტეკების მთავარი ტაძრის ნანგრევებზე ააგეს]]
ქალაქის ხელახლა აშენება ტენოჩტიტლანის ალყის შემდეგ დაიწყო და ძირითადი სამუშაოები მიმდებარე არეალებში უხვად არსებულმა ადგილობრივმა სამუშაო ძალამ დაასრულა. მექსიკის 12 მოციქულთაგან ერთ-ერთი, ფრანცისკანელი ბერი ტორბიო დე ბენავენტე მოტოლინია, რომელიც ახალ ესპანეთში 1524 წელს მოვიდა, ქალაქის ხელახლა აშენების პროცესს ადრეული პერიოდის ერთ-ერთ საშინელ უბედურებად მოიხსენიებს:
"„მეშვიდე ჭირი გახლდათ დიდი ქალაქის, მეხიკოს მშენებლობა, რაც ადრეულ წლებში მიმდინარეობდა. ამ პროცესში უფრო მეტი ადამიანი მონაწილეობდა, ვიდრე იერუსალიმის მშენებლობაში. მუშათა ჯგუფები იმდენად მრავალრიცხოვანი და დიდი იყო, რომ მიუხედავად ფართო ქუჩებისა, როდესაც ერთი ჯგუფი გადაადგილდებოდა, მეორეს მოძრაობა უჭირდა. მრავალი ადამიანი დაიღუპა მზის დარტყმისგან, სიმაღლიდან ჩამოვარდნით, ზოგიც ძველი შენობების დანგრევის დროს, რომლებსაც ახლიდან აშენებდნენ“."
დაპყრობამდე, ტენოჩტიტლანი გაშენებული იყო შიტა ტბების სისტემის ცენტრში ისე, რომ მისვლა შესაძლებელი იყო კანოოებით და ქვაფენილიანი ფართო ბილიკით. ეს ბილიკი ესპანელებმა ადგილობრივი სამუშაო ძალის გამოყენებით, კვლავ აღადგინეს.
თუ რაიმე ტიპის გეოგრაფიული დაბრკოლება არ იყო, კოლონიური ესპანური ქალაქები ბადის სტილში შენდებოდა. მეხიკოში, ამ ბადის განვრცობა ცენტრალური მოედნიდან, სოკალიოდან დაიწყო. ესპანელები ცენტრალური მოედნის მიმდებარედ დასახლდნენ, ამ ადგილს „ტრასას“ უწოდებდნენ. ინდიელები უფრო გარეუბნებში ცხოვრობდნენ. ესპანელები ფიქრობდნენ, რომ ინდიელებს მათგან განცალკევებულ არეალებში უნდა ეცხოვრათ, თუმცა, ვინაიდან ინდიელთათვის სოკალიო მთავარი კომერციული ცენტრი იყო, ქალაქის ცენტრალურ ნაწილს ისინი მაინც ვერ სცილდებოდნენ, რის გამოც, მკაცრი სეგრეგაცია არასოდეს ამოქმედებულა. სოკალიოზე აღინიშნებოდა მთავარი დღესასწაულები, ისევე როგორც სიკვდილით დასჯის პროცედურები. გარდა ამისა, სწორედ ამ ადგილზე მოხდა ორი დიდი აჯანყება მეჩვიდმეტე საუკუნეში, 1624 და 1692 წელს.
250px|მინიატიურა|კოლონიური სტილის არქიტექტურა მეხიკოს ისტორიულ ცენტრში
მოსახლეობის ზრდასთან ერთად, იზრდებოდა ქალაქიც, რაც ძირითადად ტბის წყლის ხარჯზე ხდებოდა. იქიდან გამომდინარე, რომ ტბის წყლის დონე ცვალებადი იყო, მეხიკოში ხშირად ხდებოდა პერიოდული დატბორვა. წყალდიდობისგან თავდაცვითი ინფრასტრუქტურის გამართვა ევალებოდა ათასობით ინდიელისგან შემდგარ მუშათა რაზმს. დატბორვები არა მხოლოდ ზოგადად, ზიანის მომტანი იყო, დიდ საფრთხეს წარმოადგენდა ჯანმრთელობის მხრივაც, რადგან ამ დროს ქუჩები ბინძურდებოდა საყოფაცხოვრებო ნარჩენებით. გარდა ამისა, ამ დროს მრავლდებოდნენ მწერებიც, რომლებსაც მრავალი დაავადება გადაჰქონდათ. ასევე, ჭარბტენიანი ტერიტორიების დაშრობამ შეცვალა თევზებისა და ფრინველების საარსებო გარემო, შეიცვალა დედაქალაქთან ახლოს მდებარე ინდიელთა სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიების განლაგებაც.
XVI საუკუნეში საგრძნობლად გაიზარდა ეკლესიათა რაოდენობა, რომელთაგან ზოგიერთის ხილვა დღესაცაა შესაძლებელია ქალაქის ისტორიულ ცენტრში. ვაჭრობის შედეგად, მეხიკო ეკონომიკურად ყვაოდა. ბრაზილიისა და პერუსგან განსხვავებით, მექსიკა უკავშირდებოდა როგორც წყნარ, ისე ატლანტის ოკეანეს. მიუხედავად იმისა, რომ ესპანეთის სამეფო ქალაქის ყველა სფეროს კონტროლს ცდილობდა, მან ეს მხოლოდ ნაწილობრივ მოახერხა.
დიდგვაროვანთა ცნება ახალ ესპანეთში ამერიკის დანარჩენი ტერიტორიების პრაქტიკისგან განსხვავებული გზით წავიდა. ესპანელები ისეთ საზოგადოებაში აღმოჩნდნენ, სადაც კეთილშობილის ცნება საკუთრივ მათ ირეკლავდა. ისინი პატივს სცემდნენ დიდგვაროვნების ადგილობრივ ადათს. მომდევნო საუკუნეებში, დიდგვაროვნის სტატუსი მექსიკაში არ ასოცირდებოდა ძლევამოსილ პოლიტიკურ ძალაუფლებასთან, პირიქით, ასეთი ძალაუფლება შეზღუდული იყო. მართალია, დიდგვაროვნის ცნება მექსიკაში პოლიტიკურ სარჩულს არ ატარებდა, მაგრამ იგი წარმოადგენდა ძალზედ კონსერვატიულ ესპანურ სოციალურ გაგებას, რაც ოჯახის ღირსებაზე იყო დაფუძნებული. ამგვარ ოჯახთა უმეტესობა საკუთარ ღირსებას იმყარებდა მეხიკოს გარეთ მიღებული შემოსავლებით, შემდეგ კი ამ თანხებს დედაქალაქში სხვადასხვა მიზნით ხარჯავდნენ, აშენებდნენ ეკლესიებს, ეწეოდნენ ქველმოქმედებასა და იშენებდნენ მდიდრულ სასახლეებს. მსგავსი დიდებული სასახლეების შენების მანიამ მწვერვალს XVIII საუკუნის ბოლოს მიაღწია. ბევრი მათგანის ხილვა დღემდე შესაძლებელია და რის გამოც, ალექსანდერ ჰუმბოლდტმა მეხიკოს ზედმეტსახელად „სასახლეების ქალაქი“ უწოდა.
1810 წლის 16 სექტემბერს, გუანახუატოსთან ახლოს მდებარე პატარა ქალაქ გრიტო-დე-დოლორესთან ინციდენტი მოხდა, რამაც დასაბამი მისცა მექსიკის ომს დამოუკიდებლობისათვის. ომი ათწლეულზე მეტხანს გაგრძელდა და საბოლოოდ, 1821 წლის 27 სექტემბერს, დამოუკიდებლობის დეკლარაციის საფუძველზე გამოცხადდა მექსიკის დამოუკიდებლობა ესპანეთისაგან. მიუხედავად ამისა, არეულობა შემდეგ ათწლეულებშიც გაგრძელდა, რადგან მექსიკაზე კონტროლის დამყარებას სხვადასხვა ჯგუფები ცდილობდნენ.
ახალმა მთავრობამ შექმნა მეხიკოს ფედერალური რაიონი და ხელი მოაწერა მის კონსტიტუციას, რომელშიც ფედერალური რაიონის კონცეპტი აშშ-ის კონსტიტუციიდან იყო აღებული. ამ მომენტამდე, ქალაქი მეხიკო წარმოადგენდა როგორც შტატის, ისე მთლიანი სახელმწიფოს ხელისუფლების ადგილსამყოფელს. მეხიკოს შტატის დედაქალაქები გახდა ტესკოკო და ტოლუკა.
რევოლუცია
პორფირიო დიასის პრეზიდენტობის დროს, დაახლოებით 35 წლის მანძილზე, 1876-1911 წლებში ქალაქი მეხიკო მასობრივ ტრანსფორმაციას განიცდიდა. დიასის მიზანი იყო შეექმნა ქალაქი, რომელიც მეტოქეობას გაუწევდა დიდ ევროპულ ქალაქებს. ის და მისი მთავრობა მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ მოდელად პარიზი გამოეყენებინათ, მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ კიდევ რჩებოდა ინდიელთა და ესპანელთა ელემენტები. მექსიკურ-ფრანგული არქიტექტურული სტილის ნაზავს შემდეგში პორფირიანული არქიტექტურა ეწოდა.
პორფირიანულ პერიოდში, ქალაქი მასშტაბურ მოდერნიზაციას აღწევდა. დაანგრიეს ესპანურ კოლონიურ სტილში ნაგები მრავალი შენობა, რომლებიც უფრო დიდი, პორფირიანული სტილის ნაგებობებით ჩაანაცვლეს, მრავალი მკვეთრად გამოხატული სასოფლო დასახლება კი ურბანულ, ინდუსტრიალიზებულ ზონად გადაიქცა, რომელთაც უკვე 1908 წლისთვის ჰქონდათ ელექტროენერგია, ბუნებრივი აირი და კანალიზაცია. მიუხედავად იმისა, რომ მთავარი აქცენტი მიმართული იყო თანამედროვე ჰოსპიტალების, სკოლების და ფაბრიკების მშენებლობისაკენ, პორფირიანული მოდერნიზაციის ყველაზე ხანგრძლივი ეფექტის მქონე მთავარი დამსახურება ალბათ მაინც კოლონია-რომას არეალის შექმნა და რეფორმის გამზირის განვითარება იყო. მეხიკოს მრავალი ძირითადი ღირსშესანიშნაობა სწორედ ამ პერიოდში, ამ სტილში აიგო.
დიასის გეგმები მთლიან ქალაქს შეეხებოდა და გულისხმობდა მის თანდათან გარდაქმნას, ხელახლა აშენებას პორფირიანულ-ფრანგულ სტილში, თუმცა სულ მალე დაიწყო მექსიკის რევოლუცია და დიასის გეგმებმა დღის სინათლე ვეღარასოდეს იხილა, მრავალი დაწყებული პროექტი შუაგზაზე შეჩერდა. ამის ერთ-ერთი საუკეთესო მაგალითია მექსიკის რევოლუციის მონუმენტი. თავდაპირველად, ჩაფიქრებული იყო, რომ ეს მონუმენტი უნდა ყოფილიყო დიასის ახალი სენატის შენობის მთავარი გუმბათი, თუმცა, რევოლუციის დაწყების დროს, დასრულებული იყო მხოლოდ სენატის გუმბათი და მისი საყრდენები. ბევრი მექსიკელისათვის ეს დიასის ეპოქის დასასრულის სიმბოლოდ გაიგივდა და შესაბამისად, ნაგებობა დიასზე გამარჯვების მონუმენტად გარდაიქმნა.
სწრაფი მოდერნისტული განვითარება საბოლოოდ მექსიკის რევოლუციამ ჩაანაცვლა. ქალაქისთვის ამ პერიოდის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეპიზოდი იყო „ათი ტრაგიკული დღე“, 1913 წლის გადატრიალება პრეზიდენტ ფრანსისკო იგნასიო მადეროსა და მისი ვიცე-პრეზიდენტის, ხოსე მარია პინო სუარესის წინააღმდეგ. ძალაუფლების ხელში ჩაგდების შესაძლებლობა მიეცა ფედერალური არმიის უფროს გენერალ ვიქტორიანო უერტას, რომელმაც მადეროსა და სუარესს გადადგომა აიძულა. მოგვიანებით, ორვე მათგანი მოკლეს, როდესაც ციხეში გადაჰყავდათ.
XX საუკუნიდან დღემდე
1900 წელს, მეხიკოს მოსახლეობა დაახლოებით 500 000 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქმა სწრაფი ზრდა დასავლეთის მიმართულებით XX საუკუნის დამდეგს დაიწყო და 1950-იან წლებამდე გაგრძელდა, სწორედ ამ პერიოდში, ქალაქმა პირველი ცათამბჯენი ტორე ლატინოამერიკანა შეიძინა. 1968 წლის ოლიმპიურმა თამაშებმა მეხიკოს ფართო სპორტული ინფრასტრუქტურა დაუტოვა. 1969 წელს გაიხსნა მეტროს სისტემა. მოსახლეობის განსაკუთრებული ზრდა 1960-იან წლებში დაიწყო, მოსახლეობა ფედერალური რაიონის საზღვრებს გასცდა და მეზობელი მეხიკოს შტატის საზღვრებში შეიჭრა, განსაკუთრებით მის ჩრდილოეთ, ჩრდილო-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილებში. 1960-1980 წლებში ქალაქის მოსახლეობა თითქმის გაორმაგდა და 9 მილიონს მიაღწია. 1980 წლისათვის, მექსიკის მასშტაბით, სამრეწველო დარგში დასაქმებულთა ნახევარი მეხიკოზე მოდიოდა. დაუცხრომელი ზრდის პირობებში, მეხიკოს ხელისუფლება სერვისების მიწოდებას ძლივს უმკლავდებოდა. სოფლის მოსახლეობა, რომელიც სიღარიბეს მეხიკოსკენ გაურბოდა, ქალაქის პრობლემებს კიდევ უფრო ამძაფრებდა. მათ არ გააჩნდათ საცხოვრებლები, მიწებს ქალაქის გარშემო იკავებდნენ და ქმნიდნენ ქოხების ქალაქებს, რომლებიც მრავალი კილომეტრის მანძილზე იჭიმებოდა. ეს ყოველივე მეხიკოს ჰაერისა და წყლის დაბინძურების სერიოზულ პრობლემებს იწვევდა, მიწისქვეშა წყლების ზედმეტად არასწორი გამოყენების შედეგად კი ქალაქი ნელ-ნელა დაბლა იწევდა. სამთავრობო პროგრამების, გადასაზიდი საშუალებების განახლებისა და საზოგადოებრივი ტრანსპორტის მოდერნიზაციის შედეგად, ჰაერისა და წყლის დაბინძურების პრობლემა ქალაქის რამდენიმე ზონაში გადაიჭრა.
ავტოკრატიული ხელისუფლება, რომელიც მეხიკოს რევოლუციიდან მოყოლებული მართავდა, თანდათან შერბილდა, განსაკუთრებით მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ დაწყებული ეკონომიკური ექსპანსიის შედეგად. თუმცა, მოსახლეობის შეკავებასა და პრობლემების ადეკვატურად გადაწყვეტას მთავრობა მაინც ვერ ახერხებდა. გარდა ამისა, 1960-იან წლებში დაწყებულ გათიშულობისა და უკმაყოფილების ტალღას ტლატელოლკოს უბანში ხოცვა-ჟლეტა მოჰყვა, რასაც გაურკვეველი რაოდენობის მომიტინგე სტუდენტი შეეწირა.
სამი წლის შემდეგ, 1968 წლის სტუდენტური მოძრაობის ყოფილი წევრების ორგანიზებით მაესტროს გამზირზე გამართული დემონსტრაცია ძალისმიერი გზით დაშალა გასამხედროებულმა ჯგუფმა სახელად „ლოს ალკონესმა“, რომელიც ბრბოსა და მრავალი სპორტული კლუბის წევრი ახალგაზრდებისგან შედგებოდა, რომლებიც წვრთნებს აშშ-ში გადიოდნენ.
გრუი
გრუი, გრუა — ციხესიმაგრე ფეოდალური ხანის საქართველოში, ქსნის ხეობაში, მდინარე ალეურის მარჯვენა შენაკადის გრუისხევის შუაში ამოზიდულ გორაკზე. შემორჩენილია ნანგრევები. გრუი პირველად მოხსენებულია „მატიანე ქართლისაში“ (XI ს.), „ძეგლი ერისთავთაში“ (XIV ს.) იხსენიება გრუი და გრუელნი VI საუკუნის მოვლენების თხრობასთან დაკავშირებით. X საუკუნეში გრუი წირქოლის ციხესთან ერთად ქართლზე კახეთის სამეფოს პოლიტიკური ბატონობის საყრდენი იყო. ციხეს სამი მხრიდან მდინარე უვლის. სამხრეთ ნაწილში ტიყისა და ფლეთილი ქვით ნაგები სათოფურებიანი მრგვალი კოშკია, რომლის დიამეტრი 6 მ-ს უდრის, ჩრდილო ნაწილში სწორკუთხა ნაგებობის ნანგრევებია. ნაგებობებს შორის ადგილი გარშემორტყმული ყოფილა პარალელური კედლებით. ციხის ნაშთები XIV-XVII საუკუნეებისაა. აქ მოპოვებული კერამიკის ფრაგმენტები (VI-XII სს.) წერილობით ცნობებთან ერთად სარწმუნოს ხდის, რომ გრუის ციხე ჯერ კიდევ ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში არსებობდა.
მეხიკო
XX საუკუნიდან დღემდე
1985 წლის 19 სექტემბერს, ადგილობრივი დროით დილის 7:19 საათზე, მეხიკოში რიხტერის სკალით 8,1 მაგნიტუდის სიმძლავრის მიწისძვრა მოხდა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მიწისძვრა ისეთივე დამანგრეველი და გამანადგურებელი არ ყოფილა, როგორც თუნდაც აზიისა და ლათინური ამერიკის სხვა ნაწილებში მოჰყოლია მსგავსი სიძლიერის ბიძგებს, იგი ერთპარტიული სისტემის ხელისუფლებისათვის ნამდვილად აღმოჩნდა გამანადგურებელი. ბიუროკრატიისა და კორუფციის გამო ხელისუფლება პარალიზებული იყო, შესაბამისად, მოქალაქეებს დანგრეული საცხოვრებლების აღდგენა საკუთარი ძალებით მოუხდათ. ამ ყველაფრის ბოლო 1988 წლის არჩევნები აღმოჩნდა. საპრეზიდენტო კანდიდატები იყვნენ მოქმედი ეროვნული რევოლუციური პარტიიდან კარლოს სალინას დე გორტარი და მემარცხენე მიმართულების პარტიათა კოალიციიდან კუაუტემოკ კარდენასი - ყოფილი პრეზიდენტის, ლასარო კარდენასის ვაჟი. ხმების დათვლის დროს, ვითომ შემთხვევით, გაითიშა ელექტროენერგია, ხოლო როდესაც სინათლე მოვიდა, აღმოჩნდა, რომ არჩევნებში გამარჯვებული სალინასი იყო, მიუხედავად იმისა, რომ კარდენასს უფრო მეტი მხარდაჭერა გააჩნდა. გაყალბებული არჩევნების შედეგად, კარდენასი დემოკრატიული რევოლუციური პარტიის წევრი გახდა. მან მომდევნო საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობა აღარ მიიღო, თუმცა, 1997 წელს ის მეხიკოს მერად აირჩიეს. კარდენასის დაპირება მეტად დემოკრატიული მთავრობის ჩამოყალიბება იყო, მისი პარტია კი კრიმინალის, დაბინძურებისა და სხვა ძირითადი პრობლემების აღმოფხვრის პირობასაც დებდა. 1999 წელს კარდენასი საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის მიზნით, დაკავებული თანამდებობიდან გადადგა.
გრუი
თანამედროვე დროში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში არსებობს სოფლები: ზემო ღრუ და ქვემო ღრუ, რომელთა ეტიმოლოგია გრუის ციხეს უკავშირდება.
მეხიკო
გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მეხიკოს ველზე. ეს ველი თავის მხრივ მდებარეობს ტრანს-მექსიკურ ვულკანურ სარტყელში, სამხრეთ მექსიკის მაღალ პლატოზე. მისი მინიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 2 200 მეტრია და გარშემორტყმულია მთებითა და ვულკანებით, რომელთაგან ზოგიერთის სიმაღლე 5 000 მეტრს აჭარბებს. ამ ველს, მთებიდან წამოსული წყლის გასასვლელი ბუნებრივი აუზი არ გააჩნია, რის გამოც მეხიკო წყალდიდობებისა და დატბორვების საფრთხის ქვეშაა. სადრენაჟო სისტემა არხებისა და გვირაბების გამოყენებით XVII საუკუნეში ააგეს. ხშირია სეისმური აქტივობა. დღეისათვის აღარაფერია შემორჩენილი ტესკოკოს ტბიდან, რომელზეც თავდაპირველად იყო გაშენებული მეხიკო, თუმცა ყოფილი ტბის ტერიტორიის თიხნარი ამჟამად ქალაქს მთლიანად აქვს ათვისებული. ეს საკმაოდ რბილი ნიადაგი, მიწისქვეშა წყლების მოქმედების შედეგად, ხშირად იშლება. მეოცე საუკუნის დასაწყისიდან დღემდე, ზოგიერთ ადგილებში მეხიკომ ცხრა მეტრით დაბლა დაიწია. ყოფილი ტბის აუზი ამჟამად მთლიანად მოასფალტებულია ან დაფარულია ტყეებით, მეხიკოს სამხრეთ გარეუბნებში: მილპა-ალტაში, ტლაპლანსა და შოჩიმილკოში.
გრუი
სქოლიო
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
მეხიკო
კლიმატი
ტროპიკული და ზღვის დონიდან მდებარეობის მაღალი მაჩვენებლის გამო, მეხიკოს კლიმატი ოკეანურია. მეხიკოს ველის ყველაზე დაბალ რეგიონში უფრო ნაკლები ნალექი მოდის, ვიდრე სამხრეთის მაღალ რეგიონებში; ისეთი დაბალი უბნები, როგორებიცაა: ისტაპალპა, ისტაკალკო, ვენუსტიანო-კარანსა და გუსტავო-ა.-მადეროს დასავლეთი ნაწილი, შედარებით მშრალი და თბილია, ვიდრე მაღლა მდებარე სამხრეთი უბნები - ტლალპანი და მილპა-ალტა, ასევე პინეს მთიანი რეგიონი.
საშუალო წლიური ტემპერატურა 12-16 °C-ს შორის მერყეობს, რაც დამოკიდებულია ამა თუ იმ უბნის სიმაღლეზე ზღვის დონიდან. ტემპერატურა იშვიათადაა 3 °C-ზე ნაკლები და 30 °C-ზე მეტი. ყველა დროის ყველაზე დაბალი ტემპერატურა, რაც მეხიკოში დაფიქსირებულა, არის −4.4 °C, ყველაზე მაღალი კი 33.9 °C.
ნალექიანობით ძირითადად ზაფხულის თვეები გამოირჩევა, ხშირია სეტყვა. მეხიკოს ველის ცენტრალურ ნაწილზე ნალექები ზამთარში იშვიათად თოვლის სახითაც მოდის. თუმცა, ასეთი ფაქტები მხოლოდ 1940 წლის 5 მარტს და 1967 წლის 12 იანვარსაა დაფიქსირებული.
მეხიკოს ველის რეგიონისათვის დამახასიათებელია ანტიციკლონები. ამ დროს წარმოქმნილი სუსტი ქარი აუზს გარეთ ვერ გადის და ვერ ფანტავს აგლომერაციის 50 000 საწარმოსა და 4 მილიონი სატრანსპორტო საშუალების მიერ დაბინძურებულ ჰაერს.
არეალის ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობაა 820 მმ. რაც ძირითადად ივნისიდან სექტემბერ-ოქტომბრამდე შუალედში მოდის, წელიწადის დარჩენილ პერიოდში კი ნალექები ძალიან მცირეა ან საერთოდ არაა. გამოირჩევა ორი ძირითადი სეზონი. მშრალი სეზონი თავის მხრივ იყოფა ცივ და თბილ პერიოდებად. ცივი პერიოდი ნოემბრიდან თებერვლამდე გრძელდება, როცა ჩრდილოეთიდან შემოდის პოლარული ჰაერის მასები, რას ჰაერს სიმშრალეს უნარჩუნებს. თბილი პერიოდი გრძელდება მარტიდან მაისამდე; ამ დროს კვლავ დომინირებენ ტროპიკული ქარები, თუმცა წვიმისათვის საკმარისი სინოტივე მაინც არ შემოაქვთ.
გარემო
ჰაერის დაბინძურების პრობლემის შესამსუბუქებლად, ფედერალურმა და ადგილობრივმა მთავრობამ რამდენიმე გეგმა შეიმუშავა, მათ შორისაა გარემო პირობების მუდმივი მონიტორინგი. იმ შემთხვევაში, თუ ატმოსფეროს დამაბინძურებელი აირების დონე კრიტიკულ ზღვარს მიაღწევს, ჩატარდება შესაბამისი საპასუხო ღონისძიებები, მათ შორის ქარხნების დახურვა, სკოლებში სასწავლო საათების შეცვლა, და პროგრამა „დღე მანანის გარეშე“. ჰაერის დაბინძურების კონტროლის მიზნით, მთავრობამ შეიმუშავა გაუმჯობესებული ინდუსტრიული ტექნოლოგიები - სატრანსპორტო საშუალებების მკაცრი ინსპექცია, რომელიც წელიწადში ორჯერ ტარდება. მეხიკოს ჰაერის ხარისხის მონიტორინგის 36 სადგურის მონაცემების თანახმად, 1990 წლიდან დღემდე დონე 95 %-ით დაეცა, გოგირდის დიოქსიდის დონემ დაიწია 86 %-ით, ნახშირჟანგმა 74 %-ით, ოზონის დონემ კი 57 %-ს მიაღწია. 1990 წელს, პატრისია საად სოტომაიორი მეხიკოს ყოველდღიურ გამოცემა „Excélsior“-ში, პრეზიდენტ სალინასისადმი მიძღვნილ მოხსენებაში იუწყებოდა, რომ :„მეხიკოს მეტროპოლიურ არეალში, ჰაერის დაბინძურების შედეგად ყოველწლიურად 100 000 ბავშვი კვდება, 250 000 ადამიანი დაავადებებით იტანჯება...“. „National Environmentalist Groups“-ის მონაცემების თანახმად კი, სიცოცხლის ხანგრძლივობა ათი წლით შემცირდა.
1986 წელს, სამხრეთ გარეუბნებში არსებული არაურბანული ტყიანი ზონები, პრეზიდენტმა მიგელ დე ლა მადრიდმა ეროვნულ ეკოლოგიურ ნაკრძალად გამოაცხადა. მომდევნო წლებში, დაცულად გამოცხადდა ფედერალური რაიონის სხვა ზონებიც.
ფედერალური რაიონი
1824 წლის 31 იანვრარს გამოცემული ფედერაციის კონსტიტუციური აქტი და იმავე წლის 4 ოქტომბერს მიღებული კონსტიტუცია მექსიკის დამოუკიდებლობისათვის ომისშემდგომ პოლიტიკურ და ადმინისტრაციულ მოწყობას ადგენს. გარდა ამისა, 50-ე თავის XXVIII ნაწილი ახალ კონგრესს უფლებას აძლევდა აერჩია ფედერალური მთავრობის ადგილსამყოფელი. ეს ადგილი იმჟამად ფედერალურ მიწად გამოცხადდა, რომლის მმართველადაც ადგილობრივი ფედერალური მთავრობა დადგინდა. დედაქალაქის ორ მთავარ კანდიდატად მეხიკო და კერეტარო განიხილებოდა. საბოლოოდ, დედაქალაქად მეხიკო აირჩიეს, რადგან სწორედ ის იყო ქვეყნის მოსახლეობისა და ისტორიის ცენტრი, მიუხედავად იმისა, რომ გეოგრაფიულ ცენტრთან კერეტარო უფრო ახლოს მდებარეობდა. არჩევანი ოფიციალურად გაფორმდა 1824 წლის 18 ნოემბერს, რის შემდეგაც, კონგრესმა 8 800 აკრის ფართობი გამოყო, რომლის ცენტრი სოკალო იყო. ამის შემდეგ, ეს ტერიტორია მეხიკოს შტატისგან გამოყვეს, შტატის ხელისუფლება კი ინკვიზიციის სასახლიდან (ამჟამად მექსიკის მედიცინის მუზეუმი) ტესკოკოში გადავიდა. აღნიშნულ ტერიტორიაში არ შედიოდა ისეთი დასახლებული ქალაქები, როგორებიც იყო: კოიოაკანი, შოჩიმილკო, მექსიკალცინგო და ტლალპანი - ყველა მათგანი მექხიკის შტატის შემადგენლობაში დარჩა.
1854 წელს, პრეზიდენტმა ანტონიო ლოპეს დე სანტა ანამ ფედერალური რაიონის ტერიტორია თითქმის რვაჯერ გაზარდა, თავდაპირველი 220 კმ²-დან 1700 კმ²-მდე, ქალაქს შეუერთა სასოფლო და მთიანი არეალები, რითაც უსაფრთხო გახადა სტრატეგიული სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მთის უღელტეხილები და მეხიკო უცხოური ინვანსიისგან დაიცვა. ფედერალური რაიონის საზღვრების ბოლო ცვლილება 1898-1902 წლებში განხორციელდა, ქალაქს დაემატა სამხრეთი ტერიტორია მორელოსის შტატის საზღვრამდე. იმ დროისათვის, ფედერალურ რაიონში არსებული მუნიციპალიტეტების რაოდენობა 22-ს შეადგენდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ფედერალურ რაიონს გუბერნატორის მიერ დანიშნული მთავრობა მართავდა, მის შემადგენლობაში არსებული მუნიციპალიტეტები ავტონომიურობას ინარჩუნებდა. ძალაუფლების ასეთმა დუალურობამ, მუნიციპალიტეტებისა და ფედერალურ მთავრობებს შორის დაძაბულობა წარმოშვა, რომელმაც თითქმის ერთი საუკუნე გასტანა. 1903 წელს პრეზიდენტმა პორფირიო დიასმა, ფედერალურ რაიონში შემავალი მუნიციპალიტეტების ძალაუფლება მნიშვნელოვნად შეამცირა. ამის შემდეგ, 1928 წელს ფედერალურმა მთავრობამ ყველა აღნიშნული რაიონის გაუქმება გადაწყვიტა. მუნიციპალიტეტბის ნაცვლად, ფედერალური რაიონი დაიყო „ცენტრალურ დეპარტამენტად“ და 13 დელეგასიონედ (კვარტალი), რომლებიც პირდაპირ იმართებოდნენ ფედერალური რაიონის მთავრობის მიერ. ცენტრალურ დეპარტამენტში გაერთიანდა მეხიკოს, ტაკუბის, ტაკუბაიისა და მიშკოაკის ყოფილი მუნიციპალიტეტები.
1941 წელს, ხენერალ-ანაიას კვარტალი ცენტრალურ დეპარტამენტს შეუერთეს, რასაც შემდეგ „ქალაქი მეხიკო“ უწოდეს. 1941-1970 წლებში ფედერალური რაიონი მოიცავდა 12 დელეგასიონეს და ქალაქ მეხიკოს. 1970 წელს ქალაქი მეხიკო დაიყო ოთხ სხვადასხვა დელეგასიონედ: კუაუტემოკი, მიგელ-იდალგო, ვენუსტიანო-კარანსა და ბენიტო-ხუარესი, რის შედეგადაც დელეგასიონეთა რაოდენობა თექვსმეტამდე გაიზარდა. ამის შემდეგ, მთლიანი ფედერალური რაიონი, რომელიც ერთ ურბანულ არეალად ჩამოყალიბდა, დე ფაქტო გაიგივდა სინონიმ მეხიკოსთან. თუმცა, საკამათო რჩებოდა დე იურე საკითხი, რაც 1993 წელს კონსტიტუციის 44-ე თავის ჩასწორებამ აღმოფხვრა. აღნიშნული შესწორების შედეგად, ქალაქი მეხიკო და ფედერალური რაიონი ერთმანეთთან გაიგივდა. ეს ჩასწორება შემდეგში განივრცო მომდევნო თავში, სადაც საუბარია ფედერალური რაიონის მთავრობის სტატუსზე.
პოლიტიკური სტრუქტურა
მეხიკოში განთავსებულია არა რომელიმე კონკრეტული შტატის, არამედ მთლიანი ქვეყნის ხელისუფლების ადმინისტრაცია. ფედერალური რაიონის მთავრობის მეთაურს ნიშნავდა მექსიკის პრეზიდენტი. ზოგიერთი პოლიტიკური დაჯგუფება მოითხოვდა, რომ ფედერალური რაიონი გამოცხადებულიყო ფედერაციის 32-ე შტატად.
მოთხოვნის საპასუხოდ, 1987 წელს რაიონმა ფართო ავტონომიის სტატუსი მიიღო. 1990-იან წლებში, ავტონომია კიდევ უფრო განივრცო და უკვე 1997 წლიდან, მოსახლეობა პირდაპირი წესით ირჩევს ფედერალური რაიონის მეთაურსა და ერთპალატიანი საკანონმდებლო ასამბლეის წევრებს. მთავრობის პირველი არჩეული მეთაური იყო კუაუტემოკ კარდენასი. 1999 წელს, 2000 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის მიზნით, კარდენასი გადადგა და მის მაგივრად დაინიშნა როსარიო რობლესი, რომელიც მეხიკოს პირველი ქალი მმართველი გახდა. 2000 წელს აირჩიეს მანუელ ლოპეს ობრადორი, რომელიც 2006 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის მიზნით, 2005 წელს გადადგა თანამდებობიდან. მის ადგილზე, საკანონმდებლო ასამბლეამ ალეხანდრო ენსინას როდრიგესი დანიშნა. 2006 წელს, მეხიკოს მეთაურად 6 წლიანი ვადით მარსელო ებრარდი აირჩიეს.
ფედერალურ რაიონს, შტატებისგან განსხვავებით, არ გააჩნია კონსტიტუცია, ავტონომიის სტატუსში ბოლო დროს შეტანილი ცვლილებების საფუძველზე, ბიუჯეტი განიკარგება ადგილობრივად. მას წარადგენს მეხიკოს მთავრობის მეთაური და ამტკიცებს საკანონმდებლო ასამბლეა. თუმცა, ფედერალური რაიონის საშინაო და საგარეო ვალებთან დაკავშირებულ საკითხებს წყვეტს მექსიკის კონგრესი.
მექსიკის კონსტიტუციის 44-ე მუხლის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ ქვეყნის ხელისუფლება სხვა ქალაქში გადავა, ფედერალური რაიონი გარდაიქმნება ახალ შტატად, რომელსაც დაერქმევა „მექსიკის ველის შტატი“, რომლის საზღვრებსაც ქვეყნის კონგრესი დაადგენს.
არჩევნები და ხელისუფლება
2006 წელს, ჩატარდა მეხიკოს მთავრობის მეთაურისა და საკანონმდებლო ასამბლეის წევრთა არჩევნები. მთავრობის მეთაურები აირჩევიან 6-წლიანი ვადით, თუმცა, პოსტზე მათი ხელახლა არჩევა აღარ შეიძლება. როგორც წესი, ეს პოსტი მეორე უმნიშვნელოვანეს, ყველაზე გავლენიან თანამდებობად მიიჩნევა მთელ მექსიკაში.
XX საუკუნის მეორე ნახევრიდან, მეხიკოს ხელმძღვანელობის მიერ გატარებული პოლიტიკა, როგორც წესი, უფრო ლიბერალური იყო, ვიდრე ქვეყნის დანარჩენ ნაწილში. ამას ემატება ფედერალური მთავრობის მხარდაჭერა, ასევე 1980-იან წლებსა და ბოლო პერიოდში საკანონმდებლო ასამბლეის მიერ რამდენიმე კანონის მიღება. 2009 წლის დეკემბერში, ფედერალური რაიონი პირველი ქალაქი გახდა მთელ ლათინურ ამერიკაში და ერთ-ერთი უიშვიათესთაგანი მთელ მსოფლიოში, სადაც ერთსქესიანთა ქორწინება დაკანონდა.
კვარტლები და უბნები
ადმინისტრაციული მიზნით, მეხიკო დაყოფილია 16 კვარტლად. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი მუნიციპალიტეტის სრულად ეკვივალენტური არაა, 16 -ვე კვარტალს აქვს მნიშვნელოვანი ავტონომია, 2000 წლიდან კი მათი მეთაურები პირდაპირი არჩევის წესით, ხმათა უმრავლესობით აირჩევიან. იქიდან გამომდინარე, რომ მეხიკო ორგანიზებულია ერთ მთლიან, ფედერალურ რაიონად, საქალაქო სერვისების უმრავლესობას უზრუნველყოფს ფედერალური რაიონის მთავრობა და არა თავად კვარტლები. 2010 წლის მდგომარეობით, ფედერალური რაიონი შემდეგი კვარტლებისგან შედგება:
კვარტლები შედგება ასობით კოლონიებისა და უბნებისაგან, რომლებსაც რაიმე იურიდიული ავტონომია ან წარმომადგენლობა არ გააჩნიათ. ქალაქის უძველესი ნაწილია ისტორიული ცენტრი, სადაც ზოგიერთი შენობა XVI საუკუნით თარიღდება. ცენტრალური ნაწილის სხვა ცნობილ უბნებს შორისაა კონდესა, რომელიც არტ-დეკოს არქიტექტურითა და რესტრონებით გამოირჩევა; კოლონია-რომა — გამოირჩევა ბოზარის არქიტექტურითა და კულინარიული წერტილებით; სონა-როსა, რომელიც წარსულში ცნობილი იყო ღამის ცხოვრებითა და რესტორნებით, ახლა კი ლგბტ და კორეულ-მექსიკური საზოგადოეებების ცენტრს წარმოადგენს; ტეპიტო და ლა-ლაგუნილია გამოირჩევა ადგილობრივ მუშათა კლასის ფოლკლორითა და ძველმანების ბაზრობებით. უახლეს კვარტლებს მიეკუთვნება სანტა-მარია-ლა-რიბერა და სან-რაფაელი, რომლებიც პორფირიატოს სტილის არქიტექტურით გამოირჩევა.
ისტორიული ცენტრის დასავლეთით, რეფორმის გამზირის გასწვრივ მდებარეობს ქალაქის მრავალი შეძლებული კვარტალი, მათ შორის პოლანკო, ლომას-დე-ჩაპულტეპეკი, ბოსკეს-დე-ლას-ლომასი, სანტა-ფე და ინტერლომასი, რომლებიც მეხიკოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს არეალს მიეკუთვნება კორპორატიული სათავო ოფისებისათვის, ცათამბჯენებისათვის და სავაჭრო ცენტრებისათვის.
ქალაქის სამხრეთით მდებარეობს ზოგიერთი სხვა მაღალშემოსავლიანი კვარტალი, მაგალითად კოლონია-დელ-ვალიე და ხარდინეს-დელ-პედრეგალი, ასევე წარსულში ცალკეული, კოლონიური ქალაქები კოიოაკანი, სან-ანხელი და სან-ხერონიმო. ამბოხებულთა გამზრის გასწვრივი ტეროტირია, რეფორმის გამზირიდან, ცენტრის სიახლოვეს, მსოფლიო სავაჭრო ცენტრისა და მექსიკის ეროვნული ავტონომიური უნივერსიტეტის სამხრეთ ნაწილებამდე — კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი კორიდორია კორპორატიული საოფისე სივრცისათვის. ისეთი უკიდურესი სამხრეთი კვარტლები, როგორებიცაა შოჩიმილკო და ტლაუაკი, მნიშვნელოვანი სასოფლო დასახლებებით გამოირჩევა, მილპა-ალტა კი მთლიანად სასოფლოა.
ცენტრის აღმოსავლეთით ძირითადად დაბალშემოსავლიანი არეალებია, თუმცა შიგადაშიგ არის საშუალო კლასის კვარტლებიც, მაგალითად ხარდინ-ბალბუენა. ურბანული ბადე აღმოსავლეთით მრავალ კილომეტრზე გრძელდება და შედის მეხიკოს შტატში, მოიცავს ქალაქ ნესაუალკოიოტლს, სადაც ამჟამად საშუალო კლასის მოსახლეობა იზრდება, ერთ დროს კი ძირითადად უკანონო დასახლებებით იყო სავსე. მსგავსი ჯურღმულებით ამ დროისათვის გამოირჩევა მეტროპოლიური არეალის კიდეები.
ისტორიული ცენტრის ჩრდილოეთით, ინდისტრიული ობიექტებით გამორჩეული ასკაპოცალკოსა და გუსტავო-მადეროს კვარტლები მდებარეობს, სადაც ძირითადად საშუალო ფენა ცხოვრობს. ბოლო წლებში, მეხიკოს ჩრდილოეთ ნაწილში არსებულმა ინდუსტრიულმა ობიექტებმა ძირითადად მეხიკოს შტატის მუნიციპალიტეტებში გადაინაცვლა. მეხიკოს ჩრდილოეთით მდებარეობს ქალაქი სიუდად-სატელიტე, რომელიც საშუალო და საშუალოზე მაღალი კლასის მოსახლეობით გამოირჩევა.
ადამიანის განვითარების ინდექსის 2005 წლის ანგარიშის მიხედვით, აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე მაღალი ნიშნულით დაფიქსირდა სამ კვარტალში: ბენიტო-ხუარესის მაჩვენებელი ყველაზე მაღალია მთელ მექსიკაში, მას მოსდევს მიგელ-იდალგო და კოიოაკანი.
საპირისპიროდ, ადამიანის განვითარების ინდექსის ყველაზე დაბალი მაჩვენებლები დაფიქსირდა შოჩიმილკოში, ტლაუაკსა და იცაპალაპაში.
მეტროპოლიური არეალი
დიდი მეხიკო მოიცავს ფედერალურ რაიონს, მეხიკოს შტატის 60 მუნიციპალიტეტს და იდალგოს შტატის 1 მუნიციპალიტეტს. დიდი მეხიკო უდიდესი მეტროპოლიური არეალი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ტერიტორიაა მექსიკაში. 2009 წელს, ურბანულ აგლომერაციაში 21 163 226 ადამიანი ცხოვრობდა, საკუთრივ მეხიკოში კი 8 841 916. მოსახლეობის მიხედვით, დიდი მეხიკოს ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტებია (მეხიკოს გარდა):
ჩამოთვლილი მუნიციპალიტეტები მეხიკოს შტატში მდებარეობს, მაგრამ ამავე დროს მიეკუთვნება დიდ მეხიკოს. მეხიკოს შტატის მოსახლეობის დაახლოებით 75 % (10 მილიონი) ცხოვრობს იმ მუნიციპალიტეტებში, რომლებიც დიდი მეხიკოს კონურბაციის ნაწილია.
1980-იანი წლების ბოლომდე, დიდი მეხიკო სწრაფად მზარდი მეტროპოლირი არეალი იყო. ამის შემდეგ, კონურბაციის ზრდასთან ერთად მომატებული გარემოში გამონაბოლქვის შემცირების მიზნით დაწყებული დეცენტრალიზაციის პოლიტიკის წყალობით, აგლომერაციის წლიური ზრდის ტემპი შემცირდა და ამჟამად უფრო დაბალია, ვიდრე მექსიკის ოთხი სხვა მეტროპოლიური არეალების მაჩვენებელი, მიუხედავად იმისა, რომ ის დღემდე პოზიტიურია
1995-2000 წლებში, საკუთრივ მეხიკოს მიგრაციის სალდო უარყოფითი იყო, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მოსახლეობა მეტროპოლიის გარეუბნებში ან სხვა შტატებში გადადიოდა საცხოვრებლად.
სქოლიო
კატეგორია:მექსიკის ქალაქები კატეგორია:ჩრდილოეთ ამერიკის დედაქალაქები კატეგორია:ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მასპინძელი ქალაქები
ნოვესი
ნოვესი (Novés) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების ტოლედოს პროვინციის ტორიხოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 42 კმ². მოსახლეობა — 3019 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტოლედოს მუნიციპალიტეტები
სახამებელი
მინი სახამებელი — მცენარის ძირითადი სამარაგო ნახშირწყალი, რომელიც  წარმოიქმნება უჯრედის ორგანოიდებში (ქლოროპლასტებსა და ამილოპლასტებში) და გროვდება ძირითადად თესლში, ძირხვენებსა და ტუბერებში, აგრეთვე ფოთლებსა და ღეროებში. სახამებელი გროვდება მარცვლების სახით, რომელთაც ფენოვანი სტრუქტურა აქვთ და შეიცავენ მცირე რაოდენობით ცილებსა და ლიპიდებს. სახამებელის ზომა სხვდასხვაა. სახამებელი ორი პოლისაქარიდის — ხაზოვანის — ამილოზის და განტოტვილის — ამილოპექტინის ნაზავია; მათი საერთო ფორმულაა (C6H10O5)n; როგორც წესი, სახამებელი შეიცავს 10—30% ამილოზას, 70—90% ამილოპექტინს. სახამებელის პოლისაქარიდები აგებულია გლუკოზის ნაშთებისაგან, რომლებიც შეკავშირებული არიან ამილოზისა და ამილოპექტინის ხაზოვან ჯაჭვებში α-1,4-გლუკოზიდური ბმები, ხოლო განშტოების წერტილებში —α-1,6-გლუკოზიდური ბმებით.
სახამებელის ნაწილობრივი ჰიდროლიზი იძლევა დექსტრინებს, რომელსაც პოლიმერიზაცია ნაკლებად ახასიათებს, სრული ჰიდროლიზით კი გლუკოზებად იშლება. სახამებლის ფერმენტული ჰიდროლიზი შესაძლოა სხვადასხვა გზით. მცენარეული ფოსფორილაზე შლის  α-1,4-ბმას და წარმოქმნის გლუკოზო-1-ფოსფატს, რომელიც აქტიური მეტაბოლიტია. α და β-ამილაზები შლიან აგრეთვე მხოლოდ α-1,4-ბმებს; β-ამილაზა შლის სახამებელს მალტოზამდე და გლუკოზამდე. α-1,6-ბმების დაშლა და თავისუფალი გლუკოზის წარმოქმნა ხდება ამილო-1,6-გლუკიზოდაზით. ობის სოკოების ფერმენტი გ ლ უ კ ო ა მ ი ლ ა ზ ა სახამებელს შლის გლუკოზამდე. სახამებლის ბიოსენთეზის პირველწყაროა საქაროზა. სახამებელი მნიშვნელოვანი საკვები პროდუქტების ძირითადი ნაწილია (ფქვილში 75—80%, კარტოფილში — 25%), კუჭ-ნაწლავში ადვილად შეიწოვება, აქვს მაღალი კალორიულობა — დაახლოებით 4 კკალ/გ.
სახამებელს და მის წარმოებულებს იყენებენ ქაღალდის, ქსოვილების, წებოს და სხვა წარმოებაში. როგორც სამკურნალო საშუალება, სახამებელი შედის სხვადასხვა ფხვნილში, მალამოსა და პასტაში. სახამებლის 1% ხსნარს იყენებენ როგორც ინდიკატორს, იოდის აღმოსაჩენად.
ლიტერატურა
კატეგორია:პოლისაქარიდები კატეგორია:საკვები დანამატები
Kulhydrat
ევროპის ჩემპიონთა თასი ფრენბურთში
1958 წელს  რუმინთის  ფრენბურთის  ფედერაციამ  წინადადებით მიმართა  ფრენბურთის  საერთაშორისო  ფედერაციას  ჩაეტარებინათ   ევროპის  ჩემპიონათა  თასი  ფრენბურთში. ფედეარციამ წინადადება  მიიღო  და  1960 წლიდან  ვაჟებისათვის  და  1961  წლიდან  ქალებისათვის  დაიწყო  ამ  ტურნირების  ჩატარება. ტურნირის ფორმულა  მრავალჯერ  შეიცვალა. თავდაპირველად თამაშობდნენ  ოლიმპიური  სისტემით  და  ორი  ფინალური  მატჩით. 1972 - 1988 წლებში  ფინალური  მატჩები  შეცვალა  ოთხთა  ფინალმა. ამჟამად ტურნირს  ევროპის  ჩემპიონთ  ლიგა  ეწოდება  და  მასში   მონაწილეობს  24 (ქალებში - 20) გუნდი. ძლიერ საფრენბურთო  ქვეყნებს (რუსეთი, იტალია, პოლონეთი, საფრანგეთი,  საბერძნეთი)  შეუძლიათ  2-3  გუნდის  გამოყვანა. დანარჩენ გუნდებს  არჩევს  ევროპის  ფრენბურთის  კონფედერაცია.
თასის მფლობელები და  ფინალისტები, ვაჟები
! s! style="background: #ddffdd;"|წელი ! s! style="background: #ddffdd;"|ჩატარების ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|გამარჯვებული ! s! style="background: #ddffdd;"|ფინალური მატჩების შედეგი ! s! style="background: #ddffdd;"|ფინალისტი
შენიშვნა: ფინალური მატჩების  ჩატარების  ადგილი  არ  წერია  როცა  გუნდები  ერთმანეთს  ხვდებოდნენ  ორჯერ,  შინ  და  გარეთ. 1965, 1968 და 1971  წლებში  საჭირო  შეიქმნა  მესამე  მატჩის  ჩატარება  ნეიტრალურ  ქალაქში
თასის მფლობელები და  ფინალისტები, ქალები
შენიშვნა: ფინალური მატჩების  ჩატარების  ადგილი  არ  წერია  როცა  გუნდები  ერთმანეთს  ხვდებოდნენ  ორჯერ,  შინ  და  გარეთ.
ბმულები
კატეგორია:ფრენბურთი კატეგორია:საერთაშორისო ტურნირები ფრენბურთში
კუოპიო
სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქალაქები კატეგორია:კუოპიო
Pleurotomella fulvotincta
Pleurotomella fulvotincta — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
საბაზრო ეკონომიკა
საბაზრო ეკონომიკა — ეკონომიკური სისტემა, რომელშიც ინვესტიციებთან, წარმოებასთან და დისტრიბუციასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები მოთხოვნა-მიწოდების პრინციპიდან წამოსულ საფასო სიგნალებზე დაყრდნობით მიიღება. საბაზრო ეკონომიკის მთავარი მახასიათებელი არის რესურსების ბაზრის არსებობა, რომელიც საწარმოო რესურსებისა და კაპიტალის გადანაწილებაში მთავარ როლს თამაშობს.
სახელმწიფოს მიერ მართულ ან დირიჟისტულ ეკონომიკებში სახელმწიფოები სამრეწველო პოლიტიკისა და მითითებითი დაგეგმარების მეშვეობით თამაშობენ მთავარ წარმმართველ როლს ბაზრის საერთო განვითარებაში. სახელმწიფო ინტერვენციის ეს ფორმები მართალია იძლევა ეკონომიკისთვის მიმართულების მიცემის საშუალებას, თუმცა არ ანაცვლებს ეკონომიკურ დაგეგმარებას. ასეთი ტიპის ეკონომიკას არა გეგმიური, არამედ შერეული ეკონომიკა ეწოდება.
საბაზრო ეკონომიკისაგან რადიკალურად განსხვავებული სისტემაა გეგმიური ეკონომიკა, სადაც წარმებასა და ინვესტირებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები საერთო ეკონომიკური გეგმის მიხედვით ფორმირდება. ცენტრალურად დაგეგმილ ეკონომიკებში ეკონომიკური დაგეგმარება არის რესურსების განაწილების მთავარი მექანიზმი არა ბაზრებს, არამედ ფირმებს შორის. ამ სისტემაში საწარმოო საშუალებებს ერთი მაორგანიზებელი სტრუქტურა ფლობს და განაგებს.
მიწოდება და მოთხოვნა
საბაზრო ეკონომიკები ეყრდნობა საფასო სისტემას, რომელიც ბაზარზე არსებულ მოთამაშეებს სიგნალს აძლევს წარმოებისა და ინვესტირების ოპტიმალურ რეგულირებაზე. ფასთწარმოქმნა ეყრდნობა მიწოდებისა და მოთხოვნის ინტერაქციის შედეგად მიღწეულ ეკვილიბრიუმს, რა დროსაც პროდუქტისა თუ სერვისის ფასი ისეთ ნიშნულზეა, რომ მოთხოვნილი და მიწოდებული რაოდენობები ერთმანეთის ტოლია.
მთავრობებს შეუძლიათ ფასთწარმოებაში ჩაერიონ ფასების ჭერის ან მინიმალური ფასის დაწესებით (მაგალითად, მინიმალური ხელფასის კანონები მუშახელის ბაზარში). ასევე, ფასთწარმოებაში ინტერვენციისთვის სახელმწიფოებს შეუძლიათ გამოიყენონ ფისკალური პოლიტიკა სასურველი სამომხმარებლო ქცევის შესაცვლელად ან მოაგვარონ კონკრეტული ტრანზაცქიების მეირ გამოწვეული საბაზრო ექსტერნალიები (პიგოვური გადასახადები). მრავალი ხედვა არსებობს იმის შესახებ, თუ რა როლი უნდა ჰქონდეს მთავრობას ბაზრის რეგულირებაში, საბაზრო ეკონომიკისათვის მიმართულების მიცემასა თუ ბაზრის მიერ წარმოქმნილ სოციალურ უთანასწორობასთან გამკლავებაში. საბაზრო ეკონომიკისთვის ფუნდამენტური საკითხია მიწოდებასა და მოთხოვნაზე დაფუძნებული საფასო სისტემის არსებობა, რომელიც რეგულაციების მიუხედავად, რესურსების განკარგვის უმთავრესი მექანიზმია.
კაპიტალიზმი
კაპიტალიზმი არის ეკონომიკური სისტემა, სადაც საწარმოო საშუალებები ძირითადად ან მთლიანად კერძო საკუთრებაშია, მოგების მისაღებად ოპერირებს და სტრუქტურიზებულია კაპიტალის დაგროვების პროცესზე. ზოგადად, კაპიტალისტურ სისტემებში ინვესტიციები, დისტრიბუცია, შემოსავალი და ფასები განისაზღვრება ბაზრების მიერ როგორც რეგულირებულ, ისე ნაკლებად რეგულირებულ შემთხვევაში.
არსებობს კაპიტალიზმის სხვადასხვა ვარიაციები, რომლებიც განსხვავებულ ურთიერთკავშირში არიან ბაზართან. laissez-faire და თავისუფალი ბაზრის შემთხვევაში, ბაზრები ოპერირებენ მინიმალური ან სრულიად არარსებული სახელმწიფო ჩარევით და ფასებსა თუ პროდუქტებისა და სერვისების მიწოდებაზე მინიმალური ან არარსებული რეგულაციებით. ინტერვენციონისტული, კეთილდღეობის კაპიტალიზმისა და შერეული ეკონომიკის დროს, ბაზრები აგრძელებენ დომინანტური როლის ქონას, თუმცა ისინი სახელმწიფოს მიერ გარკვეულწილად რეგულირებულები არიან საბაზრო ჩავარდნების გამოსასწორებლად ან სოციალური კეთილდღეობის წასახალისებლად. სახელმწიფო კაპიტალიზმის სისტემებში დოვლათის დასაგროვებლად სახელმწიფო ძირითადად ეყრდნობა მითითებით დაგეგმარებას ან/და სახელმწიფო კომპანიებს, ყველაზე ნაკლებად კი - ბაზრებს.
ფეოდალიზმის დასასრულის შემდეგ კაპიტალიზმი დასავლურ სამყაროში დომინანტური სისტემაა. ბევრი თვლის, რომ თანამედროვე ეკონომიკებს ტერმინი „შერეული ეკონომიკა“ უფრო ზუსტად აღწერს, რადგან ისინი ინარჩუნებენ როგორც კერძო, ასევე სახელმწიფო საწარმოებს. კაპიტალიზმში მიწოდებისა და მოთხოვნის მასშტაბებს ფასები განსაზღვრავს. კონკრეტულ პროდუქტება და სერვისებზე მაღალი მოთხოვნა იწვევს მაღალ ფასებს, ხოლო მცირე მოთხოვნა - დაბალ ფასებს.
თავისუფალი ბაზრის კაპიტალიზმი
კაპიტალისტური თავისუფალი ბაზრის ეკონომიკა არის სისტემა, როდესაც პროდუქტებსა და სერვისებზე მოთხოვნა-მიწოდება ეკვილიბრიუმს მთავრობის ჩაურევლად აღწევს და ფასები თავისუფლად ფორმირდება. ეს სისტემა ჩვეულებრივ გულისხმობს მაღალკონკურენტული ბაზრებისა და კერძო საკუთრებაში მყოფი პროდუქტიული საწარმოების არსებობას. „laissez-faire“ თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის უფრო გაფართოებული ვერსიაა, სადაც სახელმწიფო როლი ეკონომიკაში მხოლოდ საკუთრების უფლებების დაცვით შემოიფარგლება.
ანგლო-საქსური მოდელი
ანგლო-საქსონური კაპიტალიზმი არის კაპიტალიზმის ერთ-ერთი ფორმა, რომელიც ძირითადად ანგლოფონურ ქვეყნებშია გავრცელებული და ტიპურად ამერიკის შეერთებული შტატების ეკონომიკას მიესადაგება. ის ევროპული კაპიტალიზმის მოდელისგან, როგორებიცაა კონტინენტური სოციალური საბაზრო ეკონომიკა და სკანდინავიური მოდელი, განსხვავდება. ანგლო-საქსონური კაპიტალიზმი გულისხმობს მაკროეკონომიკური პოლიტიკის რეჟიმსა და კაპიტალის ბაზრის სტრუქტურას, რომელიც გავრცელებულია ანგლოფონურ ეკონომიკებში. მათ მახასიათებლებს შორისაა დაბალი გადასახადები, შედარებით ღია ფინანსური ბაზრები, ნაკლები შეზღუდვები მუშახელის ბაზარზე და შედარებით შეზღუდული კეთილდღეობის სახელმწიფო მოდელი, რომელიც ნაკლებად მოიცავს კოლექტიური მოლაპარაკებების სქემებს, რომელსაც კონტინენტურ ევროპასა და სკანდინავიაში ხშირად ვხვდებით.
აღმოსავლურ აზიური მოდელი
კაპიტალიზმის აღმოსავლურ აზიური მოდელი მოიცავს სახელმწიფოს ძლიერ როლს ინვესტიციებში და ზოგ შემთხვევებში სახელმწიფო კომპანიების არსებობას. სახელმწიფო თამაშობს აქტიურ როლს ეკონომიკის განვითარების წახალისებისთვის, როგორც სუბსიდიების, ასევე „ეროვნული ჩემპიონებისა“ და ექსპორტზე ორიენტირებული ზრდის მოდელის ხელშეწყობის გზით. ამ მოდელის გატარების პრაქტიკა რეალურ ცხოვრებაში ქვეყნების მიხედვით განსხვავებულია. ეს სახელწოდება მიესადაგება ჩინეთის, იაპონიის, სინგაპურის, სამხრეთ კორეისა და თაივანის ეკონომიკებს.
პოლიტიკურ მეცნიერებაში მსგავსი კონცეფციაა განვითარებადი სახელმწიფო.
სოციალური საბაზრო ეკონომიკა
სოციალური საბაზრო ეკონომიკის მოდელი, მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ, დასავლეთ გერმანიაში ალფრედ-მიულერ-არმაკმა და ლუდვიგ ერჰარდმა შემოიღეს. სოციალური საბაზრო ეკონომიკის მოდელი, რომელსაც ხანდახან რაინ კაპიტალიზმსაც უწოდებენ, დამყარებულია თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის ბენეფიტების რეალიზაციაზე, განსაკუთრებით კი ეკონომიკურ ეფექტურობაზე და პროდუქტების მაღალ მიწოდებაზე. ამავდროულად, ამ მოდელში სახელმწიფო აკორექტირებს საბაზრო ჩავარდნებს და ცდილობს თავი აარიდოს დესტრუქციულ კონკურენციას, ეკონომიკური ძალაუფლების კონცენტრაციას და საბაზრო პროცესების სოციალურად საზიანო ეფექტებს. სოციალური საბაზრო ეკონომიკის მიზანი დიდი ეკონომიკური კეთილდღეობის საუკეთესო სოციალურ უზრუნველყოფასთან შერწყმაა. ერთი დეტალი, რაც მას თავისუფალი ბაზრის ეკონომომიკიგან განასხვავებს არის სახელმწიფოს აქტიურობა, რომელიც ხშირად იღებს მარეგულირებელ ზომებს. სოციალური პოლიტიკის მიზნები მოიცავს დასაქმებასთან, მოსახლეობის საცხოვრებელი სახლებით უზრუნველყოფასა და განათლებასთან დაკავშირებულ პოლიტიკას. ამას გარდა, სოციალური პოლიტიკაში შედის შემოსავლების ზრდის სოციო-პოლიტიკურად მოტივირებული გადანაწილება. სოციალური საბაზრო ეკონომიკის მახასიათებლებია ძლიერი კონკურენტული პოლიტიკა და რესტრიქციული მონეტარული პოლიტიკა. მისი ფილოსოფიური საფუძველია ნეოლიბერალიზმი და ორდოლიბერალიზმი.
სოციალიზმი
საბაზრო სოციალიზმია aრის საბაზრo ოეკონომიკის ფორმა, სადაც საწარმოო საშუალებები არის საზოგადოებრივ საკუთრებაში. საბაზრო სოციალისტურ ეკონომიკაში ფირმები ოპერირებენ მოთხოვნა-მიწოდების კანონის მიხედვით და ფუნქციონირებენ მაქსიმალური მოგების მისაღებად. საბაზრო სოციალიზმსა და კაპიტალიზმს შორის პრინციპული განმასხვავება ისაა, რომ კომპანიების მოგებას არა კერძო პირები, არამედ მთლიანი საზოგადოება იღებს.
ნანა მუსკური
ნანა მუსკური (Nάνα Μούσχουρη; დ. 13 ოქტომბერი, 1934, ხანია, კრეტა, საბერძნეთი) — ბერძენი მომღერალი, რომელსაც 50 წლიანი კარიერის მანძილზე მსოფლიო მასშტაბით 300 მილიონი ჩანაწერი აქვს გაყიდული. ნანას მას ბავშვობაში მეგობრები და ოჯახი ეძახდნენ, ნამდვილი სახელია იოანა. სიმღერები ჩაწერილი აქვს მრავალ ენაზე, მათ შორის ბერძნულად, ფრანგულად, ინგლისურად, გერმანულად, ნიდერლანდურად, იტალიურად, პორტუგალიურად, ესპანურად, ებრაულად, უელსურად, ჩინურ მანდარინზე, მაორიზე და თურქულად.
საბაზრო ეკონომიკა
სოციალიზმი
საბაზრო სოციალიზმის ისეთი მომხრეების აზრით, როგორიც იაროსლავ ვანეკია, ნამდვილი თავისუფალი ბაზრების არსებობა პროდუქტიული საკუთრების კერძო მფლობელობაში არსებობის შემთხვევაში შეუძლებელია. პირიქით, მისი მტკიცებით, კერძო საკუთრების არსებობა, რომელიც იწვევს კლასობრივ განსხვავებებსა და შემოსავლებსა და ძალაუფლებაში უთანასწორობას, დომინანტურ კლასს ეხმარება ბაზრის თავის სასარგებლოდ მოწყობაში ან მონოპოლიის ან საბაზრო ძალაუფლების სახით. ვანეკის აზრით, დომინანტური კასტა თავისი სიმდიდრით და რესურსებით ზეგავლენას ახდენს მთავრობაზე, რომელიც ფულის სანაცვლოდ კონკრეტული ბიზნესებისათვის ხელსაყრელ კანონებს იღებს. ვანეკი აცხადებს, რომ სოციალისტურ ეკონომიკაში, რომელიც კოოპერატივებს და თვითმმართველ საწარმოებს ემყარება, მუშახელს პროდუქტიულობის გასაზრდელად მეტი მოტივაცია აქვს, რადგან საწარმოს წარმატების შემთხვევაში საბაზისო ხელფასის გარდა დამატებით გამომუშავებული მოგების ნაწილსაც მიიღებს. პროდუქტიულობის გასაზრდელად ძლიერი მოტივაციების შექმნა, რომელიც იაროსლავ ვანეკის აზრით სოციალისტურ ეკონომიკაში კოოპერატივებისა და თვითმმართველი საწარმოების მეშვეობითაა შესაძლებელი, სხვადასხვა მოაზროვნეების მოსაზრებით, ასევე შესაძლებელია თავისუფალ ეკონომიკაშიც იმ შემთხვევაში, თუ თანამშრომლების მიერ კომპანიების ფლობა ნორმად იქცევა. ამ იდეის მომხრეთა შორის არიან მოაზროვნეები ლუის ო. კელსო და ჯეიმზ ს. ალბუსი.
ნანა მუსკური
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერძენი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1934 კატეგორია:დაბადებული 13 ოქტომბერი
საბაზრო ეკონომიკა
საბაზრო სოციალიზმის მოდელები
საბაზრო სოციალიზმი სათავეს იღებს კლასიკური ეკონომიკიდან, ადამ სმიტის ნაშრომებიდან, რიკარდიელი სოციალისტებიდან და მუტუალისტი ფილოსოფოსებიდან.
1930-იან წლებში, ეკონომისტები ოსკარ ლენგმა და აბა ლერნერმა განავითარეს სოციალიზმის მოდელი, რომლის მთავარი ფუნდამენტი სახელმწიფო ორგანო (ცენტრალური დაგეგმარების საბჭო) იყო, რომელიც სრული კონკურენციისა და პარეტოს ოპტიმალურობის მისაღწევად ფასების დადგენას ცდის და შეცდომის მეთოდით ცდილობდა მანამ, სანამ ისინი წარმოების ზღვრულ დანახარჯს არ გაუტოლდებოდა. სოციალიზმის ამ მოდელში ფირმები სახელმწიფოს მფლობელობაში არიან და მათ დასაქმებულები განაგებენ. საწარმოების მოგება მოსახლეობაზე სოციალური დივიდენდების სახით ნაწილდება. ამ მოდელს საბაზრო სოციალიზმს უწოდებენ, რადგან მასში ფულის, საფასო სისტემის და სიმულაციური კაპიტალის ბაზრის გამოყენება ხდება, რაც ტრადიციული არასაბაზრო სოციალიზმისთვის დამახასიათებელი არაა.
საბაზრო სოციალიზმის უფრო თანამედროვე მოდელია ამერიკელი ეკონომისტის, ჯონ როემერის მიერ წამოწეული სისტემა, რომელსაც ეკონომიკური დემოკრატიას უწოდებენ. ამ მოდელში, საზოგადოებრივი საკუთრება საბაზრო ეკონომიკაში კაპიტალის საერთო სახალხო საკუთრებაში არსებობით ხორციელდება. სახალხო საკუთრების ბიურო აკონტროლებს საფონდო ბირჟაზე არსებული ფირმების აქციებს და მათგან მიღებული შემოსავალი საზოგადოებრივი საჭიროებების დაფინანსებასა და საბაზისო შემოსავლის დაწესებაზე იხარჯება.
თვითმმართველ საბაზრო სოციალიზმს მხარს უჭერდნენ იუგოსლავიელი ეკონომისტები ბრანკო ჰორვატი და იაროსლავ ვანეკი. თვითმმართველი სოციალიზმის მოდელში ფირმები პირდაპირ თავისი დასაქმებულების მფლობელობაში არიან და მმართველ საბჭოს თავად დასაქმებულები ირჩევენ. ეს კოოპერატიული ფირმები ერთმანეთში კონკურენციაში არიან როგორც საწარმოო საშუალებების მოპოვებაში, ასევე სამომხმარებლო პროდუქტების გაყიდვაში.
რელიგიაში
ბევრი ფილოსოფოსი და თეოლოგი საბაზრო ეკონომიკას მონოთეისტურ ფასეულობებთან აკავშირებს. მაიკლ ნოვაკმა აღწერა კაპიტალიზმი, როგორც კათოლიციზმთან ახლო კავშირში მყოფი სისტემა, თუმცა მაქს ვებერმა კავშირი უფრო კაპიტალიზმსა და პროტესტანტიზმს შორის დაინახა. ეკონომისტმა ჯეფრი საქსმა განაცხადა, რომ თავისი ნაშრომისთვის ინსპირაცია იუდაიზმის სამკურნალო მახასიათებლებიდან აიღო. ერთიანი სინაგოგის მთავარი რაბინი ლორდ საქსი კორელაციას ხედავს თანამედროვე კაპიტალიზმსა და ოქროს ხბოს ებრაულ წარმოდგენას შორის.
ქრისტიანობა
საქრისტიანოში განთავისუფლების თეოლოგიის მოძრაობა მხარს უჭერდა ეკლესიის ჩართულობას შრომის ბაზრის კაპიტალიზმში. ბევრმა მღვდელმა და მონაზომა მოახდინა ინტეგრაცია შრომით ორგანიზაციებში იმ დროს, როდესაც მათი ნაწილი გეტოებში გადადიოდა გაჭირვებულთა შორის საცხოვრებლად. წმინდა სამების ინტერპრეტირება ხდებოდა, როგორც სოციალური თანასწორობისაკენ და სიღარიბის მოსპობისაკენ მოწოდება. თუმცა, პაპი აქტიურად აკრიტიკებდა განთავისუფლების თეოლოგიას. ის განსაკუთრებით იყო შეშფოთებული მარქსიზმისა და ქრისტიანობის ზედმეტი აღრევით. მან დახურა კათოლიკური ინსტიტუციბი, რომლებიც განთავისუფლების თეოლოგიას ასწავლიდნენ და ეკლესიიდან მოკვეთა აქტივისტების ნაწილი.
კრიტიკა
ეკონომისტი ჯონ შტიგლიცი ამტკიცებს, რომ ბაზრები განიცდიან ინფორმაციის ნაკლებობას და ბაზრების ნავარაუდები ეფექტურობა გამომდინარეობს ნეოკლასიკური კეთილდღეობის ეკონომისტების არასწორი დაშვებებიდან, განსაკუთრებით კი ინფორმაციის უფასოობის, სრულყოფილების და სტიმულებთან დაკავშირებული არასწორი ვარაუდებიდან. ნეოკლასიკური თეორია მიიჩნევს, რომ სტატიკურ ეკვილიბრიუმს და ეფექტურ ბაზრებს სჭირდებათ კონვექციების (ფინანსური) არ არსებობა მიუხედავად იმისა, რომ კონვექციები თანამედროვე ეკონომიკის თანმდევი ნაწილია. შტიგლიცის კრიტიკა ეხება როგორც უკვე არსებულ კაპიტალიზმის მოდელებს, ასევე თეორიულად წარმოდგენილ საბაზრო სოციალიზმის მოდელებს. თუმაც, უნდა აღინიშნოს, რომ შტიგლიცი ბაზრების ჩანაცვლების მომხრე არაა. ის ამტკიცებს, რომ სახელმწიფო ინტერვენციას მნიშვნელოვანი როლის თამაში შეუძლია საბაზრო ეფექტურობის გასაზრდელად და თანამედროვე ეკონომიკებში არსებული საბაზრო ჩავარდნების აღმოსაფხვრელად. სამართლიანი საბაზრო ეკონომიკა რეალურად არის მარტინგეილის ან ბრაუნიანული მოძრაობის მოდელი და ამ მოდელში მონაწილე კონკურენტის წარამტების შანსი არცერთ მომენტში 50%-ზე მეტი არაა. სამართლიანი ბაზრების ფრაქტალური ბუნებისა და ბაზრის მოთამაშეებს შორის არსებული კონკურენციის კანონის გამო, რომელიც ფირმებს იძულებულს ხდის მოახდინონ მოგების მზარდი ნაწილის რეინვესტირება, გარდამტეხ პერიოდში მათი გაკოტრების საშუალო სტატისტიკური შანსი დაახლოებით 50%-ს, ხოლო უსასრულობაში 100%-ს უდრის.
რობინ ჰანელი და მაიკლ ალბერტი ამტკიცებენ, რომ ბაზრები თავისი არსით იწვევენ კლასობრივ დაყოფას. ალბერტის აზრით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ყველა ადამიანი დაბალანსებული სამუშაო კომპლექსით (კრეატიულობის, პასუხისმგებლობისა და უფლებამოსილების მხრივ სხვადასხვა ტიპის სამუშაოს შესრულება) დაიწყებს, საბაზრო ეკონომიკაში კლასობრივი განსხვავება მაინც წარმოიშობა. მისი მტკიცებით:
მსჯელობა შორს რომ არ წავიდეს, ცალსახაა, რომ საბაზრო სისტემაში სხვადასხვა უფლებამოსილების მქონე სამსახურების არათანაბარი გადანაწილება, ისე როგორც ეკონომიკურ დემოკრატიაში, აუცილებლად გამოიწვევს იმას, რომ ზოგიერთი დასაქმებული სხვაზე მეტად შეძლებს ეკონომიკური ბენეფიტების მიღებას. მაგალითად, თუ ერთი თანამშრომელი ქმნის მანქანის დიზაინს, ხოლო მეორე აშენებს, დიზაინერი თავის კოგნიტურ შესაძლებლობებს უფრო ხშირად გამოიყენებს ვიდრე მშენებელი. შორეულ პერსპექტივაში, დიზაინერი უფრო მეტად გაიწაფება კონცეპტუალურ სამუშაოში ვიდრე მშენებელი, რაც პირველს მისცემს ფირმასთან უპირატესობას, რომ შემოსავლებიდან მეორეზე მეტი წილი მოითხოვოს. მომუშავეს, რომელიც გამოცდილია კონცეპტუალურ სამუშაოებში და არ არის კმაყოფილი თავისი ხელფასით, აქვს საშუალება, რომ დამსაქმებელს ისეთ კომპანიაში გადასვლით დაემუქროს, სადაც მეტს გადაუხდიან. ამის ეფექტი არის კლასობრივი დაყოფა კონცეპტუალურ და ხელით მომუშავეებს, საბოლოო ჯამში კი მენეჯერებსა და დასაქმებულებს შორის. ასევე, დე ფაქტო სამუშაო ბაზარი კონცეპტუალური მუშაკებისათვის.
დევიდ მაკნელი მარქსისტულ ტრადიციაში ამტკიცებს, რომ ბაზრის ლოგიკა არსებითად აწარმოებს არათანაბარ შედეგებს და უთანასწორო გაცვლებს. მეტიც, მისი მტკიცებით, ადამ სმიტის მორალური განზრახვა და ფილოსოფია, რომლებიც თანასწორ გაცვლას ემსახურებოდნენ შეარყია მის მიერ მხარდაჭერილმა თავისუფალი ბაზრების პრაქტიკამ. საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას თან ახლდა იძულება, ექსპლუატაცია და ძალადობა, რასთან თანხვედრაშიც სმიტის მორალური ფილოსოფია არ მოდიოდა. მაკნელი ასევე აკრიტიკებს საბაზრო სოციალისტებს იმის რწმენის გამო, რომ თანასწორ გაცვლებზე დამყარებული სამართლიანი ბაზრების მიღწევა შეიძლება თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის პარაზიტული ელემენტების, მათ შორის, საწარამოო საშუალებების კერძო საკუთრებაში არსებობის უფლების აკრძალვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კაპიტალიზმი კატეგორია:კლასიკური ლიბერალიზმი კატეგორია:ეკონომიკური იდეოლოგიები კატეგორია:ეკონომიკური ლიბერალიზმი კატეგორია:ეკონომიკის სისტემები კატეგორია:ბაზარი (ეკონომიკა)