cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საქართველოს მეფუტკრეობის სამეცნიერო-საწარმოო რესპუბლიკური გაერთიანება
საქართველოს სსრ სასოფლო-სამეურნეო წარმოების სახელმწიფო კომიტეტის საქართველოს მეფუტკრეობის სამეცნიერო-საწარმოო რესპუბლიკური გაერთიანება— სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება. დაარსდა 1889 წელს თბილისში მეაბრეშუმეობის სადგურთან ერთად. 1936 წელს გამოეყო და მის ბაზაზე საქართველოს მეცხოველეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში შეიქმნა მეფუტკრეობის განყოფილება. 1959 წელს კი დაარსდა დამოუკიდებელი დაწესებულება მეფუტკრეობის საცდელი სადგურის სახელწოდფებით, ხოლო 1976 წლიდან გადაკეთდა საქართველოს მეფუტკრეობის სამეცნიერო-საწარმოო რესპუბლიკური გაერთიანებად. ჰქონდა განყოფილებები: მომშენებლობის, დაავადებებთან ბრძოლის, პროდუქტთა ტექნოლოგიის, საკვების ბაზის, ეკონომიკური და ორგანიზაციის, ინფორმაციი. სადგურს ექვემდებარებოდა რამდენიმე საყრდენი პუნქტი საგარეჯოში, გარდაბანში, ჩოხატაურში, დუშეთსა და ბათუმში. სადგურმა შეიმუშავა მომთაბარეობასთან დაკავშირებული ტექნოლოგია და ასაწყობ-სდასაშლელი ხის სახლის ტიპი. გამოიკვლია ქართული ფუტკრის სხვადასხვა პოპულაციის გეოგრაფიული ასპექტები და შეადგინა რეკომენდაციები საუკეთესოთა მოშენებისათვის. რეგულარულად იკვლევდა ფუტკრის დაავადებათა გავრცელებას, მათ გამომწვევ მიზეზებს და წარმოებას აძლევდა საჭირო რეკომენდაციებს მკურნალობის ღონისძიებათა შესახებ. ჰქონდა ექსპერიმენტული საფუტკრეები.
ლაშარი
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
სილუსტანი
thumb|250px|სილიუსტანის კოშკი-სამარხები სილიუსტანი — ინკამდელი არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, ქალაქ პუნოსთან ახლოს, უმაიოს ტბის სანაპიროზე. წარმოადგენს მოზრდილი სასაფლაოს. უშუალოდ სამარხებს, კოშკის ფორმა აქვთ და მას „ჩუპალას“ ეძახიან. იგი მიეკუთვნება კოლას ხალხს აიმარას ხალხებიდან, რომლებიც 1400 წელს ინკებმა დაიპყრეს. სამარხებში განისვენებს მთელი ოჯახები, დაახლოებით ათი ადამიანი ერთ სამარხში, რა თქმა უნდა ეს უკანასკნელნი დედებულთა კლასს განეკუთვნებოდნენ. დღეისათვის, საფლავთა უმრავლესობა აფეთქებულია მძარცველების მიერ.
A Posteriori (ალბომი)
A Posteriori — მუსიკალურ პროექტ ენიგმას მეექვსე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 2006 წელს.
თუკი წინა ალბომში, Voyageur, გამოყენებული იქნა ჯგუფის მუსიკისათვის დამახასიათებელი ელემენტები, A Posteriori შეიცავს მხოლოდ ნაცნობ „ენიგმას საყვირს“, რომელიც ჟღერს ალბომის შესავალში.
A Posteriori არის ჯგუფის პირველი ალბომი, ჩაწერილი კრეტუს 5.1. სისტემით აღჭურვილ სტუდიაში Alchemist. სტუდია დამზადდა სპეციალურად კრეტუს შეკვეთით.
სქოლიო
კატეგორია:ენიგმას ალბომები კატეგორია:2006 წლის ალბომები
ჩაკმაშურა
ჩაკმაშურა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. სამნაკვთიანია, ზოგჯერ სრულიად დაუნაკვთავი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა თხელი აბლაბუდისებრია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი გრძელი აქვს, ცილინდრული ფორმის, თხელი, იშვიათად საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოვალური და თეთრი. რბილობი მკვრივი და მდნარია, სასიამოვნო და ჰარმონიული გემოთი.
ჩაკმაშურა სრულ სიმწიფეში სექტემბრის პირველ ნახევარში შედის. ვაზი ძლიერი ზრდისა და მცირემოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7 გ/ლ-ს.
მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო, ასევე გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
პალმა-სორიანო
პალმა-სორიანო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, სანტიაგო-დე-კუბის პროვინციაში.
ქალაქი მდებარეობს მდინარე კაუტოს ზემო დინების ნაპირებზე. დაარსდა 1825 წელს, აქ არსებული რანჩოების გაერთიანების შედეგად. აქ გადმოასვენეს კუბის დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი გმირის — ხოსე მარტის ცხედარი, სანამ ის საბოლოო განსასვენებელს სანტიაგო-დე-კუბაში ჰპოვებდა.
დემოგრაფია
2004 წელს, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 124 585 ადამიანს შეადგენდა. 846 კმ² ფართობზე მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 147,3 ადამიანი კმ²-ზე.
სქოლიო
კატეგორია:კუბის ქალაქები
კურილის კუნძულები
მინი|250პქ|კუნძულების მდებარეობა მინი|250პქ|კუნძულების დე-ფაქტო დაყოფა რუსეთ-იაპონის შორის დროთა განმავლობაში კურილის კუნძულები (Курильские острова, იაპ. 千島列島 Chishima rettō) — ვულკანური არქიპელაგი წყნარი ოკეანისა და ოხოტის ზღვის საზღვარზე, კუნძულ ჰოკაიდოს ჩრდილოეთით, გადაჭიმულია 1 300 კმ-ზე. ადმინისტრაციულად შედის რუსეთის სახალინის ოლქში. არქიპელაგში 56 დიდი და სხვა უამრავი პატარა კუნძულია. მათი საერთო ფართობი დაახლოებით 15 600 კმ²-ია, მოსახლეობა 19 000 ადამიანი (2010).
კუნძულები მთლიანად რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციის ქვეშ იმყოფება, მაგრამ მის სამხრეთით მდებარე ორ დიდ კუნძულს (იტურუპი და კუნაშირი), ისევე როგორც პატარა კუნძულებს — შიკოტანსა და ჰაბომაის, მოითხოვს იაპონია. ეს დავა „კურილის კუნძულების კონფლიქტის“ სახელითაა ცნობილი.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კუნძულები კატეგორია:იაპონიის კუნძულები
ნაპრალის ვულკანი
ყველაზე მსხვილ ზომებს აღწევს ბაზალტით აგებული ნაპრალის ვულკანის ლავის საფარი. მისი ცალკეული საფარები ჩვეულებრივ 5–15 მ სიმძლავრისაა, ზოგჯერ აღწევს 100 მ-ს. ისინი ცნობილია ისლანდიაში. უფრო იშვიათად გვხვდება ფხვიერი პროდუქტების მომტანი ნაპრალის ვულკანები. ამის მაგალითი შეიძლება იყოს ახალ ზელანდიაში არსებული ნაპრალი ტარავერა. 1886 წელს მომხდარი ამოფრქვევის დროს ამ 14,5 კმ სიგრძის ნაპრალის სიახლოვეს წარმოიქმნა 70 მ სიმაღლემდე არსებული ნაყარის შლაკური ზვინული. ნაპრალის ვულკანის სპეციფიკური ტიპი, შესაძლოა იყოს ინგიბრიტების ლიპარიტული და ლიპარიტ-დაციტური საფარი.
ნაპრალის ვულკანი ხშირად ფარისებრი ვულკანის სტრუქტურის ნაწილია. მისი სიგანე ხშირად რამდენიმე მ-ია, სიგრძე რამდენიმე კმ. ნაპრალის ვულკანი იწვევს ვეებერთელა ტრაპულ მაგმატიზმს, რომელიც გაედინება ჯერ ლავურ არხში, ხოლო შემდეგ ლავურ გვირაბში. ნაპრალის ტიპის ვულკანიზმი დედამიწის ისტორიის გარკვეულ პერიოდში ძალიან ფართოდ იყო გავრცელებული.
ამ ტიპის ამოფრქვევა როგორც ჩანს, ფართოდაა განვითარებული აღმოსავლეთ წყნაროკეანური ამაღლებების წყალქვეშა რღვევებში, შუაატლანტიკურ ქედზე და მსოფლო ოკეანის სხვა აქტიურ ზონებში. ასეთი ვულკანების ამოფრქვევისას ჩვეულებრივ, წარმოიქმნება კონუსისებრი ნაგებობები — სტრატოვულკანები, რომლებიც აგებულია ლავით, ტეფრით, პემზითა და ვულკანური მინით.
ნაპრალის ვულკანი ჩვეულებრივ დაკავშირებულია ორ მოვლენასთან: რიფტულ ზონასთან და ვულკანის რღვევასთან. ნაპრალის ვულკანის ნაგებობები წარმოქმნის დამრეც, ამობურცულკალთიან ლავურ ქედებსა და ლავურ პლატოებს. ნაპრალის ვულკანი გართულებული შეიძლება იყოს მწვერვალებითა და პერიფერიული გრაბენებით.
სქოლიო
კატეგორია:ვულკანოლოგია
ფინიკიური დამწერლობა
ფინიკიური დამწერლობა — ყველაზე ძველი ანბანური ტიპის დამწერლობა, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია. ფინიკიურ დამწერლობაში 22 ასოა და მათგან არცერთია ხმოვანი. მას თანდათან მისგან ნაწარმოები ანბანები ენაცვლებოდა: ახლო აღმოსავლეთში — სემიტური დამწერლობები (არაბული, ებრაული, არამეული). ევროპაში კი ბერძნული და მისგან ნაწარმოები დამწერლობები.
ალეფ
left|Aleph ალეფ სიმბოლურად გამოხატავს ხარის თავს. სიტყვა ალეფ ნიშნავს საქონელს. ქართული შესატყვისი: - ა
გიმელ
left|Gimel გიმელ სიმბოლურად გამოხატავს აქლემის კუზს. სიტყვა გამელ ნიშნავს აქლემს. ქართული შესატყვისი: გ
დალეთ
left|Daleth დალეთ სიმბოლურად გამოხატავს კარვის ან ქოხის კარს. ქართული შესატყვისი: დ
ჰე
left|He ჰე სიმბოლურად გამოხატავს ტკივილს. ქართული შესატყვისი: ე
კატეგორია:დამწერლობები კატეგორია:ფინიკია
Plagiolepis squamifera
Plagiolepis squamifera — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Plagiolepis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სტანისლავა ვალასევიჩი
სტანისლავა ვალასევიჩი (3 აპრილი, 1911 — 4 დეკემბერი, 1980), ასევე ცნობილი როგორც სტეფანია ვალასევიჩი, და სტელა უოლში, — პოლონელ-ამერიკელი მძლეოსანი სპორტსმენი, რომელიც გახდა ქალთა ოლიმპიური ჩემპიონი 100 მეტრზე. დაიბადა პოლონეთში და გაიზარდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში. იგი ამერიკის მოქალაქე 1947 წელს გახდა.
ვალასევიჩი დაიბადა 1911 წლის 3 აპრილს ვიერცხოვნიაში (ახლანდელი ბროდნიკის ოლქი), პოლონეთის სამეფოში. მისი ოჯახი ემიგრაციაში წავიდა შეერთებულ შტატებში, როდესაც ის სამი თვის იყო. მისი მშობლები, ჯულიან და ვერონიკა ვალასიევიჩები დასახლდნენ კლივლენდში, ოჰაიოში, სადაც მამამ იპოვა სამუშაო ფოლადის ქარხნის მუშად. ოჯახი მას სტასიას ეძახდა. ეს იყო მისი ქრისტიანული სახელის პოპულარული პოლონური ვერსია. ეს მოგვიანებით გადაიქცა მეტსახელად სტელა, როგორც მას შეერთებულ შტატებში უწოდებდნენ.
სპორტული კარიერა
ვალასევიჩმა თავისი სპორტული კარიერა სამხრეთ საშუალო სკოლაში დაიწყო, სკოლაში, რომელიც მდებარეობს ისტორიულ სლავურ სოფელში, კლივლენდის აღმოსავლეთ მხარეს, ოჰაიო. 1927 წელს მან მოიპოვა ადგილი ამერიკის ოლიმპიურ გუნდში. თუმცა, ვალასევიჩი არ იყო ამერიკის მოქალაქე და 21 წლამდე მოქალაქეობა ვერ მიიღო, ამიტომ გამოსვლას ვერ შეძლებდა. პოლონელი სპორტსმენის ჰალინა კონოპაკას წარმატებამ, რომელმაც 1928 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ბადროს ტყორცნაში ოქრო მოიპოვა, შთააგონა ვალასევიჩი შესულიყო სოკოლის ადგილობრივ ორგანიზაციაში. ეს იყო პოლონური სპორტული და პატრიოტული ორგანიზაცია, რომელიც მოქმედებდა პოლონურ დიასპორაში. პოზნანში პანსლავური კრების დროს, მან მოიპოვა თავისი პირველი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო გამარჯვებები; ხუთი ოქროს მედალი 60 მეტრზე, 100 მეტრზე, 200 მეტრზე და 400 მეტრზე სირბილში და ასევე სიგრძეზე ხტომაში. მას სთხოვეს დარჩენა პოლონეთში და პოლონეთის სპორტულ გუნდთან მუშაობა.
ვალასევიჩმა განაგრძო სპორტში სამოყვარულო ასპარეზი და პარალელურად მუშაობდა კლივლენდში. 1932 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებამდე მან მოიგო ამერიკის ეროვნული ჩემპიონატები 91 მეტრზე (1930), 200 მეტრზე (1930– 1931) და სიგრძეზე ხტომაში (1930). სპორტსმენთაშორის ჩემპიონატებში მონაწილეობისთვის ქალაქმა კლივლენდმა მას მანქანა გადასცა. მას შესთავაზეს ამერიკის მოქალაქეობა, თუმცა, მოქალაქეობის ფიცის დადებამდე სულ რაღაც ორი დღით ადრე, მან გადაიფიქრა და მიიღო პოლონეთის მოქალაქეობა, რომელიც მას ნიუ-იორკში პოლონეთის საკონსულომ შესთავაზა. 1930 წელს იგი აირჩიეს ყველაზე პოპულარულ პოლონელ სპორტსმენად ყოველდღიური სპორტული მიმოხილვის (Przegląd Sportowy) მკითხველებმა.
1932 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ვალასევიჩი წარმოადგენდა პოლონეთს. 100 მეტრზე, ტირეში, ვალასევიჩი მსოფლიო რეკორდს (11,9 წამი) გაუთანაბრდა და ოქროს მედალი მოიპოვა. იმავე დღეს ბადროს ტყორცნაში მან 9-დან მე-6 ადგილი დაიკავა. პოლონეთში დაბრუნებისთანავე იგი თითქმის მყისიერად გახდა ცნობილი პიროვნება. მას გდინიას პორტში უამრავი ადამიანი დახვდა და რამდენიმე დღის შემდეგ მიღწეული წარმატებისთვის დაჯილდოვდა ღირსების ოქროს ჯვრით. იგი კვლავ აირჩიეს სპორტში ყველაზე პოპულარულ პოლონელად და სამი წლის განმავლობაში ეკავა ეს ტიტული.
1933 წლის გაზაფხულზე ვალასევიჩი გამოჩნდა ვარშავის ჩემპიონატზე, სადაც მან მოიპოვა 9 ოქროს მედალი მძლეოსნობაში, მათ შორის 80 მეტრზე დაბრკოლებებით რბოლაში, 4 × 200 მ ესტაფეტაზე და სიგრძეზე ხტომაში. 1933 წლის 17 სექტემბერს, პოზნანში, მან დაამყარა ორი მსოფლიო რეკორდი ერთ დღეში: 7,4 წამი 60 მეტრიან სპრინტში და 11,8 წამი 100 მეტრზე. მისმა ოლიმპიურმა წარმატებებმა მოუტანა სტიპენდია ვარშავის ფიზიკური აღზრდის ინსტიტუტში, სადაც გაიცნო იმ დროის ყველაზე გამოჩენილი პოლონელი სპორტსმენები, მათ შორის იადვიგა ვაისი, ფელიცია შაბინსკაა, მარია კვაშნიევსკას და იანუშ კუსოცინსკი.
1936 წელს ბერლინის ოლიმპიადაზე ვალასევიჩმა სცადა დაეცვა ოლიმპიური ტიტული 100 მეტრზე, მაგრამ ამერიკელმა ჰელენ სტეფენსმა იგი 0,02 წამით დაამარცხა; ვალასევიჩმა ვერცხლის მედალი მოიპოვა. სტივენსი პოლონურმა გაზეთის რეპორტიორმა დაადანაშაულა მამაკაცობაში და აიძულა ის გახდა ჩაეტარებინა სასქესო ორგანოების შემოწმება, რომელმაც დაადასტურა, რომ იგი ნამდვილად ქალი იყო.
ოლიმპიური თამაშების შემდეგ ვალასევიჩი გადავიდა აშშ-ში და განაახლა სამოყვარულო კარიერა. მეორე მსოფლიო ომის დროს და მის შემდეგ მან მოიგო ამერიკის ეროვნული ჩემპიონატები 100 მეტრზე (1943, 1944 და 1948), 200 მეტრზე (1939– 1940 და 1942– 1948), ბადროს ტყორცნასა (1941– 1942) და სიგრძეზე ხტომაში (1938–1946, 1948 და 1951).
1947 წელს მან მიიღო ამერიკის მოქალაქეობა, მოგვიანებით კი 1956 წელს დაქორწინდა ჰარი ოლსონზე. მიუხედავად იმისა, რომ ქორწინება დიდხანს არ გაგრძელებულა, მან განაგრძო ქმრის გვარის გამოყენება სიცოცხლის ბოლომდე. მან ამერიკის შეერთებული შტატებში ბოლო ტიტული მოიგო 1951 წელს, 40 წლის ასაკში. 1975 წელს იგი შეიყვანეს აშშ-ის მძლეოსნობის დიდების დარბაზში.
პოსტათლეტური კარიერა
პენსიაზე გასვლის შემდეგ მან განაგრძო აქტიურობა სხვადასხვა პოლონურ სპორტულ ასოციაციაში აშშ-ში, სადაც აწყობდა ჩემპიონატებს და ეხმარებოდა ახალგაზრდა სპორტსმენებს. მან ასევე დააფინანსა სხვადასხვა ჯილდოები ამერიკაში მცხოვრები პოლონელი სპორტსმენებისთვის. 1974 წელს სტელა უოლში შეიყვანეს პოლონურ-ამერიკული სპორტის დიდების დარბაზში. სტელა უოლში იყო 1954 წლის 16 ივნისის რადიო ვიქტორინის ეპიზოდის You Bet Your Life კონკურსანტი, რომელსაც უძღვებოდა გრუჩო მარქსი.
სიკვდილი და დაპირისპირება
მისი ბიოლოგიური სქესის დაპირისპირება კვლავ გადაუჭრელი რჩება და სიტუაცია კიდევ უფრო რთულდება, რადგან მრავალ ადრინდელ დოკუმენტში, მათ შორის მის დაბადების ჩანაწერში, ნათქვამია, რომ ის ქალი იყო; კუიაჰოგას ოლქის სასამართლოში განაცხადეს, რომ ვალასევიჩი იყო „სოციალურად, კულტურულად და ლეგალურად“ ქალი. ასევე იყო კამათი იმის შესახებ, უნდა გაუქმებულიყო თუ არა მისი რეკორდები და მიღწევები.
მემკვიდრეობა
კლივლენდში, ბროდვეის გამზირზე, არის უოლშის სახელობის ქალაქის საკუთრებაში არსებული რეკრეაციული ცენტრი. ის ერთვის კლივლენდის სამხრეთის საშუალო სკოლას. ის დაკრძალულია კლივლენდში, ოჰაიოში.
დიდება (1989 წლის ფილმი)
დიდება (Glory) — რეჟისორ ედვარდ ცვიკის სამხედრო ჟანრის ფილმი. როლებს ასრულებენ: მეთიუ როდერიკი, დენზელ ვაშინგტონი, კერი ელვისი და მორგან ფრიმენი. სცენარის ავტორია კევინ ჟარი. გადაღებულია სამხედრო პოლკოვნიკის რობერტ გულდ შოუს პირადი წერილებისა და აგრეთვე ლინკოლნ კირსტენისა და პიტერ ბურჰარდის რომანებზე, შესაბამისად, — „დადეთ ეს დაფნის ხე“ და „ერთი მამაცური გარღვევა“ სცენარის მიხედვით.
ფილმის სიუჟეტი უკავშირდება აშშ-ის არმიის პირველი ოფიციალური ქვედანაყოფის — მასაჩუსეტსის 54-ე მოხალისე ქვეითი ჯარის რეალურ ისტორიას, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო აშშ-ის სამოქალაქო ომში. 54-ე პოლკი იყო აშშ-ის არმიის პირველი ქვედანაყოფი, რომელიც აფრო-ამერიკელებისაგან შედგებოდა.
ფილმი TriStar Pictures-ისა და Freddie Fields-ის ერთობლივი წარმოებისაა და აშშ-ში ვრცელდება Tri-Star Pictures-ს მიერ. აშშ-ში ფილმის პრემიერა შეზღუდული რელიზის სახით შედგა 1989 წლის 14 დეკემბერს, ხოლო ფართო გაყიდვაში გამოვიდა 1990 წლის 16 თებერვალს. შემოსავალმა შეადგინა 26,828,365 აშშ დოლარი. საერთო ბიუჯეტმა შეადგინა 18 მილიონი აშშ დოლარი, ფილმის შემოსავალი კი საშუალო აღმოჩნდა. ფილმისთვის საუნდტრეკი დაწერა კომპოზიტორმა ჯეიმზ ჰორნერმა, Boys Choir of Harlem-ის გუნდთან ერთად, რომელიც გაეშვა 1990 წლის 23 იანვარს.
საშინაო ვიდეო გაავრცელა Sony Pictures Home Entertainment-მა. 2009 წლის 23 იანვარს გამოვიდა Blu-ray-ის ფართოეკრანიანი ვერსია. ფილმი ნომინირებული იყო ოსკარის პრემიაზე ნომინაციაში: საუკეთესო მონტაჟი და საუკეთესო მხატვრული გაფორმება. ფილმმა არაერთი ჯილდო მოიპოვა. მსახიობმა დენზელ ვაშინგტონმა მოიგო ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ჯილდოები ნომინაციაში: მამაკაცის მეორეხარისხოვანი როლი. ფილმმა ასევე მიიღო ოსკარი საუკეთესო ხმისა და ოპერატურისთვის.
სქოლიო
კატეგორია:1989 წლის ფილმები კატეგორია:ედვარდ ცვიკის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:სამხედრო ფილმები
კრესტოვსკის კუნძული (სანქტ-პეტერბურგი)
ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად, ჯერ კიდევ სანქტ-პეტერბურგის დაარსებამდე, კუნძულზე იდგა სამლოცველო, რომელსაც დიდი ჯვარი ჰქონდა. სწორედ ამიტომ დაერქვა კუნძულს კრესტოვსკი (ჯვაროვანი). მეორე ლეგენდის თანახმად, როდესაც ნატალია ალექსეევნას სახლი უნოძეს, მის ეზოში მშენებლებმა დიდი ჯვარი იპოვეს. ასევე, ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად კუნძულს სახელი მისსავე ცენტრში მდებარე ჯვრისებრი ფორმის ტბის გამო დაერქვა.
ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება — საშუალო ნევკა, სამხრეთიდან — პატარა ნევკა, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან — კრესტოვკა. დასავლეთი მხარე გადის ფინეთის ყურეზე.
სქოლიო
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კუნძულები
ჩეკოლოში
ჩეკოლოში — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.
მეგრულად „თეთრ კოლოშს“ ნიშნავს. ეს სახელწოდება შავყურძნიან ჯიშ „კოლოშთან“ მსგავსების გამო აქვს შერქმეული. ძალიან იშვიათი ჯიშია.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხშირქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. საკმაოდ კუმსია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, თეთრი ფერის. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ზომიერად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, გემო — სასიამოვნო და ტკბილი.
გამოიყენება საკმაოდ ჰარმონიული და სასიამოვნო სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ახალი ზელანდია
ახალი ზელანდია (New Zealand; Aotearoa) — კუნძულოვანი ქვეყანა, რომელიც მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. განლაგებულია ორ დიდ, — ჩრდილოეთ და სამხრეთ კუნძულებზე, — მრავალ მცირე კუნძულზე. ქვეყნის დედაქალაქია უელინგტონი, უდიდესი ქალაქი — ოკლენდი. ახალი ზელანდიის მოსახლეობა 2013 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 4 242 048 ადამიანს. ქვეყანა არის კონსტიტუციური მონარქიისა და საპარლამენტო დემოკრატიის პრინციპებზე აგებული და შედის განვითარებული ქვეყნების სიაში.
ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი ძირითადი თავისებურებაა მისი გეოგრაფიული იზოლირება. ქვეყნის უახლესი მეზობლებია — დასავლეთით ავსტრალია, გამოყოფილი ტასმანიის ზღვით (უმოკლესი მანძილი — დაახლოებით 1700 კმ); ჩრდილოეთით კუნძულოვანი ტერიტორიები — ახალი კალედონია (დაახლოებით 1400 კმ), ტონგა (დაახლოებით 1800 კმ) და ფიჯი (დაახლოებით 1900 კმ).
სახელი და მისი ეტიმოლოგია
მინი|მარცხნივ|1657 წლის რუკის დეტალი, რომელიც „ნოვა ზელანდიის“ დასავლეთ სანაპიროს ასახავს. სახელი, რომელიც ქვეყანას მისცეს მაორებმა აქ პირველი ევროპელების მოსვლამდე, არ შემორჩა, მაგრამ ცნობილია, რომ ჩრდილოეთ კუნძულს მაორები ეძახდნენ ტე იკა-ა-მაუის (Te Ika-a-Māui), რომელიც შეიძლება გადაითარგმნოს, როგორც „მაუის კუთვნილი თევზი“. მაუი — ნახევარ ღმერთია მაორების ლეგენდებში, რომელმაც ოკეანეში დაიჭირა უზარმაზარი თევზი, რომელიც ამის შემდეგ გადაიქცა კუნძულად. სამხრეთ კუნძულს ჰქონდა ორი გავრცელებული სახელი: ტე ვაი პაუნამუ (Te Wai Pounamu) და ტე ვაკა-ა-მაუი (Te Waka a Māui). პირველი სახელი შეიძლება გადაითარგმნოს, როგორც „ნეფრიტის წყალი“, მეორე, როგორც „მაუის კუთვნილი ნავი“, რომელიც ასევე ეხება მაორების ლეგენდის ნახევარ ღმერთს. XX საუკუნის დასაწყისამდე ჩრდილოეთ კუნძული ადგილობრივი მაცხოვრებლების მიერ ხშირად მოიხსენიებოდა, როგორც აოტეაროა, რაც შეიძლება გადაითარგმნოს, როგორც „გრძელი თეთრი ღრუბლის ქვეყანა“ (roa = გრძელი, tea = თეთრი, ao = ღრუბელი) და მოგვიანებით ზუსტად ეს სახელი გახდა მიღებული მთელი ქვეყნის სახელად მაორელთა ენაზე.
ძირითადი გეოგრაფიული მონაცემები
მინი|250პქ|[[კუკის მთა|კუკის მთის ხედი სამხრეთ ალპებში მდებარე სოფელ მაუნტ-კუკისკენ მიმავალი გზიდან. ახალი ზელანდიის სამხრეთი კუნძულის რელიეფი, უმეტესად მთიანია.]] thumb|right|250პქ|ახალი ზელანდი, ხედი კოსმოსიდან ახალი ზელანდია მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში პოლინეზიურ სამკუთხედში წყლის ნახევარსფეროს ცენტრალურ რაიონში. ქვეყნის ძირითად ტერიტორიას შეადგენს ორი კუნძული — სამხრეთი და ჩრდილოეთი კუნძული. კუნძულების დასავლეთ სანაპიროს გარს ეკვრის ტასმანიის ზღვა, ქვეყნის დანარჩენ სანაპიროებს — წყნარი ოკეანე. ორივე კუნძულს ყოფს კუკის სრუტე. ამ ორი ძირითადი კუნძულის გარდა, ახალ ზელანდიას ეკუთვნის დაახლოებით გაცილებით უფრო მცირე ფართობის მქონე 700 კუნძული, რომელთა შორის უმრავლესობა დაუსახლებელია. მათ შორის ყველაზე დიდებია: კუნძული სტიუარტის კუნძული, ანტიპოდის კუნძულები, ოკლენდის კუნძულები, ბაუნტის კუნძულები, კემპბელის კუნძულები, ჩატემის კუნძულები და კერმადეკის კუნძულები. ქვეყნის საერთო ფართობი შეადგენს 268 680 კმ²-ს. ეს თავისი ზომებით ცოტათი პატარაა ვიდრე იტალია ან იაპონია, მაგრამ ცოტათი დიდია დიდ ბრიტანეთზე. ახალი ზელანდიის სანაპირო ზოლის სიგრძე შეადგენს 15 134 კილომეტრს.
სამხრეთი კუნძული — ახალი ზელანდიის უდიდესი კუნძულია და მე-12-ა კუნძულების სიდიდის მიხედვით პლანეტაზე, მისი ფართობი შეადგენს 150 437 კმ²-ს. კუნძულზე ცხოვრობს ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით ერთი მეოთხედი ნაწილი. კუნძულის გასწვრივ ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ გადაჭიმულია ქედებიანი მთები სამხრეთი ალპები, რომლის ყველაზე მაღალი მწვერვალია კუკის მთა (-43.59575°N, 170.14104°W, მეორე ოფიციალური სახელია — აორაკი) სიმაღლით 3754 მეტრი. მის გარდა სამხრეთ კუნძულზე არის კიდევ 18 მწვერვალი 3000 მეტრზე მეტი სიმაღლით. კუნძულის აღმოსავლეთი ნაწილი უფრო დაბლობია და პრაქტიკულად მთლიანად დაკავებულია სასოფლო-სამეურნეო ნათესებით. კუნძულის დასავლეთი სანაპირო დასახლებულია უფრო ნაკლებად მჭიდროდ. აქ შემორჩენილია ბუნების პრაქტიკულად ხელუხლებელი მცენარეულობისა და ცხოველთა სამყაროს მნიშვნელოვანი მასივები. დასავლეთი ნაწილი ასევე განთქმულია ბევრი ეროვნული პარკებით, ფიორდებით და მყინვარებით, რომლებიც ეშვებიან სამხრეთი ალპების ფერდობებიდან პირდაპირ ტასმანიის ზღვაში. კუნძულის ყველაზე დიდი ტბაა — ტე-ანაუს ტბა (ახალ ზელანდიაში ფართობით მეორე ტბა).
ჩრდილოეთი კუნძული, ფართობით 113 729 კმ², სიდიდით მე-14 კუნძულია პლანეტაზე. კუნძული გაცილებით ნაკლებად მთიანია, ვიდრე სამხრეთი კუნძული და უფრო მოსახერხებელია დასახლებული პუნქტებისა და საზღვაო პორტების შესაქმნელად, სწორედ ამიტომ მასზე ცხოვრობს მოსახლეობის დიდი ნაწილი და აქ მდებარეობენ ქვეყნის უდიდესი ქალაქები. ჩრდილოეთი კუნძულის ყველაზე მაღალი წერტილია აქტიური ვულკანი რუაპეჰუ (-39.26667°N, 175.56667°W) სიმაღლით 2797 მეტრი. ჩრდილოეთი კუნძული გამოირჩევა მაღალი ვულკანური აქტივობით: ქვეყნის ექვსი ვულკანური ზონიდან ხუთი მდებარეობს ჩრდილოეთ კუნძულზე. ჩრდილოეთი კუნძულის პირდაპირ ცენტრში მდებარეობს ტაუპოს ტბა, ყველაზე დიდი ტბა ახალ ზელანდიაში. მისგან იღებს თავის სათავეს მდინარე უაიკატო, რომლის სიგრძე შეადგენს 425 კილომეტრს და რომელიც ყველაზე გრძელი მდინარეა ახალ ზელანდიაში.
რელიეფი
ახალი ზელანდიის რელიეფი ძირითადად წარმოადგენს ზეგნებსა და მთებს. ქვეყნის ტერიტორიის 75 %-ზე მეტი განლაგებულია ზღვის დონიდან 200 მეტრზე მაღლა. ჩრდილოეთი კუნძულის მთების უმრავლესობა 1800 მეტრზე დაბალია. სამხრეთი კუნძულის 19 პიკი 3000 მეტრზე მაღლაა. ჩრდილოეთ კუნძულის სანაპირო ზონები წარმოდგენილია ვრცელი ხეობებით. სამხრეთი კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე განლაგებულია ფიორდები.
კლიმატი
ახალი ზელანდიის კლიმატი იცვლება ჩრდილოეთი კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილის თბილი სუბტროპიკული სარტყლებიდან, სამხრეთი კუნძულის სამხრეთი და ცენტრალური რეგიონების до прохладного ზომიერი სარტყლებამდე; მთიან რაიონებში ჭარბობს მკაცრი ალპური კლიმატი. მაღალმთიანი სამხრეთ ალპების ჯაჭვი ყოფს ქვეყანას შუაზე და გზას უღობავს დასავლეთის ძლიერ ქარებს, შესაბამისად ყოფს მას ორ სხვადასხვა კლიმატურ ზონებად. სამხრეთ კუნძულის დასავლეთი სანაპირო — ქვეყნის ყველაზე ტენიანი ნაწილია; აღმოსავლეთი ნაწილი, რომელიც მდებარეობს მისგან სულ 100 კილომეტრში — ყველაზე მშრალი.
აღმოსავლეთ-ავსტრალიური დინება, რომელიც გადის ტასმანიის ზღვაზე ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას შორის, კუნძულებისა და ავსტრალიის აღმოსავლეთ სანაპიროს კლიმატს ხდის უფრო თბილსა და ტენიანს, ტროპიკულს სუბტროპიკულის ნაცვლად; ხელს უწყობს ტროპიკული ზღვის ფაუნის გავრცელებას სუბტროპიკულ რაიონებში ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ.
ახალი ზელანდიის დიდ ნაწილში ატმოსფერული ნალექების დონე შეადგენს 600-დან 1600 მილიმეტრამდე წელიწადში. ისინი ნაწილდებიან შედარებით თანაბრად წლის განმავლობაში, უფრო მშრალი ზაფხულის პერიოდის გამოკლებით.
ქვეყნის უდიდეს ქალაქ ოკლენდში საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს + 15,1 °C-ს, ამასთან ყველაზე მაღალი დაფიქსირებული ტემპერატურა შეადგენს +30,5 °C-ს, ხოლო მინიმალური −2,5 °C-ს. ქვეყნის დედაქალაქ ველინგტონში, საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს +12,8 °C-ს, მაქსიმალური დაფიქსირებული ტემპერატურა +31,1 °C-ს, მინიმალური −1,9 °C-ს. ყველაზე დაბალი ტემპერატურა მთელ ოკეანეთში დაფიქსირებულია ზუსტად ახალ ზელანდიაში, რადგანაც ის მდებარეობს ეკვატორიდან ყველაზე შორს ოკეანეთის ქვეყნებს შორის (სამხრეთი განედის 47-ე პარალელამდე) ქალაქ რენფერლიში 1903 წლის 18 ივლისს და შეადგინა −25,6 °C.
ახალი ზელანდიის ტემპერატურის აბსოლუტური მაქსიმუმი დაფიქსირდა სამხრეთი კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე ქალაქ რანგიორაში +42,4 °C, 43-ე და 44-ე პარალელებს შორის, 43-ესთან ახლოს. ტემპერატურის აბსოლუტური მინიმუმი და მაქსიმუმი ქვეყანაში დაფიქსირებულია სამხრეთის კუნძულზე, სადაც უფრო კონტინენტური კლიმატია, ვიდრე ჩრდილოეთ კუნძულზე. ტემპერატურათა სხვაობა კუნძულზე შეადგენს 68 °C-ს, ხოლო სამხრეთი კუნძულის ზედაპირის საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს +8,4 °C-ს.
მზიანი საათების რაოდენობა წელიწადში შედარებით მაღალია, განსაკუთრებით იმ რაიონებში, რომლებიც დაცულია დასავლეთის ქარებისაგან. საშუალოდ ქვეყანაში ის შეადგენს 2000 საათზე ნაკლებს. ქვეყნის ბევრ ნაწილში მზის რადიაციის დონე ძალიან მაღალია.
თოვლი საკმაოდ იშვიათობაა ქვეყნის ჩრდილოეთი ნაწილის სანაპირო რაიონებში და სამხრეთ კუნძულის დასავლეთ ნაწილში. დანარჩენ რეგიონებში უმნიშვნელო და ხანმოკლე თოვლი შესაძლებელია მოვიდეს ზამთრის თვეებში. ღამის სუსხი ზამთრის პერიოდში შესაძლებელია მოხდეს ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე.
გეოლოგიური აგებულება
ახალი ზელანდიის მდებარეობა ისტორიულად დაკავშირებულია მის ტერიტორიაზე აქტიურ ვულკანურ მოქმედებებთან. მკვლევარები მის დასაწყისად ვარაუდობენ გვიანდელი მიოცენის პერიოდს, ხოლო გაძლიერებული ვულკანური აქტივობის თანამედროვე ზონების ფორმირების პროცესი დამთავრდა გვიანდელი პლიოცენის პერიოდში. უდიდესი ვულკანური ამოფრქვევები, სავარაუდოდ, ხდებოდა გვიანდელი პლიოცენის პერიოდში — ადრეული პლეისტოცენი, როდესაც დაახლოებით 5 მილიონი კუბური კილომეტრი ლავა შეიძლებოდა ამოფრქვეულიყო დედამიწის ზედაპირზე.
თანამედროვე ეტაპზე გაძლიერებული ტექტონიკური აქტივობის ზონა, მასთან დაკავშირებული მიწისძვრების მაღალი რიცხვით არის სამხრეთი კუნძულის დასავლეთი სანაპირო და ჩრდილოეთი კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთი სანაპირო. ქვეყანაში მიწისძვრების ყოველწლიური რაოდენობა შეადგენს 15 000-მდე, მათ შორის უმრავლესობა მცირე ძალისაა და მხოლოდ ყოველწლიურად დაახლოებით 250 შეიძლება იყოს მიკუთვნებული შესამჩნევ ან ძლიერთა კატეგორიას. თანამედროვე ისტორიაში ყველაზე ძლიერი მიწისძვრა დაფიქსირდა 1855 წელს ველინგტონთან ახლოს, დაახლოებით 8,2 ბალის სიძლიერე; ყველაზე დამანგრეველი იყო მიწისძვრა ნეიპირის რაიონში, რომლის დროსაც დაიღუპა 256 ადამიანი.
თანამედროვე ახალი ზელანდიის ვულკანური აქტივობა ისევ მაღალია და ქვეყნის ტერიტორიაზე აქტიურია 6 ვულკანური ზონა, რომელთაგან ხუთი მდებარეობს ჩრდილოეთ კუნძულზე. ტბა ტაუპოს რაიონში სავარაუდოდв 186 წელს ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მოხდა ადამიანების ისტორიაში უდიდესი დოკუმენტალურად დაფიქსირებული ვულკანური ამოფრქვევა. ამოფრქვევის შედეგები აღწერილია ისტორიულ ქრონიკებში ისეთ დაშორებულ ადგილებში, როგორებიცაა ჩინეთი და საბერძნეთი. ამოფრქვევის ადგილზე დღეისათვის განლაგებულია წყნარი ოკეანის უდიდესი მტკნარი წყლის ტბა ტაუპო, ფართობით, რომელიც სინგაპურის ფართობს უტოლდება.
სასარგებლო წიაღისეული
მიუხედავად სასარგებლო წიაღისეულის ნაირფეროვნებისა, წარმოებაში მუშავდება მხოლოდ აირის, ნავთობის, ოქროს, ვერცხლის, რკინისებური ქვიშეულისა და ნახშირის საბადოები. ამას გარდა არსებობს კირქვის და თიხის (მათ შორის ბენტონიტის თიხის) საკმაო მარაგი. ალუმინი, ტიტანური რკინა, სტიბიუმი, ქრომი, სპილენძი, თუთია, მანგანუმი, ვერცხლისწყალი, ვოლფრამი, პლატინა, ბარიტი და მთელი რიგი სხვა სასარგებლო წიაღისეული ასევე ხშირად გვხვდება, მაგრამ დაზვერვითი ინფორმაციით მათი სამრეწველო მარაგები დიდი არ არის.
ახალ ზელანდიაში ოქროს დამტკიცებული მარაგები შეადგენს 372 ტონას. 2002 წელს ოქროს მოპოვებამ შეადგინა 10 ტონაზე ცოტათი ნაკლები.
ახალ ზელანდიაში ვერცხლის დამტკიცებული მარაგები შეადგენს 308 ტონას. 2002 წელს ვერცხლის მოპოვებამ შეადგინა თითქმის 29 ტონა.
რკინისებური ქვიშეულის დამტკიცებული მარაგები შეადგენს 874 მილიონ ტონას. მისი საწარმოო მოპოვება დაიწყო XX საუკუნის 60-იან წლებში. 2002 წელს მოპოვებამ შეადგინა დაახლოებით 2,4 მილიონი ტონა.
ახალ ზელანდიაში ბუნებრივი აირის დამტკიცებული მარაგები შეადგენს 68 მილიარდ მ³-ს. აირის საწარმოო მოპოვება დაიწყო 1970 წელს. 2005 წელს ბუნებრივი აირის მოპოვებამ ქვეყანაში საორიენტაციოდ შეადგინა 50 მილიონი მ³.
საორიენტაციოდ ნავთობის მარაგი შეადგენს 14 მილიონ ტონას, მისი საწარმოო მოპოვება დაიწყო 1935 წელს. ქვეყანაში ნავთობის მოპოვება ბოლო წლებში საკმაოდ მცირდება. 2005 წელს ქვეყანაში ნავთობის მოპოვებამ შეადგინა 7 მილიონზე ცოტათი მეტი ბარელი.
გარე ზღვები
ახალი ზელანდია იზოლირებულია სხვა კუნძულებისგან და მატერიკებიდან დიდი მანძილით. მის დასავლეთ სანაპიროს გარს ეკვრის ტასმანიის ზღვა, რომელიც გამოყოფს ქვეყანას ავსტრალიისაგან 1700 კმ-ით. წყნარი ოკეანე გარს ეკვრის ქვეყნის აღმოსავლეთ სანაპიროს და გამოყოფს ქვეყანას უახლოესი მეზობლებისაგან — ჩრდილოეთით, ახალი კალედონიისაგან, 1000 კმ-ით; აღმოსავლეთით, ჩილესგან, 8700 კმ-ით; და სამხრეთით ანტარქტიკისაგან 2500 კმ-ით.
ახალი ზელანდიის რაიონში არსებობს ორი მუდმივი საზღვაო დინება — თბილი აღმოსავლეთ-ავსტრალიური დინება და ანტარქტიკული ცირკუმპოლარული დინება. აღმოსავლეთ-ავსტრალიური დინება მიმართულია ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით გარს ეკვრის ჩრდილოეთის კუნძულის დასავლეთ ნაწილს. ანტარქტიკული ცირკუმპოლარული დინება შეიმჩნევა სამხრეთით და მისი ძირითადი ნაკადი მიემართება სამხრეთი კუნძულის სამხრეთით აღმოსავლეთის მიმართულებით.
ქვეყნის სანაპირო წყლებში მდებარეობს 700-მდე მცირე კუნძული, მათი უმრავლესობა მდებარეობს 50 კმ-მდე მანძილზე ძირითადი კუნძულებიდან. საერთო რიცხვიდან მხოლოდ დაახლოებით 60-ზე შესაძლებელია ცხოვრება ან დასახლებულია დღეისათვის.
შიდა წყლები
ახალ ზელანდიაში განსაკუთრებული გეოლოგიური და გეოგრაფიული პირობების გამო ბევრი მდინარე და ტბებია. მდინარეების უმრავლესობა მოკლეა (50 კმ-ზე ნაკლები), ისინი სათავეს იღებენ მთებში და უცბათვე ეშვებიან დაბლობებში, სადაც მათი დინების სიჩქარე ნელდება. უაიკატო — ქვეყნის უდიდესი მდინარეა სიგრძით 425 კმ. ქვეყანაში ასევე მოედინება 33 მდინარე სიგრძით 100 კმ-ზე მეტი და 6 მდინარე სიგრძით 51 კმ-დან 95 კმ-მდე. ქვეყანაში მდინარეთა და სხვა შიდა წყლების გზების საერთო სიგრძე შეადგენს 425 000 კმ-ს.
ახალი ზელანდია — სამხრეთ ნახევარსფეროს ერთ-ერთი იშვიათი ქვეყანაა, რომელსაც თავის ტერიტორიაზე აქვს მყინვარი (ტასმანიის, ფოკსის, ფრანც-იოსებისა და სხვ.). ტასმანიის მყინვარი ქმნის ვიწრო ყინულოვან ენას სიგრძით 27 კმ, სიგანით ზოგან 3 კმ; მისი საერთო ფართობია 52 კმ². ზოგიერთ ნაწილში ის აღწევს სისქეს 610 მეტრს და არის ახალი ზელანდიის უდიდესი მყინვარი.
წყლის რესურსები
ახალ ზელანდიაში განახლებული წყლის რესურსების წლის საშუალო მოცულობა სტატისტიკური მონაცემებით 1977—2001 წლებში შეფასებულია, როგორც 327 კმ³, რაც შეადგენს დაახლოებით 85 მ³/წელიწადში ერთ სულ მოსახლეზე. 2001 წელს მდინარეების ჩამონადენისა და ტბების რესურსები შეადგენდა დაახლოებით 320 კმ³-ს, მყინვართა რესურსები დაახლოებით 70 კმ³-ს, ატმოსფერული ტენის რესურსები დაახლოებით 400 კმ³-ს და მიწისქვეშა წყლების რესურსები საორიენტაციოდ შეფასებული იყო 613 კმ³.
წყლის რესურსების დაცვა და მართვა და მოსახლეობისა და ეკონომიკის ობიექტების წყალმომარაგების სისტემა ახალ ზელანდიაში არის ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების განკარგულებაში. წყალმეურნეობის კომპლექსის ძირითადი საწარმოო ფონდების ღირებულება შეფასებულია 1 მილიარდ ახალზელანდიურ დოლარზე მეტად. ცენტრალიზებული წყალმომარაგების სისტემები უზრუნველყოფობენ სასმელი წყლით დაახლოებით ქვეყნის მოსახლეობის 85 %-ს. ქვეყანაში მოხმარებული მტკნარი წყლის დაახლოებით 77 % მოიხმარება ირიგაციულ სისტემებში.
ნიადაგი
მთლიანად ქვეყნის ნიადაგი შედარებით ნაკლებად ნაყოფიერი და ჰუმუსით ღარიბია. ყველაზე ხშირად გვხვდება შემდეგი სახის ნიადაგის ტიპები:
ცხოველთა სამყარო
მინი|250პქ|ენდემური [[კივი (ფრინველი)|კივი, ქვეყნის ეროვნული სიმბოლოა.]] ახალი ზელანდიის ხანგრძლივმა ისტორიულმა იზოლაციამ და საკმაო დაშორებამ სხვა კონტინენტებთან შექმნა უნიკალური და განუმეორებელი ბუნებრივი სამყარო, რომელიც განსხვავდება ენდემური მცენარეებისა და ფრინველების დიდი რაოდენობით.
ჯერ კიდევ დაახლოებით 1000 წლის წინ, კუნძულებზე ადამიანთა მუდმივი დასახლებების დაარსებამდე, ისტორიულად სრულიად არ არსებობდა ძუძუმწოვრები. გამონაკლისს შეადგენდა ორი სახეობა ღამურები და სანაპირო წყლებში მობინადრე ვეშაპები, ზღვის ლომები და ზღვის კატები.
ამ მიწებზე პირველი მუდმივი მაცხოვრებლების (პოლინეზიელები) გამოჩენასთან ერთად, კუნძულებზე გამოჩნდნენ პატარა ვირთხები და ძაღლები. მოგვიანებით პირველმა ევროპელმა გადმოსახლებულებმა ჩამოიყვანეს ღორები, ძროხები, თხები, თაგვები და კატები. ევროპული დასახლებების განვითარებამ XIX საუკუნეში ახალ ზელანდიაში გამოჩნდა სულ ახალი და ახალი ცხოველების სახეობები.
ზოგიერთი მათგანის გამოჩენამ გამოიწვია უკიდურესად ნეგატიური ზეგავლენა კუნძულების ფლორაზე და ფაუნაზე. ამ ცხოველებს მიეკუთვნებიან ვირთხები, კატები, ბოცვრები (შემოიყვანეს ქვეყანაში ნადირობის განვითარებისათვის), ყარყუმები (შემოიყვანეს ქვეყანაში ბოცვრების პოპულაციის კონტროლისათვის). შემოიყვანეს აგრეთვე ოპოსუმები ბეწვეულის წარმოების განვითარებისთვის. როდესაც ეს ცხოველები გარეთ თავისუფლად გაუშვეს, მათ დაიწყეს ბოძებზე აძრომა და მავთულების დაღრნა. შედეგად, ქალაქები რჩებოდა ელექტროენერგიის გარეშე, ხოლო ცხოველები იხოცებოდნენ. ოპოსუმების წინააღმდეგ აუცილებელი გახდა ყველა ბოძების ლითონის ფურცლებით შემოსვა. ადამიანებმა ასევე დაუფიქრებლად შეიყვანეს შავი გედები, კოდალები, კანარის ჩიტები, ტოროლები, ბატები (როგორც გარეული, ისევე შინაური) და ბევრი სხვა ფრინველთა სახეობები. ასევე ადამიანმა შეიყვანა ახალ ზელანდიაში ირმები, ღორები და სხვა მსხვილი ძუძუმწოვრები, რომლებიც გაშვებული იქნა გარეთ თავისუფლებაზე, იმაზე დაყრდნობით, რომ ასე ტყეები უფრო ლამაზი შესახედაობის იქნებოდნენ. ირგვლივ მყოფ ბუნებაში მტრების არარსებობის გამო, ამ ცხოველების პოპულაციამ მიაღწია ისეთ რაოდენობას, რომ ახალი ზელანდიის ფლორისა და ფაუნის ბუნებრივი წარმომადგენლები მოხვდნენ სერიოზული საფრთხის ქვეშ. მხოლოდ ბოლო წლებში ახალი ზელანდიის ბუნების დაცვის უწყებების ძალისხმევით ზოგიერთი სანაპირო კუნძული განთავისუფლდა ამ ცხოველებისაგან, რამაც იმედი ჩასახა იქ ნატურალური ბუნებრივი პირობების შესანარჩუნებლად.
ახალი ზელანდიის ფაუნის წარმომადგენლებიდან ყველაზე უფრო ცნობილია ფრინველები კივი, ქვეყნის ეროვნული სიმბოლო. ფრინველებს შორის ასევე აუცილებელია აღინიშნოს კეა (ანუ ნესტორი), კაკაპო (ანუ ბუსებრი თუთიყუში), ტაკაჰე (ანუ უფრთო სულთანი).
მხოლოდ ახალ ზელანდიაში შემორჩა 500 წლის წინ გიგანტური ფრენის უუნარო გადაშენებული ფრინველის მოას ჩონჩხი, რომლის სიმაღლე იყო 3,5 მ. ცოტათი გვიან, სავარაუდოდ დაახლოებით 200 წლის წინ გადაშენდა უდიდესი არწივის ცნობილი სახეობებიდან — არწივი ჰაასტა, რომელსაც აქვს 3 მეტრამდე გაშლილი ფრთების სიგრძე და 15 კგ-მდე წონა.
ახალ ზელანდიაში არსებულ ქვეწარმავლებს შორის, შეიძლება აღინიშნოს ჰატერია და სცინკა.
მწერიჭამიების ერთადერთი წარმომადგენელი, რომელიც ქვეყანაში შემოყვანილია და ადაპტირებულია თავისუფალ პირობებში ბინადრობასთან, არის ევროპული ზღარბი.
ახალ ზელანდიაში არ არის გველები, ხოლო ობობებიდან შხამიანია მხოლოდ კატიპო.
ქვეყნის მტკნარ წყალსაცავებში ბინადრობს თევზის 29 სახეობა, რომელთაგან 8 იმყოფება გადაშენების ზღვარზე (როგორც მაგალითად, ახალზელანდიური პროტოტროქტი). სანაპირო ზღვებთან ბინადრობს 3000-დე თევზის სახეობა და ზღვის სხვა არსება.
ახალ ზელანდიაში არის ჭიანჭველათა 40 სახეობა.
მცენარეულობა
ახალი ზელანდიის ფლორა ითვლის მცენარეულობის დაახლოებით 2000 სახეობას.
ქვეყნის ტყეები იყოფა ორ ძირითად ტიპად — შერეული სუბტროპიკული და მარადმწვანე. ტყეებში დომინირებენ Dacrycarpus dacrydioides. შენარჩუნებულია, თუმცა კი ტყეების საწარმოო ათვისების დროს მკვეთრად შემცირდა აგათისის (კაურის) (Agathis australis) ხე და კიპაროსის დაკრიდიუმი (Dacrydium cupressinum).
ახალ ზელანდიას სხვა ქვეყნებთან შედარებით აქვს Marchantiophyta-ის ყველაზე დიდი რაოდენობა. ქვეყნის ტერიტორიაზე არსებობს მათი 606 სახეობა, მათ შორის 50 %-ს შეადგენენ ენდემურები.
ბუნებაში არსებულ კესანეს დაახლოებით 70 ცნობილ სახეობებს შორის, ახალ ზელანდიაში დაახლოებით 30 არის ენდემური. პლანეტის სხვა ნაწილების კესანეებისგან განსხვავებით, ახალ ზელანდიაში ამ მცენარის მხოლოდ ორ სახეობას აქვს ლურჯი ფერი — Myosotis antarctica-სა და Myosotis capitata-ს.
ახალი ზელანდიის ბუნებრივი ფლორის ყვავილბალახიანი მცენარეების 187 სახეობიდან 157 — ენდემურია.
ახალ ზელანდიაში გვხვდება წარმოუდგენლად დიდი, მსგავსი კლიმატური პირობების სხვა ტერიტორიებისგან განსხვავებით, გვიმრების რაოდენობა. Cyathea dealbata (ქვეყანაში ასევე ცნობილია, როგორც ვერცხლის გვიმრა) არის ერთ-ერთი საერთო მიღებული ეროვნული სიმბოლო და გამოსახულია ქვეყნის ეროვნულ გერბზე.
ეკოლოგია
მინი|250პქ|[[სამხრეთი კუნძული|სამხრეთ კუნძულზე მდებარე, აბელ ტასმანის ეროვნული პარკის ტორენტის სანაპირო.]] ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი ძირითადი სიმბოლოა მისი განსაკუთრებით შენახული მწვანე და სუფთა (Green and Clean New Zealand) და 100 %-იანი სუფთა (100% Pure New Zealand) იმიჯი. ზუსტად ამიტომ გარემო პირობების დაცვისა და შენახვის საკითხები არის ერთ-ერთი უპირატესი ქვეყნის განვითარებაში.
2005 წელს ახალი ზელანდია გახდა მსოფლიოში პირველი ქვეყანა, რომელშიც შემოიღეს ნახშირბადის გადასახადი. ერთ-ერთ მთავარ პერსპექტიულ მიმართულებად იგეგმება უკვე 2020 წლისთვის მსოფლიოში პირველ ქვეყნად გახდომა, რომელსაც ექნება ნეიტრალური ბალანსი ატმოსფეროში ნახშირბადის გამოყოფის მხრივ, და მასთან ერთად მსოფლიოში ყველაზე სუფთა ქვეყნის სტატუსის მიღების მიღწევის აღიარება.
ქვეყნის კანონმდებლობა განსაზღვრავს დაახლოებით ბუნებრივი ტერიტორიის 60 ტიპს, რომლებიც განეკუთვნებიან დაცვასა და შენახვას, მათ შორის ყველაზე მსხვილი და მნიშვნელოვანი ფორმებია ეროვნული პარკები (მათ შორის საზღვაო პარკები), ბუნებრივი, სამეცნიერო, ეკოლოგიური და ტურისტული ნაკრძალები და რეზერვატები. ქვეყანაში შექმნილია 14 ეროვნული პარკი, 4 საზღვაო პარკი , 21 საზღვაო და სანაპირო ნაკრძალი და 3000-ზე მეტი რეზერვატი. ეროვნული პარკების, დაცვის ქვეშ მყოფი ნაკრძალებისა და ბუნებრივი ტერიტორიების საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 6,5 მილიონ ჰექტარს ანუ ქვეყნის საერთო ტერიტორიის დაახლოებით 25 %-ს.
ქვეყანაში ფუნქციონირებს რამდენიმე ზოოპარკი და ბოტანიკური ბაღი, რომელთაგან ყველაზე დიდია ოკლენდის ზოოპარკი, რომელიც გახსნილია 1922 წელს და თავის ტერიტორიაზე ინახავს ცხოველთა 170 სახეობაზე მეტს. ანას გარდა, მსხვილი ზოოპარკები გახსნილია ქალაქებში ველინგტონი და ოკლენდი, და ერთადერთი ზოოპარკი ცხოველთა თავისუფალი შენახვით მუშაობს კრაისტჩერჩში. უნიკალური პარკი შეიქმნა ქალაქ უანგარეისთან ახლოს, რომელიც სპეციალიზირებულია დიდი კატების ქვეოჯახის ცხოველთა შენახვისათვის.
2010 წლის მიწისძვრა
ძლიერი მიწისძვრა მაგნიტუდით 7,1 ბალი მოხდა ახალი ზელანდიის სამხრეთ კუნძულზე არსებულ კენტერბერის რეგიონში 4 სექტემბერს, ადგილობრივი დროით 4 საათსა და 35 წუთზე (UTC+12:00). ეპიცენტრი მდებარეობდა 40 კმ-ით კრაისტჩერჩიდან დასავლეთით, ქალაქ დარფილდთან ახლოს. ჰიპოცენტრი მდებარეობდა სულ 10 კმ სიღრმეზე.
ოზონის შრის პრობლემა
გიგანტური ოზონის ხვრელის არსებობის გამო ანტარქტიდის თავზე, ახალ ზელანდიაში არსებობს ძალიან ძლიერი ულტრაიისფერი გამოსხივება. როგორც წესი, კანის კიბო არის ყველაზე გავრცელებული კიბოს ფორმა ახალ ზელანდიაში. ყოველწლიურად რეგისტრირებულია ამ ავადმყოფობის 67 ათასი შემთხვევა, იმ დროს, როდესაც სხვა ტიპის კიბოსნაირი დაავადებების მხოლოდ 16 ათასი შემთხვევაა წელიწადში. მელანომით დაავადებულთა რაოდენობა ახალ ზელანდიაში და ავსტრალიაში დაახლოებით ოთხჯერ მაღალია, ვიდრე კანადაში, აშშ-ში და დიდ ბრიტანეთში. სიტუაცია მწვავდება იმით, რომ ბევრი მაცხოვრებელი — ბრიტანელთა შთამომავალია, რომლებიც ყოველთვის განსხვავდებოდნენ ღია კანის ფერით. ხოლო ღია კანის ფერის მქონე ადამიანს ახალ ზელანდიაში გასარუჯად ყოფნის 15 წუთიც. ღია კანის ფერის მქონე ადამიანმა აუცილებელია გამოიყენოს დამცავი კრემი.
ქალაქები
1989 წელს ადგილობრივი თვითმართველობის სტრუქტურები მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა. ახალი ოლქები და ქალაქის საბჭოები (city council) გახდნენ ფართობით უფრო დიდნი და ისინი უკვე ფლობდნენ არა მარტო ქალაქის, არამედ სასოფლო მიწებსაც. ბევრი დასახლებული ადგილები, რომლებშიც ადრე არსებობდნენ ქალაქის საბჭოები, უკვე იმართებოდა საოლქო საბჭოების მიერ (district council).
სიტყვა „city“ მას მერე გამოიყენება იმ ძირითადი საქალაქო ტერიტორიების აღწერისათვის, რომლებიც არ იყვნენ დამოკიდებული ადგილობრივი თვითმართველობის ორგანოების საზღვრებზე. 250px|მინიატიურა|[[უელინგტონი|უელინგტონის ხედი „რაუჰიტი ტერას“-იდან.]] ახალი ზელანდიის სტატისტიკის ბიურო ტერმინს „საქალაქო ტერიტორიები“ (urban areas) იყენებს სტატისტიკური მიზნებისათვის. საქალაქო ტერიტორიებს ეკუთვნის მსხვილი ქალაქები (cities), პატარა დასახლებული პუნქტები (towns) და სხვა კონურბაციები, რომელთა მოსახლეობის რაოდენობა სჭარბობს 1000 ადამიანს. ახალი ზელანდიის საქალაქო ტერიტორიები ქმნიან ქალაქის მოსახლეობას. 2001 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქვეყნის მოსახლეობის 86 %-მდე ცხოვრობდა ქალაქებში.
გამოიყოფა საქალაქო ტერიტორიის სამი კლასი:
{|
დროის სარტყელი
ახალი ზელანდია მდებარეობს ორი დროის სარტყელში. სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კუნძულები, ასევე მათ გარშემო მდებარე მცირე კუნძულები იყენებენ სტანდარტულ ახალზელანდიურ დროს (New Zealand Standard Time ან NZST) და იმყოფებიან 12 საათით წინ მსოფლიო კოორდინირებულ დროზე (UTC). ჩატემის არქიპელაგის კუნძულები იყენებენ ჩატემის სტანდარტულ დროს (Chatham Standard Time ან CHAST) და იმყოფებიან 12 საათით და 45 წუთით წინ მსოფლიო კოორდინირებულ დროზე. ზაფხულის პერიოდში საათის ისრები გადაიწევა ერთი საათით წინ და სხვაობა მსოფლიო კოორდინირებულ დროსთან ამ პერიოდში შეადგენს 13 საათს NZST-სთან და 13 საათსა და 45 წუთს CHAST-სთან.
პოლინეზიური პერიოდი
მინი|250პქ|მიიჩნევა, რომ [[მაორი|მაორები არიან იმ ხალხის წარმომადგენლები, რომლებიც ემიგრირდნენ ტაივანიდან მელანეზიაში, შემდეგ საზოგადოების კუნძულების გავლით ახალ ზელანდიაში]] ახალი ზელანდიის პირველაღმომჩენებად შეიძლება ჩაითვალოს აღმოსავლეთ პოლინეზიიდან წამოსულები, რომლებმაც დაიწყეს ამ კუნძულების ათვისება სავარაუდოდ XI—XIV საუკუნეებში. გადმოსახლებულთა რამდენიმე ტალღამ და ახალ ტერიტორიებზე თანდათანობითმა გავრცელებამ შექმნეს ორი, თუნდაც ბევრი რამით მსგავსი, მაგრამ მაინც დამოუკიდებლად განვითარებული კულტურა და ორი ხალხი — მაორები (Māori) და მორიორები (Moriori). მორიორები კომპაქტურად ცხოვრობდნენ ჩატემის კუნძულებზე, ხოლო მაორები ჩრდილოეთ და სამხრეთ კუნძულებზე.
მაორებს დღევანდელ დღემდე შემორჩათ ლეგენდები პოლინეზიელ ზღვაოსან კუპეზე (Kupe), რომელმაც მოაწყო პირველი მოგზაურობა ამ კუნძულებთან მსუბუქი კატამარანებით X საუკუნის შუაში. მან პირველმა დადგა ფეხი ამ ნაპირებზე, რომლებიც იმ მომენტში დაუსახლებელი იყო. ამ ლეგენდების თანახმად რამდენიმე თაობების შემდეგ საოკეანო კანოების დიდმა ფლოტმა დატოვა თავისი კუნძულები, იმისათვის რომ დაუფლებოდნენ ახალ მიწებს. თვითონ კუპესა და კოლონიზატორების ფლოტის არსებობას ეწინააღმდეგება რიგი მკვლევარები, მაგრამ არქეოლოგიური აღმოჩენები ამტკიცებენ პოლინეზიური ათვისების ისტორიას.
ზუსტად მაორებს შეხვდა ამ მიწაზე მოსული პირველი ევროპელები.
ევროპული პერიოდი
ინგლისელი კაპიტანი ჯეიმზ კუკი (James Cook) ეწვია და გამოიკვლია კუნძულები 1768 წელს. ზუსტად ამ მოგზაურობამ დაუდო დასაწყისი ევროპელების მიერ კუნძულების აქტიური ათვისების პერიოდს. პირველები მათ შორის იყვნენ ვეშაპის დამჭერები, მისიონერები და ვაჭრები, რომლებიც მაშინ აშენებდნენ თავის პატარა და მცირერიცხოვან დასახლებებს ძირითადად სანაპირო ზოლის გასწვრივ. მინი|მარცხნივ|ვაიტანგის შეთანხმების ფურცელი. 1840 წელს ახალი ზელანდიის კოლონიზაციისაკენ საფრანგეთის გაძლიერებულ ინტერესებთან დაკავშირებით დიდმა ბრიტანეთმა დანიშნა იქ თავისი პირველი ლეიტენანტ-გუბერნატორი უილიამ ჰობსონი (William Hobson). იმავე წლის 6 თებერვალს მისი მონაწილეობით დაიდო შეთანხმება, რომელმაც მიიღო შეთანხმების დადების ადგილის სახელი ვაიტანგის შეთანხმება. მიუხედავად იმისა, რომ შეთანხმების ინგლისური ვერსია და მისი თარგმანი მაორის ენაზე სავსებით განსხვავდებოდა ერთმანეთისაგან, ის გახდა საფუძველი ახალი სახელმწიფოს შექმნისათვის და დღესაც კი ძალაშია. შეთანხმების თანახმად, ახალი ზელანდია გადავიდა ბრიტანეთის მონარქიის მფლობელობაში, მაგრამ ამასთან ერთად მაორებს გარანტია ეძლეოდათ ყველა მათი უფლებების შენარჩუნებაში, ქონებრივის ჩათვლით.
შეთანხმება გახდა ბაზა პირობების შექმნისთვის, რომლებიც დაეხმარება თანამშრომლობისა და ურთიერთობის განვითარებას ევროპელ დასახლებულებსა და მაორის ტომებს შორის. ამავე დროს, ვაჭრობის განვითარებამ, ცხოვრების პირობების გაუმჯობესებამ და მაორებისათვის ცეცხლსასროლი იარაღის შოვნის შესაძლებლობამ გაამახვილა ყურადღება მიწაზე დავისაკენ. XIX საუკუნის 60—70-იან წლებში ამ პრობლემის გამო შეჯახებები გახდა მიზეზი სისხლისმღვრელი ახალი ზელანდიის მიწების ომებისა (New Zealand Land Wars), რის შედეგადაც მაორებმა დაკარგეს თავისი მიწების დიდი ნაწილი.
ჰობსონის შემდეგ ახალი ზელანდიის გუბერნატორი გახდა რობერტ ფიც როი, რომლის მართვის სტილის წინააღმდეგ პროტესტებმა გამოიწვია მისი გადადგომა (1845 წლის 18 ნოემბერი).
მაორებს შორის სეპარატისტული ტენდენციები გრძელდებოდა XX საუკუნის დასაწყისამდე, მაგრამ ახალზელანდიელი ხელისუფლების ჭკვიანური პოლიტიკის გამო, სეპარატისტულმა მოძრაობამ დაკარგა მხარდაჭერა. პირობითად აქტიური სეპარატიზმის შეწყვეტა ითვლება მაორების პარლამენტის დათხოვნის თარიღი 1902 წელს.
1850-იანი წლების შუაში ახალმა ზელანდიამ მიიღო შეზღუდული თვითმმართველობის უფლება, ხოლო იმავე საუკუნის 90-იანი წლების ბოლოს იგი ფაქტობრივად გახდა დამოუკიდებელი სახელმწიფო. 1893 წელს ახალი ზელანდია გახდა პირველი ქვეყანა მსოფლიოში, სადაც ქალებს მიეცათ თანაბარი საარჩევნო უფლებები. მინი|250პქ|ახალზელანდიური ომები მიწისთვის. [[1868 წლის ნახატი.]] 1901 წელს ახალმა ზელანდიამ უარი თქვა შესაძლო მიერთებაზე ავსტრალიის კავშირთან, ხოლო 1907 წელს კანადისა და ავსტრალიის შემდეგ გამოცხადდა დამოუკიდებელ დომინიონად. მიუხედავად ამისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში, როგორც ბრიტანეთის იმპერიის ყველა დომინიონი, ქვეყანას ჰქონდა დამოუკიდებელი მმართველობა, საკუთარი საშინაო და საგარეო პოლიტიკა და განვითარებული ეკონომიკა, ფორმალურად ის გახდა მთლიანად დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ მხოლოდ 1947 წელს. 1947 წლის 25 ნოემბერს მიღებული იქნა კანონი ვესტმინსტერის სტატუტის (Statute of Westminster Adoption Act 1947) შესახებ. ზუსტად იმ დროს ქვეყანა ფორმალურად დათანხმდა დიდი ბრიტანეთის წინადადებას 1931 წლის ვესტმინსტერის სტატუტის (Statute of Westminster 1931) თანახმად ყველა თავისი დომინიონებისთვის მთლიანი დამოუკიდებლობის მინიჭების შესახებ. სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის პროცესის დამაგრებამ მიიღო თავისი დაბოლოვება მხოლოდ 1986 წელს, როდესაც კონსტიტუციური კრიზისის დროს მიღებულ იქნა 1986 წლის კონსტიტუციური აქტი (Constitution Act 1986).
ახალმა ზელანდიამ მიიღო აქტიური მონაწილეობა პირველ მსოფლიო ომში. 1914—1918 წლების პერიოდში დაახლოებით 103 000 ახალზელანდიელი შევიდა ახალზელანდიური და ბრიტანული საბრძოლო ქვედანაყოფების შემადგენლობაში (მათგან დაახლოებით 3000 შედგებოდა მაორებისგან და სხვა წყნარი ოკეანის ხალხის წარმომადგებლებისგან). ბევრი ქალი მიდიოდა ევროპულ ფრონტზე, როგორც მედდები. 16 697 ახალზელანდიელი დაიღუპა ბრძოლებში, ხოლო კიდევ 41 317 დაიჭრა. საბრძოლო ოპერაციების დროს ახალმა ზელანდიამ გერმანიის სამოას (მოგვიანებით დასავლეთ სამოა და დღეს სამოა) ოკუპაცია მოახდინა და 1962 წელს დამოუკიდებლობის მიღწევამდე ეს კუნძულები იმყოფებოდნენ ახალი ზელანდიის მმართველობის ქვეშ.
ერთ-ერთმა პირველმა, უკვე 1939 წლის 3 სექტემბერს, ახალმა ზელანდიამ გამოაცხადა მეორე მსოფლიო ომში თავისი ჩაბმის შესახებ. ომის პირველივე დღეებში ფორმირებულმა მე-2 ახალზელანდიურმა საექსპედიციო კორპუსმა მიიღო საბრძოლო ნათლობა უკვე 1940 წლის თებერვალში ეგვიპტეში და ომის დამთავრებამდე შედიოდა დიდი ბრიტანეთის მე-8 არმიის შემადგენლობაში. დაახლოებით 140 000 ახალზელანდიელმა მიიღო უშუალო მონაწილეობა ბრძოლებში ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, ახლო აღმოსავლეთში და წყნარ ოკეანეში, ხოლო კიდევ დაახლოებით 100 000 ადამიანი გადიოდა სამსახურს ეროვნული თავდაცვის ქვედანაყოფის შემადგენლობაში ქვეყნის ტერიტორიაზე. ახალი ზელანდიის არმიის ნაწილები მონაწილეობას იღებდნენ იაპონიის ოკუპაციაში.
ახალი ზელანდიის საავიაციო ქვედანაყოფები მონაწილეობდნენ დასავლეთ ბერლინის ავიამომარაგებაში მისი ბლოკადის დროს სსრკს მხრიდან 1948—1949 წლებში.
თანამედროვე ისტორია
მინი|250პქ|[[ოკლენდის ცენტრალური ნაწილის სანაპირო.]] მიუხედავად იმისა, რომ ომისშემდგომ წლებში მსოფლიოში განვითარებულმა მოვლენებმა მაინც შეინარჩუნა ახალი ზელანდიის ტრადიციული მეგობრული ურთიერთობა დიდ ბრიტანეთთან, მოიტანა ის, რომ აშშ გახდა მისთვის ძირითადი ეკონომიკური, პოლიტიკური და სამხედრო პარტნიორი. ახალი მსოფლიო მოწყობის რეალობის ანარეკლი გახდა 1951 წელს უსაფრთხოების წყნაროკეანური პაქტი — ავსტრალიის, ახალი ზელანდიისა და აშშ-ის დაცვის ხელშეკრულება (ANZUS). ამ პაქტის უპირველესი ამოცანა გახდა წყნარ ოკეანეში უსაფრთხოებისთვის სამუშაოთა კოორდინაცია, ხოლო შემდგომში მოქმედების სფერო გაფართოვდა ინდოეთის ოკეანეზეც.
1954 წელს ახალმა ზელანდია ავსტრალიასთან, საფრანგეთთან, პაკისტანთან, ფილიპინებთან, ტაილანდთან, დიდ ბრიტანეთთან და აშშ-სთან ერთად შევიდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ხელშეკრულების ორგანიზაციაში (СЕАТО), რომლის ძირითადი ამოცანა გახდა სსრკ-სა და სოციალისტური ქვეყნების ბანაკის სამხედრო გავლენისადმი წინააღმდეგობის გაწევა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.