cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ავსტრალია (კონტინენტი)
საავტომობილო ტრანსპორტი
ავსტრალიაში საავტომობილო გვირაბების ძირითადი ნაწილის მშენებლობა დაიწყო 1990-იან წლებში.
საზოგადოებრივი ტრანსპორტი
საწვავზე ფასების ზრდა და ავტოგზებზე მზარდი საცობები ხელს უწყობს საზოგადოებრივი ტრანსპორტის განვითარებას და განახლებას. ავტობუსები დადიან ავსტრალიის ყველა დიდ ქალაქში. ჩქაროსნული სარკინიგზო გზა მოსახლეობას ემსახურება ადელაიდაში, ბრიზბენში, ჯილონგში, გოლდ-კოსტში, მელბურნში, ნიუკასლში, პერთში და სიდნეიში. ბორანი ფუნქციონირებს ბრიზბენში, მელბურნში, ნიუკასლში, პერთში, სიდნეიში და სხვა პატარა ქალაქებში. ტრამვაი მოძრაობს ადელაიდაში და მელბურნში. მეტროტრამით მოსახლეობა სარგებლობს მელბურნში და სიდნეიში.
რკინიგზის ტრანსპორტი
[[ფაილი:Passenger-Rail-Australia-Map.png|thumb|351px|ავსტრალიის რკინიგზის ტრანსპორტის სქემა
სახელმწიფო რკინიგზის ხაზები: {{legend|#b5111b|Queensland Rail}} {{legend|#0093d0|NSW TrainLink}} {{legend|#419638|V/Line}} {{legend|#f8981c|Transwa}} სამხრეთის დიდი რკინიგზის ხაზი: {{legend|#002d62|Indian Pacific}} {{legend|#fdba31|The Overland}} {{legend|#f15c22|განი}}]] ავსტრალიაში რკინიგზის ტრანსპორტი საკმაოდ განვითარებულია, რკინიგზის საერთო სიგრძე შეადგენს 33 819 კმ-ს (2540 კმ ელექტროფიცირებულია): 3719 კმ განიერლიანდაგიანია, 15 422 კმ ევროპული სიგანისაა, 14 506 კმ ვიწროლიანდაგიანია და 172 კმ ორლიანდაგიანია. რკინიგზის ტრანსპორტი სხვადასხვა კოლონიებში შენდებოდა სხვადასხვა დროს. კერძო რკინიგზა ვითარდებოდა უფრო აქტიურად, ვიდრე სახელმწიფო და შესაბამისად უფრო მალე მოიცვა ვრცელი ტერიტორიები. იმის გამო, რომ რკინიგზებს აშენებდნენ სხვადასხვა კომპანიები, მათ შორის არ არსებობდა შეთანხმება მშენებლობის სტანდარტებზე, შედეგად აშენდა სხვადასხვა სიგანის რკინიგზები, რომლებზეც გამოიყენებოდა სხვადასხვა მოძრავი შემადგენლობა.
რეგიონთაშორისი რკინიგზები
სამხრეთის დიდი რკინიგზა, რომელიც ეკუთვნის «Serco Group»-ს, ემსახურება სამ ხაზს: «Indian Pacific» (სიდნეი — ადელაიდა — პერთი), «განი» (ადელაიდა — ალის-სპრინგსი — დარვინი) და «The Overland» (მელბურნი — ადელაიდა). ახალი სამხრეთ უელსის შტატის კუთვნილი კომპანია «CountryLink» ემსახურება მონაკვეთებს ბრიზბენიდან კანბერამდე და მელბურნამდე სიდნეის გავლით. 2004 წელს ალის-სპრინგსსა და დარვინს შორის სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის დამთავრების შემდეგ, ავსტრალიის ყველა მატერიკული დედაქალაქი ერთმანეთს შეუერთდა ევროპული სტანდარტული სიგანის სარკინიგზო ხაზით.
რეგიონსშიგა რკინიგზები
ავსტრალიის სხვადასხვა შტატებში და ქალაქებში მოშაობენ სხვადასხვა კერძო და სახელმწიფო კომპანიები, რომლებიც ემსახურებიან რკინიგზის ტრანსპორტს. მათ შორის ყველაზე მთავარია: V/Line (რეგიონალური მატარებლები და ავტობუსები ვიქტორიის შტატში); Connex Melbourne ემსახურება მელბურნის სარკინიგზო ქსელს; RailCorp ემსახურება სამგზავრო სარკინიგზო გადაყვანებს ახალ სამხრეთ უელსში (CityRail-ის და CountryLink-ის ჩათვლით); Queensland Rail (QR) ემსახურება Traveltrain-ის და Citytrain-ის მატარებლებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუინზლენდში; Transwa უზრუნველყოფს სარკინიგზო და საავტობუსო გადაყვანებს დასავლეთ ავსტრალიაში.
მეტრო
ავსტრალიის მსხვილ ქალაქებს არა აქვთ მეტროპოლიტენის სრულფასოვანი სისტემა. სიდნეის და მელბურნის საქალაქო მატარებლების სისტემას მხოლოდ აქვს რამდენიმე მიწისქვეშა სადგური. ორივე ქალაქში არსებობს მეტროს სრულფასოვანი ხაზების მშენებლობის გეგმა.
საბადოს რკინიგზები
დასავლეთი ავსტრალიის ჩრდილო-დასავლეთში ფუნქციონირებს ევროპული სტანდარტული სიგანის ოთხი საწარმოო ხაზი, რისი საშუალებითაც მადანი მიეწოდება საზღვაო პორტებს. ეს ხაზები იზოლირებულია სარკინიგზო ტრანსპორტის ძირითადი ქსელისგან და მათი საშუალებით არ ხდება არანაირი სხვა გადაზიდვების განხორციელება.
2006 წელს გამოჩნდა საბადოს რკინიგზის მეხუთე ხაზის მშენებლობის პროექტები, რომელსაც ამუშავებს კომპანია Fortescue Metals Group, ამავე დროს შემოვიდა მეექვსე ხაზის პროექტები ქალაქ ოაკაჯის პორტში, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ჯერალდტონიდან ცოტა ჩრდილოეთით.
შაქრის ლერწმის რკინიგზები
კუინზლენდში არსებობს დაახლოებით 15 შაქრის ქარხანა, რომლებსაც აქვთ ვიწროლიანდაგიანი სარკინიგზო ხაზი შაქრის ლერწმის ქარხანაში მისაწოდებლად.
მილსადენი ტრანსპორტი
არსებობს რამდენიმე მილსადენი სისტემა, მათ შორის:
მშენებარე ან დაგეგმილი მილსადენები:
ვიქტორიას შტატი
საწყლოსნო გზები
ავსტრალიის შიდა წყლის ტრანსპორტს არა აქვს მთავარი სატრანსპორტო მნიშვნელობა. XIX საუკუნეში, თბომავალი გემები გამოიყენებოდა მდინარეებზე მურეი და დარლინგი მატყლის და მარცვლეულის ტრანსპორტირებისთვის. მაგრამ წყლის დონის ხშირი ცვალებადობის გამო, თბომავალმა გემებმა ვერ გაუძლეს რკინიგზის ტრანსპორტთან კონკურენციას. დღეისათვის მდინარეებზე მოძრაობა უფრო მეტად ხორციელდება კერძო გემებით.
მატერიკული
ძირითადი:
ადელაიდა, ბრიზბენი, კერნზი, დარვინი, ფრიმანტლი, ჯილონგი, გლადსტონი, მაკაი, მელბურნი, ნიუკასლი, სიდნეი, ტაუნზვილი, ვულონგონგი, პორტ-ლინკოლნი
მადნების:
დამპირი, პორტ-ჰედლანდი, ჯერალდტონი, ოაკაჯი, ესპერანსე, პორტ-ლინკოლნი
ტასმანია
დევონპორტი, ლონსესტონი, ჰობარტი
საჰაერო ტრანსპორტი
ავიაკომპანიები:
2004 წლის მდგომარეობით ავსტრალიაში არსებობს 448 აეროპორტი ხელოვნური და გრუნტის საფარით. ყველაზე დიდი აეროპორტებია:
აეროპორტები გრუნტიანი საფარით
სულ:143
სასკოლო განათლება
სასკოლო განათლების სისტემა ავსტრალიაში აგებულია ინგლისურ საფუძველზე. ავსტრალიაში ჭარბობს სახელმწიფო სკოლები და მოსწავლეების 70 % იქ სწავლობს, დანარჩენები — კერძოში (ავსტრალიაში მოქმედებს დაახლოებით 950 კერძო სკოლა). ზოგიერთი ასეთი სკოლა მონასტრებს ეკუთვნის. კერძო სასწავლო დაწესებულებებს შორის გვზვდება სკოლა-პანსიონები, რომლებიც ბავშვებს იღებენ უცხოეთიდან მეექვსე კლასიდან დაწყებული. ყველაზე უფრო პრესტიჟულ სკოლაში მოსაწყობად, ბავშვმა კარგად უნდა იცოდეს ინგლისური ენა და ჩააბაროს მისაღები გამოცდები.
ამას გარდა, გამორჩეული უნარის ბავშვებისთვის არსებობენ ცალკე კლასები და ცალკეული სკოლები (selective). იქ მოსაწყობად აუცილებელია მისაღები გამოცდების ჩაბარება.
ავსტრალიელი ბავშვები სკოლაში სიარულს 5 წლის ასაკიდან იწყებენ. საშუალო განათლება ავსტრალიაში 13 წელი გრძელდება — პირველი წელი მოსამზადებელ კლასში (kindergarten ახალ სამხრეთ უელსში და ფედერალურ ტერიტორიაში ან preschool დანარჩენ შტატებში) და 12 წელი, საკუთრივ, სკოლაში. 10 კლასის შემდეგ მოსწავლეები აკეთებენ საკუთარ არჩევანს და შეუძლიათ დატოვონ სკოლა.
უმაღლესი განათლება
ავსტრალიის უნივერსიტეტებში მისაღები გამოცდები არ არსებობს. სკოლის დამთავრების შემდეგ უნივერსიტეტში ადგილის მიღება მთლიანად დამოკიდებულია სკოლის გამოსაშვები გამოცდების შედეგებზე, რომელიც ასახულია სკოლის დამთავრების მოწმობაში The Higher School Certificate (HSC). სერტიფიკატის დასახელება ვარირებს შტატებთან და ტერიტორიებთან მიმართებაში, მაგრამ, დასახელების მიუხედავად ყველა მათგანს აქვს ერთნაირი «წონა» ავსტრალიის უნივერსიტეტებისთვის.
2009 წლის მდგომარეობით ავსტრალიის უმაღლესი განათლების სისტემაში მოქმედებს 41 უნივერსიტეტი (37 სახელმწიფო, 2 კერძო და 2 ფაკულტეტი უცხოეთის უნივერსიტეტებში). ავსტრალიის ექვსი უძველესი უნივერსიტეტი ქმნის ქვიშაქვის უნივერსიტეტების (Sandstone universities) ჯგუფს (აგებულია ქვიშაქვისგან ძველ დროში), ხოლო რვა მსხვილი უნივერსიტეტი — პრესტიჟულ რვის ჯგუფს (G8).
პენსიებით უზრუნველყოფა
ავსტრალიაში პენსიაზე გასვლის ასაკი შეადგენს 65 წელს. არსებობს პენსიონერული უზრუნველყოფის დონის შეზღუდვის სისტემა. ავსტრალიელთა 70 % მაქსიმალურ პენსიას იღებს, მაგრამ დანარჩენ მოსახლეობას პენსიას უმცირებენ მათი შემოსავლების სიდიდის გათვალისწინებით. იმისათვის, რომ დაიცვან ასეთი მოქალაქეები, ქვეყანაში დანერგილია პროფესიონალური საპენსიო დაზღვევის სისტემა, რომელიც მოიცავს მომუშავეთა 90 %-ს. თითოეული მომუშავე და დამსაქმებელი ვალდებულია შეიტანოს შენატანი ნებისმიერ კერძო საპენსიო ფონდში, თანაც საპენსიო შენატანები არ ნიეკუთვნება საგადასახადო ბაზას. საპენსიო დაზღვევის ავსტრალიურ სისტემას აქვს სავალდებულო ხასიათი და დღეისათვის ითვლება ყველაზე თანამედროვედ ყველა მოდელებს შორის, რომლებიც დანერგილია მრეწველობის განვითარებულ ქვეყნებში.
ჯანდაცვა
ავსტრალიას სიცოცხლის ხანგრძლივობის მიხედვით უკავია მეოთხე ადგილი მსოფლიოში ისლანდიის, იაპონიის და ჰონგ-კონგის შემდეგ. 2010 წელს სიცოცხლის ხანგრძლივობა ავსტრალიაში შეადგენდა 79,5 წელს მამაკაცებისთვის და 84,0 წელს ქალებისათვის. ავსტრალიას აქვს ყველაზე უფრო მაღალი მაჩვენებელი მსოფლიოში კანის კიბოს დაავადების მიხედვით, მაშინ, როდესაც სიგარეტის მოწევა გარდაცვალებისა და დაავადებების ყველაზე უფრო დიდი მიზეზია ქვეყანაში, რომელიც შეადგენს საერთო სიკვდილიანობისა და დაავადებების 7,8 %-ს. მეორე ადგილი უკავია ჰიპერტონიას 7,6 %-ით, ხოლო სიმსუქნე მესამე ადგილზეა 7,5 %-ით. ავსტრალია უფროსი ასაკის მოსახლეობის სიმსუქნის მიხედვით მსოფლიოში 35-ე ადგილზეა, ხოლო განვითარებულ ქვეყნებს შორის ზედა ნაწილშია მოქცეული.
ჯანდაცვაზე საერთო ხარჯები (კერძო სექტორის ხარჯების ჩათვლით) შეადგენს მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) დაახლოებით 9,8 %-ს. ავსტრალიამ შემოიღო საყოველთაო ჯანდაცვა 1975 წელს. ცნობილი როგორც "მედიკერი", რომელიც დღეისათვის ნომინალურად ფინანსირდება საშემოსავლო გადასახადიდან, რომელსაც ეძახიან მედიკერის გადასახადს და დღეისათვის შეადგენს 1,5 %-ს. შტატების მთავრობები მართავენ საავადმყოფოებს და მათზე მიმაგრებული პოლიკლინიკების მომსახურებას, მაშინ როდესაც ცენტრალური ხელისუფლება განაგებს ფარმაცევტული შეღავათების თანხებს (მედიკამენტების შესყიდვის ხარჯების სუბსიდირება) და საერთო პრაქტიკას.
მუსიკა
ავსტრალიაში გამოგონილია მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი სასულე ინსტრუმენტი — დიჯერიდუ.
მსოფლიო აღიარება მოიპოვეს ავსტრალიურმა ალტერნატიული და როკ-მუსიკის ჯგუფებმა Jet, ბი ჯიზი, AC/DC, ნიკ კეივი, Airbourne, INXS, Savage Garden, Silverchair, The Temper Trap, Midnight Oil, The Living End, Pendulum, The Amity Affliction, 5 Seconds of Summer.
ავსტრალიური წარმოშობის პოპ-შემსრულებლებს შორის ცნობილია კაილი მინოუგი, ნატალი იმბრულია, ოლივია ნიუტონ-ჯონი, კიტ ურბანი, დანი მინოუგი, დარენ ჰეიზი, გაბრიელა ჩილმი, ჯეისონ დონოვანი, ჯიმი ბარნსი, ასევე ახალგაზრდა შემსრულებელი კოდი სიმფსონი.
ცეკვა და ბალეტი
ავსტრალიაში მოქმედებს ავსტრალიის საცეკვაო საბჭო (Australian Dance Council, Ausdance) — ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია ქვეყანაში ცეკვების მხარდასაჭერად და 1997 წლიდან ანიჭებს ავსტრალიის საცეკვაო პრემიებს.
ავსტრალიელ აბორიგენთა ცეკვები
ავსტრალიელი აბორიგენების ტრადიციულ ცეკვებს თან სდევდა სიმღერები და წარმოადგენდა სიზმრების დროის (Dreamtime) თეატრალურ წარმოდგენას. ზოგჯერ ადამიანები ცეკვაში იმიტირებენ ცხოველების ქცევას. მათ ქვეყანაში ადამიანებისთვის ცეკვები განსაზღვრავდნენ როლებს, ვალდებულებებს და თვით საცხოვრებელ ადგილს. ეს რიტუალური წარმოდგენები აბორიგენებს აძლევდნენ საკუთარი ადგილის შეგრძნებას სოციალურ, გეოგრაფიულ და ბუნებრივ ძალებთან ურთიერთმოქმედებაში. ეს წარმოდგენები დაკავშირებული იყო გარკვეულ ადგილებთან და საცეკვაო მოედნები ხშირად წმინდა ადგილები იყო. მორთულობა და სპეციფიკური ჟესტები დამოკიდებული იყო მოცეკვავის წარმოშობასთან (მაგალითად ეს ეხება სიზმრების დროის არსებებს, რომლებთანაც დაკავშირებულია გარკვეული პირები და ჯგუფები). ავსტრალიელი აბორიგენების უმრავლესობისთვის ეს ცეკვები საღვთო საიდუმლობები იყო, სქესსაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა: მამაკაცები და ქალები ემორჩილებოდნენ სხვადასხვა ტრადიციებს.
XX საუკუნის ბოლოს ავსტრალიის სცენურმა და თანამედროვე ცეკვებმა ავსტრალიელი აბორიგენების თანამედროვე ცეკვების გავლენა განიცადა. ნაწილობრივ ეს დაკავშირებულია ავსტრალიის კუნძულელების და აბორიგენების წეს-ჩვეულებების განვითარების ეროვნული ასოციაციის (National Aboriginal Islander Skills Development Association) მოღვაწეობით, რომელიც ავსტრალიელ აბორიგენებს ასწავლის ცეკვებს, ასევე ბანგარის ცეკვის თეატრის გახსნით.
ცეკვის სხვა სახეობები
ბუშის ცეკვა (Bush dance) ავსტრალიაში ვითარდებოდა, როგორც ხალხური ცეკვის ფორმა და რომელიც არის ინგლისის, შოტლანდიის, ირლანდიის და სხვა ევროპული ქვეყნების ხალხურ ცეკვებთან ნარევი. თემებში საყვარელი ცეკვები იყო ევროპული წარმოშობის ცეკვები — ირლანდიური კეილი «ერინის სიამაყე» (Pride of Erin) და კადრილი «The Lancers». ლოკალურად აღმოცენებულ ცეკვებს ეძახიან «ბონდის ხმებს» (Waves of Bondi), მელბურნის შაფლი (Shuffle) და ნიუ-ვოგის ცეკვა (New Vogue).
მოსვლისას იმიგრანტებს თან მოჰქონდათ საკუთარი ქვეყნის საცეკვაო ტრადიციები. იმიგრანტების და მათი ოჯახების ენთუზიაზმის მეოხებით, ავსტრალიაში გაჩნდა სხვადასხვა ხალხის ტრადიციული ცეკვები. ავსტრალიაში საკმაოდ ხშირად გვხვდება ბალტიისპირული, შოტლანდიური, ირლანდიური, ინდური, ინდონეზიური ან აფრიკული ხალხური ცეკვები, რომლების შესწავლაც შესაძლებელია ავსტრალიის საზოგადოებრივ ცენტრებში და საცეკვაო სკოლებში.
ავსტრალიის ბალეტი (The Australian Ballet) ავსტრალიის კლასიკური ბალეტის მოცეკვავეთა ანსამბლია. ის 1962 წელს დააარსა ინგლისელმა ბალერინა პეგი ვან პრაამ (Peggy van Praagh) და დღეისათვის საერთაშორისო საბალეტო ანსამბლების მიერ აღიარებულია ერთ-ერთ დიდ ბალეტად მსოფლიოში. ანსამბლი მდებარეობს მელბურნში და პუბლიკას უჩვენებს დადგმებს, როგორც კლასიკური რეპერტუარიდან, ასევე ავსტრალიელი და უცხოელი ქორეოგრაფების თანამედროვე ნამუშევრებს. 2010 წლიდან დაწყებული ანსამბლმა მაყურებელს უჩვენა 200-ზე მეტი წარმოდგენა მთელი ავსტრალიის სხვადასხვა ქალაქებში და რეგიონებში და საზღვარგარეთულ ტურნეებში. რეგულარული გამოსვლები ტარდება მელბურნის ხელოვნების ცენტრში (The Arts Centre), სიდნეის ოპერის თეატრში (Sydney Opera House), სიდნეის თეატრში (Sydney Theatre), ადელაიდას საფესტივალო ცენტრში (Adelaide Festival Centre) და საშემსრულებლო ხელოვნების კუინზლენდის ცენტრში (Queensland Performing Arts Centre).
გრემ მერფი მსოფლიოში ბალეტის ერთ-ერთი გამოჩენილი დამდგმელია.
თეატრი
ავსტრალიაში მდებარეობენ მთელ მსოფლიოში ცნობილი ავსტრალიური თეატრალური ცენტრები — სიდნეის ოპერის თეატრი და დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი (National Institute of Dramatic Art). ავსტრალიური თეატრალური სცენის გამორჩეული წარმომადგენლებს შორის შეიძლება აღინიშნოს სერ რობერტ ჰელპმანი (Robert Helpmann), ქალბატონი ჯოან საზერლენდი, ბარი ჰამფრისი და დევიდ უილიამსონი (David Williamson), კეიტ ბლანშეტი, ჯეფრი რაში და ჯუდი დეივისი.
შეუფასებელი გავლენა ავსტრალიურ თეატრზე მოახდინა კორობორიმ — ავსტრალიელი აბორიგენების ცერემონიალურმა ცეკვამ, რომლის ისტორია საკმაოდ გვიანდელ წლებში მიდის, პირველ დამსახლებლებამდე (მეცნიერთა გათვლით 40 000-60 000 წლის წინ).
ევროპული ტრადიციები კონტინენტზე მოვიდა პირველ დასახლებულებთან ერთად 1788 წელს. ყველაზე პირველად დაიდგა ირლანდიელი დრამატურგის ჯორჯ ფარკერის პიესა «ოფიცერი-დამქირავებელი» (The Recruiting Officer), რომელიც ნაჩვენები იქნა 1789 წელს პატიმრების მიერ. ორი ასწლეულის შემდეგ პირველი ავსტრალიური თეატრალური დადგმების ისტორია დაიწერა ტიმბერლეიკ უერტენბეიკერის პიესაში «ჩვენს ქვეყანაში კარგია» (Our Country's Good), რომელიც ყვებოდა პატიმარ-მსახიობებზე ზედამხედველების მხრიდან შეურაწყოფაზე. პიესის საფუძველში ჩაიდო ტომას კინელის რომანი «გამთამაშებელი» (The Playmaker).
1837 წელს ჰობარტში გაიხსნა სამეფო თეატრი, რომელიც ავსტრალიის უძველესი თეატრია. თეატრი ფართედ იყო ცნობილი მთელ მსოფლიოში. ნოელ კაუარდმა მას დაარქვა — ოცნების თეატრი, ხოლო ლორენს ოლივიე პირადად დადგა მის დასაცავად, როდესაც 1940-იან წლებში შენობა დანგრევის საფრთხის წინაშე იდგა.
1901 წელს დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ, ავსტრალიის თეატრი გახდა ეროვნული თვითიდენტიფიცირების ძლიერი ინსტრუმენტი. პირველი პიესა, რომელიც 1912 წელს დაიდგა და არაჩვეულებრივად პოპულარული გახდა, იყო სტილ რადის პიესა «ჩვენი არჩევანი» (On Our Selection). მასში მოთხრობილი იყო გლეხის ოჯახზე — პირველი დასახლებულების ერთ-ერთ პიონერზე.
1904 წელს პერთში გაიხსნა «მისი სამეფო უდიდებულესობის თეატრი» (His Majesty's Theatre). შენობა ედუარდ VII-ს მმართველობის პერიოდის ეგრეთ წოდებული «ავსტრალიის თეატრალური არქიტექტურის» მაგალითია. ამავე სტილში 1924 წელს აშენდა სიდნეის დედაქალაქის თეატრის (Grand Capitol Theatre) შენობა, რომელიც ავსტრალიის ერთ-ერთი საუკეთესო თეატრალური დარბაზია.
1940-იან წლებში ჯონ ენტილმა დაწერა მუსიკა თავისი განთქმული ბალეტისათვის «კორობორი», რომელიც ეფუძნებოდა ტრადიციულ ავსტრალიურ კორობორის. 1950-იანი წლების განმავლობაში ბალეტის ანსამბლი გასტროლებს ატარებდა მთელ ავსტრალიაში. «ავსტრალიის სამეფო ტურის» დროს მის სპექტაკლებს დაესწრო ელისაბედ II. ეს ბალეტი იყო პირველი წარმატებული ცდა ორი კულტურის შერწყმისა — დასავლური და აბორიგენების ტრადიციული კულტურის, რომელიც დღემდე გამოიყენება სხვადასხვა თეატრალურ კოლექტივებში, ისეთებში როგორიცაა «ცეკვა ბანგარას თეატრი» (Bangarra Dance Theatre).
1955 წელს «უნიონ თეატრმა» (Union Theatre) მიიწვია დამწყები მსახიობი ბარი ჰამფრისი ვიქტორიის შტატში გასტროლებზე სპექტაკლში «მეთორმეტე ღამე». ქალაქიდან ქალაქში ღამით მგზავრობის დროს, სანამ მეთორმეტე ღამის პიესის რეჟისორი რეი ლოულერი მუშაობდა ახალ პიესაზე «ჩვიდმეტი წლის თოჯინის ზაფხული» (Summer of the Seventeenth Doll), ჰამფრისი ანსამბლის წევრებს ართობდა თავის მიერ გამოგონილი პერსონაჟით — მელბურნის გარეუბნის დიასახლის ედნა ევერეჯით. შემდგომში, ლოულერის პიესამ და ჰამფრისის პერსონაჟმა დიდი გავლენა მოახდინა ავსტრალიურ თეატრზე. პიესაში ასახული იყო ავსტრალიისთვის დამახასიათებელი ტიპაჟი. ლოულერის დაჟინებით, 1955 წლის ბოლოს ჰამფრისმა აჩვენა თავისი დამა ედნა მელბურნის უნივერსიტეტის სასწავლო თეატრის სცენაზე. 1956 წელს მელბურნში უნდა ჩატარებულიყო 1956 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები, ამიტომ ედნა ევერეჯმა მოყვა თავისი მოსაზრებები იმის თაობაზე, თუ როგორ უნდა ჩატარებულიყო ეს თამაშები. პერსონაჟს ჰქონდა არნახული წარმატება, ხოლო მელბურნის რაიონ — მუნი პაუნდსს, რომელშიც ვითომდა დამა ედნა ცხოვრობდა, სახელი გაეთქვა მთელ მსოფლიოში. ჰამფრისმა, რომელიც ჯერ კიდევ 20 წლისაც არ იყო დაიპყრო ლონდონის სცენა, მონაწილეობა მიიღო ლაიონელ ბარტის განთქმულ მუზიკლში «ოლივერი!» (Oliver!). ჰამფრისის მიერ შესრულებული პერსონაჟები — დიასახლისი ედნა ევერეჯი, ხოლო მოგვიანებით მუდამ ნასვამი ავსტრალიელი ატაშე კულტურის დარგში სერ ლეს პატერსონი, აღიარებული იყო ავსტრალიური თეატრალური სცენის ნამდვილ შედევრებად, როგორც მსახიობის სამშობლოში, ასევე მის ფარგლებს გარეთ, ვესტ-ენდში და ბროდვეის თეატრში.
დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი შეიქმნა სიდნეიში 1958 წელს, რომელიც დაამთავრეს — კეიტ ბლანშეტმა, ტონი კოლეტმა, მელ გიბსონმა და ბეზ ლურმენმა.
1960 წელს მელბურნში დაიწყო «კულტურული რაიონის» (Melbourne Arts Precinct) მშენებლობა. მისი ძირითადი ნაწილი გახდა 1973 წელს როი გრაუნდსის პროექტის მიხედვით აშენებული «კულტურის ცენტრი» (Melbourne Arts Centre). 1982 წელს ცენტრში გაიხსნა საკონცერტო დარბაზი «ჰამერ ჰოლი» (Hamer Hall), ხოლო 1984 წელს გაიხსნა თეატრალური მოედნები. დღეისათვის კულტურის ცენტრი მელბურნის თეატრის სახლია. მის სცენაზე გამოდის მელბურნის სიმფონიური ორკესტრი, ტარდება ავსტრალიის ოპერისა და ბალეტის სპექტაკლები, ასევე მთელი მსოფლიოს თეატრალური კოლექტივების სპექტაკლები.
«ავსტრალიის ბალეტი» (The Australian Ballet) — ყველაზე ცნობილი კლასიკური ბალეტის თეატრია ავსტრალიაში, რომელიც ბრიტანელმა ბალერინა პეგი ვან პრაამ 1962 წელს დააარსა და დღეისათვის აღიარებულია მსოფლიო ბალეტის ერთ-ერთ ძირითად თეატრად. თეატრის ძირითადი მოედანი მდებარეობს მელბურნში. თეატრის რეპერტუარი წარმოდგენილია, როგორც კლასიკური ბალეტის სახით, ასევე თანამედროვე ქორეოგრაფების დადგმებით ავსტრალიიდან და მსოფლიოს სხვა ქვეყნებიდან. 2010 წლისთვის თეატრმა წარმოადგინა დაახლოებით 200 წარმოდგენა ავსტრალიის საუკეთესო მოედნებზე — «მელბურნის კულტურის ცენტრში», «სიდნეის ოპერაში», «ადელაიდის საფესტივლო მოედანზე», «კუინზლენდის თეატრალურ ცენტრში».
1970 წელს ქალაქ ადელაიდაში თეატრალური ფესტივლის ჩატარებისთვის დაიწყო «საფესტივალო მოედნის» (Adelaide Festival Centre) მშენებლობა, რომლის დირექტორი გახდა სერ რობერტ ჰელპმანი.
1978 წელს გაიხსნა ავსტრალიის ერთ-ერთი ცნობილი თეატრი — სიდნეის თეატრი, რომლის სპექტაკლები ტარდება სიდნეის საოპერო თეატრის «დრამატულ სცენაზე». თეატრმა დიდება მოუტანა ისეთ მსახიობებს, როგორებიცაა მელ გიბსონი, ჯუდი დეივისი, ჰუგო უივინგი, დევიდ ვენჰამი და ტონი კოლეტი. დღეისათვის თეატრის მხატვრული ზელმძღვანელები არიან ოსკაროსანი მსახიობი ქალი კეიტ ბლანშეტი და მისი ქმარი, დრამატურგი და რეჟისორი ენდრიუ აპტონი.
1979 წელს ორი ღარიბი ახალგაზრდა მსახიობი, რომლებიც ასრულებდნენ როლებს სიდნეის თეატრის დადგმაში «გოდოს მოლოდინში», ერთ ორადგილიან ბინას ქირაობდნენ. ესენი იყვნენ ყველასათვის უცნობი მელ გიბსონი და ჯეფრი რაში. გიბსონმა დაამთავრა დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი, სადაც მას სცენაზე დებიუტი ჰქონდა თავის ჯგუფელ ჯუდი დევისთან სტუდენტურ სპექტაკლში «რომეო და ჯულიეტა». 1979 წელს გიბსონი ფილმ «თავზეხელაღებული მაქსი»ს გადაღების შემდეგ მსოფლიოში აღიარებული ხდება. რაში 1980-იან წლებში უერთდება თეატრ «შუქურას» ანსამბლს და იძენს ავსტრალიაში ყველაზე მოთხოვნადი თეატრალური მსახიობის რეპუტაციას, სანამ 1997 წელს არ მიიღო ოსკარი საუკეთესო მამაკაცის როლისთვის ფილმში «სიკაშკაშე».
1990 წელს შეიქმნა «ბელის შექსპირული ანსამბლი» (Bell Shakespeare Company), რომელიც უმალვე გახდა პოპულარული. ჯონი ო’კიფის და პიტერ ალენის მუზიკლებს(Peter Allen) საკმაო წარმატებები მოჰქონდა. ალენის მუზიკლმა «The Boy from Oz» დესკის დრამის და ტონის პრემია მიაღებინა მსახიობ ჰიუ ჯეკმენს.
ავსტრალიელი დრამატურგები, როგორებიცაა დევიდ უილიამსონი (David Williamson), ალან სეიმური (Alan Seymour), ნიკ ენრაიტი (Nick Enright) და ჯასტინ ფლემინგი (Justin Fleming) ხშირად მიმართავდნენ ავსტრალიელებისთვის მთავარ თემებს. მაგალითად, სპექტაკლი «წელიწადში ერთადერთი დღე» (The One Day of the Year) ალან სეიმურის პიესის მიხედვით, მოთხრობილია ანზაკის დღის შესახებ — დარდანელის ოპერაციის დროს დამარცხების დღის მოსაგონრად. სპექტაკლში «ნჯაპარტჯი ნჯაპარტჯი» (Ngapartji Ngapartji) სკოტ რენკინის და ტრევორ ჯემისონის პიესის მიხედვით, მოთხრობილია უდაბნოში პიტჯანტჯატჯარას ხალხზე (Pitjantjatjara people) ბირთვული გამოცდების ზემოქმედებაზე. სპექტაკლი მკაფიო გამოხატულებაა ტრადიციული ავსტრალიელი აბორიგენების კულტურის ბერძნულ, ავღანურ, იაპონურ და ახალზელანდიურ კულტურებთან შერევისა.
ცირკი
როგორც ევროპული ქვეყნების უმრავლესობაში, ავსტრალიაში ცირკისათვის არ არსებობენ სტაციონარული შენობები. ცირკები მოგზაურობენ ქალაქიდან ქალაქში და შლიან შაპიტოებს სპეციალურად მომზადებულ მოედნებზე. ავსტრალიაში ყველაზე უფრო პოპულარული საცირკო ჯგუფებია:
ჯგუფს, რომელიც გამოდის ავსტრალიის სხვადასხვა ქალაქებში, სახელით Moscow Circus არავითარი კავშირი მოსკოვის ცირკთან არ აქვს.
ლიტერატურა
ავსტრალიის ლიტერატურა — ინგლისურენოვანი ლიტერატურაა, რომელიც იქმნებოდა და იქმნება ავსტრალიის ტერიტორიაზე.
200 წელზე მეტი ხნის ავსტრალიის ლიტერატურის განვითარება იყოფა სამ პერიოდათ:
ავსტრალიის პირველი ლიტერატურული ძეგლები გახდა ჯონ უაიტის (1756—1832), უოტკინ ტენჩის (1758—1833) და დევიდ კოლინზის (1756—1810) მემუარები და საგზაო ჩანაწერები, ხოლო ჯონ ტაკერმა თავის რომანებში მხატვრულად აღწერა კატორღელთა მძიმე ცხოვრება.
პირველი პოეტური ნაწარმოებები შექმნეს ჩარლზ ტომპსონმა (1806—1883) და ჩარლზ ვენტვორტმა (1790—1872). იმ დროის გამოჩენილი პოეტები იყვნენ ირლანდიელი კატორღელის შთამომავალი ჩარლზ გარპური (1813—1868) და ჰენრი კენდალი (1839—1882).
ავსტრალიის ლიტერატურის ეროვნული ეპოქა დაიწყო ყოველკვირეულმა გამოცემა «ბიულეტენმა» (ინგლ. The Bulletin), რომელიც დააარსეს ჟიულ ფრანსუა არჩიბალდმა და ჯონ ჰაინსმა. ამ გამოცემის მეშვეობით შეიძინა პოპულარობა ისეთმა პოეტებმა, როგორებიცაა ენდრიუ ბარტონ პატერსონი, ფსევდონიმით ბანჯო (1864—1941) თავისი ბალადებით ავსტრალიურ ბუშზე, ჩარლზ ბრენანი და ჯონ ნილსონი, რომლებიც უფრო მეტად ორიენტაციას აკეთებდნენ ინგლისურ და ფრანგულ ესტეთიზმზე და სიმბოლიზმზე. ჰენრი ლოუსონის (1867—1922) პოეზია სამოქალაქო ლირიკის საუკეთესო მაგალითია.
1920-იანი წლების დასაწყისიდან ავსტრალიის ლიტერატურა ევროპული და ამერიკული ლიტერატურული მიმდინარეობებისათვის უფრო ღია გახდა. ლირიკაში გახსნილობისკენ სწრაფვა დაეტყო ისეთი პოეტების ქმნილებებს, როგორებიცაა კ. მაკენზი, ჯეიმზ მაკოლი, ალეკ დერვენტ ჰოუპი, რომლებისთვისაც დამახასიათებელია კომკრეტულად მგრძნობიარე ლექსები რეალურ სამყაროზე. ჯუდიტ რაიტი, ფრენსის უები და ბრიუს დეივი ისწრაფოდნენ პეიზაჟულ-სიმბოლიკური ლირიკისკენ და პიროვნულ პოეზიისკენ. როზმარი დობსონი და რ. დ. ფიცჯერალდი უპირატესობას აძლევდნენ ისტორიულ თემატიკას.
50-იან წლებში გამოჩნდა ეგრეთ წოდებული მელბურნის უნივერსიტეტის (Melbourne University Poets) პოეზიური სკოლა, რომლის მთავარი წარმომადგენლები იყვნენ ვინსენტ ბაკლი, რონალდ სიმფსონი, კრის უოლეს-კრები, ივენ ჯონსი, ნოელ მაკეინში, ენდრიუ ტეილორი. ამ სკოლის წარმომადგენლები უპირატესობას ანიჭებდნენ რთულ ფორმებს და ინტელექტუალურ ალუზიას. XXI საუკუნის დასაწყისის ავსტრალიის პოეზია წარმოდგენილია ლესლი ლებკოვიცის შემოქმედებით.
XX საუკუნის ავსტრალიურმა რომანმა გამოსცადა ამერიკული და ევროპული ფილოსოფიური და ლიტერატურული მიმდინარეობა. რომანების მთავარი თემა იყო ადამიანის შიდა სამყაროს ფსიქოლოგიური აღწერა, ავსტრალიის საზოგადოების საწყისების გამოკვლევა. 20-იანი წლების ტიპური რომანი იყო გ. რიჩარდსონის «რიჩარდ მაჰოუნის ბედი», რომელშიც წარსულის ინტერესი ერწყმოდა სულიერი მარტოობის თემას. მსგავსი ტენდენციები შეიმჩნევა სხვა პროზაიკოსების ნამუშევრებში: მ. ბოიდი, ბრაიან პენტონი, მარჯორი ბერნარდი, ფლორა ელდერშოუ.
სოციალ-კრიტიკული თემები, კერძოდ ცხოვრების თემა გარეუბნებში, აინტერესებდათ ისეთ რომანტიკოსებს, როგორებიცაა კატარინა პრიჩარდი, ფრენკ დელბი დევიდსონი, ლეონარდ მანი, ფრენკ ჰარდი. სოციალური პრობლემების სატირული გაშუქება დამახასიათებელია ჰ. ჰერბერტის, სამნერ ლოკა ელიოტის, კ. მაკენზის შემოქმედებაში.
1973 წელს პროზაიკოსმა პატრიკ უაიტმა მიიღო ნობელის პრემია ლიტერატურის დარგში. მასთან ავსტრალიური კონტექსტით და სტილისტიკით ახლოსაა რ. შოუს, კრისტოფერ კოჰის, გეილ პორტერის ნაწარმოებები.
ავსტრალიური ნოველებმა ახალი აყვავება განიცადა XX საუკუნის 40-იან წლებში. ამ პერიოდის ავსტრალიურ ნოველებში დამახასიათებელია ჯეიმზ ჯოისის, ერნესტ ჰემინგუეის და ჯონ დოს პასოსის სტილისტიკის გავლენა. ნოველის ჟანრის განვითარებისათვის მთავარი იყო From Coast to Coast-ს ყოველწლიური ანტილოგიები, რომელსაც გამოსცემდა უეინს პალმერი. ნოველების მთავარი ავტორები არიან: თია ესტლი, მიურეი ბეილი, მარჯორი ბერნარდი, გევინ კესი, პიტერ კოვანი, ფრენკ მორჰაუზი, უეინს პალმერი, გეილ პორტერი, კრისტინა სტიდი და სხვები.
თვითმყოფადი ავსტრალიური დრამა განვითარდა მხოლოდ არტ-ნუვოს ეპოქაში. დრამის განვითარებას მთავარი თეორიული და პრაქტიკული იმპულსები მისცა ლუის ესონმა (1879—1943). ავსტრალიის გამოჩენილი დრამატურგებია: კატარინა პრიჩარდი (უფრო პოლიტიკური დრამა), უეინ პალმერი («შავი ცხენი», 1924), ბეტი როლანდი, ჰენრიეტა დრეიკ-ბროკმანი, დევიდ უილიამსი, ალექსანდრ ბუზო, ჯონ რომერილი, დოროთი ჰიუიტი, ალენ სეიმური, პიტერ კენა, ტომ ჰანგერფორდი, ტომას შეპკოტი.
არქიტექტურა
ავსტრალიის არქიტექტურა მოიცავს ავსტრალიის და მისი მკვიდრი და კოლონიური საზოგადოების არქიტექტურას. კოლონიალური პერიოდის არქიტექტურული სტილი იმყოფებოდა ბრიტანული კულტურის ძლიერი გავლენის ქვეშ. მიუხედავად ამისა, ავსტრალიის უნიკალურ კლიმატთან ადაპტაციის აუცილებლობამ და XX საუკუნის ახალმა სიომ მოიტანა ამერიკული ქალაქის დიზაინის მზარდი გავლენა, კულტურული გემოვნების დივერსიფიკაცია და მულტიკულტურალიზებული ავსტრალიური საზოგადოების უფრო მეტი მოთხოვნები.
კოლონიალურ პერიოდში პირველი ევროპული შენობები იყვნენ იმ დროის ევროპული მოდის შესაბამისები. სამთავრობო შენობები და მდიდრების სახლები შენდებოდა გეორგიანული არქიტექტურის (Georgian architecture) სტილში. ავსტრალიაში ოქროს ციებ-ცხელების დაწყებიდან XIX საუკუნის შუაში მელბურნში და სიდნეიში, და ნაკლები ხარისხით რეგიონალურ ცენტრებში, გაჩნდა დიდი შენობები, ვიქტორიანული არქიტექტურის სტილში. ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი არქიტექტურული სიო ავსტრალიის არქიტექტურაში იყო «ფედერაციული არქიტექტურის» (Federation architecture) სტილი XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე და XX საუკუნის ბოლოს თანამედროვე სტილი.
ავსტრალიის დედაქალაქ კანბერის არქიტექტურული სახის ჩამოყალიბებაში მთავარი როლი ითამაშა ამერიკელმა არქიტექტორმა და ლანდშაფტების დიზაინერმა უოლტერ ბერლი გრიფინმა. მისი უნიკალური დიზაინის კვალი იკვეთება მელბურნის და სიდნეის გარეუბან კასლკრეგის შენობებზე. გრიფინის დაგეგმარებულ კასლკრეგს აქვს მთელი ორგანული მოდერნისტული სტილით აგებული რიგი სახლები, რომელიც ოსტატმა შეიმუშავა პრერის სკოლის შთაბეჭდილებების გავლენით, რომლის ჩარჩოებშიც ის მუშაობდა თავისი კარიერის დასაწყისში ამერიკის შეერთებული შტატებში. კოტეჯების უბრალო, ბრტყელი სახურავები, რომლებიც გრიფინმა ააშენა კანბერაში, გამოყენებულია ინოვაციური, დაპატენტირებული ბეტონით მშენებლობის მეთოდი.
როგორც მსოფლიოს სხვა ქვეყანებში, ავსტრალიური არქიტექტურის ფორმირებაში თავისი როლი ითამაშა სოციალურ-პოლიტიკურმა ფაქტორებმა. XX საუკუნის დასაწყისში ავსტრალიის ყველა ქალაქში აკრძალული იყო 150 ფუტზე (45 მეტრი) უფრო მაღალი შენობების აშენება, რაც ხელს უშლიდა ცათამბჯენების მშენებლობის განვითარებას ამერიკულ სტილში იქამდე, სანამ აკრძალვა არ მოიხსნა 1950-იანი წლების ბოლოს. ასევე პოპულარული გახდა «ავსტრალიური ოცნების» არსი, როდესაც ოჯახები ისწრაფვიან ჰქონდეთ საკუთარი სახლები მიწის ნაკვეთით.
1960-იან წლებში, XVIII საუკუნის ისტორიული შენობების დანგრევის და პარკულ ზონაში ნაგებობების მშენებლობის აკრძალვასთან დაკავშირებით (მაგალითად, სიდნეის სამეფო ბოტანიკური ბაღი), დაიწყო ცათამბჯენების ბუმი, განსაკუთრებით სიდნეიში.
XXI საუკუნეში, ბევრმა ავსტრალიელმა არქიტექტორმა დიზაინთან მიმართებაში მიიღო ავანგარდისტული მიდგომა, რამაც ხელი შეუწყო ნამდვილი უნიკალური შენობების შექმნას, რომლებიც გამოხატავდნენ ავსტრალიის კულტურას და ფასეულობებს. შედეგად ავსტრალიის გამოცდილება იწყებს გაავრცელოს თავისი გავლენა უცხოეთში, და არა პირიქით, როგორც ეს ჩვეულებრივ ხდებოდა.
საცხოვრებელი არქიტექტურის ცნობილ ავსტრალიელ არქიტექტურულ სტილებს შორისაა — «კუინზლანდერი» (Queenslander, ქალაქის ხის კერძო სახლები ხიმინჯებზე, ჰაერის კარგი ცირკულაციისათვის და ტერმიტებისგან დასაცავად), ასევე «ფედერაციული არქიტექტურა» (Federation architecture, პოპულარული იყო 1890—1920 წლებში). ავსტრალიის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტებს შორისაა: — სიდნეის ოპერის თეატრი, სამეფო საგამოფენო დარბაზი და ავსტრალიის საპატიმროები.
მასმედია
ავსტრალიის მასმედია ეკონომიკის მთავარი კომპონენტია. იგი ყველასათვის მისაღებია და ემსახურება აუდიტორიის ფართე სპექტრს. ავსტრალიის ოჯახთა 99 %-ს აქვს ტელევიზორი, ყველა ოჯახს აქვს უკიდურეს შემთხვევაში ერთი რადიომიმღები.
საზოგადოებრივი მედია
ავსტრალიაში ორი მედია კომპანია ფინანსირდება სახელმწიფოს მიერ: ავსტრალიის რადიოსამაუწყებლო კორპორაცია (ABC) და სპეციალური სამაუწყებლო სერვისი (SBS). ორივე მოსახლეობას წარუდგენს უფასო ტრანსლიაციებს სატელევიზიო ეთერით, რადიოთი და ინტერნეტით. ორივე ეკუთვნის ავსტრალიის მთავრობას.
ტელემაუწყებლობა
ავსტრალიაში პირველად ტელევიზია გაიხსნა 1956 წელს, პიონერები გახდნენ ახალი სამხრეთი უელსის და ვიქტორიის შტატები. ბოლო შტატი, სადაც 1971 წელს გამოჩნდა ტელევიზია, გახდა ჩრდილოეთი ტერიტორია. ფერადი ტელევიზორი პირველად გამოჩნდა 1975 წელს.
საზოგადოებრივი ტელევიზიების გარდა, რომლებიც ავსტრალიის თითქმის მთელი მოსახლეობისთვისაა ხელმისაწვდომი, არსებობს სამი ძირითადი კომერციული სატელევიზიო არხი: Nine Network, Seven Network და Network Ten, ისინი ფარავენ ქვეყნის მჭიდროდდასახლებული ქალაქების უმრავლესობას. პროვინციებში არჩევანი გაცილებით შეზღუდულია, ხშირად ადგილობრივი ახალი ამბები ეთერში გადის მოკლე გამოშვებების სახით ერთ-ერთი მსხვილი არხით. ასეთი რეგიონალური არხის მაგალითია Imparja.
ციფრული მაუწყებლობა დაიწყო 2001 წლის 1 იანვრიდან. ანალოგიური მაუწყებლობა საწყის ეტაპზე იგეგმებოდა ჩართულიყო 2008 წლისთვის, მაგრამ ის გადაიდო 2013 წლისთვის.
2000-იანი წლების დასაწყისში ცხარე დებატების შემდეგ შენარჩუნდა 1992 წლის კანონპროექტი, რომელიც უკრძალავდა უცხოურ ფირმებს ეყიდა 20 %-ზე მეტი ადგილობრივი ტელერადიოკომპანია.
ფასიანი ტელევიზიები
ავსტრალიელ ოჯახთა დაახლოებით 25 %-ს 2005 წლის ბოლოსათვის ჰქონდათ ფასიანი ტელევიზიით მომსახურების შესაძლებლობა. საქალაქო რაიონებში ძირითადი ოპერატორები არიან Foxtel და Optus, ასევე Austar რეგიონალურ და სასოფლო რაიონებში. უფრო მცირე ოპერატორებია - Selectv და UBI World TV.
რადიო
ქვეყანაში პირველი რადიოგადაცემა განხორციელდა 1923 წლის 13 ნოემბერს რადიოსადგურით ​​2SB (შემდგომში 2BL) სიდნეიში. ავსტრალიის რადიოსამაუწყებლო კორპორაციამ მაუწყებლობა დაიწყო 1932 წელს.
პრესა
ყოველდღიურ გაზეთებს შორისაა: 2 ეროვნული, 10 შტატების / ტერიტორიის გაზეთი, 37 რეგიონალური და 470 სხვა ადგილობრივი და საგარეუბნო გაზეთი. ყველა ძირითადი გაზეთი ეკუთვნის ან News Limited-ს, News Corporation-ის შვილობილ კომპანიას, ან Fairfax Media-ს. ყველაზე ცნობილ გაზეთებს შორისაა — Sydney Morning Herald, Daily Telegraph, Herald Sun (მელბურნი) და ყველაზე უფრო გავლენიანი ფინანსური გაზეთი The Australian Financial Review. არსებობს რამდენიმე პოპულარული დამოუკიდებელი ახალი ამბების წყარო, მათ შორის ონლაინ-ჟურნალი Crikey.
ავსტრალიაში გამოცემული 1600 ჟურნალიდან, 30-ს აქვს ტირაჟი 80 000-ზე მეტი.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრალია (კონტინენტი)
ბორა (ფრინველი)
ბორა, წითელი ძერა (Milvus milvus) — ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. სხეულის საერთო სიგრძე — 58-61 ამ. აქვს ორკაპა ბოლო, შედარებით გრძელი (47,5-53 სმ) და ფართო ფრთები, რომელთა შლილი 150-170 სმ-ს უდრის. ფრინველი მოწითალო-მურა ფერისაა. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიაში, ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში, ბალტიისპირეთში, უკრაინასა და კავკასიაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება. იკვებება პატარა მღრღნელებით (რითაც სარგებლობა მოაქვს), იშვიათად შინაური ფრინველებით.
სქოლიო
კატეგორია:ძერა
Absolutely Curtains
„Absolutely Curtains“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის ფინალური კომპოზიცია ალბომიდან Obscured by Clouds. იგი ინსტრუმენტული ნომერია, რომელშიც თავდაპირველად ჟღერს რიჩარდ რაიტის ინსტრუმენტები და ნიკ მეისონის პერკუსია, ხოლო დასასრულს – მაპუგას (ახალი გვინეა) ტომის ხალხური სიმღერა. ეს სიმღერა აღებულია ახალ გვინეაში ჩაწერილი ფირებიდან, ვინაიდან თავად ტომის წარმომადგენლების სტუდიაში მიწვევა დაგეგმილი არ ყოფილა.
ფილმში „ველი“ კომპოზიცია დასასრულს მღერის, თუმცა შემდეგ მეორდება ინსტრუმენტული „Obscured By Clouds“.
კომპოზიცია აგრეთვე შეტანილია ჯგუფის სინგლში „Free Four“ (1972) და ჯგუფის კონცერტებზე არ შესრულებულა.
სქოლიო
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები კატეგორია:1972 წლის სინგლები
ურიელ აკოსტა
აკოსტას დაბადების სახელი იყო გაბრიელ და კოსტა. დაიბადა პორტოში. მისი ოჯახი იუდაიზმიდან კათოლიკობაზე მოექცა ებრაელთა დევნის თავიდან ასაცილებლად. მამამისი ღრმად მორწმუნე კათოლიკე გახდა და მღვდლად მსახურობდა. თავად ურიელ აკოსტაც თავდაპირველად სამღვდელოებას მისდევდა. თუმცა მან იცოდა საკუთარი ებრაული წარმომავლობის შესახებ და სტუდენტობის პერიოდში იუდაიზმზე დაბრუნებას ფიქრობდა. მამის გარდაცვალების შემდეგ, მან ფრთხილად დაიწყო მისი მიზნის ოჯახისთვის განდობა. შედეგად, 1617 წელს მთელმა ოჯახმა იუდაიზმზე მოქცევა გადაწყვიტა და პორტუგალიიდან ამსტერდამში გადაიხვეწა, რომელიც იმხანად სეფარდული დიასპორის ცენტრი ხდებოდა.
თუმცა ნიდერლანდებში ჩასვლისთანავე აკოსტას გული აუცრუვდა იქ გავრცელებული იუდაიზმის პრაქტიკაზე. მისი აზრით, რაბინთა მმართველობა ზედმიწევნით იყო ჩაფლული რიტუალიზმში და კანონების მიმდევრობაში. 1624 წელს გამოქვეყნებულ წიგნში "ფარისეველთა ტრადიციების კვლევა", მან სულის უკვდავობის ფუნდამენტური იდეა კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა. აკოსტას რწმენით, ეს იდეა ბიბლიურ იუდაიზმში არ იყო ხაზგასმული, არამედ უფრო რაბინების ფორმულირებას ჰგავდა. ამ ნაშრომში ასევე მითითებული იყო რაბინისტული იუდაიზმის ბიბლიური იუდაიზმიდან გადახრები. მისი აზრით, რაბინისტული იუდაიზმი მექანიკური ცერემონიებისა და პრაქტიკის ნაკრები იყო და სულიერი და ფილოსოფიური კონცეფციები სრულიად გამოსცლოდა.
ამ წიგნმა საზოგადოებაში დიდი წინააღმდეგობა გამოიწვია. ის სახალხოდ დაწვეს. აკოსტა ამსტერდამის რაბინისტული მმართველობის სხდომაზე დაიბარეს იუდაიზმისა და ქრისტიანობის მკრეხელობისთვის განსასჯელად. მას მნიშვნელოვანი ჯარიმა დაეწესა იუდაიზმიდან განდევნასთან ერთად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ებრაელი ფილოსოფოსები კატეგორია:პორტუგალიელი ფილოსოფოსები კატეგორია:გარდაცვლილი 1640
მეხსიერება
მინი|200პქ|მეხსიერების ქალღმერთი მნემოზინე; მხატვარი: დანტე გაბრიელ როსეტი (გარდ. 1882) ბერძნულ მითოლოგიაში მნემოზინა იყო მეხსიერების [[ქალღმერთი (საიდანაც წარმოდგება სიტყვა მნემონიკა), რომელსაც ხელოვნებისა და მეცნიერების ცხრა მუზის დედას უწოდებდენ. მეხსიერება ითვლებოდა ყველაზე ძველ და პატივსაცემ გონებრივ უნარად, საიდანაც ყველა სხვა უნარი განვითარდა. ითვლებოდა, რომ მეხსიერების არარსებობის შემთხვევაში არც ხელოვნება და არც მეცნიერება არ იარსებებდა.]] მეხსიერება — ინფორმაციის შენახვისა და აღდგენის უნარი. იგი მიეკუთვნება როგორც ბიოლოგიურ, ისე კოგნიტურ (შემეცნებით) პროცესებს. ადამიანის ნერვული სისტემა რეცეპტორების მეშვეობით იღებს ინფორმაციას და თავის ტვინის სხვადასხვა განყოფილების ნეირონების მეშვეობით ინახვას გარკვეული დროის განმავლობაში, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში პოულობს შენახულ ინფორმაციას და იყენებს მოთხოვნის შესაბამისად.
მეხსიერების ფუნქცია არის გამოცდილების შეძენა, წარსულში აღქმულისა და განცდილის შენახვა, მომავალ ქცევაში მისი გათვალისწინება და ჩართვა. მეხსიერება სხვა ფსიქიკური პროცესებისგან გამოირჩევა თავისი სირთულითა და მოცულობით, ფორმებისა და მექანიზმების სიმრავლით, ფართო დიაპაზონით. მეხსიერება მოიცავს როგორც აწმყოს, ისე წარსულსა და მომავალს. ის, რისი დახსომებაც უნდა მოხდეს, ჯერ აწმყოში აღიქმება, შემდეგ ხდება აღქმულის შენახვა. აღქმული ინფორმაცია ფსიქიკაში ინახება ზოგჯერ უცვლელად, ზოგჯერ კი გარკვეულ ცვლილებებს განიცდის და ამდენად, წარსულს განეკუთვნება. რადგანაც წარსულში მიღებული ცოდნა მომავალში გამოყენებისთვის გვჭირდება, მეხსიერება არა მხოლოდ წარსულის შენახვას, არამედ მომავლში მისი გამოყენების შესაძლებლობასაც გულისხმობს.
დახასიათება
მეხსიერება წარმოდგენილია სამი ეტაპის ანუ ფაზის სახით, რომლებიც განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან თავისი ფსიქოლოგიური სტრუქტურითა და კონკრეტული ამოცანით. ეს ეტაპებია: ინფორმაციის აღბეჭდვა (კოდირება), შენახვა და აღდგენა. კოდირება – მეხსიერება იწყება შთაბეჭდილების მიღებით, ფსიქიკურ სისტემაში ინფორმაციის შემოსვლით. დამახსოვრება არსებითად კოდირება ანუ მიღებული შთაბეჭდილების (ინფორმაციის) გარკვეულ ფსიქიკურ ფორმაში მოქცევა და მნემურ სისტემაში შეტანაა. როცა კომპიუტერის პროცესორში ინფორმაცია შეგვყავს, მის კოდირებას ვახდენთ. იმას, თუ როგორ ხდება შთაბეჭდილებათა აღბეჭდვა, რა პირობები უწყობს ან უშლის ხელს მათ ფიქსაციას, სწავლობს მეხსიერების ფსიქოლოგია. შენახვა  – მეხსიერების პროცესის შემდეგი ფაზა. ამ დროს კოდირებული ინფორმაცია ფიქსირდება გარკვეულ ფსიქიკურ და ნეირონულ სტრუქტურებში. შენახვა, იგივე შემონახვა აღბეჭდილი ფსიქიკური მასალის აქტიური გადამუშავების პროცესია და არ გულისხმობს მხოლოდ მეხსიერების საცავებში ინფორმაციის არქივაციას ან კონსერვაციას. იგი მოიცავს ხატების, სიგნალებისა და შინაარსების გაშიფვრას, დახარისხებას, სხვა მასალასთან მიმართებაში მოყვანას, ორგანიზაციას, აქცენტების გადანაწილებას და სხვ. აღდგენა – მეხსიერების პროცესის დამასრულებელი ეტაპი.ადრე შეძენილი ცოდნა-ჩვევების, სხვადასხვა მასალის, საჭირო ინფორმაციის მეხსიერებიდან ამოტანის პროცესი. არსებობს აღდგენის განზრახვით აღდგენა, როდესაც სუბიექტი სპეციალურად, მიზანდასახულად იგონებს რამეს. აღდგენის ამ სახეობას ეწოდება მოგონება. მეხსიერების ფსიქოლოგიაში იცნობენ ასევე აღდგენის არაცნობიერ, უნებლიე ფორმებსაც. ამ შემთხვევაში სუბიექტი ყოველგვარი სპეციალური განზრახვის გარეშე, უნებლიეთ აღადგენს გარკვეულ ინფორმაციას. წარმოდგენის ან აზრის სპონტანურ და აკვიატებულ ამოსვლას ცნობიერებაში პერსევერაცია ეწოდება. ზოგადად, აღდგენის წარმატებულობა ორ მთავარ გარემოებაზეა დამოკიდებული: იმაზე, თუ რამდენად ღრმა და ხარისხიანია შენახული ინფრომაციის გადამუშავება და იმაზე, თუ რამდენად ეფექტურად მიმდინარეობს თვით აღდგენა, ანუ საჭირო ინფორმაციის მოძიებისა და მეხსიერებიდან ამოტანის პროცესი. თითოეული ამ ეტაპის არსებობა აუცილებელია მეხსიერების ნორმალური მოქმედებისათვის. ამ სამიდან რომელიმე ფაზაზე შეფერხება იწვევს მეხსიერების ფუნქციის მოშლას.
მეხსიერების ფორმები
მეხსიერების მრავალსაცავიანი სისტემა სამი კომპონენტისაგან შედგება: სენსორული მეხსიერება, ხანმოკლე მეხსიერება და ხანგრძლივი მეხსიერება.
სენსორული მეხსიერება
ფსიქიკაში ინფორმაციის შესვლა ხდება სენსორული გზით ანუ შეგრძნების ორგანოებით,აღიბეჭდება სენსორული რეგისტრის დონეზე. სენსორული რეგისტრი არის აღქმიდან მეხსიერებაში ინფორმაციის გადასვლის პირველი ეტაპი, ფსიქიკაში ასახულის მეხსიერებაში შეჩერების უმარტივესი ფორმა, რომლის ხანგრძლივობაც წამის მეასედებით იზომება. სენსორულ რეგისტრში შედის და ძალიან მცირე ხნით რჩება გამღიზიანებელთა ბევრად მეტი რაოდენობა, ვიდრე სუბიექტი ცნობიერად აღრიცხავს. ჩვეულებრივ პირობებში ადამიანს 4–5 მარტივი შთაბეჭდილების დასახელების შემდეგ სხვა მიღებული ინფორმაციები ავიწყდება, რადგან მასალის სრული სახით შენარჩუნების დრო ძალიან მცირეა – სენსორულ რეგისტრში მასალის შენარჩუნება დაახლოებით 0.5 წამის მანძილზე ხდება.
სენსორული მეხსიერება არ ახდენს მასში მოცემული შინაარსის გადამუშავებას, იმის გარჩევას რა არის საჭირო და რა – არა. მეხსიერების ამ ფორმისთვის დამახასიათებელია სტიმულისა და მისი გამოსახულების სრული შესატყვისობა, ჭარბი ინფორმაციის არსებობა და არასელექტიურობა. თუ სენსორულ მეხსიერებაში აღბეჭდილი ინფორმაციის რაღაც ნაწილი მთელი კოგნიტური სისტემის ყურადღების ობიექტი გახდება, ის შედარებით ხანგრძლივი დროით იქნება შენარჩუნებული.
ხანმოკლე მეხსიერება
ხანმოკლე მეხსიერება ინფორმაციის მნემური გადამუშავების მეორე ეტაპს წარმოადგენს. მასში სენსორული მეხსიერებიდან ის შინაარსი გადადის, რომელზეც ყურადღების კონცენტრაცია მოხდა. ხანმოკლე მეხსიერება ქმნის მინდინარე მოქმედების განხორციელების საშუალებას, ამიტომ მას სხვაგვარად ოპერატიული მეხსიერება ეწოდება. მეხსიერების ამ ფორმის მახასიათებელია მოკლევადიანობის მაჩვენებელი.
ხანმოკლე მეხსიერებაში შემონახვის დრო განისაზღვრება 20–30 წამით, თუ არ ხდება მისი განმეორება. შეზღუდულია ხანმოკლე მეხსიერების მოცულობაც. მოზრდილ ადამიანს შეუძლია დაახლოებით ხუთიდან ცხრა ერთეულამდე აღდგენა. კოდირების თვალსაზრისით მეხსიერების ამ ფორმაში ინფორმაცია სმენითი მოდალობის ანუ აკუსტიკურ ფორმაშია მოცემული. ხანმოკლე მეხსიერების ფუნქციაა ხანგრძლივ მეხსიერებაში შესატანი მასალის ფიქსირება.
ხანმოკლე მეხსიერების განხორიციელების აუცილებელი პირობებია: მასალის ერთხელობრივი აღქმა და მასალის დაუყონებლივი აღდგენა.მასალის აღქმასა და აღდგენას შორის დროითი ინტერვალი თითქმის არ უნდა არსებობდეს (30 წამს არ უნდა აღემატებოდეს).
ხანგრძლივი მეხსიერება
ინფორმაციის გადამუშავების ბოლო ეტაპს წარმოადგენს ხანგრძლივი მეხსიერება. მისი მოცულობა და შენახვის დრო პრაქტიკულად განუსაზღვრელია; აქ დაცული ბევრი შთაბეჭდილება მთელი ცხოვრების განმავლობაში ინახება. იგი მოიცავს ყოველგვარი სახის გამოცდილებას, სუბიექტის მთელ ცოდნას სამყაროსა და საკუთრი თავის შესახებ. აქ ინახება მთელი ცხოვრების მანძილზე მიღებული ინფორმაცია - სახელები, თარიღები, მოვლენები, ადამიანთა სახეები, სუნიც კი.
ხანგრძლივი მეხსიერება გამოირჩევა მაღალი სტაბილურობით. იგი ხასიათდება არა მხოლოდ რეპროდუქციულობით, არამედ გენერეციულობითაც. შინაარსის აღდგენისას მხოლოდ წარსული ფიქსირებული კვალის უცვლელი სახით განახლება კი არ ხდება, არამედ გასახსენებელის კონსტრუირებაც. გახსენებისას გათვალისწინებულია როგორც აწმყოს აქტუალური მოთხოვნები და სიტუაციური თავისებურებები, ისე უკვე არსებული ინფორმაციის კონტექსტი. ხანგრძლივი მეხსიერება ამოცანის გადაწყვეტის აქტიური პროცესია და არა მხოლოდ ინფორმაციის პასიური აღდგენა.
მოგონებაზე დიდ გავლენას ახდენს ადრე ჩამოყალიბებული განწყობები, რწმენები, მოლოდინები. თავდაპირველი შთაბეჭდილება განსხვავავებულ სახეს იღებს – ადამიანი მომხდარის ასლს არ იხსენებს. იგი გარკვეულად ქმნის ახალ შთაბეჭდილებას, რაც შეიძლება შეცდომის ან ილუზიის წყარო გახდეს. ხანგრძლივ მეხსიერებაზე მნიშვნელოვნად მოქმედებს გაგება – ადამიანები უფრო კარგად იმახსოვრებენ გააზრებულ მასალას. ხანგრძლივი მეხსიერებისათვის არსებითია მასალის აღქმასა და აღდგენას შორის ფარული ე.წ. ლატენტური პერიოდის არსებობა.
ლიბერუმ ვეტო
«თავისუფალი ვეტო» (Liberum veto) — რეჩ პოსპოლიტაში პარლამენტური წყობის პრინციპი, რომელიც აძლევდა პოლონეთის სეიმის ყოველ დეპუტატს შეეწყვიტა საკითხის განხილვა სეიმში ან სეიმის მუშაობა საერთოდ, წინააღმდეგ გამოსვლით.
მირლანდ მანიგა
მინი|250პქ|მირლანდ მანიგა მირლანდ მანიგა (Mirlande Manigat; დ. 3 ნოემბერი, 1940, მირაგოანი, ჰაიტი) — ჰაიტიელი პოლიტიკოსი, ქვეყნის ყოფილი პრეზიდენტის ლესლი მანიგას ცოლი. იგი იყო პრეზიდენტობის კანდიდატი ჰაიტის 2010 წლის 28 ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში ეროვნულ-დემოკრატიული პროგრესისტების პარტიის რიგებიდან (RDNP). დროებითი საარჩევნო საბჭოს განცხადებით მირლანდ მანიგამ მიიღო ხმების 31 % და დაიკავა პირველი ადგილი, ხოლო მისმა უშუალო კონკურენტმა მმართველი პარტიის ლიდერმა ჟუდ სელესტინმა 22 %, მუსიკოსმა მიშელ მარტელიმ - 25 %. მანიგა და მარტელი არჩევნების მეორე ტურში ერთმანეთს 2011 წლის 16 იანვარს უნდა შებრძოლებოდნენ. 2011 წლის 20 მარტს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში გაიმარჯვა მიშელ მარტელიმ და ქვეყნის მეთაურის თანამდებობა დაიკავა.
ლიბერუმ ვეტო
ამ პრინციპის წყარო გახდა სეიმში საკითხის ერთხმით მიღების ტრადიცია, სადაც ყოველი შლიახტელი წარმოადგენდა თავის ოლქს, არჩეული იყო ადგილობრივი სეიმიკის მიერ და მის წინაშე იყო ანგარიშვალდებული სეიმის ყველა გადაწყეტილებაზე, ასევე ფედერაციული ხასიათის პოლონურ-ლიტვური სახელმწიფოს საკითხები. უმრავლესობით მიღებული გადაწყვეტილება, უმცირესობის სურვილის წინააღმდეგ (თუ კი ეს იყო ერთი სეიმიკიც კი) ითვლებოდა პოლიტიკური თანატოლობის პრინციპის დარღვევად. ამას გარდა, ამ პრინციპის დასაბუთებისათვის მიმართავდნენ კანონს Nihil novi (ეგრეთ წოდებული როდომის კონსტიტუცია), რომელიც უკრძალავდა მეფეს მიეღოთ ახალი კანონი შლიახტის თანხმობის გარეშე].
მირლანდ მანიგა
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1940 კატეგორია:ჰაიტიელი პოლიტიკოსები კატეგორია:ჰაიტიელი პოლიტიკოსი ქალები
ლიბერუმ ვეტო
ჩვეულებრივ ითვლება, რომ პირველად ამ უფლებით ისარგებლა და შეწყვიტა სეიმის მუშაობა ტრაკაის წარმომადგენელმა ვლადისლავ სიცინსკიმ 1652 წ. მაგრამ ეს აზრი სინამდვილეში მცდარია, მან მხოლოდ ვეტო დაადო დებატებს სეიმში. მხოლოდ 1669 წელს კრაკოვში სეიმის მუშაობა ვადაზე ადრე იქნა გაჩერებული liberum veto-ს საფუძველზე, რომელიც დაადო კიევის წარმომადგენელმა ადამ ოლიზარმა.
XVIII საუკუნის პირველ ნახევარში, ეს პრაქტიკა ჩვეულებრი მოვლენა გახდა სეიმის მუშაობისათვის. რეჩ პოსპოლიტის მეზობლებმა: რუსეთმა და პრუსიამ ჩათვალა ეს ხელსაყრელ ინსტრუმენტად პოლონეთის დასასუსტებლად.
1764 წლის შემდეგ liberum veto პრაქტიკულად არ გამოუყენებიათ: ერთსულოვნების პრინციპი არ უშლიდა ხელს კონფედერეციულ სეიმების მუშაობას. სესიის დაწყებამდე დეპუტატებმა შექმნეს «კონფედერაცია» (konfederacja), რათა აერიდებინათ სეიმის მუშაობის გაჩერება liberum veto შესაბამისად.
Liberum veto გაუქმებული იქნა 1791 წლის 3 მაისს; კონსტიტუცია (მიღებული კონფედერაციული ოთხწლიანი სეიმის მიერ) ამყარებდა უმრავლესობის პრინციპს.
იმ კონსტიტუციის მიღწევა იყო ის რომ - ის იყო პირველი თანამედროვე კოდიფიცირებული კონსტიტუცია ევროპაში — ანულირებული იქნა მეორე, კონფედერატიული სეიმით, რომელიც შეიკრიბა გროდნოში 1793 წელს. ამ სეიმმა, რუსეთისა და პრუსიის ზეწოლით, მოახდინა რეჩ პოსპოლიტის მეორე გაყოფის რატიფიცირება.
კატეგორია:პოლონეთის ისტორია კატეგორია:ბელარუსის ისტორია კატეგორია:კონსტიტუციური უფლებები
ფრანსუა ჟოზეფ ლეფევრი
thumb|150px|ფრანსუა ჟოზეფ ლეფევრი ფრანსუა ჟოზეფ ლეფევრი (François Joseph Lefebvre, დ. 25 ოქტომბერი, 1755 — გ. 14 სექტემბერი ,1820) — საფრანგეთის მარშალი ნაპოლეონის ომების დროს.
ნაპოლეონის ომები
1800 წელს საფრანგეთის სენატორად დაინიშნა, 1804 წელს კი ნაპოლეონ ბონაპარტმა მარშლის წოდება მიანიჭა. მონაწილეობდა გერმანიის კამპანიაში (1805), ასევე იენა-აუერშტედტის ბრძოლაძი (1906). 1807 წელს ხელმძღვანელობდა გდანსკის ალყასა და აღებას.
1808 წელს მონაწილეობა მიიღო ნახევარკუნძულის ომში. 1809 წელს, ეკმიულისა და ვაგრამის ბრძოლებში მეთაურობდა საფრანგეთის მხარეზე მებრძოლ ბავარიულ არმიას. იმავე წელს დამარცხდა ტიროლელ ანდრეას ჰოფერთან. ხელმძღვანელობდა „ძველ გვარდიას“ საფრანგეთ-რუსეთის ომში (1812), ასევე მეექვსე კოალიციის ომში. (1812-1814).
საფრანგეთის დამარცხების შემდეგ, სენატში ნაპოლეონის გადადგომას დაუჭირა მხარი და რესტავრაციის პერიოდში საფრანგეთის პერად დაინიშნა. „ასი დღის“ დროს კვლავ ნაპოლეონს მიემხრო.
ბურბონთა მეორედ დაბრუნების შემდეგ თავისი ტიტული დაკარგა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები კატეგორია:დაბადებული 25 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1755 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1820
ბორა
ტერმინით ბორა შეიძლება აღნიშნული იყოს:
812
თარიღი უცნობია
*
ქალთა XII საჭადრაკო ოლიმპიადა
'''16 ნოემბერი - 2 დეკემბერი 1986. დუბაი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები'''