cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რომაული სახელები
Praenomen - სახელი
დანარჩენი სახელები გამოიყენებოდა იშვიათად და როგორც წესი სრულად იწერებოდა: Agrippa, Ancus, Annius, Aruns, Atta, Cossus, Denter, Eppius, Faustus, Fertor, Herius, Hospolis, Hostus, Lar, Marius, Mesius, Mettus, Minatius, Minius, Nero, Novius, Numa, Opiter, Opiavus, Ovius, Pacvius (Paquius), Paullus, Pescennius (Percennius), Petro, Plancus, Plautus, Pompo, Popidius, Postumus, Primus, Proculus, Retus, Salvius, Secundus, Sertor, Statius, Servius, Tertius, Tirrus, Trebius, Tullus, Turus, Volero, Volusus, Vopiscus. სახელი Pupus გამოიყენებოდა მხოლოდ ბაშვნებთან მიმართებაში.
ადრეულ რესპუბლიკაში ტრადიციულად სახელებს არქმევდნენ მხოლოდ პირველ ოთხ ვაჟს, შემდეგებს კი მხოლოდ ნომრებით უწოდებდნენ, მაგალითად: Quintus (მეხუთე), Sextus (მეექვსე), Septimus (მეშვიდე), Octavius (მერვე), Decimus (მეათე). დროთა განმავლობაში ეს სახელები უკვე საყოველთაო გახდა, ანუ თუ ადამიანს ერქვა კვინტუსი ან სექსტუსი, იგი არ იყო აუცილებელი რომ ოჯახში მეხუთე ან მეექვსე ძე ყოფილიყო.
ძვ. წ. 230 სენატის განყარგულებით უფროს ვაჟზე გადადიოდა მამის სახელი. მაგალითად გაიუს იულიუს კეისარს ერქვა გაიუსი, როგორც მის მამას და ბაბუას.
ზოგ გვარში მხოლოდ განსაზღვრული რაოდენობის სახელები გამოიყენებოდა, მაგალითად კორნელიუს სციპიონებში იყო მხოლოდ გნეუს, ლუციუს და პუბლიუს სახელები. კლავდიუს ნერონებში მხოლოდ ტიბერიუსი და დეციმი.
Nomen - გვარი
Nomen ანუ ოჯახის სახელი იყო დაახლოებით იგივე რაც დღევანდელი გვარი. ქართული გვარი ალბათ ძალიან ახლოსაა რომაულ ნომენთან, ვინაიდან ქართული გვარიც მიუთითებს ადამიანის გენეოლოგიაზე და წარმოშვებაზე, იმ ერების გვარებისგან განსხვავებით სადაც იგი შედარებით ცოტა ხნის წინ წარმოიშვა მამის სახელიდან.
რესპუბლიკის პერიოდში გვარები სრულდებოდა -ius ით (Tullius, Julius) და არარომაული წარმოშვების გვარები -is, -i. გვარები იწერებოდა როგორც წესი შემოკლების გარეშე. იმპერიის პერიოდში კი მოკლდებოდა მხოლოდ ძალიან ცნობილი გვარები: Aelius — Ael., Antonius — Ant. ან Anton., Aurelius — Avr., Claudius — Cl. ან Clavd., Flavius — Fl. ან Fla., Julius — I. ან Ivl., Pompeius — Pomp., Valerius — Val., Ulpius — Vlp.
ვარონის მიხედვით გვარების რაოდენობა ათასს აღწევდა. ბევრი გვარი იმდენად ძველი იყო, რომ მათი მნიშვნელობა დავიწყებულია.
Cognomen - მეტსახელი
Cognomen თავდაპირველად იყო პიროვნების მეტსახელი. ძვ. წ. 100 წლამდე ოფიციალურ დოკუმენტებში კოგნომენ არ იწერებოდა, შემდეგ კი იგი საყოველთაოდ მიღებული გახდა. კოგნომენი მამიდან შვილზე გადადიოდა, რომელიც შემდეგ გვარის შტოს სახელი ხდებოდა. კოგნომენებია ციცერონი, კეოსარი და ა.შ. მაგალითად კორნელიუსების გვარს მიეკუთვნებოდნენ სციპიონების, რუფინუსების და ლენტულუსების ოჯახები. ძვ. წ. I საუკუნეში კოგნომენი პრაქტიკულად ყველა პატრიციულ ოჯახს ჰქონდა. ზოგ პლებეურ გვარს კი საერთოდ არ ჰქონდა კოგნომენი. თუმცა კოგნომენის არ ქონა კანონზომიერებიდან გამონაკლისი უფრო იყო, ვინაიდან ბევრი რომაული გვარი იმდენად ძველი იყო რომ არაერთ შტოს მოიცავდა. კოგნომენი გვარზე ბევრად გვიან გაჩნდა, ამიტომ მათი მნიშვნელობა ხშირად გასაგებია.
Agnomen
კოგნომენის გარდა ადამიანს შესაძლოა კიდევ ერთი - პირადი მეტსახელი ჰქონოდა, რომელიც კოგნომენისგან განსხვავებით არ გადაეცემოდა მემკვიდრეობით. მაგალითად პუბლიუს კურნელიუს სციპიონს ოჯახური კოგნომენის გარდა კიდევ აგნომენი დაემატა აფრიკაში ჰანიბალის დამარრცების შემდეგ და გახდა პუბლიუს კურნელიუს სციპიონ აფრიკანუსი.
აგნომენის საჭიროება იმაშიც გამოიხატებოდა, რომ უფროსი ძე იღებდა მამის სამივე სახელს და საჭირო ხდებოდა კიდევ ერთი სახელი მამისგან გასასხვავებლად.
აგნომენები როგორც წესი ჰქონდათ ძველ განთქმულ გვარებს, სადაც კოგნომენები და გვარები შერწყმული იყო ერთმანეში. მაგალითად ცეცილიების (Caecilii) გვარს ჰქონდა ძველი კოგნომენი მეტელუსი (Metellus) და გვარი მოიხსენებოდა როგორც ცეცილი მეტელუსები.
დამატებითი ელემენტები
ბევრ ოფიციალურ წარწერებში პრენომენის, ნომენის და კოგნომენის გარდა იწერებოდა მამის და ხანდახან ბაბუის სახელიც შემოკლებულ ფორმაში, მაგალითად L.f. აღნიშნავდა ლუციუსის ძეს, M.n. კი მარკუსის შვილიშვილს.
იმპერიის პერიოდში სახელებში ხდებოდა ხანდახან ტრიბების მითითებაც. მაგალიღად სახელი: Marcus Aurelius Marci f. Quinti n. tribu Galeria Antoninus Pius, domo Caesaraugusta ასე გაიშიფრება:
ოქტავიანე ავგუსტუსის სახელის ცვლილებები:
ძვ. წ. 63 ავგუსტუსი დაიბადა:
ძვ. წ. 44 აგვუსტუსი იშვილა იულიუს კეისარმა:
ძვ. წ. 42 გაიუს იულიუს კეისარი გააღმერთეს:
ძვ. წ. 31 ავგუსტუსი არმიან იმპერატორად გამოაცხადა:
ძვ. წ. 27 რომის სენატმა მას ავგუსტუსი უწოდა:
ქალების სახელები
რომში ქალებს კერძი სახელები არ ჰქონდათ. მათი სახელი იყო გვარის ქალის ფორმა. მაგალითად: Tullia - ტულია - ტულიუსების გვარიდან, Julia - იულია იულიუსების გვარიდან. ანუ ერთ გვარში ყველა ქალს ერთი და იგივე სახელი ჰქონდა. როდესაც ოჯახში მეორე ქალიშვილი იბადებოდა, მაშინ მას უწოდებდნენ უმცროსს (Minor), ხოლო პირველს უფროსს (Major), თუ კი ოჯახში ორზე მეტი გოგო იბადებოდა, მაშინ მათ ნომრებით უწოდებდნენ.
დონალდ მაკლაფლინი
დონალდ მაკლაფლინი (ინგლ. Donal McLaughlin) (დ. 18 დეკემბერი, 1875 ― გ. 16 იანვარი, 1978) — ამერიკელი არქიტექტორი, რომელმაც დიდი როლი ითამაშა გაეროს დროშის შემუშავებაში.
ბიოგრაფია
მაკლაფლინი დაიბადა ცინცინატიში. 1904 წელს ის ჩავიდა ნიუ-იორკში, არქიტექტურის შესასწავლად. იქ მუშაობისას ის სპეციალიზირდა ბანკების დიზაინზე.
რომაული სახელები
ქალების სახელები
წარწერებში ქალების სახელებთან იწერებოდა მამის პრენომენი და კოგნომენი, ასევე ქმნის კოგნომენი ნათესაობით ბრუნვაში: Caeciliae, Q(uinti) Cretici f(iliae), Metellae, Crassi (uxori) — ცეცილია მეტელას, კვინტუს კრეტიციუსის ასულის კრასის ცოლის.
დონალდ მაკლაფლინი
ბიოგრაფია
ის მუშაობდა აშშ-ის ეროვნული პარკების სამსახურში. შემდეგ კი ნიუ-იორკში, ინდუსტრიული დიზაინის კომპანიაში.
რომაული სახელები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი რომის ყოფაცხოვრება
დონალდ მაკლაფლინი
ბიოგრაფია
მეორე მსოფლიო ომის დროს მაკლაფლინი მუშაობდა სტრატეგიული სამსახურების სამმართველოში. მისი ჯგუფი იყენებდა ვიზუალურ დიზაინს ადვილად გასაგები ინფორმაციის წარმოსადგენად. ამავე ჯგუფმა შეიმუშავა სასამართლოს დარბაზის დიზაინი, რომელშიც იმართებოდა ნიურნბერგის პროცესი.
1945 წლის სან-ფრანცისკოს კონფერენციის ორგანიზატორებს უნდოდათ ლოგო, რომელიც გამოისახებოდა სამკერდე ნიშანზე, დელეგატების იდენტიფიცირებისათვის. აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი მიხვდა, რომ დროებითი ლოგო შეიძლებოდა გაეროს მუდმივ ემბლემად ქცეულიყო. მან ჩამოაყალიბა კომიტეტი, რომელმაც შეიმუშავა ემბლემა - ფოთლებით გარშემორტყმული მსოფლიოს რუკა - დონალდ მაკლაფლინის დიზაინის  მიხედვით. მაკლაფლინმა და მისმა ჯგუფმა შესთავაზეს 9 განსხვავებული ვერსია. არჩეული ვარიანტი უნდა დატეულიყო 1 1/16 ინჩის დიამეტრის მქონე წრის ფორმის სამკერდე ნიშანზე.
მაკლაფლინი გარდაიცვალა 102 წლის ასაკში, 1978 წლის 16 იანვარს.
კატეგორია:ამერიკელი არქიტექტორები კატეგორია:დაბადებული 18 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1875 კატეგორია:გარდაცვლილი 16 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
ქლიავი
ქლიავი (Prunus domestica) — ქლიავის გვარის საშუალო სიმაღლის ხე ვარდისებრთა ოჯახისა. იკეთებს წყვილ-წყვილად განლაგებულ ყვავილს და გრძელყუნწიან, კურკიან, მომჟავო-ტკბილ ნაყოფს.
ბოტანიკური აღწერა
ქლიავი ხეა ან ხისმაგვარი ბუჩქი, მრგვალი, ცოცხისებრი, პირამიდალური ან ოვალური ვარჯით, ერთწლიანი ყლორტი შიშველია ან შებუსვილი, კვირტი ყლორტზე ფოთლის იღლიაში მსხვილი, კონუსური, თავისუფალი ან მიკრული. ეკალი ზოგ ფორმებს აქვს, ზოგს არა.
ყვავილი თეთრი, მოზრდილი ზომის. ფოთოლი საშუალო ან დიდი ზომის. საშუალო ფოთოლი (2,1–8,5): (1,2–5,0 სმ), დიდი ფოთოლი (5,0–12,0):(2,4–7,0 სმ), ფორმით უკუკვერცხისებრი, ოვალური, კვერცხისებრი და ლანცეტა.
ფოთლის ფუძე ძირითადად სოლისებრი, იშვიათად მომრგვალებული, წვერი ერთბაშად ან თანდათან შევიწროებული, წაწვეტებული ან მომრგვალებული, მოკლე ან მოგრძო წვეტით, ზოგჯერ დაკბილული. ფოთლის ფირფიტის კიდეები ორმაგად ან ერთმაგად დაკბილული, მომრგვალებული კბილებით ან ხერხკბილა. ზრდადამთავრებული ფოთლის ქვედა მხარე მთლიანად შებუსვილია ან შებუსვა არის მხოლოდ ძარღვებზე, იშვიათად შებუსვილია მხოლოდ მთავარი ძარღვი ფუძის მახლობლად.
ფოთლის ყუნწი გრძელი, საშუალო სიგრძის და მოკლე (0,8–4,0 სმ) (0,5–2,5 სმ), მსხვილი, საშუალო სიმსხოსი, იშვიათად წვრილი, მეტ-ნაკლებად ჩაღარული, ღარის ნაპირები მეტ-ნაკლებად შებუსვილია, ზოგჯერ მარტო ყუნწია შებუსვილი. ჯირკვლები არა აქვს, იშვიათად გვხვდება ფოთლის ფუძესთან და ზოგჯერ კბილანებზე.
ნაყოფი წვრილი ან მსხვილი ფორმით უკუკვერცხისებრი, ზოგჯერ ყელით, ოვალური, კვერცხისებრი, გულისებრი, მრგვალი. ნაყოფის კანი კრიალა, თხელი ან სქელი, ყვითელი, შავი მოლურჯო, მწვანე, წითელი, გვერდწითელა; მოლურჯო, მომწვანო და მოწითალო ნაცრისფერი ცვილით.
ნაყოფის ყუნწი მოკლე ან გრძელი, წვრილი ან მსხვილი, ყუნწის ღრუ უმეტესობას არ აქვს, ზოგჯერ ღრმა ან ზერელე, ვიწრო ან გადაშლილი, ზოგჯერ ყელის სახითაა წარმოდგენილი. ღარი უმთავრესად ამოვსებულია ან ზერელედ ჩაზნექილი, ზოგჯერ ირიბი ბრტყელი ზოლია და მასზე ხაზი აქვს, ზოგჯერ ყუნწთან ჩაჭდობილი, ზოგჯერ კი წყვეტილ-წყვეტილად ჩაზნექილი ნაწიბურა ხაზით.
ნაყოფის წვერი კვერცხისებრ ან მობრტყელოდ მომრგვალებული, წერტილი ზედაპირზე ან ჩაზნექილში. რბილობი მკვრივი, წვნიანი ნაკლებწვნიანი, მწვანე ფერის, ყვითელი ან წითელი, მოთეთრო-მოყვითალო, მოწითალო და მოთეთრო-მწვანე, ტკბილი, ან მოტკბო-მომჟავო, იშვიათად მწკლარტე, რბილობი კურკას თავისუფლად სცილდება ან არ სცილდება, კურკა პატარა, მობრტყელო ან მოკლე კვერცხისებრი, ოვალური, მსხლისებრი და ხმლისებრი.
ნაყოფი შემოდის ივლისში, აგვისტოსა და სექტემბერში.
ეკონომიკური მნიშვნელობა და გამოყენება
ყვავილობისა და ყლორტების ზრდის ხანაში ჰაერის საკმაო ტენიანობაც საჭიროა, განსაკუთრებით ვეგეტაციის პირველ ხანაში ტენის ნაკლებობა იწვევს უდროოდ ზრდის შეჩერებას და ნასკვების დაცვენას. ქლიავებისათვის საუკეთესო საძირე ჭარბტენიან პირობებში არის ტყემალი, მშრალ ადგილებში კი გამოსადეგია ნუში და ჭერამი.
ქლიავი ამ საძირეებთან დამაკმაყოფილებელ აფინიტეტს იჩენს, ქლიავი ვერ ეგუება დამდგარი გრუნტის წყლის სიახლოვეს (1,5–2 მ დედამიწის პირიდან). ქლიავი საჭიროებს ნოყიერ და ღრმა ნიადაგს კარგი ფიზიკური თვისებებით, ტენის შემცველს ჰაერის კარგი ცირკულიაციით.
ქლიავი მსხმოიარობს რეგულიარულად და უხვად. ზოგიერთ ფორმას მეწლეობა ახასიათებს (მაგ. გვირილა ქლიავი). ყვავილობით განასხვავებენ ადრე და გვიან მოყვავილე ფორმებს. ყვავილობის დასაწყისი 10/III–18/IV, დასასრული 14/III–28/IV. ადრე და გვიან მოყვავილეთა შორის ინტერვალი 10–15 დღეა.
ზოგიერთი ჯიში მოკლე ხანში ყვავილობს, ზოგს ცვალებადი მერყევი ტემპერატურით ყვავილობა საკმაოდ უხანგრძლივდება, წყვეტილად ყვავილობს. ყვავილობა შეფოთვლამდე მიმდინარეობს. ყვავილობა და მსხმოიარობა ქლიავს აქვს ერთ და მრავალწლიან ნაზარდზე. ნაყოფი სხვადასხვა ჯიშზე სხვადასხვა დროს შემოდის. ქლიავების სიმწიფე ივლისში იწყება და ოქტომბრამდე გრძელდება.
ქლიავებს ამრავლებენ სანერგეებში მყნობით, ვხვდებით საკარმიდამო ნაკვეთებზე თესლით და ამონაყრებით ნამრავლს, ქლიავები თვით დამტვერვის მიხედვით ირჩევა:
ამგვარად, ქლიავებში ფერტილურობის რამდენიმე გრადაციაა. ზოგი ქლიავი თვითსტერილურია, ზოგი თვითფერტილურია, ზოგს თვითფერტილობა შესუსტებული აქვს, ზოგს თვითფერტილურობა დაუკარგავს, მაგრამ უცხო მტვერის გააქტივების უნარს მაინც ინარჩუნებს. ქლიავებში აგრეთვე ადგილი აქვს ინტერსტერილურობას და ინტერფერტილურობას, რაც ფორმების გენეტიკურ ურთიერთობაზე უნდა იყოს დამოკიდებული.
რაც შეეხება Prunus-ის გვარში ქლიავების შეჯვარებას, უნდა აღინიშნოს, რომ ქლიავები ტყემლებთან შეუთავსებლობას იჩენს, დედის როლში ტყემლებთან ქლიავები უნაყოფოა, პირიქით, ე. ი დედის როლში ტყემლები ზოგჯერ გამონასკვებას იძლევა, მაგრამ ჩანასახი არ ვითარდება ადრე საფეხურზე ჩაკვდომის გამო. ქლიავი და კვრინჩხი ზოგჯერ ურთიერთ განაყოფიერებას ახდენენ და იძლევა ნაყოფიერ თაობას.
საქართველოში ქლიავის კულტურისათვის საუკეთესო პირობებია; სათანადო სითბო, ტენიანობა (დასავლეთ საქართველო) და ზომიერი ჰავა. მართალია აღმოსავლეთ საქართველოში მისთვის შედარებით სიმშრალეა, მაგრამ რწყვის პირობები ხელს უწყობს მის ნორმალურ ზრდა-განვითარებას.
საქართველოში მრავალი კუთხე მოიპოვება, სადაც ქლიავის, წარმოებისათვის საუკეთესო პირობებია და საკმაო ხარისხოვანი პროდუქციის მოცემაც შეუძლია.
1970-იანი წლებისათვის ასეთ ადგილებად ითვლებოდა: რაჭა-ლეჩხუმი, სადაც გავრცელებული იყო უმთავრესად შავქლიავა, ჭანჭური და ღოღნოშო, რომელიც ფართო გამოყენებას პოულობდა, როგორც საოჯახო საჭიროებისათვის (ხალხური ტექნოლოგიის საშუალებით), ისე საკონსერვო წარმოებისათვისაც. ასევე, ხულო-ახალციხის რაიონები, სადაც განსაკუთრებით გაბატონებული იყო ჭანჭურის კულტურა და მაღალი შაქრიანობის პროდუქციას იძლეოდა; ლაგოდეხის მხარე შავქლიავას მცენარეებით გამოირჩეოდა, რომლებიც უხვ მოსავალსა და მაღალი ხარისხის პროდუქტს იძლევა; გაგრა, სადაც განთქმული იყო იტალიური უნგრულა თავისი მაღალხარისხოვანი პროდუქციით და წარმოებით. ამას გარდა, სხვა მრავალი ადგილიც მოიპოვება საქართველოში ქლიავის წარმოებისათვის, განსაკუთრებით მთის შუა ზოლში მდებარე ადგილები: ჭიათურა-საჩხერე, ზესტაფონი-ხარაგაული, ხაშური-ქარელი, გორი და სხვა.
ქლიავის კულტურის მავნებლებია: ბუგრები, ტკიპები, ნაყოფჭამიები, ცხვირგრძელები, ფოთოლხვევიები და სხვა, რომლებიც აზიანებენ მცენარის ნაყოფებს და ვეგეტაციურ ნაწილებს. ქლიავის ჯიშები ყველაზე ხშირად ავადდება შემდეგი დაავადებებით – მონილიოზით, კლასტეროსპოროზით, ნაცრით და სხვ.
სამკურნალო თვისებები
ქლიავი შეიცავს დიდი რაოდენობით B ვიტამინებს, რომელიც არის ნერვული სისტემის საკვები. ქლიავი ხსნის დაღლილობას, აუმჯობესებს ძილს და ეფექტურია კანის დაავადებებიბას. ვიტამინი ეხმარება ორგანიზმს გაუმკლავდეს სხვადასხვა ინფექციებს და გაახალგაზრდავოს ორგანიზმი. აუმჯობესებს მხედველობას.
ქლიავი შეიცავს ნატრიუმს, კალიუმს, რკინას და სპილენძს. აუმჯობესებს სისხლს და იცავს მას თრომბის წარმოქმნისაგან. ქლიავი შეიცავს ვიტამინ PP-ს რომელიც აძლიერებს სისხლძარღვების კედლებს და აძლიერებს არტერიებს. არის კარგი საშუალება ჭარბი ცუდი ქოლესტერინის დროს. ქლიავი გამოიყენება ქრონიკული შეკრულობის დასაძლევად. ასევე გამოიყენება ათეროსკლეროზის, თირკმლის დაავადებების, რევმატიზმის დროს, ზრდის მადას და კარგი შარდმდენია.
ქლიავის ჩირი ხელს უწყობს ორგანიზმიდან ქოლესტერინის გამოყოფას, ამიტომ მისი მიღება რეკომენდებულია ათეროსკლეროზის და ნაღვლის ბუშტის დაავადებისას, ასევე გამოიყენება ამოსახველებელი და პირღებინების საწინააღმდეგო საშუალებად.
ხალხურ მედიცინაში ის ფართოდ გამოიყენება, როგორც დამაწყნარებელი კუჭ-ნაწლავის ტკივილის, კუჭაშლილობის, რევმატიზმის, ნიკრისის ქარის და თირკმლის დაავადებისას.
ძმარში მოხარშული ქლიავის ფოთლით იწმენდნენ ძველ და დაჩირქებულ ჭრილობებს, რითაც სწრაფად ხდება ჭრილობების შეხორცება.
შავქლიავა შველის გასტრიტს, კოლიტს, კუჭის წყლულს, შეშუპებას, ორგანიზმიდან გამოდევნის ჭარბ სითხეს, ააქტიურებს ნახშირწყლოვან ცვლას, აზროვნებას, ამაგრებს ნერვულ სისტემას, ზრდის პოტენციას და შრომისუნარიანობას, ორგანიზმის მედეგობას სტრესისადმი.
ქლიავის ჯიშები
ნაყოფის ფორმისა და შეფერილობის მიხედვით ქლიავის ჯიშებს ყოფენ რამდენიმე პომოლოგიურ-საწარმოო ჯგუფად:
სქოლიო
* *
ნიქოზია
ნიქოზია (ადგილობრივად ლეფქოზია; Λευκωσία, ასევე ხორა, Χώρα ან Lefkoşa) — კვიპროსის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი, ქვეყნის სამთავრობო და საქმიანი ცენტრი. ქალაქი მესაორიის მთათაშორის ბარში, მდინარე პედიეოსის სანაპიროებზეა გაშენებული და ევროკავშირის წევრი ქვეყნების ყველაზე სამხრეთით მდებარე დედაქალაქია.
ნიქოზია კვიპროსის დედაქალაქის სტატუსს X საუკუნიდან ატარებს. ქალაქის ბერძნული (სამხრეთი) და თურქული (ჩრდილოეთი) ნაწილები ერთმანეთს 1964 წელს გამოეყო, რამაც ჩრდილოეთ კვიპროსსა და კვიპროსის რესპუბლიკას შორის მილიტარისტული საზღვრის შექმნას დაუდო საფუძველი, მას შემდეგ, რაც 1974 წელს კუნძულზე თურქული სამხედრო ძალები შემოიჭრნენ და მისი ჩრდილოეთ ნაწილის ოკუპაცია მოახდინეს. ნიქოზიის ჩრდილოეთი ნაწილი ფუნქციონირებს როგორც ჩრდილოეთი კვიპროსის დედაქალაქი, რომელსაც საერთაშორისო საზოგადოება არ აღიარებს და თურქეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიას უწოდებს.
საკანონმდებლო და ადმინისტრაციული ცენტრის ფუნქციების გარდა დედაქალაქი ქვეყნის ფინანსური ცენტრის სტატუსსაც ითავსებს. ქალაქში არაერთი საერთაშორისო საქმიანი ცენტრია განთავსებული. 2012 წელს გადახდისუნარიანობის მიხედვით ნიქოზია მსოფლიოს მე-5 უმდიდრეს ქალაქად დასახელდა, ხოლო 2018 წელს ქალაქმა ამ სიაში 32-ე ადგილი დაიკავა.
უძველესი ხანა
ნიქოზიის ტერიტორია ბრინჯაოს ხანიდან იყო დასახლებული. მესაორიის მთათაშორისი ბარის ნაყოფიერ მიწებზე პირველი ადამიანები დაახლოებით ძვ. წ. 2500 წელს დასახლდენენ. დღევანდელი ნიქოზიის ადგილას გაშენდა ქალაქ-სახელმწიფო ლედრა, რომელიც ერთ-ერთი იყო კვიპროსის თორმეტ სამეფოთაგან, რომლებიც აქაველებმა ტროას ომის შემდეგ დაარსეს. კვიპროსში ასურელთა მმართველობის პერიოდში, ძვ. წ. 672 წელს ქალაქი ასურეთის იმპერიას ხარკს უხდიდა. ჩვ.წ. 330 წლისთვის ლედრა კვიპროსში უმნიშვნელო და უფუნქციო ქალაქი იყო და როგორც ეკონომიკურად, ასევე პოლიტიკურად ახლომდებარე ქალაქზე იყო დამოკიდებული. ლედრას მცხოვრებნი ძირითადად სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობას ეწეოდნენ. კვიპროსის სხვა სანაპირო ქალაქებისგან განსხვავებით ლედრა ნაკლებად ვითარდებოდა და იზრდებოდა. მისი ეკონომიკა ძირითადად ვაჭრობაზე იყო დაფუძნებული. ძველი ქალაქის ნაშთები ნიქოზიის სამხრეთ ნაწილშია შემორჩენილი.
ბიზანტიური პერიოდი
ბიზანტიურ პერიოდში ქალაქის სახელწოდება ლექფოზია იყო. IV საუკუნეში ქალაქი საეპისკოპოსო გახდა, რომლის პირველი ეპისკოპოსი წმინდა ტრიფილიუსი იყო. არქეოლოგიური გათხრები მოწმობს, რომ ქალაქმა ძველი იერსახე ადრეულ ქრისტიანულ პერიოდში დაიბრუნა. ბაზილიკების და მარმარილოს რელიეფური სკულპტურების არსებობა ქალაქში მცხოვრებ კულტურულ და დახვეწილ ქრისტიანულ საზოგადოებაზე მიუთითებს.
647 წელს არაბთა ლაშქრობების მიერ კვიპროსის სანაპირო ქალაქებისთვის დიდი ზიანის მიყენების და კუნძულის იმჟამინდელი დედაქალაქის, სალამინის დანგრევის შემდეგ, კუნძულის ეკონომიკა ძირითადად ქვეყნის შიდა ქალაქებზე გახდა ორიენტირებული, რაც ნიქოზიისთვის მომგებიანი აღმოჩნდა. ქალაქმა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის მწარმოებლის ფუნქცია მიიღო, რაც უხვი წყალმომარაგების გამო საკმაოდ ხელსაყრელი იყო მის მცხოვრებთათვის. ნიქოზია თანდათან განვითარდა. დაახლოებით 965 წლისთვის, როცა კვიპროსი ბიზანტიის იმპერიას შეუერთდა, იმპერიამ მის დედაქალაქად ნიქოზია გამოაცხადა. ბიზანტიელებმა კუნძულის ადმინისტრაციული ცენტრი ნიქოზიაში გადაიტანეს, რადგან სანაპირო ქალაქები ხშირად დამპყრობელთა თავდასხმის მსხვერპლი ხდებოდა. ნიქოზია სატახტო ქალაქი იყო. მისი უკანასკნელი ბიზანტიელი მმართველი ისააკ კომნენოსი იყო, რომელმაც თავი კვიპროსის იმპერატორად გამოაცხადა და კუნძულს 1183-1191 წლებში მართავდა. ბიზანტიელთა მმართველობის პერიოდში ქალაქის ეკონომიკა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის, ლითონის ნაწარმის და ფუფუნების საგნების წარმოებაზე იყო დაფუძნებული.
შუა საუკუნეები
მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობისას, წმინდა მიწისკენ მიმავავალ გზაზე, ინგლისის მეფე რიჩარდ I-ის სამეფო ფლოტი შტორში მოხვდა, რითაც ეს უკანასკნელი მნიშვნელოვნად დაზიანდა. რიჩარდ I თავდაპირველად კუნძულ კრეტაზე, შემდეგ კი როდოსზე გაჩერდა. შტორმის შედეგად ორი ხომალდი თანდათან დაიშალა. სვლა სამმა ხომალდმა გააგრძელა, მათ შორის იყო ხომალდები, რომლებზეც ჯოან ინგლისელი და ბერენგარია ნავარელი, მეფის საცოლე იმყოფებოდნენ. ამ ხომალდებმა ლიმასოლამდე მშვიდობიანად მიაღწიეს, თუმცა ჯოან ინგლისელმა ზმელეთზე გადასვლაზე უარი თქვა, რადგან შიშობდა, რომ ისააკ კომნენოსი დაატყვევებდა, რადგან ამ უკანასკნელს სძულდა ფრანკები. ჯოანის გემს ღუზა ერთი კვირის მანძილზე არ ჩაუშვია, სანამ რვა მაისს ნაპირს მეფე რიჩარდის გემი არ მოადგა. ინგლისის მეფემ კუნძულზე შეჭრა გადაწყვიტა. მან ნიქოზიას ალყა შემოარტყა, ბრძოლაში დაამარცხა ისააკ კომნენოსი და კუნძულის მმართველი გახდა. ფრანკთა მმართველობა კვიპროსზე 1192 წელს დაიწყო და 1489 წლამდე გაგრძელდა. ამ პერიოდის მანძილზე ნიქოზია კვიპროსის სამეფოს დედაქალაქი და ლუზინიანების სატახტო ქალაქი იყო, ამასთანავე კუნძულის ლათინური ეკლესიისა და ფრანკთა ადმინისტრაციის ცენტრი. ფრანკთა მმართველობის პერიოდში ქალაქის გალავანი და სხვა მრავალი შენობა-ნაგებობა აშენდა, მათ შორისაა გოთიკურ სტილში აგებული წმინდა სოფიას საკათედრო ტაძარი, სადაც ლუზინიანი მეფეების სამარხებია. 1374 წელს გენუის რესპუბლიკამ დაიპყრო და მიწასთან გაასწორა ნიქოზია, ხოლო 1426 წელს ქალაქი მამლუქების სასულთნომ დაიპყრო.
1489 წელს კვიპროსში ვენეციის რესპუბლიკის მმართველობა დამყარდა. ნიქოზია რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ცენტრი და სატახტო ქალაქი გახდა. ოსმალთაგან თავდაცვის მიზნით კვიპროსის თითოეული ქალაქის საფორტიფიკაციო ნაგებობებით აღჭურვას ვენეციელი ხელისუფალნი აუცილებლობად მიიჩნევდნენ. 1567 წელს ნიქოზიაში საფორტიფიკაციო ნაგებობები აშენდა, რომლებიც დღემდე კარგადაა შემორჩენილი. ვენეციელებმა ფრანკთა მიერ აგებული ქალაქის გალავანი და სხვა შენობა-ნაგებობები დაანგიეს, მათ შორის სამეფო და კერძო სასახლეები, ასევე როგორც მართლმადიდებლური, ისე კათოლიკური ტაძრები და სასახლეები. ვენეციელთა მიერ აგებული ქალაქის გალავანი 11 ბასტიონისა და 3 შესასვლელისგან შედგებოდა, რომლებიც ჩრდილოეთით, დასავლეთით და აღმოსავლეთით იყო განლაგებული.
ოსმალთა მმართველობა
1570 წლის 1 ივლისს კუნძულზე ოსმალები ფიალი ფაშას მთავარსარდლობით შეიჭრნენ. მათ აიღეს პაფოსი, ლიმასოლი და ლარნაკა, რის შემდეგაც 22 ივლისს ალყა შემოარტყეს ნიქოზიას. 40 დღიანი ალყის შემდეგ ქალაქი 1570 წლის 9 სექტემბერს დაეცა. ალყის დროს ნიქოზიის 20,000-ზე მეტი მაცხოვრებელი დაიღუპა, ასევე გაიძარცვა ყოველი ტაძარი, სასახლე და საჯარო ნაგებობა. ოსმალთა მიერ დაპყრობამდე ნიქოზიის მცხოვრებთა რიცხვი 21,000 იყო, ხოლო მათ შემდეგ ეს რიცხვი 1,100-1,200-მდე შემცირდა, რასაც 1572 წელს ჩატარებული აღწერა მოწმობს. ოსმალთა პერიოდში კვიპროსის ბევრ სოფელში უფრო მეტი მოსახლეობა იყო, ვიდრე დედაქალაქში. დამპყრობლებმა ქალაქის ძირითადი ტაძრები მეჩეთებად გადააკეთეს.
ნიქოზიაში ოსმალთა ფაშას, დრაგომანის, ყადის და ბერძნული საეპისკოპოს რეზიდენციები იყო.
ახლად ჩამოსული თურქული მოსახლეობა ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარის ნაპირებთან სახლდებოდა, მაშინ როცა ბერძენი კვიპროსელები ქალაქის სამხრეთ ნაწილში ცხოვრობდნენ, სადაც საეპისკოპო მდებარეობდა. სხვა ეთნიკური უმცირესობები, მათ შორის სომხები და ლათინოსები, ქალაქის დასავლეთ ნაწილში, პაფოსის კარიბჭესთან სახლდებოდნენ.
ბრიტანელთა მმართველობა
კვიპროსის კონვენციის შედეგად 1878 წლის 5 ივლისს ნიქოზიაში გაერთიანებული სამეფოს მმართველობა დამყარდა. ოსმალთა ადმინისტრაციული შტაბები 1904 წელს ახლადაგებულმა სამართლოს შენობამ, მიწის რეესტრმა, საბაჟომ და ნიქოზიის კომისრის შტაბ-ბინამ ჩაანაცვლა. ამ დაწესებულებათა მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარეობდა ნიქოზიის საპოლიციო სამსახური, ხოლო მის მოპირდაპირე მხარეს – საფოსტო და სატელეგრაფო ოფისები.
1923 წელს ნიქოზიის მუნიციპალური საზღვრები საგრძნობლად გაფართოვდა. ამჟამინდელ მდგომარეობას ქალაქის ფარგლებმა 1938 წელს მიაღწია.
1955 წელს ნიქოზიაში ბრიტანელთა მმართველობის წინააღმდეგ კუნძულის საბერძნეთთან გაერთიანების მოთხოვნით შეიარაღებული კონქლიქტი დაიწყო. საბერძნეთთან გაერთიანება ვერ შედგა და კვიპროსელთა ბრძოლა 1960 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვებით დასრულდა.
დამოუკიდებლობა და გაყოფა
1960 წელს ნიქოზია ბერძენ და თურქ კვიპროსელთა მიერ დაარსებული სახელმწიფოს, კვიპროსის რესპუბლიკის დედაქალაქი გახდა. 1963 წელს ბერძნებმა საკონსტიტუციო ცვლილებები მოითხოვეს, რასაც თურქებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს. ამ კრიზისის შემდეგ, 1963 წლის 21 დეკემბერს ბერძნებსა და თურქებს შორის ძალადობრივი დაპირისპირება შედგა. ნიქოზია მწვანე ხაზით ორ ნაწილად გაიყო. გამყოფ ხაზს სახელი გაეროს ოფიცერის მიერ გამოყენებული კალმის ფერის გამო ეწოდა, რომელმაც ქალაქის რუკაზე ეს უკანასკნელი გაავლო. თურქი კვიპროსელები მთავრობას ჩამოაშორეს და მათი უდიდესი ნაწილი საცხოვრებლად ნიქოზიის თურქულ ნაწილში გადავიდა.
1974 წლის 15 ივლისს ბერძენ შავ პოლკოვნიკებს გადატრიალების მცდელობა ჰქონდათ, რითაც კუნძულის საბერთნეთთან გაერთიანებას გეგმავდნენ. მათ პრეზიდენტი მაკარიოს III ჩამოაგდეს, რის შემდეგაც უმაღლესი ხელისუფლის პოზიცია ნიკოს სამპსონმა დაიკავა.
პუტჩმა კუნძულზე თურქული სამხედრო ძალების შემოჭრა დააჩქარა, რომელიც 1974 წლის 20 ივლისს განხორციელდა. 14 აგვისტოს თურქულმა არმიამ კვიპროსის ტერიტორიის 37% დაიკავა, რომელიც ნიქოზიის ჩრდილოეთ ნაწილსაც მოიცავდა.
1975 წლის 13 თებერვალს კვიპროსელ თურქთა საზოგადოებამ თურქეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიები კვიპროსის თურქულ ფედერაციულ სახელმწიფოს გამოაცხადა. 1983 წლის 15 ნოემბერს მათ დამოუკიდებლობა ჩრდილოეთი კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის სახელით გამოაცხადეს.
2016 წლის 30 ოქტომბრიდან ნიქოზია მსოფლიოში ერთადერთი დედაქალაქი იყო, სადაც ორი სასაათო ზონა მოქმედებდა, მას შემდეგ, რაც დე ფაქტო ჩრდილოეთი კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის პარლამენტმა ოფიციალური თურქეთის დრო დააწესა. მათ გადაწყვეტილებას კვიპროსელ თურქთა პროტესტი მოჰყვა, რის შემდეგაც მთავრობამ სტანდარტულ სასაათო ზონაზე დაბრუნება გადაწყვიტა.
ჰავა
ნიქოზიაში ცხელი ნახევრად უდაბნოს ჰავაა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ცხელი, მშრალი, ხანგრძლივი ზაფხული და ზომიერი ზამთარი. ნალექის წლიური რაოდენობა და წლიური ტემპერატურული ამპლიტუდა საკმაოდ დაბალია. ქალაქში დაფიქსირებული ისტორიული ტემპერატურული მაქსიმუმი 44.7 °C-ია.
ქალაქის სამხრეთი ნაწილი
ლედრას ქუჩა, რომელიც ნიქოზიის ცენტრში მდებარეობს, ისტორიულად ქალაქის ყველაზე ხალხმრავალი ქუჩა იყო. მის მიმდებარე ვიწრო ქუჩებზე ბუტიკები, ბარები და და კაფეები მდებარეობს. ლედრას ქუჩა, რომელიც ისტორიული მნიშვნელობის მონუმენტია, ძველი ქალაქის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებს ერთმანეთს აკავშირებს. მისი სიგრძე ერთი კილომეტრია. კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაციის ბრძოლის დროს, რომელიც 1955-1959 წლებში გრძელდებოდა, ქუჩამ არაფორმალური წოდება – „სიკვდილის მილი“ მიიღო. 1963 წლიდან ქუჩა გადაკეტილი იყო, ხოლა 1974 წლიდან ბუფერული ზონის ნაწილს შეადგენდა. ბერძნულ და თურქულ მხარეებს შორის შეთანხმების მიღწევის არაერთი უშედეგო მცდელობის შემდეგ, ქუჩა საბოლოოდ 2008 წლის 3 აპრილს გაიხსნა. ლედრას ქუჩის სამხრეთით, ფანერომენის მოედანი მდებარეობს, რომელიც 1974 წლამდე ნიქოზიის ცენტრი იყო. მოედანზე არაერთი ისტორიული მნიშვნელობის ნაგებობა და მონუმენტი მდებარეობს, მათ შორისაა 1872 წელს აგებული ფანერომენის ტაძარი, ფანერომენის სკოლა, ფანერომენის ბიბლიოთეკა და მარმარილოს მავზოლეუმი.
მეუფე კიპრიანოს მოედანზე 1956 წელს ვენეციურ სტილში აგებული მეუფის სასახლე მდებარეობს, რომელშიც ბიზანტიური მუზეუმია გახსნილი. სასახლის მიმდებარედ გოთიკური სტილის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის სახელობის საკათედრო ტაძარია, რომელიც 1665 წლით თარიღდება და დიდებული ფრესკებით გამოირჩევა.
ქალაქის გალავანს სამი კარიბჭე აქვს: კირენიის კარიბჭე ჩრდილოეთით, პაფოსის კარიბჭე დასავლეთით და ფამაგუსტას კარიბჭე აღმოსავლეთით, რომელიც ქალაქს ფამაგუსტასთან, ლარნაკასთან, ლიმასოლთან და კარპასიასთან აკავშირებს. სამივე კარიბჭე კარგადაა შემორჩენილი. ქალაქის სამხრეთი ნაწილის მთავარი მოედანი და ცენტრი თავისუფლების მოედანია, სადაც ქალაქის მერია, საფოსტო ოფისი და ბიბლიოთეკა მდებარეობს. მოედანი ქალაქის ძველ ნაწილს განახლებულ ნაწილთან აკავშირებს. თავისუფლების მოედანზე ქალაქის პრესტიჟული სავაჭრო ქუჩები და გამზირები გადის.
ლევენტის მუნიციპალური მუზეუმი ნიქოზიაში ერთადერთი ისტორიული მუზეუმია. ქალაქის სხვა მუზეუმებს შორისაა ფოლკლორული ხელოვნების მუზეუმი, ეროვნული ბრძოლის მუზეუმი და კვიპროსის ეთნოლოგიური მუზეუმი.
ნიქოზიაში სომხური საეპისკოპო, ბუდისტური ტაძარი, მარონიტების საეპისკოპო და რომაული კათოლიკური ტაძარი მდებარეობს.
ქალაქის ჩრდილოეთი ნაწილი
ქალაქის ჩრდილოეთი ნაწილის ცენტრი ათათურქის მოედანია, რომელიც ისტორიულად თურქ კვიპროსელთა საზოგადოების კულტურული ცენტრი იყო. მოედნის ცენტრში ვენეციური სვეტი დგას, რომელიც ქვეყნის მთავრობის სიმბოლიკას წარმოადგენს. ადგილობრივები სვეტს „ობელისკს“ უწოდებენ. ეს უკანასკნელი კვიპროსის ანტიკურ ქალაქ სალამინში ვენეციელებმა 1550 წელს ჩამოიტანეს. გირნის გამზირი ათათურქის მოედანს კირენიის კარიბჭესთან აერთებს. გამზირზე უამრავი მაღაზია და რესტორანი მდებარეობს. მას „გალავნიანი ქალაქის სიმბოლოს“ უწოდებენ.
ლედრას ქუჩის გვერდით არასტას საცალფერო ქუჩებია განლაგებული, რომლებზეც აღმოსავლური ვაჭრობის ტრადიციებია წარმოდგენილი.
ქალაქის ერთ-ერთი ღირშესანიშნაობა სელიმიის მეჩეთი, ყოფილი წმინდა სოფიას საკათედრო ტაძარია, რომელიც ჩრდილოეთი კვიპროსის რელიგიურ ცენტრს წარმოადგენს.
ნიქოზიის თურქული მუნიციპალიტეტი
ნიქოზიის თურქული მუნიციპალიტეტის დაარსების პირველი მცდელობა 1958 წელს განხორციელდა. 1959 წლის ოქტომბერში ბრიტანეთის კოლონიურმა ადმინისტრაციამ თურქული მუნიციპალიტეტის კომიტეტის შესახებ კანონი მიიღო. 1960 წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, კვიპროსის რესპუბლიკამ თურქ კვიპროსელებს საკუთარი მინიციპალიტეტის დაარსების უფლება მიანიჭა, თუმცა ორ მხარეს შორის არსებული მოლაპარაკებები 1962 წელს ჩაიშალა. 1974 წელს კუნძულზე თურქული სამხედრო ძალების შემოჭრის შემდეგ, ნიქოზიის თურქული მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთი ნიქოზიის დე ფაქტო ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო გახდა. მისი ლეგიტიმაცია ქალაქის ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებზე ვრცელდება. ნიქოზიის თურქული მუნიციპალიტეტი კვიპროსის თურქული მუნიციპალიტეტების გაერთიანების წევრია. მისი მერი ერთიანი დემოკრატიული პარტიის წევრი მეჰმეთ ჰარმანცია.
ეკონომიკა
ნიქოზია ქვეყნის ეკონომიკური და ფინანსური ცენტრია. ქალაქში კვიპროსის ყველა ბანკის სათავო ოფისი მდებარეობს. დედაქალაქში ასევე არაერთი საერთაშორისო ბიზნეს ფირმის ოფისია. ნიქოზიის ფინანსური გაზეთებია Financial Mirror და Stockwatch.
2011 წლის აგვისტოს კვლევის მიხედვით, ნიქოზია აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის რეგიონში უმდიდრესი ქალაქია, ხოლო მსოფლიოში გადახდისუნარიანობის მიხედვით მე-10 ადგილს იკავებს.
კულტურა
ნიქოზიის კვიპროსის მუზეუმი ქვეყანაში უდიდესი და უძველესი არქეოლოგიური მუზეუმია.
ეთნოლოგიური მუზეუმი ოსმალთა ბატონობის პერიოდის ურბანული არქიტექტურის მნიშვნელოვანი ნიმუშია. მუზეუმში ბიზანტიელთა მმართველობის, შუა საუკუნეების და ოსმალთა ბატონობის პერიოდის არტეფაქტებია წარმოდგენილი.
ნიქოზიაში ხშირად ტარდება მუსიკალური და თეატრალური ღონისძიებები. ქალაქის ყველაზე ცნობილი სასცენო სივრცე კვიპროსის ეროვნული თეატრია.
2000 წელს ნიქოზიამ მის სამყაროს 49-ე სილამაზის კონკურსს უმასპინძლა.
განათლება
ნიქოზიაში რვა უნივერსიტეტი მდებარეობს. ესენია:
საერთაშორისო ურთიერთობები
===დაძმობილებული ქალაქები ===
დოდოს რქა
დოდოს რქა, დოდორქა — მონასტერი ძველ საქართველოში; ქართული ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვანი ძეგლი დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსში. VI საუკუნის I ნახევარში დააარსა დავით გარეჯელის ერთ-ერთმა მოწაფემ დოდომ.
შედგება სხვადასხვა დროის (VI - XVIII სს. ჩათვლით) გამოქვაბული კომპლექსებისაგან. მთავარი დარბაზული ეკლესია და სატრაპეზო გარეჯის საერთო აღმავლობის პერიოდს - XI-XIII საუკუნეებს განეკუთვნება. განსაკუთრებით საყურადღებოა კლდეში გამოკვეთილი წმ. დოდოს მცირე ეკლესია, რომლისაგანც შემორჩენილია საკურთხევლის აფსიდის კონქი, კლდეში გამოკვეთილი უყელო გუმბათი, ჩრდილოეთი კედელი და დასავლეთი ნართექსის კედლის ნაწილი. კონქში შემონახულია მხატვრობის ერთ-ერთი ყველაზე ადრინდელი (VIII-IX სს.) და მნიშვნელოვანი ნიმუში საქართველოში. მოხატულობის მთავარი ფიგურაა ტახტზე მჯდომი ქრისტე მაკურთხებელი მარჯვენით. მარცხენა ხელში უჭირავს გადაშლილი წიგნი, რომელზედაც ქართული წარწერის კვალია შერჩენილი. მაცხოვრის ორსავე მხარეს თითო მედალიონია მოთავსებული. ერთში გამოსახულია ქალის ფიგურა მკერდამდე, მთვარის ქიმით თავს ზემოთ, მეორეში (ასევე მკერდამდე) - ფრიგიულ თავსაბურავიანი ჭაბუკი აგიზგიზებული ჩირაღდნით მარჯვენა ხელში. როგორც ჩანს, პირველი ფიგურა მთვარეს განასახიერებდა, მეორე - მზეს. ამგვარი გამოსახულებანი ადრინდელი ქრისტიანულ სარკოფაგებში გვხვდება. ქრისტეს ქვემოთ გამოსახულნი არიან მთავარანგელოზები მიქელი და გაბრიელი, აგრეთვე ტეტრამორფი (ოთხი მახარებლის სიმბოლური გამოსახულება) და ქერუბინი (ექვსფრთიანი ანგელოზი). დოდოს რქის მონასტრის პოლიტიკური-ეკონომიკური ისტორია დაკავშირებულია დავითგარეჯის მონასტრის ისტორიასთან. XII-XV საუკუნეებში დოდოს რქა სამეფო მონასტერი იყო. 1424 წელს ალექსანდრე I-მა დავითგარეჯთან ერთად შესწირა მცხეთის საკათალიკოსო სვეტიცხოვლის ეკლესიას. XIII-XVIII საუკუნეებში გარეშე მტრების (მონღოლების, თემურლენგის, თურქების, ირანელებისა და ლეკების) შემოსევისა და ბატონობის შედეგად დაქვეითდა, ბევრჯერ დაცარიელდა. დოდოს რქის მონასტერი ეპარქიალურად რუსთავის საეპისკოპოსოში შედიოდა. XV-XVII საუკუნეებში კათოლიკოს-პატრიარქს ემორჩილებოდა, შემდეგ 1760 წლამდე — ნინოწმინდელ ეპისკოპოსს. 1760 წელს დავითგარეჯს შეუერთდეს. გასული საუკუნის მიწურულს გაუკაცრიელდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები კახეთის მხარეში კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კერი ნეიშენი
ნეიშენი ასევე ქალების ვიწრო ტანსაცმელზე წინააღმდეგი იყო. ის არ იცმევდა მათ და სხვა ქალებს ეუბნებოდა რომ არ ჩაეცვათ რადგან ისინი ორგანოებს აზიანებდა. ის თავისთავს აღწერს როგორც „ძაღლი რომელიც დარბის იესოს ფეხების გვერდით და უყეფს იმას რაც იესოს არ მოსწონს".
ახალგაზრდობა და პირველი ქორწინება
კაროლინ ემილია მურე დაიბადა გარადში, მისი მშობლები ჯორჯ მურესა და მერი კამპბელი იყვნენ. მამამისი წარმატებული ფერმერი იყო, ასევე პროდუქტის გამცვლელი და ირლანდიელი მონების გამყიდველი იყო. მის ახალგაზრდობისას, მურეს ჯანმრთელობა უარესდებოდა და მის ოჯახს ფინანსური პრობლემები შეექმნა. ოჯახს ბევრჯერ გადასვლა მოუწია და ბოლოს დარჩნენ ბელტონში, მიზორიში, 1854 წელს.
მათ ფინანსური პრობლემების გარდა, ბევრ მურეს ოჯახის წევრს მენტალური დაავადებები შეემთხვათ,დედამისს ჰალუცინაციები აწუხებდა. ბევრი ვარაუდი იყო რომ მურები ერთ ადგილას იმიტომ არ რჩებოდნენ რომ, მერის მენტალურ მდგომარეობაზე ჭორები იყო. მწერლები ვარაუდობდნენ, რომ მერის თავი ეგონა დედოფალი ვიქტორია, მისი წინაპრების გამო. მერი ცხოვრობდა გიჟების თავშესაფარში, ნევადაში, 1890 წლის აგვისტომდე, მის გარდაცვალებამდე, 1893 წლის 28 სექტემბერს. მერი თავშესაფარში მისმა ვაჟმა, ჩარლსმა შეიყვანა. მაგრამ არის ეჭვი, რომ ჩარლსი ასე იმიტომ მოიქცა, რომ მას მერის ვალი ჰქონდა.
ოჯახი გადავიდა ტეხასში, როცა მიზორიმ სამოქალაქო ომში მონაწილეობა დაიწყო, 1862 წელს. ჯორჯი ტეხასში ვერ მოეწყო ამიტომაც ოჯახი მიზორიში დააბრუნა. ოჯახი ფერმას დაუბრუნდა. როცა ჯარმა ოჯახს გადასვლა უბრძანა, ისინი კანზასში გადავიდნენ. კერი დაჭრილ ჯარისკაცებს კურნალობდა. ოჯახი ისევ დაუბრუნდა მათ ფერმას, როცა სამოქალაქო ომი დამთავრდა.
1865-ში, მურიმ ჩარლზ გლოიდი გაიცნო, ახალგაზრდა ექიმი გაიცნო, რომელიც ალკოჰოლიკი იყო. გლოიდი ასწავლიდა მურეს ფარმთან ახლო სკოლაში სანამ გადაწყვეტდა სად ჩამოეყალიბებინა მისი მედიკალური ვარჯიშები. მან საბოლოოდ გადაწყვიტა დარჩენილიყო ჰოლდენში, მიზორიში და მურეს ხელი სთხოვა. მურეს ოჯახი ქორწილზე უარზე იყვნენ, რადგან ეგონათ რომ გლოიდი ალკოჰოლისტი იყო, მაგრამ ქორწილი მაინც ჩატარდა. ისინი დაქორწინდნენ 1867 წლის, 21 ნოემბერს. ისინი ერთმანეთს დაშორდნენ სანამ მათი ქალიშვილი, ჩარლინი დაიბადებოდა, 1868 წლის, 27 სექტემბერს. 1869 წელს გლოიდი ალკოჰოლის გამო გარდაიცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1846 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1911 კატეგორია:ამერიკელი სუფრაჟისტები
ძვ. წ. 515
'''ძვ. წ. 515''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
Lasioglossum submetallicum
Lasioglossum submetallicum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1944 წელს.
სქოლიო
submetallicum
ძვ. წ. 516
'''ძვ. წ. 516''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
Hades
Hades — Roguelike და ARPG ჟანრის ინდი-ვიდეო თამაში, რომელიც შექმნა და გამოაქვეყნა ამერიკულმა კომპანია Supergiant Games-მა 2020 წლის სექტემბერში Microsoft Windows, macOS-სა და Nintendo Switch-ზე. მოგვიანებით 2021 წლის აგვისტოში თამაში ხელმისაწვდომი გახდა PlayStation 4-ზე, PlayStation 5-ზე, Xbox One-სა და Xbox Series X/S-ზე.
მოთამაშე აკონტროლებს ზაგრეუსს, ჰადესის შვილს, რომელიც ცდილობს გაიქცეს ქვესკნელიდან და ავიდეს ოლიმპოს მთაზე, რაშიც ეხმარებიან სხვა ღმერთები. ყოველ დაბრკოლებაზე მოთამაშეს უწევს შეებრძოლოს მონსტრებს. თამაშს გააჩნია Hack and slash საბრძოლო სისტემა; მოთამაშე აწყობს შეტევის კომბინაციებს თავისი მთავარი იარაღით, სპეციალური ძალით და მაგიით, რათა დაამარცხოს მტრები და გადარჩეს რაც შეიძლება დიდხანს. მიუხედავად იმისა, რომ ზაგრეუსი ხშირად კვდება, იგი ცოცხლდება და იყენებს ბრძოლებში მოპოვებულ ფულს იმისათვის, რომ გააძლიეროს მისი ძალები და შეიძინოს ახალი იარაღები.
გეიმპლეი
მოთამაშე არის ზაგრეუსის, ჰადესის შვილის როლში და მისი მიზანია თავი დააღწიოს ჰადესს, ზაგრეუსის ბოროტ მამას და შეხვდეს მის დედას, პერსეფონეს მოკვდავების სამყაროში. მის მიზანს მხარს უჭერენ ოლიმპოს ღმერთები. მას უგზავნიან საჩუქრებს, რათა ადვილად შეძლოს მონსტრების დამარცხება და ქვესკნელიდან გაქცევა. მას ასევე ეხმარებიან ქვესკნელის მაცხოვრებლები: სიზიფე, ევრიდიკე და პატროკლე. თამაშის სამყარო დაყოფილია ოთხ რეგიონად: ტარტაროსი, ელიზიუმი, ასფოდელი და სტიქსის ტაძარი.
მოთამაშე გადის ოთახებს რათა ნელნელა მიაღწიოს ქვესკნელიდან გასასვლელ კარებს. ოთახის მონსტრებისგან გასუფთავების მერე მოთამაშეს გადაეცემა ჯილდოები, რაც საშუალებას აძლევს ზაგრეუსს რომ გაძლიერდეს მისი მიზნის უფრო ადვილად მიღწევისთვის. როდესაც ზაგრეუსის სიცოცხლის მაჩვენებელი ნულზე დაეცემა და მას აღარ ექნება „სიკვდილ საწინააღმდეგო“ ჟეტონი, იგი მოკვდება. სიკვდილის შემდეგ მას წაიყვანს ქვესკნელის მდინარე სტიქსი ჰადესის სახლში, იქ კი იგი ცოცხლდება. ბრძოლის დროს მიღებული ძალების სიკვდილის შემდეგ იკარგება და გიწევს მისი თავიდან მოპოვება, მაგრამ ჰადესის სახლში შეძენილი ზოგიერთი ძალა მუდმივად გრჩება. გარკვეული რაოდენობის ოთახების გასუფთავების შემდეგ მოთამაშეს მოუწევს შეერკინოს რეგიონის მთავარ ბოსს და გადავიდეს ახალ რეგიონში.
ბრძოლებს შორის, ზაგრეუსს შეუძლია დაათვალიეროს ჰადესის სახლი სანამ ახალი გაქცევის მცდელობას დაიწყებს. აქ მოთამაშეს შეუძლია გამოიყენოს ბრძოლი დროს მოპოვებული ფული და გაძლიერდეს. მოთამაშეს შეუძლია გახსნას და გააძლიეროს ზაგრეუსის შესაძლებლობები, გახსნას ან გააძლიეროს მისი იარაღები. მოთამაშეს შეუძლია ზაგრეუსი დაალაპარაკოს ქვესკნელის სხვა პერსონაჟებს და გააუმჯობესოს მათთან ურთიერთობა რაც რამდენიმე შემთხვევაში გაძლევს დამატებით მისიას და ასევე ჯილდოს. მოთამაშეს ასევე შეუძლია რომანტიული ურთიერთობა გააბას სხვადასხვა პერსონაჟთან მათი მისიების შესრულების დროს.
თამაშის პროგრესირებასთან ერთად მოთამაშეს საშუალება ეძლევა გაზარდოს სირთულე სასჯელის ზავის საშუალებით, რომელიც თამაშის ზოგიერთი ასპექტის შეცვლის საშუალებას იძლევა. მაგალითად ზავს შეუძლია გაზარდოს შეტევის ძალა ან გამძლეობა ან მონსტრების რაოდენობა თითოეულ ოთახში. ზავს შეუძლია დიდად შეცვალოს თამაშის მიმდევრობა. მაგალითად თეზევსისთვის ტყვიამფრქვევის მიცემით ან ჰადესთან ბრძოლაში დამატებითი რაუნდის დამატებით. თამაშის სირთულის აწევით მოთამაშეს თიოთოეული ოთახის გასუფთავების შემდეგ ეძლევა უფრო ბევრი ფული და ასევე ჰადესის სახლის დეკორი.
გარდა ამისა, მოთამაშეს ეძლევა საშუალება გააქტიუროს პარამეტრი სახელწოდებით — ღმერთის რეჟიმი. ეს პარამეტრი მოთამაშეს აძლიერებს ყოველი სიკვდილის შემდეგ. ეს პარამეტრი შექმნილია მოთამაშეებისთვის რომლებსაც უჭირთ თამაშის მონსტრების დამარცხება.
სიუჟეტი
ზაგრეუსს, ჰადესის შვილს სურს გაიქცეს ქვესკნელიდან. მას ეხმარება მისი დედინაცვალი ნიქსი. ჰადესი ამტკიცებს, რომ ქვესკნელიდან გაქცევა შეუძლებელია და ათავისუფლებს მონსტრებს რათა ხელი შეუშალოს ზაგრეუს მისი ჩანაფიქრის განხორციელებაში. როგორც კი ზაგრეუსი კვდება იგი ცოცხლდება ჰადესის სახლში ქვესკნელის ფსკერზე, რომელსაც იგი ტოვებს მისი მორიგი მცდელობის განხორციელებისთვის.
საბოლოოდ გაირკვევა, რომ ზაგრეუს სურს ქვესკნელიდან გაქცევა იმიტომ რომ შეხვდეს მის ნამდვილ დედას პერსეფონეს. მას სულ ეუბნებოდნენ რომ ნიქსი იყო მისი ნამდვილი დედა. ჰადესი კრძალავს მისი ცოლის სახელის წარმოთქმასაც და ყველას ელის საშინელი სასჯელი რომელიც მის წესებს შეეწინააღმდეგება. ნიქსი ეხმარება ზაგრეუსს დედამისზე სიმართლის გაგებაში, ზაგრეუსის ოლიმპოს ღმერთებთან დაკავშირებით. ქვესკნელიდან გაქცევის და ჰადესის დამარცხების შემდეგ ზაგრეუსი პოულობს დედამისს საბერძნეთის ერთ-ერთ აგარაკზე. ცრემლიანი შეხვედრის შემდეგ ზაგრეუსი აღმოაჩენს რომ მამამისივით იგი ქვესკნელსაა მიჯაჭვული და იქედან გასვლა მის სწრაფ სიკვდილს გამოიწვევს. ამისდა მიუხედავად ზაგრეუსი პირობას დებს რომ კიდევ გააგრძელებს ქვესკნელიდან გაქცევას და გაიგებს თუ რატომ იქნა გაძევებული პერსეფონე ქვესკნელიდან.
დედამისთან მისვლის დროს გაირკვევა რომ ჰადესს ზევსმა პერსეფონე საჩუქრად გადასცა ქვესკნელის მართვისთვის, როდესაც სხვა ღმერთებს ეგონათ რომ იგი უბრალოდ გაქრა. ორივეს ჰქონდა კარგი ქორწილი, მანამ სანამ დაიბადებოდა მკვდარი ზაგრეუსი. ჰადესისთვის ბედს გადაეწყვიტა რომ მას არასდროს ეყოლებოდა მემკვიდრე. პრესეფონე მწუხარებით გაიქცა ქვესკნელიდან და უარი თქვა ოლიმპოზე დაბრუნებაზე რადგან ის ადგილი არ მოსწონდა, ღმერთების ხშირი კამათის გამო. ზაგრეუსი საბოლოოდ გააცოცხლა ნიქსმა მას შემდეგ რაც მან ბედისწერასთან ზავი დადო. პერსეფონე უარს ამბობს ქვესკნელში დაბრუნებაზე რადგან ეშინია ჰადესის შურისძიების. ზაგრეუსი ბევრი წუწუნის შემდეგ მაინც დაითანხმებს პერსეფონეს სახლში დაბრუნებაზე. პერსეფონე ხელახლა შეუდგება მის საქმეებს როგორც ქვესკნელის დედოფალი, ჰადესი კი საშუალებას მისცემს ზაგრეუსს გააგრძელოს ქვესკნელიდან გაქცევა.
ეპილოგში პერსეფონე ეუბნება ზაგრეუსს მის იდეაზე. მას სურს რომ მოიწვიოს ოლიპოელი ღმერთები და ნადიმით გაუმასპინძლდეს მათ. დღესასწაულზე მათ თქვეს რომ ჰადესი და პერსეფონე ქვესკნელიდან გაიქცნენ და ეყოლათ ზაგრეუსი. ხოლო ამბობდნენ იმასაც რომ ქვესკნელის ბროწეულის მარცვლების გამო პერსეფონეს ჰქონდა საშუალება წასულიყო ქვესკნელიდან რამდენიმე თვე ყოველ წელს. ღმერთები იღებენ ამ ახსნას, როცა მათ უკვე იციან სიმართლე. როცა ყველა შერიგდება, ზაგრესის მისია ქვესკნელიდან გაქცევაზე ისევე გრძელდება.
სქოლიო
კატეგორია:ვიდეო თამაშები კატეგორია:მითოლოგია
ლომავრენი
ლომავრენი — სომეხი და ქართველი ბოშების შერეული ენა.
აქვს ინდოირანული წარმოშობის ფონტეიკა და ლექსიკა, გრამატიკა სომხური ენის გავლენის შედეგად იყო შეცვლილი. ეს საიდუმლო ენაა, ამ ენას ასევე ბოშა შამანები და მკითვახები გამოიყენებენ შელოცვის დროს.
2004 წლისთვის 50 მოლაპარაკე იყო.
ჰინდისა და ბოშათა ენების შედარება.
სქოლიო
კატეგორია:ინდოარიული ენები კატეგორია:სომხური ენა კატეგორია:ბოშები
მაგნუს ძლიერი
მაგნუს I ძლიერი (დან. Magnus den Stærke, შვედ. Magnus den starke; 1106 ? – 4 ივნისი 1134) – ესტრიდსენების დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის მეფე, ნილსისა და დედოფალ მარგარეტ ფრედკულას ვაჟი. დედამისი შვედეთის მეფე ინგე I-ის ქალიშვილი იყო. ბიძის, ინგე II-ის უშვილოდ დაღუპვის შემდეგ, 1120-1130 წლებში მაგნუსი შვედეთის მეფე გახდა. ტახტიდან ჩამოგდების შემდეგ, იგი აქტიურად ჩაება დანიის სამოქალაქო ომში, სადაც იგი ტახტისათვის იბრძოდა, მაგრამ ამ ბრძოლაში დაიღუპა. შემდგომში მისი ვაჟი, კნუდ V დანიის მეფე გახდა.
ბიოგრაფია
მაგნუსი დაიბადა 1106 წელს. იგი იყო დანიის მეფე ნილსისა და მისი მეუღლის, შვედეთის მეფე ინგე I-ის ასულ დედოფალ მარგარეტ ფრედკულას უფროსი ვაჟი. მას შემდეგ, რაც 1120 წელს ბიძამისი, შვედეთის მეფე ინგე II უშვილოდ გარდაიცვალა, გოთებმა იგი შვედეთის მეფედ დასვეს, თუმცა მისი გავლენა მხოლოდ გოთლენდზე ვრცელდებოდა, ამიტომაც მას ხშირად შვედეთის ნაცვლად, გოთლენდის მეფეს უწოდებენ. მისი დანიური წარმომავლობის გამო შვედებს იგი არ მოსწონდათ, ამიტომაც 1125 წლიდან ადგილობრივმა დიდებულმა შვერკერმა მის წინააღმდეგ დაიწყო ბრძოლა.
სამშობლოში დაბრუნებულ მაგნუსს მეტად დიდი ამბიციები ჰქონდა და სურდა დანიის ტახტზე ასულიყო, თუმცა ეს მარტივი საქმე არ იყო, რადგანაც ამ პერიოდში დანიის ტახტისათვის სამეფო ოჯახის რამდენიმე წევრი იბრძოდა. ყოველივე ამის გამო, 1131 წელს მან ბრძოლაში მოკლა თავისი ბიძაშვილი, შლეზვიგის ჰერცოგი კნუდ ლავარდი, რამაც მეტად მწვავე შედეგები მოიტანა.
კნუდ ლავარდის მოკვლის შემდეგ, მაგნუსი იძულებული გახდა დანია დაეტოვებინა და გოთლენდში გაქცეულიყო. ამასობაში მამამისი, ჩამოგდებული მეფე ნილსი დაუახლოვდა და ალიანსი შეკრა საღვთო რომის იმპერატორ ლოთარ II-სთან, რომელმაც მაგნუსსა და მამამისს დიდი დამხმარე ჯარი გაუგზავნა. მათ საპირისპიროდ დანიის არმიას სათავეში კნუდის ძმა, ერიკი ჩაუდგა, რომელმაც 1134 წლის 4 ივნისს ჯერ მაგნუსი მოკლა ბრძოლაში, ხოლო შემდეგ 25 ივნისს მამამისი, ნილსიც. ამის შემდეგ ტახტი ერიკ II-მ დაიკავა. გარდაცვალებისას მაგნუსი 27-28 წლის იყო და იგი ლინკოიპინგის ტაძარში დაკრძალეს. მისი გარდაცვალების შემდეგ ტახტისათვის ბრძოლა მისმა ვაჟმა, კნუდ V-მ განაგრძო, რომელმაც ჩამოაგდო ერიკი და 1146 წელს დანიის მეფე გახდა.
Cerapachys noctambulus
Cerapachys noctambulus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cerapachys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბაბოთი
ბაბოთი — ნასოფლარი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში (ფერეთის თემი), მდებარეობს სამხრეთ იმერეთის მთისწინეთზე, მდინარე ფერეთის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ზემო აუზში. ზღვის დონიდან 360 მეტრი, ვანიდან 23 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:ფერეთის თემის ნასოფლარები
ადრიანეს კედელი
thumb|240px|ადრიანეს კედელი thumb|240px|ადრიანეს კედლის მდებარეობა ბრიტანეთის კუნძულზე
ადრიანეს კედელი (ლათ. Vallum Hadriani) — იმპერატორ ადრიანეს მმართველობის პერიოდში რომის იმპერიის მიერ ბრიტანეთის კუნძულის გასვწრივ აგებული ქვისა და ტორფის გამაგრება. აიგო კედლის სამხრეთით მდებარე ბრიტანეთის პროვინციის თავდასაცავად ჩრდილოეთში მცხოვრები პიქტების ტომთა თავდასხმებისაგან. კედლის სიგრძეა 117 კმ, სიგანე 3 მ, სიმაღლე 5-6 მ.
ადრიანეს კედელი 1987 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის იმპერია კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს შენობა-ნაგებობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
ძვ. წ. 517
გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 518
გარდაიცვალნენ
*
ისლანდიის გერბი
ისლანდიის გერბის ფარზე გამოსახულია ისლანდიის დროშაზე. ფარი უჭირავს ისლანდიის ოთხ ლეგენდარულ მცველს. ხარი (გრითუნგური) სამხრეთ-დასავლეთ ისლანდიის მცველია. არწივი ან გრიფონი (გამური) იცავს ჩრდილო-დასავლეთ ისლანდიას. გველეშაპი (დრეკი) - ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს, ხოლო გიგანტი (ბერგრისი) იცავს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ისლანდიას. ეს ოთხი სიმბოლური მცველი ტრადიციულად დიდი პატივისცემით სარგებლობდნენ ისლანდიაში.
ისლანდიის ოთხი მცველი ისლანდიურ კრონაზეც არის გამოსახული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სახელმწიფო გერბები კატეგორია:ისლანდიის ეროვნული სიმბოლოები კატეგორია:გერბები ჯვრის გამოსახულებით კატეგორია:გერბები ხარის გამოსახულებით კატეგორია:გერბები დრაკონის გამოსახულებით კატეგორია:გერბები გრიფონის გამოსახულებით
ბუშის დოქტრინა
thumb|300px|ჯორჯ ბუში სიტყვით გამოდის 2006 წელს პრესკონფერენციაზე ირანის ბირთვული ამბიციებისა და ჩრდ. კორეის ბირთვული გამოცდის შესახებ. ბუშის დოქტრინა (ინგლ. The Bush Doctrine), ფრაზა, რომელიც აღწერს აშშ-ის ყოფილი პრეზიდენტი ჯორჯ უ. ბუშის საგარეო პოლიტიკის პრინციპებს. თავდაპირველად ეს ფრაზა უფრო ზოგადად აღწერდა აშშ-ის პოლიტიკას, რომლის მიხედვით მას უფლება ჰქონდა აგრესიულად დაეცვა თავი ქვეყნებისგან, რომლებიც იფარავდნენ ან დახმარებას უწევდნენ ტერორისტულ ჯგუფებს, და რომელიც გამოყენებულ იქნა 2001 წელს ავღანეთში შეჭრისას.
მოგვიანებით ამ დოქტრინამ მოიცვა დამატებითი ელემენტები, მათ შორის პრევენციული ომის პოლიტიკა, რომლის მიხედვით აშშ-ს უნდა დაემხო უცხო ქვეყნების რეჟიმები, რომლებიც მის უსაფრთხოებას პოტენციურად საშიშროებას უქმნიდნენ, მიუხედავად იმისა, თუ ეს საშიშროება მოცემული მომენტისთვის გარდაუვალი არ იყო; დემოკრატიის მსოფლიოში გავრცელების პოლიტიკა, განსაკუთრებით ახლო აღმოსავლეთში, როგორც ტერორიზმთან ბრძოლის სტრატეგია; და აშშ-ის სამხედრო ინტერესების ცალმხრივად განხორციელების სურვილი. ამ პოლიტიკათა ნაწილი წერილობით ჩამოყალიბდა ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს მიერ სახელწოდებით "შეერთებული შტატების ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია" (National Security Strategy of the United States) და 2002 წლის 20 სექტემბერს გამოქვეყნდა.
კატეგორია:აშშ-ის საგარეო პოლიტიკა კატეგორია:საგარეო პოლიტიკის დოქტრინები
ტიფენშტოკი
ტიფენშტოკი (Tiefenstock) — მთა ურნერის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ურისა და ვალეს კანტონების საზღვარზე. მისი მწვერვალი სამწერტილიანია და აღმართულია რონის, დამისა და ტიფენის მყინვარებს შორის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
ძვ. წ. 519
'''ძვ. წ. 519''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
Lasioglossum submoratum
Lasioglossum submoratum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1930 წელს.
სქოლიო
submoratum
Cerapachys opacus
Cerapachys opacus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cerapachys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ლუმბაიანაგე
ლუმბაიანაგე (ოფიციალურად ლუმბაიანაგეს მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Lumbayanague; Bayan ng Lumbayanague) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ლანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 19 091 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 22 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
ძვ. წ. 520
'''ძვ. წ. 520''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ტემენუგა
ტემენუგა (Теменуга) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის არდინოს მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 28 ადამიანს.
Lasioglossum subobscurum
Lasioglossum subobscurum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1895 წელს.
სქოლიო
subobscurum
არსენ კოცოევი
არსენ ბორისის ძე კოცოევი (Коцойты Арсен; დ. 15 იანვარი, 1872, გიზელი, ტერეკის ოლქი — გ. 4 თებერვალი, 1944, ორჯონიკიძე) — ოსი საბჭოთა მწერალი. ოსური მხატვრული პროზის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.