cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
უგენ ვანგჩუკი
1910 წელს პირველმა მეფემ ინგლისთან შეთანხემბა გააფორმა, რომლის მიხედვითაც ბჰუტანი ცხადდებოდა ინგლისის მოკავშირედ, სანაცვლოდ კი იღებდა ავტონომიას და საშინაო საქმეებში ჩაურევლობის გარანტიებს. ამ პერიოდიდან იწყება ბჰუტანის იზოლაციონისტური პოლიტიკა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბჰუტანის მონარქები კატეგორია:დაბადებული 1861 კატეგორია:გარდაცვლილი 1926
პილილია
პილილია (ოფიციალურად პილილიის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Pililla) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი რისალის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 71 535 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 9 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:რისალის მუნიციპალიტეტები
ძვ. წ. 527
'''ძვ. წ. 527''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ბურცევო (უსტ-კუბინსკის რაიონი)
ბურცევო (Бурцево) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ვისოკოვის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
კიტუი
კიტუი (Kitui) — ქალაქი კენიაში. 130 კილომეტრში ნაირობიდან აღმოსავლეთით და 75 კილომეტრში მაჩაკოსიდან აღმოსავლეთით. იგი წარმოადგენს კენიის აღმოსავლეთ პროვინციის, კიტუის რაიონის მთავარ ქალაქს. ქალაქ კიტუის მოსახლეობა 1999 წლის მონაცემებით 13,244 კაცს შეადგენდა.
კატეგორია:კენიის ქალაქები
ძვ. წ. 529
'''ძვ. წ. 529''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
Cerapachys peringueyi
Cerapachys peringueyi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cerapachys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ტირნოსლივკა
ტირნოსლივკა (Търносливка) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის არდინოს მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 132 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ ახრიანსკო საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის ტირნოსლივკა, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს ჯემალ რეჯებ სალი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — რესმი მეჰმედ მურადი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არდინოს მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
ძვ. წ. 530
გარდაიცვალნენ
*
Lasioglossum subpurpureum
Lasioglossum subpurpureum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1919 წელს.
სქოლიო
subpurpureum
პეტი-დარე
პეტი-დარე (Petit Darray) — მთა მონბლანის მასივში, შვეიცარიაში. მდებარეობს სოფელ ლა-ფულის ჩრდილოეთით, ვალეს კანტონში. აღმართულია გრან-დარეს დასავლეთით, სალინის მყინვარის სამხრეთით მდებარე ქედზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
კოპენჰაგენი
კოპენჰაგენი (København) — დანიის დედაქალაქი და ასევე მუნიციპალიტეტის სახელი, რომელშიც იგი მდებარეობს. 1,116,979 მცხოვრებით კოპენჰაგენი დანიის უდიდესი ქალაქია.
კოპენჰაგენი დანიის ეროვნული პარლამენტის, მთავრობისა და მონარქიის ბინაა.
კლიმატი
მარცხნივ|მინი|295x295პქ|კოპენჰაგენის სატელიტური ფოტო კოპენჰაგენის კლიმატი ოკეანურია. მთელი წლის განმავლობაში ატლანტიკური დაბალი წნევა გავლენას ახდენს ქალაქის ატმოსფეროზე, რის გამოც ის არასტაბილური ამინდებით ხასიათდება. გარდა ივლისისა და სექტემბრისა ნალექი ზომიერადაა, ეს თვეები კი კოპენჰაგენში განსაკუთრებული ნალექით გამოირჩევა. შედარებით უფრო ცივ თვეებში, მარტსა და დეკემბერში, ხშირია თოვლიანი და წვიმიანი ამინდები, რა დროსაც ტემპერატურა 0 ან უფრო დაბალ გრადუსზე ეცემა. ამ თვეებში ასევე ხშირია თოვლის ქარბუქი.
კოპენჰაგენში წლის ყველაზე მზიანი თვე ივნისია. ამ დროს დღის განმავლობაში საშუალოდ 18 საათი მზეა. მიუხედავად ნალექისა, ყველაზე ცხელ თვედ ივლისი მიიჩნევა, როდესაც დაფიქსირდა საშუალო მაქსიმალური ტემპერატურა 22 °C-ა. ამის პარალელურად, ნოემბრის თვეში მზე საშუალოდ 8 საათს ანათებს, დეკემბრიდან თებერვლამდე კი ეს დრო 7 საათამდე მცირდება. თებერვალი განსაკუთრებით მშრალი თვეა. განსაკუთრებული ამინდის პირობებში ზამთარში შეიძლება 50 სმ სიმაღლის თოვლი მოვიდეს სულ რაღაც 24 საათში, ზაფხულის ტემპერატურამ კი შესაძლოა 33 °C-საც მიაღწიოს.
მისი გეოგრაფიული მდებარეობის გამო სეზონურად განსხვავდება დღე-ღამისა და მზის სინათლის დროც. ზაფხულობით მზე დილის 04:26 საათზე ამოდის და 21:58 საათზე ჩადის, რაც 17 საათსა და 32 წუთს უდრის. ზამთარში კი მზე 08:37 საათზე ამოდის და ჩადის 15:38 საათზე, რაც 7 საათის ტოლია.
ეტიმოლოგია
ქალაქის თანამედროვე დანიური სახელწოდება თავდაპირველი სახელის Kjøbmandehavn დამახინჯებული ფორმაა (ყრუ 'j' მოგვიანებით ამოგდებულ იქნა) და შედგება kjøb („იყიდო“) + mand („კაცი“) = „კაცი რომლისგანაც ყიდულობ“ ან „ვაჭარი“ და შედეგად „ვაჭართა ყურე“; København გამოითქმის [købm̩ˈhawˀn]. ქალაქის საერთაშორისო გამოთქმა მისი გერმანული ფორმიდან Kopenhagen მომდინარეობს.
XII-XVIII საუკუნეები
მინი|246x246პქ|ჰანზას კავშირის მიერ კოპენჰაგენის დაპყრობა, 1368 წელი. კოპენჰაგენის ტერიტორიები თავდაპირველად ვიკინგებმა აითვისეს, რომლებმაც აქ მეთევზეთა პატარა სოფელი დააარსეს, სახელად ჰაფნი. უკვე XII საუკუნიდან ამ სოფლის პოლიტიკური მნიშვნელობა ერთობ გაიზარდა მისი გეოგრაფიული მდებარეობის გამო. 1167 წელს სოფელში ეპისკოპოსი აბსალონი გამაგრდა, რასაც აქ დიდი მშენებლობების წამოწყება მოჰყვა. სწორედ ეს წელი ითვლება კოპენჰაგენის დაარსების თარიღად. კოპენჰაგენი მალევე გადაიქცა დიდ ქალაქად, რასაც მისი სავაჭრო მნიშვნელობაც უწყობდა. მისი ასეთი ხელსაყრელი მდებარეობის გამო ქალაქი არაერთხელ გახდა მტრის შემოსევის მსხვერპლი. 1254 წელს იგი დანიის სამეფოს დედაქალაქად გამოცხადდა, რასაც მოჰყვა მისი პოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდაც. ამის გამო მისი აღება რამდენჯერმე სცადა ჰანზას კავშირმა. საბოლოოდ, 1368 წელს ჰანზელებმა კოპენჰაგენი ცოტა ხნით დაიკავეს, რა დროსაც მეფე ვალდემარ IV ქალაქიდან გაიქცა, თუმცა მალევე დაიბრუნა.
უკვე მარგრეტე I-ის მმართველობის პერიოდში კოპენჰაგენი ხდება კალმარის უნიის და შესაბამისად მთელი სკანდინავიის დედაქალაქი, რასაც მოჰყვა მისი სავაჭრო-ეკონომიკურ-პოლიტიკური როლის ზრდა არა მხოლოდ რეგიონში, არამედ მთელს ევროპაში. 1523 წელს კარლმარის უნია დაიშალა, თუმცა იგი კვლავ დარჩა დანია-ნორვეგიის უნიის დედაქალაქად და ევროპის ერთ-ერთ მსხვილ საპორტო-სავაჭრო ქალაქად.
ჩრდილოეთის ომის პირობებში 1658-1659 წლებში კოპენჰაგენს შვედეთის მეფე კარლ X გუსტავმა შემოარტყა ალყა, თუმცა ქალაქი არ დაცემულა.
XIX საუკუნე
მარცხნივ|მინი|317x317პქ|1807 წელს ინგლისელთა დაბომბვის მიერ გამოწვეული კოპენჰაგენის ხანძარი XIX საუკუნის დასაწყისში დანია ნაპოლეონს მიემხრო, რამაც იგი დიდ ბრიტანეთს დაუპირისპირა. 1801 წელს ადმირალი პარკერი შეეცადა კოპენჰაგენის აღებას, თუმცა იგი კოპენჰაგენის საზღვაო ბრძოლაში დაამარცხეს დანიელებმა.
მიუხედავად მარცხისა, ბრიტანეთი არ ნებდებოდა და ცდილობდა ჩრდილოეთში ნაპოლეონის მოკავშირე გაენადგურებინა. ამის გამო, დანიურ საზღვაო ძალებზე კონტროლის მოსაპოვებლად 1807 წელს ინგლისელებმა კოპენჰაგენი დაბომბეს, რამაც ქალაქს დიდი ზიანი მიაყენა და მრავალი ადამიანის სიცოცხლეც შეიწირა. ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ტერორისტული აქტი უშუალოდ შეეხო მშვიდობიან მოსახლეობას. ასევე ეს იყო ევროპის ისტორიაში პირველი შემთხვევა, როდესაც ქალაქის ასაღებად კონგერვული რაკეტები გამოიყენეს.
1850 წლამდე კოპენჰაგენში ნებისმიერს შეეძლო ახალი საცხოვრებელი სახლის აშენება, რამაც ქალაქს ცუდი შედეგები მოუტანა. საოცარმა ურბანულმა მატებამ დედაქალაქში ცუდი სანიტარული პირობები შექმნა, რამეთუ ყველა ახალ სახლს არ ჰქონდა საჭირო საკანალიზაციო სისტემა. 1870 წლისთვის კოპენჰაგენის ცენტრალურ უბნებში 140,000 ადამიანი ცხოვრობდა (დღეისათვის მხოლოდ 25,000 ცხოვრობს), რასაც მთავრობის მხრიდან მოჰყვა გარკვეული რეფორმები, რათა პრობლემა აღმოფხვრილიყო. ამის შემდეგ წახალისდა ქალაქის გარეთ, ტბების გარშემო სახლების შენება, რის გამოც ცენტრალური უბნები შედარებით დაიცალა.
XX საუკუნე
მინი|285x285პქ|[[გესტაპო|გესტაპოს მიერ კოპენჰაგენის დაბომბვა, 1945 წლის 21 მარტი.]] 1901 წლიდან კოპენჰაგენის მოსახლეობის ზრდა კვლავ განახლდა. ამ პერიოდში ქალაქს ფრედერიკსბურგიც მიუერთდა, რამაც მას დამატებით 40,000 მოსახლე შესძინა.
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში კოპენჰაგენი, ისევე როგორც მთელი დანია, ნაცისტებმა დაიპყრეს. დაბომბვის შიშით მეფე კრისტიან X-მ თავიდანვე უსიტყვო კაპიტულაცია გამოაცხადა. ამრიგად, 1940 წლის 9 აპრილიდან 1945 წლის 4 მაისამდე კოპენჰაგენში გერმანელთა ჯარი იყო განლაგებული. ოკუპაციის პერიოდში მეფე თავად დადიოდა ქუჩაში ხალხის დასაცავად და გასამხნევებლად. 1943 წლის აგვისტოში, როდესაც კოლაბორაციონალური მთავრობა დაემხო, კოპენჰაგენის პორტში პორტუგალიური გემები ჩაძირეს. ოკუპაციის დასრულების შემდეგ ქალაქში აღმავლობის პერიოდი დაიწყო. სამოცდაათიან წლებში ე.წ. „ხუთი თითის გეგმით“ ქალაქში აშენდა რკინიგზა, რომელიც ახლობელ ქალაქებს უკავშირდებოდა. მარცხნივ|მინი|290x290პქ|დანიელები აღნიშნავენ ოკუპაციისაგან გათავისუფლებას. 1945 წლის 5 მაისი. 1962 წელს კოპენჰაგენი ევროპის პირველი ქალაქი გახდა, სადაც მის ისტორიულ ცენტრში აიკრძალა ტრანსპორტის გადაადგილება და მხოლოდ ფეხით მოსიარულეები დაიშვებიან.
XXI საუკუნე
2025 წლისთვის კოპენჰაგენი იქნება მსოფლიოში პირველი ნულოვანი ემისიის მქონე დედაქალაქი.
ღირსშესანიშნაობები
მუზეუმები: ჩრდილოეთის სიძველეთა, ეთნოგრაფიული და ტორვალდსენის მუზეუმი, (განთავსებული ბერძნულ-ეგვიპტური სტილის შენობაში, სადაც თავად ტორვალდსენის ნაწარმოებების გარდა, მისივე შეგროვებული სიძველეთა ნიმუშების კოლექცია დაცული).
აღსანიშნავია ე.წ. უფლისწულთა სასახლეში განთავსებული მონეტებისა და მედლების, აგრეთვე ძველ გრავიურათა კოლექცია.საინტერესოა მოლტკეს ფერწერული გალერეა.
თავად კოპენჰაგენის სიმბოლოდ და მის მთავარ ღირსშესანიშნაობად ქალთევზის ძეგლი მიიჩნევა, რომელიც ჰანს კრისტიან ანდერსენის ზღაპარზე დაყრდნობითაა შექმნილი.
დემოგრაფიის ევოლუცია
ვინაიდან კოპენჰაგენის ზუსტი პერიმეტრი განსაზღვრული არაა, მისი მაცხოვრებლების რაოდენობაც არაზუსტია. ჩვეულებისამებრ, დანიის სტატისტიკოსები მოსახლეობის აღწერისას კოპენჰაგენის მაცხოვრებლებად მხოლოდ მის ურბანულ ნაწილში მცხოვრებ პირებს მოიაზრებენ. ამგვარ აღწერებზე დაყრდნობით კოპენჰაგენის მოსახლეობა 1,1 მილიონზე მეტს შეადგენს (2009 წლის აღწერით 1 167 569 მოსახლე). დანიელი სტატისტიკოსები ზუსტად არასოდეს ასახელებენ კოპენჰაგენის მასშტაბებს, თუმცა ცნობილია, რომ მის შემადგენლობაში შედის კოპენჰაგენის მუნიციპალიტეტი, ამასთან ფრედერიკსბორგისა და როსკილეს მუნიციპალიტეტების 5 რაიონი. 2008 წლის აღწერისას კოპენჰაგენის მოსახლეობაში მიათვალეს ისეთი მეზობელი ქალაქებისა და სოფლების მოსახლეობებიც, როგორებიცაა რედოვრი, ვალენსბეკი, ჰეიე-ტაასტრუპი, ვიდოვრი, ჰერლევი, გოსტრუპი, გლადსაქსი და ა.შ. ამის გამო კოპენჰაგენის მოსახლეობას მიემატა 504 481 მოსახლეც, რომლებიც ამ ადგილებში ცხოვრობენ. ამ სტატისტიკაზე დაყრდნობით კოპენჰაგენში დანიის მთელი მოსახლეობის 33,5% ცხოვრობს, მისი ფართობი კი დაახლოებით 88,25 კმ²-ა. მარცხნივ|მინი|276x276პქ|ღვთისმშობლის სახელობის კოპენჰაგენის საკათედრო ტაძარი
ეთნიკური ჯგუფები და უცხოელი უმცირესობები
2015 წლის მოსახლეობის აღწერამ აჩვენა, რომ კოპენჰაგენის მოსახლეობის 76,6% დანიელია, დანარჩენი კი ემიგრანტი, რაც დაახლოებით 103 443 იმიგრანტს გულისხმობს. 2009 წლიდან 2015 წლამდე დედაქალაქში იმიგრანტთა რაოდენობა 20 000-ით გაიზარდა.
2015 წლის მონაცემებით დედაქალაქში იმიგრანტთა რაოდენობა მათი ეროვნებების მიხედვით ასე ყალიბდება: 5456 პაკისტანელი, 4629 პოლონელი, 4188 გერმანელი, 4177 თურქი, 3931 შვედი, 3652 ნორვეგიელი, 3173 ამერიკელი, 3117 ბრიტანელი, 2876 სომალელი, 2829 ჩინელი, 2825 იტალიელი და 2498 ინდოელი.
რელიგია
კოპენჰაგენის მოსახლეობის უმეტესობა დანიის ლუთერანული ეკლესიის მიმდევარია. 2015 წლის მონაცემებით მოსახლეობის 77,8% ლუთერანი იყო, დანარჩენი კი სხვადასხვა რელიგიის მიმდევარი. ეს პროცენტი ყოველწლიურად სტაბილურად მცირდება. დღეისათვის კოპენჰაგენში ლუთერანიზმის შემდეგ ყველაზე ფართოდ გავრცელებული რელიგია ისლამია.
ბიბლიოთეკა და არქივი
მინი|298x298პქ|დანიის სამეფო ბიბლიოთეკის ახალი შენობა კოპენჰაგენში მდებარე დანიის სამეფო ბიბლიოთეკა ქვეყნის ეროვნულ ბიბლიოთეკადაა მიჩნეული და ასევე გამოიყენება კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკად. აღსანიშნავია, რომ მთელს სკანდინავიაში ეს უდიდესი ბიბლიოთეკაა, რომელიც ინახავს 1482 წლის შემდეგ დანიაში დაბეჭდილი წიგნების თითქმის სრულ კოლექციას. ეს ბიბლიოთეკა 1652 წელს დააარსა მეფე ფრედერიკ III-მ. ამჟამად მას ოთხი ფილიალი აქვს, მისი უკანასკნელი და ამჟამად მთავარი ფილიალი კი 1999 წელს გაიხსნა, რომელსაც „შავი მარგალიტი“ ეწოდა იმის გამო, რომ ძირითადად შავი მარმარილოს ფილებითაა გაფორმებული.
ასევე კოპენჰაგენში მდებარეობს დანიის ეროვნული სამეფო არქივი. არქივში დაცული დოკუმენტები იუნესკოს მსოფლიო მეხსიერების დაცვაში შედის. აქ დაცულია დანიის თითქმის ყველა ისტორიული დოკუმენტი, აღწერები და ასე შემდეგ. ასევე ცნობები დანიის აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანიისა და დანიის აზიურ კომპანიაზე. გარდა ამისა, არქივი მნიშვნელოვან ცნობებს ინახავს XV საუკუნეში ბალტიის ზღვაში მცურავ ყველა გემზე.
უნივერსიტეტები
დანიის დედაქალაქში არსებულ სხვა მნიშვნელოვან საუნივერსიტეტო ცენტრებს წარმოადგენენ: კოპენჰაგენის ბიზნესის სკოლა, რომელშიც 20 819 სტუდენტი სწავლობს, დედაქალაქის უნივერსიტეტი, სადაც 10,000-მდე სტუდენტია ჩარიცხული და დანიის ტექნიკური უნივერსიტეტი. ეს უკანასკნელი კოპენჰაგენის გარეუბანში და შედის ევროპის 10 საუკეთესო უნივერსიტეტს შორის.
ასევე კოპენჰაგენში მდებარეობს 1754 წელს დაარსებული ისტორიული სამხატვრო აკადემია, რომელიც სტუდენტებს სთავაზობს არქიტექტურის, დიზაინისა და კულტურული მემკვიდრეობების რესტავრაციას შარლოტენბორგის სასახლეში. ასევე ცნობილია დანიის მუსიკალური აკადემია.
მუსიკა და გართობა
დედაქალაქში ყოველწლიურად ტარდება ჯაზის ფესტივალი, რომელიც როგორც წესი, ზაფხულობით იმართება. ფესტივალი 1960 წელს დააარსეს ისეთმა ცნობილმა ამერიკელმა ჯაზის მუსიკოსებმა, როგორებიც არიან: ბენ ვესტერი, ტედ ჯონსი, რიჩარდ ბონი, ერნი უილკინსი, კენი დრიუ, ედ თიგპენი, ბობ როკუელი და ლინკ ვრეი.
დასვენების მსურველებში განსაკუთრებით პოპულარობით სარგებლობს სტრეგეტის საფეხმავლო ქუჩა კოპენჰაგენის ცენტრში. ამ ქუჩაზე საღამოობით შესაძლებელია მუსიკოსების, ილუზიონისტების, ქუჩის მხატვრებისა და სხვა მრავალი გასართობის ნახვა. მარცხნივ|მინი|283x283პქ|ნიკრედიტ ბანკის სათავო ოფისი კოპენჰაგენშიი 1964, 2001 და 2014 წლებში კოპენჰაგენმა უმასპინძლა ევროპის უდიდეს მუსიკალურ ღონისძიება ევროვიზიას.
ეკონომიკა
კოპენჰაგენი არის არა მხოლოდ დანიის, არამედ სკანდინავიის რეგიონის ბიზნესისა და მეცნიერების ცენტრი. 2000-იანი წლების დასაწყისში მას დედაქალაქებს შორის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ჰქონდა მთლიან შიდა პროდუქტში ერთ სულ მოსახლეზე. იგი დანიაში ყველაზე სწრაფად მზარდი ეკონომიკის მქონე ქალაქია. 2006 წელს ჩატარებული კვლევით კოპენჰაგენმა მეცხრე ადგილი დაიკავა მსოფლიოს უმდიდრეს ქალაქებს შორის. გარდა ამისა, კოპენჰაგენი მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ძვირიან ქალაქად მიიჩნევა. ამასთან, ამ ქალაქშია განთავსებული რამდენიმე მსოფლიო დონის ორგანიზაციის სათავო ოფისი, მაგალითად Microsoft-ის. ასევე კოპენჰაგენშია კონტეინერების მწარმოებელი უმსხვილესი კომპანიის, Maersk-ის შტაბ-ბინა. ასევე კოპენჰაგენში ან მის სიახლოვესაა ისეთი ფარმაცევტული კომპანიების სათავო ოფისები, როგორებიცაა: Bavary Nordic, Novo Nordisk და Fering Pharmaceuticals.
ტრანსპორტი
მინი|282x282პქ|ველობილიკი კოპენჰაგენში
კრი
კრი (Cree; თვითსახელწოდება — ინინივ, იიიუუ, ნეჰიიავაკ, ნეჰილავაკ, ნეჰინავაკ) — ალგონკინების ჯგუფის ინდიელი ხალხი კანადასა და აშშ-ში. მათი რაოდენობა კანადაში 200 ათასზე მეტია და უდიდეს აბორიგენულ ერს წარმოადგენს. 2000 წლის აღწერის მიხედვით, აშშ-ში მათი რაოდენობა 2500-ია. ლაპარაკობენ ამავე სახელწოდების ენაზე, აგრეთვე ინგლისურად და ფრანგულად. სარწმუნოების მხრივ, არიან კათოლიკეები, ანგლიკანები, ევანგელისტები და ორმოცდაათიანელები.
კოპენჰაგენი
გზები
კოპენჰაგენს აქვს მაგისტრალებისა და საზოგადოებრივი გზების დიდი ქსელი, რომელიც ქალაქის მუნიციპალიტეტებს არა მხოლოდ ერთმანეთთან, არამედ შვედეთთანაც აკავშირებს. როგორც მსოფლიოს ყველა დიდ ქალაქში, კოპენჰაგენშიც უამრავი შუქნიშანია.
პიკის საათებში შუქნიშნები ხშირად იწვევს დედაქალაქის ცენტრში რამდენიმეკილომეტრიანი საცობის წარმოქმნას. ამის გამო ქალაქს აქვს უამრავი ველობილიკი, რომლებიც კოპენჰაგენელებში დიდი პოპულარობით სარგებლობს. ამის გამო კოპენჰაგენი მთელს მსოფლიოში ცნობილია, როგორც „ველოსიპედისტების ქალაქი“, რადგან მისი მოსახლეობის საშუალოდ 35% ყოველდღიურად ველოსიპედით გადაადგილდება.
კრი
იყოფიან რამდენიმე ჯგუფად: აღმოსავლეთის კონტინენტური კრი (მჭიდროდ დაკავშირებული მონტანიე-ნასკაპისთან), ატიკამეკი, დასავლეთის კონტინენტური (ჭაობის) კრი, ტყის კრი და სტეპის (ვაკის) კრი. კანადაში ცხოვრობენ დასახლებებსა და რეზერვაციებში (დაახლოებით 135 ოფიციალურად დარეგისტრირებული თემი), აშშ-ში — როკი-ბოისის (მონტანა), ტერლ-მაუნტინისა და სპირიტ-ლეიკის (ჩრდილოეთი დაკოტა) რეზერვაციებში.
კოპენჰაგენი
გზები
2001 წელს, ერესუნდის ხიდის გახსნის შემდეგ, კოპენჰაგენისა და მალმეს საავტომობილო და სარკინიგზო ხაზები გაერთიანდა. ამან გააუმჯობესა მათი კომერციული ურთიერთობები, ასევე ორ სახელმწიფოს შორის კომერციული ტრანსპორტირებები.
პორტები
მარცხნივ|მინი|316x316პქ|კოპენჰაგენის პორტი 2001 წლიდან, მას შემდეგ, რაც ერესუნდის ხიდი გაიხსნა, კოპენჰაგენისა და მალმეს პორტები გაერთიანდა და შეიქმნა კოპენჰაგენ-მალმეს პორტი. 2002 წლისთვის პორტში შესული მგზავრების რაოდენობა 175 000-მდე იყო, რაც 2012 წლისთვის 840 000-მდე გაიზარდა. ამის შემდეგ კოპენჰაგენის პორტში ყოველწლიურად 372 საკრუიზო გემი შედის. ამის გამო იგი მთელს სკანდინავიაში საკრუიზო გემების მთავარი პორტია.
კრი
XVIII საუკუნის დასაწყისში დასავლეთის ტყის კრიებმა მოკავშირე ასინიბოინებთან ერთად სამხრეთ-დასავლეთით, სტეპში დაიწყეს წაწევა (დღევანდელი სასკაჩევანი, ალბერტა), რითაც სათავე დაუდეს სტეპის, იგივე ვაკის კრის (თვითსახელწოდება — ვასკვავიინიუ, პრერიის ხალხი). XVIII საუკუნის შუა ხანებში გადავიდნენ ბიზონებზე ცხენებით ნადირობაზე და შეითვისეს დიდი ვაკეების ინდიელთათვის დამახასიათებელი კულტურა. თემებს მეთაურობდნენ ბელადები (ოკიმავ), თითოეული თემის მებრძოლები ერთიანდებოდნენ მამაკაცთა კავშირში. უმთავრესი ცერემონია იყო მზის ცეკვა. 1876 წლის ხელშეკრულებით სტეპის კრიები რეზერვაციებში დასახლდნენ. ბევრმა მონაწილეობა მიიღო 1885 წლის მეტისების აჯანყებაში ლუი რილის მეთაურობით, რომლის ჩახშობის შემდეგ ნაწილი აშშ-ში გაიქცა, სადაც 1916 წელს მიიღეს რეზერვაცია.
კოპენჰაგენი
პორტები
კოპენჰაგენის საკრუიზო ქსელი ჯერ კიდევ 1992 წელს დაარსდა კოპენჰაგენის პორტსა და 45 პროფესიონალ მომწოდებელს შორის პარტნიორობის გაფორმებით, რაც მიმართული იყო დედაქალაქის გაძლიერებისა და განვითარებისკენ, რათა იგი სკანდინავიის მთავარ საპორტო ქალაქად ექციათ. 2008 წლიდან, ზედიზედ ოთხჯერ მიენიჭა კოპენჰაგენ-მალმეს პორტს ევროპის საუკეთესო საკრუიზო პორტის წოდება.
კრი
სუბარქტიკის კრიები XX საუკუნის შუა ხანებამდე იყვნენ დაკავებული ბეწვეულის სარეწით (ტრაპერობით), უფროსი ასაკის ხალხი ცხოვრების ტრადიციულ წესს ინარჩუნებს; მუშაობენ აგრეთვე ტურიზმის დარგში, სატყეო მეურნეობაში, სოციალურ სფეროში. 1960-იანი წლების ბოლოს მკვეთრად გაიზარდა პოლიტიკური აქტივობა საკუთარი უფლებებისათვის ბროლისთვის. მთავრობასთან დადებული აქვთ ხელშეკრულებები ინდიელთა მიწებზე ჰიდრომშენებლობასთან დაკავშირებით. კრიებს შორის პოპულარულია ფესტივალი — პაუ-ვაუ.
სქოლიო
კატეგორია:დიდი ველის ინდიელები კატეგორია:კანადის ეთნიკური ჯგუფები კატეგორია:აშშ-ის ეთნიკური ჯგუფები
კოპენჰაგენი
საზოგადოებრივი ტრანსპორტი
S-tog-ის ქსელი ქმნის სატრანსპორტო ქსელის საფუძველს, რომელიც უმეტესწილად ვრცელდება კოპენჰაგენის მეტროპოლიტენის არეალსა და მის ცენტრალურ სადგურზე. ბოლო წლებში კოპენჰაგენის მეტრო აკავშირებს არა მხოლოდ მის უბნებს, არამედ თავად დედაქალაქს ქალაქ ელსინორსა და მალმესთან.
დედაქალაქში მოქმედებს მეტროს ოთხი ხაზი: M1, M2, M3 და M4, რომლებშიც ავტომატურად მართვადი მატარებლები მძღოლების გარეშე ფუნქციონირებენ. აღსანიშნავია, რომ მეტრო 24 საათის განმავლობაში მუშაობს.
საზოგადოებრივი ტრანსპორტის მომსახურებაში გარდა მეტროსა და ავტობუსისა, შედის რამდენიმე გადაზიდვის ხაზიც, რომელსაც Movia-ს კომპანია ფლობს.
დობილი ქალაქები
კოპენჰაგენს სულ შვიდი დობილი ქალაქი ჰყავს:
სქოლიო
*
ვანგჩუკების დინასტია
მინი|ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი 2007 ვანგჩუკების დინასტია (ტიბეტური დამწერლობა: དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་བརྒྱུད་) — ბჰუტანის სამეფო დინასტია. მათი მმართველობის დროს მოხდა ბჰუტანის ხელახალი გაერთიანება. თავიდან ისინი წარმოადგენდნენ ტრონგსას მმართველებს, თუმცა შეძლეს სხვა ლოკალური მმართველების დამორჩილება და ბრიტანეთის იმპერიის კეთილგანწყობის მოპოვება, რის შემდეგაც უგენ ვანგჩუკიმ მიიღო ბჰუტანის მეფის ტიტული რაც ითვლება დინასტიის დასაწყისად.
ბჰუტანმა 2007 წელს აღნიშნა დინასტიის 100 წლის იუბილე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბჰუტანი კატეგორია:დინასტიები
ამერიკული საკალათბურთო ასოციაცია
ამერიკული საკალათბურთო ასოციაცია (American Basketball Association, ABA) — ჩრდილოეთ ამერიკის მამაკაცთა პროფესიონალური საკალათბურთო ლიგა, რომელიც დაარსდა 1967 წელს. ABA თავისი გუნდებით შეუერთდა NBA-ს 1976 წელს, რის შემდეგაც ABA აღარ არსებობს.
ლიგის ისტორია
ამერიკული საკალათბურთო ასოციაცია (ABA) დაარსებული იქნა 1967 წელს, ხოლო 1976 წელს კი შეერთებული იქნა ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციასთან (NBA). NBA ენციკლოპედიის თანახმად, ეს იყო მომავალში გათვლილი მიზანი, რომ გაერთიანებული ლიგები. ABA ოფიციალური წყაროები კი ამბობს, რომ ისინი იღებდნენ ABA გუნდებს უფრო იაფად, რომ გაეზარდათ NBA ლიგა. როდესაც ABA საბოლოოდ შეუერთდა NBA-ს, ABA-ს ოფიციალურმა მხარეებმა განაცხადეს, რომ მათი ინვესტიცია გაორმაგდა.
გაერთიანებისას, 4 ABA-ს გუნდი გადავიდა NBA-ში: ნიუ-იორკ ნეტსი, დენვერ ნაგეტსი, ინდიანა პეისერსი და სან-ანტონიო სპურსი. ორი კლუბი კენტუკი კოლონელსი და სპირიტს ოფ სტ. ლუისი დაიშალა იმ დროს, როცა ეს ორი ლიგა ერთიანდებოდა. ვირჯინია სქუირესი კი გაუქმდა ერთი თვით ადრე, სანამ ლიგა გაერთიანდებოდა, რითაც გაუშვა NBA-ში გაერთიანების შესაძლებლობა.
ABA-ს თავისუფალი სტილმა მალევე მიიპყრო გულშემატკივრების ყურადღება, თუმცა განაგრძობდა ფინანსურ და სატელევიზიო კრახს. 1976 წელს, მის უკანასკნელ მოღვაწეობის წელს, ლიგამ ასევე დაამატა All-star თამაშზე "ჩატენვის" შეჯიბრი.
რწმუნებულები
NBA უდიდესი მნიშვნელობის პიროვნება ჯორჯ მიკანი იყო პირველი ABA-ს რწმუნებული, რომელმაც ლიგაში შემოიტანა 3 ქულიანი ცვლილება. თუმცა 1969 წელს მიკანი გადადგა. ნიუ-იორკ ნიქსის ჩემპიონ გუნდის მოთამაშე - დეივ დებუშერი გახდა ABA-ს ვიცე პრეზიდენტი და უკანასკნელი ABA-ს რწმუნებული, 1975 წელს, ხოლო 1976 წელს ABA და NBA გაერთიანდა.
ABA ჩემპიონები
ABA მის ბოლო სეზონში 7 გუნდამდე შემცირდა, ლიგამ დივიზიონალური თამაში გამოაცხადა.
ლიდერები ქულებით
მნიშვნელობა: ქთთ - ქულა თითოეულ თამაშში;
ლიდერები მოხსნებით
მნიშვნელობა: მთთ - მოხსნა თითოეულ თამაშში;
ლიდერები მოპარვებით
მნიშვნელობა: მთთ - მოპარვა თითოეულ თამაშში;
ლიდერები დაბლოკვით
მნიშვნელობა: დთთ - დაბლოკვა თითოეულ თამაშში;
მემკვიდრეობა
1999 წელს, ახალი ლიგა თავს აცნობდა როგორც ABA-დ, რომელიც 2000 წელს გაუქმდა. ახალი ლიგა იყენებდა ზუსტად ანალოგიურ წითელ, თეთრ და ლურჯ კალათბურთის ბურთის ლოგოს, როგორც ძველ ABA ლოგოზეა გამოსახული, თუმცა ძველი ABA-სგან განსხვავებით, ამ ლიგაში არ უთამაშია იგივე კალიბრის მოთამაშეებს, რომლებმაც თავის დროზე ABA-ში ითამაშეს, ასევე არ უთამაშია მთავარ არენებზე და არც ტელევიზიაში გადაიცემოდა ისე, როგორც ამას 70-იან წლებში ABA აკეთებდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია კატეგორია:საკალათბურთო ასოციაციები კატეგორია:სპორტული ლიგები
გადიდი
გადიდი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფელი: ონჯოხეთი). მდებარეობს სამხრეთ იმერეთის მთისწინეთზე. მდინარე ღელესყურის შუა დინებაში. ზღვის დონიდან 360 მეტრი, ვანიდან 9 კილომეტრი. ისტორიულ წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XVIII საუკუნის II ნახევარში. სოფელში დგას XI საუკუნის ეკლესია. სოფლიდან მაღალია მოსახლეობის მიგრაცია. სოფლის ძირითადი შემოსავლის წყაროა მეთხილეობა. სოფელში გავრცელებულია შემდეგი გვარები: შარაშენიძე, ქიმუცაძე, მსხილაძე, ბელთაძე, ლაგაძე.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 109 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კლიკის ჯვარი
400px|მინი|კლიკის ჯვარი კლიკის ჯვარი — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მღებრიანის დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდინარე თეძმის მარცხენა მხარეს. თარიღდება VII-VIII საუკუნეებით. 300px|მინი|კლიკის ჯვარი ნაგებობა სამეკლესიიანი ბაზილიკაა (10,5 X 10 მ). ნაგებია ნატეხი ქვით კონსტრუქციული ნაწილები კი (ტრომპები, პილასტრები, კონქი, თაღები, კარისა და სარკმლის წირთხლები და შუა ეკლესიის გარე კუთხეები) შირიმის ქვის კარგად დამუშავებული კვადრებით. ნაგებობა დაზიანებულია: არ არის შემორჩენილი შუა ეკლესიის გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი, საბჯენი თაღები, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1-2 მეტრის სიმაღლეზე. ნაგებობა შედგება შუა ეკლესიისა და მის სამხრეთით და ჩრდილოეთით, მთელ სიგრძეზე მოგვიანებით მიშენებული ორი უფრო დაბალი ეკლესიისაგან. შესასვლელი სამხრეთის მინაშენშია. შუა ეკლესიის გრძივ კედლებში გაჭრილია გვერდით სათავსებში გასასვლელი კარები. სამივე ეკლესიის აფსიდები სწორკუთხაა. შუა ეკლესიის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში, სხვადასხვა სიმაღლეზე, თითო სარკმელია. გვერდის ეკლესიების აღმოსავლეთ კედლებშიც თითო სარკმელია. შუა სათავსის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლები პილასტრებით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრებზე დაყრდნობილი თაღებითაა შემოსაზღვრული კედლის ბრტყელი ნიშები. პილასტრებით არის გამოყოფილი დარბაზისაგან ღრმა საკურთხეველიც. ამ პილასტრებზე და აღმოსავლეთის კედელზე დაყრდნობილი თაღები საკურთხეველში ქმნის ღრმა ნიშს. კონქზე გადასვლა ხდება თაღებს ზემოთ, სამხრეთ-აღმოსავლეთისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთის კუთხეების ტრომპებისა და მათ თავზე მოთავსებული ხუთი წახნაგის საშუალებით. შუა ეკლესია სატრიუმფო და საბჯენ თაღებზე და დასავლეთის კედელზე დაყრდნობილი ცილინდრული კამარით (ჩანგრეულია) იყო გადახურული.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
არტურ ტაიმაზოვი
არტურ ტაიმაზოვი (Таймазты Барисы фырт Артур; Артур Борисович Таймазов; დ. 20 ივლისი, 1979) — ოსი-უზბეკი-რუსი მოჭიდავე და პოლიტიკოსი. ის იყო ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული უზბეკი ოლიმპიელი, მანამ სანამ დოპინგის გამო 2 ოლიმპიური ოქროს მედალი ჩამოერთმეოდა. 2016 წელს პარტია „ერთიანი რუსეთიდან“ არჩეული იქნა რუსეთის სახელმწიფო დუმის მე-7 მოწვევის დეპუტატად.
2017 წლის 5 აპრილს ცნობილი გახდა, რომ ნიმუშების გადამოწმების შედეგად იგი დისკვალიფიცირებული იქნა 2008 წლის ოლიმპიური თამაშებიდან დოპინგის დარღვევის გამო. შედეგად ტაიმაზოვს ჩამოერთვა პეკინში გამართულ ოლიმპიურ თამაშებზე მოპოვებული ოქროს მედალი. 2019 წლის 23 ივლისს გამოცხადდა, რომ ნიმუშების ხელახალი ტესტირების შედეგად იგი დისკვალიფიცირებული იქნა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებიდან, მიზეზი ამჯერადაც დოპინგია. მას ჩამოერთვა 2012 წლის ლონდონში გამართული ოლიმპიადის ოქროს მედალი.
ადრეული ცხოვრება
ბავშვობაში დაკავებული იყო ძალოსნობით. როდესაც 11 წლის გახდა, მის სოფელში თავისუფალი ჭიდაობის კლუბი გაიხსნა და მან ჭიდაობა გადაწყვიტა. მისი უფროსი ძმა ტიმურ ტაიმაზოვი იყო 1996 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი ძალოსნობაში, გამოდიოდა უკრაინის სახელით.
კარიერა
არტურ ტაიმაზოვი არის მსოფლიოს ორგზის ჩემპიონი (2003, 2006), ორგზის ვერცხლის მედლის პრიზიორი (2001, 2010) და ერთგზის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2007). არის აზიური თამაშების სამგზის გამარჯვებული (2002, 2006, 2010). არის აზიის ჩემპიონატის ორგზის გამარჯვებული (2000, 2011).
2000 წლის სიდნეის ოლიმპიური თამაშები
მისთვის სადებიუტო ოლიმპადა იყო სიდნეიში 2000 წელს გამართული თამაშები. ამ თამაშებზე ტაიმაზოვმა პირველი ოლიმპიური მედალი მოიპოვა 130 კგ წონით კატეგორიაში. გავიდა ფინალში სადაც რუს დავიდ მუსულბესთან დამარცხდა.
2008 წლის ბეიჯინის ოლიმპიური თამაშები
მან წარმატებით დაიცვა 120 კგ წონით ტიტული პეკინში ოთხი წლის შემდეგ, ამჯერად დაამარცხა მუსულბესი ნახევარფინალში, ფინალში 3–0, 1–0 მოიგო რუს ბახტიარ ახმედოვთან. პეკინში მეორე ოლიმპიური ტიტულის შემდეგ, მას მიენიჭა ორდენი „Buyuk Hizmatlari Uchun Order“ („გამორჩეული სამსახურისთვის“). 2016 წელს მისი შარდის ნიმუში ხელახლა გამოიკვლიეს და აღმოჩნდა, რომ ის აკრძალულ ნივთიერებას იღებდა. ამის გამო ჩამოართვეს 2008 წლის ოლიმპიადაზე მოპოვებული ოქროს მედალი.
2012 წლის ლონდონის ოლიმპიური თამაშები
მისი ათლეტის გვერდზე მითითებული იქნა რომ მისი სიმაღლე 175 სანტიმეტრი იყო, მაშინ როდესაც სინამდვილეში ტაიმაზოვი 15 სანტიმეტრით მაღალია. მისი სიმაღლე 190 სანტიმეტრს შეადგენს..
2019 წლის 23 ივლისს გამოცხადდა, რომ ნიმუშების ხელახალი ტესტირების შედეგად იგი დისკვალიფიცირებული იქნა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებიდან, მიზეზი ამჯერადაც დოპინგია. მას ჩამოერთვა 2012 წლის ლონდონში გამართული ოლიმპიადის ოქროს მედალი..
სქოლიო
კატეგორია:უზბეკი მოჭიდავეები კატეგორია:„ერთიანი რუსეთის“ წევრები
რაფიელ ერისთავი
რაფიელ დავითის ძე ერისთავი (დ. 21 აპრილი, ქვემო ჭალა, გორის მაზრა — გ. 4 მარტი, თელავი) — ქართველი პოეტი, დრამატურგი, ლექსიკოლოგი, პუბლიცისტი, ისტორიკოსი, ეთნოგრაფი. არაგვის ერისთავების საგვარეულოს წარმომადგენელი.
ბიოგრაფია
250პქ|left|მინი|რაფიელ ერისთავის ძეგლი ზუგდიდში ბავშვობა და ცხოვრების საუკეთესო წლები რ. ერისთავმა გაატარა კახეთის სოფელ ქისტაურში. ქართული წერა-კითხვა მას დედამ შეასწავლა, ხოლო რუსული ენა – საგანგებოდ მოწვეულმა მასწავლებელმა. 7 წლის რაფიელი თელავის სამაზრო სასწავლებელში შეუყვანიათ, მაგრამ რაფიელის მამას არ მოსწონებია იქაური სწავლების რეჟიმი (ქართული ენის უგულებელყოფა) და 1831 წელს თავისი ვაჟი შუამთის მონასტრის ხელმძღვანელ ფილადელფოს კიკნაძისათვის მიუბარებია. ერთი წლის შემდეგ ფილადელფოსი 1832 წლის შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის დააპატიმრეს. 1833 წელს რაფიელი მშობლებმა გორში გადაიყვანეს სასწავლებლად. 1836 წლიდან რაფიელი თბილისში ცხოვრობს, სადაც 1845 წელს წარმატებით ამთავრებს გიმნაზიას.
სწავლის გაგრძელება რ. ერისთავმა უსახსრობის გამო ვერ მოახერხა და 1847 წელს თარჯიმნად დაიწყო მუშაობა თუშ-ფშავ-ხევსურეთში. 1849 წელს იგი გადაიყვანეს სამუშაოდ ამიერკავკასიის მთავარი სამმართველოს კანცელარიაში, სადაც 1851 წელს მაგიდის უფროსის თანაშემწედ დანიშნეს. 200პქ|მინი|რაფიელ ერისთავის საფლავი რ. ერისთავი გიმნაზიის დამთავრებისთანავე ჩაება საზოგადოებრივ მოღვაწეობაში. მისი ლიტერატურული ურთიერთობა ქართველოლოგ აკადემიკოს მარი ბროსესთან, ჯერ კიდევ მწერლის სიჭაბუკის წლებში, ქართული კულტურის სიყვარულით იყო შთაგონებული. მარი ბროსესა და რ. ერისთავის მიმოწერა მეტად საინტერესოა XIX საუკუნის 50-იანი წლების საზოგადოებრივი ცხოვრებისა და საქართველოს კულტურული ვითარების შესწავლის თვალსაზრისით.
1855 წელს რ. ერისთავი ქუთაისში გადაიყვანეს განსაკუთრებულ დავალებათა უფროს მოხელედ. 1857 წლიდან 1867 წლამდე იგი ზუგდიდის მაზრის უფროსად მუშაობდა და ხელმძღვანელობდა სამეგრელოში საგლეხო რეფორმის გატარებას. თბილისიდან ქუთაისამდე მგზავრობა და იმერეთის შთაბეჭდილებანი რ. ერისთავმა აღწერა სტატიების სერიაში „წერილები იმერეთიდან“ („კავკაზი“, 1857 წ.). მინი|right|200პქ|მემორიალური ქვა ერისთავის პირველ საფლავზე სოფელ [[ქისტაური|ქისტაურში]] 1889 წლის მარტიდან 1896 წლის ოქტომბრამდე რ. ერისთავი კვლავ სახელმწიფო სამსახურში, კავკასიის საცენზურო კომიტეტში იმყოფებოდა ცენზორის თანამდებობაზე.
1896 წელს რ. ერისთავმა დაასრულა თავისი შრომა სვანეთის შესახებ და „ნოვოე ობოზრენიეში“ დაბეჭდა. იმავე წელს მან თავი დაანება სამსახურს და ცხოვრების უკანასკნელი წლები თავის მშობლიურ კუთხეში გაატარა.
მიუხედავად ღრმა მოხუცებულობისა, რაფიელ ერისთავი სიცოცხლის უკანასკნელ დღეებამდე განაგრძობდა შემოქმედებითს მუშაობას. ბოლო ხანებში იგი მუშაობდა ოპერის („ნუგზარ“) ლიბრეტოზე, რომელიც დაუმთავრებელი დარჩა.
1901 წლის იანვარში რ. ერისთავის ჯანმრთელობა გაუარესდა და 4 მარტს იგი 77 წლის ასაკში გარდაიცვალა. თელავიდან პოეტის ნეშტი წაასვენეს სოფ. ქისტაურში. მიცვალებულის კუბოს ზღვა ხალხი აცილებდა. პროცესიას წინ მიუძღვოდნენ ძაძებით მორთული ხევსური ცხენოსნები. მთელი გზა მოფენილი ყოფილა ღვიით, დაფნით და სუროთი. გზის გაყოლებით მარჯვნივ და მარცხნივ შუამთაში, იყალთოში, ალავერდში გამუდმებით რეკავდნენ ზარები. ქისტაურში პოეტის ნეშტი დაიტირა მისმა საყვარელმა მდაბიო ხალხმა და მოწიწებით მიაბარა მშობლიურ მიწას.
1911 წელს აკაკი წერეთელმა ინახულა რაფიელის საფლავი ქისტაურში და პანაშვიდი გადაუხადა.
1938 წელს რაფიელ ერისთავის ნეშტი თელავის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმის ეზოში გადმოასვენეს.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1824 კატეგორია:გარდაცვლილი 1901 კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები რაფიელ
ფერომაგნიტური სითხე
thumb|350px|მინაზე მოთავსებული ფერომაგნიტური სითხე, მინის ქვეშ მოთავსებული მაგნიტით. ფერომაგნიტური სითხე (ფმს, მაგნიტური სითხე, ფეროფლუიდი) (ლათინური სიტყვისგან „ferrum“ — რკინა) — სითხე, რომელიც მაგნიტურ ველში მოთავსებისას ძლიერ მაგნიტდება.
ფერომაგნიტური სითხე წარმოადგენს კოლოიდურ სისტემას, რომელიც შედგება ნანომეტრული ზომის ფერომაგნიტური ან ფერიმაგნიტური ნაწილაკებისაგან, რომლებიც შეწონილ მდგომარეობაში არიან მათ გადამტან სითხეში ( წყალი, ორგანული სითხე ან სხვა თხევადი გარემო). ასეთი სითხის მდგრადობას უზრუნველყოფს კოლოიდურ სისტემაში შეყვანილი ზედაპირულად აქტიური ნივთიერება (ზან), რომელიც მაგნიტური ნანონაწილაკების ირგვლივ წარმოქმნის გარსებს, რაც ხელს უშლის ნანონაწილაკთა აგლომერაციის  (ურთიერთმიწებების) პროცესებს, გამოწვეულს ვან-დერ-ვაალსის ან მაგნიტური ძალებით.
აღწერა
ფერომაგნიტური სითხეები შედგება მაგნეტიტის, ჰემატიტის ან რკინის შემცველი სხვა რაიმე მასალის, ნანომეტრული ზომის (10 ნმ ან ნაკლები) ნაწილაკებისაგან, რომელიც შეწონილია მათ გადამტან სითხეში. ნაწილაკთა ზომები იმდენად მცირეა, რომ სითბურ მოძრაობას ძალუძს ისინი თანაბრად გაანაწილოს მთელ სითხეში, სწორედ ამის გამო, მოდებულ გარე მაგნიტურ ველზე რეაგირებს სითხის არა ცალკეული უბნები, არამედ მთლიანად მთელი სითხე. ანალოგიურად პარამაგნიტური მარილების (მაგალითად, სპილენძ(II) სულფატის წყალხსნარი ან მანგანუმ (II) ქლორიდი) წყალხსნარებში, იონები ხსნარს აძლევენ პარამაგნიტურ თვისებას.
ფერომაგნიტური სითხეები წარმოადგენენ მაგნიტური ნანონაწილაკების თხევად დისპერსიებს, რომლებიც სტაბილიზაციისთვის დაფარულია ზედაპირულად აქტიური ნივთიერებით. ეს არის მდგრადი და გარე მაგნიტური ველისადმი ძალზე მგრძნობიარე ორფაზიანი გარემო, რომლის თვისება ახლოსაა ერთგვაროვანი სითხის თვისებებთან. ფერომაგიტური სითხეების პრინციპიალურ თავისებურებას წარმოადგენს დისპერსიული ნაწილაკების ზომა. მაგნიტურ სითხეებში, გარე მაგნიტური ველის მოდებისას არ ხდება ფაზური განშრევება და ველის მოხსნის შემდეგ ფერომაგნიტური სითხე პრაქტიკულად მთლიანად აღიდგენს თავის თავდაპირველ მახასიათებლებს. ეს ძლიერ განასხვავებს მაგნიტურ სითხეებს მაგნიტურ სუსპენზიებისაგან კერძოდ მაგნიტორეოლოგიურ სითხეებისაგან. მიუხედავად ამისა, ფერომაგნიტური სითხის შემადგენლობაში მყოფ ზედაპირულად აქტიურ ნივთიერებებს გააჩნიათ თვისება დაიშალონ დროთა განმავლობაში (დაახლოებით რამდენიმე წელიწადში), შედეგად კი სითხეში არსებული მაგნიტური ნანონაწილაკები შეეწებებიან ერთმანეთს და გამოილექებიან, შესაბამისად სითხე კარგავს მაგნიტურ თვისებებს. ასევე აღსანისშნავია, რომ ფერომაგნიტური ნაწილაკები კარგავენ მაგნიტურ თვისებებს თავიანთ კიურის ტემპერატურაზე, რომელიც თავის მხრივ დამოკიდებულია ფერომაგნიტური ნაწილაკების კონკრეტულ მასალაზე, ზედაპირულად აქტიურ ნივთიერებაზე და გადამტან სითხეზე.
ტერმინი "მაგნიტორეოლოგიური სითხე" გამოიყენება ისეთი სითხეების აღსანიშნავად, რომლებიც ფერომაგნიტური სითხეების მსგავსად მყარდებიან მაგნიტური ველის არსებობისას. ფერომაგნიტურ სითხესა და მაგნიტორეოლოგიურ სითხეს შორის განსხვავება მდგომარეობს ნაწილაკთა ზომებში. ფერომაგნიტურ სითხეში ნაწილაკები ძირითადად ნანომეტრული ზომისაა, ისინი ბროუნის მოძრაობის გამო იმყოფებიან შეწონილ მდგომარეობაში და არ ილექებიან ნორმალურ პირობებში. მაგნიტორეოლოგიურ სითხეში ნაწილაკთა ზომები მიკრომეტრული ზომისაა (1-3 რიგით მეტია), შესაბამისად მასებიც გაცილებით მეტია და ბროუნის მოძრაობა ვერ უზრუნველყოფს მათ შენარჩუნებას შეწონილ მდგომარეობაში, ამიტომაც დროთა განმავლობაში ილექებიან. აქედან გამომდინარე ამ ორი ტიპის სითხეებს გამოყენების არეებიც სხვადასხვა აქვთ.
ზედაპირულად აქტიური ნივთიერებები ფერომაგნიტური სითხეებისათვის
ფერომაგნიტური სითხის სტაბილიზაციის უზრუნველსაყოფად ძირითადად  გამოიყენება შემდეგი სახის ზედაპირულად აქტიური ნივთიერებები: ზან ხელს უშლის ნაწილაკების კოაგულაციას, აფერხებს რა ძალზე დიდი ზომის კლასტერების წარმოქმნას, რომლებიც ვერ შეძლებენ კოლოიდურ სისტემაში ბროუნის მოძრაობის ხარჯზე შეწონილ მდგომარეობაში ყოფნას. იდეალურ ფერომაგნიტურ სითხეში მაგნიტური ნაწილაკები არ ილექებიან გრავიტაციულ ან ძალზე ძლიერ მაგნიტურ ველშიც კი. ზან მოლეკულებს გააჩნიათ პოლარული „თავაკები“ და არაპოლარული „კუდი“ (ან პირიქით); ერთ-ერთი ბოლო ადსორბირდება ნაწილაკზე, ხოლო მეორე ბოლო ემაგრება გადამტანი სითხის მოლეკულებს, ქმნიან რა ასეთი სახით ნაწილაკის გარშემო ერთგვარ გარსს (მოლეკულურ ღრუბელს). შედეგად სივრცული ეფექტები ეწინააღმდეგებიან ნაწილაკთა შეჯგუფებას (შეწებებას).
ბიოსამედიცინო სფეროში მაგნიტური ნაწილაკების ირგვლივ სტაბილიზირებადი გარსის სახით ასევე ცდილობენ გამოიყენონ სხვადასხვა პოლიმერები. ასეთი ტიპის სტაბილიზაციისადმი ინტერესი გამოწვეულია ორი ფაქტორით. ჯერ ერთი, პოლიმერული გარსით დაფარული ნაწილაკები ადვილად ემორჩილებიან ე.წ ფუნქციონალიზაციას: მათთან ქიმიური ჯგუფების მიერთებას, რომელიც საჭიროა ცალკეული მიზნებისთვის და მეორეც, ნაწილაკები რომელთა ჩანერგვა ხდება ცოცხალ ორგანიზმში, უნდა იყოს ბიოთავსებადი (ანუ არ უნდა იწვევდნენ იმუნური სისტემის რეაქციას და არ იყვნენ ტოქსიკურნი) რაც შესაძლებელია უფრო ეფექტურად მიღწეულ იქნას შესაბამისი პოლიმერული მოლეკულების გამოყენებით. მიუხედავად იმისა, რომ ზან ხელს უწყობს ფერომაგნიტური სითხის მდგრადობას და აფერხებს მაგნიტური ნანონაწილაკების დალექვას, ისინი უარყოფით ზეგავლენას ახდენენ მაგნიტურ თვისებებზე (განსაკუთრებით კი სითხის მაგნიტური გაჯერებისთვის) ზან-ის დამატება ამცირებს აქტივირებულ მდგომარეობაში, სითხეში ფერომაგნიტური ნაწილაკების დაჯგუფებათა სიმკვრივეს, ამასთან მცირდება  მისი სიბლანტეც ამ მდგომარეობაში. მიუხედავად იმისა, რომ ცალკეულ შემთხვევებში აქტირუ მდგომარეობაში ფერომაგნიტური სითხის სიბლანტე (ასე ვთქვათ მისი "სიმყარე") არც თუ ისე მნიშვნელოვანია, თუმცა უმრავლეს კომერციულ და სამრეწველო კუთხით გამოყენებისას ეს არის სითხის ერთ-ერთი უმთავრესი თვისება, ამიტომაც აუცილებელია გარკვეული კომპრომისი აქტიურ მდგომარეობაში ფერომაგნიტური სითხის სიბლანტესა და ნაწილაკთა დალექვის სიჩქარეს შორის.
გამოყენება
ფერომაგნიტური სითხეები ავლენენ მრავალ არაჩვეულებრივ თვისებას. ასე მაგალითად, თუ სისტემაში ნაწილაკებს შორის მიზიდულობისა და განზიდვის ენერგიათა ფარდობა მცირედ მეტია ერთზე, მაშინ ფერომაგნიტურ სითხეზე გარე მაგნიტური ველის მოქმედებისას შეიძლება განხორციელდეს ნანონაწილაკების სპეციფიკური აგრეგაცია ველის გასწვრივ წრფივი ჯაჭვის სახით. ასეთი აგრეგაცია მყისიერად ცვლის ფერომაგნიტური სითხის ყველა თვისებას და მას ხდის ანიზოტროპულს მაგნიტური ველის მიმართულების მიმართ, რასაც თან სდევს ფერომაგნიტური სითხეების პრაქტიკულად ყველა ფიზიკური თვისებების სივრცული ცვლილება, სიმკვრივის, სიბლანტის, ზედაპირული დაჭიმულობის, გამტარებლობის, ინდუქტიურობის და სხვ. ჩათვლით. ამრიგად, ფერომაგნიტური სითხეების ფიზიკური თვისებების მართვა შესაძლებელია გარე მაგნიტური ველის მეშვეობით. ზემოაღნიშნული თვისებების გამო ფერომაგნიტური სითხეები გამოიყენება მეცნიერებისა და ტექნიკის სხვადასხვა სფეროში.
მანქანათმშენებლობა
ფერომაგნიტურ სითხეს შეუძლია მნიშვნელოვნად შეამციროს ხახუნი. ძლიერ მაგნიტზე (მაგალითად ნეოდიმიუმის (NdFeB) მაგნიტი) ფერომაგნიტური სითხის წასმა, მაგნიტს საშუალებას აძლევს ისრიალოს გლუვ ზედაპირზე მინიმალური წინააღმდეგობით. Ferrari მაგნიტორეოლოგიურ სითხეებს იყენებს საკუთარ მანქანების ცალკეულ მოდელებში ამძრავის თვისებების გასაუმჯობესებლად. კომპიუტერით მართვადი ელექტრომაგნიტის ზემოქმედებით, ამძრავი მყისიერად შეიძლება გახდეს მეტად ხისტი ან მეტად რბილი.
ანალიტიკური ხელსაწყოები
ფერომაგნიტური სითხეები მათი გარდატეხის თვისებების წყალობით ფართო გამოყენებას ჰპოვებენ ოპტიკაში. მათ შორის აღსანიშნავია პოლარიზატორსა და ანალიზატორს შორის მოთავსებული და ჰელიუმ-ნეონის ლაზერით განათებადი სითხის კუთრი სიბლანტის გაზომვა.
მედიცინა
ტარდება უამრავი ცდა ფერომაგნიტური სითხეების გამოყენებით სიმსივნური უჯრედების მოსაცილებლად. მიმდინარეობს კვლევები ფერომაგნიტური სითხეების, როგორც წამლის დაზიანებულ ქსოვილებამდე ტრანსპორტირების საშუალებად გამოყენების თაობაზე. ფერიტული ნაწილაკები აქტიურად შთანთქავენ რენტგენულ გამოსხივებას, რაც საშუალებას იძლევა ფერომაგნიტური სითხეები რენტგენოსკოპიაში გამოყენებული იქნას როგორც რენტგენოკონტრასტული ნივთიერება.
თბოგადაცემა
ფერომაგნიტური სითხეებს იყენებენ სითბოს გადაცემაში. მაგნიტური ველით სხვადასხვა ამთვისებლობის ((მაგ. ტემპერატურული გრადიენტის არსებობის გამო)) მქონე ფერომაგნიტურ სითხეზე ზემოქმედებისას, წარმოიშობა არაერთგვაროვანი მაგნიტური მოცულობითი ძალა, რაც იწვევს ახალი ფორმის სითბოს გადაცემას, ე.წ თერმომაგნიტურ კონვენციას. თბოგადაცემის ასეთი სახე შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას იქ, სადაც არ გამოდეგება ჩვეულებრივი კონვენცია, მაგალითად მიკრომოწყობილობებში ან შემცირებული გრავიტაციის პირობებში.
სამთო მრეწველობა
მაგნიტური ველის ზემოქმედებით კოლოიდურ ნაწილაკებს უნარი აქვთ შემჭიდროვდნენ და ხსნარიდან გამოდევნონ არამაგნიტური ელემენტები, აქედან გამომდინარე ფერომაგნიტური სითხეები იძლევა საშუალებას განხორციელდეს წიაღისეულის მაგნიტური სეპარაცია სიმკვრივეთა მიხედვით.
ლიტერატურა
Russian Chemical Reviews 74 (6) 489 ± 520 (2005) # 2005 Russian Academy of Sciences and Turpion Ltd European Summer School on Magnetism “New magnetic materials and their applications” 9-18 September, 2007 Cluj-Napoca (Romania)
ფერომაგნიტური სითხეების მომზადების ინსტრუქციები
კატეგორია:მაგნეტიზმი კატეგორია:პლაზმის ფიზიკა კატეგორია:ნანომასალები
ეკატერინა კუზნეცოვა
thumb|236px|ეკატერინა კუზნეცოვა ტელესერიალ [[სამზარეულო (ტელესერიალი)|სამზარეულოში მონაწილეობისას]] ეკატერინა კუზნეცოვა (დ. 12 ივლისი, 1987; კიევი, უკრაინის სსრ) — უკრაინელი მსახიობი და ტელეწამყვანი. ეკატერინა დაიბადა 1987 წლის 12 ივლისს კიევში ცნობილი უკრაინელი ფეხბურთელის ოლეგ კუზნეცოვის ოჯახში. ეკატერინას ნათამაშები აქვს როლები როგორც რუსულ ფილმებსა და სერიალებში, ასევე უკრაინულ ფილმებსა და სერიალებში.
ბიოგრაფია
ეკატერინა კუზნეცოვა დაიბადა 12 ივლისს 1987 წელს, მისი მამა ცნობილი უკრაინელი ფეხბურთელი, სპორტის დამსახურებული ოსტატი ოლეგ კუზნეცოვია, დედა კი - უკრაინელი მძლეოსანი ალლა ბორისენკო. ეკატერინას მამა რეინჯერებში თამაშის დროს შოტლანდიის ერთ-ერთ ქალაქში გლაზგოში ცხოვრობდა. სწორედ ამ ქალაქში ჰქონდა ოლეგ კუზნეცოვს ვარჯიშები, ამის გამო ეკატერინამ ბავშვობის უმეტესი ნაწილი სწორედ რომ გლაზგოში გაატარა. ეკატერინა მუდმივად დალკავებული იყო, ის სწავლობდა ადგილობრივ სკოლაში, სკოლის შემდეგ კი ემზადებოდა ჩოგბურთში, ფარიკაობაში, ასევე მღეროდა კიევის ერთ-ერთ გუნდში. მამის სურვილით ეკატერინა ვარჯიშობდა ფეხბურთშიც, ფიქრობდნენ რომ ის შეიძლებოდა კარგი ფეხბურთელი გამხდარიყო. თუმცა რამდენიმე ვარჯიშის შემდეგ, ნათელი გახდა, რომ გოგონა სპორტის ამ სახეობაში მამასავით ნიჭიერი არ იყო.
სკოლის დამთავრების შემდეგ ეკატერინა კუზნეცოვამ გადაწყვიტა გამხდარიყო მსახიობი. ის შოტლანდიიდან მშობლიურ უკრაინაში, კიევში დაბრუნდა და სწავლა განაგრძო კიევის ი. კარპენკო-კაროგოს სახელობის თეატრის, კინოსა და ტელევიზიის ნაციონალური უნივერსიტეტში, სადაც იგი დაეუფლა სამსახიობო ხელოვნებას.
2006 წლისთვის, ეკატერინა ჯერ კიდევ თაეტრის, კინოსა და ტელევიზიის ნაციონალური უნივერსიტეტში სწავლობდა, სწორედ მაშინ ითამაშა მისი პირველი როლი კინოში. მან როლი ოლეგა მასლენიკოვის სატელევიზიო სერიალში „ანგელოზი ორლიდან-ში“ მირეის როლი ითამაშა. სწორედ აქედან დაიწყო მისი, როგორც მსახიობის კარიერა. ამის შემდეგ მონაწილეობა მიიღო ფილმში სახელად ფსიქოპათი, ასევე ითამაში სერიალში: „გულს ვერ დასჯი“, სადაც ეკატერინამ მარია საველევას როლი მოირგო. 2008 წელს მსახიობი ტელეკომპანია „1+1-მა“ მიიწვია სატელევიზიო შოუში სახელად: „ვცეკვავ შენთვის“. ამ შემოთავაზებას დანანხმდა, პროექტში მეწყვილეობას მურათ ჰუდელი უწევდა, იმ სეზონში ეკატერინამ და მისმა მეწყვილემ პირველი ადგილი დაიკავეს.
2009 ეკატერინამ წარმატებით დაამთავრა თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი და გახდა პროფესიონალი მსახიობი, რომელსაც უკვე ჰქონდა რამდენიმე ფილმში თამაშის გამოცდილება. ეკატერინას არა მარტო კინოში იღებდნენ, არამედ იგი კიევის ახალგაზრდათა თეატრის სპექტაკლებშიც მონაწილეობდა. 2010 წელს კი მსახიობი მამაკაცთა ჟურნალის „Maxim-ის“ მთავარ გვერდზეც გამოჩნდა.
2011 წელს, ეკატერინამ ითამაშა კირილ კუზინის, კომედიური ჟანრის ფილმში „საუკეთესო ფილმი 3“. ამ ფიმლში ეკატერინა ასრულებდა ერთ-ერთ მთავარ როლს. ეკატერინას ასევე დიდი პოპულარობა მოუტანა „ოფიზიანტი საშას“ როლმა, დიმიტრი დიაჩენკოს ტელესერიალში „სამზარეულო“.
პირადი ცხოვრება
ეკატერინა ცდილობს უცხოებს დაუმალოს საკუთარი ცხოვრება. 2010 წელს ეკატერინამ ერთი დედაქალაქი მეორეთი შეცვალა, ის კიევიდან საცხოვრებლად მოსკოვში გადავიდა, სადაც განაგრძო საკუთარი სამსახიობო კარიერა. მოსკოვში ეკატერინა საცხოვრებლად ცნობილ რუს მსახიობთან ევგენი პრონინიმთან გადავიდა. ეკატერინა და ევგენი ერთმანეთს ჯერ კიდევ იმ დროს ხვდებოდნენ, როდესაც ეკატერინა კიევში ცხოვრობდა. ცწორედ კიევში დაიწყო მათი რომანი და ეკატერინაც მოსკოვში საცხოვრებლა ევგენის თხოვნით გადავიდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1987 კატეგორია:უკრაინელი მსახიობები კატეგორია:რუსი მსახიობები‎ კატეგორია:დაბადებული 12 ივლისი
თამარა თუმანოვა
თამარ თუმანიშვილი, თამარა თუმანოვა (Tamara Toumanova; დ. 2 მარტი, 1919 — გ. 29 მაისი 1996) — ქართული წარმომავლობის ამერიკელი ბალერინა და მსახიობი.
ბიოგრაფია
ქალაქ ხარბინში რამდენიმე წლის ცხოვრების შემდეგ ევგენიამ და თამარამ დატოვეს ჩინეთი და გაემგზავრნენ ეგვიპტეში. ქალაქ კაიროში ლტოლვილთა ბანაკში მცირე ხნით ყოფნის შემდეგ ტოვებენ ეგვიპტეს და საცხოვრებლად ჩადიან პარიზში. თამარას პირველი პედაგოგი ფორტეპიანოსა და ქორეოგრაფიაში იყო ცნობილი რუსი ბალერინა ოლგა პრეობრაჟენსკაია. თამარას დებიუტი სცენაზე შედგა 10 წლის ასაკში პარიზის ოპერის სცენაზე ბალეტით „L’ Evantail de Jeanne“. სწორედ ამ პერიოდში შენიშნა თამარა ცნობილმა ქორეოგრაომა ჯორჯ ბალანჩინმა და მიიწვია იმჟამად ცნობილ საბალეტო დასში „De Basil Ballet Russes de Monte Carlo“. იმ პერიოდიდან მოყოლებული თამარას კარიერა ძირითადად დაკავშირებული და ასოცირებული იყო ჯორჯ ბალანჩინთან.
თამარა ცეკვავდა ირინა ბარონოვასა და ნატალია რიაბოჩენსკაიასთან ერთად ცნობილ საბალეტო ჯგუფში „ბეიბი ბალერინას“. 1932 წელს ჯორჯ ბალანჩინმა სპეციალურად თამარასთვის შექმნა ახალგაზრდა გოგონას სახე ბალეტში „Cottilon“, რომელიც პარიზის ოპერის სცენაზე დაიდგა. ამავე წელს თამარამ მონაწილეობა მიიღო ბალეტში „Concurrence“ და „Le Bourgeois“, რომლებმაც თამარა ვარსკვლავად აქციეს. ამავე 1932 წელს სპეციალურად თამარასთვის ჯორჯ ბალანჩინმა შექმნა ბალეტი „Le Palaid de Cristal“ — „ბროლის სასახლე“, რომელიც ასევე დაიდგა პარიზის ოპერის სცენაზე. ეს ბალეტი მოგვიანებით ჯორჯ ბალანჩინმა ნიუ-იურკ-სითი ბალეტისთვის თავიდან დადგა, შეუცვალა სათაური და ცნობილი გახდა სახელწოდებით „Symphony in C“. პარიზის პრესამ თამარა თუმანოვას ბალეტის შავი მარგალიტი შეარქვა. როგორც ინგლისელი მწერალი და ბალეტის კრიტიკოსი ა.ვ. კოტონი წერდა:
თამარას შთაგონებით იქმნებოდა საბალეტო ნაშრომები ცნობილი ქორეოგრაფების ლეონოდ მიასინის, ჯორჯ ბალანჩინის, სერგეი ლიფარის. ხოლო მისი სასცენო პარტნიორები იყვნენ სერგი ლიფარი, ჯორჯ ბალანჩინი, ლეონიდ მიასინი, ვლადიმერ ოუხტომსკი, ჯორჯ ზორიჩი, დევიდ ლიჩინი და სხვა. 1937 წლიდან ოჯახის წევრები ატარებდნენ მამინაცვლის — ვლადიმერ ხასიდოვიჩის გვარს. სწორედ ამ გვარის გამოყენებით მათ გადაკვეთეს ამერიკის შეერთებული შტატების საზღვარი და მალევე გახდნენ მოქალაქეებიც. ხოლო მოქალაქეობის მიღების შემდგომ კი ჯორჯ ბალანჩინის რჩევით გვარი თუმანიშვილი გადაიკეთეს და მთელი ოჯახი კვლავ დაეწერნენ თუმანოვებად (მათ შორის მამინაცვალიც). თამარა აშშ-ში ცხოვრების პერიოდში თანამშრომლობდა მონტე კარლოს საბალეტო დასსთან — „St.James theatre“, „San Francisco Civil Ballet“, „New York City Ballet“-თან. 1939 წელს იღებს მონაწილეობას ბროდვეის მიუზიკლში „Stars In Your Eyes“. ამავე დროს მონაწილეობას იღებს მსოფლიო საგასტროლო ტურნეებში. წარმატებით მონაწილეობდა მსოფლიოს ცნობილ საოპერო სცენებზე — „American Ballet Theatre“ (1944-1945), „the Paris Opéra Ballet“ (1947, 1950), „De Cuevas Company“ (1949), „La Scala“ (1951, 1952); აგრეთვე ლონდონის 1952, 1954 წლების ფესტივალზე.
პირადი ცხოვრება
1944 წელს თამარამ იქორწინა ცნობილ ამერიკელ პროდიუსერსა და სცენარისტ კეისი რობინსონზე, რომელთანაც მალევე განქორწინდა. სწორედ კეისიმ გადაიღო თამარა 1943 წელს მხატვრულ ფილმში „დიდების დღეები“ (ინგლ. Days Of Glory), სადაც თამარას პარტნიორობას უწევდა დებიუტანტი გრეგორი პეკი.
ცნობილია, რომ თამარას ჰყავდა ბევრი თაყვანისმცემელი. მისი შთაგონებით იქმნებოდა ამერიკელი მხატვრის ჯოსეფ კორნელის შემოქმედება. ცნობილია აგრეთვე კორნელის სასიყვარულო წერილები, რომლებსაც თამარას გათხოვების შემდეგაც უგზავნიდა. ჯოსეფ კეისის მიერ შექმნილი თუმანოვას პორტრეტები და წერილები დაცულია აშშ-ის ცნობილ მუზეუმებში. გარდა ჯოსეფ კორნელისა თამარას პორტრეტები აქვთ დახატული მხატვრებს ქრისტიან ბერარდს (მენილის კოლექცია, ჰიუსტონი, აშშ), ხუან მიროს, ვლადიმერ ტრეტჩიკოვს და სხვა.
სიცოცხლის ბოლო წლები თამარამ გაატარა საკუთარ სახლში ბევერლი-ჰილსზე. ანდერძის თანახმად მისი ქონების დიდი ნაწილი მოხმარდა ქველმოქმედებას. თამარა თუმანიშვილი გარდაიცვალა 1996 წლის 29 მაისს აშშ-ის ქალაქ სანტა-მონიკაში და დაკრძალულია დედასთან ევგენია თუმანიშვილთან ერთად ლოს-ანჯელესის სასაფლაოზე „Hollywood Forever“.
ნეკროლოგი
კატეგორია:ქართველი ბალერინები კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ბალერინები კატეგორია:ამერიკული ბალეტის მოცეკვავეები კატეგორია:რუსული ბალეტის მოცეკვავეები კატეგორია:დაბადებული 2 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1919 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1996 კატეგორია:ქართველი ამერიკელები თ