cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
არსენ იყალთოელი
სამწიგნობრო მოღვაწეობა
არსენ იყალთოელი თარგმანებს ურთავდა ფილოლოგიურ და ფილოსოფიური თვალსაზრისით საინტერესო სქოლიოებს. აღსანიშნავია, რომ არსენ იყალთოელს მოიხსენიებენ ანატომიის მცოდნედ — „ანატომიკოსად“ (ანტონ I, იოანე ბაგრატიონი). მასვე ეკუთვნის სასულიერო შინაარსის იამბიკოები, დავით აღმაშენებლის ეპიტაფია „ვინ ნაჭარმაგევს მეფენი“. არსენ იყალთოელს შეუდგენია ფიზიკის სახელმძღვანელო, რომლითაც ასწავლიდა გელათისა და იყალთოს აკადემიებში. ამ სახელმძღვანელოს იხსენიებს ანტონ I. არსენ იყალთოელი შუა საუკუნეების ქართული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური აზრის მნიშვნელოვანი წარმომადგენელია. მონაწილეობდა დავით აღმაშენებლის მიერ მოწვეულ კრებაში, რომელიც მიზნად ისახავდა რელიგიურ-დოგმატიკური საკითხების გადაწყვეტას. არსენ იყალთოელის პოზიცია ერეტიკოსების მიმართ შეურიგებელი და მკაცრი იყო. მისი თეორიული მეთოდი დოგმატიკურია. ფილოსოფიაში სქოლასტიკის არისტოტელიზმის მიმდევარია.
არსენ იყალთოელის მემკვიდრეობა ჯერ კიდევ არ არის მეცნიერულად გამოცემული. ზოგი მკვლევარი (თ. ჟორდანია, ზ. ჭიჭინაძე, ა. ხახანაშვილი, ი. ლოლაშვილი) არსენ იყალთოელს აიგივებს არსენ ბერთან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი ჰიმნოგრაფები
ეივინდ იუნსონი
ეივინდ ულუფ ვერნერ იუნსონი (Eyvind Olov Verner Johnson; დ. 29 ივლისი, 1900 — გ. 25 აგვისტო, 1976) — შვედი მწერალი. ნობელის პრემიის 1974 წლის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში „თხრობითი ხელოვნების, სივრცეების ჭვრეტისა და თავისუფლების სამსახურში ჩაყენებული დროისთვის“. იუნსონი სოფელ სვარტბიორნსბენში დაიბადა, ბოდენთან ახლოს. ბოდენში იუნსონების ოჯახს პატარა სახლი ჰქონდათ, სადაც მომავალი მწერალი გაიზარდა. მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნაწარმოებია Här har du ditt liv! (აქ არის შენი ცხოვრება!) 1935, Strändernas Svall (ითაკაზე დაბრუნება) 1946 და Hans Nådes Tid (მისი დიდების დღეები) 1960.
როდესაც ეივინდ იუნსონს ნობელის პრემია მიანიჭეს, კომიტეტს საკმაოდ რთული არჩევანის გაკეთება მოუხდა; იმავე წელს ნობელის პრემიაზე ლიტერატურის დარგში წარდგენილნი იყვნენ გრეჰემ გრინი, სოლ ბელოუ და ვლადიმერ ნაბოკოვი.
სქოლიო
კატეგორია:შვედი მწერლები კატეგორია:შვედი ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:XX საუკუნის შვედი რომანისტები კატეგორია:შვედურენოვანი მწერლები კატეგორია:შვედეთის აკადემიის წევრები კატეგორია:შვედი მამაკაცი რომანისტები კატეგორია:შვედი ისტორიული რომანისტები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
საჰაერო უპირატესობის გამანადგურებელი
thumb|right|[[F-15 Eagle]]
საჰაერო უპირატესობის გამანადგურებელი — გამანადგურებელი თვითმფრინავი, რომელიც განკუთვნილია მტრის საჰაერო სივრცეში შესვლისა და გაკონტროლებისათვის. საჰაერო უპირატესობის გამანადგურებელი, როგორც წესი, უფრო ძვირია და ნაკლებად იყიდება, ვიდრე მრავალფუნქციური გამანადგურებელი. ამ კლასს შეიძლება მივაკუთვნოთ უპირველეს ყოვლისა ამერიკული F-15 Eagle, საბჭოური მიგ-29 და მრავალი სხვა.
Lasioglossum ibadanicum
Lasioglossum ibadanicum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1945 წელს.
სქოლიო
ibadanicum
თხინა
თხინა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კოდორის ქედის სამხრეთ კალთის ძირას, მდინარე მოქვის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 130 მ. ოჩამჩირიდან 25 კმ.
სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Turris pluteata
Turris pluteata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
დასტურლამა
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ყაზაიშვილი
საკუთარი სახელი ყაზაიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ყავლაშვილი
საკუთარი სახელი ყავლაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ფარაჰ დიბა
ფარაჰ დიბა, სპარს.فرح دیبا‎, (დაქორწინების შემდეგ ფარაჰ ფეჰლევი, დ.1938 წ.) - ირანის დედოფალი, ბოლო მონარქის მუჰამედ რეზა ფეჰლევის მესამე მეუღლე.
ოჯახი და განათლება
ექვსი წლის ასაკიდან ფარაჰი თავდაპირველ განათლებას ფრანგული ენის გამო თეირანის იტალიურ სკოლაში იღებდა. შემდგომ იგი ჟანა დარკის სახელობის ფრანგულ სასწავლებელში შევიდა, ბოლოს კი პარიზში მდებარე არქიტექტურულ სკოლაში ჩაირიცხა.
შაჰის გაცნობა
მუჰამედ რეზასთან მისი პირველი შეხვედრა 1959 წლის გაზაფხულზე მოხდა, როცა საფრანგეთში ვიზიტად მყოფი მონარქი საელჩოში მიღებაზე შეხვდა ირანელ სტუდენტთა ჯგუფს. ნოემბერში მათი ნიშნობა შედგა, ხოლო ქორწილი 20 დეკემბერს გაიმართა.
ამ პერიოდისთვის 40 წლის შაჰი ორგზის განქორწინებული იყო. პირველი ქორწინება ეგვიპტის მეფის ფუად პირველის ქალიშვილთან ფავზიასთან ხანმოკლე აღმოჩნდა, მეორე მეუღლესთან სორაია ესფანდიარი ბახთიარისთან განშორების მიზეზი კი ამ უკანასკნელის უნაყოფობა დასახელდა.
მოღვაწეობა დედოფლის რანგში
ფარაჰმა სახელი გაითქვა, როგორც მოაზროვნემ, სხვადასხვა სოციალურ პროექტებზე მზრუნველმა და კულტურის მოამაგემ. მკაცრი აბსოლუტური მონარქიის პირობებში ის პროგრესულ პიროვნებად მოჩანდა, რაც ცვლილებების მოსურნე საზოგადოების ფენებს იმედებს უღვივებდა.
ფარაჰს მხოლოდ შაჰის მეუღლის სტატუსი არ ჰქონდა. სპარსეთის მონარქიული ტრადიციის საწინააღმდეგოდ, მეუღლის გარდაცვალების შემთხვევაში მან უფლისწულის სრულწლოვნებამდე რეგენტის სახით ქვეყნის მართვის კონსტიტუციური უფლება მიიღო. წინამორბედი დედოფლებისგან განსხვავებით, რომლებიც არაბულენოვან მალაქეს (ملکه) წოდებას ატარებდნენ, 1967 წელს შაჰის კორონაციის ცერემონიალის დროს ფარაჰს შაჰბანუს (شهبانو) სპარსული ტიტული მიენიჭა. იგი აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის მართვა-გამგებლობის საკითხებში - ხვდებოდა პრემიერ-მინისტრს თუ ჯარის სახეობათა სარდლებს, ეთათბირებოდა მეჯლისის წევრებს.
დედოფალი განსაკუთრებულ ყურადღებას ხელოვნების სფეროს აქცევდა. ირანის ქალაქებში გაიხსნა მუზეუმები, სადაც წარმოდგენილი იყო მისი ინიციატივით შეძენილი ხალიჩები, ნახატები, კერამიკისა და ბრინჯაოს ნაწარმის კოლექციები. საზღვარგარეთ სპარსული ხელოვნების პოპულარიზაციასთან ერთად, ფარაჰი ცდილობდა ირანელებისთვის უცხო ქვეყნების კულტურული მიღწევები ხელმისაწვდომი გამხდარიყო, ამიტომ მუზეუმებში ხშირად იმართებოდა გამოფენები. მას ახლო აღმოსავლეთის ჯეკ კენედის უწოდებდნენ.
საგანმანათლებლო სისტემის რეორგანიზაციის ფარგლებში შირაზში მდებარე ფეჰლევის უნივერსიტეტი ქვეყნის წამყვანი ინსტიტუტი გახდა, სადაც კვლევითი ცენტრები დაფუძნდა. ფარაჰის ორგანიზებით, 1967 წელს შირაზში გაიხსნა ხელოვნების ყოველწლიური ფესტივალი, რომელიც დასავლეთსა და აღმოსავლეთს შორის კულტურული ურთიერთობების გაღრმავებას ისახავდა მიზნად.
გაეროში შაჰის წარმომადგენლის ფერეიდუნ ჰოვეიდას თქმით, მას უკვირდა კიდეც, როგორ გრძნობდა თავს განათლებული ფარაჰი იმ სამეფო სასახლეში, სადაც წიგნი და ხელოვნება ღირებულებას არ წარმოადგენდა.
პოლიტიკური კრიზისი
1970-იანი წლების შუახანებისთვის დედოფალი მსოფლიოს კულტურული ელიტისთვის სასურველი სტუმარი იყო, თუმცა 1977 წლის შემდეგ ეკონომიკური დაცემის ფონზე ქვეყანაში ვითარება გაუარესდა. საზოგადოების სხვადასხვა ფენის წარმომადგენლები თავდაპირველად ორი ძირითადი ლოზუნგით გამოვიდნენ: სტუდენტობის და ინტელიგენციის ნაწილი რეჟიმის ლიბერალიზაციის და რეფორმების გატარებისკენ იღვწოდა, კონსერვატორები კი ისლამური სამღვდელოების უფლებების შევიწროების შეწყვეტას მოითხოვდნენ. როდესაც ხელისუფლებამ მათ რეპრესიებით უპასუხა, ყველა ოპონენტი საერთო მიზნის ქვეშ გაერთიანდა და თვით ფეჰლევთა დინასტიის ლიკვიდაციისთვის დაირაზმა.
1978 წლის მანძილზე ირანის სხვადასხვა ქალაქებში არ წყდებოდა სისხლიანი შეტაკებები დემონსტრანტებს და უშიშროების ძალებს შორის. ამ პერიოდში ფარაჰის აქტიურობები მკვეთრად დაეცა. პირადი უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე, იგი ძირითადად თეირანში ნიავარანის სასახლეში იმყოფებოდა და საკუთარ მძიმე ემოციურ განწყობას დღიურში ასახავდა, რომელიც მოგვიანებით გამოსცა. გამოუვალი მდგომარეობის გამო დეკემბერში გადაწყდა შაჰის და მისი ოჯახის უცხოეთში გამგზავრება.
დევნილობაში
ეგვიპტის პრეზიდენტის ანვარ სადათის მიწვევით, თავდაპირველად ფეჰლევები კაიროში ცხოვრობდნენ, შემდეგ - მაროკოში, მაგრამ შაჰის ონკოლოგიური ავადმყოფობის გამო აუცილებელი გახდა მისი ჰოსპიტალიზაცია. გარკვეული ყოყმანის შემდეგ კარტერის ადმინისტრაციამ მას ოპერაციის ჩატარების მიზნით ქვეყანაში შესვლის ნებართვა მისცა.
ამასობაში ირანის ახალმა ხელისუფლებამ ფეჰლევთა ქონების კონფისკაცია მოახდინა და სასიკვდილო განაჩენი მიუსაჯა შაჰის ოჯახის წევრებს, მათ შორის ფარაჰს. თუმცა დედოფალს ამნისტია და ირანში დაბრუნება შესთავაზეს იმ შემთხვევაში, თუ ის საკუთარ მეუღლეს მოკლავდა.
1980 წლის ივლისში შაჰი ეგვიპტეში გარდაიცვალა. ფორმალურად ფარაჰი რამდენიმე თვით ტახტის მემკვიდრის რეგენტი გახდა. მომდევნი წელს ფეჰლევთა მფარველი პრეზიდენტი სადათი სამხედრო აღლუმის დროს მოკლული იქნა, ხოლო ქვრივმა აშშ-ს ახალი პრეზიდენტისგან რონალდ რეიგანისგან თავშესაფრის შეთავაზება მიიღო.
საბოლოოდ ფარაჰი ვაშინგტონის სიახლოვეს დაფუძნდა. იგი წლების განმავლობაში ხანგამოშვებით მონაწილეობას იღებდა მსოფლიოს სხვადასხვა მონარქთა ღონისძიებებში (ქორწილი, დაკრძალვა), ასევე მოგზაურობდა ევროპაში საკუთარი შვილების სანახავად.
შვილები
მუჰამედ რეზას და ფარაჰს ოთხი შვილი შეეძინათ: რეზა, ფარაჰნაზი, ალი-რეზა და ლეილა. მათგან რეზა (დ.1960 წ.) მამის მემკვიდრედ ითვლება. ლეილა ფეჰლევი 2001 წელს ლონდონში გარდაიცვალა, ხოლო ათი წლის შემდეგ ბოსტონში ალი-რეზამ ჩაიდინა სუიციდი.
ბიბლიოგრაფია
2004 წელს ფარაჰმა გამოსცა მემუარები An Enduring Love, My life with the Shah, რომელიც მსოფლიოს ბესტსელერად იქცა. 2018 წელს მისი წინასიტყვაობით გამოქვეყნდა წიგნი Iran Modern: The Empress of Art, რომელშიც მოთხრობილია ფეჰლევთა ზეობის დროს თეირანის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის შექმნის და მისი ექსპონატების შესახებ.
რესურსები ინტერნეტში
ვებ-საიტი
გვერდი იუთუბზე
სინთია ერივო
2011 წელს ერივომ მონაწილეობა მიიღო „შერბურის ქოლგების“ დადგმაში. პირველი სატელევიზიო როლი მიიღო ბრიტანულ სერიალში „საღეჭი რეზინი“ (2015). აღიარება მოიპოვა 2015–17 წლებში შესრულებული როლისთვის ბროდვეის მიუზიკლში „ფერი მეწამული“, რისთვისაც მოიგო 2016 წლის ტონის ჯილდო საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მიუზიკლში და გრემის ჯილდო საუკეთესო მუსიკალური თეატრალური ალბომისთვის.
მისი კინოდებიუტი შედგა 2018 წელს ფილმებში „ქვრივი“ და „ცუდი მოგონებები სასტუმრო ელ როიალთან“. ერივომ განასახიერა აბოლიციონისტი ჰარიეტ ტაბმენი ბიოგრაფიულ ფილმში „ჰარიეტი“ (2019), რისთვისაც მიიღო ოსკარის ნომინაციები საუკეთესო მსახიობი ქალისა და საუკეთესო ორიგინალური სიმღერისთვის. 2020 წელს მონაწილეობდა მინისერიალში „უცხო“.
ალბანეთის ეკონომიკა
ალბანეთის ეკონომიკა ტრანზიციის მეშვეობით ცენტრალიზებული ეკონომიკიდან საბაზრო ეკონომიკაზე გადავიდა. ალბანეთის ეკონომიკის 54.1% მომსახურების სექტორზე მოდის, 21.7% ― სოფლის მეურნეობაზე, ხოლო 24.2% ― მრეწველობაზე. ალბანეთში რამდენიმე ბუნებრივი რესურსი მოიპოვება და ეკონომიკა მეტწილად სოფლის მეურნეობაზე, სურსათის წარმოებაზე, ხე-ტყისა და ნავთობის მოპოვებაზე, ცემენტის, ქიმიურ ნივთირებათა, სამთამადნო, ლითონების წარმოებაზე, წყლის ენერგიაზე, ტურიზმსა და ტექსტილის მრეწველობაზეა დამოკიდებული.
სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ეკონომიკა კატეგორია:ევროპის ეკონომიკა ქვეყნის მიხედვით
ერგნეთი
ერგნეთი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ტირძნისის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. მდინარე დიდი ლიახვის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 840 მეტრი, გორიდან 28 კილომეტრი.
ისტორია
1904 წლის 2 აგვისტოს, სოფლის ცენტრში, დუქანთან შეიკრიბა სოფლის გლეხობა. შეკრებაზე სიტყვით გამოვიდნენ სოფელ ნულიდან ჩამოსული რევოლუციურად განწყობილი გლეხები. მათ შეკრებილებს მოუწოდეს აღარ გადაეხადათ გადასახადი მონასტრის მსახურებისა და მემამულისათვის. კრების შემდეგ გლეხობამ დაარბია სოფლის ეკლესია და მისი შემოგარენი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 457 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები – ესაა მექსიკის კოლუმბამდელი ცივილიზაციის ძეგლების სია. აღნიშნულ სიაში წარმოდგენილი არაა მაიას ცივილიზაციის უამრავი ქალაქი. კოლუმბამდელი ძეგლების რაოდენობა მექსიკაში საკმაოდ დიდია. გარდა ამისა, ყოველ წელს ხდება ახალი არქეოლოგიური ძეგლების აღმოჩენა. სიაში წარმოდგენილია დღესდღეობით აღმოჩენელ ძეგლთაგან ცნობილი და უმსხვილესი ძეგლები.
არქეოლოგიური ძეგლები იმყოფება მექსიკის ანთროპოლოგიისა და ისტორიის ინსტიტუტის (INAH) მმართველობის ქვეშ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
გვარა (ქობულეთის მუნიციპალიტეტი)
გვარა — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: გვარა, ქვედა კონდიდი). მდებარეობს ქობულეთის დაბლობზე, ზღვის დონიდან 20 მ, ქობულეთიდან 9 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა, შედიოდა ხუცუბნის სასოფლო საბჭოში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1089 კაცი.
სკარლატის სოლო ნაწარმოებები კლავესინისთვის
დომენიკო სკარლატის საკლავესინო სონატების ცხრილი:
დატირება
დატირება — ქართული ზეპირსიტყვიერების ჟანრი, მიცვალებულის ტირილით გლოვა, მოთქმა-გოდება. სამგლოვიარო ცერემონიალის აუცილებელი ელემენტია; გადმოსცემს გარდაცვლილის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის გარკვეულ ეპიზოდებს, მისი ახლობლების მწუხარებას. დატირება სრულდება ლექსის სახითაც. მისი სახეობებია: მოთქმა, ხმით ტირილი, ძახილით ტირილი, მოხსენიება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ფოლკლორი
გვარა (ქობულეთის მუნიციპალიტეტი)
თეთროსნის მონასტერი
სოფელში დგას „თეთროსნის მონასტერი“. ტაძარი ცნობილი იყო მთელ გურიაში და განსაკუთრებით ქვემო გურიაში. XVI საუკუნეში აქ გადაწერეს დავითნი, რომელიც „თეთროსნის დავითნის“ სახელით არის ცნობილი. მისი გადამწერი იყო გერმანოზ კალიგრაფი. ტაძარი წაართვეს გურიას სავარაუდოდ 1728 წელს. მისი ღვთისმშობლის მდიდრული ხატი ინახებოდა აკეთის მაცხოვრის სახელობის ეკლესიაში.
სქოლიო
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
1768
თარიღი უცნობია
*
სიტკომი
სიტუაციური კომედია, შემოკლებით სიტკომი (Situation comedy, Sitcom) — თეატრალური და კინოხელოვნების ჟანრი, კომედიის კლასიკური სახეობა, რომელშიც გმირები მათთვის ნაცნობ, საერთო გარემოში (ოფისი, ბინა) კურიოზულ, სასაცილო ვითარებაში ხვდებიან.
სიტუაციურ კომედიაში გმირები მუდამ მსგავს სიტუაციაში რჩებიან ეპიზოდიდან ეპიზოდამდე. სიტუაცია როგორც წესი ოჯახია, სამუშაო ადგილი ან მეგობართა ჯგუფი. ტერმინი მიღებულ იქნა მისი კომედიის სხვა ფორმატებისგან განსასხვავებლად: მაგ. სკეჩური კომედია, რომელშიც ახალი გმირები და სიტუაციები იქმნება ყოველ ეპიზოდში, ან ახალი იუმორისტული მონოლოგები და დიალოგები იხსნება, სადაც გმირები არ ფიგურირებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სატელევიზიო ჟანრები
ატომის ეპოქა
მინი|220პქ|ადრეული [[ატომური ელექტროსადგური, რომელიც გამოიმუშავებდა ელექტროენერგიას.]]
ატომის ეპოქა (ასევე ბირთვული ეპოქა) — ფრაზა, რომლითაც ისტორიაში პირველი ატომური ბომბის დეტონაციის შემდეგომი პერიოდი მოიაზრება. ეს ფრაზა მომდინარეობს 1950-იანი წლების ბირთვული ოპტიმიზმისგან, რომელშიც სწამდათ, რომ მომავალში ყველა ენერგიის წყარო ბუნებით ატომური იქნებოდა. ატომური ბომბი ყველა მანამდე არსებულ ასაფეთქებელ მოწყობილობას მოძველებულს გახდიდა, ხოლო ატომური ელექტროსადგურები კი იგივეს გააკეთებდა ქვანახშირისა და ნავთობის წყაროებზეც. ზოგადი წარმოდგენით უახლოეს მომავალში ყველაფერი გარკვეული სახით ატომურ ენერგიას გამოიყენებდა. შესაბამისად ატომური ენერგიის აღმოჩენა იმდენად მნიშვნელოვანი იყო, რამდენადაც პირველი ბრინჯაოს ან რკინის გამოდნობა, ან კიდევ ინდუსტრიული რევოლუცია.
1960-იან წლებში ტერმინი ნაკლებად ხშირი გახდა, თუმცა კონცეფცია კვლავაც აქტუალური იყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისტორიული პერიოდები კატეგორია:უახლესი ისტორია
Lasioglossum ibericum
Lasioglossum ibericum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1975 წელს.
სქოლიო
ibericum
კარენ ანდრეასიანი
კარენ ანდრეასიანი (Կարեն Անդրեասյան; დ. 10 სექტემბერი, 1977, ერევანი) — სომეხი იურისტი, პოლიტიკოსი. 2021 წლის 3 აგვისტოდან არის სომხეთის იუსტიციის მინისტრი.
განათლება
ანდრეასიანი 1994-1999 წლებში სწავლობდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. არის წარჩინებული კურსდამთავრებული. 1999-2002] დოქტორანტი ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დოქტორანტი. [[2002 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია კონსტიტუციურ და ადმინისტრაციულ სამართალზე. 1999 წელს სწავლობდა ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო და ადმინისტრაციული სამართალი კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ბერკლიში. 1999 და 2001 წლებში გადიოდა ტრენინგებს ოქსფორდის უნივერსიტეტში დიდ ბრიტანეთში, ინფორმაციული სამართლის კურსებზე. 2001 წელს გაიარა ორთვიანი ტრენინგი ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ადვოკატირებაში კანადის ადამიანის უფლებათა ცენტრში, მონრეალში. 2003, 2005 და 2007 წლები გაიარა ნიდერლანდების სამეფოს ევროპული ჟურნალისტური ცენტრის მიერ ორგანიზებული ტრენინგები ინფორმაციული სამართლის, საგამოძიებო ჟურნალისტიკისა და ჟურნალისტური ეთიკის შესახებ.
სამუშაო გამოცდილება
1997 წელს იყო ერევნის მუნიციპალიტეტის კომუნალური მშენებლობისა და კეთილმოწყობის დეპარტამენტის პირველი კლასის სპეციალისტი. 1997-1998 წლებში ასწავლიდა ადამიანთა უფლებებს 120-ე საშუალო სკოლაში. 1998-1999 წლებში სომხეთის რესპუბლიკის თავდაცვის სამინისტროს საგარეო საქმეთა და სამხედრო თანამშრომლობის დეპარტამენტის მთარგმნელის თანაშემწე. 1999 წელს ავანისა და ნორ-ნორკის თემების პირველი ინსტანციის სასამართლოს თავმჯდომარის თანაშემწე. 1999-2001 წლებში იყო ადმინისტრაციული სომხეთის რესპუბლიკის პოლიციის აკადემიის სამართლის პროფესორი. 2000 წ. - სომხეთის ადვოკატთა ასოციაციის დირექტორი პრო ბონო იურიდიული მომსახურების დირექტორი. 2001 - სამოქალაქო განათლების პროგრამის პროექტის კოორდინატორი. 2001-2002 წლებში - არასამთავრობო ორგანიზაცია "ინტერნიუსის" იურისტი. 2001-2007 წლებში - ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის კონსტიტუციური სამართლის, ადმინისტრაციული სამართლისა და ინფორმაციული სამართლის პროფესორი (2005 წელს ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორის აკადემიური წოდება). 2003 წელს ოქსფორდის უნივერსიტეტის სოციალურ-სამართლებრივი კვლევების ცენტრის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 2003-2004 წლებში იუო საერთაშორისო ექსპერტი და კონსულტანტი საერთაშორისო ორგანიზაცია „მე-19 მუხლში“, რომელიც მდებარეობს დიდ ბრიტანეთში, საერთაშორისო საზოგადოების „ღია საზოგადოების ინიციატივა“, უნგრეთში და ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის პროგრამა, ბულგარეთი. 2003-2004 წლებში ადამიანის უფლებების ტრენერი ჟურნალისტებისთვის განკუთვნილი სემინარებისთვის, რომელიც ჩატარდა „აფხაზეთში“, „სამხრეთ ოსეთსა“ და „მთიან ყარაბაღში“. 2005-2008 წლებში იურისტი, მოგვიანებით მთავარი იურისტი და ამის შემდეგ დირექტორის მოადგილე ამერიკის ადვოკატთა ასოციაცია „ბარში“. 2006-2007 წლებში სომხეთის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო სასამართლოს პრეზიდენტის მრჩეველი. 2007 წელს მიჰყვავდა სატელევიზიო გადაცემა „ქვეყნის საკითხი“ Yerkir Media TV–ზე. 2009-2010 წლები - სომხეთის ტელევიზიის გადაცემა „რეალობაში“-ს დამფუძნებელი და წამყვანი. 2008-2009 წლებში ინფორმაციული სამართლისა და გამოძიების ჟურნალისტიკის კონკურსების ორგანიზატორი ჟურნალისტიკისა და სამართლის სტუდენტებს შორის, ევროპის ჟურნალისტიკის ცენტრთან ერთად. 2008-2010 წლებში იურისტთა ფირმა „DEFENSE“-ის ხელმძღვანელი. 2011-2016 წლებში სომხეთის რესპუბლიკის ადამიანის უფლებათა დამცველი. 2016-2021 წლებში გაეროს განვითარების პროგრამის ექსპერტი და კონსულტანტი, Checchi and Company Consulting, Management Systems International (MSI), ევროპული ჟურნალისტიკის ცენტრი, „მელტ ბანკი“ CJSC, ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა და საგამოძიებო ჟურნალისტიკა უკეთესი ინფორმირებული მოქალაქეებისათვის, პროექტი არასამთავრობო ორგანიზაცია „სომხეთის ინფორმაციის თავისუფლების ცენტრი“ ევროკავშირის თანადაფინანსებით. 2017-2021 წლებში ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას. 2021 წლის 3 აგვისტოდან სომხეთის პრეზიდენტის ბრძანებით დაინიშნა სომხეთის იუსტიიის მინისტრის თანამდებობაზე.
სომხეთის რესპუბლიკის ადვოკატთა პალატის წევრი 2006 წლიდან. ოცამდე გამოქვეყნებული სამეცნიერო სტატიის, სასწავლო სახელმძღვანელოს და სხვა ნაშრომის ავტორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები
პიკალიოვო
პიკალიოვო (Пикалёво) — ქალაქი (1954 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, ბოქსიტოგორსკის რაიონში. „ქალაქ პიკალიოვოს“ საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი და ერთადერთი დასახლებული ცენტრი. მდებარეობს რაიონის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე რიადანის სანაპიროზე, ბოქსიტოგორსკის აღმოსავლეთით 20 კმ-ზე და სანქტ-პეტერბურგის აღმოსავლეთით 192 კმ-ში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 21 562 ადამიანს შეადგენდა.
ისტორია
ქალაქი ძველი დასახლების „პიკალიოვოს სტეპის“ ადგილას მდებარეობს, რომელიც ნახსენებია 1620 წლით დათარიღებულ, მინი ლიკოვას, წიგნში. ეს სტეპი მოგვიანებით გახდა სოფელი, ხოლო 1906 წელს სანქტ-პეტერბურგი—ვოლოგდას სარკინიგზო სადგური გახდა.
1927 წლიდან 1932 წლის ჩათვლით პიკალიოვო იყო პიკალიოვოს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.
1947 წელს მიიღო დაბის სტატუსი.1954 წელს მიიღო რაიონული მნიშვნელობის ქალაქის, ხოლო 1992 წლიდან კი საოლქო მნიშვნელობის ქალაქის სტატუსი. 1996 წელს გახდა დამოუკიდებელი ადმინისტრაციული ერთეული, თუმცა 2006 წლიდან ისევ შევიდა ბოქსიტოგორსკის რაიონის შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:ლენინგრადის ოლქის ქალაქები
ლაჟი (ბაია)
ლაჟი (Laje) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 206 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 498.089 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 44.58 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
მანაბა მაგომედოვა
მანაბა მაგომედოვა მაჰომედოვა, მაჰომეტოვა (დ. 5 ნოემბერი, 1928,  სოფ. ყუბაჩი, ახლანდ. დაღესტანი — გ. 10 მარტი, 2013) — მხატვარი, ოქრომჭედელი ქალი,  დაღესტნის (1978) და საქართველოს სსრ (1985) სახალხო მხატვარი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2010).
1935-2000 წლებში ცხოვრობდა თბილისში. 1959-1967 წლებში მუშაობდა პედაგოგად თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. მისი ნამუშევრები: შოთა რუსთაველისა (1965) და ალბრეხტ დიურერის (1970) პორტრეტები. „მხატვარი და ბუნება“ (ეძღვნება ელენე ახვლედიანს, 1977), „მხატვრის ცხოვრება“ (ეძღვნება დავით კაკაბაძეს, 1977), „ლადო გუდიაშვილი“ (1982). ხანჯალი „თბილისი — 1500 წელი“ (1958) და სხვა. მონაწილეობდა მინანქრის I საერთაშორისო სიმპოზიუმის მუშაობაში (თბილისი, 1973). ავტორია წიგნისა „ტრადიციების კვალდაკვალ“ (1971).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1928 კატეგორია:გარდაცვლილი 10 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 2013 კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვრები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
Turris ruthae
Turris ruthae — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ზიმბაბვე
ზიმბაბვე (Zimbabwe), ოფიციალურად ზიმბაბვეს რესპუბლიკა (Republic of Zimbabwe), ყოფილი როდეზია — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო აფრიკის სამხრეთ ნაწილში, ჩანჩქერ ვიქტორიას, მდინარეებს ზამბეზსა და ლიმპოპოს შორის. ესაზღვრება სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკას სამხრეთით, ბოტსვანას დასავლეთით, ზამბიას ჩრდილო-დასავლეთით და მოზამბიკს აღმოსავლეთით.
კოლონიამდელი პერიოდი
თავდაპირველად ზიმბაბვეს ტერიტორია დასახლებული იყო ხალხით, რომლებიც ლაპარაკობდნენ კოისანის ენებზე და კულტურით ახლო იყვნენ მათ თანამედროვე შთამომავალ ხალხთან.
ჩვენი წელთაღრიცხვის დაახლოებით IX საუკუნიდან არსებობს თანამედროვე ზიმბაბვეს ტერიტორიის საკმაოდ განვითარებული კულტურის ხალხით დასახლების მტკიცებულება, რომელიც შეიძლება მიეწეროს გოკომერეს ხალხს, დღევანდელი შონას ხალხის წინაპრებს. მათ დააარსეს მუტაპას სამეფოს იმპერია, რომლის დედაქალაქი იყო ქალაქი, რომლის ნანგრევები დღეისათვის ცნობილია, როგორც „დიდი ზიმბაბვე“ (თანამედროვე შონას ენაზე dzimba dzemabwe ნიშნავს „ქვის სახლებს“).
XV საუკუნის შუა პერიოდისათვის, როდესაც ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე გამოჩნდნენ პორტუგალიელები, პორტუგალია ფლობდა ზიმბაბვეს თითქმის მთელ ტერიტორიას და მოზამბიკის ნაწილს. პორტუგალიელებთან შეჯახების შემდეგ იმპერია დაიშალა, თუმცა მისი ნარჩენები კარანგას ტომის სახელმწიფოს სახით შენარჩუნდა XX საუკუნის დასაწყისამდე. XVII საუკუნისთვის შონას ხალხის ნაწილი ხელმეორედ გაერთიანდა როზვის იმპერიაში, რომელმაც შეძლო განედევნა პორტუგალიელები ზიმბაბვეს პლატოდან.
როზვის იმპერიამ თავისი არსებობა შეწყვიტა XIX საუკუნის შუა პერიოდში, როდესაც ჩაკას ხელმძღვანელობით ზულუსების ექსპანსიის შედეგად დღევანდელი სამხრეთ-დასავლეთ ზიმბაბვეს ტერიტორიაზე გადასახლდნენ ნდებელეს ტომები მეფე მზილიკაზის მმართველობის ქვეშ. იმავე დროს ზიმბაბვეს ტერიტორიაზე გაიხსნა ოქროს საბადოები და ეს მიწები მოხვდა ბრიტანეთის იმპერიის ინტერესთა ზონაში.
როდეზია
1888 წელს სესილ როდსმა შეთანხმება დადო მზილიკაზის მემკვიდრე ლობენგულასთან, რომელმაც ბრიტანელებს ნება დართო ჩარეულიყო მატაბელელენდის ეკონომიკაში (ნდებელეს ტომებით დასახლებული ზიმბაბვეს სამხრეთ-დასავლეთი). 1899 წელს იმავე როდსის ძალისხმევით ბრიტანეთის სამხრეთაფრიკულმა კომპანიამ უფლება მიიღო დაეარსებინა დიდი ტერიტორიები, რომელიც მოიცავდა დღევანდელ ზიმბაბვეს და ზამბიას, იმ დროიდან ცნობილი, როგორც შესაბამისად სამხრეთი და ჩრდილოეთი როდეზია. 1895 წელს კომპანიის ჯარები შევიდნენ მაშონალენდში (ზიმბაბვეს ცენტრი და ჩრდილოეთი), რამაც დასაწყისი მისცა ამ მიწების კოლონიზაციას.
1896—1897 წლებში შავკანიანი მოსახლეობა (პირველ რიგში შონა და ნდებელე) აჯანყდა ბრიტანული მმართველობის წინააღმდეგ, მაგრამ ამ ჯანყმა, ცნობილი როგორც (პირველი) ჩიმურენგა, სრული კრახი განიცადა, პირველ რიგში კატასტროფული ტექნოლოგიური სხვაობის გამო. უკვე XX საუკუნიდან იწყება სამხრეთ როდეზიის დასახლება თეთრკანიანი მოსახლეობით.
1922 წელს ბრიტანეთის სამხრეთაფრიკულმა კომპანიამ შეწყვიტა სამხრეთ როდეზიის მართვა. რეფერენდუმის შედეგად, რომელიც ძირითადად თეთრკანიან მოსახლეობას შორის ჩატარდა, ის არ შევიდა სამხრეთ აფრიკის კავშირში, იგი გახდა თვითმართვადი კოლონია ბრიტანეთის იმპერიის შემადგენლობაში.
მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებისა და კოლონიალური სისტემის ნგრევის დაწყების შემდეგ აფრიკის ბევრი ახალი დამოუკიდებელი ქვეყანა დაადგა სოციალისტური განვითარების გზას, მაშინ როდესაც სამხრეთ აფრიკის ქვეყნებში (სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა, ანგოლა, მოზამბიკი) ხელისუფლება გადავიდა მხოლოდ თეთრკანიანი მოსახლეობის უმცირესობის ხელში. ამ უკიდურესობის თავიდან აცილების მიზნით, 1953 წელს შეიქმნა როდეზიისა და ნიასალენდის ფედერაცია, რომელიც მოიცავდა სამხრეთ როდეზიას, ჩრდილოეთ როდეზიას და ნიასალენდს (თანამედროვე მალავი), ფედერალური ტერიტორიის სტატუსით (უკვე არა კოლონიის, მაგრამ არც დომინიონის). მაგრამ ათი წლის შემდეგ, 1963 წელს ფედერაცია დაიშალა, როდესაც დამოუკიდებლობა მიიღო ზამბიამ და მალავი.
სამხრეთ როდეზიის თეთრკანიანთა მთავრობა ასევე ითხოვდა დამოუკიდებლობას, მაგრამ ლონდონი მისი მინიჭების წინააღმდეგი იყო, ვიდრე ქვეყანაში ხელისუფლება მთლიანად არ გადაეცემოდა შავკანიან უმრავლესობას (NIBMAR-ის პოლიტიკა: No Independence Before Majority African Rule). პასუხად 1965 წლის 11 ნოემბერს სამხრეთ როდეზიის პრემიერ-მინისტრმა იან სმიტმა გამოაცხადა დამოუკიდებლობა, რომელიც არ აღიარა დიდმა ბრიტანეთმა. 1970 წელს იან სმიტმა სამხრეთ როდეზია რესპუბლიკად გამოაცხადა, რომელმაც ასევე არანაირი საერთაშორისო მხარდაჭერა ვერ მოიპოვა.
როდეზიის ფრონტის პარტიის მთავრობა იან სმიტის ხელმძღვანელობით ატარებდა სეგრეგაციის პოლიტიკას, რომელსაც ხშირად ადარებენ აპართეიდთან, თუმცა, მკაცრად რომ ითქვას, ეს მთლიანად ასე არ არის. მაგალითად, სამხრეთ როდეზიაში „რასობრივი“ ცენზის ნაცვლად ხშირად გამოიყენებოდა ქონებრივი ცენზი, პარლამენტში შენარჩუნებული იყო შავკანიანი დეპუტატების არსებობა, ჯარში არსებობდა რასობრივი სახით შერეული სამხედრო ნაწილები, როდეზიაში არ ჩატარებულა სამხრეთაფრიკული ტიპის ტერიტორიული სეგრეგაციები. მაგრამ საქმეში მთელი ხელისუფლება ეკუთვნოდა თეთრკანიან უმცირესობას, ქვეყანაში მოქმედებდა რასობრივი დისკრიმინაციის რეჟიმი. ბევრ საზოგადოებრივ დაწესებულებებში ემსახურებოდნენ მხოლოდ თეთრკანიანებს, ნაყოფიერი მიწების დიდი ნაწილი იმყოფებოდა თეთრკანიანი ფერმერების ხელში.
შეიარაღებულ პარტიზანულ ბრძოლას როდეზიის ხელისუფლების წინააღმდეგ აწარმოებდა ზიმბაბვეს აფრიკის ეროვნულ-გამანთავისუფლებელი არმია (ZANLA) რობერტ მუგაბეს ხელმძღვანელობით და ზიმბაბვეს სახალხო-რევოლუციური არმია (ZIPRA) ჯოშუა ნკომოს ხელმძღვანელობით, ზიმბაბვეს აფრიკელი ხალხის კავშირის (ZAPU) ლიდერი, რომლებსაც ჰქონდათ ბაზები სამხრეთ როდეზიის მეზობელ ქვეყნებში (მაგალითად, ბოტსვანა და ზამბია) და სარგებლობდნენ საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირისა და ჩინეთის დახმარებით. 1975 წელს მოზამბიკის ხელისუფლებაში ფრელიმოს სოციალისტური მთავრობის მოსვლის შემდეგ ეს ქვეყანა გახდა ძირითადი ბაზა ზიმბაბვეს აფრიკის ეროვნულ-გამანთავისუფლებელი არმიის მეომრებისათვის. თეთრკანიანი უმცირესობის ხელისუფლების წინააღმდეგ შეიარაღებულმა ბრძოლამ, რომელიც მიმდინარეობდა 1964 წლიდან, სახელად მიიღო ჩიმურენგა (მეორე).
იან სმიტმა სრულმასშტაბიანი სამოქალაქო ომის თავიდან ასარიდებლად 1978 წლიდან დაიწყო მოლაპარაკებები ზომიერი პოლიტიკური შეხედულების შავკანიან ლიდერებთან, როგორებიცაა აბელ მუზორევა გაერთიანებული აფრიკული ეროვნული კონგრესიდან და ნდაბანინგი სიტოლე ZANU-ndonga-დან. ქვეყანამ მიიღო დასახელება ზიმბაბვე-როდეზია, ხოლო პარლამენტის არჩევნების შედეგად პირველად ჩამოყალიბდა შავკანიანთა უმრავლესობა, თუმცა მოსამართლეთა კორპუსი ან, მაგალითისთვის, ჯარი, მაინც ძირითადად რჩებოდა თეთრკანიანების ხელში. პრემიერ-მინისტრი გახდა აბელ მუზორევა, რომელსაც ემხრობოდნენ იან სმიტიც და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ხელისუფლებაც, მაგრამ მან ვერ მიიღო ამომრჩეველთა მთლიანი ნდობა ზიმბაბვეში.
1979 წლის 12 დეკემბრის ლანკასტერჰაუზის კონფერენციის შეთანხმების საფუძველზე ზიმბაბვე-როდეზიაში ხელისუფლება დროებით გადაეცა დიდი ბრიტანეთის გუბერნატორს ლორდ არტურ კრისტოფერ ჯონ სოუმსს, პარტიზანულ დაჯგუფებებს უნდა შეეწყვიტათ საბრძოლო მოქმედებები და დაბანაკებულიყვნენ სპეციალურად გამოყოფილ იზოლირებულ ბანაკებში. 1980 წლის საყოველთაო არჩევნებში დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა ZANU-ს რადიკალურმა ფრთამ — ზიმბაბვეს აფრიკულმა ეროვნულმა კავშირმა რობერტ მუგაბეს ხელმძღვანელობით.
მუგაბეს მმართველობის პერიოდი
1982 წელს ჯოშუა ნკომო გარიცხეს მთავრობიდან (მასთან იარაღის საწყობის აღმოჩენის გამო), რამაც გამოიწვია უკმაყოფილება მისი ტომის ხალხ — ნდებელეს შორის და გადაიზარდა მასიურ არეულობებში. ხელისუფლებამ მათ წინააღმდეგ საბრძოლველად მატაბელელენდში გააგზავნა ძირითადად შონას ხალხისგან შემდგარი მეხუთე ბრიგადა, რის შედეგადაც განხორციელდა ბევრი დანაშაულებრივი ქმედებები: გარდაიცვალა 20 000-მდე ადამიანი. მხოლოდ 1987 წელს განახლდა მოლაპარაკებები ZANU-სა და ZAPU-ს შორის, ხოლო 1988 წელს ისინი გაერთიანდნენ ერთ პარტიაში, რომელსაც სახელად ეწოდა ZANU-PF.
1992 წლის გვალვის და მას მოყოლილი შიმშილის შემდეგ შემოღებული იქნა საგანგებო მდგომარეობა; საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ შემუშავებულმა აღდგენის პროგრამამ კიდევ უფრო მეტი უკმაყოფილება გამოიწვია. ქვეყნიდან დევნილების ნაკადის რაოდენობა გაიზარდა, განსაკუთრებით ნდებელეს ტომის ხალხის შევიწროვებისა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ხელისუფლებაში აფრიკის ეროვნული კონგრესის მოსვლის ფონზე. შედეგად ხელისუფლებამ მიიღო გადაწყვეტილება დაეჩქარებინა მიწის რეფორმა.
ქვეყანაში დამუშავებისათვის ვარგისი 70 %-მდე მიწა იმყოფებოდა თეთრკანიანი მოსახლეობის უმცირესობის ხელში, რომლებმაც ის ძირითადად დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ შეიძინა. დიდი ბრიტანეთი გამოყოფდა მილიონობით ფუნტ სტერლიგ ფულს ზიმბაბვეს ხელისუფლების მიერ ამ მიწების ნებაყოფლობით გამოსყიდვისთვის, მაგრამ მიწების გადაცემა შავკანიანი მოსახლეობისათვის მიმდინარეობდა საკმაოდ ნელი ტემპით. შედეგად 1999 წელს დაიწყო თეთრკანიანი ფერმერების ძალისმიერი გამოსახლება და მათი მიწების შავკანიანი მოსახლეობისათვის გადაცემა (ძირითადად რობერტ მუგაბეს პოლიტიკური მომხრეებისათვის). ამ ნაბიჯებმა გამოიწვია საერთაშორისო თანამეგობრობის მხრიდან და პირველ რიგში დიდი ბრიტანეთისგან ზიმბაბვეს ხელისუფლების მკვეთრი კრიტიკა, რომელმაც ზიმბაბვეს წინააღმდეგ შემოიღო ეკონომიკური სანქციები.
მიგრაციის შედეგად თეთრკანიანი მოსახლეობის რაოდენობა ქვეყნის დამოუკიდებლობამდე იზრდებოდა: 1927 წელს 922 ათას შავკანიანზე მოდიოდა 38,2 ათასი თეთრკანიანი, 1939 წელს თეთრკანიანთა რაოდენობა გაიზარდა 60 ათას ადამიანამდე, 1946 წელს 1640 ათას შავკანიანზე მოდიოდა 80,5 ათასი თეთრკანიანი მოსახლეობა. 1952 წელს თეთრკანიანთა რაოდენობამ მიაღწია 135 ათასს, 1963 წელს — 223 ათასს. 1987 წელს თეთრკანიანთა რაოდენობა შემცირდა 100 ათას ადამიანამდე. დღეისათვის ქვეყნიდან მოსახლეობის მასიური გადინების გამო ზიმბაბვეში ცხოვრობს დაახლოებით 30 ათასი თეთრკანიანი მაცხოვრებელი — ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის 1 %-ზე ნაკლები.
2002 წელს ერთა თანამეგობრობამ შეაჩერა ზიმბაბვეს წევრობა ადამიანის უფლებების დარღვევებისა და არჩევნების ფალსიფიკაციის გამო; 2003 წელს რობერტ მუგაბემ თვითონვე გამოაცხადა ზიმბაბვეს ერთა თანამეგობრობიდან გასვლის შესახებ.
2005 წლის არჩევნების შემდეგ, რომლის დროსაც გახლეჩილმა ოპოზიციამ ვერ შეძლო ვერაფრით დაპირისპირებოდა ZANU-PF-ს, მუგაბემ გამოაცხადა ოპერაცია „მურამბატსვინას“ (შონას ენაზე „გავყაროთ ნაგავი“) დაწყების შესახებ, რომლის მიზანი თითქოს ქვეყნის თვითნებურად აგებული ქოხებისგან გაწმენდა იყო. კრიტიკოსების აზრით, ამ ოპერაციისგან პირველ რიგში იტანჯებიან მოსახლეობის უღარიბესი ფენები, განსაკუთრებით ნდებელეს ხალხი.
მიწის გადანაწილებამ მოიტანა სოფლის მეურნეობაში პროდუქტიულობის მკვეთრი კლება, ფასების კატასტროფული ზრდა და უმუშევრობა (ზრდასრული მოსახლეობის 80 %-მდე).
გეოგრაფია
thumb|250px|ზიმბაბვეს ხედი კოსმოსიდან thumb|250px|ზიმბაბვეს ტოპოგრაფიული რუკა thumb|250px|ზიმბაბვეს რუკა thumb|250px|ზიმბაბვეს ქალაქები სახელმწიფო საზღვრის საერთო სიგრძე შეადგენს 3066 კმ-ს: ბოტსვანასთან — 813 კმ, მოზამბიკთან — 1231 კმ, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან — 225 კმ, ზამბიასთან — 797 კმ.
სასარგებლო წიაღისეული
პლატინოიდების და ქრომიტების რაოდენობით ზიმბაბვეს III ადგილი უკავია მსოფლიოში. ასევე ბევრია რკინის მადნის საბადოები, კერძოდ: ოქრო, იშვიათი ლითონები, სპილენძი, ნიკელი, კობალტი, ბოქსიტები, ქვანახშირი და ძვირფასი ქვები (ალმასი, ლალი, ზურმუხტი).
შიდა წყლები
ინდოეთის ოკეანის აუზში ხშირია მდინარეთა ქსელი, დასავლეთით არსებული შიდა მდინარეული ჩამონადენის მცირე რაიონის გამოკლებით. მდინარე ზამბეზის, რომელიც მიედინება ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ საზღვარზე, უერთდება შენაკადები (გვაი, სენგვა, სანიატი, ჰუნიანი და სხვა) ზიმბაბვეს ნახევარი ტერიტორიიდან. მდინარე ლიმპოპოში, რომელიც მიედინება ქვეყნის სამხრეთ საზღვარზე, ჩაედინებიან მდინარეები შაშე, უმზინგვანი, ბუბიე, მვენეზი. სამხრეთ-აღმოსავლეთში მდინარე სავეს უერთდება შენაკადები რუნდე და საბი. დასავლეთით მდინარე ნატა შენაკადებით შრება კალაჰარისკენ მიმავალ გზაზე. ზიმბაბვეს მდინარეები არ არიან დიდები, შრებიან მშრალ სეზონში, ბევრია ჭორომი და ჩანჩქერი, რომელთაგან ყველაზე განთქმულია ვიქტორია მდინარე ზამბეზი. ბევრ მდინარეზე აშენებულია წყალსაცავები, რომელთაგან ყველაზე დიდია კარიბა. სანაოსნოა ზამბეზის და ლიმპოპოს მხოლოდ ცალკეული მონაკვეთები.
კლიმატი
ზიმბაბვეს კლიმატი მერყეობს ჩრდილოეთში სუბეკვატორული კლიმატიდან სამხრეთში ტროპიკულ კლიმატამდე. წელიწადში გამოირჩევა სამი სეზონი: თბილი ნოტიო ზაფხული (ნოემბრიდან მარტის ჩათვლით, 21—27 °С), გრილი მშრალი ზამთარი (აპრილი — ივნისი, 13—17 °С, მთებში იცის სუსხიც) და ცხელი მშრალი გაზაფხული (აგვისტო — ოქტომბერი, 30—40 °С). წელიწადში ნალექების რაოდენობა შეადგენს 400 მმ-დან სამხრეთის დაბლობებში 2000 მმ-მდე აღმოსავლეთის მთებში.
პლატოს ცენტრალური ნაწილის საშუალო წლიური ტემპერატურაა — 18,89 °C; საშუალოწლიური მაქსიმუმი — 25,56 °C, მინიმუმი — 12,22 °C.
ივნისი და ივლისი ყველაზე უფრო გრილი თვეებია წელიწადში. ამ დროს ქვეყნის ძირითადი ნაწილისთვის დამახასიათებელია მსუბუქი სუსხი, მაგრამ ძლიერი ყინვები (−5 °C და უფრო დაბალი) საკმაოდ იშვიათია. აგვისტოს შუა რიცხვებიდან დაწყებული ტემპერატურა თანდათან იზრდება და თავის პიკს აღწევს ოქტომბერში, ამიტომ სექტემბერი და ოქტომბერი ყველაზე უფრო ნაკლებად სასიამოვნო თვეებია. თუმცა ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე უფრო მაღლა მდებარე რეგიონებში 37 °C-ზე უფრო მაღალი ტემპერატურა იშვიათობაა — როგორც წესი, ამ თვეებში ტემპერატურა იმყოფება 29—35 °C-ის ინტერვალში.
ჰაერის ფარდობითი ტენიანობა ოქტომბერში და სექტემბერში არ აჭარბებს 35—40 %-ს. ნოემბრიდან დაწყებული დღის ტემპერატურა ეცემა მზარდი ღრუბლიანობის გამო, რომელიც თან ახლავს წვიმების სეზონის დასაწყისს, ხოლო ტენიანობა მატულობს.
ფლორა და ფაუნა
ტყის გაჩეხვის კატასტროფული ტემპების გამო, დღეისათვის ტყის მცენარეულობას უკავია ქვეყნის ტერიტორიის ნახევარზე უფრო ცოტა. რელიქტური ნოტიო მარადმწვანე ტყეები შენარჩუნებულია მხოლოდ ნიანგანის მთის კალთებზე ქვეყნის აღმოსავლეთში. დასავლეთში იზრდება მშრალი ფოთლოვანი ტექის ხის ტყეები. მაშონას პლატოზე გავრცელებულია მშრალი მეჩხერი მიომბოს და მოპანეს (Colophospermum mopane) ტყეები. მატაბელეს პლატო დაფარულია ხეებიანი და ბუჩქოვანი სავანებით. ზამბეზის ხეობაში ბევრია დატბორილი სავანები.
ზიმბაბვეს ცხოველთა სამყარო საკმაოდ მრავალფეროვანი და მრავალრიცხოვანია. ქვეყნის მეჩხერად დასახლებულ რაიონებში გვხვდება აფრიკული კამეჩი, ბეჰემოთები, აფთრები, მიწის მგლები, სპილოები, ანტილოპებით, ზებრებით, ჟირაფებით, ლომებით. მცირერიცხოვანია მარტორქები, ავაზები, ორიქსები, პითონები. მდინარეებში ბინადრობენ ნიანგები. ბევრია ფრინველი, ხვლიკი, გველი (მათ შორის აფრიკული პითონი).
გავრცელებულია ჭიანჭველების და ტერმიტების სხვადასხვა სახეობები; ჩრდილოეთით — ბუზი ცეცე. გაქრობის საფრთხის ქვეშაა ფრინველების და ძუძუმწოვრების (მათ შორის შავი მარტორქები, რომელთა მსოფლიო პოპულაციის ნახევარი ბინადრობს ზიმბაბვეში) 9 სახეობა, ასევე მცენარეთა 73 სახეობა. ცხოველთა სამყაროს და მცენარეულობების დასაცავად შექმნილია რამდენიმე ნაკრძალი და ეროვნული პარკი (ქვეყნის ტერიტორიის დაახლოებით 10 %), მათ შორის ყველაზე დიდებია — ჰვანგე, მატუსადონა, ვიქტორია-ფოლსი, მანა-პულსი.
ეკოლოგია
ზიმბაბვის ეკოლოგიური სიტუაცია შედარებით დამაკმაყოფილებელია. ზიმბაბვეს ყველაზე უფრო მწვავე ეკოლოგიური პრობლემებია — სასოფლო-სამეურნეო მიწების ეროზია და ტყეების ფართობის შემცირება. 1990-იან წლების შუა პერიოდში ტყეების უსისტემო გაჩეხვამ გამოიწვია ტყის მასივების ფართობის ყოველწლიური შემცირება 1,5 %-ით (ანუ 70—100 ათასი ჰექტრით). გამოტყორცნილი ნახშირორჟანგის საერთო მოცულობა შემცირდა 16,6 მილიონი ტონიდან (1990 წელს) 11,5 მილიონ ტონამდე (2005 წელს), რაც დაკავშირებულია ეკონომიკური სიტუაციის გაუარესებასთან და მრეწველობის უკუსვლასთან. წყლების დაჭუჭყიანების ძირითადი წყაროა სამთო მრეწველობა და სასუქების გამოყენება. კოღოების საწინააღმდეგო პრეპარატის კონცენტრაცია ზიმბაბვეს სოფლის მეურნეობაში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მაღალია მსოფლიოში.
პოლიტიკური წყობა
ზიმბაბვე რესპუბლიკაა. სახელმწიფოს მეთაურია — პრეზიდენტი. 2013 წლის ახალი კონსტიტუციის მიხედვით ირჩევა მოსახლეობის მიერ 5-წლიანი ვადით პირდაპირი არჩევნების გზით არაუმეტეს ორი ვადისა. პრეზიდენტი რობერტ მუგაბე ასაკით ყველაზე უფრო ხნიერი მოქმედი სახელმწიფოს ხელმძღვანელია მსოფლიოში 2014 წლის 24 ივლისიდან.
პარლამენტი — ორპალატიანია. სენატი 2013 წლის ახალი კონსტიტუციის თანახახმად შედგება 80 წევრისაგან (60 ირჩევა 5-წლიანი ვადით მოსახლეობის მიერ, 2 შეზღუდული უნარის მქონე მოქალაქენი და 18 დანიშნული). ქვედა პალატა — 210 დეპუტატი, ირჩევა მოსახლეობის მიერ მაჟორიტარულ ოლქებში 5-წლიანი ვადით. ამას გარდა ცალკე აირჩა 60 ქალი დეპუტატი.
პოლიტიკური პარტიები:
საგარეო პოლიტიკა
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ზიმბაბვეს საგარეო პოლიტიკის მთავარი მიმართულება ხდება აფრიკა. ზიმბაბვე აქტიურ როლს თამაშობდა მიუმხრობლობის მოძრაობაში, ერთა თანამეგობრობაში, აპართეიდის წინააღმდეგ ბრძოლაში და „ფრონტისპირა სახელმწიფოების“ ჯგუფის წევრია. ზიმბაბვეს ხელმძღვანელობა ეხმარებოდა მოზამბიკის მთავრობას მის ბრძოლაში მოზამბიკის ეროვნული წინააღმდეგობის წინააღმდეგ; 1992 წლიდან 1995 წლის ჩათვლით ზიმბაბვე მონაწილეობდა გაეროს სამშვიდობო ძალების სამშვიდობო მისიებში მოზამბიკში, რუანდაში, ანგოლაში, სომალიში.
რობერტ მუგაბეს მთავრობის ურთიერთობა დასავლეთთან გაფუჭდა ქვეყანაში თეთრკანიანი ფერმერების მიწების რეკვიზიციის დაწყების შემდეგ, ასევე მას შემდეგ, რაც დასავლეთის ქვეყნების მეთვალყურეებმა 2000 წლის არჩევნები ჩათვალეს არასამართლიანად. საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა და მსოფლიო ბანკმა შეწყვიტა ზიმბაბვესთვის კრედიტების გაცემა, ეყრდნობოდა რა მთავრობის წევრების მიერ მიღებული თანხების არაკეთილსინდისიერად გამოყენებას, ასევე ვალების გადახდის შეწყვეტას. მეორე მიზეზი გახდა აშშ-ში მიღებული კანონი „ზიმბაბვეს დემოკრატიისა და ეკონომიკის აღდგენის“ შესახებ (2001 წლის დეკემბერი), რომლის თანახმადაც რობერტ მუგაბეს შეუძლია აღადგინოს ნორმალური ურთიერთობა საერთაშორისო ფინანსურ ინსტიტუტებთან მხოლოდ კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან ჯარების გამოყვანის და გამჭვირვალე და სამართლიანი არჩევნების ჩატარების უზრუნველყოფის შემთხვევაში. ზიმბაბვეს ხელისუფლების მოქმედებები ოპოზიციასთან მიმართებაში 2002 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების წინ ევროპის კავშირის მიერ შეფასდა, როგორც მუქარა დემოკრატიისადმი, რამაც მოიტანა ზიმბაბვეს მიმართ შეზღუდული სანქციების შემოღება. ერთა თანამეგობრობამ დროებით შეაჩერა ზიმბაბვეს წევრობა ორგანიზაციაში, რის შემდეგაც ქვეყანა თვითონვე გამოვიდა იქიდან.
რობერტ მუგაბეს მთავრობა ღებულობდა რეგიონალური ლიდერის — სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საკმაოდ სტაბილურ მხარდაჭერას, თუმცა სიტუაცია დროებით გართულდა ზიმბაბვეს არმიის კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში შეყვანის შემდეგ. სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკამ ხმა მისცა ზიმბაბვეს გარიცხვაზე ერთა თანამეგობრობის რიგებიდან ერთი წლის ვადით, მაგრამ წინააღმდეგი გამოვიდა საერთაშორისო სანქციების დაწესებაზე. სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ხელმძღვანელობა აქტიურ მონაწილეობას ღებულობს ზიმბაბვეში პოლიტიკური კრიზისის მოგვარების საქმეში.
2006 წელს ზიმბაბვეს მთავრობამ ოფიციალურად გამოაცხადა პროგრამა — „მზერა აღმოსავლეთისაკენ“ („Look East“), რომელიც გახდა დასავლეთის ბაზრებიდან ჩინეთის, ინდოეთის, ირანის, ინდონეზიის, მალაიზიის, ჩრდილოეთ კორეის ბაზრებზე ორიენტაციის შეცვლის სახელმწიფო პოლიტიკის ნაწილი.
შეიარაღებული ძალები
ჯარის რაოდენობაა: 30 ათასი ადამიანი, მათ შორის — სახმელეთო ჯარები — 25 ათასი, ავიაცია — 5139. მთავარსარდალი — პრეზიდენტი. პოლიციის რაოდენობა — 25 ათასი ადამიანი. ამას გარდა, არსებობენ ნახევრადსამხედრო პოლიციური შენაერთები — 2,3 ათასი ადამიანი. (2000 წელი) ჯარის ხარჯები მთლიანი შიდა პროდუქტის — 3,7 % (2006 წლის შეფასება).
ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა
thumb|ზიმბაბვეს ადმინისტრაციული დაყოფა ზიმბაბვე დაყოფილია 8 პროვინციად, ასევე 2 პროვინციული სტატუსის მქონე ქალაქად (ჰარარე და ბულავაიო). ისინი, თავის მხრივ, იყოფიან 59 რაიონად, ხოლო ისინი — 1200 მუნიციპალიტეტად.
ეთნიკური ჯგუფები
ეთნიკურ უმცირესობაში შედიან თეთრკანიანი ზიმბაბველები, რომლებიც შეადგენენ ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის 1 %-ზე ნაკლებს. ისინი ძირითადად ბრიტანული წარმომავლობის არიან, მაგრამ მათ გარდა ქვეყანაში ასევე ცხოვრობენ აფრიკანერები, ბერძნები, პორტუგალიელები, ფრანგები და ნიდერლანდელები. თეთრკანიანი მოსახლეობის რაოდენობა შემცირდა თავისი პიკური მნიშვნელობიდან — დაახლოებით 278 000 ადამიანიდან ანუ 4,3 %-დან 1975 წელს სავარაუდოდ 120 000 ადამიანამდე 1999 წელს და 50 000 ადამიანამდე 2002 წელს. 2012 წლის აღწერით თეთრკანიანი მოსახლეობის საერთო რაოდენობა შეადგენს 28 782 ადამიანს ანუ 0,22 %-ს. ზიმბაბვედან ემიგრირებული თეთრკანიანი მოსახლეობის უმრავლესობა დასახლდა გაერთიანებულ სამეფოში (200 000-დან 500 000-მდე ბრიტანელი როდეზიული ან ზიმბაბვური წარმომავლობისაა), სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, ბოტსვანაში, ზამბიაში, კანადაში, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში. მეტისები შეადგენენ ქვეყნის საერთო მოსახლეობის 0,5 %-ს. სხვადასხვა აზიური ეთნიკური ჯგუფები, ძირითადად ინდოელები და ჩინელები ასევე ქვეყნის საერთო მოსახლეობის 0,5 %-ს შეადგენენ.
2012 წლის მოსახლეობის აღწერის თანახმად, მოსახლეობის 99,7 % აფრიკული წარმოშობისაა. შობადობის ზრდის ოფიციალურმა კოეფიციენტმა უკანასკნელ ათწლეულში შეადგინა: 3,6 (2002 წლის აღწერა), 3,8 (2006 წლის შეფასება) და 3,8 (2012 წლის აღწერა).
რელიგია
ზიმბაბვეს მოსახლეობის დაახლოებით 80 % ქრისტიანია; მოსახლეობის 62 % რელიგიურ აღმსარებლობას ესწრება რეგულარულად. დიდი ქრისტიანული ეკლესიებია, ანგლიკანური, კათოლიკური, მეშვიდე დღის ადვენტისტების და მეთოდისტური. როგორც აფრიკის სხვა ქვეყნებში, ქრისტიანობაში შერწყმულია ტრადიციული აფრიკული რელიგიები. ქრისტიანობის გარდა, წინაპრების კულტის თაყვანისცემა და სულების მფარველობა ყველაზე უფრო გავრცელებული არაქრისტიანული წესია. მოსახლეობის დაახლოებით 1 %-ს შეადგენენ მუსლიმები, ძირითადად მოზამბიკიდან და მალავიდან.
პროტესტანტები (ძირითადად აფრიკის ორმოცდაათიანელთა ეკლესიის მიმდევრები) შეადგენენ მოსახლეობის 63 %-ს. კათოლიკები მოსახლეობის დაახლოებით 17 %-ია. ზიმბაბვეში 2014 წელს იეჰოვას მოწმეების ყოველწლიურ მემორიალურ აქციას დაესწრო დაახლოებით 110 000 (0,8 %) ადამიანი.
ადგილობრივი ტრადიციული აფრიკული რელიგიების მიმდევრები შეადგენენ დაახლოებით 11 %-ს. მოსახლეობის 0,1 % ინდუსია და 0,3 % ბაჰაისტი. მოსახლეობის დაახლოებით 7 % არ მიეკუთვნება არც ერთ რელიგიას ანუ ათეისტია.
ეკონომიკა
1980 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე ზიმბაბვე ეკუთვნოდა აფრიკის კონტინენტზე ეკონომიკურად ერთ-ერთ ყველაზე უფრო განვითარებულ ქვეყნებს. დღეისათვის ზიმბაბვე შედის მსოფლიოში ყველაზე უფრო ღარიბი ქვეყნების რიცხვში. 2012 წელს მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე — 600 USD დოლარია. ეს ყველაზე უფრო დაბალი დონეა მსოფლიოს ყველა ქვეყნებსა და ტერიტორიებს შორის კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შემდეგ.
მრეწველობა
მრეწველობაში დაკავებულია შრომისუნარიანი მოსახლეობის 10 %, რომლებიც ქმნიან მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) 21,6 %-ს. ქვეყანაში მუშაობს ტექსტილის, თამბაქოს, ავტომანქანის აკუმულატორების და სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულის გადამუშავების მწარმოებელი დაწესებულებები. მიმდინარეობს რკინის, ოქროს, აზბესტის, ქვანახშირის, ვერცხლის, ნიკელის, პლატინის სამრეწველო მოპოვება, ამასთან ყველაზე უფრო მთავარ როლს ასრულებს ოქროს მოპოვება. 1996 წელს დაიწყო ალმასის მოპოვება.
სოფლის მეურნეობა
სოფლის მეურნეობაში დაკავებულია შრომისუნარიანი მოსახლეობის 66 %, რომლებიც ქმნიან მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) 16,7 %-ს. მუშავდება ქვეყნის ტერიტორიის 8,3 %, ირწყვება მიწის 174 ათასი ჰა. მთავარი საექსპორტო კულტურებია თამბაქო (მე-3 ადგილი მსოფლიოში), ბამბა, ჩაი (22 ათასი ტონა) და შაქრის ლერწამი (3,3 მილიონი ტონა). შიდა მოხმარეობისათვის მოჰყავთ ხორბალი (140 ათასი ტონა), სიმინდი (900 ათასი ტონა), ბოსტნეული კულტურები (135 ათასი ტონა). ხშირი გვალვები დიდ ზიანს აყენებენ სოფლის მეურნეობას.
2013 წელს სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლებმა შეადგინა — 2,7 მილიონი USD. სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯებმა — 2,2 მილიონი USD.
ტრანსპორტი
აეროპორტები
საავტომობილო გზები
რკინიგზები ზიმბაბვე ყველა თავის მეზობელ ქვეყანასთან დაკავშირებულია სარკინიგზო ხაზით.
ენერგეტიკა
ზიმბაბვეს ელექტრომომარაგების კომპანია პასუხისმგებელია ქვეყნის ელექტრომომარაგებით უზრუნველყოფაზე. ზიმბაბვეში არსებობს ორი დიდი სიმძლავრის ელექტროსადგური, კარიბის ჰესი (ზამბიასთან თანასაკუთრებაში მყოფი) და 1983 წლიდან ჰვანგეს თესი, რომელიც ქალაქ ჰვანგესთან ახლოს არსებულ ქვანახშირის საბადოებთან მდებარეობს. მაგრამ გენერირებული სიმძლავრეების საერთო მოცულობა ვერ აკმაყოფილებს მოთხოვნებს, რაც იწვევს ელექტროენერგიის ხშირ გამორთვებს. ჰვანგეს თესს არ შეუძლია იმუშაოს მთელი დატვირთვით მისი მოძველებულობის და არასრულყოფილი ტექნიკური გამართულობის გამო. 2006 წელს, განადგურებული ინფრასტრუქტურის, გენერატორების სათადარიგო ნაწილების და ქვანახშირის უკმარისობის გამო ზიმბაბვე იძულებულია მოახდინოს მისი სიმძლავრეების 40 %-ის იმპორტირება — 100 მეგავატი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან, 200 მეგავატი მოზამბიკიდან, 450 მეგავატი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკიდან და 300 მეგავატი ზამბიიდან. 2010 წლის მაისში ქვეყანაში გენერაციის სიმძლავრე შეფასებულია 940 მეგავატად, მაშინ როდესაც მისი პიკური მოთხოვნაა 2500 მეგავატი. ადგილობრივი და მცირე გენერატორების გამოყენება ფართედაა გავრცელებული.
სამთომომპოვებელი დარგი
როგორც სამხრეთი აფრიკის სხვა ბევრი ქვეყანა, ზიმბაბვეს ნიადაგი მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულით. კერძოდ ქვეყანაში მოძიებული იქნა პლატინის, ოქროს, ქვანახშირის, რკინის მადნის და ასევე უკანასკნელ დროს ალმასის მნიშვნელოვანი მარაგი. ასევე არსებობს სპილენძის, ქრომიტების და ნიკელის საბადოები, თუმცა მცირე რაოდენობით. მარანგეს ალმასის მინდვრები აღმოჩენილია 2006 წელს, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთ მდიდარ საბადოდ ითვლება.
2011 წლის მარტში, ზიმბაბვეს ხელისუფლებამ შემოიღო კანონი, რომელიც ითხოვს ლოკალურ საკუთრებას ქვანახშირის მომპოვებელ კომპანიებზე; ამ სიახლის შემდეგ, მოხდა ფასების ვარდნა ზიმბაბვეს წიაღისეულის კომპანიების აქციებზე.
სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობების თანახმად, ზიმბაბვეს ალმასის მოპოვების სექტორი კორუფციის ნიადაგია; 2012 წლის ნოემბერში არასამთავრობო ორგანიზაციების მოხსენებაში ნათქვამია, რომ კვლევებმა დაადასტურეს ალმასისგან მიღებული შემოსავლების გამჭვირვალეობის უზარმაზარ უარყოფით მხარეებზე და მისი მოპოვებით ქვეყანაში მხოლოდ ზიმბაბვეს მმართველი კოალიცია სარგებლობს. ამ საკითხზე ამახვილებდა ყურადღებას სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ყოფილი პრეზიდენტი თაბო მბეკი, რომელიც სულ რამდენიმე ხნის წინ ამბობდა, რომ ზიმბაბვესთვის აუცილებელია შეაჩეროს თავისი „მტაცებელი ელიტა“, მათთან შეთანხმებულ მომპოვებელ კომპანიებთან ერთად, რათა ქვეყანაში დაიწყოს კორუფციის აღმოფხვრა. ასევე ამავე თვეს Associated Press-მა გამოაქვეყნა, რომ როგორც მინიმუმ $2 მილიარდი ბრილიანტი მოიპარეს ზიმბაბვეს აღმოსავლეთ ალმასების მინდვრების საბადოებიდან, რითაც ისარგებლეს მუგაბეს მმართველი წრის პირებმა, ძვირფასი ქვებით მოვაჭრეებმა და დამნაშავეებმა.
2013 წლის იანვარში ზიმბაბვეს მინერალური რესურსების ექსპორტმა შეადგინა $1,8 მილიარდი.
ტურიზმი
მიწის რეფორმის პროგრამის გამო 2000 წლის შემდეგ ტურიზმი ზიმბაბვეში განუხრელად აგრძელებს დაცემას. 1990-იან წლებში 75 %-იანი ზრდის შემდეგ (1,4 მილიონი ტურისტი, 1999 წელს) 2000 წლიდან ქვეყანაში ტურისტების რაოდენობამ იკლო და ამავე წლის დეკემბერში სასტუმროს ნომრების 20 %-ზე ნაკლები იყო დაკავებული. ამან გამოიწვია დიდი გავლენა ზიმბაბვეს ეკონომიკაზე. ათასობით სამუშაო ადგილი დაიკარგა ამ სფეროში კომპანიების დაკეტვისა და მომავალში თანამშრომლებისათვის ხელფასების გადაუხდელობის გამო.