cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
თბოგამტარობა
მყარი სხეული
სპეციფიკური თბოგამტარობა აბსოლუტურ ტემპერატურასთან ერთად იცვლება, ანუ ის მხოლოდ ტემპერატურის გრადიენტისთვის არ აჩვენებს სითბოს ნაკადს. ლითონებისთვის სპეციფიკური სითბოგამტარობა მეტწილად ოთახის ტემპერატურაში გამოითვლება (300 კელვინი ≈ 27 გრადუს ცელსიუსს), აირების შემთხვევაში კი ცდები ძირითადად 0 გრადუს ცელსიუსში მიმდინარეობენ. აბსოლუტური ტემპერატურის მომატებასთან ერთად ჩვეულებრივ სპეციფიკური თბოგამტარობაც მატულობს, თუმცა პრაქტიკული მიზნებისთვის ერთ მუდმივ რიცხვს იღებენ.
ზოგადად კი ვიდერმან-ფრანცშეს კანონში ჩადებული პრინციპი მოქმედებს -- ყველაფერი ის, რაც დენს კარგად ატარებს (ვერცხლი, სპილენძი) მშვენიერი სითბოგამტარიცაა. ხოლო თბოიზოლატორები (ქაღალდი, ბამბა) კი დენსაც ცუდად ატარებენ.
დაანგარიშების მაგალითი
სპეციფიკური თბოგამტარობა მასალის თვისებაა. უცვლელი ზომების მქონე სხეულისთვის შესაძელბელია აბსოლუტური თბოგამტარობის დაანგარიშება. პენოპლასტის მაჭრისთვის, რომლის სიგანე 50 სმ., სიგანე 1 მ. ხოლო სიღრმე 2 მეტრია თბოგამტარობის დაანგარიშება შემდეგნაირად ხდება: თბოგამტარობა = სპეციფიკური თბოგამტარობა * ფართობზე / სიგრძესთან ესიმას ნ იშნავს, რომ ერთკელვინიანი ტეპპერატურის სხვაობის შემთხვევაში პენოპლასტის ნაჭერში წამში სითბოს ნაკადის 1 ჯოული მიედინება
კატეგორია:თბოგამტარობა კატეგორია:ტემპერატურა
სარიონი
სარიონი  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების ტერუელის პროვინციის გუდარ-ხავალამბრეს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 140,437953 კმ². მოსახლეობა — 1148 კაცი(2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტერუელის ქალაქები კატეგორია:ტერუელის მუნიციპალიტეტები
ფრანგული ენა (DELF - DALF)
DELF-ისა DALF-ის პროგრამები წარმოადგენს ფრანგული ენის შემსწავლელთა სასერთიფიკაციო პროგრამებს. ამ პროგრამათა გავლის შემდეგ, რომელიც გამოცდით სრულდება, შესაძლებელია იმის დადგენა, თუ სწავლების რომელ საფეხურზე რა წარმატებას მიაღწია ენის შემსწავლელმა. პროგრამები მეცნიერულადაა დამუშავებული და სტანდარტიზირებული. პროგრამა 6 სრულიად დამოუკიდებელი ერთეულისაგან შედგება და შეესაბამება ევროკავშირის სარეფერენციო ჩარჩოს ენათა ფოლიოს.
მსოფლიოს მასშტაბით 154 ქვეყანაში, მათ შორის საფრანგეთშიც, არსებობს 900 აკრედიტებული საგამოცდო ცენტრი, რომელთა გაცემულ დიპლომებზე დასმულია საფრანგეთის ეროვნული განათლების სამინისტროს (Ministère de l'Éducation Nationale-ის) ბეჭედი.
ფრანგებს, რომელთათვისაც ფრანგული ენა მშობლიურია, არ ევალებათ ამ გამოცდაში მონაწილეობის მიღება, ხოლო საფრანგეთის იმ მოქალაქეებს, რომელთაც არ გააჩნიათ ფრანგული ენის საჭირო კომპეტენციები, შეუძლიათ თხოვნით მიმართონ DELF-DALF-ის კომისიას გამოცდაზე დაშვების საგანგებო უფლების თაობაზე. აღსანიშნავია ისიც, რომ ამ გამოცდაში საფრანგეთის ფრანგულენოვან მოქალაქესაც შეუძლია მონაწილეობის მიღება, ანუ კანონმდებლობა არც ამ კატეგორიას გამორიცხავს.
გამოცდის ჩაბარების მსურველს ჩაჭრის შემთხვევაში შეუძლია ხელახლა სცადოს ბედი და მცდელობათა რაოდენობა არაა შეზღუდული. ჩაბარებული გამოცდა იმ შემთხვევაში შეიძლება განმეორდეს, თუ კანდიდატი წინასწარ წერილობით იტყვის უარს მანამდე მიღებულ დიპლომზე. გამოსაცდელი პირის ეს უარი უკვე არსებულ დიპლომზე საბოლოოა და გადაწყვეტილების მოგვიანებით შეცვლის შემთხვევაში არ დაექვემდებარება უკუხმობას. ცალკეული ნაციონალური ჟიურის გადაწყვეტილებები ასევე არ ექვემდებარება ხელახალ გადახედვას, ან უკუხმობას.
DELF (Diplôme d'Études en langue française) დიპლომი ფრანგული ენის სწავლის შესახებ
დელფი 4 ნაწილისაგან შედგება:
A1 არის ელემენტარული დონე და ამიტომაც ენის შესწავლის დამწყებთათვისაა განკუთვნილი. A1 დონის დიპლომის მფლობელს შეუძლია მის გარშემო მყოფთა შესახებ საუბარი.
გამოცდა შედგება შემდეგი ნაწილებისაგან:
აუდირება: გამოსაცელი პირი მოისმენს მოკლე სიტუაციას (ხანგრძლივობით 3 წუთი), რომლის ბოლოს მან კითხვებზე უნდა შეძლო პასუხის გაცემა. აქ გაირკვევა თუ რამდენად კარგად შესძლო გამოსაცდელმა პირმა მოსმენილი სიტუაციის გაგება. კითხვა: ამ შემთხვევაშიც 3-დან 5 დოკუმენტამდე შეირჩევა, რომედზედ გამოსაცდელ პირს პაუხების გაცემა მოუწევს. წერა: გამოსაცდელი პირ შეავსებს ფორმულარს. გამოცდის ამ ნაწილში გასარკვევია, თუ რამდენად კარგად შეუძლია გამოსაცდელ პირს მარტივი ტექსტების (მაგ.; მისალოცი ბარათების მისთ.) წერა. საუბარი: გამოსაცდელი პირი გაივლის გასაუბრებას გამომცდელებთან. სიმულირებული დაალოგი. გამოცდის კოლექტიური ნაწილი გრძელდება დაახლოებით 30 წუთი, რომელსაც ემატება გამოცდის 80-წუთიანი ზეპირი ნაწილი. ცალ-ცალკე 10 წუთი არის მოსამზადებელი დრო, ხოლო 5-7 წუთი გრძელდება გამოცდა. გამოცდის ყოველ ნაწილში სულ მცირე 5 ქულა მაინც უნდა დააგროვოს გამოცდელმა პირმა.
ყოველ ნაწილში შეიძლება მიღწეული იქნეს 25-25 პუნქტი. გამოცდა ჩაბარებულად ითვლება თუ მთლიანად 100-დან 50 ქულა მაინც დააგროვა გამოსაცდელმა პირმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგული ენა კატეგორია:უცხო ენის სერტიფიკატები
ტასიუსაკი (კაასუიტსუპი)
ტასიუსაკი (Tasiusaq) — დასახლება დასავლეთ გრენლანდიაში, კაასუიტსუპის მუნიციპალიტეტში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 248 კაცს.
კატეგორია:გრენლანდიის დასახლებული პუნქტები
Lasioglossum lionotum
Lasioglossum lionotum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1923 წელს.
მოლდოველები
მოლდოველები — ხალხი, მოლდოვის ძირითადი მოსახლენი (2,24 მლნ). ცხოვრობენ აგრეთვე უკრაინაში (258,6 ათ.), რუსეთის ფედერაციაში (156,4 ათ.).
ისტორია
მოლდოველების ეთნოგენეზში გამოიყოფა ორი ეტაპი ვოლოხების (ვლახელების) ფორმირება და თანამედროვე მოლდოველი ერის ჩამოყალიბება. ვოლოხების ფორმირება მიმდინარეობდა ჩრდილოეთ ბალკანეთის და კარპატების მთისწინეთის არეალში იმ თრაკიელი ტომების საფუძველზე, რომლებმაც I სუაკუნეში განიცადეს რომანიზაცია, ხოლო VI სუაკუნიდან სლავების გავლენა. XIV საუკუნის პირველ ნახევარში შეიქმნა მოლდავეთის სამთავრო, რომლის შემადგენლოპბაში შევიდა მდინარე პრუტის აღმოსავლეთთ მდებარე მიწებიც. ამ სახელმწიფოს შემადგენლობაში დასრულდა მოდლაველი ერის ჩამოყალიბება. XVI-XIX საუკუნეებში მოლდაველები ოსმალეთის იმპერიას ემორჩილებოდნენ, XIX საუკუნეში ბესარაბია დაიპყრო რუსეთის იმპერიამ. 1918 წელს ბესარაბია რუმინეთმა შეიერთა. 1924 წელს შეიქმნა მოლდოვეთის ასსრ. 1940 წელს ბესარაბია დაიკავა საბჭოთა კავშირმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:მოლდაველები
ვალტერ ბაადე
ვალტერ (უოლტერ) ბაადე (Walter Baade; დ. 24 მარტი, 1893, შრეტინგჰაუზენი, გერმანიის იმპერია — გ. 25 ივნისი, 1960, გეტინგენი) — გერმანელი ასტრონომი. 1919-1931 წლებში მუშაობდა ჰამბურგის ობსერვატორიაში, 1931-1958 აშშ-ში. ბაადე უმთავრესად ცნობილია ანდრომედეს ნისლეულის გამოკვლევით. 1943 წელს ბაადემ მოახერხა ანდრომედეს გულის დაშლა ვარსკვლავებად და მათი შესწავლის სუფუძველზე, საბჭოთა ასტრონომებთან ერთდოულად, დაადგინა, რომ გალაქტიკებში ვარსკვლავები ძირითადად ქმნიან ორი ტიპის დასახლებას, რომლებსაც მან I და II დასახლებები უწოდა. იმავე ნისლეულის სფერულ გროვებზე დაკვირვებების შედეგად დაასკვნა, რომ გალაქტიკებს შორის მანძილების სკალა, რომელიც 1918 მიიღეს, მცდარია და დაახლოებით ორჯერ უნდა გაიზარდოს.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები
Don't Lose My Number
„Don't Lose My Number“ — ინგლისელი მომღერალ და სიმღერების ავტორ ფილ კოლინზის სიმღერა, რომელიც შეტანილია ალბომში „No Jacket Required“. სიმღერა ეძღვნება ვინმე ბილის, რომელსაც ეძებს სიმღერის ავტორი. სინგლი ბრიტანეთში არ გამოცემულა. აშშ-ში იგი მოხვდა რეიტინგების #4 ადგილზე.
კოლინზის თქმით, სიმღერის დიდი ნაწილი დაიწერა მის პირველ ალბომზე Face Value მუშაობისას.
სქოლიო
კატეგორია:1985 წლის სინგლები კატეგორია:ფილ კოლინზის სიმღერები
ბასკები
ბასკები (euskaldunak; vascos; basques) — იზოლირებული ეთნოლინგვისტური ოჯახის მკვიდრი ხალხი ესპანეთსა (950 ათ.) და საფრანგეთში (140 ათ.). ევროპის გარეთ არის მნიშვნელოვანი დიასპორები სამხრეთ ამერიკასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. მინი|223x223პქ|ბასკების ავტონომიური რესპუბლიკის დროშა
იდენტობა და განსახლების არეალი
ბასკები განსახლებულნი არიან ევროპის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, სადაც ერთმანეთს ხვდება პირენეს მთების დასავლეთი ფერდობები და კანტაბრიის საზღვაო ზოლი.
მათი ტერიტორია ფრანგულ-ესპანურ საზღვარზე მდებარეობს. ასეთი გეოგრაფიული მდებარეობა წარმოქმნის ერთგვარ განსხვავებას ესპანელი და ფრანგი ბასკების სახით. ესპანურ ნაწილში ოთხი ტრადიციული რეგიონია (ნავარა, ალავა, ბისკაია, გიპოსკოა) და სამი საფრანგეთის მხარეს (ლაბურდანი, ზუბერუ, ქვემო ნავარა). ბასკები საკუთარ სამშობლოს მოიხსენიებენ, როგორც Euskal Herria („ბასკების მიწა“) ან Euskadi („ბასკების ქვეყანა“). იმის გამო, რომ ათასწლეულების მანძილზე ეს შვიდი რეგიონი არ გაერთიანებულა ერთ ერთეულად, ბასკები რჩებიან ყველაზე მრავალფეროვან და გამორჩეულ ეთნიკურ ჯგუფად ევროპაში.
ბასკების ქვეყანა მდებარეობს ჩრდილოეთ გრძედის 41- 43 გრადუსებს შორის და დასავლეთ გრძედის 0 და 3 გრადუსებზე. მისი ტერიტორიის ფართობი მოიცავს 20.747 კვადრატულ კილომეტრს, საიდანაც 17.682 კილომეტრი ესპანეთის ტერიტორიაზეა. ბასკების ქვეყანაში არის სამი ეკოლოგიური ზონა. ჩრდილოეთი ზონა მოიცავს კანტაბრის ზღვის სანაპიროს და მთისწინეთს. იგი ხასიათდება საზღვაო კლიმატით და ერთ- ერთი ყველაზე ტენიანი რეგიონია. პირენეს მთების ქედები შეადგენენ ცენტრალურ ზონას, სადაც ალპური კლიმატია გავრცელებული. სამხრეთი ზონა, რომელიც ბასკების ქვეყნის ტერიტორიის ორ მესამედს მოიცავს, პირენეს წვიმიან ნისლშია გახვეული და კონტინენტური კლიმატია გავრცელებული.
დასახლებები
ჩრდილო ეკოლოგიურ ზონებში არის ისეთი მთავარი ქალაქები, როგორებიცაა ბილბო/ბილბაო, დონასტია/სან სებასტიანი და ბაიონა/ბიონი, აგრეთვე დიდი მნიშვნელობის მქონე რეგიონალური წარმოების ცენტრები (ეიბარი, მონდრაგონი, ირუნი). ასევე ბევრია სოფლები, რომლებიც სანაპირო თევჭერას მიზდევენ და მათი მოსახლეობა 5000-10000 მცხოვრებს შეადგენს. შიდა მთისწინეთში არის გლეხთა სოფლები 500-დან 3000-მდე მოსახლეობით. ჩვეულებრივ სოფელი მოიცავს რომელიმე მდინარის ხეობასა და მიმდებარე ფერდობებს. ცენტრალური, მთავარი ინფრასტრუქტურა, როგორებიცაა ეკლესია, სკოლა, ბარები, მუნიციპალიტეტი, ხელბურთის კორტი, მაღაზიები და ნაგებობები სხვადასხვა პროფესიონალებისთვის( ექიმი, ვეტერინარი, პარმაცევტი, ფოსტალიონი), განთავსებულია ხეობის ნაწილში. ხოლო მიმდებარე ფერდობებზე მდებარეობს ფერმერთა კარ-მიდამოები, რომლებიც ან ერთმანეთისგან სრულიად იზოლირებულია, ან დაჯგუფებულია ათი-თორმეტი საცხოვრებელი თავიანთი კოლექტიური მიწებით. ეს ფერმერთა სახლები უდიდესი ქვის ნაგებობებია, ხშირად სამსართულიანი. პირველი სართული ცხოველთა თავშესაფრებს უჭირავს, მეორე სართული არის საცხოვრებელი ადგილი, ხოლო მესამე სართული გამოიყენება თივისა და სხვა მოსავლის შესანახად.
ენა და კულტურა
ბასკებმა თავისი სახელი — Euskaldunak, აიღეს სიტყვიდან მათი ენის სახელწოდებისგან — Euskara. ტრადიციული ბასკური კულტურა რეგიონის ურბანიზაციისა და ინდუსტრიალიზაციის ზრდის გამო რეგრესირებადია. სამრეწველო ქალაქების უმეტესობაში არა მარტო ბასკური წეს-ჩვეულებები, არამედ ბასკური ენაც დავიწყებას ეძლევა. ბასკურად ძირითადად ლაპარაკობენ მაღალმთიან შორეულ რეგიონებში, მაგრამ XX საუკუნის ბოლოს თითქმის ყველა ბასკი ლაპარაკობდა ესპანურად ან ფრანგულად.
დიდი ხანია არსებობს აზრი, რომ ბასკები გენეტიკურად განცალკევებული ხალხია. გავრცელებულია მოსაზრება, რომ ბასკები ენათესავებიან იბერიულ-კავკასიურ ერებს, კერძოდ კი — ქართველებს. როგორც ჯგუფს, მათ აქვთ ყველაზე მაღალი პროპორცია რეზუს-უარყოფითი სისხლისა ევროპაში (25%) და ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი პროცენტი O ტიპის სისხლისა (55%).
ისტორია
ბასკური ენის უნიკალურობას ხაზს უსვამს ბასკების წარმოშობის საიდუმლოებით მოცული ისტორია. ზოგიერთმა მეცნიერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა ბასკები პირდაპირი შთამომავლები ყოფილიყვნენ კრომანიონელი ადამიანისა. შუა საუკუნეების ბასკები, გარემოცულნი იყვნენ ტომებით, რომლებიც მესქონლეობას მისდევდნენ და ამვდროულად სისასტიკითაც გამოირჩეოდნენ, სწორედ ამიტომ მათ ბარბაროსებად მოიხსენიებდნენ. რომაელები, გოთები, ფრანკები, მავრები - თითოეული მათგანი აკონტროლებდა ბასკების ტერიტორიის გარკვეულ ნაწილს, თუმცა ბასკები ყოველთვის წინააღმდეგობას უწევდნენ მტერს და არ აძლევდნენ სრული გავლენის მოპოვების შესაძლებლობას. სწორედ ბასკები შეებრძოლნენ კარლოს დიდს რონსევალის ბრძოლაში. ბასკებმა, რომლებიც არაბების მოკავშირეებად გამოდიოდნენ, სარაგოსის წარუმატებელი ალყის შემდეგ გაანადგურეს უკანდახეული ფრანკთა ჯარების არიერგარდი (ჯარის ან ფლოტის ნაწილი, რომელიც ფრონტიდან ზურგისაკენ მოძრაობისას მთავარ ძალებს ბოლოში მიჰყვება და იცავს მათ). ბრძოლისას დაიღუპა მხედართმთავარი როლანდი, რომლის გარდაცვალებასთან ერთად საფუძველი ჩაეყარა საგმირო ეპოსს სახელად „სიმღერა როლანდზე“.
ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველი ათასწლეულის შემდეგ, ბასკების ქვეყნის ზოგიერთი რეგიონი საკმაოდ მძიმე წნეხის ქვეშ აღმოჩნდა ინგლისელების, ფრანგებისა და ესპანელების მხრიდან. ისინი ბასკებს, როგორც პაიკებს ისე იყენებდნე ბრძოლის დროს. თუ ისინი შეძლებდნენ თავის წარმოჩენას სუვერენიტეტს მიიღებდნენ, რომელიც სინამდვილეში ფარსი იყო. ორივე მხარემ კარგად იცოდა, რომ ეს შეთანხმება იქამდე დარჩებოდა ძალაში, სანამ ახალი მოწინააღმდეგე არ გამოჩნდებოდა ჰორიზონტზე. მიუხედავად ყველა წინაპირობისა ბასკებმა მაინც მოახერხეს იდენტობის შენარჩუნება. აღადგინეს ძველი და შემოიღეს ახალი წესები, როგორც ეტიკეტის ასევე, სახელისუფლებო თვალსაზრისითაც. მაგალითისთვის კასტილის მეფე ტახტზე ასვლის შემდეგ ვალდებული იყო ჩასულიყო ქალაქ გერნიკაში და ფიცი დაედო წმინდა მუხის ძირას, რომ პატივს სცემდა ბასკურ კანონებს.
ბასკები გამოირჩეოდნენ გემთმშენებლობის კარგი ცოდნით, სწორედ მათ სახელს უკავშირდება ვეშაპებზე სანადირო გემის შექმნა. სანავიგაციო უნარების კარგად ფლობამ და გემით ზღვაში ოსტატურად მანევრირებამ ისინი პირენეს ნახევარკუნძულზე ყველაზე ცნობილ მეზღვაურებად აქცია.
XV საუკუნის დასაწყისში ბასკებმა უკვე გადაკვეთეს ატლანტიკა და ნადირობდნენ ვეშაპებზე ლაბრადორის სანაპიროზე. ბასკები ასევე შედიოდნენ კოლუმბისა და მაგელანის გემების ეკიპაჟს შემადგენლობაში. ბასკი მეზღვაურები, დაქირავებულები, ვაჭრები და მისიონერები ესპანური კოლონიალური ელიტის რიგებს ავსებდნენ, ისინი ამერიკაში მიმომავალი გემების უმრავლესობის კონტროლს ახდენდნენ. ასევე ბასკები აკონტროლებდნენ კოლონიების განვითარებისთვის გამოყოფილ სახსრებს. საფრანგეთის რევოლუციამ, თავისი ძლიერი ცენტრალისტური ტენდენციებით, გაანადგურა პოლიტიკური ავტონომია ლაპურდიის, ბიჰი-ნაფაროასა და ზუბეროას პოლიტიკური ავტონომია. მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა მათ წინააღმდეგობა გაუწია, ისინი გილიოტინაზე აიყვანეს ან კონცენტრაციულ ბანაკებში  გადაანაწილეს. XIX საუკუნეში ბასკები ესპანეთის ომში წაგებული კარლისტების მხარეს იბრძოდნენ, რის გამოც მოუწიათ უამრავი პოლიტიკური ავტონომიების დათმობა. ამასთან ერთად მეცხრამეტე საუკუნეში ბასკებს შეუმცირდათ მუშების შემოდინება, რამაც მნიშვნელოვნად დააზარალა მრეწველობა და შეშფოთება გამოიწვია.
1990 წლისათვის შეიქმნა თანამედროვე ბასკების ნაციონალისტური მოძრაობა, რომელიც მიზნად ისახავდა მადრიდის პოლიტიკის შეზღუდვას ბასკების ქვეყანაში. ნაციონალისტებმა გააპროტესტეს არჩევნები და ამით კონტროლი მოიპოვეს ისეთ პროვინციულ მუნიციპალიტეტებზე როგორიცაა გიპუსკოა და ბისკაია. როცა ესპანეთში სამოქალაქო ომი გაჩაღდა 1936 წელს, ეს ორი პროვინცია რესპუბლიკის ერთგული რჩებოდა, მათ აირჩიეს ახალი ავტონომიური მთავრობა, და საკუთარი ვალუტაც კი გამოუშვეს. ცხრა თვეში კი ბასკები ფრანკომ დაამარცხა და მათი უმრავლესობა დახვრიტეს ან ციხეებში მოათავსეს, ათასობით ადამიანი გადაასახლეს, ბასკების მთავრობა კი პარიზში გადავიდა. ფრანკოს რეჟიმის დროს იყო სისტემატიური ზეწოლა ბასკურ კულტურაზე. აქედან გამომდინარე 1950-იანი წლების დასასრულში ახალგაზრდა ბასკებმა ჩამოაყალიბეს მოძრაობა ETA და ესპანეთიდან ბასკეთის გამოყოფა და სრული დამოუკიდებლობა მოითხოვეს. მათი და ფრანკოს დაპირისპირება მასიურ ძალადობაში გადაიზარდა,  და ამიტომაც ეს ორგანიზაცია ევროპაში ერთ-ერთ ყველაზე სახიფათო „ტერორისტულ“ ორგანიზაციად სახელდებოდა. ფრანკოს გარდაცვალებასთან ერთად 1975 წელს ესპანეთში დაიწყო დემოკრატიის ხანაც. ბასკების ნაციონალისტური მოძრაობები ღიად მონაწილეობდნენ ახალი კონსტიტუციის ჩამოყალიბებაში, რომელიც მეტ თავისუფლებას ანიჭებდა ავტონომიებს.
პოლიტიკური ორგანიზაციები
მუნიციპალურ დონეზე თემები რეგულირდება არჩეული მერის და საქალაქო საბჭოს მიერ. საფრანგეთის სამი რეგიონი, ბერნა პირენეების დეპარტამენტი ატლანტიკაში და მათი მთავრობის რეზიდენცია პაუში. ესპანეთის ოთხი პროვინციიდან თითოეულს ჰყავს საკუთარი არჩეული კრება ან „დეპუტაცია“. დედაქალაქით ვიტორიაში მას აქვს თავისი სახალხოდ არჩეული პრეზიდენტი, პარლამენტი და მთავრობა. ის აკონტროლებს მედია საშუალებების, განათლების სისტემის და ეკონომიკური განვითარების გარკვეულ ნაწილს. ყველა საერთაშორისო ურთიერთობების სტრატეგიები კი მადრიდში მუშავდება. ბასკები ასევე ირჩევენ ესპანური და ფრანგული პარლამენტის წარმომადგენლებსაც.
კონფლიქტი
ბასკების რეგიონი ძლიერ არის დაცული განსაკუთრებით ესპანეთის მხარეს. ესპანეთის სამოქალაქო გვარდია არ სარგებლობს დიდი პოპულარობით მოსახლეობაში და ხშირად დაპირისპირების მიზეზიც ხდება. პოლიტიკურად ლმობიერი მხარეებიც კი თვლიან, რომ ამ ძალების გამო მათი ტერიტორია „ოკუპირებულია“, ამიტომაც გვარდიის გაყვანა ნაციონალისტების ერთ-ერთ მთავარ მოთხოვნად რჩება. ETA-სა და გვარდიას შორის შეტაკებებში დაფიქსირებულია 600-მდე სასიკვდილო შემთხვევა ბოლო სამი ათწლეულის მანძილზე. ბასკები დიდი ხანია აქტიურობენ თავისი ენობრივი და კულტურული უფლებების დასაცავად, თითქმის რომის იმპერიის დასრულების პერიოდიდან. XX საუკუნეში, მცირე ხნით (1936-37 წწ) ბასკურმა მიაღწია ოფიციალურ აღიარებას ბასკეთის ავტონომიური მმართველობის ფორმით ესპანეთის სამოქალაქო ომის დროს, მაგრამ ფრანსისკო ფრანკოს მმართველობის პერიოდში ეს ავტონომიურობა დაიკარგა. 1975 წელს, ესპანეთში მონარქიის აღდგენისთანავე, ბასკებმა გააგრძელეს ზეწოლა ესპანეთის მთავრობაზე და 1978 წელს კვლავ მიიღეს ავტონომიის უფლება, სადაც ესპანური და ბასკური ოფიციალურ ენებად გამოცხადდა.
ამან გამოიწვია მეტი თავისუფლება საშინაო მმართველობაში, მაგრამ ვერ დააკმაყოფილა უფრო ექსტრემისტული მოთხოვნების მქონე ორგანიზაციები, მაგალითად, ETA - Euzkadi Ta Azkatasuna („ბასკური სამშობლო და თავისუფლება“), რომელიც იბრძვის ბასკეთის თვითმმართველობისა და ესპანეთისაგან გამოყოფისათვის. ეტა-ს ხანგრძლივი გავლენისა და საქმიანობის გამო რთული ურთიერთობები ჩამოყალიბდა ბასკებსა და ესპანელებს შორის. ბოლო ხანებში ორივე მხარე ცდილობს კონფლიქტის დარეგულირებას.
სოციალური ორგანიზაცია
ბასკების ქვეყანა მეტწილად ხელშეუხებელი დარჩა დასავლური ევროპული ფეოდალიზმისგან და არსებობს გავრცელებული აზრი, რომ ყველა ბასკი თავადია. აღინიშნება განსაკუთრებული სოციალური მობილობა და ქონებრივი განსხვავება ავტომატურად არ განსაზღვრავს სოციალურ სტატუსს. თუმცა არსებობს ერთგვარი ბასკური პლუტოკრატია მეწარმეების, ბანკირებისა და მდიდარი ბიზნესმენებისა, რომლებიც უფრო მეტად ფრანგ და ესპანელ ელიტასთან იყვნენ დაკავშირებულნი, ვიდრე საკუთარ თანამემამულეებთან. შეინიშნება გარკვეული საზღვარი ბასკებსა და არა-ბასკებს შორის, რაც ხშირად უკმაყოფილებისა და დისკრიმინაციის მიზეზი ხდება. სოციალური კონტროლი ადგილობრივ დონეზე დიდწილად ზეწოლის მეთოდით ხორციელდება. რელიგიურ სფეროში კი მრევლზე დიდ გავლენას ახდენენ მღვდლები.
ყოფა-ცხოვრება
ტრადიციულად ბასკები ამუშავებდნენ მცირე ზომის მინდვრებს იზოლირებულ მთიან რეგიონებში, იქ სადაც ისინი ახლაც ცხოვრობენ. სამოსახლოები განლაგებულია მცირე ჯგუფებად, რომლებიც ქმნიან სოფლებს, ან გაფანტულნი არიან მაღალმთიან ზონებში. სამოსახლო (სახლი, მინდორი და ოჯახი) არის ყველაზე მნიშვნელოვანი სოციალური ერთეული. სოციალური ორგანიზაციის ეს ფორმა დაცული იყო ტრადიციული კანონით მემკვიდრეობის შესახებ, რომელიც აწესრიგებდა ურთიერთობებს, რომლის მიხედვითაც მთელი ქონება გადადიოდა ერთ მემკვიდრეზე. ტრადიციული ბასკური კულტურა ეფუძნებოდა ამ ინდივიდუალურ სამოსახლოებს, რომელთაც ეწოდებოდა caserios. იზოლირებულად ცხოვრების ასეთმა წესმა განაპირობა ოჯახური სოლიდარობის ძლიერი გრძნობა, რომელიც თავის მხრივ განსაზღვრავს სიძლიერეს და სიცოცხლისუნარიანობას ბასკური ენისა, კულტურისა და კოლექტიური იდენტურობისა.
საარსებო საშუალებები და კომერციული აქტივობები
მოსახლეობის მხოლოდ 20% არის დაკავებული სოფლის მეურნეობით. ბისკაიში და გიპუსკოაში აქტიური სამუშაო ძალის 50% დასაქმებულია მრეწველობაში. დღევანდელობამდე „ბასერია “ იყო ბასკების შერეული მეურნეობების ერთგვარი გაერთიანება, რომელიც უფრო მეტად ყურადღებას ამახვილებდა თვითუზრუნველყოფაზე. ფერმერულ ოჯახებს მოჰყავდათ საკუთარი ხორბალი, სიმინდი, ბოსტნეული, ხილი და თხილი, აგრეთვე ზრდიდნენ ფრინველებს, კურდღლებს, ღორებს, ძროხებს და ცხვრებს. წვდომა სოფლის საერთო რესურსებზე (ცხოველთა საძოვრები, გვიმრები ცხოველეთა საწოლებისთვის, კირქვა სასუქისთვის და ტყე საწვავისა და საშეშენებლო მასალებისთვის) მნიშვნელოვანი წყარო იყო მოსახლეობისთვის. გასული 50 წლის განმავლობაში იზრდებოდა კომერციალიზაცია სოფლის მეურნეობაში. სახნავ-სათეს მიწებზე დაიწყეს ან ინტენსიური დათესვა/გაზრდა ბოსტნეულისა ან საკვების წარმოება სარძეო მეურნეუბისთვის, ორივე ეს საქმიანობა ხდებოდა, რათა მოემარაგებინათ ქალაქის ბაზრები. სოფლის მეურნეობა მექანიზირებულია, თუმცა მცირე მასშტაბებში ციცაბო რელიეფისა და გამო. ცენტრალურ ეკოლოგიურ ზონებში ცოტა შემთხვევაა სამუდამო დასახლებისა. აქ ზაფხულის თვეებში მწყემსები თავიანთ ფარასთან ერთად მაღლობებისკენ მიეშურებიან, ხოლო მეტყევეები მუხასა და წიფელს ჭრიან. სამხრეთ ეკოლოგიურ ზონებში აგროკულტურა ბევრ და მრავალფეროვან მამულებს მოიცავს, ფართოდ არის გაფანტული სხვადასხვა აგროქალაქები. ეგრეთ წოდებული „ხმელთაშუა ტრილოგია“ მცენარეებისა, ასე მოიხსენიებენ ხორბალს, ზეთისხილსა და ყურძენს, წამყვანი კულტურებია ამ ეკოლოგიურ ზონაში. მდინარე ებროსთან ახლოს არის ვრცელი სარწყავი სისტემა, რომელიც ფართო მასშტაბებით ბოსტნეულის მოშენების საშუალებას იძლევა. ბასკური სანაპირო მეთევზეობის სოფლები დღესაც აგზავნიან საკუთარ გემებს კანტაბარიისა და ირლანდიის ზღვებში სხვადასხვა სახეობის თევზების დასაჭერად (hake, anchovies, sea bream), აგრეთვე სტუმრობენ დასავლეთ აფრიკის სანაპიროებსაც იგივე მიზნით. აღსანიშნავია, რომ ეს გემები საკმაოდ კარგად არიან აღჭურვილები (მექანიკური ბადეებით,სამაცივრეებით, სიღრმის საზომი მოწყობილობებით და ა.შ).
ვაჭრობა
მაშინ როცა ზოგიერთი ფერმერი თუ მეთევზე საკუთარ პროდუქციას პირდაპირ ახლო მდებარე ქალაქებსა და სოფლებში ყიდდა, ახლა ისინი ეფექტური სავაჭრო ცენტრებით სარგებლობენ, რომლებიც თავის მხრივ სუპერმარკეტებსა და უნივერმაღებს აერთიანებს.
მიწათმფლობელობა
ფერმისა და მიწის მესაკუთრეობა ისტორიულად პრესტიჟული სოციალური სტატუსი იყო საზოგადოებაში, რომლისთვისაც დასამუშავებლად ვარგისი მიწა უძვირფასესია, თუმცა ბოლო 50 წლის ცვლილებებმა გამოიწვია ორივე, როგორც მიწის დეფიციტი, ისევე სიჭარბეც. ერთი მხრივ ამ საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლის სიმწირემ, რომელიც მეოცე საუკუნის ადამიანისათვის საკმარისი აღარ იყო, ბევრ ოჯახს აიძულა უბრალოდ უარი ეთქვა საქმიანობაზე, დაუმუშავებლად დაეტოვა მიწა, გაეყიდა ან გაექირავებინა. მეორე მხრივ, ბევრი ქალაქის მოსახლე ყიდულობს ან არენდით იღებს ამ მიწებს, რათა გადატვირთული კვირის ბოლოს, ქალაქგარეთ თავშესაფარი გააჩნდეთ.
მონათესავე და განსხვავებული ჯგუფები
ურბანული ბასკური ოჯახები ატომური ტიპისაა, საკუთარი ბინით. სამხრეთ ეკოლოგიურ ზონაში, ასეთივე ოჯახის ტიპი დომინირებს აგრარულ დასახლებებში. ბასკურში ტერმინი ოჯახი მთავარი სოვიალური ფორმაა. ნათესაობა აღირიცხება ორმხრივად, არის ეგოცენტრულად განსაზღვრულიც, რომელიც ძირითადად მხოლოდ განსაზღვრული ელემენტის ქორწილის ან სიკვდილის შემთხვევაში აქტივირდება. მეზობლები, ჩვეულებრივ არა ნათესავნი,ასევე დიდი როლს თამაშობენ ბასკურ საზოგადოებაში. სამეზობლო გაერთიანებები, როგორც წესი მიმართვის პირველი ვარიანტია კრიზისულ სიტუაციებში. სამეზობლო სოციალური სიახლოვისა და მხარდაჭერის ძირითადი წყაროა.
ნათესაობის ტერმინოლოგია
გამოყენებული ტერმინოლოგია ესკიმოსთა მსგავსია. ტერმინები განსხვავდება მოსაუბრის სქესის მიხედვით.
ქორწინება,ოჯახის შექმნა
ბასკები მონოგამები არიან და პირად არჩევანს დიდი წონა აქვს. თუმცა ოჯახის მემკვიდრის ქორწინება,ქონებრივი გარიგებაცაა. ფერმისა და მიწის მფლობელობა ახლადდაქორწინებულთ საქორწინო შეთანხმების საფუძველზე გადაეცემათ. პატარა სოფლებში შეინიშნება ენდოგამობაც, ხშირია ნათესაური ქორწინებები, ზოგჯერ ნახევარ და-ძმებს შორისაც.
ოჯახი
მემკვიდრე და მეუღლე მშობლებთან ერთად (მემკვიდრის) ქმნიან საოჯახო მეურნეობას. მემკვიდრის დაუქორწინებელი ძმები და დები შეიძლება დარჩნენ ოჯახში სიკვდილამდეც კი, მაგრამ ოჯახის თავის ავტორიტეტს ემორჩილებიან. ოჯახი მუშაობს ერთიანად, ბავშვები და მოხუცები შედარებით მსუბუქ სამუშაოებს ასრულებენ. ურბანულ არეებში, ასეთი ატომური, მდიდარი ოჯახებისთვის, მთელ საშინაო საქმეს შეიძლება დაქირავებული მსახური ასრულებდეს. ის შეიძლება ასევე უვლიდეს და პატრონობდეს ოჯახის უხუცეს წევრსაც.
მემკვიდრეობა
საკუთრება თითოეული თაობის მხოლოდ ერთ წევრს გადაეცემა. ზოგიერთ რეგიონში ტრადიციებს მხოლოდ მამრობითი შთამომავლობა დიქტირებს. მემკვიდირის და-ძმები თავიდანვე უზრუნველყოფილნი არიან. ისინი თანაბრად იყოფენ მშობლების პირად ქონებას (ფული, ძვირფასეულობა და ა.შ.) ურბანულ არეებშიც, შთამომავლობა თანაბრად იყოფს გარდაცვლილის ქონებას. თუმცა ეროვნული კოდექსები თითოეულ მიმღებზე მაქსიმალურ რაოდენობას, მთლიანის ერთი მესამედით საზღვრავენ.
სოციალიზაცია
ბავშვების აღზრდა ოჯახის ყველა წევრზე თანაბრადაა განაწილებული. ქალაქებში ამას ხშირად ემატება ქალი-მსახურიც,რომელიც ძიძის ფუნქციებსაც ითავსებს. ბასკები აქცენტს აკეთებენ ინდივიდუალური ინტერესების სუბორდინაციაზე,მთლიანი „ორგანიზმის“ საკელთიდღეოდ. ერთი შთამომავალი სოციალიზდება როგორც მემკვიდრე, დანარჩენები კი ეგუებიან იმ აზრს, რომ მათ სახლი უნდა დატოვონ. ამ სისტემამ, ბასკების დიდი ნაწილი ემიგრაციის გარდაუვალ კანდიდატებად აქცია.
რელიგია
ტრადიციულად ბასკები მეტწილად კათოლიკეები არიან. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი იყვნენ უკანასკნელები დასავლეთ ევროპაში, ვინც მიიღო ქრისტიანობა, მათ ისეთი დიდი წინამძღოლები ჰყავდათ კათოლიკურ ეკლესიაში როგორიცაა: იგნატიუს ლოიოლა და ფრანცისკო ხავიერი. ისინი დღეს წმინდანებად არიან შერაცხულნი. XIX, XX საუკუნეებში ბასკები განსაკუთრებით ღრმადმორწმუნე იყვნენ, მაგრამ უკანასკნელ წლებში ეკლესიაში სიარულს, როგორც უმრავლესობა დასავლეთ ევროპის ქვვეყნებში, მათაც უკლეს. დღესდღეობით, კვლევებბის თანახმად დგინდება, რომ ბასკების მხოლოდ 50%-ზე ოდნავ მეტს სწამს ღმერთის არსებობა, დანარჩენი კი აგნოსტიკოსი ან ათეისტია. სკეპტიტიზმი რელიგიის მიმართ შესამჩნევად იზრდება უმცროს თაობაში, მაშინ როცა უფროსები ინარჩუნებენ საკუთარ რწმენას.
ბასკების გაქრისტიანებაზე ორი მოსაზრება არსებობს. ერთ-ერთის თანახმად, ქრისტიანობამ ბასკეთში IV-V საუკუნეებში შეაღწია. მეორე მოსაზრებით კი ეს მხოლოდ XII-XIII საუკუნეებში მოხდა. მთავარი საკითხი იმაში მდგომარებს, თუ რას ვგულისხმობთ ჩვენ გაქრისტიანებაში. ქრისტიანობის ადრეული კვალი, ძირითად ურბანულ არეებში IV საუკუნიდან გვხვდება. 589 წელს პამპლონაში ეპისკოპოსი იჯდა, ასევე ცნობილია რამდენიმე განდეგილი მწირის მოღვაწეობის შესახებ. ამ ფაქტებზე დაყრდნობით, ქრისტიანობა „ადრე“ მოვიდა.
ბასკური მითები და ლეგენდები
ყველაზე უფრო პრიმიტიული ადამიანიც კი გრძნობდა, რომ საჭირო იყო იმ მოვლენებისა და ფენომენებისთვის სახელი მიენიჭებინა, რომლებიც მის არსებობას ახლდა თან. ის ინტერპრეტაციას უკეთებდა მათ, ეძებდა ახსნას და მიღებული პასუხებით ქმნიდა საკუთარ მითებს, ლეგენდებს და რელიგიას. ამან ჩამოაყალიბა ადამიანის ურთიერთობა ბუნებასთან და ყველაფერ დანარჩენთან მის გარემოში, რაც გაუგებარად და ხშირად მაგიურადაც მოიაზრებოდა.
ბასკებმა ქრისტიანობა ძალიან გვიან მიიღეს. ისინი გეოგრაფიული მდებარეობის გამო მოწყვეტილი იყვნენ სხვა კულტურებისგან, რამაც აიძულა მრავალფეროვანი მითები და ლეგენდები შეექმნათ, რომლებიც დღემდე არსებობენ ზეპირსიტყვიერების დამსახურებით. მათი მიხედვით მტებმა და ხეობებმა თითქმის ადამიანური მნიშვნელობა შეიძინეს, დედამიწის სიღრმეებში კი მიკვდავთათვის მიუწვდომელი რძის მდინარეები მიედინება. ორი ძალა მართავს ბუნებაში მიმდინარე პროცესებს და ადამიანის სიცოცხლეს: ცის ღმერთი ოსტი ან ორცი, რომელიც რომაული იუპიტერის ან ბერძნული ზევსის ექვივალენტია და ლარგია, მთვარე, ფემინური ძალა, რომელიც სამყაროს უხილავი ნაწილიდან წარმოიშვა. ოსტი და ეგუცკი, მზის სინათლე, დღეს, დედამიწას ეკუთვნიან, ხოლო ლარგია-გარდაცვლილთა, სულების, სამყაროს. ბასკურ ლეგენდებში ხშირად ვხვდებით მთვარეს და მის ციკლებს. ძველი ბასკების ქალური ღვთაება იყო მარიამი, ქალბატონი, რომელიც დედამიწის ცენტრამდე ჩამავალ გამოქვაბულებში ცხოვრობდა. მას სხვადასხვა ფორმის მიღება შეეძლო, მაგრამ ხშირად ჩნდებოდა როგორც თვალწარმტაცი სილამაზის ქალი და გადაადგილდებოდა მთიდან მთაზე ცის გადაკვეთით,როგორც ცეცხლის ბურთი. ნებისმიერ მნიშვნელოვან ადგილს აქვს მარიამის საცხოვრებლის მოდელი, თავის უმაღლეს წერტილში, მაგალითად, გორბეა ს, ანბოტოსა და აკეტეგის მთები.
სხვა მნიშვნელოვანი პერსონაჟები ღმერთებსა და ადამიანებს შორის არიან ტყის ბატონები, ბასაჯაუნაკები, გასაოცრად ძლიერი ბანჯგვლიანი არსებები, რომლებიც ადამიანებამდე ამუშავებდნენ მიწებს. ადამიანებმა მიწათმოქმედების უფლება მიიღეს მას შემდეგ რაც სან-მარტინმა მათ მოუგო შეჯიბრი და პრიზად მცენარეთა თესლი მიიღო.
დინებებთან და სანაპიროებთან, ლამიაკები ან ლამინაკები, თავიანთ გრძელ თმებს ოქროს სავარცხლებით ივარცხნიან. ეს მაცდუნებელი არსებები, ქალთევზას მსგავსნი-ან რომლებსაც ფრინველის ფეხები აქვთ, აცდუნებენ ადამიანებს და ღუპავენ.
სახლი ეტხეა არის თავშესაფარი და ტაძარი ბასკი ხალხის ელემენტი, რაც მათ იდენტობასა და სახელს აძლევს. სახლი დაცულია ბოროტი ძალებისგან ცეცხლით, დაფნის ფოთლებით ან ფოთლების ფერფლით. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ სახლების ტრადიცია გაგრძელდა ეკლესიაში, სადაც ყველა ოჯახს თავისი კუთვნილი ადგილი აქვს გამოყოფილი.
ქრისტიანობის შემოსვლამ შეამცირა საჯარო „ცირკულაცია“ ამ რწმენებისა, მაგრამ კერძო შემთხვევებში ისინი მაინც არსებობდნენ და ხალხი უზიარებდა მათ ერთმანეთს. როცა იესო ქრისტე გამოჩნდა, ის ზებუნებრივი ქმნილებები, რომლებსაც ბასკები სასწაულებრივ უნარებსა და ქმედებებს მიაწერდნენ, გაქრნენ. და რწმენა ნელ-ნელა გადაიქცა მითებად და ლეგენდებად.
ადგილები, სადაც ბასკების წარმოსახვით სულები სახლობენ
მთებში, რომელიც აკრავს Oiartzun-ს, არის ქვებით შემოსაზღრული იდუმალი წრეები. ეს არის Intxitxu-ს ნამუშევარი, უხილავი სულისა, რომელიც კრომლეხებს აშენებს.
Autun-ში თუ Armontaitz-ისა და Malkorburu-ს მღვიმეების შესასვლელთან თუ შეჩერდები დაინახავ   Irelu-ს უცნაურ ანაბეჭდებს, მიწისქვეშეთის სულის, რომელიც შეიპყრობს ყველას, ვინც მას შეაწუხებს. Ubedi-ს მწვერვალზე კი მისი სიმღერის მოსმენაც შეიძლება, რომელიც არეულია სისინა ქარებში.
Peñas de Orduña-სა და Balzola-ს გამოქვაბულებს შორის ცხოვრობს საშინელი გველი, Erensuge, რომელიც იზიდავს ადამიანებს თავისი სუნთქვით, რათა შესანსლოს ისინი.
ზოგჯერ Albistura-სა და Zegama-ში შეიძლება გაგიკვირდეთ უცებადი და მოულოდნელი აფორიაქება ცხვრების ფარისა, რომელსაც მოჰყვება ტირილის შორეული ექო. ასე გვაგებინებს Basajaun, ტყეების მეფე, მის იქ ყოფნას, აგრეთვე აფრთხილებს მწყემსებს მოსალოდნელი შტორმის შესახებ.
Kortezubi - ეწოდება ადგილს გარშემორტყმულს რამდენიმე გამოქვაულით (Santimamiñe, Sagastigorri  და Covairada). აქ შეიძლება გადააწყდეთ მთლიანად წითელი ბალნით შემოსილ ხარს, ძროხას ან ხბოს, რომელთა თვალებში აუცილებლად ამოკითხება სისასტიკე და მძვინვარება. ეს არის Beigorri, Mari-ს სახლთა მცველი. Mari ძირითადი ქალღმერთია ბასკურ მითოლოგიაში. ცხოველები გამოსახულნი იყვნენ Santimami-სა და nitildee-ის გამოქვაბულების პრეისტორიულ ნახატებში.
ხელოვნება
კათოლიკეობის მიღებასთან ერთად, ბასკთა ადგილობრივი რელიგიები გაქრა. ბასკთა ხელოვნების ნიმუშებიც უფრო ფართოდ ამ პერიოდში გვხვდება და რელიგიასთანაა, რა თქმა უნდა, დაკავშირებული. ქრისტიანულ მღვიმეებში წავაწყდებით სხვადასხვა ხელოვნების ნიმუშებს, ასევე მოზაიკებს ბასკურ ეკლესიაში, კათოლიკე მღვდლების გრავიურებთან ერთად. თუმცა, სანამ ეს რელიგია ბასკეთში გამოჩნდებოდა, ადგილობრივები იქ ათასობით წლის მანძილზე ცხოვრობდნენ. ასე, რომ ბასკურ ხელოვნებას ამ პერიოდამდეც წავაყდებით. უძველესი ხელოვნებაც გამოქვაბულის კედლებზე სრულდებოდა და ადგილობრივთა ცრურწმენებზეა დაფუძნებული. ხშირად ვხვდებით ლაუბურუს გამოსახულებას, რომელიც იღბლის სიმბოლო იყო. კულტურასთან დაკავშირებული ნებისმიერი ხელოვნების ნიმუში, ძალიანაა გადაჯაჭვული ბასკების ისტორიასთან, ისევე როგორც მათ სამშობლოსა და ტრადიციებთან.
სხვა დანარჩენების მსგავსად, ბასკური ლიტერატურაც რამდენიმე მთავარ პერიოდად თუ სტილად შეგვიძლია დავყოთ. მათ შორის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება კათოლიკურ ნაშრომებს.
ტრენტის საბჭოსა (1545-63 წ.) და კონტრ-რეფორმაციის შედეგად, რომაულმა კათოლიკე მღვდლებმა დაიწყეს კატეხიზისის, ქადაგებების და სხვა საეკლესიო მასალების წერა ბასკურ ენაზე. საღვთო მოღვაწეები შეადგენდნენ ბასკური ენის მცოდნე უმრავლესობას XVI-XIX საუკუნეებში, ამიტომაც პირველი 300 წლის განმავლობაში ბასკურ ლიტერატურაში რელიგიური ხასიათის ტექსტები დომინირებდნენ. პირველი წიგნი ბასკურ ენაზე იყო ლექსების კრებული, რომლის ავტორია ბერნატ დეჩეპარე (სხვა ცნობებით დეტხეპარე ), რომელიც ჩვეულებრივი მღვდელი იყო. მისი წიგნი ლათინური სახელწოდების „Linguae vasconum primitiae“ ქვეშ გამოვიდა (1545; „პირველი ხილი ბასკური ენისა“). 1571 წელს ბასკურ ენაზე გადაიწერა ახალი აღთქმაც. თარგმანი დედოფალ ნავარის მიერ იყო შეკვეთილი, მისი კალვინიზმზე გადასვლის შემდეგ 1560 წელს. ამ წიგნს ინახავდა მოყვარული მეცნიერი და სახელმწიფო მინისტრი იოანე ლიზარრაგა. რომაულ-კათოლიკე მღვდელმა პედრო დე აკსულარმა დაწერა რელიგიური ნაშრომი „გერო“ (1643 წელს) რომელიც „გვიანს“ ნიშნავდა. ეს ნაშრომი განკუთვნილი იყო იმ ადამიანებისთვის ვინც თავისი სულის „მოვლა“ ბოლო წამს მოინდომა. ეს ნაწარმოები ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად ითვლება, რომელიც ბასკურ ენაზეა შესრულებული. XVI-XIX საუკუნეებში რელიგიური ნაშრომების უმრავლესობა ბასკურად ითარგმნა, ამით ბასკი საღვთო მოღვაწეები ცდილობდნენ დაემტკიცებინათ, რომ ბასკური ენა სხვა ენებზე არანაკლებ ლამაზი და სასარგებლოა.
რენესანსმა მათ ხელოვნებაზე ისეთივე გავლენა მოახდინა, როგორიც იტალურსა და ფრანგულზე. ბასკებმა დაიწყეს ხატვა და სკულპტურების შექმნა უფრო რთული, დეტალური და ექპრესიონისტული გზებით. XIX საუკუნისთვის, მხატვრები უფრო ემოციურ ნამუშევრებს ქმნიან. ბასკებს ჰყავთ მსოფლიოში ცნობილი ხელოვანები. მაგალითად, მწერლები – ბაროხა და უნამუნო, სკულპტორი – ედუარდო ჩილიდა.
რაც შეეხება მუსიკასა და ფოლკლორს, პრაქტიკულად ყველა ბასკურ სოფელს საკუთარი საცეკვაო ჯგუფი ჰყავს. გამორჩეული ინსტრუმენტებია ფლეიტა და დრამი, რომელებზეც ძირითადად, მხოლოდ ერთი შემსრულებელი უკრავს. ასევე არსებობს სპეციალური ჯგუფი, რომლის თითოეულ წევრს სიმღერა და ლექსის თქმა უნდა შეეძლოს ნებისმიერ თემაზე. ასეთი წარმოდგენები სოფელში ჩატარებული ყველა ფესტივალის შემადგენელი ნაწილია, ასევე პერიოდულად იმართება რეგიონალური და ნაციონალური ჩემპიონატები.
ბასკური მუსიკა
ბასკური მუსიკა შესანიშნავად გვიჩვენებს ამ ხალხის საზოგადოებრივ მოწყობასა და ტრადიციებს. მათი ტრადიციული მუსიკა არის რეგიონის ისტორიული განვითარებისა და სტრატეგიული გეოგრაფიული მდებარეობის პროდუქტი. მათ კულტურაზე და მუსიკაზე სხვადასხვა ერებმა მრავალი, დადებითი თუ უარყოფითი, ზეგავლენა მოახდინეს ისტორიის განმავლობაში, დაწყებული ბრიტანული და ჩრდილო ევროპული ქვეყნებიდან, დამთავრებული ხმელთაშუა და არაბული ქვეყნებით. ტრადიციულმა საერთაშორისო ვაჭრობამ ინგლისთან თავისი კვალი დატოვა ბასკურ ინსტრუმენტებსა თუ მელოდიებში.ხალხური ინსტრუმენტები ფართოდ იყო გავრცელებული ევროპაში, მაგრამ ისტოორის რაღაც ეტაპზე მათი გამოყენება შეწყდა გარკვეულ რეგიონებში და შემორჩა მხოლოდ იმ სპეციფიკურ ადგილებში, სადაც მოხერხდა ამ ინსტრუმენტების შერწყმა აბორიგენი მოსახლეობის ხასიათთან და ზნე-ჩვეულებებთან. მაგალითად ისეთი საკრავები, როგორებიცაა „three-hole pipe” და „tabor pipe”, რომლებიც ფართოდ იყვნენ გავრცელებული ევროპაში, ჩამოყალიბდნენ ორ კონკრეტულ ინსტრუმენტად ბასკეთში: Txistu და Xirula (ორივე სამნახვრეტიანი ფლეიტაა, უბრალოდ Xirula უფრო მოკლეა და მაღალ ტონალობაშია ვიდრე Txistu). აგრეთვე შესაძლებელი იყო სხვადასხვა ინსტრუმენტებისგან ერთი ინსტრუმენტის ჩამოყალიბება, ამის კარგი მაგალითია Navarrese Dulzaiana და Souletin Txanbela, რომელთა შორის მხოლოდ მცირეოდენი განსხვავებაა. უმეტესობა ხალხური ინსტრუმენტებისა ექვს საუკუნეზე მეტს არ ითვლის, ზოგიერთი კი საერთოდ მეცხრამეტე საუკუნეში გაეცნო ბასკურ საზოგადეობას, როგორიცაა Trikiti. ბევრი ბასკური ინსტრუმენტი შეიქმნა ბასკეთის ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ და მხოლოდ გარკვუელი დროის მერე გახდა პოპულარული ამ ადგილას, Txalaparta (ხის ქსილოფონის ნაირი დასარტყმელი საკრავი, რომელიც განკუთვნილია ორი დამკვრელისთვის) გამონაკლისია.
სიმღერის ტრადიცია
უკანასკნელ წლებში, ბენდმა Hiru Truku-მ (რომელშიც უკრავენ ცნობილი მუსიკოსები: Joseba Tapia, Ruper Ordorika and Bixente Martinez) აირჩია რამდენიმე ბასკთა ძველი ხალხური სიმღერა, მცირე ცვლილებები შეიტანა მათში და გამოუშვა რიგი ალბომები. მათი ეს ექსპერიმენტი საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა. კიდევ ერთი თანამედროვე და ცნობილი ჯგუფი, რომელიც უკრავს ბასკური მუსიკას მცირე ცვლილებებით, არის Oskorri. ეს უკანასკნელი, საკმაოდ ხშირად აწყობს კონცერტებს, სადაც ხალხური სიმღერების ტექსტს ურიგებენ მაყურებლებს, რომ უშუალოდ მათაც შეძლონ ბენდთან ერთად სიმღერა. მათაც შეძლეს რამდენიმე ალბომის წარმატებით გამოშვება და ამ პერფორმანსის წყალობით, საკმაოდ პოპულალურნი და მოსაწონნი არიან, განსაკუთრებით შუახნის ადამიანებისთვის.
მთავარი ფიგურა და მიზეზი, ძველი სასიმღერო ტრადიციის აღდგენისა ბასკებში, არის მეოცე საუკუნეში მოღვაწე Pierre Bordazaharre (1907–1979). ამ მომღერალმა, შეაგროვა ძველი და ასევე მოდაში შემოსული ახალი სიმღერები და დაიწყო მათი გავრცელება. მან ასევე შექმნა რამდენიმე ახალი პასტორალური ნაწარმოები Soul-ის სტილში, ფორმა შეუცვალა პასტორალს და დაუმატა ახალი მოტივები.
ასევე არსებობს საგუნდო მუსიკის ტრდიცია მთელს ბასკების ქვეყანაში. ზოგიერთ ქალაქში საეკლესიო გუნდები შეიქმნა იმ მიზნით, რომ დაეკმაყოფილებინათ ხალხის მოთხოვნილება რელიგიური მუსიკის მიმართ. თუმცა XX საუკუნის დასაწყისში ზოგიერთი ანსამბლი ეკლესიის ფარგლებს გარეთ ჩამოყალიბდა. ასეთი იყო Sociedad Coral de Bilbao (შეიქმნა 1886 წელს), Orfeón Donostiarra (შეიქმნა 1897 წელს) ან კიდევ Coral Santa Cecilia სან-სებასტიანიდან (ბასკურად - დონასტია), რომელიც ზემოთ ხსენებულთაგან განსხვავებით ყველაზე გვიან 1928 წელს შეიქმნა. შემდგომ პერიოდში სხვა ანსამბლებიც ჩამოყალიბდა, ისეთები როგორიცა Oldarra Abesbatza ბიარიციდან. ამ ჯგუფის წევრები მამაკაცები იყვნენ, რომლებიც ზოგჯერ მართავდნენ წარმოდგენას სახელად „ochote“ (იყურე ქვემოთ). დღესდღეობით არსებული პატარა საგუნდო მუსიკალური ანსამბლები ბასკურ ხალხურ რეპერტუარს სთავაზობენ მსმენელს. საინტერესო გართობის ტრადიციაა ბაიონასა და დონასტიაში, ამ ქალაქების ძველ უბნებში არსებულ ბარებში ხშირად გახედებით ბასკური ტრადიციული სიმღერისა და კულტურის თანამოზიარე.
კიდევ ერთი ბასკური ფენომენია ეგრეთ წოდებული „ochote“, რომელიც პოპულარული გახდა 1930- იან წლებში ბილბაოს რეგიონში: 8 მამაკაცი, ბოხი ხმით, ადგილობრივი ხალხური ელემენტების გამორჩეული გემოვნებით, მღერის ესპანურად და ბასკურად. ეს ჟანრი შემდგომ პერიოდში კიდევ უფრო გავრცელდა და გასცდა ბილბაოს ფარგლებს.
ბასკური სამზარეულო
ბასკური სამზარეულო შთაგონებულ იქნა მრავალფეროვანი პროდუქტებით, ერთი მხრივ ზღვიდან და მეორედან ნაყოფიერი ებროს ველებიდან. ქვეყნის მაღალმთიანობამ გამოიწვია განსხვავებათა მთელი რიგი სანაპიროს სამზარეულოსა, რომელიშიც ზღვის პროდუქტი დომინირებს და დანარჩენ, ე.წ. შიდა მიწების სამზარეულოს შორიც, რომელიც ხორცითა და ბოსტნეულითაა გამორჩეული. ფრანგულ-ესპანური გავლენაც აღსანიშნია, რაც მათთან მოსაზღვრეობის მიხედვით ჩამოყალიბებულ განსხვავებებში აისახა. ყველაზე გამორჩეული ჩრდილო ბასკური კერძიც კი - Jambon de Bayonne იშვიათად თუ შეგხვდებათ სამხრეთში და პირიქით.
ბასკები წარმატებით ითვისებდნენ ახალ ინგრედიენტებსა და ტექნიკას ახალმოსახლეებისგან, საკუთარი სავაჭრო და კვლევითი მოგზაურობებიდან. ესპანელმა და პორტუგალიელმა ებრაელებმა შექმნეს შოკოლადისა და კონდიტერობის მთელი ინდუსტრია ბაიონეში, რომელიც დღემდე საქვეყნოდ ცნობილია. ბასკებმა კარგად აითვისეს კარტოფილი და სხვა ახალი ამერიკული პროდუქტებიც.
ზეითუნის ზეთი უფრო ფართოდ გამოიყენება ბასკურ კულინარიაში ვიდრე სხვა სახის ცხიმი.
სამზარეულო ბასკური კულტურის გულია და ამიტომ ლოდიოში ფუნქციონირებს კულინარიის მუზეუმი. პირველი ბასკური რეცეპტების წიგნი გამოქვეყნდა 1933 წელს და დიდი პოპულარობა მოიპოვა მთელ მსოფლიოში.
მომზადების კულტურა
ბლუდებისა და პროდუქტის გარდა ბასკები ფლობენ რეგიონში უნიკალურ მეთოდებს საკვების მომზადებისა გაზიარებისა.
სიდრის სახლები დონოსტიასა და განსაკუთრებით ასტიგარაგაში გავრცელებული დაწესებულებებია, რომლებიც ჩვეულებრივ რესტორნებს მოგვაგონებს სიდრის უზარმაზარი კასრებით. სიდრის ასხავენ სიმაღლიდან პირდაპირ სტუმრის ჭიქაში, სოფლის დანარჩენ მენიუსთან ერთად, რაც შეუცვლელად მოიცავ მარილიან ომლეტს,გრილზე მომზადებულ სტეიკს, ცხვრის ყველს ბერძნული თხილითა და კომშის საწებლით.
ტხიკეტეო არის ტაპების მოძრავი რიგი ბარიდან ბარამდე,რომელიც მთელ ესპანეთს ფარავს, მაგრამ პიკს დონოსტიაში აღწევს. ასობით ადამიანი დასეირნობს ძველი ქალაქის ქუჩებში ბარიდან ბარში და თითოეულ მათგანს განსაკუთრებული ნიშნით გამოარჩევს: ტორტილა, ტოსტები ან ზღვის პროდუქტი. ტხიკიტეო პოპულარულია პამპლონასა და ბილბაოშიც. Gerezi beltza arno gorriakin არის ალუბლის სუპი, რომელსაც თბილს ან ცივს მიირთმევენ. ალუბლები, რომლებსაც წინასწარ კურკებს აცლიან, ტივტივებენ ღვინოში, ხშირად უმატებენ შაქარსაც, რათა სიროფი მიიღონ. ჩვეულებრივ ამ სუპს იმ დღეს ამზადებენ, როცა უნდა მიირთვან, რადგან ალუბლები 24 საათში შეიძლება სითხეში გაითქვიფონ. კერძს ხშირად უმატებენ არაჟანს ან ნაყინს.
გასტრონომული საზოგადოებები არის ორგანიზაციები, ძირითადად მამაკაცებისგან შედგენილი, რომლებიც ამზადებენ და ჭამენ ერთად კომუნაში - txoko. დიდ ქალაქებში მსგავსი გაერთიანებები უფრო მეტად ფორმალურია, რადგან ორიგინალური txoko, ხშირად პატარა სივრცეა, რამდენიმე მეგობრისა, პატარა ქალაქებსა და გარეუბნებში, სადაც საკვები და დანახარჯები საერთოა. პირველი txoko აღნიშნულ იქნა დონოსტიაში 1870 წელს. ეს უნიკალური მოვლენა მამაკაცებს საშუალებას აძლევს მონაწილეობა მიიღონ სამზარეულო საქმიანობაში და გაატარონ დრო ერთად, ამ სფეროში არსებული ტრადიციული მატრიაქატისგან მოშორებით. თუმცა ბოლო წლებში მსგავს კლუბებში ქალების დაშვებაც დაიწყეს.
სქოლიო
* კატეგორია:პრეინდოევროპელები
World Magnetic Tour
World Magnetic Tour იყო ამერიკული მძიმე მეტალ ჯგუფ მეტალიკის 2008 — 2010 წლებში გამართული საკონცერტო ტურნე. იგი ჩატარდა მათი მეცხრე სტუდიური ალბომის, Death Magnetic, მხარდასაჭერად, რომელიც გამოვიდა 2008 წლის 9 სექტემბერს.
ეროსი მანჯგალაძე
ეროსი აკაკის ძე მანჯგალაძე (დ. 3 მარტი, 1925, ღანირი, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 26 იანვარი, 1982, თბილისი) — ქართველი მსახიობი და სპორტული კომენტატორი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1961). სკკპ წევრი 1957 წლიდან.
World Magnetic Tour
ოფიციალურად, ტურნე დაიწყო 2008 წლის ოქტომბერში, აშშ-ის შტატ არიზონაში, ქალაქ გრენდეილში, რამდენიმე სარეკლამო შოუსა შემდეგ ევროპასა და აშშ-ში. 2010 წლის სექტემბრისთვის ტურნეს უკვე უმასპინძლეს ევროპამ, აზიამ, ოკეანეთმა, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკამ.
ეროსი მანჯგალაძე
ბიოგრაფია
ეროსი მანჯგალაძემ ადრეული ბავშვობა სოფელ ღანირში გაატარა. მოგვიანებით, 1932 წელს, მანჯგალაძეების ოჯახი თბილისში გადასახლდა, სადაც ეროსიმ თბილისის 34-ე საშუალო სკოლაში განაგრძო სწავლა. სამსახიობო ნიჭი ჯერ კიდევ ბავშვობაში, სასკოლო სპექტაკლებში მონაწილეობის დროს გამოაჩნდა. პირველი როლი — კურდღელი — 6 წლის ასაკში შეასრულა. მსახიობობაზე არჩევანი მეათე კლასში სწავლის დროს შეაჩერა, როცა რუსთაველის თეატრის მსახიობის — ზაზა მაჩაბლის მიერ დადგმულ ბორის ლავრენიოვის „რღვევასა“ და აკაკი წერეთლის „პატარა კახში“ მისმა შესრულებულმა მთავარმა როლებმა დიდი მოწონება დაიმსახურა. ამის მიუხედავად, თეატრალურ ინსტიტუტში შესვლის პირველი მცდელობა წარუმატებლად დასრულდა და იგი თავიდან მხოლოდ თავისუფალ მსმენლად მიიღეს, სტუდენტი კი 1942 წელს გახდა. სწავლობდა რეჟისორ დიმიტრი ალექსიძის კლასში.
World Magnetic Tour
ტურნე დამთავრდა 2010 წლის 21 ნოემბერს, სამი შოუთი მელბურნში. ტურნე ყველაზე წარმატებული აღმოჩნდა მეტალიკისათვის. ამასთანავე, ტურნემ დაიკავა მეჩვიდმეტე ადგილი ყველა დროის ყველაზე შემოსავლიან ტურნეებს შორის.
ეროსი მანჯგალაძე
ბიოგრაფია
17 წლის ასაკში ეროსი მანჯგალაძემ გაიმარჯვა საქართველოს სახელმწიფო რადიოკომიტეტის მიერ ჩატარებულ დიქტორთა შესარჩევ კონკურსში, რის შედეგადაც, იგი დიქტორად მიიწვიეს. პარალელურად, თეატრალურ ინსტიტუტშიც სწავლობდა, სადაც 1945 წელს, მესამე კურსზე სწავლის დროს, წარმატებით შეასრულა ტეტერევის როლი გიორგი ტოვსტონოგოვის მიერ დადგმულ მაქსიმ გორკის პიესაში „მდაბიონი“. თეატრალური ინსტიტუტი ეროსი მანჯგალაძემ 1947 წელს დაამთავრა. ერთხანს მუშაობდა კოსტა ხეთაგუროვის სახელობის ცხინვალის თეატრში. სადებიუტო როლი ითამაშა სპექტაკლში „ღრმა ფესვები“. 1948 წლიდან შოთა რუსთაველის სახელობის აკადემიური თეატრის მსახიობი გახდა, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე მოღვაწეობდა; გამოირჩეოდა გარდასახვის დიდი ნიჭით, უბადლო იმპროვიზაციის უნარით, რის გამოც იგი მაყურებელში უდიდესი პოპულარობით სარგებლობდა.
World Magnetic Tour
ჟურნალის Pollstar მიხედვით, World Magnetic Tour იყო 2009 წლის მეათე ყველაზე შემოსავლიანი ტურნე 89.1 მილიონი აშშ-ის დოლარით 78 შოუდან, ხოლო 2010 წელს, 110.1 მილიონი დოლარით, გადაინაცვლა მეხუთე პოზიციაზე წლის ყველაზე შემოსავლიან ტურნეებს შორის. საერთო ჯამში, ტურნეს შემოსავალმა შეადგინა 217 245 629 დოლარი 166 შოუდან ორი წლის განმავლობაში, რომელსაც დაესწრო 2.6 მილიონზე მეტი ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მეტალიკის ტურნეები კატეგორია:2008 წლის საკონცერტო ტურნეები კატეგორია:2009 წლის საკონცერტო ტურნეები კატეგორია:2010 წლის საკონცერტო ტურნეები
ეროსი მანჯგალაძე
ბიოგრაფია
კინოში იღებდნენ 1958 წლიდან. გარდა მსახიობობისა, არაერთი როლიც გაახმოვანა (მაგ. ვასილ ჩხაიძის უცვლელი გამხმოვანებელი იყო, როგორც ქართულ, ისე — რუსულ ენებზე). იყო ქართული სპორტული რეპორტაჟების პიონერი. განსაკუთრებით გაითქვა სახელი საფეხბურთო რეპორტაჟებით. საფეხბურთო კომენტატორად ეროსის დებიუტი 1946 წელს შედგა. ეს იყო პირველი საფეხბურთო რადიორეპორტაჟი ქართულ ენაზე. ბოლო რადიორეპორტაჟი ეროსი მანჯგალაძემ 1975 წელს ჩაიწერა.
1961 წელს ეროსი მანჯგალაძეს მიენიჭა საქართველოს სსრ სახალხო არტისტის წოდება. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.
70-იან წლებში მსახიობი მოღვაწეობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“, კინომსახიობთა თეატრში დირექტორად და მსახიობად, მონაწილეობდა რადიო- და ტელესპექტაკლებში, სადაც არაერთი დასამახსოვრებელი სცენური სახე შექმნა. მშობლიურ თეატრში როლების არქონის გამო, სიცოცხლის ბოლო წელს ეროსი მანჯგალაძე ღრმა სულიერ კრიზისს განიცდიდა, რაც, საბოლოოდ, მისი გარდაცვალებით დასრულდა — მსახიობი მოულოდნელად, 1982 წლის 26 იანვარს, გულის შეტევით გარდაიცვალა. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის სახელს ატარებს სპორტული სტადიონი სამტრედიაში. დაწესებულია ეროსი მანჯგალაძის სახელობის პრემიები: სპორტულ რადიოჟურნალისტიკაში შეტანილი წვლილისა და ტელესივრცეში თეატრის პოპულარიზაციისათვის.
პირადი ცხოვრება
ეროსი მანჯგალაძის მამა — აკაკი მანჯგალაძე — ეკონომისტი იყო. დედას — თამარ ბენდუქიძეს — ქუთაისის გიმნაზია ჰქონდა დამთავრებული. ოჯახში სამი შვილი იზრდებოდა — რეზო, ეროსი და ბელა. მანჯგალაძეების ოჯახში ერთმანეთის მიყოლებით მოხდა რამდენიმე ტრაგიკული ფაქტი: როდესაც ეროსი 12 წლისა იყო, დედამისი ხიდან ჩამოვარდნის გამო, სამუდამოდ მიეჯაჭვა საწოლს. 1941 წელს ომში უგზო-უკვლოდ დაიკარგა უფროსი ძმა-რეზო, 1943 წელს კი აკაკი მანჯგალაძე დააპატიმრეს. ამან მსახიობს ადრეული ასაკიდანვე დააკისრა დიდი პასუხისმგებლობა მშობლებისა და დის წინაშე.
ხალხში უჩვეულო პოპულარობის მიუხედავად, თანამედროვეთა გადმოცემით, ეროსი მანჯგალაძე მოკრძალებულ ცხოვრებას ეწეოდა და მორიდებული ხასიათი ჰქონდა. ბუნებრივი სიმორცხვის დაძლევაში მას სცენა ეხმარებოდა, სადაც იგი ამა თუ იმ პერსონაჟის სახით ახერხებდა თვითგამოხატვას. საბა ტაბიძის როლში მსახიობმა ერთგვარად ასახა თავისი განცდები, უროლოდ დარჩენის გამო.
ეროსი მანჯგალაძე დაქორწინებული იყო მსახიობ ელენე ყიფშიძეზე. ქორწინებამ მხოლოდ რამდენიმე თვეს გასტანა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 26 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1982 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:ქართველი სპორტული კომენტატორები კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები ე
მუხნარი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)
მუხნარი (Кацырха [კაცჷრხა]; ყოფილი ვოსემსოტსკოე — გადაერქვა 1948 წლის 3 სექტემბერს ) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში (მეხადირის თემი), აფხაზეთის მთისწინეთში, მდინარე ჟეოფსის (ხაშუფსის ერთ-ერთი სათავე) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 320 მ, გაგრიდან 28 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
ისტორია
სოფელს სომხების დასახლების შემდეგ, XIX საუკუნის ბოლოდან, „ვოსემსოტკოე“ ერქვა. 1948 წ. ქართული სახელი „მუხნარი“ ეწოდა. 1992-1993 წწ. ომის შემდეგ აფხაზებმა დაარქვეს კაცირხა (Кацырха).
დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 193 ადამიანი.
ლიხაურის ციხე
არქიტექტურა
ციხე დგას მთაზე. გეგმით სწორკუთხაა. ნაგებია რიყის, ბაზალტისა და ქვიშაქვის ნაწილობრივ დამუშავებული ქვებით. მაღალ გალავანში ჩართულია სამი სხვადასხვა ზომის და ფორმის კოშკი. ჩრდილოეთის კოშკი ოთხსართულიანია, სწორკუთხაა და შიგნიდანაა გალავანზე მიდგმული. მთავარი შესასვლელი ეზოს მხრიდან მესამე სართულზეა. მისი პირველი სართული ციხის მთავარი კარიბჭეა. კარი ქვებშია ამოკვეთილი, რომელსაც თავისი ორმაგი ჩამკეტი ფოსოები აქვს ამოჭრილი. პირველი სართული ქვის თაღოვანი გადახურვით სრულდება. კოშკის მეორე და მესამე სართულები საცხოვრებელი უნდა ყოფილიყო, მეოთხე სართული - საბრძოლო. პირველ სართულზე, კარიბჭის დასავლეთ კედელში ვიწრო გამჭოლი ხვრელია გაკეთებული, რომელიც დამატებითი დამცავი ბარიერი უნდა ყოფილიყო. მეორე-მეოთხე სართულებზე კედლებში სათოფურებია დატანებული.
გალავნის დასავლეთ ნაწილში ოთხსართულიანი, საბრძოლო, ზურგიანი კოშკია. მისი ზურგი გალავნის გარეთ ექცევა. მისი პირველი სართული ყრუა და ამჟამად ნაშალითაა ამოვსებული. შესასვლელი მეორე სართულის დონეზეა. კარს შიდა მხრიდან ჩამკეტი ორმაგი ფოსოები აქვს. სართულშორისი გადახურვა პირველ სართულზე ქვითკირისაა, დანარჩენებზე ხის იყო. კედლებში ჩართულია სათოფურები. კოშკზე ეზოდან დამატებით კონტრფორსია მიდგმული.