cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ევროკავშირის ენები
ევროკავშირის სხვა ენები
ზემოთაღნიშნული რეზოლუციის კვალდაკვალ გამოჩნდა საპარლამენტო მოთხოვნა დიდი ბრიტანეთის ეროვნულ უმცირესობათა ამ ენების სტატუსის თაობაზე. ამ საკითხის გადაწყვეტა მომავალში არის დაგეგმილი.
კატეგორია:ევროპის კავშირი
დერსუ უზალა
დერსუ უზალა — აკირა კუროსავას 1975 წლის ფილმი. გადაღებულია საბჭოთა კავშირის/იაპონიის ერთობლივი თანამშრომლობით. იგი არის რეჟისორის პირველი ფილმი არაიაპონურ ენაზე.
ფილმი ეფუძნება დერსუ უზალაზე 1923 წლის მოგონებებს, რომლებიც ვლადიმერ არსენიევს ეკუთვნის. მათში აღწერილია რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში მოგზაურობის ამბავი.
კარიიოკი
კარიიოკი (Karijoki; Bötom) — მუნიციპალიტეტი სუუპოჰიის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 192 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 185.77 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6.42 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
ბენეტი
ბენეტი (Bennett) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიოვის შტატის სიდარის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 405 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიოვის ქალაქები
Ghost (შვედური ჯგუფი)
Ghost — შვედური როკ-ჯგუფი, რომელიც ჩამოყალიბდა ლინჩეპინგში 2006 წელს. ის ცნობილია თავისი ექსცენტრიული ბრენდინგით, რომელმაც, საზოგადოებასთან დაპირისპირებებთან ერთად, ჯგუფს დიდი პოპულარობა მოუტანა. ჯგუფის რვა წევრიდან შვიდს, რომელთაც იცნობენ „უსახელო ალგულების“ სახელით, აცვია პრაქტიკულად იდენტური, სახის დამფარავი კოსტიუმები. მერვე წევრი ჯგუფის ლიდერი ტობიას ფორჯია, რომლის სცენური სახელიც არის Papa Emeritus (მამა ემერიტუსი). Ghost-მა 2016 წელს აიღო გრემი სიმღერისთვის „Cirice“.
სქოლიო
კატეგორია:შვედური მძიმე მეტალ ჯგუფები კატეგორია:შვედური როკ-ჯგუფები კატეგორია:2006 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები
მაია ჟამუტაშვილი
მაია ჟამუტაშვილი (დ. 30 მარტი, 1961) ― ქართველი ექიმი, ინფექციონისტი, გასტროენტეროლოგი, ევროპის უნივერსიტეტის პროფესორი, მედიცინის დოქტორი (1995).
ბიოგრაფია
1978-1984 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში. ამავე ინსტიტუტის რეანიმაცია-ანესთეზიოლოგიის კათედრის ბაზაზე გაიარა კლინიკური ორდინატურა. პროფესიული კურსები გაიარა მადრიდსა და ბარსელონაში.
ვლადიმერ ბახუტაშვილის ხელმძღვანელობით დისერტაცია დაიცვა თემაზე „ლიმფოციტების, ნატურალური კილერების და კლინიკურ-ბიოქიმიური მაჩვენებლების დინამიკის თავისებურებანი ჰეპატიტით დაავადებულ ბავშვთა კომპლექსურ თერაპიაში პრეპარატ პლაფერონ-ლ.ბ-ს ჩართვისას“.
1996 წლიდან 2013 წლამდე იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის მოწვეული პედაგოგი. 2014-2017 წლებში იყო ევროპის უნივერსიტეტის მოწვეული პედაგოგი, 2018 წლიდან ― სრული პროფესორია. 2018 წლიდან დღემდე არის ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოწვეული პედაგოგი. 2021 წლიდან დღემდე საქართველოს ეროვნული უნივერსიტეტის, ხოლო 2022 წლიდან დღემდე ქართულ-ამერიკული უნივერსიტეტის მოწვეული პედაგოგია.
2023 წელს ევროპის უნივერსიტეტის ინფექციური დაავადებების დეპარტამენტის ხელმძღვანელად დაინიშნა.
არის არაერთი კონფერენციისა და კონგრესის მონაწილე და მომხსენებელი, მათ შორის: ფალკის 136-ე, 137-ე, 138-ე სიმპოზიუმი, ფალკ ღვიძლის მეთორმეტე კვირეული (ფრაიბურგი, გერმანია, 2003), აზიის ღვიძლის შემსწავლელთა ასოციაციის 38-ე ყოველწლიური კონფერენცია (ჟენევა, შვეიცარია, 2003), მეცხრე საერთაშორისო კონგრესი კლინიკურ პათოლოგიაში (ბანგკოკი, ტაილანდი, 2004). 2018 წელს ღვიძლის კვლევის შესახებ Asian Pacific Association-ში მოხსენებით წარდგა სტამბოლში, თურქეთში.
გამოქვეყნებული აქვს 54 სამეცნიერო ნაშრომი. მიღებული აქვს ფალკის საერთაშორისო სიმპოზიუმის ჯილდო მოხსენებისთვის „ახალი ტენდენციები ჰეპატოლოგიაში“.
ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1961 კატეგორია:ქართველი ექიმები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ქართველი ინფექციონისტები
ხუან ბაუტისტა საკასა
ხუან ბაუტისტა საკასა საკასა (Juan Bautista Sacasa დ. 21 დეკემბერი, 1877, ლეონი — გ. 17 აპრილი, 1946, ლოს-ანჯელესი, შეერთებული შტატები) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და პრეზიდენტი ლიბერალური პარტიიდან. ხუან საკასა იყო ნიკარაგუის მე-18 და მე-20 პრეზიდენტის რობერტო საკასას უფროსი ვაჟი და ნიკარაგუის 48-ე პრეზიდენტის ბენხამინ ლაკაიო საკასას ნათესავი.
ნიკარაგუის ქალაქ ლეონში დაბადებულ ახალგაზრდა საკასას განათლება მიუღია 1889-1901 წლებში შეერთებულ შტატებში და   კოლუმბიის უნივერსიტეტის მედიცინის დოქტორის ხარისხსაც ფლობდა. იგი მუშაობდა ლეონის უნივერსიტეტში პროფესორად და დეკანად. ბაუტისტა იყო ლიბრალი პრეზიდენტის ხოსე სანტოს სელაიას ერთგული მხარდამჭერი. 1924 წელს იგი იკავებს ნიკარაგუის ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას ზომიერი კონსერვატორი პრეზიდენტის კარლოს ხოსე სოლორსანოს მთავრობაში. მალევე, ნიკარაგუის ოცდაათწლიანი ოკუპაციის შემდეგ, შეერთებული შატტების საზღვაო სამხედროებს გაიწვევენ და პოლიტიკური სიმშვიდისთვის სახარბიელო მდგომარეობა შეიქმნება. მსგავს მოლოდინებს ბოლო მოეღება, როდესაც ყოფილი პრეზიდენტი ემილიანო ჩამორო ვარგასი მოაწყობს აჯანყებას და 1926 წელს სოლორსანოს მთავრობა დაემხობა. ემილიანო ჩამორო ვერ მიიღებს რა აშშ-სგან აღიარების ცნობას და ადოლფო დიასს გადაულოცავს პრეზიდენტის სავარძელს. საკასა პოლიტიკურად დაქსაქსული ნიკარაგუისგან თავს მექსიკას შეაფარებს.
პუერტო კაბესასში აჯანყდებიან ლიბერალთა მხარდამჭერი სამხედროები. ამის შემდეგ, 1926 წელს საკასა ნიკარაგუაში ბრუნდება. იგი თავს გამოიცხადებს კონსტიტუციურ პრეზიდენტად და თავის მთავრობას დააფუძნებს პუერტო კაბესასში. აჯანყებულ ლიბერალებმა, რომლებსაც იარაღითა და სამხედროებით ამარაგებდა მექსიკის მთავრობა, სოხე მარია მონკადას ხელმძღვანელობით კინაღამ აიღეს მანაგუა. საბოლოოდ ეს სამოქლაქო ომი აშშ-ის ჩარევით დასრულდა. მხარეები იძულებული გახდნენ ესპინო ნეგროს შეთანხმებაზე მოეწერათ ხელი. საკასა უხალისოდ დასთანხმდა პაქტის ხელმოწერას და უარი თქვა პრეზიდენტობაზე. შეთანხმები სძალით დიასი დაასრულებდა თავისი პრეზიდენტობის ვადას. მხოლოდ ლიბერალების ერთმა ნაწილმა, აუგუსტო სესარ სანდინოს ხელმძღვანელობით შეუტიეს ნიკარაგუაში შემოსულ აშშ-ის ოკუპანტებს.
1932 წელს საკასას აუსრულდება სურვილი და ნიკარაგუის პრეზიდენტად აირჩევენ, 1933 წლის 1 იანვრიდან კი შეუდგება მოვალეობის შესრულებას. ეროვნული გვარდიის უფროსის ანასტასიო სომოსა გარსიას დაჟინებით საკასა შეხვდა სანდინოს. გუერილას ლიდერი თანადგომით მოეკიდა საკასას მთავრობას, რომელმაც ამნისტია გამოუცხადა სანდინოს ჯარისკაცებს. 1934 წელს სომოსას ბრძანებით სანდინო მოკლეს. პრეზიდენტის პოპულარობა კლებულობს ნიკარაგუის მყიფე ეკონომიკისა და ყავის ფასის დაცემის გამო, ამას ემატება დიდი დეპრესია. სომოსას ძლაუფლება კი იზრდება-იგი კავშირებს ამყარებს ყოფილ პრეზიდენტებთან-მონკადასა და ჩამოროსთან. სომოსა იყენებს ეროვნულ გვარდიას საკასას მთავრობისადმი კეთილგანწყობილი ადგილობრივი მმართველების გადასაყენებლად და მისთვის კეთილსაიმედო პირების დასანიშნავად. 1936 წლის 6 ივნისს აიძულა საკასა გადამდგარიტო და დაენიშნა სომოსას მარიონეტი პრეზიდენტი, სანამ ერთი წლის შემდეგ თავად არ გახდა პრეზიდენტი. დევნილი პრეზიდენტი ლოს-ანჯელესში გარდაიცვალა ათი წლის შემდეგ. მას შთამომავლობა დარჩა მარია არგუელო მანინგთან ქორწინების შემდეგ.
კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1877 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1946 კატეგორია:ნიკარაგუის პრეზიდენტები
ვანტოზის დეკრეტები
ვანტოზის დეკრეტების სახელით ცნობილი ნაბიჯები საფრანგეთის კონვენტმა 1794 წელს მიიღო (ვანტოზი — საფრანგეთის რევოლუციური კალენდრის თვე).
3-4 ვანტოზს (1794 წლის 21-22 თებერვალს) მიღებული დეკრეტი ითვალისწინებდა დეკრეტს მაქსიმუმის შესახებ რომელიც აწესებდა ფასების კონტროლს სახელმწიფოში. 26 თებერვალს (8 ვანტოზი) მიღებული დეკრეტი ითვალისწინებდა დაპატიმრებულ პატრიოტთა გათავისუფლებას და საფრანგეთის რევოლუციის მტრების ქონების კონფისკაციას და მათ ღარიბ პატრიოტთა შორის გადანაწილებას. 13 მარტის (23 ვანტოზი) დეკრეტი მიმართული იყო შეთქმულებაში მონაწილეთა და რევოლუციის მტრების წინააღმდეგ გასატარებელ ახალ ღონისძიებებს.
ჟან ჟორესის აზრით „ვანტოზის დეკრეტებს“ რობერსპიერი იყენებდა არამარტო ებერისტების გასანადგურებლად, არამედ ამზადებდა ნიადაგს თვით დანტონის სიკვდილით დასასჯელად. მისი აზრით რობერსპიერი ამ დეკრეტების საშუალებით ცდილობდა, რომ რესპუბლიკაში შეექმნა მოსახლეობის ფენა, რომლებიც იქნებოდნენ ახალი რესპუბლიკის დასაყრდენი. ამ აქტების მეშვეობისთ რევოლუციის ექსპროპრიაციის საგანი ხდებოდა, როგორც ფეოდალური ასევე მტრების ხელში და ბურჟუაზიის საკუთრებაში არსებული ქონებაც.
ლიტარატურა
კატეგორია:საფრანგეთის რევოლუცია კატეგორია:დეკრეტები
მკვდარი სულები
„მკვდარი სულები“ („Мёртвые души“) — ნიკოლოზ გოგოლის ერთ-ერთი ყველაზე სკანდალური და ანტიმონარქიული ნაწარმოები, რომელიც გამოცემულია 1842 წელს. ავტორმა გაგრძელებაც დაწერა, მაგრამ შემდეგ თვითონვე დაწვა იგი. ნაწარმოების დაწერის იდეა გოგოლს პუშკინმა მისცა. მოთხრობაში აღწერილია ერთი მებატონე, რომელიც მკვდარ ადამიანებს ყიდულობს იაფად, რათა მერე წარადგინოს სიები და ამით ქონება დააგროვოს. მკვდარი სულები თარგმნილია მრავალ ენაზე, მათ შორის ქართულადაც. ქართული ვარიანტი რუსულიდან დავით კასრაძემ თარგმნა.
სქოლიო
კატეგორია:ნიკოლოზ გოგოლის ნაწარმოებები კატეგორია:1842 წლის ლიტერატურული ნაწარმოებები კატეგორია:პიკარესკული რომანები
ერერუიქის ბაზილიკა
thumb|300px|ერერუიქის ბაზილიკა ერერუიქის ბაზილიკა — სომხური ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი უძველესი ძეგლი (V საუკუნე) შირაკის პროვინციის დაბა ანიპემზის მახლობლად. ექვსსაფეხურიან სტილობატზე (სტილობატი ფუძე 30 მ × 40 მ) აღმართულ სამნავიან ბაზილიკას ოთხსავე კუთხეში აქვს შვერილი ეგვტერები, რომლებიც ერთმანეთს გალერეებით უკავშირდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის არქიტექტურა
სლავა ჯაბუა
სლავა ჯაბუა (დ. 26 აპრილი, 1957, სოხუმი — გ. 11 ოქტომბერი, 1992) — ქართველი მფრინავი და სამხედრო პირი. ავღანეთის ომის მონაწილე.
ბიოგრაფია
1992 წლის 11 ოქტომბერს ვიცე-პოლკოვნიკი სლავა ჯაბუა, ეშერის მიდამოებში ჩამოაგდეს გადასატანი საზენიტო კომპლექსი ИГЛА-თი, თვითმფრინავი ზღვაში ჩავარდა, პილოტმა კატაპულტირება მოასწრო (დაუზუსტებელი ინფორმაციით ტყვედ აყვანის შემდეგ დახვრიტეს). Cy-25 მოიერიშე პილოტი, გმირულად დაიღუპა აფხაზეთის ომში.
სომხეთის არქიტექტურა
სომხეთის არქიტექტურას მდიდარი ტრადიციები აქვს. მაღალი სამშენებლო კულტურით გამოირჩევს ურარტუს სამეფოს მრავალი საერო და საკულტო ნაგებობა (ძვ. წ. IX—VI საუკუნეები). ელინიზმის ხანის შესანიშნავი ძეგლიაგარნისის წარმართული ტაძარი (ახ. წ. I საუკუნე). XXI საუკუნემდე შემოინახა გეგმით სწორკუთხა, ხის გვირგვინით დასრულებული უძველესი ხალხური საცხოვრებელი — „გლხატუნი“.
ფეოდალური ურთიერთობის განვითარებასა და გაქრისტიანებას სომხეთში დიდი საერო და საეკლესიო აღმშენებლობა მოჰყვა: შენდება ციხე-დარბაზები, სასახლეები (დვინი, ზვართნოცი), ტაძრები და ეკლესიები. შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლთა შორის განსაკუთრებით გამოირჩევა: ერერუიქის ტაძარი (V ს.), ეჩმიაძინის კათედრალი (V ს.), რიფსიმესა და გაიანეს ტაძრები ეჩმიაძნშივე (VII ან IX სს.), ზვართნოცის (VII ს.), ოძუნის (VI ს.), ტათევის (IX ს), აღთამარის (X ს.) ტაძრები; სამონასტრო კომპლექსები სანაინში, ახპატში (X-XII ს), გეღარდში (XIII საუკუნე) და ასე შემდეგ. მრავალი ციხესიმაგრე, ტაძარი და სასწავლებლის შენობა აიგო კილიკიის სომეხთა სახელმწიფოშიც. სომხეთის ფარგლებში მდებარეობს XIII საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების საყურადღემო ნიმუშებიც — ახტალის, ქობაირის, აქორის ეკლესიები და სხვა. XIV საუკუნის შუა ხანებიდან მონღოლ-თათართა შემოსევებისა და სომხეთის თურქებისა და სპარსელების მიერ დაპყრობის შემდეგ მონუმენტური მშენებლობა თითქმის შეწყდა. აღმოსავლეთ სომხეთის რუსეთთან შეერთების შემდეგ ქალაქებში აგებდნენ საცხოვრებელ სახლებს. 1924 წელს არქიტექტორმა ა. თამანიანმა შეიმუშავა ერევნის განაშენიანების პირველი გენერალური გეგმა, რომელიც შემდგომში საფუძვლად დაედო დედაქალაქის ყველა მომდევნო გეგმას. მან დააგეგმარა ერევნის მნიშვნელოვანი საზოიოგადოებრივი ნაგებობები (მთავრობის სახლი, ოპერისა და ბალეტის თეატრი, პოლიტექნიკუმი და ზოოვეტერინალური ინსტიტუტები და სხვა), რომელთაც განსაზღვრეს საქალაქო ანსამბლის სახე.
კაუჰაიოკი
კაუჰაიოკი (Kauhajoki) — მუნიციპალიტეტი სუუპოჰიის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 723 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 299.1 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9.79 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
ნიკოლოზ შენგელაია
ნიკოლოზ მიხეილის ძე შენგელაია (დ. 8 აგვისტო, 1901, სოფ. ობუჯი, წალენჯიხის რაიონი — გ. 4 იანვარი, 1943, სოფ. ვაზიანი, საგარეჯოს რაიონი) — ქართველი სცენარისტი და კინორეჟისორი, ფუტურისტი პოეტი, რუსეთის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1935), სტალინური პრემიის ლაურეატი (1941).
ბიოგრაფია
1919 წელს დაიწყო სწავლა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკურ ფაკულტეტზე. 1922 წლიდან ფუტურისტულ ლექსებს წერდა. 1923-24 წლებში მუშაობდა საბჭოთა სავაჭრო ფლოტში. 1924 წელს იგი რეჟისორის ასისტენტად მიიწვია კოტე მარჯანიშვილმა ფილმზე „ქარიშხლის წინ“. 1926-27 წლებში სერგო კლდიაშვილთან ერთად დაწერა სცენარი ფილმებისთვის „სამანიშვილის დედინაცვალი" და „გაფლანგვა".
1927 წლიდან დაიწყო რეჟისორობა. პირველი ფილმი „გიული“ მან ლეო პუშთან ერთად გადაიღო იმავე წელს. ახალგაზრდა ქალის ტრაგიკული სახე შექმნა შენგელაიას მომავალმა მეუღლემ ნატო ვაჩნაძემ.
მის შემოქმედებაში მხატვრული თვალსაზრისით გამორჩეული ფილმი იყო ალექსანდრე ყაზბეგის ნაწარმოების მოტივებზე გადაღებული „ელისო“, რომელიც მან 1928 წელს გადაიღო. 1933 წელს აზერბაიჯანში გადაიღო ფილმი 26 ბაქოელი კომისრის შესახებ. 1937 წელს გადაიღო ფილმი „ნარინჯის ველი“, რომელიც სტალინის საყვარელი ფილმი გახდა და 1941 წელს შენგელაიამ სტალინური პრემია დაიმსახურა.
შენგელაია გამოირჩეოდა რეჟისორული გამომგონებლობით, დინამიკური კადრების სიმრავლით, მონტაჟის ოსტატობით, დახვეწილი კინემატოგრაფიული აზროვნებით, ტემპერამენტითა და პოეტურობით. მისი ინიციატივით საქართველოში ჩამოყალიბდა კინემატოგრაფიის საზოგადოების საორგანიზაციო ბიურო. შენგელაია ადრეულ ასაკში, 42 წლისა, გარდაიცვალა 1943 წელს. დაკრძალულია ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მისი შვილები ელდარ და გიორგი შენგელაიები ქართული კინოს თვალსაჩინო წარმომადგენლები არიან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1903 კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:გარდაცვლილი 4 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1943 კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:რსფსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:ქართველი სცენარისტები კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები ნიკოლოზ
Lasioglossum olgae
Lasioglossum olgae — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1935 წელს.
სქოლიო
olgae
ორიზარე
ორიზარე (Оризаре) — სოფელი ბულგარეთში. 2005 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 1442 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
კახეთი
კახეთი — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოში. კახეთი ერთ-ერთი დიდი რეგიონია საქართველოს ფარგლებში.
კახეთი ცნობილია კულტურულ ძეგლთა სიმრავლით. არაერთი ეკლესია-მონასტერი თუ ციხესიმაგრე იპყრობს ტურისტებისა და ექსკურსანტების ყურადღებას. კახეთის გამორჩეულად ცნობილი კულტურული ძეგლებია: ნინოწმინდა, ბოდბე, ხორნაბუჯი, უჯარმა, სიღნაღი, გურჯაანის ყველაწმინდა, ალავერდი, ახალი და ძველი შუამთა, იყალთო, გრემი, ნეკრესი. თითოეული ეკლესია-მონასტერი ძველი ტრადიციის მატარებელია, დღემდე მოქმედებს მათი სახელობითი დღესასწაულები. ეს კი საუკეთესო ფაქტორია მომლოცველთა ან უბრალოდ კულტურული ტურიზმით დაინტერესებულთათვის. მხარეს დიდი პოტენციალი აქვს ღვინის ტურიზმის განვითარებისთვის. კახეთის მეღვინეობის ისტორია ჩვ. წ. აღ-მდე III–II საუკუნეში იწყება და დღემდე მხარის ეკონომიკის უმნიშვნელოვანეს დარგს წარმოადგენს.
გეოგრაფია
კახეთს დასავლეთიდან ესაზღვრება ქართლი, ხოლო ჩრდილოეთით კავკასიონის ქედი დაღესტნიდან ჰყოფს. კახეთში წარმოდგენილია ჰავისა და ლანდშაფტის მრავალფეროვნება, აქ გვხვდება როგორც სუბტროპიკული, ისე სტეპური ბუნება. საშუალო ტემპერატურა ზამთარში +1.4 °C, ხოლო ზაფხულში +23–25 °C-ია. კახეთის ბუნება მეტად მრავალფეროვანია, რეგიონის მასშტაბით გვხვდება ნახევრადუდაბნოები, მარადმწვანე ტყეები და სუბალპური მცენარეული საფარიც კი. ყველაზე დაბალი ადგილი ელდარის ვაკეა (90–150 მ. ზღ. დ.), ხოლო უმაღლესი — თებულოსმთა (4493 მ.).
ისტორიული გეოგრაფია
მინი|კახეთის სამეფო XI საუკუნეში კახეთი დღეს მოიცავს მდინარე ივრის შიდა და ქვემო დინებისა და მდინარე ალაზნის აუზს. კახეთის ცალკეულ მხარეებს ეწოდება გარეკახეთი (მდინარე ივრის შუა წელი), ქიზიყი (მდინარე ივრისა და ალაზნის ქვემო წელს შორის), შიგნიკახეთი (მდინარე ალაზნის მარჯვენა სანაპირო) და გაღმამხარი (მდინარე ალაზნის მარცხენა სანაპირო).
სახელწოდება „კახეთი“ პირველად ძველ ქართულ საისტორიო წყაროში — „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ქრონიკაში გვხვდება. ლეონტი მროველის თხზულებაში მოტანილი ლეგენდის თანახმად, ქართველთა წინაპარს ქართლოსს ხუთი შვილი — მცხეთოსი, გარდაბოსი, კახოსი, კუხოსი და გაჩიოსი ჰყოლია. მამის გარდაცვალების შემდეგ შვილებს მისი სამფლობელო დაუნაწილებელიათ. კახოსს რგებია მიწა-წყალი „კავკასიასა და კახეთის მთას შორის, არაგვიდგან ვიდრე ტყე-ტბამდე, რომელ არს საზღვარი ჰერეთისა“. ისტორიული კახეთი თავისი არსებობის მანძილზე დღევანდელისაგან განსხვავებულ ტერიტორიას მოიცავდა.
შემდგომ, IV საუკუნეში კახეთ-კუხეთის საერისთავოს დედაქალაქმა უჯარმაში გადმოინაცვლა. აღნიშნული საერისთავოს შექმნა პირველი მცდელობა იყო კახეთ-კუხეთ-ჰერეთის მიწების გაერთიანებისა.
მოგვიანებით დედაქალაქის ისტორიული ჰერეთის ქალაქ თელავში გადატანით მოხდა აღნიშნული სამი რეგიონის მიწების გაერთიანება საერთო სახელწოდებით — კახეთი.
აღმოსავლეთიდან კახეთს ჰერეთის სამთავრო ესაზღვრებოდა. მათ შორის საზღვარი ვეჯინისა და გავაზის დასავლეთით, ალაზნის ველს მიუყვებოდა. დასავლეთით საზღვარი მდინარე ქსანზე გადიოდა, სამხრეთ-დასავლეთით კი — მდინარე მტკვარზე. ისტორიულ პროცესში კახეთი კულტურულად და პოლიტიკურად თანდათან ფარავს ჰერეთს. საერთოდ, როგორც ივანე ჯავახიშვილი აღნიშნავს — „ტერმინებს „კახეთს“, „კუხეთს“ და „ჰერეთს“ სხვადასხვა დროს სხვადასხვა მნიშვნელობა ჰქონდა, შესაბამისად, „ქვეყანათა“ საზღვრებიც საკმაოდ ძნელი დასადგენი და არამყარია“.
ისტორიული ჰერეთი
ისტორიული ჰერეთის ტერიტორია XVIII საუკუნისათვის მოიცავდა შემდეგ რაიონებს, ესენია: პანკისი, გაღმა მხარი, შიგნით კახეთი, გარე კახეთი, ქისიყი, ჭარი, კაკი და ელისენი.
კახეთის ძველი გზები
კახეთის პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში დიდ როლს ასრულებდა გზები და სატრანსპორტო საშუალებები. ამ მხრივ, კახეთში კეთილმოწყობილი გზები უძველესი დროიდან საკმაოდ იყო როგორც გარე კავშირურთიერთობისათვის, ისე ადგილობრივი მნიშვნელობის გზები. კახეთის ბარის რელიეფი ამის კარგ შესაძლებლობას იძლეოდა. შედარებით სხვაგვარი მდგომარეობა იყო მთიან რაიონებში, მაგრამ უგზოდ არ დარჩენილა თვით ხევსურეთი და თუშეთი. ამას მოწმობს ის ძველი გზების ნაკვალევი, რომლებიც შემორჩენილია ამ რეგიონებში. ამასთან, ამ რეგიონის გზები მალე გამოდიოდნენ მწყობრიდან, რადგან აქ გზები უმთავრესად ადვილად შლად ქანებზე გადიოდა, ხოლო მათი შეკეთება ხშირად არც ისე ადვილი იყო.
კახეთის ძირითადი გზები მდინარეთა გაყოლებით მიემართებოდა, რომლებიც აკავშირებდა მრავალ დასახლებულ პუნქტს. ამასთან, მსხვილი დასახლებული პუნქტები უმთავრესად გზების გადაკვეთაზე მდებარეობდა. ეს, ერთის მხრივ, ხელს უწყობდა მოსახლეობის მოზიდვასა და დასახლებული პუნქტების ზრდას, მათი ეკონომიკის აღმავლობას, საშინაო და საგარეო კავშირის გაფართოებას, მაგრამ ამ გზებს უარყოფითი მნიშვნელობა ჰქონდათ. სწორედ ამ გზებით შემოდიოდა მტერი, რომელიც გზად აოხრებდა და ანგრევდა დასახლებულ პუნქტებს.
XII-XIII საუკუნეებში, საქართველოს აღმავლობის პერიოდში, კახეთში მძლავრი სატრანსპორტო ქსელი იყო განვითარებული. მოგვიანებით მრავალი მტრის შემოსევის შედეგად, ამ გზების საკმაო ნაწილი დაინგრა, მოიშალა, მაგრამ ძირითადი არტერია შენარჩუნებულ იქნა. XVIII საუკუნის ისტორიკოს-გეოგრაფი ვახუშტი ბაგრატიონი იშვიათად უთითებს გზებს, მაგრამ მის მიერ აღწერილი ქალაქები და დასახლებული პუნქტების სიხშირე და განლაგება თვით გზების მიმართულებასა და სიხშირეს გვამცნობს. იგი ყოველი ხეობის აღწერისას აღნიშნავს: „და არს ხეობა იმიერ და ამიერ შენობა-დაბნებიანი“, რაც გზების განვითარებაზე პირდაპირ მიგვითითებს. თიანეთში ჟალეთის ადგილას არის ტოპონიმი „საყარაულო“, ასეთივე სახელწოდება დაფიქსიირებულია ქვემო ხოდაშნის ახლოს „ადგილი საყარაულო“ (Урочище Сакарауло). ასეთი საყარაულო საქართველოში არაერთია სხვაგანაც (ლეკიანობის ხანაში), გზა აღარაა თავისუფალი. ძველი ქალაქი საყარაულოდ ქცეულა.
კახეთში გზები საქართველოს ყველა რეგიონიდან შედიოდა. ერთი გზა შიდა ქართლს აკავშირებდა, საიდანაც ყველა გზა მიემართებოდა როგორც სამცხე-ჯავახეთში, ისე დასავლეთ საქართველოს რეგიონებში. ლიხთიქიდან კახეთში მიმავალი გზები თიანეთშა და თელავში მიემართებოდა, შემდეგ ზაგემსა და გრემში. ამ გზით წავიდა ფერსათ-სამცხით შემოსული გურიელი 1520 წელს, რომელმაც დაამარცხა მოხისს ქართლის მეფე დავით და მუხრანს შეეყარა სტუმრის შესახვედრად წამოსულ კახთა მეფე ლევანს. ამავე გზით კახეთს იმერეთიდან 1615 წელს მოვიდა შაჰ-აბასისაგან ლტოლვილი თეიმურაზი. იმერთა ლაშქარმა ის არაგვის პირამდის მიაცილა.
შუა საუკუნეებში შიგნით და გარე კახეთი ერთი მეორის მიმართ პირმოქცეული მხარეები იყო. იმ დროს გომბორის ქედი შიდა და გარე კახეთის მოსახლეობას ერთმანეთს კი არ აშორებდა არამედ აახლოვებდა. კახეთის მოსახლეობა სწორედ ამ ქედის ორივე მხარეს სახლობდა მთიანეთში და ორივე კახეთი ურთიერთს მრავალრიცხოვანი ცხოველი გზებით უკავშირდებოდა.
კახეთში გზები შედიოდა ქვემო ქართლიდან თრიალეთ-რუსთავის გავლით. ქვემო ქართლიდან კი დაკავშირება შეიძლებოდა როგორც სამცხე-ჯავახეთიდან, ისე საქართველოს ფარგლებს გარეთ მცირე აზიისა და ევროპის ქვეყნებთან.
ჩრდილო კავკასიას კახეთი რამდენიმე გზით უკავშირდებოდა. ერთი გზა თვით შიდა ქართლიდან არაგვის ხეობაში მიემართებოდა. დამოუკიდებელი გზები მიემართებოდა თიანეთიდან ბოდავის ხევით ფუძნარზე გავლით ჟინვალთან, შემდეგ კი ქართლის გზას უკავშირდებოდა. საქართველოს რიგი რაიონები კახეთის მეშვეობით უკავშირდებოდა ლეკეთს. ხევსურეთისა და თუშეთის გზებით ჩრდილოკავკასიის ქვეყნებს პირდაპირი გზით უკავშირდებოდა კახეთი. ცხადია გზა მიემართებოდა აღმოსავლეთითაც საიდანაც გზები მიემართებოდა ირანსა და ინდოეთში.
ბუნებრივი რესურსები
კავკასიის გეოკლიმატური პირობები და მისი ბუნებრივი სიმდიდრე ათასწლეულების განმავლობაში განსაზღვრავდა და არეგულირებდა აქ მთისა და ბარის მოსახლეობის სამეურნეო ცხოვრების ძირითად მიმართულებებს. ამ მატერიალურ ბაზაზე წარმოიშვა კავკასიაში (მათ შორის კახეთშიც) ერთიმეორესთან მრავალმხრივ დაკავშირებული, არქეოლოგიური კულტურები, ჩამოყალიბდა აქ მცხოვრებ ადამიანთა უნიკალური ყოფა-ცხოვრებითი ერთიანობა.
კახეთი მდიდარია როგორც მეტალურგიული წარმოებისათვის საჭირო ნედლეულით, ისე ნოყიერი ნიადაგებით, ნიადაგისეული საფარით — ტყის მასივებით, საძოვრებით და წყლის რესურსებით. ყოველივე ეს ზომიერ ჰავასთან ერთად, ადამიანის საცხოვრებლად და მისი სამეურნეო ცხოვრების განვითარებისათვის განსაკუთრებით ხელსაყრელ პირობებს ქმნის.
როგორც ჩანს, კავკასიის ეს კუთხე ოდითგანვე გამოირჩეოდა ცხოვრებისათვის ხელსაყრელი პირობებით. ამის საუკეთესო მანიშნებელი უნდა იყოს კახეთის სხვადასხვა მხარეში, უფრო კი ივრის ხეობაში (ვაშლოვნის ნაკრძალი, ტარიბანას ველი, დავითგარეჯის უდაბნო, გომბორის ქედის სამხრეთი ფერდები), აღმოჩენილი განმარხებული ცხოველების ძვლები, რომელთა შორის ინდივიდების მთელი ჩონჩხებიც გვხვდება (სპილო, მარტორქა და სხვა.). განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს დავითგარეჯის უდაბნოში, ლავრის სამონასტრო კომპლექსის მახლობლად აღმოჩენილი პრიმატის კბილი, რომლის ასაკიც მეოტური პერიოდით განისაზღვრება.
ამ თვალსაზრისით ისიც მნიშვნელოვანია, რომ ვაშლოვნის ნაკრძალის ტერიტორიაზე მასიური ტყის სახით, ცოცხლად არის გადარჩენილი მილიონობით წლის წინანდელი ხის ჯიშები, რაც მსოფლიო მასშტაბით უნიკალური მოვლენაა.
უძველესი ნამოსახლარები კახეთის ტერიტორიაზე
კახეთში ქვის ხანის ძეგლებიდან ნეოლითის (ახალი ქვის ხანა) ხანის ძეგლები ჯერჯერობით არ არის გამოვლენილი. ამ მხარეში მათ არსებობაზე მხოლოდ რამდენიმე შემთხვევითი აღმოჩენა მიგვანიშნებს. საზოგადოების განვითარების შემდგომი საფეხურის, ენეოლითის (სპილენძის-ქვის ხანა) ხანის ნამოსახლარები კახეთში აღმოჩენილია მდ. ალაზნის მარცხენა ნაპირზე, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, სოფელ წითელგორის მახლობლად; გურჯაანის მუნიციპალიტეტში — სოფელ ჯიმითთან და სოფელ ჭერემთან. აქ აღმოჩენილია შენობათა მცირე კვალი და დიდძალი არქეოლოგიური მასალა (ხელით ნაძერწი თიხის უხეში ჭურჭელი და ნახეხ-ნაპრიალები ქვის იარაღი), რომლებიც დათარიღებულია ენეოლითური ხანის დასასრულით. ამ ძეგლებზე გამოვლინდა წმინდა სპილენძისგან დამზადებული ნივთის ერთადერთი ფრაგმენტიც, რაც იმაზე მიგვანიშნებს, რომ ამ მხარეში მეტალურგიულ წარმოებას შესაძლოა ძვ. წ. 6 ათასი წლის წინ ჩაეყარა საფუძველი.
დავითგარეჯის უდაბნოს სამხრეთით, მტკვრის მარცხენა ნაპირას, ჯანდარის ტბის პირას, აზერბაიჯანისა და საქართველოს საზღვარზე, აღმოჩნდა თიხის მრგვალი და ოთხკუთხა შენობებიანი დიდი ნამოსახლარი. მოპოვებული მაღალხარისხოვანი თიხის ჭურჭელი, რომლის უმეტესობა სამეთუნეო მორგვზეა დამზადებული (მცირე ტერაკოტული ქანდაკებები, თიხის საბეჭდავები და წმინდა სპილენძისგან დამზადებული იარაღები), იმაზე მიგვანიშნებს, რომ აქ ძვ. წ. IV ათასწლეულის მეორე ნახევარში შესაძლოა მესოპოტამიიდან ემიგრირებული ხალხის დიდი ჯგუფი სახლობდა საკმაოდ დიდი დროის განმავლობაში.
კავკასიაში სპილენძ-ქვის ხანის ეპოქის შემდგომი პერიოდი (ადრინდელი ბრინჯაოს ხანა) ძვ. წ. IV ათასწლეულის II და III ათასწლეულის პირველი ნახევრით თარიღდება. ამ დროს სამხრეთ კავკასიის მთელ ცენტრალურ ნაწილში გავრცელებულია ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურა, რომელშიც ერთიანდება იორ-ალაზნის აუზიც, დღევანდელი კახეთის ტერიტორია.
კახეთში ამ დროის ბევრი ნამოსახლარია ცნობილი, თუმცა ისინი ჯერჯერობით სრულად გამოკვლეული არ არის. უკეთ არის შესწავლილი აქ გამოვლენილი სამარხეული ძეგლები. ძირითადად გათხრილია გორასამარხები დიდი ქვაყრილით, რომლის ცენტრალური ნაწილის ქვეშ უორმო, საოჯახო, კოლექტიური სამარხებია განლაგებული, ხშირად მიცვალებულების ფერფლით. ზოგჯერ დასაკძალავ დარბაზებს აღმოსავლეთის მხრიდან მიშენებული აქვს ქვის ფილებით ნაგები გრძელი დერეფნები — დრომოსები, რომლებშიც შეწირული ადამიანების მთლიანი ჩონჩხები ან ჩონჩხების ნაწილებია მოთავსებული. კახეთში შესწავლილია იმდროინდელი გრანდიოზული კატაკომბური სამარხებიც, რომლებიც ქვის დიდი ყრილის ქვეშ არის განლაგებული.
სამარხებში დიდი რაოდენობით გვხვდებდა მიცვალებულისათვის ჩატანებული მაღალხარისხოვანი თიხის ჭურჭელი, შედარებით იშვიათად — ბრინჯაოს იარაღი და სამკაული. ამ დროიდან სამარხეულ ინვენტარში გვხვდება ოქროს ნივთებიც, ძირითადად სასაფეთქლე ხვიების სახით.
ცნობილია, რომ ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურის შემდგომ, ძვ. წ. III ათასწლეულის შუა ხანებში და მის მეორე ნახევარში, სამხრეთ კავკასიის ცენტრალურ ნაწილში მის ადგილს იმკვიდრებს ე. წ. მარტყოფული და ლაზან-ბედენური (ადრინდელი ყორღანული) კულტურები, რომლებიც მთლიანად მოიცავს თანამედროვე აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიას (კახეთის ჩათვლით) და დღევანდელი სომხეთის ჩრდილოეთ ნაწილს.
კახეთი ამ კულტურების გავრცელების ერთ-ერთი ძირითადი მხარეა და ნიშანდობლივია, რომ პირველად სწორედ კახეთის მასალების მიხედვით დაისვა საკითხი ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მტკვარ-არაქსული და მარტყოფული კულტურების ქრონოლოგიური და გენეტიკური სიახლოვის შესახებ. ამ ორი ჯგუფის ძეგლების ქრონოლოგიური სიახლოვე დაადასტურა ივრის ზემო დინებაში, სიონის ნამოსახლარზე აღმოჩენილმა მასალებმა, სადაც მათთვის დამახასიათებელი კერამიკული ნაკეთობანი ერთი და იმავე კულტურულ ფენაში აღმოჩნდა. შემდგომ უკვე მათ გენეტიკურ კავშირზე საუბრის საფუძველი მოგვცა ანანურის გორსამარხების კერამიკულმა მასალამ, ვინაიდან ეს ნაკეთობები ერთდროულად შეიცავდა ორივე კულტურის დამახასიათებელ ნიშნებს.
კახეთში როგორც მარტყოფული, ისე ალაზან-ბედენური კულტურების სამარხეული მასალა განსაკუთრებული სიმდიდრით გამოირჩევა. ამ დროის სამარხებში, როგორც წესი, მოზრდილ მიწისზედა ან ორმოში არსებულ დასაკრძალავ დარბაზზე მოზვინულია ქვისა და მიწის დიდი ბორცვი, რომელიც სიმაღლით ზოგჯერ 20 მეტრს აღწევს, მისი დიამეტრი კი 200-250 მეტრამდეა. არის მათი თანადროული, არის მცირე ზომის გორასამარხებიც, რომელთა კონსტრუქცია ჩვეულებრივ დიდი გორასამარხების იდენტურია. სამარხის ყრილის ქვეშ გამართულია ხის დიდი მორებით ნაგები, მიწისზედა, ჯარგვალური დასაკრძალავი დარბაზი (ხშირად 10X10 მ.), რომლის იატაკი და გადახურვა ხის მორების რამდენიმე ფენისგან შედგება.
შუა ბრინჯაოს ხანაში (ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახ.) კახეთი თრიალეთური კულტურის გავრცელების ერთ-ერთი ძირითადი მხარეა. ამ დროის სამარხეული ძეგლები კახეთის ყველა კუთხეშია აღმოჩენილი. ეს ძირითადად ხის მორებით გადახურული, ორმოებიანი გორასამარხებია სხვადასხვა ზომის მიწაყრილით და აღმოსავლეთის მხრიდან დრომოსის იმიტაციით. მათ შორის გვხვდება როგორც მდიდარი, ისე შედარებით ღარიბული ინვენტარის შემცველი სამარხები. მდიდრულ სამარხებში მიცვალებული ხშირად ოთხბორბლიან ხის ურემზეა დასვენებული (მარჯვენა გვერდზე, მოხრილი კიდურებით), ღარიბულ სამარხებში კი მიცვალებული დასვენებულია დასაკრძალავი ორმოს ფსკერზე. იშვიათად — ხის სარეცელზე. სამარხებში დიდი რაოდენობით არის ჩატანებული მსხვილფეხა და წვრილფეხა საქონელი. მიცვალებულებს ასევე დიდი რაოდენობით ატანდნენ საგზალს სხვადასხვა ზომის შავპრიალი თიხის ჭურჭლით. ძალიან იშვიათია წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი. სამარხებში მიცვალებულება ატანდნენ აგრეთვე ბრინჯაოს მახვილებს, ბრინჯაოს ჭურჭელს, სხვადასხვა სახის მძივებს, კაჟისა და ოფსიდიანის ისრისპირებს, ვერცხლისა და ოქროს მრავალნაირ სამკაულს და სხვა. ამ დროის სამარხებში მიცვალებულთა კრემაცია არ დადასტურებულა.
დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ თავწყაროსთან ქართულ-გერმანულმა ექსპედიციამ დაიწყო არქეოლოგიური ძეგლის „ტახტისფერდას“ შესწავლა. იგი ივრისა და ალაზნის აუზების დამაკავშირებელი გზების გადაკვეთაზე მდებარეობს და ამ თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანი სტრატეგიული ობიექტია. მისი ცენტრალური, შემაღლებული ადგილი და ჩრდილო ფერდი დიდი სამლოცველოა. ქვედა ფენა შუა ბრინჯაოს ხანისაა. იგი ხის კონსტრუქციების გალავნით არის დაცული. ზედა ფენა კი ძვ. წ. II ათასწლეულის ტაძარია. იგი შემოსაზღვრულია სათავდაცვო კედლით (სიგანე 5 მ), რომელსაც ორი, ოთხკუთხა კოშკით დაცული კარიბჭე დასავლეთიდან აქვს. მისი საძირკველი ქვის დიდი ლოდებით არის ნაგები. ზედა ნაწილი კი ხის მორების ბადურ წყობას წარმოადგენს, რომელთა შორის ღიობები წვრილი ქვა-ღორღით არის შევსებული. არსებითია, რომ ივრის ზეგანსა და გარეჯის მრავალმთაში ამ დროის ყველა დასახლება მსგავსი კონსტრუქციის გავლენითაა დაცული. უაღრესად მნიშვნელოვანია, რომ ეს საფორტიპიკაციო ნაგებობები გეგმარებით, მასშტაბურობით და სამშენებლო ტექნიკით წინა აზიის თანადროული ცივილიზაციების შესაბამისი ძეგლების იდენტურია.
როგორც ჩანს, ძვ. წ. II ათასწლეულის პირველი ნახევრის მიწურულს, ჩვენში მკვიდრდება საფორტიპიკაციო ნაგებობების მშენებლობის წინააზიური ტრადიციები, რომლებიც ძვ. წ. II ათასწლეულის განმავლობაში სამხრეთ კავკასიის ცენტრალური ნაწილის კულტურებისათვის დამახასიათებელი ხდება.
კახეთში აღმოჩენილიარქეოლოგიური ძეგლების შესწავლის შედეგად კავკასიოლოგიურ მეცნიერებაში ერთმანეთს გენეტიკურად დაუკავშირდა ორი დიდი ეპოქა — შუა და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანა. ეს მიღწეულ იქნა მათ შორის დამატებითი განვითარების სამი შუალედური რგოლის გამოყოფის შედეგად, რის საფუძველზეც შემუშავდა სამხრეთ კავკასიის ცენტრალური ნაწილის ძვ. წ. II ათასწლეულის კულტურების თანმიმდევრობის სრულიად ახალი ქრონოლოგიური სქემა. კახეთში აღმოჩენილია ამ დროის როგორც ნამოსახლარების, ისე სამლოცველოებისა და სამაროვნების მთელი სერია.
გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ადრინდელ საფეხურზე გორასამარხთა კონსტრუქციები მხოლოდ მდიდრულ სამარხებს ახასიათებს. მასობრივად კი ამ პერიოდიდან მთელ ცენტრალურ ამიერკავკასიაში, მათ შორის კახეთშიც, ორმოსამარხებია გავრცელებული. შუა ბრინჯაოს ხანის დასასრულიდან მოკიდებული, მთლიანად ბრინჯაოს ადრინდელი რკინის ხანაში, სამხრეთ კავკასიის ცენტრალური ნაწილის კულტურისატვის, მათ შორის კახეთშიც, სამარხები მხოლოდ ინჰუმაციურია და ინდივიდუალური. ძალიან იშვიათია წყვილადი დაკძალვა. როგორც წესი, კიდურმოხრილი მიცვალებულები დასვენებულნი არიან მრჯვენა არ მარცხენა გვერდზე, სამარხი ორმოს ფსკერზე, იშვიათად ხის სარეცელზე.
კახეთში ძვ. წ. II ათასწელულის შუა ხანების მრავალი ძეგლია (ნამოსახლარი, სამლოცველო, სამარხეული კომპლექსი) შესწავლილი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია გვაინდელი ბრინჯაოს ხანის ადრეული I საფეხურის ე. წ. ცენტრალურამიერკავკასიური კულტურის გრანდიოზული სამლოცველოები, რომლებიც სამოსახლოებს გარეთ, განცალკევებით არსებობდა და რამდენიმე დასახლების სალოცავ ცენტრს წარმოადგენდა, რაც ამ დროის საზოგადოების მაღალ სოციალურ განვითარებაზე უნდა მიგვითითებდეს.
იმავე ინფორმაციას გვაწვდის ივრის ხეობაში არსებული ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარების ტოპოგრაფია, თუმცა აქ იგი ალაზნის ველისგან რამდენადმე განსხვავებულია. კერძოდ, ივრის აუზში შუა ბრინჯაოს ხანის ადრინდელი საფეხურის ნამოსახლარები, ჩვეულებრივ დაბლობ ადგილებშია განლაგებული, უფრო მეტად მდინარეების თუ ღელეების პირას, მდიანრეულ ტერასაზე. მაგრამ საგანგებო კველავ ძიების შედეგად, ისიც ცხადი გახდა, რომ დაბლობში განლაგებული ნამოსახლარებიდან, ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულში, თითქმის ყველგან, მოსახლეობა იქვე, მახლობლად მდებარე მთის თხემზე ადის საცხოვრებლად, სადაც უფრო მოსახერხებელია მძლავრი საფორტიფიკაციო ნაგებობის გამართვა. ეს, გარდა შიდა განვითარების შედეგად გამოწვეული აუცილელობისა, გარე საშიშროებით უნდა ყოფილიყო ნაკარნახევი. ნიშანდობლივია ისიც რომ, სწორედ ამ დროიდან შეინიშნება კახეთის ძეგლებზე ბრინჯაოს საბრძოლო იარაღის განსაკუთრებული სიმრავლე.
ივრის ხეობაშიც შუა და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლართა ტოპოგრაფია აქ არსებულ კულტურათა გენეტიკურ კავშირზე მიგვითითებს და ძვ. წ. II-I ათასწლეულში კულტურის თანმიმდევრულ უწყვეტ განვითარებას გვიდასტურებს.
იმავე დასკვნის საფუძველს გვაძლევსკახეთის შუა ბრინჯაოს ხანის ძეგლებზე პირველად დადასტურებული საფორტიპიკაციო ნაგებობების სამშენებლო ტრადიცია (ხის მორების ბადისებრი წყობა, რომელშიც მორებს შორის არეები რიყის წვრილი ქვითა და ღორღით არის შევსებული). გამაგრების ამ სისტემით მშენებლობა იორ-ალაზნის აუზის ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარებისთვის ტრადიციული ხდება მთლიანად გვიანდელი ბრინჯაო-რკინის ხანაში.
არსებული მონაცემების მიხედვით, კახეთის ტერიტორიაზე ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევარში, გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელ რკინის ხანაში უმაღლეს განვითარებას აღწევს ბრინჯაოსა და რკინის მეტალურგიული წარმოება, რაც აშკარად დასტურდება ამ კულტურისათვის დამახასიათებელი ლითონის ინვენტარის მიხედვით.
ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულს და I ათასწლეულის დასაწყისში კავკასიის ამ რეგიონში განვითარების ზოგად სურათს კარგად შეეფარდება დაგეგმარებული დამძლავრი სათავდაცვო სისტემით გამაგრებული, ქალაქური ტიპის დასახლებების აღმოჩენა დავითგარჯის უდაბნოში, რაც იმაზე მიგვინიშნებს, რომ ამ საზოგადოებას სოციალური თვალსაზრისითაც, მაღალი განვითარებისათვის მიუღწევია. ამის დასტურია ნამოსახლარებიდან გამოყოფილი სამლოცველოებიც (მელაანი, მელიღელე, არაშენდა, შილდა, ბაკურციხე) და იქ აღმოჩენილი უმდიდრესი ინვენტარი: საბრძოლო იარაღი, სამკაული, კერამიკული ნაწარმი.
კახეთის აღმოსავლეთ ნაწილში, შირაქის პლატოზე და მის მიმდებარე ალაზნის ველის დიდ მონაკვეთზე არსებული ძვ. წ. IX-VIII საუკუნეების მცირე ქალაქური დასახლებების არსებობა რეგულარული გეგმარებით, თიხის ნაშენი საცხოვრებელი უბნებით, მოკირწყლული ქუჩებით და საკანალიზაციო ქსელით, ამ დროს აქ სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნის არსებობაზე უნდა მიგვითითებდეს. როგორც ჩანს, ყველა ეს დასახლება განადგურებულია ერთდროულად ძვ. წ. VII საუკუნეში, ჩრდილოეთიდან მომხდური სკვითური ტომების მიერ.
მნიშვნელოვანია ისიც, რომ შირაქის პლატოზე აღმოჩენილია „დიდი რუის“ სახელწოდებით ცნობილი საწრწყავი სისტემის არსებობის კვალი. პალინოლოგიურმა კვლევამ მოგვცა იმის თქმის საფუძველი, რომ ძვ. წ. I ათასწლეულის საწყის საუკუნეებში შირაქის პლატოს სამხრეთ ნაწილში მდებარე მთები უღრანი ტყის მასივებით უნდა ყოფილიყო დაფარული. სარწყავი არხი — „დიდი რუიც“ სწორედ ამ მთებიდან იღებდა სათავეს.
აღსანიშნავია ისიც რომ, შირაქის ველის დასავლეთ ნაწილში მდებარე, „გოხების“ სახელწოდებით ცნობილ, ერთ-ერთ მაღალ მთის თხემზე აღმოჩნდა სამლოცველო, სადაც სხვა ნივთებთან ერთად, შეწირული იყო საბრძოლო ეტლის ბრინჯაოს მოდელი, რომელიც შირაქის ამ მცირე ქალაქების თანადროულია. საბრძოლო ეტლის არსებობა კი თავისთავად გულისხმობს ამ დროის საზოგადოებაში შესაბამისი რეგულარული, საჯარისო შენაერთების არსებობასაც.
ამასთან შირაქის უკლევლივ ყველა ნამოსახლარზე განსაკუთრებით მრავლად აღმოჩნდა კამეჩის თავის გამოსახულების მქონე თიხის ნიღბები. გამორიცხულიარ არის, რომ იგი აქ წმინდა ცხოველად ითვლებოდა, რაც თავისთავად ასოცირდება ამ მხარის უძველეს სახელწოდებასთან - კამბეჩოვანთან. კამბეჩოვანი კი შემდგომი დროის ქიზიყია.
კახეთში მოპოვებულმა არქეოლოგიურმა მასალამ სხვა უფრო მნიშვნელოვანი დასკვნის საშუალებაც მოგვცა. კერძოდ, გაჩნდა იმის შესაძლებლობა, რომ იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულისა და ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისის არქეოლოგიური მასალების თავისებური ჯგუფები, მკვეთრად გამოყოფილი გავრცელების საზღვრებით, დავაკავშიროთ კონკრეტულ ქართულ ერთეულებთან. ეს თავისთავად მრავლისმეტყველი ფაქტია, რადგან მასზე დაყრდნობით შეიძლება სარწმუნოდ ვისაუბროთ არქეოლოგიური კულტურების ეთნიკურ კუთვნილებაზე.
კახეთის ისტორია
უძველეს დროს კახეთი გაცილებით მცირე ტერიტორიას მოიცავდა, კერძოდ ერწო-თიანეთსა (მდ. ივრის ზემო წელი) და ფხოვს (მდ. არაგვის მარცხენა სანაპირო), რომლის ცენტრი ჩელეთი (ჟალეთი) იყო. ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით:
მას შემდეგ რაც ქართლოსის მეუღლემ თავის ძეებს ქართლის ტერიტორია გადაუნაწილა, კახოს წილად ხვდა ზემოდხსენებული საზღვრები. მაგრამ იგივე კახოსის პერიოდში მან თავის ძმა კუხოსს დაუთმო მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირი ლაფიანხევიდან ბოჭორმის ციხის ჩათვლით. როგორც ქართლის ცხოვრება იუწყება აღნიშნული დათმობა მოხდა მას შემდეგ, რაც კუხოსმა დაეხმარა კახოსს კახეთის დედაქალაქის ჩელეთის აშენება-მოწყობაში.
IV საუკუნიდან კახეთის ცენტრი იყო უჯარმა. კახეთის ეთნოგრაფიული საზღვრები კი აღმოსავლეთის მიმართულებით გაფართოვდა. VIII საუკუნისთვის მან კუხეთი და ჰერეთის მნიშვნელოვანი ნაწილი გადაფარა. შუა საუკუნეებში კახეთის მცხოვრებნი ჰერკახებად მოიხსენიებოდნენ. XI საუკუნიდან კახეთის ცენტრი თელავია. XV საუკუნის მეორე ნახევარში ყალიბდება ცალკე პოლიტიკური ერთეული კახეთის სამეფო. ამ დროიდან კახეთის ცენტრი არის გრემი. ჰერეთის სახელის გაქრობა XV საუკუნეში კახეთის მეფე გიორგი VIII-ს უკავშირდება. XVI-XVII საუკუნეებში კახეთს ჩამოსცილდა ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი, რომელიც დღეს საინგილოს სახელს ატარებს და ადმინისტრაციულად აზერბაიჯანში შედის. XVII საუკუნის II ნახევრიდან კახეთის ცენტრი ისევ თელავია. XVII საუკუნეში ყიზილბაშთაგან ამოწყვეტილი კახეთი იმერეთიდან, ქართლიდან და მთიდან ჩასახლებულებმა მოაშენეს.
კახეთის ხუროთმოძღვრება
250px|thumb|[[ალავერდის საკათედრო ტაძარი]] დარბაზული და გუმბათოვანი ეკლესიებია: ნეკრესის მონასტერი, ძველი შუამთა, ცხრაკარის მონასტერი, კაწრეთის სამება, ნატკორის ეკლესია, კონდოლის ნათლისმცემლის ეკლესია, ხირსის მონასტერი, ახმეტის ღვთაება, ვაზისუბნის ეკლესია, ბოდბის მონასტერი, გორის-ჯვარი, ბაიხოს სამება, ალვანის ნათლისმცემელი, ზედაზნის მონასტერი, აკურის დავით გარეჯელის ეკლესია, სანაგირეს ეკლესია, ერწოს სიონი, კარდანახის საბაწმინდა.
thumb|250px|მარჯვნივ|დავითგარეჯა. კედლის მხატვრობა thumb|მარცხნივ|სიღნაღი ალვერდის სამონსატრო კომპლექსი და, იმავდროულად საეპისკოპოსო ცენტრი, ალაზნის ველზე მდებარეობს. კომპლექსის მთავარი ტაძარი XI საუკუნის დასაწყისში წმინდა გიორგის სახელზეა აშენებული და საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ეკლესიაა. ალავერდი გარედან ძუნწად არის შემკული ორნამენტებით, რაც დამახასიათებელია კახეთის ძეგლებისათვის.
ქალაქი სიღნაღი XVIII საუკუნეში, მეფე ერეკლეს დროს აშენდა და შემოიზღუდა დიდი გალავნით, რომელსაც 23 კოშკი და 5 ჭიშკარი ჰქონდა. მოგვიანებით, როცა სიღნაღის მცხოვრებთა რაოდენობა გაიზარდა, გალავნის ნაწილი ქალაქის შიგნით მოიქცა. დღევანდელი ქალაქის დიდი ნაწილი XIX საუკუნეშია გაშენებული.
დავითგარეჯა სამონასტრო კომპლექსია დავითგარეჯა ნახევრად უდაბნო ადგილას, გარეჯის კლდოვან მთებში. ის VI საუკუნეში დავით გარეჯელმა დააარსა. დავით გარეჯელი იყო ერთ-ერთი იმ ცამეტ ასურელ მამათაგან, რომლებმაც VI საუკუნეში საქართველოს სამონასტრო ცხოვრებას ჩაუყარეს საფუძველი. XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე დავითგარეჯში ბერად აღიკვეცა და რამდენიმე წელს მოღვაწეობდა დიდი ქართველი განმანათლებელი სულხან-საბა ორბელიანი.
ტრადიციები
კახეთი მევენახეობისა და მეღვინეობის ერთ-ერთი უძველესი კერაა. აქ ვაზის 80-მდე ჯიშია გავრცელებული.
კახეთი აგრეთვე ცნობილია ჩურჩხელით. ბამბის ძაფზე ასხმულ ნიგოზს, თხილს, ქიშმიშს ან ჩამიჩს თათარაში სამჯერ ავლებენ. ასე მზადდება აღმოსავლეთ საქართველოში ჩურჩხელა და დასავლეთ საქართველოში ჯანჯუხა. კარგი ჩურჩხელა და ჯანჯუხა გაზაფხულამდე ძლებს. საუკუნეების განმავლობაში ქართველ მოლაშქრეთა ერთ-ერთი მთავარი საკვები ჩურჩხელა იყო.
დიპლიპიტო — დასარტყამი საკრავია. იგი შედგება ტოლი სიმაღლის (20-25სმ) და სხვადასხვა დიამეტრის თიხის ორი ქილისაგან, რომლებზეც ციკნის ტყავი ან ხარის ფაშვია გადაკრული. ნაირფრად მოხატული ქილები თასმითაა გადაბმული. დიპლიპიტოზე ხის ორი პატარა ჯოხით უკრავენ. ჟღერადობის გასაძლიერებლად ტყავს ცეცხლზე ათბობენ.
ეკონომიკა
ქართლისგან განსხვავებით კახეთში გვიან შუა საუკუნეებში მნიშვნელოვნად იყო წარმოდგენილი სახნავ-სათესი მიწების საერთო-სასოფლო (თემური) მფლობელობა. კახეთი დაწინაურებული მეურნეობის ქვეყანა იყო. კახეთში განსაკუთრებით მაღალგანვითარებას მიაღწია მევენახეობა-მეღვინეობამ. დღევანდელი საბაზრო ეკონომიკის პირობებში განსაკუთრებით გავრცელებულია რქაწითელი და საფერავი, ასევე მანავის მწვანე. საქართველოს ღვინის ქარხნები უმეტესად კახეთშია კონცენტრირებული. მუშაობს ღვინის ტურიზმი. კახეთის ეთნოგრაფიული ყოფისთვის დამახასიათებელია ისეთი ტკბილეული, როგორიცაა ჩურჩხელა და თათარა. კახეთში განსაკუთრებით განვითარებული იყო მესაქონლეობა. ამ მხრივ გამოირჩეოდა პანკისის ხეობა, რომელიც ცნობილი იყო თავისი მდიდარი ტყეებით, სადაც ღორისთვის მოიპოვებოდა უხვად საკვები. კახეთში მაღალ დონეზე იყო მეაბრეშუმეობაც.
კახეთის ტერიტორიაზე ექვსი დაცული ტერიტორიაა – ბაწარას, ბაბანეურის, მარიამჯვრისა და ვაშლოვანის ნაკრძალები, თუშეთისა და ლაგოდეხის ეროვნული პარკები. თითოეული მათგანი ბუნების მოყვარულთ საოცარ ბუნების ძეგლებს სთავაზობს.
სქოლიო
*
თავისუფლების მოედანი (თბილისის მეტრო)
270px|მინიატიურა|სადგურის შესასვლელი 2017 წლამდე 270px|მინიატიურა|სადგურის დახრილი საესკალატორო გვირაბი 2013 წლამდე
თავისუფლების მოედანი (ყოფილი ლენინის მოედანი) — თბილისის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზის ერთ ერთი სადგური, მეტროსადგურებს რუსთაველსა და ავლაბარს შორის. გაიხსნა 1967 წლის 6 ნოემბერს. არქიტექტორები ვ. ალექსი-მესხიშვილი, ქ. კობახიძე (ქვედა სადგური), რ. ბაირამაშვილი და დ. მორბედაძე (თავდაპირველი ზედა პავილიონი). სამშენებლო სამუშაოები განახორციელა „თბილმეტრომშენმა“.
თავდაპირველი მიწისზედა პავილიონი შედიოდა უნივერმაღ „თბილისის“ კომპლექსში. მიწისქვეშა სადგური, რომელიც ზედა ვესტიბიულთან დაკავშირებულია ესკალატორით, წარმოადგენს სვეტების (კოლონების) რიგს, რომლებიც თეთრი მარმარილოთია მოპირკეთებული; გადახურვა კამაროვანია. იატაკზე დაგებულია წითელი მარმარილოს ფილები.
სადგური 2006 წელს განახლდა. ცვლილებები შეეხო მის ვიზუალურ მხარეს. დამონტაჟდა ახალი განათების სისტემა, სარეკლამო ბილბორდები და მონიტორები. განახლდა საკომუნკაციო სისტემაც. თეთრი მარმარილოთი მოპირკეთებულ სადგურში წითელი და თეთრი ფერები ჭარბობს: საქართველოს დროშისა და წითელი ვარდისგან შექმნილი კომპოზიციის შესაბამისად.
უნივერმაღ „თბილისის“ დანგრევისა და მის ადგილზე „გალერეა თბილისის“ აშენების (2017–2018) შემდეგ, მეტროსადგურ „თავისუფლების მოედნის“ ახალი ზედა პავილიონი (ძველი აღარ არსებობს) ახალაშენებული შენობის შიგნით აღმოჩნდა.
თავისუფლების მოედანი ერთ-ერთი ყველაზე ღრმად განთავსებული სადგურია თბილისის მეტროპოლიტენში და რამდენიმე მეტრით ჩამორჩება რუსთაველს.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტელი-ვარკეთილის ხაზი
ვარშავის ისტორია
ვარშავის ისტორია — პოლონეთის ისტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი. მოიცავს პოლონეთის დედაქალაქის, ვარშავის, ისტორიას დაარსებიდან დღემდე და აღწერს მის 1400-წლოვან განვითარებას სოფლების მცირე ჯგუფიდან თანამედროვე ევროპის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ქალაქამდე. ვარშავის ისტორია იწყება IX სუაკუნიდან. ამ პერიოდისაა ძველ ვარშავაში აღმოჩენილი გამაგრებული ნაგებობის ნაშთები. ვარშავის ისტორიაში გამორჩეული მოვლენებია:
დაარსება
თანამედროვე ვარშავის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ჯერ კიდევ ლუჟიცის კულტურას ეკუთვნის, მაგრამ პირველი გამაგრებული დასახლებები გაჩნდა გაცილებით გვიან — ბრუდნოში IX-X საუკუნეებში, კამიონეკში XI საუკუნეში და უიაზდუვში XII-XIII საუკუნეებში. ბრუდნო იყო პატარა დასახლება დღევანდელი ვარშავის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ის განადგურდა 1040 წელს მიეცლავის, მაზოვიის ერთ-ერთი თავადის, აჯანყების შემდეგ. ასევე მცირე დასახლებები იყო სოლეცი, გოცლავი და კამიონი. ეს უკანასკნელი გაჩნდა დაახლოებით 1065 წელს დღევანდელ რკინიგზის სადგურ Warszawa Wschodnia-სთან. უიაზდუვი კი შეიქმნა 1250 წელს დღევანდელ პოლონეთის რესპუბლიკის სეიმის ადგილსამყოფელთან. 1262 წელს ის ლიტვის დიდმა მთავარმა მინდაუგასმა დაარბია. მინი|გალავნის (1350 წ.) ნაშთები
1281 წელს მაზოვიის ჰერცოგმა ბოლესლავ II-მ გააშენა პატარა დასახლება მეთევზეთა სოფელ Warszowa-სთან, უიაზდუვიდან დაახლოებით 3 კმ-ის დაშორებით, ხოლო უიაზდუვში კი ააგო ციხე ახლანდელი უიაზდუვის სასახლის ადგილას. მანვე ააშენა აქ სამეფო სასახლე. ასე გაჩნდა დასახლება ძველი ვარშავა, რომელიც უკვე XIV საუკუნის დასაწყისში მაზოვიის ჰერცოგების ერთ-ერთი რეზიდენცია გახდა, თუმცა მათ მთავარ რეზიდენციად მაინც პლოცკი რჩებოდა. ამ დროს ძველ ვარშავაში რამდენიმე შენობა აშენდა, მათ შორის ვარშავის იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძარი, რომელიც ბოლესლავის ძმამ და მემკვიდრემ, კონრად II-მ ააშენა. XIV საუკუნეში ვარშავის ეკონომიკა დამყარებული იყო ხელოსნობასა და ვაჭრობაზე. ამ დროს ვარშავაში დაახლოებით 4500 ადამიანი ცხოვრობდა. 1334 წელს ვარშავამ ქალაქის უფლებები მოიპოვა და მასში დასახლდნენ ვაჭრები ქალაქ ტორუნიდან. ძველ ვარშავას 1350 და 1380 წლებში გალავანი შემოარტყეს. 1339 წელს ვარშავის საკათედრო ტაძარში გაიმართა სასამართლო პროცესი კაზიმირ III-სა და ტევტონთა ორდენს შორის. 1356 წელს ვარშავაში ავგუსტინელთა ორდენის მონასტერი დაარსდა. გალავნის შიგნით მიგრანტების, განსაკუთრებით ებრაელების დასახლება მკაცრად შეზღუდული იყო. ამიტომ ახალი დასახლებები ჩნდებოდა გალავნის გარეთ, განსაკუთრებით კი მის ჩრდილოეთით. სწორედ ამ ნაწილს ახალი ქალაქი ეწოდა და მან 1408 წელს ასევე მიიღო ქალაქის უფლებები. ამ წლიდან ორივე ქალაქს საკუთარი მმართველობა გააჩნდა.
მაზოვიის დედაქალაქი
ვარშავამ განსაკუთრებით აღმავლობა განიცადა მეფე იანუშ I-ის დროს. ამ უკანასკნელმა 1413 წელს მაზოვიის სამთავროს დედაქალაქი ჩერსკიდან ძველ ვარშავაში გადაიტანა. სწორედ ამ დროს აშენდა ძველსა და ახალ ქალაქში გოტიკური შენობების უმეტესობა, მათ შორის ვარშავის წმინდა ანას ეკლესია (1454 წ). შენობების დიდი ნაწილი დაიწვა 1515 წელს მოსკოვის დიდი სამთავროსა და ლიეტუვის დიდ სამთავროს შორის ომის დროს
მინი|[[უიაზდუვის სასახლე]]
რეჩ-პოსპოლიტას თანადედაქალაქი
1569 წელს გაფორმდა ლუბლინის უნია, რომლის თანახმადაც შეიქმნა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა. უნიით დადგინდა მეფეების სეიმის მიერ არჩევის წესი და ვარშავა პოლონეთის სეიმის ადგილსამყოფელი გახდა. იტალიელმა არქიტექტორის, ჯოვანი დი კვადროს ხელმძღვანელობით რენესანსის სტილში რესტავრაცია ჩაუტარდა ვარშავის სამეფო სასახლეს. რეჩ-პოსპოლიტას მეფეთა პირველი არჩევნები 1573 წელს ვარშავის უბან კამიონეკში გაიმართა და მეფედ ანრი III ვალუა აირჩიეს. შემდეგი არჩევნები შედგა 1575 წელს ვოლაში და მეფედ არჩეულ იქნა სტეფანე ბატორი. 1576 წელს აშენდა პირველი მუდმივი ხიდი მდინარე ვისლაზე, რომელმაც ვარშავა დაუკავშირა მარჯვენა სანაპიროზე გაჩენილ ახალ დასახლება პრაგას.
1596 წელს მეფე სიგიზმუნდ III ვაზამ თავისი რეზიდენცია ვარშავაში გადაიტანა და ამით ის რეჩ-პოსპოლიტას თანადედაქალაქად აქცია. გადაწყვეტილების ერთ-ერთი მიზეზი ვარშავის მდებარეობა იყო. ის თანაბრად იყო დაშორებული კრაკოვიდან და ვილნიუსიდან, ამასთან ის ახლოს მდებარეობდა გდანსკთან, რომელიც შვედეთთან ურთიერთობისთვის მნიშვნელოვანი პუნქტი იყო და რუსეთის სამეფოს საზღვართანაც. გადაწყვეტილებას ხელი შეუწყო კრაკოვში ვაველის სამეფო სასახლეში გაჩენილმა ხანძარმა. მეფის არქიტექტორმა, სანტა გუჩიმ, დაიწყო ვარშავის სამეფო სასახლის რეკონსტრუქცია ბაროკოს სტილში. მეფე სასახლეში მხოლოდ დროებით რჩებოდა, საბოლოოდ ახალ სასახლეში ბინა მან 1611 წელს, რეკონსტრუქციის დასრულების შემდეგ, დაიდო. ვარშავის გადაქცევამ პოლონეთის მთავარ ქალაქად კიდევ უფრო გაზარდა მისი მოსახლეობა. ამ დროისთვის გალავანს შიგნით იდგა 169 სახლი, ახალ ქალაქში — 204, ხოლო გარეუბნებში — 320.
1603 წელს ყინვამ დაანგრია ვისლაზე გადებული ხიდი და 1775 წლამდე ვისლაზე მუდმივი ხიდი აღარ აშენებულა. მომდევნო წლებში ქალაქის ტერიტორია ფართოვდებოდა. იქმნებოდა კერძო გარეუბნები, რომლებსაც იქ დასახლებული თავადაზნაურობა საკუთარი კანონებით მართავდა. ასეთ უბნებში სახლდებოდნენ ხელოსნები და ვაჭრებიც. ერთ-ერთი ასეთი გარეუბანი იყო პრაგა, რომელსაც ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1648 წელს. ვითარდებოდა გოტიკური არქიტექტურა. 1607 წლის ხანძრის შემდეგ შენობებათა უმრავლესობა რენესანსის სტილში აღადგინეს. ამ დოისთვის ქალაქის მოსახლეობა 50000 უტოლდებოდა. კრაკოვის გარეუბნის გასწვრივ ვარშავის სამეფო გზაზე გაჩნდა მდიდრული სასახლეები. 1637 წელს მეფე ვლადისლავ IV-მ ჩამოაყალიბა პირველი თეატრი ვარშავაში, ხოლო 1644 წელს ციხის მოედანზე დადგა სიგიზმუნდის სვეტი, პირველი საერო ძეგლი ქალაქში. 1661 წელს გაჩნდა პირველი ბეჭდური გაზეთი „პოლონეთის მერკური".