cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია
შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის ძირითადი საქმიანობაა, ჩამოაყალიბოს შრომითი სტანდარტები კონვენციების და რეკომენდაციების ფორმით და განახორციელოს ზედამხედველობა იმაზე, თუ როგორ ახორციელებენ მათ წევრი სახელმწიფოების მთავრობები ეროვნულ დონეზე. ეს შრომითი სტანდარტები თავისი ხასიათით შეიძლება იყოს ტექნიკური, თუმცა ისინი აგრეთვე შეიცავენ ადამიანის უფლებათა კომპონენტს, რომელიც კონკრეტულად ქალების შრომით უფლებებს უკავშირდება.
ისტორია
შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია შეიქმნა 1919 წელს ვერსალის სამშვიდობო შეთანხმების შესაბამისად, როგორც ერთა ლიგის სტრუქტურული ერთეული და არის ერთა ლიგის ერთადერთი შემადგენელი ნაწილი, რომელიც გადაურჩა მეორე მსოფლიო ომს. ორგანიზაცია შეიქმნა დასავლელი სოციალ-დემოკრატების ინიციატივითა და აქტიური მონაწილეობით. წესდება შეიმუშავა სამშვიდობო კონფერენციის შრომის კომისიამ და გახდა ვერსალის ხელშეკრულების XIII ნაწილი.
პირველი გენერალური დირექტორი და შექმნის ერთ-ერთი ძირითადი ინიციატორი იყო ფრანგი პოლიტიკური მოღვაწე ალბერ ტომა. ამჟამად გენერალური დირექტორია გაი რაიდერი. 1934 წელს შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრები გახდნენ აშშ და სსრკ. 1940 წელს მეორე მსოფლიო ომის გამო შტაბ-ბინა დროებით გადაიტანეს კანადის ქალაქ მონრეალში, რის წყალობითაც უწყვეტად შენარჩუნდა ორგანიზაციის საქმიანობა. 1940 წელს საბჭოთა კავშირმა შეაჩერა ორგანიზაციის წევრობა, რომელიც კვლავ აღადგინა 1954 წელს და მასთან ერთად ორგანიზაციის წევრები გახდნენ ბელორუსიის სსრ და უკრაინის სსრ.
1944 წელს, ფილადელფიაში შრომის საერთაშორისო კონფერენციამ განსაზღვრა შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის ამოცანები ომისშემდგომ პერიოდში. კონფერენციაზე მიიღეს ფილადელფიის დეკლარაცია, რომელშიც ჩამოყალიბდა ორგანიზაციის მიზნები. აღნიშნული დეკლარაცია გახდა ორგანიზაციის წესდების განუყოფელი ნაწილი. 1945 წელს შტაბ-ბინა კვლავ ჟენევაში დაბრუნდა.
ბოლო ოთხმოცი წლის განმავლობაში შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია აგრძელებს სტანდარტების დადგენას და აკონტროლებს წევრი ქვეყნების მიერ მათი შესრულების პროცესს. მას კვლავ განმსაზღვრელი ადგილი უკავია შრომის საერთაშორისო სტანარტების ჩამოყალიბებაში.
სტრუქტურა
შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის უმაღლესი ორგანოა შრომის საერთაშორისო კონფერენცია, რომელიც არის ორგანიზაციის მუდმივი სამდივნო, ოპერატიული შტაბი, კვლევითი და საგამომცემლო ცენტრი. მასზე ხდება ორგანიზაციის ყველა აქტის მიღება. ბიურო დაკავებულია დოკუმენტებისა და ანგარიშების მომზადებით, რომლებიც გამოიყენება კონფერენციის მსვლელობისას. ბიურო ასევე ახორციელებს ტექნიკური თანამშრომლობის პროგრამებს, რომლებიც ხელს უწყობენ ორგანიზაციის ნორმატიულ მუშაობას. ბიურო მოიცავს დეპარტამენტს, რომელიც პასუხისმგებელია შრომის საერთაშორისო სტანდარტებთან დაკავშირებულ ყველა საკითხზე, აგრეთვე არსებობენ დეპარტამენტები, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან დამსაქმებელთა და მუშაკთა საქმიანობაზე.
ორგანიზაცია იღებს კონვენციებსა და რეკომენდაციებს შრომის საკითხებზე. კონვენციებისა და რეკომენდაციების გარდა, მიღებულია სამი დეკლარაცია: ფილადელფიის დეკლარაცია, რომელიც განმარტავს ორგანიზაციის მიზნებსა და ამოცანებს; ორგანიზაციის 1977 წლის დეკლარაცია მრავალეროვნული საწარმოთა და სოციალური პოლიტიკის შესახებ; 1998 დეკლარაცია შრომის ფუნდამენტური უფლებებისა და პრინციპების შესახებ.
კონვენციები ექვემდებარება წევრი ქვეყნების რატიფიკაციას და რატიფიცირების შემთხვევაში იგი სავალდებულოა. რეკომენდაციები კი არ წარმოადგენენ იურიდიულად სავალდებულო აქტებს. მაშინაც კი, თუ სახელმწიფომ არ მოახდინა ამ თუ იმ კონვენციის რატიფიკაცია, მას ეკისრება ვალდებულებები ორგანიზაციაში წევრობის ფაქტის გამო და ევალება მის წესდების დაცვა შრომის სფეროში ოთხი ფუნდამენტური პრინციპის შესაბამისად, რაც ასახულია ორგანიზაციის 1998 წლის დეკლარაციაში. ეს არის გაერთიანების თავისუფლებისა და კოლექტიური გარიგების უფლების პრინციპები; დისკრიმინაციის აკრძალვა შრომით ურთიერთობებში; იძულებითი შრომის აღმოფხვრა; ბავშვთა შრომის აკრძალვა. ოთხ ძირითად პრინციპს მიეძღვნა რვა კონვენცია (კონვენციები № 87 და 98; 100 და 111; 29 და 105; 138 და 182), რომლებსაც ასევე ფუნდამენტურ კონვენციებსაც უწოდებენ. ეს კონვენციები რატიფიცირებულია მსოფლიოს ქვეყნების უმრავლესობის მიერ და ორგანიზაცია განსაკუთრებული ყურადღებით აკვირდება მათ განხორციელებას.
შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის კონვენციები და რეკომენდაციები ინგლისურ, რუსულ, ფრანგულ, ესპანურ, ჩინურ, გერმანულ, პორტუგალიურ და არაბულ ენებზე შრომის საერთაშორისო სტანდარტების მონაცემთა ბაზაშია თავმოყრილი.
ორგანიზაციისთვის არსებობს მექანიზმები, რომ აკონტროლონ კონვენციების და რეკომენდაციების შესრულება, რომელთა ძირითადი არსია შრომითი უფლებების სავარაუდო დარღვევების გარემოებების შესწავლა და საერთაშორისო საზოგადოებისათვის მისი გაცნობა. ამ კონტროლს ახორციელებს შრომითი ორგანიზაციის ექსპერტთა კომიტეტი.
რიუ-ესპერა
რიუ-ესპერა (Rio Espera) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ზონა-და-მატის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვისოზის შემადგენლობაში.
შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია
სტრუქტურა
განსაკუთრებულ შემთხვევებში, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის წესდების 33-ე მუხლის შესაბამისად შრომითი საერთაშორისო კონფერენციამ შეიძლება მოუწოდოს მის წევრებს გავლენა მოახდინონ სახელმწიფოზე, თუკი იგი განსაკუთრებულად არღვევს შრომის საერთაშორისო სტანდარტებს. პრაქტიკაში ეს მოხდა მხოლოდ ერთხელ 2001 წელს მიანმართან დაკავშირებით, რომელსაც ათწლეულების განმავლობაში აკრიტიკებდნენ იძულებითი შრომის გამოყენებისა და ამ სფეროში ორგანიზაციასთან თანამშრომობლაზე უარის თქმის გამო. შედეგად ორგანიზაციის წევრმა უამრავმა ქვეყანამ სანქციები დაუწესა მიანმარს და იგი იძულებული გახდა მთელი რიგი ნაბიჯები გადაედგა ორგანიზაციასთან თანამშრომლობისაკენ.
რიუ-ესპერა
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 070 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25.44 კმ²-ზე. ფართობი 238 602 კმ²-ია.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია
სქოლიო
კატეგორია:შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია
ერნჯატაფი
ერნჯატაფი (Երնջատափ) — სოფელი სომხეთში, არაგაწოტნის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 850 მეტრზე. 2009 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 723 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 44 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 16.25 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არაგაწოტნის პროვინციის სოფლები
ფერდინანდო I მედიჩი
ფერდინანდო I დე' მედიჩი (Ferdinando I de' Medici; დ. 30 ივლისი 1549 — გ. 3 თებერვალი 1609) — მედიჩთა დინასტიის წარმომადგენელი. ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო I-ისა და მისი მეუღლის, ელეონორ ტოლედოელის ვაჟი. 1587 წელს, თავისი ძმის ფრანჩესკო I-ის გარდაცვალების შემდეგ ტოსკანის დიდი ჰერცოგი გახდა. 1589 წელს იქორწინა კრისტინა ლოთარინგიელზე, რომელთანაც ცხრა შვილი შეეძინა, მათ შორის ერთი მომავალი ჰერცოგი კოზიმო II.
ადრეული ცხოვრება
მინი|კარდინალი ფერდინანდო დე მედიჩი|მარცხნივ|218x218პქ ფერდინანდო იყო კოზიმო I-ისა და მისი მეუღლის, ელეონორ ტოლედოელის მეხუთე შვილი. ელეონორი წარმოშობით ესპანელი დიდგვაროვანი იყო და გარდა ამისა, ნეაპოლშიც ჰყავდა ნათესავები. 1562 წელს 14 წლის ფერდინანდო კარდინალი გახდა და რომში გადავიდა საცხოვრებლად. გარდა კარდინალისა იგი იქ ადმინისტრატორის მოვალეობასაც ასრულებდა. რომში მან ააშენა მედიჩის ვილა, რომელიც მისივე თქმით ფლორენციას ახსენდება.
ტოსკანის დიდი ჰერცოგი
1587 წელს უშვილოდ გარდაიცვალა ფერდინანდოს უფროსი ძმა, ტოსკანის მმართველი ფრანჩესკო I. 38 წლის ასაკში ფერდინანდო ტოსკანის დიდი ჰერცოგო გახდა.
ხალხის აზრით ფერდინანდო იყო თავისი ძმის საპირისპირო ადამიანი, რომელიც ყველაფრით სჯობდა მას. იგი მუდამ ჩაფიქრებული იყო, იყო კეთილშობილი და ჰქონდა რბილი ხასიათი. მან ტოსკანაში სამართლიანობის აღდგენა განიზრახა და შეშფოთებას გამოთქვავდა არსებულ მდგომარეობასთან დაკავშირებით. მისი მმართველობის პერიოდში ტოსკანა აღორძინდა და ესპანეთისაგან განთავისულდა.
ფერდინანდომ გააუმჯობესა ფლორენციის ინფრასტრუქტურაც. აგრეთვე ჯებირები აუშენა მდინარე არნოს. გაიყვანა პირდაპირი გზა ფლორენციიდან პიზაში. პიზას გარშემო გაიყვანა სარწყავი არხები, რამაც ხელი შეუწყო ამ ქალაქში მეურნეობის განვითარებას.
ქორწინება
მინი|კრისტინა ლოთარინგიელი, ფერდინანდოს ერთადერთი მეუღლე|მარცხნივ|292x292პქ თავისი მმართველობის პირველი ორი წლის მანძილზე იგი კვლავ კარდინალად დარჩა. 1589 წელს მან იქორწინა ლოთარინგიის ჰერცოგ შარლ III-ისა და მისი ფრანგი მეუღლის, პრინცესა კლაუდია ვალუას უფროს ქალიშვილ კრისტინა ლოთარინგიელზე. წყვილმა საქორწინოდ მედიჩის ვილაში დიდი ზეიმი გამართა. თუმცა კრისტინას მზითვზე მალე მთელი იტალია ალაპარაკდა. მას მზითვად გაამოაყოლეს 600 000 ოქროს მონეტა და 50 000 უძვირფასესი გვირგვინი. ამას გარდა, კრისტინას საქორწინო საჩუქრად მისმა ბებიამ (დედის ხაზით), საფრანგეთის დედოფალმა ეკატერინე მედიჩიმ ურბინოს საჰერცოგო აჩუქა, რომელიც ტოსკანის გვერდით მდებარეობდა და მალევე მიუერთეს ტოსკანას.
საგარეო პოლიტიკა
ფერდინანდოს საგარეო პოლიტიკა მიმართული იყო ტოსკანის ესპანურიჰერცოგ ბატონობისაგან განთავისუფლებისაკენ. 1589 წელს საფრანგეთის მეფე ანრი III-ის მკვლელობის შემდეგ ტახტისათვის ატეხილ ომში იგი მიემხრო არა ესპანეთის მეფე ფილიპე II-ს, არამედ ნავარის მეფე ანრი IV-ს. ფერდინანდომ ანრის დიდძალი ფული გაუგზავნა, გარდა ამისა გამოიყენა რომის პაპზე არსებული საკუთარი გავლენები და საფრანგეთის მეფედ სწორედ ანრი აკურთხებინა.
ანრიმ ფერდინანდოს ეს დახმარება არ დაუფასა და ტოსკანას ესპანეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში არ დაეხმარა. თუმცა მან მაინც შესძლო ესპანელების ტოსკანიდან გაძევება და შემდგომ მათთან კარგი ურთიერთობის დამყარება. იგი ესპანეთის მეფე ფილიპე III-ს მხარს უჭერდა ალჟირში კამპანიისას და ასევე ეხმარებოდა მის ბიძაშვილს, საღვთო რომის იმპერატორ რუდოლფ II-ს თურქების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ასეთი ხარჯის გამო ფერდინანდომ ქვეყანაში გადასახადები გაზარდა. ამასთან მან დაიპყრო და მოიერთა მეზობელი სიენა.
ასევე ფერდინანდომ გააძლიერა ტოსკანის სამხედრო ფლოტი და არაერთი გამარჯვება მოიპოვა ჩრდილო აფრიკის სანაპიროებთან მოთარეშე მეკობრეებზე. 1607 წელს კი დაამარცხა ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო ესკადრა.
ფერდინანდო ოცნებობდა ჩრდილო აფრიკის დაპყრობაზე და ცდილობდა პორტუგალიისათვის წაერთმია ბრაზილიის კოლონია. 1608 წელს მისი ბრძანებით მოაწყვეს ექსპედიცია ბრაზილიაში და მდინარე ამაზონის მიდამოებში რათა იქ კოლონია შეექმნა. იგი გარდაიცვალა 1609 წლის 3 თებერვალს, ფლორენციაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 30 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1549 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1609 კატეგორია:მედიჩები კატეგორია:ტოსკანის ჰერცოგები კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები კატეგორია:XVII საუკუნის ევროპის მონარქები კატეგორია:კარდინალები
ფარაქენდი (ლენქორანი)
ფარაქენდი (Parakənd) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1 149 კაცი.
პორტუგალიური მოდარაჯე ძაღლი
პორტუგალიური მოდარაჯე ძაღლი (Rafeiro do Alentejo) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია პორტუგალიაში შუა საუკუნეებში.
პორტუგალიური მოდარაჯე ძაღლი ძველი ჯიშია. მისი წინაპრები, როგორც ჩანს, იყვნენ ეშტრელის ნაგაზი, ესპანური მასტიფი და ადგილობრივი ძაღლები. პორტუგალიურ ძაღლებს შორის ყველაზე მსხვილ ამ ჯიშს დღემდე იყენებენ სახლებისა და ფერმების დასაცავად. პორტუგალიური მოდარაჯე ძაღლი, რომელიც სენბერნარს ჰგავს, ოღონდ უფრო ვიწრო და ნაკლებად მძიმე თავი აქვს, მეფე დონ კარლოსის ყველაზე საყვარელი მონადირე ძაღლი იყო. პატრონის ერთგული ეს ძაღლი თავის სამშობლოში უშიშრად იცავს სახლებს და ფერმებს. აშშ-ში მამაცი პორტუგალიური მოდარაჯე ძაღლების გამოყენება უნდოდათ ცხვრებზე მონადირე კოიოტების საწინააღმდეგოდ, თუმცა თავისი ბუნებრივი აგრესიულობის და დამოუკიდებლობის გამო ისინი ამ მიზნისთვის ნაკლებ გამოსადეგნი აღმოჩნდნენ, ვიდრე სხვა მოდარაჯე ჯიშები.
პორტუგალიური მოდარაჯე ძაღლი გაწონასწორებული, სერიოზული ძაღლია, რომელიც შესანიშნავად ასრულებს დაკისრებულ სამუშაოს. აქვს ძლიერი, კარგად განვითარებული მხრები, საშუალო ზომის, სამკუთხა ყურები. ბალანი საშუალო სიგრძის, ან მოკლეა. შეიძლება იყოს ყვითელი, ნაცრისფერი, ჟღალი, შავი, ვეფხვისებრი და განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. ის კარგად უძლებს სიცივეს. ვერ ეგუება ქალაქის პირობებს და სხვა ძაღლებს. კარგი მოდარაჯეა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მეცხვარე და მოდარაჯე ძაღლები კატეგორია:პორტუგალიური წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
შაქრიანის აბანო
შაქრიანის აბანო — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შემორჩენილია ნანგრევების სახით. კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 1,5 მეტრია.
აღწერა
შენობა გეგმით ტეხილი მოხაზულობისაა, ნაგები იყო ნატეხი ქვით და აგურით — კირის ხსნარზე. შედგებოდა ორი სხვადასხვა ზომის ნაწილისგან. მოზრდილ ნაწილში ორი თანაბარი ფართობის ოთახია — საბანაო და მასთან დაკავშირებული გასახდელი, მომცროში — მოსაცდელი. საბანაო ოთახის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ფართო თაღოვანი ნიშებია. აღმოსავლეთ კედელში დატანებული გასასვლელი გასახდელ ოთახში გადის. გასახდელის ჩრდილოეთ კედელში არსებული გასასვლელი კი — მოსაცდელ ოთახში.
აბანოს შესასვლელი მოწყობილი ყოფილა მოსაცდელი ოთახის ჩრდილოეთ კედელში. ამ ოთახის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში დაბალი, მოგრძო თაროა მოწყობილი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მერენჰორი
მინი|[[აბიდოსის მეფეთა სია (ფრაგმენტი). მერენჰორი]] მერენჰორი — ძველი ეგვიპტის ფარაონი VIII დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. XXII საუკუნეში.
ფარაონი ცნობილია მხოლოდ აბიდოსის მეფეთა სიის მიხედვით. არაა შემონახული არც მისი საფლავი და არც რაიმე ძეგლი მისი მმართველობის პერიოდიდან. მისი მეფობა სავარაუდოდ რამდენიმე წელი უნდა გაგრძელებულიყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგვიპტის მერვე დინასტიის ფარაონები
Australopithecus anamensis
Australopithecus anamensis (ანამის ავსტრალოპითეკი) — ავსტრალოპითეკის გვარის უძველესი ცნობილი წარმომადგენელი. ანამენსისი (anamensis) ნიშნავს ტბასთან მობინადრეს. ადრეულ ჰომინიდებს ჰქონდათ ყბა, რომელიც ჰგავდა შიმპანზისას, მაგრამ წვივის ძვალი აშკარად მიუთითებს, რომ ისინი ორ ფეხზე, გამართულად დადიოდნენ.
წარმომავლობა
წლების განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰომინიდთა უძველეს გვარს ავსტრალოპითეკები წარმოადგენდნენ, რომლებიც 3-4 მილიონი წლის წინ არსებობდნენ, მაგრამ, 90-იანი წლების მიწურულს და 21-ე საუკუნის დასაწყისში წარმოებული აღმოჩენების შესწავლის შედეგად, მეცნიერთა ნაწილი ფიქრობს, რომ უძველესი ჰომინიდები მიეკუთვნებოდნენ არდიპითეკის გვარს, რომელიც 4 და, არაა გამორიცხული, 6 მილიონი წლის წინ არსებობდა. ზოგი არსებაც, რომელიც უფრო ძველად დაათარიღეს, შეიძლება ჰომინიდი ყოფილიყო. გვარი ეწოდება ცხოველების ან მცენარეების ჯგუფს, რომელიც მონათესავე სახეობებისგან შედგება. არსებობენ მეცნიერები, რომლებიც მაინც ავსტრალოპითეკს თვლიან უძველეს ჰომინიდად, რომელთათვისაც არდიპითეკი ჰომინიდი არ არის, თუმცა, არსებობენ ისეთებიც, რომელთათვის ავსტრალოპითეკიც კი ჰომინიდი არ არის. სახელწოდება „ავსტრალოპითეკი“ ლათინურიდან ითარგმნება, როგორც „სამხრეთული მაიმუნი“, რაც მიანიშნებს მის წარმომავლობაზე.
პირველი ავსტრალოპითეკის აღმოჩენა
ავსტრალოპითეკის პირველი ნაშთები სამხრეთ აფრიკაში აღმოაჩინეს. ავსტრალოპითეკები სადღაც ორი-ოთხი მილიონი წლის განმავლობაში არსებობდნენ, თუმცა ზოგი თვლის, რომ ეს გვარი 7,5 მილიონი წლისაა. 1984 წლის თებერვალში კენიაში, ბარინგოს ტბასთან აღმოაჩინეს ავსტრალოპითეკის ქვედა ყბის ძვალი ორი ემალით, რომელიც ნაშთების მიხედვით დათარიღდა 4 მილიონი წლით და 5,4-5,6 მილიონი წლით ქანების მიხედვით. დღემდე აღმოჩენილია ავსტრალოპითეკის არანაკლებ რვა სახეობა, მაგრამ ზუსტად უცნობია, როგორ იყვნენ ისინი ერთმანეთთან დაკავშირებული. ზოგ სახეობას ეძახიან ზორბა ავსტრალოპითეკს დიდი ზომების და ყბების გამო, რომლის გამძლე კუნთებს მკვრივი საკვების დაგლეჯა შეეძლოთ. ზოგ სახეობას ძლიერი ყბები ჰქონდა მაგრამ სხეულის ფორმები უფრო მცირე იყო. მეცნიერებს უჭირთ იმის გარკვევა, ამ ჰომინიდებიდან რომელმა შეძლო ევოლუციური განვითარება და რომელი მოყვა ევოლუციურ ჩიხში. ზოგს სჯერა, რომ ჰომოს გვარი წარმოიშვა აფარის ავსტრალოპითეკიდან. ბოისის პანანთროპი ან რობუსტუსი, იმის გამო, რომ ჰომოსთან პარალელურად არსებობდნენ, ევოლუციურად განადგურებულად ითვლებიან. მრავალი მსგავსი თეორიის დამტკიცება ძალზე რთულია.
ავსტრალოპითეკის სხეულის ფორმები, ზომა და სქესი
ავსტრალოპითეკები იყვნენ დაბალი და მცირე ზომის მაიმუნის მსგავსი არსებები გრძელი მკლავებით, ვიწრო წელის ხაზით და შიმპანზესმაგვარი სახით. მათი ტვინის მოცულობა შიმპანზეს მოცულობის ტოლი უფრო იყო, ვიდრე თანამედროვე ადამიანისა. მამრები იყვნენ დაახლოებით 1,37 მ. სიმაღლის, ხოლო მდედრები — 1,14 მ. კარგად განვითარებული თვალის ბუდეების და ცხვირის ვიწრო ხვრელის მიხედვით შეიძლება ვიმსჯელოთ, რომ ავსტრალოპითეკებს კარგი მხედველობა მაგრამ სუსტი ყნოსვა ჰქონდათ. ითვლება, რომ ისინი საფრთხეს იმით იცილებდნენ, რომ ორ ფეხზე დგომით გარემოს ზემოდან უყურებდნენ და მტაცებლების, მაგალითად, ლომების, ჰიენების ანდა ლეოპარდების, შორიდან დანახვა შეეძლოთ. ავსტრალოპითეკები სქესობრივად დიმორფულები იყვნენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ მამრები გარეგნულად ძალიან განსხვავდებოდნენ მდედრებისგან. მამრები მდედრებზე ბევრად დიდები იყვნენ, როგორც თანამედროვე გორილები და ორანგუტანგები. მაგრამ მათი ასაკისა და სიცოცხლის ხანგრძლივობის დადგენა ძალზე რთულია.
ლაეტოლის ნაფეხურები და სამეცნიერო სტატია
ჟურნალ Science-ის 2007 წლის დეკემბრის ნომერში დაბეჭდილი სტატიის მიხედვით, ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის გუნდმა ჩარლზ ლოკვუდის ხელმძღვანელობით გამოთქვა მოსაზრება, რომ პანანთროპ რობუსტუსის ხროვაში მთავარ მამრს დიდი ჰარემი ჰქონდა, როგორც თანამედროვე გორილებს. 35 რობუსტუსის ნაშთების გამოკვლევის შედეგად მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ზრდასრული მამრები მდედრებთან შედარებით დიდები იყვნენ, აქედან გამომდინარე, მათი ურთიერთობა იყო დომინანტური მამრისა და მისი ჰარემის მსგავსი, როგორც სხვა მსგავს ცხოველებში. არ გამორიცხავენ, რომ როგორც სხვა ცხოველებში, რობუსტუსის მამრი ზრდას მაშინაც კი აგრძელებდა, როდესაც მდედრი მომწიფების ასაკის მიღწევის შემდეგ ზრდას წყვეტდა. ტანზანიის რეგიონ ლაეტოლიში აღმოჩენილი 3,6 მილიონი წლის წინ ვულკანურ ქანებში აღბეჭდილი ნაფეხურები უდავოდ ადრეულ ჰომინიდს ეკუთვნის. 69 ნაფეხური, როგორც ჩანს, ეკუთვნის ორ ზრდასრულ ინდივიდს, რომლებიც ერთმანეთის გვერდიგვერდ მიდიოდნენ. ნაკვალევის ერთი წყება მოზრდილი მამრისაა, ხოლო მეორე – შედარებით პატარა მდედრის. მესამე ნაკვალევი დიდი ალბათობით ბავშვს ეკუთვნის. ზოგიერთ მონაკვეთში იმდენად ახლოსაა ერთმანეთთან ეს ნაკვალევები, სავარაუდოა, რომ ჰომინიდები ხელიხელჩაკიდებულები მოძრაობდნენ. არის ადგილები, სადაც უმცროსი უფროსს კვალში მისდევს. შესამჩნევია ერთ მონაკვეთზე ბავშვის მოქმედების კვალიც – თითქოს იგი ჩერდება და რაღაცას ათვალიერებს. ლაეტოლის ნაფეხურები აღმოჩენილ იქნა ანტიკური ცხენის, მარტორქისა და ანტილოპის ნაფეხურებთან ერთად. ანთროპოლოგთა უმეტესობა ირწმუნება, რომ ჰომინიდების ნაფეხურები ეკუთვნის ავსტრალოპითეკის სახეობას, მაგრამ ისინი დარწმუნებით ვერ ამბობენ, კონკრეტულად ლუსის, სხვა ნაცნობ თუ სხვა იდუმალ სახეობას, რომლის ნამარხი ძვლებიც ჯერ არ აღმოუჩენიათ.
ლაეტოლის ნაფეხურების აღმოჩენის მნიშვნელობა
ლაეტოლის ნაფეხურები საუკეთესო არგუმენტია იმ მეცნიერთა სასარგებლოდ, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ ადრეული ჰომინიდების სიარულის მანერა თანამედროვე ადამიანის სიარულის მსგავსი იყო – გამართული ტანითა და ერთმანეთის პარალელურად მოძრავი, გაჭიმული ტერფებით. შიმპანზეს ბრტყელი ტერფებისგან განსხვავებით, რომლიგანაც განცალკევებულია თითები, ლაეტოლის ნაფეხურებზე დაკვირვების შედეგად, აშკარაა, რომ მისი ტერფები ადამიანის ტერფების ანალოგიურია. ცერა თითის დანარჩენი თითებისგან გამოყოფა მიანიშნებდა, რომ ლაეტოლი დიდ დროს აღარ ხარჯავდა ხეზე ცოცვაში. სამხრეთ აფრიკაში აღმოაჩინეს 3–3.5 მილიონი წლის ნამარხი ავსტრალოპითეკ აფრიკანუსის ფეხის ტერფი, რომელსაც მაიმუნის მსგავსი თითი და ადამიანის მსგავსი კოჭი ჰქონდა. ეს ნიშნავს, რომ ნელ–ნელა ვითარდებოდა ბიპედალიზმის სრულყოფილი ფეხი. ლაეტოლის ფეხის ნაკვალევი აღმოჩენილ იქნა ტანზანიაში, უფრო კონკრეტულად კი, სადიმანის ვულკანის მიერ ამოფრქვევის შედეგად დარჩენილ ფერფლში, მერი ლიქის ჯგუფის მუშის მიერ. ზუსტი დათრიღება შესაძლებელი გახდა ფერფლში აღმოჩენილი რადიოაქტიული ნაწილაკების წყალობით. ტანზანიის აღმოჩენიდან ერთი წლის შემდეგ, აღმოჩენის ადგილი დაფარა მდინარის მიერ მოტანილმა ქვიშამ, რომელიც სავსე იყო აკაციის ხის მარცვლებით, რამაც მნიშვნელოვანწილად დააზიანა ნაფეხურები. 1993 წელს ჩატარდა სასწრაფო ოპერაციები, მოიჭრა ხე, რათა შესაძლებელი გამხდარიყო ნაკვალევის აღდგენა. აგრეთვე, სინთეტიკური ქსოვილის მოთავსებაც ნაფეხურებზე მათ დაცვას, შენახვას და მომავალი თაობებისთვის საკვლევი მასალის შენარჩუნებას ემსახურებოდა. ხოლო რაც შეეხება გეო–ტექსტილს, მას ხელი უნდა შეეწყო ჰაერის ცირკულაციისთვის, და ამასთან, ხელი უნდ შეეშალა ზიანის მომტანი ფესვებისთვის. ეს შესაძლებელი გახდა ჰერბიციდის საშუალებით, რომელიც სწორედ იმ მიზნით შეიქმნა, რომ ნაფეხურები სარეველა ბალახით არ დაფარულიყო.
მოკლე ფეხები, სირბილი და აგრესია
საკმაოდ დიხანს ეგონათ, რომ ავსტრალოპითეკების გრძელი ფეხები ხეზე ასაცოცებლად იყო საჭირო. 2007 წლის მარტში, ჟურნალ „ევოლუციაში“ გამოქვეყნებულ სტატიაში უტოიას უნივერსიტეტის პროფესორი, დევიდ კარიერი ამტკიცებდა, რომ მოკლე ფეხები მამრებს საშუალებას აძლევდა, ყოფილიყვნენ უკეთესი მებრძოლები, იმდენად, რამდენადაც მათ იოლად შეეძლებოდათ წონასწორობის შენარჩუნება გრავიტაციის დაბალი ცენტრის წყალობით. ყოველივე ეს კი უფრო მიმზიდველს ხდიდა მათ მდედრების თვალში. – ამბობს კარიერი ლონდონის „თაიმზთან“ საუბრისას.
კიდურები
მეცნიერებმა გააანალიზეს თანამედროვე ჰომინიდების სიმაღლე და მათი კიდურების ზომა და ეს მონაცემები მათი აგრესიის დონეს შეადარეს. მათ აღმოაჩინეს, რომ თითოეული პრიმატისთვის, განსხვავებით თანამედროვე ადამიანისგან, მდედრობითი სქესის წარმომადგენლებს ჰქონდათ მამრობითი სქესზე შედარებით გრძელი ფეხები, ამან კი მიგვიყვანა კავშირამდე ფეხის სიგრძესა და აგრესიას შორის. თანამედროვე მამაკაცი ამ შემთხვევაში გამომნაკლისია, რადგანაც მას შედარებით გრძელი ფეხი აქვს და ამასთანავე დიდად აგრესიულიცაა. მეცნიერების თქმით, მათ მოახდინეს უპირატესობის გადაცვლა საკუთარი ტერიტორიის დაცვიდან სწრაფი სირბილისა და გრძელი დისტანციის დაფარვისაკენ. ადამიანთა უძველეს წარმომადგენლებს არ შეეძლოთ გრძელ მანძილზე ხანგრძლივი სირბილი, რადგანაც მათ არ გააჩნდათ მეხუთე, იგივე აქილევსის მყესი. გიბონების გარდა, ადამიანთა არცერთ ახლო ნათესავს, ისეთი როგორიცაა გორილა, შიმპანზე, ორანგუტანგი, აქილევსის მყესი არ გააჩნია და სავარაულოა რომ ადამიანთა ადრეულ წინაპრებსაც იგი არ გააჩნდათ. მანჩესტერის უნივერსიტეტის წარმომადგენელმა ბილ სელარსმა „ლონდონის ტაიმსს“ უთხრა: „მეხუთე მყესის გარეშე სირბილში არარაობა იქნებოდი. მის გარეშე ვერც შორს წახვიდოდი და ამასთანავე შენი ორგანიზმი ძალიან ბევრ ენერგიას მოიხმარდა ერთი ადგილიდან მეორემდე მისაღწევად. ადამიანებს და გიბონებს აქვთ დიდი მეხუთე მყესი... დევნა ტექნიკურად სირბილზეა დამოკიდებული... ლუსის რომ აქილევსის მყესი არ ჰქონდეს, იგი გაცილებით არაეფექტური მდევარი იქნებოდა. ეს მას ნარჩენებზე ნადირობისგან ვერ შეაჩერებდა, თუმცა ცოცხალი მსხვერპლის დევნაში ხელს ნამდვილად შეუშლიდა“. მიიჩნევა, რომ სირბილი ორი მილიონი წლის წინ განგვივითარდა. ეს არის პოგოს ჯოხის მსგავსი მოძრაობა, რომელიც ადამიანის მყესს იყენებს როგორც ელასტიკურ ზამბარას
ავსტრალოპითეკის საცხოვრებელი გარემო, ქცევა და კვება
მეცნიერებს მიაჩნიათ, რომ ავსტრალოპითეკის ადრინდელი წარმომადგენლები სახლად ერთნაირად მიიჩნევდნენ ტყეებსაც და სავანეებსაც. ტყეები მათ უზრუნველყოფდნენ თავშესაფრით, ჩრდილით, ხილით და ამასთანავე იგი მტაცებლებისგან თავდასაცავადაც კარგი საშუალება იყო. აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის სავანეები, უტყეო ადგილები გაშლილი ველები კი იდეალური ადგილი იყო ისეთი საკვების მოსაპოვებლად, როგორიცაა ტერმიტები, კალიები, მინდვრის თაგვები, ფრინველის კვრეცხები, ფესვები და ბოლქვები. წყლის ნაკადები მათ ნოყიერი მცენარეებით, სასმელი წყლით და მცირე ზომის ნადავლით უზრუნველყოფდნენ, თუმცა ამასთანავე ჰიპოპოტამი და ნიანგი მათთვის საფრთხეს წარმოადგენდა. იმდროინდელი სპილოები ერთი მესამედით მაინც დიდები იყვნენ სპილოთა თანამედროვე სახეობებზე. ავსტრალოპიტეკუსის გვერდით ბინადრობდნენ ისეთი ცხოველები როგორიცაა ბაბუინები, თანამედროვე ძროხისხელა ღორები ერთმეტრიანი ეშვებით, მასიური ხარები, მღრღნელები, ზებრები, მარტორქები, ანტილოპები, ჟირაფები, ფოთლისმჭამელი მაიმუნები. ისეთი ცხოველები როგორიცაა ანტილოპა, ზებრა და სპილო ალბათ ზედმეტად დიდები იყვნენ, რათა ავსტრალოპითეკის წარმომადგენლებს ისინი ნადირობის მარტივი იარაღით მოეკლათ. ადრეული ჰომინიდები შესაძლოა იმ ცხოველთა ნარჩენებით იკვებებოდნენ, რომლებიც დაიღუპნენ ნატურალური სიკვდილით, ან ლომებმა, თუ ლეოპარდებმა მოკლეს. თუ ისინი ამ ქმედებას ეწეოდნენ, მაშინ მათ კონკურენცია უნდა გაეწიათ მტაცებლებისთვისა და ნარჩენებზე მონადირე ისეთი ცხოველებისთვის როგორიცაა აფთარი. დიდწილად ბალახისმჭამელი ავსტრალოპითეკის სახეობების მიგრაცია იმდენად ინტენსიური არ იყო რამდენადაც „ჰომო“ სახეობების. მიჩნეულია, რომ ისინი იმ მცენარეებთან ახლოს დარჩენას ამჯობინებდნენ, რომლებსაც კარგად იცნობდნენ. ავსტრალოპითეკის კბილები, მათი სხეულის ზომა, ასევე მისი თანამედროვე ცხოველების ზომა გვაძლევს საბაბს ვივარაუდოთ, რომ ავსტრალოპითეკის სახეობები უფრო ნადავლს წარმოადგენდნენ, ვიდრე მტაცებლებს. ეს კი ნიშნავს, რომ ადრეული ჰომინიდები შორს იყვნენ მამონტზე მონადირე გამოქვაბულის ადამიანებისგან, რომლებიც თვალწინ წარმოგვიდგება ადრეულ ადამინაზე ფიქრისას. ამის მაგივრად ისინი იყვნენ თავშეკავებული, ჭკვიანი არსებები, რომლებიც თავის სოციალურ უნარ-ჩვევებს შესანიშნავად იყენებდნენ საჭმლის საპოვნელადა და მტაცებლებისგან თავის დასაძრომად. დღესდღეობით, მეცნიერები სწავლობენ დნმ-ს, რომელიც დაკავშირებულია ჰორმონოქსიტოცინთან, რომელიც დაკავშირებულია ტვინის სხვადასხვა ქმედებასთან, ეს კი საშუალებას მოგვცემს ადრინდელი ადამიანის სოციალური ქცევა შევისწავლოთ.
ანამის ავსტრალოპითეკი
იგი ავსტრალოპითეკის გვარის უძველესი ცნობილი წარმომადგენელია. ანამენსისი ნიშნავს ტბასთან მობინადრეს. ადრეულ ჰომინიდებს ჰქონდათ ყბა, რომელიც ჰგავდა შიმპანზისას, მაგრამ წვივის ძვალი აშკარად მიუთითებს, რომ ისინი ორ ფეხზე, გამართულად დადიოდნენ (წყარო: Meave Leakey, National Geographic, September 1995) გეოლოგიური ერა: 4.2 დან 3.9 მილიონ წლებამდე. ზომა: მამრობითი - 5.1 ფუტი, 112 ფუნტი, მდედრობითი 4.3 ფუნტი, 73 ფუნტი. კავშირი თანამედროვე ადამიანთან: ძლიერი მტკიცებულება იმისა, რომ გამართული დადიოდნენ. ავსტრალოპითეკ ანამენსის ეს სახელი ეწოდა, იმ ტბის ზეგავლენით რომელიც მის საცხოვრისთან ახლოს მდებარეობდა, ეს იყო ტურკანის ტბა. ტურკანის ტბასთან მივ ლიკმა კანაპოსთან აღმოაჩინა ანამენსის მხრის ძვალი, რომელიც 3.5 მილიონი წლით თარიღდება, მოგზაურებმა, რომლებიც აქეთ-იქით დადიან და ბუნებაში შემონახულ ისტორიას ცდილობენ რომ იპოვონ, აღმოაჩინეს ცალკეული ნიმუშები ავსტრალოფითეკ ანამესის ძვლებისა, რომელთა რაოდენობაც 21-ს შეადგენდა და მათი ასაკი დაახლოებით მერყეობდა 3.9-4.2 მილიონ წლებს შორის. ეს აღმოჩენები განახორციელეს მივ ლიკის მეუღლემ და მისმა ქალიშვილმა. მათი თავის ქალის მახასიათებლები იდენტურია მთლიანი ავსტრალოფითეკების ჯიშისა, თუმცა  არის მათ შორის შესამჩნევი სხვაობები, რაც გვაფიქრებინებს იმას რომ ანამენსისი  ძალიან ჰგავს თანამედროვე ადამიანს. კბილებირადიკალურად განსხვავებული აქვს ჩვეულებრივი ადამიანისგან, ასევე მათ ზედა და ქვედა ყბებს შორის არის საოცრად დიდი დაშორება. სხეულის ჩონჩხის აგებულება ავსტრალოფითეკ ანამენსსა და აფარენსს შორის თითქმის არ არის, რადგან ორივე წარმომადგენელს აქვს ერთი და იგივე სიძლიერის ძვლები და გრძელი მხრები.
ავსტრალოპითეკ ანამენსის მნიშვნელობა
ანამენსისი არის იმ პირველ ცნობილ ადამიანებს შორის, რომელმაც დაიწყო ვერტიკალურად, ორ ფეხზე თანამედროვე ადამიანის მსგავსი სიარული. დიდი წვივის ძვალი აქვთ იმდენად მსხვილი, რომ შეეძლოთ დამატებითი წონა ეტარებინათ ფეხით სიარულის დროს, ხოლო როდესაც ისინი ღუზაზე იდგნენ და მათი ტანი გამაგრებას საჭიროებდა  მუხლზე დგებოდნენ რათა შეენარჩუნებინათ ბალანსი სხეულის. სამხრეთელი ანთროპოლოგი ლი ბერგერი ყოველთვის აღნიშნავდა რომ მათი წვივის ძვალი იმდენად მოქნილი და ძლიერი იყო რომ, სხვა მსგავსი ძვალი მათ აგებულებაში არ არსებობდა რომელიც ასეთი აღნიშვნის ღირსი იქნებოდა, ის მორფოლოგიურად ძალიან გამართლებული, სიარულის დამასტაბილირებელი იყო და მათი მოძრაობა თანამედროვე ადამიანისას ჰგავდა. ეს ჰომინიდთა ჯგუფი ავსტრალოფითეკების უძველესი სახეობაა, რომლებიც 4 მილიონ წელზე ადრე ცხოვრობდნენ. ბექრაუნდის აღმოჩენა 1965 წელს 4 მილიონი წლის წინანდელი დრომოჭმული მხრის ძვალი აღმოაჩინეს შორეულ კორეაში, თუმცა მეცნიერებს სჭირდებოდათ მეტი ინფორმაცია რომ დაესახელებინათ ვისი იყო, ან რა ინფორმაციას შეიცავდა. 30 წლის შემდეგ, იგივე ადგილას მივ ლიკი დაბრუნდა და მისმა აღმოჩენებმა ცხადყო 1995 წელს რომ, ამ ტერიტორიაზე სახლობა  ავსტრალოფითეკი ანამენსისი. ასევე, 2006 წელს დაანონსდა რომ „ახალი“ ანამენსისი იპოვეს ეთიოპიაში. ეს აღმოჩენა შეიცავდა დიდ მაღლურ კბილებს და უახლეს ცნობებს  ანატკეც ბარკალზე ავსრალოფიტეკის.
ავსტრალოფითეკი თავის თავში მოიცავს გარკვეულ ადამიანთა გაერთიანებას, ეს სახელი ლათინური სიტყვიდან „ავსტრალოდან“ მომდინარეობს და ნიშნავს სამხრეთელს. თავდაპირველად „სამხრეთელებად“ მოიხსენიებდნენ ახალ აღმოჩენილ სახეობებს, თუმცა ახლა ავსტრალოპითეკი გამოიყენება იმ ჯგუფთათვის, რომლებიც ჰგვანან ერთმანეთს და ერთი და იგივე ჯგუფია მათი ფუძე და წინაპარი. სიტყვა ანამენსისი ჩამოყალიბდა თურქული სიტყვა „ანამიდან“, ეს ენა გამოიყენებდა იმ  გარემოში, სადაც განამარხებული ნივთები ამ სახეობის აღმოჩნდა. ანამ ნიშნავს ტბას და ეს არის დამტკიცება იმის რომ ეს სახეობა ცხოვრობდა ტბის ირგვლივ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ადამიანის მსგავსი მაიმუნები
ნოვოაბზაკოვო
ნოვოაბზაკოვო (Яңы Абҙаҡ) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 295 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (61%).
სქოლიო
კატეგორია:ბელორეცკის რაიონის სოფლები
ედმუნდ ფრიკი
მინი|ფოთის მუზეუმი (ყოფ. ომერ ავგენინოს სახლი, [[1907); არქიტექტორი — ედმუნდ ფრიკი.]] ედმუნდ ფრიკი (Edmund Fryk; Edmundas Alfonsas Frykas; Эдмунд Эдмундович Фрик; დ. 10 მარტი, 1876, კოვნო, ახლანდ. კაუნასი, ლიეტუვა, — გ. 1944, გერმანია) — გერმანელ-ლიეტუველი არქიტექტორი და ინჟინერი.
არქიტექტორ ედმუნდ-ემილიონას ფრიკის შვილი. სწავლობდა პეტერბურგის სამოქალაქო-საინჟინრო ინსტიტუტში. 1902-1920 წლებში მუშაობდა საქართველოში: ჯერ ბათუმში, შემდეგ ფოთსა და ქუთაისში. 1921 წლიდან მოღვაწეობდა ლიეტუვაში, იყო კაუნასის საქალაქო მშენებლობის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი. ფოთში 1907-1909 წლებში ქალაქის თავის ნიკო ნიკოლაძის მიწვევით იყო საქალაქო ინჟინერი. ასევე იყო ფოთის საკათედრო ტაძრის მშენებლობისათვის შემოწირულობების კომიტეტის, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი. დააპროექტა საქალაქო ბიბლიოთეკა (ქალაქის პარკი, ფოთი), სასტუმრო „ბრისტოლის“ შენობა (დავით აღმაშენებლის ქ., ფოთი), სახელმწიფო ისტორიის მუზეუმი (26 მაისის ქ., ფოთი), საცხოვრებელი სახლები (ვ. გეგიძის ქ., ფოთი), ყოფილი ყრუთა საზოგადოების შენობა (ტელეკომპანია „ფაზისის“ ადმინისტრაციის შენობა, ფოთი), ომერ ავგენინოს საცხოვრებელი სახლი (ყოფ. ლიალინსკის ქ., ფოთი), ყოფ. სახელმწიფო უშიშროების შენობა (ქუთაისი), ასევე რკინიგზის სადგურის შენობა (მარიამპოლე, ლიეტუვა), საულის გიმნაზიის შენობა (კაუნასი), ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია (სასნავი, ლიეტუვა), სახანძროს სამსახურის შენობა (კაუნასი), ადამ მიცკევიჩის სახელობის გიმნაზია (კაუნასი), ხარების საკათედრო ტაძარი (კაუნასი) და სხვ. მის მიერ აგებული შენობების უმრავლესობა მოდერნის სტილს განეკუთვნება; ისინი წარმოადგენს ცვალებადი სიმაღლის მქონე შენობებს, რომლებიც გამსხვავებული დეკორატიული ელემენტების მიუხედავად, საერთო სახეს ატარებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1876 კატეგორია:დაბადებული 10 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1944 კატეგორია:გერმანელი არქიტექტორები
საქართველოს პარლამენტის მეექვსე მოწვევის დეპუტატები
საქართველოს პარლამენტის მეექვსე მოწვევის დეპუტატები — საქართველოს პარლამენტის წევრები 2004-2008 წლებში.
დეპუტატების სია
• 4
რესურსები ინტერნეტში
*
ნეფერკამინ I
მინი|[[აბიდოსის მეფეთა სია (ფრაგმენტი). ნეფერკამინ I]] ნეფერკამინ I — ძველი ეგვიპტის ფარაონი VIII დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. XXII საუკუნეში.
ფარაონი ცნობილია მხოლოდ აბიდოსის მეფეთა სიის მიხედვით. არაა შემონახული არც მისი საფლავი და არც რაიმე ძეგლი მისი მმართველობის პერიოდიდან. მისი მეფობა სავარაუდოდ რამდენიმე წელი უნდა გაგრძელებულიყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგვიპტის მერვე დინასტიის ფარაონები
გრემის დროებითი სადგომი
გრემის დროებითი სადგომი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის ჩრდილო-დასავლეთით, მშრალი ხევის მარცხენა მხარეს, გრემისა და ლაფანყურის დამაკავშირებალ გზასთან.
გაითხარა 1965 წელს კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის ერთ-ერთი რაზმის მიერ (ხელმძღვანელი შ. დედაბრიშვილი). დათარიღებულია ძვ. წ. IV ათასწლეულის II ნახევრით. გათხრებმა გამოავლინა სამეურნეო ორმო რომელშიც მოპოვებულია ანგობის სქელი ფენით დაფარული, წითლად გამომწვარი სხვადასხვა ჭურჭლის ნამტვრევები. ჭურჭლებზე შემორჩენილია ნაპრალები, მოყავისფრო თხელი აპკის კვალი. ორმოდან 7 მ-ის დაშორებით გამომწვარი თიხის ზოლია (სიგრძე 3 მეტრი). აქ აღმოჩენილია ბათქაშის ნატეხები და ასევე დამწვარი თიხის ჭურჭელისა და ძელის ფრაგმენტები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ყარაბაღლი (სამუხის რაიონი)
ყარაბაღლი (Qarabağlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, განჯა-ყაზახის რეგიონის სამუხის  რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —  667 კაცი.
გოგიბერიძე
საკუთარი სახელი გოგიბერიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ზარინჯა
ზარინჯა (Զարինջա) — სოფელი სომხეთში, არაგაწოტნის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 660 მეტრზე. 2009 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 648 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 41 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 15.92 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არაგაწოტნის პროვინციის სოფლები
წითური ყანჩა
წითური ყანჩა (Ardea purpurea) — ფრინველი ყანჩისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 78–97 სმ, ფრთის შლილი 120–152 სმ აღწევს. ამხელა ზომების მიუხედავად, 0,5-დან 1,35 კგ-მდე იწონის. შეფერილია მოწაბლისფრო-მურად, ზურგი ნაცრისფერი აქვს. ფრენისას თავი და კისერი წინ მოკლედ აქვს გაშვერილი და ქმნის ჩამოშვებული მარყუჟის სილუეტს. გავრცელებულია ევროპაში (ბუდობისას), სამხრეთ აზიასა და აფრიკაში; გვხვდება საქართველოშიც. ბინადრობს ლერწმნარებში წყალთან ახლოს. ევროპული ყანჩები იზამთრებენ აფრიკის კონტინენტზე, საჰარის სამხრეთით. სხვა მსხვილი ყანჩების მსგავსად, წითური ყანჩა ხეებზე ნაკლებად ჯდება. გრძელი თითების მეშვეობით შეუძლია გახურებულ ქვიშაზე სიარულიც. შეშინებული წითური ყანჩა ლერწმებით გარშემორტყმულ ადგილას იტუზება, ნისკარტს ვერტიკალურად ზევით წევს და ამგვარად ცდილობს დამალვას. ამ ქცევით ძალიან წააგავს ყარაულას. უმეტესად აქტიურია შებინდებისას. უმთავრესად იკვებება 20 სმ-მდე სიგრძია თევზებით, რომლებსაც ყარაულობის შემდეგ იჭერს. დაჭერის შემდეგ მსხვერპლს შებერტყავს, რათა მოაბრუნოს სასურველი პოზიციისაკენ და ყლაპავს თავით წინ. აგრეთვე ჭამს მწერებს, კიბოსნაირებს, ამფიბიებსა და მღრღნელებს. ცუდად ცურავს და ამიტომ ერიდება ღრმაწყლოვან ადგილებს. ბუდეს იკეთებს ზრდასრულ ლერწმებში, ბუჩქებსა და ლელქაშებში. აგრეთვე ხშირად ბუდობს 20-მდე წყვილისაგან შედგენილ კოლონიებში, ახასიათებს სხვა სახეობის ყანჩებთან და ჩვამებთან ერთად ცხოვრება. ამგვარ გაერთიანებებში წითური ყანჩის ბუდე სხვა ბუდეებზე ქვემოთაა განლაგებული. დედალი დებს 3–5 მოცისფრო-მკრთალ კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი. ინკუბაცია 4 კვირა გრძელდება. ბარტყებს კვებავენ ჩიჩახვიდან ამოღებული, უკვე გადამუშავებული საკვებით.
სქოლიო
კატეგორია:ყანჩა
ყარაერი
ყარაერი (Qarayeri) — სოფელი აზერბაიჯანში, განჯა-ყაზახის რეგიონის სამუხის  რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 5910 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამუხის რაიონის სოფლები
აფრიკის კორპუსი
მარცხნივ|მინი|გენერალი ერვინ რომელი (ცენტრში)
აფრიკის გერმანული კორპუსი (გერმ. Afrika Korps) — ვერმახტის საექსპედიციო ძალა მეორე მსოფლიო ომის ჩრდილოაფრიკულ კამპანიაში. ის ჩრდილოეთ აფრიკაში გაიგზავნა იტალიური ძალების დასახმარებლად მათ კოლონიებში ბრიტანელთა მწვავე შეტევების მოსაგერიებლად. აფრიკის კორპუსმა 1941 წლის მარტიდან 1943 წლის მაისამდე იბრძოლა, სანამ არ ჩაბარდებოდა მოკავშირეებს. შენაერთის ყველაზე სახელოვანი მეთაური იყო მოკავშირეთა მიერ ,,უდაბნოს მელად“ წოდებული გენერალი ერვინ რომელი.
ორგანიზაცია
1941 წლის მაისისთვის აფრიკის კორპუსი ორი გერმანული დივიზიისგან შედგებოდა და თავდაპირველად ის იტალიურ სარდლობას ემორჩილებოდა. ომის მიმდინარეობისას შენაერთი არაერთხელ გაძლიერდა დამატებითი სამხედრო ნაწილებით. 1943 წლის თებერვალში გერმანული სატანკო არმია აფრიკა შედიოდა იტალიური პირველი არმიის შემადგენლობაში, რომელსაც იტალიელი გენერალი ჯოვანი მესე სარდლობდა. ერვინ რომელი დაინიშნა ახალშექმნილი არმიის ჯგუფ აფრიკის მეთაურად, რომელიც, თავის მხრივ, აკონტროლებდა იტალიურ პირველ არმიასა და გერმანულ მეხუთე სატანკო არმიას. ამრიგად, ის სარდლობდა როგორც გერმანულ ნაწილებს, ასევე იტალიელთა ოთხ ქვეით დივიზიას.
აფრიკის კორპუსის აღსასრული
მიუხედავად არაერთი წარმატებული ოპერაციისა, აფრიკის კორპუსი საბოლოოდ 1943 წლის 13 მაისს მაინც დანებდა მოკავშირეთა ძალებს. სამხედრო ტყვეების უმეტესობა აშშ-ში გადაიყვანეს. ისინი მისისიპის შტატის კემპ შელბიში, ტეხასის შტატის კემპ ჰერნში და სხვა სამხედრო ტყვეთა ბანაკებში ომის დასრულებამდე დარჩნენ. მარცხნივ|მინი|აფრიკის კორპუსი ეგვიპტეში, 1942 წლის მაისი (გაფერადებული).
ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანია II მსოფლიო ომში
თალაათ-ფაშა
მეჰმედ თალაათ-ფაშა (Mehmed Talat Paşa, დ. 1 სექტემბერი, 1874, კირჯალი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 15 მარტი, 1921, ბერლინი, ვაიმარის რესპუბლიკა) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. ოსმალეთის იმპერიის საგარეო საქმეთა მინისტრი (1913–1917), დიდი ვეზირი (1917–1918). სომეხთა მასობრივი დეპორტაციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. ახალგაზრდა თურქების ერთიანობისა და პროგრესის პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი.
ბიოგრაფია
თალაათ-ფაშა დაიბადა 1874 წლის 1 სექტემბერს ედირნეს მახლობლად, დღევანდელი ბულგარეთის ქალაქ კირჯალში, გამომძიებლის ოჯახში. წარმოშობით პომაკია. პოლიტიკური ოპონენტები ზოგჯერ „ბოშა თალაათს“ უწოდებდნენ. დაამთავრა ედირნეს უმაღლესი სკოლა. მუშაობა დაიწყო ტელეგრაფის კონტროლიორად. ამის შემდეგ იგი შეუერთდა აბდულჰამიდის წინააღმდეგ მებრძოლ ახალგაზრდა თურქების მოძრაობას. 1893 წელს დაკავეს დიდი პოლიტიკური აქტიურობის გამო. ორი წლის შემდეგ გაათავისუფლეს და გაუშვეს სალონიკში, სადაც სათავეში ჩაუდგა ახალგაზრდა თურქების ადგილობრივ განყოფილებას. 1898–1908 წლებში მუშაობდა სალონიკში ფოსტალიონად.
ახალგაზრდა თურქების რევოლუციის შემდეგ აირჩიეს მეჯლისის დეპუტატად. 1909 წელს სტამბოლში დააარსა მასონური ლოჟა და ორი წლის განმავლობაში ეკავა დიდი მაგისტრის პოსტი. 1909–1912 წლებში ქვეყნის შინაგან საქმეთა მინისტრია. 1911 წელს ხდება ერთიანობისა და პროგრესის პარტიის წევრი. 1912 წელს ეკავა ფოსტისა და ტელგრაფის მინისტრის თანამდებობა, ხოლო ბალკანეთის ომების დროს (1912–1913) მსახურობდა არმიაში.
1915 წლის 27 თებერვალს ენვერ-ფაშასაგან მიიღო დაშიფრული დეპეშა, სადაც გაწერილი იყო კონკრეტული ზომები სომხების საბოლოო ლიკვიდაციის შესახებ. თალაათ-ფაშამ და ენვერ-ფაშამ სომხების გენოციდი დაიწყეს ანატოლიის ქალაქ ზეითუნში 1915 წლის 24 აპრილს.
თალაათ-ფაშა თავის მემუარებში, რომლებიც 1946 წელს გამოქვეყნდა, აღიარებდა სომხების იძულებით დეპორტაციასა და განადგურებას, მაგრამ ამის მოტივად აღიარებდა თურქების ეროვნული ინტერესების დაცვას და ამით უნდოდათ თავიდან აეცილებინათ სომხეთის სახელმწიფოს შექმნა რუსეთთან მოსაზღვრე ვილაიეთებში. 1918 წლის 7 ოქტომბერს თალაათ-ფაშამ აღიარა ახალგაზრდა თურქების მარცხი და გადადგა თანამდებობიდან. მოგვიანებით გაიქცა გერმანიაში, სადაც ცხოვრობდა ალი-სალი-ბეის სახელით. საგანგებო საველე სასამართლომ, რომელიც გაიმართა 1919 წელს კონსტანტინოპოლში, თალაათ-ფაშას დაუსწრებლად მიუსაჯა სასიკვდილო განაჩენი „ოსმალეთის იმპერიაში სომხური მოსახლეობის განადგურებისათვის“.
თალაათ-ფაშა დახვრიტა სომეხმა სოღომონ ტელირიანმა ბერლინში, ოპერაცია ნემესისის ფარგლებში, რომელიც ითვალისწინებდა სომხეთის გენოციდში დამნაშავეების დასჯას, რომელთა სიაშიც თალაათ-ფაშას ეკავა პირველი ადგილი. ბერლინის სასამართლომ ტელირიანს გამამართლებელი განაჩენი გამოუტანა. თალაათ-ფაშა 1943 წელს გადაასვენეს სტამბოლში.
სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირები კატეგორია:დაბადებული 10 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1874 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1921
სან-მიგელ-დუ-ანტა
სან-მიგელ-დუ-ანტა (São Miguel do Anta) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 760 მეტრზე. მიეკუთვნება ზონა-და-მატის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვისოზის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 760 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 44.44 კმ²-ზე. ფართობი 152 111 კმ²-ია.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია
საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციის ორგანიზებით ეწყობა ქვეყნის საფეხბურთო ჩემპიონატები (ლიგა 1, ლიგა 2, საფრანგეთის საფეხბურთო თასი, საფრანგეთის ლიგის თასი). იგი ასევე აკონტროლებს საფრანგეთის ეროვნულ ნაკრებს.
საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციის ძირითადი ფუნქციები:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფიფა-ს წევრი ასოციაციები კატეგორია:უეფა-ს წევრი ასოციაციები კატეგორია:ეროვნული საფეხბურთო ფედერაციები
ნიკარა
მინი|[[აბიდოსის მეფეთა სია (ფრაგმენტი). ნიკარა]] ნიკარა — ძველი ეგვიპტის ფარაონი VIII დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. XXII საუკუნეში.
ფარაონი ცნობილია მხოლოდ აბიდოსის მეფეთა სიის მიხედვით. არაა შემონახული არც მისი საფლავი და არც რაიმე ძეგლი მისი მმართველობის პერიოდიდან. მისი მეფობა სავარაუდოდ რამდენიმე წელი უნდა გაგრძელებულიყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგვიპტის მერვე დინასტიის ფარაონები
კარლო II (ნეაპოლი)
ადრეული ცხოვრება
კარლო დაიბადა 1254 წელს. იგი იყო ანჟუს გრაფ შარლ I-ისა და მისი მეუღლის, გრაფინია ბეატრის პროვანსელის უფროსი ვაჟი. მამამისი საფრანგეთის მეფე ლუი VIII-ის ძე და მეფე ლუი IX-ის უმცროსი ძმა იყო. 1266 წელს მამამისი სიცილიის მეფე ხდება კარლო I-ის სახელით, თავად კარლოს კი, როგორც თავის მემკვიდრეს, სალერნოს პრინცის წოდებას ანიჭებს. 1283 წელს მას მამამისმა იგი ჯარების მეთაურად დანიშნა, რათა დაეცვა კუნძული სიცილია არაგონის მეფე პედრო III-ის შემოჭრისაგან. აღნიშნული შემოჭრა გამოწვეული იყო 1282 წელს დაწყებული „ სიცილიის მწუხრით “, რაც გამოიხატებოდა სიცილიელთა ამბოხებაში ფრანგების წინააღმდეგ, არაგონის მეფის სასარგებლოდ, რომელმაც იმავე წელს დაიკავა სიცილია და თავი მის მეფედ გამოაცხადა, კარლო I-ს კი ნეაპოლიღა შერჩა. 1284 წლის 5 ივნისს ბრძოლისას პრინცი კარლო ესპანელებმა ტყვედ ჩაიგდეს. იგი ჯერ ჩეფალუში წაიყვანეს, შემდეგ კი კატალონიაში გადაიყვანეს. მისი პატიმრობის პერიოდში, 1285 წლის 7 იანვარს გარდაიცვალა მამამისი, რის შემდეგაც ის გახდა ნეაპოლის მეფე კარლო II-ის სახელით, თუმცა არსებული პირობების გამო რეგენტად არტუის გრაფი რობერ II დაენიშნა.
ნეაპოლის მეფობა
კარლო ტყვეობიდან მხოლოდ მას შემდეგ გათავისუფლდა, რაც მისმა ბიძაშვილმა, საფრანგეთის მეფე ფილიპ III-მ ჯვაროსნული ლაშქრობა მოაწყო არაგონის წინააღმდეგ. სწორედ საფრანგეთის მეფე ფილიპისა და ინგლისის მეფე ედუარდ I-ის შუამავლობით, 1288 წელს ესპანელებმა კარლო გაათავისუფლეს. გათავისუფლების სანაცვლოდ მან აიღო ვალდებულება, რომ არაგონის მეფეს 30,000 მარკას გადაუხდიდა და ასევე შეარიგებდა საფრანგეთის მეფესა და რომის პაპთან, ამის გარანტიად კი მან მძევლებად თავისი სამი ვაჟი და სამოცი პროვანსელი დიდებული დატოვა. მას ასევე მოუწია, რომ თავისი ბიძაშვილის, ვალუის გრაფ შარლისათვის 20,000 გირვანქა ვერცხლი დაებრუნებინა, რომელიც მან პაპ მარტინ IV-ს გადაუხადა იმისათვის, რომ კარლოს გასათავისუფლებლად კათოლიკური ქვეყნის წინააღმდეგ ლაშქრობის მოსაწყობად ნება დაერთო. ვინაიდან კარლოს ამის სახსრები აღარ გააჩნდა, მან შარლ დე ვალუას თავისი უფროსი ქალიშვილი, მარგარიტა მიათხოვა და მზითვად ანჟუსა და მაინის საგრაფოები გაატანა.
საბოლოოდ, იგი ახალმა პაპმა, ნიკოლოზ IV-მ ყველა დაკისრებული მოვალეობისაგან გაათავისუფლა და 1289 წელს ნეაპოლის მეფედაც აკურთხა, თუმცა სანაცვლოდ კარლომ ალფონსო III არაგონელი სიცილიის მეფედ აღიარა. იმავდროულად მისი სიძე, შარლ დე ვალუა კასტილიასთან კავშირს კრავდა არაგონში კიდევ ერთხელ შესაჭრელად. ამ პირობებში ალფონსო დათანხმდა იმაზე, რომ ჯარებს გაიყვანდა სიცილიიდან, თუ ისინი მხარს დაუჭერდნენ მისი ძმის, ხაიმე II-ის კანდიდატურას სიცილიის მეფედ და ამასთან, გაათავისუფლებდნენ პაპის ხარკისაგან. კონტრაქტზე ხელის მოწერამდე ცოტა ხნით ადრე, 1291 წელს ალფონსო უშვილოდ გარდაიცვალა და ტახტი მისმა ძმამ, ხაიმე II-მ დაიკავა, რის გამოც სიცილიის მეფე მათი მესამე ძმა, ფედერიკო III გახდა.
პაპმა ბონიფაციუს VIII-მ, რომელიც 1294 წელს კარლოს დახმარებით აირჩიეს, 1295 წელს წამოიწყო კამპანია, რომელიც მიზნად ისახავდა ნეაპოლ-სიცილიის კონფლიქტის ჩაცხრობასა და კათოლიკე მონარქების შერიგებას, რისთვისაც ხაიმე II არაგონელი ცოლად შეირთავდა კარლოს ქალიშვილს, პრინცესა ბლანკას.
მართალია ფედერიკო, როგორც ხაიმეს ძმა, ემხრობოდა მათი ქორწინებისა და ნეაპოლთან დაახლოვების იდეას, მაგრამ სიცილიელი ხალხის ზეგავლენით იგი მათ წინააღმდეგ გამოვიდა, რათა ტახტი შეენარჩუნებინა. თავის მხრივ კარლომ, რომელიც დიდად დაინტერესებული იყო არაგონთან ურთიერთობის დალაგებით, თავისი კეთილგანწყობის საჩვენებლად ამ იდეისადმი, გათავისუფლებიდან რამდენიმე წელიწადში საფრანგეთის გავლით კვლავ დაბრუნდა არაგონში, სადაც ამჯერად იგი არა როგორც ტყვე, არამედ როგორც საპატიო სტუმარი ისე მიიღეს. მან საფრანგეთშივე მიაღწია წარმატებას და დაითანხმა თავისი სიძე, გრაფი შარლ დე ვალუა, რომ უარეყო არაგონში გამეფების იდეა (ეს ამბიცია იმიტომ გააჩნდა, რომ დედამისი, დედოფალი იზაბელა, არაგონის მეფის ასული იყო). ამის შემდეგ მან გზა გააგრძელა და ბლანკა ხაიმეზე დააქორწინა.
ნეაპოლში დაბრუნებისთანავე, ზურგგამაგრებულმა კარლომ ფედერიკოს ომი გამოუცხადა და, მიუხედავად საფრანგეთისა და არაგონის სამხედრო დახმარებისა, კუნძულის დაპყრობა ვერ შეძლო. მეტიც, 1299 წელს სიცილიელებმა ფალკონარას ბრძოლაში მისი ძე, პრინცი ფილიპე ტარანტოელი ტყვედ ჩაიგდეს. პაპის წაქეზებით, 1300 წელს შარლ დე ვალუამ გაანადგურა ნეაპოლის სამეფოს დაქვემდებარებაში მყოფი ქალაქი ლუჩერა (ფოჯას მახლობლად), რომელიც იტალიაში არსებული მუსლიმების უკანასკნელი დასახლება იყო. ამ დროს შარლმა მთლიანად გაწყვიტა ქალაქის მუსლიმი მოსახლეობა. 1302 წელს ფედერიკოსთან დავა კალტაბელოტოს ხელშეკრულებით დასრულდა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ კარლომ საბოლოოდ თქვა უარი სიცილიაზე და თავისი ქალიშვილი, ელეონორა ფედერიკოს მიათხოვა.
ამის შემდეგ კარლომ სიცოცხლის უკანასკნელი წლები სიმშვიდეში გაატარა ნეაპოლში. იგი ძირითადად ქალაქის რესტავრაციითა და გალამაზებით იყო დაკავებული. ამისა და გადასახადთა შემცირების გამო, ფრანგული ფესვების მიუხედავად, მან საბოლოოდ დაიმსახურა იტალიელი ხალხის კეთილგანწყობა. იმავდროულად, იგი ნეიტრალიტეტს ინარჩუნებდა პაპსა და ჩრდილოიტალიურ სამთავროებს შორის მიმდინარე დაპირისპირებებში. იგი ასევე ნეიტრალურ პოზიციაზე დარჩა, როდესაც საფრანგეთის მეფე ფილიპ IV-მ ტყვედ აიყვანა პაპი და ავინიონში გადაასახლა. 1307 წელს მან ფილიპს ასევე მხარი დაუჭირა ტამპლიერთა ორდენის განადგურების საქმეში. იგი გარდაიცვალა 1309 წლის 5 მაისს ნეაპოლში, დაკრძალეს სან-დომენიკოს ბაზილიკაში. მის შემდეგ ტახტი მისმა ძემ, რობერტომ დაიკავა.
ქორწინება და შვილები
მინი|359x359პქ|კარლო ცოლთან და შვილებთან ერთად 1270 წელს კარლომ ცოლად შეირთო უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე იშტვან V-ისა და დედოფალ ელიზაბეტა კუმანელის ქალიშვილი, პრინცესა მარია უნგრელი (1257-1323), რომელთანაც შეეძინა თოთხმეტი შვილი:
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1254 კატეგორია:გარდაცვლილი 5 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1309 კატეგორია:ანჟუს დინასტია კატეგორია:ნეაპოლის მეფეები კატეგორია:ალბანეთის მონარქები კატეგორია:ანჟუს გრაფები კატეგორია:XIII საუკუნის ევროპის მმართველები კატეგორია:XIV საუკუნის ევროპის მონარქები
ყაზახლი (სამუხის რაიონი)
ყაზახლი (Qazaxlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, განჯა-ყაზახის რეგიონის სამუხის  რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამუხის რაიონის სოფლები
კიბორჩხალაჭამია მაკაკა
კიბორჩხალაჭამია მაკაკა (Macaca fascicularis) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ანთრისებრთა ოჯახისა.
აღწერა
საშუალო ზომის მაიმუნია, სხეულის სიგრძე 40-დან 60–65 სანტიმეტრამდე მერყეობს. მამლის მასა 4–8,5 კგ-მდე, დედლისა კი 2,5–3,8 აღწევს. კუდი გრძელია, თითქმის ნახევარი მეტრის სიგრძისა. კიდურები მოკლეა. ბეწვი რუხია, დაჰკრავს მომწვანო ელფერი; თავზე აქვს მუქი ქოჩორი, ახასიათებს ღია ულვაშები და ბაკენბარდები.
გავრცელება
კიბორჩხალაჭამია მაკაკა ფართო არეალს იკავებს აღოსავლეთ ბანგლადეშიდან მიანმარის, ტაილანდის, ინდოჩინეთისა და მალაის არქიპელაგის კუნძულების გავლით ფილიპინებამდე. წარმოადგენს ხმელეთის ძუძუმწოვრის იშვიათ შემთხვევას, რადგან არღვევს უოლესის ხაზს. ბინადრობს ვაკის ტროპიკულ ტყეებში, როგორც პირველად, ისე ხელშეხებულ და მეორეულში, მათ შორის ადამიანის სამოსახლოს სიახლოვეს, აგრეთვე მანგროს ტყეებში. კარგად ცურავს.
აკლიმატიზირებულია ბუნებრივი არეალის გარეთ რამდენიმე რაიონში, ნაწილობრივ ახალი გვინეის დასავლეთ ნაწილში, პალაუს არქიპელაგის კუნძულ ანგუარსა და მავრიკზე. კუნძულებზე, სადაც ადგილობრივი ფაუნა ფორმირებულია დიდი ზომის ძუძუმწოვრების გარეშე, კიბორჩხალაჭამია მაკაკა ბიომრავალფეროვნებისათვის საფრთხეს წარმოადგენს.
კვება
ყოვლისმჭამელია. მიუხედავად იმისა, რომ ნადავლის მოვოპება წყალშიც შეუძლია, კიბორჩხალები მისთვის მთავარ საკვებს არ წარმოადგენს. საჭმელად იყენებს ხილს, კენკრას, ფოთლებს, კაკალს, მწერებს, მუცელფეხიანებსა და კიბოსნაირებს.
გამრავლება
მრავლდება მთელი წლის განმავლობაში. ბუნებრივი არეალის ადგილებში შობადობის მაქსიმუმს წარმოადგენს გაზაფხული ან ზაფხულის დასაწყისი. სხვა კლიმატურ ზონებში ეს ვადები შეიძლება განსხვავდებოდეს.
2018 წელს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ჩინელმა მეცნიერებმა ორი მაკაკის კლონირება მოახდინეს.
სქოლიო
კატეგორია:მაკაკა
სენიორა-დი-ოლივეირა
სენიორა-დი-ოლივეირა (Senhora de Oliveira) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 720 მეტრზე. მიეკუთვნება ზონა-და-მატის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვისოზის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 683 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25.44 კმ²-ზე. ფართობი 238 602 კმ²-ია.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები