cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჩარლი შინი
კარლოს ირვინ ესტევესი (Carlos Irwin Estévez), უფრო ცნობილი როგორც ჩარლი შინი (Charlie Sheen; დ. 3 სექტემბერი, 1965, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი მსახიობი. გარდა კინოკარიერისა, ცნობილია პირად ცხოვრებასთან დაკავშირებით გახმაურებული სკანდალების, ნარკოტიკისა და ალკოჰოლის მოხმარების გამო.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1965 კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები კატეგორია:ნიუ-იორკელები კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი გამხმოვანებლები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი საზოგადო მოღვაწეები
გრიგოლ პაიჭაძე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 9 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2012 კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
თაჰირა თაჰიროვა
თაჰირა აქბარ ყიზი თაჰიროვა (Tahirə Əkbər qızı Tahirova; 7 ნოემბერი, 1913, ბაირამალი, იმიერკასპიის ოლქი, რუსეთის იმპერია - 26 ოქტომბერი, 1991, ბაქო, აზერბაიჯანი) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი, აზერბაიჯანის სსრ საგარეო საქმეთა მინისტრი 1959-1983 წლებში.
ბიოგრაფია
თაჰირა თაჰიროვა დაიბადა 1913 წლის 7 ნოემბერს ბაირამალში, იმიერკასპიის ოლქში (ახლანდელი თურქმენეთი). 1929 წელს დაამთავრა ბაქოს მუშათა ფაკულტეტი, ხოლო 1935 წელს წარჩინებით დაამთავრა აზერბაიჯანის ნავთობისა და მრეწველობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნავთობის ფაკულტეტი. 1940 წლიდან აზერბაიჯანის ნავთობის კვლევის ინსტიტუტის დირექტორი იყო. 1953 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია, ხოლო 1959 წელს დაამთავრა სსრკ-ს საგარეო საქმეთა სამინისტროს უმაღლესი დიპლომატიური სკოლა.
1939 წელს თაჰიროვა დაქორწინდა თანაკურსელზე, პროფესიით გეოლოგზე, აბდულა ბაირამოვზე. ამ ქორწინებიდან ქალიშვილი ელვირა და ვაჟი რაუფი შეეძინათ.
1984 წელს თაჰირა თაჰიროვა პენსიაზე გავიდა. გარდაიცვალა 1991 წლის 26 ოქტომბერს. დაკრძალულია ღირსების ხეივანში ბაქოში.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1913 კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1991 კატეგორია:აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრები კატეგორია:აზერბაიჯანელი დიპლომატები
პორტუგალიური ღვინო
მინი|300x300პქ| ტრადიციული ნავი რაბელო, რომელიც ღვინის ტრანსპორტირებას ახდენდა დუროს ხეობიდან, ქალაქ [[პორტუ|პორტოს მახლობლად მდებარე სარდაფებში. ]] პორტუგალიური ღვინო — ტრადიციების შედეგი, რომელიც რეგიონში შემოიტანეს ძველი ცივილიზაციების წარმომადგენლებმა, კერძოდ ფინიკიელებმა, კართაგენელებმა, ბერძნებმა და ძირითადად რომაელებმა. პორტუგალიამ რომის იმპერიის დროს რომში დაიწყო ღვინის ექსპორტი. თანამედროვე ექსპორტი ინგლისში ვაჭრობით განვითარდა 1703 წელს „მეთუენის ხელშეკრულების“ შემდეგ. ამ სავაჭრო ხელშეკრულებიდან დაიწყო მრავალფეროვანი ღვინის წარმოება პორტუგალიაში. 1758 წელს მსოფლიოში ღვინის ერთ–ერთი პირველი მწარმოებელი რეგიონი გახდა მარკიზ პომბალის  გადაწყვეტილებით, რომელმაც გააშენა ვენახი დუროს ხეობაში. პორტუგალიას აქვს მეღვინეობის ორი რეგიონი, რომლებიც იუნესკოს მიერ არის დაცული, როგორც მსოფლიო მემკვიდრეობა : დუროს ხეობის ღვინის რეგიონი ( Douro Vinhateiro ) და პიკუს კუნძულის ღვინის რეგიონი ( Ilha do Pico Vinhateira ). პორტუგალიას აქვს ადგილობრივი ჯიშების მრავალფეროვნება, აწარმოებს გამორჩეულად მრავალფეროვან და სხვადასხვა სახეობის ღვინოს.
ისტორია
მარცხნივ|მინი| „კუპა“, რომაული საფლავის ქვები ღვინის კასრების ფორმის სახით, გამოიყენებოდა ახ.წ. III საუკუნეში ალანტეხოში, [[ევორა|ევორას მუზეუმი. ]] პირენეის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში, ზოგიერთი არქეოლოგიური აღმოჩენებით დასტურდება, რომ ღვინის მოხმარება დაიწყო დაახლოებით ძვ.წ. VII-VI საუკუნეებში  და წარმოება დაიწყო  ძვ. წ. V- IV საუკუნეებში. ჩრდილოეთ პორტუგალიაში მეღვინეობა რომაული წესით დაიწყო. სტრაბონი აღნიშნავს, რომ ჩრდილოეთ პორტუგალიის მკვიდრი მოსახლეობა ძირითადად ჟიტოს (ლუდის ფორმა) მოიხმარდა და ღვინო იშვიათად იწარმოებოდა ან მოიხმარებოდა. მცირე წარმოების ღვინოს მოიხმარდნენ საოჯახო ბანკეტებში, ასაკისა და სტატუსის მიხედვით, რაც ადასტურებს, რომ ღვინო მათთვის კარგი სასმელი იყო. შემდგომ ღვინოს აწარმოებდნენ მთელ ტერიტორიაზე როგორც ადგილობრივი მოხმარებისთვის, ასევე რომში ექსპორტისთვის.
რეკონკისტას დროს XII და XIII საუკუნეებში, არაბთა რელიგიის გამო, მათ მიერ დაპყრობილ ტერიტორიებზე შემცირდა ღვინის წარმოება. ამ პერიოდში უძველეს ჯიშებს დაემატა ბურგუნდიიდან შემოტანილი ფრანგული ჯიშები. აღმოჩენების პერიოდში, ენრიკე პორტუგალიელმა ბერძნულ კუნძულ კრეტადან ახლად აღმოჩენილ კუნძულ მადეირაში შეიტანა მოსკატელი და მალვაზია. 1979 წელს დაემატა ბაირადა და 1980 წელს ალგარვეს რეგიონი ( ლაგოა, ლაგოსი, პორტიმანო და ტავირა ) ჩამოყალიბდა ღვინის მწარმოებელ რეგიონად.
ყურძნები
მარჯვნივ|მინი|200x200პქ| ვენახები [[მინიუ|მინიუს რეგიონში, პორტუგალია ]] პორტუგალიაში შექმნილია ადგილობრივი ჯიშების დიდი მასა, რომლებიც აწარმოებენ უხვად მრავალფეროვან ღვინოს. პორტუგალიის ყურძნის ჯიშების ფართო სპექტრს ასევე მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს ნიადაგი და კლიმატი ჩრდილოეთ რეგიონებიდან მადეირას კუნძულებამდე და ალგარვიდან აზორის კუნძულებამდე. პორტუგალიაში მხოლოდ რამდენიმე ყურძნის ჯიში ან კასტა არის ნებადართული ან დამოწმებული შემდეგ დემარკირებულ რეგიონებში: ვინო ვერდე, პორტო, დოურო, დაო, ბაირრადა, ბუსელასი, კოლარესი, კარკაველოსი, სეტუბალი, ალანტეხო, ალგარვე, მადეირა, ტეხო.
დასახელების სისტემა
დუროს რეგიონის დასახელების სისტემა შეიქმნა საფრანგეთამდე თითქმის ორასი წლით ადრე, რათა დაეცვა თავისი უმაღლესი ხარისხის მქონე ღვინოები სხვა ღვინოებისგან. პორტუგალიაში ღვინის ხარისხი და მრავალფეროვნება ადგილწარმოშობის, მიკროკლიმატის, ნიადაგისა და სათანადო ტექნოლოგიის წყალობით ყალიბდება.
ოფიციალური დასახელებებია:
კონკრეტულ რეგიონში წარმოებული ხარისხიანი ღვინო (QWPSR) - ეს არის ყველაზე დაცული ღვინო, მიუთითებს კონკრეტულ ვენახს და უზრუნველყოფს მაღალ ხარისხს.
ადგილწარმოშობის დასახელება - ღვინოები, რომლებიც არ არიან წარმოებული მარკირებულ რეგიონში.
რეგიონალური ღვინო - იწარმოება პორტუგალიის კონკრეტულ რეგიონში.
სუფრის ღვინოები - მითითებულია მხოლოდ მწარმოებელი და პორტუგალია, როგორც წარმოების ადგილი.
წუნდის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
წუნდის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, ყოფილი საეპისკოპოსო საკათედრო ტაძარი.
ეკლესია ტერასებით გარშემორტყმულ ადგილზე კლდეზეა ამოზიდული, რომელიც ქვის წყობითაა ამაღლებული. წყობის ქვედა ნაწილი უხეშად ნათალი ქვისაა. საგანგებოდ მოწყობილი ტერასის ჩრდილოეთის ნაწილი მთლიანად ეკლესიას უკავია, ტერასის სამხრეთი ნაწილი გალავანშემორტყმული ღია ბაქანია. მოგვიანებით ტაძარზე ამ მხრიდან კარიბჭე მიაშენეს, რომელსაც აღმოსავლეთიდან და დასავლეთიდან მცირე სათავსოები დაამატეს. ეკლესია, კარიბჭე და სხვა მცირე სათავსოები ერთდროულად ნაგები არაა.
დარბაზული ეკლესია კარგად დამუშავებული ქვიშაქვითაა ამოყვანილი (გარე ზომებია: 13,6 X 6,8 მ.). მისი გეგმა ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ განიერდება (სამხრეთი ფასადის სიგრძე ძრდილოეთის ფასადზე ორი მეტრით მეტია). ტაძარში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, ხოლო დასავლეთის კარი საგულდაგულოდაა ამოშენებული, საფიქრებელია ეს კარი გალავნის აგების შემდეგ გააუქმეს. სამხრეთიდან თავდაპირველად ერთმანეთის მიყოლებით ორი, დაახლოებით ერთი ზომი კარი იყო გაჭრილი. კარიბჭის მიშენების შემდეგ ერთი კარი გააუქმეს. დარბაზის შიდა კედლები შედარებით უხეშად ნატალი ქვითაა ნაგები, კონსტრუქციული დეტალებისათვის, პილასტრებისათვის და საბჯენი თაღებისათვის გათლილი ქვიშაქვაა გამოყენებული. შემორჩენილია ძველი, დროთა განმავლობაში გაშავებული ნალესობის საკმაოდ მოზრდილი ფრაგმენტები. ფერადოვანი ლაქების ან მხატვრობის კვალი არ შეიმჩნევა.
დარბაზი კედლის ორსაფეხურიანი სვეტებით და საბჯენი თაღით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა (დასავლეთის მონაკვეთი, რომელსაც დასავლეთის კედლის გამო ტრაპეციული გეგმა აქვს, აჭარბებს აღმოსავლეთის ნაწილს). ტაძრის გრძივი კედლები არაა თანაბარი ზომის. უზუსტობის შესამსუბუქებლად ტაძრის დასავლეთ ნაწილში, ამოქოლილი კარის ასწვრივ კრონშტეინზე გადაყვანილი საბჯენი თაღი ჩნდება. გრძივ კედლებზე აფსიდის მხარეს პილასტრსა და დასავლეთის კედელს შორის კედელი ერთი საფეხურით ღრმავდება, რომელიც ზემოდან თაღით მთავრდება. ნახევარწრიულ, ღრმა საკურთხეველში სარკმლში სარკმლის გვერდებზე სიმეტრიულად განთავსებული ორი საკმაოდ მაღალი ნახევარწრიული გეგმის კონქით გადახურული ნიშია. დარბაზი ოთხი სარკმლით ნათდება. საკურთხევლისა და დასავლეთის სარკმლები საკმაოდ მაღალი პროპორციებისაა. დარბაზი ძირითადად აქედან ნათდება, რადგან სამხრეთის ორი სარკმელი წრიულია და საკმაოდ მაღლაა გაჭრილი.
სამხრეთიდან ეკლესიას მოგვიანებით მიაშენეს ოთხ სვეტზე აღმართული ღია თაღებიანი კარიბჭე. თაღებს შორის აფრების მეშვეობით გადახურვის წრიული საფუძველია მიღებული, რომელიც სფერული კამარით იყო გადახურული (დღევანდელი გადახურვა გვინა აღდგენილი). კარიბჭე აღმოსავლეთით სწორკუთხა მოცულობითაა გამდიდრებული. გალავნის დასავლეთისა და აღმოსავლეთის კედლები ეკლესიის კედლების ხაზს აგრძელებს, სამხრეთის კედლის გეგმა საყრდენი კედლის კუნტურს მიუყვება. კედლის სისქე ერთ მეტრს აჭარბებს.
1942 წელს წუნდა შეისწავლა ვარძიის მუზეუმის თანამშრომელმა თინა ქურუმიძემ. იმ დროს გაიწმინდა და გაიხსნა სათავსო ეკლესიის ქვეშ, რომელსაც ორი შესასვლელი ჰქონდა: გარედან — აღმოსავლეთიდან და ჩასასვლელი თავად ტაძრის საკურთხევლიდან. „... გათხრების შედეგებმა უდავოდ დაამტკიცეს მისი ხნოვანება ეკლესიასთან შედარებით. იყო ეს საძვალე, ეკლესია თუ საერო ნაგებობა, ცალკე შენობა თუ კომპლექსის ნაწილი, სრეულიად გაუგებარია“. გამორიცხული არაა რომ XII საუკუნეში ახალი ტაძარი რომელიმე ძველი ნაგებობის ნაშთებზე აღმართულიყო და მის ქვეშ სიცარიელე კრიპტა-სამარხად გამოეყენებინათ.
ტაძრის ფასადები სუფთად ნათალი ქვითაა ამოყვანილი. ფასადთა მორთვის პრინციპი ჩვეულია XII-XIII საუკუნეთა მიჯნისათვის. დეკორი უმთავრესად კარისა და სარკმლების გარშემოა კენცენტრირებული (სამხრეთის კარი საპირისა და დეკორის გარეშეა, სავარაუდოდ კარიბჭის მიშენებას აქ თავიდანვე ვარაუდობდნენ).
ტაძარს მისასვლელი დასავლეთიდან აქვს და პირველ რიგში დასავლეთის ფასადი ხვდება თვალს. მაღალი, მწყობრი პროპორციების ფასადზე კარი გადახურულია მწვანე ფერის ქვიშაქვის არქიტრავით, რომელმაც ტაძრის სამშენებლო წარწერა შემოგვინახა. კარს და არქიტრავს ინტერვალით შეწყვილებლლილვიანი სადა მოჩარჩოება უვლის, რომელშიც ჯვრებითა და ვარდულებით შემკული კვადრატული კაპიტელებია ჩასმული. არქიტრავის თავზე მცირე ზომის ჯვარია ყურძნის მტევნებით. კარის თავზე სარკმლის საპირე შემოკავებულია ორმაგი წნული ლილვითა და კუთხეებში ჩასმული კვადრატული ფილებით, ორნამენტისათვის ადრე შემკულია ერთმანეთში გადამჯდარი წრეების ჯაჭვის და რომბების დეკორით. ფასადზე ცარიელი სიბრტყის შეავსებად კიდეებთან მცირე ზომის თაღიანი დეკორატიული ჯვრებია ამოკვეთილი.
აღმოსავლეთის ფასადის დეკორატიული აქცენტი საკურთხევლის სარკმელია. წყვილი გლუვი ლილვით შემოკავებული საპირის დეკორი შედგენილია კიდეებთან გადაკვანძული რგოლების ერთმანეთში გადამჰდარი ორი უწყვეტი ჯაჭვის ერთობლიობით. ტაძრის ჩრდილოეთის ფასადი ყრუა.
სამხრეთის ფასადი ქვედა ტერასიდან მხოლოდ ძლიერი რაკურსით მოჩანს. თვალში გვხვდება კარიბჭის ფართოდ გახსნილი თაღი, რომელსაც წინა პლანზე ლილვების წყვილით შემოკავებული დეკორატიული საპირე უვლის. მიუხედავად ოსტატის დიდი მონდომებისა ქვაზე კვეთა, ტაძრის დეკორთან შედარებით, სუსტია, საგრძნობია ოსტატის დაცემის ტენდენცია. აქ ორნამენტის ერთი სახეა გამოყენებული — ორთაღიანი კალთისებური წნული.
ტაძრის ფასადებს ლილვითა და ზემოდან ქვემოთ დაქანებული სიბრტყით შედგენილი კარნიზი ასრულებს, რომელიც შემკულია მცენარეული ორნამენტით. მოყვითალო ფერის ქვაზე კვეთა შესრულებულია მაღალი ოსტატობით. გამოყენებულია მცენარეული ორნამენტი, რომელიც გეომეტრიულ ნახატითაა გაერთიანებული. სამხრეთისა და აღმოსავლეთის ფასადებზე ხერხისმაგვარი დიაგონალური ხაზია, დასავლეთისა და ჩრდილოეთის ფასადებზე წრიულ ორნამენტის უწყვეტი ჯაჭვია. სახურავი შემოსილია ლორფინით.
დასავლეთსი კარის არქიტრავზე განთავსბულ სამშენებლო წარწერას არაერთმა მეცნიერმა მიაქცია ყურადღება: მ. ბროსე, დ. ბაქრაძე, ივ. როსტომაშვილი, გ. ბოჭორიძე, კ. მელითაური, ვ. ცისკარიშვილი. მკაფიო სტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა კარგადაა შენახული. მის წაკითხვას ართულებს ზედმეტი დაქარაგმებები, აქ თითქმის ყველა სიტყვა დაქარაგმებულია. ტექსტი კოტე მელითაურმა ძველ გამოცემებს შეადარა და ადგილზე ჩასწორების შედეგად შემდეგნაირად წაიკითხა: „ქ. სახელი ღმრთისაითა მე იჩქითმან გურგენის ძემან, აღვაშენე ეკლესიაი ესე მამული ჩუენი სახელსა ზედა წმიდისა ნათლისმცემლისასა სალოცველად ჩემთვის და მშობელთა ჩემთათვის“.
იჩქით გურგენისძე ისტორიულ წყაროებში რამდენიმეჯერ გვხვდება. ნახსენებია იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის 76-ე აღაპში, ვანის ქვაბების კლდეში გამოკვეთილი გუმბათიანი ეკლესიის ორ წარწერაში. ეს წარწერები აღმოაჩინა და პირველად გამოაქვეყნა გ. გაფრინდაშვილმა. მისი კვლევით იჩქით გურგენის ძე თამარის დროის ძლიერი ფეოდალია. წარწერის პალეოგრაფიაც თამარის ეპოქაზე მიგვანიშნებს.
ტაძრის ხუროთმოძღვრება, დეკორატიული გაფორმება, ორნამენტაციის რეპერტუარი, ქვაზე კვეთის ოსტატობა და წარწერის პალეოგრაფია XII-XIII საუკუნეთა მიჯნაზეა, რაც იმაზე მიგვანიშნებს, რომ წუნდის ტაძარი თამარის ეპოქის ნაგებობაა. კარიბჭე მიშენებულია გვიან. დეკორის ხასიატი და შესრულება XIV საუკუნის ორნამენტაციასთან პარალელს პოულობს.
წუნდის რესტავრაცის 1938 წელს სიძველეთა დაცვის კომიტეტმა ჩაატარა (ამ დროს გაიწმინდა და ნაწილობრივ გამაგრდა ეკლესია). სრული რესტავრაცია ტაძარს 1982 წელს ჩაუტარდა (არქიტექტორ-რესტავრატორი ტ. მჭედლიშვილი).
სქოლიო
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გიორგი ბაქრაძე
გიორგი კონსტანტინეს ძე ბაქრაძე (დ. 1 მაისი, 1908, ბუკისციხე — გ. 1 დეკემბერი, 1989, თბილისი) — ქართველი მეცნიერ-ეკონომისტი. ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1960), პროფესორი (1962), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1975).
1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკონომიკური ფაკულტეტი. 1937 წლიდან ეწეოდა მეცნიერულ და პედაგოგიურ მოღვაწეობას თსუ-ში. ბაქრაძის ძირითადი მეცნიერული ნაშრომები ეხება პოლიტეკონომიისა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების ისტორიის საკითხებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები კატეგორია:დაბადებული 1 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1908 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1989 კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები გ კატეგორია:ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:ქართველი პროფესორები
სლავონია
290px|მინი|სლავონია ხორვატიის რუკაზე სლავონია (Slavonija) — ხორვატიის 4 ისტორიული რეგიონიდან ერთ ერთი. დანარჩენი სამია: დალმაცია, ისტრია და ნამდვილი ხორვატია. ზოგიერთ ლათინურ წყაროში სლავონიას XIII საუკუნემდე მთელს ხორვატიის ტერიტორიას უწოდებდნენ. XIII საუკუნიდან სლავონია ერქვა მდინარეების, სავისა და დრავის მარჯვენა ნაპირებს შორის მიწებს. XVII-XVIII საუკუნეებში ერქვა მდინარე დრავის, დუნაისა და სავის მარჯვენა შუამდინარეთს. რეგიონის ფართობია 12,556 კმ² (ხორვატიის 22,2%), ხოლო მოსახლეობა 806,192 (ხორვატიის მოსახლეობის 18.8%). რეგიონის უდიდესი ქალაქია ოსიეკი. რეგიონის კლიმატი არის ზომიერი და კონტინენტური.
სქოლიო
კატეგორია:ხორვატიის რეგიონები კატეგორია:ხორვატია
მით-გამრი
მით-გამრი (ميت غمر) — ქალაქი ეგვიპტეში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, დაკაჰლიას საგუბერნატოროში. ქალაქი მოქცეულია მდინარე ნილოსის დელტაში. მით-გამრი 43 კილომეტრითაა დაცილებული პროვინციის ადმინისტრაციულ ცენტრ ელ-მანსურას, 23 კილოემტრით კი დაცილებულია ელ-ზაკაზიკის. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 110 549 ადამიანი.
კატეგორია:ეგვიპტის ქალაქები კატეგორია:დაკაჰლიის მუჰაფაზა
მარანჭალა
მარანჭალა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, მარნის თემში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 25 მეტრზე. აბაშიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 631 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვოლოდარსკოე (ბაშკირეთი)
ვოლოდარსკოე (Володарский; Володарское) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბუზდიაკის რაიონში.
2002 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 21 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბუზდიაკიდან დაშორებულია 32 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბუზდიაკი, რომელიც დაშორებულია 32 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (90 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბუზდიაკის რაიონის სოფლები
კვადრატული მეტრი
კვადრატული მეტრი (აღნიშვნა: ', ') — სი სისტემაში, ფართობის საზომი ერთეული, რომელიც აღინიშნება სიმბოლოთი მ2. 1 მ2 არის კვადრატის ფართობი, რომლის გვერდის სიგრძე 1 მეტრს შეადგენს. კვადრატული მეტრი წარმოებული სიდიდეა სი სიტემის საბაზისო ერთეულიდან მეტრი, რომელიც აღნიშნავს სინათლის მიერ ვაკუუმში გავლილ მანძილს 1⁄299,792,458 წამის ინტერვალში.
გადაყვანა სხვა ერთეულებში
1 კვადრატული მეტრი არის:
სქოლიო
კატეგორია:ფართობის საზომი ერთეულები
მისტერ ტუმნუსი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნარნიის ქრონიკების პერსონაჟები
Personaggi minori del II volume delle Cronache di Narnia
უტაგავა კუნისადა
უტაგავა კუნისადა (იაპონურად: 歌川国貞; დ. 1786 - გ. 1865 წლის 12 იანვარი), ასევე ცნობილი, როგორც უტაგავა ტოიოკუნი III - უკიო-ე ჟანრის გრავიურების დიზაინერი.
სიგლოსანი
ლიტერატურა
კატეგორია:წოდებები კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
უტაგავა კუნისადა
ბიოგრაფია
უტაგავა დაიბადა 1786 წელს, ედოსთან ახლოს, შეძლებული ვაჭრის ოჯახში. 15 წლის ასაკში  შეუერთდა უტაგავა ტოიოკუნის ცნობილ სამხატვრო სკოლას და მიიღო მხატვრის სახელი კუნისადა.
1825 წელს ტოიოკუნი I გარდაიცვალა. მოგვიანებით 1844 წელს კუნისადამ გადაწყვიტა თავისი ბატონის სახელი დაერქვა და საკუთარ თავს ტოიოკუნი უწოდა. სწორედ ამიტომ არის ის ცნობილი, როგორც ტოიოკუნი III. ტოიოკუნი II-ის სახელი ეკუთვნოდა ნაკლებად ცნობილ უკიო-ე მხატვარს ტოიოშიგეს. ის იყო ტოიოკუნი I-ის სიძე და მამამთილის გარდაცვალების შემდეგ, უტაგავას სკოლის ხელმძღვანელი. კუნისადა ძლიერ აღშფოთდა, როცა ტოიოშიგე დასახელდა უტაგავას სკოლის ხელმძღვანელად და არა ის.
უტაგავა 1844/45 წლებში გრავიურებს აწერდა, რომ „კუნისადა გადადის სახელზე ტოიოკუნი“. 1845 წელს ის ოფიციალურად გადადგა და საკუთარ თავს შოზო უწოდა, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მან ხელოვნებასთან შეხება დაკარგა.
კუნისადას საკუთარი უკიო-ე სკოლაც ჰქონდა. მისი საუკეთესო მოსწავლეეები იყვნენ კუნიჩიკა და ჩიკანობუ, რომლებიც გახდნენ იაპონური ხის გრავიურათა ტრადიციის ცნობილი აღმასრულებლები.
შემოქმედება
კუნისადამ ტრადიციული უკიო-ე ჟანრის ნამუშევრები ფართო სპექტრში შექმნა, როგორებიცაა კაბუკის თემები, მშვენიერი ქალები, ისტორიული მოვლენები და მრავალი შუნგას გრავიურები. ასევე მან შექმნა რამდენიმე პეიზაჟიც.
თანამშრომლობა ჰიროშიგესთან და კუნიიოშისთან
მინი|269x269პქ|სუმო ონომაცუსა და ინაზუმას შორის მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა გარკვეული მეტოქეობა კუნისადასა და კუნიიოშის შორის, ამ ორმა ერთად შეიმუშავეს და გამოსცეს გრავიურათა სერია. ასევე კუნისადამ შექმნა რამდენიმე ერთობლივი ნამუშევარი ჰიროშიგე I-თან ერთად. 1852 წელს მან შეიმუშავა სერია „ედოს რესტორნები“ და 1855 წელს „ორმოცდასამი სადგური ორი ფუნჯისგან“ ჰიროშიგესთან თანამშრომლობით.
უტაგავა კუნისადა ექსპერიმენტებს ატარებდა აიძური-ე ტექნიკაშიც. აიძური-ე ტექნიკა გულისხმობს გრავიურის შექმნას ლურჯ ფერებში. ამ ჟანრის განვითარება იაპონიაში პრუსიული ლურჯი ფერის იმპორტთან იყო დაკავშირებული, რომელიც გამოირჩეოდა სითამამით, სიცოცხლით და სინათლით, ტონების ფართო დიაპაზონით და გაქრობისადმი მეტი წინააღმდეგობით. ეს ფერი ერთ-ერთმა პირველმა გამოიყენა კაცუსიკა ჰოკუსაიმ, მათ შორის სახელგანთქმულ გრავიურაში „ კანაგავას დიდი ტალღა “. ჰიროშიგე კი აიძური-ე ტექნიკასთან ერთად იყენებდა წითელსაც და ყვითელსაც, განსხვავებით უტაგავა კუნისადასგან, რომელიც გრავიურებს სრულად ლურჯ ფერში ქმნიდა, ამის მიუხედავად ფერთა თანდათანობითი გადასვლებით მან შეძლო, რომ შუქ-ჩრდილების გამოკვეთისთვის მიეღწია.
სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მხატვრები
ადრეული ადამიანების მიერ ცეცხლის მართვა
ადრეული ადამიანების მიერ ცეცხლის მართვა — მნიშვნელოვანი ეტაპი ადამიანთა ევოლუციის სოციოკულტურულ ევოლუციაში. ამან კაცობრიობას საშუალება მისცა, ცეცხლზე დაემზადებინა საკვები, მოეპოვებინა სითბო და საკუთარი თავი დაეცვა. ცეცხლის მოპოვებით ღამის ბნელ და ცივ პერიოდში ადამიანის აქტიურობა გაიზარდა. ამით იგი უკვე თავს იცავდა მტაცებლებისგან და მწერებისგან.
ცეცხლის მასშტაბურად მართვის დადასტურება დაახლოებით 125.000 და მეტი წლის არის. ჰომო ერექტუსის მიერ 400.000 წლის წინ ცეცხლის მართვის დადასტურება სამეცნიერო კვლევები ადასტურებენ, ხოლო უფრო ადრინდელ პერიოდში მისი გამოყენების მტკიცებულებები მცდარი ან ბოლომდე გამოუკვლეველია.
სქოლიო
კატეგორია:ადამიანის ევოლუცია
საგარეჯოს წმინდა გიორგის ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში და ალაგ-ალაგ, კედლებშიც მოზრდილი დამუშავებული ქვებია გამოყენებული. კედლები მოყვითალო ფერის, წმინდა ბათქაშითაა გასწროებული. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. გარედან ეკლესიის კედლები სადაა. ეკლესიასთან ახლოს სხვადასხვა ზომის ბევრი ქვევრი აწყვია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (UEFA Champions League) — ყოველწლიური საფეხბურთო ტურნირი, რომელიც ტარდება უეფა-ს მიერ წამყვანი ევროპული საფეხბურთო კლუბების მონაწილეობით 1955 წლიდან. ჩემპიონთა ლიგა ყველაზე პრესტიჟული საკლუბო ტურნირია ევროპაში, ჩემპიონთა ლიგის ფინალი კი – ერთ-ერთი ყველაზე ყურებადი სპორტული ღონისძიება მსოფლიოში. ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული კლუბი მონაწილეობს უეფა-ს სუპერთასის მატჩში და ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატში.
სულ, ჩემპიონთა ლიგა 22 სხვადასხვა კლუბს აქვს მოგებული. ტურნირის ისტორიაში, ყველაზე წარმატებული კლუბია „რეალ მადრიდი“, რომელმაც 14-ჯერ მოიგო ევროპის ყველაზე პრესტიჟული ტიტული.
თასი და მედლები
right|thumb|თასი 2009 წლამდე არსებული წესის მიხედვით, კლუბი რომელიც მოიგებდა ტურნირს ზედიზედ სამჯერ, ან ჯამში მეხუთედ, სამუდამოდ იტოვებდა ჩემპიონთა თასს. ასეთი პატივი 5 გუნდს ხვდა წილად: „რეალ მადრიდს“ მეექვსე გამარჯვების შემდეგ 1966 წელს, ფრანგულმა სპორტულმა გამოცემა L'Équipe-მა გადასცა კლუბს ორიგინალი თასი, „აიაქსს“ ზედიზედ მესამე გამარჯვების შემდეგ 1973 წელს, „ბაიერნს“ ზედიზედ მესამე გამარჯვების შემდეგ 1976 წელს, „მილანს“ მეხუთე გამარჯვების შემდეგ 1994 წელს და „ლივერპულს“, მეხუთე გამარჯვების შემდეგ 2005 წელს.
2009 წლიდან თასს, რომელიც ყოველ წელს წარმოდგენილია დაჯილდოების ცერემონიალზე, ყოველთვის იტოვებს უეფა. ორიგინალი თასის სრული ზომის ასლი კი გადაეცემა გამარჯვებულ კლუბს.
ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებულისთვის წარმოდგენილია 40 ოქროს მედალი და 40 ვერცხლის მედალი მეორე ადგილზე გასულთათვის.
ყველაზე მეტი ჩატარებული მატჩი
შეიცავს საკვალიფიკაციო მატჩებს right|thumb|[[იკერ კასილიასი|იკერ კასილიასს ყველაზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული ტურნირის ისტორიაში.]]
მუქი შრიფტით მოცემულია მოქმედი ფეხბურთელები.
ყველაზე მეტი გოლი
შეიცავს საკვალიფიკაციო მატჩებს
მუქი შრიფტით მოცემულია მოქმედი ფეხბურთელები.
ბომბარდირები სეზონების მიხედვით
right|thumb|[[კრიშტიანუ რონალდუ|კრიშტიანუ რონალდუს ყველაზე მეტი გოლი აქვს გატანილი ტურნირის ისტორიაში.]]
ეროვნების მიხედვით
მოცემულია მწვრთნელთა ტიტულების რაოდენობა მათი ეროვნების მიხედვით.
ანტონიო კანდრევა
ანტონიო კანდრევა (Antonio Candreva; დ. 28 თებერვალი, 1987, რომი, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, რომელიც ამჟამად თამაშობს იტალიის სერია A-ს კლუბ „ინტერ მილანში“.
საკლუბო კარიერა
ანტონიომ თავისი საფეხბურთო კარიერა „ლოდიჯიანში“ დაიწყო, საიდანაც მერე სერია ც-ს კლუბ „ტერნანაში“ გადავიდა. აქ მხოლოდ 2 თამაშის ჩატარება მოახერხა, თუმცა სხვა კლუბები უკვე ინტერესდებოდნენ მითი.
ზაფხულს 2007 წელს კანდრე „უდინეზეში“ გადავიდა, სადაც უმეტესწილად პრიმავერას გუნდში იყო და მხოლოდ 3 მატჩის ჩატარება მოუწია დიდ გუნდში. 2008-2009 სეზონის დაწყებამდე „უდინეზემ“ იგი იჯარით „ლივორნოში“ გაუშვა. ტოსკანურ კლუბში პირველ სეზონში ძალზედ კარგი შთაბეჭდილება დატოვა, ასევე მიდი დიდი დამსახურებით „ლივორნო“ სერია A-ში დაბრუნდა, რის გამოც კლუბმა კიდევ ერთი სეზონით დაიტოვა კანდრევა.
სეზონის ბოლოს კი იგი უკვე „პარმაში“ წავიდა იჯარით, სადაც ისევ თავი გამოიჩინა, თუმცა „პარმამ“ ვერ გამოისყიდა და იგი ისევ „უდინეზეს“ დაუბრუნდა. 2011-2012 წლის სეზონის დაწყებამდე კი იგი ისევ იჯარით „ჩეზენაში“ გადავიდა, სადაც ასევე კარგად ასპარეზობდა.
იანვრის სატრანსფერო ბაზრის ბოლო დღეს კი „ლაციომ“ და „ჩეზენამ“ ბარტერი განახორციელეს, კანდრევა „ლაციოს“ ფეხბურთელი გახდა, სიმონე დელ ნერო კი „ჩეზენაში“ გაუშვეს.
„ლაციოში“ პირველი გოლი მან „ნაპოლის“ კარში გაიტანა და კურვა ნორდის ტრიბუნასთან აღნიშნა, რის გამოც დიდი მოწონება დაიმსახურა „ლაციოს“ ფანებისგან. ანტონიომ ძალიან კარგი შთაბეჭდილება დატოვა „ლაციოში“ და ზაფხულში რომაულმა კლუბმა იგი გამოისყიდა „უდინეზესგან“. 2012-2013 სეზონიც კარგად დაიწყო კანდრესთვის, მან „პალერმოს“ უბრწყინვალესი გოლი გაუტანა, „ლაციომ“ კი 3:0 მოიგო ის შეხვედრა. შემდეგ იყო „მილანთან“ თამაში, სადაც ანალოგიურად ულამაზესი გოლი გაიტანა და ერთ-ერთი საუკეთესო ფეხბურთელი იყო. ერთი სიტყვით კანდრევამ „ლაციოში“ გადასვლით ბევრი მოიგო, რაც მთავარია მისი კარგი თამაში არც ჩეზარე პრანდელის გამოეპარა და იგი ნაკრებში გამოიძახა.
სანაკრებო კარიერა
კანდრე 1-ად ნაკრებში 2009 წელს მოხდა, როცა იტალია ამხანაგურ მატჩში ჰოლანდიას დაუზავდა. მაისში 2010-ის მსოფლიო ჩემპიონატის პრე-კომპანიაზე ანტონიო 30-კაციან სიაში იყო, თუმცა მთავარ ტურნირზე მაინც ვერ მოხვდა. ლაციოში კარგი თამაშის წყალობით 2012 წელს პრანდელიმ იგი ნაკრებს დაუბრუნა, რის გამოც ანტონიომ არაერთხელ აღნიშნა, რომ მან ლაციოში თავისი თავი იპოვა და ფეხბურთის ძველი გემო დაიბრუნა. სადებიუტო გოლი ნაკრებში კი ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევ ეტაპზე ხორვატიას გაუტანა.
ანზორ არველაძე
ანზორ არველაძე (დ. 25 ივლისი, 1941, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.
1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.
1965–1967 წლებში იყო ბორჯომისა და ბაკურიანის რაიონის ქირურგი 1967–1969 წლებში ქალაქის №1 საავადმყოფოს რეანიმატოლოგი. 1969–1971 წლებში ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის I ქირურგიული კათედრის ასპირანტი. 1971 წლიდან მუშაობს ამავე ინსტიტუტში: I ქირურგიული კათედრის ორდინატორად. 1974 წლიდან – ასისტენტად. 1979 წლიდან დოცენტად. ავტორია 59 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება წყლულოვან დაავადებებს. გამოქვეყნებული აქვს ერთი მონოგრაფია რუსულ ენაზე: „ვაგოტომია წყლულოვანი დაავადებების ქირურგიაში“.
1971 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „სელექციური ვაგოტომია 12–გოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადების დროს“.
ჰამფრი დეივი
სერ ჰამფრი დეივი (Humphry Davy; დ. 17 დეკემბერი 1778, პენზანსი — გ. 29 მაისი 1829, ჟენევა) — ბრიტანელი ქიმიკოსი, ფიზიკოსი და გამომგონებელი.
ბიოგრაფია, აღმოჩენები
დევი დაიბადა პენზანსში (კორნუოლი, ინგლისი, გაერთიანებული სამეფო) 1778 წლის 17 დეკემბერს. 1801 წელს სამეფო ინსტიტუტის ასისტენტი, 1802 წლიდან პროფესორი, 1820 წლიდან ლონდონის სამეფო საზოგადოების პრეზიდენტი.
დეივისთან სწავლობდა და მუშაობდა მაიკლ ფარადეი.
20 წლის ჰამფრი დეივიმ აფთიაქში მუშაობის დაწყებისთანავე გააკეთა აღმოჩენა, რომელმაც განსაზღვრა მისი შემდგომი მოღვაწეობის ბედი– მან დაამტიკიცა რომ აზოტის ქვეჟანგი (N2O-მალხენი აირი) ტკივილს აყუჩებს. ელექტროლიზის თავისებური ხერხის გამოგონებით დეივიმ შეძლო დაეშალა ნატრიუმისა და კალიუმის ჰიდროქსიდები და თავისუფალი სახით მიიღო ეს ორი ტუტე მეტალი. მოკლე ხანში მეცნიერმა თავისუფალი სახით გამოყო კალციუმი, მაგნიუმი, სტრონციუმი, ბარიუმი. ჰამფრი დეივი 6 ახალი ქიმიური ელემენტის პირველაღმომჩენად ითვლება. მან დეტალურად შეისწავლა ქლორწყალბადმჟავა და ქლორი. მანვე შეიმუშავა მჟავათა წყალბადური თეორია.
ელექტროდენთან მუშაობამ ჰამფრი დეივი მიიყვანა ელექტრული რკალის აღმოჩენისთან, რაც შემდგომ ზეძლიერი ნათურების – რეფლექტორების, შუქურებისა და მსგავსი მოწობილობების შესაქმნელად გამოიყენეს. დეივის ეკუთვნის სპეციალური სანათის კონსტრუქცია მეშახტეთათვის (გამოიგონა 1815 წელს), რომლის უსაფრთხო მოქმედება გამორიცხავდა აირების აფეთქებას და ხანძარს მაღაროებსა და ჭაურებში.
თვითონ ეს გამოჩენილი სწავლული თავის საუკეთესო აღმოჩენად მიიჩნევდა მაიკლ ფარადეის გამოყვანას მსოფლიო მეცნიერების სარბიელზე. გარდაიცვალა ჟენევაში (შვეიცარია).
ლიტერატურა
საბავშვო ენციკლოპედია, გვ. 16; თბილისი, 2006.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ქიმიკოსები კატეგორია:ინგლისელი ფიზიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1778 კატეგორია:გარდაცვლილი 1829
გაი ბერიმენი
გაი რუპერტ ბერიმენი (Guy Berryman; დ. 12 აპრილი 1978) — მუსიკოსი და ჯგუფ Coldplay-ს ერთ-ერთი წევრია. ის ბას-გიტარაზე უკრავს და ჯგუფში არარადიკალურობით და არააგრესიულობით გამოირჩევა.
ბერიმენი დაიბადა კირკალდიში (ფაიფი, შოტლანდია), მაგრამ თორმეტი წლის ასაკში კენტში, ინგლისი გადავიდა. ის გიტარაზე თექვსმეტი წლიდან უკრავდა. ბერიმენი ფანკ და გრუვ მუსიკაზე გაიზარდა და ამ მიმდინარეობების იშვიათ გამოცემებს აგროვებს.
სანამ Coldplay ჩამოყალიბდებოდა ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში, ბერიმენი ჯერ კიდევ სკოლაში ყოფნის დროს ჯგუფ Time Out-ში იყო.
მისი მამა ინჟინერია, რომელიც ლა მანშის არხზე მუშაობდა და ამჟამად ადრიან ჰემინგთან ერთად მუშაობს. როდესაც გაი საინჟინრო ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, ინჟინერიის სწავლა დაიწყო, მაგრამ შემდეგ გაუძნელდა და არქიტექტურაზე გადავიდა. ერთი წლის შემდეგ არქიტექტურის ფაკულტეტიც მიატოვა, რათა ფოკუსირება Coldplay-ში ბას-გიტარის დაკვრაზე მოეხდინა. სანამ მისი მეგობრები უნივერსიტეტში სწავლას მაინც აგრძელებდნენ, გაი ბარმენად მუშაობდა ადგილობრივ პაბში.
ბერიმენზე გავლენა იქონია ჯეიმზ ბრაუნის, The Beatles-ის, Kool & the Gang-ის, პინკ ფლოიდის, ლინ კოლინზის, მასეო პარკერის და The JBs-ის მუსიკამ.
გაის არასოდეს იტაცებდა სპორტი და თავადაც სპორტის რომელიმე სახეობით არასდროს ყოფილა დაკავებული. სკოლის წლებში ის მთელ დროს საყვირზე და დასარტყამ ინსტრუმენტზე უკრავდა სკოლის ბენდში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისელი მომღერლები კატეგორია:ინგლისელი მუსიკოსები კატეგორია:Coldplay-ს წევრები კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:დაბადებული 12 აპრილი
ყური
მინი|ადამიანის ყური მინი|ცხოველის ყურები ყური — ადამიანისა და ხერხემლიანი ცხოველების სმენისა და წონასწორობის ორგანო, სმენის ანალიზატორის პერიფერიული ნაწილი. არჩევენ შიგნითა, შუა და გარეთა ყურს. შიგნითა ყურს, რომელიც დამახასიათებელია ხერხემლიანთა ყველა კლასის წარმომადგენელისათვის, აქვს რთული აპკოვანი ლაბირინთის აგებულება. იგი ამოფენილია ბეწვიანი რეცეპტორული უჯრედების მქონე მგრძნობიარე ეპითელიუმით, შეიცავს ოტოლითებს და ამოვსებულია სითხით — ენდოლიმფით. აპკოვანი ლაბირინთი მოთავსებულია ხრტილოვან ან ძვლოვან ლაბირინთში. აპკოვან და ჩონჩხის ლაბირინთებს შორის მოთავსებული ნაპრალისებრი სივრცე ამოვსებულია პერილიმფით. შიგნითა ყური აღიქვამს საკუთრივ ბგერით რხევებსა და სივრცეში სხეულის მდებარეობის ცვლილებას. შიგნითა ყურში არის სმენისა და წონასწორობის აღმქმელი ორგანოები — ლოკოკინა და ვესტიბულური აპარატი.
შუა ყური, რომელიც მხოლოდ ხმელეთის ხერხემლიანებს აქვთ, გადასცემს ბგერით რხევებს შიგნითა ყურს. შუა ყური შედგება ჰაერით ამოვსებული დაფის ღრუსაგან, მასში მოთავსებული სასმენი ძვლებისა და ხახის ღრუსთან დაკავშირებული ევსტაქის მილისაგან. დაფის ღრუს გარეთა კედელი თხელდება და გარდაიქმნება ელასტიკურ დაფის აპკად. ამფიბიების, ქვეწარმავლებისა და ფრინველების დაფის აპკზე დაცემული ბგერითი ტალღები შიგნითა ყურს გადაეცემა სასმენი ძვლის საშუალებით. ძუძუმწოვრების ყურის ბგერის გამტარი აპარატია სასმენი ძვლები: უზანგი, ჩაქუჩი და გრდემლი. ეკოლოგიურ თავისებურებებთან დაკავშირებით, ცხოვრების ნირის სპეციალიზაციის გამო მრავალი ხერხემლიანი ცხოველის შუა ყურის აგებულება მკვეთრად შეიცვალა.
განსაკუთრებით ხშირად შეინიშნება შუა ყურის ღრუს მეორეული რედუქცია წყალში ცხოვრების ნირზე გადასვლასთან (დელფინები) და მიწაში ცხოვრებასთან დაკავშირებით (მთხრელი ცხოველები). იგივე მიუვიდათ ამჟამად მცხოვრებ ქვეწარმავლებსაც (ზოგი ხვლიკი, გველი). გარეთა ყური, რომელიც ჩანასახის სახით არის ქვეწარმავლებსა და ფრინველებში, კარგად აქვთ განვითარებული ძუძუმწოვრებს ყურის ნიჟარის ფორმით.
ყური ადამიანის გრძნობის ორგანოა. ახერხებს ჰაერის რხევების მექანიკური ენერგიის აღქმას, რის წყალობითაც სმენა ვითარდება. 16-დან 20 000 ჰერცის სიხშირის მქონე ბგერები ის რხევებია, რომლებსაც ადამიანის ყური აღიქვამს. ბევრ ცხოველს აღქმის ზედა ზღვარი ადამიანისაზე მაღალი აქვს, მაგალითად, ძაღლებისა 35000 ჰერცს აღწევს. ადამიანის ყური მაქსიმალურ მგრძნობელობას იჩენს 1000–3000 ჰერცის ფარგლებში.
ვესტიბულური აპარატი — ადამიანისა და ცხოველების შიგნითა ყურის ნაწილი, შედგება აპკოვანი ლაბირინთის პარკებისა და სამი ნახევარრკალური არხისაგან. წარმოადგენს წონასწორობის ორგანოს; მისი დახმარებით ხდება სხეულის ორიენტაცია სივრცეში.
ოტოლიტური აპარატი — აპკისებრი ლაბირინთის ორივე საკანში მოთავსებულია ე.წ. ოტოლიტური აპარატი — საკმაოდ რთული სტრუქტურის მქონე წარმონაქმნი, რომელიც სხეულის მდგომარეობის ცვლილებას აფიქსირებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ადამიანის ანატომია კატეგორია:ყური კატეგორია:სმენა კატეგორია:გრძნობათა ორგანოები
ოქთაი სინანოღლუ
ოქთაი სინანოღლუ (Oktay Sinanoğlu; დ. 25 თებერვალი, 1935 — გ. 19 აპრილი, 2015) — საერთაშორისოდ აღიარებული თურქი ფიზიკური ქიმიკოსი და მოლეკულური ბიოფიზიკოსი.
ბიოგრაფია
ოქთაი სინანოღლუ დაიბადა 1935 წლის 25 თებერვალს, იტალიის ქალაქ ბარიში, ნიუზჰეთ ჰაშიმის და რიუვეიდე სინანოღლუს ოჯახში. მისი მამა, ბარიში მდებარე თურქეთის საკონსულოს თანამდებობის პირი და მწერალი იყო. მან დაწერა წიგნი ბერძნული და რომაული მითოლოგიის შესახებ და ასევე წიგნი, სახელწოდებით „პეტრარკა“, რომელიც 1931 წელს გამოაქვეყნა. წინასიტყვაობაში იგი ამბობს: „საუკეთესო გზა (თურქეთისთვის), დასავლური კულტურის ათვისებაა“. 1938 წლის ივლისში რიუვეიდე სინანოღლუს თურქეთში გამოხმობის შემდეგ, მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე, ოჯახი თურქეთში დაბრუნდა. ოქთაი სინანოღლუს ჰყავდა და, ესინ აფშარი, რომელიც ცნობილი მომღერალი და მსახიობი იყო.
1951 წელს, სინანოღლუმ ანკარის TED კოლეჯი დაამთავრა. 1953 წელს, იგი ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაემგზავრა, სადაც, კალიფორნიის უნივერსიტეტში განაგრძო სწავლა, რომელიც 1956 წელს, ბაკალავრის ხარისხით დაასრულა. შემდეგ წელს, მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში, მან მაგისტრის ხარისხი მოიპოვა და ალფრედ სლოუნის პრემიის ლაურეატი გახდა. 1959-1960 წლებში, კალიფორნიის უნივერსიტეტში, მას დოქტორის ხარისხი მიენიჭა ფიზიკური ქიმიის დარგში.
1963 წლის 21 დეკემბერს, ოქთაი სინანოღლუმ პაულა ამბრუსტერზე იქორწინა. საქორწინო ცერემონია, იელის უნივერსიტეტის ბრენფორდის კოლეჯის სამლოცველოში გაიმართა. ამ ქორწინებიდან, სინანოღლუს სამი შვილი ჰყავდა.
ოქთაი სინანოღლუს მეორე მეუღლე, დილექ სინანოღლუ გახდა და ამ ქორწინებიდან, იგი ტყუპების მამა გახდა. ოჯახი ტეხასსა და სტამბოლში ცხოვრობდა.
სინანოღლუ ორჯერ იყო ნობელის პრემიის ნომინანტი ქიმიის დარგში.
გარდაიცვალა 2015 წლის 19 აპრილს, მაიამიში, ფლორიდა.
სქოლიო
კატეგორია:თურქი ქიმიკოსები კატეგორია:თურქი ბიოქიმიკოსები
კავკასიელი მონადირე-შემგროვებელი
thumb|260px|[[კავკასია|კავკასიის რეგიონის რუკა]] კავკასიელი მონადირე-შემგროვებელი (Caucasus hunter-gatherer; CHG), ასევე ცნობილი როგორც საწურბლიის კლასტერი — თანამედროვე ადამიანის გენეტიკური ხაზი, პირველად გამოვლინდა 2015 წლის კვლევაში, დასავლეთ ევრაზიის (ევროპა, კავკასია, ახლო აღმოსავლეთი) მოსახლეობაზე ჩატარებული გენეტიკური კვლევების საშუალებით.
კავკასიელი მონადირე-შემგროვებლის ხაზი წარმოიშვა დასავლეთ ევრაზიის მოსახლეობის იმ ფუძე ხაზიდან, რომელიც, თავდაპირველად, დაახლოებით 45.000 წლის წინ, დაიყო უსტ-იშიმის ადამიანის, ოასე1-ისა და ევროპელ მონადირე-შემგროვებლის შტოებად; და საბოლოოდ გამოეყო „ ადრეულ ანატოლიელ მიწათმოქმედების “ ხაზს, დაახლოებით 25.000 წლის წინ, გამყინვარების უკანასკნელ პერიოდში. გამყინვარების უკანასკნელ პერიოდში კავკასიელი მონადირე-შემგროვებლები იზოლაციაში დამოუკიდებელი პოპულაციის სახით გადარჩნენ.
ნეოლითის დასაწყისში, ძვ. წ. 8.000 წელს, ისინი სავარაუდოდ სახლობდნენ დასავლეთ ირანსა და კავკასიაში, და ხალხი რომელიც ჰგავდა ჩრდილოეთ კავკასიისა და ირანის პლატოს მონადირე-შემგროვებლებს ძვ. წ. 6.000 წლამდე სახლდებიან პაკისტანსა და ჩრდილო-დასავლეთ ინდოეთში. აღმოსავლელ მონადირე-შემგროვებლები პონტურ-კასპიურ სტეპებში შეერივნენ კავკასიელ მონადირე-შემგროვებლებს, რამაც წარმოშვა დასავლეთ სტეპის მესაქონლეები. დასავლეთ სტეპის მესაქონლეებმა კი საფუძველი დაუდეს იამნაიას კულტურას და გვიანი ნეოლითისა და ადრეულ ბრინჯაოს ხანის მანძილზე გავრცელდნენ მთელი ევროპის მაშტაბით.
წარმომავლობა
thumb|ერთ-ერთი კავკასიელი მონადირე-შემგროვებელი აღმოჩენილ იქნა საწურბლიის მღვიმეში (საქართველო). thumb|კავკასიელი მონადირე-შემგროვებლის, დასავლეთის მონადირე-შემგროვებლისა და ადრეული მიწათმოქმედებს შორის კავშირი ჯონსის თანახმად (2015). ჯონსმა და სხვ. (2015) ანალიზი ჩაუტარეს დასავლეთ საქართველოში აღმოჩენილ გვიანი ზედა პალეოლითისა (13.300 წელი) და მეზოლითის (9,700 წელი) მამაკაცის გენომებს. როგორც გაირკვა, ეს ორი მამაკაცი ატარებდა Y დნმ-ის ჰაპლოჯგუფ: J* და J2a-ს, რომელიც მოგვიანებით დახარისხებულ იქნა J1-FT34521, და J2-Y12379* ინიციალებით, და K3 და H13c მიტოქონდრიულ ჰაპლოჯგუფებს. მათმა გენომებმა აჩვენა, რომ კავკასიელი და ახლო აღმოსავლელი მოსახლეობის აღრევა გრძელდებოდა 25.000 წლის წინამდე, იქამდე, სანამ გამყინვარების ძალზე ცივი პერიოდი დაიწყებოდა.
კავკასიელი მონადირე-შემგროვებლის წარმომავლობა გამოვლინდა დასავლეთ საქართველოში: საწურბლიის მღვიმეში ზედა პალეოლითის (დაახლ. ძვ. წ. 11.000 წ.) და კოტიას კლდის მღვიმეში მეზოლითის (დაახლ. ძვ. წ. 7700 წ.) ნიმუშებიდან. საწურბლიის ნიმუში ახლოს დგას სამხრეთ კავკასიის თანამედროვე მოსახლეობასთან.
ფუ და სხვ. (2016), კავკასიელი მონადირე-შემგროვებლის ნიმუშები შეადარეს 13.700 წლით დათარიღებული ბიშონის ადამიანის გენომს (შვეიცარია). კვლევის შედეგად აღოჩნდა, რომ კავკასიელ მონადირე-შემგროვებლებსა და დასავლეთ ევროპელი მონადირე-შემგროვებელს შორის“ ხაზი დაახლ. 45.000 წლის წინ გაიყო, რაც ევროპის დასახლების სავარაუდო პერიოდად ითვლება. კავკასიელი მონადირე-შემგროვებელი გამოეყო „ ადრეულ ანატოლიელ მიწათმოქმედების “ ხაზს გვიან, 25.000 წლის წინ, უკანასკნელი გამყინვარების პერიოდში.
მარგარიანმა და სხვ. (2017) ძველი სამხრეთ კავკასიური მიტოქონდრიული დნმ-ის ანალიზის შედეგად აღმოაჩინეს მოსახლეობის მკვეთრი ზრდა უკანასკნელი გამყინვარების დასასრულის ჟამს, დაახლ. 18.000 წლის წინ. კვლევამ ასევე აჩვენა დედობრივი წარმომავლობის 8.000 წლიანი უწყვეტი ხაზი.
იარდუმიანმა და სხვ. (2017) სვანების გენეტიკური კვლევისას აღმოაჩინეს მიტოქონდრიული დნმ-ის არაერთგვაროვნება, გავრცელებული ჰაპლოჯგუფები მოიცავდა U1‐U7, H, K, და W6-ს, მაშინ როცა Y დნმ-ის ჰაპლოჯგუფები იყვნენ ნაკლებად მრავალფეროვანი, სვანების 78% მიეკუთვნება G2a Y-ჰაპლოჯგუფს.
ნარასიმჰანის და სხვ. (2019) თანახმად ირანელი მიწათმოქმედების მონათესავე ხალხი 6.000 წლის წინამდელ პერიოდში დასახლდნენ პაკისტანსა და ჩრდილო-დასავლეთ ინდოეთში. მკლევარები ვარაუდობენ, რომ „ირანელი მიწათმოქმედების მონათესავეთა წარმომავლობა [...] იყო [ასევე] დამახასიათებელი ჩრდილოეთ კავკასიელი და ირანის პლატოს მონადირე-შემგროვებლებისთვისაც“
პროტო-ინდო-ევროპელები
thumb|ადრეული იამნაიას კულტურა და მისი სიახლოვე კავკასიასთან. პროტო-ინდო-ევროპელები ე.ი. იამნაიას ადამიანები და მონათესავე კულტურები, როგორც ჩანს წარმოადგენდნენ აღმოსავლეთ ევროპელი მონადირე-შემგროვებლებისა და იმ ადამიანთა ჯგუფის ნაზავს, რომლებიც კავშირში არიან ახლო აღმოსავლეთთან, სავარაუდოდ ან კავკასიელი მონადირე-შემგროვებლების ან ირანის ენეოლითური ადამიანების მეშვეობით, კავკასიელი მონადირე-შემგროვებლის კომპონენტით. ორივე პოპულაცია იამნაიას დნმ-ის ნახევარს აყალიბებს. ანდრეა მანიკას თქმით: "კითხვა თუ საიდან მოდის იამნაია დღემდე საიდუმლოს წარმაოდგენდა [...] ჩვენ ახლა შეგვიძლია ვუპასუხოთ ამას, რადგან აღმოვაჩინეთ, რომ მათი გენეტიკური შემადგენლობა განეკუთვნება აღმოსავლეთ ევროპის მონადირე-შემგროვებელთა და იმ კავკასიელ მონადირე-შემგროვებელთა ჯგუფს, რომელმაც უკანასკნელი გამყინვარება აშკარა იზოლაციაში გადაიტანა."
ჯონსის და სხვ. (2015) აზრით, კავკასიელი მონადირე-შემგრვებლების გენომმა მნიშვნელოვანი მონაწეილობა მიიღო იამნაიას სტეპის მესაქონლეებში, რომლებიც ძვ. წ. 3.000 წელს გადასახლდნენ ევროპაში, რითიც გავლენა იქონიეს ადრე ბრინჯაოს კულტურის ფორმირებაზე. კავკასიელმა მონადირე-შემგროვებლებმა კვალი დატოვეს თანამედროვე კავკასიისა და ასევე ცენტრალური და სამხრეთ აზიის თანამედროვე მოსახლეობაზე, რამაც შესაძლოა ასევე გამოიწვია ინდო-არიანული ენების გამოჩენა.
ლაზარიდისი და სხვ. (2016) ასახელებს სხვა ხალხს, სავარაუდოდ ირანიდან, როგორც იამნაიას ხალხის ახლო აღმოსავლელ წინაპრებად, კვლევის შედეგად ირკვევა, რომ ენეოლითური ირანის მონათესავე მოსახლეობამ 43%-იანი წვლილი შეიტანა ადრეული ბრინჯაოს ხანის სტეპის მოსახლეობაზე. ეს კვლევა ამტკიცებს, რომ ეს ირანელი ენეოლითის ხალხი იყო „ნეოლითის ხანის დასავლეთ ირანის, ლევანტისა და კავკასიის მონადირე-შემგროვებელთა ხალხის“ ნაზავი.
გალეგო-ლორენტე და სხვ. (2016) ასკვნის რომ ირანის მოსახლეობა არ უნდა იყოს იამნაიას „სამხრეთის“ კომპონენტის სავარაუდო წყაროვიდრე ავკასიელი მონადირე-შემგროვებლები.
კავკასიელი მონადირე-შემგროვებლის მინარევი ასევე აღმოჩენილ იქნა სამხრეთ აზიაში, რაც სავარაუდოდ აქ ინდო-არიანელების მიგრაციასთან არის დაკავშირებული.
ურბნისი
ისტორია
სოფელი გაშენებულია ანტიკური და ადრინდელი შუა საუკუნეების ურბნისის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე. ურბნისის მიდამოების ათვისება ადამიანმა ძვ.წ. III ათასწლეულიდან დაიწყო. ამ დროის ძეგლებიდან არქეოლოგიურად შესწავლილია ქვაცხელები, რომელიც მდებარეობს ნაქალაქარიდან აღმოსავლეთით 2 კილომეტრზე და ხიზანაანთ გორა — უშუალოდ ნაქალაქარზე.
დიდი დასახლების კვალი შეიმჩნევა ძვ.წ. II-I ათასწლეულის მიჯნაზეც. ძვ. წ. I ათასწლეულის შუა ხანიდან სავარაუდოა სამოსახლოთა გაერთიანება და მჭიდრო დასახლების აღმოცენება ხიზანაანთ გორის ირგვლივ, რაც შეიძლება ძველი ქალაქის პირველსახედ მივიჩნიოთ. thumb|250პქ|ხიდი მდინარე მტკვარზე ურბნისში ქართულ წერილობით წყაროებში. ძვ წ. IV საუკუნისთვის ურბნისი ქალაქად მოიხსენიება. ამ დროიდან ის შიდა ქართლის სხვა ქალაქურ დასახლებებთან ერთად აქ გამავალი სავაჭრო გზის მეშვეობით მჭიდროდ ყოფილა დაკავშირებული გარე სამყაროსთან. დაახლოებით ძვ.წ. III საუკუნეში ქალაქი უცხოელ დამპყრობლებს გაუნადგურებიათ. ნაქალაქარზე აღმოჩენილია ნახანძრალისა და ნაცრის სქელი ფენა, სადაც გადამწვარ ნასახლარებში სხვა ნივთებთან ერთად სატყორცნი მრგვალი ქვებიცაა აღმოჩენილი. ახალი წელთაღრიცხვის პირველივე საუკუნეებიდან ურბნისში საქალაქო მეურნეობის დიდი აღმავლობა შეინიშნება. ამ პერიოდის არქეოლოგიური მასალა უფრო მრავალფეროვანია, განსაკუთრებით გამოირჩევა ქალაქის სამაროვანზე აღმოჩენილი მასალა. ფერადი ქვებით შემკული დიდი რაოდენობის საბეჭდავები, ძვირფასი ლითონის ნაწარმი, მინის ჭურჭელი, მონეტები და სხვ. მიგვანიშნებს ქალაქის მცხოვრებთა კულტურულ დონესა და მეურნეობის ისეთ სახეებზე, რომლებიც ქალაქებისათვის იყო დამახასიათებელი.
ანტიკურ ხანაში ურბნისი აქტიურ ცხოვრებას ეწეოდა. მნიშვნელოვან სატრანსპორტო გზაზე მდებარეობამ ხელი შეუწყო მის სწრაფ ზრდა-დაწინაურებას. გაცხოველებულ ვაჭრობაზე მიუთითებს მრავალი უცხო წარმოების საქონელი და მონეტები, რომლებიც არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოაჩინეს. ამ დროის ქალაქში, რომელიც უბნებად ყოფილა დასახლებული, მოქმედებდა „ცეცხლთა, ქვათა და ძელთა“ თაყვანისმცემელთა წარმართული ტაძარი, რომელსაც დიდი მრევლი ჰყავდა. ქალაქი ყოფილა ებრაელთა სამლოცველო (ბაგინი), აბანო და სხვა მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ნაგებობანი. ქალაქი შემოზღუდული იყო მტკიცე გალავნით. მისი წყლის მომარაგებისათვის გაყვანილი იყო კერამიკული წყალსადენი.
ქართულ წერილობით წყაროებში ურბნისი დაკავშირებულია ქართველთა განმანათლებლის წმინდა ნინოს სახელთან. ქართლში მოსული ნინო ურბნისში ერთ თვეს გაჩერებულა, მერე კი სალოცავად მიმავალ ურბნელებს გაჰყოლია მცხეთაში. IV საუკუნიდან, ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ, ურბნისის ცხოვრებაში ძირფესვიანი გარდატეხა მოხდა. წარმართული ტაძრის ადგილზე აშენდა ქრისტიანული ეკლესია, ბზარი გაუჩნდა საქალაქო მეურნეობას, დაქვეითდა ვაჭრობა. სამაგიეროდ განვითარდა სოფლის მეურნეობის დარგები, ამის გამოა, რომ IV-VII საუკუნეების ფენებში მრავლად არის ნაპოვნი სასოფლო-სამეურნეო ნაგებობები და ნივთები (მრავალი ქვევრი, რამდენიმე მარანი, ბეღელი, სადაც დიდი რაოდენობით იყო ხორბალი და სხვ.).
სოციალ-ეკონომიკური და იდეოლოგიური ცვლილებები დაეტყო დაკრძალვისა და ნივთიერი კულტურის წარმოების წესს. გაიმარჯვა ქრისტიანულმა რიტუალმა. მიცვალებულებს კრძალავდენენ ქრისტიანული წესით (გულაღმა, გაშოტილად). თანდათან გაქრა ნივთების ჩატანების ტრადიცია და VI საუკუნიდან გვაქვს სრულიად უინვენტარო სამარხები. დაქვეითდა კერამიკული ნაწარმის ხარისხი. V-VI საუკუნეების მიჯნაზე ურბნისმა კიდევ ერთი ნგრევა-აწიოკება განიცადა. გათხრების დროს აღმოჩნდა დანგრეული შენობები, დალეწილი ჭურჭელი და გადაბუგული კარ-მიდამოები. მიუხედავად იმ დიდი ცვლილებებისა, რომელიც ურბნისის ცხოვრებაში ჩანს, IV-VIII საუკუნეში ქალაქის ეკონომიური და კულტურული დონე კვლავ მაღალი იყო. დამადასტურებელია ურბნისის ბაზილიკა, რომელშიც შემონახულია V საუკუნის ქართული წარწერა. გათხრებით დადასტურდა კიდევ 2 ამავდროული დაქარაგმებული მოკლე წარწერა ერთი დოქზე და ერთიც დოქის პირზე (სე, ქჭე). VI-VII სს. მიჯნაზე ქალაქი შემოზღუდეს განიერი ალიზის გალავნით, რომელშიც ყოველ 50 მეტრში კოშკი იყო ჩაშენებული. ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო სამხრეთ-დასავლეთის კუთხის კოშკი, რომლის გეგმაში 6 ოთახი გაირჩევა. მათი განლაგება გარკვევით გააზრებულია. შუა ღერძზე მცირე ტალანი და გრძელი დარბაზია, სხვა ოთახები სიმეტრიულადაა განლაგებული. გადახურვა ბრტყელი იყო. ბანს საბრძოლო ფუნქცია ჰქონდა. ასეთ თავდაცვით ნაგებობებს საკმაოდ ძლიერი და მრავალრიცხოვანი გარნიზონი დასჭირდებოდა.
წერილობითი ცნობებით, VIII საუკუნის 30-იან წწ. ურბნისი არაბმა სარდალმა მურვან ყრუმ გაანადგურა. ეს ცნობა დადასტურდა არქეოლოგიური გათხრების დროს. არაბთა სისასტიკეზე მიუთითებს დანგრეული სახლები, გადაბუგული გალავან-კოშკები, დალეწილი ჭურჭელი და სხვა. ამ დროს ურბნისმა, როგორც ქალაქმა, შეწყვიტა არსებობა და შემდეგ იგი ქართლის რიგით სოფლად იქცა. ასევე მოაღწია ჩვენამდე.
ურბნისი ძველი ქართული კულტურის კერა იყო. აქ მოღვაწეობდნენ მწიგნობრები და პოეტები ვლასი ურბნელი (XVI ს.), ევდემოენ რატიშვილი გნოლისთავის ძე (1623-1710 წწ.), ნიკოლოზ ხერხეულიძე (XVIII ს.) და სხვა. ჩვენამდე მოღწეულ ხელნაწერთაგან უმნიშვნელოვანესია ურბნისის სახარება (X ს. გადამწერი იოანელი ტატანელი).
სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში
ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიასა და მედიცინის დარგში.
იხილეთ აგრეთვე
*
ბილი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ბილი შეიძლება აღნიშნავდეს:
სევერიანები
250px|მინიატიურა|სლავები და მათი მეზობლები სევერიანები — აღმოსავლეთ სლავების ტომთა ჯგუფი, რომელიც ახალი წელთაღრიცხვის I ათასწლეულის დასასრულს, დასახლებული იყო მდინარეების დესნის, სეიმისა და სულის მისადევარზე. VIII საუკუნეში და IX საუკუნის დამდეგს ხარკს უხდიდნენ ხაზარებს. IX საუკუნის დასასრულს სევერიანები პოლიანებთან ერთად შევიდნენ კიევის რუსეთის შემადგენლობაში. მონაწილეობდნენ ოლეგის ლაშქრობაში ბიზანტიის წინააღმდეგ (907 წ.). უკანასკნელად მატიანეში იხსენიებიან 1024 წელს. სევერიანები მისდევდნენ მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობას და ხელოსნობას.
ლიტერატურა
კატეგორია:სლავები
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ვიეტნამში
2010 წლის მონაცემებით ვიეტნამში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 7 ძეგლია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვიეტნამი კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ვიეტნამში ვიეტნამი
ვოსტოჩნოე (ბუზდიაკის რაიონი)
ვოსტოჩნოე (Көнсығыш; Восточное) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბუზდიაკის რაიონში.
2002 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 436 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბუზდიაკიდან დაშორებულია 14 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბუზდიაკი, რომელიც დაშორებულია 11 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:ბუზდიაკის რაიონის სოფლები
მათაი (ეგვიპტე)
მათაი (مطاي) - ქალაქი ეგვიპტეში. ქალაქში მიედინება მდინარე ნილოსი. ქალაქი ელ-მინიას საგუბერნატოროს დასახლებული პუნქტია.
კატეგორია:ეგვიპტის ქალაქები კატეგორია:ელ-მინიის მუჰაფაზა
კოგურიოს აკლდამების კომპლექსი
კოგურიოს აკლდამების კომპლექსი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჩრდილოეთ კორეაში, პირველი ამ ქვეყნიდან. კომპლექსი მოიცავს კორეის სამი სამეფოდან ერთ-ერთის, კოგურიეს პერიოდის ინდივილუალურ სამარხებს. კოგურიე უძლიერესი კორეული სამეფო იყო, რომელიც ახ. წ. V-VII საუკუნეებში ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილსა და კორეის ნახევარკუნძულზე მდებარეობდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩრდილოეთ კორეაში
ლოლანი
ლოლანი (Lolland) — დანიის სიდიდით მეოთხე კუნძული. მდებარეობს ბალტიის ზღვაში. ფართობი 1 243 კმ²-ია, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით 65 764 ადამიანს შეადგენს.
კუნძული საკმაოდ ბრტყელია, უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან მხოლოდ 25 მეტრზე მდებარეობს. მეორე მსოფლიო ომის დროს, ლოლანი გერმანელთათვის მნიშვნელოვან საკომუნიკაციო როლს ასრულებდა. კუნძულზე ისტორიულად იზრდება შაქრის ჭარხალი და დღესაც, ინდუსტრიის მთავარი კომპონენტი კვლავ შაქარია.
ლოლანის უდიდესი ქალაქია ნაკსკოვი 15,500 მოსახლით. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: მარიბო (6 000 მცხოვრები) და რედბი (2 500).