cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საქზღვანაპირდაცვა
„საქზღვანაპირდაცვა“ პრაქტიკაში ახორციელებდა არჩილ კიკნაძის მიერ შემუშავებულ სანაპირო ზონის დაცვის და აღდგენის ეფექტიანი მეთოდი, რომლის მთავარი ფილოსოფია არის ბრძოლა გამომწვევ მიზეზთან და არა შედეგთან. კიკნაძის მეთოდი უპირისპირდება ე.წ. „გამაგრებით“ მიდგომას და სანაპირო ზონის საუკეთესო დამცავ ელემენტად, ბეტონის კონსტრუქციების საპირისპიროდ, პლიაჟებს გაზრდას და შექმნას მიიჩნევს. არჩილ კიკნაძე სანაპირო ზონის წარეცხვის მთავარ მიზეზად მიიჩნევს ანთროპოგენურ ფაქტორს, რამაც გამოიწვია მდინარეების მიერ ჩამოტანილი ნატანის შემცირება და სამშენებლო თუ სხვა მიზნებისთვის პლაჟებიდან ინერტული მასალის მასიურ ამოღებას. სსგ „საქნაპირდაცვის“ დაშლის შემდეგ ამ პრობლემამ დღეისთვის ისევ იჩინა თავი.
სანაპირო ზონაში პლაჟური ნატანის შემცირება იწვევს თავდაპირველად არსებული პლიაჟების წარეცხვას, ხოლო შემდგომ, მათ მიერ ტალღის „ჩამქრობი“ ფუნქციის დაკარგვას, და ტალღური ენერგიის ძირითად ნაპირზე დამანგრეველ ზემოქმედებას. კიკნაძის მეთოდი ითვალისწინებს ბუნებრივი პროცესების აღდგენას და ძირითადად ეფუძნება სანაპირო ზონაში პლაჟწარმომქმნელი ნატანის ხელოვნურ შეტანას. არჩილ კიკნაძე ამბობდა: სანაპირო ზონაში მიმდინარე პროცესები ნაცვლად ნეგატიური, პოზიტიური მიმართულებით უნდა შეიცვალოს. მართლაც „საქნაპირდაცვის“ არსებობის პერიოდში სანაპირო პლაჟების მოცულობამ, სიგანემ და ფართობმა საგრძნობლად იმატა. მსოფლიოში პირველად გამოყენებული იყო პლაჟური ნატანის განთავსება წყალქვეშა ფერდზე სპეციალური გემების „შალანდების“ საშუალებით. ზღვის ღელვის გავლენით ხელოვნურად შეტანილი ნატანი მასალა განიცდიდა განივ მიგრაციას ნაპირის მიმართულებით და უერთდებოდა არსებულ პლაჟს, რითაც ზრდიდა მათ სიგანეს, მოცულობას და ფართობს. სამეცნიერო საწარმოო გაერთიანება „საქნაპირდაცვა“-ს მიერ განხორციელდა უპრეცედენტო აქტიური სამუშაოები, რომლებმაც მისი არსებობის 15 წლის მანძილზე რეალური შედეგები გამოიღო. კერძოდ, დაძლეულ იქნა საქართველოს შავი ზღვის სანაპირო ზონის წარეცხვის კრიტიკული პრობლემები. პლაჟების ფართობების მატებამ შეადგინა 120 ჰა, სტაბილურ განვითარებას დაექვემდებარა სანაპიროს 90 გრძივი კილომეტრი.
გაერთიანება წარმატებით მუშაობდა 1995 წლამდე, 1996 წლიდან გაერთიანებამ შეწყვიტა თავისი თავდაპირველი სახით არსებობა და გარდაიქმნა ნაპირების დინამიკის ინსტიტუტად „სანდი“ (1992-1998 წლებში ვახტანგ საყვარელიძის ხელმძღვანელობით). სსგ „საქნაპირდაცვა“-მ თავის არსებობის პერიოდში დაამტკიცა როგორც ნაპირდაცვითი მეთოდის ასევე მმართველობითი სტრუქტურის ეფექტურობა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს ორგანიზაციები
ინტიმურობის ნეიროანატომია
მიუხედავად იმისა, რომ ინტიმურობა ძირითადად მხოლოდ რომანტიკული სიყვარულისა და სექსუალური ლტოლვის ტერმინების ფარგლებში განიმარტება, ინტიმურობის ნეიროანატომიის და მისი ფუნქციების სრულად აღსაქმელად  საჭიროა ინტიმურ ურთიერთობაში ჩართული კომპონენტების უფრო დეტალური გააზრება. ეს კომპონენტებია: რომანტიკული სიყვარული, ვნება, მიჯაჭვულობა და სიყვერულის უარყოფა. ნეუროლოგიის უშუალოდ ამ პროცესში ჩართული ფუნქციების ანალიზი შესაძებელია იმ ადამიანებზე დაკვირვებით, რომლებიც ინტიმური ურთიერთობის ჩამოთვლილ ეტაპთაგან ერთ-ერთზე იმყოფებიან. ამ სისტემების კვლევითი ანალიზი ინტიმურობის ბიოლოგიური საფუძვლის ადეკვატურად შეფასების საშუალებას იძლევა; უშუალოდ ნეუროლოგიური ასპექტი კი განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს იმდენად, რამდენადაც აქ შეიძლება აიხსნას ისეთი პრობლემური მოვლენების საფუძვლები, როგორებიცაა ძალადობა საყვარელი ადამიანის მიმართ ან სოციალურ ინტეგრაციასთან დაკავშირებული პრობლემები.
მიჯაჭვულობა
წყვილებისა და სოციალური მიჯაჭვულობა ძირითადად ასტიმულირებს  სექსუალურ ურთიერთობებში ძლიერი პარტნიორის არჩევისა და ძუძუმწოვრებში მონოგამიურ ურთიერთობების შემთხვევებს.მონოგამიური სახეობებში პარტნიორები ერთმანეთის მიმართ განსაკუთრებულ პასუხსიმგებლობას ავლენენ და მჭიდროდ არიან დაკავშირებული თავიანთ შთამომვალობასთანაც. მალაითად, კვლევებმა, რომლებიც ჩატარდა მონოგამ მდელოს მემინდვრიებზე (Microtus ochrogaster), აჩვენა, რომ წყვილური კავშირის ფორმირება ასტიმულირებს მეზოლიმბურ-დოფამინურ წრედს. ამ წრედში დოფამინი გამოიყოფა ვენტრალური ტეგმენტური არედან (VTA) და მიემართება ცენტრალური ნერვული სისტემისა და პრეფრონტალური კორტექსისკენ, რომლებიც ნიშანს აძლევენ ვენტრალურ პალეოსტრიატუმს, რომ დაასრულოს წრედში მიმდინარე დაჯილდოვების პროცესინგი.
ორი მნიშვნელოვანი ნეიროპეპტიდი, რომელიც მონაწილეობს შეწყვილების პროცესში არის ოქსიტოცინი და არგინინ-ვაზოპრესინი (AVP). მიუხედავად იმისა, რომ ქალსაც და მამაკაცსაც ორივე მოლეკულა აქვს, ოქსიტოცინის რაოდენობა ქალებში უფრო მეტი აღმოჩნდა, ვიდრე მამაკაცებში; ვაზოპრესინის რაოდენობა კი პირიქით. რეცეფტორების განსხვავებულობა გადამწყვეტი იყო შეწყვილებისთვის, რაც გამოჩნდა ორივე სქესის მემინდვრიას ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში დოფამინ D2-ის რეცეფტორების გააქტიურების შედეგად. უბნების გააქტიურებაც გენდერული ხასიათის იყო. მაგალითად, ოქსიტოცინის რეცეფტორი (OTR) გააქტიურდა პრეფრონტალურ კორტექსში და ვაზოპრესინის რეცეფტორი (V1aR) ვენტრალურ პალეოსტრიატუმში.
მინი|მარჯვნივ|250პქ|დოფამინი გამოიტყორცნება ვენტრალური ტეგმენტუმური არედან (VTA) და მიემართება ცენტრალური ნერვული სისტემისა და პრეფრონტალური კორტექსისკენ, რომლებიც ნიშანს აძლევენ ვენტრალურ პალეოსტრიატუმს, რომ დაასრულოს წრედში მიმდინარე დაჯილდოვების პროცესინგი.
რომანტიკული სიყვარული
რომანტიკული სიყვარული აღიწერება როგორც განცდა, რომელიც სხვა ადამიანის მიმართ განსაკუთრებული გზებით უფრო მეტი ყურადღების მომჟღავნებით ხასიათდება. ფუნქციურ-მაგნიტური რეზონანსული ტომოგრაფიის (fMRI) გამოყენებით ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მარჯვენა ვენტრალური ტეგმენტური არე (VTA) აგზნებულია, როდესაც ცდის პირებს აჩვენებენ იმ ადამიანის სურათს, ვინც უყვარს. ვენტრალური ტეგმენტური არე, როგორც დაჯილდოვების მექანიზმის ნაწილი, ნიშანს აძლევს ტვინის სხვა უბენებს, როგორიცაა მაგალითად, თავის ტვინის „კუდიან ბირთვი“ (caudate nucleus), რათა გამოათავისუფლოს დოფამინი დაჯილდოვებისთვის.
ძველი კვლევების მიხედვით, სიყვარულის ემოციის არსებობას განაპირობებს ლიმბური სისტემა, რომელიც შედგება შუბლის წილის, ჰიპოთალამუსის, ამიგდალასა და ჰიპოკამპისგან. ლიმბური სისტემის ეს ფუნქციური კომპონენტები ძალიან მნიშვნელოვანი კომპონენტებია ემოციური პროცესის, მოტივაციისა და მეხსიერებისთვის.
ამასთან, არსებული კვლევები იმასაც ადასტურებენ, რომ რომანტიკული სიყვარულის ემოციაში ჰიპოთალამუსი მონაწილეობს. ჰიპოთალამუსი გამოყოფს ნეიროპეპტიდებს, ოქსიტოცინს და ვაზოპრესინს. სხვა კვლევებმა ნერვული ზრდის ფაქტორის მნიშვნელობაზე გაამახვილეს ყურადღება. რაც ნიშნავს იმას, რომ ნეიროტროფინი, რომელიც ფუნდამენტურად მნიშვნელოვანი ნივთიერებაა ნეირონების გადასარჩენად, ვითარდება ნერვულ სისტემაში რომანტიკული სიყვარულის ადრეულ სტადიაში, როცა ადამიანები ეიფორიისა და ემოციური დამოკიდებულობის ეტაპზე იმყოფებიან.
ვნება
ვნება, ასევე ცნობილი, როგორც ლიბიდო, განიმარტება როგორც სექსუალური დაკმაყოფილებისკენ სწრაფვის სურვილი. ის თავდაპირველად იმართება ენდოკრინული სისტემით, თუმცა ამ პროცესში ტვინიც აქტიურადაა ართული. ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზ-გონადური (HPG) და ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზ-თირკმელზედა ჯირკვალის წრედი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს როგორც სექსუალური ატიურობის, ისე სტრესული პასუხების მართვაში. რადგანაც სიყვარულის ემოცია დაჯილდოვების წრედით სტიმულირდება, სტეროიდული ჰორმონები (ესტროგენები, ტესტისტერონი, გლუკოკორტიკოიდები და სხვ.), სექსუალური კავშირის პროცესში ააქტიურებენ პარტნიორების პრეფერენციულობისა და სოციალური მიჯაჭვულობის სურვილს. დოფამინი გამოიყოფა მაშინ, როდესაც ინდივიდში ამ სურვილის აქტივიზაცია ხდება, რაც ასოცირდება ვნებასთან, როგორც დაჯილდოების წრედის საბოლოოდ პროდუქტთან. მინი|რომანტიკული სიყვარულის ნეირანატომიური სტრუქტურები მჭირდროდ უკავშირდება სტრუქტურებს, რომლებიც ჩართულია მოტივაციისა და ემოციების პროცესინგში. საბოლოოდ, სექსუალური სურვილისა და რომანტიკული სიყვარულის ურთიერთმიმართება ერთმნიშვნელოვანი არ არის, რაც ხსნის ტვინის აქტივიზაციის პროცესში პატერნების განსხვავებულობას. რომანტიკული სიყვარულის ფუნდამენტური იდეის საპირისპიროდ, კოპულაცია (სქესობრივი აქტი) შეიძლება მოხდეს რომანტიკული საწყისების ან მონოგამიური კავშირების გარეშეც.ზოგჯერ შეიძლება არ მოხდეს კოპულაცია რომანტიკული სიყვარულის პირობებშიც, თუმცა საბოლოოდ რეპროდუქცია უფრო წარმატებულია მაშინ, როდესაც კოპულაცია რომანტიკული სიყვარულიდან წარმოიშობა.
უარყოფა
სიყვარულის უარყოფა ცალმხრივ ან უპასუხო სიყვარულს გულისხმობს. საყვარელი ადამიანისგან განცალკევებულად ყოფნა იწვევს მწუხარებას და ზოგჯერ შეუჩერებელი სევდა დეპრესიის საშიშროებასაც კი ქმნის. კვლევამ, რომელიც ჩატარდა ახალდაშორებულ წყვილებზე, გამოავლინა ცხრა ქალში არსებული მსგავსი სიმპტომები, სადაც პარტნიორემთან დაშორების პროცესში ნეიროანატომიის  ჩართულობა აშკარა იყო. . კვება, ძილი და ნეიროენდოკრინული რეგულაციები დაკავშირებული იყო ჰიპოთალამუსთან, ანჰედონია (ფსიქიკური აშლილობაა და გულისხმობს სიხარულის/ბედნიერების გრძნობის განცდის უუნარობას) უკავშირდებოდა ვენტრალურ სტრიატუმს (ventral striatum) და ამიგდალა პასუხისმგებელი იყო ამ ქალებში ემოციების პროცესზე.
უპასუხო სიყვარულის მექანიზმის თავისებურება აისახება ნათხემზე, ინსულარულ კორტექსზე (თავის ტვინის ცენტრალური წილი), სარტყლისებრ კორტექსსა და პრეფრონატალურ კორტექსზე (შუბლისწინა წილი). ყველა ეს უბანი ნაკლებად აქტიური იყო მაშინ, როცა ცდისპირებში იწვევდნენ მიტოვებულობის ემოციურ რეფლექსიას. მინი|უპასუხო სიყვარულის მექანიზმის თავისებურება აისახება ნათხემზე, ინსულარულ კორტექსზე (თავის ტვინის ცენტრალური წილი), სარტყლისებრ კორტექსსა  და პრეფრონატალურ კორტექსზე (შუბლისწინა წილი). სიყვარულში უარყოფილი ადამიანების მარჯვენა ცენტრალური ნერვული სისტემა და ვენტრალური პალეოსტრიატუმი უფრო აქტიურია, ვიდრე  იმ ადამიანებისაში, ვინც რომანტიკული სიყვარულის რომელიმე ეტაპზე იმყოფებიან. საპირისპიროდ, სხვა კვლევამ დაადასტურა აქტივიზაციის საგრძნობი ზრდა როგორც ვენტრალურ ტეგმენტურ არეში (VTA), ისე ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში. მეტიც, კვლევამ აჩვენა, რომ სიყვარულში უარყოფილი ადამიანების მარჯვენა ცენტრალური ნერვული სისტემა და ვენტრალური პალეოსტრიატუმი უფრო აქტიურია, ვიდრე იმ ადამიანებისაში, ვინც რომანტიკული სიყვარულის ეტაპზე იმყოფებიან. ამ კვლევამ საბოლოოდ აჩვენა ის, რომ უბნები, რომლებიც აქტიურდება რომანტიკული სიყვარულის ეტაპზე, ასევე აქტიურდება უარყოფილი სიყვარულის დროსაც. რომანტიკული სიყვარულის ეტაპზე მყოფების მოტივატორი დოფამინის დაჯილდოვების წრედია, ვინაიდან, ადამიანებმა იციან წინსწრებით ამ მოსალოდნელი ჯილდოს შესახებ და აქვთ იმის მოლოდინიც, რომ ამ წრედის აქტიურობის დათრგუნვა დადებით ემოციურ დანაკარგებთან იქნება დაკავშირებული, ისინი ირჩევენ ბედნიერებას, რის შედეგადაც ხდება ამ ნერვული წრედთან ადაპტირება. ეს მექანიზმი შესაძლებლობას აძლევს "უარყოფილებს", რომ შეცვალონ თავიანთი ქცევა ორი ეტაპის გავლით. პირველი არის „პროტესტის“ ფაზა, რომლის დროსაც ისინი ცდილობენ თავიანთი „უარმყოფელები“ დაუბრუნონ. მეორე ფაზა არის ეტაპი, როცა ისინი განიცდიან უიმედობას, რადგან აცნობიერებენ, რომ საყვარელი ადამიანის გარეშე მოუწევთ მთელი ცოვრების გატარება. მეორე მხრივ, გადარჩენის საფუძველია სწორედ ეს დაჯილდოება - ზარალის წრედი, რომელიც არის მოტივატორის ფუნქციას ასრულებს სუიციდის, აკვიატებულობისა და დეპრესიის საშიშროების თავიდან აცილებისთვის.
დედაშვილური სიყვარული
მიჯაჭვულობა დედასა და შვილს შორის ჩნდება ჯერ დაბადების ეტაპზე, რომელიც ლაქტაციას (რძის გამოყოფა სარძევე ჯირკვლების მიერ) მოიცავს. დაბადების პროცესში ხდება ოქსიტოცინის გამოთავისუფლება, რაც ძალიან მნიშვნელოვანი პროცესია დედისთვისაც და შვილისთვისაც. სწორედ მისი გამოთავისუფლება აძლევს დასაბამს დედაშვილურ სიყვარულს. ლაქტაციის ეტაპზეც მუდმივად ხდება ოქსიტოცინის გამოყოფა, რაც უფრო აძლიერებს სოცილურ კავშირსა და მიზიდულობას ახალშობილსა და დედას შორის.
ეს კავშირი სოციალური მიჯაჭვულობის განსხვავებული ტიპია და განსხვავდება პარტნიორის მიმართ განცდილი სიყვარულისგან. ამის გამოხატულებაა ტვინის სხვადასხვა უბნების გააქტიურება ამ ორი გასხვავებული ფორმის სიყვარულით სტიმულირების დროს. ერთ-ერთ კვლევაში გამოიკვეთა ის უბენები, რომლებიც დედობრივი სიყვარულის განცდის დროს ატიურდება. ესენია: ორბიტოფრონტალური და ლატერალური შუბლისწინა კორტექსი. თუმცა, ყველაზე მნიშვნელოვანი მაინც ოქსიტოცინია, რადგან ოქსიტოცინის რაოდენობა მოქმედებს იმაზეც კი, თუ რამდენად წარმატებული მონოგამიური ურთიერთობა ექნება ახალშობილს მომავალში სხვა ინდივიდთან. აქედან გამომდინარე, წყვილთა კავშირების სიმყარე ინდივიდუალურ თვითშეფასებასთან ერთად დამოკიდებულია იმ ფსიქოლოგიურ პრობლემებზეც, რომელიც აღზრდის პროცესში შეიძლება არსებობდეს.
მიჯაჭვულობა
მინი|სიყვარული და ნარკოტიკზე დამოკიდებულება ასტიმულირებს და ამზადებს დოფამინის მსგავს დონეს დაჯილდოვების წრედში გამოსაშვებად, რომელიც გამოთავისუფლედება ვენტრალური ტეგმენტუმური არედან (VTA). სიყვარული ააქტიურებს იმავე ნერვულ სქემას, რომელიც აქტიურდება ნებისმიერი  ნარკოტიკული საშულების, მაგალითად, კოკაინის მიღების დროს. დოფამინის დაჯილდოვების წრედის ციკლურობა აქაც მეორდება; ამიტომ მკვლევარებს მიაჩნიათ, რომ სიყვარული იწვევს მიჯაჭვულობას. სიყვარულსა და ნარკოტიკზე დამოკიდებულების შემთხვევებში დოფამინის ერთი და იგივე  დოზა სტიმულირდება და მზადდება  დაჯილდოვების წრედში გამოსაშვებად, რომელიც  ვენტრალური ტეგმენტური არედან (VTA) გამოიყოფა. სიყვარულისა და ნარკოტიკის გადამეტებული „მოხმარებისას“ ასევე მსგავსი შედეგი დგება. ადამიანებს ეწყებათ უძლიობა, შფოთვა, ეკარგებათ მადა. ასევე ტვინის კომპიუტერულმა ტომოგრაფიამ (single-photon emission computed tomography - SPECT) აჩვენა, რომ შეყვარებული ადამიანის ბაზალურ განგლიაში ხდება დოფამინის სეკრეცია, ისვე როგორც  კოკაინდამოკიდებული ადამიანის შემთხვევაში. მიუხედავად იმისა, რომ ნეიროგოლიური სქემის ანალიზი გვაძლევს იმ დაშვების საფუძველს, რომ სიყვარულს გააჩნია მიჯაჭვულობის მახასიათებლები, მისი მხოლოდ ამ სპქტრში განხილვა მართებული არ იქნება იქედან გამომდინარე, რომ ადამიანის ემოციები სხვადასხვა გზებით და ფართო სპექტრში შეიძლება გამოიხატოს.
ემოციები
ემოციების გარდაქმნის პროცესში მთავარი როლი ამიგდალას აქვს, რომელიც ქაცებისა და ქალების ტვინში განსხვავებული ფორმითაა წარმოდგენილი. კაცებში ემოციები უპირატესად მარჯვენა ჰემისფეროდან ფორმირდება. ქალებში _ მარცხენა ჰემისფეროდან.
ერთ-ერთ კველვაში, სადაც დადებითი და უარყოფითი მნიშვნელობის სიტყვების ემოციურ ზემოქმედებას აკვირდებოდნენ შედეგი ცალსახდ გენდერულად იყო განსხვავებული. მამაკაცებში დადებითი სიტყვები იწვევდა მარცხენა მოტორული კორტექსის, ანგულარული გირუსის, მარცხენა ჰიპოკამპის, მარცხენა შუბლისწინა არის და მარჯვენა ნათხემის აქტივაციას, მაშინ, როცა ქალებში გააქტიურდა მარჯვენა პუტამენი, მარჯვენა საფეთქლისწილი, მარცხენა სუპრამარგინალური გირუსი და მარცხენა სენსორული კორტექსი. ნეგატიური შინაარსის სიტყვებმა გამოიწვიეს კაცებში მარჯვენა სუპრამარგინალური გირუსის გააქტიურება და ქალებში მარცხენა ჰიპოკამპში ნეგატიური სტიმულების გააქტიურება. ასე რომ, რამდენადაც ქალისა და მამაკაცის ემოციების ფორმირებაზე ტვინის სხავადასხვა უბანია პასუხისმგებელი, შესაძლოა მათი ემოციური იმპულსები ინტიმურ ურთიერთობებშიც განსხვავებული იყოს.
სქესობრივი ღალატი
სქესობრივ ღალატზე საუბრისას კაცებში აქტიურდებოდა თავის ტვინის დიდი ნახევარსფეროების ქერქის ზონა კეფის წილში, რომელიც მხედველობითი ინფორმაციის გადამუშავებაზეა პასუხისმგებელი, ამიგდალა, ჰიპოკამპი და კლაუსტრუმი. ქალებში _ მხედველობითი ქერქი, თალამუსი და ნათხემი. კვლევამ აჩვენა, რომ მამაკაცებში ამიგდალას სტიმულირება უფრო ინტენსიურად ხდებოდა, ქალებში კი მხედველობითი ქერქისა და თალამუსის მძლავრი აქტივაცია შეინიშნებოდა. ამ კვლევის შედეგად მამაკაცებში გამოიკვეთა ტვინის ის უბენებიც, რომლებიც აგრესიული ქცევის წარმოქმნაზეა პასუხისმგებელი. ამ უბნების შესწავლა საინტერესოა პარტნიორების მიმართ ძალადობის იმ ფაქტების გააქტუალურების შემდეგ, სადაც ძირითადად მოძალადის როლი მამაკაცებს აქვთ.
ემოციური ღალატი
ემოციურ ღალატზე საუბრისას მამაკაცებში გააქტიურდა მხედველობითი ქერქი, მედიალური და შუა ფრონტალური გირუსი, ცენტრალური გირუსი, სარტყლისებრი კორტექსი, თავის ტვინის ცენტრალური წილი, ჰიპოკამპი, თალამუსი, ჰიპოთალამუსი და ნათხემი. ქალებში შეინიშნებოდა მხედველობითი ქერქის, მედიალური და შუა ფრონტალური გირუსის, ანგულარული გირუსის, თალამუსისა და ნათხემის აქტივიზაცია. მამაკაცებში ცენტრალური გირუსის, თავის ტვინის ცენტრალური წილის (ინსულა), ჰიპოკამპის, ჰიპოთალამუსისა და ნათხემის ინტენსიური აქტივობა შეინიშნებოდა, მაშინ, როცა ქალებში მძლავრად აქტიურდებოდა მხედველობითი კორტექსის, ანგულარული გირუსისა და თალამუსის უბნები. ასე რომ, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ქალებსა და მამაკაცებში არსებული განსხვავებული ემოციური პროცესი განაპირობებს ინტიმურ ურთიერთობებში განსხვავებულ იმპულსებსაც.
სქოლიო
კატეგორია:ინტიმური ურთიერთობები კატეგორია:სოციობიოლოგია კატეგორია:ნეირომეცნიერება კატეგორია:სიყვარული
სოფია (ჰინჩეშტის რაიონი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰინჩეშტის რაიონის სოფლები
ფორტ ჩამბრეი
ფორტ ჩამბრეი (Forti Xambrè) — ბასტიონირებული ციხესიმაგრე, რომელიც მდებარეობს მალტის კუნძულ გოზოზე. იგი აშენდა მე -18 საუკუნის შუა ხანებში წმინდა იოანეს ორდენის მიერ, მიდამოსა და ხატტ-ა-ამარის ნავსადგურში, რას ის-ტაფალის სახელით ცნობილ რაიონში. ციხე უნდა ყოფილიყო ახალი ქალაქის ციხესიმაგრე, რომელსაც უნდა შეეცვალა ციტადელა, როგორც კუნძულის დედაქალაქი, მაგრამ ეს გეგმა გაუქმდა და არასდროს განხორციელებულა. ციხესიმაგრე გამოიყენეს მალტაშისაფრანგეთის შეჭრის დროს 1798 წელს და შემდეგ იგი გამოიყენებოდა როგორც სამხედრო საავადმყოფო და ფსიქიატრიული დაწესებულება. ამჟამად ციხესიმაგრე განახლებულია და გამოიყენება როგორც მდიდრული საცხოვრებელი.
ისტორია
მინი|კუნძულის მგარ ჰარბორის მხრიდან მარცხნივ|მინი|ჟაკ-ფრანსუა დე შამბრეი მინი|თანამედროვე საცხოვრებელი ციხესიმაგრეში ციხესიმაფრე მდებარეობს Ras it-Tafal- ზე, მაღალ ადგილზე, რომელიც გადაჰყურებს Mġarr Harbor- ს. ტერიტორიას იცავდა გარზეს კოშკი, რომელიც აშენდა მე -17 საუკუნის დასაწყისში. კოშკი და აკუმულატორი დაანგრიეს და დღეს ნაშთებიღაა შემორჩენილი. 1716 წელს ფრანგმა სამხედრო ინჟინერმა ლუი ფრანსუა დ’აბინიე დე ტიგენემ მოამზადა გეგ ის-ტაფალში გამაგრებული ქალაქის მშენებლობის გეგმა. ფორტიფიკაციისა და ომის კომისრებმა ამ შემოთავაზებული ციხის აგება არჩიეს 1722 წელს, რადგან მას შეეძლო შეენარჩუნებინა საზღვაო კავშირი მალტასთან და შეეძლო გოზოს მკვიდრთა და მათი პირუტყვის მიღება. ამასთან, დაფინანსების არარსებობის გამო მშენებლობა გადაიდო უვადოდ.
1749 წელს გოზოს ახალმა გუბერნატორმა ჟაკ-ფრანსუა დე შამბრეიმ აცნობა დიდოსტატ მანუელ პინტო და ფონსეკას, რომ იგი აპირებდა დაფინანსებას ტიგენის შემოთავაზებული ციხის მშენებლობისა. კრებამ წინადადება მიიღო და სამხედრო ინჟინერი ფრანჩესკო მარანდონი გაგზავნა მიწის გამოსაკვლევად. ამ უკანასკნელმა რამდენიმე ცვლილება შეიტანა ტიგნეს თავდაპირველ დიზაინში, ხოლო ციხის მშენებლობა 1749 წლის სექტემბერში დაიწყო მისი მეთვალყურეობით. თითქმის 200 მუშა იყო დასაქმებული ციხის მშენებლობაში. მშენებლობის დროს წარმოიშვა მრავალი პრობლემა, მათ შორის სტრუქტურული საკითხებში, ცოცხალი ძალის დეფიციტი და მშრომელთა დაუმორჩილებლობა. თხრილების გათხრა და მშენებლობის საწყისი ეტაპები ძირითადად დასრულდა 1752 წლის ივნისისთვის და ციხესიმაგრეზე მუშაობა დაიწყო იმავე წლის ოქტომბერში. ციხე თითქმის მზად იყო 1757 წლისთვის და იგი მთლიანად დასრულდა 1760-იანი წლების დასაწყისში. ციხესიმაგრემ მალევე დაიწყო დანგრევა. ზოგიერთი მცირე სარემონტო სამუშაოები ჩატარდა 1796 წელს.
ფორტ ჩამბრეი პირველად გამოიყენეს 1798 წლის ივნისში მალტაში საფრანგეთის შეჭრის დროს. როდესაც ფრანგები გოზოში ჩამოვიდნენ, ბევრმა მცხოვრებმა ციხესიმაგრეს შეაფარა თავი და პირუტყვიც თან წაიყვანა. იმ დროს ციხესიმაგრეს მეთაურობდა რაინდი დე მეგრინი და იგი შეიარაღებული იყო 72 არტილერიით. ციხესიმაგრე თავდაპირველად გარკვეულ წინააღმდეგობას უწევდა, მაგრამ კაპიტულაცია მოხდა მას შემდეგ, რაც ფრანგმა გენერალმა ჟან რეინერმა ციხის წინ გამოაქვეყნა პროკლამაცია. გოზიტელები პირუტყვთან ერთად სახლებში დაბრუნდნენ. მისი აღების შემდეგ, ფორტ ჩამბრეი დაკომპლექტდა საფრანგეთის გარნიზონის მიერ. 3 სექტემბერს, მდინაში მალტელთა აჯანყების დაწყებიდან ერთი დღის შემდეგ, გოზიტანელები აჯანყდნენ ფრანგების წინააღმდეგ და სწრაფად აიღეს კუნძული, თუმცა არ აუღიათ ციხესიმაგრე. 1798 წლის 28 ოქტომბერს აჯანყებულებმა სავერიო კასარის მეთაურობით და ბრიტანელმა საზღვაო ქვეითებმა კაპიტან კრესუელის მეთაურობით დაიკავეს ციხესიმაგრე.
სქოლიო
კატეგორია:ისტორიული ადგილები ქვეყნის მიხედვით კატეგორია:ისტორიული ადგილები კატეგორია:ციხესიმაგრეები კატეგორია:ციხესიმაგრეები ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:მალტა კატეგორია:ციხესიმაგრები ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:ციხესიმაგრეები მალტაზე
თორნიკე რიჟვაძე
თორნიკე რიჟვაძე (დ. 21 მარტი, 1989, ხულო) — ქართველი სამართალმცოდნე, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე 2018 წლის 21 ივლისიდან.
ბიოგრაფია
თორნიკე რიჟვაძე დაიბადა 1989 წლის 21 მარტს, დაბა ხულოში.
განათლება
თორნიკე რიჟვაძე 2006-2007 წლებში იყო აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის მომავალ ლიდერთა გაცვლითი პროგრამის (FLEX) სტიპენდიანტი, სადაც მიიღო პასო რობლეს საშუალო სკოლის დიპლომი (კალიფორნია, აშშ). 2007-2011 წლებში სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა სამართლის ბაკალავრის სპეციალობით; არის 2010 წლის პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების იმიტირებული სასამართლო პროცესის მონაწილე (პეპპერდინის უნივერსიტეტი, მალიბუ, კალიფორნია); 2011-2014 წლებში სწავლობდა ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა ბიზნესის მაგისტრის, საერთაშორისო ბიზნესის სპეციალიზაციით; 2012 წელს სწავლობდა ლიჰაის უნივესტიტეტში (პენსილვანია, აშშ). არის ლი იაკოკას და აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის სტიპენდიანტი - The Global Village for Future Leaders of Business and Industry; Exclusive Leadership Program; 2012-2013 წლებში სწავლობდა სიტის უნივერსიტეტში, ლონდონში (ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ჩივინგის პროგრამის სტიპენდიანტით), რომელიც დაამთავრა სამართლის მაგისტრის სპეციალობით, LLM- საერთაშორისო ბიზნეს სამართალი. დისერტაცია: „Project finance: Does it really eliminate agency problems or promote opportunistic behavior? The Case of Eurotunnel”.
2017 წლიდან სწავლობდა ფლორენციის რეგულირების სკოლაში - ენერგო სექტორის რეგულირებაზე.
სამუშაო გამოცდილება
2018 წლის 21 ივლისიდან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდოამარეა; 2017 წლის 26 დეკემბერამბრიდან იყო სს „საქართველოს ენერგეტიკის განვითარების ფონდის“ დირექტორი; 2017 წლის 24 ივლისიდან 2017 წლის 15 დეკემბრამდე იყო ენერგეტიკის მინისტრის მოადგილე; 2013-2017 წლებში შპს აჭარისწყალი ჯორჯია (TATA POWER, CLEAN ENERGY INVEST, IFC -ის ერთობლივი საწარმო), იურიდიული დირექტორი (2015-2017), იურიდიული მრჩეველი (2013-2015); 2014-2016 წლებში აჭარის ა.რ. მთავრობის ეკონომიკური საბჭო, მრჩეველი საინვესტიციო და ეკონომიკურ საკითხებში; 2011-2012 წლებში „ოუფენ რევოლუშენ ჯორჯია”, აჭარის რეგიონალური მენეჯერი; 2010-2011 წლებში გაეროს მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია, ბიზნეს კონსულტანტი/დამსაქმებლებთან ურთიერთობის კოორდინატორი; 2007–2013 წლებში სამეწარმეო და საკონსულტაციო საქმიანობა, დონორების დაფინანსებული პროექტების მენეჯმენტი (EBRD-ის მცირე და საშუალო ბიზნესის ხელშეწყობის (TAM BAS) პროგრამა) 2012-2013 წლებში გაიარა სტაჟირება ფინანსური ინოვაციების შემსწავლელ ცენტრში (CSFI), ლონდონი; 2008-2009 წლებში გაიარა სტაჟირება სი-ეიჩ-ეფ ინთერნეიშენალ (CHF International, USAID programme).
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი იურისტები კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარეები კატეგორია:დაბადებული 21 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
ელ-პრადოს რაიონი
ელ-პრადოს რაიონი (Distrito de El Prado) — რაიონი პერუში, კახამარკის რეგიონის სან-მიგელის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 830 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 084 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 29 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 71.44 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახამარკის რეგიონის რაიონები კატეგორია:სან-მიგელის პროვინციის რაიონები
ალექსანდრე დუბჩეკი
ალექსანდრე დუბჩეკი (Alexander Dubček; დ. 27 ნოემბერი, 1921, უგროვეცი, ჩეხოსლოვაკია — გ. 7 ნოემბერი, 1992, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკიის სლოვაკი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე. 1968-1969 წლებში ეკავა ჩეხოსლოვაკიის კომპარტიის ცკ-ის პირველი მდივნის თანამდებობა.
1968 წლის 4 იანვარს, ცკ-ს პლენუმმა, კომპარტიის პირველ მდივნად, ანტონინ ნოვოტნის ნაცვლად 47 წლის ალექსანდრე დუბჩეკი აირჩია, რომელიც მანამდე სლოვაკეთის კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი იყო. 1968 წლის თებერვალში, დუბჩეკი სოფლის მეურნეობის კოოპერატორთა ყრილობაზე გამოვიდა და განაცხადა, რომ აუცილებელია ჩეხოსლოვაკიაში განხორციელდეს სოციალიზმის დემოკრატიზაცია. ამ მხრივ მთავრობამ პირველი მნიშვნელოვანი ნაბიჯი 3 მარტს გადადგა, როდესაც პრესაზე ნაწილობრივ გაუქმდა ცენზურა.
პრაღის გაზაფხულის პერიოდში შეეცადა ასევე სხვა რეფორმების გატარებას. მან სსრკ-საგან დამოუკიდებელი პოლიტიკის გატარება დაიწყო, რაშიც ბუნებრივია წააწყდა საბჭოთა წინააღმდეგობას. 1968 წლის 20-21 აგვისტოს ღამეს ვარშავის ხელშეკრულების ჯარები ჩეხოსლოვაკიაში შევიდნენ (ოპერაცია „დუნაი“) და ბოლო მოუღეს ალექსანდრ დუბჩეკის დემოკრატიულ რეფორმებს. 1968 წლის აგვისტოდან იგი დანებდა სსრკ-ს ზეწოლას და თანდათან მოხსნა თანამდებობიდან რეფორმატორი კომუნისტები. 1969 წლის აპრილში, თანამდებობიდან გადადგა ჩეხოსლოვაკიის კომპარტიის თავმჯდომარე ალექსანდრე დუბჩეკი. ქვეყანაში გუსტავ ჰუსაკის მმართველობა დაიწყო.
1989 წელს აქტიურად მონაწილეობდა ხავერდოვან რევოლუციაში.
გარდაიცვალა 1992 წლის 7 ნოემბერს, ორი თვით ადრე ავტოავარიაში მიღებული დაზიანებების შედეგად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სახაროვის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ჩეხოსლოვაკიის ისტორია კატეგორია:სოციალისტები კატეგორია:დაბადებული 27 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1921 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
პაველ ელიანოვი
პაველ ელიანოვი (Павло Володимирович Ельянов; დ. 10 მაისი, 1985, ხარკივი, უკრაინის სსრ, სსრკ) ― უკრაინელი მოჭადრაკე, დიდოსტატი (2001), უკრაინის ნაკრების შემადგენლობაში ორჯერ გახდა ოლიმპიური ჩემპიონი.
ბიოგრაფია
პაველ ელიანოვი 1985 წელს ხარკივში მოჭადრაკის ოჯახში დაიბადა. მამამისი ვლადიმირი საერთაშორისო ოსტატის წოდებას ატარებდა.
პაველმა 1996 წელს იალტაში უკრაინის ჩემპიონატზე იასპარეზა, 3 პარტია მოიგო, 4 წააგო, 4 ყაიმით დაასრულა და 100 კაცში 55-67-ე ადგილს დასჯერდა. 1999 წელს უკრაინის ახალგაზრდულ ნაკრებში მიიწვიეს და არტეკში 16 წლამდელთა ოლიმპიადაზე გამოვიდა. იგი მეორე დაფაზე იჯდა, 4 პარტია მოიგო, 3 წააგო, 1 გააყაიმა და გუნდური ოქრო აიღო. მომდევნო წლებში ელიანოვმა რამდენიმე საერთაშორისო ტურნირ მოიგო, 2001 წელს ალუშტაში, 2003 წელს ანდორაში და 2004 წელს ბილში.
2004 წელს კალვიაში უკრაინის ნაკრების შემადგენლობაში ოლიმპიადაზე იასპარეზა, სარეზერვო დაფაზე ითამაშა, საიდანაც 4 იმარჯვა, 4 ყაიმით დაასრულა და გუნდურ ოქროს დაეუფლა. 2005-ში ამსტერდამის ტურნირი მოიგო, ხოლო 2006-ში მონრეალის.
2007-ში ვეიკ ან ზეს ტურნირზე B ჯგუფში გაიმარჯვა (13-დან 9 ქულით) და მომდევნო წლისთვის, მთავარი, A კატეგორიის ტურნირის საგზური მოიპოვა. 2008-ში A ჯგუფში წარუმატებლად გამოვიდა,  2 მოიგო, 5 ყაიმით დაასრულა, 6 წააგო და 14 მონაწილეს შორის მე-12-14 ადგილებს დასჯერდა. 2009 წელს სარაევოში ბოსნიის საჭადრაკო ტურნირზე იმარჯვა, 4 პარტია მოიგო და 6 ყაიმით დაასრულა. იმავე წელს მაკაბიადაზე სწრაფი ჭადრაკის შეჯიბრზე გამოვიდა.
2010 წლის მაისში, ასტრახანში, ფიდეს გრან-პრის 2008-2010 წლის გათამაშების მეოთხე დასკვნითი ეტაპი მოიგო. 13 პარტიიდან 5-ში იმარჯვა, 6 ყაიმით დაასრულა და 2 წააგო. (გრან-პრის სერიაში სულ 6 ტურნირი გაიმართა, საიდანაც მოჭადრაკეები ოთხში გამოვიდნენ და საბოლოო ჩათვლაში ორმა საუკეთესომ კანდიდატთა ტურნირის საგზური მოიპოვა) სამწუხაროდ ელიანოვმა დანარჩენ სამ ტურნირზე ვერ იყოჩაღა, საბოლოო ჩათვლაში 26-ს მონაწილეს შორის მეათე ადგილი დაიკავა და ასპარეზობაც დაასრულა.
აგვისტოში კოპენჰაგენში Politiken Cup -ზე (ამჟამად Xtracon Chess Open) იმარჯვა. ამდენი წარმატებების ფონზე სექტემბერში გამოქვეყნებულ ფიდეს რეიტინგში 2761 პუნქტით მეექვსე ადგილზე აინაცვლა, ხოლო უკრაინის მოჭადრაკეთა რეიტინგში პირველი იყო.
2012 წლის თებერვალში „აეროფლოტ ოფენზე“ პირველი-მესამე ადგილები გაიყო მატეუშ ბარტელთან და ანტონ კორობოვთან ერთად. 2013 წლის თებერვალში რეიკიავიკის ტურნირზე იმარჯვა. სექტემბერში ანატოლი კარპოვის საერთაშორისო მე-18 კატეგორიის ტურნირიც მოიგო. იმავე თვეში ასევე ძლიერ ტურნირზე ჩიგორინის მემორიალზეც იყოჩაღა. 2014 წლის აპრილში შამქორში გაშიმოვის მემორიალზე B ჯგუფის ტურნირზე იმარჯვა.
2015 წლის სექტემბერში ბაქოში ფიდეს მსოფლიოს თასზე იასპარეზა. ელიანოვი 128 მონაწილეს შორის რეიტინგით 26-ე იყო და ნახევარფინალამდე მივიდა. მან მიყოლებით დაამარცხა რინატ ჯუმაბაიევი 2:0, ალექსანდრ იპატოვი 2:0, ალექსანდრ გრიშჩუკი 2:0, დმიტრი იაკოვენკო 2,5:1,5 და ჰიკარუ ნაკამურა 1,5:0,5. ნახევარფინალში ტურნირის მომავალ გამარჯვებულ სერგეი კარიაკინს დაუპირისპირდა და დაძაბულ ბრძოლაში გამოვარდა 2,5:3,5.
2016 წელს კუნძულ დუგლასზე Chess.com-ის საერთაშორისო ტურნირი მოიგო. თავიდან პირველზე (9-დან 7,5 ქულით) ფაბიანუ კარუანასთან ერთად გავიდა, თუმც ტაი-ბრეიკში აჯობა.
2015 წელს მსოფლიოს თასზე კარგი თამაშის გამო 2017 წლის ფიდეს გრან-პრის სერიაში დაუშვეს. ოთხი ტურნირიდან პაველი სამში გამოვიდა, თუმც ღირსეულად ვერ ითამაშა და საბოლოო ჩათვლაში 24 მონაწილეს შორის მე-19 ადგილს დასჯერდა. 2021 წლის ივლისში დორტმუნდში ჭადრაკის საერთაშორისო დღისადმი მიძღვნილი გერმანიის გრან-პრი მოიგო. 9 შესაძლებლობიდან 6 ქულით. thumb|პაველ ელიანოვი, 2020 წელი thumb|პაველ ელიანოვი, ლვივი. 2014 წელი, უკრაინის ჩემპიონატზე ვერცხლის მედლის მფლობელი
უკრაინის ნაკრები
საჭადრაკო ოლიმპიადა:
კალვია 2004. სარეზერვო დაფა. (+4 =4 −0). გუნდური ოქრო
ტურინი 2006. მეოთხე დაფა. (+3 =5 −1).
დრეზდენი 2008. მესამე დაფა. (+2 =4 −2).
ხანტი მანსიისკი 2010. მესამე დაფა. (+5 =4 -1). გუნდური ოქრო, ინდივიდუალური ვერცხლი
სტამბული 2012. მეოთხე დაფა. (+4 =3 -1). გუნდური ბრინჯაო
ტრომსე 2014. მესამე დაფა. (+5 =4 -0). ინდივიდუალური ბრინჯაო
ბაქო 2016. პირველი დაფა. (+3 =4 -2). გუნდური ვერცხლი
ბათუმი 2018. მეორე დაფა. (+0 =7 -2).
მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი: ბეერ-შევა 2005. მეოთხე დაფა. (+0 =1 −2).
ნინბო 2011. მეორე დაფა. (+0 =6 −1). გუნდური ბრინჯაო
წაღკაძორი 2015. მესამე დაფა. (+2 =3 −2). გუნდური ვერცხლი
ევროპის გუნდური ჩემპიონატი: პლოვდივი 2003. მეოთხე დაფა. (+3 =5 −1).
გეტებორგი 2005. მეორე დაფა. (+2 =4 −1).
ნოვი-სადი 2009. პირველი დაფა. (+5 =2 −1). გუნდური ბრინჯაო, ინდივიდუალური ოქრო
პორტო კარასი. 2011. მესამე დაფა. (+3 =2 −2).
რეიკიავიკი. 2015. მეორე დაფა. (+4 =2 −1). ინდივიდუალური ვერცხლი
რეიკიავიკი. 2017. პირველი დაფა. (+2 =3 −1). გუნდური ბრინჯაო
კლუბები
2009 და 2010 წლებში რუსული კლუბის სარატოვის Ekonomist SGSEU-ს შემადგენლობაში ორჯერ გახდა ევროპის საკლუბო ჩემპიონატის გამარჯვებული: 2009 მეორე დაფა (+3 =3 −0) გუნდური ოქრო 2010  პირველი დაფა (+1 =5 −0) გუნდური ოქრო 2011 მესამე დაფა (+4 =3 −0) ინდივიდუალური ბრინჯაო 2016-ში ჩრდილოურ მაკედონიის SK Alkaloid-ში გააგრძელა კარიერა: 2016 მესამე დაფა (+3 =3 −0) გუნდური ოქრო, ინდივიდუალური ბრინჯაო 2017 მეორე დაფა (+2 =2 −2) გუნდური ვერცხლი
ოჯახი
2009 წლის აპრილში ცოლად მოიყვანა ქალთა შორის საერთაშორისო ოსტატი ოლენა დვორეცკა, რომელთანაც 2011 წელს გოგონა შეეძინა.
განათლება
დაამთავრა იაროსლავ ბრძენის სახელობის ეროვნული იურიდიული უნივერსიტეტი.
სამწვრთნელო საქმიანობა
ელიანოვი ებრაელი მოჭადრაკის ბორის გელფანდის სეკუნდანტი იყო და ოთხ დიდ შეჯიბრში დაეხმარა.
პირველად 2007 წელს 13-29 სექტემბერს მეხიკოში 8 კაციან მსოფლიოს ჩემპიონატზე, სადაც ბორისი მესამეზე გავიდა.
მეორედ 2011 წლის 5-25 მაისს, ყაზანში 8 კაციანი კანდიდატთა ტურნირი მოაგებინა და მომდევნო წელს მსოფლიოს ჩემპიონის ტიტულის მოსაპოვებლად ვიშვანათან ანანდთანაც მიეხმარა.
2016 წლის 11-31 ოქტომბერს ლვივში მსოფლიოს ჩემპიონ მარია მუზიჩუკს ჰოუ იფანთან ტიტულის დაცვაში ეხმარებოდა, თუმც სამწუხაროდ ვერ უშველა და 3:6 წააგო.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1983 კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები კატეგორია:უკრაინელი მოჭადრაკეები
არჩილ კიკნაძე
არჩილ კიკნაძე (დ. 26 აგვისტო, 1933, თბილისი, საქართველო — გ. 21 მარტი, 2006, თბილისი, საქართველო) — ქართველი გეოლოგი, გეომორფოლოგი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (2001) და საქართველოს საინჟინრო აკადემიის აკადემიკოსი. საქართველოში ზღვების ნაპირების მორფო-ლითო-დინამიკის სამეცნიერო სკოლის დამფუძნებელი, სსრკ-ში ზღვის სანაპირო ზონის ლითოდინამიური სისტემების კონცეფციის ავტორი.
ბიოგრაფია
არჩილ გრიგორის ძე კიკნაძე დაიბადა 1933 წლის 26 აგვისტოს, ქალაქ თბილისში. საშუალო განათლება მიიღო თბილისის რკინიგზელთა მე-2 სკოლაში. 1956 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გეოლოგიის ფაკულტეტი. დამთავრების შემდეგ, 1961 წლამდე, მუშაობდა „კავტრანსპროექტში“. 1961-70 წლებში მუშაობდა საქართველოს წყლის რესურსების სახელმწიფო კომიტეტში, საქართველოს გეოლოგიის სამმართველოში – შავი ზღვის სანაპიროს საინჟინრო-გეოლოგიური პარტიის უფროსად. 1970 წელს მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიის ფაკულტეტის სამეცნიერო საბჭომ მიანიჭა გეოგრაფიის მეცნიერებათა კანდიდატის წოდება. 1970-1978 წლებში მუშაობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში — მისივე ინიციატივით, ინსტიტუტის დირექტორის აკადემიკოს თეოფანე დავითაიას მხარდაჭერით, შექმნილი საქართველოში ზღვის ნაპირების მორფოდინამიკის ლაბორატორიის გამგედ. 1978-1980 წლებში არჩილ კიკნაძე იყო საქართველოს ბუნების დაცვის კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 1980 წელს მისი ინიციატივით დაფუძნდა სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება „საქზღვანაპირდაცვა“ — შემდგომში სსგ „საქნაპირდაცვა“, რომელსაც ხელმძღვანელობდა 1992 წლამდე. სსგ „საქნაპირდაცვის“ დაშლის შემდეგ 1997-1999 წლებში ა.კიკნაძე ხელმძღვანელობდა ნაპირების დინამიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტს „სანდი“. 1991 წელს მიენიჭა მეცნიერებათა დოქტორის წოდება სადისერტაციო ნაშრომისთვის „სანაპირო ზონის მორფოდინამიკა და მისი გამოყენების ოპტიმიზაცია“.
ბოლო წლებში არჩილ კიკნაძე იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის კათედრის პროფესორი და ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის ზღვის ნაპირების მორფოდინამიკის შემსწავლელი ჯგუფის ხელმძღვანელი. არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.
არჩილ კიკნაძის წვლილი მეცნიერებაში დაკავშირებულია სანაპირო ზონის ლითო-მორფო-დინამიკასთან, რომელიც დამოუკიდებელ სამეცნიერო მიმართულებად  გეოგრაფიის და გეოლოგიის, კერძოდ კი გეომორფოლოგიის, ოკეანოლოგიის და სედიმენტოლოგიის მიჯნაზე ჩამოყალიბებულ იქნა ვსევოლოდ ზენკოვიჩის მიერ. მის საკვლევ ობიექტს წარმოადგენს დედამიწის ჰიდროსფეროსა და ლითოსფეროს ურთიერთქმედების ზონას, რომელიც მოიცავს არეალს ზღვის შელფზე ტალღის მაქსიმალური ზემოქმედების წერტილიდან სანაპირო ხმელეთზე მისი ჩაქრობის სივრცეს. სანაპირო ზონის ლითო-მორფო-დინამიკა იკვლევს ზღვის ტალღის ზემოქმედებას და მის მიერ გამოწვეულ ლითოდინამიკურ პროცესებს, რაც საერთო ჯამში განსაზღვრავს ზღვის ნაპირების ფორმირებას.
არჩილ კიკნაძე არის საქართველოში შავი ზღვის სანაპირო ზონის ლითო-მორფო-დინამიკის სამეცნიერო-პრაქტიკული სკოლის ფუძემდებელი. მისი ხელმძღვანელობით შესწავლილი იქნა ზღვის ნაპიროებზე მიმდინარე ლითოდინამიკური პროცესები. არჩილ კიკნაძის და მისი მოსწავლეების (მ. ალფენიძე, ი. გელოვანი, ა. ზედგინიძე, ვ. კანდელაკი, გ. ლომინაძე, თ. მეტრეველი, ი. პაპაშვილი, გ. რუსო, თ. შუბითიძე, გ.ცენტერაძე, ნ. ძიძიკაშვილი, გ. ყავლაშვილი, თ. ხანდოლიშვილი, ს. ხორავა და სხვა) მიერ საქართველოს შავი ზღვის სანაპირო ზოლში პლაჟების ლითოლოგიური და პეტროგრაფიული შემადგენლობის მიხედვით გამოიყო ლითოდინამიკური სისტემები, ამავე მეთოდით დადგინდა მდინარეების მიერ გამოტანილი ნატანის გავრცელების არეალები, დეტალურად აღიწერა საქართველოს სანაპირო შელფი და დადგინდა ტალღების მიერ ინერტული მასალის გადაადგილების მარშრუტები. აღნიშნულ კვლევებზე დაყრდნობით მათ მიერ შემუშავებულ იქნა სანაპირო ზონის დაცვის და აღდგენის ეფექტიანი მეთოდი, რომლის მთავარი ფილოსოფია არის ბრძოლა გამომწვევ მიზეზთან და არა შედეგთან. კიკნაძის მეთოდი უპირისპირდება ე.წ. „გამაგრებით“ მიდგომას და სანაპირო ზონის საუკეთესო დამცავ ელემენტად, ბეტონის კონსტრუქციების საპირისპიროდ, პლაჟებს გაზრდას და შექმნას მიიჩნევს. არჩილ კიკნაძე სანაპირო ზონის წარეცხვის მთავარ მიზეზად მიიჩნევს ანთროპოგენურ ფაქტორს, რამაც გამოიწვია მდინარეების მიერ ჩამოტანილი ნატანის შემცირება და სამშენებლო თუ სხვა მიზნებისთვის პლაჟებიდან ინერტული მასალის მასიურ ამოღებას. სსგ „საქნაპირდაცვის“ დაშლის შემდეგ ამ პრობლემამ დღეისთვის ისევ იჩინა თავი.
სანაპირო ზონაში პლაჟური ნატანის შემცირება იწვევს თავდაპირველად არსებული პლაჟების წარეცხვას, ხოლო შემდგომ, მათ მიერ ტალღის „ჩამქრობი“ ფუნქციის დაკარგვას, და ტალღური ენერგიის ძირითად ნაპირზე დამანგრეველ ზემოქმედებას. კიკნაძის მეთოდი ითვალისწინებს ბუნებრივი პროცესების აღდგენას და ძირითადად ეფუძნება სანაპირო ზონაში პლაჟწარმომქმნელი ნატანის ხელოვნურ შეტანას. არჩილ კიკნაძე ამბობდა: სანაპირო ზონაში მიმდინარე პროცესები ნაცვლად ნეგატიური, პოზიტიური მიმართულებით უნდა შეიცვალოს. მართლაც „საქნაპირდაცვის არსებობის პერიოდში სანაპირო პლაჟების მოცულობამ, სიგანემ და ფართობმა საგრძნობლად იმატა. მსოფლიოში პირველად გამოყენებული იყო პლაჟური ნატანის განთავსება წყალქვეშა ფერდზე სპეციალური გემების „შალანდების“ საშუალებით. ზღვის ღელვის გავლენით ხელოვნურად შეტანილი ნატანი მასალა განიცდიდა განივ მიგრაციას ნაპირის მიმართულებით და უერთდებოდა არსებულ პლაჟს, რითაც ზრდიდა მათ სიგანეს, მოცულობას და ფართობს. არჩილ კიკნაძის მეთოდი საქართველოში სანაპირო ზონის დასაცავად 1981-1992 წლებში წარმატებით გამოიყენებოდა არჩილ კიკნაძის ინიციატივით დაარსებული სამეცნიერო საწარმოო გაერთიანება „საქნაპირდაცვა“-ს მიერ. განხორციელდა უპრეცედენტო აქტიური სამუშაოები, რომლებმაც აღნიშნულ წლებში რეალური შედეგები გამოიღო. კერძოდ, დაძლეულ იქნა საქართველოს შავი ზღვის სანაპირო ზონის წარეცხვის კრიტიკული პრობლემები. პლაჟების ფართობების მატებამ შეადგინა 120 ჰა, სტაბილურ განვითარებას დაექვემდებარა სანაპიროს 90 გრძივი კილომეტრი. არჩილ კიკნაძის მეთოდი აღიარებულია საერთაშორისო მკვლევარების მიერ. ის გამოყენებული იყო ნაპირსამაგრ სამუშაოებში ბულგარეთში, კუბაში, თურქეთში, ბალტიის ქვეყნებში, თურქმენეთში, რუსეთში, უკრაინაში.
სამეცნიერო საწარმოო გაერთიანება „საქზღვანაპირდაცვა“ (შემდგომში სსგ „საქნაპირდაცვა“) არჩილ კიკნაძის ინიციატივით დაარსდა 1980 წელს ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის ზღვის ნაპირების მორფოდინამიკის ლაბორატორიის ბაზაზე. გაერთიანება საქნაპირდაცივის ხელმძღვანელობის პირველი შემადგენლობა: არჩილ კიკნაძე — გენერალური დირექტორი, ვახტანგ საყვარელიძე — მოადგილე სამეცნიერო დარგში, თევდორე მელაძე — მოადგილე სამშენებლო დარგში და „საქნაპირდაცვის“ საპროექტო ინსტიტუტის დირექტორი — კოტე გოგელია.
ორგანიზაცია თავისთავად იყო ექსპერიმენტული ხასიათის და მისი სტრუქტურა ეფუძნებოდა არჩილ კიკნაძის მიერ გარემოს დაცვის საკითხების მართვის ახლებურ მიდგომას. არჩილ კიკნაძე თვლიდა, რომ ბუნების დაცვის საკითხები საჭიროებენ სისტემურ მიდგომას, კერძოდ გარემოს დაცვითი სტრუქტურებისთვის მხოლოდ კვლევითი და აკრძალვითი ფუნქციების მინიჭება არ არის საკმარისი პრობლემების გადასაწყვეტად და ეფექტიანი ფუნქციონირებისთვის ისინი უნდა აერთიანებდნენ კვლევით და პრაქტიკულ საქმიანობას. სსგ „საქნაპირდაცვა“ შეიქმნა სწორედ ამ პრინციპების დაცვით. გაერთიანების წამყვან რგოლს წარმოადგენდა კვლევითი ინსტიტუტი, რომელის დაქვემდებარებაში იყო საპროექტო-საკონსტრუქტორო და სამშენებლო ერთეულები. შედეგად „საქნაპირდაცვა“ ახორციელებდა ნაპირდაცვითი სამუშაოების სრულ ციკლს, რაც საშუალებას აძლევდა ორგანიზაციას პრაქტიკაში განეხორციელებინა შემუშავებული მეთოდები, გაეკონტროლებინა სამუშაოთა ხარისხი და პასუხისმგებელი ყოფილიყო საბოლოო შედეგზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი გეოლოგები კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები კატეგორია:გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორები
ალია იზეთბეგოვიჩი
ალია იზეთბეგოვიჩი (Alija Izetbegović; დ. 8 აგვისტო, 1925, ბოსანსკი შამაცი, სერბების, ხორვატების და სლოვენების სამეფო — გ. 19 ოქტომბერი, 2003, სარაევო) — ბოსნიელი პოლიტიკოსი, ფილოსოფოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. 1990 წელს იუგოსლავიაში ნაციონალიზმის ზრდის ფონზე მისმა დემოკრატიული მოქმედების პარტიამ მოიპოვა გამარჯვება და იგი ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმის თავმჯდომარე გახდა. მან 1993 წლის 3 მარტს გამოაცხადა დამოუკიდებლობა ბოსნიის რეფერენდუმის საფუძველზე. იგი ასევე რამდენიმე წიგნისა და თხზულების ავტორია, მათ შორის ისლამური დეკლარაციისა (Islamska deklaracija; 1970 წ.) და ისლამი აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის (Islam između Istoka i Zapada; 1980 წ.).
დაბადება და ცხოვრების პირველი წლები
ალია იზეთბეგოვიჩი 1925 წლის 8 აგვისტოს დაიბადა ბოსანსკი შამაცში. მას ერთი ძმა და სამი და ჰყავდა. წარმოშობით მისი ოჯახი ოსმალთა პერიოდის არისტოკრატიას ეკუთვნოდა. მისი წინაპარი, 'იზზათ–ბეგ იაჰიჩი 1868 წელს ბელგრადიდან გადასახლებულა შკოდერში სერბეთის ოსმალეთიდან დამოუკიდებლობის შემდეგ, ხოლო ბაბუამისი შკოდერიდან ბოსანსკი შამაცში წასულა საცხოვრებლად, სადაც ქალაქის თავად აირჩიეს. 1914 წლის ივნისში, სარაევოს მკვლელობის შემდეგ, მას გადაურჩენია 40 სერბი, რომლის მოკვლაც ადგილობრივ ავსტრო–უნგრელ ხელისუფლებას ერცჰერცოგ ფრანც ფერდინანდის მკვლელობაზე შურის საძიებლად გადაეწყვიტათ.
იზეთბეგოვიჩის მამა პირველი მსოფლიო ომის დროს ავსტრია–უნგრეთის არმიაში იბრძოდა იტალიის ფრონტზე. ჭრილობების გამო იგი ნახევრად პარალიზებული იყო თითქმის ათი წლის განმავლობაში, ამისდა გამო 1927 წელს გამოაცხადა თავისი პატარა ბუხჰალტრული კომპანიის გაკოტრება. შემდეგ წელს, უკეთესი მომავლის საძიებლად ოჯახი სარაევოში გადავიდა, სადაც იზეთბეგოვიჩმა მიიღო საერო განათლება.
მეორე მსოფლიო ომის დროს იზეთბეგოვიჩი უერთდება ახალგაზრდა მუსლიმების (Mladi Muslimani) ორგანიზაციას. ამავე პერიოდში ბოსნიის ტერიტორია გერმანიის მოკავშირე ხორვატთა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ნაწილი ხდება. მათ მოწინააღმდეგეთა ძირითად ძალას კი ტიტოს კომუნისტი პარტიზანები წარმოადგენდნენ. ბოსნიაში მათ წინააღმდეგ მოქმედებდა ხანჯარის დივიზია, რომლის 60% ბოსნიელი მოხალისეები შეადგენდნენ. საზოგადოების პოლარიზაციასთან ერთად ახალგაზრდა მუსლიმების ორგანიზაციაც გაყოფილი აღმოჩნდა პარტიზანებისა და ხანჯარის მხარდამჭერებს შორის, იზეთბეგოვიჩი კომუნისტების წინააღმდეგ, ხანჯარის მხარდამჭერთა შორის აღმოჩნდა. ომის დასასრულს იზეთბეგოვიჩი სერბმა მონარქისტებმა, ჩეტნიკებმა დაატყვევეს, თუმცა ბაბუამისის მიერ 1914 წელს 40 გადარჩენილი სერბის სამადლობელოდ გაათავისუფლეს. ომის შემდეგ იგი დააპატიმრეს და სამი წელი მიუსაჯეს, თუმცა არა ხანჯარის მხარდაჭერის, არამედ ტიტოს რეჟიმის ოპოზიციისთვის.
დაპატიმრებამდე მან სარაევოს უნივერსიტეტიდან მიიღო იურისტის დიპლომი.
იგი ოთხჯერ იყო დაქორწინებული, საიდანაც ეყოლა ვაჟი ბაქირი და ასევე ორი ქალიშვილი.
დისიდენტი
1970 წელს იზეთბეგოვიჩმა გამოაქვეყნა ისლამური დეკლარაცია. იგი ყოველგვარი მოდერნიზაციის საფუძვლად ყურანს განიხილავდა და სურდა ისლამის კანონით ცხოვრება, თუმცა უთითებდა, რომ: "ისლამური კანონმდებლობის აუცილებელ კომპონენტია მოსახლეობაში მუსლიმური უმრავლესობა, სხვა შემთხვევაში ეს კანონი ტირანიად იქცევა. არამუსლიმი უმცირესობების უფლებები ასევე უნდა იყოს დაცული, როგორც მუსლიმებისა" იზეთბეგოვიჩს ორი მაგალითი მოჰყავდა – პირველი იყო ათათურქის თურქეთი, რომელიც მოდერნიზაციას რელიგიის, კულტურისა და ტრადიციისგან გამიჯვნით ეცადა და საბოლოოდ ეს სტაგნაციით დასრულდა, ხოლო მეორე იყო იაპონია, რომელმაც მოდერნიზაციისას სხვა კულტურებისა და ტრადიციების საუკეთესო ნაწილი გადმოიღო, თავისი კულტურისა და ტრადიციების საუკეთესო ნაწილს დაურთო და მიაღწია აყვავებას.
მთავრობამ ეს რელიგიური ცხოვრებისკენ მოწოდებად (რაც კომუნისტურ რეჟიმში წარმოუდგენელი იყო) ჩათვალა და წიგნის გამოქვეყნება აკრძალა. ეს ნაშრომი დღემდე საწინააღმდეგო მოსაზრებებს აღძრავს. იზეთბეგოვიჩის ოპონენტები ხშირად იყენებდნენ ამ პუბლიკაციას, რათა მიენიშნებინათ იზეთბეგოვიჩის რადიკალიზმსა და ფუნდამენტალიზმზე. სერბები ხშირად იყენებდნენ ციტატებს მისი ამ წიგნიდან პროპაგანდისთვის, სადაც ისინი იზეთბეგოვიჩს ბოსნიაში ირანის მსგავსი სახელმწიფოს აშენების სურვილსა და ფუნდამენტალიზმში სდებდნენ ბრალს, თუმცა თავად იზეთბეგოვიჩი ამ ბრალდებებს უარყოფდა.
მის შემდგომ ნაშრომში ისლამი აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის, რომელიც 1980 წელს გამოქვეყნდა, იგი უფრო დაწვრილებით აღწერს თავის შეხედულებებს და მოდერნიზაციისას გადმოსატან ღირებულებებში ახსენებს რენესანსის მიღწევებს, დასავლური დემოკრატიის ტრადიციას.
დაპატიმრება
1983 წელს იზეთბეგოვიჩი დააპატიმრეს. მელიქა სალიჰბეგოვიჩთან, ადემ ბიჩაკჩიჩთან ომერ ბეჰმენთან, მუსტაფა სპაჰიჩთან, ჰასან ჩენგიჩსა და სხვა ბოსნიელ აქტივისტებთან ერთად მათ წაუყენეს ბრალი "ანტისაზოგადოებრივ და ძირგამომთხრელ საქმიანობაში, რაც მუსლიმური ნაციონალიზმით იყო ინსპირირებული." იზეთბეგოვიჩს ასევე ბრალად წაუყენეს ირანში მუსლიმურ კონგრესზე დასწრება. ყველა ბრალდებულს ბრალი დაუმტკიცდა, იზეთბეგოვიჩს 14 წელი მიუსაჯეს. ერთი წლის შემდეგ განაჩენი 12 წელზე ჩამოიყვანეს, ხოლო 1988 წელს, კომუნისტების ძალაუფლების ვარდნასთან ერთად იგი გაათავისუფლეს, თუმცა მისი ჯანმრთელობა ძლიერ შეირყა ციხეში.
პრეზიდიუმი
იუგოსლავიაში კომუნისტების ძალაუფლების შემცირებასთან ერთად დაშვებული იქნა მრავალპარტიული არჩევნები. იზეთბეგოვიჩი და მისი თანამოაზრეები აფუძნებენ დემოკრატიული მოქმედების პარტიას (Stranka demokratske akcije; SDA), რომელიც ბოსნიელთა ინტერესების გამტარებელი იყო და ამ ეთნიკურ ჯგუფთან ასოცირდებოდა. ბოსნიის ორ დიდ უმცირესობას ასევე ჰყავდა თავისი პარტიები – სერბთა დემოკრატიული პარტია (Српска демократска Странка; СДС) რომლის ლიდერი იყო რადოვან კარაჯიჩი და ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ხორვატების დემოკრატიული გაერთიანება (Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine; HDZ BiH), სტეპან კლუიჩით სათავეში.
ფიქრეთ აბდიჩი, ველიკა კლადუშას აგროკომერცის დირექტორი უძღოდა წინ დემოკრატიული მოქმედების პარტიის საარჩევნო სიას. არჩევნების შედეგად პრეზიდიუმში (რომელიც 7 წევრისგან შედგებოდა – 2 ბოსნიელი, 2 სერბი, 2 ხორვატი და 1 იუგოსლავი) აღმოჩნდნენ იზეთბეგოვიჩი და აბდიჩი. პრეზიდიუმის თავმჯდომარეობა ბოსნიელს ეკუთვნოდა, პრემიერ–მინისტრის პოსტი – ხორვატს, ხოლო პარლამენტის თავმჯდომარეობა – სერბს. პრეზიდიუმის თავმჯდომარედ იზეთბეგოვიჩი აირჩიეს.
მეზობელ ხორვატიაში ომის წამოწყების შემდეგ აშკარა გახდა, რომ კონფლიქტი ბოსნიასაც ვერ აუვლიდა გვერდს. ხორვატები ემხრობოდნენ იუგოსლავიიდან გამოყოფას, ხოლო სერბები, რომლებიც ბოსნიის მოსახლეობის მესამედს შეადგენდნენ, ეწინააღმდეგებოდნენ ამას. სერბი და ხორვატი ნაციონალისტები მათი ქვეყნების ინტერესებიდან გამომდინარე მოქმედებას ითხოვდნენ, რაც შეუძლებელი იყო, რამდენადაც ისინი ურთიერთგამომრიცხავნი იყვნენ. იზეთბეგოვიჩმა სახალხოდ განაცხადა, რომ მისი არჩევანი ისეთივე ძნელი იყო, როგორც ადამიანისა, რომელსაც ლეიკემიასა და ტვინის კიბოს შორის უწევს არჩევანის გაკეთება.
მოგვიანებით, როცა იზეთბეგოვიჩმა გააცნობიერა, რომ ხორვატიისა და სლოვენიის გარეშე იუგოსლავიაში სერბეთის დამბალანსებელი ძალა არ დარჩებოდა, ის იუგოსლავიიდან გამოსვლის მომხრეებისკენ გადაიხარა, ხოლო 1992 წლის თებერვალში განაცხადა: "გავწირავ მშვიდობას სუვერენიტეტისთვის... მაგრამ სუვერენიტეტს მშვიდობისთვის – ვერა." სერბები მეტად და მეტად ეწინააღმდეგებოდნენ ბოსნიის იუგოსლავიიდან გამოყოფას, ხოლო როდესაც 1992 წლის თებერვალში დაინიშნა რეფერენდუმი ბოსნიის დამოუკიდებლობაზე, სერბთა ლიდერებმა ხალხს მოუწოდეს, ბოიკოტი გამოეცხადებინათ მისთვის, რადგან ბოსნიის დამოუკიდებლობის შემთხვევაში ისინი ისლამურ სახელმწიფოში არსებული უუფლებო უმცირესობა გახდებოდნენ, ხოლო ბოიკოტის ეფექტურობის გასაზრდელად იყენებდნენ გასამხედროებულ ჯგუფებს, რომლებიც არბევდნენ საარჩევნო პუნქტებს, იტაცებდნენ ბიულეტენებსა და საარჩევნო ყუთებს, აშინებდნენ ხალხს და ა.შ.
სერბების მცდელობამ შედეგი არ გამოიღო. რეფერენდუმი 1992 წლის 29 თებერვალსა და 1 მარტს ჩატარდა. რეფერენდუმზე ბოსნიის მოსახლეობის 64% გამოცხადდა, მათმა 93%–მა კი ხმა მისცა ბოსნიის დამოუკიდებლობას. სერბები აყალიბებენ თავის ცალკე სახელმწიფოებრივ წარმონაქმნს ბოსნიის ტერიტორიაზე სერბთა რესპუბლიკას, რომელიც იღებს დახმარებას სერბეთიდან, რომლის კონტროლქვეშაც აღმოჩნდა ფედერალური არმიის არსენალი. 1992 წლის 6 აპრილს იწყება ომი ბოსნიაში.
ბოსნიის ომი
იზეთბეგოვიჩი იმედოვნებდა, რომ ბოსნიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ახალი რესპუბლიკა საერთაშორისო საზოგადოების დახმარებას მიიღებდა, სერბეთისა და მისი სატელიტის სამხედრო ძალისგან მას გაეროს სამშვიდობო ძალები დაიცავდნენ. იზეთბეგოვიჩს იმედები გაუცრუვდა, რადგან გაეროს სამშვიდობო ძალები მართლაც შევიდნენ ბოსნიაში, მაგრამ მათი მანდატი ძალიან შეზღუდული იყო. გაეროს მშვიდობისმყოფელები იძულებულნი იყვნენ დამკვირვებლის როლით დაკმაყოფილებულიყვნენ სასტიკი ეთნიკური წმენდების დროს. სერბთა რესპუბლიკა ბოსნიის დე–იურე ტერიტორიის 70%–ს აკონტროლებდა, მათ პირდაპირი დარტყმით სარაევოს აღება ვერ შეძლეს, ამიტომ ალყაში მოაქციეს იგი და გარშემო სიმაღლეებიდან სერბული არტილერია, ნაღმმტყორცნები და სნაიპერები დაუსჯელად ხოცავდნენ მოქალაქეებს სარაევოში.