cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1905 წლის რევოლუცია აფხაზეთში
რევოლუციური მოძრაობის მოქმედებები სოხუმის ოკრუგში
სოციალ-დემოკრატი არზაყან ემუხვარის მეთაურობით მოქმედმა სოხუმის რევოლუციურმა მოძრაობამ 1905 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში ფაქტობრივი ძალაუფლება აიღო ხელში, მოქალაქეებმა ბოიკოტი გამოუცხადეს საიმპერიო რეჟიმს. რევოლუციურმა მოძრაობამ მოუწოდა ქალაქის საბჭოს თავსა და ხმოსნებს დაეტოვებინათ მანდატები და ჩაეტარებინათ ხმოსანათა დემოკრატიული არჩევნები. რევოლუციონერებმა ჩამოაყალიბეს სახალხო მილიცია, რომელიც ვალდებულებას იღებდა ქალაქში წესრიგის დამყარებაზე და მშვიდობანობის შენარჩუნებაზე. ქალაქის მმართველობამ რევოლუციონერების მოთხოვნები არ დააკმაყოფილა. ადგილობრივი მმართველობის ამგვარი პასუხის საპირისპიროდ რევოლუციონერებმა ხელისუფლებას სრული ბოიკოტი გამოუცხადეს. სოხუმის მოსახლეობამ შეწყვიტა ყოველგვარი გადასახადის გადახდა. საყოველთაო გაფიცვისა და ბოიკოტის შედეგად ქალაქის საბჭოს ხმოსნებმა ქუთაისის გუბერნატორ ვლადიმირ სტაროსელსკის გადადგომის შესახებ აცნობეს და საბჭოს საქმიანობა შეაჩერეს.
რევოლუციის მარცხი
თავდაპირველად დემოკრატიული რეფორმების გატარება დაიწყო, თუმცა პარალელურად გამკაცრდა საიმპერიო ხელისუფლების მოქმედებებიც. 1906 წლიდან დააკავეს და გაასამართლეს ასეულობით რვეოლუციონერი, მათ შორის ახლად შემოღებული სახელმწიფო სათათბიროს პირველი და მეორე მოწვევის დეპუტატები. იმპერიის მასშტაბით შემცირდა რევოლუციონერთა საპროტესტო მანიფესტაციების მასშტაბებეიც. საბოლოოდ კი 1905 წლის იანვარში დაწყებული დემოკრატიული რევოლუცია 1907 წლის ივნისში მარცხით დასრულდა. გაძლიერდა საიმპერიო რეჟიმის ტერორი, კიდევ უფრო გააქტიურდა რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილე პირთა მასობრივი დევნა, დაპატიმრება და გადასახლებები.
რევოლუციის დამარცხების შემდეგ დააპატიმრეს სოხუმის ოკრუგში მოძრაობის სოციალ-დემოკრატი ხელმძღვანელები, არზაყან ემუხვარს სასამართლომ ერთწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა. ასევე ერთწლიანი პატიმრობა და კავკასიიდან გადასახლება მიუსაჯეს ელეონორა ტერ-ფარსაგოვასაც, თუმცა ფეხმძიმობის გამო სასამართლომ შემდგომში სასჯელისაგან გაათავისუფლა, მაგრამ დატოვა სამილიციო მეთალყურეობის ქვეშ. ერთწლიანი პატიმრობა მიესაჯა სოხუმის ჯგუფის სხვა წევრებსაც.
1907 წელს დააპატიმრეს გუდაუთის რევოლუციური მოძრაობის ხელმძღვანელი ვასილ გურჯუა. აფხაზ პოლიტიკოსს რეჟიმი რევოლუციური მოძრაობის ხელმძღვანელობასთან ერთად საზღვარგარეთიდან იარაღის უკანონო შემოტანასაც ედავებოდა. ვასილ გურჯუას სასამართლომ ერთწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა, თუმცა შემდგომში სასჯელის ვადა გაუგრძელეს და ჯამში ორწელნახევარზე მეტი გაატარა მეტეხის ციხეში.
შემდეგი წლების განმავლობაში აფხაზეთში რევოლუციის ხელმძღვანელებს აეკრძალათ ქალაქ სოხუმში და მთლიანად ოკრუგში ცხოვრება და საქმიანობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის რევოლუცია (1905) კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
მხიარული დამბაჩა
მხიარული დამბაჩა (სრული სათაური: „მხიარული დამაბაჩა, ანუ ენკი, ბენკი, სიკლისას და ბას საახალწლო ზღაპარი“) — პიესა–ზღაპარი ერთ მოქმედებად, ათი სიმღერის თანხლებით, დაწერილი მიხო მოსულიშვილის მიერ 2002 წელს.
შინაარსი
ეს არის მხიარული საახალწლო ამბავი ათი სასიმღერო ლექსის თანხლებით. მდიდარი და ღარიბი ბავშვები ერთად გამართავენ საახალწლო კარნავალს, სადაც თოვლის პაპაც ესტუმრებათ, თოვლის ბებიაც და, რაც მთავარია, ურჩხული ნიშხაც, რომელიც კეთილი გახდება იმიტომ, რომ სიკეთით დატენილ დამბაჩას ესვრიან და დააძინებენ, ხოლო რომ გამოიღვიძებს, უკვე კეთილია, რადგან ასე სჩვევია მხიარულ დამბაჩას.
სქოლიო
კატეგორია:მიხო მოსულიშვილის ნაწარმოებები კატეგორია:ქართული პიესები კატეგორია:მიხო მოსულიშვილის პიესები
ქორდა (ბიოლოგია)
თავდაპირველად ჩანასახში ქორდა პირველადი ნაწლავის საფრიდან ვითარდება ცილინდრული-ღერძისებრი ზონრის სახით, რომელიც შემდგომ თავისებური გარსით იფარება. ქორდა საყრდენ ფუნქციას ასრულებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგია
ნიკოლოზ ბასილაშვილი
ნიკოლოზ ბასილაშვილი (დ. 23 თებერვალი, 1992, თბილისი, საქართველო) — ქართველი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს მოქმედი 21-ე ჩოგანი, საქართველოს დეივისის თასის ნაკრების წევრი.
ბასილაშვილმა კარიერაში ერთეულთა თანრიგში ATP-ის 3 ტურნირი მოიგო. 2018 წლის 29 ივლისს, მან გერმანიის ღია პირველობის ფინალში არგენტინელი ლეონარდო მაიერი სამ სეტში დაამარცხა და გახდა დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში პირველი მამაკაცი ჩოგბურთელი, რომელმაც ATP-ის ტურნირის მოგება შეძლო. 2018 წლის 7 ოქტომბერს, ჩინეთის ღია პირველობის ფინალში ხუან მარტინ დელ პოტროს ორ სეტში დამარცხებით, ბასილაშვილმა კარიერაში ATP-ის მეორე ტურნირი მოიგო და რეიტინგში უმაღლეს – 23-ე ადგილზე გადაინაცვლა. მას ასევე მოგებული აქვს 5 ATP-ის ჩელენჯერის და 10 ITF-ის მამაკაცთა ტურნირი ერთეულთა თანრიგში. ქართველ ჩოგბურთელს ოთხჯერ ჰყავს დამარცხებული რეიტინგში ტოპ-10-ის ჩოგბურთელები. დიდი სლემის ტურნირებზე ბასილაშვილს ორჯერ როჯერ ფედერერთან და ორჯერ რაფაელ ნადალთან აქვს ნათამაშები, სადაც იგი სამჯერ დამარცხდა. 2021 წლის 11 მარტს ბასილაშვილმა იგი დოჰას 250-იან ტურნირზე დაამარცხა. 13 მარტს ტურნირის ფინალი მოიგო. მან მოწინააღმდეგე რობერტო ბაუტისტა აუგუტი 2 სეტში დაამარცხა.
პირადი ცხოვრება
ბასილაშვილი დაიბადა 1992 წლის 23 თებერვალს თბილისში. მამამისი – ნოდარი ქართული ეროვნული ბალეტის წევრი იყო, ხოლო დედამისი – ნატალია ექიმი. ჰყავს ძმა, სახელად თენგიზი. ნიკოლოზმა 5 წლის ასაკში, მამასთან დაიწყო ჩოგბურთის თამაში. 2007–2011 წლებში, აშშ-ში კალიფორნიის შტატის ქალაქ საკრამენტოში ვარჯიშობდა. ბასილაშვილის ფავორიტი საჩოგბურთო საფარია ჰარდი.
ფლობს ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებს. გატაცებულია ავიაციით, კინოფილმებით და კულინარიით. ჰყავდა მეუღლე ნეკა დოროყაშვილი, რომელთანაც ჰყავს ერთი შვილი და ვაჟი – ლუკა, რომელიც 2015 წლის 4 მაისს შეეძინა.
2020 წლის 24 მაისს დააკავეს, ყოფილ მეუღლეზე, ნეკა დოროყაშვილზე ძალადობის ბრალდებით. მას თბილისის საქალაქო სასამართლომ 100 ათასი ლარის ოდენობის გირაო შეუფარდა. სპორტსმენი დანაშაულს არ აღიარებს. ამასთან, შემაკავებელი ორდერია გამოცემული როგორც ჩოგბურთელის, ისე მისი მშობლების მიმართ.
ერთეულები: 4 (2 გამარჯვება, 2 მარცხი)
(დ) – დახურული კორტი
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ჩოგბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1992 კატეგორია:დაბადებული 23 თებერვალი კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ნ
მაღრაანის წამებულის ეკლესია
მაღრაანის წამებულის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მაღრაანის დასავლეთით 2 კილომეტრზე, ტყიან ფერდობზე. განეკუთვნება XVI საუკუნეს.
ეკლესია დარბაზულია (4,9 X 3,2 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით, წყობა ირეგულარულია. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარის ღიობი კვადრატული აგურითაა გამოყვანილი და შეისრული თაღი ხურავს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელშიც მაღალი თაღოვანი სარკმელი და ორი პატარა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზი ყოფილა მიდგმული (შემორჩენილია კვალი). დარბაზის დასავლეთ კედელში ერთი მცირე ზომის სარკმელია. კამარა ნახევარწრიულია. ეკლესიის საკურთხეველში, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე შემორჩენილია XVI საუკუნის მოხატულობის ფრაგმენტები. კონქში მხატვრობის სამი რეგისტრია: პირველ რეგისტრში გამოსახულია ვედრება, მეორეში მოციქულთა წელზედა გამოსახულებები, მესამეში - ხატი მიძინებისა და ეკლესიის მამები. დასავლეთ კედელზე შემორჩენილია მირქმის, ხოლო ჩრდილოეთ კედელზე ფერისცვალების ფრაგმენტები. ჩრდილოეთ კედლის ქვედა ნაწილში მამაკაცის ფიგურის კონტური (ქტიტორი) გაირჩევა. ეკლესიას თაროსებრი ლავგარდანი ჰქონია (შემორჩენილია ფრაგმენტები). შენობა გადახურული ყოფილა ღარიანი კრამიტით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჯონ პოლ ლედერახი
ჯონ პოლ ლედერახი (დ. 17 აპრილი, 1955, ინდიანა, აშშ) — ამერიკელი სოციოლოგი, ავტორი და საერთაშორისო მშვიდობის მშენებლობის პროფესორი ნოტრ–დამის უნივერსიტეტში(ინდიანა, აშშ). იგი ასევე არის აღმოსავლეთ მენონიტური უნივერისტეტის საპატიო მეცნიერი სადაც 1994 წელს დააფუძნა სამართლიანობისა და მშვიდობის მშენებლობის ცენტრი. ლედერახი არის ოცამდე წიგნის ავტორი და რედაქტორი, ამასთან იგი რჩება მსოფლიოს მასშტაბით მოღვაწე პრაქტიკოს მშვიდობის მშენებელად.
ბიოგრაფია
ჯონ პოლ ლედერახი დაიბადა ინდიანაში, მენონიტი მღვდლის ოჯახში. 1980 წელს მან ისტორიისა და მშვიდობის კვლევების ბაკალავრის ხარისხი მიიღო ბეთელის კოლეჯში, ხოლო 1988 წელს ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი სოციოლოგიის დარგში, კოლორადოს უნივერსიტეტში. 1975–1996 წლებში იგი მუშაობდა „მენონიტურ ცენტრალურ კომიტეტში“, ჩრდილოეთ ამერიკულ რელიგიურ საქველმოქმედო და სამშვიდობო სააგენტოში. 1990–2001 წლებში ლედერახი ასწავლიდა კონფლიქტის კვლევებსა და სოციოლოგიას აღმოსავლეთ მენონიტურ უნივერსიტეტში (ჰარისონბურგი, ვირჯინია, აშშ) სადაც მან დააფუძნა კონფლიქტების ტრანსფორმაციის პროგრამა და მშვიდობის მშენებლობის ინსტიტუტი. 2001 წლიდან მოყოლებული ლედერახი მუშაობს ჯოან ბ. კროკის სახელობის საერთაშორისო მშვიდობის კვლევების ინსტიტუტში ნოტრ–დამის უნივერსიტეტში, სადაც იგი ასწავლის საერთაშორისო მშვიდობის მშენებლობას. ლედერახი არის ათობით წიგნის, სტატიის, მონოგრაფიისა და სამეცნიერო კვლევის ავტორი, თანაავტორი და რედაქტორი. მისი ნაწერების უდიდესი ნაწილი ეძღვნება მსოფლიოს გარშემო მედიატორად მოღვაწეობის მის გამოცდილებას.
ყოვლისმომცველი კონცეპტუალური ჩარჩო მშვიდობის მშენებლობისთვის
1980-იანი წლების ბოლოსა და 1990-იანი წლების დასაწყისში, ჯონ პოლ ლედერახის მიერ ტრანფორმაციული მშვიდობის მშენებლობის თეორიის განვითარებას ცივი ომის დასრულება და უამრავი ახალი კონფლიქტის კერის გაჩენა დაემთხვა. ანგოლაში, სომალისა და იუგოსლავიაში ომების დაწყებამ, ასევე რუანდის გენოციდმა, ნათლად წარმოაჩინა გარედან და ხელოვნურად დამყარებული მშვიდობის შეზღუდვები. სამხრეთ სომალიში, სადაც მშვიდობის დამყარების მიზნით არაერთხელ განხორციელდა ინტერვენცია, ძალადობის აღმოფხვრა დღემდე ვერ ხერხდება. სწორედ კონფლიქტის საწყის ეტაპზე სომალიში მიმდინარე სამშვიდობო პროცესებში ჩართულობა, ასევე სხვადასხვა კონფლიქტის კონტექსტიდან მიღებული გამოცდილება დაეხმარა ჯონ პოლ ლედერახს შეემუშავებინა და პრაქტიკული მაგალითებით გაემდიდრებინა საკუთარი კონცეპტუალური ჩარჩო, რომელიც მან 1997 წლის წიგნში - „მშვიდობის შენება: მდგრადი შერიგება გაყოფილ საზოგადოებებში“ - ჩამოაყალიბა.
მინი|მშვიდობის მშენებლობის პირამიდა|ალტ=|მარცხნივ|400x400პქ
ჯონ პოლ ლედერახის მიდგომა ეფუძნება საზოგადოების მრავალდონიან, მრავალშრიან მოქმედებას, რომელიც ლიბერალური და ნეოლიბერალური მშვიდობის თეორიებისგან განსხვავებით მშვიდობის შენების პროცესში უფრო დიდ როლს ანიჭებს საზოგადოების ქვედა და შუა ფენებს, ვიდრე ელიტებს. ამასთან, მისი თეორიის მიხედვით საერთაშორისო აქტორების ჩართულობა იზღუდება მხოლოდ ფასილიტატორის როლამდე, რომლებიც აღარ კარნახობენ კონფლიქტში ჩაბმულ მხარეებს კონფლიქტის გადაჭრის საბოლოო შედეგის პირობებს. ლედერახი უარს ამბობს ტრადიციული დიპლომატიის მოდელზე და მას წინა პლანზე გამოჰყავს კონფლიქტის ჰუმანოცენტრული ასპექტები. ის ამტკიცებს, რომ კონფლიქტის ემოციურ, აღქმით, სოციო-ფსიქოლოგიურ და სულიერ განზომილებაზე ფოკუსირება მშვიდობის მშენებლობის ცენტრალური და არა მეორეხარისხოვანი დანიშნულებაა. მშვიდობის მშენებლობის ტრანსფორმაციული თეორიის ვიზუალური განსახიერებაა ლედერახის მიერ შემუშავებული სამდონიანი პირამიდის მოდელი. იგი საზოგადებას სამ ნაწილად ჰყოფს, რომლის სათავეში არიან პოლიტიკოსები, სამხედრო ლიდერები, მრჩევლები და სხვა ადამიანები, რომლებიც მაღალი დონის მოლაპარაკებებში მონაწილეობენ რაიმე სახის პოლიტიკური გადაწყვეტილების ან კომპრომისის მისაღწევად. შუა დონეზე იმყოფებიან სექტორული ლიდერები, ანუ ბიზნეს ლიდერები, აკადემიკოსები, რელიგიური წინამძღოლები და ა.შ. რაც შეეხება, ბოლო, მესამე დონეს აქ ლედერახი მოიაზრებს საზოგადოებრივ ჯგუფებს, სათემო ორგანიზაციებს, ადგილობრივ აქტივისტებს და სხვა.
საზოგადოებრივი პირამიდის სამ ნაწილად დაყოფით ლედერახი არ ცდილობს ისინი ერთმანეთისგან გათიშულ ერთეულებად წარმოაჩინოს, სადაც კონფლიქტი მხოლოდ ერთ-ერთ მათგანში ლოკალიზებული პროცესი იქნებოდა. პირიქით, ის ამტკიცებს, რომ კონფლიქტი სამივე მათგანს ერთდროულად ეხება და ის ვერტიკალურად კვეთს მათ და არა ჰორიზონტალურად. ისინი ვინც პირამიდის ზედა ნაწილში იმყოფებიან ყველაზე დიდი შესაძლებლობა აქვთ გავლენა მოახდინონ სამშვიდობო პროცესებზე, მაგრამ ყველაზე ნაკლებად გრძნობენ კონფლიქტის ყოველღდიურობას. მათგან განსხვავებით, ისინი ვინც პირამიდის დაბალ საფეხურზე არიან ყველაზე მეტად გრძნობენ საკუთარ თავზე მაკრო გადაწყვეტილებებს, მაშინ, როცა მათი მიღების პროცესში მონაწილეობა მათ ყველაზე ნაკლებად შეუძლიათ. ლედერახის რწმენით არცერთ ცალკე აღებულ საზოგადოების ფენას არ შეუძლია მშვიდობის მიღწევა და მისი შენარჩუნება, ვინაიდან მშვიდობის მშენებლობა ურთიერთდამოკიდებული პროცესია. მისი თქმით:
მშვიდობის მშენებლობის ტრანსფორმაციული თეორიის მიხედვით კონფლიქტის ტრანსფორმაციისთვის და შერიგების მისაღწევად, აუცილებელია ყოვლისმომცველი მიდგომა, რომელიც მოიცავს საზოგადოებების სოციალურ, ეკონომიკურ, ფსიქოლოგიურ და სულიერ რეაბილიტაციას. ამასთან, მშვიდობის მშენებლობის პროცესი არა მოკლევადიან შედეგებზე, არამედ კონფლიქტის დარეგულირების გრძელვადიან სტრატეგიაზე უნდა იყოს ორიენტირებული და მან უნდა გაიაროს ტრანზიცია–ტრანსფორმაცია–შერიგების ფაზები.
გამომვლენი კონფლიქტის ტრანსფორმაცია
ჯონ პოლ ლედერახის მიერ შემუშავებული გამომვლენი კონფლიქტის ტრანსფორმაცია, თანამედროვე საერთაშორისო მშვიდობის მშენებლობის თეორიისა და პრაქტიკის ახლებურ გააზრებას ემსახურება. თავად სიტყვა „elicitive“ ანუ „გამომვლენი“ ლედერახის მიერ გამოგონილი, ხელოვნური სიტყვაა, რომელიც ნაწარმოებია ზმნიდან „to elicit” ანუ რაიმეს გამომჟღავნება, წინა პლანზე წამოწევა.
ლედერახის იდეების თეორიულ ინტერპრეტაციასა და განვრცობაში უდიდესი წვლილი მიუძღვის ინსბრუკის უნივერსიტეტის პროფესორს – ვოლფგანგ დიტრიხს. მის 2013 წელს გამოქვეყნებულ წიგნში – „გამომვლენი კონფლიქტის ტრანსფორმაცია და სამშვიდობო პოლიტიკის ტრანსრაციონალური ცვლილება“ იგი ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის ჭრილში განიხილავს ლედერახის თეორიას. მისთვის მშვიდობის მშენებლობის ამოსავალი წერტილია ფორმულა, რომლის მიხედვით გარე სამყაროს ტრანსფორმაცია ადამიანის მიერ შინაგანი არსებობის შეცნობით იწყება. დიტრიხის თქმით კონფლიქტის არსებობა არა ნეგატიური, არამედ პოზიტიური მოვლენაა, ვინაიდან იგი მხარეებს შორის ინტერაქციის არსებობაზე მიუთითებს, შესაბამისად მისი ტრანსფორმაცია თავად დისფუნქციურ სისტემაში არსებული ენერგიის სწორი გამოყენებით უნდა მოხდეს. სწორედ ამიტომ, დიტრიხის თქმით ლედერახის გამომვლენი კონფლიქტის ტრანსფორმაცია ერთდროულად წარმოადგენს მეთოდს, ხელოვნებასა და მეცნიერებას, რომლის საფუძველში მდეობარეობს ადამიანებს, ჯგუფებსა და თემებში არსებული ცოდნა, ღირებულებები და კომუნიკაციის ტექნიკები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1955 კატეგორია:დაბადებული 17 აპრილი კატეგორია:ამერიკელი სოციოლოგები კატეგორია:ამერიკელი კონფლიქტოლოგები
ფერდინანდი (ფილმი)
„ფერდინანდი“ (Ferdinand) — 2017 წლის ამერიკული კომპიუტერული ანიმაციური კომედიური დრამის ჟანრის სათავგადასავლო ფილმი. გადაღებულია Blue Sky Studios-ის, ხოლო დისტრიბუცირებული 20th Century Fox-ის მიერ. ეფუძნება მანრო ლიფისა და რობერტ ლოუსონის საბავშვო წიგნ „ფერდინანდის ისტორიას“. ფილმის რეჟისორია კარლუს სალდანია, სცენარის ავტორები — რობერტ ლ. ბერდი, ტიმ ფედერლე და ბრედ კოუპლენდი. ახმოვანებენ ჯონ სინა (მთავარი პერსონაჟი), კეიტ მაკ-კინონი, ენტონი ანდერსონი, ბობი კანავალე, პეიტონ მენინგი, ჯინა როდრიგესი, მიგელ ანხელ სილვესტრე და დევიდ ტენანტი. ისტორია, რომელიც დაწერილია რონ ბიორჩის, დევიდ კიდისა და დონ რაიმერის მიერ, ეხება ხარს, სახელად ფერდინანდს, რომელიც თავისი სურვილის მიუხედავად ხვდება კორიდაზე, სადაც იგი მსოფლიოს უძლიერესი ხარების პირისპირ აღმოჩნდება, სწორედ კორიდაზე ბრძოლას შეეწირა მამამისი.
ფილმი პრემიერა 2017 წლის 8 დეკემბერს შედგა დუბაის საერთაშორისო კინოფესტივალზე. ერთი კვირის შემდეგ, 15 დეკემბერს გაეშვა კინოთეატრებში, 2D და 3D ფორმატებში. მისი ბიუჯეტი შეადგენდა 111 მლნ აშშ დოლარს; მსოფლიოს მასშტაბით გამოიმუშავა 296 მლნ დოლარი. წარდგენილი იყო ოსკარის 90-ე დაჯილდოებაზე საუკეთესო ანიმაციური სრულმეტრაჟიანი ფილმის ნომინაციაში, მაგრამ ეს ჯილდო „კოკომ“ მოიპოვა. აგრეთვე წარდგენილი იყო ოქროს გლობუსის 70-ე დაჯილდოებაზე საუკეთესო სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმისა და საუკეთესო ორიგინალური სიმღერის ნომინაციაში.
„ფერდინანდი“ იყო Blue Sky Studios-ის უკანასკნელი ფილმი, რომელიც 20th Century Fox-მა გამოუშვა The Walt Disney Company-ის მიერ მის შეძენამდე (20 მარტი, 2019).
ალმატის წმინდა თევდორეს ეკლესია
ალმატის წმინდა თევდორეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალმატის სასაფლაოზე. თარიღდება XVIII-XIX საუკუნეებით.
ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია აგურით. შიგნიდან და გარედან შელესილი ყოფილა. ძლიერ დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარა, ფასადებზე საპირე წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილია, სამხრეთ კედელი განგრეულია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, რითიც დაბაზისგან არ არის გამოყოფილი, საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედლის შუაში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. თითი მსგავსი სარკმელი დანარჩენ კედლებშიცაა. გარედან ოთხივე ფასადის კიდეებს ერთსაფეხურიანი პილასტრი აუყვება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კამილო სიენფუეგოსი
კამილო სიენფუეგოს გორიარანი (დ. 6 თებერვალი 1932 — გ. 28 ოქტომბერი, 1959) — კუბელი რევოლუციონერი, დაიბადა ჰავანაში. ფიდელ კასტროსთან, ჩე გევარასთან, ხუან ალმეიდა ბოსკესთან და რაულ კასტროთან ერთად იყო 1956 წლის გრანმას ექსპედიციის წევრი, რომლითაც დაიწყო ფიდელ კასტროს შეიარაღებული აჯანყება კუბის დიქტატორის, ფულხენსიო ბატისტას მთავრობის წინააღმდეგ. იგი, კასტროს რევოლუციის საკვანძო ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ, გახდა კასტროს ერთ-ერთი მთავარი პარტიზანი მეთაური, ცნობილი როგორც " იაგუახაის გმირი ". მისი ძირითადი საბრძოლო იარაღები იყო M1921AC Thompson და განახლებული M2 კარაბინი.
იგი კუბის შეიარაღებული ძალების მეთაურად დაინიშნა 1959 წელს, კასტროს აჯანყებული არმიის გამარჯვების შემდეგ. სავარაუდოდ, იგი გარდაიცვალა, იმავე წელს, მოგვიანებით, როდესაც კამაგუეიდან ჰავანაში ღამით ფრენის დროს გაუჩინარდა პატარა თვითმფრინავი, რომლითაც იგი მგზავრობდა. გაჩნდა ბევრი კონსპირაციული თეორია მისი საიდუმლოებით მოცული გაუჩინარების შესახებ. სიენფუეგოსს, რომლის სახელი ინგლისურად ითარგმნება, როგორც „ასი ხანძარი“, კუბაში თაყვანს სცემენ, როგორც რევოლუციის გმირს, მის პატივსაცემად აღმართული ძეგლებით, მემორიალებით და ყოველწლიურად გამართული დღესასწაულებით.
ადრეული ცხოვრება
კამილო სიენფუეგოსი, დაიბადა 1932 წლის 6 თებერვალს ჰავანის ლოუტონის რაიონში, გაიზარდა მუშათა კლასის ოჯახში, რომელიც ემიგრირდა ესპანეთიდან 1936–39 წლების სამოქალაქო ომის დაწყებამდე. მამამისს, მკერავს, რომელიც ჰავანაში პატარა მაღაზიაში მუშაობდა, მემარცხენე პოლიტიკური შეხედულებები ჰქონდა.
დაახლოებით 1948 წელს იგი ჩაერთო პოლიტიკაში, თავდაპირველად, მონაწილეობდა საპროტესტო აქციებში, ავტობუსის ტარიფების გაზრდის წინააღმდეგ. 1953 წლის აპრილში სიენფუეგოსი და მისი მეგობარი სამუშაოს საძებნელად გაემგზავრნენ აშშ-ში, 29-დღიანი ვიზიტორთა ვიზებით. ისინი რამდენიმე თვე მუშაობდნენ დაბალანაზღაურებად სამუშაოებზე ნიუ-იორკში, ჩიკაგოსა და სან ფრანცისკოში, სანამ საიმიგრაციო სამსახური დააპატიმრებდა და მექსიკის გავლით კუბაში დააბრუნებდა მათ. ნიუ-იორკში ყოფნის დროს, სიენფუეგოსი შეუერთდა კუბის პოლიტიკურ დევნილთა ჯგუფს და რამდენიმე სტატია დაწერა გაზეთისთვის, La Voz de Cuba („კუბის ხმა“).
პოლიტიკური გამოღვიძება
1954 წელს სიენფუეგოსი გახდა იატაკქვეშა სტუდენტური მოძრაობის აქტიური წევრი ავტოკრატი პრეზიდენტის, ფულხენსიო ბატისტას წინააღმდეგ. 1955 წლის 5 დეკემბერს, მე −19 საუკუნის კუბის დამოუკიდებლობის გმირის ანტონიო მასეოს გარდაცვალების წლისთავზე, ჯარისკაცებმა ცეცხლი გაუხსნეს სიენფუეგოსს და სხვა სტუდენტებს, რომლებიც ჰავანის უნივერსიტეტში ბრუნდებოდნენ მას შემდეგ, რაც გვირგვინით შეამკეს მასეოს ძეგლი. მოგვიანებით სიენფუეგოსმა ეს აღწერა იმ მომენტად, როდესაც მან პირობა დადო, რომ კუბა გათავისუფლდებოდა ბატისტას დიქტატურისგან. უმუშევარმა და პოლიციის მხრიდან შევიწროებულმა დატოვა კუბა, 1956 წლის მარტში და კვლავ გაემგზავრა აშშ-ში, სადაც მუშაობდა მაიამიში და სან-ფრანცისკოში, რამდენიმე კვირით ადრე, ვიდრე მექსიკაში გაემგზავრებოდა. მექსიკაში ჩასვლისთანავე სიენფუეგოსი დაუმეგობრდა კასტროს და დაიწყო წვრთნა აჯანყებულებთან. ის იყო ერთ – ერთი იმ 82 რევოლუციონერთაგან, ვინც 1956 წლის ნოემბერში გრანმათი გაემგზავრა კუბისკენ. მარჯვნივ|მინი| სიენფუეგოსი (მარჯვნივ) 1959 წელს [[ფიდელ კასტრო|ფიდელ კასტროსთან ერთად ბეისბოლის სათამაშოდ. გუნდი სახელად ბარბუდოსი, რაც "წვერიანებს " ნიშნავს.]]
პარტიზანული საქმიანობა
მარცხნივ|მინი| სიენფუეგოსი (მარცხნივ), 1959 წლის იანვარში [[ფიდელ კასტრო|ფიდელ კასტროსთან ერთად, ჰავანაში შესვლისას.]] გრანმა კუბაში ჩავიდა 2 დეკემბერს. სამდღიანი მოგზაურობის შემდეგ ჭაობებსა და მანგროს ტყეებში, აჯანყებულებს მოულოდნელად თავს დაესხა ბატისტას შეიარაღებული ძალები ალეგრია-დე- პიოში. გადარჩენილი მეამბოხეები დაიფანტნენ მცირე ჯგუფებად და კვირების განმავლობაში ხეტიალობდნენ სიერა მაესტრას მთებში. სიენფუეგოსი იყო იმ თორმეტთაგან ერთ-ერთი, ვინც გადარჩა და ერთი თვის შემდეგ კასტროს შეუერთდა.
სიენფუეგოსისა და გევარას სვეტებმა მიაღწიეს ცენტრალურ პროვინციებს, სადაც ისინი ერთმანეთს შეუერთდნენ, შემდეგ კი სხვა ჯგუფებს. სიენფუეგოსის რაზმი თავს დაესხა იაგუხაის არმიის ფორპოსტს და რთული ბრძოლის შემდეგ, 1958 წლის 30 დეკემბერს გარნიზონს დანებება აიძულა. ამან მას მეტსახელი, „იაგუხაის გმირი“, მიანიჭა. შემდეგ სიენფუეგოსი სანტა- კლარას წინააღმდეგ დაწინაურდა გევარას ძალებთან ერთად. ამ ორმა სვეტმა სანტა-კლარა დაიპყრო 31 დეკემბერს. მცველების უმეტესობა დანებდა იარაღის სროლის გარეშე. მეორე დღეს ბატისტა გაიქცა კუბიდან, გამარჯვებული დარჩა პარტიზანული მოძრაობა.
მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში სიენფუეგოსი მსახურობდა კუბის არმიის შტაბის უფროსის თანამდებობაზე. უზრუნველყო, კასტროს საწინააღმდეგო, რამდენიმე აჯანყების ჩახშობა და მონაწილეობა მიიღო რეჟიმის აგრარული რეფორმების განხორციელებაში.
გაუჩინარება
1959 წლის 28 ოქტომბრის გვიან საღამოს, სიენფუეგოსის Cessna 310 (' FAR-53 ') გაქრა ფლორიდის სრუტეზე ღამის ფრენის დროს, კამაგუეიდან ჰავანაში დაბრუნებისას. დაუყოვნებლივმა ძებნამ რამდენიმე დღე გასტანა, მაგრამ თვითმფრინავი ვერ იპოვნეს. ნოემბრის შუა რიცხვებში ძებნა შეჩერდა და ივარაუდეს, რომ სიენფუეგოსი ზღვაში დაიკარგა. ის სწრაფად გახდა გმირი და წამებული კუბის რევოლუციისთვის. სიენფუეგოსის გაუჩინარება აუხსნელი რჩება. არსებობს კამათი მის სიკვდილთან დაკავშირებით, თუმცა კუბელ ისტორიკოსებს არ სჯერათ, რომ ამაში ხელისუფლებაა დამნაშავე. არსებობს მოსაზრებები, რომ ფიდელი პასუხისმგებელი იყო სიენფუეგოსის სიკვდილზე. ჩე გევარამ, რომელიც სიენფუეგოსთან ახლოს იყო და მის პატივსაცემად თავის შვილს კამილო დაარქვა, უარყო მოსაზრება კასტროს მონაწილეობის შესახებ. სხვები გვთავაზობენ ვარაუდს, რომ კუბის საჰაერო ძალების გამანადგურებელი თვითმფრინავი შეცდომაში შევიდა და სიენფუეგოსის თვითმფრინავი მტრული შემოსევისთვის შემთხვევით ჩამოაგდო. აშშ-ს ელჩის ფილიპ ბონსალის სიტყვებით, სიენფუეგოსს სიამოვნებდა ჰავანის ღამის ცხოვრება და მას „შესაძლოა ჰქონდა მიდრეკილება იმგვარი ურთიერთობებისა და ასოციაციების მიმართ, რომლებიც მისი ზოგიერთი, უფრო მკაცრი, რევოლუციონერი ამხანაგისთვის არასასურველი იყო“ ასევე არსებობდა ვარაუდი, რომ სიენფუეგოსმა გარდაცვალება გააყალბა და შეერთებულ შტატებში გაიქცა.
გახსენება
მარჯვნივ|მინი|211x211პქ| სიენფუეგოსის ორდენი ჩე გევარამ სიენფუეგოსის შესახებ შემდეგი რამ თქვა: კუბამ მის პატივსაცემად დააწესა ჯილდო — სიენფუეგოსის ორდენი. 28 ოქტომბერს, კუბის მასშტაბით სკოლის მოსწავლეები ყვავილებს ყრიან ზღვაში ან მდინარეში, რომ პატივი მიაგონ კამილო სიენფუეგოსს, იმეორებენ კუბელების სპონტანურ ძღვენს, რომელთაც ყვავილები გადაყარეს ოკეანეში, როდესაც გაიგეს, რომ მისი თვითმფრინავი დაიკარგა ფლორიდის სრუტეში. კამილო გამოსახულია 20 კუბური პესოს ფულის ერთეულზე. იგი ასევე გამოსახული იყო 40 ცენტიან მონეტებზე, რომელთა მიმოქცევაც ახლა უკვე შეჩერებულია. მარჯვნივ|მინი| სიენფუეგოსის ფოლადის მონუმენტი ინფორმატიკისა და კომუნიკაციების სამინისტროს ფასადზე, [[ჰავანა, კუბა, 2011]] მატანსასის უნივერსიტეტი ატარებს კამილო სიენფუეგოსის სახელს. ასევე, მის სახელს ატარებს ექვსი სამხედრო საშუალო სკოლა, სადაც 11-დან 17 წლამდე მოსწავლეებს უტარებენ სამხედრო სწავლებას. ჰავანის ცნობილ სამეზობლოს სანტა-კრუს-დელ-ნორტეს მუნიციპალიტეტში, რომელიც 1950 წლამდე ცნობილი იყო „ცენტრალური ჰერშეის“ სახელით, ეწოდა ცენტრალური კამილო სიენფუეგოსი.
სიენფუეგოსისადმი მიძღვნილი მუზეუმი — Monumento y MuseoCamilo Cienfuegos– აშენდა მისი გარდაცვალების შემდეგ იაგუახაიში, ბატისტას ძალების ყაზარმების ადგილზე, 1958 წლის ბრძოლის დროს. მუზეუმი მოიცავს ბრძოლის დიორამას, აგრეთვე მასალას, რომელიც ეხება სიენფუეგოსის ცხოვრებას რევოლუციამდე, მის დროს და მის შემდეგ. მუზეუმის წინ დგას მისი დიდი ქანდაკება.
2008 წელს გადაღებულ ფილმში ჩე, სანტიაგო კაბრერამ სიენფუეგოსის პერსონაჟი განასახიერა.
2009 წლის 28 ოქტომბერს, მისი გარდაცვალებიდან 50 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, სიენფუეგოსის სახის 100 ტონიანი ფოლადის მონუმენტი დაემატა ინფორმატიკისა და კომუნიკაციების სამინისტროს ფასადს, პლასა-დე-ლა-რევოლუსიონში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1932 კატეგორია:გარდაცვლილი 1959 კატეგორია:კუბელი რევოლუციონერები
ფრანსუა ნავარელი
ფრანსუა ნავარელი (Frantzisko I.a Nafarroakoa, François de Navarre; დ. 4 დეკემბერი, 1467 — გ. 7 იანვარი, 1483) — ფუას დინასტიის წარმომადგენელი და ნავარის მეფე 1479-83 წლებში. ნავარის დედოფალ ლეონორ I-ის შვილიშვილი.
ბიოგრაფია
ფრანსუა დაიბადა 1467 წლის 4 დეკემბერს ბეარნში. იგი იყო ვიანის პრინც გასტონ დე ფუასა და მისი ცოლის, პრინცესა მადლენ დე ვალუას ვაჟი. მამის მხრიდან პაპა-ბებიად ნავარის დედოფალი ლეონორ I და ფუას გრაფი გასტონ IV, ხოლო დედის მხრიდან საფრანგეთის მეფე შარლ VII და დედოფალი მარია ანჟუელი ერგებოდნენ. აღსანიშნავია, რომ გასტონზე ქორწინებამდე, ფრანსუას დედა უნგრეთის მეფე ვლადისლავ I-ზე იყო დანიშნული.
1470 წელს ფრანსუას მამა გარდაიცვალა, რის გამოც იგი ვიანის პრინცი, ანუ ნავარის ტახტის რიგით პირველი მემკვიდრე ხდება. 1472 წელს, ბაბუის გარდაცვალების შემდეგ იგი ბეარნის ვიკონტი და ფუას გრაფი ხდება. 1479 წელს კი ბებიის, დედოფალ ლეონორის გარდაცვალებით იგი ნავარის მეფედ გვევლინება.
მეფე ფრანსუას მცირეწლოვანების გამო, ნავარის რეგენტად დედა-დედოფალი მადლენ დე ვალუა დაინიშნა. ამის გამო, ნავარა ფაქტობრივად ფრანგების გავლენის ქვეშ მოექცა, რადგან მადლენი ყველაფერს თავისი ძმის, ლუი XI-ის მითითებით აკეთებდა. ცხადია ეს დიდად არ მოსწონდათ მეზობელი კასტილიის დედოფალ ისაბელ I-სა და არაგონის მეფე ფერდინანდ II-ს (რომლებიც ცოლ-ქმარნი იყვნენ). სულ მალე „კათოლიკობის დამცველი“ ცოლ-ქმრის ჯარები ნავარაში შეიჭრა და აგრამონტის, ბემონტისა და ვიანის რეგიონები დაიკავეს.
სწორედ ესპანელთა შემოსევისას, როდესაც დედოფალი მადლენი ფრანგების დახმარებას ელოდა, სრულიად მოულოდნელად, 1483 წლის 7 იანვარს ფრანსუა 15 წლის ასაკში მემკვიდრის გარეშე დაიღუპა. იგი ტენისს დამაშობდა, შესვენებისას კი წყლით მოწამლეს. ამის გამო, ნავარის ტახტზე ფრანსუას და, კატალინა ავიდა, რომელმაც პრო-ფრანგული პოლიტიკის გატარება განაგრძო, რასაც 1512 წელს ესპანელების მიერ მთელი ნავარის დაპყრობით დაგვირგვინდა.
ლიტერატურა
Orpustan, Jean-Baptiste (n.d.). La Basse-Navarre dans la guerre de Navarre (1512-1530), récit historique, d’après Navarra, 1512-1530… de Pedro Esarte Muniain (Pamiela, Pamplona-Iruña 2001). Osses: Jean-Baptiste Orpustan. pp. 1–25. Retrieved 22 April 2016 – via Tipirena.net.
კატეგორია:დაბადებული 4 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1467 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1483 კატეგორია:ნავარის მეფეები
როხალესი
როხალესი (Rojales, Rojals) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ალიკანტეს პროვინციის ვეგა-ბახა-დელ-სეგურის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 27,56 კმ². მოსახლეობა — 16 671 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ალიკანტეს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ალიკანტეს ქალაქები
გრემის რვაგვერდა ნაგებობა
გრემის რვაგვერდა ნაგებობა — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობდა ყვარლის მუნიციპალიტეტის  სოფელ გრემის მეფე-დიდებულთა უბანში. დღესდღეობით შემორჩენილია საძირკველი და აქა-იქ აგურით მოპირკეთებული იატაკის ფრაგმებტები.
ნაგებობის გეგმა შიგნით და გარედან რვაწახნაგია (გარეთა ღერძის ზომები — 10,5 მ., შიგნით — 5,5 მ.). შიდა კედლებს აგურის ერთი ფენი შემოუყვება აღმოსავლეთ წახნაგის წინ ერთრიგად დაწყობლი აგურებით, იქმენება 1,3 მ. სიგანის საფეხური. შესაძლებელია სწორედ ამ წახნაგში იყო მოწყობილი შენობის შესასვლელი. შენობას არ ჰქონდა საფორტიფიკაციო (დაცვითი) დანიშნულება ის უბრალოდ საცხოვრებლად იყო გამოყენებული.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ზალემი (ბადენ-ვიურტემბერგი)
ზალემი (Salem) — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციული ოლქის შემადგენლობაში, ბოდენზეეს რაიონში. თემის ფართობია 62,7 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 11 043 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის თემები
პიმპინოსისი რაიონი
პიმპინოსისი რაიონი (Distrito de Pimpingos) — რაიონი პერუში, კახამარკის რეგიონის კუტერვოს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 720 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 196 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 33 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 186.04 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახამარკის რეგიონის რაიონები კატეგორია:კუტერვოს პროვინციის რაიონები
პრიმატების ქცევა
პრიმატების ქცევა იყოფა ხუთ ნაწილად: სექსუალური ქცევა, ახალშობილზე ზრუნვა, დავარცხნა და გასუფთავება, ძალადობა და კომუნიკაცია.
სექსუალური ქცევა
პრიმატთა სექსუალურ ქცევას განსაზღვრავს შეჯვარების მოდელი. განირჩევა სამი სახის მოდელი: მონოგამია, პოლიგამია (მასში ერთიანდება პოლიგინია, პოლიანდრია და პოლიგინანდრია) და პრომისკუიტეტი.
მონოგამია
მონოგამიის დროს ერთი ან რამდენიმე სეზონის განმავლობაში მამრი წყვილდება მხოლოდ ერთ მდედრთან. ოჯახის ასეთი მოდელი საკმაოდ იშვიათად გვხვდება პრიმატებში. გვხვდება აზიურ დიდი მაიმუნებში, ზოგიერთ ახალი სამყაროს მაიმუნებში, პროსიმიელებში, სიამანგებში, ინდრებში, ტარსიერებში და პოტოებში. მონოგამია ოპტიმალური სტრატეგიაა ისეთი სახეობებისთვის, სადაც ახალშობილი განსაკუთრებით დაუცვეია და საჭიროებს ორივე მშობლის მოვლა-პატრონობას. მშობელი ვალდებულია საკმაო ხანი იზრუნოს თავის ახალშობილზე, რათა უზრუნველყოს მისი გადარჩენა, ამიტომ აღარ რჩება დრო და ენერგია სხვა სექსუალური პარტნიორის მოსაძებნად. მონოგამია ასევე დამახასიათებელია პატარა და არაკომპლექსურად მაცხოვრებელი სახეობებისთვისაც. მონოგამიური ქცევა მამრს აძლევს საშუალებას დაზოგოს დრო და ენერგია, რომელიც სხვა მდედრების მოსაძებნად უნდა დაეხარჯა.
პოლიგინია
პოლიგინიის დროს ერთ მამრს აქვს შეჯვარების ექსკლუზიური უფლება რამდენიმე მდედრთან. ზოგიერთ სახეობაში, განსაკუთრებით იქ სადაც საკმაოდ მკაცრი დომინანტური იერარქიაა, მხოლოდ ერთ მამრს შეუძლია შეჯვარდეს მდედრთა ჯგუფთან. გვხვდება: ჰამადრილებში, გელადებში, ლანგურებში, მყვირალა მაიმუნებში, გორილებში.
შეიძლება აქტიური მამრი გარდაიცვალოს, მოკლან ან სულაც გააძევონ ჯგუფიდან. ასეთ დროს, ახალი აქტიური მამრი უზრუნველყოფს იმას, რომ მომავალში რეპროდუქციული რესურსი არ მოხმარდეს სხვა ახალგაზრდა მამრებს. ამის მისაღწევად ის სხვა და სხვა ხერხებს მიმართავს: შეცდომა იქნება თუ ვივარაუდებთ, რომ ასეთ სახეობებში დომინანტები მამრები არიან. გელადებში, მიუხედავად იმ ფაქტისა რომ მამრები უფრო დიდი ზომის, უფრო ძლიერნი და უფრო აგრესიულნი არიან, მაინც მდედრები აკონტროლებენ სოციალურ ჯგუფს. ისინი კოლექტიურად არჩევენ საერთო მამრს. როგორც წესი ისინი ირჩევენ მამრს რომელიც ფიზიკურად არ დაუპირისპირდება და მათ ტერიტორიის დაცვაში დაეხმარება. ეს ურთიერთობა მამრთან შეიძლება ძალიან ცოტა ხანს გაგრძელდეს. ეს მაგალითი ამსხვრევს მამრთა დომინაციის შესახებ სტერეოტიპს.
გორილებში, სადაც მამრები არიან დომინანტები, როდესაც ახალშობილი მამრი სექსუალურად მომწიფდება, დომინანტი მამრი მას აძევებს ჯგუფიდან. გაძევებული მამრები აყალიბებენ თავიანთ პოლიჯინურ ოჯახებს. როდესაც მდედრები სექსუალურად მომწიფდებიან, ისიც ტოვებენ თავის ოჯახს, შემდგომში მამრთან ერთად ქმნიან ახალ ოჯახს ან უკვე შექმნილ ოჯახს უერთდებიან.
პოლიანდრია
პოლიანდრიის დროს მდედრს აქვს შეჯვარების ექსკლუზიური უფლება რამდენიმე მამრთან. გვხვდება: პაწაწინა ახალი სამყაროს მაიმუნებში, მარმოსეტებში და ტამარინებში. თავიდან ისინი აყალიბებენ  მონოგამურ მონოგამიუტ ოჯახს, შემდეგ მეორე ზრდასრული მამრი უერთდება ოჯახს და მონაწილეობას იღებს ახალშობილის აღზრდაში. ამის შემდგომ უკვე ორივე მამრს შეუძლია მდედრთან შეჯვარება. ეს პრაქტიკა საკმაოდ მოსახერხებელია, ვინაიდან ამ სახეობის მაიმუნებს ხშირად უჩნდებათ ტყუპები და მამები მათ ზურგით ატარებენ.
პოლიგინანდრია
პოლიგინანდრია არის რეპროდუქციული სტრატეგია, როდესაც რამდენიმე მამრს აქვს ექსკლუზიური შეჯვარების უფლება რამდენიმე მდედრთან. ყველაზე მეტად გავრცელებულია ნახევრად-ხმელეთის პრიმატებს შორის. გვხვდება: სავანის ბაბუინებში, მაკაკებში, ზოგიერთ კოლობუსში და ახალი სამყაროს მაიმუნების სახეობებში. ამ მოდელის მიხედვით არ არსებობს სტაბილური ჰეტეროსექსუალური კავშირები - მამრებს ისევე როგორც მდედრებს ერთმანეთთანაც აქვთ სექსუალური კავშირი. პოლიგინანდრიულ სახეობებში, მამრებში, ისევე როგორც მდედრებში, არსებობს დომინანტური იერარქია. ეს ამ სახეობის წევრებს შორის მკვეთრად ამცირებს სერიოზული ძალადობის ფაქტებს, ვინაიდან ყველამ იცით თუ ვის უნდა დაემორჩილოს და ვისი დამორჩილება სცადოს.
მაკაკებს შორის პოზიცია დომინანტურ იერარქიაში განისაზღვრება დედის პოზიციით. მამრთა იერარქიის სათავეში დგას ალფა მამრი, ხოლო ქალთა იერარქიის სათავეში ალფა მდედრი. ჯგუფის სხვა წევრები ემორჩილებიან მათ. მაკაკებში ჯგუფის სტაბილურ ბირთვია მდედრები წარმოადგენენ. ისინი მთელი სიცოცხლის განმავლობაში რჩებიან მშობლიურ ჯგუფში და ერთად იცავენ მას სხვა მდედრებისგან. მდედრის პოზიცია ამ იერარქიაში უცველი რჩება მისი სიცოცხლის განმავლობაში. ბევრი ახალგაზრდა სექსუალურად მომწიფებული მამრი ტოვებს მის მშობლიურ ჯგუფს და უერთდებიან სხვას, რათა იპოვოს პარტნიორები. ახალ საზოგადოებაში ისინი იერარქიის ფსკერიდან იწყებენ. ალფა მამრი, როგორც წესი, უფრო ხშირად ჯვარდება ვიდრე სხვა მამრები. ზედაპირულად თუ შევხედავთ, ეს სოციალური ორგანიზაცია შეიძლება შევადაროთ პოლიგინიას, თუმცა ახალგაზრდა მდედრები ხშირად იპარებიან იერარქიაში უფრო დაბლა მდგომ მამრებთან შესაჯვარებლად.
მამრთა დომინაციური იერარქია შედარებით სუსტია ბაბუინების საზოგადოებაში. ზრდასრული ბაბუინები მუდმივად ეჯიბრებიან ერთმანეთს პარტნიორის მოსაპოვებლად. ეს დაპირისპირებები როგორც წესი საკმაოდ ხმაურიანი და ძალადობრივია და ხშირად მთავრდება მათი განსაკუთრებულად ბასრი კბილებით მიყენებული სერიოზული დაზიანებებით. სწორედ ამ დაპირისპირებებში წარმატება განაპირობებს იერარქიის ზედა ეტაპზე გადანაცვლებას. შედეგად ალფა მამრები ხშირად ძლიერი ფიზიკური და ფსიქოლოგიური სტრესის ქვეშ არიან ვიდრე მათზე დაბლა მდგომნი. მათ სისხლში გამოიყოფა დიდი რაოდენობით სტრესის ჰორმონი გლუკოკორტიცოიდი, რომელიც ასუსტებს მათ იმუნურ სისტემას. იყო ალფა მამრი ნიშნავს იმას, რომ გქონდეს უფრო ხშირი სექსუალური ურთიერთობა მდედრებთან, მაგრამ ამავდროულად გქონდეს ძალიან სტრესული ცხოვრება.
აუცილებელი არ არის მამრებისა და მდედრების რაოდენობა თანაბარი იყოს, როგორც წესი, მამრები უფრო მეტნი არიან. ასეთი ურთიერთობის მაგალითებია შიმპანზეთა და ბონობოთა სექსუალური ქცევა. ისინი ცხოვრობენ სოციალურ ჯგუფებში, სადაც ბევრი მამრი და მდედრია. თითოეული მდედრს სექსუალური ურთიერთობა აქვს რამდენიმე მამრთან და პირიქით.
პრომისკუიტეტი
პრომისკუიტეტი არის სექსუალური პარტნიორის თავისუფალი არჩევის პრაქტიკა. პრომისკუიტეტი გვხვდება ბონობოებში, სადაც იგი პრაქტიკულად ბონობოთა ქცევას სრულად განსაზღვრავს.
ბონობოები არ აყალიბებენ მუდმივ მონოგამურ ურთიერთობებს ინდივიდუალურ პარტნიორებთან. ისინი ასვე არ ზღუდავენ საკუთარ სექსუალურ ქცევას სქესისა და ასაკის ჩარჩოებით. (გამონაკლისს წარმოადგენს დედასა და მის ზრდასრულ შვილებს შორის სექსუალური ურთიერთობის). სექსუალური აქტივობა უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობს ბონობოთა საზოგადოებაში. იგი არის სოციალური ჯგუფების ჩამოყალიბების მიზეზი, გაცნობისა და კომუნიკაციის, კონფლიქტების გადაჭრისა და შერიგების საშუალება.
სქესობრივი დიმორფიზმი
სქესობრივი დიმორფიზმი — მდგომარეობა, სადაც ერთი და იგივე სახეობის ორივე სქესი ავლენს განსხვავებულ დამახასიათებელ თვისებებს (არ იგულისხმება სასქესო ორგანოები). ყველაზე ხშირი შესწავლის საგანია სხეულის ზომა. მაგალითად მამრებს როგორც წესი უფრო დიდი ზომის ტანი აქვთ ვიდრე მდედრებს, ზოგან კი პირიქით. სექსუალური დიმორფიზმი (სხეულის ზომა) დაკავშირებულია შეჯვარების ქცევასთან. პოლიგინურ სახეობებში მამაკაცებს დიდი კონკურენციის გავლა უხდებათ მდედრის მოსაპოვებლად, ამიტომ მხოლოდ დიდ და ძლიერ მამრებს აქვთ უფლება მდედრთან შეჯვარების და შესაბამისად თავის გენს ტოვებს საკუთარ დიდ შთამომავლობაში. ეს საბოლოოდ იწვევს დიდ განსხვავებებს სხეულის ზომებში მდედრებსა და მამრებს შორის. პოლიგინური მამრები ხშირად ზომაში 1.5-2 აღემატებიან მდედრებს. მეორე მხრივ მონოგამიურ სახეობებში მდედრებსა და მამრებს უფრო თანაბარი წვდომა აქვთ შეჯვარებასთან ამიტომ აქ თითქმის არ გვხვდება სექსუალური დიმორფიზმი მათ ზომებში.
სპერმის შეჯიბრი
სპერმის შეჯიბრი - მამრის სათესლეების ზომა ხშირად განსაზღვრავს შეჯვარების მოდელს. პრომისკუიტეტულ სახეობებში ბევრი მამრი ჯვარდება ბევრ მდედრთან და საჭიროა რომ საკვერცხეები შედარებით დიდი იყოს. ეს არის „სპერმის შეჯიბრის“ (კონკურენცია, რომელიც არსებობს ორი ან მეტი მამრის სპერმატოზოიდებს შორის რათა გაანაყოფიეროს კვერცხუჯრედი) შედეგი. მამრები, დიდი საკვერცხეებით, აწარმოებენ უფრო მეტ სპერმას რაც მათ რეპროდუქციულ შანსს ზრდის ამ კონკურენციის პირობებში. პოლიგინურ სახეობებში, სადაც ერთ მამრს სექსუალური ურთიერთობა აქვს რამდენიმე მდედრთან, როგორც წესი საკვერცხეები პატარაა. ერთ მამრს ექსკლუზიური ურთიერთობა აქვს მდედრთა ჯგუფთან და მის წინაშე არ დგას სპერმის კონკურენციის პრობლემა. პრიმატების შესწავლა გვიჩვენებს, რომ არსებობს კავშირი საკვეცხეების ზომასა და შეჯვარების მოდელს შორის. გორილებს, რომლებსაც პრომისკუიტული შეჯვარების სისტემა აქვთ, გააჩნიათ შედარებით დიდი საკვერცხეები ვიდრე სხვა პრიმატებს. გორილებს, რომლებსაც აქვთ პოლიგინური შეჯვარების სისტემა, აქვთ შედარებით პატარა საკვერცხეები ვიდრე სხვა პრიმატებს.
ახალშობილზე ზრუნვა
კალიჩრიდსის (Callitrichidae) ოჯახის წევრები გვიჩვენებენ ბავშვის კოლექტიური მოვლის მაგალითს. დედა მამა და ჯგუფის სხვა წევრები მონაწილეობენ პატარის მოვლაში.მრავალი კვლევა არის განხილული ბავშვი პრიმატის მოვლაზე, რომლის ნიმუშებიც არის საკუთარ გალიაში მყოფი კალიჩრიდსი (callitrichids). ეს კვლევები მიუთითებს ბევრ ვარიანტებს, მამისა და დედის ორივეს მონაწილეობას სახეობაში და სახეობებს შორის. მამის მონაწილეობა ჩვილის ტრანსპორტირებაში შეიძლება იყოს უფრო მნიშვნელოვანი, ვიდრე დედის ან ნაკლებად მნიშვნელოვანი ან ტოლია. ბევრი კვლევა არის ერთმანეთის მსგავსი, რომლებიც რომლებიც არიან მიღებულნი, რათა გამოქვეყნდეს პრიმატების სხვადასხვა პოპულაციებში თუ რა მდგომარეობაა დედებისა და მამების მიერ ბავშვების ტრანსპორტირების კუთხით და ხაზგასმულია, რომ არსებობს ამის ბევრი სხვადასხვა ვარიანტი ჯგუფის მასშტაბით. კალიჩრიდსი (Callitrichids)-ის ჩვილებზე ზრუნვის სისტემა არის გართულებული დამხმარეთა არსებობით და იმ ფაქტით რომ ტყუპი ჩვილები არიან ხშირად უფრო ამაღლებულები. ამ ფაქტორების ცვალებადობა ხდება ისევე კარგად, როგორც სხვების, როგორიცაა: სახეობების, ჩვილთა ასაკის და ზომის შეიძლება ვიპოვოთ კალიჩრიდსი (callitrichid)-ის ახლაშობილთა მოვლის კვლევებში. ეს სხვადასხვა ვარიაციები სპობს ყველანაირ განსხვავებას დედის და მამის საქციელებს შორის ბავშვის მოვლის კუთხით. მიუხედავად იმისა, რომ დეტალური კვლევები კალიჩრიდსი (callitrichid)-ის ბავშვთა ზრუნვაზე უკიდურსადაა შეზღუდული, ტამარინი (tamarin)-ის კვლევები გვაფიქრებინებს, რომ დედა ატარებს ბავშვს უფრო ნაკლებად, ვიდრე ჯგუფის სხვა წევრები და საკვების მოპოვების დრო არის შემცირებული იმ ინდივიდებისთვის, რომლებიც უზრუნველყოფენ ბავშვთა ტრანსპორტირებას.
მონოგამიურ ახალი მსოფლიოს პრიმატებში, როგორიცაა: კალიცებუსი (Callicebus) და აოტუს (Aotus) აქ სრულიად დიფერენცირებულია  მშობლის როლი. ორივეგან ველურ პირობებშიც და გალიაში მამა ზრუნავს შვილზე პირველი 8 კვირაში დროის 70-80 პროცენტის განმავლობაში. არა მარტო ამ დროს მამა უფორო ასაკიან ესე 12-15 კვირის შვილზეც ზრუნავს, უფრო მეტად ვიდრე დედა. მენდოზა და მეისონის კვლევებიდან ჩანს, რომ როდესაც დედაბს შვილებთან ურთიერთობა დიდი ხნის განმავლობაში ჰქონდათ, ერთგვარადაგაჭიანურდებოდა მათი კონტაქტი, დედები იყვნენ არატოლერანტულები, შეუწყნარებლები. მამები იბრუნებენ შვილებს დედების საპასუხოდ, რომლებიც ავიწროებნენ და ჩაგრავდნენ შვილებს. როცა ბავშვები სრულიად ამბოლატორიულები არიან, ასეთებს მამები იშვიათად ეუბნებიან უარს. დედის ასეთი კავშირი მკვეთრად განსხვავდება ძველი მსოფლიოს ბევრი პრიმატი დედა-შვილის კავშირისგან. საველე კვლევები ცხადყოფს, რომ იმისთვის რომ, მეძუძურმა დედამ საკვები მოიპოვოს აუცილებელია ბავშვის რაც შეიძლება ნაკლებად ტარება. ახალი მსოფლიოს პრიმატებისგან განსხვავებით ზრუნვა, რასაც ორივე მშობელი ერთად ახორცილელებს, კვლევები ახალშობილის მოვლაზე კალიჩრიდსი (callitrichids)-ის გალიაში ნათლად არ მიანიშნებს დიფერენცირებულ მშობლის  როლზე. მენდოზამ და მეისონიმა განაცხადეს, რომ განსხვავება კალიცებუსი(Callicebus)-ის  კალიჩრიდსი (callitrichids)-გან არის ის რომ, კალიჩრიდსი (callitrichids)-ში შრომა არის გადანაწილებული და ბავშვის ტრანსპორტირება  დედის, მამის და და-ძმის მიერ თანაბარი ინტენსივობით ხდება.
საყოველთაოდ, ძუძუმწოვართა ახალშობილები ატარებენ მეტ დროს დედისგან მოშორებულად, როცა ისინი ვითარდებიან. მაკაკებში, ბაბუნიბებში და პრიმატების ბევრ სახეობაში მცირეწოლვანის ამ დამოუკიდებლობაზე პასუხისმგებლობა აკისრია ორივეს, როგროც დედას ისე შვილს. შვილს იმიტომ, რომ ბევრს დაწანწალებს და ასევე დედის მიერ მცირეწლოვანზე უარის თქმა ძალიან ხშირია, ან იგი ხელს უწყობს შვილის წასვლას.ზოგიერთი მტკიცებულება მიუთითებს რომ ნაკლებად სავარაუდოა,  არასაიმედო დედებმა ხელი შეუწყონ მათი ჩვილის გამგზავრებას. მაგალითად, გალიაში მყოფი primiparous macaque ქალი, რომელიც სავარაუდოდ ნაკლებად გამოცდილი და დარწმუნებულია ყოყმანით იღებს ინიციატივას, რომ მოხდეს გამოყოფის პროცესი, რომელიც იწყება 3 თვის განმავლობაში. მსგავსად ჰარლოუს „უდედო დედებში“ ვხვდებით იმას, რომ დაბალია იმ დედების პროცენტული რაოდენობა, რომელიც შვილზე უარს ამბობს დროის იმ პერიოდში, როცა ამას ჩვეულებრივი დედები აკეთებან. (თუმცა ასევე გასათვალისწინებელია ისიც, რომ  ბევრი დედა ამბობს უარს თავის შვილზე უფრო ადრე, ვიდრე ამას ნორმალური დედები აკეთებენ.) ელმერსმა აჩვენა რომ გამოკეტილი, Cercopithenrs mitis დედები დარჩნენ მათ შვილებთან და შეზღუდეს ისინი უფრო მეტად, როდესაც ზრდასრულ კაცი დროებით სხვადან გადავიდა, ალბათ, ეს იმიტომ მოხდა, რომ დედებმა იგრძნეს შემცირებული უსაფრთხოება კაცების არარსებობით. ამ მაგალითიდან გამომდინარე გარე ფაქტორებმა შეიძლება დიდი ზეგავლენა ოახდინოს დედა-შვილის განცალკევებაზა. სრულიად უსაფრთხო, მაგრამ ნაკლებად შემაგულიანებელი გარემო, რომელშიც დედა და შვილი არიან იზოლირებულები სხვა პრიმატებისგან შესაძლებელია იყოს ისეთივე არახელისშემწყობი ბავშვის დამოუკიდებლობისთვის, როგორც ზედმეტად მასტიმულირებელი გარემო, რომელიც დედას საშიშად აქვს აღქმული. ჰინდმა და სპენსერმა დაასაბუთეს, რომ იზოლაციაში მყოფი დედა შვილის წყვილები, თავიდან დროს ატარებენ განსხვავებულად ვიდრე ამას ჯგუფში მცხოვრები პრიმატები აკეთებენ, სავარაუდოდ ეს იმიტომ იყო გამოწვეული, რომ დედა არ ზღუდავდა ბავშვს. თუმცა მეორე 6 თვე მცირეწლივანი პრიმატი მეტ დრის დედასთან ატარებდა. ორივე შემთხვევაში იზოლაციის და მაღალი სტიმულაციის დროსაც დედა და შვილმა შეიძლება შეენარჩუნონ მუდმივი, დიდხნიანი კონტაქტი განცალკევების დაწყების შემდეგაც.
პრიმატი მშობლების ყველაზე მნიშვნელოვანი მზრუნველობის გამოხატვა გარდა ლაქტაციისა, გამოკვლეული იქნა კენიაში. კვლევა ჩატარდა ამბოსელის მაცხოვრებელ სავანის ბაბუინებზე. ფიზიკური ზრდის, რაოდენობის და სიმაღლის კვლევას თან დაერთო, მათი მზრუვნელობის ჩანაწერების გაკეთება. გამოიკვლიეს დროის, მანძილის და ენერგიის ხარჯვა, რასაც მშობლები საკუთარი ჩვილების ზრუნვაზე ხარჯავდნენ. საბოლოოდ, დადგინდა, რომ ჩვილები არიან სრულიად დამოუკიდებლები თუმცა ლაქტაციაზე მათი დამოკიდებულების მაჩვენებელი მაღალია, ამიტომ, დედებს უხდებოდათ მათი ხელით ტარება 8-10 კმ დღეში. 8 თვის ასაკში კი მათი ტარების დრო და მანძილი თითქმის ნულის ტოლი იყო. თუმცა, დღიურად მათი ტარების მანძილი დროისგან განსხვავებით არ  მცირდებოდა პირველი რამდენიმე თვის განმავლობაში. რადგანაც უფროსი ჩვილების ტარება ხდებოდა არაპროპორციულად სწრაფი მგზავრობისას და ასევე დიდ მანძილზე იცვლებოდა ტარების დროც.
„ჩვილობისას მასზე ზრუნვისას მამრობითი სქესის წარმომადგენლები სამი სახის სარგებელს ღებულობენ: 1 პირდაპირი ზრუნვა, რაც გადაარჩენს ჩვილს. 2მდედრის რეპროდუქციული ტვირთის შემცირება. 3. ან შეჯვარების სტრატეგია და მომავალში შეჯვარების წარმატება“. (Geary 2005 ) 364 მ. ჰაკმა და ე ფერნანდეზ პირველმა აღნიშნეს, რომ ზრუნვა პირველ რიგში გადარჩენაში აისახება. მათი კავშირი უფროს და-ძმასთან ან ბიძაშვილებთან. („გენეტიკური დადებითი მხარე“ ჰიპოთეზა, ცხრილი 16.1) მეორე, რაშიც გამოიხატება მამრის დახმარება, არის ის, რომ მდედრმა შეძლებს შვას პატარები  უკეთეს მდგომარეობაში. (“დედობრივი შვება ” ჰიპოთეზა) მაშინაც კი, როცა მდედრს არ ჰყავს მამრი, რომელიც მასზე იზრუნებს, მას შეუძლია იზრუნოს ჩვილზე, მამრის არყოფნის შემთხვევაშიც. „დედობრივი ზრუნვა კორელაციაშია ბავშვის სწრაფ ზრდასთან ერთად.“ (მიტანი და ვოტსი 1997). და ბოლოს, ჩვილზე ზრუნვამ შესაძლოა გაამძაფროს დედობრივი ინსტინქტი. („დედობრივი  სტრატეგია“ ჰიპოთეზა). სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მამრი, იმ შემთხვევაში თუ დაეხმარება მდედრს, მიიღებს სარგებელს მისგან, როგორიცაა შეჯვარება, რასაც ის მზრუნველი საქციელის სანაცვლოდ მიიღებს. (სმუტსი და გუბერნიკი 1992). არსებობს სარგებელის მიღების სამი ჰიპოთეზა: პურველი, რაც მამრი პრიმატის საქციელში გამოიხატება, არის მშობლის დამახასიათებელი მზრუნველობა. ასევე, საპირისპიროა დედათა შვების და სარგებელის მიღება მამრისთვის, ის მიიღებს მეტ ზრუნვას მდედრისგან. (ანდერსონი 1992). იმ შემთცხვევაში თუ მამრობითები მხოლოდ საკუთარი გენეტიკის გადარჩენას ცდილობდნენ, მაშინ შესაძლოა უარყოფითად შეფასდეს სხვა მამრით მათი ჩანაცვლება. (მამობილით) ასეთ შემთხვევაში ჩვილის გადარჩენის შანსი მცირდება. ჩვენ ასევე შეგვიძლია  ვივრაუდოთ, რომ მამინაცვალი ჩვილის მიმართ ნაკლებ ტოლერანტული შესაძლოა იყოს საკვებნის და მზრუნველობის განაწილებისას. სმუტსმა და გუბენიკმა (1992) წარმოადგინა ტესტირების სამი მეთოდი „სარგებელისა“ მათი აზრით, მამინაცვალსაც შეუძლია იყოს ისეთივე მზრუნველი, როგორც ნამდვილ მამას.
დავარცხნა და გასუფთავება
დავარცხნა და გასუფთავება არის პრიმატებისათვის ერთ-ერთ ყველაზე დამახასიათებელ თავისებურება, რაც მოიაზრებს ისეთ სოციალურ დამოკიდებულებას ინდივიდებს შორის, როგორიცაა მწერებისა თუ არასასურველი გაცვენილი ბეწვისგან  ერთმანეთის გაწმენდა. ეს ქცევა არა მხოლოდ პრიმატებს, არამედ ცოცხალი ორგანიზმების უდიდეს ნაწილს ახასიათებს, თუმცა აქ საუბარია მხოლოდ პრიმატებზე. ქცევა რომელის ჩამოყალიბების პერიოდს მეცნიერება ვერ ასახელებს ყოველ სახეობაშია გავრცელებული, იგივე მწერებში, თევზებში, ფრინველებში და უპირველესად ძუძუმწოვრებში. ლოგიკურად ამ ჩვევის ჩამოყალიბება ჰიგიენის საჭიროების გამო ჩამოყალიბდა, რადგან ის ერთადერთი საშუალებაა თითოეული ორგანიზმის ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად. ეს დამოკიდებულება ცხოველთა ამ სახეობაში მეტად გამოხატულია სხვა დანაჩენისგან განსხვავებით. მათში განირჩევა სამი ტიპი. ხსენებული პროცესი მიმდინარეობს პრიმატების მხოლოდ ერთი სახეობის ინდივიდებში. იგულისხმება რომ მაკაკასა და ორანგუტანგს შორის არ მოხდება. ეს თემა ბუნებრივია დაკვირვების საგნად იქცა და დაიწყო სამეცნიერო კვლევების წარმოება. დადგინდა რომ ის მეტადა გამოხატულია იმ სახეობის პრიმატებში, რომელთა საცხოვრებელი გარემო შედარებით მტვრიანი და ნაკლებად სუფთაა. შესაბამისად ის ფაქტი რომ ამგვარი მოპყრობა ინდივიდებში ერთმანეთის მიმართ მეტად გამოხატულია, რადგან ამას საჭიროება მოითხოვს. ლოგიკურია, რომ ეს მოვლენა, იგულისხმება მწერებისა და მტვრისაგან გასუფთავება, ჰიგიენის ერთგვარ დაცვას ემსახურება. შედეგად კანი და ბეწვი კარგ მდგომარეობაში ნარჩუნდება. ამგვარად, ჰიგიენის დაცვა მათ ჯანმრთელობის შენარჩუნებაზე დიდ გავლენას ახდენს.
კოოპერაცია
მაგრამ უცნაურია ის ფაქტი თუ რა ამოძრავებს თითოეულ მათგანს, რომ სხვა ინდივიდი გაასუფთავოს. ამასთან დაკავშირებით არსებობს მოსაზრება, რომლის თანახმადაც მათი ალტრუისტული ქცევა ევოლუციის შედეგად ჩამოყალიბდა. ეს დაახლოებით კოოპერაციას ჰგავს, როგორც ამას ბიოლოგია განმარტავს. ორი ინდივიდის კავშირს შეიძლება ვუწოდოთ კოოპერაცია, როდესაც ამ ურთიერთობით ორივე მხარე იღებს სარგებელს. სქემა შემდეგნაირად მუშაობს: ერთი ინდივიდი ასუფთავებს რაც შეიძლება მეტ წარმომადგენელს მისი ოჯახიდან, შედეგად გარკვეულ ავტორიტეტსა და სტატუსს იმაღლებს, რათა დანარჩენებმაც იზრუნონ მასზე და იგივე ქმედებით უპასუხონ. ასეთი მიდგომა კი ყოველთვის ამართლებს.
"შეტყობინება"
პრიმატების ნებისმიერ სახეობასა თუ ჯგუფში ეს პროცესი შეუქცევადია. ბუნებრივია, როდესაც ამის მოთხოვნილება ჩნდება საჭიროა, რაიმე საშუალებით ინფორმაციის გავრცელება. საინტერესოა მათი ინფორმირების შემდეგი გზაც. წევრი რომელსაც უნდა, რომ გაწმენდის ობიექტი გახდეს გამოსცემს თავისებურ ბგერებს, რითაც ახლოს მყოფი ინდივიდების ყურადღებას იქცევს. ამ ფონეტიკური სმბოლიკის ჩამოყალიბების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი სწორედ ეს ქცევაა.
იერარქიის გავლენა
პრიმატების უმეტესობა, როგორც ადამიანი, ცხოვრების უდიდეს ნაწილს დიდ სოციალურ გარემოში ატარებს, მათი ცხოვრების წესიდან გამომდინარე, რადგან ისინი ოჯახებად ცხოვრობენ. ეს ეხება იგივე ბაბუინებს, მაკაკებს და ა.შ. ამ ყველაფრით მათ ეძლევათ საშუალება მეტად დაცულები იყვნენ თავიანთ საცხოვრებელ გარემოში. გარდა ამისა გაერთიანება საკვების მოპოვების კარგი საშუალებაა. მათ ყოველ სახეობაში გვხვდება ცალკეული ინდივიდების იერარქიული დაყოფა. ამის გამოვლინება ბუნებრივია მათთვის მახასიათებელ ქმედებებშიც ვლინდება, მაგალითად ნადავლის მოპოვება, განაწილება და ა.შ. ეს რა თქმა უნდა გასუფთავებაშიც აისახება. პროცესი იერარქიის გათვალისწინებით შემდეგნაირად მიმდინარეობს. რომელიმე ცალკეული სახეობის ოჯახში მაღალ იერარქიულ საფეხურზე მდგომი ინდივიდი მოითხოვს რომ გასუფთავებისა დამოვლის ობიექტი გახდეს დაბალ საფეხურზე მდგომი ინდივიდისა. ერთი შეხედვით მისი ქმედება ვინც „გამწმენდის“ როლში გვევლინება სარგებლის მომცემი არაა, თუმცა ეს ასე არაა. შედარებით სუსტი პრიმატები აგრესიისაგან დაცვის გარანტიას იღებენ სხვა პრიმატებისაგან. ახლა კი ლოგიკური ჯაჭვიც შეიკრა, რომლითაც ორივე მხარე იღებს სარგებელს, როგორც სუსტი, ასევე ძლიერი ინდივიდიც. შედეგად იქმნება ჰარმონიულად მცხოვრები ჯგუფი.