cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იერიქონის ვარდი
იერიქონის ვარდი — უდაბნოს იმ ერთწლოვან მცენარეთა სახელწოდება, რომელთა ღეროები თესლის მომწიფების შემდეგ ხმება, ბურთისებრ ფორმას იღებს, სწყდება ფესვებს და ქარს დიდ მანძილზე გადააქვს (ბურბურა). ნესტიან ამინდში ამ მცენარეების თესლი ცვივა და ლივდება. იერიქონის ვარდის სახელით ყველაზე მეტად ცნობილია რთულყვავილოვანთა ოჯახის Odontospermum pygmaeum  (გავრცელებულია კანარის კუნძულებსა და საჰარაში) და ჯვაროსანთა ოჯახის  Anastatica hierochuntica  (ხარობს მაროკოდან სამხრეთ ირანამდე).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მცენარეები
დასავლეთ პომერანიის სავოევოდო
დასავლეთ პომერანიის სავოევოდო (Województwo Zachodniopomorskie) — სავოევოდო პოლონეთის ჩრდილო-დასავლეთში, ისტორიული პომერანიის რეგიონის დასავლეთ ნაწილში. აქვს გასასვლელი ბალტიის ზღვაზე. სავოევოდოს ცენტრია ქალაქი შჩეცინი.
კატეგორია:პოლონეთის სავოევოდოები
ქვედა საზანო
ქვედა საზანო — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ტყლაპივაკე, შიმშილაქედი).
მდებარეობს მდინარე ძუსის (ყვირილის აუზი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 280 მეტრი, ზესტაფონიდან 15 კილომეტრი. სოფელში არის სამი საჯარო სკოლა. სოფელში არის საექიმო ამბულატორია.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1334 ადამიანი.
ისტორია
სოფლის ტერიტორია ნაწილი იყო ჭალატყის ნაქალაქარისა, რომელშიც შედიოდნენ სოფლები ჭალატყე, ზოვრეთი, ტყლაპივაკე, შიმშილაქედი და ამჟამინდელი თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფლები: ზედა საზანო და შიმშილაქედი. ლეგენდებში ნაქალაქარი „ბალიასტომად“ მოიხსენიება.
ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე ბევრი ისტორიული ძეგლია შემორჩენილი, მათ შორის საჯვარე და კვინწიხის გორა, რომელიც, სავარაუდოდ, I საუკუნისაა. სოფლის ტერიტორიაზეა ღვთისმშობლის, დედაღვთისას, მაცხოვრის, საგელათოს, ბაგი-ბუგის, სამების, საკვირაოს, მთავარანგელოზის სახელებით ცნობილი ეკლესიები. აღსანიშნავია სასახლის მაცხოვრის სახელობის ეკლესია მდინარე ძუსის მარცხენა მხარეს. ამ ადგილას იდგა იმერეთის მეფეთა საზაფხულო დასასვენებელი რეზიდენცია.
ჯემალ სვანიძე
ჯემალ სვანიძე (დ. 3 ოქტომბერი, 1950, თბილისი) — ქართველი ბიზნესმენი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი.
ქვედა საზანო
საზანოს ციხე
სოფელში დგას საზანოს ციხე. ვახუშტი ბატონიშვილი წერდა:
ჯემალ სვანიძე
1972 წელს დაამთავრა კალინინგრადის ტექნიკური ინსტიტუტის ტექნოლოგიის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
რიზ უიზერსპუნი
ლაურა ჯინ რიზ უიზერსპუნი (Laura Jeanne Reese Witherspoon; დ. 22 მარტი, 1976, ახალი ორლეანი, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი და პროდიუსერი. არის ამერიკის კინოაკადემიის ოსკარის მფლობელი, განსაკუთრებით ცნობილი თავისი როლებით ფილმებში „ლეგალურად ქერა“ და „იარე ზღვარზე“.
ჯემალ სვანიძე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 8 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1961 კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
რიზ უიზერსპუნი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 22 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1976 კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები
ქვედა საზანო
საზანოს ციხე
ციხე XII საუკუნეშია აშენებული წითელი ფერის ციცაბო კლდეზე და აღმოსავლეთით გადასცქერის მდინარე ბუჯასა და მდინარე გაძარულას შესართავს. სამხრეთიდან ციხეს შემოვლებული აქვს ქვითკირის სქელი კედელი, რომელშიდაც დატანებული არის ორი სათვალთვალო სათოფური. ციხის შიდა ნაწილი ორადაა გაყოფილი, სამხრეთით არის შედარებით მცირე, ჩრდილოეთით კი — დიდი დარბაზები. იატაკი დაგებულია თლილი ქვით. ჭერი ძლიერ დაზიანებული და ზოგან ჩამონგრეულია. სამხრეთით შესასვლელში ერთიმეორის მიყოლებით არის 4 ნაჭურალი. ციხის ტერიტორიაზევეა სპეციალური ჭა, რომლის გვერდით არის მდინარე ბუჯაზე ჩამავალი გვირაბი. ამჟამად გვირაბი ამოვსებულია ქვით და ღორღით.
ბაგი-ბუგის ეკლესია
ე.წ. „ბაგი-ბუგის“ ეკლესია ღვთისმშობლის მიძინების სახელობისაა. ლეგენდის თანახმად 1905 წლის რევოლუციის დროს სოფლის მცხოვრებლებსა და მეფის ჯარს შორის ეკლესიის ტერიტორიაზე მოხდა შეტაკება. დიდი სროლების გამო ხალხმა ტაძარს „ბაგი-ბუგის“ ეკლესია შეარქვა. ტაძარს სამი კარი და 5 სარკმელი აქვს. შენობა საგრძნობლად დაზიანებულია, გადახდილი აქვს სახურავი.
კვინწიხის გორა
მდინარე ძუსის სანაპიროდან 50-60 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს კვინწიხის გორა. გორა ხელოვნურად შექმნილის შთაბეჭდილებას ტოვებს. მისი ფართობი 10 000 კვადრატული მეტრია, დასავლეთ მხარეს კარგად ეტყობა წრიული ქვის კედელი, ხოლო მის გაგრძელებას შემოვლებული აქვს მეორე რიგი გათლილი ქვისა და აგურის წყობით. კვინწიხის გორის შემოგარენში ნაპოვნია თიხის ჭურჭელი, საბრძოლო და სამუშაო იარაღები. მათი ნაწილი დაცულია ზესტაფონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
საგელათოს ეკლესია
კვინწიხის გორაზე ყოფილა კარგად ნაგები „საგელათოს ეკლესია“. მას განაგებდნენ და წირვა-ლოცვას ატარებდნენ გელათის მონასტრის ბერები. არსებობს ლეგენდა ტაძრის შესახებ. მისი მიხედვით ტაძარში ჩუმად ჯვარი და-ძმას დაუწერია. წირვის დროს და-ძმა გაქვავებულა, ეკლესია კი უეცრად ჩავარდნილა და დანგრეულა.
სასახლის ეკლესია
მდინარე ძუსის მარცხენა მხარეს არის ადგილი, რომელსაც სასახლეს ეძახიან. ამ ადგილებში მდგარა სასახლე, რომელიც იმერეთის მეფეთა საზაფხულო დასასვენებელ-სანადირო ადგილს წარმოადგენდა. დღეს სასახლის კვალი ამ მიდამოებში აღარ ჩანს. როგორც ირკვევა მეფეებს სასახლესთან ჰქონდათ კარის ეკლესია, რომელსაც მაცხოვრის ეკლესია ერქვა. ტაძარი XIX საუკუნის I ნახევარში დანგრეულა და მის ადგილზე ადგილობრივი ქვითა და კირით აშენებულა დღევანდელი შენობა.
ამჟამინდელი ტაძარი ერთნავიანი ბაზილიკაა, აქვს სამი შესასვლელი. ყველა შესასვლელი მოჩუქურთმებულია, განსაკუთრებით კი მთავარი შესასვლელი, რომელიც სამხრეთის მხრიდანაა. ამ კარზე არის რელიგიურ-ალეგორიული ხასიათის ორი ჩუქურთმა: ორი ძაღლის ფიგურა, რომლებიც ჯაჭვით არიან გადაბმული ერთმანეთზე, ხოლო ჯაჭვი კი დამაგრებულია ჯვარზე და ორი გველის გამოსახულება შუაში ჯვრით.
არსებობს ლეგენდა, რომ ტაძარში ინახებოდა ბაჯაღლო ოქროსაგან დამზადებული მაცხოვრის ხატისა, რომელიც ძვირფასი ქვებით იყო შემკული და 8 გირვანქას იწონიდა. ხატი ვინმე ყარამან კვარაკვახიძეს გაუტაცია, თუმცა გამტაცებელი დაუკავებიათ, სახალხოდ გაუსამართლებიათ და ციმბირში გადაუსახლებიათ, ხოლო ხატი ეკლესიაში დაუბრუნებიათ.
ტაძარი 1926 წლამდე მოქმედი იყო, შემდეგ ჯერ საწყობად, მერე კი კინოდარბაზად გამოუყენებიათ. ხატები და სხვა ძვირფასეულობა დიდი რაოდენობით წიგნებთან ერთად სხვადასხვა მუზეუმებშია დაცული.
სქოლიო
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნოვოტიმოშკინო
ნოვოტიმოშკინო (Яңы Тимешкә) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აურგაზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 144 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ თოლბაზიდან დაშორებულია 24 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბელოე-ოზერო, რომელიც დაშორებულია 43 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (91%).
სქოლიო
კატეგორია:აურგაზის რაიონის სოფლები
კარლ ფრიდრიხ ნაუმანი
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი გეოლოგები კატეგორია:დაბადებული 1797 კატეგორია:გარდაცვლილი 1873
ქვედა საქარა
ქვედა საქარა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: არგვეთა, ჭალატყე). მდებარეობს მდინარე ყვირილისა და ჩოლაბურის შუამდინარეთში. ზღვის დონიდან 170 მეტრი, ზესტაფონიდან 4 კილომეტრი.
სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფელთან იწყება აჯამეთის სარწყავი არხი, რომელიც სოფელ ახალი სვირის გავლით სოფელ ვარციხისკენ მიემართება.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1989 ადამიანი.
ღირსშესანიშნაობები
სოფელში დგას შუა საუკუნეების ორი ეკლესია, მათ შორის ერთი წმინდა სამების სახელობისა.
პიროვნებები
სოფელში დაიბადა ქართველი ფსიქოლოგი დიმიტრი უზნაძე. აქვეა მისი სახლ-მუზეუმი.
სქოლიო
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფხიჯა
ფხიჯა, ქვატეხია  (ლათ. Saxifraga) — მცენარეთა გვარი ფხიჯასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, ზოგჯერ ერთწლოვანი ბალახები და ქონდარა ნახევრად ბუჩქებია. უმეტესობას ფოთლები ფესვის ყელთან როზეტად აქვს განლაგებული. ყვავილები შეკრებილია ფარისებრ ან საგველა ყვავილედებად, იშვიათად ერთეულია.
ამ გვარის 350-მდე სახეობა ძირითადად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ და ცივ სარტყელშია თავმოყრილი. საქართველოში გვხვდება 22 სახეობა, რომელთაგან 7 კავკასიის, ხოლო 4 საქართველოს ენდემია.
სახეობათა მეტი წილი იზრდება ალპურ სარტყელში — კლდეებსა და ნაშალებზე, ფერდობებზე. ფხიჯას მრავალი სახეობა დეკორატიულია.
ჟუან IV (პორტუგალია)
ჟუან IV (João IV დ. 19 მარტი, 1604, ვილა-ვისოზა, პორტუგალია — გ. 6 ნოემბერი, 1656 ლისაბონი) — პორტუგალიის მეფე 1640–1656 წლებში ბრაგანსის დინასტიის დამაარსებელი, პორტუგალიის მეფის (ავისის დინასტიიდან) მანუელ I-ის შვილიშვილი. 1630–1640 ბრაგანსის ჰერცოგი. ესპანელთა ბატონობის წინააღმდეგ პორტუგალიის საყოველთაო აჯანყების (1640 წ.) შედეგად ავიდა ტახტზე. 1654 წელს ბრაზილიაში პორტუგალიის კოლონიებიდან განდევნა ჰოლანდიელები.
ფხიჯა
ლიტერატურა
კატეგორია:ფხიჯასებრნი
ჟუან IV (პორტუგალია)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 19 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1604 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1656
სპიტაკის მიწისძვრა
მინი|250პქ|[[გიუმრის მაცხოვრის ტაძარი მიწისძვრის შემდეგ.]] სპიტაკის მიწისძვრა (Սպիտակի երկրաշարժ) — 6,8–7,2 მაგნიტუდის მიწისძვრა, რომელიც მოხდა 1988 წლის 7 დეკემბერს, ადგილობრივი დროით 11:41:27 საათზე, სომხეთის სპიტაკის რეგიონში (იმ დროისთვის საბჭოთა კავშირის ნაწილი).
ადგილობრივი ინფრასტრუქტურა (განსაკუთრებით სკოლები და საავადმყოფოები) მიწისძვრისთვის მოუმზადებელი აღმოჩნდა, რის გამოც სულ მცირე 25.000 ადამიანი დაიღუპა. შენობათა უმრავლესობა დაბალი სეისმომედეგობის იყო. თვითმხილველთა ვარაუდით, მიწისძვრა 10 წუთით გვიან რომ მომხადრიყო, ბავშვები სტრუქტურულად არასაიმედო სკოლებიდან გამოსული იქნებოდნენ და დაღუპვას გადაურჩებოდნენ.
სრულიად დაინგრა ქალაქი სპიტაკი და 58 სოფელი მის გარშემო; ნაწილობრივ დაინგრა ქალაქები: ლენინაკანი (დღევანდელი გიუმრი), სტეფანავანი, კიროვაკანი და დაახ; 400 დასახლებული პუნქტი. მიწისძვრამ 16.2 მილიარდი დოლარის ზარალი მოიტანა. დაღუპულების გარდა, დაახლოებით 19 ათასი ადამიანი დაშავდა, ხოლო 500 ათასი ადამიანი უსახლკაროდ დარჩა.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის უახლესი ისტორია კატეგორია:მიწისძვრები სომხეთში
პიუსი
პიუსი (Püssi) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესტონეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში იდა-ვირუმაას მაზრაში.
სუდანურა
სუდანურა (Sorghym sudanense) —  ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე სორგოს გვარისა. მისი სიმაღლე 0,5—3 მ აღწევს. აქვს ლანცეტისებრი ფოთოლი, საგველა ზვავილედი. ნაყოფი მარცვალა. გვალვაგამძლეა, ეგუება სუსტად დამლაშებულ ნიადაგსაც.
პიუსი
პირველად როგორც დასახლებული პუნქტი ისტორიულ წყაროებში 1472 წლიდან მოიხსენიება. პიუსის ისტორიაში ახალი ეტაპი დაიწყო 1869 წელს, რეველი-სანქტ-პეტერბურგის სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის შემდეგ. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1993 წელს.
სუდანურა
სამშობლოა სუდანი. ფართოდაა გავრცელებული. კარგი საძოვარი კულტურაა. თესვის ვადების რეგულირებით საძოვრად გამოყენება შეიძლება მთელი წლის განმავლობაში. გათიბვისა და გაძოვების შემდეგ სწრაფად წამოიზრდება. შეიძლება დაითესოს სანაწვერალო კულტურად, აგრეთვე შერეული სხვა მცენარეებთან.
ნიკოტინომანია
ნიკოტინომანია — ტოქსიკომანიის სოციალურად „მიღებული“ სახე, თუმცა ამ ნივთიერების სისტემატური მოხმარება დიდ დოზებში მნიშვნელოვნად აზიანებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემას და საერთოდ ადამიანის ორგანიზმს.
ნიკოტინი აზოტის შემცველი ქიმიური ნივთიერებაა, რომელიც მიიღება თამბაქოს ფოთლისაგან. ის თამბაქოს მცენარის ბუნებრივი დამცველია მწერებისაგან. ზოგადად, ნიკოტინი ფართოდ გამოიყენება მწერების გამანადგურებელ საშუალებებში. ნიკოტინს გააჩნია ფარმაკოლოგიური და ფსიქოლოგიური ეფექტი. ფარმაკოლოგიური: ზრდის გულის ცემის რიტმს და გულის კუნთის მიერ ჟანგბადის მოხმარებას. ფსიქოლოგიური: ზრდის სიფხიზლეს, იწვევს ეიფორიის და რელაქსაციის განცდას. ნიკოტინის უმთავრესი თვისებაა მასზედ დამოკიდებულების სწრაფი განვითარება. ამერიკის გულის ჯანმრთელობის ასოციაციის განცხადებით, ნიკოტინი არის ერთ–ერთი იმ ნივთიერებათა შორის, რომელთა გამოყენების შეწყვეტაც ძალიან რთულია. ამ თვალსაზრისით ნიკოტინი ჰეროინს უტოლდება. ამავე ასოციაციის განცხადებით, ამერიკულმა თამბაქოს მწარმოებელმა კომპანიებმა თამბაქოში ნიკოტინის შემცველობა ინტენსიურად, თითქმის 10 %–ით გაზარდეს 1998 წლიდან. რაც მეტია ნიკოტინის შემცველობა თამბაქოში, მით მეტია მასზე დამოკიდებულების განვითარების რისკი. ამიტომ, ეს თამბაქოს მწარმოებელი ფირმების მიერ გადადგმული სარფიანი მარკეტინგული ნაბიჯი იყო.
ნიკოტინზე დამოკიდებულების სიმპტომები
ნიკოტინდამოკიდებულების იდენტიფიკაცია შეგვიძლია ქვემოთ ჩამოთვლილ სიმპტომთა არსებობის შემთხვევაში:
ფიზიოლოგიური სიმპტომები: ფსიქოლოგიური სიმპტომები: სოციო-კულტურული ფაქტორები:
ნიკოტინდამოკიდებულების ნეიროქიმიური საფუძველი
თამბაქო მოქმედებს როგორც სტიმულატორი და იწვევს ტრანკვილიზატორების ეფექტს, ვინაიდან ნიკოტინის მიღება დაკავშირებულია თავის ტვინში ნეიროტრანსმიტერების მოქმედებასთან.
ნიკოტინომანია DSM-IV-TR-ის მიხედვით
ნიკოტინდამოკიდებულება, როგორც ტოქსიკომანიის ერთ–ერთი ფორმა კლასიფიცირებულია დსმ–ში. დიაგნოზის დასმისათვის აუცილებელია ჩამოთვლილ კრიტერიუმთაგან სულ მცირე 3 არსებობდეს 1 მინიმუმ 1 წლის განმავლობაში:
მოწევის შეწყვეტასთან დაკავშირებული ფიზიკური ნიშნები
აღნიშნული სიმპტომები თამბაქოს მიღების შეწყვეტიდან 2–3 საათის შემდეგ და კულმინაციას აღწევს 2–3 დღეში. სიმპტომების სიძლიერე დამოკიდებულია მწეველობის ხანგრძლივობასა და ინტენსივობაზე. მიუხედავად აბსტინენციის სინდრომით გამოწვეული სირთულეებისა, ნიკოტინ–დამოკიდებულად დარჩენა გაცილებით რთულ შედეგებთანაა დაკავშირებული.
ხოსე-მანუელ-პანდოს პროვინცია
ხოსე-მანუელ-პანდოს პროვინცია — პროვინცია ბოლივიაში, ლა-პასის დეპარტამენტში. დედაქალაქია სანტიაგო-დე-მაჩაკა. სახელი ეწოდა ხოსე მანუელ პანდოს (1848-1917) პატივსაცემად, რომელიც 1899-1904 წლებში ბოლივიის პრეზიდენტი იყო.
ნიკოტინომანია
დაავადების პროგნოზი
ხანგრძლივი ნიკოტინდამოკიდებულება დაკავშირებულია ისეთ რისკ ფაქტორებთან, როგორიცაა:
ხოსე-მანუელ-პანდოს პროვინცია
მდებარეობს ბოლივიის ალტიპლანოს დასავლეთ ნაწილში, ტიტიკაკას ტბის სამხრეთით, დასავლეთით ესაზღვრება პერუ. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 50 კმ-ზე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ ასევე 50 კმ-ზე, ხოლო მთლიანი ფართობი 1976 კმ²-ს შეადგენს.
ნიკოტინომანია
სტატისტიკა
ნიკოტინდამოკიდებულება არ არის დაკავშირებული კოგნიური უნარების გაუარესებასთან. იგი არ იწვევს აღქმისა და აზროვნების პრობლემებს, როგორიცაა ვიზუალური ჰალუცინაციები ან ილუზიები. ნიკოტინის ხშირი გამოყენება არ იწვევს მეხსიერების გაუარესებას, თვლის უნარების, აბსტრაქტული აზროვნების ან ლოგიკური მსჯელობის უნარის დაქვეითებას. მისით გამოწვეული ნეგატიური ეფექტი ძირითადად ფიზიკურ ჯანმრთელობაზე აისახება.
ხოსე-მანუელ-პანდოს პროვინცია
მოსახლეობა
ბოლო ოცი წლის განმავლობაში, პროვინციის მოსახლეობა თითქმის გაორმაგდა.
დაყოფა
პროვინცია შედგება ორი მუნიციპალიტეტისაგან, რომლებიც თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
სქოლიო
კატეგორია:ლა-პასის დეპარტამენტის პროვინციები
ბლოგოსფერო
ბლოგოსფერო (blogosphere) — კრებითი სახელი, რომელიც წარმოადგენს ყველა ბლოგს და მათ შიდა კავშირებს. არსებობს წარმოდგენა იმის შესახებ, რომ ბლოგები არსებობენ, როგორც ერთი დიდი ურთიერთდაკავშირებული საზოგადოება (ან დაკავშირებული საზოგადოებების ჯგუფი) ან როგორც სოციალური ქსელი.
სქოლიო
კატეგორია:ინტერნეტი კატეგორია:ბლოგები
თოდოგაური
თოდოგაური — დასახლება ქალაქ ბათუმის შემადგენლობაში. 2011 წლამდე იყო სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში.
მდებარეობს ქობულეთ-ჩაქვის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთის ძირას, ზღვის დონიდან 320 მ სიმაღლეზე. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით ცხოვრობს 709 ადამიანი. მახინჯაურის რკინიგზის სადგურიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით. დასახლებაში არის საჯარო სკოლა.
სქოლიო
კატეგორია:ბათუმის უბნები კატეგორია:ბათუმის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
პოდლასის სავოევოდო
პოდლასის სავოევოდო (Województwo Podlaskie) — სავოევოდო პოლონეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, ისტორიული პრუსიის რეგიონის დასავლეთ ნაწილში. სავოევოდოს ცენტრია ქალაქი ბელოსტოკი.
კატეგორია:პოლონეთის სავოევოდოები
ლესბოსის ნომი
ლესბოსის ნომი (Λέσβος) — ნომი საბერძნეთში, ჩრდილოეთ ეგეოსის კუნძულების ჯგუფში. მდებარეობს ლესბოსის, ლემნოსის და აიოს-ეფსტრატიოსის კუნძულებზე.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მიტილინი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბერძნეთის ნომები
წმინდა სტეფანეს ეკლესია (მაინცი)
წმინდა სტეფანეს ეკლესია მაინცში (გერმ. St. Stephan zu Mainz) — გოტიკური კოლეგიატის ეკლესია გერმანიის ქალაქ მაინცში.
თავდაპირველად აიგო 990 წელს არქიეპისკოპოსი ვილიგის ბრძანებით, რომელმაც ასევე მაინცის საკათედრო ტაძრის მშენებლობა წამოიწყო. ეკლესია ქალაქის ყველაზე მაღალ ბორცვზე დაფუძნდა, თეოფანუს, საღვთო რომის იმპერატორი ოტო II-ის ქვრივის, სურვილით.
კატეგორია:გოტიკური არქიტექტურა კატეგორია:გერმანიის ტაძრები
ჟაბეში
ჟაბეში  — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, მულახის თემში (სოფლები: არცხელი, ზარდლაში, ლახირი, მაჯვდიერი, მურშკელი, ჟაბეში, ჟამუში, ღვებრა, ჩვაბიანი, ცალდაში, ჭოლაში). მდებარეობს მდინარე მულხრის (მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1680 მეტრზე, მესტიიდან 15 კილომეტრზე.
სოფელში დგას XI საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ― შირიმის თლილი კვადრებით ნაგები მაცხოვრის ეკლესია. აღმოსავლეთით სამწახნაგა შვერილი აფსიდა აქვს. ინტერიერში, სამმალიანი ქვის კანკელის წინ, ქვისავე ოთხუთხა კვარცხბეკზე აღმართულია ხის ჯვარი. საკურთხევლის კედელში დატანებულია ორი ღრმა უბე, სადაც სამალავში შესასვლელია მოწყობილი. ინტერიერში შემონახულია მოხატულობის ფრაგმენტები.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 90 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოლიმპი
ოლიმპი, ოლიმპო (Όλυμπος) — საბერძნეთის უმაღლესი მწვერვალი. სიმაღლე 2917,727 მ. წარმოადგენს მთის მასივს. მდებარეობს ეგეოსის ზღვის თერმეკოსის ყურის ნაპირებთან, თესალიისა და მაკედონიის საზღვარზე, საბერძნეთის სიდიდით მეორე ქალაქ სალონიკიდან დაახლოებით 100 კილომეტრში. აქვს 52 პიკი. ოლიმპის სამი ყველაზე მაღალი მწვერვალია: მიტიკასი (2917,727 მ), სკოლიო (2912 მ) და სტეფანი (2905 მ). უმთავრესად აგებულია მარმარილოსებრი კირქვებითა და კრისტალური ფიქლებით. კალთები ციცაბოა, დასერილია ხეობებით, აქვს კდლოვანი მწვერვალები. შემოსილია მარადმწვანე ბუჩქნარით, ფართოფოთლოვანი და ფიჭვის ტყით.
ოლიმპი არის არატექნიკური ცოცვით ასასვლელი მთა. წელიწადში ოლიმპზე დაახლოებით 10 000 ადამიანი ადის, მათგან უმეტესობა მხოლოდ სკოლიოს მწვერვალამდე აღწევს. მთაზე ასვლის მსურველთა უმეტესობა იწყებს ქალაქ ლიტოქორონიდან, რომელმაც სახელწოდება „ღმერთების ქალაქი“ თავისი მდებარეობის გამო მიიღო.
მონეტების კოლექციონერებში დიდი მოთხოვნით სარებლობს 10 ევროს მემორიალური მონეტა, რომელიც გამოშვებულ იქნა 2005 წელს და რომლის ძირითად მოტივს წარმოადგენს ოლიმპი მის ირგვლივ მდებარე ეროვნული პარკით. მონეტის უკანა მხარესაა ტიტანომაქია ოლიმპის მთაზე. სცენის თავზე ბერძნულად აწერია „ოლიმპის ეროვნული პარკი“, ხოლო მონეტის ქვედა მხარეს, კიდესთან ახლოს გამოშვების წელი.
ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში ჰომეროსისა და სხვა ძველ მწერალთა ნაწარმოებებში ოლიმპი ღმერთების სამყოფელია. ოლიმპს ღმერთბის საკრებულოსაც უწოდებენ, ხოლო ღმერთს — ოლიმპელს. ოლიმპი ღმერთების მიერ ტიტანების ომში ტიტანების დამარცხების შემდეგ გახდა ღმერთების სამყოფელი. იგი უამრავ ბერძნულ მითურ ამბებშია მოხსენიებული. ჰომეროსის „ოდისეის“ თანახმად, „ოლიმპის სიმშვიდეს ქარები არ არღვევენ, ასევე იქ არ მოდის არც წვიმა და არც თოვლი თუმცა ჰაერი საოცრად წმინდა და უღრუბლოა“.
სქოლიო
კატეგორია:საბერძნეთის მთები კატეგორია:წმინდა მთები კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია კატეგორია:საბერძნეთის ეროვნული პარკები
ალექსანდრე ბაკში
ალექსანდრე ბაკში (დ. 23 ივლისი, 1997, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ჩოგბურთელი. მისი საუკეთესო შედეგი მსოფლიო რეიტინგში ერთეულებში იყო 868-ე პოზიცია. ბაკში თამაშობს საქართველოს ნაკრებში, დეივისის თასზე მოიგო 2 შეხვედრა, ხოლო ერთში დამარცხდა. 2020 წლის იანვარში მან ითამაშა ATP-ს თასზე, საქართველოს ნაკრებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1997 კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი კატეგორია:ქართველი ჩოგბურთელები
ქვედა საწუმბო
ქვედა საწუმბო — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (შროშის თემი). მდებარეობს მდინარე ძირულის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 450 მეტრი, ზესტაფონიდან 18 კილომეტრი.
სოფელში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს1.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 318 ადამიანი.
აშოთან მუხრანბატონი
აშოთან ბაგრატის ძე მუხრანბატონი (გ. 1561) — ბაგრატ მუხრანბატონის ძე. მუხრანბატონების სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი XVI საუკუნის 30-იანი წლებიდან 1561 წლამდე. მუხრანბატონი გახდა მამამისის, ბაგრატის ბერად აღკვეცის შემდეგ. მისი ერთი ასული, ქეთევანი (შემდეგში ქეთევან წამებული) ცოლად ჰყავდა კახთა მეფეს დავით I-ს. დაიღუპა ფხოველებთან ბრძოლაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1561 კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო
ზაქარია ედილაშვილი
მინი|ზაქარია ედილაშვილი (ედილი)
ზაქარია ერმალოზის-ძე ედილაშვილი (ედილი) (დ. 1873, სოფ. ბრეთი, ახლანდელი ქარელის რაიონი — გ. 1956)
სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. უმაღლესი განათლება მიიღო ქ. ტარტუს ვეტერინარულ ინსტიტუტში. 1901 წელს დაბრუნდა კავკასიაში. მუშაობდა ზანგეზურის, ეჩმიაძინის, ნახჩევანის, სოხუმის მაზრებში, 1907-17 - საინგილოში, 1918-იდან ქ. გორში ვეტექიმად. 1925-27 რედაქტორობდა გორის რაიონულ გაზეთ „ქართლს“. 1927-იდან გორის რ-ნის მთავარი ვეტექიმი.
დაინტერესებული იყო საქართველოს ისტორიით, მუშაობდა რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის საკითხებზე. აღსანიშნავია მისი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი საინგილოზე.საკოლმეურნეო მშენებლობაში აქტიური მონაწილეობისათვის დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.
თხზულებები:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1873 კატეგორია:გარდაცვლილი 1956 კატეგორია:ჰერეთი კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ვეტერინარები კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
მუკსინო (ბაშკირეთი)
მუკსინო  (Мөҡсин) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აურგაზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 37 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ თოლბაზიდან დაშორებულია 27 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბელოე-ოზერო, რომელიც დაშორებულია 51 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (92 %).
სქოლიო
კატეგორია:აურგაზის რაიონის სოფლები
ანგოლა
ანგოლა (Angola), სრული ოფიციალური ფორმა — ანგოლის რესპუბლიკა (República de Angola ) — სახელმწიფო ცენტრალურ აფრიკაში, სამხრეთიდან ესაზღვრება ნამიბია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ჩრდილოეთით კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, აღმოსავლეთით — ზამბია და კონგოს რესპუბლიკა (ექსკლავი კაბინდა). დასავლეთიდან ესაზღვრება ატლანტის ოკეანე. ანგოლა პორტუგალიის ყოფილი კოლონიაა. გაეროს წევრია 1976 წლის 1 დეკემბრიდან. ქვეყანას თანამედროვე სახელი მისცა მისმა პირველმა პრეზიდენტმა აგოსტინიო ნეტომ. თარგმანში «ანგოლა» ნიშნავს წითელ ვარდს (ნეტო ხაზს უსვავდა ქვეყნის სოციალისტურ ორიენტაციას).
ადრინდელი პერიოდი
თანამედროვე ანგოლის ტერიტორია დასახლებულია პალეოლითისა და ნეოლითის ხანიდან, ამ პერიოდის ძეგლები აღმოჩენილია ლუანდაში და ნამიბის უდაბნოში.
პირველი პოლიტიკური ერთეული, რომელიც ჩამოყალიბდა თანამედროვე ანგოლის ტერიტორიის ნაწილზე იყო კონგოს სამეფო. იგი წარმოიშვა XIII საუკუნეში და გადაჭიმული იყო გაბონიდან მდინარე კვანზამდე და ატლანტის ოკეანედან მდინარე კვანგომდე. XVI-XIX საუკუნეებში კონგოს სამეფოს დაშლის შემდეგ ტერიტორიის ნაწილი ეკავა ლუნდას სამეფოს, ხოლო მის სამხრეთ ნაწილში ჩამოყალიბდა ნდონგოს სამეფო.
კოლონიური პერიოდი
ქვეყნის სანაპიროების აღმოჩენა ზღვაოსან დიოგუ კანის ხელმძღვანელობით მოხდა 1482 წელს. პორტუგალიის კოლონია ანგოლა დაარსდა 1575 წელს, როდესაც პორტუგალიელი კოლონიზატორი პაულუ დიაშ დი ნოვაიში 100 ოჯახთან და 400 ჯარისკაცთან ერთად ჩავიდა ანგოლაში. 1576 წელს დააარსეს ციხესიმაგრე სან-პაულუ-დი-ლუანდა, ანგოლის მომავალი დედაქალაქი. ლუანდას ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1605 წელს.
XIX საუკუნის შუა წლებამდე პორტუგალიელების ძირითადი საქმიანობა მონებით ვაჭრობა იყო. გარკვეული მონაცემებით 300 წლის განმავლობაში ქვეყნიდან გაიყვანეს დაახლოებით 5 მლნ ადამიანი (ძირითადად ბრაზილიაში). ანგოლა მთლიანობაში უფრო მეტად ბრაზილიასთან იყო დაკავშირებული, ვიდრე მეტროპოლიასთან. ბრაზილიის იმპერიის გამოცხადების შემდეგ ანგოლელ კოლონისტებს არაერთხელ გამოუთქვამთ სურვილი მას მიერთებოდნენ. thumb|right|250px|დედოფალი [[ზინგა მბანდი ნგოლა მოლაპარაკებას მართავს გუბერნატორთან. ლუანდა. 1622 წელი.]] 1641 წელს ნიდერლანდელებმა დაიპყრეს ლუანდა, რის შემდეგაც მათ მოახდინეს ანგოლის ოკუპაცია. 1648 წელს პორტუგალიელებმა დაიბრუნეს ლუანდა და ნიდერლანდების ჯარმა დატოვა ანგოლის ტერიტორია. thumb|right|250px|პორტუგალიის ანგოლის გერბი (1951—1975 წლები). 1885-1894 წლებში პორტუგალიის სამეფომ, გერმანიის იმპერიამ, ბრიტანეთის იმპერიამ და ბელგიამ დადეს ხელშეკრულება, რომელმაც განსაზღვრა თანამედროვე ანგოლის საზღვრები. 1902—1904 წლებში პორტუგალიის კოლონიალური ხელისუფლების წინააღმდეგ მომდინარეობდა ეროვნულ-გამანთავისუფლებელი აჯანყება.
1951 წელს ანგოლამ მიიღო პორტუგალიის „ზღვისიქითა პროვინციის“ სტატუსი. 1950-იან წლებში ასევე ყალიბდება ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობა (MPLA) და ანგოლის ხალხთა კავშირი (UPA).
1961 წელს ჰოლდენ რობერტოს მეთაურობით იწყება ანტიპორტუგალიური აჯანყება. აჯანყებულთა შტაბ-ბინა მეზობელ კონგოში (კინშასაში) მდებარეობდა, აქვე, 1962 წელს დევნილობაში ჩამოყალიბდა ანგოლის რესპუბლიკის დროებითი მთავრობა ჰ. რობერტოს ხელმძღვანელობით. ომი ანგოლის დამოუკიდებლობისათვის გაგრძელდა 14 წელიწადი. ამავდროულად მიმდინარეობდა დაპირისპირება MPLA-სა და FNLA-ს შორის.
1966 წელს მოხდა UNITA-ს პირველი შეიარაღებული გამოსვლა. მას ხელმძღვანელობდა ჟონას სავიმბი, ოვიმბუნდუს ხალხის წარმომადგენელი და ჰ. რობერტოს ყოფილი მომხრე.
1974 წლის მიხაკების რევოლუცია პორტუგალიაში კოლონიებისათვის გადამწყვეტი აღმოჩნდა. ახალმა ხელისუფლებამ ყველა კოლონიას დამოუკიდებლობა მიანიჭა. 1975 წლის 25 მარტს ზაირის რეგულარული არმია შეიჭრა ანგოლის ტერიტორიაზე FNLA-ს დახმარების მიზნით, 23 ოქტომბერს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ჯარი UNITA-ს დასახმარებლად შევიდა ქვეყნის ტერიტორიაზე და დაიწყო მარში ლუანდისკენ, დღეში 170 კმ-ის გავლით. ზაირის და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის მხარდაჭერით განხორციელებული FNLA-ს და UNITA-ს ლუანდაზე შეტევა ჩაიშალა კიფანგონდოსთან ბრძოლის შემდეგ. MPLA-ს ჯარმა კუბის რეგულარული ჯარის დახმარებით, განახორციელა წარმატებული კონტრშეტევა და მეზობლები განდევნა ანგოლის ტერიტორიიდან.
დამოუკიდებელი ანგოლა
ანგოლამ დამოუკიდებლობა 1975 წლის 11 ნოემბერს გამოაცხადა. ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი გახდა MPLA-ს პროსაბჭოთა დაჯგუფების ლიდერი აგოსტინიო ნეტო, რომლის ჯარმაც დაიკავა ქვეყნის დედაქალაქი ლუანდა. დამოუკიდებლობამ ანგოლაში მშვიდობა ვერ მოიტანა. დაიწყო ხელისუფლებისათვის სამოქალაქო ომი პროსაბჭოურ MPLA-სა და პროდასავლურ უნიტასა და MPLA-ს შორის. ამ ომს ართულებს ეთნიკური დაპირისპირებები. ქვეყანაში უკონტროლოდ შემოდის საომარი იარაღი. სამთავრობო ჯარებს წვრთნიან საბჭოთა და კუბელი ინსტრუქტორები. thumb|right|250px|სამოქალაქო ომის დროინდელი სამხედრო აღლუმი ლუანდაში 1976 წელს MPLA-ს ჯარები იმარჯვებენ სამოქალაქო ომის პირველ ეტაპზე. MPLA-ს ძალები განადგურების წინაშე აღმოჩნდა, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის და ზაირის ჯარი ტოვებს ანგოლის ტერიტორიას. ლუანდაში გაიმართა FNLA-ს დაქირავებული ჯარისკაცების სასამართლო პროცესი. UNITA გადავიდა მრავალწლიან პარტიზანულ ომზე.
1977 წლის მაისში მოხდა «ფრაქციონერების» ამბოხი, ორთოდოქსი კომუნისტის ნიტო ალვიშის ხელმძღვანელობით, რომელიც კუბის არმიის დახმარებით ჩაახშო პრეზიდენტმა ნეტომ და გენერალმა ენრიკე კარეირამ. ამას მოჰყვა ათობით ათასი ადამიანის რეპრესია.
1977, 1978 წლებში პროანგოლური ორგანიზაცია FNLC-ის რაზმები გენერალ ნატანიელ მბუმბას ხელმძღვანელობით და MPLA-ს ხელისუფლების სანქციით შეიჭრა ზაირის პროვინცია კატანგაში (შაბა). 1977 წლის ექსპანსია მოიგერია ზაირის არმიამ მაროკოს არმიის გადამწყვეტი დახმარების შემდეგ. მომდევნო წელს FNLC-ის ფორმირებები ზაირის ქალაქ კოლვეზიში გაანადგურეს საფრანგეთის უცხოური ლეგიონის პარაშუტისტებმა პოლკოვნიკ ფილიპ ერულენის ხელმძღვანელობით. ორი დამარცხების შემდეგ ანგოლის ხელისუფლებამ გადაწყვიტა ზაირთან დაემყარებინა ნორმალური ურთიერთობა.
1979 წელს გარდაიცვალა პრეზიდენტი ა. ნეტო და ქვეყნის სათავეში მოდის MPLA-ს ახალი ლიდერი ჟოზე ედუარდო სანტუში. 1980 წელს ენრიკე კარეირა, აგოსტინიო ნეტოს დროინდელი პარტიულ-სახელმწიფოებრივი იერარქიის მეორე ფიგურა, გადაყენებული იქნა თავდაცვის მინისტრის პოსტიდან. ხელისუფლების კონცენტრაცია მოექცა პრეზიდენტ დუშ სანტუშის ხელში.
1980 წელს FNLA-ს ლიდერი ჰ. რობერტო ანგოლაში ბრძოლას წყვეტს. UNITA ჟონას სავიმბის მეთაურობით ააქტიურებს პარტიზანულ ომს. 1985 წელს ანგოლის ქალაქ ჯამბაში, UNITA-ს ამბოხებულების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე, გაიმართა ანტიკომუნისტი პარტიზანების საერთაშორისო კონფერენცია. 1987—1988 წლებში ბრძოლა კვიტო-კვანავალესთან გახდა ომის გარდამტეხი მომენტი.
1989 წელს საერთაშორისო ხელშეკრულებების თანახმად კუბელმა და სამხრეთაფრიკელმა ჯარებმა დატოვეს ანგოლის ტერიტორია. ანგოლის ომის მონაწილეებისათვის გარედან პირდაპირი სამხედრო დახმარება ოფიციალურად შეწყდა.
1990 წელს სსრკ-ში პერესტროიკის გავლენით MPLA-მ უარი თქვა კომუნისტურ იდეოლოგიაზე და განაცხადა კარდინალური დემოკრატიული და საბაზრო რეფორმების გატარების სურვილის შესახებ. 1991 წელს ლისაბონში ხელი მოეწერა ბისესის შეთანხმებას მმართველ MPLA-სა და ოპოზიციურ UNITA-ს შორის პოლიტიკური დარეგულირების შესახებ. ანგოლაში დაბრუნდა ჰ. რობერტო.
1992 წელს MPLA-მ დაკარგა საბჭოთა მხარდაჭერა და მისი ორიენტაცია გადაიხარა აშშ-სკენ. შემოდგომაზე ჩატარდა ქვეყნის ისტორიაში პირველი მრავალპარტიული არჩევნები. საარჩევნო კომისიის განცხადებით არჩევნების პირველ ტურში გაიმარჯვა MPLA-მ, რომელმაც პარლამენტში უმრავლესობა მოიპოვა, ხოლო დუშ სანტუში გავიდა პირველ ადგილზე. UNITA-მ არჩევნების გამოცხადებული შედეგები გააპროტესტა. MPLA-მ პასუხად ჰელოუინის ხოცვა-ჟლეტა მოაწყო. სამოქალაქო ომი განახლდა ახალი სისასტიკეებით. 1994 წელს ქალაქ ლუსაკაში ხელი მოეწერა ლუსაკის პროტოკოლის ახალ სამშვიდობო შეთანხმებას MPLA-სა და UNITA-ს შორის. იგი ითვალისწინებდა ცეცხლის შეწყვეტას და კოალიციური მთავრობის შექმნას, მაგრამ ორივე მხარეს შორის კომპრომისი ვერ გამოიძებნა და შეთანხმება ჩაიშალა. 1998 წელს სამთავრობო ჯარებმა დაიწყეს მასირებული შეტევები UNITA-ს პოზიციებზე. 1999 წელს ანგოლის შეიარაღებული ძალებმა დაიპყრეს ქალაქი ჯამბა. 2002 წელს ჟონას სავიმბი სამთავრობო ძალებთან შეტაკების შედეგად დაიღუპა. UNITA-ს ახალმა ლიდერებმა სამოქალაქო ომის მშვიდობიანად დასრულების გადაწყვეტილება მიიღეს, ისინი დათანხმდნენ მმართველი MPLA-ს მიერ შემოთავაზებულ კონფლიქტის მშვიდობიანი მოწესრიგების პირობებს და UNITA გახდა ლეგალური ოპოზიციური ორგანიზაცია.
2010 წელს ანგოლაში ჩატარდა აფრიკის ერთა თასი ფეხბურთში.
2012 წლის არჩევნებში ანგოლის პარლამენტში ადგილების უმრავლესობა კვლავ MPLA-მ მოიპოვა და კონსტიტუციური ცვლილებების თანახმად, პრეზიდენტ სანტუშს უფლებამოსილება ავტომატურად გაუგრძელდა.
2013 წელს გაიმართა საპროტესტო აქციების ახალი ტალღა, რომლის ორგანიზატორი იყო პარტია CASA (ფართე კონვერგენცია ანგოლის გადარჩენისათვის), UNITA-ს ყოფილი აქტივისტის აბელ შივუკუვუკუს მეთაურობით. ამას ხელისუფლებამ მკაცრი რეაქციით უპასუხა და გამოიყენა ცეცხლსასროლი იარაღი. აღინიშნებოდა ოპოზიციონერი აქტივისტების მკვლელობები. ხელისუფლება აცხადებს ანგოლის «სულიერ-კულტურული მემკვიდრეობის» დაცვის პრიორიტეტების შესახებ. ლუანდაში და ზოგიერთ სხვა დასახლებულ პუნქტში ხდება მეჩეთების ნგრევა.
გეოგრაფია
thumb|right|250px|ანგოლის რუკა. thumb|right|250px|ანგოლის ტოპოგრაფიული რუკა. thumb|right|250px|ანგოლის ხედი კოსმოსიდან. ანგოლა მდებარეობს აფრიკის სამხრეთ-დასავლეთში. სანაპირო ზოლის სიგრძე შეადგენს 1600 კმ-ს. ქვეყნის ფართობია 1 246 700 კმ². უმაღლესი წერტილია — მოკოს მთა, რომელიც მდებარეობს ზღვის დონიდან 2620 მეტრზე.
საზღვრების სიგრძე კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან — 2511 კმ (რომელთაგან 210 კმ კაბინდის პროვინციასთან), კონგოს რესპუბლიკასთან — 201 კმ, ნამიბიასთან — 1376 კმ, ზამბიასთან — 1110 კმ.
სასარგებლო წიაღისეული
სასარგებლო წიაღისეულიდან ანგოლა მდიდარია ნავთობით, ალმასით, რკინის მადნით, ბოქსიტებით, ფოსფორიტებით, თაბაშირით, ოქროთი, ურანის მადნით, სპილენძით, ტიტანით, მანგანუმით. ამასთან ერთად ქვეყანას გააჩნია ბუნებრივი აირის მნიშვნელოვანი რესურსი: 2009 წლისთვის მისი მარაგი შეადგენდა დაახლოებით 300 მილიარდ კუბომეტრს.
კლიმატი
კლიმატი სანაპირო დაბლობისაა, პასატურია, მშრალია სანაპიროს გასწვრივ გამავალი ცივი ბენგელის დინების გამო, რომელიც სანაპირო ჰაერის ტემპერატურას ყველაზე თბილ თვეში (მარტში) დაბლა სწევს 24-26 °С-მდე და 16-20 °С-მდე ყველაზე ცივ თვეში (ივლისში). ნალექების წლიური რაოდენობა სანაპიროზე მცირდება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 250—500 მმ-დან 50-100 მმ-მდე (ნამიბის უდაბნოში). ზეგნის კლიმატი ეკვატორიალური მუსონურია, ხანგრძლივი ნოტიო ზაფხულით (ოქტომბერი-მაისი) და მშრალი ზამთრით (ივნისი-სექტემბერი). ჰაერის ტემპერატურა, ზეგნის სხვადასხვა ადგილის სიმაღლეზე დამოკიდებულებით, იცვლება ზამთარში 13-23 °С-დან წვიმიანი სეზონის დასაწყისში 17-28 °С-მდე. ზეგნის სამხრეთში ნალექების წლიური რაოდენობა კლებულობს ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 1000—1500 მმ-დან 600—800 მმ-მდე.
ფლორა და ფაუნა
ტყეებს და მეჩხერი ტყეებს უკავიათ ანგოლის ტერიტორიის დაახლოებით 40 %. ტროპიკული ტყეები თავმოყრილია ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, ზეგნის დანარჩენი ნაწილი უკავია მშრალ, ფოთლოვან ტროპიკულ მეჩხერ ტყეებს და მარცვლოვან სავანებს. ზღვისპირა დაბლობის მცენარეულობა ბალახოვანი და ბუჩქოვანი სავანებიდან იცვლება ბაობაბებით ჩრდილოეთში და ველვიჩიური უდაბნოებამდე სამხრეთში.
ანგოლის ცხოველთა სამყარო ტიპიურია სავანისათვის: სპილოები, ზებრები, ანტილოპები, კამეჩები, ტურები, ლომები, ავაზები, ჯიქები, მეჭეჭებიანი ღორები, მილკბილები, მაიმუნები, სხვადასხვანაირი ქვეწარმავლები და მწერები. სანაპირო წყლები მდიდარია თევზით.
პოლიტიკური წყობა
ანგოლა საპრეზიდენტო რესპუბლიკაა. სახელმწიფოს მეთაურია პრეზიდენტი. 1979 წლის 21 სექტემბრიდან ეს პოსტი უკავია ჟოზე ედუარდო სანტუშს.
ემბერა-ვოუნაანი
სქოლიო
კატეგორია:პანამის ადმინისტრაციული დაყოფა
ანგოლა
პოლიტიკური წყობა
მთავრობას ხელმძღვანელობს ვიცე-პრეზიდენტი, რომელსაც ნიშნავს პრეზიდენტი. 2012 წლის 26 სექტემბრიდან ვიცე-პრეზიდენტია მანუელ ვისენტე.
საკანონმდებლო ხელისუფლება — ერთპალატიანი პარლამენტი (სახალხო კრება) 220 დეპუტატის შემადგენლობით, რომელთაც ირჩევენ 4 წლის ვადით. პარლამენტის სპიკერი 2012 წლის 27 სექტემბერს ხელმეორედ გახდა ფერნანდუ და პიედადე დუშ სანტუში, რომელსაც ადრე ეს პოსტი ეკავა 2008—2010 წლებში.
პარლამენტში წარმოდგენილები არიან შემდეგი პოლიტიკური პარტიები (2012 წლის აგვისტოს არჩევნების შედეგების მიხედვით):
2011 წლის ახალი კონსტიტუციის თანახმად ქვეყანაში გაუქმდა პრეზიდენტის პირდაპირი არჩევნები, პრეზიდენტი ხდება საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვებული პარტიის ლიდერი. ასევე გაუქმდა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრის პოსტი, რის შედეგადაც ხელისუფლების მთელი ძალაუფლება გადავიდა პრეზიდენტის ხელში.
2015 წლის 3 სექტემბერს პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა ბრძანებას ქვეყნის ტერიტორიაზე ისლამის აკრძალვის შესახებ. შედეგად ანგოლა გახდა პირველი ქვეყანა, სადაც აკრძალულია ისლამი და არ არსებობს მეჩეთი.
შეიარაღებული ძალები
ანგოლის შეიარაღებული ძალები (Forças Armadas Angolanas, FAA) — ქვეყნის სამხედრო ორგანიზაცია, რომლის დანიშნულებაა სახელმწიფოს თავისუფლების, დამოუკიდებლობის და ტერიტორიული მთლიანობის დაცვა. შედგება სახმელეთო ჯარისაგან, სამხედრო-საჰაერო და სამხედრო-საზღვაო ძალებისაგან.
ანგოლის შეიარაღებული ძალები კომპლექტირდება 20-45 წლის ასაკის ანგოლის მოქალაქეებისგან საყოველთაო სამხედრო მოვალეობის შესახებ არესბული კანონის საფუძველზე; სამსახურის გავლის ვადაა გაწვევიდან 2 წელი; ასევე გათვალისწინებულია ნებაყოფილებითი სამხედრო სამსახური 18-45 წლის ასაკის მოქალაქეებისთვის; ანგოლის სამხედრო-საზღვაო ფლოტი მთლიანად შედგება ნებაყოფლობითი კონტრაქტით მომუშავე მოქალაქეებისგან; ნებაყოფლობითი სამხედრო სამსახური ქალებისათვის დაიშვება 20-45 წლის ასაკში. (2011 წლის მონაცემები)
ადმინისტრაციული დაყოფა
thumb|right|350px|ანგოლის ადმინისტრაციული რუკა ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ქვეყანა დაყოფილია 18 პროვინციად (província), რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან 162 მუნიციპალიტეტად (município), ხოლო ისინი 559 კომუნად (communes). .
ეთნიკური შემადგენლობა
ანგოლელი ხალხის ძირითად ნაწილს შეადგენს სამი ეთნიკური ჯგუფი: ოვიმბუნდუ (37 %), ჩრდილოეთ მბუნდუ (25 %) და კონგო (13 %). დანარჩენ ბანტუს ენაზე მოლაპარაკე ხალხს, რომლებიც ცხოვრობენ ქვეყნის ტერიტორიაზე შეადგენენ: ლუნდა, ჩოკვე, განგელა, ნიანეკა-უმბე, ოვამბო, ჰერერო და შინდონგა. არაბანტუენობრივ ხალხს მიეკუთვნებიან ბუშმენები. მოსახლეობის დაახლოებით 2 %-ს შეადგენენ აფრო-ევროპელი მულატები, 1 %-ს — თეთრკანიანები, უპირატესად ასიმილირებული პორტუგალიელები.
ენა
ოფიციალური სახელმწიფო ენაა — პორტუგალიური ენა. კულტურული, სოციალური და პოლიტიკური მექანიზმების გამო, რომლებიც კოლონიური ეპოქიდან მომდინარეობს, პორტუგალიურ ენაზე მოლაპარაკე ხალხის რაოდენობა უფრო ბევრი და მზარდია. ანგოლის ეროვნული ინსტიტუტის 1996 წლის სტატისტიკის კვლევებში სჩანს, რომ პორტუგალიური ენა მშობლიურია მოსახლეობის 26 %-სთვის. მიუხედავად ამისა, დიდად სავარაუდოა, რომ ეს ციფრი რამდენადმე გაზრდილია, სოფლის რეგიონებთან ძნელი მიდგომის გათვალისწინებით, სადაც უფრო ნაკლებად ლაპარაკობენ პორტუგალიურ ენაზე. მას მეორე ენად იყენებს ჯერ კიდევ ბევრი ადამიანი მთელ ქვეყანაში, ხოლო ქალაქის მოსახლეობის უმცროსი ასაკის თაობა მიდის პორტუგალიური ენის დომინირებული და უპირატესი გამოყენების მიმართულებით. კაბინდის ანკლავში, სადაც ბევრი არანაკლებ ან უფრო კარგად ლაპარაკობს ფრანგულ ენაზე, ვიდრე პორტუგალიურზე. კონგოს ხალხი, რომლებიც გადაასახლეს კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, უფრო კარგად საუბრობენ ფრანგულ და ლინგალას ენებზე, ვიდრე პორტუგალიურზე და კონგოზე.
სალაპარაკო კოისანური ენები შედგება ორი ოჯახისგან: კჰუნგი და კჰოე, თუმცა ამ უკანასკნელზე ლაპარაკობს რამდენიმე ასეული ადამიანი. ამ ენებზე მოლაპარაკე ადამიანების უმრავლესობა გაიქცა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში სამოქალაქო ომის დამთავრების შემდეგ. გამქრალი კვადის ენა, სავარაუდოდ იყო კჰოეს შორეული ნათესავი, ხოლო კვისის ხალხის ენა საერთოდ უცნობია; მასზე მოლაპარაკე ხალხი არც კოისანურ და არც ბანტუს ენაზე მოლაპარაკე ხალხს არ მიეკუთვნებოდა.
რელიგია
thumb|right|250px|[[ლუანდა|ლუანდის კათედრალური ტაძარი]] ანგოლის მოსახლეობის უმრავლესობა ქრისტიანია (სხვადასხვა შეფასებებით 88 %-დან — 94 %-მდე 2010 წელს ).
ქვეყანა უფრო მეტად კათოლიკურია (57 %), მაგრამ იქ შესამჩნევად იზრდება პროტესტანტების წილი (30 %-ზე მეტი 2010 წელს). ისინი, უპირველეს ყოვლისა, წარმოდგენილები არიან ღმერთის ასამბლეით (2 მილიონი ), «ღვთის სამეფოს» მსოფლიო ეკლესიით (0,4 მილიონი ) და სხვა ორმოცდაათიანელების დენომინაციებით. რამდენიმე ასეულ ათას მორწმუნეს ითვლის კონგრეგაციონალისტების, მეშვიდე დღის ადვენტისტების, ბაპტისტების, რეფორმატორების და პლიმუტის საძმოს თემები. ქვეყანაში 115 ათასი იეჰოვას მოწმეა, რომლებიც გაერთიანებულები არიან 1565 კრებაში.
ადგილობრივი ტრადიციული სარწმუნოების მიმდევრები შეადგენენ ანგოლის მოსახლეობის 4,5 %-ს, მაგრამ ამ კულტის მიმდევრების რაოდენობა და წილი თანდათან მცირდება.
მიგრანტები დასავლეთ აფრიკიდან და ახლო აღმოსავლეთიდან უმეტესად ისლამის მიმდევრები არიან. ქვეყანაში მუსლიმების რაოდენობა შეფასებულია 80—90 ათას ადამიანად. ქვეყანაში მცხოვრებ უცხოელებს შორის არიან ბუდიზმის, ჩინეთის ხალხური რელიგიის, ინდუიზმის და იუდაიზმის მიმდევრები.
2015 წლის 31 აგვისტოს პრეზიდენტი ჟოზე ედუარდო სანტუში გამოვიდა იმ კანონის მიღების მოწოდებით, რომელიც დაადგენდა ქვეყანაში ყველა მეჩეთის დახურვას. «ეს იქნება ჩვენ ქვეყანაში ისლამური გავლენის საბოლოო დამთავრება», — განაცხადა ქვეყნის მეთაურმა. კულტურის მინისტრმა პრეზიდენტის სიტყვებს დაამატა: «ისლამის ლეგალიზაციის პროცესი არ იყო ნებადართული ქვეყნის იუსტიციის სამინისტროს მიერ და მეჩეთები დაიკეტება შემდგომ შეტყობინებამდე».
ეკონომიკა
ანგოლის ეკონომიკა უკანასკნელ წლებში სამოქალაქო ომის შედეგად გამოწვეული დაშლის პროცესიდან გადავიდა აღმავალ მდგომარეობაში, აფრიკის ქვეყნებში გახდა ყველაზე მზარდ ეკონომიკად და ერთ-ერთ ყველაზე უფრო სწრაფად განვითარებულად მსოფლიოში. 2005-2007 წლების პერიოდში მთლიანი შიდა პროდუქტის საშუალო ზრდა შეადგენდა 20 %-ს. 2001-2010 წლების პერიოდში ანგოლას ჰქონდა მთლიანი შიდა პროდუქტის ყველაზე მაღალი საშუალო წლიური ზრდის ტემპი მსოფლიოში — 11,1 %. 2004 წელს ჩინურმა ექსიმბანკმა გამოყო $2 მილიარდიანი კრედიტი ანგოლაში. კრედიტის გამოყოფა გამიზნულია ანგოლის ინფრასტრუქტურის აღსადგენად, ასევე ქვეყანაში საერთაშორისო სავალუტო ფონდის გავლენის შესასუსტებლად. ჩინეთი ამგოლის მსხვილი სავაჭრო პარტნიორია ექსპორტის სფეროში, ასევე მეოთხეა იმპორტის სიდიდით. ორმხრივი ვაჭრობის მოცულობა 2011 წელს შეადგენდა 27,67 მილიარდ ამერიკულ დოლარს, რაც წლიური ზრდის 11,5 %-ს შეადგენს. ჩინეთის იმპორტი, რომელიც ძირითადად შეადგენს ნედლ ნავთობს და ალმასებს, გაიზარდა 9,1 %-ით 24,89 $მილიარდამდე, ხოლო ჩინური ექსპორტი, მათ შორის მექანიკური და ელექტროტექნიკური ნაკეთობები, მანქანების დეტალები და სამშენებლო მასალები, გაიზარდა 38,8 %-ით. ნავთობის გადაჭარბებულმა რაოდენობამ გამოიწვია არაეთილირებული ბენზინის ფასის ლიტრი £0,37-მდე დაფიქსირება.
2008 წელს ანგოლის ეროვნული ინსტიტუტის და სტატისტიკის მიერ ჩატარებულმა გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ სოფლად მოსახლეობის დაახლოებით 58 % მიეკუთვნება "ღარიბების" კატეგორიას, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მონაცემებით ქალაქებში ღარიბები მხოლოდ 19 %-ს წარმოადგენენ, ხოლო საერთო მაჩვენებელი შეადგენს 37 %-ს. ქალაქებში, ოჯახების უმრავლესობა, მათ გარდა, რომლებიც ოფიციალურად კლასიფიცირდებიან, როგორც ღარიბები, სიცოცხლისათვის სხვადასხვა სტრატეგიას მიმართავენ. იმავე დროს, ქალაქებში სოციალური უთანაბრობა ყველაზე უფრო ნათლად ჩანს და იღებს უკიდურეს ფორმებს ქვეყნის დედაქალაქ ლუანდაში. ანგოლის ადამიანის განვითარების ინდექსს მუდამ ბოლო ჯგუფში უკავია ადგილი.
ამერიკული ანალიტიკური ინსტიტუტის — "შთამომავლობის" ფონდის მონაცემებით, ანგოლაში ნავთობის მოპოვება ისე მნიშვნელოვნად გაიზარდა, რომ ქვეყანა დღეისათვის ჩინეთისთვის ნავთობის ყველაზე მსხვილი მიმწოდებელია. “ჩინეთმა გაუგრძელა სამი მრავალმილიარდიანი კრედიტი ანგოლის ხელისუფლებას; ორი კრედიტი $2 მილიარდი დოლარის ოდენობით ექსიმბანკის საშუალებით (პირველი კრედიტი 2004 წელს, მეორე 2007 წელს), ასევე მესამე კრედიტი 2005 წელს $2,9 მილიარდი დოლარის ოდენობით ჩინეთის საერთაშორისო ფონდის მეშვეობით.” ნავთობიდან შემოსავლების ზრდამ ასევე შექმნა კორუფციის შესაძლებლობები: Human Rights Watch-ის მონაცემებით 32 აშშ მილიარდი დოლარი გაქრა 2007 წლიდან 2010 წლის ჩათვლით არსებული ბიუჯეტიდან. ამას გარდა, სახელმწიფო ნავთობის კომპანია "სონანგოლი", აკონტროლებს კაბინდას პროვინციის ნავთობის 51 %-ს.
1975 წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადებამდე ანგოლა იყო სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ბეღელი და ბანანის, ყავის და სიზალის (Agāve sisalāna) ერთ-ერთი მსვილი ექსპორტიორი, მაგრამ ანგოლის სამოქალაქო ომმა (1975-2002 წლები) გაანადგურა ნაყოფიერი ადგილები, მინდვრები აივსო მინებით და მილიონობით ადამიანი გაიქცა ქალაქებში. დღეისათვის ქვეყანა დამოკიდებულია საკვების ძვირადღირებულ იმპორტზე, ძირითადად სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკიდან და პორტუგალიიდან, მაშინ როდესაც შინაური პირუტყვის 90 %-ზე მეტი ოჯახების მინიმალური საცხოვრებელი დონის შესანარჩუნებლად გამოიყენება. ათასობით ანგოლელი მცირე ფერმერი აღმოჩნდა სიღარიბეში და მინების ტყვეობაში.
რეგიონებს შორის უზარმაზარი სხვაობა წარმოადგენს სერიოზულ სტრუქტურულ პრობლემას ანგოლის ეკონომიკისათვის, არსებობენ ფაქტები იმის შესახებ, რომ ეკონომიკური მოღვაწეობის დაახლოებით მესამედი თავმოყრილია ლუანდაში და ბენგოს მეზობელ პროვინციაში, ხოლო რამდენიმე რეგიონი განიცდის ეკონომიკურ სტაგნაციას და ზოგი რეგრესსაც კი.
ეკონომიკის სოციალური და რეგიონალური დისპროპორციის ერთ-ერთი ნაყოფია ანგოლაში კერძო ინვესტიციების მკვეთრი ზრდა უცხოეთში. ანგოლის საზოგადოების პატარა ნაწილი, სადაც უმრავლესობა, უსაფრთხოების და მოგების თვალსაზრისით, ცდილობს დაგროვილი თანხა შეიტანოს საკუთარ აქტივებში. მოცემულ მომენტში, ამ ინვესტიციების ყველაზე დიდი წილი თავმოყრილია პორტუგალიაში, სადაც ანგოლის წარმოდგენა (პრეზიდენტის ოჯახის ჩათვლით) ბანკებში, ასევე ენერგეტიკის, ტელეკომუნიკაციების და მასმედიის სფეროში გახდა შესამჩნევი. ხდება ვენახებისა და ბაღების, ასევე ტურისტული საწარმოების შეძენა.
აფრიკის მთავრობის ინიციატივის საკითხებში ტონი ბლერის მოხსენებისა და ბოსტონის კონსალტინგური ჯგუფის თანახმად სუბსაჰარული აფრიკის ქვეყნებმა მთელ მსოფლიოში მიაღწიეს შესანიშნავ გაუმჯობესებას ცხოვრების გაუმჯობესებაში. ანგოლამ წინ წაიწია ინფრასტრუქტურის სფეროში, ინვესტიციები შესაძლებელი გახდა ნავთობის რესურსების ეროვნული განვითარების თანხების ხარჯზე. ამ მოხსენების თანახმად, სამოქალაქო ომის დასრულებიდან სულ ათ წელზე ცოტა უფრო მეტი ხნის შემდეგ ანგოლის ცხოვრების სტანდარტი მთლიანობაში მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა. სიცოცხლის ხანგრძლივობა, რომელიც 2002 წელს იყო სულ 46 წელი, 2011 წელს გახდა 51 წელი. ბავშვთა სიკვდილიანობა შემცირდა 2001 წლის 25 %-დან 2010 წლის 19 %-მდე, ხოლო 2001 წლის შემდეგ მოსწავლეთა რაოდენობა დაწყებით სკოლებში გაიზარდა სამჯერ. მაგრამ, იმავე დროს ქვეყანაში სოციალურ-ეკონომიური უთანასწორობა დიდი ხანია არ შემცირებულა, პირიქით გაღრმავდა ყველა მიმართულებით.
საფონდო აქტივებით, რომელიც შეესაბამება 70 მილიარდ კვანზას (6,8 მილიარდი ამერიკული დოლარი), ანგოლა დღეისათვის მესამე ქვეყანაა ფინანსური ბაზრის სიდიდის მიხედვით აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით და მხოლოდ ნიგერიას და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკას ჩამორჩება. ანგოლის ეკონომიკის მინისტრის აბრაუ გოურგელის მონაცემებით, ქვეყნის ფინანსური ბაზარი 2002 წლიდან მოკრძალებულად გაიზარდა და დღეისათვის საჰარის სამხრეთით მდებარე აფრიკის ქვეყნებში იმყოფება მესამე ადგილზე.
საერთაშორისო სავალუტო ფონდის განცხადებით ანგოლის ეკონომიკა 2014 წელს გაიზრდება 3,9 %-ით. ფონდის მონაცემებით, ეკონომიკის არასანავთობე სექტორის ზრდაში ძირითადად საკმაოდ კარგი მაჩვენებელი აქვს აგრარულ სექტორს, რაც საშუალებას იძლევა კომპენსირება მოახდინოს ნავთობის მოპოვების დროებით ვარდნაზე.
ანგოლის ფინანსურ სისტემას მხარს უმაგრებს ანგოლის ეროვნული ბანკი. საბანკო სექტორის კვლევების მონაცემებით, რომელიც ჩაატარა "დელოიტის" კომპანიამ, ანგოლის ეროვნული ბანკის ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის შედეგად 2013 წლის დეკემბერში ინფლაციის შემცირებამ შეადგინა 7,96 %, რამაც სექტორს ხელი შეუწყო ზრდის ტენდენციაში. ანგოლის ცენტრალური ბანკის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემების საფუძველზე, ქვეყნის ეკონომიკა შეიძლება გავიდეს საშუალო 5 %-ზე მომდევნო 4 წლის განმავლობაში, ძირითადად კერძო სექტორის მონაწილეობის ზრდის ხარჯზე.
სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვება და დამუშავება
ანგოლა მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულის სხვადასხვა სახეობებით, რომლებსაც ჯერჯერობით მთლიანად ვერ იყენებენ. მათ მიეკუთვნება: რკინა, მანგანუმი, სპილენძი, ოქრო, ფოსფატები, გრანიტი, მარმარილო, ურანი, კვარცი, ტყვია, თუთია, ვოლფრამი, კალა, ფლუორიტი, გოგირდი, შპატი, კაოლინიტი, ასფალტი, თაბაშირი, ტალკი. ხელისუფლება იმედოვნებს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში კრისტალური კვარცის და დეკორატიული მარმარილოს მოპოვების განახლებას. გამოთვლილია, რომ შესაძლებელია 5000 მ³ მარმარილოს ყოველწლიური მოპოვება 20 წლის განმავლობაში. სახელმწიფო კომპანია მოიპოვებდა გრანიტს და მარმარილოს უილას და ნამიბეს პროვინციებში და 1983 წელს ნაწარმოები იქნა 4450 მ³ გრანიტი და 500 მ³ მარმარილო. მას შემდეგ კომპანიამ შეწყვიტა მუშაობა იმ მიზეზით, რომ გადაიარაღებულიყო თანამედროვე მოწყობილობებით. კვარცის წარმოება გადაიდო განუსაზღვრელი ვადით კუანდო-კუბანგოს პროვინციაში არსებული სამოქალაქო ომის გამო.
ხელისუფლებამ 1980 წელს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთში ფოსფატების საბადოების გამოსაყენებლად დააარსა კომპანია. არსებობდა 50 მილიონი ტონის საბადო ზაირეს პროვინციაში და დაახლოებით 100 მილიონი ტონის კაბინდის პროვინციაში. თუმცა საბადოების კვლევა ორივე ადგილას შესრულებული იყო ბულგარეთის და იუგოსლავიის კომპანიების მიერ და 1988 წლის მდგომარეობით ორივე ადგილას მოპოვების სამუშაოები არ იყო დაწყებული.
ნავთობი
ანგოლა მოიპოვებს და მას ექსპორტზე გააქვს უფრო მეტი ნავთობი, ვიდრე სუბსაჰარული აფრიკის ნებისმიერ სახელმწიფოს. 2000-იან წლებში მან გადაასწრო ნიგერიასაც. 2007 წლის იანვარში ანგოლა გახდა OPEC-ის წევრი. 2010 წლისთვის 2006 წელთან შედარებით სავარაუდოდ წარმოება გაორმაგდება ზღვის ღრმა წყლებში არსებული საბადოების ათვისების ხარჯზე. ნავთობის გაყიდვიდან შემოსავლებმა 2004 წელს შეადგინა 1,71 მილიარდი დოლარი და შეადგენს სახელმწიფო ბიუჯეტის 80 %-ს, რაც 5 %-იანი ზრდაა 2003 წლიდან და მთლიანი შიდა პროდუქტის 45 %-ია.
ანგოლაში ნავთობის მოპოვებაზე და წარმოებაზე მუშაობენ კორპორაციები "Total S.A.", "Chevron Corporation", "ExxonMobil", "Eni", "Petrobras" და BP. აქედან კორპორაცია "შევრონი" აწარმოებს ანგოლის ნავთობის 27 %-ს.
ნავთობი შეადგენს ანგოლის ექსპორტის 90 %-ზე მეტს.
ალმასი
ანგოლის ხელისუფლება კარგავს $375 მილიონს წელიწადში ალმასების კონტრაბანდისაგან. 2003 წელს ხელისუფლებამ დაიწყო წარმატებული ოპერაცია კონტრაბანდისტებთან ბრძოლაში. 2003 და 2006 წლებს შორის აღმოაჩინეს, დააპატიმრეს და დეპორტირება გაუკეთეს 250 000 კონტრაბანდისტს. 2014 წელს ალმასების წარმოებაზე მოდის ანგოლის ექსპორტის 1,48 %.
ანგოლელი ჟურნალისტი და უფლებადამცველი რაფაელ მარკესი 2006 წელს აღნიშნავდა, რომ ალმასების მოპოვებისა და დამუშავების დროს ადამიანების მიმართ გამოიყენება "მკვლელობა, ფიზიკური შეურაცხოფა, უკანონო დაკავება და ადამიანის უფლებების სხვა დარღვევები". მარკესმა მოუწოდა უცხოურ ქვეყნებს ანგოლის ბოიკოტირებისაკენ. 2014 წლის დეკემბერში საერთაშორისო შრომითი საქმიანობის ბიურომ (Bureau of International Labor Affairs) გამოაქვეყნა იმ ნაწარმოები პროდუქტების სია, სადაც გამოყენებულია ბავშვთა და ადამიანების იძულებითი შრომა, ანგოლა, როგორც ერთ-ერთი ძირითადი ალმასების მომპოვებელი აფრიკული ქვეყანა, ჩართულია ამ სიაში, სადაც გამოიყენება ბავშვთა და ადამიანების იძულებითი შრომა. აშშ-ს შრომის სამინისტრომ განაცხადა, რომ "არსებობს ნაკლებად დასაჯერებელი ინფორმაცია ბავშვებისთვის შრომის უფლებების უზრუნველყოფის ღონისძიებების შესახებ".