cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ტვიბერი
ტვიბერი — მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის — მულხრას აუზში. სიგრძე 9,5 კმ, ფართობი 24,7 კმ². მყინვარის ენის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2150 მ. ტვიბერი ხეობის ტიპის პოლისინთეზური მყინვარია. აქვს მრავალი შენაკადი: ლასხედარი, ირითი, ასმაში, თოთი, სერი და სხვა. მთავარ ტოტს სათავეში ეწოდება ლიჭადი, შუაში — ძინალი, ქვემოთ — ტვიბერი. ზედაპირის უმეტესი ნაწილი დაფარულია მორენული მასალით. საზრდოობს მწვერვალების კულაკთაუს, ბაშილის, თოთის, სვეტღარის, ასმაშისა და ბანგურიანის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარული ნაკადებით და თოვლის ზვავებით. მყინვარიდან გამოდის მდინარე ტვიბერი (მულხრის მარჯვენა შენაკადი).
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მყინვარები
რეისიარვი
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
რაინლანდი
მინიატიურა|რაინლანდი (ყვითლად) რაინლანდი, რაინის მხარე (Rheinland) — ისტორიული მხარე რაინის შუა დინებაში, მდებარეობს თანამედროვე გერმანიაში (რაინლანდ-პფალცისა და ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მიწები).
რაინისპირეთი პოლიტიკურ-ადმინისტრაციული მნიშვნელობით ნაპოლეონის მიერ წარმოებულ ომებამდე უკიდურესი სიჭრელით გამოირჩეოდა:აქ ერთმანეთში იყო არეული საეკლესიო პრელატების (კელნის, მაინცისა და ტრირის არქიეპისკოპოსების), იულიხ-კლევე-ბერგის საჰერცოგოსა და მასზე დამოკიდებული გრაფების სამფლობელობი და თავისუფალი იმპერიული ქალაქები (მაგ: აახენი).
Solenopsis pungens
Solenopsis pungens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
რაინლანდი
ბაზელის ზავის (1795) შემდეგ  რაინის დასავლეთით მდებარე მიწები ფრანგების მიერ ციზრაინის რესპუბლიკად გადაკეთდა, რომელიც მოგვიანებით დეპარტამენტებად დაიყო და საფრანგეთის იმპერიის შემადგენლობაში მოხვდა. ეკლესიის მიწები სეკულარიზაციას, არისტოკრატი მმართველები კი — მედიატიზაციას დაუქვემდებარეს. რაინის მეორე ნაპირზე სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები 1806 წელს რაინის კავშირში გაერთიანდნენ.
Solenopsis pungens
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
რაინლანდი
1822 წელს რაინისპირა მიწები პრუსიის რაინის პროვინციას შეუერთდა დედაქალაქით კობლენცში, რომელმაც სახესხვაობებით 1946 წლამდე იარსება.
პირველი მსოფლიო ომის შედეგად რაინლანდის დემილიტარიზაცია მოხდა, ზაარლანდი ერთა ლიგას გადაეცა სამართავად, ეიპენი და მალმედი ბელგიას ერგო. 1918 წლის დეკემბერში ანტანტის ჯარებმა კომპიენის დროებითი დაზავების თანახმად რაინის მხარის ოკუპაცია დაიწყეს. გარდა ამისა, ანტანტის არმიამ სტრატეგიული პლაცდარმები დაიკავა მდინარის მარჯვენა ნაპირზე 18 მილის რადიუსით, ცენტრები კი შემდეგ ქალაქებში განათავსეს: კელნში — დიდმა ბრიტანეთმა, კობლენცში — აშშ-მა, ხოლო მაინცში — საფრანგეთმა. კარტოგრაფიაში ზონირებასთან დაკავშირებული შეცდომის გამო ამერიკული და ფრანგული ზონები ვერ გადაიკვეთა და შედეგად მდინარე რაინის აღმოსავლეთ ნაპირზე მათ შორის ე.წ. გათიშვა მოხდა, რომელშიც 1919 წელს გამოცხადდა თავისუფალი სახელმწიფო ფლაშენჰალსი.
1920 წლის მარტში რურის აჯანყების პასუხად რაიხსვერის ნაწილები რურის მხარეში შეიჭრნენ და რურის წითელ არმიასთან გააჩაღეს ბრძოლა. დემილიტარიზებულ ზონაში გერმანული ჯარების შესვლის საპასუხოდ, ფრანგულმა ჯარებმა რაინი გადალახეს და მაინის ფრანკფურტის, დერმშტადტისა და ჰანაუს ოკუპირება მოახდინეს, შემდეგ კი დუისბურგსა და ჰომბურგს შემოეწყვნენ. ფრანგული ჯარები მხოლოდ 1920 წლის მაისში გაიყვანეს ამ ქალაქებიდან.
1921 წლის მარტში, რაკი გერმანიას რეპარაციის გადახდა არ სურდა, ანტანტის ჯარებმა დუისბურგი, რურორტი და დიუსელდორფი დაიკავეს და იმავე წლის 21 სექტემბრამდე დარჩნენ. რაკი გერმანიამ კიდევ ერთხელ განაცხადა უარი რეპარაციის გადახდაზე, 1923 წლის იანვრის თვეში ფრანგული და ბელგიური ჯარები ისევ შეიჭრნენ რურის მხარეში და 1926 წლამდე დარჩნენ.
1919-1923 წლებში რაინელმა სეპარატისტებმა, რომელთაც საფრანგეთი უჭერდა მხარს, რამდენიმეჯერ სცადეს რაინლანდის გერმანიისგან მოწყვეტა და დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოცხადება. თუმცა 1925 წელს ლოკარნოს შეთანხმებით, პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ მიღებული ევროპული საზღვრების გარანტორად რომ მიიჩნეოდა, რაინელი სეპარატისტების მოძრაობა სრულიად ჩაკვდა.
ანტანტის სახელმწიფოთა ჯარები რაინლანდის მიწაზე 1930 წლამდე დარჩნენ. ხელისუფლებაში ჰიტლერის მოსვლის შემდეგ (1933) გერმანიას დაუბრუნდა ზაარლანდი (1935), ხოლო 1936 წელს რაინის მხარემ უცხოური მილიტარიზაცია განიცადა, რაც, გარკვეულწილად, მეორე მსოფლიო ომის გაჩაღების პროლოგი გახდა.
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ რაინლანდი დაიშალა. სამხრეთით მდებარე აგრარული მიწები (რაინის ღვინით ცნობილი) რაინლანდ-პფალცის შემადგენლობაში აღმოჩნდა, სამრეწველო რური კი (ნახშირსაბადოებით მდიდარი რაიონი) ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მიწას მიუერთდა. ქალაქი ვეცლარი ჰესენის მიწის ნაწილი გახდა.
სეტიფის პროვინცია
200პქ|მინი|მარჯვნივ|სეტიფის მდებარეობა ალჟირში სეტიფი (არაბულად: ولاية سطيف) — პროვინცია (ვილაიეთი) ჩრდილო-აღმოსავლეთ ალჟირში. მისი დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქია სეტიფი. სიდიდით მეორე ქალაქია ელ-ეულმა. პროვინციის ფართობია კმ². 2008 წლის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობს ადამიანი.
პროვინციაში მდებარეობს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჯემილა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალჟირის პროვინციები
სერგო კუტივაძე
სერგო კუტივაძე (დ. 9 აგვისტო, 1936, ჩოხატაური, საქართველოს სსრ — გ. 7 ივნისი, 2017 ) — ქართველი ფეხბურთელი და მწვრთნელი, პოზიციით ნახევარმცველი. თამაშობდა ქუთაისის „ტორპედოსა“ (1962–1966) და თბილისის „დინამოში“ (1967–1973), ასევე წვრთნიდა ორივე გუნდს. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1965), საქართველოს სსრ დამსახურებული მწვრთნელი (1976).
2011 წლის 17 მაისს საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს გადაწყვეტილებით, თბილისის „დინამოს“ მიერ თასების მფლობელთა თასის მოპოვების 30 წლის იუბილესთან დაკავშირებით 1981 წლის თბილისის „დინამოს“ სრულ შემადგენლობასა და სამწვრთნელო შტაბთან ერთად — სერგო კუტივაძეს საქართველოს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭა.
სანაკრებო კარიერა
კუტივაძემ საბჭოთა კავშირის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში ჩაატარა მხოლოდ ერთი, ამხანაგური მატჩი, 1965 წლის 4 სექტემბერს იუგოსლავიის წინააღმდეგ.
სამწვრთნელო კარიერა
სხვადასხვა დროს მუშაობდა თბილისის „დინამოს“ მთავარი მწვრთნელის თანაშემწედ (1974—1982, 1984), კლუბის დირექტორად (1983) და მთავარ მწვრთნელად (ნოემბერი 1994—თებერვალი 1995). რეგულარულად ესწრებოდა თანამეგობრობის თასის მატჩებს. 1997 წლის სექტემბრიდან ნოემბრამდე ასრულებდა ქუთაისის „ტორპედოს“ მთავარი მწვრთნელის მოვალეობას. 2007 წლიდან მუშაობდა საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციაში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1944 კატეგორია:დაბადებული 9 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 2017 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ივნისი კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის დინამოს მწვრთნელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს მწვრთნელები კატეგორია:ქართველი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატები
ხარჯამი
ხარჯამი — სოფელი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, წახანის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1180 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 18 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ეკლესიის ნანგრევები და XIX საუკუნის მეჩეთი, რომელიც ამჟამად უფუნქციოა. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ვარხანის სასოფლო საბჭოში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 137 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გაზელი დამა
გაზელი დამა ან ქურციკი დამა (Nanger dama, ადრე Gazella dama) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი უდაბნოს გაზელის გვარისა. გავრცელებულია აფრიკაში: საჰარასა და საჰელში. თავისი ისტორიული არეალიდან გაქრობა გამოიწვია ნადირობამ და ჰაბიტატის განადგურებამ; შემორჩენილია ჩადში, მალისა და ნიგერში. მისი ჰაბიტატი მოიცავს საბალახო მინდვრებს, ბუჩქნარებს, ნახევრად უდაბნოებს, ღია სავანესა და მთის პლატოებს. იკვებება ბალახით, ფოთლებით (განსაკუთრებით აკაციით), ყლორტებითა და ხილით.
მინი|მარცხნივ|200პქ|N. d. mhorr. დამა ნიგერის ეროვნულ სიმბოლოს წარმოადგენს. ჰაუსაზე მისი სახელი ჟღერს, როგორც: meyna ან ménas. იგი გამოსახულია ნიგერის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ემბლემაზა, რომლის პოპულარული სახელია Ménas.
მოიცავს სამ ქვესახეობას:
ოლივერ კანი
ის თანამედროვეობის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული გერმანელი მოთამაშეა, რომელმაც რვაჯერ მოიგო გერმანიის ჩემპიონის ტიტული, ექვსჯერ გერმანიის თასი, უეფას თასი(1996), უეფას ჩემპიონთა ლიგის თასი და საკონტინენტთა შორისო თასი(ორივე 2001). თავისმა ინდივიდუალურმა წვლილმა მას მოუტანა უეფას საუკეთესო მეკარის 4 ჯილდო, სამჯერ "IFFHS"-ის ვერსიით მსოფლიოს საუკეთესო მეკარის ჯილდო და ორი გერმანიის საუკეთესო ფეხბურთელის ჯილდო. 2002 წლის მსოფლიოს ჩემპიონატზე ის გახდა პირველი და ერთადერთი მეკარე ტურნირის ისტორიაში, რომელმაც მოიგო ოქროს ბურთი.
1994 წლიდან 2006 წლამდე, კანი ასპარეზობდა გერმანიის ნაკრებში, რომელშიც ის ძირითად მეკარედ ანდრეას კეპკეს სანაკრებო კარიერის დასრულების შემდგომ იქცა. 2002 წლის მსოფლიოს ჩემპიონატზე გერმანიის ნაკრებმა კანის კაპიტნობით მიაღწია ფინალამდე. მაშინ, როდესაც გერმანიის ნაკრები რამდენიმეჯერ შერცხვა მთელი ამ ხნის მანძილზე თავიანთი ცუდი ასპარეზობის გამო, კანის სიმამაცეს ყოველთვის აღტაცებაში მოყავდა მაყურებელი და სწორედ მისი დამსახურება იყო გერმანიის ნაკრების ფინალში გასვლა, სადაც ისინი ბრაზილიის ნაკრებთან დამარცხდნენ 0-2. ამ მატჩის შემდეგ კანი მკაცრად გააკტირიკეს, რადგან მას ბრაზილიელი ფორვარდის რივალდოს დარტყმული ხელიდან გაუვარდა, რის შედეგადაც რონალდოს ბურთის კარის ბადეში გადაგზავნა არ გასჭირვებია. მიუხედავად ამისა, ის დასახელდა ტურნირის საუკეთესო ფეხბურთელად და მიიღო ოქროს ბურთის ჯილდო.
კარლსრუე
ექვსი წლის ასაკში კანი შეუერთდა კარლსრუეს საფეხბურთო აკადემიას, სადაც მისი მამა - როლფი თამაშობდა 1962 წლიდან 1965 წლამდე. ოლივერმა მეკარეობამდე თამაში დაიწყო მინდვრის ფეხბურთელად. ის პროფესიონალთა გუნდს შეუერთდა 1987-88 წლების სეზონში პირველ ბუნდესლიგაში, პირველად ის იყო ალექსანდრე ფამულას სარეზერვო გოლკიპერი. 1987 წლის 27 ნოემბერს შედგა კანის ბუნდესლიგური დებიუტი კელნის წინააღმდეგ, სადაც ოლივერის გუნდმა 4-0 გაანადგურა კელნი. თუმცა-ღა, მხოლოდ 1990 წლის შემდეგ მწრთვნელმა ვინფრედ შეფრემა გადაწყვიტა მისი ძირითად მეკარედ ქცევა. მომდევნო წლებში ოლივერმა კლუბში დაიმკვიდრა ძირითად მეკარედ თავი. ის მიიჩნეოდა მოტივატორად და უმთავრეს ფეხბურთელად კარლსრუეში, რომელთაც 1993-94 წლების სეზონში გააღწიეს უეფას თასის 1/2 ფინალურ ეტაპზე. 1/8 ფინალში კლუბმა საკუთარ კედლებში გაანადგურა ესპანური ვალენსია 7-0, მას შემდეგ, რაც პირველი გასვლითი მატჩი "მესტალიაზე" დათმეს 1-3. მატჩს გერმანულმა მედიამ "სასწაული ვაილდ პარკ სტადიონზე" შეარქვეს. კლუბმა 1/2 ფინალურ ეტაპზე დასანანი მარცხი იწვნია ავსტრიული ზალცხბურგისაგან.
კარიერის სტატისტიკა
1 მოიცავს გერმანიის სუპერ-თასს.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1969 კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ევროპის ჩემპიონები ფეხბურთში კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები კატეგორია:კარლსრუეს ფეხბურთელები კატეგორია:გერმანიის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:ფიფას 100-ეული
მოზამბიკის შეიარაღებული ძალები
მოზამბიკის შეიარაღებული ძალები (პორტუგალიურად: Forças Armadas de Defesa de Moçambique) — მოზამბიკის აღმასრულებელი ხელისუფლების სამხედრო სტრუქტურა, რომელიც ექვემდებარება ქვეყნის პრეზიდენტს და იმართება თავდაცვის სამინისტროს მიერ. შეიარაღებული ძალების მისიაა შეინარჩუნოს მოზამბიკის სუვერენიტეტი, დაიცვას მისი სახმელეთო ტერიტორიები, ტერიტორიული წყლები, საჰაერო სივრცე და მათი განუყოფელი მთლიანობა. ასევე მისი მოვალეობაა ქვეყანაში კონსტიტუციური წესრიგის დამყარება და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. მის შემადგენლობაშია არმია, სამხედრო-საზღვაო ძალები, სამხედრო-საჰაერო ძალები და მილიცია.
ისტორია
მოზამბიკის შეიარაღებული ძალები ჩამოყალიბდა 1994 წლის აგვისტოში, მას შემდეგ რაც დასრულდა 1992 წლის მოზამბიკის სამოქალაქო ომი. ახალი შეიარაღებული ძალები Comissão Conjunta para a Formação das Forças Armadas de Defesa e Segurança de Moçambique (CCFADM)-ის კომისიის მეშვეობით შეიქმნა და მასში შევიდა „მოზამბიკის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის” (მეგმ) ჯარისკაცების უმრავლესობა, რომლებიც ხალხში დიდი პოპულარობით სარგებლობდნენ, აგრეთვე „ამბოხებულთა არმიის” ის ჯარისკაცები, რომელთაც სურდათ ჯარში სამსახური. გენერალ-ლეიტენანტი ლაგოს ლიდიმო „განმათავისუფლებელი მოძრაობიდან” თავდაცვის ძალების მეთაურად იქნა არჩეული, ხოლო მაიორი მათეუს ნგონჰამო „ამბოხებულთა არმიიდან” დასახელდა თავდაცვის ძალების ვიცე-მეთაურად. ხოლო მგმ-ის ყოფილი მეთური, ანტონიო ჰამა პენსიაზე გავიდა.
სქოლიო
კატეგორია:მოზამბიკის შეიარაღებული ძალები
ჰააპაიარვი
ჰააპაიარვი (Haapajärvi) — მუნიციპალიტეტი ნივალა-ჰააპაიარვის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6 657 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 789.11 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8.69 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: ჰააპავესი, კიარსიამიაკი, ნივალა, პიჰტიპუდასი, პიუჰიაიარვი, რეისიარვი, სიევი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
უილანდრის ტბის რეგიონი
უილანდრას ტბის ოლქი – იუნესკოს მსოფლიოს მემკვდირეობის ძეგლი ავსტრალიაში, ახალი სამხრეთ უელსის შტატის სამხრეთ-დასავლეთით. მოიცავს 2,400 კვ. კმ-ს.
რეგიონს აქვს მნიშვნელოვანი ბუნებრივი და კულტურული ფასეულობები. რეგიონის მცირე ნაწილი დაცულია მუნგოს ეროვნული პარკის სახით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ავსტრალიაში
ჩრდილოეთი პოლუსი
270პქ|მინი|ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე და ჩრდილოეთი პოლუსი. მინი|ნიშანი ჩრდილოეთ პოლუსზე ჩრდილოეთი პოლუსი/ჩრდილოეთი გეოგრაფიული პოლუსი — წერტილი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, რომელშიც დედამიწის ბრუნვის წარმოსახვითი ღერძი კვეთს დედამიწის ზედაპირს. დედამიწის ზედაპირის სხვა ნებისმიერი წერტილი ჩრდილოეთ პოლუსის მიმართ ყოველთვის სამხრეთის მიმართულებისაა. ჩრდილოეთ პოლუსი მდებარეობს ჩრდილოეთი ყინულოვანი ოკეანის ცენტრალურ ნაწილში, სადაც წყლის სიღრმე 4 ათ. მეტრს აღემატება. ჩრდილოეთ პოლუსის რაიონში წყლის ზედაპირი მთელი წლის განმავლობაში დაფარულია სქელი მრავალწლიანი მოდრეიფე პაკის ყინულით. უახლოესი ხმელეთის მონაკვეთი, რომელიც ეკვრის ჩრდილოეთ პოლუსს არის ან კაფეკლუბენი ან კუნძული ATOW1996. ყველაზე ახლოს მდებარე დასახლებული პუნქტია ალერტი კუნძულ ელსმირზე (ნუნავუტი, კანადა), რომელიც პოლუსიდან დაშორებულია 817 კილომეტრით.
1958 წელს ამერიკულმა წყალქვეშა ნავმა ნაუტილუსმა დააფიქსირა სიღრმე 4087 მ. 2007 წელს რუსული ბათისკაფით განისაზღვრა ჩრდილოეთი პოლუსის წყლის ახალი სიღრმე — 4261 მ.
ისტორია
მინი|მარჯვნივ|270პქ|ფლამანდიელი კარტოგრაფის გერხარდ მერკატორის რუკა, სადაც გამოსახულია ჩრდილოეთი პოლუსი. შედგენილია 1595 წელს. მინი|მარჯვნივ|270პქ|ბარკა „ჟანეტა“ მინი|მარჯვნივ|270პქ|ნანსენის გემი „ფრამი“ მრავალი ანტიკური კულტურის მიხედვით დედამიწას ბრტყელი იერსახით წარმოიდგენდნენ, თუმცა ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები (ძველი წელთაღრიცხვის VI საუკუნე) თვლიდნენ, რომ დედამიწა არის სფეროსებური. ტერმინი ჩრდილოეთი პოლუსი პირველად გვხვდება XV საუკუნის შუა წლებში. მანამდე, წერილობით წყაროებში მოიხსენიებენ როგოროც არქტიკულ პოლუსს. XV საუკუნეში მარტინ ბეჰაიმი და სხვა გეოგრაფები სწორად თვლიდნენ, რომ ჩრდილოეთი პოლუსი ზღვაში მდებარეობს.
რუსი მეცნიერი მიხეილ ლომონოსოვი თეორიულად ადასტურებდა, რომ არის შესაძლებლობა ზღვის გავლით ჩრდილოეთ პოლუსისკენ მიღწევა. პომორელი ლეგენდების მიხედვით, ლომონოსოვმა გამოიტანა დასკვნა, რომ ძლიერი ქარები უკუაგდებენ მყინვარულ სივრცეებს შპიცბერგენის ჩრდილოეთი სანაპიროდან და ქმნიან ყინულისგან თავისუფალ ზღვას. ეკატერინე II-ის ბრძანებით 1765-1766 წლებში ადმირალი ვასილი ჩიჩაგოვი ორჯერ ცდილობდა შპიცბერგენისკენ გადასვლას, თუმცა მივიდა მხოლოდ ჩ.გ. 80°30'-მდე. 1773 წელს კონსტანტინ ჯონ ფიპსის ბრიტანულმა ექსპედიციამ მიაღწია პოლარულ არქიპელაგს ჩ.გ. 80°48'-მდე. 1818 წელს ბრიტანული გემების განყოფილებამ მიაღწია ნიშნულს ჩ.გ. 80°34'-ს. ერთ-ერთი პირველი ექსპედიცია, რომელიც ცდილობდა ჩრდილოეთ პოლუსის მიღწევას სხვა მეთოდების გამოყენებით იყო ბრიტანული ექსპედიცია უილიამ პარის ხელმძღვანელობით, რომელიც 1827 წელს ინგლისიდან დაიძრა გემით „ჰეკლა“. ექსპედიციამ მიაღწია შპიცბერგენის არქიპელაგს. აქედან პარის განყოფილება ორი ნავით დაიძრა ჩრდილოეთისაკენ და 23 ივლისს მიღწია ჩ.გ. 82°45'-ს. პარის ექსპედიციის განყოფილების ერთ-ერთი წევრი იყო მოგზაური ჯეიმზ როსი, რომელმაც მოგვიანებით აღმოაჩინა ჩრდილოეთი მაგნიტური პოლუსი. მინი|მარცხნივ|200პქ|[[ფრიტიოფ ნანსენი]] მინი|მარცხნივ|200პქ|[[რობერტ პირი]] ჩრდილოეთ პოლუსისკენ მიღწევას ცდილობდა აგრეთვე ბრიტანული არქტიკული ექსპედიცია (1875-1876 წწ.) ჯორჯ ნერსის ხელმძღვანელობით, რომელიც მოძრაობდა სმითის სრუტის მხრიდან „ალერტისა“ და „დისკოვერის“ გემებზე. ალბერტ მარკემის ხელმძღვანელობით ექსპედიციის ნაწილმა 1876 წლის 12 მაისს მარხილებით მიაღწია სარეკორდო ნიშნულს: ჩ.გ. 83°20’26"-ს.
ჯორჯ დე ლონგის ამერიკული ექსპედიცია 1879 წლის 8 ივლისს ბარკით (რომელსაც ეწოდებოდა „ჟანეტი“) სამოგზაუროთ გავიდა სან-ფრანცისკოდან. ჩრდილოეთ პოლუსთან მისვლას გეგმავდნენ ბერინგის სრუტის გავლით. ვრანგელის კუნძულის სიახლოვეს ექსპედიციას გაუვალი ყინულები შეხვდა. მომდევნო 21 თვის განმავლობაში გემი, რომელიც ჩაყინული იყო მძლავრი ყინულის მასებით მოძრაობას აგრძელებდა ჩრდილო-დასავლეთისაკენ, რითაც თანდათან უახლოვდებოდა ჩრდილოეთ პოლუსს. 1881 წლის 12 ივნისს გემმა ვერ გაუძლო ყინულის წნევას და ჩაიძირა 77.25°N, 154.98333°W. თუმცა ექსპედიცია გადარჩა, ყინულზე მარხილებით გადაზიდეს მაშველი ნავები და საკვები. მიაღწიეს ნოვოსიბირსკის კუნძულებს. აქედან 1881 წლის 12 სექტემბერს ექსპედიციამ სამი სამაშველო ნავით შეეცადა მისულიყო მატერიკამდე. შტორმის შედეგად ერთ-ერთი სამაშველო ნავი ეკიპაჟთან ერთად ჩაიძირა. დანარჩენი ორი ნავი მივიდა სანაპირომდე, თუმცა შტორმის გამო ნავები ერთმანეთს დაცილდნენ. ერთ-ერთი სამაშველო ნავის ეკიპაჟი აიყვანეს იაკუტებმა მდინარე ლენის დელტაში.
1884 წელს „ჟანეტი“ იპოვეს გრენლანდიის სამხრეთით, რომელიც ყინულში იყო დამარხული. გემი 1000 კილომეტრით იყო დაცილებული კატასტროფის ადგილს. მეტეოროლოგი ჰენრიკ მონი ამ პოვნის შემდეგ გამოთქვამს მოსაზრებას და აღნიშნავს, რომ ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში არსებობს დინება, რომელსაც ყინულები გადააქვს აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით.
ნორვეგიელი მოგზაური ფრიტიოფ ნანსენი დაინტერესდა ამ მოსაზრებით და მოაწყო ნორვეგიის პოლარული ექსპედიცია „ფრამზე“, რომელიც აგებული იყო ნანსენის დაკვეთით სპეციალურად ყინულში დრეიფისთვის. 1893 წლის 24 ივნისს „ფრამმა“ დატოვა ქრისტიანია. ჩრდილოეთის საზღვაო გზის გავლით 28 სექტემბერს გემმა მიაღწია ყინულოვან სივრცეებს ნოვოსიბირკის კუნძულებთან. 1895 წლის 14 მარტს როდესაც „ფრამმა“ მიაღწია ჩ.გ. 84°4'-ს ნანსენმა და იალმარ იოჰანსენმა გზის გაგრძელება გადაწყვიტეს თხილამურებით. ნანსენი ფიქრობდა, რომ 50 დღის განმავლობაში მოახერხებდა 660 კილომეტრის გავლას და მივიდოდა პოლუსთან. ხოლო იქიდან გაემგზავრებოდა ფრანც-იოსების მიწაზე.
თავდაპირველად ყინული საკმაოდ მოსწორებული იყო და მკვლევარებს არ უძნელდებოდათ გადაადგილება. დრო და დრო ლანდშაფტი შეიცვალა უსწორმასწორო ყინულის მასებით. 7 აპრილს წყვილმა მიაღწია ჩ.გ. 86°14'-ს. მათ თვალწინ გაიხსნა მძლავრი ყინულის მთები. ნანსენმა და იოჰანსენმა გადაწყვიტეს უკან დაბრუნება და საბოლოო ჯამში მიაღწიეს ფრანც-იოსების მიწას.
ლუიჯი ამედეოს იტალიური არქტიკული ექსპედიცია 1899 წელს გეზს იღებს ნორვეგიიდან. ჩაფიქრებული ჰქონდათ მიეღწიათ ფრანც-იოსების მიწამდე, საიდანაც გაემგზავრებოდნენ ჩრდილოეთი პოლუსისაკენ. ფრანც-იოსების მიწაზე გამოზამთრების პერიოდში, ბანაკში გაყინვის შედეგად ლუიჯი ამედეომ ორი თითი დაკარგა, რის გამოც აღარ შეეძლო პირადად მიეღო მონაწილეობა ჩრდილოეთი პოლუსისკენ მგზავრობაში. 1900 წლის 11 მარტს უმბერტო კანის ხელმძღვანელობით ჯგუფი დაიძრა ჩრდილოეთი პოლუსისაკენ. ექსპედიციის რამდენიმე წევრი აცნობიერებდა იმას, რომ დიდი სირთულეების გამო ისინი ვერ მიაღწევენ პოლუსს. ამას ემატებოდა საკვების დეფიციტი. ამიტომ ჯგუფი უკან დაბრუნდა.
ჩრდილოეთი პოლუსის დაპყრობა დიდი ხნის განმავლობაში მიეწერობოდა ამერიკელ ინჟინერსა და მოგზაურს რობერტ პირსს, რომელმაც განაცხადა, რომ ჩრდილოეთ პოლუსს მიაღწია 1909 წლის 6 აპრილს. თუმცა მოგვიანებით პირის განცხადება საეჭვო გახდა. მაგალითად, ქრონომეტრაჟის მსვლელობა. პირის ექსპედიციის საშუალო სიჩქარე კონტინენტიდან ბარტლეტის ბანაკმდე შეადგენდა 17 კილომეტრს დღეში. ხოლო პირის მტკიცებით, ბარტლეტის ბანაკიდან გამოსვლის შემდეგ, მისმა ჯგუფმა 5 დღის განმავლობაში დაძლია 246 კილომეტრი, რაც სამჯერ აჭარბებდა საშუალო სიჩქარეს. უკან დაბრუნებისას ექსპედიციამ გზა დაძლია მხოლოდ სამი დღეში, რაც დღეში შეადგენდა 80 კმ გავლას.
ბევრმა მკვლევარმა ასეთი მსვლელობა შეუძლებლად მიიჩნია.
კლიმატი
მინი|მარჯვნივ|250პქ|ყინულების დნობა. 2005-2007 წწ. ჩრდილოეთი პოლუსი გაცილებით უფრო თბილია ვიდრე სამხრეთი პოლუსი. ზამთრის ტემპერატურა ჩრდილოეთ პოლუსზე მერყეობს – 43 °C-26 °C შორის. ზაფხულში ტემპერატურა უტოლდება 0 °C-ს. ცალკეულ დღეებში მატულობს + 2 °C-მდე. ჩრდილოეთ პოლუსზე დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი ტემპერატურაა + 5 °C. ყინულის ფენების სისქე ჩვეულებრივ 2-3 მეტრია. ყინულით დაფარული ოკეანის ტერიტორია ზაფხულში თითქმის ორჯერ უფრო ნაკლებია ვიდრე ზამთარში. ზოგჯერ, ყინულის გადაადგილების შედეგად შიშვლდება ოკეანის ზედაპირი.
კვლევებმა უჩვენა, რომ არქტიკაში ყინულის სისქე უკანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში შემცირდა, რაც მკვლევარების აზრით, გლობალური დათბობით არის განპირობებული. 2007 წლის სექტემბერში ჩრდილოეთ პოლუსზე დაფიქსირდა რეკორდულად დაბალი ყინულის დონე. პოლარული დღე დაახლოებით 193 დღე-ღამე გრძელდება, პოლარული ღამე – დაახლოებით 172 დღე-ღამე.
Solenopsis pusillignis
Solenopsis pusillignis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ხეიდზის აჯანხება
შეჯახების სახელი ეწოდა იაპონური ტრადიციული აღრიცხვის ჰეიდზის ეპოქამ ( 1159 - 1160 წლები).
უკანა ისტორია
1156 წლის ხოგენის აჯანხების შემდეგ, ქვეყანა კვლავ დაიშალა პოლიტიკური წინააღმდეგობებით. კერძოდ, მინამოტოს კლანის წარმომადგენლები, რომლებიც იმპერატორ გო-სირაკავას მფარველობდნენ, არ დაჯილდოვდნენ ტაირასთან შედარებით და, შესაბამისად, ისინი სულ უფრო უკმაყოფილოები ხდებოდნენ იმპერიული სასამართლოს პოლიტიკით.
1160 წლის იანვარში თაირა ნო კიომორი კუმანოში თაყვანისმცემლად წავიდა. ფუდზივარა ნობუიორმა შესთავაზა მინამოტო-ნო იოსიტომოს დაეპყრო იმპერატორის სასახლე. იოსიტომომ უპასუხა: ”თუმცა, ჰოგენის გასული აჯანხების დროს, მთელი ჩვენი ოჯახი სუვერენის მტრად გამოცხადდა და განადგურდა. მე, იოსიტომომ, სიცოცხლე გადავარჩინე მხოლოდ იმისთვის, რომ განეხორციელებინა ჩემი ფარული განზრახვა კიომორთან დაკავშირებით“.
აჯანყება კიოტოში
მინი|230x230პქ| იმპერატორ ნიჯოს ფრენა როკუხარაში. ღამით იოsიტომომ 500 მხედარი შეიყვანა კიოტოში, შემოუარა სენტოს საიმპერატორო სასახლეს და გადაწვა. ბევრი ტაირას და სინდზეის მხარდამჭერი დაიღუპა, თავად სინდზეი კი ( ფუდზივარა-ნო მიტინორი ) გაიქცა და თავი მოიკლა. ფუდზივარა ნობუიორმა შეიპყრო იმპერატორი ნიდზიო და ყოფილი იმპერატორი გო-სირაკავა. აჯანყების შესახებ შეიტყო, მინამოტო იოსიხირა (მეტსახელად აკუგენდა) კამაკურიდან აიღო მონაწილეობა ბრძოლაში.
ტაირა კიომორიმ შეიტყო აჯანყების შესახებ კირიბეს მხარეში. ის გაურკვევლობაში ჩავარდა და დამალვა სურდა, მაგრამ ტაირა-ნო სიგემორი დაარწმუნა, წასულიყო კიოტოში. კიომორმა ჯარები დედაქალაქისკენ მიიყვანა. მან დაამყარა კონტაქტი "ოპოზიციასთან" ფუდზივარა მიცუიორისა და ფუდზივარა კორეკატას სახით, რომლებმაც მოაწყვეს იმპერატორის გაქცევა."ღამით ნიჯოს სასახლეს ცეცხლი წაუკიდეს. მეომრებმა მცველები დატოვეს და ცეცხლის ჩაქრობა დაიწყეს. შემდეგ იმპერატორი, გადაცმული სასამართლო ქალბატონი, ჩაჯდა ვაგონში, რომელსაც თან ახლდა კორეკატა. პორტირმა დაკითხა ისინი, კორეკატამ უპასუხა, რომ სასამართლოს ქალბატონი მოდიოდა. ანათებდა ვაგონის შიგთავსს და ათვალიერებდა მას, პორტერმა მათ გაუშვა. ამიტომ წავიდნენ. გზაზე იგი დახვდა მათ სამასი სიგემორის მხედრით და გააცილა როკუხარაში, სადაც მალე შეიკრიბა მთავრობის ყველა მოხელე და მათ შორის იყო ასევე უზენაესი კანცლერი ფუდზივარა მოტოდზანე."იმპერატორმა მაშინვე გასცა ბრძანება აჯანყებულების განადგურების შესახებ.
ამავდროულად დაიწყო მინამოტოს არმიიდან დეზერტირება - ძალიან მალე მას მხოლოდ 2000 მეომარი დარჩა, რომლებთან ერთადაც უნდა დაეცვა სასახლე. იმ დროს ტაირას 3000 მეომარი ჰყავდა. კიომორმა ისინი დაყო 1000 კაციან 3 რაზმად და დაავალა რაზმებს ტაირა-ნო სიგემორი, ტაირა-ნო ნორიმორი და ტაირა-ნო იორიმორი.
ფუდზივარა ნობუიორი იცავდა ტაიკენის კარიბჯეს, მაგრამ შეტევის დაწყებისთანავე გაიქცა. ტაირა ნო სიგემორიმ 500 მეომრის სათავეში მოახერხა კარიბჭის გატეხვა და სასახლეში შეჭრა. მას შეხვდნენ მინამოტო იოსიხირა, კამადა მასაკიიო, მიურა იოსიზუმი, ტაირა ხიროცუნე, ხირაიამა სუესიგე, კუმაგაე ნოადზანე, სულ 16 ადამიანი და სასახლიდან გააძევეს. მინამოტოს ჯარებმა დატოვეს სასახლე, თავს დაესხნენ ტაირას არმიას და აიძულეს იგი უკან დაეხია, ხოლო ტაირა-ნო სიგემორი თითქმის მოკვდა. ტაირას არმია უკან დაიხია აღმოსავლეთით მდინარე ხორიკავას გასწვრივ როკუხარაში, ტაირას ოჯახის სახლში. მინამოტომ როკუხარაზე შეტევა წამოიწყო, ტაირა ნო-ნორიმორის რაზმმა კი მოახერხა დასავლეთიდან სასახლეში შესვლა და მისი დაკავება.
როდესაც გაირკვა, რომ სასახლე დაიკარგა და როკუჰარას ქარიშხალი არ შეეძლო, იოსიტომომ გადაწყვიტა უკან დაეხია აღმოსავლეთით, კამაკურასკენ. კიომორმა დაიკავა კიოტო და იმპერატორისგან მინამოტოს კლანის დევნის ნებართვა მიიღო.
მინამოტოს უკან დახევა
მინამოტო იოსიტომომ მხარდამჭერთა ჯგუფთან ერთად დაიწყო აღმოსავლეთისკენ გამგზავრება. მათ მოუწიათ ბრძოლა ხიედზანის სიმაღლეებზე, დომინირებდნენ კიოტოში აღმოსავლეთიდან და აშენდნენ მონასტრებით. ხიეიდზანის ბერები ტაირას მხარი დაუჭირეს და მინამოტოს მეომრებისთვის გზის გადაკეტვას ცდილობდნენ. სიმაღლეების გარღვევით, იოშიტომოს რაზმი ბივას ტბაზე წავიდა. ხედზენის სიმაღლეზე მოკლეს მინამოტო იოიტაკა და თავი ტბის წყალში ჩაუშვეს. რაზმი ჩავიდა სოფელ სეტაში (მდინარე სეტაგავაზე), აქ იოსიტომომ დაარწმუნა თავისი მომხრეები დაშლა. ერთ-ერთი ვინც დატოვა იყო საიტო სანემორი, რომელიც მოგვიანებით გადავიდა ტაირაში და იბრძოდა მინამოტოს წინააღმდეგ 1181 წელს.
იოსიტომომ მიაღწია აოჰაკას სადგურს, სადაც თავისი კაცები ჰყავდა. იქ მან გაგზავნა იოშიჰირა და ტომონაგა სინანოსა და ხიდას რეგიონებში. თუმცა ტომონაგამ ტრავმა მიიღო და დაბრუნდა. მან სთხოვა მამას მოეკლა, რათა ტაირას ხელში არ ჩავარდნილიყო. ამასობაში ტაირას ჯარები მიუახლოვდნენ სადგურს. უკან დახევის დაფარვისას, მინამოტო სიგენარი საკუთარ თავს იოსიტომოს უწოდებდა, ბრძოლაში შევიდა მტერთან, რის შემდეგაც მან სახიდან კანი მოიგლიჯა (უცნობად) და თავი მოიკლა.
იოსიტომო გაემგზავრა უცუმში, ოვარის რეგიონში, ოსადა თადამუნესთან, რომელიც იყო კამადა მასაეს ცოლის მამა. იოსიტომომ, მასაესთან ერთად, 8 თებერვალს მოახერხა უცუმში ჩასვლა. თუმცა ოსადა თადამუნემ შვილის რჩევით გადაწყვიტა იოშიტომოს მოკვლა: მსახურებმა ის სააბაზანოში გატეხეს, კამადა მასაე კი თადამუნესთან ერთად სასმელის დროს მოკლეს. თადამუნემ ორივეს თავი კიოტოში გაგზავნა.
ქარბუქში დაკარგული მინამოტო იორიტომო ახერხებს აოხაკას სადგურამდე მისვლას. იქ მან დატოვა ხიგეკირის ოჯახის ხმალი და გაემგზავრა ქანტოს რეგიონში, მაგრამ გზად იგი ტყვედ ჩავარდა ტაირა მუნეკიომ. ის სიკვდილით დასაჯეს, მაგრამ ტაირა-ნო კიომორი, დედინაცვალის თხოვნით, შეიწყნარა და კუნძულ ხირუგასიმაზე გადაასახლა.
ფუდზივარა ნობუიორი ნინადზის სასახლეში გაიქცა ყოფილ იმპერატორთან და დაიწყო შეწყალების თხოვნა. მან მოახერხა მისი დაყოლიება, მაგრამ იმპერატორმა უარი თქვა შეწყალებაზე. თაირა სიგემორიმ აღნიშნა: „ის შეიძლება შეიწყალოს; ბოლოს და ბოლოს, ის მაინც არ არის საშიში, რადგან სხვათაშორის ზუსტად არაფრის გაკეთება არ ძალუძს. მაგრამ ქიომორმა რაზმი გაგზავნა ნინნადზის სასახლეში, სადაც ნობუიორი და მისი მომხრეები, სულ 50 ადამიანი ტყვედ აიყვანეს. ნობუიორი როკუჯოში მდინარის ნაპირზე სიკვდილით დასაჯეს.
ეფექტები
ამ აჯანყების შემდეგ ტაირას ძალაუფლება თითქმის შეუზღუდავი გახდა. 1160 წელს იმპერატორმა ქიომორი მესამე კლასის უმაღლესი ხარისხის წოდებით დააწინაურა და სახელმწიფო მრჩევლად დანიშნა. მომდევნო წელს დაინიშნა მეორე სახელმწიფო მდივნის მოვალეობის შემსრულებლად, ექვსი წლის შემდეგ კი უმცროსი მეორე კლასის წოდება მიენიჭა და პირველი სახელმწიფო მდივნის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა. განკარგულებით, მას მიენიჭა მიწის საკუთრება ხარიმა, ხიდზენი და ხიგოს რეგიონებში და ეს ქონება მის ოჯახში მემკვიდრეობით გადაეცა. სიგემორი მესამე კლასისა და სახელმწიფო მრჩევლის თანამდებობაზე აიყვანეს, სასახლეში იარაღით მისვლის უფლება მისცეს. სიგემორის უმცროსი ძმა ტაირა მუნემორი მესამე კლასის უმცროსი ხარისხის წოდებით დააწინაურეს და სახელმწიფო მრჩევლად დაინიშნა.
1169 წლისთვის თაირას ოჯახის სამოცზე მეტი წევრს ეკავა სასამართლო და მაღალი სამთავრობო თანამდებობები, ტაირას მიწა ოცდაათი რეგიონზე ვრცელდებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:1160 კატეგორია:XII საუკუნის ომები კატეგორია:იაპონიის ომები
ზუბი (ახალხიბულის თემი)
ზუბი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ხობის მუნიციპალიტეტში, ახალხიბულის თემში (სოფლები: ახალხიბულა, გაშფერდი, ზუბი). მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე მდინარე ხობისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 70 მეტრზე, ხობიდან დაშორებლია 22 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 640 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბუმერდესის პროვინცია
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ბუმერდესის მდებარეობა ალჟირში ბუმერდესი (არაბულად: ولاية بومرداس) — პროვინცია (ვილაიეთი) ჩრდილოეთ ალჟირში. ესაზღვრება ალჟირის და ტიზი-უზუს პროვინციები. მისი დედაქალაქია ბუმერდესი (ყოფილი როჩერ-ნოირი) ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. პროვინციის ფართობია 1,591 კმ². 2008 წლის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობს 795,019 ადამიანი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინცია იყოფა 9 რაიონად და 32 კომუნად (ან მუნიციპალიტეტად).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალჟირის პროვინციები
III ზონალური ტურნირი
III ზონალური ტურნირი
1985 წელს ჩერნიგოვში ჩატარდა მესამე სპეციალური ზონალურ ტურნირი. მონაწილეთა შერჩევა კვლავ იგივე იყო. მონაწილეობდნენ სსრ კავშირის უძლიერესი მოჭადრაკეები, გარდა იმ მოჭადრაკეებისა ვისაც უკვე ჰქონდათ საზონათშორისო ტურნირის და პრეტენდენტთა ტურნირის საგზურები. ტურნირს მეხუთე ტურიდან გამოეთიშა ნ. ტიტორენკო (1 ქულა 4-დან). თამაშდებოდა 5 საგზური. მეხუთე საგზურისათვის საჭირო შეიქმნა დამატებითი მატჩ-ტურნირის ჩატარება, თუმცა შემდგომში ფიდემ ლ. ზაიცევაც დაუშვა საზონათაშორისო ტურნირში.
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|1 ! s! style="background: #ddffdd;"|2 ! s! style="background: #ddffdd;"|3 ! s! style="background: #ddffdd;"|4 ! s! style="background: #ddffdd;"|5 ! s! style="background: #ddffdd;"|6 ! s! style="background: #ddffdd;"|7 ! s! style="background: #ddffdd;"|8 ! s! style="background: #ddffdd;"|9 ! s! style="background: #ddffdd;"|10 ! s! style="background: #ddffdd;"|11 ! s! style="background: #ddffdd;"|12 ! s! style="background: #ddffdd;"|13 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
დამატებითი მატჩ-ტურნირი საზონათშორისო ტურნირის საგზურის მოსაპოვებლად.
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|1 ! s! style="background: #ddffdd;"|2 ! s! style="background: #ddffdd;"|3 ! s! style="background: #ddffdd;"|1
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
დენის ძალა
დენის ძალა — ელექტრული დენის სკალარული მახასიათებელი. დენის ძალა არის სიდიდე, რომელიც ტოლია დროის ერთეულში (\Delta t) გამტარის განიკვეთში გასული მუხტისა (\Delta q).
დენის ძალა სკალარული სიდიდეა, იგი შეიძლება იყოს როგორც დადებითი, ისე უარყოფითი. ნიშანი დამოკიდებულია იმაზე, ემთხვევა თუ არა დადებიტი ნაწილაკების მოძრაობის მიმართულება ერთხელ არჩეულ მიმართულებას. დენის ძალას, როგორც სკალარულ სიდიდეს, მიმართულება არ გააჩნია. დენის მიმართულება განისაზღვრება დენის სიმკვრივის ვექტორით.
SI სისტემაში დენის ძალის ერთეულია ამპერი, რომელიც ამ სისტემის ძირითადი ერთეულია. წარმოებულ ერთეულებში 1 ამპერი (ა) = 1 კ/წმ.
ცვლადი დენის შემთხვევაში განასხვავებენ მყისიერ დენის ძალას, პიკურ დენის ძალას და ეფექტურ დენის ძალას (ეს უკანასკნელი ტოლია ისეთი მუდმივი დენის ძალისა, რომელიც იგივე სიმძლავრეს გამოყოფს).
ლიტერატურა
კატეგორია:ელექტრული დენი კატეგორია:ფიზიკური სიდიდეები
326
თარიღი უცნობია
*
მარნის ბრძოლა
ტერმინი მარნის ბრძოლა შეიძლება აღნიშნავდეს მდინარე მარნის ნაპირზე გამართულ პირველი მსოფლიო ომის დროინდელ შემდეგ ბრძოლებს:
ჯამას მეჩეთი
thumb|250px|ჯამას მეჩეთი დელიში. მასჯიდ-ი-ჯაჰან ნუმა, საყოველთაოდ ცნობილი როგორც ჯამას მეჩეთი — მთავარი მეჩეთი ძველ დელიში, ინდოეთი. აშენდა 1656 წელს მუღალის იმპერატორი შაჰ ჯაჰანის შეკვეთით და ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და საყოველთაოდ ცნობილია მეჩეთია ინდოეთში (ჯამას მეჩეთი არსებობს ბომბეიშიც).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდოეთის მეჩეთები
Solenopsis pusillignus
Solenopsis pusillignus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Sailing to Philadelphia
Sailing to Philadelphia — მარკ ნოპფლერის 2000 წლის სოლო-ალბომი. სასათაურო სიმღერა ეფუძნება რეალურ ისტორიას, რომელიც ეხება ამერიკის რამდენიმე შტატს შორის საზღრის გავლებას.
დისკს დიდი წარმატება ხვდა წილად. ის გაიყიდა 3.5 მილიონი ასლის ოდენობით.
სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორი - მარკ ნოპფლერი.
პერსონალი
მოწვეული სტუმრები
სქოლიო
კატეგორია:მარკ ნოპფლერის ალბომები კატეგორია:2000 წლის ალბომები კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები კატეგორია:Vertigo Records-ის ალბომები კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები
ვერე
ვერე (სკვირეთი, სკორეთი) — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში. სათავეს იღებს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებასთან, დიდგორის მთის მიდამოებში, ზღვის დონიდან 1672 მ სიმაღლეზე. მდინარე მტკვარს ერთვის ქალაქ თბილისის ფარგლებში მარჯვნიდან თამარ მეფის ხიდის 0,5 კმ-ის ქვემოთ, ზღვის დონიდან 390 მ სიმაღლეზე. ვერეს სათავედ ითვლება სამი პატარა მდინარის — მოხვეულის, ნაოსარისა და ზემოვიკის შეერთების ადგილი. აღნიშნული მდინარეებიდან უდიდესი — ნაოსარისწყალი სათავეს იღებს ზღვის დონიდან 1672 მ სიმაღლეზე, რომელიც მიჩნეულია მის სათავედ.
საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში. ახასიათებს პერიოდული წყალმოვარდნა. საშუალო წლიური ხარჯი 0,97 მ³/წმ. მთავარი შენაკადებია — მარცხენა: ლასტისციხისხევი და ვენახებისხევი, მარჯვენა — ბეთანიისწყალი. შუა დინებასა და ქვემოთში იყენებენ სარწყავად. ვახუშტი ბატონიშვილი სკვირეთადაც მოიხსენიებდა. ვერეს ხეობაში მდებარეობს ბეთანიის მონასტერი, თბილისის ზოოპარკი, ბავშვთა ქალაქი „მზიური“.
2015 წლის 13 ივნისს მდინარე ვერეს ადიდების შედეგად, თბილისში 19 ადამიანი გარდაიცვალა, განადგურდა თბილისის ზოოლოგიური პარკი. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობა იყო ვაკის დასახლებაში, ვაკე-საბურთალოს ახალი გზის გასწვრივ მდებარე ტერიტორიაზე. წყალმა მთლიანად დატბორა ზოოპარკის ტერიტორია, რამაც ცხოველების გაქცევა გამოიწვია. თბილისის ქუჩებში 5 ლომი, 6 ვეფხვი, 6 დათვი და 13 მგელი აღმოჩნდა, კამერებმა გმირთა მოედანზე ბეჰემოთი დააფიქსირეს. კალაპოტიდან გადმოვიდა მდინარე მტკვარიც.
ისტორია
ვახუშტი ბაგრატიონი ამბობს:
პირველად სკვირეთს ლეონტი მროველთან ვხვდებით, როცა იგი მოგვითხრობს ქართლის სამეფოს ადრეულ ისტორიაზე. ქართველთა ეთნარქს ქართლოსს ხუთი ვაჟი ჰყავდა და თითოეულს თავისი საგამგებლო ქვეყანა – მხარე მისცა. მეხუთე ვაჟს გაჩიოს წილად ხვდა შემდეგ მემატიანე ფარნავაზ მეფესთან დაკავშირებით მეფის მიერ მხარეთმპყრობელთათვის საგამგებლო ტერიტორიების ჩამოთვლისას გადმოგვცემს, რომ
სქოლიო
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მდინარეები კატეგორია:თბილისის მდინარეები კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
რეზიაპოვო
რეზიაპოვო (Рәжәп; Резяпово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ჩეკმაგუშის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 532 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ჩეკმაგუშიდან დაშორებულია 26 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბუზდიაკი, რომელიც დაშორებულია 85 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები (67%) და ბაშკირები (33%) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ჩეკმაგუშის რაიონის სოფლები
Solenopsis pygmaea
Solenopsis pygmaea — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჰენრი ფონდა
ჰენრი ფონდა (Henry Fonda; დ. 16 მაისი, 1905 — გ. 12 აგვისტო, 1982) — ამერიკელი მსახიობი. ის ჰოლივუდში 6 ათეული წლის განმავლობაში მოღვაწეობდა და ბევრ კლასიკურ ფილმში მიიღო მონაწილეობა. მისი შვილები, ჯეინ და პიტერ ფონდები, აგრეთვე მსახიობები გახდნენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 16 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1905 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1982 კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი აგნოსტიკოსები
327
თარიღი უცნობია
*
სამედიცინო ტურიზმი
გამაჯანსაღებელი ან სამედიცინო ტურიზმი — სხვა ქვეყნებში ან რეგიონებში მოგზაურობა სამედიცინო, სტომატოლოგიური ან ქირურგიული მომსახურებისთვის. ბოლო წლებში სამედიცინო ტურიზმის მზარდ პოპულარობაზე მრავალმა ფაქტორმა იქონია გავლენა: ინდუსტრიულ ქვეყნებში სამედიცინო მომსახურების ფასების ასტრონომიული ზრდა, საერთაშორისო მოგზაურობის გაადვილება და გაიაფება, მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში სწრაფად გაუმჯობესებული ტექნოლოგია და მომსახურების სტანდარტები. სამედიცინო ტურისტები ძირითადად განვითარებული ინდუსტრიული ქვეყნებიდან არიან და ქვეყნები, სადაც ისინი მიემგზავრებიან ნაკლებად განვითარებულია და შეღავათიანი ვალუტის გაცვლის კურსი აქვთ.
გამაჯანსაღებელი ტურიზმის პოპულარობამ განაპირობა მთელი რიგი სერვისისა და ეკონომიკის დარგების განვითარება, რომელიც ეხმარება პაციენტებს ამგვარი მოგზაურობის დაგეგმვასა და განხორციელებაში. ეს კომპანიები პარტნიორობენ გარკვეულ საავადმყოფოებთან ან კლინიკებთან, რაც მათ საშუალებას აძლევს გაცილებით ნაკლებ ფასში მოემსახურონ მომხმარებლებს, ვინემ ეს მათ ინდივიდუალურად დაუჯდებოდათ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯანმრთელობა კატეგორია:ტურიზმის სახეობები
ხენშელის პროვინცია
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ხენშელას მდებარეობა ალჟირში ხენშელა (არაბულად: ولاية خنشلة) — პროვინცია (ვილაიეთი) ალჟირში. მისი დედაქალაქია ხენშელა. პროვინციის ფართობია 9,811 კმ². 2008 წლის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობს 384,268 ადამიანი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინცია იყოფა 8 რაიონად. რაიონები თავის მხრივ იყოფიან 21 კომუნად (ან მუნიციპალიტეტად).
სქოლიო
კატეგორია:ალჟირის პროვინციები
Solenopsis pythia
Solenopsis pythia — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
მაიდან ნეზალეჟნოსტი
მინი|300პქ| დამოუკიდებლობის მოედანი ჯაბა ლაბაძის ფოტო დამოუკიდებლობის მოედანი (Майдан Незалежності) — კიევის ცენტრალური მოედანი.
ყოფილი დასახელებები: კალინინის, შემდეგ ოქტომბრის რევოლუციის მოედანი. დღევანდელი სახელი დაერქვა უკრაინის მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ 1991 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კიევი
აზერბაიჯანის ბუნებრივი რესურსები
მინი|286x286პქ|გაზანგულის ტბა აზერბაიჯანში აზერბაიჯანის რესპუბლიკა მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით. ქვეყანა მდებარეობს ალპურ ტექტონიკურ რკალზე. ეს ის ზონაა, სადაც იკვეთება ევრაზიული და არაბული ლითოსფერული ფირფიტები. ქვეყნის ტერიტორია აერთიანებს მთის სისტემებს - დიდი და მცირე კავკასიონი, თალიშის მთები, მთისწინეთი და დაბლობი.
აზერბაიჯანის გეოლოგიაში გვხვდება შემდეგი ეკოსისტემები: საზღვაო და სანაპირო, ტყის, მთიანი, სუბალპური და ალპური, დაბლობი და უდაბნო ეკოსისტემა, ჭაობიანი, ჩამდინარე წყლის ეკოსისტემა და გამვლელი წყლის ეკოსისტემა.
სასარგებლო წიაღისეული
მინი|[[იანარდაღი (ალმოკიდებული მთა). ბუნებრივი მარადიული ცეცხლი, რომელიც ძველი დროიდან ანთია ბორცვზე აზერბაიჯანში.]] აზერბაიჯანს აქვს ისეთი წიაღისეული, როგორიცაა ნავთობი და გაზი, ალუნიტები, პოლიმეტალები, სპილენძის მადანი, ოქრო, მოლიბდენი, დარიშხანი, მარმარილო, კაოლინი, ტუფი, დოლომიტი, თიხა და სხვა მინერალური რესურსები.
მადანი და არალითონური წიაღისეული ფართოდ არის გავრცელებული რესპუბლიკის მთიან ნაწილში, წვადი წიაღისეული - ვაკესა და სამხრეთ კასპიის აუზში.
წიაღისეული საწვავის რესურსები აზერბაიჯანში წარმოდგენილია ნავთობით, გაზით, ტორფითა და ა.შ.
ნავთობი
ნავთობი აზერბაიჯანის მთავარი სიმდიდრეა. აზერბაიჯანის ტერიტორიის დაახლოებით 70%-ს აქვს ნავთობისა და გაზის მარაგი. აქ ნავთობი იწარმოება ხმელეთსა და კასპიის ზღვაში.
აზერბაიჯანში ბუნებრივი აირის დადასტურებული მარაგი 225 მილიარდ კუბურ მეტრს შეადგენს. რესპუბლიკაში წარმოებული აირები შედგება ნახშირწყალბადისაგან. მინი|258x258პქ|ნავთობის საბადოები. [[ბაქო. ბიბი ჰეიბათი. ]] ნავთობისა და გაზის კონდენსატის უდიდესი საბადოებია აფშერონისა და ბაქოს არქიპელაგის რეგიონები.
მსოფლიოში ერთადერთი არაალებადი სამკურნალო ნავთობი იწარმოება ნაფტალანში.
კასპიის ზღვაში ექსპლუატაციაშია „აზერის“, „ჩირაგისა“ და „გუნაშლის“ ნავთობის საბადოები; ასევე გაზის საბადოები - „შაჰდენიზი“, „უმიდი“.
საბადო წიაღისეული
მოიცავს რკინის, ალუმინის, ქრომიტის, ტყვიის, თუთიის, კობალტის, მოლიბდენის საბადოებს და ა.შ. ქვეყანაში არის რკინის საბადოები (მაგნიტი, ჰემატიტი). მათ შორის ყველაზე ცნობილია დაშქესანის საბადო. დაშქესანის საბადოები წარმოადგენს სამხრეთ კავკასიის მეტალურგიული მრეწველობის ნედლეულ ბაზას.
ალუმინის მადნის ყველაზე დიდი საბადო ალუნიტის შემცველობით ასევე დაშკესანის რაიონში მდებარეობს. ალუნიტის მოიპოვება შამქორისა და ორდუბადის რაიონებშიც. ალუნიტის საბადო დაშქესანში ფუნქციონირებს 1960 წლიდან. ეს საბადო ყველაზე დიდია ევროპაში. განჯის ალუმინის ქარხანაში ამ მადნიდან მიიღება კალიუმიანი სასუქები და სოდა.
ქვეყანას აქვს ტყვიის მარაგი, რომელიც დაახლოებით 1,66 მილიონ ტონას შეადგენს.
კობალტის მადნების მნიშვნელოვანი ნაწილის თავოყრა (კობალტინი, გლაუკონიტი) ცნობილია დაშკესანის მადნის რაიონში. კობალტის გამოვლინებები ცნობილია ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაშიც.
დელიდაღის სპილენძის რაიონში ცნობილია მოლიბდენის მადნის გამოვლინებები. გადაბეის სპილენძის რაიონში არის მოლიბდენის საბადოები.
თუთიის მთლიანი მარაგი ქვეყანაში შეფასებულია 3,7 მილიონი ტონით. მისი მარაგების ძირითადი ნაწილი შემოიფარგლება ფილიზჩაის კომპლექსის საბადოში.
ქრომიტის საბადოები ძირითადად ლაჩინისა და ქალბაჯარის რაიონებში მდებარეობს.
უკვე შესწავლილ საბადოებში მთლიანი ოქროს მარაგი 50 ტონად არის შეფასებული.
ვერცხლი აღმოჩენილია რამდენიმე პოლიმეტალის საბადოებში.
ვერცხლისწყლის საბადოები და გამოვლინებები გავრცელებულია მცირე კავკასიონის ცენტრალურ ნაწილში - ქალბაჯარ-ლაჩინის ზონაში.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში დარიშხანის უდიდესი საბადო ცნობილია გადაბეისა და ჯულფაში.
არალითონური მინერალები
ამ ჯგუფში შედის ქვის მარილი, თაბაშირი, ანჰიდრიტი, ბენტონიტური თიხა, სამშენებლო მასალები, პირიტი, ბარიტი, ნახევრადძვირფასი და ფერადი ქვები, დოლომიტი, ისლანდიური სპარი და სხვ.
ქვის მარილის საბადოები მდებარეობს ნახჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. პოტენციური რესურსები შეფასებულია 2-2,5 მილიარდი ტონით.
ცნობილია ბენტონიტური თიხების მრავალი საბადო და გამოვლინება. ყველაზე დიდი საბადო ყაზახის რაიონში, კერძოდ, დაშ-სალაჰლიში აღმოაჩინეს. საბადოს სამრეწველო მარაგი 84553 ათასი ტონაა.
თაბაშირის, ანჰიდრიტისა და გაჯის საბადოები გვხვდება გორანბოის რაიონში და ქალაქ განჯის ირგვლივ.
ნახევრადძვირფასი და ფერადი ქვები აღმოჩენილია მცირე კავკასიონის დაშქესანისა და ორდუბადის რაიონებში (გრანიტი, ამეთვისტო), ასევე გადაბეიში (ტურმალინი). აქატის კოლექციები გვხვდება აჯიკენდის და ყაზახის საბადოებში.
შემახას, ქალბაჯარისა და ხანლარის რაიონებში არის ქიმიური საღებავების გამოვლინებები.
მიწისქვეშა წყლები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მინერალია მიწისქვეშა წყლები. ისინი განსხვავდებიან ქიმიური შემადგენლობით. გამოიყენებიან სასმელი წყლის მომარაგებისთვის, ასევე სამკურნალო მიზნებისთვის და მრეწველობისთვის. რესპუბლიკაში საძიებო ჭაბურღილების დახმარებით ასევე აღმოაჩინეს მაღალი ტემპერატურის წყლები, რომლებიც დიდი თერმული ენერგიის წყაროა.
აზერბაიჯანში 1000-ზე მეტი ცივი და თერმული მინერალური წყაროა აღმოჩენილი. ამ წყაროების ბაზაზე რესპუბლიკაში აშენდა სანატორიუმები და მინერალური წყლის საწარმოო ქარხნები. მინი|ტალახის ვულკანი. [[გობუსტანი]] აზერბაიჯანის სამრეწველო წყლები მოიცავს მიწისქვეშა წყლებს, რომლებიც შეიცავს იოდს, ბორსა და ბრომს სამრეწველო კონცენტრაციებში. ეს წყლები ძირითადად გავრცელებულია აფშერონში, მუღან-სალიანის დაბლობზე, ნეფთჩალასა და სალიანის რეგიონებში.
ტალახის ვულკანები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ტალახის ვულკანი 350-მდეა. ყველაზე ცნობილი ტალახის ვულკანები მდებარეობს ქალაქ გობუსტანის მახლობლად.
ტალახის ვულკანების რაიონებში აღმოჩენილია გაზის კონდენსატისა და ნავთობის მდიდარი საბადოები.
აზერბაიჯანში ასევე არის წყალქვეშა ტალახის ვულკანები. ბაქოს არქიპელაგში 8 კუნძული მიეკუთვნება ტალახის ვულკანებს.
წყლის რესურსები
მინი|251x251პქ|გოიგოლი. აზერბაიჯანი აზერბაიჯანში არის 61 წყალსაცავი. წყლის რეზერვუარების საერთო მოცულობა 21,5 კმ3-ია. წყალსაცავები აგებულია როგორც მდინარის კალაპოტზე, ასევე მის მიღმა. მათი უმეტესობა რეგულირდება სეზონების მიხედვით და გამოიყენება სარწყავად.
რესპუბლიკის უდიდესი წაყლსაცავია მინგეჩაურის წყალსაცავი. მისი ექსპლუატაცია 1953 წელს დაიწყო და ის დღემდე შეუფერხებლად ფუნქციონირებს.
ქვეყნის მდინარის სისტემაში 8350-ზე მეტი მდინარეა. მდინარე მტკვარი აზერბაიჯანის მთავარი წყლის წყაროა. მდინარე არაქსი, რესპუბლიკის სიდიდით მეორე მდინარეა. რესპუბლიკის მდინარეთა სისტემა შედგება სამი ჯგუფისგან: ტრანსსასაზღვრო, სასაზღვრო და ადგილობრივი მდინარეები. ლენქორანის მდინარეები ჩაედინება კასპიის ზღვაში.
ბუნებრივი ნაკრძალები
აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნაკრძალების ფარგლებში მოქცეულია აზერბაიჯანის ტერიტორიის 2,5%. ქვეყანაში არსებობს 15 სახელმწიფო ბუნებრივი პარკი.
გოიგოლის სახელმწიფო ნაკრძალი, რომელიც აზერბაიჯანის პირველი ნაკრძალია, 1925 წლიდან ფუნქციონირებს. 1929 წელს დაარსდა ყიზილაღაჩისა და ზაქათალის ნაკრძალები, 1936 წელს კი ჰირკანის ნაკრძალი. სულ 1958 წლამდე იყო 4 რეზერვი. 1958 წლიდან 1990 წლამდე შეიქმნა ახალი რეზერვები. 1990 წელს დაარსდა ალთიაღაჯის სახელმწიფო ნაკრძალი, 2003 წელს შაჰბუზის სახელმწიფო ნაკრძალი დაარსდა ნახჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, 2004 წელს ელდარის ფიჭვის სახელმწიფო ნაკრძალი, 2007 წელს ბაქოს ტალახის ვულკანური ჯგუფის სახელმწიფო ბუნებრივი ნაკრძალი, 2008 წელს ჩაეყარა საფუძველი კორჩაის სახელმწიფო ნაკრძალს. ამავდროულად, ტურიანჩაის, პირგულუს, ილისუს, გარაიაზის, ისმაილის სახელმწიფო ნაკრძალების ტერიტორიები გაფართოვდა 2003 წელს, ხოლო ზაქათალის - 2008 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოგრაფია
კარლ როჯერსი
კარლ როჯერსი პირდაპირ არ მისულა ფსიქოლოგიაში, თუმცა მან მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა როგორც ფსიქოლოგიასა და ფსიქიატრიაზე, ისე განათლებაზე.მან შექმნა კლიენტზე ცენტრირებული თერაპია და პიროვნებაზე ცენტრირებული თეორია, იყო შეხვედრების ჯგუფების შექმნის ინიციატორი, ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის ერთ-ერთი დამაარსებელი; ასევე, იყო წამყვანი ფიგურა, რომელიც პიროვნებაზე ცენტრირებულ ჯგუფებში ერთა შორის პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარებაზე მუშაობდა.
საინტერესოა, რომ კარლ როჯერსი ათ წელიწადზე მეტხანს ეწეოდა ფსიქოთერაპიას მანამ, სანამ აღმოაჩენდა და ამის შემთხვევა არ მიეცემოდა, რომ პსიქოლოგიისთვის ახალი მიდგომის შეთავაზება შეეძლო. ასეთ შემთხვევად 1940 წლის მინესოტას უნივერსიტეტში კონსულტირების პროგრამაში ფსიქოთერაპიის პროცესის შესახებ სასაუბროდ მიიწვიეს. მან გადაწყვიტა, თავისი მოხსენებისთვის " პსიქოთერაპიის უახლესი ცნებები " დაერქმია, რომელსჰიც გააკრიტიკა პსიქოთერაპიის ტრადიციული მეთოდები და ძველმოდური/მოდიდან გასული უწოდა.
როჯერსმა თავის პირველ წიგნში „პრობლემური ბავშვის კლინიკური მოვლა“  (1939) პიროვნებაზე ცენტრირებული იდეები წამოაყენა, რაც კლიენტის მიმართ თერაპევტის ქმედებების მნიშვნელობას შეეხებოდა. როჯერსისთვის კარგ ფსიქოლოგს შემდეგი თვისებები უნდა ჰქონოდა: ობიექტურობა, ინდივიდის პატივისცემა, საკუთარი თავის გაგება და, ბოლოს, ფსიქოლოგიური ცოდნა.
ბიოგრაფია
როჯერსი კარგად სწავლობდა, ბევრს და სიამოვნებით კითხულობდა, უყვარდა თვითანალიზი. მას არ აინტერესებდა სპორტი, ხმაურიანი თამაშები და პრაქტიკულად არ ჰყავდა მეგობრები. ბავშვები გარემოს „დამღუპველი ზემოქმედებისგან“ რომ დაეცვათ, მშობლები საცხოვრებლად ფერმაში გადავიდნენ, სადაც როჯერსი სკოლაში სწავლობდა. მას ბრწყინვალე აკადემიური წარმატებები ჰქონდა და სერიოზულად აინტერესებდა მეცნიერება.