cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ერიხ დრახი
ცხოვრება
1915 წლიდან ერიხ დრახი გიმნაზიის მასწავლებელი გახდა. იმავდროულად ბერლინის აღზრდისა და სწავლების ცენტრალურ ინსტიტუტში მიიწვიეს. მუშაობდა ფონეტიკის ლექტორად. 1920 წელს დააარსა საზოგადოება, რომლის სახელწოდება იყო „ფონეტიკის, რიტორიკისა და სიტყვაკაზმული ხელოვნების დარგში სამეცნიერო განათლება მიღებული მუშაკების ერთობა.“ 1922 წელს ერიხ დრახმა გამოაქვეყნა წიგნი „მეტყველების აღზრდა“ („Sprecherziehung“). მისი მთავარი დევიზი იყო - „მეტყველების აღზრდა მეტყველების მეშვეობით“. 1930 წელს მანვე დააფუძნა „მეტყველების ხელოვნების და მეტყველების აღზრდის გერმანული კომისია“, რომლის თავმჯდომარე იყო გარდაცვალებამდე. ერიხ დრახის შექმილი კომიტეტის ბაზაზე შეიქმნა „მეტყველებისა და მეტყველების აღზრდის გერმანული საზოგადოება“.
ერიხ დრახის სახელს უკავშირდება აგრეთვე ე.წ. ტოპოლოგიურ ველთა მოდელი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება გერმანული წინდადადების ლინგვისტიკური ანალიზისას.
ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანელი ენათმეცნიერები კატეგორია:გერმანელი ფილოლოგები კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1885 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1935
სუალი (პანგასინანი)
სუალი (ოფიციალურად სუალის მუნიციპალიტეტი; პანგ: Baley na Sual; Bayan ng Sual; ილოკ: Ili ti Sual) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 39 091 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტი 19 ბარანგაისგან შედგება.
სქოლიო
კატეგორია:პანგასინანის მუნიციპალიტეტები
მზე შემოდგომისა
„მზე შემოდგომისა“ — სს „ქართული ფილმის“ 1973 წლის ფილმი. რეჟ. — თემურ ფალავანდიშვილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1973 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
სადფა
სადფა - ქალაქი ეგვიპტეში. ქალაქში მდებარეობს ცენტრალურ ეგვიპტეში. სადფაში ჩამოედინება მდინარე ნილოსი. ქალაქი ასიუტის საგუბერნატოროს დასახლებული პუნქტია.
კატეგორია:ეგვიპტის ქალაქები კატეგორია:ასიუტის მუჰაფაზა
მემფისი (ტენესი)
მემფისი  (Memphis) — ქალაქი აშშ-ში, ტენესის შტატში, ამერიკის შეერთებული შტატების სამხრეთ–აღმოსავლეთში, მდინარე მისისიპის ნაპირზე, 652,236 მცხოვრებით (2017).
დაარსდა 1819 წელს. სამოქალაქო ომში 1861 წელს ის კონფედერატების ხელში აღმოჩნდა, 1862 წლის 6 ივნისის ბრძოლის შემდეგ ის დაიბრუნეს უნიონისტებმა. ქალაქი ვითარდებოდა და იზრდებოდა, მაგრამ ყვითელი ცხელების სამმა ეპიდემიამ 1873-1879 წლებში მოსახლეობის დიდი ნაწილი შეიწირა, მრავალმაც დატოვა ქალაქი და მემფისი დაცარიელდა. მხოლოდ მეცხრამეტე საუკუნის მიწურულს აღიდგინა თავისი მნიშვნელობა ქალაქმა. მემფისის განვითარებაში განსაკუთრებით დიდი როლი შეასრულა მემფისელმა პოლიტიკოსმა ედვარდ კრამპმა, რომელიც 1910–1954 იყო ქალაქის მრავლგზის არჩეული მერი და ასევე კონგრესმენი ტენესიდან. მემფისის ინფრასტრუქტურის შექმნაში მისი წვლილი განუზომელია. ამ ქალაქში 1968 წლის 4 აპრილს მარტინ ლუთერ კინგი მოკლეს. მემფისი, ისევე როგორც ტენესის შტატის მეორე უმნიშვნელოვანესი ქალაქი ნეშვილი, ამერიკული მუსიკის ცენტრად და აკვნად შეიძლება ჩაითვალოს.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები კატეგორია:ტენესი
ბარაკარი
სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთის მდინარეები
ბატირშა-კუბოვო
ბატირშა-კუბოვო (Батырша-Ҡыбау; Батырша-Кубово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბუზდიაკის რაიონში.
2002 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 334 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბუზდიაკიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბუზდიაკი, რომელიც დაშორებულია 18 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (50 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბუზდიაკის რაიონის სოფლები
სეი სიონაგონი
სეი სიონაგონი (清少納言) (დ. 965 — გ. 1017) — იაპონელი მწერალი ქალი და დედოფალ სადაკოს სეფექალი. ცხოვრობდა ძველი იაპონიის დედაქალაქში ჰეიანში (კიოტო), ჰეიანის პერიოდი.
სეი სიონაგონის ნამდვილი სახელი უცნობია. ძველი იაპონური ტრადიციის მიხედვით სასახლის კართან დაახლოებულ დიდებულებს უწოდებდნენ სახელს, რომელიც მათი წარმომავლობისა და თანამდებობის კომბინაციას წარმოადგენდა. სეი (清) უნდა მომდინარეობდეს კიოჰარას ოჯახიდან, ხოლო სიონაგონი — საიმპერატორო კარზე თანამდებობის სახელიდან (清原). უცნობია მისი რომელი ნათესავიფლობდა ამ თანამდებობას. სავარაუდოდ მისი ნამდვილი სახელი უნდა იყოს კიოჰარა ნაგიკო (清原 諾子).
ბიოგრაფია
იდუმალებითაა მოცული სეი სიონაგონის ბიოგრაფია, თუმცა „სასთუმლის წიგნიდან“ შეგვიძლია შევიტყოთ, რომ იგი სწავლულისა და განთქმული პოეტის კიოჰარა ნო მოტოსუკეს ქალიშვილი ყოფილა. მისი ბაბუა კიოჰარა ნო ფუკაიაბუ ასევე ცნობილი პოეტი ყოფილა.
981 წელს 16 წლის ასაკში ცოლად გაჰყვა საშუალო ჩინის მოხელეს ტაჩიბანა ნორიმიცუს და ვაჟიშვილი შეეძინა. მას ჰყავდა ქალიშვილიც მეორე ქორწინებიდან. მისი მეორე ქმარი იყო ფუჯივარა-მუნეიო. ოცდაშვიდი წლის ასაკში, როდესაც უკვე ქმართან გაყრილილ იყო, იგი გახდა დედოფალ სადაკოს სეფექალი და იმპერატორ იჩიჯოს კარზე მსახურობდა. 18 წლის ულამაზესი დედოფალი სადაკო მისი ანგელოზი და უახლესი მეგობარი გახდა.
სეი სიონაგონს სახელი მოუხვეჭა მისმა ჩანაწერებმა (306 ჩანაწერი), რომელიც „სასთუმლის წიგნის“ სახელითაა ცნობილი (枕草子 მაკურა ნო სოში). წიგნი მოიცავს 986 წელიდან 1000 წლამდე პერიოდს. ეს არის სასახლის კარის ყოფითი სცენების, თავშესაქცევი ამბების, დღესასწაულების, ჭორების, ლექსების, ბუნების სურათების, დაკვირვებების, ფიქრებისა და სევდების კრებული. სეი სიონაგონი ეხება ყველაფერს, რაც მისი დროსათვის საინტერესო იყო, მათ შორის, დედოფლის ამბებსა და პრობლემებს. 1000 წლის მიწურულს დედოფალი სადაკო მშობიარობისას გარდაიცვალა და სეი სიონაგონმა იაპონიის იმპერატორის სასახლე დატოვა. უცნობია 1000 წლის შემდეგ რას საქმიანობდა სეი სიონაგონი. სწავლულების აზრით 1001-1010 წლებში მან თავის ჩანაწერებს თავი მოუყარა და დასრულებული მხატვრული ნაწარმოების სახე მისცა.
ერთ-ერთი გადმოცემის თანახმად სიცოცხლის უკანასკნელი წლები სიღარიბეში გაუტარებია, რაც სადაოა და მისი მეტოქეების მიერ გავრცელებული ჭორი უნდა იყოს. უცნობია სად არის დაკრძალული სეი სიონაგონი, თუმცა რამდენიმე პროვინცია იჩემებს მის საფლავს.
სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები კატეგორია:მწერალი ქალები კატეგორია:დაბადებული 965 კატეგორია:გარდაცვლილი 1017 კატეგორია:X საუკუნის იაპონელი პოეტები კატეგორია:X საუკუნის ქალი მწერლები კატეგორია:XI საუკუნის იაპონელი პოეტები კატეგორია:XI საუკუნის ქალი მწერლები კატეგორია:იაპონელი ქალი ესეისტები კატეგორია:იაპონელი ქალი პოეტები კატეგორია:ქალი მემუარისტები
რიხარდ მეკელაინი
რიხარდ მეკელაინი (Richard Meckelein; დ. 13 სექტემბერი, 1880, არნშტაინი ― გ. 4 ნოემბერი, 1948, ბერლინი) — გერმანელი ენათმეცნიერი, ლექსიკოგრაფი, ქართველოლოგი, სლავისტი, ბერლინის უნივერსიტეტის პროფესორი, პოლიგლოტი.
ბიოგრაფია
1902 წელს, გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, სწავლობდა ვიურცბურგის უნივერსიტეტში, პარიზსა და ჟენევაში ფილოსოფიას, ახალ ფილოლოგიასა და უცხო ენებს. შემდგომში სწავლობდა და მუშაობდა ბერლინის უნივერსიტეტში, სადაც 1913 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ენათმეცნიერებაში. ოციან წლებში იყო ბერლინის უნივერსიტეტის სლავური, რომანული და ორიენტალური ენების პროფესორი. იგი აქ მუშაობდა გარდაცვალებამდე. ფაშისტური დიქტატურის წლებში რ. მეკელაინი ჩამოაქვეითეს არაორდინარულ პროფესორად, რადგანაც უარი თქვა პარტიის წევრობაზე. სხვადასხვა დროს გამოქვეყნებული აქვს გერმანულის სახელმძღვანელო ქართველთათვის, პირველი ქართულ-გერმანული და გერმანულ-ქართული ლექსიკონები. გამოსცემდა გაზეთებსა და ჟურნალებს საქართველოზე. 1922 წელს დააარსა გერმანიის რუსთაველის საზოგადოება, რომელიც ხელს უწყობდა საქართველოსთან კულტურულ გაცვლებს. მისი თანამედროვეების გადმოცემით, რ. მეკელაინი ფლობდა 30-ზე მეტ ენას და თავისუფლად წერდა და საუბრობდა ქართულად. ასევე ქართულად აწარმოებდა იგი მიმოწერას ბევრ ცნობილ ქართველ მოღვაწესთან აკაკი შანიძესთან, გრიგოლ რობაქიძესთან, კონსტანტინე გამსახურდიასთან, რაფიელ ნიჟარაძესთან, სიმონ ყაუხჩიშვილთან და სხვებთან. კონსტანტინე გამსახურდია მისი ვაჟის ნათლია გახდა, ხოლო გრიგოლ რობაქიძე პირველს მას უკითხავდა თავის ნაწარმოებებს.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ენათმეცნიერები კატეგორია:გერმანელი ქართველოლოგები კატეგორია:დაბადებული 1880 კატეგორია:დაბადებული 13 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1948 კატეგორია:გარდაცვლილი 4 ნოემბერი
პრეტენდენტთა ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე ჭადრაკში ქალთა შორის
პრეტენდენტთა ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე ჭადრაკში ქალთა შორის იყო მსოფლიოს ჩემპიონობისათვის შეჯიბრების ერთ-ერთი ეტაპი. შემოღებულ იქნა 1950 წელს ფიდეს კოპენჰაგენის კონგრესზე. ტარდებოდა 1952-1994 წლებში (გარდა 1968-1985 წლებისა, როდესაც ეს ტურნირი შეცვალა პრეტენდენტთა მატჩებმა). ტურნირში დაიშვებოდნენ ჯერ პრეტენდენტთა წინა ტურნირის გამარჯვებული (ან დამარცხებული მსოფლიოს ჩემპიონი) და ზონალური ტურნირების (1952-1967) გამარჯვებულები, ხოლო შემდეგ ზონალური ტურნირების გამარჯვებულები შეცვალეს საზონათშორისო ტურნირების გამარჯვებულებმა. 1983 წლის ფიდეს მანილის კონგრესზე პრეტენდენტთა მატჩები კვლავ შეიცვალა პრეტენდენტთა ტურნირებით.
სულ გაიმართა პრეტენდენტთა 12 ტურნირი. ზოგიერთ შემთხვევაში საჭირო შეიქმნა დამატებითი მატჩების ჩატარება, ზოგჯერ კი ამას ითვალისწინებდა ტურნირის დებულება.
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
ჯოუს დინასტია
მინი|მარცხნივ|დასავლეთ ჯოუს დინასტიის მმართველობის დაახლოებითი საზღვრები ([[ძვ. წ. 1050 – 771 წლებში)]]
ჯოუს დინასტია (ძვ. წ. 1046-256 წლები; 周朝) — ჩინეთის დინასტია, რომელიც მოსდევდა შანის დინასტიას და წინ უსწრებდა ცინის დინასტიას. ჩინეთის ისტორიის განმავლობაში ამ დინასტიამ ყველაზე ხანგრძლივად იმეფა, თუმცა ჯოუს დინასტიის მმარველობა იყოფა დასავლეთ ჯოუს (ძვ. წ. 1046 - ძვ. წ. 771) და აღმოსავლეთ ჯოუს (ძვ. წ. 770 - ძვ. წ. 256) დინასტიის პერიოდებად. აღმოსავლეთ ჯოუს დინასტიის პერიოდს ტრადიციულად კიდევ ყოფენ ორ: გაზაფხულ-შემოდგომის (ძვ. წ. 722 - ძვ. წ. 476) და სამეფოთა ომის (ძვ. წ. 475 - ძვ. წ. 221) პერიოდებად.
ჯოუს დინასტის პერიოდში ჩინეთში დაიწყეს რკინის გამოყენება, ასევე ზენიტში იყო ბრინჯაოს დამუშავების ტექნოლოგია. ამ პერიოდს მიეწერება დამწერლობის შექმნის საფუძვლებიც, რომელიც ჯოუს დინასტისს ბოლო პერიოდში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა.
დაარსება
ჩინური ლეგენდებს მიხედვით ჯოუს დინასტია იწყება იმპერატორ კუდან და შემდგომ გააგრძელეს ხოუ-ჯიმ, ბუკუმ, ჯუმ და გონგლიუმ ხოლო შემდგომ გუგონგ დანფუმ ჯოუს კლანი ბინიდან (豳 ან 部) გადაიყვანა მდინარე ვეიხეს ხეობაში, სადაც მათ დააარსეს ქალაქი რომელიც გახდა ჯოუს დინასტიის აყვავების საფუძველი.
გუგონგ დანფუს ვაჟი - ჯილი, იბრძოდა ხირონგების წინააღმდეგ, როგორც შანის დინასტიის მეფის ვენ დინგის ვასალი. ჯილმა დაამარცხა ხირონგები, თუმცა ჯილის სიძლიერით შეშინებლმა ვენ დინგმა ის მოაკვლევინა. ჯლის ვაჟმა ვენმა დედაქალაქი გადაიტანა ფენგაოში; ვენის ვაჟმა, ვუმ, 45 000 მებრძოლით და 300 ეტლით ძვ. წ. 1046 წელს ხუანხეს გასწვრივ ილაშქრა და მუიეს ბრძოლაში დაამარცხა შანის დინასტიის მეფე დი სინი, რითიც დასრულდა შანის დინასტიის მმართველობა და დაიწყო ჯოუს დინასტიის ერა.
სქოლიო
კატეგორია:დინასტიები
ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია
ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია (ოფიციალური სახელწოდება ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური საპატრიარქო) — უძველესი ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია, უკავია მე–3 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა დიფტიქში. დაარსებულია დაახლოებით 37 წელს ანტიოქიაში პეტრე და პავლე მოციქულების მიერ.
ისტორია
ანტიოქიის ეკლესიის ფუძემდებლებად ითვლებიან პეტრე და პავლე მოციქულები, რაზეც მიუთითებს არაერთი საეკლესიო მწერალი (ევსები კესარიელი, ნეტარი იერონიმე, წმინდა ლეონ I დიდი...). მალევე ეკლესია შედის ქრისტიანების დევნის ეპოქაში, რომელიც გრძელდება 324 წლამდე, მანამ სანამ იმპერატორმა კონსტანტინე დიდმა ღიად არ დაიწყო ქრისტიანების მფარველობა.
V-VI საუკუნეების მიჯნაზე ანტიოქიის ეკლესია დასუსტებული იყო ნესტორიანული (სპარსეთში) და მონოფიზიტური (სომხეთში) არეულობებით.
637 წელს სირია არაბების მმართველობის ქვეშ მოექცა. მართლმადიდებელთა მდგომარეობა ძალიან გართულდა. გარდა იმისა რომ არაბები მათ "ურწმუნოებს" უწოდებდნენ, მათში ხედავდნენ ბიზანტიის მოკავშირეებს. ანტიოქიის პატრიარქები იძულებულნი იყვნენ ეცხოვრათ დევნილობაში (კონსტანტინოპოლში). მხოლოდ 742 წელს ხალიფა ჰიშამმა ნება დართო ანტიოქიის პატრიარქად აერჩიათ სირიელი ბერი სტეფანე, მისი ლოიალურობის გამო. პატრიარქების თანამშრომლობა მუსულმანურ ხელისუფლებასთან ზოგჯერ ყოველგვარ საზღვრებს ცილდებოდა. მაგალითად პატრიარქი იობი თან ახლდა არაბებს ბიზანტიაში ლაშქრობისას (838 წელი) და ურჩევდა ბიზანტიელებს ჩაებარებინათ ციხესიმაგრეები არაბებისათვის. ბიზანტიის იმპერატორმა ნიკიფორე II–მ (963–969 წწ.) მრავალ წარმატებას მიაღწია არაბებთან ბრძოლაში, მაგრამ ყოველ მის გამარჯვებას მოსდევდა ქრისტიანების დევნა პალესტინაში და სირიაში. მთავარი მსხვერპლი ამ დევნისა იყო ანტიოქიის პატრიარქი ქრისტეფორე, რომელიც მოკლულ იქნა 967 წელს.
შემდეგი ერთი საუკუნე გრძელდებოდა ე. წ. ბიზანტიის პერიოდი, რომელიც აღმავლობით აღინიშნებოდა. მაგრამ 1084 წლის ბოლოს მოულოდნელი დარტყმით თურქ-სელჩუკები დაეუფლნენ ანტიოქიას, თუმცა შესამჩნევად არ გაუარესებულა ახლო აღმოსავლეთუის ქრისტიანთა მდგომარეობა. 1097 წელს გამოჩნდნენ ჯვაროსნები, 1100 წელს მათ ანტიოქიიდან განდევნეს პატრიარქი და მის ადგილზე ვალენსიელი პრელატი დანიშნეს. ანტიოქიის პატრიარქები იძულებული იყო კვალვ ემიგრაციაში წასულიყვნენ და კონსტანტინოპოლიდან ემართათ სამწყსო. ემიგრაციიდან დაბრუნდნენ 1269 წელს, ამ დროისათვის ჯვაროსნების მმართველობა უკანასკნელ დღეებს ითვლიდა. 1291 წელს ჯვაროსნებმა დაკარგეს თავისი უკანასკნელი სამფლობელო ახლო აღმოსავლეთში. მაგრამ სირიისა და პალესტინის ქრისტიანობა, ჯვაროსნების 200–წლიანი ბატონობის შედეგად თითქმის მთლიანად იყო განადგურებული.
1342 წელს საპატრიარქო კათედრა გადატანილ იქნა დამასკოში, სადაც დღემდე არსებობს.
ანტიოქიის ეკლესია XVI-XIX საუკუნეებში
1517 წელს დამასკო ოსმალეთის იმპერიამ დაიპყრო და ანტიოქიის პატრიარქი აღმოჩნდა კონსტანტინოპოლის პატრიარქის ადმინისტრაციის ზედამხედველობაში. თურქები ზოგჯერ აპატიმრებდნენ მიტროპოლიტებსა და პატრიარქებს, მაგრამ მართლმადიდებლების მიზანმიმართული დევნა არ ხდებოდა. ერთადერთი პერიოდი მართლმადიდებლების დევნისა ახლო აღმოსავლეთში დაკავშირებულია 1820 წლის ბერძნულ აჯანყებასთან, როდესაც ანტიოქიის პატრიარქი სერაფიმე ძლივს გადაურჩა დასჯას. სხვადასხვა შეფასებებით, XIX საუკუნის შუა წლებში მართლმადიდებელთა რიცხვი ანტიოქიის პატრიარქატში აღწევდა 60–110 ათასს (სირიის მთელი მოსახლეობის 8–9 %). XIX საუკუნის მეორე ნახევარში განადგურდა დამასკოს  ქრისტიანული თემის მნიშვნელოვანი ნაწილი და დანგრეულ იქნა ყველა ეკლესია. 1899 წლიდან ანტიოქიის პატრიარქებს ირჩევენ არა ბერძნებიდან, როგორც მანამდე, არამედ მართლმადიდებელი არაბებიდან (როგორც ხდებოდა VIII-X სს. და 1269-1517 წწ.).
ანტიოქიის ეკლესია XX საუკუნეებში
1923 წლის ლოზანის ხელშეკრულებით ანტიოქიის ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ტერიტორიები – კილიკია,   ედესა და მარდინი – გადაეცა თურქეთის რესპუბლიკას. მართლმადიდებელი მოსახლეობა საბერძნეთთან შეთანხმებით დეპორტირებულნი იყვნენ აღნიშნული ტერიტორიებიდან, მიუხედავად მათი პროტესტისა და მათი განცხადებებისა, რომ ისინი არაბები არიან და არა ბერძნები.
მეორე მსოფლიო ომის დაწყების წინ საფრანგეთის ხელისუფლებამ თურქეთს გადასცა ალექსანდეტის რაიონი (დღევანდელი ჰათაის პროვინცია, სადაც ანტიოქია (დღევანდელი ანთაქია) მდებარეობდა. ამ მოვლენამ, რომელსაც დღემდე არ ცნობს სირიის რესპუბლიკა, გააუარესა ადგილობრივი ქრისტიანული მოსახლეობის მდგომარეობა.
1972 წელს მიღებულ იქნა ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ახალი წესდება. აქამდე ერთ-ერთ უღარიბეს ეკლესიას დღესდღეობით აქვს, 22 ეპარქია და 400 ტაძარი, მათ შორის ამერიკაში, ევროპაში და ავსტრალიაში. ღვთისმსახურება მიმდინარეობს ბერძნულ და არაბულ ენებზე.
იურისდიქცია: სირია, ლიბანი,ერაყი, ქუვეითი. ასევე აქვს რიგი ეპარქიები ევროპაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში,ავსტრალიაში.
ეკლესიის წინამძღვარი არის უნატერესი იოანე X სრული ტიტული ანტიოქიის პატრიარქისა: უნეტარესი პატრიარქი, დიდი ანტიოქიისა, სირიისა, კილიკიისა,მესოპოტამიისა და მთელი აღმოსავლეთისა. რეზიდენცია დამასკოში.
სქოლიო
* კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები
ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისთვის
ამერიკული კინოაკადემიის ჯილდო საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისთვის არის ერთ-ერთი ჯილდო ოსკარის დაჯილდოებაზე, რომელიც იმართება ყოველწლიურად ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ჯილდო ყველაზე მეტჯერ (9-ჯერ) მიღებული აქვს ალფრედ ნიუმენს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოსკარი
მანუელა არკური
მანუელა არკური (იტალ. Manuela Arcuri; დ. 8 იანვარი, 1977, ანაგნი) — იტალიელი მსახიობი და ფოტომოდელი.
ბიოგრაფია
მინი|მანუელა არკური, [[მაურო ატურო და ანა ფალჩი]] მანუელა არკური დაიბადა 1977 წელს ქალაქ ანაგნიში, გაიზარდა ლათინაში (ლაციოს ოლქი).მისი მამა   კალაბრიის კროტონეს პროვინციიდანაა, ხოლო დედა - კამელიას აველინოდან. გოგონა ადრეული ასაკიდან ჩაერთო შოუბიზნესში. იგი 14 წლის ასაკში  გახდა პროფესიონალი მოდელი, მონაწილეობდა  ფოტოსესიებში, ჩვენებებსა და სილამაზის კონკურსებში.
არკურური სწავლობდა რომის დრამატული ხელოვნების აკადემიაში. მისი სამსახიობო  კარიერა დაიწყო მცირე როლით ლეონარდო პიერაციონის კომედიურ ფილმში "ლაურეატები". მას  მოჰყვა კომედიური ფილმების სერია, გასული საუკუნის 90-იანი წლების ბოლოს სადაც არკური მეორეხარისხოვან როლებს ასრულებდა. ფილმებში ძირითადი ყურადღება კეთდებოდა მის  მის გარეგნობაზე. სამსახიობო კარიერის, მოდელად მუშაობის, გულწრფელ ფოტოსესიებში და საცურაო კოსტუმების რეკლამირების პარალელურად, რეჟისორებს მსახიობი ძირითადად მომხიბვლელ ლამაზმანად მიიჩნევდნენ, რომელსაც შეეძლო ფილმების საყურებლად მამაკაცი მაყურებლის მოზიდვა. ამ მიდგომის მთავარი მაგალითია კომედიური ფილმი Bagnomaria - რეჟისორი ჯორჯო პანარიელო. მარცხნივ|მინი 1990-იანი წლების ბოლოს - 2000-იანი წლების დასაწყისში, მანუელამ ითამაშა რამდენიმე ესპანურ ფილმში. მათ შორისაა კრიმინალური დრამა: "შეჰერეზადას ძიებაში" (დეტექტივი ციკლიდან  პეპე კარვალიოს შესახებ), კოსტუმირებული დრამა "სიგიჟის სიყვარული" და ტრილერი "ჯადოქრის საქმე". მისი სამოდელო კარიერის მწვერვალი 2001 წელს ჟურნალ Panorama– ს ეროტიული ფოტოსესია იყო, რომელიც ცნობილმა ფოტოგრაფმა კონრად გოდლიმ ჩაატარა სიცილიური ლანდშაფტების ფონზე. 2000-იანი წლების დასაწყისში არკური  პრაქტიკულად ჩამოსცილდა კინოს. უფრო მეტად მონაწილეობდა სატელევიზიო პროექტებში მსახიობს  საყოველთაო აღიარება მოუტანა   პოპულარულმა იტალიურმა სატელევიზიო სერიალმა კარაბინერები (იტალ. Carabinieri) .მასში მანუელამ რამდენიმე წლის განმავლობაში ითამაშა იტალიელი პოლიციელის პაოლა ვიტალი, რომლის პროფესიონალური საქმიანობისა და პირადი ცხოვრების გარშემო ვითარდებოდა სიუჟეტის უმეტესი ნაწილი. მსახიობისათვის ასევე წარმატებული გამოდგა რეჟისორების ლუიჯი პარიზისა და ალესიო ინტურის მიერ 2010-2011 წლებში  გადაღებული მინისერიალი ცხელი სისხლი (იტალ. Sangue caldo), რომლის პრემიერა იტალიაში Canale 5-ზე გაიმართა.
2001 წელს მსახიობი გიალაპას ორკესტრთან ერთად გაუძღვა სატელევიზიო შოუს Mai dire Gol. 2002 წელს, Pipo Baudo- სა და Vittoria Belvedere- სთან ერთად მასპინძლობდა სან რემოს მუსიკალურ ფესტივალს, ხოლო 2003 წელს, თეო თეოკოლისთან და ანა მარია ბარბერასთან ერთად -კომედიური სატელევიზიო შოუს Scherzi a parte მერვე ეპიზოდს.
მანუელა კარატეში შავი ქამრის მფლობელია. მას ხშირად იწვევდნენ ყოფილი პრემიერ მინისტრის სილვიო ბერლუსკონის პირად წვეულებებზე.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი მსახიობები კატეგორია:იტალიელი მსახიობი ქალები კატეგორია:იტალიელი მოდელები კატეგორია:იტალიელი მოდელი ქალები კატეგორია:დაბადებული 8 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1977
ზენი (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)
ზენი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ილორის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ღალიძგის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 15 მ, ოჩამჩირიდან 2 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
ეტიმოლოგია
სახელწოდება ქართულია, „ზენი“ მეგრულად „ვაკეს“ ნიშნავს.
სქოლიო
კატეგორია:ილორის თემის სოფლები
სამხრეთ აფრიკული ღვინო
სამხრეთ აფრიკული ღვინო — სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში წარმოებული ღვინო, რომლის ისტორია 1659 წლიდან იწყება, როდესაც სამხრეთ აფრიკული ღვინის პირველი ბოთლი დაამზადა იან ვან რიბეეკმა კეიპტაუნში. დროთა განმავლობაში სამხრეთ აფრიკული ღვინო დაიხვეწა და საერთაშორისო ბაზრებზე წვდომამ გამოიწვია ახალი ინვესტიციების მოზიდვა სამხრეთ აფრიკის ღვინის ბაზარზე. წარმოება კონცენტრირებულია კეიპტაუნის გარშემო, სადაც გაშენებულია ვენახები და საწარმოო ცენტრები. ადგილწარმოშობის ღვინის სისტემაში დაახლოებით 60 დასახლებაა. 1973 წელს განისაზღვრა ღვინის მწარმოებელი რეგიონები, რაიონები და პალატები. ადგილწარმოშობის დასახელების მქონე ღვინო უნდა შეიცავდეს კონკრეტულ ტერიტორიაზე წარმოშობილ ყურძენს.
ისტორია
მარცხნივ|მინი| იან ვან რიბეეკის ჩამოსვლა კონცხთან, ჩარლზ ბელის ნახატი სამხრეთ აფრიკის ღვინის ინდუსტრიის ფესვები ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიას უკავშირდება, რომელმაც დააარსა მომარაგების სადგური ახლანდელ კეიპტაუნში. ჰოლანდიელ ქირურგს იან ვან რიბეეკს დაევალა სადგურის მართვა და ვენახების გაშენება ღვინოებისა და ყურძნის წარმოებისთვის. პირველი მოსავალი მზად იყო 1659 წლის 2 თებერვალს (როგორც აღნიშნულია ვან რიბეეკის ჟურნალში), 1652 წლის დესანტიდან შვიდი წლის შემდეგ. კეთილი იმედის კონცხის გამგებლის, ვან რიბეეკის მემკვიდრე, სიმონ ვან დერ სტელი ცდილობდა რეგიონში მევენახეობის ხარისხის გაუმჯობესებას. 1685 წელს მან იყიდა 750 ჰექტარი მიწა კეიპტაუნის გარეთ და დააარსა კონსტანტიას ღვინის სამფლობელო. ვან დერ სტელის გარდაცვალების შემდეგ, ვაზის მდგომარეობა გაუარესდა, მაგრამ მევენახეობა კვლავ აღდგა 1778 წელს, როდესაც იგი ჰენდრიკ კლოეტამ შეიძინა.
XX საუკუნის განმავლობაში სამხრეთ აფრიკის ღვინის ინდუსტრია  საერთაშორისო ყურადღების მინიმალურად ექცეოდა. მისი იზოლაცია გაამწვავა სამხრეთ აფრიკაში მიმდინარე ბოიკოტებმა, ქვეყანაში არსებული აპართეიდის სისტემის წინააღმდეგ პროტესტის ნიშნად. მხოლოდ 1990-იან წლებში დასრულდა აპართეიდი და გაიხსნა მსოფლიო საექსპორტო ბაზარი. სამხრეთ აფრიკული ღვინოს ბევრმა მწარმოებელმა სწრაფად აითვისა მევენახეობისა და მეღვინეობის ახალი ტექნოლოგიები. ისინი ყურადღებას ამახვილებდნენ ისეთ ცნობილ ჯიშებზე, როგორებიცაა შირაზი, კაბერნე სოვინიონი და შარდონე. ძლიერი კოოპერატივის კერძო ბიზნესში რეორგანიზაციამ გამოიწვია შემდგომი ინოვაციები და ხარისხის გაუმჯობესება.
მეღვინეობა და ღვინოები
მარჯვნივ|მინი| XX საუკუნის ბოლოდან სამხრეთ აფრიკელი მეღვინეები ყურადღებას ამახვილებენ წითელი ღვინოების ხარისხის გაუმჯობესებაზე. სამხრეთ აფრიკის მეღვინეობის ტრადიციები ხშირად წარმოადგენს ძველი სამყაროს ღვინის წარმოებისა და ახლის ჰიბრიდიზაციას. აპართეიდის დასრულების შემდეგ, მრავალი მწარმოებელი მუშაობდა „საერთაშორისო“ სტილის ღვინის წარმოებაზე, რომელსაც წარმატების მიღწევა შეეძლო მსოფლიო ბაზარზე. გასული საუკუნის 80-იან წლებში პოპულარული გახდა მუხის კასრების გამოყენება დუღილისა და დაძველებისთვის. ხშირად მეღვინეებს აქვთ ყურძნის დაბალი მჟავიანობის პრობლემები, რაც მოითხოვს მჟავების დამატებას, მაგალითად, ღვინის მჟავა.
დღეს სამხრეთ აფრიკული ღვინის ინდუსტრიის ყურადღება გამახვილებულია ღვინის წარმოების ხარისხის ამაღლებაზე - განსაკუთრებით უფრო მეტად საექსპორტო და მოდური წითელი ყურძნის ჯიშებზე. ტრადიციულად, სამხრეთ აფრიკის წითელ ღვინოს აქვს უხეში ტექსტურა და სოფლის არომატი. აფრიკული სიტყვა dikvoet, რომელიც ამ ღვინოების აღსაწერად გამოიყენებოდა, სიტყვასიტყვით „სქელ ფეხს“ ნიშნავდა. ვენახებში მევენახეებმა ყურადღება გაამახვილეს მოსავლიანობის კონტროლზე უკეთესი სიმწიფის მისაღწევად, ხოლო მეღვინეები იყენებდნენ თანამედროვე ტექნიკას უფრო რბილი და ტკბილი ღვინოების შესაქმნელად. ფართოდ იყენებენ ტემპერატურის კონტროლს დუღილისას, ასევე ნაკლებად არიან დამოკიდებული ფილტრაციაზე, როგორც სტაბილიზაციის საშუალებაზე.
ეტიკეტირების კანონები
სამხრეთ აფრიკის ეტიკეტირების კანონი ძირითადად ორიენტირებულია გეოგრაფიულ წარმოშობაზე, რომელიც ექვემდებარება ღვინის წარმოების შესახებ კანონმდებლობას. შესაძლებელია ცალკეული ვენახის ღვინის წარმოება, იმ პირობით, რომ ვენახი დარეგისტრირდება მთავრობაში და ამ ვენახში გაიზრდება ყველა ყურძენი, რომელიც გამოიყენება ღვინის წარმოებისას. მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი „მამული“ აღარ ითვალისწინებს გეოგრაფიული წარმოშობის დასახელებას, მეღვინეებს კვლავ შეუძლიათ ეტიკეტირება „მამულის ღვინოების“ დასახელებით, თუ ყველა ყურძენი გაიზარდა, ღვინო დამზადდა და ჩამოისხმა იმავე მამულში. სამხრეთ აფრიკის ღვინისა და სპირტის საბჭო მართავს ნებაყოფლობით პროგრამას, რომელიც სამხრეთ აფრიკულ ღვინოებს „სერტიფიცირებას“ აძლევს ეტიკეტირების ხარისხისა და სიზუსტის მიხედვით.
ჯალანგი
ჯალანგის ნაპირებზე მდებარეობს სოფელი გჰურნი, რომელიც თიხის ნაკეთობების ცენტრია. მდინარის ერთ-ერთი უმთავრესი პრობლემა მისი ნაპირების ეროზიაა.
სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთის მდინარეები
აზერბაიჯანი
1918 წელს აზერბაიჯანის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ გამოაცხადა თავისი დამოუკიდებლობა. 1920 წელს ქვეყანა შევიდა სსრკ-ს შემადგენლობაში, როგორც აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა. თანამედროვე აზერბაიჯანის რესპუბლიკამ თავისი დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1991 წლის 30 აგვისტოს, სსრკ-ის ოფიციალურ დაშლამდე, რომელიც 1991 წლის დეკემბერში მოხდა. 1991 წლის სექტემბერში, სადავო მთიანი ყარაბაღის რეგიონის სომეხთა უმრავლესობა გამოეყო აზერბაიჯანს, შემდგომში სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის შექმნის მიზნით. 1994 წელს, ყარაბაღის ომის დასრულების შემდეგ, რეგიონი და მის გარეთ მყოფი შვიდი მიმდებარე რაიონი, დე-ფაქტო დამოუკიდებელი გახდა. ეს რაიონები, საერთაშორისო დონეზე აღიარებულია, როგორც აზერბაიჯანის ნაწილი, რომელიც ეუთოს მიერ შექმნილ სტატუსამდე მიიღეს. შემდგომი 2020 წლის ომის შედეგად, აზერბაიჯანმა დაიბრუნა მთიანი ყარაბაღის გარშემო მდებარე 7 რაიონი და თვით რეგიონის გარკვეული ნაწილი.
აზერბაიჯანი უნიტარული და ნახევრადსაპრეზიდენტო რესპუბლიკაა. ქვეყანა ევროპის საბჭოს, ეუთო-სა და ნატო-ს „პარტნიორობა მშვიდობისთვის“ პროგრამის წევრია. აზერბაიჯანი ექვსი დამოუკიდებელი თურქულენოვანი ქვეყნიდან ერთ-ერთია, ასევე თურქული საბჭოსა და თურქსოის აქტიური წევრია. აზერბაიჯანს, 158 ქვეყანასთან აქვს დიპლომატიური ურთიერთობა და 38 საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრია. სუამის, დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) და ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრია. 1992 წლიდან გაეროს წევრი და 2006 წლის 9 მაისიდან, გაეროს გენერალური ასამბლეის მიერ ახლადშექმნილი „ადამიანის უფლებათა საბჭოს“ წევრი. მისი წევრობის ვადა, 2006 წლის 19 ივნისიდან დაიწყო. აზერბაიჯანი, აგრეთვე მიუმხრობლობის მოძრაობის წევრი სახელმწიფოა, ფლობს დამკვირვებლის სტატუსს მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციაში და არის საერთაშორისო ტელეკომუნიკაციების კავშირის კორესპონდენტი.
აზერბაიჯანის კონსტიტუციით არ არის განსაზღვრული ქვეყნის ოფიციალური რელიგია და ყველა ძირითადი პოლიტიკური ძალა, ქვეყანა სეკულარული წყობისაა. თუმცა, მოსახლეობის უმრავლესობა შიიტი მუსლიმია. მაგრამ, აზერბაიჯანელების უმრავლესობა აქტიურად არ ასრულებს ნებისმიერი რელიგიის მოთხოვნას და ქვეყანა მუსლიმურ სამყაროში ერთ-ერთ ყველაზე არარელიგიურ ქვეყანად მიიჩნევა, ხოლო „Pew Research Center“-ისა და „Gallup“-ის გამოკითხვის მიხედვით, მოსახლეობის 53% ამბობს, რომ რელიგია ნაკლებად მნიშვნელოვანია მათ ცხოვრებაში. აზერბაიჯანში ადამიანური განვითარების მაღალი დონეა, რომელიც აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების უმრავლესობას უტოლდება. ქვეყანას ეკონომიკური განვითარებისა და განათლების მაღალი დონე ახასიათებს, ისევე როგორც უმუშევრობის დაბალი მაჩვენებელი. დავოსის მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის თანახმად, აზერბაიჯანის ეკონომიკა 2016 წელს, 138 ქვეყანას შორის 37-ე ადგილზე გავიდა. 2015 წლის გლობალური კონკურენტუნარიანობის ინდექსის მიხედვით, რეგიონში ამ თვალსაზრისით აზერბაიჯანს ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს.
„ასანის“ მომსახურება, რომელიც დაინერგა პრეზიდენტის ბრძანებით, ქვეყნის მასშტაბით ცნობილია, როგორც საჯარო სამსახურში ქრთამისგან და კორუფციისგან თავისუფალი მომსახურების სააგენტო. ASAN სერვისმა 2015 წელს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის საჯარო სამსახურის ჯილდო მოიპოვა, რომელიც მსოფლიოში საჯარო მომსახურების სფეროში ყველაზე პრესტიჟული ჯილდოა.
აზერბაიჯანში მაღალ დონეზეა განვითარებული კორუფცია, განსაკუთრებით საჯარო სამსახურში. მმართველ პარტიას, ახალ აზერბაიჯანს, ბრალად ედება ავტორიტარიზმი და ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტები.
ეტიმოლოგია
1918 წელს, მუსავათის მთავრობამ, ახლადშექმნილი აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკისთვის, მიიღო სახელწოდება „აზერბაიჯანი“, რომელიც გამოაცხადეს 1918 წლის 27 მაისს, პოლიტიკური მიზეზების გამო. მიუხედავად იმისა, რომ სახელწოდება „აზერბაიჯანი“ ყოველთვის გამოიყენებოდა თანამედროვე ჩრდილო-დასავლეთ ირანის რეგიონისთვის. ამდენად, 1918 წლამდე, სანამ მუსავათის მთავრობამ არ გადაწყვიტა, ახალი დამოუკიდებელი სახელმწიფოსთვის „აზერბაიჯანის“ სახელწოდების დარქმევა, ამ სახელწოდებით აღნიშნავდნენ მხოლოდ ირანის პროვინცია აზერბაიჯანს.
ანტიკური ხანა
ადრეული დასახლებები შეიცავს, ძვ. წ. IX საუკუნის სკვითებსაც. სკვითების შემდეგ, მდინარე არაქსის სამხრეთით მდებარე რეგიონში, ირანის მიდიელები დომინირებდნენ. მიდიელებმა შექმნეს დიდი იმპერია ძვ.წ. 900-700 წლებში, რომელიც ძვ.წ. 550 წელს აქემენიანთა იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. აქემენიანთა მიერ ამ ტერიტორიის დაპყრობის შემდეგ, აქ ზოროასტრიზმი გავრცელდა. მოგვიანებით ტერიტორია გახდა ჯერ ალექსანდრე მაკედონელის იმპერიის, ხოლო შემდეგ მისი მემკვიდრის, სელევკიდების იმპერიის ნაწილი. ამ პერიოდში ზოროასტრიზმი გავრცელდა კავკასიასა და ატროპატენაში. კავკასიის ალბანელები, რომლებიც არიან ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის თავდაპირველი მოსახლეობა, ძვ.წ. IV საუკუნიდან დაწყებული მართავდნენ ამ ტერიტორიას, სადაც ჩამოაყალიბეს დამოუკიდებელი სამეფო.
ძვ.წ. IV და III საუკუნეებში, აქემენიანთა იმპერიის დამხობის შემდეგ, თანამედროვე აზერბაიჯანის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი იყო სომხეთის სამეფოს ნაწილი, რომელიც მართული იყო ერვანდუნების დინასტიის მიერ. ძვ.წ. 189 და ჩვ. წ. 428 წლებს შორის, თანამედროვე აზერბაიჯანის დასავლეთი ნაწილი, მათ შორის ანკლავი ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა, შედიოდა სომხეთის სამეფოს შემადგენლობაში, რომელსაც მართავდა არტაშესიანთა და არშაკუნიანების დინასტია, ხოლო ეს უკანასკნელი დინასტია თავადვე იყო ამავე სახელწოდების დინასტიის ნაწილი, რომელიც პართიის იმპერიის დინასტიას წარმოადგენდა.
ირანისა და ბიზანტიის მიერ სომხეთის სამეფოს გაყოფის შემდეგ, 387 წელს, დღევანდელი ყარაბაღი და უტიქის პროვინცია, რომლებიც ეთნიკურად შერეული მოსახლეობით გამოირჩეოდნენ, გადაეცა კავკასიის ალბანეთს.
ფეოდალური ხანა
252 წელს, სასანიდების იმპერიამ კავკასიის ალბანეთი ვასალურ სახელმწიფოდ გადააქციეს, ხოლო მეფე ურნაირმა IV საუკუნეში ოფიციალურ რელიგიად ქრისტიანობა მიიღო. მიუხედავად სასანიდების მმართველობისა, ალბანეთი IX საუკუნემდე რეგიონში აშკარა ერთეულად დარჩა, ხოლო სასანიდებს სრულად დაქვემდებარებულმა ალბანეთმა შეინარჩუნა თავისი მონარქია. მიუხედავად იმისა, რომ სასანიდების იმპერატორის ერთ-ერთ წამყვან ვასალად ითვლებოდა, ალბანეთის მეფეს მხოლოდ წარმოსახვითი ძალაუფლება ჰქონდა, ხოლო სასანიდ მარზპანს (სამხედრო გუბერნატორი) ჰქონდა სამოქალაქო, რელიგიური და სამხედრო ძალაუფლება.
VII საუკუნის პირველ ნახევარში, კავკასიის ალბანეთი, როგორც სასანიდების ვასალი, მოექცა მაჰმადიანების მმართველობის ქვეშ, როდესაც სპარსეთი არაბებმა დაიპყრეს. ომაიანთა სახალიფომ, კავკასიიდან სასანიდებისა და ბიზანტიელების გაძევების შემდეგ და 667 წელს ქრისტიანი ხელმძღვანელის, ჯავანშირის წინააღმდეგობის ჩახშობის შემდეგ, კავკასიის ალბანეთი ვასალურ სახელმწიფოდ გადააქცია. ძალაუფლების ვაკუუმი, რომელიც აბასიანთა სახალიფოს დაშლის შემდეგ წარმოიშვა, მალევე შეივსო მრავალი ადგილობრივი დინასტიის, როგორიცაა სალარიდების, საჯიდების, შედადიანების, რავადიდებისა და ბაიუდების ხარჯზე. XI საუკუნის დასაწყისში, ტერიტორია თანდათანობით შევიდა ოღუზ თურქების გავლენის ქვეშ, რომლებიც ცენტრალური აზიიდან შემოვიდნენ. პირველი თურქული დინასტია, რომელიც წარმოიშვა იყო სელჩუკთა სახელმწიფო, რომელიც 1067 წელს შემოიერთა ტერიტორია, რომელიც დღეს აზერბაიჯანად არის ცნობილი.
თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე მცხოვრები პრე-თურქული მოსახლეობა საუბრობდა რამდენიმე ინდოევროპულ და კავკასიურ ენაზე, მათ შორის სომხურად  და ირანულად და ძველ აზერბაიჯანულად, რომელიც შეიცვალა თურქული ენით, რაც დღევანდელი აზერბაიჯანული ენის წინამორბედია. ზოგიერთმა ლინგვისტმა ასევე განაცხადა, რომ თათური დიალექტი, რომელიც გავრცელებულია ირანის აზერბაიჯანში და აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში, რომელზეც თათები ლაპარაკობენ, ძველი აზერბაიჯანულის შთამომავალია. ადგილობრივად ტერიტორიას განაგებდა სელჩუკების მიერ დანიშნული ილდეღიზიდები, რომლებიც ტექნიკურად სელჩუკების სულთნის ვასალი იყო, მაგრამ ზოგჯერ დე-ფაქტოდ თვითმმართველები. სელჩუკების მმართველობის ქვეშ, ადგილობრივი პოეტები, როგორიცაა ნიზამი განჯევი და ხაკანი, ხელი შეუწყვეს სპარსული ლიტერატურის აყვავებას დღევანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე.
მომდევნო მმართველი სახელმწიფო გახლდა ჯალაირიდის სასულთნო, რომელიც მალევე დაეცა თემურლენგის დაპყრობის შედეგად.
შირვანშაჰების ადგილობრივი დინასტია გახდა თემურლენგის იმპერიის ვასალური სახელმწიფო და დაეხმარა მას თოხთამიშის ოქროს ურდოს წინააღმდეგ ომში. თემურლენგის გარდაცვალების შემდეგ, ჩამოყალიბდა ორი დამოუკიდებელი და კონკურენტი სახელმწიფო: ყარა-ყოიუნლუ და აყ-ყოიუნლუ. შირვანშაჰებმა დაბრუნდნენ და დაამყარეს ავტონომიური მმართველობის მაღალი დონე, როგორც ადგილობრივი მმართველები და ვასალები 861 წლიდან 1539 წლამდე. 1501 წელს, ირანის სეფიანთა დინასტიის მიერ მათი დაპყრობისა და დევნის დროს, უკანასკნელმა დინასტიამ შიიტური ისლამი მიაღებინა თავის სუნიტ მოსახლეობას,  რადგან ამ დროს ირანი სუნიტურ ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ იბრძოდა. ამის და კიდევ რიგი მოვლენების კომბინაციით, სეფიანებმა საფუძველი ჩაუყარეს იმ ფაქტს, რომ ირანი და აზერბაიჯანის რესპუბლიკა დღეს ერთადერთი ქვეყნებია, სადაც მოსახლეობის უმრავლესობას შიიტი მუსლიმები წარმოადგენენ. სეფიანების ძალისხმევის მიუხედავად, ოსმალებმა მოკლე დროით მოახერხეს საუკუნეების მანძილზე ორჯერ დაეკავებინათ აზერბაიჯანის დღევანდელი ტერიტორიები. ასევე, ბაქო და მისი შემოგარენი XVIII საუკუნის რუსულ-სპარსეთის ომის (1722-23) შედეგად, რუსებმა მოკლე დროით ჩაიგდეს ხელში. სეფიანთა ირანის მეზობელი მეტოქეების მიერ, ამ ხანმოკლე გამარჯვების მიუხედავად, აზერბაიჯანი დარჩა წყვეტილი ირანული მმართველობის ქვეშ, სეფიანთა გამოჩენის დასაწყისიდან XIX საუკუნემდე.
თანამედროვე ხანა
thumb|220px|left|ჩრდილოეთ და სამხრეთ სახანოების ტერიტორიები (და სასულთნოები) XVIII და XIX საუკუნეებში.
სეფიანთა მმართველობის შემდეგ, ეს ტერიტორია სპარსულ დინასტიას, აფშარებსა და ზენდებს ეკუთვნოდა და ხანმოკლედ ყაჯარებს, სანამ ეს უკანასკნელი საბოლოოდ იძულებული არ გახდა XIX საუკუნეში რუსეთის იმპერიისთვის გადაეცა ტერიტორია. თუმცა, ამ ტერიტორიაზე გაჩნდა ახალი სახანოები, განსაკუთრებით კი ზენდების დინასტიის კრახისა და ყაჯარების მმართველობის დასაწყისში, დამოუკიდებელი მმართველობებს სხვადასხვა ფორმებით. სახანოების თვითმმართველობის მიუხედავად, ისინი ირანის შაჰის ვასალები იყვნენ. სახანოები ახორციელებდნენ თავიანთ საქმეებს ცენტრალურ აზიასა და დასავლეთს შორის არსებული საერთაშორისო სავაჭრო მარშრუტების კონტროლის მეშვეობით. XVIII საუკუნის ბოლოდან, იმპერიული რუსეთი გადავიდა უფრო აგრესიულ გეოპოლიტიკურ პოზიციაზე, მის ორ მეზობელსა და მეტოქესთან, კერძოდ ირანსა და ოსმალეთის იმპერიასთან მიმართებაში. 1795 წლიდან, როდესაც ირანმა ხელახლა დაიბრუნა საქართველოზე კონტროლი, რუსეთმა აქტიურად ებრძოდა კავკასიის რეგიონის კონტროლისთვის, რომელიც უმეტესწილად ირანის ხელში იყო. წარმატებული რუსული კამპანიები, კერძოდ რუსეთ-ირანის ომის (1804-1813) გულისტანის საზავო ხელშეკრულების ხელმოწერით დასრულდა, რომლის ფარგლებშიც კავკასიის ზოგიერთი სახანო შაჰის პრეტენზიებისგან რუსეთმა გაათავისუფლა იმ მოტივით, რომ მათ დე-ფაქტო დამოუკიდებლობა ექნებოდათ, სანამ რუსეთმა მათი ოკუპაცია არ მოახდინა.
thumb|200px|right|1804 წელს [[განჯას ბრძოლა (1804)|განჯის ალყა, რუსეთ-ირანის ომის (1804-1813) დროს, რუსეთის ჯარების მეთაური გენერალი პავლე ციციანოვი იყო.]] 1804-1813 წლებში, ყაჯარის ირანის მიერ ომის წაგების შემდეგ, ირანი გულისტანის ხელშეკრულების მიხედვით, იძულებული გახდა სახანოების უმეტესობის, ასევე საქართველოსა და დაღესტნის სუზერენიტეტი რუსეთის იმპერიისთვის გადაეცა.
მდინარე არასის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორია, რომლის ტერიტორიაზეც მდებარეობს თანამედროვე აზერბაიჯანის რესპუბლიკა, იყო ირანის ტერიტორია, სანამ იგი XIX საუკუნეში არ იყო რუსეთის მიერ ოკუპირებული. თურქმენჩაის ხელშეკრულებით, რომელიც დაასრულა რუსეთ-სპარსეთის ომი (1826-1828), ყაჯართა ირანი იძულებული გახდა აღიარებინა რუსეთის სუვერენიტეტი ერევნის, ნახიჩევანი და ლენქორანის სახანოს ნაწილზე, რომელიც მოიცავს თანამედროვე აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მიწების ნაწილს, რომელიც ჯერ კიდევ ირანის ხელში იყო. კავკასიის ყველა ტერიტორიის ირანიდან რუსეთის შემადგენლობაში შეყვანის შემდეგ, რუსეთსა და ირანს შორის ახალი სასაზღვრო ზოლი მდინარე არაქსზე გავიდა, რომელიც საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, ირანსა და აზერბაიჯანს შორის საზღვრის ნაწილი გახდა.
XIX საუკუნეში ყაჯარის ირანი იძულებული გახდა კავკასიის ტერიტორიები რუსეთისთვის დაეთმო, რითაც თანამედროვე აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორია შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში, ხოლო ამ კამპანიის შედეგად, აზერბაიჯანელთა ეთნიკური ჯგუფი დღეს ორ ქვეყანას — ირანსა და აზერბაიჯანს შორის არის გადანაწილებული ისე, რომ ირანში ეთნიკური აზერბაიჯანელების რიცხვი გაცილებით მეტია, ვიდრე მეზობელ აზერბაიჯანში.
პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ, გამოცხადდა მოკლესიცოცხლის მქონე ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა, რომელიც აერთიანებდა თანამედროვე აზერბაიჯანის, საქართველოსა და სომხეთის რესპუბლიკებს.
ამას მოჰყვა მარტის მოვლენები, რომელიც 1918 წლის 30 მარტიდან და 2 აპრილს ქალაქ ბაქოსა და რუსეთის იმპერიის ბაქოს გუბერნიის მიმდებარე ტერიტორიებზე მოხდა. 1918 წლის მაისში ადფრ-ის დაშლის შემდეგ, იმ დროის წამყვანი მუსავათის პარტიამ აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, რომელმაც მიიღო ახალი რესპუბლიკის სახელად „აზერბაიჯანის“. აღსანიშნავია, რომ სახელი, რომელიც ადრ-ს გამოცხადებამდე გამოიყენებოდა მხოლოდ თანამედროვე ირანის მიმდებარე ჩრდილო-დასავლეთის რეგიონის მიმართ. ადრ პირველი თანამედროვე საპარლამენტო რესპუბლიკა გახდა მუსლიმურ სამყაროში. ქვეყნის პარლამენტის მნიშვნელოვან მიღწევებს შორის იყო ქალებისთვის საარჩევნო უფლების მინიჭება, ამით აზერბაიჯანი პირველი მუსლიმი ერი გახდა, რომელიც გაათანბრა ქალთა პოლიტიკური უფლებები მამაკაცებთან. ადრ-ის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მიღწევა გახდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჩამოყალიბება, რომელიც მუსლიმურ აღმოსავლეთში პირველ თანამედროვე ტიპის უნივერსიტეტად ჩამოყალიობდა.
thumb|222px|left|1919 წელს [[პარიზის მშვიდობის კონფერენციაზე აზერბაიჯანის დელეგაციის მიერ წარმოდგენილი რუკა.]] 1920 წლის მარტისთვის აშკარა იყო, რომ საბჭოთა რუსეთი ბაქოს თავს დაესხმევა. ვლადიმერ ლენინის თქმით, ბაქოში შეჭრა იმით იყო გამართლებული, რომ საბჭოთა რუსეთი ბაქოს ნავთობის გარეშე ვერ გადარჩებოდა. დამოუკიდებელი აზერბაიჯანი მხოლოდ 23 თვე არსებობდა, სანამ ბოლშევიკური მე-11 საბჭოთა წითელი არმია არ შეიჭრა და 1920 წლის 28 აპრილს არ შექმნა აზერბაიჯანის სსრ. მიუხედავად იმისა, რომ ახლად ჩამოყალიბებული აზერბაიჯანული არმიის დიდი ნაწილი ყარაბაღში ატეხილი სომხური აჯანყებას ახშობდა, აზერბაიჯანელები ადვილად არ დათმეს თავიანთი ხანმოკლე დამოუკიდებლობა, რაზეც მიუთითებს ის, რომ ბოლშევიკებთან ბრძოლისას 20 000 აზერბაიჯანელი ჯარისკაცი დაიღუპა.
1921 წლის 13 ოქტომბერს, საბჭოთა რესპუბლიკებმა რუსეთმა, სომხეთმა, აზერბაიჯანმა და საქართველომ, ხელი მოაწერეს თურქეთთან შეთანხმებას, რომელიც ცნობილია, როგორც ყარსის ხელშეკრულება. ასევე, ყარსის ხელშეკრულებით არაქსის რესპუბლიკამ ნახიჩევანის ასსრ-ის სახელით შევიდა აზერბაიჯანის სსრ-ის შემადგენლობაში. მეორეს მხრივ, სომხეთს გადაეცა ზანგეზურის რეგიონი (დღეს სიუნიქი), ხოლო თურქეთმა დათანხმდა გიუმრის დაბრუნებაზე.
მეორე მსოფლიო ომის დროს, აზერბაიჯანმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა საბჭოთა კავშირის სტრატეგიულ ენერგეტიკულ პოლიტიკაში, აღმოსავლეთის ფრონტზე საბჭოთა კავშირის ნავთობის 80% ბაქო აწვდიდა. 1942 წლის თებერვალში, საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს ბრძანებით, აზერბაიჯანის ნავთობის მრეწველობის 500-ზე მეტი თანამშრომელი მედლებით დაჯილდოვდა. ოპერაცია „ედელვეისი“, რომელიც გერმანიის ვერმახტის მიერ ბაქოს დასაკავებლად განხორციელდა, რადგან ქალაქის მნიშვნელობა დიდი იყო, როგორც საბჭოთა კავშირის ენერგეტიკული ცენტრი. ყოველი მეხუთე აზერბაიჯანელი იბრძოდა მეორე მსოფლიო ომში 1941-დან 1945 წლამდე. დაახლოებით 681 000 ადამიანი, აქედან 100 000-ზე მეტი ქალი იბრძოდა ფრონტზე, ხოლო ამ დროს აზერბაიჯანის საერთო მოსახლეობა 3,4 მილიონ ადამიანს შეადგენდა. აქედან ფრონტზე 250 000 აზერბაიჯანელი დაიღუპა. 130-ზე მეტმა აზერბაიჯანელმა საბჭოთა კავშირის გმირებად დასახელდნენ. აზერბაიჯანელი გენერალ-მაიორი ჰაზი ასლანოვი საბჭოთა კავშირის გმირის წოდებით ორჯერ დაჯილდოვდა.
რესპუბლიკის ერა
thumbnail|[[წითელი არმია|წითელი არმიის სამხედრო ნაწილები ბაქოში, 1990 წლის შავი იანვრის ტრაგედიის დროს.]] მიხეილ გორბაჩოვის მიერ ინიცირებული გლასტნოსტის პოლიტიკის შემდეგ, სამოქალაქო არეულობა და ეთნიკური დაპირისპირება საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა რეგიონებში გაიზარდა, მათ შორის მთიან ყარაბაღშიც, რომელიც აზერბაიჯანის სსრ-ის შემადგენლობაში ავტონომიური ოლქი იყო. აზერბაიჯანში არსებული არეულობა და მოსკოვის გულგრილობამ, საბოლოოდ დამოუკიდებლობასა და გამოყოფისკენ მიწოდებაში გადაიზარდა, რაც ბაქოში შავი იანვრის მოვლენებით დასრულდა. მოგვიანებით, 1990 წელს აზერბაიჯანის სსრ-ის უზენაესმა საბჭომ ქვეყნის სახელწოდებიდან „საბჭოთა სოციალისტური“ სიტყვები ამოიღო და მიიღო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სუვერენიტეტის დეკლარაცია, ხოლო აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა სახელმწიფო დროშად აღადგინა. 1991 წლის 18 ოქტომბერს, მოსკოვში საბჭოთა გადატრიალების მცდელობის შედეგად, აზერბაიჯანის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო დამოუკიდებლობის დეკლარაცია, რომელიც 1991 წლის დეკემბერში საერთო ეროვნული რეფერენდუმით დადასტურდა, როდესაც საბჭოთა კავშირმა ოფიციალურად 1991 წლის 26 დეკემბერს შეწყვიტა არსებობა.
დამოუკიდებლობის პირველი წლები ყარაბაღის ომით არასტაბილურად შეფასდა. 1994 წელს საომარი მოქმედებების დასრულებისას, სომეხი სეპარატისტები აზერბაიჯანის ტერიტორიის 14-16 პროცენტს აკონტროლებდნენ, მათ შორის მთიან ყარაბაღსაც. ომის დროს ბევრი დანაშაულიც ჩადენილი იყო, მათ შორის მალიბეილისა და გუშჩულარის, გარადაღლის, აღდაბანისა და ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტა. გარდა ამისა, დაახლოებით 30 000 ადამიანი დაიღუპა და მილიონზე მეტი ადამიანი იძულებით გადაადგილებულად იქცა. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის უშიშროების საბჭოს ოთხი რეზოლუცია (822, 853, 874 და 884) მოითხოვს, რომ „აზერბაიჯანის ყველა ოკუპირებული ტერიტორიიდან, ყველა სომხური ძალების დაუყოვნებლივ გაყვანას“. 1990-იან წლებში ბევრმა რუსმა და სომეხმა დატოვა აზერბაიჯანი. 1970 წლის აღწერის მიხედვით, აზერბაიჯანში 510 000 ეთნიკური რუსი და 484 ათასი სომეხი ცხოვრობდა.
1993 წელს, დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი აბულფაზ ელჩიბეი სამხედრო გადატრიალების შედეგად ჩამოაგდეს, თვით გადატრიალების ორგანიზატორი იყო პოლკოვნიკი სურათ ჰუსეინოვი, ხოლო ქვეყნის სათავეში კი საბჭოთა აზერბაიჯანის ყოფილი ლიდერი ჰეიდარ ალიევი მოვიდა. 1994 წელს სურათ ჰუსეინოვმა, რომელიც ამ დროს პრემიერ-მინისტრის პოსტს იკავებდა, კიდევ ერთი სამხედრო გადატრიალება სცადა, ამჯერად უკვე ჰეიდარ ალიევის წინააღმდეგ, მაგრამ ჰუსეინოვი დააპატიმრეს და სახელმწიფოს ღალატში დაადანაშაულეს. ერთი წლის შემდეგ, 1995 წელს ალიევის წინააღმდეგ მორიგი გადატრიალება სცადეს, ამჯერად აზერბაიჯანის ომონის სპეცრაზმის მეთაურმა როვშან ჯავადოვმა. გადატრიალება ჩაიშალა, რის შედეგადაც ჯავადოვი მოკლეს და აზერბაიჯანის ომონის ერთეული დაშალეს. ამავდროულად, ქვეყანა მმართველ ბიუროკრატიასა და კორუფციაში იხჩობოდა. 1998 წლის ოქტომბერში, ალიევი მეორე ვადით აირჩიეს. მიუხედავად იმისა, რომ გაუმჯობესდა ქვეყნის ეკონომიკა, განსაკუთრებით აზერი-ჩირაღ-გიუნეშლის ნავთობსაბადოსა და შაჰ-დენიზის ბუნებრივი აირის საბადოს ექსპლოატაციით, ალიევის პრეზიდენტობა გააკრიტიკეს არჩევნების გაყალბებისა და კორუფციის გამო.
2003 წელს, ჰეიდარ ალიევის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ვაჟი ილჰამ ალიევი ჯერ პარტია ახალი აზერბაიჯანის თავმჯდომარე და შემდეგ აზერბაიჯანის პრეზიდენტი გახდა. ალიევი 2013 წლის ოქტომბერში მესამე ვადით პრეზიდენტად აირჩიეს. ამის შემდეგ მან დაიწყო ოპოზიციური ელემენტების დარბევა. ნოემბერში მან დააკავა თავისი გამოჩენილი ოპონენტი ილგარ მამედოვი. გარდა ამისა, დისიდენტ ისლამური ღვთისმეტყველი თალეჰ ბაღირზადეს ორწლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს. ოპოზიციური გაზეთი აზადლიხი დაიხურა.
გეოგრაფია
thumb|300px|აზერბაიჯანის რუკა კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით.
thumb|230px|[[კავკასიონი ჩრდილოეთ აზერბაიჯანში.]] გეოგრაფიულად აზერბაიჯანი მდებარეობს ევრაზიის სამხრეთ კავკასიის რეგიონში, სადაც მოიცავს დასავლეთ აზიასა და აღმოსავლეთ ევროპას. მდებარეობს ჩრდილო განედის 38° და 42° და აღმოსავლეთ გრძედის 44° და 51° შორის. აზერბაიჯანის სახმელეთო საზღვრის საერთო სიგრძე 2 648 კილომეტრს შეადგენს, საიდანაც 1 077 კილომეტრი სომხეთთან, 756 კილომეტრი ირანთან, 480 კილომეტრი საქართველოსთან, 390 კილომეტრი რუსეთთან და 15 კილომეტრი თურქეთთან შეადგენს. სანაპირო ზოლის სიგრძეა 800 კილომეტრი, ხოლო კასპიის ზღვის აზერბაიჯანული მონაკვეთის ყველაზე ფართო ნაწილის სიგრძე — 456 კილომეტრია. აზერბაიჯანის ტერიტორია ჩრდილოეთიდან სამხრეთით 400 კილომეტრზე, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ 500 კილომეტრზე ვრცელდება.
აზერბაიჯანში დომინირებს სამი ფიზიკური ხაზი: კასპიის ზღვა, რომლის სანაპირო ზოლი ქვეყნის აღმოსავლეთის ბუნებრივი საზღვარია; ჩრდილოეთით კავკასიონი და ქვეყნის ცენტრალური ნაწილი ფართო დაბლობებით. ასევე გამოიყოფა სამი ქედი: კავკასიონი, მცირე კავკასიონი და თალიშის მთები, რომლებიც ქვეყნის ტერიტორიის დაახლოებით 40% მოიცავს. აზერბაიჯანის ყველაზე მაღალი მწვერვალია ბაზარდუზუ (4 466 მ), ხოლო ყველაზე დაბალი წერტილი კასპიის ზღვაში (-28 მ) მდებარეობს. დედამიწაზე ყველა ტალახის ვულკანის თითქმის ნახევარი აზერბაიჯანშია კონცენტრირებული, ეს ვულკანები მსოფლიოს ახალი 7 საიცრებათა ნომინაციაშიც მოხვდა.
აზერბაიჯანის მთავარ წყლის რესურსებს წარმოადგენს ზედაპირული წყლები. აზერბაიჯანში არსებული 8350 მდინარიდან მხოლოდ 24 მდინარეს აქვს 100 კილომეტრზე მეტი სიგრძე. ყველა მდინარე აღმოსავლეთით კასპიის ზღვაში ჩაედინება. ყველაზე დიდი ტბაა სარისუ (67 კმ²), ხოლო ყველაზე გრძელი მდინარეა მტკვარი (1515 კმ). კასპიის ზღვაში მდებარე აზერბაიჯანის კუთვნილი ოთხი ძირითადი კუნძულის საერთო ფართობი ოცდაათ კვადრატულ კილომეტრს შეადგენს.
1991 წელს, აზერბაიჯანის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, აზერბაიჯანის მთავრობამ მიიღო მკაცრი ზომები აზერბაიჯანის გარემოს დაცვის თაობაზე. თუმცა გარემოს ეროვნული დაცვა 2001 წლის შემდეგ გაუმჯობესდა, როდესაც სახელმწიფო ბიუჯეტი ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის ხარჯზე გაიზარდა. ოთხი წლის განმავლობაში, დაცული ტერიტორიების რიცხვი გაორმაგდა და ახლა ისინი ქვეყნის ტერიტორიის 8 პროცენტს შეადგენენ. 2001 წლიდან მთავრობამ შეიმუშავა შვიდი დიდი რეზერვი და თითქმის გაორმაგდა გარემოს დაცვისათვის განკუთვნილი ბიუჯეტის სექტორი.
ლანდშაფტი
thumb|[[ბაზარდუზუ, აზერბაიჯანის უმაღლესი მწვერვალი, ხედი შაჰდაღიდან.]] thumb|ხინალუღის ხეობის ლანდშაფტი. აზერბაიჯანი მრავალფეროვანი ლანდშაფტების ადგილია. აზერბაიჯანის ტერიტორიის ნახევარზე მეტი შედგება მთის ქედებისგან, იაილებისა და პლატოებისგან, რომლებიც ჰიფსომეტრიულად 400-1000 მეტრამდე ვრცელდება (საშუალო და დაბალი დაბლობების ჩათვლით), ზოგიერთ ადგილებში (თალიში, ჯეინრანჩოლი-აჯინოჰური და ლანგაბიზ-ალატი) 100-120 მეტრამდე და დანარჩენი 0-50 მეტრამდე (გობუსტანი). აზერბაიჯანის დანარჩენი ტერიტორია წარმოდგენილია დაბლობებისა და ველებისგან. კავკასიის რეგიონში ჰიფსომეტრიული ნიშნულები იცვლება დაახლოებით -28 მეტრიდან (კასპიის ზღვის სანაპირო) 4466 მეტრამდე (ბაზარდუზუ).
აზერბაიჯანის კლიმატის ჩამოყალიბებაზე განსაკუთრებით გავლენას ახდენს სკანდინავიური ანტიციკლონის ცივი არქტიკული ჰაერის მასები, ციმბირის ზომიერი ანტიციკლონი და ცენტრალური აზიის ანტიციკლონი. აზერბაიჯანის მრავალფეროვანი ლანდშაფტი გავლენას ახდენს ქვეყანაში საჰაერო მასების შემოსვლის გზებზე. ასე, რომ კავკასიონი ქვეყანას იცავს ჩრდილოეთიდან წამოსული ცივი ჰაერის მასებისაგან, რაც თავის მხრივ ქვეყნის დაბლობებსა და ვაკეებზე სუბტროპიკული კლიმატის ფორმირებას უწყობს ხელს. იმავდროულად, დაბლობები და ვაკეები ხასიათდება მზის მაღალი რადიაციული მაჩვენებლებით.
11 კლიმატური ზონიდან 9 კლიმატური ზონა წარმოდგენილია აზერბაიჯანში. აბსოლუტური მინიმალური ტემპერატურა (-33 °C) და აბსოლუტური მაქსიმალური ტემპერატურა (46 °C) დაფიქსირებულია ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯულფისა და ორდუბადის რაიონებში. ატმოსფერული ნალექების მაქსიმალური წლიური რაოდენობა მოდის ქალაქ ლენქორანზე (1 600-დან 1 800 მმ-მდე), ხოლო მინიმალური რაოდენობა აფშერონზე (200-დან 350 მმ-მდე).
thumb|left|[[მუროვდაღის ქედი|მუროვდაღი — მცირე კავკასიონის ყველაზე მაღალი ქედი.]] მდინარეები და ტბები ქმნიან აზერბაიჯანის წყლის სისტემების ძირითად ნაწილს, რომლებიც ხანგრძლივი გეოლოგიური დროის მანძილზე შეიქმნა და მნიშვნელოვნად შეიცვალა ამ პერიოდის განმავლობაში. ეს მტკიცდება ქვეყნის ტერიტორიაზე არსებული უძველესი მდინარეების ნარჩენებით. ქვეყნის წყლის სისტემები მუდმივად იცვლება ბუნებრივი ძალების გავლენითა და ადამიანის სამრეწველო საქმიანობით. ხელოვნური მდინარეები (არხები) და ტბორები აზერბაიჯანის წყლის სისტემების ნაწილია. აზერბაიჯანი მსოფლიოში წყალმომარაგების თვალსაზრისით, საშუალო მაჩვენებლის ქვემოთაა, სადაც წელიწადში დაახლოებით 100 კუბური მეტრი წყალია კვადრატულ კილომეტრზე. ყველა დიდი წყალსაცავი აგებულია მტკვარზე. აზერბაიჯანის ჰიდროგრაფია ძირითადად ეკუთვნის კასპიის ზღვის აუზს.
აზერბაიჯანში სხვადასხვა სიგრძის 8350 მდინარეა. მხოლოდ 24 მდინარეს აქვს 100 კილომეტრზე მეტი სიგრძე. მტკვარი და არაქსი აზერბაიჯანის მთავარი მდინარეებია, რომლებიც მტკვარ-არაქსის დაბლობზე მიედინებიან. მდინარეები, რომლებიც უშუალოდ ერთვიან კასპიის ზღვას, სათავეს იღებენ ძირითადად კავკასიონისა და თალიშის მთების ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობებზე და გაედინებიან სამურ-დევეჩისა და ლენქორანის დაბლობებებზე.
ბიომრავალფეროვნება
thumb|[[ყარაბაღული ცხენი აზერბაიჯანის ეროვნული ცხოველია.]] აზერბაიჯანში ფაუნის სიმდიდრისა და მრავალფეროვნების შესახებ პირველი წყაროები შეიძლება მოიძებნოს მოგზაურთა ჩანაწერებში. არქიტექტურულ ძეგლებზე, უძველეს კლდეებსა და ქვებზე ცხოველების ნახატები დღემდე არსებობს. პირველი ინფორმაცია აზერბაიჯანის ფლორისა და ფაუნის შესახებ შეგროვდა XVII საუკუნეში, აზერბაიჯანში ნატურალისტების ვიზიტების დროს.