cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ტომსკის აღდგომის ეკლესია
ისტორია
ტაძარი თავდაპირველად იყო ხის და მდებარეობდა ღვთისმშობლის მიძინების მამათა მონასტრის ტერიტორიაზე, რომელიც გაუქმდა 1626 წელს. იგი დააარსა ტობოლსკის პირველმა მთავარეპისკოპოსმა კიპრიანემ 1622 წელს. გადაწყვიტეს ხანძრების შედეგად მოძველებული ტაძარი გადაეკეთებინათ. 1789 წელს ეგორ დომონევსკიმ და პეტრე ბარანოვმა ჩაყარეს ტაძრის ფუნდამენტი, თუმცა მისი მშენებლობა ზოგჯერ მიეწერება ივან კაპროვსა და ივან ნედომოლვინუს. სამუშაოები დასრულდა 1807 წელს.
1897 წელს განცალკევებით მდგარ სამრეკლოზე დაკიდეს ზარები, რომელთა საერთო წონაც 16 ტონა იყო.
1936 წლის 4 აგვისტოს ტაძარი დახურეს, მაგრამ 21 დღის შემდეგ მრევლის თხოვნით კვლავ გახსნეს, თუმცა 3 ნოემბერს ისევ დახურეს. 1937 წელს იყო ტაძრის დანგრევის მცდელობა, მაგრამ მხოლოდ ეკლესიის ღობე დაანგრიეს.
1980-1990 წლებში მიმდინარეობდა ფასადების რესტავრაცია, გაარემონტეს საკურთხეველი, აღადგინეს ტაძრის კანკელის კარკასი, გუმბათი და სახურავი. 2004 წელს ცნობილი ზარის ასლი ჩამოკიდეს კვლავ აშენებულ სამრეკლოზე.
მონტერია
მონტერია (Montería) — ქალაქი კოლუმბიაში, კორდობის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ნავსადგური მდინარე სინუს ნაპირზე, კარიბის ზღვიდან 50 კილომეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 299,715 ადამიანს შეადგენდა. გზატკეცილით უკავშირდება მედელინ-კარტახენის ავტომაგისტრალს. ქალაქი სასოფლო-სამეურნო, სავაჭრო-სატრანსპორტო ცენტრია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კორდობის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
მარგინალური ალბათური განაწილება
ალბათობის თეორიასა და სტატისტიკაში, შემთხვევითი ცვლადების ერთობლიობის რაიმე ქვესიმრავლეში მყოფი შემთხვევითი ცვლადის მარგინალური ალბათური განაწილება წარმოადგენს პირობითი ალბათური განაწილების საპირისპირო ცნებას და განიმარტება როგორც ამ შემთხვევითი ცვლადის „უპირობო“ ალბათური განაწილება, აღნიშნული ქვესიმრავლიდან სხვა შემთხვევითი ცვლადების მნიშვნელობათა მითითების გარეშე.
დისკრეტული განაწილებები
ორი დისკრეტული შემთხვევითი ერთობლივად განაწილებული X და Y ცვლადისთვის, X-ის მარგინალური ალბათური მასის ფუნქცია მოიცემა შემდეგნაირად:
სადაც წარმოადგენს X-ისა და Y-ის ერთობლივ ალბათობას, ხოლო  კი X-ის ალბათობაა Y-ის პირობით.
უწყვეტი განაწილებები
ანალოგიურად, ორი უწყვეტი შემთხვევითი ერთობლივად განაწილებული X და Y ცვლადისთვის, X-ის მარგინალური ალბათური სიმკვრივის ფუნქცია მოიცემა შემდეგნაირად:
სადაც წარმოადგენს X-ის დაY-ის ერთობლივ ალბათურ სიმკვრივეს, ხოლო  X-ის პირობითი ალბათური სიმკვრივეა Y-ის პირობით.
ლიტერატურა
კატეგორია:მათემატიკა კატეგორია:ალბათობის თეორია
ოქროს არწივი
ოქროს არწივი — კინოფესტივალი, რომელიც დაფუძნდა 1992 წელს. თავდაპირველად მას ერქვა ქართული კინოს ფესტივალი ოქროს არწივი. შემდგომში ჩამოყალიბდა შავიზღვისპირა ქვეყნების კინოფესტივალად და იმართებოდა მონაცვლეობით თბილისსა და ბათუმში 1992-1997 წლის ჩათვლით (პირველი კინოფესტივალი დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში). კინოფესტივალი „ოქროს არწივის“ იდეის ავტორი და დამფუძნებელი — გოჩა აბაშიძე. თანადამფუძნებლები: მწერალი და საზოგადო მოღვაწე — კობა იმედაშვილი და ბიზნესმენი — კახა გიუაშვილი. ფესტივალის გენერალური დირექტორი ლაშა იმედაშვილი. სხვადასხვა დროს ფესტივალის შემსრულებელი დირექტორები იყვნენ: კინომცოდნე კორა წერეთელი, ბაადურ წულაძე, მანანა სურაძე, ლანა ქუთათელაძე, ტანია დათუკიშვილი და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:კინოფესტივალები
მცირე სკვითია
მინი|მცირე სკვითიის მსხვილი დასახლებები I საუკუნეში.
მცირე სკვითია (Μικρά Σκυθία, მიკრა სკითია) — ანტიკური ხანის რეგიონი, რომელიც შემოსაზღვრული იყო ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან დუნაით, ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან შავი ზღვით. მისი საზღვრები დაახლოებით ემთხვეოდა დღევანდელ დობრუჯას ტერიტორიას.
რეგიონის უძველესი აღწერა მოიპოვება ჰეროდოტესთან, რომელიც სკვითიას უწოდებს დუნაის დელტის ჩრდილოეთით მდებარე რეგიონს. დასახელება მცირე სკვითია პირველად გამოყენებულია I საუკუნეში, სტრაბონის გეოგრაფიაში.
პირველი ბერძნული წყაროების მიხედვით ამ ტერიტორიებზე სახლობდნენ თრაკიელები, რომლებიც ეთნოგენეზისის შედეგად ჩამოყალიბდნენ გეტებად და დაკიელებად. შემდგომში რეგიონმა განიცადა კელტების და სკვითების შემოსევები. რეგიონი თავიდან შედიოდა დაკიაში ხოლო შემდგომ ის რომის იმპერიამ დაიპყრო და პროვინცია მეზიას ნაწილი გახდა. დიოკლეტიანეს რეფორმების შედეგად რეგიონი გამოეყო მეზიას და ცალკე პროვინცია "სკვითიად" გარდაიქმნა, რომელიც გაერთიანებული იყო თრაკიის დიოცეზში. 395 წელს იმპერიის გაყოფის შემდეგ რეგიონი გადავიდა ბიზანტიის იმპერიის მმართველობაში. რეგიონს ატარებდა სახელს "მცირე სკვითია", VII საუკუნეში დიდი მიგრაციის პერიოდში სლავების და ბულგარების მიერ მის დაპყრობამდე. ამის შემდგომ ეს სახელწოდება აღარ იყო ხმარებაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პროვინციები კატეგორია:ბიზანტიის პროვინციები
ის (რომანი)
ის (It) — ამერიკელი მწერალ სტივენ კინგის 1986 წლის საშინელებათა ჟანრის რომანი. იგი არის მისი 22-ე წიგნი და მე-18 რომანი, გამოცემული საკუთარი სახელით. სიუჟეტი მოიცავს რამდენიმე თემას - გონების ძალაუფლებას, გაერთიანებული ჯგუფის ძალას, ბავშვობის ტრავმების გავლენას ცხოვრების უფრო გვიანდელ წლებზე. სიუჟეტის მიხედვით, გამოგონილი ქალაქ დერის მაცხოვრებელი, შვიდი მეგობარი, ებრძვის ურჩხულს, რომელიც კლავს ბავშვებს და სხვადასხვა ფორმით ჩნდება. თხრობა მიმდინარეობს პარალელურად დროის სხვადასხვა ინტერვალში, რომელთაგან ერთ-ერთი შეესაბამება მთავარი პერსონაჟის ბავშვობას, ხოლო მეორე - გვიანდელ წლებს.
1987 წელს რომანმა მიიღო ბრიტანული ფენტეზის ჯილდო. იმავე წელს იგი ნომინირებული იყო Locus-ის და მსოფლიო ფენტეზის ჯილდოებზე.
1990 წელს გამოვიდა წიგნის პირველი ადაპტაცია, მინი-სერიალის სახით, ხოლო 2017 წელს - სრულმეტრაჟიანი ფილმი.
სქოლიო
კატეგორია:1986 წლის რომანები კატეგორია:სტივენ კინგის რომანები
ტანომ კიტიკაჩონი
ტანომ კიტიკაჩონი (ถนอม กิตติ ขจร, დ. 11 აგვისტო, 1911, ტაკი, სიამი — გ. 16 ივნისი, 2004, ბანგკოკი, ტაილანდი) — ტაილანდის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1958 წელს და 1963-1973 წლებში.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1911 წლის 11 აგვისტოს ტაკის პროვინციაში, დაამთავრა მუნიციპალური სკოლა, შემდეგ კი კადეტთა კორპუსი, რომლის დასრულების შემდეგაც მსახურობდა ჩიანგმაის ქვეითთა პოლკში. მოგვიანებით დაასრულა ეროვნული სამხედრო კოლეჯი. მეორე მსოფლიო ომის დროს მსახურობდა ბირმაში. 1947 წელს პოდპოლკოვნიკის წოდებით მონაწილეობდა სატიტ ტანარატის მიერ ორგანიზებულ სამხედრო გადატრიალებაში. 1951 წელს დანიშნეს პარლამენტის წევრად, ხოლო ამავე წელს მიანიჭეს გენერალ-მაიორის წოდება.
საზოგადოების უკმაყოფილება ტანომის რეჟიმის წინააღმდეგ გაიზარდა. ქვეყანაში დაიწყო სტუდენტური მღელვარება. „1973 წლის 14 ოქტომბრის აჯანყების“ შედეგად ტანომის რეჟიმი დაეცა და ფელდმარშალი გაიქცა აშშ-ში.
ტანომ კიტიკაჩონი გარდაიცვალა 2004 წელს 94 წლის ასაკში ბანგკოკში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტაილანდის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 11 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1911 კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
მექი სიმონია
მექი სიმონია (დ. 10 მაისი, 1997, ქუთაისი) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა) საერთაშორისო ტურნირის (ჯაფაროვის მემორიალი) გამარჯვებული (2015, განჯა, აზერბაიჯანი, 86 კგ), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2016, განჯა, აზერბაიჯანი, 97 კგ), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2016, ბაქო, აზერბაიჯანი, 97 კგ), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2016, სოფია, ბულგარეთი, 86 კგ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1997 კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები თავისუფალ სტილში
PK ტყვიამფრქვევი
კონსტრუქციის აღწერა
ტყვიამფრქვევს გააჩნია რკინის სტანდარტული სამიზნეები, თუმცა მასზე ბევრი სხვადასხვა სახის ოპტიკის დაყენება შეიძლება. ეს დამოკიდებულია ტყვიამფქვევის ვარიანტზე, მაგალითად, პკნ-ზე შესაძლოა ღამის ხედვის და თერმული ოპტიკების დაყენება, თუმცა თანამედროვე წარმოების ბევრ პკ-ზე სამიზნეების დაყენება ძალიან მარტივია. ტყვიამფქვევის დაყენება, აგრეთვე შესაძლებელია სამფეხიან სადგამზე, რაც მას სტაბილურობას მატებს და სროლის მანძილის გაზრდას უწობს ხელს. პკმ-ის ზოგიერთი ვერსიის დამონტაჟება ასევე შესაძლებელია საზენიტო სადგამზე. თუმცა, თანამედროვე ავიაციის წინააღმდეგ პკ-ს თითქმის უძლურია სროლის დაბალი ტემპის და ტყვიის სისუსტის (ავიაციის წინააღმდეგ) გამო.
სქოლიო
კატეგორია: რუსეთის ცეცხლსასროლი იარაღები კატეგორია: ცეცხლსასროლი იარაღები
ივანე გიორგბერიძე
ივანე ალექსის ძე გიორგბერიძე (დ. 25 ივლისი, 1906, ხონი — გ. 24 ოქტომბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი აგრონომი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი (1952), პროფესორი (1961), აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის (1961) და საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1966).
ბიოგრაფია
1934 წელს დაამთავრა მოსკოვის კ. ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია. 1957 წლიდან იყო ქუთაისის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დირექტორი, 1959–1973 წლებში — საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტის რექტორი, 1973–1992 წლებში — საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მემცენარეობის კათედრის პროფესორ-კონსულტანტი. დაამუშავა დასავლეთ საქართველოს პირობებში საკონსერვო ბოსტნეულის აგროტექნიკური საკითხები. შეისწავლა მწვანე ბარდის ჯიშების აგროტექნიკა და დანერგა ისინი საქართველოში როგორც შუალედური კულტურები. მისი ავტორობითა და თანაავტორობით გამოყვანილი და სელექციურად გაუმჯობესებულია საკონსერვო ხილბოსტნეულის 23 ჯიში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი აგრონომები კატეგორია:დაბადებული 1906 კატეგორია:გარდაცვლილი 1994 კატეგორია:დაბადებული 25 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ოქტომბერი ივანე კატეგორია:საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ფუზული (მრავალმნიშვნელოვანი)
ფუზული შეიძლება აღნიშნავდეს:
პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი
პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი (Korona Królestwa Polskiego; Corona Regni Poloniae) — ცნობილი, როგორც პოლონეთის გვირგვინი, გვიან შუა საუკუნეებში არსებული პოლონური სამეფო. 1569-1795 წლებში პოლონეთის გვირგვინი შედიოდა პოლონეთ-ლიტვის კავშირში.
მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მოვლენები
მარცხნივ|მინი|140x140პქ| პოლონეთის სამეფოს დროშა XV საუკუნემდე
პოლონეთის სამეფოს ჩამოყალიბება ტრადიციულად თარიღდება 966 წლით, როდესაც მიეშკო I და მისი წარმართული სლავური სამეფო შეუერთდნენ ქრისტიან ევროპას, დააარსეს პოლონეთის სახელმწიფო, პროცესი, რომელიც დაიწყეს პიასტის დინასტიის წარმომადგენლებმა. მისი უფროსი ვაჟი და მემკვიდრე, პრინცი ბოლესლავ I მამაცი, პოლონეთის ჰერცოგი, გახდა პოლონეთის პირველი გვირგვინიანი მეფე 1025 წელს.
კრევოს უნია
კრევოს უნია (unia w Krewie; Krėvos sutartis) იყო 1385 წლის 13 აგვისტოს კრევოს ციხეში დადებული საქორწინო შეთანხმებების ერთობლიობა. იაგაილომ დაადასტურა საქორწინო ხელშეკრულებები 1385 წლის 14 აგვისტოს, პოლონეთმა და ლიტვამ შექმნეს კავშირი. შეთანხმებები მოიცავდა ქრისტიანობის მიღებას, მისი მეზობლების მიერ პოლონეთიდან „მოპარული“ მიწების დაბრუნებას და terras suas Lithuaniae et Russiae Coronae Regni Poloniae perpetuo applicare, პუნქტი, რომელიც ქმნიდა პირად გაერთიანებას. 1386 წლის 15 თებერვალს კრაკოვის ვაველის საკათედრო ტაძარში მონათლვის შემდეგ იაგაილომ ოფიციალურად დაიწყო ვლადისლავის სახელის გამოყენება. მისი ნათლობიდან სამი დღის შემდეგ შედგა ქორწინება იადვიგასა და ვლადისლავ II იაგელოს შორის.
ლუბლინის უნია
მარცხნივ|მინი|140x140პქ| პოლონეთისა და ლიტვის დროშა კონსტანციის საბჭოს ქრონიკაში (1416)
ლუბლინის უნიით (unia lubelska; Liublino unija) შექმნა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ერთიანი სახელმწიფო 1569 წლის 1 ივლისს პოლონეთის გვირგვინსა და ლიტვის დიდ სამთავროს გაერთაინებით. მანამდე პოლონეთის სამეფოსა და ლიტვის დიდ სამთვავროს მხოლოდ პირადი გაერთიანება ჰქონდათ. ლუბლინის კავშირმა გვირგვინის მეფობა არჩევით მონარქიად გადააქცია და დასრულდა იაგელონის დინასტია მას შემდეგ, რაც ანრი დე ვალუა 1573 წლის 16 მაისს მონარქად აირჩიეს.
1574 წლის 30 მაისს, ანრი დე ვალუა საფრანგეთის მეფე გახდა და 1575 წლის 13 თებერვალს საფრანგეთის მეფედ აკურთხეს. მან დატოვა გვირგვინის ტახტი და 1575 წლის 12 მაისს გვირგვინის მეფედ ანა იაგელონი აირჩიეს.
1791 წლის კონსტიტუცია
მინი| ორიგინალი კონსტიტუციის პირველი გვერდი
1791 წლის 3 მაისის კონსტიტუცია არის მეორე უძველესი, დაწერილი ეროვნული კონსტიტუცია ისტორიაში და უძველესი დაწერილი ეროვნული კონსტიტუცია ევროპაში; უძველესია შეერთებული შტატების კონსტიტუცია. მას ეწოდა მთავრობის აქტი (Ustawa Rządowa) მისი შემუშავება დაიწყო 1788 წლის 6 ოქტომბერს და გაგრძელდა 32 თვე. სტანისლავ II ავგუსტუსი იყო კონსტიტუციის მთავარი ავტორი და მას სურდა, რომ გვირგვინი ყოფილიყო კონსტიტუციური მონარქია, დიდ ბრიტანეთის მსგავსად. 1791 წლის 3 მაისს შეიკრიბა დიდი სეიმი, წაიკითხეს და მიიღეს ახალი კონსტიტუცია. მან უფლება მისცა ბურჟუაზიას, გამოყო მთავრობის სამი შტო, გააუქმა ლიბერუმ ვეტო და შეაჩერა რეპნინის სეიმის ბოროტად გამოყენება.
მთავრობის აქტმა განარისხა ეკატერინე II, რომელიც თვლიდა, რომ პოლონეთს სჭირდებოდა რუსეთის იმპერიის ნებართვა ნებისმიერი პოლიტიკური რეფორმისთვის; იგი ამტკიცებდა, რომ პოლონეთი რადიკალური იაკობინიზმის მსხვერბლი გახდა, რომელიც იმ დროისთვის ცნობილი იყო საფრანგეთში. რუსეთი თანამეგობრობაში შეიჭრა 1792 წელს. კონსტიტუცია მოქმედებდა 19 თვეზე ნაკლები ხნის განმავლობაში; იგი გააუქმა გროდნოს სეიმმა.
პოლიტიკა
მარცხნივ|მინი|280x280პქ| პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი 1635 წელს მარჯვნივ|მინი|280x280პქ|[[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის და მისი სამთავროების ადმინისტრაციული რუკა. (განთავსებული ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის თანამედროვე რუკაზე).{{Legend|salmon|პოლონეთის გვირგვინის სამფლობელოები}}{{legend|hotpink|ლიტვის დიდი სამთავრო}}{{Legend|lightgrey|პრუსიის საჰერცოგო (ნახევრად დამოუკიდებელი პოლონეთის მოსაკარგავი)}}{{legend|mediumorchid|კურლანდიის და ზემგალეს საჰერცოგოები, ლიტვის მოსაკარგავი}}{{legend|dimgrey|ლივონიის საჰერცოგო}}]]
პოლონეთის სამეფოს გვირგვინის შექმნა პოლონეთის სახელმწიფოებრიობისა და ევროპული იდენტობის ევოლუციაში მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო. იგი წარმოადგენდა პოლონეთის სამეფოს (ერის) კონცეფციას, როგორც მკაფიოდ განცალკევებულს მონარქის პიროვნებისგან. კონცეფციის შემოღებამ აღნიშნა პოლონეთის მთავრობის ტრანსფორმაცია საგვარეულო მონარქიიდან (მემკვიდრეობითი მონარქიიდან) „ არჩევით მონარქიამდე “ (monarchia stanowa), რომელშიც ძალაუფლება იყო თავადაზნაურობაში, სასულიერო პირებს და მუშათა კლასიში.
გეოგრაფია
გვირგვინის კონცეფციას ასევე ჰქონდა გეოგრაფიული ასპექტები, რომელიც განსაკუთრებით დაკავშირებული იყო პოლონეთის გვირგვინის ტერიტორიისგან განუყოფელობასთან. ის ასევე შეიძლება ჩაითვალოს როგორც ადმინისტრაციული დაყოფა, ტერიტორიები პოლონეთის სახელმწიფოს უშუალო ადმინისტრაციის ქვეშ შუა საუკუნეებიდან მე-18 საუკუნის ბოლოს (ამჟამად პოლონეთი, უკრაინა, რუსეთი, ბელარუსი, მოლდოვას, სლოვაკეთი და რუმინეთი). ნაწილები შედიონდენ პოლონეთის სამეფოში ადრეული პერიოდიდან პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის საბოლოო დაშლამდე, 1795 წელს.
ამავდროულად, გვირგვინი ასევე აღნიშნავდა ყველა მიწას, რომლებზეც პოლონეთის სახელმწიფოს (არა მონარქს) შეეძლო განეცხადებიმა, რომ ჰქონდა მმართველობის უფლება, მათ შორის ისეთებიც, რომლებიც არ იყო პოლონეთის საზღვრებში.
ტერმინი განასხვავებს ლიტვის დიდ სამთავროსთან დაკავშირებულ ტერიტორიებს სხვადასხვა ფედერაციის ტერიტორიებიდან (რომლებიც სარგებლობდნენ სხვადასხვა ხარისხით ავტონომიით ან მეფისგან ნახევრად დამოუკიდებლობით), როგორებიცაა პრუსიის საჰერცოგო და კურლანდიის საჰერცოგო.
იმ პერიოდში, გვირგვინის ტერიტორიების დამახასიათებელი ტერმინი პოლონელებისთვის იყო koroniarz (მრავლობითი: koroniarze) - ან საგვირგვინო (მრავლობითი: საგვირგვინოები).
პროვინციები
ლუბლინის კავშირის შემდეგ (1569) გვირგვინის მიწები დაიყო ორ პროვინციად: მცირე პოლონეთი (პოლონური: Małopolska) და დიდი პოლონეთი (პოლონური: Wielkopolska). ისინი შემდგომში დაიყო ადმინისტრაციულ ერთეულებად, რომლებიც ცნობილია როგორც სავოევოდოები (სავოევოდოების პოლონური სახელები ნაჩვენებია ქვემოთ ფრჩხილებში).
დიდი პოლონეთი
მარჯვნივ|მინი|366x366პქ|(პოლონურად) ორი ერის თანამეგობრობის სავოევოდოები მარჯვნივ|მინი|366x366პქ|რუკა, რომელშიც ნაჩვენებია ორი ერის თანამეგობრობის სავოევოდოები
სამეფო პრუსიის პროვინცია (1569–1772)
სამეფო პრუსია (Prusy Królewskie) იყო პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ნახევრად ავტონომიური პროვინცია 1569 წლიდან 1772 წლამდე. სამეფო პრუსია მოიცავდა პომერელიას, ჩემნოს მიწას (კულმერლანდია), მალბორკს სავოევოდოს (მარიენბურგი), გდანსკს (დანციგი), ტორუნს (თორნი) და ელბლაგს (ელბინგი). პოლონელი ისტორიკოსი ჰენრიკ ვისნერი წერს, რომ სამეფო პრუსია დიდი პოლონეთის ნაწილი იყო.
სხვა სამფლობელოები
მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| პოლონეთის გვირგვინი და [[ლიტვის დიდი სამთავრო 1386–1434 წლებში]]
მოლდოვის სამთავრო (1387-1497)
მოლდოვის ისტორია დიდი ხანია გადაჯაჭვულია პოლონეთის ისტორიასთან. პოლონელმა მემატიანემ იან დლუგოშმა ახსენა, რომ მოლდოველები (დლუგოშის თქმით ვალახები) შეუერთდნენ სამხედრო ექსპედიციას 1342 წელს, მეფე ვლადისლავ I- ის მეთაურობით, ბრანდენბურგის მარგრავიტის წინააღმდეგ. პოლონეთის სახელმწიფო საკმარისად ძლიერი იყო უნგრეთის სამეფოსთან დასაპირისპირებლად, რომელიც გამუდმებით იყო დაინტერესებული ტერიტორიის, რომელიც გახდებოდა მოლდოვა, საკუთარ პოლიტიკურ ორბიტაში მოქცევით.
პოლონეთსა და მოლდოვას შორის კავშირები გაგრძელდა გალიციის პოლონეთის მიერ ანექსიის შემდეგ, გალიცია-ვოლჰინიას ომებში, და ბოგდან კუჰეას მიერ მოლდოვის სამთავროს დაარსების შემდეგ. ბოგდანი, მარამურეშის ვლახი ვოევოდა, რომელიც უნგრეთის მეფეს დაუპირისპირდა, გადალახა კარპატების მთები 1359 წელს, აიღო კონტროლი მოლდოვაზე და მოახერხა მისი დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ერთეულად გადაქცევა. მიუხედავად ანჟუელების პოლონეთისა და უნგრეთის ხანმოკლე გაერთიანებისა, ბოგდანის მემკვიდრე ლასკუ, მოლდოვას მმართველი, სავარაუდოდ, დაკავშირებული იყო პოლონელებთან. ლასკუმ ასევე მიიღო კათოლიციზმი დაახლოებით 1370 წელს, მაგრამ მისი ეს ჟესტი დარჩა ხანგრძლივი შედეგების გარეშე.
პეტრუ I-მა ისარგებლა უნგრეთ-პოლონური კავშირის დასასრულით და ქვეყანა მიუახლოვდა იაგელონის სამეფოს და გახდა ვლადისლავ II- ის ვასალი 1387 წლის 26 სექტემბერს. ამ ჟესტს მოულოდნელი შედეგები უნდა მოჰყოლოდა: პეტრუმ პოლონეთის მმართველს მიაწოდა სახსრები, რომელიც საჭირო იყო ტევტონთა ორდნის წინააღმდეგ ომში და მას მიეცა კონტროლი პოკუტიაზე, სანამ დავალიანებას არ დაფარავდა; ვინაიდან არ იყო ჩაწერილი რეგიონი სადავო გახდა ორ სახელმწიფოს შორის, სანამ მოლდოვამ არ დაკარგა იგი ობერტინის ბრძოლაში (1531). პრინცმა პეტრუმ ასევე გააფართოვა თავისი მმართველობა სამხრეთით დუნაის დელტამდე. მისმა ძმამ რომან I-მა დაიპყრო უნგრეთის მიერ მართული ცეტატეა ალბა 1392 წელს, რითაც მოლდოვამ მოიპოვა გასასვლელი შავ ზღვაში. სტეფანე I-ის დროს, პოლონეთის მზარდი გავლენა დაუპირისპირდა უნგრეთის სიგიზმუნდს, რომლის ექსპედიციაც დამარცხდა გინდაოანში 1385 წელს, თუმცა სტეფანე იდუმალ ვითარებაში გაუჩინარდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ალექსანდრე I 1400 წელს ტახტზე აიყვანეს უნგრელებმა (ვლახეთის მირჩა I-ის დახმარებით), ამ მმართველმა თავისი ერთგულება პოლონეთის გამოუცხადა (მოლდავეთის ძალები პოლონეთის მხარეზე ჩაერთო გრიუნვალდის ბრძოლა და მარიენბურგის ალყაში) და დანიშნა საკუთარი მმართველები ვლახეთში. მისი მეფობა ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული იყო მოლდოვის ისტორიაში, მაგრამ ასევე ამ დროს მოხდა პირველი დაპირისპირება ოსმალთთან ჩეტატეა ალბაში 1420 წელს და მოგვიანებით კონფლიქტი პოლონელებთან. ალექსანდრეს ხანგრძლივ მეფობას მოჰყვა ღრმა კრიზისი, რომლის დროსაც მისი მემკვიდრეები ერთმანეთს ებრძოდნენ, რამაც ქვეყანა დაყო ბოგდან II-ის მკვლელობიდან და პეტრუ III აარონის გამეფებამდე 1451 წელს. შემდეგ მოლდოვა დაექვემდებარა უნგრეთის შემდგომ ინტერვენციებს, მათიას კორვინუსმა გადააყენა აარონი და მხარი დაუჭირა ალექსანდრელს სუჩეავას. პეტრუ არონის მმართველობა ასევე ნიშნავდა მოლდოვის ოსმალეთის იმპერიისადმი ერთგულების დასაწყისს, რადგან მმართველი დათანხმდა ხარკი გადაეხადა მეჰმედ II სათვის.
მოლდოვის სამთავრო მოიცავდა მოლდოვის მთელ გეოგრაფიულ რეგიონს. სხვადასხვა პერიოდში მოლდოვის სამთავროსთან პოლიტიკურად იყო დაკავშირებული სხვადასხვა ტერიტორიები. ეს ეხება პოკუტიას პროვინციას, ცეტატეა დე ბალტასა და ციცეუს ფეოდებს (ორივე ტრანსილვანიაში) და, მოგვიანებით, მდინარეების დნესტრსა და ბაგს შორის არსებული ტერიტორიებს.
ქალაქები შპიშის (ზეპეს) ოლქში (1412–1795)
მინი|353x353პქ| შპიშის (ზეპეს) რეგიონი. ღია ცისფერი და მწვანე ზონები აჩვენებს ლომბარდებულ ტერიტორიებს, წითელი ხაზი აჩვენებს ამჟამინდელ საზღვრებს, ყვითელ ყოფილ საზღვარს მაშინდელ უნგრეთსა და პოლონეთს შორის, ხოლო შავი საზღვრები ქვეყნებს შორის.
როგორც ლუბოულას ხელშეკრულების ერთ-ერთი პირობა, უნგრელებმა შპიშის გაცვალეს 37000 პრაღის გროშენის (დაახლოებით შვიდი ტონა სუფთა ვერცხლი) ოდენობის ოდენობის სესხსა და 16 მარილის მწარმოებელი ქალაქის პოლონეთის შემადგენლობაში შეყვანის უფლებით, ვალის დაფარვამდე. ხელშეკრულება შეეხო: ბიალას, ლუბიკას, ვიერზბოვს, სპისკა სობოტას, პოპრადს, სტარცეს, სპოსკიე ვლოჩის, ნივა-ვიეშს, სპისკა ნოვა-ვიეშს, რუსზკინოვცეს, ვიელკას, სპისკიე პოდგორდზიესა და ცვარუვცეს.
სიევიერზის საჰერცოგო (1443-1795)
ვენცესლაუს-I მა 1443 წელს 6000 ვერცხლის ბურღულის სანაცვლოდ კრაკოვის არქიეპისკოპოსს, ზბიგნევ კარდინალ ოლეშნიცკის, მიჰყიდა სიევიერზის საჰერცოგო. ამ პერიოდის შემდეგ იგი ითვლებოდა მცირე პოლონეთის ნაწილად და იყო ერთადერთი საეკლესიო საჰერცოგო მცირე პოლონეთში. საჰერცოგოს შეერთება მცირე პოლონეთის პროვინციასთან დაიდო 1790 წელს, როდესაც დიდმა სეიმმა ოფიციალურად შეიერთა საჰერცოგო, როგორც პოლონეთის სამეფოს გვირგვინის ნაწილი, პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობაში.
ვარმიის სამთავრო-საეპისკოპოსო (1466–1772)
ვარმიის სამთავრო-საეპისოპოსო(Biskupie Księstwo Warmińskie ) იყო ნახევრად დამოუკიდებელი საეკლესიო სახელმწიფო, რომელსაც მართავდა ვარმიის რომის კათოლიკური არქიეპისკოზის მოქმედი რიგითი და პოლონეთის სამეფოს პროტექტორატი, მოგვიანებით პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ნაწილი ეკლის მშვიდობის შემდეგ (1466-1772).
ლაუენბურგისა და ბუტოვის მიწა
პომერანიის დინასტიის უკანასკნელი მეფის, ბოგისლავ XIV-ის უშვილო სიკვდილის შემდეგ, 1637 წელს, ლაუენბურგი და ბუტოვი გახდა პოლონეთის სამეფოს გვირგვინის ტერა (მიწა, ზიემია). 1641 წელს იგი გახდა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის პომერანის სავოევოდოს ნაწილი. 1657 წლის ბიდგოშჩის ხელშეკრულების შემდეგ, რომელმაც შეცვალა ვეჰლაუს ხელშეკრულება, იგი გადაეცა ბრანდენბურგ-პრუსიის ჰოენცოლერნის დინასტიას, შვედეთის წინააღმდეგ დახმარების სანაცვლოდ, იმავე ხელსაყრელი პირობებით, რომლებითაც ადრე სარგებლობდა პომერანიის დინასტია. ლაუენბურგი და ბუტოვი ოფიციალურად იყო პოლონეთის დეოდალი პოლონეთის პირველ დანაწილებამდე, 1772 წელს, როდესაც პრუსიის მეფე ფრიდრიხ II-მ ეს ტერიტორია პრუსიას შეუერთა და 1773 წლის ვარშავის ხელშეკრულებამ ყოფილი პირობები გაანულა.
კურლანდისა და ზემგალეის საჰერცოგო (კურლანდი) (1562–1791)
კურლანდისა და ზემგალეის საჰერცოგო არის საჰერცოგო ბალტიის რეგიონში, რომელიც არსებობდა 1562 წლიდან 1791 წლამდე, როგორც ლიტვის დიდი სამთავროსა და მოგვიანებით პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ვასალური სახელმწიფო. 1791 წელს მან მოიპოვა სრული დამოუკიდებლობა, მაგრამ 1795 წლის 28 მარტს იგი ანექსირებული იქნა რუსეთის იმპერიის მიერ, პოლონეთის მესამე დანაწილებაში. საჰერცოგოს ასევე ჰქონდა კოლონიები ტობაგოსა და გამბიაში.
პრუსიის საჰერცოგო (1569-1657)
პრუსიის საჰერცოგო იყო საჰერცოგო პრუსიის აღმოსავლეთ ნაწილში 1525 წლიდან 1701 წლამდე. 1525 წელს პროტესტანტული რეფორმაციის დროს, ტევტონთა ორდენის დიდმა მაგისტრმა, ალბერტ ჰოჰენცოლერნმა, მოახდინა ტევტონთა ორდენის პრუსიის სახელმწიფოს სეკულარიზაცია და გახდა ალბერტი, ჰერცოგი პრუსიაში. მისი საჰერცოგო, რომლის დედაქალაქი იყო კონიგსბერგი (კალინინგრადი), შეიქმნა პოლონეთის გვირგვინის მოსაკარგავად, ისევე როგორც ტევტონური პრუსია 1466 წლის ოქტომბერში თორნის მეორე ზავის შემდეგ. ამ ხელშეკრულებამ დაასრულა ცამეტწლიანი ომი და ითვალისწინებდა ორდენის დასავლეთ ტერიტორიების გადაცემას პოლონეთის გვირგვინისათვის, რომელიც გახდა სამეფო პრუსიის პროვინცია, ხოლო ორდენის დარჩენილი ნაწილი გახდა პოლონეთის გვირგვინის მოსაკარგავი. XVII საუკუნეში პოლონეთის მეფე იან II კაზიმირმა ფრედერიკ ვილჰელმს წარუდგინა პრუსიის სუზერენობა შვედეთის წინააღმდეგ პოლონეთის მხარდაჭერის სანაცვლოდ. 1657 წლის 29 ივლისს მათ ხელი მოაწერეს ვეჰლაუს ხელშეკრულებას ვეჰლაუში (ახლა ზნამენსკი), რომლის მიხედვითაც ფრედერიკ ვილიამმა უარყო წინა შვედეთ-პრუსიის ალიანსი და იონ კაზიმირმა აღიარა ფრედერიკ ვილჰელმის სრული სუვერენიტეტი პრუსიის საჰერცოგოზე. სრული სუვერენიტეტი იყო აუცილებელი წინაპირობა 1701 წელს საჰერცოგოს პრუსიის სამეფოდ გადაქცევისთვის.
ლივონიის საჰერცოგო (1569–1772)
ლივონიის საჰერცოგო იყო ლიტვის დიდი სამთავროს ტერიტორია - მოგვიანებით კი პოლონეთის გვირგვინისა და ლიტვის დიდი სამთავროს ერთობლივი დომენი (კონდომინიუმი).
კაფა (ფეოდოსია)
1462 წელს, ოსმალეთის იმპერიისა და ყირიმელი თათრების გაფართოების დროს, კაფა პოლონეთის მეფე კაზიმირ IV- ის მფარველობის ქვეშ მოექცა. კაფას დაცვის სიტყვა დადო, მაგრამ როდესაც რეალური საფრთხე მოვიდა, კაფას არავინ დახმარებია.
ჩერვონოჰრადი
ჩერვონოჰრადი (Червоноград) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს ლვივის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 68000 კაცს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ლვივის ოლქის ქალაქები
იგორ სავჩენკოვსი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1982 კატეგორია:ლატვიელი ფეხბურთელები კატეგორია:რიგის სკონტოს ფეხბურთელები კატეგორია:დაუგავპილსის დაუგავას ფეხბურთელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები კატეგორია:ვენტსპილსის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი
ჰიდრირება
ჰიდრირება — ქიმიური რეაქცია მოლეკულურ წყალბადსა (H2) და სხვა ნაერთსა თუ ელემენტს შორის. ჩვეულებრივ მიმდინარეობს კატალიზატორის თანაობით, როგორიცაა ნიკელი, პალადიუმი ან პლატინა. პროცესი გამოიყენება ორგანული ნაერთების უჯერი ბმების გაჯერებისთვის. წარმოადგენს წყალბადის ატომების წყვილების დამატებას მოლეკულაში, ხშირად ალკენზე. კატალიზატორი საჭიროა, რათა რეაქცია იყოს გამოსავლიანი; კატალიზატორის გარეშე ჰიდრირება ხდება ძალიან მაღალ ტემპერატურაზე. ჰიდრირებით ნახშირწყალბადებში ჯერდება ორმაგი და სამმაგი ბმები.
სქოლიო
კატეგორია:ქიმიური რეაქციები
სუქოტაის პროვინცია
სუქოტაი ( สุโขทัย) — ტაილანდის სამოცდათექვსმეტი პროვინციიდან ( ჩანვატი ) ერთ- ერთი. ის მდებარეობს ტაილანდის ქვედა ჩრდილოეთ ნაწილში. მეზობელი პროვინციებია ფრაე, უტარადიტი, ფიცანულოკი, კამფენგ პეტი, თაკი და ლამპანგი. სუქოტაი ითარგმნება როგორც ,,ბედნიერების ცისკარი".
ტოპონიმი
თანამედროვე პროვინციას სუქპტაი ეწოდა სუკოტაის სამეფოს პატივსაცემად, რომელიც ერთი პერიოდი ამ ტერიტორიას მართავდა. სამეფოს სახელი, თავის მხრივ, ნასესხებია სანსკრიტული ტერმინიდან, რაც ქართულად ,,ბედნიერების ცისკარს" ნიშნავს.
გეოგრაფია
მინი|275x275პქ| [[სუკოტაის ისტორიული პარკი|სუხოტაის ისტორიული პარკის რუკა|მარცხნივ]] სუხოტაი მდინარე იომის ხეობაში მდებარეობს, რომელიც თავის მხრივ ტაილანდის ქვედა ჩრდილოეთ ნაწილში გაედინება. პროვინციის დედაქალაქ სუქოტაი თანი 427 კილომეტტით ჩრდილოეთით მდებარეობს დედაქალაქ ბანგკოკიდან და 300 კილომეტრით სამხრეთით ჩიანგ მაიდან. პროვინცია მოიცავს დაახლოებით 6 596 კვადრატულ კილომეტრს.
ხაო ლუანგის ქედი პროვინციაში მდებარეობს, რომელიც ცნობილია თავისი ოთხი უმნიშვნელოვანესი მწვერვალით: ხაო ფუ ხა, ხაო ფრა მაე ია, ხაო ჩედი და ფა ნარაი. ეს მთები მდებარეპბს პროვინციის სამხრეთ ნაწილში, რამხამჰაენგის ეროვნულ პარკში. სი სატჩანალაის ეროვნული პარკი მდებარეობს სუქოტაის ჩრდილო-დასავლეთით, რომელიც მოიცავს მთიანი ტყის რაიონებს და ფი პან ნამის მთათა სისტემას.
ისტორია
მარცხნივ|მინი|333x333პქ| ფრა აჩანა - ვატ სი ჩუმის სამლოცველოში, სუხოტის ეროვნული ისტორიული პარკი სუქოტაი იყო ქალაქი, რომელიც მე -13 საუკუნეში დაარსდა ქმმერების იმპერიის პერიოდში. ზუსტი წელი უცნობია, მაგრამ სამხატვრო ოფისის მონაცემებით, ეს იყო 1238 – დან 1257 წლამდე. ტრიტორია დაარსდა ფოხუნ სი ინთარათიტის მიერ, რომელიც წარმოადგენდა ტაიმის (სიამის) პირველ დამოუკიდებელ სამეფოს, რომელმაც შეძლო ქხმერების დამარცხება. სუქოტაიში ოქროს ხანა მათი მესამე ფესი, რამხამჰენგის დროს იყო, რომელსაც მიაწერენ რომელსაც დამსახურებულად ქმნიან ქმერულზე დაფუძვნებული ტაილანდური ანბანის, შექმნას. ეს ანბანი ტაილანდში დღესაც გამიყენება. რამხამჰენგმა საფუძველი ასევე ჩაუყარა პოლიტიკას, მონარქიასა და რელიგიას, ასევე გააფართოვა მისი გავლენის წრე. მოგვიანებით სუქოტაიში მრავალი მეფე მოღვაწეობდა. პროვინცია ყველაზე ცნობილია სუხოტაის სამეფოს დედაქალაქ და ამავდროულდა ისტორიული ქალაქ სუხოტაით. ეს დაახლოებით 12 კილომეტრითაა დაშორებული ახალი სუქოტაის ქალაქიდან. სუქოტიდან არც ისე შორს მდებარეობს სი სატჩანალაის ისტორიული პარკი და კამპჰაენგ-პჰეტის ისტორიული პარკი. ორივე მათგანი ქალაქებს წარმოადგენდა ყოფილ სუქოტაის სამეფოში იყო.
პროვინცია თავიდან სავანხალოკის სახელით იყო ცნობილი; სახელწოდება სუქოტაი კი 1939 წელს დაერქვა.
სიმბოლოები
პროვინციის გერბზე გამოსახულია დიდი მეფე რამ ხამჰაენგი, რომელიც ზის მანაგხასილა ასანას ტახტზე. ითვლება, რომ მეფე რამხამჰენგის დროს სუხოტის სამეფო აყვავდა. მინი|205x205px| მეფე რამხამჰენგის ძეგლი|მარცხნივპროვინციული ხეა აფზელია ქსილოკარპა, ხოლო პროვინციული ყვავილი არის ლოტოსი ( Nymphaea lotus ).
საჰაერო
სუხოტის აეროპორტი მდებარეობს სავანხალოკის რაიონში, ქალაქის ცენტრიდან დაახლოებით 30 კილომეტრში. ამ აეროპორტიდან ფრენები თითქმის ყოველდღიურად ხორციელდება ბანგკოკის მიმართულებით.
სარკინიგზო
სონგთაევ სონგთაევსი არის საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ყველაზე პოპულარული ფორმა ახალ სუქოტაისა და სოფლებში. უფრო დიდი ზომის სონგთაევსები პროვინციის ძველ და ახალ დედაქალაქებს აკავშირებს.
სქოლიო
კატეგორია:ტაილანდის პროვინციები
პეტრონილა არაგონელი
პეტრონილა არაგონელი (Petronila de Aragón; დ. 29 ივნისი, 1139 — გ. 15 ოქტომბერი, 1173) — არაგონიის დედოფალი 1157-1164 წლებში. არაგონის მეფის რამირო II-ისა და მისი ცოლის აგნესა აკვიტანიელის შვილი. 1164 წელს უარყო ყველა ტიტული ალფონსო II-ს სასარგებლოდ.
ბიოგრაფია
ალფონსო I დამპყრობელი გარდაიცვალა 1134 წლის 7 სექტემბერს ომში ალმორავიდებთან დამარცხების შემდეგ ფრაგთან სიახლოვეს, ისე რომ არ დაუტოვებია მემკვიდრე. ანდერძის თანახმად სამეფოს კარზე უნდა ასულიყო სამხედრო-რელიგიური ორდენის იოანიტებისა და ტამპლიერების ეპისკოპოსი, მისი ძმა რამირო, რომელიც კიდეც აირჩიეს არაგონის მეფედ.
აშტარაკის წირანავორის ეკლესია
აშტარაკის წირანავორის ეკლესია (Սպիտակավոր եկեղեցի) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს ქალაქ აშტარაკში, არაგაწოტნის პროვინციაში. ამავე ქალაქშია კარმრავორის, სპიტაკავორის, წმინდა მარიანას და წმინდა სარქისის ეკლესიები.
პეტრონილა არაგონელი
ბიოგრაფია
რამირო II-მ 1135 წელს ცოლად შეირთო აგნესა დე პუატუ. ამ ქორწინებიდან 1136 წლის 29 ივლისს დაიბადა პეტრონილა. თავიდან რამირო II-ს უნდოდა იგი გაეთხოვებინა სანჩო კასტილიელზე და დადო მასთან ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების თანახმად რამირო ინარჩუნებდა სიუზერენიტეტს სარაგოსას სახელმწიფოზე. ალფონსოს მიზანი იყო ლეონის, კასტილიისა და არაგონის გაერთიანება.
აშტარაკის წირანავორის ეკლესია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
პეტრონილა არაგონელი
ბიოგრაფია
მაგრამ, ეს ალიანსი არაგონიის მმართველებისა და ნავარიის მეფის გარსია IV-ის წინააღმდეგობას წააწყდა.
პეტრე ვოევოდინი
პეტრე ივანეს ძე ვოევოდინი (Пётр Иванович Воеводин; დ. 12 ივლისი, [ძვ. სტ. 30 ივნისი], 1884, სუმი — გ. 25 ნოემბერი, 1964, მოსკოვი) — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე, სოციალისტური შრომის გმირი (1964), კომპარტიის წევრი (1899 წლიდან).
პეტრონილა არაგონელი
ბიოგრაფია
ერთი წლის შემდეგ 1137 წლის 11 აგვისტოს რამირო II და რამონ ბერენგერმა რომელიც ბარსელონის საგრაფოს ხელმძღვანელობდა ხელი მოაწერეს საქორწინო ხელშეკრულებას რომლის თანახმადაც პრინცესა პეტრონილა ხდებოდა გრაფის საცოლე რამირო მეორე წავიდა მონასტერში თუმცა შეინარჩუნა მეფის ტიტული. მისი ცოლი აგნესა კი დაბრუნდა აკვიტანიაში.
პეტრე ვოევოდინი
ბიოგრაფია
13 წლისამ დაიწყო მუშაობა ქარხანაში ეკატერინოსლავში, სადაც 1899 წელს შევიდა სოციალ-დემოკრატ მუშათა წრეში. პარტიულ მუშაობას ეწეოდა ეკატერინოსლავში, სარატოვში, სამარაში, ჩიტასა და სხვა ქალაქებში. 1905 წლის ოქტომბერში ხელმძღვანელობდა სამარის ბოლშევიკთა კომიტეტის მებრძოლ რაზმს. იყო რეპრესირებული. 1912-1913 წლებში ემიგრაციაში გაემგზავრა ამერიკაში. 1913 წელს არალეგალურად დაბრუნდა რუსეთში, მუშაობდა ბაქოში, დააპატიმრეს. 1917 წლიდან იყო დასავლეთ ციმბირის და ურალის სამხარეო სასურსათო ეკონომიკური საბჭოს, 1918 წელს დასავლეთ ციმბირის საოლქო სახალხო მეურნეობის საბჭოს თავმჯდომარე. 1920 წელს მოსკოვი-ვინდავა-რიბინსკის რკინიგზის მთავარი კომისარი. სრულიად რუსეთის ცაკის წევრი. 1920 წლიდან სამეურნეო და ლიტერატურულ-საგამომცემლო სამუშაოზეა. იყო ჟურნალების ელეკტრიფიკაციის და ელეკტრიჩესტვოს რედაქტორი. 1940 წლიდან პერსონალური პენსიონერი სკკპ XXII ყრილობის დელეგატი დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენით, აგრეთვე მედლებით.
პეტრონილა არაგონელი
ბიოგრაფია
პეტრონილა გაემგზავრა ბარსელონაში, მისი ქორწილი რამირო ბერენგერთან დიდი ზარზეიმით აღნიშნეს 1150 წელს როდესაც ის გახდა 14 წლის.
1162 წელს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ პეტრონილა ორი წლის განმავლობაში რჩებოდა ტახტის მმართველი. მან 1164 წელს უარყო ყველა თავისი ტიტული თავისი შვილის სასარგებლოდ. იგი აღარ გათხოვილა და ცხოვრობდა ჩვეულებრივი ცხოვრებით.
პეტრონილა არაგონელი გარდაიცვალა 1173 წლის 15 ოქტომბერს იგი დაკრძალეს ბარსელონის საკათედრო ტაძარში.
პეტრონილას ერთადერთი მეუღლე იყო რამონ ბერენგერი ბარსელონის გრაფი, რომელიც მასზე 20 წლით უფროსი იყო, მათი ქორწილი შედგა 1150 წელს ლერიდაში. ამ ქორწინებიდან დაიბადა 5 შვილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არაგონის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 29 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1139 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1173 კატეგორია:არაგონის ინფანტები
სანქტ-პეტერბურგის ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია
სანქტ-პეტერბურგის ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია (Церковь Покрова Пресвятой Богородицы) — მოქმედი მართლმადიდებლური ეკლესია სანქტ-პეტერბურგში, პეტრე დიდის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის ტერიტორიაზე. ეკლესია აგებულია 1912-1913 წლებში.
ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. ეკლესიის წინამძღვარია დიაკვანი ალექსანვრე რუმიანცევი.
ისტორია
1902 წელს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მშენებლობის შემდეგ დადგა საკითხი მასთან ახლოს ეკლესიის აშენების შესახებ, რადგან უახლოესი ეკლესია საკმაოდ შორს მდებარეობდა. 1906 წელს დაიწყო საპროექტო სამუშაოები. თავდაპირველად გადაწყვიტეს ეკლესიის მთავარ სივრცედ გამოეყენებინათ სამკითხველო დარბაზი, ხოლო საკურთხეველი გამოეყოთ მეტალის ფარდით, მაგრამ ეს ჩანაფიქრი უარყვეს. ასევე არსებობდა წინადადება მოეწყოთ ეკლესია საერთო საცხოვრებელში ან დამატებით ვესტიბიულში.
ინსტიტუტის არქიტექტორმა ვლადიმირ ტავლინოვმა შექმნა პროექტი, მაგრამ 1911 წლამდე ვერ მოიძებნა ფინანსები.
მალე გამოაცხადეს კონკურსი ახალ პროექტზე, რომელიც მოიგო სამოქალაქო ინჟინერმა იოსიფ პადლევსკიმ, რომელიც მხატვრობის კურსს ასწავლიდა პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში. მან წამოაყენა წინადადება აეშენებინათ ეკლესია, რომელსაც პირველი საერთო საცხოვრებლის სამხრეთ-დასავლეთიდან მიშენებული ექნებოდა სამრეკლო. 1912 წლის მარტში წმინდა სინოდმა დაამტკიცა პროექტი, რომელშიც არქიტექტორმა ვასილი კოსიაკოვმა შეიტანა მცირე ცვლილებები.
1912 წლის 19 ივნისს დაიწყეს ტაძრის მშენებლობა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ვლადიმირ ტავლინოვი. 1913 წლის 28 დეკემბერს ეკლესია აკურთხა გდოვის ეპისკოპოსმა ბენიამინმა ღვთისმშობლის კვართის სახელზე, ინსტიტუტის დაარსების თარიღის აღსანიშნავად.
1923 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა და დიდი ხნის მანძილზე, რამდენიმე ცვლილების ფონზე გამოიყენებოდა უნივერსიტეტის კლუბად და საწყობად, ხოლო შემდეგ უნივერსიტეტის სამხედრო კათედრის აუდიტორიად. სამრეკლო და გუმბათი მოხსნეს.
1992 წელს ეკლესიის შენობა დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. 1993 წლის 10 აპრილს ეკლესია აკურთხა მიტროპოლიტმა იოანე სნიჩევმა.
1995 წელს ეკლესიაში დააყენეს სამიარუსიანი კანკელი, მოხატეს კედლები აღადგინეს გუმბათი და სამრეკლო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ტაძრები კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სანქტ-პეტერბურგში
რენარს კაუპერსი
რენარს კაუპერსი (Renārs Kaupers, დაიბადა 1974 წლის 1 სექტემბერს, ელგავაში) — ლატვიური როკ-ჯგუფ Brainstorm-ის ლიდერი და ვოკალისტი.
ბიოგრაფია
რენარს კაუპერსი დაიბადა 1974 წლის 1 სექტემბერს, ელგავაში, ისიდორ და მუდიტე კაუპერების ოჯახში.
1996 წელს კაუპერსმა დაამთავრა ლატვიის უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი ბაკალავრის ხარისხით.
2000 წელს Brainstorm-მა მესამე ადგილი დაიკავა ევროვიზიაზე სიმღერით «My Star». 2003 წელს კაუპერსი ევროვიზიის შემდეგი ფესტივალის გამარჯვებულთან, მარია ნაუმოვასთან ერთად იყო ევროვიზიის წამყვანი რიგაში, ხოლო 2005 წელს წაიყვანა ტელეშოუ Congratulations, ევროვიზიის 50-ე იუბილესთან დაკავშირებით.
კაუპერსი გადაიღეს კინოში. 2000 წელს მან მთავარი როლი ითამაშა იანის სტრეიჩის ფილმში და ამ როლისთვის მიიღო ლატვიის უმაღლესი კინოპრემია, როგორც ლატვიის წლის მსახიობმა. მან აგრეთვე ითამაშა მეორეხარისხოვანი როლი ფილმში „გეორგი“ რომელიც ოპერის მომღერალ გეორგ ოტსზეა გადაღებული 2006 წელს.
პირადი ცხოვრება
1995 წლიდან რენარსი დაქორწინებულია სტილისტ აგნესა კაუპერსზე (დაბ. 1977). მათ სამი შვილი ჰყავთ — ტყუპები ედგარსი და ემისი, რომლებიც 1995 წლის 8 სექტემბერს დაიბადნენ, და აარონსი, (დაბ. 2011).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1974 კატეგორია:ლატვიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ლატვიელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ლატვიელი მამაკაცი მომღერლები კატეგორია:ლატვიელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:თეთრი ვარსკვლავის V ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:XXI საუკუნის ლატვიელი მამაკაცი მსახიობები
ნორმალიზაციის მუდმივა
ალბათობის თეორიაში, ნორმალიზაციის მუდმივა წარმოადგენს ისეთ მუდმივას, რომელზეც უნდა გამრავლდეს არა-უარყოფითი ფუნქცია, რათა ამ უკანასკნელის ინტეგრალი განსაზღვრის არეზე 1-ს გაუტოლდეს, ანუ, აღნიშნული ფუნქციისგან მიღებულ იქნას ალბათური სიმკვრივის ფუნქცია ან ალბათური მასის ფუნქცია.
მაგალითი
განვიხილოთ რაიმე ფუნქცია
გვაქვს, რომ
შემდგომ, განვმარტოთ ფუნქცია \varphi(x) როგორც
რომლისთვისაც ცხადია, რომ
მაშასადამე, \varphi(x) წარმოადგენს ალბათური სიმკვრივის ფუნქციას (კერძოდ, სტანდარტული ნორმალური განაწილების ფუნქციას), ხოლო სიდიდე კი g(x) ფუნქციის ნორმალიზაციის მუდმივაა. ამასთან, g(x) ფუნქცია \varphi(x) ალბათური სიმკვრივის ფუნქციის ბირთვს წარმოადგენს.
ლიტერატურა
კატეგორია:მათემატიკა კატეგორია:ალბათობის თეორია
ბუღრა გიულსოი
ბეჰიჩ ბუღრა გიულსოი (Behiç Buğra Gülsoy; დ. 22 თებერვალი 1982, ანკარა, თურქეთი) — თურქი მსახიობი, არქიტექტორი, გრაფიკული დიზაინერი, რეჟისორი და ფოტოგრაფი.
ბიოგრაფია
ბუღრამ თავისი პირველი როლი 13 წლის ასაკში შეასრულა. ხოლო ცნობილი გახდა ნაზიმის (Nazım) როლით სერიალში „ყველა ერთისთვის“ („Hepimiz Birimiz İçin“), რომელიც თურქულ „კანალ დ“-ზე (Kanal D) 2008 წელს გადიოდა.
2011 წელს დაქორწინდა მსახიობ ბურჯუ ქარაზე, ხოლო 2012 წლის 2 აგვისტოს ისინი განქორწინდნენ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1982 კატეგორია:თურქი კინორეჟისორები კატეგორია:თურქი მსახიობები კატეგორია:თურქი მოდელები
ნელსონი (მდინარე)
ნელსონი (Nelson River) — მდინარე კანადაში. სიგრძე 640 კილომეტრი. გამოედინება უინიპეგის ტბიდან, ერთვის ჰუდსონის ყურეს. აუზის ფართობი 1072 ათასი კმ². მდინარე ჭორომიანია. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 2370 მ³/წმ. ნოემბრიდან მაისამდე გაყინულია. სანაოსნოა შესართავიდან 100 კილომეტრში. სახელი ეწოდა ინგლისის არქტიკული ექსპედიციის ერთ-ერთი მონაწილის პატივსაცემად.
ლიტერატურა
კატეგორია:კანადის მდინარეები
ბონის უნივერსიტეტი
ბონის უნივერსიტეტი (ბონის რაინის ფრიდრიხ ვილჰელმის უნივერსიტეტი; Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn) — გერმანიის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და ცნობილი უნივერსიტეტი.
ისტორია
1777 წელს ბონში დაფუძნდა Kurkölnische Akademie Bonn, რომელსაც 1784 წელს უნივერსიტეტის უფლებამოსილება მიენიჭა.
1798 წელს აკადემია დახურა იმ დროს რაინის მიწების მმართველმა საფრანგეთმა.
1818 წელს პრუსიის მეფემ ფრიდრიხ ვილჰელმ III ვენის კონგრესის შედეგებით პრუსიასთან მიერთებულ ბონში დააარსა უნივერსიტეტი, რომელიც პრუსიის რიგით მეექვსე უნივერსიტეტი გახდა. უნივერსიტეტის ჩამოყალიბებაში საკმაოდ დიდი როლი ითამაშა გერმანიის სახალხო განათლების იმდროინდელმა მინისტრმა კარლ ალტენშტაინმა.
უნივერსიტეტში თანაბრად იყვნენ წარმოდგენილნი კათოლიკები და პროტესტანტები, რაც გამოისახა პირველყოვლისა ორი თეოლოგიური ფაკულტეტის არსებობაში. ამავდროულად უნივერსიტეტში შეიქმნა სამედიცინო, იურიდიული და ფილოსოფიური ფაკულტეტები. 1827 წელს დამტკიცდა უნივერსიტეტის სტატუტი. მოგვიანებით უნივერსიტეტს არაოფიციალურად „პრინცების უნივერსიტეტს“ უწოდებდნენ, რადგანაც ჰოენცოლერნების სახლის მრავალმა შთამომავალმა სწორედ ამ უნივერსიტეტში მიიღო განათლება.
XX საუკუნე
მინი|მარცხნივ|უნივერსიტეტის სასადილო (მენზა) 1930 წელს დამტკიცდა უნივერსიტეტის ახალი სტატუტი, რომელიც შეიცავდა პუნქტს სტუდენტური თვითმმართველობის შესახებ.
ნსდაპ (გერმ. NSDAP) გამარჯვებას 1933 წლის მარტის რაიხსტაგის არჩევნებში ბონის უნივერსიტეტიც შეეგუა. ნაციონალ-სოციალიზმი უნივერსიტეტის კედლებში უფრო ადრე გავრცელდა. 1933 წლისათვის პროფესორთა 23% ნსდაპ-ის წევრი იყო. ებრაული წარმოშობისა ან პოლიტიკური შეხედულებების გამო 40 პედაგოგი (პროფესორ-მასწავლებელთა 12,9%) დაითხოვეს. ორი მათგანი (იოჰანეს ფერვეიენი და პაულ ლუდვიგ ლანდსბერგი) საკონცენტრაციო ბანაკში გარდაიცვალა, მათემატიკოსმა ფელიქს ჰაუსდორფმა თავი მოიკლა. ფილოსოფიური ფაკულტეტის დეკანმა თომას მანს საპატიო დოქტორის წოდება ჩამოართვა, რომელიც მას მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დაუბრუნეს. 1934 წელს უნივერსიტეტში სასოფლო-სამეურნეო ფაკულტეტი ჩამოყალიბდა, რომელიც პოპელსდორფის სასოფლო-სამეურნეო უმაღლესი სასწავლებლის მემკვიდრეა.
მინი|მარჯვნივ|ბიბლიოთეკის შენობა 1941/1942 ზამთრის სემესტრიდან მოყოლებული მეორე მსოფლიო ომის გამო შეუძლებელი გახდა სასწავლო პროცესის რეგულარულ რიტმში გაგრძელება, რადგანაც პროფესორ-მასწავლებლები, ისევე როგორც სტუდენტები, გაწვეულ იქნენ სამხედრო სამსახურში; უარყოფითი გავლენა იქონიეს მეცნიერულ კვლევებსა და სწავლების პროცესზე სამხედრო მრეწველობის მოთხოვნილებებმაც. ომის ბოლოსათვის უნივერსიტეტის კუთვნილი  ორმოცდაათი შენობიდან არცერთი არ დარჩა დაუზიანებელი. მიყენებულმა ზარალმა დაახლოებით 50 მილიონი გერმანული მარკა შეადგინა. 1945/1946 წლის ზამთრის სემესტრისათვის უნივერსიტეტმა მუშაობა განაახლა; რექტორატმა იოახიმშტრასეზე მდებარე ერთ-ერთ შენობაში ჰპოვა თავშესაფარი. ომით გამოწვეულმა ნგრევამ და სტუდენტთა რაოდენობის ზრდამ აუცილებელი გახადა არსებითი ხასიათის აღდგენითი სამუშაოების ჩატარება. ადენაუერის ხეივანზე გაჩნდა უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის ახალი შენობა, ხოლო მოპირდაპირე მხარეს დიაგონალზე - შენობა სამართლისა და ეკონომიკის ფაკულტეტისათვის. ეს შენობა იწოდება „Juridicum”. საუნივერსიტეტო კლინიკებმა მნიშვნელოვანწილად ქალაქის შიდა ნაწილიდან ვენუსბერგის რაიონში გადაინაცვლეს.
XXI საუკუნე
მინი|მარჯვნივ|პოპელსდორფის სასახლე მინი|მარჯვნივ|უმაღლესი აგრონომიული სასწავლებელი პოპელსდორფში 2001 წელს ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიის მთავრობამ გადაწყვიტა ბონის უნივერსიტეტის მასწავლებელთა მომზადების სისტემის შეცვლა, რაც უნივერსიტეტმა შემდეგ წელს განახორციელა. პასუხისმგებელი მასწავლებელთა სწავლების პროცესზე ბონის უნივერსიტეტის ფარგლებში მასწავლებელთა მომზადების ბონის ცენტრი (BZL). 2012 წლის თებერვალში დაიწყო ახალი საუნივერსიტეტო ქალაქის მშენებლობა პოპელსდორფის რაიონში კარლ-ტროლ-შტრასესა და ენდენიხერის ხეივანს შორის. მანამდე დაახლოებით 40.000 მ2 ფართობი სასოფლო-სამეურნეო ფაკულტეტის მიერ გამოიყენებოდა როგორც სახნავ-სათესი და ამის გამო მასზე სამშენებლო სამუშაოები არ მიმდინარეობდა. სამშენებლო ნაკვეთის უშუალო სიახლოვეს მდებარეობს უნივერსიტეტისა და ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიის ბიბლიოთეკის ფილიალი, აგრეთვე უნივერსიტეტის რამდენიმე ინსტიტუტი და საუნივერსიტეტო სასადილო (მენზა). ამ საუნივერსიტეტო ნაგებობებს უნდა უნდა დაემატოს სააუდიტორიო კომპლექსი და ბონ-აახენის საინფორმაციო ტექნოლოგიების საერთაშორისო ცენტრი. გარდა ამისა ამ არეალში აიგება სათავსოები კვებისა და კვების პროდუქტების მრეწველობის რიცხვობრივი მოდელირების, და აგრეთვე ინფორმატიკის, ინსტიტუტისათვის.
სტრუქტურა
დღეისათვის უნივერსიტეტის შემადგენლობაში შედიან შემდეგი ფაკულტეტები: მინი|მარჯვნივ|მათემატიკის ინსტიტუტი
უნივერსიტეტთან დაკავშირებული ცნობილი ადამიანები
უნივერსიტეტის ცნობილ კურსდამთავრებულთა შორის არიან - ფრიდრიხ III, ვილჰელმ II, ლუიჯი პირანდელო (1934 წლის ლიტერატურაში), კონრად ადენაუერი, ვალტერ შელენბერგი, იურგენ ჰაბერმასი, იოჰან ალბერსი, პაულ გუტნიკი, ლუდვიგ კლაიზენი, კარლ პელმანი.
უნივერსიტეტში გარკვეული დროის განმავლობაში სწავლობდნენ აგრეთვე ფრიდრიხ ნიცშე, ჰაინრიხ ჰაინე, კარლ მარქსი, კარლ პეტერ ჰაინცენი, ფრიდრიხ ფრანც II (დიდი ჰერცოგი მეკლენბურგ-შვერელი), პაულ ჰეიზე (1910 წლის  ლიტერატურაში), იოზეფ გებელსი, ჰარალდ ცურ ჰაუზენი (2008 წლის   ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში), ოსკარ ლაფონტენი, ანეტე შავანი, მაკსიმ კონცევიჩი (1998 წლის ფილდსის პრემიის ლაურეატი).
უნივერსიტეტის ცნობილი პედაგოგები და თანამშრომლები იყვნენ: ავგუსტ ანშუცი, ედუარდ ალტონი, იოჰან ახტერფელდი, ბარტოლდ გეორგ ნიბური, ჰერმან ჰელმჰოლცი, ავგუსტ ფ. კეკულე, ფილიპ ლენარდი (1905 წლის  ფიზიკაში), ოტო ვალახი (1910 წლის   ქიმიაში), ვოლფგანგ პაული (1989 წლის   ფიზიკაში), რაინჰარდ ზელტენი (1994 წლის   ეკონომიკაში), გერდ ფალტინგსი (1986 წლის ფილდსის პრემიის ლაურეატი), იოზეფ რატცინგერი (რომის პაპი ბენედიქტე XVI), მარტინ ნოტი, აქსელ ვებერი (ბუნდესბანკის ხელმძღვანელი) და სხვ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიის უმაღლესი სასწავლებლები კატეგორია: დაარსებული 1818
ერიხ მიუზამი
ერიხ მიუზამი (Erich Mühsam; დ. 6 აპრილი, 1878, ბერლინი — გ. 10 ივლისი, 1934, ორანიენბურგის საკონცენტრაციო ბანაკი) — გერმანელი მწერალი. ავტორია ლირიკული ლექსების კრებულებისა „უდაბნო“ (1904), „კრატერი“ (1909), „ცეცხლმოდებული მიწა“ (1920); დრამებისა — „იუდა“ (1921), „სახელმწიფო გონიერება, ძეგლი საკოსა და ვანცეტისათვის“ (1928); მოგონებებისა — „არაპოლიტიკური მოგონებები“ (გამოქვეყნდა 1961 წელს). დღემდე ცოცხლობს მიუზამის გერმანელ სოციალ-დემოკრატების წინააღმდეგ მიმართული სატირულ-ირონიული ლექსი „რევოლუცერი“ (1907).
დაუ
სქოლიო
კატეგორია:ტრადიციული გემები კატეგორია:დაუს ტიპები
ჯაგდიშ ჩანდრა ბოსი
ჯაგდიშ ჩანდრა ბოსი (জগদীশ চন্দ্র বসু; დ. 30 ნოემბერი, 1858, რადიკხალი — გ. 23 ნოემბერი, 1937, ინდოეთი) — ინდოელი ფიზიკოსი, ბიოლოგი, ბოტანიკოსი, არქეოლოგი, მწერალი.
ბიოგრაფია
ჯაგდიშ ჩანდარა ბოსი დაიბადა 1858 წლის 30 ნოემბერს სოფელ რადიკხალში (ბენგალია). იმ დროს ინდოეთის ეს მხარე დიდი ბრიტანეთის კოლონიაში შედიოდა (1947 წლამდე) და, ბუნებრივია, ინდოელთა ეროვნული კულტურისა და, კერძოდ, მეცნიერების განვითარებაზე ინგლისელები არ ფიქრობდნენ. ჯ. ბოსის მამა - ბხაჰავან ჩადრა ბოსი, განათლებული და ერუდირებული პიროვნება, კარგა ხანს ქალაქის მმართველობის დეპუტატი იყო. მან შესანიშნავად განჭვრიტა კოლონიური ინდოეთის იმ დროს პოლიტიკური, ეკონომიური და კულტურული დონე, ესმოდა, რომ ერთბაშად დიდი საქმის წამოწყება შეუძლებელი იყო და ამიტომ ჯერ სახელოსნო და ტექნიკური სასწავლებლის გახსნას შეუდგა. როგორც ბოსი იგონებს, სწორედ ამ სასწავლებელში მიიღო მან პირველი ექსპერიმენტული წვრთნა. პირველდაწყებითი განათლება მან მშობლიურ ქალაქში, მშობლიურ ენაზე მიიღო. ამაში, რასაკვირველია, მთავარი როლი მშობლებმა შეასრულეს. მათ ყველაფერი გააკეთეს იმისათვის, რომ პატარა ჩანდრას თავიდანვე ჰყვარებოდა მშობლიური ენა, თავისი ერი და ბოლოს სამშობლო. მხოლოდ ამით უნდა აიხსნას ის, რომ მთელი თავისი შეგნებული ცხოვრება ჩ. ბოსიმ ერისა და სამშობლოს განდიდებას მიუძღვნა.
„საბუნებისმეტყველო მეცნიერებას ინდოეთში სათავეში უდგას შესანიშნავი მეცნიერი ბოსი, რომლის სახელი მსოფლიო მეცნიერებაში მოასწავებს ახალ ეპოქას. ბოსის მნიშვნელობა განისაზღვრება მისი ცდებით ელექტრომაგნიტურ ტალღებზე, რითაც ხელი შეუწყო სინათლის ელექტრომაგნიტური თეორიის განმტკიცებას; კლასიკური შრომებით მცენარეთა ფიზიოლოგიაში და ინდოეთში პირველი სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის შექმნით, სადაც მუშავდება საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა მნიშვნელოვანი პრობლემები." ასე იწყებს ბოსის შეფასებას გამოჩენილი რუსი ბუნებისმეტყველი პროფესორი კ. ტიმირიაზევი. საშუალო განათლების მიღების მიღების მიზნით პირველდაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ ბოსი კალკუტაში გადაიყვანეს და ევროპული ტიპის კოლეჯში მიაბარეს. იქ ფიზიკის მასწავლებელმა, ფრანგმა იეზუიტმა პატერმა ლაფონმა არაფერი დაზოგა იმისათვის, რომ ჩ. ბოსი კარგად დახელოვნებულიყო ფიზიკის ექსპერიმენტში.