cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
ინსულინის იზოლაცია
სტატიამ, რომელიც მან პანკრეასის შესახებ წაიკითხა, განავრცო ბანტინგის ინტერესი დიაბეტის მიმართ. ბანტინგს მოუხდა საუბარი პანკრეასის შესახებ, მის ერთ – ერთ კლასში, დასავლეთ ონტარიოს უნივერსიტეტში, 1920 წლის 1 ნოემბერს, რის გამოც კითხულობდა ცნობებს, რომლებსაც წერდნენ სხვა მეცნიერები. ბერნარდ ნაუნინის, ოსკარ მინკოვსკის,ევგენი ლინდსი ოპის, ედვარდ შარპი-შაფერის კვლევების მიხედვით და სხვათა ვარაუდით, დიაბეტი იწვევს ცილის ჰორმონის სეკრეციას პანკრეასის კუნძულების მიერ. შაფერმა დაასახელა ეს სავარაუდო ჰორმონი "ინსულინი". ფიქრობდა, რომ ჰორმონი აკონტროლებს შაქრის მეტაბოლიზმს; მისმა ნაკლებობამ გამოიწვია სისხლში შაქრის მომატება, რომელიც გამოიყოფა შარდში. პანკრეასის უჯრედებიდან ინსულინის მოპოვების მცდელობები წარუმატებელი აღმოჩნდა, სავარაუდოდ, პანკრეასის პროტეოლიზის ფერმენტის მიერ ინსულინის განადგურების გამო. გამოწვევა იყო მისი განადგურების დაწყებამდე ინსულინის პანკრეასიდან მოპოვების გზის გამონახვა.
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
ხელშესახები ცნობები მოიპოვება XVIII საუკუნის II ნახევრის ლეჩხუმის მოსახლეობის შესახებ. რუსეთის მთავრობის წარმომადგენლის იანოვსკის ცნობით, სამეგრელოს სამთავროში 1770 წელს 100 ათასი სული ცხოვრობდა, მათგან სალაშქროდ გამოდიოდა 6 ათასი მეომარი. ამათგან 2 ათასი ლეჩხუმიდან (ლეჩხუმი იმ დროს სამეგრელოს სამთავროში შედიოდა), ანუ სამეგრელოს ლაშქრის ერთი მესამედი (დაახლოებით 20-25 ათასი მცხოვრებიდან), ლეჩხუმიდან ყოფილა, ამასვე ადასტურებს მოგზაური გულდენშტედტი. ის აღნიშნავს, რომ მე-18 საუკუნის მეორე ნახევარში ლეჩხუმში დაახლოებით 20 ათას სულზე მეტი მცხოვრებია.
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
ინსულინის იზოლაცია
მოსე ბარონმა 1920 წელს გამოაქვეყნა სტატია, სადაც აღწერილია პანკრეასის სადინარის ექსპერიმენტული დახურვა ლიგატურით; ამან კიდევ უფრო იმოქმედა ბანტინგის აზროვნებაზე. ბანტინგი მიხვდა, რომ ეს პროცედურა ანადგურებს ტრიფსინის სეკრეციის უჯრედებს, მაგრამ არა ინსულინს. მას შემდეგ რაც ტრიფსინის სეკრეციის უჯრედები განადგურდა, ინსულინის მოპოვება შესაძლებელი იყო ლანგერჰანის კუნძულებიდან(პანკრეასის კუნძულები). ბანტინგმა ეს მიდგომა ტოროტონის უნივერსიტეტის ფიზიოლოგიის პროფესორ, ჯონ მაკლეოდთან განიხილა. მაკლეოდმა უზრუნველყო ექსპერიმენტული საშუალებები და მისი ერთ-ერთი სტუდენტის ჩარლზ ბესტის დახმარება ბანტინგისთვის. ბანტინგმა და ბესტმა, ბიოქიმიკოს ჯეიმზ კოლიფის დახმარებით დაიწყეს ინსულინის წარმოება.
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
მე-19 საუკუნის, მტრების შემოსევის შეწყვეტამ და ეკონომიკური მდგომარეობის გარკვეულად გაუმჯობესებამ როგორც საერთოდ, ასევე ლეჩხუმშიც ხელი შეუწყო მოსახლეობის ბუნებრივ მატებას. 1897 წლის მოსახლეობის აღწერის მასალების მიხედვით (ლეჩხუმის მაზრაში სვანეთიც შედიოდა), სულ მაზრაში ცხოვრობდა 47779 კაცი. აქედან ლეჩხუმელი - 31806, სვანი - 15359, ებრაელი - 441, რუსი - 23, სომეხი - 91, თათარი - 7, ოსი - 9, ქურთი - 6, დანარჩენი - 10.ზემოთ მოტანილი მონაცემებით კარგად ჩანს ლეჩხუმის მოსახლეობის სტაბილურობა მე-13 საუკუნიდან ვიდრე მე-19 საუკუნის დამდეგამდე, რასაც ხელი შეუწყო ამ კუთხის გეოგრაფიულმა მდგომარეობამ. ლეჩხუმი ძნელად მისასვლელი მხარე იყო და ამდენად, ადგილობრივი მოსახლეობა ნაკლებად განიცდიდა მტრისაგან რბევას, ამასთან, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ძნელბედობის დროს ბარის მოსახლეობა თავს აფარებდა ლეჩხუმს და ზოგჯერ ფუძნდებოდა კდიეც აქ. ამის გამო ლეჩხუმის მოსახლეობის რიცხვი არ მცირდებოდა.
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
ინსულინის იზოლაცია
1921 წლის დეკემბრისთვის მან შეძლო მოზრდილთა პანკრეასისგან ინსულინის მოპოვება. ღორის და საქონლის სხეული დარჩა ინსულინის პირველადი კომერციული წყარო, სანამ XX საუკუნის ბოლოს არ ჩანაცვლდა გენეტიკურად სინთეზირებული ბაქტერიით. 1922 წლის გაზაფხულზე, ბანტინგმა გაიარა კერძო პრაქტიკა ტორონტოში და დაიწყო დიაბეტით დაავადებულთა მკურნალობა. მისი პირველი ამერიკელი პაციენტი იყო ელიზაბეტ ჰიუჯ გოსეტი, აშშ-ს სახელმწიფო მდივნის ჩარლზ ევანს ჰიუჯის ქალიშვილი.
ბანტინგს და მაკლეოდს ერთობლივად მიენიჭათ 1923 წლის ნობელის პრემია ფიზიოლოგიის და მედიცინის დარგში. ბანტინგმა ფულადი ჯილდოს ნახევარი გაუყო ბესტს, ხოლო მაკლეოდმა ჯილდოს ნახევარი ჯეიმზ კოლიპს გაუნაწილა. მინი|[[:en:Charles H. Best|ჩარლზ ბესტი და ბანტინგი, 1924.]]
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
1900 წლის მოსახლეობის აღწერის შედეგებით ლეჩხუმის მაზრაში, რომელშიც ზემო და ქვემო სვანეთიც შედიოდა, სულ ცხოვრობდა 51643 კაცი. მაზრა დაყოფილი იყო საბოქაულოებად:
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
ინსულინის შემდეგ
ბანტინგი დაინიშნა მედიცინის უფროს წარმომადგენლად ტოროტოს უნივერსიტეტში, 1922 წელს. მომდევნო წელს იგი აირჩიეს ახალ, ბანტინგისა და ბესტის სამედიცინო კვლევების კათედრაში, რომელიც ონტარიოს პროვინციის საკანონმდებლო ორგანოს მეშვეობით შეიქმნა. ასევე მსახურობდა საპატიო კონსულტანტ-ფიზიოლოგად ტორონტოში, დაავადებულ ბავშვთა საავადმყოფოში და დასავლეთ ტორონტოს საავადმყოფოში.
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
1) ალპანის საბოქაულო (ცენტრი სოფელი აჭარა), რომელშიც იმ დროს ცხოვრობდა 20431 კაცი, მოიცავდა სოფლის საზოგადოებებს: ალპანის - 2329 კაცით, დერჩის - 3643 კაცით, დეხვირის - 2932 კაცით, ნაკურალეშის - 3643 კაცით, ჭყვიშის - 2935 კაცით.
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
ინსულინის შემდეგ
1938 წელს ბანტინგის დაინტერესებამ საავიაციო მედიცინაში განაპირობა მისი მონაწილეობა კანადის სამეფო საჰაერო ძალებთან (RCAF) კვლევაში, რომელიც ეხმიანებოდა ფიზიოლოგიურ პრობლემებს. ბანტინგი ხელმძღვანელობდა RCAF- ის რიგით პირველ კლინიკურ საინვესტიციო გაერთიანებას (CIU), რომელიც საიდუმლო დაწესებულებაში იყო განთავსებული, ტორონტოში, ყოფილი ეგლინტონ ჰანტ კლუბის საფუძველზე.
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
2) ცაგერის საბოქაულო (ცენტრი ცაგერი) 19521 მცხოვრებით, მათ შორის ზუბი - 3220, ოყურეში - 2921, ლაშხეთი - 2613, ლენტეხი - 2243, ორბელი - 3224 და ჩოლური - 1046 მცხოვრებით.
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
ინსულინის შემდეგ
მეორე მსოფლიო ომის დროს მან გამოიკვლია ავიატორების პრობლემები. ის, ასევე დაეხმარა ვილბურ ფრენკს G-suit-ის(ტანისამოსი) გამოგონებაში.
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
3) ზემო სვანეთის საბოქაულოში (ცენტრი მუჟალი) სულ ცხოვრობდა 11690 კაცი.
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
პირადი ცხოვრება
მინი|ბანტინგი და მარიონ რობერტსონი თავიანთი ქორწილის დღეს ბანტინგი ორჯერ დაქორწინდა. მისი პირველი ქორწინება მარიონ რობერტსონთან იყო 1924 წელს; მათ შეეძინათ ერთი შვილი, უილიამი (1929-1998). ისინი განქორწინდნენ 1932 წელს და ბანტინგი დაქორწინდა ჰენრიეტა ბალზე, 1937 წელს.
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
ირკვევა, რომ 1900 წელს ლეჩხუმის მაზრაში 51642 მცხოვრებიდან, საკუთრივ ლეჩხუმის ტერიტორიაზე, ე.ი. დიდ ლეჩხუმში, ჭყვიშისა და დერჩის საზოგადოებების ჩათვლით, ცხოვრობდა 34050 კაცი, ზემო და ქვემო სვანეთში 17593 კაცი, დღევანდელი ცაგერის რაიონის საზღვრებში კი იმ დროისათვის - 28183 მცხოვრები.
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
პირადი ცხოვრება
1941 წლის თებერვალში ბანტინგი გარდაიცვალა. ბანტინგი და მისი ცოლი დაკრძალულნი არიან ტორონტოში მაუნტ ფლიზენთის სასაფლაოზე.
ჯილდოები და ღირსებები
მინი|[[ტაიმი (ჟურნალი)|ტაიმის გარეკანი, 1923 წლის 27 აგვისტო]] 1923 წელს ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ნობელის პრემია მიანიჭეს რომელიც მან გაზიარა მაკლეოდთან - მან მიიღო ტორონტოს უნივერსიტეტის რივერის პრემია (1922). 1923 წელს კანადის პარლამენტმა მას ყოველწლიური ფულადი ჯილდო მიანიჭა 7500 დოლარის ოდენობით. 1927 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტის თერაპევტთა კამერონის პრემია მიიღო. იგი იყო მრავალი სამედიცინო აკადემიისა და საზოგადოების წევრი, კანადასა და მის ფარგლებს გარეთ, მათ შორის ბრიტანული და ამერიკული ფიზიოლოგიური საზოგადოებების და ამერიკის ფარმაკოლოგიური საზოგადოების წევრი. 1934 წელს მას მიენიჭა ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის კავალერის წოდება (KBE) და გახდა დიაბეტთა ასოციაციის აქტიური ვიცე-პრეზიდენტი. 1935 წლის მაისში იგი აირჩიეს სამეფო საზოგადოების წევრად. 2004 წელს ბანტინგი წარმოდგენილი იყო ეროვნულ გამომგონებელთა დიდების დარბაზში. 1941 წლიდან, დიაბეტით დაავადებულთა ამერიკულმა ასოციაციამ ბანტინგის სახელობის მედალი დააწესა დიაბეტის კვლევაში და მკურნალობაში გრძელვადიანი წვლილის მქონე პირთათვის.
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
ზემოთ მოტანილი მონაცემებიდან ჩანს, რომ ორ საუკუნეზე ნაკლებ დროში (1801-1989 წწ) საქართველოს მოსახელობა გაიზარდა დაახლოებით შვიდჯერ, ამას ვერ ვიტყვით საქართველოს მთიან რაიონებზე და კერძოდ ლეჩხუმზე. აქ, პირიქით, იმავე დროში მოსახლეობა დაახლოებით ორჯერ შემცირდა. ამის ერთ- ერთი მიზეზი იყო ის, რომ ამ პატარა რაიონიდან მეორე მსოფლიო ომში გაიწვიეს 7000 ახალგაზრდა მამაკაცი, რომელთა ნახევარზე მეტი შინ ვერ დაბრუნდა. ამასთან, მიმდინარეობდა ადგილობრივი მცხოვრებთა მასიური გადასვლა მთიდან ბარში და სოფლიდან ქალაქად მუდვივ საცხოვრებლად, ძირითადად დაუსაქმებლობის გამო.
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
საპატიო ხარისხები
სერ ფრედერიკ ბანტინგმა მიიღო საპატიო ხარისხი რამდენიმე უნივერსიტეტიდან:
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
ლეჩხუმში რიგი სოფლები დაცალა და ზოგან მთლიანად გააუქმა ეგრეთ წოდებულმა გეგმიანმა გადასახლებამ ბოლნისსა და აფხაზეთში. ამას დაემატა ბოლო წლებში სტიქიური უბედურების გამო რაიონის ფარგლებიდან მცხოვრებთა გასვლა. შედეგები ასეთია: 1989 წლის აღწერის მონაცემებით ლეჩხუმში მუდმივ მცხოვრებთა რაოდენობამ შეადგინა 17547 ადამიანი. აქედან ქალია 9513, მამაკაცი კი - 8034.
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
სქოლიო
<references group="" responsive="0">
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
2014 წლის აღწერის მიხედვით საკუთრივ ლეჩხუმში ყველაზე მრავალრიცხოვანი გვარების ათეული ასე გამოიყურება: კოპალიანი, სილაგაძე, ახვლედიანი, ხეცურიანი, მუშკუდიანი, ჩაკვეტაძე, ყურაშვილი, ბურჯალიანი, ბენდელიანი და სვანაძე.
ფრედერიკ გრანტ ბანტინგი
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1891 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1941 კატეგორია:კანადელი ფიზიოლოგები
ლეჩხუმელები
დემოგრაფიის ისტორია
დღესდღეობით ლეჩხუმი დეპოპულაციას განცდის. მოსახლეობის უმრავლესობა ძირითადად დედაქალაქსა და სხვა დიდ ქალაქებში მიდის სამუშაოდ და საცხოვრელად. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით ცაგერის მუნიციპალიტეტში ამჟამად ცხოვრობს 10850 ადამიანი.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა – თვითგამოცხადებული ავტონომიური რესპუბლიკა აზერბაიჯანის თალიშებით კომპაქტურად დასახლებულ სამხრეთ ნაწილში. რესპუბლიკა არსებობდა 1993 წლის 21 ივნისიდან 24 აგვისტომდე. სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო ლენქორანი, ხოლო პირველი პრეზიდენტი ალაკრამ გუმათოვი.
ლეჩხუმელები
მხარის ეტიმოლოგია და მდებარეობა
„ლეჩხუმის“ ეტიმოლოგიის ირგვლივ რამდენიმე მოსაზრებაა. მათ შორის აღსანიშნავია ორი: პირველი მათგანი ლეჩხუმის მეგრული „ჩხუმის“ (თევზის) დახმარებით, მეორე სვანური „ცხუმის“ (რცხილის) გამოყენებით ხსნის.
მე-6 საუკუნის ბიზანტიელი ისტორიკოსი პროკოფი კესარიელი ლეჩხუმს სკვიმნიის სახელით მოიხსენიებს, რაც მის ბიზანტიურ შესატყვისს წარმოადგენს.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
წინარეისტორია
„პერესტროიკის“ წლებში დაიწყო და აღმავლობას განიცდის თალიშების ეროვნული თვითგამორკვევის პროცესი. თალიშები აქტიურად მონაწილეობენ აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტის მუშაობაში, რომლის ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო ლენქორანელი ავტოინჟინერი ალაკრამ გუმათოვი. მისი და თალიში პოეტის ალი ნასირის ინიციატივით 1989 წელს დაარსდა სახალხო ფრონტის ლენქორანის განყოფილება, რომელიც შეიქმნა ორგანიზატორი თალიშებით დასახლებული რაიონების ავტონომიისათვის ბრძოლისა. 1990 წლის 11 იანვარს აზერბაიჯანში მიმდინარე ანტისაბჭოთა არეულობის პერიოდში ა. გუმათოვმა სახალხო ფრონტის ადგილობრივი განყოფილების დახმარებით ფაქტობრივად დაამხო საბჭოთა ხელისუფლება ლენქორანში და მომდევნო 10 დღის მანძილზე მართვდა ქალაქს, რის შემდეგაც იგი დააპატიმრეს.
ლეჩხუმელები
მხარის ეტიმოლოგია და მდებარეობა
ლეჩხუმის ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო ნაწილში. კერძოდ, დასავლეთ კავკასიონის ქედის სამხრეთით მდებარე ლეჩხუმის, ეგრისისა და რაჭის ქედების თავშესაყარ ზონაში. ტერიტორია განფენილია ჩრდილო განედის 42° 28' და იმავე განედის 42° 31' შორის, აღმოსავლეთ გრძედის 42° 3' და იმავე გრძედის 42° 5' შორის. მხარე 1930 წლამდე მოიცავდა ძირითადად ახლანდელი ცაგერისა და დღევანდელი წყალტუბოსა და ამბროლაურის რაიონების ტერიტორიების ნაწილს. ლეჩხუმის დასავლეთით, სამეგრელოსაგან ასხის (ეგრისის ქედის ტოტი) მთის მასივი ჰყოფს, ჩრდილოეთით, სვანეთისაგან და ჩრდილო-აღმოსავლეთით რაჭისაგან-ლეჩხუმის ქედი. ძველს ლეჩხუმს ჩრ. აღმოსავლეთით რაჭისაგან ასკის წყალი გამოყოფდა. მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირზე საზღვარი თავშავის ქედის (რაჭის მთების ტოტი) სამხრეთ კალთებზე გადიოდა, სამხრეთით - იმერეთსა და ლეჩხუმს შორის საზღვარი მდინარე ლეხიდარის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ მდებარე სერსა და ხვამლის მთის მასივზე.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
წინარეისტორია
მთავრობაში ახლადმოსული აბულფაზ ელჩიბეის სახალხო ფრონტის პოლიტიკამ, რომელიც დაფუძნებული იყო აზერბაიჯანულ ნაციონალიზმსა და პანთურქიზმზე, ჩამოიშორა თალიშელების ეროვნული მოღვაწეები.
ლეჩხუმელები
მხარის ეტიმოლოგია და მდებარეობა
საქართველოს სსრ ადმინისტრაციული დარაიონების პროცესში ლეჩხუმის ერთი ნაწილი - დერჩი, დღნორისა, მექვენა, ბეთქოულა, ლეხენდრისთავა, ჩორთისა, საჩხეულა, ჭაშლეთი, ონჭეიში წყალტუბოს რაიონს მიეკუთვნეს და დღეს იმერეთის მხარის შემადგენლობაშია, მეორე ნაწილი - ჭყვიში, ჭრებალო, ღვარდია, ჟოშხა, გენდუში, ქვიშორი - ამბროლაურის რაიონს.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
აზერბაიჯანის პოლიტიკური კრიზისი
1993 წლის გაზაფხულზე სომხეთმა დაიწყო გადამწყვეტი შეტევა მთიან ყარაბაღზე, აიღო კელბაჯარი, შემდეგ აღდამი. ამ მოვლენებმა დააჩქარა სახალხო ფრონტის მთავრობის დამხობა და გამოიწვია პოლიტიკური კრიზისი აზერბაიჯანში. 28 მაისს განჯაში დაიწყო სურეთ ჰუსეინოვის ამბოხება და თავისი ჯარებით დაიძრა ბაქოსკენ. 9 ივნისს ბაქოში ჩავიდა ჰეიდარ ალიევი, ხოლო უკვე 17 ივნისს ელჩიბეი გაიქცა. ლეგიტიმური ხელისუფლება ამ პერიოდში ფაქტობრივად არ არსებობდა.
ლეჩხუმელები
მხარის ეტიმოლოგია და მდებარეობა
ცაგერის მუნიციპალიტეტს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლენტეხის, აღმოსავლეთიდან - ამბროლაურის, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან - წყალტუბოს, სამხრეთ დასავლეთიდან და დასავლეთიდან - ხონისა და მარტვილის მუნიციპალიტეტები. ფართობი 800 კვ. კმ-ს შეადგენს.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
აზერბაიჯანის პოლიტიკური კრიზისი
8 ივნისს გუმათოვმა ლენქორანში მოაწყო მასობრივი დემონსტრაცია ჰუსეინოვის მხარდასაჭერად, თუმცა ამ დემონსტრაციის მთავარი მოთხოვნა იყო, აზერბაიჯანის უზენაეს საბჭოს დამატებოდა მეორე – ეროვნებათა პალატა.
ლეჩხუმელები
ბუნება
ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული საშუალო სიმაღლის მთები ძირითდად იურული და ცარცული  ქვიშაქვებით, კირქვებითა  და პალეოგენურ-ნეოგენური ქანებისგანაა აგებული, ხოლო მდინარეთა ტერასები და ქვაბულის ფსკერები  ალუვიური ნაფენებით.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
თალიშ-მუღანის რესპუბლიკის შექმნა
მარცხნივ|მინი|300 პქ|თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა 21 ივნისს 704-ე ბრიგადის მეთაურობამ მიიღო მიმართვა ხალხისადმი, რომელშიც აღნიშნული იყო, რომ, მიმდინარე ფეთქებადი სიტუაციის გათვალისწინებით, ქვეყანაში ანარქიისა და ეკონომიკური კატასტროფის ფონზე, ბრიგადა თავის თავზე იღებს აზერბაიჯანის შვიდი რაიონის (ასტარის, ლენქორანის, ლერიკის, ჯალილაბადის, ნეფტეჩალის, მასალისა და იარდიმლის რაიონები) უსაფრთხოებას და აცხადებდა თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკის შექმნას. გუმათოვმა აღნიშნული განაცხადა ადგილობრივი ტელევიზიით.
2-3 აგვისტოს ლენქორანში ჩავიდა აზერბაიჯანის მინისტრთა საბჭოს დელეგაცია, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდა ყველა საკვანძო მინისტრი, ხოლო დელეგაციას მეთაურობდა პრემიერ-მინისტრი სურათ ჰუსეინოვი. ჰუსეინოვთნ მოლაპარაკების შემდეგ გუმათოვმა განაცხადა, რომ ითხოვდა ჰ. ალიევის გადადგომას, ყოფილი პრეზიდენტის აიაზ მუთალიბოვის ბაქოში დაბრუნებას და პრემიერ-მინისტრის უფლებების გაზრდას.
7 აგვისტოს გაიხსნა თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკის ეროვნული მეჯლისის სხდომა, რომელმაც დაამტკიცა რესპუბლიკის შექმნა. 250 არჩეული დეპუტატიდან კრებას ესწრებოდა 216. მეჯლისის თავმჯდომარედ აირჩიეს ფაჰრადინ აბოსზოდა. მიიღეს კონსტიტუციური კანონი და შეიქმნა კომისია კონსტიტუციის შესამუშავებლად. ჩამოყალიბდა მთავრობა პრემიერ-მინისტრ რაკიფ ხოჯაევის მეთაურობით. შეიქმნა გერბი და დროშა. ეს უკანასკნელი მოიცავდა ირანულ ფერებს (თეთრი, წითელი, მწვანე), რომლებიც მიღებულია თალიშების ეროვნულ მოძრაობაშიც. გუმათოვი აირჩიეს პრეზიდენტად. ახალი ხელისუფლების მხარდასაჭერად შეიქმნა 3-ათასიანი ეროვნული გვარდია, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა 704-ე ბრიგადის ოპერატიული განყოფილების ხელმძღვანელი ელმან ოსმანოვი. აზერბაიჯანის ლიდერებს გაეგზავნათ წერილი დაემტკიცებინათ რესპუბლიკის გამოცხადება ცენტრალური პარლამენტის სხდომაზე.
ლეჩხუმელები
ბუნება
ლეჩხუმის თვალწარმტაცი ბუნების სურათები  საქართველოს მგოსანმა აკაკიმ თავის პოემაში  „რაჭა-ლეჩხუმი“ ასე აღწერა  – /ღმერთო რა ვნახე, სასიზმრო და საარაკო მხარეა, /თუ თვით ედემი არ არის, ედემის შესადარია/.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
რესპუბლიკის დამხობა
23 აგვისტოს ქალაქის ადმინისტრაციული სახლის წინ, სადაც განთავსებული იყო რესპუბლიკის სახელმწიფო ორგანოები, შეიკრიბა მოსახლეობა. ისინი შტურმით შევიდნენ შენობაში, მაგრამ იქ არავინ დაუხვდათ: გუმათოვი 704-ე ბრიგადის შტაბში იყო. მიტინგმა სამხედრო ნაწილის კარიბჭესთან გადაინაცვლა. როდესაც მომიტინგეებმა ჩამოანგრიეს კარები და შეიჭრნენ სამხედრო ნაწილის ტერიტორიაზე მათ ცეცხლი გაუხსნეს.
ლეჩხუმელები
ბუნება
მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მიეკუთვნება კოლხეთის დაბალი და საშუალო მთის ტყის ლანდშაფტების ზონას, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან მთების – ხვამლისა და ასხის მდებარეობა განაპირობებს, დასავლეთ საქართველოს დანარჩენ ადგილებთან შედარებით განსხვავებულ კომფორტულ მიკროკლიმატს. დაბალ ზონაში, ზღვის დონიდან 800 მეტრ სიმაღლეზე ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა +11,40, იანვრის საშუალო – 00, ივლისის  საშუალო ტემპერატურა +220. ნალექების წლიური რაოდენობა 900-1000 მმ-ია.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
რესპუბლიკის დამხობა
გუმათოვი მოერიდა მასობრივ სისხლისღვრას და დატოვა ქალაქი, რაშიც დაეხმარა აზერბაიჯანის თავდაცვის მინისტრი გენერალი მუსაევი, რომელიც მასთან მოლაპარაკებებს აწარმოებდა სამხედრო ნაწილის ტერიტორიაზე. მას შემდეგ რაც გუმათოვმა ქალაქი მიატოვა 704 ბრიგადა გადავიდა ხელისუფლების დაქვემდებარებაში, ხოლო რესპუბლიკა გამოცხადდა გაუქმებულად.
ლეჩხუმელები
ბუნება
მდინარეთა ტერასებზე ალუვიური ნიადაგებია, მთის კალთებზე სჭარბობს ტყის ყომრალი და კორდიან-კარბონატული, მთის ტყის ქვედა სარტყელში კი გაეწროებული წყლის ყომრალი და კარბონატული ნიადაგები. 1800 მ.ზემოთ სუბალპურ და ალპურ ზონაში მთა-მდელოს კორდიან-ტორფიანი ნიადაგებია.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
რესპუბლიკის დამხობა
იმავე დღეს ბაქოს ტელევიზიის ეთერით ჰეიდარ ალიევმა განაცხადა, რომ შენობა სადაც იმალებოდა გუმათოვი ხალხის მასებმა დაიკავეს, ხოლო "აჯანყებულთა პროირანელი ლიდერი" გაიქცა უცნობი მიმართულებით.
ლეჩხუმელები
ბუნება
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გავრცელებულია წაბლ-რცხილნარი, იელის ქვე ტყე, 800-1000 მეტრზე და მის ზემოთ ვხვდებით კოლხური ტიპის პოლდომინატურ ტყეებს. გავრცელებულია წაბლი, მუხა, რცხილა, ნეკერჩხალი, ცაცხვი. სიმაღლის მიხედვით შემდეგ მოდის ძირითადად წიფლარის ტევრი შქერის ქვეტყით და მუქწიწვოვანები-სოჭი და ნაძვი. 1800 მეტრის ზევით არის სუბალპური და ალპური მდელოები.
მთა-ხეობები მდიდარია სამკურნალო მცენარებით, ქვე ტყეში გვხვდება: მოცვი, ასკილი, ჯონჯოლი, ჩიტკაკალა, ციცაბარდა, მეფშალი, სურო, ძაღლყურძენა, ჭალებზე არის: ქაცვი, ეკალა, თხილი, ბალახოვნები: ჭინჭარი, მრავალძარღვა, ქვატკეცია, შავი ბალახა, ულეწავი, კულმუხა, სამყურა და სხვა.
ტყეში ბინადრობენ: დათვი, მგელი, მელა, ფოცხვერი, შველი, კვერნა, ციყვი, მაჩვი, მაღალ ზონაში არჩვი, მდინარე ლაჯანურის ხეობაში არის გარეული ღორი.
ლეჩხუმში ზომიერი სარტყელისათვის დამახასიათებელ მთის, ტყისა და ალპური ველის ყველა სახის ფრინველებს ვხვდებით, მდინარეები მდიდარია თევზით (კალმახი, წვერა,ნაფოტა, ღორჯო და სხვა).
უძველესი და ანტიკური ეპოქა
ლეჩხუმის ისტორია პალეონითით-ნეოლოთით იწყება. აქ ადამიანის ცხოვრების კვალი (სოფლები: ნაკურალეში, ზუბი, ზედა ტვიში, დღნორისა) ქვის ხანიდან ჩანს, ადგილზე მოპოვებულია და ცაგერის ისტორიულ მუზეუმში დაცულია უამრავი  ქვისა და კაჟის სამეურნეო, საყოფაცხოვრებო და საბრძოლო ნივთები.
მხარის ტერიტორია მკვლევარების მიერ აღიარებულია გვიან ბრინჯაოსა და ადრე რკინის ხანის ერთ-ერთ მძლავრ მეტალურგიულ კერად. ადგილზე მოპოვებულია ბრინჯაოს ნივთაების 10 განძი. აგრეთვე ზოდები, წიდები, ნაღვენთები, ქურისა და კერამიკის ნაშთები და რაც მთავარია  ყალიბი. აქვეა მოპოვებული უძველესი და უიშვიათესი ქართული, კოლხური და სხვა ქვეყნების ნუმიზმატიკური ნიმუშები, სულ 1000-მდე ერთეული. (კოლხური თეთრი, კოლხური სტატერი, ალ.მაკედონელის, ლისიმახისა და სხვა). ყოველივე ეს დაცულია ცაგერის ისტორიულ მუზეუმში.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
შედეგები
2004 წლის 3 სექტემბერს გუმათოვი შეწყალებულ იქნა პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის მიერ. ჩამოერთვა აზერბაიჯანის მოქალაქეობა და გაამგზავრეს ნიდერლანდებში, სადაც ცხოვრობდა მისი ოჯახი. როგორც აზერბაიჯანის ადამიანის უფლებათა დაცვის აქტივისტები თვლიან შეწყალება განხორციელდა ნიდერლანდების მთავრობის ზეწოლის შედეგად.
ლეჩხუმელები
უძველესი და ანტიკური ეპოქა
საგულისხმოა, რომ უძველესი დროიდან შუა ლეჩხუმზე გადიოდა „თაკვერად“ წოდებული საქარავნო საერთაშოროისო გზა, რომელიც შავი ზღვის პირას მდებარე ქალაქს ფაზისს აკავშირებდა ჩრდილო კავკასიის ხალხებთან.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
შედეგები
თალიშების ეროვნული მოძრაობა მოქმედებს საზღარგარეთ და ფაქტობრივად არალეგალურად, ხოლო აზერბაიჯანში აქტიურად მიმდინარეობს თალიშების აზერბაიჯანელებთან ასიმილაციის პროცესი.
ლეჩხუმელები
უძველესი და ანტიკური ეპოქა
ხვამლის მთის ფგარშემო აღმოჩენილია გვიან ბრინჯაოსა და ადრე რკინის ხანის მეტალურგიის კერები. ხვამლის ქვაბები იყო მეფეთა განძსადები, პრომეთე აქ მიაჯაჭვეს კლდეზე, აქამდე  მოაღწიეს ჰერაკლემ და  ჰეფესტომ, ხვამლისკენ მოისწრაფოდნენ   არგონავტები, პრომეთეს სისხლით განაყოფიერებულ ნიადაგზე ამოსული მცენარეებით ამზადებდა წამლებს გრძნეული მედეა. ერთ ერთი მითური ინტერპრეტაციის თანახმად ჰერაკლეც სწორედ კეჩხუმში ხვალმზე ავიდა რათა პრომეთე გაეთავისუფლებინა.
თალიშ-მუღანის ავტონომიური რესპუბლიკა
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
ლეჩხუმელები
შუა საუკუნეები
მარცხნივ|მინი|300x300პქ|ხვამლის მთა ერთიანი ფეოდალური სახელმწიფოს საქართვლეოს სამეფოს შექმნის შემდეგ ადრეულ პერიოდში შეიქმნა თაკვერის საერისთაო, რომელშიც გაერთიანდა დღევანდელი რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთის ნაწილი-ცენტრი იყო ცაგერი, შემდგომში ამბროლაური. თაკვერს ერისთავი განაგებდა, თუმცა შემდგომში დავით აღმაშენებლის პერიოდიდან თაკვერი სვანეთის ერისთავს ემორჩილებოდა, შემდეგ ერთიანი ქართული სამეფოს დაშლამდე კი ხან დამოუკიდებელ საერისთაოდ ჩანს ხანაც სვანეთის გამგეობაში მყოფად. მინი|300x300პქ|მურის ციხე. ერთიანი ქართული სამეფოს დაშლის შემდეგ ჩამოყალიბდა რაჭის საერისთაო, ლეჩხუმი კი უშუალოდ იმერეთის მეფის დომენი გახდა. ლეჩხუმი ყველაზე მცირე პოლიტიკური ერთეული იყო დასავლეთ საქართველოში. თუმცა აქ უამრავი ციხე-სიმაგრე არსებობდა და ომიანობისას დასავლეთის მესვეურნი მესვეურნი სწორედ მას აფარებდნენ თავს და აქ მაგრდებოდნენ მომძლავრებული მტრის წინააღმდეგ. შუა საუკუნეების ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით სწორედ ლეჩხუმში ხვალმში იყო ქართველ მეფეთა განძსაცავი. ასევე. ამავე პერიოდის ისტორიოგრაფიაში სიანტერესო მინიშნებაა გაკეთებული ასევე ხვამლთან დაკავშირებით „ოდეს ქვეყანას გაუჭირდეს ხვამლის მთამ გადაარჩინოს“. ლეჩხუმის მმართველთა მთავარ ციხეებს ეწოდება მურის ციხეები. რიონის ხეობაში იმერეთიდან გამოსასვლელ გზას ეს ციხეები იცავდნენ. სამ კომპლექსად სიგრძეზე გაშლილი სიმაგრეთა სისტემის სახელები იყო- „დაუხვდი“, „ჰკა მაგას“ და „არ გაუშვა“. XVII საუკუნის II ნახევრიდან ლეჩხუმში თავი იჩინა მისწრაფებამ დამოუკიდებლობისაკენ, გაჩნდა თანამდებობა — ტიტული ლეჩხუმის თავი. XVII საუკუნის II ნახევრიდან ლეჩხუმელი ძლიერი აზნაურები შეეცადნენ შეექმნათ ცალკე სათავადოები. ამ მხრივ გარკვეულ წარმატებას მიაღწია  ინასარიძეთა საგვარეულომ. შემდგომში ლეჩხუმს მთლიანად ჩიქოვანთა ფეოდალური საგვარეულო დაეუფლა. 1714 წელს, მას შემდეგ, რაც ლეჩხუმს გამგებელი  ბეჟან I დადიანი სამეგრელოს მთავარი გახდა, ლეჩხუმი  სამეგრელოს სამთავროს ერთ ნაწილად იქცა, ამიერიდან მას  დადიანების დანიშნული სარდალმოურავი განაგებდა. ოდიშის ეკონომიკასა და სამხედრო საქმეში ეს პატარა მხარე საკმაოდ დიდ როლს ასრულებდა. მას შეეძლო საკმაოდ ბევრი სამეურნეო პროდუქციის წარმოება, ხოლო ოდიშის ხუთი ათასიან მხედრობაში ორი ათასი მუდამ ლეჩხუმის ლაშქარს წარმოადგენდა. XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე იმერეთის მეფე  სოლომონ II შეეცადა ლეჩხუმის დამორჩილებას, მაგრამ უშედეგოდ. სამეგრელოს სამთავროს  რუსეთის იმპერიაში შესვლია შემდეგ ლეჩხუმის ტერიტორიაზე შეიქმნა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული —  ლეჩხუმის მაზრა.ლეჩხუმი თვისი რთული და საინტერესო რელიეფით (მთები, ქვაბულები, ვიწრობები, გამოქვაბულები) თვით წარმოადგენს ბუნებრივ მიუვალ „ციხესიმაგრეს“, ამას ემატება 40 ერთეულზე მეტი ადამიანის მიერ აგებული ციხე-სიმაგრე და ციხე-კოშკი, ამ შესაძლებლობებით საქართველოს ბარში მტერთაგან დევნილ სამეფო და სამთავრო ოჯახებს თავშესაფრად და სამეფო განძის დასაცავად ის დიდ სამსახურს უწევდა. თავისი სიძველითა და  გრანდიოზულობით. აღსანიშნავია: დეხვირის, მურის, ზუბის, ორბელის, უწვაშის ადრე ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრეები. სარეწკელას, ორპირის, ორხვის და სხვა თითქმის მიუვალი მღვიმეები, გამოყენებული იყო ბერ-მონაზვნების საცხოვრებლად.
ვახუშტი ბატონიშვილი თავის საქართველოს აღწერაში ლეჩხუმელთა შესახებ ამბობს: «მოსახლენი არიან აზნაურნი და გლეხნი, კაცნი მუნებურ მებრძოლნი, მხნენი, შემართებულნი, ტანადნი, ჰაეროვანნი, პურადნი, მორჩილნი უფალთა თვისთა».
XIX საუკუნე
მინი|300x300პქ|ლეჩხუმის მაზრა დასავლეთ საქართველოში რუსეთის მმართველობა შემოიღეს 1810 წლის თებერვლიდან. 1811 წლის აპრილში იმერეთი გამოცხადდა ოლქად. შემდეგ გადაკეთდა გუბერნიად. მასში შედიოდნენ იმერეთის და რაჭის მაზრები. 1867 წელს გაუქმდა სამეგრელოს სამთავროს დამოუკიდებლობა და იგი შეუერთდა ქუთაისის გუბერნიას. ლეჩხუმიც გამოცხადდა სამაზრო ერთეულად (მასში შედიოდა ზემო და ქვემო სვანეთი) და ისიც შევიდა ქუთაისის საგუბერნატოროში. ახლად შექმნილი მაზრის ფართობი 4636 კვ.კმ–ს შეადგენდა, ხოლო მოსახლეობა 37000 მცხოვრებს.
თავის მხრივ ლეჩხუმ–სვანეთის მაზრა დაყოფილი იყო ალპანის, ცაგერისა და სვანეთის საბოქაულოებად. საბოქაულოს განაგებდა მაზრის უფროსის მიერ დანიშნული ბოქაული. საბოქაულო დაყოფილი იყო საზოგადოებებად. მაზრაში სულ 24 საზოგადოება იყო. სასოფლო საზოგადოებას მართავდა მამასახლისი,რომელსაც გლეხობის თვალის ასახვევად, მეფის ხელისუფლება არჩეულ პირად თვლიდა, სინამდვილეში კი მამასახლისი ბოქაულის მიერ ინიშნებოდა და სოფილის საზოგადოებაში პოლიციური ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოს წარმომადგენელი იყო.
ლეჩხუმის სამაზრო ცენტრი გახდა ლაილაში.მურიდან ლაილაშს იქნა გადატანილი ადმინისტრაცია, სასამართლო,პოლიცია,დაბა სწრაფად გაიზარდა, აშენდა სახელოსნოები, სავაჭრო დუქნები, გაჩნდა რამდენიმე წვრილი საწარმო.
მე–19 საუკუნის 60–იან წლებში ლაილაშს იყო 125 კომლი 903 მცხოვრებით. სამაზრო ცენტრად გამოხადებიდან მალე იქ მოსახლეობის რიცხვმა სამი ათასს გადააჭარბა, ლაილაშს გაჩაღდა ვაჭრობა და ხელოსნობა, რასაც ძირითადად იქ მცხოვრები ებრაელები და სომხები წარმართავდნენ. ბაზრობაზე მოდიოდნენ მეზობელი კუთხეებიდან – რაჭველები, სვანები, იმერლები, გადმოდიოდნენ ოსები და ყარაჩაელებიც კი. იმ დროიდან ცხენისწყლის ხეობის და რიონ–ლაჯანურის ხეობის მცხოვრებ თავადაზნაურობას და ინტელიგენციას შორის იწყება გაუთავებელი დავა სამაზრო ცენტრის ლაილაშიდან ცაგერში გადმოტანის შესახებ.
მოპოვებული მასალების მიხედვით, ლეჩხუმის საზოგადოება აღნიშნული საკითხის გამო სამ ჯგუფად გაყოფილა. პირველ ჯგუფს მიეკუთვნებოდა დერჩის, მექვენის, ალპანის, ლაილაშისა და ჭყვიშის სასოფლო საზოგადოებანი, რომლებიც მაზრის ცენტრის ლაილაშში დატოვებას მოითხოვდნენ. აღნიშნულ საზოგადოებათა უმრავლესობა რიონის ხეობაშია განლაგებული.
მეორე ჯგუფი მოითხოვდა მაზრის ცენტრად ცაგერის აღიარებას. ამ ჯგუფში შედიოდნენ ცხენისწყლის ხეობის სოფლები, რომლებიც გაერთიანებული იყვნენ ოყურეშის, ზუბის, ლუხვანოს, დეხვირისა და ცაგერის სასოფლო საზოგადოებებში.
მესამე ჯგუფი უმცირესობაში იყო მოქცეული. მათი აზრით, მაზრის ცენტრი სოფელ ახალჭალას (ორბელი) უნდა დაფუძნებულიყო. ამ წინადადებას მიემხრენ მდინარე ლაჯანურის ხეობის სოფლები, რომლებიც ორბელის საზოგადოებაში იყვნენ გაერთიანებული.
რევოლუციამდელი პრესის ფურცლებიდან ირკვევა, რომ ლეჩხუმის მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრის შერჩევის საკითხი მწვავე კამათს იწვევდა მოსახლეობაში. ამიტომ მისი საბოლოო გადაწყვეტა წლების მანძილზე ჭიანურდებოდა.
1880 წელს ლეჩხუმში ქუთაისის გუბერნატორი ჩასულა, მას გადაწყვეტილი ჰქონდა მაზრის ცენტრად სოფელი ცაგერი შეერჩია,მაგრამ მისთვის დიდი წინააღმდეგობა გაუწევიათ ლაჯანურისა და რიონის ხეობათა საზოგადოებებს და იძულებული გამხდარა საგანგებოდ შედგენილი პირობები წარედგინა მათთვის. მათგან ერთ–ერთი მუხლი იყო ლაილაშისა და ცაგერის განაშენიანების საკითხი. ამაზე მიუთითებს „ივერიაში“ დაბეჭდილი წერილის შინაარსი, რომელიც მოგვითხრობს იმ გარდაქმნების შესახებ, რაც ორმა მოწინააღმდეგე დაჯგუფებამ გაატარა თავიანთი ცენტრების – ცაგერისა და ლაილაშის გამშვენიერებისათვის. 80–იან წლებში ცაგერში გაუყვანიათ გზატკეცილები, გაუშენებიათ ბაღი, რომელიც დღესაც ამშვენებს ცაგერს და შემორჩენილი აქვს სახელად „ენკელის ბაღი“ ( ენკელი გვარია იმ დროს ლეჩხუმის მაზრის უფროსისა, რომლის თაოსნობითაც გაშენდა ბაღი). აუგიათ სავაჭრო დუქნები, უფრო ორგანიზებული სახე მიუციათ „იარმურკობისათვის“, რაც ტრადიციულად ეწყობოდა მურში და შემდეგ ცაგერში და სხვა. ასეთი სამუშაოები ჩატარებულა სოფელ ლაილაშსაც. კორესპონდენცია მთავრდებოდა ასეთი სიტყვებით: „ბოლოს ლაილაშში დარჩება მაზრის ცენტრი, თუ ცაგერში გადაიტანებენ, არ ვიცით. იმედის თვალით შევყურებთ მომავალს, როცა მოვესწრებით სამაზრო ცენტრად ცაგერის აღიარებას“. მარცხნივ|მინი|330x330პქ|ცაგერი სამაზრო ცენტრის ცაგერში გადმოტანის მომხრეთა შორის მოთავეები იყვნენ ნასპერელი მემამულე, მაზრის პოლიციის უფროსი, ქველმოქმედი პიროვნება ტარას ახვლედიანი, ცაგერელი მემამულე ალექსი მდივანი და იმ დროს პრესის აქტიური თანამშრომელი, მრავალი კორესპონდენციის ავტორი ყართლან ჩიქოვანი (ქაიხოსრო გელოვანთან ერთად ამ სამი პიროვნების აქტიური ზრუნვით გაიხსნა დაბა ლაილაშს ლეჩხუმის პირველი საერო–საქალაქო სასწავლებელი 1871 წელს). სამაზრო ცენტრის ლაილაშს დარჩენის მოთავე იყო უგანათლებულესი პიროვნება, პუბლიცისტი, თავადი ქაიხოსრო გელოვანი (მეორე).
ლაილაშს სამაზრო ცენტრის არსებობის მოწინააღმდეგეებს მთავარ არგუმენტად ჰქონდათ სოფელ ღუს (ლაილაშის მიმდებარე სოფელი) მეწყრული მოვლემების გამო სამაზრო ცენტრში მისასვლელი გზების ყოველთვის უვარგისობა.
1882 წელს „დროებაში“ გამოქვეყნდა უმაღლესი მთავრობის განკარგულება ქალაქად ცაგერის დატკიცების შესახებ. გაზეთ „დროებაში“ ვკითხულობთ: „4 თებერვალს ლეჩხუმის მაზრის უფროსმა გამოაცხადა უმაღლესი მთავრობის განკარგულება, რომ დღემდის ქალაქად წოდებული ლაილაში გაუქმდა და მის მაგივრად ქალაქად დამტკიცდა ცაგერი“. 1882 წელს ლეჩხუმის სამაზრო ცენტრი ლაილაშიდან ცაგერში იქნა გადმოტანილი. ლაილაშელების გულისწყრომა გაზეთ „ივერიის“ ფურცლებზე შემდეგნაირად გამოხატა კორესპოდენტმა: „სანამ ლაილაში იყო სატახტო დაბა, სადაც წარმოებდა ლეჩხუმის თავი და თავი გამგებლობა, სანამ ლაილაშში მოთავსებული იყვნენ უმთავრესი სასამართლონი, მანამდის ლეჩხუმის ყოფა–ცხოვრება მიმდინარეობდა წყნარად, დინჯად და როგორც ზოგნი ამბობებ საბედნიეროდაც. მაგრამ ერთ–დღეს მოიქუფრა ლაილაშის ცა, ისე სქელის ღრუბლებით დაიფარა ბრწყინვალე მზე, რომ ერთი სხივი რა რის, ისიც კი არარსაიდან ანათებდა ამ არემარეს. ამავე დროს, სამაგიეროდ სოფელ ცაგერის მიდამო გამთბარი და განათებული იყო დიდებულის მზისაგან ისე რომ, ბერიკაცები თავის დღეში არ მოსწრებიან იმისთანა საკვირველს და საამურ სინათლეს. ის დრე იყო და ის დღე, ყველაფერმა იცვალა ფერი ლეჩხუმისათვის, რაც აქამდის აღმა მიდიოდა, იმას დაღმა მოჰყვა მიმდინარეობა, დამარცხებულ ლაილაშს სული უგუბდება, როდესაც ხედავს ცაგერის ბედნიერებას და ბედნიერი ცაგერი კი ფეხებს უბრაგუნებს უმისოდაც წელში მოწყვეტილ ლაილაშს“.
შემდგომი პერიოდის მასალებიდან ირკვევა, რომ რიონისა და ლაჯანურის ხეობების სასოფლო საზოგადოებების თავკაცებს ფარხმალი არ დაუყრიათ და იბრძოდნენ სამაზრო მმართველობის ორგანოების უკან – ლაილაშში დაბრუნებისათვის. როგორც ჩანს,ქუთაისის ახალი გუბერნატორი კიდევაც დაუთახნმებიათ ამაზე და სათანადო განკარგულება გაუცია მაზრის უფროსისადმი, რომ ცაგერში გადატანილი სამაზრო დაწესებულებები გადაეტანათ ისევ ლაილაშში. გუბერნატორის აღნიშნული განკარგულება არ შესრულებულა, იგი მალე გარდაიცვალა და მაზრის უფროსს უარი უთქვამს მის განხორციელებაზე.
ცაგერი საბოლოოდ დამტკიცდა სამაზრო ცენტრად, მიუხედავად ამისა უკმაყოფილების გამოძახილი კვლავ პოულობს ასახვას „ივერიის“ ფურცლებზე. თავადი ქაიხოსრო გელოვანი, რომელიც სამაზრო ცენტრის ცაგერში დაფუძნების მოწინააღმდეგე იყო, წერს: ყური არ უგდეს უმრავლესობის მოთხოვნებს, აღსრულდა უმცირებსობის სურვილი, სამაზრო ცენტრი ცაგერში წაიღეს. სამაზრო პოლიცია და სასამართლო ხალხისათვის არის დანიშნული, მაგრამ ლეჩხუმში ეს ასე არარის – ერთი–ორი რომ სარგებლობს ამ დაწესებულებით, ასი და ორასი მოკლებულია პოლიციის მფარველობას და მსაჯულთა სამართალდ სიშორის გამო.ამიტომ მაზრის სამმართველოსი და მომრიგებელი სამსჯავროს ცაგერში დაფუძნება შეუფერებელი ღონისძიება იყო.
რაჭა-ლეჩხუმის გლეხთა აჯანყება
რაჭა-ლეჩხუმის გლეხთა აჯანყება დაიწყო 1918 წელს მენშევიკთა ბატონობის წინააღმდეგ. აჯანყების უშუალო საბაბი გახდა სოფელ  ლასურიაში მოწვეულ ყრილობაზე სამაზრო ერობის წარმომადგენელთა გამოუცხადებლობა და ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ  ცაგერის გამაგრების დაწყება. გლეხების ერთ-ერთმა რაზმმა, რომელსაც ი. სვანიძე მეთაურობდა, ხელთ იგდო ცაგერი და სამაზრო ხელისუფლება გააუქმა. მენშევიკურმა მთავრობამ ლეჩხუმში გვარდიელთა ეაზმი გაგზავნა ჯავშნოსანი ავტომობილის თანხლებით, მაგრამ ეს რაზმი გლეხებმა განაიარაღეს, ხოლო მისი მეთაური დ. დადეშქელიანი მოკლეს.
აფხაზეთის გადასახლება
საქართველოში საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ საქართველოს სოციალისტური რესპუბლიკის კომპარტიის მდივანმა ლავრენტი ბერიამ 1934 წელს დაიწყო რაჭა-ლეჩხუმი, სვანეთ-სამეგრელოს ცალკეული მხარეებიდან მოსახლეობის კომპაქტური ჩასახლება აფხაზეთის ტერიტორიაზე მისი სრული ათვისების და მხარის დემოგრაფიული ცვლილებებსთვის. ამ პერიოდში აფხაზეთში ფეხი ძიერად მოიკიდა ქართული წარმოშობის მოსახლეობამ და თანდათან გაქრა დომინანტი ბერძნულ-ჩრდილოკავკასიური ელემენტები. გადასახლებებს მოყვა ლეჩხუმის დემოგრაფიული შემცირება. თუმცა აფხაზეთში დამკვიდრდა საკმაოდ ძლიერი და მრავალრიცხოვანი ლეჩხუმური დასახლებები.
აფხაზეთის ომი
აფხაზეთის ომში ბევრი ლეჩხუმელი იბრძოდა. განსაკუთრებით კოპალიანები, ბენდელიანები, მუშკუდიანები. გუმისთის ფრონტზე გამაგრებული ბატალიონებიდან ყველაზე ცნობილის და აგნგარიშგასაწევი I ბატალიონის უმრავლესობას ლეჩხუმელები შეადგნედნენ (განსაკუთრებით კოპალიანები). ესენი ძირითადად იყვნენ ადგილობრივი სამხედროები და მოხალისეები ვინც ბერიას გადასახლების შემდეგ ან მანამდე ნებაყოფლობით გადასახლებულთა შრთამომავლები იყვნენ. მათ განსკაუთრებულ როლი მიუძღვით ორ ყველაზე სისხლისმღვრელი ბრძლის მოგერიებაში მათ შორის ცნობილი მარტის ბრძოლები და ტამიშის სპეცოპერაციის მოგერიება.
დღევანდელობა
დღეს ლეჩხუმი დეპოპულაციას განიცდის. მხარეში არაა შექმნილი სათანადო საარსებო პირობები და სმაუშაო ადგილები იმისათვის რომ ადამიანმა შეძლოს მატერიალური კეთილდღეობის მიღება. თუმცა ბოლო პერიოდში შეინიშნება პროგრესი კულტურული განვითარების მხრივ. ლეჩხუმში დღეს ძირითადად მწარმოებელ ბრენდად ქცეულია მეღვნეობა და ღვინის საწარმოები.
რელიგია
ლეჩხუმში  ქრისტიანობა VI-VII საუკუნეებიდან დამკვიდრდა. დღეის მდგომარეობით მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არის 30-მდე ნანგრევი და ძლიერ დაზიანებული და უკვე აღდგენილი და ახლად აშენებული 35-მდე ეკლესია-მონასტერი. აქედან სიძველით გამოირჩევა მურის წმიდა მაქსიმეს (ადრე არსენის) (VI-VIIსს), გვესოს ღმრთისშობლის (IX-XI სს), ცაგერის ღმრთისმშობლის მიძინების საკათედრო ტაძარი (X-XI სს), ლაბეჭინის წმიდა გიორგის (X-XI სს), გონის წმიდა გიორგის (X-XI სს), ხვამლის წმიდა გიორგის  (XII-XIIIსს),  დერჩის იოანე ნათლისმცემლის  ( XI ს), ცხეთის წმიდა გიორგის (XVIII ს) ეკლესია მონასტრები. მათ შორის მთავარია წმ. მაქსიმე აღმსარებლის სახლეობის მამათა მონასტერი. წმ. მაქსიმე ითვლება მთლეი ლეჩხუმის მფარველად. მისი წმინდა ძვლები აღოაჩინეს ამავე ეკლესიის საძირკველში 2014 წელს.
დასახლების ტიპები
საქართველოში ისტორიულად ჩამოყალიბდა დასახლების სამი ტიპი: მთური - ფერდობზე შეფენილი სახლების მცირე რაოდენობა, მჭიდრო მსხვილი დასახლებული პუნქტი აღმოსავლეთ საქართველოში, საკარმიდამო ტიპის დასახლება დასავლეთ საქართველოში. დასახლების ამ ტიპებს შეეფარდება საცხოვრებელ ნაგებობათა სახეობები: მთური, დარბაზული და კოლხური.
საქართველოს მთიანეთის საცხოვრებელი ნაგებობა წარმოადგენს 2-4-სართულიან ქვის ნაგებობას, აგებულს მშრალი წყობითა და დუღაბით. საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობანი განლაგებულია ვერტიკალურ სიბრტყეზე და ჩაკეტილი კომპლექსის სახით წარმოგვიდგება. ლეჩხუმში ორი სახის სამოსახლოებია. მთისწინეთში შედარებით სწორედ მთიანეთის მსგავსი საცხოვრებელი კარმიდამოებია, დაბლობში კი კოლხური ტიპის ოდები ან ოდას მსგავსი შედარებით დიდი სახლები ე.წ. „კოცოლზე“.
ციხე-კოშკების სიმრავლეს ადასტურებს ვახუშტი ბატონიშვილი. „ლეჩხუმის მოსახლეები, აზნაურნი და გლეხნი, რამეთუ არ არის მოსახლე, რომელს არს ედგას ციხე-კოშკი ქვითკირისა, შენობანი ყოველივე ქვითკირისანი” (XVIIIს).
რიგ სოფლებში ასევე გავრცელებულია ე.წ. „ფახა“ და „ძელურები“. თუმცა მათი უმეტესობა დღესდღეობით მხოლოდ დროებითი საცხოვრებლებია.
სამოსი
მინი|299x299პქ|ჩოხა და დამახასიათებელი აღკაზმულობა. შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული ლეჩხუმელი მამაკაცის ეროვნული სამოსის ძირითადი ტიპი ჩოხა-ახალუხის კომპლექსია, ვერცხლისთავიანი ან შავთავიანი მასრებითა და ვერცხლისქარქაშიანი ან შავქარქაშიანი ხანჯლით გაწყობილი. ჩოხების ფერებში ჭარბობს შავი და თეთრი. ასევე ზოგიერთ სოფელში გავრცელებული იყო რაჭვული ჩოხა, მეგრული ყაბალახი და იმერული თავსაკრავი.
თუმცა უკვე XIX საუკუნის ბოლოდან და XX საუკუნის დასაწყისიდან ტანსაცმლის ძირითად მასალად ფაბრიკული ქსოვილების გამოყენებამ დააკნინა შინამრეწველობა და კუსტარული შინარეწვა, რამაც ზეგავლენა მოახდინა ქართული ჩაცმულობის ტრადიციულ ფორმებზე. საქართველოში გავრცელება დაიწყო ევროპულმა მოდამ. სოფლის მოსახლეობა ჩოხას რუსულ მაზარაზე ცვლის, მაღალი კლასის წარმომადგენლები - ევროპულ ფრაკებსა და კოსტიუმებზე.
სოციალური ურთიერთობები
ისტორიულად საქართველოში ჩამოყალიბდა დიდი პატრიარქალური ოჯახი, ერთობის სახლი, ერთ ჭერქვეშ მცხოვრები, დაუყოფელი რამდენიმე თაობა. დიდ ოჯახს განაგებდა უფროსი მამაკაცი, რომელიც სათავეში უდგა შთამომავლობას და რომლის სახელსაც ატარებდა ოჯახი. ის იყო მთელი ოჯახისათვის საერთო გეზის მიმცემი ყველა საკითხში, პასუხისმგებელი, ფლობდა ხაზინის (ქისის) შენახვის, სხვა სამუშაოებით ნაშოვნი ფულის ცენტრალიზაციისა და ხარჯვის უფლებას, ოჯახს შიგნით იყო მოსამართლე და განმსჯელი. სოფლის ყრილობაზე, სადაც სოფლისათვის საერთო საკითხებზე მსჯელობდნენ, ოჯახს წარმოადგენდა უფროსი მამაკაცი: სახლის უფროსი საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სხვადასხვა ადგილობრივი დიალექტური ფორმით წარმოითქმის (პაპა, სახლიკაცი, სახლის დიდი და ა.შ) რაჭასა და ლეჩხუმში კი მას ბაბუა ეწოდება. უხუცესი მამაკაცის ძალაუფლებისა და ავტორიტეტის გამომხატველია საპატიო სკამ-სავარძელი - სვანური „საკურცხილ“, მთის რაჭული „საკარცხულ“, მთიულური „საუფროსო სკამი“, მოხეური „სამარტო სკამი“, როგორც ოჯახის უფროსის რიტუალური და სოციალური ყოფის გარკვეული ატრიბუტი. ლეჩხუმში რაჭვული ტიპი იყო გავრცელებული
ოჯახის შიდა საქმეებს, ძირითადად, სამეურნეო საკითხებს განაგებდა უხუცესი ქალი, რომელსაც რაჭა-ლეჩხუმში ეწოდება ბებია (სხვ. კუთხეებში უფროსი ქალი, ბები, დედაკაცი და ა.შ). მას ევალებოდა პურის ცხობა, მთელი წლის მოსავლის განაწილება-გაყიდვა, ოჯახის დანარჩენ ქალთა შორის სამუშაოს განაწილება და სხვ. ოჯახის დედასთან ინახებოდა სკივრებისა და ბეღლებისგასაღებების ასხმულა - ოჯახის შიდა სამეურნეო საქმიანობის სიმბოლო. ქალი დედა ოჯახის ერთიანობის, სითბოს, სიმ-ყუდროვის გამომხატველი და ოჯახის ბურჯი იყო.
ამგვარი წყობილება გაგრძელდა მეოცე საუკუნის ოცდაათიან წლებამდე თუმცა ზოგიერთ სოფელში იგი დღემდე გვხვდება.
ღირსშესანიშნაობები
ხვამლის მასივი; წმ. მაქსიმე აღმსარებლის წმინდა ნაწილები და მისი სახელობის მონასტერი მურში და მისსავე სახელობის გრანდიოზული მშენებარე ტაძარი ქ.ცაგერში; ცაგერის ვარლამ მახარობლიძის სახელობის ისტორიული მუზეუმი; ცხეთა-დეხვირის არქეოლოგიურ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი „ღია ცის ქვეშ“; პოეზიის მარად უჭკნობი შედევრების ავტორის ლადო ასათიანის, ომში დაღუპული პოეტის სევერიან ისიანის, საინჟინრო ჯარების მარშლის არჩილ გელოვანის მემორიალური მუზეუმები; ქალაქ ცაგერის სურათების გალერეა; მწვანე თეატრი, ე. ბენდელიანის საოჯახო მუზეუმი. მრავალ-ეთნიკური (ქართველები, ებრაელები, სომხები, ოსები, ქურთები, რუსები,..) მთის სოფელი ლაილაში, სადაც არის მართლმადიდებელი, სომხური ეკლესიები და მე-7 საუკუნის ებრაული სინაგოგა; მურის ციხეები ცაგერთან ახლოს, ორბელის ციხე-კომპლექსი, დეხვირის ციხე, ლასურიაშის საეკლესიო- სამონასტრო კომპლექსი, ლაჯანურ ჰესი მსოფლიოში ერთ ერთი ყველაზე უნიკალური ჰესი, მდინარე ლაჯანურის ზემო წელი – ძუღურის და ლაშიჭალის იშვიათი სამკურნალო მინერალური წყლები, სოფ. სპათაგორის არჩილ გელოვანის მემორიალური მუზეუმი, საირმის საოცარი კასტრული „სვეტები“, ტვიშის თავდაცვითი სამხედრო ნამგოგები (დაახლ. XIIIს.), უძველესი ნასოფლარი გონი-შემდგომში ამავე სახელწოდების ადრე შუასაუკუნეების წმ.გიორგის სახელობის ეკლესია, საინტერესო არქიტექტურული ნაგებობა. მასში არსებული კანკელი გამოირჩევა უაღრესად საინტერესო მაღალმსტერილურობით; ღვირიშის ხეობა- ამავე სახელწოდების თვალწარმტაცი ჩანჩქერით; ოყურეშში „უსახელაურის“ უნიკალური ვაზის ჯიშის ადგილი; სოფ. ზუბის ქვის ხანის ნასახლარი, წმ. გიორგის სახელობის მოქმედი ეკლესია დაანტიკური პერიოდის ზუბის ციხე;
ცნობილი ლეჩხუმელები
იასონ გელოვანი — ლეჩხუმის თავადი XIX საუკუნის შუა წლებში. ლეჩხუმის ცენტრის ლაილაშიდან ცაგერში გადატანის ერთ ერთი მთავარი ინიციატორი; შემდგომში სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი;
ტარასი ახვლედიანი — XIX საუკუნის ლეჩხუმის მაზრის ყველაზე ცნობილი და გავნენიანი პოლიცმეისტერი. ლაილაშიდან ცაგერში ლეჩხუმის ცენტრის გადატანის ერთ ერთი ინიციატორი;
ლეჩხუმური გვარები
ა
ბ
გ
დ
ე
თ
კ
ლ
მ
ნ
ო
ჟ
უ
ფ
ქ
ღ
ყ
ჩ
ჭ
ხ
ჯ
სქოლიო
კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით კატეგორია:ეთნოგრაფია
გადაღუნვის წერტილი
მათემატიკაში, კერძოდ მათემატიკურ ანალიზში ფუნქციის გადაღუნვის წერტილი ეწოდება წერტილს, სადაც ფუნქციის გრაფიკი იცვლის ამოზნექილობას, ანუ გადადის ამოზნექილობიდან ჩაზნექილობაში ან პირიქით.
განმარტება
ფუნქციის გადაღუნვის წერტილის ფორმალური განმარტება სხვადასხვანაირად შეიძლება:
აუცილებელი, მაგრამ არა საკმარისი პირობა
თუ გვაქვს ტოლობა, ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ფუნქციას ამ წერტილში გადაღუნვის წერტილი გააჩნია. დამატებით საჭიროა, რომ წერტილში ნულისგან განსხვავებული ყველაზე დაბალი რიგის წარმოებული კენტი რიგის იყოს (ანუ მესამე, მეხუთე და ა.შ.). თუ ეს არ სრულდება, მაშინ წერტილი გადაღუნვის არაა, ამის მაგალითია ფუნქცია (პირველი არანულოვანი წარმოებული წერტილში 0 მე-4 რიგისაა).
რეკომენდებული ლიტერატურა
კატეგორია:მათემატიკური ანალიზი კატეგორია:მათემატიკა
წმინდა ელენე, ამაღლება და ტრისტანი-და-კუნია
წმინდა ელენე, ამაღლება და ტრისტანი-და-კუნია (Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha) — დიდი ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორია, შედგება წმინდა ელენეს, ამაღლების და ტრისტან-და-კუნიას კუნძულების ჯგუფისგან, რომლებიც მდებარეობენ ატლანტის ოკეანეში, აფრიკის კონტინენტის სანაპიროს დასავლეთით. 2009 წლის 1 სექტემბრამდე ერქვა წმინდა ელენეს კუნძული და ტერიტორია (Saint Helena and Dependencies), რის შემდეგაც ძალაში შევიდა ახალი კონსტიტუცია, რომლის ძალითაც ამ სამ კუნძულს თანაბარი უფლებები და სტატუსი მიენიჭა.
ისტორია
სამივე კუნძული ერთმანეთისგან საკმაოდაა დაშორებული, აქ ადგილობრივი მოსახლეობა არ სახლობდა და ეს კუნძულები უკაცრიელი დარჩა XVI საუკუნის დასაწყისამდე. 1501 წლის 25 მარტს გალისიელმა მეზღვაურმა ჟუან და ნოვამ აღმოაჩინა ამაღლების კუნძული, დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ, 1502 წლის 21 მარტს აღმოჩენილი იქნა წმინდა ელენეს კუნძული. უკიდურეს სამხრეთით არსებული კუნძულების ჯგუფი აღმოჩენილი იქნა 1506 წელს, პორტუგალიელი მეზღვაურების მიერ, სწორედ მათ უწოდეს ამ კუნძულებს ტრისტანი-და-კუნია.
კუნძულების გეოგრაფია
thumb|right|250px|წმინდა ელენე, ამაღლება და ტრისტანი-და-კუნია ატლანტის ოკეანეში წმინდა ელენეს კუნძული — ვულკანური წარმოშობისაა. მის სამხრეთ ნაწილში არსებობს რამდენიმე ჩამქრალი კრატერი ზღვის დონიდან 818 მეტრამდე სიმაღლით. კლიმატი პასატური და ტროპიკულია. ამაღლებულ რაიონებში მოდის 1000 მმ-მდე ნალექი წელიწადში. ჯეიმსტაუნის რაიონში — სულ დაახლოებით 140 მმ წელიწადში.
წმინდა ელენეს კუნძულზე ჭარბობს მინდვრები და ბუჩქები, ხარობს სოჭი, ევკალიპტი, კვიპაროზი.
ამაღლების კუნძული — ვულკანური წარმოშობისაა, წარმოადგენს ჩამქრალი კრატერების პლატოს 858 მეტრამდე სიმაღლით (გრინის მთა). ის მდებარეობს წყალქვეშა ქედზე. კლიმატი ტროპიკულია. ნალექები მოდის 700—1000 მმ-მდე წელიწადში. კუნძული დაფარულია ბალახოვანი მცენარეულობით.
ტრისტან-და-კუნია — ოთხი ვულკანური კუნძულის ჯგუფი. კუნძული ტრისტანი-და-კუნია — ყველაზე დიდია და ფაქტობრივად წარმოადგენს დედოფალ მერის პიკზე მდებარე 2062 მეტრი სიმაღლის კონუსური ფორმის მძინარე ვულკანს.
მოსახლეობა
2016 წლის აღწერის მონაცემებით ყველა კუნძულის საერთო მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 5633 ადამიანს. წმინდა ელენეს კუნძულზე ცხოვრობს 4534 ადამიანი, ხოლო ტრისტანი-და-კუნიას კუნძულზე 293 ადამიანი. ამაღლების კუნძულს არა ჰყავს მუდმივი მოსახლეობა, იქ ცხოვრობენ მხოლოდ სამხედროები და მოსამსახურეები თავიანთი ოჯახებით, რომელთა რაოდენობაა 806 ადამიანი: 556 მოსახლე წმინდა ელენეს კუნძულიდან, 250 ადამიანი დიდი ბრიტანეთიდან და აშშ-დან.
ბოლოკოური
ბოლოკოური — მთა საქართველოში, ბაღდათის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ხანისწყლის ზემო დინებისა და მისი მარცხენა შენაკადის — ქერშავეთის წყალგამყოფზე (მესხეთის ქედის ჩრდილოეთი განშტოება). სიმაღლე 2312,4 მ. აგებულია პალეოგენური ასაკის ვულკანოგენური ქანებით. ბოლოკოურის ჩრდილოეთი ციცაბო კალთა შემოსილია შერეული ტყით, მწვერვალი — სუბალპური მდელოებით, რომლებსაც საზაფხულო საძოვრად იყენებენ.
კომში
კომში, ბია (Cydonia) — მრავალწლოვანი მცენარის გვარი ვარდყვავილოვანთა ოჯახისა. არსებობს 1 სახეობა — ჩვეულებრივი კომში (Cydonia oblonga).
ბოლოკოური
სქოლიო
კატეგორია:იმერეთის მხარის მთები
კომში
კომში ტანდაბალი ხე ან ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 1,5-5 მ აღწევს. ნაყოფი ყვითელია, მსხლისებრი ან ვაშლისებრი ფორმა აქვს, შებუსული ან შეუბუსავია. რბილობი მოთეთროა, მორკბო-მომჟავო ან მჟავე, არომატული. შეიცავს (%-ობით): 7,22-15,06 შაქარს, 0,24-1,26 ორგანულ მჟავებს, 0,18-0,98 პექტინს და სხვა. ამზადებენ მურაბას, კომპოტს, ხილფაფასა და სხვა.
წმინდა ელენე, ამაღლება და ტრისტანი-და-კუნია
მოსახლეობა
ეთნიკური შემადგენლობა: სენტელენელები — ინგლისელების, ნიდერლანდელების, პორტუგალიელების, ინდოელების, აფრიკელების; ჩინელების შთამომავლები.
კომში
კომში ველურად იზრდება კავკასიაში, შუა აზიასა და ირანში. კულტივირებულია თითქმის ყველგან. ამრავლებენ თესლით ან ვეგეტატიურად. საქართველო კომშის ერთ-ერთი სამშობლოა, აქ ადგილობრივი წარმოშობის 75 ჯიში არსებობს. საუკეთესო ჯიშებია ლაგოდეხის მსხვილნაყოფა, ქართული მჟავე, შილდური საგვიანო, საკომპოტე და სხვა.
წმინდა ელენე, ამაღლება და ტრისტანი-და-კუნია
ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციულად (გეოგრაფიულადაც) ტერიტორია დაყოფილია სამ ნაწილად, რომელთაგან თითოეულს მართავს საბჭო. ტერიტორიის გუბერნატორი ხელმძღვანელობს წმინდა ელენეს საკანონმდებლო საბჭოს, ხოლო ამაღლების და ტრისტანი-და-კუნიას კუნძულებზე ის წარმოდგენილია ადმინისტრატორებით, რომლებიც ხელმძღვანელობენ ამ კუნძულების საბჭოებს.
კომში
ლიტერატურა
კატეგორია:ვარდისებრნი კატეგორია:ხილი კატეგორია:დეკორატიული ხეები
წმინდა ელენე, ამაღლება და ტრისტანი-და-კუნია
კუნძულების ეკონომიკა
ეკონომიკა მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული დიდი ბრიტანეთის ფინანსურ დახმარებაზე, რომელიც 2007 წელს შეადგენდა თითქმის $27 მილიონს ანუ სახელმწიფო წლიური ბიუჯეტის 70 %-ს. ადგილობრივი მოსახლეობა ძირითადად დაკავებულია თევზჭერით, შინაური პირუტყვის შენახვით და კუსტარული ნაკეთობების გაყიდვით. სამუშაო ადგილები საკმაოდ ცოტაა, ამიტომ მოსახლეობის 25 % ტოვებს საკუთარ საცხოვრებელ ადგილს და სამუშაოს საძებნელად მიემგზავრება აღდგომის კუნძულზე, ფოლკლენდის კუნძულებზე და დიდ ბრიტანეთში. მონაცემების მიხედვით 1998 წლისთვის უცხოეთში მუშაობდა 1200 ადამიანზე მეტი.
კუნძულებზე მოჰყავთ ყავა, მარცვლეული კულტურები, ბოსტნეული კულტურები, კარტოფილი; ამრავლებენ შინაურ საქონელს. განვითარებულია თევზჭერა, თევზთან ერთად ტრისტანი-და-კუნიას კუნძულებზე იჭერენ ჰომარებს.
ექსპორტი: სელი.
იმპორტი: სამრეწველო საქონელი, საწვავი.
ძირითადი სავაჭრო პარტნიორებია: დიდი ბრიტანეთი და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა.
სქოლიო
კატეგორია:წმინდა ელენეს, ამაღლების და ტრისტანი-და-კუნიას კუნძულები კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიები კატეგორია:ატლანტის ოკეანის კუნძულები კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს კუნძულები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები
სიესტა
სიტყვის „siesta“ და ზმნის „sestear“ წარმოშობა ლათინურ „hora sexta“-შია („მეექვსე საათი“, ანუ შუადღე). ეს იყო დაახლოებით 12-15 საათს შორის დრო, როდესაც სამუშაოს დროს შესვენებას ჰქონდა ადგილი.
სიესტის ტრადიციად ქცევის მაგალითებია შემდეგი ადგილები: ესპანეთი, ალბანეთი, ბანგლადეში, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, ბრაზილია, ჩინეთი, კვიპროსი, საბერძნეთი, ინდოეთი, ირანი, ერაყი, ისრაელი, იტალია (სამხ.), მალტა, მავრიტანია, მონტენეგრო, ჩრდილოეთი აფრიკა, პაკისტანი, ფილიპინები, სერბეთი, ტაივანი, ვიეტნამი, სალვადორი და დომინიკელთა რესპუბლიკა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძილი
კონექტიკუტი (მრავალმნიშვნელოვანი)
კონექტიკუტი შეიძლება აღნიშნავდეს:
კონდიდი
კონდიდი — აჭარის ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა კონდიდისა და ქვედა კონდიდის ძველი სახელწოდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
We'll Be Together
„We'll Be Together“ — ინგლისელი მომღერალ და მუსიკოს სტინგის სიმღერა ალბომიდან Nothing Like the Sun, რომელიც გამოიცა სინგლის სახით, 1987 წელს. სიმღერა პოპულარული იყო ინგლისსა და შტატებში. მისი განსხვავებული ვერსია ასევე ჩაიწერა სტინგისა და ენი ლენოქსის მონაწილეობით, ფილმისთვის „ბრიჯიტ ჯოუნსი: გონიერების ზღვარი“.