cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იმერეთის სამეფო
სოლომონ მეფე და როსტომ რაჭის ერისთავი
1757–1761 წლებში მეფესა და ერისთავს შორის უთანხმოება არ შეიმჩნევა. 1759 წლის საეკლესიო კრების დროს როსტომი პატივით მოიხსენიება, ხოლო 1760 წელს ქალაქ განჯის აღებისას მეფესთან ერთად, როსტომიც ეხმარება ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-ს. მაგრამ მშვიდობა დროებითი იყო. 1761 წელს ოსმალთა მორიგი ლაშქრობის დროს როსტომმა მეფის საწინააღმდეგო პოზიცია დაიკავა. ამ დროიდან მოყოლებული როსტომი განუხრელად იბრძვის სოლომონ მეფის წინააღმდეგ. იგი ოსმალთა ლაშქრობების პერიოდში ან მათი მეგზურია ან მათი შემოსვლისთანავე მტრის მხარეზე დგება და მეფეს ებრძვის. მასთან ერთად იბრძვის ოდიშის მთავარი კაცია II დადიანი.
1765 წლამდე სოლომონ მეფე მტერს ყოველთვის ამარცხებდა მაგრამ როსტომ ერისთავი ყოველთვის დაუსჯელი რჩებოდა, რადგან საგარეო და საშინაო მდგომარეობა ამის საშუალებას არ იძლეოდა. აბაშიძის სახლის დამდაბლების შემდეგ ჯერი როსტომ რაჭის ერისთავზე მიდგა. ამის პირველი ნიშანი ის იყო, რომ მეფემ ერისთავის მოწინააღმდეგე რაჭის თავადები დაიახლოვა, ამავე დროს დამდაბლებული აბაშიძეების ნაცვლად წერეთლები და წულუკიძეები წამოსწია.
მეფის საპირისპიროდ ერისთავმა ძველ ფანდს მიმართა, მან თავისი სიძე, მეფის ბიძაშვილი თეიმურაზ მამუკას ძე გადაიბირა და სოლომონის წინააღმდეგ აამხედრა. ამჯერად გაუმართლა ერისთავს. 1766 წელს თეიმურაზმა ორი წლით ტახტი წაართვა სოლომონს. მიუხედავად ტახტიდან სოლომონის გადაგდებისა ის მაინც შიშის ზარს სცემდა თეიმურაზსაც და მის მომხრე თავადებსაც. 1767 წელს სოლომონმა ლეკები დაიქირავა და რაჭას შეუსია. მანამდე მტრისაგან მიუწვდომელი რაჭა ლეკებმა აოხრეს.
ხრესილის ბრძოლიდან მოყოლებული სოლომონ მეფე თანდათან ძლიერდებოდა, როსტომ ერისთავმა მეფესთან შერიგება ამჯობინა. მეფური მოსაკითხი წინა დღეს გაუგზავნა, მეფემ მეორე დღეს ერისთავების ოჯახი სადარბაზოდ მიიწვია. როსტომ მეფემ იგრძნო რომ მეფე ხრესილის ომში ღალატს არ აპატიებდა და თავის დაძვრენა გადაწყვიტა. მეფეს ბარაკონში, ონში და ამბროლაურში მდებარე ციხე და სასახლეები გადასცა. მეფემ სამაგიეროდ მას ვეზირობა უბოძა, მის შვილს, გიორგის სარდლობა, ხოლო მეთოდეს — მდივანბეგობა. ერისთავმა მადლობა შესწირა მეფეს და სთხოვა მეციხოვნეები გაეტანებინა რაჭაში ციხეების ჩასაბარებლად. მეფე დასთანხმდა და ბასილა და კვირიკე იამანიძეები გააყოლა. ერისთავი რაჭაში წავიდა. თუმცა რაჭაში ჩასულმა როსტომმა ციხეების დათმობაზე მეფეს უარი შემოუთვალა. განაწყენებულმა მეფემ დარბაზის სხდომა მოიწვია, სადაც განიხილეს ეს საკითხი. დიდებულთა უმრავლესობამ დაცდა და შესაბამის მომენტში ერისთავის წინააღმდეგ ლაშქრობა გადაწყვიტეს.
ცხრაწყაროსთან გამარჯვების შემდეგ, ოსმალეთის წინააღმდეგ მებრძოლ მეფემ კარგად ესმოდა, რომ სათავადოების სისტემის წინააღმდეგ უნდა ებრძოლა. უპირველეს ყოვლისა როსტომის დამორჩილება იყო საჭირო, მაგრამ ეს ადვილი საქმე არ ჩანდა. რაჭის დაპყრობის წინააღმდეგი იყო კაცია II დადიანი, რომელიც პირად საფრთხეს ხედავდა მეფის გაძლიერებაში და იცოდა რაჭის შემდეგ ჯერი ოდიშზე მიდგებოდა. ამ ბრძოლაში დადიანს გვერდით ედგა აფხაზეთის მთავარიც, ხოლო გურიაში ოსმალების მომხრე მთავარი იჯდა გურიელად.
1768 წელს, მეორედ გამეფებისთანავე, სოლომონ მეფე რაჭაში შეიჭრა დაქირავებული ლეკების თანხლებით, მაგრამ ერისთავი ხელში ვერ ჩაიგდო. ერისთავი დადიანთან გაიქცა. მეფემ ლეკთა რაზმებით რაჭის აოხრებას მოუხშირა, მაგრამ ერისთავის შეპყრობას ვერ ახერხებდა. ბოლოს დარწმუნდა, რომ ერისთავს ხელში ვერ ჩაიგდებდა და შერიგება არჩია.
სანამ მეფე და როსტომ ერისთავი დაზავდებოდნენ, როსტომმა ყველგან მოსინჯა ნაიდაგი მოკავშირეების მოსაძებნად. დადიანმა და როსტომმა კათალიკოსი ბესარიონი და ქაიხოსრო აბაშიძე მალულად გააგზავნეს ახალციხის ფაშასთან რათა ჯარი გამოეთხოვათ და ტახტიდან ჩამოეგდოთ სოლომონი. ამასობაში სოლომონმა დაღესტნიდან ლეკები ჩამოიყვანა და დალაშქრა რაჭა. ბესარიონ კათალიკოსი ფაშას აჩქარებდა. ამ დროს ახალციხეში ფარულად ჩავიდა მეფის ძმა იოსები, იგი მეფემ დასაზავებლად გამოაგზავნა, იმ პირობით თუ ბესარიონს დატყვევებულს გააყოლებდა იმერეთში. ამ დროს რუსეთ-ოსმალეთის ომი მიმდინარეობდა და ახალციხის ფაშამ იმის შიშით, რომ რუსეთს არ მიმხრობოდა სოლომონს არ აწყენინა. კათალიკოსი ბესარიონი დაპატიმრა და ციხეში გამოამწყვდია.
კათალიკოსმა ბუხრის კედელი გაანგრია და თავი დააღწია პატიმრობას, მას იმერეთში მისასვლელი პირი არ ჰქონდა და თავი შეაფარა ოდიშს თავის დისშვილ, კაციას დადიანთან. 1769 წლის 10 მაისს მეფემ ბესარიონი გადააყენა და მის მაგივრად თავისი ძმა იოსები დანიშნა.
რაჭის ერისთავმა დახმარებისათვის ჯერ ყაბარდოს მთავარს, ხოლო შემდეგ ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-ს მიმართა. მაგრამ ორივემ უარით გაისტუმრა. ერეკლე მეფის უარი განპირობებული იყო 1758 წლის სამოკავშირეო ხელშეკრულებით. როსტომი გამოუვალ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, მაგრამ მაინც გადარჩა. აღნიშნულ პერიოდში რუსეთ-ოსმალეთის ომი მიმდინარეობდა, სოლომონ მეფე რუსეთის მხარეზე აპირებდა გამოსვლას. ამას დაემთხვა რუსეთის წარმომადგენლის ჩამოსვლა საქართველოში, რომელმაც სოლომონ მეფე სამხედრო კავშირის დასადებად მიიწვია ერეკლე მეფესთან, რათა საქართველოს მეფეებს ომი გაეჩაღებინათ თურქეთის წინააღმდეგ. შექმნილ ვითარებაში შეუძლებელი იყო შინაომის გაჩაღება და როსტომის დასჯა, სოლომონ მეფემ ერისთავთან კვლავ ზავი დადო და მორჩილებაზე დააფიცა. ეს მოხდა 1769 წელის მაისში.
1769 წელს დაზავებიდან რამდენიმე თვეში, კარისკაცთა რჩევით მეფემ მოიხმო კათალიკოსი იოსები და დაავალა როსტომ ერისთავთან შუამავლობა მისი საბოლოო შემორიგების მიზნით. იოსებმა შუამავლობა იკისრა და ბარაკონში გაემგზავრა. ბარაკონში, მეფური პატივით მიღებულმა ერისთავს შერიგება აღუთქვა და ბარძიმზე დაიფიცა. მეფის უღალატობაში დარწმუნებული ერისთავი თავისი შვიდი ვაჟიშვილით მეფესთან გაემგზავრა ვარციხეში. სიფრთხილის გამო საკმაო რაოდენობის ჯარი იახლა. მეფე დიდი ჯარით მიეგება. ზეიმით მიიწვიეს ვარციხეს, სადაც ლხინი 20 დღე გაგრძელდა. ერისთავი კურდღლებზე ნადირობის ტრფიალი იყო, მეფემ გეგუთში იაშვილის მამულში ნადირობა შესთავაზა. ნადირობისათვის მდინარე რიონზე უნდა გადასულიყვნენ, ჯერ მეფე გადავიდა, შემდეგ როსტომი თავისი შვიდი შვილით და რვა აზნაურით. ერისთავის ჯარის რაიონსგაღმა გადაყვანა წინასწარ გაგზავნილმა პაპუნა წერეთელმა დააყოვნა. იაშვილების მამულში ერისთავებს რამდენიმე კაცი მიეგება ვითომდა პატივისცემის ნიშნად, მაგრამ დამხდურები უკან მოექცნენ სტუმრებს და მოულოდნელად ხელფეხშეკრული ერისთავები ეზოში დაყარეს. მეფის ბრძანების თანახმად მამა-შვილებს თვალები დასთხარეს. ასე სასტიკად დასაჯა სოლომონ მეფემ როსტომ რაჭის ერისთავი. მეფემ რაჭის საერისთავო გააუქმა, მიწების უდიდესი ნაწილი სამეფო საკუთრებად გამოაცხადა, ციხეებში თავისი ხალხი ჩააყენა, ხოლო ნაწილი სოფლებისა თავის ძმას — იოსებს გადასცა. მეფემ რაჭიდან გამოდევნილ ძმებ წულუკიძეებს მამა-პაპური სამკვიდრებელი დაუბრუნა. ასევე წილი დაუდო წერეთლებს, რომლებიც მეფეს დიდ დახმარებას უწევდნენ ერისთავის დახმარებაში.
რაჭის საერისთავოს გაუქმებამ დააფრთხო დადიანი, რომელსაც იგივე მოლოდინი ჰქონდა ოდიშის სამთავროს მიმართაც. ამის გამო დადიანი მკვეთრად დაუპირისპირდა სოლომონ მეფეს. კაცია დადიანი კვლავ ძველ გზას დაადგა და იბრძოდა ოდიშის სამთავროს დამოუკიდებლობისათვის. ორივე მოწინააღმდეგე ცდილობდა ამ შინაფეოდალურ ბრძოლაში თავის სასარგებლოდ გამოეყენებინა გარეშე მტრები ოსმალეთისა და რუსეთის იმპერიები.
მეფე-მთავარს შორის ურთიერთობა ისე გამწვავდა. რომ კაცია დადიანმა ოდიში ეკლესიურადაც ცალკე გამოყო. ბესარიონი, რომელიც სოლომონმა იმერეთის კათალიკოსობიდან 1769 წელს გადააყენა, ოდიშში გაიხიზნა. კაცია დადიანმა იგი ოდიშის კათალიკოსად დანიშნა. დასავლეთ საქართველოში ორი კათალიკოსი იჯდა. იმერეთში მეფის ძმა იოსები და ოდიშში როსტომ ერისთავის ძმა ბესარიონი. მაგრამ ორხელისუფლებიანობა დიდხანს არ გაგრძელებულა. 1773 წელს ბესარიონი გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ოდიშში კათალიკოსი არ აურჩევიათ. რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს ერთ ხანს დადიანმა თურქეთსაც შეაქცია ზურგი და რუსეთთან დიპლომატიური კავშირების დამყარება სცადა. 1773 წელს დადიანი არ შეუერთდა სოლომონისა და ერეკლეს სამეგობრო ხელშეკრულებას, მაგრამ საბოლოოდ იმერთა მეფემ მაინც გატეხა დადიანის წინააღმდეგობა და 1776 წელს მორიგების საფუძველზე იგი სოლომონს დამორჩილდა.
სასტიკი სასჯელის შემდეგ ერისთავის შვიდი შვილიდან ოთხი ცოცხალი დარჩა და სტამბოლში გადაიხვეწნენ. როსტომი 1770 წელს გამოუშვეს ციხიდან და 1790 წლამდე იცოცხლა.
მეთოდე ერისთავმა რომელსაც მხედველობა დაუბრუნდა, ოსმალთა და ლეკთა ჯარით ორჯერ ილაშქრა იმერეთში (1772 და 1774 წწ.) სოლომონ მეფის ტახტიდან ჩამოგდების მიზნით, მაგრამ ორივეჯერ ჩხერთან დამარცხდა, ტყვედ ჩაუვარდა სოლომონს და მას ისევ დასთხარეს თვალები, რის შემდეგაც იმერეთიდან გააძევეს. თვალებდამწვარი მეთოდე ერეკლე მეფემ შეიფარა, ერეკლე II-ის გარდაცვალების შემდეგ იმერეთში დაბრუნდა სოლომონ II-მ მას ბარაკონი დაუბრუნა. როსტომის მეორე ვაჟი გიორგი, რომელიც 1769 წელს ცალი თვალით დაბრმავდა, ოსმალეთის სულთნის სამსახურში იყო ქიორბეის სახელით. 1784 წელს სოლომონის გარდაცვალების შემდეგ სულთანმა აბდულჰამიდ I-მა (1774-1789 წწ.) იგი იმერეთში გამოგზავნა გასამეფებლად, მაგრამ როდესაც მან გაიგო ტახტზე თავისი ცოლის, ელენეს, ძმის დავითის ტახტზე ასვლის ამბავი, უკან გატრიალდა.
როგორც კი დავით II ტახტზე ავიდა სოლომონის მიერ გაუქმებული რაჭის საერისთავო აღადგინდა და იგი როსტომის შვილიშვილებს, თავის დისშვილებს, ანტონსა და ლევანს უწყალობა. ერისთავობა ანტონს ერგო, მაგრამ იგი სუსტი მმართველი აღმოჩნდა, ამიტომ დავით მეფემ ოსმალეთში მყოფი სიძე დააბრუნა და ერისთავობა ახლა მას ჩააბარა. გიორგის დიდხანს აღარ უცოცხლია, იგი ოსებთან შეტაკებისას დაიღუპა გლოლაში 1787 წელს. გიორგის სიკვდილის შემდეგ ერისთავად ისევ ანტონი დაჯდა. სოლომონ II-მ ანტონის ერისთავობა, როგორც დავით II-ის ნათესავისა, აღარ ინდომა და მას სხვა მამულები უბოძა.
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1768-1774) და იმერეთის სამეფო
სოლომონ მეფე მუდმივად ცდილობდა ესარგებლა თურქეთში შექმნილი რთული ვითარებით და მოეძებნა ძლიერი მოკავშირე, რათა თავი დაეცვა თურქეთის აგრესიისაგან. იმერეთის მეფეს, მიუხედავად არაერთგზის იმედის გაცრუებისა, ორიენტაცია ისევდაისევ რუსეთისაკენ ჰქონდა აღებული, რომელიც ნელ-ნელა, მაგრამ მაინც მოიწევდა კავკასიისაკენ და ოდესმე აუცილებლად გადაკვეთდა თურქეთის ინტერესებს.
XVIII საუკუნეში შესამჩნევად დასუსტებული ოსმალეთის იმპერია თვალს ადევნებდა რუსეთის პოლიტიკას კავკასიაში. რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობების განვითარება ძალზედ აშფოთებდა ოსმალეთის ხელისუფლებას. ამიტომ სოლომონ მეფის მიმართ პორტა დათმობებზე მიდიოდა.
ძლიერი მოკავშირის ძებნის მიზნით 1768 წელს რუსეთში კვლავ გაიგზავნა საგანგებო უფლებით აღჭურვილი ელჩი მაქსიმე ქუთათელი, ამ ელჩობაზე სოლომონი ძალიან დიდ იმედებს ამყარებდა, მაგრამ 4 ოქტომბრისათვის ყიზლარში ჩასულ მაქსიმე ქუთათელს კომენდანტი მოსკოვში წასვლის ნებას არ აძლევდა, რადგან იცოდა, რომ რუსეთის მთავრობა ერიდებოდა საქართველოსთან ოფიციალურ ურთიერთობას თურქეთის გაღიზიანების შიშით.
თურქეთთან ომის სამზადისში იმერეთის ელჩის გამოჩენა ფრიად სასურველი იყო რუსეთის იმპერიის მესვეურთათვის. ყიზლარის კომენდანტმა ბრძანება მიიღო სასწრაფოდ გაეგზავნათ ელჩი დედაქალაქში.
1769 წელს პეტერბურგს ჩასულმა იმერეთის ელჩმა მაქსიმე ქუთათელმა დაარწმუნა რუსეთის მესვეურნი საქართველოში ჯარის გამოგზავნის სარგებლობაში და დაითანხმა ისინი იმერეთში სამხედრო ძალის გამოგზავნაზე. 27 მარტს ეკატერინე II-მ ხელი მოაწერა იმერეთში სამი ასეულისაგან შემდგარი ჯარისა და არტილერიის სამი ქვემეხის გამოგზავნის ბრძანებას. კორპუსის უფროსად დაინიშნა გენერალი ტოტლებენი, ხოლო რწმუნებულად ანტონ მოურავოვი (ვახტანგ VI-ის დროს რუსეთში გადასახლებული თარხან-მოურავების შთამომავალი). მას დავალებული ჰქონდა საქართველოს მეფე-მთავრების გაერთიანება და ერთიანი ძალით თურქეთში შეჭრა.
რუსეთის სამეფო კარმა კარგად იცოდა, რომ სოლომონ მეფე საკუთარი ძალებით კავკასიის ფრონტზე წარმატებას ვერ მიაღწევდა თუ მას ქართლ-კახეთის მეფე არ დაეხმარებოდა. ამავე დროს ეკატერინე II დაინტერესებული იყო კავკასიის ფრონტის გახსნით და ტოტლებენის თხოვნით დამატებით 3700 კაცი გამოაგზავნა. თან საიდუმლო დავალება ჰქონდა ტოტლებენს, ქართველ მეფეებს რუსის ჯარი საკუთარი მიზნებისთვის არ უნდა გამოეყენებინათ.
საქართველოში რუსის ჯარის შემოსვლამ კავკასიის მაჰმადიანობა შეაშფოთა. ახალციხის ფაშა ნემანმა ერეკლეს ელჩი გაუგზავნა და რუსეთთან კავშირის გაწყვეტა ითხოვა.
1769 წლის 3 ოქტომბერს რუსეთ-იმერეთის ერთიანი ჯარი შორაპნის ციხეს მიადგა, სადაც 25 თურქი მეციხოვნე იყო გამაგრებული. ტოტლებენმა ციხის უბრძოლველად გადაცემაზე უარი მიიღო. ამავდროულად ფაშამ დადიანი და შერვაშიძე წააქეზა და იმერეთს შეეუსია. სოლომონ მეფემ იმერეთის ლაშქარი მოხსნა ციხის ალყიდან და მტერს შეეგება. მეფემ დაამარცხა დადიანი და შერვაშიძე და იმერეთიდან გარეკა. ტოტლებენმა ოთხდღიანი უშედეგო ალყის შემდეგ მოხსნა ალყა, ქართლში გადავიდა და ცხინვალში დაბანაკდა.
ტოტლებენის მიერ იმერეთის დატოვებით სოლომონ მეფე შეშფოთებული იყო. ამ საქმეში იგი ერეკლესაც სდებდა ბრალს, რადგან ერეკლე მეფე რუსეთის ჯარს ახალციხეში სალაშქროდ იწვევდა. სოლომონს ერეკლეს მიერ მესხეთის დაპყრობაც არ მოსწონდა, რადგან მესხეთს თავისად მიიჩნევდა. ერეკლეს მიზანი კი ჯერ ახალციხის დამორჩილება იყო, ხოლო შემდეგ იმერეთის გაწმენდა თურქული გარნიზონებისაგან. ერეკლეს გეგმა ტოტლებენისთვისაც მისაღები გახდა, მაგრამ რუსეთიდან დამხმარე ძალა არ ჩანდა. ამიტომ გენერალი თავად გაემგზავრა რუსეთში იქიდან ჯარის გადმოსაყვანად, რის გამოც 1769 წელს ლაშქრობა ახალციხეზე არ შედგა.
1770 წლის დასაწყისში, დამხმარე რაზმის მიღების შემდეგ ტოტლებენმა და ერეკლემ დაიწყეს მზადება ახალციხეზე სალაშქროდ. ლაშქრობას ორი მიზანი ჰქონდა: მტრისათვის ქართლზე თავდასხმის პლაცდარმის მოშლა და ქართული მიწა-წყლის შემოერთება. ამ ლაშქრობის წარმატებით დასრულება იმერეთისთვისაც სასარგებლო იყო. ჯერ ერთი, იგი იმერეთზე თავდასხმის პლაცდარმს მოშლიდა, მეორეც, ახალციხის დაკავება ერეკლეს მიერ იმერეთის თავადებს გარედან დახმარების იმედს მოუსპობდა, მაგრამ სოლომონმა სწორად ვერ განსაჯა და ახალციხეში ლაშქრობაზე უარი განაცხადა. ამის შესახებ ერეკლე მეფემ სურამში ჩასული სოლომონ მეფის მრჩევლის ქაიხოსრო აბულაძისაგან შეიტყო.
რუსეთ-ოსმალეთის ომის ცენტრალურ ფრონტზე თურქეთი დამარცხების წინაშე დადგა, ამიტომ მან თავისი პროვინციებიდან უკანასკნელი რეზერვები გაიწვია, რის გამოც იმერეთშიც შემცირდა ციხესიმაგრეთა გარნიზონები. ხელსაყრელი დრო დადგა იმერეთის ციხეებიდან თურქების განსადევნად. 1770 წლის 15 მაისს მეფე სოლომონმა ცუცხვათის ციხე გაათავისუფლა. შემდეგ ქუთაისში შეიჭრა, დაანგრია მეჩეთები, დახოცა მოლები, გააქრისტიანა მაჰმადიანები და ალყა შემარტყა ქუთაისის ციხეს. იმავე დროს მეფემ აიღო შორაპნის ციხე. სოლომონ მეფის ამ წარმატებების შემდეგ ტოტლებენი იმერეთში გადავიდა და ერთობლივი ძალით ბაღდათის ციხეს შემოარტყეს ალყა. 2 ივლისს თურქებმა ციხე ჩააბარეს. აქედან იმერელ-რუსთა ჯარი ქუთაისს მიადგა. ერთთვიანი ალყის შემდეგ ქუთაისის ციხეც ჩაბარდა. სოლმონმა ქუთაისის ციხეც დაანგრევინა ტოტლებენს. ოსმალები იმერეთიდან სრულიად განიდევნენ, სოლომონ მეფის ბრძანებით ყველა აღებული ციხესიმაგრე დაანგრიეს, რადგან მომავალში მტერს ფეხი არ მოემაგრებინათ.
ციხესიმაგრეების დაბრუნების შემდეგ სოლომონმა გადაწყვიტა დასავლეთ-საქართველოს გაერთიანება, რადგან შესაძლო იყო შინაფეოდალური აშლილობით კვლავ ესარგებლა ოსმალეთს. უპირველეს ყოვლისა დადიანისა და გურიელის დამორჩილება იყო საჭირო. იგი შეუდგა სამზადისს, მაგრამ აქ წააწყდა რუსეთის წინააღდეგობას. სოლომონ მეფეს კანცლერმა პანინმა მოახსენა, რომ რუსეთის მიზანია მთელი საქართველოს გამოსვლა ომში თურქებზე გამარჯვებისათვის, ამიტომ იგი არ სცნობდა იმერეთის მეფის ბრძოლას სამთავროების შემოერთებისათვის. მაშინ იმერთა მეფემ ტოტლებენს წინადადება მისცა შავი ზღვის სანაპიროზე ელაშქრა, რაზედაც უარი მიიღო. სოლომონს შემომწყრალი ტოტლებენი მის მტერს, დადიანს დაუახლოვდა და მისი მოკავშირეობით ილაშქრა შავი ზღვის სანაპიროსკენ. მათი მიახლოებისთანავე ანაკლიისა და რუხის ციხეებიდან თურქები გაიქცნენ. 1770 წლის 3 ოქტომბერს კი ტოტლებენი ფოთისაკენ დაიძრა და ალყა შემოარტყა. გენერალმა ფოთის ციხე ვერ აიღო. ბათუმიდან თურქების დასახმარებლად წამოსულ ჯარს მეფემ გზა გადაუჭრა გურიაში, დაამარცხა და უკან განდევნა, რუსეთის მოუმზადებელი რაზმი განადგურებას გადაარჩინა და ამასთანავე გადააყენა თურქული ორიენტაციის გიორგი V გურიელი და კვლავ მისი ძმა მამია IV გურიელი გაამთავრა.
იმერეთიდან თურქების განდევნამ დააფრთხო კაცია დადიანი. მან გამოიყენა სოლომონისა და ტოტლებენის უთანხმოება და რუსეთის მხარეზე დადგა იმ მიზნით, რომ რუსეთს დაეცვა მისი დამოუკიდებლობა იმერეთის მეფისაგან. დადიანი რუსეთს შავი ზღვის სანაპიროზე ლაშქრობაში დახმარებას პირდებოდა. სოლომონმა თავის ელჩს კვინიხიძეს დაავალა, რომ არ დაეშვა რუსეთთან დადიანის მიმოწერა და გამეოთხოვა სოლომონის პრეტენზიები ოდიშზე და ლეჩხუმზე. რუსეთის მთავრობა ამ მოთხოვნას უკმაყოფილებით შეხვდა. მან კავშირი დაამყარა დადიანთან. ტოტლებენმა ფიციც კი დაადებინა დადიანს რუსეთის იმპერატორის ერთგულებაზე. ამ გამთიშველი პოლიტიკის შედეგად ვერ მოხერხდა ერთიანი სამხედრო ოპერაციების წარმოება ოსმალეთის წინააღმდეგ. სწორედ ამის გამო რუსეთის ხელისუფლება სოლომონისა და დადიანის შერიგებას ერეკლე II-ის დახმარებით ცდილობდა. სოლომონი მტკიცე უარზე იდგა და რუსეთს არწმუნებდა, რომ დადიანს ძველებური მორჩილება უნდა გამოეჩინა მეფისადმი. თავის მხრივ თავის სიმართლეში რუსეთის მეფის დარწმუნებას ცდილობდა კაცია დადიანიც. ამ პერიოდში იმერეთის მეფემ ლეჩხუმში ილაშქრა. დეხვირისა და ჭყვიშის ციხეების ხელში ჩაგდება სცადა, მაგრამ უშედეგოდ.
გენერალ ტოტლებენის გაწვევის შემდეგ საქართველოში მის შემცვლელად 1771 წელს ჩამოდის გენერალი ალექსი სუხოტინი, რომელიც 13 მაისს უკვე ქუთაისშია. უპირველეს ყოვლისა სუხოტინმა დასავლეთი საქართველოს მეფე-მთავრები დროებით მოარიგა, იმავე წლის 15 ივნისს ქართველი მეფე-მთავრები ხელთუბანში შეკრიბა და თათბირი გამართა, თუ როგორი გეგმით უნდა ემოქმედათ იმ წელს თურქეთის წინააღმდეგ: ფოთის ციხეს ალყას სუხოტინი შემოარტყამდა, ქართველ მეფე-მთავრებს კი რუსის ჯარი ზურგიდან უნდა დაეცვათ. ერეკლე მეფეს ლეკებისაგან დაცვა ევალებოდა და ჯარის უდიდესი ნაწილით ახალციხეში უნდა გაელაშქრა, ასეთ პირობებში თურქები ვერ შეძლებდნენ ფოთის ციხის მეციხოვნეების დახმარებას. სოლომონს ევალებოდა 6000 ჯარისკაცით ახალციხიდან იმერეთში გადამავალი გზების გამაგრება. გურიელს ტრაპიზონიდან მომავალი ზღვის პირა გზების დაცვა დაევალა. დადიანს უნდა დაეცვა რუსეთის ჯარი აფხაზეთის მხრიდან და უზრუნველეყო ქუთაისისაკენ მომავალი გზის უსაფრთხოება.
გეგმის გაცნობის შემდეგ საქართველოს მესვეურები ერთსულოვნებას არ იჩენდნენ. აშკარა იყო, რომ სუხოტინი მათთვის სასარგებლო გეგმას არ სახავდა. ერეკლე მეფე ფოთზე გალაშქრების წინააღმდეგი იყო და საბუთად აქაური ჰავის უარყოფით გავლენას ასახელებდა და ნაცვლად ფოთისა ახალციხეზე გალაშქრებას მოითხოვდა. სოლომონმა მხარი სუხოტინს დაუჭირა, რადგან ცდილობდა რუსეთის ჯარი ახალციხეზე სალაშქროდ არ გამეყენებინათ და წარმატების შემთხვევაში ეს მხარე ქართლ-კახეთისათვის არ შეეერთებინათ. ამით სოლომონმა ახალციხეზე ლაშქრობა აიცილა, ხოლო როდესაც სუხოტინი იმერეთში გადავიდა და ფოთზე სალაშქროდ გაემზადა, სოლომონმა აზრი შეიცვალა და ლაშქრობის წინააღმდეგ წავიდა.
შუა ზაფხულში სუხოტინი ფოთის ციხეს შემოადგა, მაგრამ ამაოდ. მას არ გააჩნდა საალყო ქვემეხები. ტოტლებენის მსგავსად სუხოტინმაც შეცდომა დაუშვა და ქართველი მეფეების რჩევა არ გაითვალისწინა. სუხოტინმა მარცხიანად დაიწყო ციხის აღება და წარუმატებლობა მთლიანად დადიანს დააბრალა. ოქტომბერში ალყა მოხსნა და ქუთაისში დაბრუნდა, თვით მასაც ციებ-ცხელება შეეყარა და ეკატერინე II-ს ორწლიანი შვებულება სთხოვა.
იოსებ კათალიკოსმა მეფეს მოსთხოვა ეკლესიის დამოუკიდებლობა და საერო ხელისუფლებაში წილის დადება. მეორე ძმამ არჩილმა მეფეს ციხეები და მამული მოსთხოვა. ძმების პრეტენზიებს მეფემ უარით უპასუხა. არჩილმა კავშირი გააბა ახალციხის ფაშასთან და დადიანთან და მათ სამსახური შესთავაზა სოლომონის წინააღმდეგ. ამ ამბის გამგებმა მეფემ ძმები ერთგულებაზე დააფიცა და პრეტენზიებზე უარი ათქმევინა.
ახალციხის ფაშა სულეიმანი (1767-1769 და 1770-1791 წწ.) ახალ სამზადისს აფხაზეთის მხრიდან იმერეთზე თავდასასხმელად, დადიანიც გადაიბირა, მაგრამ სოლომონმა დაასწრო და იმერეთის საზღვარზე დაბანაკებული მათი ჯარი დაამარცხა და ოდიშის სოფლები მოაოხრა. საპასუხოდ კაცია დადიანი რაჭაში შეიჭრა და მეფის კუთვნილი მამულები ააოხრა.
რუსეთის ჯარის წასვლის შემდეგ საქართველოს მეფეებმა ტოტლებენის მზაკვრული ქმედებებით გამოწვეული მტრობა დაივიწყეს და 1758 წლის კავშირი განაახლეს. 1773 წლის ივლისის ბოლოს ერეკლე II და სოლომონ I ერთმანეთს შეხვდნენ და სამხედრო კავშირი დადეს. 1773 წლის ოქტომბერში ხელშეკრულების ძალით საქართველოს მეფეებმა ერთად გაილაშქრეს ჯავახეთში. იმერეთ-ქართლ-კახეთის 11-ათასიანი ჯარი გორში შეიკრიბა და თრიალეთიდან ჯავახეთში შეიჭრნენ. გაერთიანებულმა ლაშქარმა ყარსსა და არტაანამდე ილაშქრა, მაგრამ იმერთა მეფის ავად გახდომის გამო შემდგომი წინსვლა შეუძლებელი გახდა და უკან დაბრუნდნენ. 250px|მინი|მარცხნივ|მემორიალური დაფა ქუჩუქ-კაინარჯის ზავის ხელმოწერის ადგილზე ჯავახეთის ლაშქრობის საპასუხოდ ახალციხის ფაშამ 4-ათასიანი ჯარი იმერეთის ასაოხრებლად გააგზავნა. სამეგრელოს მთავართან შეთანხმების მიხედვით მათ ორი მხრიდან უნდა შეეტიათ იმერეთისათვის. ვახანის ციხის მფლობელმა აბაშიძეებმა მეფეს უღალატეს და მტერს გზა მისცეს. დადიანიც მოადგა იმერეთის საზღვარს. სოლომონმა დახმარება ერეკლე II-ს სთხოვა. მეფემ არ დააყოვნა და 2000 კაცი მიაშველა, დადიანი კი აიძულა უკან გაბრუნებულიყო. თურქები მიხვდნენ, რომ ხაფანგში გაებნენ და უკან დახევა დაიწყეს, მაგრამ სოლომონ მეფემ უკანდასახევი გზა მოუჭრა, მიიმწყვდია მდინარე ჩხერიმელის ხეობაში და 1774 წლის 6 თებერვალს სასტიკად დაამარცხა. დატყვევებულ იქნა ლეკთა ცნობილი ბელადი რაჯაბი, ქართლ-კახეთის არაერთგზის დამრბევი, რომელიც სოლომონ მეფემ ერეკლეს გაუგზავნა საჩუქრად.
ჩხერიმელის ხეობაში გამართული ბრძოლის შემდეგ სოლომონისათვის აშკარა გახდა, რომ თურქეთისაგან თავს ასე ვერ დაიძვრენდა, ამიტომ 1774 წლის ნოემბერში საგანგებო ელჩობა გაგზავნა დავით კვინიხიძის მეთაურობით და ეკატერინე II-ს ოფიციალური თხოვნით მიმართა მფარველობაში მიეღო. მაგრამ ამ დროს ომი უკვე დასრულებული და ზავი დადებული იყო, იმერეთს თხოვნაზე უარით უპასუხეს.
რუსეთ-ოსმალეთის ომი დასრულდა ქუჩუქ-კაინარჯის ზავით, რომელიც დაიდო 1774 წლის 10 ივლისს ქუჩუქ-კაინარჯში. ხელშეკრულების 23-ე მუხლი დასავლეთ საქართველოს ეხებოდა: დასავლეთ საქართველო კვლავ ოსმალეთის ქვეშევრდომად რჩებოდა, მაგრამ ოსმალეთს აღარ უნდა მოეთხოვა ტყვე ადამიანები ან სხვა ხარკი; სულთნის კარი ვალდებულებას იღებდა არ შეევიწროვებინა საქართველოში სარწმუნოება და არ დაესაჯა ქართველები მათ წინააღმდეგ ომში მონაწილეობისათვის. ბაღდათის, შორაპნისა და ქუთაისის ციხეებიც კვლავ პორტას გადაეცა, თუმცა ოსმალეთმა სოლომონ მეფის ბრძანებით ადრევე დანგრეული ციხესიმაგრეები ვეღარ გამოიყენა. ომით დაუძლურებულს კი მისი აღდგენის თავი აღარ ჰქონდა. ამრიგად, რუსეთი ამიერიდან ოფიციალურად გამოდიოდა საქართველოს ინტერესების დამცველად ამიერკავკასიაში და მის ამ უფლებას ოსმალეთიც ცნობდა. .
იმერეთის სამეფო 1774-1784 წლებში
იმერეთიდან რუსეთის ჯარის ნაწილების წასვლის შემდეგ სოლომონ მეფემ მტკიცედ გადაწყვიტა გურიელისა და დადიანის დამორჩილება. არამყარი პოლიტიკური ორიენტაციის გურიელი რამდენიმეჯერ დალაშქრა იმერთა მეფემ. 1775 წელს ორჯერ შეესია გურიას და მამია გურიელის წინააღმდეგობა გატეხა. 1776 წელს კი გურიელის მოკავშირეობით ოდიშში შეიჭრა, რამდენიმე ციხე აიღო, თავისი ცოლისძმა კაცია დადიანი აიძულა ქედი მოეხარა მეფის წინაშე, შერიგებოდა მას და მეფის უზენაესობა ეცნო. კაცია დადიანის განკარგულებითვე ოდიშის საეკლესიო ხელისუფალნი იმერეთის კათალიკოსს დამორჩილდნენ. ამის შემდეგ დადიანი და გურიელი მეფის მხარეს იდგნენ, თუმცა დროდადრო მათ კავშირს უმნიშვნელო ბზარებიც შეეპარებოდა ხოლმე.
მთავრების დამორჩილებითა და ეკლესიის ერთიანობის აღდგენის შედეგად იმერეთის სამეფო შესამჩნევად გაძლიერდა, რამაც ოსმალეთი აიძულა შეეცვალა სოლომონ მეფესთან დიპლომატიური ურთიერთობის ხასიათი. 1776 წლის ოქტომბერში იმერეთის მეფეს ოსმალეთის ელჩობამ ძვირფასი საჩუქრები მიართვა, რაც იშვიათი მოვლენა იყო.
1778 წელს მეფის პოლიტიკით უკმაყოფილო იმერეთის ფეოდალების გარკვეულმა ნაწილმა, მეფის წინააღმდეგ აამხედრა ტახტის ერთადერთი მემკვიდრე ალექსანდრე ბატონიშვილი. შეთქმულების ორგანიზატორები იყვნენ სახლთუხუცესი დავით აბაშიძე და მოურავი თამაზა მესხი. შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ მერაბ ნიჟარაძე, ევგენი აბაშიძე, სვიმონ მიქელაძე და ალექსანდრე უფლისწულის მამიდაშვილები: ბეჟან, ვახტანგ, გიორგი, დოსითეოს და ქველი წერეთლები. შეთქმულებას თანაუგრძნობდა მეფის ბიძაშვილი დავით გიორგი VII-ის ძე. აჯანყებულებმა დაიკავეს ლომსიანთ-ხევი, ჩხერის ციხე და მთელი ზემო მხარე გარდა პაპუნა და ზურაბ წერეთლების სამკვიდრებელისა. მეციხოვნეებისა და ყმა-გლეხობის მეფის მხარეზე გამოსვლის გამო მეამბოხეებმა მეტი ტერიტორიის ხელში ჩაგდება ვერ შეძლეს. კვარას ციხე რაჭველმა გლეხებმა, მაჭარაშვილებმა არ დაანებს. სოლომონ მეფემ წერეთლებისა და წულუკიძეების დახმარებით აჯანყებულები სასტიკად დაამარცხა და მკაცრდ დასაჯა: დავით აბაშიძე თანამდებობიდან გადააყენა და ეს სახელო ზურაბ წერეთელს გადასცა, ჩამოართვა ყმა-მამული და იმერეთიდან გააძევა. მერაბ ნიჟარაძეს ჯერ მამულები ჩამოართვა მერე დააბრმავა. შეთქმული წერეთლები თავის სამკვიდროდან აჰყარა. თავის ძეს, ალექსანდრეს გაჰყარა ევგენი აბაშიძის ასული, რომელიც მას შეთქმულებმა შერთეს და მას ბერი წულუკიძის ასული დარეჯანი მისცა ცოლად, დავით გიორგის ძე იმერეთიდან გააძევეს. ალექსანდრე ბატონიშვილმა კი ერეკლე II-სთან შეაფარა თავი და შემდეგ სთხოვა მას შეერიგებინა მეფე-მამასთან. იგი 1780 წელს გარდაიცვალა და მწვავედ დადგა იმერეთის მეფის მემკვიდრეობის საკითხი.
1779 წლის ბოლოს ოსმალებმა დაიწყეს სამზადისი, რათა იმერეთისათვის აფხაზეთის მხრიდან შეეტიათ. მათ აფიქრებდათ სამეგრელოს სამთავროს სოლომონისადმი დამორჩილება, რაც მნიშვნელოვნად აძლიერებდა იმერეთის მეფეს. ოსმალებმა აფხაზეთში თავი მოუყარეს ჯიქების, ალანების, ჩერქეზებისა და სხვა მთიელების ლაშქარს, ჩართეს ყირიმელი თათრებიც და სამეგრელოს დაპყრობას შეეცადნენ. სოლომონი იმერეთ-გურიის ერთიანი ლაშქრით გაემართა დადიანის დასახმარებლად. ბრძოლა გაიმართა რუხთან 1779 წლის ბოლოს, ან 1780 წლის დასაწყისში ქართველთა ლაშქარმა ბრწყინვალე გამარჯვებას მიაღწია. რუხის ბრძოლამ მეგობრული ურთიერთობა დაამყარა მეფე-მთავრებს შორის. დიადიანმა აღიარა იმერეთის მეფის უზენაესობა, რის შედეგადაც კიდევ უფრო განმტკიცდა საშინაო მშვიდობა.
ამის შემდეგ ოსმალეთი იმერეთს აჭარისა და გურიის მხრიდან დაემუქრა. აქ მან ციხეების გამაგრება და ჯარის თავმოყრა დაიწყო. 1784 წელს, ახლი წლის გამთენიისას, თურქების დავალებით გურიაში, სოფელ აკეთში შემოიჭრა აჭარის ბეგი აბდულა ხიმშიაშვილი. მამუკა თავდგირიძის სარდლობით გურულებმა სასტიკად დაამარცხეს მომხდურნი. თვით აბდულა ბეგი ბრძოლის ველზე დაიღუპა. ამ შემოსევის საპასუხოდ და ქვემო გურიის გასათავისუფლებლად მეფე სოლომონმა იმერეთ-გურიის ჯარით ბათუმისკენ ილაშქრა. თავდაპირველი წარმატების მიუხედავად, დადიანის ღალატის გამო, რომელმაც ფოთის ოსმალო ფაშას წინასწარ აცნობა იმერეთის მეფის ამ ლაშქრობის შესახებ, სოლომონმა მწარე მარცხი განიცადა. ოსმალო ფაშამ იმერეთ-გურიის ჯარის ზურგში, ციხისძირთან ჯარი გადასხა და უკან გამობრუნებულ სოლომონ მეფეს ე. წ. ნაჭიშკრევის ვიწრო გასასვლელებში დახვდა. მეფე და მისი ამალა დატყვევებას ძლივს გადაურჩა. ეს ბრძოლა მოხდა 1784 წლის 9 მარტს. ნაჭიშკრევთან დამარცხება მეფემ მძიმედ განიცადა და მცირე ხნის შემდეგ ამავე წლის 23 აპრილს, დღის ორ საათზე, ხონში გიორგობის დღესასწაულზე მიმავალი სოლომონი 49 წლის ასაკში უეცრად გარდაიცვალა. ანდერძის თანახმად გელათში დაკრძალეს. სოლომონ მეფის გარდაცვალების ცნობას ოსმალეთში სიხარულით შეხვდნენ. საქართველოში კი მან დიდი გლოვა გამოიწვია.
ბრძოლა ტახტისათვის
სოლომონ მეფეს ტახტის მემკვიდრე არ დარჩენია. ალექსანდრე ბატონიშვილს, რომელიც 1780 წელს გარდაიცვალა ჰყავდა ქორწინების გარეშე შობილი შვილი გიორგი, მაგრამ ის ტახტზე ვერ ავიდოდა. თავის სიცოცხლეშივე სოლომონ მეფემ მემკვიდრედ თავისი ძმისშვილი, არჩილისა და ერეკლე II-ის ასულის, ელენეს შვილი, დავითი აღიარა, მაგრამ იმერეთის დიდებულებმა სამეფო ტახტზე აიყვანეს არა დავით არჩილის ძე, არამედ სოლომონის ბიძაშვილი დავით გიორგის ძე (1784-1789 წწ.). ეს არჩევანი განპირობებული იყო დიდებულების შიშით არ გაძლიერებულიყო ქართლ-კახეთის გავლენა იმერეთის სამეფოში ერეკლე მეფის შვილიშვილის გამეფებით. ამას შეიძლება ამერ-იმერის გაერთიანების ცდა მოჰყოლოდა, რაც მათთვის ყოვლად მიუღებელი იყო. იმ ჯგუფის მეთაურები, რომლებმაც დავით II გაამეფეს იყვნენ ყველაზე გავლენიანი თავადები იმერეთში, პაპუნა წერეთელი (ახალი მეფის დის ქმარი) და ბოქაულთუხუცესი ბერი წულუკიძე. მათ მხარი დაუჭირა კაცია დადიანმა (ახალი მეფის მამიდაშვილი). დავით არჩილის ძე ამ დროს კახეთში, ერეკლე II-ის კარზე იმყოფებოდა აღსაზრდელად. მისმა მომხრეებმა თავი შეიკავეს აქტიური მოქმედებისაგან, რადგან მომავალი მეფე მცირეწლოვანი იყო და შესაძლოა მის გამეფებას ისევ არეულობა მოჰყოლოდა.
სოლომონ I-ის გარდაცვალების მეოთხე დღეს დიდებულებმა ახალ მეფეს ფიცი ჩამოართვეს, რომლის მიხედვითაც მეფე ივალებდა: ტყვის სყიდვის აკრძალვას, ერთგულ ქვეშევრდომთა პატივსა და მტრის დასჯას, გაძევებულ მოღალატეთა დევნას, ეკლესიის გაძლიერებას და რუსეთთან ურთიერთობის გაგრძელებას, რაც სოლომონ მეფის პოლიტიკის გაგრძელებას ნიშნავდა.
დავით II წინდახედული მმართველი აღმოჩნდა. მიუხედავად იმისა, რომ ტახტი ერეკლეს შვილიშვილს წაართვა, რუსეთის მეშვეობით შეეცადა კარგი ურთიერთობა დაემყარებინა ქართლ-კახეთის სამეფოსთან. დავით არჩილის ძის მცირეწლოვნობამდე ერეკლე II დროებით შეურიგდა დავით II-ის გამეფებას. ბუნებრივია, ერეკლე მეფე დავით II-ს სოლომონის ანდერძის შესრულებას მოსთხოვდა. 1784 წლის მაისში ერეკლე მეფემ იმერეთის მეფეს მოსთხოვა დავით არჩილის ძისათვის დაებრუნებინა ყმა-მამულები იმერეთში. ვინაიდან დავით გიორგის ძემ გამეფებისთანავე რუსეთის მფარველობაში შესვლის სურვილი განაცხადა, რუსეთის მთავრობა თავისი წარმომადგენლის, ს. ბურნაშოვის მეშვეობით მაშინვე ჩაერია იმერეთის საქმეებში. თანახმად ერეკლე მეფის მოთხოვნისა, იმერეთის მეფემ დავით არჩილის ძე თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა, ყმა-მამული მისცა და სრულწლოვნების მიღწევის შემდეგ ტახტის დათმობა აღუთქვა.
გართულდა იმერეთის საგარეო მდგომარეობაც. იმერეთის სამეფოს რუსეთთან დაკავშირებამ თურქეთი დააფრთხო. პორტა ცდილობდა იმერეთის ტახტზე მისთვის სასურველი მეფე დაესვა. თურქეთის მთავრობამ თავდაპირველად ორი პრეტენდენტი გამონახა როსტომ რაჭის ერისთავის ძე გიორგი, რომელიც ქიორ-ბეის სახელით ოსმალეთში მოღვაწეობდა და ქაიხოსრო აბაშიძე, ლევან აბაშიძის ძე, რომელიც სოლომონის გამეფებისთანავე სტამბოლში გაიქცა. საბოლოოდ მეფობის ფირმანი ქაიხოსრო აბაშიძემ მიიღო, რომელსაც ჯარი შეუგროვეს და იმერეთზე სალაშქროდ გაამზადეს. ქაიხოსრომ სცადა დადიანისა და გურიელის მომხრობა, მაგრამ მათ აბაშიძე მეფედ არ სცნეს.
თურქთა საფრთხემ რუსეთ-იმერეთის დაახლოება დააჩქარა. 1784 წლის სექტემბრის შუა რიცხვებში იმერეთის მეფემ პეტერბურგს ელჩობა გააგზავნა მაქსიმე კათალიკოსის, სახლთუხუცეს ზურაბ წერეთლისა და მდივანბეგ დავით კვინიხიძის შემადგენლობით. ელჩები რუსეთის მთავრობისაგან მოითხოვდნენ: დავით გიორგის ძის მეფედ აღიარებას, იმერეთის სამეფოს მფარველობაში მიღებას და თურქების წინააღმდეგ დახმარებას. რუსეთის მთავრობა კი, სანამ იმერელ ელჩებთან მოლაპარაკება მიმდინარეობდა სტამბოლელი ელჩის მეშვეობით ცდილობდა თავიდან აეცილებინა თურქების იმერეთში შემოჭრა.
ოსმალეთის სულთანმა აბდულჰამიდ I-მა (1774-1789 წწ.) ყურადღება არ მიაქცია რუსეთის დიპლომატიურ დემარშებს და 1784 წლის 30 ოქტომბერს ქაიხოსრო აბაშიძე 6000-იანი ჯარით გურიაში შეიჭრა. მან ოზურგეთამდე მიაღწია, თუმცა მოსახლეობა გახიზნული დახვდა და ტყვეები ვერ ჩაიგდო ხელში. დავით II 4000-იანი ჯარით სასწრაფო დაიძრა გურიელის დასახმარებლად და საჯავახოში დადგა, აქედან მან დახმარება სთხოვა კავკასიის ხაზის სარდალს პოტიომკინს, მაგრამ უარი მიიღო. მეფემ ყალბი ხმები გაავრცელა, რომ მის დასახმარებლად რუსეთის ჯარის ნაწილები მოდიოდა. თურქები დაფრთხნენ და მთელი საბრძოლო აღჭურვილობა გურიაში დატოვეს. ქაიხოსრო აბაშიძე სტამბოლში გაიქცა. ამ ომში მეფის მხარეზე იდგნენ გიორგი გურიელი, კაცია დადიანი, მთელი იმერეთის ფეოდალები და გლეხობა.
1785 წლის 31 დეკემბერს რუსეთში მყოფი ქართველი ელჩები უკან გამოისტუმრეს. 1786 წლის ზამთარში ისინი მოსკოვში იყვნენ, გაზაფხულზე ასტრახანში ჩამოვიდნენ და ელოდნენ გრიგოლ პოტიომკინის პასუხს. პასუხი იგვიანებდა და 1787 წლის გაზაფხულზე ელჩები იმერეთში დაბრუნდნენ. მათ მოზდოკში დატოვეს მაქსიმე კათალიკოსი პოტიომკინთან დიპლომატიური ურთიერთობის დასამყარებლად.
1787 წლის ივლისში დავით მეფემ ახალი ელჩი ბესარიონ გაბაშვილი გაგზავნა. დავით II იმერეთის სამეფოს კვლავ რუსეთის მფარველობაში მიღებას ითხოვდა. ბესარიონ გაბაშვილი უკრაინაში (კრემენჩუკში) დიდხანს გააჩერეს და 1789 წლამდე ვერ შეძლო პეტერბურგში ჩასვლა.
1787 წელს დაიწყო რუსეთ-ოსმალეთის ახალი ომი. ახალმა გარემოებამ იმედი მისცა დავით მეფეს, რომ იმის მსგავს ტრაქტატს გააფორმებდა რუსეთთან, როგორიც 1783 წელს ქართლ-კახეთის სამეფომ გააფორმა. შექმნილმა ვითარებამ იმერეთისათვის სასურველი შედეგი ვერ მოიტანა. 250px|მინიატიურა|მარცხნივ|იმერეთის უკანასკნელი მეფე სოლომონ II (1789-1810 წწ.) ამასობაში იმერეთში კიდევ ერთხელ ფეოდალური შინააშლილობა დაიწყო. 1788 წელს ოდიშის მთავარი კაცია დადიანი გარდაიცვალა და მთავრად გრიგოლ დადიანი დასვეს. დავით II-სათვის ეს კანდიდატურა მიუღებელი აღმოჩნდა და განიზრახა ოდიშის დაპყრობა. კაციას გარდაცვალებიდან ორი თვის თავზე დავით მეფემ ოდიში დალაშქრა. გრიგოლ დადიანი ლეჩხუმში გაიქცა, ხოლო მთავრად მანუჩარ II დადიანი დასვეს. გრიგოლის მომხრეთა რიგებში აღმოჩნდა ტახტის პრეტენდენტი დავით არჩილის-ძე, რომელიც ხელსაყრელ მომენტს უცდიდა იმერეთის ტახტზე ასასვლელად. მიწვევის მიღებისთანავე დავით ბატონიშვილი ქართლიდან იმერეთში გადავიდა, შემდეგ მივიდა ლეჩხუმს, სადაც მას ცოლად შერთეს გრიგოლ დადიანის და მარიამი. მოწინააღმდეგე მხარეებმა ლაშქარი შეყარეს და საბრძოლველად გაემზადნენ. ერეკლე II-მ, რომელიც დაინტერესებული იყო იმერეთში თავისი შვილიშვილის გამეფებით, ქართლ-კახეთის ლაშქარი იმერეთის საზღვარს მიაყენა. ბრძოლა მოხდა 1789 წლის 11 ივლისს, ხონი-მათხოჯის ჭალაში. მათხოჯის ბრძოლაში, როგორც მოსალოდნელი იყო, დავით მეფე დამარცხდა და ახალციხეში გაიქცა. იმერეთის ტახტზე დავით არჩილის ძე ავიდა და ბიძის პატივსაცემად სოლომონ II (პირველად, 1789-1790 წწ.) ეწოდა.
1790 წელს დავით II ოსმალეთისა და ლეკების ჯარით ისევ შემოიჭრა იმერეთში. სოლომონ II დაამარცხა ზოვრეთის ბრძოლაში და ცოტა ხნით ისევ დაიკავა სამეფო ტახტი. ტახტიდან ჩამოგდებულმა სოლომონმა დახმარებისათვის პაპას, ერეკლე II-ს და ცოლისძმას, გრიგოლ დადიანს მიმართა. ერეკლემ დაეხმარა და ქართლ-კახეთის ლაშქარი დაძრა, რომელსაც იოანე გიორგის ძე უსარდლა, ხოლო დადიანი ოდიშიდან დაიძრა ქუთაისისაკენ. 1790 წელს დავით მეფე ლომსიანთხევის ბრძოლაში დამარცხდა და ისევ ახალციხეში გაიქცა, იმერეთის ტახტი ისევ სოლომონმა დაიკავა (მეორედ, 1790-1810 წწ.).
1794 წელს სოლომონ მეფის მიერ დამარცხებულმა მეამბოხეებმა ისევ ახალციხეში მოიყარეს თავი, მაგრამ მათ რიგებს 1795 წლის 11 იანვარს, ყვავილით გარდაცვლილი დავით მეფე გამოაკლდა. მის გარდაცვალებას იმერეთში მშვიდობა არ მოყოლია. ახლა მეორე პრეტენდენტი გამოჩნდა იმერეთის ტახტზე. ეს იყო 1780 წელს გარდაცვლილი ალექსანდრეს (სოლომონ I-ის ძის) უკანონო შვილი გიორგი, რომელსაც მხარს უჭერდნენ გენათელი ეპისკოპოსი და რამდენიმე იმერელი თავადი. შეთქმულები ახალციხეში მყოფ გრიგოლ დადიანს დაუკავშირდნენ და ისიც სასწრაფოდ გამოემართა ოსმალთა ჯარით, სოლომონმა დაასწრო და შეთქმულები დაპატიმრა. ტახტის მაძიებელი გიორგი ბატონიშვილი კი მუხურის ციხეში გამოკეტა, ხოლო ეფთვიმე გენათელი იმერეთიდან გააძევა.
გრიგოლ დადიანმა დარწმუნებულმა იმაში, რომ მთავრის ტახტს ვერ დაიკავებდა, საიდუმლო კავშირი დაამყარა თავის ბიძასთან გიორგი დადიანთან და მასთან ერთად შეიმუშავა მოქმედების გეგმა: თავიანთ მხარეზე გადმოებირებინათ ლეჩხუმის მოურავი ქაიხოსრო გელოვანი, რასაც დიდი მნიშვნელობა ექნებოდა ტახტისათვის ბრძოლაში. გიორგიმ მოიმხრო გელოვანი, ქუთაისიდან გააპარეს დადიანი და ნოღის ციხეში მიიყვანეს. აქედან გრიგოლმა პატიების წერილი გაუგზავნა იმერეთის მეფეს და ზავი ითხოვა, რაც სოლომონმა არ მიიღო. ნოღას ციხეს ალყა შემოარტყა, მაგრამ ვერ აიღო და დამარცხებული დაბრუნდა ქუთაისში. გრიგოლ დადიანი ლეჩხუმში ავიდა და იქაური ციხესიმაგრეები შემოიმტკიცა, თუმცა ოდიშის მთავრის ტახტის დაპყრობა ჯერ კიდევ არ შეეძლო. მეფეს გადაწყვეტილი ჰქონდა ბიძა-ძმისშვილის ვერაგულად მოკვლა, მაგრამ გრიგოლმა ეს შეიტყო და უკან გაბრუნდა. სოლომონ მეფეც იძულებული იყო მას დაზავებოდა და ოდიშის მმართველად ეცნო. 1798 წელს სოლომონ მეფესა და გრიგოლ დადიანს შორის ოჯოლაში მშვიდობის ხელშეკრულება დაიდო, ხოლო მანუჩარ დადიანმა საუფლისწულოდ სალიპარტიანო მიიღო. თუმცა მათ შორის უთანხმოება ამით არ დასრულებულა. იმერეთის მეფემ 1802 წელს კიდევ ერთხელ შეძლო გრიგოლისათვის სამთავროს ჩამორთმევა და ამჯერად მისი უმცროსი ძმა ტარიელი (1793-1794 და 1802 წწ.) გაამთავრა. გრიგოლმა დახმარება თურქული ორიენტაციის აფხაზ მთავარს ქელეშ-ბეგ შერვაშიძეს სთხოვა. ამ უკანასკნელმა მძევლად უფროსი შვილი ლევანი და ფული მოსთხოვა, მაგრამ გრიგოლი ამ გარიგებაზე ვერ წავიდა და გადამწყვეტ მომენტში დახმარებისთვის რუსეთს მიმართა. ამ ნაბიჯით გრიგოლ დადიანი იმერეთის მეფისაგან თავის დახსნას და სამთავროს „დამოუკიდებლობის“ გადარჩენას შეეცადა. სწორედ ამ დროს რუსეთის დიპლომატია კონსტანტინოპოლში ოსმალეთის დაყოლიებას ცდილობდა, ეცნო რუსეთის მფარველობა ოდიშსა და იმერეთზე. დადიანის დაჟინებული თხოვნა რუსეთისათვის სწორედ რომ დროული აღმოჩნდა. პავლე ციციანოვმა კავშირი დაამყარა ოდიშის მთავართან.
1803 ივლისში მან სამფარველო ხელშეკრულების ტექსტი შეიმუშავა და დადიანს ერთგულების ფიციც ჩამოართვა. იმავე წლის 2 ოქტომბერს დადიანმა ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას. დოკუმენტი ძალაში შევიდა დეკემბერში, როდესაც ოსმალეთმა ოდიში რუსეთს ოფიციალურად „დაუთმო“. მფარველობითი ხელშეკრულება, ალექსანდრე I-მა 1804 წლის ივლისში დაამტკიცა. ოდიშის სამთავრო რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა შეზღუდული ავტონომიის უფლებით.
უკვე 1804 წელს სამეგრელოში რუსული პოლკი ჩადგა, ზღვიდან კი ყულევის ნავსადგურში რუსებმა გემებით ახალი სამხედრო ძალა შემოიყვანეს. ყულევის სამხედრო ნაწილი უკვე სოლივით იყო შემოჭრილი ოსმალთა გარნიზონებით შავი ზღვის ნაპირზე. ეს იყო რუსეთის უომრად მიღწეული დიდი გამარჯვება კავკასიაში ბატონობისათვის, რაშიც „ლომის წვლილი“ გრიგოლ დადიანს ეკუთვნოდა. იმერეთის დაპყრობა უკვე დროის საქმე იყო. იმერეთის მეფისთვის ეს დიდი დარტყმა იყო. სოლომონი მიხვდა, რომ სამეგრელოს დაკარგვით იმერეთის დაკარგვის საფრთხე ახლოვდებოდა.
საქართველოს გაერთიანების ცდა
საქართველოს გაერთიანების აზრმა თავი მკვეთრად იჩინა XVIII საუკუნის 90-იანი წლებიდან, რაც განაპირობა ხელსაყრელმა საგარო თუ საშინაო ვითარებამ. ამ პერიოდისათვის თურქეთი ძლიერ დასუსტებული იყო და მას არ შეეძლო ხელი შეეშალა საქართველოს გაერთიანებისათვის. ირანის მხრიდანაც საქართველოს გაერთიანებას საფრთხე არ ემუქრებოდა. პირიქით, ირანის შაჰი მადლიერიც კი იქნებოდა, თუ მისი ფორმალური ვასალი, ქართლ-კახეთის სამეფო, იმერეთის სამეფოს შემოიერთებდა. რუსეთიც ასევე ხელს შეუწყობდა საქართველოს გაძლიერება, რათა იქ ირანისა და ოსმალეთის გაბატონება არ დაეშვა.
ამავდროულად საგარეო პირობებთან ერთად, ხელსაყრელი საშინაო პირობებიც შეიქმნა. 1784 წელს სოლომონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ, ტახტს ორი დავითი ეცილებოდა. იმერეთის თავადების ერთმა ჯგუფმა ერეკლეს წინაშე საქართველოს გაერთიანების საკითხი დასვა. ამ საქმის მოთავენი იყვნენ იმერეთის სახლთუხუცესი ზურაბ წერეთელი, სარდალი ქაიხოსრო წერეთელი, მღვდელმთავრები: დოსითეოს ქუთათელი და ექვთიმე გენათელი, სეხნია წულუკიძე, იოანე აბაშიძე, იოანე აგიშვილი, ქაიხოსრო ჩიჯავაძე და სხვები. ერეკლეს მოახსენეს, რომ გაერთიანების მომხრე იყო გურიელიც და დადიანიც. როგორც ჩანს, საქართველოს გაერთიანების მომხრენი იყვნენ მშრომელი მასებიც, რომლებზეც დიდ გავლენას ახდენდა ერეკლე II-ის მიერ მოპოვებული გამარჯვებები და ის რეფორმები, რომლებიც მან გაატარა ქართლ-კახეთში.
ერეკლემ დარბაზი შეჰყარა და სამი დღის მსჯელობის შემდეგ ერეკლე მეფემ უარი განაცხადა იმერეთის შემოერთებაზე. მან ჩათვალა, რომ მისი შვილიშვილის გამეფება იმერეთში საქართველოს ერთიანობის გამომხატველი იქნებოდა.
იმერეთის სამეფო კრწანისის ბრძოლაში
სპარსეთის შაჰის, ქერიმ-ხანის (1750–1779 წწ.) გარდაცვალებისთანავე ირანში იწყება ბრძოლა ტახტისათვის, რომელიც ლუთფალი-ხანის (1789–1794 წწ.) გამარჯვებით მთავრდება, რომელიც ცოტა ხნით მომძლავრდა შირაზში შაჰის ტახტზე. ქერიმ-ხანის გარდაცვალებისთანავე მისი საჭურისი ტყვე აღა-მაჰმად-ხან ყაჯარი ასტრაბადში გარბის და იქიდან დაიწყო მზადება ირანის ხელში ჩასაგდებად. 1794 წელს ლუთფალი-ხანი დაამარცხა და მთელი ირანის მბრძანებელი გახდა. თავის დედაქალაქად თეირანი გამოაცხადა. ისევე როგორც ოსმალეთის მმართველები, აღა-მაჰმად-ხანიც დიდ საფრთხეს ხედავდა ამიერკავკასიაში რუსეთის გააქტიურებაში. მან ერეკლე II-ს რუსეთ-საქართველოს პოლიტიკური კავშირის გაუქმება და ირანისადმი ძველი მორჩილების აღდგენა შესთავაზა, რაზეც უარი მიიღო. ბუნებრივია მეფის უარი დაუსჯელი არ დარჩებოდა. ერეკლემ ეს კარგად იცოდა და დახმარებისათვის რუსეთს მიმართა, მაგრამ მეფემ ტრაქტატის ძალით მოთხოვნილი დახმარება ვერ მიიღო და 35 000-იანი მტერს 5 ათასი ჯარისკაცით დახვდა. რიცხობრივმა უპირატესობამ თავისი ქნა და მრავალომგადატანილი გმირი მეფე კრწანისის ბრძოლაში დამარცხდა.
კრწანისის ბრძოლაში ერეკლე მეფის ჯართან ერთად მონაწილეობდა იმერეთის მეფე სოლომონ II-ის ჯარიც. რომელთა რიცხვიც ორი ათასი უნდა ყოფილიყო. ისტორიოგრაფიაში დამკვიდრებული იყო მოსაზრება თითქოს იმერთა ლაშქარმა ერეკლე მეფეს უღალატა და კრწანისის ომში დამარცხება სწორედ ამის შედეგია, მაგრამ ქართული წყაროების შეჯერების საფუძველზე, იმერლების ღალატი კრწანისის ბრძოლაში არ დასტურდება. ცალკეულ ისტორიკოსებს ყურადღება აქვთ გამახვილებული ზურაბ წერეთლისა და მისი 40-კაციანი ავაზაკთა ჯგუფის ქმედებაზე, რომელიც შემდეგ მთელი იმერეთის სარდლობის სახელის გასატეხად გამოიყენეს. კერძოდ: თბილისიდან წასვლის შემდეგ „ვერცხლით სნეულმა“ და აღვირახსნილმა ფეოდალმა ზურაბ აბაშიძემ თავისი ყმებიდან რამდენიმეს დაავალა ჯარიდან შეუმჩნევლად გაპარულიყვნენ და სოფლები გაეძარცვათ, ნაძარცვი კი მისთვის მიეტანათ. აღნიშნულის შესახებ არაფერი იცოდა სოლომონ მეფემ. ზურაბ წერეთლის ამ ქმედებამ კი შებღალა კრწანისის ველზე დაღუპული 1500 იმერელი მებრძოლის სახელი და შეარცხვინა თავად სოლომონ მეფე.
ბრძოლა დამოუკიდებლობისათვის
1801 წლის 12 სექტემბერს რუსეთის ახალმა იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა გამოსცა მანიფესტი ქართლ-კახეთში მეფობის გაუქმებისა და რუსეთთან შეერთების შესახებ. 1802 წლის 9 აპრილს გენერალი კარლ კნორინგი ამ მიზნის შესასრულებლად თბილისში ჩამოვიდა. 12 აპრილს გამოაცხადა მეფობის გაუქმება და რუსული მმართველობის დამყარება.
სოლომონ II თავდაპირველად განუხრელად ადგა რუსეთის ერთგულების გზას. 1796, 1798 და 1801 წლის აგვისტოში მან ელჩობა გააგზავნა რუსეთში და ითხოვდა რუსეთის მფარველობაში შესვლას, მაგრამ იმპერატორმა კნორინგს დაავალა მეგობრული ურთიერთობა დაემყარებინა იმერეთის მეფესთან და არ დაერღვია თურქეთთან არსებული შეთანხმება.
ერეკლე II-ის (1798 წ.) გარდაცვალების შემდეგ მეგობრული ურთიერთობა აღმოსავლეთ-დასავლეთს შორის შესუსტდა. გიორგი XII (1798-1800 წწ.) სოლომონ II-ის გამაერთიანებელ პოლიტიკას, რომელიც დადიანთან ბრძოლაში გამოიხატებოდა, არ იზიარებდა და თავის სიძეს დადიანს უმაგრებდა ზურგს. თავის მხრივ სოლომონ I-იც მეტად იყო დაკავშირებული თავის ღვიძლ ბიძებთან, დარეჯან დედოფლის შვილებთან, ვიდრე ნახევარბიძა გიორგი XII-სთან და ტახტის მემკვიდრედ იულონს აღიარებდა და დინასტიურ ბრძოლებში დარეჯან დედოფლის პარტიას ემხრობოდა.
1799 წლიდან აღმოსავლეთ საქართველოში რუსეთის ჯარების თანდათანობით მატებამ თავისებური გავლენა მოახდინა დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაზე
სოლომონ მეფის იულონის პარტიასთან და ამ გზით ალექსანდრე ბატონიშვილთან ურთიერთობა, რომელიც თავის მხრივ ირანის მხარდაჭერას ეყრდნობოდა, იმერეთის მეფეს იმთავითვე რუსეთის მიზნების მოწინააღმდეგეთა ბანაკში აქცევდა. რუსეთსა და სოლომონს შორის ურთიერთობა ჩიხში შედიოდა. სოლომონი კარგად ხედავდა, რომ ქართლ-კახეთში მეფობის გაუქმება იმერეთის სამეფოსაც უდიდეს განსაცდელს უმზადებდა.
1801 წლის 4 აგვისტოს იმერეთის მეფემ თავისი ელჩი ჯაფარიძე გააგზავნა რუსეთში, ელჩობის მთავარ მიზანს წარმოადგენდა იმერეთის მიღება მფარველობაში, ქართლ-კახეთში მეფობის აღდგენა და იულონ ბატონიშვილის გამეფება. გენერალმა კნორინგმა ელჩობა რუსეთში არ გაუშვა, უკან დააბრუნა და მეფეს შეუთვალა, რომ რუსეთ-ოსმალეთს შორის არსებული თანხმობა არ უნდა დარღვეულიყო. რაც შეეხება იულონის გამეფებას, რუსეთის იმპერატორმა ქართლ-კახეთის ბედი უკვე გადაწყვიტა და თქვენი თხოვნა იმპერატორის შეურაცხყოფას ნიშნავსო.
სამაგიეროდ რუსეთი აქტიურად ერეოდა იმერეთის სამეფოს საშინაო საქმეებში. 1802 წელს ალექსანდრე I-მა საქართველოში გამოგზავნა საგარეო საქმეთა კოლეგიის მოხელე სოკოლოვი, რომელსაც დაევალა მეფესთან მოლაპარაკება რათა მუხურის ციხეში გამოკეტილი დავით II-ის შვილი კონსტანტინე ბატონიშვილი გაეთავისუფლებინა. სოლომონმა საფრთხეები იგრძნო და იმპერატორის თხოვნას უარით უპასუხა, რაც რუსეთის საწინააღმდეგო აქტად ჩაითვალა. იმერეთის პოლიტიკური მესვეურები დარწმუნდნენ, რომ რუსეთთან ურთიერთობის გამწვავებით ზარალს ნახავდნენ და პოლიტიკა შეცვალეს. 300px|მინიატიურა|სოლომონ ლიონიძე 1802 წელს კნორინგის ნაცვლად საქართველოში გამოგზავნეს პავლე ციციანოვი, რომელსაც იმპერატორმა ალექსანდრემ დაავალა კონსტანტინეს გათავისუფლება, ხოლო თუ მეფე უარს იტყოდა, ძალა გამოეყენებინა. ციციანოვმა მეფის გასატეხად მრავალგვარ საშუალებას მიმართა, რუსული ჯარიც კი მიაყენა იმერეთის სამეფოს საზღვარს. ოთხი თვის მოლაპარაკების შემდეგ სოლომონ მეფემ კონსტანტინე გაათავისუფლა და იმერეთის ტახტის მემკვიდრედ ცნო. გრიგოლ დადიანის მიერ რუსეთის მთავრობასთან გამართული მოლაპარაკება მფარველობაში მიღებაზე შეუმჩნეველი არ დარჩენია სოლომონ მეფეს. იმერეთის მესვეურებმა კარგად იცოდნენ, რომ სამეგრელოს შემდეგ ჯერი მათზე მიდგებოდა. ამიტომ მათ გადაწყვიტეს რუსეთის მფარველობაში შესულიყვნენ იმავე პირობებით, რა პირობებითაც ეს მოხდა 1783 წელს ქართლ-კახეთსა და რუსეთს შორის. ამ მიზნით იმერეთის სამეფო კარმა 1803 წლის 5 აგვისტოს პეტერბურგში გააგზავნა სოლომონ ლიონიძე, რომელმაც იმპერატორს შემდეგი ძირითადი მუხლები წარუდგინა:
სოლომონ მეფემ პარალელურად ოსმალეთის სულთანთან გააგზავნა ელჩი თხოვნით რუსეთის მძლავრობისაგან დასაცავად დახმარება აღმოეჩინა. ასევე გრიგოლ დადიანს მორიგებისათვის მიმართა. მაგრამ მეფემ ყველა მიმართულებით წააგო. დადიანმა უარი უთხრა მორიგებაზე, ასევე უარი უთხრა დახმარებაზე ოსმალეთის იმპერიამ, რადგან მას საფრანგეთის იმპერატორი ნაპოლეონ I ემუქრებოდა დაპყრობით, ამიტომ ოსმალეთს რუსეთი უფრო სჭირდებოდა ვიდრე იმერეთის სამეფო. სტამბოლის ელჩობის ამბავი ციციანოვმა შეიტყო და იმპერატორის კარს აცნობა, თან ითხოვდა ჯარით შესულიყო იმერეთის სამეფოში. რუსეთმა სასწრაფოდ შეწყვიტა სოლომონ ლიონიძესთან მოლაპარაკება და ფაქტობრივად რუსეთთან იმერეთის სამეფოს შეერთების საქმეში ციციანოვს სრული თავისუფლება მიანიჭა.
ციციანოვი თურქეთის გაღიზიანებას ერიდებოდა და გადამწყვეტ ზომებს არ იღებდა, მაგრამ მალე სტამბოლში რუსეთის წარმომადგენლის ანდრეი იტალინსკისაგან მიიღო ცნობა, რომ სულთანი წინააღმდეგი არაა დათმოს იმერეთი, რადგან ოსმალეთი რუსეთს თვლის თავის მფარველად ნაპოლეონის აგრესიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ამის შემდეგ ციციანოვი აღარ მალავდა, რომ მას ნაბრძანევი ჰქონდა იმპერატორისაგან ძალით დაეკავებინა იმერეთის სამეფო, მაგრამ სისხლისღვრას ერიდებოდა და მშვიდობიანად ცდილობდა ქვეყნის დამორჩილებას.
პავლე ციციანოვმა სოლომონ მეფესთან მოსალაპარაკებლად გააგზავნა მიხეილ ვორონცოვი (შემდეგში კავკასიის მეფისნაცვალი) და თან თავის მიერ შედგენილი ტექსტის პროექტი გაატანა, რომლითაც იმერეთის მეფეს რუსეთის მფარველობაში შესვლა უნდა ეთხოვა. მეფე ვორონცოვის მიღებას აჭიანურებდა, მაგრამ 1804 წლის 20 მარტს იგი მიიღო. მეფემ იმპერატორის ერთგულებაზე დაფიცების სურვილი განაცხადა, მაგრამ სათხოვარ პუნქტებს ხელი არ მოაწერა, სოლომონ ლიონიძეს ელოდებოდა რუსეთიდან.
ციციანოვმა გადაწყვიტა ჯარი შეეყვანა, მანამდე კი თავადების მოსყიდვა დაიწყო. მეფის ვითომ ერთგული თავადები სწრაფად გადადიოდნენ ციციანოვის მხარეზე. სოლომონ მეფემ საბოლოოდ მიიღო ციციანოვის წინადადება მოლაპარაკების შესახებ და 1804 წლის 19 აპრილს იმერეთის საზღვარზე სოფელ ელაზნაურში (ახლანდელი სოფ. ვახანის მიდამოებთან, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში) ერთმანეთს შეხვდნენ იმერეთის მეფე სოლომონ II და გენერალი პავლე ციციანოვი. ციციანოვმა მეფეს შესთავაზა რუსეთის იმპერატორის ქვეშევრდომობაში შესვლა. 20 აპრილს რუსეთის ჯარმა იმერეთის საზღვარი გადალახა, დაიკავა სოფლები და მოსახლეობას რუსეთის იმპერატორის ერთგულებაზე აფიცებდა. იმერეთის მეფე საბოლოოდ გატყდა. 25 აპრილს მეფე და ციციანოვი კვლავ შეხვდნენ ერთმანეთს ელაზნაურში და ხელი მოაწერეს არა ტრაქტატს, არამედ შეთანხმებას, რომლის ძალითაც მეფე რუსეთის იმპერატორის ქვეშევრდომი გახდა, ხოლო იმერეთის სამეფო — რუსეთის შემადგენელი ნაწილი. 1804 წლის 25 აპრილის აქტით იმერეთის სამეფომ, როგორც პოლიტიკურმა ერთეულმა, თავისი არსებობა დაასრულა. იმერეთთან და სამეგრელოსთან დადებული ხელშეკრულება იმპერატორმა 1804 წლის 4 ივლისს დაამტკიცა და იმერთა მეფემ ამის ოფიციალურ საბუთად ალექსანდრე I-ის სიგელი მიიღო.