cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჩოლოქის ბრძოლა (1918)
საბრძოლო მოქმედებები 6 აპრილამდე
ფრონტის ხაზი იწყებოდა შეკვეთილის ნავსადგურიდან და გრძელდებოდა სოფელ შემოქმედამდე. მას საზღვრავდა მარჯვნიდან შავი ზღვა, მარცხნიდან კი აჭარა-გურიის მთები. მთელ სიგრძეზე, ზღვიდან ოზურგეთამდე მდინარეების ჩოლოქისა და ნატანების ნაპირები იყო თითქმის გაუვალი ჯარისთვის. იქ გავლა შეეძლოთ მხოლოდ ადგილობრივებს, რომლებმაც იცოდნენ ბილიკები. ამ მონაკვეთს ჰქონდა მხოლოდ ორი გასასვლელი: სარკინიგზო ხიდები ნატანებზე და ჩოლოქზე და შარაგზა ლიხაურის გავლით ოზურგეთზე. მაზნიაშვილმა დაიწყო ჯარის შევსება ადგილობრივი მოხალისეებით. ამაში მას ეხმარებოდა ისიდორე რამიშვილი ეხმარებოდა. სოფლად იარაღი თითქმის ყველას ჰქონდა და ცოტა თოფი იყო საჭირო დასარიგებლად.
3 აპრილს ჯავშნისანი მატარებელი ჩოლოქის სამხრეთით ლიანდაგიდან გადავარდა. გზა ადილობრივებს ჰქონდათ გაფუჭებული. ლიანდაგზე შეყენების დროს ქართულ მხარეს ცეეცხლი გაუხსნეს, რასაც ქართველ მზვერავთა მოწინავე რაზმმა ცეცხლითვე უპასუხა, მოწინააღმდეგეს ორი კაცი მოუკლა და ხელთ რამდენიმე თოფი იგდო. 4 აპრილს ოსმალებმა აიღეს ქობულეთი 5 აპრილს მოხდა მცირე შეტაკება, სადაც ქართულ მხარეს მოუკლეს ორი ადამიანი, მათ შორის ერთი ოფიცერი და დაჭრეს რამდენიმე. ოსმალებმა შემდეგ უკან დაიხიეს.
ნატანებში მებრძოლების გასამხნეველად ჩავიდნენ ნოე ჟორდანია, ირაკლი წერეთელი, ვლასა მგელაძე და სხვები და წარმოთქვეს სიტყვები. 5 აპრილს, საღამოს რვა საათზე ქართულმა მხარემ მიიღო დაზვერვის ცნობა, რომ ოსმალეთის გალიპოლის მე-2 დივიზიის შედარებით მცირე ნაწილი მიდიოდა ოზურგეთისკენ, შარაგზით და უფრო დიდი ნაწილი, 7000 ჯარისკაცი, რკინიგზის გასწვრივ ნატანებისკენ. ოსმალებმა აჰყარეს ლინდაგი მდინარე ოჩხამურის ხიდზე, რაც ადასტურებდა რომ მთავარ იერიშს სწორედ ნატანების მხრიდან აპირებდნენ. ლიანდაგის აყრით ისინი იმედოვნებნენ ქართული ჯავშნოსანი მატარებლის უფუნქციოდ დატოვებას. მაზნიაშვილმა ერთ დღეში ააგებინა ჩოლოქის ხიდიდან ტყეში შემავალი ლიანდაგი. 6 აპრილის საღამოს ოსმალებმა საარტილერიო ცეცხლი გახსნეს.
ბრძოლა ჩოლოქის ხიდთან
8 აპრილს ოსმალეთის ჯარი გასცდა ოჩხამურს, მაგრამ არ გადიოდა ველზე და თავს აფარებდა ტყეს ოჩხამურს და ჩოლოქს შორის. მაზნიაშვილმა ჯავშნოსანი მატარებლის უკან დახევა ბრძანა. ჯავშნოსანი არიერგარდში უნდა ყოფილიყო, მაგრამ შემდეგ მან გაიზიარა ჯავშნოსანის ხელმძღვანელის ვლადიმერ გოგუაძის გეგმა: მტრის პოზიციებში შეჭრა და ბრძოლის გამართვა. ბრძოლა 7 აპრილს დილის ხუთ საათზე დაიწყო. ჯავშნოსანი მატარებელი შეიჭრა მოწინააღმდეგის რიგებში. მაგრამ ქართული მხარე არ ხსნიდა ცეცხლს არც მატარებლიდან და არც სანგრებიდან, რადგან ასეთი ბრძანება ჰქონდა მიღებული. მოწინააღმდეგეს ცეცხლს უხსნიდა მხოლოდ არტილერია, რომელიც კარგარეთელს ჰქონდა ჩაბარებული.
ოსმალები მიაუხლოვდნენ თუ არა მატარებელს, გაიხსნა ცეცხლი. ქართველებმა ცეცხლი გახსნეს როგორც მატარებლიდან, ასევე თხრილებიდან და სანგრებიდან. გაშლილ ველზე აღმოჩენილი ოსმალო ასკერები მრავლად დაიხოცნენ. 11 საათვისთვის, ბრძოლიდან ექვსი საათის შემდეგ ოსმალების დრეზინა დაეჯახა ჯავშნოსანს და მატარებლის პირველი ვაგონი ლიანდაგიდან გადაეგდოთ და დასავლეთიდან წამოსული ახალი ათასეულით კიდევ ერთი იერიში მიიტანეს ჯავშნოსანზე. გოგუაძეს იმედი გადაწურული ჰქონდა და ხელი დააჭირა ღილაკს, რომლითაც ჯავშნოსანი უნდა აფეთქებულიყო, რატა მტერს მხოლოდ რკინის ნამსხვრევები შერჩენოდა, მაგრამ პულტიდან ნაღმამდე მიმავალი მავთული გაწყვეტილი ყოფილიყო და ნაღმი მოქმედებაში არ მოვიდა. ამასობაში მაზნიაშვილთან მივიდა დამატებითი დახმარების სათხოვნელად გაგზავნილი აკაკი ურუშაძე და ბრძოლაში ჩაერთო გორის გვარდიის 400 კაციანი რაზმი. ოსმალები საბოლოოდ გატყდნენ და დაიწყეს უკანდახევა. ქართველები ამოვიდნენ საგრებიდან და დღის 4 საათამდე მისდიეს გაქცეულ მტერს ოჩხამურის ხიდამდე.
ოსმალეთის ჯარმა 4 კილომეტრით უკან დაიხია. ბრძოლაში ქართულ მხარეს მოკვდა 3, დაიჭრა 25 ადამიანი. ოსმალების მხარეს, მაზნიაშვილის შეფასებით დაიღუპა 500-მდე ადამიანი, ხოლო სხვა ქართველი სახმედრო ლიდერების შეფასებით - 1000 მდე ადამიანი. ექიმ ვახტანგ ღამბაშიძის მონაცემებით ოსმალებს ბათუმში გადაჰყავდათ 600 დაჭრილი ჯარისკაცი. გაზეთ „საქართველოს“ ცნობით ოსმალეთის მხარეს დაიღუპა 80, ტყვედ ჩავარდა 2 ასკერი. ქართველებმა ხელში ჩაიგდეს 20 თოფი.
ბრძოლაში გმირობა ბევრმა ადგილობრივმა გამოიჩინა: ლიხაურელი პორფილე და ალექსანდრე გორგოშიძეები გიორგის ჯვრით დაჯილდოვდნენ ბრძოლაში გამოჩენილი გმირობისთვის; გმირობა გამოიჩინა ობერკონდუქტორმა სიმონ სკამკოჩაიშვილმა, გადმოცემის მიხედვით დაზვერვაზე გასულმა ჯარისკაცმა ბოლქვაძემ, რომელსაც მოულოდნელად ოსმალო ასკერების ჯგუფი შეეჩეხა, 4 მოკლა და 4 ტყვედ აიყვანა. 1918 წლის 13 აპრილს ვლადიმერ გოგუაძე გახდა პირველი ქართველი, რომელმაც ეროვნული გმირის წოდება მიიღო. პირველი რესპუბლიკის არსებობის განმავლობაში ეს წოდება აღარავის მიუღია. გმირულად იბრძოდა მისი მოადგილე იუსტინე სიხარულიძე, მზვერავთა რაზმის უფროსი გობრონიძე, ელიზბარ გაგნიძე, ნოე გოგუაძე, აკაკი ურუშაძე, დავით შარაშიძე.
შედეგები
ჩოლოქის ხიდთან მიღწეულ წარმატებას ხაზი გადაუსვა ქართული ჯარის სხვა შენაერთებმა. ოზურგეთისკენ დაძრულ ოსმალების მცირერიცხოვან ჯარს (ერთი ბრიგადა არტილერიით) ლიხაურში დაბანაკებულმა ათასეულმა არ გაუწია წინააღმდეგობა, დატოვა პოზიციები და უკან დაიხია ქალაქისკენ. ამან გამოიწვია პანიკა, ოზურგეთი მიატოვა ჯარმა, სახელმწიფო დაწესებულებებმა და დაიწყო უკან დახევა ჩოხატაურისკენ. მთელი ქალაქი გაიხიზნა ჩოხატაურში და ოსმალებმა თავისუფლად დაიკავეს მიტოვებული ქალაქი. გარდა ოზურგეთისა, ოსმალებმა აიღეს ჭანიეთი, ლიხაური, მაკვანეთი, წითელმთა, მელექედურის ნაწილი, წინ წაიწიეს ვაშნარის მიმართულებით. გაკირულიდან შეუტიეს შემოქმედს, მაგრამ შემოქმედში ვერ შევიდნენ მოსახლეობის წინააღმდეგობის გამო. მაზნიაშვილმა მოასწრო ლანჩხუთში მყოფი სათადარიგო ჯარის დაყენება ნასაკირალის უღელტეხილზე და ჩოხატაურის გზის ჩაკეტვა. 11 აპრილს მაზნიაშვილა სცადა ოზურგეთზე შეტევა და გაიმართა ვაშნარის ბრძოლა, თუმცა საბოლოოდ სამხედრო მოქედებები შეაჩერა გერმანიის დიპლომატიურმა ჩარევამ და დროებითმა ზავმა. ოსმალები ოზურგეთიდან ზავის პირობების მიხედვით 7 ივნისს გავიდნენ.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები კატეგორია:გურიის ისტორია კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის ბრძოლები
არაბეთი (მოთხრობა)
არაბეთი (Araby) — ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობა, რომელიც გამოქვეყნდა 1914 წელს გამოცემულ მოთხრობათა კრებულში დუბლინელები.
მოკლე აღწერა
დასაწყისიდანვე მკითხველისთვის აშკარა ხდება ნორთ რიჩმონდ სტრიტის მოსახლეობის ერთფეროვანი ცხოვრება. მხოლოდ ბიჭის ფანტაზია აფერადებს მოსაწყენ რუტინას. ბიჭი, ამბავში მოგვითხრობს ერთ-ეღტი ბავშვებისთვის ყველაზე საყვარელი ქუჩის შესახებ, თუმცა მოთხრობაში ყურადღება გამახვილებულია ბიძაზე და მანგანის დაზე. ერთ ბნელ, წვიმაინ დილას ბიჭი იმ ოთახში შედის სადაც მღვდელი გარდაიცვალა. ოთახში ჩამი—ჩუმი არ ისმოდა და ბიჭს გაუჩნდა სურვილი ყველა სურვილისგან გათავისუფლებულიყო, მან ხელისგულები ერთმანეთს გადააჭდო ისე ძლიერად, რომ აუცახცახდა და თავისდაუნებურად წაიჩურჩულა „ო, სიყვარულო, სიყვარულო.“ სცენის კულმინაციაა, როდესაც ბიჭს მოულოდნელად გამოელაპარაკება მანგანის და. ბიჭი თავიდან დაბნეულია, და არ იცის რა უპასუხოს. მას არც ის ახსოვს რა უპასუხა კითხვაზე, მიდიოდა თუ არა „არაბეთის“ ბაზრობაზე, მას შემდეგ კი რაც შეიტყო რომ გოგო არ მიდიოდა ბიჭი ზრდილობიანად დაჰპირდა, რომ ბაზრობაზე მისთვის რამეს იყიდდა.
ბიჭი მოუთმენლად ელოდა არაბეთის ბაზრობაზე წასვლას და სხვაზე ვერაფერზე ახდენდა კონცენტრაციას. ბაზრობის დღეს, ბიძამისი ჩვეულზე გვიან დაბრუნდა სამსახურიდან ბიჭი კი მას უცდიდა, რომ მისგან წასვლის ნებართვა ეთხოვა. არაბეთის ბაზრობა, სულაც არ აღმოჩნდა ისეთი როგორიც ბიჭს წარმოედგინა. ბევრი დახლი დაკეტილიც დახვდა და ერთადერთი ხმა, რომელიც ისმოდა, იყო ხურდების ჩხრიალის ხმა, მაშინ როცა თავის ფულს ითვლიდა კაცი. გამყიდველი ქალიც გამოელაპარაკა მას, როგორც პოტენციურ მყიდველს. ბიჭი კი სრულიად მარტო იყო არაბეთის ბაზრობაზე, მისი წარმოდგენა ამ ადგილზე სრულიად განადგურებული იყო, ისევე როგორც მანგანის დაზე და საერთოდ სიყვარულზე.
თემები
„არაბეთი“ მრავალ თემას აერთიანებს:
რომანტიკული ელემენტები
„არაბეთი“ მოიცავს უამრავ თემას, ძირითადად ჯოისისთვის და კონკრეტულად კი დუბლინელებისთვის დამახასიათებელ უამრავ ელემენტს. ისევე როგორც სხვა მოთხრობებში კრებულილდან, „არაბეთის“ გმირიც მოგზაურობს, თუმცა მისი მოგზაურება უნაყოფოა და ამბის ბოლოს იმ ადგილს უბრუნდება საიდანაც დაიწყო. ევილინი ერთ-ერთი მსგავსი მოთხრობაა დუბლინელებში, სადაც მთავარ გმირს მსგავსი თავგადასავალი აქვს. მთავარი გმირი, ბიჭი, ცხოვრობს დეიდასთან და ბიძასთან ერთად. ბიძა შეიძლება ითქვას, რომ წარმოადგენს თავად ჯეიმზ ჯოისის მამის პროტოტიპს. იმ ზიზღით კი რომელსაც ბიძის მიმართ გამოხატავს მთხრობელი, ავტორი გვიჩვენებს თავის ზიზღს მამის მიმართ და ზოგადად „კარგი“ მშობლების ნაკლებობას.
ეკრანიზაცია
1999 წელს, რეჟისორმა დენის კორტნიმ გადაიღო მოკლე სატელევიზიო ფილმი „არაბეთი“, სადაც თამაშობდა ჯოჟეფ ბერმანი.
სქოლიო
კატეგორია:ჯეიმზ ჯოისის ნაწარმოებები
ჟაპორანი
ჟაპორანი (Japorã) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 357 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 731 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18.43 კმ²-ზე. ფართობი 419 397 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის მუნიციპალიტეტები
დავით გარეჯელის ქუჩა
დავით გარეჯელის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ნაძალადევის რაიონში (ღრმაღელე); მუხრანის ქუჩიდან თიანეთის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 40-იან წლებში. 44–47-ე ქუჩებს 50-იან წლებში ივანე ჩერნიახოვსკის სახელი დაერქვა, 1990 წელს — დავით გარეჯელის.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნაძალადევის რაიონის ქუჩები
პენრინი
პენრინი (Penrhyn) — ატოლი წყნარ ოკეანეში. კუკის კუნძულებიდან ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე კუნძული. მისი მეორე სახელწოდებაა ტონგარევა. ცნობილია აგრეთვე როგორც მანგარონგარო, ფარარანგა და ტე-პიტაკა. პენრინი განლაგებულია წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში. წარმოადგენს ელიფსს, რომლის სიგრძეა დაახლოებით 24,1 კმ, ხოლო სიგანე დაახლოებით 11,2 კმ. ფართობი 9,8 კმ². შედგება 53 მცირე კუნძულისაგან.
მასტერსი 2009 (სნუკერი)
მასტერსი 2009 (Masters 2009, აგრეთვე ცნობილია, როგორც SAGA Insurance Masters 2009 — სპონსორის სახელწოდების მიხედვით) — სნუკერის პროფესიონალური არარეიტინგული ტურნირი. ტარდებოდა 2009 წლის 11 იანვრიდან 18 იანვრამდე უემბლი არენაზე, ლონდონში. ტურნირის გამარჯვებული გახდა რონი ო’სალივანი, რომელმაც ფინალში დაამარცხა მარკ სელბი ანგარიშით 10:8.
უაილდკარდ რაუნდი
შესარჩევ მატჩებში თამაშობენ სნუკერისტები, რომლებმაც მიიღეს უაილდკარდი და ტოპ-16-ეულის ორი უკანასკნელი სნუკერისტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მასტერსი (სნუკერი) კატეგორია:2009 წელი სნუკერში
ანტონ დრაქსლერი
მინი|ანტონ დრაქსლერი ანტონ დრაქსლერი (Anton Drexler; 13 ივნისი, 1884, მიუნხენი, გერმანიის იმპერია — გ. 24 თებერვალი, 1942,  გერმანია) — გერმანელ მუშათა პარტიის დამაარსებელი, რომელიც მომავალში ადოლფ ჰიტლერის ნაცისტურ პარტიად გადაიქცა.
გერმანელ მუშათა პარტია
1919 წლის 5 იანვარს შტერნეკერბროის ლუდის სახლში კარლ ჰარერთან ერთად მან დააარსა გერმანელ მუშათა პარტია. 1921 წლის ივლისში მან ჰიტლერის (რომელიც პარტიაში თვითონვე მიიწვია) ულტიმატუმის შედეგად პარტიის ლიდერის თანამდებობა დატოვა. მომავალში, „ჩემს ბრძოლაში“ ჰიტლერი მას მოიხსენიებს როგორც „ადამიანს, რომელიც ჯარისკაცია არ იყო“, რომელსაც „ცხოვრების საკმარისი სკოლა არ გაუვლია“, რის გამოც დარჩა სუსტად და ეჭვიანად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 13 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1884 კატეგორია:გარდაცვლილი 24 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
სალომე აბაშიძე
სალომე აბაშიძე (დ. 27 დეკემბერი, 1995, ბათუმი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო), მსოფლიო თასის (ხარლამპიევის მემორიალი) გამარჯვებული (2019, მოსკოვი, რუსეთი, 60 კგ), ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2014, - 56 კგ)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 27 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1995 კატეგორია:ბათუმში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი სამბისტები
მინანქარი
მინანქარი — მტკიცე მინისმაგვარი საფარი, რომლითაც ფარავენ ნაკეთობის ზედაპირს. თითქმის ყველა მინანქრის ძირითადი კომპონენტებია: სილიციუმის დიოქსიდი, ბორმჟავა ანჰიდრიდი , ალუმინის ოქსიდი , ტიტანის დიოქსიდი , ტუტე და ტუტემიწა ლითონების, ტყვიის, თუთიის ოქსიდი, ზოგიერთი ფთორიდი და სხვა. მინანქარის არის საგრუნტო და მფარავი. საგრუნტო მინანქარს, რომელშიც შედის შესაჭიდებელი მასალები, იყენებენ ლითონსა და საფარს შორის შუალედური ფენის დასადებად, მფარავ მინანქარს კი უშუალოდ ადებენ მფარავ ზედაპირს.
მინანქარი იცავს ლითონს კოროზიისაგან და ანიჭებს ლამაზ გარეგნულ იერს. მინანქრით ზოგჯერ ფარავენ თუჯსა და ფოლადს, ზოგჯერ სპილენძს, ალუმინისა და სხვადასხვა შენადნობებისაგან დამზადებულ ნაკეთობებს. მომინანქრებულ ლითონს იყენებენ კვების, ქიმიურ, ფარმაცევტულ, ელექტროტექნიკურ მრეწველობაში, მშენებლობაში. მხურვალმტკიცე და მაღალკოროზიამდეგ მინანქრის საფარს იყენებენ რეაქტიულ ძრავებში, განსაკუთრებით აგრესიულ გარემოში მომუშავე აპარატებისათვის, სპეციალურ შენადნობების თერმული დამუშავებისა და ცხლად დეფორმაციის დროს.
მხატვრული მინანქარი
XIX-XX საუკუნეებში მთელ მსოფლიოში ამზადებდნენ სხვადასხვა ტექნიკით მომინანქრებულ ნაკეთობებს. მინანქრის წარმოების ცენტრები იყო პარიზი, ბრიუსელი, ვენა, მოსკოვი, პეტერბურგი. XIX საუკუნის უდიდესი ოსტატია კოლოდიუს პოპლენი.
ქართული ხელოვნება
მინანქარი ქართულ ხელოვნებაში უმთავრესად ცნობილია ტიხრული მინანქრის სახით. ტვიფრული მინანქრის ერთადერთი ნიმუში, რომელიც ჯუმათის ეკლესიაში იყო დაცული, ამჟამად დაკარგულია. მინანქარს თვალსაჩინო ადგილი უჭირავს შუა საუკუნეების ქართულ ხელოვნებაში. იგი განვითარების ისეთივე მაღალ საფეხურზე იდგა, როგორც ხუროთმოძღვრება, კედლის მხატვრობა და რელიეფური პლასტიკა. ამის დამადასტურებლად მარტო ხახულის კარედზე შემონახული მინანქრის რაოდენობა და შესრულების დონეა საკმარისი. ქართული ტიხრული მინანქრის კოლორიტი განსხვავდება სხვა (ბიზანტიური) ქვეყნების ტიხრული მინანქრისაგან. ქართული მინანქრის ფერებს შორის თავისებურია ეგრეთ წოდებული ხორცისფერი და გამჭვირვალე მწვანე. შალვა ამირანაშვილის მოსაზრებით, მინანქრის ფერებში მანგანუმის შერევის შედეგად ხორცისფერს იღებდნენ. ტიხრული მინანქრის ბევრი ნიმუში დაკარგულია. უძელესი VIII საუკუნითაა დათარიღებული. ესაა კათალიკოსის გულზე დასაკიდი ჯვარი (დაცულია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში), ამავე პერიოდს ეკუთვნის მთლიანად ტიხრული მინანქრით შესრულებული ენკოლპიონი. IX საუკუნისაა ვარძიის ხატზე დაცული მინანქრები, ხახულის ხატის რამდენიმე მინანქარი. ჯუმათის ორი ხატის მინანქრები ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში დაიქსაქსა სხვადასხვა კოლექციაში, მათგან 3 მედალიონი საქართველოს ხელოვნების მუზეუმს დაუბრუნდა. ხახულის ხატის ცენტრში ჩასმული იყო X საუკუნის მინანქრის ღვთისმშობლის გამოსახულება, ეს იყო ყველაზე დიდი ქართული ტიხრული მინანქარი, XIX საუკუნეში გაიტაცეს და ნაწილებად დაამტვრიეს. ახლა შემორჩენილია ღვთისმშობლის სახე, ხელები და შარავანდედის ნაწილი. იგი ერთ-ერთი საუკეთესო ქართული ტიხრული მინანქარია. ტიხრული მინანქრის ხელოვნება განსაკუთრებით X-XII საუკუნეებში აყვავდა. ტიხრული მინანქრის წარმოება საქართველოში, როგორც ჩანს, XV საუკუნეში შეწყდა. ამ საუკუნისაა ვარაუდით წმინდა გიორგის ორი ხატი (დაცულია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში).
ლიტერატურა
კატეგორია:მინანქარი
გრეგორ შტრასერი
მინი|შტრასერი [[1928 წელს.]] გრეგორ შტრასერი (Gregor Strasser; დ. 31 მაისი, 1892 — გ. 30 ივნისი, 1934) — ნაცისტური პარტიის წევრი და ოტო შტრასერის უფროსი ძმა. მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ნაცისტური პარტიის „რეკონსტრუქციაში“. მოკლეს გრძელი დანების ღამის დროს როგორც ადოლფ ჰიტლერის კონკურენტი.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 31 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1892 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1934 კატეგორია:რაიხსტაგის დეპუტატები (ვაიმარის რესპუბლიკა)
კალიკრატე
კალიკრატე (Καλλικράτης) — ძველი ბერძენი არქიტექტორი. ცხოვრობდა ძველი წელთაღრიცხვა|წელთაღრიცხვის V საუკუნეში. მუშაობდა ათენში მონაწილეობდა ათენის ეგრეთ წოდებულ გრძელი კედლების შექმნაში ( ძვ. წ. 457–445 წლებში) და აკროპოლისის კედლების აღმოსავლეთ ნაწილის გამაგრებაში. მისი აგებულია პართენონი (ძვ. წ. 447–438 წლებში, იქტინესთან ერთად) და ნიკე აპტეროსის პატარა იონიური ტაძარი (დამთავრდა ძვ. წ. 420 წელს) აკროპოლისზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ბერძენი არქიტექტორები
ჩაკაიანის რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პასკოს რეგიონის რაიონები კატეგორია:დანიელ-ალსიდეს-კარიონის პროვინციის რაიონები
დამიანე გოგოხია
დამიანე ვლადიმერის ძე გოგოხია (დ. 26 მაისი, 1919, სოფ. ქვემო ბარღები, ახლანდ. გალის მუნიციპალიტეტი — გ. 4 მარტი, 2001, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1984), პროფესორი.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1919 წლის 26 მაისს, გალის რაიონის სოფელ ბარღებში; ზოგან დაბადების წლად 1917-ია მითითებული. 1941 წელს დაამთავრა სოხუმის გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტი, 1944 წელს — უმაღლესი პარტიული სკოლა, 1954 წელს კი — სკკპ ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემია.
1950–70-იან წლებში მუშაობდა სხვადასხვა პარტიულ და სახელმწიფო თანამდებობებზე; 1981 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი; მისი კვლევის ძირითადი მიმართულება იყო ქართველი და აფხაზი ხალხების ერთობლივი ისტორიის სოციალური, ეკონომიური განვითარების მეცნიერული შესწავლა. ამ თემაზე შექმნა მონოგრაფია — „აფხაზეთის ასსრ სოციალ–ეკონომიური და კულტურული განვითარება“ (1961–1985).
გარდაიცვალა 2001 წლის 4 მარტს, 81 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1919 კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:გარდაცვლილი 4 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 2001 კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები დამიანე კატეგორია:სოხუმის გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:ქართველი პროფესორები
Calyptomyrmex
Calyptomyrmex — მომცრო ჭიანჭველასებრნთა გვარი Myrmicinae-ს ქვეოჯახიდან.
გავრცელება
გავრცელების არეალია სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია (14 სახეობა), აფროტროპიკის ოლქი (16 სახეობა), ავსტრალია და ოკეანეთი (9 სახეობა). .
კლასიფიკაცია
ცნობილია 30 სახეობაზე მეტი. -ს გვარი სხვადასხვა ავტორებს შეჰყავდათ -ს, -ს, -ს და -ს სხვადასხვა ტრიბებში და ქვეოჯახებში.
სქოლიო
კატეგორია:მირმიცინები
ტიებას-მურუარტე-დე-რეტა
ტიებას-მურუარტე-დე-რეტა (Tiebas-Muruarte de Reta; Tiebas-Muru Artederreta) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის კუენკა-დე-პამპლონის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 21,7 კმ². მოსახლეობა — 636 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
გეორგ იელინეკი
გეორგ იელინეკი (Jellinek; დ. 16 ივნისი, 1851, ლაიფციგში — გ. 12 იანვარი, 1911 ჰაიდელბერგში) — გერმანელი მეცნიერ-იურისტი. ვენის (1883-დან), ბაზელის (1889) და ჰაიდელბერგის (1891-დან) უნივერსიტეტების პროფესორი. იურიდიული პოზიტივიზმის წარმომადგენელი. იკვლევდა სახელმწიფო და საერთაშორისო სამართლის ძირითად საკითხებს. ერთმანეთს უპირისპირებდა საზოგადოებრივ მოვლენათა „სოციალურ“ და „სამართლებრივ“ შესწავლას. იურისპრუდენციის მთავარ ამოცანად მიაჩნდა პრაქტიკული საქმიანობისათვის მნიშვნელოვანი სამართლებრივი ნორმების ფორმალურ-დოგმატური ანალიზი. წამოაყენა ბურჟუაზიურ-ლიბერალური კონცეფცია, რაც ითვალისწინებდა სახელმწიფოს თვითშეზღუდვას მის მიერვე გამოცემული ნორმებით. სახელმწიფოს თვითშეზღუდვის იდეას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა გერმანული მონარქიული წყობილების პირობებში.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი იურისტები
ელჟბეტა ვიტეკი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 17 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1957 კატეგორია:პოლონელი ქალი პოლიტიკოსები კატეგორია:პოლონელი პოლიტიკოსები კატეგორია:პოლონეთის შინაგან საქმეთა მინისტრები კატეგორია:პოლონეთის სეიმის მარშლები
ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშა
ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშა (Ахмед-паша Херцеговић, Hersekli Ahmed Paşa; დ. 1455 — გ. 21 ივლისი 1517) —  მნიშვნელოვანი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი (1497–1498, 1503–1506, 1511, 1512–1514, 1515–1516), კაპუდან-ფაშა (მთავარი ადმირალი) (1506–1511).
ბიოგრაფია
სერბეთის კოსაჩების დინასტიის წარმომადგენელი. ქრისტიანობაში ერქვა - სტეფანე ჰერცეგოვიჩ კოსაკა. სტეფანე ვუკშიჩი კოსაჩის (1404–1466), მესამე (უმცროსი) ვაჟი. აჰმედ-ფაშას მამა იყო ბოსნიის მეოთხე ვოევოდა (1435–1448), ზახუმიესა და ზღვისპირეთის (1448–1489) და წმინდა სავას (1449–1466) პირველი ჰერცოგი. ვლადისლავ ჰერცოგოვიჩისა (1427–1489), რომელიც იყო წმინდა სავას ბოლო ჰერცოგისა (1466–1483) და დედოფალ ეკატერინე ბოსნიელის (1425–1478) ძმა.
მან ბავშვობა გაატარა ზახუმიეში და დუბროვნიკში, სადაც მიიღო დაწყებითი განათლება. ჰერცეგოვინის მიერ ოსმალეთის მიმართ ვასალური დამოკიდებულების ცნობის შემდეგ სტეფანე მამამისმა მძევლად გაგზავნა სტამბოლში სულთან მეჰმედ ფათიჰის სასახლეში. განათლების მიღება გააგრძელა ენდერუნში, სადაც შეისწავლა თურქული ენა და ისლამის საფუძვლები.
1470 წელს სტეფანე ჰერცოგოვიჩმა მიიღო ისლამი და ახალი სახელი ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშა. ემსახურებოდა სამ ოსმანთა სულთანს — მეჰმედ II, ბაიაზიდ II-ს და სელიმ I-ს. მონაწილეობდა ოსმალური დაპყრობით კამპანიებში.
1481 წელს სულთან მეჰმედ II-ის გარდაცვალების შემდეგ და მისი შვილების ტახტისთვის ბრძოლის შემდეგ რუმელის მმართველმა ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშამ მხარი დაუჭირა შაჰზადე ბაიაზიდს - ამასიის მმართველს, შაჰზადე ჯემის საწინააღმდეგოდ. 1481 წლის მაისში ბაიაზიდმა დაასწრო ძმას, ჩამოვიდა ამასიიდან სტამბოლში, სადაც მან დაიკავა სულთნის ტახტი. 1484 წელს ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშა დაინიშნა ანატოლიის მმართველად.
1483 წელს ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშამ რომელიც ხელმძღვანელობდა თურქეთის არმიას დაამარცხა უფროსი ძმა ვლადისლვი. ჰერცეგოვინა სანჯაყის სახით ბოსნიის ფაშალიკიდან შევიდა ოსმანთა იმპერიაში.
1490 წელს მამლუქების არმია შეიჭრა ქარამანში და გეგმავდა ცენტრალურ აზიაში შეჭრას. სულთანმა მათ საწინააღმდეგოდ გაგზავნა არმია თავისი სიძის ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშას მეთაურობით, რომელმაც აიძულა მამლუქები უკან დაეხიათ.
1497 წლის მარტში სულთანმა ბაიაზიდ II-მ ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშა დანიშნა ოსმანთა იმპერიის დიდ ვეზირად. ეს ტანამდებობა მას ერთი წელი ეკავა. 1498 წელს დაინიშნა დიდ ვეზირად დაინიშნა ჩანდარლი იბრაჰიმ-ფაშა (1498-1499 წწ.).
1503 წელს მეორედ დაინიშნა დიდ ვეზირად, მაგრამ 1506 წელს თავისი ნებით დატოვა თანამდებობა.1506–1511 წლებში იკავებდა კაპუდან-ფაშას პოსტს ოსმალთა ფლოტში. 1511 წლის ივლისში დიდი ვეზირის ჰადიმ ალი-ფაშას სიკვდილის შემდეგ ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშა რამდენიმე თვის განმავლობაში იკავებდა დიდი ვეზირის თანამდებობას. 1512 წელს დიდი ვეზირის ქოჯა მუსტაფა-ფაშას სიკვდილით დასჯის შემდეგ ჰერსეკზადე აჰმედ-ფაშა მეოთხედ დაინიშნა დიდ ვეზირად. 1514 წლის ნოემბერში სულთანმა სელიმ I-მა იგი დააპატიმრა და თანამდებობიდან გადააყენა და დიდ ვეზირად დანიშნა დუკაკინზადე აჰმედ-ფაშა (1524–1515 ). 1515 წლის სექტემბერში, ჰერსეკზადე მეხუთედ დაინიშნა დიდ ვეზირად. 1516 წლის აპრილში ჩამოაშორეს თანამდებობას და გამოამწყვდიეს ედიკულეს ციხეში, საიდანაც მოგვიანებით გაათავისუფლეს.
1517 წლის 21 ივლისს, ჰერსეკზადე აჰედ-ფაშა ეგვიპტიდან დაბრუნებისას გარდაიცვალა ქაჰრამანმარაშში. დაკრძალეს თავის მამულში, მარმარილოს ზღვის სანაპიროზე, სოფელ დილში, რომელსაც მოგვიანებით სახელი შეეცვალა და ჰარსეკი დაერქვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირები კატეგორია:დაბადებული 1459 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1517
ანკერ იერგენსენი
მინი|250პქ ანკერ იერგენსენი (დ. 13 ივლისი, 1922 — გ. 20 მარტი, 2016 ) — დანიის პრემიერ-მინისტრი 1972-1973 და 1975 თებერვლიდან. 1962 წელს აირჩიეს არაკვალიფიციური მუშების პროფკავშირის მდივნად. 1964-1968 წლებში ამ პროფკავშირის ორგანოს გაზეთის „დაგბლადეტის“ ("Dagbladet") რედაქტორია. 1968-1972 არაკვალიფიციური მუშების პროფკავშირის თავმჯდომარე. 1971 წლიდან დანიის პროფკავშირთა ცენტრალური გაერთიანების აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი. 1964 წლიდან ფოლკეტინგის დეპუტატი დანიის სამხრეთ-დასავლეთ პარტიიდან.
ლიტერატურა
კატეგორია:დანიის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 13 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1922 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
ერეკლე II-ის ქუჩა
ერეკლე II-ის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ზემო უბანი); ერეკლე II-ის მოედნიდან სიონის ქუჩამდე. ადრინდელი სიონის ქუჩის მონაკვეთი. 1900 წელს ერეკლე II-ის პატივსაცემად დაერქვა ირაკლის ქუჩა. ასეა დატანილი თბილისის 1902 და 1934 წლების გეგმებზე. 1948 წელს ერეკლე II-ის ქუჩა ეწოდა. იგი ქალაქის ერთ-ერთი უძველესი ქუჩაა. XVII-XVIII საუკუნეებში ქუჩის დასაწყისში განლაგებული იყო სავაჭრო რიგები — რასტაბაზარი. 1795 წელს, აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის დროს, შენობათა დიდი ნაწილი განადგურდა. XIX საუკუნეში ხელმეორედ განაშენიანდა. ქუჩაზე შემორჩენილ ნაგებობათა შორის აღსანიშნავია სახლი №11, რომელიც 1896 წელს არქიტექტორმა ალექსანდრე ოზეროვმა დავით სარაჯიშვილისთვის ააშენა, სადაც გამოყენებულია ქართული ხუროთმოძღვრული მოტივები. აგურით ნაგები სახლის მეორე სართულის შუა ნაწილი მთლიანად უჭირავს ხის აივანს, მას საკმაოდ ლამაზი ჩუქურთმა ამშვენებს. სახლი №21 კი გამოირჩევა რკინის აჟურული აივნით. მოპირდაპირე მხარეს, ერეკლე II-ის ქუჩასა და ერეკლე II-ის შესახვევს შორის იყო ქარვასლა, რომელშიც შემდეგ კომუნალური ბინები განათავსეს. შემონახულია XIX საუკუნის მეორე ნახევრის საცხოვრებელი სახლები. აქვს ერთი შესახვევი და ორი ჩიხი.
ლიტერატურა
კატეგორია:კრწანისის რაიონის ქუჩები
ლესია უკრაინკას ქუჩა
ლესია უკრაინკას ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (მთაწმინდა); შოთა რუსთაველის გამზირიდან ზურაბ ჟვანიას ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. თბილისის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც გიმნაზიის შესახვევი (სახელწოდება უკავშირდება თბილისის კლასიკურ გიმნაზიას), 1923 წელს მაქსიმ გორკის სახელი დაერქვა, შემდეგ — სახ-კომსაბჭოს ქუჩა (ასეა დატანილი თბილისის 1934 წლის გეგმაზე). 50-იანი წლებიდან ლესია უკრაინკას სახელი ჰქვია. ლესია უკრაინკა თბილისში პირველად 1903 წელს ჩამოვიდა და ამ ქუჩის მახლობლად ცხოვრობდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:მთაწმინდის რაიონის ქუჩები
ალექსი კალედინი
250პქ|მინი|მარჯვნივ|ალექსი კალედინი ალექსი მაქსიმეს ძე კალედინი (დ. 24 ნოემბერი [ ძვ. სტ. 12 ნოემბერი ], 1861, სტანიცა უსტ-ხოპიორსკაია, ახლანდელი ვოლგოგრადის ოლქი — გ. 11 თებერვალი [ ძვ. სტ. 29 იანვარი ], 1918, ნოვოჩერკასკი) — დონის კაზაკთა კონტრრევოლუციის მეთაური 1917–1918 წლებში, კავალერიის გენერალი (1917). თავადაზნაურთა წრიდან იყო. 1889 დაამთავრა გენშტაბის აკადემია. პირველი მსოფლიო ომის დროს სარდლობდა მე-12 საარმიო კორპუსს, შემდეგ სამხრეთ-დასავლეთი ფრონტის მე-8 არმიას. 1917 წლის 30 [17] ივნისს აირჩიეს დონის ჯარის ატამანად, სათავეში ჩაუდგა კონტრრევოლუციური ჯარის მთავრობას.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 24 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1861 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1918 კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის II ხარისხის ორდენის მახვილებით კავალრები კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის III ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის მახვილებით კავალრები კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
შაფაქ-ასიმანის გაზის საბადო
შაფაქ-ასიმანის გაზის საბადო (აზერბ. Şəfəq və Asiman) — ოფშორული გეოლოგიური სტრუქტურების დიდი კომპლექსი კასპიის ზღვაში, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 125 კმ-ზე. შაფაქისა და ასიმანის სტრუქტურებს ადრე უწოდებდნენ, შესაბამისად, „D8“ და „D10“.
ისტორია
2009 წლის 13 ივლისს ხელი მოეწერა შაფაქ-ასიმანის სტრუქტურების შესწავლის მემორანდუმს. თავდაპირველი შეთანხმების თანახმად, საზღვაო ბლოკს ერთობლივად განავითარებენ „BP“ და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანია (SOCAR). ურთიერთგაგების მემორანდუმს ხელი მოაწერეს SOCAR-ის პრეზიდენტმა, როვნაგ აბდულაევმა და BP-ის კვლევისა და წარმოების აღმასრულებელმა დირექტორმა, ენდი ინგლისმა, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის, ილჰამ ალიევის და გაერთიანებული სამეფოს ყოფილი პრემიერ მინისტრის, გორდონ ბრაუნის თანდასწრებით.
ურთიერთგაგების მემორანდუმს მოჰყვა შეთანხმების ხელმძღვანელთა ხელმოწერა საბაზრო კომერციული პრინციპების შესახებ, ერთობლივი საძიებო და განვითარების სფეროში, როვნაგ აბდულაევისა და BP-ის აზერბაიჯანის პრეზიდენტის, რაშიდ ჯავანშირის მიერ, 2010 წლის 6 ივლისს, BP-ს პრეზიდენტის ტონი ჰეივორდის ვიზიტის დროს აზერბაიჯანში.
„PSA Shafag-Asiman“ ბლოკის განვითარება და შესწავლა მოიცავს 30 წლის პერიოდს, რომელთა პოტენციური გახანგრძლივება კიდევ 5 წლამდეა შესაძლებელი. შემდეგი ორი საძიებო ჭაბურღილი გაიხსნება მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში, რომელიც საძიებო სამუშაოების შესაძლო გაგრძელებით კიდევ 3 წლით შეიძლება გახანგრძლივდეს. საძიებო სამუშაოების ყველა ხარჯს დაფარავს კომპანია „BP“.
რეზერვუარი
ოფშორული ბლოკი თითქმის 1,100 კვადრატული კილომეტრის ფართობს მოიცავს, რომელიც აქამდე შესწავლილი არ ყოფილა. ველები განლაგებულია ღრმა წყლის მონაკვეთში 650–დან 800 მეტრამდე (2,130 –დან 2,620 ფუტამდე) წყალსაცავის სიღრმით დაახლოებით 7000 მეტრი (23,000 ფუტი).
პირველი ეტაპი დასრულდება 2011 წელს. მონაცემთა დამუშავების მეორე ეტაპი 2012 წელს და მონაცემთა ინტერპრეტაციის მესამე ეტაპი კი 2014 წლის პირველ ნახევარში.
სქოლიო
კატეგორია: კასპიის ზღვა კატეგორია: ნავთობი კატეგორია: აზერბაიჯანის გაზის საბადოები
ვიტალი გერასიმოვი
ვიტალი გერასიმოვი (Виталий Петрович Герасимов) (დ. 9 ივლისი, 1977, ყაზანი — გ. 7 მარტი, 2022, ხარკივთან) — რუსი ოფიცერი და ბოლოს 41-ე საერთო-საჯარისო არმიის შტაბის უფროსი, გენერალ-მაიორი.
1999 წელს დაამთავრა ჩელიაბინსკის უმაღლესი სატანკო სამეთაურო სასწავლებლის ყაზანის ფილიალი.
მონაწილეობა მიიღო ჩეჩნეთის მეორე ომში, სირიის სამოქალაქო ომში და ყირიმის ოკუპაციაში, რისთვისაც დაჯილდოვდა. 2022 წლის მარტში უკრაინაზე თავდასხმის დროს უკრაინის სადაზვერვო სამსახურმა ფსბ-ის კომუნიკაცია ჩაჭრა, რის შემდეგაც გერასიმოვი ხარკივთან მოკლეს.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი გენერალ-მაიორები კატეგორია:დაბადებული 9 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1977 კატეგორია:გარდაცვლილი  7 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი  2022 კატეგორია:გენერალური შტაბის სამხედრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
ჩრდილოეთი ბორნეო
ჩრდილოეთი ბორნეო (North Borneo) — დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი 1892-დან 1946 წლამდე. იმართებოდა ჩრდილოეთი ბორნეოს ბრიტანული კომპანიის მიერ. 1946 წლიდან იგი გახდა ბრიტანეთის სამეფო კოლონია სახელწოდებით ბრიტანეთის ჩრდილოეთი ბორნეო (Crown Colony of the British North Borneo). 1963 წელს მალაიზიის სახელმწიფოს ჩამოყალიბების შემდეგ ბრიტანეთის ჩრდილოეთი ბორნეოს ტერიტორიაზე შეიქმნა პროვინცია საბაჰი (მალაიზია).
კოლონიზაციის დასაწყისი
thumb|left|ბორნეოში ამერიკის სავაჭრო კომპანიის პრეზიდენტის ჯოზეფ უილიამისა და კონსულ მოზესის შორის დადებული ხელშეკრულება სულთნისაგან ნაყიდი მიწებზე უფლებების შესახებ.
1865 წელს ამერიკის კონსულმა ბრუნეიში კლოდ ლი მოზესმა ბრუნეის სულთნისაგან ათ წლიანი იჯარით მიიღო ჩრდილოეთი ბორნეოს ტერიტორია (ამჟამად პროვინცია საბაჰი, მალაიზია). ამერიკის შეერთებული შტატები სამოქალაქო ომის დასრულებამდე არ იყო დაინტერესებული აზიაში კოლონიების შესყიდვით, სწორედ ამიტომ კლოდ ლი მოზესმა გაყიდა ჰონკონგის კონცესია,სადაც შემდეგ დაარსდა მცირე დასახლება ელენა - ამჟამად კიმანისი.
ფინანსური პრობლემების გამო ამერიკის სავაჭრო კომპანიამ, თავის მხრივ, 1875 წლის იანვარში თავისი უფლებები ჩრდილოეთ ბორნეოზე მიჰყიდა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის კონსულს ჰონგკონგში ბარონ გუსტავ ოვერბეკს. თუმცა ბარონმა 1880 წელს მიატოვა ბორნეო. 1881 წლიდან აქ უკვე შემოდის ბრიტანული კომპანია ბრიტანეთის ჩრდილოეთი ბორნეოს დროებითი ასოციაცია. სულ მალე კომპანიას ეწოდა ჩრდილოეთი ბორნეოს ბრიტანული კომპანია.
ბრიტანეთის პროტექტორატი
1888 წლიდან ბორნეო გახდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი, მაგრამ მთელი ადგილობრივი თვითმმართველობა დარჩა კომპანიის ხელში, იმპერიამ თავის თავზე აიღი მხოლოდ საგარეო ურთიერთობების კონტროლი. 1890 წელს ბრიტანეთის მთავრობამ შექმნა კოლონია ლაბუანი, რომელიც დაუქვემდებარა ჩრდილოეთი ბორნეოს მმართველობას.
იაპონური ოკუპაცია
1941 წლის დეკემბერში იაპონელები შეიჭრნენ კუნძულ კალიმანტანზე. ჩრდილოეთი ბორნეოს შეიარაღებული პოლიცია შედგებოდა მხოლოდ 650 ადამიანისაგან - ასეთი ძალებით შეუძლებელი იყო ღირსეული წინააღმდეგობის გაწევა იაპონელი ოკუპანტებისათვის.
იაპონელების საოკუპაცია რეჟიმის დამყარების შემდეგ მოხდა ევროპელთა სამხედრო ძალების ინტერნირება, რამაც გამოიწვია სამოქალაქო ხელისუფლების დაცემა, მთელს კოლონიაში გაბატონდა სიღარიბე, შიმშილი და დაავადებები.
1945 წლის ივნისში კუნძულ კალიმანტანზე შევიდა ავსტრიის მე-9 დივიზია და გაათავისუფლე ჩრდილოეთ ბორნეის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ჩრდილოეთი ბორნეო სამართავად გადაეცა ბრიტანეთის სამხედრო ადმინისტრაციას.
ბრიტანეთის სამეფო კოლონია
მეორე მსოფლიო ომის დროს ჩრდილოეთ ბორნეოს ქალაქები საძირკვლამდე განადგურდა ავიადარტყმების შედეგად, ინფრასტრუქტურა განადგურდა. ბრიტანეთის ჩრდილოეთი ბორნეოს კომპანიას არ ჰქონდა სახსრები არედგინა კოლონია და გადაწყვიტა, რომ გადასცეს იგი დიდი ბრიტანეთის მთავრობას. 1946 წლის 15 ივლისს ჩრდილოეთი ბორნეო ახლომდებარე კუნძულ ლაბუანის ჩათვლით გამოცხადდა ბრიტანეთის სამეფო კოლონიად. კოლონიის ძველი დედაქალაქი სანდაკანი განადგურებული იყო ომის პერიოდში, სწორედ ამიტომ ახალი დედაქალაქი გახდა ჯესელტონი (ამჟამად კოტა-კინაბალუ).
1956 წელს ჩრდილოეთმა ბორნეომ მონაწილეობა მიიღო ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში.
1963 წლის 31 აგვისტოს ბრიტანეთის ჩრდილოეთმა ბორნეომ მიიღო თვითმმართველობა. ორი კვირის შემდეგ 16 სექტემბერს გაერთიანდა მალაიზიის ფედერაციაში, ქვეყნის შტატის სტატუსით, მართავს გუბერნატორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მალაიზიის ისტორია
ქარამანლი მეჰმედ-ფაშა
ქარამანლი მეჰმედ-ფაშა (Karamanlı Mehmed Paşa; დ. 1458, ქარამანი — გ. 1481, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, 1477-1481 წლებში დიდი ვეზირი.
ადრეული წლები
იგი დაიბადა ქარამანში, შემდეგ გაემგზავრა კონსტანტინოპოლში (დღევანდელი სტამბოლი), რათა განათლება მიეღო ველი მაჰმუდ ფაშას მიერ დაარსებულ მედრესეების სასწავლებელში. მოგვიანებით სწორედ აქ, მედრესეების სასწავლებელში დაიწყო მასწავლებლად მუშაობა. იგი ასევე დაინიშნა სასამართლო კალიგრაფად. ქარამანი ასევე მაღალი ღირებულების წერილების წერაში დაეხმარა აყ-ყოიუნლუს სულთან უზუნ-ჰასანს.
დიდი ვეზირის თანამდებობაზე
კონსტანტინოპოლის დაპყრობის და ჩანდარლი ჰალილ-ფაშას აღსრულების შემდეგ, მეჰმედ II-მ ეთნიკური თურქების ნაცვლად, დევშირმული წარმოშობის ხალხის დანიშვნა მოისურვა დიდი ვეზირის თანამდებობაზე, რათა შესაძლო კრიზისის თავიდან აცილება მოეხერხებინათ. ქარამანლი დიდი ვეზირის თანამდებობაზე მეჰმედ II-მ დანიშნა 1477 წელს. ქარამან მეჰმედ ფაშამ, თანამდებობაზე თავისი მოკლევადიან ყოფნის დროს, ბევრჯერ სცადა ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციის რეფორმირება.
მეჰმედ II-ის გარდაცვალება
1481 წელს, მეჰმედ II გარდაიცვალა. ამ დროს ჯერი დიდ ვეზირებზე მიდგა: მათ უნდა გამოეცხადებინათ სულთნის გარდაცვალების შესახებ, ვიდრე ტახტის მოსამართლე ჩამოვიდოდა დედაქალაქში, იმ მიზნით, რომ თავიდან აეცილებინათ ქაოსი. თუმცა, ამ შემთხვევაში,სულთნის ვაჟები დედაქალაქიდან შორს იყვნენ: ბაიაზიდი (შემდგომში ბაიაზიდ II) ამასიაში იყო, ხოლო ჯემ სულთანი - ქარამანში. ქარამან მეჰმედ-ფაშამ გაგზავნა მაცნეები ორივე პრინცთან, მაგრამ რადგანაც ქერმანი დედაქალაქთან ახლოს იყო, ჯემ სულთანს იქ თავის უფროს ძმაზე - ბაიაზიდზე ადრე ჩასვლის შანსი მიეცა. მიუხედავად ამისა, იანიჩრებმა, რომლებიც მხარს უჭერდნენ ბაიაზიდს, შეიტყვეს სულთნის სიკვდილის შესახებ და იეჭვეს, რომ ქარამან მეჰმედი ჯემ სულთანს ემხრობოდა. იანიჩრები აღშფოთდნენ და მეჰმედ II-ის გარდაცვალებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ, ქერმან მეჰმედ-ფაშა მოკლეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირები კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ოსმალეთის დიდი ვეზირები კატეგორია:დაბადებული 1458 კატეგორია:გარდაცვლილი 1481
ფრანსუაზ მარი დე ბურბონი
ფრანსუაზ მარი დე ბურბონი (Françoise Marie de Bourbon; დ. 4 მაისი, 1677 — გ. 1 თებერვალი, 1749) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ისა და მადამ დე მონტესპანის არალეგიტიმური შვილი რომელიც კანონიერად სცნეს. 14 წლის ასაკში მიათხოვეს მისსავე ბიძაშვილს, ორლეანის ჰერცოგ ფილიპ II-ს, რომელიც 1715 წლიდან ლუი XV-ის რეგენტი იყო 1723 წლამდე, რა დროსაც მათ ოჯახს განუზომელი ძალაუფლება ჰქონდა. მიუხედავად არც თუ ისე ბედნიერი ქორწინებისა, წყვილს რვა შვილი შეეძინა, რომელთა შთამომავლებიც შემდგომში ევროპის უამრავი ქვეყნის მონარქები გახდნენ, როგორებიცაა ესპანეთი, საფრანგეთი, ბელგია, იტალია, ბულგარეთი და ასე შემდეგ.
ღრმა ბავშვობა
ფრანსუაზ მარი დაიბადა 1677 წლის 4 მაისს შატო დე მონტენონში. იგი იყო საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ისა და მისი საყვარლის, მადამ დე მონტესპანის ქალიშვილი და იზრდებოდა მადამ დე მონტენონ ფრანსუაზ დ'ობინეს ზედამხედველობის ქვეშ. ფრანსუაზ მარის ერთი უფროსი ღვიძლი და, ორი უფროსი და ერთი უმცროსი ღვიძლი ძმა ჰყავდა, თუმცა ამას გარდა, როგორც მამის, ისე დედის მხრიდან მას უამრავი ნახევარ-და-ძმა ჰყავდა. მონტესპანისა და მეფის შვილებს მადამ დე მონტენონი ზრდიდა, რომელსაც ისინი ხშირად დაჰყავდა ვერსალში მშობლების სანახავად.
მადმუაზელ დე ბლუა
მარცხნივ|მინი|280x280პქ|ფრანსუაზ მარი თავის უფროს დასთან, ლუიზ ფრანსუაზთან ერთად 1681 წლის 22 ნოემბერს მოხდა ფრანსუაზ მარის კანონიერ შვილად გამოცხადება, რის შემდეგაც მას მიენიჭა მადმუაზელ დე ბლუას წოდება, რომელიც მანამდე მის ნახევარ-დას, ლუი XIV-ისა და ლუიზა დე ლა ვალიერის ქალიშვილ მარი ანას ჰქონდა. მართალია ფრანსუაზ მარის სახელი დედის პატივსაცემად დაარქვეს (მადამ დე მონტესპანის ნამდვილი სახელ ფრანსუაზ ათენა იყო), თუმცა ვინაიდან იგი გათხოვილი ქალი იყო, არ მისცეს ამ ცერემონიალზე დასწრების ნება. როდესაც ფრანსუაზ მარი დაიბადა, მისი მშობლების რომანი უკვე დასასრულს უახლოვდებოდა, რაც იმით იყო გამოწვეული, რომ მონტესპანი "შხამების რომანის" საზარელ, ეშმაკისეულ ქმედებებში ამხილეს.
მისი უფროსი დედმამიშვილები: ლუიზ ფრანსუაზი და ლუი ავგუსტი 1673 წელს სცნეს კანონიერ შვილებად, რის შემდეგაც ლუი ავგუსტი მაინის ჰერცოგი, ხოლო ლუიზ ფრანსუაზი მადმუაზელ დე ნანტი გახდა. ასევე ცნობილია, რომ მას ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ლუი XIV-ისა და დედოფალ მარია ტერეზა ესპანელის ვაჟთან, საფრანგეთის დოფინ ლუი დე ბურბონთან.
ფრანსუაზ მარის საფრანგეთის პოლიტიკურ ცხოვრებაში თავისი გავლენა ჰქონდა, რაც მისი ფრანგ პოლიტიკოსებთან ახლო ურთიერთობით იყო გამოწვეული.
ფრანსუაზ მარის საოცარი სილამაზე დედისაგან გამოჰყვა მემკვიდრეობით. მადამ დე კაილუზი ამბობდა, რომ მას მემკვიდრეობით ჰქონა გადაცემული საოცრად ლამაზი სახე, დახვეწილი ნაკვთები და გამოყვანილი ხელები. იგი მთელი ცხოვრება ამაყობდა იმ უმაღლესი წარმომავლობით, რომელიც მას მამის მხრიდან ჰქონდა და ყოველთვის დიდი სიამაყით ამბობდა, რომ ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი იყო. როგორც მემატიანები წერენ, მართალია მას დედისაგან საოცარი მომხიბლავობა გადაეცა მემკვიდრეობით, თუმცა მამისაგან მას გადაეცა საოცარი ამპარტავნული, გონიერი და უსამართლო ხასიათი.
შემდგომში ევროპის უამრავი მონარქი იქცა ფრანსუაზ მარის შთამომავლად, რომელთაგან აღსანიშნავნი არიან: საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპ I, ესპანეთის მეფე ხუან-კარლოს I და ფილიპე VI, ბელგიის მეფე ალბერტ II, ლუქსემბურგის დიდი ჰერცოგი ჰენრი, იტალიის მეფეები უმბერტო I, ვიტორიო ემანუელე III და უმბერტო II და ასე შემდეგ.
ქორწინება
1683 წელს დედოფალ მარია ტერეზა ესპანელის გარდაცვალების შემდეგ, ლუი XIV-მ ცოლად შეირთო უნაყოფო ქვრივი ქალი ფრანსუაზ დ'ობინე, იგივე მადამ დე მონტენონი, რამაც დიდი სკანდალი გამოიწვია სამეფო კარზე. იმის გამო, რომ იგი შედარებით დაბალი ფენის წარმომადგენელი იყო, მეფემ მას დედოფლის წოდება ვერ მიანიჭა და იგი უბრალოდ მოიხსენიებოდა როგორც მეფის ცოლი. ამის შემდეგ, სკანდალის მისავიწყებლად, ლუიმ თავისი ასულის, ფრანსუაზ მარის გათხოვება განიზრახა, სასიძოდ კი თავისივე ღვიძლი ძმის, ორლეანის ჰერცოგ ფილიპ I-ისა და მისი მეორე ცოლის, ელიზაბეთ შარლოტა კურპფალცელის ვაჟი, ჰერცოგი ფილიპ ორლეანელი შეარჩია. ამ იდეას გააფთრებით ეწინააღმდეგებოდა ელიზაბეთ შარლოტა კურპფალცელი, რომელსაც არანაირად არ სურდა თავისი ერთადერთი ვაჟის დაქორწინება მეფისა და მისი საყვარლის უკანონოდ შობილ ქალიშვილზე. იგი ღიად უპირისპიდებოდა როგორც მეფეს, ისე მომავალ სარძლოს და ყველანაირად ცდილობდა ქორწინების ჩაშლას. ვინაიდან ლიზელოტამ (ელიზაბეთ შარლოტას შემოკლებული სახელი) ვერაფერი გააწყო, პროტესტის ნიშნად დატოვა სამეფო კარი და ქორწილსაც არ დაესწრო, თუმცა მოგვიანებით მეფის ბრძანებით იგი უკან დაბრუნდა. ცნობილია, რომ ლიზელოტა რძალს ყოველთვის საშინლად ეპყრობოდა, შვილიშვილებს კი ზიზღით უყურებდა. მინი|304x304პქ|ფრანსუაზ მარის მეუღლე, ორლეანის ჰერცოგი ფილიპ II საქორწინო მოლაპარაკებები ლუი XIV-სა და მის ძმას, ფილიპ I-ს შორის მიმდინარეობდა ორლეანელთა რეზიდენციად აღიარებულ პალას დე როიალში. როგორც ცნობილია, ეს რეზიდენცია 1642 წელს ააგეს კარდინალ რიშელიეს ბრძანებით. ლუი XIV ამ ქორწინების სანაცვლოდ თავის ძმას მნიშვნელოვან სამხედრო პოსტს, მისი ვაჟისთვის ადგილს სამეფო საბჭოში და 100, 000 ლივრს ჰპირდებოდა, ასევე დასთანხმდა შევალიერ დე ლორენის მის საყვარლად ცნობას. როდესაც მომავალი მეუღლის შესახებ აცნობეს, ფრანსუაზ მარიმ ასეთი რამ განაცხადა: "არ მადარდებს ვუყვარვარ თუ არა, მაგრამ ის აუცილებლად დაქორწინდება ჩემზე".
ფრანსუაზ მარი და ფილიპ ორლეანელი 1692 წლის 18 თებერვალს დაქორწინდენ ვერსალის სასახლის სამლოცველოში. მათ ჯვარი დასწერა კარდინალმა დე ბუილონმა, რომელიც ოვერნის მმართველ დე ლა ტურების ძლევამოსილი დინასტიის წარმომადგენელი იყო. ცნობილია, რომ მანამდე, 1685 წელს კარდინალმა დე ბუილონმა უარი თქვა ფრანსუაზის დის, ლუიზ ფრანსუაზისა და კონდეს პრინცის დაქორწინებაზე, რის გამოც მას მეფესთან დიდი უთანხმოება მოუვიდა. ჯვრისწერის შემდეგ ვერსალის ცნობილ და საოცრად პომპეზურ სარკეებიან დარბაზში დიდი ბანკეტი გაიმართა, რომელსაც გარდა სრულიად ფრანგული არისტოკრატიისა, ასევე ესწრებოდნენ ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის დევნილობაში მყოფი მეფე-დედოფალი: ჯეიმზ II და მარია მოდენელი. ზეიმისა და წვეულების დასრულების შემდგომ, დედოფალმა მარიამ ფრანსუაზს უძვირფასესი საღამური აჩუქა. ცნობილია, რომ ფრანსუაზ მარის დედა, მადამ დე მონტესპანი ქორწილში არ დაპატიჟეს, რამაც მას ძალზედ ატკინა გული.
ახლა უკვე როგორც ოფიციალურად აღიარებული მეფის ასული და შარტრის მადმუაზელი, ფრანსუაზ მარის მიენიჭა საფრანგეთის უმცროსი ქალიშვილის (ფრანგულად: Petite-fille de France) და იწოდებოდა მისი უდიდებულესობის სახელით. ამ პერიოდში, მთელს საფრანგეთში ფრანსუაზ მარიზე დიდი გავლენა მხოლოდ ოთხ ქალს ჰქონდა, რომლებიც იყვნენ: მეფის ცოლი ფრანსუაზ დ'ობინე, მეფის ვაჟის მეუღლე, საფრანგეთის დოფინი მარია ანა ბავარიელი, დოფინთა რძალი, ბურგუნდიის ჰერცოგინია მარია ადელაიდა სავოიელი და ფრანსუაზ მარის დედამთილი, მეფის რძალი და ორლეანის ჰერცოგინია ელიზაბეთ შარლოტა კურპფალცელი.
ქორწინებიდან მალევე ფრანსუაზმა თავისი საშინელი ხასიათი გამოავლინა და ფილიპს თავი შეაძულა. ცნობილია, რომ ფილიპი მას "მადამ ლუციფერს" ეძახდა. მისი დედამთილი ლიზელოტა კი აცხადებდა, რომ ფრანსუაზ მარი კვირაში 3-4-ჯერ მაინც საშინლად თვრებოდა. თუმცა, მიუხედავად ამგვარი საშინელი ქორწინებისა, ფილიპსა და ფრანსუაზს რვა შვილი შეეძინათ, რომელთაგან რამდენიმე ევროპის სხვადასხვა სამეფო ოჯახებში გათხოვდა.
ორლეანის ჰერცოგინია
მარცხნივ|მინი|321x321პქ|შარტრის ჰერცოგინია ფრანსუაზ მარი დე ბურბონი 1700 წელს 1701 წელს მისი მამამთილის გარდაცვალების შემდეგ, ორლეანის ჰერცოგი ფრანსუაზის ქმარი ფილიპ II ხდება, რითაც ფრანსუაზ მარი საფრანგეთის გავლენიანი ქალბატონების სიაში ერთი საფეხურით ამაღლდა. ვინაიდან საფრანგეთს დედოფალი არ ჰყავდა, ორლეანის ჰერცოგინიაზე უფრო მაღალ წოდებებს მხოლოდ მეფის რძები, ანუ საფრანგეთის დოფინი და ბურგუნდიის ჰერცოგინია ატარებდნენ. ფრანსუაზის მამამთილი სენ-კლოდის სასახლეში გარდაიცვალა პირდაპირ ლუი XIV-ის, ფილიპისა და ფრანსუაზის წინ, ინსულტის შედეგად, რომელიც მას შემდეგ განუვითარდა, რაც თავისი ვაჟის ორსული საყვარელი მარი ლუიზ დე სერი დაინახა. წინამორბედთაგან განსხვავებით, ორლეანის ახალი ჰერცოგი და ჰერცოგინია მეტ დროს ატარებდნენ პარიზში მდებარე საკუთარ რეზიდენციაში, ანუ სენ-კლოდის სასახლეში. ცნობილია, რომ ფილიპ I და ლიზელოტა ვერსალში ცხოვრობდნენ და პარიზს იშვიათად სტუმრობდნენ, ფილიპ II-მ და ფრანსუაზმა კი აქ ძალიან კომფორტული და მდიდრული სასახლე მოიწყვეს და მისი დატოვება არ სურდათ.
მიუხედავად ფილიპთან და ლიზელოტასთან არსებული დაძაბული სიტუაციისა, ფრანსუაზ მარი თავის და-ძმებთან, კონტის პრინცესასთან, ბურბონის ჰერცოგინიასთან და მაინის ჰერცოგისაგან განსხვავებით, მშვიდად და ბედნიერად ცხოვრობდა, ყოველდღიური სკანდალებისა და ინტრიგების გარეშე, რაც იმითაც იყო გამოწვეული, რომ იგი სამეფო კარისგან მოშორებით იყო. ცნობილია, რომ თავის რეზიდენციაში ორლეანის ჰერცოგინიამ თავისნაირად მოაზროვნე და გართობის მოყვარული ქალბატონები: სფორცას ჰერცოგინია, ასევე მისი ბიძაშვილები, კასტრიეს გრაფინია მარი ელიზაბეთ დე როშეშუარი, გაბრიელა დე როშეშუარი და მისი ფრეილინა დიანა დე ტანჟე შემოიკრიბა. მათთან ერთად იგი ხშირად აწყობდა წვეულებებს, რაც ასევე ხშირად საბოლოოდ ორგიით სრულდებოდა.
1707 წელს, ფრანსუაზის დაბადების დღიდან ორ დღეში დედამისი, მადამ დე მონტესპანი გარდაიცვალა, რომელიც 1691 წლიდან მოყოლებული სამეფო კარიდან გააძევეს და დასჯის მიზნით სიცოცხლის ბოლომდე შვილებთან დააშორეს და მონასტერში გამოკეტეს. ლუი XIV-მ თავის შვილებს მონტესპანის გლოვა კატეგორიულად აუკრძალა და მათ სამგლოვიარო ფერის სამოსის ჩაცმის ნებასაც კი არ რთავდა, თუმცა ისინი დიდად არც განიცდიდნენ დედის დაკარგვას, განსაკუთრებით კი მაინის ჰერცოგი ლუი ავგუსტი, რომელსაც დედისაგან მემკვიდრეობით დიდი ქონება დარჩა.
1710 წლისათვის ლუი XIV-ის უმცროსი შვილიშვილი, ბერის ჰერცოგი შარლ დე ბურბონი ჯერ კიდევ დაუქორწინებელი იყო. ვარაუდობდნენ, რომ იგი ცოლად ბურბონის ჰერცოგინია ლუიზ ელიზაბეტის ასულს შეირთავდა, თუმცა ფრანსუაზ მარიმ მოახერხა მათი ნიშნობის ჩაშლა და 1710 წლის 6 ივლისს მან შარლი თავის ასულ მარი ლუიზზე დააქორწინა, რამაც ბურბონისა და ორლეანის დებ ჰერცოგინიებს შორის მტრობა კიდევ უფრო გაამძაფრა. მინი|371x371პქ|ფრანსუაზ მარი თავის პაჟთან ერთად მას შემდეგ, რაც 1715 წელს ლუი XIV გარდაიცვალა, ტახტზე მისი ხუთი წლის შვილთაშვილი ლუი XV ავიდა. ამ დროს პატარა მეფის ნაცვლად ქვეყანა ცხადია რეგენტს უნდა ემართა. ტრადიციისამებრ რეგენტი მეფის დედა — მარია ადელაიდა სავოიელი უნდა გამხდარიყო, თუმცა იგი ამ დროს უკვე აღარ იყო ცოცხალი, რის გამოც საჭირო გახდა, რომ რეგენტი პარლამენტს უნდა აერჩია. ამ სტატუსისათვის ერთმანეთს ებრძოდნენ ფრანსუაზ მარის ქმარი (ჰერცოგი ფილიპ II) და ძმა (ჰერცოგი ლუი ავგუსტი), რაც დიდ დაძაბულობაში გადაიზარდა, მაგრამ პარიზის პარლამენტმა რეგენტად საბოლოოდ ფილიპ II გამოაცხადა. ამან ორლეანელთა ოჯახს განუზომელი ძალაუფლება მიანიჭა, ვინაიდან ახლა მეფის ნაცვლად სწორედ ისინი მართავდნენ ქვეყანას. ფრანსუაზ მარი ახლა უკვე უბრალო ჰერცოგინია კი არა საფრანგეთის დე-ფაქტო მმართველის მეუღლე და მაშასადამე ყველაზე გავლენიანი ქალი იყო. რეგენტობის დროს, მისი თვიური შემოსავალი 400, 000 ლივრამდე გაიზარდა. ამ ფულით, 1719 წლის მარტში მან პარიზში მდებარე ბონოტის შატო შეიძინა და მისი გაფართოება-გარემონტება დაიწყო. საბოლოოდ ბონოტი სენ-კლოდზე უფრო დიდ და ლამაზ სასახლედ აქცია.
ოჯახური ცხოვრება
მანამდე, ფრანსუაზი ცდილობდა, რომ თავისი ასულები: ლუიზ ადელაიდა, ან შარლოტ აგლაე დაექორწინებინა თავისი ძმის, მაინის ჰერცოგის უფროს ვაჟზე, დომბეს პრინც ლუი ავგუსტზე. შარლოტი დანიშნეს კიდევაც ლუი ავგუსტზე, თუმცა სასიძო ქორწინებამდე გარდაიცვალა, საპატარძლოს კი ახალი საქმრო მოუძებნეს და იტალიასთან კავშირის გასამყარებლად მოდენაში გაათხოვეს. 1721 წელს კიდევ უფრო დიდი მოვლენა მოხდა, როდესაც ფრანსუაზის ასული ლუიზ ელიზაბეტი ცოლად გაჰყვა თვით ესპანეთის მეფე ფილიპე V-ისა და დედოფალ მარია ლუიზა სავოიელის უფროს ვაჟს, ასტურიის პრინც ლუის დე ბურბონს, რომელიც 1724 წელს ესპანეთის მეფე გახდა. თუმცა, ფრანსუაზმა ეს არ იკმარა და კიდევ ერთი ასულის გათხოვება მოისურვა ესპანეთში. ამ მიზნით, მან თავისი ქალიშვილი ფილიპინა ელიზაბეტი დანიშნა ესპანეთის ინფანტ კარლოსზე, თუმცა ფილიპინა ესპანეთში ჩასვლიდან მალევე გარდაიცვალა. მარცხნივ|მინი|282x282პქ|ფრანსუაზ მარი 1723 წელს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ ფრანსუაზ მარიმ დაკარგა მთელი ძალაუფლება და სენ-კლოდის სასახლეში გადასახლდა.
1725 წელს ფრანსუაზ მარი დაესწრო საფრანგეთის მეფე ლუი XV-ისა და პოლონეთის პრინცესა მარია ლეშჩინსკას ქორწინებას, რამაც მისი ძალაუფლება კიდევ უფრო შეამცირა, ხოლო მას შემდეგ რაც დედოფალმა უამრავი ქალიშვილი გააჩინა, ორლეანის ჰერცოგინია ქვეყანაში მეათეხარისხოვანი ქალი გახდა. როგორც შემდეგ აღმოჩნდა, ლუი XV-ისა და მარია ლეშჩინსკას ქალიშვილი მადამ ანრიეტა ფრანსუაზ მარის შვილიშვილის, შარტრის ჰერცოგის შეყვარებული გახდა, თუმცა წყვილს ერთად ყოფნა არ ეღირსა. ლუი XV-მ ანრიეტას და შარტრის ქორწინება არ დაუშვა, რადგანაც ამით ორლეანელები კიდევ უფრო მიუახლოვდებოდნენ ტახტს. ამის შემდეგ, ფრანსუაზ მარიმ თავისი შვილიშვილისათვის ახალი საცოლის ძიება დაიწყო. მან თავის დასთან, ბურბონის ჰერცოგინია ლუიზ ფრანსუაზთან მოლაპარაკებები დაიწყო შესარიგებლად და ამ მიზნით მან თავისი შვილიშვილი, შარტრის ჰერცოგი ლუი ფილიპი დააქორწინა ლუიზ ფრანსუაზის ასულ ლუიზ ანრიეტა დე ბურბონზე, რასაც 1747 წელს მისი შვილთაშვილის დაბადება მოჰყვა.
გარდაცვალება
ფრანსუაზ მარი დე ბურბონი გარდაიცვალა 1749 წლის 1 თებერვალს, 71 წლის ასაკში, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდგომ. იგი ლუი XIV-ის შვილებიდან ყველაზე ბოლოს გარდაიცვალა და ქვრივობაში ოცდაექვსი წელი განვლო. იგი დაკრძალეს პარიზის წმინდა ბენედიქტას სახელობის ტაძარში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 4 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1677 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1749 კატეგორია:ბურბონები კატეგორია:ორლეანის ჰერცოგინიები