cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ორესტ ხვოლსონი
ბიოგრაფია
არანაკლებ საინტერესოა ხვოლსონის ის შრომები, რომლებიც მზის გამოსხივების გაზომვებს ეხება. ხვოლსონის მიერ შექმნილი ორი ხელსაწყო — აქტინომეტრი და პირჰელიომეტრი დიდი ხნის განმავლობაში ემსახურებოდა რუსეთის მეტეოროლოგიურ სადგურებს, როგორც საიმედო ხელსაწყოები „მზის მუდმივას“ გასაზომად. მეორე, არანაკლებ მნიშვნელოვანი მხარე ორესტ ხვოლსონის მოღვაწეობისა მდგომარეობს მის მიერ ექვსტომიანი ფიზიკის კურსის შექმნაში. 1896 წლიდან ხვოლსონი უმთავრესად ამ საქმეზე გადავიდა და უნდა ითქვას, რომ განსაკუთრებული ენერგია, სიყვარული, მოთმინება და საქმისადმი თავდადება გამოამჟღავნა. განსაკუთრებით დასაფასებელია ეს შრომა იმით, რო, ხვოლსონმა არც რუსეთში და არც უცხოეთში ფიზიკის ვრცელი კურსი ჯერ არ იყო დაწერილი, რის გამოც ხვოლსონს არავის მიბაძვა არ შეეძლორესტ ეს რომ ასეა, იქიდან ჩანს, რომ ხვოლსონის „ფიზიკის კურსი“ ითარგმნა და მრავალჯერ გამოიცა გერმანულად, ფრანგულად და ესპანურად.
ხვოლსონის სახელმძღვანელოები არსებითად ფიზიკურ ენციკლოპედიას წარმოადგენდა და ამიტომ მან უაღრესად დიდი როლი შეასრულა რუსი და საბჭოთა კავშირის სხვა ხალხების ფიზიკური აზროვნების განვითარებაში.
სამეცნიერო-პედაგოგიურ მუშაობასთან ერთად ორესტ ხვოლსონი დიდ ორგანიზაციულ მუშაობასაც ეწეოდა. იგი აქტიური მონაწილე იყო სრულიად რუსეთის ფიზიკოსთა და ქიმიკოსთა ყრილობების მოწვევისა, რუს ბუნებისმეტყველთა და ექიმთა ყრილობების მოწვევისა და სხვა.
ხვოლსონის შრომებიდან ქართულ ენაზე ითარგმნა „თანამედროვე ფიზიკა“, რამაც ერთგვარი წვლილი შეიტანა ფიზიკის განვითარებაზე საქართველოში. ორესტ ხვოლსონი გარდაიცვალა 1934 წლის 11 მაისს ლენინგრადში.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში დაბადებულები
რენე კოტი
რენე ჟიულ გუსტავ კოტი (René Coty; დ. 20 მარტი, 1882 — გ. 22 ნოემბერი, 1962) — საფრანგეთის მეოთხე რესპუბლიკის მეორე და უკანასკნელი პრეზიდენტი და ანდორის კო-პრინცი 1954–1959 წლებში. კოტმა მოამზადა ახალი კონსტიტუცია, რომელსაც რეფერენდუმზე მოსახლეობის 79,2%-მა დაუჭირა მხარი, რამაც საფუძველი ჩაუყარა საფრანგეთის მეხუთე რესპუბლიკას. 1959 წლის ვადამდელი არჩევნების საფუძველზე თანამდებობაზე შეცვალა შარლ დე გოლმა. 1959 წლიდან 1962 წელს გარდაცვალებამდე იყო საფრანგეთის საკონსტიტუციო საბჭოს წევრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის პრეზიდენტები კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 20 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1882 კატეგორია: გარდაცვლილი 22 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1962
მარიამ ბოლქვაძე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1998 კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი კატეგორია:ბოლქვაძეები კატეგორია:ქართველი ქალი ჩოგბურთელები
სენუსერტ I
სენუსერტ I — XII დინასტიის მეორე ფარაონი ძველ ეგვიპტეში. მართავდა ძვ. წ. 1971-ძვ. წ. 1930 წლებში. ამენემჰეტ I-ის ძე.
ჭიაურისწყალი
ჭიაურისწყალი — მდინარე საქართველოში, თიანეთის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარე ივრის მარცხენა შენაკადს. სიგრძე 18,4 კმ, აუზის ფართობი 73,6 კმ². სათავე აქვს კახეთის ქედის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1815 მ სიმაღლეზე. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,62 მ³/წმ.
სენუსერტ I
ატარებდა დამპყრობლურ პოლიტიკას სამხრეთის მიმართულებით, შეიერთა ნუბია მდინარე ნილოსის მეორე ჭორომამდე. მოაწყო ექსპედიციები ლიბიის უდაბნოსა და არაბეთის უდაბნოს ოქროს საბადოების რაიონებში. მის დროს განახლდა სამუშაოები სპილენძის საბადოებში სინის ნახევარკუნძულზე, ატარებდა ქვეყნის ცენტრალიზაციის პოლიტიკას.
ჭიაურისწყალი
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:ივრის შენაკადები
ქასიმქენდი (ხიზი)
ქასიმქენდი  (Qasımkənd) — სოფელი აზერბაიჯანში, ხიზის რაიონში.
ენისეისკი
ენისეისკი (Енисейск) — სამხარეო მნიშვნელობის ქალაქი რუსეთში, მუნიციპალური წარმონაქმნი. 2013 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 18 529 ადამიანს შეადგენდა. ენისეისკი მდებარეობს მდინარე ენისეის მარცხენა, დაბლობ ნაპირზე, კრასნოიარსკიდან 348 კილომეტრში.
ენისეისკი დაარსდა 1619 წელს, როგორც ციხე-ქალაქი და თავისი ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდგომარეობის გამო სწრაფად გახდა აღმოსავლეთ ციმბირის ადმინისტრაციული და ეკონომიკური ცენტრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კრასნოიარსკის მხარის ქალაქები
ჭიაური (მრავალმნიშვნელოვანი)
ჭიაური შეიძლება აღნიშნავდეს:
სენუსერტ III
სენუსერტ III — XII დინასტიის მეხუთე ფარაონი ძველ ეგვიპტეში. მართავდა ძვ. წ. 1878-ძვ. წ. 1841 წლებში. სენუსერტ II-ის ძე.
განამტკიცა ეგვიპტის ბატონობა ნუბიაში. ნილოსის მეორე ჭორომთან მდინარის ორივე მხარეს მძლავრი თავდაცვითი კედელი ააგო. შემოერთებულ ტერიტორიებთან ურთიერთობის გასაადვილებლად გათხარა არხი, როლითაც გემები პირველ ჭორომს უვლიდნენ გვერდს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგვიპტის მეთორმეტე დინასტიის ფარაონები
ნინო აბაკელია
ნინო აბაკელია (დ. 16 ნოემბერი, 1950, თბილისი) — ქართველი ეთნოლოგი.
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (ინგლისური ენა და ლიტერატურა), 1973 წელს.
1974 წლიდან მუშაობს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტში; კითხულობს ლექციებს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში.
ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, ასოცირებული პროფესორი. სადისერტაციო თემა — „სიმბოლო და რიტუალი ქართულ კულტურაში“, დაიცვა 1997 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:ქართველი ეთნოლოგები კატეგორია:დაბადებული 16 ნოემბერი კატეგორია:ქალი მეცნიერები
Ԥ
Ԥ, ԥ (IPA გამოთქმა ) — კირილური დამწერლობის ასო. ის თანხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „ფ“-ს.
დამატებითი ინფორმაცია
აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კირილური ასოები
სნუკერის ტურნირების სრული სია
ქვემოთ მოყვანილია სნუკერის პროფესიონალური ტურნირების სრული სია, ასევე ზოგიერთი სამოყვარულო შეჯიბრება.
პროფესიონალური ტურნირები
ქვემოთ ჩამოთვლილი სნუკერის ტურნირები არარეიტინგული და მოწვევითია.
სნუკერის ალტერნატიული ფორმები
სია სნუკერის ტურნირებისა, რომლებიც იყენებენ სნუკერის ოფიციალური წესებისგან განსხვავებულ, თამაშის ალტერნატიულ წესებს.
პროფესიონალური ტურნირები
ქვემოთ მოცემული სნუკერის ტურნირები იყო არარეიტინგული და მოწვევითი.
აღმოსავლეთი პროვინცია (რუანდა)
აღმოსავლეთი პროვინცია (კინიარუანდა: Intara y'Iburasirazuba, Province de l’Est) — რუანდის ხუთიდან ერთ-ერთი პროვინცია. შეიქმნა 2006 წლის იანვრის დასაწყისში, როგორც დეცენტრალიზაციის სამთავრობო პროგრამის ნაწილი, რომელმაც რეორგანიზება გაუკეთა ქვეყნის ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოების სტრუქტურებს. მოსახლეობის რაოდენობა 2012 წლის აღწერით შეადგენს 2 595 703 ადამიანს, ფართობი — 9458 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი რვამაგანა.
აღმოსავლეთი პროვინცია მოიცავს კიბუნგოს და უმუტარას ადრინდელ ოლქებს, სოფლის კიგალის დიდ ნაწილს და ბიუმბის ნაწილს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
thumb|left|250px|აღმოსავლეთის პროვინციის რაიონები აღმოსავლეთი პროვინციის რაიონებია:
Ꚙ
Ꚙ, ꚙ (ორმაგი О) — კირილური ანბანის ასო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კირილური ლიგატურები
პუბლიუს პოსტუმიუს ტუბერტუსი
პუბლიუს პოსტუმიუს ტუბერტუსი (ლათ. Publius Postumius Tubertus) — რომაელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, რომელიც ორჯერ აირჩიეს რომის რესპუბლიკის კონსულის თანამდებობაზე. პუბლიუსი პირველად კონსულის თანამდებობაზე ძვ. წ. 505 წელს აირჩიეს, მოღვაწეობდა თანაკონსულ მარკუს ვალერიუს ვოლუსუსთან ერთად. ამ პერიოდში საბინებსა და რომაელებს შორის საომარი მოქმედებები დაიწყო. თუმცა პუბლიუსმა და მისმა თანაკონსულმა მარკუს ვალერიუსმა წარმატებულად იბრძოლეს საბინების წინააღმდეგ და გამარჯვებაც მოიპოვეს, მოგვიანებით ორივე მათგანი ტრიუმფით დააჯილდოვეს. მეორედ პუბლიუსი ძვ. წ. 503 წელს აირჩიეს კონსულად, ამ დროს მისი თანაკონსული აგრიპა მენენიუს ლანატუსი იყო. ტიტუს ლივიუსის ჩანაწერების მიხედვით იმავე წელს რომის კოლონიური ლათინური ქალაქები პომეცია და კორა აჯანყდნენ, თუმცა პუბლიუს პოსტუმიუსმა ლათინების აჯანყება ჩაახშო. ამ გამარჯვებით პუბლიუსი მეორედ დააჯილდოვეს ტრიუმფით.
სქოლიო
კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები კატეგორია:პოსტუმიუსები კატეგორია:ძვ. წ. VI საუკუნის რომაელები კატეგორია:ძვ. წ. V საუკუნის რომაელები
შუმაგირი
შუმაგირი (Shumagir) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ხაჩმაზის   რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაჩმაზის რაიონის სოფლები
ელ-კუნეიტრის მინტაკა
ელ-კუნეიტრა (არაბ.منطقة القنيطرة‎‎) — სირიის არაბული რესპუბლიკის ელ-კუნეიტრის მუჰაფაზის (რეგიონის) ერთ-ერთი მინტაკა (პროვინცია). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით ელ-კუნეიტრის პროვინციაში დაახლოებით 64 680 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 1 312 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სირიის მინტაკები
ვანო ქიქოძე
ვანო ტიტეს ძე ქიქოძე (დ. 1905 — გ. 30 ივნისი, 1988, მიუნხენი, გადმოასვენეს საქართველოში 1990 წლის 16 იანვარს) — გერმანიაში მოღვაწე ქართველი ფოტოგრაფი, კოლექციონერი.
ბიოგრაფია
დაიბადა ექიმ ტიტე ქიქოძესა და ნინო ბარათაშვილის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის ვაჟთა გიმნაზიაში, ხოლო 1924 წელს თავის და-ძმასთან, ეკატერინესა და გიორგისთან ერთად გაემგზავრა გერმანიაში უმაღლესი განათლების მისაღებად. იგი ბერლინის ტექნიკური უნივერსიტეტის ელექტრონიკის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა.
საქართველოში დაბრუნებული ვანო ქიქოძის ძმა — გიორგი ოთხჯერ დაიჭირეს, როგორც ევროპაში განათლება მიღებული არასაიმედო პიროვნება და ჯაშუში.
ვანო ქიქოძე თავის დასთან ერთად გერმანიაში დარჩა. იმოგზაურა მაშინდელ თურქეთის ტერიტორიაზე და სლაიდებზე აღბეჭდა ქართული კულტურის ძეგლები, რომლებიც თავისის სიკვდილის შემდეგ მის საკუთრებაში დაცულ ქართული იარაღის მდიდარ კოლექციასთან ერთად უსახსოვრა საქართველოს. ამის შესახებ მოთხრობილია რეზო თაბუკაშვილის ფილმში „მიუნხენიდან საქართველოში“.
ვანო ქიქოძე საქართველოში მხოლოდ ერთხელ, 1979 წელს ჩამოვიდა. მოინახულა მშობლიური სოფელი, ნათესავები, ყველაფერი ფირზე გადაიღო და თან წაიღო.
1988 წლის 30 ივნისს ვანო ქიქოძე გარდაიცვალა. წელიწადნახევრის შემდეგ მისი ანდერძის თანახმად მისი ნეშტი საქართველოს მიწას მიაბარეს, იქ სადაც მისი დიდი წინაპრები ზაალ ბარათაშვილი (დედის პაპა) და გაბრიელ ეპისკოპოსი (პაპის ძმა) განისვენებდნენ. დასაფლავებულია ვაკის სასაფლაოზე თავისი ძმის გიორგი ქიქოძის გვერდით.
ჟახუნდერის წმინდა გიორგის ეკლესია
1910 წელს ტაძარი მოინახულა ექვთიმე თაყაიშვილმა. იგი ესპედიციის მასალებში ტაძარს ასე აღწერს:
ეკლესიას, 2006 წლის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია:ლენტეხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები
ვანო ქიქოძე
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1905 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1988 კატეგორია:ქართველი ფოტოგრაფები კატეგორია:ქიქოძეები
ღვადარაში
ღვადარაში — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის ქედზე, მწვერვალ ლაჰილსა და უღელტეხილ ლატფარს შორის. სიმაღლე 3750 მ. აგებულია ზედაპალეოზოური და ტრიასული მეტამორფული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, კვარციტებით, აგრეთვე ქვედაიურული ქანებით. ჩრდილო კალთაზე სათავე აქვს ენგურის სისტემის რამდენიმე მდინარეს. მთის კალთებზე არის ნაძვნარ-სოჭნარი, სუბალპური ტყე-მდელოები და ალპური მდელოები. მთის წვერი დაფარულია მარადი თოვლითა და მყინვარებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
ღეროს ფარვანა
ღეროს ფარვანა, სიმინდის ფარვანა (Ostrinia nubilalis) — პეპელა Crambidae-ის ოჯახისა. სასოფლო-სამეურნეო მცენარეთა ნაირჭამია მავნებელია. ფრთების შლილი 23-32 მმ, სიცოცხლის ხანგრძლივობა 5-20 დღე. დამახასიათებელია სქესობრივი დიმორფიზმი. ნაყოფიერება მდედრისა — 200-700 კვერცხი, მაქსიმალური 1250-მდე. მუხლუხი ვითარდება 20-45 დღის განმავლობაში. ჭუპრის სტადია გრძელდება 20-45 დღე. გავრცელებულია ევროპაში, დასავლეთ და ცენტრალურ აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, შეყვანილია ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოს ტერიტორიაზე ძირითადად გავრცელებულია იმერეთსა და სამეგრელოში, თუმცა ეს მავნებელი მეტ-ნაკლები რაოდენობით გვხვდება თითქმის ყველგან, სადაც მოჰყავთ სიმინდის კულტურა. ღეროს ფარვანას მატლები 150-მდე სახეობის მცენარეს აზიანებს, განსაკუთრებით სიმინდს, კენაფს, სორგოს, ვაზს, ჩაის, ციტრუსებს და სხვა. მის ძირითად საკვებ კულტურას სიმინდი წარმოადგენს. ბრძოლის ღონისძიებათა შორისაა: კულტურათა მონაცვლეობა, ბრძოლა სარეველების წინააღმდეგ და მცენარეული ნარჩენების განადგურება.
სქოლიო
კატეგორია:ქერცლფრთიანები
ჭიაკოკონობა
სქოლიო
კატეგორია:ქართული რიტუალები
ტატო გრიგალაშვილი
ტატო გრიგალაშვილი (დ. 1 დეკემბერი, 1999, ხაშური) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), გრანდ-სლემი დიუსელდროფის გამარჯვებული (2020, დიუსელდორფი, გერმანია, 81 კგ), ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, ვანტაა, ფინეთი, 81 კგ), ახალგაზრდებს შორის ევროპის თასის მფლობელი (2018, კლუჟ-ნაპოკა, რუმინეთი, 81 კგ), ბუდაპეშტის გრან-პრის გამარჯვებული (2019, ბუდაპეშტი, უნგრეთი, 81 კგ). 2020 წელს გახდა ევროპის ჩემპიონი (პრაღა, ჩეხეთი, 81 კგ).
ბოსნია და ჰერცეგოვინის სამზარეულო
მინი|ბოსნიური ჩევაპი მინი|ბოსნიური ყავა ბოსნია და ჰერცეგოვინას სამზარეულო (Bosanska kuhinja) — წარმოადგენს აღმოსავლური და დასავლური კულტურის ნაზავს. საკვები მჭიდროდაა დაკავშირებული: ყოფილი იუგოსლავიის, შუა აღმოსავლეთის, ხმელთაშუა ზღვის და ბალკანეთის სხვა სამზარეულოებთან.
ინგრედიენტები
ბოსნიურ სამზარეულოში უხვად გამოიყენება სუნელები, თუმცა კერძები მაინც მსუბუქია, რადგან ისინი დიდ რაოდენობით წყალში იხარშება. ყველაზე ხშირად გამოყენებადი ინგრედიენტებია: პომიდორი, კარტოფილი, ხახვი, ნიორი, წიწაკა, კიტრი, სტაფილო, კომბოსტო, სოკო, ისპანახი, ზუკჩინი, სხვა და სხვანაირი მარცვლეულობა, ქლიავი, რძე, არაჟანი, კაიმაკი. ხორცეული ისლამური წესის მიხედვით ძირითადად სხვრის და ხბოს ხორცისგან შედგება. ბოსნიაში მცხოვრები სერბები და ხორვატები ღორის ხორცსაც მოიხმარენ.
კერძები
ბოსნიურ კერძების მაგალითს წარმოადგენენ: ჩევაპი, ბორეკი, ტოლმა, აჯვარი და აღმოსავლეთისთვის დამახასიათებელი ისეთი ტკბილეულობა როგორიცაა: ფახლავა და ჰალვა. ადგილობრივი ღვინოების უმეტესობა იწარმოება ჰერცეგოვინაში, ხოლო ბოსნიაში აკეთებენ ქლიავის ან ვაშლის რაკიას. არა ალკოჰოლური სასმელებიდან პოპულარულია: ბოზა, თურქული ყავა, შერბეთი და ანწლის წვენი.
ლიტერატურა
*
ყორულდაშის მყინვარი
ყორულდაშის მყინვარი — ხეობის ტიპის სამხრეთ-აღმოსავლეთური ექსპოზიციის მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადის ყორულდაშის სათავეში. მდინარე ცხენისწყლის აუზში უდიდესია.
მდებარეობს ამავე სახელწოდების მდინარის სათავეში და მწვერვალ აილამის დასავლეთ მონაკვეთს მოიცავს. ფართობი 2.20 კმ²-ია. საზრდოობს მწვერვალების ნამყვამისა და აილამის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარების ნაკადებით. ხასიათდება გაშლილი ფირნის ველით და დაკიდებული შუა მონაკვეთით.
მყინვარის ენა თოვლის ზვავების შედეგად ჩამოტანილი მასალით ძლიერ დანაგვიანებულია. ფხვიერი მასალა ზოგიერთ მონაკვეთში საკმაო სიმძლავრეს აღწევს, რაც განაპირობებს მყინვარის ფრონტალურ ნაწილში ზედაპირული აბლაციის შემცირებას. მყინვარის ენის ზედაპირის ცალკეულ მონაკვეთში მცენარეული საფარია. მიუხედავად მყინვარის ზედაპირის თავისებურებისა, მყინვარის ენის შემცირება ინტენსიურია, რაც ძირითადში განპირობებულია ენის ბოლოს გაშიშვლებული ვერტიკალური კედლის დნობით.
ყინულვარდნილი ნუნატაკით ორ ენათ არის გაყოფილი და ასე ჩამოდის რიგელის ძირამდე, მყინვარის ენა ზღვის დონიდან 2680 მ სიმაღლეზე ბოლოვდება. ფირნის აუზი, რომელიც 3500 მეტრზე ზემოთ მდებარეობს ოვალური ფორმისაა. იგი კარულ ფორმაშია ჩამჯდარი და ნაკლები დახრილობით ხასიათდება. მყინვარიდან გამოედინება მდინარე ყორულდაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მყინვარები
ყიზილგაზმა (ხიზის რაიონი)
ყიზილგაზმა  (Qızılqazma) — სოფელი აზერბაიჯანში, ხიზის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხიზის რაიონის სოფლები
ვლადიმერ ზუხბაია
ვლადიმერ 'ლადო' ზუხბაია (დ. 31 იანვარი, 1986) — ქართველი ფეხბურთელი, თამაშობდა მეკარის პოზიციაზე. ირიცხებოდა თბილისის „ლოკომოტივის“, ნალჩიკის „სპარტაკის“, მინსკის „სკვიჩის“, „ვიტ ჯორჯიას“, ბოლნისის „სიონის“, ცხინვალის „სპარტაკის“ და ლანჩხუთის „გურიის“ რიგებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1986 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები კატეგორია:ნალჩიკის სპარტაკის ფეხბურთელები კატეგორია:ვიტ ჯორჯიას ფეხბურთელები კატეგორია:ბოლნისის სიონის ფეხბურთელები კატეგორია:ზუგდიდის ფეხბურთელები კატეგორია:ცხინვალის ფეხბურთელები კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები
მოქცევითი ენერგია
მოქცევითი ენერგია — ენერგიის განახლებადი წყარო, ჰიდროელექტრული ძალის ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც წყლის მიქცევ-მოქვევის ენერგიას ელექტროობად ან რაიმე სხვა სახის ძალად გარდაქმნის. მისი მიღება ხდება დედამიწის, მზისა და მთვარის ურთიერთშეთანხმებული მოძრაობით, რომლებიც ერთმანეთთან გრავიტაციული ძალებით კონტაქტობენ, ვინაიდან წყლის დონის პერიოდული ზრდა, დედამიწის ბრუნვა და მზისა და მთვარის გრავიტაციული მიზიდულობა ოკეანის ტალღებს იწვევს. მოქცევით სადგურებში გამომუშავებული ენერგია გამოირჩევა არანაირი სახის სათბურის აირის გამოყოფით, მცირე ზომის დაკავებით (მსოფლიოში ყველაზე მასშტაბური სადგური, რომელიც სამხრეთ კორეაში, სიხუას ტბაზე მდებარეობს, მხოლოდ 12.5 კმ-ს იკავებს მაშინ, როდესაც ქარის ენერგიის ფერმა ტეხასში 400 კვ კმ-ს, ფაულერის ხიდზე 202.3 კვ. კმ-ს, ხოლო მზის პანელები ტენგერის უდაბნოში, ჩინეთში 43 კვ. კმ-ს, რაჯასტანში კი 45 კვ. კმ-ს ფარავს) და წინასწარი გამოთვლების დამყარების შესაძლებლობით (იქიდან გამომდინარე, რომ ციური სხეულების გრავიტაცია ჯერჯერობით მუდმივია და ახლო მომავალში გაჩერებას არ აპირებს, ხოლო მზის პანელების შემთხვევაში ბევრად უფრო რთულია იმის წინასწარ განჭვრეტა მზე როდის, რა სიმძლავრით და რამდენი ხანი იქნება ამოსული, ხოლო ქარის ენერგიასთან დაკავშირებით იმის, თუ ქარი საიდან საით დაუბერავს და როგორი სიმძლავრით). იქიდან გამომდინარე, რომ მოქცევითი ენერგიის განვითარება ჯერ კიდევ ადრეულ სტადიაზეა, გამომუშავებული ენერგიის რაოდენობა ძალიან მცირეა. პირველი მოქცევითი ენერგიის სადგური საფრანფეთში, ლა რანსეში გაიხსნა, ხოლო ყველაზე დიდი - სიხუას ტბის მოქცევითი ენერგიის სადგური სამხრეთ კორეაში მდებარეობს. აღსანიშნავია, რომ ა.შ.შ-ს ტერიტორიაზე არც ერთი სადგურია, მხოლოდ ადგილები, სადაც მათი აშენებაა შესაძლებელი რეალურ ფასად, გარემოზე მძიმე ზეგავლენიდან და გარანტირებული მოგებული თანხის არქონიდან გამომდინარე, თუმცა ა.შ.შ-ს ინჟინრები მოქცევითი ენერგიის სადგურების განვითარებაზე მაინც მუშაობენ, რაც მოიცავს ნაკლებ საფრთხეს ეკოსისტემისთვის და ნაკლებ ხარჯებს მათ ასაშენებლად და შესანარჩუნებლად. ამ ტიპის ენერგიის გამოყენების პოტენციალი ბევრად უფრო აქვთ ისეთ ქვეყნებს, როგორებიც არიან ჩინეთი, საფრანგეთი, გაერთიანებული სამეფო, კანადა და რუსეთი.
კლასიფიკაცია
მოქცევითი ენერგიის მიღების რამდენიმე გზა არსებობს:
მიქცევ-მოქცევის ჯებირები
მინი|მიქცევ-მოქცევის ჯებირები მიქცევ-მოქცევის ჯებირები ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი გზაა ენერგიის მისაღებად. ამისათვის საჭიროა კაშხალი, რომელიც ტალღების სიმაღლის ცვლის პოტენციურ ენერგიას იყენებს, ელექტროობის მისაღებად. მიქცევ-მოქცევის ჯებირები სხვა სახის ენერგიის გამომუშავებად სადგურებზე (მზის, ქარის) საშუალოდ ოთხჯერ დიდხანს ძლებს, ვინაიდან მოქცევითი ენერგიის ამ წყაროს გძელი და ძლიერი ბეტონის სტრუქტურები წარმოადგენენ, რომლებიც ჩვეულებისამებრ მდინარეების შესართავთან შენდება. მათ საშუალო გარანტიას 100 წელი წარმოადგენს (მაგალითად, ლა რანსეს სადგური 1966 წელს აშენდა და დღემდე ელექტროობიის მნიშვნელოვან რაოდენობას გამოიმუშავებს ყოველგვარი დანაკარგის გარეშე, მაშინ, როდესაც ქარის ტურბინებსა და მზის პანელებს 20-25 წლიანი გარანტია აქვთ, რამდენიმე ტიპისას კი - 40, თუმცა ყოველ წელს მათ მიერ გამომუშავებული ენერგია 0.5%-ით იკლებს)
სტიპენდია
სტიპენდია (stipendium — ხელფასი, ქირა) — ფულადი დახმარება, რომელიც ეძლევა მოსწავლეებს, სტუდენტებს, დოქტორანტებს, სხვადასხვა ტიპის სასწავლებელთა მოსწავლეებს. სტიპენდია შეიძლება გადაეცეს სოციალური ნიშნით (სოციალურად დაუცველებსა და მატერიალურად შეჭირვებულებზე), ასევე კარგი სწავლისა და მაღალი აკადემიური მოსწრების საფუძველზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:აკადემიური განათლება
მოქცევითი ენერგია
საფრთხეები
მინი|კოჰო ორაგული
ზემოქმედება გარემოზე
მოქცევითი ენერგიის მისაღებად გამოყენებული ტექნოლოგიების ზეგავლენა გარემოზე, მრავალი ეკოლოგის აზრით, მნიშვნელოვანია, ვინაიდან ოკეანის იმ ადგილების ეკოსისტემას, სადაც მოქცევითი ენერგიის სადგურების აგება მოხდება, საფრთხე შეექმნება მჭიდროდ გავრცელებული ცხოველების სიცოცხლის მხრივ, რაც გამოწვეული იქნება როგორც ზღვის დონის მატებით, რასაც შეეძლება ცხოველთა სამყაროს წარმომადგენლებისა და მცენარეების სიცოცხლის საფრთხის ქვეშ ჩაგდება, ასევე ტურბინებით, რომლებიც დიდი სიჩქარით მოძრაობენ, რათა ენერგია გამოიმუშავონ, ხოლო თუ მასში რაიმე სახის ცოცხალი ორგანიზმი მოხვდება, მის მჭრელ პირში გაიჭედება და დაიღუპება. წყლის ეკოსისტემის განადგურების შედეგად, მომიჯნავე ტერიტორიაზე არსებულ ფრინველებს სხვაგან მოუწევთ მიგრირება საკვების ნაკლებობიდან გამომდინარე. მინი|კიბორჩხალის მიკროსკოპული საცეცები ეკოლოგმა ჯეფ ვარდმა მოქცევითი სადგურების ზეგავლენა გამოიკვლია ახლომდებარე რეგიონებში და დაადგინა, რომ სადგურების ელექტრომაგნიტური გამოსხივებები ხელს უშლიდნენ ზღვის ცხოველებს არსებობაში სავარაუდოდ შემდეგნაირად:
1. ელექტრომაგნიტური გამოსხივებები იუვენილურ (ახალგაზრდა) კოჰო ორაგულს უზიანებდნენ მტაცებლების ნაადრევი აღქმის, შემჩნევისა და მათგან თავდაცვის, გაქცევის უნარს.
2. წყალქვეშა კიბორჩხალებმა დაკარგეს თავიანთი მიკროსკოპული ულვაშებით სუნის აღქმის უნარი მას შემდეგ, რაც მოქცევითი ენერგიის გამომუშავებადი სადგურები აშენდა, და მაშასადამე, მათ მიერ ელექტრომაგნიტური გამოსხივებების გამოყოფა დაიწყო.
3. გველთევზების გუნდის გარკვეულმა ნაწილმა დაკარგა კოორდინაციის, მიგრაციისა და მიმართულების აღქმის შესაძლებლობა.
4. ზღვის ფსკერზე მცხოვრები ზვიგენების, სკაროსებისა და ხრტილოვანი თევზების მიზიდვას ჰქონდა ადგილი იმ მიმართულებით, საიდანაც ელექტრომაგნიტური გამოსხივებების გამოყოფა ხდებოდა.
მაღალი ღირებულება
ზღვის მიქცევ-მოქცევით ენერგიის მიღება მაღალ ღირებულებასთანაა დაკავშირებული, რაც გამოწვეულია როგორც მისი აგების ხარჯებით, ასევე აგებულის შენარჩუნებით. მოქცევითი ენერგიის შედეგად გამომუშავებული ელექტროობის ფასი ერთი მეგავატისა ორჯერ მეტი იქნება შედარებით მზის პანელების ან ქარის მეშვეობით მიღებული ენერგიის ღირებულებისა. ყოველივე ამის გამოსასწორებლად, მეცნიერები ცდილობენ, რომ განავითარონ ტექნოლოგიები და ენერგიის მიღება უფრო მარტივი, და მაშასადამე, იაფი გახადონ, ვინაიდან ტენგერის უდაბნოს მზის პანელების აგება $530 მლნ დაჯდა, მის სიძლიერეს კი 850 მეგავატი წარმოადგენს, ხოლო სამხრეთ კორეის სიხუას ტბის სადგური $560 მლნ. ღირებულებისაა მაშინ, როდესაც მისი სიმძლავრე 254 მვ-ს აღწევს. ყოველივე ამის გამომწვევი მიზეზი ისაა, რომ მოქცევითი სისტემების აშენება ტექნოლოგიურად ძალიან რთული და კომპლექსურია, ვინაიდან მომუშავე პერსონალს ზღვის მძლავრი ტალღების საწინააღმდეგო მიმართულების უწევს მუშაობა
ფანდის ყურის მოქცევითი სადგურები
მინი|ანაპოლისის მოქცევითი ენერგიის სამეფო სადგური ფანდის ყურეში, რომელიც კანადის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ნოვა სკოტიასა და ნიუ ბრუნსვიკს შორის მდებარეობს, მრავალი მაღალი დონის მოქცევითი სადგური მდებარეობს, იქიდან გამომდინარე, რომ იგი ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი და მაღალმოქცევადი სანაპიროა, რომლის ერთი მოქცევითი ციკლისას 160 მლრდ. ტონა წყალი მიედინ-მოედინება, რაც მსოფლიო დონეზე 4-ჯერ მეტია და სწორედ ამიტომ განიხილება ეს ყურე მოქცევითი ენერგიის განვითარების ადგილმდებარეობად.
სიხუას ტბის მოქცევითი ენერგიის სადგური
მსოფლიოში ყველაზე მასშტაბურ მოქცევითი სადგურს - სიხუას ტბის მოქცევითი ენერგიის სადგურს 254 მვ-ს სიძლიერე აქვს და ტბა სიხუაზე, სამხრეთ კორეის გიეონგის პროვინციის ქალაქ სიხეუნგისან 4 კმ-ს მოშორებით მდებარეობს. იგი 2011 წელს გაიხსნა და $560 მლნ. დაჯდა, რაც სრულად დააფინანსა სამხრეთ კორეის სახელმწიფომ, ხოლო სადგურს კორეის წყლის რესურსების კორპორაცია ფლობს. მის გარშემო აშენებული კედელი პრევენციას უწევს ენერგიის გამომუშავების შედეგად ზღვის დონის მომატებით გაზრდილ წყალდიდობის საფრთხეს.
ანაპოლისის მოქცევითი ენერგიის სამეფო სადგური
ანაპოლისის მოქცევითი ენერგიის სამეფო სადგური ანაპოლისის აუზში, კანადის ტერიტორიაზე მდებარე ფანდის ყურის ქვეაუზში მდებარეობს. 20 მვ-ს მქონე სადგური 1960-იანი წლების დასაწყისში აშენდა, თუმცა მოქცევითი ენერგიის გამომუშავება 1984 წელს დაიწყო. მისი კონსტრუქცია ნოვა სკოტიას ენერგიის კორპორაციამ მოახდინა, რაც მოიცავს ერთ ოთხპირიან ტურბინასა და სადენი არხის ღობეებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ ტალღების სიძლიერისა და ზღვის დონის მატების პრევენციას. ანაპოლისის სამეფო სადგური ერთადერთი მოქცევითი ენერგიის სადგურია ჩრდილოეთ ამერიკაში და იგი 30 მლნ. კვტ. ენერგიას გამოიმუშავებს საათში, რაც ელექტროენერგიით მომარაგების მხრივ საშუალოდ 4500 სახლისთვისაა საკმარისი.
რესურსები ინტერნეტში
https://www.power-technology.com/features/tidal-energy-advantages-and-disadvantages/ https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/tidal-energy/ https://www.studentenergy.org/topics/tidal-power https://www.greenfacts.org/en/tidal-energy/l-2/index.htm https://www.britannica.com/science/tidal-power https://www.eia.gov/energyexplained/hydropower/tidal-power.php https://e360.yale.edu/features/will_tidal_and_wave_energy_ever_live_up_to_their_potential https://energyinformative.org/tidal-energy-pros-and-cons/ https://www.power-technology.com/features/tidal-energy-advantages-and-disadvantages/ https://pmiind.com/pros-cons-tidal-energy/
სიბირობა
სიბირობა (Sibiroba) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ხაჩმაზის   რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაჩმაზის რაიონის სოფლები
ჭობარეთისთავი
ჭობარეთისთავი — მთა საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ჭობარეთის ქედზე, ახალქალაქის პლატოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ჭობარეთის ზემო წელში. სიმაღლე 2278 მ. აქვს კონუსური ფორმა. აგებულია შუაეოცენური პორფირიტებით, ფუფ-ბრექჩიებით, ტუფ-კონგლომერატებით. მთა და მისი შემოგარენი შემოსილია მთის სტეპის მცენარეებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
ხალილ რზა
ხალილ რზა (დ. 21 ოქტომბერი, 1932 — გ. 22 ივნისი, 1994) — აზერბაიჯანელი პოეტი, კრიტიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი 1969, აზერბაიჯანის საპატიო მხატვარი. მხატვარი 1986, მირზა ფათალი ახუნდოვი- ის სახელით ლიტერატურული პრემია ლაურეატი 1991, აზერბაიჯანის სახალხო პოეტი 1992. მას მიენიჭა „ისტიკლალის“ ორდენი.
ცხოვრება
ხალილ რზა ულუტურქის დაიბადა 1932 წლის 21 ოქტომბერს ნეფტჩალის რაიონის სოფელ პირაბბაში. სწავლობდა მე –2 საშუალო სკოლაში. იგი იყო სალიანის ქალაქის ბიბლიოთეკის ლიტერატურული საზოგადოების წევრი. პირველი პრესრელიზი გამოქვეყნდა 1948 წელს გაზეთ აზერბაიჯანულ პიონერში. 1948 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილებაში. უნივერსიტეტში მან აქტიური მონაწილეობა მიიღო ახალგაზრდობის დღის გაკვეთილზე, ლიტერატურათმცოდნე ჯაფარ ხანანდის და მოგვიანებით პოეტის ბახტიარი ვაჰაბზადეს ხელმძღვანელობით, რომელსაც ხელმძღვანელობდა სახალხო მწერალი მირზა იბრაიამოვი აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირში.
ხალილ რეზა, რომელმაც 1954 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, დაიწყო თავისი კარიერა ჟურნალ „აზერბაიჯანის ქალი“ რედაქტორში. მან ლიტერატურული საზოგადოების ყურადღება მიიპყრო პერიოდულ გამოცემებში გამოქვეყნებული სტატიებითა და ლექსებით, რომელიც აქ მსახურობდა, როგორც ლიტერატორი (1955-1957) 1954 წელს ხალილ რზა აირჩიეს სსრკ მწერალთა კავშირის წევრად. გამოიცემა აგრეთვე მისი ლექსების პირველი კრებული - საგაზაფხულო მოსვლა 1957. 1957 წლის აგვისტოში აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირმა ხალილ რზა მოსკოვში გაგზავნა ორწლიანი უმაღლესი ლიტერატურის კურსი მ. გორკის მსოფლიო ლიტერატურის ინსტიტუტის ქვეშ, რაც ასევე იყო ახალგაზრდა პოეტის რწმენის საკითხი. რაზის ინსტიტუტში გამოჩენილი რუსი ლიტერატურის მხატვრის პაველ ანტოკოლსკის ხელმძღვანელობით, მან შეისწავლა პოეზიის თეორიული საფუძვლები და მჭიდროდ გაეცნო მსოფლიოს ხალხთა კულტურულ მემკვიდრეობას. ცნობილი რუსი პოეტის სამუელ მარშშის მოსკოვში ვიზიტმა და გენიალური ლევ ტოლსტოის ხსოვნამ იასნაიას პოლიანაში, კოლექტიური ვიზიტი ლენინგრადში ერმიტაჟის საგანძურზე და ნაზიმ ჰიკმეტთან და მიხეილ შოლოხოვთან შეხვედრებმა ღრმა კვალი დატოვა ახალგაზრდა პოეტის მეხსიერებაში.
1959 წელს ბაქოში დაბრუნების შემდეგ, ხალილ რძამ ასპირანტურა განაგრძო აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში. მან წარმატებით დაიცვა დისერტაცია 1963 წელს თემაზე: „ლექსების ჟანრი ომის შემდგომი აზერბაიჯანის საბჭოთა ლიტერატურაში“ (1945-1950) და მიენიჭა დოქტორის ხარისხი. იგი ინახება ინსტიტუტში მასწავლებლად. მას შემდეგ, რაც ის შეუერთდა სტუდენტურ აუდიტორიას, როგორც პედაგოგი, ხალილ რზა გულწრფელი სიტყვებით ესაუბრა ჩვენს უძველეს ეროვნულ კაცობრიობასა და ჩვენს მშობლიურ ენაზე თავის პატრიოტული დისკურსში, რომელიც მხოლოდ სასწავლო გეგმის ჩარჩოებით არ შემოიფარგლებოდა.
ხალილ რძამ ასევე აირჩია აზერბაიჯანული ენის სიწმინდის წინააღმდეგ ბრძოლის უნიკალური გზა და უცხო ენაზე გავლენის მოხდენის გარეშე. სადაც არ უნდა ისმოდეს ინტერვიუერისგან, რომელიც არ ლაპარაკობს მშობლიურ ენაზე, ის ითხოვს ჯარიმას 5 კოპეკის, „ერთი ადამიანი, ვინც კმაყოფილი იქნება მისი სიტყვით“. ამრიგად, ის ცდილობდა თანამედროვეთა ყურადღების მიქცევას მშობლიური ენის სიწმინდესთან, ხოლო, მეორე მხრივ, რუსეთის პოლიტიკის წინააღმდეგ. რა თქმა უნდა, ეს ყველაფერი არ შეუმჩნევია სახელმწიფოს მმართველი ხელისუფლების მიერ და მისი სოციალურ-პედაგოგიური საქმიანობა შეზღუდულია. აკრძალულია აზერბაიჯანის რეგიონებში გაგზავნა „ცოდნის“ საზოგადოების მიერ. პოეტი საბირ რუსტამხნლი წერს:
ხალილ რზა მოხსნეს აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტიდან. იგი მიწვეულია აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ნიზამის ლიტერატურის ინსტიტუტში. აქ, ხილლ რზა მთელი თავისი ენერგია ეძღვნება სამეცნიერო კვლევასა და მხატვრულ შემოქმედებას. ის მუშაობს მონოგრაფიულ ნაშრომებზე აზერბაიჯან-უზბეკის ლიტერატურულ ურთიერთობებზე, მაკსუდ შეიხაძის ცხოვრებასა და შემოქმედებაზე. მიუხედავად ამისა, ხალილ რზა კვლავ დევნის, როგორც „ეჭვმიტანილს“, აფერხებს შესაძლებლობებს და ცდილობს თავიდან აიცილოს „სახიფათო საზოგადოებრივი ბრძოლა“. ხალილი არის რზა ულუტურკის მამა.
შემოქმედება
1950-იან წლებში ხალილ რზამ დაწერა მრავალი ლექსი, რომლებიც ადიდებდა საბჭოთა პერიოდს, რომელსაც ხელს აწერდა „ხალინ ხალილოვი“. .
1984 წელს პოეტის წიგნი „ღამეები ცხოვრებაში“ და სსრ კავშირის ხალხთა ენებიდან თარგმნილი პოეტური ნაწარმოებების კრებულს წარუდგინეს სსრკ სახელმწიფო პრემია აზერბაიჯანში, მაგრამ მათ დაუფიქრებლად დახვდნენ მმართველი წრეების მიერ. ეს ცივი დამოკიდებულება არ აშორებდა მას. ხალილ რზა, რომელმაც დაწერა და შექმნა პოეტის უდიდესი ამოცანა, დაუღალავად მუშაობს; აღმოაჩენს ახალ ლექსებს და კომფორტს თავისი გამოკვლევით. 1985 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „მაკსუდ შეიხზაძის ხელოვნების შემოქმედება და უზბე-უზბეკური ლიტერატურული ურთიერთობების აქტუალური პრობლემები“. 1986 წელს მას მიენიჭა ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეობის საპატიო წოდება აზერბაიჯანული ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის.
თავისუფლების ხმა ხალილ რზის
როდესაც პოპულარული გამათავისუფლებელი მოძრაობა გაფართოვდა 1980-იანი წლების ბოლოს, ხალილ რზას ბენდის ხმა გაისმა აზერბაიჯანის ყველა რეგიონში. იგი შეუერთდა პოპულარულ მოძრაობას, ყველგან გამოაშკარავდა რუსეთის შოვინისტურ პოლიტიკას, თავისი ცეცხლოვანი გამოსვლებით სომეხი დუშნიკების მიერ, რომლებიც შეიჭრნენ მთიანი ყარაბაღის რეგიონში.
ჩვენ თურქი ხალხი ვართ, ჩვენ ვართ გულმოდგინების წყალობა, ძალა. ჩვენ ვდევთ დაშნაკებს, ჩვენ ბნელ თვალებში ვართ. საკმარისი წყალი იყო მათ გაძარცვეს ჩვენი ქვეყანა. მოდით, გავახაროთ ჩვენი ბაქო. მორიელები გავწმინდეთ! მოდით, ის შეწვით, ეს არის მარჯანი - აზერბაიჯანი სომხეთის გარეშე!
1990 წლის 26 იანვარს ხალილ რზა დააპატიმრეს სსრკ სახელმწიფო უსაფრთხოების კომიტეტის თანამშრომლებმა და გაგზავნეს მოსკოვში ლეფორტოვოს ციხეში. დაჟინებულმა დაკითხვამ და მძიმე ბრალდებებმა ვერ დაარღვიეს პოეტის ნება და იგი ციხეში აგრძელებს ბრძოლას. თავისი გარემოდან, 8 თვე და 13 დღე, პოეტი წერს ლეფორტოვოს დღიურს, რომელშიც 200 – ზე მეტი ლექსი, ლექსი და ასოა დაწვრილებითი მისი გულის ფონზე. ლეფორტოვოს დღიური არის პოეტის მიერ მიღებული ულუტურკის ფსევდონიმის ცნობა.
ხალილ რზამ გამოაქვეყნა მისი ნამუშევრები 1990 წლის 29 იანვრიდან — მისი 40-წლიანი ლიტერატურული და ლიტერატურული კარიერის განმავლობაში, ფსევდონიმით „ხალინ ხალილოვი“, „ხალილ ხალილბეილი“, „ხალილ ოდევერი“, „ხალინ რზა“. ფსევდონიმი „ხალილ რზა ულუთურკი“ იყო პოეტის ბრძოლისა და ლიტერატურული და სულიერი ძიების ლოგიკური შედეგი. სიცოცხლის ბოლო წლების განმავლობაში, ოთხი წლისა და ხუთი თვისა და 22 დღის განმავლობაში — 1994 წლის 24 ივნისიდან მისი გარდაცვალების დღეს, პოეტმა ხელი მოაწერა ხალილ რზა ულუთურკს თავის ლექსებსა და წიგნებში. პოეტის გარდაცვალების შემდეგ, მისმა ერთგულმა მეუღლემ და ერთგულმა მეუღლემ, ფირანგიზ ხანმა, XX საუკუნის ბოლოდან დღემდე, გამოქვეყნებული აქვს ხალილ რზა- ს ლექსები, დღიურები და თარგმანები და გამოქვეყნებულია ხალილ რზა ულუტურკის მიერ. ის „მასთან ერთად სუნთქავს“, ხალილ რზას დაუმთავრებელი ნაწარმოების — „მისი გამოუქვეყნებელი ნაწარმოებების“ გამოქვეყნებით - რაც მას უკვდავებასა და უკვდავყოფამდე მიიყვანს.
ლეფორტოვოს ციხეში ხალილ რზა, რომელსაც დიაბეტი ჰქონდა, ცუდად იყო. 1990 წლის 9 ოქტომბერს ხალილ რეზა, რომელიც მოსკოვიდან მოსკოვში მძინარე მატარებლით ჩამოიყვანა, ერთთვიანი სასამართლო პროცესის შემდეგ გაათავისუფლეს.
1991 წლის 6 მაისს, ხალილ რზას მიენიჭა ტიტული „თურქული ერის ჯილდოს ლაურეატი“. ერთი წლის შემდეგ, 1992 წელს მას მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო პოეტის საპატიო წოდება. სოლომონ დემირელის მოთხოვნით, ქირურგი მკურნალობს ფაშას სამკურნალო სახლში მისი შაქრისა და თვალებისთვის. ხალილ რზას გული ოპერაციას გადიან 19 მაისს, ჰასაკის გულის საავადმყოფოში. ხალილ რზა, რომელიც ბაქოში დაბრუნდა 1993 წლის 11 თებერვალს, სამკურნალო კომიტეტში იმყოფება სამედიცინო მეთვალყურეობის ქვეშ, რადგან მან ვერ გამოჯანმრთელდა. თუმცა, დიდი ხანი არ გასულა, რომ ექიმებმა პოეტი გერმანიაში გაგზავნეს. 1993 წლის 23 აგვისტოს, ხალილ რიზა ფირანგიზი მიემგზავრება გერმანიაში ფრენის ბაქო-სტამბოლი-კიოლნის მიმართულებით, რომელიც მკურნალობას აგრძელებს Zolenger City კლინიკაში. ბაქოში დაბრუნების შემდეგ, ხალილ რზას მდგომარეობა ისევ გაუარესდება და მას მკურნალობენ კარდიოლოგიის ინსტიტუტში.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის საფრანგეთში ოფიციალური ვიზიტის დროს დელეგაციაში ასევე შედიოდნენ ხალილ რეზა და ფირანგიზ ხანუმი. ეს ისტორიული ვიზიტი იყო ხალილ რზას ბოლო ვიზიტი. ფრონტის ხაზზე, სკოლებში და კულტურულ ცენტრებში ხშირი ვიზიტები, შეხვედრები, შეხვედრები, ლექსების კითხვა, შფოთვითი ცხოვრების წესი და შემოქმედება, ხშირად საფრანგეთის ვიზიტის შემდეგ, მის მდგომარეობას კიდევ უფრო ამძაფრებს. შემდგომ მკურნალობა ვერ მოხერხდა. 1994 წლის 22 ივნისს პოეტის სამშობლო და სიყვარული პოეტური სიყვარულის სრულმასშტაბიანი ასაკში შეწყვიტა მისი ცემა.
ხალილ რეზა ულუტურკი დაკრძალეს ღირსების ხეივანში და მის საფლავზე აღმართეს პოეტის შესანიშნავი ქანდაკება.
სახალხო პოეტსვ, ხალილ რზა ულუთურკს (მისი გარდაცვალების შემდეგ) მიენიჭა ისტიქლის ორდენი სპეციალური სამსახურებისათვის აზერბაიჯანელი ხალხის ეროვნულ ბრძოლაში.
ბაქოს კოშკი
ბაქოს კოშკი — 52 სართულიანი საოფისე შენობა აშენებული აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, ჰეიდარ ალიევის გამზირზე 109 ნომერში. სამშენებლო სამუშაოების დასრულების შემდგომ, აღნიშნული შენობა იქნება ყველაზე მაღალი ცათამბჯენი ბაქოში.
ისტორია
ცნობისთვის პირველი ინფორმაცია შპს „აზინკო ჰოლდინგისა“ და შპს „აზვილ ტიკინტის“ გეგმების შესახებ, ბაქოში ახალი ბიზნეს ცენტრის მშენებლობის შესახებ, 2014 წელს გახდა ცნობილი. უნდა აღინიშნოს, რომ მოხსენებაში ამასთან ერთად ნათქვამი იყო, რომ შენობა 49 სართულიანი იქნებოდა და მისი დაგეგმვა 252 მეტრის სიმაღლის იქნებოდა.
ბაქოს კოშკის პროექტი შეიმუშავა შპს „არხინ“-მა, ხოლო შენობის არქიტექტორი არის ერენ იორულმაზერი.
ფიკის მინტაკა
ფიკი (არაბ.منطقة فق) — სირიის არაბული რესპუბლიკის ალ-კუნეიტრის მუჰაფაზის (რეგიონის) ერთ-ერთი მინტაკა (პროვინცია). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით ფიკის პროვინციაში დაახლოებით 1 947 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 403 97 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სირიის მინტაკები
ბაქოს კოშკი
ისტორია
შენობის მშენებლობის პროცესში ნელ-ნელა შეიტანეს ცვლილებები მისი სართულების რაოდენობასა და სიმაღლესთან დაკავშირებით. 2015 წელს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ შენობა 50 სართულიანი იქნებოდა. ასევე 2015 წელს, „Hill International“ შეუერთდა მშენებლობას, როგორც კონსულტანტი კომპანია შპს „აზვილ ტიკინტის“. ხელშეკრულება ამ კომპანიასთან 3,7 მილიონ დოლარად არის შეფასებული. „Hill International“ ვალდებულია შეამოწმოს სამუშაო გრაფიკი, მშენებლობის ხარისხი და ასევე ტექნიკური საკითხები მშენებლობის თითქმის ყველა ეტაპზე.
ჟურნალ „Nargis“-ის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, შენობა 52 სართულიანი იქნება და 277 მეტრი სიმაღლე.
დასრულების შემდეგ, ეს შენობა იქნება ბაქოს ყველაზე მაღალი შენობა, რომელიც უკან მოიტოვებს და გადაასწრებს ცეცხლის ცათამბჯენებს, რომლის სიმაღლეც 190 მეტრია და 33 სართულს შეადგენს; ასევე ბაქოს კოშკი გადაასწრებს ბაქოში მდებარე სასტუმრო „მთვარე“-ს შენობას, რომლის სიმაღლეც დაახლოებით 159 მეტრია და 35 სართულს ითვლის.
აღწერა
ბაქოს კოშკი დაპროექტებულია როგორც ბიზნეს ცენტრი. ბაქოს კოშკის ზედა სართულები შექმნილი იქნება, როგორც სასტუმრო. აღნიშნული შენობა შეიქმნა იმისთვის, რომ უზრუნველყოს მათი კომფორტი, ვინც ორგანიზებას უწევს ბიზნეს შეხვედრებს ცენტრში და ინტენსიური შეხვედრის გეგმა აქვთ პარტნიორებთან. შენობის წარმატებული ადგილმდებარეობა საშუალებას მისცემს აქ მცხოვრებ ადამიანებს დაისვენონ ბაქოს ყურის ხედით დასვენების დროს.
შენობის პენტჰაუსში განთავსდება რესტორნები და კაფეები, სადაც პანორამული ხედი იშლება ქალაქზე. ყველა საჭირო ინფრასტრუქტურის გარდა, შენობაში განთავსდება ორსართულიანი სპორტული დარბაზი, საცურაო აუზი და სხვადასხვა ცერემონიისთვის განკუთვნილი დარბაზი.
ბაქოს კოშკის შენობის მიწის ფართობი დაახლოებით ერთნახევარი ჰექტარია, ხოლო საერთო ფართობი 84 486 მ²-ს შეადგენს. შენობის სიმაღლე კი 277 მეტრია და 52 სართულიანია.
სქოლიო
კატეგორია: ბაქოს ცათამბჯენები კატეგორია: აზერბაიჯანის ცათამბჯენები კატეგორია: ბაქოს ღირსშესანიშნაობები კატეგორია: აზერბაიჯანის ღირსშესანიშნაობები
მურთაზ აბაშიძე
მურთაზ ალექსანდრეს ძე აბაშიძე (დ. 22 აპრილი, 1927, სოფ. ჭალა, საჩხერის რაიონი — გ. 2004) — ქართველი მხატვარი, კერამიკოსი, კარიკატურისტი.
ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 1956 წლიდან თბილისის საშენ მასალათა კომბინატის მთავარი მხატვარი იყო. 1959 წლიდან მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირისა და საზღვარგარეთის (ბელგია, საბერძნეთი, იტალია, კანადა, პორტუგალია) ქვეყნებში გამართულ მხატვართა გამოფენებში; ავტორია კარიკატურების წიგნისა (1980); ნამუშევრები: დეკორატიული ჭურჭელი (1970), ლარნაკი (1978), თასი (1977) და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1927 კატეგორია:გარდაცვლილი 2004 კატეგორია:ქართველი მხატვრები მ
Zodiac Maritime Agencies
სქოლიო
კატეგორია:საზღვაო კომპანიები
საყდრის წმინდა გიორგის ეკლესია
მოხატულობა
ეკლესია მთლიანად მოხატულია. საკურთხევლის კონქში გამოსახულია ვედრება (ვრცელი რედაქცია), აფსიდში - მსხვერპლის თაყვანისცემა, კამარის სამხრეთის ფერდზე - შობა, მირქმა, ჩრდილოეთის ფერდზე - ხარება, ნათლისღება, სამხრეთის კედელზე - პირველ რეგისტრზე: ლაზარეს აღდგინება, ამაღლება, მეორე რეგისტრზე: წმ. ბარბარე და წმ. მარინე, წმ. თევდორე, ამაღლების კომპოზიციის ნაწილი. მესამე რეგისტრზე: წმ. მეომრის ორ-ორი ნახევარფიგურა, წმ. მარიამ მეგვიპტელი (დასავლეთის თაღი). ჩრდილოეთ კედელზე - პირელ რეგისტრზე: იერუსალიმში დიდებით შესვლა, მენელსაცხებლე დედები უფლის საფლავთან, მეორე რეგისტრზე; ლასია ქალაქის სასწაული, წმ. გიორგი აღმოსავლეთის თაღში, მესამე რეგისტრზე საქტიტორო გამოსახულებებია; დასავლეთის კედელზე - პირველ რეგისტრზე სულიწმიდის მოფენა, მეორე რეგისტრზე - ჯოჯოხეთის წარმოტყვევნა და ჯვარცმა, მესამე რეგისტრზე, კარის აქეთ-იქით ქტიტორები.
ტაძრის სიწმინდეები
ტაძარი 1910 წელს მოუნახულა ექვთიმე თაყაიშვილმა. იგი ვრცლად გვაწვდის ინფორმაციას ტაძარში დაცული სიწმინდეების შესახებ. იმ დროისათვის ტაძარში ყოფილა წარწერიანი ჯვრები (ერთი ხის, მეორე დიდი ჯვარი, ჯვარი სატრაპეზო), გაბრიელ მთავარანგელოზის მოოქროვილი ხატი ასომთავრული წარწერით, წმინდა გიორგის 4 ხატი, ღმრთისმშობლის ხატი, ხატი ვედრება, ცალი კარი კარედი ხატისა, ნატეხი წარწერისა, ბარძიმ-ფეშხუმი და ორი ლახტი რკინისა ექვს-ექვს ფრთიანი.
ჩიხარეშის ღვთისმშობლის ეკლესია
ჩიხარეშის ღმრთისმშობლის მიძინების სახელობის ტაძარი — ეკლესია საქართველოში. მდებარეობს ლენტეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიხარეშში. დათარიღებულია განვითარებული შუა საუკუნეებით (XVI-XVII საუკუნეები ). მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია თხელი ფიქლის ჰორიზონტალური ქვით, რაც ნაკაწრისებულ ფაქტურას აძლევს ფასადებს.
არქიტექტურა
ტაძრის მცირე შიდა სივრცე, რომელიც "გაჭედილია" კედლებზე ადამიანის სიმაღლეზე დახატული ფიგურებით, აღმოსავლეთიდან რკალური აფსიდით სრულდება. მის წინ სამთაღიანი მოხატული კანკელია აღმართული, აქეთ-იქით ხის ჯვრებით. კამარას ცენტრალური და დასავლეთის შეკიდული განიერი თაღები იმაგრებს. ფასადებზე აღმოსავლეთ-დასავლეთის სარკმლების თავზე თლილი ქვაა ჩასმული რელიეფური მარტივი ჯვრებით. დასავლეთის ერთადერთი კარის თავზეც, ცრუ ტიმპანის ზედაპირზე რელიეფური ჯვარია დასმული. ეკლესია ძველ ფილაქანზე დაფენილი ყავრითაა დაბურული.
მოხატულობა
ეკლესია მთლიანადაა მოხატული, ფერწერითაა შემკული კანკელიცა და ტრაპეზიც. საკურთხევლის კონქში გამოსახულია ღმრთისმშობელი დიდებითა ექვსფრთედებით, აფსიდის შუაში, ტრაპეზის თავზე - "ხატი მიძინებისა", მის აქეთ-იქით წმინდა მღვდელმთავარნი და წმინდა სტეფანე დიაკონი. სარკმლის წირთხლებზე - წმ. იოაკიმე და ანა; კამარის ჩრდილოეთ კალთაზე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ - ამაღლება და გველეშაპის განმგმირავი წმ. გიორგია გამოხატული; სამხრეთის ფერდზე ღმრთისმშობლის მიძინება და ჯვარცმა. დასავლეთის კედელზე პირველ რეგისტრზე ნათლისღება და ფერისცვალებაა, მეორეზე კი ასევე სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლის მეორე რეგისტრზე ქტიტორთა, ღიბიანთა (ყიფიანთა) ოჯახის წევრთა გამოსახულებებია. შეკიდულ პილასტრებზე წმ. მოწამეთა გამოსახულებებია. კარის წირთხლებში წმ. ონოფრე და საბა. სამთაღიან კანკელზე, პირველ რეგისტრზე აღსავლის კარის აქეთ-იქით მოციქულები პეტრე და პავლე და მრავალფრთედები. მეორე რეგისტრზე, სვეტებზე - წმ. მოწამენია, მესამე რეგისტრზე ზღუდეზე - აბრაამის მსხვერპლი. წმ. იოანე ნათლისმცემლის თავისკვეთა, კედელს მიდგმულ ტრაპეზზე - გოლგოთაზე აღმართული განედლებული ჯვარი ვნების იარაღებითურთ.
მხატვრობას ახლავს ადგილობრივი დიალექტით გამართული მხედრული წარწერები.
მოხატულობაში გაირჩევა სამი ხელი. პირველი (კონქის მოხატულობა) XVII ს. პროფესიული ნაკადის ნიშნებითაა აღბეჭდილი. მეორე (აფსიდის მოხატულობა, საუფლო სცენები, კანკელის მოხატულობა) - XVII ს. მინიატურებთან ძლიერი სიახლოვით; მესამე (ქტიტორები, კარის წირთხლის ფიგურები) - "ხალხურ" ნაკადთან კავშირით და ახლებური დაზგურობის ნიშნებით. პირველი და მეორე ოსტატის ნამუშაკევი დიდ მსგავსებას ამჟღავნებს ჩუკულის ღმრთისმშობლის ეკლესიის მოხატულობასთან.
მხატვრობა კამარაზე და ალაგ-ალაგ საკურთხეველში ბათქაშიდანაა ჩამოცვენილი. მოხატულობის მდგომარეობა 1990-იანი წლების დასაწყისთან შედარებითაც კი გაუარესებულია. შეინიშნება ნესტი და მიკრობიოლოგიური დაზიანება.
ტაძრის სიწმინდეები
ექვთიმე თაყაიშვილი არქეოლოგიური ექსპედიციის მასალებში აღნიშნავს, რომ ტაძარში დაცულია ორი ძველი ხატი — ერთი ღმრთისმშობლის (კარედიანი), მეორე კი მაცხოვრის. ხატებს ახლავს წარწერები.
ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია:ლენტეხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
პატარძლის კლდე
„პატარძლის კლდე“ (Gəlin qayası) — ოპერა, რომელიც 1972 წელს დაწერა აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა შაფიგა ახუნდოვამ ისკენდერ ჯოშგუნის ლიბრეტოზე, ამავე სახელწოდების რომანზე დაყრდნობით. ეს არის პირველი ოპერა აღმოსავლეთში, რომელიც დაწერილია ქალის მიერ.
თავდაპირველად, შაფიგა ახუნდოვამ დაწერა მუსიკა რადიოს პიესისთვის "პატარძლის კლდე". სიმღერა "გულის მელოდიები" განსაკუთრებით პოპულარული იყო ამ მუსიკაში. მოთხრობის ავტორი, სულეიმან რაგმოვი, შემოგვთავაზა კომპოზიტორმა ოპერის დაწერა. ასე შეიქმნა ოპერა „პატარძლების კლდე“. ახუნდოვას ამ ოპერაში, რომელმაც განაგრძო მუღამის ოპერის ტრადიცია, იყენებდნენ მუღამს. 1972 წელს ოპერა დაიდგა ბაქოში, აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე. უზეირ ჰაჯიბეოვისა და მუსულმან მაგომეევის ოპერების შემდეგ, ოპერა "პატარძლის კლდე" გახდა პირველი ოპერა, რომელიც გაჯერებული იყო მუგამის ოპერების ზეპირი ტრადიციებით. .
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული მუსიკა
შალგიახი
შალგიახი (Shalgyakh) — სოფელი აზერბაიჯანში, ხიზის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხიზის რაიონის სოფლები
დები
ნოველა
ნოველა დებში ასახულია ბიჭის, რომლის სახელიც უცნობია და ყოფილი, დაუძლურებული მღვდლის ურთიერთობა. მღვდლის ვალდებულებებისგან გათავისუფლებული ფლინი ბიჭის მენტორობას შეუდგა და ესაუბრელობდა მას სასულიერო პირების მოვალეობებზე და ვალდებულებებზე, კათოლიკურ ეკლესიაში. ნოველის დასაწყისში ბიჭი აცნობიერებს მამა ფლინის ავადმყოფობას და მოსალოდნელ სიკვდილს. ბიჭი მოხიბლულია სიმღერების, სიმბოლოების და მათი მნიშვნელობების თარგმნით და განმარტებით. მოგვიანებით, მაშინ როდესაც ბიჭი ვახშმობს ბიძას, დეიდასა და მოხუც კოპერს შორის გამართული საუბრიდან იგებს მღვდლის გარდაცვალების ამბავს. საუბრის თემა კი ბიჭის და მღვდლის ურთიერთობას შეეხებოდა. მთელი ღამე ბიჭი მღვდელზე ფიქრობდა და ოცნებონდა სადმე მისტიკურ მიწაზე გაქცეულიყო. მეორე დილით განცხადებით შეიტყო მღვდლის გარდაცვალების ამბავი. იმ ღამით ის და დეიდამისი მგლოვიარეებთან წავიდნენ. დეიდამ და გარდაცვლილი მღვდლის დამ ელიზამ საუბარი დაიწყეს, ელიზა უამბობდა დეიდას რომ მამა ფლინი თასის გატეხვის შემდეგ თავს სულიერად ცუდად გრძნობდა.
თემა
ბიჭი,როგორც ნოველიდან ჩანს, მოხიბლულია მამა ფლინით, ეთაყვანება მას და ძალიან განიცდის რომ ვერ შეძლო მოენახულებინა ის, სიცოცხლის ბოლო დღეს. საინტერესო და დამაბნეველია თავად ნოველის სათაური. ნოველა მთლიანად აგებულია ყმაწვილის და გარდაცვლილი მღვდლის ურთიერთობაზე. მღვდლის დები, ელიზა და ნანე, კი მეორეხარისხოვანი გმირები არიან. ჯოისის განზრახვა ნოველის დასათაურებასთან დაკავშირებით უცნობია, თუმცა გავრცელებული მოსაზრების მიხედვით სათაური მომდინარეობს იმ ფაქტიდან რომ ბიჭის შემდეგ მამა ფლინის დები, ერთადერთნი არიან, რომლებიც ნამდვილად იცნობენ მამა ფლინს და ესმით მისი, დუბლინში მთელი მისი მოღვაწეობის მანძილზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯეიმზ ჯოისის ნაწარმოებები
აზაზის მინტაკა
აზაზი (არაბ.منطقة أعزاز‎‎) — სირიის არაბული რესპუბლიკის ალეპოს მუჰაფაზის (რეგიონის) ერთ-ერთი მინტაკა (პროვინცია). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით აზაზის პროვინციაში დაახლოებით 251 769 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 1 259 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სირიის მინტაკები
თამაზ ხიდეშელი
თამაზ ხიდეშელი (დ. 30 მარტი, 1948, თბილისი — გ. 25 სექტემბერი, 2018 ) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.
დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თელავის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „სააკაშვილი — ნაციონალური მოძრაობა“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1948 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2018 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები თამაზ
რადიუმი
რადიუმი (Radium; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, მეორე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეორე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, IIა) რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 88, tდნ — 700.0 °C, tდუღ — 1737 °C, სიმკვრივე — 5.5 გ/სმ3, მოვერცხლისფრო-მოთეთრო ფერის ბზინვარე ლითონი. ცნობილია რადიუმის იზოტოპები, რომელთა მასური რიცხვებია: 213, 215, 219-230. ყველაზე დიდი სიცოცხლის ხანგრძლივობისაა α-რადიოაქტიური (T1/2≈1600 წ). ბუნებაში, როგორც ბუნებრივი რადიოაქტიური მწკრივის წევრები, გვხდება შემდეგი ელემენტები: (იზოტოპის სპეციალური სახელწოდებაა აქტინიუმ-იქსი, სიმბოლო AcX),  (თორიუმ-იქსი, ThX),  და  (მეზოთორიუმი-I, MsThI). რადიუმი ტუტემიწა ლითონია, რომელიც ჰაერზე სწრაფად ფერმკრთალდება. ხასიათდება მაღალი ქიმიური აქტივობით.
ისტორია
ფრანგმა მეცნიერებმა პიერ და მარია კიურებმა აღმოაჩინეს, რომ ურანის მადნიდან (ნასტურანი) რომელსაც ჩეხეთის ქალაქ იახიმოვში მოიპოვებდნენ, ურანის გამოყოფის შემდეგ, ნარჩენები უფრო რადიოაქტიური იყო, ვიდრე სუფთა ურანი. ამ ნარჩენებიდან ცოლ-ქმარ კიურებმა რამდენიმე წლის ინტენსიური მუშაობის შემდეგ გამოჰყვეს ორი ძლიერ რადიოაქტიური ელემენტი: პოლონიუმი და რადიუმი. პირველი შეტყობინება რადიუმის აღმოჩენის შესახებ (ბარიუმთან ნაერთში) კიურებმა გააკეთეს 1898 წლის 26 დეკემბერს საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიაში. 1910 კიურებმა და ანდრე-ლუი დებერნიმ რადიუმის ქლორიდის ვერცხლისწყლის კათოდით ელექტროლიზის მეშვეობით გამოყვეს სუფთა რადიუმი შემდგომი დისტილაციიტ წყალბადში. გამოყოფილი ელემენტი წარმოადგენდა, როგორც ახლა ცნობილია, რადიუმ-226 იზოტოპს, ურან-238-ის დაშლის პროდუქტს. რადიუმისა და პოლონიუმის აღმოჩენისათვის კიურებმა ნობელის პრემია მიიღეს. რადიუმი მიიღება იზოტოპ ურან-238-ის რადიოაქტიური მრავალი შუალედური დაშლით ამიტომ უმნიშვნელო რაოდენობით არის ურანის მადანში.
ბევრმა რადიონუკლიდმა, რომლებიც წარმოიქმნებიან რადიუმის რადიოაქტიური დაშლისას, სანამ მათი ქიმიური იდენტიფიკაცია იქნებოდა შესაძლებელი, მიიღეს სახელწოდება რადიუმ А, რადიუმ B, რადიუმ C და ა.შ. თუმცა ახლა ცნობილია, რომ ისინი წარმოადგენენ სხვა ქიმიური ელემენტების იზოტოპებს, მათი ისტორიულად შემდგარ სახელწოდებებს ტრადიციულად ზოგჯერ გამოიყენებენ:
კიურების პატივსაცემად რადიოაქტიურობის არასისტემური გამზომილება კიური ეფუძნება 1 გრამი რადიუმ-226-ის აქტიურობას: 3,7 დაშლა წამში, ანუ 37 გბეკ.
სახელწოდების წარმოშობა
სახელწოდება «რადიუმი» დაკავშირებულია მისი ბირთვის გამოსხივებასთან Ra (radius — სხივი).