cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რიო ფერდინანდი
2001 წელის მისი ახალი კლუბი გახდა „მანჩესტერ იუნაიტედი“. ტრანსფერი „მანჩესტერს“ ძვირი დაუჯდა — 30 მილიონი ფუნტი სტერლინგი. რიო ფერდინანდმა კიდევ ერთხელ მოხსნა სატრანსფერო რეკორდი. „მანჩესტერ იუნაიტედში“ მას პირველი სეზონი საკმაოდ წარმატებული ჰქონდა. მაგრამ რიომ არ გაიარა ნარკოლოგიური ტესტი, რის შედეგადაც მან გამოტოვა 6 თვე პრემიერ ლიგა და 2004 წლის ევროპის ჩემპიონატი. დასრულდა თუ არა რიოსთვის „სატანჯველი“ 6 თვე იგი დაუბრუნდა ფეხბურთს. ყველასგან გასაკვირად მან ძალიან კარგად ჩაატარა სეზონი და მოხვდა პრემიერ ლიგის სეზონის გუნდში. რიო მშვენივრად პროგრესირებდა ასევე ინგლისის ნაკრებში. ამის გამო 2008 წლის მარტში მან მოირგო ინგლისის ნაკრების კაპიტნის სამკლავური. 2015 წლის 30 მაისს რიო ფერდინანდმა საფეხბურთო კარიერა დაასრულა.
ომარ ცაავა
ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტი.
რიო ფერდინანდი
რიოს ჰყავს 2 შვილი, ლორენზი და ტეიტი. რიოს ცოლია რებეკა ელისონი. მისი ოჯახი ცნობილია როგორც ფეხბურთელთა ოჯახი. მისი ძმა ანტონ ფერდინანდი თამაშობს პრემიერ ლიგის კლუბ „სანდერლენდში“. რიოს ჰყავს ბიძა ლეს ფერდინანდი, რომელიც ფეხბურთელი იყო. ის ასევე ჩართულია მუსიკაში და ტელევიზიაში.
ომარ ცაავა
ბიოგრაფია
1958-1969 წლებში მუშაობდა საქართველოს ვაჭრობის სამინისტროს სამშენებლო სამმართველოში ოსტატად, სამუშაოთა მწარმოებლად, მთავარ ინჟინრად. 1969-1972 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო მშენებლობის სამინისტროს N1 სამშენებლო ტრესტის საწარმოო-ტექნოლოგიური კომპლექტაციის სამმართველოს უფროსი. 1972-1994 წლებში სსრკ ელექტროტექნიკური მრეწველობის სამინისტროს სამშენებლო-სამონტაჟო ტრესტ „საქელექტრომონტაჟრემმშენის“ მმართველი. ხელმძღვანელობდა ზესტაფონის სადენებისა და ქუთაისის ელექტრომექანიკური ქარხნების, თბილისის „იზოლიტის“, „ელმავალმშენებლის“, „ელექტროაპარატის“, „მიკროძრავას“ ქარხნების სამონტაჟო და გამშვებ-გასამართ სამუშაოებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
რიო ფერდინანდი
ბავშვობა
რიო გევინ ფერდინანდი დაიბადა 7 ნოემბერს, 1978 წელს, ლონდონში. რიოს დედაა ჯენის ფერდინანდი. ჯენისი ნახევრად ირლანდიელია, ნახევრად ინგლისელი. რიო ფერდინანდის მამაა ჯულიან ფერდინანდი. რიო გაიზარდა ლონდონის პერიფერიაში, დიდ ოჯახთან ერთად. რიოს დედა იყო ბაღის აღმზრდელი მამა კი მკერავი. რიოს მშობლები არასოდეს ყოფილან დაქორწინებულები. მშობლები გაიყარნენ, როვა რიო 14 წლის იყო. მშობლების გაყრის შემდეგ რიოს მამა უვლიდა. მამამისს დაყავდა რიო ადგილობრივ საფეხბურთო სტადიონზე. პატარა რიოს საოცნებო ადამიანები იყვნენ დიეგო მარადონა და მაიკლ ტაისონი.
ომარ ცაავა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
მაია სიმონიძე
1983 წელს ნიკოლოზ მუსხელიშვილის სახელობის ქუთაისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მსუბუქი მრეწველობის ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
რიო ფერდინანდი
ბავშვობა
10 წლის რიო ფერდინანდი უკვე ყველას აოცებდა სკოლაში. მას ერგო უფასოდ ვარჯიში საფეხბურთო კლუბ დედოფლის პარკში. ამავდროულად, რიო გამოავლინა თავისი სხვა ნიჭი. იგი მშვენიერი ახალგაზრდა მსახიობი იყო, რიო არასდროს ტოვებდა სკოლის სპეკტაკლებს. 11 წლის ასაკში იგი სერიოზულად შეუდგა ბალეტზე ვარჯიშს. მან მოიგო დაფინანსება, გაემგზავრა ლონდონში ბალეტის შემსწავლელ კურსებზე. თუმცა იგი არ ივიწყებდა ფეხბურთს, რიო განაგრძობდა ვარჯიშს, რამაც მალევე შედეგი გამოიტანა.
მაია სიმონიძე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 13 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1961 კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:ქუთაისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
რიო ფერდინანდი
ახალგაზრდული კარიერა
რიო ფერდინანდის ფეხბურთისადმი ნიჭი ჩანდა ბავშვობიდან. მისმა მწვრთნელმა დეივიდ გუდვინმა თქვა:
რიო ბავშვობიდან თამაშობდა შემტევ ნახევარმცველად. მაგრამ მასში აღმოაჩინეს ცენტრალური დამცველის ნიჭი. ახალგაზრდობიდანვე რიო ფერდინანდით დაინტერესებულნი იყვნენ ისეთი კლუბები როგორიცაა: „ჩელსი“, „ჩარლტონ ატლეტიკი“ და „მილუოლი“.
1992 წელს იგი შეუერთდა „ვესტ ჰემ იუნაიტედის“ ახალგაზრდულ გუნდს. მისი თანაგუნდელი იყო ფრენკ ლამპარდი. 1994 წელს რიომ „ვესტ ჰემთან“ კონტრაქტს მოაწერა ხელი. 16 წლის რიო ჩაირიცხა ინგლისის ახალგაზრდულ ნაკრებში. მან მიიღო გამოცდილება და გახდა შესამჩნევი ინგლისელი სკაუტებისთვის.
ვესტ ჰემ იუნაიტედი
რიო და მისმა ძმამ ანტონმა ერთად დაიწყეს თამაში „ვესტ ჰემში“. 1996 წლის 5 მაისს შედგა რიო ფერდინანდის დებიუტი. რიომ გამოცვალა ტონი კოთი სეზონის ბოლო თამაშში, ის თამაში „შეფილდ უენსდისთან“ 1–1 დასრულდა. 1997 წელს რიომ მოიპოვა ადგილი ძირითად შემადგენლობაში. 1997–98 სეზონში რიო დასახელდა საუკეთესო „ვესტ ჰემის“ ფეხბურთელად. მაშინ იგი მხოლოდ 19 წლის იყო.
მანჩესტერ იუნაიტედი
thumb|რიო ფერდინანდი „მანჩესტერის იუნაიტედის“ მაისურში
2002 წლის 22 ივლისს, რიო ფერდინანდი „მანჩესტერ იუნაიტედის“ საკუთრება გახდა. „მანჩესტერმა“ რიო 29.1 მილიონად შეიძინა. ამით კიდევ დამყარდა რეკორდი: ინგლისის ყველაზე ძვირადღირებული ფეხბურთელი და მსოფლიოს ყველაზე ძვირად ღირებული მცველი.
პრემიერ ლიგის დისციპლინარულმა კომიტეტმა გამოიტანა საკმაოდ მკაცრი განაჩენი. რიო ფერდნანდი დაისაჯა 6 თვიანი უთამაშებლობით, როგორც ნაკრებში ასევე კლუბში და უნდა გადაეხადა 50 000 ფუნტი. „მანჩესტერ იუნაიტედმა“ აპელაცია შეიტანა. „მანჩესტერ იუნაიტედი“ ამბობდა, თუ „სიტის“ ფეხბურთელი კრისტიან ნაგუაი ტესტის გამოტოვებისთვის დასჯილი იქნა მხოლოდ 2000 დოლარით და დისკვალიფიკაცია არ მიენიჭა. „მანჩესტერმა“ მაინც ვერაფერი ვერ გააწყო და ფერდინანდმა 6 თვე ფეხბურთს მოშორდა.
thumb|რიო ფერდინანდი — იუნაიტედის კაპიტანი რიო ფერდინანდმა პირველივე სეზონში მოიგო პრემიერ ლიგა. 2005 წლის 14 დეკემბერს, რიომ გაიტანა პირველი გოლი, „უიგან ატლეტიკის“ წინააღმდეგ. ის თამაში 4–0 მოიგო „მანჩსტერმა“. ფერდინანდი 3 წელი ელოდებოდა „მანჩესტერის“ სახელით გატანილ გოლს. შემდეგი გოლი რიომ ძლიერი თავური დარტყმით გაუტანა „ვესტ ბრომვიჩ ალბიონს“. ფერდინანდის შემდეგი „მსხვერპლი“ გახდა „ლივერპული“. „ლივერულთან“ გატანილმა გოლმა „იუნაიტედს“ თამაში მოაგებინა. რიო ფერდინანდმა ასევე გაიტანა 2006 წლის 14 ოქტომბერს.
რიომ კარგად დაიწყო 2007–08 სეზონი. „მანჩესტერს“ ზედიზედ 6 შეხვედრში გოლი არ გაეშვა. 7 თამაში კი „იუნაიტედმა“, 2007 წლის 20 ოქტომბერს „ასტონ ვილასთან“ ითამაშა და საკუთარ კარში ბურთი მიიღო. ამ თამაშში რიომ გაიტანა ამ სეზონი მისი პირველი გოლი. მიუხედავად გაშვებული გოლისა „მანჩესტერმა“ მაინც შეძლო ამ თამაშის მოგება. 3 დღის შემდეგ ფერდინანდმა გაიტანა მისი მეორე გოლი ევრო ტურნირზე. რიოს მსხვერპლი „კიევის დინამო“ გახდა, მან შესანიშნავი თავური დარტყმით გახსნა ანგარიში. „იუნაიტედმა“ ის თამაში 4–2 მოიგო.
უცნაური ფაქტი მოხდა 2008 წლის 8 მარტს. „მანჩესტერ იუნაიტედი“ ეთამაშებოდა „პორტსმუთს“, ინგლსის თასზე. „მანჩესტერის“ მეკარე ედვინ ვან დერ სარი შესაცვლელი გახდა, ტრანვის გამო. მის მაგივრად შევიდა მეორე მეკარე ტომას კუშჩაკი. ტომასმა თავის საჯარიმოში დაარღვია წესი, იგი გააძევეს და „იუნაიტედის“ კარში პენალტი დანიშნეს. კარში რიო ფერდინანდი ჩადგა. მას პენალტს სულეი ალი მუნტარი ურტყამდა. „მანჩესტერელთა“ სამწუხაროდ სასწაული არ მოხდა, რიომ სულეი ალის ვერ აუღო პენალტი და „მანჩესტერ იუნაიტედი“ ინგლისის თასიდან გამოვარდა.
thumb|ფერდინანდი მეურვეობს [[ოლოფ მელბერგი|ოლოფ მელბერგს]] 2008 წლის 6 აპრილს რიომ „მიდლსბროსთან“ შეხვედრაში მცირე ტრანვა მიიღო. მან გამოტოვა თამაში „რომასთან“, რომელიც „მანჩესტერმა“ დამაჯერებლად მოიგო. 2008 წლის 16 აპრილს გავრცელდა ხმები რიოს „ბარსელონაში“ გადასვლის შესახებ, მაიკლ კარიკთან ერთად. მაგრამ რიომ 15 მაისს ხელი მოაწერა 5 წლიან კონტრაქტს. კონტრაქტის თანახმად რიო 2013 წლამდე კვირაში მიიღებს 130 000 ფუნტ სტერლინგს.
21 მაისს ჩემპიონთა ლიგის ფინალში ფერდინანდმა კაპიტნის სამკლავურით გაიყვანა „მანჩესტერ იუნაიტედი“ მინდორზე. ფინალში „მანჩესტერი“ „ჩელსის“ შეხვდა. ძირითადი დრო 1–1 დასრულდა. ყველაფერი პენალტებმა გადაწყვიტა. თამაში „იუნაიტედმა“ მოიგო და გახდა ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული. რიომ და რაიან გიგზმა ერთად აღმართეს თასი.
2008-09 წლის სეზონი ფერდინანდმა სტაბილურად ჩაატარა. პრემიერ ლიგის თასისთვის სერიოზულად ორი გუნდი იბრძოდა, „ლივერპული“ და „მანჩესტერ იუნაიტედი“. „მანჩესტერ იუნაიტედმა“ 3 ქულის სხვაობით გაუსწრო „ლივერპულს“ და მოიპოვა XVIII პრემიერ ლიგის ტიტულის მფლობელი. „იუნაიტედი“ ასევე გავიდა ჩემპიონთა ლიგის ფინალში. „მანჩესტერი“ მოგების შემთხვევაში დაამყარებდა ორ რეკორდს. პირეველი: გახდებოდა პირველი კლუბი, რომელსაც ჩემპიონთა ლიგა ზედიზედ ორჯერ ექნებოდა მოგებული. მეორე: სერ ალექს ფერგიუსონი გახდებოდა პირველი მწვრთნელი, ვისაც მოგებული ექნებოდა 3 ჩემპიონთა ლიგის თასი. ფინალში „იუნაიტედი“ „ბარსელონას“ შეხვდა. „მანჩესტერმა“ წააგო 2–0. ფერდინანდის შეცდომის გამო მესიმ გაეტანა მეორე გოლი.
სანაკრებო კარიერა
19 წლის ასაკში რიომ ითამაშა ინგლისის ნაკრებში. იგი შემოვიდა შეცვლაზე ამხანაგურ მატჩში კამერუნთან, 1997 წლის 15 ნოემბერს. ამ შეხვედრით რიო ფერდინანდი გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მცველი, რომელსაც უთამაშია ინგლისის ნაკრებში. 2001 წელს რიოს რეკორდი დაამხო მიკა რიჩარდსმა. 1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე რიო ფერდიანდი მოხვდა იმ ჯგუფში, რომლის წაყვანაც ივარაუდებოდა მსოფლიო ჩემპიონატზე, მაგრამ მთავარმა მწვრთნელმა გლენ ჰუდლიმ მოხსნა რიო შემადგენლობიდან მთვრალი მანქანის მართვის გამო. რიო ფერდინანდმა ითამაშა 2002 და 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატებზე. ფერდინანდმა გამოტოვა 6 თვე 2004 წელს, რიო შეანაცვლა ჯონ ტერიმ. 2004 წლის 9 ოქტომბერს რიო დაბრუნდა ინგლისის ნაკრებში, იგი უელსის საფეხბურთო ნაკრებს ეთამაშა. ფერდინანდს ჩატარებული აქვს 10 მატჩი მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2008 წლის 25 მარტს ფერდინანდი დასახელდა ინგლისის კაპიტნად საფანგეთთან შეხვედრაში.
ფერდინანდს სულ 3 გოლი აქვს გატანილი ინგლისის ნაკრებში. პირველი გოლი მან გაიტანა 2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე, დანიის საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ, თუმცა ბოლომდე არაა გარკვეული ეს იყო რიოს გატანილი გოლი თუ ტომას სორენსენი არის ავტოგოლის ავტორი. შემდეგი გოლი მან გაიტანა 2008 წლის 12 სექტემბერს რუსეთის ნაკრების წინააღმდეგ. ეს იყო მისი პირველი გოლი გატანილი ინგლისში, უემბლის სტადიონზე. მე–3 გოლი ფერდინანდმა გაიტანა 2008 წლის 11 ოქტომბერს ყაზახეთთან თამაშისას. ინგლისმა მოიგო 5–1, რიომ ანგარიში გახსანა იმ თამაშში.
2008 წლის 25 ოქტომბერს გახდა ცნობილი, რომ რიო ფერდინანდი იქნებოდა ინგლისის კაპიტანი. ფაბიო კაპელომ დაასახელა ის მიზეზები, თუ რატომ უნდა გამხდარიყო რიო კაპიტანი. იმ დროისთვის ყველას ეგონა, რომ კაპელო თავის არჩევანს შეაჩერებდა: ჯონ ტერიზე ან სტივენ ჯერარდზე ან დეივიდ ბეკჰემზე, უკანასკნელს 100 მატჩი აქვს ჩატარებული ინგლისის ნაკრებში.
2008 წლის 19 აგვისტოს რიო ფერდინანდმა დაკარგა ინგლისის კაპიტნობა. ინგლისის ეროვნული ნაკრების კაპიტანი გახდა ჯონ ტერი, მაგრამ ფაბიო კაპელომ რიო ვიცე–კაპიტნად დანიშნა.
რიო გამოძახებული იქნა ყველა სამივე მსოფლიო ჩემპიონატზე: 1998, 2002 და 2006. თუმცა რიოს არასოდეს უთამაშია ევროპის ჩემპიონატზე, 2004 წელს იგი დასჯილი იყო ნარკოლოგიური ტესტის გაცდენისთვის, 2008 წელს კი ინგლისი ევროპის ჩემპიონატზე ვერ გავიდა.
სტატისტიკა
სტატისტიკა ბოლოს განახლდა 15 მაისს 2009 წელს.
პირადი ცხოვრება
thumb|upright|ფერდინანდი 2004 წელს რიო ფერდინანდს ჰყავს ოთხი და და ორი ძმა. მისი ოჯახი ფეხბურთელებით სავსეა. ოჯახში ფეხბურთს თამაშობენ რიო ანტონ და ლეს ფერდინანდები. ანტონი რიოს ძმაა ხოლო ლესი ბიძაა. 2008 წლის 15 მარტს გახდა ცნობილი, რომ რიოს ნახევარძმა ჯერემი ვარჯიშობდა სერ ალექს ფერგიუსონთან. 2006 წელს რიოს რებეკა ელისონისგან, მისი შეყვარებულისაგან გაუჩნდა შვილი — ლორენზი. მეორე შვილი ფერდინანდს შეეძინა 2008 წლის აგვისტოს. ბავშვს ტეიტი დაარქვეს. ეს სახელები მოიფიქრა წყვილმა იმიტომ, რომ მათ საყვარელ მსახიობის სახელი და გვარია ლერეზ ტეიტი.
ტელევიზია, კინო და მუსიკა
2005 წელს რიომ და მისმა სკოლის მეგობარმა შექმნეს სიმღერების ჩასაწერი სტუდია „უაიტ ჩალკ მიუზიკ“. ამ სტუდიაში ჩაიწერა ალბომი 6 ოქტომბერი, სადაც რიო ფერდინანდი რეპერად გვევლინება.
2006 წელს ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატის პირველი შეხვედრის დროს რიომ ჩაწერა გადაცემა „რიოს მსოფლიო ჩემპიონატის ხუმრობები“. ეს გადაცემა არის ფარული კამერას სტილში. რიომ მახეში გამოიმწყვდია ბევრი მეგობარი, მათ შორის არიან: უეინ რუნი, გარი ნევილი, დეივიდ ბეკჰემი, ფრენკ ლამპარდი. მაგრამ ამ გადაცემას დიდხანს არ უარსებია, იგი მალევე დაიხურა ტექნიკური პრობლემების გამო.
რიო ფერდინანდი ახლა იღებს ფილმს მის ძველ უბანზე პექსამზე ლონდონში. მას უნდა, რომ ამ ფილმით ბავშვები მოაცილოს კრიმინალს და ისინი დაკავდნენ სპორტით.
ავტო დარღვევები
რიო ფერიდნანდი ბევრჯერაა შემჩნეული მანქანის დარღვევებზე. ყველაზე ხშირად მას პოლიციელები გადაჭარბებულ სიჩქარეზე აჩერებენ. 1997 წელს რიო ფერდინანდი 170 კილომეტრი საათით მიდიოდა. რიო ასევე ბევრჯერაა დაჯარიმებული მანქანის მთვრალ მდგომარეობაში ტარებაზე. ამავე წელს იგი დაჯარიმებული იქნა 1500 ფუნტი სტერლინგით, მთვრალი საჭის ტარების გამო. მაგრამ 1500 გაცილებით ცუდი რამ მოუტანა მთვრალმა ტარებამ. იგი 1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე არ წაიყვანეს დასჯის მიზნით.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:ინგლისელი ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ვესტ ჰემ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:ბორნმუთის ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისელი კინოპროდიუსერები კატეგორია:ლიდზ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის საფეხბურთო ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ქუინზ პარკ რეინჯერსის ფეხბურთელები კატეგორია:1998 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2002 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
პედრი
პედრო გონსალეს ლოპესი (Pedro González López; დ. 25 ნოემბერი, 2002, ტეგესტე, სანტა-კრუს-დე-ტენერიფე, კანარის კუნძულები, ესპანეთი), ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც პედრი (Pedri) — ესპანელი ფეხბურთელი. „ბარსელონასა“ და ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემტევი ნახევარმცველი.
ლას-პალმასი
პედრი ესპანეთის კანარის კუნძულებზე, სანტა-კრუს-დე-ტენერიფეს პროვინციის ტეგესტეს მუნიციპალიტეტში, 2002 წლის 25 ნოემბერს დაიბადა.
გამოდიოდა საფეხბურთო კლუბების „ტეგესტესა“ და „ხუვენტუდ ლაგუნას“ ახალგაზრდული გუნდების შემადგენლობაში. 2018 წლიდან „ლას-პალმასის“ საფეხბურთო აკადემიის ფეხბურთელი ხდება.
გუნდის ძირითად შემადგენლობაში მისი დებიუტი 2019 წლის 18 აგვისტოს სეგუნდა დივიზიონის კალენდარულ მატჩში, „უესკას“ წინააღმდეგ შედგა. შეხვედრა მასპინძლებმა, ანგარიშით 0–1 დათმეს.
2019 წლის 19 სექტემბერს პედრიმ თავისი პირველი გოლი ხიხონის „სპორტინგს“ გაუტანა. ამ გატანილი გოლით, — 16 წლის, 9 თვისა და 23 დღის ასაკში, „ლას-პალმასის“ ისტორიაში იგი ყველაზე ახალგაზრდა გოლის ავტორად იქცა. .
ბარსელონა
2019 წლის 2 სექტემბერს „ბარსელონამ“ მომდევნო, 2020 წლის ივლისისთვის, 5 მილიონ ევროდ პედრის კატალონიელთა კლუბში გადასვლის შესახებ „ლას-პალმასთან“ მიღწეული შეთანხმების შესახებ განაცხადა. „ბარსელონასა“ და ფეხბურთელს შორის ორწლიანი კონტრაქტი გაფორმდა.
გუნდის ძირითად შემადგენლობაში მისი დებიუტი იმავე წლის 27 სექტემბერს, „კამპ ნოუზე“, პრიმერა დივიზიონის კალენდარულ მატჩში, „ვილიარეალის“ წინააღმდეგ შედგა. პედრიმ შეხვედრის 70-ე წუთზე ფელიპე კოუტინიო შეცვალა. მატჩი მასპინძელთა გამარჯვებით ანგარიშით 4–0 დამთავრდა. .
სანაკრებო კარიერა
2019 წლიდან იცავდა ესპანეთის 17, 18 და 19-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების ღირსებას. 2020 წლიდან ესპანეთის 21-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების შემადგენლობაშია. 2021 წლის მარტში პედრი პირველად გამოიძახეს ესპანეთის ნაკრებში, 2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი მატჩებისთვის. მისი დებიუტი ნაკრებში შედგა 2021 წლის 25 მარტს, საბერძნეთის წინააღმდეგ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 2002 კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:ლას-პალმასის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ურარტული ენა
ურარტული ენა — ენა, რომელზეც ლაპარაკობდა ურარტუს ძირითადი მოსახლეობა. დამოწმებულია ურარტული სოლისებრი წარწერებით (ძვ. წ. IX-VI სს.). ენათესავება ძვ. წ. II ათასწლეულში ახლო აღმოსავლეთის ერთ-ერთი უძლიერესი სახელმწიფოს — მითანის სამეფოს მოსახლეობის ენას — ხურიტულს. მასვე უკავშირებენ ნახურ-დაღ. ენებს. ტიპოლოგიურად ზოგიერთ საერთო ნიშანს ხედავენ ქართველურ ენებთანაც.
გრამატიკა
ურარტულ ენას ახასიათებს ერგატიული კონსტრუქცია. ზმნის ფორმებში ბატონობს ობიექტის აღნიშვნა, თუმცა წარწერებით ფიქსირებულ ხანაში იგრძნობა სუბიექტურ წყობაზე გადასვლის ტენდენცია. გაბატონებულია სუფიქსაცია. პრეფიქსაციას ურარტული ენა თითქმის სრულიად არ მიმართავს; არ გააჩნია გრამატიკული სქესის კატეგორია. აქვს მხოლობითი და მრავლობითი რიცხვი. განვითარებული იყო ბრუნვის სისტემა (წრფელობითი, სახელობითი, მოთხრობითი, ნათესაობითი, მიცემითი, მოქმედებითი, ვითარებითი, ადგილობითი ბრუნვები).
ლიტერატურა
კატეგორია:ურარტული ენა კატეგორია:ძველი ენები კატეგორია:მკვდარი ენები
კოსოვო
კოსოვო, ოფიციალური სახელწოდება სერბეთის კონსტიტუციის მიხედვით — კოსოვოსა და მეტოხიის ავტონომიური მხარე (Аутономна покрајина Косово и Метохија, შემოკლ. Космет), ოფიციალური თვითდასახელება კოსოვოს რესპუბლიკა (Republika e Kosovës, Република Косово) — რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე.
სქოლიო
კატეგორია:კოსოვო კატეგორია:თვითაღიარებული ქვეყნები
დადიანების სასახლეთა სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმი
thumb|300px|ეკატერინე დადიანის სასახლეPalace.jpg|thumb|300px|დადიანების სასახლე thumb|300px|დადიანების სასახლე thumb|300px|დადიანების სასახლე დადიანების სასახლეთა სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმი – ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმი დადიანისეულ ორ სასახლეში ზუგდიდში. მუზეუმი დაარსდა 1921 წლის აპრილში სამეგრელოს მთავრის დავით ლევანის ძე დადიანის ძველ ნივთთა საცავ-საგანძურისა და სამეგრელოს ეკლესია-მონასტრებიდან გადმოტანილ ქართულ სიძველეთა ბაზაზე. მას თავდაპირველად „სამეგრელოს მუზეუმი“, შემდგომ – „ზუგდიდის სახელმწიფო ისტორიულ-ეთნოგრაფიული“, 2005 წელს კი „დადიანების სასახლეთა სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმი“ ეწოდა. მის ფონდებში დაცულია 50 000-მდე ექსპონატი, ეროვნული (ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული XIX საუკუნის დასასრულის დადიანების მემორიალური ნივთებით დამთავრებული) და ევროპული კულტურული მემკვიდრეობის ნიმუშები.
მუზეუმში გამოფენილია ამ მხარის არქეოლოგიური (პალეოლითის, ნეოლითისა და ბრინჯაოს ხანის ნივთები) და ეთნოგრაფიული (სასოფლო-სამეურნეო იარაღი, საყოფაცხოვრებო ნივთები, ტანსაცმელი, საცხოვრებელ ნაგებობათა – „ფაცხა“, „ჯარგვალი“, „ოდა“ – და სხვა ნიმუშები) მასალა. წარმოდგენილია ფეოდალური ხანის საქართველოს ისტორიის ამსახველი ექსპონატები. სამეგრელოს უკანასკნელი მთავრის დავით დადიანის ა და მისი ოჯახის წევრთა პირადი ნივთები.
ზუგდიდის დადიანების სასახლეთა ისტორიულ-არქიტექტურულ მუზეუმში ინახება მსოფლიო მნიშვნელობის სამუზეუმო ექსპონატები და რელიგიური სიწმინდეები. მუზეუმის გარშემო მდებარეობს სამეგრელოს მთავარ დადიანთა მიერ გაშენებული ტყე-პარკი 67 ჰექტარზე, სადაც ხარობს მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან ჩამოტანილი უნიკალური და მრავალწლიანი ხეები და ბუჩქები.
დადიანების სასახლეთა ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმი სამეგრელოს სასახლე-კომპლექსშია (დედოფლის სასახლე, ნიკოსეული სასახლე, მთავრისეული ტაძარი და სასახლესთან არსებული დეკორატიული ბაღი) მოთავსებული.
დედოფლისეული სასახლე XIX საუკუნის 60-იან წლებშია გადაკეთებული გერმანელი არქიტექტორის რაისის მიერ. მანამდე ის სამეგრელოს მთავრის დავითის დის, პუპის სასახლე იყო. რაისმა II სართულს თაღები დააშენა და ფართო ფლიგელები მიუშენა. ნიკოსეული სასახლე XIX ს-ის 80-იან წლებშია აგებული რუსი არქიტექტორის ლეონიდ ვასილიევის მიერ. რეზიდენცია ორსართულიანია, ამშვენებს ქვის აივანი და საქართველოში ყველაზე დიდი სამეჯლისო დარბაზი.
არქეოლოგიური ექსპონატები
არქეოლოგიური ძეგლებიდან აღსანიშნავია ძველი და ახალი ქვის ხანის იარაღები. ბრინჯაოს ცული დიდი რაოდენობითაა აღმოჩენილი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტისა და მის მომიჯნავე ტერიტორიაზე. განსაკუთრებული ყურადღების ღირსია კოლხური ცულის ჩამოსასხმელი ყალიბი, აღმოჩენილი ენგურის მარჯვენა ნაპირზე, სოფ. თაგილონთან. საკმაო რაოდენობით მოპოვებული სპილენძის ზოდები მოწმობს ბრინჯაოს იარაღების, მათ შორის, ცულების ადგილობრივ წარმოებას.
ნუმიზმატიკური კოლექცია
thumb|300პქ|კოლხური მონეტები მუზეუმში დაცულია მდიდარი ნუმიზმატიკური კოლექცია: კოლხური თეთრი, რომაული, ბიზანტიური, XII–XIX საუკუნეთა ქართული, რუსული, უნგრული, პოლონური და სხვა მონეტები. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ძვ. წ. I – ახ. წ. II ს.-ის კოლხური ოქროს მონეტა, იუსტინიანე I-ის (527–565) მონეტა.
ქანდაკების ნიმუშები
მუზეუმში დაცულია ქართული ქანდაკების ნიმუშები, რომლებიც ქართველთა წარმართული კერპის – ხარის გამოსახულებას წარმოადგენს, აგრეთვე XIII– XVII საუკუნეების ათობით ეპიგრაფიკული ძეგლი.
ოქრომქანდაკებლობისა და ოქრომჭედლობის ნიმუშები
უნდა აღინიშნოს ოქრომქანდაკებლობისა და ოქრომჭედლობის უბრწყინვალესი ნიმუშები XI–XIX საუკუნეებისა: გიორგი მეფის სამწერობელი (XI), რომელიც ქრისტიანული ხელოვნების ერთ-ერთი საუკეთესო და უძველესი ნიმუშია; თამარ მეფის დედის ბურდუხან დედოფლის ხატი (XII), რომლის 52 სანაწილე ბუდეში წმინდანთა ნაწილებია ჩაბრძანებული; კარედი ხატი წმინდა გიორგისა ქტიტორის კირილე ჟუანიძის გამოსახულებით (XVI საუკუნე); ხატი წმინდა გიორგისა პეპუ მეუნარგიასი (XIX) და სხვა მრავალი.
დაცული სიწმინდეები
300px|thumb|ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის კვართი ზუგდიდის მუზეუმის საგანძურს წარმოადგენს უდიდესი ქრისტიანული სიწმინდე – ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის კვართი, რომელიც საქართველოში 1453 წელს, ბიზანტიის იმპერიის დაცემის შემდეგ გადმოუტანიათ. იგი ჯერ ბედიის ტაძარში, შემდეგ კი ხობის ეკლესიაში დაუბრძანებიათ. 1533 წლიდან კი ლევან I დადიანს გადმოუსვენებია სამთავრო სასახლეში.
ზუგდიდის მუზეუმში ღვთისმშობლის კვართის გარდა კიდევ მრავალი სიწმინდეა დაცული: წმინდა მარინეს მკლავი, წმინდა კვირიკეს ხელის მტევანი, წმინდა გიორგის ბარძაყის ძვლის ნაწილი, წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ძვლის ნაწილი. წმინდა ნაწილები მოთავსებულია ვერცხლით მოჭედილ პატარა ზომის ლუსკუმაში, რომელიც შემკობილია ძვირფასი თვლებითა და ღვთისმშობლის ოქროს რელიეფური გამოსახულებით.
ლუსკუმის მხედრულ წარწერაში მოხსენიებულია სამეგრელოს მთავარი ლევან II დადიანი (1611–1657) და დედოფალი ნესტან-დარეჯანი.
სამხედრო არქივი
განსაკუთრებულ საუნჯეს წარმოადგენს სამხედრო არქივი – რუსეთის საიმპერატორო კარის არქივი და სამხედრო კანცელარია, მასალები რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის შესახებ (XIX საუკუნის დასაწყისი), რომლებსაც დიდი მნიშვნელობა აქვს საქართველოს სოციალურ-ეკონიმიკური და პოლიტიკური ისტორიის შესასწავლად.
ყოველმხრივ განათლებულმა სამეგრელოს მთავარმა დავით დადიანმა ზუგდიდის სასახლეში საქართველოში ერთ-ერთმა პირველმა დააარსა მუზეუმი. ამავე პერიოდში უნდა დაეწყო მას საბრძოლო ხელოვნების ნიმუშების შეგროვებაც. კოლექციას „ჟამითი ჟამად“ მისი მეუღლე, შვილები და საგვარეულოს სხვა წარმომადგენლები ამდიდრებდნენ.
დადიანების სასახლის საბრძოლო ხელოვნების კოლექციაში იარაღის ისტორიის თითქმის ყველა ეტაპმა თავისი ასახვა ჰპოვა. როგორც ჩანს, იარაღის შეგროვებას აქ საფუძველი ჯერ კიდევ XVII საუკუნეში დაედო. თუმცა მაშინ ეს სპონტანურად მიმდინარეობდა. XIX საუკუნეში კი ყოველმხრივ განათლებულმა სამეგრელოს მთავარმა დავით დადიანმა ამ პროცესს მიზანმიმართული და, ამასთანავე, სამუზეუმო სახე მისცა. როგორც ჩანს, დავითი სასახლის მუზეუმისათვის იარაღს გარკვეული სისტემით აგროვებდა, ამიტომ კოლექცია პირობითად შემდეგ ჯგუფებად შეიძლება დაიყოს: კავკასიური ცივი იარაღი, კავკასიური ცეცხლსასროლი იარაღი, რუსული ცივი და ცეცხლსასროლი იარაღი, ევროპული, აზიური, აფრიკული და ავსტრალიური საბრძოლო ხელოვნების ნიმუშები, შუბები და არბალეტები, ყუმბარები და ნაღმმტყორცნები, საბრძოლო წარჩინების ნიშნები, მუზარადები, აბჯრები, თავდაცვითი იარაღი, უნაგირები და ძვირფასი მემორიალური საბრძოლო ხელოვნების ნიმუშები.
ცხადია, კოლექციის დიდ ნაწილს კავკასიური ცივი და ცეცხლსასროლი იარაღი წარმოადგენს. აქ თავი მოიყარა საქართველოში XVIII-XIX საუკუნებში დამზადებულმა ნიმუშებმა, რომელთათვისაც დამახასიათებელია მდიდარი ორნამენტაცია, ირანული და ჯვრის ტიპის სადავეებით. ქართულ იარაღზე ლითონის თითქმის ყველა დეტალი გაფორმებულია, სადაც ძირითადად ზედაპირული და ჩაჭედვითი ინსტრუქცია გამოიყენება. ჩაჭედვის დროს ოსტატი წინასწარ მომზადებულ ღარებში ვერცხლის ან თითბრის მავთულს ათავსებდა. ზედაპირული გაფორმების დროს კი, პირიქით, მავთული ზემოდან მაგრდებოდა. ქართული ცივი იარაღისთვის უმეტეს შემთხვევაში დამახასიათებელია სოლის მასიურობა, რომელიც ზოგჯერ ერთმხრივ, ზოგჯერ კი – ორმხრივაა წამახული. ხმლის შუაში დატანილი ღარი კი იარაღს სიმსუბუქესა და მოქნილობას ანიჭებს. ხშირია შემთხვევა, როცა ნიღრზე დამღა ან განმარტებითი წარწერაა დატანილი. მუზეუმში დაცული ხმლების სიგრძე 44-დან 100 სანტიმეტრამდე მერყეობს. ქართული იარაღისთვის ჩვეულია სოლის მასიურობა და დამღების მრავალფეროვნება. მაგალითად, ხმლის ტერფებზე იკითხება შემდეგი სახის არაბული წარწერები: „იმუშავა მუჰამედმა ჰიჯრით 1273 წელს“ (ე. ი. 1856 წელს), ან „მთავარია ღვთის წყალობა, გამარჯვება კი თავად მოვა“, ან კიდევ „რაც ღმერთს ენებოს, ის მოხდეს“. ქართულ განმარტებით წარწერათაგან აღსანიშნავია რამდენიმე ნიმუში, რომლებიც XIX საუკუნის სამეგრელოს განთქმულ ოსტატებზე მიგვითითებს. ერთ-ერთი ხმალი (ცი. 24), რომლის სადავე მოოქრული ვერცხლისაა და ფრაგმენტულად მოსევადებულია, მდიდარი ყვავილფოთლოვანი ორნამენტით გამოირჩევა, იგი ქარქაშიდან 91 სანტიმეტრია და 24 ყუნი ამშვენებს. ხმლის ტერფზე, სადავის გასაყართან ლამაზი მხედრული ხელით შემდეგი სახის წარწერაა დატანილი: „ძაძამიძი. კელ“. ძაძამიძეთა სკოლა მთელ დასავლეთ საქართველოში იყო განთქმული. გადმოცემის თანახმად, ძაძამიძის ზუგდიდის სახელოსნოში ჩრდილოეთკავკასიელი ბეგებისა და ხანებისათვისაც კი მზადდებოდა იარაღი. ოსტატისთვის დამახასიათებელი იყო ვირტუალური შავი სევადი და მდიდარი ოქროს ზარნიში. სასახლეში აგრეთვე დაცულია ისეთი ავტორების ნამუშევრები, როგორებიცაა მაქსიმე ხურცილავა და ივანე ვარდანიძე.
thumb|300px|დადიანების სასახლე დამღიან ხმალთაგან აღსანიშნავია კიდევ ერთი საინტერესო ნიმუში: მისი სიგრძე 110, სიგანე კი – 8 სანტიმეტრია. ქარქაში მოპირკეთებულია სადაფით და ორი ვერცხლისბორჯღლიანი პირამიდით. ხმლის ტერფთან არის ხუთთავიანი დევის გამოსახულება, რომელსაც ხელში ჰოროლი უპყრია. სოლის შუაში კი მოჩანს ზოომორფული გამოსახულებები. განირჩევა თმაგაშლილი ვაჟკაცისა და აბჯროსანი ყმაწვილის გამოსახულებები. ხმალზე ასევე ნაყოფიერებისა და ძლიერების სიმბოლო – ფალოსია დახატული. ხმლის ფორმის ხასიათიდან გამომდინარე თამამად შეიძლება ითქვას, რომ საბრძოლო ხელოვნების ეს ნიმუში დადიანების სასახლეების ერთ-ერთ საუკეთესო ექსპონატს წარმოადგენს. როგორც აღვნიშნეთ, კოლექციაში ბევრია სხვა კავკასიელ ხალხთა იარაღიც. მათგან გამოვყოფდით დაღესტნურსა და ჩერქეზულს.
მინი|300პქ|დადიანების სასახლე და [[ზუგდიდის საკათედრო ტაძარი]]
დაღესტანს ოდითგან კავკასიის იარაღის სამჭედლოს უწოდებდნენ. დაღესტნელი ოსტატები ამზადებდნენ თოფებსა და ხმლებს, ოქრომჭედლები კი ქმნიდნენ განუმეორებელი ხელოვნების ზარნიშსა და სევადს. იარაღის წარმოება დაღესტნის ბევრ სოფელში იყო განვითარებული, რომელთაგან ნაწილი ცივი, ნაწილი კი – ცეცხლსასროლი იარაღის დამზადებაში დაოსტატდა. ზოგან ორივე დარგს ერთნაირი წარმატებით ფლობდნენ. აქ იარაღის წარმოების იმდენად მნიშვნელოვანი ცენტრები შეიქმნა, რომ ზოგიერთი სოფელი მთელ კავკასიას ამარაგებდა. ზუგდიდის მუზეუმში დაცული უნდა იყოს ყუბაჩში, ლაკეთსა და ავარიაში შექმნილი იარაღი. ისინი ძირითადად XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნას განეკუთვნება და მათთვის დამახასიათებელია მკაცრად სტილიზებული ორნამენტი, რომელიც ფოთლების, ლამაზი თაიგულების ერთობლიობაში გამოიხატება. სადავეები ვერცხლისაგან, რქისაგან ან ძვლისაგან მზადდებოდა. უმეტეს შემთხვევაში ხმალი ოდნავ მოხრილია და პირი ერთ მხარესაა წამახული. მუზეუმში დაცულ ერთ-ერთ ექსპონატზე სოლის ორივე მხარეს შუაში, მთელ გაყოლებაზე არაბულად ყურანის სტრიქონებია დატანილი. აქვე მამაკაცის პორტრეტია გამოსახული. მეცნიერთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ასეთი სახის ხმლებზე იმამ შამილს ხატავდნენ, ზოგიერთის აზრით კი, ეს პორტრეტი შაჰ აბასს მიეკუთვნება. ხმალს აგვირგვინებს არწივისთავიანი სადავე, რომელიც მთიულებში უძლეველობის სიმბოლო იყო.
დაღესტნურისაგან განსხვავებით, ჩერქეზული იარაღი ნაკლები რაოდენობითაა წარმოდგენილი მუზეუმში. მათი სადაურობის განსაზღვრაც საკმაოდ ძნელია, რადგან ჩერქეზული იარაღის უმეტესობა დაუდამღავია, თუმცა იდენტიფიცირებაში ორნამენტაცია გვეხმარება. როგორც ცნობილია, ჩერქეზები ძირითადად გეომეტრიულ ფიგურებში ჩახატულ მცენარის ორნამენტს ანიჭებდნენ უპირატესობას. გვხვდება ცხვრის რქის სტილიზებული ფორმაც. ჩერქეზული ხმლის სოლი დაღესტნურთან შედარებით ვიწროა და წამახვაც უფრო ცერი. როგორც აღვნიშნეთ, ჩერქეზული დამღები იშვიათობაა. დადიანების სასახლეში ერთ-ერთი მათგანი შემორჩენილია. მასზე ცხენზე ამხედრებული, ხმალშემართული ჰუსარია გამოსახული, ლათინური წარწერით „V. Hუსსარ “ ე. ი. „Vივალ Hუსსარ“. ეს პრუსიელ ჰუსართა დამღაა, რომელიც შვიდწლიანი ომის დროს, 1756–1763 წლებში მზადდებოდა და დაახლოებით ამავე პერიოდში იგი ჩერქეზმა ოსტატებმაც გადაიღეს. ამ დამღით დანიშნული ხმალი სოლის მკვეთრი მოხრილობითა და კარგი ალესვით გამოირჩევა.
უმდიდრესია დადიანების სასახლის კავკასიური ცეცხლსასროლი იარაღის კოლექციც, რომელიც სანადირო და საომარი თოფებისა და დამბაჩებისაგან შედგება. თოფების ძირითადი ნაწილი XVIII საუკუნის მეორე ნახევრითა და XIX საუკუნით თარიღდება. ამ პერიოდში მზადდებოდა პატრუქიანი და კაჟის სასხლეტიანი ცეცხლსასროლი იარაღიც. თოფის, ისევე, როგორც დამბაჩის, ძირითად ღირსებას ლულა წარმოადგენდა. ამიტომ მისთვის საგანგებოდ არჩევდნენ ფოლადს, რომელიც დამასკოდან ან თურქეთიდან ჩამოჰქონდათ. ლულა სევადით ან ოქროს დაფერვით ფორმდებოდა და მისი წაგრძელებული ფორმა კონდახის მიმართულებით სქელდებოდა. თოფების უმეტესი ნაწილი მდიდარი ორნამენტაციით გამოირჩევა. ორნამენტი ლულებზე ე. წ. ჩაჭედვის ან გადაკვრის მეთოდითაა შესრულებული. ზუგდიდის ისტორიულ მუზეუმში დაცული თოფები ძირითადად სამეგრელოს მთავრის დავითის და მისი ვაჟების – ნიკო და ანდრია დადიანების კუთვნილებაა. თუმცა რამდენიმე ექსპონატი მიურატებსაც და სამეგრელოს სხვა წარჩინებულ თავადებსაც უნდა ეკუთვნოდეს. ნივთებს, მხატვრული ღირებულების გარდა, განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობაც აქვს, რადგან ამ იარაღით 1828-1829 წლებში ქართველები იბრძოდნენ ყარსისა და ერზრუმის კედლებთან. ამ იარაღმა გამოიარა ყირიმის ომი და სამეგრელოს სამთავრო თურქ-ოსმალოთაგან გაათავისუფლა. ამ იარაღს ახსოვს დუნაის ფარსირება და 1877-78 წლების ბალკანეთის გმირული ეპოპეა, სადაც სამეგრელოს უბრწყინვალესმა თავადმა ნიკო დადიანმა ვაჟკაცობითა და გმირობით ისახელა თავი.
მუზეუმში არის კავკასიის მეხუთე მსროლელი რეგულარული ბატალიონის წევრთა ნაქონი იარაღიც. ეს ბატალიონი 1899 წელს ჩამოყალიბდა. მთიელების წინააღმდეგ გამოჩენილი წარმატებისათვის მან მიიღო ხუთი უმაღლესი საიმპერატორო ჯილდო. პოლკი ელიტარული იყო და, იმპერიის უმაღლესი მთავარსარდლობის განკარგულების თანახმად, იქ სამსახური მხოლოდ ქართველებს შეეძლოთ.
მუზეუმში დაცული თოფების განუყრელ ნაწილს წარმოადგენს ე. წ. დამხმარე ხელსაწყოები, ანუ ლულის საწმენდები, კაჟები და საპირწამლეები. ლულის საწმენდი ლულის ქვეშ იარაღის კორპუსში, კაჟი – სპეციალურ ქისაში, საპირწამლე კი – ქამარზე მაგრდებოდა. ზუგდიდში დაცული ცეცხლსასროლი იარაღის სახლეტები არცთუ ისე დიდი ზომისაა. მათი სიგრძე და სიგანე 60-დან 90 მილიმეტრამდე მერყეობს, გაფორმებულია უმეტეს შემთხვევაში ოქრო-ვერცხლის ყვავილფოთლოვანი ორნამენტით. ლულებზე სამიზნეები ძირითადად თურქული ტიპისაა, უძრავი და ერთი ხვრელით. თოფების კონდახები მასიური ხისგანაა დამზადებული და ოვალური საჭდევებით გამოირჩევა. მათზე ორნამენტები ყოველთვის განსაკუთრებით უხვად და ლამაზად დაჰქონდათ.
თოფებთან შედარებით კოლექციაში დამბაჩები უფრო მრავალფეროვანია. მათ ლულებზე ორნამენტი ღრმა ჩაჭდევის მეთოდით, ევროპულ სტილშია შესრულებული. კონდახი ორი ტიპისა: პირველი ცელისებრია, ანუ მოხრილი ლითონისაა, რომელიც ლულის თავისებურ გაგრძელებას წარმოადგენს და ბოლოში ბურთულით, ე. წ. დუმით სრულდება. დუმა თუ ვერცხლისაა, იგი მდიდრულადაა გაფორმებული, თუ ძვლისა – მხოლოდ ხისტადაა დამუშავებული. კონდახის მეორე ტიპი ხის მართკუთხედის ფორმისაა, ფართო საწდევითა და სადაფებით ან ვერცხლის ფირფიტებითაა გაფორმებული. აღსანიშნავია ისიც, რომ კავკასიურ იარაღს რუსულთან შედარებით საცეცხლე მოქმედების არეალი უფრო მეტი ჰქონია (დაახლოებით 60 მეტრი). ამიტომ მიზანში მოხვედრის ალბათობაც მეტი იყო. განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია დადიანების სასახლის რუსული და ევროპული ნიმუშები.
მუზეუმში დაცული რუსული ხმლები მკვეთრად განსხვავდება კავკასიურისაგან. რუსმა ოსტატებმა საუკუნეების განმავლობაში შექმნეს მხოლოდ მათთვის დამახასიათებელი მეთოდი, რომელიც იარაღის გაფორმების სირთულეში გამოიხატებოდა. სევადისა და ზარნიშის გარდა, რუსი ოსტატები ფერად ემალსა და ლითონის დრაპირებასაც მიმართავდნენ. რუსეთის არმიის მძიმე კავალერიისათვის ცივი იარაღის ძირითად ფორმას პალაში წარმოადგენდა. რუს ქვეითებში კი მეტი უპირატესობა დაშნას ენიჭებოდა. XIX საუკუნეში მასობრივად იწყება ევროპული ტიპის ხმლების გამოყენება.
სოლის ტიპებიდან გამომდინარე, არმიის ხმლები სამ ნაწილად იყოფა: დაშნები, რომელთაც ატარებდნენ ოფიცრები და სამხედრო მოხელეები, პალაშები მძიმე კავალერიისათვის და საკუთრივ ხმლები, რომლებითაც შეიარაღებული იყო მსუბუქი კავალერია და ქვეითი ჯარი.
რუსეთში საბრძოლო იარაღის წარმოების მეტი წილი ქალაქებზე – ტულასა და ზლატოუსტზე მოდიოდა. იქ დამზადებული იარაღიდან გამოვყოფდით დამბაჩას (ცი. 183) ირმის დამღით და მემორიალური ოქროს წარწერით „Вь Туле Петрь Гольтяков. Вь память свидания в Бомборах 9-го августа 1845 года“. ხელოვნების ბრწყინვალე ნიმუშია 1891 წლის რუსული სამხაზიანი შაშხანა (#280785) წარწერით „Императорский Тульский оружейный завод“ ან სანადირო თოფი წარწერით „Акива Тимофеев Воронцова Мануфактура“. როგორც ჩანს, ამ პერიოდში ოსტატები ხშირად ლულებს ქარხნებში უკვეთავდნენ. ამიტომ იარაღზე ავტორის ხელმოწერასთან ერთად ქარხნის დამღაცაა გამოსახული.
შთამბეჭდავია სასახლეში დაცული შაშხანები. მათი ნაწილი რუსულ არმიაში 1869 წელს შემოვიდა და ხის კონსტრუქტორის – კრნკა-ს ექვსხაზიანი შაშხანის რუსულ მოდელს წარმოადგენს. ასევე საინტერესო ნიმუშია ტულის ქარხანაში დამზადებული 1870 წლის შაშხანა, რომელსაც ასევე „ბერნარდ 2“-ს ეძახიან. მას გრძივად მოძრავი ჩამკეტი აქვს და მიზნის სიზუსტით გამოირჩევა.
ევროპულ და რუსულ ცეცხლსასროლ იარაღს შორის განსხვავება უმნიშვნელოა, რადგან მათ განვითარების ერთნაირი გზა გამოიარეს. ცეცხლსასროლ იარაღზე პირველი მექანიკური ხელსაწყო – პატრუქის სასხლეტი XV საუკუნეში ევროპაში გაჩნდა, თუმცა განსაკუთრებული პოპულარობა კაჟის სახლეტმა მოიპოვა, რომელიც მთელი XVIII-XIX საუკუნეების განმავლობაში იარაღის წარმოების დროს წარმმართველ როლს ასრულებდა.
კოლექციაში საპატიო ადგილი უჭირავს მემორიალური იარაღის ნიმუშებს. მათგან ყველაზე მრავალრიცხოვნად წარმოდგენილია ოქროს ხმალი და მახვილი მამაცობისათვის. საბრძოლო წარჩინების ეს საპატიო ნიშანი რუსეთში 1720 წლის 27 ივნისს დაწესდა, როდესაც რუსმა გენერალმა მ. გოლიცინმა კუნძულ გრენგამთან შვედების ესკადრა გაანადგურა. ოქროს ხმალს თან ერთოდა იმპერატორის სიგელი. 1788 წლამდე ოქროს მახვილის მიღება მხოლოდ გენერლებსა და ფელდმარშლებს შეეძლოთ. მოგვიანებით კი მისი მფლობელობის პატივი ოფიცრებმაც მიიღეს, მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ ხმლის ოქროს სადავეეზე ბრილიანტები და სხვა ძვირფასი ქვები არ მაგრდებოდა. მათ ნაცვლად დაჰქონდათ წარწერა: „За храбрость“. პირველი, ვინც ასეთი წარწერით მიიღო ხმალი, 1812 წლის სამამულო ომის გმირი დოხტუროვი იყო. ამ უმაღლესი ნიშნის საპატიო საბრძოლო ნიმუშის მფლობელები იყვნენ ისეთი ცნობილი მხედართმთავრები, როგორებიცაა პეტრე ბაგრატიონი და ალექსანდრე ერმოლოვი. მუზეუმში დაცული ერთი ოქროს მახვილი სამეგრელოს უბრწყინვალეს თავადს ნიკო დადიანს უნდა ეკუთვნოდეს. ამაზე მიუთითებს შემორჩენილი წყაროებიც. დადიანების მეგობარი, გერმანელი მწერალი ბერტა ფონ ზუტნერი თავის მოგონებებში მოგვითხრობს ნიკო დადიანის ბალკანეთში 1877-1878 წლებში ლაშქრობის ამბავს – მინგრელსკი აქ იმპერატორს ახლდა როგორც ფლიგელ-ადიუტანტი და ბრძოლებში იმდენად გამოიჩინა თავი, რომ ოქროს მახვილი, წმინდა ვლადიმერის IV ხარისხის ბაფთიანი და წმინდა ანას II ხარისხის ორდენებით დაჯილდოვდა.
ოქროს მახვილის მფლობელი ყოფილა დადიანების უმცროსი ვაჟი ანდრია დადიანიც, რომელიც ბავშვობიდანვე კაზაკთა პოლკის ლეიბგვარდიაში მსახურობდა, შემდეგ ძმასთან, ნიკო დადიანთან ერთად რუსეთ-თურქეთის ომში მონაწილეობდა და ბალკანეთის მთებში იბრძოდა. ამ პერიოდის ამსახველ ერთ-ერთ ფოტოზე ანდრია ლეიბგვარდიის საზეიმო ფორმაშია გამოწყობილი. მას მარჯვენა მკლავის ცისფერ მენტიკზე ფართო შევრონი უჩანს, ხოლო გულ-მკერდს წმინდა ვლადიმერის IV და III ხარისხის ბაფთიანი და მახვილებიანი ორდენები უმშვენებს, ხმალს კი გეორგიევსკის ლენტის ტემლაკი აქვს. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მამაცობისათვის ანდრიას ოქროს მახვილი ჰქონია მიღებული.
მუზეუმში დაცულია სამეგრელოს სახელოვანი დედოფლის ეკატერინე ჭავჭავაძე-დადიანის ორი ხმალი. როგორც ცნობილია, აბჯარასხმული დედოფალი 1855 წელს უშუალოდ ხელმძღვანელობდა ქართველთა განმათავისუფლებელ მოძრაობას სამეგრელოში შემოჭრილი ოსმალების წინააღმდეგ. ხმალი საკმაოდ მასიურია. მისი ზომა ქარქაშიანად 105 სანტიმეტრს შეადგენს, უქარქაშოდ კი – 89,5 სმ-ს. გაფორმებულია ყვავილფოთლოვანი ორნამენტით, შავი სევადითა და ზარნიშით. ორნამენტში მთავარი ადგილი ფარის მსგავს ბალთასა და პირამიდას უკავია. ხმალს ამშვენებს სარტყელი 16 ყუნით.
დედოფალს თავისი უფროსი ვაჟისთვის საჩუქრად საუკეთესო ქართული ხელობის ხმალი მიუძღვნია. მუზეუმს ნაკლული სახით, თუმცა მაინც შემორჩა სამეგრელოს მთავრის – დავით დადიანის ხმალი. ზომა ქარქაშიანად 105 სანტიმეტრია, უქარქაშოდ – 88,5 სმ, რომელსაც დაკარგული აქვს სადავე. ხმლის ტერფზე შემდეგი სახის წარწერაა: „მანგრელიის მეფე დავით დადიანი 15 თვის მომირთმევია მისი მონა ხელისან 1826 წელსა 18 სა თებერვალსა“. მეორე მხარეს სამსტრიქონიანი წარწერა, სამწუხაროდ, ვერ ამოვიკითხეთ.
მუზეუმში განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაა წარმოდგენილი შუბები და მახვილები. მათგან, უპირველეს ყოვლისა, გამოვყოფდით ქართული შუბის ნაირსახეობას – გორდას. გორდა წარმოადგენს საკმაოდ მასიურ ორპირიან შუბს, რომელსაც ოთხივე მხარე ალესილი აქვს. ფოლადის ეს მასიური კორპუსი ხის ტარზე მაგრდებოდა და მისი საშუალებით მოწინააღმდეგის შუაზე გადაჭრა ხდებოდა. იარაღის ეს ნიმუში მხოლოდ საქართველოსთვისაა დამახასიათებელი, თუმცა მცირე რაოდენობითაა შემორჩენილი. ასევე შეუძლებელია მისი წარმოშობის პერიოდის დადგენა, ის კი ცნობილია, რომ შუა საუკუნეებში მას ქართველი მეომრები საკმაოდ წარმატებულად იყენებდნენ.
ქართული და კავკასიური შუბებისა და ხიშტების გარდა, კოლექციაში ინახება მანჯურიაში დამზადებული ისარი, მადაგასკარული შუბი და ავსტრალიური ჰოროლი. ჩვენი აზრით, დადიანების სასახლეში აფრიკული ირაღის ნიმუშები მიურატების საშუალებით უნდა მოხვედრილიყო. ცნობილია, რომ ალჟირში, მუსტაფასა და მადაგასკარში სამხედრო სამსახური გაიარეს აშილ და ნაპოლეონ მიურატებმა. ამ უკანასკნელმა კი მადაგასკარში გამოჩენილი მამაცობისათვის ოფიცრობა მიიღო. გაზეთ „კვალის“ თქმით, პრინც ნაპოლეონ მიურატს კარგი, მამაცური და გამბედავი შეხედულება აქვს, როგორც ჰქონდათ მის წინაპართ. ეს არის ერთობ მძლავრი გასაკვირველი მოყვანილობისა, სამხედროთ კარგად გაწვრთნილი, სწრაფი, მიმზიდველი. ეს ახალგაზრდა მხედარი ამ დროებით იმყოფება ალასონში, სადაც მიძამისი – პრინცი ლიუდვიკ მიურატი ასრულებს თავის სამხედრო სამსახურს.
მუზეუმში ერთადერთ ეგზემპლარადაა დაცული არბალეტი. არბალეტი უძველესი მექანიკური იარაღია და მის სამშობლოდ ჩინეთი ითვლება. მან განსაკუთრებული აღიარება ევროპაში X საუკუნიდან მოიპოვა. არსებობს ორი სახის არბალეტი – საომარი და სანადირო. ჩვენი სანადირო არბალეტი უნდა იყოს და იგი XIX საუკუნეშია შექმნილი. იარაღის კონსტრუქცია და მისი სიმსუბუქე გვაფიქრებინებს, რომ იგი ინგლისშია დამზადებული.
ხელოვნების ნიმუშები
thumb|200px|მე-19 ს-ის ფრანგული გრავიურა, რაფაელო სანტის ფერისცვალების მიხედვით. მუზეუმის ექსპოზიციაში წარმოდგენილია ბულეს, როკოკოს, ამპირის სტილის ავეჯი, ქართული, ჩინური, იაპონური, ფრანგული, რუსული გამოყენებითი ხელოვნების თვალსაჩინო ნიმუშები, ბროლის, ქაშანურის ჭურჭელი, მოვერცხლილი სერვიზი, ლარნაკები, ვაზები, ალბომი ოქროს ცურვილიანი ყდით, ქართული ჭედური ხელოვნების საუკეთესო ნიმუშები – ვერცხლის ქამრები, ხმლები.
განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია ფრანგული ისტორიულ-კულტურული ძეგლები – სურათები და წიგნები, რომელიც ორი გზით შემოვიდა მუზეუმში. ერთ ნაწილს წარმოადგენს დადიანების კარზე შეკრებილი კოლექცია, ხოლო მეორეს პრინც აშილ მიურატის (1847-1895) მიერ საფრანგეთიდან ჩამოტანილი ნივთები.
დედოფლის სასახლე
დადიანებს სამეგრელოში რამდენიმე რეზიდენცია ჰქონდათ, თუმცა მათ შორის ყველაზე გამორჩეული ზუგდიდისა იყო. „დიდ ველსა ზედა არს ზუგდიდი, სასახლე დადიანთა, დიდშენი და პალატებიანი, ზღუდე გოდლიანი“ – წერს ვახუშტი ბატონიშვილი. უცხოელი მოგზაურების ისტორიული მემკვიდრეობიდან ცხადად ჩანს, რომ ზუგდიდის სასახლეს განსაკუთრებული დატვირთვა ენიჭებოდა. იგი უფრო უპირატესი იყო, რაც აქ გამართულ ელჩობებსა და შეხვედრებში გამოიხატებოდა. ძირითად დროს აქ ატარებდა მთავარი და მისი ოჯახიც.
XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე დადიანებს სასახლე ქალაქის შუაგულში, დღევანდელი რეზიდენციის ტერიტორიაზე უკვე ჰქონდათ. ამისათვის მათ საგანგებოდ შეურჩევიათ ადგილი და სპეციალურად გრანდიოზული მასშტაბების მიწაყრილიც მოუმზადებიათ. ეს ფაქტი სავარაუდოდ გრიგოლ დადიანის (1788–1804) გარდაცვალების შემდეგ მალე უნდა მომხდარიყო, სწორედ მაშინ, როცა ნინო დადიანს (1804–1847) რუსეთის იმპერატორმა 2000 ჩერვონეცი გამოუგზავნა ვლაქერნის ღვთისმშობლის ეკლესიის ასაგებად. 1837 წელს დავით დადიანს აღნიშნულ ტერიტორიაზე დროებითი სასახლეების მშენებლობა დაუწყია. მთავარი რეზიდენციის აგებას იგი მომავალში გეგმავდა. „ნამდვილი სამთავრო სასახლე“ მალე აშენებულა – იგი ორსართულიანი და 28-ოთახიანი ყოფილა. შენობის შუა ნაწილი ქვისაგან შეუსრულებიათ და მასზე მოგვიანებით წაბლის ხისაგან დამატებითი ოთახები მიუშენებიათ. thumb|left|200px|იმპერიის პრინცი ნაპოლეონ მეოთხე,დადიანების სასახლის ფრანგული გრავიურა, XIX ს. რეზიდენციის მოსაწყობად დადიანს რუსეთის იმპერატორის თანხმობის შემდეგ ყულევის პორტით ბაჟგადაუხდელად საზღვარგარეთიდან შემოუტანია 25 ათას მანეთად შეფასებული, ძვირფასი ავეჯი და ინვენტარი.
აღნიშნული ნაგებობა 1855 წელს ომარ ფაშამ დაიკავა და შიგნით ოსმალო ჯარისკაცებისათვის ლაზარეთი მოაწყო. გრიგოლ დადიანის წარმატებული კონტრშტევისა და ზუგდიდის დაკავების შემდეგ ისკანდერ ფაშამ მას გაქცევის წინ ცეცხლი მოუკიდა და გადაწვა. დამწვარი ნაგებობა დიმიტრი ყიფიანმა აღადგინა და იგი სამეგრელოს მმართველ ჭილაევს დაუთმო, თუმცა მალე სასახლე კვლავ ცეცხლმა იმსხვერპლა. შემდეგ იგი აღარ აღუდგენიათ, მისგან დარჩენილი ქვის კედლები დაუნგრევიათ და ნიკო დადიანის სასახლის მშენებლობისათვის გამოუყენებიათ.
დავითის გარდაცვალებისა და ომარ ფაშას ლაშქრობის შემდეგ რეზიდენციის ტერიტორიაზე ფართო სამშენებლო სამუშაოები დედოფალმა ეკატერინე დადიანმა წამოიწყო. იგი მთავრის დის, პუპის (1821–1849) ყოფილი სახლით დაინტერესებულა. აქ ჯერ ღვინის სარდაფი ყოფილა, პუპის გათხოვების შემდეგ კი დადიანს დროებითი სახელოსნო მოუწყვია, სადაც ახალი სასახლეებისათვის პარკეტს ამზადებდნენ. ახალი რეზიდენციის პროექტი, სავარაუდოდ, ან ევროპაში, ან რუსეთში უნდა მომზადებულიყო. 1873 წელს დაწყებული სამუშაოები 1878 წელს ჯერ კიდევ არ იყო დასრულებული.
ქართველების გარდა, სასახლის მშენებლობაში უცხოელებიც მონაწილეობდნენ: იაკობ „თათარი“, ხასან ხამუზ ოღლი და თეოდორე ბერძენი.
ზუგდიდის დედოფლისეული რეზიდენციის მთავარი ფასადი ტიუდორების სტილის თავისებური ინტერპრეტაციაა. შიდა ეზო ქართულისა და ოსმალურის ბრწყინვალე ნაზავია, სადაც ცენტრალური ადგილი ლაზურ აივანს უკავია.
სამეგრელოს მთავრების მეოხებით სასახლემ სრულად შეიძინა ყველა ის ფუნქცია, რომელიც მხარის მთავარ რეზიდენციას სჭირდებოდა. სასახლეში ცხოვრობდნენ არა მარტო მთავარი და დედოფალი, არამედ აქ იყო საქართველოში ერთ-ერთი უმდიდრესი ბიბლიოთეკა, სამხედრო კანცელარია, არქეოლოგიური, პალეოგრაფიული ძეგლები, ხელოვნების სხვა ნიმუშები, მუზეუმ-კაბინეტები; სასახლეში ინახებოდა სამთავროს ჰერალდიკური ატრიბუტიკა, შტანდარტები და გერბები.
ნიკო დადიანის სასახლე
რუსიფიკატორთა მცდელობა, სამეგრელოში წირვა-ლოცვა მეგრულ ენაზე შემოეღოთ, სწორედ ამ სასახლის მფლობელთა და მათ თანამოაზრეთა წყალობით ჩაიშალა. აქ გაჩნდა იდეა წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბიბლიოთეკისათვის დადიანების უნიკალური წიგნებისა და ხელნაწერების გადაცემისა. ამ თაღებქვეშ სტუმრობდნენ ილია ჭავჭავაძე და აკაკი წერეთელი. აქაურ დარბაზებში აფიცებდნენ განმდგარ აფხაზ თავადებს საქართველოს ერთგულებაზე.
მიურატების სასახლე
დადიანების არქიტექტურული ანსამბლის ერთ-ერთი შემადგენელ ნაწილს მიურატების ხის ლამაზი სასახლე წარმოადგენდა, სადაც ეკატერინეს ქალიშვილი, სალომე და მისი მეუღლე, ბონაპარტის ნათესავი, ნაპოლეონ III-ის ფლიგელ-ადიუტანტი, აშილ მიურატი ცხოვრობდნენ. სასახლეს, ისევე, როგორც მის მეპატრონეებს, საოცრად ტრაგიკული ბედი ერგო წილად. იგი 1895 წელს განადგურდა:
ხანძრის შემდეგ სულ ცოტა ხანში გარდაიცვალა აშილ მიურატიც, „ტვინში სისხლის ჩაქცევით“, – იტყობინებოდა ფრანგული პრესა. „''არაოფიციალური ცნობით კი ხალხში ხმა დადიოდა, თითქოს სალომეს ბანკში დაუზღვევია ზუგდიდის ხის ოცდაოთხოთახიანი სასახლე, ავეჯი გაუტანია და სასახლე ცეცხლისათვის მიუცია. ცნობა ამის შესახებ გაპარულა გაზეთებში, პატიოსანმა, კეთილმა გულმა ვერ აიტანა შეურაცხყოფა და თავი მოიკლა თავის საზაფხულო ვილაში, სოფელ ჭკადუაშში''“.
ერთ-ერთ ნეგატივზე, ჩვენი აზრით, სწორედ ზუგდიდის 24-ოთახიანი ხის სასახლე უნდა იყოს ასახული. იგი, როგორც ჩანს ფრანგული ტიპის ვილა ყოფილა, რომელშიც იმავდროულად ქართული და რუსული სტილი ფიგურირებდა.
ბოტანიკური ბაღი და სხვა შენობები
დადიანებს არქიტექტურული ანსამბლის ტერიტორიაზე ცალკე გაშენებული ჰქონდათ სამეურნეო შენობები რომელთა შორის აბანო გამოირჩეოდა. მუზეუმის ფოტოფონდში დაცული რამდენიმე ფოტოს მიხედვით ცხადია, რომ ზუგდიდის აბანო დედოფლის რეზიდენციის უკან, საჯინიბოს მახლობლად მდგარა. ერთსართულიანი, აგურის მომცრო თაღოვანი შენობა ყოფილა. აღმოსავლური წესის თანახმად, აქ ხშირად ეწყობოდა ლხინი და თეატრალური წარმოდგენები. thumb|left|200px|ზუგდიდის ბოტანიკური ბაღი ზუგდიდის არქიტექტურული ანსამბლის შემადგენელი ნაწილი იყო ბოტანიკური ბაღი. იგი 1840 წელს დაარსდა და XIX საუკუნეში რუსეთის იმპერიის საპარკო ხელოვნების ნიმუშთა კონკურსში პირველი ადგილი დაიმსახურა. დავითმა ბაღი მეუღლეს გაუშენა, რისთვისაც ტრიესტიდან საგანგებოდ მოიწვია განთქმული მებაღე ჟოზეფ ბაბინი. მასთან ერთად მუშაობდნენ იტალიელი ძმები – გაეტანო და ჯიევანო ზამბერლეტები. ბაბინმა განსაზღვრა და დააზუსტა დეკორატიული ფართობი, მოაწყო სანერგე და ორანჟერეა, ბაღი ფრანგული სიმეტრიული სტილითა და იტალიური განაშენიანების პრინციპით დაგეგმა, გააფორმა ყვავილნარები, გაზონები, შექმნა ხელოვნური პეიზაჟები. ბაღის გაშენებაში თვით დედოფალსაც მიუძღოდა დიდი წვლილი. აქ ყველაფერი მისი მეთვალყურეობით კეთდებოდა. ეკატერინემ საჭირო თესლელული და ნერგები საფრანგეთიდან, ვერსალის ბაღიდან გამოიწერა. 1856 წელს ხელოვნური პარკი ოსმალი სარდლის, ომარ ფაშას ბრძანებით ისკანდერ ფაშამ აჩეხა. „''ზუგდიდი აღარ არის, იქაური თექვსმეტი წლის ნაშრომი ბაღი, რომელიც კავკასიის მხარეში კი არა, უცხო ქვეყნებშიც მოსაწონი იყო, მტერმა აღგავა. ყოველი ხილი, ყვავილი და უცხო ქვეყნის მცენარეები ზოგი წაიღეს და ზოგიც დასჭრეს''“, – სწერდა იმავე წლის 2 თებერვალს დამწუხრებული დედოფალი პლატონ იოსელიანს. თუმცა ეკატერინეს ფარ-ხმალი არ დაუყრია, ბაღი ნელ-ნელა აღდგა და ძველებური ხიბლი დაიბრუნა. მის ტერიტორიას დღემდე ამშვენებს ინდოეთიდან, იაპონიიდან, იტალიიდან, ჩრდილოეთ ამერიკიდან ჩამოტანილი ხეები.
ეკატერინეს გარდაცვალების შემდეგ უბრწყინვალესი თავადი ნიკო სამეგრელოს ამბებისათვის სულ უფრო ნაკლებად იცლიდა, ეს კი ზუგდიდის არქიტექტურულ ანსამბლსა და ბოტანიკურ ბაღს განსაკუთრებით დაეტყო. 1886 წელს გაზეთი „ივერია“ წერდა: