cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
არიგუანი
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31.572 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1.107 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მაგდალენას დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ადაბიათ გაზეთი
„ადაბიათ გაზეთი“ (Ədəbiyyat qəzeti „ლიტერატურული გაზეთი“) — აზერბაიჯანულენოვანი ყოველკვირეული გაზეთი, გამოდის ბაქოში 1934 წლიდან.
ისტორია
დაარსდა 1934 წელს „ადაბიათ გაზეთის“ („ლიტერატურული გაზეთი“) სახელწოდებით. 1953 წლიდან ეწოდა „ადაბიათ ვა ინჯასანათ“ (Ədəbiyyat və İncəsənət „ლიტერატურა და ხელოვნება“) და იყო აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის და აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს  ორგანო. 1991 წელს დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება. დღესდღეობით ის ისევ აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის ორგანოდ რჩება.
ლიტერატურა
კატეგორია:აზერბაიჯანის გაზეთები
ძველი ორჰეი
250px|მინიატიურა|მონასტერი მდ. რეუტის ნაპირზე 250px|მინიატიურა|აბანოს ნანგრევები ძველი ორჰეი — ისტორიულ-არქეოლოგიური კომპლექსი მოლდოვაში. მდებარეობს კიშინიოვიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 60 კილომეტრში, მდინარე რეუტზე. ძველ ორჰეიში აღმოჩენილია სხვადასხვა ცივილიზაციის კვალი. აქ მდებარეობს გეტურ-დაკური ციხესიმაგრე (ძვ. წ. VI—I სს.), ოქროს ურდოს ქალაქი შეჰრ-ალ-ჯედიდი ან იანგი-შეჰრი (XIV საუკუნის მეორე ნახევარი), მართლმადიდებლური მონასერი (XIV საუკუნე) და მოლდავური ქალაქი ორჰეი (XV-XVII სს.).
ტერიტორია დასახლებულია უძველესი დროიდან. ამ ტერიტორიაზე დაარსებულა და განადგურებულა მრავალი ქალაქი, მათ შორის პირველი იყო ქალაქი ორჰეი. XIV საუკუნეში ტერიტორია დაიპყრო ოქროს ურდომ და აქ დაარსდა ქალაქი შეჰრ-ალ-ჯედიდი („ახალი ქალაქი“). მუსულმანებმა აქ თავისი კვალი დატოვეს. აღმოჩენილია მეჩეთის ნანგრევები, ქარავან-სარაი, მავზოლეუმი და აბანო.
ძველი ორჰეი განთქმულია შემორჩენილი მონასტების სიმრავლით. ტერიტორია შესანიშნავი ადგილი იყო სამონასტრო ცხოვრების განვითარებისათვის.
ქალაქის ისტორია შედგება სამი პერიოდისაგან: პირველი მოიცავს ოქროს ურდომდე პერიოდს. მეორე ოქროს ურდოს მმართველობის, ხოლო მესამე მოლდავური მმართველობის პერიოდია.
2007 წლის 30 ნოემბერს ძეგლი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაშია შეტანილი.
სქოლიო
კატეგორია:მოლდოვის მონასტრები
ვლადიმერ გოგოლაძე
{{ინფოდაფა სპორტსმენი {{მედალიშეჯიბრი |ოლიმპიადა}} {{ოქროს მედალი |სეული 1988|გუნდური}} }} ვლადიმერ ომარის ძე გოგოლაძე (დ. 18 აგვისტო, 1966, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი სპორტსმენი, სპორტული ტანმოვარჯიშე. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1988), ოლიმპიური ჩემპიონი (სეული, 1988, გუნდური ჩათვლა), ევროპის ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1985), საბჭოთა კავშირის ხალხთა IX სპარტაკიადის (1986) ჩემპიონი. იაპონიის, ინგლისის, მოსკოვისა და რიგის ტურნირებში გამარჯვებული. მსოფლიოში პირველმა შეასრულა სამმაგი მალაყი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1966 კატეგორია:ქართველი სპორტული ტანმოვარჯიშეები კატეგორია:ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები ვლადიმერ კატეგორია:ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალრები კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კონდოლის წმინდა გიორგის ეკლესია (1860)
კონდოლის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ კონდოლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0,5 კილომეტრზე. ეკლესია აშენებულია 1860 წელს.
ეკლესია დარბაზულია, ნახევარწრიული აფსიდით, რომელიც გეგმის სწორკუთხედის ფარგლებშია მოქცეული. საშენი მასალა ორგვარია: რიყის წვრილი ქვა და ქართული აგური. კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა. კამარა, კონი, საბჯენი თაღები. კარ-სარკმელთა თაღები, გარეთა კუთხეები და ფასადთა დეკორატიული ელემენტები.
შესასვლელი დასავლეთითაა. კარი შეისრულთაღოვანია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელიც დადაბლებული ფორმის კონქითაა გადახურული. კონქის თაღი აფსიდას მხრებს ჩეულებიასამებრ არ ერწყმის, არამედ მცირე კუთხით, რის გამოც მათ საზღვარზე ჰორიზონტალური ხაზია შექმნილი. აფსიდის ცენტრში მაღალი, ნახევარწრიულთაღოვანი, ძლიერ დახრილი ძირის მქონე სარკმელი ჩრდილოეთითაა, ხოლო ერთი სამხრეთითაა კედლის დასავლეთ ნაწილში. აფსიდში, სარკმლის აქეთ-იქით, თითო შეისრულთაღოვანი ნიშაა მოწყობილი. ერთი ნიშა სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია. აფსიდის შუაში შემორჩენილია ოთხწახნაგა ტრაპეზის მცირე ნაწილი.
ეკლესიის გრძივი კედლების შუაში და დასვალეთ კუთხეებთან გამოყოფილია თითო, მარტივი პილასტრი, რომლებსაც ნახევარრიული საბჯენი თაღები ეყრდნობა. ნახევარწრიულია კამარაც. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებული ყოფილა. ამჟამად ნალესობა მხოლოდ კედლებს შემორჩათ.
ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გულგულის ეკლესია
გულგულას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გულგულის ჩრდილოეთით, 2 კილომეტრზე, ნაგებად წოდებულ ადგილში. იგი სავარაუდოდ, თრიღდება VIII-IX საუკუნეებით.
ძეგლი ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი (მიახლოებითი ზიმები: სიგრძე 11,5 მეტრი, სიგანე 10,9 მეტრი) და გათხრა-გასუფთავების გარეშე მისი გეგმის სრულად დადგენა შეუძლებელია. ნაგებობა, როგორც ჩანს, სამეკლესიანი ბაზილიკაა. შემორჩენილია: შუა ეკლესიის აფსიდი, სამხრეთ ეკლესია, რომელიც აღმოსავლეთით აფსიდითაა დასრულებული და შუა ეკლესიის ჩრდილოეთით მდებარე, სწორკუთხა სათავსი, სამკვეთლო. კედლების ნაშთები რიყის ქვითა და კირის დუღაბითაა ნაგები.
ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ხოჯაჰანი
2020 წლის 9 ნოემბერს, მთიანი ყარაბაღის ომის დროს აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტრომ გაავრცელა პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის განცხადება სოფლის განთავისუფლების შესახებ.
სქოლიო
კატეგორია:გუბადლის რაიონის სოფლები
ქართული კოწახური
ქართული კოწახური (Berberis iberica) — ბუჩქოვანი მცენარე კოწახურისებრთა ოჯახისა. მისი ახალგაზრდა ტოტები მოწაბლისფრო-ყვითელი, ცილინდრული, გლუვი ან სუსტად დაღარულია. აქვს მარტივი, ტყავისებური ფოთლები, მოყვანილობით კვერცხისებურიდან ლანცეტასებურამდე. ქვედა ეკლები სამად არის გაყოფილი, ზედა ეკლები კი მარტოულია. ყვავილედი მრავალყვავილიანია. მოგრძო ნაყოფი წითელი ფერისაა და ლეგა ნაფიფქი აყრია. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მაის-ივნისში. კავკასიის ენდემური მცენარეა. საქართველოში გვხვდება ქართლსა და კახეთში. იზრდება ველებზე, მშრალ ადგილებში, ბუჩქნარებში და მდინარეების ტერასებზე.
სქოლიო
კატეგორია:კოწახური
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ნადიკვრის 26)
თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ნადიკვრის  ქუჩაზე (№ 26). პროექტის თანახმად, აგებულია 1880-1881 წლებში. სახლი, თავდაპირველად, ჩათიშვილებს ეკუთვნოდა, შემდგომ კი „სობოროს“ დეკანოზს, იოანე შიუკაშვილს.
სახლზე მიმაგრებულია მემორიალური დაფა წარწერით:
სახლი ერთსართულიანია, ხუთოთახიანი. ძირითადად ნაგებია კვადრატული აგურით. ინტერიერში ოთახების განლაგება თავდაპირველია. შემორჩენილია ბუხრები. შენობა გრძივი ფასადით ქუჩისკენაა მიმართული. ფასადზე მშვილდისებური თაღით გადახურული ორი სადარბაზო კარი და მშვილდისებრთაღოვანივე, სადა საპირეში ჩასმული, ექვსი სარკმელი გამოდის, რომელთა შორის აგურის წყობით გამოყვანილი რესტირებული, ვერტიკალური ზოლებია ჩართული. ფასადის კიდეები ნალისებრი თაღით დასრულებული, ჩაღრმავებული არის მქონე, პილასტრისებრი შვერილითაა აღნიშნული. შესასვლელები კედლის ბოლოებშია. მათ შორის ერთი (მარცხენა ბოლოში მდებარე) — მოგვიანებით ამოუშენებიათ და სარკმლად გადაუეთებიათ. სარკმელთა ალათები სწორკუთხაა.
სადარბაზოს კარი ხისაა, ორფრთიანი. დამუშავებულია მარტივი, ნაკვეთი სახეებით, კარს ხისავე, თუნუქით დაბურული გვიანდელი მარკიზი აქვს. ფასადი დასრულებულია დაბალი, შვერილი ზოლით, რომელსაც ძირი განიერი, კბილანისებური ელემენტებით აქვს დამუშავებული. მათ შორის თითო, რუსტირებული, ვერტიკალური ზოლების ასწვრივაა, ხოლო თითო — კარ-სარკმლების. შენობას, მარჯვნიდან, ეკვრის „რუსული“ აგურით ნაგები, ხის მოზრდილი ძელით თარაზულად გადახურული ალაყაფის კარი, რომლის წინა მხარე ჩაღრმავებული, სწორკუთხა არეებითაა დამუშავებული. შენობის გვერდითა ფასადები აგურისა და რიყის ქვის შერეული წყობითაა ამოყვანილი. ორივე ფასადი დასრულებულია სამკუთხა ფრონტონით
ეზოს მხარეს სახლი ძლიერ არის გადაკეთებული. ამ მხრიდან მას ხის მოაჯირიანი აივანი (ამჟამად სახეცვლილია) გასდევდა, რომლის სახურავი აგურის კვადრატულ ბოძებზე იყო დაყრდნობილი. აივანზე გამომავალი კარ-სარკმლების გადახურვა მშვილდისებრია, ხოლო ალათები — სწორკუთხა. შენობა გადახურულია კრამიტით დაბურული, ორკალთა სახურავით.
2011-2012 წლებში შენობას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები, რის შედეგადაც მას დაუბრუნდა თავდაპირველი იერ-სახე.
ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ნიჟნი-ნოვგოროდის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის ეკლესია
ნიჟნი-ნოვგოროდის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის ეკლესია (Скорбященская церковь) — მართლმადიდებლური ტაძარი ნიჟნი-ნოვგოროდში. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას. რევოლუციამდე იყო მარტინოვის საავადმყოფოს კარის ეკლესია.
ისტორია
მარტინოვის საავადმყოფოს ეზოში კარის ეკლესიის აგების შესახებ საუბარი წლების განმავლობაში მიმდინარეობდა, როგორც სასულიერო პირების, ასევე ქალაქის მთავრობის რიგებში. ორივე მხარე შეთანხმდა, რომ ეკლესია აგებული უნდა ყოფილიყო საავადმყოფოსაგან განცალკევებულად. თუმცა აღნიშნული გეგმა დიდი ხნის მანძილზე შეუსრულებელი რჩებოდა საკმარისი ფინანსური რესურსების არქონის გამო.
სიტუაცია რადიკალურად შეიცვალა, როდესაც ვაჭრის ქვრივმა ალექსანდრა გორბუნოვამ, მეუღლის პატივისცემის ნიშნად გაიღო 4 000 მანეთის შემოწირულობა. 1893 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება ეკლესიის მშენებლობის შესახებ. 1894 წელს პროექტი განიხილეს და დაამტკიცეს ნიჟნი-ნოვგოროდის საგუბერნიო მმართველობის ტექნიკური კომისიის მორიგ სხდომაზე.
1894 წლის 22 აგვისტოს შედგა საავადმყოფოს ეკლესიის სარძიკველის საზეიმოდ ჩაყრა. მშენებლობა მიმდინარეობდა ვ. ბრიუხატოვის მეთვალყურეობით, ხოლო 25 აგვისტოს მისი გარდაცვალების შემდეგ პროექტი ჩაიბარა არქიტექტორმა ალექსანდრე ნიკიტინმა. 1894 წლის შემოდგომისათვის საფუძვლის აყრა დასრულდა, გაზაფხულიდან კი დაიწყო ეკლესიის კედლების მშენებლობა. ჯამში ეკლესიის მშენებლობა დაჯდა 26 372 მანეთი.
ეკლესია აკურთხეს 1896 წლის 4 აგვისტოს. 1896 წლიდან მოყოლებული რევოლუციამდე ეკლესიაში ღვთისმსახურება აღევლინებოდა კვირაობით და სადღესასწაულო დღეებში. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე მარტინოვის საავადმყოფოს კედლებში განთავსდა სამხედრო ჰოსპიტალის პალატები.
1990 წლიდან შემორჩენილი ფოტოების მეშვეობით დაიწყო ეკლესიის რესტავრაცია. 2005 წელს მოხდა ეკლესიის მეორედ კურთხევა. 2016 წლის ივლისიდან ეკლესიის წინამძღვარია ანდრეი ბანდინი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდის ტაძრები კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქში
დომინგური ქვრივა
დომინგური ქვრივა (Vidua macroura) — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. პირველად აღწერა გერმანელმა ნატურალისტმა პეტრე სიმონ პალასმა 1764 წელს და მიანიჭა ბინომიალური სახელი Fringilla macroura.
მათი სხეულის სიგრძეა 12–13 სმ, გამრავლების პერიოდში მამლის კუდის სიგრძე 20 სმ-ს აღწევს. ზრდასრულ მამალს აქვს შავი ზურგი, თავის ზედა მხარე და კუდი. ფრთები მუქი ყავისფერია, დასდევს თეთრი ნახატებიც. ტანისა და თავის ქვედა მხარე თეთრია. ნისკარტი კაშკაშა წითელი. დედალს და არამობუდარ მამალს აქვს ყავისფერი ზედა ნაწილები, მოთეთრო ქვედა ნაწილები შაქრისფერი გვერდებით, აგრეთვე შავი და შაქრისფერი სახე. მართალია გრძელი კუდი მათ არ აქვთ, თუმცა წითელ ნისკარტს ინარჩუნებენ. მოუმწიფებელი ფრინველები დედალს ჰგვანან, თუმცა ბევრად უფრო უბრალო ფერისანი არიან და ნისკარტიც მორუხო აქვთ.
ბუდობრივი პარაზიტია, კვერცხებს დებს მთიულასებრი ფეიქრების (Estrildidae) ბუდეებში. გუგულისაგან განხვავებით, ქვრივა არ ანადგურებს მასპინძლის კვერცხებს. ჩვეულებრივ, 2–4 კვერცხს დებს უკვე კვერცხებიან ბუდეებში. მასპინძლისა და პარაზიტის კვერცხები ერთმანეთისაგან არ განსხვავდება, თუმცა ქვრივასი ოდნავ დიდი. მისი ბარტყების ხახა მასპინლის ბარტყებისას ჰგავს. მამალი ქვრივა ტერიტორიული ფრინველია, ზოგჯერ ერთ მამალს თავის მცირე ჯგუფში რამდენიმე დედალი შეიძლება ყავდეს. თავის მოწონება რთული პროცესია, იგი დედლის თავზე თავისებურად ლივლივებს და თავისი კუდით ცდილობს მოხიბლოს დედალი. გალობს სიმაღლეზე შემომჯდარი, გალობა მოიცავს სწრაფ წრიპინს და დაბალ მელოდიებს. იკვებება თესლებითა და მარცვლეულით.
უდანაშაულობის პრეზუმფცია
უდანაშაულობის პრეზუმფცია — სისხლის სამართლის ერთ-ერთი პრინციპი, ადამიანის უფლებების ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელი უფლება, რომლის შესაბამისად, დანაშაულის ჩადენაში ეჭვმიტანილი და / ან ბრალდებული პირი არ მიიჩნევა დამნაშავედ მანამდე, ვიდრე მიუკერძოებელი და დამოუკიდებელი სასამართლო არ დაამტკიცებს მის ბრალეულობას.
ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ საქმის განხილვის პროცესში უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ბრალდებულის დაცვისათვის საჭირო კანონით გათვალისწინებული ყველა აუცილებელი საპროცესო გარანტია, რომლიდანაც ერთ-ერთი არის მაგალითად, ადვოკატის ყოლის უფლება.
უდანაშაულობის პრეზუმფციის პრინციპი დღეს დაფიქსირებულია მსოფლიოს პრაქტიკულად ყველა ქვეყნის შიდასახელმწიფოებრივ აქტში, მათ შორის საქართველოს კონსტიტუციაშიც და, ასევე, მრავალ საერთაშორისო სამართლებრივ დოკუმენტში.
ლიტერატურა
კატეგორია:სისხლის სამართალი კატეგორია:ადამიანის უფლებები
ეთიდიუმის ბრომიდი
მინი|მარჯვნივ|ეთიდიუმის ბრომიდი ეთიდიუმის ბრომიდი (3,8-დიამინო-5-ეთილ-6-ფენილფენანტრიდიუმ ბრომიდი, EtBr, Ethidium bromide) — მაინტერკალირებელი აგენტი, რომელიც მოლეკულურ ბიოლოგიაში ფართოდ გამოიყენება ნუკლეინის მჟავების აღმოსაჩენად. ულტრაიისფერი გამოსხივებით დასხივებისას ეთიდიუმის ბრომიდი ფლურესცირდება ნარინჯისფრად. დნმ-თან დაკავშირებისას ფლურესცენციის ინტენსიურობა იზრდება დაახლოებით 20-ჯერ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბიოლოგიური გამოკვლევების მეთოდები კატეგორია:აზოტოვანი ჰეტეროციკლები კატეგორია:ბრომიდები
ოვანეს ქიურქჩიანი
მინი|ოვანეს ქიურქჩიანი ოვანეს ქიურქჩიანი  (Հովհաննես Քյուրքչյան; დ. 1851, ერევანი — გ. 1903, სურაბაია, იავა) — სომეხი ფოტოგრაფი, მოღვაწეობდა XIX საუკუნეში.
ბიოგრაფია
ერევანში მოღვაწეობდა როგორც ფოტოგრაფი. 1879-1880 წლებში გადაღებული აქვს ანისის ნაქალაქარი. გამოშვებული აქვს 40 სტერეოფოტოსგან შემდგარი კრებული, რომელსაც თან ახდა ბუკლეტი ფოტოების აღწერით.
აღსანიშნავია ის რომ ოვანეს ქიურქჩიანის ფოტოშემოქმედება ასახულია დიმიტრი ერმაკოვის ფოტოკოლექციაში. მაგალითად, ფოტო ნომერი 34 დიმიტრი ერმაკოვის სტერეოფოტოების კოლექციაშია მოხვედრილი.
ქიურკჩიანს ანისის ფოტოებში ყურადღება გამახვილებული ჰქონდა სომხეთის კულტურულ მემკვიდრეობაზე (სტერეოფოტოები შედგენილია მხოლოდ ფრანგულ და სომხურ ენებზე), რის გამოც რუსეთის იმპერიამ მასში მემბოხე დაინახა. მალე ოვანეს ქიურქჩიანი იძულებული გახდა დაეტოვა ერევანი და წასულიყო საზღვარგარეთ.
1885 წელს წავიდა საცხოვრებლად სინგაპურში, სადაც მცირე ხანი დაჰყო, მუშაობდა როგორც ფოტოგრაფი. მალე სინგაპურიდან გაემგზავრა კუნძულ იავას საპორტო ქალაქ სურაბაიაში, სადაც მან თავისი პროფესია გააგრძელა. იქვე დააარსა თვისი საკუთარი ფოტოსახელოსნოც. ის სხვა ფოტოგრაფებთან ერთად იღებდა რეგიონის აბორიგენი მოსახლეობის ეთნოგრაფიულ ფოტოებს, რომლებიც დღესდღეობით ინდონეზიის დიდ საგანძურს წარმოადგენს. ქიურქჩიანი ს სახელოსნოში ასევე იღებდნენ სტუდიურ ფოტოებსაც. ცნობილია ასევე მისი ღია ბართებიც.
გარდაიცვალა ქალაქ სურაბაიში 1903 (ზოგიერთი ცნობით 1901 ან 1904) წელს. მისი სიკვდილის შემდეგ მისი კომპანია გადაეცა ფარმაცევტულ საიმპორტო კომპანია „Helmig“-ს.
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი ფოტოგრაფები კატეგორია:დაბადებული 1851 კატეგორია:გარდაცვლილი 1903
სერო-სან-ანტონიო
სერო-სან-ანტონიო (Cerro San Antonio) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, მაგდალენას დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8.053 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 184 კმ²-ია.
დიმიტრი კანტემირი
250px|მინიატიურა|დიმიტრი კანტემირის პორტრეტი დიმიტრი კანტემირი (Dimitrie Cantemir,დ. 26 ოქტომბერი, 1673, მოლდოვის სამთავრო — გ. 1 სექტემბერი [ძვ. სტ. 21 აგვისტო], 1723, დმიტროვსკი, რუსეთის იმპერია) — მოლდოვის და რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე. მოლდოვის სამთავროს გოსპოდარი (1693, 1710-1711 წწ.).
დაიბადა მოლდოვის სოფელ სილიშტენში გოსპოდარ კონსტანტინ კანტემირის ოჯახში. 1687-1691 წლებში კონსტანტინოპოლში მძევლად ყოფნის პერიოდში შეისწავლა თურქული და სპარსული ენები. სწავლობდა ასევე ისტორიას, არქიტექტურას, ფილოსოფიასა და მატემატიკას. 1710 წელს რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს დაინიშნა მოლდოვის მთავარად. 1711 წელს პეტრე I-ტან დადო ლუცკის ხელშეკრულება ოსმალეთის საწინააღმდეგოდ. ხელშეკრულების თანახმად მოლდოვამ შეინარჩუნა ავტონომია და გადავიდა რუსეთის ხელმძღვანელობის ქვეშ.
კანტემირს სურვილი ჰქონდა გადაერჩინა თავისი ქვეყანა ოსმალეთის ბატონობისაგან. ის ვალდებული იყო ეცნობებინა პეტრესათვის თურქეთის საქმიანობის შესახებ. ხელშეკრულება შედგებოდა 17 პუნქტისაგან და მთავარი დებულებები მიტროპოლიტ გედეონის მიერ 1686 წელს ხელმოწერილი ხელშეკრულების ტექსტის მიხედვით მეორდებოდა. მოლდოვეთის ხელისუფლებას უნდა ეღიარებინა მოსკოვის გავლენა, შეენარჩუნებინა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს სტატუსი. შეუნარჩუნდა პრივილეგიები მოლდოვეთის ბოიარებს. სამეფო ტახტი გადავიდა კანტემირების დინასტიის ხელში. მოლდოვეთს უნდა დაბრუნებოდა ოსმალების მიერ წართმეული მიწა და განთავისუფლებულიყო ხარკისგან. ქვეყანა უნდა გათავისუფლებულიყო თურქების ზეგავლენისგან. ხელშეკრულებამ გამოქვეყნებისთანავე მოიპოვა მოსახლეობის უმრავლესობის მხარდაჭერა, მაგრამ ზოგიერთი თავადი ოსმალეთთან დაპირისპირების წინააღმდეგი იყო. ხელშეკრულება ხელსაყრელი იყო მოლდოვეთისთვის. ამ ყველაფრის განხორციელების შემთხვევაში თურქეთის გავლენა შემცირდებოდა მოლდოვეთზე, ხოლო რუსეთის გავლენა უფრო გაიზრდებოდა.
პრუტის ლაშქრობის შემდეგ დადებული ხელშეკრულების შემდეგ ლუცკის ხელშეკრულებამ ძალა დაკარგა. მოლდოვეთი დარჩა თურქების ვასალი და დიმიტრი კანტემირი გაიქცა რუსეთში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოლდოვის გოსპოდარები კატეგორია:დაბადებული 26 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1673 კატეგორია:გარდაცვლილი  1 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1723
ბიოიუქთალა
ბიოიუქთალა (Böyüktala) — სოფელი აზერბაიჯანში, ბელაქანის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბელაქანის რაიონის სოფლები
ნაზირლი (ბარდა)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბარდის რაიონის სოფლები
წარმომადგენელთა პალატა (ბოსნია და ჰერცეგოვინა)
წარმომადგენელთა პალატა (Predstavnički Dom, Zastupnički Dom და Представнички Дом) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის საპარლამენტო ასამბლეის ორიპალატიდან ერთ-ერთი, მეორე არის სახალხო პალატა. პალატა შედგება 42 წევრისაგან, რომელთა არჩევაც პარტიული სიით, პროპორციული სისტემით ხდება. 28 წევრი ირჩევა ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციიდან, ხოლო 14 სერბთა რესპუბლიკიდან. წევრების არჩევა 4 წლით ხდება. პალატის ბოლო არჩევნები 2010 წლის 3 ოქტომბერს ჩატარდა.
ბაიკივცი (კოველის რაიონი)
ბაიკივცი (Байківці) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ვოლინის ოლქის კოველის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 320 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კოველის რაიონის სოფლები
შეჰზადე სულეიმანი (აჰმედ I-ის ვაჟი)
შეჰზადე სულეიმანი (დ. 1615, სტამბოლი — გ. 27 ივლისი, 1635, იქვე) — აჰმედ I-ის ვაჟი. მისი დედა სავარაუდოდ იყო აჰმედის კანონიერი მეუღლე ქიოსემ სულთანი.
ბიოგრაფია
სულეიმანი დაიბადა 1615 წელს სტამბოლში, სულთან აჰმედ I-ის ოჯახში. თუ მისი დედა ქიოსემ სულთანი იყო, მაშინ სავარაუდოდ, სულეიმანი იყო ოსმალეთის მომავალი სულთნის, იბრაჰიმ I-ის ტყუპისცალი. თუმცა, შესაძლოა ის მაჰფირუზ სულთნის შვილიც ყოფილიყო. 1617 წელს, აჰმედი გარდაიცვალა და ტახტზე სულეიმანის უნარშეზღუდული ბიძა, მუსტაფა I ავიდა. 1618 წლის 26 თებერვალს, მუსტაფა ტახტიდან ჩამოაგდო სულეიმანის უფროსმა ძმამ, ოსმან II-მ, მაგრამ ისიც მალევე ჩამოაგდეს და მოკლეს. ტახტი კვლავ მუსტაფამ დაიკავა. მისი მმართველობა წელიწადსა და ოთხ თვეს გაგრძელდა.
1623 წელს იანიჩართა აჯანყების შედეგად ოსმალეთის ტახტი დაიკავა სულეიმანის უფროსმა ძმამ, მურად IV-მ. მისი მმართველობის პერიოდში სულეიმანი და მისი ძმები ჰარამხანაში, კაფესში (გალიაში) იყვნენ გამოკეტილნი. 1635 წელს, როცა მურად IV ერევნის დასაპყრობად მიდიოდა, მან ტახტის მოცილეების მოშორება გადაწყვიტა. 27 ივლისს სულეიმანი და მისი ძმა, ბაიაზიდი სიკვდილით დაისაჯნენ. შეჰზადე სულეიმანი დაკრძალულია ცისფერი მეჩეთის მავზოლეუმში, მამის გვერდით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოსმანების დინასტია კატეგორია:დაბადებული 1615 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1635 კატეგორია:შეჰზადეები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 34)
თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 34). აგებულია XIX საუკუნის ბოლოსю
სახლი ერთსართულიანია, ნაგებია აგურით. ახვლედიანის ქუჩაზე გამოდის მთავარი, გრძივი ფასადით. ფასადი დანაწევრებულია ხუთი, სწორკუთხა სარკმლითა და სადარბაზო კარით, რომელსაც ლითონის მარკიზი აქვს გადახურული. კარი, მოდერნის სტილისათვის დამახასიათებელი ნახატით, ოსტატურადაა დამუშავებული. სარკმლების აგურის ზღუდარების შუა ნაწილში, მაღალი კაპიტელით დასრულებული, ცრუ, სოლისებრი ქვებია გამოყვანილი. სარკმლების ქვემოთ სწორკუთხა, საფეხურით ჩაღრმავებული ნიშებია. ფასადი დასრულებულია დაბალი პარაპეტით, რომელიც დანაწევრებულია თანაბარი ზომის, ექვსი მოგრძო ნიშით, რომლებიც ორ საფეხურად შეღრმავებული, ორსაფეხურიანი, ხერხულა ფრიზითაა დაგვირგვინებული. ეზოს მხარე მთლიანად გადაკეთებულია. ამ მხარეს სახლი ორსართულიანია.
ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ალექსანდრე ზაქარიაძე
ალექსანდრე ზაქარიაძე (დ. 15 თებერვალი, 1884 — გ. 1957) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1884 კატეგორია:გარდაცვლილი 1957 კატეგორია:ქართველი გენერლები კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
ჩიბოლო
ჩიბოლო (Chibolo) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, მაგდალენას დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 16.193 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 527 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მაგდალენას დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ხოჩიქი
ხოჩიქი (Xoçik) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გუბადლის რაიონის სოფლები
ერთკუზიანი აქლემი
ერთკუზიანი აქლემი, დრომედარი, ნარაქლემა (Camelus dromedarius) — ძუძუმწოვარი ცხოველი აქლემისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა დაახლოებით 250 სმ, სიმაღლე მინდაოში 180–210 სმ, მასა 450–550 კგ. ცნობილია მხოლოდ როგორც შინაური ცხოველი (მოშინაურებულია 5 ათასზე მეტი წლის წინათ ან უფრო ადრე). ერთკუზიანი აქლემის ველურად ცხოვრების უკანასკნელი ადგილი ჩრდილოეთი აფრიკა, არაბეთის ნახევარკუნძული და ამიერკავკასია იყო. ორკუზიანი აქლემისგან განსხვავდება კუზით, მაღალი ფეხებით, უფრო მოკლე და ღია ბეწვით, მალებისა და თავის ქალის აგებულებით. კარგად იტანს მაღალ სიცხეს, თუმცა ყინვებს ვერ უძლებს; შეუძლია 10 დღე წყლის გარეშე ყოფნა, შეკაზმულს 80 კილომეტრის გავლა, 16 კმ/სთ სიჩქარის განვითარება, ზოგჯერ 23,5 კმ-სთ-მდეც. აშენებენ ჩრდილოეთ აფრიკაში, წინა და ცენტრალურ აზიაში, ინდოეთში; შეყვანილია მექსიკასა და ავსტრალიაში.
სქოლიო
კატეგორია:აქლემი
ჰურენკარენტალერი
მინიატიურა|350პქ|ჰურენკალერტალერი, 1622 წელი ჰურენკალერტალერის (Hurenkarrentaler) სახელწოდებით გერმანულ პოპულარულ მეტყველებაში ცნობილია მონეტა, დიდი ზომის ტალერი, რომელიც 1622 წელს ქალაქ მაგდებურგშია მოჭრილი. მონეტა ქალაქის დაარსების სახსოვრად იქნა გამოცემული.
მონეტის უკანა მხარეს გამოსახულია ოთხთვალა ურემი, რომელშიც შებმულია ორი მტრედი და ორი გედი. ურემზე დგას ქალღმერთი ვენერა ყვავილების გვირგვინით. მარჯვენა ხელში მას უჭირავს სამი მომცრო, ხოლო მარცხენაში — ერთი დიდი ზომის სფერო. ვენერას მარჯვნივ დგას სამი გრაცია. უკანა ფონზე მოჩანს ქალაქის ხედი, ხოლო ქვემოთ გაკეთებულია წარწერა, რომელიც გვამცნობს, რომ ქალაქი წარმართობისა და ვნების ნავსაყუდელი იყო, სანამ მას ოტო ქრისტიანულ, მორალსა და ჩვეულებაზე მდგომ ქალაქად აქცევდა.
ვენერა და გრაციები შიშველი სხეულებით არიან გამოსახულნი. შიშველი ქალღმერთების სურათში ხალხმა აღიქვა მეძავები; „მეძავების“ ურემზე დგომა კი მათ სამაგალითო დასჯას დაუკავშირეს. ამგვარ არასწორ ინტერპრეტაციას ეფუძნება მონეტის სახალხო სახელწოდებაც — „ჰურენკალერტალერი“, რაც ქართულად სიტყვასიტყვით (სტლის დაცვით) ითარგმნება, როგორც ბოზების ურმის ტალერი. შინაარსობრივად უფრო სწორია მონეტის მეორე, ნაკლებად გავრცელებული სახელწოდება — ვენუსტალერი (Venustaler).
სქოლიო
კატეგორია:გერმანიის მონეტები
არსესი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აქემენიდები კატეგორია:სპარსეთის მონარქები კატეგორია:ეგვიპტის ოცდამეთერთმეტე დინასტიის ფარაონები კატეგორია:სპარსეთის მოკლული მონარქები კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 336
კნოლევის საცხოვრებელი სახლი
კნოლევის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ კნოლევის ცენტრში. აგებულია XIX საუკუნის II ნახევარში. მოგვიანებით მასში რვაწლიანი სკოლა გახსნეს, ამიტომ სახლის გეგმა მთლიანად გადაკეთებულია. აივნების რიკულები შეცვლილია. სახლი ნაგებია აგურითა და ქვით, ქვედა ცოკოლის სართული ნახევარსარდაფია სამეურნეო სათავსებით. ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით სახლს ხის ღია აივნები აქვს. ჩრდილოეთ აივნის აღმოსავლეთ კუთხეში,სვეტებს შორის აივნის პორტალია. პორტალის შიგნით იატაკი აივნის იატაკზე დაბალია და აქაც ექვსსაფეხურიანი კიბეა, აივნის ამ ნაწილს ხის მოაჯირი აქვს. ქვის კაპიტალური კედლით სახლი შუა ნაწილში მთელ სიგრძეზე ორმონაკვეთადაა გაყოფილი. ოთახები და დერეფნები 0,15 მეტრ სიგანის ტიხრებით იყო გაყოფილი. სახლს ხის ნივნივებზე გაწყობილი კრამიტის სახურავი ჰქონდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მონტენეგროს საფონდო ბირჟა
მონტენეგროს საფონდო ბირჟა (ჩსბ) (ჩერნოგორული: Montenegroberza AD) — საფონდო ბირჟა, რომელიც პოდგორიცაში, მონტენეგროში მდებარეობს. ის არის მონტენეგროს ერთადერთი საფონდო ბირჟა.
ჩსბ 1993 წელს დაფუძნდა და გაწევრიანებულია: ბირჟების მსოფლიო ფედერაციაშიში, ევროპული ფასიანი ქაღალდების ბირჟების ფედერაციაში და ევრაზიული ფასიანი ქაღალდების ბირჟების ფედერაციაში. 2011 წლის 10 იანვრისთვის ის მთლიანად გაერთიანდა მეორე მონტენეგროულ ახალ საფონდო ბირჟასთან და ქვეყანაში შეიქმნა ფასიანი ქაღალდების ერთიანი ბაზარი.
ჩსბ–ზე ხდება როგორც მოკლევადიანი ასევე გრძელვადიანი ფასიანი ქაღალდებით. ვაჭრობა ხდება როგორც საინვესტიციო ფონდების ობლიგაციებით ასევე სამთავრობო პორტფელის ფასიანი ქაღალდებით. მისი ძირითადი ჩერნოგორიის საფონდო ბირჟის მთავარ ინდექსებს წარმოადგენენ: MONEX20 და MONEXPIF.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მონტენეგრო კატეგორია:ევროპის ეკონომიკა
კონსტანტინე სალია
კონსტანტინე სალია (დ. 14 მაისი, 1942, ქ. ტყვარჩელი — გ. 19 თებერვალი, 2022) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.
1964 წელს დაამთავრა ხარკოვის კომუნალური მშენებლობის საინჟინრო ინსტიტუტი, მოგვიანებით - მოსკოვის საინჟინრო-ეკონომიკური ინსტიტუტის ასპირანტურა.
1965 წელს მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო გაერთიანება „მთავართბილმშენში“ უფროს ინჟინრად. 1966-1967 წლებში იყო ტრესტ „საქორგტექმშენში“ - უფროს ეკონომისტად, მთავარ სპეციალისტად. 1967-1971 წლებში იყო მოსკოვის საინჟინრო-ეკონომიკური ინსტიტუტის უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1971-1977 წლებში მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის წარმოების ეკონომიკისა და ორგანიზაციის კათედრაზე - ასისტენტად, უფროს მასწავლებლად, დოცენტად. 1977-1978 წლებში იყო საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის საორგანიზაციო-პარტიული მუშაობის განყოფილების ინსპექტორი. 1978-1980 წლებში იყო საქართველოს კომპარტიის წალკის რაიკომის პირველი მდივანი. 1980-1982 წლებში იყო საქართველოს კომპარტიის ოჩამჩირის რაიკომის პირველი მდივანი. 1982-1986 წლებში იყო საქართველოს კომპარტიის ტყვარჩელის საქალაქო კომიტეტის პირველი მდივანი. 1986-1988 წლებში იყო საქართველოს სსრ მოსახლეობის საყოფაცხოვრებო მომსახურების მინისტრი; მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები და საპატიო სიგელები. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ერთობა“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 14 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1942 კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:გარდაცვლილი 2022 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 თებერვალი
ბაიკივცი (ტერნოპილის რაიონი)
ბაიკივცი (Байківці) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ტერნოპილის ოლქის ტერნოპილის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 1296 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტერნოპილის რაიონის სოფლები
იუსიფბეილი
იუსიფბეილი (Yusifbəyli) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გუბადლის რაიონის სოფლები
სიენაგა (მაგდალენა)
სიენაგა (Ciénaga) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, მაგდალენას დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 100 908 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 812 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მაგდალენას დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ობლოჟკი
ობლოჟკი (Обложки) — სოფელი უკრაინაში, სუმის ოლქის ჰლუხივის რაიონში.
არის ობლოჟკის სოფლის საბჭოს ადმინისტრაციული ცენტრი. საბჭოში არ შედის სხვა დასახლებები.
სქოლიო
კატეგორია:ჰლუხივის რაიონის სოფლები
მარია ტერეზა ესპანელი
მარია ტერეზა ესპანელი, ან ავსტრიელი (María Teresa de Austria, Marie-Thérèse d’Espagne; დ. 10 სექტემბერი, 1638, ესკორიალი, ესპანეთი — გ. 30 ივლისი, 1683, ვერსალი, საფრანგეთი) — ჰაბსბურგთა დინასტიის ესპანური განშტოების წარმომადგენელი. ესპანეთისა და პორტუგალიის ინფანტა, ავსტრიის ერცჰერცოგინია დაბადებით. საფრანგეთის დედოფალი 1660-1683 წლებში, როგორც ლუი XIV-ის პირველი მეუღლე.
ესპანეთისა და პორტუგალიის მეფე ფილიპე IV-ისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ ელიზაბეტ ფრანგის ქალიშვილი. დედისა და ძმის გარდაცვალების შემდეგ, რამდენიმე წლის მანძილზე იგი იყო ესპანეთის ტახტის მემკვიდრე. 1660 წელს საფრანგეთთან მშვიდობის დასამყარებლად მიათხოვეს საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ს. ქორწინება უიღბლო აღმოჩნდა და მთელი დარჩენილი ცხოვრება მარია ტერეზამ ლუისა და მისი საყვარლების ჩრდილში გაატარა.
როდესაც ლუი ნიდერლანდებში წავიდა საომრად, 1672 წლის ივლისიდან აგვისტომდე მარია ტერეზა საფრანგეთის რეგენტი იყო, რა დროსაც ცდილობდა სამეფო კარზე სულიერებისა და ზნეობრივი ნორმების აღდგენას, თუმცა ამაოდ. იგი მთელი ცხოვრების მანძილზე ძალიან რელიგიური და ღვთისმოშიში ქალი იყო.
იგი იყო ბებია ესპანეთის მეფე ფილიპე V-ისა და დიდი ბებია საფრანგეთის მეფე ლუი XV-ისა.
წარმოშობა და ადრეული წლები (1638-1655)
მარცხნივ|მინი|ინფანტა მარია ტერეზა 1642 წელს მარია ტერეზა დაიბადა 1638 წლის 10 სექტემბერს ესპანეთის დედაქალაქ მადრიდში მდებარე ესკორიალის სასახლეში. იგი იყო ესპანეთისა და პორტუგალიის მეფე ფილიპე IV-ისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ ელიზაბეტ ფრანგის ქალიშვილი. მამის ხაზით ბებია-ბაბუად ერგებოდნენ ესპანეთისა და პორტუგალიის მეფე ფილიპე III და მისი ცოლი, დედოფალი მარგარეტ ავსტრიელი, ხოლო დედის ხაზით საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ანრი IV და მისი მეორე ცოლი, დედოფალი მარია მედიჩი. მარია ტერეზას მშობლებს სულ თერთმეტი შვილი ჰყავდათ, რომელთაგან ჩვილობაში სიკვდილს მხოლოდ მარია ტერეზა და მისი ძმა, ასტურიის პრინცი ბალთაზარ კარლოსი გადაურჩნენ.
1644 წელს მეთერთმეტე მშობიარობას გადაჰყვა მარია ტერეზას დედა, დედოფალი ელიზაბეტ ფრანგი, რომელმაც მკვდარი ვაჟი დაბადა. ამას მალევე მოჰყვა კიდევ ერთი უბედურება. 1646 წელს 17 წლის ასაკში მარია ტერეზას ძმა, ასტურიის პრინცი ბალთაზარ კარლოსი გარდაიცვალა. ამრიგად მეფე ფილიპე უცოლოდ და უვაჟოდ დარჩა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ ესპანეთის ტახტზე ან მარია ტერეზა უნდა ასულიყო, ან მეფეს მეორედ უნდა ექორწინა. ამრიგად მანამ, სანამ მეფეს ვაჟი შეეძინებოდა მარია ტერეზა ესპანეთის ტახტის ერთადერთ მემკვიდრედ იქცა.
ფილიპე IV-ს მარია ტერეზას გამეფების იდეა დიდად არ ხიბლავდა, რის გამოც რამდენიმე წელიწადში მეორე საცოლის ძიება დაიწყო. მან არჩევანი საკუთარი დის, საღვთო რომის იმპერატრიცა მარია ანა ესპანელის ქალიშვილ მარიანა ავსტრიელზე შეაჩერა, რომელიც მანამდე ბალთაზარზე იყო დანიშნული. 1649 წელს ფილიპე IV და მარიანა ავსტრიელი დაქორწინდნენ. მარია ტერეზას დედინაცვალთან, რომელიც მასზე სულ ოთხი წლით იყო უფროსი და ამავდროულად მისი მამიდაშვილიც იყო, საკმაოდ კარგი ურთიერთობა ჩამოუყალიბდა.
მარია ტერეზა ღრმა ბავშვობიდანვე ძალიან მკაცრი და რელიგიური ფორმით იზრდებოდა. მას მართალია ბრწყინვალე განათლება არ მიუღია, თუმცა ძალიან ნაკითხი და დახვეწილი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ მისი და საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ის ქორწინება ადრევე განიხილებოდა, მას არც ფრანგულ ენას და არც ფრანგულ ჩვეულებებს არ ასწავლიდნენ. მეფე ფილიპე დიდ ყურადღებას უთმობდა, რომ მისი ქალიშვილი ჭეშმარიტი ესპანელი გამხდარიყო. როდესაც ხუთი წელი შეუსრულდა მისი აღზრდა დაევალა მამა ჟან დე პალმერს, შემდეგ ეპისკოპოს ანდრე დე გუადალუპეს, ბოლოს კი მამა ალფონსო ვაკეკეს, რომელიც შემდგომში მას საფრანგეთშიც თან ახლდა. 1653 წელს დიეგო ველასკესმა შექმნა მარია ტერეზას პორტრეტი, რომელიც საფრანგეთში გააგზავნეს დედა-დედოფალ ანა ავსტრიელთან (რომელიც მარია ტერეზას მამიდა იყო), რათა სარძლო გარეგნულადაც შეეფასებინა.
საქორწინო მოლაპარაკებები ლუი XIV-სთან (1656-1659)
მინი|322x322პქ|1653 წელს ველასკესის მიერ შესრულებული მარია ტერეზას პორტრეტი 1656 წელს ესპანელებმა დინასტიური ქორწინებით საფრანგეთთან ომის დასრულება მოისურვეს, რომელიც 1635 წლიდან მოყოლებული მიმდინარეობდა და მთლიანად გამოფიტა ესპანეთი. ამიტომაც გადაწყდა მარია ტერეზას მითხოვება საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ზე, რომელიც ზუსტად მისი ასაკის იყო. ლუი და მარია ტერეზა ღვიძლი ბიძაშვილ-მამიდაშვილები იყვნენ, ვინაიდან მარია ტერეზას მამას, მეფე ფილიპე IV-ს ცოლად ჰყავდა ელიზაბეტ ფრანგი, ხოლო ფილიპეს და, დედოფალი ანა ავსტრიელი ცოლად ჰყავდა ელიზაბეტ ფრანგის ძმას, საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ლუი XIII-ს, რომელთა ვაჟიც იყო ლუი XIV. ევროპაში ამგვარი ორმაგი დინასტიური ქორწინებები საკმაოდ ხშირი და ჩვეულებრივი ამბავი იყო. ამ ქორწინების იდეა არა მხოლოდ ფილიპე IV-ს, არამედ ანა ავსტიელსა და მის მრჩეველს, კარდინალ მაზარინსაც მოსწონდათ. მაგრამ არსებობდა ერთი დაბრკოლება. ამ დროს ფილიპეს ვაჟი ჯერ კიდევ არ ჰყავდა და ვინაიდან ესპანეთში სალის კანონი (რომლის მიხედვითაც ქალს ტახტზე ასვლა არ შეუძლია) არ მოქმედებდა, მომავალ მონარქად მარია ტერეზა მოიაზრებოდა, რაც ხელს უშლიდა მის საფრანგეთში გათხოვებას, თუმცა გამოსავალი მოიძებნა. ესპანელებმა ლუი XIV-ს საბუთზე მოაწერინეს ხელი, რომლის მიხედვითაც არც მას და არც მის შთამომავლებს ესპანეთის ტახტზე პრეტენზია არ უნდა ჰქონოდათ. სწორედ ამ დროს მარიანა ავსტრიელმა მოისურვა მისი და ფილიპეს ქალიშვილის, ინფანტა მარგარიტა ტერეზას მითხოვება თავის ძმაზე, იმპერატორ ლეოპოლდ I-ზე, რომელიც ასევე ჰაბსბურგი იყო. ესპანელებმა მარგარიტა ტერეზასა და ლეოპოლდს ესპანეთის ტახტზე პრეტენზიის გამოთქმის უფლება დაუტოვეს, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ფილიპე უვაჟოდ გარდაიცვლებოდა.
მარია ტერეზასა და ლუის ქორწინების გაჭიანურებით მალევე სხვებმა ისარგებლეს. 1658 წელს კარდინალმა მაზარინმა ანა ავსტრიელს შესთავაზა ლუის დაქორწინება მის დისშვილზე — მარია მანჩინზე, რაზეც ანამ უარი თქვა. მალევე ინგლისის დედა-დედოფალმა, ანრიეტა მარია ფრანგმა, რომელიც ასევე ლუის მამიდა იყო, წამოაყენა მისი ქალიშვილის, პრინცესა ჰენრიეტა ანა სტიუარტისა და ლუის ქორწინების წინადადება. ასევე შეთავაზება მოვიდა პორტუგალიიდან, საიდანაც დედოფალი ლუიზა დე გუსმანი ლუის მის ქალიშვილ კატარინა ბრაგანსაზე დაქორწინებას სთავაზობდა. დედა-დედოფალი ანა ყველას უარით ისტუმრებდა, რადგან მას ლუის დაქორწინება თავის ძმიშვილზე სურდა. ამავე 1658 წელს სავოიიდან დიდი ელჩობა ჩამოვიდა, რომელიც ასევე ლუის მამიდამ, კრისტინა მარია ფრანგმა გამოაგზავნა. კრისტინასაც ლუის თავის ქალიშვილზე, მარგერიტა ილანდა სავოიელზე დაქორწინება სურდა. ამრიგად მარია ტერეზას უამრავი კონკურენტი გამოუჩნდა. ამან ესპანელები გამოაცოცხლა, ფილიპე მიხვდა, რომ მისი და დიდხანს ვერ გაუწევდა წინააღმდეგობას ამდენ მსურველს, რის გამოც 1658 წელს საფრანგეთთან სამშვიდობო ხელშეკრულება გააფორმა. ხელშეკრულების დადებისას ფილიპემ ასევე გააფორმა მარია ტერეზასა და ლუის საქორწინო კონტრაქტი, რომელსაც საოცარი მზითვის გამო ფრანგები არასდროს გააუქმებდნენ. ფილიპე მარია ტერეზას მზითვში ატანდა სადავო რუსოლინის მხარეს და ამას დამატებულ 500 000 ოქროს ეკიუს. კმაყოფლი მაზარინი დაუყოვნებლივ ჩავიდა პარიზში და სამეფო ოჯახს საქორწინო კონტრაქტის დადება ახარა. მომდევნო რამდენიმე თვის მანძილზე მაზარინსა და ფილიპე IV-ის ელჩს შორის საქორწინო მოლაპარაკებები კიდევ რამდენიმე თვე გაგრძელდა. მათ განიხილეს და მოაგვარეს საფრანგეთსა და ესპანეთს შორის არსებული ყველა სადავო საკითხი, რის პარალელურადაც მაზარინი თავის დის შვილს გამუდმებით ცხვირწინ უტრიალებდა ლუის, რათა როგორმე შეჰყვარებოდა, თუმცა ამაოდ. მარცხნივ|მინი|329x329პქ|ორი სამეფო ოჯახის საქორწინოდ შეხვედრა, 1660 წელს საბოლოოდ პარტიათა შეთანხმებით ოფიციალური ფორმალობების შესრულების დრო დადგა. 1659 წლის 17 ოქტომბერს მადრიდში ჩავიდა ლუი XIV-ის ოფიციალური დელეგაცია და მარია ტერეზას ხელი ითხოვეს, რაზეც ცხადია დადებითი პასუხი მიიღეს. ამავე წლის 7 ნოემბერს მაზარინმა და ესპანეთის პირველმა მინისტრმა ხელი მოაწერეს სამშვიდობო ხელშეკრულებას, რის მიხედვითაც საბოლოოდ უნდა დასრულებულიყო ომი. მალევე დაიწერა საქორწინო კონტრაქტი, რომლის მიხედვითაც ინფანტას ქორწინებით ჩერდებოდა ომი, მას მზითვში მიჰქონდა სადავო რუსოლინის მხარე და იმის გამო, რომ შემდეგში მათ შვილებს ესპანეთზე არ ჰქონოდათ პრეტენზია ესპანელები დამატებით მზითვად აყოლებდნენ 500 000 ოქროს ეკიუს. ამ დროს უკვე გაკოტრებულმა ესპანეთმა ვერ შეძლო ამხელა თანხის გადახდა, რასაც საბოლოოდ კიდევ ერთი ომი და ესპანური მემკვიდრეობისთვის დაწყებული ომი მოჰყვა. ამ პერიოდში საფრანგეთი ევროპის უძლიერესი სახელმწიფო იყო და ყველაფერს თავის სასარგებლოდ აკეთებდა. თუმცა მარია ტერეზას ქორწინებამ დიდი შვება და რამდენიმეწლიანი მშვიდობა მოუტანა ესპანეთს.
ქორწინება (1660)
მინი|354x354პქ|ლუი XIV-ისა და მარია ტერეზა ესპანელის ქორწინება მშვიდობის დამყარების შემდეგ უდიდესი სამეფო ქორწილისათვის მომზადებას სრული შვიდი თვე დასჭირდა. ამ სამზადისში ფრანგებიც და ესპანელებიც იყვნენ ჩართულები და დიდ ძალისხმევას დებდნენ მასში. ფილიპე IV-ს სურდა, რომ მისი ქალიშვილის ქორწინება უნაკლო ყოფილიყო, რისი ზედამხედველობაც მარიანა ავსტრიელს სთხოვა. მარია ტერეზას მარიონეტული ქორწინება 1660 წლის 3 ივნისს შედგა ფუენტერაბიის ტაძარში, ესპანეთში, სადაც ლუის ესპანეთის პირველი მინისტრი წარმოადგენდა. სამი დღის შემდეგ სამეფო ოჯახები ერთმანეთს საფრანგეთ-ესპანეთის საზღვარზე, საგანგებოდ აგებულ პავილიონში შეხვდნენ. სწორედ აქ, 45-წლიანი განშორების შემდეგ შეხვდა ფილიპე IV თავის დას, დედოფალ ანა ავსტრიელს. 4 ივნისს მარია ტერეზა და ლუი ერთმანეთს მალულად შეხვდნენ, რადგან ერთმანეთის გაცნობა ძალიან სურდათ. 6 ივნისს გამართულ ოფიციალურ საზეიმო შეხვედრაზე ორი მეფე თავის დაკვრითა და ხელის ჩამორთმევით მიესალმა ერთმანეთს. ფრანგებს ახლებური და ძალიან ფერადი ტანსაცმელი ეცვათ, ესპანელები კი მთლიანად შავებში იყვნენ შემოსილები. ოთახში დაფენილ ხალიჩაზე გამყოფი ხაზი იყო გავლებული რაც ესპანეთ-საფრანგეთის საზღვარს წარმოადგენდა. ამ ხაზის იქით არც ფრანგები შეუშვეს ესპანელებმა და არც ესპანელები ფრანგებმა. მეორე დღეს მხოლოდ მარია ტერეზას დართეს ნება ესპანური საზღვრიდან ფრანგულ მხარეს გადასულიყო. მარია ტერეზა ხაზის გადაკვეთამდე ცრემლებით გამოემშვიდობა მამასა და ახლობლებს, რადგან იცოდა, რომ მათ ვეღარასდროს ნახავდა. როგორც კი ხაზი გადაკვეთა სასწრაფოდ გახადეს ესპანური სამოსი და ფრანგული ტანსაცმელი ჩააცვეს. ფრანგული ეტიკეტის მიხედვით სამეფო პატარძალს არაფერი არ უნდა ჰქონოდა რაც სხვა სამეფო კარიდან ჰქონდა წამოღებული.
1660 წლის 9 ივნისს სენ-ჟან-დე-ლუზის ტაძარში მარია ტერეზა ესპანელი და ლუი XIV ფრანგი დაქორწინდნენ. ამ დროს ორივე 22 წლისანი იყვნენ. სამეფო ქორწილი საოცარი ბრწყინვალებით აიღნიშნა. მარია ტერეზას საოცარი გვირგვინი და კაბა მის ახალ სტატუსს — საფრანგეთის დედოფლობას გამოხატავდა. მას ეცვა ლურჯი ხავერდის კაბა, რომელზეც ოქროს ძაფით ამოქარგული იყო ფრანგული ჯვრები.
როდესაც სამეფო ბანკეტი დასრულდა ლუის სასწრაფოდ მარია ტერეზასთან განმარტოვება მოუნდა, თუმცა დედა-დედოფალმა ანა ავსტრიელმა ამის ნება არაფრით არ დართოთ. მისი განცხადებით პირველ ღამეს ორივეს თავი უნდა შეეკავებინათ. მეორე ღამით არქიეპისკოპოსმა დალოცა მათი საწოლი და მხოლოდ ამის შემდეგ მისცეს ერთად დაწოლის ნება. მეორე დღეს, როგორც აღმოჩნდა ორივე მეუღლე კმაყოფილი დარჩა ღამით.
დედოფლობა (1660-1672)
მინი|302x302პქ|დედოფალი მარია ტერეზა ესპანელი ესპანეთის ინფანტა საფრანგეთის დედოფლად გარდაიქმნა. ფრანგებმა მას მარი ტერეზ ავსტრიელი შეარქვეს, როგორც მამიდამისს, დედოფალ ანა ავსტრიელს (ლუი XIV-ის დედას). თუმცა ეს არ ეხება ქვეყანა ავსტრიას, ზოგადად ფრანგები და ესპანელები ჰაბსბურგთა დინასტიას და ავსტრიას ერთმანეთთან აიგივებენ, რის გამოც ხშირ შემთხვევაში ყველა ჰაბსბურგს ავსტრიელს ეძახდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი ჰაბსბურგი (მაგალითად მარია ტერეზა) არც ავსტრიაში დაბადებულა და იქ ერთხელად არ ყოფილა. ეს იმითაა გამოწვეული, რომ ჰაბსბურგები ავსტრიული საგვარეულოა და მათ ხელში იქცა ავსტრია სახელმწიფოდ.
მიუხედავად იმისა, რომ ქორწინება თავიდან ძალიან ბედნიერად დაიწყო და ლუისაც მოსწონდა „თავისი ცისფერთვალება დედოფალი“, მისი ცოლისადმი სითბო და ყურადღება მხოლოდ ქორწინების პირველ წელს გაგრძელდა. ლუიმ მალევე გაიჩინა უამრავი საყვარელი. ლუიმ განაცხადა, რომ მარია ტერეზას ტიპური ესპანელი ჰაბსბურგის გარეგნობა და თვისებები ჰქონდა. მარია ტერეზას ჰქონდა შავი ხშირი თმა, თეთრი კანი, მრგვალი ფორმები, ცისფერი თვალები და ცუდი კბილები. როგორც პიროვნება, იგი უკიდურესად ღვთისმოშიში, მორწმუნე, ქმრის ერთგული და მისი მოსიყვარულე იყო, მიუხედავად ლუის მხრიდან გაუთავებელი ღალატისა. უმკაცრესი ეტიკეტით აღზრდილ, მორწმუნე დედოფალს ძალიან უჭირდა აღვირახსნილ საფრანგეთის სამეფო კარზე ცხოვრება. იქ თითქმის არცერთი ზნეობრივი ნორმა არ არსებობდა. იგი ძნელად მიხვდა, რომ სამეფო კარი მლიქვნელებით იყო სავსე და თითქმის არავის ელაპარაკებოდა. მას ასეთი სერიოზულობისა და თავდაჭერილობის გამო მთელი სამეფო კარი დასცინოდა ზურგს უკან. მან ვერ შეძლო დედამისის მაგალითის აღება, რომელიც მადრიდის სამეფო კარზე ცენტრალური და უძლიერესი ფიგურა იყო. იგი ძალიან დიდ ინტერესს იჩენდა ხელოვნების, ცეკვისა და ლიტერატურის მიმართ.
ლუი XIV მალევე დაუბრუნდა თავის მრავალრიცხოვან თანამემამულეებს, მარია ტერეზა კი მთლიანად უცხოელთა გარემოცვაში აღმოჩნდა. მას ესპანეთიდან მხოლოდ მოძღვარი ალფონსო ვაკეკე და ერთი ექიმი გაჰყვა. ალფონსო საყვარლების გამო ძალიან ხშირად აკრიტიკებდა ლუის ქადაგებისას, მართალია იგი მის სახელს არ ამბობდა, თუმცა ნათელი იყო, რომ მასზე ამბობდა. იგი მეფეს ოჯახის ერთგულებისა და სიყვარულისაკენ მოუწოდებდა, რის გამოც ლუიმ იგი საფრანგეთიდან გააძევა. ესპანეთში დაბრუნებულ ალფონსოს მეფე ფილიპემ კადისის არქიეპისკოპოსობა უბოძა.
დედოფალმა დიდი გულისტკივილით სთხოვა ლუის, რომ მას თავისი საყვარლები ოფიციალურ შეხვედრებსა და ბანკეტებზე არ გამოეჩინა, რაზეც დასთანხმდა. მიუხედავად ამისა, მარია ტერეზა მაინც კარგ ურთიერთობას ინარჩუნებდა ქმრის ახალ-ახალ „გატაცებებთან“. ასევე მარია ტერეზამ ლუის დაადებინა პირობა, რომ სიკვდილამდე ყოველ ღამით, ნახევარი საათით მაინც დაწოლილიყო მის სარეცელზე, რაზეც ლუი ასევე დასთანხმდა. მეფე აფასებდა მის ერთგულებას და უარს თითქმის არასდროს არ ეუბნებოდა. როდესაც ისინი თავიანთ ცოლ-ქმრულ მოვალეობას შეასრულებდნენ, დედოფალი მეორე დღეს ყოველთვის საოცარ ხასიათზე იყო, ამიტომაც როგორც მისი რძალი, ლიზელოტა პფალცელი ამბობდა ადვილი გამოსაცნობი იყო, როდის იყვნენ ერთად.
1661 წლის 9 მარტს კარდინალი მაზარინი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ლუი XIV-მ მართვის მთელი სადავეები საკუთარ ხელში აიღო და აბსოლუტური მმართველობა დაიწყო. იგი ფრანგული აბსოლუტიზმისა და ევროპული თვითმპყრობელობის საუკეთესო ნიმუშად იქცა. ამის შემდეგ, თუკი ვინმეს სურდა ქვეყნის პოლიტიკაში ჩარეულიყო, ლუიზე უნდა მოეხდინა გავლენა. დედოფალს მეფესა და პოლიტიკაზე არანაირი გავლენა არ ჰქონდა, რასაც ვერ ვიტყვით მეფის ფავორიტებზე. სამაგიეროდ მარია ტერეზა დედოფლის ყოველთვიური პენსიის გარდა, ლუის კიდევ უამრავ ფულს ართმევდა და საოცარ ფუფუნებაში ცხოვრობდა. იგი დიდ ფულს ახარჯავდა სამეფო კარის ძაღლებს, სამეფო კარზე ეკლესიის გავლენის გაძლიერებას, კარტის თამაშსა და გემრიელად ჭამას. დედოფალი ძალიან დიდ დროს უთმობდა კარტის თამაშს და მისი ვალების გასტუმრება ლუისთვის ჩვეულებად იქცა, ეს ხომ ერთადერთი იყო რასაც მისთვის აკეთებდა. მარია ტერეზამ პირად გარემოცვაში სულ ესპანელები შემოიკრიბა, რომლებსაც მშობლიურ ენაზე ესაუბრებოდათ ხოლმე. დრო და დრო ეს ლუის აღიზიანებდა, რადგან თავად ესპანური არ იცოდა და მიიჩნევდა, რომ მარია ტერეზა მას რაღაცებს ამ გზით უმალავდა. მარცხნივ|მინი|309x309პქ|მარია ტერეზა და მისი ვაჟი, საფრანგეთის დოფინი ლუი 1663 წელს დედა-დედოფალი ანა ავსტრიელი, რომელიც მარია ტერეზას მამიდა იყო, ყველანაირად ცდილობდა მის დაცვას ფრანგების ინტრიგებისაგან. ანასა და მარია ტერეზას შორის ჩამოყალიბდა ურთიერთდახმარების მჭიდრო კავშირი, რომელიც მეგობრობაში გადაიზარდა. დედოფლები ხშირად საათობით საუბრობდნენ ხოლმე ცხელი შოკოლადის ფონზე. ისინი საკმაოდ რელიგიური და თავდაჭერილები იყვნენ, მათი გაერთიანება კი ფრანგებს აშინებდა. ანაც მარია ტერეზას მსგავსად ესპანეთის მიწის შვილი და ასევე იგივე მკაცრი ნორმებით აღზრდილი ქალი იყო. ისინი ხშირად ლოცულობდნენ ერთად, ახორციელებდნენ ქველმოქმედებას, ღარიბებს ლოცავდნენ და მონასტრების მოსანახულებლად დადიოდნენ.
მარია ტერეზასა და ლუის ქორწინების შემდეგ ანა მთლიანად თავისი მეორე ვაჟის, ორლეანის ჰერცოგ ფილიპ I-ის ქორწინებაზე გადაერთო, რომელსაც 1661 წელს ცოლად შერთო მისი მამიდაშვილი, ინგლისის მეფე-დედოფალ ჩარლზ I-ისა და ანრიეტა მარია ფრანგის ნაბოლარა ასული — ჰენრიეტა ანა ინგლისელი. როგორც აღმოჩნდა ფილიპი ბისექსუალი იყო და რომანი ჰქონდა შევალიერ დე გიზთან, ჰენრიეტამ კი სხვა კაცის მკლავებში დაიწყო ნუგეშის ძიება. ეს კაცი კი ლუი XIV აღმოჩნდა. როდესაც მარია ტერეზამ ამ ამაზრზენი ღალატის შესახებ გაიგო საშინლად განრისხდა, თუმცა არ სურდა ეჭვიანი და სკანდალისტი დედოფალი ყოფილიყო, ამიტომაც არაფერი არ გაუკეთებია. თუმცა ლუის ჰენრიეტა მალე მობეზრდა და ახალი საყვარელი გაიჩინა. წლების მანძილზე ლუის სხვადასხვა საყვარელთან უამრავი შვილი შეეძინა, რომელთაგან რამდენიმე კანონიერად სცნო და მაღალი წოდებაც უბოძა. 1661 წლის 1 ნოემბერს მარია ტერეზამ ვაჟი გააჩინა. ამით მან მემკვიდრე გააჩინა, რითაც ვალი მოიხადა და დაამტკიცა თავისი ნაყოფიერება. ამის აღსანიშნავად ლუიმ დედოფალს ესპანელი მოცეკვავეები და მუსიკოსები ჩამოუყვანა, რაც მას ძალიან გაუხარდა.
1661 წლიდან ლუიმ მამამისის სანადირო ლოჟის ადგილას საოცარი სასახლის მშენებლობა წამოიწყო, რომლის მშენებლობასაც 2 000 მუშა დაიღუპა და საბოლოოდ 1664 წელს დასრულდა. მას ვერსალი უწოდა და თავის რეზიდენციად გამოაცხადა. ამიერიდან სამეფო კარი ვერსალში გადავიდა. მისი გახსნის საზეიმო ცერემონიალი ერთი კვირა მიმდინარეობდა. ლუიმ განაცხადა, რომ სასახლე ცოლისა და დედის გემოვნებით იყო მოწყობილი, თუმცა რეალურად ვერსალი თავისი იმ დროინდელი საყვარლის, ლუიზა დე ლა ვალიერის გემოვნებით მოეწყო.
1666 წლის 20 იანვარს დედა-დედოფალი ანა ავსტრიელი გარდაიცვალა, რაც მარია ტერეზასათვის უმძიმესი დარტყმა იყო. მან სამეფო კარზე ერთადერთი და უძლიერესი მოკავშირე დაკარგა. დედოფლისთვის განსაკუთრებით მძიმე ის იყო, რომ ლუიმ ლუიზა დე ლა ვალიერი ანას დაკრძალვაზე თავის გვერდით დაისვა. თუმცა სულ რამდენიმე თვეში ლუიმ ახალი საყვარელი გაიჩინა მადამ დე მონტესპანის სახით. მიუხედავად ამისა მომდევნო შვიდი წლის მანძილზე ლუიზა მის მეორე საყვარლად რჩებოდა.
1665 წელს ვერსალში მოვიდა ცნობა, რომ მარია ტერეზას მამა, მეფე ფილიპე IV გარდაიცვალა და მეფე მისი და მარიანას ავადმყოფი, ოთხი წლის კარლ II ავიდა, რეგენტად კი მარიანა ავსტრიელი დაინიშნა. ლუი XIV-მ მშვენივრად იცოდა, რომ კარლს არ შეეძლო მემკვიდრის დატოვება, რის გამოც საქორწინო ხელშეკრულებაში არსებული პირობა უარყო და ტახტზე პრეტენზია გამოთქვა, ეს კი იმით გაამართლა, რომ ესპანელებმა თავის დროზე დაპირებული თანხა არ გადაუხადეს. საბოლოოდ 1667 წელს ესპანეთის ნიდერლანდებში შეჭრით მან ესპანეთის ტახტსა და მის რიგ კოლონიებზე გამოთქვა პრეტენზია. მისი პრეტენზია დამყარებული იყო ბრაბანტის მემკვიდრეობის კანონზე, რომლის მიხედვითაც ტახტზე პირველ ქორწინებაში გაჩენილი შვილები უნდა ასულიყვნენ (როგორიც მხოლოდ მარია ტერეზა იყო). ვინაიდან ფილიპე IV-ს პირველი ქორწინებიდან მხოლოდ მარია ტერეზა დარჩა, საფრანგეთის მეფემ მთელს ესპანურ ნიდერლანდებზე განაცხადა პრეტენზია და შეიჭრა კიდეც. ლუიმ ბრძოლაში მარია ტერეზა და თავისი ორი საყვარელიც წაიყვანა. ხალხი ამ პერიოდს „სამ დედოფლიან ხანას“ უწოდებდა, რადგან მისი საყვარლები ნამდვილად დედოფლებივით იქცეოდნენ. ლუიმ კი განაცხადა, რომ მისი საყვარელი ქალები აქ უკეთ გრძნობდნენ თავს ვიდრე საფრანგეთში.
უკანასკნელი წლები (1672-1683)
განსხვავებით ლუიზა დე ლა ვალიერისაგან, რომელიც დედოფალს ყოველთვის დიდი მოწიწებითა და რიდით ეპყრობოდა, მადამ დე მონტესპანი ძალიან ამაყი და ამპარტავანი იყო დედოფალ მარია ტერეზას მიმართ. მადამ დე მონტესპანი საშინლად უხეშად და დამცინავად ექცეოდა მარია ტერეზას, რამაც დედოფალი პირველად წყობიდან გამოიყვანა და მან მონტესპანს მთელი სამეფო კარის თანდასწრებით „სამეფო ბოზი“ უწოდა. ამაზე ლუის არანაირი რეაქცია არ ჰქონია, რადგან ქალებსა და მათ პრობლემებს არაფრად აგდებდა. 1672 წლამდე დედოფალმა მარია ტერეზამ ლუის ექვსი შვილი გაუჩინა, რომელთაგან სამი დაბადებისას დაიღუპა, ოთხი კი მცირეწლოვანი. 1664 წელს მან გააჩინა პრინცესა მარი ანა დე ბურბონი, რომელიც შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე იყო და ხალხში არ აჩენდნენ. დაბადებიდან ცოტა ხნის შემდეგ იგი გარდაიცვალა. მარია ტერეზაზე არის შეთხზული უსაფუძვლო ლეგენდა, ვითომდა მან მულატი ბავშვი გააჩინა, რომელიც მას მსახური შავკანიანისაგან შეეძინა, თუმცა ამას ვერავინ ამტკიცებს. დედოფალს მართლა, რომ ჩაედინა ასეთი რამ მას აუცილებლად დასჯიდნენ სიკვდილით. ამრიგად დედოფლის უამრავი შვილიდან, მხოლოდ მისმა პირველმა შვილმა, დოფინმა ლუიმ იცოცხლა დიდხანს და დატოვა მემკვიდრეები. მინი|285x285პქ|დედოფალი მარია ტერეზა დაახლოებით 1670-80 წლებში 1674 წელს ლუიზა დე ლა ვალიერმა თავისივე ნებით დატოვა სამეფო კარი და მონაზვნად აღიკვეცა. მან გულწრფელი ბოდიში მოიხადა საზოგადოებისა და დედოფლის წინაშე მეფესთან რომანის გაბმისთვის, გულისხმიერმა მარია ტერეზამ კი მას მიუგო, რომ დიდი ხნის წინ აპატია.