cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სამართალი ბატონისშვილის დავითისა
„სამართალი ბატონისშვილის დავითისა“ ორ წყებად შემუშავდა და ცნობილია ადრინდელი და შემდგომიც, გავრცობილ-განვითარებული სახით. თავდაპირველად დავით ბატონიშვილმა მოამზადა იგი თავისი მამის, ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფის, გიორგი XII-ის დავალებით და 2-ჯერ გადაანუსხვინა. ამ სახით პროექტი შედგებოდა პრეამბულის, 245 მუხლისა და საძიებლისაგან. ერთი ნუსხა დავითს ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულისათვის დაურთავს და მასთან ერთად აუკინძვინებია; ეს მისეული „დიდი სამართლის წიგნი“ შემდეგში ო. უორდროპს ჰქონია და ახლა იგი ოქსფორდში, ბოდლის ბიბლიოთეკაში ინახება. თავის „სამართალზე“ მეორედ დავითს უკვე პეტერბურგში სენატორობისას, ძირითადად 1811-1813 წლებში უმუშავნია, როდესაც მთავრობის განწესებით ვახტანგის კრებულის რუსული თარგმანთა განმხილველ კომიტეტს მეთაურობდა. გვიანდელი მუშაობის ნაყოფია წანამატ-მინაწერები, დამატებითი მუხლები, ფრაგმენტები, რომლებიც პირვანდელი ტექსტის სათანადო თავებს უნდა დამატებოდა.
„სამართალი ბატონისშვილის დავითისა“ ფეოდალური ხანის სამართლის წიგნებივით ერთიანი ნორმატიული ძეგლია და, თუმცა დარგობრივად გაწყობილი არ არის, თითქმის ყველა იმდროინდელ სამართლებრივ ურთიერთობას აწესრიგებს, დაწყებული სახელმწიფო სამართლით და დამთავრებული სამოქალაქო ბრუნვის, სამემკვიდრეო და საქორწინო-საოჯახო ურთიერთობათა, დამნაშავეობასთან ბრძოლისა და მართლმსაჯულების ზოგად და განსაკუთრებულ საკითხებამდე.
დავითისივე თქმით, მის „სამართალს“ „აქვს უმეტეს მიდრეკილებით ბუნებითისა მიმართ სჯულისა“, ე. ი. ბუნებითი სამართლისა. იგი შედგენილია საგანმანათლებლო ფილოსოფიის იდეების შთაგონებით და განათლებული აბსოლუტიზმის თეორიისა და პრაქტიკის მიხედვით; მასში ასახულია ბევრი პროგრესული ზოგადზნეობრივი თუ სამართლეებრივი პრინციპი, მაგ., გაზიარებულია დებულება, რომ „უფრორე უმჯობეს არს ათისა დამნაშავისა განთავისეფლებაჲ, ვიდრე ერთისა უბრალოისა წარწყმედაჲ“ (მ. 187).
თავის საკოდიფიკაციო მუშაობაში დავითი ძირითადად ეროვნული ტრადიციის ნიადაგზე იდგა. საჭიროების კვალობაზე ახალისებდა და ავითარებდა ძველად მოქმედსა და თავისი დროის სამართლის ნორმებს. ამასთანავე, მას საქმის ცნობილი ცოდნით და მოხერხებულად, საქართველოს ვითარება-მოთხოვნილებასთან შეხამებულად გადმოაქვს თავის „სამართალში“ ეკატერინე II-ის განაწესის ზოგი დებულება, პეტრე I-ის სამხედრო წესდების ნორმები, ზოგი რამ რუსეთის მეფის ალექსი მიხეილის ძის 1649 წლის სჯულდებიდან და სხვა.
ხანგრძლივ საკოდიფიკაციო მუშაობაში დავითს ასულდგმულებდა იმედი, რომ მისი შეუპოვარი მეცადინეობა ქართლ-კახეთის სამეფოს აღსადგენად, თუნდაც შეკვეცილი თვითმმართველობის პირობით, ნაყოფს გამოიღებდა და მაშინ ეს ნაღვაწიც ქვეყანას გამოადგებოდა. ამ ვარაუდითვე მან რამდენიმე (უფრო ფორმის მხრივ და რედაქციულად) გადააკეთა თავისი „სამართალი“ რუსული ვარიანტადაც (1019 მუხლად) და მას „საქართველოს სამართლისა და კანონმცოდნეობის მიმოხილვა“ უწოდა.
„სამართალი ბატონისშვილის დავითისა“ ძვირფასი წყაროა ძველი ქართული პოზიტიური სამართლისა და მისი განვითარების ხაზის შესაცნობად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
Us (პიტერ გებრიელის ალბომი)
Us — პიტერ გებრიელის ალბომი, რომელშიც გამოყენებულია სხვადასხვა კუთხის ინსტრუმენტები, როკ და პოპ მუსიკის და სხვა ჟანრების ელემენტები. ალბომი გამოვიდა 1992 წლის 29 სექტემბერს. მის ჩაწერაში მონაწილეობდა მრავალი ცნობილი მუსიკოსი.
სქოლიო
კატეგორია:პიტერ გებრიელის ალბომები კატეგორია:1992 წლის ალბომები კატეგორია:Geffen Records-ის ალბომები კატეგორია:Real World Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები პიტერ გებრიელის პროდიუსერობით კატეგორია:ალბომები დენიელ ლანუას პროდიუსერობით
ლანგარუსი
ლანგარუსი (დ. ? ― გ. ძვ. წ. 335) — აგრიანელების მეფე, ალექსანდრე დიდის მეგობარი და მოკავშირე. ალექსანდრეს ბალკანეთის კამპანიის დროს ლანგარუსი მას ახლდა. მან მნიშვნელოვანი დახმარება გაუწია მაკედონელს აუტარიატელების დამარცხებით, რომლებიც აპირებდნენ მის არმიას დასხმოდნენ თავს პელიუმისკენ მიმავალ გზაზე. (იხ. პელიუმის ბრძოლა) ამ დახმარების გამო ალექასნდრე ლანგარუსს თავის ნახევარ დის კინანას ცოლად გაყოლებას შეპირდა, თუმცა ლანგარუსი უკან დაბრუნებისას ავად გახდა და გარდაიცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:ალექსანდრე მაკედონელის გენერლები კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 335
სინდი შერმანი
სინდი შერმანი (ინგლ. Cindy Sherman, დ. 19 იანვარი, 1954, გლენ-რიჯი, ნიუ-ჯერსი, აშშ) — ამერიკელი მხატვარი, ფოტოგრაფი, ცნობილი მისი კონცეპტუალური პორტრეტებით. ამჟამად ქალაქ ნიუ-იორკში ცხოვრობს. 1995 წლიდან მაკარტურის სტიპენდიანტია.
ბიოგრაფია
სინდი შერმანი დაიბადა გლენ-რიჯში, ნიუ-ჯერსი. დაბადებიდან მცირე ხანში, მისი იჯახი ლონგ-აილენდის მცირე დასახლება ჰანტინგტონში გადასახლდა. შერმანი სახვითი ხელოვნებით ბუფალოს შტატის კოლეჯში დაინტერესდა, სადაც დაიწყო კიდეც ხატვა. თუმცა სახვითი ხელოვნების ამ ფორმის ტექნიკური შეზღუდვებით იმედგაცრუებულმა მალევე ფოტოგრაფიაზე გადაინაცვლა. მან კოლეჯის დარჩენილი წლები ფოტოგრაფიას დაუთმო. მიუხედავად იმისა, რომ პირველ კურსზე ფოტოგრაფიის საგანში ჩაიჭრა, მან მომდევნო წელს იგივე საგანი ბარბარა ჯო რევილთან გაიარა, ვისგანაც პირველად ეზიარა კონცეპტუალური ხელოვნებისა და სხვა თანამედროვე ფორმების საფუძვლებს.
საინტერესო ცნობები
2010 წელს შერმანის თითქმის ექვსი ფუტის (1.8 მ) სიმაღლის ფერადი ფოტოილუსტრაცია "უსათაურო #153" (1985), რომელზეც თავად მხატვარი იყო გამოსახული როგორც ტალახმოცხებული გვამი, $2,7 მილიონად გაიყიდა. ხოლო 2011 წელს, ფოტონაბეჭდი უსახელო #96 $3.89 მილიონად გაიყიდა ქრისტის აუქციონზე. ეს იყო 1981 წელს დაბეჭდილი 10 ასლიდან ერთ-ერთი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი ფოტოგრაფები კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 1954 კატეგორია:დაბადებული 19 იანვარი
კასტილიონეს ბრძოლა (1706)
კასტილიონეს ბრძოლა (1706) — ბრძოლა გაიმართა კასტილიონესთან ახლოს, ლომბარდიაში, იტალიაში 1706 წლის 8 სექტემბერს ესპანეთის მემკვიდრეობისათვის ომის დროს. საფრანგეთის 12 000-იანი არმია თავს დაესხა ჰესენ-კასელთა 10 000-იან არმიას, რომელმაც ალყაში მოაქცია ქალაქი და აიძულა ისინი უკან დაეხიათ. ფრანგებმა მათ დიდი ზიანი მიაყენეს.
თუმცა, ბრძოლამ გავლენა არ მოახდინა საერთო სტრატეგიულ პოზიციაზე, რადგან იმპერიის სხვა გამარჯვებები ნიშნავდა იმას, რომ 1706 წლის ბოლოს საფრანგეთის ჯარები ლომბარდიაში იზოლირებულნი იყვნენ და მათი დანებება მხოლოდ დროის საკითხი იყო. ამან გამოიწვია მილანის კონვენცია 1707 წლის მარტში, რომელმაც მათ საშუალება მისცა თავისუფლად გაეყვანათ ჯარები, იმ პირობით თუ ყველა დანარჩენ გარნიზონს დატოვებდნენ, ამან ფაქტობრივად დაასრულა ომი იტალიის ჩრდილოეთ ნაწილში.
წინა მოვლენები
1705 წლის ბოლოსთვის საფრანგეთი და მისი მოკავშირეები აკონტროლებდნენ ჩრდილოეთ იტალიის უმეტეს ნაწილს, ასევე ვილფრანშის სავოიარულ ტერიტორიებს და სავოიის საგრაფოს, დღევანდელი საფრანგეთის ნაწილი. საიმპერატორო არმია იტალიაში ყოფნისას საკმაოდ გაძლიერდა, ინგლისმა და ჰოლანდიის რესპუბლიკამ გაგზავნეს 20000 კაციანი დამხმარე არმია, რომელიც მოიცავდა დამატებით 10000 ჯარს ჰესენ-კასელიდან, ასევე შესთავაზეს პრუსიასთან არსებული შეთანხმების განახლება.
1706 წლის საფრანგეთის მთავარი მიზანი იყო სავოიარის დედაქალაქის, ტურინის დაკავება. ლომბარდიაში იმპერიული ძალების ჩარევის თავიდან ასაცილებლად, ვანდომმა 19 აპრილს შეუტია კალცინატოს და დახია მისი ჯარი ტრენტოს პროვინციაში.12 მაისს, მისმა მოადგილემ დე ლა ფეილიამ 48000 კაციანი არმიით მიაღწია ტურინამდე და დაასრულა ქალაქის ბლოკადა 19 ივნისს.პრინცი ევგენი სავოიელი დაბრუნდა ვენიდან და დარჩენილი ჯარები ვერონის პროვინციაში წაიყვანა გერმანიის კონტიგენტების ლოდინში. ივლისის დასაწყისში, ვერონას ირგვლივ 30 000 ჯარისკაცი იმყოფებოდა 40 000 ფრანგის პირისპირ, მდინარე მინჩოსა და ადიჯეს შორის.
საფრანგეთის პოზიცია ძალიან მდგრადი ჩანდა, მაგრამ მაისში რამილისის ბრძოლაში დამარცხება ნიშნავდა იმას რომ, ვენდომი და ყველა ხელმისაწვდომი ჯარისკაცი საფრანგეთის ჩრდილოეთ ნაწილში გაიგზავნებოდნენ. ტურინის ალყა გაგრძელდა და მიუხედავად იმისა, რომ ჰესენ-კასელები ჯერ კიდევ არ იყვნენ ჩასული, ივლისის შუა რიცხვებისთვის პრინცი ევგენი ვეღარ შეძლებდა შეტევის გადადებას. ახალი ფრანგი სარდალი იტალიაში, ლუი XIV-ის ძმისშვილი, ფილიპ II, ორლეანის ჰერცოგი გაჰყვა მას, ხოლო ალპური უღელტეხილების დასაცავად, მან დატოვა ჟაკ ელეონორ რუქსელ დე გრანსი და 23000 კაცი.
ბრძოლა
გოიტოდან ჯარის გაყვანა იყო მედავის გეგმის ნაწილი, მას სურდა შეეკრიბა ჯარი სხვადასხვა გარნიზონებიდან წამოყვანილი მეომრებით, ისე რომ ამის შესახებ მოწინააღმდეგეს ვერაფერი გაეგო. ამ გეგმის შედეგად მან შეკრიბა 8000 ქვეითი და 4000 მხედარი, რომლებმაც გადალახეს მდინარე ოლო და შეუტიეს მოწინააღმდეგის ჯარს 8 სექტემბერს, შუადღისას. მისი კორპუსის გაყოფის გამო, ფრედრიკი რიცხობრივ უმცირესობაში იყო. პირველი თავდასხმები მოიგერიეს, მაგრამ კავალერიამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ირლანდიელი დევნილი არტურ დილონი, შეუტია მარცხენა ფლანგს მაშინ როდესაც ისინი პოზიციას იცვლიდნენ და მთლიანად გაანადგურა. შემდეგ მედავი თავს დაესხა კასტილიონეს გარეთ მყოფებს, რომელთაგანაც ბევრი დანებდა. საფრანგეთის მსხვერპლი შეადგენდა, 1000 მოკლულს და დაჭრილს, ჰესიანების დანაკარგი კი დაახლოებით 1500 მოკლულს და დაჭრილს, ამასთანავე 2500 ტყვედ ჩავარდნილს შეადგენდა.
დარჩენილი ნაწილი ვალეჯოს დაესხა თავს. მარლბოროს ჰერცოგისთვის მიწერილ წერილში, რომელიც 11 სექტემბრით თარიღდება, ფრედერიკმა განაცხადა, რომ მისი ძალები დასუსტებული იყო ავადმყოფობის გამო, მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ მათ თავდაპირველად ფრანგები უკან დახკეს, არტილერიის ნაკლებობამ აიძულა ისინი, რომ თავადაც უკან დაეხიათ. 29 სექტემბრით დათარიღებული მარლბოროს პასუხი მაამებლობის შედევრია.
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:ავსტრიის ბრძოლები კატეგორია:ბრძოლები კატეგორია:ესპანური მემკვიდრეობისათვის ომის ბრძოლები კატეგორია:ლომბარდიის ბრძოლები კატეგორია:1706 წელი საფრანგეთში კატეგორია:1706 წელი იტალიაში
რიაშუ-დი-სანტანა (ბაია)
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 30 651 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 698.465 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11.36 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
მაუნტ-სცენერი
მაუნტ-სცენერი (Mount Scenery) — პოტენციურად აქტიური სტრატოვულკანი კარიბის ნიდერლანდებზე, კუნძულ საბაზე. ლავური გუმბათია. სიმაღლე — 877 მეტრი. ამჟამად წარმოადგენს ნიდერლანდების უმაღლეს წერტილს. უკანასკნელი რეგისტრირებული ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1640 წელს, რომელსაც თან ახლდა აფეთქება და პიროკლასტური ნაკადის წარმოქმნა. მწვერვალი ხშირად ნისლშია გახვეული. მაუნტ-სცენერი საბის ეროვნული პარკის ნაწილია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიდერლანდების ვულკანები კატეგორია:საბა (კუნძული)
ქობულაშვილი
საკუთარი სახელი ქობულაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ქართული გვარები
საქართველო XIII საუკუნეში
საქართველო XIII საუკუნეში მოექცა მონღოლების ბატონობის ქვეშ, რამაც დაასრულა საქართველოს ოქროს ხანა. ამავე საუკუნეში გაჩნდა საქართველოს ერთიანი სამეფოს დაშლის პირველი ნიშნები ორმეფობის, დასავლეთ საქართველოს და სამცხე-საათაბაგოს ცალკე პოლიტიკურ ერთეულებად ჩამოყალიბების სახით.
ჯალალედინის ლაშქრობები
1223 წლის თებერვალში საქართველოს სამეფოს მეფედ ეკურთხა გარდაცვლილი გიორგი IV ლაშას და რუსუდანი. ეს იყო მეორე და უკანასკნელი შემთხვევა, როცა საქართველოს მეფე ქალი გახდა. 1225 წელს მას მოუწია ხვარაზმის სახელმწიფოსთან დაპირისპირება. ხვარაზმი 1220-იან წლებში მონღოლებმა დალაშქრეს. მონღოლთაგან დევნილი ხვარაზმის შაჰი ჯალალედინი 1225 წლის ზაფხულში საქართველოს შეესია. საქართველოში ელოდნენ ჯალალედინის შემოსევას. რუსუდანმა ქართველთა ლაშქრის სარდლად ივანე I მხარგრძელი დანიშნა.
ჯალალედინმა თავდაპირველად დვინის სანახები დალაშქრა, თუმცა ქალაქში არ შესულა. პირველი ბრძოლა მოხდა გარნისთან. ბრძოლაში ხვარაზმელებმა გაიმარჯვეს, ქართველებმა დაკარგეს 20 ათასი ადამიანი. ბრძოლის დროს კლიდადნ მოწყვეტილმა ლოდმა მოკლა ქართველთა ავანგარის სარდალი ივანე ახალციხელი, ხოლო მისი ძმა შალვა ახალციხელი ტყვედ ჩავარდა და მალე ის სიკვდილით დასაჯეს. ქართველთა დამარცხების მიზეზები იყო ივანე მხარგრძელის გაუბედავი მოქმედებები, მისი ქიშპობა შალვა და ივანე ახალციხელებთან და ჯალალედინის სამხედრო-სტრატეგიული ნიჭი. გარნისის ბრძოლაში მოპოვებული წარმატების შემდეგ ჯალალედინა დვინი აიღო და თბილისზე ლაშქრობას აპირებდა, მაგრამ თავრიზში მოუწია დაბრუნება.
ჯალალედინი საქართველოში ხელახლა 1226 წლის ზამთარში შეიჭრა და ლორესა და გაგის ველების გავლით მიადგა თბილისს. რუსუდანმა დატოვა თბილისი და დასავლეთ საქართველოში გადავიდა. თბილისის დაცვა კი მემნა და ბოცო ჯაყელებს დაავალა. ჯალალედინმა თბილისზე შეტევა 8 მარტს დაიწყო. თბილისი ციხეებით კარგად დაცული ქალაქი იყო, მაგრამ ქალაქში მყოფმმა მუსლიმებმა 9 მარტს ხვარაზმელებს ქალაქის კარი გაუღეს, ხოლო მემნა ბოცოსძე ღალატით მოკლეს. ბოცო ჯაყელი ისნის ციხეში გამაგრდა და რუსუდანს დახმარებას სთხოვდა, მაგრამ რუსუდანის ბრძანებით ეს ციხეც მალევე დაცალეს და ქალაქი ჯალალედინს დაუთმეს. ხვარაზმელთა მხარეს გადავიდა და კვლავ ისლამი მიიღო რუსუდანის მეუღლემ ღიას ად-დინმა. ჯალალედინმა თბილისი ააოხრა და ქალაქის მოსახლეობას არნახული სისასტიკით გაუსწორდა. ის მოსახლეობას ისლამის მიღებას აიძულებდა, იძულებით წინადაცვეთას უტარებდა.
მისი ბრძანებით სიონის ტაძრის გუმბათი დაანგრიეს, მის ნაცვლად კი ტახტი დადგეს სადაც ჯალალედინი დაჯდა. გუმბათამდე დიდი კიბე აღმართეს, კიბის ძირში კი ხატები დაყარეს და ქრისტიანებს აიძულებდნენ ხატები ფეხით გაეთელათ. ვინც ამას არ შეასრულებდა, თავს კვეთდნენ. მემატიანის ცნობით ასი ათასი მოწამე დაიღუპა.
თბილისი გაიძარცვა, ხვარაზმ-შაჰმა უზარმაზარი სიმდიდრე იგდო ხელთ. ხვარაზმელებმა საქართველოს სხვა კუთხეებიც მოარბიეს. 1226 წლის ივნისში ჯალალედინმა საქართველო დატოვა და აქაური ჯარის სარდლობა შარაფ ალ-მულქის ჩააბარა. ქართველებმა პარტიზანული თავდასხმებით შარაფ ალ-მულქი ძლიერ შეავიწროვეს, ამიტომ იმავე წლის სექტემბერში ჯალალედინი კვლავ დაბრუნდა საქართველოში. ის შეეცადა ანისის, კარისა და ხლათის აღებას. ამ უკანასკნელზე ჯალალედინმა 1226 წლის ნოემბერ-დეკემბერში სამჯერ მიიტანა იერიში. ამ ქალაქების აღება ხვარაზმ-შამ ვერ შეძლო. 1226 ლის ბოლოს ქართველებმა თბილისზე გაილაშქრეს, ქალაქი აიღეს და იქედან ხვარაზმელები განდევნეს, მაგრამ ქალაქის შენარჩუნების იმედი არ ჰქონდათ, ამიტომ გადაწვეს და უკან დაბრუნდნენ. 1228 წლის დასაწყისში გაიმართა ბოლნისის ბრძოლა, რომელშიც ქართველები ხვარაზმელებთან კვლავ დამარცხდნენ. ჯალალედინი 1231 წელს მოკლე ქურთისტანში.
მონღოლთა ბატონობა
1231 წელს საქართველოს სამხრეთ საზღვრებს მონღოლები მიადგნენ. საქართველოს სამეფო კარი შეეცადა კავშირის დამყარებას ეგვიპტის სასულთნოსთან, თუმცა უშედეგოდ. შემდეგ შეეცადა მონღოლთა ყურადღება რუმის სასულთნოზე გადაეტანა და ის დალაშქრა. საპასუხოდ, რუმის სასულთნომ დალაშქრა ტაო. 1233 წელს რუსუდანი იძულებული გახდა ზავი დაედო რუმის სასულთნოსთან და რუმის სულთანს ქეი-ხოსროვ II-ს 1237 წელს მიათხოვა ქალიშვილი თამარი. დქართველთა ცდა, შეეკრათ ანტიმონღოლური კოალიცია, წარუმატებლად დასრულდა. უშედეგო აღმოჩნდა დახმარების მიღების მიზნით რომის პაპთან ურთიერთობაც.
1242 წლისთვის მონღოლებმა მთელი აღმოსავლეთ საქართველო დაიკავეს. დასავლეთ საქართველოში ისინი არ გადასულან. 1243 წელს მონღოლებმა რუმის სასულთნო დაამარცხეს. ქუთაისში მყოფმა რუსუდანმა მონღოლებთან დაზავება გადაწყვიტა. ზავი დაიდო 1243 წელს. საქართველოს სამეფომ მონღოლთა საყაენოს ვასალობა და ხარკის გადახდა იკისრა. ქართველებს მონაწილეობა უნდა მიეღოთ მონღოლთა ლაშქრობებში. აღმოსავლეთ საქართველოში მონღოლთა ჯარი იდგებოდა. მონღოლები არ შეხებიან საქართველოს ეკლესიას და ყაენმა დიდი პატივით მიიღო კათოლიკოს-პატრიარქი ნიკოლოზ III, დაასაჩუქრა და წყალობის სიგელი უბოძა. რუსუდანმა მონღოლთა კარზე დასამტკიცებლად გაგზავნა მისი ძე დავითი, რომელიც 1230 წლიდან თანამოსაყდრედ ესვა.
ორმეფობა
1245 წელს რუსუდანი გარდაიცვალა. ქვეყანა უმეფოდ დარჩა, რადგან მეფობის დასადასტურებლად ყარაყორუმში წასული დავითი არ ჩანდა. საქართველოს სამეფო კარმა მეფობისთვის გამოძებნა გიორგი IV ლაშას უკანონო შვილი დავითი, რომელიც ათი წლის განმავლობაში რუმის სულთნის კარზე იმყოფებოდა, რამდენიმე წელი კი იქვე დილეგში ჰყავდათ რუსუდანისვე ბრძანებით. დავითიც მონღოლთა კარზე გაგზავნეს დასამტკიცებლად. ბიძაშვილ-მამიდაშვილები ერთმანეთს ყაენის კარზე შეხვდნენ. ყაენ გუიუქის გადაწყვეტილებით ტახტზე ორივე დაამტკიცეს. ასაკის მიხედვით მათ მონღოლურ ენაზე დავით უფროსი და დავით უმცროსი ეწოდათ.
მეფეთა დაბრუნებამდე მონღოლებმა საქართველო დაყვეს სამხედრო ერთეულებად დუმნებად. დუმნების სათავეში ქართველი ფეოდალები ჩააყენეს. სულ შეიქმნა ცხრა დუმანი და თითოეულს 10 ათასი მოლაშქრე უნდა გამოეყვანა და ხარკი გადაეხადა. ქართველებისთვის მონღოლა სამხედრო ბეგარა მძიმე მოსახდელი იყო. განსაკუთრებით რთული აღმოჩნდა ალამუთის ციხის ალყაში მონაწილეობა. ქართველები მონაწილეობდნენ ბაღდადის აღებაშიც. ქართველმა დიდებულებმა აჯანყება გადაწყვიტეს და ჯავახეთში კოხტასთავის ციხეში შეიკრიბნენ. კოხტასთავის შეთქმულება მონღოლთათვის ცნობილი გახდა და შეთქმულები შეიპყრეს. გადარჩა მხოლოდ ცოტნე დადიანი. დადიანმა შეიტყო, რომ დაპატიმრებულ დიდებულებს ანისის ახლოს აწამებდნენ. ის საკუთარი ნებით შეუერთდა თანამემამულეებს.მონღოლებმა დიდებულები გაათავისუფლეს.
[[სურათი:Mongol_Empire_map.gif|thumb|350px|
]] 1247 წლის დასაწყისში საქართველოში დამტკიცებული მეფეები ჩავიდნენ. მათ დაიწყეს ქვეყნის მოწესრიგება, თუმცა მონღოლური მმართველობის პირობებში ეს სკამაოდ რთული იყო. მუნქე ყაენის მმართველობის დროს მონღოლებმა მთელ იმპერიაში საყოველთაო აღწერა ჩაატრეს. 1254 წელს მათ აღწერეს საქართველო. აღწერის შემდეგ საქართველოს ყოველწლიურად მონღოლთა სასარგებლოდ 90 000 მეომარი უნდა გამოეყვანა. აღწერის მონაცემების მიხედვით განხორციელდა დაბეგვრა. ერთ-ერთი მძიმე გადასახადი იყო სასოფლო სამეურნეო მალი, რომელიც მოსავლის 60 %-ს შეადგენდა. გლეხი იხდიდა პირუტყვის საბალახო გადასახადს ყაფჩერს. ხელოსნებისა და ვაჭრებისთვის დადგენილი იყო გადასახადი ტამღა. გარდა ამისა, გლეხებს ევალებოდათ მონღოლი მოხელეებისთვის აგებული სადგურების, იამების შენახვა-მომარაგება. არსებობდა კიდევ რამდნეიმე მუდმივი თუ არარეგულარული გადასახადი. გადასახადების სიმძიმემ გამოიწვია სოფლების და ქალაქების დაცარიელება, შიმშილი.
1259 წელს დავით ნარინი აჯანყდა. აღმოსავლეთ საქართველო ამ დროს უკვე ახალი მონღოლური საყაენოს, ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს შემადგენლობაში შედიოდა. აჯანყების ჩასახშობად გაგზავნილი არღუნ ნოინი ქართველებმა დიდი მსხვერპლის ფასად დაამარცხეს. ჰულაგუ ყაენმა ახალი, უფრო დიდძალი ჯარი გაგზავნა საქართველოში. დავით ნარინმა ბრძოლას თავი აარიდა და დასავლეთ საქართველოში გაიხიზნა, სადაც ის იქაურმა დიდებულებმა იმერეთის მეფედ გამოაცხადეს. საქართველოს სამეფო ორად გაიყო. ეს დაყოფა დაახლოებით 80 წლის განმავლობაში გაგრძელდა.
დავით ულუ, რომელიც დავით ნარინის აჯანყებაში არ მონაწილეობდა, ერთი წლის შემდეგ თავად აჯანყდა. მან ჯავახეთში ყოფნისას უარი თქვა მონღოლთა სასმსახურზე და ევგიპტის ლაშქრობაში მონაწილეობაზე. მეფის ამ გადაწყვეტილებას ზოგი დიდებული არ დაეთანხმა, მეფეს განუდგა და მონღოლებს ეახლა. მათ შორის იყვნენ ივანე II მხარგრძელი, გრიგოლ სურამელი, კახა ახალქალაქის ერისთავი და სხვები. მეფის ერთგული დარჩა სარგის I. არღუნ ნოინმა დააპატიმრა ბიჯნისის ციხესიმაგრეში მყოფი დავით ულუს ოჯახი, თითონ კი ჯარით, რომლის შემადგენლობაში ქართველებიც იყვნენ, სამცხისკენ დაიძრა. გორთან გამართულ ბრძოლაში არღუნ ნოინის 20-ათასიანმა ჯარმა დაარმცხა დავით ულუს 8-ათასიანი ჯარი. დავით ულუ სამცხეში გაიხიზნა, არღუნი კი ურდოში დაბრუნდა. 1261 წელს ის ხელახლა დაბრუნდა დავით ულუს საბოლოოდ დასამარცხებლად. 20 დღის განმავლობაში არბევდნენ მონღოლები სამცხეს, აგრამ დავით ულუ მაინც ვერ შეიპყრეს. მონღოლებმა შურისძიების მიზნით მოკლეს დავითის მეუღლე გვანცა დედოფალი და სარგის ჯაყელის სიძე ზაქარია ამირსპასალარი. დავით ულუმ გადაწყვიტა დანებებოდა ყაენის კარზე წასულიყო პატიების თხოვნისთვის.
ჰულაგუ ყაენმა აპატია დავით ულუს აჯანყება, რადგან ამ დროს ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს ჩრდილოეთიდან დაემუქრა ოქროს ურდო. ორ მონღოლურ საყაენოს შორის ომმა მნიშვნელოვნად დააზარალა კავკასია. ომი აზერბაიჯანის გამო მიმდინარეობდა. ოქროს ურდოს ყაენი ბერქა ორჯერ შეესია კავკასიას 1262-1263 და 1265 წლებში. ორივეჯერ ქართველები ჰულაგუინათა მხარეს იბრძოდნენ. ამ ომის დროს განადგურდა ქალაქები რუსთავი, ხორნაბუჯი და ხუნანი. ომი გაგრძელდა 1266-1268 წლებში, რა დროსაც განადგურდა სამხრეთ საქართველო და სომხითი. მონღოლთა ომების დროს საქართველოს ტერიტორიაზე დასახლება დაიწყეს ოქროს ურდოსგან დევნილმა ოსებმა. ოსები დავით ულუმ ჰულაგუ ყაენის ბრძანებით დაასახლა თბილისში, დმანისსა და ჟინვალში.
1266 წელს აბაღა-ხანმა სამცხე უშუალო სამფლობელოდ, ხასინჯუდ გამოაცხადა. ასე გაჩნდა კიდევ ერთი ფეოდალური ერთეული სამცხე-საათაბაგო. 1270 წელს დავით ულუ გარდაიცვალა.
ანდრეს პალოპი
ანდრეს პალოპ სერვერა — (დ. 22 ოქტომბერი, 1973, ესპანეთი) — ესპანელი ფეხბურთელი. თამაშობს საფეხბურთო კლუბ „სევილიაში“ მეკარის პოზიციაზე. ესპანეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებთან ერთად მან მოიგო ევროპის ჩემპიონატი 2008 წელს.
საქართველო XIII საუკუნეში
დემეტრე II თავდადებული
დემეტრე II-ს ერთროულად სამი ცოლი ჰაყვდა. ერთი იყო თეოდორა ტრაპიზონელი, კომნენოსების გვარისა. მეორე ცოლად ჰყავდა მონღოლი სოლღარი. მესამე ცოლად კი ბექა ჯაყელის ასული ნათელა. დემეტრემ სადუნ მანკაბერდელს მესამე ცოლად გააყოლა და თამარი. კათოლიკოს-პატრიარქი ნიკოლოზ III ამხელდა მეფესა და მის ათაბაგს, მაგრამ ამაოდ. 1281 წელს სადუნ მანკაბერდელი გარდაიცვალა. დემეტრემ ამირსპასალარობა უბოძა სადუნის შვილს ხუტლუბუღას, მაგრამ ათაბაგად დანიშნა მასთან დაპირისპირებული ტარსაიჭ ორბელი.
ანდრეს პალოპი
კარიერა
ანდრეს პალოპი არის საფეხბურთო კლუბ „ვალენსიის“ აღზრდილი სადაც დაიწყო მან კარიერა. იქ ის იყო სანტიაგო კანისარესის დუბლიორი. 1997-1999 წლის სეზონებში ის განათხოვრებული იყო „ვილიარეალში“. 2005 წელს კი „სევილიის“ რიგებში ჩაირიცხა და ის კლუბის ძირითადი მეკარე გახდა.
საქართველო XIII საუკუნეში
დემეტრე II თავდადებული
ჰულაგუიანთა ურდოში ყაენ აჰმედ თოგუდანს დაუპირისპირდა ძმისშვილი არღუნ-ხანი, რომელმაც თოგუდანი ტახტიდან ჩამოგადო. დემეტრემ არღუნს დაუჭირა მხარი და მასთან კარგი ურთიერთობა ჰქონდა. დემეტრეს კარგი ურთიერთობა ჰქონდა არღუნის პირველ ემირ ბუღასთანაც, რომელსაც დემეტრეს ქალიშვილი რუსუდანი ჰყავდა ცოლად. 1289 წლის დასაწყისში ბუღა შეთქმულების ბრალდებით შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს. არღუნმა დაიბარა ბუღას ყველა ახლობელი და ნათესავი, მათ შორის დემეტრეც. დემეტრემ შეკრიბა ქვეყნის დიდებულები და მათ ამცნო გადაწყვეტილების შესახებ, რომ ყაენის კარზე წასულიყო. დიდებულებმა მას აფხაზეთში ან მთიულეთში გახიზვნა შესთავაზეს. დემეტრეს გადაწყვეტილებას მხარი დაუჭირა კათოლიკოს-პატრიარქმა აბრაჰამ I-მა.
ანდრეს პალოპი
საინტერესო ფაქტები
2007 წლის 15 მარტს უეფას თასის 1/8 ფინალის საპასუხო შეხვედრაში „სევილია“ საკუთარ მოედანზე დონეცკის „შახტართან“ აგებდა 1:2-ს. მსაჯის მიერ დამატებულ დროში მეტოქის საჯარიმოში ჩასულმა მეკარემ მოახერხა უკრაინული გუნდის კარში თავით გოლის გატანა და ანგარიში გაათანაბრა. დამატებით ტაიმში კი „სევილელებმა“ კიდევ ერთი გოლი გაიტანეს და შემდეგ ეტაპზე გავიდნენ. ფინალში კი პალოპის გუნდი „ესპანიოლს“ დაუპირისპირდა, სადაც პალოპმა 11 მეტრიანების სერიაში 3 პენალტის მოგერიება მოახერხა და გუნდს გამარჯვება მოუტანა.
საქართველო XIII საუკუნეში
დემეტრე II თავდადებული
. დემეტრე ჩავიდა ყაენთან და შეეცადა დაერწმუნებინა ის მის უდანაშაულობაში. არღუნს არ ჰქონდა გადაწყვტილი დემეტრეს სიკვდილით დასჯა, რადგან არ იცოდა, ვინ დაესვა მეფედ მის ნაცვლად. გადამწყვეტი როლი შეასრულა დემეტრეზე განაწყენებულმა ხუტლუბუღამ, რომელმაც ყაენს მეფის ტახტზე დასასმელად დავით ნარინის ძე ვახტანგი შესთავაზა. 1289 წლის 12 მარტს მოვაკანში, მტკვრის პირას დემეტრეს თავი მოჰკვეთეს. მის ცხედარს მონღოლები იცავდნენ, რათა ქართველებს არ წაეღოთ. კათოლიკოს-პატრიარქმა მცველები მოისყიდა თბილისში მიავალ მეთევზეებს ცხედარი მცხეთამდე წააღებინა.
ანდრეს პალოპი
საინტერესო ფაქტები
ესპანეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებთან ერთად მან მოიგო ევროპის ჩემპიონატი 2008 წელს.
საქართველო XIII საუკუნეში
საქართველო XIII საუკუნის ბოლო წლებში
საქართველოში გამეფდა ვახტანგ II. მა ყაენმა ცოლად თავისი და ოლჯათი შერთო. ხუტლუბუღამ ვახტანგის გამეფებით მისთვის სასურველი ათაბაგობაც მიიღო. მალე ხუტლუბუღამ აღარ მოისურვა ვახტანგის მეფობა და დემეტრე II-ის ძის დავითის გამეფება მოინდომა. ხუტლუბუღამ ეს ვერ მოახერხა, რაგან ვახტანგი მტკიცედ მეფობდა, მაგრამ ვახტანგ II მალე გარდაიცვალა 1292 წელს. ქეღათუ-ყაენმა მეფედ დაამტკიცა დავით VIII, რომელსაც ცოლად შერთო ვახტანგის ქვრივი ოლჯათი. დავითს კარგი ურთიერთობა ჰქონდა ქეთაღუსთან და მის მომდევნო ყაენთან ბაიდუსთან. 1295 წელს ბაიდუს ტახტი წაართვა ყაზან-ყაენმა. დავითმა უარი განაცხადა ახალ ყაენთან წასვლაზე. მას ეშინოდა, რომ მამის, დემეტრეს მსგავსად სიკვდილით დასჯიდნენ. ამის გამო მონღოლები პერიოდულად აოხრებდნენ ქვეყანას, დავითი კი მთიულეთში იმალებოდა. დავითი შეეცადა დაკავშირებოდა ოქროს ურდოს და გამოეყენებინა ისინი, რამაც ყაზან-ყაენი კიდევ უფრო განარისხა და დიდი ჯარი შეუსია საქართველოს. მონღოლების მხარე ეჭირა ზოგიერთ დიდებულს და გორის მახლობლად დასახლებულ ოსებს.
ანდრეს პალოპი
ტიტულები
🇪🇸 ვალენსია 🇪🇸 სევილია 🇪🇸 ეროვნული ნაკრები
საქართველო XIII საუკუნეში
საქართველო XIII საუკუნის ბოლო წლებში
მონღოლებს დავითის შეპყრობისიმედი გადაეწურათ, ამიტომ საქართველოს სამეფოს ტახტზე 1298 წელს დაამტკიცეს მისი უმცროსი ძმა ვახტანგ III, ხოლო 1299 წელს „თბილისის მეფედ“ დანიშნეს გიორგი V, დემეტრე თავდადებულის უმცროსი ძე.
ანდრეს პალოპი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1973 კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:სევილიის ფეხბურთელები კატეგორია:ვილიარეალის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 22 ოქტომბერი
საქართველო XIII საუკუნეში
ლიტერატურა
XIII კატეგორია:XIII საუკუნე
რაფაელ ბენიტესი
მინიატიურა|მარჯვნივ რაფაელ ბენიტეს მაუდესი (დ. 16 აპრილი, 1960) — ყოფილი ესპანელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო მწვრთნელი. ამჟამად არის საფეხბურთო „რეალ მადრიდის“ მწვრთნელი. წარსულში წვრთნიდა ისეთ კლუბებს, როგორიცაა „ვალენსია“, „ლივერპული“, „ჩელსი“ და „ნაპოლი“. ითვლება ყველაზე წარმატებულ მწვრთნელად ვალენსიას ისტორიაში, რადგან სამ წლიანი მმართველობის პერიოდში ორჯერ მოაგებინა კლუბს ესპანეთის ჩემპიონატი და ერთხელ უეფას თასი. 2004 წელს რაფაელ ბენიტესი ლივერპულის მთავარი მწვრთნელის პოსტზე დაინიშნა. ბენიტესმა გუნდი ორჯერ (2005 და 2007) გაიყვანა ჩემპიონთა ლიგის ფინალში და მოიგო ორიდან ერთი ფინალი 2005 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1960 კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები კატეგორია:რეალ ვალიადოლიდის მწვრთნელები კატეგორია:ოსასუნას მწვრთნელები კატეგორია:ტენერიფეს მწვრთნელები კატეგორია:ვალენსიის მწვრთნელები კატეგორია:ლივერპულის მწვრთნელები კატეგორია:მილანის ინტერის მწვრთნელები კატეგორია:ჩელსის მწვრთნელები კატეგორია:ნაპოლის მწვრთნელები კატეგორია:მადრიდის რეალის მწვრთნელები კატეგორია:ნიუკასლ იუნაიტედის მწვრთნელები კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:დაბადებული 16 აპრილი
სოფრონიო-ესპანიოლა
სოფრონიო-ესპანიოლა (ოფიციალურად სოფრონიო-ესპანიოლის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Sofronio Española) ― მეორე კლასის მუნიციპალიტეტი პალავანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 37 416 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 9 ბარანგაის.
პუსანი
პუსანი — უდიდესი საპორტო ქალაქი კორეის რესპუბლიკაში. მოსახლეობა 2022 წლის მონაცემებით 3,331,444 კაცი იყო. პუსანი, სეულის შემდეგ, მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეორე ქალაქია ქვეყანაში.
დაძმობილებული ქალაქები
პუსანის დაძმობილებული ქალაქები და პროვინციები არიან:
პუსანის პორტს ასევე ჰყავს 6 დაძმობილებული პორტი.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
გუატირე
გუატირე (Guatire) — ქალაქი ჩრდილოეთ ვენესუელაში. მირანდას შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქ გუატირეს მოსახლეობა შეადგენს 200,417 ათ. კაცს. დაარსების თარიღი უცნობია. თავდაპირველად მის ადგილას სახლობდნენ უბრალო ქრისტიანები, მონები და სხვ. XVIII საუკუნის ბოლოს გუატირე იყო ჩრდილოეთ ვენესუელის ერთ-ერთი დასახლება, სადაც ხუან ფრანსისკო დე ლეონის აჯანყების გაერთიანებას წარმოადგენდა გიპუსკოას კამპანიის წინააღმდეგ ბრძოლაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
მეფე-ზარბაზანი
„მეფე-ზარბაზანი“ (Царь-пушка) — სამსხმელო ხელოვნების ძეგლი რუსეთში, ქალაქ მოსკოვში. ჩამოსხმულია 1586 წელს ოსტატ ანდრეი ჩოხოვის მიერ. წარმოადგენს შუა საუკუნეების საარტილერიო იარაღს. სიგრძე 5,34 მ, მასა 39,3 ტ. კალიბრი 890 მმ. განკუთვნილი იყო კრემლის თავდაცვისათვის, თუმცა არც ერთხელ არ გაუსროლიათ. შემკობილია რელიფური სარტყლებით, მათ შორის თედორე I-ის გამოსახულებით. ლაფეტი გაკეთდა 1835 წელს. განლაგებულია მოსკოვის კრემლის ტერიტორიაზე, „მეფე-ზარის“ გვერდით. ბრინჯაოსგან ჩამოსხმული ზარბაზანი გაკეთდა თედორე I-ის ბრძანებით.
სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:მოსკოვის კრემლი
საწყისები
„საწყისები“ — ევკლიდეს მთავარი ნაშრომი. დაწერილია დაახლოებით ძვ. წ. 300 წელს და მიძღვნილია გეომეტრიის სისტემატიკურ წყობაზე.
„საწყისები“ — ეს არის ანტიკური გეომეტრიისა და ანტიკური მათემატიკის სათავე. თუმცა პროკლე წერს, რომ ამგვარი ნაშრომები ევკლიდემდეც იყო. მისი სიტყვებით, „საწყისები“ დაწერილი იყო ჰიპოკრატე ქიოსელის მიერ.
„საწყისების“ ტექსტი საუკუნეების განმავლობაში დისკუსიების თემა იყო, მის შესახებ მრავალი კომენტარია დაწერილი. ანტიკური კომენტარებიდან ჩვენამდე მოაღწია პროკლეს კომენტარმა. ის მოკლედ გვამცნობს ბერძნული მათემატიკის ისტორიას, განიხილავს ევკლიდესა და არისტოტელეს მეთოდების ურთიერთკავშირს.
„საწყისებმა“ უდიდესი გავლენა იქონიეს მათემატიკის განვითარებაზე ანტიკური პერიოდიდან თანამედროვეობამდე. წიგნი თარგმნილია მრავალ ენაზე. გამოცემების რაოდენობით „საწყისებს“ ბადალი არ ჰყავს.
ალბერტ აინშტაინი ასე აფასებდა „საწყისებს“: „ამ გასაოცარმა ნაწარმოებმა კაცობრიობის გონებას თავდაჯერებულობა მისცა, რაც აუცილებელი იყო მისი შემდგომი შემოქმედებისთვის. ვინც ახალგაზრდობაში ამ ქმნილებით არ ყოფილა აღტაცებული, ის არ დაბადებულა თეორიული გამოკვლევებისთვის“.
წიგნების მოკლე მიმოხილვა
„საწყისების“ ყოველი წიგნი იწყება განსაზღვრებებით. პირველ წიგნში განსაზღვრებებს მოსდევს აქსიომები და პოსტულატები, შემდეგ არის წინადადებები, რომლებიც იყოფა ამოცანებად და თეორემებად.
პირველი წიგნი
პირველი წიგნი იწყება განსაზღვრებებით. განსაზღვრებებს ევკლიდე ურთავს პოსტულატებს, რომლებიდანაც აღსანიშნავია მეხუთე პოსტულატი: თუ მონაკვეთი, რომელსაც კვეთს ორი წრფე, ადგენს შიგა ცალმხრივმდებარე კუთხეებს, ისე, რომ მათი ჯამი 180 გრადუსზე ნაკლებია, მაშინ მათი უსასრულოდ გაგრძელებისას ისინი გადაიკვეთებიან.
პოსტულატებს მოსდევს აქსიომები, აქსიომებს - თეორემები, რის შემდეგაც განხილულია სამკუთხედების ტოლობის თვისებები, თორემები პარალელოგრამებსა და პარალელურ მონაკვეთებზე; ე.წ. ადგილობრივი თეორემები სამკუთხედების ფართობების ტოლობაზე. პირველი წიგნი მთავრდება პითაგორას თეორემით.
II—XIII წიგნების მოკლე მიმოხილვა
II წიგნი — ე.წ. „გეომეტრიული ალგებრის“ თეორემები.
V წიგნი — ურთიერთობის ზოგადი თეორია, შემუშავებული ევდოქს კნიდოსელის მიერ.
VI წიგნი — სწავლება გეომეტრიული ფიგურების მსგავსების შესახებ. ეს წიგნი ამთავრებს ევკლიდეს პლანიმეტრიას.
VII, VIII და IX წიგნები მიძღვნილია თეორიულ არითმეტიკაზე. ევკლიდე განიხილავს ნატურალურ რიცხვებს. აქ ჩამოყალიბებულია გაყოფისა და პროპორციის თეორიები, მტკიცდება მარტივი რიცხვების უსასრულო სიმრავლე; მოყვანილია ევკლიდეს ალგორითმი უდიდესი საერთო გამყოფის საპოვნელად, აგებულია ლუწი სრულყოფილი რიცხვები. ევკლიდე ასევე ამტკიცებს გეომეტრიული პროგრესიის ჯამის ფორმულას.
X წიგნი — არათანაზომიერი სიდიდეების კლასიფიკაცია. ეს ნაწილი არის ყველაზე დიდი „საწყისის“ წიგნებიდან.
XI წიგნი — სტერეომეტრიის დასაწყისი: მონაკვეთებისა და სიბრტყეების ურთიერთგანლაგების თეორემები; თეორემები პარალელეპიპედისა და პრიზმის მოცულობის შესახებ.
XII წიგნი — თეორემები პირამიდებსა და კონუსებზე, რომლებიც მტკიცდება ამოწურვის მეთოდით.
საერთო ჯამში „საწყისები“ მოიცავს ანტიკური მათემატიკის მნიშვნელოვან ნაწილს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მათემატიკური ლიტერატურა კატეგორია:მათემატიკის ისტორია
ბუერა (ვაზის ჯიში)
ბუერა, ბუერა ვაზი, ბუერო, ბუერო ვაზი, ბუა ყურძენი, საჩურჩხელე, გავაზურა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
ამ სახელის შერქმევით ადგილობრივ მევენახეებს ვაზის ბიოლოგიური თვისება აღუნიშნავთ. მართლაც, ეს ჯიში იფურჩქნება და იბურება. მისი ყლორტები კი განზე გადის და ქვემოთ ეშვება. ძველად მისი სახელწოდება ყოფილა ბუერა-ვაზი. შულავერში ერქვა „სარი საჩაღი“ (Sari — ყვითელი, Saçaği — ფოჩი), ხოლო ბორჩალოში მცხოვრებმა გერმანელმა კოლონისტებმა უწოდეს „როლ ბეერ“ (Roll — მრგვალი, Beer — კენკრა).
ბუერას ნერგები თავის დროზე გაიტანეს საზღვარგარეთ და გაავრცელეს ყოფილი საბჭოთა კავშირის ღვინის მწარმოებელ ყველა რესპუბლიკაში.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ ოვალური ფორმის, სამნაკვთიანი, ზოგჯერ ხუთნაკვთიანიც. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა ცვალებადია. ვაზზე ვხვდებით როგორც ოდნავ ჯაგრისებრად შებუსულ, ისე თითქმის სრულიად შიშველ და ჯაგრისებრად სქლად შებუსულ ფოთლებს. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საკმაოდ დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი, იშვიათად მეჩხერი მტევნები. მარცვალი მსხვილი და საშუალოზე მსხვილია, ოვალური, იშვიათად გვხვდება მრგვალი ფორმის მარცვლებიც, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ოდნავ მკვრივია, მდნარი, ტკბილი გემოთი. გვხვდება ოდნავ მომჟავო მარცვლებიც.
ბუერა საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანი ჯიშია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 138-164 დღეა. ვაზის სიმწიფის ფაზა 10-20 სექტემბერია. მტევნის წონა 160-500 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 10.0-12.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19 %-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.8 გ/ლ-ს.
მიიღება ევროპული ტიპის სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო, რომელსაც აქვს ჩალისფერი შეფერვა, სუსტად გამოხატული არომატი, ნაზი, ჰარმონიული გემო და ხალისიანი სიმჟავე. იგი აგრეთვე საუკეთესო საკუპაჟე მასალაა მაღალალკოპოლიანი, მძიმე და უხეში ღვინოების გასაუმჯობესებლად. იძლევა სასუფრე ყურმენს და შესანიშნავ მასალას უალკოპოლო ყურძნის წვენისა და საბრენდე სპირტის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ტეატეტუს ათონელი
ტეატეტუს ათონელი (Θεαίτητος, ძვ. წ. 417 — ძვ. წ. 369) — გამოჩენილი ძველი ბერძენი მათემატიკოსი.
მის ცხოვრებაზე ცოტა რამ არის ცნობილი, ძირითადად პლატონის დიალოგიდან „ტეატეტუსი“. პლატონი გვამცნობს, რომ ტეატეტუსი, ისევე, როგორც თვითონ პლატონი, სწავლობდა თეოდორე კირენელთან.
როგორც პლატონი იტყობინება, ტეატეტუსი მოკვდა ჭრილობებისგან გზაში, ათენსა და კორინთოს შორის ომის შემდეგ, სადაც დიდი სიმამაცე გამოიჩინა.
ტეატეტუსის პატივსაცემად მის სახელს ატარებს კრატერი „ტეატეტუსი“ მთვარეზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ბერძენი მათემატიკოსები კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 417 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 369
ვილა-დ’ესტე
ვილა-დ'ესტე (Villa d'Este) — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ვილა XVI საუკუნის იტალიურ ვილებს შორის. წარმოადგენს იტალიური რენესანსული არქიტექტურისა და რენესანსული ბაღების თვალსაჩინო ნიმუშს. 2001 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
ვილა-დ'ესტე კარდინალ აპოლიტო II დ'ესტეს ეკუთვნოდა, რომელიც რომელიც რომის პაპ ალექსანდრე VI-ის შვილიშვილი იყო. იგი პაპმა იულიუს III-მ ქალაქ ტივოლის მმართველად დანიშნა, რა დროსაც საჩუქრად ვილა-დ'ესტეც მიიღო. 1550 წლიდან მის სიკვდილამდე, 1572 წლამდე, აპოლიტომ სანტა-მარია-მაჯორეს ყოფილი მონასტრის ადგილას საკუთარი რეზიდენცია ააშენა, რომელიც გარშემორტყმული იყო ბაღებითა და ტერასებით.
მშენებლობისას, კარდინალი შთაგონებული იყო შემოგარენში მდებარე იმპერატორ ადრიანეს ვილით, რომლიდანაც მან მარმარილოს ქანდაკებები საკუთარ, ახალ ვილაში გადმოიტანა. არქიტექტურული ელემენტებისა და შადრევნების კომბინაციით, ვილა-დ'ესტეს ბაღებმა დიდ გავლენა იქონიეს ევროპაში ლანდშაფტების შექმნის ხელოვნებაზე.
ამალია მარგარიანი
ამალია მარგარიანი (Ամալիյա Մարգարյան; დ. 10 თებერვალი, 1995) — სომეხი მომღერალი, სიმღერების ავტორი. მისი მუსიკალური კარიერა დაიწყო 2015 წელს, როდესაც მონაწილეობა მიიღო „X-Factor“-ისა და „The Voice Russia“-იას კონკურსებში. ამალია სომეხი მაყურებლისთვის უფრო ცნობილი გახდა Depi Evratesil კონკურსის 1 და 2 სეზონის მონაწილეობით.
ბიოგრაფია
ცნობილი სომეხი მომღერალი და სიმღერების ავტორი ამალია მარგარიანი დაიბადა 1995 წლის 10 თებერვალს, სომხეთში, ერევანში. დაამთავრა ალექსანდრე პუშკინის სახელობის ერევნის მე-8 სკოლა. 2012 წელს ჩააბარა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 2016 წელს. მან სიმღერა დაიწყო სამი წლის ასაკში, დადიოდა „სომხეთის პატარა მომღერლები“ ბავშვთა გუნდში, რომლის დამფუძნებელი და სამხატვრო ხელმძღვანელია ტიგრან ჰეკეკიანი. ის აქ მღეროდა 12 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. ამ პერიოდში იგი ჩაირიცხა და დაამთავრა საიათნოვას მუსიკალური სკოლა, საფორტეპიანო ხარისხით. სტუდენტობის წლებში ამალია დარწმუნებული იყო, რომ ის არასოდეს განაგრძობდა მუსიკალურ კარიერას. თუმცა, მეორე წელს მან დაიწყო ვოკალის გაკვეთილებზე დასწრება მარან კარაპეტიანთან, რომელთანაც ის დღემდე თანამშრომლობს.
2015: იქს-ფაქტორი და ვოისი
2015 წელს ამალიამ გადაწყვიტა მონაწილეობა მიეღო უკრაინულ პროექტის „X-Factor“ კასტინგზე. რამდენიმე თვის შემდეგ მან მიიღო მოულოდნელი სატელეფონო ზარი პროექტის ორგანიზატორებისგან, რომლებმაც აცნობეს, რომ ის კონკურსანტად იყო შერჩეული. ამალიამ გადალახა პირველი ტური, იმღერა კონჩიტა ვურსტის სიმღერა „Rise Like a Phoenix“. მისმა ცოცხალმა შესრულებამ მიიღო ბევრი დადებითი გამოხმაურება, უფრო მეტიც, მას შემდეგ რაც ვიდეო გამოქვეყნდა X-Factor-ის ოფიციალურ YouTube გვერდზე, ვიდეომ დააგროვა მილიონობით ნახვა და გახდა იმ სეზონის ყველაზე მეტი ნახვების მქონე ვიდეო. ამ შესრულებამ მას პირველი პოპულარობა მოუტანა როგორც უკრაინაში, ასევე სომხეთში. კიევიდან დაბრუნებიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ, ამალიამ გადაწყვიტა მონაწილეობა მიეღო პროექტში "The Voice Russia", მან წარმატებით გაიარა პირველ ტური, რომელიც ბრმა კასტინგი იყო. ამალიამ შეასრულა მაქსიმ ფადეევის სიმღერა „Танцы на стёклах“. ჟიურის ოთხი წევრიდან, ბასტა შემობრუნდა და ამალიამ ის მწვრთნელად აირჩია. ამ წარმოდგენამ ასევე მიიღო ბევრი გამოხმაურება და მოიპოვა 4 მილიონზე მეტი ნახვა YouTube- ზე. რაუნდის, „ბრძოლის“ დროს ამალიამ იმღერა სხვა სომეხ მონაწილესთან, სერგეი ურუმიანთან ერთად. მათ ერთად შეასრულეს „Всё в твоих руках“ სიმღერა. ამ დუეტიდან ბასტამ აირჩია სერგეი და ამალია გამოეთიშა პროექტს.
2017: Depi Evratesil & ევროვიზიის სიმღერების კონკურსი
2017 წელს სომხეთის საზოგადოებრივმა ტელევიზიამ გამოაცხადა კონკურსი, ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე - Depi Evratesil-ზე სომეხი მომღერლების შესარჩევად. მომღერლები ასრულებდნენ სხვადასხვა მომღერლების სიმღერებს და ის, ვინც გადალახავდა ყველა საფეხურს, უნდა ჰქონდოდა შესაძლებლობა წარმოედგინა სომხეთი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსში, 2017 წელს. ამალიამ მონაწილეობა მიიღო შესარჩევ კონკურსში, მან წარმატებით გადალახა პირველი ეტაპი, იგი გამოჩნდა მომღერალ ჰაიკოს გუნდში და მიაღწია წინასაარჩევნო ეტაპამდე. .
2018 – დღემდე: Depi Evratesil და პირველი მუსიკალური ვიდეო
2018 წელს სომხეთის საზოგადოებრივმა ტელევიზიამ კვლავ გამოაცხადა სომეხი კონკურსანტების შერჩევა ევროვიზიის სიმღერის პროექტისთვის. ამჯერად მონაწილეებს უნდა წარმოედგინათ საკუთარი სიმღერები, რომლებიც გამარჯვების შემთხვევაში უნდა ემღერათ ევროვიზიის სცენაზე. ამალიამ გადაწყვიტა კიდევ ერთხელ მიეღო მონაწილეობა. ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც მან შეასრულა საკუთარი სიმღერა "ველოდები მზეს" (მუსიკა და სიმღერა შექმნილია ამალია მარგარიანის და ვაჰრამ იანიკიანის მიერ). მან შეძლო ფინალში გადასვლა. ამ პროექტში მონაწილეობის მიღების შემდეგ, 2018 წელს მას შესთავაზეს რუმინულ კონკურსში, „Cerbul de Aur“-ში მონაწილეობის მიღება, რომელიც გაიმართა ბრაშოვში. კონკურსის დროს ამალიამ შეასრულა თავისი სიმღერა „ველოდები მზეს“, ასევე ცნობილი რუმინელი მომღერლის პაულა სელინგის სიმღერა „Promit“. ამალია ამ კონკურსში მე-4 ადგილზე გავიდა. ამალია იყო 2018 წლის საბავშვო ევროვიზიის, ხოლო 2019 წელს, ევროვიზიის სიმღერების კონკურსის ჟიურის წევრი. 2019 წლის მაისში, ამალია გამოვიდა კარენ დემირჩიანის სახელობის სპორტულ-საკონცერტო კომპლექსში, კონცერტი გაიმართა შარლ აზნავურის 95 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, სადაც ამალია სცენაზე გამოვიდა მსოფლიოს ცნობილ ფრანგ მომღერლებთან პატრიკ ფიორთან, ჰელენ სეგარასთან და სლიმენთან ერთად. კონცერტის დროს ამალიამ შეასრულა შარლ აზნავურის სიმღერა „კლეოპატრა“ (ტექსტი დაწერილია მარინე გიულუმიანის მიერ). მან სიმღერა პირველად წარუდგინა მაყურებელს და მსმენელმა დადებითად შეაფასა მისი ნამღერი. 2019 წლის შემოდგომაზე ამალიამ გამოუშვა თავისი მეორე სიმღერა, ამჯერად მუსიკალური ვიდეოთი. სიმღერის „Another Chapter“-ის ავტორები არიან ამალია მარგარიანი და ვაჰრამ იანიკიანი. ვიდეოს რეჟისორია ჰრანტ მოვსისიანი. ვიდეოს ჩელო ნაწილს ასრულებს ცნობილი სომეხი მუსიკოსი არტიომ მანუკიანი. 2021 წლის ივნისში სომხეთში გამოვიდა ჰრანტ მოვსისიანის ფილმი „Welcome to Ethernity“, რომლის საუნდტრეკიც დაწერა ამალია მარგარიანმა. 2021 წლის სექტემბერში ამალიამ გამოუშვა თავისი მესამე სიმღერა „Hear Me“, ასევე მუსიკალური ვიდეოთი. სიმღერის ავტორები არიან ამალია მარგარიანი და ვაჰრამ იანიკიანი. კლიპის რეჟისორია ჰრანტ მოვსისიანი. სიმღერის მუსიკალური ვიდეო გადაღებულია 2020 წელს, დილიჯანში (სომხეთი), მაგრამ პრემიერა გადაიდო პანდემიისა და 44-დღიანი არჩახის ომის გამო. წლის ბოლოს, ამალია გეგმავს თავისი პირველი მუსიკალური ალბომის გამოშვებას.
სქოლიო
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1995 კატეგორია:სომეხი მომღერლები
Lasioglossum grande
Lasioglossum grande — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1920 წელს.
არგენტინის პროვინციები
არგენტინის პროვინციები(Provincias de Argentina) – არგენტინის ადმინისტრაციული დაყოფის პირველი დონის ადმინისტრაციული ერთეული. არგენტინა დაყოფილია 23 პროვინციად და ერთ ფედერალურ ოლქად (დედაქალაქი).
ბუზა
ბუზა, საბუზე, ბუზის ყურძენი, ჭანჭუდოღი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.
ამპელოგრაფიული მახასიათებლებით ბუზა ძალიან ახლოს დგას ღარიბა შავთან, შავყურძენასთან, შავ კუმსთან, ქველოურთან, წვრილ კაპისტონთან და ამ ჯგუფში შემავალ სხვა ჯიშებთან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, წაგრძელებული, იშვიათ-ად მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრად მებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ან საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მხრიანი, საკმაოდ კუმსი, გვხვდება მეჩხერიც. მარცვალი მცირე ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოვალური, მუქი ლურჯი. კანი თხელი და უხეში აქვს, რბილობი — წვნიანი, გემო — სასიამოვნო, ოდნავ მომწკლარტო, მაგრამ ტკბილი.
ბუზა ვაზი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 155 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 100-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 4.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.8 გ/ლ-ს.
მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო. აგრეთვე გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
სინგაპური
სინგაპური ოფიციალურად სინგაპურის რესპუბლიკა — გლობალური ქალაქი, სუვერენული სახელმწიფო სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიაში და მსოფლიოს ერთადერთი კუნძულოვანი ქალაქ-სახელმწიფო. მდებარეობს ეკვატორიდან ერთი გრადუსით ჩრდილოეთით, კონტინენტური აზიის და მალაკის ნახევარკუნძულის უკიდურეს სამხრეთში. სინგაპურის ტერიტორია შედგება ერთი მთავარი და 62 მცირე კუნძულისგან. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, მიწის აქტიური მელიორაციის წყალობით მოახერხეს საკუთარი ტერიტორიის 23 %-ით (130 კვადრატული კილომეტრით) გაზრდა. მწვანე კონცეფციის წყალობით, ამ მჭიდროდ დასახლებულ ქვეყანაში შენარჩუნებულია ტროპიკული ფლორის ბევრი პარკი და ბაღი.
1819 წელს სტემფორდ რაფლზმა დააარსა კოლონილური სინგაპური, როგორც ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიის სავაჭრო პორტი. ბრიტანეთის ინდოეთის დაარსების შემდეგ, კუნძულები გადაეცა გაერთიანებული სამეფოს და 1826 წელს გახდა სტრეიტს სეტლმენტსის ნაწილი. მეორე მსოფლიო ომის დროს იაპონიამ მოახდინა სინგაპურის ოკუპაცია. მალაიზიასთან ფედერაციის შესაქმნელად სინგაპურმა ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობა 1963 წელს მიიღო, თუმცა კავშირი ორ წელიწადში იდეოლოგიური განსხვავებების გამო შეწყდა. ქვეყანას თავიდან რამდენიმე წელი ბუნებრივი რესურსებისა და ტერიტორიის უკმარისობის გამო ჰქონდა პრობლემები, თუმცა შემდეგ საერთაშორისო ვაჭრობისა და ადამიანური რესურსების წყალობით, როგორც აზიური ვეფხვის ეკონომიკური მოდელი სწრაფად განვითარდა.
სინგაპური წარმოადგენს გლობალურ სავაჭრო, ფინანსურ და სატრანსპორტო კვანძს.: 2016 წლის მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, სინგაპური წარმოადგენს ბიზნესის კეთებისთვის ყველაზე ადვილ ქვეყანას, მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის მიხედვით სინგაპურელები ტექნოლოგიური მზაობის ინდექსის მოწინავე ერია, საერთაშორისო ასოციაციების კავშირის თანახმად სინგაპური შეხვედრებისთვის საუკეთესო ქალაქია, ის გლობალური კონკურენციის ინდექსის მეორე ქვეყანაა, მსოფლიოში უცხოური ვალუტით ვაჭრობის სიდიდით მესამე ცენტრია, ასევე მესამე უდიდესი ფინანსური ცენტრია და ნავთობის გადამუშავების მოცულობითაც მსოფლიოში მესამეა, 1990-იანი წლებიდან კონტეინერული გადაზიდვების პორტების უდიდეს ორეულში შედის. სინგაპურის მსოფლიოში ცნობილ ბრენდებს წარმოადგენენ: „Singapore Airlines“ და „ჩანგის აეროპორტი“.
სინგაპური აწარმოებს წარმატებულ სოციალურ პოლიტიკას. ადამიანის განვითარების ინდექსის მიხედვით ის აზიაში პირველია, ხოლო მსოფლიოს მასშტაბით მეთერთმეტე. მოსახლეობის 90 % ფლობს საკუთარ სახლს. მაღალია ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლის ინდექსიც. სინგაპურში სახლობს 5,5 მილიონი ადამიანი, საიდანაც 38% არის მუდმივი მაცხოვრებელი, ხოლო დანარჩენი უცხოელები. სინგაპურის მოსახლეობა ძირითადად მრავალენოვანია, საუბრობენ მშობლიურ ენასა და ინგლისურზე, როგორც მათ საერთო ენაზე. სინგაპურის კულტურული მრავალფეროვნება წარმოჩინდება მის სამზარეულოსა და ღონისძიებებზე.
სინგაპურის ეფექტიანი სამოქალაქო სამსახურები და მთავრობაში დაბალი კორუფციის დონე მსოფლიოში ცნობილია, როგორც „სინგაპურული მოდელი“. გელაპის ინსტიტუტის კვლევამ აჩვენა, რომ მთავრობა მოსახლეობის 84 %-იანი ნდობით, ხოლო სასამართლო სისტემა 85 %-იანი ნდობით სარგებლობს. მიუხედავად მცირე ზომისა, სინგაპურს საერთაშორისო პოლიტიკაზე საკმაოდ დიდი გავლენა აქვს, რის გამოც მას ზოგიერთი ანალიტიკოსი საშუალო ძალის ქვეყნებში ათავსებს. Forbes-ის მიხედვით ის არის აზიაში პირველი და მსოფლიოს მასშტაბით მეთხე ყველაზე გავლენიანი სახელმწიფო.
სინგაპური წარმოადგენს უნიტარულ მრავალპარტიულ საპარლამენტო რესპუბლიკას. სინგაპურის პარლამენტი წარმოადგენს ერთპალატიან ვესტმინსტერის სისტემას, თუმცა „ Freedom House“ მას ახასიათებს, როგორც „ნაწილობრივად თავისუფალს“. სახალხო მოქმედების პარტია 1959 წლიდან იგებს არჩევნებს. ის არის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის ხუთი დამფუძნებლიდან ერთ-ერთი, აზია-წყნარი ოკეანის ქვეყნების ეკონომიკური კავშირის სამდივნოს მასპინძელი. ასევე: აღმოსავლეთი აზიის სამიტის, მიუმხრობლობის მოძრაობისა და ერთა თანამეგობრობის წევრი.
სახელწოდება
ქვეყნის სახელი წარმოადგენს მალაიური სიტყვის „სინგაპურას“ ანგლიკანიზებულ ვარიანტს. მალაიურში თავის მხრივ შემოსულია სანსკრიტიდან (सिंहपुर, სანსკრიტის ტრანსლიტერაციის საერთაშორისო ანბანი: სიმფაპურა; სიმფა არის „ლომი“, პურა არის „დასახლება“ ან „ქალაქი“). სიტყვის მნიშვნელობიდან გამომდინარე ქალაქს-სახელმწიფოს ასევე ლომის ქალაქს ეძახიან. ქვეყნის მთავარ კუნძულს III საუკუნედან ეწოდება პალაუ უჯონგი (სიტყვასიტყვით: კუნძული ბოლოში).
ისტორია
მინი|ბრიტანელი სამხედრო ტყვეები, იაპონიის კაპიტულაციის შემდეგ. 1945. მალაიური ანალების მიხედვით, 1299 წელს კუნძულზე შეიქმნა სინგაპურას სამეფო. სამეფომ გადაიტანა ორი დიდი თავდასხმა, თუმცა 1398 წელს ის საბოლოოდ მაჯაპაჰიტმა გაანადგურა. 1613 წელს პორტუგალმა მარადიორებმა გადაწვეს აქ არსებული დასახლება, რომელიც იმ დროისთვის ჯოჰორის სასულთნოს შემადგენლობაში შედიოდა. შემდგომ პერიოდში მთლიანად რეგიონი მოქცეული იყო ნიდერლანდების გავლენის ქვეშ.
1819 წელს სტემფორდ რაფლზმა ჯოჰორის მმართველთან ჰუსეინ შაჰთან მოაწერა ხელი შეთანხმებას. შეთანხმების მიხედვით ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანია კუნძულს განავითარებდა, როგორც ბრიტანულ სავაჭრო პოსტს. 1824 წელს მთლიანი კუნძული გადავიდა ბრიტანეთის მფლობელობაში. 1826 წელს სინგაპური გახდა ბრიტანეთის ინდოეთის პროვიციების იურისდიქციაში, როგორც სტეიტს სეტლმენტსის ნაწილი. 1836 გახდა რეგიონალური დედაქალაქი. სტემფორდის ჩამოსვლისას კუნძულზე მხოლოდ რამდენიმე ათასი ადგილობრივი მალაი და ჩინელი ცხოვრობდა. 1860 წლისთვის მოსახლეობა გაიზარდა 80 000-მდე, რომლის ნახევარიც ჩინელი იყო. ემიგრანტების უმეტესობა ჩამოდიოდა რეზინის პლანტაციებზე სამუშაოდ. 1870-იანებში კუნძული რეზინის ექსპორტის გლობალური ცენტრი გახდა.
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, ბრიტანელებმა საზღვაო თავდაცვით ფარგლებში ააგეს დიდი სამხედრო-საზღვაო ბაზა. მეორე მსოფლიო ომის დროს იაპონიის საიმპერატორო არმიამ ბრიტანული მალაიას ოკუპაცია მოახდინა, რისი კულმინაციაც სინგაპურის ბრძოლა იყო. 1942 წლის 15 თებერვალს 60 000 ბრიტანელი ჯარისკაცი ტყვედ ჩაბარდა, ამას უინსტონ ჩერჩილმა „საშინელი უბედურება და ბრიტანეთის ისტორიაში ყველაზე დიდი კაპიტულაცია“ უწოდა. სინგაპურის დაპყრობის შემდეგ იაპონელებმა იქ დაახლოებით 5-25 ათასამდე ეთნიკური ჩინელი მოკლეს. 1944 წლის ნოემბრიდან 1945 მაისამდე მოკავშირეები სინგაპურს ინტენსიურად ბომბავდნენ. ბრიტანელები სინგაპურში 1945 წლის სექტემბერში, იაპონიის კაპიტულაციის შემდეგ დაბრუნდნენ.
1950-იან წლებში ჩინელი კომუნისტების მიერ მთავრობის წინააღმდეგ წამოწყებული აჯანყება მალაის ომში გადაიზარდა. 1955 წელს, სინგაპურის პირველი საყოველთაო არჩევნები მოიგო დამოუკიდებლობის მომხრე მშრომელთა ფრონტის კანდიდატმა - დევიდ მარშალმა. ის ლონდონს სრული თვითმართველობის მოთხოვნით ეწვია, თუმცა უარი მიიღო. მარშალი გადადგა და მისი პოსტი დაიკავა ლიმ იევ ჰოკმა, რომელმაც ბრიტანეთისგან შიდა საქმებში თვითმმართველობის უფლება მიიღო (გარდა სამხედრო და საერთაშორისო ურთიერთობებისა).
1959 არჩევნებში სახალხო მოქმედების პარტიამ გაიმარჯვა. სინგაური გახდა თანამეგობრობის თვიმმართველობის მქონე ქვეყანა. პირველი პრემიერ-მინისტრად აირჩიეს ლი კუან იუ, გუბერნატორად კი ალმონდ ვილიამსი, ის 1965 წელს შეცვალა იუსუფ ბინ ისჰაკმა, რომელიც სინგაპურის პირველი პრეზიდენტი გახდა.