cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჯეინ ფონდა
ვიეტნამის ომის წინააღმდეგობა
1971 წელს ჯეინი ეწვია ვიეტნამის დედაქალ ჰანოის ადგილობრივი მოსახლეობისა და ამერიკელი ტყვეების მოსანახულებლად. მან ფრონტის ხაზიდან კიდევ ერთხელ დაგმო ომი და მხარეებს მშვიდობის დამყარებისკენ მოუწოდა.
1970 წლის დაპატიმრება
დაკავების პერიოდში გადაღებულმა ფოტომ, სადაც ჯეინ ფონდა აჩვენებს მუშტს სოლიდარობის ნიშნად, დაიმსახურა ფართო საზოგადოებრივი ინტერესი. აღნიშნული ფოტო გამოყენებულ იქნა 2018 წელს HBO-ს მიერ გადაღებული დოკუმენტური ფილმისთვის სახელწოდებით „ ჯეინ ფონდა ხუთ მოქმედებაში.“
ფემინიზმი
ფემინიზმი საზოგადოებრივი და პოლიტიკური მოძრაობა, რომლის მიზანია ქალთა უფლებების აღიარება და მათი გათანასწორება მამაკაცებთან ცხოვრების ყველა სფეროში, იქნება ეს სოციალური, პოლიტიკური, ეკონომიკური, კულტურული თუ სხვა.
1970-იანი წლებიდან დღემდე ჯეინ ფონდა აქტიურად იბრძვის ქალთა ჯგუფების მხარდასაჭერად. ის არაერთი საზოგადოებრივი კამპანიის მონაწილეა, რომლის მიზანს ქალთა უფლებათა დაცვა და მათი სოციალური როლის განვითარება წარმოადგენს.
ფონდა აქტიურად ჩაერთო საზოგადოებრივ მოძრაობაში „V-day” რომელიც მიმართული იყო გოგონათა და ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ. 2001 წელს, მან დააარსა ჯეინ ფონდას ცენტრი მოზარდთა რეპროდუქციული ჯანმრთელობისთვის ემორის უნივერსიტეტში, ატლანტაში, რომელიც მიზნად ისახავს მოზარდთა ორსულობის პრევენციას.
2002 წლიდან ფონდა აქტიურად იბრძოდა თალიბანის მიერ ქალთა გაუპატიურების მასობრივი შემთხვევების წინააღმდეგ, ის აგრეთვე საჯაროდ უპირისპირდებოდა კენიის ელიტებს, გოგონათა წინდაცვეთის ტრადიციის აღსაკვეთად.
2004 წლის 16 თებერვალს, ჯეინ ფონდამ ფემინისტ აქტივისტებთან ერთად გამართა საპროტესტო მსვლელობა მექსიკის ქალაქ სიუად იურესში ქალთა უფლებათა დაცვის მიზნით. საპროტესტო მსვლელობის ფარგლებში ჯეინ ფონდა მოუწოდებდა მექსიკის სახელისუფლებო პირებს გამოეყენებინათ ყველა საჭირო რესურსი სასაზღვრო ქალაქში ასობით ქალის მკვლელობის გამოსაძიებლად.
2006 წლის სექტემბერში, ფონდა გაემგზავრა შვედეთში საპარლამენტო არჩევნების პერიოდში, ახალი პოლიტიკური პარტია „ფემინისტური ინიციატივის“ მხარდასაჭერად.
მის ავტობიოგრაფიულ წიგნში ფონდა აღწერს, რომ ის პატრიარქატს ზიანის მომტან სოციალურ სისტემად მიიჩნევდა როგორც ქალებისთვის, ასევე მამაკაცებისთვის. ჯეინი აგრეთვე აღნიშნავს, რომ დიდი ხნის განმავლობაში მას ეშინოდა საკუთარი თავი მოეხსენებინა ფემინისტად, რადგან მიაჩნდა, რომ ყველა ფემინისტი მამაკაცების წინააღმდეგ არის განწყობილი. მას შემდეგ რაც მან აიმაღლა ცნობიერება პატრიარქალური წყობის შესახებ, ჯეინ ფონდამ ირწმუნა, რომ ფემინიზმი იდეოლოგიური თვალსაზრისით სასარგებლოა ორივე მხარისთვის.
ადგილობრივი ამერიკელები
1970 წელს ფონდა გაემგზავრა სიეტლში ადგილობრივი ამერიკელების მხარდასაჭერად, რომლებსაც ბერნი უაიტბერი ხელმძღვანელობდა. აღნიშნულმა ჯგუფმა მოახდინა ამერიკის შეერთებული შტატების არმიის ფოსტის, ფორტ ლოუტონის ნაწილობრივი ოკუპაცია. მათ მთავარ მიზანს წარმოადგენდა მათი კუთვნილი ტერიტორიის დაცვა. „ინდიელებს უნდა ჰქონდეთ უფლება იმ მიწაზე, რომელიც თავდაპირველად მათ საკუთრებას წარმოადგენდა.“ საბოლოოდ აჯანყებულთა მცდელობა წარმატებით დასრულდა ქალაქში კულტურული ცენტრის დაარსებით.
ჯეინ ფონდას კრიტიკა მიმართული იყო აგრეთვე ნავთობ მწარმოებელი კომპანიების მისამართით, რომლებსაც ადგილობრივი ამერიკელების ნებართვის გარეშე გაყავდათ მილსადენები მათ ტერიტორიაზე.
2017 წელს დონალდ ტრამპის მანდატის პერიოდში ჯეინ ფონდამ მწვავედ გააკრიტიკა პრეზიდენტი ჩრდილოეთ დაკოტაში მილსადენების მშენებლობის განახლების ინიციატივისთვის. მან განაცხადა: „ტრამპის მოწოდებები უკანონოა, რადგან მას არ მიუღია თანხმობა ადგილობრივი მოსახლეობისგან.“ ფონდა აგრეთვე მოუწოდებდა ამერიკის ხელისუფლებას შეესრულებინათ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები და მოეხდინათ ზარალის ანაზღაურება ადგილობრივი მოსახლეობისთვის.
ისრაელისა და პალესტინის კონფლიქტი
2009 წლის სექტემბერში, ჯეინ ფონდა იყო ერთ-ერთი იმ 1500 ხელმომწერ პირთა შორის, რომლებიც აპროტესტებდნენ 2009 წლის ტორონტოს საერთაშორისო კინო ფესტივალის გადაწყვეტილებას ფოკუსი თელ ავივზე გაეკეთებინათ. პროტესტის შემცველ წერილში აღნიშნულია, რომ თელ ავივზე ყურადღების გამახვილება ისრაელის პროპაგანდისტული მანქანის ნაწილია, რადგან აღნიშნულ გეგმა ისრაელის მთავრობისგან ფინანსური მხარდაჭერით სარგებლობდა. ისრაელის გენერალური კონსულის, ამირ გასინის განმარტებით, აღნიშნული ინიციატივის მიზანს პალესტინა-ისრაელის კონფლიქტისგან ყურადღების გადატანა წარმოადგენდა.
ჯეინ ფონდას გარდა, ხელმომწერთა შორის იყვნენ: ამერიკელი მსახიობი დენი გლოვერი, მუსიკოსი დევიდ ბირნი, ჟურნალისტი ჯონ პილგერი, მწერლები ალისა უოკერი, ნაოიმი კლეინი და ჰოვარდ ზინი.
მარვინ ჰერის, ადამიანთა უფლებათა ორგანიზაცია ე.წ „SWC-ს“ დამფუძნებელის განცხადებით: „ის, ვინც მსგავს საპროტესტო წერილს უჭერს მხარს, ხელს უშლის ისრაელი-პალესტინის კონფლიქტის ორმხრივ დარეგულირებას. თელ ავივის ლეგიტიმურობის ეჭვქვეშ დაყენებით, ისინი მხარს უჭერენ მხოლოდ პალესტინის სახელმწიფოებრივ ინტერესს, რაც ისრაელის სახელმწიფოს განადგურების ტოლფასია“
ფონდას თქმით: „ისრაელის მხრიდან ღირსეული საქციელი იქნებოდა ხელი შეეწყო ღაზას სექტორის ბლოკადის დასრულებისა და დასავლეთ სანაპიროს ექსპანსიის შეჩერებისთვის, კონფლიქტის ყველა მხარესთან სამშვიდობო მოლაპარაკებების წარმოების გზით. ეს იყო რეალური გზა ისრაელისთვის ხელი შეეწყო მსოფლიო მშვიდობის მშენებლობისთვის. სხვა მხრივ კონფლიქტის ორმხრივი დარეგულირება ვერ მოხდება.
ფონდამ აგრეთვე ხაზგასმით განმარტა, რომ ის არ არის ისრაელის სახელმწიფოს განადგურების მომხრე, მისთვის მნიშვნელოვანია საკითხის ორმხრივი გადაწყვეტა. „ბევრჯერ ვყოფილვარ ისრაელში, მიყვარს ეს ქვეყანა, იქ ბევრი მეგობარი მყავს“ The huffington post-ის ინტერვიუს არაერთი ებრაელი გამოეხმაურა, რომლებიც გმობდნენ ჯეინ ფონდას წინააღმდეგ მიმართულ შეურაცხმყოფელ ბრალდებებს და მას მოიხსენიებდნენ როგორც ისრაელის ძლიერ მხარდამჭერსა და მეგობარს.
ერაყის ომის წინააღმდეგობა
ჯეინ ფონდა ამტკიცებდა რომ სამხედრო კამპანია ერაყში, მსოფლიოს ამერიკის წინააღმდეგ განაწყობდა, რაც ომის შემდგომ ქვეყნას გლობალური ტერორისტული საფრთხის წინაშე დააყენებდა.
2005 წლის ივლისში ჯეინ ფონდამ დაანონსა, რომ 2006 წლის მარტისთვის ანტისაომარ კამპანიას მოაწყობდა თავის ქალიშვილთან და სამხედრო ვეტერანთა რამდენიმე ოჯახთან ერთად, თუმცა, მოგვიანებით ფონდამ აღნიშნული ტურის გაუქმების გადაწყვეტილება მიიღო, რათა საზოგადოებრივი ყურადღება სინდი შიჰანის ანტისაომარი კამპანიისკენ მიმართულიყო. სინდი შიჰანი ამერიკელი ომის მოწინააღმდეგე აქტივისტია, რომლის ვაჟიც აშშ-ს არმიის სპეციალისტი კეისი შიჰანი ერაყის ომში მტრის მიერ იქნა მოკლული.
2005 წლის სექტემბერში, ფონდას დაგეგმილი ჰქონდა ბრიტანელ პოლიტიკოსთან და ომის მოწინააღმდეგე აქტივისტთან ჯოჯრ გალოუეისთან ერთად ეწარმოებინა ანტისაომარი კამპანიები ჩიკაგოში, მედისონსა და ვისკონსინში. ფონდას აღნიშნული ტურნეს გაუქმება მოუწია ჯანმრთელობის პრობლემების გამო.
2007 წლის 27 იანვარს, ფონდამ მონაწილეობა მიიღო ვაშინგტონში გამართულ ანტისაომარ მსვლელობაში , სადაც განაცხადა, რომ : „დუმილი აღარ არის არჩევანი.“
ენვირომენტალიზმი
ტერმინი ენვირომენტალიზმი XX საუკუნის 50-იანი წლებიდან გამოიყენება, აღნიშნავს იდეებსა და თეორიებს, რომელთა ძირითადი მრწამსი ისაა, რომ ადამიანური ცხოვრება მხოლოდ ბუნებრივი სამყაროს კონტესქტში შეიძლება იყოს გაგებული.
ჯეინ ფონდა წლების განმავლობაში აქტიურად იყო ჩართული გარემოსდაცვით სამოქალაქო კამპანიებში კლიმატური ცვლილებების შედეგებთან ბრძოლის მიზნით. 2015 წელს, სანდენსის კინო ფესტივალზე ჯეინ ფონდამ აშშ-ს პრეზიდენტი ბარაკ ობამა გააკრიტიკა. კრიტიკის მიზეზს წარმოადგენდა პრეზიდენტის გადაწყვეტილება ეწარმოებინა ექსპედიცია არქტიკაზე ნავთობის მოძიების მიზნით.
ივლისში ფონდამ მონაწილეობა მიიღო ტორონტოს საპროტესტო მსვლელობაში. მსვლელობის ძირითად საკითხებს წარმოადგენდა უმუშევრობა, სამართლიანობა და ეკოლოგიური პრობლემები. აღნიშნულ მსვლელობას ათეულობით არასამთავრობო ორგანიზაცია, პროფკავშირები და გარემოს დაცვის აქტივისტები შეუერთდნენ. მათ შორის იყო ცნობილი კანადელი მწერალი და სოციალური აქტივისტი ნაომი კლეინი.
ჯეინ ფონდა, აგრეთვე ეწინააღმდეგება ნავთობის ინდუსტრიის განვითარებას. წინააღმდეგობის მთავარ მიზანს მძიმე ეკოლოგიური პრობლემები წარმოადგენს. 2017 წელს, არასამთავრობო ორგანიზაცია “GreenPeace"-ის მიერ ორგანიზებულ საპროტესტო მსვლელობაში, ფონდამ კანადის პრემიერ მინისტრი ჯასტინ ტრუდო გააკრიტიკა.კრიტიკის მიზეზს წარმოადგენდა პარიზის შეთანხმების პირობების შეუსრულებლობა. აღნიშნული შეთანხმება 2016 წელს გლობალურ სამიტზე, „გაეროს კლიმატის ცვლილებების ჩარჩო კონვენციის“ ფარგლებში გაფორმდა. პარიზის ხელშეკრულების გათვალისწინებით ტრუდომ საზოგადოების წინაშე განაცხადა რომ ყველა საჭირო ზომას მიიღებდა კლიმატური ცვლილებების წინააღმდეგ ბრძოლისთვის. ჯეინ ფონდას თქმით, აღიშნულ პრობლემასთან ბრძოლის მიზნით პრემიერს არცერთი დაპირება შესრულდა.
2019 წლის ოქტომბერში ჯეინ ფონდა ზედიზედ სამჯერ დააკავეს ვაშინგტონის კაპიტოლიუმის შენობის გარეთ გარემოსდამცველთა საპროტესტო აქციაში მონაწილეობისთვის. ფონდა დაკავებულ იქნა დაჯგუფება „Oil Change International“-ის წევრების მიერ 11 ოქტომბერს ამერიკელ მსახიობ სემ უორესტონთან ერთად, 25 ოქტომბერს მსახიობ ტედ დენსონთან ერთად  და 1 ნოემბერს ქეტრინ კინერთან და როზანა არკეტთან ერთად.
პირადი ნაშრომები
ფონდას ავტობიოგრაფიულმა წიგნმა კრიტიკოსთა დადებითი შეფასება დაიმსახურა. ვაშინგტონ პოსტში გამოცემულ მიმოხილვაში, კრიტიკოსებმა აღნიშნეს: „წიგნი ისეთივე მიმზიდველი და მგზნებარეა როგორც თავად ჯეინი.“ ნიუ იორკ თაიმსმა წიგნს „მღელვარე მწუხარება“ უწოდა.
2009 წლის იანვარში ჯეინ ფონდამ დაიწყო ბლოგის წარმოება ისეთ თემებზე როგორიცაა: ჯანსაღი ცხოვრების წესი, შიშისა და მღელვარების დაძლევა, ახალი გამოწვევების მიღება. ფონდას ბლოგი განთავსებულია მისი პირადი „Facebook“-ისა და „Twitter“-ის გვერდებზე.
2011 წელს ჯეინ ფონდამ გამოსცა ახალი წიგნი სახელწოდებით : „Prime time: Love, sex, health, fitness, friendship, spirit – making the most of your life.” წიგნში აღწერილია ისტორიები ფონდას პირადი ცხოვრებიდან და აგრეთვე ისტორიები სხვა ადამიანების პირადი ცხოვრებიდან. ავტორი მკითხველს თავის პირად გამოცდილებას და ხედვას უზიარებს ცხოვრების გასაუმჯობესებლად.
საქველმოქმედო საქმიანობა
ჯეინ ფონდას საქველმოქმედო საქმიანობა კავშირში იყო ახალგაზრდებთან, განათლებასთან, მოზარდთა რეპროდუქციულ ჯანმრთელობასთან, გარემოს დაცვასთან, ადამიანთა უფლებებთან და ხელოვნებასთან.
ჯეინ ფონდა წლების განმავლობაში აქვეყნებდა უაღრესად წარმატებულ სავარჯიშო ვიდეო პროგრამებსა და წიგნებს, რაც დაეხმარა მას ლობისტური ორგანიზაციის „კამპანია ეკონომიკური დემოკრატიისთის“ დასაფინანსებლად. აღნიშნული ორგანიზაცია ფონდამ მის მეორე მეუღლესთან ერთად, ტომ ჰეიდენთან ერთად დააარსა 1978 წელს.
1990-იან წლების შუა პერიოდში ფონდამ დააარსა ორგანიზაცია “GCAPP” მოზარდთა ჯანმრთელობის ხელშეწყობისა და განვითარებისთვის. 1990-იანი წლების ბოლოს კი დაარსდა ფონდას საოჯახო ფონდი. 2000-იანი წლების შუა პერიოდში, 2004 წელს მან დააარსა თავისი სახელობის „ჯეინ ფონდას საქველმოქმედო ფონდი“ რომელშიც შემოწირულობის სახით გადარიცხა 1 მილიონი დოლარი თავისი პირადი ფინანსებიდან. აღნიშნულ ფონდში ჯეინი ერთდროულად ითავსებს პრეზიდენტის, დირექტორისა და მდივნის უფლებამოსილებებს.
2017 წლიდან ფონდამ მის პირად ვებ-გვერდზე სხვადასხვა ნივთის გაყიდვა დაიწყო 1970 წლის დაკავების პერიოდში გადაღებული ცნობილი ფოტოს გამოსახულებით. მიღებული ფინანსური რესურსები საქველმოქმედო ხასიათის იყო და ის GCAPP-ის ფონდში ჩაირიცხა.
პირადი ცხოვრება
1982 წელს ფონდამ და ფეიდენმა აფრო-ამერიკელი თინეიჯერი გოგონა იშვილეს სახელად მერი ლუანა უილიამსი. გოგონას ბიოლოგიური მშობლები სოციალისტურ-პოლიტიკური მოძრაობა „შავი პანტერების“ მიმდევრები იყვნენ. ფონდა და ჰეიდენი განქორწინდნენ 1990 წლის 10 ივნისს, სანტა მონიკაში.
ჯეინ ფონდას მესამე ქმარი ამერიკული საინფორმაციო არხის CNN-ის დამფუძნებელი ტედ ტერნერი იყო, რომელზეც მან 1991 წლის 21 დეკემბერს ფლორიდაში იქორწინა. წყვილი განქორწინდა 2001 წლის 22 მაისს ატლანტაში.
2009 წელს ფონდამ დაიწყო პირადი ურთიერთობა პროდიუსერ რიჩარდ პერთან. 2017 წელს წყვილი ერთმანეთს დაშორდა.
ჯეინ ფონდა გაიზარდა როგორც ათეისტი მაგრამ 2000-იანი წლების დასაწყისში ის გახდა ქრისტიანი. ის თავის რწმენას აღწერს როგორც „დადგენილი რელიგიის მიღმა“. ფონდას ხედვით ღმერთი „თითოეულ ჩვენგანშია, როგორც სული“ ის იოგისა და ზაზინის მიმდევარია.
ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
ნობელის პრემიას მშვიდობის განმტკიცებაში გადასცემს ნორვეგიის ნობელის კომიტეტი იმ პირს რომელმაც უნდა შეასრულოს ყველაზე მეტი ან საუკეთესო სამუშაო ხალხებს შორის ძმობისთვის, მუდმივი ჯარების გაუქმების ან შემცირების, სამშვიდობო კონგრესების გამართვისა და წახალისებისათვის.
ლაურეატები
სიაში ჩამოთვლილია ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებისათვის:
დნესტრისპირეთი
დნესტრისპირეთი თვითგამოცხადებული დნესტრისპირეთის მოლდავური რესპუბლიკა (Приднестровская Молдавская Республика, ПМР; Republica Moldovenească Nistreană, RMN; Придністровська Молдавська Республіка) — თვითგამოცხადებული სეპარატისტული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი მოლდოვის ტერიტორიაზე, ე.წ. დნესტრისპირეთის მოლდავური რესპუბლიკა. მისი კონტროლის ქვეშაა მდინარე დნესტრის მარცხენა სანაპირო, რომელიც უპირატესად ეთნიკური რუსებითა და უკრაინელებით არის დასახლებული, ასევე მარჯვენა სანაპიროს ქალაქი ბენდერი.
1991 წელს მოლდოვის მიერ დამოუკიდებლობის გამოაცხადებას მოჰყვა სეპარატისტული მოძრაობების გააქტიურება ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონებში. იმავე წელს დნესტრისპირეთის სლავურმა მოსახლეობამ გამოაცხადა დნესტრისპირეთის მოლდავური რესპუბლიკა, რასაც მოჰყვა შეიარაღებული კონფლიქტი. ამჟამად კონფლიქტი დაკონსერვებულია, მხარეებს შორის პირობით საზღვარზე რუსეთის სამშვიდობო ძალებია განლაგებული. სტატუსზე დღემდე მიმდინარეობს მოლაპარაკებები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თვითაღიარებული ქვეყნები კატეგორია:მოლდოვა
Soundtracks (ტონი ბენქსის ალბომი)
Soundtracks — ტონი ბენქსის მეოთხე ალბომი. იგი გამოიცა 1986 წელს. ეს არის კრებული, რომელშიც ძირითადად შეტანილია ბენქსის მიერ კინოფილმებისთვის შექმნილი მუსიკალური თემები.
სქოლიო
კატეგორია:ტონი ბენქსის ალბომები კატეგორია:1986 წლის საუნდტრეკები
სუბაში (ხოფის რაიონი)
სუბაში (Subaşı) — სოფელი ხოფის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. სოფლის მოსახლეობა 2021 წლის მონაცემებით 260 ადამიანია.
სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა წკარისთი.
სქოლიო
კატეგორია:ხოფის რაიონის სოფლები კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
კლიტორი
მინი|280პქ|მარჯვნივ|(1) [[კლიტორის ჩუჩა და (2) კლიტორის თავი]] კლიტორი, იგივე სავნებო — ქალის სასქესო ორგანო, რომელიც გვხვდება ძუძუმწოვრებში, სირაქლემებსა და სხვა ცხოველებში. ადამიანებში, კლიტორის ხილული ნაწილი — კლიტორის თავი — მცირე სასქესო ბაგეების (ე.წ. „ლაბია მინორას“) შეერთების ადგილას მდებარეობს, შარდსადენის ზემოთ. სახეობათა უმეტესობაში კლიტორს არ აქვს არავითარი რეპროდუქციული ფუნქცია.
ადამიანებში კლიტორი ქალის ყველაზე მგრძნობიარე ეროგენული ზონაა და, როგორც წესი, მთავარი ანატომიური წყარო სექსუალური სიამოვნებისთვის. კლიტორი საკმაოდ კომპლექსური სტრუქტურაა და მისი ზომა და მგრძნობალობა სხვადასხვაგვარია. ადამიანის კლიტორის თავი დაახლოებით ბარდის ზომისა და ფორმისაა და 8000-მდე სენსორულ ნერვულ დაბოლოებას შეიცავს.
კლიტორის გარშემო არაერთი სექსოლოგიური, სამედიცინო და ფსიქოლოგიური დებატი მიმდინარეობს და ის სოციალური კონსტრუქციონიზმის მრავალი ანალიზისა და კვლევის საგანი გამხდარა. ასეთ განხილვებს შორისაა ანატომიური სიზუსტე, გენდერული თანასწორობა, ქალის გენიტალიის დასახიჩრება, ასევე ორგაზმთან დაკავშირებული ფაქტორები და მათი ფიზიოლოგიური კავშირი G წერტილთან. ადამიანებში კლიტორის ერთადერთი ჩვენთვის ცნობილი დანიშნულება სექსუალური სიამოვნების მინიჭებაა.
სქოლიო
კატეგორია:ქალის ჯანმრთელობა კატეგორია:ვულვა კატეგორია:კლიტორი კატეგორია:რეპროდუქციული სისტემა
წნევა
წნევის ცნება ანალოგიურად შემოაქვთ უწყვეტი გარემოსთვისაც. იგი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს სითხისა და აირის მექანიკაში. უძრავი სითხის ნებისმიერ მოცემულ წვრტილში წნევა ერთნაირია ნებისმიერი მიმართულებით. ეს მართებულია მოძრავი სითხისა და აირისთვისაც იმ შემთხვევაში, თუ შეიძლება მათი მიჩნევა იდეალურად (არ არის ხახუნი). ბლანტი სითხის მოცემულ წერტილში წნევას განმარტავენ როგორც სამი ურთიერთპერპენდიკულარული მიმართულებით წარმოებული წნევების მნიშვნელობების საშუალოს. წნევა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ფიზიკურ, ქიმიურ, მექანიკურ, ბიოლოგიურ და სხვა მოვლენებში.
აირში წნევა გამოწვეულია სითბური მოძრაობის დროს მოლეკულების დაჯახებით ერთმანეთთან და აირის მოსაზღვრე მყარი სხეულების ზედაპირთან. აირში (ამ წნევას შეიძლება ვუწოდოთ სითბური) ტემპერატურის (მოლეკულების კინეტიკური ენერგიის) პროპორციულია. განსხვავებით აირისაგან, რომელშიც საშუალო მანძილები ქაოსურად მოძრავ მოლეკულებს შორის ბევრად აღემატება მათ ზომებს, კონდენსირებულ გარემოში (სითხეები, მყარი სხეულები) ატომებს შორის მანძილები მათი ზომების რიგისაა და განისაზდერება ატომთშორისი (მოლეკულათშორისი) მიზიდვისა და განზიდვის ძალების წონასწორობით. ატომების ერთმანეთთან დაახლოებისას იზრდება განზიდვის ძალები, რაც განაპირობებს ე. წ. ცივ წნევას. კონდვნსირებულ გარემოში წნევას აქვს „სითბური“ მდგენელიც, რომელიც დაკავშირებულია ატომების (ბირთვების) სითბურ მოძრაობასთან.
წნევას ზომაეენ მანომეტრებით, ბარომეტრებით, ვაკუუმმეტრებით და სხვა.
წნევის ერთეულის განზომილებაა ძალის განზომილების ფარდობა ფართობის განზომილებასთან. SI სისტემაში წნევის ერთეულია პასკალი, ნ/მ2. ერთეულთა MKGS სისტემაში — კგძ/სმ2, არსებობს წნევის სისტემის გარეშე ერთეულები: ფიზ. ატმ. (ატმ), ტექ. ატმ. (ატ), ბარი, აგრეთვე მმ წყ. სვ-ისა და მმ ვწყ. სვეტისა (ტორი) და სხვა.
აშშ-სა და დიდ ბრიტანეთში წნევას გამოსახავენ შემდეგი ერთეულებით: lbf/in2 (გირვანქა-ძალა კვადრატულ დუიმზე), pdf/ft2 (პაუნდალი კვადრატულ ფუტზე), in H2O (წყლის სვეტის დუიმებით), ft H2O (წყლის სვეტის ფუტებით), in Hg (ვერცხლისწყლის სვეტის დუიმებით) და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკური სიდიდეები
ბენასკე
ბენასკე (Benasque, Benás) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის რიბაგორსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 233,60 კმ². მოსახლეობა — 2184 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უესკის მუნიციპალიტეტები
ჰერიფორდული ჯიში
ჰერიფორდული ჯიში — სახორცე მიმართულების მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიში. გამოყვანილია XVIII საუკუნეში, ინგლისში, ჰერიფორდშირის საგრაფოში, ადგილობრივი საქონლის გადარჩევისა და შერჩევის გზით. ტიპური სახორცე აგებულებისაა, ფერად მუქიწითელია, ხოლო თავი, მინდაო, ღაბაბი, მუცელი, კიდურების ქვედდა ნაწილი და კუდის ფუნჯი თეთრი აქვს. კუროს მასაა 850-1000 კგ, ფურისა 550-560 კგ. ნაკლავის გამოსავალი 58-62%, უდიდესი 70%-მდე. ჰერიფორდული ჯიში გავრცელებულია ამერიკის, ევროპის ქვეყნებში, ახალ ზელანდიაში და სხვ. ყოფილ სსრკ-შიშეიყვანეს 1928 წელს. იყენებენ სამრეწველო შეჯვარებისთვის სარძეო და სახორცე ჯიშებთან.
ლიტერატურა
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
ყინწვისი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)
ყინწვისი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდრის თემი). მდებარეობს მდინარე ძამის მარჯვენა მხარეს, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 730 მეტრი, ქარელიდან 8 კილომეტრი. სოფლიდან დაახლოებით 10 კილომეტრზე დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — ყინწვისის მონასტერი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 205 ადამიანი.
სოფელში სახლობენ: ბერაძეები, თურმანიძეები, ღამბაშიძეები, კაბისაშვილები და ჯიოშვილები.
სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
საქართველოს გეოგრაფია
საქართველო იმ უძველეს სატრანსპორტო გზაჯვარედინზე მდებარეობს, რომელიც აკავშირებდა და აკავშირებს ჩრდილოეთისა და სამხრეთის, დასავლეთისა და აღმოასვლეთის ქვეყნებს. სწორედ მასზე გადიოდა ევროპა -აზიის დამაკავშირებელი სატრანსპორტო მაგისტრალი - ძველი აბრეშუმის გზა.
საქართველო შავი ზღვით უკავშირდება შავიზღვისპირეთის ქვეყნებს, ხოლო ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეებით - ხმელთაშუა ზღვის აუზის ქვეყნებს; გიბრალტარის სრუტით შესაძლებელია კავშირი მთელს მსოფლიოსთან, მდინარე დუნაის მეშვეობით კი - აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ევროპის ქვეყნებთან.
საქართველო ჩ.გ. 41o071 და 43o351 და ა.გ. 40o041 და 46o441-ს შორის მდებარეობს.
ფიზიკურ-გეოგრაფიული მდებარეობა
thumb|314px|left|საქართველოს ფიზიკური რუკა გეოტექტონიკური თვალსაზრისით, საქართველოს ალპურ-ჰიმალაური დანაოჭების ვრცელ სარტყელში ცენტრალური მდებარეობა უკავია. იგი იწყება ატლანტის ოკეანის სანაპიროებიდან და მოიცავს ხმელთაშუა და შავი ზღვების მიმდებარე მთიან ნაწილებს, წინა აზიასა და ჰიმალაის მთიანეთს.
ცნობილია, რომ სუბტროპიკულ და ზომიერ კლიმატურ სარტყლებს შორის საზვარი მიუყვება კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედს, რის გამოც საქართველო მდებარეობს სუბტროპიკულ კლიმატური სარტყლის უკიდურეს ჩრდილო ნაწილში.
საქართველოში ჩამოყალიბებულია სუბტროპიკული კლიმატური სარტყლის ჰავის თითქმის ყველა ტიპი - ნოტიო სუბტროპიკული, ზომიერად ნოტიო, ზომიერად მშრალი და მშრალი-კონტინენტური. ეს განპირობებულია მისი სუბტროპიკულ და ზომიერ კლიმატური სარტლების მიჯნაზე მდებარეობით, ასევე ბუნებრივი ბარიერების - კავკასიონისა და სამხრეთ მთიანეთის არსებობითა და შავი ზღვის გავლენით.
ევროპა-აზიის შემაერთებელ კავკასიის ყელზე მდებარეობის გამო საქართველოში ერთმანეთს ემიჯნება განსხვავებული ფლორისტული და ფაუნისტური არეალები. დასავლეთ საქართველოს ბარის ბუნებრივი პირობები მნიშვნელოვნად განსხვავდება აღმოსავლეთ საქართველოს ბარისაგან, კავკასიონის მთიანეთის ბუნება კი - საქართველოს სამხრეთ მთიანეთის ბუნებრივი პირობებისაგან.
საქართველოს ბუნების შემადგენელი კომპონენტები (რელიეფი, ჰავა , წყლები და ა.შ.) სხვადასხვა ადგილას სხვადასხვანაირად არიან დაკავშირებული და როგორც თვისობრივად, ისე სამეურნეო გამოყენების მიხედვით, განსხვავებულ ბუნებრივ კომპლექსებს ქმნიან. საქართველოში ბარისა და მთის კლასის 11 ძირითადი ბუნებრივი ლანდშაფტი გამოიყოფა.
ეკონომიკურ-გეოგრაფიული მდებარეობა
ეკონომიკურ-გეოგრაფიული თვალსაზრისით, საქართველო ევროპისა და აზიის შესაყარზე მდებარეობს და ოდითგან დასავლეთისა და აღმოსავლეთის ცივილიზაციების დამაკავშირებელ ხიდს წარმოადგენდა, შავიზღვისპირა მდებარეობა კი მას დიდ უპირატესობას ანიჭებს სამხრეთ კავკასიის სხვა სახელმწიფოებთან (აზერბაიჯანი და სომხეთი) შედარებით.
საქართველოს სატრანსპორტო-გეოგრაფიული მდებარეობა ამჟამად მეტად ხელსაყრელია. საბჭოთა კავშირში ყოფნისას იგი სატრანსპორტო „ჩიხში“ იყო და მსოფლიოს ქვეყნებთან ურთიერთობა მხოლოდ მოსკოვის გავლით ხორციელდებოდა. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ქვეყანამ პრაქტიკულად სატრანსპორტო გზაჯვარედინის ფუნქცია შეიძინა.
ასევე აღსანიშნავია, საქართველოს ხელსაყრელი რეკრეაციულ-გეოგრაფიული მდებარეობა, რადგანაც იგი მნიშვნელოვან ტურისტულ-რეკრეაციულ არეალებს - კავკასიონსა დაშავიზღვისპირეთს შორისაა მოქცეული.
გეოპოლიტიკური მდებარეობა
thumb|left|250px|საქართველო და მისი მეზობელი ქვეყნები ქვეყნის გეოპოლიტიკური მდებარეობა მეზობელ ქვეყნებში არსებული პოლიტიკური და ეკონომიკური ვითარებით ფასდება.
საქართველოს გეოპოლიტიკური მდებარეობა განისაზღვრება მისი ურთიერთობებით უშუალო მოსაზღვრე და არამოსაზღვრე ქვეყნებთან, აგრეთვე, ამ ქვეყნებში არსებული პოლიტიკური და ეკონომიკური სიტუაციებით.
საქართველოს მეზობელ ქვეყნებად ითვლება მისი უშუალო მოსაზღვრე და მეტნაკლებად დაშორებული სახელმწიფოები. მათი უმრავლესობა საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკებია, დანარჩენები კი - ყოფილი სოციალისტური და ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები. მათ შორის მხოლოდ ერთადერთი სახელმწიფო - თურქეთია ნატოს წევრი ქვეყანა.
საქართველოს გეოპოლიტიკური სივრცე ქრისტიანული და მუსულმანური რელიგიების გავრცელების არეალია, ამავე დროს, მეტად მრავალფეროვანი ეროვნული შემადგენლობით გამოირჩევა. აქ მცხოვრები ხალხები 4 ენობრივ ჯგუფს მიეკუთვნება.
ამრიგად, შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოს მეტად ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობა ჰქონდა და აქვს, რაც განაპირობებს მის ეკონომიკურ განვითარებას და საერთაშორისო პოლიტიკურ და სოციალურ-ეკონომიკურ პროცესებში ჩართვას.
ჰავა
საქართველოს ტერიტორია ჰავის დიდი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. შედარებით მცირე ფართობის მიუხედავად, საქართველოში წარმოდგენილია დედამიწის ზედაპირზე არსებული ჰავის თითქმის ყველა ტიპი. ჰავის ასეთი მრავალფეროვნება განპირობებულია ქვეყნის მდებარეობით სუბტროპიკულ და ზომიერ კლიმატურ სარტყლების მიჯნაზე და რელიეფის თავისებურებით, აგრეთვე მნიშვნელოვანია შავი ზღვის გავლენა.
საქართველოს ჰავის ჩამოყალიბებაზე სამი ძირითადი ფაქტორი განსაზღვრავს: მზის რადიაცია, ატმოსფეროს ზოგადი ცირკულაცია და ქვეფენილი ზედაპირის ხასიათი.
მზის რადიაცია
საქართველოში მზის ნათების ხანგრძლივობის საკმაოდ მაღალი წლიური მაჩვენებელია. იგი ძირითადად დამოკიდებულია ღრუბლიანობაზე, რომელიც საქართველოში ზომიერია. მზის ნათების საშუალო წლიური ხანგრძლივობა 1360 სთ-დან 2500 სთ-მდე იცვლება. ეს მაჩვენებელი მაღალია შირაქის ველსა და გარდაბნის ვაკეზე, ხოლო დაბალი აჭარის მიდამოებსა და კავკასიონის მაღალ მთიანეთშია.
საქართველოს ტერიტორიის გეოგრაფიული მდებარეობა, უფრო სწორედ, მისი განედური განფენილობა უმნიშვნელოა (დაახლოებით 2.5 გრადუსი), რაც ვერ განაპირობებს მზის რადიაციის სერიოზულ ცვლილებას მის ჩრდილო და სამხრეთ ნაწილებს შორის. ამის გამო რადიაციის განაწილება ძირითადად დამოკიდებულია ღრუბლიანობაზე, ჰაერის სიმკვრივესა და გამჭირვალობაზე.
საქართველოს ვაკე-დაბლობების, დაბალი და საშუალო მთებისათვის დამახასიათებელია ჯამური რადიაციის საშუალო (წელიწადში 120-130 კკალ/სმ²) მაჩვენებელი. აბსოლუტური სიმაღლის მატებასთან ერთად, დაახლოებით 2000 მეტრ სიმაღლემდე, ღრუბლიანობა მატულობს, რის შედეგადაც გაბნეული რადიაცია იზრდება, პირაპირი რადიაცია კი მცირდება. ამის გამო ჯამური რადიაცია არ იცვლება.
საქართველოში მზის რადიაციის კარგად გამოხატული სეზონურობა ახასიათებს. ზაფხულში, დღის მაქსიმალური ხანგრძლივობა და მზის სხივების დაცემის დიდი კუთხე შესაბამისად განაპირობებს ჯამური რადიაციის დიდ მაჩვენებელს, ზამთარში კი - უმნიშვნელო.
ატმოსფერული ცირკულაცია
thumb|285px|ჰაერის მასების შემოჭრა საქართველოში საქართველოს ტერიტორიაზე ამა თუ იმ ტიპის ჰაერის მასების შემოჭრას შეუძლია მკვეთრად შეცვალოს ამინდი. მაგალითად, 1950 წლის იანვარში არქტიკული ჰაერის მასების შემოჭრის შედეგად დასავლეთ საქართველოში მკვეთრად დაეცა ჰაერის ტემპერატურა. ბათუმში მან -9 °C-ს მიაღწია. ამან დიდი ზარალი მიაყენა სუბტროპიკულ სოფლის მეურნეობას. ზამთარში ტროპიკული ჰაერის მასების შემოჭრამ კი შეიძლება ტემპერატურის საგრძნობი მატება გამოიწვიოს. ზაფხულში ტროპიკული ჰაერის მასები საქართველოში ცხელ და მხუთვარე ამინდს განაპირობებს და დიდ გავლენას ახდენს ნალექების გეოგრაფიულ განაწილებაზე.
ჰაერის მასები,დასავლეთიდან ან აღმოსავლეთიდან შემოჭრისას, გადაივლიან შავ ან კასპიის ზღვებს, თბებიან და ნაწილობრივ კარგავენ ცივი ჰაერის მასის თვისებებს.
დასავლეთიდან შემოჭრილი ჰაერის მასები ლიხის ქედის მიდამოებში იყრის თავს, რაც განაპირობებს ამ რაიონში ნალექების საკმაოდ დიდ რაოდენობას. აღმოსავლეთ საქართველოში გადასვლასთან ერთად აღნიშნული ჰაერის მასები იშლება და თბება. ამ დროს აღმოსავლეთში ქრის დასავლეთის ქარი და ნალექების რაოდენობა მცირეა.
საპირისპირო ვითარება იქმნება ჰაერის მასების აღმოსავლეთიდან გავრცელების შემთხვევაში. ამ დროს ნალექები ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოში გამოიყოფა, დასავლეთ საქართველოში აღმოსავლური მშრალი და თბილი ქარი (ფიონი) ქრის. ფიონები ყველაზე ხშირია იმერეთში. ძლიერი ფიონის დროს მდინარე რიონის შუა წელში ჰაერის ტემპერატურა 10-15 გრადუსით მატულობს, ხოლო ჰაერის შედარებითი სინოტივე 10 %-ით ეცემა.
საქართველოს ტერიტორიაზე ჰაერის მასების გავრცელების ოთხი ძირითადი გზა არსებობს, კერძოდ:
ტერიტორიის ფორმირება
thumb|285px|საქართველო სამეფო თავის ძლიერების ზენიტში - თამარის მეფობის პერიოდში thumb|285px|საქართველოს ტერიტორიის ცვლილება საუკუნეების განმავლობაში საქართველოს ტერიტორია ისტორიული დროის განმავლობაში მნიშვნელოვნად იცვლებოდა.
ძვ. წ. VI საუკუნეში თანამედროვე საქართველოს ტერიტორიაზე ორი პოლიტიკური გაერთიანება ჩამოყალიბდა: დასავლეთ საქართველოში ეგრისი, იგივე კოლხეთის სამეფო და აღმოსავლეთ საქართველოში - ქართლის, იგივე იბერიის სამეფო. კოლხეთის სამეფო საკმაოდ ვრცელ ტერიტორიას მოიცავდა.
ქართული სახელმწიფოების ტერიტორიის სიდიდეზე უდიდეს გავლენას ახდენდა მეზობელი სახელმწიფოების აგრესიული პოლიტიკა. ბიზანტია და სპარსეთი ერთმანეთს ეცილებოდა გავლენის მოსაპოვებლად.
X-XI სს-ის მიჯნაზე აფხაზთა და ქართველთა სამეფოები გაერთიანდა, ხოლო XI-XII სს-ში, დავით აღმაშენებლისა და თამაფის მეფობის ხანაში, ეს პროფესი ძლიერი, ერთიანი სახელმწიფოს შექმნით დასრულდა. ამავე დროიდან დამკვიდრდა ტერმინი „საქართველო“. იმდროინდელი საქართველოს ტერიტორია ნიკოფსიიდან დარუბანდამდე (დერბენდი) და ოსეთიდან (ალანია) არაგაწამდე (სომხეთი) იყო გადაჭიმული. აღსანიშნავია ისიც, რომ ამ დროს თითქმის მთელი კავკასიის ტერიტორია საქართველოს მეფის მორჩილებისა და მფარველობის ქვეშ მოიაზრებოდა.
მონღოლთა შემოსევების შემდეგ (XIII ს.) საქართველო უმძიმეს მდგომარეობაში აღმოჩნდა და მისი ტერიტორიაც თანდათანობით შემცირდა. საქართველო ორ ნაწილად გაიყო და, ამავდროულად, სამცხე უშუალოდ მონღოლებს დაემორჩილა. ასე გასტანა გიორგი V ბრწყინვალეს (1314-1346 წწ.) მეფობამდე. სწორედ მან შეძლო სამცხის კვლავ შემოერთება და ქვეყნის ხანმოკლე, მაგრამ ხელახალი გაერთიანება.
თემურ-ლენგის ლაშქრობებმა (1384-1404 წწ.), მოგვიანებით ირანელებისა და თურქების აგრესიულმა პოლიტიკამ, ჩრდილოკავკასიელთა შემოსევებმა და, ამასთანავე, შიდაპოლიტიკურმა რღვევებმა ერთიანი ქართული სახელმწიფოს დაშლა გამოიწვია და XVI ს-ის ბოლოს ქვეყანა სამეფო-სამთავროებად დაიშალა.
XVI-XVIII სს-ში საქართველოს ტერიტორია ირან-ოსმალეთს შორის განაწილდა, რასაც თან მოჰყვა მოსახლეობის ძალდატანებითი ისლამიზაცია. დაიკარგა ტერიტორიის გარკვეული ნაწილი.
XVI ს-ის მეორე ნახევარში ოსმალეთმა საქართველოს ჩამოაცილა სამცხე-საათაბაგოს ფეოდალური სამთავრო, შაჰ-აბასმა (XVII ს.) - ლორეს ველი და მდ. დებედას ხეობა (ქართლი), კახეთში კი კაკენისელის მხარე (საინგილო) მიიტაცა.
XIX საუკუნის დასაწყისში მთელი საქართველო რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში აღმოჩნდა. რუსეთში მონარქიის დამხობას და იქ კომუნისტური რეჟიმის დამყარებას საქართველოს საბჭოთა ოკუპაცია მოჰყვა. ამ დროს საქართველომ ტერიტორიის გარკვეული ნაწილი დაკარგა.
1991 წელს საქართველომ აღიდგინა სუვერენიტეტი და ქვეყნის ტერიტორია აღიარებული იქნა იმ საზღვრებში, რომელიც მას სსრკ-ს შემადგენლობაში ყოფნისას ჰქონდა.
ფართობი
საქართველოს ტერიტორიის ფართობი ისტორიის განმავლობაში იცვლებოდა, ამჟამად კი 69 700 კვ.კმ-ია. იგი დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ - შავი ზღვის ნაპირებიდან თითქმის მიგნეჩაურის წყალსაცავამდეა გადაჭიმული, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ კი შედარებით ვიწროა. ტერიტორიის მაქსიმალური განფენილობა ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ 613 კმ-ია. მერიდიანის გასწვრივ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ წერტილებს შორის მანძილი კი 275 კმ-ს შეადგენს.
საქართველოს უკიდურესი ჩრდილოეთი წერტილი აფხაზეთში, მდინარე ფსოუს ნაპირზე, სოფელ აიბგასთანაა, სამხრეთით - მთა ოკუზდაღთან (სომხეთის საზღვართან), დასავლეთი - დაბა ლესელიძესთან (მდინარე ფსოუს შესართავი) და აღმოსავლეთი - მდინარეების აგრიჩაისა და ალაზნის შეერთების ადგილზეა.
საქართველოს გეოგრაფიული ცენტრი ლიხის (სურამის) ქედის დასავლეთით, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს.
საზღვრები
საქართველოს საზღვარი ქვეყნის ისტორიის განმავლობაში ყველაზე მეტად სამხრეთ და აღმოსავლეთ ნაწილში იცვლებოდა; დასავლეთი საზღვარი შავი ზღვის აკვატორიას მიუყვება და ამაჟამად საერთაშორისო სამართლის ნორმებითაა დაცული. რაც შეეხება ჩრდილოეთ საზღვარს, იგი ოროგრაფიულ ბარიერზე - კავკასიონზე გადის და ამიტომაც მკაფიოდაა დაფიქსირებული.
საქართველოს საზღვრების საერთო სიგრძე 1970 კმ-ია. აქედან, სახმელეთიოა 1655 კმ, საზღვაო კი - 315 კმ.
სახმელეთო საზღვარი საქართველოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, დაბა ლესელიძესთან იწყება. შემდგომ იგი მიუყვება ფსოუს, რომელიც სათავეს მთა აგეფსთასთან იღებს. საქართველოს ჩრდილო საზღვარი ძირითადად ემთხვევა კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედს. მთა ვაციკფარსიდან მთა შავი კლდემდე საქართველოს საზღვარი გადის წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთით მთა მყინვარწვერზე და გვერდით ქედზე. აღმოსავლეთ საზღვარი იწყება მთა ტინოვროსოდან, ეშვება ალაზნის ველზე, მიუყვება მდინარე ალაზანს, ვიდრე 1 კმ არ დარჩება მინგეჩაურის წყალსაცავთან მდინარის შეერთებამდე. საქართველოს სამხრეთი საზღვარი იწყება შავ ზღვასთან, სოფელ სარფის მიდამოებში. იგი ჯერ მიუყვება, შემდეგ კი კვეთს ლაზისტანის ქედის ჩრდილო დაბლოებას, მიუყვება შავშეთის და კვლავ კვეთს არსიანის ქედს, ჯავახეთ-სომხეთის ვულკანურ მთიანეთს, ლოქის ქედს, მდინარე მტკვარს და ივრის ზეგანს.
წყლის რესურსები
thumb|250px|მდინარე [[ბზიფის სათავე კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფის ქედის სამხრეთ კალთაზე, უღელტეხილ ადანგეს მიდამოებშია. იგი შავ ზღვას ბიჭვინთის კონცხთან ერთვის. მისი სიგრძე 110 კმ-ია, წყალშემკრები აუზის ფართობი - 1510 კმ². ბზიფის შენაკადებია გეგა და ბავიუ. იგი შერეული საზრდოობის მდინარეა. მას შავ ზღვაში ყოველწლიურად 3 კმ³-ზე მეტი წყალი და, დაახლოებით, 1 მლნ. ტ. ნატანი შეაქვს.]] საქართველო მდიდარია წყლის რესურსებით. მის ტერიტორიაზე მიედინება 26 060 მდინარე, რომელთა საერთო სიგრძე 60 ათას კმ-ს აღწევს. ამ მდინარეების დაახლ. 99.4 % ძალიან მცირე სიგრძისაა (25 კმ-ზე ნაკლები). შავი ზღვის აუზს მიეკუთვნება 18 109 მდინარე, ხოლო კასპიის ზღვის აუზს - 7951. საქართველოს მდინარეთა მთავარი წყალგამყოფია ლიხის ანუ სურამის ქედი. აღსანიშნავია, რომ დასავლეთ საქართველოს მდიანარეთა უმრავლესობას დამოუკიდებელი წყალშემკრელი აუზი არ აქვს, ხოლო აღმოსავლეთ საქართველოს ყველა მდინარე მტკვრის აუზს მიეკუთვნება. კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედით დასავლეთ საქართველოს მდინარეები მდ. ყუბანის აუზისგან და აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეები მდინარეების - თერგისა და სულაკის აუზებისგან არის გამოყოფილი.
საქართველოს მდინარეებიდან წყლიანობით გამოირჩევა მდ. რიონი (13.2 კმ³), ჭოროხი (8.58 კმ³), მტკვარი (თბილისთან 6.5 კმ³), კოდორი (3.97 კმ³), ალაზანი (3.23 კმ³) და სხვ. საქართველოს უგრძესი მდინარეა ალაზანი - 406 კმ, შემდეგი ადგილები უკავია მდ. იორსა (343 კმ) და რიონს (327 კმ). მტკვარი (1384 კმ) სამხრეთ კავკასიის უგრძესი მდინარეა. მისი სიგრძე საქართველოს ტერიტორიაზე 351 კმ-ია.
საქართველოს მყინვართა უმეტესობა მცირე ზომისაა და მათი ფართობი 1 კმ²-ზე ნაკლებია. ისეთი მყინვარები, რომელთა ფართობიც 10 კმ²-ს აღემმატება, ცხრაა. ესენია: ლეხზირი (35,9 კმ²), წანერი (28,7 კმ²), ტვიბერი (24,7 კმ²), ყვითლოდი (12,1 კმ²), ჭალაათი (12,3 კმ²), ხალდე 10,5 კმ²), ადიში (10,2 კმ²) და ქვიში (19,3 კმ²) მდინარე ენგურის აუზში - სუათისი (11,1 კმ²)- მდინარე თერგის სათავეებში.
მყინვარების მდებარეობა ზღვის დონიდან დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ იცვლება. მდ. ბზიფის ხეობაში მყინვარები 2600 მ სიმაღლეზე, მდინარეების: ენგურისა და იორნის ხეობებში მყინვარები კი ზ. დ-დან 2970-2990 მ-ზე მდებარეობენ, ხოლო აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეთა აუზებში მყინვარები 3000-32000 მ-ზეა განლაგებული.
მუდმინი თოვლის საზღვარი, ანუ ფირნის ხაზი ზღვის დონიდან, მყინვარების ანალოგიურად, მაღლდება დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ. დასავლეთ საქართველოში ფირნის ხაზი 2550-2800 მ-ზე გადის, ხოლო აღმოსავლეთით 3200-3600 მ-ზე.
საქართველოს ჭაობები, ძირითადად, კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ, ზღვისპირა ნაწილში გვხვდება და მათი საერთო ფართობი, დაახლოებით, 627 კმ2-ია. საქართველოს ჭაობები, ძირითადად, დაბლობის ჭაობებს მიეკუთვნება.მაღლობის ჭაიობების მცირე ფართობები წარმოდგენილია ჯავახეთის ზეგანსა და მდ. ჰქვია-ხრამის აუზის ზემო ნაწილში. მცირე ზომის ჭაობები გავრცელებულია მტკვრის, ალაზნისა და ზოგიერთი სხვა მდინარის აუზში.
საქართველოს წყალსაცავებში დაგროვილია საერთო წყლის რესურსების მნიშვნელოვანი ნაწილი. დღეისათვის ექსპლუატაციაში 44 წყალსაცავია, რომელთა მოცულობა 0.5 მლნ მ³-ს აღემატება. წყალსაცავების წყლის ზედაპირის საერთო ფართობი 163 კმ²-ია, რაც საქართველოს ტერიტორიის 0.23 %-ს შეადგენს. დასავლეთ საქართველოს წყალსაცავები, ძირითადად, ენერგეტიკული დანიშნელებისაა, აღმოსავლეთ საქართველოს წყალსაცავთა უმეტესობის დანიშნულება კი ირიგაციაა.
კომპლექსური დანიშნულების წყალსაცავები რამდენიმე ფუნქციას ასრულებენ, მაგალითად: ჟინვალის წყალსაცავის დანიშნულებაა ელექტროენერგიის გამომუშავება, მორწყვა, სასმელი წყლით მომარაგება და, ნაწილობრივ, თბილისის ზღვის წყლით უზრუნველყოფა. წყალსაცავები, ძირითადი დანიშნულების გარდა, ასევე, გამოიყენება თევზის მეურნეობისთვის, რეკრეაციისა და წყალდიდობის შედეგების შესასუსტებლად. მათი უმეტესობა შექმნილია მდინარის ჩამონადენის სეზონური და მრავალსყლიანი რეგულირების მიზნით.
წყალსაცავის მშენებლობა გარკვეულწილად ცვლის ბუნებრივ გარემოს: წყლით იფარება ხეობის ნაწილი, ჩნდება მეწყრული პროცესების ახალი კერები, მატულობს ჰაერისა და ნიადაგის ტენიანობა, ირღვევა მდინარის დამონადენის რეჟიმი და სხვა, ამიტომ ამთი პროექტირებისას აუცილებელია მრავალმხრივი ანალიზის ჩატარება, რომელშიც გათვალისწინებული იქნება სავარაუდო ეკოლოგიური ცვლილებები.
საქართველოს მიწისქვეშა წყლების ბუნებრივი რესურსები მარაგი 21,7 კმ³-ს შეადგენს, რაც მთელი ტერიტორიის ზედაპირული ჩამონადენის 41 %-ია. უმეტესად, ეს წყლები დაბალი მინერალიზაციისა და სასმელად გამოსადეგია. ძირითადად გვხვდება ორი ტიპის სასმელი მიწისქვეშა წყლები. პირველ ტიპს მიეკუთვნება მიწისქვეშა წყლები, რომელთა მინერალიზაციის ხარისხი 0,2-0,3 გრ/ლ-ია. ამ წყლების მარაგი სამხრეთ საქართველოში 0.63 კმ³-ს შეადგენს. მეორე ჯგუფს წარმოადგენს 0.3-1.0 გრ/ლ მინერალიზაციის სასმელი მიწისქვეშა წყლეები, რომელთა მარაგი 2.52 კმ³-ია.
საქართველოში, ასევე, მრავლადაა ჩანჩქერები. ისი გვხვდება სამეგრელოში (ოჩხომურის, აბაშისა და ტობას ჩანჩქერები), აფხაზეთში (გეგის, კლიჩის), ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (არშის, გველეთის), კახეთში (ლაგოდეხის ნაკრძალი) და სხვ.
საქართველოში ზედაპირული წყლების დაბინძურების ძირითადი წყაროებია წყალმომარაგება-კანალიზაციის სექტორი, თბოენერგეტიკა და მრეწველობა. სექტორების მიხედვით დაბინძურებული ჩამდინარე წყლების ჩაშვება ნაწილდება შემდეგნაირად:
ამდენად, ზედაპირული წყლების ძირითადი დამბინძურებელი არის კომუნალური სექტორი (ქალაქებისა და დასახლებული პუნქტების კანალიზაციის ჩამდინარე წყლები). დღევანდელი მდგომარეობით წყლის გამწმენდ არცერთ ნაგებობას არ შეუძლია უზრუნველყოს ჩამდინარე წყლების გაწმენდა საპროექტო ხარისხის შესაბამისად. წყლის ბიოლოგიური გაწმენდა არ ხდება არცერთ ქალაქში. პირველადი მექანიკური გაწმენდა ხორციელდება მხოლოდ ქ.თბილის-რუსთავის რეგიონულ გამწმენდ ნაგებობაზე. შედეგად, ზედაპირული წყლის ობიექტებში აღინიშნება მნიშვნელოვანი დაბინძურება.
მინერალური რესურსები
საქართველოს, თავისი ტერიტორიის სამცირის მიუხედავად, მეტად მრავალფეროვანი და უნიკალური ბუნებრივი რესურსები გააჩნია. ბუნებრივ რესურსებს შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მინერალური რესურსები. სწორედ ისინი განსაზღვრავენ ქვეყნის მეურნეობის ძირითადი დარგების განვითარებას.
მინერალური რესურსები ამოწურფადი და აღუდგენელი რესურსებია. ნებისმიერი ქვეყნის წიაღისეული სიმდიდრეებიდან მნიშვნელოვანია სათბობ-ენერგეტიკული რესურსები: ნავთობი, ქვანახშირი, ბუნებრივი აირი და ტორფი.
აღნიშნული რესურსებიდან, საქართველოში დღეს ექსპლუატაციაში არსებულ საბადოებში ნავთობის მარაგი არასაკმარისია, რის გამოც ქვეყანა მის იმპორტს აწარმოებს.
ნავთობის დაზვერილი მარაგი საქართველოში მხოლოდ 13 მლნ ტონას შეადგენს, თუმცა მაღალია მისი ხარისხი. სავარაუდო რეზერვი 580 მლნ ტონაა, აქედან 200 მლნ ტონას ვარაუდობენ დასავლეთ საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროზე და მის შელფზე, 380 მლნ ტონას კი - ხმელეთზე. ძალზე პერსპექტიულად ითვლება ტარიბანის ნავთობის საბადოც. წინასწარი გათვლებით, ერთი მილიარდი ბარელი ნავთობის მარაგია.
ქვანახშირის მრეწველობას საქართველოში თითქმის ორი საუკუნის ისტორია აქვს. პირველი ინფორმაცია ტყიბულის მიდამოებში არსებული ქვანახშირის შესახებ XIX ს.-ის 20-იან წლებს მიეკუთვნება, თუმცა მისი შესწავლა გაცილებით გვიან დაიწყო. XIX ს.-ის 80-იანი წლებიდან ცნობილია ტყვარჩელის ქვანახშირის საბადო.
2009 წლისთვის, საქართველოში ქვანახშირის არსებული რეზერვი 450 მლნ ტონა იყო, რომელიც შეიძლება კიდევ 700 ტონით გაიზარდოს. ქვანახშირის უმეტესი ნაწილი შედარებით დაბალი ხარისხისაა.
პერსპექტიული ენერგეტიკული რესურსებიდან აღსანიშნავია ჰელიორესურსები, რომლითაც მდიდარია მესხეთ-ჯავახეთი, აღმოსავლეთი საქართველო და დასავლეთ კავკასიონის მაღალმთიანეთი. ასევე მნიშვნელოვანია ქარის ენერგია, რომლის მნიშვნელოვანი პოტენციალით მდინარეების მტკვრისა და რიონის ხეობები გამოირჩევა.
ტორფის საბადოები, ძირითადად, კოლხეთის დაბლობზეა წარმოდგენილი. აქ ტორფიან ფენებს დაკავებული აქვს 20 ათასი ჰა, ხოლო მისი მარაგი 60 მლნ ტონას აღემატება. ტორფი შეიძლება გამოყენებული იქნას ქიმიურ მრეწველობაშ და საწვავად, საქართველოში კი სოფლის მეურნეობაში სასუქად იყენებენ.
ნავთობის თანმხლები ბუნებრივი აირის მოპოვება წარმოებს სამგორ-პატარძეულისა და თელეთის საბადოებზე. აღსანიშნავია, რომ შავი ზღვის საქართველოს შელფურ ზონაში ბუნებრივი აირის მარაგი 1.8 მლრდ მ³-ია
საქართველოს მადნეული რესურსებიდან აღსანიშნავია: რკინა, სპილენძი, ტყვია-თუთია, ვერცხლისწყალი და სხვ.
ფაუნა
thumb|left|250px|[[ცხვარი|ცხვრის ფარა ჩრდილო-აღმოსავლეთ საქართველოში]] საქართველოს ცხოველთა სამყარო (ფაუნა) საკმაოდ მრავალფეროვანია. აქ ცნობილია ძუძუმწოვრების 100-მდე, ფრინველების 330-ზე მეტი, ქვეწარმავლების 48, ამფიბიების 11, თევზების 160-მდე და უხერხემლო ცხოველების ათასობით სახეობა.
საქართველოს ტერიტორიაზე ფართოდაა წარმოდგენილი ცხოველთა როგორც ენდემური, ისე სხვადასხვა ქვეყნებისათვის დამახასიათებელი სახეობები. მათგან საქართველოში ჭარბობს ევროპული, შუა და წინააზიური სახეობები.
საქართველოში მთიანი ტერიტორიების სიჭარბის გამო ცხოველთა გავრცელებას კარგად გამოხატული სიმაღლებრივი ზონალურობა ახასიათებს. თუმცა, ცალკეული სახეობები ერთდროულად რამდენიმე ზონაშიც შეიძლება შეგვხვდნენ. აქ ძირითადად გამოიყოფა დასავლეთ აღმოსავლეთ საქართველოს მთათაშორისი ბარის, აგრეთვე ტყისა და ალპური ზონები.
დასავლეთ საქართველოს ვაკისა და დაბლობის ზონის მრავალფეროვანი ცხოველთა სამყარო ძლიერ განადგურებულია. თითქმის მოისპო ისეთი მტაცებლები, როგორიცაა მგელი, ტურა, ფოცხვერი. იშვიათად ვხვდებით დედოფალას, მაჩვს. ჯერ კიდევ შემორჩა შველი, გარეული ღორი, ევროპული თხუნელა, ღამურა, კურდღელი, კავკასიური ციყვი, ტყის თაგვი თეთრყელა კვერნა და სხვა.
ზონა მდიდარია ფრინველებით. აღსანიშნავია კოლხური ხოხობი, რომელსაც ამჟამად მდ. ენგურსა და რიონს შორის მოქცელ ტერიტორიაზე ვხედავთ.
კოლხეთის დაბლობზე აკლიმიზირებული ცხოველებიდან ფართოდ გავრცელდა ძვირფასბეწვიანი მღრნელი ნუტრია (შემოყვანილია სამხრეთ ამერიკიდან).
ფლორა
საკმაოდ ხანგრძლივი და საინტერესოა საქართველოს ფლორის განვითარების ისტორია. მესამეულ პერიოდში საქართველოს ფლორა ტროპიკული მცენარეულობის სახის და ძირითადად მარადმწვანე იყო. თანდათან, კლიმატის აცივებასთან ერთად, ტროპიკული მცენარეულობა ჯერ სუბტროპიკულით, ხოლო შემდგომ ზომიერი კლიმატური სარტლისათვის დამახასიათებელი ფლორით იცვლებოდა. საქართველოს ტერიტორიაზე მეოთხეულ გამყინვარებას ცივი ქვეყნების ფლორის ცალკეულ წარმომადგენელთა შემოჭრა მოჰყვა.
კავკასიაში უძველესი ფლორის არსებობისათვის ხელსაყრელი ბუნებრივი პირობები შენარჩუნებული იქნა მხოლოდ კოლხეთსა და თალიშში (აზერბაიჯანი). სწორედ აქ, მიუხედავად მეოთხეულის გამყინვარებისა, შენარჩუნებულია შედარებით თბილი და ნოტიო ჰავა, შესაბამისი - სითბოსა და ტენის მოყვარული მცენარეებით.
Anochetus bispinosus
Anochetus bispinosus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Anochetus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Anochetus
ივანე ბახტაძე
ივანე ბახტაძე (დ. 1886, ჭყვიში, ქუთაისის მაზრა ― გ. უცნობია) ― ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს პარლამენტის წევრი 1918 წლის ნოემბრიდან. პარლამენტის წევრი გახდა მას შემდეგ, რაც საქართველოს ეროვნულ საბჭოს ეწოდა საქართველოს პარლამენტი. პარლამენტის წევრი იყო საქართველოს სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიის სიით.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს პარლამენტის წევრები კატეგორია:დაბადებული 1886 კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი გარდაცვალების თარიღით
ლიხნის კრება
ლიხნის კრება — 1989 წლის 18 მარტს გამართული შეკრება გუდაუთის რაიონის სოფელ ლიხნში. კრებაზე შეიკრიბა 30 ათასი აფხაზი, აფხაზეთის ასსრ-ის მოსახლეობის მესამედი და მოითხოვა აფხაზეთის გამოყოფა საქართველოს სსრ-სგან და აღდგენა მოკავშირე რესპუბლიკის სტატუსისა, რომელიც აფხაზეთს 1921 წელს ჰქონდა. კრების გადაწყვეტილება გამოქვეყნდა „ლიხნის მიმართვის“ სახით. მას შედეგად მოჰყვა რამდენიმე შეხლა-შემოხლა აფხაზებსა და ქართველებს შორის, აფხაზი პარტიული ლიდერების რეპრესიები თბილისში მიმდინარე აპრილის საპორტესტო აქციებზე აფახაზეთის ავტონომიის გაუქმების მოთხოვნის დაყენება.
ფარნავაზ II
ფარნავაზ II — ქართლის (იბერიის) მეფე ძვ. წ. I საუკუნის 30-იან წწ-ში. ძვ. წ. 36 წელს მარკუს ანტონიუსმა რომაელთა ლაშქარი პუბლიუს კანიდიუს კრასუსის მეთაურობით იბერიაში გაგზავნა. კრასუსმა, დიონ კასიოსის ცნობით, დაამარცხა ქართლის მეფე ფარნავაზი, მოკავშირედ გაიხადა იგი და მასთან ერთად შეიჭრა ალბანეთში. აქ მათ ერთად დაამარცხეს მეფე ზობერი.
არსებობს რამდენიმე მოსაზრება ფარნავაზის პიროვნების შესახებ. სერგი გორგაძე] და პავლე ინგოროყვა ფიქრობდნენ, რომ დიონ კასიოსის „რომის ისტორიაში“ ნახსენები ფარნავაზ მეფე არის იგივე ბრატმანი/ბარტომი. ბრატმანი/ბარტომი ლეონტი მროველის თზულებაში მოხსენიებულია იბერიის მე-7, ხოლო „მოქცევაი ქართლისაიში“ მე-8 მეფედ. მას მიეწერება მცხეთის გალავნის და ქართლის ციხესიმაგრეთა გამაგრება. ინგოროყვა წერს, რომ სახელი ბრაცმანის სრული ვარიანტი უნდა იყოს ბარაცმან-ავაზ, იგივე ფარსმან-ავაზ. მისი აზრით, ქართულ ონომასტიკონში დამოწმებულია, რომ ერთსა და იმავე პირს მიემართებოდა სახელად როგორც ფარსმან-ავაზ (ბრაცმან-ავაზ), ისე ფარნავაზ. გ. მელიქიშვილის აზრით კი ბრაცმანი და ფარნავაზი სხვადასხვა მეფეები იყვნენ.
სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები კატეგორია:ფარნავაზიანები
ჰოლანდიური შავ-ჭრელი ჯიში
250პქ|მინი|მარჯვნივ|ფური ჰოლანდიური შავ-ჭრელი ჯიში — მსხვილი რქოსანი საქონლისა, სარძევე მიმართულების ჯიში, გამოყვანილია ნიდერლანდებში. ფერად შავ-ჭრელია. ცოცხალი მასა კუროსი 900-1000 კგ-ია, ფურისა — 550-600 კგ. ფურის მონაწველი 4500 კგ, სარეკორდოა 13 000 კგ. რძის ცხიმიანობა 3,9-4,0 %. ჯიში გავრცელებულია ნიდერლანდებში (ქვეყნის მსხვილი რქოსანი საქონლის მთელი სულადობის დაახლოებით 70 %), გერმანიაში, აშშ-ში, დიდ ბრიტანეთში, შვეიცარიაში, იტალიაში, ყოფილ იუგოსლავიის ქვეყნებსა და სხვ. ჰოლანდიური ჯიში გამოიყენება ხოლმოგორული, შავ-ჭრელი, ტალიგური, აულიეატური, ბესტუჟევისა და სხვა ჯიშების გამოყვანისას.
ლიტერატურა
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
იეშილქიოი (ხოფის რაიონი)
იეშილქიოი (Yeşilköy) — სოფელი ხოფის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. სოფლის მოსახლეობა 2021 წლის მონაცემებით 106 ადამიანია.
სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა პანჭოლი.
სქოლიო
კატეგორია:ხოფის რაიონის სოფლები კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
კოსმოს-954
thumb|300px|თანამგზავრის სქემა. კოსმოს-954 (Космос-954) — სერია УС-А საბჭოთა ხელოვნური თანამგზავრი კოსმოსური დაზვერვისა და სამიზნის მითითების სისტემითა და ბირთვული რეაქტორით ბორტზე. 1978 წლის 24 იანვარს ჩამოვარდა კანადის ტერიტორიაზე და ქვეყნის ჩრდილოდასაველთის ტერიტორიის დაახ. 100 ათასი კმ² რადიოაქტიური დაბინძურება გამოიწვია. მოსახლეობის ევაკუაცია არ განხორციელებულა. პირდაპირი მსხვერპლი ან ნგრევა ჩამოვარდნას არ გამოუწვევია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრები კატეგორია:დაზვერვის სისტემები კატეგორია:საბჭოთა კავშირი კატეგორია:ცივი ომი
კრისტიან ფრიდრიხ შუმახერი
ჰენრიხ კრისტიან ფრიდრიხ შუმახერი (Heinrich Christian Friedrich Schumacher; დ. 15 ნოემბერი, 1757, გლიუკშტადტი, გერმანია — გ. 9 დეკემბერი, 1830, კოპენჰაგენი, დანია) — გერმანული წარმოშობის დანიელი ბოტანიკოსი, მიკოლოგი და ექიმი. მედიცინის დოქტორი, კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის პროფესორი. ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი და ლეოპოლდინას მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.
მისი სტანდარტული საავტორო ბოტანიკური შემოკლებაა Schumach.
სქოლიო
კატეგორია:დანიელი მიკოლოგები კატეგორია:დანიელი ბოტანიკოსები კატეგორია:ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
ალა გორსკაია
ალა ალექსანდრეს ასული გორსკაია (Алла Олександрівна Горська, დ.18 სექტემბერი, 1929, იალტა — გ.28 ნოემბერი, 1970, ვასილკოვი) — საბჭოთა მხატვარი და დისიდენტი. 1960-იან წლებში უფლებადამცველი უკრაინის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში.
მინი|მემორიალური დაფა