cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლიუდმილა გურჩენკო
ბიოგრაფია
მოგვიანებით გამოდის ფილმი „გოგონა გიტარასთან ერთად“. შემდეგ წლებში გამოვლინდა გურჩენკოს სამსახიობო ნიჭი. მის კარიერაში მნიშვნელოვანი გარდატეხა მოხდა მას შემდეგ, რაც გამოვიდა ვიქტორ ტრეგუბოვიჩის კინო „ძველი კედლები“, სადაც შეასრულა ანა გიორგის ასულის როლი. მნიშვნელოვანია გურჩენკოს კინოროლები ლეონიდ კვინიხიძის ფილმში „ჩალის ქუდი“ და აგრეთვე ელდარ რიაზანოვის ცნობილ ფილმში „ვაგზალი ორისთვის“, სადაც მისი პარტნიორი ოლეგ ბასილაშვილი იყო.
სხვადასხვა დროს გურჩენკო 5-ჯერ იყო დაქორწინებული. პირველი მეუღლე იყო სცენარისტი და ისტორიკოსი ბორის ანდრონიკაშვილი. მეორეჯერ იქორწინა მსახიობ ალექსანდრე ფადეევზე. აგრეთვე ქორწინებაში იმყოფებოდა იოსებ კობზონთან, კონსტანტინე კუპერვეისთან, სერგეი სენინთან.
2011 წლის 14 თებერვალს გურჩენკომ საკუთარ სახლთან თეძო მოიტეხა. მეორე დღეს მას ქირურგიული ოპერაციის გაკეთება დასჭირდა. რამდენიმე დღეში იგი გამოწერეს. თუმცა 30 მარტს მისი ჯანმრთელობა გაუარესდა, რაც გამოწვეული იყო წინა დღეებში გაკეთებული ოპერაციით. იგი 2011 წლის 30 მარტს გულის შეტევით გარდაიცვალა.
გურჩენკო თავისი ხანგრძლივი კინოკარიერის განმავლობაში გადაღებულია მრავალ ფილმში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:XX საუკუნის რუსი ქალი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 12 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 2011 კატეგორია:XXI საუკუნის რუსი ქალი მსახიობები
Konvict Muzik
Konvict Muzik — ხმისჩამწერი ლეიბლი, რომელიც დააარსეს მელვინ ბრაუნმა და რიტმ-ენდ-ბლუზის ჟანრის მომღერალმა ეიკონმა.
სქოლიო
კატეგორია:ხმისჩამწერი ლეიბლები
ტულის ოლქი
ტულის ოლქი — ოლქი რუსეთში. შედის რუსეთის ცენტრალურ ფედერალურ მხარეში.
გეოგრაფია
ტულის ოლქი მდებარეობს შუა რუსეთის მაღლობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ესაზღვრება ლიპეცკის, მოსკოვის, რიაზანის, ორიოლისა და კალუგის ოლქები.
მოსახლეობა
2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
მუსლიმი მესხები
მინი|[[ომარ ფაიგ ნემანზადე ოჯახთან ერთად]] მუსლიმი მესხები, თურქი მესხები, ახალციხელი თურქები (Ahıska Türkleri) — თურქულენოვანი მუსულმანები ან სადავო წარმომავლობის არაერთგვაროვანი ეთნიკური ჯგუფი. ითვლებიან გათურქებულ ქართველებად ან თურქებისა და აზერბაიჯანელების მონათესავე ხალხად. სახლობდნენ ისტორიული მესხეთის ტერიტორიაზე. 1944 წელს საბჭოთა კავშირის ხელისუფლებამ ისინი გააასახლა შუა აზიაში. ამჟამად სახლობენ ყოფილი საბჭოთა კავშირის რამდენიმე ქვეყანაში.
მეტყველებენ თურქული ენის აღმოსავლეთ ანატოლიურ დიალექტზე. სარწმუნოებით სუნიტი მუსლიმები არიან.
წარმოშობა და ტერმინი
მუსლიმი მესხების, იგივე „თურქი მესხების“ წარმოშობის საკითხთან დაკავშირებით აზრთა სხვადასხვაობა არსებობს. მიუხედავად ამისა შეიძლება გამოიყოს ორი ძირითადი ხედვა:
თურქული პოზიციის თანახმად, ადრეულ ოფიციალურ საბუთებში მუსლიმ მესხებს თურქებად მოიხსენიებდნენ. ტერმინები — „კავკასიელი თურქები“, „საბჭოთა თურქები“, „მესხეთელი თურქები“ და „თურქი მესხები“ — 1970-იან წლებში, საბჭოთა კავშირის საინფორმაციო საშუალებებით დამკვიდრდა, რომელთაგანაც უკანასკნელმა ორმა ტერმინმა განსაკუთრებით ფართო გავრცელება პოვა. ტერმინი „თურქი-მესხები” მიუღებელია იმ მესხებისათვის, რომლებიც თავს ქართველად მიიჩნევს.
ისტორია
XVI საუკუნეში ოსმალეთის იმპერიამ დაიპყრო ისტორიული მესხეთი, მხარე, სადაც ეთნიკურად ქართველები სახლობდნენ. ამას ადასტურებს 1595 წელს შედგენილი „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“, რომელშიც შეტანილი ოჯახის უფროსთა სახელები და მამის სახელები ქართული და ქრისტიანულია. მესხეთი — ოსმალეთის ადმინისტრაციული დაყოფით ახალციხის საფაშოში შედიოდა XIX საუკუნემდე. ოსმალური პოლიტიკის შედეგად მოსახლეობა იძულებული გახდა ისლამი მიეღო, რაც აისახა მათ ყოფაზე, სარწმუნოებაზე და ენაზე.
XVIII საუკუნის პირველ ნახევარში ვახუშტი ბატონიშვილი სამხრეთ საქართველოს აღწერს. მისი ცნობით სხვადასხვა ისტორიულ მხარეში მცირედ განსხვავებული დემოგრაფიული ვითარება იყო. შედარებით სამხრეთით მდებარე მხარეებში გლეხობაცა და თავადაზნაურობაც გამუსლიმანებული იყო და ქართულსა და თურქულ ენაზე საუბრობდა, ჩრდილოეთის პროვინციებში კი მხოლოდ თავადაზნაურობას ჰქონდა ისლამი მიღებული, გლეხები ქრისტიანებად რჩებოდნენ. 1829 წელს რუსეთ-ოსმალეთის ომის შედეგად მესხეთის ჩრდილოეთ ნაწილი (სამცხე-ჯავახეთი) რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. 1870 წლის აღწერით მესხეთის მუსლიმი მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი ჩაიწერა, როგორც „ქართველი სუნიტი“. მათ გარდა მესხეთში მცირე ჯგუფებად ცხოვრობდნენ მომთაბარე ტომები — თარაქამები და ქურთები.
XX საუკუნის დასაწყისში, ქართველი ხალხის გათიშვის პოლიტიკით, რუსეთის იმპერიამ მესხეთში თურქული სკოლები გახსნა. ამ დროიდან მუსლიმი მესხები აღარ ქართველობენ, რადგან მათთვის „ქართველი“ ქრისტიანთან იყო გაიგივებული და ნაცვლად ამისა თავს „იერლი მისლიმანს“ (მკვიდრი მუსლიმანი) უწოდებენ. მეზობელი მართლმადიდებელი და კათოლიკე ქართველები მათ „თათრებად“ მოიხსენიებდნენ. 1886 აღწერითაც მესხეთის მოსახლეობის 60% „ქართველ სუნიტებად“ არიან აღნიშნული.
1921 წლის ყარსის ხელშეკრულების მიხედვით ისტორიული მესხეთის სამხრეთი ნაწილი თურქეთის, ხოლო ჩრდილოეთ ნაწილი, სამცხე და ჯავახეთი საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში შევიდა. 1923 წელს მუსლიმი მესხები „აზერბაიჯანლებად“ ჩაწერეს, გვარები აზერბაიჯანულად გადაუკეთეს და მესხეთი აზერბაიჯანის კულტურულ ავტონომიად გადააკეთეს. სკოლებში მათ თურქულ ენაზე ასწავლიდნენ აზერბაიჯანიდან მოწვეული მასწავლებლები. 1930-იანი წლების საბუთებით დგინდება, რომ სამცხე-ჯავახეთის მუსლიმი მოსახლეობა ქართული სკოლების გახსნასა და ქართული გვარების მინიჭებას ითხოვდა.
1944 წლის დეპორტაცია
1944 წლის 15 ნოემბერს, საბჭოთა ხელისუფლებამ სამხრეთ საქართველოს მთელ რიგ რაიონებში განახორციელა მკაცრად გასაიდუმლოებული და მასშტაბური ოპერაცია: ათეულობით ათასი მუსლიმი მესხი და მათთან ერთად ყარაფაფახები, ქურთები, ბოშები და თურქები იძულებით აყარეს თავიანთი საცხოვრებელი ადგილიდან და შუა აზიაში გადაასახლეს. აღნიშნული დეპორტაცია განხორციელდა სსრკ თავდაცვის სახელმწიფო კომიტეტის 1944 წლის 31 ივლისის N6279-სს დადგენილებისა და იმავე წლის 20 სექტემბრის სსრკ შსს N00117 ბრძანების საფუძველზე. რელიგიური ნიშნით გადასახლებას ექვემდებარებოდა დასახელებული რაიონების ყველა მცხოვრები, გარდა აღნიშნულ რელიგიას მიკუთვნებული მდედრობითი სქესის პირებისა, რომლებიც კანონიერ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ სხვა ეროვნების წარმომადგენლებთან. თითოეულ ოჯახზე მიმაგრებული იყო თითო ოპერატიული ჯგუფი, რომლის ხელმძღვანელიც ოჯახის უფროსს სთავაზობდა თავისი ნებით ჩაებარებინა ცეცხლსასროლი ან ცივი იარაღი, რის შემდგეგაც, მიღებული პასუხის მიუხედავად, ატარებდა ჩხრეკას. გადასახლებულთ ნება ეძლეოდათ თან წაეღოთ პირადი და სხვა ნივთები, ოღონდ ოჯახზე არაუმეტეს 1.5 ტონისა. გადასახლებულთა მთელი დარჩენილი ქონება, საყოფაცხოვრებო ინვენტარი და სამეურნეო სავარგულები აღიწერებოდა ადგილობრივი კომისიების მიერ და გადაეცემოდა სახელისუფლებო ორგანოებს. მუსლიმი მესხების ძირითადად შუა აზიის რესპუბლიკებში, ფერღანის ხეობაში დაასახლეს. მათ დეპორტაციას დროის სხვადასხვა პერიოდებში გამოეხმაურნენ ცნობილი ქართველი მეცნიერები, ინტელიგენცია, დისიდენტური და არაფორმალური ორგანიზაცები.
1956 წელს, სტალინის გარდაცვალების 3 წლის შემდეგ, მუსლიმი მესხები გათავისუფლდნენ კომენდანტის რეჟიმიდან. მათ შეეძლოთ წასულიყვნენ, სადაც მოისურვებდნენ, გარდა საქართველოსა. მიუხედავად ლატიფშა ბარათაშვილის ლიდერობით წამოწყებული დიდი ბრძოლისა მუსლიმმა მესხებმა სამშობლოში დაბრუნების უფლება ვერ მოიპოვეს. სამშობლოს თემატიკა მუსლიმ მესხთა ფოლკლორში აისახა.
1989 წლის დეპორტაცია
1989 წლის 23 მაისის ფერღანის დაბლობზე ადგილობრივმა მოსახლეობამ კომპაქტურად დასახლებული მუსლიმი მესხები დაარბია. ტრაგიკული მოვლენების შემდეგ უმრავლესობა რუსეთის სიღრმეში გადაიყვანეს, ნაწილიც აზერბაიჯანში გაიქცა, საქართველოში კი მათ კვლავ არ უშვებდნენ და მათი აღმსარებლობის გამო ახალი ტერმინი „თურქი-მესხები“ მოიგონეს.
საკითხი კვლავ დადგა დღის წესრიგში 90-იანი წლების ბოლოს, როდესაც პრობლემის მოგვარების მცდელობაში ჩაერთვნენ მთელი რიგი საერთაშორისო ორგანიზაციები და განახლდა მუშაობა დეპორტირებულთა რეპატრიაციისა და რეინტეგრაციის პროცესის დაწყებისათვის აუცილებელი საშუალებებისა და გზების მოსაძიებლად.
განსახლების არეალი
ნაცისტურ გერმანიასთან თანამშრომლობასა და საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ საქმიანობაში დადანაშაულებული მუსლიმი მესხები — ყაზახეთში, უზბეკეთში, ყირგიზეთში, რუსეთში (კრასნოდარში), უკრაინაში და ამერიკაში — არიან გაბნეული.
აზერბაიჯანი
მუსლიმ მესხთა უმრავლესობა, დაახლოებით 38 000 ადამიანი, აზერბაიჯანში ცხოვრობს.
რუსეთი
რუსეთში მუსლიმი მესხები ძირითადად ცხოვრობენ კრასნოდარის მხარესა და ოკუპირბეული ყირიმის ტერიტორიაზე. ჯერ კიდევ 80-იან წლებში კრასნოდარის მხარის ხელმძღვანელობამ, რამდენიმე ათეული ოჯახი სოფლის მეურნეობაში დასასაქმებლად მიიწვია. კრასნოდარის მხარეში, 1989 წლიდან, ფაქტობრივად 15 ათასი მუსლიმი მესხი ცხოვრობს, მათგან მხოლოდ 4000 ათასს აქვს მოქალაქეობა. 1997 წლიდან მათ აიძულებდნენ ყოველი 45 დღის განმავლობაში საცხოვრებელ ადგილზე ხელახალი რეგისტრაცია გაევლოთ, რაშიც ერთ სულზე 188 რუბლი უნდა გადაეხადათ. 1999 წლის დადგენილების მიხედვით, მუსლიმი მესხების რეგისტრაცია საცხოვრებელ ადგილზე ხდებოდა 8 თვის ვადით. კრასნოდარის მხარის ხელმძღვანელობის მიერ გამოცემული შემდგომი დადგენილების საფუძველზე, მუსლიმ მესხებს ვადა კიდევ 5 თვით გაუგრძელეს. 2001 წელს რეგისტრაციის ვადა ამოიწურა და დაიწყო მასიური საპასპორტო შემოწმებები. რეგისტრაციის გარეშე მცხოვრებ პირებს პოლიცია აჯარიმებდა. 2002 წლის დადგენილების მიხედვით, ადგილობრივი ჩაწერის უქონლობის შემთხვევაში, ხდებოდა პირების დეპორტაცია.
საქართველო
1999 წელს ევროპის საბჭოში გაწევრიანების შემდეგ საქართველომ აიღო ვალდებულება მუსლიმი მესხების რეპატრიაციის შესახებ. 2007 წლის 22 ივნისს, საქართველოს პარლამენტმა პირველი მოსმენით დაამტკიცა კანონპროექტი, რომელიც ითვალისწინებდა 2008 წლიდან მუსლიმი მესხების ან მათი შთამომავლების რეპატრიაციისთვის საჭირო პროცედურების დაწყებას. კანონპროექტის თანახმად, მათ, ვისაც საქართველოში დაბრუნება სურდათ 2008 წლის 1 იანვრიდან 31 დეკემბრამდე, განაცხადებით უნდა მოემართათ საქართველოს უახლოეს საკონსულოსთვის, ან საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროსთვის. ერთწლიან ვადაში ხელისუფლებას უნდა განესაზღვრა დაბრუნების მსურველთა რაოდენობა. კანონპროექტი არ ავალდებულებდა საქართველოს ხელისუფლებას დაბრუნებული მუსლიმი მესხების ფინანსურ უზრუნველყოფას. 2100 აპლიკაციიდან მხოლოდ 75-ს მიენიჭა რეპატრიანტის სტატუსი.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს უახლესი ისტორია კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში კატეგორია:ქართველი მუსლიმები
ტუზლუბინო
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 245 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტარობალტაჩევოდან დაშორებულია 3 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია კუედა, რომელიც დაშორებულია 73 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას მარიელები შეადგენენ (72%).
სქოლიო
კატეგორია:ბალტაჩევოს რაიონის სოფლები
გამოყენებითი მეცნიერებები
გამოყენებითი ეწოდება მეცნიერებას, რომელიც პრაქტიკულ საქმიანობაში და ტექნოლოგიური პროცესების განხორციელებისას იყენებს თეორიულ მეცნიერულ ცოდნას. თვით ტექნოლოგია ნიშნავს ნივთიერების, ენერგიის და ინფორმაციის გადამუშავების ხერხს.
გამოყენებითი მეცნიერებები და ტექნოლოგიები და მათი კვლევის მთავარი საგანი:
*
ჟოზეფ აბუ ხალილი
ჟოზეფ აბუ ხალილი (არაბ. جوزف أبو خليل; დ. 2  ივლისი, 1925, შუფი —14 დეკემბერი, 2019, ბეირუთი) — ლიბანელი მემარჯვენე ქრისტიანი პოლიტიკოსი და ჟურნალისტი, ფალანგისტური პარტია ქათაიბის პროპაგანდისტული აპარატის იდეოლოგი და ხელმძღვანელი. ანტიკოლონიური ბრძოლის წევრი, პიერ ჯემაიელის თანამოაზრე. ლიბანის სამოქალაქო ომის დროს — ბაშირ  ჯემაიელის პოლიტიკური მრჩეველი. 2015 წლიდან — ქათაიბის თავმჯდომარის, სამი ჯემაიელის  პირველი მოადგილე. პარტიაში წარმოადგენდა  მე -20 საუკუნის ფალანგისტური ტრადიციას.
წარმოშობა, განათლება, სამსახური
დაიბადა შუფის რაიონის (მთიანი ლიბანი) სოფელში ლიბანელი ქრისტიანი მარონიტების ოჯახში. შემდგომში ყოველთვის იხსენებდა დრუზ მეზობლებთან მშვიდობიან და მეგობრულ ურთიერთობას.
ფალანგისტი პროპაგანდისტი
ჟოზეფ აბუ ხალილი 14 წლის ასაკიდან  დაუკავშირდა  ფალანგისტურ პარტია ქათაიბს. ის დაკავებული იყო პარტიული გაზეთებისა და ბროშურების გავრცელებით. 16 წლის ასაკში  ოფიციალურად შევიდა ქათაიბის რიგებში. 1943 წელს მონაწილეობდა ანტიკოლონიურ გამოსვლებში. იგი იყო ლიბანური ფალანგის დამფუძნებლის, პიერ ჯემაიელის ერთგული მოკავშირე, რომელსაც თაყვანს სცემდა მთელი ცხოვრება, როგორც კერპს, "სულიერ მამას" და "სამართლიანი მიზნისთვის მებრძოლ  ქარიზმატულ სიმბოლოს". მართალია, სისხლით ნათესავი არ იყო, მაგრამ  ფაქტობრივად, ჯემაიელების ოჯახის წევრად მოიაზრებოდა.
ფალანგისტურ პარტიაში ჯოზეფ აბუ ხალილი ხელმძღვანელობდა იდეოლოგიასა და პროპაგანდას. პიერ ჯემაიელის სახელით რედაქტირებას უკეთებდა პარტიულ გაზეთ „ალ-ამალს“ და ხელმძღვანელობდა პარტიის რადიოსადგურს „ლიბანის ხმა“. ფალანგისტური რადიო აქტიურად იცავდა მემარჯვენე პრეზიდენტს ქამილ შამუნს ნასერისტებისგან 1958 წლის ლიბანის კრიზისის დროს.
პოლიტიკური სიტუაციის შესახებ   ანგარიშს ყოველდღიურად აბარებდა პიერ ჯემაიელს,  რომელიც შემდეგ ასახვას პოულობდა  პარტიის გადაწყვეტილებებსა და „ალ-ამალის“ სარედაქციო სტატიებში. იგი გახლდათ ქათაიბის გენერალური მდივნის მოადგილე. ჯოზეფ აბუ ხალილმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ლიბანური ფალანგის ორიგინალური იდეოლოგიის ჩამოყალიბებაში, რომელიც აერთიანებდა მემარჯვენე რადიკალურ პოპულიზმს, ლიბანურ ნაციონალიზმს და ერთგვარ ფალანგისტურ სოციალ-დემოკრატიზმს.
სამოქალაქო ომში
ლიბანის სამოქალაქო ომის დროს, ჯოზეფ აბუ ხალილი ქათაიბი შეიარაღებული ძალებისა და „ლიბანის ძალების“ მეთაურის ბაშირ ჯემაიელ უმცროსის პოლიტიკური მრჩეველი გახლდათ,  ხელმძღვანელობდა სამხედრო პროპაგანდის სისტემას. მან შეინარჩუნა კავშირი ლიბანელ ფალანგისტებსა და ისრაელის მთავრობას, ცაჰალსა და მოსადს შორის,  კონტაქტში იყო არიელ შარონთან და რაფაელ ეითანთან.
აბუ ხალილმა ასევე მიიღო მონაწილეობა  ქრისტიანი მემარჯვენეების შიდა კონფლიქტებში. ხელმძღვანელობდა ისეთი ფალანგისტური ქმედებების პროპაგანდას, როგორებიც იყო: ედენის სისხლიანი ანგარიშსწორება (1978, მარადას მოძრაობის წინააღმდეგ) და საფრას ხოცვა (1980, ეროვნულ -ლიბერალური პარტიის წინააღმდეგ). სწორედ მან მისცა ახსნა-განმარტება ტონი ფრანჟიესა და მისი ოჯახის მკვლელობასთან დაკავშირებით ედენში —აბუ ხალილის თქმით, თავდასხმის მიზანი იყო არა მკვლელობა, არამედ დაკავება.
ბაშირ ჯემაიელის გარდაცვალებამ ლიბანის პრეზიდენტად არჩევისთანავე ძლიერ შეარყია ქათაიბის პოზიცია. 1984 წელს გარდაიცვალა პიერ ჯემაიელი, „ ლიბანის ძალები“ მალევე დაიშალა. 1985 წელს, ელი ჰობეიკასა და სამირ ჯააჯას მხარდამჭერებს შორის მიმდინარე ბრძოლების დროს, „ალ-ამალის“ რედაქცია დაიკავეს ელი ჰობეიკას მებრძოლებმა, რედაქტორი აბუ ხალილი თანამდებობიდან გაათავისუფლეს და გარკვეული დროით დააპატიმრეს.
სამოქალაქო ომი დასრულდა სირიის მიერ   ლიბანის ოკუპაციით. ამ პირობებში ჟოზეფ  აბუ ხალილი ჩამოაშორეს პოლიტიკურ საქმიანობას.
ქათაიბის პოლიტიკოსი
2005 წლის კედრების რევოლუციის შემდეგ, ჯემაილების ოჯახის წარმომადგენლები დაბრუნდნენ   ქათაიბის სათავეში. ასევე აღდგა ჟოზეფ აბუ ხალილის პოზიციები. 2015 წლის 14 ივნისს 90 წლის აბუ ხალილი აირჩიეს ქათაიბის თავმჯდომარის  სამი ჯემაიელის (პიერ ჯემაიელის შვილიშვილი) პირველ მოადგილედ. პარტიის ხელმძღვანელობაში კურირებდა იდეოლოგიასა და საინფორმაციო პოლიტიკას.
აბუ ხალილი მკაცრად გმობდა ჰეზბოლას პოლიტიკას და მთავარ პოლიტიკურ საფრთხედ  ისლამისტებს მიიჩნევდა. იგი  იცავდა ლიბანის სუვერენიტეტს და ლიბანში სირიის შეჭრის წინააღმდეგ გამოდიოდა. მოითხოვდა მკაცრი ანტიკორუფციული პოლიტიკის გატარებას.
ჟოზეფ აბუ ხალილი ლიბანის პოლიტიკური ისტორიის რამდენიმე ესეს ავტორია.
გარდაცვალება
94 წლის ჟოზეფ აბუ ხალილი გარდაიცვალა 2019 წლის 14 დეკემბერს. დაკრძალულია ბაით ედ-დინში (შუფის რაიონი) მის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით  მწუხარება გამოთქვეს გამოჩენილმა მემარჯვენე ქრისტიანმა ლიდერებმა — ამინ ჯემაილმა, სამი ჯემაიელმა, ფუად აბუ ნადერმა, სამირ ჯააჯამ. ყველა მათგანმა აღნიშნა მისი, როგორც პიერ ჯემაიელის ტრადიციის მატარებლის და ქათაიბის იდეოლოგის,   განსაკუთრებული ღვაწლი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2019 კატეგორია:ლიბანელი ნაციონალისტები კატეგორია:ლიბანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:ლიბანელი ჟურნალისტები კატეგორია:მარონიტი პოლიტიკოსები
ლაგუნა-დე-ტაკარიგუის ეროვნული პარკი
ლაგუნა-დე-ტაკარიგუის ეროვნული პარკი (Parque Nacional Laguna de Tacarigua, ასევე ცნობილი როგორც ტაკარიგუის ლაგუნის ეროვნული პარკი) ― ეროვნული პარკი მირანდას შტატში, ვენესუელაში. პარკის ფართობი 391 კმ²-ია. დაარსდა 1974 წელს.
გალერეა
<Gallery> File:Tacarigua Lagoon National Park - Parque Nacional Laguna de Tacarigua (10321479463).jpg| File:Tacarigua Lagoon National Park - Parque Nacional Laguna de Tacarigua (10296002123).jpg| File:Tricolored Heron - Garza Pechiblanca (Egretta tricolor ruficollis) (10276650745).jpg| File:Laguna de Tacarigua.jpg| File:Great Egret - Garza blanca real (Ardea alba egretta) (10269780643).jpg| </Gallery>
სქოლიო
კატეგორია:IUCN კატეგორია II კატეგორია:ვენესუელის ეროვნული პარკები კატეგორია:მირანდას შტატის გეოგრაფია კატეგორია:1974 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები კატეგორია:1974 წელს დაარსებულები ვენესუელაში კატეგორია:მირანდას შტატის ღირსშესანიშნაობები
ქვედა ლუჰა
ქვედა ლუჰა  — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ფარის თემში (სოფლები: ზაგარი, ზედა ლუჰა, კაცხი, ლამხერი, ლაყვრი, სვიფი, ფალედი, ფარი, ქვედა ლუჰა, ღეშდერი, ყვანა, ხოსრარი).
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 26 ადამიანი.
ფიმბულის შელფური მყინვარი
ფიმბულის შელფური მყინვარი — შელფური მყინვარი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში. მდებარეობს მეფე ჰოკონ VII-ის ზღვის პირას, დედოფალ მოდის მიწასთან. სიგრძე 200 კმ, სიგანე 100 კმ, ფართობი ~ 39400 კმ². ცენტრალურ ნაწილს კვებავს იუტულსტრაუმენის გამომყვანი მყინვარი.
დასავლეთი ნაწილი მოიცავს ნაპრალებისა და რიფტების ვეებერთელა მინდორს. მყინვარი უნიკალურია, ვინაიდან გადაჭიმულია შორს ჩრდილოეთისაკენ, სადაც ჩამოწოლილია კონტინენტურ კალთაზე. ფიმბულის შელფური მყინვარი აგრეთვე ცნობილია როგორც ფიმბულისენი.
მყინვარის ენა ტროლტუნგა 1967 წლამდე მკვეთრად იყო გამოშვერილი თითქმის 100 კმ-მდე, რომელიც სავარაუდოდ ეიმერის შელფური მყინვარიდან წამოსულ დიდ აისბერგს შეეჯახა.
ფიმბულის შელფური მყინვარის აეროფოტოსურათები გადაიღო გერმანიის ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ (1938–39), ხოლო ნორვეგია-ბრიტანეთ-შვედეთის ანტარქტიდული ექსპედიციისა (1949–52) და ნორვეგიის ექსპედიციის (1958–59) ფარგლებში მოპოვებული აეროფოტოსურათების ხარჯზე ნორვეგიელმა კარტოგრაფებმა შელფური მყინვარი რუკაზე დაიტანეს და ფიმბულისენი უწოდეს, რომელიც ნორვეგიული ენიდან ითარგმნება როგორც „უზარმაზარი ყინული“.
სქოლიო
კატეგორია:ანტარქტიდის შელფური მყინვარები
ყაზანის სახანო
მინი|ყაზანის სახანოს რუკა, 1500 წელს მინი|თათარი მეომრები ყაზანის სახანო (თათრ.: Qazan xanlığı/კაზან ხანლიღი; Казанское ханство) — შუასაუკუნეების თათრეთის სახელმწიფო, რომელიც ყოფილი ვოლგა ბულგარეთის ტერიტორიას მოიცავდა 1438-1552 წლებში. სახანო დააარსეს ჩინგიზ-ყაენის შთამომავლებმა. მისი ტერიტორია მოიცავდა თანამედროვე თათრეთს, მარი-ელს, ჩუვაშეთს, მორდვეთს, უდმურტეთისა და ბაშკირეთის ნაწილს. დედაქალაქი იყო ყაზანი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თათრეთის ისტორია კატეგორია:რუსეთის ისტორია კატეგორია:თურქულენოვანი ქვეყნები და ტერიტორიები
თორიუმი
თორიუმი (Thorium; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, IIIბ) რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. განეკუთვნება აქტინოიდების ოჯახს. მისი ატომური ნომერია — 90, ატომური მასა — 232.04, tდნ — 1750 °C, tდუღ — 4788 °C, სიმკვრივე — 11.7 გ/სმ3. მოვერცხლისფრო-მოთეთრო პლასტიური ლითონი. ბუნებრივი თორიუმი შედგება დიდი სიცოცხლის ხანგძლივობის მქონე 1 იზოტოპისა და მცირე სიცოცხლის ხანგძლივობის 4 იზოტოპისაგან. 1829 წელს თორიუმი აღმოაჩინა ი. ბერცელიუსმა მინერალ თორიტში. ცნობილია თორიუის მინერალები, მათგან მნიშვნელოვანია მონაციტი. ჩეულებრივ პირობებში ჰაერზე თორიუმი იფარება თხელი აფსკით. ნაერთებში იგი ძირითადად ოთხვალენტოვანია. 400°C-ზე თორიუმი ადვილად იჟანგება და წარმოქმნის (tდნ 3200°C). მაღალ ტემპერატურაზე თორიუმი ურთიერთქმედებს წყალბადთან, ნახშირბადთან, გოგირდთან, ჰალოგენებთან (ფთორთან ოთახის ტემპერატურაზე). და სამრეწველო მნიშვნელობს ნაერთებია. თორიუმი ურთიერთქმედებს მჟავებთან. მისი მარილები გვხვდება კრისტალჰიდრატების სახით.
თორიუმის მიღების ძრითადი სამრეწველო წყაროა მონაციტიანი კონცენტრატი. ლითონურ თორიუს ღებულობენ ორმაგი ფთორიდის ელექტროლიზით, თორიუმის ჟანგის — აღდგენით, -ის თერმული დისოციაციით და სხვა. თორიუმს იყენებენ სარაკეტო ტექნიკაში, თორიუმის რეაქტორებში და სხვა.
ისტორია
პირველად თორიუმი გამოჰყო ი. ბერცელიუსმა 1829 წელს მინერალისაგან, რომელმაც მოგვიანებით მიიღო სახელწოდება თორიტი (შიცავს თორიუმის სილიკატს).
სახელწოდების წარმომავლობა
თორიუმი ეწოდა მისი პირველაღმომჩენის მიერ სკანდინავიური მითოლოგიით მეხის ღმერთის თორის (ტორის) პატივსაცემად.
ბუნებაში
თორიუმი თითქმის ყოველთვისაა იშვიათმიწა ელემენტების მინერალებში, რომლებისგანაც უმეტესწილად ხდება მათი მიღება. დედამიწის ქერქში თორიუმის შემცველობა მიახლოებით არის 8 — 13 გრ/ტ, ზღვის წყალში 0,05 მკგ/ლ. მაგმატიურ ქანებში თორიუმის შემცველობა მცირდება მჟავებიდან (18 გ/ტ) ფუძეებამდე (3 გ/ტ). თორიუმის მნიშვნელოვანი ნაწილი გროვდება პეგმატიტური და პოსტმაგმატიტური პროცესებისას, ამასთან მისი შემცველობა იზრდება ქანებში კალიუმის ზრდასთან ერთად. თორიუმის არსებობის ძირითადი ფორმა ქანებში არის ურან-თორიუმის ქანების უმეტეს შემცველ ნაწილი ან იზომორფული მინარევები აქცესორებელ მინერალებში. თორიუმის მთავარ მინერალებს წარმოადგენს მონაციტის ქვიშა და ფერიტორიტი. ასევე თორიუმი გროვდება ზოგიერთ გრეიზენობრივ საბადოებში, სადაც ის კონცენტრირდება ფერიტორიტებში ან წარმოქმნის მინერალებს, რომლებიც შეიცავენ ტიტანს, ურანს და ა.შ. შედის თითქმის ყველა ქარსის შემადგენლობაში, როგორც მინარევი ურანთან ერთად.
საბადოები
თორიუმი ძირითადად შედის 12 მინერალში.
იზოტოპები
2012 წ-თვის. ცნობილია თორიუმის 30 იზოტოპი და კიდევ ზოგიერთი მისი ნუკლიდების 3 აღგზნებული მეტასტაბილური მდგომარეობა.
თორიუმის მხოლოდ ერთი ნუკლიდი (თორიუმ-232) ფლობს საკმარისად მაღალ ნახევარდაშლის პერიოდს დედამიწის ხნოვანებასთან შედარებით, ამიტომაც ბუნებრივი თორიუმი თითქმის მთლიანად შედგება ამ ნუკლიდისაგან. ზოგიერთი მისი იზოტოპი შეიძლება კვალის სახით აღმოჩნდნენ ბუნებრივ სინჯებში, რადგანაც ის შედის რადიუმის, აქტინიუმის და თოტიუმის რადიოქტიურ რიგში:
ყველაზე სტაბილურ იზოტოპებს წარმოადგენენ 232Th (ნახევარდაშლის პერიოდი შეადგენს 14,05 მილიარდ წელს), 230Th (75,380 წელი), 229Th (7,340 წელი), 228Th (1,9116 წელი). დარჩენილ იზოტოპებს აქვთ 30 დღეზე ნაკლები ნახევარდაშლის პერიოდი (მათ უმეტესობას 10 წთ-ზე ნაკლები ნახევარდაშლის პერიოდი აქვს).
მიღება
თორიუმის მიღებისას თორიუმშემცველ მონაციტურ კონცენტრატებს ხსნიან მჟავეებისა და ტუტეების მეშვეობით. იშვიათმიწა ელემენტები გამოჰყავთ ტრიბუტილფოსფატით ექსტრაქციით და სორბციით. შემდგომ თორიუმს ლითონების ნაერთების ნარევებიდან გამოყოფენ დიოქსიდის ტეტრაქლორიდის ან ტეტრაფტორიდის სახით.
ლითონურ თორიუმს შემდგომ გამოყოფენ ჰალოგენიდებიდან ან ოქსიდიდან მეტალოთერმიის მეთოდით (კალციუმ-, მაგნიუმ- ან ნატრიუმთერმიით) 900—1000 °С-ზე: ელექტროლიზით ThF4 ან KThF5 ნადნობში KF 800 °С-ზე გრაფიტის ანოდზე.
გამოყენება
თორიუმს გამოიყენებენ რამდენიმე დარგში, სადაც უმეტესწილად შეუცვლელია. ამ ლითონის პერიოდულ სისტემაში ადგილმდებარეობამ და ატომის ბირთვის სტრუქტურამ განაპირობა მისი გამოყენება მშვიდობიან ატომურ ენერგიაში.
თორიუმ-232 — წყვილ-წყვილი იზოტოპია (პროტონებისა და ნეიტრონების წყვილი რაოდენობა), ამიტომ არ შეუძლია დაყოფა სითბური ნეიტრონებით და იყოს ბირთვულ საწვავად. მაგრამ სითბური ნეიტრონის მიტაცების შემთხვევაში 232Th გარდაიქმნება 233U-ად შემდეგი სქემით:
232Th + n → 233Th — (β-) → 233Pa — (β-) → 233U.
რადგანაც თორიუმის საერთო მარაგი დედამიწის ქერქში 3-4 ჯერ აღემატება ურანის მარაგს, მას შეუძლია ატომურ ენერგეტიკაში რამდენიმე ასეული წელით უზრუნველყოს კაცობრიობის ენერგომოთხოვნილება.
გარდა ატომური ენერგეტიკისა, თორიუმი ლითონის სახით წარმატებით გამოიყენება მეტალურგიაში (მაგნიუმის ლეგირება და სხვა.), რაც შენადნობს ანიჭებს მეტ ექსპლუატაციურ მახასიათებლებს, წინააღმდეგობა გახლეჩაზე, ცეცხლგამძლეობას). ნაწილობრივ თორიუმი მისი ჟანგის სახით გამოიყენება მაღალსიმტკიცის კომპოზიციებში როგორვ განმამტკიცებელი (ავიაციაში). თორიუმის ოქსიდი მისი დნობის უმაღლესი ტენპერატურის გამო ყველა ოქსიდს შორის (3350 °K) და უჟანგაობის გამო გამოიყენებენ ყველაზე საპასუხისმგებლო ნაკეთობების და კონსტრუქციების დასამზადებლად, რომლებიც მუშაობენ ზემძლავრ სითბურ დინებებზე, და შეიძლება იყოს იდეალურ მასალად წვის კამერების და გაზოდინამიკური არხების მოსაპირკეთებლად.
ღირებულება
თორიუმზე ფასი შემცირდა 73,37 $/კგ (2009), ვიდრე 96,55 $ (2008).
ბიოლოგიური როლი
თორიუმი ყოველთვისაა მცენარეებისა და ცხოველების ქსოვილებში. თორიუმის დაგროვების კოეფიციენტი (ანუ ორგანიზმში კონცენტრაციის შეფარდება გარემოში კონცენტრაციასთან) ზღვის პლანქტონში — 1250, ფსკერის წყალმცენარეებში — 10, უხერხემლოების რბილ ქსოვილებში - 50—300, თევზებშ — 100. მტკნარი წყლის მოლუსკებში მისი კონცენტრაცია მერყეობს 3-დან 1 %-მდე, ზღვის ცხოველებში 3-დან 3 %-მდე. თორიუმს უმთავრესად შთანთქავს ღვიძლი და ელენთა, ასევე ძვლის ტვინი, ლიმფური კვანძები და თირკმელზედა ჯირკვლები; ცუდად იწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტით. ადამიანი თორიუმს ყოველდღიურად მიიღებს წყალთან და საკვებთან ერთად და შეადგენს 3 მკგ; ორგანიზმიდან გამოდის შარდთან და კალთან ერთად (0,1 და 2,9 მკგ შესაბამისად). თორიუმი ნაკლებად ტოქსიკურია, თუმცა, როგორც ბუნებრივი რადიოაქტიური ელემენტი შეაქვს თავისი წვლილი ორგანიზმის დასხივების ფონში.
ოჩხომური (ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი)
ოჩხომური — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში, ლესიჭინის თემში (სოფლები: (სოფლები: ლესიჭინე, მეორე ლესიჭინე, ოჩხომური). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარეების ოჩხომურისა და ხობისწყლის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 110 მ სიმაღლეზე. დაბა ჩხოროწყუდან დაშორებულია 7 კილომეტრით, სენაკიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 30 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 299 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სოფლები
პანგკალ-პინანგი
პანგკალ-პინანგი ― ბანკა-ბელიტუნგის კუნძულების პროვინციის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. მდებარეოობს კუნძულ ბანგკის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ქალაქი შვიდ რაიონად (kecematan) და 42 ვარდად (kelurahan) იყოფა.
ქალაქის ფართობი 89.4 კმ²-ია. 2020 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობა 216 893 ადამიანს შეადგენს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე ერთ კმ²-ზე 2 426 ადამიანს უდრის. 2022 წლისთვის ქალაქის მერი მაულან აქლილია. პანგკალ-პინანგს მდინარე ტანგკუი ორ ნაწილად ყოფს. ქალაქის გეოგრაფიული ცენტრი ჯალან-მერდექაა.
ქალაქის მოსახლეობა მეტწილად ეთნიკური მალაიელებისა და ჩინელებისგან შედგება, რომლებიც აქ გუანჯოუდან გადმოსახლდნენ. ქალაქში სხვა ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლებიც ცხოვრობენ, მათ შორის: ბატაკები, იაველები, ბუგისები და მინანგკაბაუები. ქალაქის ღირსშესანიშნაობებს შორისაა ტიმაჰის მუზეუმი, ჩინური ტაძარი, წმინდა იოსების საკათედრო ტაძარი, ბანგკის ბოტანიკური ბაღი და პასირ-პადის პლაჟი.
ეტიმოლოგია
პანგკალ-პინანგი ადგილობრივი სიტყვებიდან pengkal („ფუძე“) და pinang (ფუფალა, პალმის ხის ჯიში, რომელიც კუნძულ პანგკაზე უხვად იზრდება) წარმოდგება.
წინაკოლონიური ხანა
შრივიჯაიის შემადგენლობაში ყოფნისას პანგკალ-პინანგი ინდოელებით იყო დასახლებული. გარდა შრივაჯაიისა, იგი მაჯაპაჰიტისა და მატარამის სამეფოს ტერიტორიაც იყო. მიუხედავა იმისა, რომ ქალაქი საერთაშორისო სატრანზიტო მარშრუტების მახლობლად მდებარეობდა, სამივე სამეფოში ყოფნისას პანგკალ-პინანგს ნაკლები ყურადღება ექცეოდა და მეკობრეების თავშესაფრად იქცა, რომლებიც სამხრეთ ჩინეთის ზღვაში დათარეშობდნენ.
მალაკის სრუტის მახლობლად საზღვაო მარშრუტების დასაცავად ჯოჰორის სასულთნომ პანგკალ-პინანგში ჯარები გაგზავნა, რომლებმაც რეგიონში ისლამის გავრცელება დაიწყეს. მიუხედავად ამისა, მალე მეკობრეები ისევ დაბრუნდნენ.
წლების შემდეგ, ტერიტორიების მეკობრეთაგან გასაწმენდად ბანტენის სულთანმა ინდონეზიის არქიპელაგის რეგენტი გაგზავნა. რეგენტმა კონტროლი დაამყარა და ბანკას სიკვდილამდე მართავდა, რის შემდეგაც ძალაუფლება მის ერთადერთ ქალიშვილს გადაეცა.
კოლონიური ხანა
1709 წელს მდინარე ოლინის ნაპირებზე კალა აღმოაჩინეს. კალის აღმოჩენის შემდეგ რეგიონს ჩინეთიდან და სხვა მხარეებიდან ვაჭრები მოაწყდნენ. პალემბანგის სულთანმა ჩინეთში წარმომადგენლები გაგზავნა, კალის ექსპორტის გამოსაკვლევად. 1717 წელს პალემბანგის სასულთნომ ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიასთან სავაჭრო ურთიერთობების განვითარება დაიწყო. კომპანიის დახმარებით სულთანმა მეკობრეობის აღმოფხვრა და კალის უკანონო გატანის აღკვეთა სცადა.
ნაპოლეონის ომების დროს ნიდერლანდები ფრანგებმა დაიკავეს და ნუსანტარის ყველა ტერიტორია ბრიტანელებმა დაიკავეს. ტუნტანგის ხელშეკრულების სესაბამისად, 1811 წლის 18 სექტემბერს ნიდერლანდელებმა კუნძულები: იავა, ტიმორი, მაკასაარი და პალემბანგი ბრიტანელებს ჩააბარეს. პანგკალ-პინანგი ბრიტანეთის კოლონია გახდა. სტემფორდ რაფელზმა პალემბანგში ემისრები გაგზავნა, რათა სუნგაი-აურში ნიდერლანდური ფორტი დაეკავებითან, თუმცა ემისრები სულთანამ მაჰმუდ ბადარუდინ II-მ არ მიიღო.
1812 წელს რაფლეზმა როლო გილესპიეს ხელმძღვანელობით პალემბანგში ექსპედიცია გაგზავნა. გილესპიემ მაჰმუდ ბადარუდინ II პრინც ადიპატით შეცვალა, რომელსაც სულთან აჰმად ნაჯამუდინ II-ს წოდება მისცა. ახალმა სულთანმა კუნძულები ბელიტუნგი და ბანგკა ბრიტანელებს გადასცა.
ინგლის-ნიდერლანდების 1824 წლის ხელშეკრულების მიხედვით ნიდერლანდებმა ბრიტანელების მიერ 1803 წელს დაკავებული ტერიტორიები დაიბრუნეს (მათ შორის პანგკალ-პინანგიც). ბრიტანელების და ნიდერლანდელების მხრიდან უცხო არ იყო ადგილობრივ მოსახლეობის მიმართ თაღლითობა, გამოძალვა და ძალდატანებითი მუშაობა. ნიდერლანდელები იყენებდნენ კალის რეზერვებს. მუსი-რავასში პარტიზანული ბრძოლები დაიწყო და პანგკალ-პინანგიც იბრძოდა ნიდერლანდელების გასაძევებლად.
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კუნძული ბანგკა იაპონიის ჯარებმა დაიკავეს. მართალია პანგკალ-პინანგი მცირე ხნით დაიკავეს, მაგრამ ოკუპაციისას სურსათისა და ტანსაცმლის დეფიციტი იყო.
დამოუკიდებელი ინდონეზია
მას შემდეგ, რაც იაპონია მოკავშირეებს დანებდა და ინდონეზიამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, პანგკალ-პინანგი ინდონეზიის ნაწილი გახდა (თავდაპირველად სამხრეთ სუმატრის პროვინციის ნაწილი). ქვეყნის პოლიტიკური ლანდშაფტის შეცვლის შემდეგ ბანგკა-ბელიტუნგის კუნძულები სამხრეთ სუმატრას გამოეყო და ერთ პროვინციად ჩამოყალიბდა, ხოლო დედაქალაქდ პანგკალ-პინანგი გამოცხადდა.
ტოპოგრაფია
ქალაქის ტოპოგრაფია ძირითადად ტალღოვანია და გორაკ-ბორცვებს მოიცავს. პანგკალ-პინანგი ზღვის დონიდან 20-50 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. მთიანი ადგილები მეტწილად ქალაქის დასავლეთ და სამხრეთ ნაწილშია, მათ შორის მთა გირიმაია (ზღვის დონიდან 50 მეტრის სიმაღლეზე). 290 ჰექტარის ურბანული ტყე ძველი სოფლის ტერიტორიაზეა. 1 562 ჰექტარის ტერიტორია მოსავლის მოსაყვანად, თევჭერისა და მეტყევეობისთვის გამოიყენება. 1 163 ჰექტარი ნაკვეთი მიწა და 4 130 ჰექტარი განვითარების პროცესშია. დარჩენილი 2 085 ჰექტარი ჭაობებსა და ტყეებს უკავია.
რელიგია
ქალაქის მოსახლეობის უმრავლესობა ისლამის მიმდევარია (53.31%). მოსახლეობის 36.18% ბუდიზმის მიმდევარია, 4.56% ― კონფუციზმის, 3.41% ― ქრისტიანობის, 3.21% ― რომის კათოლიკური ეკლესიის, 0.04% ― ინდუიზმის, ხოლო 0.27% ― სხვა რელიგიების.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის პროვინციული დედაქალაქები
რიხარდ ვაგნერი
ვილჰელმ რიხარდ ვაგნერი (Richard Wagner ; ; დ. 22 მაისი, 1813 — გ. 13 თებერვალი, 1883) — გერმანელი კომპოზიტორი, თეატრის რეჟისორი, დირიჟორი და პუბლიცისტი. მეტწილად ცნობილია თავისი ოპერებით (ან, როგორც მის ზოგიერთ გვიანდელ ნამუშევარს უწოდებენ, „მუსიკალური დრამებით“). საოპერო კომპოზიტორების უმრავლესობისგან განსხვავებით, ვაგნერი თავისი სასცენო ნაწარმოებებისთვის როგორც მუსიკას, ისე ლიბრეტოს, თავად ქმნიდა. თავდაპირველად სახელი მოიხვეჭა რომანტიკულ, კარლ მარია ფონ ვებერის და ჯაკომო მეიერბერის სტილში დაწერილი მუსიკით, ხოლო მოგვიანებით, სრულიად შეცვალა ოპერა „ხელოვნების ტოტალური ნაწარმის“ (Gesamtkunstwerk) რევოლუციური კონცეფციით, რომელშიც სურდა პოეტური, ვიზუალური, მუსიკალური და დრამატული ხელოვნების გაერთიანება და სადაც მუსიკა დრამას იქნებოდა დაქვემდებარებული. ეს ხედვა აღწერა 1849-1852 წლებში გამოქვეყნებულ ესეებში და ყველაზე სრულად ოთხი ოპერისგან შემდგარი ციკლის, „ ნიბელუნგის ბეჭედის“ (Der Ring des Nibelungen), პირველ ნახევარში განახორციელა.
ვაგნერის კომპოზიციები, განსაკუთრებით, მისი გვიანდელი პერიოდიდან, გამოირჩევა რთული მუსიკალური ტექსტურით, მდიდარი ჰარმონიით და მრავალფეროვანი გაორკესტრებით. იგი იყენებს ლაიტმოტივებს — მუსიკალურ ფრაზებს, რომლებიც დაკავშირებულია ინდივიდუალურ პერსონაჟებთან, ადგილებთან, იდეებთან ან სიუჟეტის ელემენტებთან. მისმა მიღწევებმა მუსიკალურ ენაში, როგორიცაა უკიდურესი ქრომატიზმი და სწრაფად ცვალებადი ტონალური ცენტრები, უდიდესი გავლენა მოახდინა კლასიკური მუსიკის განვითარებაზე. მისი „ ტრისტან და იზოლდა“ ზოგჯერ თანამედროვე მუსიკის დასაწყისად მოიხსენიება.
ვაგნერმა ააშენებინა საკუთარი ოპერის თეატრი ბაიროითში (Bayreuth Festspielhaus), რომელშიც დიზაინის ბევრი სიახლე იყო წარმოდგენილი. „ბეჭედი“ და „ პარსიფალი“ პირველად სწორედ აქ შესრულდა და მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები დღესაც სრულდება ბაიროითის ყოველწლიურ ფესტივალზე, რომელსაც მისი შთამომავლები მართავენ. მისი მოსაზრებები მუსიკასა და დრამას შორის დამოკიდებულებაზე მოგვიანებით ისევ შეიცვალა და თავის უკანასკნელ სასცენო ნამუშევრებში კვლავ ტრადიციული ფორმები გამოიყენა, (მაგალითად, „ნიურნბერგელი მაისტერზინგერები“ (Die Meistersinger von Nürnberg).
სიცოცხლის უკანასკნელ წლებამდე ვაგნერის ცხოვრება სავსე იყო პოლიტიკური დევნილობით, სასიყვარულო ურთიერთობებით, სიღარიბით და მევალეებისგან გაქცევით. მისი პუბლიკაციები მუსიკაზე, დრამაზე და პოლიტიკაზე მწვავე კამათის საგანი გახდა, განსაკუთრებით, XX საუკუნის მეორე ნახევარში, მათი ანტისემიტური განწყობების გამო. მისი იდეების გავლენა შორს გასცდა კომპოზიციას და იმოქმედა ისეთ სფეროებზე, როგორიცაა დირიჟორობა, ფილოსოფია, ლიტერატურა, ვიზუალური ხელოვნება და თეატრი.
ადრეული წლები
რიხარდ ვაგნერი დაიბადა გერმანული წარმოშობის ოჯახში, ლაიფციგში, ბრიულის ქუჩის №3-ში („წითელი და თეთრი ლომების“ სახლში), ქალაქის ებრაულ კვარტალში. მოინათლა ლაიფციგის წმ. თომას ეკლესიაში. მამა, კარლ ფრიდრიხ ვაგნერი, ლაიფციგის პოლიციის კლერკი იყო, ხოლო დედა, იოჰანა როზინა (ქალიშვილობის გვარი პეცი), მცხობელის ქალიშვილი. ვაგნერის მამა მისი დაბადებიდან ექვს თვეში ტიფით გარდაიცვალა. ამის შემდეგ დედა, იოჰანა, კარლის მეგობართან, მსახიობ და დრამატურგ ლუდვიგ გაიერთან ცხოვრობდა. 1814 წლის აგვისტოში იოჰანა და გაიერი, შესაძლოა, დაქორწინდნენ, თუმცა ამის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია ლაიფციგის ეკლესიის რეესტრებში არ მოიპოვება. ის და მისი ოჯახი დრეზდენში, გაიერის საცხოვრებელში გადასახლდნენ. 14 წლის ასაკამდე ვაგნერს ვილჰელმ რიხარდ გაიერის სახელით იცნობდნენ. თითქმის უეჭველია, რომ ამ პერიოდში მას გაიერი თავისი ბიოლოგიური მამა ეგონა.
გაიერის თეატრისადმი სიყვარული მისმა გერმაც გაიზიარა და ვაგნერი მის წარმოდგენებშიც მონაწილეობდა. ავტობიოგრაფიაში Mein Leben იხსენებს ანგელოზის როლის თამაშს. 1820-იანი წლების ბოლოს დრეზდენის ახლოს მდებარე პასტორი ვეტცელის სკოლაში შევიდა, სადაც ლათინურის მასწავლებლისგან ფორტეპიანოსაც სწავლობდა. მას უჭირდა გამების სწორად დაკვრა, მაგრამ გამოსდიოდა თეატრის უვერტიურების დაკვრა სმენით. 1821 წელს გაიერი გარდაიცვალა. ვაგნერი, მამინაცვლის ძმის ხარჯებით, დრეზდენის Kreuzschule-ში შევიდა. ცხრა წლის ასაკში მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ვებერის ოპერის, „თავისუფალი მსროლელის “(Der Freischütz), გოთიკურმა ელემენტებმა. ამ პერიოდში ვაგნერს დრამატურგის ამბიციები ჰქონდა. პირველი შემოქმედებითი ძალისხმევა, რომელიც მისი ნამუშევრების სტანდარტულ კატალოგში (Wagner-Werk-Verzeichnis) WWV 1 ნომრითაა შესული, არის ტრაგედია, სახელად „ლოიბალდი“. მისი წერა 1826 წელს, სკოლაში ყოფნისას დაიწყო და შექსპირის და გოეთეს ძლიერი გავლენა ეტყობა. ვაგნერს მტკიცედ ჰქონდა გადაწყვეტილი მისთვის მუსიკის დაწერა და მშობლები დაარწმუნა, მუსიკის გაკვეთილების მიღების საშუალება მიეცათ.
1827 წლისთვის ოჯახი ლაიფციგში დაბრუნდა. ვაგნერს ჰარმონიის პირველი გაკვეთილები 1828-31 წლებში კრისტიან გოტლიბ მიულერთან ჰქონდა. 1828 წლის იანვარში პირველად მოისმინა ბეთჰოვენის მე-7 სიმფონია, ხოლო მარტში — მისივე მე-9 (ორივე Gewandhaus-ის საკონცერტო დარბაზში). ბეთჰოვენი მისთვის შთაგონების უმთავრეს წყაროდ იქცა და მე-9 სიმფონიის საფორტეპიანო ტრანსკრიპციაც დაწერა. აგრეთვე, დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა მასზე მოცარტის „ რეკვიემმა“. პირველი საფორტეპიანო სონატები და საორკესტრო უვერტიურის პირველი მცდელობები ამ პერიოდით თარიღდება.
1829 წელს იხილა დრამატული სოპრანო ვილჰელმინა შრედერ-დევრინტის პერფორმანსი, რაც მისთვის ოპერაში მუსიკის და დრამის შერწყმის იდეალად იქცა. Mein Leben-ში წერდა: „როცა უკან ვიხედები, მთელი ჩემი ცხოვრების მანძილზე, ვერცერთ მოვლენას ვერ ვპოულობ, რომელიც ამის გვერდით შეიძლება დავაყენო შთაბეჭდილებით, რომელიც მან ჩემზე მოახდინა.“ იგი ამბობდა, რომ „ამ შეუდარებელი არტისტის ღრმად ადამიანურმა და ექსტაზით სავსე შესრულებამ“ მასში „თითქმის დემონური ცეცხლი“ აანთო.
1831 წელს ვაგნერი ლაიფციგის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, სადაც საქსონიის სტუდენტთა საძმოში გაწევრიანდა. კომპოზიციას წმ. თომას გუნდის ხელმძღვანელთან, თეოდორ ვაინლიხთან სწავლობდა. ვაინლიხზე მისმა მუსიკალურმა ნიჭმა ისეთი შთაბეჭდილება მოახდინა, რომ სწავლების გასამრჯელოზე უარი განაცხადა. მისი დახმარებით, გამოიცა ვაგნერის საფორტეპიანო სონატა სი მაჟორი (რომელიც, მოგვიანებით, მასვე მიეძღვნა), როგორც ვაგნერის თხზულება №1. ერთი წლის შემდეგ ვაგნერმა დაწერა სიმფონია დო მაჟორი, ბეთოჰოვენისეული ნაწარმოები, რომელიც 1832 წელს პრაღაში და 1833 წელს ლაიფციგში შესრულდა. შემდეგ მუშაობა დაიწყო ოპერაზე „ქორწილი“ (Die Hochzeit) რომელიც არასდროს დაუსრულებია.
ადრეული კარიერა და ქორწინება (1833–1842)
1833 წელს, ვაგნერის ძმამ, ალბერტმა, მოახერხა, მისთვის გუნდის ხელმძღვანელის პოზიცია ეშოვნა ვიურცბურგის თეატრში. იმავე წელს, 20 წლის ასაკში, შექმნა თავისი პირველი დასრულებული ოპერა „ფერიები“ (Die Feen). სტილისტურად იგი ვებერის იმიტაცია იყო და მისი დადგმა მხოლოდ ნახევარი საუკუნის შემდეგ, 1883 წელს, მიუნხენში მოხდა, კომპოზიტორის გარდაცვალებიდან ცოტა ხნის შემდეგ.
კომპოზიტორი შეყვარებული იყო მაგდებურგის ერთ-ერთ გამოჩენილ ქალბატონზე, მსახიობ კრისტინა ვილჰელმინა „მინა“ პლანერზე და ოპერის ჩავარდნის შემდეგ მას კენიხსბერგში გაჰყვა, სადაც მინა თეატრში სამსახურის მიღებაში დაეხმარა. ისინი 1836 წლის 24 ნოემბერს, ტრაგჰაიმის ეკლესიაში დაქორწინდნენ. 1837 წელს მინამ სხვა კაცის გამო მიატოვა, რაც ამ ქორწინების მხოლოდ პირველი სიძნელე იყო. იმავე წელს ვაგნერი რიგაში გადავიდა, რომელიც იმ დროს რუსეთის იმპერიაში შედიოდა. აქ იგი ადგილობრივი ოპერის მუსიკალური დირექტორი გახდა. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას თეატრში დაასაქმა მინას და, ამალია, რომელიც ასევე მომღერალი იყო და 1838 წელს მინასთან ურთიერთობაც განაახლა.
1839 წლისთვის წყვილს ისეთი ოდენობის ვალები ჰქონდა დაგროვებული, რომ კრედიტორებისგან დამალვის მიზნით რიგადან გაქცევა მოუხდათ. ვალები ვაგნერისთვის მთელი ცხოვრების განმავლობაში პრობლემას წარმოადგენდა. თავდაპირველად ლონდონში გაემგზავრნენ ზღვით, შტორმის დროს, საიდანაც მიიღო შთაგონება ოპერისთვის „მფრინავი ჰოლანდიელი“ (Der fliegende Holländer), რომლის სცენარიც ჰანრიხ ჰაინეს ერთ-ერთ ესკიზზეა დაფუძნებული. ვაგნერები 1839 წელს პარიზში დასახლდნენ, სადაც 1842 წლამდე იმყოფებოდნენ. იქ მცირეოდენ სარჩოს სტატიების და მოკლე ნოველეტების წერით შოულობდა, როგორიცაა „მომლოცველობა ბეთჰოვენისკენ“, სადაც მუსიკალური დრამის კონცეფცია მოიხაზა და „დასასრული პარიზში“, სადაც თავისივე, როგორც ფრანგულ მეტროპოლისში მცხოვრები გერმანელი მუსიკოსის გაჭირვებას აღწერს. აგრეთვე ამზადებდა სხვა კომპოზიტორების ოპერების არანჟირებებს, მეტწილად, შლეზინგერის გამომცემლობისთვის. პარიზში ყოფნისას დაწერა თავის მესამე და მეოთხე ოპერები – „რიენცი“ და „მფრინავი ჰოლანდიელი“.
დრეზდენი (1842–1849)
1840 წელს ვაგნერს „რიენცი“ დასრულებული ჰქონდა. ჯაკომო მეიერბერის მტკიცე მხარდაჭერის შედეგად, მის დადგმაზე თანხმობა განაცხადა დრეზდენის საქსონიის სამეფოს კარის თეატრმა (Hofoper) და 1842 წელს ვაგნერი დრეზდენში გადავიდა. გერმანიაში დაბრუნებასთან დაკავშირებული სიხარული მან „ავტობიოგრაფიულ ესკიზში“ გადმოსცა, სადაც, პარიზიდან მომავალი წერს: „როდესაც რაინი პირველად დავინახე, თვალებში ცხელი ცრემლით, მე, ღარიბმა ხელოვანმა, ჩემს გერმანულ სამშობლოს სამუდამო ერთგულება შევფიცე.“ „რიენცი“ 20 ოქტომბერს დაიდგა და საკმაოდ კარგი გამოხმაურება მოჰყვა.
ვაგნერი დრეზდენში მომდევნო ექვსი წლის განმავლობაში ცხოვრობდა, რა დროსაც საქსონიის სამეფო კარის დირიჟორად დაინიშნა. ამ პერიოდში დადგა „მფრინავი ჰოლანდიელი“ (2 იანვარი, 1843) და „ტანჰოიზერი“ (19 ოქტომბერი, 1845), პირველი ორი მისი შუა პერიოდის სამი ოპერიდან. ვაგნერი ასევე შეუერთდა დრეზდენის სახელოვნებო წრეებს, სადაც კომპოზიტორი ფერდინანდ ჰილერი და არქიტექტორი გოტფრიდ ზემპერიც შედიოდნენ.
ვაგნერის ჩართვამ მემარცხენე პოლიტიკაში უეცრად დაასრულა დრეზდენში მისდამი კეთილგანწყობა. ის აქტიურად ურთიერთობდა ადგილობრივ სოციალისტებთან, გერმანელ ნაციონალისტებთან და რეგულარულად იღებდა ისეთ სტუმრებს, როგორიც იყო დირიჟორი და რადიკალი რედაქტორი აუგუსტ რეკელი და რუსი ანარქისტი, მიხეილ ბაკუნინი. აგრეთვე მოხიბლული იყო პიერ-ჟოზეფ პრუდონის და ლუდვიგ ფოიერბახის იდეებით. ფართო უკმაყოფილებამ კულიმინაციას 1849 წელს, მაისის წარუმატებელი აჯანყებისას მიაღწია, რომელშიც ვაგნერსაც მიუძღოდა მცირედი წვლილი. რევოლუციონერებზე დაკავების ორდერები გაიცა. კომპოზიტორს გაქცევა მოუხდა, ჯერ პარიზში, ხოლო შემდეგ ციურიხში, სადაც თავიდან მეგობართან, ალექსანდერ მიულერთან შეაფარა თავი.
დევნილობაში: შვეიცარია (1849–1858)
ყველაფრის მიუხედავად, ვაგნერი მძიმე მდგომარეობაში იყო, მოწყვეტილი გერმანული კულტურისგან და მოკლებული რაიმე სახის რეგულარულ შემოსავალს. 1850 წელს, ჟიულიმ, მისი მეგობრის, კარლ რიტერის მეუღლემ, მისთვის მცირედი პენსიის გადახდა დაიწყო, რაც 1859 წლამდე გაგრძელდა. ჟიულის მეგობრის, ჟესი ლოსოს დახმარებით, ეს თანხა 3,000 ტალერის ოდენობის წლიურ შემოსავლამდე უნდა გაზრდილიყო, მაგრამ ეს გეგმა ჩავარდა, როცა ვაგნერმა ლოსოს ცოლთან რომანი გააბა. კომპოზიტორი 1850 წელს მასთან ერთად გაქცევასაც აპირებდა, მაგრამ ქმარმა ამის აღკვეთა შეძლო. ამავე დროს, ვაგნერის მეუღლე, მინა, რომელსაც „რიენცის“ შემდეგ დაწერილი მისი ოპერები არ მოსწონდა, სულ უფრო ღრმა დეპრესიაში ვარდებოდა. ავადმყოფობის მსხვერპლი აღმოჩნდა ვაგნერიც, ერნესტ ნიუმენის თანახმად, „მეტწილად ზედმეტად დაძაბული ნერვების გამო“, რამაც მისთვის წერა გაართულა.
ციურიხში ყოფნის პირველ წლებში მეტწილად ესეებს აქვეყნებდა. „მომავლის ხელოვნების ნაწარმში“ (1849) აღწერა ოპერის, როგორც „ტოტალური ხელოვნების“ (Gesamtkunstwerk) ხედვა, რომელშიც გაერთიანდებოდა ხელოვნების სხვადასხვა მიმართულებები, როგორიცაა მუსიკა, სიმღერა, ცეკვა, პოეზია, ვიზუალური და სასცენო ხელოვნება. „იუდაიზმი მუსიკაში“ (1850) იყო პირველი ვაგნერის ნაწერებიდან, რომელშიც ის ანტისემიტურ ხედვას ამჟღავნებს. იგი, ტრადიციულად გავრცელებული ანტისემიტური სტერეოტიპების გამოყენებით, ამტკიცებს, რომ ებრაელებს არავითარი კავშირი არ აქვთ გერმანულ სულთან, რის გამოც მხოლოდ ზედაპირული და ხელოვნური მუსიკის შექმნა შეუძლიათ. მისი მტკიცებით, ებრაელები მუსიკას მხოლოდ პოპულარობის და ფინანსური სარგებლის მიღებისთვის წერდნენ და არ ქმნიდნენ ხელოვნების ნამდვილ ნიმუშებს.
ესეში „ოპერა და დრამა" (1851) ჩამოყალიბებულია დრამის ის ესთეტიკა, რომელსაც ვაგნერი „ბეჭდის“ ოპერების შექმნისას იყენებდა. დრეზდენიდან წამოსვლამდე შექმნა სცენარის მონახაზი, რომელიც ბოლოს „ ნიბელუნგის ბეჭედი“ გახდა. თავდაპირველად, 1848 წელს, დაწერა ლიბრეტო ოპერისთვის „ზიგფრიდის სიკვდილი“ (Siegfrieds Tod). ციურიხში ჩასვლის შემდეგ სიუჟეტი განავრცო ოპერით „ახალგაზრდა ზიგფრიდი“ (Der junge Siegfried), რომელიც გმირის წარმომავლობას ეხებოდა. ტექსტი დასრულდა ლიბრეტოების შექმნით ოპერებისთვის „ვალკირია“ (Die Walküre) და „რაინის ოქრო“ (Das Rheingold), რასაც მოჰყვა წინა ლიბრეტოების რევიზია მათ ახალ კონცეფციასთან შესაბამისობაში მოსაყვანად, რაც 1852 წელს მოხდა. ამ და სხვა ესეებში ჩამოყალიბებული კონცეფციით, ვაგნერმა თავისი წინა ოპერები, „ლოენგრინის“ ჩათვლით, პრაქტიკულად, უარყო. ნაწილობრივ, ამ ცვლილების ასახსნელად 1851 წელს გამოსცა ავტობიოგრაფიული „კომუნიკაცია ჩემს მეგობრებთან“. მასში გვხვდება პირველი საჯარო განცხადება იმის შესახებ, რაც მოგვიანებით „ბეჭდის“ ციკლში განხორციელდა:
მე აღარასოდეს დავწერ „ოპერას“. რადგანაც არ მსურს, ჩემი ნამუშევრებისთვის სახელი საგანგებოდ გამოვიგონო, მათ დრამას ვუწოდებ.
გთავაზობთ ჩემი მითის დადგმას სამი სრული დრამის სახით, რომელთაც წინ უნდა უძღოდეს გრძელი პრელუდია (Vorspiel).
მომავალში, სპეციალურად გამოყოფილ ფესტივალზე, გთავაზობთ, შესრულდეს ეს სამი დრამა თავიანთი პრელუდიით, სამი დღის და მათი წინა საღამოს მანძილზე [ხაზგასმა ავტორისეულია].
„რაინის ოქროს“ მუსიკა ვაგნერმა 1853 წლის ნოემბერსა და 1854 წლის სექტემბერს შორის დაწერა, რასაც დაუყოვნებლივ მოჰყვა „ვალკირია“ (1854 წლის ივნისი – 1856 წლის მარტი). „ბეჭდის“ მესამე ოპერაზე მუშაობა, რომელსაც, უბრალოდ, „ზიგფრიდს“ უწოდებდა, სავარაუდოდ, 1856 წლის სექტემბერში დაიწყო, მაგრამ 1857 წლისთვის მხოლოდ პირველი ორი მოქმედება ჰქონდა დასრულებული. ამ დროს გადაწყვიტა, მასზე მუშაობა შეეჩერებინა და გადართულიყო ახალ იდეაზე — „ ტრისტან და იზოლდა“.
„ტრისტან და იზოლდას“ შთაგონების ერთ-ერთი წყარო არტურ შოპენჰაუერის ფილოსოფია იყო, განსაკუთრებით, მისი „სამყარო, როგორც ნება და წარმოსახვა“, რომელიც ვაგნერს 1854 წელს, მეგობარმა, პოეტმა გეორგ ჰერვეგმა გააცნო. მოგვიანებით, კომპოზიტორი ამას თავისი ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს მომენტს უწოდებდა. პირადი მდგომარეობის გამო იოლად მოექცა შოპენჰაუერის ფილოსოფიის საკუთარი გაგების გავლენის ქვეშ, რაც ადამიანის მდგომარეობის ღრმად პესიმისტურ გააზრებას წარმოადგენდა. იგი შოპენჰაუერის ფილოსოფიას სიცოცხლის ბოლომდე იზიარებდა.
შოპენჰაუერის ერთ-ერთი დოქტრინის მიხედვით, მუსიკას, ხელოვნების დარგებში, უზენაესი ადგილი ეჭირა, რადგან სამყაროს საზრისის — ბრმა, იმპულსური ნების გამომხატველი იყო. ეს დოქტრინა ეწინააღმდეგებოდა ვაგნერის ხედვას, რომლის მიხედვითაც ოპერაში მუსიკა დრამას უნდა ყოფილიყო დაქვემდებარებული. ვაგნერის ზოგიერთი მკვლევარი ამტკიცებს, რომ შოპენჰაუერის ზეგავლენა იყო მიზეზი იმისა, რომ კომპოზიტორმა თავის გვიანდელ ოპერებში, მათ შორის, „ბეჭდის“ ციკლის მეორე ნახევარში, რომელიც ჯერ დაწერილი არ ჰქონდა, მუსიკას უფრო მნიშვნელოვანი როლი მიანიჭა. შოპენჰაუერის დოქტრინის ასპექტებმა ვაგნერის მომდევნო ნაწარმოებების ლიბრეტოებშიც შეაღწია.
შთაგონების მეორე წყარო იყო ვაგნერის გატაცება პოეტ მატილდა ვეზენდოკით, რომელიც აბრეშუმით მოვაჭრე ოტო ვეზენდოკის ცოლი იყო. ვაგნერი ვეზენდოკებს, რომლებიც მისი მუსიკის თაყვანისმცემლები იყვნენ, 1852 წელს, ციურიხში შეხვდა. 1853 წლის მაისიდან მოყოლებული ვეზენდოკმა რამდენჯერმე ასესხა ფული საცხოვრებელი ხარჯების დასაფარად, ხოლო 1857 წელს საკუთარ მამულში მისთვის კოტეჯიც ააშენებინა, რომელიც ცნობილი გახდა, როგორც Asyl („თავშესაფარი“). ამ პერიოდში, თავისი მფარველის ცოლის მიმართ არსებული გრძნობებით შთაგონებულმა ვაგნერმა გვერდზე გადადო „ბეჭდის“ ციკლი (რომელზეც მუშაობა მომდევნო თორმეტი წელი აღარ განუახლებია) და დაიწყო მუშაობა „ტრისტანზე“. ოპერის დაგეგმვის პროცესში დაწერა „ვეზენდოკის სიმღერები“ ხმისა და ფორტეპიანოსთვის, მატილდას ხუთ ლექსზე. ორ მათგანს ქვესათაურად მიაწერა „ეტიუდები „ტრისტან და იზოლდასთვის“.
სადირიჟორო საქმიანობის ფარგლებში, რომლითაც ვაგნერი თავს ირჩენდა, რამდენიმე კონცერტი ჩაატარა ლონდონის სამეფო ფილარმონიულ საზოგადოებასთან 1855 წელს, რომელთაგანაც ერთ-ერთს დედოფალი ვიქტორიაც ესწრებოდა. დედოფალს მისი „ტანჰოიზერის“ უვერტიურა მოეწონა და კონცერტის შემდეგ გაესაუბრა კიდეც, თავის დღიურში კი მასზე ჩაწერა: „დაბალი, ძალიან წყნარი, ატარებს სათვალეს და აქვს ძალიან კარგად განვითარებული შუბლი, მოკაუჭებული ცხვირი და გამოკვეთილი ნიკაპი.“
დევნილობაში: ვენეცია და პარიზი (1858–1862)
ვაგნერის უხერხული ურთიერთობა მატილდასთან 1858 წელს დაინგრა, როცა მატილდასთვის გაგზავნილი მისი წერილი მინას ხელთ აღმოჩნდა. მეუღლესთან უთანხმოების შემდეგ, რომელიც ამას მოჰყვა, ვაგნერმა ციურიხი მარტომ დატოვა და ვენეციაში გაემგზავრა, სადაც ბინა იქირავა Palazzo Giustinian-ში, ხოლო მინა გერმანიაში დაბრუნდა. ვაგნერის დამოკიდებულება მინას მიმართ შეიცვალა. ჯონ ბერკი, რომელიც მის კორესპონდენციას ასწორებდა ხოლმე, ამბობდა, რომ კომპოზიტორისთვის მინა „ინვალიდი იყო, რომელსაც კეთილად და გულისხმიერად უნდა მოპყრობოდა, მაგრამ თუ შორ მანძილზე არ იყვნენ ერთმანეთისგან, იგი მისი სულიერი სიმშვიდისთვის შემაწუხებელი ხდებოდა.“ ვაგნერმა განაგრძო მიმოწერა მატილდასთან და მეგობრობდა მის ქმართან, ოტოსთან, რომელიც კომპოზიტორის ფინანსურ მხარდაჭერას განაგრძობდა. 1859 წელს მატილდასთის მიწერილ წერილში „ტრისტანის“ შესახებ ნახევრად სატირულად წერს: „ბავშვო! ეს ტრისტანი რაღაც საშინელება გამოდის. ეს ბოლო მოქმედება!!! — ვშიშობ, ამ ოპერას აკრძალავენ... მხოლოდ ცუდი შესრულება თუ გადამარჩენს! სრულყოფილი შესრულება ხალხს უეჭველად გააგიჟებს.“