cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მოსკოვის აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ინსტიტუტი
თურქული ფილოლოგიის კათედრა
სტუდენტები სწავლობენ სასაუბრო ენას, წერას და თარგმნას თანამედროვე თურქულენოვან ავტორთა ნაწარმოებების მაგალითზე. ბაკალავრის დიპლომის მისაღებად სტუდენტები 4 წელი სწავლობენ, შემდგომ ისინი 2 წელი სწავლობენ მაგისტრის დიპლომის მოსაპოვებლად. ორივე საფეხურის, როგორც საბაკალავრო, ასევე სამაგისტრო პროგრამაზე სწავლის მოსაპოვებლად აუცილებელია როგორც მისაღები, ასევე დასასრულებელი გამოცდების წარმატებით ჩაბარება. ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხის მოპოვების მსურველ თურქოლოგიის კურსდამთავრებულები საჭიროებენ მომდევნო 3 წელს მოსამზადებლად.
სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის, მონღოლეთისა და კორეის ფილოლოგიის კათედრა
კათედრა არსებობს 1956 წლიდან. აქ ეწეოდნენ კვლევით და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ცნობილი რუსი მეცნიერები იუ.ნ. მაზური. გ.დ. სანჟეევი, იუ. ა. გორგონიევი, ა.პ. როგაჩოვი, ა.ნ. სიტნოკოვი, ინდონეზიელი პროფესორები - მწერალი უ.ტ. სანტანი, მასწავლებელი შაჰრულ შარიფი, ნანი სურატნი პარდედე და სხვ.
დღესდღეობით კათედრა შედგება 8 ფილოლოგიური განყოფილებისაგან:
კათედრის შემადგენლობაში შედის კორეული ენისა და ლიტერატურის კაბინეტი, მალაიური და ინდონეზიური ფილოლოგიების კაბინეტი. სტუდენტები, რომლებსაც კლასიკური აღმოსავლეთმცოდნეობის საწყისების დაუფლება სურთ, შემდეგ დისციპლინებს შეისწავლიან ჩინური იეროგლიფიკური დამწერლობა, ძველი მონღოლური დამწერლობა, სანსკრიტი, პალი, იავური ენა, ტიბეტური ენა.
უცხოელებისათვის ხდება რუსული ენის კურსების ორგანიზება.
კათედრა არის თანადამფუძნებელი ისაას ვიეტნამოლოგიური ცენტრისა და საზოგადოება  "ნუსანტარასი".
კათედრას ხელმძღვანელობს ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი ევგენია ს. კუკუშკინა.
დასავლეთევროპულ ენათა ფილოლოგიის კათედრა
დასავლეთევროპულ ენათა ფილოლოგიის კათედრა შეიქმნა 1956 წელს, - აღმოსავლურ ენათა ინსტიტუტის შექმნის წელს.
აფრიკანისტიკის კათედრა
აფრიკანისტიკის კათედრის საქმიანობას სათავე დაედო 1960 წელს, როდესაც ჩამოყალიბდა სტუდენტ-აფრიკანისტთა პირველი ჯგუფი. არსებითად ეს იყო დასაბამი მოსკოვის უნივერსიტეტის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის ფარგლებში აფრიკის ხალხთა ენებისა და ლიტერატურების, ისტორიის, კულტურის, ეკონომიკის, პოლიტიკის, სოციოლოგიური პრობლემების ფართო და სისტემატიური შესწავლისა და კვლევის. კათედრის გახსნა დაემთხვა აფრიკის ქვეყნების მასობრივი გათავისუფლების წელს კოლონიალიზმისაგან, რის გამოც 1960 წელს „აფრიკის წელიწადსაც“ კი უწოდებდნენ.
კათედრის ამოცანა წარმოადგენს სპეციალისტი-აფრიკანისტების მომზადება, აგრეთვე რუსეთსა და აფრიკას შორის კულტურული და საქმიანი ურთიერთობის განმტკიცება.
კათედრაზე ასწავლიან პროფესორები, რომლებიც თავიანთ სფეროებში წამყვან პოზიციებს იჭერენ, ისეთები, როგორიცააა ე.ს. ლვოვა და ა.ს. ბალეზინი, მათ სწავლების ისტორიული ბლოკი მიჰყავთ, ან ნ.ვ. გრომოვა და ვ.ია. პორხომოვსკი, რომლებიც ლინგვისტიკურ კურსებს კითხულობენ. კათედრის შემადგენლობაში აგრეთვე შედიან ახალგაზრდა მეცნიერები, რომლებიც კათედრაზე დასპეციალდნენ და გაიზარდნენ, და დღეს უკვე ცნობლინი არიან სამეცნიერო სამყაროში.
კათედრის ხელმძღვანელი ნ.ვ. გრომოვა, მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამსახურებული პროფესორი, მსოფლიო სახელის მეცნიერი, რიგი მონოგრაფიებისა და ლექსიკონების ავტორი. არსებობის დღიდან კათედრამ გამოუშვა 300 სპეციალისტი, რომელთაც საპასუხიმგებლო პოსტები უკავიათ სხვადასხვა სახელმწიფო დაწესებულებაში, ან საზოგადოებრივ ორგანიზაციაში. მათ შორისაა რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე და საგარეო საქმეთა სამინისტროს დეპარტამენტების უფროსი მუშაკები, რიგი კომერციული სტრუქტურების ვიცე-პრეზიდენტები, ელჩები და რუსეთის ფედერაციის ელჩები და თანამშრომლები, რომლებიც მუშაობენ არამარტო აფრიკის სახელმწიფოებში, არამედ დსთ-ს, ევროპის და ამერიკის სხვადასხვა სახელმწიფოებში. რუსი აფრიკანისტები მუშაობენ მთარგმნელებად და თარჯიმნებად, რედატორებად, რეფერენტებად და მასწავლებლებად რუსეთის, აშშ-ს, კანადის, საფრანგეთისა და ა.შ. ცნობილ ჟურნალისტებს შორისა არის აფრიკანიტისკის არაერთი კურსდამთავრებული.
ინსტიტუტის სხვა დარგების სტუდენტების დარად მომავალი აფრიკანისტებიც ჰუმანიტარული დისციპლინების ფართო სპექტრს შეისწავლიან. შესასწავლ საგნებს შორის არის ზოგადი ენათმეცნიერება, მსოფლიო ქვეყნების ისტორია, აღმოსავლეთის ქვეყნების ისტორია, აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ლიტერატურების ისტორია და ა.შ. კათედრაზე სწავლება კომპლექსური ხასიათისაა. იგი უზრუნველყოფს აფრიკული ენების, ლიტერატურებისა და ისტორიული დისციპლინების სწავლებას.
არსებობის დღიდან დღემდე აფრიკანისტიკის კათედრაზე ძირითად ენა შეისწავლიდნენ აფრიკის კონტინენტის 10 დიდ ენას. დღესდღეობით კათედრაზე ისწავლება შემდეგი ენები:
დამატებითი ენის სახით სტუდენტები შეისწავლიან ზულუს, სუაჰილის, არაბულს და ორომოს, ფაკულტატიური სახისაა გერმანული, ფრანგული და სხვა ევროპული ენების შესწავლა.
კათედრის სტუდენტები სამი განხრით სპეციალდებიან ენათმეცნიერება, ლიტერატურათმცოდნეობა და ისტორია.
სპეციალიზაციის მიუხედავად სტუდენტები იღებენ ცოდნას აფრიკის კონტინენტის, მისი ქვეყნების ეკონომიკური გეოგრაფიის, ეკონომიკის, ლიტერატურის და ისტორიის დარგში.
კათედრა ამზადებს ბაკალავრებს, მაგისტრებს და მეცნიერებათა კანდიდატებს. რუსი აფრიკანისტები თავიანთ ნაშრომებში განსაკუთრებულ ადგილს უთმობენ თვითონ აფრიკელ მეცნიერთა ციტირებადობას, ადგილობრივი ქრონიკების მასალებს, ლიტერატურულ ნაწარმოებებს. შრომების თემატიკა მოიცავს იმ ქვეყნებს, რომელთა ენებსაც ასწავლიან კათედრაზე, - ანგოლა, ზიმბაბვე, ბოტსვანა, ნამიბია, მავრიკია, სეიშელისა და კომორის კუნძულები, მოზამბიკი, რუანდა, სენეგალი, სომალი, უგანდა და ა.შ.. კათედრამ მოამზადა 50 მეცნიერებათა კანდიდატი და 15 მეცნიერებათ დოქტორი.
იუდაიკის კათედრა
ინსტიტუტი სტუდენტებს იუდაიკის მიმართულებითაც განათლების სამი განხრით (აღმოსავლეთის ქვეყნების ისტორია, აღმოსავლეთის ქვეყნების ფილოლოგია, აღმოსავლეთის ქვეყნების ეკონომიკა) მიღების საშუალებას აძლევს. იუდაიკის ჩარჩოებში უფრო კონკრეტულად ეს ნიშნავს ებრაელთა ისტორიას, ებრაულ ენებს და ლიტერატურებს, აგრეთვე ისრაელის სახელმწიფოს ეკონომიკას.
კათედრის ამოცანაა მოამზადოს ებრაული ენის, ებრაული კულტურის მცოდნე კადრები რუსეთის საგარეო პოლიტიკური უწყებებისა და ებრაული სათვისტომოებისათვის, კომერციული ორგანიზაციებისა და ინფორმაციის მასობრივი საშუალებებისათვის, გამოზარდოს მაღალი კვალიფიკაციის მეცნიერები და პედაგოგები.
კათედრაზე დროგამოშვებით იწვევენ მასწავლებლებს იერუსალიმის ებრაული უნივერსიტეტიდან, აგერთვე ინსტიტუტის სტუდენტებსაც ეძლევათ საშუალება სტაჟირება გაიარონ იერუსალიმში.
ცენტრალური აზიისა და კავკასიის ქვეყნების კათედრა
შუა აზიისა და კავკასიის ქვეყნების კათედრა წარმოადგენს მოსკოვის მ. ვ. ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის მთავარ სასწავლო-სამეცნიერო სტრუქტურულ ქვეგანყოფილებას.
კათედრა ამზადებს კვალიფიცირებულ სპეციალისტებს, რომლებიც ფლობენ ცოდნას ცენტრალური აზიისა და კავკასიის რეგიონების ისტორიისა და ენის, ლიტერატურის და კულტურის დარგებში, თანამედროვე პოლიტიკურ და სოციალურ-ეკონომიკურ პრობლემატიკაში. კათედრის პირველი ხელმძღვანელი: ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი ჟიბეკ საფარბეკის ასული სიზდიკოვა.
კათედრაზე დაარსების დღიდანვე ისწავლება აზერბაიჯანული, თურქმენული, სომხური, ტაჯიკური, უზბეკური, ქართული და ყაზახური ენები, როგორც ძირითადი აღმოსავლური ენა, ანდა მეორე (აღმოსავლური) ენა.
შუა აზიისა და კავკასიის ქვეყნების კათედრის მუშაობაში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ახალი სასწავლო პროგრამების შემუშავებას ისტორიულ და ეთნოლოგიურ, პოლიტოლოგიურ და ფილოლოგიურ დისციპლინებში. კათედრის მიღწევად ითვლება შესასწავლი რეგიონების ენათა აკადემიური სახელმძღვანელოების მომზადება და გამოცემა.
კათედრა დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს სტუდენტების ჩაბმას სამეცნიერო-კვლევით და კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობაში.
ი-ეს-ა-ას დირექტორები (რექტორები)
აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ინსტიტუტის (რუსული აბრევიაციით ИСАА-ს, ქართულად [ი-ეს-ა-ა]) დირექტორების სია-ჩამონათვალი მათი ხელმძღვანელობის წლების მიხედვით:
ი-ეს-ა-ას ადმინისტრაცია
აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ინსტიტუტის დირექტორი — მეიერი, მიხაილი სერაფიმოვიჩი.
ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილეები:
რობენი (კუნძული)
რობენის კუნძული (Robbeneiland, Robben Island) — კუნძული ატლანტის ოკეანეში, მდებარეობს მაგიდის უბეში, შედის სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დასავლეთი კაპლანდის პროვინციაში. ქალაქ კეიპტაუნის სანაპიროდან დაშორებულია 6,9 კმ-ით, ხოლო მატერიკიდან 8 კმ-ით. 2011 წლის აღწერის თანახმად კუნძულზე ცხოვრობს 116 ადამიანი.
კუნძულის მთელი ტერიტორია მდებარეობს სახელმწიფოს საკუთრებაში, იმ მიწის გამოკლებით, რომელზეც დგას ეკლესია.
გეოგრაფია
thumb|255px|რობენის კუნძულის რუკა კუნძულს უხეში ოვალის ფორმა გააჩნია, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ მისი სიგრძე 3,3 კმ-ია, სიგანე 1,9 კმ, ხოლო მთლიანი ფართობი 5,18 კმ². კუნძული ბრტყელია და ზღვის დონიდან სულ რამდენიმე მეტრზეა აწეული, რაც უძველესი ეროზიული პროცესების შედეგია. შედგება კამბრიამდელი მეტამორფული კლდეებისგან, რომლებიც მალმსბერის ჯგუფს მიეკუთვნება.
კუნძული ნიადაგი მშრალია, იქ ხარობს მხოლოდ იშვიათი ბუჩქები, მტკნარი წყლის წყაროები არ არსებობს. ეს საუკუნის განმავლობაში აფერხებდა მისი ციხის სახით გამოყენებას. XX საუკუნის პირველ ნახევარში კუნძულზე ცდილობდნენ არტეზიული ჭაბურღილების ბურღვას, მაგრამ დროთა განმავლობაში გრუნტის წყლებში შეღწევა დაიწყო ზღვის წყალმა და ჭაბურღილები გამოუსადეგარი გახდა. 1965 წელს კეიპტაუნიდან ზღვის ფსკერზე გაიყვანეს წყალგაყვანილობა.
ფლორა და ფაუნა
როდესაც 400 წლის წინ კუნძულზე მოვიდნენ ნიდერლანდელები, მასზე მობინადრე ერთადერთი ცხოველები იყვნენ სელაპები და ფრინველები. 1960 წელს კუნძულის ზედამხედველმა აქ დაასახლა სანაპიროს დიუნების ჩვეულებრივი მობინადრე რამდენიმე ანტილოპა და გიგანტური კუ (ან გალაპაგოსის კუ), რომლებიც ამ ადგილებისათვის საერთოდ არ იყო დამახასიათებელი. კუები სავარაუდოდ გალაპაგოსის კუნძულებიდან ან სეიშელის კუნძულებიდან ჩამოიყვანეს და კუნძულზე ჩამოყვანამდე მათ 150 წელზე უფრო მეტი იცხოვრეს კეიპტაუნის ზოოპარკში. უცნობია, ცხოვრობენ თუ არა კუნძულზე ეს ცხოველები დღეს.
ისტორია
დასახელება ნიდერლანდური ენიდან ითარგმნება, როგორც «სელაპის კუნძული»; როდესღაც სელაპები დიდი რაოდენობით ბინადრობდნენ ახლომდებარე წყლებში.
რობენის კუნძული პირველად დასახლდა ჯერ კიდევ ქვის ხანაში, როდესაც ზღვის დონე გაცილებით დაბალი იყო და კუნძული შეერთებული იყო მატერიკთან. უკანასკნელი გამყინვარების დროს ყინულების გადნობამ გამოიწვია ზღვის დონის აწევა და კუნძულის ირგვლივ მყოფი ტერიტორია დაფარა ოკეანის წყლებმა. კუნძული XVI და XVII საუკუნის დასაწყისში იყო აფრიკის შემომავალი გემების გაჩერების ჩვეულებრივი ადგილი. დასახლების პირველი მცდელობების შემდეგ კუნძული გადაიქცა ნიდერლანდების, ხოლო შემდეგ დიდი ბრიტანეთის, კატორღულ ციხე-დასახლებად. კუნძულის პირველი დამსახლებლები გახდნენ იქ გადასახლებული პოლიტიკური ლიდერები ნიდერლანდების კოლონიებიდან, როგორიც იყო ინდონეზია. 1819 წელს გრაჰამსთაუნის ამბოხების ჩაშლის შემდეგ, ბრიტანეთის კოლონიურმა მთავრობამ აფრიკელ ლიდერს, მაკანდა ნქსელეს კუნძულზე სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა, რომელიც შემდეგ ციხიდან გაიქცა და მაგიდის უბის სანაპიროებთან დაიხრჩო.
მეორე მსოფლიო ომის დროს კუნძული გაამაგრეს და გამოიყენებოდა ქალაქ კეიპტაუნის დასაცავად, ხოლო 1960-იანი წლების შუიდან 1991 წლის ჩათვლით იყო მაქსიმალურად მკაცრი რეჟიმის სახელმწიფო ციხე. დაპატიმრებულთა დიდ უმრავლესობას შეადგენდნენ შავკანიანი პოლიტპატიმრები. 1964 წლიდან 1982 წლის ჩათვლით ამ ციხეში ნომრით 46664 იჯდა ნელსონ მანდელა, მომავალში — პირველი შავკანიანი სამხრეთ აფრიკის პრეზიდენტი და ნობელის პრემიის ლაურეატი. რობენის ციხის სხვა ცნობილ პატიმრებს შორის იყვნენ აპარტეიდის წინააღმდეგ ისეთი მებრძოლები, როგორებიცაა უოლტერ სისულუ, გოვან მბეკი, რობერტ სობუკვე, კგალემა მოტლანტე, ჯეიკობ ზუმა და სხვები. ციხეში დამყარებული იყო უმკაცრესი რეჟიმი, ხოლო სამოქალაქო პირებს, მეთევზეების ჩათვლით, კუნძულზე შესვლა მკაცრად ეკრძალებოდათ. კუნძული უკანასკნელმა პოლიტპატიმარმა დატოვა 1991 წელს. კუნძული საშუალო რეჟიმის ციხის სახით არსებობას აგრძელებდა 1996 წლამდე.
მოსახლეობა
2011 წლის აღწერის მონაცემებით კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 116 ადამიანს, აქედან მამაკაცია 56,90 % (66 ადამიანი) და ქალი 43,10 % (50 ადამიანი). ამავე აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის 60,34 %-ს (70 ადამიანი) შეადგენენ შავკანიანები; ფერადკანიანთა რაოდენობაა 13,79 % (16 ადამიანი); თეთრკანიანი მოსახლეობა შეადგენს კუნძულის მაცხოვრებელთა 23,28 %-ს (27 ადამიანი); სხვები კი 2,59 %-ს (3 ადამიანი).
2011 წლის აღწერის მონაცემებით კუნძულის მოსახლეობის 37,93 %-ის (44 ადამიანი) მშობლიური ენაა კოსა; მოსახლეობის 35,34 % (41 ადამიანი) ლაპარაკობს აფრიკაანსზე, 15,52 % (18 ადამიანი) საუბრობს ზულუს ენაზე, 7,76 % (9 ადამიანი) ინგლისურ ენაზე, 1,72 % (2 ადამიანი) სესოთოს ენაზე და ასევე 1,72 % (2 ადამიანი) ტსვანას ენაზე.
ტერიტორიის დაცვა
1997 წელს კუნძული გადაკეთდა ღია ცის ქვეშ არსებულ მუზეუმად და გამოცხადდა ეროვნულ ძეგლად. დღეისათვის კუნძული დასვენებისთვის პოპულარული ადგილია; 1999 წლიდან კუნძული შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. კეიპტაუნიდან კუნძულზე შესაძლებელია ბორნით მოხვედრა, რომელიც, თუ ამინდი იძლევა შესაძლებლობას, ფუნქციონირებს მთელი წლის განმავლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის გეოგრაფია კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის კუნძულები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში
მალინი ფონსეკა
მალანი ფონსეკა ან მალინი ფონსეკა (სინჰ. මාලිනී ෆොන්සේකා Mālinī Fonsēkā), სრული სახელი ვანიარაჩიგე მალანი სენეჰალეტა ფონსეკა (სინჰ. වන්නි ආරච්චිගේ මාලනි ෆොන්සේකා සෙනෙහෙලතා; 30 აპრილი 1947 პელიაგოდი) — შრი-ლანკელი კინოსა და თეატრის მსახიობი, არაერთი ადგილობრივი და რამდენიმე საერთაშორისო კინოპრემიის მფლობელი. ცნობილია როგორც "სინჰალური კინოს დედოფალი". 2010-2015  წლებში გახლდათ შრი-ლანკის პარლამენტის წევრი.
ბიოგრაფია და კარიერა
მალანი ფონსეკა დაიბადა  ტიპოგრაფისტ გილბერტ ფონსეკასა და მისი მეუღლის სილვატი ფონსეკას  11 შვილიან ოჯახში პელიაგოდაში, კოლომბოს გარეუბანში. მისი დაბადებიდან მალევე ოჯახი გადავიდა ნუგეგოდუს გარეუბანში,  სადაც გოგონა სწავლობდა მეხუთე კლასამდე სენტ-ჯონის კოლეჯში. საშუალო განათლება დაასრულა ვედამულაში გადასვლის შემდეგ  Gurukula Maha Vidyalaya -ს სკოლაში. სკოლის დამთავრების შემდეგ ფონსეკა თეატრალურმა ხელოვნებამ გაიტაცა. პირველად 1963 წელს ითამაშა სპექტაკლში «Noratha Ratha». კარიერის მანძილზე შეასრულა მთავარი როლები 14 დრამატულ დადგმაში. 1968 წელს დაჯილდოვდა ეროვნული პრემიით დრამატულ სპექტაკლში «Akal Wessa» შესრულებული როლისთვის.
1984 წელს ფონსეკამ  თავისი ძალები რეჟისორის და პროდიუსერის ამპლუაში მოსინჯა  პირველად ფილმით Sasara Chetana და შემდგომ კიდევ ორი ​​ფილმით Ahinsa (1987) და Sthree (1991). მოგვიანებით მან ასევე გადაიღო სატელევიზიო სერიალები. იგი  გახდა პირველი სატელევიზიო დრამის რეჟისორი ქალი შრი-ლანკის ტელევიზიის ისტორიაში. მარცხნივ|მინი|2008 წლის [[ინდოეთი|ინდოეთის კინოფესტივალი. მსახიობი "ვერცხლის ფარშევანგის"პრიზით.]] 2010 წლის აპრილში იგი აირჩიეს შრი-ლანკის მე-14  მოწვევის პარლამენტში სახალხო თავისუფლების გაერთიანებული ალიანსის პარტიული სიით. მსახიობის ერთ-ერთი პირველი ინიციატივა ამ თანამდებობაზე გახლდათ წინადადება პარლამენტის მცირე დარბაზებში  დეპუტატებისთვის იოგას გაკვეთილების მოწყობის შესახებ,  სტრესის მოსახსნელად საკანონმდებლო სხდომების დაწყებამდე.
შრი-ლანკის პარლამენტი, ისევე როგორც მრავალი სხვა საკანონმდებლო ასამბლეა, ცნობილია  რეგულარული კონფლიქტებით, რომლებიც ხშირად ხელჩართული ჩხუბით მთავრდება,  რის გამოც სპიკერს პერიოდულად უწევს დეპუტატების მოწოდება წესრიგისკენ. ერთ-ერთმა ოპოზიციურმა დეპუტატმა, რანჯან რამანაიაკემ (ასევე ცნობილი კინორეჟისორი) კომენტარი გააკეთა, რომ პრო-სამთავრობო დეპუტატები მუდმივად ცდილობენ შეძახილებით დააშინონ და ჩაახშონ სხვა პარტიების პარლამენტარების გამოსვლები და გამოთქვა იმედი, რომ ეს სიახლე მაინც  ასწავლიდა მათ დემოკრატიული პრინციპების პატივისცემას და დისციპლინას. შემდგომში, ფონსეკამ ასევე მონაწილეობა მიიღო საკონსტიტუციო ცვლილებებთან, საზოგადოებრივ და საქველმოქმედო ორგანიზაციებთან, ტელევიზიასთან, აზარტული თამაშების ბიზნესის რეგულირებასთან, შრი-ლანკის ფინანსურ და საგადასახადო სისტემასთან და შრი-ლანკის პოლიტიკის სხვა ასპექტებთან დაკავშირებული საკანონმდებლო აქტების შემუშავებასა და პოპულარიზაციაში. იგი დეპუტატის უფლებამოსილებას  2015 წლის ივნისის ბოლომდე ასრულებდა. მე-15 მოწვევის პარლამენტში არ შესულა.
2010 წელს ის CNN-მა ყველა დროის 25 საუკეთესო აზიელი მსახიობის სიაში შეიყვანა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1947 კატეგორია:მსახიობი პოლიტიკოსები კატეგორია:შრი-ლანკელი პოლიტიკოსები კატეგორია:შრი-ლანკელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:შრი-ლანკელი მსახიობები კატეგორია:შრი-ლანკელი ქალი მსახიობები
ენტონი ჰოპკინზის ფილმოგრაფია
ენტონი ჰოპკინზის ფილმოგრაფია ითვლის 110–ზე მეტ ფილმს, ამათგან უდიდეს ნაწილში მთავარი ან მეორეხარისხოვანი როლი აქვს ნათამაშები, მცირე ნაწილი კი საკუთარი რეჟისურითაა გადაღებული. ჰოპკინზი რამდენიმე ფილმის კომპოზიტორიცაა, ასევე პროდიუსერიც და სცენარის ავტორიც.
კატეგორია:ფილმოგრაფიები
Camponotus pictostriatus
Camponotus pictostriatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
NGC 7630
NGC 7630 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1880 წლის 0. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
მონტი-ნეგრუ (რონდონია)
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 091 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7.3 კმ²-ზე. ფართობი 1 931 378 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები
სოხუმის ჰიდროელექტროსადგური
სოხუმჰესი (სოხუმის ჰესი) — დერივაციული ტიპის სეზონური მარეგულირებელი ჰიდროელექტროსადგური საქართველოში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, მდინარე დასავლეთის გუმისთის მარცხენა ნაპირზე. ქალაქ სოხუმიდან დაშორებულია 23 კილომეტრით. მისი დადგმული სიმძლავრეა 18,9 მგვტ. ჰესის საშუალო წლიური გამომუშავება 100 მლნ. კვტ საათი. ჰესის მშენებლობა დაიწყო 1934 წელს, ჰიდროელექტროსადგურის პირველი აგრეგატი გაუშვეს 1948 წელს. ექსპლუატაციაში შევიდა 1948-1951 წლებში. საქართველო-აფხაზეთის კონფლიქტის დროს (1992-1993) მწყობრიდან გამოვიდა. 1992 წლიდან სოხუმჰესი არ ფუნქციონირებდა, სადგურის კონსტრუქცია მიატოვეს და თითქმის მთლიანად გაძარცვეს.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ჰიდროელექტროსადგურები
ოკეანეთის ქვეყნების სია მოსახლეობის მიხედვით
მინი|მარჯვნივ|[[ოკეანეთი]] ცხრილში მოცემულია ოკეანეთის ქვეყნების სია მოსახლეობის მიხედვით, 2010 წლის მონაცემებით.
იხილეთ აგრეთვე
*
სარო
სარო შეიძლება აღნიშნავდეს:
იაპონური კალენდარი
1873 წლის 1 იანვრიდან იაპონელები იყენებენ გრიგორიანულ კალენდარს, თვეების ადგილობრივი სახელებით და ფიქსირებული დღესასწაულებით. 1873 წლამდე ლუნისოლარული კალენდარი გამოიყენებოდა, რომელიც ჩინურ კალენდარს ეფუძნებოდა.
წლები
გრიგორიანული კალენდრის ათვისების შემდგომ იაპონელები სამ სხვადასხვა კალენდარს იყენებენ (ან იყენებდნენ):
სამიდან, პირველი ორი ამჟამადაც გამოიყენება; იმპერიული კალენდარი გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე.
თვეები
თანამედროვე იაპონური თვეები სახელები პირდაპირ ითარგმნება როგორც "პირველი თვე", "მეორე თვე", და ა.შ. შესაბამისი რიცხვი კომბინირებულია ბოლოსართთან -გაცუ (თვე): ამასთან, ყოველ თვეს აქვს ტრადიციული სახელი, რომელიც დღემდე იხმარებაა, მაგალითად, პოეზიაში; თორმეტიდან, შივასუ დღესაც ყველაზე გავრცელებულია. წერილის ან მისასალმებელი სიტყვის პირველი პარაგრაფი როგორც წესი შეიცავს ერთ-ერთ ამ სახელთაგან, რათა მინიშნებულ იქნას ბუნების დრო. ზოგიერთ სახელს, როგორიცაა იაიოი და საცუკი, ორმაგი მნიშვნელობა აქვს და გამოიყენება ადამიანთა სახელებში (ქალთათვის). ამ თვეების სახელები შიგადაშიგ გამოჩნდება ხოლმე ჯიდაიგეკი-ზე, რაც ედოს პერიოდის ან უფრო ადრეულ სატელევიზიო წარმოდგენებს და ფილმებს ასახავს.
თვის დასახელება (გამოთქმა, პირდაპირი მნიშვნელობა):
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კალენდარი კატეგორია:იაპონური კულტურა
ლაუშინსკაია
ლაუშინსკაია (Лаушинская) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ტროიცკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
Camponotus pictipes
Camponotus pictipes — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
გიორგი ხახუბია
გიორგი ხახუბია (დ. 18 ივლისი, 1992) — ქართველი პოლიტიკოსი. საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი 2023 წლიდან.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1992 წლის 18 ივლისს. 2014 წელს დაამთავრა კავკასიის უნივერსიტეტი (საბუღალტრო აღრიცხვის სპეციალობით). 2017-2019 წლებში სსიპ საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის უფროსი. 2019-2020 წლებში შპს საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის ფინანსური დეპარტამენტის უფროსი. 2020-2022 წლებში შპს საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის გენერალური დირექტორის მოადგილე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 18 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1992 კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
აკაკი ყიფიანი
აკაკი ყიფიანი (დ. 25 ივლისი, 1966, ქარელი ) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.
დაამთავრა გორის სახელმწიფო ეკონომიკური ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ქარელის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ახალი მემარჯვენეები“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1966 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:ქარელში დაბადებულები აკაკი კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები კატეგორია:ქარელში დაბადებულები ა
Camponotus picipes spengleri
Camponotus picipes spengleri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
სარკოდინები
სარკოდინები, ცრუფეხიანები  — უხერხემლო ცხოველთა კლასი უმარტივესთა ტიპისა. მოძრაობენ ფსევდოპოდიებით. სარკოდინების უმრავლესობა თავისუფლად მცხოვრები ფორმებია. შეიცავს 3 ქვეკლასს: ფესვფეხიანებს, სხივარებს და ფორამინიფერებს.
სქოლიო
კატეგორია:უმარტივესები
Sarkodowe
წითელი ოთახი
წითელი ოთახი (Röda rummet) — შვედი მწერლის, ავგუსტ სტრინდბერგის, რომანი, გამოქვეყნდა 1879 წელს. ხშირად მიიჩნევა პირველ შვედურ რომანად. ნაწარმოები, რომელიც სატირას წარმოადგენს სტოკჰოლმურ საზოგადოებაზე, ავტორის პირად ცხოვრებისეულ გამოცდილებას ეფუძნება. რომანს შვედეთში არაერთგვაროვანი შეფასებები მოჰყვა, თუმცა მან აღიარება მოიპოვა დანიაში, სადაც სტრინდბერგი გენიოსად შერაცხეს. რომანმა ავტორს მთელ სკანდინავიაში მოუტანა ცნობადობა.
სიუჟეტი
ნაწარმოების მთავარი გმირი, მწერლობასა და ჟურნალისტობაზე.მეოცნებე ახალგაზრდა იდეალისტი არვიდ ფალკია, მას მუდმივად ტანჯავს შვედურ საზოგადოებაში ფესვგადგმული პირფერობა, ფარისევლობა და კორუფცია, რომელიც გამეფებულია ყველგან – პოლიტიკაში, ბიზნესში, თეატრსა თუ გამომცემლობაში. არვიდ ფალკის ერთადერთი თავშესაფარი სტოკჰოლმის ცენტრში მდებარე რესტორნის წითლად შეფერილი ოთახია, სადაც თანამოაზრეებთან, შვედეთის ბოჰემური წრის წარმომადგენლებთან, საუბრობს გაუსაძლის გარემოზე.
სქოლიო
კატეგორია:შვედურენოვანი რომანები
აზია
ჩინეთი და ინდოეთი მონაცვლეობით იკავებდნენ მსოფლიოში უდიდესი ეკონომიკის მქონე ქვეყნის სტატუსს ახ. წ. 1 წლიდან 1800 წლამდე. ჩინეთი უმთავრესი ეკონომიკური ძალა იყო და ბევრს იზიდავდა აღმოსავლეთისაკენ. ბევრისათვის ანტიკური ინდური კულტურის სიმდიდრე და კეთილდღეობა აზიას განასახიერებდა, რაც იზიდავდა ევროპულ ვაჭრობას, კვლევებსა და კოლონიალიზმს. კოლუმბის მიერ ინდოეთის ძიებისას, შემთხვევით, ამერიკის აღმოჩენა ამ ღრმა მიმზიდველობის გამოხატულებაა. აბრეშუმის გზა დასავლეთ-აღმოსავლეთის უმთავრესი სავაჭრო მარშრუტი გახდა აზიის სიღრმეში, ხოლო მალაკის სრუტე უმთავრეს საზღვაო მარშრუტს წარმოადგენდა. XX საუკუნის აზიისათვის დამახასიათებელი იყო ეკონომიკური დინამიზმი (განსაკუთრებით, აღმოსავლეთ აზიაში) და მოსახლეობის რაოდენობის მკვეთრი ზრდა, თუმცა ამ უკანასკნელის საერთო მაჩვენებელი მას შემდეგ მსოფლიოს საშუალო დონეებამდე დაეცა. აზია მსოფლიოს ისეთი უმთავრესი რელიგიების სამშობლოა, როგორებიცაა ქრისტიანობა, ისლამი, იუდაიზმი, ინდუიზმი, ბუდიზმი, კონფუციანელობა, დაოსიზმი, ჯაინიზმი, სიქიზმი და ზოროასტრიზმი. აქ ჩაისახა მრავალი სხვა რელიგიაც.
მეიძის ეპოქა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მეიძის ეპოქა კატეგორია:იაპონიის ისტორია
აზია
აზიის ზომისა და მრავალფეროვნების გათვალისწინებით, სახელ აზიას, რომელიც კლასიკური ანტიკური ხანით თარიღდება, შესაძლოა, უფრო მეტი საერთო ჰქონდეს საზოგადოებრივ გეოგრაფიასთან, ვიდრე ფიზიკურთან. იგი, ასევე, ძალიან ჭრელია ეთნიკური, კულტურული, გარემოს, ეკონომიკური, ისტორიული კავშირებისა და მმართველობის სისტემების ფაქტორების მიხედვით. მრავალფეროვანია აზიის კლიმატიც: ეკვატორული სამხრეთი და ფართო სუბარქტიკული და პოლარული ტერიტორიები ციმბირში.
გეოგრაფია
აზია მდებარეობს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ყველა გეოგრაფიულ სარტყელში, მალაის არქიპელაგი კი ნაწილობრივ, სამხრეთ ნახევარსფეროშია გადასული. აზიის ხმელეთის უკიდურესი წერტილებია: ჩრდილოეთით — ჩელუსკინის კონცხი, ჩ. გ. 77°43′; სამხრეთით — კონცხი პიაი, ჩ. გ. 1°16′; დასავლეთით — კონცხი ბაბა, ა. გ. 26°10′; აღმოსავლეთით — დეჟნიოვის კონცხი, დ. გ. 169°10′. აზიას გარს აკრავს ჩრდილოეთი ყინულოვანი ოკეანე (ჩრდილოეთით), წყნარი ოკეანე (აღმოსავლეთით), ინდოეთის ოკეანე (სამხრეთით) და ატლანტის ოკეანე (დასავლეთით). აზიის მნიშვნელოვან შიდაკონტინენტურ ტერიტორიებს მსოფლიო ოკეანესთან კავშირი არ აქვს და დედამიწის გაუდინარ არეებს ეკუთვნის. აზიასა და ევროპას შორის საზღვრის ხაზის თაობაზე იხილეთ სტატია: ევროპა-აზიის საზღვარი. ჩრდილოეთ ამერიკისაგან გამოყოფილია ბერინგის სრუტით, ხოლო აფრიკისაგან — სუეცის ყელით. კუნძულების საერთო ფართობი 2 მლნ კვ. კმ-ს შეადგენს.
რელიეფი
აზიის საშუალო სიმაღლეა 950 მ. ძირითადი მთიანი სისტემებია: ჰიმალაი (უმაღლესი მწვერვალი ევერესტი, 8848 მ), კავკასიონი, ჰინდუქუში, ყარაყორუმი, პამირი, ტიან-შანი, კუნლუნი, ჩინეთ-ტიბეტის მთიანეთი, ალთაი, საიანი, ურალი, წინა აზიის მთიანეთი, ტიბეტის ზეგანი. აზიის ყველაზე მნიშვნელოვანი დაბლობებია: დასავლეთ ციმბირის, თურანის, ჯუნგარის, ჩინეთის დიდი, ინდ-განგის, მესოპოტამიის. აზიის ჩრდილოეთი და მთიანი რეგიონების რელიეფზე დიდი გავლენა მოახდინა უძველესმა გამყინვარებამ — დაახლოებით 11 მლნ კვ. კმ. (ძირითადად, ციმბირი) მრავალწლიან ყინულებს უკავია.
ნიადაგი
ნიადაგის ტიპები აზიაში უაღრესად რთულად არის განაწილებული. განედურ ზონალურობასთან ერთად, რომელიც მკაფიოდ არის გამოხატული ვაკეებზე (განსაკუთრებით, ჩრდილოეთ აზიაში), დიდი მნიშვნელობა აქვს ნიადაგურ სიმაღლებრივ სარტყელსაც (მთიან მხარეებში). ციმბირში, ურალიდან შორეულ აღმოსავლეთამდე, განედურად გადაჭიმულია ტუნდრის ეწერი, ტყის რუხი, სტეპის შავმიწა და წაბლა ნიადაგების ზონები. ჩრდილოეთ აზიის მთებში ჭარბობს მთა-ტყის ეწერი და მთის ტუნდრის ნიადაგი. დასავლეთ ციმბირში ნიადაგის ძირითადი განედური ზონების ფონზე გვხვდება ჭაობიანი, სამხრეთით კი ბიცობი ნიადაგი.
წინა და შუა აზიაში, სადაც უდაბნოს ლანდშაფტია, ბატონობს რუხი ნიადაგი, გვხვდება მურა, ქვიშნარი და დამლაშებული ნიადაგებიც. შავი და ხმელთაშუა ზღვების სანაპიროებზე ხეშეშფოთლიანი ტყე-ბუჩქნარის ყავისფერი, მთის ტყის ყომრალი და სუბტროპიკული წითელმიწა ნიადაგებია გავრცელებული. წინა და შუა აზიის მთებსა და ზეგნებზე მთის სტეპების შავმიწა და წაბლა ნიადაგებია. მთის სტეპის ნიადაგს მთების ზემო ზოლში გაველიანებული მთის მდელოს ნიადაგი ცვლის.
სამხრეთ აზიაში ფართოდაა გავრცელებული ტროპიკული წითელმიწები, ლატერიტები და სავანის წითელ-ყომრალი ნიადაგები; ინდოსტანის შუა ნაწილში არის მშრალი სავანისა და პრერიებისათვის დამახასიათებელი შავმიწები.
სასარგებლო წიაღისეული
აზია სასარგებლო წიაღისეულის მრავალფეროვნებითა და რესურსების მოცულობით უმდიდრესი კონტინენტია. იგი ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მოცულობით მსოფლიოში პირველ ადგილზეა. ნავთობის მოპოვების უმთავრეს არეალს წარმოადგენს სპარსეთის ყურე და მისი სანაპიროები, კასპიის ზღვა და მისი სანაპიროები. მნიშვნელოვანი საბადოებია ციმბირსა და შუა აზიაში. ნავთობს, ასევე, მოიპოვებენ ჩინეთში (განსუს პროვინცია), ინდონეზიაში (უმთავრესად კუნძულ სუმატრაზე), ბრუნეიში, ინდოეთში, იაპონიაში (კუნძულ ჰონსიუს დასავლეთი სანაპირო) და ზოგიერთ სხვა ადგილას. ნავთობის მოპოვება და რეალიზაცია აზიის მრავალი ქვეყნისათვის ეკონომიკის ძირითადი დარგია. მსოფლიოს ნავთობექსპორტიორ ქვეყანათა პირველ ხუთეულში პირველი ოთხი (საუდის არაბეთი, რუსეთი (ნაწილობრივ ევროპაშია), ირანი, ერაყი) აზიის ქვეყანაა. ოცეულში კი (რუსეთის ჩათვლით) 11 აზიური ქვეყანაა. ბუნებრივი აირის საბადოები, ძირითადად, იგივე ტერიტორიებზეა განლაგებული.
რკინის მადნის საბადოებია ყაზახეთის მრავალ რაიონში და ციმბირის ბაქანზე. ჩინეთში (განსაკუთრებით დუნბეისა და ანშანში), ჩრდილოეთ კორეასა და ინდოეთში. მანგანუმის უდიდესი საბადოებია ინდოეთსა და საქართველოში. ქრომის მადნის საბადოებია ყაზახეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, თურქეთში, ფილიპინებსა და ირანში. სპილენძის მადნით მდიდარია ყაზახეთი, ჩრდილოეთი ციმბირი და იაპონია.
შიგა წყლები
აზიას მრავალფეროვანი და მოცულობითი შიგა წყლები აქვს. სწორედ აზიაში მდებარეობს მსოფლიოში უდიდესი ტბა (კასპიის ზღვა), მსოფლიოში ყველაზე ღრმა ტბა (ბაიკალის ტბა); მსოფლიოს ათი უდიდესი მდინარიდან ხუთი აზიურია. მდინარეებისა და ტბების სიმრავლის მიუხედავად, აზიაში მრავალი რეგიონია, სადაც მუდმივი მდინარეები და ტბები არ არის (მაგ. არაბეთის უდაბნო).
მდინარეები
აზიაში მრავლადაა უზარმაზარი ტბები და მდინარეები. უდიდესი მდინარეებიდან ობი, ენისეი, ლენა რუსეთის ტერიტორიაზე მიედინებიან და ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის აუზს განეკუთვნებიან. წყნარ ოკეანეში ჩაედინებიან ამური, იანძი, ხუანხე, მეკონგი და სხვა. ინდოეთის ოკეანის აუზს — სალუინი, ირავადი, ბრაჰმაპუტრა, განგი, ინდი, ტიგრი, ევფრატი; ატლანტის ოკეანისას — მთის მცირე მდინარეები: ჭოროხი, რიონი (იმ შემთხვევაში თუ ამიერკავკასიას აზიაში ვიგულისხმებთ). აზიის ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი (17,7 მლნ. კმ²) გაუდინარ აუზებს უკავია, რომელთა ჩამონადენი გროვდება მკვდარ ზღვაში, კასპიის ზღვაში, არალის ზღვაში, ბალხაშის ტბაში, ბაიკალის ტბაში და სხვა. არიდული მხარეების ზოგ მდინარეს სარწყავად იყენებენ, ზოგიც იჟონება, ორთქლდება, ამიტომ ზოგი მათგანი შესართავამდე ვერ აღწევს.
მინიატიურა|მარცხნივ|მდინარე ლენა
მინიატიურა|მარჯვნივ|ტიგრი და ევფრატი
საზრდოობისა და სხვა თვისებების მიხედვით აზიის მდინარეები შემდეგ დიდ ჯგუფებად იყოფიან:
1. ციმბირის მერიდიანული დიდი მდინარეები. ისინი წყალუხვნი არიან, უმნიშვნელო ვარდნა აქვთ, ზამთრობით იყინებიან (ზოგიერთი ფსკერამდე), გაზაფხულზე ძლიერ დიდდებიან, მარადმზრალი ნიადაგი წყალს არ იწოვს, ხოლო სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ მიმართული მდინარეების ზემო დინებაში ყინული უფრო ადრე ირღვევა, ვიდრე შუა და ქვემო დინებაში, ყინულრღვევის ქვემო უბნებში თოშხერგილები ჩნდება და წყალი გუბდება.
2. მშრალი გაუდინარი არეების მდინარეები, რომელთაც დიდი მნიშვნელობა აქვთ ხელოვნური რწყვისათვის. განასხვავებენ ა) მაღალი მთის მდინარეებს, რომლებიც თოვლ-მყინვარებით საზრდოობენ და წყლის მაქსიმალური ხარჯი ზაფხულობით აქვთ (სირდარია, ამუდარია) და ბ) უდაბნოთა განაპირა მხარეების მდინარეებს, რომლებიც წვიმისა და თოვლის წყლით საზრდოობენ და მეტად არამყარი რეჟიმი აქვთ.
3. მუსონური აზიის მდინარეები. ზაფხულობით მათ წყალდიდობას წვიმები იწვევს, ზამთრობით ძლიერ კლებულობენ.
4. ხმელთაშუაზღვიური რეჟიმის მდინარეები, რომლებსაც წყლის მაქსიმალური ხარჯი ზამთარში აქვთ (წინა აზიის განაპირა მცირე მდინარეები).
5. მთელი წლის განმავლობაში წყალუხვი მდინარეები (ინდონეზიასა და ეკვატორული ჰავის სხვა რეგიონებში).
მინიატიურა|მარცხნივ|კასპიის ზღვა
ტბები
კასპიის ზღვა აზიისა და მთელი მსოფლიოს უდიდესი ტბაა (სარკის ფართობი 371 000 კმ²), ბაიკალი — უღრმესი (მაქიმალური სიღრმე 1642 მ.). აქვეა ტბის მრავალი ტიპი — რელიქტური (ძველი ზღვების ნაშთები — კასპიისა და არალის „ზღვები“), ტექტონიკური (ბაიკალი, მკვდარი ზღვა, ვანის ტბა, ურმიის ტბა, სევანის ტბა), ნგრევით შეგუბებული, ვულკანური (ძინბოხუ მანჯურიაში, ფარავანის ტბა), მყინვარული, კარსტული. აზიის არიდულ მხარეებში უმეტესად მლაშე, გაუდინარი ტბებია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ აზიის უხვტენიან მხარეებსა და მთიანეთებში ჭარბობს მტკნარი, გამდინარე ტბები).
მიწისქვეშა წყლები
აზიის მიწისქვეშა წყლებს დიდი მნიშვნელობა აქვს მოსახლეობის წყლით მომარაგებაში, განსაკუთრებით არიდული ჰავის რაიონებში (შუა აზია, ირანი). ბევრი მთიანი რეგიონი (კავკასია, იაპონია, ინდონეზია) მდიდარია მინერალური წყლებით.
სატრანსპორტო და ენერგეტიკული გამოყენება
აზიის მდინარეები მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო გზებია, რომლებიც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ციმბირისათვის ჩრდილოეთი რაიონების სამხრეთთან დასაკავშირებლად (ზაფხულში — ნაოსნობისათვის, ზამთარში — სამარხილე გზებისათვის). მრავალი მდინარე შეიცავს ჰიდროენერგიის დიდ მარაგს, რასაც ფართოდ იყენებენ რუსეთში, ჩინეთში, იაპონიაში, სხვა ქვეყნებში შედარებით ნაკლებად. ჰესების მშენებლობის დროს წარმოქმნილია საკმაოდ დიდი წყალსაცავები.
სანაპირო ზოლი
მინიატიურა|მარჯვნივ|[[სპარსეთის ყურე]] აზიას ყველა სხვა კონტინენტზე მეტი, 4 ოკეანე (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე, წყნარი ოკეანე, ინდოეთის ოკეანე და ატლანტის ოკეანე) ესაზღვრება. ზღვებიდან აღსანიშნავია ხმელთაშუა ზღვა, წითელი ზღვა, ოხოტის ზღვა, ყვითელი ზღვა, იაპონიის ზღვა, აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვა, სამხრეთ ჩინეთის ზღვა, არაბეთის ზღვა, ანდამანის ზღვა და სხვა. მინიატიურა|მარცხნივ|კუნძული [[სუმატრა]] აზიას ძლიერ დანაწევრებული სანაპირო ზოლი აქვს, ამიტომ ის მდიდარია ყურეებით, კუნძულებითა და ნახევარკუნძულებით. აზიის ნახევარკუნძულებს, დაახლოებით, 8 მლნ. კმ² ფართობი უკავიათ. აქ მდებარეობს მსოფლიოში უდიდესი არაბეთის ნახევარკუნძული, ასევე, აღსანიშნავია ინდოსტანის ნახევარკუნძული, ინდოჩინეთის ნახევარკუნძული, კორეის ნახევარკუნძული, კამჩატკის ნახევარკუნძული, იამალის ნახევარკუნძული, ტაიმირის ნახევარკუნძული, ჩუკოტკის ნახევარკუნძული;
აზიაში მრავალი კუნძული და არქიპელაგია, რომელთა საერთო ფართობი 2 მლნ. კმ²-ია. მსოფლიოში უდიდესი 10 კუნძულიდან სამი (ბორნეო, სუმატრა, ჰონსიუ) აზიაში მდებარეობს. ასევე მნიშვნელოვანი კუნძულებია სულავესი, იავა, ლუსონი, მინდანაო, ჰოკაიდო, სახალინი, შრი-ლანკა, კიუსიუ, ტაივანი, ხაინანი, ტიმორი, სიკოკუ, კვიპროსი და ა.შ. აზიის ქვეყნებიდან 10 (ინდონეზია, ფილიპინები, იაპონია, აღმოსავლეთი ტიმორი, კვიპროსი, ბაჰრეინი, შრი-ლანკა, მალდივის რესპუბლიკა, ბრუნეი და ტაივანი) მთლიანად კუნძულებზე მდებარეობს. აზიის მნიშვნელოვანი ყურეებია სპარსეთის ყურე, ბენგალის ყურე, ომანის ყურე, ტაილანდის ყურე და სხვა.
გეოლოგიური აგებულება
აზიის ძირითადი სტრუქტურული ელემენტებია უძველესი პლატფორმები: ციმბირის (ალდანის ფართან ერთად), ჩინეთ-კორეის, სამხრეთ ჩინეთის, ინდოეთის. ყველაზე მოძრავია ჰიმალაური და აღმოსავლეთ აზიური გეოსინკლინური სარტყელები. ნეოტექტონიკური მოძრაობებითაა მოცული აგრეთვე სხვადასხვა ასაკის სტრუქტურების ვრცელი ზოლი ჰისარ-ალაიდან ჩუკოტკის ნახევარკუნძულამდე. შუა, ცენტრალური და აღმოსავლეთი აზია, მალაის არქიპელაგი ხასიათდებიან ძლიერი სეისმურობით. კამჩატკაზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ბევრ კუნძულზე მოქმედი ვულკანებია.
ჰავა
ვრცელი ტერიტორია, მრავალფეროვანი რელიეფი და სხვა ფაქტორები განსაზღვრავს აზიის კონტინენტის რთულ კლიმატურ ხასიათს. აქ გვხვდება დედამიწის ყველა კლიმატური ზონა ტროპიკულიდან სუბარქტიკულამდე. საშუალო წლიური ტემპერატურა მერყეობს 28 °C-დან -16 °C-მდე. ნალექთა საშუალო წლიური რაოდენობა ჩერაპუნჯაში (ინდოეთი) 12 000 მმ-ს აღწევს (1861 წელს — 22 900 მმ), ხოლო თურანსა და ინდის ვაკეზე ზოგან 100 მმ-ზე ნაკლებია.
აზიის უმეტეს (უმთავრესად შიგა) ნაწილიში კონტინენტური ჰავაა. ამის მიზეზი ისაა, რომ ატლანტის ოკეანე შორსაა, წყნარი ოკეანის გავლენა აზიაზე კი სუსტია, ვინაიდან ჰაერის თბილ მასებს წინ ეღობება ზღვისპირა ქედები, ქარიც უმეტესად კონტინენტიდან ქრის, ხოლო ინდოეთის ოკეანედან წამოსულ ტროპიკულ და ეკვატორულ ჰაერს მსოფლიოს უმაღლესი მთაგრეხილები აკავებს და არ უშვებს კონტინენტის სიღრმეში. სამაგიეროდ, ჩრდილოეთიდან ცივი არქტიკული ჰაერის შემოჭრას არაფერი აფერხებს.
აზიის ჰავაზე დიდ გავლენას ახდენს ხმელეთის ძლიერი გახურება ზაფხულობით და ასეთივე ძლიერი გაცივება ზამთრობით, რის შედეგადაც ატმოსფეროს ცირკულაცია მკვეთრ სეზონურ ცვალებადობას განიცდის და დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ატმოსფეროს მოქმედების ადგილობრივ ცენტრებს. ამგვარი ცენტრებია: ზამთრობით - ციმბირის ანტიციკლონი და ზაფხულობით ირანის წნევის მინიმუმი. ციმბირის ანტიციკლონის არე გამოირჩევა ყინვიანი, თითქმის უქარო და უღრუბლო ამინდით, რომელიც თვეობით ბატონობს ხოლმე. სიცივის მაქსიმუმი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს „სიცივის პოლუსის” არეში — ვერხოიანსკისა და ოიმიაკონის ქვაბულთა რაიონშია, სადაც იანვრის საშუალო ტემპერატურა -50 °C-ზე დაბალია. ცალკეულ შემთხვევებში ყინვა -70 °C-საც აღწევს.
პოლარული ფრონტი, ე. ი. პოლარული ანუ ბორეალური და ტროპიკული ჰაერის მასების შეხების ზონა ზამთრობით სამხრეთშია, რაც იწვევს ზამთრის წვიმებს წინა აზიის სამხრეთ მთაგრეხილების არეში (ხმელთაშუა ზღვის ჰავა). უფრო ჩრდილოეთით (წინა და შუა აზიაში) ციკლონური მოქმედება ძლიერდება: ზამთრის დასაწყისში ნაკლებად, გაზაფხულზე უფრო მეტად. ზაფხულობით იგივე ფრონტი ჩრდილოეთისაკენ ინაცვლებსამ დროს აზიის სუბტროპიკულ და ნაწილობრივ ზომიერ ზონაშიც ინტენსიური გათბობა კონტინენტურ პოლარულ ჰაერს გარდაქმნის კონტინენტურ ტროპიკულ ჰაერად (წინა, შუა და ცენტრალურ აზიაში). სამხრეთ ციმბირის მთებში და ცენტრალური აზიის ჩრდილოეთ ნაწილში ზაფხული ნალექიანია. შიდა აზიის დანარჩენ სივრცეზე ციკლონური მოქმედება სუსტია და ბატონობს ცხელი, ბუღიანი, უღრუბლო, მშრალი ამინდი. განსაკუთრებით ძლიერ ხურდება ირანის ზეგნის დაბალი ადგილები და ინდის ქვემო დინების რაიონი.
აფრიკიდან (დასავლეთიდან) მონაბერი ცხელი და მშრალი ქარი არაბეთისა და დასავლეთ ინდოეთის ჰავას ტროპიკული უდაბნოების ჰავას ამსგავსებს.
აღმოსავლეთ აზიაში ზაფხულობით წარმოქმნილი წყნარი ოკეანის პოლარული ფრონტი (ზღვიური ბორეალური და ზღვიური ტროპიკული ჰაერის მასების ურთიერთშეხების ზონა) სამხრეთ კორეასა და ჩრდილოეთ იაპონიაზე გადის. წარმოიქმნება წყნარი ოკეანის ზაფხულის მუსონი, რომელსაც გადააქვს ტროპიკული თბილი და ნოტიო ჰაერი წყნარი ოკეანის სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ და ჩრდილო-დასავლეთისაკენ. ცივ ოკეანურ დინებებთან შეხებისას ჰაერის ქვედა ფენა ძლიერ ცივდება და იწვევს ოხოტისა და ნაწილობრივ იაპონიის ზღვების სანაპიროებზე ნისლიანობას, წვიმებს, ზომიერი განედებისათვის მეტად ცივ ზაფხულის ამინდს. შორეული აღმოსავლეთის გრილი და ნესტიანი ზაფხული, უხვი ნალექიანობა სწორედ ამ მუსონთანაა დაკავშირებული. ზომიერი ზონის ეს მუსონური ჰავა სამხრეთით ჩრდილოეთ განედის 38°-მდე ვრცელდება. შემოდგომობით წყნარი ოკეანის პოლარული ფრონტის გასწვრივ ხშირია ტაიფუნები — ტროპიკულ ზონაში წარმოშობილი ღრმა ციკლონები, რომლებიც იწვევენ ქარიშხალს. ზამთრობით წყნარი ოკეანის პოლარული ფრონტი ციმბირის კონტინენტური მუსონის მოწოლით ტროპიკულ ზონაში გადაადგილდება ხოლმე.
აზიის ტროპიკულ ნაწილში ზამთრობით კონტინენტური ტროპიკული ჰავაა, ზაფხულობით კი — ზღვის ეკვატორული. ზაფხულის ეკვატორული მუსონი წვიმებს იწვევს და არაკანის, დასავლეთ გატების, ჰიმალაისა და ტაილანდის მთებში ნალექიანობა რეკორდულ სიდიდეს აღწევს. შრი-ლანკაზე, მალაკასა და ინდონეზიაში გამუდმებით ბატონობს ზღვის ეკვატორული ჰაერი და ჰავაც ტიპური ეკვატორულია.
აზიაში არის ჰავის შემდეგი ძირითადი ტიპები: 1. ტუნდრის; 2. აღმოსავლეთ ციმბირის მკვეთრად კონტინენტური (ცივი და მშრალი); 3. დასავლეთ ციმბირის ცივი, ზომიერად ნოტიო; 4. ზომიერი ზონის უდაბნოების; 5. სუბტროპიკული უდაბნოების; 6. წინა აზიის დასავლეთ განაპირა მხარის ხმელთაშუა ზღვის სუბტროპიკული; 7. წინა და ცენტრალური აზიის მთის სტეპების სუბტროპიკული; 8. პამირისა და დასავლეთ ტიბეტის მაღალმთიანი უდაბნოების; 9. აღმოსავლეთ აზიის ზომიერი ზონის მუსონური ტროპიკული; 10. აღმოსავლეთ აზიის მუსონური სუბტროპიკული; 11. სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისა და მცირე ზონდის კუნძულების მუსონური ტროპიკული; 12. შრი-ლანკისა და მალაის ეკვატორული.
ფლორა
აზიის ტერიტორია შედის ორ ძირითად ფლორისტულ ოლქში — ჰოლარქტიკულსა და პალეოტროპიკულში (სამხრეთი აზია). ჰოლარქტიკული ოლქის ფლორა გეოლოგიურ წარსულში ბევრჯერ შეიცვალა არსებითად, პალეოტროპიკული ფლორა კი თითქმის უცვლელი რჩებოდა. ჰოლარქტიკული ფლორა უმთავრესად მთებში გაჩნდა და ჩრდილოეთ აზიის ვაკეებზე. ასეთი წარმოშობისაა ტუნდრა, ტაიგა, ა. შ. ტუნდრა თავის მხრივ იყოფა ქვეზონებად: ჩრდილოეთ ქვეზონაში (ოკეანის სანაპიროზე) იზრდება ხავსი და მღიერი, შუა ქვეზონაში ბუჩქნარი (ჯუჯა არყი, ლურჯი მოცვი, შტოში და სხვა), ხოლო სამხრეთ ქვეზონაში ანუ ტყეტუნდრაში ერთმანეთს ცვლის ტყე, ბუჩქნარი და ტუნდრა. მინიატიურა|მარცხნივ|ტაიგა ზამთარში ტაიგა გადაჭიმულია ციმბირის მთელ სიგრძეზე, მისი ჩრდილოეთი საზღვარი (ჩრდილოეთ განედის 72°2′) ტაიმირის ნახევარკუნძულს აღწევს, სამხრეთ ნაწილში, დასავლეთ ციმბირის დაბლობის ტაიგაში, ჭარბობს მუქწიწვოვანი ჯიშები (ნაძვი და სოჭი), ჩრდილოეთით კი ციმბირის ლარიქსი. მდინარე ენისეის აღმოსავლეთით, წყნარ ოკეანემდე ნათელწიწვოვანი ტყეებია (დაურის ლარიქსი). უფრო სამხრეთით იზრდება ნაძვნარ-სოჭნარი, შიგადაშიგ ცაცხვნარიც გვხვდება. ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზიაში ლარიქსს ემატება სურნელოვანი ალვის ხე, კორეულა, აიანური ნაძვი. ამურის აუზში, რომელიც ჩინეთ-იაპონიის ფლორისტულ ქვეოლქში შედის, მცენარეულობა თავისებურია. აქ ზომიერი ზონის ფართოფოთლოვანი ტყეები უშუალოდ ემიჯნება სუბტროპიკულ ტყეებს, ამიტომ ფლორა ძლიერ შერეული და მრავალფეროვანია. ციმბირის ტყიანი ზონის სამხრეთით გვხვდება ქსეროფიტული ბალახოვანი მცენარეულობით დაფარული სტეპის ფრაგმენტები. ჭარბობს სხვადასხვა სახის ვაციწვერა, კელერია, აბზინდა, წივანა, ორლებნიანი მცენარეები.
ცენტრალური და შუა აზიის არიდულ მხარეებში თავმოყრილია ვრცელი უდაბნოები და მშრალი სტეპები. აზიის უდაბნოები გაზაფხულზე წალკოტს მოგვაგონებს: ყვავის ქოლგოსნები, გლერძები, ხურხუმები, ბოლქვიანები, მაგრამ ზაფხულობით ყველაფერი ჭკნება. ბევრია ეკლიანი და წვრილფოთლიანი საქსაულის, იალღუნის, ჯუზღუნის ბუჩქი. ყველაზე უფრო უსიცოცხლოა ირანის უდაბნოები, გობის უდაბნოში კი პირიქით, კარგი საძოვრებია. პამირ-ტიბეტის ზეგნებზე მაღალი მთის ცივი უდაბნოებია.
ვერტიკალური გეობოტანიკური სარტყლების ყველაზე სრული სისტემა წარმოდგენილია ჰიმალაის ქედის სამხრეთ ფერდობზე: მარადთოვლიანი და ალპური სარტყლების ქვევით მდებარეობს ჯერ როდოდენდრონების (ხე-ბუჩქეული მცენარეები) სარტყელი, შემდეგ წიწვოვანი ტყეები (ჰიმალაის კედარი, ნაძვი, ფიჭვი), ფართოფოთლოვანი ტყეები (მუხა, კაკალი), მარადმწვანე სუბტროპიკული და სულ დაბლა (განგის აუზში) ნამდვილი ტროპიკული ტყეები. მალაის არქიპელაგის მთების მაღალ სარტყლებში გვხვდება ჩრდილოური წარმოშობის სუბარქტიკული მცენარეები. მინიატიურა|მარჯვნივ|ბამბუკი სამხრეთ აზია ფლორისტულად პალეოტროპიკულ ოლქს განეკუთვნება. ინდოსტანის ფლორა და ფაუნა აღმოსავლეთ აფრიკისას წააგავს. დეკანის ზეგნის ძირითადი სივრცე სავანებს, ჯაგეკლიან ბუჩქნარებსა და სტეპებს უკავია. ინდოსტანის სანაპიროები, განგის აუზი და მთელი სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია (ინდოჩინეთი, მალაისა და ფილიპინების არქიპელაგები) დაფარულია ნოტიო ტროპიკული ტყეებით (ჰილეით), სადაც გამოიყოფა ტყის 11-მდე სართული. ფიკუსის, თუთის, დიპტეროკარპუსის, მიმოზისა და ზოგიერთი სხვა ხის სიმაღლე 100 მეტრს აღწევს. უფრო დაბალ სართულებში იზრდება პალმები, ხეგვიმრები და სხვა. ხეებზე ხარობს ორქიდეები, გვიმრები და სხვა ეპიფიტები; მრავალგვარი ლეშამბო (ლიანა), ბალახოვანი მცენარეები 5-6 მეტრამდე იზრდება. ხშირია ბამბუკის ტევრები.
ფაუნა
აზიის ცხოველთა სამყარო მრავალფეროვანია. მისი უდიდესი ნაწილი შედის პალეარქტიკის ოლქში, ტროპიკული აზია — ინდომალაის ოლქში. არაბეთის უკიდურესი სამხრეთი ნაწილი განეკუთვნება ეთიოპიის ოლქს, ხოლო მცირე ზონდის კუნძულები — ავსტრალიის ოლქს. მრავალ სახეობას უზარმაზარი არეალი უკავია. ზოგიერთი (მგელი, მელა და სხვა) თითქმის მთელ მთელ კონტინენტზე ან მის უმეტეს ნაწილშია გავრცელებული, ენდემური ოჯახების რაოდენობა კი მეტად უმნიშვნელოა. ენდემურია: ძუძუმწოვრებიდან — ფრთამატყლიანისებრნი, ბამბუკის დათვისებრნი, გრძელტერფასებრნი, გიბონისებრნი; ფრინველებიდან — რქანისკარტასებრნი, ულვაშა წიწკანასებრნი, ფოთლის ფრინველისებრნი; ქვეწარმავლებიდან - კუდფარიანი გველისებრნი, დიდთავა კუსებრნი; ამფიბიებიდან — ოთხთითა ტრიტონისებრნი; თევზებიდან — შუბლფართო თევზისებრნი, ტლუ თევზისებრნი, რომლებიც მხოლოდ ბაიკალის ტბაში ბინადრობენ.
აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის, განსაკუთრებით კი მათი ჩრდილოეთი მხარეების ფაუნა ძლიერ ჰგავს ერთმანეთს. აზიისა და ამერიკის ტუნდრასა და ტაიგაში გვხვდება ცხოველთა საერთო გვარები და სახეობები (ჩრდილოეთის ირემი, ლოსი, ლემინგი და სხვა), სამხრეთ განედებში — ამერიკული ჯგუფები (ტაპირისებრნი, ჩხრიალა გველისებრნი, ალიგატორისებრნი და სხვა). ეს მოვლენა ადასტურებს, რომ ამ ორ კონტინენტს შორის პლეისტოცენში სახმელეთო კავშირი არსებობდა.
სამხრეთ აზიაში (ინდომალაის ოლქში) მობინადრე ზოგიერთი ოჯახი მხოლოდ სამხრეთ აფრიკაში გვხვდება (პანგოლინები, ირმულები, სპილოსებრნი, მარტორქისებრნი, ლემურისებრნი, ადამიანის მსგავსი მაიმუნები), რაც იმით აიხსნება, რომ წარსულში აზიასა და აფრიკას შორის არსებობდა სახმელეთო კავშირი გონდვანას კონტინენტის სახით. მინიატიურა|მარცხნივ|[[ჩრდილოეთის ირემი]] ტუნდრის ზონაში ძუძუმწოვრებიდან გვხვდება ჩრდილოეთის ირემი, მგელი, ყარსაღი, ყარყუმი, თეთრი დათვი, ლემინგი, რუხი მემინდვრია, თეთრი კურდღელი და სხვა. ფრინველებიდან აღსანიშნავია პოლარული სონღული, თეთრი ბუ, თეთრი და ტუნდრის გნოლი, ბატისნაირნი, გედი, ალკები, კაირები, რამდენიმე სახეობის ბეღურასნაირნი. ტუნდრის სანაპიროზე მრავლადაა სელაპი, მორჟი. ქვეწარმავლებიდან ტუნდრის სამხრეთ უბნებში ბინადრობენ ცოცხალმშობი ხვლიკი და ჩვეულებრივი გველგესლა, რომელიც ასევე ცოცხალმშობია. უხერხემლოებიდან გვხვდება ნაირგვარი მწერი. მინიატიურა|მარჯვნივ|[[ყარყუმი]] ძუძუმწოვრებიდან ტაიგის ზონაში ცხოვრობს ლოსი, მარალი, იზიუბრი, შველი, მუშკი, მურა დათვი, სამურავი, სიასამური, კოლონოკი, ფოცხვერი, თეთრი კურდღელი, ციყვი, ფრენია, ბურუნდუკი, თხუნელა და სხვა. ზოგი მათგანი სანადირო-სარეწაოა. ფრინველებიდან ბინადრობს კოდალა, ჩხიკვი, მეკედრია, ნისკარტმარწუხა, ბუ, გნოლქათამა, სოღო, როჭო და სხვა. ქვეწარმავლებიდან ცოცხალმშობი ხვლიკი, ჩვეულებრივი გველგესლა, დინგფაროსანი და სხვა. ამფიბიებიდან - ციმბირული ოთხთითა ტრიტონი, მწვანე გომბეშო, წვეტდინგა ბაყაყი და სხვა. მდინარეებსა და ტბებში მრავალი სახეობის თევზია, მრავლადაა მწერიც.
სტეპების, უდაბნოებისა და უდაბნო-მთების ზონის ძუძუმწოვრებიდან საყურადღებოა ანტილოპები (ქურციკი, ძერენი, საიგა), გარეული ცხვარი, გარეთხა, ტუგაიური ირემი, გარეული ღორი, ირბისი, ავაზა, ბარხანების კატა, მანული, ლელიანის კატა, ზოლებიანი აფთარი, ტურა, კორსაკი, ველის ქრცვინი, მანგუსტი, თრია, მიწის კურდღლისებრნი, მექვიშია, ზაზუნა, სელევინია, მაჩვზღარბა, მებულულე კურდღელი, ზღარბი; აქა-იქ შემორჩენილია კულანი, პრჟევალსკის ცხენი და ორკუზიანი აქლემი. ფრინველებიდან — ნაირგვარი ტოროლა, უდაბნოს ჩხიკვი, სავათი, სარსარაკი, ფასკუნჯი, ზოგან ხოხობი. ქვეწარმავლებიდან გვხვდება მრგვალთავა, ჯოჯო, გეკონი, ვარანი, ველის მახრჩობელა, დინგფაროსანი, გიურზა, გველისებრი, კობრა, ველის კუ და სხვა. ამფიბიებიდან - მწვანე გომბეშო, ტბის ბაყაყი და სხვა. თევზებიდან — კობრისებრნი, ქორჭილასნაირნი და სხვა. უხერხემლოთა ფაუნა ნაირფეროვანია (ტერმიტები, მორიელები, პეპლები, სოლფუგები და სხვა). მინიატიურა|მარცხნივ|[[ზოლებიანი აფთარი]] დასავლეთ აზიაში (მცირე აზია, კავკასია, ირანი) ბინადრობს კავკასიური ირემი, შველი, მურა დათვი, ფოცხვერი, ტყის კატა, კვერნა, მაჩვი, ციყვი, კოდალა, ჩხიკვი, სტვენია, ხოხობი და სხვა. მაღალ მთებში გვხვდება ჯიხვი, ნიამორი, მუფლონი, არჩვი, შურთხი და სხვა.
ცენტრალური აზიის ზეგნებზე გვხვდება იაკი, ანტილოპები ადა და ორონგო, არხარი, ციმბირული გარეთხა, წითელი მგელი, ირბისი, წითელი ზაზუნა, ტიბეტური კურდღელი და სხვა. ფრინველებიდან — მთის ბატი, კუმაი, ტიბეტური საჯა.
მინიატიურა|მარჯვნივ|[[ბამბუკის დათვი - გიგანტური პანდა]]
აღმოსავლეთ აზიის ტყის ზონისათვის დამახასიათებელია ხალებიანი ირემი, მუნჯაკი, მუშკი, ანტილოპები ტაკინი და გორალი, გარეული ღორი, ენოტისმსგავსი ძაღლი, ბამბუკის დათვი, ჰიმალაიური დათვი, ხარზა, ვეფხვი, ჯიქი, ფრენია, ღამურა, ბიგა, თხუნელა, რამდენიმე სახის მაიმუნი; ფრინველებიდან საყურადღებოა ტრაგოპანი, ხოხობი; ქვეწარმავლებიდან გვხვდება ხვლიკი, გველი, ტყავიანი კუ და სხვა. ამფიბიებიდან — გიგანტური სალამანდრა, ვასაკა. მრავალფეროვანია თევზების ფაუნა. უხერხემლო ცხოველები ნაირგვარი ჯგუფებითაა წარმოდგენილი.
სამხრეთ აზიის ტროპიკული ზონის ტყეებში ორიგინალური ფაუნაა და მრავალი ენდემური სახეობა გვხვდება. აქ ბინადრობს სპილო, მარტორქა, გაური, ბანტენგი, გარეული კამეჩი, ნილგაუ, ოთხრქიანი ანტილოპა, ღორისებრი ირემი, ირმულა, ტაპირი, გარეული ღორი, ტუჩა დათვი, მალაიური დათვი, ვეფხვი, ჯიქი, შავი პანტერა, მანგუსტი, ნაირგვარი მღრღნელი, მფრინავი ძაღლი, ტუპაია, ლემური, ფრთამატყლიანები, პანგოლინები, მაკაკი, გიბონი, ორანგუტანი და სხვა. ზოგიერთ მდინარეში ცხოვრობს მტკნარი წყლის დელფინი. ფრინველებიდან მრავლადაა მეხეური მეკირია, პიტა, გიგანტური უფეხურა, ხოხობი, ფარშავანგი, არგუსი, გარეული ქათამი, ცხვირრქოსანი ფრინველები და სხვა. ქვეწარმავლებიდან საყურადღებოა მფრინავი დრაკონი, კობრა, მახრჩობელა გველი, თავდიდა კუ, გავიალი და სხვა. ამფიბიებიდან — მფრინავი ბაყაყი. მრავალფეროვანია მტკნარი წყლის თევზები, ნაირგვარია უხერხემლო ცხოველთა ფაუნაც.