cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სომხეთ-საქართველოს ომი
სადახლოს ბრძოლა
20 დეკემბერს სომხეთის არმიის ნაწილებმა და სომეხმა მოხალისეებმა მასირებული საარტილერიო დაბომბვის შემდეგ, მასშტაბური შეტევა წამოიწყეს ქართველთა პოზიციებზე, შტურმში ჩართული იყო 4000-ზე მეტი მებრძოლი. ხანმოკლე შეტაკების შემდეგ თავდამსხმელებმა დაიკავეს სადგური პატარა შულავერი (დღევანდელი სოფელი შულავერი), რომლის შენარჩუნება ქართული მხარისთვის შეუძლებელი აღმოჩნდა ძალების სიმცირის გამო. სადგურ პატარა შულავერის დაკავების შედეგად გადაიჭრა სადახლოში გამაგრებულ ქართულ ნაწილებსა და თბილისს შორის დამაკავშირებელი სარკინიგზო ხაზი, გენერალ გიორგი წულუკიძის დაჯგუფება რიცხობრივად მრავალგზის აღმატებულმა მოწინააღმდეგემ ბლოკადაში მოაქცია. ამ პირობებში სადახლოში გამაგრებული ქართული გარნიზონისთვის ერთადერთი გამოსავალი მხოლოდ უკანდახევა და ახალი პოზიციების დაკავება შეიძლება ყოფილიყო, თუმცა თბილისიდან დახმარების მომლოდინე გენერალმა გიორგი წულუკიძემ 21 დეკემბერს უარი თქვა სოფლისა და სადგურის დატოვებაზე და გადაწყვიტა კვლავ ეცადა დაკავებული პოზიციების შენარჩუნება. 22 დეკემბერს სომხეთის არმიის რეგულარულმა ნაწილებმა IV და VI პოლკებიდან და სომეხმა მოხალისეებმა კიდევ ერთი იერიში მიიტანეს სადახლოზე. თავდაპირველად მათ შეძლეს სადახლოს რკინიგზის სადგურისა და სოფლის ნაწილის დაკავება, თუმცა კონტრშეტევაზე გადასულმა ქართულმა ნაწილებმა შეძლეს სადგურის დაბრუნება და სოფელზე სრული კონტროლის აღდგენა, ბრძოლა ქართველთა გამარჯვებით დასრულდა. 22 დეკემბრის ბრძოლაში დაიღუპა და დაიჭრა ათობით სომეხი სამხედრო, საგრძნობი იყო დანაკარგები დაღუპულებისა და დაჭრილების სახით ქართულ მხარესაც.
23 დეკემბრისთვის სადახლოს გარნიზონის მდგომარეობა უკიდურესად დამძიმდა. დედაქალაქიდან დახმარების მიღების იმედი არ გამართლდა, დეკემბრის პირველი რიცხვებიდან განუწყვეტელი ბრძოლების შედეგად დაიღუპა, დაიჭრა და დაავადმყოფდა მრავალი სამხედრო მოსამსახურე, ამავდროულად სადახლოში გამაგრებული დაჯგუფება ყველა მხრიდან ბლოკირებული იყო მოწინააღმდეგის მიერ. შექმნილი ვითარებიდან გამომდინარე გენერალ-მაიორმა გიორგი წულუკიძემ გადაწყვიტა დაეტოვებინა სადახლო, ბრძოლით გაერღვია ალყა და დაეკავებინა ახალი პოზიციები. 23 დეკემბერს რამდენიმე კოლონად დაყოფილმა სადახლოს გარნიზონმა გიორგი წულუკიძის მეთაურობით ბრძოლით გაარღვია ალყა და დაიკავა ახალი პოზიციები. გარღვევის ოპერაციისას განსაკუთრებით გამოიჩინეს თავი მცირერიცხოვანმა ქართველმა არტილერისტებმა პოლკოვნიკ ირაკლი ცაგურიას მეთაურობით, საბრძოლო მასალის ამოწურვის შემდეგ არტილერისტებმა ხელჩართული ბრძოლით გაარღვიეს მოწინააღმდეგის რიგები და გავიდნენ ფრონტის ახალ ხაზზე. ალყის გარღვევის შემდეგ ქართულმა რაზმმა შემდეგი პოზიციები დაიკავა: ბაითალო-ულაშლო-აღმამედლო-ყაჩაღანი. გენერალი გიორგი წულუკიძე თბილისში გაემგზავრა პოლიტიკური ხელმძღვანელობისა და მთავარი შტაბისთვის ფრონტზე შექმნილი მდგომარეობის გასაცნობად და მეთაურობის გადასაბარებლად. სადახლოში შესულ სომხებს ტყვედ ჩაუვარდათ 130-მდე დაჭრილი და დაავადმყოფებული ქართველი მეომარი, რომელთაც გარღვევის ოპერაციაში მონაწილეობის მიღება ვერ მოახერხეს.
18-23 დეკემბერს სადახლოსა და მის შემოგარენში ქართველი სამხედროების მიერ წარმოებულმა თავდაცვითი ბრძოლების სერიამ უმნიშვნელოვანესი როლი შეასრულა ომის შემდგომი ბედის გადაწყვეტაში. სადახლოს გარნიზონის მიერ სადგურისა და სოფლის ექვსი დღის განმავლობაში შენარჩუნებამ და თავისკენ მოწინააღმდეგის ძირითადი ძალების მიზიდვამ, საქართველოს პოლიტიკურ და სამხედრო მეთაურობას მისცა საშუალება მოეხდინა სხვადასხვა რეგიონებში გაფანტული არმიის ნაწილების თბილისში თავმოყრა, გადაჯგუფება და ფრონტზე გაგზავნა. ამავდროულად განხორციელდა თადარიგში მყოფი სამხედროების მობილიზაცია. 23 დეკემბერს სადახლოს დაკავება სომხეთის არმიის მიერ საქართველოსთან ომში მიღწეული უკანასკნელი წარმატება აღმოჩნდა, ამიერიდან უპირატესობა ქართულ მხარეს გადავიდა.
საქართველოს კონტრშეტევა
მინი|გიორგი მაზნიაშვილი 23 დეკემბერს სადახლოს აღების შემდეგ სომხეთის სამხედრო-პოლიტიკურმა მეთაურობამ მათ მიერ დასახული ამოცანის, დაეპყროთ ბორჩალოს მაზრა მდ.ხრამამდე, ძირითადი ნაწილი შეასრულა, თავდამსხმელთა კონტროლს მიღმა მხოლოდ ეკატერინენფელდი რჩებოდა რომლისთვისაც ბრძოლა სომეხთათვის 19 დეკემბერს მარცხით დასრულდა. განსხვავებით ლორესა და ქვემო ქართლისგან სომხეთის არმიამ სრული ფიასკო განიცადა ჯავახეთის მიმართულებით წარმოებულ ბრძოლებში. შექმნილი მდგომარეობის გათვალისწინებით სომეხთა მეთაურმა დრასტამატ კანაიანმა გადაწყვიტა ესარგებლა ქვემო ქართლში ქართული მხარისთვის შექმნილი არასახარბიელო ვითარებით და 24 დეკემბერს ახალი ულტიმატუმით მიმართა საქართველოს ხელისუფლებას. გენერალი კანაიანი ქართველებისგან მოითხოვდა სასწრაფოდ დაეცალათ ახალქალაქის მაზრა და გადაეცათ ის სომხეთისთვის, წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი საომარი მოქმედებების მდ. ხრამის ჩრდილოეთით გადატანით იმუქრებოდა. თუმცა სწორედ იმ დღეს როდესაც სომეხთა სარდალმა ულტიმატუმი წაუყენა ოფიციალურ თბილისს, საქართველოს არმია კონტრშეტევაზე გადავიდა და ომის სადავეები საკუთარ ხელში აიღო.
მას შემდეგ რაც საქართველოში მობილიზაცია გამოცხადდა, შულავერის მიმართულების სარდლად II ქვეითი დივიზიის მეთაური გენერალ-მაიორი გიორგი მაზნიაშვილი დაინიშნა, მისი მოადგილის თანამდებობა გენერალმა გიორგი სუმბათაშვილმა დაიკავა, ხოლო საველე შტაბის უფროსობა არმიის ყოფილ მთავარსარდალს გიორგი კვინიტაძეს დაეკისრა. გიორგი მაზნიაშვილის, გიორგი სუმბათაშვილისა და გიორგი კვინიტაძის მიერ გატარებული ენერგიული ღონისძიებების შედეგად ქართველმა სამხედროებმა და მოხალისეებმა მოკლე დროში შეძლეს თავდაცვიდან შეტევაში გადასულიყვნენ, მოეპოვებინათ უპირატესობა და მიეღწიათ გამარჯვებისთვის.
24 დეკემბერს ღამის 4 საათზე, 1 ესკადრონის, ჯავშანმატარებლისა და არტილერიისგან შემდგარმა მცირერიცხოვანმა ქართულმა ავანგარდმა გენერალ-მაიორ გიორგი სუმბათაშვილის მეთაურობით, გადალახა მდ.ხრამი და შეტევაზე გადავიდა. ქართველების მდინარის მარჯვენა სანაპიროზე გამოჩენა სომეხთა სარდლობისთვის სრული მოულოდნელობა აღმოჩნდა, ჩათვალეს რომ მათ საქართველოს არმიის ძირითადი ძალები უპირისპირდებოდნენ და სასწრაფოდ პატარა შულავერისკენ დაიწყეს უკანდახევა. მტრის მიერ დაშვებული შეცდომით მაშინვე ისარგებლა გენერალმა და განავრცო შეტევის სიღრმე, 8 საათზე სუმბათაშვილის განკარგულებაში მყოფმა ესკადრონის ნახევარმა დაიკავა ქვემო სარალის სარკინიგზო სადგური და სიმაღლეები მის გარშემო. ამავდროულად ქართულმა მხარემ შევსება მიიღო თელავიდან ფრონტის ხაზზე გადასროლილი VI მსროლელი პოლკის 1 ათასეულის, მეტყვიამფრქვევეებისა და სახალხო გვარდიის ცალკეული რაზმების სახით. 10 საათზე საარტილერიო დამუშავების შემდეგ ქვეითებმა გადაკვეთეს მდ. ხრამი, იერიშით აიღეს პატარა შულავერი და სოფელში მდებარე სარკინიგზო სადგური, სომხებმა ქალაქ შულავერის მიმართულებით დაიხიეს უკან. 12 საათზე გენერალი გიორგი მაზნიაშვილი შტაბთან ერთად, სანდარიდან (დღეს ქალაქ მარნეულის ნაწილი) სადგურ ქვემო სარალში გადავიდა. 24 დეკემბრის კონტრშეტევის შედეგად საქართველოს არმიამ მნიშვნელოვანი პლაცდარმი შეიქმნა მდ. ხრამის სამხრეთით, ხოლო სომხები იძულებული გახდნენ ყრუ თავდაცვაში ჩამდგარიყვნენ.
შულავერის ოპერაცია
მინი|გიორგი კვინიტაძე 24 დეკემბრის მიღწეული წარმატების შემდეგ გენერალმა გიორგი მაზნიაშვილმა მიზნად შულავერის გათავისუფლება დაისახა, სადაც სომეხთა ძირითადმა ძალებმა მოიყარეს თავი გენერალ დრასტამატ კანაიანის მეთაურობით და საგანგებოდ მოემზადნენ ქალაქის დასაცავად. შულავერის კონტროლს გარდა სამხედრო თვალსაზრისისა უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭებოდა პოლიტიკური კუთხითაც, რადგან ეს ქალაქი ბორჩალოს მაზრის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა. 24 დეკემბერს თბილისიდან ფრონტის ხაზზე დამატებით V ქვეითი პოლკის III და IV ბატალიონები გაემგზავრნენ 1040 სამხედროს შემადგენლობით. 25 დეკემბრისთვის ომის ეპიცენტრში საქართველოს შეიარაღებული ძალები შემდეგნაირად განლაგდნენ: მარცხენა ფლანგს გენერალ ქრისტეფორე ჩხეტიანის მეთაურობით იკავებდნენ, სახალხო გვარდიის სამტრედიის რაზმი (500 გვარდიელი), V პოლკის წინწაწეული ბატალიონი, IV საარტილერიო ბატარეა და სადაზვერვო ესკადრონი. ცენტრში განლაგდა სხვადასხვა დასახელების თორმეტი შენაერთი, მათ შორის VI პოლკის 2 როტა, ოფიცრების ასეული და მესაზღვრეთა რაზმი, ასევე მოხალისეები, ფრონტის ამ უბანს გენერალ-მაიორი გიორგი სუმბათაშვილი მეთაურობდა.
თავის მხრივ სომეხთა სარდლობამ შულავერსა და მის შემოგარენში 4000-ზე მეტ სამხედროსა და მოხალისეს მოუყარა თავი, ქალაქში შეტანილ იქნა დამატებითი აღჭურვილობა. ამავდროულად IV მსროლელი პოლკის მეთაურმა ალექსანდრ კოროლკოვმა კიდევ ერთხელ მოუწოდა შულავერის სომხურ მოსახლეობას შეერთებოდნენ სომხეთის არმიას და მათ შემდეგნაირად მიმართა: ორივე მხარისთვის ნათელი იყო, რომ ომის გადამწყვეტი ბრძოლა შულავერისთვის უნდა გამართულიყო, ამიტომ როგორც ქართველი ისე სომეხი სამხედროები განსაკუთრებული მონდომებით მოემზადნენ გენერალური ბრძოლისთვის.
ფრონტის სარდალმა გიორგი მაზნიაშვილმა ქალაქის ასაღებად აუცილებლად ჩათვალა შულავერის გარშემო მდებარე სტრატეგიული სიმაღლეების „246,9“-ისა და „557“-ის აღება. დასახული ამოცანის შესრულება სახალხო გვარდიის სამტრედიის რაზმს დაევალა გენერალ-მაიორ ჩხეტიანის მეთაურობით, რომელსაც ღრმა ფლანგური გარეშემოვლა უნდა განეხორციელებინა მტრის ძირითადი ძალებისთვის, დაეკავებინა სოფელი მამხუტი და დასავლეთიდან შეეტია შულავერთან მდებარე სტრატეგიულ სიმაღლეებზე გამაგრებული სომხებისთვის.
მინი||282x282px|საქართველოს სახალხო გვარდიის თბილისის საგანგებო ბატალიონი 25 დეკებერს 15 საათზე საარტილერიო დაბომბვის შემდეგ საქართველოს შეიარაღებულმა ძალებმა წამოიწყეს შეტევა შულავერის მიმართულებით. გენერალ ჩხეტიანის მეთაურობით სახალხო გვარდიის ნაწილებმა განახორციელეს ფლანგური გარეშემოვლა, დაიკავეს სოფელი მამხუტი და დასავლეთიდან განხორციელებული შტურმით აიღეს ქალაქის გარშემო მდებარე სიმაღლეები. შულავერისთვის ბრძოლაში სამხრეთ კავკასიის სახელმწიფოების ისტორიაში პირველად ჩაერთო ავიაციაც, კერძოდ პოდპორუჩიკ გორგაძის მეთაურობით ქართველმა მფრინავებმა რამდენიმე საბრძოლო გაფრენა განახოციელეს ფრონტის ხაზზე და დაბომბეს მოწინააღმდეგის პოზიციები. თუმცა 25 დეკემბრის ბრძოლებში მიღწეული წარმატების განვრცობა ვერ მოხერხდა შულავერის გარშემო მდებარე სიმაღლეებზე განლაგებული სახალხო გვარდიის ნაწილების არადისციპლინირებულობის გამო, რომელთაც ღამე დატოვეს აღებული სიმაღლეები და დაბრუნდნენ მამხუტში. 26 დეკემბერს გვარდიელებმა მეორედ აიღეს სიმაღლეები, ნადავლის სახით ხელთ იგდეს 2 ტყვიამფრქვევი, მაგრამ დაღამებისას კვლავ დატოვეს პოზიციები და ისევ სოფელში დაბრუნდნენ. ასეთი გამაოგნებელი ქცევის მიზეზად ბრძოლებში მონაწილე გვარდიელები ძლიერ ყინვას ასახელებდნენ, რის გამოც მათ სიმაღლეებზე დარჩენა არ სურდათ. გენერალმა ქრისტეფორე ჩხეტიანმა თანამდებობიდან გათავისუფლება ითხოვა, რადგან მიზანშეუწონლად მიიჩნევდა ასეთი არადისციპლინირებული კონტიგენტის მეთაურობას. 27 დეკემბერს გიორგი მაზნიაშვილი V პოლკის ქვედანაყოფებთან ერთად კიდევ ერთხელ შეეცადა აეღო ქალაქი, თუმცა არასათანადო მხარდაჭერის გამო გენერალმა დასახული მიზნის შესრულება ვერ შეძლო. იმავე დღეს სომხეთის სამხედრო მეთაურობამ დამატებით კიდევ 1 მსროლელი პოლკი გადაისროლა შულავერში. ამავდროულად სომეხი სამხედროები გამოჩნდნენ სარკინიგზო ხაზის მიმართულებითაც, დაიკავეს სოფელი ზემო სარალი და საარტილერიო ცეცხლი გახსნეს სადგურ ქვემო სარალის მიმართულებით სადაც გენერალ მაზნიაშვილის შტაბი და ქართველთა რეზერვები იყვნენ განლაგებული, თუმცა სომეხთა ამ მცდელობას შედეგი არ მოუტანია.
დაჩქარებული ტემპებით ჩატარებული მობილიზაციისა და არმიის სხვადასხვა ნაწილების ფრონტის ხაზზე გადასროლის შედეგად გენერალ-მაიორ გიორგი მაზნიაშვილის განკარგულებაში მყოფი ძალების რაოდენობა ყოველდღიურად იზრდებოდა. ამდენად საქართველოს არმიის მეთაურობამ შულავერი-სადახლოს მიმართულებით ახალი ოპერაცია დაგეგმა, ამჯერად გადაწყდა კომბინირებული შეტევის მიტანა როგორც ქალაქზე, ისე ქვემო სარალიდან სადახლოს მიმართულებით სარკინიგზო ხაზის გასწვრივ. 28 დეკემბერს ორსაათიანი საარტილერიო დამუშავების შემდეგ, 10 კილომეტრიან ფრონტის ხაზზე გაშლილი 3,500 ქართველი სამხედრო და მოხალისე შულავერის მიმართულებით გადამწყვეტ შეტევაზე გადავიდა. ქალაქის გასათავისუფლებლად ყველაზე საპასუხისმგებლო როლის შესრულება V და VI პოლკებს დაეკისრათ. ბრძოლა მთელი დღის განმავლობაში გაგრძელდა, სომხებმა რამდენჯერმე სცადეს კონტრშეტევის წამოწყება, თუმცა მათი ყველა მცდელობა წარუმატებლად დასრულდა. დღის ბოლოს საქართველოს არმიამ დაიკავა შულავერის გარშემო მდებარე ყველა სიმაღლე და არსებითად ბრძოლის ბედი გადაწყვიტა. ღამე სომხეთის არმიამ ქალაქი დატოვა და სამხრეთისკენ უკანდახევა დაიწყო. 28 დეკემბერს შულავერის ბრძოლაში სომხებმა 200 სამხედრო და მოხალისე დაკარგეს, საგრძნობი იყო დანაკარგი ქართულ მხარესაც. შულავერის ბრძოლაში საქართველოს არმიამ ტყვედ აიყვანა სომხეთის არმიის 7 ოფიცერი და 107 რიგითი, ნადავლის სახით ქართულ მხარეს დარჩა 4 ზარბაზანი, 15 ტყვიამფრქვევი, საარტილერიო საზიდრები და საომარი მასალა. 29 დეკემბრის დილას, ქართულმა ნაწილებმა გაანადგურეს მოწინააღმდეგის ყველა სამეთვალყურეო პოსტი, აიყვანეს ტყვეები და შევიდნენ ქალაქში. შულავერის სომხური მოსახლეობის დელეგაცია გამოცხადდა გენერალ გიორგი მაზნიაშვილთან, გამოაცხადეს მორჩილება და ითხოვეს პატიება. ომის გადამწყვეტი ბრძოლა საქართველოს გამარჯვებით დასრულდა, ბორჩალოს მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი გათავისუფლდა თავდამსხმელებისგან.
29-31 დეკემბრის ბრძოლები და ომის დასასრული
პარალელურად ქართველმა სამხედროებმა წარმატებული შეტევა განახორციელეს მდ. შულავერის ხეობის გასწვრივ სამხრეთის მიმართულებით. 30 დეკემბერს სიონის გავლით ქართულმა ნაწილებმა მიაღწიეს წერაქვს და დაიკავეს სოფელი. თუმცა სანამ ქართველებით დასახლებულ წერაქვს დატოვებდნენ, სომეხმა სამხედროებმა სოფელი დაანგრიეს და მიწასთან გაასწორეს, წერაქვის ბედი გაიზიარეს ქვემო ქართლის აზერბაიჯანულმა სოფლებმაც. ვინაიდან ლორეს გარდა ბორჩალოს მაზრის ყველა უბანში სომხები მოსახლეობის აბსოლუტურ უმცირესობას წარმოადგენდნენ და არ გააჩნდათ მოსახლეობის ფართო მასების მხარდაჭერა, სომეხი სამხედროები და მოხალისეები ავიწროებდნენ, ძარცვავდნენ და ატერორებდნენ ადგილობრივ ქართულ და აზერბაიჯანულ მოსახლეობას. თავდამსხმელების ასეთი აგრესიული მოქმედებების გამო მაზრაში მცხოვრები აზერბაიჯანელები ყოველმხრივ ეხმარებოდნენ ქართველ სამხედროებს, ამავდროულად მათვე ჩამოაყალიბეს მოხალისეთა რაზმი, რომელიც საქართველოს არმიას შეუერთდა. 31 დეკემბერს ხანმოკლე ბრძოლის შემდეგ გათავისუფლდა სოფელი ოფრეთი, ქართულმა ქვედანაყოფებმა ასევე დაიკავეს სოფლები ჩანახჩი და ახქერფი.
სომხეთის მიერ საქართველოზე თავდასხმიდან რამდენიმე დღეში დაიწყო სამშვიდობო მოლაპარაკებები, მედიატორის როლს მეომარ მხარეებს შორის დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის წარმომადგენლები ასრულებდნენ. სომხეთის ხელისუფლება დიდი ენთუზიაზმით შეხვდა ბრიტანელებისა და ფრანგების მეთვალყურეობით მოლაპარაკებების დაწყებას, რადგან ანტანტის სახელმწიფოებს თავიანთ ბუნებრივ მოკავშირეებად მიიჩნევდნენ. ხოლო საქართველოს, რომელიც გერმანიის იმპერიის მთავარ დასაყრდენს წარმოადგენდა რეგიონში, დაშნაკების მოსაზრებით არ ექნებოდა ბრიტანელებისა და ფრანგების მხარდაჭერა. შესაბამისად ერევანში მოელოდნენ, რომ ანტანტის წარმომადგენლები ყოველმხრივ დაიცავდნენ მათ ინტერესებს და დაეთანხმებოდნენ სომხეთის ხელისუფლების მიერ საქართველოსთვის წამოყენებულ ნებისმიერ ტერიტორიულ თუ სხვა სახის პრეტენზიებს. ომის პირველ ეტაპზე, როდესაც სომხეთის არმია წარმატებებს აღწევდა ოფიციალური ერევანი თავს არიდებდა კონსტრუქციულ მოლაპარაკებებს, ცდილობდა სამშვიდობო პროცესის ჩაშლას და აყენებდა არარეალურ მოთხოვნებს. ასე მაგალითად ჰოვანეს კაჯაზნუნი აცხადებდა, რომ ახალქალაქის მთლიან მაზრას, ასევე ბორჩალოს მაზრას მდ. ხრამამდე ის სომხეთის ნაწილებად განიხილავდა, პრემიერ-მინისტრის აზრით სადავო მხოლოდ მდ.ხრამის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორია შეიძლება ყოფილიყო და მოლაპარაკებებიც ამ თემასთან დაკავშირებით უნდა გამართულიყო. თავის მხრივ საქართველოს ხელისუფლება მიზნად ომამდელი საზღვრების აღდგენას ისახავდა და მხოლოდ ამ შემთხვევაში ესახებოდა საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტა რეალისტურად. მას შემდეგ რაც ომის მსვლელობა შეიცვალა, საქართველოს არმიამ უპირატესობა მოიპოვა, ხოლო სომხებმა ზედიზედ რამდენიმე მძიმე მარცხი განიცადეს, 30 დეკემბერს სომხეთის ხელისუფლებამ მიიღო ჯერ კიდევ ხუთი დღით ადრე ბრიტანელი გენერლის უილიამ ჰენრი რაიკროფტისა და ფრანგი პოლკოვნიკის პიერ-ოგიუსტ შარდინის ხელმძღვანელობით შემუშავებული დროებითი დაზავების პირობები. ბრიტანელი და ფრანგი სამხედროების გეგმის მიხედვით ომი 31 დეკემბრის 24 საათზე უნდა შეწყვეტილიყო, საქართველოს არმია დარჩებოდა იმ ხაზზე რომელსაც იგი მიაღწევდა ცეცხლის შეწყვეტისას, ხოლო სომხეთის არმია დაუბრუნდებოდა ომამდელ პოზიციებს ე.ი. დაიხევდა მდ.კამენკის სამხრეთით. ამავდროულად ბრიტანული პიკეტი დაიკავებდა სარკინიგზო ხაზს ქართულ და სომხურ ნაწილებს შორის, ხოლო საქართველო-სომხეთს შორის სადავო ტერიტორიების ბედი პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე უნდა გადაწყვეტილიყო.
ევროპელების მეთვალყურეობით ქართულ და სომხურ მხარეებს შორის მიღწეული ზავის პირობებით, 1918 წლის 31 დეკემბერი საომარი მოქმედებების უკანასკნელ შესაძლო დღედ იქცა. სომხეთის მთავრობამ დროულად გააფრთხილა მათი არმიის მეთაურობა მოსალოდნელი დაზავების შესახებ, ამიტომ სომხებმა ყველა არსებული ძალების აირუმში თავმოყრა დაიწყეს, საიდანაც გადაწყვიტეს ომის უკანასკნელ დღეს შეეტიათ სადახლოსთვის და ნებისმიერ ფასად ხელმეორედ დაეკავებინათ სოფელი და სარკინიგზო სადგური. განსხვავებით სომხებისაგან, ქართველი სამხედროები არ იყვნენ ინფორმირებული 31 დეკემბრის 24 საათზე ომის შეწყვეტის შესახებ. არმიის მთავარსარდლის ალექსანდრე გედევანიშვილის ხელმოწერილი ბრძანება ომის დღის ბოლომდე დასრულების შესახებ, მხოლოდ 31 დეკემბრის შუადღეს მიიღეს ცალკეულ ნაწილებში, ხოლო ზოგიერთ ქვედანაყოფამდე გენერალ გედევანიშვილის ბრძანებამ მხოლოდ 1 იანვარს მიაღწია. ამ უყურადღებობის გამო ფრონტის ხაზზე ქართულმა სარდლობამ 1 იანვრისთვის ახალი შეტევა დაგეგმა, ამჯერად საქართველოს არმიის ძირითადმა ძალებმა სადახლოს დასავლეთით, ოფრეთის მიდამოებში დაიწყეს თავმოყრა რათა 1919 წლის პირველ დღეს გადაელახათ ლოქის ქედი და შტურმით აეღოთ ალავერდისა და სანაინის სადგურები.
1918 წლის 31 დეკემბერს მდ. დებედის გასწვრივ, ორ კოლონად დაყოფილმა სომხეთის არმიამ მასირებული შეტევა წამოიწყო ქართველთა წინააღმდეგ სადახლოსა და მის შემოგარენში. ბრძოლაში სომხური მხარე სარგებლობდა საგრძნობი რაოდენობრივი და ტექნიკური უპირატესობით, ვინაიდან საქართველოს არმიის ძირითადი ნაწილები სადახლოს დასავლეთით, ლოქის ქედის ჩრდილოეთ ფერდობებზე იყვნენ მობილიზებული. მთელი დღის გააფთრებული ბრძოლის შემდეგ სომხებმა შეძლეს მდ. დებედის მარცხენა მხარეს მიეღწიათ წარამტებისთვის, დაეკავებინათ ლამბალო და თანა-დაღის მთა, სოფელ მამაიდან გაგზავნილმა ქართულმა ნაწილებმა ვერ შეძლეს კონტრშეტევით დაკარგული პოზიციების დაბრუნება, თუმცა მტრის შემდგომი წინსვლა შეჩერებულ იქნა. მდ. დებედის მარჯვენა ფლანგზე მოქმედმა სომხურმა კოლონამ მთელი დღის განმავლობაში განუწყვეტელი იერიშების მიუხედავად ვერ მოახერხა დასახული ამოცანის შესრულება, სოფელი და სადგური სადახლო საქართველოს არმიას დარჩა. გენერალ-მაიორი გიორგი წულუკიძე ძალების გადაჯგუფების შემდეგ კონტრშეტევაზე გადავიდა და სადახლოდან 9 კილომეტრის სიღრმეზე შეიჭრა სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდ. დებედის მარჯვენა სანაპიროს გასწვრივ. ამ მიმართულებით დღის ბოლოსთვის ქართული ქვედანაყოფების წინსვლა აირუმიდან 1 კილომეტრში შეჩერდა.
31 დეკემბრის 24 საათზე სომხეთ-საქართველოს ომი დასრულდა. გენერალ-მაიორ გიორგი მაზნიაშვილის ტელეგრამის მიხედვის: სოფ. ლამბალო და სიმაღლე "2660" მოწინააღმდეგის მიერ დატოვებულ იქნა 1919 წლის 1 იანვრის 8 საათზე გენერალ მაზნიაშვილის მოთხოვნის შემდეგ, რათა არ მომხდარიყო მხარეებს შორის უშუალო შეხება. ომის დასასრულს მხარეების მიერ დაკავებული პოზიციები თითქმის მთლიანად ემთხვევა საქართველო-სომხეთის დღევანდელ სახელმწიფო საზღვარს.
ომის სამხედრო-პოლიტიკური შედეგები სომხეთისა და საქართველოსთვის
მინი|ევგენი გეგეჭკორი 1918 წლის დეკემბერში გაჩაღებული ომის შედეგად სომხეთის ხელისუფლებამ ვერ მიაღწია ვერცერთ დასახულ მიზანს. დიდი მსხვერპლის მიუხედავად, ამ ომის შედეგად სომხეთის ტერიტორია არ გაზრდილა არცერთი კვადრატული კილომეტრით. კონფლიქტამდე ოსმალეთის კონტროლს ქვეშ მყოფი ახალქალაქის მაზრა მთლიანად საქართველოს შემადგენლობაში დაბრუნდა, ხოლო ბორჩალოს მაზრაში სომხეთის არმიას ომამდელ პოზიციებზე მოუწია დაბრუნება. ასევე არ გამართლდა მოლოდინი, რომ დიდი ბრიტანეთი და საფრანგეთი უპირობო მხარდაჭერას გამოუცხადებდნენ ოფიციალურ ერევანს. არარეალისტურად იქცა დაშნაკთა სურვილი ანტანტის სამხედრო-პოლიტიკური დახმარებით შეექმნათ დიდი სომხეთი. ამავდროულად ომის დამამთავრებელ ეტაპზე განცდილი მძიმე მარცხის შედეგად, ნათლად წარმოჩინდა ახალგაზრდა რესპუბლიკის სამხედრო სისუსტე.
ორაზროვანი იყო ომის შედეგები საქართველოსთვისაც. 1918 წლის დეკემბრის ბოლო კვირაში ომის ყველა ფრონტზე მოპოვებული გამარჯვებების მიუხედავად, საქართველოს ხელისუფლების მიერ ზავის დადებამ აღარ მისცა საშუალება სამხედროებს განევითარებინათ შეტევა და დაბრუნებულიყვნენ კონფლიქტამდელ პოზიციებზე მდ. კამენკაზე. ამავდროულად ომის დამამთავრებელ ეტაპზე ქართულმა არმიამ სრული უპირატესობა მოიპოვა, როგორც რაოდენობრივი ისე ტექნიკური კუთხით. 31 დეკემბრისთვის ბორჩალოს მაზრაში საქართველოს არმია შემდეგ ძალებს ითვლიდა: II დივიზიის IV, V და VI ქვეითი პოლკები (1600, 2500 და 1200 სამხედრო), II ცხენოსანი პოლკი (600 სამხედრო), მანგლისის II სასაზღვრო რაზმი (300 სამხედრო), ჰაუბიცების ბატარეა (350 სამხედრო), II საარტილერიო ბრიგადა (119 სამხედრო), ლეგიონი (640 სამხედრო), ოფიცრების განსაკუთრებული რაზმი (450 სამხედრო), თელავის ცხენოსანთა რაზმი (100 მოხალისე), შერეული მუსლიმური ბატალიონი (500 მოხალისე), მუსლიმური რაზმი (200 მოხალისე) და სახალხო გვარდია (1300 გვარდიელი), სულ 10 000-მდე სამხედრო და მოხალისე. ეს ძალები სრულად საკმარისი იყო წარმატების განსავითარებლად, ბრძოლებში გამოფიტული და ბოლო კვირის განუწყვეტელი დამარცხებებით დემორალიზებული სომხეთის არმიის საბოლოოდ გასატეხად. როგორც ამიერკავკასიაში გერმანიის სამხედრო-პოლიტიკური მისიის ხელმძღვანელი ფრიდრიხ კრეს ფონ კრესენშტაინი წერდა: „ქართველებს თავიანთი გამარჯვების გამოყენებაში ინგლისელებმა შეუშალეს ხელი“. ამ შეხედულებას იზიარებდნენ ქართველი სამხედროებიც, რომელთაც ომის გაგრძელება სურდათ, რათა ბრძოლის ველზე მოპოვებულ გამარჯვებას უფრო მეტი პოლიტიკური დივიდენდი მოეტანა საქართველოსთვის.
მეორე მხრივ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებამ შეძლო მოქნილი დიპლომატიური პოლიტიკა გაეტარებინა. რამდენიმე თვის წინ გერმანიასთან მჭიდრო კავშირის მიუხედავად, ქართველმა პოლიტიკოსებმა და დიპლომატებმა მოკლე პერიოდში კეთილგანწყობილი ურთიერთობა დაამყარეს ანტანტის სახელმწიფოების წარმომადგენლებთან. შედეგად თავდაპირველად პროსომხური შეხედულებების მქონე ბრიტანელი და ფრანგი სამხედროების პოზიცია შეიცვალა და ისინი მეომარი მხარეების მიმართ ნეიტრალურად განეწყვნენ. დიპლომატიურ ფრონტზე მიღწეული წარმატებისა და სამხედროების მიერ ომში მოპოვებულმა გამარჯვებამ განაპირობა, ის რომ საქართველომ დაიბრუნა ახალქალაქის მაზრა და ჯავახეთზე სომხეთის პრეტენზია არარეალისტურად იქცა. ამავდროულად შეუსრულებელი დარჩა სომეხთა მიზანი ბორჩალოს მაზრასთან დაკავშირებითაც. ქვემო ქართლი საქართველოს შემადგენლობაში დარჩა, ხოლო ლორეს უბნის ჩრდილოეთი ნეიტრალურ ზონად გამოცხადდა და დიდი ბრიტანეთის მეთვალყურეობის ქვეშ ქართულ-სომხურ კონდომინიუმად იქცა.
არსებული საერთაშორისო რეალობის ფონზე, როდესაც სომხები კავკასიაში ანტანტის ერთადერთ მოკავშირეებად ითვლებოდნენ და მათ მიმართ პირველი მსოფლიო ომის დასრულებამდე მოკავშირეებმა არაერთი დაპირება გასცეს, ხოლო საქართველოს თავდაპირველად მტრულ ქვეყნად მიიჩნევდნენ, კონფლიქტის ამგვარი დასასრული პოლიტიკური კუთხით ქართული სახელმწიფოსთვის მისაღებად შეიძლება შეფასდეს. შექმნილ ვითარებაში ანტანტის წარმომადგენლების დაჟინებული მოთხოვნის, შეწყვეტილიყო საომარი მოქმედებები, უგულვებელყოფა, მძიმე მდგომარეობაში ჩააყენებდა საქართველოს ხელისუფლებას და მნიშვნელოვნად გაართულებდა ახლადშექმნილი რესპუბლიკისთვის საერთაშორისო აღიარებისა და მხარდაჭერის მოპოვებას.
ომის შემდეგ
მინი||282x282px|კავკასია 1919-1920 წლებში 1919 წლის 9-17 იანვარს თბილისში გაიმართა სომხეთ-საქართველოს სამშვიდობო კონფერენცია, რომლის მუშაობაში მოკავშირე სახელმწიფოთა წარმომადგენლებიც მონაწილეობდნენ. მიღწეული შეთანხმებით, ბორჩალოს მაზრის ნაწილი, ნეიტრალურ ზონად გამოცხადდა და დადგინდა მისი საზღვრები. ნეიტრალური ზონის ჩრდილოეთ საზღვრად იქცა 1918 წლის 31 დეკემბრისთვის საქართველოსა და სომხეთის არმიებს შორის არსებული ფრონტის ხაზი, ხოლო სამხრეთ საზღვარმა გაიარა მდ. კამენკაზე, რომელიც 1918 წლის ივნისიდან საქართველო-ოსმალეთის, ხოლო 18 ოქტომბრიდან საქართველო-სომხეთის დე-ფაქტო საზღვარს წარმოადგენდა. ვინაიდან ეს ტერიტორია პრაქტიკულად მთლიანად მოიცავდა ბორჩალოს მაზრის ლორეს უბნის ჩრდილოეთ ნაწილს, მას ლორეს ნეიტრალური ზონა ეწოდა. საქართველოს არმიის ნაწილები დარჩნენ 31 დეკემბრისთვის არსებულ ფრონტის ხაზზე, ხოლო სომხეთის არმიამ უკან დაიხია და ომამდელ პოზიცებს დაუბრუნდა მდ. კამენკის სამხრეთით. მხარეები ასევე შეთანხმდნენ ნეიტრალური ზონის ჩრდილოეთით და სამხრეთით, ბორჩალოს მაზრაში განლაგებული ქართული და სომხური გარნიზონების რაოდენობაზე, რომელსაც არცერთი მხრიდან არ უნდა გადაეჭარბებინა 660 სამხედროსა და მესაზღვრისთვის. ამავდროულად საქართველოს არმიას ახალქალაქის მაზრაში არ უნდა გადაეჭარბებინა 2 როტისთვის (225 სამხედრო და 1 მეტყვიამფრქვევეთა რაზმი). ეს შეთანხმება მხარეებს 14 იანვრის 24 საათამდე უნდა შეესრულებინათ. 1919 წლის 15-21 იანვარს კი რესპუბლიკებს დემობილიზაცია უნდა ჩაეტარებინათ და არმიები მშვიდობიანობისას არსებულ რაოდენობამდე დაეყვანათ.
1919 წლის იანვარში ლორეს ნეიტრალური ზონა დაიკავეს ბრიტანელმა სამხედროებმა, რომლის გენერალურ ინსპექტორად კაპიტანი არჩიბალდ შოლტო ჯორჯ დუგლასი დაინიშნა. ნეიტრალური ზონის შემადგენლობაში მოექცა 43 სოფელი და რკინიგზის ხაზი 6 სადგურით. ნეიტრალურ ზონას მართავდა კომისარიატი, სადაც საქართველოსა და სომხეთს თითო-თითო წარმომადგენელი ჰყავდათ, კომისარიატს მეთვალყურეობას უწევდა მოკავშირეთა სამხედრო მეთაურობა. ლორეს ნეიტრალურ ზონაში მოქცეული სარკინიგზო მონაკვეთის მართვა საქართველოს გზათა სამინისტროს დაევალა. კონფერენციის მსვლელობისას სომხეთის დელეგაცია შეეცადა განსახილველ საკითხთა შორის ჩაერთო, ახალქალაქის მაზრაში სამოქალაქო მმართველობის მოწყობა. თუმცა ქართულმა დელეგაციამ უარი განაცხადა ამ თემასთან დაკავშირებით რაიმე მსჯელობის გამართვაზე, რადგან ჯავახეთი საქართველოს განუყოფელი ნაწილი იყო და მისი ადმინისტრაციული მოწყობის საკითხები მხოლოდ დემოკრატიული რესპუბლიკის საშინაო საქმე შეიძლება ყოფილიყო. შესაბამისად ამ თემასთან დაკავშირებით რაიმე განხილვის გამართვის უფლება არ ჰქონდა არც სომხეთის დელეგაციას და არც ზოგადად სამშვიდობო კონფერენციას. ანტანტის წარმომადგენლებმა გაიზიარეს ქართული მხარის მოსაზრება და ახალქალაქის მაზრის საკითხი კონფერენციიდან სრულად მოიხსნა.
საქართველოსა და სომხეთის მეორე კონფერენციაზე (1919 წლის 28 თებერვალი - 3 მარტი), ასევე მოკავშირეთა მონაწილეობით, მხარეთა შორის მოწესრიგდა დიპლომატიური ურთიერთობის, საგარეო ვაჭრობის, მოქალაქეთა მიმოსვლის, საკომუნიკაციო კავშირების აღდგენისა და სხვა საკითხები. რაც შეეხება საზღვრების საკითხს, იგი კვლავ ღიად დარჩა, იმ იმედით, რომ მას პარიზის სამშვიდობო კონფერენცია გადაწყვეტდა.
1919 წლის 3 ნოემბერს საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და სომხეთის რესპუბლიკას შორის თბილისში ორი ხელშეკრულება დაიდო. პირველი დოკუმენტი მხარეებს ყველა სადავო საკითხის ურთიერთშეთანხმებით ან არბიტრაჟის მეშვეობით გადაწყვეტას ავალდებულებდა, ხოლო მეორე მეზობელ სახელმწიფოებს შორის სამი წლის ვადით თავისუფალ ტრანზიტს ითვალისწინებდა.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს უახლესი ისტორია კატეგორია:სომხეთის ისტორია კატეგორია:XX საუკუნის ომები კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა
გაბრიელ საფარელი
გაბრიელ საფარელი — X-XI საუკუნეების ქართველი ოქრომჭედელი. მისი ნამუშევრებიდან შემონახულია საფარის მონასტრის საწინამძღვრო ჯვარი (მოოქრული ვერცხლი, 52,5x44,5 სმ. როგორც ჩანს, ჯვარი მოგვიანებით ბრეთის ეკლესიაში გადმოუტანიათ. იგი სამეცნიერო ლიტერატურაში ბრეთის ჯვრის სახელითაა ცნობილი).
ჯვრის ცენტრში გამოსახულია ჯვარცმული ქრისტე, მკლავების ბოლოებში — ღვთისმშობლისა და იოანე მახარებლის ფიგურები (შესრულებულია გაბრიელ საფარელის თანაშემწის მიერ) და ორი მედალიონი (ანგელოზი და წვეროსანი წმინდანი). ყველა ფიგურა ცალკე ფირფიტაზეა ნაჭედი და შემდეგ ჯვარზე დაკრული. ჯვრის ზურგზე და ტარზე ფორლოვანი ორნამენტებია. წარწერებში, გარდა ოსტატისა, მოხსენიებულია ბაგრატ III, მისი მამა მეფეთ მეფე გურგენი და მართა დედოფალი. მათი ტიტულატურის მიხედვით ჯვრის შესრულების თარიღი უნდა იყოს 994-1001.
გაბრიელ საფარელი თავისი დროის მოწინავე ოსტატი იყო. მას აინტერესებდა ადამიანის გამოსახვა. იმავე დროს თვალდახუჭული ქრისტეს სახე, გამხდარი, დაძაბული სხეული უაღრესად ექსპრესიულია. დიდ დახელოვნებას მოწმობს ორნამენტის შესრულებაც.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ოსტატები
რუბენ ტერ მინასიანი
რუბენ ტერ მინასიანი (Ռուբէն Տէր Մինասեան; დ. 1882 წელი, ახალქალაქი, რუსეთის იმპერია – გ. 27 ნოემბერი, 1951 წელი, პარიზი, საფრანგეთი) — სომეხი პოლიტიკოსი და სომხური რევოლუციური ფედერაციის პარტიის წევრი (ARF), რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სომხეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში და შემდგომ სომხეთის პირველი რესპუბლიკის შექმნაში.
ადრეული წლები
რუბენ ტერ მინასიანი დაიბადა 1882 წელს ახალქალაქში სომეხი მშობლების ოჯახში. ტერ მინასიანის ოჯახი, ისევე როგორც ახალქალაქში მცხოვრები ბევრი სომეხი, ემიგრაციაში წავიდნენ კავკასიაში ერზურუმის პროვინციიდან მას შემდეგ, რაც სამხრეთ კავკასია რუსეთის შემადგენლობაში შევიდა 1829 წელს. მან უმაღლესი განათლება მიიღო გევორგიანის სემინარიაში ეჩმიაძინში და ლაზარეთის ინსტიტუტში მოსკოვში. შემდეგ ის მსახურობდა ოფიცრად რუსეთის არმიაში. იგი 1903 წელს დაბრუნდა კავკასიაში.
სომხეთის პირველი რესპუბლიკა
სომხეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ 1918 წლის 28 მაისს არამ მანუკიანის მოთხოვნით, იგი ჩამოვიდა ერევანში სომხეთის მთავრობის სხვა წევრებთან ერთად. 1919 წელს ARF-ის მეცხრე მსოფლიო კონგრესზე, იგი არჩეულ იქნა ARF-ს ბიუროს, პარტიის გადაწყვეტილების მიმღები ორგანოს და სომხეთის პირველი რესპუბლიკის პოლიტიკის შემქმნელი ორგანოს წევრად. რუბენი სიკვდილამდე დარჩა ბიუროს წევრად. სომხეთის პირველ რესპუბლიკაში შეექმნა უკიდურესად მძიმე ვითარება, პრობლემათა შორის იყო ლტოლვილთა კრიზისი დასავლეთ სომხეთში, სომეხი ბოლშევიკების და ადგილობრივი კავკასიელი თათრების (ანუ აზერბაიჯანელების) შიდა აჯანყება და მეზობელ აზერბაიჯანთან და საქართველოსთან ტერიტორიული დავები. მას შემდეგ, რაც 1920 წლის მაისში მოეწყო აჯანყება სომეხი ბოლშევიკების მიერ ARF–ის მეთაურობით მთავრობის წინააღმდეგ, ტერ მინასიანს და სიმონ ვრაციანს პრემიერ მინისტრმა ჰამო ოჰანჯანიანმა პრაქტიკულად შეუზღუდავი უფლებამოსილება მისცა წესრიგის აღდგენის მიზნით. 1920 წლის მაისიდან ნოემბრამდე რუბენ ტერ მინასიანმა დაიკავა შინაგან საქმეთა მინისტრისა და თავდაცვის მინისტრის თანამდებობები ჰამო ოჰანჯანიანის მთავრობაში. მაისის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ, ტერ მინასიანმა ჩაატარა წარმატებული სამხედრო კამპანია დრასტამატ კანაიანთან ერთად მუსლიმი ამბოხებულების წინააღმდეგ ერევნის სამხრეთით მდებარე ზანგიბასარისა და ვედიბასარის რაიონებში. იქიდან ისინი შევიდნენ ნახიჩევანში და მიაღწიეს სპარსეთის საზღვარს ჯულფასთან.
როდესაც 1920 წლის სექტემბერში თურქეთის ჯარები სომხეთში შემოიჭრნენ, ტერ მინასიანი გაემგზავრა ტფილისში, საქართველოს მთავრობის დასარწმუნებლად თურქეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში სომხეთის მოკავშირედ დადგომის შესახებ.
გადასახლება და სიკვდილი
სომხეთის პირველი რესპუბლიკის საბჭოთა ძალების წინააღმდეგ ბრძოლაში მარცხის შემდეგ 1920 წლის დეკემბერში, იგი წავიდა ზანგეზურში, სადაც ARF ძალებმა გარეგინ ნჟდეს ხელმძღვანელობით განაგრძეს ანტისაბჭოური მოძრაობა. შემდეგ იგი გაიქცა ირანში გარეგინ ნჟდეს არმიასთან ერთად, შემდეგ კი პარიზში გადავიდა პოლიტიკური საქმიანობის გასაგრძელებლად. მომდევნო წლებში ის გაემგზავრა პალესტინასა და ეგვიპტეში. ის ოჯახთან ერთად პარიზში დაბრუნდა 1948 წელს. იქ წერდა ARF- ის გაზეთში Hairenik თავის მოგონებებს, რომლებიც გამოქვეყნდა მისი გარდაცვალების შემდეგ 7 ცალკეულ ტომში სახელწოდებით ,,მოგონებები სომეხი რევოლუციონერისგან". იგი გარდაიცვალა 1951 წლის 27 ნოემბერს, 68 წლის ასაკში. მისი ნეშტი დაკრძალეს პარიზში, პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე, 1951 წლის 30 ნოემბერს. მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში მას ჰქონდა ანტისაბჭოური ორიენტაცია და ითვლებოდა სსრკ-ს ერთ-ერთ მტრად.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1882 კატეგორია:გარდაცვლილი 1951 კატეგორია:სომხები საქმიანობის მიხედვით კატეგორია:პოლიტიკოსები კატეგორია:პოლიტიკოსები ეროვნების მიხედვით კატეგორია:პოლიტიკოსები კონტინენტის მიხედვით კატეგორია:პოლიტიკოსები ეროვნებისა და საუკუნის მიხედვით კატეგორია:პოლიტიკოსები ეროვნებისა და პარტიის მიხედვით კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები
მელიქ-მამასახლისის სასამართლო
მელიქ-მამასახლისის სასამართლო — სასამართლო XVIII საუკუნის საქართველოში. სხვა მოხელეების მსგავსად, მელიქი და მამასახლისი თავიანთ ფუნქციებს ახორციელებდნენ მათ ქვემდებარე ტერიტორიაზე. 1725 წლიდან თბილისის მამასახლისი ითვისებს მელიქის თანამდებობასაც და ეწოდებოდა მელიქ-მამასახლისი. მას ექვედებარებოდა ყოველგვარი სამამულო დავა და ვაჭართა საქმეები თბილისში. ძირითადად, ეს იყო ვალის გადახდასთან დაკავშირებული საქმეები, დავები საკარმიდამო ნაკვეთისა და დუქნის კუთვნილებასთან დაკავშირებით. მელიქ-მამასახლისებისგან გამორჩეულები იყვნენ თბილისისა და გორის მელიქ-მამასახლისები, რადგან ეს უკანასკნელნი უფრო მნიშვნელოვანი მოხელეები იყვნენ, ვიდრე სხვა რეგიონის ანალოგიური პირები.
მელიქ-მამასახლისები არასდროს არ არჩევდნენ საქმეს ერთპიროვნულად. ისინი ან თვითონ შედიოდნენ სხვა სასამართლოების შემადგენლობაში, ან თვითონ თავმჯდომარეობდნენ სასამართლოს. მელიქი, მამასახლისი და, ასევე, ქედხუდა, სხვა სასამართლოს შემადგენლობაში შედიოდნენ მაშინ, როდესაც მოდავე მხარეები ქალაქის მცხოვრებლები იყვნენ. მელიქ-მამასახლისის თავმჯდომარეობით გამართულ სასამათლოში მონაწილეობა უნდა მიეღოთ ქედხუდებსა და სხვა პირებს.
სქოლიო
კატეგორია:ძველი ქართული სასამართლოები კატეგორია:მელიქები საქართველოში
ჯონ რასელი
thumb|right|ჯონ რასელი thumb|right|ჯონ რასელი ჯონ რასელი, პირველი გრაფი რასელი 1861 წლამდე აგრეთვე ცნობილი როგორც ლორდი ჯონ რასელი  (დ. 18 აგვისტო, 1792 —  გ. 28 მაისი, 1878)   —  ინგლისელი ვიგი და ლიბერალი პოლიტიკოსი, რომელმაც ორგზის იმსახურა ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე. იგი იყო გამოჩენილი ფილოსოფოსის და მათემატიკოსის ბერტრან რასელის პაპა.
წარმოშობა და განათლება
რასელი ბრიტანული არისტოკრატიის უმაღლეს ეშელონში დაიბადა. რასელთა ოჯახი მეჩვიდმეტე საუკუნიდან მოყოლებული ვიგების ერთ-ერთ მთავარ დინასტიას წარმოადგენდა და ბრიტანეთის ყველაზე მდიდარ მიწათმფლობელ არისტოკრატიულ ოჯახთა შორის იყო. თუმცა, როგორც მეექვსე თავადი ბედფორდის უმცროს ვაჟს, ჯონ რასელს მემკვიდრეობით ოჯახის უძრავი ქონება არ მიუღია. რასელი სწავლობდა უესტმინსტერის სკოლასა და ედინბურგის უნივერსიტეტში, საიდანაც მას დიპლომი არ აუღია.
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:ბრიტანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 18 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1792 კატეგორია:გარდაცვლილი  28 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1878 კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრები მე-19 საუკუნეში
Lasioglossum nigripes
Lasioglossum nigripes — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1841 წელს.
ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი (საუნდტრეკი)
ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი (Harry Potter and the Half-Blood Prince) — ალბომი, რომელშიც შეტანილია მუსიკა ამავე სახელწოდების ფილმიდან. მისი ავტორი არის კომპოზიტორი ნიკოლას ჰუპერი. ალბომი გამოვიდა 2009 წლის 14 ივლისს.
სიმღერების სია
სია გამოქვეყნდა 2009 5 ივლისს, Amazon.com-ზე
სქოლიო
კატეგორია:2009 წლის საუნდტრეკები კატეგორია:ები-როუდის სტუდიებში ჩაწერილი ალბომები 06
კირწწითელა
კირწწითელა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.
ვაზის სახელწოდება მისი ყუნწის (იმერ. კირწი) შეფერილობას გამოხატავს.
უძველეს დროში იგი წმინდა ნარგავების სახით მხოლოდ რაჭაში ყოფილა გავრცელებული.
ბოტანიკური აღწერა
ვაზი საშუალო ზრდისაა. კირწწითელას სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164 დღეა. რაჭის პირობებში სექტემბრის ბოლოს მწიფდება. მტევნის წონა 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10-12 გ/ლ-ს.
კირწწითელასგან დამზადებული სუფრის წითელი ღვინო ნაკლებად ჰარმონიულია.
ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ფუტი
მინი|250px|გვერდი გერმანული ენის სახელმძღვანელოდან - [[1848 წელი ]] ფუტი (ინგლ. foot — ტერფი) — ბრიტანული, ამერიკული და ძველრუსული სიგრძის საზომი ერთეული, ტოლია 30,48 სანტიმეტრის.
ძველ რომში ფუტი უდრიდა 29,62 სმ-ს.
სქოლიო
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები
1450
მაისი
18 მაისი : სეჯონგ დიდი - კორეის მეფე
თარიღი უცნობია
*
ბიალკა
ბიალკა (Бялка) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის კირჯალის მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 32 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ სკალიშტეს საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის ბიალკა, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს აპტი სულეიმან ხალილი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — ჰასან აზისი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კირჯალის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
ტერმინატორი 2: განკითხვის დღე
ტერმინატორი 2: განკითხვის დღე — ფანტასტიკური ჟანრის აშშ-ის ფილმი, „ტერმინატორის“ გაგრძელება. ფილმი ფართო ეკრანებზე გამოვიდა 1991 წლის 3 ივლისს. მთავარ როლებში არნოლდ შვარცენეგერი, ლინდა ჰამილტონი, ედუარდ ფურლონგი და რობერტ პატრიკი.
ფილმის გადაღება დაიწყო 1990 წლის 9 ოქტომბერს და დასრულდა 1991 წლის 4 აპრილს. სურათის გადაღება დაახლოებით 100 მლნ აშშ დოლარი დაჯდა და იმ დროისათვის ეს რეკორდი იყო. გაქირავებაში ფილმმა 204,8 მლნ აშშ დოლარი შემოიტანა და იგი 1991 წლის ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი იყო. თავის დროზე „ტერმინატორმა“ 1984 წელს მხოლოდ 38 მლნ აშშ დოლარი შემოიტანა კინოგაქირავებიდან (მისი გადაღება 6,5 მლნ აშშ დოლარი დაჯდა).
შინაარსი
ათი წლის შემდეგ რას სარა კონორმა გაანადგურა ტერმინატორი რომელსაც სარას მოკვლა ჰქონდა დავალებული, ორი ახალი ტერმინატორი ჩამოდის ლონ-ანჯელესში 2029 წლის შემდეგდროინდელი მომავლიდან. ამათგან პირველი არის T-800 მოდელი 101 (არნოლდ შვარცენეგერი მის როლში) - ისეთივე კიბორგი როგორიც ადრე სარას მოსაკლავად იყო გამოგზავნილი, ხოლო მეორე T-1000 (რობერტ პატრიკი).
ჯონ კონორი (ედუარდ ფურლონგი მის როლში) ცხოვრობს მის მეურვეებთან. ის ადრე იზრდებოდა დედამისთან, სარა კონორთან ერთად რომელიც მას ეუბნებოდა რომ ჯონი ოდესმე ადამიანთა ლიდერი გახდებოდა და მათ გაუძღვებოდა მანქანების წინააღმდეგ საბრძოლველად. სარას შეხვედრამ ტერმინატორთან და რისთან იგი მკვეთრად შეცვალა. იგი უკვე აღარ არის ის სუსტი და ჩვეულებრივი ქალი, არამედ გახდა უფრო გამძლე და მტკიცე რომელმაც იცის თუ რა უნდა მოხდეს მომავალში და ამის გამო განუწყვეტლივ ტანჯავს კოშმარები. მისი პიროვნების ამგავრი ცვლილება და მისი საქციელი აფიქრებინებს მის გარშემო მყოფთ და მათ შორის მის შვილს — ჯონს რომ სარა იგი არანორმალურია. საბოლოო ჯამში სარა ხვდება პესკადეროს ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში.
ამასობაში ორივე ტერმინატორი ჯონს ეძებს. ამათგან ერთ-ერთი, T-800 რომელიც ადამიანებმა მომავალში დაიჭირეს და გადააპროგრამეს, ჯონის დასაცავადაა გამოგზავნილი მაშინ როცა მეორე ტერმინატორი-T-1000, ბევრად გაუმჯობესებული — ჯონის გასანადგურებლად არის გამოგზავნილი „სკაინეტის“ მიერ. ეს უკანასკნელი, T-1000 თხევადი ლითონებისგან არის დამზადებული და სურვილისამებრ შეუძლია ფორმის შეცვლა და ნებისმიერი საგნისადმი (რთული მანქანების გარდა) და სხვა ადამიანებისადმი დამსგავსება.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:1991 წლის ფილმები კატეგორია:ფილმები დროში მოგზაურობის შესახებ
სანამყენე
სანამყენე
ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგია
წყორძა
წყორძა — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში (ურავლის თემი), მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ურავლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1150 მეტრი, ახალციხიდან 16 კილომეტრი. სოფელთან არის XIII საუკუნის კლდეში ნაკვეთი კომპლექსი ბაიები.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 95 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შავი მთის ბრძოლა
შავი მთის ბრძოლა — ბრძოლა გაიმართა 1794 წლის 17-20 ნოემბერს საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკის არმიასა და ესპანეთ-პორტუგალიის სამეფოების მოკავშირე ჯარებს შორის. ფრანგებმა ჟაკ ფრანსუა დუგომიეს მეთაურობით დაამარცხეს მოკავშირეები, რომლებსაც მეთაურობდა ლუის ფირმინ დე კარვახალი. მიუხედავად იმისა, რომ ესპანურმა მარჯვენა ფლანგმა ბრძოლა საკმაოდ კარგად წარმართა, მარცხენა ფლანგმა პირველივე დღეს უკან დაიხია. ბრძოლის ბოლო დღეს ფრანგებმა გადალახეს საკვანძო პოზიცია და გაანადგურეს ესპანეთის არმია. ბრძოლა გამორჩეული იყო იმით, რომ ორივე ჯარის მეთაური დაიღუპა. ესპანურმა საარტილერიო ჭურვმა მოკლა დუგომიე ბრძოლის დასაწყისში და დომინიკ ეკატერინე დე პერინიონიმ საკუთარ თავზე აიღო საფრანგეთის არმიის მეთაურობა. დე ლა იუნიონი დახვრიტეს, როდესაც ხელმძღვანელობდა კავალერიის ერთ-ერთ თავდასხმას, ბრძოლის ბოლო დღეს და მისი ადგილი დროებით დაიკავა ჯერონიმო ჟირონ-მოქტეზუმა. საფრანგეთის გამარჯვებას მოჰყვა ფიგერესის დაპყრობა და ვარდების ალყა (როსასი), კატალონიის პორტი.
წინა მოვლენები
1793 წელს ესპანეთის არმიამ გაიმარჯვა ბელეგარდის ალყაში და ტრუიასის ბრძოლაში. ამ ბრძოლებმა და სხვა მოქმედებებმა გამოიწვია ესპანეთის ძალების რაოდენობის საგრძნობლას გაზრდა რუსილიონში, ადგილი სადაც საფრანგეთი ესაზღვრება ესპანეთს, ხმელთაშუა ზღვასთან. 1794 წლის 16 იანვარში დივიზიის გენერალმა ჟაკ ფრანსუა დუგომიემ აიღო მეთაურობა აღმოსავლეთ პირენეების არმიაზე. ტულონის ალყაში გამარჯვებულმა დაუყონებლივ მოახდინა არმიის რეორგანიზაცია, მოახდინა მთლიანი ჯარის მობილიზება, რათა მას ნებისმიერ მომენტში შეძლებოდა შეტევის განხორციელება. ახალმა გენერალმა დაიწყო რესურსების შეგროვება, იარაღის ქარხნების დაარსება, საავადმყოფოების კეთილმოწყობა და გზების გაუმჯობესება. აპრილისთვის საველე არმია 28000 ჯარისკაცს ითვლიდა. მათ მხარს უჭერდა 20000 კაციანი გარნიზონის ჯარი და 9000 ახალგაზრდა მოხალისე.
დაიწყო არმიის ქვეით დივიზიებად ფორმირება, დივიზიის გენერლების კატარინ-დომინიკ პერინიონის, პიერ ფრანსუა საურეს და პიერ ოჟეროს ქვეით დივიზიებად, ჯარს ასევე ყავდა კავალერიის რეზერვი დივიზიის გენერალ ანდრე დე ლა ბარის მეთაურობით, დუგომიემ შეტევა დაიწყო 1794 წლის აპრილის ბოლოს. საფრანგეთის გამარჯვება 1 მაისს ბულუს ბრძოლამ გამოიწვია ესპანეთის არმიის უკან დახევა, პირენეების სამხრეთით. კოლიურის დაბრუნება მოხდა 29 მაისს. პერინიონმა მოიგო ბრძოლა ლა ჯუნკერაში 7 ივნისს, რომელშიც ლა ბარი დაიღუპა. ოჟერომ მოიგერია ესპანეთის შეტევა 13 აგვისტოს სან-ლორენცო დე ლა მუგას ბრძოლაში. ფორტ დე ბელეგარდის ხანგრძლივი ალყა დასრულდა 17 სექტემბერს ესპანეთის კაპიტულაციით.
თავდაპირველი შეტევა
დუგომიემ თავისი დივიზიები წინა პოზიციებზე გაგზავნა 1794 წლის 16 ნოემბრის ღამეს. ოჟერო წინ მიიწევდა მარჯვენა ფლანგისკენ, ხოლო პერინიონი ცენტრში, რომელსაც მხარს უჭერდა ბრიგადის გენერალ ჩარლზ დუგუას კავალერიის რეზერვი. საურეტმა და ბრიგადის გენერალმა კლოდ-ვიქტორ პერენმა განახორციელეს შეტევები მარცხენა ფლანგზე. ოჟეროს თავდასხმა სანტ-ლორენს დე ლა მუგაზე და ტერადესში ქვემეხების სამსხმელო ქარხანაზე წარმატებული აღმოჩნდა, რის გამოც დე კორტენი იძულებელი გახდა გაეყვანა თავისი ესპანური და ფრანგული ჯარები ლერში. ცენტრში პერინიონისა და მარცხნივ საურეტის შეტევები ჩაიშალა კაპმანის ტერიტორიიდან ესპანეთის ინტენსიური საარტილერიო თავდასხმის გამო. ესპანეთის კავალერიამ და ქვეითმა ჯარმა ფრანგი გრაფი გენტის მეთაურობით, გაარღვია საურეს ხაზი კანტალოპსამდე, მაგრამ უკან დაიხიეს, მათ შენიშნეს ფრანგული დამხმარე ძალა, რომლებიც აღმოსავლეთიდან, ბანიულის უღელტეხილიდან მოდიოდა. 18 ნოემბრის დილით, დუგომიე, მისიის წარმომადგენელი პიერ დელბრელი და შტაბის ოფიცრები მონტროიგის მწვერვალიდან უყურებდნენ ბრძოლას. დაახლოებით დილის 7:300-ზე, საარტილერიო ჭურვი აფეთქდა და მისმა ფრაგმენტმა იქვე მყოფ მეთაურ გენერლს მკლავი მოსწყვიტა, რის შემდეგაც იგი დაიღუპა.
სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:პორტუგალიის ბრძოლები კატეგორია:ბრძოლები კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
ლაიმიალის მუნიციპალიტეტი
ლაიმიალის მუნიციპალიტეტი (Laimjala vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, საარემაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საარემაას მუნიციპალიტეტები
ევროპული საბჭო
ევროპული საბჭო (European Council, არაფორმალურად EUCO) — ევროკავშირი კოლეგიალური ორგანო, რომელიც განსაზღვრავს კავშირის პოლიტიკურ მიმართულებასა და პრიორიტეტებს. შეიქმნა 1974 წლის 10 დეკემბერს, როდესაც სახელმწიფოთა მეთაურებმა მიიღეს გადაწყვეტილება, ჩაეტარებინათ რეგულარული შეკრებები, რომელთა მუშაობაში მონაწილეობას მიიღებდნენ სახელმწიფოთა საგარეო საქმეთა მინისტრები, ევროპის თანამეგობრობის კომისიების თავმჯდომარეები და მათი მოადგილეები. ამის შემდეგ, ევროპული საბჭოს როლი თანდათან გაიზარდა და მაასტრიხტის მოლაპარაკების შედეგად დამტკიცდა მისი სტატუსი.
იგი წარმოადგენს ევროკავშირის უმაღლეს პოლიტიკურ ორგანოს და აერთიანებს წევრი ქვეყნების სახელმწიფოთა და მთავრობათა მეთაურებს. მის შემადგენლობაში შედის აგრეთვე ევროკომისიის პრეზიდენტი. ევროპული საბჭო იკრიბება სულ მცირე წელიწადში ორჯერ.
ევროპული საბჭოს საქმიანობა საკმაოდ მრავალფეროვანია და თანამეგობრობის წინაშე მდგარი პრობლემების ფართო სპექტრს მოიცავს:
ევროპული საბჭო თანამეგობრობის გადაწყვეტილებების მიმღებ ცენტრალურ ორგანოდ გადაიქცა, მიუხედავად იმისა, რომ მას რაიმე ლეგალური ან ოფიციალური გადაწყვეტილება არასოდეს მიუღია. ევროპულ საბჭოს ჰყავს თავმჯდომარე („პრეზიდენტი“), რომელიც არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს როგორც ევროკავშირის, როგორც საერთაშორისო ორგანიზაციის ან სახელმწიფოებრივი გაერთიანების, ხელმძღვანელი. ეს არის თანამდებობრივი როლი, ე.წ. primus inter pares ანუ „პირველი თანასწორთა შორის“. ამ ადგილს ექვსი თვით იკავებს იმ სახელმწიფოს (ან მთავრობის) მეთაური, რომელი ქვეყანაც ამ პერიოდში თავმჯდომარეობს ევროპულ საბჭოს.
სქოლიო
* კატეგორია:ევროპის კავშირი კატეგორია:ევროკავშირის ინსტიტუტები
არლი
არლი (Arles) — ქალაქი და კომუნა სამხრეთ საფრანგეთში, ბუშ-დიუ-რონის დეპარტამენტში, ყოფილ პროვანსის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 52 729 ადამიანს შეადგენს. ქალაქს კვეთს მდინარე რონა.
კომუნის ტერიტორიაზე მდებარეობს კამარგის რეგიონის უდიდესი ნაწილი, რაც კომუნას საფრანგეთის მეტროპოლიაში უდიდესს ხდის. ქალაქს დიდი ხნის ისტორია აქვს. მას განსაკუთრებული მნიშვნელობა გააჩნდა რომაულ პროვინცია ნარბონის გალიის შემადგენლობაში. 1981 წელს, არლის რომაული და რომანული მონუმენტები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. 1888-1889 წლებში, არლში ცხოვრობდა ვინსენტ ვან გოგი, რა დროის განმავლობაშიც მან 300-ზე მეტი ნამუშევარი შექმნა. 1970 წლიდან, ქალაქში იმართება ფოტოგრაფიის საერთაშორისო ფესტივალი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის ქალაქები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში
კრის კერტისი
კრის კერტისი (დ. 26 აგვისტო, 1941 — გ. 28 თებერვალი, 2005) — ინგლისელი დრამერი და მომღერალი. 1960-იან წლებში იყო ჯგუფ სერჩერსის წევრი. კრისის ძალისხმევით შეიქმნა ჯფგუფი რაუნდებაუთი, თუმცა მან მალე დატოვა ის. 1968 წელს ჯგუფს Deep Purple დაარქვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Deep Purple-ის წევრები კატეგორია:ინგლისელი მუსიკოსები კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
გიორგი კოდინე
გიორგი კოდინე (Γεώργιος Κωδινός) — ბიზანტიელი ისტორიული ქრონიკების ავტორი, რომლის ბიოგრაფია უცნობია. მას მიაკუთვნებენ ორ ნაწარმოებს:
1) „პატრია” (Patria Konstantinoupoleos), სავარაუდოდ შეთხზული უნდა იყოს XI–XII საუკუნეებში. შედგება 5 ნაწილისაგან. მასში მოცემულია ქ. კონსტანტინოპოლის დაარსების ამბავი და ტოპოგრაფიული აღწერა. უკანასკნელი ნაწილი — „წმინდა სოფიოს ტაძრის აშენების შესახებ” — უმეტესად ლეგენდარულ ცნობებს შეიცავს. ნაშრომი შუა საუკუნეებში ქართულად ყოფილა თარგმნილი (ერთ-ერთი ხელნაწერი გამოსცა ექვთიმე თაყაიშვილმა);
2) თხზულება De Officiis ბიზანტიის სამეფო კარის თანამდებობათა კრებულია. იგი XIV საუკუნეში უნდა იყოს შედგენილი, ლიტერატურაში ფსევდოკოდინეს ნაწარმოებს უწოდებენ. მასში მოიპოვება მოკლე ცნობა საქართველოს მეფის ბაგრატ IV-ის ასულის, ბიზანტიის დედოფლის მარიამის შესახებ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბიზანტიელი ისტორიკოსები
1451
თარიღი უცნობია
*
Lasioglossum nigritellum
Lasioglossum nigritellum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1937 წელს.
სქოლიო
nigritellum
კლდის წითელი
კლდის წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.
ამ ვაზის სახელწოდება ადგილმდებარეობის მაუწყებელია, რადგან ოდითგანვე გავრცელებუ-ლი იყო მესხეთში, სოფელ კლდეში.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, ოვალური ან კვერცხისებური ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია და მხოლოდ ძარღვების გასწვრივ გასდევს მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, ოდნავ შებრტყელებული, მუქი წიოელი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, თხელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი წვნიანია, მდნარი, სასიამოვნო, ჰარმონიული გემოთი. წვენი შეუფერავია.
კლდის წითელი საშუალო ზრდისაა, სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 185 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 120-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 6.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8 გ/ლ-ს.
გამოიყენება სუფრის კარგი ხარისხის მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ორინოკოს აუზი
მინი|ორინოკოს აუზის რუკა ორინოკოს აუზი — ორინოკოს და მისი შენაკაგების მიერ შექმნილი აუზი სამხრეთ ამერიკაში. ორონიკოს აუზი მოიცავს 990000 კმ²-ს, რითიც ის სამხრეთ ამერიკაში უდიდესია. აუზი ფარავს ვენესუელის უდიდეს და კოლუმბიის აღმოსავლეთ ნაწილს.
ორინოკო მსოფლიოს ერთ ერთი უდიდესი მდინარეა (2140 კმ. სიგრძეში და 30000 მ³/წმ.). მას ვენესუელისთვის უდიდესი ეკონომიკური და ისტორიული მნიშვნელობა აქვს. ის მის ბასეინთან მიმართებაში მსოფლიოში უდიდესი მდინარეა.
გეოგრაფია
ორონიკოს აუზი მოიცას სამი ტიპის გეოგრაფიულ რელიეფს: მთიან მასივს, კაინოზოური ერის ტექტონიკურ ფილებს და მცენარეულით დაფარულ დაბლობს. სამივე ზონა გამოირჩევა თავის ბიოლოგიური თავისებურებებით.