cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გეა
გეა (Γῆ, Γᾶ, Γαῖα) — დედამიწის განსახიერება. ჰესიოდეს მიხედვით იგი პირველად თავისთავად გამოეყო ქაოსს და შვა ურანოსი (ცა; ძვ. წ. 1770 წელი .), მთები, პლანეტები და სხვა ამგვარი. ურანოსისაგან გეამ შვა ტიტანები, ციკლოპები, ჰეკატონხეირები (ასხელა გოლიათები) და სხვა. გეა აგრეთვე ითვლებოდა გიგანტების, ერინიებისა და ფერიების დედად. გეა ითვლებოდა ადამიანთა დამბადებლად და მკვდართა მეფედ.
ეტიმოლოგია
ბერძნული სახელი Γαῖα (გაია) არის ატიკური Γῆ (გე)-ს და დორიული Γᾶ (გა)-ს კრებითი სახელი რომელიც დედამიწას აღნიშნავს.
სქოლიო
კატეგორია:შემოქმედი ქალღმერთები კატეგორია:ბერძნული ქალღმერთები კატეგორია:ბუნების ქალღმერთები კატეგორია:მიწის ქალღმერთები კატეგორია:წინასწარმეტყველი ქალღმერთები
არგენტინის პრეზიდენტი
არგენტინის პრეზიდენტი (Presidente de la Nación Argentina) — არგენტინის სახელმწიფოს მეთაური. ქვეყნის კონსტიტუციის მიხედვით პრეზიდენტი ასევე არის ფედერალური მთავრობის მეთაური და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. პრეზიდენტის რეზიდენციაა კასა-როსადა ბუენოს-აირესში. ამჟამინდელი პრეზიდენტია ალბერტო ფერნანდესი, რომელიც სათავეში მოვიდა 2019 წლის 10 დეკემბერს.
სქოლიო
კატეგორია:არგენტინის პოლიტიკა
ფინისტერე (ლა-კორუნია)
ფინისტერე (Finisterre; Fisterra) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლა-კორუნიის პროვინციის ფინისტერეს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 29,43 კმ². მოსახლეობა — 4697 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-კორუნიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლა-კორუნიის ქალაქები
იაბუკოა (პუერტო-რიკო)
იაბუკოა (Yabucoa) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ რეგიონში, მაუნაბოს ჩრდილოეთით, სან-ლორენსოს, ლას-პიედრასისა და ჰუმაკაოს სამხრეთით და პატილიასის აღმოსავლეთით. მოიცავს 9 ბარიოსა და იაბუკოა-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:პუერტო-რიკოს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური ტერიტორია
ულე-ეინარ ბიორნდალენი
ულე-ეინარ ბიორნდალენი (ნორვ. Ole Einar Bjørndalen) (დ. 27 იანვარი 1974, დრამენი, ნორვეგია) — ნორვეგიელი სპორტსმენი. დღეისათვის ნორვეგიაშიც და მსოფლიოშიც ერთ-ერთი საუკეთესო ბიატლონისტი. ზამთრის ოლიმპიური თამაშებიის 5 გზის ჩემპიონი,ასევე 3 ვერცხლის და ერთი ბრინჯაოს მფლობელი.,10 გზის მსოფლიოს ჩემპიონი და 18 გზის პრიზიორი, 4 გზის მსოფლიოს თასის მფლობელი.11 მარტისთვის მოგებული აქვს 81 რბოლა,მსოფლიოში მეორე შედეგია,შვედი სამთომოთხილამურე ინგემარკ სტენმარკის შემდეგ,რომელიც 86 რბოლის გამარჯვებულია
ბიოგრაფია
ულე-ეინარ ბიორნდალენი დაიბადა ნორვეგიაში ქალაქ დრამენში. იზრდებოდა ქალაქ სიმოსტრანდაში. ამჟამად იგი ცხოვრობს ავსტრიის დასახლება ობერტილიახში. იგი ბავშვობიდანვე დიდი წარმატებით იდგა თხილამურებზე. მან პირველად ევროპის თასზე 1992-1993 წლის სეზონში მიიღო მონაწილეობა, ხოლო 1994 წელს ულე-ეინარი უკვე ოლიმპიადაზე გამოვიდა ლილეჰამერში, მაგრამ გამოუცდელობის გამო მან მაღალი ადგილების დაკავება ვერ შესძლო. მისი პირველი წარმატება იყო 1994-1995 წლების სეზონში როდესაც მსოფლიო თასზე გენერალურ კლასიფიკაციაში მე-4 ადგილი დაიკავა. 1998 წელს მან თავისი პირველი მედალი აიღო ოლიმპიურ თამაშებზე და მოიგო მსოფლიო თასი.
ოლიმპიური თამაშები
ბიორნდალენი არის ოთხი ოლიმპიადის მონაწილე, საიდანაც 3-ჯერ ავიდა კვარცხლბეკზე. ოლიმპიურ თამაშებზე მისი დებიუტი შედგა ლილეჰამერში 1994 წელს და ეს ერთადერთი ოლიმპიური თამაშები იყო მის კარიერაში, როდესაც მან მედალი ვერ მოიპოვა. პირველი ოლიმპიური მედალი მან ოთხი წლის მერე აიღო ნაგანოში. ოლიმპიადაზე მოპოვებული ოქროს მედლების რაოდენობით ბიორნდალენი რეკორდსმენია ბიატლონისტთა შორის. მისთვის ნამდვილი ტრიუმფი გახდა სოლტ-ლეიკ-სიტის თამაშები, სადაც მან ყველა ოქროს მედალი მოიგო, მაგრამ მიუხედავად ამისა მისთვის წარუმატებელი გამოდგა შემდეგი ოლიმპიური თამაშები ტურინში. ამ ოლიმპიადაზე ულე-ეინარმა ვერცერთი ოქრო ვერ აიღო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბიატლონი კატეგორია:ნორვეგიელი ბიატლონისტები კატეგორია:დაბადებული 1974 კატეგორია:დაბადებული 27 იანვარი
Camponotus punctulatus lizeri
Camponotus punctulatus lizeri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
რომანოვული ცხვარი
250პქ|მინი|მარჯვნივ|რომანოვული ცხვარი რომანოვული ცხვარი — საქურქე მიმართულების უხეშმატყლიანი ჯიში. გამოიყვანეს იაროსლავლის გუბერნიის ვოლგისპირა რაიონების გლეხებმა XVIII–XIX საუკუნეებში საქურქე თვისებების მხრივ საუკეთესო ადგილობრივი ჩრდილო მოკლეკუდიანი ცხვრების გადარჩევისა და შერჩევის გზით. სახელწოდება მიიღო იმ ადგილის — რომანოვ-ბორისოგლებსკის მაზრის მიხედვით (ახლანდელი ტუტაევის რაიონი, იაროსლავლის ოლქი), სადაც პირველად გავრცელდა. რომანოვული ცხვარი იძლევა მსოფლიოში საუკეთესო საქურქე ტყავს, განსაკუთრებით ძვირფასია 6-8 თვის ბატკნის ტყავი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ცხვრის ჯიშები
NGC 7550
NGC 7550 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1784 წლის 18 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
ჟიბიანი
ჟიბიანი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, უშგულის თემში (სოფლები: ლამჯურიში, მურყმელი, ჟიბიანი, ჩაჟაში, ჩვიბიანი).
ეტიმოლოგია
ჟიბიანი სვანურად ნიშნავს ზემო სოფელს.
მდებარეობა
ჟიბიანი მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთით, მდინარე ენგურის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 2100 მეტრზე.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 87 ადამიანი.
ღირსშესანიშნაობები
ჟიბიანში დგას სამი ეკლესია. შუა საუკუნეების მაცხოვრის სახელობის ეკლესია დგას სოფელში ერთადერთ ხიან ადგილას. ეკლესია ბაზლიკის ტიპისაა, აღმოსავლეთით გამოყოფილი აქვს საკურთხევლის აფსიდი. შესასვლელი დასავლეთის მხრიდანაა.
სოფელის განაპირას დგას წმინდა გიორგის ეკლესია „ჯგრაგ”. ეკლესია განვითარებული შუა საუკუნეებისაა, ბაზილიკის ტიპის. ეკლესიას გარს არტყია გალავანი.
სოფლის ჩრდილოეთით დგას სვანეთის დიდი სალოცავი - უშგულის ლამარია.
უსახლკარობა რუსეთში
საბჭოთა რუსეთი
ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ დაუყოვნებლივ ჩაირთო "შეკუმშვის" სპეციალური პროგრამა ("уплотнение"): ადამიანები, რომლებსაც თავშესაფარი არ ჰქონდათ, სახლდებოდნენ იმათ ბინებში, ვისაც ჰქონდა დიდი (4, 5 ან 6 ოთახიანი) ბინა, სახლის მეპატრონეებს რჩებოდათ მხოლოდ ერთი ოთახი, ხოლო ბინები სახელმწიფო საკუთრებად ცხადდებოდა. ამან გამოიწვია უამრავი საერთო ბინის შექმნა, სადაც რამდენიმე ოჯახი ერთდროულად ცხოვრობდა. "შეკმუმშვამ", მასობრივი უსახლკარობის პრობლემა ძირითადად გადაჭრა, რადგან ყველას შეეძლო მოეთხოვა ოთახი ან ადგილი საერთო საცხოვრებელში (საერთო საცხოვრებლებისს რაოდენობა საგრძნობლად შემცირდა მას შემდეგ, რაც ფართომასშტაბიანი საცხოვრებელი კორპუსების პროგრამა განხორციელდა 1960-იანი წლებიდან).
1922 წლისთვის პირველი მსოფლიო ომისა და რუსეთის სამოქალაქო ომის თითქმის ათწლეულიანი გაჩანაგების შედეგად რუსეთში სულ მცირე 7 მილიონი უსახლკარო ბავშვი იყო. ამან მრავალი ბავშვთა სახლი შექმნა. გასული საუკუნის 30-იანი წლებისთვის სსრკ-მ გამოაცხადა უსახლკარობის გაუქმება და ყველა მოქალაქე ვალდებული იყო ჰქონოდა საკუთრება("пропи́ска")- მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი. არავის შეეძლო საკუთრების ჩამორთმევა მისი გადაცვლის გარეშე, ასევე არავის შეეძლო საკუთრებაზე უარი ეთქვა დადასტურებული ნებართვის გარეშე (ე.წ. "ბრძანება"), რომელიც სხვა ადგილას დარეგისტრირებას მოიცავდა. თუ ვინმეს სურდა სხვა ქალაქში გადასვლა ან საცხოვრებელი ფართის გაფართოება, მას უნდა ეპოვნა ამხანაგი, რომელსაც სურდა ბინების გადაცვლა. თავშესაფრის უფლება დაცული იყო საბჭოთა კონსტიტუციაში. მუდმივი ბინადრობის არ ქონა კანონიერად ითვლებოდა დანაშაულად. ასევე პრაქტიკულად არ არსებობდა ცარიელი და გამოუყენებელი ბინა ქალაქებში: ნებისმიერ ბინას, სადაც არავინ იყო რეგისტრირებული, სასწრაფოდ სახელმწიფო გადასცემდა სიმბოლურ ფასად იმათ, ცისაც ცხოვრების უკეთესი პირობები და გაფართოება სჭირდებოდა. თუ პირს, რომელსაც მუდმივი რეგისტრაცია ჰქონდა, ვერ იხდიდა თავშესაფრის საფასურს, არავის ჰქონდა მისი გამოსახლების უფლება, მხოლოდ სასამართლოს მეშვეობით ჰქონდათ ფულის მოთხოვნის უფლება.
სსრკ დაშლის შემდეგ
სსრკ-ს დაშლისა და კაპიტალიზმის მიღების შემდეგ, უსახლკარობის პრობლემა მკვეთრად გამძაფრდა, ნაწილობრივ, 1990-იანი წლების დასაწყისის სამართლებრივი ვაკუუმის გამო, ზოგიერთი კანონი ეწინააღმდეგებოდა ერთმანეთს, ნაწილობრივ კი უძრავი ქონების ბაზარზე იკვეთებოდა თაღლითობის მაღალი მაჩვენებელი. 1991 წელს გაუქმდა რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 198-ე და 209-ე მუხლები, რომლებიც ითვალისწინებდა სისხლის სამართლის სასჯელს მუდმივი ბინადრობის არქონის გამო. იმის გამო, რომ ბინების უმეტესობა პრივატიზებული იყო და ბევრმა გაყიდა უკანასკნელი თავშესაფარი და ვერ იყიდა სხვა, ამან მოახდინა უსახლკაროთა მკვეთრი ზრდა. ფართოდ გავრცელდა ბინების ქირაობა კერძო მესაკუთრისგან (რაც, როგორც წესი, მხოლოდ დროებით რეგისტრაციას ახდენდა და ბინის მესაკუთრეს შეუძლია მოიჯარის გამოსახლება ხელშეკრულების დასრულების შემდეგ, ან თუ ქირის გადახდა არ მოხდა). მოსკოვში, უსახლკაროთა პირველი თავშესაფარი 1992 წელს გაიხსნა. 1990-იანი წლების ბოლოს კანონში შეიტანეს გარკვეული ცვლილებები უსახლკაროთა ზრდის შემცირების მიზნით, მაგალითად თუ ოჯახში რეგისტრირებული არიან ბავშვები იკრძალება უკანასკნელი სახლის გაყიდვა.
დღეს
დღესდღეობით სახელმწიფო კვლავ ვალდებულია უფასოდ მისცეს მუდმივი თავშესაფარი ყველას, ვისაც ცხოვრების უკეთესი პირობები სჭირდება ან არ აქვს მუდმივი რეგისტრაცია. ეს იმიტომაა, რომ თავშესაფრის უფლება კვლავ შედის კონსტიტუციაში. თუმცა, ბინის მიღებას შეიძლება მრავალი წელი დასჭირდეს. არავის არ აქვს უფლება ჩამოართვას პირს მუდმივი ბინადრობის ადგილი, მათი სურვილის გარეშე. ეს ქმნის პრობლემებს  ბანკებისთვის, რადგან იპოთეკური სესხები სულ უფრო პოპულარული გახდა. ბანკები ვალდებულნი არიან უზრუნველყონ ახალი, უფრო იაფიანი ბინით თუ ადამიანი ვერ ფარავს სესხს, ან უნდა დაელოდოს ბინაში მცხოვრებთა გარდაცვლებას. იპოთეკური ბაზრის ხელშესაწყობად შემოთავაზებული იქნა სპეციალური იაფი სოციალური ბინების რამდენიმე პროექტი მათთვის, ვინც ვერ დაფარა სესხი.
გამოყენებული ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის საზოგადოება
ლოისა (პუერტო-რიკო)
ლოისა (Loíza) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. მოიცავს 5 ბარიოსა და ლოისა-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:პუერტო-რიკოს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური ტერიტორია
ჩრდილოეთი ნახევარსფერო
thumb|250px|ჩრდილოეთი ნახევარსფერო გამოყოფილია მოყვითალო ფერით. thumb|250px|ჩრდილოეთი ნახევარსფერო. მოჩანს ჩრდილოეთი პოლუსიდან. ჩრდილოეთი ნახევარსფერო (ინგლისურენოვან ლიტერატურაში: ჩრდილოეთი ჰემისფერო) — დედამიწის ნაწილი, რომელიც ვრცელდება ეკვატორიდან ჩრდილოეთით. მის შემადგენლობაშია ხმელეთის დიდი ნაწილი; გარდა ამისა, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ცხოვრობს მსოფლიო მოსახლეობის 90%. არქტიკა როგორც ვრცელი რეგიონი ჩრდილოეთი პოლარული წრის ჩრდილოეთითაა. ზამთრის კლიმატი ცივია, ზაფხული გრილი იცის. ატმოსფერული ნალექები უმეტესად თოვლის სახითაა წარმოდგენილი. ჩრდილოეთ პოლარულ წრესა და ჩრდილოეთ ტროპიკს შორის ვრცელდება ჩრდილოეთის ზომიერი ზონა. ამ მხარეებში ზაფხულსა და ზამთარში კლიმატური ცვლილებები ზომიერია. თუმცა ზომიერი სარტყლებისთვის დამახასიათებელია მეტად არაპროგნოზირებადი ამინდი.
ტროპიკულ რეგიონებში, როგორც წესი, მთელი წლის განმავლობაში ცხელა, ზაფხულის თვეებში ხშირია წვიმა, ხოლო ზამთარი სიმშრალით გამოირჩევა. კორიოლისის ძალის გამო ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში დაბალი წნევის ზონები და ქარიშხლები თითქმის ყოველთვის მოძრაობს მარცხენა მხარეს, ე.ი. საათის ისრის საწინააღმდეგოდ. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ცენტრში მდებარეობს ჩრდილოეთი პოლუსი, რომელშიც დედამიწის ბრუნვის წარმოსახვითი ღერძი კვეთს დედამიწის ზედაპირს.
ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მოქცეულია მთლიანად ჩრდილოეთი და ცენტრალური ამერიკა და ევროპა, სამხრეთი ამერიკის ჩრდილოეთი ნაწილი, აფრიკისა და აზიის დიდი ნაწილი.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:დედამიწის ნახევარსფეროები
המיספירה
ხე (მრავალმნიშვნელოვანი)
ხე შეიძლება აღნიშნავდეს:
კირკ ბრაიანი
კირკ ბრაიანი (Kirk Bryan დ. 22 ივლისი, 1888, ალბუკერკე, ნიუ-მექსიკო — გ. 22 აგვისტო, 1950, კოდი, უაიომინგი) — ამერიკელი გეოლოგი და გეომორფოლოგი. ბრაიანმა უმაღლესი განათლება მიიღო ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტში. მოგვიანებით იელის უნივერსიტეტში მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი.
როგორც გეომორფოლოგი ძირითადად იკვლევდა დამშრალ რაიონებში არსებულ ხმელეთის მასების წარმოშობის საკითხებს. გეოლოგიაში ბრაინი უმთავრესად მეოთხეული გეოლოგიის საკითხებით იყო დაინტერესებული. ამერიკის გეოლოგიურმა საზოგადოებამ დააწესა მისი სახელობის ჯილდო, რომელიც ენიჭებათ იმ პირებს, რომლებმაც წვლილი შეიტანეს გეომორფოლოგიისა და მეოთხეული გეოლოგიის დარგების განვითარებაში.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი გეოლოგები კატეგორია:დაბადებული 1888 კატეგორია:გარდაცვლილი 1950
Camponotus punctulatus lillii
Camponotus punctulatus lillii — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
პაკუჟა
პაკუჟა (Pacujá) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 986 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 76.100 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 78.66 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სეარის შტატის მუნიციპალიტეტები
კაბანა-დე-ბერგანტინიოსი
კაბანა-დე-ბერგანტინიოსი  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლა-კორუნიის პროვინციის ბერგანტინიოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 100,23 კმ². მოსახლეობა — 4216 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-კორუნიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლა-კორუნიის ქალაქები
ორანესტადი (სინტ-ესტატიუსი)
ორანესტადი ((Oranjestad) ნიდერლანდურიდან თარგმანში: ნარინჯისფერი დასახლება) — სინტ-ესტატიუსის დედაქალაქი, კარიბის ნიდერლანდებში. ის არის მცირე დასახლება, დაახლოებით 1000 მაცხოვრებლით.
ორანესტადი ისტორიული პორტია. ის შეიძლება გაიყოს ორ ძირითად სექტორდ: ქვემო დასახლება, სანაპიროს გასწვრივ, კოლონიური ხანის ნანგრევებით და ზემო დასახლება, სადაც არის აღდგენილი ისტორიული ცენტრი და კუნძულის მთავარი სავაჭრო-საცხოვრებელი უბანი.
ორანესტადის მთავარი ისტორიული ღირსშესანიშნაობაა XVII საუკუნის ფორტი — ორანჯი. ფორტს აქვს ზარბაზნები, საფორტიფიკაციო ნაგებობები და შიდა ეზო. ფორტთან ახლოს არის მუზეუმი, დასავლეთი ნახევარსფეროს უძველესი სინაგოგის ნანგრევები და ებრაელთა სასაფლაო.
ისტორიულ ნაწილში ასევე არის 1755 წელს აგებული ნიდერლანდური რეფორმისტური ეკლესიის ნანგრევი და აღგენილი საცხოვრებელი სახლები, მათ შორის Gezaghebber (ლეტენანტ-გუბერნატორის ყოფილი რეზიდენცია).
ქალაქში არის სინტ-ეტატუსის სამედიცინო უნივერსიტეტი, სადაც დაახლოებით 100 სტუდენტი სწავლობს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სინტ-ესტატიუსის ქალაქები კატეგორია:კარიბის ზღვის აუზის ქვეყნების დედაქალაქები
ხევი
საკუთარი სახელი ხევი შეიძლება აღნიშნავდეს:
პალმერ ელდრიჩის სამი სტიგმა
პალმერ ელდრიჩის სამი სტიგმა — ამერიკელი მწერლის, ფილიპ კ. დიკის, 1965 წლის სამეცნიერო ფანტასტიკური რომანი. წარდგენილი იყო ნებულას პრემიაზე. რომანი დიკის პირველი ნაშრომია, რომელიც რელიგიურ თემებს იკვლევს.
წიგნში მოქმედება მომავლის 2016 წელს მიმდინარეობს, როცა კაცობრიობამ მზის სისტემაში საცხოვრებლად გამოსადეგი ყველა პლანეტა და მთვარე დაიპყრო. დედამიწიდან დაშორებით გამოწვეულ სირთულეებთან გამკლავებისთვის კოლონისტები იღებენ არალეგალურ ჰალუცინოგენს Can-D, რომელაც კორპორაციის ლიდერი ლეო ბულერო საიდუმლოდ ავრცელებს. დაძაბულობას ზრდის ჭორები მკვლევარი პალმერ ელდრიჩის შესახებ, იგი ექსპედიციიდან ახალი უცხოპლანეტური ჰალუცინოგენით დაბრუნდა, რომელიც Can-D-ის გაუწევს კონკურენციას.
დედამიწის ნახევარსფეროები
მინი|300პქ|[[დედამიწა]] დედამიწის ნახევარსფეროები — გეოგრაფიაში და კარტოგრაფიაში ეწოდება დედამიწის ნახევარსფეროებს, რომელიც რამდენიმე ნაწილისაგან შედგება (ძვ. ბერძნ. ἡμισφαίριον – სფეროს ნახევარი).
ყველაზე ფართოდ გავრცელებული დანაყოფები განედისა და გრძედის გათვალისწინებით სრულდება:
აღმოსავლეთი-დასავლეთის დაყოფა განსაზღვრულია აგრეთვე კულტურული თვალსაზრისით.
ჩემი ბებია
„ჩემი ბებია“ — ქართული მხატვრული ფილმი, რომლის რეჟისორია კოტე მიქაბერიძე.
ფილმი გადაღებულია 1929 წელს, თუმცა მისი ჩვენება აკრძალული იყო 40 წლის განმავლობაში. 1976 წელს ფილმი აღადგინა რეჟისორმა ლეილა გორდელაძემ. ფილმი არის საბჭოთა ექსცენტრული კინოს მაგალითი და სატირულად გადმოსცემს ჯერ კიდევ ახალგაზრდა საბჭოთა სისტემის ცხოვრებას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1929 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები კატეგორია:სსრკ-ის მუნჯი ფილმები
კებრადილიასი (პუერტო-რიკო)
კებრადილიასი (Quebradillas) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე. მოიცავს 7 ბარიოსა და კებრადილიას-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:პუერტო-რიკოს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური ტერიტორია
Guf
ალექსეი დოლმატოვი (Алексе́й Долма́тов), უკეთ ცნობილი, როგორც Guf (გუფი) — რუსი რეპერი, ჯგუფ CENTR-ის თანადამფუძნებელი (Принцип-თან ერთად) და ყოფილი წევრი, ლეიბლ ZM Nation Records-ის დამფუძნებელი და ლეიბლ ЦАО Records-ის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. RMA-ს, RAMP-ისა და სხვა კონკურსების გამარჯვებული.
კარიერის დასაწყისი
ჰიპ-ჰოპის სამყაროში მან 2000 წელს, ჯგუფ Rolexx-თან ერთად შეაბიჯა, რომლის სახელწოდებაც მისი წევრების სახელისგან რომასა და ლიოშასგან წარმოსდგებოდა. ჯგუფში შესვლის შემდეგმ, ის გუფის სახელით გახდა ცნობილი.
თავის პირველი ტრეკი „Китайская стена“ გუფმა 19 წლის ასაკში დაწერა. კომპოზიციამ პირველად რადიო „2000“-ის ეთერში გაიჟღერა. მაგრამ ამას მოჰყვა დიდი შემოქმედებითი პაუზა, რაც ნარკოტიკებზე დამოკიდებულებით იყო გამოწვეული.
2002 წლიდან, გუფმა თავის სადებიუტო ალბომზე დაიწყო მუშაობა. ამავე წლიდან, სიმღერა „Свадьба“-სთან ერთად დაიწყო მისი თანამშრომლობა რეპერ Slim-თან, რომელიც იმ დროისათვის ჯგუფ „Дымовая завеса“-ს წევრი იყო.
ჯგუფ CENTR-ის შემადგენლობაში
250px|მინიატიურა|მარცხნივ|კონცერტი ლედოვის სასახლეში, 2009 წლის 19 სექტემბერი გააცნობიერა რა, რომ მეტი მოქმედება იყო საჭირო, 2004 წელს, კოლია პრინციპთან ერთად გუფმა ჯგუფი CENTR ჩამოაყალიბა. ამ შემადგენლობით ჯგუფმა პირველი დემო-ალბომი „Подарок“ გამოუშვა. მისი ტირაჟი სულ რაღაც 13 ეგზემპლარი იყო, რომელიც ახალ წელს მხოლოდ უახლოეს მეგობრებს წარუდგინეს.
2006 წელს გამოდის სიმღერა „Сплетни“. ამავე წელს, კომპანია Ren-TV-მ ნარკომანებზე მომზადებული დოკუმენტური ფილმისთვის „Drug Users“ ნაკლებცნობილი კომპოზიცია „Новогодняя“-ის კლიპი აიღო, რომელშიც Slim-ი მონაწილეობდა. გუფმა დუეტი ჩაწერა როსტოველ რეპერ ბასტასთან (Баста) — სიმღერა „Моя игра“.
2007 წლის აპრილში გამოდის ალბომი „Город дорог“. უკვე ოქტომბერში ჯგუფი CENTR უშვებს ალბომს „Качели“.
2008 წლის შემოდგომაზე, CENTR-მა Баста-სთან ერთად MTV Russia-ს მიერ დაწესებული პრემია RMA მოიპოვა ჰიპ-ჰოპის ნომინაციაში. .
2009 წლის აგვისტოში, რეპერ Slim-თან და Птаха-თან შეკამათების შემდეგ, გუფმა ჯგუფი CENTR დატოვა.
სქოლიო
კატეგორია:XXI საუკუნის რუსი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1979 კატეგორია:დაბადებული 23 სექტემბერი
NGC 7551
NGC 7551 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1864 წლის 3 ნოემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
Camponotus punctulatus imberbis
Camponotus punctulatus imberbis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
კარბალიო
კარბალიო  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლა-კორუნიის პროვინციის ბერგანტინიოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 186,09 კმ². მოსახლეობა — 31 429 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-კორუნიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლა-კორუნიის ქალაქები
Camponotus punctulatus hybridus
Camponotus punctulatus hybridus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ხახული
ხახულის მონასტერი — შუა საუკუნეების მონასტერი ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ტაოში, მდინარე თორთომისწყლის ერთ-ერთ გვერდითა ხეობაში, მდინარე ხახულისწყლის მარცხენა ნაპირზე (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). ტაძარში ამჟამად მოქმედებს მეჩეთი.
ისტორია
დააარსა დავით III კურაპალატმა (X საუკუნის II ნახევარი). თანდათან ხახულის მონიჯნავე მიწებზე ჩამოყალიბდა ხახულის თემი - ეკონომიურად დაწინაურებული რეგიონი (უფრო გვიანდელი ხანის ოსმალურ დოკუმენტებში ხახულის თემი "ხახოს ხეობად", ზოგჯერ კი "იშხანის" სახელით იხსენიება. აქ 100-მდე სოფელი და 30-მდე დამოუკიდებელი წვრილი აზნაური ითვლებოდა). ხახულში შეიქმნა მძლავრი ლიტერატურული კერა. აქ მოღვაწეობდნენ მწიგნობრები და კალიგრაფები: იოანე ხახულელი (X-XI სს.), დავით თბილელი (XI ს.) და სხვა. ყრმობის ჟამს ხახულში მიიღო სწავლა-განათლება გიორგი მთაწმიდელმა. ხახულის მონასტრის მდიდარი ბიბლიოთეკიდან ჩვენამდე მხოლოდ უმცირესმა ნაწილმა მოაღწია. XVI საუკუნეში ხახული ქართლის კათოლიკოსის საგამგებლოში შედიოდა. XVI საუკუნეშივე ოსმალეთის მიერ სამხრეთ საქართველოს ტერიტორიების დაპყრობის შემდეგ, ხახული მოსწყდა ქართულ სახელმწიფოებრივ და კულტურულ ცხოვრებას.
არქიტექტურა
ხახულის მონასტრის დიდი გუმბათოვანი ეკლესია, გეგმით ჯვრისებრი, წაგრძელებული ნაგებობაა, გუმბათი აფსიდის კუთხეებსა და 2 თავისუფლად მდგომ ბოძს ეყრდნობა. დასავლეთის მკლავი ბოძების ორი წყვილით სიგრძეზე სამ "ნავად" იყოფა. აღმოსავლეთის მკლავი დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ორივე მხარეს ასევე მცირე აფსიდებით დაბოლოებული თითო სათავსია. ტაძარი მდიდრულადაა მორთული ჩუქურთმებით. გუმბათის ყელი შემკულია გრეხილი შეწყვილებული ლილვებით და მათზე დაყრდნობილი თაღებით, სარკმელთა სათაურებიც მოჩუქურთმებულია. განსაკუთრებით გამოირჩევა სამხრეთ შეწყვილებული სარკმლის კომპოზიცია. სარკმლის თავზე ორი ფერის ქვით გამოყვანილი რადიალუღად გაშლილი სხივებია, ხოლო მათ ფონზე შეწყვილებული სარკმლის თაღებსშუა ჩასმულია არწივის ჰორელიეფური გამოსახულება. მთელი კომპოზიცია დაგვირგვინებულია ფართოდ გაშლილი დეკორატიული თაღით, რომლის ზედაპირი დაფარულია ჩუქურთმით. ტაძარი უხვად არის შემკული ჩუქურთმებით (დასავლეთი მკლავის წნულიანი სვეტისთავები და სხვა). შემორჩენილია ფერწერის ფრაგმენტები. ხახულის მონასტრის საგანძურში იყო ქართული ოქრომჭედლობის ღირსშესანიშნავი ნაწარმოები - XII საუკუნის ღვთისმშობლის კარედი ხატი, რომელიც შემდეგში ხახულის ხატის სახელით გახდა ცნობილი (დაცულია საქართველოს მუზეუმში). ტაძრის ირგვლივ, გალავნის შიგნით, რამდენიმე მცირე სამლოცველოა, რომელთაგან ერთი X საუკუნის დასასრულს განეკუთვნება.
სოფლის სხვა ეკლესიები
ხახულის სამონასტრო კომპლექსის აღმოსავლეთით ასიოდე მეტრში სოფელში დგას ორი მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია.
პირველი ეკლესია დაზიანებულია, შემოცლილი აქვს პერანგის კედლები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
ნაგვაბო (პუერტო-რიკო)
ნაგვაბო (Naguabo) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ვიკესის გასასვლელის დასავლეთით. მოიცავს 8 ბარიოსა და ნაგვაბო-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
აბჟაყვა
აბჟაყვა (Абжьаҟәа) ― სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ბესლეთის მარცხენა ნაპირზე. ბესლეთის თემის ცენტრი (სოფლები: ბესლეთი, ზემო ბირცხა, ქვემო ბირცხა). ზღვის დონიდან 3 მ, შავი ზღვიდან 5,5 კმ, სოხუმიდან 4 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1347 ადამიანი.
ისტორიული ძეგლები
აბჟაყვა ბესლეთის აფხაზური სახელწოდებაა. სიტყვა ორი ნაწილისაგან შედგება, სახელდობრ „აბჟა“ — რაც აფხაზურად ნახევარს ნიშნავს და „აყვა“ — ქალაქ სოხუმის აფხაზური სახელი. მაშასადამე აბჟაყვა აფხაზურად ნახევარ აყვას ე. ი. ნახევარ სოხუმს ნიშნავს.
აფხაზეთის არც ერთ სოფელში არაა იმდენი ისტორიული ძეგლი, რამდენიც აბჟაყვაში მოიპოვება. ზოგი მთგანი, როგორც მაგალითად XII საუკუნის ძეგლი ე. წ. ვენედიკური ხიდი მდინარე ბესლეთზე წარმოადგენს ხუროთმოძღვრების ნიმუშს.
მთა გვარდას სამხრეთ კალთაზე ყურადღებას იპყრობს თავისი შესანიშნავი აღნაგობით საშუალო ზომის კათედრალური ეკლესია, რომლის ნახევარი XIX საუკუნის 90-იან წლებში დაანგრიეს აბჟაყვის ახალი ეკლესიის ასაშენებლად. XX საუკუნის 40-იან წლებშია ნაპოვნი ტრაპიზონის იმპერიის XV საუკუნის ვერცხლის მონეტები, რომელიც სოხუმის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს გადაეცა. ამ ეკლესიას გარშემო დიდი გალავანი ჰქონდა. მის გვერდით დარჩენილია ერთი საკმაოდ დიდი ზომის ნანგრევი, რომელიც პალატის შთაბეჭდილებას ახდენს. სავარაუდოა რომ ის რამდენიმე სართულისაგან შედგებოდა. არქეოლოგიური გათხრების დროს კედლებთან ჩაკირული ქვევრები ნახეს. პალატის ნანგრევების ჩრდილოეთით არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს მრავალოთახიანი შენობის ნანგრევი.
ნაგებობათა თვისების მიხედვით, როგორც ზემოთ ჩამოთვლილი ნანგრევები, ისე დღემდე დაცული ბესლეთის ხიდი, ქართული ასომთავრული წარწერებით, და მის ქვემოთ ამგვარივე თაღიანი ხიდის ნანგრევები და ბოლოს მესამე ხიდის ბურჯები სრულად დანგრეული 1934 და 1936 წლებში მომხდარი წყალდიდობის შედეგად, აგრეთვე ნანგრევები გოგირდის წყაროების აბანოსი, რამდენიმე სააბაზანო განყოფილებით — სავარაუდოდ აშენებულნი უნდა იყვნენ ერთი და იმავე პერიოდში, სახელდობრ X-XII საუკუნეების დამლევამდე.
სქოლიო
კატეგორია:ბესლეთის თემის სოფლები
პლასა-დე-მაიო
მინი|მარჯვნივ|250პქ|პლასა-დე-მაიო პლასა-დე-მაიო (Plaza de Mayo) – მთავარი მოედანი ბუენოს-აირესში, არგენტინა. მას უერთდება იპოლიტო ირიგოიენის, ბალკარსეს, რივადავიისა და ბოლივარის ქუჩები.
მოედნის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს არგენტინის პრეზიდენტის რეზიდენცია კასა-როსადა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არგენტინის არქიტექტურა
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
2018 წლის მონაცემებით თურქეთში იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის 18 ძეგლია.
სტატისტიკა
იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 1092 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 1,6 % თურქეთის ძეგლებია. 18 ძეგლიდან 16 თურქეთის აზიურ ნაწილშია, 2 კი - ნაწილობრივ ევროპაში, ნაწილობრივ აზიაში.
8 მათგანი ადამიანის გენიის შედევრია (კრიტერიუმი I), 2 კი ბუნების ქმნილებაა (კრიტერიუმი VII).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთი კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში თურქეთი
კასა-როსადა
მინი|მარჯვნივ|250პქ|კასა-როსადა – არგენტინის პრეზიდენტის სამუშაო რეზიდენცია კასა-როსადა (La Casa Rosada; ვარდისფერი სახლი) — არგენტინის პრეზიდენტის ოფიციალური რეზიდენცია. მდებარეობს ბუენოს-აირესის ცენტრში, პლასა-დე-მაიოს მოედნის აღმოსავლეთ ნაწილში. ეს არის პრეზიდენტის სამუშაო ადგილი, ხოლო საცხოვრებლად იყენებენ ქალაქის გარეუბანში მდებარე კვინტა-დე-ოლივოსის სახლს.
ჯერ კიდევ 1594 წელს ამ ადგილზე მდებარეობდა ხუან-ბალთაზარ ავსტრიელის ფორტი. 1713 წელს მის ნაცვლად სან-მიგელის ციხესიმაგრე ააშენეს, რომელიც ესპანეთის კოლონიალური მთვარობის რეზიდენციად იქცა. 1825 წელს პრეზიდენტ ბერნარდინო რივადავიას ბრძანებით ციხესიმაგრე გააფორმეს ნეოკლასიკური სტილის შესაბამისად და 1857 წლამდე იქ მდებარეობდა ბუენოს-აირესის მთავრობის რეზიდენცია. 1857 წელს პრეზიდენტმა ხუან ხოსე დე ურკისამ გასცა ბრძანება მისი დანგრევისა და მის ადგილზე საბაჟოს შენობის აგების შესახებ. ახალი შენობა ააგეს იტალიურ სტილზე და გახდა ქალაქის ყველაზე დიდი ნაგებობა.
ამჟამად სასახლის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა მოქმედი ქვეყნის მეთაურის სამუშაო კაბინეტი, რომელიც პირველი პრეზიდენტის რივადავიას სახელობისაა. ასევე საინტერესოა ბიუსტების დარბაზი, სადაც წარმოდგენილია ლეგიტიმურად არჩეული ყველა პრეზიდენტის ბიუსტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არგენტინის არქიტექტურა კატეგორია:სასახლეები კატეგორია:ოფიციალური რეზიდენციები
კორისტანკო
კორისტანკო  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლა-კორუნიის პროვინციის ბერგანტინიოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 140 კმ². მოსახლეობა — 5950 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-კორუნიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლა-კორუნიის ქალაქები
NGC 7553
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
მუჰაჯირობა
მუჰაჯირობა — კავკასიის მკვიდრი მოსახლეობის იძულებით გადასახლება, ძირითადად, ოსმალეთის იმპერიაში XIX საუკუნეში. ისლამურ ქვეყნებში ამ არაბული წარმომავლობის სიტყვას უფრო ზოგადი მნიშვნელობა აქვს — „გადასახლება, ემიგრაცია, გაქცევა“. კავკასიაში მუჰაჯირობის ცნების უფრო კონკრეტული შინაარსი ეპოქის ისტორიული მოვლენებით არის განპირობებული და, უპირველესად, რუსეთ-ოსმალეთის ომებისა თუ კავკასიის ასწლიანი ომის მომყოლ მასობროვ გადასახლებებს უკავშირდება. მუჰაჯირობას მრავალი ფაქტორი განაპირობებდა. ის იყო მაშინდელი მსოფლიოს პოლიტიკის ნაწილი. მკვიდრი მოსახლეობის საბედისწეროდ, ამ საკითხთან დაკავშირებით ორ დაპირისპირებულ ძალას შორის თანხმობა სუფევდა: მასობრივი გადასახლება ორივე იმპერიის, რუსეთისა და ოსმალეთის ინტერესებში შედიოდა.
ემიგრაციის პროცესის დაჩქარებისა და გადასახლებულთა რაოდენობის გაზრდის მიზნით რუსეთის ხელისუფლება შესაბამის პირობებს ქმნიდა: ადგილობრივ მოსახლეობას ულტიმატუმებს უყენებდა, თესავდა შიშს, აოხრებდა ადგილობრივ საცხოვრებელ გარემოს, ქმნიდა კავკასიის ხალხებში უპერსპექტივობის განწყობას, ართულებდა და ამძიმებდა საგადასახადო პოლიტიკას, რაც აისახებოდა მკვიდრი მოსახლეობის ეკონომიკურ მდგომარეობაზე, უგულებელყოფდა მაღალი წოდების პრივილეგიებს, ფართო გასაქანს აძლევდა ახლად შემოერთებულ მხარეში მრავლად დანიშნულ წვრილ მოხელე-ჩინოვნიკთა თვითნებობას, რომლებიც ხშირად პირდაპირ მოუწოდებდნენ ხალხს დაეტოვებინათ თავიანთი ტერიტორიები და უცხო ქვეყანაში გადახვწილიყვნენ. გადასახლების მეტად აქტიურ პროპაგანდას ეწეოდა ოსმალეთის იმპერიაც. გადასახლებულთა სახით იგი ხომ მაღალი სამეურნეო კულტურით გამორჩეულ მშრომელ, ერთგულ და მებრძოლი ბუნების მქონე მოსახლეობას მიიღებდა.
მნიშვენლოვან როლს თამაშობდა რელიგიური ფაქტორი. XIX საუკუნის ქართული პრესა არაერთგზის განიხილავს პროპაგანდული ხასიათის ქადაგებათა შინაარს. რელიგიური მოხელეები და პროპაგანდისტები დაბეჯითებით ირწმუნებოდნენ, რომ ყოველი მაჰმადიანი, რომელიც რუსის ურჯულო ხელმწიფისა და კანონების მფარველობაში დარჩებოდა, სულითა და ხორცით წარწყმდებოდა, ამიტომ ისინი უნდა ოსმალეთში, აღთქმულ მიწაზე გადასახლებულიყვნენ, სადაც, უეჭველია, თავდაპირველად ბევრ გაჭირვებას, შიმშილს, სიცივეს და სხვა უბედურებას გადაიტანენ, მაგრამ ეს ტანჯვა ხორციელი იქნება და სულის მაცხონებელიო.
კავკასიიდან ანატოლიაში გადასახლდნენ მუსლიმანი ჩერქეზები, უბიხები, ნოღაელები, ჩეჩნები, ინგუშები, დაღესტნელები, აფხაზები და მათ შორის, ქართველების მნიშვნელოვანი ნაწილი.
მუჰაჯირობამდელი ისტორიული მოვლენები
კავკასიის თავისუფალი ტომები, ვერ ეგუებოდნენ დამპყრობლურ პოლიტიკას და იბრძოდნენ თავიანთი მიწის დასაცავად. კავკასიელთა შეუვალობის გამო, რუსეთის იმპერია იძულებული გახდა კავკასიაში ბრძოლის ტაქტიკა შეეცვალა. მეფის რუსეთმა მეტად ორგანიზებული კოლონიური პოლიტიკის გატარება დაიწყო. ჩრდილოეთ კავკასიაში კოლონიზაცია კაზაკების მეშვეობით განხორციელდა. ნიკოლოზ I (1825-1855 წწ.) სავსებით იზიარებდა კავკასიაში კოლონიური პოლიტიკის გატარების აუცილებლობას. 1844 წლის ბოლოს ნიკოლოზ I კავკასიაში მეფისნაცვლობა შემოიღო და კავკასიის კორპუსის მთავარსარდლად გრაფი მიხეილ ვორონცოვი დანიშნა. 1845 წლიდან რუსეთის სარდლობამ ბრძოლის ტაქტიკა შეცვლა, დაიწყო ტყეების გაჩეხვა, გზების გაყვანა, სიმაგრეებისა და გამაგრებული ხაზების აგება, რაც მთიელებს აიძულებდა დატოვებინათ ვაკე ადგილები და მთების სიღრმეში შესულიყვნენ. მიხეილ ვორონცოვის საქმიანობა მიმართული იყო მხარის კოლონიზაციისა და კავკასიელი მთიელების სრული დამორჩილებისკენ.
1860 წლის შემოდგომიდან კავკასიის დამორჩილების მთავარ საშუალებად მიიჩნიეს სამხედრო კოლონიზაცია. მანამდე კავკასიელი მთიელების წინააღმდეგ ეწყობოდა ექსპედიციები, ამარცხებდნენ მათ, იმორჩილებდნენ, მაგრამ შემდეგ კვლავ იბრძოდნენ თავისუფლებისთვის რუსების წინააღმდეგ. ეს იწვევდა ჯარისკაცთა დიდ მსხვერპლს და ქვეყანა დაუმორჩილებელი რჩებოდა. ამიერიდან გადაწყდა შეეწყვიტათ უშედეგო სამხედრო ექსპედიციები და შედგომოდნენ მთის სისტემურ დასახლებას კაზაკთა სტანციებით, ხოლო კავკასიელი მთიელები გადაესახლებინათ თურქეთში.
ყირიმის ომის (1853-1856 წწ.) შემდეგ დაიწყო ჩრდილო კავკასიის მოსახლეობის მასიური გადასახლება ოსმალეთის იმპერიაში. არასრული მონაცემებით, სამშობლო ამ პერიოდში (1858-1864 წწ.) ნახევარი მილიონიდან 900 ათასამდე ადამიანმა დატოვა. გადასახლება კავკასიელთათვის ტრაგიკულად წარიმართა: მათი უმეტესობა გემების მოლოდინში და მგზავრობისას დაიღუპა. მიგრანტთა დიდი რაოდენობის გამო ოსმალეთის მესვეურებმა მუჰაჯირთა დროული დაბინავება ვერ შეძლეს, რასაც სავალალო შედეგები მოჰყვა. სიტუაციას კიდევ უფრო ართულებდა ქოლერა, რომელიც ჭირივით მოედო მუჰაჯირებს. 1864 წლის 21 მაისს მრავალწლიანი კავკასიის ომი (1817-1864 წწ.) დასრულებულად გამოცხადდა.
რუსეთის მიერ ჩრდილო-აღმოსავლეთ კავკასიის დაპყრობის შემდეგ, ცარიზმის წინააღმდეგ ბრძოლას განაგრძობდნენ დასავლეთ კაკვკასიის მთიელები. ამიტომ რუსეთის მთავრობამ ამ მხარეში გადმოისროლა კავკასიის არმიის 200 ათასიანი ძირითადი ნაწილები. ალექსანდრე II (1855-1881 წწ.) სარდლობისგან მოითხოვდა, რომ კავკასიის ომი, რომლიც უზარმაზარ სახსრებს მოითხოვდა, მალე დაემთავრებინათ. რუსეთის მიერ ჩრდილო-აღმოსავლეთ კავკასიის დაპყრობამ და შამილის დანებებამ დიდი გავლენა მოახდინა დასავლეთ კავკასიის მთიელ ტომებზე. 1859 წელს რუსებს დამორჩილდნენ აბაძეხები. დანებდა დასავლეთ კავკასიის მთიელთა ერთ-ერთი მეთაური, აბაძეხების წინამძღოლი მუჰამედ ემინი. 1860 წელს იანვარში რუსებს დამორჩილდნენ და თურქეთისკენ დაიძრნენ ნათხვაჯები, მახვაშები, ბესლენეები. ზაფხულში ამოიწურა აბაზა თემებისათვის მოსაფიქრებელი ვადა და ბაშილბაები, ბაღები, ბარაყაელები, ყიზილბეკები, თამები, შახგირეების ნაწილი მათთვის დანიშნულ დროს ოსმალეთში გადასახლდნენ. ამდენად, ვრცელი მხარე მდინარე ბელაიასა და მდინარე ლაბას შორის მთლიანად გაიწმინდა მთიელებისგან. მაგრამ ბრძოლას აგრძელებდნენ ჩერქეზული ტომები და სამშვიდობო მოლაპარაკებები ჯიქებთან, უბიხებთან, შაფსუღებთან უშედეგოდ დასრულდა. შემდეგ, გადასახლების პროცესმა მოიცვა დასავლეთ კავკასია, სადაც კულმინაციას 1863-1864 წლებში მიაღწია. დასავლეთ კავკასიის ტომები: მრავალრიცხოვანი ადიღეელები (ჩერქეზები), უბიხები, აბაზები, ყუბანისპირელი ნოღაელები, ყარაჩაელები ოსმალეთში გადასახლდნენ. აღსანიშნავია, რომ ცენტრალური და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კავკასიიდან ხალხის შედარებით მცირე რაოდენობა გადასახლდა, რადგან დაღესტან-ჩეჩნეთისთვის ოსმალეთი შორს იყო. კავკასიელ მთიელთა ძალდატანებითი გადასახლება თურქეთში, რუსეთის მიერ კავკასიელ მთიელთა მიმართ გატარებული გენოციდის პოლიტიკის გაგრძელება იყო. კავკასიელი მუჰაჯირები მიდიოდნენ ზღვით ან ხმელეთით.
გადასახლების პროცესში დგებოდა მუჰაჯირთა სიები სოფლების მიხედვით, ოჯახის თავკაცთა სახელისა და გვარის მითითებით, ოჯახის წევრთა რაოდენობის (ქალთა, კაცთა) ჩვენებით. სია რუსულ ენაზეა შედგენილი გაკრული ხელით. სიის ზოგიერთი ადგილის წაკითხვა გაძნელებულია. ამასთან, ერთი და იგივე სახელი და გვარი ზოგჯერ სხვადასხვაგვარადაა ჩაწერილი, ზოგჯერ დამახინჯებულია სოფლების სახელებიც, ვინაიდან ჩრდილო კავკასიური ენების ფონემების სიზუსტეს რუსული ენა ვერ გადმოსცემდა.
ჩერქეზთა მუჰაჯირობა
ჩერქეზები რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ 1763 წლიდან 1864 წლამდე იბრძოდნენ. ეს ომი კავკასიის ასწლიანი ომის სახელითაა ცნობილი.
1861 წლის სექტემბერში, კავკასიაში, საომარი მოქმედებების ზონაში ჩავიდა ალექსანდრე II, რომელსაც შეხვდნენ დასავლეთ კავკასიელ მთიელთა წარმომადგენლები. ადიღეელების სახელით მათ იმპერატორს სთხოვეს მიეღოთ ისინი ქვეშევრდომებად და თავიანთ მიწა-წყალზე დაეტოვებინათ, მაგრამ იმპერატორის გადაწყვეტილება კატეგორიული და რადიკალური რჩებოდა: ჩერქეზებს ერთი თვე ეძლეოდათ მოსაფიქრებლად: ან გადასახლებულიყვნენ ყუბანისპირა დაბლობებზე, სადაც სამუდამო მფლობელობაში მიიღებდნენ მიწებს, შეინარჩუნებდნენ თავიანთ სახალხო მოწყობასა და სასამართლოს ან ოსმალეთში გადასახლებულიყვნენ. მთიელებმა არ მიიღეს იმპერატორის წინადადება და ომი კვლავ განახლდა. 1862 წლის ივნისში ჩერქეზულმა ტომებმა, აბაძეხებმა და შაფსუღებმა ერთხელ კიდევ სცადეს რუსეთის ჯარების შეჩერება. მათ დასახმარებლად 5 ათასი უბიხიც მივიდა. ივნის-ივლისში სასტიკი ბრძოლები გაიმართა, მაგრამ მთიელები კვლავ დამარცხდნენ.
1863 წლის დასაწყისში რუსეთის ჯარებმა საბოლოოდ მოაქციეს ბლოკადაში აბაძეხები. მძიმე მდგომარეობაში ჩავარდნილი აბაძეხები შეეცადნენ მოლაპარაკებოდნენ რუსებს, მაგრამ სარდლობამ მათაც იგივე ულტიმატუმი წაუყენა. მათ სამშობლოს დატოვება არ სურდათ, მაგრამ აპრილში რუსები შეიჭრნენ აბაძეხების მიწა-წყალზე. როცა აბაძეხებმა ნახეს, რომ რუსეთის ჯარს უკან მოჰყვებოდა რუს მოახალშენეთა ურიცხვი ტრანსპორტი და ისინი მათ სახლებს იკავებდნენ, სულიერად სრულებით დაეცნენ, რადგან მიხვდნენ, რომ მათ ერთადერთი გზა დარჩენოდათ - ოსმალეთში წასვლა. 1864 წლის თებერვალში აბაძეხების ნაწილი ოსმალეთში გადასახლდა, ხოლო ნაწილი - მდინარე ბელაიას ქვემო წელზე.
რუსები შეტევას აწარმოებდნენ შავი ზღვის სანაპირო ზოლშიც შაფსუღების წინააღმდეგ. 1864 წლის ოქტომბრის ბოლოს ტრაპიზონში დასახლდნენ გამოქცეული შაფსუღები და დაიწყო დასავლეთ კავკასიის მთიელთა მცირე ნაკადებით ოსმალეთის იმპერიაში გადასახლება. 1864 წლის ივლისში რუსებმა ფსხუ დაიკავეს. ფსხუელთა ნაწილი, 105 ოჯახი ჩრდილოეთ კავკასიაში, მდ. ყუმას ხეობაში გადასახლდა, ხოლო დიდი ნაწილი ოსმალეთში წავიდა. 1864 წლის ზაფხულში ოსმალეთში გადასახლდა 20 000 ჯიქი და 5000 ფსხუელი.
ჩერქეზთა დეპორტაცია გენერალ ევდოკიმოვს დაევალა. მის მიერ 1864 წლის 21 ივლისს წარდგენილი ანგარიშის თანახმად, დასავლეთ კავკასიიდან ოსმალეთში გადასახლდა 418 ათასი სული, ხოლო ყუბანსა და ლაბაზე დაახლ. 90 ათასი სული. გადასახლების პროცესი გრძელდებოდა 1865 წელსაც. შავი ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე თითქმის არ დარჩნენ ადიღეელები და აბაზები. ოფიციალური მონაცემებით, დასავლეთ კავკასიიდან ოსმალეთში თითქმის 470 ათასი ადამიანი გადასახლადა, თუმცა ეს ციფრი, გარკვეულწილად, შემცირებულია.
მუჰაჯირების უმეტესი ნაწილი გადასახლების დროს გზაში დაიღუპა. ოსმალეთის იმპერია ვერ უმკლავდებოდა მიგრანტთა შედინებას, ხშირად საცხოვრებელი ადგილის გარეშე დარჩენილი მუჰაჯირები შიმშილითა და გაგვრცელებული დაავედებით იღუპებოდნენ. ჩერქეზები ძირითადად თურქეთის სამ პროვინციაში: ტრაპიზონში, სამსუნსა და სტამბოლში დაასახლეს.
დემოგრაფიული ცვლილებები
კავკასიის დემოგრაფიული სიტუაცია მუჰაჯირთა გადასახლების შემდეგ საგრძნობლად შეიცვალა. ქვემოთ, მოყვანილი მონაცემებიდან ჩანს, როგორ განსხვავდება ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში მცხოვრებ ეთნოსთა რიცხვი რუსეთ-კავკასიის ომის დასრულებიდან 5 წლის შემდეგ.
მიუხედავად იმისა, რომ მუჰაჯირობამ ყველაზე მეტად ჩერქეზები დააზარალა, დეპორტაციამ სერიოზულად იმოქმედა რეგიონის  სხვა ხალხზეც. 1865 წელს დაახლოებით ინგუშების 80 %-მა დატოვა ინგუშეთი და შუა აღმოსავლეთში გადასახლდა. აგრეთვე, ბარის ჩეჩენთა დიდი რაოდენობაც გაასახლეს. აფხაზთა 80 %-ზე იმოქმედა მუჰაჯირობამ და ქართველ მუსლიმანთა 50 % გადასახლდა სამშობლოდან. ჩრდილოეთ კავკასიის თურქულენოვანი მოდგმის ხალხი ბალყარელები და ყარაჩაელები  მუჰაჯირობას დიდად არ დაუზარალებია.
ნოღაელთა მუჰაჯირობა
ოფიციალური წყაროების ცნობით, 1859-1869 წლებში კავკასიიდან ოსმალეთში გადასახლებულთა შორის 70 000 ნოღაელი იყო. 1857 წელს ერთ-ერთი რუსი მაღალჩინოსანის ჩანაწერებში ჩანს, რომ ყუბანელი ნოღაელები ოსმალეთში გადასახლდენ. კავკასიის მცხოვრებთაგან სწორედ ყუბანელი ნოღაელები იყვნენ პირველნი, რომლებიც ოსმალეთში წავიდნენ. ყუბანელ ნოღაელებს მალე სტავროპოლის გუბერნიაში მცხოვრები კალაუსო-საბლინის და ედისანის საპრისტავოს ნოღაელებიც შეუერთდნენ. შექმნილი მდგომარეობის გამო ნოღაელებმა ვეღარ შეძლეს თავიანთ სამკვიდროში დარჩენა. ისინი მუჰამედის საფლავის მოლოცვას იმიზეზებდნენ და სტავროპოლის გუბერნიის ადმინისტრაციას მექაში წასასვლელად საზღვარგარეთის პასპორტებს სთხოვდნენ. კავკასიის ადმინისტრაციამ იცოდა, რომ მოსახლეობას სინამდვილეში ოსმალეთის იმპერიაში მუდმივ საცხოვრებლად დარჩენა სურდა. სტავროპოლის გუბერნიის მმართველმა მიმართა კავკასიის სამეფისნაცვლო ადმინისტრაციას, რომ ამ ხალხისთვის წასვლის უფლება მიეცათ. მოხელე აღნიშნავდა, რომ ეს ხელს შეუწყობდა რუსეთის დამკვიდრებას  კავკასიაში, რადგან, გარდა იმისა, რომ ამ ხალხის მიწა სტრატეგიულად მნიშვნელოვან საკვანძო ადგილს წარმოადგენდა  და გუბერნიის მხარეებს ერთმანეთთან აკავშირებდა, ნოღაელები რუსეთის მიმართ მტრულ მოქმედებებშიც იყვნენ შემჩნეული, რადგანაც ისინი თავშესაფარს აძლევდნენ ყაბარდოელებს, რომლებიც რუსეთის ჯარის ნაწილებზე ახორციელებდნენ თავდასხმებს. ყოველივე ამის გამო მიზანშეწონილი იქნებოდა ამ ტერიტორიაზე რუსი ეროვნების მოსახლეობის დასახლება.
გადასახლების მსურველთათვის წესები შეიმუშავა კავკასიის მეფისნაცვალმა ალექსანდრე ბარიატინსკიმ. კავკასიის ხაზის მარჯვენა ფრთის უფროსმა გენერალ- ლეიტენანტმა ფილიპსონმა მუჰამედის საფლავის მოსალოცად წამსვლელებისთვის ბრძანება გასცა. ყველა მუჰაჯირი ვალდებული იყო საზღვარგარეთ წასვლამდე მომდევნო 3 წლის გადასახადები გადაეხადა; ნოღაელთა მუჰაჯირობაში წასვლას ართულებდა გადასახადების საკითხი. რუსეთის ხელისუფლება ამ საკითხში დათმობაზე წავიდა და გადაწყვიტა, რომ მათ წასვლის წინ მხოლოდ ერთი წლის გადასახადები გადაეხადათ. 1859 წლის აგვისტო-სექტემბერში ნოღაელების 2 000 ოჯახი ოსმალეთში გადასახლდა. დანარჩენები სამშობლოს დატოვებას არ აპირებდნენ. ამან რუსეთის ხელისუფლება შეაშფოთა.
სტავროპოლის გუბერნატორმა ამის შესახებ კავკასიის მეფისნაცვალ ალექსანდრე ბარიატინსკის მისწერა. ბრიანჩანინოვის აზრით, საჭირო იყო აღნიშნული ხალხი მშობლიური ადგილებიდან აეყარათ და დიდ, 300 კომლიან აულებად ყალმუხეთის სტეპებში: მდინარეების დიდი კუგულტისა და კომულას მიდამოებში, უფრო ზუსტად კი იმ მიწებზე დაესახლებინათ. იმის გამო, რომ ხალხში მღელვარება არ დაწყებულიყო, ყოველივე ეს მათთვის უნდა განეცხადებინათ, როგორც რუსეთის ხელისუფლების მიერ გაღებული განსაკუთრებული გულმოწყალება ოსმალეთში მათი გადასახლების სანაცვლოდ. სტავროპოლის გუბერნატორს ეჭვი არ ეპარებოდა, რომ ნოღაელები ამაზე არ დათანხმდებოდნენ და ყველანი უკლებლივ ოსმალეთში გაემგზავრებოდნენ.
ი. ბენტკოვსკის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემებით, 1859 წელს ოსმალეთში გადასახლდა კალაუსო-საბლინისა და ბეშთა-კუმის საპრისტავოებიდან 8 046 (დარჩა 9 428), კალაუსო-ჯემბულუკოვიდან 2 067 (დარჩა 18 586). ნოღაელთა ოსმალეთში გადასახლება მომდევნო პერიოდშიც გაგრძელდა. ოსმალეთიდან ნოღაელთა მხოლოდ მცირე ნაწილი დაბრუნდა. 1862 წლის სექტემბერში ყუბანის ჯარების უფროსი გენ. ადიუტანტი ევდოკიმოვი წერდა:
უბიხთა მუჰაჯირობა
1861 წლის ივნისში მდ. სოჩის ხეობაში უბიხების ინიციატივით შეიკრიბნენ დასავლეთ კავკასიის მთიელ ტომთა წარმომადგენლები. მათ გადაწყვიტეს შეექმნათ მტკიცე კავშირი, ხოლო სამართავად აირჩიეს 15 პირისგან შემდგარი საბჭო, რომელსაც მეჯლისი ეწოდა. მთიელები არ დაკმაყოფილდნენ შინაგანი ორგანიზაციის მოწყობით. ისინი ცდილობდნენ მოეპოვებინათ თურქეთისა და ინგლისის დახმარება. აგვისტოში მეჯლისის წევრებმა, უბიხების წინამძღოლმა   კერენტუხ ბერზეკმა და იზმაილ ბარაყაი-იფა ძიაშმა წერილით მიმართეს ინგლისის კონსულს სოხუმში დიკსონს,  სთხოვეს მთავრობისათვის ეცნობებინა რუსეთის ჯარის მიერ კავკასიელი ტომების წინააღმდეგ მიმართული აგრესიის შესახებ და გამოსარჩლებოდნენ.
1862 წლის დამდეგს რუსეთის ჯარები კავკასიონის ქედის ძირში, უბიხების მიწა-წყალთან სულ ახლოს გამოჩნდნენ, რაც მეჯლისის საგანგებო შეკრების მიზეზი გახდა. 1862 წლის მიწურულს მთიელთა დეპუტაცია პოლონელ რევოლუციონერთან, დასავლეთ კავკასიის მთიელების გვერდით მებრძოლ თეოფილ ლაპინსკისთან ერთად ლონდონში წარუდგა ინგლისის პრემიერ-მინისტრს ლორდ პალმერსტონს და რუსეთის აგრესიის წინააღმდეგ დახმარება სთხოვა, რაზეც უარი მიიღეს.
1864 წლის თებერვალში რუსეთის ჯარებმა შავი ზღვის სანაპირო ზოლში საომარი მოქმედებების პარალელურად დაიწყეს კავკასიის ქედის გადალახვა, უბიხეთისა და ჯიქეთის სანაპიროს რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ძალების ხომალდებიც მიადგენ. ვ. გეიმანის სარდლობით კავკასიონის ქედი გადალახა, მდ. ტუაფსეს ხეობაში გადავიდა და შავი ზღვის სანაპირო ზოლის გაწმენდას შეუდგა. გეიმანმა დაამარცხა შაფსუღები და 25 მარტს მდ. სოჩის შესართავთან ყოფილი რუსული სიმაგრე ნავაგინსკი დაიკავა.
საქართველო
მუჰაჯირობა შეეხო 80 000-მდე აფხაზსა და 150 000-მდე ქართველ მუსლიმანს აჭარიდან და სამცხე-ჯავახეთიდან. XIX საუკუნეში ხსენებული იმპერიების ასპარეზად საქართველოც იქცა. ისტორიული სამხრეთ საქართველოს მოსახლეობამ აყრა-გადასახლების ტკივილი მანამდეც არაერთხელ იწვნია, მაგრამ მუჰაჯირობა ყველაზე მასობრივი და ტრაგიკული იყო. გადასახლების პირველი დიდი ტალღა 1828-1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომს მოჰყვა, აფხაზთა მუჰაჯირობა 1867 წელს - მეორე ტალღა იყო, 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდგომი გადასახლება — მესამე.
ისტორიული სამხრეთ საქართველოდან გადასახლებული მუჰაჯირების უმრავლესობა მუსლიმი ქართველი იყო. მათი შთამომავლები თანამედროვე თურქეთის თითქმის ყველა მხარეში მკვიდრობენ, მაგრამ ყველაზე მეტად შავიზღვისპირეთისა და მარმარილოს ზღვის რეგიონებში. ქართველ მუჰაჯირთა შთამომავლებმა, უმეტეს შემთხვევაში, იციან საკუთარი წარმომავლობის, ფესვების შესახებ და ინარჩუნებენ იდენტობას.
სამცხე-ჯავახეთი
1828-1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ, ადრიანოპოლის ზავით, რუსეთმა მიიღო ახალციხისა და ახალქალაქის მაზრები (სამცხე-ჯავახეთი, ფოცხოვი და პალაკაციო), ზავის მე-13 მუხლის თანახმად, მოსაზღვრე ტერიტორიების მოსახლეობას 18 თვის განმავლობაში გადასახლება-გადმოსახლების უფლება მიეცა. თურქეთში გადასახლდა დაახლოებით 75 ათასი ქართველი მუსლიმი. მუჰაჯირობის ამ ტალღის კვალი თანამედროვე თურქეთში ძნელად იძებნება. როგორც ჩანს, გარდა ოსმალეთის შიდა რეგიონებისა, სამცხე-ჯავახეთიდან ლტოლვილთა ნაწილი მაინც მახლობელ პროვინციებში დასახლდა. ამ აზრს განამტკიცებს ისიც, რომ XIX საუკუნის 30-იანი წლების აჭარა-ქობულეთის და საზოგადოდ ჭოროხის აუზის მოსახლეობაში დასტურდება ფენა, რომელიც ოფიციალურად იწოდებოდა ახალციხელ მუჰაჯირებად. კერძოდ, 1835 წელს ჩატარებული მოსახლეობის აღწერის მასალებში „ახალციხელი მუჰაჯირებიც“ არიან მოხსენიებული. ქართულ გარემოში დასახლებულნი შეინარჩუნებდნენ ქართულ იდენტობას, მაგრამ, როგორც, ჩანს არაქართულ გარემოში დასახლებულნი საკუთარ მიწა-წყალს მოწყვეტილი მესხები საბოლოოდ კარგავდნენ კავშირს წინაპრებთან და ასიმილაციას განიცდიდნენ. ესაა, ალბათ უმთავრესი მიზეზი იმისა, რომ თანამედროვე თურქეთში მესხ მუჰაჯირთა კვალი ძალიან ძნელად იძებნება, თუმცა არის ვარაუდი, რომ შავშეთ-კლარჯეთის მოსახლეობის ის ფენა, რომელილიც თავს „ახისხადან მოსულებს“, ახალციხელ თურქებს უწოდებს, ნაწილი მაინც, სწორედ ასიმილირებული ქართველების შთამომავალია. სამწუხაროდ, დღეს ძველი რეალობის სურათის აღდგენა შეუძელებელია.
აფხაზეთი (1867)
აფხაზთა პირველი მასობრივი გადასახლება 1867 წელს განხორციელდა, მას შემდეგ, რაც რუსეთმა დასავლეთ კავკასიის დაპყრობით დაასრულა რუსეთ-კავკასიის ომი, 1864 წელს გააუქმა აფხაზეთის სამთავრო და იქ რუსული მმართველობა შემოიღო. 1867 წელს სამშობლო დაახლოებით 20 ათასმა აფხაზმა დატოვა. მეორე მასობრივი გადასახლება 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის მსვლელობისას, 1877 წლის აგვისტოში განხორციელდა, როცა თურქეთში დაახლოებით 30 ათასი აფხაზი გადასახლდა. გადასახლების ცალკეული შემთხვევები შემდეგ პერიოდშიც იყო. მუჰაჯირი აფხაზები როგორც ოსმალეთის შიდა პროვინციებში, ასევე განაპირას, სამშობლოსთან ახლოს სახლდებოდნენ.
XIX საუკუნის 60-იან წლებში აფხაზთა ერთი ჯგუფი, დაახლოებით 2000-მდე ოჯახი დასახლდა აჭარაში. აჭარის აფხაზური მოსახლეობა კიდევ უფრო გაიზარდა 1877 წელს, ასევე XIX საუკუნის 80-იან წლებში, როცა ოსმალეთიდან მობრუნებულ აფხაზთა ოჯახებს რუსეთის ხელისუფლებამ აფხაზეთში დაბრუნების უფლება არ მისცა.
აღსანიშნავია ისიც, რომ აჭარაში მცხოვრები აფხაზების ნაწილი 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ სამხრეთ საქართველოში დაწყებულ მასობრივ მუჰაჯირობის პროცესში ჩაერთო და აჭარლებთან, შავშელებთან თუ კლარჯებთან ერთად თურქეთის შიდა პროვინციებში გადასახლდა (დღესაც არის მათი კვალი თურქეთში აფხაზ მუჰაჯირთა შთამომავლებს შორის). მუჰაჯირობის შემდეგ თითქმის მთლიანად გაუკაცრიელდა ჩრდილო-დასავლეთი და ცენტრალური აფხაზეთი, დაცარიელდა ქვეყნის მთიანი მხარეები: წებელდა, დალი, ფსხუ. ეს პროცესი არ შეხებია მხოლოდ სამურზაყანოს.
აჭარა
1877-1878 წლების ომის შემდეგ, ბერლინის ტრაქტატის ძალით, რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში მოექცა ბათუმისა და ყარსის ოლქები (აჭარა, შავშეთი, კლარჯეთი, კოლა, არტაანი, ტაოს ნაწილი). მთელი ეს ტირიტორია დაექვემდებარა კავკასიის არმიის მთავარსარდალს, როგორც სამხედრო, ასევე ადმინისტრაციულ საქმეებში.
ახლადშექმნილი ოლქი ერთ სანავსადგურო ქალაქად (ბათუმი) და სამ ოკრუგად (ბათუმის, ართვინის, აჭარის) დაიყო. შექმნილი ვითარება მოსახლეობისთვის უაღრესად რთული აღმოჩნდა. ამის ნათელი დასტური მუჰაჯირობაა. მოსახლეობის დიდი ნაწილი მაშინვე გაიხიზნა ოსმალეთის შიდა პროვინციებში არა მხარეთა სპონტანური გადაწყვეტილების ან მოსახლეობის საომარ მოქმედებათა ზონიდან თავის გარიდების გამო, არამედ ეს იყო ორი დიდი იმპერიის მიერ ცივი გონებით განსჯილი და თავისივე ინტერესების შესაბამისად მიღებული გადაწყვეტილება.
1878 წლის 19 თებერვალს (3 მარტს) რუსეთ-ოსმალეთს შორის სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების 21-ე მუხლის თანახმად, რუსეთის გამგებლობაში მოქცეული ტერიტორიების მოსახლეობას 3 წლის ვადაში თავისუფალი მიგრაციის უფლება ეძლეოდა. ბერლინის კონგრესმა (1878 წლის ივნისი-ივლისი) სან-სტეფანოს ზავის ბევრი დეტალი გადააჯგუფა, მაგრამ ხსენებული მუხლის მიმართ პრეტენზია არცერთ მხარეს გამოუთქვამს. შესაბამისად, 1879 წლის 27 იანვარს (8 თებერვალს), სტამბოლში რუსეთ-ოსმალეთს შორის გაფორმდა საზავო ხელშეკრულება, რომლის მე-7 მუხლის თანახმად რუსეთის ახალ ქვეშევრდომებს საზღვარგარეთ გადასახლების უფლება მიეცათ. გადასახლების ოფიციალურ ვადად დადგინდა: 1879 წლის 3 თებერვლიდან 1882 წლის 3 თებერვლამდე. სინამდვილეში, აყრა-გადასახლების პროცესი უფრო ადრე, ომის პერიოდში დაიწყო და დაწესებული ვადის შემდგომაც დიდი ხსნის განმავლობაში გაგრძელდა, თუმცა ყველაზე დიდი ტალღა სწორედ დასახლებულ ოფიციალურ პერიოდზე მოდის.