cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბჰუტანის საგარეო ურთიერთობები
ჩინეთი
ბჰუტანს დიპლომატიური ურთიერთობები არ აქვს მის ჩრდილოეთ მეზობელთან, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან. ბჰუტანი ასევე ერთ-ერთია იმ სახელმწიფოებს შორის, რომლებსაც ორი ჩინეთიდან არცეთთან აქვთ ურთიერთობები. ბჰუტანსა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას შორის საზღვარი 1950 წელს ტიბეტში შეჭრის შემდეგ დაიკეტა, რასაც ლტოლვილთა შემოდინება მოჰყვა. საზღვარი ბოლომდე ზუსტად დადგენილიც არ ყოფილა. 1961 წელს ჩინეთმა გამოაქვეყნა რუკა, რომელშიც ტრადიციული საზღვარი შეცვლილი სახით იყო წარმოდგენილი. 1998 წელს საზღვრებზე მშვიდობისა და სიმშვიდის შესახებ შეთანხმების დადების შემდეგ ქვეყნებს შორის დაძაბულობა შემცირდა. აღნიშნული შეთანხმება პირველი ორმხრივი შეთანხმება იყო ჩინეთსა და ბჰუტანს შორის. ფორმალური დიპლომატიური ურთიერთობების ნაკლებობისა, ბჰუტანის საპატიო საკონსულო მაკაოში 2000 წლიდან და ჰონგ-კონგში 2004 წლიდან ფუნქციონირებს.
2005 წლის ბოლოს ბჰუტანმა განაცხადა, რომ ჩინელი სამხედროები ბჰუტანის ტერიტორიაზე გზებსა და ხიდებს აგებდნენ. ბჰუტანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, ხანდუ ვანგჩუკმა, ბჰუტანის პარლამენტში საკითხის წინ წამოწევის შემდეგ საზღვრების თემა ჩინეთის წარმომადგენლებთან განიხილა. საპასუხოდ, საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა, ცინ განგმა, აღნიშნა, რომ საზღვარი კვლავ სადაო რჩება და ორივე მხარე მშვიდობიან მოლაპარაკებებს განაგრძობს. ბჰუტანური გაზეთი Kuensel აღნიშნავდა, რომ ჩინეთმა გზები შეიძლება საზღვრების მიმდებარე ტერიტორიების მისაკუთრებისთვის გამოიყენოს.
ისრაელი
ბჰუტანსა და ისრაელს შორის ფორმალური დიპლომატიური ურთიერთობები 2020 წელს დამყარდა. ურთიერთთანამშრომლობის მთავარი მიმართულებებია ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სასოფლო-სამეურნეო განვითარება.
ნეპალი
ნეპალსა და ბჰუტანს შორის ურთიერთობები 1983 წელს ჩამოყალიბდა. 1992 წლიდან ნეპალსა და ბჰუტანს შორის ურთიერთობები დაიძაბა ბჰუტანელების რეპატრიაციის შემდეგ.
აშშ
ბჰუტანსა და აშშ-ს მეგობრული ურთიერთობები აქვთ. ინდოეთსა და აშშ-ს შორის ურთიერთობების გაცხოველებას აშშ-სა და ბჰუტანს შორის ურთიერთობების გაუმჯობესებაც მოჰყვა. ბჰუტანი აშშ-ში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მუდმივი მისიითაა წარმოდგენილი, ხოლო აშშ ბჰუტანს ნიუ-დელში მდებარე საელჩოთი ფარავს. ბჰუტანია აზიის იმ ორი ქვეყნიდან (ჩრდილოეთ კორეასთან ერთად), რომელშიც აშშ-ის საელჩო არ მდებარეობს.
სქოლიო
კატეგორია:ბჰუტანის საგარეო ურთიერთობები
689
თარიღი უცნობია
*
680'erne
კვარხითის წმინდა გიორგის ეკლესია
კვარხითის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კვარხითის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სავარაუდოდ თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (6,5 X 5,1 მ), ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია: გადახდილი აქვს სახურავი, მორღვეულია შესასვლელისა და აღმოსავლეთ სარკმლის გვერდის საპირე წყობა. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. ნახევარწრიული აფსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მცირე შვერილიანი მხრებით, რომლებიც თარო-იმპოსტით მთავრდება. იმპოსტზე ქვის სატრიუმფო თაღია გადაყვანილი. აფსიდის ღერძზე შიგნიდან სწორკუთხა, გარედან თაღოვანი სარკმელია (ამოქოლილია), რომლის ქვემოთ, კედელთან ქვით ნაწყობი სატრაპეზოა. აფსიდის სამხრეთ კედელში მცირე სწორკუთხა თახჩაა, ჩრდილოეთ კედელზე ქვით ნაშენი ტუმბოა მოდგმული. თითო სარკმელი ეკლესიის ჩრდილოეთის (სანახევროდ ამოშენებულია) და სამხრეთის კედელშიცაა. დაახლოებით XVIII საუკუნეში ეკლესიის კედლები 0,5 მეტრით გააგანიერეს და შენობას ბანიანი საბრძოლო კოშკი დააშენეს. ეკლესიის კამარაში, ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში დატანებულია კოშკში ასასვლელი ხვრელი. კოშკის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლის შუაში თაღოვანი ნიში-ბუხრებია. აღმოსავლეთ კედელში, ბუხრის ორივე ზედა მხარეს ვიწრო და მაღალი სარკმლებია. დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ მხარეს სათოფურებია. კოშკის კედლების ზედა ნაწილები ჩამონგრეულია.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
Camponotus suffusus bendingensis
Camponotus suffusus bendingensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ანგუს კლაუდი
კონორ ანგუს კლაუდ ჰიკი (Conor Angus Cloud Hickey; დ. 10 ივლისი, 1998 — გ. 31 ივლისი, 2023) — ამერიკელი მსახიობი, რომელიც ცნობილია HBO-ს ტელესერიალ „ეიფორიაში“ (Euphoria) ფეზკოს როლის შესრულებისთვის. ასევე შეასრულა მცირე როლები დამოუკიდებელ ფილმებში, როგორებიცაა 2021 წლის „ჩრდილოეთი ჰოლივუდი“ (North Hollywood) და 2023 წლის „ხაზი“ (The Line), აგრეთვე მომავალ ფილმში „უცნაური ზღაპრები“ (Freaky Tales). კლაუდმა ასევე მონაწილეობა მიიღო ნოა საირუსის, Juice WRLD-ის, Becky G-სა და Karol G-ის მუსიკალურ კლიპებში.
ადრეული ცხოვრება
ანგუს კლაუდი დაიბადა ოკლენდში, კალიფორნიაში, 1998 წლის 10 ივლისს; თუმცა მისი ოჯახის უმეტესობა ირლანდიაში ცხოვრობდა. კლაუდს ჰყავდა ორი უმცროსი ტყუპი და, სახელად მოლი ჰიკი და ფიონა ჰიკი. მან განათლება ოკლენდის ხელოვნებათა სკოლაში მიიღო, სადაც მისი თანაკლასელი იყო „ეიფორიას“ თანავარსკვლავი ზენდაია.
Variety-სთან ინტერვიუსას კლაუდმა თქვა, რომ მოზარდობისას დაცემის შედეგად „ტვინის მცირე დაზიანება“ მიიღო. ამ ტრავმამ მას თავის მარჯვენა მხარეს იარა დაუტოვა.
კარიერა
ბრუკლინში (ნიუ-იორკი) ბარკლეის ცენტრის მიმდებარე ვუდლენდის რესტორანში მუშაობისას მის შესახებ მიმოიკითხა „ეიფორიას“ კასტინგის ხელმძღვანელმა, ჯენიფერ ვენდიტიმ, რომელზეც ანგუსმა თავდაპირველად იფიქრა, რომ თაღლითი იყო. ამ სერიალში მან ფეზკოს როლი შეასრულა. „ეიფორიამდე“ კლაუდს სამსახიობო გამოცდილება არ ჰქონია, თუმცა უმაღლესი სკოლის თეატრში სცენებს აწყობდა და განათებასა და აკუსტიკაზე მუშაობდა. კლაუდმა ასევე შეასრულა უოკერის როლი კომედიურ დრამაში „ჩრდილოეთი ჰოლივუდი“.
გარდაცვალება
კლაუდი გარდაიცვალა 2023 წლის 31 ივლისს, 25 წლის ასაკში, თავისი ოჯახის სახლში, ოკლენდში, კალიფორნიაში. ოკლენდის სახანძრო დეპარტამენტი სამედიცინო დახმარებისთვის გამოიძახეს, თუმცა კლაუდი მათ მისვლამდე უკვე გარდაცვლილი იყო. იგი მამის გარდაცვალებას გლოვობდა, რომელიც ანგუსის გარდაცვალებამდე ერთი კვირით ადრე დაკრძალეს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1998 კატეგორია:გარდაცვლილი 2023 კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები კატეგორია:მამაკაცი მსახიობები ოკლენდიდან (კალიფორნია)
Tapinoma minutum
Tapinoma minutum — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tapinoma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
მთავარი ნარზანის აბაზანები
მინი
მთავარი ნარზანის აბაზანები — არქიტექტურული კომპლექსი და ქალაქ კისლოვოდსკის ღირსშესანიშნაობა, ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი. აშენდა 1903 წელს არქიტექტორ ანდრეი კლეპინინის მიერ ქალაქის 100 წლის იუბილეზე.
ისტორია
კომპლექსი ნარზანის ნახშირბადოვანი აბანოები 1903 წელს კისლოვოდსკის 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით აიგო. მდინარე ოლხოვკის მარჯვენა სანაპირო გამოიყო კომპლექსისთვის, ქალაქის ცენტრში, ტოპოლევაიას ხეივანზე (ახლანდელი კურორტის ბულვარი).
აქ პატარა ნარზანის ტბა იყო. სამუშაო დაევალა სამოქალაქო ინჟინერს ანდრეი კლეპინინს. მან შეიმუშავა პროექტი ორსართულიანი კორპუსისთვის, რომლის ქვედა სართული გამოყოფილი იყო ნარზანის აბაზანებისთვის და აუზებისთვის, ხოლო ზედა სართული იყო მასაჟის ოთახებისთვის, საუნებისთვის, სხვადასხვა ტიპის ახალი საშხაპეები ჰიდროთერაპიის პროცედურებისთვის, ასევე სპეციალური მასაჟის აბაზანა, ხელოვნური ტალღების ფორმირებით, რომელშიც სპეციალური გახსნა იყო კედელში ჩაედინება ცხელი წყლის ნაკადი.
1901 წლის განმავლობაში ჩატარდა მოსამზადებელი სამუშაოები. მასალები მომარაგდა მთელი ქვეყნის მასშტაბით: აგური მოიტანეს პიატიგორსკის ბოროდკინის ქარხნიდან, ცემენტი გამოიყენეს შავი ზღვის (ნოვოროსიისკის) ქარხნებიდან, კერნერისა და ბერგერის სავაჭრო სახლიდან (დონის როსტოვი), პიროგრანიტი, კრამიტი და მოზაიკის ფილები წარმოებული იყო საზონოვის მინის ქარხნიდან, შესანიშნავი ხარისხის ხე შეუკვეთეს ცარიცინს მაქსიმოვის ფირმიდან, სკულპტურულ ნამუშევარს ასრულებდა მაშინდელი ცნობილი მოქანდაკე ლუდვიგ შოდკი.
ნარზანის აბანოების პირველ სართულზე განთავსდა სადარბაზო, ექიმის კაბინეტი, გასახდელები, ორი დარბაზი (კაცი და ქალი), მოსამსახურეთა და თეთრეულის ოთახები. თითოეულ ოთახში იყო 15 გასახდელი ოთახი და 39 აბანო. მთავარი შენობა და შენობის ფრთები აღჭურვილი იყო 60 სველი წერტილით და 2 ნარზანის აუზით, თითო 30 მ 2. კლეპინინმა ისე მოიფიქრა აბანოების ადგილმდებარეობა, რომ ნარზანი ძრავის ოთახის სპეციალურ რეზერვუარში ჩაედინა, მთავარი წყაროს დონის ქვემოთ მდებარე შენობის მდებარეობის გამო.
კომპლექსის მშენებლობა 1901–დან 1903 წლამდე გაგრძელდა და სახელმწიფოს 393 ათასი სამეფო მანეთი დაუჯდა, რაც თანამედროვე თვალსაზრისით, ფული იქნებოდა 400 მილიონ რუბლზე ოდნავ მეტი. ითვლება, რომ მშენებლობის თანხის ნაწილი ჩადებული იქნა ბუხარას ემირის სეიდ აბდულაჰად ხანის მიერ, რომელიც 1903 წელს კისლოვოდსკში მკურნალობდა. კომპლექსმა მუშაობა მხოლოდ 1906 წელს დაიწყო.
მინი
ზოგიერთი ხელოვნებათმცოდნე აღნიშნავს, რომ კლეპინინის შედევრს გარეგნული მსგავსება აქვს კამბოჯის ანგკორ ვატის ინდუისტურ ტაძართან.
თანამედროვე მდგომარეობა
უკანასკნელი აღდგენითი სამუშაოები ნარზანის მთავარ აბანოებში ჩატარდა 1975 წელს. მრავალი წლის განმავლობაში შენობა დანგრეული იყო და სათანადო ყურადღების გარეშე რჩებოდა. 2015 წელს ფედერალური საბჭოს თავმჯდომარის ვალენტინა მატვიენკოს კისლოვოდსკში არაოფიციალური ვიზიტის შემდეგ, რომელმაც გააკრიტიკა კურორტის მდგომარეობა, ქალაქის მოწესრიგება დაიწყო. 2015 წელს, ზემოდან სპეციალური შეკვეთის შემდეგ, 50 მილიონი მანეთი გამოიყო მთავარი ნარზანის აბანოების აღდგენისთვის. საკურორტო ქალაქის მაცხოვრებლები და ხელოვნებათმცოდნეები აღშფოთებულნი არიან კონტრაქტორის უსამართლო მუშაობის გამო. მაგალითად, ხის ისტორიული სარკმლები მაღალი ხარისხის შემობრუნების სამუშაოების დეკორატიული ელემენტებით, რომლებიც წარმოადგენს ერთიანი არქიტექტურული ანსამბლის ორგანულ ნაწილს, შეიცვალა ახალი პლასტმასით. რეკონსტრუქციის მთლიანი ღირებულება შეადგენდა დაახლოებით ერთ მილიარდ რუბლს. 2018 წლის სექტემბრის მონაცემებით, შენობა გადაეცა სასტუმროს.
სქოლიო
კატეგორია: სტავროპოლის მხარე კატეგორია: კავკასია
თურქეთის ეროვნული პარკების სია
თურქეთის რესპუბლიკის ეროვნული პარკები ერთ-ერთია ხუთი დაცული ტერიტორიის სახეობიდან. თურქეთის საერთო ტერიტორიის დაახლოებით 1% ეროვნული პარკები შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ეროვნული პარკები
ინდი
ინდი — სამხრეთ აზიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მდინარე. სათავეს იღებს ტიბეტში, ჩინეთის ტერიტორიაზე, გაედინება პაკისტანისა და ინდოეთის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილებში. ჩაედინება არაბეთის ზღვაში. მთლიანი სიგრძე 3180 კმ, აუზის ფართობი კი 960 800 კმ².
რესურსები ინტერნეტში
მინი|250პქ|left|ინდი და მისი შენაკადები
კატეგორია:ინდოეთის მდინარეები კატეგორია:პაკისტანის მდინარეები კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები
NGC 7137
NGC 7137 — სპირალური გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1784 წლის 17 ნოემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
Campfire Songs
Campfire Songs — ჯგუფ Animal Collective-ის მესამე სტუდიური ალბომი, გამოცემული Campfire Songs-ის სახელით 2003 წლის მარტში. ეს არის ჯგუფის პირველი ალბომი, რომელზეც უკრავს Deakin. Geologist არ უკრავს ალბომზე, თუმცა ის ესწრებოდა ჩაწერას და მართავდა მინიდისკ პლეიერებს. ალბომი ხელახლა გამოიცა 2010 წლის 26 იანვარს Paw Tracks Records-ზე.
NGC 7137
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
Camponotus suffusus bendigensis
Camponotus suffusus bendigensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Camponotus suffusus
Camponotus suffusus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
Radio Waves
იდეა
სიმღერის მთავარი პერსონაჟია ბილი, ინვალიდის სავარძელზე მიჯაჭვული ბიჭუნა, რომელიც უმეგობრდება რადიოწამყვან ჯიმს. ბილის განსაკუთრებული თვისებები აქვს - მას შეუძლია საკუთარ თავში რადიოტალღების დაჭერა და ელექტრომოწყობილობების შორი მანძილიდან მართვა. მას შემდეგ, რაც მისმა ძმამ ბენიმ გატეხა მაღაზია, ბილი მარტო დარჩა და ამიტომ, ერთობა რადიოსადგურში ზარებით, ელექტროტექნიკასთან ექსპერიმენტებით და ჯიმთან საუბრებით. ალბომის მსვლელობისას მისი ბიოგრაფიის სხვა დეტალები იკვეთება, ისევე, როგორც ზოგადად დისკის სიუჟეტი.
690
თარიღი უცნობია
*
იალქნოსანი თევზები
იალქნოსანი თევზები (Istiophorus) — თევზების გვარი იალქნოსნისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 3,3 მ, მასა 100 კგ აღწევს. ცნობილია 1 სახეობა — Istiophorus platypterus. გავრცელებულია უმთავრესად წყნარ, ინდოეთისა და ატლანტის ოკეანეთა ტროპიკულ ზონაში. მტაცებლებია. იკვებებიან თევზებით და კალმარებით. ძვირფასი სარეწაო თევზია და სპორტული მეთევზეობის კარგი ობიექტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:იალქნოსნისებრნი
ინკების ცივილიზაცია
ინკების ცივილიზაცია – თავისი ძლიერების მწვერვალს ინკებმა XVI საუკუნის დასაწყისში მიაღწიეს, როდესაც მათ შექმნეს უზარმაზარი იმპერია, რომელიც მოიცავდა ერთ მლნ. კმ²-ს და აერთიანებდა თანამედროვე პერუს, ეკვადორის, ბოლივიის, ნაწილობრივ კოლუმბიის, არგენტინისა და ჩილეს ტერიტორიებს, ხოლო იმპერიის ცენტრი მდებარეობდა ანდების, ჰიმალაის მთების შემდეგ სიმაღლით მსოფლიოში მეორე მთიანეთის ფერდობზე. ინკები თავიანთ სამფლობელოს ტაუანტინსუიუს უწოდებდნენ – რაც კეჩუას ენაზე "სამყაროს ოთხ გაერთიანებულ მხარეს" ნიშნავდა. ინკების მფლობელობაში მყოფ ამ სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ცხოვრობდა 9 მლნ ადამიანი, რომლებიც 100-მდე ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენდნენ. მხოლოდ თავიანთი ნებისყოფისა და მახვილი ჭკუის წყალობით, ინკებმა უმოკლეს დროში შეძლეს მაღალგანვითარებული კოლუმბამდელი ცივილიზაციის შექმნა ისე, რომ არ იცოდნენ ბორბლიანი ტრანსპორტი და ანბანური დამწერლობა. ეს უზარმაზარი იმპერია, რომელსაც მართავდნენ დიდი მპყრობელები-მეომრები, რომელთაგან თითოეული თავის თავს საპა ინკას, ანუ "ერთადერთ, განუმეორებელ, უნიკალურ ინკას" უწოდებდა, ესპანელთა რაზმმა, რომელიც სულ 200-მდე კაცისგან შედგებოდა, უმოკლეს ვადაში დაიპყრო.
ისტორია
thumb|250px|ინკების სამეფო (1438-1527 წწ.) ინკები თანამედროვე პერუს ტერიტორიაზე ჩვ. წ-ის დაახლოებით 1200 წელს გამოჩნდნენ, როგორც ამას მათი მმართველების სიიდან ვგებულობთ. ინკები მცირერიცხოვანი, მთებში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი იყო, რომლებიც ზემოაღნიშნულ წელს დასახლდნენ კუსკოს ველზე. მთიელები თავის თავს "ინკებს" უწოდებდნენ მმართველის სახელის მიხედვით, რომელიც "საპა ინკას" ტიტულს ატარებდა. კუსკოს ველზე დასახლების დამფუძნებელი იყო მანკო კაპაკი, ინკების სახელმწიფოს პირველი მმართველი. ინკები გადმოცემის მიხედვით, თავს მზის შვილებად თვლიდნენ და თავიანთ მოვალეობად მიაჩნდათ ყველა ველურის განათლება, ჭკუაზე მოყვანა. ამ დანიშნულების პრაქტიკული განხორციელება მათ დაიწყეს პაჩაკუტის, პატივმოყვარე და იღბლიანი მმართველის დროს, რომელმაც არა მარტო მრავალი ტომი დაიპყრო, არამედ გაავრცელა კიდეც ინკების კულტურა და რელიგია.
აღმასვლა
იმპერატორმა პაჩაკუტიმ და მისმა მემკვიდრე ტუპაკ ინკა იუპანკიმ შექმნეს უზარმაზარი იმპერია, უდიდესი ცივილიზაცია, რომლის სამართავადაც საჭირო იყო განსაზღვრული, კარგად დამუშავებული სისტემა. როგორც კი პაჩაკუტი იპყრობდა ახალ მიწებს, იგი იქ ჯანსაღ პოლიტიკას ატარებდა: დაპყრობილ ხალხებს ადგილებზე უტოვებდა მათ მმართველებს და არ უკრძალავდა ადგილობრივი ღმერთების თაყვანისცემას. მან ურთიერთობებისათვის საერთო – კეჩუას ენა დაამკვიდრა, რომელზეც მხოლოდ კუსკოში ლაპარაკობდნენ და იგი იმპერიის ოფიციალურ ენად აქცია. იგი არ უკრძალავდა იმპერიაში შემავალ ხალხებს თავიანთ ენებზე ლაპარაკს, მაგრამ მოითხოვდა ოფიციალური ენის ცოდნასაც. კეჩუას ენა დღემდე შემორჩა და მასზე ანდების მთებში, თანამედროვე პერუს ტერიტორიაზე მცხოვრები დაახლოებით 10 მლნ კაცი ლაპარაკობს.
სახელმწიფოს სათავეში ედგა დიდი ინკა, რომელიც მზის ცოცხალ განსახიერებას წარმოადგენდა. საინტერესოა, რომ ინკების ყოველი ახალი მეფე თუ იმპერატორი, მემკვიდრეობით იღებდა მხოლოდ ძალაუფლებას და არა სიმდიდრეს, ამიტომაც მეფე საქმიანობას დაპყრობით იწყებდა, იერთებდა რა ახალ მიწებს და სიმდიდრეს აგროვებდა.
იმპერატორმა პაჩაკუტიმ დაადგინა, რომ ის მზის ღმერთის პირდაპირა შთამომავალია და რომ ქვეყანას ღვთის განგებით მართავს. იმპერიის ინსპექტირების დროს, მას ოქროს ტახტრევანით დაატარებდნენ, რომელიც ძვირფასი ქვებით იყო მორთული, ხოლო უკან მოყვებოდა რამდენიმე ათასი კაცისაგან შემდგარი ამალა. არავის არ ჰქონდა საპა ინკასათვის პირდაპირ თვალებში შეხედვის უფლება. მას რამდენიმე ასეული მხევალისგან შემდგარი ჰარამხანა გააჩნდა, მაგრამ მისი მეუღლე, დედოფალი ანუ კოია, ირჩეოდა საპა ინკას ღვიძლი დებისგან. სწორედ კოიასაგან შეძენილი შვილებისგან ირჩევდა იმპერატორი მემკვიდრეს. სიძნელეები, რომლებიც თავს იჩენდნენ ხოლმე ტახტის მემკვიდრეობით მიღების დროს, სრულად გამოჩნდა როდესაც პაჩაკუტის შვილიშვილი უაინა კაპაკი, ტახტის მემკვიდრის ოფიციალურად გამოცხადებამდე, ყვავილისგან გარდაიცვალა. მისი კანონიერი მემკვიდრე, ნინან კუიუჩიც ეპიდემიამ იმსხვერპლა. ცოცხალი გადარჩა მხოლოდ ორი პრინცი უასკარი და ატაჰუალპა, რომლებმაც ტახტისათვის ბრძოლა სამოქალაქო ომად აქციეს, რამაც იმპერიის დაცემა გამოიწვია.
იმპერიის დაცემა. ესპანელთა მიერ დაპყრობა
ხმები იმის შესახებ, რომ არსებობს "ოქროს მიწები", უკვე XVI საუკუნიდან აღიზიანებდა ევროპელთა ცნობიერებას. ესპანეთ-იტალიის სამხედრო კამპანიების ვეტერენმა, ახალგაზრდობაში ღორების მწყემსმა, ფრანსისკო პისარომ გადაწყვიტა თავად გაერკვია ამ ქვეყნის არსებობის შესაძლებლობა და გაეშურა ამერიკისაკენ. ეს უვიცი და გაუნათლებელი, იმავე დროს სასტიკი ადამიანი, შვიდი წლის მანძილზე მონაწილეობდა ინდიელთა აჯანყების ჩახშობაში კუნძულ ესპანიოლაზე.
1527 წელს, პისარომ ორი წარუმატებელი ცდის შემდეგ, მიაღწია ქალაქ ტულებესას, სადაც ადგილობრივ ინდიელთაგან შეიტყო იმ ქვეყნის არსებობის შესახებ, სადაც სასახლეები ოქროსა და სხვა ძვირფასი ლითონების ფურცლებითაა მოჭედილი, სადაც ულამაზესი და ძვირფასი ქვებით მოკირწყლული ბაღებია, მიხვდა რა, რომ მისი ძალები არ იქნებოდა საკმარისი ამ ქვეყნის დასაპყრობად, პისარო დაბრუნდა ესპანეთში და იმპერატორ კარლოს V-ს სთხოვა დამატებითი ძალები. შედეგად, პისარომ მეფისგან მიიღო რაც უნდოდა, აგრეთვე იმ მიწების გუბერნატორისა და კაპიტანგენერლის ტიტული, რომლებსაც ის დაიპყრობდა და გააკონტროლებდა.
thumb|right|200px|ინკებისა და ესპანელების ომი კახამარკასთან ჩამოვიდა რა ინკების მიწაზე, 1532 წელს, კონკისტადორებმა გამოიყენეს სამოქალაქო ომი, რომელიც მიმდინარეობდა ძმებს – უასკარსა და ატაჰუალპას შორის, იმპერიის უმაღლესი თანამდებობის – საპა ინკას დაუფლებისათვის და მცირე ძალებით გაანადგურეს ინკები. პისაროს სულ 180 თავზეხელაღებული ავანტიურისტი ჰყავდა, რომელთაგან, მხოლოდ 67-ს ჰყავდა ცხენი.
thumb|left|250px|ატაჰუალპას გარდაცვალება, 29 აგვისტო, 1533 გაიარეს რა ძნელად სავალი მთიანი ბილიკები, ესპანელებმა ეშმაკობით მოადუნეს ატაჰუალპას სიფხიზლე და პისარომ ინკებს ნამდვილი სასაკლაო მოუწყო, როდესაც 6000 უაიარღო მეომარი ინკა იმპერიის ცენტრში გაჟლიტა ისე, რომ თვითონ ერთი კაციც კი არ დაუკარგავს. ინკები დასუსტებულები იყვნენ სამოქალაქო ომითა და ყვავილის ეპიდემიით. ტყვედ ჩავარდნილმა ატაჰუალპამ შეინარჩუნა თავისი ყველა სამეფო პრივილეგია და 20 დღის განმავლობაში ისწავლა ესპანურად საუბარი და წერა-კითხვა, რაც წარმოუდგენლად მიუღწეველი აღმოჩნდა წერა-კითხვის უცოდინარი პისაროსათვის.
შენიშნა რა ოქროს დანახვაზე "წვეროსანთა" (ასე უწოდებდნენ ინკები ესპანელებს) თვალებში სიხარბის ნაპერწკალი, ატაჰუალპამ საკუთარი თავის გათავისუფლებაში მათ ფანტასტიკური გამოსასყიდი შესთავაზა: 6,7X5,2 ფართობის ოთახის ოქროთი გავსება საკუთარი თავის სიმაღლეზე და "ინდილეთა ქოხის" ვერცხლით გავსება ორჯერ! ამით, ინკების მმართველმა საკუთარ თავს სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა. ინკებისთვის ოქრო არავითარ ღირებულებას არ წარმოადგენდა. ისინი მას "მზის ოფლს", ხოლო ვერცხლს "მთვარის ცრემლებს" უწოდებდნენ. მათგან ინკები შესანიშნავ ნაკეთობებს ამზადებდნენ, მაგრამ "ვალუტად" ისინი ქსოვილს თვლიდნენ.
thumb|right|200px|ტუპაკ ამარუს სიკვდილით დასჯა, 1572 წელი ხმები ინკების იმპერიის არაჩვეულებრივი სიმდიდრის შესახებ, მალე გასცდა მის ფარგლებს და ქვეყანაში ნადავლის მოყვარულთა ახალი ტალღის მოზღვავება გამოიწვია. ატაჰუალპას სიცოცხლისთვის გაღებული გამოსასყიდი ესპანელებმა გადაადნეს. ოქროს წონა გამოვიდა 6078 კგ, ხოლო ვერცხლისა 11 793 კგ, მაგრამ ამან ვერ იხსნა ატაულაპას სიცოცხლე, ესპანელებმა იგი დაახრჩვეს და დაწვეს.
ესპანელთა მიერ ინკების სახელმწიფოს დაპყრობის შედეგები საშინელი იყო: მათი აქ ჩამოსვლიდან 50 წლის შემდეგ ტაუანტინსუიუს მოსახლეობა 7 მლნ ადამიანიდან შემცირდა 500 ათას კაცამდე. გაჩანაგება და სიცივე, კატორღული შრომა და ევროპელთა მიერ შემოტანილი დაავადებები მუსრს ავლებდა ქვეყნის მოსახლეობას. მრავალი მათგანი სიკვდილს ოქროს და ვერცხლის მაღაროებში ნახულობდა, სადაც მათ ძალით ამუშავებდნენ.
ინკების ცივილიზაციის ვერც ერთმა სფერომ ვერ გაუძლო ევროპელთა ძალადობას. მათი სასახლეები და ტაძრები შებღალეს და შეურაცხყვეს, ნაწილობრივ დაანგრიეს. იმპერატორების მუმიები დაწვეს, ოქროსა და ვერცხლის საუკეთესო ნაკეთობები ევროპაში გაგზავნეს კარლოს V-თვის საჩუქრად, რომლებიც ჯერ სევილიაში გამოფინეს, ხოლო შემდეგ ჩაიდინეს გამაოგნებელი ვანდალიზმი – ინკების ხელოვნების ეს საუკეთესო ნიმუშები გადაადნეს.
1572 წელს, ესპანელებმა ქალაქ კუსკოს მოედანზე თავი მოჰკვეთეს ინკების უკანასკნელ ბელადს, ტუპაკ ამარუს, რითაც დასრულდა ინკების დინასტია.
იმპერიის მართვა და პოლიტიკა
thumb|250|px|იმპერატორი ატაულაპა ბრძნული პოლიტიკის წყალობით, იმპერიაში სხვადასხვა ხალხების კულტურა ერთმანეთს მჭიდროდ გადაეჯაჭვა: ისინი ერთმანეთს უზიარებდნენ არა მარტო ცოდნასა და გამოცდილებას, არამედ ცვლიდნენ რესურსებსაც, რის გამოც აღმოცენდა ურთიერთდახმარების ისეთი საზოგადოება, რომლის მსგავსიც მანამდე არ არსებობდა.
ბიუროკრატიული აღრიცხვიანობისათვის, ინკებმა იმპერიაში შემავალი ოჯახები აკურატულად დაყვეს ათეულებად. თითოეულ 10 "ოჯახურ კერიას" მართავდა ერთ-ერთი რომელიმე ოჯახის თავი, რომელიც ანგარიშს აბარებდა 50 ოჯახისგან შემდგარ ჯგუფის ხელმძღვანელს. ეს უკანასკნელი, თავის მხრივ, ანგარიშვალდებული იყო პრეფექტების წინაშე, რომლებიც მართავდნენ 100, 500, 5 000, 10 000 "ოჯახურ კერიას". ყოველივე ეს წარმოადგენდა ნატურალური გადასახადების აკრეფის კარგ საშუალებას. ხელოსნები საიმპერატორო კარისა და დიდებულებისათვის გასაოცარი სილამაზის ნივთებს ამზადებდნენ. აღებულ მოსავალს აგზავნიდნენ უზარმაზარ საწყობებში. ამ საწყობიდან ყოველდღე გაიცემოდა სასურსათო ულუფა და ნივთები ქვრივებზე, ობლებზე, ქრონიკულად დაავადებულებსა და შრომის უნარის არმქონე ადამიანებზე. ხოლო სტიქიური უბედურებების დროს, დახმარება ყველა ადამიანზე გაიცემოდა. სოციალური დაცვის ამგვარი ღონისძიებების შედეგად, იმპერიაში არავინ არ შიმშილობდა. საწყობებში უთვალავი რაოდენობით იყო ყველაფერი: სურსათ-სანოვაგე თუ საბრძოლო იარაღები. მოსახლეობას არ ეშინოდა მოუსავლიანობის ან სტიქიური უბედურებისა. მაგრამ ამ უსაფრთხოებისათვის საჭირო იყო მსხვერპლის გაღება, ამგვარ მსხვერპლს კი რეგლამენტირებული, ბიუროკრატიული ცხოვრების სტილი წარმოადგენდა.
ნუკას საყდარი
ნუკას საყდარი, ნუკა-საყდარი — შუა საუკუნეების ქართული ეკლესია და მონასტერი ამჟამინდელ თურქეთის პროვინცია ართვინში — ისტორიულ კლარჯეთში. მდებარეობს მდ. კარჩხალას ხეობაში, სოფელ ვერანაბაღის პირდაპირ, ხანძთის ზემოთ აღმართული კლდოვანი მთის კონცხზე. ტაძრის ზემოთაა განლაგებულია სოფელი შუა ფორთა.
ინკების ცივილიზაცია
იმპერიის მართვა და პოლიტიკა
ხელისუფლების ბოროტად გამოყენების თავიდან აცილების მიზნით, საპა ინკას გააჩნდა განსაკუთრებულ ინსპექტორთა მთელი სამსახური, რომელშიც დიდებულები შედიოდნენ. ისინი მოძრაობდნენ ინკოგნიტოდ და ამოწმებდნენ ადგილობრივ მოხელეთა საქმიანობას. მათ უწოდებდნენ "ტოკოი-რიკოკს" (ისინი, ვინც ყველაფერს ხედავენ). ამგვარი რევიზორებისგან მიღებული ინფორმაცია დედაქალაქში ჩაჰქონდათ სპეციალურ კურიერებს ინკების მიერ შესანიშნავად მოწყობილი გზების წყალობით. ეს გზები წარმოადგენდა საინჟინრო ხელოვნების სასწაულს, 15 ათას მილზე მეტი სიგრძის მოხერხებულ საგზაო მაგისტრალებს, რომლებზედაც გარკვეულ მანძილზე ერთმანეთისგან დაცილებული სასტუმრო – სადგურები (ტამბო) მდებარეობდა, სადაც ოფიციალურ პირებს შეეძლოთ თავშესაფრისა და საგზლის მიღება. მორბენალი კურიერები (ჩასკი) ერთმანეთისაგან რამდენიმე მილის მანძილზე იყვნენ დაცილებულნი. კურიერი, რომელიც ამ საქმიანობისათვის ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში იყო შერჩეული სწრაფი სირბილისა და გამძლეობის გამო, რომელსაც იგი მთის გაიშვიათებულ ატმოსფეროში ამჟღავნებდა, ბოლომდე ხარჯავდა თავის ძალებს. მორიგ საფოსტო სადგურთან მიახლოებისას, იგი საყვირს უბერავდა. მეორე კურიერი, რომელიც საყვირით გებულობდა კოლეგის მოახლოებას, სწრაფად ემზადებოდა და მასთან ერთად გარბოდა რამდენიმე ასეულ მეტრს და ცდილობდა, ზუსტად დაემახსოვრებინა ის ინფორმაცია, რომელიც მას მესამე კურისრისთვის უნდა გადაეცა, ის მეოთხეს და ა .შ. გზებისა და კურიერული სისტემის ამგვარი მოწყობის წყალობით, ინფორმაცია დანიშნულ ადგილამდე აღწევდა დღეში 250 მილის სიჩქარით. ზოგიერთი შიკრიკები ზღვის სანაპიროდან, იმავე დღეს დაჭერილ თევზს აწვდიდნენ იმპერატორის სამზარეულოს.
ნუკას საყდარი
არ იხსენიება ისტორიულ წერილობით წყაროებში. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის დაყოფით შედის ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქიაში. უმოქმედოა.
ინკების ცივილიზაცია
რელიგია
thumb|right|200px|[[ინტი]] ინკების იმპერია თეოკრატიული იყო, რომლის სათავეშიც იდგა საპა ინკა, რომელიც მზის ღმერთის შვილად ითვლებოდა. სწორედ მზე იყო ინკების უმთავრესი ღმერთი. მზის კულტი მთელი იმპერიის ოფიციალურ ღვთაებად ითვლებოდა. ამ კულტისადმი თაყვანის საცემად, ინკები აშენებდნენ უამრავ ტაძარს, რომელთაგან მთელს იმპერიაში უმთავრესი იყო კორიჩანჩას ტაძარი კუსკოში. ეს ტაძარი წმინდათაწმინდად ითვლებოდა იმპერიის მასშტაბით. მზის კულტის ტაძრებს ინკები მთელი იმპერიის ტერიტორიაზე მრავლად აშენებდნენ, რომელთაგან ზოგიერთმა ჩვენს დრომდეც მოაღწია. ერთ-ერთი ასეთია პერუში მდებარე ვილკაშუმანის ტაძარი. პერუს უმაღლესი მწვერვალის, ოსკარანის მახლობლად შეგვიძლია ვნახოთ ტაძარი, სადაც სრულდებოდა მსხვერპლშეწირვა.
ნუკას საყდარი
ხუროთმოძღვრება
ეკლესია წარმოადგენს ორნავიან ბაზილიკას, სამხრეთით ერთი წრიული გამყოფი სვეტით. ცენტრალური ნავი აფსიდით სრულდება, სამხრეთით კი დამატებითი სათავსია. ჩრდილოეთით მხოლოდ მცირე სადგომია საკურთხევლის გასწვრივ, რომლის ჩრდილოეთ კედელს კლდე წარმოადგენს. ეკლესიის იატაკის ქვეშ კრიპტა უნდა ყოფილიყო. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა, სარკმლები თითო-თითოა დასავლეთით და სამხრეთით, სამიც – აღმოსავლეთით. გააჩნია ცალკე გამოყოფილი სათავსები საკურთხევლის ორივე მხარეს, რაც ერთადერთი შემთხვევაა ქართულ ორნავიან ტაძრებში. ნაგებია ცუდად გათლილი ქვის კვადრებითა და მოკლებულია ყოველგვარ შემკულობას. ნაშენებია ადგილობრივი კლდოვანი ქვით. ნუკას საყდარი კონსტრუქციული ტექნიკით IX საუკუნის ეკლესიათა დამახასიათებელი თვისებების მატარებელია (პარეხი, ესბეკი).
ინკების ცივილიზაცია
რელიგია
თითქმის ყველა ტაძარს ჰყავდა თავისი ქურუმი, რომელიც ტაძარში ცხოვრობდა. ქურუმები ასრულებდნენ წინასწარმეტყველების, ჯადოქრების და მკურნალების ფუნქციას. მთავარი ქურუმი იყო კუსკოს ქურუმი, მას ვილაკ უმუს უწოდებდნენ.
ნუკას საყდარი
ხუროთმოძღვრება
ბაზილიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს მონასტრის სხვა ნაგებობები – გალავნის კედელი შესასვლელი კარით, რომელსაც თაღოვანი გადახურვა აქვს, მასშივე ჩაშენებული კოშკისმაგვარ ნაგებობა და ნიშები. ეს შენობები, რომლებიც ნიკო მარს აქვს აღწერილი, მის დროს უკვე საკმაოდ დანგრეული და შებღალული ყოფილა.
იდენტიფიკაცია
პირველი ცნობებები ძეგლის შესახებ ნ. მარის „შავშეთისა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურში“ მოგვეპოვება. მან ტაძრის ორი ფოტო გამოაქვეყნა და დეტალურადაც აღწერა, რადგან ხანძთის უმნიშვნელოვანეს მონასტრად მიიჩნია.
ინკების ცივილიზაცია
რელიგია
მსხვერპლშეწირვას ინკებისთვის ძალიან დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა. ისინი ამ რიტუალს თითქმის ყოველდღიურად ასრულებდნენ. მსხვერპლად ძირითადად ცხოველებს სწირავდნენ, განსაკუთრებით ლამას. გარდა ცხოველებისა, განსაკუთრებული გაჭირვების ჟამს, ეპიდემიებისა თუ ბუნებრივი კატაკლიზმებისას, ინკები მსხვერპლად სწირავდენ ადამიანებსაც.
ნუკას საყდარი
იდენტიფიკაცია
პავლე ინგოროყვამ დაასაბუთა ამ მოსაზრების მცდარობა. იგი ფიქრობდა, რომ ნუკა-საყდარი არის VI-VII საუკუნეებში არსებული ფორთის საეპისკოპოსოს კათედრალი, რომლის არსებობაც დვინის 506 წლის საეკლესიო კრების დამსწრე ქართველ ეპისკოპოსთა ჩამონათვლიდან ჩანს.
ინკების ცივილიზაცია
მითოლოგია
მზის ღმერთამდე, ინკების მთავარი ღმერთი იყო ვირაკოჩა, რომლის კულტიც 700 - 1200 წლებში გამოჩნდა. ის ჯერ კიდევ ინკებამდელი ცივილიზაციების მთავარი ღმერთი იყო. ვირაკოჩა ნელ-ნელა ჩაანაცვლა მზის კულტმა, რომელიც XV საუკუნეში იმპერატორმა პაჩაკუტიმ უკვე ოფიციალურად დააკანონა. ამის შემდეგ დაიწყო სხვა კულტების ნელ-ნელა განდევნა, ვირაკოჩას უამრავი ტაძარი დაანგრიეს და ისინი ჩაანაცვლეს მზის კულტის ტაძრებით.
სწავლა–განათლება
ინკა პაჩაკუტი ზრუნავდა მომავალი თაობების ლიოალურობაზე. ის დედაქალაქში იწვევდა დაპყრობილი პროვინციების მმართველების შვილებს იმ სკოლებში სასწავლებლად, რომლებშიც ინკი დიდებულების შვილები სწავლობდნენ. ამ ახალგაზრდებს შემდეგ აბრუნებდნენ სახლებში, სადაც ისინი ინკების სასარგებლო პროპაგანდას ეწეოდნენ. სტუდენტებს ასწავლიდნენ რელიგიას, გეომეტრიას, ისტორიას, სამხედრო სტრატეგიასა და ორატორულ ხელოვნებას. 16 წლის ახალგაზრდები უაღრესად რთულ გამოცდებს აბარებდნენ, სადაც ისინი აჩვენებდნენ თავის გამძლეობას, ძალას, ცოდნასა და მოხერხებულობას. ამგვარი გამოცდები ჩვეულებრივ ერთი თვე გრძელდებოდა, ტარდებოდა ღია ცის ქვეშ და ყველა მსურველს შეეძლო მასზე დასწრება. მონაწილეებს აშიმშილებდნენ 6 დღის განმავლობაში, აძლევდნენ მხოლოდ მცენარეულ საკვებს და წყალს, რის შემდეგაც, მათ სწრაფად უნდა გაერბინათ ოთხ-ნახევარი მილი. შემდეგ გაუნძრევლად უნდა მდგარიყვნენ, როდესაც დახელოვნებული მოფარიკავე მათ ჩხვლეტდა და ჭრილობებს აყენებდა ან ბასრი იარაღით ახლადაბიბინებულ ულვაშებს აჭრიდა. "მათ სასტიკად სცემდნენ ხელებსა და ფეხებზე წნელებით, რათა დარწმუნებულიყვნენ მათ მიერ ნებისმიერი ტკივილის ამტანიანობაში, ხოლო ის ახალგაზრდა, რომელიც ოდნავ მაინც გაამჟღავნებდა ტკივილს, უმოწყალოდ იდევნებოდა" – წერდა ცნობილი ესპანელი ქრონისტი გარსილასო დე ლა ვეგა. იგი ასევე აღნიშნავს, რომ სამხედრო თამაშობების დროს ხშირი იყო ახალგაზრდების დასახიჩრება და სიკვდილი.
ნუკას საყდარი
იდენტიფიკაცია
წერილობით ცნობათაგან ნუკა-საყდარს, ყველაზე მეტი ალბათობით, უკავშირდება ჟამთააღმწერლის მონათხრობი დაახ. 1280 წლის, ოპიზის მონასტრის დამარბეველი, მონღოლთა ლაშქრობის შესახებ. ოპიზას მიახლოებული მონღოლები ადგილის ამგვარი განსაზღვრება – მთაზე, ოპიზასა და მიძნაძორს შორის – მიესადაგება მხოლოდ ხანძთის მონასტერსა და ნუკა-საყდარს, ამასთან ხანძთა სწორედ წმ. გიორგის სახელობისაა, მაგრამ ძნელი წარმოსადგენია, რომ ჟამთააღმწერელს სახელგანთქმული სავანე მთის სახელწოდებით მოეხსენიებინა და არა ხანძთად.
ინკების ცივილიზაცია
სწავლა–განათლება
გამოცდები მთავრდებოდა რაინდად კურთხევით. თვით საპა ინკა ხელში იღებდა ოქროს ნემსს, თითოეული ახალგაზრდა მის წინ მუხლებზე დგებოდა და იმპერატორი საკუთარი ხელით უხვრეტდა მათ ყურების ბიბილოებს საყურეებისათვის. მათ გადაეცემოდათ ოქროს დისკები (საყურეები) - კასტის ნიშნები და კურსდამთავრებულები თავის ადგილს იკავებდნენ უმაღლესი კლასის წარმომადგენელთა შორის.
ნუკას საყდარი
იდენტიფიკაცია
გარკვეულ მითითებას შეიცავს თვით ტოპონიმიც: სიტყვა „ძეგლი“-ს ერთ-ერთი მნიშვნელობა ძველ ქართულში არის სვეტი. მართლაც, კლდე, რომელზეც დგას ნუკას საყდარი, კოლოსალურ ბუნებრივ სვეტს წააგავს და სავსებით ბუნებრივია, რომ მას „ძეგლი“ შერქმეოდა. ამდენად, სავარაუდოა, რომ ძეგლის წმ. გიორგი სწორედ გვიანდელი ნუკას საყდარი უნდა იყოს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები საზღვარგარეთ კატეგორია:თურქეთის მონასტრები
ინკების ცივილიზაცია
სწავლა–განათლება
ქანცის გაწყვეტამდე ავარჯიშებდნენ სპეციალურად შერჩეულ ქალიშვილებსაც, რომელთა რიცხვიც იმპერიაში იყო მუდმივი და 15 ათასს შეადგენდა. სპეციალური აგენტები ჩხრეკდნენ ქვეყნის კუთხე-კუნჭულებს და ეძებდნენ ქალიშვილებს, რომლებსაც არჩევდნენ სილამაზის, ნიჭისა და წარმომავლობის მიხედვით. შერჩეულ გოგონებს ჰყოფდნენ ათკაციან ჯგუფებად და აგზავნიდნენ მონასტრებში, სადაც ხანდაზმული "მამაკონები" მათ ქსოვას, ქსოვილის შეღებვას, განსაკუთრებული საჭმელების და ჩიჩას (არყის მსგავსი ალკოჰოლური სასმელი) მომზადებასა და რელიგიური რიტუალების ჩატარებას ასწავლიდნენ. განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა საფეიქრო საქმეს, რადგან სწორედ ისინი ამზადებდნენ ალპაკის და ვიკუნიას მატყლისაგან ნატიფ და ნაზ ქსოვილებს, რომლისგანაც იკერებოდა ტანსაცმელი იმპერატორისა და მისი ცოლისათვის.
სამწლიანი სწავლების შემდეგ, გოგონები ჩამოჰყავდათ კუსკოში, სადაც იმპერატორი თვითონ ირჩევდა ცოლებს თავისთვის და სხვა დიდებულებისათვის. ვინც შერჩევის გარეშე რჩებოდა, მათ მონასტრებში ქურუმებად ანაწილებდნენ: აქ ისინი გამორჩეული ქალბატონებივით ცხოვრობდნენ, დროს განცხრომაში ატარებდნენ და საყოველთაო პატივისცემით სარგებლობდნენ.
მეცნიერება
ინკები ფლობდნენ უზარმაზარ ცოდნას მეცნიერების სხვადასხვა სფეროში, განსაკუთრებით მათემატიკასა და ასტრონომიაში. მათ ჰქონდათ საკუთარი მზისა და მთვარის კალენდარი, იცოდნენ ბუნიობის მოვლენის შესახებ, რომლის მიხედვითაც თესდნენ თუ იღებდნენ მოსავალს.
შეიარაღება
ინკების კანონების თანახმად, ყოველი მამაკაცი, რომელიც ვარგისი იყო სამხედრო სამსახურისთვის, განიხილებოდა როგორც არმიის წევრი საჭიროების შემთხვევაში. ინკების ოფიცერთა კორპუსი შედგებოდა რამდენიმე კლასისაგან. მათ შორის მაღალი რანგის ოფიცრები, მმართველი კლასიდან. ასევე ოფიცრები კანონმდებელთა წრიდან, რომლებიც გათავისუფლებულნი იყვნენ გადასახადებისგან და აყვანილი იყვნენ ინკთა უმაღლეს კლასში.
ინკები იყენებდნენ სხვადასხვა საბრძოლო იარაღებს ძირითადად მეზობელ ცივილიზაციებთან ომის დროს. იმ დროისათვის, ინკების არმია მთელს რეგიონში ყველაზე ძლევამოსილი იყო. ამის ერთ-ერთი მიზეზი ის იყო, რომ ინკებს ნებისმიერ დროს, საჭიროების შემთხვევაში, შეეძლოთ სოფლის რიგითი მკვიდრი ან ფერმერი ექციათ და გამოეყენებინათ ჯარისკაცად. ამიტომ იყო, რომ თითქმის ყველა ინკა მამაკაცს ერთხელ მაინც ჰქონდა ომში მონაწილეობა მიღებული.
ინკები ბრძოლაში შედიოდნენ დაფდაფებისა და სხვადასხვა დასარტყამი ინსტრუმენტების ხმაურით, რაც მათ ერთგვარი ტრიუმფის შეგრძნებას მატებდათ. მათი საბრძოლო–თავდაცვითი აღჭურვილობა შემდეგნაირად გამოიყურებოდა:
ინკების საბრძოლო შეიარაღება კი ასეთი იყო:
ინკების ძალზედ მოწესრიგებული გზების სისტემა არმიას საკმაოდ სწრაფად გადაადგილების საშუალებას აძლევდა. ერთი დღის სავალ ყოველ მონაკვეთზე აშენებული იყო სასტუმროსმაგვარი შენობები – (ტამბო), სადაც არმიას შეეძლო დაესვენა და ესადილა.
არქიტექტურა
thumb|250px|ინკების მიერ აშენებული ერთ–ერთი კედელი კუსკოში მინი|250პქ|მაჩუ-პიქჩუ გასაოცარია ინკების არქიტექტურა. ისინი არა მარტო სილამაზით, არამედ უდიდესი მდგრადობით და სიმყარით გამოირჩევიან, განსაკუთრებით მიწისძვრისადმი, რომელიც ამ რეგიონში საკმაოდ ხშირია. შემდგომში, ესპანელებმა, უამრავი შენობა ააშენეს ისე, რომ საძირკვლად დატოვეს ინკების შენობების ფუძეები, რომლებიც აღმოჩნდა, რომ ბევრად უფრო მყარი იყო, ვიდრე მათ მიერ აშენებული. ინკების არქიტექტურის ყველაზე თვალსაჩინო ნიმუშებია მაჩუ-პიკჩუ და კუსკო, რომლის მისადგომებთანაც აღმართულია უზარმაზარი ციხე-სიმაგრე საქსაუმანი. თითოეული ქვა, რომლითაც ის არის აგებული, 150 ტონას იწონის. როგორ მოახერხეს ამოდენა ლოდების ატანა მთაზე, ზღვის დონიდან 4 ათასი მეტრის სიმაღლეზე, შემდეგ კი მათი ასე მჭიდროდ შედუღება, ამ კითხვაზე პასუხი ჯერჯერობით არ არსებობს.
გზები
ინკებს შესანიშნავი გზების ისტემა გააჩნდათ, რომელიც ორი უმთავრესი მაგისტრალისაგან შედგებოდა. ევროპელი ვინმე სიეზა დე ლეონის აღწერით, "ინკებს ჰქონდათ ორი გზა, რომელიც სიგრძეზე მიუყვებოდა მთელს მათ ქვეყანას. სამეფო გზა, რომელიც გადიოდა ზღვის დონიდან ძალიან მაღლა, მთებში. მისი სიგრძე იყო 3250 მილი. მეორე – სანაპირო გზა, რომელიც მიუყვებოდა ოკეანის სანაპიროს, მისი სიგრძე იყო 2520 მილი".
სოფლის მეურნეობა
ცხოველებიდან ინკებს მოშენებული ჰყავდათ ლამა და ალპაკა, რომელთაც გამწევი ძალის გარდა, სახორცედაც გამოიყენებდნენ.
დამწერლობა
thumb|left|220px|ინკების დამწერლობა კიპუ ერთობ ორიგინალური იყო ინკების "კვანძოვანი დამწერლობა" – კიპუ. იგი წარმოადგენდა გრძელ ბაწარს, რომელზეც ჩამოკიდებული იყო სხვადასხვა ფერის და ზომის ძაფები. ფერების შეხამება და კვანძების კომბინაცია ბაწარზე ან თოკზე გამოიყენებოდა გადასახადების დასაანგარიშებლად, სხვადასხვა ისტორიული მოვლენის დასაფიქსირებლად, საკუთარი სახელიებისა და სხვადასხვა ფონეტიკური ელემენტების გადმოსაცემად. პერუს ერთ-ერთ ტაძარში აღმოაჩინეს უნიკალური კიპუ, რომელიც 6 კგ-ს იწონიდა. ინკების ისტორიის მცოდნე მეცნიერთა აზრით, ზოგიერთი კიპუს სიგრძე უტოლდებოდა მანძილს, მაგალითად ბათუმიდან ბაქომდე, ხოლო ინფორმაციის მოცულობით, შეეცლო მრავალტომიანი სტატისტიკური ცნობარი შეეცვალა.
დღესასწაულები
ყოველ თვე ინკებს სამი სადღესასწაულო დღე ჰქონდათ. დღესასწაული ინკებისთვის იყო ის მაცოცხლებელი წყარო, რომლისგანაც ისინი თავის ძალას ხაპავდნენ: ეს იყო ხალხსა და ხელისუფლებას შორის კავშირის განმტკიცების, ტახტისადმი ერთგულებისა და შრომისმოყვარეობის თავისებური ჯილდო და ბოლოს, მასებისთვის დაგროვილი ემოციებისაგან გათავისუფლების თავისებური საშუალება. ზეიმების დროს, იმპერატორი მონაწილეებს უზრუნველყოფდა ყოველივე აუცილებლით – საკვებით, სასმელით, მისი ხელმძღვანელობით მიმდინარეობდა რელიგიური რიტუალები, მსხვერპლშეწირვა, მამლების ჩხუბი, მუსიკალური წარმოდგენები და ცეკვები. ყველაზე დიდი დღესასწაული ტარდებოდა წვიმების სეზონის პირველ თვეს – დეკემბერში. ზეიმს ერქვა "კოპაკ რაიმი" (დიდი ზეიმი). სწორედ ამ დროს, კუსკოში, როგორც საერთო ზეიმის ნაწილი, ტარდებოდა ყმაწვილების მამაკაცებად მონათვლის ცერემონიალი. ეს ცერემონიალი იმდენად წმინდად ითვლებოდა, რომ მასზე კუსკოს არა ინკი მაცხოვრებლები 6 მილის სიახლოვეს არ დაიშვებოდნენ.
ცეკვები ატარებდა რიტუალურ ხასიათს და სრულდებოდა მონოტონური, ჰიპნოზური სიმღერების თანხლებით. მღვდელმა კობომ, რომელმაც ესპანელთა მიერ ქვეყნის დაპყრობის შემდეგ მოინახულა კოლსოს პროვინცია, დაახლოებით 40-მდე სხვადასხვა ცეკვა აღწერა. აკომპანემენტი გამოირჩეოდა დასარტყმელი და ჩასაბერი ინსტრუმენტების გასაოცარი მრავალფეროვნებით. ინკებს ჰქონდათ დიდი და პატარა დოლები, სხვადასხვა ფორმის, ზომის და სახის ფლეიტები, რომლებიც გაკეთებული იყო ძვლისგან, ლერწმისგან. ინკებს დიდი რაოდენობით საყვირები გააჩნდათ, რომლებიც მზადდებოდა ზღვის ნიჟარებისგან, გოგრისა და ხისგან.
ჩაცმულობა
thumb|right|150px|ინკების ტუნიკა საინტერესოა ინკების ჩაცმულობა: არისტოკრატი მამაკაცები ატარებდნენ ტუნიკს მუხლებამდე, ხოლო ქალები კოჭებამდე. წელზე შემოჭერილი ჰქონდათ ქამრები ჰერალდიკური ნიშნებით, ან ატარებდნენ ოქროს სარჭებით დამაგრებულ მანტიებს (ტუპუ).
ჩარლზ პარკერი
მინი|ჩარლზ პარკერი ჩარლზ „ჩარლი“ პარკერი უმცროსი (Charles "Charlie" Parker, Jr., დ. 29 აგვისტო, 1920 — გ. 12 მარტი, 1955) — ამერიკელი ჯაზის საქსოფონისტი და კომპოზიტორი, ბიბოპის დამაარსებელი. ცნობილი იყო მეტსახელებით „ჩიორა“ (Yardbird) და „ჩიტი“ (Bird). ეს მეტსახელები ხშირად გამოიყენებოდა მისი კომპოზიციების სახელწოდებებში, მაგალითად „Yardbird Suite“ და „Bird Feathers“.
ინკების ცივილიზაცია
ჩაცმულობა
ინკები მისდევდნენ ე.წ. "პარალელურ მემკვიდრეობას": მამაკაცები მემკვიდრეობას იღებდნენ მამებისგან, ქალები – დედებისგან. პრივილეგირებული ინკები ყურის ბიბილოზე ატარებდნენ დიდ, ბრტყელ ვერცხლის ან ოქროს რგოლს, რომელთა წონაც ჭიმავდა ყურებს, რის გამოც ესპანელებმა ინკებს "დიდყურიანები" შეარქვეს.
ჩარლზ პარკერი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი საქსოფონისტები კატეგორია:ამერიკელი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 29 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1920 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
ინკების ცივილიზაცია
მუმიფიცირება
გარდაცვლილი საპა ინკებისა (იმპერატორების) და მათი ცოლების მუმიებს ინახავდნენ ჩვენთვის დღემდე უცნობი რაღაც ქიმიური პროცესებისა და ბალახების საშუალებით. ყველაზე კარგი ბამბისაგან დამზადებული ქსოვილის რამდენიმე ფენაში გახვეული მუმიები ისხდნენ მდიდრულ ტანსაცმელში გამოწყობილნი და მათ ისე ემსახურებოდნენ, როგორც ცოცხლებს. მსახურები ასრულებდნენ ნებიმიერ მათ "სურვილს", აჭმევდნენ და ასმევდნენ, დაატარებდნენ ტახტრევნებით, ისინი (მუმიები) ერთმანეთთან სტუმრად "დადიოდნენ", მათ ეკითხებოდნენ რჩევებს და ა. შ.
დიდი პაჩაკუტის შვილთაშვილმა უასკარმა, იმპერიისთვის ერთობ დიდ მფლანგველობად ჩათვალა გარდაცვლილ მბრძანებელთა მუმიების შენახვა, მაგრამ ყოველივე ამის გაუქმება ვერ შეძლო, რადგან დიდებულთა შორის უკმაყოფილება დაიწყო. 1559 წელს, როდესაც კუსკოს მთავარმა მოსამართლე პო დე ონდეგარდომ შეიტყო. რომ ინკები ჯერ კიდევ მალულად თაყვანს სცემდნენ მუმიებს, მან ბრძანა მათი მოძებნა. სამი საპა ინკას მუმია, თვით პაჩაკუტისა და მისი ორი კოიის მუმიების ჩათვლით, ლიმაში გააგზავნეს და იქ კოცონზე დაწვეს.
ოჯახური ტრადიციები
ინკებში სისუფთავის უაღრესად მაღალი სტანდარტები არსებობდა, თუმცა ბევრ მათგანს, პირის დასაბანადაც კი არ ჰყოფნიდა წყალი. ინკების საზოგადოებაში არავის არ ჰქონდა უფლება დრო სიზარმაცეში და დროსტარებაში გაეფლანგა, მაგრამ მოხუცები სახელმწიფოს განსაკუთრებული ყურადღებით სარგებლობდნენ. 50 წელს მიღწეული მშრომელი კაცი თავისუფლდებოდა შრომითი ბეგარისა და გადასახადებისგან. მოხუცები აგროვებდნენ ფიჩხს ტყეში, ამზადებდნენ საჭმელს, გრეხდნენ ბაგირებს, უვლიდნენ ბავშვებს და ოჯახებს ეხმარებოდნენ მოსავლის აღების დროს.
ინკები მოითხოვდნენ, თითოეულ ქალს, საოჯახო კერის დიასახლისს, არა მარტო ოჯახის კეთილდღეობაზე ეზრუნა, არამედ იგი უზრუნველეყო სწორი კვებითა და თვალყური ედევნებინა, რომ ტანსცმელი, საოჯახო ნივთები და ოჯახის წევრთა ტანი სუფთა ყოფილიყო. ინსპექციის დღეებში, რომელსაც ხელისუფლება ატარებდა ხოლმე, თითოეული სახლის შესასვლელ კარებზე ჩამოფარებული ჭილოფი აწეული უნდა ყოფილიყო, რათა ინსპექტორს დაენახა, თუ როგორ ამზადებდა დიასახლისი საჭმელს, როგორ რეცხავდა სარეცხს და ა. შ. და თუ ინსპექტორი დაინახავდა, რომ დიასახლისი ვერ ართმევს თავს საოჯახო საქმეებს, მაშინ იგი სასტიკად ისჯებოდა: თანასოფლელების თვალწინ, მას აიძულებდნენ ეჭამა ის ჭუჭყი, რომელსაც მისი სახლიდან გამოხვეტდნენ, ხოლო მის ქმარს აიძულებდნენ დაელია ის ბინძური წყალი, რომელიც რჩებოდა ოჯახის წევრთა ბანაობის შემდეგ.
ინკების კანონებით, ქორწინება ითვლებოდა სამუდამოდ არა მარტო დიდებულებისათვის, არამედ უბრალო ხალხისათვისაც. ქურდობა, ძარცვა და ძალადობა, სიკვდილით ისჯებოდა, თანაც დაუყოვნებლივ. ამიტომაც, სახელმწიფოში საპატიმროები არ არსებობდა.
ინკები სიამოვნებით უსმენდნენ საჯაროდ წაკითხულ თქმულებებს, რომლებიც თაობიდან თაობებს გადაეცემოდა. გარდა ამისა, ზეპირსიტყვიერება ინახავდა ლოცვებს, საგმირო თქმულებებს, რელიგიურ პოეზიას, ბალადებს უიღბლო სიყვარულის შესახებ – ყოველივე ეს სრულდებოდა ირგვლივ არსებული ბუნების, მთებისა და გზების, ხევებისა და ველების მხატვრული აღწერით. ზოგიერთმა ამ ზეპირსიტყვიერების ნიმუშმა ჩვენამდეც მოაღწია, ოღონდ განახლებული ვერსიით. აი ამ მითებიდან ერთ–ერთი: "ესპანელმა დამპყრობლებმა ხელთ იგდეს ინკარი, მზის ღმერთის შვილი, სასტიკად აწამეს და თავი მოჰკვეთეს. მისი თავი, თანამედროვე ვერსიით, საიმედო ადგილას გადამალეს, სადაც მას ახალი ტანი გამოება". პერუელებს დღესაც სჯერათ, რომ ინკარი დაბრუნდება ძველი ცივილიზაციის აღსადგენად.
სამზარეულო
thumb|right|200px|ინკების ტრადიციული კერძი პაჩამანკა ძველი დიდებისა და ძლიერების აღდგენის რწმენას გასაოცარი ძალა გააჩნია: სულ უფრო პოპულარული ხდება კვების ის პროდუქტები, რომლებსაც ინკები ხმარობდნენ. მაგალითად ამარანტი – მცენარე, რომელსაც ისპანახის მსგავსი ფოთელბი გააჩნია, ხოლო მარცვლები, შეწვის დროს ბატი-ბუტივით სკდება. იზრდება ინტერესი არკაჩასადმი – ჩვენი სტაფილოს მსგავი მცენარისადმი, რომელსაც შემწვარი სტაფილოს გემო აქვს. საინტერესოა ნიუნიასი – შემწვარი არაქისის გემო მქონე ლობიო.
ტაუანტინსუიუს ხალხების ჩამომავლები დღესაც ცხოვრობენ სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების – პერუს, ბოლივიისა და ეკვადორის ტერიტორიებზე. მათი რაოდენობა 18 მილიონია, რომელთაგან 5/6 ლაპარაკობს ინკების იმპერიის ოფიციალურ – კეჩუას ენაზე, რომელსაც მაშინ "რუნა სიმი" (ადამიანური ენა) ეწოდებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:ინკების იმპერია კატეგორია:ცივილიზაციები კატეგორია:ამერიკის ხალხები
მიტლა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
დიოგენე სინოპელი
მინი|300პქ|დიოგენე დადიოდა ქალაქში სანთლით და ამბობდა — „ვეძებ ადამიანს“. დიოგენე სინოპელი (Διογένης ὁ Σινωπεύς; დ. ძვ. წ. 412, სინოპი — 10 ივლისი ძვ. წ. 323, კორინთო) — ბერძენი ფილოსოფოსი, ცინიკოსი. აცხადებდა, რომ არაფერი ესაჭიროებოდა, მთელ საბერძნეთში მოგზაურობდა ყველაფრისაგან თავისი განდგომის თვალნათლივ საჩვენებლად; ცხოვრობდა ღვინის ცარიელ კასრში და აბუჩად იგდებდა ბერძნულ ცივილიზაციას. ამის გამო მას „შეშლილი სოკრატე“ უწოდეს. დიოგენე „მსოფლიოს მოქალაქედ“ თვლიდა თავს. დიოგენეს ძირითადი მოთხოვნილებები აუცილებელ მინიმუმამდე იყო დაყვანილი: მოსასხამს სამოსელად და საწოლად იყენებდა, საკვებისთვის ერთი ჯამი ჰქონდა, სასმელისთვის კი თასი. ერთ დღეს პატარა ბიჭი ნახა, რომელსაც ოსპის მარცვლები პირდაპირ პურზე ედო და თავისი ჯამი გადააგდო, ხოლო როდესაც დაინახა, იგივე ბიჭი როგორ სვამდა წყალს ხელიგულიდან, თასიც გადააგდო. 90 წლის ასაკში დიოგენემ სუნთქვა შეაჩერა და ამგვარად მოიკლა თავი. თავისი ცხედრის შესახებ ასეთი რამ დაიბარა: „დაუმარხავად გადააგდეთ ის ცხოველთა საჯიჯგნად, ანდა ორმოში ჩააგდეთ და ცოტა მტვერი მიაყარეთ ზემოდან“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 412 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 323 კატეგორია:ანტიკონსუმერისტები კატეგორია:გონების ფილოსოფოსები
Camponotus sucki
Camponotus sucki — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
მორაი (პერუ)
250px|მინიატიურა|მორაი 250px|მინიატიურა|მორაი მორაი (Muray) — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, ქალაქ კუსკოდან დაახლოებით 50 კილომეტრით ჩრდილო-დასავლეთით, სოფელ მარასის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 3500 მეტრზე. ძეგლი მოიცავს ინკების იშვიათ ნანგრევებს, რომელიც ძირითადად შედგება რამდენიმე უზარმაზარი წრიულად დატერასებული დეპრესიისგან, რომელთაგან უდიდესის სიღრმე 30 მეტრია. დეპრესიის დანიშნულება ბოლომდე უცნობია, თუმცა, მათი სიღრმე და მიმართულება მზისა და ქარების მიმართ, ფსკერსა და ზედა ნაწილს შორის 15 °C-იან ტემპერატურულ სხვაობას წარმოშობს. ტემპერატურის ასეთი დიდი სხვაობა ინკებს შესაძლებლობას აძლევდა შეესწავლათ განსხვავებული კლიმატური პირობების ეფექტი სხვადასხვა მცენარეზე. შეიძლება ითქვას, რომ მორაი ინკების აგრარული ექსპერიმენტების სადგური იყო.
ინკების სხვა მრავალი ძეგლის მსგავსად, მორაიც უზრუნველყოფილია საირიგაციო სისტემით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
წინწყარო (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი წინწყარო შეიძლება აღნიშნავდეს:
ჟან-ფრანსუა ლაპერუზი
მინი|ჟან ფრანსუა ლაპერუზი ჟან ფრანსუა ლაპერუზი ან ჟან ფრანსუა დე გალო (დ. 22 აგვისტო 1741, ლე-გიუა, ქალაქ ალბის მახლობლად — გ. 1788?) — ფრანგი ზღვაოსანი. 1785-1788 წლებში წყნარი ოკეანის შემსწავლელ ექსპედიციას მეთაურობდა ფრეგატებზე „ბუსოლი“ და „ასტროლაბია“. ლაპერუზმა შემოუარა ჰორნის კონცხს, გაიარა აღდგომის კუნძული, ჰავაის კუნძულები, ალასკის ყურე, ჩრდილოეთ ამერიკის დასავლეთ სანაპირო ჩ. გ. 60°-იდან 36°30′-მდე, მოუხვია დასავლეთით, გადაკვეთა წყნარი ოკეანე და ფილიპინებიდან აღმოსავლეთ ჩინეთის და იაპონიის ზღვების გავლით შევიდა თარის სრუტეში. ჩ. გ. 51°30′-იდან დაბრუნდა სამხრეთით კუნძულ სახალინის ნაპირის გასწვრივ, აღმოაჩინა კუნძული მონერონი, გაიარა სრუტე კუნძულ სახალინსა და კუნძულ ჰოკაიდოს შორის (ამჟამად ლაპერუზის სრუტე) და მივიდა კამჩატკაზე. აქედან ლაპერუზი ავსტრალიისაკენ გაემართა და სამოის კუნძულების ჯგუფში აღმოაჩინა კუნძული სავაი. სიდნეიდან ექსპედიციამ კვლავ ჩრდილოეთისაკენ აიღო გეზი და უგზო-უკვლოდ დაიკარგა. ჩაძირული ფრეგატის ნარჩენები აღმოაჩინეს კუნძულ ვანიკოროსთან (სანტა-კრუზის კუნძულები).
ლიტერატურა
კატეგორია:ფრანგი მოგზაურები კატეგორია:დაბადებული 22 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1741 კატეგორია:გარდაცვლილი 1788
Tapinoma modestum
Tapinoma modestum — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tapinoma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
იუგოსლავიის სახალხო-გამათავისუფლებელი ომი
იუგოსლავიის სახალხო-გამათავისუფლებელი ომი (Народноослободилачки рат Југославије, Narodnooslobodilački rat Jugoslavije, Narodnoosvobodilni boj Jugoslavije, Народно-ослободителната воjна на Југославија), უფრო მეტად ცნობილია, როგორც იუგოსლავიის ხალხის სახალხო-გამათავისუფლებელი ბრძოლა ან უბრალოდ სახალხო-გამათავისუფლებელი ბრძოლა (Народноослободилачка борба народа Југославије, Narodnoslobodilačka borba Jugoslavije, Narodnoosvobodilna borba jugoslovanskih narodov, Народно-ослободителната борба на Југославија) — იუგოსლავიის პარტიზანების ომი, რომელშიც იუგოსლავიის მოკავშირეები იყვნენ საბჭოთა ჯარები (1944 წლიდან) და რომლის მთავარი მიზანიც იყო იუგოსლავიის განთავისუფლება გერმანელი, იტალიელი, უნგრელი ოკუპანტებისა და მათი მოკავშირე-კოლაბორაციონისტებისგან. იწარმოებოდა 1941 წლის 4 ივლისიდან 1945 წლის 15 მაისამდე და დამთავრდა იუგოსლაველი პარტიზანების სრული გამარჯვებითა და ქვეყნის ოკუპაციისაგან განთავისუფლებით.
იუგოსლავიის სახალხო-გამათავისუფლებელი ომი წარმოადგენს მთელ ევროპაში წინააღმდეგობის მოძრაობის განუყოფელ ნაწილს: იუგოსლაველი პარტიზანებისა და მათი მოკავშირეების მოქმედება ბალკანეთში ბოჭავდა გერმანიის ჯარის მნიშვნელოვან ნაწილს და ვერმახტს საშუალებას არ აძლევდა, დამხმარე ჯარები გაეგზავნა როგორც დასავლეთ, ასევე აღმოსავლეთ ფრონტზე; ეს პარტიზანული მოძრაობა რაოდენობრივად მხოლოდ სსრკ-ს პარტიზანულ მოძრაობას უთმობდა. იუგოსლავიის ისტორიაში ეს ომი იკავებს ზუსტად ისეთივე ადგილს, როგორსაც დიდი სამამულო ომი სსრკ-სა და რუსეთის ისტორიაში.
იპანემა
მინი|250პქ|იპანემის პლაჟი მინი|250პქ|მზის ჩასვლა იპამენასთან მინი|250პქ|იპანემის ხედი [[კორკოვადოდან]] იპანემა (Ipanema) — ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროს ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს სამხრეთ ზონაში, ლებლონსა და არპოადორს შორის. იპანემის პლაჟი საყოველთაოდ გახდა ცნობილი სიმღერით „The Girl from Ipanema“, რომელიც ანტონიო კარლოს ჟობიმმა და ვინისიუშ დე მორაიშმა დაწერეს.
სახელი „იპანემა“ ტუპის ენიდან მოდის და „სუნიან ტბას“ ნიშნავს.
იმ მიწების უმრავლესობა, რომელიც დღე იპანემის შემადგენლობაშ შედის, ერთ დროს იპანემის ბარონს — ჟოზე ანტონიო მორეირა ფილიოს ეკუთვნოდა. სიტყვა „იპანემა“ თავდაპირველად პლაჟს არ აღნიშნავდა და ის ბარონის მშობლიურ კუთხეს ერქვა სან-პაულუს შტატში.