cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლაზანია
ლაზანია არის იტალიური კერძი, რომელიც დამზადებულია თხელი, ბრტყელი პასტას ერთმანეთზე დალაგებული ფენებისგან, რომელთა შორისაც მოთავსაბულია სხვადასხვა ინგრედიენტები, როგორიცაა რაგუ (ragù) (ხორცსაკეპში გატარებული ხორცი და ტომატის სოუსი) და სხვადასხვა ბოსტნეული, ასევე ყველი (მაგალითად: რიკოტა და პარმეზანი), სუნელები და სანელებლები, როგორიცაა ნიორი, ორეგანო და რეჰანი. კერძს ზემოდან შეიძლება დავურთოდ გახეხილი მოცარელას დამდნარი ყველი. როგორც წესი, მოხარშული პასტა სხვა ინგრედიენტებთან ერთად იგება და შემდეგ ღუმელში იდება გამოსაცხობად. უკვე მზა ლაზანია შემდგომში ოთხკუთხედებად იჭრება ულუფებად დასაყოფად.
წარმოშობა და ისტორია
მარცხნივ|მინი|პასტას ფენები ლაზანია გაჩნდა შუა საუკუნეების იტალიაში და მის წარმოშობას ტრადიციულად ქალაქ ნეაპოლს უკავშირებენ. ლაზანიის პირველი ჩაწერილი რეცეპტი, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია, XIV საუკუნის დასაწყისში შექმნილ წიგნში Liber de Coquina (წიგნი კულინარიის შესახებ) გვხვდება. თავდაპირველ და თანამედროვე ლაზანიას შორის მსგავსებები თითქმის არაა. წიგნში მოცემული რეცეპტის მიხედვით, ლაზანიას ცომს ასაფუებლად ტოვებდნენ, ცომს შემდეგ გააბრტყელებდნენ და აადუღებდნენ, უკვე მოხარშულ ცომს ზემოდან ყველს და სხვადასხვა სანელებლებსს ამატებდნენ, შემდეგ კი პატარა, წვეტიანი ჯოხით მიირთმევდნენ. Liber de Coquina-ს დაწერიდან 1 საუკუნის შემდეგ, ჩნდება ახალი რეცეპტები, რომლებიც რეკომენდაციას უწევენ მაკარონის ცომის ქათმის ბულიონში მოხარშვას და მისი ყველით და ქათმის ცხიმით დააფარვას. ხოლო ლაზანიას სპეციალური სამარხვო ვერსია კაკლით კეთდება ხორცის ნაცვლად. მარჯვნივ|frameless ნეაპოლის ტრადიციული ლაზანია - „ლაზანიე დი კარნევალე“ (lasagne di carnevale),თხელი მაკარონის ფენების გარდა, შეიცავს ადგილობრივ ძეხვს, პატარა, შემწვარი ხორცის ბურთულებს, მოხარშულ კვერცხებს, რიკოტასა და მოცარელას ყველს და ნეაპოლიტანურ ragù-ს (ხორცის) სოუსს. ლაზანიას კიდევ ერთი ვერსია - Lasagne al forno, გამოირჩევა შედარებით უფრო სქელი ragù-ს სოუსით (რომელსაც ხშირად კიდევ რამდენიმე სხვა სახის სოუსს უმატებენ) და ის ყველაზე გავრცელებულ ლაზანიას წარმოადგენს იტალიის გარეთ. იტალიის შიგნით, ამ სახის ლაზანია ტრადიციულად ასოცირდება ემილია-რომანიას რეგიონთან. სხვა რეგიონებში, ლაზანის დამზადება შესაძლებელია რიკოტას ან მოცარელას ყველის, ტომატის სოუსის, ხორცის (მაგალითად: გატარებული ძროხის, ღორის ან ქათმის) და ბოსტნეულის (კომბოსტო, ზეთისხილი, სოკო) კომბინაციით. როგორც წესი, გემო მიეცემა ღვინით, ნიორით, ხახვით და ორეგანოთი. ლაზანია ყოველთვის ღუმელში ცხვება.
ეტიმოლოგია
ძველ რომში არსებობდა ტრადიციული ლაზანიას მსგავსი კერძი, სახელწოდებით lasana or lasanum (ლათ. „სათავსო“ ან „ჩაიდანი“), რომელიც აღწერილია მარკუს გავიუს აპიციუსის წიგნში De re coquinaria, მაგრამ ამ სიტყვის წარმოშობა შეიძლება ამაზე უფრო ძველ ხანებს უკავშირდებოდეს. ერთ-ერთი თეორიის მიხედვით, სიტყვა ლაზანია მოდის ბერძნული სიტყვიდან λάγανον (ლაგანონი), რაც ნიშნავს განივად დაჭრილი პასტას ცომის ბრტყელ ფენას. სიტყვა λαγάνα (ლაგანა) ბერძნულში დღესაც გამოიყენება თხელი, ბრტყელი პურის აღსაწერად.
პოპულარულ კულტურაში
ამერიკული კომიქსის „გარფილდის“ მთავარ პერსონაჟს, კატა გარფილდს განსაკუთრებით უყვარს ლაზანია
სქოლიო
კატეგორია:ყველის კერძები კატეგორია:იტალიური სამზარეულო კატეგორია:ნეაპოლიტანური სამზარეულო
მამუკა ქალუნდაური
მამუკა ქალუნდაური — ქართული ფოლკლორის პერსონაჟი, ხევსური სახალხო გმირი გოგოჭურების გვარისა, სოფელ გიორგიწმინდიდან. ცხოვრობდა XVII საუკუნის დასაწყისში. ებრძოდა მთაში გაბატონების მსურველ ერისთავებსა და მოთარეშე მეზობელ ტომებს. ხევსური სახალხო გმირი, ზურაბ არაგვის ერისთავის წინააღმდეგ ხევსურთა ბრძოლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.
ქალუნდაურს ზურაბის ჯარი დაუმარცხებია გუდანთან ბრძოლაში და ამ გამარჯვების აღსანიშნავად ბეგენთ-გორაზე სამანი დაუდგამს. იქ გამვლელი მხედრები პატივისცემის ნიშნად ჩამოქვეითდებიან ხოლმე. ლეგენდის მიხედვით ქალანდაური განისვენებს ამავე გორაზე, დიდი ლოდის ქვეშ, რომელიც ხევსურთა ერთ-ერთ წმინდა ადგილად იყო მიჩნეული. ქალუნდაურის გმირობაზე შექმნილია ხალხური სიმღერები და თქმულებები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი სახალხო გმირები
მარტი (მრავალმნიშვნელოვანი)
სახელი მარტი შეიძლება აღნიშნავდეს:
სან-რომანის პროვინცია
thumb|right|250px|სან-რომანის პროვინცია. სან-რომანი — პროვინცია პერუში, პუნოს რეგიონში. დასავლეთიდან ესაზღვრება კუსკოს და არეკიპას რეგიონები. სან-რომანის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ხულიაკა. 2005 წლის აღწერის შედეგად პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 236 315 ადამიანს, საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე 103,8 ადამიანს. სან-რომანის ფართობია 2 277,63 კმ². პროვინცია იყოფა 4 რაიონად.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:პუნოს რეგიონის პროვინციები
Plagiolepis taurica
Plagiolepis taurica — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Plagiolepis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ტარიელ კუკულაძე
ტარიელ კუკულაძე (დ. 20 ნოემბერი, 1982) — ქართველი ფეხბურთელი, ამჟამად ლანჩხუთის „გურიას“ ნახევარმცველი და კაპიტანი. ტარიელ კუკულაძეს ადგილობრივი მაყურებლები მოიხსენიებენ, როგორც ტარასა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1982 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 20 ნოემბერი
საქართველოს მთათაშორისო ბარი
საქართველოს მთათაშორისო ბარი — ამიერკავკასიის მთათაშორისო ბარის ნაწილი. სივრცობლივ ემთხვევა საქართველოს ბელტს. დასავლეთ საქართველოში საქართველოს მთათაშორისო ბარი მოიცავს კოლხეთის დაბლობს (200 მ-მდე) და გორაკ-ბორცვიან მთისწინეთს (500 მ-მდე), იმერეთის მაღლობს (პლატო); აღმოსავლეთ საქართველოში — შიდა და ქვემო ქართლის ვაკეებს (300 — 700 მ-მდე), ალაზნის ვაკეს, ივრის ზეგანს (800—900 მ-მდე). საქართველოს მთათაშორისო ბარის ზოგი აკუთვნის აგრეთვე დაბალი და საშუალო სიმაღლის ქედებს: კვერნაქები, საგურამო-იალნო, გომბორი.
ბარის დასავლეთ ნაწილში (კოლხეთი) ზღვის სუბტროპიკული ნოტიო ჰავაა, აღმოსავლეთში მშრალი და ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკულია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა ბარის დაბალ ნაწილში (გარდა შიდა ქართლის ვაკისა) ყველგან დადებითია, მთებზე — უარყოფითი. ატმოსფერული ნალექების მაქსიმუმი აჭარის სანაპიროზე 2000 მმ-ს აღემატება, აღმოსავლეთ საქართველოს ბარის უკიდურეს აღმოსავლეთში 400 მმ-ზე ნაკლებია.
მდინარეთა უდიდესი ნაწილი რიონისა და მტკვრის აუზებს მიეკუთვნება. უმრავლესობისათვის დამახასიათებელია გაზაფხულის წყალდიდობა და წყალამოვარდნები. კავკასიონის ზოგიერთი მდინარე მარადი თოვლისა და მყინვარების წყლითაც საზრდოობს. კოლხეთის მდინარეების ჩამონადენი 60-100 ლ-მდეა, აღმოსავლეთ საქართველოს ბარის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში მცირდება 1-2 ლ-მდე ბარის დასავლეთ ნაწილში გავრცელებულია ჭაობის, ალუვიური, სუბტროპიკული ეწერი, ყვითელმიწა, წითელმიწა, ნეშომპალა-კარბონატული, ტყის ყომრალი ნიადაგები. ბარის აღმოსავლეთ ნაწილში ტყის ყავისფერი, ნეშომპალა-კარბონატული, შავმიწები, წაბლა, დამლაშებული, ტყის ყომრალი ნიადაგები. კოლხეთში შემორჩენილია კოლხური ტყე მარადმწვანე ქვეტყითა და ლიანებით. ძირითადია მურყანი, მუხა, რცხილა, წიფელი, არის წაბლიც. ბარის აღმოსავლეთ ნაწილში ჯაგეკლიანი და ვაციწვერიანი სტეპები, არიდული ნათელი ტყეები, ჭალის ტყეები, მუხნარები, რცხილნარები და წიფელნარებია.
კოლხეთში ჩამოყალიბებულია ძირითადად ნოტიო სუბტროპიკების ვაკეთა ლანდშაფტები და ნოტიო სუბტროპიკების მორცვიანი მთისწინეთის ლანდშაფტები. აღმოსავლეთ საქართველოს ბარში — ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკების ლანდშაფტები; მშრალი და ზომიერად მშრალი სუბტროპიკების ვაკეთა და ზეგნების ლანდშაფტები, ნოტიო ჰავიანი მთა-ტყის ლანდშაფტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გეოგრაფია
რატი I სურამელი
რატი I სურამელი — XII საუკუნის II ნახევრისა და XIII საუკუნის დასაწყისის ქართველი დიდგვარიანი ფეოდალი, შვილი ბეგა I სურამელისა და ხუაშაქ ცოქალისა. დემნა უფლისწულის აჯანყების შემდეგ გიორგი III-მ ქართლის ერისთავობა ჩამოართვა ამ აჯანყების მონაწილე ლიპარიტ სუმბატის ძე ორბელს და გადასცა რატი I სურამელს. ამის შემდეგ სურამელები გახდნენ ერისთავთერისთავები, ქართლის ერისთავები. გიორგი III-ის 1170 სიგელის ცნობით, სურამელის მღვიმის მონასტრისათვის შეუწირავს სოფ. კობალი. მისი ვაჟი ქართლის ერისთავი სულა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
საქართველოს სუპერლიგა
საქართველოს სუპერლიგა — უმაღლესი საკალათბურთო ლიგა საქართველოში.
გუნდები
2019-20 სეზონის მონაწილე გუნდები:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს კალათბურთი
შინდანწლა
შინდანწლა (ლათ. Swida, Thelycrania) — მცენარეთა გვარი შინდისებრთა ოჯახისა. ბუჩქები ან პატარა ხეებია.
აგვისტო 2005
2005 წლის მოვლენები:
იანვარი | თებერვალი | მარტი | აპრილი | მაისი | ივნისი | ივლისი | აგვისტო | სექტემბერი | ოქტომბერი | ნოემბერი | დეკემბერი
ვიკიპედიის სიახლენი
*2005-08
Plagiolepis tauricus
Plagiolepis tauricus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Plagiolepis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
რატი II სურამელი
რატი II სურამელი, ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალი XIII-XIV საუკუნეების მიჯნაზე, ბეგა II სურამელის ძე. სურამელი თან ახლდა მეფე დემეტრე II თავდადებულს მონღოლთა ლაშქრობებში და არაერთხელ გამოიჩინა თავი, როგორც კარგმა სარდალმა და გმირმა მებრძოლმა. თავის ძმასთან, ჰამადასთან ერთად იბრძოდა ქართლში შემოჭრილი ალან-ოვსების წინააღმდეგ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ზურაბ წერეთლის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი
ზურაბ წერეთლის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი — ქართული სახვითი ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც გაიხსნა 2012 წლის 29 თებერვალს თბილისში. მუზეუმს სახელი ეწოდა საბჭოთა და ქართველი მხატვარისა და მოქანდაკის ზურაბ წერეთლის საპატივცემულოდ. მუზეუმში დაცულია ზურაბ წერეთლის 300 მდე ნამუშევარი: ფერწერა, გრაფიკა, ქანდაკება და სხვა. მისი მთლიანი ფართობი 3000 მ² მოიცავს. მუზეუმი თანამედროვე ხელოვნების გამოფენების ხშირი მასპინძელია.
შენობა
მუეზეუმი განთავსებულია ყოფილ კადეტთა კორპუსის შენობაში. შენობა XIX საუკუნის მეორე ნახევარში აიგო. თავდაპირველად შენობა დაწყებით სამხედრო სკოლას ეკუთვნოდა, ხოლო შემდეგ კადეტთა კორპუსს გადაეცა. 1918 წელს კადეტთა კორპუსმა საერთოდ შეწყვიტა არსებობა.
მუზეუმის შენობა მდებარეობს ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში, შოთა რუსთაველის გამზ. #27-ში. მისი მთლიანი ფართობი 3000 მ² მოიცავს. შენობას რესტავრაცია 2007-2012 წლებში ჩაუტარდა. რეაბილიტაციის შედეგად შენარჩუნდა შენობის გარეგანი სახე, შიდა სივრცე მთლიანად გადაკეთდა და მოეწყო თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისი გალერეა, ახალი ტიპის საგამოფენო დარბაზებით. განახლდა მუზეუმის ეზოც, სადაც განთავსებულია ზურაბ წერეთლის მონუმენტური კომპოზიციის „ვაშლის“ ასლი, რომლის ორიგინალი დაცულია მოსკოვში, ზურაბ წერეთლის სამხატვრო გალერეაში. მუზეუმში გამოყოფილია სივრცე საკონფერენციო დარბაზისთვის. მუშაობს სამხატვრო სალონი და კაფე-რესტორანი.
ექსპოზიცია
მუზეუმი წარმოადგენს 3 სართულიან საგამოფენო სივრცეს. მასში გამოყოფილია საექსპოზიციო დარბაზი „XXI საუკუნის თანამედროვე ქართული სახვითი ხელოვნების ნიმუშების“ გამოსაფენად, სადაც მონაწილეობის მიღების საშუალება აქვთ როგორც ქართველ, ისე უცხოეთიდან მოწვეულ მხატვრებს. მუზეუმი წელიწადში საშუალოდ 12 საგამოფენო პროექტს წარმოადგენს.
მუზეუმის კომპლექსის ექსპოზიცია იხსნება ზურაბ წერეთლის პერსონალური გამოფენით. გამოფენა იწყება მონუმენტური კომპოზიციით „არგონავტები“ (2005).
მესამე სართულზე წარმოდგენილია კომპოზიცია „ჩარლი ჩაპლინი“, აგრეთვე ფოტოგანყოფილება, რომელიც ეძღვნება ზურაბ წერეთლის ცხოვრების ისტორიას. საერთო ჯამში, გამოფენაზე წარმოდგენილია სხვადასხვა ჟანრის 300-ზე მეტი ხელოვნების ნიმუში და 250-მდე ფოტომასალა.
არსენალი (თბილისი)
არსენალი — უბანი თბილისში (ჩუღურეთის რაიონი), ჩუღურეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე მთაზე („არსენალის მთა“), რკინიგზის გადაღმა.
უბანი წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. 1870 წელს სამხედრო არსენალის ღუნიბის მოედნიდან მტკვრის მარცხენა მხარეს, ჩუღურეთში გადატანის შემდეგ ამ უბანს „არსენალი“ ეწოდა. დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. არსენალმა, როგორც სამხედრო დაწესებულებამ, XX საუკუნის 30-იან წწ.-მდე იარსება, თუმცა ტოპონიმი დღემდეა შემორჩენილი. საბჭოთა პერიოდში აქ სამხედრო ნაწილი იყო განთავსებული.
საბჭოთა კავშირის დაშლის (1991) შემდეგ არსენალის ტერიტორია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გადაეცა. 2008 წ. მოხდა ტერიტორიის ნაწილის პრივატიზება. დაახლოებით, 78 ჰა შეიძინა „კალა კაპიტალის“ (დამფუძნებელი კახა კალაძე) შვილობილმა კომპანიამ „არსენალ დეველოპმენტი“, რომელიც გეგმავდა ამ ტერიტორიაზე საცხოვრებელი და კომერციული კომპლექსის „არსენალი სიტის“ შექმნას.<
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის უბნები
Plagiolepis vanderkelleni
Plagiolepis vanderkelleni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Plagiolepis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სინეფილია
სინეფილია - კინოს, ფილმის თეორიისა და ფილმების კრიტიციზმისადმი სიყვარული. ტერმინი არის კინოსა (cinema) და ფილიას, ძველ ბერძნულში სიყვარულის ერთ-ერთი გამომხატველი სიტყვა, სიტყვათშეთანხმება. პიროვნებას, რომელიც ვნებიან სიყვარულს განიცდის ფილმებისადმი, სინეფილი ეწოდება.
სქოლიო
კატეგორია:კინო
რონა მიტრა
კარიერა
რონა პატარაობის ასაკიდან მოდელად მუშაობდა, იყო კომპიუტერული თამაშის Tomb Raider მოდელი. ასევე იგი მონაწილეობდა საერთაშორისო ფესტივალში Interactive’s Tomb Raider. ის მონაწილეობდა სილვესტერ სტალონესთან ფილმში დაიჭირე კარტერი (Get Carter, 2000 წ.). იგი ასევე თამაშობდა ფილმში Shooter (მსროლელი, 2007), სადაც გამოძიების ფედერალური ბიუროს ერთ-ერთი მაღალჩინოსანის როლს ასრულებდა. საქვეყნო აღიარება მას მოუტანა ფილმმა დაღუპვის დღე (Doomsday, 2008 წ.). 2009 წელს გამოდის ფანტასტიკური ფილმის უცხო სამყაროს მესამე ნაცილი, სადაც რონა მიტრამ შეცვალა თავისივე ინგლისელი კოლეგა ქეით ბეკინსეილი რომელიც თამაშობდა უცხო სამყარო 1-ში და უცხო სამყარო 2-ში.
სინგლები
კატეგორია:ინგლისელი მსახიობები კატეგორია:ინგლისელი მოდელები კატეგორია:დაბადებული 1976 კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი მომღერლები
მატა-უტუ
მატა-უტუ (Mata-Utu, უოლისური Matāʻutu) — უოლისი და ფუტუნას ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს კუნძულ უვეაზე. აქვე არის უოლისი და ფუტუნას ყველაზე დიდი პორტი და აეროპორტი. მატა-უტუში ცხოვრობს — 1075 კაცი (2013 წლის აღწერით).
სქოლიო
კატეგორია:უოლისი და ფუტუნა კატეგორია:ოკეანეთის დედაქალაქები კატეგორია:უოლისი და ფუტუნას ქალაქები
ტამბო-კოლორადო
ტამბო-კოლორადო, Tambo Colorado — ინკების ეპოქის კარგად შემონახული თიხატკეპნილი შენობების კომპლექსი პერუს სანაპიროზე. ასევე ცნობილია კეჩუას ენაზე ალტერნატიული სახელით: პუკა-ტამბო (Puka Tampu), პუკაიაკტა (Pucallacta) ან პუკაუასი (Pucahuasi). მდებარეობს იკას რეგიონში, მდინარე პისკოს ხეობაში ქალაქ პისკოდან 40 კილომეტრში.
ნაგებობა აშენებულია XV საუკუნის ბოლოს საპა ინკა პაჩაკუტის დროს. წარმოადგენდა ინკების ადმინისტრაციულ ცენტრს და მთავარ საკონტროლო პუნქტს სანაპიროდან მთებისაკენ მომავალ გზაზე.
thumb|center|750px| ტამბო-კოლორადოს საერთო ხედი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
ნიკოლოზ ჯიშკარიანი
ნიკოლოზ ჯიშკარიანი (დ. 4 ივნისი, 1990, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, ლანჩხუთის „გურიას“ მარცხენა ნახევარმცველი, ასევე შეუძლია დაცვის მარცხენა ფლანგზე თამაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1990 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:გაგრას ფეხბურთელები კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 4 ივნისი ნ
ამანდა საიფრიდი
ამანდა მიშელ საიფრიდი (Amanda Michelle Seyfried; დ. 3 დეკემბერი,1985) — ამერიკელი მსახიობი, მომღერალი და მოდელი. საიფრიდის კარიერა სამოდელო ბიზნესით დაიწყო, როდესაც გოგონა ჯერ კიდევ 11 წლის იყო. მისი სამსახიობო დებიუტი შედგა სერიალში „გზამკვლევი ვარსკვლავი“. 2000 წელს შეასრულა ლუსი მონტგომერის როლი ფილმში „დედამიწა რაზეც დგას“.
ადრეული წლები
ამანდა 1985 წლის 3 დეკემბერს დაიბადა ალენტაუნში, პენსილვანიის შტატში, მისი დედა ანა არის ოკუპაციური თერაპევტი, ხოლო მამა ჯეკი – ფარმაცევტი. მისი და ჯენიფერი კი ფილადელფიურ მუსიკალურ ჯგუფში უკრავს ორღანზე. ამანდამ 2003 წელს სკოლა დაამთავრა და ფორდემის უნივერსიტეტში ჩააბარა.
კარიერა
ამანდამ სამსახიობო კარიერა დაიწყო 1995 წელს 9 წლის ასაკში, ხოლო სამოდელოს 11 წლის ასაკში, მისი სამსახიობო დებიუტი სერიალ „გზამკვლევ ვარსკვლავში“ შედგა. 2000 წელს ლუსი მონტგომერის როლი ითამაშა ფილმში „დედამიწა რაზეც დგას“. ჯერ კიდევ მოზარდი ფრანსინ პასკალის სამი წიგნის გარეკანზე მოხვდა.
2004 წელს საიფრიდის კარიერაში ნამდვილი წინსვლა დაიწყო, როდესაც კარენ სმითის როლი ითამაშა - ერთ-ერთი „ბაუნტი“ გოგონასი პოპულარულ ფილმში «საძაგელი გოგონები». მას პარტნიორობა გაუწიეს რეიჩელ მაკადამსმა და ლინდსი ლოჰანმა, რომელთათვის ეს ფილმი ასევე წარმატებული აღმოჩნდა.
ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ფილმი იყო „მამა მია!“, მიუზიკლი, რომელიც ლეგენდარული ABBA-ს სიმღერების მიხედვით შეიქმნა და მასში ამანდას პარტნიორობა თვით მერილ სტრიპმა და პირს ბროსნანმა გაუწიეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მოდელები კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1985 კატეგორია:დაბადებული 3 დეკემბერი კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
დავით IV აღმაშენებელი
დავით IV აღმაშენებელი (დ. 1073, ქუთაისი — გ. 24 იანვარი, 1125) — საქართველოს მეფე 1089-1125 წლებში, გიორგი II-ის ძე, დიდი სახელმწიფო მოღვაწე და ძლევამოსილი მხედართმთავარი, რომელსაც განსაკუთრებული ადგილი უკავია საქართველოს ისტორიაში.
დავით IV ტახტზე 1089 წელს 16 წლის ასაკში ავიდა. მამამისი, გიორგი II, შექმნილი პოლიტიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე, იძულებული გახდა შვილის სასარგებლოდ ტახტზე უარი ეთქვა. დავითს ძალიან მძიმე მემკვიდრეობა ერგო: ქვეყანა დარბეული იყო მტრის შემოსევებისაგან, თურქ-სელჩუკთა მომთაბარე ტომები სახლდებოდნენ დაპყრობილ ტერიტორიებზე და ქართველ ხალხს ფიზიკური განადგურების საფრთხეს უქმნიდნენ, დიდგვაროვანი ფეოდალები მეფეს ხშირად არ ემორჩილებოდნენ, საქართველოს მეფის ხელისუფლება ლიხის ქედის აღმოსავლეთით არ ვრცელდებოდა.
დავით აღმაშენებელმა ოცდათექვსმეტწლიანი მმართველობის განმავლობაში ჩაატარა სიღრმისეული რეფორმები, რომლებმაც საბოლოოდ დაასრულეს ფეოდალური საქართველოს გაერთიანების პროცესი, მან ქვეყნიდან სელჩუკი დამპყრობლები განდევნა, საქართველო რეგიონის უძლიერეს სახელმწიფოდ აქცია და მემკვიდრეებისათვის გადააბარა ქვეყანა, რომელიც გადაჭიმული იყო „ნიკოფსითგან დარუბანდისა საზღურადმდე და ოვსეთიდგან სოერად და არეგაწადმდე“. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო დავით აღმაშენებლის ეკონომიკური და საეკლესიო რეფორმები, რომლებიც საქართველოს გაძლიერების მთავარი საყრდენი გახდა. მის სახელს უკავშირდება რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება, რომელმაც აღმოფხვრა ის დარღვევები, რასაც ქართულ ეკლესიაში ჰქონდა ადგილი.
დავით IV-ის საგარეო პოლიტიკა უაღრესად აქტიური იყო და ფეოდალური საქართველოს პროგრესის პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული წინსვლის საქმეს ემსახურებოდა. დავითის დროის საქართველოს ფართო მასშტაბის პოლიტიკური და კულტურული ურთიერთობა ჰქონდა ჩრდილო კავკასიისა (ოსები, ყივჩაყები, დაღესტნის ხალხები) და სხვა ხალხებთან, ძველ რუსეთთან, სომხეთთან, შირვანთან, ბიზანტიასა და ჯვაროსნებთან. დავითის მეფობის დროს საქართველომ ჯვაროსანთათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა: პირადად დავით აღმაშენებელი და მისი დროის საქართველო კასპიის კარის დამცველად და თურქ-სელჩუკთა წინააღმდეგ ბრძოლაში ჯვაროსანთა „წინაბურჯად“ მოიხსენიებოდა. დიდგორის ბრძოლის დროს დავით აღმაშენებლის ლაშქარში ჯვაროსნების („ფრანგების“) ყოფნა ასევე მიგვანიშნებს საქართველოს აქტიურ კონტაქტებზე ევროპის ქვეყნებთან და იმაზე, რომ საქართველო ევროპული სივრცის ნაწილი იყო.
პიროვნული ღირსებებისა და ქვეყნისა და ერის წინაშე უდიდესი დამსახურებისათვის, ქართულმა მართლმადიდებელმა ეკლესიამ დავით აღმაშენებელი წმინდანად შერაცხა და მისი ხსენების დღედ 26 იანვარი (ახ. სტ. 8 თებ.) დააწესა.
რიგითობა და ზედწოდება
ზოგიერთ ავტორთან (თედო ჟორდანია, ივანე ჯავახიშვილი, ე. პახომოვი და სხვ.) აღმაშენებელი დავით II-დაა მოხსენიებული. ეს რამდენადმე პირობითია. საერთოდ, ერთიანი საქართველოს მეფე დავითებს შორის, აღმაშენებელი დავით I-ია. როცა ზოგი ისტორიკოსი მას დავით II-დ მოიხსენიებს, ამ შემთხვევაში ათვლა დავით კურაპალატიდან იწყება ე. ი. დავით კურაპალატი (978-1001 წწ.) დავით I-ა და შესაბამისად, დავით აღმაშენებელი — დავით II.
ქართულ ისტორიოგრაფიაში დავით აღმაშენებლის რიგით ნომრად დავით IV-ა მიჩნეული და დამკვიდრებული, ეს, როგორც ზემოთაც აღინიშნა, პირობითობაზეა დამყარებული, კერძოდ, დავითის სახელის მატარებელ მეფეთა ნუმერაცია იწყება ტაო-კლარჯეთის ანუ ქართველთა სამეფოს მეფეებიდან, რომლებიც ქართველთა მეფის ტიტულს ატარებდნენ. სხვათა შორის, ამგვარ პრინციპზეა დამყარებული ბაგრატების ათვლა-ნუმერაციაც.
დავით IV ისტორიაში „აღმაშენებლის“ სახელითაა ცნობილი. ეს ზედსახელი მას გარდაცვალებიდან რამდენიმე საუკუნის შემდეგ უწოდეს. ყოველ შემთხვევაში, XV საუკუნემდე ცნობა, სადაც დავით IV ამ სახელითაა მოხსენიებული, ჩვენამდე მოღწეული არ არის. პირველად „აღმაშენებელი“ გვხვდება 1452 წლის ე. წ. ავშანდაძეების სასისხლო სიგელში, სადაც ნათქვამია, რომ „როდეს აღმაშენებელი გელათს აშენებდა“, გადმოვარდნილა, დამტვრეულა და ავშანდაძეებს უმკურნალიათ მისთვისო. ნარატიულ ისტორიულ ლიტერატურაში დავითი „აღმაშენებლის“ ზედწოდებით მოხსენიებულია XVII საუკუნის ქართველი ისტორიკოსის ფარსადან გორგიჯანიძის „საქართველოს ისტორიაში“.
ოფიციალურ ქართულ ისტორიოგრაფიაში დავით IV „აღმაშენებლად“ უფრო გვიან, „ახალი ქართლის ცხოვრებასა“ და ვახუშტი ბატონიშვილის თხზულებაში („აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“) იწოდება.
ვახუშტი ბატონიშვილი დავითისათვის ამ ზედსახელის დარქმევას ასე ხსნის:
უფლისწულობა
დავითი, გიორგი II-სა და ელენე დედოფლის ერთადერთი ვაჟი, დაიბადა 1073 წელს სატახტო ქალაქ ქუთაისში. მისი უფლისწულობა ხანმოკლე აღმოჩნდა, რადგან ქვეყანაში შექმნილი პოლიტიკური ვითარების გამო, მამამისი იძულებული შეიქმნა ტახტიდან გადამდგარიყო და თავისი 16 წლის ვაჟი გაემეფებინა. ეს ფაქტი დავითის კარგ განათლებასა და სახელმწიფო საქმეებში გაცნობიერებაზე უნდა მეტყველებდეს. მინი|350პქ|კავკასია დავით IV-ის გამეფებისას. დავით IV აღმაშენებლის ტახტზე ასვლა აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს ქართველ ისტორიკოსებში: ერთი ნაწილი მიიჩნევს, რომ დავითი სახელმწიფო გადატრიალების გზით მოვიდა ხელისუფლებაში, ხოლო მეორე ნაწილი თვლის, რომ არავითარი გადატრიალება 1089 წელს არ მომხდარა და გიორგი II-მ ვაჟი გვერდით ამოიყენა, როგორც თანამეფე. ამ კამათს საფუძვლად დაედო ორი სხვადასხვა წყაროს, „გალობანი სინანულისანი“-სა და შიომღვიმის მონასტრისადმი დავითის ანდერძის თავისებური ინტერპრეტაცია.
დავით აღმაშენებლის მემატიანე ამ მოვლენას ძლიერ ხატოვნად აღწერს:
საქართველოს მდგომარეობა დავით აღმაშენებლის გამეფებისას
თურქ-სელჩუკების შემოსევამ არსებითად შეცვალა პოლიტიკური ვითარება კავკასიასა და მახლობელ აღმოსავლეთში. დამარცხებულმა ბიზანტიამ პოლიტიკური სარბიელი სელჩუკებს დაუთმო და ისინიც მტკიცედ დამკვიდრდნენ სამხრეთ კავკასიაში.
მომთაბარე სელჩუკები სრულიად განსხვავდებოდნენ არაბებისა და ბიზანტიელებისაგან, ისინი დაპყრობილ ტერიტორიაზე სახლდებოდნენ და მეურნეობისათვის საჭირო მიწებს იკავებდნენ. სელჩუკების მეჯოგეურ-მომთაბარული მეურნეობა შეუთავსებელი იყო ქართული ფეოდალური მეურნეობისათვის. პრიმიტიული მეურნეობა მკვიდრდებოდა მტკვრის, ალაზნის, ივრისა და არეზის სანაპირო ჭალებზე. მაღალგანვითარებული კულტურები, ბაღ-ვენახები, პურეული და სხვა კულტურები ადგილს უთმობდა საძოვრებს. თურქობა საქართველოს ფეოდალურ მეურნეობას მიწას აცლიდა და მას გადაშენების საფრთხეს უქმნიდა და აფერხებდა საქართველოს და საერთოდ, კავკასიის გაერთიანება-ცენტრალიზაციას.
საქართველო იმდენად დაკნინებული იყო, რომ მისი მეფის უფლებები მხოლოდ დასავლეთ საქართველოზე ვრცელდებოდა, „საზღვარი სამეფოსა მთა მცირე ლიხთა, და სადგომი სამეფო წაღულისთავი“. როცა მეფეს ქართლის ჭალაში ან ნაჭარმაგევს ნადირობა სურდა, წინასწარ აგზავნიდა კაცებს ადგილების დასათვალიერებლად და შემდეგ გადმოდიოდა. დავით IV–ს მემკვიდრეობად ერგო თურქ-სელჩუკებისაგან დარბეული ქვეყანა, დაცარიელებული ქალაქები და სოფლები, მთებში გახიზნული დამშეული მოსახლეობა.
ღონისძიებები ხელისუფლების გაძლიერებისა და ცენტრალიზაციისთვის
დავითმა შემოიკრიბა თავისი ერთგული ქვეშევრდომები, რათა მათი მხარდაჭერით წარმატებით წარემართა ქვეყნის საქმეები. საქართველოს სამეფო კარი თავს უყრიდა ერთგულ მხედართა რაზმებს. სწორედ ერთგული მოლაშქრეებით ესხმოდა თავს სელჩუკებს, ამარცხებდა მათ და ამით მტრის შიშით მთაში გახიზნულ ქართველ მიწის მუშას ბარად ჩამოსვლის საფუძველს უქმნიდა. დავითმა სელჩუკები ქართლიდან თანდათან აჰყარა. ეს წვრილი გამარჯვებები ქართველ ხალხში მტრის გარდუვალი დამარცხების აუცილებლობასა და საკუთარი ძალის რწმენას აღვივებდა. ქვეყანა თანდათან დაუბრუნდა სოფლის მეურნეობის ინტენსიურ წარმოებას, ქალაქები კი აღორძინების გზას დაადგა.
სელჩუკთა ძლიერება თანდათან შესუსტდა სულთან მალიქ-შაჰის სიკვდილის შემდეგ (1092 წლიდან). ეს, თავის მხრივ, საქართველოს პოლიტიკური ძლიერების წისქვილზე ასხამდა წყალს. გარეშე მტრის დასუსტებასთან ერთად აღარც შინაური ურჩი ფეოდალები წარმოადგენდნენ დიდ საფრთხეს.
ბრძოლა კლდეკარის საერისთავოს წინააღმდეგ
ბაღვაშები მსხვილი ფეოდალები იყვნენ IX-XIII საუკუნეების საქართველოში, მათი სამფლობელო იყო არგვეთი (ზემო იმერეთში). IX საუკუნის 70-80-იან წლებში ამ გვარის წარმომადგენელი ლიპარიტ I ბაღვაში ეყმო დავით I ქართველთა კურაპალატს, მიიღო მისგან მიწა-წყალი თრიალეთში და შექმნა ძლიერი კლდეკარის საერისთავო. საერისთავოს აღმოსავლეთით (ალგეთისა და სკორეთის ხეობებში) ესაზღვრებოდა თბილისის საამირო, სამხრეთ-აღმოსავლეთითა და სამხრეთით — სამშვილდისა და ზორაკერტის რეგიონები, სამხრეთ-დასავლეთით — ჯავახეთი, დასავლეთით — სამცხე, ხოლო ჩრდილოეთით — ქართლის საერისთავო, რომელსაც კლდეკარის საერისთავოსაგან თრიალეთის ქედი ჰყოფდა.
დავითის ისტორიკოსი გადმოგვცემს, რომ ლიპარიტი, რომელსაც ეპყრა თრიალეთი, კლდეკარი და მისი მიმდგომი ქვეყანა, ერთხანს ერთგულებდა დავითს. როგორც ჩანს, იმდენად დიდი იყო მომხდური მტრის განდევნის სურვილი, რომ დიდგვაროვანი ფეოდალები ახალგაზრდა მეფეს ამოუდგნენ მხარში. ლიპარიტთან ერთად ჩვენ ვხედავთ ნიანია კახაბერისძესა და აზნაურებს, რომლებიც თანდათან შემოიკრიბნენ საქართველოს სამეფო კარის გარშემო, მაგრამ როგორც ჩანს ეს მშვიდობიანობა და შეთანხმებული საქმიანობა დიდხანს არ გაგრძელებულა.
ლიპარიტის განდგომა ბაღვაშებისა და საქართველოს მეფეთა შორის საუკუნოვანი ბრძოლის გაგრძელებას მოასწავებდა. წინა პერიოდში ეს ბრძოლა გარდამავალი უპირატესობით მიმდინარეობდა. ზოგჯერ საქართველოს მეფეები იძულებულნი იყვნენ დათმობაზე წასულიყვნენ და გარკვეულ კონკრეტულ ვითარებაში კლდეკარის ერისთავების უპირატესობა ნებით თუ უნებლიეთ ეღიარებინათ, მაგრამ დავითი ყველა წინამორბედისაგან არსებითად განსხვავებული მეფე და პიროვნება იყო. იგი შორსმჭვრეტელი პოლიტიკოსი და დასახული მიზნის თანამიმდევრული, ენერგიული გამტარებელი იყო. იგი ვერ დაუშვებდა გაორგულებული ვასალის თავკერძობას. პროგრესის გზაზე დამდგარი სამეფო ხელისუფლების ცენტრალიზაციის მოწინააღმდეგე ქვეყნის გაერთიანება-გაძლიერების მოწინააღმდეგეც იყო, ასეთად მიიჩნია დავითმა ლიპარიტი. მეფემ თავგასული ქვეშევრდომის „ინება გაწურთა“ და შეიპყრო იგი. ლიპარიტმა მოინანია ცოდვა და მეფემაც ამ მონანიების შემდეგ „მომტკიცებული მრავალთა და მტკიცეთა ფიცთა მიერ“ გაათავისუფლა და ყველა მისი უფლება შეუცვლელად ცნო. ლიპარიტის განთავისუფლება 1093 წელსვე უნდა მომხდარიყო. როგორც ჩანს, ლიპარიტმა თავისი ფიცი და პირობა არ შეასრულა და მეფეს კვლავ გაუორგულდა. დავითი დარწმუნდა, რომ ლიპარიტის მორჯულება ისევე არ შეიძლებოდა „რამეთუ კუდი ძაღლისა არა განემართების, არცა კირჩხიბი მართლად ვალს“ და კვლავ შეიპყრო 1094 წელს. 2 წლის განმავლობაში პატიმრობაში ჰყავდა, შემდეგ კი საბერძნეთში გააძევა სადაც გარდაიცვალა კიდეც. მინიატიურა|მარჯვნივ|კლდეკარის ციხესიმაგრის ნანგრევები კლდეკარის საერისთავომ კიდევ რამდენიმე წელი იარსება. მას სათავეში ლიპარიტის ძე რატი ედგა. ვერც რატი ლიპარიტის ძემ გამოიჩინა თავი სიკეთითა და საქართველოს მეფისადმი ერთგულებით. ისიც, მისი წინაპრების მსგავსად, სამეფო ხელისუფლებისა და ერთიანი ქვეყნის წინააღმდეგ იბრძოდა. ბუნებრივია, როცა დავითმა კვლავ ორგულობა იხილა ბაღვაშთა გვარიდან მომდინარე მას ისღა დარჩენოდა უკიდურესი ზომისათვის მიემართა. ეს უკიდურესი ზომა საერისთავოს გაუქმება იყო. მართლაც, დავითმა გააუქმა კლდეკარის საერისთავო და მისი მიწა-წყალი თავის სამეფოს შემოუერთა. კლდეკარის საერისთავოს გაუქმება ემთხვევა საქართველოს მეფის მიერ ზედაზნის ციხის აღებას (1103 წ.).
დავითს ერისთავებთან ბრძოლა ბაღვაშთა დამარცხებითა და კლდეკარის საერისთაოს გაუქმებით არ დაუმთავრებია. საქართველოს მეფე ყოველმხრივ ცდილობდა საქვეყნოდ გამრიგე ხელისუფალი ერისთავები დაექვემდებარებინა ფეოდალური მონარქიის მიერ შექმნილი სამეფო კარის ცენტრალური სამოხელეო აპარატისათვის. იგი საქვეყნოდ გამრიგე მოხელეებს დარბაზით გამოსულ მოხელეებად აქცევდა და უპირატესობასაც ამ უკანასკნელებს ანიჭებდა. დავითის დროს გაძლიერებულმა ვაზირის სამეფისკარო-სამოხელეო ინსტიტუტმა გასაქრობად შეუტია ერისთავობის ძველ ინსტიტუტს. დავითი ერისთავობას ცენტრალიზებული, ფეოდალური სახელმწიფოსათვის შეუფერებლად თვლიდა და ყოველმხრივ ავიწროებდა და ცდილობდა მის გაუქმებას.
თურქებისათვის ხარკის შეწყვეტა
იმ ქმედითმა ღონისძიებებმა, რომლებიც დავით აღმაშენებელმა XI საუკუნის მიწურულს გაატარა, ქვეყანა აღმავლობის გზით წაიყვანა. საქართველოს მეფე უკვე აღარ ეპუებოდა თურქ-სელჩუკებს. საქართველოს სამეფო კარმა ჯვაროსნების მიერ ანტიოქიისა და იერუსალიმის აღებით ლახვარჩაცემული თურქ-სელჩუკების მდგომარეობის აწონ-დაწონვისა და პოლიტიკური შეფასების შემდეგ (ბუნებრივია, შესაბამისად, საკუთარი ძლიერების გათვალისწინებითაც) შესაძლებლად ჩათვალა ხარკის გადახდის შეწყვეტა 1099 წელს. საფიქრებელია, რომ 1097-98 წლები საქართველოს მოშენება-მომძლავრების პროცესის დასრულების წლები იყო და უკვე მოძლიერებულ ქვეყანას შეეძლო უარი ეთქვა მტრისთვის ხარკის გადახდაზე, რადგან მას უკვე ძალაც გააჩნდა და შესაძლებლობაც იმისა, რომ თვითონ გადასულიყო შეტევაზე. ამ აქტით საქართველომ საბოლოოდ აღიდგინა დაკარგული დამოუკიდებლობა.
აბულეთისძეების გამოსვლა
ნიშანდობლივია, რომ ძაგანის (აბულეთისძეთა) საგვარეულო ტრადიციულად მტრობას უწევდა საქართველოს სამეფო კარს და ისტორიის მთელ მანძილზე მეფისადმი ერთგულებით არ გამოირჩეოდა.
დავით აღმაშენებელი შიომღვიმისადმი ბოძებულ ანდერძში ერთგვარი სინანულით აღნიშნავს, რომ მიუხედავად გარკვეული შეღავათებისა, რაც საქართველოს მეფეების მხრიდან ძაგანის წინაპრების მიმართ იყო განხორციელებული, არავის (ძაგანის გვარის წარმომადგენლებს) ერთგულებით არ დაუფასებია. ამდენად, საქმე გვაქვს მეტად სერიოზულ, პრინციპულ ბრძოლასთან, რომელშიც ერთ მხარეს საქართველოს მეფე დგას, ხოლო მეორე მხარეს — დიდგვაროვანი ფეოდალი ძაგანი.
აბულეთისძეთა საგვარეულოს წარმომადგენელთა ერთ-ერთ გამოსვლას საქართველოს სამეფო კარის წინააღმდეგ ადგილი უნდა ჰქონოდა 1085-1089 წლებს შორის. როგორც ჩანს, ეს გამოსვლა მარცხით დამთავრდა. მოღალატეები დაუსჯიათ, მაგრამ უკიდურესი ზომები არ გაუტარებიათ. მინიატიურა|მარცხნივ|აბულეთისძეთა გამოსვლის ისტორიულ წყაროს დავით აღმაშენებლის მიერ შიომღვიმის მონასტრისადმი გაცემული ანდერძი წარმოადგენს. რაც შეეხება დავით აღმაშენებლის მიერ შიომღვიმისადმი მიცემულ ანდერძში მოხსენიებულ ძაგანისა და მოდისტოსის მეფის საწინააღმდეგო მოქმედების ფაქტს, მას ადგილი უნდა ჰქონოდა დავითის მიერ ზედაზნის აღების (1103 წ.) შემდეგ. ამჯერად ძაგანმა დაინახა თავისი უიმედო მდგომარეობა, საქართველოსა და მისი მეფის აღმავლობა და უკანასკნელად სცადა გაბრძოლება. ძაგანმა „მძლავრობით“ ხელთ იგდო მცხეთის, წილკნისა და შიომღვიმის საეკლესიო მამულები. შიომღვიმე სიმაგრედ გადააქცია და თავის შეფარებაც იქ სცადა. რაც შეეხება მოდისტოსს, ძაგანმა იგი წილკნის ეპარქიის ეპისკოპოსის რანგში აიყვანა და მისი მეოხებითაც არაერთი მიწა მიიტაცა.
დავით აღმაშენებელმა ძაგანის, ისევე, როგორც ბევრი სხვა მოწინააღმდეგე ფეოდალის აღვირახსნილი მოქმედება სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ ალაგმა. საქართველოს მეფისაგან დევნილი ძაგანი იძულებული გახდა შიომღვიმის მონასტრისათვის შეეფარებინა თავი, თუმცა აქ უკვე აღარ გაუმართლა. საეკლესიო მსახურებმა, როგორც ჩანს, აწონ-დაწონეს საქართველოს სამეფო ხელისუფლების ძლიერება (გამორიცხული არაა მათი პატიოსნება და მეფის სამსახურში ერთგულებაც) და ყოველგვარი ყოყმანის გარეშე, შეპყრობილი ძაგანი მეფეს გადასცეს. თავად დავითი ამ ფაქტს საეკლესიო მსახურების მხრიდან მის მიმართ ერთგულების გამოხატულებად აფასებს.
ამგვარად, დავითმა ძაგანი და მისი მომხრეები შეიპყრო. მეფემ ძაგანი სიკვდილით არ დასაჯა, მაგრამ ყველა პატივი და ღირსება აჰყარა. მისი მიწების ნაწილი მასვე დაუტოვა სიკვდილამდე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ძაგანის შთამომავლობა კარგავს ყოველგავრ უფლებას ამ ქონებაზე.
ამავე პერიოდში ჩანს დავით აღმაშენებლის ბრძანებით შიომღვიმის მონასტრის მშენებლობის დაწყება, რაც იმ ერთგულების ერთგვარი საზღაური იყო, რაც ბერებმა ძაგანის შეპყრობითა და მისი მეფისათვის გადაცემით გამოიჩინეს. 1124 წელს მონასტრის მშენებლობა დამთავრებული ჩანს.
კახეთ-ჰერეთის შემოერთება
ფეოდალური საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანების ისტორიაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს კახეთ-ჰერეთის საკითხს. კახეთის სამთავრო ქართლის საერისმთავროს ჯერ კიდევ VIII საუკუნის 80-იან წლებში გამოეყო. კახეთის სამთავრო IX საუკუნისათვის მსხვილი ფეოდალური ერთეული ჩანს, რომლის დასავლეთი საზღვარი ქსანზე გადიოდა, აღმოსავლეთით — ყვარელ-გურჯაანის ხაზზე, ალაზნის ველსა და ივრის ზეგანზე, ჩრდილოეთით კავკასიონის ქედი ესაზღვრებოდა, ზოგან საზღვარი მის გადაღმაც გადიოდა.
ბაგრატ III-მ ორწლიანი ბრძოლის შემდეგ მთლიანად დაიპყრო კახეთ-ჰერეთი და 1011 წელს დაატყვევა კვირიკე III. სწორედ ამ კვირიკემ, ტყვეობიდან გათავისუფლებულმა, ისარგებლა გიორგი I-ის დროს საქართველოს პოლიტიკური ურთიერთობის გართულებით ბიზანტიასთან, დაიპყრო ჰერეთი და კახეთი და მეფედ იწოდა. ამიერიდან მთელი XI საუკუნის განმავლობაში კახეთის სამეფო ერთიანი საქართველოდან ცალკე სახელმწიფოდ გამოეყო.
დავითის მოღვაწეობის პერიოდში კახეთის მეფეები იყვნენ კვირიკე IV და აღსართან II. ცხოვრება მეფეთ მეფისა დავითისი დიდი პატივისცემით მოიხსენიებს კვირიკე IV კახთა მეფეს „კაცი მეფობისავე თანა მეფე-ქმნილი ვნებათა ზედა და ჭეშმარიტი ქრისტიანე“. ცხადია, ამგვარი დამოკიდებულების საფუძველი ჰქონდა დავითის ისტორიკოსს. სწორედ კვირიკე IV-ს წაართვა დავითმა 1103 წელს უაღრესად დიდი მნიშვნელობის სტრატეგიული პუნქტი ზედაზნის ციხე-სიმაგრე („მოსცა ჟამი ღმერთმა მეფესა დავითს და წარუღო კვირიკეს ციხე ზედაზენი“).
ერწუხის ბრძოლა და კახეთ-ჰერეთის საბოლოო შემომტკიცება
სეპარატიზმის მოსურნენი და მეფის მოწინააღმდეგენი აშკარად თუ ფარულად იბრძოდნენ. როგორც კი ნახეს, რომ კახეთი და ჰერეთი საქართველოს მეფის ხელდებული და ერთიანი ქვეყნის შემადგენელი ნაწილი გახდა, ისინი მრავალი კახელითურთ გაეცალნენ მის საზღვრებს და დახმარება სთხოვეს განძის ათაბაგს, რომელიც თურქეთის სულთნის მოხელე იყო. განძის ათაბაგმა შეკრიბა დიდი ლაშქარი. მასთან იყო მრავალი კახელი და „ქუეყნისა ერი“ „მტერთავე თანა გარემოდგომილი ჩვენდა“. ეს დიდი ძალა დაუპირისპირდა საქართველოს მეფეს. დავით აღმაშენებელმა მცირე ლაშქარი შეკრიბა და მტერს ერწუხთან გაუმართა ბრძოლა. ქართული ლაშქარი კარგად იყო გაწვრთნილი, საქართველოს მეფეს სამხედრო არსენალში ჰქონდა სტრატეგიული და ტაქტიკური სიახლენი. თავგანწირულ ქართველ მოლაშქრეებს გონიერი ხელმძღვანელი ჰყავდათ დავითის სახით, რომელიც პირადი მაგალითით აღაფრთოვანებდა და გამარჯვების რწმენას უნერგავდა თანამებრძოლთ.
ერწუხის ბრძოლის მსვლელობის სრულად წარმოდგენა წყაროების სიმცირის გამო მეტად ძნელია. ნათელია, რომ მტერი გარემოადგა თუ არა ქვეყანას, დავითმა „ქმნა წყობანი დიდნი“ ე. ი. მტკიცედ განაწყო თავისი ჯარი და ისე მედგრად შეუტია მტერს (აქ ბუნებრივია იგი ყველა წინასწარ მოფიქრებულ სამხედრო სიახლეებს გამოიყენებდა), რომ მემატიანე განცვიფრებულია მისი სწრაფი წარმატებებით.
ერწუხის ბრძოლაში დავითმა ძლევამოსილად გაიმარჯვა. ბრძოლის შედეგი მეტად მძიმე იყო მოწინააღმდეგისათვის, მან სრული განადგურება იგემა. სელჩუკები გაიქცნენ, კახელებს გასაქცევი არსად ჰქონდათ და იძულებული იყვნენ დანებებულიყვნენ. კახეთის დიდებულები მორჩილების გუნებაზე დადგნენ. დავითი ლმობიერების გზას დაადგა. როგორც ჩანს, კახელი ფეოდალები მკაცრად არ დასაჯა, პირიქით, „მზეებრ მოჰფინა წყალობა ყოველთა ზედა მკჳდართა ქუეყანისათა“. მეფემ ფეოდალებს ციხე-სიმაგრეები ჩამოართვა და შიგ სამეფო რაზმები ჩააყენა. ნიშანდობლივია, რომ ციხეთა აღებისას დავითისათვის წინააღმდეგობა არ გაუწევიათ. დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ „თჳთმპყრობელობით დაიპყრა ჰერეთი და კახეთი და ნებიერად აღიხუნა ციხენი და სიმაგრენი მათნი“.
1104 წელს ერწუხის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ ჰერეთ-კახეთი საბოლოოდ იქნა შემოერთებული, რასაც უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა საქართველოსათვის, ამ უკანასკნელის ეკონომიკური და სამხედრო ძალების გაზრდის თვალსაზრისით. ამიერიდან უკვე აშკარად ძლიერ ერთიან საქართველოს შეეძლო ფართო მასშტაბის ეკონომიკური თუ პოლიტიკური ღონისძიებების ქმედითად გატარება. მართლაც, აქედან მოყოლებული საქართველოს სამეფომ ბევრი ისეთი გრანდიოზული ნაბიჯი გადადგა, რომელმაც ქვეყანა იმდროინდელ წინა აზიასა და კავკასიაში ერთ-ერთ გავლენიან და მოწინავე სახელმწიფოდ აქცია, ამ საქმეში, რასაკვირველია, მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღოდა საქართველოს სამეფო ხელისუფლებას, დავით აღმაშენებელს. საერთოდ, დავითის მოღვაწეობა წარმოადგენს თანამიმდევრულად აღმავალ ერთ მთლიან ხაზს.
1089-1104 წლები საქართველოს ისტორიაში მეტად მნიშვნელოვანი დროა, როცა სელჩუკებისაგან დათრგუნვილი ქვეყანა და მისი მოსახლეობა, ფაქტობრივად გათავისუფლდა დამპყრობთა უღლისაგან და მისი განვითარება აღმავლობის გზით წავიდა.
გარდაქმნები ეკლესიაში, რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება
XII საუკუნის საქართველოს ეკლესიაში წოდებრიობა მთელი სიგრძე-სიგანით იყო გაბატონებული. მრავალ საეკლესიო თანამდებობებზე როგორც საერთოდ ყველა ფეოდალურ ქვეყანაში მხოლოდ დიდგვაროვნებს ნიშნავდნენ. რაკი ღირსებას ყურადღება არ ექცეოდა მაღალ საეკლესიო თანამდებობებზე ხშირად არაკეთილსინდისიერი შემთხვვევითი პირები ხვდებოდნენ, უფრო მეტიც, ბევრჯერ ეკლესია ყოველგვარი უმსგავსობის წამომწყები ხდებოდა. ეს შეუმჩნეველი არ დარჩენიათ თანამედროვეებსაც. დავითის ისტორიკოსი საგანგებოდ აღნიშნავს, რომ
დავითის ისტორიკოსი ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ „მამულობით უფროს ვიდრე ღირსებით“ იყვნენ დაწინაურებულნი სასულიერო თანამდებობებზე. იგივეს ადასტურებს დავითის თაოსნობით მოწვეული დიდი საეკლესიო კრება, რომელიც ისტორიოგრაფიაში რუის-ურბნისის კრების სახელწოდებითაა ცნობილი. უფრო ზუსტად, კრების დადგენილება ე. წ. „ძეგლისწერაჲ“.
საქართველოს საბოლოო გაერთიანება ეკლესიის, ამ დიდი ფეოდალური ძალის, მონარქიისადმი დაუქვემდებარებლად წარმოუდგენელი იყო. საქმე კი არსებითად სხვაგვარად გამოიყურებოდა: ეკლესიის ცალკეული დაწესებულებები სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ გამოსული ერისთავების დაცვასა და შეფარებას კისრულობდნენ. ამით ეკლესია ხაზს უსვამდა თავის პრიორიტეტს სახელმწიფო ხელისუფლების წინაშე, ამასთანავე ეს მეფის ცენტრალურ ხელისუფლებას დაპირისპირებული ფეოდალები მათივე ნათესავები იყვნენ დიდგვაროვნობის ნიშნით დაწინაურებულნი.
სამღვდელოები გადაგვარების გზაზე მხოლოდ XII საუკუნის I მეოთხედში არ დამდგარან, ეს პროცესი გაერთიანებული საქართველოს არსებობის მთელ მანძილზე მიმდინარეობდა. საეკლესიო თანამდებობის ყიდვა-გაყიდვა იმდენად ძლიერი იყო XI საუკუნის შუა წლების საქართველოში, რომ მან პროგრესულ საეკლესიო მოღვაწეთა განსაკუთრებული ყურადღება მიიქცია.
საქართველოს სამეფოს წინაშე დასახული იყო ამოცანა ცენტრალიზებული სახელმწიფოს კიდევ უფრო გაძლიერებისა და განმტკიცების მიზნით შებრძოლებოდა რეაქციულ სასულიერო არისტოკრატიას. სამეფო კარმა ამ მიზნით გარს შემოიკრიბა გიორგი მთაწმინდელის იდეურ მემკვიდრეთა ძლიერი დასი. პირველი ქმედითი ნაბიჯი რომელიც საქართველოს ხელისუფლებამ ამ მიმართულებით გადადგა დიდი საეკლესიო კრების მოწვევა იყო, კრებისა რომელიც რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების სახელითაა ცნობილი.
კრებამ, რომელსაც უძღვებოდა დავითის აღმზრდელი ერთგული ბერი, გიორგი მწიგნობართუხუცესი, დავითის ინიციატივით მიიღო ის პრინციპები, რომელთაც ორმოციოდე წლის წინ ბაგრატ IV-ის მიერ მოწვეული, ათონის ქართველთა მონასტრის წინამძღვარი, გიორგი მთაწმიდელი ქადაგებდა, თუმცა მაშინ მათი პრაქტიკული განხორციელება, პოლიტიკური სიტუაციის გამო, ვერ მოხერხდა. რეფორმის ძირითადი პრინციპი მდგომარეობდა იმაში, რომ დიდი საეკლესიო თანამდებობები, კერძოდ საეპისკოპოსო კათედრები მემკვიდრეობით კი არ უნდა დაეჩემებინათ დიდგვაროვან აზნაურებს, საეკლესიო წრეებში გავრცელებული სიმონიის შედეგად, არამედ კანდიდატურები ადამიანის ღირსების მიხედვით უნდა შერჩეულიყო.
მრავალდღიანი საეკლესიო კრება, როგორც ჩანს, მწვავე ვითარებაში მიმდინარეობდა, მაგრამ დავითისა და გიორგი მწიგნობართუხუცესის მომხრეებმა მძიმე დებატების შედეგად, როგორც მემატიანე გადმოგვცემს,
ამგვარად, XII საუკუნის პირველი მეოთხედის საქართველოში სახელმწიფომ თავისი გავლენა მკვეთრად გაავრცელა ეკლესიაზე. ამიერიდან დიდი ფეოდალები ხელისუფლების წინააღმდეგ ბრძოლაში ძლიერ მოკავშირეებს კარგავენ მღვდელთმთავრების სახით. დავითის საეკლესიო პოლიტიკა, რომელიც მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო იმ დიდი სამეფისკარო პოლიტიკისა ქვეყნის ცენტრალიზაციას და კულტურულ წინსვლას რომ ემსახურებოდა, წარმატებით გადაჭრის ჩარჩოში მოექცა. საქართველოს სამეფოს მიერ გარკვეული წარმატებების მოპოვების შედეგად ჩამოყალიბდა მეფის მკვეთრად გამოსახული საეკლესიო ძალაუფლება. ამას, თავის მხრივ, ხელი შეუწყო სამეფო ხელისუფლების მიერ გატარებულმა მნიშვნელოვანმა ღონისძიებამ ჭყონდიდლისა და მწიგნობართუხუცესის თანამდებობების გაერთიანებამ, ჭყონდიდელ-მმწიგნობართუხუცესობის შემოღებამ.
მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის თანამდებობის დაწესება
180პქ|მინიატიურა|მარჯვნივ|წმინდა [[გიორგი ჭყონდიდელი]]
ცენტრალური მმართველობის რეფორმირებისას დავით IV აღმაშენებელმა, ქვეყნის ცენტრალიზაციის გაძლიერების მიზნით, შექმნა ახალი თანამდებობა — მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი, რომელიც მეფის შემდეგ მეორე პირი ხდებოდა სახელმწიფოში: მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის ხელში თავმოყრილი იყო როგორც საერო, ისე სასულიერო ხელისუფლება. მის ფუნქციაში შედიოდა სახელმწიფო უწყებების კონტროლი, ქვეყნის ხაზინის შემოწმება, „სააჯო კარის“ ხელმძღვანელობა, ჯარის წვევა და სხვა. ცალ-ცალკე ჭყონდიდელისა და მწიგნობართუხუცესის თანამდებობები მანამდეც არსებობდა, მაგრამ დავითმა მათი გაერთიანებით სამოხელეო იერარქიაში პირველი ვეზირის ინსტიტუტი შემოიტანა. მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელს, როგორც ბერსა და ეპისკოპოსს, მთლიანად სახელმწიფო ინტერესები ამოძრავებდა — მისთვის უცხო იყო ის, რაც ერისკაცისათვის ბუნებრივი იყო — გაეძლიერებინათ საკუთარი ოჯახი და სამკვიდრო, ამიტომ მწიგობართუხუცეს-ჭყონდიდელი ყველაზე დიდი დასაყრდენი იყო მეფისათვის. ეს ადმინისტრაციული რეფორმა დავითს 1104-1105 წლებში უნდა გაეტარებინა.
მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელად დავითმა თავისი ერთგული თანამებრძოლი და აღმზრდელი, გიორგი განაწესა. ეს უკანასკნელი მეფის ყველა წამოწყების თანამონაწილე იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ეპისკოპოსის პატივს ატარებდა, უშუალოდ იყო ჩართული სამხედრო საქმეებშიც.
მეფე არა მარტო აფასებდა გიორგი ჭყონდიდელს, არამედ ყველაზე დიდ დასაყრდენად მიიჩნევდა. იგი თან ახლდა დავითს ჩრდილო კავკასიაში, ყივჩაყთა გადმოყვანისას, სადაც გარდაიცვალა კიდეც. მეფემ საკუთარ მამასავით იგლოვა გიორგი მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი და დიდი პატივით დაკრძალა გელათის მონასტერში.
სააჯო კარი
მინი|დავით IV თავის სასამართლოსთან ერთად. [[ბენუა დე სენტ-მორი|ბენუა დე სენტ-მორის პოემაში „რომანი ტროაზე“, დაახლ. 1155–1160 წწ. მარჯვნივ ნაჩვენებია დავითი ხალათში გამოწყობილი, გვირგვინით.]] დავით აღმაშენებლის სახელთანაა დაკავშირებული სასამართლო რეფორმის გატარება და საგანგებო დაწესებულების — „სააჯო კარის“ შემოღება. მეფის განწესებით, ამ უწყებისათვის მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელს უნდა ეხელმძღვანელა. ორშაბათობით ვაზირთა შორის უპირველესი „სააჯო კარში“ დაჯდებოდა და ქვრივთა და ობოლთა, მიმძლავრებულ მომჩივანთა საქმეებს განიხილავდა. მას სამართლის ქმნაში სამეფო კარის სხვა მოხელეებიც ეხმარებოდნენ. „სააჯო კარი“ მუდმივმოქმედი უმაღლესი სასამართლო დაწესებულება იყო, რომელიც ესოდენ ესაჭიროებოდა ქვეყანას. პოლიტიკური დაშლილობისა და ცენტრალური ხელისუფლების დასუსტების ჟამს უსამართლობა მომძლავრებულიყო და დავით აღმაშენებელმა ამ მანკიერების აღმოფხვრა გადაწყვიტა. „სააჯო კარის“ შექმნაც სწორედ ამ მიზანს ემსახურებოდა.
საქართველოს საბოლოო შემომტკიცება
XII საუკუნის დასაწყისში საქართველოს სახელმწიფოს პოლიტიკაში მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა ქვეყნის საბოლოო შემომტკიცების საკითხმა. მართალია, მტერი თითქმის მთლიანად განდევნილი იყო, მაგრამ ვიდრე ამიერკავკასიის აღმოსავლეთი (შირვანი, რანი) და სამხრეთი (სომხეთი) სელჩუკთა ხელში იყო და საქართველოსთან მიმდებარე ყაბალა-განჯა-ანისში სელჩუკები ბატონობდნენ, საფრთხე მაინც მოსალოდნელი იყო. საქართველოს უშიშროების დაცვის საქმე მოითხოვდა ომის გატანას ქვეყნის საზღვრებს გარეთ. კავკასიის ხალხები თავადაც ებრძოდნენ სელჩუკებს და ყოველთვის მზად იყვნენ მხარში ამოდგომოდნენ მებრძოლ ქართველებს საერთო მტრის წინააღმდეგ გასალაშქრებლად. ამიერკავკასიის ხალხებს ერთი მოსაზრება ამოძრავებდათ — განედევნათ სელჩუკი დამპყრობლები მათი მიწა-წყლიდან, რასაც ამიერკავკასიის პოლიტიკური გაერთიანება მოჰყვებოდა. გამაერთიანებლის როლში საქართველო გამოდიოდა. ამდენად საქართველოს სახელმწიფომ, მისმა სამეფო კარმა იკისრა მეტად დიდი და რთული ისტორიული ამოცანა, რომლის განხორციელებაც საგანგებო ღონისძიებების გატარებას მოითხოვდა.
ლაშქრის რეორგანიზაცია
საქართველოს სამეფო კარს კარგად ჰქონდა აწონ-დაწონილი სამხედრო რეფორმების გატარების დიდი მნიშვნელობა და გეგმაზომიერად, თანდათანობით შეუდგა ამ საქმეს. უპირველესად, საჭირო იყო ლაშქრის ორგანიზაციის მოწესრიგება. გიორგი II-ის დროიდან მოკიდებული, ფაქტობრივად, მოშლილი იყო ფეოდალური ლაშქარი, დაცემული იყო დისციპლინა. დავითმა შემოიკრიბა ერთგული მოლაშქრეები და მათგან მუდმივი, ძლიერი პირადი გვარდია —მონა-სპა შექმნა. ამასთან, საქართველოს მეფის მიერ ცალკეულ მხარეებში თავისი ერთგული, ღირსეული მოხელეები იქნენ დანიშნული და ბუნებრივია, მათ მიერ გამოყვანილი ლაშქარიც მეფის ერთგული იყო.
დავითი ყოველმხრივ უწყობდა ხელს ლაშქრის გაზრდა-გამრავლებას, სათანადოდ შეიარაღებასა და საგანგებოდ გაწვრთნას. მან განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიანიჭა დისციპლინის განმტკიცებას, ყოველივე ეს ობიექტური აუცილებლობით იყო გამოწვეული. დავითმა ჯარში მკაცრი სამხედრო დისციპლინა შემოიღო: „ხოლო საეშმაკონი სიმღერანი, სახიობანი და განცხრომანი, და გინება ღვთისა საძულველი და ყოველი უწესობა მოსპობილ იყო ლაშქართა შინა მისთა“, ე. ი. ამ ღონისძიების გატარებამდე ადგილი ჰქონდა არეულობასა და ყოველგვარ უწესობას.
საქართველოს სამეფო კარმა რეფორმები გაატარა დიდ ლაშქარშიც. მოქმედების სისწრაფე და თვით ქვეითი ჯარი შეიცვალა ცხენოსანი რაზმებით, რომლებიც ყოველთვის მზად უნდა ყოფილიყვნენ. ესოდენ გადახალისებულ-გარდაქმნილი ჯარი მტერს ახალი ტაქტიკით უნდა შებმოდა, მის ხელმძღვანელობასაც ახალი სტრატეგიული ხერხები უნდა გამოეყენებინა. დავითი ხშირად მიმართავდა ისეთ მარჯვე ხერხს, როგორიცაა მტრის შემოტყუება და შემდეგ მოულოდნელად მასზე თავდასხმა. მეფე, სელჩუკთა თვალის ასახვევად, დასავლეთ საქართველოში გადადიოდა, სელჩუკები ეგებოდნენ დაგებულ ანკესზე და ქართლს შემოესეოდნენ. დავითი, მოულოდნელად, თავის სარდლებთან ერთად, რომლებსაც წინდაწინ პაემანს უნიშნავდა, მიუსწრებდა მტერს და ერთიანად ანადგურებდა. ამ საქმეში ის ფართოდ იყენებდა მზვერავებს, რომელთაც მემატიანე მსტოვრებს უწოდებს. „მსტოვარნი“ თვალყურს ადევნებდნენ მტრის მოძრაობას და ყველაფერს დროულად ახსენებდნენ მეფეს. მსტოვარი ქვეყნის მეთვალთვალის — ჯაშუშის მოვალეობასაც ასრულებდა. დავითს არაფერი დაემალებოდა „არცა სამეფოსა შინა მისთა, არცა ლაშქართა შინა მისთა მყოფთა კაცთა, დიდთაგან მძლეთა საქმე ქმნილი კეთილი გინდა სიტყვა ბოროტი თქმული — არარა დაეფარვოდა“. ბოროტ სიტყვასა და ღალატში შემჩნეულებს ძალზე მკაცრად უსწორდებოდნენ. მეფის ასეთმა მოქმედებამ, მკვეთრმა ღონისძიებებმა განაპირობა, რომ „ორგულებასაც, ზაკუასა და ღალატსა რასმე ვერვინ, დიდთა თუ მცირეთაგანი იკადრებდა“. საქართველოში მკაცრი რეჟიმი დამყარდა, სამეფო ხელისუფლებამ ძლიერი საპოლიციო აპარატი შექმნა, რომელსაც დავითმა სათავეში მანდატურთუხუცესი (მანდატურთა, შინაგანი პოლიციის მსახურთა უფროსი) ჩაუყენა სათავეში.
დავითმა თავისი ლაშქარი სწრაფად მანევრირებადი გახადა. ეს უნარი საერთოდ მნიშვნელოვანი თვისებაა ჯარისა. ლაშქრის სწრაფი მოძრაობის უზრუნველსაყოფად მან გაუვალ მდინარეებზე ააგო ხიდები და „საწყინოდ სავალნი“ გზებიც „ქვა-ფენილ ყვნა“. ყოველივე ამან კი ხელი შეუწყო „სიმრავლითა სპათათა და სიმალითა სვლას“.
დავითის ისტორიკოსი საქართველოს ჯარის მთელი რიგი თვისებების ჩამოთვლასთან ერთად არ ივიწყებს მის მეთაურს დავით IV-ს, რომელიც იყო „უმსგავსო სპასპეტი და წინამბრძოლი... წინაუძღოდა... რამეთუ არ დაშურებოდა, არცა მოეწყინებოდა, არამედ ჟამიერად და წესიერად ალაშქრებდა მათ, მართებდა და განაგებდა მსგავსად მისსა დიდ-გონეობითა, და ვინაღამცა იყო წინამდგომი მისი და ანუ მიმმართი ომისა მის წინაშე“. დავითმა მართლაც უშუალო როლი შეასრულა ამ დიდი მასშტაბის სახელმწიფოებრივი რეფორმების ცხოვრებაში სრული სისრულით გატარებაში. მან, როგორც ჩანს, შეცვალა საომარი ტაქტიკაც, რომლის შესახებ პირდაპირი ცნობები არ მოგვეპოვება, თუ მხედველობაში არ მივიღებთ იმ ორიოდე ცნობას, რომელიც ჯარის ფრონტზე განაწილებას და დაწყობას ეხება.