cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ადელაიდა
ისტორია
სამხრეთ ავსტრალიის შტატის მთავრობამ ამ პერიოდიდან დაიწყო რეგიონის ომისშემდგომი საწარმოო შესაძლებლობების აქტიურად გამოყენება. Holden-ის (ეკუთვნის General Motors-ს) და Chrysler (დღეისათვის Mitsubishi) საერთაშორისო მწარმოებლები აქტიურად ანვითარებენ ქალაქის საავტომობილო მრეწველობას და გარდაქმნიან მას ავსტრალიის ერთ-ერთ მსხვილ ინდუსტრიულ ცენტრად. 1954 წელს მანუმიდან წყალგაყვანილობამ ქალაქი უზრუნველყო მტკნარი წყლით მდინარე მურეიდან, ხოლო 1955 წელს ადელაიდას თანამგზავრ ქალაქ უესტ ბიჩთან გაიხსნა საერთაშორისო აეროპორტი. იმიგრანტებისთვის დახმარების პროგრამამ, რომელიც მიღებული იქნა 1973 და 1974 წლებს შორის, რეგიონში ჩამოიყვანა 215 000 იმიგრანტი მთელი მსოფლიოდან.
1970-იან წლებში დანსტენის მთავრობა დიდ ყურადღებას აქცევდა ქალაქის კულტურულ განვითარებას, ატარებდა სოციალურ რეფორმებს და უზრუნველყოფდა ქალაქში ხელოვნების განვითარებას. 1985 და 1996 წლებს შორის ადელაიდაში ჩატარდა ფორმულა ერთის შეჯიბრება აღმოსავლეთის პარკების ადელაიდას ქუჩების ტრასაზე. შტატის ძირითადი ბანკის დახურვამ რეგიონში გამოიწვია ეკონომიკური სიძნელეები, რომლებიც გრძელდებოდა 2004 წლამდე, როდესაც რეიტინგულმა სააგენტო Standard & Poor's-მა ადელაიდას მიანიჭა საკრედიტო რეიტინგი ААА. უკანასკნელ წლებში რანის მთავრობის პერიოდში შტატში აღინიშნება ეკონომიკური ზრდა.
მოსახლეობა
2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით, ადელაიდას ქალაქის ნაწილის მოსახლეობა შეადგენდა 1 225 235 ადამიანს, რის შედეგადაც იგი მოსახლეობის რაოდენობით მეხუთე ქალაქია. 2002—2003 წლების პერიოდში მოსახლეობის რაოდენობა გაიზარდა 0,6 %-ით, იმ დროს, როდესაც საშუალო ზრდა ქვეყანაში შეადგენს 1,2 %-ს. სამხრეთ ავსტრალიის შტატის მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 70,3 % ცხოვრობს ადელაიდის ქალაქის ფარგლებში, ამიტომ სამხრეთ ავსტრალიის შტატი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე ცენტრალიზირებულ შტატად. ძირითადი რაიონები, სადაც აღინიშნა მოსახლეობის ზრდა, გახდნენ ადელაიდას შემოგარენი ქალაქები Mawson Lakes და Golden Grove. ქალაქელები ფლობენ 341 227 სახლს, 54 826 შერეულ სახლს ანუ თაუნჰაუზს და 49 327 ბინას.
ქალაქის უფრო მეტად შეძლებული და განათლებული მაცხოვრებლები ცხოვრობენ სანაპირო რაიონებში (როგორებიცაა Brighton და Hallett Cove), აღმოსავლეთის რაიონებში (Tusmore და Norwood) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ რაიონებში (Burnside და Waterfall Gully). ქალაქის თითქმის ყოველ მეხუთე მოსახლეს (17,9 %) აქვს საუნივერსიტეტო განათლება. ქალაქში სამუშაო სპეციალობის მქონე შრომისუნარიანი მოსახლეობის ადამიანების რაოდენობა შემცირდა 1991 წლის აღწერის შესაბამისად 62,1 %-დან 2001 წლის აღწერის შესაბამისად 52,4 %-მდე.
მოსახლეობის უმრავლესობა საკუთარ თავს თვლის ქრისტიანად, ძირითადად: კათოლიკედ (22,1 %), ანგლიკანად (14,0 %), პრესვიტერიანად (8,4 %) და მართლმადიდებლებად (3,8 %). მოსახლეობის დაახლოებით 24 % არ თვლის საკუთარ თავს რომელიმე ეკლესიის მიმდევრად, რაც მნიშვნელოვნად მაღალია, ვიდრე მთელი ქვეყნის მაჩვენებელი — 18,7 %.
მთლიანად ადელაიდას მაცხოვრებლები ბერდება უფრო მალე, ვიდრე ავსტრალიის სხვა შტატების მსხვილი ქალაქების მოსახლეობა. ქალაქის მოსახლეობის მეოთხედზე ცოტათი მეტს (26,7 %) შეადგენენ ადამიანებს, რომელთა ასაკი 55 წელია ან მეტი, მაშინ როდესაც ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელია 24,3 %. ადელაიდაში ცხოვრობს 15 წლამდე ასაკის ბავშვთა ყველაზე ნაკლები რაოდენობა, რაც შეადგენს ქალაქის მოსახლეობის 17,8 %-ს, მაშინ როდესაც ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელია — 19,8 %.
ქალაქის იმ მაცხოვრებლების წილი, რომლებიც დაიბადნენ ავსტრალიის ფარგლებს გარეთ შეადგენს მთელი მოსახლეობის 23,7 %-ს (262 367 ადამიანი). მათი ძირითადი ნაწილი ცხოვრობს ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთ (Woodville და Athol Park) და ცენტრალურ რაიონებში. მოსახლეობის ყველაზე მნიშვნელოვანი ჯგუფები, რომლებიც დაიბადნენ სხვა ქვეყნებში არიან ინგლისიდან (7,3 %), იტალიიდან (1,9 %), შოტლანდიიდან (1,0 %), ვიეტნამიდან (0,9 %) და საბერძნეთიდან (0,9 %) ჩამოსულები. ინგლისური ენის გარდა ყველაზე გავრცელებული ენებია იტალიური (3,0 %), ბერძნული (2,2 %), ვიეტნამური (1,2 %), პუტუნჰუა (ერთ-ერთი ჩინური ენა 0,8 %) და კანტონური (ჩინური ენის ერთ-ერთი დიალექტი 0,7 %).
ქალაქის დაგეგმარება
გაფართოებისას, ქალაქმა ზოგიერთ საკითხში გადააჭარბა ლაიტის საწყის გეგმას. მრავალი ქალაქ-თანამგზავრი აშენდა XX საუკუნის მეორე ნახევარში, რომელთაგან ყველაზე დიდი გახდა სოლსბერი (Salisbury) და ელიზაბეტი (Elizabeth) ქალაქის ჩრდილოეთით. დღეისათვის ეს ორი ქალაქი მთლიანად გარს ეკვრის ქალაქის ცენტრს. ადელაიდის მთების რეგიონის განვითარება დაიწყო სამხრეთ-აღმოსავლეთ შოსეს მშენებლობის შედეგად. ქალაქის მშენებლობის განვითარებამ ქალაქის სამხრეთში აუცილებელი გახადა სამხრეთის ჩქაროსნული მაგისტრალის მშენებლობა. ახალი გზები — არ იყო მზარდი ქალაქის პრობლემების გადაწყვეტის ერთადერთი საშუალება. ეგრეთ წოდებული ო-ბანი სატრანსპორტო სიძნელეების უნიკალური გადაწყვეტის მაგალითია, რომელსაც ადელაიდა შეეჯახა 1980-იან წლებში. ადელაიდას უახლოესი შემოგარენის — გოლდენ გროუვის (Golden Grove) განვითარება 1980-იანი წლების ბოლოს შეიძლება ჩაითვალოს წარმატებული საქალაქო დაგეგმარების მაგალითად. მთლიანად, ახალი რაიონები არც თუ ისე კარგად არიან ინტეგრირებულები ქალაქის პირველყოფილ გეგმაში, როგორც ძველი ქალაქ-თანამგზავრები, ამიტომ ადელაიდას სატრანსპორტო სისტემა უპირისპირდება გარკვეულ სიძნელეებს, რომლებიც გარკვეულწილად არ შეიძლება შევადაროთ მელბურნის ან სიდნეის ტრაფიკის პრობლემებს.
ქალაქ-თანამგზავრები
სამხრეთ ავსტრალიის შტატის — ადელაიდის ქალაქ-თანამგზავრების ყველა საფოსტო ინდექსი იწყება ციფრით — ‘5’.
ეკონომიკა
ადელაიდის ეკონომიკის ძირითადი დარგებია მატერიალური წარმოება, თავდაცვითი წარმოება და გამოკვლევები, ასევე მომსახურების სფერო. აქ მდებარეობს მსხვილი თავდაცვითი, საწარმოო და საკვლევი ზონები. ასეთებს მიეკუთვნება საავტომობილო მრეწველობის საწარმოები Holden და Mitsubishi, ასევე სამედიცინო დანადგარების და ელექტროტექნიკის საწარმოები. ავსტრალიაში წარმოებული მთელი ავტომობილების თითქმის ნახევარი კეთდება ადელაიდაში. გლობალური მედიაკონცერნი News Corporation დაარსდა და 2004 წლამდე მდებარეობდა ადელაიდაში, რომელსაც რუპერტ მერდოკი დღემდე თვლის საკუთარ «სულიერ სახლად». ავსტრალიის მსხვილი ნავთობმომპოვებელი კომპანია Santos (South Australia Northern Territory Oil Search), ცნობილი ავსტრალიური ლუდსახარში კომპანია Coopers, მაღაზიათა მსხვილი ქსელი Harris Scarfe და ავსტრალიაში სიდიდით მეორე საინვესტიციო კომპანია Argo Investments Limited განთავსებულია ადელაიდაში. 1992 წლიდან სამხრეთ ავსტრალიის მთავარი ბანკის — State Bank of South Australia-ის გაკოტრებამ გამოიწვია შტატის ვალების მკვეთრი ზრდა (4 მილიარდ ავსტრალიურ დოლარამდე). ამან მოიტანა ის, რომ შტატის მთავრობა რამდენიმე თანმიმდევრობითი პერიოდების განმავლობაში იძულებული იყო აქცენტი გაეკეთებინა შეზღუდულ ბიუჯეტზე და მუდმივად ამცირებდა ხარჯებს, რაც თავის მხრივ აფერხებდა შტატის და ქალაქის ეკონომიკურ განვითარებას. ბოლო დროს ვალი მნიშვნელოვნად შემცირდა, რამაც ხელი შეუწყო შტატის მთავრობას ხელახლა მიეღო საკრედიტო რეიტინგი AAA+. სამხრეთ ავსტრალიის შტატის ეკონომიკა, რომელიც საკმაოდ მჭიდროდ დაკავშირებულია ადელაიდის ეკონომიკასთან, აგრძელებს უფრო სწრაფ ზრდას, ვიდრე ქვეყნის ეკონომიკა მთლიანად.
ადელაიდაში მდებარეობს ავსტრალიის თავდაცვითი წარმოების მნიშვნელოვანი ნაწილი. ამ საწარმოებს ქვეყნის ბიუჯეტში შეაქვთ მილიარდ ავსტრალიურ დოლარზე მეტი ყოველწლიურად. ავსტრალიის თავდაცვითი სექტორის კომპანიების 70 % მდებარეობს ადელაიდაზე. ძირითადი სახელმწიფო თავდაცვით-საკვლევი ინსტიტუტები, Defence Science and Technology Organisation, და თავდაცვითი მრეწველობის სხვა სტრუქტურები მდებარეობენ ადელაიდის შემოგარენში მყოფ სოლსბერიში, ედინბურგის სამხედრო ბაზიდან შორიახლოს. დანარჩენი თავდაცვითი საწარმოები (როგორებიცაა Saab Systems) მდებარეობენ ადელაიდის ტექნოლოგიურ პარკში. Australian Submarine Corporation, რომელიც მდებარეობს ადელაიდას საწარმოო შემოგარენ ოზბორნში (Osborne), დაკავებულია ავსტრალიური «კოლინზის» ტიპის წყალქვეშა გემების დამუშავებით და წარმოებით და უახლოეს პერიოდში მოიგო კონტრაქტი 6 მილიარდი ავსტრალიური დოლარის თანხის ოდენობით ახალი ავიამზიდების წარმოებაზე.
ქალაქის მომუშავე მოსახლეობის საერთო რაოდენობა შეადგენს 466 829 ადამიანს, რომელთაგან 62,3 % მუშაობს მთელი მუშა დატვირთვით, ხოლო 35,1 % ნაწილობრივი. უკანასკნელ წლებში შეიმჩნევა იმ ადამიანთა რაოდენობის ზრდის ტენდენცია, რომლებიც მუშაობენ არასრული სამუშაო დღე (მათ შორის კონტრაქტით), მათი წილი გაიზარდა 1991 წლის 11,6 %-დან დღევანდელ თითქმის მესამედამდე. მომუშავე მოსახლეობის 15 % მუშაობს წარმოებებში, 5 % მშენებლობაში, 15 % ვაჭრობაში, 11 % ბიზნესში, 7 % განათლების სფეროში და 12 % ჯანდაცვის და სოციალურ სფეროში. საშუალო ინდივიდუალურმა შემოსავალმა 15 წელზე უფროსი პირებისათვის შეადგინა $447 კვირაში, საშუალო $466-თან შედარებით ქვეყანაში. ოჯახის საშუალო შემოსავალმა შეადგინა $1137 კვირაში, საშუალო $1171-თან შედარებით ქვეყანაში. ადელაიდაში ცხოვრების და უძრავი ქონების ღირებულების ხარჯები მნიშვნელოვნად დაბალია, ვიდრე ავსტრალიის სხვა ქალაქებში. საცხოვრებელი ბინების საშუალო ღირებულება ადელაიდაში ორჯერ დაბალია, ვიდრე სიდნეიში და შეადგენს მელბურნის საცხოვრებელი ბინების საშუალო ღირებულების დაახლოებით 75 %-ს. უმუშევრობის საშუალო დონე 2007 წლის მარტში შეადგენდა 6,2 %-ს. უმუშევრობა ადელაიდას ჩრდილოეთი თანამგზავრი ქალაქების მოსახლეობას შორის მნიშვნელოვნად მაღალია, ვიდრე ადელაიდას სხვა რეგიონებში და შეადგენს 8,3 %-ს, იმ დროს, როდესაც ადელაიდას აღმოსავლეთ და სამხრეთ თანამგზავრ ქალაქებში ეს დონე საშუალოზე დაბალია და შეადგენს 4,9 %-ს და 5,0 %-ს შესაბამისად.
ტრანსპორტი
ადელაიდა მდებარეობს ავსტრალიის კონტინენტის სამხრეთი ნაწილის ცენტრში, რის შედეგადაც ის მთავარი სატრანსპორტო კვანძია და უზრუნველყოფს კავშირს ქვეყნის აღმოსავლეთ და დასავლეთ რეგიონებს შორის. ქალაქში არსებობს საზოგადოებრივი ტრანსპორტის განვითარებული სისტემა, რომელიც მოიცავს საავტობუსო მარშრუტების (მათ შორის ცნობილი ო-ბანის), საგარეუბნო მატარებლების და ტრამვაის ხაზის ფართე ქსელს. ტრამვაის ხაზი ადელაიდა-გლენელგი უახლოეს პერიოდში დაგრძელდა და გაუკეთდა რეკონსტრუქცია, და ახლა გადის ქალაქის ცენტრის გავლით ჩრდილოეთიდან სამხრეთ-დასავლეთით. ისტორიულად ადელაიდაში გადაადგილება იყო შედარებით ადვილი, ვიდრე ავსტრალიის სხვა შტატების დედაქალაქებში, რასაც უზრუნველყოფდა ქალაქის დაარსებიდან დაწყებიდან ფართე ქუჩების და მრავალხაზიანი გზების მშენებლობა. ადელაიდას ხუმრობით ეძახდნენ «ოცი წუთის ქალაქს» — საშუალოდ ზუსტად ეს დრო იყო საჭირო გარეუბნიდან საქმიან ცენტრამდე მისასვლელად. მაგრამ, ბოლო წლებში საქალაქო ქსელი ძნელად უმკლავდება ტრანსპორტის რაოდენობის ზრდას.
ადელაიდაში არსებობს სამი ძირითადი ავტომაგისტრალი, რომელთაგან ორი ჩქაროსნულია. სამხრეთ-აღმოსავლეთის ავტომაგისტრალი, აერთებს ქალაქს ადელაიდის მთების რაიონთან და შემდეგ მიემართება აღმოსავლეთით ქალაქ მურეი-ბრიჯამდე. პორტ-რივერის ჩრდილოეთის ჩქაროსნული ავტომაგისტრალი აერთებს ადელაიდას საზღვაო პორტს ფედერალურ ტრასებთან. სამხრეთის ჩქაროსნულ ავტომაგისტრალზე ორგანიზებულია რევერსირებული მოძრაობა, ის უკავშირებს ადელაიდის სამხრეთ გარეუბნებს ქალაქის ცენტრს. შემოვლითი ავტომაგისტრალი ადელაიდის ჩრდილოეთით მდებარე გარეუბნის — გოულერის გარშემო, ასევე ხელსაყრელი სატრანსპორტო კორიდორია. 2008 წელს დაიწყო ახალი ჩქაროსნული ავტომაგისტრალის (ჩრდილოეთის) მშენებლობა, ასევე სამხრეთის შოსეს რეკონსტრუქცია, რომელიც მოიცავს მის გაფართოებას და რამდენიმე სატრანსპორტო განშტოების მშენებლობას. ამ პროექტების დასრულება საშუალებას იძლევა ტრანსპორტის უწყვეტი მოძრაობის ორგანიზებას სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ ქალაქის ცენტრის გვერდის ავლით და ასევე ხელს შეუწყობს დაშორებულ სამხრეთის გარეუბნებთან დაკავშირების პრობლემის გადაწყვეტას.
ქალაქის დასავლეთ ნაწილში მდებარე (სულ შვიდ კილომეტრში ქალაქის ცენტრიდან) ადელაიდას საერთაშორისო აეროპორტი ყველაზე ახალი და თანამედროვე აეროპორტის ტერმინალია ავსტრალიაში. აეროპორტის გამტარუნარიანობა შეადგენს 6,3 მილიონ მგზავრს წელიწადში. აეროპორტის შენობა, რომელიც ითავსებს შიდა და საერთაშორისო რეისებს, აშენდა დაძველებული ტერმინალის ნაცვლად. აეროპორტი სერტიფიცირებულია ყველა სახის საჰაერო აპარატების მიღებაზე, მათ შორის Airbus A380. 2007 წლის მარტში ადელაიდის აეროპორტმა დაიკავა მეორე ადგილი აეროპორტების საერთაშორისო რეიტინგში 5-დან 15 მილიონი მგზავრების კატეგორიაში და მიიღო შესაბამისი ჯილდო. აეროპორტს შეუძლია ერთდროულად მიიღოს 27 თვითმფრინავი და ემსახურება 3000 მგზავრს საათში. ადელაიდას მეორე აეროპორტი — პარაფილდი, ძირითადად გამოიყენება საერთო დანიშნულების ფრენების შესასრულებლად. ის მდებარეობს 18 კილომეტრში ჩრდილოეთით ქალაქის ცენტრიდან.
ჯანდაცვა
ქალაქში პირველი საავადმყოფო გახდა 1840 წელს დაარსებული ადელაიდის სამეფო ჰოსპიტალი (Royal Adelaide Hospital) (RAH). დღეს ეს ქალაქის ერთ-ერთი დიდი საავადმყოფო და სასწავლო მოედანია ადელაიდის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლისათვის. საავადმყოფოს ტევადობა შეადგენს 705 საწოლს. RAH-ის სხვა განყოფილებები, რომლებთაც აქვთ უფრო ვიწრო სპეციალიზაცია, — Hampstead Rehabilitation Centre მდებარეობენ ადელაიდას ქალაქ-თანამგზავრებში ნორტფილდში და გლენსაიდში. ადელაიდის ჯანმრთელობის სხვა მსხვილი დაწესებულებებია ბავშვთა და ქალთა საავადმყოფო (Women's and Children's Hospital) (305 საწოლი), რომელიც მდებარეობს ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში; დედოფალ ელიზაბეტის ჰოსპიტალი (340 საწოლი), რომელიც მდებარეობს ვუდვილში, ასევე ფლინდერსის სამედიცინო ცენტრი (500 საწოლი), რომელიც მდებარეობს ბედფორდ-პარკში. ეს საავადმყოფოები ასოცირებულია სამედიცინო სკოლებთან — ადელაიდის უნივერსიტეტთან და ფლინდერსის უნივერსიტეტთან.
ამ გეგმების გარდა, ასევე გამოცხადდა სამხრეთში მდებარე ფლინდერსის სამედიცინო ცენტრის და ელიზაბეტის რაიონში ლაიელ მაკევინის საავადმყოფოს მნიშვნელოვან გაფართოებაზე. ის გახდება ძირითადი სამედიცინო ცენტრი ჩრდილოეთი ქალაქ-თანამგზავრებისთვის. იგეგმება დედოფალ ელიზაბეტის ჰოსპიტალის, მოდბერის ჰოსპიტალის და ნორლანგის საავადმყოფოს გადაკეთება სპეციალიზირებულ ქირურგიულ ცენტრებად.
განათლება
ადელაიდაში სასკოლო განათლება უზრუნველყოფილია სხვადასხვა საზოგადოებრივი და კერძო სკოლებით და შედის შტატის მთავრობის მოვალეობაში. საგანმანათლებლო დაწესებულებები მუშაობენ განათლების შესახებ სამხრეთ-ავსტრალიური სერთიფიკატის (South Australian Certificate of Education) (SACE) სტანდარტის ან საერთაშორისო ბაკალავრიატის (IB) სტანდარტის საფუძველზე.
ადელაიდაში უმაღლესი განათლების სისტემა კარგადაა განვითარებული, მარტო ქალაქის ცენტრში მდებარეობს რვიდან ხუთი სწავლების ცენტრი TAFE. ისინი სპეციალიზირდებიან უნივერსიტეტ-გარე უმაღლეს განათლებაზე, აძლევენ მას ფასიან ალტერნატივას. ადელაიდაში მდებარეობს ყველა სამი სამხრეთ-ავსტრალიური უნივერსიტეტი. ადელაიდას უნივერსიტეტი შედის რვის ჯგუფში (Group of Eight, Go8) და სამიდან ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტია ავსტრალიაში. ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარეობს ამ უნივერსიტეტის ხუთი კამპუსი. სამხრეთ ავსტრალიის უნივერსიტეტი დაარსდა 1991 წელს სამხრეთ-ავსტრალიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის და პოსტ-დიპლომური სწავლების სამხრეთ-ავსტრალიის კოლეჯის შეერთების შედეგად. მისი ხუთიდან ოთხი კამპუსი მდებარეობს ქალაქის ტერიტორიაზე, ორი ცენტრში. ბედფორდ პარკის (Bedford Park) რაიონში, რომელსაც სახელი ეწოდა ბრიტანელი პირველი გზამკვლევის და მკვლევარის მეტიუ ფლინდერსის პატივსაცემად, მდებარე ფლინდერსის უნივერსიტეტი დაარსდა 1966 წელს. ეს პატარა სასწავლო დაწესებულებაა, რომლის შემადგენლობაშიც შედის სამედიცინო ინსტიტუტი და ფლინდერსის სამედიცინო ცენტრი (Flinders Medical Centre). წამყვანმა ამერიკულმა კერძო კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტმა 2006 წელს ადელაიდაში გახსნა ორი კამპუსი და იძლევა ავსტრალიურ და ამერიკულ სამეცნიერო ხარისხებს. ჰაინცის სკოლა სპეციალიზირებულია საინფორმაციო ტექნოლოგიის და სახელმწიფო მართვის შესწავლაში. ის მდებარეობს ქალაქის ცენტრში — ვიქტორია-სკვერში. ამ სასწავლო დაწესებულების მეორე კამპუსი სპეციალიზირდება მასობრივი საინფორმაციო საშუალებებისა და გართობის ინდუსტრიის შესწავლაზე. ეს სასწავლო დაწესებულებები იზიდავენ სტუდენტთა დიდ რაოდენობას ავსტრალიიდან და უცხოეთიდან, რითაც ადელაიდას აქვს «განათლების ქალაქის» რეპუტაცია.
SABRENet — ოპტიკურ ბოჭკოვანი საინფორმაციო ქსელი აერთიანებს ადელაიდის ყველა უნივერსიტეტებს, ტექნოლოგიურ პარკებს, საკვლევ ცენტრებს, კოლეჯებს და ზოგიერთ სკოლებს ერთიან საინფორმაციო სივრცეში.
დამეგობრებული ქალაქები
ქალაქ ადელაიდასთან დამეგობრებულია შემდეგი ქალაქები:
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ავსტრალიის ქალაქები
მოქალაქე რუთი
„მოქალაქე რუთი“ (Citizen Ruth) — ალექსანდრ პეინის სადებიუტო, 1995 წელს გადაღებული ფილმი.
აპოკალიფსი (პერსონაჟი)
აპოკალიფსი (ინგ. Apocalypse) — გამოგონილი პერსონაჟი, რომელიც ცნობილია  Marvel Comics-ის მიერ გამოცემული კომიქსებიდან და გრაფიკული ნოველებიდან. მისი დებიუტი 1980-იანი წლების შუაგულს შედგა კომიქსში იქს-ფაქტორი (ნაწ. 1, 1986-1991). შექმნილია ლუიზა სიმონსონისა და ჯექსონ გაისის მიერ. აპოკალიფსი მკითხველს გაეცნო, როგორც საუკუნეების-ხნის მუტანტი, რომელიც სოციალური დარვინიზმის ღირსეულთა გადარჩენის ფილოსოფიითაა შეპყრობილი. პერსონაჟი აღჭურვილია უმაღლესი-დონის ტექნოლოგიით, რაც საშუალებას აძლევს - გარდაქმნას ანგელოზი მის ერთ-ერთ მსახურად, აგრეთვე დააინფიციროს ციკლოპის ვაჟი ე.წ. ტექნო-ორგანული ვირუსით. თუმცაღა პერსონაჟი პირველად იქს-ფაქტორში გამოჩნდა, ცოცხალი მონოლითის უსახელო პარტნიორი (მარველის გრაფიკული ნოველის მე-17 (1985) ნომრიდან) გაიგივებულია შენიღბულ აპოკალიფსთან. სუპერბოროტმოქმედი მოსეს მაგნუმი, რომელიც ებრძოდა იქს-ადამიანებს 1970-იანი წლების მიწურულს, კლასიკური იქს-ადამიანების 25-ე ნომერში (ნაწ. 1, 1988 წლის სექტემბერი) აპოკალიფსის რჩეულად ევლინება მკითხველს. აპოკალიფსის ნამდვილი სახელი, ენ საბაჰ ნური, გამჟღავნდა კომიქსში იქს-ძალა #37 (ნაწ. 1, 1994 წლის აგვისტო). მასთან ერთად გაირკვა მის დაბადების ადგილი (ეგვიპტე) და ისიც, რომ აპოკალიფსის სუპერ-ტექნოლოგია უცხოპლანეტელთა ნახელავია. აპოკალიფსის წარმომავლობა ამტკიცებს, რომ იგი პირველი მუტანტია, 5,000 წლის წინ დაბადებული. 1995 წელს შეიქმნა იქს-ადამიანების ცნობილი ისტორია, სახელად აპოკალიფსის ჟამი. ესაა ალტერნატიული რეალობა, სადაც აპოკალიფსმა მსოფლიოს უდიდესი ნაწილი დაიპყრო. სწორედ ამ პარალელურმა განზომილებამ ჩაანაცვლა დროებით მარველის ძირითადი მსოფლიო.
2008 წელს აპოკალიფსმა დაიკავა მესამე ადგილი Marvel.com-ის უკანასკნელი ოთხი ათწლეულის ათ საუკეთესო სუპერბოროტმოქმედს შორის. 2009 წელს კი IGN-ის კომიქსების ყველა დროის 25 საუკეთესო ბოროტმოქმედის სიაში პერსონაჟი 24-ე პოზიციას დასჯერდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1986 წლის კომიქსების პერსონაჟები კატეგორია:Marvel Comics-ის ბოროტმოქმედები კატეგორია:Marvel Comics-ის ტელეპათები
ბანტენი
ბანტენი — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ იავის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. წარსულში მიეკუთვნებოდა დასავლეთ იავის პროვინციას, თუმცა 2000 წელს ცალკე პროვინცია გახდა. დედაქალაქია სერანგი. საკმაოდ მნიშვნელოვანია პროვინციის როლი, რადგან ის სუმატრასთან დამაკავშირებელი სატრანზიტო დერეფნის როლს თამაშობს. განსხვავებულია მისი კულტურაც. ბოლო წლებში, ჩრდილოეთი ნაწილი, განსაკუთრებით კი ჯაკარტის სიახლოვესა და იავის ზღვის სანაპირო ზოლში განიცდის დემოგრაფიულ აფეთქებას და ინტენსიურ ურბანიზაციას, მაშინ როდესაც სამხრეთი ნაწილი, განსაკუთრებით ინდოეთის ოკეანის სანაპირო ზოლი ძველისძველ ტრადიციულ ხასიათს ინარჩუნებს. ამჟამად ბანტანში 11 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის პროვინციები
ცმუტის მყინვარი
ცმუტის მყინვარი (Zmuttgletscher) — 6 კილომეტრი სიგრძის მყინვარი (2005) პენინის ალპებში, შვეიცარიის ვალეს კანტონში. 1973 წელს მისი ფართობი 16,89 კმ² იყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვეიცარიის მყინვარები კატეგორია:ალპების მყინვარები
ნორდისკ ფილმი
thumb|right|250px|კინოსტუდიის შესასვლელი
ნორდისკ ფილმი (დან. Nordisk Film) — დანიური კინოკომპანია, დაარსებულია 1906 წელს. დღემდე მომუშავე კონოსტუდიათა შორის მსოფლიოში უძველესია. მდებარეობს კოპენჰაგენის უბან ვალბიუში.
კინოსტუდია დანიელმა რეჟისორმა ოლე ოლსენმა Ole Olsens Filmfabrik-ის სახელწოდებით დააარსა. 1907 წელს სტუდიაში ფილმი „ლომზე ნადირობა“ გადაიღეს. 1908 წელს კი ნიუ-იორკის The Great Northern Film Company-ის წარმომადგენლობა გაიხსნა, რომელიც ამერიკულ ბაზარზე დანიური ფილმების გაყიდვას კისრულობდა. 1911 წელს კომპანიას ოფიციალურად გადაერქვა სახელი და ნორდისკ ფილმი გახდა. 1922 წელს მედიაჯგუფ Egmont-ის ნაწილი გახდა. დღესდღეობით Nordisk Film მხატვრულ და ანიმაციურ ფილმებს, ასევე სატელევიზიო პროგრამებს აწარმოებს, ფლობს კინოთეატრთა ქსელს. კომპანიაში დაახლოებით 1200 კაცია დასაქმებული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დანიის კინოსტუდიები
სეი ზერბო
ბიოგრაფია
1974-1976 წლებში საიე ზერბო იკავებდა შინაგან საქმეთა მინისტრის პოსტს პრეზიდენტ სანგულე ლამიზანას მთავრობაში. შემდეგ მეთაურობდა დედაქალაქის პოლკს და ხელმძღვანელობდა სამხედრო დაზვერვას. 1980 წელს ზერბომ დაამხო პრეზიდენტი ლამიზანა და თვითონ დაიკავა ქვეყნის პრეზიდენტისა და პრემიერ-მინისტრის პოსტი. 1977 წელს მიღებული კონსტიტუცია გაუქმდა, ქვეყანაში ძალაუფლება გადავიდა სამხედრო საბჭოს ხელში. საიე ზერბოს მმართველობის წინააღმდეგ განსაკუთრებით აქტიურობდნენ ზემო ვოლტის პროფკავშირები. 1982 წელს ზერბოს ხელისუფლება დაემხო, თავად ზერბო კი დააპატიმრეს. ქვეყანას სათავეში ჩაუდგა ჟან ბატისტ უადრაოგო. 1983 წელს განხორციელდა მორიგი გადატრიალება, უადრაოგო დაამხო თომას სანკარამ, რომელმაც ზემო ვოლტას სახელი შეუცვალა და უწოდა ბურკინა-ფასო. 1984 წელს ქვეყნის ექს-პრეზიდენტები: ლამიზანა და ზერბო წარდგნენ სახალხო ტრიბუნალის წინაშე. საიე ზერბოს მიესაჯა თხუთმეტწლიანი პატიმრობა. პატიმრობაში ყოფნის დროს ზერბომ მიიღო ქრისტიანობა. 1985 წლის აგვისტოს ზერბო გაათავისუფლეს. სანკარას დამხობის შემდეგ ხელისუფლებაში მოსულმა ბლეზ კომპაორემ საიე ზერბო დაიახლოვა.
გარდაცვალებამდე, 2013 წლის 19 სექტემბრამდე, სეი ზერბო იღებდა სახელმწიფო პენსიას როგორც ქვეყნის ყოფილი მმართველი და ბურკინა-ფასოს არმიის გადამდგარი პოლკოვნიკი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 27 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1932 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2013 კატეგორია:ბურკინა-ფასოს პრეზიდენტები
აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაცია
აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაცია ( Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası, AFFA) — ორგანიზაცია, რომელიც აკონტროლებს და მართავს ფეხბურთს აზერბაიჯანში. შტაბ-ბინა ბაქოშია. ორგანიზაციის პრეზიდენტი როვნაგ აბდულაევია.
ისტორია
აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაცია ჩამოყალიბდა 1992 წლის 26 მარტს, მას შემდეგ რაც აზერბაიჯანმა სსრკ-სგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა. 2009 წლის 23 თებერვალს, AFFA-მ, უეფას ვიცე-პრეზიდენტთან, შენეს ერზიკთან ერთად, გახსნა აზერბაიჯანის ფეხბურთის აკადემია.
2010 წელს ასოციაციამ მიიღო ახალი ლოგო.
2011 წლიდან AFFA-ს მოხალისეობის პროგრამა ხორციელდება. 1100-ზე მეტი მოხალისე მონაწილეობდა 14 დივიზიონში FIFA U-17 ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატის 2012 წლის განმავლობაში. 2012 წლის 22 სექტემბერს ბაქოში, ტოფიგ ბაჰრამოვის რესპუბლიკურ სტადიონზე გაიმართა ფიფას 17-წლამდელთა მსოფლიო ჩემპიონატის გახსნის ცერემონიალი.
ორგანიზაციას გააჩნია რეგიონალური ოფისები. ეწევა ეროვნული ჩემპიონატის, ქვეყნის თასის, სუპერთასის, ეროვნული გუნდების თამაშების ორგანიზებას, ზოგადად მთელი ფეხბურთის მხარდაჭერის, განვითარებისა და პოპულარიზაციის საქმეს. AFFA ასევე ეხება სამსაჯო სისტემას. აზერბაიჯანის არბიტრთა დეპარტამენტის თავმჯდომარეა ხაგანი მამედოვი.
აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაცია არის ფიფას და უეფას წევრი. AFFA გახდა უეფას წევრი უეფას 22-ე კონგრესზე ვენაში 1994 წლის მაისში, ხოლო ფიფას წევრი ფიფას 49-ე კონგრესზე ჩიკაგოში 1994 წლის ივნისში. 2002 წლის აპრილში პრემიერ ლიგის კლუბების ჩემპიონატის შეჩერება და AFFA-სთან დაძაბულობა, რომელმაც პიკს მიაღწია, დასრულდა FIFA-სა და UEFA-ს 2-წლიანი სანქციით.
სქოლიო
კატეგორია:საფეხბურთო ორგანიზაციები კატეგორია:ფეხბურთი აზერბაიჯანში კატეგორია:სპორტი აზერბაიჯანში
მოტოციკლისტის დღიურები (ფილმი)
მოტოციკლისტის დღიურები (Diarios de motocicleta) — 2004 წელს გადაღებული ბიოგრაფიული ფილმი მოგზაურობის შესახებ, რომელიც მემუარულ ნაწარმოებში აღწერა 23 წლის ერნესტო გევარამ, რომელიც შემდეგ საერთაშორისოდ გახდა ცნობილი, როგორც მარქსისტი რევოლუციონერი ჩე გევარა. ფილმი აღწერს 1952 წლის ექსპედიციას სამხრეთ ამერიკის გასწვრივ, ძირითადად მოტოციკლით, თავის მეგობარ ალბერტო გრანადოსთან ერთად. თავგადასავალი ძირითადად ტრიალებს ახალგაზრდული ჰედონიზმის გარშემო, გევარა თავის თავში აღმოაჩენს, რომ ის გარდაქმნა გაღარიბებული ადგილობრივი გლეხების ცხოვრების ხილვამ. თავიანთ კონტინენტური მარშრუტისას, გევარა და გრანადო მოწმე ხდებიან არნახული სიღარიბისა, რომელიც მათ სხვაგან არსად არასდროს ენახათ. მათდა გასაკვირად, მოგზაურობამ გააცნო ლათინური ამერიკის იდენტობის ნამდვილი და მომაჯადოებელი სურათი. შედეგად, ამ მოგზაურობამ გევარაში წარმოშვა დისონანსული შემეცნების თავდაპირველი მარცვალი და რადიკალიზმი, რომელმაც მომავალში მას დაანახვა, რომ კონტინენტისათვის ჩვეული ეკონომიკური უთანასწორობის შეცვლის ერთადერთი გზა შეიარაღებული რევოლუციაა.
სცენარი ეყრდნობა გევარას ნაწარმოებს - მოტოციკლისტის დღიურები. დამატებითი კონტექსტები ასევე აღებულია ალბერტო გრანადოს ნაწარმოებიდან - მოგზაურობა ჩე გევარასთან ერთად: რევოლუციონერად გარდასახვა. გევარას როლს თამაშობს მექსიკელი მსახიობი გაელ გარსია ბერნალი, გრანადოს კი არგენტინელი როდრიგო დე ლა სერნა, რომელიც შემთხვევით გევარას მეორე ბიძაშვილი აღმოჩნდა დედის მხრიდან. რეჟისორია ბრაზილიელი ვალტერ სალესი. ფილმი საერთაშორისო ნამუშევარია და მის შექმნაში მონაწილეობა მიიღეს საპროდიუსერო კომპანიებმა არგენტინიდან, აშშ-იდან, გერმანიიდან, გაერთიანებული სამეფოდან, ჩილედან, პერუდან და საფრანგეთიდან. ფილმის აღმასრულებელი პროდიუსერები არიან რობერტ რედფორდი, პოლ ვებსტერი და რებეკა იელდჰამი. პროდიუსერები - ედგარ ტენენბაუმი, მაიკლ ნოზიკი და კარენ ტენკოფი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩე გევარა კატეგორია:2004 წლის ფილმები
აფხაზური ცხენკალია
აფხაზური ცხენკალია (Chorthippus abchasicus) — მწერი სწორფრთიანთა რიგისა. კავკასიონის მთავარი ქედის დასავლეთ ნაწილის ენდემი. სხეული მოგრძო აქვს — დედლისა 5 სმ, მამლისა 1,5 სმ არ აღემატება. მურა ფერისაა, მხოლოდ უკანა კიდურების წვივები აქვს ხშირად მოწითალო. ორივე სქესის ზედა ფრთები მოკლეა - მამლისა მენჯის შუამდე ძლივს აღწევს, დედლისა კი უფრო მოკლეა. იგი გვხვდება მხოლოდ სამეგრელოს ქედზე, აფხაზეთში და კრასნოდარის მხარის სამხრეთით მაღალ მთიანეთში ტყის ზედა საზღვართან სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე.
აფხაზური ცხენკალია მიეკუთვნება Chorthippus-ის გვარს, რომელიც მოიცავს გარეგნულად მსგავს 100 სახეობას, ამათგან 9 საქართველოშიც გვხვდება. ფართოდ გავრცელებულ სახეობებთან ერთად (ცვალებადი ცხენკალია — Chorthippus biguttalus, პატარა ცხენკალია — Chorthippus mellis, მურა ცხენკალია Chorthippus macrocerus და სხვა). ამიერკავკასიის მთიანეთისათვის დამახასიათებელია მთელი რიგი ვიწრო ენდემური სახეობები და ქვესახეობები (Chorthippus demokielovi, Chorthippus mistshenkoi, Chorthippus pygmaeus).
ლიტერატურა
კატეგორია:სწორფრთიანები
სიკვდილის მუზეუმი
სიკვდილის მუზეუმი (Museum of Death) - მდებარეობს ჰოლივუდის ბულვარში ჰოლივუდში, ლოს ანჯელესსა და ნიუ ორლეანში. იგი დაარსდა 1995 წლის ივნისში ჯ. დ. ჰეილისა და ქეთრინ შულცის მიერ. მუზეუმის შექმნის მიზანი იყო: „გააბედნიეროს ხალხი, რომ იცოცხლონ“.
მუზეუმი თავდაპირველად დაარსდა 1995 წელს სან დიეგოში. შენობაში, რომლის მფლობელები აცხადებდნენ, რომ ეს იყო ქალაქის პირველი სასაფლაო. ეს ყოველივე დაიწყო როგორც დამფუძნებლების ჰობი. ისინი წერდნენ მათთვის საინტერესო სერიულ მკვლელებს, შემდეგ კი წელიწადში ერთხელ სპეციალურ ჩვენებაზე აჩვენებდნენ იმ ნამუშევრებს, რომლებსაც მათი კალმები ქმნიდნენ. რამდენიმე წლის განმავლობაში გამოფენის შემდეგ, კოლექცია და მრავალი სხვა მასალა მუზეუმად იქცა.
1999 წლის ბოლოს, წყვილმა სცადა დიდი რაოდენობის მასალების მოპოვება "სამოთხის კარიბჭის" საკულტო თვითმკვლელობებიდან. მიუხედავად იმისა, რომ მათ შეძლეს ბევრი ნივთის შეძენა პოლიციის მთავარ აუქციონამდე, მათმა ინტერესმა შეეძინათ ნივთები დიდი რაოდენობით, რათა ეს თვითმკვლელობის სცენა მთლიანად აღედგინა, მიიყვანა ისინი ცნობადობამდე და გამოიწვია პრესის უზარმაზარი ინტერესი. მოგვიანებით ისინი გააძევეს მათმა თანამემამულემ და მოუწიათ გადასვლა ლოს ანჯელესში, ჰოლივუდის ბულვარში.
სანამ ლოს-ანჯელესის ახალი შენობა მუზეუმად იქცეოდა, შენობა იყო Westbeach Recorders– ის და მანამდე, Producers Studio-ის სახლი, სადაც ჩაწერეს პინკ ფლოიდმა და სხვებმა.
ნიო ორლეანის ფილიალი
2014 წლის მდგომარეობით, წყვილმა გახსნა მუზეუმის ახალი ფილიალი ნიუ ორლეანში, სახელწოდებით "Musée de Mort Orleans". ახალ მუზეუმს ჰქონდა 12 000 კვ.მ-ის შეზღუდული სივრცე, რომელიც საშუალებას იძლეობა კოლექციის ნაწილი ეჩვენებინათ. კალიფორნიის მუზეუმში შეზღუდული სივრცე ნიშნავს, რომ არსებული ნივთების მხოლოდ მესამედი შეიძლება ერთდროულად იყოს ნაჩვენები.
კოლექცია
მუზეუმში წარმოდგენილია მრავალფეროვანი ხელოვნების ნიმუშები და არტეფაქტები გარდაცვალების თემაზე. ბავშვის კუბოები ერთ განყოფილებაშია, მეორეში წერილები და ნამუშევრები სხვადასხვა სერიული მკვლელებისგან. არსებობს ფილმები აუტოპსიებთან დაკავშირებით, ასევე დანაშაულის მსხვერპლთა აშკარა ფოტოები. ასევე, აქ არის ოთახი სავსე ექსკლუზიურად სხვადასხვა სახის ცხოველების ტაქსიდერმიით. სამოთხის კარიბჭის მასობრივი თვითმკვლელობის მუზეუმში შედის ორიგინალური საწოლები. თუმცა, მუზეუმის ყველაზე საყურადღებო ნივთი არის ანრი ლანდრუს თავი. 2014 წელს მუზეუმმა ასევე შეიძინა თანატრონი, ერთ -ერთი ორიგინალური ჯეკ კევორკიანის მიერ შექმნილი თვითმკვლელი მანქანა.
წელიწადში ერთხელ, მუზეუმში ტარდება შავი დალიას მსგავსი კონკურსი, სადაც კონკურსანტებს უწევთ ჩაცმა, სიკვდილამდე და მის შემდეგ დალიას მსგავსად.
რესურსები ინტერნეტში
Official website
სქოლიო
კატეგორია:მუზეუმის ტიპები კატეგორია:მუზეუმები დაარსების წლის მიხედვით კატეგორია:მუზეუმები კატეგორია:კალიფორნიის მუზეუმები კატეგორია:ამერიკის მუზეუმები კატეგორია:მუზეუმები ამერიკაში კატეგორია:მუზეუმები ჩრდილოეთ ამერიკაში კატეგორია:კალიფორნიის კულტურა
აქილევსი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი აქილევსი შეიძლება აღნიშნავდეს:
სტენლი მეთიუზი
სერ სტენლი მეთიუზი (Stanley Matthews; დ. 1 თებერვალი, 1915, სტოკი — გ. 15 თებერვალი, 2000, იქვე) — ინგლისელი ფეხბურთელი. თამაშობდა გარემარბის პოზიციაზე. მეთიუზი იყო მოკრივე დალაქის მესამე ვაჟი. მთელი კარიერის განმავლობაში მხოლოდ ორი კლუბის „სტოკ სიტის“ და „ბლექპულის“ ღირსებას იცავდა. „ბლექპულთან“ ერთად მოიპოვა ასოციაციის თასი. გამოირჩეოდა ჩაწოდებებით და ფინტებით. 1934-1957 წლებში ინგლისის ეროვნულ ნაკრებში ჩაატარა 63 მატჩი და გაიტანა 30 გოლი. მონაწილეობა მიიღო მსოფლიოს 1950 წლის ჩემპიონატზე. ჩემპიონატებზე სულ სამი მატჩი ითამაშა, გავარდნილ ინგლისის ნაკრებს გამოეყო, თანაგუნდელებთან ერთად შინ არ გაემგზავრა და ბრაზილიაში დარჩა თამაშების საცქერლად. 1956 წელს ჟურნალმა France Football-მა ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელისთვის დააწესა ოქროს ბურთის დაჯილდოება, რომლის პირველი გამარჯვებულიც სტენლი მეთიუზი გახდა, ფეხბურთის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის. მეთიუზი იყო ერთადერთი ფეხბურთელი, რომელიც პროფესიული კარიერის დასრულებამდე აკურთხეს რაინდად. გამოცემული აქვს წიგნი „ოცდათხუთმეტი წელი მარჯვენა ფრთაზე“.
მოთამაშის ოცდათხუთმეტწლიანი კარიერის შემდეგ სიცოცხლის შემდგომი ოცდათხუთმეტი წელიწადი მან მოგზაურობაში გაატარა. მეთიუზი ბავშვებს ავარჯიშებდა ამერიკაში, კანადაში, კარიბის ზღვისა და აფრიკის ქვეყნებში. მიუხედავად სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში არსებული აპარტეიდის კანონებისა, 1975 წელს სოუეტოში შექმნა გუნდი, რომელსაც „სტენის ბიჭები“ დაერქვა.
მეთიუზის ფერფლი დაფლულია მშობლიური სტოკის სტადიონის, „ბრიტანიას“ ცენტრალურ წრეში, თუმცა მას არასდროს უთამაშია ამ მინდორზე, მეთიუზის დროს „სტოკ სიტი“ „ვიქტორია გრაუნდზე“ გამოდიოდა. 1999 წელს Placar-ის ვერსიით XX საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 49-ე ადგილზე დასახელდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1915 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2000 კატეგორია:ინგლისელი ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის საფეხბურთო ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:სტოკ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისელი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:ოქროს ბურთის მფლობელები კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის კომანდორები კატეგორია:ბაკალავრი-რაინდები კატეგორია:ინგლისელი ავტობიოგრაფები
Megasurcula tremperiana
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ტოლა
ტოლა  —  ამბროლაურის რაიონის სოფლების პირველი ტოლისა და მეორე ტოლის ძველი სახელწოდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
აძლაგარხუქი
აძლაგარხუქი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (ლიხნის თემი), მდინარე გუდოუს მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 100 მ, გუდაუთიდან 7 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ლიხნის თემის სოფლები
ლორეტო (დინაგატის კუნძულები)
ლორეტო (ოფიციალურად ლორეტოს მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Loreto; Bayan ng Loreto) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი დინაგატის კუნძულების პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 9 690 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 10 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:დინაგატის კუნძულების მუნიციპალიტეტები
22 ივლისი
22 ივლისი — გრიგორიანული კალენდრის 203-ე დღე (ნაკიან წლებში – 204-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 162 დღე.
კენაბულენის ჩანჩქერი
კენაბულენი — ჩანჩქერი აღმოსავლეთ ავსტრალიაში, კვინსლენდის შტატში. ეს ადგილი მდებარეობს ტულის ეროვნული პარკში. ბუდერიმის ჩანჩქერიდან 69 კილომეტრში მდებარეობს მარჯნის ზღვა, ხოლო ჩანჩქერიდან 1333 კილომეტრში მდებარეობს შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი ბრისბენი.
22 ივლისი
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები
კენაბულენის ჩანჩქერი
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:კუინზლენდის ჩანჩქერები
22 ივლისი
იხილეთ აგრეთვე
0722
აგუა-ფრია
აგუა-ფრია (Água Fria) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს.
2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 726 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 643.18 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24.45 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
Equator (Uriah Heep-ის ალბომი)
Equator — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Uriah Heep-ის მეთექვსმეტე სტუდიური ალბომი. გამოიცა 1985 წელს. გამოვიდა ლეიბლზე Portrait (ბრიტანეთი).
სქოლიო
კატეგორია:Uriah Heep-ის ალბომები კატეგორია:1985 წლის ალბომები კატეგორია:Portrait Records-ის ალბომები
1270
თარიღი უცნობია
*
ევროპის IV გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
ევროპის IV გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
6 - 15 ნოემბერი 2001 ლეონი, ესპანეთი
ისტორია
მეოთხე ჩემპიონატმა კიდევ ერთი სიურპრიზი მოიტანა. არც მანამდე და არც შემდეგ საფრანგეთის, არც მოლდოვის და არც ინგლისის ქალთა გუნდები არცერთ შეჯიბრებაში ამ სიმაღლემდე არ ასულან. ყველაფერი ისევ იმ ორი დაფის ბრალი იყო, რომელსაც ფიდე არაფრით არ ზრდიდა ქალებისათვის. ამან ზოგიერთ მოწინავე გუნდს ინტერესი დააკარგვინა ევროპის ჩემპიონატისადმი და ხშირად ისინი უძლიერესების ნაცვლად ახალგაზრდა და პერსპექტიული მოჭადრაკეებით აკომპლექტებდნენ ნაკრებს. არც საქართველოს ნაკრები იყო წარმოდგენილი ამ ჩემპიონატზე უძლიერესი შემადგენლობით, თუმცა არც ასეთ წარუმატებელ თამაშს ელოდნენ მისგან. 18 ნათმაშები პარტიიდან ქართველებმა ზუსტად მესამედი, ექვსი, წააგეს.
პირველი ორი ტურის შემდეგ ქართველები და პოლონელები ლიდერობდნენ. შემდეგ ქართველები ჩამორჩნენ. პოლონელებმა მეექვსე ტურამდე ილიდერეს, მერე კი ცხრილს სათავეში ფრანგები მოექცნენ. ბოლო ტურის წინ ინგლისელთა გუნდი დაწინაურდა, მაგრამ ბოლო ტურში მოლდაველებთნ დამარცხდა და ჩემპიონობა ფრანგებს გადაულოცა. არადა საფრანგეთის ნაკრები ელოს საშუალო კოეფიციენტით ბარე 12-15 გუნდს ჩამორჩებოდა.
ტექნიკური შედეგები (პირველი ხუთეული)
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|გუნდები ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|კ ! s! style="background: #ddffdd;"|მ ! s! style="background: #ddffdd;"|ფ ! s! style="background: #ddffdd;"|წ ! s! style="background: #ddffdd;"|1 ! s! style="background: #ddffdd;"|2 ! s! style="background: #ddffdd;"|3 ! s! style="background: #ddffdd;"|4 ! s! style="background: #ddffdd;"|5 ! s! style="background: #ddffdd;"|6 ! s! style="background: #ddffdd;"|7 ! s! style="background: #ddffdd;"|8 ! s! style="background: #ddffdd;"|9 2 1,5 1 0,5 2 2 1 1 1,5 1,5 1 2 1 1 2 1 1 1,5 2 1,5 1 1,5 0,5 1 2 2 0,5 1 1,5 2 0,5 1,5 1 1,5 1 1,5 2 2 1 1,5 1 0 0,5 1,5 2
6. undefined, 7. undefined, 8.🇦🇿 azerbaijan 9.🇳🇱 netherlands, 10.🇺🇦 ukraine, 11. undefined 12.🇧🇬 bulgaria, 13.🇨🇭 switzerland, 14.🇪🇸 spain, 15. undefined, 16. undefined 17.🇭🇺 hungary, 18. undefined, 19.🇧🇾 belarus, 20.🇫🇮 finland, 21.🇨🇿 czech republic 22.🇸🇰 slovakia 23. undefined, 24.🇮🇹 italy, 25.🇸🇪 sweden 26.🇮🇸 iceland, 27. undefined 28.🇦🇹 austria, 29.🇲🇰 macedonia 30.🇹🇷 turkey 31.🇦🇱 albania 32.🇮🇪 ireland
ჩემპიონის შედეგები მატჩების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"|🇫🇷 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇮🇪 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇺🇦 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇳🇱 ! s! style="background: #ddffdd;"|🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇧🇬 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇵🇱 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇲🇩 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇦🇿 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|+ ! s! style="background: #ddffdd;"|= ! s! style="background: #ddffdd;"|-
პრიზიორების შემადგენლობა და შედეგები
🇲🇩 moldova ალმირა სკრიპჩენკო 6,5 (+4=5-0), სვეტლანა პეტრენკო 5,5 (+3=5-1)
🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 england ჰენტიეტ ჰუნტი 4 (+2=4-1), იოვანკა ჰოისკა 3 (+2=2-2), სუზან ლალიჩი 5 (+5=0-0)
საქართველოს ნაკრების შედეგები მატჩების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇨🇭 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇵🇱 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇦🇱 ! s! style="background: #ddffdd;"| ! s! style="background: #ddffdd;"|🇨🇿 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇳🇱 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇩🇪 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇦🇿 ! s! style="background: #ddffdd;"|🇸🇰 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|+ ! s! style="background: #ddffdd;"|= ! s! style="background: #ddffdd;"|-
საუკეთესო პერფორმანსი
! s! style="background: #ddffdd;"|# ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქულა
საუკეთესო შედეგები დაფების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"|პირველი დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მეორე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|სათადარიგო დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
კატეგორია:ევროპის გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
სან-იგნასიო
სან-იგნასიო (San Ignacio) — ტოპონიმი ესპანურენოვან ქვეყნებში.
იასონ დარსანია
იასონ მაქსიმეს ძე დარსანია (დ. 1905, სოფელი მერხეული, სოხუმის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია) — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე.
ბიოგრაფია
იასონ დარსანია დაიბადა 1905 წელს სოფელ მერხეულში გლეხის ოჯახში. სოფლის სკოლის დამთავრების შემდეგ შევიდა სოხუმის უმაღლეს დაწყებით სასწავლებელში. აფხაზეთში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოეწყო ინდუსტრიულ ტექნიკუმში, რომელიც დაამთავრა 1924 წელს.
იასონ დარსანია 19 წლის შევიდა ლენინური კომკავშირის რიგებში. კომკავშირულ რიგებში დარსანია აქტიურ მუშაობას ეწეოდა: იყო უჯრედის ბიუროს წევრი, პროპაგანდისტი, კომკავშირის სამაზრო საქალაქო კომიტეტის შტატგარეშე ინსტრუქტორი. 1924 წელს აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდა მენშევიკების წინააღმდეგ ბრძოლაში.
პარტიის საოლქო კომიტეტის მიერ სწავლის მისაღებად მივლენილი იქნა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1927 წელს სუსტი ჯანმრთელობის გამო გადაყვანილ იქნა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა პედაგოგიურსა და ეკონომიკურ ფაკულტეტებზე. 1929 წელს უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე დაინიშნა საქართველოს განსახკომის საცდელ-საჩვენებელი კოლონიის სამოსწავლო ნაწილის დირექტორის მოადგილედ, სადაც მუშაობდა 1931 წლამდე.
საქართველოს კპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის გადაწყვეტილებით ი. დარსანია დაინიშნა სოხუმის ინდუსტრიული ტექნიკუმის დირექტორად, პარალელურად 1937 წელს დაინიშნა რსფსრ-ის ადგილობრივი მრეწველობის სახალხო კომისარიატის სამშენებლო და სილიკატური მრეწველობის მოსკოვის ინჟინერთა ინსტიტუტის სოხუმის განყოფილების დირექტორად.
1938 წლის აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებზე რეგისტრირებული იყო აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოების დეპუტატობის კანდიდატად ქ. სოხუმის №9 კუიბიშევის საარჩევნო ოლქში, რომლის შედეგადაც ის არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 14 ივლისს იასონ დარსანია დაინიშნა აფხაზეთის ასსრ-ის განათლების სახალხო კომისარად.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1905 კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის განათლების სახალხო კომისრები
ბენკულუ
ბენკულუ (Bengkulu), აგრეთვე ცნობილი როგორც სამხრეთ-დასავლეთი სუმატრა — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ სუმატრის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპირო ზოლში. ესაზღვრება დასავლეთ სუმატრის, ჯამბის, სამხრეთ სუმატრისა და ლამპუნგის პროვინციებს. დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქია ბენკულუ. წარსულში აქ განლაგებული იყო დიდი ბრიტანეთის გარნიზონი. პროვინცია ასევე მოიცავს კუნძულ ენგანოს.
2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ბენკულუს მოსახლეობა 1 800 500 ადამიანს შეადგენს,, საიდანაც 875 663 მამაკაცია, 837 730 კი ქალი.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის პროვინციები
Microdaphne
Microdaphne — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ხისოს წყალი
ხისოს წყალი, ხისოს ალაზანი, ჭანჭახოვნისწყალი — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში. მიედინება თუშეთში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2945 მ სიმაღლეზე. ერთვის თუშეთის ალაზანს მარჯვენა მხრიდან, ზღვის დონიდან 1642 მ სიმაღლეზე. . სიგრძე 19,6 კმ, აუზის ფართობი 123 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის მაის-ივნისში, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,44 მ³/წმ.
სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
Lasioglossum aruwimiense
Lasioglossum aruwimiense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1911 წელს.
სქოლიო
aruwimiense
რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია (Русская православная церковь), ასევე ცნობილია, როგორც მოსკოვის საპატრიარქო (Московский патриархат) — ავტოკეფალური მართლმადიდებლური ეკლესია, უკავია მე–5 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა დიფტიქში.
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები
კაოაიანი
კაოაიანი (ოფიციალურად კაოაიანის მუნიციპალიტეტი; ილოკ: Ili ti Caoayan; ფილ: Bayan ng Caoayan) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ილოკოსის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 19 574 ადამიანს შეადგენს. ადმინისტრაციულად 17 ბარანგაიდ იყოფა.
ლილოს დასახლება
ლილოს დასახლება — დასახლება თბილისის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, აეროპორტის დასახლების შემდეგ, სამგორის რაიონში.
პირველად იხსენიება XVII საუკუნის წყაროებში, თუმცა ერთ-ერთი უძველესი დასახლებაა.
აქვს ორი მიკრორაიონი. მეორე მიკრორაიონი მოიცავს ოთხ კვარტალს (I, II, IV, V).
დასახლებაში არის მცირე და საშუალო ზომის ქარხნები და საწარმოები, სასაწყობე მეურნეობები. ქალაქის დანარჩენ ნაწილს უკავშირდება მუნიციპალური ავტობუსის ერთი და მიკროავტობუსის ორი რეგულარული მარშრუტით.
ფუნქციონირებს ორი საჯარო სკოლა, ერთი საბავშვო ბაღი, პოლიკლინიკა, პოლიციის განყოფილება.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის უბნები
ამელია-როდრიგისი
ამელია-როდრიგისი (Amélia Rodrigues) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს.
2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 080 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 124.075 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 202.14 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
ოქსლის ველური მდინარეების ეროვნული პარკი
ოქსლის ველური მდინარეების ეროვნული პარკი — მდებარეობს ავსტრალიის შტატ ახალ სამხრეთ უელსში, სიდნეის ჩრდილოეთით, 445 კმ-ის დაშორებით. მას სახელი ეწოდა ავსტრალიელი მკვლევარის, ჯონ ოქსლის პატივსაცემად. პარკი მოიცავს 1193 კმ²-ს.
კატეგორია:ავსტრალიის ეროვნული პარკები
ვარშავის გეტოს აჯანყება
მეორე მსოფლიო ომის დროს ვარშავის გეტოს აჯანყება (אױפֿשטאַנד אין װאַרשעװער געטאָ; Powstanie w getcie warszawskim; Aufstand im Warschauer Ghetto) — ებრაული და პოლონური წინააღმდეგობის ძალების მიერ ნაცისტური გერმანიის წინააღმდეგ მოწყობილი აჯანყება ოკუპირებული პოლონეთის დედაქალაქის ტერიტორიაზე, რომელიც მიზნად ისახავდა ნაცისტური გერმანიის ძალების მიერ ვარშავის გეტოს ლიკვიდაციის თავიდან არიდებასა და გეტოში მყოფი ადამიანების გადარჩენას.
აჯანყება გერმანელთა მიერ გეტოს დარჩენილი მოსახლეობის ტრებლინკას საკონცენტრაციო ბანაკში გადაყვანის გადაწყვეტილებას მოჰყვა. აჯანყება 1943 წლის 18 იანვარს დაიწყო, ხოლო მისი ძირითადი შეიარაღებული ფაზა იმავე წლის 19 აპრილიდან 16 მაისამდე გაგრძელდა. აჯანყებულები რამდენიმე კვირის განმავლობაში უწევდნენ ძლიერ წინააღმდეგობას გერმანულ ძალებს.
აჯანყება დასრულდა, როდესაც ცუდად შეიარაღებული და ცუდად მომარაგებული აჯანყებულები იორგენ შტროპის დაქვემდებარებაში მყოფმა გერმანულმა ძალებმა გაანადგურეს. ბრძოლის შედეგად გერმანელებმა გეტო მთლიანად დაანგრიეს. ვარშავის გეტოს აჯანყება იყო ებრაული წინააღმდეგობის ყველაზე დიდი გამოვლინება მთელი ჰოლოკოსტის განმავლობაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი კატეგორია:XX საუკუნის ომები კატეგორია:ჰოლოკოსტი კატეგორია:პოლონეთის სამხედრო ისტორია II მსოფლიო ომის დროს კატეგორია:ვარშავის ისტორია
აფხაზური ენა
აფხაზური ენა  (Аԥсуа бызшәа, ან მოკლედ Аԥсшәа) — იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახის აფხაზურ-ადიღური ჯგუფის აფხაზურ-აბაზური ქვეჯგუფის ენა. აფხაზური ენის დღე — 27 ოქტომბერი.
აფხაზურ ენაზე ლაპარაკობენ საქართველოსა (აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა) და თურქეთში. საქართველოში ამ ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი შეადგენს დაახლ. 101.000 კაცს. თურქეთში აფხაზურ ენაზე მოსაუბრეთა ზუსტი რიცხვის დადგენა თურქეთის რესპუბლიკაში არსებული არასაკმარისი დოკუმენტირებისა და ნაკლებად სანდო სახალხო აღწერის გამო ძნელია.
აფხაზურენოვანი მოსახლეობის შესახებ არსებული ოფიციალური და არაოფიციალური რიცხვობრივი მონაცემები მეტად საეჭვოდ განსხვავდება ერთმანეთისაგან. კერძოდ; ეს რიცხვი მერყეობს 4000-დან 39 000 კაცამდე.
აფხაზური ენის კუნძულად შეიძლება ჩაითვალოს საქართველოს ტერიტორიაზევე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გადმოღმა აჭარის ერთ-ერთ მუნიციპალიტეტსა, ასევე სირიაში არსებული რამდენიმე აფხაზურენოვანი დასახლებული პუნქტი.
აფხაზური ენა იუნესკო-ს გაქრობის საფრთხის წინაშე მდგომი ენების სიაშია შეტანილი.
სიტყვა „აფხაზის“ წარმოშობისათვის
ეთნონიმი „აფხაზი“ ეტიმოლოგიური თვალსაზრისით ქართული წარმოშობის სიტყვა უნდა იყოს და სხვა ხალხთა ენებშიც ქართულიდან უნდა გადასულიყო (მაგ., ოსურად Абхази, ბერძნულად Αμπχαζία, რუსულად Абхазия, ინგლისურად Abkhazia, გერმანულად Abсhasien, თურქულად Abhazya, არაბულად أبخازيا, სპარსულად آبخاز). რაც შეეხება სპარსულ წყაროებს, აღსანიშნავია ერთი დეტალი; X საუკუნის საქართველოში უმოგზაურია ცნობილ სპარს პოეტს აბუ მანსურ მუჰამად იბნ აჰმად დაყიყის, რომელიც საქართველოს აფხაზეთად მოიხსენიებს.
ენის დახასიათება
აფხაზური ენა შედის კავკასიურ ენათა ჩრდილო-დასავლურ, აფხაზურ-ადიღურ ჯგუფში. აფხაზური ენა აბაზურ ენასთან ერთად ქმნის ერთ ენობრივ ერთეულს.
აფხაზური ენა თანხმოვანთა განსაკუთრებული სიუხვით გამოირჩევა. ამავდროულად უჩვეულოდ ცოტაა ხმოვანთა რაოდენობა. აფხაზურ ენაში არის 2 დისტინქტიური ხმოვანი; ღია ხმოვანი a და დახურული ხმოვანი ə. იმისდა მიხედვით თანხმოვნების რა კონსტელაცია შეიქმნება, წარმოვთქვამთ როგორც e, i, o ან u. აბჟუურ დიალექტს 58 თანხმოვანი აქვს, ხოლო ბზიფურ დიალექტს კი 67 თანხმოვანი.
აფხაზური ენის დიალექტები
ენათმეცნიერთა აზრით აფხაზური ენა წარმოადგენს აფხაზურ-აბაზური ქვეჯგუფის ენას, რომელსაც დღევანდელი ცნობით აქვს ხუთი დიალექტი. ესენია: ბზიფური, აბჟუური, წებელდური, სეძური და ახჩიფსური. აქედან ორი (ბზიფური და აბჟუური) დიალექტი განთავსებულია დღევანდელი აფხაზეთის ტერიტორიაზე, ხოლო დანარჩენი სამი კი გვხვდება, მხოლოდ თურქეთში გადასახლებულ მუჰაჯირებს შორის.
ანბანი
პირველი აფხაზური ანბანი 1862 წელს სლავურ-კირილური დამწერლობის საფუძველზე შეიმუშავა ბარონმა პეტერ ფონ უსლარმა, რომელიც 37 ასოსაგან შედგებოდა, მაგრამ 1905 წლიდან გრაფიკული ნიშნების რაოდენობა 55 ასომდე გაზარდეს. ცოტა უფრო მოგვიანებით ნიკო მარი შეეცადა კიდევ უფრო სრულ-ეყო ეს დამწერლობა, მაგრამ მან ლათინურ ანბანზე დაყრდნობით შექმნა კიდევ ერთი, ახალი ნაირ-სახეობა, რომელიც ამჯერად 75 ასო-ნიშანს მოიცავდა. ლათინურ ანბანს აფხაზები 1926-დან 1928-წლამდე გამოიყენებდნენ. 1937 წელს ქართული ანბანის საფუძველზე შემოიღეს აფხაზური დამწერლობა, მაგრამ ქართველებისაგან დისტანცირების სურვილის გამო აფხაზები 1954 წელს ისევ კირილიცას დაუბრუნდნენ. ქართული ანბანის შემოღების ეს ფაქტი ხშირად გამხდარა აფხაზთა მიერ ქართველთა მიმართ საყვედურის მიზეზი, კერძოდ ბევრი აფხაზი ამ ისტორიულ ფაქტში გაქართველების მცდელობას ხედავს. თუმცა რამდენად უწყობს მათ ხელს საკუთარი ეროვნული სახის შენარჩუნებაში კირილური ანბანის (ე.წ. გრაჟდანკას) გამოყენება, უცნობია.