cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საუდის არაბეთის ეკონომიკა
ეკონომიკური მიმოხილვა
საუდის არაბეთის ნავთობის რეზერვების მეორე უდიდესი რეზერვებია მსოფლიოში (ვენესუელის შემდეგ) და ქვეყანა მსოფლიოში ნავთობის უმსხვილესი ექსპორტიორი და მეორე უდიდესი მომპოვებელია. დადასტურებული რეზერვები, საუდის არაბეთის მთავრობის მონაცემებით, დაახლოებით 260 მილიარდ ბარელს უდრის, რაც მსოფლიოს ნავთობის რეზერვების დაახლოებით 1/4-ს უდრის. საუდის არაბეთის ნავთობი არა მხოლოდ მდიდარია, არამედ ხმელეთის ზედაპირთან ახლოს მდებარეობს და მისი მოპოვება უფრო იაფიც ჯდება და სხვა ადგილებიდან შედარებით უფრო მოსახერხებელიცაა. საუდის არაბეთის საბიუჯეტო შემოსავლების 85%-ზე მეტი, ექსპორტიდან შემოსავლების 90% და მთლიანი შიდა პროდუქტის 42% ნავთობის სექტორზე მოდის. საუდის არაბეთის ნავთობის რეზერვები და წარმოება მეტწილად სახელმიწფო კორპორაციის, Saudi Armaco-ს მიერ იმართება.
მთლიანი შიდა პროდუქტის დარჩენილი 40% კერძო სექტორზე მოდის. 2013 წლის მონაცემებით საუდის არაბეთში ლეგალურად 7.5 მილიონზე მეტი უცხოელი მუშაა დასაქმებული, რაც ქვეყნის ეკონომიკის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს. მთავრობა ხელს უწყობს კერძო სექტორის განვითარებას, რათა სამეფოს დამოკიდებულება ნავთობზე შეამციროს და დასაქმების შესაძლებლობები გაზარდოს. 2000-იან წლებში, ნავთობზე მაღალი ფასების მოქმედების დროს, ბიუჯეტის სიჭარბის დროს მთავრობამ დასაქმებულთა ტრენინგებსა და განათლებაზე, ინფრასტრუქტურულ განვითარებასა და სამთავრობო ხელფასებზე დანახარჯები გაზარდა.
სტატისტიკა
მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის გლობალური კონკურენტუნარიანობის 2018 წლის ანგარიშის მიხედვით, საუდის არაბეთს მსოფლიოს 140 სახელმწიფოს შორის 39-ე ადგილი ეკავა, ხოლო 2019 წლის ანგარიშის მიხედვით მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის 36-ე ადგილი უკავია. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის 2019 წლის მონაცემებით, ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე 23 566.4 ამერიკულ დოლარს შეადგენს. ქვეყნის მშპ მსოფლიოს მშპ-ის 1.37%-ია. ათწლიანი საშუალო წლიური მშპ-ის ზრდა 3.3%-ს შეადგენს. უმუშევრობის დონე 5.9%-ია, გლობალური გენდერული სხვაობის ინდექსი - 0.6, ხოლო განახლებადი ენერგიის მოხმარების წილი 0 %-ია.
ინსტიტუტების მაჩვენებლებით საუდის არაბეთი 37-ე ადგილზეა: უსაფრთხოების დონით ქვეყანას 21-ე ადგილი უკავია, სოციალური კაპიტალის დონით ― 49-ე, ჩეკებისა და ბალანსების დონით ― მე-100, საჯარო სექტორის საქმიანობით ― მე-20, გამჭვირვალობით ― 52-ე, საკუთრების უფლებებით ― 50-ე, კორპორატიული მმართველობით ― მე-6, მთავრობის სამომავლო ორიენტაციით ― 31-ე.
ინფრასტრუქტურის მაჩვენებლებით საუდის არაბეთი მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის 34-ე ადგილი უკავია: სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის მიხედვით ― 34-ე, ხოლო კომუნალური ინსფრასტრუქტურით ― 47-ე. საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების ათვისების მიხედვით საუდის არაბეთი 38-ე ადგილზეა. ქვეყანა მაკროეკონომიკურად ძალიან სტაბილურია, პირველ ადგილზეა (32 სახელმწიფოსთან ერთად): ინფლაციის დონე 0.8%-ია, ხოლო ვალების დინამიკის ინდექსი 100-ს უტოლდება.
საუდის არაბეთში კარგადაა განვითარებული საფინანსო სისტემა (38-ე ადგილი): სიღრმით 45-ე, ხოლო სტაბილურობით მე-7 ადგილზეა. ბაზრის ზომით ქვეყანა მე-17 ადგილს იკავებს. საუდის არაბეთში ცუდადაა განვითარებული ბიზნესის დინამიკის მაჩვენებლები (109-ე ადგილი): ადმინისტრაციული მოთხოვნილებებით 132-ე ადგილს იკავებს, ხოლო სამეწარმეო კულტურით ― 724-ს.
სქოლიო
კატეგორია:საუდის არაბეთის ეკონომიკა კატეგორია:არაბული ლიგის ეკონომიკა კატეგორია:ნავთობის ექსპორტიორ ქვეყანათა ორგანიზაცია კატეგორია:საუდის არაბეთის ეკონომიკური ისტორია
საგვერდული
მინი|მარჯვნივ|200 პქ|საგვერდული საგვერდული — მღვდელმსახურის შესამოსელი. ოთხკუთხოვანი, მართკუთხა ფორმის ქსოვილი ჯვრის გამოსახულებით, რომელსაც ორ კუთხეზე თასმა აქვს დამაგრებული და მხარზე გადმოტარებით მარჯვენა თეძოზე იკიდება. ბოლოვდება ფოჩებით. გულმოდგინე და ხანგრძლივი მსახურებისათვის მღვდელმთავრისაგან მღვდელს ჯილდოდ ეძლევა საგვერდული, ისევე როგორც ენქერი. ხოლო ორივე ჯილდოს შემთხვევაში მარცხენა მხარეს კეთდება საგვერდული, მარჯვნივ კი – ენქერი.
საგვერდული რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში XVI საუკუნეში გამოჩნდა და უმაღლეს იერარქიულ ჯილდოს წარმოადგენს. სავარაუდოდ, XIX საუკუნის დასაწყისიდან, რუსულის გავლენით, ქართული მართლმადიდებლური ეკლესიის მღვდელმსახურთა შესამოსელშიც შემოვიდა და XX საუკუნის ბოლომდე გამოიყენებოდა. სხვა მართლმადიდებლურ ეკლესიებში მსგავსი შესამოსელი არ არსებობს.
სიმბოლურად საგვერდული ნიშნავს სულიერ მახვილის, ისევე, როგორც ენქერი, კუნკული და ბარტყული, ანუ ღვთის სიტყვას, რომლითაც შეიარაღებულნი უნდა იყვნენ სასულიერო პირები ურწმუნოებასა და უწმინდურებასთან საბრძოლველად.
ლიტერატურა
კატეგორია:მღვდელმსახურის შესამოსელი
ესპარცეტი
ესპარცეტი (Onobrychis) — ბალახოვანი და ეკალბუჩქოვანი მცენარის გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. აერთიანებს 80-მდე სახეობას.
გავრცელებულია ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და დასავლეთ აზიაში. ფესვი მთავარღერძიანია, ღერო სწორმდგომი ან გართხმული, 40-80 სმ სიმაღლისა. ფოთოლი რთული კენტფრთისებრია. მოწითალო-ვარდისფერი ყვავილები  შეკრებილია მტევნებად. ნაყოფი ერთთესლიანი პარკია, ნაპირებზე დაკბილული ან სადა, პარკი არ იხსნება.
ესპარცეტს თესავენ შემოდგომაზე ან ადრე გაზაფხულზე უსაფროდ ან ხორბლისა და ქერის საფარქვეშ. ფართოდ იყენებენ ხელოვნური ბალახთესვისათვის როგორც წმინდა, ისევე სხვა მრავალწლოვან ბალახებიანი ნარევის სახით, განსაკუთრებით ტენით ნაკლებად უზრუნველყოფილ ადგილებში.
ითიბება მეორე წელს. სეზონზე შეიძლება გაითიბოს 2-ჯერ. თივის მოსავალი ჰა-ზე 50-90 ც. იყენებენ პირუტყვის საკვებად. მწვანე მასა შეიცავს (მშრალ მასაზე %-ობით): 24 პროტეინს, 8 ცხიმს, 20 უჯრედისს; თივა — 22 პროტეინს, 3 ცხიმს, 25-იდან 30-მდე უჯრედისს. საქართველოში დარაიონებულია ესპარცეტი ახალქალაქური და სისიანური 34. მრავალი სახეობის ესპარცეტი თაფლოვანი მცენარეა.
არალეგალური ბოლშევიკური სტამბები საქართველოში
არალეგალური ბოლშევიკური სტამბები საქართველოში — 1900 წლიდან საქართველოში მოქმედი სოციალურ-დემოკრატიული იატაკქვეშა სტამბები, სადაც იბეჭდებოდა პროკლამაციები, ბროშურები, გაზეთები და სხვა რევოლუციუტი ლიტერატურა. არალეგალური სტამბის ერთ-ერთი პირველი ორგანიზატორი საქართველოში ვლადიმერ კეცხოველი იყო. სტამბების ძირითად ფინანსურ წყაროს მუშათა შესატანი და სოციალურ-დემოკრატიული ორგანიზაციებიდან მიღებული ანარიცხები წარმოადგენდა.
შყალერი
შყალერი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ლატალის თემი (სოფლები: იენაში, იფხი, კვანჭიანარი, ლახუშდი, ლაჰილი, ლელბაგი, ლეშუკვი, მაცხვარიში, ნანყვამ-ზაგრალი, სიდიანარი, შყალერი). მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1350 მეტრზე, მესტიიდან 9,5 კმ, იენაშიდან 1,5 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეცხოველეობა.
არალეგალური ბოლშევიკური სტამბები საქართველოში
1900 ზაფხულში რსდმპ თბილისის კიმიტეტმა მოაწყო ორი არალეგალური სტამბა ჩუღურეთსა და ნაძალადევში, სადაც იბეჭდებოდა მუშათა საგაფიცვო ფურცლები. 1902 წლის დამდეგს ი. სტალინისა და ს. თოდრიას ხელმძღვანელობით ბათუმში დაარსდა არალაგელური სტამბა, სადაც დაიბეჭდა ბათუმის სოციალურ-დემოკრატიული ჯგუფის ფურცლები და პროკლამაციები. იმავე წელს თბილისში დაარსდა რსდმპ თბილისის კომიტეტისა (დაიბეჭდა პროკლამაციები, ბროშურები, გაზეთი „ბრძოლა“, № 4) და „სომეხთა სოციალურ-დემოკრატიული კავშირის“ (დაიბეჭდა გაზეთი „პროლეტარიატი“, № 1) სტამბები, ხოლო 1903 — ავლაბრის სტამბა.
შყალერი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 52 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იაგაფაროვკა
იაგაფაროვკა (Йәғәфәр; Ягафаровка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბალტაჩევოს რაიონში.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (100%).
სქოლიო
კატეგორია:ბალტაჩევოს რაიონის სოფლები
Chevrolet
Chevrolet (ქართულად წარმოითქმის როგორც შევროლე) (კოლოქვიალურად ცნობილია სახელით „შევი“) — ავტომობილის ბრენდი, რომელსაც აწარმოებს General Motors.
დაარსდა 1911 წელს ლუის შევროლესა და უილიამ დურანტის მიერ. კომპანიას სახელი დაერქვა ლუი შევროლეს პატივსაცემად, რომელიც იმ დროში ცნობილი მრბოლი და ავტოინჟინერი იყო.
1920-იანებში შევროლეტი აწარმოებდა ავტომობილებს, რომლებიც კონკურენციას უწევდნენ ფორდი „T“ მოდელს.
სქოლიო
კატეგორია:1911 წელს დაარსებული კომპანიები კატეგორია:General Motors კატეგორია:ავტომწარმოებელი კომპანიები
საბერძნეთის ისტორია
პრეისტორიული საბერძნეთი
საბერძნეთი დასახლებული იყო უხსოვარ დროში. უძველესი 360 ათასი წლის წინანდელი ჰომო ერექტუსის ნარჩენები ნაპოვნია პეტრალონეს მღვიმეში. ასევე ნაპოვნია ნეანდერტალელის ნარჩენები, რომელიც ცხოვრობდა 40 ათასი წლის წინათ პელოპონესის ტერიტორიაზე.
მიკენის ცივილიზაცია
პირველი კულტურა საბერძნეთის ტერიტორიაზე, სადაც დომინირებს ძირითადად ბერძენი მოსახლეობა არის — მიკენის კულტურა,რომელიც თავის თავში აერთიანებს ადრეული ეგეოსის კულტურას. მიკენის ცივილიზაცია არსებობდა გვიან ბრინჯაოს ხანამდე, ძვ. წ. 2100 წლიდან აქაელების ეგეოსის რეგიონში მოსვლიდან ძვ. წ. 1100 წლამდე მიკენის ცივილიზაციის დაცემამდე. ამ ისტორიულმა ხანამ თავისი ასახვა ჰპოვა ჰომეროსის ეპიკურ პოემებში და ბერძნულ მითოლოგიაში.
პროტო-ბერძნები ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე დასახლდნენ სავარაუდოდ ძვ.წ მე -3 ათასწლეულის ბოლოს მე -2 ათასწლეულის დაწყებამდე. იონიელების მიგრაციის შედეგად ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე ძვ. წ. 16 საუკუნეში წარმოიქმნა მიკენის ცივილიზაცია. წინა ბერძნული კულტურიდან ბერძნულში გადასვლა, როგორც ჩანს მოხდა თანდათანობით.
კატეგორია:საბერძნეთის ისტორია
ლეტკა
ლეტკა (Летка) — მდინარე რუსეთში, კომის რესპუბლიკასა და კიროვის ოლქში; მდ. ვიატკის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 260 კმ, აუზის ფართობი 3680 კმ². სათავეს იღებს ჩრდილოეთ ურალის მაღლობებიდან. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ ყაზანთან (შესართავიდან 45 კმ-ზე) 20,6 მ³/წმ. დასაცურებელია. ქვემო წელზე სანაოსნოა.
1849
თარიღი უცნობია
*
ჯუმითი (ლეწურწუმეს თემი)
ჯუმითი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში. ლეწურწუმეს თემი (სოფლები: ლეწურწუმე, ნაგვაზუ, ჯუმითი). მდებარეობს მდინარე ხობისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 190 მ სიმაღლეზე. დაბა ჩხოროწყუდან დაშორებულია 2 კილომეტრით.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ესპლანადა
thumb|right|200px|ინვალიდების ესპლანდა, [[პარიზი]] ესპლანდა (esplanade ლათინურიდან explanare — გადასწორება) — ცარიელი, უშენი ადგილი ციხესიმაგრის წინ. მოწინააღმდეგეს რომ გართულებოდა თავდასხმა ციხესიმაგრეზე, მის წინ ადგილს ცარიელს ტოვებდნენ, მოჭრიდნენ ყველა ხეს და აკრძალავდნენ ხოლმე საცხოვრებელი სახლების მშენებლობას. ამის გამო მტერი შეუმჩნევლად ვერ მიუახლოვდებოდა სიმაგრეს ისე, რომ სროლისგან დაცული ყოფილიყო.
ამჟამად ამ სიტყვას გააჩნია შემდეგი მნიშვნელობები:
ლიტერატურა
კატეგორია:ფორტიფიკაცია
ზადნეე (უსტ-კუბინსკის რაიონი)
ზადნეე (Заднее) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ზადნესელსკის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 466 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
თხილოვანი
თხილოვანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, გრემისხევის თემში. მდებარეობს ალევის ქედის სამხრეთ კალთაზე. მდინარე ნარეკვავის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1200 მ. დუშეთიდან 22 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩვაბიანი
ჩვაბიანი  — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, მულახის თემში (სოფლები: არცხელი, ზარდლაში, ლახირი, მაჯვდიერი, მურშკელი, ჟაბეში, ჟამუში, ღვებრა, ჩვაბიანი, ცალდაში, ჭოლაში).
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 111 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნოჯიხევი (ხობის მუნიციპალიტეტი)
ნოჯიხევი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ხობის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ნოჯიხევი, კუთხენოჯიხევი, ზენი, ნაფოშტუ, დასახლება).
მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ხობისწყლის მარჯვენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 30 მეტრზე, ხობიდან დაშორებულია 3,5 კილომეტრით.
სოფელში დგას XII საუკუნის ხობის მონასტერი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 996 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სანტიაგო-დე-ვერაგუასი
სანტიაგო-დე-ვერაგუასი (Santiago de Veraguas) — ქალაქი პანამაში, ვერაგუასის პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს პანამერიკულ გზატკეცილზე.
ისტორია
სანტიაგო-დე-ვერაგუასი XVII საუკუნეში დააარსეს ქალაქ მონხიტოსა და სანტა-ფეს მაცხოვრებლებმა, რომლებსაც ამ ადგილას წინასწარ ჰქონდათ გადაწყვეტილი გასამგზავრებელი ცენტრის აშენება. დასახლება გაშენდა მდინარე მარტინ-გრანდეს სამხრეთით.
ჟამთა აღმწერელი ხუან დიას დე-ლა-კალე თავის ნაშრომში იუწყება, რომ „ქალაქი სანტიაგო-დე-ვერაგუასი დაარსდა 1621 წლის 23 ოქტომბერს“.
ეკონომიკა
ქალაქის ეკონომიკა ეფუძნება ვაჭრობას, საბანკო სექტორს, სოფლის მეურნეობას. მცირე მასშტაბით განვითარებულია მეთუნეობა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პანამის ქალაქები
კახა ჩიტაია
კახა ჩიტაია (დ. 23 მარტი, 1951, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ფიზიკოსი.
1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1951 კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ტალღები
მინი|300პქ|ოკეანეში წარმოქმნილი ტალღა მინი|300პქ|ტალღა ტალღები — ზღვისა და ოკეანის ზედაპირზე წარმოქმნილი წყლის დიდი მასები. ტალღების გამომწვევი მიზეზებია მთვარისა და მზის მიზიდულობის ძალები, ქარი, ატმოსფერული წნევის ცვალებადობა, წყალქვეშა მიწისძვრები და ზღვის ფსკერის დეფორმაცია.
ამ მიზეზების შესაბამისად განარჩევენ მოქცევის, ქარისმიერ, ბარიულ და სეისმურ ტალღებს.
ტალღები, რომლებიც განუწყვეტლივ განიცდის ენერგიის ზემოქმედებას, იძულებითია, ხოლო ტალღები, რომლებიც გამომწვევი ძალების ზემოქმედების შეწყვეტის შემდეგაც განაგრძობს მოქმედებას, თავისუფალია. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ტალღებში ნაწილაკების მოძრაობას და ტალღების ფორმის ხილულ მოძრაობას, რაც გამოიხატება მათი პროფილის გადაადგილებით სივრცეში. ნაწილაკები ტალღებში გადაადგილდება დახშული ან თითქმის დახშული ტრაექტორიებით. ზღვის ტალღების ძირითადი მახასიათებელია:
ტალღების გადაადგილების სიჩქარე ანუ ფაზური სიჩქარე არის ტალღების პერიოდი. ქარისმიერი ზღვის ტალღების პერიოდი 30 წმ არ აღემატება, ბარიული და სეისმური ზღვის ტალღების პერიოდია წუთები, ათეული წუთები და საათები. მოქცევის ტალღების პერიოდი განისაზღვრება საათებით.
ქარისმიერი ტალღები იძულებითი ტალღებია. ღია ზღვაში მათი სიგრძე ზოგჯერ 400 მ აღწევს, სიმაღლე 12-13 მ, ხოლო სიჩქარე 14-15 მ/წმ. ღრმა ზღვაში ტალღების ხასიათს განაპირობებს ქარის სიჩქარე და ხანგრძლივობა.
მარჩხ ზღვაში ტალღების წარმომქმნელი დამატებითი ფაქტორებია ზღვის სიღრმე და ფსკერის რელიეფი; მცირე სიღრმე ზღუდავს ტალღების ზრდას. თუ ღელვის გამომწვევი ქარი ჩადგა, ქარისმიერი ტალღები თანდათან თავისუფალ ტალღებად გარდაიქმნება და წარმოიქმნება ლივლივი. ზღვის ტალღების შესწავლას დიდი პრაქტიკული მნიშნვნელობა აქვს ნაოსნობისათვის, საზღვაო ჰიდროტექნიკური მშენებლობისათვის, გემთმშენებლობისათვის და ა.შ. ქარისმიერ ტალღებზე დაკვირვება წარმოებს ტალღასაზომი ლარტყმებით, ტალღასაზომებით და ტალღაჩასაწერებით. გრძელპერიოდიან მოქცევის ტალღებზე დაკვირვებას აწარმოებენ მარიოგრაფებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოკეანოლოგია
Волны на поверхности жидкости
ესტაკადა
ესტაკადა (ფრანგ. estacade) — მიწისზედა (ან წყალზედა) ხიდური ნაგებობა, რომელზეც დედამიწის ზედაპირიდან გარკვეულ სიმაღლეზე გაყვანილია რკინიგზა (რკინიგზის ესტაკადა), საავტომობილო გზა (საავტომობილო ესტაკადა) და ა. შ., რათა შესაძლებელი იყოს ესტაკადის ქვეშ მდებარე სივრცის გამოყენება მოძრაობისათვის ან სხვა მიზნით. იგი შედგება საყრდნებისა (დგარი და სხვა) და მალის ნაშენისაგან. მასალის მიხედვით ესტაკადა არის რკინაბეტონის, ფოლადის, ხის, ხოლო კონსტრუქციის მიხედვით — კოჭური, დოინჯიანი, ჩარჩოიანი და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები კატეგორია:ტრანსპორტი
სვენ ფიშერი
სვენ ფიშერი (გერ. Sven Fischer) (დ. 16 აპრილი 1971, შმალკალდენი, გდრ) — გერმანელი სპორტსმენი. 1994 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე სვენ ფიშერმა ინდივიდუალურ შეჯიბრში ბრინჯაო, ხოლო ესტაფეტაში ოქრო მოიპოვა. 1998 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე მან კვლავ შესძლო ესტაფეტაში გამარჯვების მოპოვება. 2002 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე სპრინტში და ესტაფეტაში მოიპოვა ვერცხლი. 2006 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე მან შესძლო მოეპოვებინა 2 ოქრო სპრინტში და ესტაფეტაში, ასევე ბრინჯაო დადევნების რბოლაში. ფიშერი მსოფლიო ჩემპიონატებზე დღეისათვის 7 ოქროს მედლის მფლობელია. აქედან 4 მოიპოვა ესტაფეტაში (1995, 1997, 2003, 2004) და თითო ინდივიდუალურ რბოლაში და მას-სტარტში (ორივე 1999). 8-ჯერ გახდა ვიცე-ჩემპიონი და 7-ჯერ ბრინჯაოს პრიზიორი. მსოფლიო თასის ეტაპებზე მან 34-ჯერ გაიმარჯვა და ორჯერ გახდა საერთო ჩათვლის გამარჯვებული (1997-99).
კატეგორია:ბიატლონი კატეგორია:გერმანელი ბიატლონისტები კატეგორია:დაბადებული 1971 კატეგორია:დაბადებული 16 აპრილი
ავლაბრის სტამბა
მინი|ავლაბრის სტამბა ავლაბრის სტამბა — 1903 წლის დამლევს თბილისში დაარსებული რსდმპ კავკასიის კავშირის კომიტეტის ავლაბრის არალეგალური სტამბა.
სტამბის მოწყობა დავალებული ჰქონდა მიხო ბოჭორიძეს. მან შენობის ასაგებად ქალაქის განაპირა უბანი — ავლაბარი შეარჩია. 1907 წლის 7 ოქტომბერს ქალაქის გამგეობამ ამიერკავკასიის რკინიგზის მთავარი სახელოსნოების ყოფილ მუშას დ. როსტომაშვილს, რომელსაც აქ იჯარით მიწის ნაკვეთი ჰქონდა აღებული, სახლის აშენების უფლება მისცა და პროექტიც დაუმტკიცა. ბოჭორიძემ კი მშენებლობასთან ერთად შეიმუშავა კონსპირაციის გეგმა: შენობის სარდაფქვეშ, ღრმა მისწისქვეშეთში, განზრახული იყო დიდი არალეგალური სტამბის მოწყობა. მშენებლობა რევოლუციონერ მუშებს ალექსანდრე, ნუკო და ვანო ჩოდრიშვილებს, მირიმან და თედო მაღრაძეებს მიანდეს. მოკლე ხანში აშენდა ოროთახიანი სახლი.
1904-1905 წლების განმავლობაში, როდესაც სტამბა სრული დატვირთვით მუშაობდა, მისი ადგილსამყოფელი სასტიკად იყო გასაიდუმლოებული. მისი ადგილსამყოფელი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ლიდერებმაც არ იცოდნენ. სტამბა შემთხვევით აღმოაჩინა ჟანდარმერიამ 1906 წლის აპრილში, 15 აპრილს შენობა თითქოს მასობრივი ჩხრეკის ფარგლებში მოყვა და სტამბაც შემთხვევით იპოვეს. ჟანდარმთა ოფიცერმა ჭაში სიღრმის შესამოწმებლად ცეცხლმოკიდებული ქაღალდის ფურცელი ჩააგდო, ჭის ბოლოში სტამბისკენ გაჭრილმა გვირაბმა კი ქაღალდი შიგნით გაიტაცა. ოფიცერი მიხვდა რომ შენობის ქვეშ რაღაც იყო. ჟანდარმერიამ სახლი გადაწვა და ააფეთქა, მეპატრონე დათიკო როსტომაშვილი კი გააციმბირა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის სტამბები
იაკუნინო (ბაშკირეთი)
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 70 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტარობალტაჩევოდან დაშორებულია 37 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია კუედა, რომელიც დაშორებულია 104 კმ-ით.
ესტამპი
ესტამპი (ფრანგ.   estampe < estamper - ანაბეჭდის ამოღება), დაზგური ბეჭდვითი გრაფიკის ნაწარმოები, ნახატის ანაბეჭდი ქაღალდზე (ზოგჯერ პერგამენტზე ან ქსოვილზე). ესტამპის ყველაზე გავრცელებული სახეობებია გრავიურა და ლითოგრაფია. ფოტორეპროდიქციისაგან განსხვავებით ესტამპი იბეჭდება საანაბეჭდო ფორმიდან, რომელსაც მხატვარი, გრავიორი ან ლითოგრაფი ამზადებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გრაფიკული დიზაინი
Taidegrafiikka 목판화
ისტისუ (კურორტი)
კურორტი ისტისუ ანუ სანატორიუმი ისტისუ (İstisu kurortu, İstisu sanatoriyası) — ზღვის დონიდან 2225 მეტრ სიმაღლეზე 1927 წელს აზერბაიჯანში, ქალბაჯარის რაიონის ისთისუს დასახლებაში შექმნილი სამკურნალო-დასასვენებელი ცენტრი. 1970 წელს სსრკ-ს მთავრობის გადაწყვეტილებით კუროტი ისთისუ შეტანილ იქნა საკავშირო მნიშვნელობის კურორტების სიაში ისთისუში არის სანატორიუმი, სააბაზანო შენობა, საკურორტო პოლიკლინიკა, მინერალური წყლის ჩამომსხმელი ქარხანა წლიურად 20 მლნ. ბოთლის სიმძლავრით ბოთლის სიმძლავრით. ყოველწლიურად აქ 50 ათასზე მეტი ადამიანი მკურნალობდა და ისვენებდა.
იუხარი ისთისუს წყაროს მინერალური წყლის საექსპლუატაციო მარაგი დღეში 82 ათას ლიტრ მინერალურ წყალს შეადგენს, აშაგი ისთისუს — 260 ათას ლიტრს დღეში, გოტურლუს — 70 ათას ლიტრს დღეში, ტუტხუნის — 600 ათას ლიტრს დღეში. 1993 წელს ყარაბაღის ომის მიმდინარეობისას სომხური შეიარაღებული ძალების მიერ ქალბაჯარის რაიონის დაკავების შემდეგ კურორტი მთლიანად განადგურებულ იქნა, ხოლო სამკურნალო მინერალური წყლები სხვა დასახელებით გადიოდა გასაყიდად საზღვარგარეთის ქვეყნებში. ყარაბაღის მეორე ომის შემდეგ, აზერბაიჯანის რესპუბლიკისა და რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტების, ასევე სომხეთის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის სამმხრივი განცხადების თანახმად, 2020 წლის 25 ნოემბერს ქალბაჯარის რაიონი აზერბაიჯანს დაუბრუნდა.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ტურიზმი კატეგორია:კურორტები
ილტო
ილტო, ირტოს ხევი (ისტორიულ წყაროებში) — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს კახეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2129 მ. ალაზნის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 43 კმ, აუზის ფართობი 337 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა - ზამთარში. ზაფხულსა და შემოდგომაზე იცის წყალმოვარდნა. საშუალო ხარჯი 6,5 მ³/წმ. ილტოდან გაყვანილია მატნის არხი, რომელიც 1190 ჰა ფართობს რწყავს.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:ალაზნის შენაკადები
პორტუგალიის ისტორია
thumb|350px|[[დოლმენი Anta de Pendilhe, პორტუგალია]] thumb|right|350px|[[პირენეს ნახევარკუნძული|იბერიის ეთნოგრაფია – ძვ. წ. 300 წელი]] საკუთრივ პორტუგალიის ისტორია XII საუკუნიდან იწყება, როდესაც ქვეყანაში ბურგუნდიული დინასტიის მმართველობა დამყარდა და ქვეყანამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა. მანამდე პორტუგალიას არ გააჩნდა საკუთარი ტერიტორია და ისტორიკოსები ქვეყნის ისტორიას ზოგადად იბერიის ნახევარკუნძულის ისტორიაში განიხილავენ.
პრეისტორიული ეპოქა
თანამედროვე პორტუგალიის ტერიტორია დაახლოებით ხუთასი ათასი წლის წინ უკვე დასახლებული უნდა ყოფილიყო. მიიჩნევა, რომ აღნიშნულ ტერიტორიაზე ცხოვრობდა ნეანდერტალელი ადამიანი, თუმცა ჯერჯერობით სოფელ მუჟესთან, მდინარე ტეჟუს ხეობაში გათხრების შედეგად აღმოჩენილი ქვის ხანის ადამიანის ჩონჩხი, რომელიც ძვ. წ. 8000–5000 წწ. განეკუთვნება, აღმოჩენილთა შორის ადამიანის ყველაზე ძველი ისტორიული სადგომია პორტუგალიაში.
ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისში ცენტრალური ევროპიდან რამდენიმე ტალღად შეიჭრნენ კელტები და ადგილობრივ მოსახლეობასთან ასიმილაცია განიცადეს, რის შედეგადაც რამდენიმე ეთნიკური ჯგუფი ჩამოყალიბდა, მათ შორის გალისიელები ჩრდილოეთ პორტუგალიაში, ლუზიტანიელები ცენტრალურ პორტუგალიაში და კინეტები თანამედროვე ალგარვის ტერიტორიაზე.
აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ჯონ კოხის და სხვა მეცნიერების მიხედვით კელტური კულტურა თავდაპირველად სამხრეთ პორტუგალიაში  და სამხრეთ-დასავლეთ ესპანეთში კარგად არ განვითარდა. ეს მოხდა დაახლოებით 500 წლის შემდეგ აღნიშნული პერიოდიდან.
კართაგენი
პირველი დოკუმენტურად დადასტურებული კოლონიზატორები იბერიის ნახევარკუნძულზე ფინიკიელები იყვნენ. ძვ. წ. 270 წელს კართაგენმა თავისი ძალაუფლება გაავრცელა მთელ ნახევარკუნძულზე, საიდანაც ჰასდრულაბი დაემუქრა რომის იმპერიას. ამის შემდეგ ხელი მოეწერა სასაზღვრო ხელშეკრულებას, რომლის ძალითაც ესპანეთი და მთელი იბერიის ნახევარკუნძული კართაგენის მფლობელობაში გადავიდა.
რომის იმპერია
thumb|left|150px|რომაელთა დაპყრობები იბერიის ნ.კ.-ზე რომაულ პერიოდში პორტუგალიის ისტორია ესპანეთის ისტორიისაგან ძნელად გასარჩევია. იბერიის ნახევარკუნძულზე რომაელები პირველად ძვ. წ. 219 წელს გამოჩნდნენ. მომდევნო 200 წლის განმავლობაში რომის იმპერიამ თითქმის მთელი ნახევარკუნძულის დაპყრობა მოახერხა. კართაგენელები, რომის იმპერიის მოწინააღმდეგეები პუნიკურ ომებში, იძულებული გახდნენ სანაპირო კოლონიები დაეტოვებინათ.
ძვ. წ. 159–ძვ. წ. 135 წლებში თანამედროვე პორტუგალიის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა ლუზიტანიის ომი რომაული ლეგიონების წინააღმდეგ.
ლუზიტანიის პროვინცია დაარსდა ძვ. წ. 15 წელს და მოიცვა თანამედროვე პორტუგალიის სამხრეთი რეგიონები. იგი ცნობილი იყო თავისი რკინისა და ვერცხლის საბადოებით.
გერმანული ტომები
thumb|150px|left|გერმანული სახელმწიფო იბერიაში [[560 წელს, წითელი  — ვესტგუთები, მწვანე — სვებები.]] thumb|150px|ვესტგუთების სამეფო [[700 წელს, არაბების დაპყრობების წინ.]] რომის გავლენის დაცემის შემდეგ პორტუგალიის ტერიტორიაზე, 409 წლიდან, გაბატონდნენ ვანდალები, შემდეგ კი კავკასიის ჩრდილოეთი რაიონებიდან გადმოსახლდნენ ირანულენოვანი ალანები და კვალავ გერმანული ტომები — სვებები, ხოლო შემდეგ – ვესტგუთები.
414 წელს სვებებმა რომის იმპერიასთან დადეს ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც მათ მიიღეს პირენეზე დასახლების უფლება ფედერატების სტატუსით. მათ დატოვეს გალისია და დღევანდელი პორტუგალიის მნიშვნელოვანი ტერიტორია. სვებების რაოდენობა 30-35 ათასი ადამიანით შემოიფარგლებოდა. ადრეულ პერიოდში სვებების სამეფოს რეზიდენცია იყო ბრაგა, პორტუ და მერიდა. ბრაგა სვებების სახელმწიფოს ცენტრში მდებარეობდა და VI საუკუნეში მისი უმთავრესი რეზიდენცია გახდა. ჯერ კიდევ რომაულ პერიოდში ბრაგა და მერიდა დიდ ქრისტიანულ ცენტრებს წარმოადგენდა; აქ მდებარეობდა საეპისკოპოსოები, გარდა ამისა ეს ქალაქები დაკავშირებულია მრავალი წმინდანის ცხოვრებასა და მოღვაწეობასთან.
სვებების შესახებ ცნობებს გვაწვდის V საუკუნის ესპანელი ეპისკოპოსი და ქრონოგრაფი იდაციუსი. მისი ქრონიკების მიხედვით, სვებების ისტორიას შეგვიძლია თვალი მივადევნოთ 469 წლამდე. სვებების კულტურული გავლენა მცირე იყო, მათი ენა გაქრა და არ დაუტოვებიათ არანაირი კვალი. სწორედ ამიტომ, შუა საუკუნეების პორტუგალიელები საკუთარ თავს მიიჩნევდნენ არა სვებების მემკვიდრეებად, არამედ ვესტგუთების.
ვესტგუთების მეფე თეოდორიხ II ჩაება სვებების წინააღმდეგ ომში, შეიჭრა ესპანეთში და 474 წელს დაიკავა თითქმის მთელი პირენეს ნახევარკუნძული. სვებებს დაუტოვა მცირე ტერიტორია ჩრდილოეთ პორტუგალიასა და გალისიაში. სვებების სახელმწიფოს სრული დამორჩილება მოახერხა ვესტგუთების მეფე ლეოვიგილდმა 585 წელს.
არაბები
thumb|200px|[[კორდოვის სახალიფო.]] 200px|thumb|left|ისლამური დაპყრობები, 622—750. 711 დან 716 წლამდე მავრებმა (არაბები და ბერბერები) თითქმის მთლიანად დაიპყრეს მთელი ნახევარკუნძული. არაბები ამ პერიოდში ბევრად აღემატებოდნენ ვესტგუტებს, როგორც კულტურულად, ისე ეკონომიკური თვალსაზრისით.
722 წლიდან იწყება რეკონკისტა – იბერიის ნახევარკუნძულის ქრისტიანი მოსახლეობის მიერ დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნების პროცესი. მრავალი წლის განმავლობაში (დაახლ. 1000 წლამდე) მდინარე დორუ არაბებსა და ქრისტიანებს შორის გამავალ საზღვარს წარმოადგენდა; ჩრდილოეთი პორტუგალია და გალისია ქრისტიანების ხელში გადავიდა, ხოლო სამხრეთი — არაბებს ეკავათ.
პორტუგალიის საგრაფო
ლეონის სამეფოს ვასალი პორტუგალიის საგრაფო დაარსდა ჯერ კიდევ 868 წელს და მისი პირველი გრაფი ვიმარა პერეში გახდა. 868 წელი ისტორიაში ითვლება პორტუგალიის, როგორც ფეოდალური სამფლობელოს პირველად მოხსენიების თარიღად. საგრაფოს ტერიტორია ძირითადად შედგებოდა მთების, ტყისა და ჭაობებისაგან. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრებოდა მინიო, ხოლო სამხრეთიდან საზღვრავდა მდინარე მონდეგუ. ქვეყნის სახელწოდება (პორტუსელია, ტერა პორტუკალენსისი) მომდინარეობს პატარა პორტის, პორტუს კალესაგან (თანამედროვე ვილა-ნოვა-დე-გაია), რომელიც მდებარეობს ქალაქ პორტუს მახლობლად, მდინარე დორუს შესართავთან.
პორტუგალიის გრაფები აქტიურად მონაწილეობდნენ რეკონკისტაში და ასევე იბრძოდნენ სრული დამოუკიდებლობისათვის. უდიდეს ძლიერებას საგრაფომ გრაფ მენდუ II-ის მმართველობის დროს მიაღწია. მოგვიანებით საგრაფოს ძლიერება დაეცა და მთლიანად გალისიის მფლობელობაში გადავიდა.
1139 წელს ენრიკე ბურგუნდიელის შვილმა აფონსუ I-მა თავი მეფედ გამოაცხადა და შეიქმნა პორტუგალიის სამეფო.
პორტუგალიის ისტორიის პერიოდები
ერის ისტორია შეიძლება დაიყოს 11 პერიოდად:
რეკონკისტა
მინი|მარჯვნივ|200პქ|პორტუგალიის პირველი მეფე – [[აფონსუ I (პორტუგალია)|აფონსუ I]] სახელმწიფოს დამაარსებლად ითვლება აფონსუ I, რომელმაც 1139 წლის 25 ივლისს არაბების წინააღმდეგ ურიკასთან ბრძოლაში მოპოვებული გამარჯვების შემდეგ თავი პორტუგალიის მეფედ გამოაცხადა (Rei dos Portugueses). აფონსუმ ლამეგუში შეკრიბა სამეფო საბჭო და ბრაგანსის არქიეპისკოპოსის ხელით მიიღო სამეფო ტახტი დამოუკიდებლობის დამტკიცებით. ამის შემდეგ პორტუგალია წყვეტს ფეოდალურ დამოკიდებულებას კასტილიასთან და ხდება დამოუკიდებელი, ეროვნული სახელმწიფო.
ესპანეთის მეფე, ალფონსო VII, აფონსუს ბიძაშვილი, უკმაყოფილო იყო პორტუგალიის დამოუკიდებლობით და ცდილობდა მის დაპყრობას. დაიწყო ომი კასტილიასთან, რომლის საწინააღმდეგოდ აფონსუ I-მა კავშირი დაამყარა არაგონის სამეფოსთან. 1167 წელს აფონსუ დაიჭრა ბადახოსთან ბრძოლაში და ტყვედ ჩაუვარდა ლეონის სამეფოს ჯარისკაცებს. პორტუგალია იძულებული იყო კაპიტულაცია გამოეცხადებინა და დაებრუნებინა ყველა დაპყრობილი ტერიტორია.
1179 წელს რომის პაპმა ალექსანდრე III-მ სპეციალური ბულით აფონსუ პორტუგალიის მეფედ აღიარა. პორტუგალია საბოლოოდ ჩამოყალიბდა როგორც სახელმწიფო და აღიკვეთა კასტილიის მიერ ანექსიის მცდელობა.
აფონსუს შვილმა სანშუ I-მა 1189 წელს დაიპყრო ალენტეჟუ და ალგარვი, რითაც თითქმის მთელი პორტუგალია გააერთიანა, მაგრამ ვერ შეძლო წარმატებულად გაეგრძელებინა ტერიტორიების დაბრუნება. ერთი წლის შემდეგ დამარცხდა ალმოჰადების მესამე ემირთან, იაკობ ალ-მანსურთან.
მეფე აფონსუ II ცდილობდა გაეძლიერებინა ომით დასუსტებული ქვეყანა შიგნიდან და ცდილობდა შეესუსტებინა სამღვდელოების პრივილეგიები. მისი შვილი სანშუ II აქტიურად ჩაება რეკონკისტაში, მოაგვარა კონფლიქტი ეკლესიასთან, დაიკავა ალგარვის ნაწილი, მაგრამ ვერ გაუმკლავდა პოლიტიკური ინტრიგებს. პაპმა იგი ერეტიკოსად გამოაცხადა და დაამხო მისი ხელისუფლება, ტახტი გადაეცა მის ძმას — აფონსუ III-ს.
აფონსუ III-მ გააძლიერა კანონიერება ქვეყანაში. 1254 წელს ლეირიაში მოიწვია ქვეყნის პირველი კორტესები, რომელშიც შევიდნენ როგორც დიდებულები, ასევე საშუალო კლასის მოვაჭრეები და ყველა მუნიციპალიტეტის წარმომადგენელი. ამავდროულად აფონსუ III აგრძელებდა ბრძოლას მუსლიმების წინააღმდეგ ქვეყნის სამხრეთში. მისი მმართველობის დროს, ფარუს აღების შემდეგ, ალგარვი გახდა სამეფოს შემადგენელი ნაწილი. ამ თვალსაზრისით პორტუგალია ნახევარკუნძულის პირველი ქვეყან გახდაა, სადაც ფაქტობრივად დასრულდა რეკონკისტა. 1267 წელს ბადახოსში პორტუგალიისა და კასტილიის წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს ხელშეკრულებას სამხრეთში საზღვრების გამიჯვნის შესახებ, საზღვარი გადიოდა მდინარე გვადიანაზე.
მონარქიის აყვავება
დინიშ I-ის მეფობა გამოირჩევა მონარქიის აყვავებით. მეფემ პორტუგალიური ენა გამოაცხადა ოფიციალურად, ხოლო თვითონ ცნობილი გახდა, როგორც პოეტი. ხანმოკლე კონფლიქტის მიუხედავად კასტილიასთან ომი არ გაჩაღებულა. ფერდინანდ IV-სთან დადო ხელშეკრულება საზღვრების შესახებ, რომელიც დღესაც მოქმედებს. მინი|მარცხნივ|200პქ|[[კოიმბრის უნივერსიტეტი]] დინიშმა გააგრძელა მამის პოლიტიკა კანონმდებლობის ფორმირებისა და ხელისუფლების ცენტრალიზაციის თვალსაზრისით. ააშენა ბევრი ციხესიმაგრე, დააარსა ბევრი ახალი ქალაქი და მათ მაცხოვრებლებს გარკვეული პრივილეგიები მისცა. შეისწავლა რკინის, კალისა და ვერცხლის საბადოები და დაიწყო მათი ექსპორტი ევროპის ქვეყნებში. პირველი სავაჭრო ხელშეკრულება დადო ინგლისთან 1308 წელს. დააარსა პორტუგალიის ფლოტი. ხელს უწყობდა სოფლის მეურნეობის განვითარებასა და მათს ბაზაზე რეგულარული ბაზრების არსებობას.
ქვეყანაში განვითარებული იყო კულტურაც. ლისაბონი ევროპის სამეცნიერო და კულტურული დედაქალაქი გახდა. ამ პერიოდში ჩამოყალიბდა ევროპაში ერთ-ერთი უძველესი კოიმბრის უნივერსიტეტი.
პედრუ I ქვეყანას 10 წელი მართავდა. მან პორტუგალია აყვავებული დატოვა. 1367 წელს მეფე ბურგუნდიული დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი — ფერნანდუ I გახდა, რომელიც პრეტენზიას  კასტილიის სამეფო ტახტზეც აცხადებდა (დედამისი კონსტანცია კასტილიელი იყო). ტახტის ხელში ჩასაგდებად კავშირი დაამყარა არაგონისა და მუსულმანური გრანადის მმართველებთან, მაგრამ განიცადა რამდენიმე მძიმე მარცხი და სურვილზე ხელი აიღო. ფერნანდუ გარდაიცვალა 1383 წელს, მემკვიდრე არ დარჩენია.
უმეფობა
მემკვიდრის გარეშე გარდაცვლილი ფერნანდუ I-ის შემდეგ დედოფალმა ლეონორ ტელეშ დე მენეზეშმა თავი გამოაცხადა თავისი შვილიშვილის, ხუან კასტილიელისა და ბეატრიზა პორტუგალიელის უფროსი შვილის რეგენტად. აღნიშნული სიტუაციით უკმაყოფილო დარჩა პედრუ I-ისა და ტერეზია ლორენცოს შვილი, ფერნანდუ I-ის ნახევარძმა დონ ჟუანი, ავისის ორდენის მაგისტრი. იგი აჯანყებას ჩაუდგა სათავეში. აჯანყებულებმა 1383 წლის 6 დეკემბერს სამეფო სასახლეში გრაფი ოურენი მოკლეს.
ლეონორა გაიქცა სანტარენში და დახმარება სთხოვა კასტილიას. კასტილიის ჯარი შეიჭრა კიდეც პორტუგალიაში, მაგრამ უშედეგოდ. სულ მალე ხუან კასტილიელმა ღალატის გამო (იგი მის მოწამვლას აპირებდა) ლეონორა გამოკეტა ტორდესილასის მონასტერში, სადაც 1386 წელს გარდაიცვალა.
ექსპანსია მაროკოში
1385 წლის 16 აპრილს კორტესების კრებამ დონ ჟუან ავისელი პორტუგალიის მეფედ გამოაცხადა. სულ მალე კასტილიის ჯარი შეიჭრა პორტუგალიაში ლისაბონის დაპყრობისა და ხელისუფლებიდან ჟუან I-ის ჩამოშორების მიზნით. ხუან კასტილიელის მხარეს იბრძოდნენ ფრანგები, ხოლო ჟუან I-ის მხარეს ინგლისელი ჯარისკაცები. 14 აგვისტოს კასტილიის ჯარი ალჟუბაროტის ბრძოლაში თითქმის მთლიანად განადგურდა. 1390 წელს გარდაიცვალა ხუან კასტილიელი, რის შემდეგაც ჟუანი მშვიდობიანად მართავდა ქვეყანას, აღადგინა მოშლილი ეკონომიკა. 1415 წელს მოაწყო ექსპედიცია აფრიკის ქალაქ სეუტის დასაპყრობად, რაც აფრიკის სანაპიროზე თავისუფალი ზღვაოსნობის საშუალებას აძლევდა პორტუგალიას.
სეუტის დაპყრობა წარმოუდგენელი იყო ტანჟერის აღების გარეშე. 1437 წელს მეფეს ძმებმა დუარტემ, ენრიკემ და ფერნანდუმ შესთავაზეს, გადასულიყო შეტევაზე ტანჟერის მიმართულებით. ექსპედიცია მძიმე მარცხით დასრულდა. ფერნანდუ ტყვედ ჩავარდა ფესში და გარდაიცვალა, მალევე დაიღუპა შავი ჭირისაგან თვით მეფეც.
ქაქუთი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)
ქაქუთი, გამოღმა ქაქუთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ჭანიეთის თემში (სოფლები: ვაშტიალი, ქაქუთი, ჭანიეთი).
ივანოვსკოე (ზადნესელსკის სოფსაბჭო)
ივანოვსკოე (Ивановское) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ზადნესელსკის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 2 ადამიანს შეადგენდა.
ქაქუთი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)
გეოგრაფია
ქაქუთი მდებარეობს მდინარე ჩოლოქის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 120-200 მეტრზე, ოზურგეთიდან 11 კმ., ჭანიეთიდან 5 კმ. სოფელს აღმოსავლეთით ესაზღვრება ჭანიეთი, დასავლეთით და სამხრეთით გაღმა ქაქუთი, ჩრდილოეთით კი ნარუჯა. სოფელი შეფენილია მდინარე ჩოლოქის ნაპირიდან ნაბადას მთის ძირამდე. დამახასიათებელია ზომიერი კლიმატი, ხშირი შერეული ტყე, წყალუხვი მდინარეები: ჩოლოქი, მოყვირალი, კოდისწყალი, ორპირღელე, ჭალაღელე, სათოვლია, რომლის ხეობაშიც თოვლს ინახავდნენ, ბეჟანას საცივი. სოფლის უმაღლესი წერტილია „ჯიხური“, რომელიც ზღვიდან პირდაპირი ხაზით 25 კმ-ითაა დაშორებული. აგრეთვე მაღალი ადგილებია მაცხოვრის გორა, სადაც ნაეკლესიებია, შავი ტყე და პიტაურის მთა.
პორტუგალიის ისტორია
ექსპანსია მაროკოში
აფონსუ V-მ ენრიკეს მოუწოდა, მოეწყო ახალი ექსპედიცია და ევაჭრა მონებით. 1452 წელს რომის პაპმა ნიკოლოზ V-მ აღიარა პორტუგალიელთა დაპყრობები აფრიკაში. ენრიკე ზღვაოსანმა კი ხელთ იგდო მონათვაჭრობის მონოპოლია. აფონსუ V-მ მოიპოვა მნიშვნელოვანი თანხები ჯვაროსნული ლაშქრობის მოსამზადებლად, თუმცა პაპის სიკვდილის გამო ეს ლაშქრობა არ შემდგარა.
ივანოვსკოე (ზადნესელსკის სოფსაბჭო)
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
პორტუგალიის ისტორია
ექსპანსია მაროკოში
მეფე ჟუანმა გააძლიერა კოლონიები აფრიკაში და რამდენიმე დასახლება დააარსა გვინეაში. მისი მმართველობის დროს ბარტოლომეუ დიაშმა აღმოაჩინა კეთილი იმედის კონცხი.
ქაქუთი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)
ისტორია
სახელწოდება ქაქუთი სავარაუდოდ სვანური წარმოშობისაა. ერთ-ერთი გადმოცემის მიხედვით კი გურიელებს ჰყავდათ ოდიშიდან დაქირავებული მეჯოგე გვარად ქაქუთია, რომელიც ამ ადგილებში აძოვებდა ნახირს. ისტორიულ წყაროებში ის მეზობელ სოფელ ჭანიეთზე უფრო ადრე მოიხსენიება. სოფელში აღმოჩენილი ბრინჯაოს ცულის პირი ინახება ოზურგეთის ისტორიულ მუზეუმში. ქაქუთი გაღმა ქაქუთთან ერთად წარმოადგენდა ერთ სოფელს და შედიოდა ლიხაურის სასოფლო საზოგადოებაში. მდინარე ჩოლოქი მას ყოფდა გაღმა და გამოღმა ქაქუთად. სოფელი ორად გაიყო მას შემდეგ, რაც 1829 წელს ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულებით ოსმალეთმა მიიღო ტერიტორია მდინარე ჩოლოქის სამხრეთით. სოფლები ერთმანეთთან დაკავშირებულია საცალფეხო ხიდით.
პორტუგალიის ისტორია
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები
thumb|500px|პორტუგალიის კოლონიური იმპერია ([[1415-1999.
ქაქუთი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)
ისტორია
ქაქუთზე გადიოდა გურიასა და ოსმალეთის დამაკავშირებელი გზა, რომლითაც ხშირად სარგებლობდნენ ტყვეთა სყიდვაში ჩაბმული პირები. ერთი მოსაზრებით, სწორედ გაყიდულ ტყვეთა სასოწაკვეთილ ყვირილს უკავშირდება ჩოლოქის ერთ-ერთი შენაკადს, მოყვირალას სახელი. სხვა ვერსიით კი მდინარე ადიდებისას ყვირის. 1854 წელს სოფლის მიდამოებში მოხდა ჩოლოქის ბრძოლა.
პორტუგალიის ისტორია
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები
]]
ქაქუთი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)
ისტორია
1870-იან წლებში ქაქუთი და ჭანიეთი მოინახულა და აღწერა დიმიტრი ბაქრაძემ. ქაქუთში იდგა მაცხოვრის ფერისცვალების სახელობის ტაძარი, რომელიც 1870-იან წლებში აშენდა. ტაძარი იყო ნაგები ურთხელის ხით და მდებარეობდა თავდგირიძეების მამულში. აქ დაუკრძალავთ გიორგი თავდგირიძე, რომელიც გიორგი III გურიელის დროს მოღვაწე ცნობილი პირი უნდა ყოფილიყო. მან ტაძარს შესწირა ქრისტეს ვერცხლის ხატი. ტაძარშივე ინახებოდა პაატა ბოლქვაძის მიერ მოჭედილი ვერცხლის ფეშხუმი. ეკლესიისგან შემორჩენილია ტრაპეზის ქვა. გურიელის სამოსახლო ღრმა თხრილით იყო შემოსაზღვრული, მის ტერიტორიაზე იდგა კირქვისა და ყორის ქვით ნაშენი მცირე (18-20 მ²) სამლოცველო. ამ ადგილზე შენდება წმინდა ბარბარეს სახელობის ტაძარი. გურიელების კიდევ ერთი სასახლე, საზაფხულო რეზიდენცია იდგა მდინარე ჩოლოქის ნაპირას. მიწის დამუშავებისას ამ ადგილზე სხვადასხვა დროს უნახავთ თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, ყორის ნაშთები.
პორტუგალიის ისტორია
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები
პორტუგალიის ინტერესებში ყოველთვის შედიოდა საზღვაო სფეროს ათვისება. უძველესი დროიდან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო მეთევზეობა და სავაჭრო გადაზიდვები. ენრიკე ზღვაოსნის ინტერესი ზღვაოსნობისადმი დაკავშირებული იყო საზღვაო ტექნოლოგიების განვითარებასთან, პორტუგალიის გაფართოების სურვილთან და დიდ გეოგრაფიულ აღმოჩენებთან.
ქაქუთი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)
ისტორია
1891 წელს სოფელში ლიხაურელმა რაჟდენ კონტრიძემ გახსნა ერთკლასიანი სამრევლო სკოლა. სკოლა მოუხერხებელ ადგილზე მდებარეობდა და ის ერთ წელიწადში გურიელების ნასახლარზე გადაიტანეს. გახსნის დროს მასში 30 ქრისტიანი და 15 მუსლიმი მოსწავლე სწავლობდა. 1895 წელს სკოლა მოულოდნელად დაიწვა. იმავე ადგილზე ააგეს ახალი სკოლა ბიბლიოთეკითურთ. სკოლას ეხმარებოდნენ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება, ლიხაურის ეკლესიის მღვდელი ნესტორ კონტრიძე, ადგილობრივი მართლმადიდებელი და მუსლიმი მოსახლეობა. 1920-იან წლებში სკოლის ძველი შენობა დაანგრიეს და ააგეს ახალი, ხის შენობა, რომლის მშენებლობაშიც გამოიყენეს მთავარანგელოზთა დანგრეული ეკლესიის ფიცრები.
რიში კაპური
მინი|რიში კაპური რიში კაპური (ჰინდი: ऋषी कपूर Rishi Kapoor. დ. 4 სექტემბერი, 1952, ბომბეი, ინდოეთი  — გ. 30 აპრილი, 2020) —ინდოელი მსახიობი.
პორტუგალიის ისტორია
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები
პედრუ ალვარეშ კაბრალი 1500 წელს ცდილობდა მიეღწია ინდოეთის ზღვისკენ, მაგრამ მკვეთრად გადაუხვია დასავლეთით და აღმოაჩინა ბრაზილია. 1501 წელს ჟუან და ნოვამ ამაღლების კუნძული აღმოაჩინა, ხოლო 1502 წელს კუნძული წმინდა ელენე. 1506 წელს ტრისტან და კუნიამ აღმოაჩინა არქიპელაგი, რომელიც მისივე სახელს ატარებს.
რიში კაპური
ზედმეტსახელი ჩინტუ. სიმაღლე 170 სმ. მსახიობ რაჯ კაპურის ვაჟი. მსახიობ რანდჰირ კაპურის და რაჯივ კაპურის ძმა. კინოშია 1970 წლიდან ცნობილ ფილმში ”მე მქვია მასხარა”, სადაც ასევე თამაშობენ მამამისი და ბიძამისი დედის ძმა რაჯენდრა ნატჰი. 1973 წელს მამამისმა გადაიღო ფილმში”ბობბი” სადაც რაჯუს როლი შეასრულა, მას პარტნიორობას უწევდა დამწყები მსახიობი დიმპლ კაპადია. ფილმში ასევე თამაშობენ ბიძამისი დედის ძმა პრემ ნატჰი და მსახიობი პინჩუ კაპური. მისი პოპულარობა სწორედ ამ ფილმიდან დაიწყო. წარმატებული მის კარიერაში იყო ფილმი ”დენთი” (1976. ჩვენთან: ”შურისმაძიებელი”), სადაც მას პარტნიორობას უწევდა შომა ანანდი, რომლისთვისაც სიმას როლი დებიუტი იყო.
პორტუგალიის ისტორია
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები პორტუგალიაში დაიწყო მანუელ I-ის მეფობის (1495-1521) დროს.
აღმოსავლეთ აფრიკაში პატარა მუსულმანური სახელმწიფოები გაანადგურეს ან გახადეს პორტუგალიის მუდმივი მოკავშირეები. პედრუ დე კოვილიანმა 1490 წელს მიაღწია აბისინიას (დღევანდელი ეთიოპია). 1501 წელს კაბრალის ერთ-ერთმა გემმა აღმოაჩინა მადაგასკარი, 1507 წელს –  მავრიკი, 1506 წელს კი დაიპყრეს სოკოტრა.
რიში კაპური
მეუღლე მსახიობი ნიტუ სინგჰი (დაქორწინდნენ 1980 წელს). ყავთ ორი შვილი ვაჟი რანბირ კაპური (2 სექტემბერი, 1982) და ქალიშვილი რიდჰიმა კაპური. რანბირი გადაღებულია რამდენიმე ფილმში. რიდჰიმა კი გათხოვილია ვინმე ბჰარატ საჰნიზე.
ქაქუთი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)
სქოლიო
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
პორტუგალიის ისტორია
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები
კონტინენტურ აზიაში პირველი სავაჭრო პუნქტი კაბრალმა 1501 წელს გახსნა, ქალაქ კალკუტაში. ალფონსუ დ’ალბუკერკემ 1510 წელს დაიპყრო გოა, 1511 წელს – მალაკა.
რიში კაპური
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდოელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 4 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
პორტუგალიის ისტორია
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები
ფერნან პირეშმა 1517 წელს სავაჭრო პუნქტი გახსნა მაკაოში, ხოლო მისი სრული დაპყრობა 1557 წელს მოხერხდა. იაპონია 1542 წელს შემთხვევით აღმოაჩინა სამმა პორტუგალურმა სავაჭრო გემმა.
1522 წელს ფერნანდო მაგელანის გემზე მომსახურე პორტუგალიელებმა, რომლებიც ესპანეთის სამსახურში იმყოფებოდნენ, მოაწყვეს პირველი მოგზაურობა მსოფლიოს გარშემო.
ბრაზილიის დასახლება
200px|thumb|right|ბრაზილიის რუკა, შედგენილი პორტუგალიელი მკვლევარების მიერ 1519 წელს. 1494 წლის ტორდესილასის ხელშეკრულებამ დაადგინა გამყოფი ხაზი: დასავლეთის გრძედის 46 გრადუსიანი მერიდიანის დასავლეთით აღმოჩენილი ყველა ახალი ტერიტორია ცხადდებოდა ესპანეთის საკუთრებად, ხოლო მისგან აღმოსავლეთით აღმოჩენილი ახალი მიწები — პორტუგალიის სამფლობელოებად.
ჟუან III-მ დაიწყო აქტიური კოლონიზაცია. 1530 წელს პორტუგალიიდან ბრაზილიაში ჩავიდნენ პირველი მოსახლეები, რომლებმაც თან წაიყოლეს ჩითილები, ნერგები და მცენარეთა თესლი. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დააარსეს გამაგრებული დასახლებები, რომელთა შორის პირველი იყო სან-ვინსეტე, თანამედროვე სან-პაულუს შტატში. 1549 წელს დააარსეს კოლონიის დედაქალაქი სალვადორი ბაიას შტატში.
მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს კოლონიების განვითარებასა და პროგრესში იეზუიტმა მისიონერებმა, რომლებსაც ინდიელების გაქრისტიანება ევალებოდათ.
ბრაზილიის სანაპიროზე იზრდებოდა შაქრის ლერწამი. პორტუგალიელებმა დაიწყეს მისი ექსპორტი ევროპაში.
პორტუგალია გახდა ძლიერი და მდიდარი კოლონიური იმპერია.
დინასტიის დაცემა
ჟუან III-ის გარდაცვალების შემდეგ მცირეწლოვანი სებასტიანის რეგენტობა იკისრა კარდინალმა ენრიკემ. სებასტიანს ხიბლავდა საგმირო საქმეები. 1574 წელს, როდესაც სრულწლოვანი გახდა, განახორციელა ექსპედიცია ტანჟერში და წარუმატებლად  შეებრძოლა მავრებს. 1578 წელს ელ-ქსარ-ელ-ქებირესთან ბრძოლის დროს დაიღუპა. უმემკვიდრეოდ დარჩენილ ტახტზე ავიდა კარდინალი ენრიკე, რომელიც კარდინალის სამოსისაგან განიმოსა და მემკვიდრის ყოლის მიზნით დაქორწინდა კიდეც. ამის გამო რომის პაპმა იგი მეფედ არ აღიარა. ორიოდე წელიწადში გარდაიცვალა ენრიკეც, რომელსაც მემკვიდრე არ დარჩენია. სამეფო ტახტი ესპანელი ჰაბსბურგების ხელში აღმოჩნდა.
ესპანური მმართველობა 1580-1640
1578 წელს მეფე სებასტიან I დაიღუპა მაროკოში ავანტიურისტული ომის დროს. მალევე გარდაიცვალა მეფე-კარდინალი ენრიკე. რეგენტთა საბჭომ ახალი მეფის ასარჩევად დანიშნა კრება. ამ სიტუაციით ისარგებლა ესპანეთის მეფე ფილიპე II–მ, რომელიც ყველაზე სასურველი კანდიდატი იყო პორტუგალიის სამეფო ტახტზე. 1580 წელს მან ჰერცოგი ალბა გაგაზავნა პორტუგალიაში, რათა ხელში ჩაეგდო სამეფო ტახტი. მან მალევე დაიპყრო ლისაბონი და ფილიპე II პორტუგალიის მეფედ აირჩიეს, იმ პირობით რომ  იგი უზრუნველყოფდა პორტუგალიის სამეფოსა და მისი საზღვრების დაცვას და არ შეუერთებდა მას ესპანეთს. ფილიპე II-ს პორტუგალიის სამეფო ტახტზე ეწოდა ფილიპე I. პორტუგალია 60 წლის მანძილზე წარმოადგენდა ესპანეთის პროვინციას, რომელსაც ვიცე-მეფე მართავდა.
ბრაგანსის დინასტია 1640–1910
მინი|მარჯვნივ|100 პქ|ბრაგანსის დინასტიის გერბი 1640 წელს პორტუგალიამ დაიბრუნა დამოუკიდებლობა და სამეფო ტახტზე ავიდა ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი ჟუან IV. ესპანეთმა პორტუგალია დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ აღიარა მხოლოდ 1668 წლის 13 თებერვალს.
XV-XVI საუკუნეების ძლიერი პორტუგალიიდან თითქმის აღარაფერი იყო დარჩენილი. პორტუგალიამ დაკარგა სიმდიდრისა და ძალაუფლების დიდი ნაწილიც ლისაბონის 1775 წლის დამანგრეველი მიწისძვრის შედეგად.
ნაპოლეონის შეჭრა
1807 წელს ნაპოლეონი მოელაპარაკა ესპანეთს პორტუგალიის გაყოფის შესახებ. ნაპოლეონის დაპყრობების დროს რეგენტმა ჟუან VI-მ დედაქალაქი რიო-დე-ჟანეიროში გადაიტანა. მთელი სამეფო კარი ინგლისის საზღვაო ფლოტის დაცვის ქვეშ ბრაზილიაში გაიქცა. გაერთიანებულმა ინგლის-პორტუგალიურმა ძალებმა შეაჩერეს ფრანგების პირველი შემოტევა, მაგრამ ამას მოჰყვა ფრანგების მეორე და მესამე წარმატებული შეტევები.
რევოლუცია და მიგელისტური ომები
1820 წელს პორტუგალიაში იფეთქა რევოლუციამ, რამაც საფუძველი ჩაუყარა მიგელისტურ ომებს, რომლებიც კონსტიტუციონალისტების გამარჯვებით დამთავრდა.
პირველი რესპუბლიკა 1910-1926
მინი|350პქ|პირველი რესპუბლიკის ტერიტორიები XX საუკუნის დასაწყისში პორტუგალიაში პოლიტიკური მდგომარეობა სტაბილური არ იყო. მთავრობა ძალიან ხშირად იცვლებოდა. მოსახლეობის ნაწილი გამოსავალს მონარქიის დამხობაში ხედავდა. 1909 წლიდან აქტიურად დაიწყო აჯანყებები არმიასა და ფლოტში. მიუხედავად ტერორისა და არჩევნების გაყალბებისა, 1910 წლის არჩევნების შედეგად რესპუბლიკელებმა პარლამენტში 14 ადგილი მიიღეს. 1910 3 ოქტომბერს რესპუბლიკური აჯანყება დაიწყო, ხოლო 5 ოქტომბერს ლისაბონის მუნიციპალიტეტის სასახლეში პორტუგალია რესპუბლიკად გამოცხადდა. შეიქმნა დროებითი მთავრობა თეოფილუ ბრაგას მეთაურობით. 1911 წლის 11 ივნისს ეროვნულმა დამფუძნებელმა ასამბლეამ მიიღო ახალი კონსტიტუცია. პორტუგალია გამოცხადდა რესპუბლიკად და ქვეყნის პირველ პრეზიდენტად მანუელ ჟოზე დე არიაგა აირჩიეს.
რევოლუცია მალე გადაიზარდა ანარქიაში. ახალ კანონებს ჩინოვნიკები უგულებელყოფდნენ და ბოროტად იყენებდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ახალი ხელისუფლება დემოკრატიულად აირჩიეს, მთლიანად ჩაეფლო კორუფციაში. მთავრობის წევრებისათვის მექრთამეობა გახდა ძირითადი საარსებო წყარო. ამმხრივ განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ფინანსური მაქინატორი არტურო ვირჟილიო რეიესი, რომელიც კერძოდ ბეჭდავდა ესკუდოს, არა როგორც ყალბი ფულის მჭრელი, არამედ პორტუგალიის ბანკის თანხმობით.
მეორე რესპუბლიკა 1926-1974
პოლიტიკური ქაოსი, გაფიცვები, უხეში ურთიერთობები ეკლესიასთან და მნიშვნელოვანი ეკონომიკური პრობლემები. ესაა იმ პრობლემების არასრული ჩამონათვალი, რომლებმაც პორტუგალიის პირველი რესპუბლიკა 1926 წელს დასასრულამდე მიიყვანა. ქვეყანაში ნაცისტური სამხედრო გადატრიალების შედეგად  დამყარდა ფაშისტური დიქტატურა. აღნიშნული სამხედრო გადატრიალების შემდეგ ჩამოყალიბდა პორტუგალიის მეორე რესპუბლიკა, რომელსაც 1933 წელს ესტადო ნოვო (Estado Novo, „ახალი სახელმწიფო“) ეწოდა. ესტადო ნოვოს სათავეში ჩაუდგა პრემიერ-მინისტრი ანტონიუ დი სალაზარი (1932-1968), რომელსაც აღნიშნული თანამდებობა 36 წლის განმავლობაში ეკავა. მისი რეჟიმის ბაზისი იყო სტაბილურობის პლატფორმა, მისმა ადრეულმა რეფორმებმა გზა გაუხსნა ფინანსურ სტაბილურობას და ეკონომიკურ წინსვლას. პორტუგალიის პირველი რესპუბლიკის ქაოტური პერიოდის შემდეგ სალაზარის რეჟიმი ჩანდა ნამდვილ გარღვევად სტაბილურობისკენ. ქვეყნის ტრანსფიგურაცია ცნობილია როგორც "A Lição de Salazar".("სალაზარის გაკვეთილი").
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში სალაზარმა გამოაცხადა ნეიტრალიტეტი. ესპანეთის სამოქალაქო ომში ოფიციალურად არც ერთ მხარეს არ დაუჭირა მხარი თუმცა ფარულად ნაციონალისტებს გულშემატკივრობდა.
ანტონიუ დი სალაზარს სურდა პორტუგალიას მოეპოვებინა მნიშვნელოვანი როლი მსოფლიო პოლიტიკაში, რასაც ხელს უწყობდა პორტუგალიის სტრატეგიული მდებარეობა. სწორედ ამ მიზეზით პორტუგალია 1949 წელს გახდა ერთადერთი არა დემოკრატიული ნატოს დამფუძნებელი ქვეყანა, რამაც პორტუგალიას მიანიჭა ერთ-ერთი მთავარი როლი ცივ ომში კომუნიზმთან ბრძოლაში.
1945 წელს მეორე მსოფლიო ომის დასასრულისათვის, პორტუგალია იყო ფართო კოლონიური იმპერია, რომელიც აკონტროლებდა აზორის კუნძულებს, მადეირას, კაბო-ვერდეს და პრინსიპის, ანგოლას, გვინეა-ბისაუს, კაბინდუს და მოზამბიკს აფრიკაში. დამანს, დიუს და გოას – ინდოეთში, მაკაოს – ჩინეთში და აღმოსავლეთ ტიმორს სამხრეთ აღმოსავლეთ აზიაში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კოლონიებში მუდმივი დაძაბულობა იგრძნობოდა. 1961 წელს ინდოეთის შეიარაღებული ძალები შეიჭრა პორტუგალიის ინდოეთში და დაამყარეს კონტროლი გოაზე, დამანზე და დიუზე ოპერაცია ვიჯაის საშუალებით. მდგომარეობა უარესდებოდა პორტუგალიის სხვადასხვა კოლონიებშიც. რევოლუციურმა მოძრაობებმა მიაღწიეს მოზამბიკს, ანგოლას და პორტუგალიის გვინეას.
1970 წელს, სალაზარის სიკვდილის შემდეგ, მისმა ესტადო-ნოვოს რეჟიმმა ძველებურად გააგრძელა ქვეყნის მართვა, ახლა უკვე სალაზარის დიდი ხნის თანაშემწის მარსელუ კაეტანუს მეთაურობით. მიუხედავად უამრავი მოლაპარაკებების მცდელობებისა რეჟიმის დემოკრატიზაციასთან დაკავშირებით (რაც ითვალისწინებდა კოლონიებისთვის დამოუკიდებლობის მინიჭებასაც), რომელსაც აწარმოებდა დემოკრატიული სამყარო, კაეტანუ მაინც ახერხებდა კოლონიური ომის გაჭიანურებას. საბოლოოდ, 1974 წლის 25 აპრილს ესტადო ნოვოს რეჟიმი საბოლოოდ დაეცა "მიხაკების რევოლუციის" შედეგად.
მესამე რესპუბლიკა 1974-დან
1998 წელს ლისაბონში გაიმართა XX საუკუნის მსოფლიო ექსპოზიციის გამოფენა.
ლისაბონში მოეწყო XX საუკუნის უკანასკნელი მსოფლიო გამოფენა. 2004 წელს პორტუგალიაში გაიმართა ევროპის ჩემპიონატი ფეხბურთში.