cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მუსიკალური ნოტაცია
საქართველო
ბიზანტიურის მსგავსი მუსიკალური ნოტაციის სისტემა, ნევმები, ქართულ ხელნაწერებში X საუკუნიდან დასტურდება. პირველი ასეთი ხელნაწერი მიქაელ მოდრეკილის იადგარია, რომელიც 977-988 წლებშია გადაწერილი და იმ დროის ქართულ საეკლესიო საგალობელთა კრებულს წარმოადგენს. ადრეული ქართული ნევმირებული ხელნაწერებია აგრეთვე იორდანას ძლისპირთა კრებული, უცნობი ავტორის „სადღესასწაულო“(ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, A 596), იელის იადგარი (მესტიის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი). ქართული ნევმები გვხვდება აგრეთვე საქართველოს გარეთ გადაწერილ ქართულ ხელნაწერებში, მაგალითად, სინას მთაზე (GeoSin 1 და GeoSin 14 და ათონზე (№85) დაცულ ხელნაწერებში. ამ პერიოდის ყველა ხელნაწერში ერთი და იმავე ტიპის ნიშნებია, საერთო სისტემა ყველა წარმომავლობის ქართულ ხელნაწერში მკაცრადაა დაცული. აქედან გამომდინარე, მკვლევარები ასკვნიან, რომ ნევმირების ქართულ სისტემას X საუკუნეში უკვე გავლილი აქვს განვითარების გზა და მისი ჩანასახი წინა საუკუნეებში უნდა გაჩენილიყო, თუმცა ნიმუშებმა დღემდე ვერ მოაღწიეს.
ხელნაწერთა უმეტესობაში ქართული ნევმები წითელი (სინგური) მელნით შესრულებული სხვადასხვა ფორმის ნიშნებითაა წარმოდგენილი, რომლებიც საგალობლის სიტყვებს ზემოდან და ქვემოდან აქვს დასმული. ადრეულ ეტაპზე ზემოთ და ქვემოთ დასმული ნევმები ერთმანეთისაგან განსხვავებულია როგორც ფორმით, ისე, სავარაუდოდ, ფუნქციითაც. აღსანიშნავია, რომ ბიზანტიური ნევმებისაგან ქართული ნოტაციის სისტემის ერთ-ერთი განმასხვავებელი ნიშანი სწორედ სტრიქონს ქვემოთ დაწერილი ნევმებია: ბიზანტიურ საგალობელთა კრებულებში ნევმები სიტყვებს მხოლოდ ზემოდან აქვს დასმული.
ქართული ნევმირების სისტემა ცნობილი იყო XVIII-XX საუკუნემდე. გვიანდელ ქართულ ხელნაწერებში სტრიქონს ზემოთ და ქვემოთ დაწერილი ნიშნები სიმეტრიულად, სარკისებურად აირეკლავს ერთმანეთს.
ქართული ნოტაციის სისტემა განსხვავდება როგორც ბიზანტიური, ისე სომხური და სლავური ნევმების სისტემებისაგან, რის გამოც მათი გაშიფვრა რთულდება. ცნობილია, რომ ქართული ნევმებით, ისევე, როგორც ბიზანტიური სისტემით, ჩაიწერებოდა არა ნოტები, არამედ ბგერის ამაღლება ან დადაბლება ერთი ან რამდენიმე ტონით. გაშიფვრა რამდენიმეჯერ სცადეს; პავლე ინგოროყვამ ყველაზე ხშირად გამოყენებად შვიდ ქართულ სიმბოლოს კლასიკური სანოტო სისტემის შვიდი ბგერა (დო, რე, მი, ფა, სოლ, ლა, სი) შეუსაბამა. თუმცა მისი მიდგომა სამეცნიერო საზოგადოებამ არ გაიზიარა.
ძველი ევროპა
მკვლევარი და მუსიკის თეორეტიკოსი, ისიდორე სევილიელი, VII საუკუნეში წერდა, რომ ზეპირი გადაცემის გარეშე, მუსიკა დაიკარგებოდა, რადგან მისი ჩაწერა შეუძლებელი იყო. თუმცა, IX საუკუნის შუაში ევროპულ მონასტრებში ნევმური ნოტაციის ერთგვარი ფორმა განვითარდა, რომელიც გრიგორიანული ქორალის დასამახსოვრებლად გამოიყენებოდა. ამგვარი ნოტაციის უძველესი შემორჩენილი ნიმუშია აურელიანე რეომელის Musica disciplina (დაახლოებით 850 წელი). (იბერიის ნახევარკუნძულზე აღმოჩენილია უფრო ადრეული ვიზიგოთური ნევმების ფრაგმენტული ნიმუშები, თუმცა, ისინი ჯერჯერობით გაშიფრული არაა.) ამ სისტემის პრობლემა ის იყო, რომ მხოლოდ მელოდიურ ნახაზს (კონტურს) აჩვენებდა, შესაბამისად, მისი სწორად წაკითხვა მხოლოდ იმას შეეძლო, ვინც აღნიშნული მუსიკა უკვე იცოდა.
გარკვეული დროის შემდეგ, ნოტაცია იმდენად განვითარდა, რომ მელოდიის ჩაწერა შესაძლებელი იყო, თუმცა, არ არსებობდა სისტემა რიტმის ჩასაწერად. XIII საუკუნის ტრაქტატში De Mensurabili Musica (მუსიკის საზომთა შესახებ), საუბარია 6 რიტმულ კილოზე, რომელიც იმ დროს გამოიყენებოდა, თუმცა, უცნობია, როგორ ჩამოყალიბდა ისინი. ყველა მათგანი სამწილად დროში იყო და საკმაოდ შეზღუდული სახისა. ეს ნაკლი კარგად დაინახა გერმანელმა მუსიკის თეორეტიკოსმა, ფრანკო კელნელმა და შეაჯამა თავის ტრაქტატში Ars cantus mensurabilis (გაზომილი გალობის ხელოვნება). მან გამოთქვა მოსაზრება, რომ ინდივიდუალური ნოტების რიტმის გადმოცემა შესაძლებელი უნდა ყოფილიყო ნოტის ფორმის საშუალებით. დღევანდელი ფიქსირებული სიგრძის ნოტების მსგავსი სისტემა მხოლოდ XIV საუკუნეში შეიქმნა. რეგულარული ზომების (ტაქტების) გამოყენება კი XVII საუკუნეში გავრცელდა.
თანამედროვე სანოტო დგამის გამომგონებლად გვიდო არეცოელი ითვლება, იტალიელი ბენედიქტელი ბერი, რომელიც დაახლოებით 991-1033 წლებში ცხოვრობდა. იგი ასწავლიდა სოლმიზაციის (მუსიკალურ ნოტებზე გარკვეული მარცვლების მისადაგება) ფორმას, რომელიც იოანე ნათლისმცემლის საგალობელზე იყო დამყარებული. იგი იწყება სიტყვებით Ut Queant Laxis და მისი ავტორია ლომბარდიელი ისტორიკოსი პავლე დიაკონი. პირველი სტროფი ასე გამოიყურება:
გვიდომ ყოველი ხაზის პირველი მარცვალი (Ut, Re, Mi, Fa, Sol, La და Si) გამოიყენა ნოტებზე ჩაწერილი მუსიკის წასაკითხად ჰექსაკორდების სახით. ისინი არ იყო ნოტების სახელები და კონტექსტის მიხედვით შეიძლებოდა მათი ნებისმიერ ნოტზე მორგება. XVII საუკუნეში უმეტეს ქვეყნებში Ut შეიცვალა ღია, მღერადი მარცვლით Do. ზოგიერთი ვერსიით იგი იტალიელი თეორეტიკოსის, ჯოვანი ბატისტა დონის სახელიდან მოდის, თუმცა, უფრო სავარაუდოა, რომ იგი აღებულია ლათინური სიტყვიდან Dominus („უფალი“).
კათოლიკე ბერებმა თანამედროვე ევროპული ნოტაციის პირველი ფორმები მსოფლიოს მასშტაბით ლიტურგიის და მისთვის საუკუნეების მანძილზე შექმნილი უზარმაზარი რაოდენობის საეკლესიო მუსიკის სტანდარტიზებისათვის შექმნეს. ეს უმნიშვნელოვანესი აღმოჩნდა ევროპული კლასიკური მუსიკის და მისი ყველა განშტოების ჩამოყალიბებისა და განვითარებისათვის. ნოტაცია განსაკუთრებით განვითარდა ბაროკოს პერიოდში. ეს სტილი, რომელიც მუსიკასთან ერთად მხატვრობასა და არქიტექტურასაც მოიცავდა, პოსტ-რეფორმაციული კათოლიკური ეკლესიისგან დიდი მხარდაჭერით სარგებლობდა, რადგან ითვლებოდა, რომ ექსპრესიის მისთვის დამახასიათებელი, ემოციური ფორმები რელიგური გრძნობების გაძლიერებას უწყობდა ხელს.
თანამედროვე სანოტო სისტემა
თანამედროვე დასავლური ნოტაციის სისტემა მსოფლიოს მასშტაბით მრავალი განსხვავებული ჟანრის მუსიკის ჩასაწერად გამოიყენება. სანოტო სისტემა ასრულებს ჩარჩოს მოვალეობას, რომლის ხაზებზე ან ხაზებს შორის ოვალური ნოტის თავების განლაგებით მიეთითება ბგერის სიმაღლე. აღნიშნული სიმაღლე შეიძლება შეიცვალოს ნოტის თავის წინ ალიტერაციის ნიშნების მიწერით. გრძლივობა (ნოტების ფარდობითი ხანგრძლივობა) ნაჩვენებია ნოტის ფორმით და შეფერილობით: ცარიელი ოვალი ჯოხის (შტილის) გარეშე, ორივე მხრიდან ორი-ორი ვერტიკალური ხაზით — ორმაგი მთელი ნოტი (ბრევე); ცარიელი ოვალი ჯოხის (შტილის) გარეშე — მთელი ნოტი; ცარიელი ოვალი ჯოხით  — ნახევარი ნოტი; შევსებული (გაფერადებული) ოვალი ჯოხით  აღნიშნავს მეოთხედ ნოტს, ხოლო შტილზე კუდების დამატებით აღინიშნება უფრო მცირე გრძლივობები (მერვედი, მეთექვსმეტედი  და ასე შემდეგ). არსებობს დამატებითი სიმბოლოებიც (წერტილები და ლიგა), რომლებიც ნოტებს გრძლივობებს უმატებენ. ნოტაციის ეს სისტემა მარცხნიდან მარჯვნივ იკითხება, რაც მისი საშუალებით მარჯვნიდან მარცხნივ წაკითხვად ტექსტებზე დაწერილი მუსიკის გამოსახვას ართულებს.
გასაღების შემდეგ იწერება გასაღების ნიშნები, რომლებიც ნაწარმოების ტონალობას მიუთითებს და აჩვენებს, რომ გარკვეული ნოტები ნაწარმოების განმავლობაში ყოველთვის ბემოლით ან დიეზით შესრულდება, თუ ნაწარმოების შიგნით კონკრეტული ნოტის წინ გამოყენებული ალიტერაციის ნიშნები საწინააღმდეგოს არ მიუთითებს. ნოტის წინ დასმული დიეზი ნოტს ნახევარი ტონით ამაღლებს, ხოლო ბემოლი  — ნახევარი ტონით ადაბლებს. ორმაგი დიეზი და ორმაგი ბემოლი შედარებით იშვიათად, მაგრამ გამოიყენება; ისინი ნოტს, შესაბამისად, მთელი ტონით ამაღლებს ან ადაბლებს. ბეკარი ნიშნავს, რომ კონკრეტული ტაქტის ბოლომდე ამ ნოტის შესაბამისი ალიტერაციის ნიშანი, გასაღების ნიშნების ჩათვლით, გაუქმებულია. ზოგჯერ ფრჩხილებში ჩასმული დიეზი ან ბემოლი გამოიყენება იქ, სადაც ტექნიკურად საჭირო არაა, რათა შემსრულებელს ტონალობით გათვალისწინებული ნიშანი შეახსენოს.
გასაღების ნიშანს მოჰყვება ზომა. იგი, როგორც წესი, ორი რიცხვისგან შემდგარ წილადს წარმოადგენს. ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებულია. ზედა „4“ მიიუთითებს, რომ თითოეულ ტაქტში ოთხი დარტყმაა (პულსი). ქვედა „4“ კი მიუთითებს, რომ თითოეული პულსი მეოთხედი ნოტის გრძლიობისაა. ტაქტები ნაწარმოებს გარკვეული რაოდენობის პულსებისგან შემდგარ ჯგუფებად ჰყოფს, ხოლო ზომა ამ ჯგუფების შემადგენლობას აჩვენებს. იმდენად ხშირადაა გამოყენებული, რომ მას „საერთო ზომას“ (common time) უწოდებენ ხოლმე და წილადის ნაცვლად ზოგჯერ C ნიშნით აღინიშნება. სხვა გავრცელებული ზომებია (სამი პულსი ტაქტში, ყოველი პულსი მეოთხედი გრძლიობის); ;  და  (ეს უკანასკნელი შედგენილ ზომად ითვლება). არსებობს და გამოიყენება სხვა ბევრი სახის ზომა, როგორიცაა, , , , და ასე შემდეგ.
სისტემის ზემოთ ან ქვემოთ მოცემულია მითითებები ტემპის (მაგალითად, Allegro, Andante, Largo, Vif, Lent, Modérément, Presto და სხვა) და დინამიკის (pianississimo, pianissimo, piano, mezzopiano, mezzoforte, forte, fortissimo, fortississimo და სხვა) შესახებ. მუსიკალური ექსპრესიის გამომხატველი მითითებები დაწერილია ნაწარმოების დასაწყისში და მის შიგნით, სადაც განწყობა იცვლება. ვოკალურ მუსიკაში ტექსტი ნოტების ახლოს, როგორც წესი, მათ ქვემოთ იწერება. მოკლე პაუზებისთვის (სუნთქვისთვის) გამოიყენება აღნიშვნა ’.
მუსიკალური ანსამბლებისთვის მზადდება პარტიტურა, რომელშიც სხვადასხვა ინსტრუმენტებისა და ხმებისთვის განსაზღვრული სისტემები ერთმანეთის თავზე ვერტიკალურადაა განლაგებული. დირიჟორი პარტიტურას ორკესტრის და სხვა ანსამბლების ხელმძღვანელობისთვის იყენებს. ინდივიდუალური შემსრულებლები უკრავენ პარტიებიდან, რომლებზეც მხოლოდ მათთვის განკუთვნილი მუსიკაა ჩაწერილი. შესაძლებელია პარტიტურის აწყობა ინდივიდუალური პარტიებისგან და პირიქით. თავის დროზე, პარტიების ხელით გადაწერა პარტიტურიდან ძნელი და ხანგრძლივი პროცესი იყო, თუმცა, 1980-იანი წლებიდან განვითარებულმა კომპიუტერულმა ტექნიკამ შესაძლებელი გახადა მათი ავტომატურად, იაფად და მოხერხებულად მომზადება პრინტერების გამოყენებით.
ნოტაცია დასარტყამი ინსტრუმენტებისათვის განსხვავებულია, რასაც ამ საკრავების მრავალფეროვნება განაპირობებს. ისინი, როგორც წესი, ორ ჯგუფად: მომართულ (ფიქსირებული ბგერის სიმაღლიდ მქონე, მაგალითად, გლოკენშპილი და საორკესტრო ზარები) და მოუმართავ (ფიქსირებული ბგერითი სიმაღლის არმქონე, მაგალითად, სხვადასხვა საზის დოლები (ბარაბნები)) ინსტრუმენტებად იყოფა. პირველი ჯგუფი ჩვეულებრივ ნოტაციას იყენებს, ხოლო მოუმართავი დასარტყამი საკრავების ნოტაცია ნაკლებად სტანდარტიზებულია. ზოგადად, ეს უკანასკნელი იყენებს ხუთხაზიან სისტემას, რომელშიც თითოეული ხაზი და სივრცეები მათ შორის ცალკეული იინსტრუმენტებისთვისაა განკუთვნილი. რიტმის საჩვენებლად ჩვეულებრივი სანოტო ნიშნები გამოიყენება.
ციფრული ბანი ბაროკოს ეპოქაში წარმოიშვა და basso continuo-ს პარტიებში გამოიყენებოდა. ასევე, გამოიყენება აკორდეონისთვის განკუთვნილ მუსიკაში. აქ ბანის ნოტებს თან ახლავს ციფრები და სხვადასხვა აღნიშვნები, რომლების მიხედვითაც შემსრულებელი ადგენს, რა ტიპის აკორდი იგულისხმება. არ არის მითითებული აკორდის შემადგენელი ბგერების ზუსტი სიმაღლეები (ოქტავური განაწილება), რაც შემსრულებლის იმპროვიზაციაზეა დამოკიდებული.
პრაქტიკული მაგალითი
ქვემოთ მოცემულია იოჰან შტრაუსის ვალსის დასაწყისი, რომლის მაგალითზეც განხილულია თანამედროვე ნოტაციის პრაქტიკა:
კორეა
ჯეონგ-გან-ბო ბგერის სიმაღლეს მიუთითებს სიმაღლის ჩაწერით ჩარჩოში, რომელსაც ჯეონგ-გან ეწოდება (აქედან მოდის სახელიც). ერთი ჯეონგ-განი ერთ პულსს აღნიშნავს და შესაძლებელია მისი დაყოფა უფრო პატარა კვადრატებად, რაც პულსის გრძლივობის ნახევარს, მეოთხედს და ა.შ. აღნიშნავს. ეს მკითხველის მიერ პულსის გამოცნობას ამარტივებს.
გარდა ამისა, არსებობს ბევრი სიმბოლო, რომელიც ორნამენტებს აღნიშნავს. მათი უმეტესობა უფრო გვიან, კი-სუ კიმის მიერ შეიქმნა.
ინდოეთი
სამავედას ტექსტი (ძვ. წ. 1200 – 1000) შეიცავს ნოტებით ჩაწერილ მელოდიებს, რომლებიც, მსოფლიოში უძველეს შემორჩენილ ნიმუშებს შორისაა. ნოტაცია, როგორც წესი, განთავსებულია სამავედას ტექსტის სტრიქონის ზემოთ, ან მის შიგნით. იგი მარცვლოვანია, ან ციფრული, რაც დამოკიდებულია სამავედას საქჰაზე (სკოლა, მიმართულება). ინდოელი მწიგნობარი და მუსიკის თეორეტიკოსი პინგალა (დაახლოებით ძვ. წ. 200) თავის ჩანდა სუტრაში იყენებდა აღნიშვნებს მოკლე და გრძელი მარცვლებისათვის სანსკრიტული პოეზიის მეტრის საჩვენებლად.
დაახლოებით ახ. წ. VII–VIII საუკუნეებით დათარიღებული წარწერა ქვაზე კუდუმიანმალაიში, ტამილნადუში, შეიცავს მუსიკალური ნოტაციის ადრეულ მაგალითს. ის პირველად არქეოლოგმა/ეპიგრაფისტმა დ. რ. ბჰანდარკარმა აღმოაჩინა და შეისწვლა. იგი შესრულებულია VII საუკუნის პალავა-გრანტჰას დამწერლობით და შედგება38 ჰორიზონტალური ხაზისგან, რომელიც ოთხკუთხა ფორმის ქვაზეა დაწერილი (ზომით დაახლოებით 3.9×4.2 მეტრი). თითოეული სტრიქონი 64 სიმბოლოს შეიცავს (რომლებიც მუსიკალურ ნოტებს გამოხატავენ). ისინი ოთხი ნოტისგან შემდგარ ჯგუფებადაა დალაგებული. საბაზისო სიმბოლოები შვიდი ნოტისთვის არის სა, რი, გა, მა პა, დჰა, ნი, თუმცა, მათ შეიძლება სხვა ხმოვნებიც დაერთოს („ა, ი, უ, ე“). მაგალითად, სა შეიძლება შეიცვალოს სი, სუ ან სე სიმბოლოებით, ან რი შეიძლება შეიცვალოს რა, რი, რუ ან რე სიმბოლოებით. ჰორიზონტალური ხაზები წარწერას 7 ნაწილად ჰყოფს. თითოეული სექცია 4–7 სტრიქონისგან შედგება და ახლავს სათაური, რომელიც მის მუსიკალურ „კილოს“ მიუთითებს. ეს კილოები, სავარაუდოდ, სულ მცირე VI საუკუნიდან იყო გავრცელებული და მოგვიანებით, რაგას სისტემაში გაერთიანდა. ამ ნოტაციის ზოგიერთი უჩვეულო მახასიათებლები ჯერ კიდევ არ არის ბოლომდე შესწავლილი.
ინდური რაგას ნოტაციაში გამოიყენება სოლფეჯიოს მსგავსი სისტემა, რომელსაც სარგამი ეწოდება. დასავლური სოლფეჯიოს მსგავსად, მაჟორული გამის მთავარ საფეხურებს გააჩნია სახელები (სჰადჯა, რისჰაბჰა, განდჰარა, მადჰიამა, პანჩამა, დჰაივატა და ნისჰადა, შემოკლებით სა, რე, გა, მა, პა, დჰა, ნი). ნებისმიერი გამის ტონიკას სა ეწოდება, ხოლო დომინანტას – პა. სა ნებისმიერ გამაში ფიქსირებულია, ხოლო პა განთავსებულია მისგან კვინტით ზემოთ (არა ტემპერირებული, არამედ პითაგორას კვინტა). ამ ორ ნოტს „აჩალა სვარ“ („ფიქსირებული ნოტები“) ეწოდება.
დარჩენილი ხუთი ნოტიდან თითეულმა შეიძლება მიიღოს „რეგულარული“ სიმაღლე („შუდდჰა“), რომელიც მაჟორული გამის შესაბამისი საფეხურის სიმაღლის ტოლია, ან ნახევარი ტონით შეცვლილი სიმაღლე. რეს, გას, დჰას და ნის გააჩნიათ ნახევარი ტონით („კომალ“) დაბალი პარტნიორები (მაგალითად, კომალ რე ნახევარი ტონით მაღალია, ვიდრე სა). მას გააჩნია ნახევარი ტონით მაღალი („ტივრა“) პარტნიორი (ესე იგი, ტივრა მა არის გადიდებული კვარტით მაღლა, ვიდრე სა). რეს, გას, მას, დჰას და ნის „ვიკრუტ სვარ“ („მოძრავი ნოტები“) ეწოდებათ. რავი შანკარის მიერ შექმნილი ნოტაციის სისტემის მიხედვით ბგერის სიმაღლეები ლათინური ასოებით გამოისახება. ფიქსირებული ნოტები („აჩალა სვარ“) დიდი ასოებით გამოისახება, ასევე გამოისახება მოძრავი ნოტების („ვიკრუტ სვარ“) ამაღლებული ვარიანტები, ხოლო დადაბლებული ვარიანტების ჩასაწერად პატარა ასოები გამოიყენება.
არსებობს, ასევე, სხვადასხვა სისტემები არათორმეტტონიანი ტემპერირებული წყობის და არადასავლური წყობის მუსიკის ჩასაწერად.
რუსეთი
ზნამენნი გალობა (Знаменное пение, знаменный распев) წარმოადგენს რუსული მართლმადიდებლური ეკლესიის გალობის ტრადიციას, რომელიც ე.წ. „კაუჭებისა და ალმების“ ნოტაციას იყენებს. იგი უნისონური, მელიზმატიკური ლიტურგიკული სიმღერაა, რომელსაც საკუთარი ნოტაციის სისტემა გააჩნია. მასში გამოყენებულ სიმბოლოებს „კაუჭები“ (крюки) და „ნიშნები, ალმები“ знамёна) ეწოდებათ. ზნამენნი მელოდიები მიეკუთვნება რვა კილოსგან („ხმისგან“, глас, უკავშირდება ზემოხსენებულ ბერძნულს „ექოსს“) შემდგარ სისტემას. მელოდიები მოქნილი და კარგად დაბალანსებულია.
ზნამენნი ნოტაციაში არა ნოტები, არამედ სპეციალური აღნიშვნები გამოიყენება. ისინი შეიძლება შედგებოდეს შავი ფერის კაუჭისგან, ხაზისგან, რამდენიმე წერტილისგან, მძიმისგან და ა.შ. ზოგიერთი სიმბოლო შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ, ხოლო ზოგი 2–4 ნოტს, ზოგი კი ათზე მეტი ნოტისგან შემდგარ მელოდიას რთული რიტმული სტრუქტურით. აღნიშნული სისტემა კიევის რუსეთში შეიქმნა დ ბიზანტიური ნევმური სისტემის გაუმჯობესებას წარმოადგენდა.
ამ სისტემის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მახასიათებელი, ბიზანტიური სისტემის მსგავსად, ისაა, რომ იგი გამოხატავს არა ნოტებს, არამედ მელოდიის ცვლილებას. ასევე, ნიშნები გვიჩვენებს მელოდიის განწყობას და გრადაციას (ტემპს, სიძლიერეს და ასე შემდეგ). ყოველ სიმბოლოს საკუთარი სახელი და სპირიტუალური დატვირთვა აქვს. მაგალითად, არსებობს სიმბოლო, სახელად „პატარა მტრედი“ (голубчик), რომელიც ორ აღმავალ ნოტს აღნიშნავს, თუმცა, ამავე დროს არის სულიწმინდის სიმბოლოც. სისტემა თანდათან უფრო გართულდა და ორაზროვანი გახდა. მისი საშუალებით უცნობი მელოდიის წაკითხვა თითქმის შეუძლებელია; სიმბოლოები მხოლოდ ნაცნობი მელოდიის გახსენებასა და გადმოცემაში ეხმარება მკითხველს და გამოუსადეგარია კონკრეტული მელოდიის არაორაზროვნად ჩაწერისათვის.
ჩინეთი
უძველესი ჩინური ტექსტები, რომლებიც მუსიკას შეეხება, არის წარწერები მარკიზ ი ზენგის აკლდამიდან (გ. ძვ. წ. 433). 41 ქვის ინსტრუმენტსა და 65 ზარზე გამოსახულია დაწვრილებით ინფორმაცია ბგერის სიმაღლეების, გამების და ტრანსპოზიციის თაობაზე. ზარებს დღესაც იმ სიმაღლის ხმოვანება აქვს, რომელიც მათზე გაკეთებულ წარწერებშია მითითებული. ნოტებით ჩაწერილი კომპოზიციები ნაპოვნი არაა, თუმცა, აღნიშნული წარწერები მიუთითებს, რომ სისტემა საკმარისად განვითარებული იყო ნაწარმოებების ჩასაწერად. არსებობდა ბგერითი ნომენკლატურის ორი სისტემა, ერთი შედარებითი, ხოლო მეორე – აბსოლუტური სიმაღლეებისათვის. შედარებითი სისტემისათვის ერთგვარი სოლმიზაციის სისტემაც გამოიყენებოდა. კონგჩეს ნოტაცია გამების დასახელებისათვის ჩინურ იეროგლიფებს იყენებდა.
იაპონია
იაპონური მუსიკა ძლიერ მრავალფეროვანია და შესაბამისად, ნოტაციის მრავალგვარ სისტემას საჭიროებს. მაგალითად, შაკუჰაჩის ნოტაციაში ტემბრსა და გლისანდოებს უფრო დიდი ყურადღება ექცევა, ვიდრე ბგერის სიმაღლეს, ხოლო ტაიკოს ნოტაციაში კონკრეტული სახის დარტყმებია მნიშვნელოვანი.
სანშინის მუსიკა რიუკიუდან იყენებს კუკუნშის, ნოტაციის სისტემას, სადაც კანჯის თითოული სიმბოლო კონკრეტულ სიმზე თითების პოზიციას შეესაბამება.
ინდონეზია
ინდონეზიურ ზეპირ მუსიკალურ ტრადიციაში ნოტაციას უმნიშვნელო როლი აქვს. მიუხედავად ამისა, XIX საუკუნის ბოლოს იავაზე და ბალიზე რამდენიმე სისტემა შეიქმნა, თავდაპირველად, საარქივო მიზნებისათვის. დღეს ყველაზე გავრცელებულია ციფრული სისტემა, რომელშიც ბგერის სიმაღლეები 1-დან 7-მდე ციფრებითაა წარმოდგენილი, სადაც 1 აღნიშნავს კონკრეტული ოქტავის ყველაზე დაბალ (როგორც სუნდურ გამელანში) ან ყველაზე მაღალ საფეხურს (როგორც იავურ გამელანში).
ცენტრალური ოქტავის გარეთ მდებარე ნოტების აღსანიშნავად ციფრების ზემოდან ან ქვემოდან წერტილებს სვამენ. მეტწილად, ეს ციფრული ნოტაცია გამოიყენება მელოდიური ჩონჩხის (ბალუნგანის) და ვოკალური პარტიების (გერონგანი) ჩასაწერად, თუმცა, სასწავლო მიზნებისათვის, ზოგჯერ, იქმნება რთული ინსტრუმენტული ვარიაციების ტრანსკრიპციებიც. დოლების პარტიები იწერება სიმბოლოებით, რომლებიც ეფუძნება მათზე დაკვრის შესასწავლად გამოყენებულ მარცვლებს. ისინი, როგორც წესი, მელოდიური ჩონჩხის ქვეშ გვხვდება. ისინი ადგილის და შემსრულებლის მიხედვით იცვლება.
ამ სისტემების გარდა არსებობს ორი, უფრო ძველი სისტემა, რომელიც ერთგვარ სანოტო დგამს იყენებს: სურაკარტას სისტემით პესინდენის (ქალი სოლისტი, რომელიც გამელანის თანხლებით მღერის) მოქნილი მელოდიისა და რიტმის გამოსახვა ვერტიკალურ დგამზე ტეხილი ნახაზის საშუალებითაა შესაძლებელი, ხოლო იოგიაკარტას სისტემაში ვერტიკალურ დგამზე ბალუნგანი წერტილებით იწერება, მასზე შესაძლებელია დოლებზე დაკვრის ტექნიკური ნიუანსების მითითებაც. გარდა ამისა, ბალიზე გამოცემულია რამდენიმე წიგნი გამელან გენდერ ვაიანგის ნაწარმოებების შესახებ, რომელიც ძველი ბალინეზიურ დამწერლობაზე დამყარებულ ანბანურ ნოტაციას იყენებს.
კომპოზიტორები და მკვლევარები სლენდროს და პელოგის სისტემებს დასავლური ნოტაციითაც გამოსახავენ ხოლმე, რისთვისაც, ზოგჯერ, დამატებით მიკროტონალურ აღნიშვნებსაც იყენებენ. ჰოლანდიელმა კომპოზიტორმა ტონ დე ლიუმ კომპოზიციისთვის Gending სპეცილური სამხაზინი დგამიც გამოიგონა, თუმცა, ეს სისტემები ფართოდ არ გავრცელებულა.
XX საუკუნის II ნახევრიდან ინდონეზიელი მუსიკოსები და მკვლევარები ციფრულ ნოტაციას სხვა ზეპირი ტრადიციული, ან დასავლური წარმომავლობის მუსიკის ჩასაწერადაც იყენებენ. გამელანის ციფრული ნოტაციისგან განსხვავებით, რომელიც ფიქსირებულ დოს იყენებს (ესე იგი, ციფრი 1 ყოველთვის ერთი და იმავე ბგერის სიმაღლეს აღნიშნავს), ეს ციფრული სისტემები მოძრავ დოს ეყრდნობა, ამის გამო, ყოველთვის მიეთითება, თუ რომელ ბგერას შეესაბამება ციფრი 1.
ტაბულატურა
ტაბულატურა ჯერ კიდევ შუა საუკუეებში, ორღანისთვის, ხოლო მოგვიანებით, რენესანსის ეპოქაში, ლუტის მუსიკისთვის გამოიყენებოდა. ლუტის ტაბულატურების უმეტესობაში გამოიყენება სანოტო დგამი, რომელზეც ხაზები, ბგერის სიმაღლეთა ნაცვლად, ინსტრუმენტის სიმებს აღნიშნავს. თითოეულ ხაზზე, ციფრების ან ასოების საშუალებით, მითითებულია საქცევები. რიტმი განცალკევებულად, სანოტო ნიშნების საშუალებით გამოისახება. ტაბულატურაში კომბინირებულადაა წარმოდგენილი დაკვრის ფიზიკური და ტექნიკური თავისებურებები და მუსიკალური ნაწარმოების დრამატურგია. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მუსიკა ლუტისა და გიტარისათვის სტანდარტული ნოტაციის საშუალებით იწერებოდა, თუმცა, ტაბულატურის პოპულარობა მკვეთრად გაიზარდა XX საუკუნის ბოლოს გიტარისთვის შექმნილი პოპულარული მუსიკის გავრცელებასთან ერთად.
გრაფიკული ნოტაცია
გრაფიკული ნოტაცია (ან გრაფიკული პარტიტურა) არის მუსიკის გამოსახვა ისეთი ვიზუალური სიმბოლოებით, რომლებიც არ მიეკუთვნება ტრადიციული ნოტაციის სისტემას. გრაფიკული ნოტაცია 1950-იან წლებში განვითარდა და შეიძლება ტრადიციულ ნოტაციასთან კომბინაციაში, ან მის ნაცვლად იქნას გამოყენებული. კომპოზიტორები ხშირად ეყრდნობიან გრაფიკულ ნოტაციას ექსპერიმენტულ მუსიკაში, სადაც ტრადიციული ნოტაცია ნაკლებად ეფექტურია. აგრეთვე, გამოიყენება ალეატორიკულ და ინდეტერმინისტულ მუსიკაში. სისტემის ერთ-ერთი გამომგონებელი, ჯონ კეიჯთან ერთად, ერლ ბრაუნი იყო. მათ სურდათ, შემსრულებლები ნოტაციის შეზღუდვებისგან გაეთავისუფლებინათ და მუსიკის შექმნაში აქტიურ მონაწილეებად ექციათ. გრაფიკულ ნოტაციას იყენებენ ისეთი კომპოზიტორები, როგორიცაა კრისტიან ვოლფი, ერლ ბრაუნი, ენტონი ბრექსტონი, ჯონ კეიჯი, მორტონ ფელდმანი, კშიშტოფ პენდერეცკი და სხვები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ემანუელ ლუბეცკი
ემანუელ ლუბეცკი (Emmanuel Lubezki; დ. 1964, მეხიკო) — მექსიკელი ოპერატორი. მისის მეტსახელია ჩივო. არის ამერიკის კინოოპერატორთა ასოციაციის წევრი. მიღებული აქვს ოსკარისა და BAFTA-ს ჯილდოები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მექსიკელი კინოოპერატორები კატეგორია:დაბადებული 1964
დისნეის სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმების სია
ანიმაციური სრულმეტრაჟიანი ფილმების ამ სიაში შეტანილია უოლტ დისნეის სტუდიების, უოლტ დისნეის კომპანიის განაყოფის მიერ გამოშვებული ფილმები.
ამჟამად უოლტ დისნეის სტუდიები უშვებენ დისნეის და სხვა კომპანიების მფლობელობაში არსებული სტუდიების ფილმებს. ქვემოთ მითითებული ფილმების დიდი ნაწილი ეკუთვნის უოლტ დისნეის ანიმაციურ სტუდიებს, რომლებიც შეიქმნა, როგორც Walt Disney Productions-ის ანიმაციური ფილიალი და 1923 წლიდან აწარმოებდა მოკლემეტრაჟიან ანიმაციურ ფილმებს.
სტუდიამ პირველი სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი, ფიფქია და შვიდი ჯუჯა 1937 წელს გამოუშვა და 2013 წლისთვის 52 სრულმეტრაჟიანი ფილმი შექმნა. 1995 წლის სათამაშოების ისტორიით დაწყებული, უოლტ დისნეის ანიმაციურმა სტუდიებმა დაიწყეს პიქსარის ანიმაციური სტუდიების ფილმების გამოშვება. უკანასკნელი, როგორც ფილიალი, მათ მფლობელობაში 2006 წელს გადავიდა.
სტუდიის სხვა დეპარტამენტებმა ფილმები კინოთეატრებში გამოუშვეს, კერძოდ Walt Disney Television Animation-მა (ამჟამად DisneyToon Studios) და სტუდიის სადისტრიბუციო ნაწილმა, რომელმაც Walt Disney Pictures-ის სახელით ფილმების დისტრიბუციაზე უფლება Touchstone Pictures-ისგან ან Miramax-ისგან შეიძინა. 1996 წელს უოლტ დისნეის სტუდიებმა გააფორმეს Studio Ghibli-ს ფილმების მსოფლიო დისტრიბუციის (გარდა იაპონიისა და ტაივანისა და ფილმისა ციცინათელების საფლავი) კონტრაქტი Tokuma Shoten-თან, მათ შორის, უკანასკნელ ფილმზე, პრინცესა მონონოკე. მოგვიანებით ეს შეთანხმება გავრცელდა DVD-ის გამოცემის უფლებებსა და Ghibli-ს ახალ ფილმებზე, როგორიც იყო ოსკარის მფლობელი აჩრდილწაღებული. Studio Ghibli კვლავ არის დამოუკიდებელი დისნეისგან და მკაცრად აკონტროლებს დისნეის მიერ მისი ფილმების თარგმნას. Ghibli-ს მიერ კინოთეატრებისთვის წარმოებული ფილმების კატალოგი, რომელიც აღნიშნულია შეთანხმებაში, გამოვიდა აშშ-ში DVD-ზე (გარდა ფილმისა ჯერ კიდევ გუშინ) და რამდენიმე სხვა ქვეყანაში. რამდენიმე სტუდიამ მსოფლიო მასშტაბით Walt Disney Pictures-ის დახმარებით გამოუშვა საკუთარი ფილმები და ამრიგად, დისნეი ფლობს მათი რამდენიმე ტერიტორიაზე დისტრიბუციის უფლებებს.
გამოსული
შენიშვნები:
შენიშვნები
შენიშვნები
შენიშვნები სტუდიაზე/წარმოებაზე
Studio Ghibli-ს ფილმების ორიგინალური პრემიერის თარიღები:
იხილეთ აგრეთვე
დისტრიბუტორი ბრენდები
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:უოლტ დისნეის ანიმაციური ფილმები კატეგორია:ანიმაციური ფილმების სიები
დენდროლოგია
დენდროლოგია (δένδρον, დენდრონ — „ხე“ და -λογία, ლოგია — „მოძღვრება“) — მეცნიერება და სწავლება მერქნიანი მცენარეების შესახებ, მათ მორფოლოგიას, ფიზიოლოგიას, გეოგრაფიას და ა. შ. მკვეთრი ზღვარი მცენარეთა ტაქსონომიასა და დენდროლოგიას შორის არ იკვეთება. ამასთან, მერქნიან მცენარეებს მიეკუთვნებიან არა მხოლოდ მცენარეთა სხვადასხვა ოჯახები, არამედ ეს ოჯახები შეიძლება შედგებოდნენ როგორც მერქნიანი, ასევე არამერქნიანი წევრებისგან. ზოგიერთი ოჯახი მოიცავს ხე-მცენარეთა მხოლოდ რამდენიმე სახეობას. ეს მნიშვნელოვნად ზღუდავს დენდროლოგიური მიდგომის სარგებლიანობას. დენდროლოგია ყურადღებას ამახვილებს ეკონომიკურად სასარგებლო ხე-მცენარეებზე, მათ იდენტიფიკაციაზე, სამებაღეო და სამეტყევეო თვისებებზე.
დენდროლოგია და ბოტანიკა
დენდროლოგიას ხშირად ბოტანიკასთან აიგივებენ, თუმცა ბოტანიკა შეისწავლის ძირითად მცენარეთა ყველა სახეობას, დენდროლოგია კი, მხოლოდ მერქნიან მცენარეებს. ამგვარად, დენდროლოგია არის ბოტანიკის ერთ-ერთი კარი, რომლის კვლევის საგანია მერქნიანი მცენარეები.
პაჭკორია
კატეგორია:ქართული გვარები
ნიუასის ოლქი
ნიუასის ოლქი (Niua) — ერთ-ერთი ტონგის 5 ოლქიდან,, რომელიც მდებარეობს ნიუასის კუნძულების ჯგუფში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 1282 ადამიანს. ფართობი — 75 კმ². ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი — ჰიჰიფო (300 ადამიანი) მდებარეობს კუნძულ ნიუატოპუტაპუზე. ნიუატოპუტაპუს გარდა ოლქში ასევე შედიან კუნძულები ტაფაჰი და ნიუაფოოუ. ნიუასი — ყველაზე პატარა ოლქია ტონგაში ყველა სამი პარამეტრის (ფართობი, მოსახლეობა და მისი სიმჭიდროვე) მიხედვით. ტონგური ენის გარდა ადგილობრივი მოსახლეობა ასევე ლაპარაკობს ნიუაფოოურ და ინგლისურ ენებზე.
ნიუასის ოლქის შემადგენლობაში შედის 2 რაიონი: ნიუატოპუტაპუ და ნიუაფოოუ.
სქოლიო
კატეგორია:ტონგის ოლქები
თეიმურაზ მარკოზაშვილი (არქიტექტორი)
თეიმურაზ მიხეილის ძე მარკოზაშვილი (დ. 5 დეკემბერი, 1927, თელავი, — გ. 14 ივლისი, 1973, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი. 1949 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. მისი ძირითადი ნაუშევრებია: საცხოვრებელი სახლები თბილისში (1952), საჰაერო საბაგირო გზის ქვედა და ზედა სადგურები კუს ტბაზე (1962), საცხოვრებელი სახლები ტყიბულში, ოზურგეთში (1954-57), 280-ადგილიანი ტურბაზა ვარძიაში (1978), ახალი ათონის გამოქვაბულის კომპლექსი (1976, ავტორთა ჯგუფთან ერთად; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1977).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები კატეგორია:დაბადებული 5 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1927 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1973 კატეგორია:თელავში დაბადებულები
მარია ელიზაბეთ ჰოლშტაინ-გოტორპელი
მარია ელიზაბეთ ჰოლშტაინ-გოტორპელი (Marie Elisabeth von Holstein-Gottorf; დ. 6 ივნისი, 1634 — გ. 17 ივნისი, 1665) — ოლდენბურგების დინასტიის წარმომადგენელი. ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგ ფრედერიკ III-ისა და მარია ელიზაბეთ საქსონიელის ასული. ჰესენ-დარმშტადტის ლანდგრაფინია 1661-65 წლებში როგორც ლუდვიგ VI-ის პირველი ცოლი.
ბიოგრაფია
მარია ელიზაბეთი დაიბადა 1634 წლის 6 ივნისს, გოტორპში. იგი იყო ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგ ფრედერიკ III-ისა და მისი ცოლის, მარია ელიზაბეთ საქსონიელის შუათანა ასული. მას სახელი დედამისის პატივსაცემად დაარქვეს.
1650 წლის 24 ნოემბერს, გოტორპის სასახლეში შედგა მისი და ლუდვიგ ჰესენელის ქორწინება, რომელთა ნიშნობაც 1649 წელს შედგა ლუდვიგის დაბადების დღეზე. მათ ქორწინებას დიდი ზეიმი მოჰყვა. 1661 წელს, ლუდვიგ VI ჰესენ-დარმშტადტის ლანდგრაფი ხდება.
ლუდვიგი აქტიურ საგარეო პოლიტიკას აწარმოებდა შვედეთთან, რომლის დედოფალიც მარია ელიზაბეთის და, ჰედვიგ ელეონორა ჰოლშტაინ-გოტორპელი იყო. მარია ელიზაბეთსა და ლუდვიგს სულ რვა შვილი გაუჩნდათ. იგი 31 წლის ასაკში, 1665 წლის 17 ივნისს მშობიარობას გადაჰყვა, რა დროსაც მკდარი ბავშვი გააჩინა. ამ ტრაგედიამ ლუდვიგი ღრმა დეპრესიაში ჩააგდო. ცნობილია, რომ მან თავისი მეუღლის ხსოვნის უკვდავსაყოფად რამდენიმე ისტორიული პოემა დაწერა, თუმცა მემკვიდრის არარსებობის გამო მეორედ დაქორწინდა ელიზაბეთ დოროთეა საქსენ-გოთა-ალტენბურგელზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 6 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1634 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1665 კატეგორია:ოლდენბურგები
ეგვიპტის მეთოთხმეტე დინასტია
ეგვიპტის მეთოთხმეტე დინასტია — ძველი ეგვიპტის სამეფო დინასტია. მისი წევრები ეგვიპტეს ძვ. წ. 1705 წლიდან მართავდნენ, მათი მმართველობა ძვ. წ. 1690 წელს დასრულდა, მათ შემდეგ ეგვიპტეს მეთხუთმეტე დინასტია მართავდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დინასტიები კატეგორია:ეგვიპტის მეთოთხმეტე დინასტია
ვალაბჰაი პეტელი
პეტელი გაიზარდა გუჯარათის გარეუბანში. ის წარმატებული იურისტი იყო. გუჯარათში მან ხედას, ბორსასა და ბარდოლის წევრები გააერთიანა და მშვიდობიანი დაჯგუფება დააარსა, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა ბრიტანეთის მმართველობას ინდოეთში. ამით პეტელი გახდა გუჯარათის ერთ-ერთი ყველაზე ავტორიტეტული პიროვნება. ის აირჩიეს ინდოეთის ეროვნული კონგრესის 49-ე პრეზიდენტად, 1934-1937 წლების პარტიის მიერ ორგანიზებულ არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ, რომელიც ინდოეთის აგვისტოს მოძრაობასის ხელშეწყობით ჩატარდა.
ვიცე-პრემიერისა და შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობაზე ყოფნისას ის ეხმარებოდა პენჯაბიდან და დელიდან გაქცეულ დევნილებს, რათა მშვიდობა დაემყარებინა. ის ხელმძღვანელობდა ერთიანი დამოუკიდებელი ინდოეთის გამოყოფას ბრიტანეთის კოლონიალიზმიდან. გარდა იმ პროვინციებისა რომელიც პირდაპირ ბრიტანეთის მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა დაახლოებით 565-მა თვითმართველმა შტატმა გამოაცხადა დამოუკიდებლობა 1947 წლის ინდოეთის დამოუკიდებლობის აქტით. სამხედრო მუქარით პეტელმა თითქმის ყველა დამოუკიდებელი შტატი დაარწმუნა, რომ შეერთებოდა ინდოეთს. მისი ერთგულება ეროვნული გაერთიანებისადმი თითქმის დამოუკიდებელ სახელმწიფოში ფასდაუდებელია და სწორედ ამის გამო მიიღო „ინდოეთის რკინის კაცის“ წოდება. მას ასევე „ინდოეთის სამოქალაქო დამცველთა წმინდანს“ უწოდებენ. „ერთიანობის ძეგლი“, რომელიც 2018 წლის 31 ოქტომბერს მიეძღვნა სწორედ პეტელს, დაახლოებით 182 მეტრი სიმაღლით მსოფლიოში ყველაზე მაღალი ქანდაკებაა.
ქეთევან ანდრონიკაშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ქეთევან ანდრონიკაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ფეოდოსია
ფეოდოსია (Феодосія) — ქალაქი უკრაინაში, შავი ზღვის სანაპიროზე. მდებარეობს ყირიმის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაპირზე, სიმფეროპოლიდან 116 კმ. ნავსადგური, რკინიგზის სადგური. 2001 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 97,721 ადამიანი. ივანე აივაზოვსკის სახელობის სურათების გალერეა.
დაარსდა ძველი წელთაღრიცხვის VI საუკუნეში. ძველი წელთაღრიცხვის IV საუკუნის 80-იანი წლებიდან ბოსფორის სახელმწიფოს შემადგენლობაშია. ახალი წელთაღრიცხვის IV საუკუნეში გაანადგურეს ჰუნებმა, VI საუკუნის დასასრულს დაიმორჩილეს ხაზარებმა, XIII საუკუნის დამდეგს — მონღოლებმა. XIII საუკუნის მეორე ნახევარში გენუელებმა ფეოდოსიაში დააარსეს სავაჭრო დასახლება კაფა. XV საუკუნიდან ყირიმის სახანოს ტერიტორიაზე მონათვაჭრობის მსხვილი ცენტრია. 1783 წელს ყირიმის მთელ ტერიტორიასთან ერთად შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს ოკუპირებული იყო გერმანელ ფაშისტთა ჯარების მიერ. გაათავისუფლა საბჭოთა არმიამ 1944 წლის 13 აპრილს. ქალაქი დაჯილდოებულია სამამულო ომის I ხარისხის ორდენით (1982).
კლიმატურ-ბალნეოლოგიური, ტალახით სამკურნალო კურორტია. იცის თბილი ზაფხული და რბილი ზამთარი. ნალექები 360 მმ წელიწადში. სამკურნალო საშუალება: ზღვაში ბანაობა, ქლორიდულ-სულფატურ-ნატრიუმიანი მინერალური სასმელი წყალი („ფეოდოსია“), აჯიგოლის ტბის შლამის ტალახი. სამედიცინო ჩვენება: საჭმლის მომნელებელი, სისხლის მიმოქცევის, სუნთქვის ორგანოთა, ნერვული სისტემის ფუნქციური დაავადებანი; წყალტალახსამკურნალო, დასასვენებელი სახლები, წვრილქვიშიანი პლაჟი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკის ქალაქები კატეგორია:უკრაინის კურორტები
ქორჩუ
ქორჩუ (Qorçu, Հայթաղ) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონში. 1992 წლიდან დე ფაქტოდ შედის მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია: ლაჩინის რაიონის სოფლები
მაჩაიძე
საკუთარი სახელი მაჩაიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ვილიამარტინი
ვილიამარტინი (Villamartín) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების კადისის პროვინციის სიერა-დე-კადისის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 211,9 კმ². მოსახლეობა — 12150 კაცი (2020 წ.).
კიუვეტის დეპარტამენტი
კიუვეტის დეპარტამენტი (Cuvette) — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სანგის დეპარტამენტს, დასავლეთიდან დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტს, სამხრეთიდან პლატოს დეპარტამენტს, აღმოსავლეთიდან ლიკუალის დეპარტამენტს, სამხრეთ-დასავლეთიდან გაბონს და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას. ფართობი — 48 250 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 152 433 ადამიანს. სიმჭიდროვე — 3,16 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — -6,95 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ოვანდო.
ადმინისტრაციული დაყოფა
კიუვეტის დეპარტამენტი დაყოფილია 9 ოლქად :
სქოლიო
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
ბილბოს უკანასკნელი სიმღერა
ბილბოს უკანასკნელი სიმღერა (Bilbo's Last Song) — ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლექსი, რომელიც ცალკე ბუკლეტის სახით პირველად გამოიცა 1974 წელს, აშშ-ში. მანამდე, 1973 წელს, გამოიცა მისი ჰოლანდიური ვარიანტი, 2000 ასლის სახით. ბრიტანეთში ლექსი არ გამოსულა 1974 წლამდე. 2002 წელს გამოიცა კიდევ ერთი ვარიანტი.
ბუკლეტი ილუსტრირებულია მხატვარ პოლინ ბეინსის მიერ.
კატა (დავით აღმაშენებლის ასული)
კატა, კატაჲ — საქართველოს მეფის დავით აღმაშენებლის ასული.
დავით აღმაშენებლის ასულის შესახებ ქართლის ცხოვრებაში შესული თხზულება „ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი“ გვამცნობს:
მისი ვინაობა არ დასტურდება შუა საუკუნეების სხვა ისტორიულ წყაროებში. ამჟამად გავრცელებულია სამი თეორია მისი ქორწინების შესახებ.
თეორიები
სამეცნიერო წრეებში გავრცელებულია რამდენიმე განსხვავებული თეორია იმის შესახებ თუ ვინ იყო კატას ქმარი. ქართულ სამეცნიერო წრეებში საყოველთაოდაა აღიარებული, რომ მისი ქმარია ისააკ კომნენოსი, იმპერატორ ალექსი I კომნენოსის ვაჟი, ხოლო დედოფლობისას ეწოდა ირინა. ალტერნატიული ვარაუდით ისააკის ცოლი ირინე შესაძლებელია ყოფილიყო პერემიშლის თავად ვოლოდარ როსტისლავიჩის უსახელო ასული, რომელიც მოხსენიებულია სლავურ ქრონიკაში გარდასულ დღეთა მატიანე, ქრონიკის მიხედვით ვოლოდარის ქალიშვილიც მიათხოვეს იმპერატორ ალექსის ვაჟს, რომლის სახელსაც ასევე არ მოიხსენიებს სლავური მატიანე.
მეორე ვერსიის მიხედვით, რომლის ავტორია კირილ თუმანოვი, კატა შესაძლებელია ყოფილიყო ნიკიფორე ბრიენოსისა და ანა კომნენოსის ვაჟის, დიდი დუკას, ალექსი ბრიენოსის მეუღლე.
მესამე ვერსიის თანახმად, რომელსაც მხარს უჭერს პოლ გოტიე და მიჰაი-დიმიტრი სტურძა, კატას მეუღლე შესაძებელია ყოფილიყო ბიზანტიის იმპერატორ იოანე II კომნენოსის ვაჟი ალექსი კომნენოსი. ბიზანტიელი ისტორიკოსი იოანე ზონარა წერს, რომ საქართველოდან კონსტანტინოპოლში რძალი ჩაიყვანეს იოანე II-ის უფროსი შვილისათვის 1118 წელს, იოანეს ტახტზე ასვლიდან მცირე ხნის შემდეგ.
გენეალოგია
კატას გენეალოგია
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სამეფოს ბაგრატიონები კატეგორია:დავით IV აღმაშენებლის შვილები
მიქაელა კონლინი
მიქაელა კონლინი (ინგლ. Michaela Conlin; დ. 9 ივნისი, 1978, ოლენთაუნი, პენსილვანია, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი. სახელი გაითქვა Fox-ის სერიალში „ძვლები“ შესრულებული ენჯელა მონტენეგროს როლით.
ბავშვობა
მიქაელა კონლინი დაიბადა 1978 წლის 9 ივნისს ქალაქ ოლენთაუნში, პენსილვანიის შტატში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში. დედის მხრიდან იგი წარმოშობით ჩინელია, ხოლო მამის მხრიდან ირლანდიელი. მამამისი კონტრაქტორია, ხოლო დედამისი ბუღალტერი. მარცხნივ|მინი|მიქაელა 2012 წელს. მიქაელა სხვადასხვა სამსახიობო წარმოდგენაში შვიდი წლის ასაკიდან მონაწილეობდა. იგი თამაშობდა პენსილვანიის საზოგადოებრივ და სხვა რეგიონალურ თეატრებში. იგი პარკლენდის სკოლაში დადიოდა, სადაც მან მონაწილეობა მიიღო ისეთ სპექტაკლებში, როგორებიცაა: Bye Bye Birdie და The Crucible. 1996 წელს სკოლა დაამთავრა, რის შემდეგაც მიქაელა ნიუ-იორკში გადასახლდა, სადაც ჩააბარა ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში. ამის პარალელურად იგი ტიშის ხელოვნების სკოლაში დადიოდა, რათა დაეხვეწა სამსახიობო ტექნიკა. ხელოვნებათმცოდნეობის ბაკალავრიატზე სწავლის პერიოდში იგი კიდევ მრავალ სპექტაკლსა და მიუზიკლში გამოჩნდა. მალევე იგი ატლანტიკის თეატრში აიყვანეს. სულ მალე კონლინი ამსტერდამში, ნიდერლანდებში გაემგზავრა სასწავლებლად, როგორც თეატრალური ფრთის საერთაშორისო სასწავლო პროგრამის მონაწილე.
კარიერა
ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე კონლინი სერიალ „ფაქტორის“ ერთ-ერთი პერსონაჟის როლზე დაამტკიცეს. ამ პერიოდში იგი აქტიურად მუშაობდა ნიუ-იორკში სამსახიობო წრეში დამკვიდრებაზე. მიუხედავად ამისა, იგი მალევე გადავიდა საცხოვრებლად ლოს-ანჯელესში, სადაც 2001 წელს ზედიზედ ორ როლზე დაამტკიცეს. მიქაელა კომპანია ABC-თან აქტიურად თანამშრომლობდა, რის გამოც ისინი მას ხშირად ამტკიცებდნენ როლებზე, თუმცა ეს ძირითადად ეპიზოდური როლები იყო.
2005 წელს მიკაელა სერიალში „ძვლები“ დაამტკიცეს ერთ-ერთ მთავარ, ენჯელა მონტენეგროს როლზე. ეს როლი მისთვის განსაკუთრებული აღიარებისა და წარმატების მომტანი აღმოჩნდა. იგი ისეთ მსახიობებთან ერთად თამაშობდა, როგორებიც არიან: ემილი დეშანელი და დევიდ ბორეანაზი. სერიალში იგი მეოცნებე მხატვრის როლს ასრულებს, რომელსაც პარიზში ცხოვრება უნდა, მაგრამ ფულის საშოვნელად FBI-ის საგამოძიებო დეპარტამენტში მუშაობს მოკლული და გახრწნილი ადამიანების გვამების სახეების აღდგენასა და მათ იდენტიფიკაციაზე, რა დროსაც უყვარდება და ქორწინდება თავისი კოლეგა დოქტორი ჯეკ ჰოჯინსი. სერიალის გადაღებები 2017 წლამდე გაგრძელდა, რა დროსაც მიქაელა თითქმის ყველა სერიაში დომინანტურ როლს ასრულებდა.
გარდა სერიალებისა, იგი აქტიურად მონაწილეობს ფილმებშიც. 2011 წელს ჰაიდი სობელის როლი შეასრულა ფილმში „ლინკოლნის ადვოკატი“. იგი ასევე მონაწილეობს ისეთ ფილმებში, როგორებიცაა: „სიყვარულის რთული გზა“ და „იმედგაცრუებების ოთახი“.
პირადი ცხოვრება
კონლინის საუკეთესო მეგობარია მსახიობი ემილი დეშანელი, რომელიც სერიალში „ძვლები“ თამაშობს ტემპრანს ბრენანის როლს, რომელიც არის მიქაელას პერსონაჟის, ენჯელას საუკეთესო მეგობარი.
მიქაელა დაუქორწინებელია, თუმცა 2019 წლის 3 თებერვალს ვაჟი გააჩინა, რომელსაც ჩარლი დაარქვა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები
ზორქოლი
ზორქოლი, ვიქტორია (Зоркӯл) — ტბა ტაჯიკეთისა და ავღანეთის საზღვარზე. მდებარეობს პამირში, ზღვის დონიდან 4126 მ სიმაღლეზე. ფართობი 38,9 კმ². სიგრძე 20 კმ-მდე, სიგანე დაახლოებით 3,5 კმ. წყალი მტკნარია, მდიდარია თევზითა და მოცურავე ფრინველებით. ტბიდან გამოედინება სასაზღვრო მდინარე პამირი, მდინარე ფანჯის ერთ-ერთი მდგენელი.
რაფიელ რიჟინაშვილი
რაფიელ სამსონის ძე რიჟინაშვილი (დ. ძველი სტილით [23 მარტი], ახალი სტილით [5 აპრილი], 1916, ოდესა — გ. ?) — ქართველი არქიტექტორი. დაამთავრა ოდესის სამოქალაქო და კომუნალური მშენებლობის ინჟინერთა ინსტიტუტი (1940). მუშაობდა ოდესისა (1940) და თბილისის (1943 წლიდან) სხვადასხვა საპროექტო დაწესებულებაში (1973 წლიდან მუშაობდა „საქგიპროშახტში“ პროექტის მთავარ ინჟინრად). 1977 წელს ახალი ათონის სსრკ-ში პირველი უნიკალური კარსტული მღვიმის კომპლექსის შექმნისათვის პროექტის ავტორთა და მშენებელთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია, როგორც პროექტის მთავარ ინჟინერს.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1916 კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
ეგვიპტის მეთხუთმეტე დინასტია
ეგვიპტის მეთხუთმეტე დინასტია — ძველი ეგვიპტის სამეფო დინასტია. მისი წევრები ეგვიპტეს ძვ. წ. 1674 წლიდან მართავდნენ, მათი მმართველობა ძვ. წ. 1535 წელს დასრულდა, მათ შემდეგ ეგვიპტეს მეთექვსმეტე დინასტია მართავდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დინასტიები კატეგორია:ეგვიპტის მეთხუთმეტე დინასტია
მოსკოვის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი (მედვედკოვო)
მოსკოვის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი (Храм Покрова Богородицы) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ჩრდილო-აღმოსავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის სამხრეთ მედვედკოვოს რაიონში. აგებულია 1635 წელს.
ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის კვართის სახელზე. ეგვტერი კი სერგი რადონეჟელის სახელზე.
ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.
ისტორია
ეკლესია 1635 წელს ააგო თავადმა დიმიტრი პოჟარსკიმ. როგორც ისტორიული წყაროები ადასტურებენ ეკლესია ააგეს პოლონელი ინტერვენტებისაგან რუსეთის გათავისუფლების აღსანშნავად და პირველი ქორწინებიდან თევდორეს შვილის პატივისცემის ნიშნად.
თავდაპირველად სამხრეთი ეგვტერი აკურთხეს ბარლაამ ხუტინელის სახელზე, ხოლო ჩრდილოეთისა ნოვგოროდელი საკვირველთმოქმედის ანტონი რომაელის სახელზე. 1652 წელს პოჟარსკის მამასახლისმა გამოსცა სიგელი საკურთხევლის ერთი ეგვტერი ათი კიზიკელი წამებულის სახელზე კურთხევის შესახებ, რის შედეგადაც ჩრდილოეთის ეგვტერი აკურთხეს ათი კიზიკელის წამებულის სახელზე. ჩვენს ეპოქაში სამხრეთი ეგვტერი (ვარლაამ ხუტინელის ყოფილი ეგვტერი) აკურთხეს სერგი რადონეჟელის სახელზე.
ხელოვნებათმცოდნეების აზრით, ტაძრის ყველაზე დიდი ღირებულება 1681 წლის მედვედკოვოს საკურთხევლის ბიბლია მინიატურებით, გადმოცემის თანახმად, შეამკო პრინცესა სოფიამ. მოგვიანებით მისი კვალი დაიკარგა. ტაძარს ჰქონდა კანკელი, რომელიც ასევე XVIII საუკუნის 80-იან წლებში უნდა ყოფილიყო დამზადებული ვასილი გოლიცინის დაკვეთით კარპ ზოლოტარიოვის მიერ. კანკელი გადააკეთეს XIX საუკუნეში. ტაძარს ასევე ამშვენებდა ხის აღსავლის კარი მედვედკოვოს ეკლესიიდან.
თავისი ისტორიის განმავლობაში ტაძარი არასოდეს არ დახურულა. ეს ნაწილობრივ არის გამოწვეული იმის გამო, რომ XX საუკუნის 30-იან წლებში ეკლესია არ იყო მოსკოვის ტერიტორიაზე. ღვთისმსახურება დიდი სამამულო ომის დროს მიდიოდა მხოლოდ ქვედა თბილ ეგვტერში. ომის შემდეგ ტაძარი გაარემონტეს და ასევე ზემო ეგვტერშიც დაიწყო ღვთისმსახურება.
1970 წელს ტაძრის რესტავრაციას ხელმძღვანელობდა არქიტექტორი ნიკოლაი ნედოვიჩი. მეტალის სახურავი და სამრეკლოს ფანჯრები მოხსნეს, ტაძარს დაუბრუნეს თავდაპირველი სახე.
ტაძართან მუშაობს საკვირაო სკოლა ბავშვებისა და მოზარდებისათვის.
არქიტექტურა
ეს ეკლესია განხეთქილებამდელი ეპოქის ერთ-ერთი საინტერესო ხურთმოძღვრების ნიმუშია. ერთი გუმბათი ძალიან მაღალია, ხოლო მის გარშემო სხვა პატარა ზომის გუმბათებია.
შენობა ორი სართულისაგან შედგება. ეკლესია აგებულია პატრიარქ ნიკონის რეფორმებამდე, რომელსაც აკრძალა მაღალგუმბათიანი ტაძრების მშენებლობა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
საარა-დე-ლა-სიერა
საარა-დე-ლა-სიერა (Zahara de la Sierra) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების კადისის პროვინციის სიერა-დე-კადისის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 72,5 კმ². მოსახლეობა — 1387 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კადისის მუნიციპალიტეტები
ანალემა
thumb|ანალემა ცაში.
ასტრონომიაში ანალემა (ανάλημμα — „ძირითადი“, „ფუნდამენტი“) — მრუდე ხაზი ან დიაგრამა რომელიც აერთიანებს პლანეტარული სისტემის (ამ შემთხვევაში — მზის „ძირი“) თანმიმდევრობითი ადგილმდებარეობის რიგს ამ სისტემის ერთ-ერთი პლანეტის ცის კამარაზე წელიწადის ერთსა და იმავე დროს. ანალემის ფორმა განისაზღვრება დედამიწის ღერძის ეკლიპტიკის სიბრტყესთან მიმართებაში დახრილობით და დედამიწის ორბის ელიპტურობით. მზის უმაღლესი მდებარეობა ანალემაზე შეესაბამება ზაფხულის ნაბუნიობას, ყველაზე დაბალი — ზამთრისას. „რვიანის“ ფორმის მდგომარეობას მზე იძენს წელიწადში ორჯერ, აპრილის დასაწყისსა და აგვისტოს ბოლოს. ეს თარიღები არ ეთხვევა გაზაფხულის და შემოდგომის ბუნიაობებს და ზაფხულის მოახლოებისას იწყება (სამხრეთ ნახევარსფეროში — ზამთრის მოახლოებისას), დედამიწის ორბიტის ელიპტურობის გამო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მზის სისტემის დინამიკა კატეგორია:მზის საათები
ეგვიპტის მეთექვსმეტე დინასტია
ეგვიპტის მეთექვსმეტე დინასტია — ძველი ეგვიპტის სამეფო დინასტია. მისი წევრები ეგვიპტეს ძვ. წ. 1660 წლიდან მართავდნენ, მათი მმართველობა ძვ. წ. 1600 წელს დასრულდა, მათ შემდეგ ეგვიპტეს აბიდოსის დინასტია მართავდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დინასტიები კატეგორია:ეგვიპტის მეთექვსმეტე დინასტია
ვარდნილჰესების კასკადი
ვარდნილჰესების კასკადი, ვარდნილჰესები — ჰიდროელექტროსადგურთა კასკადი საქართველოში, გალის რაიონში. შედის ენგურის ჰიდროელექტროსადგურების კასკადის შემადგენლობაში. შედგება ოთხი შედარებით ნაკლები სიმძლავრის ჰესისგან (ვარდნილჰესი-I, ვარდნილჰესი-II, ვარდნილჰესი-III, ვარდნილჰესი-IV). აშენებულია ენგურჰესის გამომყვან არხზე, მდინარე ენგურის ძირითადი ჩამონადენის გადაგდებით მდინარე ერისწყლის კალაპოტში. საერთო საპროექტო დადგმული სიმძლავრეა 340 მეგვტ, ხოლო ელექტროენერგიის საშუალო წლიური საპროექტო გამომუშავება — 1111 მილიონი კვტ·სთ.
ვარდნილჰესი-I
ვარდნილჰესი-I ექსპლუატაციაში შევიდა 1971 წელს. მდებარეობს მდინარე ერისწყალზე, ქალაქ გალის ჩრდილოეთით. ჰესის ძირითადი ნაგებობებია: ადგილობრივი მასალებისაგან აშენებული კაშხალი (სიგრძე – 890 მ, სიმაღლე – 57,5 მ, სიგანე თხემზე – 10 მ), რომელიც წარმოქმნის გალის წყალსაცავს; კაშხალთან მიმდებარე მიწისზედა ჰესი, სამშენებლო გვირაბი, რომლის სიგრძეა 517,5 მ, წყალმიმღები და წყალსაშვი ნაგებობები, გამომყვანი არხი, 110 კვ და 220 კვ ძაბვის ქვესადგური. ვარდნილჰეს-I-ში დადგმულია 3 ვერტიკალური ჰიდროაგრეგატი, საპროექტო დადგმული სიმძლავრეა 220 მეგვტ, მაქსიმალური დაწნევა – 64,5 მ, ელექტროენერგიის საშუალო წლიური საპროექტო გამომუშავება – 730 მილიონი კვტ·სთ.
ვარდნილჰესი-II, -III და -IV
ვარდნილჰესი-II, ვარდნილჰესი-III და ვარდნილჰესი-IV მდებარეობს ვარდნილჰეს-I-ის ქვემოთ (5,5; 10,1 და 14,9 კმ-ზე შესაბამისად). ექსპლუატაციაში შევიდა 1971–1972 წლებში. სამივე ჰესს აქვს ერთნაირი დაწნევა (11,2 მ). თითოეული მათგანი შედგება ორ-ორი ჰორიზონტალური კაფსულური ტიპის ჰიდროაგრეგატისაგან. სამივე ჰესის ჯამური სიმძლავრეა 120 მეგვტ (თითოეულის 40–40 მეგვტ), ელექტროენერგიის საშუალო წლიური გამომუშავება – 381 მილიონი კვტ·სთ (თითოეულის 127 მილიონი კვტ·სთ).
1999 წლის 29 დეკემბრიდან ვარდნილჰესების ბაზაზე შეიქმნა შპს „ვარდნილჰესების კასკადი“.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ჰიდროელექტროსადგურების კასკადები
ჰორნინდალსვატნეტი
ჰორნინდალსვატნეტი (Hornindalsvatnet) — ტბა ნორვეგიაში. ადმინისტრაციულად მოქცეულია სოგნ-ოგ-ფიურანეს ტერიტორიაზე. წარმოადგენს ნორვეგიისა და საერთოდ, მთელი ევროპის უღრმეს ტბას. მისი ოფიციალურად გაზომილი სიღრმეა 514 მ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 53 მ სიმაღლეზე. ფართობი 50,42 კმ². წყლის მოცულობა 12,06 კმ³. ტბის აღმოსავლეთ ბოლოსთან მდებარეობს სოფელი გროდოსი, რომელიც ეკუთვნის ჰორნინდალის მუნიციპალიტეტს, ხოლო დასავლეთ დაბოლოებასთან გაწოლილია სოფელი მოგრენდა, რომელიც თავის მხრივ, შედის ეიდის მუიციპალიტეტის შემადგენლობაში. ტბიდან გამოედინება მდინარე ეიდსელვა, რომელიც ერთვის ეიდსფიორდენს, — ნორდფიორდენის ტოტს. ყოველწლიურად ივლისში აქ იმართება ჰორნინდალსვატნეტის მარათონი.
ლუპი (სამხრეთი კამარინესი)
ლუპი (ოფიციალურად ლუპის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Lupi) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ კამარინესის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 33 897 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 38 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ კამარინესის მუნიციპალიტეტები
ტონგატაპუს ოლქი
ტონგატაპუს ოლქი (Tongatapu) — ერთ-ერთი ტონგის 5 ოლქიდან,, რომელიც მდებარეობს ტონგატაპუს კუნძულების ჯგუფში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 75 416 ადამიანს. ფართობი — 75 კმ². ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქვეყნის დედაქალაქი ნუკუალოფა (24 300 ადამიანი) მდებარეობს ოლქში უდიდეს კუნძულ ტონგატაპუზე. მის გარდა ოლქში ასევე შედის ბევრი მომცრო კუნძული. ტონგატაპუ — ყველაზე დიდი ოლქია ტონგაში ყველა სამი პარამეტრის (ფართობი, მოსახლეობა და მისი სიმჭიდროვე) მიხედვით.
ტონგატაპუს ოლქის შემადგენლობაში შედის 7 რაიონი: კოლოფოოუ, კოლომოტუა, ვაინი, ტატაკამოტონგა, ლაპაჰა, ნუკუნუკუ და კოლოვაი.
სქოლიო
კატეგორია:ტონგის ოლქები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 382
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 382 მიიღეს 1975 წლის 18 აგვისტოს. გაეროში გაწევრიანების შესახებ სურინამის განცხადების განხილვის შემდეგ უშიშროების საბჭომ დადებითი რეკომენდაცია მისცა გენერალურ ასამბლეას სურინამის გაწევრიანების შესახებ.
რეზოლუცია მიიღეს ერთხმად.
რესურსები ინტერნეტში
0382 კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სურინამის შესახებ კატეგორია:1975 წელი სურინამში 0382
მარი ბურგუნდიელი (1386-1422)
მარი ბურგუნდიელი (Marie de Bourgogne, Maria di Borgogna; დ. სექტემბერი, 1386 — გ. 8 ოქტომბერი, 1422) — ვალუას დინასტიის წარმომადგენელი. ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპ II-ისა და მარგარიტა ფლანდრიელის ქალიშვილი. სავოიის ჰერცოგინია 1393-1422 წლებში როგორც ამადეო VIII-ის მეუღლე.