cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ადრიანოპოლის ბრძოლა (1205)
ბრძოლა
ბიზანტიელი ისტორიკოსის, ნიკიტა ქონიატეს მიხედვით, ბრძოლის დღეს ბულგარეთის იმპერატორმა, ივან კალოიანმა ჩასაფრების ადგილი შემდეგნაირად შეარჩია:"ივანი და მისი ლაშქარი ხევში შეიმალა, უფსკრულში გადაიმალა და იმ ციცაბო ადგილების გავლით შევიდნენ მაღალმთიანეთში მას შემდეგ, რაც დარწმუნდნენ, რომ მათი მოწინააღმდგეები მათ იქ ყოფნას ვერ შენიშნავდნენ"საწყის მომენტში, ლათინთა იმპერატორს, გამომდინარე იქიდან რომ არ სურდა თრაკიის დაკარგვა, ბულგარელებთან მაცნეები გაუგზავნია, ჯარების გაყვანის მოთხოვნით, თუმცა, როცა შეიტყო, რომ ის ბულგარელებს ხელში ჩაეგდოთ, 1205 წელს თავად გაემგზავრა ჩრდილოეთისკენ. აპრილის დასაწყისში ჯვაროსნებმა ალყა შემოარტყეს ადრიანოპოლს და ივან კალოიანი საკუთარი ჯარის დასახმარებლად ომში ჩაერთო."ივანე, ბულგარეთის მეფე, ადრიანოპოლში მყოფთა დასახმარებლად ამავე ადგილისკენ უზარმაზარი ჯარით გაემართა, თან გაიყოლა ბულგარელებისგან და ორმოცი ათასი კუმენისგან შემდგარი არმია"13 აპრილს ბულგარელთა არმია მიუახლოვდა ალყაშემორტყმულ ქალაქს, რა დროსაც ხდება პირველი შეტაკება მხარეებს შორის. კუმენთა ქვედანაყოფი ჯვაროსანთა ბანაკში შეიჭრა. დიდხნიანი დევნის შემდეგ კუმენთა არმიის მშვილდოსანთა ქვედანაყოფმა ჯვაროსნებს შეუტია. მეორე დღეს დაიწყო მთავარი ბრძოლა, რომელიც მთელი დღის განმავლობაში მიმდინარეობდა. შედეგად, ჯვაროსნები დამარცხდნენ და მარმარილოს ზღვისკენ გაიქცნენ.
გაქცეულებმა მხოლოდ 18 აპრილს მიაღწიეს რედესტს, რომელიც ვენეციის რეპუბლიკას ეკუთვნოდა.
შედეგი
ამ ბრძოლაში ჯვაროსნება საკმაოდ დიდი დანაკარგი განიცადეს, ბევრი რაინდი დაიღუპა და თავად იმპერატორი ბოდუენ I ფლანდრიელი ტყვედ ჩავარდა, სადაც მოგვიანებით ძალადობრივი სიკვდილით გარდაიცვალა. 1 ივნისს გარდაიცვალა კამპანიაში მონაწილე ვენეციელი ჰერცოგი, ენრიკო დანდოლო, რომლის ცხედარიც აია სოფიაში დაკრძალეს. "დამარცხებამ განაპირობა ლათინთა წაუგებელი სერიის შეწყვეტაც. ბულგარელთა და კუმენთა გაერთიანებულმა არმიამ გაახშირა ძარცვითი ოპერაციები რედესტში, სელიმვრიასა და კონსტანტინოპოლში, მოგვიანებით კი, კალოიანის სისასტიკით გაჩანაგებულმა მოსახლეობამ ტერიტორიის დატოვება დაიწყო."შუა საუკუნეების ბულგარეთის დედაქალაქ ველიკო-ტარნოვოში დღემდეა შემორჩენილი კარიბჭე, სახელწოდებით „ფრენსკის კარიბჭე“. მიიჩნევა, რომ მისგან არც თუ ისე შორს იყო კოშკი, რომელშიც ლათინთა ტყვედ ჩავარდნილი იმპერატორი სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა.
ჟიულ ჟანსენის პრემია
მინი| [[პიერ ჟანსენი|ჟიულ ჟანსენი .]] ჟიულ ჟანსენის პრემია (ფრ. Prix Jules-Janssen) — უმაღლესი ჯილდო ასტრონომიის დარგში, რომელსაც ანიჭებს საფრანგეთის ასტრონომიული საზოგადოება (SAF) ყოველწლიურად. დაწესებულია 1897 წლიდან და მონაცვლეობით ენიჭება ფრანგ და სხვა ეროვნების მეცნიერს. ის განსხვავდება საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის მიერ დაწესებული ჟანსენის მედლისგან.
სქოლიო
კატეგორია:პრემიები კატეგორია:ჯილდოები კატეგორია:საერთაშორისო ჯილდოები კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
519
თარიღი უცნობია
*
ცნობილი ქართველები: უ
უჩ
კატეგორია:ქართველები
მთისძირი (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)
მთისძირი — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (გომის თემი), მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 30 მეტრი, სამტრედიიდან 15 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 829 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მანკორ-დელ-ვალიე
მანკორ-დელ-ვალიე (Mancor del Valle, Mancor del Valle) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბალეარის კუნძულების ავტონომიური გაერთიანების რაიგერის კომარკაში, მდებარეობს კუნძულ მალიორკაზე. ფართობი — 19,87 კმ². მოსახლეობა — 1528 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ბალეარის კუნძულების მუნიციპალიტეტები
ტვინ-ფოლსი
ტვინ-ფოლსი (Twin Falls) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიდაჰოს შტატში, ტვინ-ფოლსის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 44125 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიდაჰოს ქალაქები
კენტავრის თანავარსკვლავედი
thumb|კენტავრი კენტავრის თანავარსკვლავედი (Centaurus) — ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედი. მისი ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავები 0,06 და 0,6 ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდისაა. კენტავრშია მზის სისტემის უახლოესი ვარსკვლავები: პროქსიმა კენტავრი (მანძილი 1,31 პს) და ფიზიკური წყვილის შემადგენელი კენტავრის α ვარსკვლავის A და B კომპონენტები (1,33 პს). დასაკვირვებლად საუკეთესო პირობებია მარტ-აპრილში. ნაწილობრივ ჩანს საქართველოდანაც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თანავარსკვლავედები კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები
მექსიკის სენატი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მექსიკის პოლიტიკა
სომხეთ-ხორვატიის ურთიერთობები
სომხეთ-ხორვატიის ურთიერთობები აღნიშნავს ორმხრივ ურთიერთობებს სომხეთის რესპუბლიკასა და ხორვატიას შორის. ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1996 წლის 8 ივლისს დამყარდა. სომხეთის საელჩო ხორვატიაში რომშია განთავსებული, ხოლო ხორვატიის საელჩო სომხეთში, ათენში მდებარეობს. 2011 წელს სომხეთის საკონსულო ზაგრებში ამოქმედდა, ხოლო ხორვატიის საკონსულო - ერევანში. 2011 წლის თებერვალში ხორვატიაში სომხეთის საპატიო კონსულად ვედრან ბურატოვიჩი დაინიშნა. იმავე წლის ივლისში სომხეთში ხორვატიის საპატიო კონსული არტაშეს კაზახეციანი გახდა.
სომხეთი ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის წევრია, ხოლო ხორვატია ევროპის კავშირის. გარდა ამისა, სომხეთი ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულების ხელმომწერია.
ისტორია
სომხეთ-ხორვატიის ისტორიული კავშირების ცენტრი რაგუსის რესპუბლიკა, დღევანდელი დუბროვნიკი იყო. დუბროვინიკის უცხოელი მოსახლეობას შორის სომხებიც იყვნენ. დუბროვნიკელები აღნიშნავენ წმინდა ვლასის, მეოთხე საუკუნეში მოღვაწე სომეხი წმინდანის დღეს.
1783 წელს სომეხი ბანკირის თხოვნით ხორვატმა სასულიერო პირმა პერასტიდან, იოსიფ მარინოვიჩმა ნაშრომი „Dissertazione polemico-critica sopra due dubbi di coscienza concernenti gli armeni cattolici“ დაწერა. დისერტაციაში მარინოვიჩი იცავს ოსმალების იმპერიაში მცხოვრებ სომეხ კათოლიკეებს და აღნიშნავს, რომ სომხებს მონოფიზიტურ ტაძრებში რიტუალების ჩატარების უფლება ჰქონდათ.
ხორვატიას სომხების გენოციდი არ უღიარებია. აღსანიშნავია, რომ ხორვატიაში საკითხს ფართოდ შეისწავლიან. თურქეთის მთავრობამ სომხების გენოციდთან დაკავშირებული მასალების გადახედვა მოითხოვა.
წარმომადგენლობა
ხორვატიამ სომხეთის დამოუკიდებლობა 1994 წლის 21 ივნისს აღიარა. მათ შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1996 წლის 8 ივლისს დამყარდა. სომხეთის საელჩო ხორვატიაში, რომშია განთავსებული, ხოლო ხორვატიის სამეფო სომხეთში, ათენში ფუნქციონირებს. ორი ქვეყნის საკონსულოები შესაბამისად, დედაქალაქებში, ზაგრებსა და ერევანშია განლაგებული.
შეთანხმებები
სომხეთსა და ხორვატიას შორის სამი შეთანხმება და ერთი პროტოკოლია დადებული. 1996 წლის 14 სექტემბერს ორი ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრებმა ხელი მოაწერეს პროტოკოლს სომხეთის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა სამინისტროსა და ხორვატიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს შორის ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ. 1997 წლის 16 ივნისს სომხეთის პრეზიდენტმა, ლევონ ტერ-პეტროსიანმა და ხორვატიის პრეზიდენტმა, ფრანიო ტაუჯმანმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ხორვატიის მთავრობასა და სომხეთის მთავრობას შორის დიპლომატიური და ოფიციალური პასპორტების მფლობელთათვის ვიზების გაუქმების შესახებ. 2009 წლის 22 მაისს ორი ქვეყნის პრეზიდენტმებმა, სერჟ სარქისიანმა და სტიპე მესიჩმა ხელი მოაწერე ორ შეთანხმებას: „შეთანხმება ხორვატიის რესპუბლიკასა და სომხეთის რეპუბლიკას შორის ორმაგი გადასახადებისგან თავის არიდების შესახებ“ და „შეთანხმება ხორვატიის მთავრობასა და სომხეთის მთავრობას შორის კულტურის, განათლებისა და მეცნიერების სფეროებში ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ“.
უმაღლესი დონის ვიზიტები
2003 წლის 22-23 ოქტომბერს სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი, ვარტან ოსკანიანი ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა ხორვატიაში. 2009 წლის 22 მაისს სომხეთს ხორვატიის პრეზიდენტი, სტიპე მესიჩი ეწვია. იმავე წლის 7-8 სექტემბერს სომხეთის პრეზიდენტი, სერჟ სარქისიანი ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა ხორვატიაში. 2011 წლის 20-21 მარტს ხორვატიის პარლამენტის სპიკერი, ლუკა ბებიჩი ეწვია სომხეთს.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის საგარეო ურთიერთობები კატეგორია:ხორვატიის საგარეო ურთიერთობები კატეგორია:სომხეთის ორმხრივი ურთიერთობები კატეგორია:ხორვატიის ორმხრივი ურთიერთობები
განედი
განედი (Latitudo) — ერთ-ერთი კოორდინატი სფერულ კოორდინატთა სისტემის რიგში, რომელიც ადგენს დედამიწის ზედაპირის წერტილების მდგომარეობას (გეოგრაფიული კოორდინატები, გეოდეზიური კოორდინატები), ციურ სფეროებსა (ციური კოორდინატები) და მზის, მთვარისა და პლანეტების ზედაპირზე (ჰელიოცენტრული კოორდინატები, სელენოგრაფიული კოორდინატები, პლანეტოგრაფიული კოორდინატები). გეოგრაფიული განედი არის კუთხე, რომელსაც ქმნის მოცემული წერტილის შვეული ეკვატორის სიბრტყესთან. მანძილი დედამიწის ზედაპირის რომელიმე წერტილამდე ეკვატორის ჩრდილოეთით ან სამხრეთით, გამოხატული გრადუსებით. გეოგრაფიულ განედს აითვლიან ეკვატორიდან ჩრდილოეთით (ჩ. გ.) და სამხრეთით (ს. გ.) 0-იდან 90°-მდე. გეოგრაფიული განედი განსაზღვრავს წერტილის მდებარეობას დედამიწის ზედაპირზე. გეოგრაფიული განედი „φ“ არის კუთხე შვეულ ხაზსა და ეკვატორის სიბრტყეს შორის. ტერმინი „შვეული ხაზი“ აღნიშნავს მიმართულებას სიმძიმის ცენტრისაკენ („ასტრონომიული განედი“) ან პერპენდიკულარს მოცემული წერტილის ზედაპირისკენ („გეოდეზიური განედი“). უკანასკნელ შემთხვევაში „ზედაპირის“ გაგებაში ჩვეულებრივ, იგულისხმება დედამიწის ელიფსოიდის მიახლოებითი ფორმა. წერტილების გეოგრაფიული განედი, რომელიც განფენილია ჩრდილოეთ ნახევარფეროში (ჩრდილოეთი განედი) მიჩნეულია დადებითად, ხოლო წერტილების განედი სამხრეთ ნახევარსფეროში — უარყოფითად. გარდა ამისა, ეკვატორთან მიახლოებულ განედებს უწოდებენ „დაბალს“, ხოლო პოლუსებთან ახლოს მდებარე განედებს — „მაღალს“. ადგილის განედის განსაზღვრა შესაძლებელია ისეთი ასტრონომიული ხელსაწყოების დახმარებით, როგორებიცაა სექსტანტი და გნომონი (პირდაპირი გაზომვა), აგრეთვე შესაძლებელია GPS-ისა და GLONASS-ის სისტემების გამოყენებაც (ირიბი გაზომვა).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გეოგრაფიული ტერმინები კატეგორია:გეოდეზია კატეგორია:ნავიგაცია
ელდარ კვერნაძე
ელდარ კვერნაძე (დ. 16 ივლისი, 1944, ზესტაფონი) — ქართველი მეცნიერი, პოლიტიკოსი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.
1972 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ეკონომიკა-ორგანიზაციის ფაკულტეტი და 1977 წელს — ასპირანტურა. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2008-2012 წლებში — საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 16 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1944 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს VII მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ზესტაფონში დაბადებულები ელდარ
სილვესტერ II
პაპ გრიგოლ V გარდაცვალების შემდეგ აირჩიეს იმპერატორ ოტო III მხარდაჭერით. 1001 წელს რომში სახალხო აჯანყების შედეგად პაპი და იმპერატორი რავენაში გაიქცნენ. ოტო III ორჯერ წამოიწყო კამპანიამ რომში დასაბრუნებლად, მაგრამ უშედეგოდ. დაიღუპა მესამე მცდელობის დროს. სილვესტერ II იმპერატორის გარდაცვალების შემდეგ დაბრუნდა რომში, მალევე გარდაიცვალა კიდეც და დაკრძალეს ლატერანის საკათედრო ტაძარში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული  946 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1003 კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსები კატეგორია:ფრანგი პაპები
ალძიხი
ალძიხი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (ააცის თემი), მდინარე მწარის (ააფსთის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 170 მ, გუდაუთიდან 15 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ააცის თემის სოფლები
ქისი
ქისი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
მას რქაწითელსა და მწვანეს შორის შუალედური ადგილი უჭირავს. ვაზის საერთო შეხედულებით, ფოთლის ფორმითა და მისი ფირფიტის მოხაზულობით რქაწითელს ჰგავს, ხოლო მარცვლების შეფერვით და ძლიერი ჯიშური არომატით — მწვანეს. დანარჩენი ნიშნებითაც ქისს შუალედური ადგილი უჭირავს ნახსენებ ჯიშებს შორის. ღვინის ხარისხით ქისი რქაწითელს არ ჩამოუვარდება, ხოლო ზოგიერთ წლებში მწვანესაც კი უსწრებს.
ამჟამად ქისი გავრცელებულია კახეთში, ძირითადად ახმეტის, თელავის, ყვარლისა და გურჯაანის მუნიციპალიტეტებში რქაწითელისა და მწვანეს ვენახებში შენარევების და იშვიათად წმინდა ნარგავების სახით. მას სოფელ ქისტაურში შეცდომით „წობენურას“ ეძახიან, ხოლო ხოდაშენში „დამპალას“.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური,სამ-ხუთნაკვთიანი.ფოთლის ქვედა მხარე შებუსულია საშალო აბლაბუდისებრი და მის ქვეშ მოფენილი საშუალო სიხშირის ჯაგრისებრი შებუსვით.ყვავილი ორსქესიანია.მტევანი საშუაოზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი. ფრთის სიგრძე ხანდახან მტევნის ნახევარს აღწევს. საშუალო სიკუმსისაა, იშვიათად გვხვდება როგორც თხელი, ისე კუმსი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, ზოგჯერ მომრგვალო. სრულ სიმწიფეში მომწვანო-ყვითელია. მონაცრისფრო ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. მზის მხარეზე მარცვლებს უჩნდება ყავისფერი ლაქები. კანი თხელი და ნაკლებმკვრივია. რბილობი საშუალოდ წვნიანი, მდნარი. გემო სასიამოვნო და ჰარმონიული აქვს, კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით.
ქისი საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 152 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 170-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-8.5 გ/ლ-ს.
ქისი მაღალხარისხიანი საღვინე ჯიშია. კარგად გამოხატული არომატით, ნაზი და სასიამოვნო. გემო სრული და ჰარმონიული აქვს. კახური წესით დაყენებული ღვინო უფრო მაღალი ღირსებისაა — მუქი ჩალისფერი, კარგად გამოხატული ხილის სასიამოვნო არომატით, ნაზი, სრული, შინაარსიანი, ჰარმონიული და ხავერდოვანი გემოთი.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მარაჩი
მარაჩი (Marrachí, Marratxí) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბალეარის კუნძულების ავტონომიური გაერთიანების რაიგერის კომარკაში, მდებარეობს კუნძულ მალიორკაზე. ფართობი — 54 კმ². მოსახლეობა — 37 724 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ბალეარის კუნძულების მუნიციპალიტეტები
Gemmula lululimi
Gemmula lululimi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ორნაწილიანი ფორმა
ორნაწილიანი ფორმა მუსიკაში — სხვადასხვა თემატურ მასალაზე აგებული ორი პერიოდისაგან შემდგარი ფორმა. ორნაწილიანი ფორმის უმარტივესი სახეობა წარმოადგენს 2 განმეორებითი წყობის პერიოდის დაპირისპირებას. მეორე პერიოდი, რომელიც თემატური მასალით პირველის კონტრასტულია, შესაძლოა ავითარებდეს პირველ პერიოდში მოცემულ აზრს, ავსებდეს ან აჯამებდეს მას. ხშირად მეორე პერიოდის მეორე წინადადება შინაარსით პირველი პერიოდის ორივე წინადადების მსგავსია, და ქმნის რეპრიზას, ამ შემთხვევაში ორნაწილიანი ფორმის მესამე კონტრასტული წინადადება (ე. ი. მეორე პერიოდის პირველი წინადადება) წარმოადგენს მის შუა ნაწილს. ორნაწილიანი ფორმის ასეთი რეპრიზული სახესხვაობა არ უნდა იქნეს არეული 3 ნაწილიან ფორმაში იმდენად, რამდენადაც ორნაწილიანი ფორმის შუა ნაწილი და რეპრიზა წარმოადგენენ ერთ მთლიან პერიოდს, რომელიც პირველს უპირისპირდება.
სქოლიო
კატეგორია:მუსიკალური ფორმა კატეგორია:2 (რიცხვი) კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ორტი
ორტი (Ort – ადგილი) — სამთო საქმეში სასარგებლო წიაღისეულის ფენის სახურავი ან საგები გვერდის მიმართულებით (ან სახურავიდან საგებ გვერდამდე) გაყვანილი ჰორიზონტალური მიწისქვეშა გვირაბი (კუთხის დახრილობა 3°), რომელსაც არ აქვს უშუალო გამოსასვლელი დედამიწის ზედაპირზე. ორტის დანიშნულებაა მიწის სიღრმეში მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის გადაადგილება მთავარ სატრანსპორტო მაგისტრალთან.
სქოლიო
კატეგორია:სამთო სამუშაოები
ჯგერდა
ჯგერდა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე დღამშის მარცხენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: გურჩხი, დღამში, ჯგერდა-ახუწა, ჯირღული). ზღვის დონიდან 120 მ, ოჩამჩირიდან 27 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 15 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. 1918 წელს სოჭის კონფლიქტის დროს სოფელ ჯგერდასთან, თავად ტატაშ მარშანიას მამულთან დაბანაკდა ოსმალეთეთის იმპერიის სამხედრო დესანტი.
სქოლიო
კატეგორია:ჯგერდის თემის სოფლები
კეიპტაუნი
კეიპტაუნი (Cape Town, Kaapstad, iKapa) — მოსახლეობის მხრივ მეორე ქალაქი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. ქალაქი კეიპტაუნი შედის ამავე სახელწოდების საქალაქო ოლქის შემადგენლობაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, კეთილი იმედის კონცხთან სიახლოვეს. ქალაქი დასავლეთი კაპლანდის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია. კეიპტაუნი წარმოადგენს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საკანონმდებლო დედაქალაქს, აქ არის პარლამენტის და სხვა სამთავრობო დაწესებულებების შენობები. ქალაქი ცნობილია თავისი ნავსადგურით და მთელ მსოფლიოში ცნობილი ღირსშესანიშნაობებით, როგორიცაა მაგიდის მთა, კეთილი იმედის კონცხი, კეიპ-პოინტი. კეიპტაუნის სიახლოვეს არსებული კაპის ოლქი 2004 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლადაა მიჩნეული. ქალაქის ტერიტორიაზე მრავალი ღირსშესანიშნაობა მდებარეობს. ფორბსის მიერ ეს ქალაქი, მსოფლიოში ერთ-ერთ ულამაზეს დასახლებადაა აღიარებული. კეიპტაუნი წარმოადგენს სარ-ში ჩამსვლელი ტურისტების ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ქალაქს.
დღეისთვის კეიპტაუნში საკმაოდ ბევრი ემიგრანტი ცხოვრობს. 2011 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობს 3 740 026 ადამიანი. ქალაქ კეიპტაუნის ფართობი შეადგენს 2444,97 კილომეტრ კვადრატს, ამ მაჩვენებლით ის პირველი ქალაქია სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. რაც შეეხება მოსახლეობის სიმჭიდროვეს, აქ კვადრატულ კილომეტრზე 1529,68 კაცი ცხოვრობს.
ისტორია
დადასტურებული ცნობები იმის შესახებ, თუ როდის გაჩნდა აქ ადამიანთა პირველი დასახლებები, არ არსებობს. ყველაზე ადრინდელი არქეოლოგიური აღმოჩენები (პირს-კეივის გამოქვაბული, ფიშ-ჰუკის სიახლოვეს) მიეკუთვნება დაახლოებით 12 000 წლის უკანდელ დროს. ამ რეგიონის ადრინდელი ისტორიის შესახებ ცოტა რამეა ცნობილი. პირველი წერილობითი წყაროები მიეკუთვნება მხოლოდ 1486 წელს, როდესაც კეთილი იმედის კონცხი მოინახულა პორტუგალიელმა ბარტოლომეუ დიაშმა.
ვასკო და გამამ ასევე შემოუარა კონცხს 1497 წლის 20 ნოემბერს, მაგრამ რეგულარული კონტაქტი ევროპელებთან ადგილობრივმა მოსახლეობამ დაიწყო მხოლოდ 1652 წელს იან ვან რიბეეკის ექსპედიციის მოსვლის შემდეგ. იმავე წელს მისი ხელმძღვანელობით დაარსდა ქალაქი და პორტი კაპსტადტი, როგორც ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიის (Verenigde Oost-indische Companie) გემების ახალი პროდუქტებით და ხორცით უზრუნველყოფის ბაზა. რიბეკი მუშაობდა ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიაში და უნდა უზრუნველყო გასაჩერებელი ადგილი ამ კომპანიის გემებისათვის ევროპისკენ მიმავალ გზაზე. სამხრეთ აფრიკის უკიდურესი სამხრეთი იმ დროს დასახლებული იყო უპირატესად ჰოტენტოტებით, რომლებსაც აღმოსავლეთიდან უტევდა კოსა — ხალხი, რომელიც მიეკუთვნება ბანტუს ოჯახს.
საწყის პერიოდში ქალაქი ნელა იზრდებოდა, რადგანაც განიცდიდა მუშა ძალის ნაკლებობას. მის შესავსებად ნიდერლანდელებმა დაიწყეს მონების შემოყვანა ინდონეზიიდან და მადაგასკარიდან. ამ მონებიდან ბევრი შეერწყა კოლონიალურ საზოგადოებას, ხოლო ინდონეზიელების, ევროპელების და ადგილობრივი მოსახლეობის შერეული ქორწინების შედეგად წარმოშობილმა შთამომავლებმა შექმნეს რამდენიმე განსაკუთრებული ეთნიკური ჯგუფი, რომლებსაც «სამხრეთაფრიკელ ფერადკანიანებს» ეძახიან, თანაც კაპლანდის ფერადკანიანები გამოირჩევიან განსაკუთრებულ თემად. კეიპტაუნში მალაიზიიდან და ინდონეზიიდან ჩამოსულმა მუსლიმებმა ააშენეს არქიტექტურულად საკმაოდ უჩვეულო ქალაქის კვარტალი. დღეს მას ჰქვია ბო-კააპი, ძველი დასახელება — მალაიური კვარტალი, იქ დღემდე კომპაქტურად ცხოვრობს ფერადკანიანთა დიდი თემი.
1795 წელს დიდი ბრიტანეთის ჯარმა დაიპყრო ქალაქი მეიზენბერგის ბრძოლის შემდეგ. ომის დამთავრების შემდეგ დადებული სამშვიდობო შეთანხმების პირობებით 1803 წელს კაპსტადი დაუბრუნდა ჰოლანდიელებს, მაგრამ იმავე წელს კონფლიქტი განახლდა და 1806 წელს ბრიტანელებმა ბლაუბერგის ბრძოლის შემდეგ ხელახლა დაიპყრეს კაპსლანდი. 1814 წლის სამშვიდობო შეთანხმების შემდეგ ეს რეგიონი გახდა ბრიტანეთის იმპერიის განუყრელი ნაწილი. ბრიტანელების ხელისუფლების ქვეშ არსებული ტერიტორია იზრდებოდა და შეიქმნა კაპის კოლონია, რომლის დედაქალაქი გახდა კეიპტაუნი.
1869 წელს დასავლეთ გრიკვალენდში ალმასის საბადოების და ვიტვატერსრანდში (დღევანდელი იოჰანესბურგის სიახლოვეს) ოქროს მარაგის აღმოჩენამ გამოიწვია სამხრეთაფრიკული ოქროს ციებ-ცხელების დაწყება და იოჰანესბურგის სწრაფი ზრდა იმიგრანტების ჩამოსვლის ხარჯზე. ამას გარდა, ურთიერთობა გამწვავდა ბურები სახელმწიფოებს და ბრიტანულ კოლონიალურ ადმინისტრაციას შორის. ამ კონფლიქტის კულმინაცია გახდა 1899—1902 წლების ინგლის-ბურების ომი. ინგლისელებმა გაიმარჯვეს ბურების სახელმწიფოებზე (ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფო და ტრანსვაალის რესპუბლიკა) და გაიმყარეს კონტროლი ოქროს და ალმასების მოპოვებაზე, მათ გააერთიანეს ბურების რესპუბლიკები კაპის კოლონიასთან და ბრიტანეთის სამფლობელო — ნატალის რესპუბლიკასთან, რითაც შეიქმნა სამხრეთ აფრიკის კავშირი. იგი გამოცხადდა 1910 წელს და კეიპტაუნი გახდა მისი საკანონმდებლო დედაქალაქი; ეს ფუნქცია მან შეინარჩუნა მას შემდეგაც, როდესაც 1961 წელს შეიქმნა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა.
1948 წელს არჩევნებში გაიმარჯვა ეროვნულმა პარტიამ, რომელმაც შემოიღო სეგრეგაცია რასობრივ პრინციპებზე, რომელიც ცნობილია, როგორც აპარტეიდი. ჯგუფური ოლქების შესახებ კანონის თანახმად, შერეული მოსახლეობის მქონე ქალაქის შემოგარენები ან უნდა გაწმენდილიყვნენ იქ «უკანონოდ» მყოფი მოსახლეებისგან, ან საერთოდ დანგრეულიყო. ამ კამპანიასთან დაკავშირებით დიდი გამოხმაურება ჰპოვა კეიპტაუნის მეექვსე ოლქმა, რომელიც 1965 წელს დაინგრა. რადგანაც ეს ზონა გამოცხადდა თეთრკანიანთა რაიონად, 60 000-ზე მეტი შავკანიანი მაცხოვრებელი იძულებით იქნა გამოსახლებული. კეიპტაუნში აპარტეიდის ეპოქაში სამუშაოზე მოწყობისას კანონით უპირატესობა ეძლეოდათ ფერადკანიანებს და არა შავკანიანებს.
კეიპტაუნში ცხოვრობდა აპარტეიდის წინააღმდეგ მებრძოლი ბევრი ადამიანი; მათი ნაწილი (მათ შორის ნელსონ მანდელა) შემდგომში დაპატიმრებული იყო ციხეში რობენის კუნძულზე, რომელიც კეიპტაუნის სანაპიროდან 10 კმ-ში იმყოფება. 1990 წლის 11 თებერვალს მანდელამ, ციხიდან გამოსვლიდან რამდენიმე საათის შემდეგ, კეიპტაუნის რატუშის აივანზე მდგომმა წარმოთქვა განთქმული სიტყვა. მას შემდეგ, რაც 1994 წელს გაუქმდა აპარტეიდი, კეიპტაუნს მოუწია ბევრ პრობლემებთან შეჯახება, აივ-ვირუსის და შიდსის, ტუბერკულოზის და დამნაშავეობის ჩათვლით, მათ შორის დაკავშირებული ნარკოტიკებთან. ამავე დროს ქალაქის ეკონომიკაში შეიმჩნევა ნამდვილი ბუმი, განსაკუთრებით ტურიზმის და სწრაფად მზარდი უძრავი ქონების ბაზრის ხარჯზე.
ფიზიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება
კეიპტაუნის ცენტრი მდებარეობს კაპის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ უკიდურეს რაიონში. მაგიდის მთა ქმნის მხატვრულ ფონს, ზღვის დონიდან მაღლდება 1000 მეტრ მანძილზე მაღლა. მას გარს ერტყმის თითქმის მართი კუთხის კლიფებით, ისეთები როგორებიცაა ეშმაკის პიკი და ლომის თავი. ზოგჯერ მთის თავზე ყალიბდება თხელი ღრუბელი.
თვითონ ნახევარკუნძული მცირე მთის ჯაჭვია (700-ზე მეტ მწვერვალს აქვს სიმაღლე 300 მეტრზე მეტი) და მთავრდება კეიპ-პოინტის კონცხით. კეიპტაუნის ბევრი შემოგარენი მდებარეობს კეიპ-ფლეტსის დიდ ვაკეზე, რომელიც ნახევარკუნძულს აერთებს მატერიკთან. კეიპ-ფლეტსი აგებულია ქვიშოვანი ნიადაგისგან, შემორჩენილი ყოფილი მეჩეჩი: ადრე თეფშის მთა კუნძულს წარმოადგენდა.
ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ მხარეს, ფალსბაის უბეში, მდებარეობს საიმონსტაუნის სამხედრო-საზღვაო ბაზა, სადაც შეიძლება სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მუზეუმის მონახულება.
მოსახლეობა
thumb|250px|მოსახლეობის სიმჭიდროვე კეიპტაუნში {{legend|#ffffcc|<1 /კმ²}} {{legend|#ffeda0|1–3 /კმ²}} {{legend|#fed976|3–10 /კმ²}} {{legend|#feb24c|10–30 /კმ²}} {{legend|#fd8d3c|30–100 /კმ²}} {{legend|#fc4e2a|100–300 /კმ²}} {{legend|#e31a1c|300–1000 /კმ²}} {{legend|#bc0026|1000–3000 /კმ²}} {{legend|#800026|>3000 /კმ²}} thumb|250px|ენების გეოგრაფიული განაწილება კეიპტაუნში (2011) {{legend|#8dd3c7|[[აფრიკაანსი}}{{legend|#ffffb3|ინგლისური}}{{legend|#fb8072|კოსა}}{{legend|#d0d0d0|ან მოსახლეობა არ არსებობს ან არ არსებობს დომინანტი ენა}}]] ქალაქის მთლიანი მოსახლეობა 2011 წლის აღწერის მიხედვით შეადგენს 3 740 026 ადამიანს. მოსახლეობის 42,39 % — ფერადკანიანია, 38,63 % შავკანიანი, 15,66 % — თეთრკანიანი, 1,38 % — ინდოელი. ყველაზე უფრო გავრცელებული ენებია — აფრიკაანსი — 35,69 %, კოსა — 29,82 %, ინგლისური — 28,40 %.
რასობრივი შემადგენლობა
კეიპტაუნი გამოირჩევა მოსახლეობის რასობრივი მრავალფეროვნებით, ასევე ქალაქის საკმაოდ შეზღუდული ეკონომიკური რესურსებისათვის ერთმანეთთან ტრადიციულად მოქიშპე ძირითად რასობრივ და ეთნიკურ ჯგუფებს შორის კონფლიქტური, ურთიერთწინააღმდეგობრივი ურთიერთობით. როგორც აშშ-ში, ძველად რასებს შორის ურთიერთობა ხასიათდებოდა აშკარა, დაკანონებული რასისტული გამოვლინებებით, რომელმაც დღეისათვის შეიძინა ფარული ფორმა (დისკრიმინაცია, უკუ დისკრიმინაცია, საცხოვრებლის სეგრეგაცია და ა. შ.).
ფერადკანიანები
რასობრივი თვალსაზრისით ქალაქში შედარებით სჭარბობს ფერადკანიანი მოსახლეობა — აზიელი (ძირითადად მოსამსახურეებად და მონებად შემოყვანილი მალაელები), თეთრკანიანი (ნიდერლანდელები, გერმანელები და იშვიათად პორტუგალიელები) და შავკანიანი რასის მოსახლეობის შერეული ქორწინების შედეგად წარმოშობილი შთამომავლები. ფერადკანიანები შეადგენენ მოსახლეობის 42,39 %-ს (1 585 286 ადამიანი). კეიპტაუნი — ფერადკანიანი მოსახლეობის კულტურული დედაქალაქია, რომელთა მშობლიური ენა აფრიკაანსია.
შავკანიანები
რაოდენობის მიხედვით შემდეგ მოდის შავკანიანი მოსახლეობა. შავკანიანების წილი კეიპტაუნში 38,63 %-ია (1 444 939 ადამიანი), რაც მნიშვნელოვნად დაბალია, ვიდრე საერთოდ ქვეყანაში (79,2 %). შავკანიანების ძირითადი რაოდენობა — ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთის ეთნიკური სოფლებიდან ჩამოსული მიგრანტებია, ასევე სხვა, კიდევ უფრო ნაკლებად კეთილმოწყობილი აფრიკის რეგიონებიდან ჩამოსულებია. 1994 წელს ხელისუფლებაში შავკანიანების მოსვლის შემდეგ, თანამედროვე ხელისუფლების ერთ-ერთი მიზანი იყო — შავკანიანი მოსახლეობის წილის გაზრდა ქალაქში და მათთვის კულტურული, პოლიტიკური და ეკონომიკური გავლენის მართვის მიცემა.
თეთრკანიანები
კეიპტაუნის რაოდენობით მესამე რასობრივი კომპონენტია — თეთრკანიანები, რომლებიც შეადგენენ მოსახლეობის 15,66 %-ს (585 831 ადამიანი). მათი წილი ქალაქში თითქმის ორჯერ უფრო მაღალია ვიდრე მთლიანად ქვეყანაში (8,9 %), მაგრამ თეთრკანიანები თავიანთი წარმოშობით და ენით არაერთგვაროვანები არიან. ზღვისპირა რაიონებში (განსაკუთრებით კონცხთან) — მოსახლეობის ძირითად მასას აქვს ბრიტანული წარმოშობა და ლაპარაკობს ინგლისურ ენაზე. მათთან ერთად ცხოვრობენ ევროპიდან შედარებით უფრო გვიან ჩასული მოსახლეობის დიდი ნაწილი. ქალაქში თეთრკანიანების მეორე მნიშვნელოვანი ნაწილია — XVII-XVIII საუკუნეებში ჰოლანდიელი და გერმანელი გადასახლებულების შთამომავლები (აფრიკანერები ან ბურები), რომლებიც ლაპარაკობენ აფრიკაანსის ენაზე. ქალაქში თეთრკანიანების წილი და რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა უკანასკნელი 40 წლის განმავლობაში და განსაკუთრებით უკანასკნელ ათწლეულში მათი აშშ-ში, ავსტრალიაში და დიდ ბრიტანეთში ინტენსიური ემიგრაციის და ქვეყანაში პოლიტიკური ხელისუფლების დაკარგვასთან შეჩვევის სურვილის არქონის გამო. მაგრამ კეიპტაუნი თავისი გეოგრაფიული მდებარეობის და ქვეყანის სხვა ქალაქებს შორის ყველაზე უფრო ძველი ისტორიის გამო ინარჩუნებს მომავალში თეთრკანიანი მოსახლეობის თუნდაც რაიმე ნაწილის შენარჩუნების საკმაოდ კარგ პირობებს.
ტრანსპორტი
კეიპტაუნის საერთაშორისო აეროპორტი მგზავრთა გადაყვანის მხრივ მეორეა სამხრეთ აფრიკაში. იგი ემსახურება ქვეყნის შიგნით არსებული რეისების მიმართულებების უმრავლესობას და ზოგიერთ საერთაშორისო რეისებს.
ქალაქში ფუნქციონირებს რამდენიმე პორტი და ნავსადგური, რომელთაგან ყველაზე დიდია მაგიდის უბეში მდებარე კეიპტაუნის პორტი. ეს პორტი ქვეყანაში სიდიდით მეორეა დურბანის პორტის შემდეგ. 2008 წელს კეიპტაუნის პორტის საშუალებით გაიარა 330 000 ტონა არასაკონტეინერო ტვირთმა. 2006 წელს საკონტეინერო ტერმინალმა გადატვირთა 782 878 ოცფუტიანი ეკვივალენტი (twenty-foot equivalent unit).
ამას გარდა, შიდა და საქალაქთაშორისო კავშირისთვის არსებობს და ფუნქციონირებს განვითარებული სარკინიგზო და საავტომობილო ქსელი. ქალაქიდან იწყება 3 ფედერალური ავტოტრასა, განვითარებულია საავტობუსო და ტაქსის სისტემა.
ღირსშესანიშნაობები
thumb|right|250px|თეფშის მთის ხედი კეიპტაუნის პორტიდან thumb|right|250px|ფორშორის შოსეს ხიდი კეიპტაუნის სიმბოლოა ზღვის დონიდან 1087 მეტრ სიმაღლეზე მდებარე მაგიდის მთა (Table Mountain). მრავალი წლის განმავლობაში მისი განუმეორებელი სილუეტი ხვდებოდა შორეული ქვეყნებიდან მომავალ ზღვაოსნებს, რომლებიც ცდილობდნენ ქალაქის პორტის უბეში შეევსოთ წყლის და საკვების მარაგი.
ვიქტორიის და ალფრედის სანაპირო (Victoria & Alfred Waterfront) — პორტის ყოფილი ნავსადგურის სანაპიროა ადრე ჭუჭყიანი და უბადრუკი საპორტე ნაგებობებით; თანამედროვეობაში — გიგანტური გასართობი და სავაჭრო ცენტრი, რომელიც მოიცავს 200-ზე მეტ მაღაზიას, გალერეებს, კინოდარბაზებს, ოტელებს, რესტორნებს და ლუდის ბარებს, ქალაქის მაცხოვრებლების და ტურისტების სასეირნო პოპულარული ადგილი.
ორი ოკეანის აკვარიუმი (Two Oceans Aquarium) — ყველაზე დიდი სამხრეთ ნახევარსფეროში. 11 მეტრის სიმაღლის მინის იქით დაცურავენ ატლანტის და ინდოეთის ოკეანეების 300-ზე მეტი წარმომადგენლები.
1913 წელს, სამხრეთ აფრიკის ფლორის შენარჩუნების მიზნით, მაგიდის მთის აღმოსავლეთ ფერდოზე დაარსებული კირსტენბოშის ბოტანიკური ბაღი (Kirstenbosch Botanical Gardens). აღიარებულია მსოფლიოში 7 საუკეთესო და ცნობილი ბოტანიკური ბაღიდან ერთ-ერთ საუკეთესოდ. ბაღის ტერიტორია შეადგენს 528 ჰექტარს. ზაფხულში აქ რეგულარულად ტარდება კლასიკური მუსიკის კონცერტები.
კეთილი ნების ციხე-სიმაგრე (Castle of Good Hope) — ერთ-ერთი უძველესი შენობაა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, რომლის მშენებლობა დამთავრდა 1679 წელს და გახდა ჰოლანდიის ოსტ-ინდური კომპანიის ბაზა (ინდოეთში სავაჭრო გზაზე), ასევე დასახლებულების თავდაცვითი ფორტი. 1936 წელს ფორტი გახდა მუზეუმი და დღემდე დასავლეთი კაპლანდის პროვინციაში სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების რეგიონალური ცენტრია.
სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ეროვნული გალერეა — ქვეყნის ერთ-ერთი დიდი მუზეუმია.
იზიკო-მუზეუმები — 12 ეროვნული მუზეუმის გაერთიანება აფრიკაში ყველაზე დიდი ექსპონატების ექსპოზიციებით ზოოლოგიაში, პალეონტოლოგიაში და არქეოლოგიაში.
ბოსტნეულის ბაზრის მოედანი (Greenmarket Square) — დიდი ბაზარი, ყველა მხრიდან გარშემორტყმული სახლებით, რომლებიც აშენებულია თავისებურ სამხრეთაფრიკულ არტ-დეკოს არქიტექტურულ სტილში. ამას გარდა მოედანზე დგას ქალაქის საკრებულოს (Old Town House) ძველი შენობა, სადაც იმყოფება XVII საუკუნის ნიდერლანდელი ოსტატების სამხატვრო ნამუშევრების დიდი გამოფენა, მათ შორის რემბრანდტის გრავიურები.
ორანჯ სტრიტის და უეილ სტრიტის ქუჩებს შორის მდებარე ლონგ სტრიტის ქუჩის ნაწილზე მდებარეობენ მთლიანად რესტავრირებული დედოფალ ვიქტორიას დროინდელი სახლები. აივნების მხატვრული გაფორმების და ნათელი ფასადების გამო ქუჩა ძალიან გვაგონებს ახალი ორლეანის ფრანგულ კვარტლებს. ლონგ სტრიტის ქუჩის ამ ნაწილზე მდებარეობენ მრავალრიცხოვანი ბუტიკები (boutique), ანტიკვარული და ბუკინისტური მაღაზიები.
ფორშორის შოსეს ხიდი შენდებოდა 1970-იანი წლების დასაწყისში და შუაში, მაგრამ ვერ დამთავრდა არასაკმარისი დაფინანსების გამო. დღეისათვის იგი ადგილობრივი ღირსშესანიშნაობაა: მის ფონზე იღებენ კინოფილმების ეპიზოდებს, სარეკლამო როლიკებს.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ქალაქები
კლემენტ IV
მინი|მარჯვნივ|კლემენტ IV კლემენტ IV (Clemens PP. IV; ერისკაცობაში გი ფულკუა ლე გრო; დ. 23 ნოემბერი, 1195 — გ. 29 ნოემბერი, 1268) —  ფრანგი რომის პაპი 1265–1268  წლებში.
პაპად არჩევამდე ჯერ სამხედრო პირი, მერე იურისტი ბოლოს კი ლუდოვიკო IX მდივანი იყო. პაპად არცეულმა, ბერის ტანსაცმელსი გადაცმულმა მოახერხა სატახტო ქალაქში შესვლა, რადგან მანფრედ ჰოჰენშტაუფენმა მისი შეპყრობა გადაწყვიტა.
აბსენსები
აბსენსები — ეპილეფსიური კრუნჩხვებიდან ერთ-ერთია. მათ ზოგჯერ პეტიტ მალ გულყრებსაც უწოდებენ (1700 წლიდან გამოიყენება ეს ფრანგული ტერმინი, რაც „მცირე დაავადებას“ ნიშნავს).
აბსენს კრუნჩხვების დროს პაციენტს აღენიშნება სივრცეში ორიენტაციის დაკარგვა, რასაც თან ახლავს (ან არ ახლავს) თვალის კუნთების შეკუმშვა. მათი ხანგრძლივობა შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე ათეული წამი. ამ პერიოდში პაციენტი გადაადგილდება გარკვეული მიზნის გარეშე ერთი ადგილიდან მეორისაკენ. ნორმალურ პირობებში მიმდინარე თალამოკირტიკალური კრუნჩხვების პატერნი აბსენს კრუნჩხვების ეპიზოდების დროს ირღვევა.
ტიპები
აბსენს კრუნჩხვები ეპილეფსიის მრავალი ფორმის დროს გვხვდება. აბსენს კრუნჩხვები უმეტესწილად ასაკთანაა დაკავშირებული და ძირითადად 4 დან 12 წლამდე ასაკის ბავშვებში გვხვდება. შესაძლოა მოზარდობის პერიოდშიც გაგრძელდეს. მეოცე საუკუნის დასაწყისში გერმანულ ფსიქიატრიაში გავრცელებული იყო ტერმინი პიკნოეპილეფსია (ბერძნულიდან pyknos, რაც ნიშნავს ხშირს, სქელს ან მჭიდროდ დაკავშირებულს).
ეპილეფსიის გამომწვევი ფაქტორი შესაძლოა იყოს მაღალი ტემპერატურა (თერმული კრუნჩხვები), ალკოჰოლი, ნარკოტიკული ნივთიერებები, მედიკამენტები, თავის ტვინის ტრავმები და სიმსივნეები, შესაძლოა იყოს მემკვიდრეობით განპირობებული. ზოგჯერ ეპილეფსიის გამომწვევი მიზეზი დადგენილი არ არის. ეპილეფსიის უამრავ ტიპს განსაზღვრავენ ეპილეფსიური გულყრების მიხედვით.
ზუსტი დიაგნოზის განსაზღვრისა და მკურნალობის სწორი კურსის შერჩევის მიზნით აუცილებელია პაციენტმა მკურნალ ექიმთან განიხილოს ყველა ჩივილი და გართულება.
გამოვლინება
აბსენს ტიპის ეპილეფსიურ გულყრებს აღწერენ როგორც სინათლის ანთებას ან გაელვებას ერთ ან ორივე თვალში, რაც შესაძლოა სინათლის ციმციმმაც გამოიწვიოს. ზოგჯერ კრუნჩხვების მიმდინარეობისას აღინიშნება უმიზნო მოძრაობებეი, როგორიცაა მკლავის მოხრა ან ქუთუთოების ტიკური მოძრაობა. სხვა შემთხვევებში მხოლოდ ადგილი აქვს ცნობიერების დაკარგვას და გარეგნული სიმპტპმების გამოვლენა არ ხდება. აბსენს კრუნჩხვების შემდეგ, პაციენტს (შესაძლოა უზუსტობებით) შეუძლია აღწეროს თუ რას აკეთებდა ეპილეფსიური შეტევების განმავლობაში.
ეს კრუნჩხვები დღეში რამდენიმეჯერ, ან შესაძლოა ზოგიერთ შემთხვევაში რამდენიმე ასეულჯერაც განმეორდეს იმგვარად რომ ადამიანს არ შეუძლია სკოლაში ან სხვა სიტუაციაში მოახდინოს ყურადღების კონცენტრირება. ყმაწვილური აბსენსები ზოგჯერ შეწყდება, როდესაც ბავშვი ზრდასრულ ასაკს მიაღწევს, ზოგჯერ კი პუბერტატშიც გრძელდება. აბსენსები როგორც წესი გავლენას არ ახდენენ ინტელექტზე ან ტვინის ფუნქციონირებაზე.
საყოველთაოდ ცნობილია რომ, კაშკაშა სინათლე, სტრესული, არაკომფორტული სიტუაციები, ჰიპერვენტილაცია და სხვა სენსორული სტუმულები ბიძგს აძლევენ აბსენსების განვითარებას, მაგრამ შემაწუხებელი ხმაური შსაძლოა ადამიანს დაეხმაროს ცნობიერების აღდგენაში, ან შენარჩუნებაში. თუნდაც სახელის დაძახებამ შესაძლოა დახმარება გაუწიოს კრიზისულ პერიოდში პაციენტს.
ადამიანი აბსენს კრუნჩხვების დროს არ ავლენს ემოციურ რეაქციას. რადგან ემოციის გამოვლენა სახეზე არ არის დაკავშირებული ემოციის განცდასთან. ეს შესაძლოა მიუთითებდესს იმაზე რომ, ცნობიერების არსებობა აუციელებელა ემოციის განცდისა და გამოხატვისათვის.
მკურნალობა
პერიოდულად განმეორებადი აბსენსების მკურნალობის მიზანია თავიდან იქნას აცილებული შემთხვევითი დაზიანებები, რაც თან ახლავს ცნობიერების დაკარგვას. საჭიროა ისეთი მედიკამენტის შერჩევა, რომელიც არ დაარღვევს ცხოვრების ჩვეულებრივ რიტმს და სასურველია აბსენსების შემცირებასთან ერთად ჰქონდეს ნაკლები გვერდითი ეფექტები.
მედიკამენტები
ეპილეფსიური კრუნჩხვების ეპიზოდების შემცირებისათვის გამოიყენება განსაზღვრული ტიპის ანტიკონვულსანტები. აბსენს კრუნჩხვების სამკურნალოდ ეფექტიანია ნატრიუმის ვალპროატი (sodium valproate), ეზოქსუმიდი (ethosuximide) და ლამოტიგინი (lamotrigine). თითოეულ ამ ნივთიერებას აქვს გვერდითი ეფექტები, ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლოა სერიოზულიც, ამიტომ პაციენტმა ან მისმა მომვლელებმა უნდა იცოდნენ მედიკამენტების ინსტრუქცია.
როგორც 2010 წელს New England Journal of Medicine ჟურნალში გამოქვეყნებულ სტატიაშია ნაჩვენებია, საყმაწვილო აბსენს ეპილეფსიების ყველაზე ეფექტიანი სამკურნალო საშუალებაა ეზოქსუმიდი (ethosuximide). კვლევაში აღწერილია 2004 წლის ივლისიდან 2007 წლის ოქტომბრამდე დროის შუალადში საყმაწვილო ეპილეფსიით დიაგნოზირებული 453 ბავშვი. პაციენტებს მკურნალობდნენ ვალპროატით (valproate), ეზოქსუმიდით (ethosuximide) და ლამოტიგინით (lamotrigine). პრეპარატების დოზის ზრდა ხდებოდა ეტაპობრივად პაცენტის კრუნჩხვებისაგან სრულიად განკურნებამდე. 16 კვირიანი თერეპიის კურსის შემდეგ, მკვლევარებმა აღმოაჩინეს, რომ უფრო ეფექტიანი იყო ვალპროატი (valproate) და ეზოქსუმიდი (ethosuximide), მათ შორის ეზოსუქსმიდი (ethosuximide) ნაკლებად იყო დაკავშირებული ყურადღების ნეგატიურ სიმპტომებთან.
ასევე ეზოქსუმიდი (ethosuximide) ხშირად ეფექტიანია აბსენს კრუნჩხვების სამკურნალოდ, ვალპროატი (valproate) კი უფრო მეტად გამოიყენება ტონიც-კლონური კრუნჩხვების სამკურნალოდ. თუ პაციენტს აქვს ორივე ტიპის კრუნჩხვები, მაშინ უკეთესი არჩევანია ვალპროატი (valproate).
მონაცემების სიმცირე და კვლევის მიმართულებები
ებსენსების მკურნალობის დროს ხშირად არასაკმარისი მონაცემებია იმ პრეპარატების შესახებ, რომელთა კომბინაცია უზრუნველყოფდა პაციენტის უსაფრთხობას. ასევე არ არის ადვილი მკურნალობის პერიოდის ხანგრძლივობის ზუსტი განსაზღვრა.
არსებული მონაცემები პლაცებო-კონტროლირაბადი და სხვა მეთოდებით შესრულებული ექპერიმენტებიდან არ არის სრულყოფილი და სარწმუნო ზუსტი დაკვნების გამოსატანად აბსენს კრუნჩხვების მკურნალობის დროს.
მკვლევარები იმედოვნებენ, რომ შეიმუშავებენ იმ მეთოდებს, რომლებიც მომავალში დაეხმარება პაციენტებს აბსენს კრუნჩხვებისაგან განკურნებაში.
აბსენს ეპილეფისების შესახებ კველევები მოიცავს ფარმაკოკინეტიკას და ფარმაკოგენეტიკას. ფარმაკოკინეტიკა სწავლობს ნივთიერებების აბსორბციას, დისტრიბუციას, მეტაბოლიზმსა და ექსკრეციას. ფარმაკოკინეტიკა კი განსაზღვრავს პრეპარატების გენეტიკურ დეტერმინანტებს. ეს კვლევები შესაძლებელს გახდის აბსენს კრუნჩხვებით დაავადებული ბავშვების მკურნალობის გაუმჯობესებას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაავადებები
ცნობილი ქართველები: ტ
ტყ
კატეგორია:ქართველები
იოსიპ ბროზ ტიტო
იოსიპ ბროზ ტიტო (Јосип Броз, Josip Broz დაბადებით იოსიპ ბროზი, ტიტო პარტიული ფსევდონიმია რომელიც მოგვიანებით შეუერთდა გვარს; დ.7 მაისი, 1892, კუმროვეცი, ავსტრია-უნგრეთის იმპერია — გ. 4 მაისი, 1980, ლუბლიანა, სლოვენიის სოციალისტური რესპუბლიკა, იუგოსლავია) — იუგოსლავიელი კომუნისტი, პარტიზანული წინააღმდეგობის მეთაური მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. იუგოსლავიის კომუნისტური პარტიის ლიდერი 1945–1980 წლებში, მარშალი (29 სექტემბერი 1943).
იოსიფ ბროზ ტიტო 1892 წლის მაისში დაიბადა ჩრდილოეთ ხორვატიაში, კუმროვეცში მდიდარი გლეხის ოჯახში. ტიტო თავიდანვე გამოირჩეოდა ნაციონალისტური მსოფლმხედველობით, ავანტიურიზმით, ქედმაღლობითა და განდიდების მანიით. პირველი მსოფლიო ომის დროს იგი იბრძოდა კარპატების ფრონტზე რუსებისა და სერბების წინააღმდეგ. იგი რუსებს ტყვედ ჩაუვარდა, შემდეგ აღმოჩნდა დასავლეთ ციმბირში, სადაც წისქვილში მექანიკოსად მუშაობდა. რუსეთში სამოქალაქო ომის დამთავრების შემდეგ იგი სამშობლოში არ დაბრუნებულა, შევიდა ბოლშევიკურ პარტიაში და მოსკოვში განაგრძო სწავლა. იმ პერიოდში იგი დაუახლოვდა ტროცკისტ ბელა კუნს, რომლის დახმარებითაც გაიკეთა კარიერა და იმჟამინდელი კომინტერნის აპარატში დაიწყო მუშაობა ერთ-ერთ ხელმძღვანელ თანამდებობაზე.
30-იანი წლების მეორე ნახევრის დამდეგს ტიტო იუგოსლავიის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი გახდა. ფაშისტური გერმანიის მიერ იუგოსლავიის ოკუპაციის შემდეგ იგი სათავეში ჩაუდგა პარტიზანულ მოძრაობას. 1943 წლის ივნისში ტიტო დაიჭრა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბოსნიაში, სუტიესკის ბრძოლაში.
პარტიზანების ზეწოლის შედეგად ხორვატიაში პაველიჩისა და სერბეთში ნედიჩის მთავრობები დაემხო და 1945 წლის 7 მაისს ტიტომ ხელი მოაწერა იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის შექმნის დეკლარაციას. იუგოსლავიის განთავისუფლებისთვის ბრძოლაში გამოჩენილი გმირობისთვის, იუგოსლავიის სახალხო გმირის წოდება მიენიჭა ქართველ მფრინავ ალექსანდრე მანაგაძეს.
მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, იოსებ სტალინი და ტიტო აღმოსავლეთ ევროპის ახალ გეოპოლიტიკურ მოდელზე ვერ შეთანხმდნენ, რის გამოც საბჭოთა კავშირსა და იუგოსლავიას შორის ურთიერთობა დაიძაბა.
1953 წელს ტიტო იყო პირველი სოციალისტური ბლოკის წარმომადგენელი სახელმწიფოს ხელმძღვანელი, რომელიც ოფიციალური ვიზიტით გაერთიანებულ სამეფოში იმყოფებოდა. ვიზიტი გასაიდუმლოებული იყო, ტიტომ შეხვედრები გამართა პრემიერ-მინისტრ უინსტონ ჩერჩილთან და დედოფალ ელისაბედ II-ესთან. პროფესიით ზეინკალმა იოსიპ ბროზ ტიტომ თავისი დახვეწილი მანერებით, როიალზე დაკვრის დიდებული ტალანტითა და ერუდიციით ერთობ გააოცა და აღაფრთოვანა დედოფალი.
ცივი ომის პირობებში, 1955 წლის აპრილში ტიტომ მონაწილეობა მიიღო ინდონეზიის პრეზიდენტ აჰმედ სუკარნოს მიერ 1955 წელს მოწვეულ ბანდუნგის კონფერენციაში, სადაც იუგოსლავიის გარდა აფრიკისა და აზიის ქვეყნები მონაწილეობდნენ. კონფერენციის ორგანიზატორები სუკარნოსთან და ტიტოსთან ერთად იყვნენ ბირმის პრემიერ-მინისტრი უ ნუ, ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი ჯავაჰარლალ ნერუ, ეგვიპტის პრეზიდენტი გამალ აბდელ ნასერი და განის პრეზიდენტი კვამე ნკრუმა. მათ მხარს უჭერდნენ ჩრდილოეთ ვიეტნამის პრეზიდენტი ჰო ში მინი, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის პრემიერი ჯოუ ენლაი და კამბოჯის მონარქი ნოროდომ სიანუკი. კონფერენციის მდივანი ცნობილი ბირმელი დიპლომატი უ ტანი იყო. კონფერენციაზე იმსჯელეს „მესამე სამყაროს“ ქვეყნების დემოკრატიული განვითარების სტრატეგიაზე და დაგმეს კოლონიალიზმი, რასობრივი დისკრიმინაცია და სეგრეგაცია, მხარდაჭერა გამოუცხადეს დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლ ხალხებს. კონფერენციის დასრულების შემდეგ მოლაპარაკებები გრძელდებოდა, 1956 წელს სამხრივი შეხვერდები გაიმართა ტიტოს, ინდოეთის პრემიერ-მინისტრ ჯავაჰარლალ ნერუს და ეგვიპტის პრეზიდენტ გამალ აბდელ ნასერს შორის.
1955 წელს, საბჭოთა კავშირის ლიდერმა ნიკიტა ხრუშჩოვმა იუგოსლავიის სოციალისტურ ფედერაციულ რესპუბლიკასთან ურთიერთობა განაახლა და ბელგრადშიც ჩავიდა. 1956 წელს იოსიპ ბროზ ტიტო საპასუხო ვიზიტით საბჭოთა კავშირს ეწვია. ამ დროს, მან გაიცნო და განსაკუთრებით დაუმეგობრდა საქართველოს სსრ კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველ მდივან ვასილ მჟავანაძეს. 1958 წელს ვასილ მჟავანაძე, ოჯახთან ერთად, ესტუმრა იუგოსლავიას. ხოლო 1967 წელს, მეორედ ჩავიდა ბელგრადში. მჟავანაძეების ოჯახს კუნძულ ბრიონზე იოსიპ ბროზ ტიტო და მისი მეუღლე მასპინძლობდნენ, მჟავანაძის და ტიტოს ურთიერთობის ძირითადი ინტერესები სოფლის მეურნეობის განვითარება იყო.
1961 წლის სექტემბერში, ბელგრადის პირველ კონფერენციაზე, ტიტოს და მისი თანამოაზრე ქვეყნების მეთაურთა მრავალწლიანი მოლაპარაკებების შემდეგ, ოცდახუთი სახელმწიფოს შემადგენლობით შეიქმნა მიუმხრობლობის მოძრაობა. მოძრაობის გენერალურ მდივნად ტიტო აირჩიეს, რომელიც ამ პოსტს 1964 წლამდე იკავებდა, შემდეგ კი გამალ აბდელ ნასერიმ შეცვალა.
ტიტო სამჯერ იყო დაქორწინებული, პირველი მეუღლე იყო პელაგია ბელოუსოვა, რომელიც რუსეთში გადასახლებისას, ომსკში გაიცნო 1918 წელს, ამ დროს პელაგია 13 წლის იყო. გაცნობიდან ერთი წლის შემდეგ წყვილი დაქორწინდა და მალევე საცხოვრებლად იუგოსლავიაში გადავიდნენ. მათ ხუთი შვილი ეყოლათ, თუმცა მხოლოდ ერთი, ზლატკო ლეონი (დაბ. 4 თებერვალი, 1924) გადარჩა. 1928 წელს პელაგია ტიტოს დაპატიმრების შემდეგ საცხოვრებლად რუსეთში დაბრუნდა, 1936 წელს კი ოფიციალურად განქორწინდნენ.
1936 წელს, მოსკოვში ვიზიტისას ტიტომ გაიცნო ავსტრიელი კომუნისტი ლუსია ბაუერი და იქორწინა მასზე, თუმცა მოგვიანებით მათი ქორწინების დოკუმენტი გაუჩინარდა.
1940 წელს მეორედ იქორწინა სლოვენიელ ჰერტა ჰაასზე, რომელთანაც ვაჟი, მომავალი დიპლომატი მიშო ბროზი გაუჩნდა. ჰერტაზე დაქორწინებიდან მალევე ტიტომ პარალელური ურთიერთობა გააბა, საკუთარ პირად მდივანთან დავორიანკა პაუნოვიჩთან, თანაპარტიელებში ცნობილი კოდური სახელით ზდენკა. 1943 წელს ტიტო ჰერტა ჰაასს ოფიციალურად დაშორდა და არაფორმალური თანაცხოვრება გააგრძელა ზდენკა პაუნოვიჩთან, რომელიც 1946 წელს ტუბერკულოზით გარდაიცვალა. ტიტომ პაუნოვიჩი საკუთარი რეზიდენციის, ბელი დვორის ეზოში დაკრძალა.
ტიტოს შემდეგი რჩეული იოვანკა ბუდისავლევიჩი იყო, მათი პირველი შეხვედრისას ტიტო 59 წლის იყო, იოვანკა კი მხოლოდ 27-ის, თუმცა ამას ხელი არ შეუშლია მათთვის გაცნობიდან მალევე, 1952 წლის აპრილში დაქორწინებულიყვნენ. იოვანკა ბროზი ტიტოს სიკვდილამდე ცხოვრობდა მეუღლესთან ერთად.
იოსიპ ბროზ ტიტო 87 წლის ასაკში ლიუბლიანაში, 1980 წლის 4 მაისს გარდაიცვალა. დაკრძალულია ბელგრადში „ყვავილების სახლში“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 7 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1892 კატეგორია:გარდაცვლილი 4 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1980 კატეგორია:XX საუკუნის პოლიტიკოსები კატეგორია:ხორვატი პოლიტიკოსები კატეგორია:იუგოსლავიის პრეზიდენტები კატეგორია:მარშლები კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები კატეგორია:გამარჯვების ორდენის კავალრები კატეგორია:იუგოსლავიის სახალხო გმირები კატეგორია:იუგოსლავიის პრემიერ-მინისტრები
ჰამასი
ჰამასი ტერორისტულ ორგანიზაციადაა მიჩნეული ევროკავშირის, კანადის, აშშ-სა და ისრაელის მიერ და მისი თავდასხმები ისრაელის მოქალაქეებზე და სხვა ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტები დაგმობილ იქნა გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისიის, საერთაშორისო ამნისტიისა და ჰუმან რაითს ვოჩის მიერ. ეს ორგანიზაცია განსაკუთრებით პოპულარულია პალესტინელთა შორის ღაზის სექტორში, თუმცა მას საკმაოდ ბევრი მიმდევარი ჰყავს დასავლეთ სანაპიროზეც და სხვა ქვეყნების პალესტინის დიასპორაში, ისრაელის ჩათვლით. ამ მოძრაობის პოპულარობა განპირობებულია მის მიერ პალესტინის ღატაკთათვის შემწეობისა და სოციალური უზრუნველყოფის გაწევით და, ნაწილობრივ, შეიარაღებული მოქმედებებით. არაბული სამყაროს გარეთ ჰამასი ცნობილია თვითმკვლელი ამფეთქებლებით ისრაელის მჭიდროდ დასახლებულ ურბანულ რეგიონებში. ორგანიზაცია, როგორც წესი, ამგვარ თვითმკვლელების ოჯახებს უხვ კომპენსაციას უხდის.
ორგანიზაციის მიზანია გააერთიანოს პალესტინა ისლამური სახელმწიფოს ქვეშ, რომელიც სრულიად მოუღებს ბოლოს ისრაელს. (ისრაელის სახლემწიფოს მიერ მიჩნეულია საბაბად იმისა, რათა ამ ორგანიზაციის ლიდერები განადგურებულ იქნან.) ჰამასის ლიდერების განადგურების მცდელობები გატარებულ იქნა ისრაელის საჰაერო ძალების მიერ მის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე, ასევე სხვა მეთოდებითაც, მათ შორის ავტომანქანათა აფეთქებით, ცეცხლსასროლი იარაღით, მომწამვლელი ინიექციებით მოსადის აგენტების მიერ ისრაელსა და ოკუპირებულ ტერიტორიებს გარეთ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტერორიზმი კატეგორია:ისლამური ორგანიზაციები
წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის საერთაშორისო მოძრაობა
250px|thumb| [[წითელი ჯვარი (სიმბოლო)|წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის ემბლემები, სიმბოლოები, რომლიდანაც მოძრაობა საკუთარ სახელს იღებს.]] წითელი ჯვრის საერთაშორისო მოძრაობა —საერთაშორისო ჰუმანიტარული ორგანიზაცია, რომელსაც საფუძველი 1863 წელს ჩაეყარა, დაჭრილთა დახმარების საერთაშორისო კომისიის შექმნასთან ერთად. მთელი მსოფლიოს მასშტაბით აერთიანებს დაახლოებით 97 მილიონ მოხალისე წევრსა და თანამაშრომელს. მოძრაობა შეიქმნა ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დასაცავად, რათა განმტკიცდეს ყველა  პიროვნებისადმი პატივისცემა,  ტანჯვისა და ტკივილის თავიდან აცილების, მკვეთრად  თავდაპირველად ის შემოიფარგლებოდა ბრძოლაში დაზარალებულ ომის მონაწილეთათვის დახმარებით. შემდგომში ამ ორგანიზაციის საქმიანობა მშვიდობიან მოსახლეობაზეც გავრცელდა.
ერთიანი  სახელწოდებით - წითელი ჯვარი არ არსებობს, რაც ხშირად დაბნეულობას იწვევს. მოძრაობა შედგება რამდენიმე იურიდიულად  დამოუკიდებელი ორგანიზაციისაგან. თუმცა, მოძრაობის სუბიექტებს აქვთ საერთო პრინციპები, მიზნები, სიმბოლოები, წესდება და მმართველი სტრუქტურები.
1864 წლის 22 აგვისტოს ჟენევაში, შვეიცარია, ანრი დიუნანის წინადადებით ხელი მოეწერა კონვენციას ბრძოლის ველზე დაჭრილთა და დასახიჩრებულთა პირველადი დახმარების თაობაზე. ამავე კონვენციაში მითითებული იყო, რომ ექიმებს და სამედიცინო პერსონალს უნივერსალური განმასხვავებელი ნიშანი ჰქონოდათ. ასეთ სიმბოლოდ შერჩეულ იქნა წითელი ჯვარი თეთრ ფონზე (შვეიცარიის დროშის ფერების ინვერსია).
1906 წელს ოსმალეთის იმპერიაში წითელი ჯვრის ანალოგიით შეიქმნა საქველმოქმედო ორგანიზაცია წითელი ნახევარმთვარე მუსულმანური ქვეყნებისათვის.
მოძრაობის შემადგენლობა
ტერმინი საერთაშორისო წითელი ჯვარი ხშირად გაუგებრობის მიზეზი ხდება, ვინაიდან ამ ოფიციალური სახელით რაიმე ორგანიზაცია არ არსებობს. რეალურად, მოძრაობა შედგება რამდენიმე ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი ორგანიზაციისგან, თუმცა მათ აერთიანებთ საერთო ზოგადი პრინციპები, მიზნები, სიმბოლოები და მმართველი ორგანოები. მოძრაობის შემადგენელი ნაწილებია:
წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტი (ICRC)
კერძო ჰუმანიტარული დაწესებულება, რომელიც დაარსდა 1863 წელს ჟენევაში, ანრი დიუნანისა და გუსტავ მოინერის მიერ. 25 წევრიან კომიტეტს აქვს უნიკალური უფლებამოსილება საერთაშორისო ჰუმანიტარული კანონის შესაბამისად, დაიცვას საერთაშორისო და შიდა შეიარაღებული კონფლიქტების შედეგად დაზარალებულთა სიცოცხლე და ღირსება. ICRC–ს სამჯერ მიენიჭა ნობელის პრემია (1917, 1944 და 1963).
წითელი ჯვრის და წითელი ნახევარმთვარის საზოგადოებების საერთაშორისო ფედერაცია (IFRC)
დაარსდა 1919 წელს და დღეს იგი კოორდინაციას უწევს აქტივობებს  წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის 190 ეროვნულ მოძრაობას შორის. საერთაშორისო დონეზე, ეროვნულ საზოგადოებებთან მჭიდრო თანამშრომლობით, ფედერაცია ხელმძღვანელობს და აწყობს მხარდამჭერ და დასახმარებელ მისიებს ფართომასშტაბიან საგანგებო სიტუაციებში. საერთაშორისო ფედერაციის სამდივნო დაფუძნდა ჟენევაში. 1963 წელს, ფედერაციას (მაშინდელ წითელ ჯვაროსნულ საზოგადოებათა ლიგას) მიანიჭეს ნობელის პრემია.
წითელი ჯვრის და წითელი ნახევარმთვარის ეროვნული საზოგადოებები
არსებობს მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყანაში. ამჟამად 190 ეროვნული საზოგადოება აღიარებულია საერთაშორისო  კომიტეტისგან და ითვლება ფედერაციის  სრულ წევრად. თითოეული მათგანი საკუთარ სამშობლოში მუშაობს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის პრინციპებისა და საერთაშორისო მოძრაობის წესდების შესაბამისად. სპეციფიკური გარემოებებიდან და შესაძლებლობებიდან გამომდინარე, ეროვნულმა საზოგადოებებმა შესაძლებელია მიიღონ დამატებითი ჰუმანიტარული დავალებები, რომლებიც უშუალოდ არ არის განსაზღვრული საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლით ან საერთაშორისო მოძრაობის მანდატებით.