cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სან-ხუანი (აბრა)
სან-ხუანი (ოფიციალურად სან-ხუანის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng San Juan) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი აბრის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 10 688 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 19 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:აბრის მუნიციპალიტეტები
ნოვა-ვენეზა
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 129 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 65.89 კმ²-ზე. ფართობი 123 377 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიასის შტატის მუნიციპალიტეტები
მეკენბოირენი
მეკენბოირენი (Meckenbeuren) — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციული ოლქის შემადგენლობაში, ბოდენზეეს რაიონში. თემის ფართობია 31,9 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 13 007 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის თემები
ვეჯინის წმინდა გიორგის ეკლესია
ვეჯინის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას ვეჯინის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე. ვეჯინის ციხისკენ მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს. გზიდან 20 მეტრზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეს. ძეგლი სამეკლესიიანი ბაზილიკაა (სიგრძე - 7,3 მეტრი, სიგანე - 9,5 მეტრი. ნაგებია წესიერი თარაზულ რიგებად დაწყობილი შერჩეულია რიყის ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია სუფთად გათლილი შირიმის კვადრები. შირიმის ქვითაა გამოყვანილი სარკმლებიც. გამოყენებულია კვადრატული აგურიც. ძლიერაა დაზიანებული: გადარჩენილია შუა ეკლესიის საკურთხევლის აფსიდის ერთი მესამედი; ჩამონგრეულია კამარა და კონქი; დანგრეულია შუა ეკლესიის სამხრეთ კედელი; სანახევროდაა შემორჩენილი ჩრდილოეთ ეკლესია; სამხრეთ ეკლესია მთლიანადაა დანგრეული. მთავარი ეკლესიის დასავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო და დაბალი სწორკუთხა შესასვლელი ( გვიანდელია). შუა და ჩრდილოეთ ეკლესიის დამაკავშირებელი კარიც სწორკუთხაა. იგი გაცილებით განიერია და ოდნავ მაღალი. კარი შუა  ეკლესიის მხრიდან ჩასმულია მოზრდილ თაღოვან არეში. რის თავზეც შემორჩენილია კამარის წყობის ნაწილი. შუა ეკლესიის აფსიდი ნახევარწრიული ფორმისაა. მისგან მხოლოდ  ჩრდილოეთ ნაწილი დგას - კონქისა და  აფსიდის მცირე ნაწილთან ერთად. რაშიც ერთი სწორკუთხა ნიშაა. აფსიდის შერჩეული რიყის ქვითაა ამოყვანილი და დასრულებულია დიდი ზომის აგურის იმპოსტით. ჩრდილოეთ ეკლესია მთავარ ეკლესიაზე თითქმიდ ორჯერ უფრო ვიწროა, აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რაშიც შმორჩნილია სარკმლის ძირი და ჩრდილოეთ წირთხლის მცირე ნაწილი. აფსიდის კონქი დადაბლებულია. აფსიდის თაღი მშვილდისებრი ფორმისაა. ეკლესია გადახურულია რიყის ქვითა და აგურით ნაწყობი ცილინდრული კამარით, შუა ნაწილი ჩამონგრეულია.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
პლანეტის სიცოცხლისუნარიანობა
პლანეტის სიცოცხლისუნარიანობა — საზომი, რითაც იზომება პლანეტის ან ბუნებრივი თანამგზავრის სიცოცხლისთვის ხელსაყრელობა. სიცოცხლე შეიძლება პირდაპირ პლანეტაზე ან თანამგზავრზე წარმოიქმნას ენდოგენურად, ასევე შესაძლებელია სხვა სხეულიდან მოხვედრაც, ეს არის ჰიპოთეტური პროცესი, რომელიც ცნობილია, როგორც „პანსპერმია“. აუცილებელი არ არის პლანეტაზე იყოს სიცოცხლე, რომ იგი ჩაითვალოს სიცოცხლისუნარიანად, საკმარისია გარემო და პირობებიც. ვინაიდან დედამიწის გარდა სიცოცხლის არსებობა სხვაგან უცნობია, პლანეტარული სიცოცხლისუნარიანობა მეტწილად არის დედამიწიდან გამომდინარე და მის პირობებს მორგებული, მზის და მზის სისტემის მახასიათებლებით, რომლებიც ხელსაყრელია სიცოცხლისათვის.
სიცოცხლისთვის უმნიშვნელოვანესია ენერგიის წყარო, ტერმინი გულისხმობს, რომ მრავალი სხვა გეოფიზიკური, გეოქიმიური და ასტროფიზიკური კრიტერიუმი უნდა დაკმაყოფილდეს. NASA- მ განსაზღვრა საცხოვრებლად ვარგისიანობის ძირითადი კრიტერიუმები, როგორიცაა თხევადი წყლის არსებობა, რთული ორგანული მოლეკულების შეკრება და ენერგიის წყარო, რათა შენარჩუნდეს მეტაბოლიზმი. 2018 წლის აგვისტოში მკვლევრებმა განაცხადეს, რომ პლანეტებზე, რომლებზეც წყალია შეიძლება სიცოცხლისთვის ხელსაყრელნი გამოდგნენ.
ორგანიზმისთვის სასიცოცხლო პირობების პოტენციალის დადგენისას, კვლევებით ყურადღება მახვილდება მის ორბიტალურ თვისებებზე, ატმოსფეროსა და ქიმიურ შემადგენლობაზე. ძირითადად განიხილება კლდოვანი, სველი ხმელეთის მქონე ტიპის პლანეტები და ბუნებრივი თანამგზავრები, რომელთაც დედამიწის მსგავსი ქიმიური პოტენციალი აქვთ.
მოსაზრება, რომ დედამიწის გარდა სხვა პლანეტებზე შესაძლოა სიცოცხლე არსებობდეს, ანტიკურია, თუმცა ისტორიულად იგი ფილოსოფიით უფრო იყო დაკომპლექტებული, ისევე როგორც ფიზიკური მეცნიერებები. მეცნიერული კვლევები მეოცე საუკუნიდან იწყება. 90-იანი წლების დასაწყისში აღმოაჩინეს მრავალი ექსტრასოლარული პლანეტა, რაც ადასტურებს იმას, რომ მზის სისტემა არ არის უნიკალური.
პლანეტარული მახასიათებლები
ხელსაყრელია თუ არა პლანეტა საცხოვრებლად, ეს დამოკიდებულია იმ მოვლენათა თანმიმდევრობაზე, რითაც იგი წარმოიქმნა. რადგან აქ შეიძლება ფორმირება განიცადონ ორგანულმა მოლეკულებმა მოლეკულურ ღრუბლებსა და პროტოპლანეტარულ დისკოებში. პლანეტა საცხოვრებლად ვარგისი, რომ იყოს საჭიროა ჰქონდეს ხმელეთი. ასეთი ტიპის პლანეტები, ძირითადად შედგებიან სილიკატური ქანებისგან და მათ გარშემო არ არის თავმოყრილი ჰელიუმი და წყალბადი, როგორც გაზის გიგანტებში. შესაძლებლობა, რომ სიცოცხლე განვითარდეს გაზის გიგანტების ღრუბლოვან ნაწილებში, არ არის გამორიცხული, თუმცა მიიჩნევა, რომ ნაკლებად სავარაუდოა, რადგან ასეთ პლანეტებს არ აქვთ ზედაპირი, თუმცა მსგავსი გიგანტური პლანეტების თანამგზავრები რჩებიან სიცოცხლისთვის ხელსაყრელ ობიექტებად.
არსებობის ტიპები განსხვავებულია, მაგალითად ბაქტერიები, არქეები და რთული არსებები (ცხოველები). ცალკეული უჯრედების არსებობა აუცილებლად წინ უსწრებს მრავალუჯრედოვანობას, თუმცა იქ სადაც წარმოიქმნებიან ერთუჯრედიანი ორგანიზმები, ეს არ არის იმის გარანტია, რომ შემდგომში ამას უფრო რთული ორგანიზმების ჩამოყალიბება მოჰყვება.
ბოლოდროინდელი დასკვნების საფუძველზე, რომლებიც კეპლერის გუნდმა შეადგინა, რძიან გზაში არსებობს სულ მცირე 50 მილიარდი პლანეტა, რომელთაგანაც 500 მილიონი მდებარეობს სიცოცხლისუნარიანობის ზონაში.
მასა
მცირე მასის პლანეტები სიცოცხლისთვის არახელსაყრელები ორი მიზეზის გამო არიან. პირველ რიგში, მათი მცირე მასა ართულებს ატმოსფეროს შენარჩუნებას და მოლეკულები, რისგანაც ატმოსფერო შედგება იფანტებიან სივრცეში. სქელი ატმოსფეროს გარეშე პლანეტებს არ გააჩნიათ ბიოქიმიურად აუცილებელი ნივთიერებები. არიან მცირედ იზოლირებულნი, რაც ზედაპირს სითბოს აკარგვინებს, ასეთი პლანეტაა მაგალითად, მარსი, თავისი თხელი ატმოსფეროს გამო, იგი უფრო ცივია, ვიდრე დედამიწა, თუნდაც მზისგან ანალოგიური მანძილით ყოფილიყო დაშორებული, როგორც დედამიწაა. გარდა ამისა, როდესაც ატმოსფეროს სიმკვრივე 0,006-ჯერ მცირეა დედამიწისაზე, ასეთ პირობებში წყალი არ შეიძლება არსებობდეს თხევადი ფორმით.
მეორე პრობლემა, რომელსაც მცირე ზომის პლანეტებთან ვაწყდებით არის მცირე დიამეტრი, შესაბამისად ასეთი ობიექტები კარგავენ ენერგიას და ხდებიან გეოლოგიურად მკვდრები, აქ აღარ ხდება ვულკანური ამოფრქვევები, მიწისძვრები და ტექტონიკურო მოქმედებები, რომლებიც ზედაპირზე არსებული სიცოცხლის შენარჩუნებლად აუცილებელია. ფილების ტექტონიკა განსაკუთრებით გადამწყვეტ როლს თამაშობს დედამიწაზე, პროცესი გავლენას არა მხოლოდ მნიშვნელოვანი ქიმიკატებისა და მინერალების ცვლაზე ახდენს, არამედ ხელს უწყობს ბიომრავალფეროვნებას, კონტინენტების შექმნის გზით. ასევე ხელს უწყობს დედამიწის მაგნიტური ველის წარმოქმნას.
„დაბალი მასა“ გარკვეულწილად ეტიკეტია, დედამიწა არის დაბალი მასის, მზის სისტემის გაზის გიგანტებთან შედარებით, მაგრამ ის ყველაზე დიდია, დიამეტრითა და მასით, მყარ პლანეტებში. მას აქვს საკმარისი მასა, რათა შეინარჩუნოს ატმოსფერო გრავიტაციით, ხოლო ბირთვი მოძრავ და გამდნარ მდგომარეობაში. პლანეტის ბირთვში რადიოაქტიური ელემენტების დაშლა არის პლანეტარული გათბობის ეთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტი, საპირისპირო სიტუაციაა მარსის შემთხვევაში, რომელიც გეოლოგიურად დაიღუპა და ატმოსფეროს დიდი ნაწილი დაკარგა. ამრიგად, მზის სისტემაში „სიცოცხლისუნარიანობის საზღვარი“ მდებარეობს მარსსა და დედამიწას ან ვენერას შორის. დედამიწა უფრო მცირე ზომის, რომ ყოფილიყო, შეუძლებელი იქნებოდა ტექტონიკური ფილების მოძრაობა. ვენერა, რომელიც დედამიწის მასის 85%-ს იწონის, ტექტონიკური მოძრაობის ნიშნებს არ აჩვენებს.
დაღესტნის ნაკრძალი
დაღესტნის ნაკრძალი (Дагестанский заповедни) — განსაკუთრებულად დაცული ნაკრძალი რუსეთში. ნაკრძალში დაცულია რუსეთის ევროპული ნაწილის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, კასპიის ზღვის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ქვიშის დიუნები და ქედები. ნაკრძალი მიგრატორი ფრინველებისთვის გამოსაზამთრებელი ადგილია და რუსეთის უმდიდრესი ნაკრძალია სახეობათა რაოდენობის მხრივ — ნაკრძალის ტერიტორიაზე, მის ბუფერულ ზონასა და დაქვემდებარებულ ნაკრძალებში 300-ზე მეტი სახეობაა აღმოჩენილი. ნაკრძალი „ფრინველებისა და ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელოვანი სივრცის“ (IBAs) რამდენიმე ნაწილის შემადგენლობაში შედის. მის ტერიდოტიაზე მდებარეობს ევროპაში უმაღლესი ქვიშის დიუნი სარი-კუმი, რომლის სიმაღლეს 262 მეტრია. ნაკრძალი დაღესტანში, ტარუმოვსკის რაიონში მდებარეობს.
პლანეტის სიცოცხლისუნარიანობა
გეოქიმია
ზოგადად, ვარაუდობენ, რომ ნებისმიერი სიცოცხლე, რომელიც შესაძლოა არსებობდეს, დაფუძნებული უნდა იყოს იმავე ფუნდამენტურ ბიოქიმიაზე, როგორც ეს არის დედამიწაზე, სიცოცხლისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია ოთხი ელემენტი, ესენია: ნახშირბადი, წყალბადი, ჟანგბადი და აზოტი. ისეთი ნაერთები, როგორიცაა ძალიან მარტივი ამინომჟავები, მაგალითად გლიცინი, ნაპოვნია მეტეორებსა და ვარსკვლავთშორის სივრცეში. მხოლოდ ეს ოთხი ელემენტი დედამიწის ბიომასის 96% -ზე მეტს მოიცავს. ნახშირბადს აქვს შეუდარებელი უნარი, რითაც შეუძლია დაუკავშირდეს სხვა ნახშირბადის ატომებს და შექმნას რთული და მრავალფეროვანი სტრუქტურები, რაც მას იდეალურ მასალად აქცევს, რომლითაც იქმნებიან ცოცხალი უჯრედები. წყალბადი და ჟანგბადი, გვხვდება წყლის სახით, რომელიც წარმოადგენს კარგ გამხსნელს, რითაც მიმდინარეობს ბიოლოგიური პროცესების უმეტესი ნაწილი და აღსანიშნავია, რომ სიცოცხლე პირველად წყალში ჩაისახა. ეს ოთხი ელემენტის ერთობლიობით იქმნებიან ამინომჟავები, რაც, თავის მხრივ, ცილების საშენ მასალას წარმოადგენს. თუმცა გოგირდი, რომელიც საჭიროა ცილების წარმოსაქმნელად, და ფოსფორი, რომელიც საჭიროა დნმ-ისა და რნმ-ის სინთეზზსა და ფორმირებაში, იშვიათად გვხვდება.
დაღესტნის ნაკრძალი
ტოპოგრაფია
დაღესტნის ნაკრძალი კასპიის ზღვის ჩღდილო-დასავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს, მდინარე კუმას ნაპირებზე. ნაკრძალი მოიცავს მდინარე კუმას დელტის დაბალ, ჭაობიან ტერიტორიებს, ისევე როგორც მთლიანად ყიზლარის ყურეს. ნაკრძალის აღმოსავლეთით ტიულენის კუნძული მდებარეობს, რომელიც სანაპიროდან 43 კმ-ითაა (27 მილი) დაშორებული. ჩრდილოეთით ნახევრად უდაბნოს ლადშაფტიაწარმოდგენილი.
პლანეტის სიცოცხლისუნარიანობა
გეოქიმია
ოთხი ელემენტიდან დედამიწის ქერქში მხოლოდ ჟანგბადია. ეს შეიძლება აიხსნას იმით, რომ აზოტის ნახშირბადისა და წყალბადის მარტივი ნაერთები აირად მდგომარეობაში მარტივად გადადიან დედამიწის პირობებში, მაგალითად მეთანი, ამიაკი, ნახშირორჟანგი და წყალი. მზესთან ახლოს მყოფ პლანეტებზე, ასეთი ნივთიერებების არსებობა ვერ ახდენს რაიმე ეფექტს გეოლოგიურ ფორმირებაზე. როდესაც ტემპერატურა მაღალია შეიძლება მსგავსი ნივთიერებები აფეთქდეს, თუ ისინი მიწის ქვეშ არიან კონცენტრირებულნი, ხოლო მათ ირგვლივ იქნება ძირითადად სილიციუმისა და ჟანგბადის ნაერთები, რომლებიც დიდი რაოდენობით ჟანგბადს შეიცავენ.
დაღესტნის ნაკრძალი
ტოპოგრაფია
ნაკრძალის ტერიტორიაზე ოთხი სექტორია, რომლებიც ყიზლარის ყურის ტერიტორიასთანა არ არის დაკავშირებული: სარიკუმი — ევროპაში უმაღლესი ქვიშის დიუნი, რომლის სიმაღლეც 262 მეტრია. დიუნი 3 000 ჰექტარის ქვიშიან ტერიტორიაზე მდებარეობს, ხოლო თავად სარიკუმი 1,175 ჰექტარს (2 900 აკრი) ფარავს. აგრახანი — სექტორი 1983 წელს დაარსდა და დაღესტნის ნაკრძალს 2009 წელს შეუერთდა. სექტორი საფრთხის ქვეშ მყოფი ცხოველების დასაცავად შეიქმნა. აგრახანი კასპიის ზღვის ტერიტორიაზე, ჩეჩნეთის კუნძულიდან სამხრეთით მდინარე პრორეჟამდე 39 000 ჰექტარზე ხაზოვნადაა გადაჭიმული. სამური — სამამურის ტერიტორია მდინარე სამურის დელტის ტყეებს მოიცავს, რომელთაც 11 200 ჰექტარი (28 000 აკრი) უჭირავთ. ტიარატა — მოიცავს 83 500 ჰექტარ მთიან ტერიტორიას, რომელიც 1986 წელს დაარსდა და ნაკრძალს 2009 წელს შეუერთდა. სექტორი კავკასიონის ჩრდილოეთ ფერდობებზე მდებარეობსდა საქართველოსა და აზერბაიჯანს ესაზღვრება.
პლანეტის სიცოცხლისუნარიანობა
გეოქიმია
ამოფრქვევების შედეგად არ შეიძლებოდა დედამიწის ზედაპირზე წყალი მოხვედრილიყო. წყლის უმეტესი ნაწილი, აუცილებლად უნდა მოდიოდეს მზის სისტემის გარედან, მზის მაღალი ტემპერატურისგან დაშორებით, სადაც ის შეიძლება დარჩეს მყარ მდგომარეობაში, ხოლო პლანეტაზე მოხვედრისას გადნება. მზის სისტემის ადრეულ წლებში დედამიწის სიახლოვეს მყოფი კომეტები დიდი რაოდენობით წყალს შეიცავდნენ, სხვა ნივთიერებებთან ერთად, რომელმაც ხელი შეუწყო პლანეტაზე სიცოცხლის წარმოშობას.
სიცოცხლისუნარიანი პლანეტების ოთხი ტიპი, რომლებზეც წყალია
განხილურია ის ფაქტორები, რომლებიც მნიშვნელოვანია დედამიწის ზომის პლანეტებისათვის, რათა სიცოცხლის არსებობა მასზე შესაძლებელი იყოს. პლანეტაზე აუცილებლად უნდა იყოს წყალი:
დაღესტნის ნაკრძალი
კლიმატი და ეკორეგიონი
დაღესტნის ნაკრძალში ნოტიო კონტინენტური კლიმატია (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია). აღნიშნული კლიმატი ტემპერატურის ცვლილებებით ხასიათდება, როგორც დღიური, ისე სეზონური თვალსაზრისით. ზამთარი მშრალია, ზაფხული კი გრილი. ზაფხულში სარიკუმის დიუნი ძლიერ თბება და ტემპერატურა 55–60 °C-ს (131–140 °F) აღწევს. საშუალო ტემპერატურა იანვარში 1 °C-ია (30 °F), ხოლო აგვისტოში +31 °C (88 °F). საშუალო წლიური ნალექების რაოდენობა 336 მმ-ია.
პლანეტის სიცოცხლისუნარიანობა
სიცოცხლისუნარიანი პლანეტების ოთხი ტიპი, რომლებზეც წყალია
პლანეტები, რომელთაც ვარსკვლავური და გეოფიზიკური პირობები საშუალებას აძლევთ, რომ მათ ზედაპირზე არსებობდეს წყალი თხევად მდგომარეობაში. აუცილებელია მზის სინათლეც, რის შედეგადაც შესაძლებელია წარმოიქმნან მრავალუჯრედოვანი ორგანიზმები.
მეორე ტიპი მოიცავს ობიექტებს, რომლებიც თავდაპირველად დედამიწის მსგავსი პირობებით სარგებლობენ, თუმცა მათ ზედაპირზე თხევადი წყლი არ არის, ვარსკვლავური ან გეოფიზიკური პირობების გამო. მარსი და, შესაძლოა ვენერაც ამ კლასს მიეკუთვნებიან, სადაც რთული სიცოცხლის ფორმები სავარაუდოდ, ვერ განვითარდება.
დაღესტნის ნაკრძალი
ფლორა და ფაუნა
ჭარობიან ტერიტორიაზე ძირიდთადად 1.5-3 მეტრის სიმაღლის ლერწმები ხარობს, მშრალ მდელოებზე კი ბალახი და ისლისებრნი. ჭაობიან ტერიტორიაზე ძუძუმწოვრებიდან გარეული ღორი, ონდატრა და წყლის ვირთხა ბინადრობს. Birdlife International-ის განსაზღვრებით, მდინარე კუმას დელტის საზღვრეები ფრინველთა და ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელოვან სივრცეებს მოიცავს.
პლანეტის სიცოცხლისუნარიანობა
სიცოცხლისუნარიანი პლანეტების ოთხი ტიპი, რომლებზეც წყალია
მესამე ტიპი მოიცავს ობიექტს, რომლის ზედაპირზეც არის წყალი მყარ მდგომარეობაში, თუმცა მის შიგნით იგი თხევადია, რომელსაც პირდაპირი კონტაქტი აქვს მდიდარ სილიკატურ მარაგთან და ბირთვთან. ასეთი სიტუაცია შეიძლება იყოს წყლით მდიდარ პლანეტებზე, რომლებიც მდებარეობენ მათი ვარსკვლავისგან ძალიან შორს, იმისთვის, რომ ზედაპირულზე თხევადი წყალი იყოს, მაგრამ მიწისქვეშ თხევადი ფორმით არსებობა შესაძლებელია გეოთერმული ფაქტორების გამო. მზის სისტემაში ასეთი ტიპის ობიექტებია ევროპა და ენცელადი.
დაღესტნის ნაკრძალი
ფლორა და ფაუნა
ნაკრძალის ტერიტორიაზე მდებარეობს დაუცველი დალმაციური პელიკანი, ერთ-ერთი უდიდესი ფრინველი, რომელსაც 3 მეტრის სიგრძის ფრთები აქვს. მარილიან ჭაობებში იბისები, კრონშნეპი და ყანჩისებრნი ბინადრობენ.
პლანეტის სიცოცხლისუნარიანობა
სიცოცხლისუნარიანი პლანეტების ოთხი ტიპი, რომლებზეც წყალია
მეოთხე ტიპის ობიექტს გააჩნია თხევადი წყალი ყინულის ორ ფენას შორის, ან ყინულის ზემოთ. თუ წყლის ფენა საკმარისად სქელია, მაღალი წნევის გამო მის ფუძეზე წყალი მყარ მდგომარეობაში იქნება. ამის მაგალითებია, განიმედე და კალისტო. ასეთ პირობებში, სიცოცხლის წარმოქმნა თუნდაც მარტივი ფორმით შეიძლება იყოს ძალიან რთული, რადგან სიცოცხლისთვის აუცილებელი ინგრედიენტები, შესაძლოა, მთლიანად განზავდეს წყალში.
სქოლიო
კატეგორია:ასტრობიოლოგია კატეგორია:კოსმოსის კოლონიზაცია კატეგორია:პლანეტები კატეგორია:პლანეტების ტიპები კატეგორია:პრებიოტური ქიმია კატეგორია:კოსმოსური მეცნიერება კატეგორია:კოსმოსი
დაღესტნის ნაკრძალი
ეკოგანათლება და წვდომა
ნაკრძალი განსაკუთრებით დაცულ ტერიტორიათა რიცხვს მიეუთვნება, რის გამოც საზოგადოებისთვის უმეტესწილად დაკეტილია. მისი მონახულება მხოლოდ მეცნიერებისთვის და „გარემოსდაცვითი განათლების მიღების“ მიზნით მიწვეული სტუმრებისთვისაა შესაძლებელი. მთავარი ოფისი ქალაქ მაჰაჩყალაში მდებარეობს.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ნაკრძალები კატეგორია:1987 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები კატეგორია:დაღესტანი
ვერინ-გეტაშენი
ვერინ-გეტაშენი (Վերին Գետաշեն) — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 970 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 031 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 135 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 37.4 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გეღარქუნიქის პროვინციის სოფლები
დეუიტის ოლქი
დეუიტის ოლქი (DeWitt County) — ოლქი აშშ-ში, ტეხასის შტატში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. კუერო. შეიქმნა 1846 წელს. ოლქის ფართობია კმ². 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს კაცს.
სქოლიო
კატეგორია:ტეხასის ოლქები
ტონზილიტი
მკურნალობა
უბრალო ქრონიკული ტონზილიტის დროს მკურნალობენ ანტიმიკრობული საშუალებებით, ნუშურების ლაკუნების გამორეცხვით, ფიზიოთერაპიით. ტოქსიკურ-ალერგიულ ფორმის დროს საჭიროა ტონზილექტომია (ნუშურების ამოკვეთა).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანთებები
რიგის ვაგონსაშენი ქარხანა
რიგის ვაგონსაშენი ქარხანა — მსხვილი მანქანათსაშენი ქარხანა ლატვიაში, დედაქალაქ რიგაში. დაარსდა 1895 წელს გერმანელ-ბალტიელი მეწარმის ოსკარ ფრაივირთის მიერ როგორც სააქციო საზოგადოება „Fenikss“. წარმოადგენდა რუსეთის იმპერიის უმსხვილეს ვაგონების მწარმოებელს. რიგის ვაგონსაშენი ქარხანა სსრკ-ში ელექტრომატარებლების, დიზელმატარებლებისა და ტრამვაის ვაგონების ერთ-ერთი უმსხვილესი მწარმოებელი იყო. ამჟამად რიგის ვაგონსაშენი ქარხანა წარმოდგენილია ელექტრომატარებლებით, დიზელმატარებლებით, ავტომოტრისებითა და საქალაქო ტრამვაით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1895 წელს დაარსებული კომპანიები კატეგორია:ლატვიის კომპანიები
ავღანეთის ისტორია
ავღანეთის ისტორია აერთიანებს ავღანეთის არსებობის პერიოდს უძველესი დროიდან დღევანდელ დღემდე. სახელწოდება „ავღანეთი“ პირველად XIV საუკუნის წყაროებში გვხვდება. ავღანეთის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებამდე (1747) ტერმინი „ავღანეთი“ მხოლოდ ეთნიკურ-გეოგრაფიული მნიშვნელობით იხმარებოდა.
პრეისტორია და ძველი დრო
ავღანელ ტომთა თავდაპირველი დასახლების ადგილი არ ემთხვეოდა თანამედროვე ავღანეთის ტერიტორიას; ამ ტომებს ეკავათ მისი მხოლოდ ერთი ნაწილი — სულეიმანის მთების კალთები და მომიჯნავე რაიონები მდინარე ინდამდე. დღევანდელი ავღანეთის ტერიტორიაზე დასახლებული ხალხების ისტორია უძველესი დროიდან მჭიდროდ უკავშირდება შუა აზიის, ირანისა და ინდოეთის ისტორიას. არქეოლოგიურმა აღმოჩენებმა ცხადყო, რომ ავღანეთის ტერიტორიაზე ადამიანს ჯერ კიდევ ძველი ქვის ხანაში უცხოვრია (ყარა-ყამარის გამოქვაბული). ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევარში ავღანეთის ტერიტორიაზე გაჩნდა პირველი მონათმფლობელური სახელმწიფოები (რომელთაგან უძველესი იყო ბაქტრია), ძვ. წ. VI საუკუნის 30-იანი წლებიდან ავღანეთი აქემენიდთა სახელმწიფოში მოექცა, ძვ. წ. 330–329 წლებში იგი დაიპყრო ალექსანდრე მაკედონელმა, შემდეგ კი სელევკიდების სამფლობელოდ იქცა, დაახლოებით ძვ. წ. 250 წლიდან ავღანეთი ბერძნულ-ბაქტრიულ სამეფოში შედიოდა, I საუკუნის ბოლოდან IV საუკუნემდე — ქუშანის სამეფოში. ამ პერიოდში განვითარდა სოფლის მეურნეობა, ვაჭრობა და ხელოსნობა. III საუკუნიდან ავღანეთის ნაწილი დაიპყრეს სასანიანებმა.
შუა საუკუნეები
V–VI საუკუნეების მიჯნაზე ავღანეთი დაიმორჩილეს ეფტალიტებმა, რომელთა ბატონობა VI საუკუნის 60-იან წლებამდე გაგრძელდა. VII–VIII საუკუნეებში ავღანეთის დიდი ნაწილი არაბებმა დაიპყრეს. IX საუკუნეში მას მართავდა ტაჰირიდების და საფარიდების დინასტიები, ხოლო 900 წლიდან ბუხარის სამანიდ ამირებს ემორჩილებოდა. IX–X საუკუნეები აღინიშნა მნიშვნელოვანი სამეურნეო-კულტურული აღმავლობით. VII–X საუკუნეებში ავღანეთში გავრცელდა ისლამი. სახალიფოს ხელისუფლებისა და ადგილობრივი დინასტიების წინააღმდეგ მიმართული სახალხო მოძრაობანი VII–X საუკუნეებში მიმდინარეობდა კარმატებისა და ხარიჯიტების სექტების მეთაურობით. X საუკუნის 60-იან–XII საუკუნის 30-იან წლებში ავღანეთი ემორჩილებოდა ღაზნევიდებს. ღაზნევიდთა დინასტიის მოსპობის შემდეგ ავღანეთის დიდი ნაწილი მოექცა ღურიდების სახელმწიფოს (1148–1206) შემადგენლობაში, რომლის ბირთვი იყო ჰერათის აღმოავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე მთიანი მხარე ღური. ღურები, ხოლო შემდეგ ავღანები XII–XIV საუკუნეებში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ ავღანეთისა და ზოგიერთი მეზობელი ქვეყნის პოლიტიკურ ისტორიაში. ავღანი ხალხის ეთნოგენეზის პროცესში მონაწილეობდნენ აღმოსავლეთ ირანული ტომები. ავღანები პირველად VI საუკუნის წყაროში იხსენიებიან.
მონღოლთა შემოსევამ XIII საუკუნეში გამოიწვია საწარმოო ძალების დაქვეითება და დროებით შეაფერხა ავღანეთის საზოგადოებრივი განვითარება. მონღოლთა ბატონობის მძიმე შედეგები რამდენადმე დაძლეულ იქნა ქართების სახელმწიფოს არსებობის პერიოდში (1245–1389). XIV საუკუნის ბოლოს ავღანეთი დაიპყრო თემურლენგმა. თემურიდების მმართველობის დროს აქ განმტკიცდა ფეოდალური ურთიერთობანი, ხოლო ჰერათი მუსლიმური აღმოსავლეთის კულტურული ცხოვრების მნიშვნელოვანი კერა გახდა. XVI–XVII საუკუნეებში ავღანეთის ტერიტორია სეფიანთა ირანმა და დიდმა მოგოლებმა გაინაწილეს.
ახალი დრო
1747 წელს, ნადირ-შაჰის სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ, ავღანეთში განახლდა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ჩამოყალიბებისათვის ბრძოლა. აბდალიების ტომის სადოზაის გვარის ბელადმა აჰმად-ხანმა ტომთა გავლენიანი თავკაცების მხარდაჭერით თავი ავღანეთის გაერთიანებული სახელმწიფოს მბრძანებლად — შაჰად გამოაცხადა. ავღანეთში გაბატონდა აბდალიების ტომის ზედაფენა, რომელმაც მიიღო სახელწოდება „დურანი“ (იხ. დურანის სახელმწიფო).
აჰმად-შაჰ დურანიმ XVIII საუკუნის 40–60-იან წლებში დაიმორჩილა ქაშმირი, ფენჯაბი, სინდი, სირჰინდი, ბელუჯისტანი, ხორასანი, ბალხი და ამუდარიის მარცხენა ნაპირის უზბეკთა წვრილი სახანოები. დაპყრობებმა ხელი შეუწყო ავღანეთში ფეოდალურ ურთიერთობათა განვითარებას, ხოლო ზედაფენის ხელში მიწების თავმოყრამ გააძლიერა ფეოდალური სეპარატიზმი. აღნიშნულმა პროცესმა და დაპყრობილი არაავღანური მოსახლეობის განმათავისუფლებელმა აჯანყებებმა განაპირობა ავღანეთის სახელმწიფოს დაშლა ქაბუძლის, ყანდაარის, ჰერათისა და ფეშავარის ფეოდალურ სამთავროებად (XIX საუკუნის დამდეგი).
XIX საუკუნის 20-იან წლებში ღაზნის, ჯალალაბადისა და ქაბულის მფლობელმა ამირა დოსთ მუჰამედმა დაიწყო ქვეყნის გაერთიანება, მაგრამ ეს პროცესი შეაფერხა ინგლისელთა აგრესიამ (იხ. ინგლის-ავღანეთის ომები).
ინგლისთან გამარჯვებამ კვლავ შექმნა ავღანეთის გაერთიანების შესაძლებლობა. დოსთ მუჰამედმა სძლია მეტოქე ხანებს, აიღო ყანდაარი (1855), ჰერათი (1863), დაიმორჩილა სახანოები: ბალხი, ყუნდუზი, ანდხოი, ხულში და შექმნა ერთიანი ფეოდალური სახელმწიფო. მდინარე ინდის მარჯვენა ნაპირას მდებარე ვრცელი მიწები ინგლისელ კოლონიზატორებმა თავიანთ ინდურ სამფლობელოებს შეუერთეს. დოსთ მუჰამედმა ინგლისთან ბრძოლის ნაცვლად განაგრძო ჰინდუქუშსა და ამუდარიას შორის მდებარე ტაჯიკთა და უზბეკთა მიწების დაპყრობა.
ინგლის-რუსეთის 1873 წლის შეთანხმებით ავღანეთი „რუსეთის გავლენის სევეროს გარეთ მდებარე“ ქვეყნად გამოცხადდა და დადგინდა ავღანეთ-რუსეთის საზღვარი. ამირა შერ ალის დროს (1853–1878) ამუდარიის მარცხენა ნაპირას მდებარე მაიმანის, ბადახშანისა და სხვა სამთავროები ავღანეთის ფარგლებში მოექცა.
1878 წელს ინგლისმა ახალი ომი დაიწყო, მაგრამ ამჯერადაც ავღანელთა მედგარ წინააღმდეგობას წააწყდა. ამირა აბდურაჰმანმა 1880 წელს ხელი ააღებინა ინგლისს ავღანეთის ზოგიერთ კაბალურ ვალდებულებაზე, მაგრამ ცნო მისი მეურვეობა ქვეყნის საგარეო პოლიტიკაზე. აბდურაჰმანის მეფობის დროს (1880– 1901) ავღანეთმა საბოლოოდ დაიპყრო ამუდარიის მარცხენა ნაპირის მიწები. მარჯვენა ნაპირის მიწების შეერთებაში კი მას ხელი შეუშალა რუსეთმა. 1885 წლის ინგლის-რუსეთის შეთანხმებით (იხ. რუსეთ-ავღანეთის კონფლიქტი) საბოლოოდ დადგინდა ავღანეთ-რუსეთის ჩრდილოეთი საზღვარი, ხოლო 1895 წლის კომპრომისული შეთანხმებით მოხდა მათი საზღვრის დემარკაცია პამირის ზონაში.
XIX–XX საუკუნეების მიჯნაზე დასრულდა ავღანეთის შედარებით ცენტრალიზებულ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბების ხანგრძლივი პროცესი. აბდურაჰმანის პროგრესულმა რეფორმებმა ხელი შეუწყო საშინაო და საგარეო ვაჭრობის, სოფლის მეურნეობის და საქალაქო ცხოვრების განვითარებას, შემზადდა ერთიანი ბაზრის შექმნისა და ეროვნული სავაჭრო ბურჟუაზიული ფორმირების ნიადაგი. მიუხედავად ამისა, ავღანეთი მაინც რჩებოდა ეკონომიკურად ჩამორჩენილ ქვეყნად.
„აზიის გამოღვიძების“ (ვ. ი. ლენინი) პროცესმა და რუსეთის პირველმა ბურჟუაიულ-დემოკრატიულმა რევოლუციამ (1905–1907) მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა ავღანეთზე. ასპარეზზე გამოვიდა სავაჭრო ბურჟუაზიის ინტერესების გამომხატველი მცირერიცხოვანი ინტელიგენცია. XX საუკუნის დამდეგს, ამირა ჰაბიბულას მმართველობის დროს (1901–1919), გაჩნდა საერო განათლების პირველი კერები, საფუძველი ჩაეყარა ახალგაზრდა ავღანელთა მოძრაობას, რომლის იდეური ბელადი იყო პოეტი და პუბლიცისტი მაჰმუდ თარზი.
ინგლის-რუსეთის ახალმა შეთანხმებამ 1907 წელს ავღანეთი ინგლისის გავლენის სფეროში მოექცა (იმ პირობით, რომ დაცული იქნებოდა რუსეთის სავაჭრო ინტერესები). XX საუკუნის დამდეგიდან ავღანეთში გავლენის მოპოვებას ცდილობდა გერმანია, რომელსაც პირველი მსოფლიო ომის წლებში ოსმალეთთან ერთად სურდა ავღანეთი რუსეთისა და ინგლისის წინააღმდეგო პლაცდარმად ექცია, მაგრამ ავღანეთმა ომის ბოლომდე დაიცვა ნეიტრალიტეტი.
უახლესი დრო
ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის გავლენით დაიწყო ავღანელთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მძლავრი აღმავლობა.
ამირა ჰაბიბულას მოკვლის შემდეგ (1919) დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლას სათავეში ჩაუდგა მისი უმცროსი შვილი, ახალგაზრდა ავღანელთა ერთ-ერთი ხელმძღვანელი ამანულა-ხანი, რომელმაც 1919 წლის 28 თებერვალს ავღანეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოაცხადა. საბჭოთა რუსეთმა პირველმა ცნო ავღანეთის დამოუკიდებლობა. ამანულა-ხანმა კარგად შეაფასა საბჭოთა რუსეთის კეთილმეზობლობის მნიშვნელობა და 1919 წლის აპრილში მეგობრული წერილით ვ. ი. ლენინს ურთიერთკავშირი და მეგობრობა შესთავაზა. თავის პასუხში ვ. ი. ლენინმა აღნიშნა, რომ საბჭოთა მთავრობა მზად იყო დაუყოვნებლივ გაეცვალა ელჩები ავღანეთთან და იმპერიალიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში დახმარება აღმოეჩინა მისთვის.
1919 წლის მაისში ინგლისმა მესამე აგრესიული ომი წამოეწყო ავღანეთის წინააღმდეგ. პუშტუს ტომების აქტიური დახმარებითა და საბჭოთა რუსეთის მორალურ-პოლიტიკური მხარდაჭერით ავღანელმა ხალხმა ამჯერადაც უკუაგდო ისინი. 1919 წლის 8 აგვისტოს რავალპინდში ხელმოწერილი (პრელიმინარული) ხელშეკრულებით ინგლისმა ცნო ავღანეთის დამოუკიდებლობა.
1921 წლის 28 თებერვალს ქაბულში ხელმოწერილ იქნა ავღანეთ-საბჭოთა რუსეთის მეგობრობის ხელშეკრულება, რომელსაც საფუძვლად დაედო სრული თანასწორუფლებიანობისა და შინაგან საქმეებში ჩაურევლობის პრინციპები. ხელშეკრულებამ ხელი შეუწყო ავღანეთის საერთაშორისო პრესტიჟის ამაღლებას. 1921 წლის ნოემბერში ინგლისი იძულებული გახდა საბოლოო ზავი დაედო და დიპლომსტიური ურთიერთობა დაემყარებინა ავღანეთთან.
1919–1928 წლებში ავღანეთში გატარდა პროგრესული რეფორმები, მოხდა სახელმწიფო აპარატის რეორგანიზაცია, ავღანეთი დაიყო ადმინისტრაციულ ერთეულებად, შეიზღუდა ტომების ზედაფენის უფლებები. 1921 წელს მიიღეს კანონი მრეწველობის განვითარების შესახებ, 1923 წელს — კანონი მიწაზე შეუზღუდველი კერძო საკუთრების და მისი თავისუფლად ყიდვა-გაყიდვის უფლების შესახებ. შეიქმნა სავაჭრო-სააქციო საზოგადოებები. ნატურალური გადასახადი ფულადით შეიცვალა. შემოიღეს სისხლისაა და სამოქალაქო სამართლის კანონმდებლობა, აიკრძალა მონებით ვაჭრობა და სხვ.; 1923 წელს მიღებულ იქნა ავღანეთის პირველი კონსტიტუცია.
რეფორმებს არ გამოუწვევია ძირეული ცვლილებები სოციალურ ურთიერთობაში. აგრარული საკითხი გადაუჭრელი დარჩა. ტაჯიკი, უზბეკი და ჰაზარი მშრომელები კვლავ განიცდიდნენ ფეოდალურ და ეროვნულ ჩაგვრას. რეფორმებით მასების უკმაყოფილება თაავის სასარგებლოდ გამოიყენა ფეოდალურმა რეაქციამ (ხანები, სამღვდელოების ზედა ფენა) და ინგლისური იმპერიალიზმის დახმარებით ამბოხება მოაწყო.
1928 წლის შემოდგომაზე მთავრობის საწინააღმდეგო აჯანყების შედეგად „ახალგაზრდა ავღანელთა“ მთავრობა დაემხო; მოკლე ხნით ძალაუფლება ხელთ იგდო რეაქციონერმა ბაჩაი საკაომ, მაგრამ ავღანელთა ეროვნულმა ძალებმა, ამანულა-ხანის ყოფილი სამხედრო მინისტრის ნადირ-ხანის მეთაურობით 1929 წლის შემოდგომაზე დაამხეს რეაქციული ხელისუფლება და მეფედ ნადირხანი გამოაცხადეს.
ახალმა მთავრობამ განახორციელა ზოგიერთი რეფორმა; სავაჭრო კაპიტალის წარმომადგენლები სახელმწიფო მმართველობაში დაუშვეს, ამავე დროს ზოგიერთი პრივილეგია დაუბრუნდა ხანებსა და სამღვდელოებას. აღნიშნული საშინაო ღონისძიებები აისახა 1931 წლის კონსტიტუციაში, რომელიც 1923 წლის კონსტიტუციასთან შედარებით კონსერვატიული იყო.
ნადირ-შაჰის მთავრობა სსრკ-თან თანა_მშრომლობის პოლიტიკას დაადგა: 1930–1931 წლებში შუა აზიიდან ავღანეთში შეხიზნული ბასმაჩების ბანდები გაანადგურა და გააფართოვა სსრკ-თან სავაჭრო-ეკონომიკური კავშირი. 1931 წლის 24 ივნისს დაიდო სსრ კავშირ-ავღანეთის ნეიტრალიტეტისა და ურთიერთთავდაუსხმელობის ხელშეკრულება.
1933 წლის ახალი მთავრობის პოლიტიკით უკმაყოფილო ელემენტებმა (ახალგაზრდა ავღანელთა ბანაკიდან) მოკლეს ნადირშაჰი; ტახტი დაიკავა მისმა შვილმა მუჰამედ ზაჰირ-შაჰმა (1933–1973). ამ ცვლილებას ავღანეთის საშინაო და საგარეო პოლიტიკაზე გავლენა არ მოუხდენია. განმტკიცდა სავაჭრო კაპიტალის კონცენტრაცია. ეკონომიკურ საქმიანობაში სახელმწიფოს ჩარევისა და სსრ კავშირთან ხელსაყრელი ვაჭრობის მეოხებით ავღანეთმა ძირითადად თავიდან აიცდინა მსოფლიო ეკონომიკური კრიზისის უარყოფითი გავლენა და გარკვეულ წარმატებას მიაღწია კულურულ. სარბიელზეც.
მეორე მსოფლიო ომის წინა წლებში ავღანეთმა დასავლური სახელმწიფოების ძლიერი პოლიტიკური ზემოქმედება განიცადა, ამას თან ახლდა უცხოური მონოპოლიების აქტიურობის ზრდა. 1937 წელს ინგლისმა დროდებით მოახერხა ჩაეთრია ავღანეთი საადაბადის პაქტში. ავღანეთის მიმართ განსაკუთრებულ ინტერესს იჩენდნენ ფაშისტური გერმანია და იტალია. 1938 წელს გერმანიამ 27 მილიონი მარკა კრედიტი მისცა ავღანეთს იარაღისა და აღჭურვილობის შესაძენად.
მეორე მსოფლიო ომში ავღანეთს მონაწილეობა არ მიუღია; ომის დაწყებისთანავე ნეიტრალიტეტი გამოაცხადა (1939 წლის 7 სექტემბერი), მაგრამ გერმანია-იტალიის აგენტურა ცდილობდა იგი ანტისაბჭოთა პროვოკაციებისა და ინდოეთში ინგლისის ინტერესების საწინააღმდეგო პლაცდარმად გადაექცია. სსრ კავშირისა (1941 წლის 11 ოქტომბერი) და ინგლისის (1941 წლის 9 ოქტომბერი) დემარშის შემდეგ ავღანეთის მთავრობამ თავისი ქვეყნიდან გააძევა ყველა გერმანელი და იტალიელი აგენტი.
მეორე მსოფლიო ომის დასასრულისათვის ავღანეთი რჩებოდა ფეოდალური გადმონაშთების მქონე სუსტად განვითარებულ ქვეყნად. სოფლის მეურნეობაში ჩაბმული იყო მოსახლეობის 90%. მიწათმოქმედებისა და მეცხოველეობის განვითარებამ, ავღანელ მსხვილ ვაჭართა მონოპოლიური გაერთიანებების — შირქეთების საქმიანობის გაფართოებამ და ფეოდალური ექსპლუატაციის გაძლიერებამ გააუარესა გლეხობის ძირითადი მასის — მომთაბარეთა, ნახევრად მომთაბარეთა, მუშებისა და ხელოსანთა მდგომარეობა. 1947 წელს მთავრობამ ნაწილობრივ შეკვეცა საგარეო ვაჭრობაში, შირქეთების მონოპოლიური უფლებები, ხოლო დიდ ქალაქებს თვითმმართველობის უფლებები მიანიჭა, მაგრამ არსებული სოციალურ-ეკონომიკური ურთიერთობანი ხელუხლებელი დარჩა.
აშშ-ისა და ინგლისის იმპერიალისტებმა ისარგებლეს ავღანეთის ეკონომიკის სისუსტით და ხელთ იგდეს კრაველით ვაჭრობის მონოპოლია. 1950 წლიდან ავღანეთის ეკონომიკაში აქტიურად შეიჭრა დასავლეთ გერმანიის კაპიტალი. ეკონომიკური სიძნელეები და სოციალური ურთიერთობანი ავღანეთში წარმოშობდა ოპოზიციურ საზოგადოების მიმდინარეობებს, რომლებიც იბრძოდნენ სახელმწიფო სისტემის დემოკრატიზაციისათვის, კოლონიალიზმის დასათრგუნად. მოძრაობა „გაღვიძებული ახალგაზრდობის“ (შეიქმნა 1947 წელს) საფუძველზე 1950–1951 წლებში ჩამოყალიბდა პოლიტიკური ჯგუფები, რომლებმაც გამოსცეს პირველი არაოფიციციალური გაზეთები და წამოაყენეს ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული ხასიათის მოთხოვნები.
ამ პერიოდში გამწვავდა ავღანეთ-პაკისტანის ურთიერთობა. პუშტუს (ავღანელთა) ტომებით დასახლებული პუშტუნისტანის ვრცელი ტერიტორია, „დიურანდის ხაზის“ (იხ. დიურანდის მისია) შესაბამისად, პაკისტანის ფარგლებში მოექცა. პუშტუს ტომებმა ბრძოლა გააჩაღეს უსამართლო გადაწყვეტილების წინააღმდეგ. ავღანეთის მთავრობამ არ ცნო პუშტუნისტანი, რამაც გაამწვავა მისი ურთიერთობა პაკისტანთან. პაკისტანის მთავრობამ აკრძალა ავღანეთის საქონლის ტრანზიტი თავის ტერიტორიაზე, მაგრამ ავღანეთის ეკონომიკურ ბლოკადაში მოქცევის განზრახვა ჩაშალა სსრკ-ავღანეთის 1955 წლის ივლისის შეთანხმებამ სსრკ ტერიტორიით ავღანეთის საქონლის ტრანზიტის შესახებ.
1953–1963 წლებში მუჰამედ დაუდის მთავრობამ განახორციელა პროგრესული ღონისძიებანი: გამოაცხადა „მართული ეკონომიკის“ პოლიტიკა, რომელიც ითვალისწინებდა სახელმწიფო კაპიტალისტური ხასიათის ღონისძიებათა გატარებას. შეიქმნა სახელმწიფო ორგანიზაციები და შერეული სააქციო საზოგადოებები საგარეო ვაჭრობის სფეროში, დაწესდა სახელმწიფო კონტროლი სამრეწველო საწარმოებსა და საბანკო საქმიანობაზე და სხვ.; ეკონომიკის განვითარების I და II ხუთწლიანი გეგმა 1956/1957–1960/1961 და 1962/1963–1966/1967 მიზნად ისახავდა საწარმოო ძალების განვითარების დაჩქარებას. ავღანეთის ეკონომიკის განვითარებაში დიდი როლი ითამაშა 50–60-იან წლებში სსრკ და სხვა სოციალისტურ ქვეყნებთან თანამშრომლობის მნიშვნელოვნად გაფართოებამ. სსრკ მონაწილეობით ავღანეთში აიგო მრავალი საწარმო და ობიექტი. 1972 წელს ავღანეთმა შეასრულა III ხუთწლიანი გეგმა (1967–1972) და შეუდგა IV ხუთწლიანი გეგმის რეალიზაციას.
ქვეყნის განვითარებას ართულებდა და აფერხებდა ფეოდალურ-კლერიკალური რეაქციის წინააღმდეგობა, აგრარული საკითხის მოუგვარებლობა, გლეხობის ექსპლუატაციის ნახევრად ფეოდალური ფორმების არსებობა, წარსულის ჯერ კიდევ დიდი გავლენა იდეოლოგიის, სამართლისა და ყოფის სფეროში. ახლის დამკვიდრებას ხელს უშლიდნენ აგრეთვე ფეოდალთა და მსხვილი ბურჟუაზიის წარმომადგენლები.
1972 წელს ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობა გაუარესდა. მუშებისა და სტუდენტების გაფიცვები, სახელმწიფო მოხელეთა დემონსტრაციები მიმართული იყო ფასების ზრდის, სპეკულაციის, კორუფციის წინააღმდეგ; ისინი მოითხოვდნენ ხელფასის მომატებას, სოციალურ-ეკონომიკურ რეფორმების გატარებას, კონსტიტუციით გათვალისწინებული პოლიტიკური პარტიებისა და პროფკავშირების შექმნის კანონის განხორციელებას.
1973 წლის 17 ივლისს ავღანეთის ახალგაზრდა ოფიცერთა ჯგუფმა გენერალ მუჰამედ დაუდის ხელმძღვანელობით მოახდინა სახელმწიფო გადატრიალება — დაამხო მონარქია და გამოაცხადა რესპუბლიკა. ახალ რესპუბლიკურ მთავრობას, როგორც სახელმწიფოს მეთაური და პრემიერ-მინისტრი, სათავეში ჩაუდგა მუჰამედ დაუდი. რესპუბლიკად გამოცხადებას მხარი დაუჭირა პროგრესულმა ინტელიგენციამ, მოწინავე მოხელეებმა და მოსახლეობის ფართო ფენებმა. სსრკ პირველმა ცნო ახალი რესპუბლიკური მთავრობა.
რესპუბლიკურმა მთავრობამ შეიმუშავა სოციალურ-ეკონომიკური გარდაქმნების ახალი პროგრამა, რომლის შესაბამისად სერიოზული ყურადღება მიექცევა ავღანეთის ეკონომიკის განვითარების ტემპების დაჩქარებას, სახელმწიფო სექტორის ხვედრითი წილის გადიდებას, საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა დარგის დემოკრატიზაციას, განათლების სისტემის ძირეულ გარდაქმნას, მუშათა კანონმდებლობის შემოღებას.
საგარეო პოლიტიკის სფეროში რესპუბლიკური მთავრობა განაგრძობდა პოზიტიური ნეიტრალიტეტის პოლიტიკას, მხარს უჭერდა სახელმწიფოთა მშვიდობიანი თანაარსებობის პრინციპების დამკვიდრებას, ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას, სსრკ-თან ტრადიციული მეგობრული ურთიერთობის განმტკიცებას.
1959 შეიქმნა სსრ კავშირ-ავღანეთის მეგობრობისა და კულტურული ურთიერთობის საზოგადოება, 1960 წელს ავღანეთში დაარსდა ავღანეთ-სსრ კავშირის მეგობრობის საზოგადოება. 1965 წელს გააგრძელეს სსრ კავშირ-ავღანეთის 1931 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა.
1978 წლის საურის (აპრილის) რევოლუციის შედეგად ავღანეთი გამოცხადდა დემოკრატიულ რესპუბლიკად. სახელმწიფოს მეთაური გახდა ნურ მუჰამედ თარაქი, ხოლო რევოლუციური საბჭოს თავმჯდომარე — ჰაფიზულა ამინი. მთავრობამ დაიწყო რადიკალური რეფორმების გატარება. კერძოდ, სეკულარიზაცია, რამაც ტრადიციულ ავღანურ საზოგადოებაში გამოიწვია მასობრივი სახალხო პროტესტი. ქვეყანაში დაიწყო სამოქალაქო ომი. მალე მმართველი სახალხო–დემოკრატიული კომუნისტური პარტია ორ ნაწილად გაიყო, რომლებმაც დაიწყეს ბრძოლა ხელისუფლებისათვის. ნურ მუჰამედ თარაქი მოკლეს, ხოლო სახელმწიფოს მეთაური გახდა ჰაფიზულა ამინი. საბჭოთა კავშირში ამინს არასაიმედო პარტნიორად თვლიდნენ, რომელსაც შეეძლო ნებისმიერ დროს გადასულიყო დასავლეთის მხარეს. ამიტომ საბჭოთა ხელისუფლებამ გადაწყვიტა მოეშორებინა ამინი და მიიღო გადაწყვეტილება საბჭოთა ჯარების ავღანეთში შეყვანით „დახმარებოდა“ ავღანეთის კომუნისტურ პარტიას – გამკლავებოდა ამბოხებულებს. შედეგად, სსრკ ჩაერია ავღანეთის სამოქალაქო ომში (იხ. ავღანეთის ომი (1979-1989)). ამინის მკვლელობის შემდეგ საბჭოთა სპეცნაწილების მიერ პრეზიდენტის სასახლის შტურმით აღების შემდეგ, რევოლუციური საბჭოს თავმჯდომარის პოსტი დაიკავა ბაბრაქ ქარმალმა.
საბჭოთა ჯარების წინააღმდეგ იბრძოდნენ ავღანელი მოჯაჰიდები, რომლებსაც ფინანსური და შეიარაღების თვალსაზრისით, დახმარებას უწევდნენ აშშ, ჩინეთი და მსოფლიოს სხვა ქვეყნები. ავღანეთში გამოჩნდა სარაკეტო გადამტანი კომპლექსები – „სტინგერები“, რამაც დიდი დახმარება გაუწია ადგილობრივ მოჯაჰედებს. განუწყვეტელმა წინააღმდეგობამ საბჭოთა კავშირი აიძულა გამოეყვანა თავისი ჯარები ავღანეთიდან. 1986 წელს ბაბრაქ ქარმალი შეცვალა მუჰამედ ნაჯიბულამ. 1989 წელს საბჭოთა ჯარები გაიყვანეს ავღანეთიდან. ამის შემდეგ ნაჯიბულა კიდევ სამი წელი რჩებოდა ხელისუფლებაში.
1989 წელს საბჭოთა ჯარების გასვლის შემდეგ სამოქალაქო ომი არ დასრულებულა, პირიქით — უფრო გამძაფრდა. 1998 წლიდან ქაბულს და ქვეყნის უდიდეს ნაწილს თალიბები აკონტროლებდნენ. ქვეყნის ჩრდილოეთში საველე ჯგუფების მეთაურებმა დააარსეს ე. წ. „ჩრდილოეთის ალიანსი“. 1992 წლის აპრილში ამბოხებულები შევიდნენ ქალაქ ქაბულში და ავღანეთის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ არსებობა შეწყვიტა. აჰმად შაჰ მასუდსა და გულბედინ ჰექმათიარს შორის ატეხილი ხელისუფლებისათის ბრძოლის დროს დედაქალაქი ქაბული გადაიწვა და დაინგრა. ავღანეთის კულტურულ ძეგლთა დიდი ნაწილი განადგურდა.
ამ დროიდან ქვეყნის სამხრეთში ძალებს იკრებდა მოძრაობა თალიბანი, რომლის დიდი ნაწილი იყვნენ ეროვნებით პუშტუნები და თავი გამოაცხადეს პუშტუნი ხალხის ინტერესების დამცველებად. მათი მიზანი იყო ავღანეთში რადიკალური ისლამური სახელმწიფოს ჩამოყალიბება.
1996 წლისათვის მათ კონტროლს დაექვემდებარა ქვეყნის დიდი ნაწილი. ქაბულის აღების შემდეგ, სექტემბერში, მუჰამედ ნაჯიბულა იქნა დახვრეტილი, ხოლო ჩრდილოეთის ალიანსი განდევნილ იქნა ქვეყნის ცალკეულ ჩრდილოეთის პროვინციებში. თალიბების მმართველობა ხასიათდებოდა სხვა რელიგიების მიმართ შეუწყნარებლობით (მაგ: თალიბებმა გაანადგურეს ბამიანის ბუდები). 1980-იანი წლების ბოლოს ავღანეთში გაიზარდა ნარკოტიკების წარმოება, მაგრამ მოგვიანებით, სხვა ქვეყნების ზეწოლით შემცირდა.
2001 წელს ოპერაცია „შეუზღუდავი თავისუფლების“ ფარგლებში ავღანეთის ე. წ. „ჩრდილოეთის ალიანსის“ ოპოზიციურმა ძალებმა აშშ-სა და მისი მოკავშირეების სამხედრო მხარდაჭერით დაამხეს თალიბანის რეჟიმი. მაგრამ თალიბანი საბოლოოდ არ განადგურებულა. მათი ძირითადი ძალები ვაზირისტანის მთებში დაბანაკდნენ, დანარჩენები გადავიდნენ პარტიზანულ ბრძოლებზე.
თალიბების განადგურების შემდეგ წარმოიქმნა თანამედროვე ავღანეთის რესპუბლიკა. 2001 წლის დეკემბერში ბონის კონფერენციაზე ავღანეთის პოლიტიკური მოღვაწე ჰამიდ ქარზაის დაევალა ავღანეთის გარდამავალი ადმინისტრაციის ფორმირება. 2001 წლის ბოლოს შეიქმნა დროებითი მთავრობა. 2002 წელს იგი აირჩიეს ქვეყნის დროებით პრეზიდენტად. 2004 წელს მიიღეს ახალი კონსტიტუცია და ჩატარდა პირველი საპრეზიდენტო არჩევნები, რომელშიც გაიმარჯვა ჰამიდ ქარზაიმ. იგი აირჩიეს 2009 წელსაც ამავე პოსტზე.
მიუხედავად ამისა, ქვეყანაში დღესაც მიმდინარეობს სამოქალაქო ომი.
ლიტერატურა
*
ალოიზიუს ლილიო
ალოიზიუს ლილიო (დ.  1510 ― გ. 1576) — იტალიელი  ექიმი, ასტრონომი, ფილოსოფოსი.
იგი იყო 1582 წელს განხორციელებული გრიგორის კალენდარის რეფორმის ერთ-ერთი ავტორი.
ალოიზიუს ლილიო ბავშობიდან სწავლობდა მედიცინას და ასტრონომიას, ცნობილია როგორც გრიგორიანული კალენდრის პირველი ავტორი. 2010 წელს იტალიაში მოეწყო ალოიზიუს ლილიოს სახელთან დაკავშირებით მრავალი ღონისძიება, იტალიელი ასტრონომების მიერ.
ჯეიკ 2.0
ჯეიკ 2.0 —ამერიკული  სამეცნიერო-ფანტასტიკური  ტელესერიალი, გამოშვებული 2003-2004 წლებში.
სიუჟეტი
სერიალის მთავარი გმირი, ჯეიკ ფოული მუშაობს მუშაობს ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტოში (NSA) კომპიუტერების სპეციალისტად. მის ორგანიზმში შემთხვევით მოხვდებიან ნანორობოტები, რომლებიც აძლიერებენ მის ფიზიკურ შესაძლებლობებს და აძლევენ კომპიუტერული ტექნიკის მართვის შესაძლებლობას პირდაპირი შეერთების გზით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკული სამეცნიერო ფანტასტიკური ტელესერიალები
L'amore comporta
L'amore comporta — ბიაჯო ანტონაჩის მეთორმეტე სტუდიური ალბომი. იგი გამოიცა 2014 წლის 8 აპრილს. დისკი გამოსცა ლეიბლმა Sony Music. იტალიაში ალბომი ჩარტების #1, ხოლო შვეიცარიაში - #32 პოზიციაზე მოხვდა.
სქოლიო
კატეგორია:პოპ-ალბომები კატეგორია:ბიაჯო ანტონაჩის ალბომები კატეგორია:2014 წლის ალბომები
ვლადიმიროვკა
ვლადიმიროვკა შეიძლება აღნიშნავდეს:
ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ეროვნული ბიბლიოთეკა
აბუზარ აიდამიროვის სახელობის ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ეროვნული ბიბლიოთეკა (Нохчийн Республикан Халкъан библиотека) — პირველი სახალხო ბიბლიოთეკა გროზნოში, დაარსებულია 1904 წელს. 1920 წელს გადაიყვანეს სახელმწიფო დაფინანსებაზე, ხოლო 1929 წელს, როდესაც გროზნო გახდა ჩეჩნეთის ავტონომიური ოლქის ცენტრი, ბიბლიოთეკაც საოლქო გახდა, ხოლო 1936 წელს ჩეჩნეთ-ინგუშეთმა მიიღო რესპუბლიკის სტატუსი და შესაბამისად ბიბლიოთეკაც რესპუბლიკური გახდა. 2013 წელს აბუზარ აიდამიროვის 80 წლის იუბილესთან დაკავშირებით ბიბლიოთეკას მისი სახელი უწოდეს.
დაარსება
რესპუბლიკური ბიბლიოთეკა გაიხსნა 1904 წლის ოქტომბერში, გროზნოში მდებარე პუშკინის სასწავლებლის პედაგოგების ძალისხმევით. წიგნადი ფონდი თავდაპირველად ჩამოყალიბდა მოქალაქეების შემოწირულობებით. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებამდე ბიბლიოთეკა იყო გროზნოს ერთ-ერთი კულტურული დაწეებულება. ოქტომბრის გადატრიალებამდე მისი წიგნადი ფონდი 14 ათას წიგნსა და ჟურნალს მოითვლიდა, ბიბლიოთეკას კი ჰყავდა 1172 მკითხველი.
1920 წელს ბიბლიოთეკა გადაიყვანეს სახელმწიფო დაფინანსებაზე, რომლის შემდეგაც მან მიიღო საოლქო ბიბლიოთეკის სტატუსი.
1927 წელს ბიბლიოთეკის თანამშრომელმა რაისა კონონენკომ მონაწილეობა მიიღო განმანათლებელთა პირველ საკავშირო ყრილობაში, რომელიც გაიმართა მოსკოვში. 1934 წელს ჩეჩნეთისა და ინგუშეთის ავტონომიური ოლქები გაერთიანდა და ეწოდა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ავტონომიური ოლქი ამავე წელს ბიბლიოთეკის დირექტორად დანიშნეს ივან სერგეევი, რომელიც ამ თანამდებობაზე იყო 1964 წლამდე.
1936 წელს ჩეჩნეთ-ინგუშეთი რესპუბლიკად გადაიქცა, ხოლო ბიბლიოთეკამ მიიღო რესპუბლიკურის სტატუსი.
დიდი სამამულო ომი
1943 წლის იანვარში ფრონტის ხაზის ჩეჩნეთ-ინგუშეთის საზღვართან მოახლოებასთან დაკავშირებით ბიბლიოთეკამ დროებით შეაჩერა მუშაობა. ბიბლიოთეკა კვლავ გაიხსნა ამავე წლის სექტემბერში. ჩეჩნებისა და ინგუშების დეპორტაციის პერიოდში თანამშრომლებმა დამალეს და გადაარჩინეს ჩეჩნური და ინგუშური ლიტერატურის დიდი რაოდენობა.
ომისშემდგომი წლები
1945 წლის 11 ივლისს ანტონ ჩეხოვის გარდაცვალების 40 წლისთავთან დაკავშირებით ბიბლიოთეკას მიენიჭა მისი სახელი. 1964 წელს ბიბლიოთეკის დირექტორი გახდა ინა გოლიკოვა. 1966 წელს ანტონ ჩეხოვის სკვერში გაიხსნა ბიბლიოთეკის ახალი შენობა.
1980 წელს ბიბლითეკის დირექტორად დანიშნეს ჩეჩენი, კულტურის დამსახურებული მოღვაწე თამარა გაბისოვა, ერთ-ერთი პირველი ნაციონალური სპეციალისტი, რომელსაც დამტავრებული ჰქონდა ლენინგრადის ნადეჟდა კრუპსკაიას სახელობის კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი.
1983 წელს ბიბლიოთეკას მიენიჭა სახელმწიფო უნივერსალური სასწავლო ბიბლიოთეკის სტატუსი. 1980-იან წლებში ბიბლიოთეკაში ყოველწლიურად შედიოდა 35 ათასი წიგნი, 60 დასახელების გაზეთი და 485 დასახელების ჟურნალი. 1990-იანი წლების დასაწყისში ბიბლიოთეკის საერთო ფონდი შეადგენდა 2,65 მლნ ერთეულს.
დიდი ხნის განმავლობაში ბიბლიოთეკა წარმოადგენდა კრასნოდარის კულტურის ინსტიტუტის, დაღესტნის უნივერსიტეტისა და მოსკოვის კულტურის ინსტიტუტის სტუდენტების საპრაქტიკო ბაზას.
პოსტსაბჭოთა პერიოდი
1993 წელს ბიბლიოთეკის დირექტორად დანიშნეს ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი ედლბეკ ხასმაგომადოვი.
1994-1995 წლების საომარი მოქმედებების პერიოდში ბიბლიოთეკა მთლიანად განადგურდა, ხოლო მისი უნიკალური ფონდი დაიწვა.
ბიბლიოთეკამ მუშაობა განაგრძო ქალაქის სტადიონის ტრიბუნების ქვეშ გამოუსადეგარ სათავსოში. 1995 წელს კი მიენიჭა ეროვნული ბიბლიოთეკის სტატუსი.
ახალი ფონდი დაკომპლექტდა დაღესტნის, ყაბარდო-ბალყარეთისა და სტავროპოლის ბიბლიოთეკებიდან გაგზავნილი ლიტერატურით. ბიბლიოთეკას წიგნებს ჩუქნიდა გროზნისა და სხვა დასახლებების მაცხოვრებლები.
2013 წლის 23 მარტს გაიხსნა ეროვნული ბიბლიოთეკის ახალი შენობა. იგი განთავსებულია გროზნოს ცენტრში. 2013 წლის 30 ოქტომბერს მიენიჭა აბუზარ აიდამიროვის სახელი.
2013 წელს ნალჩიკში გამართულ ფესტივალზე „ჩრდილოეთ კავკასიის არქიტექტურის ტრადიციები და ნოვატორობა“ შენობის პროექტმა გაიმარჯვა ნომინაციაში „ნაგებობა“.
2017 წელს გაიხსნა ბიბლიოთეკის ელექტრონული ფონდი.
აპრაქსინის ეზო
აპრაქსინის ეზო (Апраксин двор) — არქიტექტურული კომპლექსი სანქტ-პეტერბურგის ცენტრალურ ნაწილში. ქალაქის ერთ-ერთი უდიდესი ისტორიული სავაჭრო ცენტრი. უკავია 14 ჰა ფართობი. სახელი ეწოდა მიწის ნაკვეთის პირველი მფლობელის გრაფ თედორე აპრაქსინის გვარის მიხედვით.
ისტორია
ისტორიულად, დღევანდელი აპრაქსინის ეზოს ტერიტორია შედგება ორი ნაწილისაგან — შუკინის ეზო (სადაც სოფლის მეურნეობის პროდუქტი იყიდება, აღნიშნული მიწა მეწარმე ივან შუკინმა იყიდა XVIII საუკუნის შუა რიცხვებში) და თვითონ აპაქსინის ეზო, რომელიც ეკუთვნოდა ფიოდორ აპრაქსინს.
პირველი ბაზარი აღნიშნულ მიწაზე, ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის შუა რიცხვებში წარმოიშვა. პირველი ბაზრის შენობები ხისგან იყო აშენებული და 1782 წელს დაიწვა. 1863 წელს ამ ადგილზე გაიხსნა ახალი საწყობი. შენობები აშენდა დიზაინერ ჯერონიმო კორსინის მიერ. მომდევნო ათწლეულში აღნიშნული საწყობების, სიახლოვეს 45-ზე მეტი მაღაზიის შენობა აშენდა. 1833 წელს ნიკოლოზ I-ის ბრძანებით, აპრაქსინის და შუკინის ეზოებში არსებული სავაჭრო შენობები, ერთ დიდ ბაზრად გაერთიანდა.
1862 წელს ძლიერი ხანძრის შედეგად სავაჭრო შენობების უმრავლესობა დაიწვა და შემდგომ დაანგრიეს. ხანძრის შემდეგ, ბაზარი აშენდა გეგმის მიხედვით:
ამჟამად აპრაქსინის ეზოში შედის 57 შენობა, რომელთა უმრავლესობაც ქალაქს ეკუთვნის. წარმოადგენს სანქტ-პეტერბურგის ერთ-ერთ უდიდეს სავაჭრო ცენტრს. XXI საუკუნის დასაწყისში დაიწყო მუშაობა სავაჭრო კომპლექსის ტერიტორიის ფუნდამენტური რეკონსტრუქციზე ქალაქის პერიფერიაზე არსებული საცალო სივრცის გაყვანის გზით. აქ აშენდა არაერთი დიდი კომპანიის ფილიალი და სასტუმროები.
სქოლიო
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
ჯეირანბათანი
ჯეირანბათანი (Ceyranbatan) — დაბა აზერბაიჯანში, აფშერონის რეგიონის  აფშერონის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —  5 969  კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:აფშერონის რაიონის დაბები
კარიბის ზღვის მეკობრეები: უცნაურ ნაპირებზე
„კარიბის ზღვის მეკობრეები: უცნაურ ნაპირებზე“ (Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides) — 2011 წლის ფენტეზის და სათავგადასავლო კომედიური ჟანრის ფილმი, რომელიც ეკუთვნის „კარიბის ზღვის მეკობრეების ფილმების სერიას“. იგი ეფუძნება უოლტ დისნეის ამავე სახელწოდების ატრაქციონებს. ფილმის რეჟისორია რობ მარშალი, ხოლო პროდიუსერი - ჯერი ბრუკჰაიმერი. ფილმში მთავარ როლებს თამაშობენ მსახიობები ჯონი დეპი, სტელან სკარშგორდი, კევინ მაკნელი, ჯონათან პრაისი და სხვები. ფილმში აღწერილია კაპიტან ჯეკ ბეღურას თავგადასავლები, თუ როგორ დაუპირისპირდა იგი შავწვერას.
ოურუ-ვერდი-დი-გოიასი
ოურუ-ვერდი-დი-გოიასი (Ouro Verde de Goiás) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 806 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ანაპოლისის შემადგენლობაში.
კარიბის ზღვის მეკობრეები: უცნაურ ნაპირებზე
ფილმი გამოვიდა 2011 წლის 7 მაისს. მისმა მსოფლიო შემოსავალმა მილიარდზე მეტი აშშ დოლარი შეადგინა, ხოლო მისი ბიუჯეტი იყო 410.6 მილიონი აშშ დოლარი.
სქოლიო
კატეგორია:2011 წლის ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:რობ მარშალი ფილმები კატეგორია:Walt Disney Pictures-ის ფილმები კატეგორია:კარიბის ზღვის მეკობრეები (ფილმების სერია)
ოურუ-ვერდი-დი-გოიასი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიასის შტატის მუნიციპალიტეტები
ნოვუ-იტაკოლომი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
ნარინჯი
ნარინჯი (Citrus aurantium) — მცენარე ტეგანისებრთა ოჯახის ციტრუსის გვარისა. მარადმწვანე ხეა (სიმაღლეში 2–10 მ), აქვს ბურთისებრი ვარჯი და ბასრეკლებიანი ტოტები. ფოთლები მბზინავი მწვანეა, შიდა მხრიდან უფრო ღია ფერის. ყვავილები დიდი ზომის, თეთრი ფერისა და არომატულია; შეკრებილია ფოთლის უბეებში მდებარე მცირე ყვავილედებში. ნაყოფი (ამავე სახელწოდების) მრგვალია, ზოგჯერ ოდნავ შებრტყელებული, დიამეტრში 6–7 სმ; კანი სქელი, გარედან უსწორმასწორო და ნარინჯისფერ-მოწითალოა, ადცილად სცილდება რბილობს, რომელიც დაყოფილია 10–12 წილაკად (ნასკვების ბუდეების რაოდენობასთან შესაბამისად); გემოთი მჟავეა, ოდნავ მომწარო, ნედლი სახით საჭმელად უვარგისია. ნარინჯის სამშობლოა ინდოეთი, ნაყოფში (განსაკუთრებით კანში), ყვავილებსა და ფოთლებში ეთერზეთების შემცველობის გამო ფართოდაა კულტივირებული ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე (გაგრიდან ბათუმამდე), აზერბაიჯანში, ახლო აღმოსავლეთში; ეთერზეთებს იყენებენ პარფიუმერიასა (მაგ., ნეროლის ზეთი მოიპოვება ყვავილებიდან) და მედიცინაში. ნარინჯის ნაყოფისაგან იღებენ წვენს, ამზადებენ მურაბას, ლიქიორსა და მარმელადს. ჩაისა და საკონდიტრო ნაწარმის არომატიზაციისათვის განსაკუთრებით ფასეულია ადრე ნარინჯის ქვესახეობად მიჩნეული — ბერგამოტი (დღეს ცალკე სახეობაა). იყენებენ ლიმონისა და სხვა ციტრუსების საძირედ.
ჭანურად ეწოდება არანძი, არარანცი, მეგრულად — ჭვახე ფორთოხალი.
სქოლიო
კატეგორია:ციტრუსები