cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ubuntu
Ubuntu 6.06
Ubuntu 6.06-ის მხარდაჭერა დასრულდა 2009 წლის 14 ივლისს პერსონალური კომპიუტერებისთვის და დასრულდება 2011 წლის ივნისში სერვერებისთვის. Ubuntu 6.06 მოიცავდაახალ შესაძლებლობებს, მათ შორის ლაივ CD და ინსტალაციის CD გაერთიანდა ერთ დისკზე, გრაფიკული ინსტალერი ლაივ CD-ზე (Ubiquity), (Usplash)-გრაფიკული ინტერფეისი გამორთვის დროს, ისევე როგორც ჩატვირთვისას, ქსელის მმართველი მრავალი უკაბელო და კაბელიანი კავშირებისთვის. აგრეთვე "ადამიანური თემები" "Tango"-ს მითითებების გათვალისწინებით, დაფუძნებული "Clearlooks"-ზე და მახასიათებელი ფორთოხლიფერი ფერები ყავუსფერის ნაცვლად და (GDebi) გრაფილული ინსტალერი პაკეტის ფაილებისთვის. მართალია Ubuntu 6.06 არ მოიცავდა სისტემის დაყენებას USB მოწყობიდან, თუმცა პირველად სისტემის მოცილებად USB მოწყობილობაზე დაყებას შესაძლებელს ხდიდა.
Ubuntu 6.10
Ubuntu 6.10 (ცელქი ხვლიკი) გამოშვებული 2006 წლის 26 ოქტომბერს  არის Canonical (კომპანია)Canonical-ის მიერ Ubuntu-ს მეხუთე გამოშვება. Ubuntu 6.10-ის მხარდაჭერა დასრულდა 2008 წლის 25 აპრილს. Ubuntu 6.10-ს დაემატა რამდენიმე სიახლე, მათ შორისაა: ძლიერად შეცვლილი "ადამიანური თემები", ჩატვირთვის პროცესისთვის აგებული პროგრამა (init daemon), ჩავარდნის ავტომატური მაცნე (Apport), აპლიკაცია შენიშვნევისათვის (Tomboy), ფოტოების მმართველი (F-Spot). აგრეთვე EasyUbuntu - მესამე მხარის პროგრამა, შექმნილი Ubuntu-ს გამოყენების გამარტივების მიზნით - შევიდა Ubuntu 6.10-ში, როგორც პროგრამული პაკეტი.
Ubuntu 7.04
Ubuntu 7.04 (ჭირვეული ნუკრი) გამოშვებული 2007 წლის 19 აპრილს  არის Canonical (კომპანია)Canonical-ის მიერ Ubuntu-ს მეექვსე გამოშვება. Ubuntu 7.04-ის მხარდაჭერა დასრულდა 2008 წლის 19 ოქტომბერს. Ubuntu 7.04-ს დაემატა რამდენიმე ახალი ფუნქცია, მათ შორისაა: "მიგრაციის დამხმარე" - ყოფილი ვინდოუსის მომხმარებლების Ubuntu-ზე გადასვლაში დასახმარებლად, კერნელზე დაფუძნებული ვირტუალური მანქანის მხარდაჭერა, დამხმარე კოდეკები და ადობე ფლეშის მმართველის შეზღუდული ინსტალაცია, ჯავა, MP3-ის მხარდაჭერა, Nvidia და ATI მოწყობილობათა მმართველების იოილი ინსტალაცია, "Wi-Fi Protected Access"-ის მხარდაჭერა, სუდოკუსა და ჭადრაკის დამატება, დისკის მოხმარების ანალიზატორი (baobab), გნომის მართვის ცენტრი და კავშირის ნულოვანი კონფიგურაციის (Zeroconf) მხარდაჭერა მრავალი მოწყობილობისთვის. Ubuntu 7.10 - მა შეწყვიტა მხარდაჭერა "PowerPC" არქიტექტურისთვის.
Ubuntu 7.10
Ubuntu 7.10 (მამაცი გიბონი) გამოშვებული 2007 წლის 18 ოქტომბერს  არის Canonical (კომპანია)Canonical-ის მიერ Ubuntu-ს მეშვიდე გამოშვება. Ubuntu 7.10-ის მხარდაჭერა დასრულდა 2009 წლის 18 აპრილს. Ubuntu 7.10-ს დაემატა რამდენიმე სიახლე, მათ შორისაა: "AppArmor" - უსაფრთხობის სტრუქტურა ლინუქს-კერნელის-თვის, სწრაფი ძებნა ეკრანზე , ფაირფოქსის პლაგინების მმართველი (Ubufox) , X.Org-ის კონფიგურაციის გრაფიკული ხელსაწყო სრული NTFS მხარდაჭერით და გაუმჯობესებული ბეჭდვის სისტემა, PDF ბეჭდვით. Ubuntu 7.10 -ს დაემატა "Compiz Fusion" - პროგრამათა ჯრებული, რომელიც სამგანზომილებიანი გრაფიკული ეკრანის გამოყენების საშუალებას იძლევა, აგრეთვე მომხმარებელთა სწრაფი გადართვის ფუნქცია.
Ubuntu 8.04
Ubuntu 8.04 (შეუპოვარი ყანჩა) გამოშვებული 2008 წლის 24 აპრილს  არის Canonical (კომპანია)Canonical-ის მიერ Ubuntu-ს მერვე გამოშვება და Ubuntu-ს მეორე ხანგრძლივი მხარდაჭერის მქონე ვერია (LTS). Ubuntu 8.04-ის მხარდაჭერა დასრულდება 2011 წლის აპრილში პერსონალური კომპიუტრებისთვის და 2013 წლის აპრილში სერვერებისთვის. Ubuntu 8.04-ს დაემატა რამდენიმე ახალი ფუნქცია, მათ შორისაა: ახალი ძებნის სისტემა (Tracker), დისკებზე ჩამწერი (Brasero) , BitTorrent აპლიკაცია (Transmission) , ვირტუალური ქსელის მართვის (VNC) კლიენტი (Vinagre), და პლატფორმათაშორისი ქსელური საუნდ სერვერი (PulseAudio). Ubuntu 8.04 აგრეთვე მოიცავდა "Tango"-ს განახლებას, გაუმჯობესებულ კომპიზს (Compiz), მაუსის ავტომატურ ხელის ჩავლებასა და გაშვებას, როდესაც მოძრაობს "VMware" ვირტუალურ მანქანაზე და Ubuntu-ს ადვილად წაშლის მეთოდს. 8.04 არის Ubuntu-ს პირველი ვერსია, რომელიც მოიცავდა ვუბის ინსტალერს ლაივ CD-ზე, რაც საშუალებას იძლევა Ubuntu ვინდოუსზე დაყენდეს, როგორც ერთი ფაილი მყარი დისკის წინასწარ დანაწევრების გარეშე.
Ubuntu 8.10
Ubuntu 8.10 (უშიშარი ჯიხვი) გამოშვებული 2008 წლის 30 ოქტომბერს არის Canonical (კომპანია)Canonical-ის მიერ Ubuntu-ს მეცხრე გამოშვება. Ubuntu 8.10-ის მხარდაჭერა დასრულდა 2010 წლის 30 აპრილს. Ubuntu 8.10-ს დაემატა რამდენიმე სიახლე, მათ შორისაა: გაუმჯობესებული ეკრანის სკალირება, უფრო მოქნილი ინტერნეტ კავშირი, Ubuntu ლაივ USB შემქმნელი და ანგარიში სტუმრისთვის, რომელიც საშუალებას აძლევს სხვა მომხმარებელს გამოიყენოს თქვენი კომპიუტერი შეზღუდული მომხმარებლის უფლებებით (მაგალითად ინტერნეტში შესვლა პროგრამების გამოყენებით და ელექტრონული ფოსტის შემოწმება). სტუმრის ანგარიშს აქვს საკუთარი "Home" საქაღალდე, რომელიც კომპიუტერის მყარ დისკზე პერმანენტულიად არ ინახება. Ubuntu 8.10 აგრეთვე მოიცავს მომხმარებემთა დაშიფრულ პერსონალურ საქაღალდეებს, დინამიური კერნელის მოდულების მხარდაჭერის (DKMS) ჩართვა, პროგრამა რომელიც კერნელის მოწყობილობათა წამყვანებს საშუალებას აძლევს ავტომატურად იქნან აგებული, როდესაც ახალი კერნელი გამოვა და USB მოწყობილობათა წამყვანების გამოსახულების შექმნა.
Ubuntu 9.04
Ubuntu 9.04 (თვითკმაყოფილი ჯაკალოპი) გამოშვებული 2009 წლის 23 აპრილს არის Canonical (კომპანია)Canonical-ის მიერ Ubuntu-ს მეათე გამოშვება. Ubuntu 9.04-ის მხარდაჭერა დასრულდა 2010 წლის 23 ოქტომბერს. Ubuntu 9.04-ს სიახლეები მოიცავს: სწრაფ ჩატვირთვას, ვებ სერვისებისა და პროგრამების ეკრანის ინტერფეისზე ინტეგრაციას. Ubuntu 9.04-ს დაემატა ახალი "usplash" ეკრანი, ახალი ეკრანი ჩატვირთვის დროს და აგრეთვე მხარდაჭერა Wacom-ისა და ნეთბუკებისთვის. იგი აგრეთვე მოიცავდა ახალი შეტყობინების სისტემას (Notify OSD), და თემებს. აღსანიშნავია, რომ პირველად, Ubuntu-ს ბირთვის განვითარება მთლიანად გადავიდა "Bazaar" დეცენტრალიზებულ ვერსიის მართვის სისტემაზე.
სქოლიო
კატეგორია:2004 წლის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:Debian-ზე დაფუძნებული დისტრიბუტივები კატეგორია:IA-32-იანი Linux-ის დისტრიბუტივები კატეგორია:PowerPC-ის ოპერაციული სისტემები კატეგორია:X86-64-იანი Linux-ის დისტრიბუტივები
მარგარეტ მიჩელი
მარგარეტ მანერლინ მიჩელი (Margaret Munnerlyn Mitchell; დ. 8 ნოემბერი, 1900 — გ. 16 აგვისტო, 1949) — ამერიკელი მწერალი, ყველაზე უკეთ ცნობილი როგორც რომანი-ბესტსელერის „ქარწაღებულნი“ ავტორი. ამ რომანისთვის, რომელიც 1936 წელს გამოქვეყნდა, 1937 წელს დაჯილდოვდა პულიცერის პრემიით. რომანის ამერიკული კინოადაპტაცია (1939) ჰოლივუდის ისტორიაში ყველაზე მოგებიანი ფილმი გახდა და რეკორდული რაოდენობის კინოაკადემიის ოსკარი აქვს მიღებული.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:მწერალი ქალები კატეგორია:დაბადებული 1900 კატეგორია:გარდაცვლილი 1949 კატეგორია:პულიცერის პრემიის გამარჯვებულები რომანისთვის
კრესის ბრძოლა
250px|მინიატიურა|კრესის ბრძოლა კრესის ბრძოლა — ასწლიანი ომის (1337–1453 წწ.) დროს, 1346 წლის 26 აგვისტოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ საფრანგეთის (სომის დეპარტამენტი) დასახლებული პუნქტის კრესის რაიონში ინგლისის მეფის ედუარდ III-ის ჯარებმა დამარცხეს საფრანგეთის მეფე ფილიპე VI-ის არმია, ბრძოლაში მოკლეს დაახლოებით 1 500 ფრანგი რაინდი. გამარჯვებამ საშუალება მისცა ინგლისელებს 1347 წელს ხელთ ეგდოთ კალე.
ძალთა თანაფარდობა
ჯართა ზუსტი რაოდენობის დასახელება რთულია, თუმცა მიჩნეულია, რომ ინგლისელთა ჯარი 14 000 მეომარზე მეტი იყო. მათგან 2500 ჯაჭვის პერანგში გამოწყობილი ცხენებიდან ჩამოქვეითებული მძიმე აღჭურვილი ცხენოსანი და რაინდი იყო, 2500 — შუბოსანი და 3250 — მსუბუქი ცხენოსანი ჯარი (დასავლეთ ევროპაში ჰობელარებად წოდებული). ინგლისელთა მთავარი დასაყრდენი 7000 კაციანი მშვილდოსანთა კორპუსი იყო, რომელთა მთავარ იარაღს ე.წ. „გრძელი მშვილდი“ (Longbow) და ჯავშნის გამხვრეტი ისრები წარმოადგენდა.
ფრანგთა ჯარი 30 000-მდე მეომარს ითვლიდა. მათგან 12 000 — ცხენზე ამხედრებული რაინდი, 12 000 — ქვეითი და 6000 მეარბალეტე იყო. ამრიგად, ფრანგთა რიცხობრივი უპირატესობა აშკარა იყო.
ბრძოლა
ინგლისელთა ჯარი მაღლობზე იდგა, მათ სტრატეგიული უპირატესობა გააჩნდათ. ფილიპე VI ხანგრძლივი მარშისგან დაღლილი ჯარის ღამით დასვენებას და გამთენიისას შეტევას გეგმავდა, თუმცა ფრანგთა ზედმეტმა რაინდულმა სიამაყემ და ჯარზე არცთუ ისე დიდი კონტროლის ქონამ, მეფე აიძულა, შეტევა დაგეგმილზე ადრე დაეწყო.
შეტევის მისატანად პირველი ფრანგული არმიის მეარბალეტეები დაიძრნენ, რომელთა რიგებში, ფრანგებთან ერთად, გენუელებიც ირიცხებოდნენ. უეცრად წამოსულმა წვიმამ ბრძოლის ველი აატალახა, არბალეტები დააზიანა და ფაქტობრივად, გამოუსადეგარი გახადა. ამასობაში ინგლისელმა მშვილდოსნებმა, რომელთა მშვილდებსაც წვიმამ ვერაფერი დააკლო, ფრანგული არმიის წინ მომავალ მეარბალეტეთა კორპუსს ისრების წვიმა დაატეხეს თავს. მრავალი ფრანგი დიღუპა, დანარჩენები კი უკუიქცნენ. თავიანთი თანამებრძოლების უკანდახევით აღშფოთებულმა ფრანგმა რაინდებმა, რომელთაც ეს უკუქცევა სიმხდალედ მიიჩნიეს, შეტევა დაიწყეს. მათ არ დაინდეს ბრძოლის ველიდან გამოქცეული საკუთარი თანამემამულეები და უმოწყალოდ აჩეხეს ისინი, სანამ უშუალოდ ინგლისელთა რიგებს შეუტევდნენ. ამ არასაჭირო ხოცვა-ჟლეტამ ფრანგებს დრო დააკარგვინა და მაღლობის ძირში მიახლოებისას მათ პრობლემები შეუქმნა. ინგლისელმა მშვილდოსნებმა კვლავ დაატეხეს ფრანგებს ისრების წვიმა. ისრებმა მრავალი რაინდი შეიწირა და ცხენები პანიკაში ჩააგდო, ფრანგთა რიგებში არეულობა დაიწყო. ფრანგი რაინდების გარკვეულმა ნაწილმა მიაღწია უშუალოდ ინგლისელთა დაცვის ხაზამდე, თუმცა მათ იქ ჩამოქვეითებული ინგლისელი რაინდები დახვდნენ და მათი აბსოლუტური უმეტესობა აჩეხეს.
პირველი შეტაკება ფრანგული ჯარისთვის პირწმინდა მარცხი აღმოჩნდა, თუმცა ბრძოლა ჯერ კიდევ არ იყო დამთავრებული. მარცხის მიუხედავად, ფრანგი რაინდები არ გატყდნენ და ახალ-ახალ იერიშებს იწყებდნენ. მათ გარკვეულ წარმატებას მიაღწიეს ინგლისელთა მარჯვენა ფლანგზე, რომელსაც თექვსმეტი წლის შავი პრინცი მეთაურობდა და კინაღამ მოკლეს კიდეც ის. ფრანგთა რიცხობრივად აღმატებულმა ჯარმა თითქმის ალყაში მოაქცია პრინცი ედუარდის ჯარები. ედუარდმა მამას, მეფე ედუარდ III-ს დახმარება სთხოვა, თუმცა მამამ შვილის თხოვნა არაფრად ჩააგდო და გადმოცემის თანახმად, თქვა: „დაე ბიჭმა თვითონ მოიპოვოს ბრძოლაში გამარჯვების პატივი, რადგანაც, გთხოვ, ღმერთო, მინდა, რომ მთელი დიდება მისი იყოს“. თუმცა გარკვეული დროის შემდეგ მეფემ მაინც გააგზავნა 20 რჩეული რაინდი შვილის დასახმარებლად, მაგრამ როცა მათ ბრძოლის ხაზს მიაღწიეს, შეიტყვეს, რომ შავი პრინცის ძალებს უკვე უკუეგდოთ ფრანგული ჯარი.
მთლიანობაში ფრანგულმა არმიამ მთლიანი ბრძოლის მანძილზე თხუთმეტჯერ შეუტია ინგლისელთა პოზიციებს. ყოველი მომდევნო შეტევა წინაზე არაორგანიზებული და უიმედო იყო. ბრძოლის მიმდინარეობაში ფილიპე VI-ც ჩაერთო, თუმცა მას რამდენიმე ცხენი მოუკლეს და თავადაც დაიჭრა ინგლისური ისრით. ამ წარუმატებლობის შემხედვარე ერთ-ერთმა ფრანგმა ვასალმა მეფე დაარწმუნა, რომ უკან დაეხია. ფრანგთათვის ბრძოლა წაგებული იყო.
დანაკარგები
ინგლისელთა დანაკარგი ძალიან უმნიშვნელო აღმოჩნდა. ისტორიკოსების ვარაუდით, მათ 100-ზე ნაკლები მეომარე დაკარგეს, მაშინ როცა ფრანგების დანაკარგი 10 000-ს სცდებოდა, მათ შორის 1500 ლორდი და რაინდი იყო.
სქოლიო
კატეგორია:ასწლიანი ომის ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:ინგლისის ბრძოლები კატეგორია:XIV საუკუნის ბრძოლები
ჯორჯ მაიკლი
თავისი კარიერის მანძილზე ჯორჯ მაიკლმა გაყიდა 110 მილიონი ჩანაწერი, მათ შორის 12 ბრიტანული #1 სინგლი, 7 ბრიტანული #1 ალბომი, 10 აშშ #1 სინგლი და 2 აშშ #1 ალბომი. მისი 1987 წლის სადებიუტო ალბომი Faith იქცა ყველა დროის ერთ-ერთ გაყიდვად დისკად, რომლის წარმატებაც უზრუნველყო აშშ-ში გამოცემულმა ხუთმა სინგლმა. ალბომი გაიყიდა 20 მილიონი ასლის ოდენობით.
მისი ოთხი სოლო-ალბომი სხვადასხვა დროს იმყოფებოდა ბრიტანული ჩარტების #1 ადგილზე. ოთხივემ ასევე მოიპოვა საერთაშორისო აღიარება.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი პოპ-მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 25 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1963 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2016  კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი მომღერლები კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი მომღერლები
ლუბოვ ჰოლოტა
ლუბოვ ჰოლოტა (დ. 31 დეკემბერი, 1949, კრივი-რიჰი) — უკრაინელი მწერალი. პავლო მოვჩანის მეუღლე. უკრაინის ტარას შემჩენკოს სახელობის ეროვნული პრემიის ლაურეატი (2008). უკრაინის მწერალთა ეროვნული კავშირის წევრი (1977). ვლადიმერ მაიაკოვსკი სახელობის სრულიად საკავშირო პრემიის (1982) და ვოლოდიმირ სოსიურას ლიტერატურული პრემიის (2001) ლაურეატი. 1972 წელს დაამთავრა დნეპროპეტროვსკის უნივერსიტეტი. ჟურნალისტად მუშაობდა პერიოდულ გამოცემებში, დნეპროპეტროვსკის საოლქო ტელერადიოკომიტეტში. 1982–1988 წლებში იყო გამომცემლობა „მოლოდის“ პოეზიის რედაქციის გამგე, 1988–1994 წლებში მუშაობდა გამომცემლობა „უკრაინსკი პისმენიკის“ პოეზიის რედაქციაში, 1994 წელს დააფუძნა და გამოსცემდა ჟურნალ „პიატა პორას“, 1995 წლიდან იყო გაზეთ „სლოვო პროსვიტის“ მთავარი რედაქტორი (ყველა — კიევში). იბეჭდება 1964 წლიდან. ავტორია პოეტური კრებულებისა „სტეპში დაბადებული“ (დნეპროპეტროვსკი, 1976), „გაზაფხულის ბუნიობა“ (კიევი, 1978), „ცხვირისატეხელა“ (დნეპროპეტროვსკი, 1980), „ფანჯრები“ (1983), „ქალები და ფრინველები“ (1985), „სარკეები“ (1988), „კაცის ხმაზე“ (1999), „დროით დასხივებული“ (2001; ყველა — კიევში); მას ეკუთვნის ასევე პუბლიცისტური წიგნი „შექმნა“ (კიევი, 2006); რომანი „ეპიზოდური მეხსიერება“ („კიივსკა რუს“, 2007, №3). ლუბოვ ჰოლოტას პროზაული ნაწარმოებები გამოქვეყნებულია კოლექტიურ კრებულებში „მოთხობა-86“ (კიევი, 1986), „მოთხრობა-87“ (კიევი, 1987), იბეჭდება პერიოდიკაში. გამოცემულია რიგი საბავშვო პოეტური წიგნები.
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინელი მწერლები კატეგორია:უკრაინელი პოეტები
პიკრიტი
პიკრიტი (pykros — მწარე) — ულტრაფუძე ეფუზიური ქანი, რომელიც ძირითადად შედგება ავგიტისა და ოლივინისაგან. მინარევებია: რქატყუარა, ბიოტიტი, რომბული პიროქსენი, ილმენიტი, მაგნეტიტი, აპატიტი. ოლივინი ხშირად სერპენტინითაა ჩანაცვლებული. პიკრიტი შეიძლება იყოს სრულკრისტალური. ქიმიური შედგენილობა: 38-41% SiO2, 5-10% Al2O3 და 20-29%MgO. პიკრიტი თავდაპირველად განსაზღვრა გუსტავ ჩერმაკმა 1866 წელს როგორც ოლივინითა და პიროქსენით მდიდარი დოლერიტისა ან ბაზალტის სახესხვაობა. წარმოქმნის ლავურ ნაკადებს, ჰორიზონტებსა და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მაგმური ქანები
ელექტრობა
შეგიძლიათ, ელექტრონები ხახუნით აამოძრაოთ. როდესაც ნეულონის ქსოვილი კანზე გეხახუნებათ, მას ქსოვილის ატომებიდან ელექტრონები გამოაქვს და ეს ელექტრონები კანზე რჩება. ატომები ცდილობენ, ელექტრონები კვლავ მიიზოდონ, ამიტომ ქსოვილი კანზე გეწებებათ. ასეთ დროს მეცნიერები ამბობენ, რომ ნეილონის ქსოვილს გააჩნია ელექტრული მუხტი, ანუ სტატიკური ელექტრობა.
გამტარი და იზოლატორი
მასალას, რომელშიც დენი გადის, გამტარი ჰქვია. კარგი გამტარებია ისეთი ლითონები, როგორიცაა სპილენძი და ალუმინი. გამტარია ნახშირბადიც.
მასალას რომელშიც დენი ვერ გადის, იზოლატორი ჰქვია. იზოლატორებს მიეკუთვნება რეზინი, პლასტმასები, მაგალითად, პოლივინიქლორიდი (პვქ).
ზოგიერთი სადენი, ელექტრული დენის გატარებისას იოლად ხურდება. ელექტროტოსტერში დენი ლითონის სპირალს წითლად ავარვარებს, ხოლო ელექტრონათურის ვარვარების ძაფი ისე ცხელდება, რომ თეთრად ანათებს.
ელექტრული წრედის გამოყენება
ნათურის ასანთებად იგი ბატარეას უნდა მივუერთოთ. ბატარეას ორი პოლუსი აქვს: დადებითი (+) და უარყოფითი (–). თუ მათ გამტარით, მაგალითად, ნათურით დავაკავშირებთ, ელექტრონები უარყოფით პოლუსიდან გამტარის გავლით დადებითი პულუსისკენ ამოძრავდება. სადენების, ნათურისა და ბატარეის მთლიანობას ელექტრული წრედი ჰქვია. თუ მათ ჩამრთველს დავუმატებთ, დენის ჩართვა–გამორთვაც გახდება შესაძლებელი. ჩამრთველის გადატრიალებისას ორი კონტატქი ერთმანეთს დაშორდება და წრედი გაწყდება.
ელექტროენერგიის გამომუშავება
გენერატორი, ანუ დინამო ბრუნვისას გამოიმუშავებს ელექტროენერგიას. ველოსიპედზე დამაგრებულ დინამოს პატარა ბორბალი ატრიალებს, რომელიც სალტეს აწვება. ამ დინამოს შიგნით მაგნიტია, რომელიც მავთულის კოჭის მახლობლად ბრუნავს. მაგნიტური ველის კოჭაში გავლისას, ელექტრული დენი აღიძვრება. ეს დენი კოჭის მახლობლად მბრუნავი მაგნიტის ხან ერთ პოლუსს გაივლის, ხან კი — მეორეს, ამიტომ ხან წინ მიედინება, ხანაც — უკან. ასეთ დენს ცვალდი დენი ეწოდება, ხოლო მის წარმომქნელ გენერატორს — ცვლადი დენის გენერატორი. ბატარეის ან აკუმულატორის მიერ გამომუშავებულ დენს, რომელიც მხოლოდ ერთი მიმართულებით მოძრაობს, მუდმივი დენი ჰქვია. ელექტროსადგურში მდგარი დიდი გენერატორები ცვლად დენს წარმოქმნის. მძლავრ ელექტრომაგნიტებს ტურბინები ამოძრავებს, რომელიც, თავის მხრივ, მაღალი წნევით, შეკუმშული ორთქლის, აირის ან წყლის მეშვეობით მოძრაობს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ელექტრობა კატეგორია:მაგნეტიზმი
რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა
რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა — მსხვილი საწარმო საქართველოში, ქალაქ რუსთავში. რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა 1948 წელს დაარსდა და ამიერკავკასიაში სრული მეტალურგიული ციკლის პირველი საწარმო იყო, რომელიც ამზადებდა ფოლადს, ცხლადნაგლინ უნაკერო მილებს, თუჯის, ალუმინისა და რკინის სხვადასხვა კონსტრუქციებს. ქარხანა აწარმოებდა უნაკერო მილებს ყაზახეთის, აზერბაიჯანის, თურქმენეთისა და ახლო აღმოსავლეთის ნავთობის საბადოების მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად.
2011 წელს შეიქმნა შპს „რუსთავის ფოლადი“, რომელმაც შეიძინა რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის აქტივები. ქარხანა მრავალი სახეობის პროდუქციას აწარმოებს, რომელთა შორისაა: არმატურა, უნაკერო მილები, კვადრატული ნამზადი, თუჯის სხმულები, ლითონკონსტრუქციები, მექანიკური დეტალები, ფასონური სხმულები, გრანულირებული წიდა, სილიკომანგანუმი, კირი და კირქვა. რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა ახორციელებს ექსპორტს ევროკავშირის ქვეყნების, აშშ-ს, რუსეთის და ახლო აღმოსავლეთის ბაზრებზე, ასევე მეზობელ სომხეთში, აზერბაიჯანსა და თურქეთში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსთავი კატეგორია:საქართველოს საწარმოები
არნიაშევო
არნიაშევო (Әрнәш; Арняшево) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბურაევოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 102 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბურაევოდან დაშორებულია 26 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია იანაული, რომელიც დაშორებულია 94 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (96 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბურაევოს რაიონის სოფლები
ლიბანი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ლიბანი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ეგვიპტის ოცდამეექვსე დინასტიის სამეფო ოჯახი
აქ წარმოდეგნილი ეგვიპტის ოცდამეექვსე დინასტიის სამეფო ოჯახის გენეალოგია. დინასტია დასრულდა ძვ. წ. 570 წელს სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომლის შედეგადაც დაამხეს ფარაონ აპრიესი-ის ძალაუფლება.
კატეგორია:სამეფო ოჯახები კატეგორია:ეგვიპტის ისტორია
ზუგდიდის მაზრა
thumb|250px|ზუგდიდის მაზრა ზუგდიდის მაზრა — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში. შეიქმნა 1867 წელს. მაზრის ცენტრი — ზუგდიდი. მოიცავდა ყოფილი ოდიშის (სამეგრელოს) სამთავროს ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილს. იყოფოდა ზუგდიდის, რედუტკალესა და წალენჯიხის უბნებად. ფართობი 2975,9 კმ². მოსახლეობა 11,5 ათ. კაცი (1894). ეროვნული შემადგენლობა — ქართველები. თანამედროვე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დარაიონებით ყოფილი ზუგდიდის მაზრა მოიცავს: ზუგდიდის, ხობის, წალენჯიხის და ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას. ზუგდიდის მაზრა გაუქმდა 1930 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქუთაისის გუბერნია
Anochetus obscurior
Anochetus obscurior — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Anochetus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Anochetus
მესოამერიკის ქრონოლოგია
მესოამერიკის ქრონოლოგია — მესოამერიკის კოლუმბამდელ ცივილიზაციათა ისტორიის აღწერის მიღებული მეთოდიკა — ადამიანთა დასახლებების არსებობის ყველაზე ადრეული მტკიცებულებებიდან — გვიანდელ კოლონიალურ პერიოდამდე, რომელიც ამერიკის ესპანურ კოლონიზაციას მოჰყვა.
ისტორიკოსები და არქეოლოგები მესოამერიკის ისტორიას სამ პერიოდად ყოფენ. აღსანიშნავია, რომ მითითებული თარიღები მხოლოდ შეფასებებია, ერთი პერიოდიდან მეორეში გადასვლა არ ხდებოდა ერთდროულად და ერთი და იმავე გარემოებებში სხვადასხვა ხალხებისთვის. ზოგიერთი მკვლევარი ეწინააღმდეგება კიდეც ამ ევროცენტრულ შეხედულებას, რომელიც საკმაოდ ჰგავს ძველი საბერძნეთის ქრონოლოგიას.
მესოამერიკის ცივილიზაცია წარმოადგენს რთულ კომბინაციას სხვადასხვა კულტურებისა, რომლებიც სხვადასხვა დროს წარმოიშვა. პროცესები, რომელთა შედეგადაც ჩამოყალიბდა მესოამერიკის კულტურული სისტემები, განისაზღვრებოდა არა მხოლოდ შესაბამისი საზოგადოების შინაგანი დინამიკით, არამედ გარე და ენდოგენური ფაქტორებითაც — მაგალითად, მოსახლეობის მიგრაციითა და ბუნებრივი კატაკლიზმებით.
წინარეკლასიკური ეპოქა
200px|right|thumb|[[კაპაჩის კულტურა|კაპაჩის კულტურის ჭურჭელი, ნაპოვნია აკიტლანში, კოლიმის შტატში.]] წინარეკლასიკური ეპოქა გრძელდებოდა ძვ. წ. 2500 წლიდან ახ. წ. 200 წლამდე. პერიოდის დასაწყისს უკავშირებენ კერამიკული ნაკეთობების გამოჩენას რეგიონის დასავლეთში, განსაკუთრებით კი ისეთ ადგილებში, როგორიცაა მატანჩენი (ნაიარიტის შტატი) და პუერტო-მარკესი (გერეროს შტატი). ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ მეთუნეობის განვითარების ადრეულ სტადიაზე, ამ დარგზე სამხრეთ ამერიკასა და თანამედროვე მექსიკის წყნარი ოკეანის სანაპიროზე მცხოვრებ ხალხებს შორის არსებულმა კავშირებმა იმოქმედა. კერამიკის გამოჩენა მეტყველებს ცხოვრების დასახლებულ ტიპზე, რომელიც მესოამერიკის ხალხებს ჩრდილოეთის უდაბურ რაიონებში მცხოვრები მონადირეებისა და შემგროვებლებისგან გამოარჩევს.
წინარეკლასიკურ ან ფორმაციულ ეპოქას ყოფენ სამ ფაზად: ადრინდელი (ძვ. წ. 2500-1200), შუა (ძვ. წ. 1500-600) და გვიანდელი (ძვ. წ. 600-ახ. წ. 200). პირველი ფაზის დროს მთელი რეგიონის ფარგლებში გავრცელდა მეთუნეობა, დარეგულირდა სიმინდისა და სხვა ბოსტნეული კულტურების მოყვანა, აგრეთვე დაიწყო საზოგადოების სტრატიფიკაცია, რომელსაც შედეგად მოჰყვა პირველი იერარქიული წარმონაქმნები ხალხებში, რომლებიც მექსიკის ყურის სანაპიროებზე იყვნენ დასახლებულნი. წინარეკლასიკური ეპოქის დასაწყისში მესოამერიკის ცივილიზაციების მამოძრავებელ ძალას წარმოადგენდა კაპაჩის კულტურა — მისი კერამიკული ნაკეთობები რეგიონში ფართოდ იყო გავრცელებული.
ძვ. წ. 2500 წლისთვის წყნარი ოკეანის სანაპიროებზე, გვატემალაში, ვითარდებოდა პატარა დასახლებები, როგორებიცაა ლა-ბლანკა, ოკოსი, ელ-მასაკი, უხუჰტე და სხვა, რომლებშიც ნაპოვნია გვატემალის უძველესი კერამიკა. ძვ. წ. 2000 წლიდან წყნარი ოკეანის სანაპიროებზე დიდი რაოდენობით ჩნდება მეთუნეობის ნაკეთობები. გათხრები მეტყველებს იმაზე, რომ მაღალმთიანი რაიონები დროებითი ხიდები იყო წყნარი ოკეანის სანაპიროების წინარეკლასიკურ სოფლებსა და უფრო გვიანდელ პეტენის აუზის ქალაქებს შორის. მონტე-ალტოში, ესკინტლის დასახლების სიახლოვეს, ნაპოვნია გიგანტური ქვის თავები და ღიპიანი ფიგურები (Barrigones), რომლებიც თარიღდება დაახლოებით ძვ. წ. 1800 წლით.
thumb|left|270px|წინარეკლასიკური ერის რამდენიმე მნიშვნელოვანი დასახლება ცენტრალური მექსიკისა და მექსიკის ყურის ველებზე. ძვ. წ. 1500 წლისთვის დასავლეთის კულტურები დაეცა და სხვა ხალხებთან ასიმილირდა. ამგვარი გაერთიანებების შედეგად მეხიკოს ველზე წარმოიქმნა ტლატილკოს კულტურა, ხოლო მექსიკის ყურის სანაპიროზე — ოლმეკების კულტურა. ოლმეკებმა ექსპანსიის გზა აირჩიეს, რომელიც მათ საშუალებას აძლევდა შეექმნათ მონუმენტური არქიტექტურული ნამუშევრები სან-ლორენსოსა და ლა-ვენტაში. გარდა ამისა, ოლმეკებმა ვაჭრობა დაიწყეს, როგორც თავიანთი ტერიტორიის შიგნით, ასევე მის ფარგლებს გარეთ, შორეულ დასახლებებთან, რომლებიც მდებარეობდა თანამედროვე შტატების, გერეროსა და მორელოსის ტერიტორიებზე, ასევე გვატემალასა და კოსტა-რიკაში. ოლმეკების გავლენა შეიმჩნეოდა სან-ხოსე-მოგოტეს დასახლებაში, ოახაკის დაბლობზე, თუმცა, წინარეკლასიკური ეპოქის შუა ფაზაში ის მონტე-ალბანის ზეგავლენის ზონაში შევიდა. ამავდროულად, ბახიოში ყვაოდა ჩუპიკაროს კულტურა, ოლმეკებში კი დაცემის პერიოდი დაიწყო.
მნიშვნელოვან კულტურულ მოვლენებს, რომლებიც შუა წინარეკლასიკურ პერიოდში მოხდა, შეიძლება მივაწეროთ პირველი დამწერლობათა სისტემებისა და ვიგეზიმალური სისტემის წარმოქმნა ოლმეკების ტერიტორიის ცენტრში, მაიას ინდიელების მიერ მირადორის აუზში და საპოტეკების მიერ მონტე-ალბანში. ამ პერიოდში შეინიშნებოდა საზოგადოების ძლიერი სტრატიფიკაცია. ძალაუფლების სხვადასხვა ცენტრებს შორის კავშირებმა შედეგად მოიტანა რეგიონალური ელიტების ამაღლება, რომლებიც აკონტროლებდნენ ბუნებრივ რესურსებსა და გლეხებს. ამგვარი სოციალური დიფერენციაცია დამყარებული იყო გარკვეული ცოდნის ფლობაზე, როგორებიცაა, მაგალითად, ასტრონომია, დამწერლობა და კომერციის საფუძვლები. შუა წინარეკლასიკურ პერიოდში ასევე გაჩნდა ურბანიზაციის საწყისები, რომლებიც ახასიათებდა კლასიკურ ეპოქას. მაიას ისეთი ქალაქები, როგორებიცაა ნაკვე (ძვ. წ. 1000 წელი), ელ-მირადორი (ძვ. წ. 650 წელი), სივალი (ძვ. წ. 350 წელი) და სან-ბართოლო, ფლობდა კლასიკურ მონუმენტურთან მსგავს არქიტექტურას. ელ-მირადორი თავის დროს წარმოადგენდა მაიას უდიდეს ქალაქს. არსებობს მოსაზრება, რომ დაახლოებით 100 წლისთვის მაიას ცივილიზაციამ განიცადა დაცემა და კლასიკურ ეპოქაში, 250 წლისთვის, კვლავ აღსდგა. ზოგიერთი ქალაქი, როგორებიცაა ტლატილკო, მონტე-ალბანი და კუიკუილკო, წინარეკლასიკური ეპოქის მიწურულს აყვავების პერიოდს განიცდიდა. ოლმეკების რაოდენობა კი შემცირდა და მათ თავიანთი გავლენა დაკარგეს.
ტლატილკო წარმოადგენს იმ პერიოდის ერთ-ერთ მთავარ ცენტრს. მის მცხორვებლებს მოჰყავდათ სიმინდი და თევზაობდნენ ტესკოკოს ტბაში. ზოგიერთი მეცნიერი მიიჩნევს, რომ ის დააარსეს და დაასახლეს თანამედროვე ოთომის ხალხის წინაპრებმა. ქალაქი მდებარეობდა ტესკოკოს ტბის ჩრდილოეთ სანაპიროზე და ფლობდა მყარ კავშირებს დასავლეთის კულტურებთან. კუიკუილკო იკავებდა ახუსკოს მთიანი რაიონის ფერდობებს და აკონტროლებდა ვაჭრობას მაიას უბნებში, ოახაკასა და მექსიკის ყურის სანაპიროებზე. ამ ერების დაპირისპირება დამთავრდა ტლატილკოს დაცემით მაშინ, როდესაც ოახაკის ველზე მდებარე მონტე-ალბანმა ოლმეკებისგან კულტურულად დაშორება დაიწყო, მათი მიღწევების გამოყენებითა და კულტურის შევსებით. გვატემალის სამხრეთ სანაპიროზე კამილჰუიუს დასახლება ვითარდებოდა იმ მიმართულებით, რომელიც მოგვიანებით მაიას კლასიკური კულტურა გახდა, თუმცა ცენტრალური მექსიკისა და ყურის ხალხებთან კავშირები თავდაპირველადვე წარმოადგენდა თავიანთ კულტურულ მოდელებს. გარდა დასავლეთისა, სადაც განვითარდა საბადოსებური საფლავების ტრადიცია, მესოამერიკის ყველა რეგიონში იზრდებოდა ქალაქების სიმდიდრე, ხორციელდებოდა მონუმენტების აგების საკმაოდ რთული სქემები. სწორედ ამ დროს აიგო კუიკუილკოს მრგვალი პირამიდა, მონტე-ალბანის ცენტრალური მოედანი და მთვარის პირამიდა ტეოტიუაკანში.
დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის დასაწყისში კუიკუილკო მიატოვეს და მექსიკის აუზის მბრძანებლობა ტეოტიუაკანის ხელში გადავიდა. შემდეგი ორი საუკუნის განმავლობაში ეგრეთ წოდებულმა „ღმერთების ქალაქმა“ გააერთიანა ძალაუფლება და ამგვარად გახდა პირველი ათასწლეულის მესოამერიკის მთავარი ქალაქი და შემდეგი შვიდი საუკუნის წამყვანი პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული ცენტრი.
ოლმეკები
right|thumb|270px|ოლმეკების კულტურის რაიონი
მრავალი წლის განმავლოვაში ოლმეკების კულტურა განიხილებოდა, როგორც მთელი მესოამერიკის კულტურის მშობელი. ოლმეკებმა უზარმაზარი ზეგავლენა იქონიეს მთელი რეგიონის განვითარებაზე, თუმცა ბოლო დროს ვარაუდობენ, რომ ეს კულტური წარმოადგენდა მისი თანამედროვე ხალხების ერთობლივი მოღვაწეობის შედეგს და საბოლოოდ აყვავდა ვერაკრუსისა და ტაბასკოს სანაპიროენზე. ოლმეკების ეთნიკური ერთიანობა ჯერ კიდევ არ არის დამტკიცებული. ლინგვისტიკურ მონაცემებზე დაყრდნობით ანთრპოლოგებისა და არქეოლოგების უმრავლესობა ამტკიცებს, რომ ოლმეკები იყვნენ ან ოტო-მანგური ენების, ან (რაც უფრო სავარაუდოა) თანამედროვე სოკეს ხალხის წინაპრები (მიხე-სოკური ოჯახები), რომლებიც ჩიაპასისა და ოახაკის ჩრდილოეთში ცხოვრობდნენ. თუ დავუჯერებთ მეორე ჰიპოთეზას, სოკეს ტომებმა ყურის ვაკეებში არსებული დიდი ცენტრების დაგნრევის შემდეგ სამხრეთისკენ მოახდინეს მიგრაცია. წარმომავლობის მიუხედავად, ოლმეკური კულტურის ეს მატარებლები ძვ. წ. 8000 წელს სანაპიროზე გადასახლდნენ და სანაპირო რაიონებში შეიჭრნენ, რომლებიც პროტო-მაიანური ხალხებით იყო დასახლებული. ეს ფაქტი აგრეთვე ხსნის უასტეკების ჩრდილო-ვერაკრუსიდან გამოყოფას სხვა მაიანური ხალხებისგან, რომლებიც დასახლებულნი იყვნენ იუკატანისა და გვატემალის ტერიტორიებზე.
რეგიონის განვითარების განმსაზღვრელი მახასიათებლების გაჩენის თვალსაზრისით ოლმეკები მესოამერიკის ისტორიაში ეტაპად ითვლებიან. ამგვარ განსაკუთრებულობებს შორისაა: სახელმწიფოს ორგანიზაცია, 260-დღიანი რიტუალური და 365-დღიანი საერო კალენდრების შემუშავება, დამწერლობის პირველი სისტემა და საქალაქო დაგეგმვა. ამ კულტურის ჩასახვა და განვითარება დაიწყო დაახლოებით ძვ. წ. XIV საუკუნეში და გრძელდებოდა ძვ. წ. XII საუკუნემდე. ცენტრალურ რეგიონში ძირითადი ქალაქები იყო ლა-ვენტა, სან-ლორენსო-ტენოჩტიტლანი და ტრეს-საპოტესი. თუმცა, მთელს მესოამერიკაზე გაბნეულია მტკიცებულებები იმისა, რომ მრავალრიცხოვანი ქალაქები ოლმეკებმა დაიპყრეს, განსაკუთრებით მდინარე ბალსასის აუზში, სადაც მდებარეობდა ქალაქი ტეოპანტეკუანიტლანი. ეს დასახლება საკმაოდ იდუმალია, რადგან თარიღდება მექსიკის ყურის სანაპიროებზე მდებარე მთავარ დასახლებებზე რამდენიმე საუკუნით უფრო ადრე, რის გამოც წარმოიქმნა წინააღმდეგობები და ჰიპოთეზა, რომ ოლმეკების კულტურა სწორედ ამ რეგიონში შეიქმნა. მარცხნივ|მინი|200x200პქ|ოლმეკური თავი, ლა-ვენტა ოლმეკების კულტურის ცნობილ ძეგლებს შორისაა — კოლოსალური ქვის თავები, რომლებიც გაკეთებულია მონოლითური ნაწილებისგან. ისინი სიმაღლეში 3 მეტრს აღწევენ, წონაში კი — რამდენიმე ტონას. ოლმეკების ქვის კვეთის ეს შედევრები განსაკუთრებულად შთამბეჭდავია თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ მესოამერიკაში ლითონური ინსტრუმენტების ნაკლებობა იყო და რომ ეს თავები რამდენიმე კილომეტრითაა დაშორებული იმ ადგილს, სადაც მოიპოვებდნენ ბაზალტს, რითიც ისინია გაკეთებული. ამ მონუმენტების დანიშნულება უცნობია, ზოგიერთი ავტორი ვარაუდობს, რომ ეს იყო მესოამერიკული ბურთის თამაშის ცნობილი მოთამაშეების ან ოლმეკების მმართველი ელიტის გამოსახულებები. ოლმეკები, ასევე, ცნობილნი არიან მწვანე ქვებზე კვეთით (ნებისმიერი ვულკანური სახეობა, რომელსაც მწვანე ფერი აქვს).
ოლმეკების კულტურის დანგრევის ზუსტი მიზეზები უცნობია. მაიას გავლენის ქვეშ მყოფი წყნარი ოკეანის სანაპიროების სამხრეთში მდებარე ქალაქებმა, ტაკალიკ-აბახმა (ძვ. წ. 800), ისაპამ (ძვ. წ. 700) და ჩოკოლამ (ძვ. წ. 600), ასევე კამინალჰუიუმ (ძვ. წ. 800), რომლებიც გვატემალის ცენტრალურ მაღლობზე მდებარეობდა, იმ მიმართულებით დაიწყო განვითარება, რომელიც საბოლოოდ მაიას კლასიკური კულტურა გახდა. დაახლოებით ძვ. წ. 300 წელს, პეტენის აუზში განვითარება დაიწყო მაიას კლასიკური პერიოდის დიდმა ქალაქებმა, როგორებიცაა ტიკალი, უაშაკტუნი და სეიბალი.
ძვ. წ. 100 წლიდან ახალი წელთაღრიცხვის დაწყებამდე, კუიკუილკოს ჰეგემონია ველისადმი შემცირდა. კუიკუილკოს დაკნინებისთანავე დაიწყო ტეოტიუაკანის მნიშვნელობის ზრდა და შემდგომი ორი საუკუნის განმავლობაში ის მთელი ცენტრალური მექსიკის პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული ცენტრი გახდა.
კლასიკური ეპოქა
კლასიკური ეპოქა მესოამერიკაში ახ. წ. 250 წლიდან 900 წლამდე გრძელდებოდა და სამ პერიოდად იყოფოდა: ადრეული (250-500 წწ), შუა (550-700 წწ) და გვიანდელი (700-900 წწ). ადრეული პერიოდი ხასიათდება ტეოტიუაკანის დომინირებით, რომელშიც ტესკოკოს ტბის აუზის 200 000 მაცხოვრებლიდან 80% ცხოვრობდა. ტეოტიუაკანი ექსპანსიური პოლიტიკის მატარებელი იყო, რამაც ის ჩრდილოეთ მესოამერიკის ძირითადი სავაჭრო გზების კონტროლირებამდე მიიყვანა. კლასიკური ეპოქის სხვა მსხვილი ცენტრები იყო მონტე-ალბანი, კამინალჰუიუ, სეიბალი, ტიკალი და კალაკმული, მათ შორის წინააღმდეგობა მრავალწლიან ომებში გადაიზარდა. კლასიკური ეპოქის დროს გრძელდებოდა ურბანიზაციის პროცესი, რომელიც წინარეკლასიკური ეპოქის მიწურულს დაიწყო. მთლიანობაში, მესოამერიკის ისტორიის ეს პერიოდი ხასიათდება ხელოვნების, მეცნიერების, ქალაქების, არქიტექტურისა და სოციალური წესრიგის მაღალი დონით.
ამ ეპოქის ქალაქები გამოირჩეოდა მრავალეროვანი მოსახლეობით, რამაც საბოლოოდ გამოიწვია სხვადასხვა ენებისა და კულტურის მქონე ხალხების თანაცხოვრება. რეგიონალურ პოლიტიკურ ელიტებს შორის ალიანსები გამყარდა, განსაკუთრებით აშკარად ეს გამომჟღავნდა ტეოტიუაკანის მოკავშირეებში. ასევე მყარდებოდა სოციალური დიფერენციაცია — ადამიანების მცირე ჯგუფი მართავდა მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს. მოსახლეობა იძულებული იყო გადაეხადა გადასახადები და მონაწილეობა მიეღო საზოგადოებრივი ნაგებობების შენებაში, როგორებიცაა საირიგაციო სისტემები, რელიგიური შენობები და ინფრასტრუქტურული ობიექტები. ქალაქების ზრდა ვერ მოხერხდებოდა სოფლის მეურნეობის წარმოების ტექნიკების გაუმჯობესებისა და სავაჭრო კავშირების გამყარების გარეშე, რომლებშიც მონაწილეობდნენ არა მხოლოდ მესოამერიკის მცხოვრებლები, არამედ შორეული ოაზისამერიკის ხალხებიც.
მოცემულმა პერიოდმა მესოამერიკელ ინდიელებს ასევე უანდერძა მრავალი მეცნიერული მიღწევა. მაიამ გააუმჯობესა კალენდარი, დამწერლობა და ცოდნა მათემატიკაში, მათი განვითარების უმაღლეს წერტილამდე. დამწერლობა გამოიყენებოდა მაიას მთელ ტერიტორიაზე, მიუხედავად იმისა, რომ ითვლებოდა კეთილშობილურ საქმედ და მას მხოლოდ მწერლები, მხატვრები და ბერები იყენებდნენ. მაიას დამწერლობის გამოყენებით, სხვა კულტურებმა შეიმუშავეს საკუთარი სისტემები, ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია ნუნიეს კულტურა ოახაკელ საპოტეკებში, თუმცა ერთადერთი სრულყოფილად ჩამოყალიბებული დამწერლობის სისტემა კოლუმბამდელ ამერიკაში მაიას გააჩნდა. ასტრონომიამ თავისი მნიშვნელობა შეინარჩუნა, რადგან გამოიყენებოდა სოფლის მეურნეობაში, ასევე ისეთი მოვლენების საწინასწარმეტყველებად, როგორებიცაა მზისა და მთვარის დაბნელებები, რაც საშუალებას აძლევდა მესოამერიკის ცივილიზაციების მმართველებს ჩვეულებრივი მოქალაქეების თვალში დაემტკიცებინათ თავიანთი ღვთიური წარმომავლობა.
მესოამერიკის ჩრდილოეთში კლასიკური ეპოქა დამთავრდა ტეოტიუაკანის დაცემით, დაახლოებით, 700 წელს. ამან აყვავების შესაძლებლობა მისცა რეგიონალურ ცენტრებს, რომლებმაც დაიწყეს ბრძოლა სავაჭრო გზებისა და ბუნებრივი რესურსების კონტროლისთვის. გვიან კლასიკურ ეპოქაში რეგიონის პოლიტიკური მოწყობა დანაწევრდა და არც ერთი ქალაქი არ ფლობდა წამყვან პოზიციას. ამ პერიოდში განხორციელდა ხალხების რამდენიმე გადასახლება, რომელიც გამოწვეული იყო არიდოამერიკისა და სხვა ჩრდილოეთის რეგიონებიდან ჯგუფების შემოჭრით, რომლებიც მესოამერიკის დასახლებებს სამხრეთით გადაადგილებას აიძულებდნენ. ახალმოსულ ხალხებს შორის იყო ნაუა, რომლებმაც შედეგად ააგეს პოსტკლასიკური ეპოქის მნიშვნელოვანი ქალაქები — ტულა და ტენოჩტიტლანი. ჩრდილოეთიდან მიგრაციის გარდა, მექსიკის ცენტრში დასახლდნენ სამხრეთის ხალხებიც, რომელთა შორისაც იყვნენ იუკატანიდან მოსული ოლმეკები-შიკალანკა, რომლებმაც დააარსეს კაკაჰტლა და ჰოჩიკალკო. მინი|199x199პქ|ბრძოლის ამსახველი ფრესკა, კაკაჰტლა, ტლასკალა მაიას უბნებში ტეოტიუაკანის ყოფილი მოკავშირე, ქალაქი ტიკალი, დაკნინებული იყო დამარცხების შემდეგ, რომელიც დოს-პილასმა და კარაკოლმა მიაყენა (კალაკმულის მოკავშირეები). ამ დაკნინების პერიოდში, რომელიც გრძელდებოდა დაახლოებით 100 წელი, მოხდა დოს-პილასის, პიედრას-ნეგრასის, კარაკოლის, კალაკმულის, პალენკეს, კოპანისა და იაჰჩილანის ალიანსში გაერთიანება. ის და რეგიონის სხვა ქალაქები ჩაერთო სისხლისმღვრელ ომში, რომელიც დამთავრდა იმით, რომ ტიკალი იაჰხასა და ელ-ნარანხოს მეშვეობით გაანადგურა დოს-პილასმა და კარაკოლმა, შემდეგ ელ-პერუმ და საბოლოოდ კალაკმულმა. ომების დასასრული აღნიშნა იუკნომ-ჩინის შვილის მსხვერპლშეწირვამ 732 წელს ტიკალში, ამ მოვლების პატივსაცემად 740-810 წლებში იგებოდა სამახსოვრო ნაგებობა.
მაიას კლასიკური ცივილიზაციის განადგურება ჩრდილოეთ დაბლობებში დაიწყო დაახლოებით 810 წელს ლა-პასიონის სახელმწიფოებიდან, როგორებიცაა დოს-პილასი, აგუატეკა, სეიბალი და კანკუენი, რის შემდეგაც პროცესი გაგრძელდა უსუმასინტის აუზის ქალაქებში, რომლებიც სამხრეთით მდებარეობდა. ესენია: იაშჩილანი, პიედრას-ნეგრასი და პალენკე. გვიანი კლასიკური ეპოქის მიწურულს მაიამ შეწყვიტა გრძელი თვლის კალენდრის წარმოება, მათი მრავალი ქალაქი დაიწვა, მიტოვებულ იქნა და ჯუნგლებით დაიფარა. ამავე დროს სამხრეთ მთიანეთში კამინალჰუიუ აგრძელებდა განვითარებას 1200 წლამდე. ოახაკაში მონტე-ალბანმა მიაღწია თავისი დიდების პიკს დაახლოებით 750 წელს, შემდეგ კი, IX საუკუნეში, ამოუცნობი მიზეზების გამო განადგურდა. იგივე ბედი ეწია სხვა ქალაქებსაც, როგორებიცაა ლა-კემადა ჩრდილოეთით და ტეოტიუაკანი ცენტრალურ რაიონში — ის დაიწვა და მიტოვებულ იქნა. კლასიკური ეპოქის უკანასკნელ საუკუნეში ოახაკას ველისადმი ბატონობა გადავიდა ლამბიტიეკოს ხელში, რომელიც განლაგებული იყო აღმოსავლეთით რამდენიმე კილომეტრში.
ტეოტიუაკანი
thumb|right|200px|ხედი ტეოტიუაკანის მთვარის პირამიდიდან კალსაგა-დე-ლოს-მუერტოსზე (მკვდრების გზა)
ტეოტიუაკანი (ღმერთების ქალაქი) თავის ისტორიას წინარეკლასიკური ეპოქის მიწურულიდან (დაახლოებით 100 წელი) აწარმოებს. მის დამაარსებლებზე ცოტა რამ არის ცნობილი, თუმცა ვარაუდობენ, რომ მის განვითარებაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ოთომიმ, რომლებმეც აგრეთვე გავლენა მოახდინეს მეხიკოს ველის ქალაქების კულტურაზე, რომელიც წარმოდგენლი იყო ტლატილკოში. თავდაპირველად რეგიონში უპირატესობის მოსაპოვებლად ტეოტიუაკანი ეპაექრებოდა ოდნავ სამხრეთით მდებარე კუიკუილკოს. ამ დაპირისპირებაში ტეოტიუაკანს დაეხმარა ნავახას მთებში (თანამედროვე იდალგოს შტატის ტერიტორია) არსებული ობსიდიანის მარაგი. ცნობილია, რომ კუიკუილკოს მცხოვრებლების უმეტესობა ტეოტიუაკანში გადასახლდა ვულკან შიტლედან ამოფრქვეული ლავის მიერ სამხრეთის ქალაქის გაანადგურებამდე რამდენიმე წლით ადრე.
რეგიონისადმი ბატონობის მოპოვების შემდეგ, ტეოტიუაკანი წარმატებით განვითარდა და გადაიქცა არა მხოლოდ მესოამერიკის, არამედ მთელი მსოფლიოს უდიდეს ქალაქად. ამ პერიოდის განმავლობაში მეხიკოს ველის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ტეოტიუაკანში ცხოვრობდა. ქალაქი მთლიანად დამოკიდებული იყო სოფლის მეურნეობაზე, ძირითადად მოჰყავდათ სიმინდი, ლობიო და გოგრა. თუმცა პოლიტიკური და ეკონომიკური შემოსავალი დაფუძნებული იყო იმპორტირებულ საქონელზე: ანარანხადოს კერამიკასა, რომელიც პობლანო-ტლაჰკალტეკის ველზე მოჰყავდათ, და იდალგოს მთების ბუნებრივ რესურსებზე. ორივე პროდუქტი ძვირად ფასობდა მთელს მესოამერიკაში და იცვლებოდა ძვირფას ნივთებზე, რომლებიც შორეულ ნიუ-მექსიკოსა და გვატემალაში მზადდებოდა. ამის წყალობით ტეოტიუაკანი მესოამერიკის სავაჭრო ქსელის მთავარი კვანძი გახდა — სამხრეთ-აღმოსავლეთით ის ვაჭრობდა მონტე-ალბანსა და ტიკალთან, მექსიკის ყურის სანაპიროზე — მატაკაპანთან, ჩრდილოეთით — ალტავისტასთან, ხოლო დასავლეთით — ტინგამბატოსთან.
ტეოტიუაკანმა მოაწესრიგა მესოამერიკის ღმერთების პანთეონი, რომელიც ოლმეკების დროს შეიქმნა. მან სათავეში ჩააყენა ღვთაებები, რომლებიც დაკავშირებული იყო სოფლის მეურნეობასთან — კეცალკოატლი და ტლალოკი. სავაჭრო კავშირებმა ხელი შეუწყო ამ ღმერთების კულტების გავრცელებას მესოამერიკის სხვა დასახლებებში, რომლებმაც ისინი მიიღეს და გადააკეთეს. თვლიდნენ, რომ ტეოტიუაკანში არ იყო დამწერლობა, მაგრამ დევურგერმა აჩვენა, რომ ტეოტიუაკანური დამწერლობის სისტემა იმდენად პიქტოგრაფიული იყო, რომ ნახატებს ჰგავდა.
ტეოტიუაკანის დაცემა ცენტრალური მექსიკის საზღვრებთან ქალაქ-სახელმწიფოების წარმოქმნასთანაა დაკავშირებული. ვარაუდობენ, რომ მათ განვითარება შეძლეს ტეოტიუაკანის მიერ დომინანტური პოზიციის დაკარგვის მეშვეობით, თუმცა ყველაფერი შეიძლებოდა პირიქით მომხდარიყო — ქალაქებს კაკაჰტლას, ჰოჩიკალკოს, ტეოტენანგოსა და ელ-ტახინს შეეძლოთ იმდენად გაძლიერებულიყვნენ, რომ დაემარცხებინათ ტეოტიუაკანი ველის ცენტრში და გაეთიშათ მისთვის სავაჭრო კავშირები. ეს მოხდა, დაახლოებით 600 წელს და მიუხედავად იმისა, რომ ხალხმა ქალაქში კიდევ ნახევარი საუკუნის განმავლობაში გააგრძელა ცხოვრება, საბოლოოდ ქალაქი განადგურდა და ის დატოვეს მცხოვრებლებმა, რომლებიც ისეთ ადგილებში გადასახლდნენ, როგორებიცაა კულუაკანი და ასკაპოცალკო, რომლებიც ტესკოკოს ტბის სანაპიროებზე იყო განლაგებული.
მაია კლასიკურ ეპოქაში
right|thumb|200px|მაიას ხალხებისა და მათი ძირითადი ქალაქების განლაგება
მაიას ინდიელები მესოამერიკის ყველაზე ცნობილი და განვითარებული კულტურის დამაარსებლები იყვნენ. ზოგიერთი მკვლევარი, როგორიცაა მაიკლ კოუ, თვლის, რომ მაიას კულტურა სრულიად განსხვავდება მის დროინდელი სხვა კულტურებისგან. თუმცა მაიას კულტურის ბევრი ასპექტი სხვა ხალხებისას ჰგავს, მათ შორის ორი კალენდრის გამოყენება, თვლის ვიგეზიმალური სისტემა, სიმინდის მოყვანა, გარკვეული მითები, როგორებიცაა ხუთი მზის შესახებ, ფრთიანი გველისა და წვიმის ღმერთ ჩააქის თაყვანისცემა.
thumb|200px|left|ბარელიეფი, პალენკეს მუზეუმი, ჩიაპასი მაიას კულტურა ჩაისახა გვატემალის მაღლობებზე კამინალჰუიუს დასახლების განვითარებასთან ერთად შუა წინარეკლასიკური ეპოქაში. რამდენიმე მკვლევრის აზრით, კერძოდ კი დოქტორ რიჩარდ ჰანსენისა (კალიფორნიის უნივერსიტეტი) და დოქტორ სატურნოს (ვინდერბილტის უნივერსიტეტი) აზრით, პირველი ნამდვილი პოლიტიკური სახელმწიფო მესომაერიკაში დააარსა ელ-მირადორში, ნაკბეში, სივალსა და სან-ბართოლოში (მირადორის აუზი პეტენში), ასევე ტაკალიკ-აბახში (წყნარი ოკეანის სანაპიროების ვაკე რაიონები). თუმცა არქეოლოგიური მტკიცებულებები ირწმუნება, რომ მაიას არასდროს ჩამოუყალიბებია ერთიანი იმპერია და გაერთიანებულნი იყვნენ მცირე ჯგუფებში, რომლებიც გამუდმებით ერთმანეთს ებრძოდნენ. ლოპეს აუსტინი და ლოპეს ლუხანი ამტკიცებდნენ, რომ წინარეკლასიკური მაიასთვის დამახასიათებელი იყო აგრესიული ბუნება. სავარაუდოდ, მათი საბრძოლო ხელოვნება ამ უბანში ტეოტიუაკანისაზე უკეთესი იყო და დღემდე არსებობს მოსაზრება, რომ ისინი მშვიდობიანი, ღვთისმოშიში ხალხი იყო. ამგვარ თვალსაზრისს ემხრობოდნენ XX საუკუნის შუა წლების ისეთი მაიანისტები, როგორებიცაა სილვანუს მორლი და ჯონ ერიკ სინეი ტომპსონი. მოგვიანებით ნაპოვნი იქნა მტკიცებულებები (მაგალითად, ფრესკები ბონამპაკში) იმისა, რომ მაია ატარებდა ადამიანთა მსხვერპლშეწირვასა და რიტუალურ კანიბალიზმს.
ძვ. წ. 1000 წელს მაიას ჰქონდა დამწერლობა, კალენდარი და პატარა დასახლებები — უძველესი ძეგლები იპოვეს მაიას რეგიონის დასახლებებში. ძველად არქეოლოგები თვლიდნენ, რომ მაიას ქალაქები მხოლოდ ცერემონიალური ცენტრების როლს ასრულებდნენ, ხოლო ჩვეულებრივი ხალხები სოფლებში ცხოვრობდნენ. თუმცა, უფრო გვიანდელმა გათხრებმა აჩვენა, რომ მაიას დასახლებებში იყო ისეთივე საქალაქო სამსახურები, როგორებიცაა ტიკალში (სადაც აყვავების პერიოდში მოსახლეობის რაოდენობა 400 ათასს აღწევდა), კოპანში, ასევე სადრენაჟო სისტემები, აკვედუკები და გზების საფარველი (საკბე), რომლებიც მსხვილ ცენტრებს შორის იყო აგებული წინარეკლასიკურ ეპოქაში. ამგვარი დასახლებების დაარსება ემყარებოდა ძლიერ სტრატიფიცირებულ საზოგადოებას, რომელსაც განაგებდა არისტოკრატიული კლასი, რომელიც ერთდროულად იყო პოლიტიკური, საბრძოლო და რელიგიური ელიტა.
ელიტა აკონტროლებდა სოფლის მეურნეობას და, როგორც მთელს მესოამერიკაში, აკისრებდა დაბალ კლასებს გადასახადებს, რომლებიც მას მათი ძალაუფლებისა და სოციალური იერარქიის დამამტკიცებელი საზოგადო მონუმენტების აგების საშუალებას აძლევდა. ადრეულ კლასიკური ეპოქაში, დაახლოებით 370 წელს, მაიას ელიტას მჭიდრო კავშირები ჰქონდა ტეოტიუაკანთან და შესაძლოა, ტიკალი, ამ პერიოდის მაიას ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი, მნიშვნელოვანი მოკავშირე იყო ტეოტიუაკანისა, რომელიც ვაჭრობას აკონტროლებდა მაღალმთიან რაიონებსა და ყურის სანაპიროების იქით. საბოლოოდ, სავარაუდოდ ძლიერმა გვალვამ, რომელმაც ცენტრალური ამერიკა IX საუკუნეში განგმირა, მას მოყოლილმა შიმშილობამ, ასევე შიგა ომებმა გამოიწვია აჯანყება და მაიას პოლიტიკური სისტემის განადგურება. ბევრი ქალაქი მიტოვებულ იქნა და მათ შესახებ აღარავის ახსოვდა XIX საუკუნემდე, როდესაც უძველესი მაიას შთამომავლებმა ჯუნგლებში მოიყვანეს ამ დასახლებების გამანადგურებელი ევროპელი და ამერიკელი მკვლევარები.
პოსტკლასიკური ეპოქა
right|thumb|200px|მისტეკების კულტურის მოხატული ჭურჭელი, ნაპოვნია შაიაკატლანში, [[პუებლა]] პოსტკლასიკური ეპოქა მოიცავს პერიოდს 900 წლიდან ესპანელების მიერ მესოამერიკის დაპყრობამდე, რომელიც მიმდინარეობდა 1521-1697 წლებში. ამ ეპოქისთვის დამახასიათებელია ომების დიდი რაოდენობა. პოლიტიკურმა ელიტებმა, რომლებიც ქურუმების კლასთან იყვნენ დაკავშირებულნი, დაკარგეს ძალაუფლება მებრძოლების ჯგუფის სასარგებლოდ. მებრძოლებმა, თავის მხრივ, ყოველ შემთხვევაში, ესპანელების მოსვლამდე ნახევარი საუკუნით ადრე, დაიწყეს პოზიციების დათმობა ახალი ძლიერი კლასისადმი — პოჩტეკებისადმი. პოჩტეკები იყვნენ ვაჭრები, რომლებმაც პოლიტიკური ძალაუფლება მოიპოვეს ეკონომიკური სიძლიერის ხარჯზე.
პოსტკლასიკური ეპოქა იყოფა ორ ფაზად. პირველი — ადრეული პოსტკლასიკური პერიოდი — გრძელდებოდა X საუკუნიდან XIII საუკუნემდე. ამ პერიოდში დომინირებდნენ ტოლტეკები და ტულა. XII საუკუნედან გვიანი პოსკლასიკუტი პერიოდის ნიშნები ჩნდება. ამ დროს გამოჩნდნენ ჩიჩიმეკები — ხალხი, რომელიც ენობრივი თვალსაზრისით ნათესაური იყო ტოლტეკებისა და მეჰიკასი. უკანასკნელნი მეხიკოს ველზე გამოჩნდნენ 1325 წელს, აცტლანიდან ორსაუკუნოვანი მოგზაურობის შემდეგ, რომლის ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობია. მესოამერიკის ცივილიზაციების ამ უკანასკნელ პერიოდში მომხდარი ცვლილებები საზოგადეობაში დაკავშირებულია ჩრდილოეთის ხალხების მიგრაციებთან. ეს ხალხები მოვიდნენ ოაზისოამერიკიდან, არიდოამერიკიდან და მესოამერიკის ჩრდილოეთ რაიონებიდან. ჩრდილოელების შემოსვლამ გადაადგილება აიძულა მესოამერიკის ადგილობრივ ხალხებს, რომლებიდანაც ზოგიერთი გადასახლდა ცენტრალურ ამერიკაში.
ამ დროს მრავალი კულტურული ცვლილება მოხდა. ერთ-ერთი ასეთი ცვლილება იყო გავრცელება მეტალურგიისა, რომელიც ნასესხები იყო სამხრეთ ამერიკიდან. როგორც კერამიკის შემთხვევაში, მესოამერიკაში მეტალის დამუშავების პირველი მტკიცებულებები სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში იპოვეს. მესოამერიკელები არ იყვნენ დიდად გაწაფულნი ამ ხელობაში და შემოიფარგლებოდნენ სპილენძის ცულებით, ნემსებითა და, რა თქმა უნდა, საიუველირო ნაკეთობებით. უფრო მეტად განვითარებული მეთოდები შეიმუშავებს მისტეკებმა, რომლებმაც შესანიშნავად მოპირკეთებული ნივთების კეთება ისწავლეს. პროგრესი შეინიშნებოდა არქიტექტურაშიც — ლურსმნების გამოყენებამ ტაძრების კედლების შემოკვრის საშუალება წარმოქმნა, გაუმჯობესდა ფრესკები, ფართოდ გავრცელდა სვეტებისა და ქვის სახურავების გამოყენება (რაც კლასიკურ ეპოქაში მაიას პრეროგატივა იყო). სოფლის მეურნეობაში გართულდა ირიგაციის სისტემა. მეხიკოს ველის მიწები, განსაკუთრებით ჩინამპები, ფართოდ გამოიყენებოდა აცტეკების მიერ, რომლებმაც მათ მახლობლად ააგეს ქალაქი, რომელშიც 200 ათასი ადამიანი ცხოვრობდა.
right|thumb|200px|ჰოჩიმილკოს ჩინამპების თანამედროვე სახე
პოლიტიკურ სისტემაში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა. ადრეული პოსტკლასიკური პერიოდის განმავლობაში საბრძოლო პოლიტიკურმა ელიტებმა დააკანონეს თავიანთი მდგომარეობა რელიგიური რწმენების საკმაოდ რთული სისტემის მიღებით, რომლებსაც ლოპეს ოსტინმა (López Austin) „სუიუანიდადი“ (zuyuanidad) უწოდა. ამ სისტემის თანახმად, მმართველმა კლასებმა საკუთარი თავი გამოაცხადეს შთამომავლებად კეცალკოატლისა — ფრთიანი გველის, მესოამერიკული მითოლოგიის ერთ-ერთი შემოქმედი ძალისა და კულტურული გმირის. მათ ასევე გამოაცხადეს, რომ ისინი იყვნენ მითოლოგიური ქალაქის, ტოლანის, მცხოვრებლების მიმდევრები. იმ დროის მრავალი მნიშვნელოვანი ცენტრი უკავშირებდა საკუთარ თავს ამ ადგილს და იწოდებოდნენ ტოლან-შიკოკოტიტლანი, ტოლან-ჩოლოლანი და ტოლან-ტეოტიუაკანი. მიტიური ტოლანი დიდი ხნის განმავლობაში ასოცირდებოდა ტულასთან (იდალგოს შტატი), მაგრამ ენკიკე ფლორესკანო (Enrique Florescano) და ლოპეს აუსტინი ამტკიცებდნენ, რომ საამისოდ საფუძვლები არ არსებობდა. ფლორესკანო თვლიდა, რომ ტოლანი იყო ტეოტიუაკანი, ხოლო ლოპეს ოსტინი ტოლანს განიხილავდა, როგორც მესოამერიკული რელიგიური წარმოსახვის პროდუქტს. „სუიუანოს“ სისტემის კიდევ ერთი განსაკუთრებულობა იყო ალიანსების წარმოქმნა სხვა ქალაქ-სახელმწიფოებთან, რომლებსაც აკონტროლებდნენ მსგავსი იდეოლოგიის მქონე ხალხები. ასე მოხდა მაიაპანის ლიგასთან იუკატანში და მისტეკების კონფედერაცია რვა ირმის იაგუარის ბრჭყალთან (Eight Deer Jaguar Claw) ოახაკის მთებში. ადრეული პოსტკლასიკური პერიოდის ეს საზოგადოებები ხასიათდება მებრძლო და მრავალეროვანი მოსახლეობით.
thumb|200px|ტულური გოლიათები, იდალგოს შტატი
თუმცა, ტულის დაცემამ შეარყია სიმძლავრე სუიუანოს სისტემისა, რომელიც საბოლოოდ განადგურდა მაიაპანის ლიგის დაშლისა და ტულიდან ხალხის წასვლის შემდეგ. ჩრდილოეთიდან მესოამერიკაში მოვიდნენ ახალი ხალხები, რომლებიც, მიუხედავად იმისა, რომ იყვნენ ძველი ტოლტეკების შთამომავლები, ფლობდნენ სრულიად განსხვავებულ იდეოლოგიას. უკანასკნელი მოსულები იყვნენ მისტეკები (აცტეკები), რომლებიც დასახლდნენ ტესკოკოს ტბის პატარა კუნძულზე ასკაპოცალკოელი ტეპანეკების მმართველობის ქვეშ. მეჰიკებმა შემდგომი ათწლეულის განმავლობაში დაიპყრეს მესოამერიკის უდიდესი ნაწილი და შექმნეს გაერთიანებული და ცენტრალიზებული სახელმწიფო, რომელიც ჰგავდა ტარასკანის სახელმწიფოს მიჩოაკანში. ამ ორიდან ვერც ერთმა სახელმწიფოს ვერ შეძლო მეორის დამოპყრობა, რის შემდეგაც მათ, სავარაუდოდ, ხელი მოაწერეს თავდაუსხმელობის შესახებ შეთანხმებაზე. როდესაც ესპანელები მოვიდნენ ახალ მსოფლიოში, მრავალი ერი მზად იყო მათ დასახმარებლად, ოღონდაც განთავისუფლებულიყვნენ აცტეკების ძალაუფლებისგან. თუმცა, ამან მათ არ დაუბრუნა თავისუფლება და საბოლოოდ მესოამერიკის დაპყრობით დასრულდა.
აცტეკები
მესოამერიკის ყველა კოლუმბამდელი ცივილიზაციიდან აცტეკების იმპერია — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ცივილიზაციაა თავისი სიმდიდრისა და საბრძოლო ძალების წყალობით, რომლებსაც მან სხვა ხალხების ექსპლუატაციის გზით მიაღწია. ამერიკის ესპანური კოლონიზაციის დროს მრავალი მისიონერი იწერდა ნაუას ხალხების კულტურულ ისტორიას, ამიტომ თანამედროვე ცნობები მათ კულტურაზე უფრო დიდია, ვიდრე კონკისტის ეპოქაში.
აცტეკები მოვიდნენ მესოამერიკის ჩრდილოეთიდან ან დასავლეთიდან. მექსიკის შტატ ნარიარიტის მცხოვრებლებს სჯეროდათ, რომ მითური აცტლანი განლაგებული იყო კუნძულ მეჰკალტიტლანზე. ზოგიერთები თვლიდნენ, რომ მითური კუნძული მდებარეობდა საკატეკასის შტატის ტერიტორიაზე, ან ნიუ-მექსიკოში. წარმომავლობის მიუხედავად, აცტეკების კულტურული ტრადიციები ძლიერ არ განსხვავდებოდა კლასიკური მესოამერიკისგან. მათ ცენტრალური მესოამერიკის ხალხების მსგავსი თვისებები ჰქონდათ (ძველმა ჩრდილო უტო-ასტეკურმა ხალხებმა შექმნეს ისეთი კულტურები, როგორიცაა ანასაზი, ტეუჩიტლანი და სხვა). აცტეკები საუბრობდნენ ნაუატლზე, რომელიც უფრო ადრე მოსული ტოლტეკებისა და ჩიჩიმეკების მიერ გამოიყენებოდა.
ცეროდენა რაინდები
ცეროდენა რაინდები — სს „ქართული ფილმის" 1963 წლის ფილმი. რეჟისორები ნელი ნენოვა და გენო წულაია.