cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლუი არმსტრონგი
ჯგუფი "ოლ სტარზ"
1950 წლისთვის არმსტრონგი საკუთარ ბენდს 6 ინსტრუმენტამდე კვეცს, უბრუნდება რა დიქსილენდის სტილს, რომელმაც ის თავიდანვე გახადა ცნობილი. ამ ჯგუფს სახელად "ოლ სტარზ" (All Stars - ყველა ვარსკვლავი) დაერქვა. მისი წევრები იყვნენ, სხვადასხვა დროს, ბერნი ბიგარდი, ჯეკ ტიგარდენი, ტრამი იანგი, არველ შოუ, მარტი ნაპოლეონი, ბიგ სიდ კატლეტი, და ბარეტ დიმსი. ამ პერიოდში ის უამრავ ჩანაწერს აკეთებს და ოცდაათზე მეტ ფილმში იღებს მონაწილეობას. 1964 წელს არმსტრონგი მის ყველაზე გაყიდვად ალბომს უშვებს, სახელწოდებით "ჰელო, დოლი".
არმსტრონგი თითქმის სიცოცხლის ბოლომდე დაძაბული ტურების განრიგით ცხოვრობდა (ბოლო რამდენიმე წლის გარდა). ბოლო წლებში ის დროგამოშვებით საკუთარ წარმატებულ ნამუშევრებს გაიმეორებდა ხოლმე თითქმის ზედმიწევნით, ზოგჯერ კი ყველაზე უცნობ და არაფრით გამორჩეულ ნაწარმოებს ისეთი იმპროვიზაციით და ენერგიით შეასრულებდა, რომ საკუთარ ბენდსაც კი აოცებდა. აშშ სახელმწიფო დეპარტამენტის დაფინანსებით მან ტურები გამართა აფრიკაში, ევროპაში და აზიაში. ამ ტურებს უდიდესი წარმატება მოჰყვა, რის შემდეგაც მას ხშირად მოიხსენიებდნენ, როგორც "ელჩ სეჩს" (Ambassador Satch). მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო დროს მას ჯანმრთელობა სწრაფად ურთულდებოდა, მას დაკვრა გარდაცვალების დღემდე არ შეუწყვეტია.
არმსტრონგი გულის შეტევით გარდაიცვალა 1971 წელს 69 წლის ასაკში, ვალდორფის ასტორიის საიმპერატორო დარბაზში სახელგანთქმული შოუს გამართვის ღამეს. დაკრძალულია ფლაშინგის სასაფლაოზე, ნიუ-იორკი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი ჯაზ-მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 4 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1901 კატეგორია:გარდაცვლილი  6 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1971
საიდუმლონი
საიდუმლონი — ქრისტიანულ რელიგიაში საკულტო მღვდელ-მოქმედებანი, რომელთა შესრულების დროს, საეკლესიო მოძღვრების თანახმად, მორწმუნე-მლოცველებს გადაეცემათ ღვთის მადლი ცოდვებისაგან სულის სახსნელად, ავადმყოფობისაგან განსაკურნავად და სხვა. საიდუმლოთა შესრულების უფლება მხოლოდ კულტის მსახურებს აქვთ. არსებობს ახალი აღთქმის 7 საიდუმლო, რომელიც დააწესა მაცხოვარმა: ნათლისღება, მირონცხება, ზიარება, სინანული, მღვდლობა, ქორწინება და ზეთის კურთხევა.
ლიტერატურა
*
Crassispira rustica
Crassispira rustica — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ასმაშის უღელტეხილი
ასმაშის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ცენტრალურ კავკასიონის სამხრეთ განშტოებაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის — მულხრის აუზში. სიმაღლე 3700 მ. აკავშირებს მყინვარ ტვიბერის აუზს და ლეხზირის ხეობას. დაფარულია თოვლითა და მყინვარებით.
სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის უღელტეხილები
სერგეი ბუბნოვი
სერგეი ნიკოლოზის ძე ბუბნოვი (Бубнов, Сергей Николаевич; დ. 27 ივლისი [ძვ. სტ. 15 ივლისი], 1888, პეტერბურგი — გ. 16 ნოემბერი, 1957, ბერლინი) — გერმანელი გეოლოგი. ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1949).
ბიოგრაფია
1906 წელს ოჯახთან ერთად რუსეთიდან საცხოვრებლად გერმანიაში გადავიდა. 1910 წელს დაამთავრა ფრაიბერგის უნივერსიტეტი. გრაიფსვალდისა (1929–1950 ) და ბერლინის (1950 წლიდან) უნივერსიტეტების პროფესორი. 1950 წლიდან იყო გეოტექტონიკის ინსტიტუტის დირექტორი. მისი ძირითადი შრომები ეხება რეგიონალურ და საერთო გეოტექტონიკის საკითხებს. ბუბნოვმა შეადგინა (1923 წელს და მოგვიანებით) დედამიწის ქერქის სტრუქტურული ელემენტების ძირითადი კლასიფიკაცია, ხოლო 1948 წელს ტექტონიკური მოძრაობის კლასიფიკაცია. ბუბნოვის ერთ-ერთი მთავარი თეორიული შრომაა — დედამიწის ციკლის განვითარება. მასვე ეკუთვნის შრომები გერმანიის გეოლოგიური აგებულებისა და ნახშირის ადგილმდებარეობის, აღმოსავლეთ ალპების ტრიასული ფაუნის შესახებ. ბუბნოვმა შეადგინა ასევე ევროპის კონტინენტის პალეოგეოგრაფიული რუკები. მინიჭებული აქვს გდრ-ის ეროვნული პრემია.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი გეოლოგები კატეგორია:დაბადებული 1888 კატეგორია:გარდაცვლილი 1957
ტფილისის ბრძოლა
ტფილისის ბრძოლა, საბჭოთა რუსეთსა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შორის ომის გადამწყვეტი ბრძოლა 1921 წ. 16-25 თებერვალს. საბჭოთა ისტორიოგრაფიაში ცნობილია, როგორც „ტფილისის ოპერაცია“ (Тифлисская операция); საქართველოში ხშირად კოჯორ-ტაბახმელას ბრძოლების სახელით მოიხსენიებენ იმ ორის სიმაღლის მიხედვით, რომელიც ცენტრალურ როლს თამაშობდა ტფილისის დაცვაში.
საქართველოს შეიარაღებული ძალები გენერალ გიორგი კვინიტაძის მეთაურობით ერთი კვირის მანძილზე იცავდნენ ტფილისის მისადგომებს, მაგრამ იძულებული გახდნენ ქალაქი დაეტოვებინათ გეკერის საერთო სარდლობით მოქმედი მე-11 წითელი არმიის რიცხობრივი და ტექნიკური უპირატესობის გამო. ტფილისში საბჭოთა ხელისუფლება გამოცხადდა და მარტის მიწურულისთვის საქართველოს თითქმის მთელ ტერიტორიაზე გავრცელდა.
წითელი არმიის შემოჭრა
საბჭოთა რუსეთმა საბრძოლო მოქმედებები საქართველოს წინააღმდეგ ფაქტობრივად 1921 წ. 12 თებერვალს დაიწყო, როდესაც რუსეთის კომუნისტური პარტიის კავკასიის ბიუროს მითითებით ადგილობრივმა ბოლშევიკებმა ამბოხება მოაწყეს ლორეს ზონაში, რომელიც საბჭოთა სომხეთს ესაზღვრებოდა. სამხრეთ საქართველო იყო უმოკლესი გზა ტფილისისკენ, რომლის აღებას ბოლშევიკები ელვისებური დარტყმით ვარაუდობდნენ. გარდა ამისა, ე.წ. ლორეს ნეიტრალური ზონა სადავო ტერიტორია იყო სომხეთსა და საქართველოს შორის; მის სრულ კონტროლს საქართველო 1920 წ. დეკემბრიდან ახორციელებდა. ამბოხებული ბოლშევიკების დასახმარებლად საბჭოთა კომისარმა კავკასიაში სერგო ორჯონიკიძემ წითელი არმიის ნაწილები გაგზავნა, თუმცა მოსკოვიდან ინტერვენციის დაწყების ოფიციალური ნებართვა ჯერ არ იყო მოსული. გარკვეული ორჭოფობის შემდეგ ლენინმა წითელ არმიას საქართველოში შესვლისა და ტფილისის აღების მითითება მისცა.
საქართველოს მთავრობამ მობილიზაცია გამოაცხადა და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლად გენერალი გიორგი კვინიტაძე დანიშნა. რუსეთის მე-11 წითელ არმიასა და მისდამი დაქვემდებარებულ შენაერთებს კი კომდივი ანატოლი გეკერი მეთაურობდა. მე-11 არმიის ძირითადი ძალები თბილისს სამი მიმართულებით უტევდნენ:
ელინგეს ქვები
ელინგეს ქვები — დეკორირებული, ამოტვიფრული ქვების მასივი, რომელიც დანიის ქალაქ ელინგეში აღმოაჩინეს. მიეკუთვნება ახ. წ. X საუკუნეს. ორი ყველაზე ძველი ქვიდან ერთ-ერთი, აღმართულია მეფე გორმ მოხუცის მიერ, რომელიც მან თავის ცოლის ხსოვნას მიუძღვნა. მასივის უდიდესი ქვა აღმართულია გორმ მოხუცის ვაჟის, ჰერალდ ლურჯკბილებიანის მიერ, რომელმაც მემორიალი თავის მშობლების ხსოვნას, მის მიერ დანიისა და ნორვეგიის დაპყრობასა და დანიელების გაქრისტიანებას მიუძღვნა.
ტფილისის ბრძოლა
წითელი არმიის შემოჭრა
1921 წ. 16 თებერვალს, გამთენიისას, მე-11 არმიის ნაწილები საქართველოს ტერიტორიაზე შემოიჭრნენ. ბოლშევიკების ცენტრალურმა დაჯგუფებამ იერიშით აიღო „წითელი ხიდი“ და საქართველოს სახალხო გვარდიის სასაზღვრო ნაწილები გენერალ ახმეტელის მეთაურობით დიდი დანაკარგებით თბილისისკენ უკუაგდო. გენერალმა წულუკიძემ შეძლო წინასწარ დანაღმული ფოილოს ხიდის აფეთქება და ამით მოწინააღმდეგის ჯავშან-ტექნიკის შეკავება, თუმცა რუსმა ქვეითებმა მოახერხეს მდინარის მეორე ნაპირზე გამაგრება, მოიგერიეს ქართული ნაწილების კონტრშეტევა და პლაცდარმი შეინარჩუნეს. ამან საშუალება მისცა წითელი არმიის სარდლობას ხიდის გამალებული სარემონტო სამუშაოები დაეწყო. 16-17 თებერვალს რუსებმა სოფლები: შულავერი, ეკატერინფელდი, მარნეული, კეშალო, კოდი, ელიზაბეტალი, სადგურები: სალოღლი და ბეიუქ-ქიასიკი დაიკავეს და ტფილისს 40 კმ-ზე მიუახლოვდნენ.
ელინგეს ქვები
მეფე გორმ მოხუცის მიერ აღმართულ ქვაზე ვკითხულობთ: „ეს მონუმენტი აღმართა მეფე გორმმა, თავისი ცოლის, დანიის მშვენება თილის ხსოვნისადმი".
ტფილისის ბრძოლა
ტფილისის დაცვა
thumb|კოჯორთან დაღუპული ქართველი იუნკრები გენერალმა კვინიტაძემ ქალაქის დასაცავად ფრონტის ხაზი სამ სექტორად დაყო:
ელინგეს ქვები
1994 წელს, ელინგეს ქვები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშ შეიტანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დანიის ისტორია კატეგორია:დანიის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები დანიაში
ტფილისის ბრძოლა
ტფილისის დაცვა
24 თებერვალს სიტუაცია კიდევ უფრო დამძიმდა. წითელმა არმიამ ფოილოს აღდგენილი ხიდის საშუალებით მიიღო ახალი შევსება მძიმე ტექნიკის სახით. ძლიერი საარტილერიო მომზადების შემდეგ რუსეთის ჯარებმა დაიწყეს თბილისსზე გადამწყვეტი შეტევა. კოჯორთან ქართველმა იუნკრებმა ხელჩართულ ბრძოლაში უკუაგდეს ბაქოდან ჩამოსული სამხედრო კურსანტების წითელი ბრიგადა, მაგრამ რუსებმა შეძლეს მაზნიაშვილის პოზიციების გარღვევა სოღანლუღის ფრონტზე და სტრატეგიულ ე.წ. ტრიგონომეტრიულ პუნქტს დაეუფლნენ, მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე კი ტანკებისა და ჯავშნოსნების დახმარებით ორხევი აიღეს. საქართველოს სარდლობამ ბრძოლაში უკანასკნელი რეზერვი ჩართო და გააფთრებული ბრძოლების შემდეგ პოზიციები დაიბრუნა; თუმცა ძალების უკმარისობის გამო ფრონტი გაშიშვლდა; წითელი კავალერიის ორმხრივი მანევრის შედეგად შეიქმნა გარემოცვის საფრთხე. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობა იყო ლილოს სექტორზე, სადაც ქართულმა ცხენოსანმა ნაწილებმა სოფ. ნორიოსთან კონტრშეტევით უშედეგოდ სცადეს გედევანიშვილის პოზიციებიდან მოწინააღმდეგის უკუდგება. რუსებმა მამკოდა, გლდანი და ავჭალა დაიკავეს. ქართველებმა უკანასკნელი ძალისხმევით - ჯავშნოსანისა და მოხალისეთა რაზმების გამოყენებით - შეძლეს ავჭალის ვაგზლის დაბრუნება. 25 თებერვლისათვის ქალაქის დამცველთა მდგომარეობა კრიტიკული იყო. შეიქმნა სრული გარემოცვის საშიშროება. ამ ვითარებაში საქართველოს სარდლობამ მიიღო თბილისის დატოვებისა და მცხეთისკენ უკანდახევის გადაწყვეტილება.
1921 წლის 9 მარტს ოთხშაბათს, მიხეილის საავადმყოფოდან (სადაც ჩამოასვენეს კოჯრის მიდამოებიდან) მოხდა, კოჯორში გმირულად დაღუპული 33 იუნკერის ნეშტის გადმოსვენება თბილისის სობოროს ტაძრის ეზოში. ცერემონიალში მონაწილეობდა მთელი ქალაქი.
წითელი არმია ტფილისში შევიდა. ქალაქში მარადიორობა, ძარცვა და რეპრესიები დაიწყო. მოგვიანებით ქალაქში საქართველოს რევკომი გადმოვიდა და საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლება გამოაცხადა.
სქოლიო
კატეგორია:1921 კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები კატეგორია:XX საუკუნის ბრძოლები
საქართველოს სამინისტროები
საქართველოს სამინისტროები იქმნება კანონის საფუძველზე, სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი ცხოვრების განსაზღვრულ სფეროში სახელმწიფო მმართველობის უზრუნველსაყოფად. იგი ანგარიშვალდებულია მთავრობის წინაშე და ასრულებს კანონით გათვალისწინებულ ან მთავრობისა და პრემიერ-მინისტრის მიერ კანონის საფუძველზე დაკისრებულ ამოცანებს. სამინისტრო ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. იგი საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ანგარიშვალდებულია საბიუჯეტო სახსრების მიზნობრივ გამოყენებაზე. სამინისტრო ეფუძნება ერთმმართველობის პრინციპს, თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. მას აქვს სამინისტროს აქვს დებულება, დასრულებული ბალანსი და ანგარიში ხაზინაში, ხარჯთაღრიცხვა და ბეჭედი სახელმწიფო გერბის გამოსახულებით.
სამინისტროს ხელმძღვანელობს მინისტრი, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად იღებს გადაწყვეტილებას მისი კომპეტენციისათვის მიკუთვნებულ საკითხებზე.
კომპეტენცია
სამინისტრო ასრულებს მოქმედებებს საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში, საქართველოს კონსტიტუციის, სხვა კანონების, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებებისა და განკარგულებების, მთავრობისა და პრემიერ-მინისტრის აქტების საფუძველზე და მათ შესასრულებლად. სამინისტროს კომპეტენცია დგინდება კანონით ან/და კანონის საფუძველზე გამოცემული საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებითა და მთავრობის დადგენილებით. მას უფლება არ აქვს სხვა სახელმწიფო ან არასახელმწიფო დაწესებულებებს გადასცეს უფლება-მოვალეობები, რომლებიც მის კომპეტენციას განეკუთვნება, თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი.
სამინისტროს მმართველობის სფერო განისაზღვრება სამინისტროს დებულებით. თუ საკითხი, რომელიც კანონით გადაცემულია აღმასრულებელი ხელისუფლების გამგებლობაში, არ მიეკუთვნება არც ერთი სამინისტროს გამგებლობის სფეროს, მასზე გადაწყვეტილებას იღებს მთავრობა. მთავრობა უფლებამოსილია მიიღოს ასევე გადაწყვეტილება შესაბამისი სამინისტროს მმართველობის სფეროსათვის მიკუთვნებულ საკითხზე, თუ შესაბამისი სამინისტრო არ იღებს გადაწყვეტილებას ან აყოვნებს გადაწყვეტილების მიღებას აღნიშნულ საკითხზე, გარდა ქვეყნის უშიშროების, თავდაცვის, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფასთან და საქართველოს სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებული უფლებამოსილებების განხორციელებასთან დაკავშირებული საკითხებისა. თუ საკითხი მიეკუთვნება რამდენიმე სამინისტროს გამგებლობის სფეროს და განსაზღვრული არ არის მასზე გადაწყვეტილების მიმღები სამინისტრო, გადაწყვეტილებას იღებს მთავრობა.
დებულება
სამინისტროს გააჩნია დებულება, რომელიც მის მმართველობის სფეროს. სამინისტროს დებულებას, გარდა საქართველოს შინაგან საქმეთა, თავდაცვისა და იუსტიციის სამინისტროების დებულებებისა, მინისტრის წარდგინებით ამტკიცებს მთავრობა. საქართველოს შინაგან საქმეთა, თავდაცვისა და იუსტიციის სამინისტროების დებულებებს მთავრობის წარდგინებით, ბრძანებულებით ამტკიცებს საქართველოს პრეზიდენტი.
სამინისტროს დებულება უნდა შეიცავდეს სამინისტროს სრულ დასახელებას და იურიდიულ მისამართს, მისი საქმიანობის სფეროსა და ამოცანებს, სამინისტროს ხელმძღვანელობის ორგანიზებასა და ხელმძღვანელთა უფლება-მოვალეობებს, სამინისტროს სისტემას, სტრუქტურას, სტრუქტურული ქვედანაყოფების ძირითად ამოცანებსა და კომპეტენციას, სხვა არსებით საკითხებს სამინისტროს საქმიანობის ორგანიზების შესახებ.
სტრუქტურული ქვედანაყოფები
სამინისტრო, დებულების შესაბამისად, იყოფა სტრუქტურულ ქვედანაყოფებად, რომლის კომპეტენციაც განისაზღვრება მინისტრის მიერ დამტკიცებული დებულებით.
სამინისტროს სისტემაში არსებული იმ დეპარტამენტის, ინსპექციის, მთავარი სამმართველოს, სამმართველოს, სხვა სტრუქტურული ერთეულის კომპეტენცია, რომელიც ახორციელებს მმართველობით ფუნქციებს, სახელმწიფო ზედამხედველობას და კანონით განსაზღვრულ შემთხვევაში – სახელმწიფოებრივ იძულებას, განისაზღვრება სამინისტროს დებულებით.
ტერიტორიული ორგანო
სამინისტროს ტერიტორიული ორგანო იქმნება, გარდაიქმნება და საქმიანობას წყვეტს მთავრობის დადგენილებით, თუ კანონით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. იგი საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში წარმოადგენს სამინისტროს. ტერიტორიული ორგანოს ხელმძღვანელს და მის მოადგილეს თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს მინისტრი. სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოს მმართველობის სფერო, უფლება-მოვალეობანი და საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები განისაზღვრება ტერიტორიული ორგანოს დებულებით, რომელსაც ამტკიცებს მინისტრი.
საქართველოს სამინისტროები
ამჟამად, საქართველოს მთავრობის შემადგენლობაში შედის ათი სამინისტრო, საქართველოს კანონის „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად.
სქოლიო
*
ასონანსი
ასონანსი (ფრანგ. assonance - თანხმობა) — რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
თიჰამა
თიჰამა — არაბეთის ნახევარკუნძულის ვიწრო, სანაპირო რეგიონი წითელ ზღვაზე. ამჟამად ის საუდის არაბეთისა და იემენის შემადგენლობაში შედის. ფართო გაგებით, თიმაჰა წარმოადგენს მთელს სანაპირო ზოლს დაწყებულს აკაბის ყურედან, დამთავრებულს ბაბ–ელ–მანდების სრუტესთან, მაგრამ უფრო ხშირად ამ სახელით მხოლოდ ამ ტერიტორიის სამხრეთ ნახევარს მოიხსენიებენ.
ბოლო დროს, თიჰამას სამ რეგიონად ყოფენ: ჩრდილოეთი ნაწილი, შუა ნაწილი და სამხრეთი ნაწილი. შუა და სამხრეთი ნაწილები მიეკუთვნება არაბეთის ნახევარკუნლის სანაპირო ნისლიან უდაბნოს ეკორეგიონს.
თიჰამაში ტემპერატურა ერთ–ერთი ყველაზე მაღალია მთელს დედამიწაზე. ნორმალური ზაფხულის დღის ტემპერატურა 43°C–ია, ტენიანობა 40-60%. ასეთ პირობებთან შეგუება მხოლოდ ადგილობრივებს შეუძლიათ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საუდის არაბეთის უდაბნოები
ანზორ კიკნაძე
{{ინფოდაფა სპორტსმენი {{მედალიშეჯიბრი |ოლიმპიადა}} {{ბრინჯაოს მედალი |ტოკიო 1964 | +80 კგ.}} {{მედალიშეჯიბრი |მსოფლიო ჩემპიონატი}} {{ბრინჯაოს მედალი |რიო-დე-ჟანეირო 1965 | აბსოლუტური}} {{ბრინჯაოს მედალი |სოლტ-ლეიკ-სიტი 1967 | +93 კგ.}} {{მედალიშეჯიბრი |ევროპის ჩემპიონატი}} {{ოქროს მედალი |ესენი 1962 | აბსოლუტური}} {{ოქროს მედალი |ბერლინი 1964 | აბსოლუტური}} {{ოქროს მედალი |მადრიდი 1965 | აბსოლუტური}} {{ოქროს მედალი |ლუქსემბურგი 1966 | აბსოლუტური}} {{ვერცხლის მედალი |რომი 1967 | აბსოლუტური}} {{ვერცხლის მედალი |ლოზანა 1968 | +93 კგ.}} }} ანზორ კიკნაძე (დ. 26 მარტი, 1934, ბადიაური, საგარეჯოს რაიონი — გ. 17 ნოემბერი, 1977, თბილისი) — ქართველი და საბჭოთა ძიუდოისტი. XVIII ოლიმპიური თამაშების მესამე პრიზიორი (1964, ტოკიო), მსოფლიოს ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1967), ევროპის ოთხგზის აბსოლუტური ჩემპიონი (1962, 64, 65, 66), ორგზის მეორე პრიზიორი (1967, 68), ევროპის ოთხგზის ჩემპიონი გუნდურ შეჯიბრებაში (1963, 64, 65, 66), სსრ კავშირის ხუთგზის ჩემპიონი სამბოში (1961-65), საქართველოს ხუთგზის აბსოლუტური ფალავანი ქართულ ჭიდაობაში (1959–62, 64). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1964). პირველი საბჭოთა ძიუდოისტი, რომელსაც სდო-ს წოდება მიენიჭა. დაიღუპა 1977 წელს ავტოკატასტროფაში.
მიღწევები
სსრკ ჩემპიონი სამბოში: 1961, 1962, 1963, 1964, 1965
საქართველოს აბსოლუტური ფალავანი ქართულ ჭიდაობაში: 1959, 1960, 1961, 1962, 1964
ანზორ კიკნაძის შედეგები 1964 წელს, ტოკიოს ოლიმპიადაზე:
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1934 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1977 კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები კატეგორია:ქართველი ოლიმპიური პრიზიორები კატეგორია:1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
კესონი (ბუკიდნონი)
კესონი (ოფიციალურად კესონის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Quezon; Bayan ng Quezon) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი ბუკიდნონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 109 624 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 31 ბარანგაის.
პატარა ნევკა
პატარა ნევკა (Малая Невка) — ნევის დელტის ერთ-ერთი განშტოება. მიედინება რუსეთში, ლენინგრადის ოლქის ქალაქ სანქტ-პეტერბუგში. სათავეს იღებს დიდი ნევკიდან. გამოჰყოფს ქალაქში კრესტოვსკისა და კამენნის კუნძულებს პეტროგრადსკის მხარიდან. სიგრძე დაახ. 5 კმ, სიგანე — 120-300 მეტრი, სიღრმე — 3,5-7 მეტრი, წყლის ხარჯი — 224 მ³/წმ. აქვს ორი მარცხენა შენაკადი: კარპოვკა და ჟდანოვკა. პატარა ნევკის შუა ნაწილიდან გამოედინება მდინარე კრესტოვკა და ჩაედინება შუა ნევკაში, ელაგინის კუნძულის პირდაპირ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის მდინარეები კატეგორია:ნევის შენაკადები
Willow (სიმღერა)
Willow (ტირიფი) — ამერიკელი მომღერლისა და კომპოზიტორის ტეილორ სვიფტის სიმღერა. ოფიციალურად გამოქვეყნდა 2020 წლის 11 დეკემბერს. “Willow” ტეილორ სვიფტის მეცხრე ალბომის „ Evermore”-ის ერთ-ერთი სიმღერაა.
შექმნის ისტორია
ტეილორ სვიფტმა თავის მერვე სტუდიური ალბომი “ Folklore” 2020 წლის ივლისში გამოაქვეყნა. გამოქვეყნების შემდეგ მალევე ალბომის თანაპროდიუსერმა აარონ დესნერმა შექმნა სიმღერის ინსტრუმენტული ნაწილი და სახელად ტეილორ სვიფტის ერთ-ერთი სახლის სახელი "Westerly" დაარქვა. ერთი საათის შემდეგ ტეილორმა დაწერა ტექსტი "Willow” და დესნერს სიმღერის დასასრულებლად გადაუგზავნა. სიმღერა სრულიად მოულოდნელად 11 დეკემბერს აღმოჩნდა მუსიკალურ პლატფორმებზე, ასევე მოულოდნელ ალბომთან ერთად.
მუსიკალური წარმატებები
სიმღერა დებიუტისთანავე ბილბორდის hot 100- ის სათავეში მოექცა. შედეგად “willow” ტეილორ სვიფტის მეჩვიდმეტე სიმღერა გახდა რომელიც ამერიკაში ნომერ პირველ სინგლად იქცა. ტეილორ სვიფტი გახდა პირველი არტისტი ისტორიაში რომელიც ორჯერ მოექცა ჩარტის სათავეში ალბომთან და სინგლთან ერთად. მან ეს მანამდე მოახერხა ალბომ folklore-ს და სინგლ "Cardigan"-ის(2020) დახმარებით. "Willow" გახდა ტეილორის მესამე ნომერ პირველი დებიუტანტი სიმღერა Hot 100-ში "Shake It Off" (2014)-ის და "Cardigan"(2020)- ის შემდეგ. სიმღერამ პირველ კვირაში 30 მილიონი სთრიმი, 12.3 მილიონი რადიო მოსმენა და 59,000 ციფრული ასლი დააგროვა. Hot 100-ის 2 იანვრის ჩარტში სიმღერა 38-ე ადგილას აღმოჩნდა საახალწლო სიმღერების აქტიურობის გამო, შედეგად ისტორიაში მორიგი რეკორდი, ყველაზე დიდი ვარდნა, დაფიქსირდა. მესამე კვირას სიმღერამ 15 ადგილით წინ წაიწია და 23-ე პოზიციაზე აღმოჩნდა. . სიმღერამ ჩარტებში 20 სრული კვირა გაატარა.
ვიდეორგოლის გამოქვეყნება
სიმღერასთან ერთად გამოვიდა მუსიკალური ვიდეოც, რომელზეც თავად ტეილორ სვიფტმა იმუშავა. ეს გახლავთ მესამე შემთხვევა, როდესაც თავად ტეილორ სვიფტმ ა იმუშავა მუსიკალურ ვიდეო რგოლზე. ვიდეოს აზრია ვინმესკენ სწრაფვა და ცხოვრების განმავლობაში სწორი ადამიანის პოვნა.
სქოლიო
Willow, (სიმღერა) კატეგორია:ამერიკული ხალხური სიმღერები კატეგორია:2020 წლის სიმღერები
იულიუსის ალპები
მინი|260პქ|იულიუსის ალპები მთათა მასივის ერთ–ერთი ხედი იულიუსის ალპები (Julijske Alpe, Alpi Giulie) — კირქვიანი ალპების სამხრეთით მდებარე მთათა მასივი, რომელიც შედგება ორი ნაწილისაგან — სლოვენიის ზემო და შიდა კრაინასა და იტალიის რეგიონის ფრიული-ვენეცია-ჯულიასაგან.
იულიუსის ალპები გაიუს იულიუს კეისრის სახელს უკავშირდება. სწორედ იულიუს კეისარს ფრიულისა და დასავლეთ კრაინას შორის დაუარსებია პროვინცია და მისი დედაქალაქი ჩივიდალე-დელ-ფრიული. ანტიკურ ხანაში ეს სახელი ერქვა ასევე სამხრეთით მთებს და ასე მოიცავდა ტირნოვისა და ხრუშიცას ტყეებს. დღესდღეობით ისინი დამოუკიდებელ რეგიონებს წარმოადგენენ.
ზოგადი დახასიათება
იულიუსის ალპები არის ციცაბო მთათა მასივი, რომლის სიმაღლე არის დაახლ. 2.750 მ. ყველაზე მაღალი მთა არის ტრიგლავი (2.864 მ.). ტრიგლავი წარმოადგენს ყველაზე მაღალ მთას სლოვენიაში და შესაბამისად ყოფილ იუგოსლავიაში. აქა–იქ გვხვდება მყინვარი. იულიუსის ალპებს შუაზე – აღმოსავლეთ და დასავლეთ ჯგუფად ჰყოფს დიდი პრედილის, ან რაბელის ხეობა (იტალ.: Cave del Predil, Rabelj) და ნევეას უნაგირა მთა (იტალ.: Sella Nevea).
სხვა მნიშვნელოვანი მწვერვალები არის მოტაში, ვიშბერგი, კანინი, მანგარტი, იალოვეცი, პრისოინიკი, რაზორი და სკრლატიცა.
მოსახლეობა და ისტორია
thumb|left|მონტაში thumb|რაზორი (მარცხნივ) და პრისოინიკი (მარჯვნივ) იულიუსის ალპებზე გადიოდა და გადის საზღვარი სლოვენურ და ფრიაულურ ენობრივი სივრცეებს შორის. იმის გამო, რომ ეს ტერიტორია ერთ ხანს ჰაბსბურგთა მონაქიას ეკუთვნოდა გერმანულმა მოიკიდა ფეხი, კერძოდ კი ცარცსა და კანალტალში.
1866 წელს ავსტრიისაგან იტალიას ერგო ფრიულის ნაწილი.
პირველ მსოფლიო ომის ერთი ფრონტი იულიუსის ალპებშიც იყო, სადაც ბუნებრივი პირობების გამო უსასტიკესი პოზიციური ბრძოლები გაიმართა, რომლის მასშტაბების წარმოდგენა დღემდე შემორჩენილი მავთულხლართების და აუფეთქებელი ჭურვების გამო არც ახლაა რთული. (შდრ. სამთო ომი 1915–1918)
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იტალიას დარჩა იულიუსის ალპების დიდი ნაწილი, თუმცა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ერთი მხრივ ტალიამენტოსა და ჟილიცას, ხოლო მერეს მხრივ კი სავესა და ისონცოს შორის არსებულ წყალგამყოფთან უკანდახევა მოუწიათ ისევ იტალიელებს და ერთი ნაწილი იუგოსლავიას ხვდა წილად (იხ. ტრიესტის თავისუფალი მხარე).
სწორედ იმის გამო, რომ ეს მიწები გამუდმებით დიდ სახელმწიფოთა შორის ხელიდან ხელში გადადიოდა ისტორიულად მრავალენოვან მხარედ ჩამოყალიბდა.
ტურისტული ცენტრები
thumb|მოისტროვკა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპების ქედები კატეგორია:იტალიის ქედები კატეგორია:სლოვენიის ქედები
ვეიდ-ჯაილზი
ვეიდ-ჯაილზი (ინგ: Wade–Giles, IPA weɪd ˈdʒaɪlz; გამარტივებული ჩინური: 韦氏拼音; ტრადიციული ჩინური: 韋氏拼音; ფინინი: Wéi-Shì Pīnyīn; ვეიდ-ჯაილზი: Wei2-Shi4 P'in1-yin1; ვეი-ში ფინ-ჲინ) — მანდარინის რომანიზებული სისტემა. შექმნა თომას ვეიდმა XIX საუკუნეში შემუშავებული სისტემიდან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინური ენა კატეგორია:ტრანსლიტერაცია
ძველი სომხური ენა
thumb|ხელნაწერი ძველ სომხურ ენაზე, V–VI ს. ძველი სომხური ენა ანუ გრაბარი (სომხ. գրաբար გრაბარ) სამწერლობო ენას წარმოადგენს არაუგვიანეს V საუკუნიდან, მას შემდეგ, რაც შეიქმნა სომხური ანბანი.
სხვადასხვა წყაროებში არსებობს მინიშნებები იმის თაობაზე, რომ მანამდე სომხობა სხვა უცხო ანბანს გამოიყენებდა. გრაბარს ეკლესია ბოლო დრომდე გამოიყენებდა და იყო სომხური სამოციქულო ეკლესიის ოფიციალური ენა. ამ ენაზეა შემონახული უაღრესად მდიდარი და საინტერესო ლიტერატურა თეოლოგიური და ისტორიოგრაფიული ხასიათის თემებზე, პოეზიასა და ეპიკაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხური ენა
Crassispira safagaensis
Crassispira safagaensis — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
Associated Press
მინი|მარჯვნივ|100პქ
Associated Press — აშშ-ის საინფორმაციო სააგენტო. დაარსდა 1848 წელს ნიუ-იორკში. არის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მონოპოლია, რომელიც United Press International-თან ერთად კონტროლს უწევს აშშ-ის მთელ საინფორმაციო საქმიანობას. ჰყავს 100 ათასზე მეტი თანამშრომელი. Associated Press-ისგან იღებს ინფორმაციას მსოფლიოს მრავალი ქვეყნის სააგენტო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის საინფორმაციო სააგენტოები
კრაქსისებრნი
ლიტერატურა
* კატეგორია:ქათმისნაირნი
927
თარიღი უცნობია
*
Crassispira sandrogorii
Crassispira sandrogorii — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ანდრეი მოვჩანი
ანდრეი მოვჩანი (დ. 25 აპრილი, 1968, მოსკოვი) — რუსი ეკონომისტი, ფინანსისტი, ინვესტიციების სპეციალისტი. Movchan's Group-ის დამფუძნებელი, ეკონომიკური პოლიტიკის პროგრამის ექსპერტი კარნეგის მოსკოვის ცენტრში.
Movchans Group-ის საქმიანობის სფეროა გლობალური ფინანსური ბაზრებზე მაღალი შემოსავლების მქონე ფიზიკური პირების ქონების მართვა, კონსულტაცია ბიზნესის მართვის საკითხებზე და საინვესტიციო პორტფელების დამოუკიდებელი შეფასება.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1968 წლის 25 აპრილს მოსკოვში.
პუბლიკაციები
იგი ცნობილია როგორც ეკონომიკური და სოციალურ-პოლიტიკური სტატიების ავტორი და აქვს პირადი ბლოგი Facebook-ზე. არის YouTube და Telegram-ზე არხების ავტორი, რომელიც ეხება ფინანსური და საინვესტიციო ბაზრების თემატიკას.
იგი არის ჟურნალების Forbes, გამოცემა Republic.ru და გაზეთების Vedomosti, РБК და Kommersant-ის სვეტების ავტორი. მიჰყავს ბლოგი საიტზე Snob.ru.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი ეკონომისტები კატეგორია:რუსი ჟურნალისტები
ასპარეზობა
ასპარეზობა — ძველ საქართველოში ცხენოსნობა ზოგადი მნიშვნელობით; საბას განმარტებით „მოასპარეზობაჲ არს მჴედართა მიერ ანძათა ისრისა სრევა, ბურთთა ყვანჭსა ცემა, საგანთა სროლა და ეგევითარნი“, მოასპარეზეს კი იგი ასპარეზობაში „წურთილს“ დახელოვნებულს უწოდებს.
ასპარეზობის სახეებიდან საქართველოში გავრცელებული იყო საკუთრივ ცხენოსნობა (დგენა, დოღი, მარულა, ცხენნი, ჯირითი, თარჩია), ბურთაობა (ჩოგანბურთი, გადრი, რადი), საგანთსროლა (ყაბახი, აშფაშაგი), ჩალისობა და სხვა შეჯიბრი, რაც ცხენთან, ცხენოსნობასთან იყო დაკავშირებული. ასპარეზობა ნადირობასთან ერთად ფიზიკურ აღზრდის მთავარ საშუალებას წარმოადგენდა. თანამედროვე გაგებით ასპარეზობა ყოველგვარი სპორტის შეჯიბრებაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ხალხური თამაშები
ქართული ხალხური საკრავები
ქართული ხალხური საკრავები — ცნობილია უძველესი დროიდან, როგორც წესი, სიმღერის ან ცეკვის თანხლების ფუნქციით. უძველესი არქეოლოგიური ცნობა ქართული საკრავის შესახებ, მიეკუთვნება ძვ.წ.-ით XV ს. .
საკრავი, როგორც „მატერიალური მუსიკალური კულტურის ძეგლი“, მუსიკის ისტორიის მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენს. მისი მეშვეობით შესაძლებელი ხდება ხალხური ხმიერი მუსიკის და, საზოგადოდ, მუსიკალური კულტურის ისტორიის ისეთი საკითხების გარკვევა, რაც სხვა გზით გაძნელდებოდა. ცნობილია, რომ ხმიერი და საკრავიერი მუსიკის განვითარება მჭიდროდაა დაკავშირებული ერთმანეთთან. ხმიერი მუსიკა სტიმულს აძლევს საკრავიერის განვითარებას, მაგრამ საკრავიც თავის მხრივ გარკვეულ გავლენას ახდენს ხმიერ მუსიკაზე ინტონირებს თვისებრივი გარკვეულობის, ბგერათრიგის კრისტალიზებისა და მუსიკალურ პრაქტიკაში დაზუსტებული ინტონაციის განმტკიცების მხრივ.
ქართული ხალხური მუსიკალური ინსტრუმენტარიუმი განსაკუთრებით საინტერესოა იმ მხრივ, რომ მასში, განვითარებული საკრავების გვერდით, შემონახულია შედარებით მარტივი და არქაული ფორმბიც, რომელთა შედარებით-ისტორიული შესწავლა საშუალებას გვაძლევს თვალი გავადევნოთ საკრავის განვითარებას და დავადგინოთ მისი განვითარების ძირითადი ეტაპები. საუკუნეთა მანძილზე შექმნილ და თანდათან სრულქმნილ საკრავებზე ასახულია ხანგრძლივი დაკვირვების შედეგად დაგროვილი ხალხური ცოდნა და გამოცდილება და ხალხის მუსიკალური აზროვნება.
ქართული მუსიკის ისტორიის შესწავლაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ივ. ჯავახიშვილის ფუძემდებლურ ნაშრომს, სადაც ქართულ და უცხოურ წყროებზე დაყრდნობით, ხალხურ სიტყვიერებასა და ზეპირ გადმოცემებზე დაყრდნობით შესწავლილია საკრავიერი მუსიკაც. ავტორი გამოყოფს და ცალ-ცალკე აჯგუფებს სიმებიან, ჩასაბერ, საჩხარუნებელ და დასარტყმელ საკრავებს, საკრავთა მყობრებს. იგი ეხება არა მარტო დღემდე გავრცელებულ, არამედ საუკუნეთა განმავლობაში საქართველოში გავრცელებულ და ცნობილ საკრავებს, გვაწვდის საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში შეკრებილ ცნობებს სიმებისა და ცალკეული საკრავების დამზადების წესის შესახებ. ამმ ცნობების საფუძველზე ივ. ჯავახიშვილი ავსებს და ადგენს საკრავის ნაწილთა ქართულ ტერმინოლოგიას.
ქართული ხალხური საკრავთა შესწავლის საქმეში დიდი წვლილი მიუძღვის დ. არაყიშვილს. ის თავის ნაშრომში მიმოიხილავს ძირითადად იმ მუსიკალურ საკრავებს, რომლებიც ინახებოდა მოსკოვსა (დაშკოვის ეთნოგრაფიულ მუზეუმში, კონსერვატორიის მუზეუმსა და ფილარმონიული საზოგადოების მუსიკალურ-დრამატულ სასწავლებელში) და თბილისში (წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მუზეუმში).
დ. არაყიშვილი თავის ერთ ერთ ნაშრომში ქართულ ხალხურ საკრავებს ერთ თავს უთმობს. მასში აღნუსხულია საქართველოში გავრცელებული და ცნობილი საკრავები (უენო და ენიანი სალამურები, სასწრაფო, საყვირი, სოინარი, სტვირი, დოლი, დიპლიპიტო, დაირა, გურული ჩონგური, გურული ჭიანური, ჭუნირი, ფანდური, წინწილა, სვანური ჩანგი).
1936 წელს გამოქვეყნდა ვ. ბელიაევის გამოკვლევა, რომელშიც ქართული საკრავების მეცნიერული შესწავლის ცდაა მოცემული. ვ. ბელაიევი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ქართული მუსიკალური საკრავების შესწავლას, რადგანაც, მისი სიტყვებით რომ ვთქვათ, აქ შემოინახა მუსიკალური კულტურის განვითარების მთელი რიგი ისეთი სტადიებისა, რომლებიც სხვაგან არ შეინიშნება. მისი დაკვირვებით, ქართული მუსიკალური ინსტრუმენტარიუმის უძველესი ფენაა მრავალღერიანი სალამური, ფანდური, გუდა-სტვირი და ჩანგი, ხოლო თვლიანი სალამური მოგვიანო ხანის საკრავად მიაჩნია.
ქართველ საბჭოთა მკვლევართაგან, რომლებიც საკრავიერ მუსიკას ეხებიან მეტ-ნაკლებად, ყურადღებას იმსახურებს გრ. ჩხიკვაძის ნაშრომები. აღსანიშნავია მისი გამოკვბლევა „სამუსიკო საკრავი ებანი და მისი რაობა“. განსაკუთრებით აღსანიშნავია გრ. ჩხიკვაძის მიერ შედგენილი და მისივე რედაქტორობით გამოცემული კრებული „ქართული ხალხური სიმღერა“.
ასევე აღსანიშნავია ვ. ახობაძის გამოკვლევები სვანური და აჭარული მუსიკალური კულტურის შესახებ. აღნიშნული გამოკვლევები ძირითადად სასიმღერო ჟანრს ეხებიან, მაგრამ უყურადღებოდ არაა დატოვებული ინსტრუმენტალური მუსიკაც.
ქართული საკრავიერი მუსიკის შესახებ არსებობს ბ. გულისაშვილის ნაშრომი. ავტორი იკვლევს ქართული ინსტრუმენტული მუსიკის კილოებს, წყობას, მეტრსა და რიტმს. აანალიზებს ჩონგურის, ფანდურის, სალამურისა და სოინარის მელოდიებს და ამავე საკრავების თანხლებით შესასრულებელ სიმღერებს.
რაჭული საკრავების შესახებ მოგვეპოვება ეთნოგრაფ ლ. ფრუიძის სტატია, სადაც ავტორი გვაწვდის მნიშვნელოვან ცნობებს საკრავის დამზადების წესისა და ყოფაში მისი გამოყენების შესახებ.
ქართულ ხალხურ საკრავებს სატანადო ადგილი ეთმობა საბჭოთა კავშირის ხალხთა მუსიკალური ინსტრუმენტების ატლასში. აქ წარმოდგენილია საქართველოში გავრცელებული ქართული და არაქართული საკრავები.
ქართული ხალხური მუსიკალური ინსტრუმენტარიუმი წარმოდგენილია სიმებიანი, ჩასაბერი და დასარტყმელი ჯგუფებით.
სიმებიანი საკრავები იყოფა 1) ჩამოსაკრავ 2) მოსაზიდ და 3) ხემიან საკრავთა ქვეჯგუფებად. პირველ ქვეჯგუფს განეკუთვნება ფანდური და ჩონგური, მეორეს — ჩანგი, მესამეს — ჭუნირი და ჭიანური.
ჩასაბერი (აეროფონები) ჯგუფი წარმოდგენილია შემდეგი საკრავებით: მრავალღერიანი სალამური (ლარჭემი და სოინარი), უენო და ენიანი სალამურები, გუდასტვირი ქართული გარმონი და ჭიბონი
დასარტყმელ საკრავებს განეკუთვნებიან დოლი და დაირა.
საქართველოში ასევე ცნობილია შემდეგი არაქართული საკრავებიც:
საქართველოში ასევე გავრცელებული იყო სხვა ხალხთა საკრავები: ქამანჩა, საზი, თარი, ზურნა, დუდუკი და სხვ.
ნიკარაგუის გეოგრაფია
ნიკარაგუა არის ქვეყანა ცენტრალურ ამერიკაში, ჰონდურასსა და კოსტა-რიკას შორის, საზღვრავენ წყნარი ოკეანე და კარიბის ზღვა. იგი არის ყველაზე დიდი სახელმწიფო რეგიონში. ნიკარაგუა გადაჭიმულია 129 494 კმ²-ზე. ქვეყნის ფიზიკური გეოგრაფია იყოფა სამ ძირითად ზონად: წყნარი ოკეანის დაბლობი, ცენტრალური მარალმთიანეთი და კარიბის დაბლობი.
გეოგრაფიული კოორდინატები: 13°N, -85°W
წყნარი ოკეანის დაბლობი
წყნარი ოკეანის დაბლობი გადაჭიმულია 75 კილომეტრზე ქვეყნის შიდა რაიონებიდან წყნარი ოკეანის სანაპირო ზოლამდე და ფონსეკას ყურიდან ნიკარაგუის ტბამდე. ტერიტორიის დიდი ნაწილი არის დაბლობი, გარდა ახალგაზრდა ვულკანებისა, რომელთა ნაწილი დღესაც მოქმედია. ამ მწვერვალების აღმოსავლეთით მდებარეობს დიდი კრისტალური  ნაპრალები და ხეობები, რომლებიც ქმნიან ვიწრო და ღრმა დეპრესიებს, რომლებიც კვეთენ სამხრეთ აღმოსავლეთით ფონსეკას ყურიდან მდინარე რიო-სან-ხუანამდე.
ცენტრალური მაღალმთიანეთი
სამკუთხოვანი სივრცე, რომელიც ცნობილია, როგორც ცენტრალური მარალმთიანეთი მდებარეობს წყნარი ოკეანის დაბლობების ჩრდილო აღმოსავლეთითა და აღმოსავლეთით. მთიანეთის უსწორმასწორო ზედაპირი იცვლება 900-დან 1, 800 მეტრის სიმაღლის მწვერავლებით, რომლებიც დაფარულია მუხისა და ფიჭვის შერეული ტყით. აღსანიშნავია, რამდენიმე მდინარე, რომლებიც მოედინებიან მთიანეთიდან და ჩაედინებიან დასავლეთით წყნარ ოკეანეში. შედარებით მშრალი დასავლეთის ფერდობები, ცენტრალური მთიანეთისა, დაცულია მწვერვალებით კარიბის ზღვიდან მოდენილი ტენიანი ქარებისგან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიკარაგუის გეოგრაფია
სან-ფერნანდო (ბუკიდნონი)
სან-ფერნანდო (ოფიციალურად სან-ფერნანდოს მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa San Fernando; Bayan ng San Fernando) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი ბუკიდნონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 63 045 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 24 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ბუკიდნონის მუნიციპალიტეტები
Red Light Special
Red Light Special — ამერიკული ჯგუფ TLC-ს სინგლი ალბომიდან CrazySexyCool. 1995 წელს აიღო გრემის ორი ჯილდო ნომინაციებში: წლის ჩანაწერი და საუკეთესო შესრულება. სინგლი გახდა ჯგუფის ყველაზე გაყიდვადი და კომერციულად წარმატებული. იგი Billboard Hot 100-ში მეორე ადგილზე ავიდა და შვიდი კვირის განმავლობაში ინარჩუნებდა პოზიციას. წლის ბოლოს მეორე ადგილზე გადაინაცვლა. სინგლმა დადებითი შეფასებები მიიღო როგორც კრიტიკოსებისგან, ასევე გულშემატკივრებისგან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1995 წლის სინგლები კატეგორია:1995 წლის სიმღერები კატეგორია:TLC-ს სიმღერები
ლუკოილი
ლუკოილი (Лукойл) — რუსული ნავთობმომპოვებელი და ნავთობგადამამუშავებელი კომპანია შტაბ-ბინით მოსკოვში. კომპანიის სახელწოდება შედგება კომპანიის სამი ძირითადი საბადოს სახელწოდების პირველი ასოსგან (ლანგელასი, ურაი, კოგალიმი) და სიტყვისგან „ოილ“ (oil — ნავთობი).
რუსეთის სიდიდით მეორე შემოსავლიანი კომპანია გაზპრომის შემდეგ. . 2007 წლამდე იყო უმსხვილესი მოპოვებითი ნავთობკომპანია რუსეთში. .
საქართველო
„ლუკოილი“ საქართველოში წარმოდგენილია შვილობილი კომპანიის „ლუკოილ-ჯორჯიას“ სახით.
2021 წლის აგვისტოდან საქართველოში ფიზიკურმა პირებმა და კერძო კომპანიებმა „ლუკოილის“ ბარათებითა და ტალონებით საწვავი ვერ მიიღეს, მიუხედავად იმისა, რომ თანხა უკვე გადახდილი ჰქონდათ. „ლუკოილ-ჯორჯიას“ განმარტების მიხედვით, ამის მიზეზი კომპანია „უნიგრუპთან“ გაწყვეტილი ხელშეკრულება გახდა, რომელიც საწვავის გაყიდვაზე მესამე პირებთან ხელშეკრულებას აფორმებდა. დაზარალებული მოქალაქეები და ბიზნესსუბიექტები კომპანია „ლუკოილ-ჯორჯიას“ თაღლითობაში ადანაშაულებენ და მათ მიერ შესყიდული საწვავის მიღებას ითხოვენ. გამოცემა bm.ge-ს ცნობით, არ არის გამორიცხული ლუკოილისა და უნიგრუპის საქმიანობით ფინანსური პოლიცია დაინტერესდეს.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კომპანიები
ბერგენი
ბერგენი (Bergen) — ფიულკე ჰორდალანის დედაქალაქი და ნორვეგიის სიდიდით მეორე ქალაქია. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთში, ჩრდილოეთის ზღვის სანაპიროზე, მიდტჰორლანის რეგიონში. იკავებს ბერგენის ნახევარკუნძულს და ზღვიდან დაცულია კუნძულებით: ასკეით, ჰოლსნეითა და სუტრით. ბერგენის აეროპორტი ქალაქის ცენტრიდან 18 კმ-ით არის დაშორებული.
დაარსდა დაახლოებით 1070 წელს. შუა საუკუნეებში იყო ჩრდილო-დასავლეთ ევროპის ერთ-ერთი დიდი სავაჭრო ცენტრი. დაახლოებით 1350 წელს ჰანზის ვაჭრებმა ბერგენში დააარსეს თავიანთი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფაქტორია, ე. წ. „გერმანული ხიდი“ (Tyske bryggun) და XV საუკუნეში მთლიანად დაეუფლნენ ქალაქს. 1559 წელს ჰანზამ დაკარგა პრივილეგიები და 1630 წელს ბერგენი საბოლოოდ გადავიდა ნორვეგიელთა ხელში. 1755 წელს გაიყიდა ჰანზის უკანასკნელი ნაგებობები. 1940 წლის 9 აპრილიდან 1945 წლის 8 მაისამდე ბერგენი ოკუპირებული იყო ნაცისტური გერმანიის მიერ.
1299 წლამდე ნორვეგიის დედაქალაქი, ხოლო 1830 წლამდე კი ქვეყნის უდიდესი ქალაქი იყო. დღესდღეობით ქალაქი უმსხვილესი საპორტო და ნავთობსამრეწველო ცენტრია. ქალაქში არის უნივერსიტეტი. ბერგენის შუასაუკუნეების დროინდელი სანაპირო ზოლი იუნესკოს მსოფლიო ფონდის მემკვიდრეობის ნაწილია. 2000 წელს ბერგენი ევროპის ერთ-ერთ კულტურულ დედაქალაქად დასახელდა.
არქიტექტურა
შემორჩენილია ციხესიმაგრის, სამეფო დარბაზ ,,ჰოკონსჰალენისა" (1246–1261) და როზენკრანცის კოშკის (1560-იანი წლები) ნანგრევები, მარიამის ეკლესია (XII ს.), XVII–XVIII საუკუნეების ბაროკოს სტილის საცხოვრებელი სახლები. 1855 წლის შემდეგ აქვს განაშენიანების რეგულარული გეგმა. ახალი გეგმით გაშენდა 1940–1945 წლებში დანგრეული რაიონები, შეიქმნა ახლები (სტრიმელენის რაიონი, 1959, არქიტ. ჰ. გრიგი). ბერგენში არის გამოყენებითი ხელოვნების და სამხატვრო მრეწველობის დასავლეთ ნორვეგიის მუზეუმი (დაარსდა 1887 წელს), სამხატვრო გალერეა, მუზეუმები. კომპოზიტორ ედვარდ გრიგის სახლ-მუზეუმი — ტროლჰაუგენხი.
სქოლიო
კატეგორია:ნორვეგიის ქალაქები კატეგორია:ევროპის კულტურული დედაქალაქები
928
თარიღი უცნობია
*
ხეთების სამეფო
მინი|ხეთების სამეფო (წითელი) დაახ. ძვ. წ. 1300 წელს ხეთების სამეფო, ხათი (Hatti) — ერთ-ერთი ძველაღმოსავლური სახელმწიფო მცირე აზიაში (დაახლ. ძვ. წ. 1800-1180 წწ.). დედაქალაქი — ხათუსა.
ძვ. წ. II ათასწლეულში მცირე აზიაში რამდენიმე დამოუკიდებელი ქალაქ-სახელმწიფო (ქანესი, ქუსარა, ხათი, ცალფა და სხვა.) არსებობდა. ქალაქ-სახელმწიფოებს მართავდა მეფე, რომლის უფლებებს ზღუდავდა დიდებულთა კრება. ამათგან დაწინაურდა ქუსარა. მისმა მმართველმა ანითამ (დაახლოებით ძვ. წ. 1750) დანარჩენი ქალაქ სახელმწიფოების დამორჩილება მოახერხა და ერთ-ერთი ადრინდელი ხეთური გაერთიანებული სახელმწიფო შექმნა. ხეთური წერილობითი ტრადიციის თანახმად, ქუსარა იყო ინდოევრუპული ხეთების (ნესიტების) უძველესი პოლიტიკური ცენტრი მცირე აზიაში. ისტორიული ტრადიციაც ხეთების ისტორიის ადრინდელ პერიოდს უკავშირებს ქუსარას, მაგრამ ხეთების სახელმწიფოს ფუძემდებლად მიიჩნევს არა ათინას არამედ ქუსარის მეფეს — ლაბარნა I-ს.
ძვ. წ. XV საუკუნეში დაპყრობილ ხალხთა აჯანყებებმა და ჯარის არაერთგზის დამარცხებამ ხეთების სამეფო დაასუსტა. გაძლიერებულმა ეგვიპტემ კი ის სირიიდან მთლიანად განდევნა.
ძვ. წ. XIV საუკუნეში ხეთები კვლავ გაძლიერდნენ. მათ ჯერ მცირე აზიაში დაიბრუნეს ძველი სამფლობელოები, შემდეგ კი ეგვიპტესთან სირიისთვის ბრძოლა შეთანხმებით დაამთავრეს. ამ შეთანხმების თანახმად, ხეთები ჩრდილოეთ სირიაში, ეგვიპტელები კი — სამხრეთ სირიაში გაბატონდნენ.
შავი ზღვის სამხრეთით, ხეთების ჩრდილოეთით ქართველური წარმოშობის ტომები ცხოვრობდნენ. აქ ჩაისახა და მოგვიანებით ჩამოყალიბდა მათი პირველი გაერთიანებები — დიაოხი და კოლხა. ხეთებთან რვასაუკუნოვანმა სიახლოვებ ერთგვარი კვალი ქართული ენის განვითარებასაც დაამჩნია.
ხეთების ყოველ ტომსა თუ დასახლებას საკუთარი ღვთაება ჰყავდა, ამიტომ მათ სამეფოს ხშირად „ათასი ღვთაების ქვეყნად“ მოიხსენიებენ.
ძვ. წ. 1200 წელს უკვე საკმაოდ დასუსტებული ხეთების სამეფო ეგეოსის ზღვის სამხრეთიდან დაძრულმა „ზღვის ხალხებმა“ გაანადგურეს.
წყაროები და ისტორიოგრაფია
ანტიკური ხანის ავტორებს არავითარი ცნობები არ შემოუნახავთ ხეთების ქვეყანაზე. უფრო მეტიც, მათ საერთოდ არ იცოდნენ, რომ ძვ. წ. II ათასწლეულში, ანატოლიაში არსებობდა ცივილიზაცია, რომელიც დიდად არ ჩამოუვარდებოდა მესოპოტამიურსა და ეგვიპტურს. არც ბიბლია იძლევა ცნობებს ძვ. წ. II ათასწლეულის დროინდელ ხეთებზე. მართალია „ძველ აღთქმაში“ რამდენჯერმეა ნახსენები „ხეთები“ (ებრ. „ჰიტტიმ“, ძვ. ქართ. „ქეტელნი“, „ძენი ქეტისნი“), მაგრამ აქ იგულისხმებიან არა II ათასწლეულის ცენტრალურ მცირე აზიაში მოსახლე ტომები, არამედ ის „ხეთები“, რომლებიც ჩრდილოეთ სირიაში ცხოვრობდნენ ძვ. წ. I ათასწლეულში.
II ათასწლეულის მცირე აზიის, კერძოდ, მისი ცენტრალური ნაწილის ისტორიის შესწავლა შესაძლებელი გახდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მეცნიერთა განკარგულებაში აღმოჩნდა ე. წ. „კაპადოკიური“ ფირფიტები და, რაც მთავარია, ხეთური ლურსმული ტექსტები. ხეთების ისტორიაზე მოიპოვება ცნობები ეგვიპტური და ასურულ-ბაბილონური წყაროებიდან, თელ-ამარნას, რას-შამრასა (უგარითის) და სხვა არქივებიდან, ასევე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალიდან.
ორმჭრელიანები
ორმჭრელიანები (Diplucidentata) — ძუძუმწოვრების ქვერიგი, რომელიც წინათ მღრღნელების რიგში შედიოდა. შემდეგ ორმჭრელიანებს გამოყოფდნენ დამოუკიდებელ რიგად — კურდღლისნაირად. დღეისთვის ტერმინი ორმჭრელიანები აღარ გამოიყენება.
ხეთების სამეფო
არქეოლოგიური გათხრების ისტორია
მარჯვნივ|320პქ|მინი|იაზილიქაიას კლდის რელიეფი, რომელზეც გამოსახულია ქვესკნელის სამეფოს 12 ღმერთი. ჯერ კიდევ XIX საუკუნის დასაწყისში თურქეთში აღმოაჩინეს ძვ. წ. II ათასწლეულის დროინდელი ძეგლები. ამავე საუკუნის 30-იან წლებში ფრანგმა არქეოლოგმა და მოგზაურმა შ. ტექსიემ ერთ-ერთმა პირველთაგანმა იმოგზაურა ანატოლიაში, მოინახულა პატარა თურქული სოფელი ბოღაზქოი და მასთან ახლოს მდებარე იაზილიქაიას კლდეში ნაკვეთი ბარელიეფი. 1839 წელს შ. ტექსიემ პარიზში გამოაქვეყნა წიგნი „მცირე აზიის აღწერა“, სადაც აღნიშნული იყო, რომ ხალხს, რომლის ძლიერებაზე მიუთითებდა ბოღაზქოის ნანგრევები, უძველეს ხანებში უნდა ეცხოვრა მცირე აზიაში.
ორმჭრელიანები
სქოლიო
კატეგორია:ძუძუმწოვრები
ხეთების სამეფო
არქეოლოგიური გათხრების ისტორია
შ. ტექსიეს შემდეგ ბოღაზქოიში ჩავიდა ინგლისელი უ. ჰამილტონი, რომელმაც აღმოაჩინა უძველესი დროის ნანგრევები სოფელ ალაჯა-ჰუიუქში. 1890-იან წლებში ბოღაზქოიში მოეწყო ბერლინის საიმპერიო მუზეუმის ექსპედიცია. ამავე ხანებში აქ ფრანგმა შანტრმა და გერმანელმა შეფერმა აღმოაჩინეს ლურსმული დამწერლობით შესრულებული ტექსტების რამდენიმე ფრაგმენტი.
დიდი ცდების მიუხედავად, ამ მეცნიერთა და მოგზაურთაგან ვერც ერთმა სწორად ვერ განსაზღვრა ცენტრალურ ანატოლიაში აღმოჩენილი ძეგლების მნიშვნელობა, კერძოდ ის, რომ ყველა ეს ძეგლი ეკუთვნოდათ ძვ. წ. II ათასწლეულის დროინდელ ხეთებს. ტექსიეს აზრით, ბოღაზქოი წარმოადგენდა ანტიკურ ქალაქ ფტერიას (ფტერის), სადაც კრეზისი და კიროსი შეებრძოლნენ ერთმანეთს, ხოლო იაზილიქაიას გამოსახულებებმა მას მოაგონა ამოძონებისა და პაფლაგონელების შეტაკება. არც შანტრმა და არც შეფერმა იცოდნენ, რომ მათ მიერ ნაპოვნი ფრაგმენტები ხეთურ ენაზე იყო შედგენილი.
XIX საუკუნეში არავის შეეძლო განეხილა ბოღაზქოი როგორც ხეთების სახელმწიფოს დედაქალაქი, ხოლო იაზილიქაია – ხეთურ ღვთაებათა პროცესია ცალკეულ მეფეთა პორტრეტებით. ამის მიზეზი იყო ის, რომ XIX საუკუნის ბოლოსათვის ხეთების ქვეყანას სპეციალისტები ათავსებდნენ არა ანატოლიაში, არამედ ჩრდილოეთ სირიაში, სადაც აღმოაჩინეს მანამდე უცნობი იეროგლიფური დამწერლობით შესრულებული მრავალი წარწერა.
1870-იანი წლების დასასრულისათვის მეცნიერთა ყურადღება მიიქცია იმ ფაქტმა, რომ ჩრდილოეთ სირიაში აღმოჩენილი იეროგლიფური დამწერლობით შესრულებული იყო აგრეთვე რამდენიმე წარწერა ანატოლიიდან. ამან საშუალება მისცა ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორს არჩიბალდ სეისს და უილიამ რაიტს წამოეყენებინათ მოსაზრება, რომ ჩრდილოეთ სირიასა და მცირე აზიაში აღმოჩენილი იეროგლიფური ძეგლები და წარწერები ეკუთვნოდათ ხეთებს, რომელთა პირველსაცხოვრისი, მათი აზრით, სირია იყო, საიდანაც უნდა მომხდარიყო მათი განსახლება ანატოლიისაკენ.
ეს შეხედულება XX საუკუნის დასაწყისამდე ბატონობდა სამეცნიერო ლიტერატურაში. ამასობაში კი ჩრდილოეთ სირიაში აღმოჩენილ იქნა კიდევ მრავალი იეროგლიფური წარწერა, რომელსაც უკვე „ხეთურს“ უწოდებდნენ.
როგორც შემდგომ გაირკვა, ეს წარწერები სრულიადაც არ წარმოადგენდნენ ნამდვილ ხეთურ ტექსტებს, რომლებიც მაშინ არც კი იყო აღმოჩენილი (თუ არ ჩავთვლით სულ რამდენიმე ფირფიტას). ის არ განიხილებოდა, როგორც II ათასწლეულის დროინდელი ხეთების ენაზე შედგენილი ტექსტები. ხეთურ საიდუმლოებას ფარდა ახადა გერმანელი აღმოსავლეთმცოდნის, ჰუგო ვინკლერის გათხრებმა, რომლებიც 1906 წელს დაიწყო ბოღაზქოიში „გერმანიის აღმოსავლური საზოგადოების“ მხარდაჭერით და 1912 წლამდე გაგრძელდა.
„არცავას წერილებისა“ და ამ ფირფიტების შედარებამ ვინკლერი დაარწმუნა, რომ მას საქმე ჰქონდა ერთსა და იმავე, კერძოდ, ხეთურ ენაზე შედგენილ ტექსტებთან, რომელთა გაშიფრვისას მეცნიერები მოულოდნენ სიძნელეებს წააწყდნენ. ამ წარწერების ენის გაშიფრვა 1915 წელს მოახერხა ჩეხმა ასირიოლოგმა ბედრჟიხ ჰროზნიმ, რომელმაც დაადგინა, რომ იგი ინდოევროპულ ენათა ოჯახს განეუთვნებოდა. ლურსმული ფირფიტების შემდგენლები თავიანთ ენას უწოდებდნენ არა „ხეთურს“, არამედ „ნესურს“ (ზოგჯერ „ქანესურს“), რომელიც წარმომდგარია მცირეაზიული ქალაქის სახელწოდებისაგან „ნესა“ (ანდა „ქანესი“). მათ დედაქალაქს, რომელიც ბოღაზქოის ადგილას იყო, ხათუსა ერქვა, ხოლო ქვეყანას ხათი. ეს უკანასკნელი გეოგრაფიულად მცირე აზიით შემოიფარგლებოდა და II ათასწლეულში სრულიადაც არ მოიცავდა ჩრდილოეთ სირიას.
მოსახლეობა
მინი|300პქ|ხეთების ეტლი, ეგვიპტური რელიეფი მკვლევარები ძირითადად თანხმდებიან იმ საკითხში, რომ ხეთური ტომები ანატოლიაში სხვა რეგიონიდან არიან მოსული ადრეული ბრინჯაოს ხანის შედარებით გვიანდელ პერიოდში და შესაბამისად, ანატოლია არ შეიძლება ყოფილიყო მათი პირველსაცხოვრისი.
ძვ. წ. II ათასწლეულის დასაწყისისათვის მცირე აზიაში უკვე ცხოვრობდნენ ინდოევროპული წარმოშობის ტომები, რაც დასტურდება „კაპადოკიურ“ ფირფიტებში შემონახული პირთა სახელებით, ანდა ცალკეული სიტყვებით, რომლებიც ხეთურ ლექსიკაში არსებობს. ამ ტომთა გამოჩენა ანატოლიაში ძვ. წ. XX საუკუნეზე უფრო ადრეულ ხანებშია სავარაუდებელი.
ძვ. წ. II ათასწლეულის დამდეგს მცირე აზიაში არსებობდა აგრეთვე სემიტური ეთნიკური ჯგუფი, მაგრამ იგი არ განეკუთვნებოდა ადგილობრივ მოსახლეობას. ამ ჯგუფში შედიოდნენ მცირე აზიაში სავაჭროდ ჩამოსული სემიტები, რომელთა რამდენიმე თაობამ იცხოვრა აღმოსავლეთ ანატოლიაში.
სამეცნიერო ლიტერატურაში გამოთქმულია ვარაუდი, რომლის თანახმადაც ინდოევროპული ტომებისა და ადგილობრივი პროტოხეთური მოსახლეობის შერევა-შეჯვარედინების შედეგად მცირე აზიაში ჩამოყალიბდა ხეთური ეთნოსი, ხეთების სახელმწიფოს შემქმნელი. ხეთური ხანის მცირე აზიაში ნესიტების (ხეთების) გარდა, ცხოვრობდნენ მათი მონათესავე ლუვიელები (სამხრეთ ანატოლიაში) და ფალაელები (ჩრდილოეთ ან ჩრდილო-აღმოსავლეთ ანატოლიაში). უცნობია, თუ საიდან ან როდის გაჩდნენ ისინი ანატოლიაში, თუმცა ეს უკანასკნელნი ძველთაგანვე უნდა დამკვიდრებულიყვნენ პროტოხეთებით დასახლებულ ტერიტორიაზე, რადგან მათმა ენამ, ხეთურის მსგავსად, პროტოხეთურის (ხათურის) გავლენა განიცადა. ლუვიელები ადრეული ხანებიდანვე უნდა გავრცელებულიყვნენ დიდ ტერიტორიაზე, რომელიც კილიკიასაც მოიცავდა. ძვ. წ. II ათასწლეულის შუა ხანებიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთ მცირე აზიაში (კილიკიაში) ჩნდება ხურიული მოსახლეობა. ინდოევროპული წარმოშობის ტომები ცხოვრობდნენ დასავლეთ მცირე აზიაშიც. ერთ-ერთი მოსაზრებით, ხეთების სამეფოს ფორმირებაში მონაწილეობა მიიღეს მუშქებმაც.
წინარეისტორია
მინი|300px|ხეთბის მიგრაცია, დაახლოებით ძვ. წ. II ათასწლეულის დასაწყისი ძვ. წ. II ათასწლეულის დასაწყისისათვის დიდი წინსვლა მოხდა ცენტრალური ანატოლიის სამეურნეო, სავაჭრო და ტექნიკურ ცხოვრებაში, რამაც სათანადო ცვლილებები გამოიწვია საზოგადოებრივ ურთიერთობათა სფეროშიც.
ადგილობრივ მოსახლეობაში უკვე მომხდარ იყო ქონებრივი და სოციალური დიფერენციაცია. კაპადოკიის და საერთოდ, აღმოსავლეთ მცირე აზიის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბებული იყო „ქალაქ-სახელმწიფოს“ ტიპის ათამდე პოლიტიკური გაერთიანება. ქალაქ-სახელმწიფოს სათავეში ედგა „რუბაუმ“ – მეფე, ანდა ზოგჯერ „რუბათუმ“ – დედოფალი. სამეფო კარზე მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ „დიდებულები“ (რაბიუთუმ). ესენი იყვნენ სახელმწიფო (სამეფო) თანამდებობის პირები, რომელთა რიცხვი რამდენიმე ათეულს აღწევდა. მათ შორის აღსანიშნავია „კიბის მოძღვარი“ (რაბი სიმმილთიმ), რომელიც ქალაქ-სახელმწიფოში უზენაესი მოსამართლის (მეფის) მოადგილის ფუნქციებს განაგებდა. ზოგჯერ იგი სამეფო ტახტზეც ადიოდა.
ძვ. წ. II ათასწლეულის დასაწყისიდანვე მცირე აზიის ცალკეულ ქალაქ-სახელმწიფოთა შორის დიდი ბრძოლა იყო გამართული ჰეგემონობისათვის. პირველ ხანებში იგი ბურსახანდას (ბურუშხათუმის) სასარგებლოდ მიმდინარეობდა. მისი მმართველი ანატოლიის დანარჩენ „მთავრებს“ შორის „დიდ მეფედ“ ითვლებოდა.
აგრეთვე ერთ-ერთი ძლიერი პოლიტიკური გაერთიანება იყო ქანიში (იგივე ნესა), რომელიც განსაკუთრებით უნდა გაძლიერებულიყო XIX საუკუნეში, როდესაც სავაჭრო კოლონიები აღმავლობას განიცდიდნენ მთელ ანატოლიაში. ქანიშის მმართველთაგან ცნობილია ლაბარშა, ინარი და მისი ძე ვარშამა. ცნობილია, რომ ინარი და ვარშამა ბრძოლებს აწარმოებდნენ მეზობელი რაიონების დამორჩილებისათვის, რაც კარგად ჩანს მამას ქვეყნის მეფის – ანუმხირბის – წერილიდან, რომელიც ვარშამასადმია გაგზავნილი. თავის მხრივ, მამას ქვეყნის მმართველიც ცდილობდა გაეფართოებინა თავისი სამფლობელოები მეზობელი რაიონების ხარჯზე. ინარის დროს ქანიშსა და მამას შორის ხელშეკრულება იყო დადებული.
აღმოსავლეთ ანატოლიის პოლიტიკურ ერთეულთაგან აგრეთვე ყურადღებას იპყრობს ქუშარი – ხეთური წარწერების ქუსარა, ნესიტების ერთ-ერთი ადრინდელი პოლიტიკური ცენტრთაგანი მცირე აზიაში. სავარაუდოდ, ქუსარა აღმოსავლეთ ანატოლიაში მდებარეობდა, თუმცა ზუსტი ადგილსამყოფელი უცნობია.