cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა
გაერთიანება ამიერკავკასიის ფედერაციასა და საბჭოთა კავშირში
საბჭოთა ხელისუფლებამ ახალი იმპერიის შესაქმნელად ახალი ფორმა გამონახა, საბჭოთა რესპუბლიკები - რუსეთი, უკრაინა, ბელორუსია, საქართველო, სომხეთი და აზერბაიჯანი – ერთმანეთს შორის ნებაყოფლობით დებდნენ სამოკავშირეო ხელშეკრულებას. ახალ სამოკავშირეო სახელმწიფოში ყველა რესპუბლიკა თანასწორი უნდა ყოფილიყო, საბჭოთა რუსეთის ზეწოლის შედეგად ყველა რესპუბლიკამ თანხმობა განაცხადა სამოკავშირეო სახელმწიფოში შესვლაზე. საბჭოთა რუსეთის პოლიტიკურმა ხელმძღვანელობამ საბჭოთა რესპუბლიკების ერთ სახელმწიფოდ გაერთიანებამდე საქართველო, სომხეთი და აზერბაიჯანი ძალდატანებით გააერთიანა ამიერკავკასიის საბჭოთა სოციალისტურ ფედერაციულ რესპუბლიკაში. მოსკოვის გეგმის თანახმად ახალი სახელმწიფო უნდა შექმნილიყო რუსეთის, უკრაინის, ბელორუსიის და ამიერკავკასიის ფედერაციული რესპუბლიკებისგან. ამ გეგმის წინააღმდეგ გამოვიდნენ ქართველი ბოლშევიკები (ფილიპე მახარაძე, მიხეილ ოკუჯავა, კოტე ცინცაძე, ბუდუ მდივანი და სხვები). მათ ნაციონალ-უკოლნისტები უწოდეს. ისინი წინააღმდეგნი არ იყვნენ სამოკავშირეო სახელმწიფოში გაერთიანებისა, ოღონდ საქართველო ამ სახელმწიფოში უნდა შესულიყო დამოუკიდებელი და არა ამიერკავკასიის ფედერაციით, ნაციონალ-ოკულნისტები დამარცხდნენ. სერგო ორჯონიკიძემ შეძლო საქართველოს გაერთიანება ამიერკავკასიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების ფედერაციულ კავაშირში. 1922 წლის დეკემბერში შეიქმნა ამიერკავკასიის საბჭოების I ყრილობა. 1922 წლის დეკემბერში ხელი მოეწერა დეკლარაციას სამოკავშირეო სახელმწიფოს – საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის შექმნის შესახებ. ახალი საბჭოთა იმპერია ამიერიდან იურიდიულად გაფორმდა. დეკლარაციით და 1924 წელს მიღებული კონსტიტუციით საბჭოთა კავშირში შემავალი ყველა სახელმწიფო სუვერენული იყო და სარგებლობდა სამოკავშირეო სახელმწიფოდან გასვლის უფლებით. ეს ფორმალური უფლება ძალაში დატოვა 1936 წლის კონსტიტუციამაც.
ეროვნული მოძრაობის დასაწყისი
მინი|მარცხნივ|140პქ|საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქი ამბროსი ხელაია ეროვნული მოძრაობა საქართველოში საბჭოთა წყობილების დამყარებისთანავე იწყება. დაიწყო ბრძოლა საოკუპაციო რეჟიმის წინააღმდეგ. 1921 წლის ზაფხულში აჯანყებამ მოიცვა სვანეთი. აჯანყებულებმა ადგილობრივი რევკომები დაამხეს, ადგილობრივი მილიცია განაიარაღეს და სვანეთისკენ მიმავალი გზები ჩაკეტეს. აჯანყება გავრცელდა რაჭაშიც, აჯანყებულებმა თბილისში დელეგაცია გააგზავნეს და რევკომს მოთხოვნები წაუყენეს: რუსების გასვლა საქართველოსდან, ახალი ხელისუფლების ასარჩევად თავისუფალი არჩევნების ჩატარება. სვანეთში აჯანყების ჩასახშობად დამსჯელი რაზმები გაგზავნეს. სვანებმა მტერი დაამარცხეს, 500 ჯარისკაცი ტყვედ იგდეს. ზამთარში ახალი დამსჯელი რაზმების გაგზავნისთვის ხელისუფლებამ თავი შეიკავა და აჯანყების ჩახშობა 1922 წლის გაზაფხულისთვის გადადო. სვანებმა ამჯერადაც დაამარცხეს მტერი, ისინი 6 თვის განმავლობაში უმკლავდებოდნენ რეგულარულ შეტევას, ბოლოს აჯანყება დამარცხდა და დაიწყო რეპრესიები. 1921 წელს პარტიზანული რაზმი ჩამოყალიბდა კახეთსა და ხევსურეთში, აჯანყების ორგანიზებას შეუდგა ქაქუცა ჩოლოყაშვილი. ქართლში შეიარაღებული რაზმი შექმნა მიხეილ ლაშქარაშვილმა. 1922 წელს ქაქუცა ჩოლოყაშვილის რაზმმა, ჟინვალთან, დაამარცხა რუსეთის ჯარის ერთ-ერთი რაზმი. ხელისუფლებამ არაგვის ხეობაში დიდი სამხედრო ძალა გაგზავნა. ქაქუცა ჩოლოყაშვილმა უკან დაიხია და ხევსურეთში გადავიდა.
საბჭოთა საოკუპაციო ხელისუფლების წინააღმდეგ აქტიურად იბრძოდა საქართველოს მუშათა კლასი. 1921 წლის ოქტომბერში თბილისის მუშათა დელეგაციამ საქართველოს რევკომს გადასცა მემორანდუმი. მემორანდუმში მოცემული იყო რუსეთის საოკუპაციო ხელისუფლების მოღვაწეობის ანალიზი და აღნიშნული იყო იმის შესახებ, თუ რას უქადდა ეს ყველაფერი საქართველოს. თბილისის მუშების დელეგაციის ნაწილი დააპატიმრეს, რასაც მოჰყვა მუშების საპროტესტო მოძრაობა. ხელისუფლებამ დაიწყო რეპრესიები მუშების მიმართ.
ეროვნული მოძრაობის ისტორიაში უმნიშვნელოვანესი როლს წარმოადგენდა, საქართველოს კათოიკოს პატრიარქის ამბროსი ხელაიას, მემორანდუმი გენუის საერთაშორისო კონფერენციისადმი. 1922 წლის აპრილში იტალიის ქალაქ გენუაში გაიხსნა კონფერენცია, რომელსაც უნდა გადაეწყვიტა საერთაშორისო ურთიერთობებში წარმოქმნილი მნიშვნელოვანი პრობლემები. კონფერენიის მუშაობაში მონაწილეობდა საბჭოთა რუსეთიც. ემიგრაციაში მყოფი საქართველოს ხელისუფლების წარმომადგენელნი ამ კონფერენციაზე არ დაუშვეს. ამბროსი ხელაია გენუის კონფრენციისგან მოითხოვდა რუსეთის საოკუპაციო ჯარების საქართველოდან დაუყოვნებლივ გაყვანას, ქართველი ერისთვის სახელმწიფოებრივი მოწყობის საკითხებში თავისუფლების მინიჭებას. საქართველოს ხელისუფლებამ ამბროსი ხელაია დააპატიმრა.
1924 წლის აჯანყება
მინი|250პქ|შეფიცულები მინი|150პქ|ქაქუცა ჩოლოყაშვილი ემიგრაციაში ემიგრაციაში მყოფი მთავრობა, ნოე ჟორდანიას მეთაურობით, ყოველ ღონეს ხმარობდა დასავლეთის ქვეყნების საქართველოს პრობლემით დასაინტერესებლად, თუმცა უშედეგოდ. დასავლეთის ქვეყნები არ აპირებდნენ საქართველოს ინტერესების დაცვას. საქართველოსთვის სასურველი შედეგი ვერ მოიტანა კანის (1922), გენუისა (1922) და ლოაზის (1922-1923) კონფერენციებმა. საქართველოს გათავისუფლებისათვის ბრძოლას სათავეში უდგებიან სოციალ დემოკრატები, სოციალ ფედერალისტები, ეროვნულ დემოკრატები, სოციალ რევოლუციონერები. პარტიებს შორის წინააღმდეგობების მიუხედავად, 1921 წლის გაზაფხულიდან იწყება აჯანყებისთვის მზადება. 1922 წლის გაზაფხულზე კი შეიქმნა ინტერპარტიული ორგანი – საქართველოს დემოკრატიული კომიტეტი (დამკომი). დამკომის წევრები იყვნენ: გოგიტა ფაღავა, იასონ ჯავახიშვილი, ნიკოლოზ ქარცივაძე, კონსტანტინე ანდრონიკაშვილი, ნიკიფორე იმნაიშვილი, სამსონ დადიანი. საქარართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის თავმჯდომარეები იყვნენ გოგიტა ფაღავა, შემდეგ ნიკოლოზ ქარცივაძე, ხოლო ბოლოს კონსტანტინე ანდრონიკაშვილი. საქართველოს დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლას შეუერთდნენ ემიგრაციაში მყოფი პოლიტიკური პარტიების წარმომადგელებიც.
რუსეთის საოკუპაციო ხელისუფლების წინააღმდეგ 1922 წელს შეიქმნა „სამხედრო ცენტრი“, როლის აქტიური მოღვაწეები იყვნენ გოგიტა ფათავა, ვარდენ წულუკიძე, როსტომ მუსხელიშვილი, ალექსანდრე ანდრონიკაშვილი, გიორგი ხიმშიაშვილი და სხვები. სამხედრო ცენტრს სათავეში ედგა გენერალი კოტე აფხაზი. 1923 წელს სამხედრო ცენტრი ჩავარდა, საოკუპაციო ხელისუფლებამ კოტე აფხაზს დახვრეტის განაჩენი გამოუტანა. სამხედრო ცენტრის ჩავარდნის შემდეგ დაიწყო მასობრივი რეპრესიები. დამსჯელმა ექსპედიციებმა ააოხრეს გურია, კახეთი, სვანეთი და მთელი საქართველო. სიკვდილით დასაჯეს ადრე დაპატიმრებული პოლიტიკური მოღვაწეებიც.
1924 წლის 28 აგვისტოს ჭიათურაში დაგეგმილზე ერთი დღით ადრე დაიწყო შეიარაღებული გამოსლები. ჭიათურის სამხედრო გამოსვლის შემდგომ საოკუპაციო ხელისუფლებამ მთელ საქართველოში საგანგებო წესები შემოიღო. დაიწყო მოსახლეობის დარბევა, ტერორმა მოიცვა მთელი საქართველო. დამსჯელი ექსპედიციები განსაკუთრებით სისასტიკით უსწორდებოდნენ მოსახლეობას თბილისსა და ბათუმში.
საბჭოთა წყობილების მშენებლობა
მინი|180პქ|იოსებ სტალინი მინი|მარცხნივ|საქართველოს სსრ. 1930 1921 წლის 6 აპრილს მიღებულ იქნა დეკრეტი, რომლითაც აიკრძალა მიწაზე კერძო საკუთრება და განხორციელდა მიწის ნაციონალიზაცია.
კოლექტივიზაცია
საბჭოთა წყობილების მიერ სოფლად გატარებული რეფორმები ცნობილია კოლექტივიზაციის სახელით. ამ რეფორმის მიზანი იყო სოფლად კერძო საკუთების ლიკვიდაცია და კოლექტიური მეურნეობის შექმნა. 20-იან წლების დამდეგს სოფლად მემამულური და მსხვილი მიწისმფლობელობის სხვა ფორმების ლიკვიდაციამ საბჭოთა ხელისუფლებას სასურველი შედეგი ვერ მოუტანა. მიწის მესაკუთრე გლეხობისთვის, ბოლშევიკების მიერ შეთავაზებული სოციალური იდეები მიუღებელი აღმოჩნდა. მართალია საბჭოთა ხელისუფლება კერძო საკუთრების წინააღმდეგი იყო, თუმცა ის ერთ დროს პოლიტიკური მოსაზრებით გლეხებისთვის მის მიერვე ნაჩუქებ მიწებს უკანვე ვერ წაართმევდა. ასეთი ნაბიჯი გლეხობას საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ განაწყობდა, რასაც სავალალო შედეგები შეიძლება მოჰყოლოდა. ხოლო თუ მიწები კერძო მესაკუთრე გლეხობის ხელში დარჩებოდა, მათ ხელშივე დარჩებოდა პურით და სხვა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციით ქალაქის მოსახლეობის და უზარმაზარი არმიის მომარაგების საქმე, რასაც საბჭოთა ხელისუფლება არ დაუშვებდა. რადგან საბჭოთა ხელისუფლებას გლეხობისთვის მიწის წართმევა არ შეეძლო, შემუშავდა სოფლად კერძო საკუთრების ლიკვიდაციის სხვა ფორმა. სოფლის მეურნეობის სწრაფი აღმავლობის მოტივით წვრილი გლეხური მეურნეობები გააერთიანეს კოლექტიურ მეურნეობებში (კოლმეურნეობებში). კოლმეურნეობაში შესული გლეხის მიწა და სხვა ქონება ხდებოდა მთელი კოლექტივის საკუთრება. მიღებული მოსავალიც კოლექტივის წევრებზე ნაწილდებოდა. თავდაპირველად სახელმწიფო კოლმეურნობის საქმეებში ნაკლებად ერეოდა. შემდგომ წლებში კოლმეურნეობები ვალდებულნი გახდნენ სახელმწიფოს მიერ დაწესებული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის წარმოების გეგმები შეესრულებინა და ამასთანავე ეს ყველაფერი სახელმწიფოს დაუქვემდებარეს. ღარიბი გლეხობა რომელსაც დასაკარგი არაფერი ჰქონდა, ნებაყოფლობით გაერთიანდა კოლმეურნეობებში. საშუალო გლეხობა მერყეობდა, ხოლო მდიდარი გლეხობა („კულაკობა“) სასტიკი წინააღმდეგი იყო მისი საკურთრების კოლექტიურად გადაქცევის. საბოლოოდა საბჭოთა ხელისუფლებამ ღარიბ გლეხობაზე დაყრდნობით მოახერხა კოლაკობის წინააღმდეგობის დაძლევა და სოფლად კოლმეურნეობები დაამყარა.
საქართველოში კოლექტივიზაციისთვის მზადება 1927-1928 წლებში მიმდინარეობდა. 1929 წელს კოლმეურნეობათა რიცხვმა 122-ს მიაღწია. მიუხედავად სერიოზული წინააღმდეგობისა, საბჭოთა ხელისუფლებამ 1932 წლისათვის დაასრულა სოფლების კოლექტივიზაციის პროცესი, მოსპობილ იქნა კერძო საკუთრება. კოლმეურნე გლეხობაზე დაყრდნობით საბჭოთა ხელისუფლებამ სოფლად სერიოზული დასაყრდენი იპოვა.
ინდუსტრიალიზაცია
კომუნისტური პარტიის მიერ წარმოებული სოციალური მშენებლობა ითვალისწინებდა მრეწველობის ინდუსტრიალიზაციას, მსხვილი წარმოების უპირატეს განვითარებას. საქართველოში ინდუსტრიალიზაციას სერიოზული წარმატება ვერ შეიძლება მოეპოვებინა, რადგან მრეწველობის დონე 1925 წლისათვის 1914 წლის დონეს ვერ უტოლდებოდა. თუმაცა ინდუსტრიალიზაციის ეკონომიკური ეფექტი კოლექტივიზაციაზე გაცილებით დიდი იყო. ინდუსტრიალიზაციის პროცესში მეტი ინტენსივობით ამუშავდა ჭიათურის მარგანეცის ქარხანა, ტყვარჩელის ქვანახშირის წარმოება, ბათუმის ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა. 1933 წელს ამუშავდა ზესტაფონის ფეროშენადნობის ქარხანა. პირველი წარმატებები მოპოვებულ იქნა ქვეყნის ელექტროფიკაციაში. ძველი სამრეწველო სიმძლავრეების ამოქმედებამ და ახალი საწარმოების მშენებლობამ შესაძლებელი გახადა მუშახელის დასაქმება.
საბჭოთა ადამიანის ჩამოყალიბების დასაწყისი
20-30–იან წლებში დაიწყო საბჭოთა ადამიანის, საბჭოთა მოქალაქის მორალური სახის ფორმირება. კომუნისტური პროპაგანდა ახალგაზრდობას ზრდიდა საბჭოთა იდეოლოგიის საფუძველზე. ეს იდეოლოგია უპირველესად ემყარებოდა კომუნიზმს – ეროვნულის უარყოფისა და „საერთო საკაცობრიო ღირებულებების მქონე“ სოციალისტური იდეოლოგიისადმი ერთგულებას. იდელოგიურ მუშაობაში კომუნისტურ პარტიას დიდ დახმარებას უწევდა ახალგაზრდათა კომუნისტური კავშირი (კომკავშირი). საბჭოთა იდეოლოგიის წარმატებად უნდა ჩაითვალოს ის რომ, ახალგაზრდათა დიდმა ნაწილმა ირწმუნა ამ იდეოლოგიის ჭეშმარიტება და ჩაება ახალი წყობილების მშენებლობაში. საბჭოთა მორალი თრგუნავდა ყოველგვარ ეროვნულს. ქართული ერის ნაწილი პოლიტიკური სისტემის ნების აღმსრულებელ საბჭოთა ადამიანად იქცა.
30-იანი წლები
30-იანი წლების შუა ხანებისთვის საბჭოთა კავშირის პოლიტიკურმა ხელისუფლებამ გამოაცხადა, რომ საბჭოთა კავშირში სოციალისტური საზოგადოება აშენდა. ე.წ სოციალისტური სისტემის გამარჯვება დააკანონა 1936 წლის კონსტიტუციამ. 1936 წლის კონსტიტუციით გაუქმდა ამიერკავკასიის ფედერაციული რესპუბლიკა და საქართველო საბჭოთა კავშირში შევიდა ცალკე მოკავშირე რესპუბლიკის სტატუსით. 1937 წელს მიღებული იქნა საქართველოს კონსტიტუცია. ახალი კონსტიტუცია ძალაში ტოვებდა ბოლშევიკების დიქტატურას. ეკონომიკის საფუძვლად ცხადდებოდა სახელმწიფო და საკოლმეურნებო სისტემა. ხელისუფლების უმაღლესი ორგანო იყო საქართველოს უმაღლესი საბჭო. აღმასრულებელი ხელისუფლება კვლავ სახალხო კომისართა საბჭოს (სახკომსაბჭოს) ხელში დარჩა.
30-იანი წლების პოლიტიკური რეპრესიები
პოლიტიკური რეპრესიები რუსეთში 1917 წლიდან, ხოლო საქართველოში 1921 წლიდან დაიწყო. პოლიტიკური რეპრესიები, პოლიტიკური ძალაუფლების შენარჩუნების მიზეზით, სულ უფრო ძლიერდებოდა, მაგრამ განსაკუთრებულად ფართო მასშტაბებს 30-იანი წლების შუა ხანებში მიღწია. 30-იანი წლების რეპრესიების მასშტაბურობა და სისასტიკე განპირობებული იყო რამდენიმე მიზეზით: მოსახლეობის უმრავლესობას, რომელთაც მართლაც ჰქონდათ რწმენა იდეოლოგიის და სოციალისტური წყობის შექმნისა, იმედი გაუცრუვდა. სოციალისტური სისტემის ნაცვლად მათ თვალწინ ჩამოყალიბდა ძალმომრეობაზე დამყარებული სისტემა, რომელიც ფეხქვეშ თელავდა ადამიანის უფლებებს და ადამიანს აქცევდა პოლიტიკური სისტემის ბრმა შემსრულებლად; კომუნისტურ პარტიაში სტალინის კურს მოწინააღმდეგეები გამოუჩნდნენ; ძველი ინტელიგენცია, რომელიც არასდროს შერიგებია საბჭოთა სისტემას. ყველა ამ მიზეზთა გამო ქვეყანაში ჩამოყალიბდა ძლიერი ოპოზიციური აზრი, რაც დიდ საფრთხეს უქმნიდა კომუნისტურ პარტიას.
იოსებ სტალინმა და მისმა თანამოაზრეებმა გადაწყვიტეს, პოლიტიკური სისტემის შენარჩუნების მიზნით, დაეწყოთ დიდი პოლიტიკური რეპრესიები. პოლიტიკურ რეპრესიებს საქართველოში ატარებდა ლავრენტი ბერია, რომელიც ჯერ ამიერკავკასიის ფედერაციულ რესპუბლიკას, ხოლო შემდგომ საქართველოს კომუნისტურ ორგანიზაციას ედგა სათავეში და ფაქტობრივად ერთპიროვნულად წყვეტდა ყველა საკითხს.
30-იანი წლების რეპრესიები შეეხო ყველა კლასს და სოციალურ ფენას, მაგრამ განსაკუთრებით დაზარალდა ინტელიგენცია. რეპრესიის მსხვერპლი გახდნენ გამოჩენილი მწერალი: მიხეილ ჯავახიშვილი, ცნობილი დირიჟორი ევგენი მიქელაძე, ლიტერატურათმცოდნე ვახტანგ კოტეტიშვილი, სახელგანთქმული პოეტები პაოლო იაშვილი, ტიციან ტაბიძე და სხვები. ქართული კულტურის მოღვაწეთა დიდმა ნაწილმა მრავალი წელი გადასახლებებში და ციხეებში გაატარა. პოლიტიკური რეპრესიები უმკაცრესად შეეხო ქართველ ბოლშევიკებსაც, სიკვდილით იქნა დასჯილი: მიხეილ კახიანი, მამია ორახელაშვილი, ლევან ღოღობერიძე, ბუდუ მდივანი, მიხეილ ოკუჯავა, სამსონ მამულია და სხვები.
საქართველო მეორე მსოფლიო ომში
მინი|მარჯვნივ|235პქ|აღმოსავლეთ ფრონტი 1941-1942 წწ. 1941 წლის შუა ხანებისთვის გერმანიამ საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ ომის სამზადისი დაასრულა და 22 ივნისს ომის გამოუცხადებლად, თავის მოკავშირეებთან ერთად (იტალია, ბულგარეთი, რუმინეთი), თავს დაესხა საბჭოთა კავშირს. დაიწყო საბჭოთა კავშირ-გერმანიის ომი, რომელიც რუსეთის ისტორიაში დიდი სამამულო ომის სახელითაა ცნობილი, თუმცა საბჭოთა რუსეთის მიერ დაპყრობილი საქართველოსთვის ეს ომი სამამულო არ იყო. მიუხედავად ამისა, საბჭოთა სინამდვილეში აღზრდილი ადამიანთა ნაწილისთვის, რომელთა ფსიქოლოგიაზე სისტემატურად მოქმედებდა საბჭოთა პროპაგანდა, ომმა პატრიოტული ხასიათიც კი მიიღო. საქართველო, როგორც საბჭოთა კავშირის მოკავშირე რესპუბლიკა, ომში ჩათრეული აღმოჩნდა.
გერმანიისა და მისი მოკავშირეების ჯარებმა ომის პირველივე დღეებიდანვე ხელთ იგდეს სამხედრო სტრატეგიული ინიციატივა და ფრონტზე, შავი ზღვიდან ბალტიის ზღვამდე, წინ წაიწიეს. 1941 წელს მათ ხელთ იგდეს მოლდოვა, უკრაინა, ბელორუსია და მოსკოვისკენ გაიჭრნენ. საბჭოთა კავშირ-გერმანიის ომის საწყისი პერიოდის უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იყო მოსახლეობის მობილიზაცია და მოქმედი არმიის და ფლოტის გაწვევა. საქართველოში მობილიზაცია დიდი სიმკაცრით ტარდებოდა. მამაკაცებთან ერად ომში მასობრივად გაიწვიეს ქალებიც, ძირითადად ექიმები და ექთნები. სულ საქართველოდან გაიწვიეს 700 000 ადამიანი. საქართველოს გენოფონდი დიდი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა. უშუალოდ ფრონტზე გაწვევის გარდა ქართველები მუშაობდნენ თავდაცვითი ნაგებობის მშენებლობებშიც. ამგვარ სამუშაოებში ქართველები მონაწილეობდნენ მას შემდეგ, რაც გერმანელები კავკასიონის მთავარ ქედს მიუახლოვდნენ.
ომის მოთხოვნათა შესაბამისად ქართული ეკონომიკა საომარ ყაიდაზე გადაიქმნა. დიდი მნიშვნელობა მიენიჭა სტრატეგიული მნიშვნელობის წიაღისეულის (მარგანეცი, ქვანახშირი და სხვა.) მოპოვებას. ამიტომ ძლიერი დატვირთვით მუშაობდნენ ჭიათურის მარგანეცის, ტყიბულის, ტყვარჩელისა და ახალციხის ქვანახშირის საწარმოებში. ომის დაწყების დღიდან ქარხნები გადავიდა საბრძოლო იარაღის დამზადებაზე. თბილისში დიდი რაოდენობით ამზადებდნენ ტყვიამფრქვევებს, ნაღმმტყორცნებს, საარტილერიო ჭურვებს. ფრონტისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა თბილისის საავიაციო ქარხნის პროდუქციას.
ფრონტზე მოსახლეობის გაწვევამ სოფლიოს მეურნეობა თითქმის მუშახელის გარეშე დატოვა. სოფლად მუშაობის მთელი სიმძიმე ქალებს, ბავშვებს და მოხუცებულებს დააწვა. მიუხედავად ამისა, საქართველოს სოფლის მეურნეობის სისტემა დაკისრებულ მიზანს ასრულებდა.
ქართველების მონაწილეობა სამხედრო მოქმედებებში
საქართველოდან გაწვეული მოსახლეობა მონაწილობას იღებდა საბჭოთა კავშირ-გერმანიის თითქმის ყველა სამხედრო ოპერაციაში, მათ შორის ომის საწყის ეტაპზე გამართულ ბრძოლებში დასავლეთ ფრონტზე, მოსკოვის დაცვაში (1941 წლის ზამთარი), სტალინგრადის ბრძოლაში (1942-1943 წლები) და სხვები. ყველაზე დიდი რაოდენობით ქართველი მონაწილეობდა კავკასიის დაცვაში (1942-1943 წლები). კავკასიის დაცვის ბრძოლებში კიდევ უფრო დიდი დატვირთვით მუშაობდნენ საქართველოში განლაგებული სამხედრო ქარხნები და სამხედრო ჰოსპიტალები. საბჭოთა კავშირ-გერმანიის ომში შეიქმნა ქართველთა დივიზიები, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს ყირიმისა და კავკასიის დაცვის ოპერაციებში. ომის წლებში თავი გამოიჩინეს ქართველმა გენერლებმა კონსტანტინე ლესელიძემ, პორფილე ჩანჩიბაძემ, ვლადიმერ ნანეიშვილმა და სხვ.
მრავალი ქართველი ჯარისკაცი და ოფიცერი მონაწილეობდა გერმანიის მიერ საბჭოთა კავშირის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე დაწყებულ პარტიზანტულ მოძრაობაში. ომის დასაწყისში, საბჭოთა არმიის უკან დახევის პერიოდში დიდი რაოდენობით სამხედრო შენაერთები ალყაში აღმოჩნდნენ და ბრძოლის პარტიზანულ მეთოდზე გადავიდნენ. შემდგომში პარტიზანებს შეუერთდნენ ტყვეთა ბანაკიდან გაქცეული ჯარისკაცები და ოფიცრები, ასევე გერმანიის ჯარების ზურგში საბჭოთა სარდლების მიერ სპეციალური სავალდებულო დავალებით გადასხმული სამხედრო სპეციალისტები. უკრაინის ტერიტორიაზე პარტიზანულ ბრძოლებში სახელი გაითქვა დავით ბექრაძემ, ბელორუსიაში – ივალე შუბითაძემ და ვლადიმერ თაკვერაძემ.
ქართველები მონაწილეობდნენ გერმანიის მიერ ოკუპირებული ევროპული ქვეყნების პარტიზანულ ბრძოლებში. პოლონეთში ამგვარ ბრძოლებში თავი გამოიჩინა ვასილ მანჯავაძემ, იტალიაში - კონსტანტინე ლეჟავამ, ნოე კუბლაშვილმა, ფორე მოსულიშვილმა და სხვებმა, საფრანგეთში – ვახტანგ სეხნიაშვილმა, ოთარ იშხნელმა და სხვებმა. 1945 წლის მაისში გერმანიის წინააღმდეგ აჯანყება მოაწყო ნიდერლანდებში, კუნძულ ტექსელზე განლაგებულმა ქართულმა ბატალიონმა.
ეროვნული მოძრაობის გამოცოცხლება
მინი|250პქ|მარჯვნივ|ქართული ლეგიონის აღლუმი დამოუკიდებელი საქართველოს დროშით, პოლონეთი, 1942 მინი|150პქ|მარჯვნივ|ქართველების მემორიალი ჰოლანდიის კუნძულ ტექსელზე საბჭოთა კავშირ-გერმანიის ომის დაწყების შემდეგ გამოცოცხლდა ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის მოღვაწეობა. ემიგრაციას ომში საბჭოთა მარცხის და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღდგენის იმედი ჩაესახა. ქართული ემიგრაციის სოციალ-დემოკრატიული ნაწილი (ნოე ჟორდანია, აკაკი ჩხენკელი, ევგენი გეგეჭკორი და სხვ.) თავს იკავებდა ნაცისტურ გემანიასთან აშკარა თანამშრომლობაზე, თუმცა ყოველნაირად ცდილობდნენ გერმანიის გამარჯვებისთვის ხელი შეეწყოთ. გერმანიასთან აქტიური ურთიერთობები ჰქონდათ ეროვნულ-დემოკრატებს (სპირიდონ კედია და სხვ.). ქართული ემიგრაციის საერთო მისწრაფებას წარმოადგენდა გერმანიის დაინტერესება საქართველოთი. ამ მიზნით დიდ მუშაობას ეწეოდა გერმანიის არმიის გენერალი შალვა მაღლაკელიძე. ქართული ემიგრაციის ძალისხმევით ტყვედ ჩავარდნილი ქართული ოფიცრებისგან და ჯარისკაცებისგან ჩამოყალიბდა ქართული ბატალიონი (სულ 7 ბატალიონი), რომელთა ნაწილი კავკასიის ბრძოლებში იღებდა მონაწილეობას. 1941 წლიდან ქართველი ემიგრანტებისა და ქართველი სამხედრო ტყვეებისგან გერმანიაში დაიწყო ბატალიონების შექმნა. სულ შეიქმნა ორი ბატალიონი, „თამარ I“ და „თამარ II“. კავკასიაში იბრძოდა სპაციალური სამხედრო ნაწილი „ბერგმანი“, რომელშიც ქართველი ემიგრანტებიც იყვნენ. ომის წლებში საქართველოში სპეციალური დავალებით არალეგარულად შემოვიდნენ ემიგრანტი პოლიტიკური მოღვაწეები.
ქართული ინტელიგენცია (შალვა ნუცუბიძე, გიორგი წერეთელი, ლევან გოთუა და სხვ.) იმედოვნებდა, რომ ომში საბჭოთა კავშირი დამარცხდებოდა და შესაძლებელი გახდებოდა საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა, თუმცა მათი იმედები გაცრუვდა, რადგან გერმანიამ ვერ მოახერხა კავკასიის გადმოლახვა და საქართველოს დაკავება. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ქართულმა ემიგრაციამ, როგორც პოლიტიკურმა ძალამ ფაქტობრივად არსებობა შეწყვიტა.
მეორე მსოფლიო ომის შედეგები საქართველოსთვის
მეორე მსოფლიო ომში დაიღუპა 300 000 ქართველი. უამრავი ადამიანი დასახიჩრდა, ბევრმა მიიღო მძიმე ფსიქოლოგიური ტრავმა. ომის შედეგად მიღებული ჭრილობებით დაიღუპა უამრავი ქართველი. ყოველივე ამან ძალზე გააუარესა საქართველოს დემოგრაფიული მდგომარეობა. ომმა მძიმე დარტყმა მიაყენა ქართულ ეკონომიკას. გაიძარცვა წიაღისეულის საწარმოები.
XX საუკუნის 40-50–იან წლებში
მინი|მარცხნივ|ნიკიტა ხრუშჩოვი და იოსებ სტალინი მინი|მარცხნივ|თბილისში 9 მარტს დახვრეტილ მომიტინგეთა მემორიალი 300პქ|thumb|[[1944 წლის მარტში ჩეჩნების, ინგუშებისა და ყაბარდოელების გადასახლების შემდეგ საქართველოს სსრ-ს რუსეთის სფსრ-სგან გადაეცა შემდეგი ტერიტორიები: 1) შაროევის რაიონის დასავლეთ ნაწილი, გალანჩოჟის, გალაშინის და მაშინდელი ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-ს სამხრეთ ნაწილები. რსფსრ-ს უკან დაუბრუნდა 1957 წელს. 2) ყარაჩაის აო-ს მიკოიანოვსკის და უჩკულანსკის რაიონები. რსფსრ-ს დაუბრუნდა 1955 წელს.]] პოლიტიკური რეპრესიები საქართველოში, მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებისთანავე დაიწყო. რეპრესიები შეეხო იმ ქართველ ოფიცრებსა და ჯარისკაცებს, რომლებიც ომის მიმდინარეობისას, ტყვეობაში აღმოჩნდნენ. მათი დიდი ნაწილი სამშობლოს ღალატის ბრალდებით საქართველოდან გადაასახლეს. რეპრესიები შეეხო პარტიზანული და წინააღმდეგობის მოძრაობის მონაწილეებსაც, მათ შორის იმ ადამიანებსაც რომლებმაც თავი გამოიჩინეს ნაცისტურ გერმანიასთან ბრძოლებში.
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მკაცრი იდეოლოგიური ზეწოლის ქვეშ მოექცა მწერლობა, ხელოვნების ყველა დარგი, გამკაცრდა ცენზურა. საბჭოთა იდეოლოგიის მესვეურები ყველგან ბურჟუაზიული იდეოლოგიის გამოვლინებას ებრძოდნენ. საბჭოთა იდეოლოგიის აგრესიულობამ აუტანელი პირობები შეუქმნა მწერლობის და ხელოვნების მოღვაწეებს.
1951 წელს საქართველოდან პოლიტიკური მოტივებით ყაზახეთსა და შუა აზიაში გადაასახლეს რამდენიმე ათასი კაცი, ძირითადად ინტელიგენცია. რეპრესიის მსხვერპლთა შორის იყვნენ ისეთებიც, რომლებიც 30-იან წლებში უკვე იყვნენ მსჯავრდებულები და სასჯელიც მოხდილი ჰქონდათ. გადასახლებულთა შორის კვლავ აღმოჩდნენ სამხედრო ტყვეები, პარტიზანები და წინააღმდეგობის მოძრაობის მონაწილეები. რეპრესიებს ვერ გადაურჩნენ ისინიც, ვისაც ნათესავები საზღვარგარეთ ჰყავდათ.
პოლიტიკური რეპრესიების გრძელ ჯაჭვში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ე.წ „მეგრელთა საქმეს“. ამ საქმის პროვოკატორთა ჩანაფიქრები დღესაც არ არის ბოლომდე ცნობილი. 1951 წელს, ქართველ პოლიტიკურ მოღვაწეთა ერთ ჯგუფს ბრალად დასდეს საქართველოდან სამეგრელოს გამოყოფის მცდელობა და ამ მიზნით უცხოეთის დაზვერვასთან კავშირი. „მეგრელთა საქმესთან“ დაკავშირებით დააპატიმრეს მრავალი უდანაშაულო ადამიანი. მსხვერპლი გაცილებით დიდი იქნებოდა, რომ საბჭოთა კავშირის პოლიტიკური ხელმძღვანელობა გონს არ მოგებულიყო და ეს პროვოკაცია არ შეეწყვიტა.
1956 წლის მარტის მოვლენები
საქართველოში ისევე, როგორც საბჭოთა კავშირში სტალინის კრიტიკა მტკივნეულად აღიქმებოდა. მტკივნეულად აღიქვამდნენ სტალინის კრიტიკის დროს ქართველი ერის შეურაცმყოფელ გამოხტომებს. საყოველთაოდ ცნობილი იყო, რომ 30-იანი წლების რეპრესიებში საქართველო სხვა მოკავშირე რესპუბლიკებზე ნაკლებად არ დაზარალებულა.
1956 წლის მარტში იოსებ სტალინის გარდაცვალების თარიღთან დაკავშირებით თბილისში დაიწყო დიდი მიტინგები და დემონსტრაციები. განსაკუთრებით აქტიურობდა ახალგაზრდობა. თბილისის დემონსტრაციები და მიტინგები საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელობამ ოფიციალური პოლიტიკური კურსის დაგმობად მიიჩნია. მოსკოვში შეშინდნენ, რომ მოძრაობა უფრო ფართო ხასიათს მიიღებდა. ნიკიტა ხრუშჩოვმა საქართველოს დასჯა გადაწყვიტა. 1956 წლის 9 მარტს თბილისში არმიამ სამხედრო ტექნიკის გამოყენებით უმოწყალოდ დახვრიტა მშვდობიანი დემონსტრაციის მონაწილეები. დაიღვარა მრავალი უდანაშაულო ადამიანის სისხლი. დახოცილთა ოჯახების წევრებს მიცვალებულების დატირების უფლებაც კი არ მისცეს.
საბჭოთა სისტემის კრიზისი
მინი|120პქ|მარცხნივ|საქართველოს სსრ–ის ცკ კომპარტიის მდივანი ედუარდ შევარდნაძე მინი|120პქ|მარცხნივ|საბჭოთა კავშირის მმართველი ლეონიდ ბრეჟნევი საბჭოთა სისტემის კრიზისი, რომელიც აშკარად გამოვლინდა XX საუკუნის 50-იანი წლების მეორე ნახევარსა და 60-იანი წლების დამდეგს, ნიკიტა ხრუშჩოვის მოღვაწეობის პერიოდში, კიდევ უფრო გაღრმავდა და ყოვლისმომცველი გახდა საბჭოთა კავშირის პოლიტიკური ცვლილების სათავეში ლეონიდ ბრეჟნევის ყოფნის პერიოდში (60-იანი წლების შუა ხანები–80-იანი წლების დამდეგი). მართალია, პოლიტიკური სისტემა გარეგნულად ძლიერად გამოიყურებოდა, მაგრამ სულ უფრო ჩანაგდებოდა ქვეყნის ეკონომიკა, განუხრელად ეცემოდა ქვეყნის მოსახლეობის სოციალური დონე. ასეთ ვითარებაში განსაკუთრებით დიდი ხარჯები ხმარდებოდა სამხედრო მშენებლობას.
დაქვეითებას განიცდიდა ქართული ეკონომიკაც. დაეცა ქართული სამრეწველო პროდუქციის ხარისხი, განსაკუთრებით დაბალი ხარისხის იყო მსუბუქი მრეწველობის პროდუქცია. სერიოზულ პრობლებას განიცდიდა სამოქალაქო მეურნეობა. კოლმეურნეობებსა და სხვა საბჭოთა მეურნეობებში განუხრელად ეცემოდა შრომის ნაყოფიერება. ეკონომიკის კრიზისმა გამოიწვია ფასების ზრდა, რამაც კიდევ უფრო გააუარესა ცხოვრების დონე.
ეროვნული მოძრაობის აღმავლობა
საბჭოთა სისტემის კრიზისის გაღრმავების კვალობაზე სულ უფრო ძლიერდებოდა ეროვნული მოძრაობა საქართველოში. საკუთრივ რუსეთშიც დაიწყო საზოგადოების დემოკრატიზაციისა და ადამიანის უფლებების დაცვისთვის ბრძოლა. ეს ბრძოლა განსაკუთრებით გაძლიერდა მას შემდეგ რაც 1975 წელს ჰელსინკში ხელმოწერილ იქნა საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომელიც ადამიანის დაცვასაც ითვალისწინებდა. მიუხედავად იმისა, რომ ჰელსინკის ხელშეკრულებას საბჭოთა კავშირმაც მოაწერა ხელი, ადამიანის უფლებები მაინც ირღვეოდა. ადამიანის უფლებები ირღვეოდა საქართველოშიც. 1976 წელს ზვიად გამსახურდიამ, მერაბ კოსტავამ და ვიქტორ რცხილაძემ დააფუძნეს „საქართველოს ჰელსინკის ჯგუფი“. ამ მოძრაობის შექმნასთანაა დაკავშირებული საქართველოში ეროვნული მოძრაობის აღმავლობის დასაწყისი. ეროვნული მოძრაობის ისტორიაში წარუშლელი კვალი დატოვა ზვიად გამსახურდიას სახელით განხორციელებულმა არალეგალურმა გამოცემებმა: „ოქროს საწმისი“, „საქართველოს მოამბე“, „საქართველო“ და სხვა.
საბჭოთა სისტემის კრიზისის მაჩვენებელი იყო ის ფაქტიც, რომ პოლიტიკური რეჟიმი ლიბერალიზაციის ნაცვლად კვლავ დიდმპყრობელურ შოვინიზმის გაღვიძების გზით ცდილობდა ეროვნული ურთიერთობების მოგვარებას. ეს ცხადად დადასტურდა 1978 წელს. ამ წელს უნდა განეხილათ და დაედასტურებინათ საბჭოთა საქართველოს კონსტიტუცია. მოსკოვის ნების თანახმად, საქართველოს ახალ კონსტიტუციაში აღარ იყო მუხლი რომელიც ქართულ ენას სახელმწიფო ენის სტატუსს ანიჭებდა. 14 აპრილს, როდესაც საქართველოს უმაღლეს საბჭოს უნდა დაემტკიცებინა ახალი კონსტიტუცია, თბილისში რუსთაველის პროსპექტზე გაიმართა გრანდიოზული დემონსტრაცია. საპროტესტო მოძრაობაში დიდი როლი შეასრულეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა და სხვა სასწავლებლებმა. ხელისუფლებამ თბილისის ქუჩებში არმია და სამხედრო ტექნიკა გამოიყვანა. მზადდებოდა დიდი სისხლისღვრა. ტრაგედიისგან თავის აცილებაში წვლილი მიუძღვის საქართველოს მაშინდელ პოლიტიკურ ლიდერს ედუარდ შევარდნაძეს, რომელმაც სსრკ კავშირის პოლიტიკური ხელმძღვანელობა დაარწმუნა დათმობის აუცილებლობაში. საქართველოს კონსტიტუციაში აღდგა მუხლი, რომელიც ქართულ ენას სახელმწიფო ენის სტატუსს ანიჭებდა. ეს იყო ეროვნული მოძრაობის დიდი გამარჯვება.
დამოუკიდებლობის აღდგენა
მინი|200პქ|ზვიად გამსახურდია (საქართველოს პირველი პრეზიდენტი). მინი|200პქ|მერაბ კოსტავა მინი|200პქ|საქართველოს პრემიერ-მინისტრი თენგიზ სიგუა XX საუკუნის 70-იან წლების დასასრულისა და 80-იანი წლების დამდეგისათვის საბჭოთა სისტემის კრიზისმა ყოვლისმომცვლელი ხასიათი მიიღო. დაეცა მრეწველობის დონე, ჯერჯერობით მაინც მუშაობდნენ ფაბრიკები, მაგრამ მათი მუშაობა სრულიად არმიის მომარაგებას ხმარდებოდა. კიდევ უფრო სავალალო მდგომარეობა იყო სოფლის მეურნეობაში, კოლმეურნეობები და საბჭოთა მეურნეობები ვეღარ ახერხებდნენ ქვეყნის მომარაგებას. მოიშალა ტრანსპორტის მუშაობა. ნორმალურად ვეღარ ფუნქციონირებდა საქალაქო მეურნეობა. პროდუქციაზე ფასები ძალიან გაიზარდა რაც მოსახლეობას უმძიმეს მდგომარეობაში აგდებდა. საბჭოთა ხელისუფლება არარუსი ხალხის მიმართ კვლავ დიდმპყრობელურად მოქმედებდა.
1985 წელს საბჭოთა ხელისუფლებაში სერიოზული ცვლილებები მოხდა. ხელისუფლებაში მოვიდა მიხეილ გორბაჩოვი, ახალმა ხელისუფლებამ აღიარა ქვეყანაში შექმნილი პოლიტიკური კრიზისი. აღიარებული იქნა ქვეყნის არადემოკრატიულობა, და ქვეყანაში დამყარებული დიქტატურა. გორბაჩოვმა დაიწყო გარდაქმნები, სულ მალე ცხადი გახდა რომ საბჭოთა კავშირს ვერავითარი გარდაქმნები ვერ უშველიდა.
ბრძოლა დამოუკიდებლობის აღდგენისთვის
ეროვნული მოძრაობის აღიარებულ ლიდერებთან ზვიად გამსახურდიასთან და მერაბ კოსტავასთან ერთან მოძრაობაში ჩაებნენ ახალგაზრდა ძალები: თამარ ჩხეიძე, გიორგი ჭანტურია, ირაკლი წერეთელი და სხვები. „საქართველოს ჰელსინკის“ კავშირთან ერთად შეიქმნა ახალი ორგანიზაციები: ილია ჭავჭავაძის საზოგადოება, საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია, საქართველოს სახალხო ფრონტი, რუსთაველის საზოგადობა, საქართველოს მწვანეთა პარტია და სხვები. ეროვნული მოძრაობის მთავარ ძალას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტები წარმოადგენდნენ. ეროვნული მოძრაობის აღმავლობა იგრძნობოდა: თბილისში, ქუთაისში, ბათუმში, სოხუმში.
ანტისაბჭოთა მიტინგები და დემონსტრაციები გაძლიერდა 1988 წლიდან. ეს გამოსვლები მიმართული იყო საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ და მთავარ მოთხოვნად საქართველოს საბჭოთა კავშირიდან გამოსვლა წარმოადგენდა. 1988 წლის ნოემბრიდან თბილისში თითქმის ყოველდღე იმართებოდა მიტინგები. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის სურვილი დღითიდღე იზრდებოდა, ეს იდეა სულ უფრო პოპულარული ხდებოდა საქართველოს თითქმის ყველა ოციალურ ფენაში. 1989 წლის გაზაფხულიდან საქართველოში სიტუაცია ძალზე დაიძაბა, მოსკოვის წაქეზებით საქართველოს დაუპირისპირდნენ აფხაზი და ოსი სეპარატისტები. აფხაზმა სეპარატისტებმა 1989 წლის მარტში სოფელ ლიხნში გამართულ მრავალთასიან თავყრილობაზე მიიღეს გადაწყვეტილება აფხაზეთის საქართველოდან გამოყოფის და რუსეთთან შეერთების შესახებ. შიდა ქართლში ძლიერდებოდა სეპარატისტული მოძრაობა რომელიც მოითხოვდა სამხრეთ ოსეთის საქართველოდან გამოყოფას და რუსეთთან შეერთებას.
აფხაზი და ოს სეპარატისტების მოქმედებას დიდი აღშფოთება მოჰყვა საქართველოში. თბილისში მთავრობის სასახლის წინ ახალგაზრდათა ჯგუფმა დაიწყო შიმშილობა. 4 აპრილიდან მთავრობის სასახლის წინ მიმდინარეობდა საპროტესტო აქციები. საბჭოთა პოლიტიკური ხელმძღვანელობა შეაშფოთა საქართველოს ეროვნული მოძრაობის აღმავლობამ, თბილისში მიმდინარე მოვლენებს შეიძლება გავლენა მოეხდინა სხვა საბჭოთა რესპუბლიკებზე, სადაც ასე ძლიერდებოდა ეროვნული მოძრაობები. მოსკოვში მიიღეს გადაწყვეტილება თბილისში მიმდინარე აქციის ძალით აღკვეთის შესახებ. ამ გადაწყვეტილებით ისარგებლეს საბჭოთა კავშირის პოლიტიკოსთა ყველაზე რეაქციულმა ნაწილმა და 1989 წლის 9 აპრილს გამთენიისას თბილისში მთავრობის სასახლის წინ რუსეთიდან ჩამოყვანილმა სპეცდანიშნულების რაზმმა, მომწამვლელი აირით და მესანგრეთა ალესილი ნიჩბების გამოყენებით დაარბიეს მომიტინგეები. ამ დარბევის დროს დაიღუპა 20, ხოლო დასახიჩრდა ასეულობით ადამიანი. 10 აპრილს არმიამ ალყა შემოარტყა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს, ამ დღეს მოსალოდნელი იყო კვლავ მომხდარიყო ტრაგედია მაგრამ გააზრებული მოქმედებების შედეგად ეს ასე არ მოხდა.
1989 წლის 9 აპრილის ტრაგედიამ დიდი გამოხმაურება ჰპოვა როგორც მოკავშირე რესპუბლიკებში, ასევე მთელ მსოფლიოში. ცხადი გახდა რომ საბჭოთა გარდაქმნები მხოლოდ მოჩვენებითი იყო. მრავალეროვანი საბჭოთა კავშირი განწირული იყო.
9 აპრილის ტრაგედიის შემდეგ საქართველოში შეიქმნა რამდენიმე პოლიტიკური პარტია, ეროვნული მოძრაობის აღმავლობა მოსკოვმა ვერ შეაჩერა. 1989 წლის 26 მაისს საქართველოში დიდი საზეიმო ვითარება იყო, ხალხი ზეიმობდა საქართველოს დამოუკიდებლობის დღეს.
1990 წლის მარტში თბილისში გაიმართა სხვადასხვა პარტიათა კონფერენცია. კონფერენციამ შექმნა ეროვნული ფორუმი, რომლის დანიშნულებას ეროვნული მოძრაობის ხელმძვანელობა შეადგენდა. ეროვნული ფორუმი მალევე დაიშალა. ფორუმი დატოვეს ზვიად გამსახურდიას მეთაურობით „ჰელსინკის კავშირმა“, „ილია ჭავჭავაძის საზოგადოებამ“, „ტრადიციონალისტთა კავშირმა“ და სხვებმა. ეროვნულ ფორუმში დარჩენილმა პოლიტიკურმა პარტიებმა და ორგანიზაციებმა 1990 წლის მაისში საქართველოს ეროვნულ ყრილობაზე, გიორგი ჭანტურიას და ირაკლი წერეთელის ხელმღვანელობით შექმნეს ეროვნული კონგრესი. იმავე წელს ჩატარდა ეროვნული კონგრესის არჩევნები, ამ არჩევნებმა მოითხოვა საქართველოს გამოყოფა რუსეთისგან, საბჭოთა ორგანოების გაუქმება და საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა.
დამოუკიდებლობის გამოცხადება
საქართველოს ოფიციალური ხელისუფლება იძულებული გახდა ეროვნული მოძრაობისთვის ანგარიში გაეწია. საქართველოს უზენაესმა საბჭომ 1921 წლის 25 თებერვლის გასაბჭოების აქტი, რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციად ცნო, ხოლო 1922 წლის ხელშეკრულება საბჭოთა კავშირის შექმნის შესახებ საქართველოს მხრიდან გაუქმებულად გამოაცხადა.
ეროვნული მოძრაობის დიდ გამარჯვებას წარმოადგენდა ის, რომ საქართველოს უზენაესი საბჭო იძულებული გახდა 1990 წლის 28 ოქტომბრისათვის ქვეყნის უზენაესი საკანონმდებლო ორგანოს - უზენაესი საბჭოს - ახალი მრავალპარტიული არჩევნები დაენიშნა.
პირველ მრავალპარტიულ არჩევნებში გამარჯვება წილად ხვდა პოლიტიკურ პარტიათა ბლოკს „ მრგვალი მაგიდა - თავისუფალი საქართველო “. ახლად არჩეული უზენაესი საბჭოს პირველ სესიაზე 1990 წლის 14 ნოემბერს უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარედ აირჩიეს ზვიად გამსახურდია. ხოლო პრემიერ მინისტრად დანიშნა თენგიზ სიგუა. საქართველოს უზენაესმა საბჭომ მიიღო კანონი საქართველოს სრული სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღსადგენად ქვეყანაში გარადმავალი პერიოდის გამოცხადების შესახებ.
1991 წლის 31 მარტს მოეწყო რეფერენდუმი. რეფერენდუმის დროს საქართველოს ყოველ მოქალაქეს უნდა ეპასუხა კითხვაზე: თანახმა იყო თუ არა საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობისა 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტის საფუძველზე საქართველოს მოსახლეობის აბსოლუტურმა უმრავლესობამ ამ კითხვაზე დადებითი პასუხი გასცა. რეფერენდუმის საფუძველზე უზენაესმა საბჭომ მიიღო საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი.
საქართველოში კომუნისტური წყობილების ლიკვიდაცია მოხდა მშვიდობიანი გზით, რაც ეროვნული მოძრაობის სწორი ტაქტიკა იყო. ცხადია მაშინ, როდესაც საბჭოთა კავშირი არსებობდა საქართველოს ძალიან ბევრი პრობლემა შეექმნა, მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო სეპარატისტების წინააღმდეგობის დაძლევა და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნება.
საქართველოს სსრ ტერიტორიული მოწყობა
500px|მინი|ცენტრი|საქართველოს სსრ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მოწყობა 1981 წელს
მმართველობა
სოციალისტურისაქართველოს ერთიანი სახელმწიფო აპარატი ემყარებოდა ხალხის წარმომადგენლობით ორგანოებს — სახალხო დეპუტატთა საბჭოებს, რომლებიც ახორციელებდნენ მთელ ძალაუფლებას რესპუბლიკის მასშტაბით. სახალხო დეპუტატთა საბჭოები — საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭო, აფხაზეთის ასსრ და აჭარის ასსრ უმაღლესი საბჭოები, სამხრეთ ოსეთის აო სახალხო დეპუტატთა რაიონული და საქალაქო, ქალაქების რაიონული, სადაბო და სასოფლო საბჭოები შეადგენდნენ სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების ერთიან სისტემას. საქართველოს უმაღლესი საბჭოსა და აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი საბჭოების უფლებამოსილების ვადა იყო 5 წელი, ხოლო სახალხო დეპუტატთა ადგილობრივი საბჭოებისა კი — ორნახევარი წელი. საბჭოები ირჩევდნენ მუდმივ კომისიებს, ქმნიდნენ აღმასრულებელ და განმკარგულებელ, აგრეთვე სხვა მათ წინაშე ანგარიშვალდებულ ორგანოებს.
საქართველოს სსრ მთავრობა
საქართველო სსრ მინისტრთა საბჭო შეიქმნა 1951 წლის 20 აპრილს.
საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარეები
საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარეები
საბჭოთა საქართველოს მმართველები
კომენტარები
<references group="კ"/>
იმრან ხანი
ბიოგრაფია
იმრან ხანი კრიკეტის ხელოვნებას ჯერ პაკისტანში, ლაჰორში ეუფლებოდა, შემდეგ ინგლისში, ვუსტერში. ოქსფორდის უნივერსიტეტში სწავლისას კი, 1974 წელს, იქაური კრიკეტის გუნდის კაპიტანი გახდა. შემდეგ ვუსტერშირის და სასექსის გუნდებში თამაშობდა.
პაკისტანის ნაკრებში საერთაშორისო დებიუტი 1971 წელს ჰქონდა, 1982 წელს კი გუნდის კაპიტანი გახდა. მან თავისი ქვეყნისთვის 75-ჯერ ითამაშა და მსოფლიოში მესამე მოთამაშეა, რომელმაც 3 000 ქულაზე მეტი დააგროვა და 300 კარი აიღო. 1983 წელს მეორე მოთამაშე გახდა, ვინც მატჩში ასეული გააკეთა და ათი კარი აიღო. მაღალი ლიგის კრიკეტში მან 16 000 ქულა დააგროვა და 1 200 კარი აიღო.
იმრან ხანი ჯავედ მაინდადთან ერთად ერთადერთია, ვინც მსოფლიო თასის პირველ ხუთ გათამაშებაში მონაწილეობდა. ხანმა მსოფლიო თასის მატჩებში რეკორდული – 34 კარი აიღო.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:პაკისტანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:პაკისტანის პრემიერ-მინისტრები
ჯული დეში
ჯული დეში — (დ. 22 ოქტომბერი, 1952) — ამერიკელი კინორეჟისორი, სცენარისტი და პროდიუსერი.
1985 წელს კალიფორნიის უნივერსიტეტის კინოსკოლა ხელოვნების მაგისტრის ხარისხით დაამთავრა და ამ სასწავლებლის კურსდამთავრებულ რეჟისორთა იმ წრეს უკუთვის, რომლებიც  L.A. Rebellion-ის, ან  UCLA Rebellion-ის სახელით არიან ცნობილები. ეს დაჯგუფება იმ აფრიკელ და აფრო-ამერიკელ სტუდენტებს მოიცავს, რომლებმამ პირველებმა მიიღეს განათლებას ლოს-ანჯელეს კალიფორნიის უნივერსიტეტის კინოსკოლაში პირველებმა მიიღეს განათლება.
მოკლემეტრაჟიანი ფილმების შემდეგ 1991 წელს დეშმა თავისი პირველი სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი „მტვრის ქალიშვილები“ (1991) გადაიღო. ესაა აფრო-ამერიკელი ქალის მიერ გადაღებული პირველი ფილმი, რომელიც აშშ-ს კინოთეატრების ჩვენებაში გაეშვა.
„მტვრის ქალიშვილები“ წარმოადგენს ფიქციურ ისტორიას დეშის მამის ოჯახის შესახებ, რომელიც აშშ-ის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე ცხოვრობდა. ფილმში წარმოდგენილია ისტორიები შავკანიან ქალთა ცხოვრებიდან, ლოკაციაზე გადაღებული ლანდშაფტის თვალწარმტაცი კადრები, მასში ამბები არასწორხაზოვანი ნარატივის სტრუქტურით ენაცვლება ერთმანეთს. თავისი „კულტურული, ისტორიული და ესთეტიკური ნიშვნელობის გამო“ ფილმი კონგრესის ბიბლიოთეკის ეროვნულ კინორეესტრშია შეტანილი. დეშმა „მტვრის ქალიშვილების“ შესახებ ორი წიგნი დაწერა. პირველი ტონი კეიდ ბამბარასა და გლორია ჯინ უოტკინსთან თანაავტორობით ფილმის შექმნის ისტორიაზე მოგვითხრობს, ხოლო მეორე მის გაგრძელებას წარმოადგენს, რომელშიც მოქმედება ოცი წლის შემდეგ ვითარდება.
2020 წელს ჟურნალმა IndieWire „მტვრის ქალიშვილები“ უკანასკნელი 30 წლის ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ ფილმებს შორის დაასახელა.
სატელევიზიო სფეროში დეში 1990-იანი წლების მიწურულიიდან მუშაობდ. მის სატელევეზიო ფილმებს შორისაა Funny Valentines (1999), Incognito (1999), Love Song (2000) და „როზა პარკსის ამბავი“ (2002), რომელშიც მთავარ როლს ანჯელა ბასეტი ასრულებს. 2004 წელს მიწისქვეშა რკინიგზის თავისუფლების ეროვნულმა ცენტრმა დეშს „მოსაზღვრე ძმების“ გადაღება დაავალა, ესაა ფილმი, რომლებიც მიწისქვეშა რკინიგზაზე ქალების მიერ თავისუფლების მოპოვების ისტორიაზე მოგვითხრობს. 2017 წელს დეშმა ოპრა უინფრის ქსელის სერიალის „Queen Sugar“ ეპიზოდები გადაიღო.
2019 წელს სანდენსის კინოფესტივალზე გამოცხადაა, რომ დეშის მომდევნო პროექტი იქნება ბიოგრაფიული ფილმი სამოქალაქო უფლებების აქტივისტ ანჯელა დევისზე, რომელსაც Lionsgate გადაიღებს.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
დეში 1952 წლის 22 ოქტომბერს ნიუ-იორკში, ქვინსშიი რუდინ ჰერდერსონისა და ჩარლზ ედუარდ დეშის ოჯახში დაიბადა. გაიზარდა ლონგ-აილენდზე. დაამთავრა იამაიკის საშუალო სკოლა. სანამ კინოსკოლაში მიიღებდნენ, დეში თავდაპირველად ფსიქოლოგიას სწავლობდა. იგი ნიუ-იორკის საქალაქო კოლეჯების ლეონარდ დევისის საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრში ჩაირიცხა. მან ეს სასწავლებელი 1974 წელს კინოწარმოებაში ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა. სტუდუნტობის პერიოდში მან დაწერა სცენარი ნიუ-იორკის ურბანული კოალიციის დოკუმენტური ფილმისთვის Working Models of Success.
ნიუ იორკის საქალაქო კოლეჯის დასრულების შემდეგ დეში მაგისტრატურის საფეხურის განათლების მისაღებად ლოს-ანჯელესში გაემართა. მან ამერიკული კინოინსტიტუტის კონსერვატორიაში კინოწარმოებისა და სცენარისტობის ორ-წლიანი კურსი სტიპენდიანტის სტატუტით გაიარა. აქ იგი სწავლობდა ისეთი რეჟისორებისგან, როგორებიც არიან იან კადარი, უილიამ ფრიდკინი და სლავკო ვორკაპიჩი. დეში სწავლობდა ლოს-ანჯელესის კალიფორნიის უნივერსიტეტში და აფრიკელ და აფრო-ამერიკელ რეჟისორთა იმ ახალ თაობას ეკუთვნის, რომლებიც UCLA Rebellion-ის სახელით არიან ცნობილები. UCLA-ში დეშმა მიიღო ნატიფი ხელოვნების მაგისტრის ხარისხი კინო და სატელევიზიო წარმოებაში.
1976 წელს დეშმა გადაიღო ფილმი „UCLA Rebellion“. მომდევნო წელს იყო პროდიუსერი მოკლემეტრაჟიანი ფილმისა „ოთხი ქალი“, რომელშიც ნინა სიმონეს სიმღერის ფონზე მაყურებელი ცეკვის კადრებს იხილავს. 1978 წელს მაიამის საერთაშორისო კინოფესტივალზე ფილმმა ოქროს მედალი იიღო. 1977 წელს დეშმა გადაიღო ფილმი „აფრიკელი მონაზვნის დღიური“. მისი ჩვენება ლოს-ანჯელესის კინოწარდგენაზე შედგა, სადაც მან სტუდენტური ფილმის კატეგორიაში რეჟისორთა გილდიის ჯილდო მოიპოვა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:აფრო-ამერიკელი კინოპროდიუსერები კატეგორია:აფრო-ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:აფრო-ამერიკელი ქალი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინორეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი ქალი რომანისტები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი ქალი სცენარისტები
ჟღია
ჟღია, ხიტერი, ბჟღია (იმერეთი), აქლემისთვალა (ჰერეთი), მჟღრია (კახეთი), დევისთვალა (ჰერეთი) — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდია, მომრგვალო ან მოოვალურო ფორმისკენ გადახრილი, სამ-ხუთნაკვთიანი, ზოგჯერ მთლიანი (დაუნაკვთავი). ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სუსტი აბლაბუდისებრი და მის ქვეშ მოფენილი თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მხრიანი, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი, თითქმის შავი, მაგრამ მარცვლების არათანაბრად დამწიფების გამო მტევანი ჭრელია. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანი და მდნარია. წვენი უფერულია, გემო — ოდნავ მომჟავო.
ჟღია საშუალო ან საშუალოზე ნაკლები ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150-160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის წონა 150-200 გრამს შორის მერყეობს. საჰექტარო მოსავლიანობა 9.4-დან 16.5 ტონამდეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.
ჟღია, როგორც მაღალმოსავლიანი და საკმაოდ მაღალმჟავიანი ჯიში, ძირითადად გამოიყენება საკუპაჟე მასალად და საბრენდე სპირტის დასამზადებლად. მისგან დამზადებული სუფრის მშრალი ღვინო ხასიათდება ვარდისფერი შეფერილობით, ალკოჰოლის დაბალი შემცველობით და სასიამოვნო გემოთი.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ვართან ოსკანიანი
ვართან მინასი ოსკანიანი (Վարդան Մինասի Օսկանյան; დ. 7 თებერვალი, 1954) — სომხეთის ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი (1998–2008) და ფონდი სივილიტასის დამფუძნებელი.
სომხეთში გადასვლა
ოსკანიანი სომხეთში გადავიდა 1992 წელს, სომხეთის დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან მალევე და დაიწყო მუშაობა საგარეო საქმეთა სამინისტროში, ჯერ ახლო აღმოსავლეთის დეპარტამენტში, შემდეგ ჩრდილოეთ ამერიკის დეპარტამენტის ხელმძღვანელად. 1994 წელს გახდა საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე, 1996 წელს კი პირველი მოადგილე. იმ წლებში ოსკანიანი იყო მოწვეული ასისტენტ-პროფესორი სომხეთის ამერიკულ უნივერსიტეტში, სადაც ასწავლიდა საერთაშორისო ეკონომიკურ ურთიერთობებს, ამერიკის საგარეო პოლიტიკას, საერთაშორისო ურთიერთობების შესავალს და საერთაშორისო ეკონომიკურ ურთიერთობებს. 1998 წელს პრეზიდენტმა რობერტ ქოჩარიანმა დანიშნა საგარეო საქმეთა მინისტრად.
საგარეო საქმეთა მინისტრი
საგარეო საქმეთა მინისტრობის დროს ოსკანიანი ატარებდა ექვს ძირითად პოლიტიკას. „კომპლიმენტურობის“ პოლიტიკა ხაზს უსვამდა სომხეთსა და მის მეზობლებს შორის ჩართვასა და თანამშრომლობას. ამან შესაძლებელი გახადა სტრატეგიული პარტნიორობა რუსეთთან, გააგრძელა წევრობა კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციაში და სომხეთის ურთიერთობა ნატო-სთან მიიყვანა გაწევრიანების დონემდე. მულტილატერალიზმის პოლიტიკა ცდილობდა თანმიმდევრულ ჩართულობას გლობალურ საკითხებში. შემდეგ, სომხეთის ევროპასთან ინტეგრაციის ხელშეწყობის გზით, ოსკანიანი მუშაობდა ევროსაბჭოსთან, ევროკავშირთან და ნატოსთან ინტეგრაციის საკითხებზე (სომხეთი ევროსაბჭოში თავისუფალი წევრობის სტატუსი მიიღო 2001 წელს). სომხეთ-დიასპორის ურთიერთობებთან დაკავშირებით, ოსკანიანმა დაამყარა ნაყოფიერი ურთიერთობა აშშ-სა და ევროპაში სომხურ ლობისტურ ორგანიზაციებთან, სხვა სომხურ ორგანიზაციებთან და ინდივიდებთან, მათ შორის Tracinda Corporation-ის მფლობელ კირკ კერკორიანთან. სომხეთ-თურქეთის ურთიერთობების კუთხით, ოსკანიანის პოლიტიკა ამტკიცებდა სომხეთის თურქეთთან ნორმალური ურთიერთობების შესაძლებლობას. მეექვსე ძირითადი პოლიტიკა იყო სტრატეგია მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის მოგვარებისთვის.
პოლიტიკური საქმიანობა
2012 წელს ოსკანიანი აირჩიეს სომხეთის ეროვნულ ასამბლეაში, როგორც აყვავებული სომხეთის პარტიის კანდიდატი. 2012 წლის ოქტომბერში, ეროვნულმა ასამბლეამ, რომელსაც მაშინ აკონტროლებდა სომხეთის რესპუბლიკური პარტია, კენჭი უყარა ოსკანიანს იმუნიტეტის მოხსნაზე. ოსკანიანს ბრალი წაუყენეს გაფლანგვასა და ფულის გათეთრებაში. ოსკანიანმა სისხლის სამართლის საქმე პოლიტიკურად მოტივირებულად მიიჩნია. ოსკანიანმა აღიარა, რომ ფონდ სივილიტასის შემოწირულობის ნაწილი უნებლიედ გამოიყენა პირადი მიზნებისთვის, რის გამოც სისხლის სამართლის საქმე შეწყდა და სასამართლოს გარეშე განიხილა. 2015 წლის მარტში ოსკანიანმა დატოვა აყვავებული სომხეთის პარტია.
2016 წლის აპრილში ოსკანიანმა დააარსა ერთიანობის პარტია. პარტია ერთობა შეუერთდა ORO ალიანსს, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო 2017 წლის სომხეთის საპარლამენტო არჩევნებში, თუმცა პარლამენტში შესასვლელად დაწესებული ბარიერის გადალახვა ვერ მოახერხა.
პირადი ცხოვრება
ვართან ოსკანიანი დაქორწინებულია ექიმ ნანი ოსკანიანზე. მათ ორი ვაჟი ჰყავთ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1954 კატეგორია:ჰარვარდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 7 თებერვალი
არგონავტები
არგონავტები (Αργοναύται) — ბერძნულ მითოლოგიაში გმირთა ჯგუფი, რომელთაც ტროას ომამდე იასონთან ერთად კოლხეთში იმოგზაურეს ოქროს საწმისის მოსაპოვებლად. მათი სახელი მოდის მათივე გემის, არგო, სახელწოდებიდან, რომელიც თავის მხრივ მისი ამშენებელი არგოსის სახელს ატარებდა. არგონავტებს ასევე მინიელებს უწოდებენ, მათი წარმოშობის ადგილის მიხედვით. თქმულებაში ორი ძირითადი ნაწილია: ამბავი ფრიქსესა და ჰელესი და ამბავი იასონისა და მედეასი.
არგონავტების თქმულების წერილობით წყაროებში ძვირფასი მასალაა დაცული ქართულ ტომთა დასავლეთ გაერთიანების — აიას ანუ ძველი კოლხეთის — შესახებ, მის დიდებასა და ბრწყინვალებაზე. გადმოცემულია ცნობები ძველ ქართულ ტომთა ეთნოგენეზის, მათი დიდ ტერიტორიაზე გავრცელების, ცხოვრების პირობების, პანთეონისა და სხვათა შესახებ. აპოლონიოს როდოსელის (ძვ. წ. III საუკუნე) „არგონავტიკაში“ პირველადაა მოხსენიებული მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი ქალაქი კუტაია (ქუთაისი), დამოწმებულია კოლხეთის სხვა გეოგრაფიული პუნქტები.
არგონავტების თქმულება ანტიკური ხანის მწერლობის ერთგვარ მუზად იქცა. არ დარჩენილა ამ ეპოქის ხელოვნების სფერო, სადაც ეს თქმულება მთლიანად ან ცალკე ეპიზოდად არ დაემუშავებინოთ. ანტიკური ეპოქის ჩვენამდე მოღწეულ ძეგლთაგან არგონავტების თქმულების მხატვრული დამუშავების თვალსაზრისით უმთავრესია: ჰომეროსის „ილიადა“ და „ოდისეა“, პინდარეს „IV პითიური ეპინიკი“, ევრიპიდეს „მედეა“, აპოლონიოს როდოსელის პოემა „არგონავტიკა“ და რომაელი პოეტის ვალერიუს ფლაკუსის „არგონავტიკა“.
არგონავტთა ლაშქრობას, რომლის შესახებ გადმოცემებმა საგრძნობლად იცვალა სახე, თავისი ისტორიული მნიშვნელობა ჰქონდა, ვინაიდან მას სავაჭრო-პოლიტიკური მიზნები განსაზღვრავდა: საქმე ეხებოდა ფინიკიელთა გაძევებას პონტოს ევქსინოსიდან.
ფინიკიელები თავიანთი გალერებით მცირე აზიის ჩრდილო სანაპიროებს მისდევდნენ და გზადაგზა ქვეყნის მნიშვნელოვან სიმდიდრეს ხელთ იგდებდნენ, ისინი კოლხეთის სანაპიროებისკენ მიეშურებოდნენ, სადაც იზიდავდა ამ ქვეყნის განძი, რომელში სახელგანთქმული ოქროს საწმისი იგულისხმებოდა. კოლხეთში თავიანთ ხომალდებს ტვირთავდნენ ძვირფასი ლითონებით, რომლებსაც კოლხები უხსოვარი დროიდან ამუშავებდნენ. ზღვით ამგვარი მოგზაურობის შედეგად ფინიკიელებს თავიანთ ქვეყანაში გაჰქონდათ თინუსი, სარდიონი, პორფირი, ამბრი, ოქრო, ვერცხლი, ტყვია და კალა ბრინჯაოს ნაკეთობებისათვის.