cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ფერების აღქმა
ცხოველების სხვა სახეობებში
ბევრ უხერხემლოს შეუძლია ფერების აღქმა. მუშა ფუტკრებს და ბაზებს აქვთ ტრიქრომატული მხედველობა, რომლის დახმარებითაც აღიქვამენ ულტრაიისფერს, თუმცა ვერ აღიქვამენ წითელს. მაგალითად, ოსმია რუფას აქვს ტრიქრომატული ფერების სისტემა, რაც მას ეხმარება საჭმლის მოპოვებაში ყვავილების მტვრიდან. ფერების აღქმის მნიშვნელობის გათვალისწინებით ფუტკრებისათვის, შეგვიძლია გვქონდეს მოლოდინი, რომ ამ რეცეპტორების მგრძნობელობა ირეკლავს სპეციფიკურ ვიზუალურ ეკოლოგიას: მაგალითად იმ ყვავილების ტიპებს, რომლებსაც ისინი სტუმრობენ. სიფრიფანაფრთიან მწერების უმრავლესობას, ჭიანჭველების გამოკლებით (ე.ი, ფუტკრები, კრაზანები,მჯდომმუცლიანები ) აქვთ სამი სახის ფოტორეცეპტორები ისეთივე სპექტრის მგრძნობელობით, როგორიც მუშა ფუტკრებს. პაპილიო პეპლებს აქვთ 6 ტიპის ფოტორეცეპტორები და შეუძლიათ ჰქონდეთ პენტაქრომატული მხედველობა. ყველაზე რთული ფერების ხედვის სისტემა ცხოველების სამყაროში პირფეხიანებს აქვთ (ჩოქელას მსგავსები), მათ აქვთ მინიმუმ 12 სახეობის სპექტრული რეცეპტორი, რომლებიც მუშაობენ, როგორც მრავალი დიქრომატული ერთეულები.
რეპტილიებს და ამფიბიებს ასევე ოთხი სახის კოლბა აქვთ (ხანდახან ხუთი) და სავარაუდოა, რომ იმ რაოდენობის ფერებს მაინც აღიქვამენ, რამდენსაც ადამიანები, შესაძლოა მეტსაც კი. ამას გარდა, ზოგიერთ ღამის გეკონს აქვს უნარი დაინახოს ფერი სუსტ სინათლეზე.
ძუძუმწოვრების ევოლუციის დროს დაიკარგა ფერების აღქმის ზოგიერთი სეგმენტი, თუმცა შემდეგ გენების დუპლიკაციის სახით დაბრუნდა ზოგიერთ პრიმატებში. პლაცენტურ ძუძუმწოვრებს, გარდა პრიმატებისა ( მაგალითად: ძაღლები, ფერმის ძუძუმწოვარი ცხოველები), როგორც წესი აქვთ ნაკლებად ეფექტური ორრეცეპტორიანი (დიქტრომატული) ფერის აღქმის სისტემა, რომლის საშუალებითაც ისინი არჩევენ ლურჯს, მწვანეს და ყვითელს, მაგრამ არ შეუძლიათ ფორთოხლისფერისა და წითელის გარჩევა. არსებობს მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ ზოგიერთ ძუძუმწოვარს, მაგალითად კატებს, ხელახლა განუვითარდათ შესაძლებლობა უფრო მეტად გრძელი ტალღების გარჩევის უნარი, თუმცა, რა თქმა უნდა, შეზღუდულად არის ეს უნარი, რაც გამოწვეულია ოფსინოგენში ერთი ამინომჟავის მუტაციით. წითელ ფერთან ადაპტაცია ძალიან მნიშვნელოვანია ძუძუმწოვარი პრიმატებისათვის, რადგან საჭიროა ხილისა და საკმაოდ ნოყიერი ახალი გაზრდილი ფოთლების იდენტიფიკაციისთვის.
პრიმატების მრავალფერიანი ფერთა აღქმ ძველი სამყაროსა და ახალი სამყაროს მაიმუნებს შორისაც კი განსხვავდება. ძველი დროის პრიმატებს, ყველა სახის მაიმუნებს, აქვთ ისეთივე მხედველობა, როგორიც ადამიანებს. ცხვირფართო მაიმუნებს შეიძლება ჰქონდეთ ან არ ჰქონდეთ ფერისადმი მგრძნობელობა ამ დონეზე. ბევრ სახეობაში მამაკაცები არიან დიქტრომატულები, ხოლო მდედრების 60%-ს აქვს ტრიქრომატული მხედველობა, თუმცა ღამის მაიმუნებს აქვთ მონოქრომატული კოლბა, ხოლო ღრიალა მაიმუნების ორივე სქესის წარმომადგენელს აქვს ტრიქრომატული მხედველობა. ფერების აღქმაში განსხვავება ერთი სახეობის მდედრებსა და მამრებს შორის გამოწვეულია მწვანე-ყვითელისადმი მგრძნობიარე ოფსინოგენის ცილის გენით (რომელიც იძლევა შესაძლებლობას გააარჩიო წითელი ფერი მწვანისაგან), რომელიც მდებარეობს სასქესო X ქრომოსომაში.
ზოგიერთ ჩანთოსანს, მაგალითად როგორც სქელკუდიან დუნარტს (Sminthopsis crassicaudata) აქვს ტრიქრომატული მხედველობა.
ზღვის ძუძუმწოვრებს, რომლებიც მიჩვეულები არიან დაბალ სინათლეში ხედვას, აქვთ მხოლოდ კოლბის ერთი ტიპი და არიან მონოქრომატები.
ევოლუცია
ფერების აღქმის მექანიზმი დიდწილად დამოკიდებულია ევოლუციურ ფაქტორებზე, რომლებს შორისაც ყველაზე მნიშვნელოვნად ითვლება საკვების აღმოჩენის შესაძლებლობა. ბალახისმჭამელი პრიმატებისათვის ფერების აღქმა მნიშვნელოვანია საჭირო (მოუმწიფებელი) ფოთლების საპოვნელად. კოლიბრები ყვავილების განსაკუთრებულ სახეობებს ფერის საშუალებით არჩევენ. მეორე მხრივ, ღამის ძუძუმწოვრებს ნაკლებად აქვთ განვითარებული ფერების აღქმა, რადგან კოლბების სწორი ფუნქციონირებისათვის აუცილებელია საკმარისი სინათლე. არსებობს დამამტკიცებელი საბუთები იმისა, რომ ც ხოველების სამყაროს სხვადასხვა წარმომადგენლებში, განსაკუთრებით კი მწერებში, ულტრაიისფერი სინათლე თამაშობს დიდ როლს ფერის აღქმისას. საბოლოოდ, ოპტიკური სპექტრი გარს ერტყმის ყველაზე გავრცელებულ ელექტრონულ გადასვლებს მატერიაში და ამიტომ გარე სამყაროზე ინფორმაციის შესაგროვებლად ყველაზე სასარგებლოა.
ტრიქრომატული ფერის აღქმის ევოლუცია პრიმატებში მოხდა თანამედროვე მაიმუნების, პრიმატების და ადამიანების წინაპრებში, როდესაც მათ დაიწყეს დღის შუქზე ფოთლების და ხილის შეგროვება. ფერების აღქმა UV დისკრიმინაციით არსებობს ზოგიერთ ფეხსახსრიანშიც- მხოლოდ ფეხსახსრიანებში, გარდა ხერხემლიანებისა, რომლებიც ფლობენ ამ თვისებას.
ზოგიერთ ცხოველს შეუძლია გაარჩიოს ფერები ულტრაიისფერ სპექტრში. UV სპექტრი ცდება ადამიანის ფერთა აღქმას და მას ვერ აღიქვამენ ჩვეულებრივ ადამიანები, გარდა ზოგიერთი პაციენტისა, რომელსაც კატარაქტის ოპერაცია აქვს გაკეთებული. ფრინველებს, კუებს, ხვლიკებს, უმრავლესობას თევზებისა და ზოგიერთ მღრღნელს აქვთ UV რეცეპტორები ბადურაზე. ამ ცხოველებს შეუძლიათ UV პატერნების დანახვა ყვავილებზე და სხვა ადგილებზე ველურ ბუნებაში, რაც ადამიანების თვალისათვის შეუმჩნეველია.
ულტრაიისფერი მხედველობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ფრინველების ადაპტაციისთვის. ეს ეხმარება მათ ნადავლის შემჩნევაში შორ დისტანციაზე, გადაადგილებაში, მტაცებლისაგან გაქცევაში და დიდი სიჩქარით ფრენისას ჭამაში. ფრინველები თავიანთ ფართო სპექტრს იყენებენ იმისთვისაც, რომ ამოიცნონ სხვა ფრინველები სექსუალური სელექციისთვის.
ფერთა აღქმის მათემატიკა
„ფიზიკური ფერი“ წარმოადგენს კომბინაციას სპექტრის სუფთა ფერებს შორის (აღქმად დიაპაზონში). რამდენადაც არსებობს უსასრულოდ ბევრი განსხვავებული სპექტრული ფერი, ყველა ფიზიკური ფერის ნაკრები შეგვიძლია მოვიაზროთ, როგორც უსასრულოდ სივრცული ვექტორული სივრცე, ფაქტობრივად ჰილბერტის სივრცე. ჩვენ მას მოვიხსენიებთ, როგორც Hფერი. უფრო ტექნიკურად, ფიზიკური ფერის სივრცე შეიძლება ჩაითვალოს კონუსად სიმპლექსზე, რომლის ვერტიკალები სპექტრული ფერები არიან, სიმპლექსის ცენტროიდი თეთრია, კონუსის აპექსი შავია და მონოქრომატული ფერი დაკავშირებულია ნებისმიერ მოცემულ ვერტექსთან სადმე ხაზზე ვერტექსიდან აპექსამდე, დამოკიდებულია განათებაზე.
Hფერის C ელემენტი არის, თვალისათვის ხილული გრძელი ტალღების დიაპაზონიდან, ფუნქცია,რომელიც მიიჩნევა ნამდვილი რიცხვების ინტერვალად (Wმინ,Wმაქს) და იგი აკავშირებს ყოველ ტალღა w-ს თავის ინტენსივობასთან C(w).
ადამიანის აღქმული ფერის მოდელირება შეიძლება სამ რიცხვად. სამი ტიპის კოლბიდან თითოეულის განფენილობა არის სტიმულირებული. ადამიანის აღქმული ფერი შეგვიძლია სამგანზომილებიან ევკლიდეს სივრცეში წერტილად მივიჩნიოთ. ჩვენ ამ სივრცეს მოვიხსენიებთ, როგორც R3ფერი.
რამდენადაც ყველა w სიგრძის ტალღა ასტიმულირებს სამივე სახის კოლბურ უჯრედს, ეს გაფართოებები შეიძლება წარმოდგენილი იყოს სამ ფუნქციად s(w), m(w), l(w) რომელიც შეესაბამება S, M და L კოლბური უჯრედების პასუხებს შესაბამისად.
და ბოლოს, რამდენადაც შუქის სხივი შეიძლება შედგებოდეს რამდენიმე განსხვავებული სიგრძის ტალღისგან, იმისთვის, რომ განვსაზღვროთ დონე, რომელშიც ფიზიკური ფერი C Hფერში ასტიმულირებს თითოეულ კოლბურ უჯრედს, ჩვენ უნდა დავთვალოთ ინტეგრალი (w-სთან მიმართებაში), ინტერვალით (Wმინ,Wმაქს) C(w)·s(w)-ის, C(w)·m(w)-ის და C(w)·l(w)-ის. მიღებული რიცხვების სამეული დაკავშირებულია თითოეულ ფიზიკურ ფერ C-სთან (რომელიც არის Hფერისელემენტი), წარმოადგენს უნიკალურ აღქმად ფერს (რომელიც არის R3ფერისერთეულოვანი წერტილი). ეს ასოციაცია შეგვიძლია მარტივად დავინახოთ ხაზად. აგრეთვე მარტივად შეგვიძლია დავინახოთ, რომ ბევრი სხვადასხვა ელემენტი Hფერის „ფიზიკურ“ სივრცეში, შეიძლება შედეგად იყოს ერთი და იგივე აღქმადი ფერი R3ფერში, შესაბამისად აღქმადი ფერი არ არის უნიკალური ფიზიკური ფერის მიმართ.
ამდენადაც, ადამიანის ფერების აღქმა განსაზღვრულია სპეციფიკური, არაუნიკალური ხაზოვანი კარტოგრაფიით უსასრულო-განზომილებიანი ჰილბერტის სივრცის Hფერიდან სამგანზომილებიან ევკლიდეს სივრცის R3ფერამდე.
ტექნიკურად, კონუსის გამოსახულება სიმპლექსზე, რომლის ვერტიკალებიც არის სპექტრული ფერები ხაზოვანი კარტოგრაფიის მიხედვით, აგრეთვე არის კონუსი R3ფერში. ამ კონუსის პირდაპირ ვერტექსიდან მოშორება წარმოაჩენს იგივე ქრომატულობის შენარჩუნებას ინტენსიურობის გაზრდის დროს. კონუსის განივი კვეთის აღებისას მივიღებთ ორგანზომილებიან ქრომატულ სივრცეს. ორივე, სამგანზომილებიანი კონუსი და მისი პროექცია ან განივი კვეთა წარმოადგენენ ამოზნექილ კომპლექსს; შესაბამისად ნებისმიერი სპექტრული ფერების შეზავება აგრეთვე ფერია. მინი|CIE 1931 xy-ის ქრომატული დიაგრამა. ნაჩვენებია პლანკისებრი ლოკუსი ფერის ტემპერატურებით [[კელვინი|კელვინის მიხედვით. გარე მოღუნული საზღვარი არის სპექტრული (ან მონოქრომატული) ლოკუსი, ტალღის სიგრძით, რომელიც მოცემულია ნანომეტრებში (ლურჯი). ფერები ამ სურათზე მითითებულია sRGB-ს მიხედვით. ფერები, რომლებიც სამკუთხედის გარეთაა, ზუსტად არ არის გამოსახული, რადგან ისინი სცდებიან sRGB-ს ფარგლებს, ამიტომ ეს მხოლოდ მატი ინტერპრეტაციაა. გაითვალისწინეთ, რომ ფერები, რომლებსაც სურათზე ხედავთ, აგრეთვე დამოკიდებულია თქვენს ეკრანზე, რომელზეც მას უყურებთ (რამდენი ფერის ასახვა შეუძლია მონიტორს და ა.შ) შესაბამისად ფერები რომლებსაც ხედავთ, მთლად ზუსტები არ არიან.]] პრაქტიკაში, საკმაოდ რთული იქნებოდა ფიზიოლოგიურად იმის გაზომვა, თუ როგორ რეაგირებს ინდივიდის სამი კოლბა სხვადასხვა ფიზიკური ფერის სტუმულზე. ამის ნაცვლად, აღებულია ფსიქოფიზიკური მიდგომა. გამოიყენება სამი სპეციპიკური დონის გასაზომი ტესტური შუქი.; დავარქვათ მათ S, M, და L. ადამიანის აღქმის სივრცის დაკალიბრებისთვის, მეცნიერებმა ცდისპირებს მისცეს საშუალება ეცადათ ნებისმიერ ფიზიკურ ფერთან დაკავშირება, ამისთვის ისინი ბრუნვადი დისკოთი აკონტროლებდნენ ინტენსივობის სპეციფიურ კომბინაციებს (IS, IM, IL), S, M, და L სინათლეებისთვის შესაბამისად, სანამ დამთხვევას იპოვიან. ამის გაკეთება საჭიროა მხოლოდ ფიზიკური ფერებისთვის, რომლებიც არიან სპექტრულები, რამდენადაც სპექტრული ფერების ხაზოვანი კომბინაცია დაემთხვევა იგივე ხაზოვან კომბინაციას (IS, IM, IL) პრაქტიკაში, ხშირად, S, M, L-დან ერთი მაინც, გარკვეული ინტენსივობით უნდა დაემატოს ფიზიკურ ტესტურ ფერს და ამ კომბინაციას დაამთხვევს დარჩენილი 2 ფერის ხაზოვანი კომბინაცია. სხვადასხვა ინდივიდებში (დალტონიკების გარდა), ეს დამთხვევა, როგორც ჩანს, თითქმის იდენტურია.
ამ შედეგების გათვალისწინებით, ინტენსიურობის კომბინაციებით (IS, IM, IL), როგორც სამი სივრცის ქვესიმრავლე, ფორმირდება ადამიანის აღქმადი ფერების სივრცის მოდელი. (შენიშვა: როდესაც S, M, L-იდან ერთ-ერთი უნდა დაემატოს ტესტის ფერს, მისი ინტენსიურობა უნდა ჩაითვალოს ნეგატიურად). თავიდან ეს არის კონუსი და არა “კვადრიკი”, თუმცა ყველა სხივი უფრო წარმოიშობა 3-სივრცეში და შემდეგ კვეთს გარკვეულ ამოზნექილობის სიმრავლეს. კიდევ ერთხელ, ამ კონუსს აქვს ის უნარი, რომ საწყისიდან მოძრაობა შეესაბამება S, M, L სინათლის ინტენსიოის ზრდას პროპორციულად. კიდევ ერთხელ, ამ კონუსის განივი კვეთა არის ბრტყელი ფორმა, რომელიც არის (განმარტების მიხედვით) „ქრომატიციტების“ (არაფორმალურად: გამოკვეთილი ფერები) სივრცე; ერთი კონკრეტული განივი კვეთა შეესაბამება CIE 1931 ფერების სივრცის კონსტანტას X+Y+Z, რომელიც იძლევა CIE ქრომატიციტულ დიაგრამას.
ეს სისტემა გულისხმობს, რომ ნებისმიერი ტონისთვის ან არასპექტრული ფერისთვის, რომელიც ქრომატული დიაგრამის საზღვრებში არაა, არსებობს უსასრულოდ ბევრი განსხვავებული ფიზიკური სპექტრი, რომელიც აღქმულა, როგორც ტონი ან ფერი. ასე რომ, ზოგადად არ არსებობს ეგეთი რამ, როგორიცაა სპექტრული ფერების კომბინაცია, რომლებსაც ჩვენ აღვიქვამთ, როგორც სპეციფიკური რუჯის სპეციფიურ ვერსიას. ამის ნაცვლად, არსებობს უსასრულოდ ბევრი შესაძლებლობა, რომელიც აწარმოებს ამ კონკრეტულ ფერს. საზღვარზე მდებარე ფერები, რომლებიც სუფთა სპექტრული ფერები არიან, შეიძლება აღქმულ იქნას მხოლოდ ისეთი სინათლის პასუხად, რომელიც დაკავშირებულია ტალღის სიგრძესთან, ამავე დროს, საზღვარზე მდებარე ფერები „იისფრების ხაზზე“ შეიძლება გენერირებული იყოს მხოლოდ სპეციფიკური ფარდობით სუფთა იისფერისგან და სუფთა წითლისგან, ხილვადი სპექტრული ფერების ბოლოს.
ქრომატული ადაპტაცია
ფერების მეცნიერებაში, ქრომატული ადაპტაცია არის შეფასება ობიექტის რეპრეზენტაციის განსხვავებული სინათლის წყაროს ქვეშ, იმასთან შედარებით, რომლის ქვეშაც იგი ჩაიწერა. საერთო დავალებაა ქრომატული ადაპტაციის გარდაქმნის (chromatic adaptation transform (CAT)) პოვნა, რომელიც გააკეთებს ობიექტის ჩანაწერს, სადაც ობიექტი ნეიტრალურად გამოჩნდება (ფერის ბალანსი), ამავდროულად, დანარჩენი ფერებიც რეალისტურად უნდა გამოიყურებოდნენ. მაგალითად, CAT გამოიყენება, როდესაც სურათებს აკონვერტებენ სხვადასხვა ICC პროფილებს შორის განსხვავებული თეთრი წერტილებით. Adobe Photoshop, მაგალითად, იყენებს Bradford CAT-ს.
ფერების აღქმაში, ქრომატული ადაპტაცია მიემართება ფერების მუდმივობას, ესაა ვიზუალური სისტემის შესაძლებლობა, რომ სხვადასხვა სინათლის წყაროების ქვეშ, შეინახოს ობიექტის ორიგინალი სახე.
სქოლიო
კატეგორია:ფერი კატეგორია:პერცეფცია კატეგორია:ვიზუალური აღქმა
არტაკამა
არტაკამა — ფრიგიის სატრაპის არტაბაზ II-ის ქალიშვილი. პტოლემეების დინასტიის დამაარსებლის პტოლემე I სოტერის პირველი ცოლი. პტოლემე I მართავდა ეგვიპტეს ძვ. წ. 323-228 წლებში. არტაკამა პტოლემე I-ს ცოლად გაჰყვა ძვ. წ. 324 წელს სუზაში ალექსანდრე მაკედონელის მიერ გამართული გრანდიოზული ქორწინების დროს. პტოლემეს არ ჰყოლია შვილები არტაკამასთან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები
მარია ავსტრიელი (1531-1581)
მარია ავსტრიელი (Maria von Österreich; დ. 15 მაისი, 1531 — გ. 11 დეკემბერი, 1581) — ჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ I-ისა და დედოფალ ანა უნგრელის ასული. იულიხ-კლევ-ბერგის ჰერცოგინია როგორც ვილჰელმ კლეველის მეუღლე და მისი შვიდი შვილის დედა.
ბიოგრაფია
მარია დაიბადა 1531 წლის 15 მაისს პრაღაში, ბოჰემიაში. იგი იყო საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ I-ისა და მისი ცოლის, უნგრეთის მეფე ვლადისლავ II-ის ასულ ანა იაგელონის შუათანა ქალიშვილი.
1546 წლის 18 ივლისს მარია დაქორწინდა იულიხ-კლევ-ბერგის ჰერცოგ ვილჰელმ ლა მარკზე. ეს იყო წმინდა წყლის პოლიტიკური ქორწინება, რომელიც მარიას ბიძის, იმპერატორ კარლ V-ის სურვილით შედგა. ამ ქორწინების შემდეგ იულიხ-კლევ-ბერგი იტალიურ ომებში ავსტრიის მხარეს დაიჭერდა და კვლავ კათოლიკურ რელიგიაზე დარჩებოდა, ამის სანაცვლოდ კი ავსტრიელები ამ პატარა საჰერცოგოს ვალებიდან და კრიზისიდან ამოათრევდნენ. მეტიც, კარლ V-მ ვილჰელმს ნება დართო, რომ თუ მასსა და მარიას ვაჟი ეყოლებოდათ, მას შეეძლო პრეტენზია გამოეთქვა ავსტრიის ტახტზე. მიუხედავად ყველაფრისა, მარიასა და ვილჰელმს მეტად ბედნიერი და კომფორტული ქორწინება ჰქონდათ, რომელშიც მათ შვიდი შვილი შეეძინათ.
წინაპრები
მარია ავსტრიელის წინაპრები
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1531 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1581 კატეგორია:ჰაბსბურგები კატეგორია:ავსტრიის პრინცესები
გურბან ეთირმიშლი
გურბან ჯალალ ოღლი ეთირმიშლი (Qurban Cəlal oğlu Yetirmişli; დაბ.1952 წლის 4 სექტემბერი) — აზერბაიჯანის მეცნიერ-სეისმოლოგი. აზერბაიჯანის ნაციონალური სამეცნიერო აკადემიასთან არსებული რესპუბლიკური სეისმოლოგიური ცენტრის გენერალური დირექტორი. აზერბაიჯანის ნაციონალური სამეცნიერო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.
საერთო ცნობები
გურბან ჯალალ ოღლი ეთირმიშლი 1952 წლის 4 სექტემბერს დაიბადა. 1974 წელს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგიის ფაკულტეტი დაამთავრა. აზერბაიჯანის ნაციონალურ სამეცნიერო აკადემიასთან არსებული რესპუბლიკური სეისმოლოგიური სამსახურის ცენტრის გენერალური დირექტორი. .
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარეში დაბადებულები კატეგორია:გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები
კონსეისან-და-ბარა-დი-მინასი
კონსეისან-და-ბარა-დი-მინასი (Conceição da Barra de Minas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 930 მეტრზე. მიეკუთვნება კამპუ-დას-ვერტენტისის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-ჟუან-დელ-რეის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 954 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14.48 კმ²-ზე. ფართობი 273 014 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
დეპოლარიზაცია
მინი|[[მოქმედების პოტენციალი ნეირონში, რომელიც გვაჩვენებს დეპოლარიზაციას, როდესაც უჯრედის შინაგანი მუხტი ნაკლებად უარყოფითი (მეტად დადებითი) ხდება და რეპოლარიზაციას, როდესაც შინაგანი მუხტი მეტად უარყოფით მაჩვენებელს უბრუნდება.]] ბიოლოგიაში დეპოლარიზაცია უჯრედის შინაგან ცვლილებას წარმოადგენს, რომლის განმავლობაშიც უჯრედში არსებული ელექტრული მუხტის განაწილება იცვლება, ამის შედეგად კი უჯრედის შიგნით ნაკლებად უარყოფითად დამუხტული გარემო იქმნება. დეპოლარიზაცია მრავალი უჯრედის ფუნქცურობის, უჯრედებს შორის კომუნიკაციისა და ორგანიზმის ზოგადი ფიზიოლოგიისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე მოვლენაა.
უმაღლესი ორგანიზმების უჯრედების უმეტესობის შიგნით გარემო უფრო უარყოფითადაა დამუხტული, ვიდრე უჯრედის გარეთ. ამ განსხვავებას ელექტრულ მუხტში უჯრედის მემბრანული პოტენციალი ეწოდება. დეპოლარიზაციის პროცესში უჯრედის შინაგანი უარყოფითი მუხტი დროებით მეტად დადებითი (ნაკლებად უარყოფითი) ხდება. ეს ცვლილება, რომელიც უარყოფითიდან მეტად დადებითი მემბრანული პოტენციალისკენაა მიმართული, რამდენიმე პროცესის განმავლობაში იჩენს თავს, მათ შორის - მოქმედების პოტენციალისას. მოქმედების პოტენციალის განმავლობაში დეპოლარიზაცია იმდენად დიდია, რომ უჯრედის გასწვრივ პოტენციალთა სხვაობა დროებით პოლარობას იცვლის - უჯრედის შიდა გარემო დადებითად იმუხტება.
ძირითადად, მუხტი უჯრედში შემომავალი ნატრიუმის იონების ნაკადის გამო იცვლება, თუმცა, ეს პროცესი ნებისმიერი ტიპის კატიონების შემომავალი ნაკადით, ან ნებისმიერი ტიპის ანიონების გამავალი ნაკადითაცაა შესაძლებელი. დეპოლარიზაცის საპირისპირო მოვლენას ჰიპერპოლარიზაცია ეწოდება.
ტერმინი “დეპოლარიზაცია” ბიოლოგიასა და ფიზიკაში სხვადასხვა შინაარსის მქონეა. ფიზიკაში ეს ტერმინი ნებისმიერი სახის პოლარობის განულებას გულისხმობს.
დეპოლარიზაციას ზოგჯერ “ჰიპოპოლარიზაციას” უწოდებენ.
ფიზიოლოგია
უჯრედების უმეტესობისთვის დეპოლარიზაციის პროცესი მთლიანად დამოკიდებულია უჯრედის შინაგან ელექტრულ თვისებებზე. როდესაც უჯრედი მოსვენებულია, ის ეგრეთ წოდებულ მოსვენების პოტენციალს ინარჩუნებს. თითქმის ყველა უჯრედის მიერ წარმოქმნილი მოსვენების პოტენციალის შედეგად, უჯრედის შიგნით უფრო უარყოფითად დამუხტული გარემოა, ვიდრე უჯრედის გარეთ. ამ ელექტრული დისბალანსის შესანარჩუნებლად, უჯრედის პლაზმური მემბრანის გავლით, მიკროსკოპული, დადებითად და უარყოფითად დამუხტული ნაწილაკების - იონების ტრანსპორტირება ხდება. პლაზმური მემბრანის გავლით იონების ტრანსპორტირება რამდენიმე განსხვავებული ტიპის ტრანსმემბრანული ცილების მეშვეობით მიმდინარეობს, რომლებიც უჯრედის პლაზმურ მემბრანაშია ჩაშენებული და როგორც შემომავალი, ისე გამავალი იონებისთვის არხებივით ფუნქციონირებს. ასეთებია: იონური არხები, ნატრიუმ-კალიუმის ტუმბოები, და ვოლტაჟ-დაჭიშკრული იონური არხები.
მოსვენების პოტენციალი
უჯრედში მოსვენების პოტენციალი უნდა დამყარდეს მანამდე, სანამ უჯრედის დეპოლარიზება იქნება შესაძლებელი. უჯრედში მოსვენების პოტენციალი მრავალი სახის მექანიზმით შეიძლება დამყარდეს, თუმცა არსებობს ამ მოსვენების პოტენციალის წარმოქმნის სტანდარტული კანონზომიერება, რომელსაც მრავალი უჯრედი მიჰყვება. უარყოფითი მოსვენების პოტენციალის დასამყარებლად უჯრედი იონურ არხებს, იონურ ტუმბოებსა და ვოლტაჟ-დაჭიშკრულ არხებს იყენებს. მოსვენების პოტენციალის დამყარების პროცესის შედეგად, უჯრედის გარეთ იქმნება გარემო, რომელიც დეპოლარიზაციას უწყობს ხელს. დეპოლარიზაციის მისაღწევად, უჯრედის შიდა და გარე პირობების ოპტიმიზაციაში დიდწილად ნატრიუმ-კალიუმის ტუმბოა პასუხისმგებელი. უჯრედში შემოშვებულ ყოველ ორ დადებითად დამუხტულ კალიუმის იონზე (K+), სამი უარყოფითად დამუხტული ნატრიუმის იონის (Na+) უჯრედიდან გარეთ გაშვებით უჯრედში არა მხოლოდ მოსვენების პოტენციალი მიიღწევა, არამედ არახელსაყრელი კონცენტრაციის გრადიენტიც, რასაც უჯრედის გარეთ ნატრიუმის, ხოლო უჯრედის შიგნით კალიუმის კონცენტრაციების გაზრდა განაპირობებს. მიუხედავად იმისა, რომ უჯრედის შიგნით კალიუმის, უჯრედის გარეთ კი ნატრიუმის ჭარბი რაოდენობაა, წარმოქმნილი მოსვენების პოტენციალი პლაზმურ მემბრანაში არსებულ ვოლტაჟ-დაჭიშკრულ იონურ არხებს დახურულს ტოვებს, რაც პლაზმური მემბრანის გავლით ტრანსპორტირებული იონების დაბალი კონცენტრაციის არისკენ დიფუზიით გადაადგილებას უშლის ხელს. ამას გარდა, მიუხედავად დადებითად დამუხტული კალიუმის იონების მაღალი კონცენტრაციისა, უჯრედების უმეტესობა შინაგან (უარყოფითად დამუხტულ) კომპონენტებს შეიცავს, რაც უჯრედის შიგნით ჯამურად უარყოფითად დამუხტულ გარემოს განაპირობებს.
დეპოლარიზაცია
მინი|ვოლტაჟ-დაჭიშკრული ნატრიუმის არხი. ღია არხი (ზემოთ) Na+ იონების შემომავალ ნაკადს ატარებს, რაც დეპოლარიზაციას იწვევს. არხის დახურვის/ინაქტივაციის შემდეგ (ქვემოთ), დეპოლარიზაცია სრულდება. მას შემდეგ, რაც უჯრედი მოსვენების პოტენციალს დაამყარებს, მას აქვს დეპოლარიზაციის უნარი. დეპოლარიზაციისას მემბრანული პოტენციალი უარყოფითიდან დადებითისკენ სწრაფად იცვლება. უჯრედის შიგნით ამ სწრაფი ცვლილების მოსახდენად საჭიროა უჯრედის პლაზმური მემბრანის გასწვრივ რამდენიმე მოვლენა განხორციელდეს. სანამ ნატრიუმ-კალიუმის ტუმბო მუშაობას განაგრძობს, ვოლტაჟ-დაჭიშკრული ნატრიუმისა და კალციუმის არხები, რომლებიც უჯრედის მოსვენების პოტენციალისას დახურული იყო, ძაბვაში საწყისი ცვლილების საპასუხოდ იხსნება. ნატრიუმის იონები უჯრედში შესვლისას უჯრედის შიდა გარემოს დადებით მუხტს მატებენ და მემბრანის პოტენციალს უარყოფითიდან დადებითისკენ ცვლიან. როდესაც უჯრედის შიდა გარემო უფრო მეტად დადებითად დამუხტული ხდება, დეპოლარიზაცია სრულდება და არხები ისევ იხურება.
რეპოლარიზაცია
უჯრედი დეპოლარიზაციის შემდეგ შინაგანი მუხტის კიდევ ერთ, საბოლოო ცვლილებას განიცდის. დეპოლარიზაციას მოსდევს ვოლტაჟ-დაჭიშკრული ნატრიუმის არხების დახურვა, რომლებიც უჯრედის დეპოლარიზაციის განმავლობაში ღია იყო. უჯრედში დაგროვებული დადებითი მუხტი კალიუმის არხების გახსნას იწვევს. კალიუმის იონები (K+) ელექტროქიმიური გრადიენტის გასწვრივ მოძრაობას იწყებენ (კონცენტრაციის გრადიენტისა და ახალდამყარებული ელექტრული გრადიენტის მიხედვით). უჯრედიდან კალიუმის გამოსვლით, უჯრედის შიგნით პოტენციალი იკლებს და ისევ საკუთარ მოსვენების პოტენციალს უბრუნდება. ნატრიუმ-კალიუმის ტუმბო ამ პროცესის განმავლობაში განუწყვეტლივ მოქმედებს.
ნეირონები
მარცხნივ|მინი|ნეირონის სტრუქტურა დეპოლარიზაცია ადამიანის ორგანიზმში მრავალი უჯრედის ფუნქციურობისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონეა. ამისი კარგი მაგალითია სტიმულის გადაცემა როგორც ნეირონს შიგნით, ასევე ორ ნეირონს შორის. სტიმულების მიღება, მათი ნერვული ინტეგრაცია და ნეირონის საპასუხო რეაქცია სტიმულებზე, დამოკიდებულია ნეირონის უნარზე, გამოიყენოს დეპოლარიზაცია სტიმულების გადასაცემად ნეირონს შიგნით ან ნეირონებს შორის.
პასუხი სტიმულზე
ნეირონის სტიმულები, რომელთაც ნეირონის აღგზნება ან მისი აღგზნების შეკავება შეუძლიათ შესაძლოა იყოს ფიზიკური, ელექტრული ან ქიმიური. ნეირონის დენდრიტს შემაკავებელი სტიმული გადაეცემა, რაც ნეირონის ჰიპერპოლარიზაციას იწვევს. ჰიპერპოლარიზაციის შედეგად, რომელიც შემაკავებელ სტიმულს მოსდევს, ნეირონში ვოლტაჟი მოსვენების პოტენციალს ქვემოთ ეცემა. ნეირონის ჰიპერპოლარიზებით შემაკავებელი სტიმული უჯრედში უფრო დიდ უარყოფით მუხტს ქმნის, რომლის გადალახვა დეპოლარიზაციის მოსახდენადაა საჭირო. მეორე მხრივ, აღგზნების სტიმულები ნეირონის ვოლტაჟს ზრდის, რის შედეგადაც მოცემული ნეირონის დეპოლარიზება უფრო მარტივი მოსახდენია, ვიდრე ეს ჩვეულებრივი მოსვენების პოტენციალის შემთხვევაში იქნებოდა. მიუხედავად იმისა, აღმგზნებია თუ შემაკავებელი, სტიმულები ნეირონში დენდრიტებიდან უჯრედის სხეულისკენ მიემართება, სადაც მათი ინტეგრაცია ხდება.
სტიმულების გაერთიანება
მინი|სტიმულების შეკრება აქსონის ბორცვში იმისთვის, რომ ნეირონმა საპასუხო რეაქცია გამოავლინოს, მას შემდეგ, რაც სტიმულები უჯრედის სხეულს მიაღწევს, მათი შეჯამებაა საჭირო. სტიმულები დენდრიტის გავლით აქსონის ბორცვში იყრიან თავს, სადაც ისინი ნეირონული საპასუხო რეაქციის განსასაზღვრად ჯამდებიან. თუ სტიმულების ჯამი კონკრეტულ ძაბვას მიაღწევს, რომელიც ზღურბლური პოტენციალის სახელითაა ცნობილი, დეპოლარიზაცია აქსონის ბორცვიდან აქსონის გასწვრივ გაგრძელდება.
ჩხირები (თვალის ნერვული უჯრედები)
უჯრედებში დეპოლარიზაციის მნიშვნელოვნება და მრავალმხრივობა თვალის ჩხირებისა და მათთან დაკავშირებული ნეირონების მაგალითზე კარგად ჩანს. ჩხირები სიბნელეში ყოფნისას დეპოლარიზებული არიან. ჩხირებში დეპოლარიზაცია იონური არხებით არის შენარჩუნებული, რომლებიც ჩხირების დეპოლარიზებული მდგომარეობისას უფრო მაღალი ვოლტაჟის მეშვეობით რჩებიან ღია. იონური არხები კალციუმსა და ნატრიუმს უჯრედში თავისუფლად შესვლის საშუალებას აძლევენ, რის შედეგადაც უჯრედში დეპოლარიზებული მდგომარეობა ნარჩუნდება. ჩხირები დეპოლარიზებულ ვითარებაში მუდმივად გამოყოფენ ნეიროტრანსმიტერებს, რომლებიც ჩხირებთან დაკავშირებულ ნერვებს ასტიმულირებენ. ეს ციკლი წყდება, როდესაც ჩხირები სინათლეში აღმოჩნდებიან; ჩხირის მიერ სინათლის შთანთქმა იმ არხების დახურვას იწვევს, რომლებიც ნატრიუმის და კალციუმის უჯრედში შესვლას განაპირობებენ. ამ არხების დახურვის შემდეგ ჩხირი ნაკლებ ნეიროტრანსმიტერს გამოყოფს, რასაც ტვინი სინათლედ აღიქვამს. ჩხირებისა და ნეირონების შემთხვევაში, დეპოლარიზაცია არ ასტიმულირებს სიგნალის გადაცემას, არამედ ხელს უშლის სიგნალს, მივიდეს ტვინამდე.
სისხლძარღვოვანი ენდოთელიუმი
ენდოთელიუმი უბრალო, ქერცლისებრი ეპითელური უჯრედების თხელი შრეა, რომელიც სისხლძარღვებისა და ლიმფური ძარღვების შიდა ზედაპირს ამოფენს. სისხლძარღვების ამომფენი ენდოთელიუმი ცნობილია, როგორც სისხლძარღვოვანი (ვასკულარული) ენდოთელიუმი, რომელმაც გულსისხლძარღვოვან სისტემაში სისხლის დინების ძალებსა და სისხლის წნევას უნდა გაუძლოს. ამისთვის საჭიროა ენდოთელურ უჯრედებს გააჩნდეთ სტრუქტურა, რომელიც სისხლის მიმოქცევით გამოწვეულ ძალებს გაუძლებს და გარკვეული დონის პლასტიკურობა საკუთარი სტრუქტურის სიმყარეში. სისხლძარღვოვანი ენდოთელიუმის სტრუქტურული სიმყარის პლასტიურობა გულსისხლძარღვოვანი სისტემის ფუნქციურობისთვის არსებითი მნიშვნელობისაა. სისხლძარღვებში მყოფ ენდოთელურ უჯრედებს აქვთ უნარი შეცვალონ საკუთარი სტრუქტურის სიმყარე, რათა შეინარჩუნონ იმ სისხლძარღვების ტონუსი, რომელსაც ამოფენენ, ხელი შეუშალონ სისხლძარღვების სიხისტეს და ორგანიზმს გულსისხლძარღვოვან სისტემაში სისხლის წნევის რეგულირებაში დაეხმარონ. ენდოთელურ უჯრედებს ამ ყველაფრის მიღწევა დეპოლარიზაციის მეშვეობით საკუთარი სტრუქტურული სიმყარის შეცვლით შეუძლიათ. ენდოთელური უჯრედის დეპოლარიზაციის შედეგად, უჯრედის სიხისტე და სტრუქტურული სიმყარე აშკრად იკლებს, რაც ამ უჯრედებისთვის სტრუქტურული სიმყარის მიმცემი ბოჭკოების ქსელის შეცვლით მიიღწევა. სისხლძარღვოვან ენდოთელიუმში დეპოლარიზაცია არსებითია არა მხოლოდ ენდოთელური უჯრედების სტრუქტურული სიმყარისთვის, არამედ ასევე სისხლძარღვოვანი ენდოთელიუმის უნარისთვის, მოახდინოს სისხლძარღვების ტონუსის რეგულაცია, შეუშალოს ხელი სისხლძარღვების სიხისტეს და დაეხმაროს ორგანიზმს სისხლის წნევის რეგულაციაში.
გული
მინი|ელექტროკარდიოგრამა დეპოლარიზაცია გულის ოთხ საკანში მიმდინარეობს: ჯერ ორივე წინაგულში, შემდეგ კი ორივე პარკუჭში. თუ გულის პრობლემებს არ აქვს ადგილი, ეს პროცესი რეგულარულად გრძელდება.
დეპოლარიზაციის ბლოკატორები
არსებობს წამლები, რომელთაც დეპოლარიზაცის ბლოკატორი აგენტები ეწოდება. ეს წამლები დეპოლარიზაციაზე პასუხისმგებელ არხებს ხსნის, ამით გახანგრძლივებულ დეპოლარიზაციას იწვევს და არ აძლევს მათ დახურვის საშუალებას, რითაც ხელს უშლის რეპოლარიზაციას. ასეთი წამლების მაგალითებია: ნიკოტინური აგონისტები სუქსამეთონიუმი და დეკამეთონიუმი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ელექტროქიმია
ბჰუტანის ჰიმნი
ჰიმნის შექმნის აუცილებლობა მწვავედ გახდა ბჰუტანში ინდოეთის პრემიერ-მინისტრის, ჯავაჰარლალ ნერუს, სახელმწიფო ვიზიტისას. ჰიმნისთვის მუსიკის შედგენა დაეკისრა ქვეყნის სამხედრო სასულიერო ორკესტრის ხელმძღვანელს, აკუ ტონგმის, რომელიც განათლება ინდოეთში მიიღო. მელოდიას საფუძვლად დაედო ინდური და ბრიტანული ჰიმნები, ასევე ბჰუტანის სახალხო სიმღერა „ტრი ნიამა მედპა პემაი ტრი“ („ლოტოსის ცნობილი სამეფო ტახტი“). გარდა ამისა, ტონგმი ჰიმნის ქორეოგრაფიული თანხლების ავტორიც გახდა, რომელიც ასევე ეროვნულ საცეკვაო მოძრაობებზე იყო დაფუძნებული. ბჰუტანის ჰიმნის მუსიკამ ორჯერ განიცადა ცვლილება ტონგმის მემკვიდრეები მიერ (ორკესტრის ხელმძღვანელის პოსტზე).
ჰიმნის ტექსტი
ორიგინალში:
འབྲུག་ཙན་དན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་།། དཔལ་ལུགས་གཉིས་བསྟན་སྲིད་སྐྱོང་བའི་མགོན་།། འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་།། སྐུ་འགྱུར་མེད་བརྟན་ཅིང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ་།། ཆོས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས་།། འབངས་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་ཤར་བར་ཤོག་།།
ძონგ-კეს ენაზე ფონეტიკურ ტრანსლიტერაციაში:
Druk tsenden koepei gyelkhap na Pyel loog nig tyensi chongwei gyen Druk gyelpo ngadak rinpoche Koo jurmey tyentsing chap tsid pyel Che sangye tyenpa darshing gyel Bang deykyed nyima sha-wa sho.
ქართული თარგმანი
თარგმანი რუსულიდან (იხ. ვიკიპედია რუსულ ენაზე):
მეხისმტყორცნელი დრაკონის სამეფოში, სადაც კვიპაროსები იზრდებიან, დიდებული რელიგიური და სამოქალაქო ტრადიციების სახლში დრაკონების მემკვიდრე მეფე, ძვირფასი მონარქი მარადიულად ცხოვრობს და თავისი მმართველობით წარმატება მოაქვს, ბუდას მოძღვრება იფურჩქნება და ყვავდება, და ხალხს მშვიდობისა და ბედნიერების მზესავით ნათების საშუალებას აძლევს
რესურსები ინტერნეტში
ბჰუტანი კატეგორია:1953 წლის სიმღერები კატეგორია:ბჰუტანის სახელმწიფო სიმბოლოები კატეგორია:მუსიკა ბჰუტანში
ოტო ტიეფი
ოტო ტიეფი (Otto Tief; დ. 14 აგვისტო, 1889, სილდემა, რუსეთის იმპერია — გ. 5 მარტი 1976, აჰია, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. თანამედროვე ესტონური ისტორიოგრაფია მას მიიჩნევს ესტონეთის უკანასკნელ კანონიერ პრემიერ-მინისტრად საბჭოთა ოკუპაციამდე.
1926-1929 წლებში მესამე მოწვევის რიიგიკოგუს წევრი. 1926-1927 წლებში ესტონეთის შრომის მინისტრი. 1927 წლის მარტ-დეკემბერში იუსტიციის მინისტრი. 1932-1937 წლებში მეხუთე მოწვევის რიიგიკოგუს დეპუტატი.
1944 წელს დააპატიმრეს ნკვდ-სძალებმა, მიუსაჯეს 10 წლიანი გადასახლება ყაზახეთში. სამშობლოში დაბრუნდა 1955 წელს. 1958 წელს უარი თქვა ეთანამშრომლა სუკ-თან, რის გამოც მიატოვა სამშობლო. დასახლდა მოსპინოში (უკრაინის სსრ).
გარდაიცვალა 1976 წელს ესტონეთში.
სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:ესტონელი პოლიტიკოსები კატეგორია:რიიგიკოგუს წევრები კატეგორია:დაბადებული 14 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1889 კატეგორია:გარდაცვლილი 5 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
ანგოსტურა (კოლუმბია)
ანგოსტურა (Angostura) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ანტიოკიის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1.675 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 371 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 387 კმ²-ია.
ქალბაჯარის ბრძოლა
right|thumb|230px ქალბაჯარის ბრძოლა (Քարվաճառի ճակատամարտ, Kəlbəcər üçün döyüş) — მთიანი ყარაბაღის 1993 წლის გაზაფხულ-ზაფხულის კამპანიის ბრძოლა. გამოიწვია სომხური სამხედრო ძალების მიერ აზერბაიჯანის ქალბაჯარის რაიონის დაკავებამ.
პრეისტორია
1993 წლის 27 მარტს გაზაფხულის ოპერაციების დაწყების გაფრთხილების მიზნით, აზერბაიჯანის შეიარაღებულ ძალებს თავს დაესხა სომხური მხარე. დაიწყო შეტევა ქალბაჯარისა და ფუზულის მიმართულებით.
ამ დროს, მთიანი ყარაბაღი მოწყვეტილი იყო დანარჩენ აზერბაიჯანს. დასავლეთით იყო სომხეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორია, სამხრეთით 1992 წელს მთიანი ყარაბაღის ძალებმა დაიკავეს ქალაქი ლაჩინი, აღმოსავლეთით ტერიტორიას აკონტროლებდა ყარაბაღის შეიარაღებული ძალები მარდაკერტის რაიონში და ჩრდილოეთით მდებარეობს მთები. ერთადერთი გზა, რომლის მეშვეობითაც იყო შესაძლებელი მოძრაობა, ეს იყო ომარის უღელტეხილი, რომელიც ზამთარში არასაიმედო იყო.
ბრძოლა
ქალბაჯარის აღების ოპერაცია დაიწყო 27 მარტს სომხური ძალების მხრიდან. 29 მარტისათვის ქალაქი იყო გარშემორტყმული, 3 დღის განმავლობაში სომხეთის შეიარაღებული ჯარები შევიდნენ რაიონულ ცენტრში. ქალაქის მოსახლეობა  იყო  ევაკუირებული  ვერტმფრენებით ან დატოვეს ქალაქი უღელტეხილების გადავლით, მათი საკუთრება აზერბაიჯანული მხარის ცნობით, გაიძარცვა. ქალბაჯარი იყო მნიშვნელოვანი სტრატეგიული წერტილი სომხური მხარისათვის. ქალაქის ხელში ჩაგდების შედეგად დამყარდა მჭიდრო კავშირი სომხეთის და მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკებს შორის, რომელიც გააუმჯობესა სომხურ მხარის სტრატეგიული პოზიცია კონფლიქტში.
როგორც მოგვიანებით გაიხსენა მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის არმიის მეთაურმა სამველ ბაბაიანმა - «....ლაჩინისა და ქელბაჯარის ოპერაციის მომზადება ჩვენ დავიწყეთ ჯერ კიდევ ზამთარში. თუმცა მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები აზერბაიჯანული მხრიდან, ჩვენ ვიცოდით, რომ მოწინააღმდეგე მხოლოდ დროს აჭიანურებდა და გადამწყვეტი თავდასხმისათვის ემზადებოდა. ჩვენ მართლები აღმოვჩნდით. მოლაპარაკებები ჩაიშალა. აზერბაიჯანმა დააზუსტა ძალები მარდაკეტისა და ასკერანის რაიონების ჩრდილოეთით და გადაისროლა იქით 5 000-ზე მეტი ჯარისკაცი, ტანკი და მძიმე არტილერია. იანვრის ბოლოს დაიწყო ბრძოლები. მოწინააღმდეგე იყენებდა 4 ვერტმფრენს, რომელთაგან 2 ჩამოგდებულ იქნა. 12 დღე მიმდინარეობდა სადღეღამისო ბრძოლები. ჩვენს მიერ დასმული ამოცანა - გაგვეთავისუფლებინა მარდაკტის სიმაღლეები შევასრულეთ თითქმის 90%-ით.»
ზოგიერთი მონაცემით, სომხმა მებრძოლებმა გაანადგურეს მშვიდობიანი მოსახლეობის სახლები და ქონება, რაც დაუშვებელია ომის წესების თანახმად. ქალბაჯარის ოპერაციის შემდეგ ერთ-ერთ ინტერვიუში სერჟ სარგსიანმა განაცხადა, რომ «ჯერ კიდევ ადრეა მომზადება მოწინააღმდეგის ტექნიკისა და საბრძოლო მასალების ხელში ჩასაგდებად. მაგრამ, დღეს უკვე ცნობილია, ჩვენების მიერ ქალბაჯარის რაიონში აღებულია 10 ტანკი, 10 ერთეულზე მეტი ბრონირებული ტექნიკა - BMP-1, BMP-2, 15 საარტილერიო დანადგარი და დიდი რაოდენობით საბრძოლო მასალა. მხოლოდ ლაჩინის რაიონის სოფელ კიურდა-გაჯიდან ჩვენმდე მოიტანეს 40 მანქანა საბრძოლო მასალები, მაგრამ იქ კიდევ რჩება 2/3-ჯერ მეტი.»
1993 წლის 1 აპრილს სომხურმა შეიარაღებულმა ჯგუფებმა ავტომატური იარაღისა და  ყუმბარმტყორცნების გამოყენებით მოაწყეს  თავდასხმა სატვირთო  მანქანა GAZ-52-ზე, რომელსაც 25 მშვიდობიანი მცხოვრები გადაჰყავდა. შედეგად, ყველა მათგანი იქნა ან მოკლული, დაჭრილი ან ტყვედ აყვანილი.
სომხეთის მონაწილეობა ქალბაჯარის რაიონის ხელში ჩასაგდებად  აღნიშნულია, რომ ადამიანის უფლებების დამცველი ორგანიზაცია  «Human Rights Watch / Helsinki»-ის მოხსენებაში.
ქალბაჯარის არების შემდეგ სომხეთი განაგრძობდა წინსვლას  ფიზულის, ზანგელანის და კუბატლის მიმართულებით. თავდასხმა შეწყდა ფიზულიდან 2 კილომეტრის დაშორებით. ამ მოვლენებმა გამოიწვია აღნიშნული ტერიტორიებიდან მასობრივად დევნილთა ტალღის გაჩენა.
მსოფლიო საზოგადოების პოზიცია
თურქეთმა თავიდანვე უარყოფითი პოზიცია დაიკავა. მან 1 აპრილს  წაუყენა მოთხოვნები სომხეთს: - დაუყოვნებლივ გაეყვანა  ყველა სომხური შენაერთი  აზერბაიჯანის ტერიტორიიდან. ამის შემდეგ, მან აკრძალა სომხეთისათვის ჰუმანიტარული ტვირთის გატარება თავის ტერიტორიაზე  და გამოაცხადა სამხედრო ძალების მზადყოფნა.
ირანმა 2 აპრილს გამოხატა  შეშფოთება  ალყაში მყოფი მოქალაქეების ბედთან დაკავშირებით და კონფლიქტის განვითარების და უცხო მიწების ოკუპაციის  დაუშვებლობის შესახებ. მოგვიანებით, მან მუდმივ მზადყოფნაში მყოფი ორი პოლკი გადაისროლა აზერბაიჯანის საზღვართან. ა. მეხტიევის და ლ მინასიანის ცნობით, ირანის მთავრობამ  ამით მესიჯი გაუგზავნა აზერბაიჯანის ხელმძღვანელობას, რომ კონფლიქტის განვითარების შემთხვევაში,  მზადაა დაეხმაროს მას - მიიღოს მკაცრი ზომები, რათა დაიცვას ტერიტორიული მთლიანობა.
გაეროს უშიშროების საბჭოს საგანგებო სხდომამ 6 აპრილს უარყო თურქეთის წინადადება ფორმულირებაზე - "სომხეთის  აგრესია აზერბაიჯანის სუვერენული  რესპუბლიკის  წინააღმდეგ". 6 აპრილსვე გაეროს უშიშროების საბჭოს თავმჯდომარემ გააკეთა განცხადება ამის შესახებ და 30 აპრილს მიღებულ იქნა რეზოლუცია, რომელშიც გამოთქმული იყო სერიოზული შეშფოთება  "სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ურთიერთობების გაუარესების შესახებ",  გამოითქვა შეშფოთება "საომარი მოქმედებების  ესკალაციასთან დაკავშირებით და,  კერძოდ,  აზერბაიჯანის ქელბაჯარის რაონში  ადგილობრივი სომხური ძალების უკანასკნელი შეჭრის გამო". უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია მოითხოვდა  "დაუყოვნებლივ ყოფილიყო გაყვანილი  ყველა საოკუპაციო ძალა ქელბაჯარის რაიონიდან და აზერბაიჯანის უახლოესი წარსულის პერიოდში ოკუპირებული  სხვა ტერიტორიებიდან.”
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის ბრძოლები კატეგორია:აზერბაიჯანის ბრძოლები კატეგორია:ყარაბაღის კონფლიქტი კატეგორია:მთიანი ყარაბაღის ბრძოლები კატეგორია:1993 წლის ბრძოლები
უბოგო
უბოგო (Убого) — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, გრადსკოს თემში (ვარდარის რეგიონი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 115 მეტრზე. 2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 0 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:გრადსკოს თემის სოფლები
ალექსანდრე ბურთიკაშვილი
ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ბურთიკაშვილი (დ. 2 ოქტომბერი, 1893, თბილისი — გ. 18 ივნისი, 1965, იქვე) — ქართველი ჟურნალისტი, თეატრალური კრიტიკოსი.
ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის ქართული გიმნაზია და სწავლა განაგრძო მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. სტუდენტობის დროს მონაწილეობდა სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში. მოსკოვიდან დაბრუნებული მიიწვიეს რეჟისორად და მსახიობად მუშათა ცენტრალურ კლუბში, შემდეგ საგარეჯოს თეატრში, სადაც მან 9 წელი იღვაწა. თბილისში დაბრუნებული თანამშრომლობდა ქრთულ მსახიობებთან და ქმნიდა სენურ სახეებს.
ალექსანდრე ბურთიკაშივილი იყო ქართული ხელოვნების მატიანე და კრიტიკოსიც. მას ეკუთვნის ნაშრომი ნატო გაბუნიაზე. მას მოჰყვა მონოგრაფიები: „შალვა დადიანი“, „ალექსანდრე იმედაშვილი“, „გიორგი არადელი - იშხნელი“, „ალ. ყაზბეგი სცენაზე“, „თეატრალური პორტრეტები“, „ცეკვის ჯადოქარი“(ვახტანგ ჭაბუკიანი), „რაინდი უშიშარი და გულმართალი“ (ვალერიან გუნია) და სხვა. სიცოცხლის უკანასკელ წლებში გამოაქვეყნა მოგონებები „დღენი ჩემი ცხოვრებისა“.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები კატეგორია:დაბადებული 2 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1893 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1965 კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კრისტაისი
კრისტაისი (Cristais) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1018 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კამპუ-ბელუს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 286 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17.96 კმ²-ზე. ფართობი 628 434 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
კულმბახის რაიონი
კულმბახის რაიონი (Landkreis Kulmbach) — რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი კულმბახი. რაიონი შედის ბავარიის ფედერალურ მხარეში. ექვემდებარება ზემო ფრანკონიის ადმინისტრაციულ ოლქს. იკავებს 656,41 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენს 77 336 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 118 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 09 4 77.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბავარიის რაიონები
ბილოკურაკინეს რაიონი
ბილოკურაკინეს რაიონი (Білокуракинський район) — რაიონი უკრაინაში, ლუჰანსკის ოლქში. მისი ფართობია 1 436 კმ². 2014 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 19 598 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 14 კაცს კმ²-ზე. ბილოკურაკინეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბილოკურაკინე.
ვიანი
ვიანი (Viyən) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 2,603 კაცი.
ბილოკურაკინეს რაიონი
სქოლიო
კატეგორია:ლუჰანსკის ოლქის რაიონები
ტენერიული კულტურა
პირველად ტერმინი „ტენერიული კულტურა“ გამოიყენა რეიგასმა (Reygasse) 1934 წელს.
ამ კულტურასთან დაკავშირებული ადამიანის ნაშთები, პირველად აღმოაჩინეს აირის მთებში, ასევე მოგვიანებით, 2000 წელს ნიგერის ტენერეს უდაბნოში, გობეროს მახლობლად.
2000 წელს დინოზავრზე მონადირეთა ექსპედიციამ აღმოაჩინა გობეროს არქეოლოგიური ძეგლი, სადაც ნაპოვნი იქნა ორი ერთმანეთის მიმდევრობით არსებული კულტურის კვალი. კიფიური კულტურა წინ უსწრებდა ტენერიულს და გაქრა ხანგრძლივი გვალვების შედეგად ჩვენს წელთაღრიცხვამდე დაახლოებით 6 ათას წელს. გვალვა საჰარის უდაბნოს ტერიტორიაზე გრძელდებოდა ჩვენს წელთაღრიცხვამდე დაახლოებით 4600 წლამდე, რის შემდეგაც კლიმატი ისევ ნოტიო გახდა; ამ პერიოდს მიეკუთვნება ტენერიული კულტურის ყველაზე უფრო ადრეული ძეგლები, რომლის ანთროპოლოგიური ტიპი განსხვავდებოდა კიფიური კულტურისგან. გობეროში აღმოჩნდა ტენერიული კულტურის წარმომადგენლების დაახლოებით 200 ჩონჩხი.
ტენერიული კულტურის არსებობის დროს საჰარა იყო ნაყოფიერი, ამიტომ ტენერიელები მისდევდნენ მეცხოველეობას, თევზჭერას და მონადირეობას. დაკრძალვის ადგილები მეტყველებენ, რომ ტენერიელები თაყვანს სცემდნენ ზებუნებრივ არსებებს, თავიანთ გარდაცვლილებს კრძალავდნენ არტეფაქტებთან ერთად (ბეჰემოთის ეშვის და კერამიკის მორთულობები). განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს ჩვენს წელთაღრიცხვამდე დაახლოებით 3,3 ათასი წლის წინ დათარიღებული 3 ადამიანის ნამარხი: მოზრდილი ქალის და 2 ერთმანეთზე ჩახუტებული ბავშვის, რომელთა ასაკი კბილების მიხედვით განისაზღვრა, როგორც 5 და 8 წელი. სავარაუდოდ სამივე გარდაიცვალა ერთ დღე-ღამეში, მაგრამ ჩონჩხებზე არ აღმოჩნდა ძალადობრივი სიკვდილის კვალი. მდიდრული დაკრძალვის მიხედვით, ისინი ავადმყოფობის გამო არ უნდა ყოფილიყვნენ გარდაცვლილნი, შედეგად მათი სიკვდილის მიზეზი დღეისათვის გაუგებარი რჩება. ჩონჩხების ანალიზმა აჩვენა, რომ ტენერიელები, ნიგერის თანამედროვე მოსახლეობისგან განსხვავებით, მიეკუთვნებოდნენ ხმელთაშუაზღვისპირულ რასას.
ჩვენს წელთაღრიცხვამდე III ათასწლეულში საჰარის რეგიონი ხელახლა გაუდაბნოვდა და ტენერიული კულტურა უკვალოდ გაქრა. სავარაუდოდ, მისი წარმომადგენლები გადასახლდნენ კლიმატურად უფრო მეტად ხელსაყრელ ადგილებში.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის ყოფილი ქვეყნები კატეგორია:ნიგერის ისტორია
ბურჯანაძე
საკუთარი სახელი ბურჯანაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ბურჯანაძეები კატეგორია:ქართული გვარები
პარაგლაიდინგი აზერბაიჯანში
პარაგლაიდინგი აზერბაიჯანში საკმაოდ ახალგაზრდა სპორტის სახეობაა. მიუხედავად იმისა, რომ აზერბაიჯანს მდიდარი სპორტული მემკვიდრეობა აქვს, 2000-იანი წლების დასაწყისში საჰაერო სპორტის სახეობაზე ქვეყანაში ცოტა რამ იყო ცნობილი. თავდაპირველად ამ სპორტის სახეობის განვითარებას რამდენიმე პარშუტისტი და უცხოელი მოკლევადიანი ვიზიტორები ცდილობდნენ, თუმცა მათ წარმატებას ვერ მიაღწიეს. 2015 წლისთვის საზოგადოება მოიცავდა 20 მფრინავს, რომელშიც RockStone-ის, Gilavar-ის, Climb Club-ისა და CanFly-ის კლუბის წევრები შედიოდნენ. მფრინავებს ევალებათ, რომ დაიცვან „Fédération Aéronautique Internationale“-ის უსაფრთხოების ძირითადი მოთხოვნები და ეთიკის ნორმები.
ისტორია
აზერბაიჯანის ერთ-ერთი პირველი პარაგლაიდისტი მფრინავი იყო ჰუსეინგულუ ბაგიროვი. მან ქვეყანაში შემოიტანა ყველა საჭირო აღჭურვილობა, იპოვა გამოცდილი ტრენერი საზღვარგარეთიდან და პირველი რეალური მიღწევები მოახდინა ჰაერში.
მოგვიანებით, აზერბაიჯანში შეიქმნა ორგანიზაცია სახელად FAIREX, რომლის მიზანსაც აზერბაიჯანში სამთო და საჰაერო სპორტის განვითარება წარმოადგენდა.
2012 წელს ახალი სპორტი სახეობის გავრცელებისა და დამკიდრების მიზნით, FAIREX-მა რუსეთიდან ჩამოსულ გამოცდილ ინსტრუქტორთან ერთად ღია ვარჯიში ჩაატარა. ამ მოვლენამ აზერბაიჯანის ახალგაზრდა მოსახლეობაში ძალიან დიდი ინტერესი გამოიწვია. სამწუხაროდ, ყველა მათგანმა ფენა ვერ შეძლო, თუმცა მათ ამ ღონისძიებით შეძლეს და დაინტერესებულ პირებს სპორტის ეს სახეობა შეაყვარეს. დაინტერესებული ადამიანებიდან ზოგიერთი კლდეზე მცოცათვთა და მთამსვლელთა კლუბიდან, როკსთოუნიდან იყო. მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში „როკსთოუნის“ აქტიურმა წევრებმა ხალხის ის ნაწილი შეკრიბეს, რომლებსაც ფრენა სურდათ და ჰლანდიელი პილოტ-ინსტურტორთან ერთად სავარჯიშო ფრენები ჩაატარეს. განვითარება იმდენად სწრაფი და აქტიური იყო, რომ 2013 წლის ივლისში, FAIREX-ის მხარდაჭერით, აზერბაიჯანი კავკასიაში გახდა პირველი ქვეყანა, სადაც საერთაშორისო პარაგლიდინგის ფესტივალი ჩატარდა (2013 OPEN AIR PARAGLIDING FESTIVAL) აზერბაიჯანელი მფრინავების გარდა ფესტივალის მონაწილენი იყვნენ: ნიდერლანდებიდან, საქართველოდან, სამხრეთ აფრიკიდან და ბელგიიდან.
ფესტივალიდან დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ აზერბაიჯანს 25 B დონის მფრინავი ჰყავდა.
აზერბაიჯანის პილოტებს შორის არიან: ალექს ზაკუბლაკი, ნანა ნაბიიევა, ფირუზ ტაჰიროვი, ზია კასიმოვი, ნურან აბასოვი, ჯამალ კაშკაი, ნიკოლაი ზაკობლოკი, ფიდან მამედოვა და სხვები.
ანსა
ანსა (Anzá) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ანტიოკიის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 645 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 371 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 253 კმ²-ია.
პარაგლაიდინგი აზერბაიჯანში
სქოლიო
კატეგორია:პარაგლაიდინგი კატეგორია:აზერბაიჯანის სპორტი
ანსა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანტიოკიის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
არსინოე III
thumb|არსინოე III ფილოპატრა არსინოე III — ძველი ეგვიპტის დედოფალი პტოლემე III-ის და ბერენიკა II-ის ქალიშვილი. დაიბადა დაახლოებით ძვ. წ. 246-245 წწ. დედოფლად იყო აღიარებული დაბადებიდანვე. ცოლად გაჰყვა თავის ძმას პტოლემე IV-ს ძვ. წ. 220 წელს, რომლისგანაც ჰყავდა ერთი შვილი პტოლემე V. ქმართან ერთად იყო გაერთიანებული დინასტიური ღმერთის ფილოპატოროს კულტში ძვ. წ. 216-215 წწ. შესაძლოა უარყოფილი იყო პტოლემე V-ის მიერ ძვ. წ. 204 წ.
სავარაუდოდ, მოკლა ფილიმონმა, რომელიც იყო სოსიბიის ან თავათ პტოლემე IV-ის აგენტი, შესაძლოა დაიწვა სასახლეში ხანძარის დროს. ლიტერატურაშიარის გაურკვევლობა მის ნამდვილა სახელთან დაკავშირებით. ლივიუსი მას უწოდებს კლეოპატრას, ხოლო იუსტინე ევრიდიკეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები კატეგორია:ქალი მმართველები კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბერძნები კატეგორია:ქალი ფარაონები
კასუმ-ბექის აბანო
ასუმ-ბექის აბანო (Qasım bəy hamamı) — ძველებური აბანო, მდებარე ქალაქ ბაქოს (აზერბაიჯანი), ისტორიულ ნაწილ იჩერი-შახერში, ბაქოს ციხე-სიმაგრის სალიანის კარიბჭის ახლოს (ველი მამედოვის ქუჩა №4). აშენებულია XVIII—XIX სს.
უბრალო ხალხში ის ცნობილი იყო «ტკბილი აბანოს» სახელით, იმის გამო, რომ ჩაისთან ერთად აბანოში ტკბილეულსაც მიართმევდნენ.
თავისი დაგეგმარებითა და სტრუქტურით აბანო ადგილობრივი ტრადიციული არქიტექტურის ნიმუშებს განეკუთვნება. აბანოს გააჩნია შესასვლელი დარბაზი, გასახდელი, დასაბანი, აუზი და სათბობი. ჯვრისებრი თაღი გასახდელსა და საბანაო ფართობს მოიცავს.
აბანო მარაგდებოდა და თბებოდა კერამიკული მილების საშუალებით მიწოდებული წყლით, რომლებიც კედლებში და იატაკის ქვეშ არის განლაგებული. 1970 წელს ნაგებობა რესტავრირებულ იქნა, რის შემდგომაც აბანოში ე. წ. „მწვანე აფთიაქმა“ დაიწყო ფუნქციონირება.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:XVIII საუკუნე ხელოვნებაში კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
მარია ლუიზა დე ბურბონ-პარმელი
მარია ლუიზა დე ბურბონ-პარმელი (Maria Luisa di Borbone-Parma, Мария-Луиза Бурбон-Пармска; დ. 17 იანვარი, 1880 — გ. 31 იანვარი, 1899) — ბურბონთა დინასტიის პარმის შტოს წარმომადგენელი. პარმის ჰერცოგ რობერტო I-ისა და მისი პირველი ცოლის, მარია პია დე ბურბონ-სიცილიელის უფროსი ასული. ბულგარეთის პირველი ცარიცა 1893-99 წლებში როგორც ფერდინანდ I-ის პირველი მეუღლე. ბულგარეთის ცარ ბორის III-ის დედა. ავსტრია-უნგრეთის უკანასკნელი იმპერატრიცის, ზიტა დე ბურბონ-პარმელის უფროსი და.
ადრეული ცხოვრება
მარცხნივ|მინი|პრინცესა მარია ლუიზა მარია ლუიზა დაიბადა 1880 წლის 17 იანვარს რომში. იგი იყო პარმის ჰერცოგ რობერტო I-ისა და მისი პირველი ცოლის, მარია პია დე ბურბონ-სიცილიელის ასული. წყვილს სულ თერთმეტი შვილი ჰყავდა. 1882 წელს, მარია პია მშობიარობას გადაჰყვა. მათი საერთო შვილებიდან ორი ჩვილობაშივე დაიღუპა და მიუხედავად იმისა, რომ მემკვიდრის პრობლემა არ ყოფილა, 1884 წელს რობერტო მეორედ დაქორწინდა პორტუგალიის მეფე მიგელ I-ის ასულ მარია ანტონიაზე, რომელთანაც კიდევ თორმეტი შვილი შეეძინა. დედის გარდაცვალების შემდეგ, მარია ლუიზა განათლებას შვეიცარიაში, ქალაქ ბიარიცში იღებდა ინგლისელი აღმზრდელის მეთვალყურეობით. აქ მან მშობლიური იტალიურის გარდა, ხუთი ენა შეისწავლა: ფრანგული, ესპანური, ინგლისური, გერმანული და პორტუგალიური. გარდა ამისა კარგად იცოდა ხატვა და მუსიკა. მარია ლუიზას საოცრად გამოსდიოდა გიტარასა და ფორტეპიანოზე დაკვრა, აგრეთვე ძალიან უყვარდა დანტესა და ლეოპარდის შემოქმედება.
ქორწინება
მარცხნივ|მინი|239x239პქ|ფერდინანდი და მარია ლუიზა 1893 წელს 1892 წლიდან მამამისმა წამოიწყო საქორწინო მოლაპარაკებები მარია ლუიზასა და ბულგარეთის ცარ ფერდინანდ საქსენ-კობურგ-გოთელის ქორწინებასთან დაკავშირებით. მოლაპარაკებები რობერტოსა და ფერდინანდის დედას, პრინცესა კლემენტინა ორლეანელს შორის მიმდინარეობდა. მათი ნიშნობა ბურბონ-პარმელთა ავსტრიულ რეზიდენციაში, შვარცაუს სასახლეში შედგა. ამ დღემდე მარია ლუიზას და ფერდინანდს ერთმანეთი ნანახიც არ ჰყავდათ. ამ დღესთან დაკავშირებით, კლემენტინამ თავის რძალს, დიდი ბრიტანეთის დედოფალ ვიქტორიას ასეთი რამ მისწერა:
ქორწინება 1893 წლის 20 აპრილს შედგა პიანორეს სასახლეში, იტალიის ქალაქ ლუკაში. მარია ლუიზა ამ დროს ოცდასამი წლის იყო, ანუ ფერდინანდზე ცხრა წლით უმცროსი. ქორწილის დღიდან ზუსტად ცხრა თვესა და ათ დღეში დაიბადა მათი პირველი ვაჟი და მემკვიდრე, რომელსაც ბორისი დაარქვეს.
ბულგარეთის ცარიცა
მარცხნივ|მინი|ცარიცა მარია ლუიზა მარია ლუიზა მის ქმარს არასდროს ჰყვარებია. თუმცა, ფერდინანდმა კარგად იცოდა, რომ ბულგარეთის სამეფო დინასტიის გასაგრძელებლად მემკვიდრეები იყო საჭირო, რის გამოც ცოლთან მაინც ახლო ურთიერთობას იჭერდა შვილების გასაჩენად. რუსეთის იმპერიის მიერ ბულგარეთის სუვერენულ სახელმწიფოდ აღიარების სანაცვლოდ, 1895 წელს მათი ვაჟი ბორისი მართლმადიდებლად მოინათლა, თუმცა თავად მარია ლუიზა კათოლიციზმის ერთგული დარჩა. ბულგარელები თავიანთი ცარიცას მართლმადიდებლობაზე მოქცევას მოითხოვდნენ, რაც ორსული მარია ლუიზასთვის დიდი სტრესი იყო, თუმცა მშობლების დახმარებით მაინც მოახერხა სასურველი რელიგიის შენარჩუნება.
მათი მეორე ვაჟი უკვე კათოლიკედ მოინათლა. აღსანიშნავია, რომ მას იმდენად არ სურდა ბორისის გამართლმადიდებლება, რომ მისი ნათლობის დროს არა მხოლოდ არ მივიდა ცერემონიალზე, არამედ საერთოდ დატოვა დედაქალაქი სოფია. იგი ბულგარეთის სამეფო კარს მხოლოდ 1896 წლის მაისში დაუბრუნდა. ამავე წლის ზაფხულში, მარია ლუიზას ლონდონიდან ბრილიანტის ყელსაბამი ჩამოუვიდა, რომელიც მას დედოფალმა ვიქტორიამ აჩუქა. 1898 წლის ივლისში იგი თავის ქმართან და შვილებთან ერთად ოფიციალურად ესტუმრა რუსეთის დედაქალაქ სანქტ-პეტერბურგსა და იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის კარს. ცნობილია, რომ იგი გაოცებული დარჩა ცოლისადმი ასე მოსიყვარულე ნიკოლოზით.