cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჭაჭა
წარმოშობა და ისტორია
თუმცა, თუ დავეყრდნობით ერთ მეტად საინტერესო ისტორიულ ფაქტს, რომელიც სიზუსტის მხრივ ისტორიკოსებში ეჭვს არ იწვევს. ამბავი ეხება ლიპარიტ ბაღვაშისა და საქართველოს მეფის, ბაგრატ მეოთხის მუდმივ დაპირისპირებებსა და ბრძოლებს მე-11 საუკუნეში. 1047 წელს, სასირეთის ჭალაზე (შიდა ქართლი, კასპის რაიონი) გამართულ ბრძოლაში ლიპარიტ ბაღვაშმა დაამარცხა ბაგრატ მეოთხე. იმავე წელს ისევ გაიმარჯვა ლიპარიტმა არყის ციხესთან მომხდარ შეტაკებაში. 1054 წელს ბაგრატი კონსტანტინოპოლს ჩავიდა და კეისარ კონსტანტინე მონომახოსს ლიპარიტთან შერიგების შუამდგომლობა სთხოვა. კეისარმა ისინი დააზავა. ლიპარიტმა ბაგრატის მეფობა აღიარა, თავისთვის მესხეთისა და ქართლის ერისთავთერისთავობა დაიმტკიცა, თუმცა არყის ციხის ბრძოლა და მარცხი, ბაგრატმა სიცოცხლის ბოლომდე ვერ მოინელა.
ისტორიკოსების მტკიცებით არყის ციხე, ისევე როგორც წყაროში ნახსენები სასირეთის ჭალა, შიდა ქართლში მდებარეობდა. ბოტანიკოსებისა და ლანდშაფტმცოდნეების კვლევების საფუძველზე, შიდა ქართლის იმ ტერიტორიაზე, სადაც აღნიშნული ციხესიმაგრე მდებარეობდა, ადგილობრივი კლიმატიდან და გარემოდან გამომდინარე, არყის ხის ხეების თუნდაც მე-11 საუკუნეში არსებობა გამოირიცხა. ეს ისტორიული ფაქტი იძლევა ვარაუდის საფუძველს, რომ ციხის სახელწოდება სწორედ სასმელ არაყს უკავშირდება და საფიქრებელია, რომ არყის გემო თავად ბაგრატ მეფესაც კი ჰქონდა გასინჯული.
ვალერი ზაზაშვილი, ეთნოგრაფი: „კახური ჭაჭა ზუსტად ისეთივე სასმელია, როგორიცაა ბუნებით კახელი გლეხი. ჭაჭა ნელა, თანდათანობით ათრობს ადამიანს და ისეთივე „დინჯია“, როგორც მისი გამომხდელი. მეგრული არაყი უცებ გათრობს და ნაბახუსევიდანაც მალევე გამოდიხარ. სვანური არაყი პირს წვავს და თუ გემო „თავიდანვე არ დაუჭირე“ ბოლოს შეიძლება თავბედი გაწყევლინოს. მთიულურმა არაყმა კი შეყოლა იცის და ბოლოს აღტკინებულ, პოეტურ ხასიათზე გაყენებს. ეს ყველაფერი ჩვენი ქვეყნის კულტურულ მრავალფეროვნებაზე და განსაკუთრებულობაზე მეტყველებს“.
დამზადების წესი
ითვლება, რომ საუკეთესო ჭაჭა ერთნახადი უნდა იყოს და მეორედ გამოხდა აღარ უნდა სჭირდებოდეს. ყურძნის ჭაჭას ერთად ყრიან ქვევრში, სადაც იგი განიცდის ალკოჰოლურ დუღილს. დუღილის შემდგომ ქვევრს მთელი ზამთრით დალუქავენ, რათა ჭაჭა დავარგდეს და მხოლოდ ადრე გაზაფხულზე გამოხდიან.
არყის გამოხდის ძველქართული ტექნოლოგიების დიდი ნაწილი დღეს ან დაკარგულია, ან-და თითო-ოროლა ადამიანმა თუ იცის, - ალექსანდრე ჯელაძე, ეთნოგრაფი.
კლასიკური სახდელი კახური არყის სახდელია, რომელსაც „ზაოდს“, ან „ზაოტს“ ეძახიან (რუს. завод, ქარხანა), რომელიც მასიურ ქვის ნაგებობას წარმოადგენს და მისი გამოყენება რამდენიმე დღის განმავლობაში შეუზღუდავად შეიძლება.
ხელმისაწვდომობა ქართულ ბაზარზე
ჭაჭის კომერციული წარმოება მე-19 საუკუნეში დაიწყო, როცა ძმებმა ოცხელებმა, ბარბარე იმერლიშვილმა, კახია ადანაიამ, დავით სარაჯიშვილმა და სხვებმა ქართული ალკოჰოლური სასმელები მაღალხარისხიან საბაზრო პროდუქტად აქციეს. რამდენიმე ნიმუშმა ალკოჰოლური სასმელების მაშინდელ საერთაშორისო გამოფენებზე მთავარი პრიზებიც კი მოიპოვა. მე-20 საუკუნეში ჭაჭის, ხილისა თუ ხორბლის არყების წარმოებაში განსაკუთრებული მიღწევები არ ყოფილა. ამჟამად „ჭაჭა“ თითქმის ყველა მსხვილ ღვინის კომპანიას აქვს თავის ასორტიმენტში. 1 ბოთლი „ჭაჭის“ ფასი 5,50 ლარიდან იწყება. სხვადასხვა კომპანიები მომხმარებელს ბოთლის უნიკალურ დიზაინს, სხვადასხვა ჯიშის ყურძნის განსხვავებულ გემოვნურ თავისებურებებსა და ხარისხისა თუ ფასის ფართო ასორტიმენტს სთავაზობენ.
გამოყენებული ლიტერატურა
კატეგორია:ალკოჰოლური სასმელები კატეგორია:ქართული სამზარეულო
აკოლჰუა
მინი|პეტრონილო მონროის „El sacrificio de una princesa acolhua“ აკოლჰუა (Acolhua) — მესოამერიკის გამქრალი ერი, რომელიც დაახლოებით 1200 წელს მეხიკოს ველზე შეიჭრა. წარმომავლობით აკოლჰუა ენათესავებოდა აცტეკებს, ტეპანეკებს და მექსიკის სხვა უტო-აცტეკურ ხალხებს. ეს უფრო ცივილიზებული ტომია, რომელმაც თავისი კულტურა ბარბაროს-ჩიჩიმეკებს გააცნო.
სავარაუდოდ, აკოლჰუას ტომის მმართველების საგვარეულო ოთომის ენის მატარებელი იყო და არ ფლობდა მოსახლეობის უმრავლესობის ენას, ნაუატლს მანამ, სანამ ტენოჩტიტლანის ტლატოანი არ აირჩიეს.
ტეჩოტლალაცინის შვილიშვილის, ნესაუალკოიოტლის მმართველობისას აკოლჰუამ კავშირი დაამყარო აცტეკებთან, რის შედეგადაც წარმოიქმნა აცტეკების სამთა კავშირი. აკოლჰუას დედაქალაქი, ქალაქი ტესკოკო, აცტეკების სახელმწიფოს კულტურული ცენტრი გახდა.
საბოლოოდ აკოლჰუა ჩრდილოეთიდან მოსულ აცტეკებს შეუერთდა.
სქოლიო
კატეგორია:აცტეკები კატეგორია:კოლუმბამდელი კულტურები კატეგორია:მექსიკის ხალხები კატეგორია:ცენტრალური ამერიკის ინდიელები
ამერსფორტი
ამერსფორტი (Amersfoort) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ნიდერლანდში, უტრეხტის პროვინციის მეორე უდიდესი ქალაქი. მიუხედავად სწრაფად ზრდისა, იგი შესანიშნავად ინარჩუნებს კარგად შემონახულ, შუა საუკუნეების დაცულ ცენტრს. ამერსფორტი ქვეყნის ერთ-ერთი უმსხვილესი სარკინიგზო კვანძია, რადგან იგი ნიდერლანდების ორ მთავარ, აღმოსავლეთ-დასავლეთისა და ჩრდილოეთი-სამხრეთის სარკინიგზო ხაზების კვეთაზე მდებარეობს. 2009 წელს ქალაქმა არსებობის 750-ე წლისთავი იზეიმა.
ისტორია
მონადირე-შემგროვებლები ამერსფორტის რეგიონში ჯერ კიდევ მეზოლითის ხანაში სახლობდნენ. მათ ნაკვალევს არქეოლოგებმა მიაკვლიეს, კერძოდ ბუხრებსა და კაჟებს.
1259 წელს უტრეხტის ეპისკოპოსმა დასახლებას ქალაქის სტატუსი მიანიჭა. 1300 წელს დასრულდა აგურის პირველი დამცავი კედლის მშენებლობა. სულ მალე ქალაქის გაფართოება გახდა საჭირო და 1380 წელს ახალი კედლის მშენებლობა დაიწყეს, რომელიც 1450 წლისთვის დასრულდა.
XVIII საუკუნეში, განვითარდა თამბაქოს კულტივაცია, რამაც ამერსფორტის აყვავება გამოიწვია. 1800 წლისთვის ეს მეურნეობა დაეცა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიდერლანდების ქალაქები
გეოლოგიური აგეგმვა
გეოლოგიური აგეგმვა — საველე გეოლოგიურ კვლევათა კომპლექსი; მიზნათ ისახავს გეოლოგიური რუკის შედგენას და აგეგმილ ტერიტორიაზე სასარგებლო წიაღისეულის არსებობის პროგნოზირებას. გეოლოგიური აგეგმვა ითვალისწინებს ტოპოგრაფიულ რუკაზე სხვადასხვა გენეზისის, ასაკისა და შედგენილოობის ქანების გავრცელების საზღვრებისა და ტექტონიკური სტრუქურების აღნიშვნას. აგეგმვის ხასიათი განისაზღვრება რუკის მასშტაბით, მიზნითა და საველე პირობებით.
1 ) მარშრუტული გეოლოგიური აგეგმვის დროს რაიონს კვეთენ სხვადასხვა მიმართთულების მარშრუტებით.
2 ) ფართობული გეოლოგიური აგეგმვის დროს ასაგეგმი ტერიტორია იფარება დაკვირვების წერტილებით.
3 ) ინსტრუმენტული გეოლოგიური აგეგმვა ტარდება 1 : 10000 და უფრო მსხვილი მასშტაბით. ამ დროს მცირე გეოლოგიური ობიექტების დატანა რუკის ტოპოგრაფიულ საფუძველზე ინსტრუმენტების საშუალებით ხდება. დედამიწის ქერქის ღრმა ჰორიზონტების აგებულების გასარკვევად იყენებენ ღრმა ბურღვას, გეოფიზიკურ და გეოქიმიურ მეთოდებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გეოლოგია კატეგორია:აგეგმვები
"Песняры" и "Орэра"
"Песняры" и "Орэра" — ანსამბლ „ორერას“ რიგით მეათე  ალბომი ( ვია "პესნიარი"-სთან ერთად ). ალბომში შესულია  (1 გვერდი) ვია "პესნიარის" 3 კომპოზიცია და (2 გვერდი) „ორერა“-ს 6 კომპოზიცია. ჩანაწერები შესრულებულია 72-76 წლებში. გამოვიდა 1978 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ორერას ალბომები კატეგორია:1978 წლის ალბომები
Lasioglossum kozlovi
Lasioglossum kozlovi — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1914 წელს.
სქოლიო
kozlovi
ფუტკრის ოჯახი
ფუტკრის ოჯახი — შედგება რამდენიმე ათასი მუშა ფუტკრისაგან, დედა ფუტკრისა და ზაფხულობით — მამალი ფუტკრებისაგან (რამდენიმე ასეულიდან ათასამდე).
ლიტერატურა
კატეგორია:მეფუტკრეობა კატეგორია:ენტომოლოგია
სენადორ-ელოი-დი-სოზა
სენადორ-ელოი-დი-სოზა (Senador Elói de Souza) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მიეკუთვნება აგრესტი-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აგრესტი-პოტიგუარის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 637 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 33.63 კმ²-ზე. ფართობი 167 605 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის მუნიციპალიტეტები
Vexitomina radulaeformis
Vexitomina radulaeformis — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
დედაფუტკარა
დედაფუტკარა (Stachys) — მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. ერთწლოვანი და მრავალწლოვანი ბალახებია. აქვთ მორიგეობით განლაგებული ფოთლები, რთული, თავთავისებრ ყვავილედებად შეკრებილი ყვავილები.
ცნობილია 200-მდე სახეობა, რომელიც გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში. საქართველოში 16 სახეობაა, მ. შ. ფართოდაა გავრცელებული Stachys sylvytica (თაფლოვანი და საღებავი მცენარე), Stachys germanica (თაფლოვანი და ეთერზეთოვანი მცენარე), Stachys annya (ნათესების სარეველი) და სხვა. Stachys fruticulosa კავკასიის ენდემია.
საქართველოში იზრდება ქართლისა და კახეთის მშრალ თიხნარ, ხშირად ოდნავ დამლაშებულ ფერდობებზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტუჩოსანნი
მორბიანი
ილი და ვილენი — დეპარტამენტი საფრანგეთის დასავლეთ ნაწილში, ბრეტანიში.
ისტორია
იგი არის იმ 83 დეპარტამენტიდან ერთ-ერთი, რომლებიც შეიქმნა საფრანგეთის რევოლუციის დროს 1790 წლის 4 მარტს.
გეოგრაფია
მორბიანის ფართობია 6823 კმ². 2003 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობა 643,873 ადამიანს შეადგენს და მას 32-ე ადგილი უკავია, დეპარტამენტში მცხოვრებთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 94 ადამიანს.
აქ ყველაზე გავრცელებული ენაა ფრანგული. მორბიანის მმართველია ჟოზეფ კერერი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის დეპარტამენტები
ვიეტნამური ვიკიპედია
ვიეტნამური ვიკიპედია (Wikipedia tiếng Việt) — ვიკიპედიის განყოფილება ვიეტნამურ ენაზე. თავისუფალი ღია ინტერნეტ ენციკლოპედია. გაიხსნა 2002 წლის ნოემბერში. ვიეტნამური ვიკიპედიის მთავარი კონკურენტია ვიეტნამური ენციკლოპედიური ლექსიკონი, რომელიც ხელმისაწვდომია ინტერნეტში. თავდაპირველად ვიკიპედიის ვიეტნამურენოვან განყოფილებას ცოტაოდენი ყურადღება ექცეოდა, მანამ სანამ 2003 წლის ოქტომბერში იგი ხელახლა არ აამუშავეს. 2008 წლის აგვისტოსთვის ვიეტნამურ ვიკიპედიაში არსებობდა 50 ათასი სტატია, ხოლო 2010 წლისათვის სტატიების რაოდენობა გაიზარდა დაახლოებით 134 ათასამდე. ერთი წლის შემდეგ ვიეტნამური ვიკიპედია მოიცავდა 200 ათასს სტატიას, ხოლო 2012 წლის ოქტომბრის მონაცემებით ვიკიპედიის ვიეტნამურენოვან განყოფილებაში არსებობს დაახლოებით 500 000 ათასი სტატია.
მოკლე სტატიები აღნიშნულია ესკიზების სახით. ამდაგვარი სტატიები აქ ათი ათასობითაა, რომლებიც უდიდეს შემთხვევაში ბოტ-გენერირებული ხასიათისაა. ამჟამად ვიეტნამურ ვიკიპედიას ჰყავს 24 ადმინისტრატორი, აქტიურ მომხარებელთა რიცხი დაახლოებით ათასამდეა.
ნაწლავის ჩხირი
ნაწლავის ჩხირის არსებობა წყალსა და საკვებ პროდუქტებში მიუთითებს მათ ფეკალურ გაჭუჭყიანებაზე. ნაწლავის ჩხირი იწვევს ნახშირწყლების (მათ შორის გლუკოზისა და ლაქტოზის) დუღილს, შედგენილია ნაწლავის ჩხირის ქრომოსომის გენეტიკური რუკა, შესწავლილია მუტირების კანონზომიერებანი და ნივთირებათა ცვლის გზები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბაქტერიები
ლოშკინეთი
ლოშკინეთი — ნასოფლარი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს მდინარე აბუხალოსღელეზე (ძამის აუზი). ზღვის დონიდან 1040 მეტრი. ქარელიდან 28 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
თავკვერი თეთრი
თავკვერი თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე და სასუფრე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთულ-იდან ძლიერ დანაკვთულამდე იცვლება. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ფართოკონუსური ფორმის, დატოტვილი ან ფრთიანი, თხელია ან საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია-ყვითელი. კანი თხელი აქმს ღა მკვრივი, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, სასიამოვნო გემოთი. წიპწები გარსშია მოქცეული.
თეთრი თავკვერი ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 142 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის პირველ რიცხვებში შედის. მტევნის წონა საშუალოდ 150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 4.7-8.3 გ/ლ-ს.
გამოირჩევა მტევნების სილამაზით, ტრანსპორტირების უნარით და სასიამოვნო გემოთი. გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის თეთრი ღვინის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
დედაციხე
დედაციხე — მთავარი ციხის აღმნიშვნელი ზოგადი ქართული ტერმინი ძველად (შდრ. დედაქალაქი). ლეონტი მროველი (XI ს.) იხსენიებს კახეთისა და სამშვილდეს დედაციხეებს. ვახუშტი ბაგრატიონი (XVIII ს.) კახეთის დედაციხედ ბოჭორმას მიიჩნევდა. ქართულ წყაროებში დედაციხის სინონიმად გვხვდება აგრეთვე ტერმინი „თავადი ციხე“.
ლიტერატურა
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები კატეგორია:ციხესიმაგრეები
ლუუკი (სულუ)
ლუუკი (ოფიციალურად ლუუკის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Luuk; Bayan ng Luuk) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი სულუს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 37 873 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 12 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სულუს მუნიციპალიტეტები
თეიმურაზ გიგაური
თეიმურაზ (თენგიზ) ლევანის ძე გიგაური (დ. 2 ივლისი, 1933, თბილისი — გ. 12 ივლისი, 2009) —  ქართველი მოქანდაკე. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1972).
ბიოგრაფია
1960 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (ნიკოლოზ კანდელაკის კლასი). 1961-იდან იქვე ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას. სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობს 1958-იდან. გიგაური წარმატებით მუშაობს ჭედური ხელოვნების, მინის მხატვრული დამუშავების, კერამიკისა და წიგნის გაფორმების დარგში. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: ვახტანგ I გორგასლის ძეგლი (1958, პრემირებულია ძეგლისათვის გამართულ კონკურსში), თბილისის მეტროპოლიტენის სადგურ „სამასი არაგველის“ პანო (ჭედურობა, სპილენძი, 1967, გივი გიგაურთან ერთად), „გამარჯვება“ (ბრინჯაო, 1975, ქანდაკების მუზეუმი, კაუნასი), „სვანის პორტრეტი“ (ტონირებული თაბაშირი, 1982), "ეს არ უნდა განმეორდეს!" (ბრინჯაო, 1985), "ირემი" (1962, კერამიკა), სერვიზი (მინა, 1962), „ქალის ტორსი“(ბროლი, 1964). გააფორმა შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანი (1966), შალვა  ამისულაშვილის "ბალადა" და სხვა.
Zoo TV: Live from Sydney
ისტორია
რამდენიმე წლის შემდეგ ბონომ მიმოიხილა ეს შოუ ჟურნალში როლინგ სტოუნი. მისი თქმით, კლეიტონს კარგად ესმოდა, რომ ეს შეიძლებოდა ჯგუფის უკანასკნელი შოუ ყოფილიყო.
იმ დროისათვის ეს იყო ოთხეულის ყველაზე გამაოგნებელი წარმოდგენა, რომელიც ითავსებდა როკ-კონცერტსა და თეატრალიზებული შოუს ელემენტებს, გიგანტური ეკრანებით და პირდაპირი ტელე-ჩართვებით მსოფლიოს სხვადასხვა წერტილებიდან.
დამატებითი მასალა
იმ საღამოს დაკრული ყველა სიმღერა შეტანილია ამ ფილმში, მაგრამ გამოტოვებულია Tryin' to Throw Your Arms Around the World, რომელიც შესრულდა სიმღერებს Numb და Angel of Harlem შორის. ბევრი თვლის, რომ ამის მიზეზი არის ბონოს მიერ სცენაზე არასრულწლოვან გოგონასთან ერთად დალეული შამპანიურის ჭიქა, მაგრამ სხვები თვლიან, რომ ჯგუფი უბრალოდ უკმაყოფილო იყო ამ შესრულებით.
პრობლემები
როდესაც იაპონიაში ეს კონცერტი პირველად აჩვენეს, მოყვარულების დიდი რაოდენობა უკმაყოფილო დარჩა, რადგანაც სიმღერის The Fly დროს ეკრანებზე, უამრავ სხვა ფსევდო-ლოზუნგთან ერთად თითქოს გამოჩნდა ახლავე დაბომბეთ იაპონია. სინამდვილეში ეს არ იყო პირდაპირი მოწოდება, არამედ წარმოადგენდა მთლიანად მედიასაშუალებების სატირული ვარიანტის ნაწილს. 2007 წლის აგვისტოში შოუს დიზაინერმა, უილი უილიამსმა განაცხადა, რომ თავის დროზე ეს გაუგებრობა ჟურნალისტის გამო მოხდა და სინამდვილეში ასეთი ფრაზა არ ყოფილა შემთხვევითი ფრაზების კრებულში.
სქოლიო
კატეგორია:U2-ს ვიდეო ალბომები კატეგორია:1994 წლის ვიდეო ალბომები კატეგორია:U2-ს საკონცერტო ალბომები კატეგორია:1994 წლის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:Island Records-ის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:Island Records-ის ვიდეო ალბომები კატეგორია:PolyGram-ის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:PolyGram-ის ვიდეო ალბომები კატეგორია:საკონცერტო ვიდეო ალბომები
Lasioglossum krausi
Lasioglossum krausi — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1982 წელს.
სქოლიო
krausi
სირინია (რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი)
სირინია (Serrinha) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მიეკუთვნება აგრესტი-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აგრესტი-პოტიგუარის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 581 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 34.04 კმ²-ზე. ფართობი 193 351 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის მუნიციპალიტეტები
თავკვერი პატალანთეული
თავკვერი პატალანთეული — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
მისი რამდენიმე ძირი აღმოაჩინეს გურჯაანის რაიონის ვაზისუბნის საცდელ ტერიტორიაზე, პატალანთეულის (პატელაანთეულის) ნაკვეთზე, საფერავის ვენახში და ამიტომაც პატალანთეული თავკვერი უწოდეს.
ქედისუბანი
ქედისუბანი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ბუგეულის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ამბროლაურიდან 10 კილომეტრი.
თავკვერი პატალანთეული
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტად აბლაბუდისებრადაა შებუსული და თან ერთვის თხელი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ უფორმოც. მტევანი კუმსია, იშვიათად საშუალო სიკუმსის მტევნებიც გვხვდება. მარცვალი — საშუალო ზომის, შეზნექილი. გვხვდება მომრგვალო ფორმის მარცველებიც. სიმწიფეში შესული მუქლურჯ ელფერს იღებს. თხელი კანი საკმაოდაა დაფარული ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი წვნიანი და მდნარია, სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.
ქედისუბანი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 57 ადამიანი.
თავკვერი პატალანთეული
ბოტანიკური აღწერა
პატალანთეული თავკვერის სავეგეტაციო პერიოდი საშუალოდ 136-177 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის.
ქედისუბანი
სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თავკვერი პატალანთეული
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ზემო ძაღინა
ზემო ძაღინა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (თერეგვანის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე შუა ფრონის (დასავლეთ ფრონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ყორნისიდან 5,5 კილომეტრი.
ლიტერატურა
კატეგორია:თერეგვანის თემის სოფლები
ბელიო (ტერუელი)
ბელიო  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების ტერუელის პროვინციის ხილოკის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 52,486942 კმ². მოსახლეობა — 219 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტერუელის მუნიციპალიტეტები
Vexitomina regia
Vexitomina regia — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ზაინ-ვიტგენშტაინი
ზაინ-ვიტგენშტაინი (გერმ.: Sayn-Wittgenstein) გერმანული არისტოკრატული საგვარეულოა, რომლის დომენი ზაინის ციხესიმაგრე იყო. ამ საგვარულოს წარმომადგენლები ატარებენ გვარს «ცუ ზაინ-ვიტგენშტეინ» (გერმ.: zu Sayn-Wittgenstein ). ის პირები, რომლებიც გვარში “ცუ”-ს ნაცვლად “ფონ”-ს ატარებენ ამ საგვარეულოს არ განეკუთვნებიან.
საგვარულოდან პირველად მოიხსენიებიან გრაფები ებერჰარდი და ჰაინრიხი 1139 წელს. 1361 წელს ზაინის გრაფებმა მემკვიდრეობით მიიღეს ვიტგენშტაინის საგრაფო და ამიერიდან მიხსენიებიან ზაინ-ვიტგენშტაინებად.
1605 წელს ზაინ-ვიტგენშტაინების გრაფების საგვარეულო რამდენიმე შტოდ გაიყო:
კატეგორია:გერმანიის ისტორია
შველიძე
საკუთარი სახელი შველიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ეთიოპიის მართლმადიდებელი ეკლესია
ეთიოპიის მართლმადიდებელი ეკლესია (Yäityop'ya ortodoks täwahedo bétäkrestyan) –  ავტოკეფალური, აღმოსავლეთის მართლმადიდებლური ეკლესია ეთიოპიაში. ეთიოპიის ეკლესია ნაწილი იყო კოპტური ეკლესიისა 1959 წლამდე, მანამ სანამ ეკლესიას კოპტური მართლმადიდებლური ეკლესიის პაპმა, ალექსანდრიისა და სრულიად აფრიკის პატრიარქმა  კირილე VI-მ ავტოკეფალია არ მიანიჭა. იგი არ უნდა აგვერიოს ეთიოპიის კათოლიკურ ეკლესიაში, რომელიც ქალკედონურია.
ეკლესიას 1992 - 2012 წლებში ხელმძღვანელობდა აბუნა პავლე. ეკლესიის მეთაურის სრული წოდებაა მისი უწმინდესობა პატრიარქი აბისინიისა და კათოლიკოსი სრულიად ეთიოპიისა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეთიოპიის მართლმადიდებელი ეკლესია
თბილისის ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ
მუზეუმი ღია ცის ქვეშ სამეცნიერო-საგანმანათლებლო დაწესებულებაა — საბუნებისმეტყველო, მატერიალური და სულიერი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა საცავი. მუზეუმი წარმოადგენს საქართველოს მინიატურულ მოდელს და ასახავს მის მრავალფეროვან ეთნოკულტურას. მუზეუმის ტერიტორია მოიცავს 50 ჰექტარს და დაყოფილია 11 ზონად. ხალხური ხუროთმოძღვრებისა და ყოფისათვის დამახასიათებელი ობიექტები წარმოდგენილია ათ ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ ზონაში, რომელთაგანაც ხუთი — აღმოსავლეთ და ხუთი — დასავლეთ საქართველოს წარმოაჩენს.
მუზეუმში ექსპონირებულია 70-მდე საცხოვრებელი სახლი და სამეურნეო ნაგებობა საქართველოს შემდეგი ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონებიდან: სამცხე-ჯავახეთი, გურია, სამეგრელო, იმერეთი, რაჭა-ლეჩხუმი, აფხაზეთი, აჭარა, სვანეთი, ქართლი, კახეთი. ერთი ზონა ეთმობა ისტორიულ-არქეოლოგიურ ძეგლებს, რომელთა შორისაა V-VI სს. სიონის ტაძრის ბაზილიკა და აკლდამა, ძვ. წ. II ათასწლეულის დოლმენი აფხაზეთიდან და საფლავის ქვების მდიდარი კოლექცია.
ღია ცის ქვეშ მუზეუმის მეთერთმეტე ზონაში ისტორიულ-არქეოლოგიური ძეგლებია განთავსებული. ექსპონირებულია სიონის V-VI საუკუნეების ბაზილიკა და აკლდამა, აგრეთვე რელიეფურ საფლავის ქვათა მდიდარი კოლექცია. მთლიანობაში მზეუმში 8 ათასზე მეტი ექსპონატია დაცული.
პირველი ექსპონატი
მუზეუმის პირველი ექსპონატი იყო, თიანეთში სოფელ სიონში შემთხვევით აღმოჩენილი ქვის აკლდამა, რომელიც მდებარეობდა იმ ეკლესიის ქვეშ, რომელიც სიონის წყალსაცავის დაგუბების გამო დაიშალა და გამიზნული იყო თბილისის მუზეუმში გადამოსატანად. აღნიშნული ქვის აკლდამა მდებარეობდა მთავარი ტაძრის აღმოსავლეთით.
1966 წლის აპრილის თვეში დასრულდა აღნიშნული ძეგლის ადგილზე გადმოტანის პროცესი. ძეგლის ახალ ადგილზე აღდგენას ხელმძღვანელობდნენ სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო სახელოსნოს ოსტატი ვალერიან ვაჭარიძე და ქვისმთელთა ბრიგადირი მიხეილ ბოგუშევი.
სქოლიო
კატეგორია:თბილისის მუზეუმები კატეგორია:საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გაერთიანება
გიუნთერ ფონ კლუგე
გიუნთერ ფონ კლუგე (Günther von Kluge; დ. 30 ოქტომბერი, 1882, პოზნანი, პოლონეთი — გ. 19 აგვისტო, 1944, მეცი, საფრანგეთი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის გენერალ-ფელდმარშალი.
ბიოგრაფია
გიუნთერ ფონ კლუგე დაიბადა სამხედრო ტრადიციების მქონე ოჯახში. მამამისი მაქს კლუგე პრუსიელი გენერალ-მაიორი იყო და 1913 წელს მემკვიდრეობით არისტოკრატთა რანგში იქნა აყვანილი. თავისი ნიჭის გამო კლუგე კადეტთა კორპუსის სასწავლებელში იქნა მიღებული და მეტასახელად „ჭკვიან ჰანსს“ („kluger Hans“) ეძახდნენ. აქედან წარმოიშვა მისი მეტსახელი „ჰანსი“.
1901 წელს გიუნთერ ფონ კლუგე პრუსიის არმიაში შევიდა. პირველი მსოფლიო ომის დროს იგი გენშტაბის ოფიცრად მსახურობდა კაპიტნის სამხედრო წოდებით.
გიუნთერ ფონ კლუგემ რაიხსვერში სწრაფი კარიერა გაიკეთა - 1930 წელს ის უკვე მაიორი იყო, 1933 წელს - გენერალ-მაიორი, 1934 წელს - გენერალ-ლეიტენანტი, 1936 - წელს არტილერიის გენერალი. მეორე მსოფლიო ომის დროს პოლონეთისა და საფრანგეთის კამპანიებში იგი ხელმძღვანელობდა მე-4 არმიას. იმავე არმიას ხელმძღვანელობდა იგი სსრკ-ს წინააღმდეგ ომშიც.
1940 წლის 19 ივლისს გიუნთერ ფონ კლუგეს გენერალ-ფელდმარშლის წოდება მიენიჭა და 1941 წლის 18 დეკემბერს დაინიშნა «არმიათა ჯგუფ „მიტეს“» უმაღლეს მთავარსარდლად.
მისი გენშტაბის პირველი ოფიცერი ჰენინგ ფონ ტრესკო ცდილობდა კლუგე «ვიდერშტანდის» გენერლებთან დაეკავშირებინა. ამისთვის ხელსაყრელი გარემოება შეიქმნდა, როცა გენერალ-ფელდმარშალი 1943 წლის 12 ოქტომბერს ავტოავარიაში მოჰყვა და იძულებული გახდა სამკურნალოდ დიდი ხნით გერმანიაში დაბრუნებულიყო.
1944 წლის 7 ივლისს იგი დასავლეთ ფრონტის მთავარსარდლის პოსტზე დაინიშნა, ხოლო იმავე წლის 17 ივლისს «არმიათა ჯგუფ „ბ“»-ს ხელმძღვანელობა ჩაიბარა. «ვიდერშტანდის» გენერალთა აზრით მას მთავარი როლი უნდა ეთამაშა დასავლეთის არმიების კონტროლის ქვეშ მოქცევაში. თავიდან კლუგე ყოყმანობდა, ხოლო როცა ფიურერზე განხორციელებული თავდასხმის შემდეგ ჰიტლერის გადარჩენის ამბავი გაიგო მან «ვიდერშტანდთან» ყოველგვარი კავშირი გაწყვიტა. მიუხედავად ამისა იგი გესტაპოს ინტერესის არეალში მოექცა და 1944 წლის 17 აგვისტოს თანამდებობიდან გადაყენებულ იქნა. მის ადგილზე დაინიშნა ვალტერ მოდელი. გიუნთერ ფონ კლუგე ჰიტლერისადმი მიწერილ წერილში ფიურერს თავის ლოიალობას უმტკიცებდა და წერდა რომ მას მისთვის არასდროს უღალატია. 1944 წლის 19 აგვისტოს გერმანიისკენ მიმავალმა გენერალ-ფელდმარშალმა ქალაქ მეცთან მანქანაში კალიუმის ციანიდით თავი მოიკლა.
1930 წლიდან სიკვდილამდე გიუნთერ ფონ კლუგე ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა საკუთარ მამულში სოფელ ბიონეში, ქალაქ რათენოსთან (ბრანდენბურგი). მისმა მეუღლემ მათილდემ ეს მამული ბიძის რობერტ ფონ ბრიზენის სიკვდილის შემდეგ მემკვიდრეობით მიიღო.
1944 წლის 1 სექტემბერს ბიონეს მამულში ფონ ბრისტების და ფონ ბრიზენების საგვარეულო მავზოლეუმის ახლოს იგი სრული სამხედრო პატივით იქნა დაკრძალული. მის დასაფლავებაზე პოლიტიკური პირები არ მოსულან. გიუნთერ ფონ კლუგე სურვილისამებრ მიწაში იქნა დასაფლავებული.
ომის დამთავრების შემდეგ მისი გვამი საფლავიდან ამოღებულ იქნა უცნობი პირების მიერ. დღემდე უცნობია ვისი დავალებით მოხდა ეს და სად იქნა გვამი წაღებული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 30 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1882 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
რელიგია საქართველოში
პრეისტორიული ხანის რელიგიები
არქეოლოიგური მასალებით დგინდება, პრეისტორიულ ხანაში საქართველოს ტერიტორიაზე მცხოვრები ადამიანი იყო homo religiosus, ანუ რელიგიური მსოფლმხედველობის მქონე ადამიანი. დადასტურებულია მიცვალებულთა დაკრძალვის და მათთვის ნივთების ჩატანების ფაქტები. ქვის ხანას განეკუთვნება ხრამის დიდი გორის მიდამოებში აღმოჩენილი გამოუწვავი თიხისგან გამოძერწილი ქალის ქანდაკებები, რომლებიც „დიდ დედას“ განასახიერებდნენ. გამოვლენილია ცხვრის ძვლები და სასხვერპლო შეწირულობის ნაშთები. ახალი ქვის ხანაში უკვე საკულტო შენობებსაც აგებდნენ, ერთ-ერთი მათგანი აღმოჩენილია ირმის გორაზე. ადრე რკინის ხანაში მატრიარქატის პატრიარქატით ჩანაცვლების პარალელურად განვითარდა მამაკაცი ღვთაებების კულტი. ამის დამადასტურებელი უხვი მასალა მოიპოვება მტკვარ-არაქსის სამაროვნებში. ეს ღვთაბეა ხშირად გამოსახული იყო ხარის სახით ან მამაკაცის სახოვანი ხარის სახით. რელიგიური რწმენა-წარმოდგენები არსებობას განაგრძობდა თრიალეთის კულტურაშიც.
ძვ. წ. III-II ათასწლებულებში ადგილობრივი მოსახლეობაში გავრცელებული იყო ნატურრელიგია, ბუნების მოვლენათა და ობიექტთა თაყვანისცემა, ანიმიზმი, ფეტიშიზმი, ტოტემიზმი და მაგია. ამ პერიოდისთვის დამახასიათებელია მრავალღმერთიანობა და კერპთაყვანისცემა. ცალკეული ღმერთი ბუნების ამა თუ იმ ძალას და სტიქიას გამოხატავდა. კავკასიის ხალხთა რელიგიურ წარმოდგენებში განსაკუთრებული ადგილი ეჭირათ მნათობებს. არსებობდა მზის, მთვარის და ვარსკვლავების ტაძრები და სამსხვერპლოები. განსაკუთრებული ადგილი ეჭირა მთვარის ღვთაებას, რომელიც ქალად იყო წარმოდგენილი. დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე, კოლხეთსა და აფხაზეთში ძირითადად გავრცელებული იყო ძველი ბერძნული პანთეონი, ამას ადასტურებს ამ მხარეებში აღმოჩენილი ზევსის, პრომეთეს, ათენას, აპოლონის, აფროდიტეს, ჰერმესის და სხვათა სტატუეტები და ტაძრები.
მაზდეანობა
აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე ახალი წელთაღრიცხვის დასაწყისში სასანიანთა იმპერიის მმართველობის გამო გავრცელდა ირანული წარმოშობის რელიგიები, ყველაზე მეტად კი ზოროასტრიზმი და მითრაიზმი, რომლებსაც საქართველოში ერთი სახელით, ცეცხლის, ანუ ატროშანის თაყვანისმცემლობით იხსენიებდნენ. თბილისში შემორჩენილია მაზდეანური ტაძარი ათეშგა. ათეშგა იდგა ასევე ნეკრესში. ცეცხლთაყვანისმცემლობა იბერიაში, საშუალო ფენაში, გავრცელებული იყო ქრისტიანობის შემოსვლის შემდეგაც. მცხეთელ მაზდეანებს V საუკუნეში ჰყავდათ საკუთარი მღვდელმთავარი მოგპეტა. ცნობილია ერთ-ერთის სახელიც ― ბინქარანი. ამ რელიგიას ზოგჯერ აღიარებდნენ დიდგვაროვნებიც, მაგალითად არშუშა და ვარსქენ პიტიახში. ცეცხლთაყვანისმცემლობის გავლენის ქვეშ ზოგჯერ ქრისტიანი მღვდელმსახურებიც ექცეოდნენ. V საუკუნეში არჩილ I-მა დანიშნა ეპისკოპოსი, სახელად მობიდანი, რომელიც ფარული მაზდეანი აღმოჩნდა. ქართლში ცეცხლთაყვანისმცემლობას დაუპირისპირდნენ გაქრისტიანებული სპარსი ევსტათი მცხეთელი, ასევე ასურელი მამა, ნეკრესის ეპისკოპოსი აბიბოსი, რომელიც შევიდა მაზდეანურ ტაძარში და ცეცხლს წყალი დაასხა, რაც მისი წამების მიზეზი გახდა. სერგი მაკალათია და კორნელი კეკელიძე მიიჩნევდნენ, რომ მითრას კულტი საქართველოში ფართოდ იყო გავრცელებული და სხვა რელიგიებს დიდ კონკურენციას უწევდა. მითრას კვალი გამოვლენილია ქართულ საკუთარ სახელებში მითრიდატე, მირდატი, მირიანი, ასევე დასავლეთ საქართველოს ეთნოგრაფიაში მირსობის ჩვეულება. ეს ჩვეულება გულისხმობდა დიდმარხვის წინა დღეებში ღორის დაკვლას. ღორში მითრას სული მოიაზრება, რადგან ის წმინდა ცხოველია. ნეკრესში შემორჩენილია ღორის მსხვერპლად შეწირვის ტრადიცია, რაც ასევე მითრაიზმის გავლენაა.
ქრისტიანობა
მცხეთელმა ებრაელებმა, ლონგინოზმა და ელიოზმა, რომლებიც ქრისტეს გასამართლებას დაესწრნენ, მაგრამ არ დაეთანხმნენ, ჩაიტანეს საქართველოში ქრისტეს კვართი. საქართველოში ქრისტიანობა იქადაგეს ანდრია პირველწოდებულმა და სვიმონ კანანელმა. სვიმონ კანანელი აფხაზეთში, ნიკოფსიაში გარდაიცვალა. III საუკუნეში იბერიაში მეფობდა რევი, რომელსაც ქართული ქრისტიანული ისტორიოგრაფია მართალს უწოდებს. ქრისტიანული თემები ჯერ კიდევ IV საუკუნემდე არსებობდა როგორც დასავლეთ, ისე აღმოსავლეთ საქართველოში, მაგრამ საქართველოს სრული გაქრისტიანება მხოლოდ რომის იმპერიაში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ მოხდა. ქართლის გაქრისტიანების მისია კაპადოკიელმა ნინომ განახორციელა. ქრისტიანობამ ხელი შეუწყო საქართველოში ქართული ქრისტიანული მწერლობის აღმასვლას. დამკვიდრდა სამონასტრო ცხოვრების კულტურა, ის აღმოსავლეთ საქართველოში ასურეთიდან ასურელმა მამებმა გაავრცელეს, ხოლო დასავლეთ საქართველოში გავრცელდა ბიზანტიის გავლით. VI სუაკუნის მიწურულიდან ქართლის ეკლესიამ კურსი დიოფიზიტობისკენ აიღო, დასავლეთ საქართველო კი კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ექვემდებარებოდა. IX-X საუკუნეებში საქართველოს ეკლესია იერუსალიმურ-ანტიოქიური ტიპიკონიდან ბიზანტიურ-კონსტანტინოპოლურ წესზე გადავიდა. ეს პერიოდი ელინოფილურ ხანადაა ცნობილი. ბერძნები არ მიიჩნევდნენ საქართველოს ეკლესიას ავტოკეფალიის ღირსად. საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის უფლება დაასაბუთეს გიორგი მთაწმინდელმა და ეფრემ მცირემ. XI საუკუნეში მოხდა დიდი სქიზმა ქრისტიანულ სამყაროში. საქართველოში აღმოსავლური წესის მართლმადიდებლობა დარჩა. XV საუკუნეში საქართველოს ეკლესიის წარმომადგენლებმა ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრებაზე უარყვეს რომთან გაერთიანების მცდელობა. XVII-XVIII საუკუნეებში ელინოფილობა რუსოფილობამ შეცვალა. ეკანოზმა ალექსი მესხიშვილმა და კათოლიკოს–პატრიარქმა ანტონ I-მა საეკლესიო მსხურების წიგნების ქართული ვერსიები სლავურ წიგნებს მიუსადაგეს. საღვთისმსახურო პრაქტიკაში დღემდე ეს რედაქციები გამოიყენება.
საქართველოში ყოველთვის არსებობდა ქრისტიანობის რამდენიმე მიმართულება, მაგალითად მონოფიზიტები და ნესტორიანელები. VI სუაკუნის დასაწყისიდან სომხურმა სამოციქულო ეკლესიამ აიღო ქალკედონის საეკლესიო კრების საწინააღმდეგო კურსი. ამან გამოიწვია საეკლესიო განხეთქილება კავკასიაში და საქართველოს და სომხეთის ეკლესიებს შორის ევქარისტიული კავშირი გაწყდა. თუმცა ურთიერთობები შენარჩუნდა, ეწყობოდა დისკუსიები, მაგალითად ღრტილის კრება. XVIII საუკუნეში თბილისელ სომხებსა და ქართველებს შორის დმაყარდა საღვთისმეტყველო-პედაგოგიური ურთიერთობა. 1755 წელს გაიხსნა თბილისის სასულიერო სემინარია, რომლის რექტორად სომეხთა ეკლესიის მღვდელი ფილიპე ყაითმაზაშვილი დაინიშნა. ეს კონტაქტები XIX საუკუნის შუა წლებამდე შენარჩუნდა.
XIII საუკუნის შუა წლებიდან საქართველოს ტერიტორიაზე მოღვაწეობა დაიწყეს კათოლიკე მისიონერებმა. მათი საქმიანობის შედეგად საქართველოს სხვადასხვა მხარეში მეტ-ნაკლები წარმატებით გავრცელდა კათოლიციზმი. მიი მიმდერები ზოგ შემთხვევაში ხდებოდნენ მეფე-მთავრები ან ეპისკოპოსები. 1755 წელს კათოლიკობა აღიარა ანტონ I-მა, რომელმაც ამ აღიარებიდან წელიწადნახევრის განმავლობაში გააგრძელა აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიაქრობა. კათოლიკე მისიონერებს უკავშირდება საქართველოში პირველი ქართული ნაბეჭდი წიგნის გამოცემა, ქართული ენის გრამატიკის და ქართული ზღაპრების პირველი კრებულების შედგენა. 1920 წელს აღგდა თბილისში კათოლიკური საეპისკოპოსო. საქართველოს ავტოკეფალიის აღგდენის შემდეგ პირველმა კათოლიკოს-პატრიარქმა კირიონ II-მ ეპისტოლეებით მიმართა აღმოსავლეთის პატრიარქებს, რომის პაპს და სომეხთა კათალიკოს-პატრიარქს, აღნიშნა ლათინური და სომხური წესის ეკლესიების როლი საქართველოს ისტორიაში. შემდეგი პატრიარქი ლეონიდე რომის პაპს სთხოვდა დახმარებას ათეიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში.
XIX-XX საუკუნეებში საქართველოში რუსეთის გავლით შევიდა სხვადასხვა პროტესტანტული მიმდინარეობები. საქართველოს ტერიტორიაზე, უფრო მეტად აღმოსავლეთ საქართველოში, გაჩნდნენ დუხობორები, ლუთერანები, მალაკნები, ძველმართლმადიდებლები, ბაპტისტები, ორმოცდაათიანელები, იეჰოვას მოწმეები და სხვები. საქართველოში გაჩნდა სხვადასხვა ევანგელური მისიები. 1872 წელს ქუთაისში გაბრიელ ეპისკოპოს ეწვია ანგლიკანი მღვდელი სოლომონ მალანი, დაესწრო ლიტურგიას, წარმოთქვა ქადაგება, გაიმართა დისკუსიები და თეოლოგიური საუბრები.
1962 წელს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია გაწევრიანდა ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოში, ხოლო 1978 წელს „ევროპის ეკლესიათა კონფერენციაში“. 1997 წელს საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ დატოვა ამ ორგანიზაციების რიგები. XX საუკუნის 80-იანი წლების პერესტროკიდან დღემდე საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ურთიერთობა რომის კათოლიკურ და სომხურ სამოქციქულო ეკლესიებთან პრობლემებით მიმდინარეობს.
გახალხურებული ქრისტიანობა
საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში გავრცელდა ქრისტიანობის გახალხურების, პაგანიზების ტენდენცია. ამ ტენდენციას ხელს უწყობდა ცენტრალური ხელისუფლების დასუსტება და საეპისკოპოსო ცენტრებთან კუთხეების კავშირის შესუსტება. 1748 წელს ჩატარდა საეკლესიო კრება, რომელმაც მოუწოდა მღვდლეს, გათავისუფლებულივნენ ცრურწმენებისა და ცრუ მსახურებისგან. კრების ინციატორმა, ანტონ I-მა გასწია მეცნიერული სამუშაო, რათა შეესწავლა საიდან გაჩნდა ქართველების რელიგიურ პრაქტიკაში სისხლიანი მსხვერპლშეწირვის წესი. ასეთი წესი ხშირად ეკლესიების გალავნებში აღესრულებოდა.
ხალხური ქრისტიანობა საქართველოში დასტურდება როგორც სოფლად, ასევე ქალაქად, როგორც ქართველებში, ასევე არაქართველ მოსახლეობაში, აფხაზებსა და ოსებში. ის უკეთაა წარმოდგენილი მთის ტრადიციულ საზოგადოებებში. ამ მხრივ აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთი უკეთაა შესწავლილი, ვიდრე სვანეთი. სვანეთში, სადაც ქრისტიანული კულტურის მრავალი უძრავი და მოძრავი ძგლი იყო დაცული, გვიან შუა საუკუნეებში კანონიკური მსახურება უკვე შეწყვეტილი იყო და მისი ადგილი ნატურელიგის ელემენტებით გაჯერებულმა სოფლურმა ქრისტიანობამ დაიკავა.
ისლამი
ისლამი საქართველოს ტერიტორიაზე გავრცელდა VII საუკუნის 30-იანი წლებიდა. ისლამის პარალელურად ქვეყანაში შევიდა არაბული კულტურა. ისლამის ორივე ფრთა (შიიზმი და სუნიზმი) გავლენას ახდენდა ქართელების პოლიტიკურ და ეთნიკურ ყოფა-ცხოვრებაზე. აჭარაში, სამცხე-საათაბაგოსა და აღმოსავლეთ საქართველოში ხელისუფლებაში ხანგრძლივად იმყოფებოდნენ მუსლიმები. ქართლის სამეფოს XVI-XVIII საუკუნეებში მეტწილად მუსლიმი მეფეები ჰყავდა. ისლამის გახალხურების მაგალითია ჩრდილო კავკასია, სადაც ქრისტიანობა და ისლამი წლების განმავლობაში თანაარსებობდა.
ეზიდობა
ეზიდების ურთიერთობა კავკასიასთან უფრო ძველია, ვიდრე ადრე ვარაუდობდნენ. საქართველოში ეზიდები მასობრივად დასახლდნენ 1918 წლიდან, მას შემდეგ, რაც ოსმალეთის იმპერიაში ეზიდობის მიმდევარი ქურთებს დევნა დაიწყეს. 1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის გამო საქართველოში მცხოვრები ეზიდების დიდი ნაწილი ქვეყნიდან წავიდა. საქართველოს და სომხეთის ეზიდების ნაწილი სხვა კონფესიების გავლენის ქვეშ აღმოჩნდნენ.
ქართული მესიანიზმი
ქართული მესიანიზმის მიხედვით მსოფლიოს ხსნასა და გადარჩენაში განსაკუთრებული მისია აკისრია ქართვლე ერს. ქართული მესიანიზმი XX საუკუნის ბოლო ათწლეულების მოვლენაა, თუმცა ის ეფუძნება ძველ ქართლ სასულიერო მწერლობას, რომელშიც არაერთხელაა ნახსენები, რომ ქართველები არის „საზეპურო ერი“. IV-X საუკუნეების სასულიერო პირებს ქართველთა გამორჩეულობის შესახებ რწმენა ღრმად ჰქონდათ გამჯდარი. ქართული მესიანიზმი ასევე ხშირად იმოწმებს X საუკუნის მწერლას იოანე ზოსიმეს, რომელსაც ძველი ხელნაწერიდან გადაუწერია ლექსი „ქებაი და დიდებაი ქართულისა ენისაი“. მისი მიხედვით ქართული ენა ინახავს საიდუმლოს, ეს ენა დღეს მძინარეა, თუმცა აღდგება, როგორც ლაზარე და იესო ქრისტე მეორედ მოსვლის ჟამს ქართული ენით გაასამართლებს ყველას. XX საუკუნის 70-იან და 80-იან წლებში გამოქვეყნდა ნაშრომები ქართული ენის ესქატოლოგიური მისიის შესახებ. 1986 წელს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია II-მ დააწესა ქართული ენის დღესასწაული და დაუკავშირა ის ლაზარეს შაბათს.
ქართული მესიანიზმისთვის მნიშვნელოვანი წიგნი იყო ზვიად გამსახურდიას „საქართველოს სულიერი მისია“ (1990). ამ წიგნის მიხედვით მარიამ ღვთისმშობელი ყველაზე ახლოს იდგა ქართველებთან, ხოლო საქართველოს მისია დაკავშირებულია ღვთისმშობლისა და სულიწმინდის მისიებთან.
1989 წელს სოფელ ნუნისში ჩამოყალიბდა ჯგუფი „იბერიონთა საძმო“. მისი ხელმძღვანელი იყო გიორგი მაზიაშვილი, რომელიც საკუთარ თავს უწოდებდა გიორგი იონთა იბერიონს. ის ამტკიცებდა, რომ მას გამოეცხადა შიო მღვიმელი და აუწყა, რომ ნუნისი არის საქართველოს გეოგრაფიული შუაგული, რომ ნუნისის „ბერთა კლდის“ სიღრმეში არის მიწისქვეშა ქალაქი, სადაც დამარხულია ბიბლიაში ლაზარედ წოდებული წიგნი, რომელიც ელოდება მზის სინათლეს. გამოქვაბულის გახსნის და მისგან წიგნის ამოღების დღე რამდენჯერმე დაინიშნა. ნუნისში მრავალი ადამიანი ჩავიდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან, მაგრამ გიორგი იონთა იბერიონმა გადამწყვეტ მომენტში უარი თქვა გამოქვაბულის გახსნაზე.
„იბერიონთა საძმოს“ კიდევ ერთი წევრი, გივი ალაზნისპირელი ამტკიცებდა, რომ ნუნისის გამოქვაბული არის ნოეს კიდობანი, ნუნისში გადის დედამიწის მაგნიტური ველი და ის ადგილი მსოფლიოს ცენტრია, სწორედ აქ ეცემა კოსმიური სვეტი, რომელიც წარღვნას გაქცეულ ხალხს ჟანგბადით ამარაგებდა. მან 1994 წელს ქართულ და ინგლისურ ენებზე გამოცსა წიგნი „მსოფლიოს დასაბამისეული აღმოჩენა“, რომელშიც გადმოსცა მესიანისტური თეორია, ასევე განავითარა აზრი, რომ საქართველოს ყველა უბედურების მიზეზი ებრაელები არიან. 1995 წელს ის ანტისემიტიზმის ქადაგების ბრალდებით დააპატიმრეს. 1997 წელს, მისი პატიმრობის დასრულების შემდეგ მოხდა უთანხმოება ალაზნისპირელსა და გიორგი იონთა იბერიონს შორის, რის გამოც გივი ალაზნისპირელმა იბერიონთა საძმო დატოვა. საქართველოს საპატრიარქომ მკვეთრად უარყოფითი პოზიცია დააფიქსირა „იბერიონთა საძმოს“ მიმართ და ის სექტად მოიხსენია.
1995 წელს დაარსდა ორგანიზაცია „მძლეველი“, რომლის განცხადებით იესო ქრისტეს მეორედ მოსვლა უკვე დაიწყო და ის დაიწყო საქართელოში. მისი დამფუძნებელი იყო აკაკი ჯორჯაძე. მძლეველი იყო როგორც რელიგიური, ასევე პოლიტიკური ორგანიზაცია, ის მონაწილეობდა საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნებშიც. მძლეველის აქტიურობა შემცირდა ვარდების რევოლუციის შემდეგ.
რელიგია და სახელმწიფო
საქართველოს კონსტიტუცია აღიარებს რელიგიის თავისუფლებას და სეკულარიზმის პრინციპს, რომ ეკლესია და სახელმწიფო გამიჯნულია. ამასთან, კონსტიტუციაში აღნიშნულია საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის განსაკუთრებული როლი ქვეყნის ისტორიაში. 2002 წელს სახელმწიფომ დადო კონსტიტუციური შეთანხმება მართლმადიდებელ ეკლესიასთან. მართლმადიდებელ ეკლესიას სხვა რელიგიებთან შედარებით სახელმწიფოს პრაქტიკაში გარკვეული პრივილეგიები აქვს მინიჭებული. რელიგიური გაერთიანებები საქართველოში საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სახით ფუნქციონირებენ. არსებობს რელიგიის საქმეთა სააგენტო, რომელიც პრემიერ-მინისტრს ექვემდებარება.
რელიგიები აფხაზეთში
აფხაზეთში შავი ზღვის სანაპიროზე ძვ. წ. IX-VIII საუკუნეებში ბერძნული ქალაქ-კოლონიები არსებობდა. დადასტურებულია, რომ იქ იქ ელინური კერპები და ტაძრები იდგა. აბორიგენი მოსახლეობა ასევე თაყვანს სცემდა ქვათა, ხეთა და მნათობთა კულტს. აფხაზეთში ქრისტიანობა მოციქულების ხანიდან გავრცელდა. პირველი მქადაგებლები იყვნენ ანდრია პირველწოდებული და სვიმონ კანანელი. ეს უკანასკნელი ანაკოფიაში მოაწამეობრივად აღესრულა და იქვე დაიკრძალა. IX საუკუნეში მის საფლავზე გუმბათოვანი ტაძარი აშენდა. I-III საუკუნეებში აფხაზეთში ქრისტიანთა რიცხვი იმდენად გაიზარდა, რომ მათ საკუთარი ეპარქია ― ბიჭვინთის საეპისკოპოსო შექმნეს. 325 წელს ნიკეის პირველ საეკლესიო კრებაზე ბიჭვინთელი ეპისკოპოსი სტრატოფილეც მონაწილეობდა. 451 წელს ქალკედონის საეკლესიო კრებაზე მონაწილეობდა ნიკოფსიის ეპისკოპოსი. ეს ეპარქიები ძირითადად ბერძნულენოვან მოსახეობას აერთიანებდა, მაგრამ მათ თანდათან უერთდებოდა მკვიდრი მოსახლეობაც. აფხაზეთის მოსახლეობის სრული გაქრისტიანება იუსტინიანე I-ის დროს მოხდა. აფხაზეთის გაქრისტიანების აღსანიშნავად იუსტინიანემ ააშენებინა ტაძარი ბიჭვინათში. ბიჭვინთის საეპისკოპოსო, ისევე როგორც აბაზგიის საარქიეპისკოპოსო და ფაზისის სამიტროპოლიტო შედიოდნენ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს დაქვემდებარებაში, მაგრამ VIII-IX სუაკუნეებში მათ ავტოკეფალია მოითხოეს. ბიჭვინთის საარქიეპისკოპოსო დასავლეთ საქართველოს დედა-ეკლესიად იქცა და მისმა ეპისკოპოსმა კათოლიკოსის ტიტული მიიღო. ასე ჩამოყალიბდა აფხაზეთის საკათალიკოსო, რომლის ქვეშ გაერთიანდა მთელი დასავლეთ საქართველო. მღვდელმსახურებაში ბერძნული ენა ჩაანაცვლა ქართულმა. ბიჭვინთაში განთავსდა აფხაზეთის საკათოლიკოსო კათედრა, აფხაზეთის კათალიკოსს ბიჭვინთის კათალიკოსსაც უწოდებდნენ. აფხაზეთის კათოლიკოსმა ტიტული შეინარჩუნა საქართველოს სამეფოს გაერთიანების შემდეგაც. მისი იურისდიქცია ვრცელდებოდა კავკასიის ჩრდილო-დასავლეთის სამრევლოებზე და იქაურ ხალხებში ლიტურგიის ენის ფუნქციას ქართული ასრულებდა. 1054 წლის დიდი სქიზმის შემდეგ აფხაზეთის საკათალიკოსო მართლმადიდებლობის წიაღში დარჩა.
აფხაზეთის ტერიტორიაზე ძველი დროიდან მოქმედებდა სინაგოგები. X საუკუნეში აფხაზეთის ერთ-ერთ ებრაულ თემშია გადაწერილი.ლაილაშის ბიბლია. 1280 წლიდან ანაკოფიასა და სოხუმში გენუის რეპუბლიკის სავაჭრო ფაქტორიები დაარსდა და კათოლიკური მოსახლეობა გაჩნდა. 1318 წელს აფხაზეთში გაიხსნა კათოლიკური ეპარქია, რომელმაც ორი საუკუნე იარსება. პროპაგანდა ფიდეს მქადაგებლები აფხაზეთში XIX საუკუნემდე მოღვაწეობნენ და ზოგჯერ წირვისთვის მართლმადიდებლურ ტაძრებსაც იყენებდნენ, მაგალითად დრანდაში.
1810-იანი წლებიდან აფხაზეთი იმერეთის ეპარქიის დაქვემდებარებაში შევიდა. რუსეთის იმპერიისს მიერ აფხაზეთის სამთავროს ანექსიის დროს აფხაზეთში არცერთი ეკლესია არ მოქმედებდა. 1860 წელს შეიქმნა „კავკასიაში მართლმადიდებელი სარწმუნოების აღმდგენი საზოგადოება“, რომელმაც აფხაზეთში მისიონერები გაგზავნა. იმპერიის მთავრობა ადგილობრივი მოსახლეობის რუსიფიკაციას ისახავდა მიზნას, რასაც ადგილობრივი მოსახლეობის ანტიკოლონიური და ანტიეკლესიური გამოსვლები მოჰყვა. იმპერიის ხელისუფლებამ საპასუხოდ დაიწყო მუსლიმი აფხაზების იძულებითი გადასახლება მუჰაჯირობა. ყველაზე მასშტაბური გადასახლებები 1866 წლის და 1877 წლის აჯანყებებს მოჰყვა. 1869-1885 წლებში იმერეთის ეპისკოპოსი გაბრიელი წარმატებით ეწეოდა მისიონერულ საქმიანობას აფხაზეთში. მან საღვთისმეტყველო ლიტერატურა აფხაზურ ენაზე ათარგმნინა კესარია შარვაშიძეს. დროს 1875 წელს დაარსდა ახალი ათონის მონასტერი, რომელსაც ჰქონდა დიდი მამულები, საწარმოები და კავკასიაში პირველი ჰიდროელექტროსადგური. მონასტერი დიდ რელიგიურ, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ცენტრად იქცა. ის ასევე აფხაზეთში რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო-ნაციონალური კურსის გამტარის როლს ასრულებდა. 1885 წელს იმერეთის ეპარქიას გამოეყო სოხუმის ეპარქია და მას სათავეში ჩაუდგა რუსი ეპისკოპოსი, რომელსაც გამოხატული ანტიქართული განწყობები ჰქონდა. წირვა-ლოცვების რუსულ ენაზე აღსრულების გარდა, რუსი ეპისკოპოსები ცდილობდნენ ეთნიკურ ნიადაგზე დაპირისპირების გაღვივებასაც. 1906 წელს აფხაზეთის ეპისკოპოსად დანიშნეს კირიონ II, მაგრამ მალევე გადააყენეს აფხაზთა გაქართველების ბრალდებით. 1916 წელს რუსეთის წმინდა სინოდმა დააპირა აფხაზეთის ეპარქიის საქართველოსაგან მოკვეთა, რადგან სერიოზულად ხედავდნენ საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის გამოცხადების შესაძლებლობას და საფრთხეს. პროექტმა საქართველოს საეგზარქოსოს მხარდაჭერაც კი ვერ მოიპოვა.
XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე აფხაზეთში გაჩნდა პროტესტანტული ეკლესიები. გერმანელი და ბალტიისპირელი ლუთერანები სამუშაოდ ჩადიოდნენ აფხაზეთში. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ გაჩაღებული ანტირელიგიური პროპაგანდის შედეგად მოსახლეობის დიდი ნაწილი რელიგიას ჩამოშორდა. დაიკეტა ყველა მოქმეცი მეჩეთი. შენარჩუნდა მხოლოდ სამი მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარი სოხუმში, გუდაუთაში და ახალ ათონზე. დღესასწაულებზე ხალხი იკრიბებოდა ასევე ილორის ეკლესიაში.
1993 წელს აფხაზეთის ომის შემდეგ ცხუმ-აფაზეთის ეპისკოპოსი დანიელი იძულებული გახდა დაეტოვებინა აფხაზეთი. ეპარქია მღვდელმთავრის გარეშე დარჩა. ამ ეპარქიის რუსულენოვან მრევლს დღემდე მოსკოვის საპატრიარქო მართავს. 1995 წელს ვლადისლავ არძინბამ აკრძალა იეჰოვას მოწმეების საქმიანობა. მუსლიმები დღესდღეობით უმეტესად გუდაუთის რაიონის ტერიტორიაზე ცხოვრობენ და სუნიტები არიან. 2014 წლისთვის აფხაზეთში არცერთი მეჩეთი არ ფუნქციონირებდა. სოხუმში მოქმედებს ერთი ლუთერანული ეკლესია. 2003 წლის მონაცემებით აფხაზეთის მოსახლეობის 60 % ქრისტიანია; 16 % — მუსლიმი; 8 % — ათეისტი და არარელიგიური პირი; 5 % — წარმართი; 3 % — აფხაზური ტრადიციული რელიგიის მიმდევარი; 2 % — სხვა; 6 %-მა უარი განაცხადა პასუხზე.
რელიგიები სამხრეთ ოსეთში
ოსების წინაპარი ტომები, სკვითები, სარმატები და ალანები წარმართობას მისდევდნენ. სკვითებში ქრისტიანობა პირველად ანდრია პირველწოდებულმა იქადაგა. ის ოსეთში აფხაზეთიდან გადავიდა. ოსი ხალხის ნაწილი I-II საუკუნეებში გაქრისტიანდა. II-III საუკუნეებში ჩვიდმეტი ოსი მხედარი სუქიას ხელმძღვანელობით სომხეთში ქრისტიანად მოინათლა. წარმართმა თანამემამულეებმა ისინი აწამეს. ოსების ფეოდალურმა ზედაფენამ ქრისტიანობა X საუკუნის დასაწყისში მიიღო. მისიონერები ძირითადად ბიზანტიელები და ქართველები იყვნენ. ოსეთი საქართველოს ეკლესიის იურისდიქციაში მოექცა. XIII საუკუნეში მონღოლთა ბატონობის დროს ოსეთის სამრევლოებმა მცხეთის საკათალიკოსოსთან კავშირი დაკარგეს და კავკასიის მთიან ნაწილში ქრისტიანობა გახალხურდა. XIV-XV საუკუნეებში ოსების ზედაფენებში გავრცელდა ისლამი. XVIII საუკუნეში ჩრდილოეთის და სამხრეთის ქრისტიანო ოსები ნიქოზის ეპარქიის სამწყსოს შეადგენდნენ. ქრისტიანობას შედარებით მყარად დვალები მისდევდნენ.
1744 წელს ქართველი და რუსი სასულიერო პირების მონაწილეობით შეიქმნა „ოსეთის სასულიერო კომისია“. ქართველთაგან კომისიაში აქტიურობდნენ ეფრემ ჯანდიერი და არქიმანდრიტი პახომი, ხოლო გრიგოლ რომანიშვილი 1768 წელს ოსმალეთის იმპერიის აგენტებმა მოკლეს. კომისია ოსთა შორის ავრცელებდა ქართულ მწიგნობრობას, თარგმნიდა ქართულიდან ოსურად საეკლესიო წიგნებს ქართული ანბანის გამოყენებით, ხსნიდა სკოლებს. 1792 წელს რუსეთმა კომისიის მუშაობა შეაჩერა და მხოლოდ 1815 წელს განაახლა, თუმცა მის თავმჯდომარედ ქართველი დოსითეოზ ფიცხელაური დანიშნა. დოსითეოზმა 13 ათასი ოსი გააქრისტიანა. კომისიამ იმუშავა 1861 წლამდე. 1860 წელს დაარსდა „კავკასიაში მართლმადიდებლური ქრისტიანობის აღმდგენელი საზოგადოება“, რომელიც რუსეთის იმპერიის პოლიტიკურ ინტერესებს ატარებდა. XIX საუკუნეში ოსურად კურთხევანი, ოთხთავი და სხვა წიგნები თარგმნა იოანე იალღუზიძემ.
საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ სამხრეთ ოსეთის აო-ში არცერთი ეკლესია და მეჩეთი არ ფუნქციონირებდა. ხალხში გავრცელდა ხალხური რწმენა-წარმოდგენები. 1943 წელს რუსეთის და საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიების შეთანხმების მიხედვით ჩრდილოეთ ოსეთის როგორც ოსური, ისე ქართული სამრევლოები მოსკოვის საპატრიარქოს დაქვემდებარებაშია, ხოლო სამხრეთ ოსეთის ოსური და ქართული სამრევლოები საქართველოს საპატრიარქოსი. თუმცა ოკუპირებულ ტერიტორიებზე არსებულ სამრევლოებს ფაქტობრივად რუსეთის ეკლესია მართავს. 2004 წელს ცხინვალის სამღვდელოებამ ალანიის ეპარქია დააარსა, ხოლო სამხრეთ ოსეთის დე-ფაქტო ხელისუფლებამ მართლმადიდებლობა სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადა.
თანამედროვე საქართველოს რელიგიური დემოგრაფია
საქართველოს მოსახლეობის უმრავლესობას საკუთარი თავი მორწმუნედ მიაჩნია. მორწმუნეათა რაოდენობა მკვეთრად გაიზარდა პერესტროიკის შემდეგ.
საქართველოს მოსახლეობის უმრავლესობა, 83% მართლმადიდებელია და ემორჩილება საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას. საქართველოში მცხოვრები ეთნიკური ქართველების უმრავლესობა მართლმადიდებელია. მართლმადიდებელია ასევე აფხაზების, ოსების, რუსების, ბერძნების, ასურელების და უდიების უმრავლესობა. მართლმადიდებელია სომხების და ქურთების მცირე ნაწილი.
საქართველოში მოქმედებს სომხური სამოციქულო ეკლესიის ეპარქია. სომხურ სარწმუნოებას აღიარებს მოსახლეობის 2,9%. არქიეპისკოპოსის რეზიდენცია მდებარეობს თბილისში. მისი კათედრალური ტაძარია სურფგევორქი. სომხური ტაძრები მოქმედია თბილისში, ახალქალაქში, ნინოწმინდაში, ახალციხეში, ბათუმსა და მარნეულში. სომხური სამოციქულო ეკლესიის მრევლის უმრავლესობას სომხები შეადგენენ.
საქართველოში კათოლიკეთა რაოდენობა დაახლოებით 19,2 ათასს ადამიანს (მოსახლეობის 0,5%) შეადგენს. კათოლიკური ტაძრები და საკრებულოები მოქმედებს თბილისში, გორში, ქუთაისში, ბათუმში, ოზურგეთში, კახეთში, სამცხეში (უდე, არალი, აბასთუმანი, ახალციხე). კათოლიკური ეკლესიის მრევლი ეთნიკურად ჭრელია.
მუსლიმებია არიან როგორც ეთნიკურად ქართველები, ასევე ქართველი აზერბაიჯანელები, ქისტები, ლეკები, აფხაზების და ქურთების ნაწილი.
სქოლიო
*
ლეკლერკი (ტანკი)
AMX-56, „ლეკლერკი“ (ფრან. AMX-56 Leclerc) - ფანგული თანამედროვე ძირითადი საბრძოლო ტანკი. შექმნილი GIAT კავშირის მიერ 1980-იან წლებში მოძველებული ტანკის AMX-30-ს შესაცვლელად. სერიული წარმოება დაიწყო 1992 წელს, 2007 წლამდე გამოშვებულია 760 ერთეული. 2008 წლისათვის ლეკლერკის წარმოება შეჩერებულია. ამ ტიპის ტანკის 406 ერთეული შედის საფრანგეთის შეიარაღებაში, ხოლო დანარჩენი 354 ერთეული კი არაბთა გაერთიანებული საამიროების შეიარაღებაში.