cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გლაციალური ღვარცოფი
გენეზისი
განასხვავებენ გლაციალური ღვარცოფის რამდენიმე გენეტიკურ ტიპს: I ტიპის ღვარცოფი წარმოიქმნება მდნარი მყინვარული წყლების გარღვევის შედეგად. მყინვარული ტბების ჩამოწოლასთან დაკავშირებული ღვარცოფი ვითარდება შემდეგი სქემით: აბლაციის გაძლიერება → მდნარი წყლების ნაკადის მომატება ტბიურ ქვაბულებში და ჯებირის შესუსტება → ჯებირის დანგრევა → ღვარცოფწარმომქმნელი ხარჯი.
ლაქტობაცილინი
ლიტერატურა
კატეგორია:ბაქტერიები
გლაციალური ღვარცოფი
გენეზისი
მყინვარისშიგა სივრცეებიდან წყლის დაშვებისას წარმოიქმნება სქემა: აბლაციის გაძლიერება → მყინვარისშიგა სივრცეების ამოვსება → ჩამონადენის არხების დაცობა → დაცობის გამოწნევა → ღვარცოფწარმომქმნელი ხარჯი. საკუთრივ, ღვარცოფული ნაკადი წარმოიქმნება კალაპოტში ტალღის მიერ ფხვიერი დანალექის წარეცხვის შედეგად. ორივე შემთხვევაში გარღვევის მზადებისას მონაწილეობას ღებულობს ჰიდროსტატიკური წნევა და ჩამონადენის არხების თერმული გაფართოება, ხოლო პირველის შემთხვევაში, ამას გარდა, ყონულოვანი ბლოკების ამოტივტივების ეფექტიც.
ორივე შემთხვევაში ღვარცოფული ნაკადი ყალიბდება უშუალოდ ჩამოქცევის კვალდაკვალ, ყინულის მსხვრევისა და გრუნტული მასის სტრუქტურის ნგრევის გზით, რომელიც შეიცავს ნაპრალოვან და ფოროვან წყლებს.
ნაკადი
შედგენილობით, სიმძლავრით, დინამიკითა და განმეორებადობით გლაციალურ ღვარცოფებს შორის განირჩევა ნაკადის ორი კლასი: 1) წყალქვიანი და ქვატალახოვანი ნაკადი, რომლებიც ყალიბდება მდნარი წყლების გარღვევისა და მორენული წყებების ჩამომეწყრების შედეგად; ღვარცოფის ნარიყის მოცულობა შეიძლება იყოს 3–6 მლნ. მ³, სიჩქარე 10–15 მ/წ, საშუალო მაქსიმალური და მაქსიმალური ხარჯი, შესაბამისად, 300–400 და 10 000 მ³/წ; 2) წყალყინულოვანი ნაკადი, რომელიც წარმოიქმნება ფირნულყინულოვანი მასების მოწყვეტის შედეგად; გამოზიდვის მოცულობა შეადგენს ათეულობით მლნ. მ³-ს; მათი ჩამოწოლის შედეგად რჩება მორენისმაგვარი სანაპირო ზვინულები და აკუმულაციური სხეულები.
გლაციალური ღვარცოფი გავრცელებულია თანამედროვე მთის გამყინვარების არეალში. მათი ჩამოყალიბება დამახასიათებელია გამყინვიარების დეგრადაციის ეტაპისთვის, განსაკუთრებით მისი საწყისი სტადიებისთვის.
გლაციალური ღვარცოფის რელიეფწარმომქმნელი მოქმედება დიდწილად ხდება ტრანზიტის ზონაში კალაპოტის მნიშვნელოვანი სიღრმის დარტყმითი მოქმედებისა და გვერდითი ეროზიის ზემოქმედებით და აკუმულაციის ზონაში ტლანქმონატეხი მასების დანალექებით. ღვარცოფის წნევა დაბრკოლებაზე, ესე იგი, ღვარცოფული ტალღის წინა ფრონტის წნევა აღწევს 105 H/m²-ს.
შედეგი
გლაციალური ღვარცოფი მსოფლიოში ფართოდ არის გავრცელებული, მათ შორის კავკასიაში. 2002 წელს კოლკის მყინვარის ჩამოწოლის შედეგად განვითარდა ძლიერი გლაციალური ღვარცოფი, რომელმაც 19 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, ხოლო უგზო-უკვლოდ 106 ადამიანი დაიკარგა. 2014 წელს მდინარე დევდარაკისა და თერგის შესართავთან გლაციალური ღვარცოფი მოვარდა, რომლის შედეგად 7 ადამიანი გარდაიცვალა. 2023 წელს კურორტ შოვის ტერიტორიაზე ჩამოწვა ძლიერი გლაციალური ღვარცოფი, რომელმაც მრავალი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.
NGC 7615
NGC 7615 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1830 წლის 16 აგვისტო. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
ტორდოია
ტორდოია (Tordoya; Tordoia) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლა-კორუნიის პროვინციის ორდენესის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 125 კმ². მოსახლეობა — 3259 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-კორუნიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლა-კორუნიის ქალაქები
კათრინ სამბა-პანზა
კათრინ სამბა-პანზა (Catherine Samba-Panza) (დ. 26 ივნისი, 1954)— ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პოლიტიკური მოღვაწე, ბანგის მერი. 2014 წლის 20 იანვრიდან 2016 წლის 30 მარტამდე ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი.
2014 წლის 20 იანვარს, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ეროვნულმა გარდამავალმა საბჭომ, რესპუბლიკის პარლამენტმა, სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობაზე აირჩია. მას მეტოქეობას უწევდნენ ყოფილი პრეზიდენტების ანდრე კოლინგბას და ანჟ ფელიქს პატასეს შვილები, შესაბამისად, დეზირე კოლინგბა და სილვენ პატასე.
ახალმა დროებითმა პრეზიდენტმა უნდა დაამყაროს წესრიგი რესპუბლიკაში და მოამზადოს ახალი არჩევნები, რომელიც გაიმართება მიმდინარე წლის ბოლოს ან მომდევნო წლის დასაწყისში.
სქოლიო
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1954 კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი
ბალადა
ბალადა (ballade, პროვანსული balada < გვიანდელი — ვცეკვავ) — პოეზიისა და მუსიკის ჟანრი. ქართულ მხატვრულ ლიტერატურაში სრულყოფილი სახით ბალადა XIX საუკუნემდე თითქმის არ გვხვდება. ქართული ხალხური ბალადა კი გაცილებით ადრე უნდა იყოს ჩამოყალიბებული. ამას ააშკარავებს სვანური, რაჭული, ხევსურული და საქართველოს ბარის ზოგიერთ კუთხეში შემონახული ბალადების ნიმუშთა რიტმული სტრუქტურა და გამომსახველობითი ხერხები. ბალადის ცნება ყველას ერთნაირად არ ესმის: ქართულ ფოლკლორისტიკაში ბოლო წლებში დამკვიდრებული შეხედულებით, ბალადა ლირიკულ-ეპიკური ფორმის სიუჟეტიანი ლექსია, რომელშიც გმირის ცხოვრების რაიმე არაჩვეულებრივი ეპიზოდია გადმოცემული. ბალადა შეიძლება შეიცავდეს დიალოგს („ია მთაზედა“), მონოლოგს („შემომეყარა ყივჩაღი“) ან ეპიკურ თხრობას („თავფარავნელი ჭაბუკი“). მისი სიუჟეტი ყოველთვის დრამატულია. გვხვდება საწესჩვეულებო, სამონადირეო, საგმირო, სატრფიალო და საყოფაცხოვრებო ბალადის ნიმუშები. მათგან ზოგი ძველი თქმულებებისა და გადმოცემებს ეფუძნება, ნაწილი კი ორიგინალური პოეტური გარდასახვის ნაყოფია. ლექსი უმთავრესად 16-მარცვლიანი შაირით არის გაწყობილი, გვხვდება ურითმო „ფისტიკაურის“ რამდენიმე ნიმუშიც. ხალხური ბალადის მოტივებისაგრძნობია ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ვაჟა-ფშაველას და სხვების პოეზიაში.
ქართულ ხალხურ სასიმღერო შემოქმედებაში ბალადის ჟანრი უძველესი დროიდან გვხვდება საწესჩვეულებო, საგმირო, სატრფიალო და სხვა ხასიათის მძაფრსიუჟეტიანი სიმღერების სახით („ხოგაის მინდია“, „თავფარავნელი ჭაბუკი“, „ბეთქილი“, „დალი კლდეში მშობიარობს“, „ავთანდილ გადინადირა“). ხალხური ვოკალური ბალადის იშვიათი ნიმუშია „სიმღერა ვეფხისა და მოყმისა“.
ბალადის ჟანრი გვხვდება თანამედროვე ქართულ პროფესიულ მუსიკაშიც გმირულ-ეპიკური ხასიათის ვოკალური და საკრავიერი ნაწარმოებების სახით (ანდრია ბალანჩივაძე, ალექსი მაჭავარიანი, არჩილ ჩიმაკაძე).
ლიტერატურა
კატეგორია:ლექსთწყობა კატეგორია:ხალხური მუსიკა კატეგორია:სიმღერის ფორმები კატეგორია:შუასაუკუნეების მუსიკა კატეგორია:რენესანსის ხანის მუსიკა კატეგორია:ფრანგული პოეზია
ჩინური ახალი წელი
მინი|ჩაინა-თაუნი ლონდონში, ჩინური ახალი წლის პერიოდში ჩინური ახალი წელი (ჩინური: 春節, 春节, ჩუნძიე; 農曆新年, 农历新年, ნუნგლი სინნიენ; ან 過年, 过年, კუონიენ) აგრეთვე ცნობილი როგორც მთვარის ახალი წელი, ან გაზაფხულის ფესტივალი, ჩინურ ტრადიციულ დღესასწაულთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია. ის მოიცავს დღესასწაულთა მთელ სერიას, დაწყებული ახალი წლის დადგომიდან, რომელიც აღინიშნება ჩინური კალენდრის წლის პირველი თვის პირველ დღეს, ანუ, ზამთრის ბუნიობის შემდეგ მეორე ახალი მთვარის დღეს, და დამთავრებული ფარნების ფესტივალით (თვის მეთხუთმეტე დღეს).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კალენდარი
მუსტაფა ალი
მუსტაფა ალი (დ. 1541 – გ. 1600) – თურქი ისტორიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. ისტორიული, პოლიტიკური და რელიგიური ნაშრომების ავტორი. თავისი დროის ერთ-ერთი უგანათლებულესი ადამიანი. წერდა თურქულ და სპარსულ ენებზე. მისი ძირითადი თხზულება – მოვლენათ არსი – მოიცავს არაბული ქვეყნებისა და თურქული მოდგმის ხალხთა ისტორიის მნიშვნელოვან ცნობებს. ბოლო თავში გადმოცემულია ოსმალეთის სახელმწიფოს მთელი ისტორია. „მოთხრობებში ხელოვანთ შესახებ“ მუსტაფა ალი გვამცნობს XVI საუკუნის ოსმალური კულლტურისა და ხელოვნების მოღვაწეთა ბიოგრაფიებს. „გამარჯვების წიგნში" („ნუსრეთნამე“) აღწერილია ოსმალთა 1578 წლის ლაშქრობა ამიერკავკასიაში: სამცხე-საათაბაგოში, ქართლსა და შირვანში. მუსტაფა ალი პირადად მონაწილეობდა ლაშქრობაში, როგორც მთავარსარდალ მუსტაფა-ლალა ფაშის მდივანი, წერდა ლაშქრობის დღიურს. თხზულებაში ჩართულია ოსმალეთის ხელისუფლებასთან ქართველ მეფე-მთავართა დიპლომატიური მიმოწერის საყურადღებო მასალები.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1541 კატეგორია:გარდაცვლილი 1600 კატეგორია:თურქი ისტორიკოსები
გრიზინო
გრიზინო (Гризино) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ტროიცკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 2 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
თებერვალი 2012
თებერვალი - 2012 წლის მეორე თვეა. დაიწყო ოთხშაბათს და დამთავრდა 29 დღის შემდეგ, ოთხშაბათს.
პორტალი:ახალი ამბები
02
Camponotus planatus planatus
Camponotus planatus planatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
მესტა
მესტა (Места; Νέστος) — მდინარე ბულგარეთსა და საბერძნეთში. ერთვის ეგეოსის ზღვას. სათავე აქვს ბულგარეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რილის მთებში. წარმოიქმნება მდინარეების შავი და თეთრი მესტის შეერთების შედეგად. ორივე მდინარის ხეობები ციცაბო და ვიწროა, ხოლო დინება სწრაფი.
კურდღელაშვილი
საკუთარი სახელი კურდღელაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
მესტა
მდინარის სიგრძეა 230 კმ, აუზის ფართობი 2767,1 კმ². ბულგარეთის ტერიტორიაზე გაედინება დაახლოებით 126 კმ მანძილზე, დანარჩენი 104 კმ საბერძნეთშია. მესტის მთავარი შენაკადია მდინარე დოსპატი.
საბერძნეთის ტერიტორიაზე მდინარე კვეთს ბორცვებსა და დაბალმთიანეთებს. მდინარის ხეობა დაფარულია ფოთლოვანი ტყით, რომელიც ვრცელდება ორ წერტილს — ბულგარეთსა და საბერძნეთს შორის. ტყე ქმნის საზღვარს საბერძნეთის მაკედონიასა და თრაკიას შორის. ეგეოსის ზღვას ერთვის საბერძნეთის კუნძულ თასოსთან ახლოს. მდინარე მესტა შესართავში ქმნის დელტას, სადაც განვითარებულია ხშირი ჭაობები.
აუზის ზემო და შუა ნაწილში იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით, ქვემო დინებაში ჭარბობს მხოლოდ წვიმის წყლები. წყლის ყველაზე დიდი ხარჯი ზამთარშია. წყლის ხარჯი უდრის 14,62 მ³/წმ-ს, საბერძნეთისა და ბულგარეთის საზღვრების გადაკვეთასთან დაახლოებით 32 მ³/წმ. მდინარის წყალი გამოიყენება სარწყავად.
სქოლიო
კატეგორია:ბულგარეთის მდინარეები კატეგორია:საბერძნეთის მდინარეები
NGC 7619
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
ფლორენცია
ფლორენცია (Firenze, ძვ. იტალ. Fiorenza, Florentia) — იტალიის რეგიონის ტოსკანის და ფლორენციის პროვინციის დედაქალაქი. ის არის ტოსკანის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი 367 569 მცხოვრებით (1 500 000 შემოგარენის ჩათვლით).
ქალაქი მდებარეობს მდინარე არნოს გასწვრივ, მდიდარია თავისი ისტორიით. ფლორენცია უმნიშვნელოვანესი ქალაქი იყო შუა საუკუნეებში და რენესანსის ეპოქაში, განსაკუთრებით მისი არქიტექტურით და ხელოვნებით. შუა საუკუნეების ფლორენცია ვაჭრობის და ფინანსური ცენტრი იყო. ჯერ კიდევ მე-13 საუკუნის დამლევს ქალაქში გაჩენილმა მოქალაქეებისა და მოვაჭრეების ფენამ საგრძნობლად შეკვეცა ფეოდალთა პრივილეგიები.
ფლორენცია ხშირად მოიაზრება იტალიური რენესანსის აკვნად. მას შუა საუკუნეების ათენსაც კი უწოდებდნენ. მედიჩების მმართველობის პერიოდში, ხანგრძლივად დე-ფაქტო დამოუკიდებლობაც ჰქონდა. 1865-დან 1870-მდე კი იტალიის სამეფოს დედაქალაქსაც წარმოადგენდა.
ქალაქი მილიონობით ტურისტს იზიდავს და 1982 წელს გამოცხადდა მსოფლიოს კულტურულ მემკვიდრეობად. ფლორენცია ცნობილია როგორც მსოფლიოს ერთ-ერთი ქალაქი. მან გავლენა იქონია მსოფლიოზე კულტურული და ისტორიული თვალსაზრისით. ფლორენცია არის საუკეთესოდ შენახული რენესანსული ქალაქი მსოფლიოში და ბევრი მას იტალიის კულტურულ დედაქალაქად მიიჩნევს. ის ასევე მრავალი ისტორიული პიროვნების სამშობლოც იყო. მაგალითად: დანტე ალიგიერი, ბოკაჩო, ბოტიჩელი, ჩეზარო პეტრარკა, ლეონარდო და ვინჩი, კოზიმო დე მედიჩი, ლორენცო დე მედიჩი, რაფაელი, ნიკოლა ფლამელი, ნიკოლო მაკიაველი, მიქელანჯელო, დონატელო, გალილეო გალილეი, ეკატერინე მედიჩი, რობერტო კავალი და ასე შემდეგ.
დამეგობრებული ქალაქები
ფლორენცია დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:
სქოლიო
*
Camponotus planatus esdras
Camponotus planatus esdras — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
რამირო II (ლეონი)
მინი|200პქ|რამირო II რამირო II (Ramiro II de León; დ. დაახლ. 900 — გ. იანვარი, 951) — ლეონის მეფე 931–951 წლებში. ორდონიო II-ის უმცროსი შვილი. პერესების დინასტიის წარმომადგენელი.
951 წლის 5 იანვარს ავადმყოფობის გამო გადადგა თანამდებობიდან საკუთარი შვილის ორდონიო III-ის სასარგებლოდ და მალევე გარდაიცვალა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლეონის მეფეები კატეგორია:გარდაცვლილი 951
ჯოშუა ლედერბერგი
ჯოშუა ლედერბერგი (ლონდონის სამეფო საზოგადოება) (Joshua Lederberg, ForMemRS) (დ. 23 მაისი, 1925, მონტკლერი, ნიუ-ჯერსის შტატი, აშშ — გ. 2 თებერვალი, 2008) — ამერიკელი გენეტიკოსი და ბიოქიმიკოსი. ე. ლედერბერგთან ერთად (1952) შეიმუშავა სპეციფიკური გარემო პირობების გარეშე ბაქტერიებში მუტაციების აღმოცენების ხერხი, ე. წ. „ანაბეჭდების“ მეთოდი. დაადგინა ბაქტერიებში გენეტიკური რეკომბინაციის მექანიზმი (1947). მიკროორგანიზმების გენეტიკაში გამოკვლევებისათვის ჯორჯ ბიდლთან და ედუარდ ტატუმთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია (1958).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 2008 კატეგორია:ამერიკელი გენეტიკოსები კატეგორია:ამერიკელი ბიოქიმიკოსები
პელოპონესის პერიფერია
პელოპონესი (Πελοπόννησος) — საბერძნეთის პერიფერია.
ქალაქები
პელოპონესის პერიფერიის მთავარი ქალაქებია (2001 წლის აღწერის მიხედვით):
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პელოპონესი კატეგორია:საბერძნეთის რეგიონები
ირანის ისლამური რევოლუცია
thumb|250px|[[რუჰოლა ხომეინი|ხომეინის დაბრუნება ირანში.]] ირანის რევოლუცია — მოვლენათა სერია, რომელსაც ადგილი ჰქონდა 1979 წელს და რომლის შედეგად ირანი კონსტიტუციური მონარქიიდან სახალხო თეოკრატიულ ისლამურ რესპუბლიკად იქცა; შაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი შეცვალა აიათოლა რუჰოლა ხომეინიმ. რევოლუცია ორ ეტაპად განხორციელდა: პირველ ეტაპზე ლიბერალთა, მემარცხენეთა და რელიგიურ ჯგუფთა ალიანსმა შაჰის მმართველობა ჩამოაგდო; მეორე ეტაპზე, რომელსაც ისლამურ რევოლუციასაც უწოდებენ, აიათოლა მოვიდა მართვის სათავეში. შემდგომ პერიოდში ისლამური კულტურული რევოლუცია განხორციელდა.
ლიტერატურა
*
ლაპიაშვილი
საკუთარი სახელი ლაპიაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
პარაკურუ
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 638 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 303.253 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 104.33 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სეარის შტატის მუნიციპალიტეტები
ტრასო
ტრასო  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლა-კორუნიის პროვინციის ორდენესის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 101,82 კმ². მოსახლეობა — 3013 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-კორუნიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლა-კორუნიის ქალაქები
ალმის ბრძოლა
მინი|ალმას დამცველები, [[რიჩარდ კეიტონ ვუდვილი]] ალმის ბრძოლა – ყირიმის ომის პირველი ბრძოლა მდინარე ალმისთან. გაიმართა 1854 წლის 20 სექტემბერს რუსეთისა და მოკავშირეთა – საფრანგეთის, ოსმალეთისა და ინგლისის ჯარებს შორის. რუსეთის ჯარს სარდლობდა ადმირალი ალექსანდრე მენშიკოვი, მოკავშირეთა ჯარებს ფრანგი მარშალი არმან ჟაკ სენტ-არნო და ინგლისელი გენერალი, ლორდი ფიცროი ჯეიმზ რაგლანი. ჭარბი ძალების და უკეთესი შეიარაღების წყალობით მოკავშირებმა დაამარცხეს რუსეთის ჯარი, რომელმაც სევასტოპოლისაკენ დაიხია. რუსეთის არმიამ ამ მრძოლაში დაახლოებით 6000 მებრძოლი დაკარგა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ყირიმის ომის ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:ინგლისის ბრძოლები
Camponotus planatus continentis
Camponotus planatus continentis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ლაფაური
საკუთარი სახელი ლაფაური შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
მარტი 2012
პორტალი:ახალი ამბები
03 2012
ელოვცევო
ელოვცევო (Еловцево) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ტროიცკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
NGC 7620
NGC 7620 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1864 წლის 5 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
აღმოსავლეთი ბესკიდები
აღმოსავლეთი ბესკიდები (Beskidy Wschodnie) — კარპატების ნაწილი. ვრცელდება პოლონეთში, უკრაინასა და სლოვაკეთში. მის შემადგენლობაშია ბეშჩადი (მთა ტარნიცა 1348 მ) აღმოსავლეთით და დაბალი ბესკიდები (მთა ლანკოვა 1001 მ) დასავლეთით. აკუთვნებენ აგრეთვე ონდავის მაღლობსა და უკრაინის კარპატების ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს, ეგრეთ წოდებულ დნესტრის ბესკიდებს (მთა მაგურა, 1363 მ). აღსანიშნავია ლუპკოვისა და დუკლის უღელტეხილები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონეთის ქედები კატეგორია:უკრაინის ქედები კატეგორია:სლოვაკეთის ქედები
ფრადესი
ფრადესი  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლა-კორუნიის პროვინციის ორდენესის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 81,61 კმ². მოსახლეობა — 2302 კაცი (2020 წ.).
ანგელოსები
ანგელოსები — ბიზანტიის იმპერატორთა დინასტია (1185-1204 წწ.) მსხვილ მემამულეთა რიგიდან. ხელისუფლბა მოიპოვეს ანდრონიკე I კომნენოსის დამხობის შემდეგ. ანგელოსები იმპერიას განაგებდნენ რთულ საგარეო და საშინაო პოლიტიკურ ვითარებაში. ვერ შეძლეს პროვინციების სეპარატიზმის დათრგუნვა. ეყრდნობოდნენ დიდგვაროვან მოხელეთა ფენებს, გაადიდეს გადასახადები. მოიგერიეს სიცილიელი ნორმანების თავდასხმა, მაგრამ დამარცხდნენ სელჩუკებთან ბრძოლაში. ანგელოსების მმართველობის დროს განხორციელდა ჯვაროსანთა მესამე და მეოთხე ლაშქრობა, რომლებმაც მკვეთრი ანტიბიზანტიური ხასიათი მიიღო. ჯვაროსნების მიერ კონსტანტინოპოლის გარემოცვის დროს შეთქმულებმა ანგელოსების უკანასკნელი წარმომადგენლები ისააკ II და ალექსი IV დახოცეს. ანგელოსების დინასტია დაემხო.
ლიტერატურა
* კატეგორია:ბიზანტიის ისტორია კატეგორია:ბიზანტიის დინასტიები კატეგორია:დინასტიები
გრიგოლ კოსტავა
გრიგოლ (გრიშა) კოსტავა (დ. 4 იანვარი, 1907, ქუთაისი — გ. 10 ივნისი, 1979) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1965).
ბიოგრაფია
მუშაობდა ქუთაისის ლ. მესხიშვილის სახელობის დრამატულ თეატრში (1924–1928, 1931–1934, 1955–1956); იყო მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის მსახიობი (1928–1931, 1935–1945, 1956–1979). წარმატებით ასრულებდა როგორც დრამატულ, ისე სახასიათო როლებს. მის მიერ შესრულებული როლები: იაგო (უ. შექსპირის „ოტელო“), დე სანტოსი (კ. გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“), გაიოზი (ლ. ქიაჩელის „ტარიელ გოლუა“), აპრაკუნე, შამილი (ი. ვაკელის „აპრაკუნე ჭიმჭიმელი“, „შამილი“), ლომკაცა (პ. კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“), ილარიონი (ნ. დუმბაძის „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“) და სხვა. 1934-1940 წლებში შეთავსებით მუშაობდა თბილისის თოჯინების თეატრში, სადაც დააარსა ჩრდილების თეატრი. გადაღებულია ფილმებში „ქალიშვილი გაღმიდან“, „ნინო“, „ბაში–აჩუკი“, „მაია წყნეთელი“ და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 4 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1907 კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1979 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
Camponotus planatus colombicus
Camponotus planatus colombicus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ბაქოს რკინიგზის სადგური
მინი
ბაქოს რკინიგზის სადგური (აზერ. Bakı Dəmiryol Stansiyası) — სამგზავრო რკინიგზის სადგური აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. ექსპლუატაციაში შევიდა 1880 წელს.
ისტორია
ბაქოს რკინიგზის სადგური ექსპლუატაციაში შევიდა 1880 წელს - ბაქო-საბუნჩი-სურახანის რკინიგზის მშენებლობით და მიზნად ისახავდა მგზავრების მომსახურებას. პირველი სადგურის შენობა (ტფილისი) აშენდა ბაქო-ტფილისის რკინიგზის გახსნის დროს, მეორე (საბუნჩი)- ბაქო-საბუნჩი-სურახანის ელექტრიფიცირებული რკინიგზის მშენებლობისთვის.
1977 წლამდე ბაქო-სამგზავრო სადგურს ორი სადგურის კომპლექსი ჰქონდა: ძველი ტფილისის სადგური, რომელიც აშენდა 1883 წელს ბაქო-ტფილისის რკინიგზის მშენებლობის დროს და საბუნჩის სადგური, აშენდა 1926 წელს და მიზნად ისახავდა ბაქოს საგარეუბნო ელექტრო მატარებლების მომსახურებას. 1976 წელს, ბაქო-სამგზავრო სადგურის რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით, საბუნჩის რკინიგზის სადგურის შენობამ შეწყვიტა საქმიანობა საგარეუბნო ტრანსპორტის მომსახურებისთვის, მის ნაცვლად აშენდა ბაქოს რკინიგზის სადგურის ახალი თანამედროვე შენობა.
ტფილისის რკინიგზის სადგური შეიქმნა არქიტექტორმა ვასილიევმა 1882 წლისთვის, მაგრამ საწყის ეტაპზე პროექტი მავრიტულ სტილში ჩაატარა პროფესორმა ბრუნიმ, მხატვარმა დრიტენპრეიზმა და სხვებმა, რაც არქიტექტორებისა და მხატვრების კოლექტიური მუშაობის ნაყოფი იყო. შეკვეთილი იქნა 1883 წელს.
სადგურის შენობა ორ დონეზე იყო დაპროექტებული: ორსართულიანი ქალაქის მხრიდან და ერთსართულიანი ბაქნიდან. სადარბაზოს მიმდებარე სართულზე დაჯგუფებულია სალაროს მაგიდები, ბარგის განყოფილება, საოფისე ფართი; მეორეზე კი განთავსებულია ფოსტა, ტელეგრაფი, მოსაცდელი დარბაზები და ა.შ. სადგურის კედლები, რომლებიც მდიდრულად იყო გაჯერებული ორნამენტებით, რომელიც აღმოსავლურ ხალიჩას მოგვაგონებდა, მთავრდებოდა კარნიზით, რომელიც გადადიოდა შედარებით თავშეკავებულ პლაფონზე.
1967 წელს 28 მაისის მეტროს ახლად აშენებული შესასვლელი შენობა შეუერთდა საბუნჩუს რკინიგზის სადგურის შენობას, 1992 წლამდე - 28 აპრილამდე. XX საუკუნის 80-90-იან წლებში ჩატარდა მასშტაბური სამუშაოები ორი მეტროსადგურის სასაზღვრო სადგურის კვანძის მშენებლობისა და მოდერნიზაციისთვის, მათ შორის 4 გასასვლელი და მიწისქვეშა გადასასვლელების ფართო ქსელი.
დღეს როგორც საქალაქთაშორისო, ასევე საგარეუბნო მატარებლები ჩამოდიან და გადიან სადგურიდან.
ჟიულ ვერნმა, კლაუდიუს ბომბარნაკის, ამავე სახელწოდების რომანის გმირის პირით, ბაქოს სადგური შემდეგნაირად აღწერა:
„... და დაკისრებული სარკინიგზო სადგური, რომელიც ღირსია ნებისმიერი დიდი ქალაქის ევროპაში ან ამერიკაში“.
სქოლიო
კატეგორია:კავკასიის რკინიგზა კატეგორია:ბაქოს რკინიგზის სადგურები კატეგორია:1880 წელს დაარსებულები აზერბაიჯანში
ხალდე
ხალდე — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, კალის თემში (სოფლები: დავბერი, ვიჩნაში, იფრარი, ლალხორი, ხალდე, ხე). მდებარეობს ჩხუტნერის ქედის სამხრეთით, ხალდეჭალის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1900 მ. მესტიიდან 40 კმ.
ისტორია
ხალდე მოთავე იყო აჯანყებისა მეფის რუსეთის წინააღმდეგ. სოფლის მოსახლეობამ ბოლომდე იბრძოლა აჯანყების დროს, რის გამოც სოფელი თავის კოშკებიანად პირწმინდად გაანადგურეს. მას შემდეგ ხალდე დაცარიელდა, რუსეთის მთავრობამ აკრძალა ხალდეში დასახლება და მას „ახალი იფრარი“ დაარქვა. ხალდეს გმირებს სვანები დღესაც დიდი პატივით მოიხსენიებენ, მათზე შექმნილია სიმღერა-ფერხული „გაულ-გავხე“.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ალფრედ როზენბერგი
thumb|right|ალფრედ როზენბერგი ალფრედ ერნსტ როზენბერგი (Alfred Ernst Rosenberg; 12 იანვარი 1893, ტალინი, რუსეთის იმპერია — გ. 16 ოქტომბერი, 1946, ნიურნბერგი) — გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწე, მესამე რაიხის მთავარი იდეოლოგი.
პარაიპაბა
პარაიპაბა (Paraipaba) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 30 041 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 301.123 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 99.76 კმ²-ზე.
საერთაშორისო სამართალი
საერთაშორისო სამართლის ცნება პირველად ჯერემი ბენტჰემმა 1780 წელს წიგნში „შესავალი მორალისა და წარმომადგენლობის პრინციპებში“ გამოიყენა. დაახლოებით 1840 წლიდან ამ ცნებამ ინგლისურ და რომანულ ენებში ძველი ტერმინი „ხალხთა სამართალი“ ჩაანაცვლა (droit de gens) ცნება „ხალხთა სამართალი“ ძალიან ძველია და რომაულ ეპოქას უკავშირდება. რომაელები საერთაშორისო ურთიერთობებში ius gentium-ის პრინციპით ხელმძღვანელობდნენ (შემონახულია ციცერონის ნაწერებში). გერმანულ, დანიურ, სკანდინავიურ და ზოგიერთ სლავურ ენებში ისევ ძველი ცნება „ხალხთა სამართალი“ გამოიყენება (მაგ.: Völkerrecht, Volkenrecht...)
პარაიპაბა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სეარის შტატის მუნიციპალიტეტები
საერთაშორისო სამართალი
პირველსა და მეორე მსოფლიო ომს შუა მოღვაწე მკვლევარებს საერთაშორისო სამართლის დეფინიციასთან დაკავშირებით პრობლემა არ შექმიათ. აზრთა სხვადასხაობის მიუხედავად ისინი თანხმდებობნენ, რომ საერთაშორისო სამართალი სახელმწიფოთა შორის ურთიერთობის დარეგულირების საშუალებაა. პოზიტივისტთა დომინანტური დოქტრინის თანახმად საერთაშორისო სამართლის ერთადერთი სუბიექტი სახელმწიფო იყო.
თუმცა ეს მოსაზრება მაშინაც არ შეესაბამებოდა სიმართლეს. უკვე მაშინაც არსებობდა მცირე რაოდენობის საერთაშორისო სამართლებრივი წარმონაქმნები, რომელთაც სახელმწიფოს სტატუსი არ ჰქონდათ. მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ საერთაშორისო არენაზე გამოჩნდა უამრავი სახელმწიფოთაშორისო ორგანიზაცია, კერძო პირების მიერ დაარსებული რამდენიმე საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია, ბევრი მრავალეროვნული კონცერნი, ეთნიკური უმცირესობები, რომელთაც საერთაშორისო სამართლებრივი სუბიექტის სტატუსი მიიღეს.
საერთაშორისო სამართლის ცნების მუდმივ განვითარებაზე ამერიკის სამართლის ინსტიტუტის „საერთაშორისო სამართლის“ დეფინიციაც (მესამე შესწორება) მიუთითებს, რომელშიც საერთაშორისო სამართლის სუბიექტებად განიხილება, როგორც სუვერენული სახელმწიფოები, ასევე საერთაშორისო ორგანიზაციები და (შეზღუდული უფლებებით) კერძო და იურიდიული პირები.
საყოველთაო და რეგიონალური საერთაშორისო სამართალი
საერთაშორისო სამართალი, როგორც „სამართალი“
საერთაშორისო სამართლის საზღვრები
ტერმინოლოგია
უახლესი კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა საერთაშორისო სამართალში, ესაა „ზესახელმწიფოებრივი სამართალი“, რომელიც ეხება რეგიონულ შეთანხმებებს. ასეთი შეთანხმებები სახელმწიფოებს ბოჭავს და ეროვნულ კანონმდებლობასთან კონკურეციის შემთხვევაში უპირატესობა ენიჭებს საერთაშორისო შეთანხმებას, რომლის წევრებიც ეს უკანასკნელი სახელმწიფოები არიან. ზესახელწიფოებრივი სამართალი გამოიყენება იმ დროს, როდესაც სახელმწიფოებს სურთ კონკრეტული დავები ან რაიმე გადაწყვეტილებები განხილულ იქნას საერთაშორისო ტრიბუნალის მეშვეობით. ევროკავშირი არის ძალიან ნათელი მაგალითი საერთაშორისო ხელშეკრულების ორგანიზაციისა, რომელიც ევროპულ სასამართლოსთან ერთად ნერგავს ზესახელწიმფიოებრივ სასამართლო სისტემას, რის საფუძველზეც „ევროპულ სამართალს“ აქვს უზენაესი ძალა მისი წევრი სახელწიფოების ეროვნულ სამართალთან კონკურენციისას.
ისტორია
250px|მინი| [[კადეშის ზავი|ქადეშის ზავის ხეთური ვერსია, საერთაშორისო შეთანხმებების ადრეული მაგალითები. ]] საერთაშორისო სამართლის საწყისები უძველესი დროიდან მოდის. ერთ-ერთი პირველი მაგალითი საზავო ხელშეკრულებებია, რომელებიც დადებულია მესოპოტამიის ქალაქ-სახელწიფოებს შორის (ძვ. წ. დაახლ. 2100 წ.), ასევე ძვ. წ. 1258 წელს დადებული საზავო ხელშეკრულება ეგვიპტის ფარაონ რამსეს II-სა და ხეთების მეფის ხათუსილი III-ს შორის. ასევე შესაძლოა ასეთ საერთაშორისო ხელშეკრულებებს შორის განიხილებოდეს სხვადასხვა შეთანხმება პოლიტიკურ საკითხებზე ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და აღმოსავლეთ აზიაში.
ძვ. წ. VIII საუკუნეში, გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდის დასაწყისში, ჩინეთი ეთნიკურად ხანებით დასახლებულთა სახელმწიფობად იყო დაყოფილი. მათ ხშირად ჰქონდათ კონფლიქტი ერთამენთთან. ამ კონფლიქტების ნიადაგზე წარმოიშა წესები დიპლომატიისა და შეთანხმებების წარმოებისთვის. წესები მოიცავდა სხვადასხვა საკითხს, მათ შორის სამართლიანი ომის წარმოების საფუძვლებს, ნეიტრალური მხარის უფლებების შესახებ დანაწესებს, ასევე სახელმწიფოთა გაერთიანებისა და გაყოფის წესებს. მებრძოლი სამეფოების პერიოდში განვითარდა ორი ძირითადი სკოლა, კონფუციანიზმი და ლეგალიზმი, რომელთაგან ორივე აღნიშნავდა, რომ ეროვნული და საერთაშორისო სამართლის სფეროები მჭიდროდ იყო ერთმანეთთან დაკავშირებული, ასევე ცდილობდა ჩამოეყალიბებინა ნორმატიული პრინციპები, რომელთა მეშვეობით დაარეგულირებდნენ საგარეო ურთიერთობებს. ანალოგიური მოსაზრებები განვითარდა ინდოეთის პროვინციებში. თანადათანობით, სახელმწიფოების ტერიტორიაზე დაარსდა მუდმივმოქმედი და დროებითი საელჩოები, რომლებთა მეშვეობით მყარდებოდა საერთაშორისო ურთიერთობები სახელმწიფოთა შორის.
V საუკუნეში, დასავლეთ რომის იმპერიის დაცმის შემდგომ, დასავლეთ ევროპის ტერიტორიაზე რამდენიმე სახელმწიფო წარმოიშვა, რომელთაც საუკუნეების მანძილზე დაძაბული ურთიერთობები ჰქონდათ. პოლიტიკური ძალაუფლება გადანაწილებული იყო სხვადასხვა სუბიექტებზე, მათ შორის იყო ეკლესია, სავაჭრო ქალაქ-სახელმწიფოები და სამეფოები. როგორც ჩინეთი და ინდოეთი, ეს სუბიექტებიც ცდილობდნენ შეემუშავებინათ ნორმები, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ მათ სტაბილურ პოლიტიკურ და დიპლომატიურ ურთიერთობებს. ადრეული მაგალითები ასეთი ნორმებისა გაერთიანებული იყო საეკლესიო სამართალში, რომელიც აწესრიგებდა საეკლესიო ინსტიტუტებისა და სამღვდელოების ფუნქციონირებას მთელს ევროპაში. ასევე განვითარდა სავაჭრო და საზღვაო სამართალი, რომელიც მოიცავდა ჩრდილოეთ ევროპას და ბალტიისპირეთს.
ისლამურ სამყაროში საგარეო ურთიერთობების წარმოება ემყარებოდა მსოფლიოს სამ კატეგორიად დაყოფას: დარ ალ-ისლამი (ისლამის ტერიტორია), სადაც ისლამური კანონები ჭარბობდა; დარ ალ-სულჰი (ხელშეკრულების ტერიტორია), არაისლამური სამეფოები, რომლებმაც შეწყვიტეს საომარი მოქმედებები ისლამურ სახელწიფოებთან და დადეს საზავო ხელშეკრულებები; და დარ ალ-ჰარბი (ომის ტერიტორია), არაისლამური ტერიტორია რომელთანაც აწარმოებდნენ ომს და მოუწოდებდნენ მიეღოთ ისლამი. VII საუკუნეში, ადრეული ხალიფატის დროს, ისლამური სამართლის პრინციპები, რომლებიც სამხედრო ტყვეების მოპყრობას ეხებოდა, ითვლება საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის საწყისებად. იმ პერიოდის ისლამურმა სამართალმა დააწესა ჰუმანიტარული შეზღუდვები, ომის წარმოებასთან დაკავშირებით, ასევე დააწესა საომარი მოქმედებების შეწყვეტის წინაპირობები, მკაცრად გაიმიჯნა სამოქალაქო და სამხედრო პირები და მათ მიმართ მოპყრობა, ზედმეტი სისასტიკე აიკრძალა, ასევე დაეკისრათ ავადმყოფებსა და დაჭრილებზე ზრუნვის ვალდებულება. ტყვეების მოპყრობასთან დაკავშირებით შემდეგი მოთხოვნები იყო ჩამოყალიბებული - თავშესაფრით, საკვებითა და ტანსაცმლით უზრუნველყოფა, მათი კულტურის პატივისცემა, ნებისმიერი სახით წამების აკრძალვა, გაუპატიურება ან შურისძიება. ზოგიერთი ამ პრინციპების კოდიფიცირება ევროპამ მხოლოდ თანამედროვე დროში მოახდინა.
შუა საუკუნეების ევროპაში საერთაშორისო სამართალი პირველ რიგში მოიცავდა ომის მიზნებისა და ლეგიტიმურობის ჩამოყალიბებას, ასევე ცდილობდა დაედგინა თუ რას წარმოადგენდა „სამართლიანი ომი“. დროებითი ზავის თეორიის თანახმად ის სახელმწიფო რომელიც უკანანო ომს აწარმოებდა ვერ მიიღებდა ნადავლს ან ტერიტორიას. ბუნებითი სამართლის ბერძნულ-რომაული კონცეფცია გაერთიანებული იყო რელიგიურ პრინციპებთან, რომელიც ებრაელი ფილოსოფოსის მოსე მაიმონიდის და ქრისტიანი თეოლოგის თომა აკვინელის მიერ იქნა შემუშავებული. მათ სურდა შეექმნათ ახალი დისციპლინა - „სახელმწიფოთა სამართალი“, რომელიც ბუნებითი სამართლის ნორმებს გამოიყენებდა სახელმწიფოთა ურთიერთობებში.
თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის წარმოშობა
XV საუკუნეში ისეთმა ფაქტორებმა იჩინეს თავი, რომლებმაც დააჩქარეს საერთაშორისო სამართლის განვითარება. ბიზანტიის იმპერიის დაცემის შემდეგ დასავლეთ ევროპაში ბერძენი ფილოსოფოსების შედინება დაიწყო, ამავე საუკუნეში გავრცელდა ბეჭდვის ხერხი, განვითარდა ჰუმანიზმი და ინდივიდუალური უფლებების იდეა. ევროპელთა მიერ ნაოსნობის განვითარებამ ხელი შეუწყო მეცნიერებს შეექმნათ ისეთი კონცეპტუალური სისტემა, რომლის მეშვეობით დაარეგულირებდნენ სხვადასხვა ხალხებს შორის ურთიერთობებს. ცენტრალიზებული სახელმწიფოების შექმნამ, როგორებიცაა ესპანეთი და საფრანგეთი, მოიტანა მეტი სიმდიდრე, ამბიცია და ვაჭრობა, რომელთაც სჭირდებოდათ სულ უფრო დახვეწილი წესებისა და რეგულაციების ჩამოყალიბება.
იტალიის ნახევარკუნძული, რომელიც სხვადასხვა ქალაქ-სახელმწიფოდ იყო დაყოფილი, კომპლექსური და დაძაბული ურთიერთობებით ხასიათდებოდა. სწორედ ამ ფაქტორმა განაპირობა შემდგომში საერთაშორისო სამართლის თეორიის ჩამოყალიბება. იურისტმა და სამართლის პროფესორმა ბართოლო დე საქროფერატომ (1313–1357), რომელიც კარგად იყო გათვიცნობიერებული რომაულ და ბიზანტიურ სამართალში, დიდი წვლილი შეიტანა „სასამართლო სისიტემების კონფლიქტის“ სფეროს განვითარებაში, რომელიც ეხებოდა კერძო ინდივიდებისა და სხვადასხვა სუვერენულ სუბიექტებს შორის დავას. ის ითვლება საერთაშორისო კერძო სამართლის დამაარსებლად. ასევე იტალიელმა იურისტმა და სამართლის პროფესორმა, ბალდუს დე უბალდისმა (1327–1400), გამოაქვეყნა ვრცელი ნაშრომი რომაული, საეკლესიო და ფეოდალური სამართლის კომენტარებთან ერთად, რომელშიც განიხილებოდა ორგანიზებული სამართლის წყაროები, რომელიც შესაძლოა გამოყენებული ყოფილიყო სხვადასხვა ერის მიერ. ალბერიკო გენტილი (1552–1608) ითვლება საერთაშორისო სამართლის დამფუძნებლად, ვინაიდან 1585 წელს სწორედ მან დაწერა ერთ-ერთი პირველი ნაშრომი, De Legationibus Libri Tres. მან კიდევ რამდენიმე წიგნი დაწერა საერთაშორისო სამართლის სხვადასხვა პრობლემატურ საკითხზე, მათ შორის გამორჩეულია De jure belli libri tres (სამი წიგნი ომის სამართლის შესახებ), რომელშიც გადმოცემულია ყოვლისმომცველი კომენტარები ომის სამართლისა და ხელშეკრულებების შესახებ.
ესპანეთის იმპერიამ, რომელიც XVI-XVII საუკუნეებში სწრაფად ვითარდებოდა, როგორც ეკონომიკურად ისე ინტელექტუალურად, დიდი წვლილი შეიტანა საერთაშორისო სამართლის განვითარებაში. ფრანცისკო დე ვიტორიამ (1486–1546), რომელიც შეშფოთებული იყო ესპანეთის ტერიტორიაზე ეროვნული უმცირესობის შევიწროებით, წარმოადგინა ადამიანის თანდაყოლილი უფლებების და ღირსების იდეა, როგორც საყრდენი სახელმწიფოთა სამართლის, ეს აღმოჩნდა ადრეული ვერსია ადამიანების სუვერენული თანასწორობის კონცეფციისა. ფრანცისკო სუარესი (1548–1617) გამოთქვამდა მოსაზრებას რომ საერთაშორისო სამართალი დაფუძნებული იყო ბუნებითი სამართლზე. 250px|მინი|მარცხნივ|ჰუგო გროციუსის ნაშრომი De jure belli ac pacis ითვლება საერთაშორისო სამართლის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ ნაშრომად (ფოტოზე ნაჩვენებია სათაური გამოცემული 1631 წელს). ჰოლანდიელი იურისტი ჰუგო გროციუსი (1583–1645) საერთაშორისოდ აღიარებულია ყველაზე გავლენიან პიროვნებად საერთაშორისო სამართლის დარგში. ის იყო ერთ-ერთი პირველი მეცნიერი, რომელმაც გამოაქვეყნა ნაშრომი საერთაშორისო წესრიგის შესახებ, რომ ის მიიღწევა არა ძალის გამოყენებით და ომის წარმოებით, არამედ ფაქტობრივი კანონების, ურთიერთშეთანხმებისა და ჩვეულების საფუძველზე. გროციუსმა მოახდინა საერთაშორისო სამართლის სეკულარიზაცია და ჩამოაყალიბა საყოველთაო სისტემად. მან 1625 წლის ნაშრომში, De Jure Belli ac Pacis (ომისა და მშვიდობის სამართალი), ჩამოაყალიბა ბუნებითი სამართლის იმ პრინციპების სისტემა, რომელიც სავალდებულო იყო ყველა სახელმწიფოსთვის, მიუხედავად იმისა თუ რას ითვალისწინებდა მათი ეროვნული სამართალი და ჩვეულება. მან საფუძველი ჩაუყარა ღია ზღვის თავისუფლების პრინციპს, რომელიც არა მხოლოდ რელევანტური იყო ევროპის კოლონიური სახელმწიფოებისთვის, არამედ დღესაც არ კარგავს აქტუალობას და რჩება საერთაშორისო სამართლის ქვაკუთხედად. მიუხედავად იმისა რომ საერთაშორისო სამართლის თანამედროვე სახით შესწავლა XIX საუკუნეში დაიწყო, XVI საუკუნის მეცნიერები გენტილი, ვიქტორია და გროციუსი ითვლებიან „საერთაშორისო სამართლის მამებად“.
გროციუსის შთაგონებით საერთაშორისო სამართალში ჩამოყალიბდა ორი სკოლა, ნატურალისტებისა და პოზიტივისტების. გერმანელი იურისტი სამუელ პუდენდორფი (1632–1694) გამოთქვამდა მოსაზრებას, რომ ბუნებითი სამართალი სახელმწიფოებზე მაღლა მდგომია. თავის 1672 წლის ნაშრომში, De iure naturae et gentium, განავრცო გროციუსის თეორია და ამტკიცებდა, რომ ბუნებითი სამართალი არეგულირებს მხოლოდ სახელმწიფოების საგარეო აქტებს. სახელწიფოთა ქმედებები მოიცავს ამ სახელმწიფოში შემავალი ინდივიდების ჯგუფთა ქმედებებს, ამგვარად ეს ინდივიდები სახელმწიფოსგან ითხოვენ ჩამოაყალიბონ გონივრული სამართალი, რომელიც თავის მხრივ დაუფძნებულია ბუნებით სამართალზე. პუფენდორფი იყო ერთ-ერთი პირველი მეცნიერი, რომელმაც გააფართოვა საერთაშორისო სამართალი და გასცდა ევროპის ქრისტიანული სახელმწიფოების ფარგლებს. ის მხარს უჭერდა დადგენილი ნორმები დანერგილიყო მსოფლიოს ყველა სახელმწიფოში და სავალდებულო ყოფილიყო ყველა ერისთვის.
მათ საპირისპიროდ, პოზიტივისტები, რიჩარდ ზუში (1590–1661) ინგლისში და კორნელიუს ვან ბინკერშოკი (1673–1743) ნიდერლანდებში, ამტკიცებდნენ რომ საერთაშორისო სამართალი გამომდინარეობს სახელმწიფოთა პრაქტიკიდან და არა ქრისტიანული ან ბერძნულ-რომაული წყაროებიდან. საერთაშორისო სამართლის შესწავლამ განაპირობა მისი ძირითადი ინტერესის, როგორიცაა ომის სამართალი, საზღვაო და კომერციული შეთანხმებები, შეცვლა. პოზიტივიზმის სკოლა იყენებდა ახალ სამეცნიერო მეთოდს და ამ თვალსაზრისით მხარს უჭერდა ემპირისტიკულ და ინდუქციურ მიდგომას, რომელიც ევროპაში თანდათანობით იკიდებდა ფეხს.
„ვესტფალიური სისტემის“ ჩამოყალიბება
მინი|ალბერიკო გენტილი XVI საუკუნეში განვითარებამ პიკს მიაღწია 1648 წელს ვესტფალიის ზავის დადებით, რომელიც ითვლება ფინალურ მოვლენად საერთაშორისო სამართალში. „ვესტფალიის სუვერენიტეტმა“ ჩამოაყალიბა ამჟამინდელი საერთაშორისო სამართლებრივი წესრიგი, რომელიც ახასიათებს დამოუკიდებელ, სუვერენულ ორგანოებს, ცნობილი ასევე როგორც ერი-სახელმწიფოები. ისინი სარგებლობენ სუვერენული თანასწორობის უფლებით, მიუხედავად მათი ძალაუფლების, გავლენის სფეროს და ა.შ. ამასთან სარგებლობენ საზღვრების ხელშეუხებლობისა და საშიანო საქმეებში ჩაურევლობის უფლებით. ამ პერიოდიდან ერი-სახელმწიფოს კონცეფცია სწრაფად განვითარდა, რასაც მოჰყვა ურთიერთობათა ჩახლართულობა. ამის დასარეგულირებლად აუცილებელი გახდა სტაბილური, ფართოდ გავრცელებული, მისაღები წესების დამკვიდრება და ჩამოყალიბება. ნაციონალიზმის იდეამ, რომელშიც ხალხმა საკუთარი თავის იდენტიფიცირება მოახდინა, როგორც რაღაც კონკრეტული ეროვნული ჯგუფის წევრისა, უფრო თვალსაჩინო გახადა ერი-სახელმწიფოების კონცეფცია.
ნატურალისტური და პოზიტივისტური სკოლების მოსაზრებები სინთეზირდა, განსაკუთრებით, გერმანელი ფილოსოფოსის ქრისტიან ვოლფისა (1679–1754) და შვეიცარიელი იურისტის ემერიხ დე ვატელის (1714–1767) მიერ. ისინი ცდილობდნენ საშუალო დონის მიდგომა დაემკვიდრებინათ საერთაშორისო სამართალში. XVIII საუკუნეში უფრო ფართო აღიარება პოზიტივიზმმა მოიპოვა, მიუხედავად იმისა რომ ბუნებითი სამართალი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა პოლიტიკურ ურთიერთობებში, ეს განსაკუთრებით გამოიკვეთა საფრანგეთისა და აშშ-ის რევოლუციებისას.
ევროპაში განვითარდა სამართლის რამდენიმე სისტემა, მათ შორის კოდიფიცირებული კონტინენტური ევროპის სამართლის სისტემა და ანგლო-ამერიკული სამართლის სისტემა, ეს უკანასკნელი დაფუძნებულია სასამართლო პრეცედენტებზე და არა უშუალოდ დაწერილ კანონებზე.
XIX საუკუნის შუა პერიოდამდე, სახელმწიფოთა შორის ურთიერთობები უფრო მეტად შეთანხმემებით წესრიგდებოდა, რომელიც ითავლისწინებდა კონკრეტული ქცევის წესების შესრულების ვალდებულებას ხელშემკვრელი სახელმწიფოსთვის. ერთ-ერთი პირველი ასეთი შეთანხმებათაგანი საერთაშორისო სამართალში იყო 1863 წლის ლიბერის კანონთა კრებული, რომელიც არეგულირებდა აშშ-ს მიერ გატარებულ ზომებს სამოქალაქო ომის კონტექსტში. ეს დოკუმენტი ითვლება პირველ წერილობით დეკლარაციად, რომელიც აერთიანებდა წესებსა და ნორმებს ომთან დაკავშირებით და რომელსაც ყველა ცივილიზებული ერი იყენებდა. ამ დოკუმენტის მეშვეობით პირველად მოხდა ომის დანაშაულებზე სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება. ჯორჯიას შტატში, კერძოდ, ანდერსოვნილას ციხეში კონფედერატელი სარდალი გაასამართლეს და მიუსაჯეს ჩამოხრობა, რადგან ის სამხედრო ტყვეობაში მყოფ პირებს სასტიკად ეპყრობოდა და გაუსაძლის პირობებში ამყოფებდა. მომდევნო წლებში სხვა სახელმწიფოებშიც შეზღუდეს თავიანთი ძალადობრივი ქმედებები და დადეს მრავალი ხელშეკრულება, შექმნეს რამდენიმე ორგანო, რომელიც არეგულირებდა სახლმწიფოებს შორის ურთიერთობებს. ერთ-ერთი ასეთი ორგანო იყო 1899 წელს დაარსებული მუდმივმოქმედი საარბიტრაჟო სასამართლო, 1864 წელს მიღებული ჟენევის კონვენცია რასაც მოჰყვა ჰააგის კონვენციის მიღება. 200px|მინი|მარცხნივ|ჟენევის პირველი კონვენცია (1864) ერთ-ერთი ყველზე პირველი წარმონაქმნი საერთაშორისო სამართალში სუვერენიტეტის ცნება მთელ მსოფლიოში გავრცელდა ევროპული ძალების მეშვეობით, რომლებიც კოლონიების მეშვეობით თანდათან აფართოებდნენ გავლენას მსოფლიოზე. პოზიტივიზმმა თავისი გავლენის პიკს XIX საუკუნის დასასრულს მიაღწია, მაგრამ ერთ-ერთი ყველაზე სისხლისმღვრელი პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ამ სკოლამ თავისი აქტუალობა დაკარგა. სწორედ ომის შედეგებმა შეუწყო ხელი საერთაშორისო ორგანიზაციების შექმნას, როგორიც იყო 1919 წელს დაარსებული ერთა ლიგა, რომელიც დააარსდა მსოფლიოში მშვიდობისა და უსაფრთხოების დაცვის მიზნით. საერთაშორისო სამართალმა თავის თავში გააერთიანა ისეთი ნატურალისტური იდეები, როგორიცაა თვითგამორკვევა და ადამიანის უფლებები. მეორე მსოფლიო ომმა დააჩქარა მოვლენების განვითარება, რასაც მოჰყვა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დაარსება, რომლის წესდებაში ჩამოყალიბებული იყო ისეთი პრინციპები როგორიცაა არაძალადობრივი ქმედება, სხვის საშინაო საქმეებში ჩაურევლობა და კოლექტიური თავდაცვა. ამას მოჰყვა უფრო მოწესრიგებული და ძლიერი სამართლებრივი სისტების ჩამოყალიბება, რომელთა საყრდენსაც წარმოადგენდა მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო და გაეროს უშიშროების საბჭო. ასევე მრავალმხრივი ხელშეკრულებებით მიღებული გენოციდის კონვენციები. 1947 წელს ჩამოყალიბდა საერთაშორისო სამართლის კომისია (ILC), რომლის მთავარი მიზანი იყო საერთაშორისო სამართლის განვითრება, კოდიფიკაცია და განმტკიცება.
1960-იან - 70-იან წლებში კოლონიზაციის დასრულებამ, ევროპის გავლენის შესუსტებამ და ახალი დამოუკიდებელი სახელმწიფოების წარმოშობამ განაპირობა საერთაშორისო სამართლის ნამდვილად საერთაშორისო ხასიათის ჩამოყალიბება. ამ სახელმწიფოების განსხვავებულმა პოლიტიკურმა და ეკონომიკურმა შეხედულებებმა, ამასთან კულტურულმა მრავალფეროვნებამ, დიდი ზეგავლენა მოახდინა ადრე ევროპული პრინციპების დომინირებაზე საერთაშორისო სამართალში. ძლიერი ინსტიტუტების ჩამოყალიბებამ, როგორებიცაა მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია, ასევე მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია, ხელი შეუწყო სტაბილური, პროგნოზირებადი სამართლებრივი წესრიგის ჩამოყალიბებას, იმ წესებით, რომელიც პრაქტიკულად ყველა ტერიტორიაზე ვრცელდებოდა. გლობალიზაციის ფენომენმა, რამაც გამოიწვია მსოფლიოს სწრაფი ტემპებით განვითრება პოლიტიკის, ეკონომიკის და სხვადასხვა კულტურული თვალსაზრისით, ჭეშმარიტად საერთაშორისო სამართლებრივი სისტემა ჩამოაყალიბა.
საერთაშორისო სამართლის წყაროები
სამართლის თეორიის მიხედვით „სამართლის წყაროს“ ცნებას ორი ასპექტი გააცნია - წყარო მატერიალური გაგებით და წყარო იურიდიული გაგებით. საერთაშორისო სამართლის წყარო მატერიალური გაგებით ყველა ის ფაქტორია, რომელზეცაა დაფუძნებული ცალკეულ სახელწმიფოებში გაბატონებული საწარმოო უერთიერთობანი, მათ საფუძველზე წარმოშობილი საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობანი, ან ეკონომიკური ბაზისით განპირობებული პოლიტიკური და სხვა ფაქტორები, რომელიც განსაზღვრავენ გაბატონებული კლასების, სოციალური ჯგუფების ნება-სურვილს, მათ საერთო ინტერესს, სურვილს, შექმნან კონკრეტული საერთაშორისო-სამართლებრივი ნორმა. ხოლო საერთაშორისო წყარო იურიდიული გაგებით ის სპეციფიკური ნორმაა, რომელშიც სახელმწიფოთა (ან საერთაშორისო სამართლის სხვა სუბიექტთა) შორის შეთანხმება ამა თუ იმ ქცევს წესის დადგენის შესახებ ღებულობს თავის ობიექტურ გამოხატულებას და სავალდებულო ხდება მხარეებისათვის.
საერთაშორისო სამართლის წყაროებზე დიდი ზეგავლება მოახდინა მრავალფეროვანმა პოლიტიკურმა და სამართლებრივმა თეორიებმა. XX საუკუნეში პოზიტივიზმი აღიარებდა, რომ შეთანხმებების ძალით ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს ეზღუდებოდათ სუვერენული უფლებები, რაც გამომდინარეობდა ხელშეკრულების ერთ-ერთი პრინციპიდან - pacta sunt servanda. საერთაშორისო სამართლის კონსესუალური მიდგომა აისახა 1920 წლის მართლსაჯულების მუდმივმოქმედი საერთაშორისო სასამართლოს სტატუტში, და დღესაც დაცულია მართლმსაჯულების საერთაშორისო სამასართლოს სტატუტის მე-7 მუხლში. მიუხედავად იმისა რომ ზუსტი ჩამონათვალი საერთაშორისო სამართლის წყაროების არ გვხვდება მასზე მითითება თითქმის სრულყოფილადაა ჩამოყალიბებული მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს სტატუტის 38-ე მუხლის პირველ ნაწილში: „სასამართლო, რომელიც მოვალეა გადაწყვიტოს მისთვის გადაცემული დავები საერთაშორისო სამართლის საფუძველზე, იყენებს:
შესაბამისად საერთაშორისო ჩვეულება და საერთაშორისო ხელშეკრულება ითვლება საერთაშორისო სამართლის ძირითად წყაროებად, ხოლო დანარჩენი დამხმარე წყაროებია. ასევე 38-ე მუხლი არ განსაზღვრავს წყაროთა იერარქიას და საერთაშორისო სასამართლო ასევე ტრიბუნალები არ უჭერს მხარს ასეთ დაყოფას. ამის საპირისპიროდ საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოს რომის სტატუტი მკაცრად იცავს და გამოჰყოფს ასეთი ნორმების ან წყაროების იერარქიას.
სახელმწიფოთა სტატუსი და პასუხისმგებლობა
საერთაშორისო სამართალი ადგენს იმ ჩარჩოებსა და კრიტერიუმებს, რომელთა მიხედვით სახელმწიფოები ხდებიან ამ სამართლის სისტემის შემადგენელი ნაწილები. სახელმწიფოს არსებობა გულისხმობს მისი ტერიტორიის კონტროლსა და იურისდიქციის განხორციელებას ამავე ტერიტორიაზე, საერთაშორისო სამართალი ეხება ახალი ტერიტორიების საკითხს, ამასთან სახელმწიფოს იმუნიტეტისა და სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის საკითხებს სხვა სახელმწიფოს მიმართ. საერთაშორისო სამართალი, ანალოგიურად, ეხება იმ პირების მოპყრობის საკითხს, რომლებიც სახელმწიფო საზღვრებში არიან. ამრიგად, არსებობს ყოვლისმომცველი რეჟიმი, რომელიც აწესრიგებს ჯგუფურ უფლებებს, უცხოელთა მოპყრობის საკითხებს, ლტოლვილთა უფლებებს, საერთაშორისო დანაშაულებს, ეროვნების პრობლემებსა და ზოგადად ადამიანის უფლებებს. იგი ასევე ასრულებს ისეთ მნიშვნელოვან ფუნქციებს, როგორიცაა საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების დაცვა, იარაღის კონტროლი, დავების მშვიდობიანი გზებით მოწესრიგება და ძალის გამოყენების საკითხი საერთაშორისო ურთიერთობებში. მაშინ როდესაც საერთაშორისო სამართალი ვერ აჩერებს ომს, მის ქვეშ შემუშავებული პრინციპებით შეუძლია საომარი მოქმედებების დროს დაზარალებულთა მაქსიმალური დაცვა უზრუნველყოს. საერთაშორისო სამართალს იყენებენ მაშინაც, როცა საკითხი ეხება გარემოს დაცვას, საერთაშორისო წყლებსა და კოსმოსულ სივრცეს, ასევე გლობალურ კომუნიკაციებსა და მსოფლიო ვაჭრობას.
ყველა სახელმწიფო სუვერენულია და მაშასადამე თანასწორი სხვა სახელწმიფოების წინაშე. სუვერენიტეტის კონცეფციაზე დაყრდნობით საერთაშორისო სამართლის ღირებულება და ავტორიტეტი დამოკიდებულია სახელმწიფოთა ნებაზე და მათ ნებაყოფლობით ჩართულობაზე ნორმების ფორმულირების, დაცვისა და აღსრულების საკითხში. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს გამონაკლისები, საერთაშორისო სამართლის ბევრი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ უმეტესი სახელმწიფოები იურიდიულ ვალდებულებებს კისრულობენ, სხვა სახელმწიფოსთან ურთიერთობისას, თავიანთი ინეტერესის დაკმაყოფილებით და არა იმიტომ რომ მათზე მაღლა მდგომი სამართლებრივი სისტემა შესაძლოა თრგუნავდეს მას. ერთ-ერთი მეცნიერი აცხადებდა რომ: „საერთაშორისო სამართალი ვერ იარსებებს საერთაშორისო ურთიერთობებში პოლიტიკური ზეგავლენისგან იზოლირებულად.“
ტრადიციულად, სუვერენული სახელმწიფოები და წმინდა საყდარი ითვლებოდნენ საერთაშორისო სამართლის ძირითად სუბიექტებად. გასულ საუკუნეში საერთაშორისო ორგანიზაციების რიცხვის ზრდასთან და ასევე მათი როლის გაფართოებასთან ერთად, ისინიც აღიარეს საერთაშორისო სამართლის არაძირითად სუბიექტებად. ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალმა, საერთაშორისო ჰუმანიტარულმა სამართალმა და ასევე საერთაშორისო სავაჭრო სამართალმა შეზღუდულად სუბიექტებად აღიარეს ასევე კორპორაციები და ცალკეული ინდივიდებიც კი.
რიგი სახელმწიფოები განსაკუთრებით ხაზს უსვამენ ტერიტორიული სუვერენიტეტის პრინციპს, ამრიგად გამოჰყოფენ შიდა საქმეებში ჩაურევლობის იდეას. სხვა სახელმწიფოები უარყოფენ ამას, მათ შორის ევროპული ქვეყნები და ამტკიცებენ რომ არსებობს ისეთი ქმედებები, როგორიც აკრძალულია ყველასთვის, მაგალითად გენოციდის განხორციელება, მონობა და მონებით ვაჭრობა, ომის აგრესიის განხორციელება, წამება, მეკობრეობა და ა.შ. ასეთი ნორმების დარღვევა არა მხოლოდ ინდივიდუალების, არამედ ცალკეული სახელმწიფოების წინააღმდეგ, ითვლება საერთაშორისო დანაშაულად.
მიუხედავად იმისა, რომ ევროპული დემოკრატიული სახელმწიფოები მხარს უჭერენ საერთაშორისო სამართლის ფართო, უნივერსალურ ინტერპრეტაციას, არიან მოწინააღმდეგეებიც და უნივერსალურ ხასიათს ანიჭებენ მხოლოდ ცალკეულ პრინციპებს, როგორიცაა ტერიტორიული სუვერენიტეტი, მაგრამ რაც შეეხება სხვა უფლებებს ისინი სავალდებულო ხასიათს იღებენ ჩვეულების ან ხელშეკრულების საფუძველზე. ასეთი ქვეყნების რიცხვს მიეკუთვნება ინდოეთი, ისრაელი და ამერიკის შეერთებული შტატები. განვითარებადი მსოფლიოს დემოკრატიული სახელმწიფოები მტკიცედ უჭერენ მხარს საშინაო საქმეებში ჩაურევლობის პრინციპს, ასევე ადამიანეის უფლებებისა სტანდარტების დაცვით, ემხრობიან გაეროს წესდების პირობებს განიარაღების და ძალის გამოყენების საკითხში.
წყაროები
Giuliana Ziccardi Capaldo, “The Pillars of Global Law” (Ashgate 2008)
სქოლიო
* კატეგორია:სამართალი კატეგორია:საერთაშორისო ურთიერთობები კატეგორია:საჯარო სამართალი
კამა (მდინარე)
ხე-ტყის ტივებად შეუკრავად დაცურება კამასა და შენაკადებზე ხორციელდება ზემო წელზე დაბა კერჩევსკიმდე (შესართავიდან 966 კმ), ქვემოთ რეგულარული ნაოსნობაა. ძირითადი ქალაქები და პორტებია (დინების მიხედვით): სოლიკამსკი, ბერეზნიკი, პერმი, კრასნოკამსკი, სარაპული, ნაბერეჟნიე-ჩელნი, ჩისტოპოლი. პერმიდან რეგულარული სამგზავრო რეისები სრულდება მოსკოვამდე, ნიჟნი-ნოვგოროდამდე, ასტრახანამდე, უფამდე. მდინარის ლამაზი ნაპირები მრავალ ტურისტს იზიდავს. პოპულარულია საწყლოსნო, საცხენოსნო, საფეხმავლო და სათხილამურო მარშრუტები.
სქოლიო
კატეგორია:ბაშკირეთის მდინარეები კატეგორია:კიროვის ოლქის მდინარეები კატეგორია:პერმის მხარის მდინარეები კატეგორია:თათრეთის მდინარეები კატეგორია:უდმურტეთის მდინარეები კატეგორია:ვოლგის შენაკადები
აპრილი 2012
აპრილი - 2012 წლის მეოთხე თვეა. დაიწყო კვირას და დამთავრდა 30 დღის შემდეგ, ორშაბათს.
პორტალი:ახალი ამბები
04
Camponotus planatus acaciae
Camponotus planatus acaciae — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ზაოვრაჟე (ვოლოგდის ოლქი)
ზაოვრაჟე (Заовражье) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ტროიცკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
სანტისო
სანტისო  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლა-კორუნიის პროვინციის ტიერა-დე-მელიდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 67,45 კმ². მოსახლეობა — 1544 კაცი (2020 წ.).
ზაოვრაჟე (ვოლოგდის ოლქი)
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები