cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ინდოევროპული ენები
მინი|300პქ|{{legend|green|ქვეყნები, რომლის მოსახლეობის უმეტესობაც საუბრობს ინდოევროპულ ენებზე}} {{legend|lime|ქვეყნები, რომლის მოსახლეობის უმცირესობაც საუბრობს ინდოევროპულ ენებზე, მაგრამ აქვს ოფიციალური სტატუსი}} ინდოევროპული ენები — მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ენათა ოჯახი. ინდოევროპული ენები წარმოდგენილია დედამიწის ყველა კონტინენტზე. ამ ენებზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 2,5 მილიარდს აღემატება.
საერთოდ, ინდოევროპულ ენებს მიაკუთვნებენ 400-ზე მეტ ენას, რომელთაგანაც ქვემოთ ჩამოთვლილი 9 ენა 100 მილიონზე მეტ მოლაპარაკეს ითვლის.
ესენია:
ბენგალური, გერმანული, ესპანური, ინგლისური, პორტუგალიური, რუსული, სპარსული, ფრანგული, ჰინდი.
ინდოევროპული ენების ამგვარი გავრცელება არის შედეგი ერთი მხრივ მრავალი საუკუნის განმავლობაში მიმდინარე ხალხთა დიდი გადასახლებისა, ხოლო მეორე მხრივ კი XV საუკუნიდან დაწყებული ევროპის ქვეყნების წინსვლითა და მათ (ინგლისის, ნიდერლანდების, საფრანგეთის, ესპანეთის, პორტუგალიის, იტალიის, რუსეთის) მიერ მსოფლიო მასშტაბით წარმოებული ფართო ექსპანსიისა.
ინდოევროპული ოჯახის ენები ავლენენ საკმაოდ დიდ თანხვედრებს ლექსიკაში, ფლექსიაში, გრამატიკულ კატეგორიებში (რიცხვი, სქესი, აბლაუტი).
ისტორია
სავარაუდოდ, ინდოევროპული ენები წარმოდგებიან ერთი საერთო წინარე ენისაგან, რომელზე მოლაპარაკეთაც 8-10 ათასი წლის წინათ უნდა ეცხოვრათ. არსებობს რამდენიმე ჰიპოთეზა ამ ენის წარმოშობის ადგილის შესახებ - ასახელებენ აღმოსავლეთ ევროპას, წინარე აზიას, ევროპისა და აზიის შესაყართან არსებულ სხვა რეგიონებს. ერთ-ერთი ჰიპოთეზის თანახმად, წინარე ინდოევროპული ენა დაახლოებით 8 ათასი წლის წინათ უნდა გამოფილიყო იმ დროისათვის მცირე აზიაში გავრცელებულ ხეთურ ენას.
სტრუქტურა
გარდა აქ ჩამოთვლილი ენებისა, ინდოევროპულ ენებად მიიჩნევა რიგი მკვდარი ენებისა, რომლებიც ნაკლებად არიან შესწავლილი. მათ რიცხვს მიეკუთვნება: ილირიული, მესაპური, ფრიგიული, თრაკიული, ძველი მაკედონური, დაკური და სხვა.
24 იანვარი
24 იანვარი — გრიგორიანული კალენდრის 24-ე დღე. წლის ბოლომდე დარჩენილია 341 დღე (ნაკიან წელში - 342).
პაკა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს ტბები
24 იანვარი
იხილეთ აგრეთვე
0124
არტურ ლაისტი
არტურ ადოლფის ძე ლაისტი (Arthur Leist) (დ. 8 ივლისი, 1852, ბრესლაუ — გ. 22 მარტი, 1927, თბილისი) — გერმანელი მწერალი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი.
ბიოგრაფია
დაიბადა სილეზიელი გერმანელი პედაგოგისა და პუბლიცისტის ოჯახში, რამაც განსაზღვრა მისი მომავალი. 22 წლისამ დაიწყო ჟურნალისტური მოღვაწეობა. როგორც პოლონური ენის კარგი მცოდნე, ვარშავაში ასრულებდა სამი გერმანული გაზეთის კორესპონდენტის მოვალეობას.
სწავლობდა ბრესლაუს უნივერსიტეტში. 1881 წელს გაიცნო ფრიდრიხ ფონ ბოდენშტედტი და მისი რჩევით დაინტერესდა აღმოსავლეთის ქვეყნებით, კერძოდ, საქართველოთი. ლაისტმა დაიწყო ქართული ენის შესაწავლა, დაუკავშირდა ქართველ მოღვაწეებს: ნ. ნიკოლაძეს, დ. ერისთავს, ი. ჭავჭავაძეს, ა. წერეთელს, იონა მეუნარგიას და სხვა. 1882 წელს პოლონურ პრესაში გამოქვეყნდა ლაისტის წერილი „ქართველებისა და სომხების ლტოლვა განათლებისაკენ“, ხოლო 1883 წელს გერმანულ პრესაში — „მივიწყებული ლიტერატურა“.
1884 წელს ლაისტი ი. ჭავჭავაძის მოწვევით ერთი თვე იყო საქართველოში. გერმანიაში დაბრუნებულმა გამოსცა წიგნი „საქართველო, ბუნება, ადათ-წესები და მოსახლეობა“ (1885), რომელიც პოლონურ ენაზა გამოსცა. 1885 წელს ლაისტი კვკავ ესტუმრა საქართველოს და ი.ჭავჭავაძისა და ი. მაჩაბლის დახმარებით შეუდგა ვეფხისტყაოსნის თარგმნას (გამოქვეყნდა დრეზდენსა და ლაიფციგში, 1890). 1887 გამოსცა ქართული პოეზიის ანთოლოგია გერმანულ ენაზე.
სქოლიო
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:გერმანელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1852 კატეგორია:გარდაცვლილი 1927 კატეგორია:გერმანელი ქართველოლოგები კატეგორია:არმენოლოგები კატეგორია:გერმანელი ჟურნალისტები კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი ჟურნალისტები კატეგორია:გერმანელი მთარგმნელები
დოქტორ პეპერი
მინი|200px|Dr Pepper ლითონის ქილაში Dr Pepper (Dr. Pepper) — ამერიკული გაზიანი სასმელი, რომელიც XIX საუკუნის 80-იან წლებში ტეხასის შტატში შეიქმნა, ფარმაცევტ ჩარლზ ალდერტონის მიერ. საწყის ეტაპზე სასმელი მხოლოდ აშშ-ში იყიდებოდა, თუმცა დღესდღეობით იგი იყიდება ევროპისა და აზიის მრავალ ქვეყანაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის კონტინენტებზე არსებულ ქვეყნებში, ავსტრალიაში. არსებობს Dr. Pepper-ის დიეტური ვერსიაც. 2000-იანი წლებიდან კი სასმელს დაემატა სხვადასხვა არომატებიც.
Formica fusca-group
Formica fusca-group — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
დოქტორ პეპერი
ისტორია
როდესაც ჩარლზ ალდერტონმა Dr. Pepper შექმნა, მან სასმელი პირველად იმ აფთიაქის მეპატრონეს (მორისონი) გაასინჯა, რომელშიც მუშაობდა. მეპატრონეს ძალიან მოეწონა და მისი გაყიდვა დაიწყო. სწორედ მისი შერჩეულია გამაგრილებელი სასმელის ეს სახელიც. მინი|302x302პქ ისევე როგორც კოკა-კოლას რეცეპტი, Dr. Pepper-ის რეცეპტიც გასაიდუმლოებულია და მისი ორი ნახევარი შენახულია ორი სხვადასხვა ბანკის სეიფში. არსებობდა მოსაზრება, რომ სასმელის ერთ-ერთი საიდუმლო ინგრედიენტი შავი ქლიავის წვენია, თუმცა ოფიციალურმა Dr. Pepper-ის წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ ეს ჭორი სიმართლეს არ შეესაბამებოდა.
Formica fusca-group
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
დოქტორ პეპერი
ისტორია
ფიქრობენ, რომ სახელის შერჩევისას სიტყვა "დოქტორ" იმიტომ აარჩია მორისონმა, რომ ხალხში გაეღვივებინა მოსაზრება Dr. Pepper-ის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოობასთან დაკავშირებით (ინგ. Doctor - ექიმი). თუმცა მორისონის სანაცნობოში მართლაც არსებობდა ორი ექიმი, რომელთა გვარები პეპერი იყო. ვარაუდობენ, რომ ერთ-ერთი შეიძლებოდა გამხდარიყო სახელის ინსპირაცია.
დოქტორ პეპერი და Coca Cola შექმნიდანვე კონკურენტები იყვნენ. Dr. Pepper-მა რამდენჯერმე უჩივლა Coca Cola-ს სასამართლოში. ერთ-ერთი საჩივარის მიზეზი ის გახლდათ, რომ Coca Cola-მ თავის ერთ-ერთ სასმელს "პეპო" დაარქვა, რაც ჰგავდა Dr. Pepper-ის სახელს და ეს საქციელი სავაჭრო ნიშნის პლაგიატიზმს უტოლდებოდა.
არომატები
Dr. Pepper ალუბლისა და ვანილის არომატით ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული არომატია. ამ არომატის მქონე სასმელი აშშ-ს განსაზღვრულ ტერიტორიაზე იყიდება. მოკლე ვადით იგი კანადაშიც იყო ხელმისაწვდომი.
ერთ-ერთი არომატის სახელია Dr. Pepper „ნამდვილი შაქრით“. როგორც სახელშივე ჩანს, მის შემადგენლობაში ნამდვილი შაქარია და არა სიმინდისგან დამზადებული ტკბილი სიროფი (ფრუქტოზა). მეოცე საუკუნის 80-იან წლებში ამერიკულმა გაზიანი სასმელების მწარმოებლებმა შეწყვიტეს ნამდვილი შაქრის გამოყენება საკუთარი პროდუქტის წარმოებისას. მიზეზი შაქრის ფასის მკვეთი ზრდა გახლდათ. Dr. Pepper ნამდვილი შაქრით სასმელის შექმნიდან 125 წლის თავზე გამოუშვეს. ქილაზე კი 60-იანი წლების სლოგანი და სურათი იყო გამოსახული.
Dr. Pepper კენკრისა და ნაღების არომატით არანაკლებ პოპულარული არომატია. აღსანიშნავია, რომ მისი დიეტური ვერსიაც არსებობს.
Dr. Pepper გოგონა
მინი|160px|დონა ლორენი 1963 წელს მომღერალი დონა ლორენი Dr. Pepper-ის სახე გახდა. იგი საკმაოდ ეფექტურად უკეთებდა რეკლამას პროდუქტს. რადიოს, ტელევიზიისა თუ ბილბორდების საშუალებით. 1968 წლამდე იგი კომპანიის წარმომადგენელი გახლდათ. ამ დროის განმავლობაში გაიზარდა როგორც მისი (პიროვნული), ასევე სასმელის პოპულარობაც. იგი ფილმებშიც გადაიღეს, სადაც იგი მარკეტინგულ მისიას ასრულებდა Dr. Pepper-ის პოპულარიზაციისა და რეკლამირებისთვის.
1961-81 წლებში კი კომპანიამ სილამაზის კონკურსი „მის თინეიჯერი ამერიკა“ დააფინანსა.
სქოლიო
კატეგორია:გამაგრილებელი სასმელები
ზნამენკა (ბელებეის რაიონი)
ზნამენკა  (Знаменка; Знаменка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელებეის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1879 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელებეიდან დაშორებულია 35 კილომეტრით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (70 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბელებეის რაიონის სოფლები
ფოვოს სრუტე
250px|მინიატიურა|მდებარეობა 250px|მინიატიურა|კუნძული [[სტიუარტის კუნძული|სტიუარტი და ფოვოს სრუტე]] ფოვო (მაორ. Te Ara a Kiwa) — სრუტე ახალ ზელანდიაში, რომელიც ქვეყნის სიდიდით მესამე კუნძულ სტიუარტს გამოყოფს სამხრეთ კუნძულისგან. სრუტის ჩრდილოეთ სანაპიროს გასწვრივ განლაგებულია სამი უბე: ტე-ვაევაე, ორეტი-ბიჩი და ტოეტოესი. სიგრძე დაახლოებით 130 კმ-ია, მაქსიმალური სიგანე 50 კმ, სიღღრმე კი 120 მეტრი. სრუტე ახალი ზელანდიის კონტინენტური შელფის შიგნითაა მოქცეული და პლეისტოცენის ხანაში იგი სავარაუდოდ ხმელეთი იყო.
1770 წლის მარტში, ფოვოს სრუტის არსებობას ვარაუდობდა კაპიტანი კუკი, მაგრამ შემდეგ იფიქრა, რომ კუნძული სტიუარტი სამხრეთის კუნძულთან იყო შეერთებული. სრუტე 1804 წელს ოუენ ფოლგერ სმითმა აღმოაჩინა და სახელი უწოდა ახალი სამხრეთ უელსის იმჟამინდელი ლეიტენანტ-გუბერნატორის, ჯოზეფ ფოვოს პატივსაცემად.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის სრუტეები
გერმანიის ლიგის თასი
გერმანიის ლიგის თასი (DFL-Ligapokal) — საფეხბურთო გათამაშება გერმანიაში, რომელშიც მონაწილეობას იღებდა 6 გუნდი — გერმანიის ბუნდესლიგის წინა სეზონში პირველ ოთხ ადგილზე გასული გუნდები, მეორე ბუნდესლიგის და გერმანიის თასის გამარჯვებულ გუნდებთან ერთად. ტურნირი დაარსდა 1972 წელს, თუმცა რეგულარულად მხოლოდ 1997 წლიდან ტარდებოდა. გერმანიის ლიგის თასის ბოლო გათამაშება ჩატარდა 2007 წელს.
გათამაშების ისტორიაში, ყველაზე წარმატებული კლუბია მიუნხენის „ბაიერნი“, რომელმაც 6-ჯერ მოიგო ტიტული. „ბაიერნი“ ასევე გერმანიის ლიგის თასის უკანასკნელი გამარჯვებულია.
ფინალები
right|thumb|თასი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის ფეხბურთი კატეგორია:გერმანიის საფეხბურთო ტურნირები კატეგორია:ეროვნული საფეხბურთო ლიგის თასის ტურნირები
ბერსაბე
thumb ბერსაბე (ძვ. ებრ. ბათშება), ისრაელ-იუდეველთა მეფის დავითის (ძვ. წ. XI ს.) ერთ-ერთი ცოლი. მეფე სოლომონის დედა. ბიბლიის მიხედვით, დავითმა, ცოლად რომ შეირთო, მოაკვლევინა პირველი ქმარი — ხეთელი ურია. ცოლის ძის ადონიას ნაცვლად სოლომონი გამოაცხადა ტახტის მემკვიდრედ. ბერსაბეს ლეგენდა აისახა ლიტერატურასა და ხელოვნებაში.
აგრეთვე არის ქ. ბეერშევის ბიბლიური სახელწოდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი აღთქმა კატეგორია:დედა დედოფლები
דוד ובת שבע
სიკატუნა (ბოჰოლი)
სქოლიო
კატეგორია:ბოჰოლის პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ვილიარ-დე-პლასენსია
ვილიარ-დე-პლასენსია (Villar de Plasencia) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების კასერესის პროვინციის ტრასიერა-ტიერას-დე-გრანადილიის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი —	25 კმ². მოსახლეობა — 233 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კასერესის მუნიციპალიტეტები
ჭანჭათი
ჭანჭათი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, აკეთის თემში (სოფლები: გაგური, ზემო აკეთი, ქვემო აკეთი, ჭანჭათი). მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე სუფსის ხეობაში, ზღვის დონიდან 130 მ, ლანჩხუთიდან 16 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა
ისტორია
ადამიანის ცხოვრების კვალი ქვის ხანიდან დასტურდება. სოფელში დგას ნაეკლესიარი. მთავარანგელოზის ეკლესია ნაგები იყო ხით. 1958 წელს ჭანჭათში აღმოჩნდა ვერცხლის ორი პოლონური მონეტა. მონეტები ადასტურებენ რეჩ პოსპოლიტასთან გურიის სამთავროს ურთიერთობას XVII საუკუნის დასაწყისში. გურიაში პოლონური მონეტების გავრცელების კიდევ ორი შემთხვევაა დაფიქსირებული. 1900 წელს ზედუბანში აღმოჩნდა ორი, ხოლო 1979 წელს მაკვანეთში ოთხი მონეტა. 1920 წელს შეიქმნა ჭანჭათის თემი. საბჭოთა პერიოდიდან ჭანჭათი შევიდა კვლავ აკეთის სასოფლო საბჭოში.
ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ:
სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მალკოლმ იანგი
მალკოლმ მიჩელ იანგი (დ. 6 იანვარი, 1953 — გ. 18 ნოემბერი, 2017) — შოტლანდიური წარმოშობის ავსტრალიელი მუსიკოსი და სიმღერების ავტორი. ფართოდ ცნობილი, როგორც ავსტრალიური ჰარდ-როკ ბენდის, AC/DC-ის, თანადამფუძნებელი, რითმ-გიტარისტი, ბექვოკალისტი და სიმღერების ავტორი. ის ბენდის უცვლელი წევრი იყო მისი დაარსებიდან 2014 წლამდე, თუ არ ჩავთვლით 1988 წლის ხანმოკლე პაუზას. 2014 წელს იანგი ბენდიდან ჯანმრთელობის პრობლემების გამო წავიდა. როგორც AC/DC-ის წევრი, ის როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში 2003 წელს შეიყვანეს.
იმის მიუხედავად, რომ მისი უმცროსი ძმა ანგუსი უფრო ფართოდ ცნობილია, მალკოლმი იყო AC/DC-ის არანაკლები წამყვანი ძალა და ლიდერი. როგორც რითმ-გიტარისტი, მალკოლმ იანგი იდგა ბენდის მუსიკალური ბგერისა და მრავალი სიმღერის გიტარის რიფის უკან, რომლებიც ძმასთან თანამშრომლობით დაწერა.
მალკოლმ იანგმა AC/DC 2014 წლის შუა პერიოდში დატოვა, რათა დემენციისთვის ემკურნალა. ბენდმა განაცხადა, რომ, მალკოლმის სურვილით, მისი წასვლის მიუხედავად, ისინი გააგრძელებდნენ მუსიკის შექმნას. იმავე წლის სექტემბერში ბენდის მენეჯმენტმა განაცხადა, რომ მალკოლმი AC/DC-ის აღარ დაუბრუნდებოდა, იანგი 2017 წლის 18 ნოემბერს დემენციით გამოწვეული გართულებისგან გარდაიცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1953 კატეგორია:დაბადებული 6 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 2017 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ნოემბერი კატეგორია:XX საუკუნის ავსტრალიელი მუსიკოსები კატეგორია:XXI საუკუნის ავსტრალიელი მუსიკოსები კატეგორია:APRA-ს ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:ავსტრალიელი მამაკაცი მუსიკოსები კატეგორია:ავსტრალიელი სიმღერების ავტორები კატეგორია:რიტმული გიტარისტები
ფრენჩ-პასი
ფრენჩ-პასს მთელს ახალ ზელანდიაში ყველაზე სწრაფი მიქცევა-მოქცევა ახასიათებს, რომელიც 8 კვანძს აღწევს.
სრუტეში პირველმა ევროპელებმა 1827 წელს გაიარეს, ადმირალ ჟიულ დიუმონ დ'იურვილის მეთაურობით.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის სრუტეები
გიორგი შენგელაია
გიორგი შენგელაია (დ. 11 მაისი, 1937, მოსკოვი — გ. 17 თებერვალი, 2020, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, კინორეჟისორი და სცენარისტი. რუსთაველის პრემიის ლაურეატი (1985), საქართველოს სახალხო არტისტი (1985), საქართველოს ღირსების ორდენის კავალერი (1997), თბილისის საპატიო მოქალაქე (2015). რეჟისორ ელდარ შენგელაიას ძმა.
ბიოგრაფია
დაამთავრა საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. 1962 წლიდან მუშაობს კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“. პირველი ფილმი „ალავერდობა“ (1963) გადაიღო გურამ რჩეულიშვილის ამავე სახელწოდების ნოველის მიხედვით. ფილმში შენგელაიამ გამოხატა სულიერად ამაღლებული ახალგაზრდა გმირის პროტესტი დამახინჯებული ტრადიციების მიმართ. 1969 წელს გადაიღო ფილმი „ფიროსმანი“ მხატვარ ნიკო ფიროსმანის შესახებ. შენგელაიამ ქართული კინო გაამდიდრა ეროვნულ მასალაზე შექმნილი პოპულარული ჟანრებითაც. მას ეკუთვნის ვესტერნი „მაცი ხვიტია“ (1966), მიუზიკლი „ვერის უბნის მელოდიები“ და სათავგადასავლო ფილმი „ხარება და გოგია“ (1987).
ჯილდოები
მიღებული აქვს ამიერკავკასიისა და უკრაინის რესპუბლიკის კინოფესტივალის დიპლომი (1966), ბერგამოს (იტალია) მე–10 საერთაშორისო კინოფესტივალის პრიზი „დრაკონი“ და ფიპრეისის დიპლომი (1966), ჩიკაგოს მე–10 საერთაშორისო კინოფესტივალის დიდი პრიზი „ოქროს იუგო“ (1974), დიდი ბრიტანეთის კინოსტუდიის პრემია (1973), აზოლას საერთაშორისო კინოფესტივალის პირველი პრემია (1974), ფინეთის ხელოვნების აკადემიის პრიზი (1975), კინოხელოვნების საშუალებებით ესთეტიკური აღზრდის პრობლემებისადმი მიძღვნილი სიმპოზიუმის საპატიო დიპლომი (ერევანი 1977), სახალხო მეურნეობის მიღწევათა საკავშირო გამოფენის ბრინჯაოს მედალი (1980). შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია (1985) და სხვა პრიზები.
გარდაიცვალა 2020 წლის 17 თებერვალს, 82 წლის ასაკში. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1937 კატეგორია:დაბადებული 11 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 17 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2020 კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2015) კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:ქართველი სცენარისტები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები გიორგი კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები
წინაზრდილი
წინაზრდილი, პროთალიუმი (Prothallium) — გვიმრების, შვიტების, ლიკოპოდიუმებისა და სელაგინელების სქესიანი თაობა. ვითარდება სპორიდან.
მასზე წარმოიქმნება სასქესო ორგანოები (მამრობითი — ანთრედიუმი და მდედრობითი — არქეგონიუმი). განაყოფიერების შემდეგ წინაზრდილზე ვითარდება სპოროფიტი (უსქესო თაობა), რომელზედაც წარმოიქმნება სპორები — უსქესო გამრავლების უჯრედები. ამგვარი ორგანიზმების განვითარების ციკლში სქესიანი თაობა (წინაზრდილი) მონაცვლეობს — სპოროფიტთან. წინაზრდილი მცირე ზომისაა (რამდენიმე მილიმეტრიდან 5 სმ-მდე). ფორმით მთლიანი ან დანაწევრებული ფირფიტაა, ზოგჯერ ძაფი ან პატარა გორგალია და მარტივი ანატომიის აგებულება აქვს. მისი სიცოცხლის ხანგრძლივობა ჩვეულებრივ ძალიან მცირეა, თუმცა ლიკოპოდიუმის წინაზრდილი 15-20 წელს ცოცხლობს.
ტოლსპორიანი უმაღლესი მცენარეების (გვიმრები, შვიტები და ლიკოპოდიუმები) წინაზრდილი იზრდება ნიადაგის ზედაპირზე ან ნიადაგში. წინაზრდილი იკვებება ავტოტროფულად ან ჰეტეროტროფულად. ამ მცენარეების წინაზრდილი ორსქესიანი ან ცალსქესიანია, ხოლო განსხვავებულსპორიანი უმაღლესი მცენარეებისა (წყლის გვიმრები, სელაგინელები) — ცალსქესიანი. მამრობითი წინაზრდილი ძლიერ რედუცირებულია. მდედრობითი წინაზრდილი პატარა მწვანე ფირფიტაა. თესლოვანი მცენარეების წინაზრდილი კიდევ უფრო რედუცირებულია. მათ აქვთ წინაზრდილის ჰომოლოგიური წარმონაქმნები: ენდოსპერმი შიშველთესლოვნებში და მომწიფებული ჩანასახის პარკი ფარულთესლოვნებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოტანიკა
სიენა (საფეხბურთო კლუბი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის საფეხბურთო კლუბები
Formica fuscescens
Formica fuscescens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბერსუმა პიტიახში
ბერსუმა პიტიახში —  არმაზელი პიტიახში ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნის ბოლოს. იხსენიება არმაზისხევის პიტიახშთა ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩენილი ლანგრის ბერძნულ წარწერაში, რომელშიც ნათქვამია, რომ მეფე ფლავიუს დადემ ეს ლანგარი ბერსუმა პიტიახშს უძღვნა.
ლიტერატურა
კატეგორია:პიტიახშები კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ხენერალ-ლოპესის დეპარტამენტი
ხენერალ-ლოპესის დეპარტამენტი (Departamento General López) — დეპარტამენტი არგენტინაში, სანტა-ფეს პროვინციაში.
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 182 113 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 11 558 კმ²-ია.
დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მელინკუე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანტა-ფეს პროვინციის დეპარტამენტები
სამხრეთ კორეის პირველი რესპუბლიკა
სამხრეთ კორეის პირველი რესპუბლიკა-სამხრეთ კორეის მთავრობა 1948 წლის აგვისტოდან 1960 წლის აპრილამდე. პირველი რესპუბლიკა 1948 წლის 15 აგვისტოს დაარსდა. შეერთებული შტატების არმიის სამხედრო მთავრობა, რომელიც მართავდა სამხრეთ კორეას, 1945 წელს იაპონიის მმართველობის დასრულების შემდეგ, გახდა პირველი დამოუკიდებელი რესპუბლიკური მთავრობა კორეაში. სინგმან რი გახდა სამხრეთ კორეის პირველი პრეზიდენტი 1948 წლის მაისის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ, ხოლო სეულის ეროვნულმა ასამბლეამ გამოაცხადა სამხრეთ კორეის პირველი კონსტიტუცია ივლისში და დაამყარა საპრეზიდენტო მმართველობის სისტემა.
პოლიტიკა
რის კორეის დემოკრატიულმა პარტიამ არჩევნებში მხარი დაუჭირა, მაგრამ კაბინეტში მისი არცერთი წევრი არ შეიყვანა. საპასუხოდ, პარტიის წევრებმა შექმნეს გაერთიანებული ოპოზიციური დემოკრატიულ-ნაციონალისტური პარტია და დაიწყეს კაბინეტის სისტემის ადვოკატირება, რომელიც პრეზიდენტს ძალაუფლებას ჩამოართმევდა. ამან გამოიწვია რის ფრაქციის გადასვლა ნაციონალისტურ პარტიაში, რომელიც მოგვიანებით გახდა ლიბერალური პარტია და დარჩა რის მხარეს მთელი მისი ადმინისტრაციის განმავლობაში. ქვეყანაში მეორე საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა 1950 წლის 30 მაისს და მანდატების უმრავლესობა დამოუკიდებელ კანდიდატებს გადასცა.
სამხრეთ კორეის მთავრობამ გააგრძელა აშშ-ს სამხედრო ხელისუფლების პრაქტიკა. ეს მოიცავდა მემარცხენეების საქმიანობის სასტიკ რეპრესიებს. რის მთავრობამ განაგრძო მკაცრი სამხედრო მოქმედება ჩეჯუს აჯანყების წინააღმდეგ. მან ასევე ჩაახშო სამხედრო აჯანყებები სუნჩეონსა და იეოსუში.
კორეის ომი
1950 წლის 25 ივნისს ჩრდილოეთ კორეის ჯარები შეიჭრნენ სამხრეთ კორეაში და დაიწყო კორეის ომი. შეერთებული შტატების ხელმძღვანელობით, 16-კაციანმა კოალიციამ განახორციელა პირველი კოლექტიური მოქმედება გაეროს სარდლობის (UNC) ქვეშ. ომმა გამოიწვია მშვიდობიანი მოსახლეობის დიდი რაოდენობით განადგურება. 1951 წელს ჩრდილოეთ კორეის სახელით ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის შესვლით, ბრძოლა ჩიხში შევიდა დემარკაციის თავდაპირველ ხაზთან ახლოს.
ზავისთვის მოლაპარაკებები 1951 წლის ივლისში დაიწყო, საბოლოოდ დასრულდა 1953 წლის 27 ივლისს პანმუნჯომში, დემილიტარიზებულ ზონაში (DMZ). მიღებული ზავის შეთანხმებას ხელი მოაწერეს ჩრდილოეთ კორეის არმიამ, ჩინელი ხალხის მოხალისეებმა და შეერთებული შტატების ხელმძღვანელობით და სამხრეთ კორეის მხარდაჭერით გაეროს სარდლობამ. სამშვიდობო ხელშეკრულება ამ დრომდე არ გაფორმებულა. 1953 წლის 15 აგვისტოს ზავის შემდეგ, სამხრეთ კორეის მთავრობა დაბრუნდა სეულში.
ომის შემდგომი მოვლენები
ზავის შემდეგ, სამხრეთ კორეაში დაიწყო პოლიტიკური არეულობა. 1960 წელს სინგმან რის პრეზიდენტობა დასრულდა სტუდენტური აჯანყებით. მთელი თავისი მმართველობის განმავლობაში რი ცდილობდა გადაედგა დამატებითი ნაბიჯები მთავრობაზე კონტროლის განმტკიცებისთვის. ეს დაიწყო 1952 წელს (მეორე ვადით არჩევიდან მალევე), როდესაც მთავრობა ჯერ კიდევ პუსანში იყო. იმავე წლის მაისში, რიმ გაატარა საკონსტიტუციო ცვლილებები. მან გამოაცხადა საომარი მდგომარეობა და დააპატიმრა პარლამენტის წევრები, რომელთაგან წინააღმდეგობას ელოდა. რი შემდგომში დიდი უპირატესობით აირჩიეს. მან დაიბრუნა კონტროლი პარლამენტზე 1954 წლის არჩევნებში და ამის შემდეგ შეიტანა შესწორება, რათა თავი დაეღწია რვაწლიანი ვადისთვის.
1960 წლის მოვლენებს, რომლებიც ცნობილია როგორც აპრილის რევოლუცია. თავდაპირველად ეს პროტესტი ჩაახშო ადგილობრივმა პოლიციამ. მას შემდეგ, რაც სტუდენტის ცხედარი ნავსადგურში იპოვეს, რევოლუცია გაგრძელდა. შემდგომში არაძალადობრივი პროტესტი გავრცელდა სეულში და მთელ ქვეყანაში. რი გადადგა 26 აპრილს.
განათლება
პირველმა რესპუბლის დროს საგანმანათლებლო სისტემა სრულად დანგრეული იყო. ის შედგენილი იყო კორეის განათლების საბჭოს მიერ. ზოგიერთი ამტკიცებს, რომ ამ დემოკრატიულმა განათლებამ ხელი შეუწყო სტუდენტურ პროტესტს, რომელმაც 1960 წელს დაამხო ავტორიტარული რის მთავრობა.
განათლების შესახებ პირველი კანონი ძალაში შევიდა 1949 წლის 31 დეკემბერს. ამის ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი იყო დაწყებით საფეხურზე საყოველთაო სავალდებულო განათლების შემოღება. პირველი რესპუბლიკის ბოლოსთვის დაწყებით სკოლაში ჩარიცხვამ 95%-ს გადააჭარბა. ამ პერიოდში მიიღეს სამხრეთ კორეის პირველი ეროვნული სასწავლო გეგმა.
ეკონომიკა
1945-1950 წლებში შეერთებულმა შტატებმა და სამხრეთ კორეის ხელისუფლებამ განახორციელეს მიწის რეფორმა, რომელმაც შეინარჩუნა კერძო საკუთრების სისტემა. მათ ჩამოართვეს და გადაანაწილეს მთელი მიწა, რომელსაც ფლობდნენ იაპონიის კოლონიური მთავრობა, იაპონური კომპანიები და ცალკეული იაპონელი კოლონისტები. სამხრეთ კორეის მთავრობამ ჩაატარა რეფორმა, რომლის მიხედვითაც სამხრეთ კორეელებს, რომლებსაც დიდი მიწის საკუთრება ჰქონდათ, ვალდებულნი იყვნენ თავიანთი მიწების უმეტესი ნაწილი დაეტოვებინათ. შეიქმნა საოჯახო მესაკუთრეთა ახალი კლასი.
საერთაშორისო ურთიერთობები
რი ცდილობდა თავისი მთავრობის მტკიცედ შეერთებას შეერთებულ შტატებთან და ჩრდილოეთ კორეასთან და იაპონიასთან. პირველი რესპუბლიკის დროს მთავრობამ მიიღო ამერიკული ფინანსური დახმარება.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ კორეის პირველი რესპუბლიკა კატეგორია:სამხრეთ კორეა კატეგორია:პირველი რესპუბლიკა
ოლივერ ჰევისაიდი
ოლივერ ჰევისაიდი (Oliver Heaviside) (*18 მაისი, 1850, ლონდონი – 2 თებერვალი, 1925, ტორკი, დევონის საგრაფო) – ინგლისელი ფიზიკოსი და მათემატიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1891).
ტელეგრაფისტი
ოლივერ ჰევისაიდი ხელმოკლე მხატვრის მეოთხე ვაჟი იყო. მცირერიცხოვანი ნახატები ადასტურებენ, რომ მომავალი მეცნიერი ხატვის ნიჭითაც იყო დაჯილდოებული, თუმცა ფერწერა მას არასოდეს იტაცებდა. თექვსმეტი წლის ასაკში ჰევისაიდმა სკოლა დაამთავრა, ხოლო მომდევნო ორი წელი მან საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების და უცხო ენების საგულდაგულო შესწავლას მიუძღვნა. ოლივერი ოცნებობდა სწავლის გაგრძელებაზე; უსახსრობის გამო მისი გეგმები განუხორციელებელი დარჩა. თვრამეტი წლის ოლივერმა ტელეგრაფისტის პროფესია აირჩია. ბიოგრაფები ამ ფაქტს შორეული ნათესავის – ინგლისელი ფიზიკოსის ჩარლზ უიტსტონის გავლენით ხსნიან. ახალშობილი ტელეგრაფიის პრობლემები გადაჭრას მოითხოვდნენ. ჰევისაიდს მათთან უშუალო შეხება ჰქონდა, რამაც მის სამეცნიერო ნაშრომებზე გავლენა იქონია. ექვსი წლის განმავლობაში ჰევისაიდი ტელეგრაფის ოპერატორად მუშაობდა. სმენის დაქვეითების გამო მას სამსახური დაატოვებინეს, რაც მისთვის და მისი ოჯახისთვის დიდ უბედურებას წარმოადგენდა. უსამსახუროდ დარჩენილი ოლივერი თავის ჭეშმარიტ მოწოსებას – მეცნიერებას დაუბრუნდა.
მაქსველი და ჰევისაიდი
ლეგენდა მოგვითხრობს, რომ მეცნიერებით გატაცებული ახალგაზრდა ტელეგრაფისტი ჰევისაიდი ბუკინისტს ხშირად სტუმრობდა, სადაც ფიზიკისადმი მიძღვნილ ნაშრომებს ათვალიერებდა. ერთხელ მან თაროზე მაქსველის ახალი წიგნი აღმოაჩინა. ეს იყო "ტრაქტატი ელექტრობის შესახებ", რომლის პირველ გვერდს ყოფილი მფლობელის ასეთი "კომენტარი" ამშვენებდა: "მომდევნო მასალის გაგება შეუძლებელია". მაქსველის დიადი ნაშრომი იმდროინდელი მეცნიერების უკანასკნელ მიღწევას წარმოადგენდა. მასში გამოთქმული იდეების აღქმა, ცხადია, ბევრს არ შეეძლო. მაქსველამდე ელექტრულ და მაგნიტურ მოვლენებს ცალ – ცალკე მრავალი განსხვავებული მეცნიერება სწავლობდა, მაქსველმა კი ამ მოვლენების შესამეცნებლად ახალი, ერთიანი მიდგომა შექმნა. მისი თეორიის კვინტესენციას მაქსველის განტოლებები წარმოადგენენ. ამ განტოლებებში ცდას შედეგები მაქსიმალური ლაკონიზმითაა განზოგადოებული. მაქსველმა ცნობილ მოვლენებს ამომწურავი ახსნა მოუძებნა. ამის გარდა, მან საკუთარ განტოლებათა სისტემაში ახალი ინფორმაცია ამოიკითხა, და ელექტრომაგნიტური ტალღების არსებობა იწინასწარმეტყველა. მანვე დაასკვნა, რომ სინათლე ელექტრომაგნიტური ბუნებისაა. ასე განხორციელდა ოპტიკის, ელექტრობისა და მაგნეტიზმის სინთეზი. მაქსველამდე მეცნიერები ფიზიკის ამ დარგებს დამოუკიდებელ ნაწილებად მოიაზრებდნენ.მაქსველის თეორიის ჭეშმარიტება ექსპერიმენტულად ჰერცის ცდებში დადასტურდა. მიუხედავად ამისა, მისი ადეკვატური აღქმა ბევრ ფიზიკოსს უჭირდა. ტელეგრაფისტი ჰევისაიდი უმაღლესი მათემატიკის ანბანსაც კი არ ფლობდა (მან გაწარმოება და ინტეგრება არ იცოდა!), ამიტომ ფორმულებით გაჯერებული ნაშრომი მისთვის სრულიად გაუგებარი იყო. მიუხედავად ამისა, მასში მაქსველის წიგნმა მძლავრი ინტერესი გააღვივა. 1873 წელს მაქსველმა ეს წიგნი შეიძინა.
ჰევისაიდი და მათემატიკა
გაიაზრა რა ჰევისაიდმა, რომ მაქსველის წიგნის გასარჩევად საჭიროა უზარმაზარი მათემატიკური აპარატის ათვისება, საქმეს ენერგიულად შეუდგა. იგი არა მხოლოდ სწავლობდა მათემატიკას, არამედ ქმნიდა კიდევაც მას. ჰევისაიდმა თავისთვის შექმნა თვალსაჩინო და მოსახერხებელი "ფიზიკური მათემატიკა", რომელიც აქსიომატიკით და ლოგიკური დეტალებით გადატვირთული არ იყო. ლოგიკურ – აქსიომატური მეთოდის ისეთ კლასიკურ მაგალითსაც კი, როგორიცაა გეომეტრია, ჰევისაიდი იხილავდა როგორც ექსპერიმენტულ მეცნიერებას. ჰევისაიდი ტრადიციული მათემატიკის წესებს ხშირად არღვევდა: მოქმედებებს განშლად მწკრივებზე ახორციელებდა, აწარმოებდა წყვეტად ფუნქციებს, ოპერატორებს ეპყრობოდა, როგორც ჩვეულებრივ რიცხვებს... სამეცნიერო ჟურნალების რედაქტორებისთვის ეს შოკისმომგვრელი იყო. ჰევისაიდის მიდგომა მოგვიანებით გაიაზრეს. გააზრების შემდეგ მას მაღალი შეფასება მიეცა. თავად ჰევისაიდისათვის მათემატიკა მხოლოდ მიზნის მისაღწევად აუცილებელ საშუალებას წარმოადგენდა, იგი მხოლოდ თვალსაჩინო და ეფექტურ მეთოდებს იყენებდა. ასე, მაგალითად, ჰევისაიდი მაქსველის მიერ გამოყენებულ კვატერნიონებს არ იყენებდა. იგი უპირატესობას ვექტორებს ანიჭებდა. მაქსველის განტოლებათა ვექტორული ჩაწერა ახლაც საყოველთაოდაა გავრცელებული.
უდიპლომო მეცნიერი
1874 წელს ჰევისაიდმა სრულფასოვანი სამეცნიერო მოღვაწეობა დაიწყო. მან საკუთარი სახლის ერთ – ერთი ოთახი პატარა ლაბორატორიად აქცია. თავდაპირველად მისი გამოკვლევები პერსონალურ ინტერესებს არ სცდებოდნენ. ასე, მაგალითად, ჰევისაიდი დუპლექსური კავშირგაბმულობის პრობლემით დაინტერესდა (ასეთი კავშირის დროს შესაძლებელია ორი საპირისპირო მიმართულებით სიგნალის ერთდროული გადაცემა). ამ თემისადმი მიძღვნილი ნაშრომი რამდენიმე ჟურნალში გამოქვეყნდა. მიღწეული წარმატების მიუხედავად, ჰევისაიდი პრაქტიკულ ამოცანებზე მუშაობას წყვეტს და თეორიული საკითხებით ინტერესდება. სამეცნიერო ჟურნალებში მისი სტატიების წყება გამოქვეყნდა. ყოველი მათგანი მაქსველის თეორიის ამა თუ იმ ასპექტს ეძღვნებოდა. ჰევისაიდმა ორიგინალური მათემატიკური მეთოდები შეიმუშავა, რომლებიც ამარტივებდნენ მაქსველის თეორიის გამოყენებას მრავალრიცხოვანი ამოცანების გადაჭრისას. ჰევისაიდს სკინ – ეფექტის აღწერის და ლორენცის ძალის გამოსახულების დადგენის პრიორიტეტი ეკუთვნის. გარდა ამისა, მან ოპერატორული აღრიცხვა შექმნა, რომელიც ფიზიკაში ფართოდ გამოიყენება. ჰევისაიდის ნაშრომებისთვის დამახასიათებელია პრინციპული და გამოყენებითი საკითხების უწყვეტი და ორგანული კავშირი. ამ პუბლიკაციების შემდეგ სამეცნიერო სამყარო ჰევისაიდის მიმართ პატივისცემით აღივსო, ხოლო კომპანია Western union - მა მას მაღალანაზღაურებადი სამუშაო შესთავაზა, თუმცა ჰევისაიდმა ამ სახარბიელო წინადადებაზე უარი განაცხადა. 1887 წელს ჰევისაიდმა ლონდონი დატოვა, და სამხრეთ ინგლისის ქალაქ პეინტონში დასახლდა. სტატიებში მიღებული უმნიშვნელო ჰონორარი უმალ ამოიწურა. ჰევისაიდი მძიმე მატერიალურ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. მიუხედავად ამისა, ამაყი მეცნიერი დახმარების ყოველგვარ ფორმებზე უარს აცხადებდა. 1891 წელს იგი ლონდონის სამეფო საზოგადოებაში გაწევრიანდა. 1896 წელს დანიშნულმა პენსიამ არსებითად ვერ შეცვალა მისი მდგომარეობა. ჟურნალების უმრავლესობა აღარ აქვეყნებდა მის ნაშრომებს, რადგან მათი რედაქტორები სტატიებს მეტისმეტ სირთულეს უწუნებდნენ. ჰევისაიდს ფარდობითობის თეორიის ფუნდამენტური პრინციპების აღმოჩენაც შეეძლო. ერთ – ერთი მისი ნაშრომი თანაბრად და წრფივად მოძრავი დამუხტული ტახიონის ელექტრომაგნიტური ველის პრობლემას ეძღვნება (ტახიონი ნაწილაკია, რომლის სიჩქარე აღემატება სიცარიელეში სინათლის სიჩქარეს). ჰევისაიდმა ამ ამოცანის სრული ამონახსნი გამოაქვეყნა, მაგრამ სტატიამ ფიზიკოსების ყურადღება ვერ მიიპყრო, ხოლო ფარდობითობის თეორიის დამკვიდრების შემდეგ ტახიონების ხსენებაც მკრეხელობად იქცა. 1936 წელს აღმოჩენილ იქნა ვავილოვ – ჩერენკოვის ეფექტი. ამ მოვლენის დროს ნაწილაკი გარემოში მის მიერ აღძრულ ელექტრომაგნიტურ ტალღაზე სწრაფად მოძრაობს. 1958 წელს ტამს და ფრანკს ამ ეფექტის თეორიული ინტერპრეტაციისთვის ნობელის პრემია მიენიჭა. ცხადია, არც ერთმა მეცნიერმა არ იცოდა, რომ მოვლენის ასახსნელად საჭირო ყველა თანაფარდობა ჰევისაიდმა ორმოცდაათი წლის წინ გამოიყვანა. ჰევისაიდმა დედამიწიდან დიდ სიმაღლეზე იონიზირებული პლაზმის ფენის არსებობა იწინასწარმეტყველა. ამ ფენას ჰევისაიდ – კონოლის ფენა ეწოდება. იგი კარგად არეკლავს მოკლე რადიოტალღებს, და რადიოკავშირისთვის მას არსებიტი მნიშვნელობა აქვს. 1925 წელს ჰევისაიდი გარდაიცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ფიზიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1850 კატეგორია:გარდაცვლილი 1925
დოკუ უმაროვი
დოკუ (დოკა) უმაროვი (Ӏумар КӀант Доккa; Доку Хаматович Умаров; დ. 13 აპრილი, 1964, ჩეჩნეთი — გ. 7 სექტემბერი 2013) — იჩქერიის პრეზიდენტი და ჩრდილოეთ კავკასიის ემირი. იგი რუსეთ-ჩეჩნეთის ომის დაწყების დღიდან იბრძოდა რუსეთის წინააღმდეგ. ამ ომში გამოჩენილი სიმამაცისთვის უმაროვი დაჯილდოებული იყო ორი ორდენით („ერის პატივი“ და „ერის გმირი“). პირად სამხედრო შემადგენლობაში ჰყავდა რამდენიმე ასეული მებრძოლი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იჩქერიის პრეზიდენტები კატეგორია:ჩეჩენი სეპარატისტები კატეგორია:ჩეჩენი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 13 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1964 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
სახდელის ხევის სამების ეკლესია
სახდელის ხევის სამების ეკლესია— არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაჭარწყლიდან დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე. აგებულია ადრე ფეოდალურ ხანაში.
ეკლესია დარბაზულია (5,40×3,90 მ). ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნასახლარის კვალი შეინიშნება, ხოლო აღმოსავლეთით პატარა ბორცვზე კოშკი მცირე ნაშთი და გალავნის (10 მ სიმაღლის) ნაწილია შემორჩენილი. აქედან ძველი გზა მიდიოდა სარბიელასა და ალეწის ციხისაკენ. ეკლესიის საშენ მასალად გამოყენებულია უხეშად დამუშავებული უსწორო სხვადასხვა ზომის ქვები. ტაძარს ერთადერთი შესავლელი სამხრეთიდან აქვს. ძეგლს ორი სარკმელი აქვს: ერთი თაღოვანი მოხაზულობის სარკმელი აღმოსავლეთითაა გაჭრილი, მეორე კი დასავლეთ კედელშია. ტაძარში ალაგ-ალაგ შემორჩენილია შელესილობის კვალი, რის საფუძველზეც დევი ბერძენიშვილი ფიქრობდა, რომ ეკლესიის ინტერიერი მთლიანად მოხატული უნდა ყოფილიყო.
გრანდ სენტრალ ტერმინალი
გრანდ სენტრალ ტერმინალი (Grand Central Terminal, უკეთ ცნობილი, როგორც Grand Central Station) — რკინიგზის სადგურია ვანდერბილტის ავენიუზე (42-ე ქუჩისა და პარკ ავენიუს გადაკვეთა) მიდთაუნ მანჰეტენზე, ნიუ-იორკში. ნიუ-იორკის ცენტრალური რკინიგზის მიერ აგებული ამერიკის შორ დისტანციაზე სარკინიგზო მგზავრობის ბუმის პერიოდში, გრანდ სენტრალი უდიდესი რკინიგზის სადგურია მსოფლიოში პლატფორმების რაოდენობის მიხედვით: 44, და 67 ხაზით ის ემსახურება მგზავრებს მეტრო-ნორზის რკინიგზიდან ნიუ-იორკის შტატის ვესტჩესტერის პატნემისა და დაჩის ქაუნთიში, ასევე ფეარფილდისა და ნიუ-ჰეივენის ქაუნთიში, კონექტიკუტში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მანჰეტენი კატეგორია:ნიუ-იორკის ღირსშესანიშნაობანი
სანტიბანიეს-ელ-ბახო
სანტიბანიეს-ელ-ბახო (Santibáñez el Bajo) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების კასერესის პროვინციის ტრასიერა-ტიერას-დე-გრანადილიის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი —	46 კმ². მოსახლეობა — 741 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კასერესის მუნიციპალიტეტები
ტალიბონი
ტალიბონი (ოფიციალურად ტალიბონის მუნიციპალიტეტი; Munisipalidad sa Talibon; Bayan ng Talibon) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი ბოჰოლის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 71 272 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 25 ბარანგაის.
რესურსები ინტერნეტში
S*Talibon
სქოლიო
კატეგორია:ბოჰოლის პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ზალიკა-მიწის ეკლესია
ზალიკა-მიწის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკირეს  აღმოსავლეთით  ორიოდე  კილომეტრზე. იგი ძალზედ წააგავს საკირეს სასაფლაოს ეკლესიას. მათ შორის ერთადერთი განმასხვავებელი დეტალი არის დიდი, ძლიერ შვერილი პილასტრი ჯიბის გამომყოფი თაღის დასავლეთ ქუსლთან.
ძაღლის სატაცური
ძაღლის სატაცური, მიხელტა (Tamus communis) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე დიოსკორეასებრთა ოჯახისა. გამსხვილებული ფესვი, მცოცავი და ხვიარა ღერო აქვს.
გავრცელებულია ყირიმსა და კავკასიაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, ევროპასა და წინა აზიაში. საქართველოში მთის შუა სარტყლამდე, ძირითადად ტყეში და ტყის პირას იზრდება.
დეკორატიული მცენარეა, იყენებენ ცოცხალ ღობედ. ფესვებს ხმარობენ ხალხურ მედიცინაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დიოსკორეასებრნი
ივანე ბერიტაშვილი
ივანე სოლომონის ძე ბერიტაშვილი (დ. 10 იანვარი, 1885 [ძვ. სტ.  29 დეკემბერი, 1884],  1884, სოფ. ვეჯინი, ახლანდელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტი  ― გ. 29 დეკემბერი, 1974, თბილისი) ― ქართველი ფიზიოლოგი, ფიზიოლოგიური სკოლის ფუძემდებელი საქართველოში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის (1941) და სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის (1944) აკადემიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1935), სოციალისტური შრომის გმირი (1964).
ივანე ბერიტაშვილი იყო ივანე პავლოვის სახელობის ფიზიოლოგთა სრულიად საკავშირო საზოგადოების (1970), ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემიის (1959), ტვინის გამოკვლევის საერთაშორისო ორგანიზაციის (1960), ამერიკის ელექტროენცეფალოგრაფიული საზოგადოების (1979), უმაღლესი ნერვული მოქმედების საერთაშორისო კოლეგიის (1969), ამერიკის ბიოლოგია-ფსიქიატრიის საზოგადოების (1969) საპატიო წევრი.
ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი.
ავტორია მრავალი ფუნდამენტური ნაშრომისა: კუნთოვანი და ნერვული სისტემის ფიზიოლოგიის, უმაღლეს ხერხემლიან ცხოველთა ქცევის მექანიზმებისა და მათი სივრცითი ორიენტაციის შესახებ, ხერხემლიან ცხოველთა მეხსიერების მახასიათებლების და წარმოშობის შესახებ.
ბიოგრაფია
ივანე ბერიტაშვილი (ბერიტოვი) დაიბადა 1885 წლის 10 იანვარს, სოფელ ვეჯინში (სიღნაღის მაზრა, საქართველო) მღვდლის სოლომონ ბერიტაშვილის ოჯახში. დაწყებითი განათლება მან თელავის სასულიერო სასწავლებელში მიიღო, საშუალო განათლება — თბილისის სასულიერო სემინარიაში, სადაც, შეიძინა ხანგრძლივი გონებრივი შრომის უნარი.
1906 წელს ივანე ბერიტაშვილმა სიმწიფის ატესტატზე ჩააბარა გამოცდები თბილისის მე-2 გიმნაზიაში და შევიდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილებაზე, სადაც უმალ მიიპყრო პროფესორ-მასწავლებელთა ყურადღება თავისი ნიჭიერებითა და შრომისმოყვარეობით. მესამე კურსზე მან დაიწყო ექსპერიმენტული მუშაობა ფიზიოლოგიის ლაბორატორიაში, პროფესორ ნიკოლოზ ვედენსკის ხელმძღვანელობით, რეფლექსურ მოძრაობათა ზურგის ტვინის კოორდინაციის პრობლემაზე; ეს მისი პირველი შრომა გამოქვეყნდა 1910 წელს, „სანქტ-პეტერბურგის ბუნებისმეტყველთა საზოგადოების შრომებში“.
უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ნიკოლოზ ვედენსკიმ იგი დატოვა კათედრაზე და მიავლინა ქალაქ ყაზანში ა. სამოილოვთან, სიმიანი გალვანომეტრით ბიოდენების აღრიცხვის მეთოდიკის ასათვისებლად, ხოლო 1914 წელს ქალაქ უტრეხტში (ნიდერლანდები) რ. მაგნუსთან თბილსისხლიან ცხოველებზე მუშაობის მეთოდების შესასწავლად.
1915 წელს ივანე ბერიტაშვილი გადადის ოდესის უნივერსიტეტში, სადაც პრივატ-დოცენტის წოდებით იწყებს კუნთოვანი და ნერვული სისტემის ფიზიოლოგიის სპეციალური კურსის კითხვას. აქ იგი იკვლევს დაცვით პირობით რეფლექსებს. 1919 წელს ბერიტაშვილი მიიწვიეს თბილისის ახლად დაარსებულ უნივერსიტეტში და აირჩიეს პროფესორად ფიზიოლოგიაში. იმ დროს იქ არ იყო ელემენტარული პირობები არა თუ ექსპერიმენტული მუშაობისა, არამედ სწავლებისაც კი.
ივანე ბერიტაშვილმა მცირე დროში მოახერხა მოემზადებინა ნაციონალური კადრები კვლევითი და პედაგოგიური მუშაობისათვის. თანამშრომლებთან ერთად მან დაიწყო, ერთი მხრივ, კუნთის შეკუმშვის უნარის, ხოლო მეორე მხრივ, ცხოველთა ქცევის კანონზომიერებათა ინტენსიური შესწავლა. იგი განაგებდა თბილისის უნივერსიტეტის ფიზიოლოგიის კათედრას 1960 წლამდე, მაგრამ აგრძელებდა მისი კოლექტივის მეცნიერულ ხელმძღვანელობას სიცოცხლის დასასრულამდე. 1934 წელს ივანე ბერიტაშვილმა დააარსა ექსპერიმენტული ბიოლოგიის ინსტიტუტი, რომელიც შეიქმნა ფიზიოლოგიის კათედრის ბაზაზე; 1935 წელს ამ ინსტიტუტს ეწოდა ფიზიოლოგიის ინსტიტუტი, და იმავდროულად ივანე ბერიტაშვილის სამეცნიერო მოღვაწეობის 25 წლისთავთან დაკავშირებით მიენიჭა მისი სახელი. 1941 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დაარსების შემდეგ ფიზიოლოგიის ინსტიტუტი გადავიდა აკადემიის სისტემაში.
ი. ბერიტაშვილი იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი 1951 წლამდე, მაგრამ ინსტიტუტის სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ხელმძღვანელობდა სიცოცხლის ბოლომდე.
ბერიტაშვილი — მრავალმხრივი მოღვაწე
ივანე ბერიტაშვილის ხელმძღვანელობით და მისი მეცნიერული შრომებისა და იდეების გავლენით შეიქმნა ფიზიოლოგთა ქართული სკოლა, რომელიც როგორც აღნიშნა ნიკო მუსხელიშვილმა „არასდროს არავითარ კომპრომისზე არ წასულა“.
სამეცნიერო-კვლევით და პედაგოგიურ მოღვაწეობასთან ერთად ივანე ბერიტაშვილი აწარმოებდა დიდ საზოგადოებრივ და სამეცნიერო-ორგანიზაციულ მუშაობას. იგი იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს ოთხი მოწვევის დეპუტატი; მეცნიერული და პოლიტიკური ცოდნის გამავრცელებელი საქართველოს საზოგადოების პრეზიდიუმის წევრი. დიდი შრომა გასწია მან საქართველოში ბიოლოგიური მეცნიერების ორგანიზაციისათვის, ხელმძღვანელობდა რა, ბიოლოგიურ სექტორს, საკავშირო აკადემიის ფილიალის ბიოლოგიურ სექციას, საქართველოს მეცნიერებათ აკადემიის საბუნებისმეტყველო, ხოლო შემდეგ ბიოლოგიურ და სამედიცინო მეცნიერებათა განყოფილებას.
ღამე მოტიტვლებულ მთაზე (მუსორგსკი)
thumb|right|მუსორგსკი [[1865 წელს]] ღამე მოტიტვლებულ მთაზე (რუს. Ночь на лысой горе) არის მოდესტ მუსორგსკის ადრინდელი ნაწარმოები, რომლის ჩანაფიქრი დაიბადა 1860 წ., როდესაც კომპოზიტორი მუშაობდა მუსიკაზე მეგდენის დრამისათვის „კუდიანი“. შვიდი წლის შემდგომ მან ეს მუსიკა გადააკეთა 4 ეპიზოდისგან შემდგარ სიმფონიურ სურათად „ივანეს ღამე მოტიტვლებულ მთაზე“
ივანე ბერიტაშვილი
ბერიტაშვილი — მრავალმხრივი მოღვაწე
იგი აქტიურ მონაწილეობას იღებდა მთელ რიგ საერთაშორისო, საკავშირო და ამიერკავკასიის ფიზიოლოგთა ყრილობათა ორგანიზაციაში. 1948 წელს ივანე ბერიტაშვილის ინიციატივით დაარსდა ფიზიოლოგიური კონფერენციები ქალაქ გაგრაში, სადაც იგი მიიზიდავდა სპეციალისტთა ვიწრო წრეს ნეიროფიზიოლოგიის ყველაზე მეტად აქტუალურ საკითხებზე მსჯელობისათვის. 1969 წელს ივანე ბერიტაშვილის თავმჯდომარეობით ჩატარდა VI „გაგრის საუბრები“, რომელიც მეხსიერების პრობლემას მიეძღვნა. გაგრის საუბრებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ფიზიოლოგიის განვითარებასა და თავის ტვინის კვლევის საერთაშორისო ორგანიზაციის ჩამოყალიბებაში (1958). მინი
ღამე მოტიტვლებულ მთაზე (მუსორგსკი)
ნაწარმოების უკანასკნელი რედაქცია - ფანტაზია „ღამე მოტიტვლებულ მთაზე“ - ეკუთვნის კომპოზიტორ ნ. რიმსკი-კორსაკოვს, რომელმაც ავტორის გარდაცვალებიდან 5 წლის შემდეგ (1886) მთლიანად თავიდან გააორკესტრა მუსორგსკის თხზულებიდან შერჩეული საუკეთესო მუსიკალური ეპიზოდები. სწორედ ამ სახით შესრულდა ნაწარმოები პირველად 1886 წლის 15 ოქტომბერს ქ. პეტერბურგში, ნ. რიმსკი-კორსაკოვის დირიჟორობით, და ამ სახით დამკვიდრდა სიმფონიურ ლიტერატურაში.
კატეგორია:მოდესტ მუსორგსკი კატეგორია:რუსული მუსიკა კატეგორია:რუსული კლასიკური მუსიკა კატეგორია:სიმფონიური პოემები
ივანე ბერიტაშვილი
ნეიროფიზიოლოგია
1. ბაყაყის ზურგის ტვინის სტრიქნინით ლოკალურად მოწამვლის და ჩ. შერინგტონის მეთოდიკით ანტაგონისტური კუნთების შეკუმშვათა რეგისტრაციის შედეგად ჩატარებული ცდების საფუძველზე ივანე ბერიტაშვილმა 1910 წელს დაადგინა, რომ რეფლექსის საკოორდინაციო აპარატი, რომელიც წარმოდგენილია შუამდებარე ნეირონებით, მდებარეობს იმ სეგმენტის უკანა რქაში, სადაც შედის შესაბამისი რეცეპტორული ველიდან გამოსული მგრძნობიარე ბოჭკოები; რომ ერთი სეგმენტის სტრიქნინით ლოკალურად მოწამვლისას მკვეთრად ძლიერდება მისი რეფლექსური მოქმედება იმ ნერვის გაღიზიანების საპასუხოდ, რომლის ბოჭკოები შედის მოცემული სეგმენტის უკანა ფესვში, სხვა ნერვების გაღიზიანებისას ამ სეგმენტით ნორმალური პასუხები გამოიწვევა. 40 წლის შემდეგ ამავე სქემით მის მიერ ჩატარებულ იქნა ბაყაყის ზურგის ტვინის რეფლექსური მოქმედების ოსცილოგრაფიული კვლევა უკანა და წინა ფესვების ელექტრული პოტენციალების აღრიცხვით და დამოწმდა მის მიერ პირველ შრომაში ფორმულირებული დაშვებების ჭეშმარიტება.
2. ანტაგონისტური კუნთების მოქმედების დენის რეგისტრაციით ზურგის ტვინის რეფლექსთა ცენტრალური კოორდინაციის შესწავლისას ივანე ბერტიაშვილმა აღმოაჩინა რეციპროკული შეკავების რიტმული მიმდინარეობა : მოქმედების დენის ფონზე რითმით 200 სეკ-ში, რომელიც გამოიწვეოდა ამ რითმის ამაგზნებელი გაღიზიანებით, ემატებოდა ანტაგონისტური რეფლექსის ნერვის გაღიზიანება რითმით 40 სეკ-ში; ამ დროს შემაკავებელი გაღიზიანების რითმით ხდებოდა ერთი ან მთელი ჯგუფი მოქმედების დენების გამოვარდნა, ე.ი. ყოველ 1/40 სეკუნდში. ამის გარდა, გაკეთებულ იქნა დასკვნა იმის შესახებ, ერთი იმპულსით გამოწვეული შეკავება გრძელდება არაუმეტეს 5 მსეკ-ისა. ცნობილი რუსი ფიზიოლოგის ალექსი უხტომსკის შენიშვნით, ამ შრომით ივანე ბერიტაშვილმა „სახელი მოიხვეჭა ფიზიოლოგიის ისტორიაში“.
3. კატებზე ტონური რეფლექსების ცენტრალური კოორდინაციის შესწავლისას ივანე ბერიტაშვილმა დაადგინა, რომ ტანის მიმართ კისრის ტრიალისას, ე.ი. კისრის კუნთების რეცეპტორთა გაღიზიანებისა და თავის მდებარეობის ცვლილებისას, ე.ი. ლაბირინთების რეცეპტორთა გაღიზინაბებისას ხდება მხოლოდ განსაზღვრული ტონური ცენტრების აგზნებადობის მატება, ტონური რეფლექსი კი, რომელიც ამ ცენტრების აგზნებას გულისხმობს, დამატებითი პერიფერიული გაღიზიანების საპასუხოდ აღმოცენდება.
4. ტონური რეფლექსების, ზურგის ტვინისა და თავის ტვინის დიდ ჰემისფეროთა ქერქის ლოკალურად სტრიქნინით მოწამვლის ეფექტების შერეული ნერვების გაღიზინების პარამეტრებისა და ხანგრძლიობის ცვლილებათა შესწავლის საფუძველზე ივანე ბერიტაშვილმა მიაგნო სწორ გზებს რეფლექსური მოქმედების დინამიკისა და ცვალებადობის რთული მოვლენების გასაგებად. აღმატებული აგზნებადობის კერის არსებობისას მისი ნეორონები უპირველეს ყოვლისა იგზნება ც.ნ.ს.-ში გავრცელებული ნერვული იმპულსებით, პერიფერიულმა გაღიზინებამ შეიძლება საერთოდ არ გამოიწვიოს ჩვეულებრივ პირობებში მისთვის დამახასიათებელი ეფექტი და მოცემულ კერაში იქმნება ც.ნ.ს.-ის სხვა პუნქტებიდან აგზნების „მიზიდვის“ შთაბეჭდილება.
5. ივანე ბერიტაშვილმა დაადგინა, რომ ზოგადი შეკავების მოვლენა, რომელიც პირველად ივანე სეჩენოვმა შეამჩნია, შეიძლება გამოწვეულ იქნას კანის, მგრძნობიარე ნერვების, ვეგეტატიური ნერვების, შინაგანი ორგანოების, ტვინის ზედაპირის გაღიზიანებით. იგი ამ დასკვნამდე მივიდა, რომ ზოგადი შეკავებას წარმოადგენს ც.ნ.ს. რეაქციის აუცილებელ კომპონენტს ყოველ გაღიზიანებაზე, ქვეზღურბლოვანზედაც კი, რომელიც გარეგან რეაქციას არ იწვევს, და რომ ზოგადი შეკავების ბიოლოგიური მნიშვნელობა შემდეგია: ჯერ ერთი, სიცოცხლისათვის მნიშვნელოვანი გაღიზიანების საპასუხოდ აგზნება შემოიფარგლება იმ ნერვული ცენტრებით, რომლებიც მონაწილეობს შესაბამის გარე რეაქციებში; მეორე, სუსტი გაღიზიანების ზოგადი შეკავება იცავს ორგანიზმს ენერგიის უსარგებლო ხარჯვისაგან.
1936-1937 წწ. ივანე ბერიტაშვილი ფიზიოლოგიური და მორფოლოგიური მონაცემების ანალიზის საფუძველზე მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ზოგადი შეკავება წარმოადგენს ტვინის ღეროს ბადებრივი წარმონაქმნის (ნეიროპილის) ფუნქციას, რომელსაც შეუძლია მოახდინოს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე არა მხოლოდ ზოგადი შემაკავებელი, არამედ ზოგადი გამაადვილებელი გავლენაც. როგორც ცნობილია 1949 წელს გ. მეგუნმა და ჯ. მორუციმ გამოიყენეს ოსცილოგრაფიული მეთოდიკა, ეს პირდაპირ აჩვენეს. შემდეგ ბერიტაშვილი მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მაშინ როდესაც სწრაფი ელექტრული პოტენციალები ასახავს ტვინის წრეების აგზნების პროცესს, ნელი ელექტრული პოტენციალები გამოხატავს აქტივობას ნეიროპილისა, რომელიც შექმნილია უმთავრესად დენდრიტული და მათზე სინაფსებით დაბოლოებული ნერვული ბოჭკოების ხლართებით.
ი. ბერიტაშვილმა წამოაყენა შეკავების დენდრიტული ჰიპოთეზა, რომლის თანახმად დენდრიტების სინაფსური გააქტივების შედეგად წარმოქმნილ ელექტრული დენები, გამოდის რა უჯრედის სომის სუბსინაფსური მიდამოებიდან, ეღობება აგზნების გადაცემას აქსოსომატური სინაფსებით.
6. სწავლობდა რა თავდაცვით პირობით რეფლექსებს დაზგაში ფიქსირებულ ძაღლებზე ხმაგაუმტარ კამერაში, ივანე ბერიტაშვილმა აღმოაჩინა მთელი წყება ახალი ფაქტებისა, რომელთა საფუძველზე იგი 1920 წელს მივიდა მნიშვნელოვან თეორიულ დასკვნამდე, რომ პირობითი რეფლექსის წარმოქმნისას დიდი ტვინის ჰემისფეროების ქერქში გამომუშავდება კავშირები არა მარტო პირობითი გაღიზიანების კერიდან უპირობო გაღიზიანების კერის მიმართულებით (წინქცევითი კავშირები), არამედ უკუმიმართულებითაც - უპირობო გაღიზიანების კერიდან პირობითი გაღიზიანების კერისაკენ (უკუქცევითი კავშირები); მისი აზრით ორმხრივი კავშირები უნდა მყარდებოდეს არა მარტო პირობითი (ბგერითი) და უპირობო (მტკივნეული) გაღიზიანების მიმღებ პუნქტებს შორის, არამედ მათსა და ქერქის მამოძრავებელი უბნის მიდამოებს შორისაც.
7. ტვინის ქერქის სინთეზური (გამაერთიანებელი) მოქმედება მჟღავნდება ცდებში, სადაც გაღიზიანების კომპლექსი მტკიცდებოდა კვებით და იწყებდა კვების პირობით რეფლექსური რეაქციის გამოწვევას, მაშინ როდესაც ცალკე კომპონენტები მას არ იწვევდა. ეს გამოკვლევები ჩატარებული იყო ივანე ბერიტაშვილის მიერ მოწოდებული თავისუფალი მოძრაობის მეთოდით. თეორიული განხილვისას გაკეთებულ იქნა დასკვნები, რომ დროებითი კავშირები მყარდება ისეთ ნეირონებთან, რომლებზედაც ყოველი კომპონენტი მოქმედებს ქვეზღურბლოვნად; ამ ნეირონთა აგზნება წარმოებს კომპონენტთა ერთდროული მოქმედებით, ე.ი. მხოლოდ გაღიზიანებათა კომპლექსით.
თუ გაღიზიანებათა მოცემული კომპლექსი უღლდება უპირობო გამღიზიანებელთან, ხოლო კომპონენტები არ უღლდება, მაშინ დამატებით აგზნებული ნეირონები ხდება საწყისი პუნქტი დამოუკიდებელი ნერვული კავშირისა, საიდანაც კომპლექსური გამღიზიანებელი გამოიწვევს თავის საკუთარ ეფექტს. ვარაუდია, რომ ეს დამატებითი ნეირონები, რომელნიც გარე სამყაროს რთული ზემოქმედების ინტეგრაციას ახდენს, მდებარეობს არა ქერქის მიმღებ, არამედ ასოციაციურ უბანში.
ნეიროფსიქოლოგია
8. თავისუფალი მოძრაობის მეთოდით პირობითი რეფლექსების შესწავლისას ივანე ბერიტაშვილმა შენიშნა ქცევითი აქტები, რომლებიც პირობითრეფლექსურად ვერ ჩაითვლებოდა. მაგალითად, თუ ცხოველი შემთხვევით აღმოაჩენდა საკვებს რომელიმე ადგილზე პირველად, იგი იმავე დღეს, და შემდგომ დღეებშიც მიდიოდა იმ ადგილას. ივანე ბერიტაშვილი დაასკვნის, რომ უმაღლეს ხერხემლიან ცხოველებში საკვების აღქმის დროს წარმოიქმნება საკვებისა და მისი ადგილმდებარეობის ხატი, რომ თუ ცხოველი მოხვდება იმავე გარემოში, ეს ხატი რეპროდუცირებს, ამავე დროს ცხოველი ისე იქცევა, როგორც მისი აღქმის დროს - მიდის იმ ადგილას, სადაც საკვები იყო, ყნოსავს მას.
Formica fuscicauda
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ივანე ბერიტაშვილი
ნეიროფსიქოლოგია
ხატით რეგულირებულ ასეთ ქცევას ივანე ბერიტაშვილმა ფსიქონერვული ანუ ხატით წარმართული ქცევა უწოდა. მორფოლოგიური მონაცემების საფუძველზე იგი ასკვნის, რომ სუბიექტური განცდები ელემენტარულ შეგრძნებათა სახით წარმოიშობა ვარსკვალვისებური ნეირონების აგზნების შედეგად ქერქის მიმღებ უბანში და დამოკიდებულია ამ ნეირონთა ციტოპლაზმის თავისებურებებზე. ბერიტაშვილმა გააკეთა თეორიული დასკვნა, რამაც დიდი პოლემიკა გამოიწვია, რომ ფსიქონერვული სუბსტრატი, რომელიც ფსიქონერვულ მოქმედებას წარმოშობს თვისობრივად განსხვავდება პირობითრეფლექსური მოქმედების სუბსტრატისაგან, რომ სენსორული ვარსკვლავისებური ნეირონები არ წარმოადგენს პირობითი რეფლექსების შეკრულ ნერვული წრეების აუცილებელ შემადგენელს.
ეს დასკვნა, კერძოდ, ეყრდნობოდა ისეთ ცხოველებზე ჩატარებულ დაკვირვებათა შედეგებს, რომელნიც ფეთქებათა ტალღის მოქმედებას განიცდიდნენ: ფსიქონერვული (ხატით წარმართული) მოქმედება ქრებოდა, ხოლო ჯაჭვური პირობითი რეფლექსებით განსაზღვრული ქცევა რჩებოდა. მეორე მხრივ, მტრედებზე ჩატარებულ ცდებში დადგინდა, რომ ერთი თვალით აღქმისას ხატი იქმნება მხოლოდ საწინააღმდეგო ნახევარსფეროში; ამ თვალის სინათლით გაღიზიანებაზე გამომუშავებული პირობითი რეფლექსის დროებითი კავშირებიც აგრეთვე წარმოიშობა მხოლოდ საწინააღმდეგო ნახევარსფეროში; მაგრამ ფსიქონერვული მოქმედება გამოიწვევა კორძიანი სხეულის კომისურალური ბოჭკოებით მოსული იმპულსებით, ხოლო დიფერენცირებული პირობითი რეფლექსი არ გამოიწვევა.
1965 წელს ბერიტაშვილი მიდის იმ დასკვნამდე რომ „ქცევითი აქტების ორგანიზაცია მისი შინაგანი ემოციური გრძნობით და გარეგანი გამოხატულებით უნდა წარმოიშობოდეს ლიმბიკურ სისტემაში; ახალი ქერქი აირეკლავს რა გარე სამყაროს, ქმნის მის ხატს და მრავალი თანშობილი და შეძენილი ნერვული კავშირებით მოქმედებაში მოჰყავს ლიმბიკური სისტემის მექანიზმები, აგუებს ორგანიზმს გარემო პირობებს“.