cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჯანდაცვა იორდანიაში
სქოლიო
კატეგორია:ჯანდაცვა კატეგორია:ჯანდაცვა ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:ჯანდაცვა იორდანიაში
მოლარე
მოლარე — სალაროს დაბალი მოხელე ძველ საქართველოში. ერთდროულად რამდენიმე მოლარე არსებობდა. მოლარეები მოლარეთუხუცესს ემორჩილებოდნენ. მოლარე სალაროს რომელიმე განყოფილებას განაგებდა. მეფის საჩუქარი სტუმრისათვის მოლარეებს უნდა მიერთმიათ. მოლარეების სარგოს შეადგენდა სტუმართაგან მიღებული საჩუქარი („რაც სტუმარს ენამუსებოდეს“), სალაროში შესული საჩუქრებისა და სალაროდან გაცემული ჯამაგირის წილი. მოლარეები ჰყავდათ როგორც მეფეს, ისე დედოფალსა და ფეოდალებს.
თანამედროვე ქართულში „მოლარე“ ეწოდება პირს, რომელიც განაგებს სალაროს, ფულის გამცემა-მიღებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:პროფესიები კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
Camponotus trapezoideus
Camponotus trapezoideus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
NGC 7783D
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:თევზების თანავარსკვლავედი
გიორგი თუხარელი
გიორგი ალექსანდრეს ძე თუხარელი  (დ. 5 მაისი, 1891, გორი, — გ. 12 ივლისი, 1937) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე.
მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში, შემდეგ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახალხო გვარდიაში (პოლკოვნიკი). 1918 წ. იყო აფხაზეთში ბოლშევიკური ამბოხების ჩახშობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ წითელ არმიაში ჩაირიცხა. 1921–1923 წლებში იყო ჯერ ქართული ბრიგადის მეთაური, შემდეგ დივიზიის შტაბის უფროსი. 1924-1927 წწ. მეთაურობდა მე-2 ქართულ მსროლელ დივიზიას. 1930 წ. დაამთავრა მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია. 1930–1935 წლებში მეთაურობდა რიგ დივიზიებს. მიენიჭა კომდივის წოდება. 1931 წ. გაწევრიანდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტურ პარტიაში. 1935 წლიდან იყო ამიერკავკასიის წითელდროშოვანი არმიის სარდლის მოადგილე. 1926–1936 წლებში საქართველოს სსრ ცაკ-ის წევრი. დაჯილდოებული იყო წითელი დროშის ორდენითა და 3 სხვა ორდენით. რეპრესირებულია და დახვრეტილია 1937 წელს.რეაბილიტირებულ იქნა 1957 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში კატეგორია:დაბადებული 5 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1891 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1937 კატეგორია:გორში დაბადებულები გ
1897
თარიღი უცნობია
*
Liometopum masonium
Liometopum masonium — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Liometopum-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
იადიგარ დაუდი
„იადიგარ დაუდი“ — XVI საუკუნის ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია (ავტორი დავით XI, დაუთ ხანი). მოიცავს იმდროინდელი მედიცინის თითქმის ყველა საკითხს.
წიგნის ზოგად ნაწილში მოკლე ანატომიური-ფიზიოლოგიური მონაცემების შემდეგ დეტალურადაა განხილული ჰიგიენისა და დიეტეტიკის საკითხები და დიაგნოსტიკური საშუალებები. ავტორი დაწვრილებით აღწევს დაავადებათა პროფილაქტიკისა და მკერნალობის წესებს, „ძილისა და სიფხიზლის“, სქესობრივი ჰიგიენის საკითხებს, იხილავს საკვები პროდუქტების და სამკურნალო საშუალებების თვისებებს, მათ კვებითს და სამკურნალო ღირებულებასა თუ მავნებლობას. კერძო ნაწილში გარჩეულია პათოლოგიის და თერაპიის ძირითადი საკითხები, თანმიმდევრულადაა განხილული იმ დროს არსებული მედიცინის თითქმის ყველა დარგი: უპირველეს ყოვლისა ნერვული და ფსიქოლოგიური დაავადებები, შემდეგ თვალის, ყურის, კბილის, სახსრებისა და კანის, შარდ-სასქესო და სხვა შინაგანი ორგანოების დაავადებები, ციებ-ცხელება, მოტეხილობა, სიდამწვრე და ა. შ. „იადიგარ დაუდში“ თითქმის ყველა დაავადება ცალცალკეა დახასიათბული, აღწერილია აგრეთვე კლიმატურ-ბალნეოლოგიური და სხვა ბუნებრივი ფაქტორების სამკურნალო გამოყენება.
გამოსცა ვლადიმერ კოტეტიშვილმა (1938).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ენციკლოპედიები კატეგორია:მედიცინა კატეგორია:მედიცინის ისტორია
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2016
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2016 (ან უბრალოდ ევრო 2016) — უეფა-ს მიერ ჩატარებული რიგით მე-15 საფეხბურთო ჩემპიონატი. ჩატარდა საფრანგეთში.
ევროპის 2016 წლის ჩემპიონატი იყო პირველი იყო ევროპის ჩემპიონატებს შორის, რომლის ფინალურ ეტაპზე მონაწილე გუნდების რაოდენობა 24 იყო. 1996-2016 წლებში ჩატარებულ ჩემპიონატებზე 16 გუნდი მონაწილეობდა. ფინალურ ეტაპზე შეიქმნა ექვსი ოთხგუნდიანი ჯგუფი, ხოლო პლეი-ოფი მერვედფინალებიდან დაიწყო. საფრანგეთის ნაკრები, როგორც მასპინძელი, არ მონაწილეობდა საკვალიფიკაციო ეტაპზე. 19-მა გუნდმა საკვალიფიკაციო ეტაპის შემდეგ პირდაპირ მიიღო ჩემპიონატში მონაწილეობის უფლება, ხოლო ოთხმა გუნდმა კი ეს უფლება მიიღო 2015 წლის ნოემბერში გამართული პლეი-ოფის შემდეგ.
საფრანგეთი, როგორც მასპინძელი ქვეყანა, აირჩა 2010 წლის 28 მაისს. აჯობა თურქეთისა და იტალიის კანდიდატურებს. მატჩები გაიმართა შემდეგი 10 ქალაქის სტადიონებზე: ბორდო, ლილი, ლანსი, ლიონი, მარსელი, ნიცა, პარიზი, სენ-დენი, სენტ-ეტიენი და ტულუზა. საფრანგეთმა მესამედ უმასპინძლა ევროპის ჩემპიონატს, 1960 და 1984 წლების შემდეგ.
საფრანგეთის ნაკრები ორჯერ გახდა ევროპის ჩემპიონი: 1984 და 2000 წლებში. ევრო 2016-ზე ტიტულს იცავდა ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები, რომელიც ბოლო ორი ჩემპიონატის (ევრო 2008 და ევრო 2012) გამარჯვებული იყო.
ევროპის ჩემპიონი გახდა პორტუგალიის ნაკრები, რომელმაც ფინალში მასპინძელი გუნდი დამატებით დროში 1–0 დაამარცხა. პორტუგალია მონაწილეობას მიიღებს 2017 წელს რუსეთში გასამართ ფიფა-ს კონფედერაციის თასზე.
სტატიაში ყველა საათი მოცემულია თბილისის დროით.
მასპინძელი ქვეყანა
ოთხმა კანდიდატმა გამოთქვა ევრო 2016-ის მასპინძლობის სურვილი 2009 წლის 9 მარტისთვის. საფრანგეთი, იტალია და თურქეთი კონკურსში მონაწილეობდნენ დამოუკიდებლად, შვედეთსა და ნორვეგიას კი გაკეთებული ჰქონდათ ერთობლივი განაცხადი. 2009 წლის დეკემბერში ნორვეგიამ და შვედეთმა უკან გაიტანეს განაცხადი. 2010 წლის 28 მაისს, უეფა-ს აღმასრულებელმა კომიტეტმა მასპინძელი ქვეყანა შეარჩია.
სტადიონები
თავდაპირველად, საფრანგეთის განაცხადში 12 სტადიონი იყო წარდგენილი. 2011 წლის მაისისთვის მასპინძელი სტადიონების რაოდენობა 9-მდე შემცირდა. არჩევანის გაკეთების უფლება ჰქონდა საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციას. უალტერნატივო იყო 7 სტადიონი: სტად დე ფრანსი, საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების ძირითადი საშინაო არენა, ოთხი ახალაშენებული სტადიონები ლილში, ლიონში, ნიცასა და ბორდოში და ორიც უდიდეს ქალაქებში — პარიზსა და მარსელში. ფინანსური პრობლემების გამო კონკურენციას გამოეთიშა სტრასბურგის სტადიონი. შერჩეულ იქნა სტადიონები ლენსსა და ნანსში, ხოლო სენტ-ეტიენი და ტულუზა მოხვდნენ თადარიგში. 2011 წლის ივნისში ცნობილი გახდა 24-გუნდიანი ფორმატის შესახებ. ამიტომ სარეზერვო ქალაქები დანარჩენ ცხრას შეუერთდნენ. 2011 წლის დეკემბერში ნანსი გამოაკლდა მასპინძელი ქალაქების სიას და საბოლოოდ დარჩა ათი ქალაქი, რომლებიც დაამტკიცა უეფა-ს აღმასკომმა 2013 წლის 25 იანვარს. მასპინძელთა შორის ვერ მოხვდნენ ნანტისა და მონპელიეს სტადიონები, რომლებიც გამოიყენეს 1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის დროს.
უსაფრთხოება
2015 წლის 13 ნოემბერს პარიზში მომხდარმა ტერორისტული აქტებმა გამოიწვია დისკუსია ჩემპიონატის უსაფრთხოების შესახებ. ტერაქტებისგან ერთ-ერთის სამიზნე სწორედ „სტად დე ფრანსზე“ მიმდინარე ამხანაგური მატჩი იყო გერმანიასა და საფრანგეთის ნაკრებებს შორის.
საკვალიფიკაციო ეტაპი
საკვალიფიკაციო ეტაპი 2014 წლის სექტემბერში დაიწყო და 2015 წლის ნოემბერში დასრულდა. საკვალიფიკაციო ეტაპის კენჭისყრა 2014 წლის 23 თებერვალს, საფრანგეთის ქალაქ ნიცაში, გაიმართა.
საკვალიფიკაციო ეტაპზე მონაწილეობდა 53 გუნდი, მათ შორის იყო გიბრალტარი, რომელიც პირველად ჩაერთო ტურნირზე. გუნდების განთესვა მოხდა უეფას ეროვნული ნაკრებების კოეფიციენტებით. გუნდები განაწილდნენ 8 ექვსგუნდიან და ერთ ხუთგუნდიან ჯგუფში. გამარჯვებულები, მეორეადგილოსნები და საუკეთესო მესამეადგილოსანი პირდაპირ დაიშვა ევროპის ჩემპიონატზე. რვა მესამეადგილოსანს შორის გაიმართა ორმატჩიანი პლეი-ოფი ოთხი გამარჯვებულის გამოსავლენად. მიშელ პლატინის ჰქონდა წინადადება, საკვალიფიკაციო ეტაპი გაყოფილიყო ორ ჯგუფურ რაუნდად, მაგრამ ეს გადაწყვეტილება არ იქნა მიღებული.
ევრო 2012-ის მონაწილე 16 გუნდიდან 13-მა (საფრანგეთის ჩათვლით) მიიღო ევრო 2016-ზე მონაწილეობის უფლება, მათ შორის იყო ინგლისის ნაკრები, რომელმაც მოიგო 10-დან 10 მატჩი, ევროპის მოქმედი ჩემპიონი ესპანეთი და მსოფლიოს მოქმედი ჩემპიონი გერმანია, რომელმაც ზედიზედ მე-12-ედ მოიპოვა ევროპის ჩემპიონატზე ასპარეზობის უფლება. ევროპის ჩემპიონატს, ევრო 2012-ის გამოტოვების შემდეგ, კვლავ დაუბრუნდნენ თურქეთი, შვეიცარია, რუმინეთი, უკრაინა და ავსტრია. ამ ორი უკანასკნელისთვის ევრო 2016 რიგით მეორე ჩემპიონატია. პირველად მათ როგორც მასპინძელმა, ისე მიიღეს მონაწილეობა — ავსტრიამ 2008, ხოლო უკრაინამ 2012 წელს. დიდი ხნის შესვენებების შემდეგ დაუბრუნდნენ ევროპის ჩემპიონატს ბელგია (ბოლო მონაწილეობა 2000 წელს) და უნგრეთი (ბოლო მონაწილეობა 1972 წელს). ხუთი გუნდი — ალბანეთი, ისლანდია, ჩრდილოეთ ირლანდია, სლოვაკეთი და უელსი — პირველად გავიდნენ ევროპის ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე. ალბანეთსა და ისლანდიას აქამდე არც მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე უთამაშიათ. საკვალიფიკაციო ეტაპი ვერ გაიარეს ყოფილმა ჩემპიონებმა: დანიამ (1992), ნიდერლანდმა (1988) და საბერძნეთმა (2004).
ფორმატი
ფორმატი, რომელიც გამოიყენებოდა ევრო 1996-დან ევრო 2012-ის ჩათვლით შეიცვალა, რათა მორგებოდა 24 მონაწილეს. საჭირო გახდა ორი ჯგუფის და პლეი-ოფის ეტაპზე ერთი რაუნდის დამატება. ექვსი ჯგუფი (A-დან F-ის ჩათვლით) შედგება ოთხი გუნდისგან. ჯგუფის პირველი და მეორეადგილოსნები ავტომატურად გააგრძელებენ თამაშს პლეი-ოფში. მათ დაემატებათ ოთხი საუკეთესო მესამეადგილოსანი და საბოლოოდ ეს 16 გუნდი პლეი-ოფში მონაწილეობას მიიღებს მერვედფინალის ეტაპიდან. ეს ფორმატი გამოიყენებოდა მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატებზე 1986-1994 წლებში. განსხვავება მხოლოდ ისაა, რომ ევროპის ჩემპიონატზე არ გათამაშდება მესამე ადგილი. ფორმატი ითვალისწინებს 51 მატჩის ჩატარებას, ნაცვლად ძველი ფორმატის 31 მატჩისა.
შემადგენლობები
თითოეული ნაკრები გუნდი, ჩემპიონატის დაწყებამდე არანაკლებ ათი დღით ადრე, წარადგენს განაცხადს 23 ფეხბურთელის შემადგენლობით, მათგან სამი უნდა იყოს მეკარე. თუ ფეხბურთელი დაშავდება ან დაავადდება გუნდის პირველ მატჩამდე, მისი შეცვლა შესაძლებელია სხვა მოთამაშით.
თანაბარი ქულები
თანაბარი ქულების დაგროვების შემთხვევაში უპირატესობა გუნდებს მიენიჭება შემდეგი წესების მიხედვით:
საუკეთესო მესამეადგილოსანი გუნდები გამოვლინდებიან შემდეგი წესებით:
წილისყრა
წილისყრა გაიმართა პარიზში, 2015 წლის 12 დეკემბერს. მასპინძელი, საფრანგეთის ნაკრები, წინასწარაა განთესილი A ჯგუფში, პირველ პოზიციაზე. დანარჩენი 23 გუნდი განაწილდა სამ კალათში, აქედან ხუთი საუკეთესო მოხვდა პირველ კალათში, ხოლო დანარჩენ კალათებში ექვს-ექვსი გუნდი განაწილდა. ტიტულის მფლობელი ესპანეთის ნაკრები ავტომატურად მოხვდა პირველ კალათში, ხოლო ყველა დანარჩენი გუნდი კალათებში განაწილდა უეფა-ს ეროვნულ ნაკრებთა კოეფიციენტების (2015 წლის 14 ოქტომბრის მდგომარეობით) შესაბამისად.
მარკეტინგი
2013 წლის 26 ივნისს გამოვიდა ჩემპიონატის ოფიციალური ლოგო. ლოგო ასახავს ანრი დელონეს თასს საფრანგეთის ეროვნულ ფერებში (ლურჯი, თეთრი, წითელი). 2013 წლის 17 ოქტომბერს უეფა-მ გამოაცხადა ტურნირის ოფიციალური სლოგანი „Le Rendez-Vous“. „Konami“ გამოუშვებს ტურნირის ოფიციალურ ვიდეო თამაშს Pro Evolution Soccer 2016-ში.
ტურნირის ოფიციალური თილისმა, სუპერ ვიქტორი პირველად ნაჩვენები იქნა იქნა 2014 წლის 18 ნოემბერს, საფრანგეთისა და შვედეთის ეროვნული გუნდების მატჩის დროს. ესაა საფრანგეთის ეროვნულ ფორმაში გამოწყობილი სუპერგმირი ბავშვი, ზურგზე წითელი მოსასხამით. მოსასხამი, ბურთი და სპორტული ფეხსაცმელი არის ბავშვის სუპერძალის წყარო. თილისმამ უეფა-ს ოფიციალურ საიტზე 50 ათას ხმაზე მეტი მიიღო.
ჩემპიონატის ოფიციალური ბურთი, ადიდასის „Beau Jeu“ 2015 წლის 12 ნოემბერს წარადგინა ფრანგმა ყოფილმა ფეხბურთელმა ზინედინ ზიდანმა.
სქოლიო
კატეგორია:2016 წელი ფეხბურთში
ნეპოტიზმი
thumb|250px|right|ნეპოტიზმი ნეპოტიზმი (nepos, ნათ. ბრუნვა ) — მეგობრებისა და ნათესავებისათვის განსაკუთრებული პრივილეგიების მინიჭება მათი დამსახურებისდა მიუხედავად. სიტყვა ნეპოტიზმი მომდინარეობს ლათინური სიტყვა „ნეპოსგან“, რაც დისშვილს/ძმისშვილს ან შვილიშვილს ნიშნავს.
პაპის
ნეპოტიზმმა სახელწოდება შუა საუკუნეების ეკლესიური გამოცდილებიდან შეიძინა, როდესაც კათოლიკური პაპები და ეპისკოპოსები, რომელთაც უბიწოების აღთქმა ჰქონდათ დადებული და თავიანთი შვილები არ ჰყავდათ, დისშვილებს/ძმისშვილებს ისეთ პრივილეგირებულ თანამდებობეს აძლევდნენ, რომლებიც ჩვეულებრივ მამიდან შვილზე გადადიოდა ხოლმე. ზემოთ ხსენებული ნათესავები ხშირად პაპების არალეგიტიმური შვილები იყვნენ, სწორედ ამიტომ ზოგიერთ ძველ განმარტებით ლექსიკონში „დისშვილი/ძმისშვილი“ განმარტებულია, როგორც სასულიერო პირების უკანონო შვილი. ზოგიერთმა პაპმა ასეთ „ნათესავს“ პოზიცია კარდინალამდე აუმაღლა და ხშირად ასეთი ქმედებები პაპის „დინასტიის“ გაგრძელებას ნიშნავდა. ნეპოტოზმის ასეთი ქმედებები 1692 წელს აიკრძალა პაპ ინოკენტ XII–ის მიერ. გამონაკლისად დაიშვა მხოლოდ კვალიფიციური ნათესავების დანიშნვა წამყვან თანამდებობებზე.
პოლიტიკური
ნეპოტიზმი დამახასიათებელია პოლიტიკისთვისაც, როდესაც ინიშნება ნათესავები, თანამდებობებზე არასაკმარისი კვალიფიკაციის შემთხვევაშიც კი.
სქოლიო
კატეგორია:კორუფცია კატეგორია:დისკრიმინაცია
მენისკი
მინი|200პქ|მენისკი სახსარში მინი|200პქ|მენისკი მენისკი — მუხლის სახსარში ჩართული 2 ნამგლის მოყვანილობის სახსარშიგა ხრტილი. მენისკები მდებარეობს დიდი წვივის როკებზე ზემოდან, მათი გარეთა განიერი ნაპირი შეხორცებულია მუხლის სახსრის ჩანთასთან, წინა ბოლოებს კი ერთმანეთთან აკავშირებს მუხლის განივი იოგი. მენისკი ასუსტებს მოძრაობით გამოწვეულ მექანიკურ ტრავმას, ამცირებს ხახუნს და ზრდის მუხლის სახსარში შემავალი ძვლების სასახსრე ზედაპირების შესატყვისობას (კონგრუენტობას). მენისკი ყველაზე ხშირად უზიანდებათ სპორტსმენებს, უმეტესად ფეხბურთელებს, სიმაღლეზე მხტომელებს, მოჭიდავეებს, აგრეთვე ბალეტის მსახიობებს. მენისკთან ერთად ხშირად ზიანდება მუხლის სახსრის სხვა ელემენტებიც. მენისკის დაზიანებისას საჭიროა მენისკის მთლიანად ან მისი ნაწილის ოპერაციული მოცილება. ოპერაციის შემდეგ აუცილებელია სახსრის ფიქსაცია (7-10 დღე), 10-14 დღის შემდეგ სახსრის მსუბუქი დატვირთვა; გაურთულებელ შემთხვევაში 5-6 კვირის შემდეგ სახსრის ფუნქცია სრულიად აღდგება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ანატომია
იგორ სტრავინსკი
სტრავინსკის საკომპოზიტორო კარიერა გამოირჩევა სტილისტური მრავალფეროვნებით. მან საერთაშორისო აღიარება პირველად მოიპოვა სამი ბალეტით, რომელიც იმპრესარიო სერგეი დიაგილევმა შეუკვეთა და პირველად შესრულდა პარიზში დიაგილევის „რუსული ბალეტის“ (Ballets Russes) მიერ: „ფასკუნჯი“ (L'Oiseau de feu, 1910), „პეტრუშკა“ (1911) და „კურთხეული გაზაფხული“ (Le Sacre du printemps, 1913). ამ უკანასკნელმა გარდაქმნა მომდევნო თაობის კომპოზიტორთა წარმოდგენა რიტმულ სტრუქტურებზე და მეტწილად, ამ ნაწარმოებმა შეუქმნა სტრავინსკის რეპუტაცია მუსიკალური რევოლუციონერისა, რომელმაც მუსიკალური დიზაინის საზღვრები გააფართოვა. მისი „რუსული ფაზა“ გაგრძელდა ისეთი ნამუშევრებით, როგორიცაა „რენარი“ (Renard), „ჯარისკაცის ისტორია“ (L'Histoire du soldat) და „ქორწილი“ (Les Noces). ამას მოჰყვა სტრავინსკის შებრუნება ნეოკლასიციზმისკენ 1920-იან წლებში. ამ პერიოდის ნაწარმოებებში გამოყენებულია ტრადიციული მუსიკალური ფორმები (concerto grosso, ფუგა და სიმფონია) და ეყრდნობა ადრინდელ სტილებს, განსაკუთრებით, XVIII საუკუნიდან. 1950-იან წლებში დაიწყო სერიული პროცედურების გამოყენება. მისი კომპოზიციები ამ პერიოდიდან, ადრინდელი ნიმუშების მსგავსად, ხასიათდება რიტმული ენერგიით, ხანგრძლივი მელოდიური მასალა აგებულია მცირე, ორ ან სამ ნოტიანი უჯრედისგან, ხოლო ნაწარმოებების ფორმა და ინსტრუმენტული არანჟირება ნათელი და გასაგებია.
ცხოვრება რუსეთის იმპერიაში
სტრავინსკი დაიბადა 1882 წლის 17 ივნისს, ორანიენბაუმში, ახლანდელ ლომონოსოვის რაიონში, რუსეთის იმპერიის დედაქალაქის, სანქტ-პეტერბურგის გარეუბანში და აღიზარდა სანქტ-პეტერბურგში. მისი მშობლები იყვნენ ფიოდორ სტრავინსკი (1843–1902), ცნობილი ბანი კიევის ოპერასა და სანქტ-პეტერბურგის მარინის თეატრში და ანა (დაბ. ხოლოდოვსკი, 1854–1939), წარმოშობით კიევიდან, ერთ-ერთი კიევის ქონების სამინისტროს მაღალჩინოსნის ოთხი ქალიშვილიდან. ფიოდორი იყო „პოლონელი დიდებულების, სენატორების და მიწათმფლობელების გრძელი შტოს შთამომავალი.“ მიიჩნევა, რომ სტრავინსკის გენეალოგია მიდის XVII-XVIII საუკუნებში Soulima-ს და Strawinski-ს საგვარეულოებთან.
როგორც თავად იხსენებს, ბავშვობაში მარტოსული იყო. მოგვიანებით ამბობდა: „არასოდეს შემხვედრია ვინმე, ვისაც მართლაც მოვწონდი“. ფორტეპიანოს შესწავლა ადრეულ ასაკში დაიწყო, ასევე, სწავლობდა მუსიკის თეორიას და ძალებს სინჯავდა კომპოზიციაშიც. 1890 წელს, მარინის თეატრში, ნახა პეტრე ჩაიკოვსკის ბალეტი „მძინარე მზეთუნახავი“. თხუთმეტი წლის ასაკში უკვე კარგად უკრავდა ფელიქს მენდელსონის საფორტეპიანო კონცერტს სოლ-მინორში, ასევე, მოამზადა ალექსანდრე გლაზუნოვის სიმებიანი კვარტეტის საფორტეპიანო ტრანსკრიპცია. გადმოცემით, გლაზუნოვს სტრავინსკი არამუსიკალურად მიაჩნდა და მის შესაძლებლობებზე დაბალი წარმოდგენისა იყო.
1905 წელსვე სტრავინსკი დაინიშნა თავის ბიძაშვილზე, კატერინა (კატია) გავრილის ასულ ნოსენკოზე, რომელსაც ადრეული ბავშვობიდან იცნობდა. მიუხედავად იმისა, რომ მართლმადიდებლური ეკლესია ბიძაშვილებს შორის ქორწინებას ეწინააღმდეგება, ისინი 1906 წლის 23 იანვარს დაქორწინდნენ. მათი პირველი ორი შვილი, ფიოდორი და ლუდმილა, 1907 და 1908 წელს დაიბადნენ.
სტრავინსკი და უკრაინა
დაახლოებით 1890-დან 1914 წლამდე კომპოზიტორი ხშირად სტუმრობდა ქ. უსტილუგს, თანამედროვე ვოლინის ოლქში, უკრაინაში. ზაფხულს იგი უმეტესწილად ამ ქალაქში ატარებდა, სადაც მის სიმამრს უძრავი ქონება ჰქონდა. 1907 წელს დააპროექტა და ააშენა საკუთარი სახლი უსტილუგში, რომელსაც თავის „ზეციურ სამყოფელს“ ეძახდა. ამ სახლში მუშაობდა 17 სხვადასხვა ნაწარმოებზე თავისი ადრეული პერიოდიდან, რომელთა შორისაცაა „ფეიერვერკი“, „ფასკუნჯი“, „პეტრუშკა“ და „კურთხეული გაზაფხული“. სახლი განახლებულია და ამჟამად სტრავინსკის სახლ-მუზეუმს წარმოადგენს, რომელიც ღიაა საზოგადოებისთვის. აქ გამოფენილია მრავალი დოკუმენტი, წერილი და ფოტო, ხოლო ახლომდებარე ქალაქ ლუცკში მისი სახელობის ყოველწლიური ფესტივალი ტარდება.
ცხოვრება შვეიცარიაში
სტრავინსკი ერთ ღამეში იქცა სენსაციად „ფასკუნჯის“ პრემიერის შემდეგ პარიზში, 1910 წლის 25 ივნისს. ბოლო რეპეტიციებზე და შემდგომ, ამ პრემიერაზე დასასწრებად კომპოზიტორი უსტილუგიდან, საკუთარი სახლიდან, პარიზში ივნისის დასაწყისში ჩავიდა. საბალეტო სეზონის დასრულებამდე მას ოჯახიც შუერთდა და გადაწყვიტეს ცოტა ხნით დასავლეთში დარჩენილიყვნენ, რადგანაც მეუღლე მესამე შვილს ელოდებოდა. ლა ბოლში, ბრეტანში, ზაფხულის გატარების შემდეგ, სექტემბრის დასაწყისში, ისინი შვეიცარიაში გადავიდნენ. 23 სექტემბერს, ლოზანაში, დაიბადა მათი მეორე ვაჟი, სვიატოსლავ სულიმა. იმავე თვის ბოლოს ისინი კლარენსში დასახლდნენ. მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში სტრავინსკი და მისი ოჯახი ზაფხულის თვეების განმავლობაში რუსეთში ცხოვრობდა, ხოლო ყოველ ზამთარს შვეიცარიაში ატარებდა. ამ პერიოდში მან კიდევ ორი ნაწარმოები შექმნა „რუსული ბალეტისათვის“ ― „პეტრუშკა“ (1911) და „კურთხეული გაზაფხული“ (1913). ამ უკანასკნელის პრემიერიდან (1913 წლის 23 მაისი) ცოტა ხნის შემდეგ სტრავინსკი ავად გახდა გაფუჭებული ხამანწკების ჭამის გამო და პარიზის ერთ-ერთ საავადმყოფოში აღმოჩნდა, რის შედეგადაც 11 ივლისამდე უსტილუგში ვეღარ დაბრუნდა.
ზაფხულის დარჩენილი დრო სტრავინსკიმ თავის პირველ ოპერაზე, „ბულბულზე“ მუშაობას დაუთმო (იგი უფრო ფრანგული სახელით, Le Rossignol არის ცნობილი). მასზე მუშაობა სტრავინსკის 1908 წელს (ე.ი. „რუსულ ბალეტთან“ დაკავშირებამდე) ჰქონდა დაწყებული. ნაწარმოების დამკვეთი მოსკოვის თავისუფალი თეატრი იყო სოლიდური გასამრჯელოს, 10 000 მანეთის სანაცვლოდ.
კლარენსში დაბრუნება სტრავინსკის ოჯახმა მხოლოდ აპრილში შეძლო, რა დროისთვისაც მოსკოვის თავისუფალი თეატრი უკვე გაკოტრებული იყო. შედეგად, „ბულბული“ პირველად 1914 წლის 26 მაისს შესრულდა პარიზის ოპერაში, დიაგილევის დახმარებით. კოსტიუმების და სცენის დიზაინის ავტორი ალექსანდრ ბენუა იყო. „ბულბულს“ საზოგადოებაც და კრიტიკაც გულგრილად შეხვდა, როგორც ჩანს იმიტომ, რომ მსგავსი დელიკატურობა „კურთხეული გაზაფხულის“ ავტორისგან მოულოდნელი აღმოჩნდა. თუმცა, კომპოზიტორები მორის რაველის, ბელა ბარტოკის და რეინალდო ჰანის ჩათვლით, მასში არსებული ოსტატობით აღფრთოვანებული დარჩნენ და ნაწარმოებში არნოლდ შენბერგის გავლენაც კი დაინახეს.
ივლისში, მოახლოვებული ომის პირობებში, სტრავინსკი მოკლე ხნით ჩავიდა უსტილუგში პირადი ნივთების, მათ შორის, რუსულ ფოკლორზე თავისი ნარკვევების წამოსაღებად. მისი შვეიცარიაში დაბრუნებიდან მალევე სახელმწიფო საზღვრები ჩაიკეტა პირველი მსოფლიო ომის დაწყების გამო. ომმა და შემდგომმა რევოლუციამ სტრავინსკისთვის სამშობლოში დაბრუნება შეუძლებელი გახადა და 1962 წლის ოქტომბრამდე მას რუსეთის მიწაზე ფეხი აღარ დაუდგამს.
1915 წელს სტრავინსკი და მისი ოჯახი კლარენსიდან მორჟში, ლოზანიდან სამხრეთ-დასავლეთით ათ კილომეტრში, ჟენევის ტბის მახლობლად მდებარე ქალაქში გადავიდა. ისინი ამ ქალაქში (სამ სხვადასხვა მისამართზე) 1920 წლამდე ცხოვრობდნენ.
სტრავინსკი ამ პერიოდში ფინანსურად მძიმე მდგომარეობაში იყო. რუსეთი (და მისი სამართალმემკვიდრე, საბჭოთა კავშირი) ბერნის კონვენციაში არ შედიოდა, რაც სტრავინსკის პრობლემებს უქმნიდა ჰონორარის მიღებაში „რუსული ბალეტისთვის“ დაწერილი კომპოზიციების შესრულებისგან. იგი ფინანსურ სირთულეებში დიაგილევს ადანაშაულებდა და ამბობდა, რომ ის მათ შორის დადებული კონტრაქტით გათვალისწინებულ პირობებს ვერ ასრულებდა. „ჯარისკაცის ისტორიის“ წერისას მან ფინანსური დახმარებისთვის შვეიცარიელ ფილანთროპს, ვერნერ რაინჰარტს მიმართა. რაინჰარტმა დააფინანსა ოპერის პირველი შესრულება, ერნესტ ანსერმეს დირიჟორობით, 1918 წლის 28 სექტემბერს, ლოზანის მუნიციპალურ თეატრში. მადლიერების ნიშნად, სტრავინსკიმ ეს ნამუშევარი რაინჰარტს მიუძღვნა და ორიგინალი ხელნაწერი ნოტებიც აჩუქა. რაინჰარტმა განაგრძო სტრავინსკის მხარდაჭერა და 1919 წელს მისი კამერული მუსიკის კონცერტების სერია დააფინანსა, მათ შორის იყო ვიოლინოს, ფორტეპიანოს და კლარნეტისთვის არანჟირებული სიუიტა „ჯარისკაცის ისტორიიდან“, რომელიც პირველად 1919 წლის 8 ნოემბერს შესრულდა. თავისი კეთილისმყოფელის მიმართ მადლიერების ნიშნად, სტრავინსკიმ რაინჰარტს მიუძღვნა „სამი პიესა კლარნეტისათვის“ (1918 წლის ოქტომბერი-ნოემბერი). რაინჰარტი შესანიშნავი მოყვარული კლარნეტისტი იყო.
ცხოვრება საფრანგეთში
1920 წლის 15 მაისს, „რუსულმა ბალეტმა“ პარიზში „პულჩინელას“ პრემიერა წარადგინა, რის შემდეგაც სტრავინსკი შვეიცარიაში დაბრუნდა. 8 ივნისს მისმა ოჯახმა საბოლოოდ დატოვა მორჟი და და გადავიდა მეთევზეთა სოფელ კარანტეკში, ბრეტანში და ამავდროულად, საცხოვრებლის ძებნა განაგრძო პარიზში. მათი დილემის შესახებ შეიტყო დიზაინერმა კოკო შანელმა, რომელმაც უფრო შესაფერისი საცხოვრებლის პოვნამდე სტრავინსკი და მისი ოჯახი პარიზის გარშის გარეუბანში მდებარე თავის ახალ მამულში, „Bel Respiro-ში“ საცხოვრებლად მიიწვია. სტრავინსკები ამ სახლში სექტემბრის მეორე კვირაში გადავიდნენ. ამავე დროს, შანელმა უზრუნველყო „რუსული ბალეტის“ მიერ „კურთხეული გაზაფხულის“ ახალი, 1920 წლის პროდუქციის შესრულება დიაგილევის მიმართ ანონიმური საჩუქრით, რომელიც, გადმოცემით, 300,000 ფრანკს შეადგენდა.
1921 წლის მაისში სტრავინსკი და მისი ოჯახი ანგლეში, ბიარიცის ახლოს, სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში გადავიდა. ამ დროიდან მოყოლებული მეუღლის გარდაცვალებამდე (1939) კომპოზიტორი ორმაგ ცხოვრებას ეწეოდა და დროს ანაწილებდა ანგლეში, თავის ოჯახსა და პარიზში, ვერას შორის. გადმოცემის თანახმად, კატია მეუღლის ღალატს „დიდსულოვნების, ბრაზის და თანარძნობის ნაზავით ხვდებოდა“.
1924 წელს სტრავინსკიმ ნიცაში ძვირფასი სახლი, „Villa des Roses“ შეიძინა.
1931-დან 1933 წლამდე იგი და მისი ოჯახი ვორეპში, გრენობლის ახლოს, სამხრეთ-აღმოსავლეთ საფრანგეთში ცხოვრობდა.
სტრავინსკები 1934 წელს საფრანგეთის მოქალაქეები გახდნენ და პარიზში, ფობურგ სენტ-ონორეს ქუჩაზე გადასახლდნენ. კომპოზიტორი თავის ამ, ბოლო ევროპულ მისამართს იგონებდა, როგორც ყველაზე საუბედუროს. მეუღლისგან ტუბერკულოზი გადაედო თავად სტრავინსკის და მათ უფროს ქალიშვილს, ლუდმილას, რომელიც 1938 წელს გარდაიცვალა. კატია, რომელზეც ის 33 წელი იყო დაქორწინებული, სამი თვის შემდეგ, 1939 წლის მარტში გარდაიცვალა. თავად კომპოზიტორმა საავადყოფოში ხუთი თვე გაატარა, რა დროსაც გარდაიცვალა დედამისი. პარიზში ყოფნის ბოლო წლებში მან მნიშვნელოვანი პროფესიული ურთიერთობები დაამყარა ამერიკის შეერთებულ შტატებში: ის უკე მუშაობდა თავის სიმფონიაზე დო-მაჟორში ჩიკაგოს სიმფონიური ორკესტრისთვის და შეთანხმებული იყო პრესტიჟული, ჩარლზ ელიოტ ნორტონის ლექციების ჩატარებაზე ჰარვარდის უნივერსიტეტში 1939-40 წლებში.
ცხოვრება ამერიკის შეერთებულ შტატებში
მეორე მსოფლიო ომის დაწყების მიუხედავად, სტრავინსკი გემით გაემგზავრა აშშ-ში 1939 წლის სექტემბრის ბოლოს, ჩავიდა ნიუ-იორკში, ხოლო იქიდან კემბრიჯში, მასაჩუსეტსში, რათა ჰარვარდში შეთანხმებული ლექციები ჩაეტარებინა. მას იანვარში ვერაც მიჰყვა და ისინი ბედფორდში, მასაჩუსეტსში დაქორწინდნენ 1940 წლის 9 მარტს.
სტრავინსკი დასავლეთ ჰოლივუდში დასახლდა. მან ლოს-ანჯელესში უფრო მეტხანს იცხოვრა, ვიდრე ნებისმიერ სხვა ქალაქში. 1945 წელს აშშ-ის ნატურალიზებული მოქალაქე გახდა. სტრავინსკი საფრანგეთში ცხოვრებას მიჩვეული იყო, მაგრამ ამერიკაში 57 წლის ასაკში გადასვლა განსხვავებული გამოცდილება აღმოჩნდა. გარკვეული ხნით მისი საკონტაქტო და სამეგობრო წრე რუსი ემიგრანტებისგან შედგებოდა, თუმცა, ბოლოს იგი დარწმუნდა, რომ მისი ინტელექტუალური და პროფესიული ცხოვრებისათვის ეს საკმარისი არ იყო. იგი მიიზიდა ლოს-ანჯელესის მზარდმა კულტურულმა ცხოვრებამ, განსაკუთრებით, მეორე მსოფლიო ომის დროს, როცა იქ ბევრი მწერალი, მუსიკოსი, კომპოზიტორი და დირიჟორი დასახლდა, მათ შორის, ოტო კლემპერერი, თომას მანი, ფრანც ვერფელი, ჯორჯ ბალანჩინი და არტურ რუბინშტეინი. ბერნარდ ჰოლანდი ამტკიცებს, რომ სტრავინსკის განსაკუთრებით უყვარდა ბრიტანელი მწერლები, რომლებიც მას ბევერლი ჰილსზე სტუმრობდნენ, მათ შორის იყვნენ „უ. ჰ. ოდენი, კრისტოფერ იშერვუდი, დილან თომასი. ისინი იზიარებდნენ კომპოზიტორის სიყვარულს სპირტიანი სასმელების მიმართ, განსაკუთრებით, ოლდოს ჰაქსლი, რომელსაც სტრავინსკი ფრანგულად ესაუბრებოდა ხოლმე.“ სტრავინსკის და ჰაქსლის ჰქონდათ შაბათის ლანჩის ტრადიცია დასავლეთ სანაპიროს ავან-გარდის და ცნობილი ადამიანებისთვის. სტრავინსკის მიერ აშშ-ის ეროვნული ჰიმნის არანჟირებაში გამოყენებული უჩვეულო, დომინანტური სეპტაკორდი ბოსტონის პოლიციასთან 1944 წლის 15 იანვარს ინციდენტის მიზეზი გახდა. იგი გააფრთხილეს, რომ შეიძლებოდა დაეჯარიმებინათ 100 დოლარით „ეროვნული ჰიმნის შეცვლისათვის მთლიანად ან ნაწილობრივ“. პოლიცია, როგორც აღმოჩნდა, ცდებოდა, რადგან კანონი კრძალავდა ჰიმნის გამოყენებას საცეკვაო მუსიკის, მარშის ან ა.შ. სახით, თუმცა, აღნიშნულმა შემთხვევამ წარმოშვა მითი სტრავინსკის დაკავების შესახებ.
სტრავინსკის პროფესიული ცხოვრება XX საუკუნის უმეტეს ნაწილს მოიცავს, ამ საუკუნის თანამედროვე კლასიკური მუსიკის ჩათვლით. მან გავლენა მოახდინა კომპოზიტორებზე სიცოცხლეშიც და გარდაცვალების შემდეგაც. 1940-იან წლებში მისი სტუდენტი იყო კომპოზიტორი და მუსიკის პედაგოგი რობერტ სტრასბურგი. 1959 წელს სტრავინსკის გადაეცა სონინგის ჯილდო, დანიის უმაღლესი მუსიკალური პრიზი. 1960-ინ წლებში კი მისი მოსწავლეები იყვნენ რობერტ კრაფტი და უორენ ზევონი.
1962 წელს სტრავინსკი პირველად დაბრუნდა რუსეთში 1914 წლის შემდეგ. მან მიიღო მიწვევა საბჭოთა კომპოზიტორების კავშირისგან, რათა ედირიჟორა ექვსი პერფორმანსი მოსკოვსა და ლენინგრადში. სამკვირიანი ვიზიტის განმავლობაში შეხვდა საბჭოთა პრემიერს, ნიკიტა ხრუშჩოვს და რამდენიმე წამყვან საბჭოთა კომპოზიტორს, მათ შორის, დიმიტრი შოსტაკოვიჩს და არამ ხაჩატურიანს.
1971 წლის 18 მარტს სტრავინსკი ფილტვის შეშუპებით გადაიყვანეს ლენოქს ჰილის საავადმყოფოში, სადაც ათი დღე იმყოფებოდა. 29 მარტს გადავიდა ახლად გარემონტებულ ბინაში მეხუთე ავენიუს 920 ნომერში, რომელიც მისი პირველი ქალაქური აპარტამენტი იყო 1939 წლის შემდეგ, როცა პარიზში ცხოვრობდა. გარკვეული ჯანმრთელი პერიოდის შემდეგ, 4 აპრილს, შეშუპება განახლდა და ვერას დაჟინებული მოთხოვნით, სამედიცინო აპარატურა ბინაში დაუმონტაჟეს. სტრავინსკიმ მალე შეწყვიტა ჭამა, სმა და 6 აპრილს, დილის 5 საათსა და 20 წუთზე, 88 წლის ასაკში გარდაიცვალა. გარდაცვალების მოწმობაში მიზეზად გულის გაჩერებაა დასახელებული. დაკრძალვის მსახურება სამი დღის შემდეგ, ფრენკ ე. კემპბელის სამლოცველოში გაიმართა. თავისი სურვილის თანახმად, დაკრძალეს რუსულ კუთხეში სასაფლაო კუნძულ იზოლა დი სან მიკელეზე, ჩრდილოეთ იტალიაში, სერგეი დიაგილევის საფლავიდან რამდენიმე მეტრის მოშორებით.
სტრავინსკის აქვს ვარსკვლავი ჰოლივუდის დიდების ხეივანში. 1987 წელს გადაეცა გრემის ჯილდო ცხოვრებისეული მიღწევისთვის, ხოლო 2004 წელს ცეკვის ეროვნული მუზეუმის დიდების ხეივანში შეიყვანეს.
მუსიკა
სტრავინსკის შემოქმედება, როგორც წესი, სამ ზოგადსტილისტურ პერიოდად იყოფა: რუსული პერიოდი, ნეოკლასიკური პერიოდი და სერიული პერიოდი.
რუსული პერიოდი (დაახლ. 1907–1919)
მცირე რაოდენობით გადარჩენილი უფრო ადრინდელი ნამუშევრების გარდა, სტრავინსკის რუსული პერიოდი, რომელსაც ზოგჯერ პრიმიტიულ პერიოდსაც უწოდებენ, ნიკოლაი რიმსკი-კორსაკოვთან სწავლის დროს შექმნილი კომპოზიციებით დაიწყო. კორსაკოვთან იგი 1905 წლიდან 1908 წლამდე, მის გარდაცვალებამდე სწავლობდა. მათ შორისაა საორკესტრო ნამუშევრები: სიმფონია მი♭-მაჟორი (1907), „ფავნი და მწყემსი ქალი“ (მეცო-სოპრანოს და ორკესტრისთვის; 1907), „ფანტასტიკური სკერცო“ (1908), და „ფეიერვერკი“ (1908/9). ეს ნაწარმოებები აშკარად ამჟღავნებს რიმსკი-კორსაკოვის გავლენას, მაგრამ, როგორც რიჩარდ ტარუსკინმა აჩვენა, მათში ასევე შეიძლება დავინახოთ, რომ ავტორი იცნობდა ალექსანდრე გლაზუნოვის, სერგეი ტანეიევის, პეტრე ჩაიკოვსკის, რიხარდ ვაგნერის, ანტონინ დვორჟაკის და კლოდ დებიუსის მუსიკას.
1908 წელს სტრავინსკიმ დაწერა „სამგლოვიარო სიმღერა“ (Погребальная песня), თხზ. 5, ნიკოლაი რიმსკი-კორსაკოვის სიკვდილის გამო. ნაწარმოების პრემიერა 1909 წლის 17 იანვარს შედგა სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიის დიდ დარბაზში, მაგრამ შემდეგ დაიკარგა 2015 წლის სექტემბრამდე, როცა იგი კონსერვატორიის ერთ-ერთ ოთახში აღმოაჩინეს. იგი საუკუნეზე მეტი ხნის შემდეგ, 2016 წლის 2 დეკემბერს ხელახლა შესრულდა. ხელახლა აღმოჩენამ ნაწარმოების მიმართ დიდი ენთუზიაზმი გამოიწვია და მისი ათეულობით პერფორმანსი განხორციელდა.
სანქტ-პეტერბურგში „ფანტასტიკური სკერცოს“ და „ფეიერვერკის“ შესრულებამ სერგეი დიაგილევის ყურადღება მიიქცია, რომელმაც სტრავინსკის შოპენის ორი საფორტეპიანო ნაწარმოების გაორკესტრება შეუკვეთა ბალეტ „სილფიდებისთვის“, რომელიც მის ახალ საბალეტო დასს 1909 წლის რუსულ სეზონზე უნდა წარედგინა.
„ფასკუნჯი“ პირველად პარიზში, დიაგილევის „რუსული ბალეტის“ მიერ შესრულდა 1910 წლის 25 ივნისს. სტრავინსკის უფრო ადრეული ნამუშევრების მსგავსად, მასში იგრძნობოდა რიმსკი-კორსაკოვის გავლენა, არა მხოლოდ გაორკესტრებაში, არამედ ზოგად სტრუქტურაში, ჰარმონიულ ორგანიზაციაში და მელოდიურ მასალაშიც.
ტარუსკინის მიხედვით, მისი მეორე ბალეტი, „პეტრუშკა“ იყო ნაწარმოები, სადაც „სტრავინსკი ბოლოს და ბოლოს გახდა სტრავინსკი“. თავად მუსიკაში გამოყენებულია რამდენიმე რუსული ხალხური მელოდია, აგრეთვე, ვენელი კომპოზიტორის, იოზეფ ლანერის ორი ვალსი და ფრანგული მელოდია La Jambe en bois („ხის ფეხი“).
1915 წლის აპრილში სტრავინსკიმ მიიღო შეკვეთა უინარეტა სინგერისგან მცირე მასშტაბის თეატრალურ ნამუშევარზე, მისივე პარიზის სალონში შესასრულებლად. შედეგი იყო „რენარი“ (1916), რომელსაც სტრავინსკი უწოდებდა „ბურლესკს სიმღერითა და ცეკვით“. „რენარი“ ექსპერიმენტულ თეატრთან სტრავინსკის პირველი შეხება იყო: კომპოზიტორის მითითებით, ყველა შემსრულებელი (ინსტრუმენტალისტების ჩათვლით) მუდმივად და ერთად უნდა ყოფილიყვნენ სცენაზე.
ნეოკლასიკური პერიოდი (დაახლ. 1920–1954)
„აპოლონ მუზაგეტი“ (1928), „პერსეფონე“ (1933) და „ორფეოსი“ (1947) აჩვენებს არა მარტო სტრავინსკის დაბრუნებას კლასიკურ პერიოდთან, არამედ მის დაიტერესებასაც კლასიკური თემატიკით, მაგალითად, ბერძნული მითოლოგიით. ამ პერიოდის მნიშვნელოვანი ნაწარმოებებია: ოქტეტი (1923), კონცერტი ფორტეპიანოსა და ჩასაბერი ინსტრუმენტებისათვის (1924), სერენადა ლა-მაჟორში (1925) და „ფსალმუნების სიმფონია“ (1930).
1951 წელს მან დაასრულა თავისი ბოლო ნეოკლასიკური ნაწარმოები, „რეიკის პროგრესი“ (The Rake's Progress) უისტან ჰიუ ოდენის და ჩესტერ კოლმენის ლიბრეტოს მიხედვით, რომელიც, თავის მხრივ, უილიამ ჰოუგართის ნახატების მიხედვით შეიქმნა. მისი პრემიერა იმავე წელს შედგა ვენეციაში, რის შემდეგაც რამდეჯერმე დაიდგა ევროპის მასშტაბით, ხოლო 1953 წელს — ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენის ოპერაში. იგი ასევე შესრულდა სანტა-ფეს ოპერაში 1962 წელს, კომპოზიტორის 80 წლის იუბილესთან დაკავშირებულ ფესტივალზე და აღდგა მეტროპოლიტენის ოპერის მიერ 1997 წელს.
სერიული პერიოდი (1954–1968)
1950-იან წლებში სტრავინსკიმ დაიწყო სერიული კომპოზიციური მეთოდების გამოყენება, როგორიცაა დოდეკაფონია, თორმეტ-ტონიანი ტექნიკა, რომელიც არნოლდ შონბერგმა გამოიგონა. მისი პირველი ექსპერიმენტები არა-თორმეტტონიან სერიულ ხერხებში გვხვდება მცირე მასშტაბის ვოკალურ და კამერულ ნამუშევრებში, როგორიცაა „კანტატა“ (1952), სეპტეტი (1953) და „სამი სიმღერა შექსპირიდან“ (1953). მთლიანად ამგვარ მეთოდებზე დაფუძნებული მისი ნაწარმოებებიდან პირველი იყო „დილან ტომასის ხსოვნას“ (In Memoriam Dylan Thomas) (1954). „აგონი“ (1954–57) იყო პირველი ნაწარმოები, რომელშიც გამოყენებული იყო თორმეტ-ტონიანი ტექნიკა და Canticum Sacrum (1955) იყო პირველი, რომელიც შეიცავდა მთლიანად ბგერათრიგზე დაფუძნებულ ერთ-ერთ მოქმედებას. სტრავინსკიმ განავრცო დოდეკაფონიის გამოყენება ისეთ ნამუშევრებში, როგრიცაა „გოდებანი“ (Threni) (1958), „ქადაგება, მოთხრობა და ლოცვა“ (A Sermon, a Narrative and a Prayer) (1961), რომლებიც ბიბლიურ ტექსტებზეა დაფუძნებული და „წარღვნა“ (The Flood) (1962), რომელშიც მოკლე ბიბლიური ტექსტები „შესაქმეს“ წიგნიდან იორკის და ჩესტერის მისტერიებიდან აღებულ ტექსტებთანაა შერეული.
ინოვაცია და გავლენა
სტრავინსკი მოხსენიებულია, როგორც „მუსიკის ერთ-ერთი ჭეშმარიტად ეპოქალური ინოვატორი“. მისი მუსიკის ყველაზე მნიშვნელოვან ასპექტს, ტექნიკური ინოვაციების (რიტმის და ჰარმონიის ჩათვლით) გარდა, წარმოადგენს მის მიერ „გამორჩეული, ძირეული იდივიდუალიზმის შენარჩუნება“ კომპოზიციური სტილის სახეცვლილებების მიუხედავად.
სტრავინსკის მიერ მოტივური განვითარების გამოყენება (მუსიკალური ფიგურებისა, რომლებიც სახეცვლილად მეორდებიან კომპოზიციის ან მისი ნაწილის ფარგლებში) ხასიათდება ადიტიური მოტივური განვითარებით. ამ დროს მოტივს აკლდება ან ემატება ნოტები მეტრული ცვლილებების გაუთვალისწინებლად. მსგავსი ტექნიკა გამოიყენებოდა ჯერ კიდევ ადრე XVI საუკუნეში, მაგალითად, ჩიპრიანო დე რორეს, ორლანდუს ლასუსის, კარლო ჯეზუალდოს და ჯოვანი დე მაკის მუსიკაშიც, რომელთაც სტრავინსკი საკმაოდ კარგად იცნობდა.
თავისი კარიერის განმავლობაში სტრავინსკი იყენებდა ფართო სპექტრის საორკესტრო, ინსტრუმენტულ და ვოკალურ შემადგენლობებს. ისინი მერყეობს ერთეული ინსტრუმენტებიდან ისეთ ნაწარმოებებში, როგორიცაა სამი პიესა კლარნეტისთვის (1918) ან ელეგია სოლო ალტისთვის (1944), „კურთხეული გაზაფხულის“ უზარმაზარ ორკესტრამდე (1913), რომელიც აარონ კოპლანდმა დაახასიათა, როგორც „XX საუკუნის უდიდესი საორკესტრო მიღწევა“.
თავისი მასწავლებლის, ნიკოლაი რიმსკი-კორსაკოვის მიბაძვით, სტრავინსკის სტუდენტობისდროინდელი ნაწარმოებები, როგორიცაა სიმფონია მი♭-მაჟორში, თხზ. 1 (1907), „ფანტასტიკური სკერცო“, თხზ. 3 (1908) და „ფეიერვერკი“, თხზ. 4 (1908), ითხოვს დიდ საორკესტრო ძალებს, რაც არ არის გასაკვირი, რადგან აღნიშნული ნაწარმოებები იმდენადვე იყო სავარჯიშო გაორკესტრებაში, რამდენადაც კომპოზიციაში. სიმფონია, მაგალითად, განსაზღვრულია შემდეგი შემადგენლობისთვის: 3 ფლეიტა (მესამეს ენაცვლება ფლეიტა-პიკოლო), 2 ჰობოი, 3 სი♭ კლარნეტი, 2 ფაგოტი; 4 ფა ვალტორნა, 3 სი საყვირი, 3 ტრომბონი, ტუბა; ლიტავრები, ბარაბანი, თეფშები და სიმებიანები. „ფანტასტიკური სკერცო“ ცოტათი უფო მოზრდილ ორკესტრს ითხოვს, მაგრამ მასში სრულიად გამოტოვებულია ტრომბონები – ეს იყო სტრავინსკის პასუხი რიმსკი-კორსაკოვის კრიტიკაზე სიმფონიაში მათი ზედმეტად გამოყენების გამო.
დიაგილევის „რუსული ბალეტისთვის“ დაწერილი სამი ბალეტიც განსაკუთრებით დიდი შემადგენლობის ორკესტრებს ითხოვს.
პიროვნული თვისებები
სტრავინსკის მრავალფეროვანი ლიტერატურული გემოვნება ახალი აღმოჩენებისადმი მის მისწრაფებას ამჟღავნებდა. ტექსტები და ლიტერატურული წყაროები, რომელთაც იგი თავისი მუსიკისთვის იყენებდა, იწყება რუსული ფოლკლორის მიმართ ინტერესით, შემდგომ იგი დაინტერესდა კლასიკური ავტორებით და რომაული ლიტურგიკული ტექსტებით, ხოლო ამის შემდეგ გადავიდა თანამედროვე ფრანგულ და ინგლისურ ლიტერატურაზე, ასევე, შუა საუკუნეების ინგლისურ პოეზიაზე.
მას აგრეთვე ჰქონდა ყოველგვარი ხელოვნების გაცნობის და შესწავლის სურვილი, რაც მის რამდენიმე პარიზულ კოლაბორაციაში გამოჩნდა. იგი არა მხოლოდ იყო დიაგილევის „რუსული ბალეტის“ მთავარი კომპოზიტორი, არამედ, აგრეთვე, თანამშრომლობდა პაბლო პიკასოსთან („პულჩინელა“, 1920), ჟან კოქტოსთან („ოიდიპოს მეფე“, 1927) და ჯორჯ ბალანჩინთან („აპოლონ მუზაგეტი“, 1928). მხატვრობის მიმართ მისმა ინტერესმა ხელი შეუწყო ახლო ურთიერთობის ჩამოყალიბებას მასა და პიკასოს შორის, რომელსაც 1917 წელს შეხვდა და გამოაცხადა: „არტისტული ენთუზიაზმის და აღტაცების ქარიშხალში, ბოლოს და ბოლოს, შევხვდი პიკასოს“. 1917-დან 1920 წლამდე ისინი ჩართული იყვენენ არტისტულ დიალოგში, რაც გამოიხატებოდა სიახლოვის ნიშნად მცირე ზომის ნამუშევრების მიმოცვლაში. ასეთი იყო პიკასოს მიერ შესრულებული კომპოზიტორის ცნობილი პორტრეტი, და სტრავინსკის „მუსიკალური ესკიზი კლარნეტისთვის“. ეს ურთიერთობა მნიშვნელოვანი იყო მათი მომავალი თანამშრომლობისთვის „პულჩინელაზე“.
ახალგაზრდა სტრავინსკი სიმპათიით იყო განწყობილი ბურჟუაზიული ლიბერალიზმის და კონსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტიის მიზნების მიმართ და რუსეთის დროებითი მთავრობისთვის ჰიმნიც კი დაწერა, მოგვიანებით კი, ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, მკვეთრად გადაიხარა მემარჯვენე იდეოლოგიისკენ. 1930 წელს მან აღნიშნა: „არა მგონია, ვინმე უფრო დიდ პატივს სცემდეს მუსოლინის, ვიდრე მე. ის არის იტალიის მხსნელი და იმედი ვიქონიოთ, რომ ევროპისაც“. როცა ნაცისტებმა სტრავინსკის ნამუშევრები „დეგრადირებული მუსიკის (Entartete Musik)“ კატეგორიაში შეიყვანეს, მან ფორმალური განაცხადი შეიტანა თავისი რუსული გენეალოგიის დასადასტურებლად და განაცხადა: „მე მძულს ყოველგვარი კომუნიზმი, მარქსიზმი, საშინელი საბჭოთა ურჩხული და აგრეთვე, ყოველგვარი ლიბერალიზმი, დემოკრატიზმი, ათეიზმი და ა. შ.“
1940-იან წლებში, ამერიკაში გადასვლის შემდეგ, სტრავინსკი კვლავ ახალგაზრდობის ლიბერალიზმს დაუბრუნდა და აღნიშნა: „ევროპელებს შეუძლიათ ჰყავდეთ თავიანთი გენერალისიმუსები და ფიურერები. მე კი, მომეცით მისტერ ტრუმენი და კმაყოფილი ვიქნები.“
რელიგია
სტრავინსკი რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ერთგული წევრი იყო ცხოვრების უდიდესი ნაწილის განმავლობაში. ერთხელ აღნიშნა, რომ „მუსიკა ღმერთს ადიდებს. მუსიკას ღმერთის დიდება უფრო უკეთ შეუძლია, ვიდრე ეკლესიის შენობას და მთელს მის მორთულობას. იგია ეკლესიის ყველაზე დიდი ორნამენტი.“
თუმცაღა სტრავინსკი თავის რწმენაზე ხმამაღლა არ საუბრობდა, ის ღრმად რელიგიური ადამიანი იყო თავისი ცხოვრების გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. ბავშვობაში იგი მოინათლა რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში, თუმცა მოგვიანებით განუდგა მას, დაახლოებით, თოთხმეტი ან თხუთმეტი წლის ასაკში. თავისი კარიერული ზრდის განმავლობაში ის გაუცხოებული იყო ეკლესიისგან, თუმცა, ორმოც წელს გადაცილებულმა სულიერი კრიზისი განიცადა. 1924 წელს, ნიცაში გადასვლის შემდეგ, ის დაუმეგობრდა რუს მართლმადიდებელ მღვდელს, ნიკოლოზს, რის შემდეგაც ხელახლა დაუკავშირდა რწმენას, დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას და მას შემდეგ ერთგულ ქრისტიანად დარჩა. რობერტ კრაფტი აღნიშნავს, რომ სტრავინსკი ლოცულობდა ყოველდღიურად, მუსიკის წერის წინ და მის შემდეგ, ასევე, სიძნელეების დროს.
კრიტიკა
„კურთხეული გაზაფხულის“ პრემიერა, 1913 წელს, ხმაურიანი იყო და სტრავინსკიმ ის რამდენჯერმე მოიხსენია, როგორც „სკანდალი“. არსებობს გადმოცემა დარბაზში ატეხილი ხელჩართული ჩხუბების და მეორე მოქმედების დროს პოლიციის გამოძახების შესახებ. არეულობის რეალური მასშტაბები დავის საგანია.
1998 წელს ჟურალმა Time სტრავინსკი საუკუნის 100 ყველაზე გავლენიან პიროვნებას შორის დაასახელა. იმ აღიარების გარდა, რასაც თავისი კომპოზიციებით მიაღწია, იგი განთქმული იყო, როგორც პიანისტი და დირიჟორი, მეტწილად, საკუთარი კომპოზიციების პრემიერებით. 1923 წელს ერიკ სატიმ წერილი გამოაქვეყნა მის შესახებ ჟურნალში Vanity Fair. სატი სტრავინსკის პირველად 1910 წელს შეხვდა. გამოქვეყნებულ წერილში სატი ამტკიცებს, რომ ხელოვანის „დიდებულების“ განსაზღვრა მისი სხვა ხელოვანებთან შედარებით, თითქოს რაიმე სახის „ჭეშმარიტებაზე“ იყოს საუბარი, ილუზორულია და ყველა მუსიკალური პიესა უნდა განისჯებოდეს თავისი საკუთარი ღირსებებით და არა სხვა კომპოზიტორების სტანდარტებთან მიმართებაში. ეს იყო ზუსტად ის, რაც გააკეთა ჟან კოქტომ სტრავინსკიზე გაკეთებული უარყოფითი კომენტარებით თავის 1918 წელს გამოცემულ წიგნში „მამალი და არლეკინი“ (Le Coq et l'Arlequin).
1923 წელს The Musical Times წერდა: "ყველა ნიშანი მიუთითებს ძლიერ უარყოფით რეაქციაზე ხმაურის და ექსცენტრულობის იმ კოშმარის წინააღმდეგ, რომელიც ომის ერთ-ერთი მემკვიდრეობა იყო... სად წავიდა, მაგალითად, ის ნამუშევრები, რომლებისგანაც სტრავინსკის კონცერტის პროგრამა შედგებოდა და რომელმაც დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია რამდენიმე წლის წინ? პრაქტიკულად, ყველა მათგანი უკვე თაროზე დევს და იქვე დარჩება, ვიდრე რამდენიმე გადაღლილი, ნევროზიანი ადამიანი კვლავ არ მოინდომებს ფერფლის ჭამას და მუცლის ავსებას აღმოსავლეთის ქარით."
1935 წელს ამერიკელმა კომპოზიტორმა მარკ ბლიცშტაინმა სტრავინსკი იაკოპო პერის და კარლ ფილიპ ემანუელ ბახს შეადარა იმ გაგებით, რომ „სტრავინსკის დიდებულებას არავინ უარყოფს. უბრალოდ, ის საკმარისად დიდებული არაა“. ბლიცშტაინის მარქსისტული პოზიცია მდგომარეობდა იმაში, რომ სტრავინსკის სურვილმა, „დაეშორებინა მუსიკა ცხოვრების სხვა მიმართულებებისგან“, რაც „რეალობისგან გაქცევის სიმპტომია“, შედეგად გამოიღო „სტამინას დაკარგვა“, რის მაგალითადაც ის ასახელებს „აპოლონს“, კაპრიჩიოს ფორტეპიანოსა და ორკესტრისთვის და „ფერიის კოცნას“ (Le Baiser de la fée).
კომპოზიტორმა კონსტანტ ლამბერტმა „ჯარისკაცის ისტორიის“ შესახებ თქვა, რომ ის შედგება „ძირითადად ცივსისხლიანი აბსტრაქციისგან“. ლამბერტი აგრძელებს, რომ „მელოდიური ფრაგმენტები „ჯარისკაცის ისტორიაში“ თავისთავად სრულიად უაზრონი არიან. ისინი უბრალოდ ნოტების მიმდევრობაა, რომლებიც შეიძლება დაიყოს სამ, ხუთ ან შვიდ ნოტიან ჯგუფებად და სხვა მათემატიკურ ჯგუფებთან მიმართებაში განლაგდეს“, ხოლო კადენცა სოლო დოლებისთვის მან აღწერა, როგორც „მუსიკალური პურიზმი... რომელიც მუსიკალური კასტრაციის გზითაა მიღწეული“. მან სტრავინსკის მიერ „უფერული და ყველაზე უმნიშველო ფრაზების“ არჩევა გერტრუდ სტაინის შემდეგ ფრაზას შეადარა: „Everyday they were gay there, they were regularly gay there everyday“ („Helen Furr and Georgine Skeene“, 1922), „რომლის ეფექტიც გასაგები იქნებოდა იმისთვისაც კი, ვისაც ინგლისური ენის ცოდნა სრულებით არ გააჩნდა“.
1949 წელს გამოცემულ წიგნში „თანამედროვე მუსიკის ფილოსოფია“ (Philosophy of Modern Music), თეოდორ ადორნომ სტრავინსკის აკრობატი უწოდა და ისაუბრა მისი ზოგიერთი ნამუშევრის შიზოფრენიულ და ფსიქოზურ მახასიათებლებზე. გავრცელებული მცდარი აზრისგან განსხვავებით, ადორნოს არ მიაჩნდა, რომ სტრავინსკის მუსიკის ეს თვისებები იყო მისი მთავარი პრობლემა, რაც წიგნისთვის მოგვიანებით გაკეთებულ მინაწერშიც აღნიშნა. ადორნოს მხრიდან სტრავინსკის კრიტიკა ძირითადად ეხება კომპოზიტორის „გადასვლას პოზიტივიზმში“, რომელიც ადორნომ მის ნეოკლასიკურ ნაწარმოებებში დაინახა. კომპოზიტორის ერთ-ერთი შეცდომა, ადორნოს აზრით, მისი ნეოკლასიციზმი იყო, მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანი პრობლემა იყო „ფერწერის მიმართ ფსევდო-მსგავსება“. ადორნოს აზრით, „სტრავინსკი... ცდილობს დროითი კოპლექსები წარმოადგინოს ისეთი სახით, თითქოს ისინი სივრცითი იყოს. სამწუხაროდ, ამ მეთოდმა სწრაფად ამოწურა თავისი თავი“.
1982 წელს აშშ საფოსტო სერვისმა 2¢ საფოსტო მარკა გამოსცა სტრავინსკის პორტრეტით, დიდი ამერიკელების სერიის ფარგლებში.
ჩანაწერები და პუბლიკაციები
თავისი ცხოვრების განმავლობაში სტრავინსკი რამდენიმე ტელეგადაცემაში გამოჩნდა, მათ შორის, 1962 წელს, „წარღვნის“ პრემიერაზე CBS Television-ის ეთერში. მიუხედავად მისი გამოჩენისა, თავად ნაწარმოებს რობერტ კრაფტი დირიჟორობდა. შემონახულია კომპოზიტორის რამდენიმე ვიდეოჩანაწერიც.
სტრავინსკიმ თავისი კარიერის მანძილზე არაერთი წიგნი გამოსცა, მეტწილად, თანაავტორებთან ერთად, (რომლებიც ზოგჯერ არ იხსენიებიან). 1936 წელს გამოცემულ, უოლტერ ნუველის დახმარებით შედგენილ ავტობიოგრაფიაში „ჩემი ცხოვრების ქრონიკა“, არის სტრავინსკის ცნობილი განცხადება, რომ „მუსიკა, თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, ძირითადად, უძლურია რაიმე გამოხატოს“. ალექსის როლან-მანუელის და პიოტრ სუვჩინსკის დახმარებით, გამოსცა 1939-40 წელს ჰარვარდის უნივერსიტეტში მის მიერ ჩატარებული ჩარლზ ელიოტ ნორტონის ლექციები, რომლებიც თავდაპირველად ფრანგულად ჩატარდა და 1942 წელს გამოიცა სათაურით Poétique musicale, ხოლო 1947 წელს ითარგმნა, როგორც Poetics of Music („მუსიკის პოეზია“). 1959 წელს გამოიცა რამდენიმე ინტერვიუ კომპოზიტორსა და რობერტ კრაფტს შორის, სათაურით „საუბრები იგორ სტრავინსკისთან“, რომელსაც გაგრძელების სახით რამდენიმე ტომი მოჰყვა მომდევნო ათწლეულში. სტრავინსკის ჩანაწერები და ინტერვიუები ასევე არის გამოცემული სათაურით Confidences sur la musique (Actes Sud, 2013).
სქოლიო
კატეგორია:რუსი კომპოზიტორები კატეგორია:ოპერის კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 17 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1882 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1971
ვიქტორ ჰიუგო
ვიქტორ-მარი ჰიუგო (Victor-Marie Hugo, IPA viktɔʁ maʁi yˈɡo; დ. 26 თებერვალი, 1802, ბეზანსონი — გ. 22 მაისი, 1885, პარიზი) — ფრანგი რომანტიკოსი მწერალი, პოეტი, დრამატურგი, სახელმწიფო მოღვაწე და ადამიანის უფლებათა აქტივისტი.
მიუხედავად იმისა, რომ ახალგაზრდობაში ჰიუგო ზედმიწევნით კონსერვატიული იყო, ათწლეულების შემდეგ ის პოლიტიკურ მემარცხენეთა პოზიციაზე ინაცვლებს; ის რესპუბლიკანიზმის მგზნებარე მხარდამჭერი ხდება და მისი ნამუშევრები თანამედროვე პოლიტიკის, სოციალური თუ ხელოვნების მიმდინარეობების თითქმის ყველა ძირითად საკითხს ეხება.
ბიოგრაფია
ჰიუგომ ბავშვობა პარიზში გაატარა. ის ჭაბუკობიდანვე იწყებს ლექსების წერას და 15 წლის ასაკში საფრანგეთის აკადემიისგან ჯილდოსაც იღებს. ამ დროისთვის მისი ამბიციები უკვე საკმაოდ დიდია: „მე მინდა ვიყო შატობრიანი ან არავინ“ - წერს იგი სკოლის ჟურნალში. დედის სიკვდილის შემდეგ, 1819 წელს ძმებთან ერთდ აარსებს ჟურნალს „Le conservateur litteraire“, რითიც ლიტერატურულ წრეებში ცნობილი ხდება. მალე იგი თავს ანებებს მათემატიკის შესწავლას, რომლის მიმართაც ერთ დროს დიდი ინტერესი ჰქონდა, და მთლიანად ლიტერატურულ მოღვაწეობაში ერთვება. ამ დროისთვის ჰიუგო უკვე გამოკვეთილია როგორც რომანტიზმის წინამძღვარი. მისი შემოქმედება უკვე მოიცავს არა მხოლოდ ლექსებს, არამედ რომანებს, პიესებსა და პუბლიცისტურ სტატიებს.
1822 წლის 12 ოქტომბერს ცოლად ირთავს ადელ ფუშერს, რომელთანაც 5 შვილი შეეძინება. 1841 წელს ჰიუგო საფრანგეთის აკადემიის წევრად აირჩიეს. 1843 წელს დაიღუპა მისი ერთ-ერთი ქალიშვილი, ლეოპოლდინა, რამაც ძალიან იმოქმედა მამაზე. მწერალი 10 წლის მანძილზე თავს ანებებს ლიტერატურულ მოღვაწეობას და თავს მხოლოდ პოლიტიკას უძღვნის. იგი როიალისტების საწინააღმდეგოდ ლიბერალთა მხარეზე იბრძვის. 1852 წელს ლუი ნაპოლეონის მიერ სახელმწიფო გადატრიალება იმედებს უმსხვრევს და აიძულებს გაიქცეს. 18 წლის მანძილზე ჰიუგო ევროპის ქვეყნებში მოგზაურობს. ამ პერიოდში იგი წერს განჭვრეტას, ნაცვალგებასა და საბრალონს. 1870 წელს, იმპერიის დაცემის შემდეგ პარიზში ბრუნდება, სადაც მისი სახელი უკვე ლეგენდადაა ქცეული. მწერალი გარდაიცვალა 1885 წელს, 84 წლის ასაკში. დაკრძალვაზე მას სამ მილიონზე მეტმა ადამიანმა მიაგო პატივი. ვიქტორ ჰიუგოს პარიზის პანთეონში დაკრძალეს.
რომანტიკული დრამის თეორეტიკოსი
thumb|150px| ვიქტორ ჰიუგო. [[როდენი]] 1827 წელს გამოქვეყნებული კრომველის შესავალში ჰიუგო კონკრეტულად აყალიბებს რომანტიზმის პრინციპებს. იგი ბრძოლას უცხადებს კლასიცისტურ ერთიანობებს, გამოთქვამს ჭეშმარიტების დახატვის სურვილს და ხოტბას ასხამს შექსპირს.
აქედან გამომდინარეობს აზრი ჟანრების აღრევის შესახებ, რადგან თავად ცხოვრება ასეთივე ნაზავს წარმოადგენს.
ჰიუგოს მიაჩნია, რომ თანამედროვე ხანა ქრისტიანობიდან იწყება. ქრისტემ გვასწავლა ადამიანის გაორება სულსა და სხეულს, სუბლიმურსა და გროტესკულს, ზეცასა და მიწას შორის. ამ ორ ნაწილს შორის დიალოგი არის თანამედროვე ადამიანის მორალური ცხოვრების ძირითადი არსი. თეატრშიც ეს ორივე უნდა იქნას წარმოდგენილი. დრამა ერთადერთი ჟანრია, რომელსაც ეს ძლუძს. დრამა სრულყოფილი ჟანრია, რადგან შეიცავს ლირიზმსა და ეპოპეას. ტრაგედიიდან კი გაძევებულია პოეზია. მართალია დრამა თავისუფალი ჟნრია, მაგრამ მაინც ხელოვნებაა და ამიტომ გარკვეულ შეზღუდვებთან მაინც გვაქვს საქმე. ეს შეზღუდვაა ლექსის ფორმის ხმარების აუცილებლობა. ჰიუგო წინააღმდეგია პროზაული დრამისა და ალექსანდრინის გამოყენებას მოითხოვს. თუმცა აუცილებელია დარღვეულ იქნას ამ ფორმის მონოტონურობა და საჭიროების მიხედვით გამოყენებულ იქნას ლირიკული, ეპიკური, ამაღლებული გრძნობები. ლექსი უნდა იყოს თავისუფალი, გულწრფელი, უნდა გაბედოს თქვას ყველაფერი შიშის გარეშე, უნდა გადადიოდეს კომიკურიდან ტრაგიკულში, არტისტულიც უნდა იყოს და ნამდვილიც.
1830 წელს კომედი ფრანსეზში იდგმება ჰიუგოს რომანტიკული დრამა, ერნანი, რომელიც ძველსა და ახალ თაობას შორის დაპირისპირებას იწვევს. ერნანში სრულიად უარყოფილია კლასიცისტური ნორმები: დარღვეულია ადგილის ერთიანობა - მოქმედება გადადის სარაგოსადან არაგონის მთებში; დროის ერთიანობა - მოქმედება 24 საათის ნაცვლად 6 თვე გრძელდება. ჰიუგო არ უარყოფს მოქმედების ერთიანობას, მაგრამ მისთვის ეს არ ნიშნავს სიმარტივესა და მეორეული მოქმედების არარსებობას, არამედ სხვადასხვა მოქმედებების ერთი ღერძის ირგვლივ გაერთიანებას. კლასიციზმისათვის უკეთილშობილეს ფორმად მიჩნეული ალექსანდრინი ერნანში გათავისუფლებულია და ემორჩილება ფარსული საუბრის რიტმს, რაც აღშფოთებას იწვევს ძველ თაობაში. ამასთანავე ხდება ტონთა აღრევაც, ერთდროულად გვაქვს ფარსული, ლირიკული და ეპიკური ჩანართები.