cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bob Marley & The Wailers-ის დისკოგრაფია
აქ წარმოდგენილია იამაიკური რეგი ჯგუფ Bob Marley and the Wailers-ის დისკოგრაფია.
სემპლები
“The Perfect Beat", ტალიბ კუელის ალბომიდან Eardrum, KRS-One-ის მონაწილეობით, იყენებს „Do It Twice“-ის სემპლეს. თავის მხრივ, ეს უკანასკნელი იყენებს რიტმს პოლ დაგლასის სიმღერიდან.
დირაია
2010 წელს, ქალაქი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
Bob Marley & The Wailers-ის დისკოგრაფია
სქოლიო
კატეგორია:რეგის დისკოგრაფიები კატეგორია:იამაიკელი შემსრულებლების დისკოგრაფიები დისკოგრაფია
დირაია
ქალაქის ძველი ნაწილი მოიცავს თიხამიწით ნაშენ შენობათა ნანგრევებს, მათ შორის რამდენიმე გამორჩეული ნაგებობაა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საუდის არაბეთის ქალაქები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საუდის არაბეთში
ფრანკფურტის ტაძარი
thumb|250px|ფრანკფურტის ტაძარი ფრანკფურტის ტაძარი, ასევე კაიზერის წმინდა ბართლომეს ტაძარი (გერმ. Kaiserdom St. Bartholomäus) — მაინის ფრანკფურტის ყველაზე დიდი ტაძარი. მე-19 საუკუნეში გერმანიის ერთიანობის სიმბოლო.
ფრანკფურტის ტაძარი ეპისკოპოსის საკათედრო ტაძარი არასდროს ყოფილა. მას უფრო ეროვნული სიმბოლოს დატვირთვა ჰქონდა, რომელიც საღვთო რომის იმპერიაში პოლიტიკურ-ისტორიულ როლს ემყარებოდა.
კატეგორია:გერმანიის ტაძრები კატეგორია:გოტიკური არქიტექტურა კატეგორია:ქრისტიანული ტაძრები
ელსუორთი
ელსუორთი (Ellsworth Mountains) — უმაღლესი მთათა სისტემა ანტარქტიდაში. სიგრძე 401 კმ, სიგანე 223 კმ. ყველაზე დიდი ქედებია სენტინელი და ჰერიტიჯი. სენტინელის მთებში არსებული ვინსონის მასივი წარმოადგენს ანტარქტიდის უმაღლეს ნაწილს. აგებულია თიხოვანი ფიქლებით, ფილიტებით, ქვიშაქვებით, კვრციტებითა და კონგლომერატებით. არის ქვისნახშირის საბადო. აღმოაჩინა ამერიკელმა მფრინავმა ლინკოლნ ელსუორთმა 1935 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:ანტარქტიდის ქედები
კარგალიბაში
კარგალიბაში (Ҡарғалыбаш; Каргалыбаш) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვარის რაიონში. 2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 119 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ იაზიკოვოდან დაშორებულია 40 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბლაგოვარი, რომელიც დაშორებულია 25 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები (52 %) და თათრები (37 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვარის რაიონის სოფლები
ბერთაკარი
ბერთაკარი (ყოფ. ბექთაკარი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, აკაურთის თემში. მდებარეობს შუა ხრამის მთათა ჯგუფის მთისწინეთში, მდინარე ხრამის მარჯვენა მხაარეს, ზღვის დონიდან 860 მ, ბოლნისიდან 15 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 120 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იენი-იოლი (გორანბოი)
იენი-იოლი (Yeni yol) — სოფელი აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —  1 491 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გორანბოის რაიონის სოფლები
გიტარეროს მღვიმე
გიტარეროს მღვიმე — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, ანკაშის რეგიონში, კალეხონ-დე-უაილასის ხეობაში.
ადამიანის ნაკვალევი მღვიმეში ჩანს ჯერ კიდევ 10 000 – 12 000 წლის წინ. გამოქვაბულში აღმოჩენილი ცეცხლის ნაკვალევი თარიღდება ძვ. წ. 8 500–7 000 წლებით. აღმოჩენილია ასევე სხვადასხვა არტეფაქტები (უძველესი ხანის ადამიანის მატერიალური კულტურის ნაშთები): ხის ნაკეთიბები, ძვლები, ირმის რქები, ტირიფის ფოთლები და ა.შ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
ლასხედარი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ლასხედარი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ავანპოსტი
ავანპოსტი (avant-poste) — ზოგი ქვეყნის არმიებში: მოწინავე სადარაჯო პოსტი, რომელიც იცავს დასასვენებლად განლაგებულ ან დაცვაზე მყოფ ჯარს მტრის მოულოდნელი თავდასხმისაგან. XVIII-XIX საუკუნეების რუსეთში — სადარაჯო პოსტი მტრის პოზიციის პირისპირ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამხედრო ტაქტიკა
კავკასიური ხმალა
კავკასიური ხმალა (Gladiolus caucasicus) — ბოლქვიანი მცენარეა. ­ყვავილედი ­ცალგვერდაა,­ მრავალყვავილიანი. ყვავილსაფარი­ დიდია,­ 4­6­ სმ­ სიგრძის, მუქი­ იისფერი ან­ მეწამული, გრძელი­ და ძლიერ ­მოხრილი მილით. ყვავილსაფრის ფოთლები ­არათანაბარია. ­ქვედა ფოთლები ­გვერდით ­ფოთლებთან ­შედარებით­ გრძელია, ხოლო­ ზედა ფოთლები – მოკლე.­ ყვ. ნაყ. ­V­VIII.­ იზრდება მთის ­შუა ­და­ ზედა ­სარტყლებში, ­ტენიან­ მდელოებზე, ­ყამირებსა­ და­ ნათესებში.­ საქართველოში­ სპორადულად თითქმის­ ყველგან არის­ გავრცელებული. გავრცელების საერთო­ არეალი­ მოიცავს­ მთელ­ კავკასიას.­ კავკასიის ენდემური ­მცენარეა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ზამბახისებრნი]
პუნილიის დეპარტამენტი
პუნილიის დეპარტამენტი (Departamento Punilla) — დეპარტამენტი არგენტინაში, კორდობის პროვინციაში.
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 155 124 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 592 კმ²-ია.
დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კოსკინი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კორდობის პროვინციის დეპარტამენტები
მერაბ თევდორაძე
მერაბ თევდორაძე (დ. 1 ოქტომბერი, 1955, თბილისი — გ. 2005) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.
1991 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „საქართველოს აღორძინება“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1955 კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:გარდაცვლილი 2005 კატეგორია:ქართველი იურისტები მ
Oecophylla megarche
Oecophylla megarche — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Oecophylla-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ფელიქს უფუე-ბუანი
ფელიქს უფუე-ბუანი (დ. 18 ოქტომბერი, 1905, იამუსუკრო, კოტ-დ’ივუარი — გ. 7 დეკემბერი, 1993, კოტ-დ’ივუარი) — კოტ-დ’ივუარის პირველი პრეზიდენტი. თავდაპირველად იყო სოფლის მოხელე. მუშაობდა ექიმად, პლანტაციების ადმინისტრატორად და პროფკავშირების ლიდერად, შემდეგ აირჩიეს საფრანგეთის პარლამენტში. 1940-იანი წლებიდან გარდაცვალებამდე დიდ როლს ასრულებდა აფრიკის დეკოლონიზაციის საქმეში და საკუთარი ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში.
ბიოგრაფია
ფელიქს უფუე-ბუანი მისი ოფიციალური ბიოგრაფიის თანახმად დაიბადა 1905 წლის 18 ოქტომბერს, იამუსუკროში, ბაულეს ტომის ბელადის ოჯახში, რომლებიც ანიმისტები იყვნენ და დაარქვეს დია უფუე. მისი პირველი სახელი ითარგმნებოდა როგორც "წინასწარმეტყველი", ხოლო გვარი მიიღო მამისაგან ნ'დოლი უფუესაგან. ფელიქსს ჰყავდა ორი უფროსი და და ერთი ძმა. დაწყებითი განათლება მიიღო ქალაქ ბინგევილის სკოლაში, რომელშიც შევიდა 1915 წელს და ამავე წელს მიიღო ქრისტიანობა. 1926 წლის 26 ოქტომბერს დაიწყო ექთნად მუშაობა აბიჯანის საავადმყოფოში.
კარიერა
ფელიქს უფუე-ბუანმა 1944 წელს დააარსა აფრიკის სოფლის მეურნეობის პროფკავშირი, რომლის ბაზაზეც შექმნა კოტ-დ’ივუარის დემოკრატიული პარტია. უფუე-ბუანი არის აფრიკის დემოკრატიული გაერთიანების შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი, რომლის საკოორდინაციო საბჭოს წევრიც იყო შემდგომში. 1945 წელს აირჩიეს საფრანგეთის დამფუძნებელი კრების დეპუტატად, 1959 წლამდე იყო საფრანგეთის ეროვნული კრების დეპუტატი. 1956-1959 წლებში ეკავა სხვადასხვა თანამდებობები საფრანგეთის მთავრობაში. უფუე-ბუანი კოტ-დ’ივუარის პრემიერ-მინისტრი ოფიციალურად გახდა 1959 წლის 1 მაისს. 1960 წლის 7 აგვისტოს გამოაცხადა სრული დამოუკიდებლობა საფრანგეთისაგან და დაიწყო ახალ კონსტიტუციაზე მუშაობა. აღნიშნული კონსტიტუცია იყო ნაზავი აშშ-ს და საფრანგეთის კონსტიტუციებისა (აღმასრულებელი ხელისუფლება მოაწყო აშშ-ს კონსტიტუციის, ხოლო საკანონმდებლო საფრანგეთის კონსტიტუციის საფუძველზე). 1960 წლის 27 ნოემბერს აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად. გარდაცვალებამდე, 1993 წლის 7 დეკემბრამდე იყო ქვეყნის პრეზიდენტი. იუნესკომ დააწესა მისი სახელობის მშვიდობის პრიზი (1989), რომლის პირველი ნომინანტებიც გახდნენ სამხრეთ აფრიკის პრეზიდენტები  ნელსონ მანდელა და ფრედერიკ დე კლერკი.
ოჯახი
1930 წელს დაქორწინდა კედი რასინ კოიზე, რომელიც იყო მდიდარი მუსლიმანი სენეგალელის შვილი. მათ შეეძინათ 5 შვილი. ფელიქსის პირველი მეუღლე გარდაიცვალა 1952 წელს. 1962 წელს კი დაქორწინდა ახალგაზრდა მარია-ტერეზა უფუე-ბუანზე, რომელთანაც შეეძინა 2 შვილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კოტ-დ’ივუარის პრეზიდენტები კატეგორია:კოტ-დ’ივუარელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 18 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1905 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
ტერიენტე
ტერიენტე (Terriente, Terrient) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების ტერუელის პროვინციის სიერა-დე-ალბარასინის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 47,983491 კმ². მოსახლეობა — 180 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტერუელის მუნიციპალიტეტები
კარგალიტამაკი
კარგალიტამაკი (Ҡарғалытамаҡ; Каргалытамак) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვარის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 80 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ იაზიკოვოდან დაშორებულია 34 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბლაგოვარი, რომელიც დაშორებულია 18 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები (55 %) და ბაშკირები (44 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვარის რაიონის სოფლები
ვარდისუბანი
ვარდისუბანი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ედრიენ ბეილონი
ედრიენ ელიზა ბეილონ-ჰოუტონი (Adrienne Eliza Bailon-Houghton; დ. 24 ოქტომბერი, 1983, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი წამყვანი, ჟურნალისტი, მომღერალი და მსახიობი. ის იყო ჯგუფების 3LW და The Cheetah Girls წევრი. 2013 წლიდან 2022 წლამდე ბეილონი იყო თოქ-შოუს The Real-ის წამყვანი, რისთვისაც მას შემდეგ მოიგო ემის ჯილდო.
როგორც მსახიობი, ბეილონი გამოჩნდა ფილმებში The Cheetah Girls, Coach Carter და All You've Got. მან ითამაშა უამრავ სატელევიზიო სერიალში, მათ შორის: That's So Raven და The Suite Life of Zack & Cody.
ცხოვრება
ბეილონი დაიბადა 1983 წლის 24 ოქტომბერს. მისი დედა, ნილდა ალისია, პუერტორიკოელია, ხოლო მამა, ფრედი ბეილონი, ეკვადორელი. ბაილონს ჰყავს უფროსი და, კლოდეტი. ის სწავლობდა ბრუკლინში ჯანდაცვის პროფესიებისა და ადამიანური სერვისების უმაღლეს სკოლაში.
ბეილონი იყო იმ ოთხი მუსიკოსთაგან ერთ-ერთი, რომლებიც რიკი მარტინმა აირჩია თავისი ტურნესთვის Livin' la Vida Loca Tour. მუსიკოსი მარტინმა 1999 წლის ოქტომბერში აღმოაჩინა, როდესაც ბეილონი თავის საეკლესიო გუნდთან ერთად მღეროდა მედისონ სკვერ გარდენში. ამის შემდეგ მუსიკოსი გახდა ჯგუფის, 3LW, წევრი.
ჯგუფმა ხელშეკრულებას ხელი მოეწერა ლეიბლ Epic Records-თან და დაიწყო სადებიუტო სტუდიურ ალბომზე მუშაობა. ჯგუფის პირველი სინგლი, „No More (Baby I'ma Do Right)", გამოვიდა 2000 წლის შემოდგომაზე. სინგლს კომერციული წარმატება ხვდა წილად. მას მოჰყვა ახალი სინგლი „Playas Gon' Play" 2001 წლის დასაწყისში. ჯგუფის სადებიუტო ალბომი, 3LW, გამოვიდა 2000 წლის 14 ნოემბერს. მალევე ალბომის 1,3 მილიონი ასლი გაიყიდა შეერთებულ შტატებში, რისთვისაც ჩანაწერმა მიიღო RIAA-ის პლატინის სერტიფიკატი.
2002 წელს ჯგუფმა ახალ ალბომზე მუშაობა დაიწყო. ალბომის წამყვანმა სინგლმა, „Uh Oh", ვერ მოიპოვა კომერციული წარმატება. მალევე, ალბომში შემავალმა სიმღერებმა მათ გამოსვლამდე რამდენიმე თვით ადრე გაჟონეს ინტერნეტში, რის გამოც ლეიბლმა გააუქმა ჯგუფის ახალი ალბომი.
აგვისტოში უნდა გამოსულიყო ჯგუფის ახალი ალბომი, A Girl Can Mack, როდესაც ჯგუფი ერთ-ერთმა წევრმა დატოვა. A Girl Can Mack-ის გამოსვლის თარიღი გადაიდო ერთი თვით. ალბომი ბილბორდ 200-ში მე-15 ადგილზე გავიდა.
ჯგუფის მესამე წევრის წასვლამ დიდი გავლენა იქონია ჯგუფის პოპულარობასა და გაყიდვებზე. ამის გამო ლეიბლმა დაიწყო ჯგუფისთვის ახალი წევრის ძებნა, რისთვისაც აირჩა ჯესიკა ბენსონი. 2003 წლის შემოდგომაზე ჯგუფმა დატოვა ლეიბლი Epic Records და ხელი მოაწერა კონტრაქტს ჯერმეინ დუპრის ლეიბლთან So So Def. ამ დროს ჯგუფმა დაიწყო მუშაობა მეოთხე სტუდიურ ალბომზე, თუმცა ჯგუფს ის არ გამოუშვია. 2008 წელს ბეილონმა დაადასტურა, რომ 3LW ოფიციალურად დაიშალა.
ამ დროს 3LW-ის ყოფილმა წევრმა, კილი უილიამსმა და ბეილონმა ითამაშეს დისნეის ფილმში Cheetah Girls, სადაც შეასრულეს გოგონათა ჯგუფის, Cheetah Girls, წევრების როლი. ფილმმა პოპულარობა მალევე მოიპოვა, რამაც ბიძგი მისცა ფილმში არსებული ჯგუფის რეალურ მუსიკალურ კარიერას. ჯგუფმა 3 მუსიკალური ალბომი გამოუშვა, რის შემდეგაც, 2008 წელს დაიშალა.
მალევე, ბეილონმა კონტრაქტი გააფორმა Island Def Jam Records-თან და დაიწყო მუშაობა თავის სადებიუტო სტუდიურ ალბომზე. მუსიკოსმა ლეიბლის ქვეშ გამოუშვა ორი ახალი კომპოზიცია „Uncontrollable" და „Big Spender".
2007 წლიდან ბეილონმა დაიწყო შეხვედრა რობ კარდაშიანთან, კიმ კარდაშიანის ძმასთან. რობთან შეხვედრისას, ბეილონი გამოჩნდა კარდაშიანების რეალითი სერიალის, Keeping Up with the Kardashians, რვა ეპიზოდში.
2012 წელს ბეილონმა განაცხადა, რომ მონაწილეობას იღებდა რეალით შოუში Empire Girls: Julissa and Adrienne.
2012 წლის 1 ნოემბერს, ბეილონი იყო The Pepsi Pre-show Live-ის თანაწამყვანი ჯესი გიდინგსთან და ჯიმ კანტიელოსთან ერთად.
2013 წლიდან 2022 წლამდე, ბეილონი იყო თოქ-შოუს The Real-ის ერთ-ერთი წამყვანი. 2018 წელს, ბეილონმა მოიგო ემის ჯილდო.
2015 წელს მუსიკოსი გამოჩნდა სერიალში Being Mary Jane. 2017 წლის 17 ნოემბერს ბეილონმა გამოუშვა თავისი სადებიუტო სოლო ალბომი New Tradiciones. ალბომი პირველ ადგილზე გავიდა ლათინურ ჩარტებში. 2018 წლის ნოემბერში მუსიკოსმა გამოუშვა საიუველირო ხაზი სახელად XIXI.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1983 კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი ჰიპ-ჰოპ მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი რიტმ-ენდ-ბლუზ მომღერლები კატეგორია:ამერიკელი ჰიპ-ჰოპ შემსრულებლები კატეგორია:ამერიკელი რიტმ-ენდ-ბლუზის მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი მომღერალი ქალები კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები
მალე გაზაფხული მოვა
„მალე გაზაფხული მოვა“ — სს „ქართული ფილმის“ 1967 წლის ქართული მხატვრული ფილმი. რეჟისორი —ოთარ აბესაძე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1967 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
ვარდკანაფა
ვადკანაფა (Eupatorium) — ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვს 3-5-ად დაყოფილი ფოთლები და 3-7 ვარდისფერყვავილიანი კალათები, რომლებიც რთულ ფარისებრ-საგველა ყვავილედებად არის შეკრებილი.
კორობელა
ლიტერატურა
კატეგორია:­კრაზანისებრნი
ვარდკანაფა
შეიცავს 600 (სხვა მონაცემებით 1200) სახეობას. გავრცელებულია ძირითადად ამერიკაში, მხოლოდ რამდენიმე სახეობაა ევრაზიასა და ტროპიკულ აფრიკაში. ვადკანაფას ზოგ სახეობას დეკორატიულ მცენარედ აშენებენ. იყენებენ ხალხურ მედიცინაში და საღებავის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
სიპანი
სიპანი – მოჩეს კულტურის არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, რომელიც ცნობილია თავის ელ-სენიორ-დე-სიპანის აკლდამით. პირველად იგი არქეოლოგმა უოლტერ ალტამ გათხარა. ამ აკლდამის აღმოჩენა, მიჩნეულია უკანასკნელი 30 წლის განმავლობაში ყველაზე დიდ არქეოლოგიურ აღმოჩენად, რადგან აკლდამა მთლად ხელშეუხებელი იყო, რაც იშვიათ გამონაკლისს წარმოადგენს. მიმდებარე ტერიტორიაზე კიდევ სხვა მრავალი სამარხი აღმოჩნდა. აქ აღმოაჩინეს მოჩეს იუვილერია, ნიღბები და ხელოვნების სხვა ნიმუშები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
Oecophylla obesa
Oecophylla obesa — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Oecophylla-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
გიორგი ვასაძე
გიორგი ვასაძე (დ. 14 ივნისი, 1989) — ქართველი ფეხბურთელი, რუსთავის „მეტალურგის“ ცენტრალური ნახევარმცველი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ვიტ ჯორჯიას ფეხბურთელები კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 14 ივნისი გ
კაშკალაში
კაშკალაში (Ҡашҡалаша; Кашкалаши) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვარის რაიონში.
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვარის რაიონის სოფლები
ცეცხლოვანი მიწის ეროვნული პარკი
ცეცხლოვანი მიწის ეროვნული პარკი (Tierra del Fuego National Park) — ეროვნული პარკი არგენტინაში, კუნძულ ცეცხლოვანი მიწის არგენტინის კუთვნილ ტერიტორიაზე. შეიქმნა 1960 წელს.
მდებარეობს ქალაქ უშუაიას შემოგარენში, ჩილეს საზღვრის გასწვრივ. მოიცავს 630 კმ²-ს. პარკში მრავალი ჩანჩქერი, ტყე, მთა და მყინვარია. შექმნილია ადგილობრივი გარემოს დაცვის მიზნით. აქ ბინადრობს მრავალი სახეობის ცხოველი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არგენტინის ეროვნული პარკები კატეგორია:1960 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები კატეგორია:ცეცხლოვანი მიწის პროვინციის დაცული ტერიტორიები
იენიქენდი (გორანბოი)
იენიქენდი (Yenikənd) — სოფელი აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გორანბოის რაიონის სოფლები
მაკრონ-ჰენიოხთა სამეფო
მაკრონთა (მახელონთა) და ჰენიოხთა სამთავრო (Μαχέλωνες και Ηνίοχοι; საშ.-) — ჭანთა ადრეკლასობრივი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი. ჩამოყალიბდა კოლხეთის სამეფოს დაშლის შედეგად შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, დღევანდელი ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთის რიზეს პროვინციის ტერიტორიაზე.
ტერიტორია
II ს.-ის დასაწყისში მაკრონთა და ჰენიოხთა გაერთიანების საზღვარი ვიწედან ოფამდე ვრცელდებოდა. სამთავროს ცენტრი ათინას ჩრდილოეთით მდ. პრიტანისზე (Fırtına Deresi) მდებარეობდა, რომელიც, პ. ინგოროყვას ვარაუდით, ცნობილია „ძველი ტრაპიზუნტის“ სახელით, ხოლო სინკლერის ლოკალიზაციით, ეს უნდა ყოფილიყო ზილკალე ან, ნაკლებად სავარაუდოდ, ჯამლიჰემშინი.
ისტორია
კოლხეთის სამეფოს დაცემის შემდეგ, სამხრეთ კოლხეთის ზღვისპირა რაიონებში მთიელების ჩამოსახლება იწყება. ტრაპეზუნტის აღმოსავლეთით მცხოვრები ადგილობრივი ჭანური წარმომავლობის მახელონ-მაკრონების გვერდით გაბატონდნენ ასევე, სავარაუდოდ, ჭანური წარმომავლობის ჰენიოხები, რომლებიც ძვ. და ახ. წელთაღრიცხვის მიჯნაზე, აღმოსავლეთით მდებარე მთიანეთიდან უნდა ჩამოსახლებულიყვნენ. მათი ერთი ნაკადი შეუერთდა ტრაპეზუნტის მახლობლად მცხოვრებ სანებს (ჭანებს) და მათთან ერთად ჩამოაყალიბა ტომთა კავშირი. პლინიუსი (23/24–79) აღნიშნავს, რომ მდ. პიქსიტეს (Pyxites) იქით ცხოვრობენ „სანი-ჰენიოხები“ (gens Sannorum Heniochorum), რომლებიც 58 წლისთვის, ტაციტუსის თქმით, თავს დასხმიან სომხეთს და ამით დახმარება აღმოუჩენიათ კორბულონისთვის. ახ. წ. 69 წელს ადგილობრივმა ტომებმა ტრაპეზუნტი დაარბიეს. ჰენიოხთა მეორე ნაკადის ჰეგემონობით, ამავე დროს ყალიბდება მახელონთა (მაკრონთა) და ჰენიოხთა ძლიერი პოლიტიკური გაერთიანება, რომელმაც ხელთ იგდო კონტროლი მნიშვნელოვან ზღვისპირა მონაკვეთზე ტრაპეზუნტის აღმოსავლეთით.
დიონ კასიუსის ცნობით, იმპერატორმა მარკუს ავრელიუსმა (161–181) სატრაპი ტირიდატი, რომელმაც აამხედრა სომხეთი და მოკლა ჰენიოხთა მეფე, ბრიტანეთში გადაასახლა.
III საუკუნის დასაწყისში, აღნიშნული სამთავრო „მახელონიის“ სახელწოდებით სასანური ირანის დაქვემდებარებული ქვეყნების სიაში ჩანს. ამის შესახებ ვიგებთ სასანიანი მეფის შაპურ I-ის (242–272) წარწერიდან („Ka'ba-ye Zartosht“). III საუკუნის 80-იან წლების დასაწყისში სპარსელების პოზიცია რომთან დაპირისპირების შედეგად იმდენად შესუსტდა, რომ მათ დაკარგეს კონტროლი სომხეთზე. ამ დროსვე ან უფრო ადრე, სპარსეთმა დაკარგა „მახელონიაც“, რომელიც კვლავ რომაელთა გავლენის ქვეშ აღმოჩნდა.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სამეფო-სამთავროები კატეგორია:საქართველოს ისტორია
კუკის კუნძულები
კუკის კუნძულები (Cook Islands, Kūki 'Āirani) — ახალი ზელანდიის ასოცირებული წევრი. მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთულ ნაწილში და შედგება თხუთმეტი პატარა კუნძულისგან, საერთო ფართობი შეადგენს 236,7 კმ²-ს. კუკის კუნძულებზე მდებარეობს განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა. ქვეყნის საგარეო პოლიტიკას ახალი ზელანდია ახორციელებს.
კუნძულ რაროტონგაზე მდებარეობს საერთაშორისო აეროპორტი. განვითარებულია ტურიზმი.
გეოგრაფია
მინი|მარცხნივ|[[რაროტონგას სანაპირო]] thumb|right|300px|კუკის კუნძულების რუკა. კუკის კუნძულების სახელმწიფო შედგება 15 კუნძულისაგან და ატოლისაგან, რომლებიც მდებარეობენ წყნარ ოკეანეში პოლინეზიაში ეკვატორსა და სამხრეთ ტროპიკს შორის 2,2 მლ კმ² ფართობზე, დასავლეთით მდებარე ტონგასა და აღმოსავლეთით საზოგადოების კუნძულებს შორის. მიწის საერთო ფართობი შეადგენს 236,7 კმ²-ს. მანძილი ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე კუნძულ ტონგარევასა და ყველაზე სამხრეთით მდებარე კუნძულ მანგაიას შორის შეადგენს დაახლოებით 1400 კმ-ს.
გეოლოგია
კუკის კუნძულები წარმოადგენს წყნარი ოკეანის აუზში აღმოჩენილი ხუთი ტიპის კუნძულოვან სისტემას.
ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულები ასაკით უფრო ძველია სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე და წარმოადგენენ დაბლობ ატოლებს მიწისქვეშა გამოქვაბულებისა და კარსტული კვალის გარეშე. ყველა ატოლები ტონგარევას (პენრინი) გარდა წარმოიქმნენ მანიჰიკის წყალქვეშა პლატოზე, რომელიც მდებარეობს 3000 მ სიღრმეზე ოკეანის ზედაპირიდან.
სამხრეთის ჯგუფის კუნძულები შეადგენენ ქვეყნის ხმელეთის დაახლოებით 90 %-ს და წარმოადგენენ ვულკანური ჯაჭვის გაგრძელებას, რომელიც გადაჭიმულია წყნარი ოკეანის პლიტის სამხრეთ ნაწილში ტუბუაის კუნძულებიდან (საფრანგეთის პოლინეზია). მსხვილი კუნძული, რაროტონგა, წარმოადგენს ვულკანურ კუნძულს, რომლის სიმაღლეა 653 მ. სამხრეთის ჯგუფის ოთხ კუნძულს (ატიუ, მანგაია, მაუკე, მიტიარო) აქვთ რთული გეოლოგიური აგებულება, რელიეფი კარსტული კვალით და განშტოებული გამოქვაბულების სისტემებით. მათი ფორმირება ხდებოდა დაახლოებით 10 მილიონი წლის წინ ვულკანური წარმონაქმნების მარჯნული რიფებით გარშემორტყმის შედეგად. რაროტონგა კი წარმოიქმნა მხოლოდ 2 მილიონი წლის წინ უწინ წყნარი ოკეანის ამ ნაწილში მაღალი ვულკანური აქტივობის შედეგად.
ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულების ერთ-ერთი გეოლოგიური თავისებურებაა სანაპირო კლდეების რაოდენობა, რომელთა წარმოშობა ხდებოდა დაახლოებით 1 მ-ით ქვევით ხმელეთის ზედაპირის დონიდან. წყლისა და კალციუმის კარბონატის ქიმიური რეაქციის შედეგად წარმოიშვა კირქვის წარმონაქმნი, რომელიც კარგი მაცემენტირებელი საშუალებაა ნიჟარებსა და სანაპირო კლდეების მარჯნებს შორის. ეს გეოლოგიური წარმონაქმნები ასევე წარმოადგენენ ბუნებრივი მიწისქვეშა მტკნარი წყლის რეზერვუარების დაცვას.
სასარგებლო წიაღისეული, რომელთა დამუშავება შესაძლებელი იყო დაწყებულიყო სამრეწველო ფარგლებში, კუკის კუნძულების მიწის ზედაპირზე და მის წიაღში არ არსებობს. მაგრამ 1970-იანი წლების ბოლოს კუკის კუნძულების განსაკუთრებულ სანაპირო ეკონომიკურ ზონაში ტარდებოდა ოკეანის საგების გამოკვლევები. რის შედეგადაც დაახლოებით 5000 მ სიღრმეზე აღმოჩნდა წყნარ ოკეანეში ერთ-ერთი უმსხვილესი რკინა-მარგანეცის კონკრეციის საბადო, ასევე კობალტი (დაახლოებით 7,5 მილიონი ტონა ). მაგრამ დღეისათვის რაიმე სახის მოპოვება არ მიმდინარეობს.
კლიმატი
კუნძულებზე ტროპიკული ზღვის კლიმატია მკაფიოდ გამოხატული წვიმებიანი სეზონით ნოემბრიდან აპრილამდე და მშრალი სეზონით მაისიდან ოქტომბრამდე. საშუალო წლიური ნალექების რაოდენობაა დაახლოებით 2000 მმ, რომელთა ორი მესამედი უწევს წვიმიან სეზონში, რომელიც ასევე ტროპიკული ციკლონის სეზონია. ოფიციალურად ტროპიკული ციკლონის სეზონი იწყება 1 ნოემბერს და მთავრდება 30 აპრილს. ძირითადად ციკლონები ფორმირდება ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულების დასავლეთით და მიემართება სამხრეთის მიმართულებით თითქმის 15° ს.გ.-მდე, რის შემდეგაც ინაცვლებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიმართულებით. ელ-ნინიოს დინების დროს ეს ციკლონები, რომლებიც ფორმირდებიან ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებთან ახლოს, მიემართებიან საფრანგეთის პოლინეზიისაკენ, ხოლო სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე შეიმჩნევა ნალექების რაოდენობის უეცარი შემცირება (60 %-მდე), იმ დროს როდესაც ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებზე ნალექების რაოდენობა პირიქით უეცრად იმატებს (200 %-მდე). უკუ სიტუაცია შეიმჩნევა ლა-ნინიას დინების დროს.
პრაქტიკულად მთელი წლის განმავლობაში ბატონობენ პასატები. ყველაზე ძლიერად ქარი ქრის ზამთრის თვეებში, როდესაც სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებისაკენ მოემართება ანტიციკლონი. ზაფხულობით ქარი სუსტდება, რადგანაც სუბტროპიკული ანტიციკლონები ხდება ნაკლებად ინტენსიური და გადაადგილდება სამხრეთ მიმართულებით.
საშუალო წლიური ტემპერატურა მერყეობს 21 °C-დან 28 °C-მდე და ხშირად დამოკიდებულია ელ-ნინიოს დინებაზე.
ნიადაგი და ჰიდროლოგია
კუკის არქიპელაგის ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულების ნიადაგს აქვთ ოკეანეთის სხვა ატოლებივით ტიპური შემადგენლობა: მარჯნის ნამცხვრევები და ორგანული ნივთიერებების დაბალი შემცველობა, რომლებიც მოგროვილია ზედა შრეებში. ეს ნიადაგი ნაკლებად ნაყოფიერია და გამოსადეგია მხოლოდ ქოქოსის პალმისათვის, პანდანუსებისათვის და ზოგიერთი სხვა სახის ტროპიკული მცენარეებისათვის. ჭაობიან ადგილებში იზრდება ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ დათესილი ტარო.
კუკის არქიპელაგის სამხრეთის ჯგუფის კუნძულების ნიადაგი ძირითადად ვულკანური წარმოშობისაა და ამიტომაც გაცილებით ნაყოფიერია, შესაბამისად უფრო გამოსაყენებელია სოფლის მეურნეობისათვის. რაროტონგისა და აიტუტაკის გამოკლებით სამხრეთის ჯგუფის კუნძულების დიდი ნაწილი შედგება ამაღლებული ატოლისაგან (მაკატეა) ძალიან დაკლაკნილი რელიეფით. იმის გამო, რომ მაკატეა შედგება მარჯნული კირქვისაგან, ნიადაგს ამ ადგილას აქვს წყალბადის მაჩვენებლის მაღალი დონე. კუნძულების დაბლობებში ჭარბობს ნაყოფიერი ალუვიონური ნიადაგი. ატიუს და მანგაიას ზოგიერთი შიდა რაიონები განიცდის ძლიერ ეროზიას (ეს გამოწვეულია ანანასის პლანტაციების გაშენებით). კუნძულ რაროტონგას მნიშვნელოვანი ნაწილი დაფარულია ეროდირებული ნიადაგით.
ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებზე პატარა ფართის და პატარა სიმაღლის გამო არ არსებობს არანაირი მდინარეები. ამის მაგივრად წყალი, ჩაედინება რა მიწის ქვეშ, წარმოქმნის ლინზას მსუბუქად მარილიანი წყლით. მაგრამ ეს წყლის მარაგი სწრაფად ილევა, ამიტომაც ადგილობრივი მოსახლეობა ძირითადად წვიმის წყლის იმედზეა, რომელსაც ისინი აგროვებენ სპეციალურ რეზერვუარებში. პუკაპუკას, ნასაუს, რაკაჰანგას კუნძულებზე არის ჭები.
სამხრეთის ჯგუფის ვულკანურ კუნძულებზე არსებობს კარგი ხარისხის მტკნარი წყლის მარაგი. მაგალითად, რაროტონგის და მანგაიას მცხოვრებნი იღებენ აუცილებელ წყალს წყაროებიდან და პატარა რუებიდან, რომელიც მოედინება კუნძულის ხეობებში, ხოლო სხვა ჯგუფის კუნძულებზე არსებობს გრუნტის წყლების დიდი მარაგი.
ფლორა და ფაუნა
მაკატეას მცენარეული სახეობები თამაშობენ ძალიან მთავარ როლს ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრებაში. კუნძულებზე თხების და ღორების გამოჩენამდე მაკატეას რაიონები პრაქტიკულად ადამიანის ხელუხლებელი რჩებოდა. მათზე დღესაც კი იზრდება მცენარეულობის დიდი რაოდენობა, რომელთა დიდი ნაწილი გამოიყენება სამედიცინო მიზნებისათვის, საცხოვრებელის ასაშენებლად, კანოებისათვის. იმ კუნძულების სანაპირო ფლორა, როგორებიცაა რაროტონგა და აიტუტაკი, განიცდის მნიშვნელოვან ანტროპოგენურ ზემოქმედებას ტურიზმის განვითარების გამო. ტრადიციული მცენარეულობის გარდა ნაპირზე გვხვდება დიდი რაოდენობით ადამიანის მიერ შემოტანილი მცენარეები, მაგალითად, მიმოზა. კუკის არქიპელაგის კუნძულის ჭაობიან ადგილებში იზრდება ამ ადგილებისთვის ტიპური მცენარეები, ხოლო ადგილობრივ მოსახლეობას მოჰყავთ ტარო. ატიუს, მანგაიას, მაუკეს და რაროტონგას კუნძულებზე თანმიმდევრობით გვხვდება გვიმრები, რომლებიც იცავენ ნაყოფიერი ნიადაგის თხელ ფენას გამორეცხვისაგან. ტენიან ჯუნგლებს უკავიათ რაროტონგას კუნძულის 64 %, ნისლიან ტყეებს (ტროპიკული მარადმწვანე ტყეები მთების ფერდოებზე 400 მ სიმაღლეზე ნისლის კონდენსაციის ზოლში), რომელშიც იზრდება ბევრი ენდემური მცენარე, — კუნძულის 3 %-მდე.
ვულკანური წარმოშობის კუნძულისათვის ტიპური მცენარეებია კაზუარინები (Casuarinaceae), ჰიბისკუსები (Hibiscus), ევროპელების შემოტანილი ფრანგიპანი და ბუგენვილეა (Bougainvillea). ატოლების მცენარეულობის სიმეჩხერე, სადაც ნიადაგი ძლიერ ღარიბია და ერთადერთი მტკნარი წყლის წყარო არის წვიმა, წარმოდგენილია პანდანუსებით. ამასთან ერთად იზრდება ქოქოსის პალმები.
ხმელეთის ძუძუმწოვრები უპირატესად წარმოდგენილია კუნძულზე ადამიანის მიერ გარედან ჩაყვანილი ცხოველებით: ძაღლებით, ღორებით და კატებით. რაროტონგას და მანგაიას კუნძულებზე ბინადრობენ ტონგური მფრინავი მელია (Pteropus tonganus), ფართოდ გავრცელებულია პატარა ვირთხები (Rattus exulans) და პალმის ქურდები (Birgus latro).
კუკის კუნძულების ფრინველთა სამყარო ძალიან მდიდარია. ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებზე, რომლებიც ძირითადად დაფარულია ქოქოსის პალმებით, ბინადრობს მხოლოდ ერთი ხმელეთის ფრინველი — წყნარი ოკეანის შხამნაყოფიანი მტრედი (Ducula pacifica), რომელიც იკვებება უმშვენიერესი გეტარდის (Guettarda speciosa) ნაყოფით. მაგრამ ისეთი კუნძულები, როგორებიცაა სუვაროვი და ტაკუტეა, რომლებიც არიან მსხვილი ფრინველთა ბაზრის ადგილები, სადაც ბუდობენ ბევრი ზღვის ფრინველთა სახეობები: შავი ფუსკატა (Sterna fuscata), ფრეგატ არიელი (Fregata ariel), წითელფეხიანი სულა (Sula sula), წითელკუდიანი ფაეტონი (Phaethon rubricauda), ფრეგატ მინორი (Fregata minor), სერი სულა (Sula leucogaster), ცისფერსახიანი სულა (Sula dactylatra), ტაიტური ნუმენიუსი (Numenius tahitiensis). სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე ბინადრობს ადგილობრივი არაემიგრირებული ხმელეთის ფრინველთა 11 სახეობა. მათ ეკუთვნის ენდემურ ფრინველთა ოთხი სახეობა, რომლებიც ბინადრობენ მხოლოდ ერთი კუნძულის საზღვრებში, ენდემურ ფრინველთა ორი სახეობა ბუდობს ორ კუნძულზე და არაენდემურ ფრინველთა ხუთი სახეობა.
ისტორია
რადიონახშირბადის ანალიზის მონაცემებით, კუკის კუნძულების სამხრეთის ჯგუფში თავდაპირველად დასახლდნენ პოლინეზიელები დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის 500 წელს. შედარებითი ლინგვისტიკის მონაცემების მიხედვით, სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე მოსახლეობა დასახლდა საზოგადოების კუნძულებიდან, რომლებიც, თავის მხრივ, იქ დასახლდა მარკიზის კუნძულებიდან. ამასთან ერთად გაყოფა პრამარკიზულ და პრატაიტურ ენებს შორის მოხდა დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის 900 წელს. ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებზე (გარდა პუკაპუკასი, რომელზეც მოსახლეობა სავარაუდოდ დასახლდა კუნძულ სამოადან) მოსახლეობა გადმოსახლდა ან სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებიდან, ან პირდაპირ საზოგადოების კუნძულებიდან.
ესპანელი ზღვაოსანი ალვარო დე მენდანია და პედრო ფერნანდეს კიროსი გახდნენ პირველი ევროპელები, რომლებმაც მიაღწიეს კუნძულს. პირველად აღმოჩენილი იქნა კუნძული პუკაპუკა, რომელსაც 1595 წელს მენდანიამ სახელად დაარქვა კუნძული სან-ბერნარდო. უკვე XVII საუკუნის შუაში კუნძულები გამოიკვლიეს ბრიტანელმა ზღვაოსნებმა. 1773—1774 წლებში და 1777 წელს გამოჩენილმა ინგლისელმა მოგზაურმა ჯეიმზ კუკმა აღმოაჩინა კუნძულები მანუაე, პალმერსტონი, მანგაია და ატიუ. მან აღმოჩენილ სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებს სახელად დაარქვა ჰერვის კუნძულები. თავისი დღევანდელი დასახელება არქიპელაგმა მიიღო მხოლოდ XIX საუკუნის დასაწყისში, როდესაც კუნძულები შეისწავლა რუსმა მოგზაურმა ივან კრუზენშტერნმა.
1820-იანი წლების დასაწყისში კუკის კუნძულებზე გადასხდნენ პირველი მისიონერები ლონდონის მისიონერული საზოგადოებიდან (პირველი გახდა ჯონ უილიამსი). ქრისტიანობა გავრცელდა ძალიან მალე, და ეკლესია კუნძულებზე უმალვე დაეუფლა პოლიტიკური და ადმინისტრაციული ცხოვრების კონტროლს. მისიონერების გამოჩენამ ხელი შეუწყო არქიპელაგზე მშვიდობის დამყარებას (მანამდე ადგილობრივი ტომები ერთმანეთში მუდმივად იმყოფებოდნენ საომარ მდგომარეობაში). მიუხედავად ამისა, იყო უარყოფითი შედეგებიც: ავადმყოფობის შედეგად, რომლებიც ევროპელებმა შეიტანეს კუკის კუნძულებზე, ადგილობრივი მოსახლეობის რიცხვმა განიცადა მყისიერი კლება.
1843 წელს საფრანგეთის მიერ კუნძულ ტაიტის დაპყრობის შემდეგ კუკის კუნძულების არიკებმა (ადგილობრივი ბელადები) მიმართეს ბრიტანეთის იმპერიას დახმარებისათვის. მიუხედავად ამისა, ბრიტანეთის პროტექტორატი რაროტონგაზე (მოგვიანებით ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ჯგუფის ყველა კუნძულზე) გამოცხადდა მხოლოდ 1888 წელს. არქიპელაგზე დიდი ინტერესი ჰქონდა ახალ ზელანდიას, მაგრამ იდეის «კოლონიის კოლონია»ს წინააღმდეგ (იმ მომენტში ახალი ზელანდია იყო ბრიტანეთის კოლონია) გამოდიოდნენ კუკის კუნძულების მაორის ტომების უმრავლესობა, რომლებსაც უნდოდათ ბრიტანეთის იმპერიის დაცვის ქვეშ ყოფნა. მაგრამ უკვე 1901 წელს კუნძულების მართველობა გადაეცა ახალ ზელანდიას. 1960 წელს კუკის კუნძულებმა ანტიკოლონიური მოძრაობის შედეგად, წყნარი ოკეანის ერებს შორის ერთ-ერთმა პირველმა მოიპოვა შიდა თვითმმართველობა. 1965 წლის 4 აგვისტოს კუკის კუნძულები გახდა თვითმმართველი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი ახალ ზელანდიასთან თანამეგობრობაში.
ბოლო ათწლეულებში გამოვლინდა ეკონომიკური და სოციალურ სფეროებში წინსვლა, გაფართოვდა ადგილობრივი ხელისუფლების უფლებამოსილება, შედეგად, გაიზარდა კუკის კუნძულების დამოუკიდებლობა (მაგალითად, საგარეო პოლიტიკის სფეროში, ახალ ზელანდიასთან თავისუფალი ასოციაციიდან ცალმხრივად გამოსვლის უფლებით). 1990-იანი წლების შუაში ქვეყანამ გადაიტანა დიდი ფინანსური კრიზისი. რის შედეგადაც გაუარესდა ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრების დონე, გაიზარდა ემიგრაცია ახალ ზელანდიაში, ხდებოდა მთავრობებისა და პრემიერ-მინისტრების ხშირი ცვლა.
სახელმწიფო წყობა
კუკის კუნძულები — ახალ ზელანდიასთან თავისუფლად ასოცირებული თვითმართვადი ტერიტორიაა. ამაში მოიაზრება კუნძულების დამოუკიდებლობა ტერიტორიის შიდა საკითხების მოგვარებაში (კერძოდ, აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის კუკის კუნძულების მთავრობას, საკანონმდებლო — კუკის კუნძულების პარლამენტს, და არა ახალი ზელანდიის პარლამენტს), ახალი ზელანდიის სამეფოს შემადგენლობაში ყოფნა, რომელსაც ხელმძღვანელობს ახალი ზელანდიის მონარქი მეფე ჩარლზ III, ტერიტორიის მოსახლეობისთვის ახალი ზელანდიის მოქალაქეობის მინიჭება (მაგრამ მათ არ შეუძლიათ მონაწილეობის მიღება ახალი ზელანდიის არჩევნებში და სოციალური დახმარების მიღება იმ დრომდე, სანამ არ გახდებიან ახალი ზელანდიის მუდმივი რეზიდენტები). საგარეო პოლიტიკა და თავდაცვა რჩება ახალი ზელანდიის ხელისუფლების პრეროგატივა.
1965 წლის 4 აგვისტოს მიღებული კონსტიტუცია ადგენს მონარქიული ფორმის მმართველობას ვესტმინსტერული სისტემის პარლამენტარიზმით, როგორიც მოქმედებს ახალ ზელანდიაში. მაგრამ ქვეყანაში დემოკრატიული პრინციპები მჭიდროდ გადახლართულია ადგილობრივ ტრადიციებთან. მაგალითად, საარჩევნო ოლქები ფორმირდება მიწისა და საზღვრების ტრადიციული დაყოფის საფუძველზე, რომლებიც გაწელილია კუნძულების შიდა რაიონებიდან ოკეანისკენ.
საკანონმდებლო ხელისუფლება
მინი|პარლამენტის შენობა, ყოფილი სასტუმრო. საკანონმდებლო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანო 24 დეპუტატისაგან შემდგარი ერთპალატიანი პარლამენტია (2003 წლამდე — 25 დეპუტატი ), რომელიც ირჩევა საყოველთავო ფარული კენჭისყრით. თითოეული დეპუტატი წარმოადგენს ცალკეულ ოლქს, ზოგიერთ შემთხვევაში — მთელ კუნძულს. პარლამენტის წევრთა უფლებამოსილების ვადა — 5 წელია.
აღმასრულებელი ხელისუფლება
კუკის კუნძულების კონსტიტუციის თანახმად, სახელმწიფოს მეთაურია მისი უდიდებულესობა ბრიტანეთის მეფე ჩარლზ III, რომელიც კუნძულებზე წარდგენილია მეფის წარმომადგენლით (ძველად უმაღლესი კომისრით), რომელსაც მეფე ნიშნავს სამი წლის ვადით ხელახალი დანიშვნის უფლებით. მეფის წარმომადგენელი მოქმედებს მინისტრთა კაბინეტის, პრემიერ-მინისტრის ან შესაბამისი მინისტრის რჩევით. თუ მინისტრთა კაბინეტს, პრემიერ-მინისტრს ან შესაბამის მინისტრს მეფის წარმომადგენელთან შეაქვთ რომელიმე წინადადება და თუ დედოფლის წარმომადგენელი წინადადების შემოსვლის თარიღიდან 14 დღის განმავლობაში მას არ უარყოფს, ითვლება, რომ წინადადება მიღებულია. მეფის წარმომადგენელი პარლამენტის აქტებს ანიჭებს კანონის ძალას, იღებს უფლებამოსილების სიგელს.
მინისტრთა კაბინეტი, რომელიც შედგება თავმჯდომარე პრემიერ-მინისტრისაგან და არანაკლებ 6 და არაუმეტეს 8 მინისტრისაგან, ინიშნება პარლამენტის წევრებისაგან (ერთი მინისტრი ინიშნება არა პარლამენტის წევრისაგან). მინისტრთა კაბინეტი პარლამენტის წინაშე პასუხისმგებელი აღმასრულებელი ორგანოა. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრს ნიშნავს ბრიტანეთის მეფის წარმომადგენელი პარლამენტის წევრებიდან. დანარჩენი მინისტრები ასევე ინიშნებიან მეფის წარმომადგენლის მიერ პარლამენტის წევრებიდან, მაგრამ მხოლოდ პრემიერ-მინისტრის წარდგენით.
სასამართლო ხელისუფლება
კუკის კუნძულების უმაღლესი სასამართლო შედგება უმაღლესი მოსამართლით და მოსამართლეებისგან, რომელსაც ნიშნავს დედოფლის წარმომადგენელი აღმასრულებელი საბჭოს წარდგენით. უმაღლესი სასამართლო იყოფა სამოქალაქო საქმეთა, სისხლის სამართლის, მიწის საქმეთა განყოფილებებად. კუკის კუნძულების უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლეები შეიძლება გახდნენ მხოლოდ კუკის კუნძულების მოქალაქეები, რომლებსაც არანაკლებ 7 წელი უმუშავიათ ბარისტერის თანამდებობაზე ახალ ზელანდიაში ან ერთა თანამეგობრობის სხვა ქვეყნებში.
აპელაციური სასამართლო შედგება სამი მოსამართლისაგან, რომელსაც ასევე ნიშნავს დედოფლის წარმომადგენელი. საიდუმლო საბჭო განიხილავს სარჩელს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე.
საარჩევნო ოლქები
საარჩევნო უფლებები მინიჭებული აქვთ კუკის კუნძულების მოქალაქეებს, ახალი ზელანდიის მოქალაქეებს, პირებს, რომლებსაც აქვთ კუკის კუნძულების მუდმივი რეზიდენტის სტატუსი, პირებს, რომლებიც ცხოვრობდნენ როდესმე ქვეყანაში არანაკლებ 12 თვისა. მაგრამ თუ ადამიანი იმყოფებოდა კუკის კუნძულების ფარგლებს გარეთ სამი ან მეტი თვის განმავლობაში, მას ერთმევა უფლება პარლამენტის არჩევნებში მონაწილეობისა. მოქალაქეს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება ხელმეორედ ეძლევა, თუ პირი იმყოფებოდა კუკის კუნძულების ტერიტორიაზე სამი ან მეტი თვის განმავლობაში.
თითოეული საარჩევნო ოლქი წარმოადგენს ერთ დეპუტატს ქვეყნის პარლამენტში. რის შედეგადაც, რაროტონგას კუნძული პალმერსტონთან ერთად პარლამენტში წარდგენილია 10 დეპუტატით, აიტუტაკი და მანგაია — 3 დეპუტატით, ატიუ — 2 დეპუტატით, მაუკე, მიტიარო, რაკაჰანგა, მანიჰიკი, პენრინი — 1 დეპუტატით, პუკაპუკა ნასაუსთან ერთად — 1 დეპუტატით.
პოლიტიკური პარტიები
კუკის კუნძულებზე მოქმედებს მხოლოდ ორი პოლიტიკური პარტია: კუკის კუნძულების პარტია და კუკის კუნძულების დემოკრატიული პარტია. ადრე მოქმედებდნენ სხვა რამდენიმე ხანმოკლე პოლიტიკური გაერთიანებები.
შეიარაღებული ძალები
კუკის კუნძულების 1965 წელს მიღებული კონსტიტუციის თანახმად ქვეყნის თავდაცვაზე პასუხისმგებელია ახალი ზელანდია, მაგრამ პრაქტიკაში ამ ფუნქციის შესრულება ხდება მხოლოდ კუკის კუნძულების მთავრობის მოთხოვნით.
კუკის კუნძულებსა და ახალ ზელანდიას შორის მოქმედებს ურთიერთდახმარების პროგრამა (Mutual Assistance Programme), რომელშიც შედის კუკის კუნძულების განსაკუთრებული სანაპირო ეკონომიკური ზონის პატრულირება ახალი ზელანდიის საყარაულო კატერებით, კუკის კუნძულების საზღვაო პოლიციის ქვეგანყოფილებების სპეციალისტების სწავლება წყლის ქვეშ ჩასვლაში, ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება, ახალზელანდიელი სპეციალისტებით ინსტრუქტირება. ახალზელანდიელი მრჩევლის ოფიციალური ადგილსამყოფელი კუკის კუნძულების თავდაცვის საკითხებში არის ქალაქი უელინგტონი.
1987 წელს კუკის კუნძულების პრემიერ-მინისტრმა ტომ დევისმა ქვეყანა გამოაცხადა ნეიტრალურად, როგორც კი ახალმა ზელანდიამ უარი თქვა შეეშვა თავის პორტებში ატომური იარაღით ან ატომური ძალოვანი მოწყობილობებით აღჭურვილი ამერიკული სამხედრო გემები. მან კონსტატირება გაუკეთა იმ ფაქტს, რომ ახალ ზელანდიას არ აქვს უფლება განახორციელოს ქვეყნის თავდაცვა, როდესაც ქვეყნებს შორის ამ საკითხზე არსებული შეთანხმებები დიდი ხნის მოძველებულია.
1993 წელს ორი ქვეყნის მთავრობებს შორის გაცვლილი გზავნილებით მიღწეული იქნა კომპრომისი, რომლის თანახმადაც ახალმა ზელანდიამ აღიარა კუკის კუნძულების მთავრობის უპირობო კონტროლი არა მარტო მის საგარეო პოლიტიკაზე, არამედ თავდაცვაზეც.
შიდა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს ეროვნული პოლიციის ფორმირება. პოლიციის კომისარი ინიშნება პოლიციის მინისტრის მიერ.
საგარეო პოლიტიკა და საერთაშორისო ურთიერთობები
კუკის კუნძულების საგარეო პოლიტიკის საკითხები კუკის კუნძულების 1964 წლის კონსტიტუციური აქტის საფუძველზე ახალი ზელანდიის დაქვემდებარებაშია, რომელმაც უნდა შეათანხმოს ამ სფეროში მოქმედებები კუკის კუნძულების ხელისუფლებასთან. მაგრამ, 1980-იანი წლებიდან დაწყებული, თვითმართვადი ტერიტორიის საგარეო პოლიტიკაში მოღვაწეობამ მიიღო უფრო მეტი დამოუკიდებელი ხასიათი. მაგალითად, კუკის კუნძულებს ახალი ზელანდიისგან დამოუკიდებლად აქვს უფლება ხელი მოაწეროს რეგიონალურ და საერთაშორისო ხელშეკრულებებს, შევიდეს სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში, დაამყაროს საკონსულო და დიპლომატიური ურთიერთობები მსოფლიოს სხვა ქვეყნებთან, თავის საგარეო პოლიტიკურ მოქმედებაში გამოვიდეს, როგორც სუვერენული და დამოუკიდებელი სახელმწიფო (მაგრამ მიუხედავად ამისა, კუკის კუნძულები არ არის გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი).
კუკის კუნძულები მთელი რიგი რეგიონალური და საერთაშორისო ორგანიზაციების წევრია: წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმი, სამხრეთ წყნარი ოკეანის კომისია, აზიის განვითარების ბანკი, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია, გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია, იუნესკო, აფრიკის, კარიბის ზღვის და წყნარი ოკეანის რეგიონი და სხვა ორგანიზაციები. ქვეყანას აქვს ხუთი დიპლომატიური წარმომადგენლობა საზღვარგარეთ: ახალ ზელანდიაში, ავსტრალიაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნორვეგიაში და ევროპის კავშირში.
ჩინეთთან ურთიერთობა
დიპლომატიური ურთიერთობა კუკის კუნძულებსა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას შორის დამყარდა 1997 წლის 25 ივლისს. გამყარებული ურთიერთობები ჩინეთსა და ოკეანეთის მთელ რიგ ქვეყნებს შორის, მათ შორის, კუკის კუნძულებთან, უკანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში იწვევს გარკვეულ შეშფოთებას ახალი ზელანდიისა და ავსტრალიის მხრიდან, რომელთა პოზიციები რეგიონში ტრადიციულად ძლიერია. ხშირად ოკეანეთის ქვეყნები ჩათრეული არიან დიპლომატიურ ომებში ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასა და ჩინეთის რესპუბლიკას (კუნძული ტაივანი) შორის.
ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა კუკის კუნძულებს მნიშვნელოვან ფინანსურ დახმარებას უწევს. ქვეყნები თანამშრომლობენ ვაჭრობის და თევზჭერის სფეროში, ტარდება რეგულარული შეხვედრები ორივე ქვეყნის ლიდერებს შორის. თავის მხრივ, კუკის კუნძულები, აღიარებენ მხოლოდ ერთ ჩინეთს — ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას.
2003 წელს საქონელბრუნვამ კუკის კუნძულებსა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას შორის შეადგინა US$ 575 000.
ევროკავშირთან ურთიერთობა
კუკის კუნძულები მჭიდროდ თანამშრომლობს ევროპის კავშირთან, მათ შორის ბელგიის დედაქალაქ ბრიუსელში მდებარეობს კუკის კუნძულების დიპლომატიური წარმომადგენლობა. კუკის კუნძულების პირველი დამსახურებული კონსული რეგიონში გამოჩნდა 1987 წლის 10 თებერვალს ნორვეგიის დედაქალაქ ოსლოში. ევროკავშირის ქვეყნები კუკის კუნძულებს უწევენ ფინანსურ და ჰუმანიტარულ დახმარებას (ძირითადად მოშორებულ კუნძულებს), თანამშრომლობენ თევზჭერაში და სოციალურ სფეროში (ჯანმრთელობის დაცვა, განათლება).
ადმინისტრაციული დაყოფა
1988 წლის აქტი დაშორებული კუნძულების ადგილობრივ თვითმმართველობაზე (The Outer Islands Local Government Act 1988) მოქმედებს ყველა კუნძულზე, გარდა რაროტონგასი. ამ კანონის თანახმად ყველა კუნძულზე ფუძნდება კუნძულის საბჭო, რომელშიც შედიან კუნძულების ბელადები, უხუცესები, კუნძულის წარმომადგენელი პარლამენტის წევრები, და თითოეული კუნძულის საარჩევნო ოლქის არჩეული წევრები.
კუნძულ რაროტონგას სამი რაიონისთვის (ვაკა) ადგილობრივი თვითმართველობის სისტემა აღდგენილ იქნა 1997 წელს კუნძულ რაროტონგაზე ადგილობრივი მმართველობის აქტის მიღებით (Rarotonga Local Government Act). მერების და საბჭოს წევრების პირველი არჩევნები ჩატარდა 1998 წლის ნოემბერში. მაგრამ 2008 წელს ადგილობრივი მმართველობა ისევ გაუქმდა.
thumb|პაროტონგას ყოფილი ოლქები 1997 წელს დაარსდა პაროტონგას სამი ოლქი (vaka - საბჭო), რომლებსაც ასევე მერები ხელმძღვანელობდნენ და გაუქმდნენ 2008 წელს.
მოსახლეობა
2011 წლის აღწერის მიხედვით კუკის კუნძულების მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 14 974 კაცს, აქედან 10 572 ცხოვრობს კუნძულ რაროტონგაზე საერთო ფართობით 67,1 კმ². დედაქალაქ ავარუაში ცხოვრობს 6935 კაცი. მოსახლეობის 92,57 % (13 862 ად.) ცხოვრობს სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე, თითქმის სამი მეოთხედი — რაროტონგაზე. კუნძულები მანუაე, სუვაროვი და ტაკუტეა დაუსახლებელია. ყველაზე მცირედ დასახლებული კუნძულია პალმერსტონი (60 კაცი).
2011 წელს მამაკაცები შეადგენდნენ მოსახლეობის 50,02 % (7490 ად. ), ხოლო ქალები — 49,98 % (7484 ად. ).
კუკის კუნძულების უდიდეს ნაწილს (87,7 %) შეადგენენ — კუკის კუნძულების მაორები, რომლებიც ეთნიკურად ახლოა საფრანგეთის პოლინეზიისა და ახალი ზელანდიის ძირძველ მოსახლეობასთან. საზღვარგარეთიდან მოსული მოსახლეობის რიცხვი მცირეა — 6,5 %. დანარჩენი მოსახლეობის რიცხვი შეადგენს მაორებისა და საზღვარგარეთიდან მოსული ადამიანების შერეული ქორწინებით დაბადებულ შთამომავლებს. მიუხედავად დასავლური კულტურის მნიშვნელოვანი გავლენისა, კუკის კუნძულების ტრადიციული კულტურა არ გამქრალა და აგრძელებს თავის განვითარებას.
კუკის კუნძულების მოსახლეობის უმრავლესობა ლაპარაკობს პოლინეზიურ ენებზე, უპირველეს ყოვლისა, კუკის კუნძულების ენაზე (კუკის კუნძულების მაორები), რომელიც გახდა ოფიციალური ენა 2003 წელს.
მეორე სახელმწიფო ენაა — ინგლისური. ის არის მშობლიური ენა ატოლ პალმერსტონის ყველა მოსახლისათვის.
საერთო დახასიათება
კუკის კუნძულებზე არსებული ეკონომიკური სიტუაციის დამახასიათებელი მაჩვენებლები არაფრით არ განსხვავდება ოკეანეთის სხვა ქვეყნების მაჩვენებლებისაგან: უზარმაზარი განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა (გეზ), შეზღუდული ბუნებრივი სიმდიდრე, პროდუქციის გასაღების მსოფლიო ბაზრებიდან საგრძნობი დაშორება, მაღალკვალიფიცირებული სპეციალისტების დეფიციტი. ქვეყნის ეკონომიკა უახლოეს დრომდე პრაქტიკულად მთლიანად ბაზირებული იყო სახელმწიფო სექტორზე. კუნძულებზე ბოლო ეკონომიკურმა რეფორმები მიმართულია ეკონომიკის კერძო სექტორის განვითარებაზე და მისი ინვესტირებისათვის პირობების შექმნაზე. მაგალითად, მთავრობის მიერ დაწეულია გადასახადების ტარიფები.
ბოლო წლებში ეკონომიკის ძირითადი დარგებია სოფლის მეურნეობა, ტურიზმი და ფინანსური სერვისი. მომსახურების სფერო ეკონომიკის ყველაზე დინამიური დარგია. ტურიზმი, ოფშორული საბანკო კომპანიები და სხვა სახის ფინანსური მომსახურებები ვითარდება ძალიან სწრაფი ტემპით. დღეისათვის ტურიზმი — უცხოური ვალუტის ძირითადი შემომტანია. ის ასევე მრავალი ოჯახის ძირითადი შემოსავლის წყაროა. კუკის კუნძულები რჩება ძალზე დამოკიდებული უცხოურ დახმარებებზე, ხოლო ახალი ზელანდია მისი ძირითადი დონორია.
დაახლოებით 6600 შრომისუნარიანი ადამიანიდან 52 % მუშაობს მომსახურების სფეროში (ნახევარი — სახელმწიფო სამსახურში), 29 % — სოფლის მეურნეობაში და 15 % — მრეწველობაში.
სოფლის მეურნეობა
სოფლის მეურნეობა — კუკის კუნძულების ეკონომიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სექტორია. 1970-იანი წლებიდან ამ სექტორში მოხდა მნიშვნელოვანი ცვლილებები: სოფლის მეურნეობის როლი ქვეყნის ეკონომიკაში მნიშვნელოვნად დაეცა. მაგალითად, 1997 წლებში სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის კომერციული წარმოება არ აღემატებოდა 2000 ტონას და შეადგენდა ქვეყნის წლიური ექსპორტის 20 %-ზე ნაკლებს. მნიშვნელოვანი ცვლილებები შეიძლება აიხსნას ბევრი ფაქტორებით: ტურიზმის ინტენსიური განვითარებით, რის შედეგადაც მოსახლეობა სასოფლო-სამეურნეო წარმოებიდან გადაერთო მომსახურების სფეროში, ქალაქის მოსახლეობის ზრდით (ურბანიზაციის პროცესი), მოსახლეობის გადასვლა დაშორებული კუნძულებიდან რაროტონგაზე, ბოლო ათწლეულში ხშირი გვალვებით. ყველაფერმა ამან მოიტანა იმპორტის ზრდა, შედეგად, ქვეყანა რჩება დამოკიდებული საკვები პროდუქციის უცხოეთიდან შემოტანაზე. კუკის კუნძულების სოფლის მეურნეობის განვითარების გზის და მისი პროდუქციის კონკურენტუნარიანობის ერთ-ერთი წინააღმდეგობაა ქვეყნის ტერიტორიის ძალიან მცირე ფართი, კუნძულების დიდი დაშორება მსოფლიო ბაზართან, ცუდი სატრანსპორტო კავშირი.
მთავარი სასოფლო-სამეურნეო კულტურებია: პომიდორი, კომბოსტო, ჩინური კომბოსტო, ღორისქადა, საზამთრო, გოგრა, ყაბახი, წიწაკა, პარკოსანი კულტურები, ბადრიჯანი, ასევე ისეთი ტრადიციული კულტურები როგორიცაა: ტარო, იამსი, მანიჰოტი და ბატატი. სოფლის მეურნეობა ძირითადად განვითარებულია სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე, სადაც ნესვის ხე, ქოქოსი, სხვადასხვა ციტრუსის კულტურები და ტროპიკული ხილი მოჰყავთ ექსპორტისათვის.
თევზჭერა
1957 წელს კუნძულ აიტუტაკიზე შემოიტანეს ტროხუსები (Trochus niloticus), რის შემდეგაც ამ სამრეწველო მოლუსკის ნიჟარები, რომლებიც შემოტანილი იქნა არქიპელაგის ბევრ კუნძულზე, გახდა კუკის კუნძულების ერთ-ერთი მთავარი საექსპორტო საქონელი. მანიჰიკის და ტონგარევას ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებზე საექსპორტოდ მოიპოვებენ ძვირფას მარგალიტს. პატარა გუბეებში ადგილობრივი მოსახლეობა შიდა ბაზრისათვის ამრავლებენ Chanos chanos-ის სახეობის თევზს.
ტრანსპორტი
რაროტონგას საერთაშორისო აეროპორტი ემსახურება საერთაშორისო ხაზებს, რომელიც კუკის კუნძულებს აკავშირებს მსოფლიოს ბევრ წერტილთან. ძირითადი ავიაკომპანია, რომელიც ასრულებს ავიაგადაფრენებს რაროტონგადან ოკლენდამდე, ფიჯიმდე, ტაიტიმდე და ლოს-ანჯელესამდე (აშშ) არის   Air New Zealand. შიდა გადაფრენებს და ასევე გადაფრენას საფრანგეთის პოლინეზიის კუნძულ ტაიტიზე, ახორციელებს ავიაკომპანია «ეირ-რაროტონგა».
კუნძულ რაროტონგაზე მოქმედებს საზოგადოებრივი ტრანსპორტი (ავტობუსი), ხოლო აუცილებლობის შემთხვევაში ტურისტებს შეუძლიათ იქირავონ ავტომობილი ან გამოიძახონ ტაქსი.
რეგულარული ორთქლისძრავიანი გემების ხაზი აკავშირებს კუკის კუნძულებს ოკლენდთან, სამოასთან, ტონგასთან და ნიუესთან. მცირე გემების მთელი ფლოტი ემსახურება შიდა ხაზებს. რაროტონგაზე და ზოგიერთ სხვა სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე არსებობს განვითარებული ავტოგზების ქსელი.
კავშირგაბმულობა
მუშაობს თანამგზავრული ტელევიზია, მათ შორის ადგილობრივი არხი, რომელიც ძირითადად მაუწყებლობს ახალი ზელანდიის ტელევიზიისა და კომპანია «Elijah Communications Ltd»-ის (ასევე «Radio Cook Islands» და «The Cook Islands Herald weekly»-ის მფლობელი) პროგრამებს. კუნძულებზე კაბელური ტელევიზია არ არსებობს. კუკის კუნძულებზე მაუწყებლობს ორი რადიოსადგური — «Radio Cook Islands» და «Radio Ikurangi». გამოიცემა ყოველდღიური გაზეთი «კუკ აილენდს ნიუსი» (Cook Islands News), ფართოდ გავრცელებულია ახალზელანდიური და ავსტრალიური გაზეთები და ჟურნალები. რაროტონგაში ყოველკვირეულად გამოდიან ადგილობრივი გაზეთები «Herald» და «Independent».
ტურიზმი
კუკის კუნძულების წამყვანი სამეურნეო სექტორია ტურიზმი, რომელიც ინტენსიურად ვითარდება 1971 წლიდან. 2006 წელს კუნძულები მოინახულა 92 095 ადამიანმა, რითაც ქვეყნის ეკონომიკას მოუტანა აუცილებელი ფინანსები და ბიძგი მისცა ტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარებას. ტურისტთა ძირითადი ნაკადი მიემართება ან კუნძულ რაროტონგაზე, ან აიტუტაკიზე. ბოლო წლებში კუკის კუნძულების მშპ-ს 80 %-მდე შემოსავლები ტურიზმიდან შემოვიდა. არქიპელაგს უპირატესად სტუმრობენ ახალი ზელანდიის (2006 წელს ტურისტთა ნახევარზე მეტი ), ავსტრალიის, ევროპის ქვეყნების, აშშ-ს და კანადის მოქალაქეები. მაგრამ ქვეყნის ეკონომიკაში ტურისტული სექტორის წილის მნიშვნელოვან ზრდას შეუძლია მოიტანოს უარყოფითი შედეგებიც. ტურისტების რაოდენობის მყისიერი შემცირების შემთხვევაში, ეკონომიკას ელოდება ძნელი გამოცდა: ქვეყნის მშპ-ს მაჩვენებლის დაწევა, მოსახლეობის შემოსავლების შემცირება, რაც გამოიწვევს მათ ემიგრაციას ახალ ზელანდიაში.