cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სამოქალაქო სოლიდარობის პარტია
გერბი
გერბის ცენტრში აზერბაიჯანის სამფეროვანი დროშაა. გერბის ცენტრში მოტავსებულია ალი, რომელიც მარადიულობის სიმბოლოა.
ფერი
სამოქალაქო სოლიდარობის პარტიის ფერი არის თეთრი. თეთრი არის სოლიდარობის, ერთიანობის და სამოქალაქო მშვიდობის სიმბოლო.
არჩევნები
ჯერჯერობით, სამოქალაქო სოლიდარობის პარტია მონაწილეობდა ყველა საპარლამენტო და მუნიციპალურ არჩევნებში. პარტიამ მონაწილეობა მიიღო 2003 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებშიც.
რესურსები ინტერნეტში
პოლიტიკური პარტიის ოფიციალური გვერდი
სქოლიო
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით კატეგორია:კონსერვატიული პარტიები აზერბაიჯანში
ტარტაროზი
„ტარტაროზი“ — ქართული იუმორისტული ჟურნალი; „მუშის“ ორკვირეული (1927 წლიდან — ყოველკვირეული) უფასო დამატება. გამოდიოდა თბილისში 1924–1930 წლებში ჟურნალ „ნიანგის“ (1923–1924) ნაცვლად. სულ გამოიცა 237 ნომერი, გამოსცემდა სარედაქციო კოლეგია. 1931 წელს, ჟურნალ „ნიანგის“ განახლების შემდეგ, „ტარტაროზის“ გამოცემა შეწყდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ
ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ (ასევე ცნობილი როგორც გლობალური ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ და აშშ-ის ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ) — საერთაშორისო სამხედრო კამპანია, რომელიც ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობამ დაიწყო 11 სექტემბრის თავდასხმების შემდეგ. კამპანიის სამიზნეები ძირითადად სუნიტი ისლამური ფუნდამენტალისტური შეიარაღებული ჯგუფებია, რომლებიც მთელ ისლამურ სამყაროში მდებარეობს. მათ შორის ყველაზე ცნობილი ჯგუფებია ალ-ქაიდა, ისლამური სახელმწიფო, თალიბანი, ტეჰრიკ-ი თალიბანი და ამ ფრენჩაიზების სხვადასხვა ჯგუფები. კამპანიის დასახელებისას გამოყენებულია ომის მეტაფორა, რომელიც ეხება სხვადასხვა ქმედებებს, რომლებიც არ წარმოადგენს სპეციფიკურ ომს, როგორც ეს ტრადიციულად არის განსაზღვრული. აშშ-ს პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა პირველად გამოიყენა ტერმინი „ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ“ (War on terror) 2001 წლის 16 სექტემბერს რამდენიმე დღის შემდეგ კი კონგრესში ოფიციალური სიტყვით გამოსვლისას. ამ უკანასკნელ სიტყვაში ჯორჯ ბუშმა თქვა: „ჩვენი მტერი არის ტერორისტების რადიკალური ქსელი და ყველა მთავრობა, რომელიც მათ მხარს უჭერს“. თავდაპირველად ეს ფრაზა წარმოადგენდა გაფრთხილებას ალ-ქაიდასთან ასოცირებული ქვეყნებისათვის. ტერმინი დაუყოვნებლივ გააკრიტიკეს ისეთმა ადამიანებმა, როგორებიცაა რიჩარდ ბ. მაიერსმა, გაერთიანებული მეთაურების შტაბის თავმჯდომარემ და ბუშის ადმინისტრაციამ უფრო ნიუანსირებული ტერმინები გამოიყენა აშშ-ის ხელმძღვანელობით ჩატარებული საერთაშორისო კამპანიის საჯაროდ განსაზღვრისთვის. ეს ტერმინი არასოდეს ყოფილა გამოყენებული, როგორც აშშ-ის ოპერაციების ოფიციალური აღნიშვნა შიდა სამთავრობო დოკუმენტაციაში.
უოტსონის საერთაშორისო და საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის ეგიდით ჩატარებული 2020 წლის კვლევის თანახმად, ტერორის წინააღმდეგ ბრძოლაში შეერთებულმა შტატებმა გამოიწვია, კონსერვატიული გათვლებით, 37 მილიონი ადამიანის დევნილებად ქცევა.
ეტიმოლოგია
ფრაზა „ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ“ გამოიყენებოდა კონკრეტულად აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთისა და მათი მოკავშირეების მიერ ტერორისტული ორგანიზაციების და რეჟიმების წინააღმდეგ მიმდინარე სამხედრო კამპანიის აღსაქმელად და როგორც წესი, გამორიცხავს სხვა დამოუკიდებელ კონტრტერორისტულ ოპერაციებსა და კამპანიებს, როგორიცაა რუსეთის, ჩინეთისა და ინდოეთის სამხედრო ოპერაციები. კონფლიქტს სხვა სახელებითაც მოიხსენიებენ. იგი ასევე ცნობილია, როგორც:
სქოლიო
კატეგორია:ირანის ომები კატეგორია:ერაყის ომები კატეგორია:ავღანეთის ომები კატეგორია:აშშ-ის ომები კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ომები კატეგორია:თურქეთის ომები კატეგორია:ესპანეთის ომები კატეგორია:რუსეთის ომები კატეგორია:იტალიის ომები კატეგორია:გერმანიის ომები კატეგორია:საფრანგეთის ომები კატეგორია:დანიის ომები კატეგორია:სამხედრო მოქმედებები 1945 წლის შემდეგ კატეგორია:ტერორიზმი კატეგორია:აშშ-ის პოლიტიკა კატეგორია:მიმდინარე კონფლიქტები კატეგორია:XXI საუკუნის კონფლიქტები კატეგორია:2010-იანი წლების კონფლიქტები კატეგორია:2020-იანი წლების კონფლიქტები
გია გეგუჩაძე
გიორგი 'გია' გეგუჩაძე (დ. 20 ივნისი, 1965) — ქართველი საფეხბურთო მწვრთნელი. ბათუმის „დინამოს“ მწვრთნელი 2018 წლიდან.
სხვადასხვა წლების განმავლობაში წვრთნიდა თბილისის „დინამოს“, ქუთაისის „ტორპედოსა“ და „ზესტაფონს“. ამ უკანასკნელთან ერთად 2010–11 წლების სეზონში გახდა უმაღლესი ლიგის გამარჯვებული. 2011 წლიდან წვრთნიდა „ტორპედოს“. 2013 წლის ნოემბრიდან რატკო დოსტანიჩის წარუმატებლობის გამო გია „ზესტაფონის“ მწვრთნელის პოზიციას დაუბრუნდა, მისი მოსვლის შემდეგ გუნდმა უმაღლეს ლიგაში მეორე ადგილის დაკავება შეძლო. 2014 წლის დეკემბერში გეგუჩაძემ „ზესტაფონი“ დატოვა, 2015 წლის მაისიდან თბილისის „დინამო“ ჩაიბარა. 2016 წლის იანვარში იგი იურაი იარაბეკმა ჩაანაცვლა, ხოლო თვითონ საქართველოს ახალგაზრდული ნაკრების თავკაცი გახდა. 2018 წლის იანვრიდან ბათუმის „დინამოს“ მწვრთნელია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1965 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის შევარდენის ფეხბურთელები კატეგორია:ქართველი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:თბილისის დინამოს მწვრთნელები კატეგორია:ზესტაფონის მწვრთნელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს მწვრთნელები კატეგორია:დაბადებული 20 ივნისი
იუკიო ჰატოიამა
thumb|right|px|იუკიო ჰატოიამა იუკიო ჰატოიამა (იაპ. 鳩山由紀夫; დ. 11 თებერვალი, 1947, ტოკიო) — იაპონელი პოლიტიკოსი, იაპონიის დემოკრატიული პარტიის ლიდერი 2010 წლამდე და წარმომადგენელთა პალატაში ჰოკაიდოს IX ოლქის წარმომადგენელი. 2009 წლის სექტემბერიდან 2010 წლის ივნისამდე ეჭირა იაპონიის პრემიერ-მინისტრის პოსტი.
ბიოგრაფია
ჰატოიამა ყოფილი პრემიერ-მინისტრი იტირო ჰატოიამას შვილიშვილი და ყოფილი საგარეო მინისტრი ლიჩირო ჰატოიამას ვაჟია. დედამისი ჰასუკო არის შოძირო იშიბაშის, ბრიჯსტოუნის კორპორაციის დამფუძნებლის, ქალიშვილი. ის და მისი ძმა კუნიო ჰატოიამა მეოთხე თაობის პოლიტიკოსები არიან ჰატოიამას ოჯახში. დამთავრებული აქვს ტოკიოს უნივერსიტეტი. ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი საინჟინრო მართვაში სტენფორდის უნივერსისტეტში მიიღო.
პოლიტიკური კარიერა
ჰატოიამა კენჭს ჰოკაიდოს 38-ე ოლქში იყრიდა და წარმომადგენელთა პალატაში მოხვდა 1986 წელს მმართველი ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტიის მანდატით. 1993 წელს მან ლდპ დატოვა და ახალი პარტია საკიგაკე ჩამოაყალიბა ნაოტო კანთან, მასაიოში ტაკემურასა და შუჰეი ტანაკასთან ერთად. ის და კანი შემდეგ ახლადშექნილ იაპონიის დემოკრატიულ პარტიაში გადავიდნენ.
მოგვიანებით ის იდპ-ს მეთაური გახდა და ოპოზიციის ლიდერი იყო 1999-2002 წლებში. 2002 წელს გადადგა იჩირო ოზავას ლიბერალურ პარტიასთან გაერთიანებით გამოწვეული გაუგებრობის გამო. ის იდპ-ს გენერალური მდივანი იყო, სანამ ოზავას შეცვლიდა პარტიის ლიდერის პოსტზე, ამ უკანასკნელის 2009 წლის 11 მაისს გადადგომის შემდეგ. პარტიის წარმომადგენლებმა ის 2009 წლის 16 მაისს აირჩიეს 124 ხმით (სულ 219 ხმიდან), რომლის დროსაც მისი მთავარი მოწინააღმდეგე კაცუია ოკადა იყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იაპონელი პოლიტიკოსები კატეგორია:იაპონიის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 1947 კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი
ვასილ კვაჭანტირაძე
ბიოგრაფია
დაიბადა სოფელ კონჭკათში ღარიბი გლეხის ოჯახში. 1918 წელს მისი მშობლები საცხოვრებლად გადავიდნენ გურიანთაში. გურიანთაში მან მიიღო დაწყებითი ოთხწლიანი განათლება. 1939 წლიდან იყო კომუნისტური პარტიის წევრი.
1941 წლიდან მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. მონაწილეობდა სტალინგრადის, კალინინის, ყირიმის ბრძოლებში. განსაკუთრებით გამოჩინა თავი 1944 წელის ზაფხულში ბელორუსიაში ვიტებსკის ოლქის გათავისუფლებისას. 23-27 ივნისს მოწინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევისას, სოფელ შუმილინოს მიდამოებში და ვიტებსკის გერმანული დაჯგუფების ლიკვიდაციისას გაანადგურა 44 მოწინააღმდეგე. 1945 წლის 24 მარტის სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის გადაწყვეტილებით, ვასილ კვაჭანტირაძეს გამოჩენილი გმირობისთვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება ლენინის ორდენის გადაცემით და მედლით „ოქროს ვარსკვლავი“(№6377). სულ კვაჭანტირაძის ანგარიშზე 542 განადგურებული მოწინააღმდეგეა. ასეთ შედეგს მხოლოდ ერთეულებმა მიაღწიეს მეორე მსოფლიო ომის დროს. სხვა ცნობილ სნაიპერთაგან ვასილი ზაიცევს 242 მოწინააგმდეგე ჰყავს განადგურებული, ივან კულბერტინოვს 489, ივან სიდორენკოს 500 და ეს საუკეთესო მაჩვენებლებია წითელი არმიის რიგებში.
კვაჭანტირაძე ომის შემდეგ, 1946 წლის იანვრიდან მუშაობდა კოლმეურნეობის თავმჯდომარედ მშობლიურ სოფელში, გურიანთაში. გარდაიცვალა 1950 წლის 9 თებერვალს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1909 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1950 კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან კატეგორია:ქართველი სნაიპერები კატეგორია:დაბადებული 15 იანვარი ვასილ
პაპუა-ახალი გვინეა
პაპუა-ახალი გვინეა (Papua New Guinea, ტოკ-პისინის ენა — Papua Niugini, ჰირი-მოტუს ენა — Papua Niu Gini), ოფიციალური სახელი პაპუა-ახალი გვინეის დამოუკიდებელი შტატები — სახელმწიფო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ოკეანეთში, მდებარეობს ახალი გვინეის კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში, ბისმარკის არქიპელაგზე, სოლომონის არქიპელაგის ჩრდილოეთ ნაწილში (ბუგენვილის, ბუკას კუნძულები), დ’ანტრკასტოს კუნძულებზე და სხვა. დასავლეთით არის ინდონეზიის პროვინციები პაპუა და დასავლეთი პაპუა. ქვეყნის ძირითადი ნაწილი მოქცეულია წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთით. დედაქალაქი — პორტ-მორზბი.
ოფიციალური ენებია — ინგლისური, ტოკ-პისინი და ჰირი-მოტუ. მოსახლეობის დიდი ნაწილი — ქრისტიანია, დანარჩენები მისდევენ ადგილობრივ ტრადიციულ სარწმუნეობებს. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა: 20 პროვინცია. შედის ერთა თანამეგობრობაში. სახელმწიფოს მეთაურია — გაერთიანებული სამეფოს მონარქი ჩარლზ III, რომელიც ქვეყანაში წარმოდგენილია გენერალ-გუბერნატორით. საკანონმდებლო ორგანოა — ეროვნული პარლამენტი.
ქვეყანაში განვითარებულია სოფლის მეურნეობა, მოსახლეობის დიდი ნაწილი სწორედ ამ სფეროშია დასაქმებული. 1975 წელს პაპუა-ახალმა გვინეამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა ავსტრალიისგან.
დასახელება
დასახელება „პაპუა“ წარმოიშვა მალაიური ენის სიტყვიდან „პაპუვა“, რაც თარგმანში ქართულად ნიშნავს „ხუჭუჭი“ (მეორე ვერსიით სიტყვიდან „ორანგ პაპუა“ — „ხუჭუჭი შავთავიანი ადამიანი“ ). ახალი გვინეის კუნძულს ასეთი დასახელება მისცა პორტუგალიელმა მენეზეშმა 1526 წელს, ადგილობრივი მაცხოვრებლების თმის ფორმის აღსანიშნავად. 1545 წელს კუნძულს ესტუმრა ინიგო ორტის დე პეტესი და მას დაარქვა „ახალი გვინეა“, რადგანაც, მისი აზრით, ადგილობრივი მოსახლეობა ჰგავდა გვინეის აბორიგენებს აფრიკაში (შესაძლებელია, მან შეამჩნია ახალი კუნძულის და აფრიკული გვინეის ნაპირების მსგავსება ).
ევროპული კოლონიზაციის დაწყებიდან დამოუკიდებლობის მიღებამდე ქვეყანამ რამდენიმეჯერ შეცვალა თავისი ოფიციალური დასახელება. სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი 1884—1906 წლებში იწოდებოდა ბრიტანეთის ახალ გვინეად, ხოლო 1906—1949 წლებში — პაპუა (ავსტრალიის კონტროლ ქვეშ). ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი თავიდან გერმანიის კოლონია იყო და 1884—1920 წლებში ერქვა გერმანიის ახალი გვინეა (1914 წლიდან ავსტრალიის კონტროლ ქვეშ), ხოლო 1920—1949 წლებში, ერთა ლიგის გადაწყვეტილების თანახმად, გახდა ავსტრალიის სამეურვეო ტერიტორია და ეწოდა ახალი გვინეის ტერიტორია. . 1949 წელს ორი ავსტრალიური კოლონია გაერთიანდა ერთ კოლონიად — პაპუა და ახალი გვინეის ტერიტორია. 1972 წელს პროვინციამ მიიღო დასახელება ტერიტორია პაპუა—ახალი გვინეა. 1975 წლიდან დასახელება პაპუა—ახალი გვინეა ოფიციალური გახდა ახალი დამოუკიდებელი სახელმწიფოსთვის.
გეოგრაფიული მდგომარეობა და რელიეფი
thumb|right|275px|პაპუა-ახალი გვინეის რუკა პაპუა-ახალი გვინეის სახელმწიფო მდებარეობს წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, ავსტრალიის ჩრდილოეთით და ეკვატორიდან შორიახლოს. ქვეყანას უკავია კუნძულ ახალი გვინეის აღმოსავლეთი ნაწილი, მისგან ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ბისმარკის არქიპელაგი (რომლის შემადგენლობაშიც შედიან დიდი კუნძულები ახალი ბრიტანეთი, ახალი ირლანდია, ასევე საადმირალოს კუნძულები, ტაბარის კუნძულები, ლიჰირის კუნძულები, ტანგას კუნძულები, ფენის კუნძულები, სენტ-მატიასის კუნძულები და სხვები), აღმოსავლეთით განლაგებული სოლომონის არქიპელაგის (ყველაზე დიდი კუნძულები ბუგენვილი და ბუკა) ჩრდილოეთი ნაწილი, ახალი გვინეის კუნძულიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე დ’ანტრკასტოს კუნძულები, მურუას კუნძულები, ტრობრიანის კუნძულები, ლუიზიადის არქიპელაგი, ასევე სხვა ახლომდებარე კუნძულები და რიფები (სულ 600-ზე მეტი ).
კუნძული ახალი გვინეა და ქვეყნის სხვა კუნძულების უმრავლესობას აქვს მთიანი რელიეფი. ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილის სიმაღლე ზღვის დონეზე 1000 მეტრზე მეტია, ხოლო ახალი გვინეის ზოგიერთი მწვერვალი აღწევს 4500 მეტრს, ანუ მუდმივი თოვლის ზოლს. მთის ქედების უმრავლესობა წარმოადგენს ვულკანების ჯაჭვს. პაპუა-ახალ გვინეაში 18 მოქმედი ვულკანია. მათი დიდი ნაწილი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთში. ვულკანურ აქტივობას მოსდევს ძლიერი, კატასტროფული მიწისძვრები.
ახალი გვინეის კუნძულის აღმოსავლეთის ნაწილის მთავარი ქედი იწყება 50 კმ-იანი ზოლით პირდაპირ ინდონეზიის საზღვრიდან (სტარის მთები, რომლებიც მთიანი მთა მაოკეს გაგრძელებაა), რომელიც თანდათან ფართოვდება 250 კმ-მდე ცენტრალურ ნაწილში (ქედი სენტრალ-რეინჯი, ბისმარკის ქედი ქვეყნის ყველაზე მაღალი წერტილით — მთა ვილჰელმი — სიმაღლით 4509 მეტრი, შრედერის ქედი, მიულერის ქედი და სხვა). შემდეგ სამხრეთ-აღმოსავლეთში მთები ვიწროვდება და დაბლდება (გადადიან ოუენ-სტენლის ქედში, მაქსიმალური სიმაღლით 4072 მეტრი — მთა ვიქტორია) და კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებასთან იძირება წყლის ქვეშ. ზოგიერთი პიკი ამოწეულია წყლიდან და ქმნის ლუიზიადის არქიპელაგს. ამ მთების ჩრდილოეთი ფერდოები დამრეცია, ხოლო სამხრეთი ნელ-ნელა გადადის დაბლობში. სენტრალ-რეინჯის ქედის სამხრეთ მთისწინა ზონას ეძახიან პაპუას პლატოს. რაც უფრო ახლოა ზღვასთან, პლატოც უფრო დაბალია, და თანდათან გადადის ჭაობიან დაბლობში.
პაპუა-ახალი გვინეის ტერიტორიის ცენტრალური მთების პარალელურად ინდონეზიიდან შემოდის ჩრდილოეთი სანაპირო მთების დაბალი ქედის ტოტები: ნაწილობრივ ბევანის მთები (სიმაღლით 1960 მეტრამდე), ტორიჩელის მთები (ყველაზე მაღალი წერტილი — სულენის მთა, სიმაღლით 1650 მეტრი), პრინც ალექსანდრეს მთები (ყველაზე მაღალი წერტილი — ტურუს მთა, სიმაღლით 1240 მეტრი). სანაპირო მთები მთავრდება დაბლობით (მდინარეების სეპიკის და რამუს ხეობები). როგორც ამ მთების ნაწილს ხშირად განიხილავენ მთებს ადელბერტს (ყველაზე მაღალი წერტილი — მენგამის მთა, სიმაღლით 1718 მეტრი), რომელიც მდებარეობს მდინარე რამუს მარჯვენა ნაპირზე, ასევე ფინისტერის და სარუვაგედის მთებს, რომლებიც მდებარეობენ ჰუონის ნახევარკუნძულზე, მაქსიმალური სიმაღლით 4121 მეტრი (ბანგეტას მთა). მთავარი კუნძულის გარდა მნიშვნელოვანი ქედები მდებარეობენ კუნძულებზე ახალი ბრიტანეთი (ქედი უაიტმანი, ნაკანის და ბაინინგის მთები, მაქსიმალური სიმაღლით 2334 მეტრი — ვულკანი ულავუნი) და ახალი ირლანდია (შეინიცის და ვორონის ქედები, სიმაღლით 2340 მეტრამდე).
გეოლოგია
პაპუა-ახალი გვინეა მდებარეობს გეოლოგიურად აქტიურ რეგიონში ავსტრალიურ (მოძრავი ჩრდილოეთისკენ სიჩქარით 7 სმ/წელიწადში) და წყნარი ოკეანის (მოძრავი დასავლეთისკენ სიჩქარით 10 სმ/წელიწადში) ლითოსფერული ფილაქნების პირაპირზე. კუნძული ახალი გვინეა მდებარეობს ავსტრალიური ფილაქნის ჩრდილოეთ დაბოლოებაში და ისტორიამდელი სუპერმატერიკ საჰულის (მეგანეზია) ნაწილია. გეოლოგიასთან მიმართებაში ქვეყანა იყოფა ორ მთავარ გეოლოგიურ პროვინციად: ავსტრალიურ ფილაქანზე განლაგებულ ფლაის პლატფორმად და ფილაქნების პირაპირზე განლაგებულ ახალი გვინეის ოროგენულ ზონად.
ფლაის პლატფორმა წარმოადგენს დაბლობს, რომელიც ჩამოყალიბებულია დანალექი ნარჩენებისაგან, დაწყებული მეზოზოური ერიდან დამთავრებული მეოთხეულ პერიოდამდე. ახალი გვინეის ოროგენული ზონა შედგება სხვადასხვა დეფორმირებული დანალექი, მეტამორფული და მაგმური ქანებისგან (ინტრუზიულის ჩათვლით). ეს ზონა მოიცავს დანაოჭების რაიონს (პაპუის, ახალი გვინეის შეცოცების ზოლი, ოეუნ-სტენლის შეცოცების ზოლი), კუნძულების რკალს (მელანეზიური რკალი) და შიდა მცირე საზღვაო აუზებს.
პაპუის დანაოჭების რაიონი სენტრალ-რეინჯის ქედებით და პაპუის პლატო ჩამოყალიბდა მთის ჯიშების ჰორიზონტალური დაწნეხვით და დაფარულია მიოცენის პერიოდის კარბონატული დანალექი ნარჩენების სქელი ფენისაგან. ახალი გვინეის შეცოცების ზოლი მდებარეობს პაპუის დანაოჭების ჩრდილოეთით და რელიეფში წარმოდგენილია სანაპირო მთებით. ის უფრო მეტად აგებულია გნაისებით, რომლებიც ჩამოყალიბებულია საშუალო დაწნეხვისას მეტამორფიზმის დროს დანალექი და ვულკანური ჯიშებისაგან. იშვიათად გვხვდება გნაისები, რომლებიც ჩამოყალიბებულია ძლიერი დაწნეხვისას. შეცოცების ზოლი ჩამოყალიბდა ორ ეტაპად: სამხრეთ ნაწილში აქტიურობა გამოვლინდა ცარცული სისტემის გვიან პერიოდში, ხოლო ჩრდილოეთ ნაწილში — ეოცენის — ოლიგოცენის (ინტრუზიული მინერალების გაბროს და ბაზალტის ჩამოყალიბებით ტორიჩელის მთებში) პერიოდში. ოეუნ-სტენლის შეცოცების ზოლი ჩამოყალიბდა პაპუის დანაოჭების რაიონის სამხრეთ-დასავლეთ რაიონში გადანაცვლების შედეგად, პრაქტიკულად შეუმჩნეველია თანამედროვე რელიეფზე. ზოლი ჩამოყალიბებულია დანალექი ჯიშებით, დაგროვილი ცარცული პერიოდიდან მიოცენის პერიოდამდე, მაღალი წნევის მეტამორფული ჯიშების ჩათვლით. მელანეზიური რკალის კუნძულები (ახალი ბრიტანეთი, ახალი ირლანდია, საადმირალოს კუნძულები და სხვა უფრო მცირე კუნძულები) ძირითადად ჩამოყალიბებულია ეოცენ-ოლიგოცენიური პერიოდის ინტრუზიული ვულკანური ჯიშებით უფრო ძველი ნარჩენი ჯიშების მცირე ჩანართებით. მიოცენის და ადრეული პლიოცენის ვულკანური პროცესები ამ რაიონში შესუსტდა და კუნძულების ზედაპირი დაიფარა კარბონატული ნალექების ფენით. პლიოცენის პერიოდიდან დღევანდელი დღის ჩათვლით ვულკანური აქტივობა შეიმჩნევა მხოლოდ კუნძულ ახალ ბრიტანეთზე და კუნძულთა ჯაჭვზე უმბოი — მანამი. ლავებს უფრო მეტად აქვთ კარბონატული შემადგენლობა.
სასარგებლო წიაღისეული
მინი|სპილენძის მაღარო სამხრეთ-დასავლეთ პაპუა-ახალ გვინეაში. ქვეყანას გააჩნია წარმოებისთვის მნიშვნელოვანი ზოგიერთი სასარგებლო წიაღისეულის მარაგი. სასარგებლო წიაღისეულის პირველი საბადო (ოქრო) აღმოაჩინეს ჯერ კიდევ 1888 წელს კუნძულ ვანატინაიზე, მაგრამ ის მალე გამოილია. 2008 წლის მდგომარეობით იწარმოება სპილენძის, ოქროს, მოლიბდენის, ვერცხლის, ტელურის, ნიკელის, კობალტის, ბუნებრივი აირის, ნავთობის და ცემენტის ნედლეულის სამრეწველო მოპოვება.
ცნობილია სპილენძის 4 მსხვილი საბადო: ნენა (პროვინცია სანდაუნი, მარაგი შეფასებულია 32 მილიონ ტონა ნედლეულად სპილენძის შემადგენლობით 2,3 %), ოკ-ტედი (დასავლეთი პროვინცია, მარაგი შეფასებულია 510 მილიონ ტონა ნედლეულად სპილენძის შემადგენლობით 0,69 %), პანგუნა (ბუგენვილის ავტონომიური რეგიონი, მარაგი შეფასებულია 710 მილიონ ტონა ნედლეულად სპილენძის შემადგენლობით 0,4 %), უაფი (პროვინცია მორობე, მარაგი შეფასებულია 19 მილიონ ტონა ნედლეულად სპილენძის შემადგენლობით 1,4 %). საწარმოო მოპოვება წარმოებს მხოლოდ ოკ-ტედის საბადოზე, რომელზეც დამუშავება წარმოებს ღია წესით. 2008 წელს მოცემულ საბადოზე მოიპოვეს 187 000 ტონა სპილენძი. პანგუნის საბადოზე სამუშაოები არ სწარმოებს 1989 წლის მაისიდან კუნძულზე სამოქალაქო კონფლიქტების გამო. იგეგმება სპილენძის მოპოვების განახლება.
2008 წელს ქვეყანაში მოპოვებული იქნა 65 ტონა ოქრო. აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის მონაცემებით პაპუა-ახალ გვინეას ოქროს მოპოვებით უკავია მე-11-ე ადგილი მსოფლიოში, ხოლო ოქროს საერთო მარაგი ფასდება 2300 ტონად. ყველაზე მსხვილი საბადოებია: ლიჰირის კუნძულები (პროვინცია ახალი ირლანდია, მარაგი შეფასებულია 188 მილიონ ტონა ნედლეულად ოქროს შემადგენლობით 3,6 გრ/ტ; 2008 წელს მოპოვებულია 24 ტონა ოქრო), ოკ-ტედი (მარაგი შეფასებულია 510 მილიონ ტონა ნედლეულად ოქროს შემადგენლობით 0,63 გრ/ტ; 2008 წელს მოპოვებულია 16 ტონა ოქრო), პანგუნა (მარაგი შეფასებულია 710 მილიონ ტონა ნედლეულად ოქროს შემადგენლობით 0,49 გრ/ტ), პორგერა (პროვინცია ენგა, მარაგი შეფასებულია 65,4 მილიონ ტონა ნედლეულად ოქროს შემადგენლობით 4,6 გრ/ტ; 2008 წელს მოპოვებულია 19 ტონა ოქრო), ტოლუკუმა (ცენტრალური პროვინცია, მარაგი შეფასებულია 700 მილიონ ტონა ნედლეულად ოქროს შემადგენლობით 13,3 გრ/ტ; 2008 წელს მოპოვებულია 2 ტონა ოქრო) და სხვა. მოპოვება წარმოებს როგორც ღია კარიერებში, ასევე შახტებში. გეოლოგიური კვლევების შედეგად ხდება ახალი საბადოების გახსნა, რომელთაგან ბევრს შეიძლება ჰქონდეს საწარმოო დანიშნულება.
პაპუა-ახალ გვინეას ასევე აქვს ნახშირწყალბადის მნიშვნელოვანი მარაგი. არსებობს ბუნებრივი აირის ერთი საბადო (ჰაიდეს გაზფილდი, პროვინცია საუთერნ-ჰაილენდსი) — 2008 წელს აქ მოპოვებული იქნა 135 მილიონი მ³ აირი; და რამდენიმე ნავთობის საბადო — ძირითადად კუტუბუს ტბის რაიონში (2008 წლის მდგომარეობით მარაგი შეფასებულია 12,1 მილიონ ტონად .; სველი ნავთობის მოპოვება — 12 400 მილიონი ბარელი).
ჰიდროლოგია
პაპუა-ახალი გვინეის შემადგენლობაში შემავალ კუნძულებზე საკმაოდ ხშირი მდინარეების ქსელია. მდინარეების სათავეები იწყება მთებში და ჩაედინებიან ოკეანეში, მათგან აღსანიშნავია: სეპიკი, მამბერამო, ფლაი და დიგული. თავსხმა წვიმების პერიოდში მდინარეები ნაპირიდან გადმოდიან და წყლით ფარავენ დიდ ტერიტორიებს, რითაც ბევრი რაიონი ჭაობდება. განსაკუთრებით ბევრი ჭაობია კუნძულ ახალ გვინეაზე. დაჭაობებულ ადგილებზე ფართედაა გავრცელებული მალარია. ქვეყანაში ყველაზე დიდი ტბაა მარი.
კლიმატი
მაგრამ კლიმატი ცხელი შეიძლება ჩავთვალოთ მხოლოდ სანაპირო რაიონებში. მთიანი რაიონები თავისი კლიმატით მნიშვნელოვნად განსხვავდება დაბლობი ადგილების კლიმატისაგან. იქ ტემპერატურა დაბალია, ნალექები კი ბევრი. 2500-3000 მეტრზე მაღლა ჰაერის დღე-ღამის საშუალო ტემპერატურა 10 °C-ზე მეტი არ არის. იქ თითქმის განუწყვეტლივ მოდის ნელი, ცივი წვიმა, ზოგჯერ მოდის სეტყვა. ეს რაიონები დასახლებული არ არის.
ფლორა და ფაუნა
მინი|[[ხის კენგურუ.]] პაპუა-ახალი გვინეის მცენარეულობა და ცხოველთა სამყარო მდიდარია და მრავალფეროვანი. იქ იზრდება 20 ათას სახეობაზე მეტი მცენარე. კუნძულ ახალი გვინეის სანაპიროს გასწვრივ გადაჭიმულია მანგროს ტყეების ფართე (ადგილებში 35 კმ-მდე) ზოლი. ეს ზონა სრულიად გაუვალია, და ის შეიძლება გადავლახოთ, მხოლოდ მდინარის გაცურვით. მდინარეების გასწვრივ იზრდება ველური შაქრის ლერწამი, ხოლო დაჭაობებულ ადგილებში — Cýcas-ის მცირე მასივი.
ასობით სახეობის ხეებისგან ჩამოყალიბებული ხშირი ტენიანი ტროპიკული ტყეებით დაფარულია მთის კალთები. მაგრამ ახლა იქ ასევე არსებობს პლანტაციები და ბაღები. იზრდება ქოქოსის პალმა, ბანანი, შაქრის ლერწამი, ნესვის ხე, გორგლისებური — ტარო, იამსი, ბატატი, მანიჰოტი და სხვა კულტურები. ბაღები ენაცვლებიან ტყეებს. მიწის ნაკვეთები მუშავდება მხოლოდ 2—3 წელი, შემდეგ 10—12 წელი ისინი იფარება ტყით.
1000—2000 მეტრის ზემოთ ტყეები ხდება შემადგენლობით უფრო ერთგვაროვანი, იქ უფრო ჭარბობს წიწვოვანი ჯიშები, განსაკუთრებით არაუკარია. ამ ხეებს აქვთ სამეურნეო მნიშვნელობა: მათი მერქანი — ძვირფასი სამშენებლო მასალაა. მაგრამ მოჭრილი ხე-ტყის მიტანა გართულებულია კარგი გზების უქონლობის გამო.
ახალი გვინეის მაღალმთიანეთი დაფარულია ბუჩქებით და მდელოებით. მთებს შუა ქვაბულებში გავრცელებულია ბალახოვანი მცენარეულობა, რომელიც აღმოცენდა ტყეების ადგილზე უპირატესად ხანძრების შედეგად.
ქვეყნის ცხოველთა სამყარო წარმოდგენილია ქვეწარმავლებით, მწერებით და განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანი ფრინველებით. ძუძუმწოვრებიდან, როგორც მეზობელ ავსტრალიაში, აღსანიშნავია მხოლოდ ჩანთოსანთა წარმომადგენლები — ბანდიკუტი (ჩანთოსანი მაჩვი), ვალაბი (ხის კენგურუ) (Wallabia), კუსკუსი (Phalanger) და სხვა. ტყეებში და სანაპიროზე ბევრი გველი, მათ შორის შხამიანი და ხვლიკებია. ზღვის ნაპირებზე და დიდ მდინარეებზე გვხვდება ნიანგები და კუები. ჩიტებიდან აღსანიშნავია კაზუარი (Casuarius), სამოთხის ფრინველი, გვირგვინოსანი მტრედი, თუთიყუში, Megapodiidae. ევროპელებმა კუნძულზე შემოიყვანეს შინაური ქათმები, ძაღლები და ღორები. გარეული ღორები, ასევე ვირთაგვები, მინდვრის თაგვები და ზოგიერთი სხვა ცხოველი ფართედ გავრცელდა ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე.
ისტორია
ახალი გვინეა 1526 წელს აღმოაჩინა პორტუგალიელმა ზღვაოსანმა ჟორჟი დი მენეზიშმა. კუნძულს სახელი 1545 წელს დაარქვა ესპანელმა ზღვაოსანმა ინიგო ორტის დე რეტესმა, რომელმაც შეამჩნია ადგილობრივი მოსახლეობის მსგავსება აფრიკული გვინეის მოსახლეობასთან.
კუნძულის გამოკვლევა და იქ ევროპელების შეღწევა დაიწყო მხოლოდ XIX საუკუნეში. მაგალითად, რუსმა მკვლევარმა ნიკოლოზ მიკლუხო-მაკლაიმ საერთო ჯამში პაპუასებს შორის თითქმის ოთხი წელი იცხოვრა (1870-იანი და 1880-იანი წლების დასაწყისში).
XIX საუკუნეში პაპუა-ახალ გვინეას სტუმრობდნენ სხვა ევროპელებიც — ვაჭრები, ვეშაპზე მონადირეები, მისიონერები. პაპუა-ახალ გვინეაში ევროპელებმა შემოიტანეს პირველი რკინის იარაღი.
1884 წლიდან კუნძულ ახალი გვინეის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი იმყოფებოდა ბრიტანეთის იმპერიის დაქვემდებარებაში, რომელმაც XX საუკუნის დასაწყისში გადასცა ის ავსტრალიას.
ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი ახლომდებარე კუნძულებით — ბისმარკის არქიპელაგი და სხვა (ამ ტერიტორიებს მოგვიანებით დაუმკვიდრდა სახელი ახალი გვინეა) 1880-იან წლებში დაიპყრო გერმანიამ, პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, 1920 წელს გადაეცა ავსტრალიას, როგორც ერთა ლიგის სამეურვეო ტერიტორია (მოგვიანებით — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სამეურვეო ტერიტორია).
1949 წელს პაპუა-ახალი გვინეის ორივე ნაწილი ადმინისტრაციული თვალსაზრისით გააერთიანა ავსტრალიის ხელისუფლებამ.
1973 წელს პაპუა-ახალი გვინეის ტერიტორიამ მიიღო შიდა თვითმმართველობა. 1975 წლის სექტემბერში გახდა გამოუკიდებელი სახელმწიფო.
1988—1997 წლებში კუნძულ ბუგენვილზე მიმდინარეობდა პარტიზანული ომი — ბუგენვილის რევოლუციური არმია იბრძოდა კუნძულის გამოყოფისთვის პაპუა-ახალი გვინეის შემადგენლობიდან. პარტიზანებთან საბრძოლველად პაპუა-ახალი გვინეის მთავრობა იყენებდა ქვეყნის პრაქტიკულად მთელ შეიარაღებულ ძალებს (დაახლოებით 2 ათასი ჯარისკაცი და ოფიცერი), ასევე სთხოვა დახმარება ავსტრალიას, რომელმაც გამოაგზავნა მცირე სამხედრო კონტინგენტი, და დაიქირავა პროფესიონალი დაქირავებულთა ჯგუფი. ამ ომის მიმდინარეობისას დაიღუპა დაახლოებით 20 ათასი ადამიანი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
პაპუა-ახალი გვინეა დაყოფილია 4 რეგიონად, ხოლო ისინი 22 პროვინციად.
რეგიონები
thumb|340px|პაპუა-ახალი გვინეის რეგიონები {{legend|#DA7E14|ჰაილენდსის რეგიონი}} {{legend|#57A82C|აილენდსის რეგიონი}} {{legend|#574F97|მომასეს რეგიონი}} {{legend|#DA257F|პაპუას რეგიონი}}
პროვინციები
thumb|340px|პაპუა-ახალი გვინეის პროვინციები
მოსახლეობა
მინი|ჰულუს ხალხის წარმომადგენელი, [[საუთერნ-ჰაილენდსიდან.]] მოსახლეობის რაოდენობა — 6,1 მილიონი (2010 წლის ივლისის შეფასება)
მოსახლეობის ზრდა — 2,0 % (ფერტილობა — 3,5 დაბადებული ერთ ქალზე)
შობადობა — 27 დაბადებული 1000 კაცზე
სიკვდილიანობა — 6,6 ადამიანი 1000 ადამიანზე
ჩვილთა სიკვდილიანობა — 44,6 ბავშვი 1000 დაბადებულზე
მამაკაცების სიცოცხლის ხანგრძლივობა — 63,8 წელი
ქალების სიცოცხლის ხანგრძლივობა — 68,3 წელი
იმუნოდეფიციტის ვირუსით (სპიდი) დაინფიცირებულები — 1,5 % (2007 წლის შეფასება)
განათლება — 63 % მამაკაცი, 51 % ქალი (2000 წლის აღწერა)
65 წელზე უფროსი ადამიანების წილი — 3,5 %
15 წელზე უმცროსი ადამიანების წილი — 36,9 %
მოსახლეობის ბოლო აღწერა ჩატარდა 2011 წელს (7 275 324 ად.)
ეთნო-რასობრივი შემადგენლობა — მელანეზიელები, პაპუასები, ნეგრიტოსები, მიკრონეზიელები, პოლინეზიელები.
ენები — ოფიციალური: ტოკ-პისინი (ყველაზე გავრცელებული), ჰირი-მოტუ (იცის 2 %-მა), ინგლისური (იცის 1 %-მა). 800-ზე მეტი აბორიგენული ენა. ქვეყანა ყველაზე უფრო მეტი ენების რაოდენობით (მსოფლიოში არსებული ენების საერთო რაოდენობის დაახლოებით 10 %). მისი ერთ-ერთი ახსნაა — მთებით ჩაკეტილ ხეობებში მოსახლე ხალხებს შორის კომუნიკაციების არარსებობა.
რელიგია — კათოლიკები — 27 %, ლუთერანები — 19,5 %, პაპუა-ახალი გვინეის გაერთიანებული ეკლესიის მიმდევრები — 11,5 %, ადვენტისტები — 10 %, ორმოცდაათიანელები ღმერთის ასამბლეიდან — 8,6 %, ევანგელისტები — 5,2 %, ანგლიკანები — 3,2 %, ბაპტისტები — 2,5 %, სხვა პროტესტანტები — 8,9 %, ბაჰაისტები — 0,3 %, აბორიგენული და სხვა სარწმუნოებები — 3,3 % (2003 წლის აღწერით).
პოლიტიკური სისტემა
მინი|პრემიერ-მინისტრი [[პიტერ ო’ნილი]] ქვეყანაში კონსტიტუციური მონარქიაა. სახელმწიფოს მეთაურია — გაერთიანებული სამეფოს მეფე ჩარლზ III, რომელსაც წარმოადგენს გენერალ-გუბერნატორი (2011 წლის 25 თებერვლიდან — მაიკლ ოგიო). გენერალ-გუბერნატორს ნიშნავს დედოფალი პაპუა-ახალი გვინეის პარლამენტის არჩევნების შედეგების მიხედვით.
პარლამენტი — ერთპალატიანია, 109 ადგილი, მათ შორის 89 დეპუტატს ირჩევს მოსახლეობა 5 წლის ვადით, კიდევ 20 — ინიშნება პროვინციებიდან.
პარლამენტში წარმოდგენილია:
ამას გარდა, კიდევ 12 პარტიას პარლამენტში აქვს 4-დან ერთამდე ადგილი, და არჩეულია 16 უპარტიო დეპუტატი. პარტიული ფრაქციების შემადგენლობა ხშირად იცვლება, რადგანაც დეპუტატები იცვლიან პარტიულ კუთვნილებას. 2007 წლის ივლისში პაპუა-ახალ გვინეაში საპარლამენტო არჩევნების წინ სულ ოფიციალურად დარეგისტრირებული იყო 45 პოლიტიკური პარტია.
საგარეო პოლიტიკა
პაპუა-ახალი გვინეის საგარეო პოლიტიკა დამყარებულია ავსტრალიასთან და სხვა ტრადიციულ მოკავშირეებთან მჭიდრო კავშირში, ასევე მეზობელ ქვეყნებთან კოოპერატიულ ურთიერთობაში. მისი შეხედულებები საერთაშორისო პოლიტიკურ და ეკონომიკურ საკითხებზე, როგორც წესი, ზომიერია. პაპუა-ახალი გვინეას აქვს დიპლომატიური ურთიერთობა 56 ქვეყანასთან.
პაპუა-ახალი გვინეა ეკუთვნის მთელ რიგ რეგიონალურ ორგანიზაციებს, მათ შორის: აზია-წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობა; ასეანის რეგიონალური ფორუმი (პაპუა-ახალი გვინეა ასეანის წევრი-დამკვირვებელია); წყნარი ოკეანის თანამეგობრობის სამდივნო; წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმი; ბუნების დაცვის სამხრეთ-წყნარი ოკეანის რეგიონალური პროგრამა.
ავსტრალია
ურთიერთობა ავსტრალიასთან გამწვავდა 2006 წელს, როდესაც პრემიერ-მინისტრმა მაიკლ სომარეს ბრალი დაედო ჯულიანა მოტის სოლომონის კუნძულებზე გაქცევაში ხელშეწყობაში. მოტი ავსტრალიაში გამოცხადდა ძებნილად სერიოზული ბრალდებით ბავშვებთან დაკავშირებით სექსუალურ ნიადაგზე დანაშაულში. შედეგად, ავსტრალიის ხელისუფლებამ სომარეს აუკრძალა ავსტრალიაში ჩასვლა; ყველა მოლაპარაკება კანბერასა და პორტ-მორზბის შორის შეწყდა. 2007 წლის სექტემბერში ამ ორი ქვეყნის ურთიერთობაში გამოიკვეთა დათბობა და 2007 წლის დეკემბერში, ავსტრალიის ახალი პრემიერ-მინისტრი კევინ რადი შეხვდა სომარეს ბალის კუნძულზე.
კუბა
2000-იანი წლების დასასრულს პაპუა-ახალმა გვინეამ დაიწყო თავისი ურთიერთობის გამყარება კუბასთან. კუბა ქვეყანას ეხმარება სამედიცინო სფეროში. 2008 წლის სექტემბერში პაპუა-ახალი გვინეის ხელისუფლებამ ორგანიზება გაუკეთა კუბის და წყნარი ოკეანის ქვეყნების მინისტრების პირველ შეხვედრას ჰავანაში, რომლის მიზანი იყო „თანამშრომლობის გაღრმავება“ კუბასა და წყნარი ოკეანის ქვეყნებს შორის, კერძოდ კლიმატის ცვლილებების შედეგების წინააღმდეგ ბრძოლაში.
ფიჯი
ურთიერთობის დაწყების თარიღი: 1976 წელი
2005 წლის ნოემბრის მდგომარეობით, პაპუა-ახალი გვინეის ურთიერთობა წყნაროკეანელ მეზობელ ფიჯისთან იყო დაძაბული, რადგანაც დაქირავებულ მებრძოლთა გარკვეული რაოდენობა ფიჯიდან არალეგალურად მოქმედებდა კუნძულ ბუგენვილზე, აიარაღებდა და ამზადებდა აჯანყებულებს.
საფრანგეთი
ოფიციალური დიპლომატიური ურთიერთობა დამყარდა 1976 წელს. პაპუა-ახალი გვინეა დეკოლონიზაციის შესახებ გაეროს სპეციალური კომიტეტის წევრია. საფრანგეთის ხელისუფლება აღნიშნავს, რომ მას აქვს „ზომიერი“ ურთიერთობა პორტ-მორზბისთან ახალი კალედონიის დეკოლონიზაციის საკითხთან მიმართებაში - რომელიც, როგორც პაპუა-ახალი გვინეა, მდებარეობს მელანეზიაში. საფრანგეთის ეროვნული კრება ემხრობა პაპუა-ახალ გვინეასთან მეგობრული ურთიერთობის შენარჩუნებას.
ინდონეზია
ინდონეზიას პაპუა-ახალ გვინეასთან აქვს სახმელეთო საზღვარი სიგრძით 760 კმ, რომელიც ძაბავს დიპლომატიურ ურთიერთობას ამ ორ ქვეყანას შორის რამდენიმე ათეული წლების განმავლობაში. ინდონეზიას აქვს​​ პაპუა-ახალ გვინეაში საელჩო ქალაქ პორტ-მორზბიში და საკონსულო ქალაქ ვანიმოში.
ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა
დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ პაპუა-ახალმა გვინეამ და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკამ დაამყარეს ოფიციალური დიპლომატიური ურთიერთობა 1976 წელს, პაპუა-ახალი გვინეის დამოუკიდებლობის მიღებისთანავე. ამ ორ ქვეყანას დღეისათვის აქვთ დიპლომატიური, ეკონომიკური და დაბალი ხარისხით სამხედრო ურთიერთობები. ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები საკმაოდ თბილია, ჩინეთი მსხვილი ინვესტორია, ასევე ეხმარება პაპუა-ახალ გვინეას განვითარებაში.
ფილიპინები
2009 წლის მარტში, ფილიპინებმა და პაპუა-ახალმა გვინეამ ხელი მოაწერეს მემორანდუმს ურთიერთდახმარების შესახებ, რომელიც გააღრმავებს ურთიერთობას ამ ორ ქვეყანას შორის თევზის მეურნეობის განვითარების სფეროში. მემორანდუმი ხელს შეუწყობს ტექნოლოგიების გადაცემას აკვაკულტურების, გემების საწარმოების, ინვესტიციების, ტექნიკური მომზადების, ერთობლივი გამოკვლევების განვითარებისთვის და თითოეული ქვეყნის „სტრატეგიული შევსების“ გეგმებს „მარჯნის სამკუთხედში“. იმავე წელს პაპუა-ახალმა გვინეამ ფილიპინებს დახმარება სთხოვა მისი ასეანის ქვეყნების წევრად მიღებაში.
აშშ
აშშ-მა და პაპუა-ახალმა გვინეამ ხელი მოაწერეს „ხელშეკრულებას აშშ-სა და წყნარი ოკეანის ქვეყნებს შორის თინუსის მრავალმხრივი რეწვის თაობაზე“, რომლის თანახმადაც აშშ კუნძულოვან ქვეყნებს უხდის 63 მილიონ დოლარს წელიწადში, ხოლო ისინი ნებას აძლევენ აშშ-ს მათი თევზსაჭერი გემების გამოყენებაზე. აშშ ასევე მხარს უჭერს პაპუა-ახალი გვინეის ძალისხმევას ბიომრავალფეროვნების დაცვის სფეროში; საერთაშორისო ინიციატივებს მარჯნის რიფების თაობაზე, მიმართული ტროპიკულ ქვეყნებში რიფების დაცვაზე.
პაპუა-ახალი გვინეა და ერთა თანამეგობრობა
პაპუა-ახალი გვინეა ერთა თანამეგობრობის სახელმწიფო-წევრია 1975 წლიდან, როდესაც მან მიიღო დამოუკიდებლობა ავსტრალიისგან.
პაპუა-ახალი გვინეა ბრიტანეთის თანამეგობრობის წევრია და ამ ორგანიზაციის სხვა სახელმწიფო-წევრებში მის საელჩოებს ხელმძღვანელობენ „უმაღლესი კომისრები“ ელჩის რანგში.
შეიარაღებული ძალები
პაპუა-ახალი გვინეის შეიარაღებული ძალები (Papua New Guinea Defence Force) — სამხედრო ორგანიზაციაა, რომლის დანიშნულებაა ქვეყნის თავდაცვა, სახელმწიფოს თავისუფლების და დამოუკიდებლობის დაცვა. შეიარაღებული ძალები კომპლექტება ნებაყოფლობით კონტრაქტულ საფუძველზე მამრობითი სქესის 16 წელზე უფროსი პირებისაგან (მშობლების თანხმობით და სკოლაში 12 კლასის დამთავრების შემდეგ), იძულებითი გაწვევა არ ხორციელდება.
ეკონომიკა
პაპუა-ახალი გვინეა — სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის რეგიონში საკმაოდ დაბალი ცხოვრების დონია ქვეყანაა. ბუნებრივი რესურსებით პაპუა-ახალი გვინეა საკმაოდ მდიდარია, მაგრამ მათი გამოყენება გაძნელებულია ადგილობრივი პირობებისა და ინფრასტრუქტურების განვითარებაზე დიდი დანახარჯების გამო. მიუხედავად ამისა სპილენძის მადნის, ოქროს და ნავთობის საბადოების დამუშავება იძლევა სავალუტო შემოსავლების თითქმის ორ მესამედს.
სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვება, მათ შორის ნავთობის, სპილენძის და ოქროს, შეადგენს საექსპორტო შემოსავლების 72 %-ს. ხანგრძლივი არასტაბილური პერიოდის შემდეგ ბოლო წლების განმავლობაში ეკონომიკის მდგომარეობა გაუმჯობესდა. მთავრობა პრემიერ-მინისტრ მეკერე მორაუტას ხელმძღვანელობით ცდილობდა მთლიანობაში შეენარჩუნებინა სახელმწიფო ინსტიტუტები, დაესტაბილებინა ადგილობრივი ვალუტა, დაებალანსებინა ეროვნული ბიუჯეტი, სახელმწიფო საწარმოების პრივატიზირება გაეკეთებინა იქ, სადაც ეს აუცილებელი იყო და დაემყარებინა მშვიდობა კუნძულ ბუგენვილზე. ავსტრალია ყოველწლიურად უყოფს 240 მილიონ დოლარს დახმარების სახით, რაც შეადგენს სახელმწიფო ბიუჯეტის 20 %-ს. მთავრობის ძირითადი ამოცანებია: ინვესტორების ნდობის გამყარება, სახელმწიფო საკუთრების ობიექტების პრივატიზაციის გაგრძელება, კანონმდებლების მხარდაჭერის შენარჩუნება და ავსტრალიასთან ურთიერთობის კიდევ უფრო გაუმჯობესება.
წარმოება (მთლიანი შიდა პროდუქტის 37 %) — ნავთობის მოპოვება და გადამუშავება, ოქროს მოპოვება, ვერცხლის, სპილენძის მადნის, კოპრის დამუშავება, პალმის ზეთის წარმოება, მერქნის დამუშავება, მშენებლობა.
სოფლის მეურნეობა
სოფლის მეურნეობა ჯერ კიდევ მთავარ როლს თამაშობს პაპუა-ახალი გვინეის ეკონომიკაში და აქვს ნატურალური მეურნეობის სახე. მასში დაკავებულია მოსახლეობის 85 %.
სოფლის მეურნეობა (მთლიანი შიდა პროდუქტის 33 %-ია, მომუშავეთა 85 %) — ყავა, კაკაო, კოპრა, ქოქოსი, ჩაი, შაქარი, კაუჩუკი, ბატატი, ხილი, ბოსტნეული კულტურები, ვანილი, ზღვის პროდუქტები, ფრინველები, ღორი.
ვაჭრობა
შედის აფრიკის, კარიბის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნების საერთაშორისო ორგანიზაციაში.
დანაშაული
დასახლებული პუნქტების შესახებ გაეროს პროგრამის მონაცემებით, მთლიანად ქვეყანაში დანაშაულის დონე საკმაოდ მაღალია, რაც „ერთ-ერთი ყველაზე უფრო სერიოზული პრობლემაა, რომელიც გავლენას ახდენს ქალაქების განვითარებაზე და მართვაზე პაპუა-ახალ გვინეაში“.
განსაკუთრებით კრიმინოგენურია ქვეყნის მსხვილი ქალაქები (მაგალითად, პორტ-მორზბი, ლაე), რაც აიხსნება ამ ქალაქებში ისეთი სოციალურ-კრიმინოგენური ფენომენის არსებობა, როგორიცაა რესკოლიზმი (ტოკ-პისინის ენა — raskol — „ბანდიტი“, აღმოცენდა rascal — „მატყუარა უსაქმური“, „ეშმაკი ადამიანი“, „უზნეო ადამიანი“).
კანონი ჯადოქრობაზე
პაპუა-ახალ გვინეაში კანონი ჯადოქრობაზე მიღებული იქნა 1971 წელს. თუმცა ის არ ამტკიცებს, რომ სინამდვილეში არსებობენ ჯადოქრები და ჯადოქრობა, მაგრამ ადგენს, რომ ადამიანები, რომლებიც საკუთარ თავს თვლიან „შელოცვილებად“ პასუხს არ აგებენ საკუთარ მოქმედებაზე. თუ კლავენ ჯადოქარს, ეს გამოიყენება როგორც შემამსუბუქებელი გარემოება სასამართლოში. ხშირად ბრალდების მსხვერპლი ხდებოდნენ სხვა ტომის ხალხიდან ნათესავების გარეშე მოსული ქალები. 2013 წლის თებერვალში ქალაქ მაუნტ-ჰაგენში ადგილი ჰქონდა 20 წლის ქალზე თვითგასამართლებას. მას ბრალად დასდეს ბიჭის მკვლელობა ჯადოქრობის დახმარებით, რის შემდეგაც ბიჭის ნათესავებმა ცოცხლად დაწვეს ქალი შეგროვილი ხალხის თვალწინ. გაეროს წარმომადგენლებმა დაგმეს ეს აქცია. 2012 წელს ქვეყანაში ბოგინობდა ბრუშათა წინააღმდეგ მონადირეების სექტა, რომლებიც კლავდნენ ორივე სქესის ჯადოქრებს და ჭამდნენ მათ სხეულებს. სექტის წევრების სიტყვებით, ჩვეულებრივი ადამიანებისაგან ჯადოქრების გამორჩევაში მათ ეხმარებოდნენ სულები. ქვეყნის ხელისუფლებას კანიბალების მოქმედებების გამო მოუწია ქვეყანაში მიმდინარე არჩევნების გაგრძელება, რადგანაც ბევრ მოქალაქეს ეშინოდა საარჩევნო უბნებში მისვლა.
2013 წლის აპრილში პაპუა-ახალი გვინეის პრემიერ-მინისტრი პიტერ ო'ნილი დაპირდა მოსახლეობას გაეუქმებინა ქვეყნის ტერიტორიაზე მოქმედი კანონი ჯადოქრობაზე.
რესურსები ინტერნეტში
მთავრობა
ზოგადი ინფორმაცია
სქოლიო
კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიები კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეის გეოგრაფია კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები
წმინდანი
thumb|300px|ტრადიციულ [[ქტრისტიანობა|ქრისტიანულ იკონოგრაფიაში წმინდანები ხშირად დახატული აქვთ შარავანდედით, რომელიც მათი სიწმინდის სიმბოლოა. აღსანიშნავია, რომ იუდა გამოსახულია შარავანდედის გარეშე]]
წმინდანები — განსაკუთრებული სიწმინდით გამორჩეული პიროვნებები, რომლებიც მნიშვნელოვანი ფიგურები არიან ბევრ რელიგიაში, განსაკუთრებულად ქრისტიანობაში.
ძირითადი დამახასიათებლები
ტერმინი ყველაზე ხშირად ქრისტიანებთან მიმართებაში გამოიყენება და ნიშნავს წმინდას ან უბიწოს. ამ ტერმინს იყენებენ ასევე სხვა რელიგიებშიც, რომ გამოხატონ დამსახურებული ადამიანის პატივისცემა. მაგალითისთვის იხილეთ: ჰინდუ წმინდანები, ჯონ ა. კოულმენი, იესოს საზოგადოება, თეოლოგიური კურსდამთავრებულთა გაერთიანება, ბერკლი, წერენ, რომ წმინდანებს სხვადასხვა კულტურასა და რელიგიაში აქვთ შემდეგი მსგავსებები:
კათოლიკური ეკლესია
thumb|225px|[[ქართული მართლმადიდებელი ეკლესია|ქართული ეკლესიის წმინდანები]] ერთ-ერთი კათოლიკური საიტი ამტკიცებს, რომ "ისტორიაში ცნობილია 10 000-ზე მეტი წმინდანი ". კათოლიკური ეკლესია ასწავლის, რომ სინამდვილეში, ისინი არავის ქმნიან წმინდანად, არამედ იგი მიჩნეულია წმინდანად. ეკლესიაში წმინდანის წოდება ენიჭება ადამიანს, რომელიც ოფიციალურად იყო კანონიზირებული (მიჩნეული) კათოლიკური ეკლესიის მიერ და აქედან გამომდინარე სჯეროდათ, რომ იქნებოდა სამოთხეში.
ალბან ბალტერმა გამოსცა "წმინდანთა ცხოვრება" 1756 წელს, რომელიც მოიცავდა 1486 წმინდანს. შემდეგ ნამუშავარს რედაქტირება გაუკეთა მამა ჰერბერტ თარსტონმა და ბრიტანელმა ავტორმა დონალდ ატუოტერმა. ეს უკანასკნელი ნამუშევარი მოიცავდა 2565 წმინდანის ცხოვრებას.
მართლმადიდებლობა
მართლმადიდებლურ ეკლესიაში წმინდანად არის მიჩნეული ყველა, ვინც არის სამოთხეში. განმარტების მიხედვით, ადამი და ევა, მოსე, სხვადასხვა წინასწარმეტყველები, ანგელოზები და მთავარანგელოზები, ყველას აქვთ მიცემული "წმინდანის" წოდება. მართლმადიდებლობაში წმინდანობა უთუოდ არ ირეკლავს მორალურ მოდელს, მაგრამ ერთიანია ღმერთთან: უამრავი მაგალითი შეიძლება მოვიყვანოთ ადამიანებისა, რომლებიც ცხოვრობდნენ უდიდეს ცოდვებში და შემდეგ გახდნენ წმინდანები მორჩილებისა და მონანიების შემდეგად, ესენი არიან მარიამ ეგვიპტელი, ეთიოპიელი მოსე, სამართლიანი ჯეიმზი და ისმასი, მომნანიებელი ქურთი, რომელიც ჯვარს აცვეს.
სქოლიო
კატეგორია:წმინდანები კატეგორია:ქრისტიანული ტერმინები
თურმანიძე
საკუთარი სახელი თურმანიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ქართული გვარები
კალიფორნია (მრავალმნიშვნელოვანი)
კალიფორნია შეიძლება აღნიშნავდეს:
ვეზირიშვილი
საკუთარი სახელი ვეზირიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:
იხ. აგრეთვე
კატეგორია:ქართული გვარები *
პარაგვაის ჰიმნი
Paraguayos, República o Muerte — პარაგვაის სახელმწიფო ჰიმნი. ტექსტი დაწერა ფრანსისკო აკუნია დე ფიგეროამ (რომელმაც ასევე დაწერა ურუგვაის სახელმწიფო ჰიმნი Orientales, la Patria o la tumba), კარლოს ანტონიო ლოპესის პრეზიდენტობის დროს. ფიგეროამ ჰიმნი ოფიციალურად 1846 წლის 20 მაისს დაასრულა.
ჯერ კიდევ ბოლომდე უცნობია თუ ვინ დაწერა მუსიკა. ზოგიერთი წყაროები მას ფრანგ ფრანსისკო დე დუპისს მიაწერენ, ზოგიერთები კი თავად ფიგეროას. სხვა წყაროები კომპოზიტორად ფრანსისკო ხოსე დებალის ასახელებენ. რაც წყაროებში ნათლადაა დადასტურებული ისაა, რომ 1933 წელს რემბერტო ხიმენესმა მუსიკის ხელახლა არანჟირება მოახდინა და შექმნა საბოლოო ვერსია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაგვაის ეროვნული სიმბოლოები კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები
ჩორნიანკა (კახოვკის რაიონი)
ჩორნიანკა (Чорнянка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის კახოვკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 3504 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახოვკის რაიონის სოფლები
1128
თარიღი უცნობია
*
1120'erne
მელქისედეკის დომინიონი
მელქისედეკის დომინიონი (მდ) — ვირტუალური სახელმწიფო, რომელიც დადანაშაულებულია მსოფლიო მასშტაბის საბანკო მაქინაციების ორგანიზებაში. იგი არავის მიერ არ არის იურიდიულად აღიარებული, თავად მელქისედეკის დომინიონი საკუთარ ტერიტორიად აცხადებს დედამიწის ნებისმიერ ნაწილს.
წარმოშობა
მელქისედეკის დომინიონი დაფუძნებულია 1986 წელს აშშ-ის მოქალაქეების, ბენ დავიდ პედლის და მისი ვაჟის მარკ ლოგან პედლის მიერ. ორგანიზატორი პირები მოიხსენიებიან სხვადასხვა ფსევდონიმებით, ისეთით როგორიცაა „ცემახ ბენ დავიდ ნეცერ კორემი“, „ბრანჩ ვინდრესსერი“ და სხვა. ეს პირები ასევე წარმოადგენენ ბიბლიის ერთ-ერთი რედაქციის („მელქისედეკის ბიბლია“) ავტორებს. ეს წიგნი იწერებოდა მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში, ძირითადად ციხეებში, იქ სადაც უწევდათ სასჯელის მოხდა ავტორებს; დანაშაულის საგანს კი ხშირ შემთხვევაში შეადგენდა მაქინაციები აქციებით ვაჭრობის საქმეში. ამ ნაწარმობს („მელქისედეკის ბიბლია“) ეფუძნება დომინიონის მთელი სახელმწიფოებრიობა.
აღიარება
thumb|200პქ|მარცხნივ|მელქისედეკის დომინიონის 100 დოლარი ზოგიერთი წყაროს თანახმად, 1993 წელს მელქისედეკის დომინიონ სახელმწიფოს მოიპოვებული აქვს „დიპლომატიური აღიარება“ ცენტრალური აფრიკის ცალკეული რესპუბლიკების მხრიდან. აგრეთვე ცნობილია, რომ მელქისედეკის დომინიონს არ გააჩნია დიპლომატიური მისიები ან რაიმე სხვა წარმომადგენლობები აფრიკაში, მიუხედავად ამისა, მელქისედეკის დომინიონის ინტერნეტ რესურსში აღნიშნულია, რომ ვირტუალურ სახელმწიფო აღიარებულია აფრიკის სხვადასხვა რესპუბლიკების მიერ, მათ შორისაა ბურკინა-ფასო.
ზოგიერთი ცნობით, მელქისედეკის დომინიონის სახელმწიფო პასპორტს აღიარებს ზოგიერთი დიდი სახელმწიფოც, მათ რიცხვშია ფილიპინები, მალაიზია, სინგაპური, ინდონეზია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვირტუალური სახელმწიფო
Epidirona quoyi
Epidirona quoyi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ფილანთროპი
ფილანთროპი (, „კაცთმოყვარე“) — ქველმოქმედი, მოწყალე, პიროვნება. თანამედროვე განმარტებით აღნიშნავს „საზოგადოების სასარგებლოდ გაწეულ პირად ღვაწლს, რომელიც მიმართულია ცხოვრების ხარისხის გასაუმჯობესებლად“. ანტიკურ პერიოდში ტერმინი გამოიყენებოდა ცხოველთა დაცვის კუთხით.
ანტონიმი — მიზანთროპი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფილანთროპია
ჩეხეთი 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჩეხეთმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხუთედ იასპარეზა 2012 წელს, დიდი ბრიტანეთის დედაქალაქ ლონდონში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 10 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩეხეთი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ფილიპე ყაითმაზაშვილი
ფილიპე ყაითმაზაშვილი — XVIII საუკუნის მეორე ნახევრის სასულიერო მოღვაწე, მწიგნობარი, მთარგმნელი და განმანათლებელი.
დოსითეოზ ნეკრესელის ცნობით, იყო საქართველოში მცხოვრები „ჰარმანთა“ (სომეხი ეროვნების) მღდელი, „ძე აზნაურთა“. მას მდივანბეგი იოანე ორბელიანი „ჩუენთაგან აზნაურს“ (ე.ი. ორბელიანების აზნაურს) უწოდებს. იგი ფილიპეს „თანამესხოლედ“ (თანასკოლელად) მოიხსენიებს – ისინი ერთად სწვლობდნენ სომხეთიდან მოსულ ეპისკოპოს ავეტიკთან. სწორედ მისი ხელმძღვანელობით გაიღრმავა მან ცოდნა ფილოსოფიასა და თეოლოგიაში. იგი დიდად იყო დაფასებული სომხურ-ქართულ განათლებულ წრეებში, მას „ზედმიწევნილ“ ფილოსოფოსად მოიხსენიებდნენ.
კალიფორნიის ფარიანა
კალიფორნიის ფარიანა (Quadraspidiotus perniciosus) — მწერი ფარიანების ოჯახისა. საკარანტინო მავნებელია. მოზრდილი მწერი დაფარულია ფარით. დედლის ფარიც და ლიმონისფერი სხეულიც მრგვალია. მამალს მოგრძო ფარი, ღია ნარინჯისფერი სხეული, ფრთები, კიდურები და ულვაშები აქვს. კალიფორნიის ფარიანა გავრცელებულია ყველგან. აზიანებს 200-ზე მეტი სახეობის ხეხილს, დეკორატიულ მცენარეებსა და ტყის ფოთლოვან ჯიშებს. ძლიერ დაზიანებული ხე ხმება. დედალი კალიფორნიის ფარიანა 100-300 მატლს შობს. წელიწადში 1-4 თაობას იძლევა.
ბრძოლის ღონისძიებანი: ჯანსაღი მცენარის დარგვა, შტამბსა და ტოტებზე მკვდარი ქერქის მოცილება, ვარჯის გამეჩხრება, ენტომოფაგებისა და ინსექტიციდების გამოყენება და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნახევრადხეშეშფრთიანები
ქართველოლოგია
მინი|[[აკაკი შანიძე (მარცხნივ) და ჰაინც ფენრიხი (მარჯვნივ)]] მინი|[[სტრაბონი]] მინი|ცნობილი ფრანგი ქართველოლოგი [[მარი ბროსე]] მინი|[[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი]] ქართველოლოგია ან ქართველთმცოდნეობა — ფართო გაგებით მოიცავს ქართველებისა და საქართველოს შემსწავლელ ყველა ჰუმანიტარულ დარგს: ენათმეცნიერებას, ლიტერატურათმცოდნეობას, ხელოვნებას, არქეოლოგიას, ფოლკლორისტიკას, ეთნოგრაფიას, ნუმიზმატიკას, სფრაგისტიკას, ისტორიას, ეკონომიკას, სამართალმცოდნეობას, ეპიგრაფიკას, პალეოგრაფიას, წყაროთმცოდნეობას და ა.შ. ამ დარგებს ძველად ჩვენში (XIX საუკუნის ბოლომდე) კომლექსურად სწავლობდნენ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსებისა და განსაკუთრებით საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ჩამოყალიბების შემდეგ საქართველოში ფართოდ გაიშალა გეგმაზომიერი და სისტემური კვლევა ქართველოლოგიაში შემავალ ცალკეულ დარგებში.
საკვლევი მასალის დიდი სიუხვის, სხვადასხვა კვლევის თანამედროვე მეთოდების დარგობრივი ნაირგვარობისა და თავისებურებათა პირობებში თანდათან გაღრმავდა ქართველოლოგიური ციკლის დარგთა სპეციალიზაცია. სამეცნიერო სიტყვახმარებაში სადღეისოდ „ქართველოლოგია“ მეტწილად საზღვარგარეთ მიმდინარე სათანადო კვლევას გულისხმობს. ქართველოლოგია, როგორც საქართველოს ისტორიის, ქართული ენის, ქართული ლიტერატურის, ხელოვნებისა და კულტურის სხვა დარგების შემსწავლელ დისციპლინათა კომპლექსი შედარებით ახალგაზრდა მეცნიერებაა.
ისტორია
საზღვარგარეთული ქართველოლოგიის საწყისები ანტიკურ ხანას განეკუთვნება. პირველი ცნობები საქართველოს შესახებ ეკუთვნით ძველ ბერძენ და რომაელ ავტორებს (ჰეროდოტე, ქსენოფონტი, ჰიპოკრატე, არისტოტელე, სკილაკ კარიანდელი, ფლავიუს არიანე, სტრაბონი, პლინიუს უფროსი, პლუტარქე, აპიანე, ამიანე მარცელინუსი, ტაციტუსი და სხვ.). ეს ცნობები აღწერითი ხასიათისაა; მათში გადმოცემულია ქართველ ტომთა ყოფა-ცხოვრება და წეს-ჩვეულებები, აგრეთვე ცნობები საქართველოს ბუნების შესახებ. გარკვეული თვალსაზრისით ამ ცნობებს დღესაც არ დაუკარგავთ მნიშვნელობა. მრავალფეროვანია აგრეთვე და ქრონოლოგიურად ფართო დიაპაზონს (IV-XV საუკუნეები) მოიცავს მრავალრიცხოვან ბიზანტიელ ავტორთა ცნობები.
XVII საუკუნეში ძლიერდება სავაჭრო კავშირი დასავლეთ ევროპის ქვეყნებსა და აღმოსავლეთს შორის, ამან თავის მხრივ, გააცხოველა ინტერესი აღმოსავლეთის ქვეყნების (მათ შორის საქართველოს) მიმართ. ევროპულ სხვადასხვა ენაზე გამოჩნდა საგანგებოდ საქართველოსადმი მიძღვნილი შრომები. პიეტრო დელა ვალე (1586-1652), წერს „ინფორმაციას საქართველოს შესახებ“ (რომი, 1627); არქანჯელო ლამბერტი — „ცნობებს კოლხიდაზე, ამჟამად სამეგრელოდ წოდებულზე“ (ნეაპოლი, 1654) და „კოლხების წმიდა ისტორიას“ (ნეაპოლი, 1657). 1633 წელს ოქსფორდში გამოიცა „წერილი ქეთევან წამებაზე“.
საინტერესო და ვრცელ მონაცემებს შეიცავს საქართველოზე XVII-XVIII საუკუნეებში გამოცემული აღწერილობანი: ჟ.ბ. ტავერნიეს (1605-1689), „ექვსი მოგზაურობა“ (I გამოცემა, პარიზი, 1676); ადამ ოლეარიუსის (1599-1671) „დაწვრილებითი აღწერა მოსკოვსა და სპარსეთში საყოველთაოდ ცნობილი მოგზაურობისა, რომელიც მოეწყო მოსკოვის დიდი მეფის მიხეილ თედორეს ძისა და სპარსეთის მეფის შაჰ-სეფის კარზე გოტარფიდან ჰოლშტაინის საელჩოს გაგზავნასთან დაკავშირებით“ (შლეზვიგი, 1656); ჟან შარდენის (1643-1713) „მოგზაურობა სპარსეთში“ (I გამოცემა, ლონდონი, 1686); ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორის (1656-1708) „ცნობები აღმოსავლეთში მოგზაურობაზე“ (ლიონი, 1717); ებერჰარდ ვერნერ ჰაპელის (1647-1690) ისტორიულ შრომებში.