cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ვოროტანის კასკადი
ვოროტანის კასკადი ან ჰიდროკასკადი — მდებარეობს სომხეთში მდინარე ვოროტანზე, სიუნიქის პროვინციაში. იგი აშენდა ჰიდროელექტროსადგურების შესაქმნელად და სარწყავი წყლის უზრუნველსაყოფად. ვოროტანის კასკადი მოიცავს სამ ელექტროსადგურის სისტემასა და ხუთ წყალსაცავს. სპანდარიანის წყალსაცავი კომპლექსის საწყისი წერტილია. აქედან წყალი მიედინება პრესულირებული გვირაბით სპანდარიანჰესისაკენ, შემდეგ კი გაივლის სხვა ჰესებს.კომპლექსის წყლის მარაგი ასევე გამოიყენება ახლომდებარე სოფლებისა და ქალაქის რაიონებში ტერიტორიების მოსარწყავად. , კასკადის მთლიანი დაყენებული სიმძლავრე 404.2 მეგავატს შეადგენს და ყოველწლიურად გამოიმუშავებს 1.16 მგვტ საათთ ელექტროენერგიას. . ეს არის სომხეთის ელექტროენერგიის ერთ-ერთი მთავარი მომწოდებელი კომპლექსი.
ისტორია
კასკადის დაგეგმვის პროცესი 1951 წელს ჩატარებული სახელმწიფო კომისიის კონფერენციის შემდეგ დაიწყო. მოსალოდნელი იყო, რომ კასკადის გააქტიურება ქვეყანაში ნავთობპროდუქტების იმპორტს ნახევრამდე შეამცირებდა. კომპლექსის საპროექტო სამუშაოები დაიწყო 1954 წელს და იგი შენდებოდა 1961–1989 წლებში. პირველი ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა დასრულდა 1970 წლის დეკემბერში, მეორის ჰესი 1978 წელს და მესამის კი 1989 წელს. სომხეთის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ვოროტანის კასკადი ეკუთვნოდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ ენერგეტიკულ კომპანიას სომხეთენერგოს. 1997 წლისთვის კასკადი სომხეთენერგოს აღარ ეკუთვნოდა და ის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულმა ცალკეულმა კომპანიებმა შეისყიდეს
შემდეგი სარეაბილიტაციო პროექტი ამოქმედდა 2010 წელს, რომელიც დაფინანსებული იყო გერმანიის განვითარების ბანკის „KfW“ - ის მიერ 51 მილიონი ევროს ოდენობის კრედიტით. .
2015 წელს კომპანია „ContourGlobal“ – მა ვოროტანის კასკადის საოპერაციო კომპანია 180 მილიონ აშშ დოლარად შეიძინა. ContourGlobal– მა დაიწყო ექვსწლიანი სარემონტო პროგრამა კასკადის განახლებისა და მათი საოპერაციო მოქმედებების, ასევე უსაფრთხოების, საიმედოობისა და ეფექტურობის გასაუმჯობესებლად, რომლის ჯამური ინვესტიცია 70 მილიონი აშშ დოლარს შეადგენდა. ეს არის აშშ-ს ყველაზე დიდი ინვესტიცია სომხეთში. საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციამ, მსოფლიო ბანკის ჯგუფის წევრმა, მთლიან ინვესტიციის 20% დააფინანსა.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთი
რესავა (კავადარცის თემი)
რესავა (Ресава) — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, კავადარცის თემში (ვარდარის რეგიონი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 147 მეტრზე. 2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 144 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:კავადარცის თემის სოფლები
ზიგმარინგენის რაიონი
ზიგმარინგენის რაიონი (Landkreis Sigmaringen) — რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი ზიგმარინგენი. რაიონი შედის ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში. ექვემდებარება ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქს. იკავებს 1.204,36 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენს 133 259 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 111 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 08 4 37.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის რაიონები
ელფინი
ელფინი (Ելփին) — სოფელი სომხეთში, ვაიოცძორის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 450 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 394 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 30 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 46.4 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვაიოცძორის პროვინციის სოფლები
მილალი
მილალი (Milallı) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გუბადლის რაიონის სოფლები
ალკალა-დე-ჩივერტი
ალკალა-დე-ჩივერტი (Alcalá de Chivert, Alcalà de Xivert) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების კასტელიონის პროვინციის ბახო-მაესტრასგოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 167,6 კმ². მოსახლეობა — 6638 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კასტელიონის მუნიციპალიტეტები
ენვერ ლაცაბიძე
ენვერ ლაცაბიძე (დაბადების თარიღი უცნობია, საჩხერე) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო). ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2015, ნოვი-სადი, სერბეთი). ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პიზიორი (2017, პრაღა, ჩეხეთი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი სამბისტები კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
ვლადიმერ ჯორბენაძე
ვლადიმერ ჯორბენაძე (დ. 31 დეკემბერი, 1912, ფოთი, რუსეთის იმპერია — გ. 27 ნოემბერი, 1982, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, ნახევარმცველი. იცავდა ფოთის „დინამოს“, თბილისის ზიი-ს, თბილისის „დინამოსა“ და თბილისის „ლოკომოტივის“ ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი (1939) და ბრინჯაოს პრიზიორი (1936), საბჭოთა კავშირის თასის გათამაშების ორგზის (1936, 1937) ფინალისტი თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1938).
ბიოგრაფია
1936–1946 წლებში თბილისის „დინამოს“ რიგებში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ფარგლებში 89 შეხვედრა ჩაატარა და ორი ბურთი გაიტანა, ხოლო საკავშირო თასის გათამაშების ფარგლებში 15 შეხვედრა და ერთი ბურთი.
თბილისის „დინამოს“ ძირითად შემადგენლობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ფარგლებში პირველად 1936 წლის 7 სექტემბერს, საბჭოთა კავშირის საშემოდგომო პირველობის პირველი ტურის კალენდარულ მატჩში, კიევის „დინამოს“ წინააღმდეგ გამოვიდა მინდორზე. თბილისელთა შემადგენლობაში თამაშობდნენ: ალექსანდრე დოროხოვი, შოთა შავგულიძე (ედუარდ ნიკოლაიშვილი), ბუკა ბერძენიშვილი, ნიკოლოზ ანიკინი, ვლადიმერ ჯორბენაძე, გრიგოლ გაგუა, ილია პანინი, მიხეილ ბერძენიშვილი, ბორის პაიჭაძე, მიხეილ ასლამაზოვი და ნიკოლოზ სომოვი. თბილისის „დინამოს“ ისტორიაში ეს იყო საკავშირო პირველობის უმაღლესი ლიგის პირველი შეხვედრა. მატჩი, რომელსაც ათი ათასი მაყურებელი დაესწრო, თბილისის „დინამოს“ სტადიონზე გაიმართა და ფრედ, ანგარიშით 2–2 დასრულდა. თბილისელთაგან ბურთები სომოვმა და პაიჭაძემ გაიტანეს.
საინტერესო ფაქტები
თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში საკავშირო ჩემპიონატისა და საკავშირო თასის გათამაშების ფარგლებში ვლადიმერ ჯორბენაძის ანგარიშზეა 3 გატანილი ბურთი, აქედან ორი საჩემპიონატო და ერთიც სათასო.
პირველი ბურთი მან 1936 წლის 25 აგვისტოს, საკავშირო თასის გათამაშების ნახევარფინალურ მატჩში, ნოგინსკის „კრასოე ზნამიას“ წინააღმდეგ, მეკარე პეტრე სმოლნიკოვის კარში, შეხვედრის 88-ე წუთზე გაიტანა.
თბილისის „დინამოს“ ძირითად შემადგენლობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატისა დასაკავშირო თასის გათამაშების ფარგლებში ჩატარებულ 104 შეხვედრაში მსაჯების გადაწყვეტილებით ვლადიმერ ჯორბენაძე სამჯერ იყო გაძევებული მოედნიდან — ლენინგრადის „დინამოსთან“ (12.10.1937, მსაჯი ვლადიმერ სტრეპიხეევი), მოსკოვის „პიშჩევიკთან“ (08.08.1939, მსაჯი ფარუირ ფარსადანოვი) და მოსკოვის „სპარტაკთან“ (27.10.1939, მსაჯი ვლადიმერ ვონოგი) შეხვედრებში.
1937 წლის 24 ივლისს მონაწილეობა მიიღო თბილისის „დინამოს“ პირველ საერთაშორისო შეხვედრაში ბასკეთის საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ.
1956 წლის დეკემბერში ფოთის „ვოდნიკის“ სტადიონზე გაიმართა მატჩი ადგილობრივ ნაკრებ გუნდსა და ქალაქის ვეტერან ფეხბურთელებს შორის, რომლებიც წინათ რესპუბლიკის წამყვან გუნდებში თამაშობდნენ. შეხვედრამ დიდი ინტერესი გამოწვია. გულშემატკივართა შორის იყვნენ ძველი ფეხბურთელები, რომლებიც თავის დროზე ფოთის სპორტულ პრესტიჟს იცავდენ ინგლისელ მეზღვაურებთან შეხვედრებში (ი. ყურუა, ძმები გოგინავები, ა. თურქიანი, გ. ხორავა, მ. გვალია და სხვ.). მატჩის სანახავად მოვიდა ფეხბურთის გულშემატკივარი 1908 წლიდან ლ. განგია. ვეტერანთა შემადგენლობაში იყვნენ ვლადიმერ ჯორბენაძე, ვ. კინწურაშვილი, ოთარ კინწურეიშვილი, ლუარსაბ ლოლაძე, ბორის პაიჭაძე, ავთანდილ პაიჭაძე, აკაკი ყალიჩავა, გიორგი ანთაძე და სხვები. თამაში დამთავრდა ანგარიშით 5–2 ვეტერანთა სასარგებლოდ.
გიორგი კეჩხუაშვილი
გიორგი ნიკოლოზის ძე კეჩხუაშვილი (დ. 24 ივლისი, 1920, გორი — გ. 18 სექტემბერი, 1997, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, ფსიქოლოგი და პედაგოგი. შრომისა და საინჟინრო ფსიქოლოგიის ფუძემდებელი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შრომისა და ეკონომიკური ფსიქოლოგიის კათედრის გამგე, ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, (1970) პროფესორი (1972).
ბიოგრაფია
გიორგი კეჩხუაშვილი დაიბადა 1920 წლის 24 ივლისს გორში, ელიზბარ ერისთავის საგვარეულო სახლში. მამა, ნიკოლოზ კეჩხუაშვილი (1899-1928), გორის მაზრის მთავარი აგრონომი იყო. ის სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას ტრაგიკულად, მდინარე ლიახვში დაიღუპა. დედა თამარ ზლოტნიცკაია (1893-1972), პროფესიით მხატვარი, თბილისის ეროვნულ მუზეუმში მუშაობდა. იგი პოლონელ დიდგვაროვანთა ოჯახის და ქართველი თავადის, ელიზბარ ერისთავის შვილიშვილი იყო.
გიორგი კეჩხუაშვილს ჰყავდა ძმა ალექსანდრე, მეუღლე ვერონიკა თუმანიშვილი. ჰყავს ქალიშვილი თამარი.
განათლება
1945 წელს მან დაამთავრა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტურა დიმიტრი უზნაძის ხელმძღვანელობით. 1945-1048 წლებში მუშაობდა ამიერკავკასიის საარტილერიო სასწავლებელში ფსიქოლოგიის მასწავლებლად. 1947-1949 წლებში იყო სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის პედაგოგიკისა და ფსიქოლოგიის კათედრის ასისტენტი. 1951 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „მუსიკის ესთეთიკურ აღქმაში შიდამუსიკალური წარმოდგენების როლის საკითხისათვის“.
სამეცნიერო მოღვაწეობა
1961-1971 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კიბერნეტიკის ფაკულტეტის ფიზიკის პრობლემური ლაბორატორიის ახლად ორგანიზებული საინჟინრო ფსიქოლოგიის განყოფილების გამგედ; 1970 წელს მიენიჭა ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი.
თსუ-ში მან მტკიცედ დაამკვიდრა საინჟინრო ფსიქოლოგია, როგორც ფსიქოლოგიის ერთ-ერთი თანამედროვე მიმართულება. ამას მოჰყვა შრომისა და საინჟინრო ფსიქოლოოგის კათედრის შექმნა, რომლის კათედრის გამგედ თავად დაინიშნა და მიენიჭა პროფესორის წოდება (1972). მისი ინიციატივით, მოგვიანებით კათედრა გარდაიქმნა შრომისა და ეკონომიკური ფსიქოლოოგის კათედრად.
კეჩხუაშვილი სხვადასხვა დროს კითხულობდა ლექციებს სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, თბილისის თეატრალურ ინსტიტუტში, თბილისის სამხატვრო აკადემიაში და სხვ. იგი იყო ასამდე სამეცნიერო ნაშრომისა და სტატიის ავტორი, რომლებიც გამოქვეყნებულია ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე. მისი პირველი მეცნიერული შრომები, რომელთაც განსაკუთრებული გამოხმაურება ჰპოვეს როგორც საქართველოში ისე საზღვარგარეთ, ეხება მუსიკის აღქმის ფსიქოლოგიურ კვლევებს. მისი შრომები ასევე მოიცავს განწყობის, შრომისა და საინჟინრო ფსიქოლოგიის, ეკონომიკის, ფსიქოლინგვისტიკის, დაღლილობის სფეროებს.
სამეცნიერო ნაშრომთა შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია „პედაგოგიური ფსიქოლოგია. უმცროსი სასკოლო ასაკის ბავშვის მუსიკალური განვითარების ზოგიერთი საკითხი“. (1975; „ფსიქოლოგი საწარმოში“ (1981) ; „შრომისა და საინჟინრო ფსიქოლოგიის სახელმძღვანელო“ (1982) ; „არაცნობიერი, განწყობა, მუსიკა. მხატვრული შემოქმედების ფსიქოლოგიის ქრესტომათია“ (რუსულ ენაზე) თანაავტ. შ. ესებუა (1996).
ასევე მნიშვნელოვანია მისი ფართო მოცულობის სტატია, გამოქვეყნებული „იუნესკოს“ ექვს ენაზე გამომავალ ჟურნალში „პერსპექტივები“. მასში თვალსაჩინოდაა წარმოდგენილი ის როლი, რომელიც ეკუთვნის დ. უზნაძეს განათლების სფეროში.
აღსანიშნავია, რომ კეჩხუაშვილი აქტიურად ეწეოდა საზოგადოებრივ მოღვაწეობას. თავდაპირველად არჩეულ იქნა საკავშირო ფსიქოლოგთა საზოგადოების ცენტრალური საბჭოს წევრად, შემდგომ საქართველოს ფსიქოლოგთა საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტად. ასევე იყო სსრკ-ის უმაღლესი და სპეციალური საშუალო განათლების მეთოდსაბჭოს წევრი, საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი და სპეციალური საშუალო განათლების სამინისტროს საგამომცემლო პედაგოგიკურ-ფსიქოლოგიურ საბჭოს თავმჯდომარე და სხვ. მრავალი წლის მანძილზე იყო საქართველოს ფსიქოლოგთა საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი და ფსიქოლოგიაში სამეცნიერო ხარისხების მიმნიჭებელი საბჭოს თავმჯდომარე, აქტიურად თანამშრომლობდა რუსეთის, საფრანგეთის, ჩეხოსლოვაკიის, იაპონიის, პოლონეთის და სხვა ქვეყნის მეცნიერებთან და მონაწილოებდა საერთაშორისო კონფერენციებსა და კონგრესებში.
1997 წლის 18 სექტემბერს გიორგი კეჩხუაშვილი ტრაგიკულად დაიღუპა. დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე. იგი სიცოცხლის უკანასკნელ წლებშიც აქტიურად ეწეოდა სამეცნიერო მორვაწეობას.
გამოუცემელი დარჩა მისი ორი უკანასკნელი ნაშრომი: „ფსიქოლოგიის ლექსიკონი“ და თარგმანი ფრიდრიხ ჰაიეკის წიგნისა, „საბედისწერო თავდაჯერებულობა“.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები
პალუდამენტუმი
thumb|[[ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსის ბიუსტი, რომელიც ატარებს პალუდამენტუმს]] პალუდამენტუმი — რომის რესპუბლიკაში ან რომის იმპერიაში, მოსასხამი ან ლაბადა, რომელიც ჩვეულებრივ მაგრდებოდა მხარზე.
მას ძირითადად ატარებდნენ სამხედრო მეთაურები, უფრო იშვიათად კი მათი ქვეშევრდომები. როგორც რომაული არმიის მთავარსარდლებს, ისე რომაელ იმპერატორებს ბიუსტებსა და მონეტებზე ხშირად გამოსახავდნენ პალუდამენტუმით.
ავგუსტუსის მმართველობის შემდეგ პალუდამენტუმის ტარება შეზღუდული იყო იმპერატორთათვის. ცუდი ამინდის დროს პალუდამენტუმს ბავშვებიც ატარებდნენ ავდრისგან თავის დასაცავად. ჩვეულებრივ პალუდამენტუმი იყო ჟოლოსფერი, ალისფერი ან მეწამული, ზოგჯერ თეთრიც.
ის მიმაგრებული იყო მხარზე კაუჭის მეშვეობით, რომელსაც ეწოდება ფიბულა, მისი ფორმა და ზომა სხვადასხვა დროს განსხვავებული იყო.
სქოლიო
კატეგორია:ძველი რომის ტანსაცმელი
კოკაბამბის რაიონი
კოკაბამბის რაიონი (Distrito de Cocabamba) — რაიონი პერუში, ამასონასის რეგიონის ლუიის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2.500 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 240 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 6.29 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 355.85 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამასონასის რეგიონის რაიონები კატეგორია:ლუიის პროვინციის რაიონები
სერა (ესპირიტუ-სანტუ)
სერა (Serra) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ესპირიტუ-სანტუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 65 მეტრზე. მიეკუთვნება ესპირიტუ-სანტუს შტატის ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვიტორიის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 409 267 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 741.85 კმ²-ზე. ფართობი 551 687 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპირიტუ-სანტუს შტატის მუნიციპალიტეტები
კალვის რაიონი
კალვის რაიონი (Landkreis Calw) — რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი კალვი. რაიონი შედის ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში. ექვემდებარება კარლსრუეს ადმინისტრაციულ ოლქს. იკავებს 797,52 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენს 160 725 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 202 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 08 2 35.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის რაიონები
ფეთქებადი ნივთიერება
ფეთქებადი ნივთიერება — ნივთიერება, რომელსაც გააჩნია პოტენციური ენერგეტიკული რესურსი, რომელიც გამოთავისუფლდება აფეთქების შედეგად სინათლის, წნევის, სითბოს ან ხმის სახით. ასაფეთქებელი მასალის დამზადება შესაძლებელია ერთი ნივთიერებით, ორი ან ორზე მეტი სხვადასხვა ნივთიერებების შერევით.
პოტენციური ენერგიის მქონე ფეთქებადი მასალების სახეები:
=ისტორია= ფეთქებადი ნივთიერებების ისტორია მოდის დენთის დამზადებიდან. მეცხრე საუკუნეში ტანის დინასტიის დროს ჩინელმა ალქიმიკოსებმა აღმოაჩინეს დენთის დამზადების ხერხი. დენთი შეიცავდა ნახშირს, გვარჯილას და გოგირდს. პირველად ჩინელებმა დენთი ბრძოლაში გამოიყენეს 1161-წელს.
პირველი ასაფეთქებელი რომელიც ბევრად ძლიერი იყო დენთზე აღმოჩენილი იქნა 1847-წელს ეს ნივთიერება იყო ნიტროგლიცერინი, ნიტროგლიცერინი მკვეთრად არასტაბილური სითხე იყო ამიტომაც მისი ჩანაცვლება მოხდა ნიტროცელულოზით რომელსაც უკვამლო დენთს უწოდებენ. შემდგომში ალფრედ ნობელმა შეიმუშავა დინამიტის დამზადების ხერხი, რამაც აფეთქება მართვადი გახადა.
მეორე მსოფლიო ომის დროს გამოიყენებოდა ისეთი ნივთიერებები, როგორიცაა ამონიუმის პიკრატი, ტრინიტროტოლუოლი, პენტაერიტრიტოლის ტეტრანიტრატი, ბარატოლი (ბარიუმის ნიტრატი და TNT), ამატოლი (ამონიუმის ნიტრატი და TNT), მინოლი (40% TNT, 40% ამონიუმის ნიტრატი, 20% ალუმინის ფხვნილი), ოქტოლი (75% ციკლოტეტრამეთილენ-ტეტრანიტრამინი, 25% TNT) და სხვა.
დღეისათვის ეს ნივთიერებები შეცვალა სხვა ასაფეთქებლებმა როგორიცაა C-4 და PETN (პენტაერიტრიტოლის ტეტრანიტრატი), ისინი წყლის მიმართ მდგრადები არიან.
მიღება
სუფთა ნივთიერებები-შეიცავენ მხოლოდ ერთ ნივთიერებას ყოველგვარი მინარევის გარეშე.
ნარევი
იმისათვის, რომ მიღებული იქნას ფეთქებადი ნარევი საჭიროა ეს ნარევი შეიცავდეს მჟანგავს და საწვავს წინააღდეგ შემთხვევაში აფეთქება არ მოხდება.მაგ;საწვავია ის რაც იწვის მჟანგავი კი თხევადი ან აირადი ჟანგბადი.
ფეთქებადი ნივთიერებების სია
აცეტილიდები
ფულმინატები
რეაქცია უნდა მიმდინარეობდეს სიფრთხილით რათა თავიდან იქნას აცილებული აფეთქება.
ნიტრო
აზოტშემცველი ფეთქებადი ნივთიერებები იყოფა ჯგუფებად; მონონიტრო ნივთიერებებია: დინიტრო ნივთიერებებია: ტრინიტრო ნივთიერებებია: ტეტრანიტრო: ტეტრილი მეორენაირად 2,4,6-ტრინიტროფენილმეთილნიტრამინი (C7H5N5O8). უკეთ ფეთქდება ამონიუმის პიკრატის თანაობისას. ოქტანიტრო:
ნიტრატები
მონონიტრატებია: დინიტრატებია: ტრინიტრატებია:
ტეტრანიტატებია:
პენტანიტრატია:
ჰექსანიტრატებია:
ამინები
მონოაზოტის შემცველებია:
აზიდები მეტად ფეთქებად ნივთიერებებს წარმოადგენენ აზიდი აუცილებლად შეიცავს ერთმანეთის მიყოლებით ჩამწკრივებულ 3 აზოტის იონს მაგალითად:
ოქტამინია მაგალითად, ოქტააზაკუბანი, რომელიც შედგება რვა აზოტის მოლეკულისაგან და ქმნიან ფიგურა კუბის ფორმას მისი ფორმულა არის N8. გამოიყენება სარაკეტო საწვავში.
ოქსიდები
ოქსიდებიდან ფეთქებადია ქსენონის ჟანგბად ნაერთები:
სქოლიო
კატეგორია:ქიმიური შენაერთები
ჯიმშერ გუჯაბიძე
ჯიმშერ ბათლომეს ძე გუჯაბიძე (დ. 30 ნოემბერი, 1930, ფოთი — გ. 2015) — ქართველი ექიმი, ბავშვთა უროლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1987), პროფესორი (2002).
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1955). 1955–1958 წლებში მუშაობდა მოსკოვის ოლქში ქირურგად, 1969–1989 წლებში — საქართველოს უროლოგიისა და ნეფროლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ბავშვთა განყოფილებაში (1990 წლიდან გამგე), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უროლოგიის კათედრის პროფესორი (1998), თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრიული ფაკულტეტის უროლოგიის კურსის ხელმძღვანელი (1996). 2008 წლიდან მ. იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფოს ქირურგიული დეპარტამენტის კონსულტანტი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2001).
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 30 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1930 კატეგორია:გარდაცვლილი 2015 კატეგორია:ქართველი უროლოგები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები ჯიმშერ კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:ქართველი პროფესორები
ლეგატი
ტერმინმა როგორც მთავარსარდალი ფორმალური სახე მიიღო ავგუსტუსის დროს. რომის რესპუბლიკიდან მოყოლებული, ლეგატები იღებდნენ დიდ წილს წარმატებული სამხედრო კამპანიებიდან, რაც მათ საკმაოდ ხელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებდა, ასე რომ ეს თანამდებობა ხშირად წარმატებულ კონსულებს ან სხვა მაღალი თანამდებობის პირებსაც იზიდავდა.
მიმოხილვა
რომის იმპერიაში ლეგიონებს აკონტროლებდნენ იმპერატორს დაქვემდებარწბული კონსულები, ხოლო რომის რესპუბლიკის შემდეგ, სენატის მთელი ძალაუფლება გადავიდა იმპერატორის ხელში, რამაც ის მთელ რომში ყველაზე ძლევამოსილ პიროვნებად აქცია.
ლეგატი იყო ყველაზე პატივსაცემი სამხედრო მოხელე რომში, ამ თანამდებობაზე ადამიანებს ირჩევდნენ სენატორთა კლასიდან.
განარჩევენ ლეგატების ორ მთავარ თანამდებობას: legatus legionis-ს თანამდებობაზე ნიშნავდნენ ყოფილ პრეტორებს, რომლებიც თანამდებობაზე არჩევის შემდეგ  ხელმძღვანელობდნენ რომის ლეგიონებს და legatus pro praetore ისინი ჩვეულებრივ იყვნენ ყოფილი კონსულები და ეძლეოდათ პროვინციის მმართველობა პრეტორის სასამართლო ძალაუფლებასთან ერთად, რაც რიგ შემთხვევაში მათ აძლევდა დამატებით ოთხი ან მეტი ლეგიონის მართვის საშუალებას. ლეგატს უფლება ჰქონდა ჰყოლოდა 12 ლიქტორი ფასცების სატარებლად.
რომის რესპუბლიკის დროს, ლეგატის მოვალეობას ასრულებდნენ ისინი ვისაც ხელთ ეპყრა დელეგირებული ძალაუფლება (ჩვეულებრივ კონსული ან პროკონსული).
ავგუსტუსიდან მოყოლებული იმპერატორი ლეგატის თანამდებობაზე ნიშნავდა ლეგიონის უფროს მეთაურებს, მათ შორის ეგვიპტესა და მესოპოტამიაში, სადაც ლეგიონები იმართებოდა პრეფექტების მიერ.
legatus legionis ექვემდებარებოდა legatus augusti pro praetore-ს.
legatus augusti pro praetore-ს თანამდებობაზე ნიშნავდნენ ყოფილ ტრიბუნებს, ასევე იმპერატორმა ავგუსტუსმა დააწესა მაქსიმალური მმართველობის ვადა ლეგატებისთვის, რომელიც შეადგენდა ორ წელს. მომდევნო იმპერატორებმა ეს ვადა ჯერ სამ ხოლო შემდეგ ოთხ წლამდე გაზარდეს, მიუხედავად ამისა მათ შეეძლოთ თანამდებობაზე გაცილებით დიდ ხანს დარჩენილიყვნენ.
ბრძოლის ველზე ლეგატის გამორჩევა შესაძლებელი იყო მისი განსხვავებული მუზარადისა და ჯავშნის მეშვეობით, ასევე მისი ალისფერი პალუდამენტუმითა და ქამრით cincticulas.
ლეგატს შეეძლო გაეცა სიკვდილით დასჯის ბრძანება.
Legatus legionis-ს თანამდებობა საბოლოოდ გააუქმა იმპერატორმა გალიენუსმა. ის უპირატესობას ანიჭებდა მეთაურის არჩევას სამხედრო წრიდან რადგან მათ ჰქონდათ დიდი სამხედრო გამოცდილება.
სქოლიო
კატეგორია:წოდებები კატეგორია:ძველი რომი კატეგორია:სამხედრო წოდებები
ზარითაფი
ზარითაფი (Զառիթափ) — სოფელი სომხეთში, ვაიოცძორის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 570 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 537 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 21 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 74.39 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვაიოცძორის პროვინციის სოფლები
როჟდენი (კავადარცის თემი)
როჟდენი  (Рожден) — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, კავადარცის თემში (ვარდარის რეგიონი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 737 მეტრზე. 2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 21 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:კავადარცის თემის სოფლები
მარსელი (ფილმი)
„მარსელი“ (ინგლ. The Martian) — 2015 წლის სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის ფილმი, რომლის რეჟისორია რიდლი სკოტი. ფილმი ეფუძნება ენდი უირის 2011 წლის ამავე სახელწოდების რომანს. კინოსურათი მოგვითხრობს ასტრონავტი მარკ უოტნის (მეტ დეიმონი) შესახებ, რომელიც უბედური შემთხვევის შედეგად მარსზე მარტოდ დარჩენილი გადარჩენას და დედამიწაზე დაბრუნებას ცდილობს. ფილმში ასევე მონაწილეობენ: ჯესიკა ჩესტეინი, ჯეფ დენიელსი, კრისტენ ვიიგი, ჩიუტელ ეჯიოფორი, შონ ბინი, მაიკლ პენა, ქეით მარა, სებასტიან სტანი, აქსელ ჰენი, მაკენზი დევისი, დონალდ გლოვერი და ბენედიქტ ვონგი.
20th Century Fox– ის მხარდაჭერით წარმოებული ფილმი გაერთიანებული სამეფოს და შეერთებული შტატების სახელით გამოიცა. პროდიუსერმა საიმონ კინბერგმა ფილმზე მუშაობა მას შემდეგ დაიწყო, რაც Fox– მა რომანი აირჩია 2013 წლის მარტში. ის დრიუ გოდართან ერთად მუშაობდა სცენარზე, მაგრამ ფილმის წარმოება არ დაიწყო. სკოტმა შეცვალა გოდარდი და დეიმონი მთავარ პერსონაჟად დაამტკიცეს. გადაღებები დაიწყო 2014 წლის ნოემბერში და გაგრძელდა დაახლოებით სამოცდაათი დღე. ოცი გადასაღები მოედანი შეიქმნა მსოფლიოს მასშტაბით, რომელთაგან განსაკუთრებით აღსანიშნავია უდიდესი სეტი ბუდაპეშტში, უნგრეთში. იორდანიაში მდებარე ვადი რუმს იყენებდნენ მარსის სცენების გადასაღებად.
სამსახიობო ჯგუფი
მარჯვნივ|მინი|255x255px| რეჟისორი [[რიდლი სკოტი]]
განვითარება
მარსელის რეჟისორია სკოტი. ფილმი დაფუძნებულია დრიუ გოდარდის სცენარზე, რომელიც უირის 2011 წლის ამავე სახელწოდების რომანის ადაპტაციას წარმოადგენს. 20th Century Fox– მა რომანი შეარჩია 2013 წლის მარტში და პროდიუსერი საიმონ კინბერგი ცდილობდა მის გადაღებას. შემდეგ მაისში გოდარდმა მოლაპარაკებები აწარმოა სტუდიასთან, რის საფუძველზეც მარსელის რეჟისორი გახდა. გოდარდმა დაწერა სცენარი ფილმისთვის 2014 წლის მაისში სკოტი მოლაპარაკებებს აწარმოებდა სტუდიასთან, რომ ფილმში მთავარი როლი დეიმონს შეესრულებინა. სკოტის თქმით, იგი მეცნიერებას ძალიან დიდ ყურადღებას აქცევდა და ფილმს შემეცნებითი ხასიათითაც ტვირთავდა.
სქოლიო
კატეგორია:Scott Free Productions-ის ფილმები კატეგორია:რიდლი სკოტის ფილმები კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკურ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები კატეგორია:ამერიკულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები კატეგორია:IMAX-ის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ბრიტანული მოქმედებითი სამეცნიერო ფანტასტიკური ფილმები კატეგორია:ბრიტანული 3D ფილმები კატეგორია:ბრიტანული ფილმები კატეგორია:ამერიკული სამეცნიერო ფანტასტიკური სათავგდასავლო ფილმები კატეგორია:ამერიკული სამეცნიერო ფანტასტიკური მოქმედებითი ფილმები კატეგორია:ამერიკული 3D ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:20th Century Fox-ის ფილმები კატეგორია:2015 წლის 3D ფილმები კატეგორია:2015 წლის ფილმები
ვიანა (ესპირიტუ-სანტუ)
ვიანა (Viana) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ესპირიტუ-სანტუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 34 მეტრზე. მიეკუთვნება ესპირიტუ-სანტუს შტატის ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვიტორიის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 65 001 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 207.84 კმ²-ზე. ფართობი 312 745 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპირიტუ-სანტუს შტატის მუნიციპალიტეტები
გოგონა თეთრებში
გოგონა თეთრებში — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი. შესრულებულია საფრანგეთში, პატარა ქალაქ ოვერ-სიურ-ოაზში 1890 წელს, მხატვრის ცხოვრების უკანასკნელი თვეების მანძილზე. ნამუშევარი ჩესტერ დეილის კოლექციის ნაწილია და 1963 წლიდან ვაშინგტონის ხელოვნების ეროვნული გალერეაში ინახება.
ოვერ-სიურ-ოაზი
1890 წლის მაისში ვან გოგი სენ-რემი-დე-პროვანსიდან პარიზში საკუთარ ძმასთან, თეოსთან, მის მეუღლე იოჰანასთან და მათ ახალშობილ ვაჟ ვინსენტთან სამი დღით გაემგზავრა. პარიზში ვან გოგის სტუმრობა ამჟამად განსხვავებული იყო. ქალაქის ხმაურს გადაჩვეულ მხატვარს ახალი ნამუშევრების შექმნის სურვილი ჰქონდა. ვინსენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მისმა ძმამ, თეომ და მხატვარმა კამილ პისარომ დაგეგმეს მისი ოვერში ექიმ პოლ გაშესთან გაგზავნა, მანამ კი წერილი მისწერეს ექიმს, რომელიც იყო ჰომეოპათი ფიზიკოსი და ხელოვნების მეცენატი. ოვერის სასტმროში ვან გოგმა ოთახი დაიკავა სწორედ იქ მეთვალყურეობდა მას პოლ გაშე, რომელსაც შემდგომში ძალიან დაუახლოვდა და მოიხსენიებდა კიდეც როგორც „მეორე ძმას“. ვინსენტს შესრულებული აქვს გაშეს პორტრეტების სერია, ასევე ხატავდა მის ქალიშვილსაც.
ვან გოგის მდგომარეობა თანდათან უმჯობესდებოდა. ის მაქსიმალურად კონცენტრირდა ხატვაზე, მისი ოთახი სავსე იყო დასრულებული ნახატებით. მაისიდან გარდაცვალებამდე, 29 ივლისის ჩათვლით, მან 70 ნამუშევარი შექმნა, ხატავდა დღეში ერთზე მეტ ნახატს, მათ შორის ჩანახატებსაც. ვან გოგი ხატავდა პორტრეტებს, მინდვრის პეიზაჟებს და ქალაქ ოვერის შენობებს, მათ შორის იყო „ტაძარი ოვერში“
თუმცა ვინსენტის გამოჯანმრთელებისა და ცხოვრების პირობების გაუმჯობესების მიუხედავად, როგორც უოლასი ამბობს, მისი აღსასრული ახლოვდებოდა. მძიმედ დაავადდა თეოს ვაჟი, მაშინ როცა თეოს თავადაც აწუხებდა ჯანმრთელობის პრობლემები, მან გდაწყვიტა მიეტოვებინა დამქირავებელი და საკუთარი ბიზნესი დაეწყო. გაშე ამბობდა, რომ საკუთარმა ექსცენტრიულობამ და ნერვოზმა ვინსენტის გამოჯანმრთელების საქმეც კითხვისნიშნის ქვეშ დააყენა.
პარიზში საოჯახო შეკრებაზე დასწრების შემდეგ ვან გოგი ოვერში მეტად დასუსტებული ჩავიდა. ის ერთ-ერთ წერილში წერს: „და ხედი უფრო ბნელი ხდება, საერთოდ ვეღარ ვხედავ მომავალს“.
პორტრეტი
ოვერში ყოფნისას ვინსენტ ვან გოგმა ერთი და იმავე ქალის ორი პორტრეტი შექმნა. ის აღწერს მას როგორც გლეხ ქალს დიდი ყვითელი ჩალის ქუდით, რომელზეც ცისფერი ბაფთაა მეორე ნამუშევარზეც იგივე ქალია გამოსახული თუმცა ამჯერად ის ზის და ლურჯი სამოსი აცვია.
ვან გოგი დრამატული ეფექტის შესაქმნელად ქალს გვერდითი ხედიდან ხატავს. ეს გნზრახული ეფექტი ნამუშევარში სწორედ საგანთა განლაგებით რეალიზდება. სივრცის უდიდეს ნაწილს ქალი ავსებს და ამით ის მნახველთან მეტად ახლოვდება. ქალის მზერა არსაითაა მიმართული და ამასთან სახეც მეტწილად დაჩრდილულია. ქალის ექსპოზიციით, ახლო ხედით, მისი ემოციური დისტანციაც მგრძნობიარე ხდება.
მსგავსი ნამუშევრები
ადრეული ოციანი წლების პრიმიტივისტი, კუბისტი და აბსტრაქციონისტი ავტორები ვან გოგის ნახატს „გოგონა თეთრებში“ ადარებენ ჯონ ბაიემ ლისტენ შოუს მიერ შესრულებულ ქალის პორტრეტს სახელად „1900 ბურების ომი“. ისინი ამ შედარებისას ახდენენ იმ მნიშვნელოვანი სახსიათო თვისებების იდენტიფიცირებას, რაც მოდერნისტულ ხელოვნებას ახასიათებს. ვინსენტის ნამუშევარში ყურადღება გამახვილებულია ფორმალურ ასპექტებზე ისევე, როგორც ამას შოუ აკეთებს საკუთარ ნახატში. მათი თქმით პრიმიტიული დ სათქმელზე ორიენტირებული ნამუშევარი ამდიდრებს მისგან მიღებულ ემოციას.
სქოლიო
კატეგორია:ვინსენტ ვან გოგის ნახატები კატეგორია:1890 წლის ნახატები კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
პატრიცია ჰარისი
პატრიცია რობერტს ჰარისი (Patricia Roberts Harris; დ. 31 მაისი, 1924, მატუნი, ილინოისი, აშშ — გ. 23 მარტი, 1985, ვაშინგტონი, აშშ) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, აშშ-ის საბინაო და ურბანული განვითარების მეექვსე მდივანი და აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვის, განათლებისა და სოციალური უზრუნველყოფის მე-13 მდივანი (რომელსაც მისი თანამდებობაზე ყოფნის დროს ეწოდა აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური უზრუნველყოფის მდივანი) პრეზიდენტ ჯიმი კარტერის ადმინისტრაციაში. იგი იყო პირველი აფრო-ამერიკელი, რომელიც მუშაობდა აშშ-ის სამდივნოში და ასევე შედიოდა შეერთებული შტატების საპრეზიდენტო უფლებამოსილების მემკვიდრეობის სიაში. მანამდე იგი იყო აშშ-ის ელჩი ლუქსემბურგში (1965—1967 წწ.) ლინდონ ჯონსონის პრეზიდენტობის დროს, ამ კუთხითაც პირველი აფრო-ამერიკელი იყო, რომელიც მსახურობდა ელჩად.
ბიოგრაფია
პატრიცია რობერტსი დაიბადა ილინოისის შტატის ქალაქ მატუნში. იგი იყო ვაგონ-რესტორნის ოფიციანტის შვილი. 1945 წელს დაასრულა ჰოვარდის უნივერსიტეტი, მანამდე იგი აირჩიეს ორგანიზაცია „ფი-ბეტა-კაპა“-ს საზოგადოების წევრად და მიიღო მონაწილეობა ერთ-ერთ პირველ ეროვნულ მჯდომარე აქციაში. აქ იგი შეხვდა უილიამ ბისლი ჰარისს, ჰოვარდის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტს, რომელსაც ცოლად გაჰყვა 1955 წელს. 1949 წელს დაასრულა ჩიკაგოსა და ამერიკული უნივერსიტეტების ასპირანტურა. 1953 წლამდე მუშაობდა ადამიანის უფლებათა ამერიკული საბჭოს დირექტორის ასისტენტად. პატრიცია ჰარისი იყო ქალთა საზოგადოება „დელტა-სიგმა-ტეტა“-ს პირველი ხელმძღვანელი. 1960 წელს ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლაში მიიღო იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი.
ჰარისი მცირე ხნით მუშაობდა აშშ-ის იუსტიციის სამდივნოში, 1961 წელს დაუბრუნდა ჰოვარდის უნივერსიტეტს და მუშაობა დაიწყო დეკანის მოადგილედ. 1963 წლამდე იგი სრული პროფესორიოს წოდებამდე დაწინაურდა, ხოლო 1969 წელს დანიშნეს ჰოვარდის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის დეკანად.
აშშ-ის მთავრობაში მისი პირველი სამსახური იყო იუსტიციის სამინისტრო, სადაც იურისტად მუშაობდა. აქვე გაიცნო და დაუმეგობრდა რობერტ კენედის — ახალ მთავარ პროკურორს.
1964 წელს ჰარისი აირჩიეს დემოკრატიული ეროვნული კონვენციის დელეგატად კოლუმბიიდან. იგი მუშაობდა პრეზიდენტ ლინდონ ჯონსონის საპრეზიდენტო კამპანიაში. მალევე, ჯონსონის გამარჯვების შემდეგ დანიშნეს აშშ-ის ელჩად ლუქსემბურგში (1965-1967 წწ.).
1977 წელს, პრეზიდენტ ჯიმი კარტერის პრეზიდენტობის დროს წარადგინეს აშშ-ის კაბინეტში და გახდა აშშ-ის პრეზიდენტის რიგით მე-13 და პირველი აფრო-ამერიკელი სამართალმემკვიდრე. 1977-1979 წლებში მუშაობდა აშშ-ის საბინაო და ურბანული განვითარების მდივნად, ხოლო 1979 წელს გახდა აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვის, განათლებისა და სოციალური უზრუნველყოფის მდივანი. 1980 წლის 4 მაისს ჩამოყალიბდა ცალკე სამდივნოდ განათლების მიმართულება და თანამდებობა რომელიც ჰარისს ეკავა გახდა აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური უზრუნველყოფის მდივანი. ეს თანამდებობა ეკავა ჯიმი კარტერის უფლებამოსილების ვადის გასვლამდე (1981 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 31 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1924 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1985 კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური უზრუნველყოფის მდივნები კატეგორია:აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის წევრები
ალკუდია-დე-ვეო
ალკუდია-დე-ვეო (Alcudia de Veo, L'Alcúdia de Veo) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების კასტელიონის პროვინციის პლანა-ბახის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 30,7 კმ². მოსახლეობა — 188 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კასტელიონის მუნიციპალიტეტები
სტალინური პრემია
სტალინური პრემია (Сталинская премия) — სსრკ-ის მოქალაქეთა წახალისების ფორმა. ენიჭებოდათ მეცნიერებასა და ტექნიკაში, სამხედრო ცოდნაში, ლიტერატურასა და ხელოვნებაში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისთვის. დაწესდა 1939 წლის 20 დეკემბერს. გაიცემოდა 1941-1954 წლებში. პირველად ეს პრემია გადაეცა ცნობილ ფიზიკოსს — პეტრე კაპიცას. სტალინური პრემიის მემკვიდრე გახდა სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია. 1966 წელს სტალინური პრემია გაუთანაბრდა სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიას. ქართველთაგან სხვადასხვა დროს სტალინური პრემია გადაეცათ: ივანე ბერიტაშვილს (1941), ნიკოლოზ შენგელაიას (1941), ნიკოლოზ მუსხელიშვილს, (1941, 1947), შალვა მშველიძეს (1942, 1947), ვასო გოძიაშვილს (1952) და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სსრკ-ის პრემიები კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
ელიზაბეთ შორტი
ელიზაბეთ შორტი, მეტსახელი „შავი გეორგინა“ (Elizabeth Short; დ. 29 ივლისი, 1924 — გ. 15 იანვარი, 1947) — ამერიკელი ქალი, რომელიც გახდა საზარელი და მეტად გახმაურებული მკვლელობის მსხვერპლი. მოკლული იქნა 1947 წლის 15 იანვარს ლოს-ანჯელესში, ერთ-ერთი მიწის ნაკვეთზე. მისი სხეული შუაზე იყო გადაჭრილი და ამოჭრილი ჰქონდა სასქესო ორგანოები. პირი კი ერთი ყურიდან მეორემდე ჰქონდა ჩაჭრილი. სხვადასხვა დროს დააკავეს 60-მდე ეჭვმიტანილი, თუმცა საბოლოოდ, მკვლელობა არც ერთ მათგანს არ დაუმტკიცდა. ელიზაბეთ შორტის მკვლელობა არის აშშ-ის ტერიტორიაზე მომხდარი ერთ-ერთი ყველაზე საზარელი და გამოუცნობი დანაშაული.
დაიბადა მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ ბოსტონში კლეო შორტისა და ფიბი მეის ოჯახში. ელიზაბეთის გარდა ოჯახში კიდევ ოთხი ბავშვი იზრდებოდა. მამამისმა ოჯახი მიატოვა მაშინ როდესაც ელიზაბეთი 5 წლისა იყო. პატარა ასაკში კინოს მიმართ ძლიერი ინტერესი გამოიჩინა. 19 წლისას ლოს-ანჯელესში გადავიდა საცხოვრებლად.
1940-იან წლებში ცხოვრობდა ლოს-ანჯელესში, სადაც მუშაობდა ოფიციანტად. ჰოლივუდში მოხვედრაზე ოცნებობდა. 1943 წლის 23 სექტემბერს ქალაქ სანტა-ბარბარაში პოლიციამ დააპატიმრა ალკოჰოლის დალევის გამო როგორც არასრულწლოვანი. მოკლული იქნა 22 წლის ასაკში. მისი სხეული იპოვა ადგილობრივმა მაცხოვრებელმა ნაგავსაყრელთან ლოს-ანჯელესში.
სხეული წელის არეში ორ ნაწილად იყო გადაჭრილი. ამოკვეთილი ჰქონდა გარეთა და შინაგანი სასქესო ორგანოები, აგრეთვე მარჯვენა ძუძუს თავი. მისი პირი დასახიჩრებული იყო „გლაზგოს ღიმილით“. ეს მოვლენა იმთავითვე გაშუქდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში, სადაც მას ხშირად „შავი გეორგინის“ სახელით მოიხსენიებდნენ.
„შავი გეორგინის“ საქმეს დიდი ხნის განმავლობაში იძიებდა ლოს-ანჯელესის პოლიციის დეტექტივი ბრაიან კერი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მკვლელობის მსხვერპლნი კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1924 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1947
კარლსრუეს რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის რაიონები
სინოდური თვე
მინი|სინოდური და სიდერული თვეების სქემატური ნახაზი სინოდური თვე (σύνοδος) — დროის შუალედი მთვარის ორ ერთნაირ ფაზას შორის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დროის საზომი ერთეულები
ლუკას ვასკესი
ლუკას ვასკეს იგლესიასი (Lucas Vázquez Iglesias; დ. 1 ივლისი, 1991, კურტისი, ესპანეთი) — ესპანელი ფეხბურთელი, მადრიდის „რეალისა“ და ესპანეთის ეროვნული ნაკრების შემტევი ნახევარმცველი.
საკლუბო
ლუკას ვასკესი დაიბადა 1991 წელს, კურტისში. თავდაპირველად, საფეხბურთო კარიერა ადგილობრივ გუნდში დაიწყო, 2000 წელს. იგი 2007 წელს ჩაირიცხა მადრიდის რეალის აკადემიაში, 16 წლის ასაკში. მისი დებიუტი „რეალის“ C გუნდში 2010-2011 წლების სეზონში შედგა. ლუკასმა ამ სეზონში 14 მატჩში 2 გოლის გატანა მოახერხა. ამის შემდეგ, ის რეალ მადრიდ კასტილიაში გადაიყვანეს, სადაც მისი დებიუტი 2012 წლის 17 აგვისტოს შედგა „ვილიარეალთან“ გამართულ მატჩში, ხოლო პირველი გოლი 15 ოქტომბერს, „ლას პალმასთან“ შეხვედრაში გაიტანა. საერთო ჯამში, ვასკესმა სამი სეზონი ითამაშა კასტილიის შემადგენლობაში და 92 მატჩში 15 გოლი გაიტანა.
2015 წლის 30 ივნისს ლუკას ვასკესი მადრიდის რეალში დაბრუნდა. მისი დებიუტი უკვე ძირითად გუნდში 12 სექტემბერს საკუთარი ყოფილი გუნდის, ესპანიოლის წინააღმდეგ შეხვედრაში შედგა, სადაც რეალმა 6-0 იმარჯვა. სადებიუტო გოლი ლუკასმა 30 დეკემბერს სანტიაგო ბერნაბეუზე რეალ სოსიედადის წინააღმდეგ გაიტანა, როცა ქარიმ ბენზემას ნაცვლად შეცვლაზე შემოვიდა. 2015-2016 წლების ჩემპიონთა ლიგის სეზონში ვასკესმა 7 შეხვედრა ჩაატარა, თუმცა გოლი არ გაუტანია. „ატლეტიკოსთან“ გამართულ ფინალურ მატჩში, იგი მეორე ტაიმში ჩაერთო, კვლავ ბენზემას ნაცვლად. მატჩში გამართულ პენალტების სერიაში ლუკასი პირველი იყო, რომელმაც პენალტი შეასრულა და გატანაც მოახერხა.
ლუკასმა ძირითად შემადგენლობაში დაიწყო 2016 წლის უეფას სუპერთასის მატჩში სევილიას წინააღმდეგ. აღნიშნულ მატჩში სწორედ მან გაუკეთა საგოლე გადაცემა სერხიო რამოსს. სწორედ ამ გოლით მოახერხა რეალმა თამაშის დამატებით დროში გადაყვანა. . 26 ოქტომბერს ლუკას ვასკესმა რეალთან ახალი კონტრაქტი გააფორმა, 2021 წლამდე.
სანაკრებო
ლუკას ვასკესს არ უთამაშია ესპანეთის არც ერთ ახალგაზრდულ ნაკრებში. 2016 წლის 17 მაისს, როცა ვისენტე დელ ბოსკემ დაასახელა ესპანეთის ნაკრების გაფართოებული შემადგენლობა ევრო 2016-სთვის, ლუკასს, ისევე როგორც საულ ნიგეზსა და სერხიო რიკოს, არც ერთი მატჩი არ ჰქონდა იქამდე ნაკრებში ჩატარებული. იგი საბოლოო 23 ფეხბურთელშიც მოხვდა. ლუკასის დებიუტი ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში შედგა საქართველოს ნაკრებთნ გამართულ ამხანაგურ მატჩში, რომელშიც ესპანეთი 0-1 დამარცხდა.
ლუკასმა ერთადერთი შეხვედრა ჩაატარა ევრო 2016-ზე. იგი იტალიის ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში 71 წუთზე ჩაერთო მატჩში, ალვარო მორატას ნაცვლად.
ტიტულები
რეალ მადრიდი: (12)
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1991 კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანიოლის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1 ივლისი კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კოლკამარის რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამასონასის რეგიონის რაიონები კატეგორია:ლუიის პროვინციის რაიონები
ჯეიმზ მიდი
ჯეიმზ ედუარდ მიდი  (დ. 3 ივნისი, 1907   - გ.   22 დეკემბერი, 1995 ) — ბრიტანელი ეკონომისტი და 1977 წლის ნობელის მემორიალური პრემიის გამარჯვებული ეკონომიკის მეცნიერებებში შვედ ეკონომისტ ბერტილ ოლინთან ერთად, მათი „მნიშვნელოვანი წვლილისათვის  საერთაშორისო ვაჭრობისა და საერთაშორისო კაპიტალის მოძრაობებში“.
მიდი დაიბადა სუონიჯში (დორსეტი). მან მიიღო განათლება მალვერის კოლეჯში და 1926 წელს სწავლობდა ორიელის კოლეჯში, ოქსფორდი. მას სურდა, შეესწავლა ჰუმანიტარული მეცნიერებები, მაგრამ გადავიდა ფილოსოფია, პოლიტიკასა და ეკონომიკაში და გამორჩეული, მოწინავე სტუდენტის წოდებაც მიიღო. ეკონომიკისადმი მისი ინტერესი გაგრძელდა ერთწლიანი ასპირანტურით, კრისიტის კოლეჯში, კემბრიჯსა და სამების კოლეჯში, კემბრიჯში (1930–31), სადაც ის ხშირად მართავდა დისკუსიებს იმ დროის წამყვან ეკონომისტებთან, მათ შორის დენის რობერტსონთან და ჯონ მეინარდ კეინზთან.
ერთა ლიგასა და კაბინეტის ოფისში მუშაობის შემდეგ, იგი იყო კლემენტ ეტლის მთავრობის ადრეული წლების წამყვანი ეკონომისტი, სანამ პროფესორის წოდებას მიიღებდა ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში (1947–1957) და კემბრიჯის უნივერსიტეტში (1957– 1967).
კარიერა
მიდი გახდა ლექტორი 1931 წელს ოქსფორდის ჰერტფორდის კოლეჯში და გააგრძელა იქ მოღვაწეობა 1937 წლამდე. მიდი მუშაობდა ისეთ ახალგაზრდა ენთუზიასტებთან ერთად, როგორებიცაა: როი ჰაროდი, ჰენრი ფელპს ბრაუნი, ჩარლი ჰიჩი, რობერტ ჰოლი, ლინდლი ფრეზერი, მორის ალენი და ერიკ ჰარგრევი, რომელიც ოქსფორდში შედარებით ახალბედა იყო. მიდი მთელი პასუხისმგებლობით მოეკიდა ეკონომიკური თეორიის საგნის სწავლებას. განსაკუთრებით დაინტერესებული იყო მასობრივი უმუშევრობის ეკონომიკით და საერთაშორისო ეკონომიკით. იმ დროს ოქსფორდს ერთა ლიგის ნამდვილად ძლიერი ფილიალი ჰქონდა გილბერტ მიურეის თავმჯდომარეობით. მარგარეტ ვილსონი კი მისი მდივანი იყო. (ვილსონი დაქორწინდა მიდზე 1933 წელს. ) მიდი გაწევრიანდა ერთა ლიგის ეკონომიკის განყოფილებაში 1937 წელს ჟენევაში. იგი მუშაობდა ჟურნალის „მსოფლიო ეკონომიკური კვლევა“ მთავარ რედაქტორად და გამოაქვეყნა მე-17 და მე-18 გამოცემები.
1940 წლის აპრილში მიდი იძულებული გახდა ომის გამო ოჯახთან ერთად ჟენევა დაეტოვებინა და გადასულიყო ინგლისში. იგი გახდა ინგლისის ომის კაბინეტის სამდივნოს ეკონომიკური განყოფილების წევრი და დარჩა წევრად 1947 წლამდე, რადგან 1946 წელს დაიკავა დირექტორის პოსტი. მიდს შეუერთდნენ ლიონელ რობინსი და ჯონ მეინარდ კეინზი და მათ ერთობლივი სამუშაო სივრცე გამოიყენეს ყოველდღიური ეკონომიკური პრობლემების გადასაჭრელად, რაციონირების სისტემიდან დაწყებული ნაციონალიზირებული კომპანიების ფასების პოლიტიკამდე. მიდი გახდა ვაჭრობასთან დაკავშირებული საკითხების პროფესორი ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში 1947 წელს, სადაც ეკონომიკის განყოფილებას ხელმძღვანელობდა ლიონელ რობინსი. როდესაც იგი ოქსფორდში იმყოფებოდა, მიდს ჰქონდა დაწერილი მოკლე სახელმძღვანელო სახელწოდებით "შესავალი ეკონომიკური ანალიზისა და პოლიტიკის შესახებ". მისი ნაშრომები ნელნელა გაიზარდა და შეიქმნა ორ წიგნი: გადახდების ბალანსი (1951) და ვაჭრობა და კეთილდღეობა (1955).
გადახდების ბალანსის პირველი ტომი ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ  პოლიტიკის თითოეული მიზნისთვის, მთავრობა მოითხოვს პოლიტიკურ ინსტრუმენტს. მეორე ტომი ვაჭრობა და კეთილდღეობა ეხება იმ პირობებს, რომლითაც თავისუფალი ვაჭრობა უქმნის ქვეყანას უკეთეს ან უარეს პირობებს. მიდმა დაასკვნა, რომ წინა რწმენის საწინააღმდეგოდ, თუ ქვეყანა უკვე იცავდა თავის ბაზარს საერთაშორისო კონკურენციისგან, სხვა ბაზრისგან შემდგომი დაცვა შეიძლება ყოფილიყო "მეორე საუკეთესო" ვარიანტი. ანუ, მიუხედავად იმისა, რომ იდეალური იქნება ყველა სავაჭრო ბარიერის აღმოფხვრა, თუ რაიმე მიზეზით ეს არ იქნება მიზანშეწონილი, მაშინ პროტექციონიზმის გულდასმით შერჩეული დოზის დამატებამ შეიძლება გააუმჯობესოს ქვეყნის ეკონომიკური კეთილდღეობა.
ამ წიგნების დასრულებას ორი ათეული წელი დასჭირდა, თუმცა მისი თქმით, ისინი ჯერ კიდევ არ აშუქებდნენ საერთაშორისო ეკონომიკური პოლიტიკის მთელ სფეროს, რადგან მან ნაკლები ყურადღება დაუთმო ეკონომიკის ზრდის საერთაშორისო ასპექტებსა და დინამიკური დისბალანსის საკითხს. მისი სიტყვების მიუხედავად, მიდმა 1977 წელს ბერტილ ოლინთან ერთად ნობელის პრემია მიიღო ნობელის პრემია ეკონომიკაში.
მიდი გარდაიცვალა 1995 წლის 22 დეკემბერს, პატარა შელფორდში, კემბრიჯშირში.
მიდის ეკონომიკური ზრდის მოდელი
მიდის მოდელის ძირითადი ვარაუდები ასეთია: (1) მოცემული ეკონომიკა არის დახურული ეკონომიკა, რომელსაც არ აქვს ურთიერთობა გარე სამყაროსთან. (2) არ არსებობს მთავრობის საქმიანობა, რომელიც მოიცავს დაბეგვრასა და ხარჯვას. (3) სრულყოფილი კონკურენცია არსებობს ბაზარზე. (4) ეკონომიკაში ჭარბობს მუდმივი მასშტაბური ბრუნვა. (5) სულ რაღაც ორი საქონელი არსებობს - სამომხმარებლო საქონელი და წარმოების საშუალებები. (6) არსებობს მიწის, შრომისა და ტექნიკის სრული ათვისება. (7) ყველა სამანქანო დანადგარი ერთნაირია და მშრომელთა თანაფარდობა მანქანასთან მარტივად შეიძლება განსხვავდებოდეს, თუმცა, სრული შესაბამისობაა სამანქანო დანადგართან. (8) კაპიტალური საქონლის, მოხმარების საქონლისა და სამანქანო დანადგარის ნებისმიერი მარაგის შემადგენლობაში გარკვეული ცვლილებები ხდება, მნიშვნელობა არ აქვს სამანქანო დანადგარები ძველია თუ ახალი, მათ შორის გარკვეული პროცენტი იცვლება ყოველწლიურად. მიდი ამ ფენომენს აორთქლების გზით ამორტიზაციის დაშვებას უწოდებს.
ეკონომიკური ზრდის ტემპის განმსაზღვრელები
ზემოთ მოყვანილი ვარაუდების თანახმად, ეკონომიკის მიერ წარმოებული წმინდა გამომუშავება დამოკიდებულია შემდეგ ოთხ რამეზე: (1) ეკონომიკაში არსებული სამანქანო დანადგარების არსებული მარაგის რაოდენობა (2) წარმოების პროცესისათვის შრომის მოცულობა (3) ეკონომიკაში პროდუქტიული გამოყენებისთვის ხელმისაწვდომი მიწის ან ბუნებრივი რესურსები (4) ეკონომიკაში ტექნოლოგიური პროგრესი, რომელიც დროთა განმავლობაში გაუმჯობესდება.
მიდის ზრდის თეორიის კრიტიკული შეფასება
მიდის მიერ მოწოდებული ზრდის თეორია ნეოკლასიკური ხასიათისაა. ეს არის მარტივი და მიმზიდველი, რადგან იგი გვპირდება სტაბილურ ეკონომიკურ ზრდას. ამასთან,მას აქვს რამდენიმე ნაკლოვანებას: პირველ რიგში, იმისათვის, რომ არსებობდეს ეკონომიკური ზრდის სტაბილური მდგომარეობა, ტექნოლოგიურმა წინსვლამ სრულად უნდა შეთავსოს მუშახელი.
მეორე, ნეოკლასიკური რეგულირების მექანიზმი დამოკიდებულია სამეწარმეო ფაქტორების ფასების მოქნილობაზე. თუ ისინი არ არიან მოქნილი, ბევრი სირთულე იქმნება. მაგალითად, კეინზის ლიკვიდობის ხაფანგი.
მესამე, მოდელში არ არის ნახსენები ინვესტიციის ფუნქციის შესახებ. ვარაუდობენ, რომ იგი მხოლოდ დანაზოგით განისაზღვრება. აქედან გამომდინარე, არ არის გათვალისწინებული სამეწარმეო მოლოდინი მომავლის შესახებ.
მეოთხე, ნეოკლასიკურ მოდელებში კაპიტალი ითვლება ერთგვაროვნად და მავნედ. ეს ვარაუდი ნამდვილად არარეალურია, მაგრამ ამის გარეშე, ძალიან რთული ხდება სტაბილური ზრდის ეტაპზე მიღწევა.
დაბოლოს, ტექნოლოგიური პროგრესი ითვლება მთლიანად ეგზოგენურად, რაც კვლავ უკიდურესად არარეალისტურია და ამას მიუთითებს მრავალი ეკონომისტი.
მოკლედ რომ ვთქვათ, მიდის ნეოკლასიკური ზრდის მოდელი ემყარება გარკვეულ შემზღუდავ და არარეალისტურ ვარაუდებს. აქედან გამომდინარე, ამ მოდელის გამოყენება განვითარებული სახელმწიფოების პირობებში თითქმის შეუძლებელია, რადგან სრულყოფილი კონკურენციის ვარაუდები, შრომისა და ტექნიკის სრულად ათვისება და მასშტაბური მუდმივობის დაბრუნება არ შეესაბამება მათ ეკონომიკურ რეალობას.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ბრიტანეთიდან კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში კატეგორია:ბრიტანელი ეკონომისტები კატეგორია:გარდაცვლილი 1995 კატეგორია:დაბადებული 1907
ზურაბ ანდრიაძე
ზურაბ ანდრიაძე (დ. 3 მარტი, 1949, თბილისი)  —  ქართველი მეცნიერი, პოლიტიკოსი, ფიზიკოსი. ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.
1972 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი   „ერთობა“. რუსთაველის საზოგადოებისაგან, შავი ზღვის აუზის ქვეყნების ეკონომიკური თანამშრომლობის საპარლამენტო ასოციაციის ვიცე-პრეზიდენტი, ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეის ეკონომიკური კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე.
ზედეა
ზედეა (Զեդեա) — სოფელი სომხეთში, ვაიოცძორის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 650 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 207 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 7.6 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 27.18 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვაიოცძორის პროვინციის სოფლები
არტაანი (ქალაქი)
არტაანი (Ardahan) — ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ამავე სახელწოდების პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს არტაანის პლატოზე, მდინარე მტკვრის სათავესთან, მის ორივე ნაპირზე.
ისტორია
პტოლემეს არტაანი მოხსენიებული აქვს არტანისას (appidum Artanisa) სახელით. XIII საუკუნიდან იქ განთავსებული იყო არტაანისა და კოლას ერისთავთა რეზიდენცია. საუკუნეების განმავლობაში არტაანი იყო საქართველოს სამეფოს განუყოფელი ნაწილი. 1555 წელს ოსმალეთის იმპერიის მიერ სამცხე-საათაბაგოს ოკუპირების შემდეგ სანჯაყის სტატუსით შევიდა იმპერიის შემადგენლობაში. 1878 წელს რუსეთ-თურქეთის ომის შედეგად რუსეთის იმპერიის ფარგლებშია. 1883 წლიდან იყო არტაანის ოკრუგის ცენტრი და შედიოდა ყარსის ოლქის შემადგენლობაში. 1883 წლისთვის ქალაქში იყო 4 წისქვილი და 78 სავაჭრო დაწესებულება. 1918-21 წლებში არტაანი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა. ერთა ლიგამ ქალაქი საქართველოს ტერიტორიად აღიარა. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ საქართველომ არტაანის ოლქზე კონტროლი დაკარგა. 1921 წლის ყარსის ხელშეკრულების მიხედვით, არტაანი ართვინის, ოლთისის და რიზეს ოლქებთან ერთად, თურქეთის შემადგენლობაში მოექცა.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკა
220px|მინიატიურა|უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკა წითელ ფერში 220px|მინიატიურა|საბჭოთა უნგრეთის დროშა 220px|მინიატიურა|საბჭოთა უნგრეთის გერბი უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკა (უნგრ. Magyarországi Tanácsköztársaság) — 1919 წლის 21 მარტიდან 6 აგვისტომდე უნგრეთში არსებული პოლიტიკური რეჟიმი. რესპუბლიკამ იარსება მხოლოდ 4 თვე (სულ 133 დღე).
წარმოქმნა
პირველი მსოფლიო ომის დამთავრებას ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაშლა მოჰყვა, რომლის ნანგრევებზე 1918 წლის 31 ოქტომბერს უნგრეთის რესპუბლიკა წარმოიშვა გრაფ მიხაი მიკლოშ კაროიის პრეზიდენტობით. თუმცა პირველმა მთავრობამ ვერ შესძლო ქვეყნის კრიზისიდან გამოყვანა. 1919 წლის იანვარში რუმინეთმა ტრანსილვანიის ოკუპაცია მოახდინა, რამაც კაროიის მთავრობის პოპულარობა მკვეთრად დასცა. ხელისუფლება გადავიდა სოციალ-დემოკრატების ხელში, რომლებმაც ალიანსი გააფორმეს კომუნისტებთან. ამას შედეგად კი 21 მარტს უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკად გამოცხადება მოჰყვა.
უნგრეთის კომუნისტური პარტია
220px|მინიატიურა|მარცხნივ|ბელა კუნი უნგრეთის კომუნისტური პარტია ამ დროისათვის იყო პატარა, მაგრამ მისი წევრები იყვნენ ძალიან აქტიური და პარტიის რიგები სწრაფი ტემპით იზრდებოდა. პარტიის ბირთვი 1918 წლის 4 ნოემბერს შეიქმნა მოსკოვში და შედგებოდა კომუნისტური შეხედულებების მქონე ძველი სამხედრო ტყვეებისა და ემიგრანტებისაგან. ცენტრალური კომიტეტის ხელმძღვანელი გახდა ბელა კუნი, რომელიც მალე გადავიდა უნგრეთში. აქ მან დაიწყო თანამოაზრეების სწრაფად შეგროვება. 1919 წლის თებერვალში პარტია მოითვლიდა უკვე 30-40 ათას წევრს, რომელთა შორის დიდი რაოდენობით იყო ყოფილი სამხედრო მოსამსახურეები, უმუშევრები, ახალგაზრდა ინტელექტუალები, ეროვნული უმცირესობების წარმომადგენლები. პარტიის რიცხვობრივად ზრდასთან ერთად, ის თანდათან უფრო და უფრო რადიკალური ხდებოდა თავის მოთხოვნებში. ამ პროცესმა პიკს მიაღწია 1919 წლის 20 თებერვალს, როცა ჩვეულებრივი კომუნისტური დემონსტრაცია გადაიზარდა სოციალ-დემოკრატთა გაზეთის რედაქციის დარბევაში, რომლის დროსაც დაიღუპა 7 ადამიანი პოლიციელთა ჩათვლით. ხელისუფლებამ ეს ინციდენტი გამოიყენა უნგრეთის კომუნისტური პარტიის ლიდერთა დაპატიმრების, გაზეთის შეზღუდვის და პარტიის ოფისის დახურვის საბაბად.