cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ქართული დამწერლობა
ისტორია
thumb|300px|ქართული ასომთავრული წარწერა წმ. დავითის ლავრაში შესასვლელი კარის თაღზე. ქართული დამწერლობის შემოღების თარიღზე მიმანიშნებელი ზუსტი და ერთმნიშვნელოვანი წყარო არ არსებობს. XI საუკუნის ქართველი ისტორიკოსი ლეონტი მროველი მას ფარნავაზ I-ს მიაწერს, ძვ. წ. III საუკუნეში, თუმცა ამის დამადასტურებელი უფრო ადრინდელი საბუთი არ არის. ქართული ლიტერატურის ჩვენამდე მოღწეული უძველესი ძეგლი „შუშანიკის წამება“ (V საუკუნე) მიანიშნებს, რომ მის დაწერამდე უნდა არსებულიყო განვითარებული წერილობითი კულტურა. ამასთან, პროფესორ რევაზ ბარამიძის მიერ 1990-იანი წლების დამდეგს დადასტურებულია, რომ „ქართლის ცხოვრებაში“ ჩართული „ცხოვრება ფარნავაზისი“ არის ფარნავაზის თანამედროვე ჟამთააღმწერლის მიერ შექმნილი თხზულება, თუმცა ეს ფაქტი ამ პერიოდში ქართული დამწერლობის არსებობას ვერ ადასტურებს.
ბოლო დრომდე, არქეოლოგიური მონაცემებით ქართული ანბანის შექმნას ახ. წ. IV—V საუკუნეებს უკავშირებდნენ (დავათის სტელის ასომთავრული წარწერა (ახ. წ. IV საუკუნე) და ბოლნისის სიონის ასომთავრული წარწერა (492—493 წწ)). აკადემიკოს ლევან ჭილაშვილის ხელმძღვანელობით ნეკრესში (კახეთი) 1990-იან და 2000—2003 წლებში ჩატარებული სამუშაოების შედეგად მოპოვებული მასალები იძლევა იმის ვარაუდის საშუალებას, რომ ქართული ანბანი უფრო ადრე უნდა ყოფილიყო შექმნილი.
1940 წელს წარმოებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მცხეთა-არმაზში ნაპოვნია დამწერლობის რამდენიმე ანტიკური ძეგლი. წარწერები შესრულებულია ბერძნულ ენაზე. იქვეა უცნობ ალფავიტზე შესრულებული რამდენიმე ნიშანი, რომლებიც პავლე ინგოროყვას მოსაზრებით ქართული ასომთავრული დამწერლობის უძველესი ნიმუშები უნდა იყოს.
thumb|300px|მარცხნივ: [[სომხური ანბანი|ბოლორგირი; მარჯვნივ: ნუსხური. სომხური ბოლორგირისა და ქართული ნუსხურის სტილისტურ–გრაფიკული მსგავსება.]] არსებობს ქართული დამწერლობის შექმნის სომხური ისტორიული წყაროების გადმოცემაც, რომელიც სომხურ და ალბანურ ანბანებთან ერთად, ქართულის შექმნასაც V საუკუნის სომეხ ისტორიკოს მესროპ მაშტოცს მიაწერს. ეს ცნობა დაცულია V საუკუნის სომეხი ისტორიკოსის, კორიუნის თხზულებაში „მაშტოცის ცხოვრება და მოღვაწეობა“. ივანე ჯავახიშვილმა შეისწავლა კორიუნის ეს თხზულება, და დაასკვნა, რომ მესროპის მიერ ქართული ანბანის შექმნის ვერსია VI საუკუნის ჩანართია. ამასთან, V საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი ლაზარ ფარპეცი მაშტოცს მხოლოდ სომხური ანბანის შემქმნელად მიიჩნევს.
სომხურსა და ქართულ ანბანებს შორის მსგავსებებთან ერთად რამდენიმე მნიშვნელოვანი სხვაობა არსებობს: ქართული და სომხური დამწერლობები შედგენილია ასოთა მიმდევრობის სხვადასხვა სისტემით — ქართული ანბანის პირველი ნაწილი ემთხვევა ბერძნული ანბანის ასოთა განლაგებას, ხოლო ქართულისთვის დამახასიათებელი ასოები ანბანის ბოლოშია თავმოყრილი (ღ, ყ, შ, ჩ, ც, ძ, წ, ჭ, ხ, ჯ, ჰ), სომხურ ანბანში კი, სომხური ენისთვის დამახასიათებელი ასოები ძირითად ანბანურ ასოებს შორის არის გაფანტული. ამდენად, სომხური და ქართული ანბანების ასოთა რიგი ერთმანეთს არ ემთხვევა; განსხვავდება ასოთა სახელები და მათი რიცხვითი მნიშვნელობები, რომლებიც, რ. პატარიძის და ივ. ჯავახიშვილის აზრით, ქართული ანბანის სომხურიდან წარმოშობის შემთხვევაში ერთმანეთს დაემთხვეოდა. მიუხედავად ამისა, ქართულ ასომთავრულსა და სომხურ ერკათაგირს შორის მართლაც არის დიდი მსგავსება გრაფიკაში. ერკათაგირიც ასომთავრულის მსგავსად ორ ხაზოვან სისტემაში იწერება და მისი ასო–ნიშნები ხაზებისა და წრეების (რკალების) კომბინაციითაა მიღებული. გარდა ერკათაგირისა, ქართულ ნუსხურს სტილისტურად და გრაფიკულად ჰგავს ერკათაგირის შემდგომი სახე — ბოლორგირი. ბოლორგირში, ისევე როგორც ქართულ ნუსხურში, ასოებს კუთხოვანი ფორმა აქვს, მარცხნიდან მარჯვნივაა დახრილი და ვერტიკალური ხაზები ჰორიზონტალურთან შედარებით სქელია. თუმცა, გრაფიკული და სტილისტური მსგავსებით მტკიცება მათ საერთო შემქმნელზე მხოლოდ ვარაუდია. ამ თეორიას ასუსტებს ბოლო დროს არქეოლოგიურ გათხრებში აღმოჩენილი ასომთავრულის უძველესი ნიმუშები, რომლებიც სავარაუდოდ გაცილებით ადრეულ ხანას განეკუთვნება (ნეკრესისა (ახ. წ. I ს) და დავათის (IV ს) წარწერები), ვიდრე თავად მესროპ მაშტოცის მოღვაწეობის ხანა (V ს).
ქართული დამწერლობის ისტორიული სახეები
ქართული დამწერლობა შედგება სამი ისტორიული სახისაგან, სისტემისაგან: ასომთავრული (ხუცური ასომთავრული, მრგვლოვანი, ასომთავრული), ნუსხური (ხუცური, ნუსხა-ხუცური, კუთხოვანი) და მხედრული. თითოეულ მათგანს თავისი გრაფიკული დამახასიათებელი სტილი აქვს, მაგრამ ასოთა მოხაზულობათა ცვალებადობის თვალსაზრისით ნუსხური დამწერლობა ასომთავრულის განვითარების შედეგია, ხოლო მხედრული — ნუსხურისა. ეს ცვლილებები თავის მხრივ განსაზღვრა სწრაფი, გამარტივებული წერისაკენ მისწრაფებამ, რასაც წიგნზე მზარდი მოთხოვნილება განაპირობებდა. ქართული დამწერლობის ტიპიზაცია იყენებს სამი ქართული დამწერლობის ცნებას.
ასომთავრული
120px|left|საზედაო ასო აბზაცის თავში. სურათზე: ასომთავრული „[[მ“ გელათის სახარებიდან (XII ს)|thumb]] ასომთავრული — უძველესია აღმოჩენილ ქართულ დამწერლობებს შორის. ხელნაწერები მოიპოვება ძვ. წ. I საუკუნიდან და ითვლება, რომ ამ დრომდე ეს ერთადერთი ქართული დამწერლობა იყო. ასომთავრულით შესრულებული ადრეული ნიმუშებია დავათის სტელა (367), პალესტინის 433 წლის ბაკურისა და გრი-ორმიზიდის წარწერა, ბოლნისის სიონის 493—494 წლების სამშენებლო წარწერა, V—VI საუკუნეების ფალიმფესტური ხელნაწერები, მცხეთის ჯვრის VI—VII საუკუნის წარწერები და სხვა. XI საუკუნემდე გვხვდება ხელნაწერები, რომლებიც მთლიანად ასომთავრულითაა შესრულებული; შემდგომ საუკუნეებში კი ასომთავრულს იყენებდნენ ეპიგრაფული წარწერებისთვის, ასევე ხელნაწერებში სათაურებისა და საზედაო, ასომთავრული ასოების შესასრულებლად, რის გამოც დამწერლობის ამ სახეს უმკვიდრდება სახელწოდება „ასომთავრული“. მოხაზულობათა ფორმების მიხედვით მას „მრგლოვანიც“ ეწოდება. ითვლება, რომ თავიდან ასომთავრული ვითარდებოდა ბერძნულისა (ახალი აღთქმა) და არამეულის (ძველი აღთქმა) ზეგავლენით უპირატესად როგორც ქრისტიანული სარწმუნოების დამწერლობა — ტიპობრივად იგი უახლოვდება იმავე პერიოდში ქრისტიანობის გავრცელებასთან დაკავშირებით შექმნილ სხვა დამწერლობებს — სომხურს, კოპტურს და სხვ.
ასომთავრულის გრაფიკული სისტემა მარტივი გეომეტრიული ელემენტების — წრისა და სწორი ხაზისგან არის ნაწარმოები. ყველა ასო-ნიშანი ერთი სიმაღლისაა და მათი დაწერილობა რთული მოხაზულობისაა: ისინი ხელის რამდენიმე აღებით სრულდება. შემადგენელ ელემენტთა (ხაზები, წრეები) ერთმანეთთან დაკავშირება ყოველთვის მართი კუთხით ხდება. ერთადერთი გამონაკლისია ჯვარედინი ფორმის მქონე ჯ-ის აღმნიშვნელი ასო ნიშანი 20px, რომელსაც ელენე მაჭავარიანი იესო ქრისტეს მონოგრამად მიიჩნევს და რომელიც ქართულ ანბანში ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ დამკვიდრდა. ელენე მაჭავარიანის აზრით, ჯ ასო იესო ქრისტეს ინიციალების გადაკვეთის შედეგადაა მიღებული: 200px რ. პატარიძის აზრით კი, „ ჯ “ ასოს ჯვარედინი ფორმა ანბანის დასასრულის მაუწყებელი ნიშანია. ანბანის ბოლოში ჯვარედინი ფორმის ნიშნები ცნობილია სხვა სემიტური და ბერძნული წარმოშობის დამწერლობებში (შეადარეთ: ფინიკიური თავ – 20px, ბერძნული ხი – 20px და ლათინური იქსი – 20px). ნუსხური დამწერლობის მაგალითი. ეპიგრაფი შესრულებულია ასომთავრულით, ხოლო ძირითადი ტექსტი — ნუსხურით (გრიგოლ ღვთისმეტყველი)|thumb|270px ასოთა მოხაზულობის აგების ერთიანი წესი მხოლოდ ასომთავრულში დასტურდება. განსაზღვრული გეომეტრიული ელემენტების საფუძველზე პირობითობის პრინციპით აგებული გრაფიკული სისტემა მიგვითითებს, რომ ჯერ ასოთა მოხაზულობები შეიქმნა, ხოლო შემდეგ მოხდა ანბანურ რიგზე გაწყობა შესაბამისი სახელწოდებებისა და რიცხვითი მნიშვნელობების მინიჭებით.
ნუსხური
ნუსხური დამწერლობის მაგალითები IX საუკუნიდან გვხვდება. XI საუკუნემდე იგი უპირატესად „სასტრიქონოდ“ გამოიყენებოდა მთავრულთან ერთად. XII საუკუნიდან არსებობს ხელნაწერები, რომლებიც მთლიანად ნუსხურითაა შესრულებული. ფართოდ გამოიყენებოდა XVIII საუკუნის ჩათვლით. ითვლება, რომ ნუსხური განვითარდა ბერძნული „სასტრიქონო“ დამწერლობის გავლენით (მისი სახეობა და არა ფორმა). ასომთავრულსა და ნუსხურს ერთად „ხუცურსაც“ უწოდებენ, რადგან ამ სახეობებით ძირითადად სასულიერო პირები, „ხუცები“ სარგებლობდნენ საეკლესიო საჭიროებისათვის.
ნუსხური დამწერლობა ასომთავრულის უკვე განვითარებული ფორმებიდან წარმოიშვა. VIII საუკუნეში დასრულდა მრგლოვანი მოხაზულობების რკალურ ფორმებზე გადასვლა და ზოგიერთ ასოში ორხაზოვანი სისტემის დარღვევა (15px, 15px). ნუსხურში ასოები ოთხ ხაზშია განაწილებული და ამდენად უკვე სხვადასხვა სიმაღლისაა. ნუსხური კუთხოვანი, სწრაფი, მარჯვნივ გადახრილი დამწერლობაა. ამასთანავე ასოები გაბმით იწერება. დამწერლობის ამ სახეს კურსივიც ეწოდება. ასოთა მოხაზულობაში უკვე თავს იჩენს ერთიანი კონტურის შექმნის ტენდენცია, რაც საბოლოოდ მხედრულ დამწერლობაში ჩამოყალიბდა. ბგერა „უ“, რომელიც ასომთავრულში ორი ასო-ნიშნით იწერებოდა, ნუსხურში გაერთიანებულია: 40px → 20px15px → 22px
მხედრული
thumb|200px|ბაგრატ IV-ის სიგელი — მხედრულით შესრულებული უძველესი დოკუმენტი (XI საუკუნე) მხედრული — თანამედროვე ქართულ ანბანს ეწოდება. მაგალითები არსებობს XI საუკუნიდან და ითვლება, რომ იგი განვითარდა ხუცურიდან არაბული დამწერლობის სტილისა და კალიგრაფიის ძლიერი ზეგავლენით. მხედრული დამწერლობის ფორმები მარტივია. ასოთა მოხაზულობანი ისევ ვერტიკალზეა აგებული, მხოლოდ მათი კონტურები მომრგვალებულია და ერთიან მონახაზს ქმნის. ასოთა დაწერილობაში რამდენიმე ასო ნიშანს (ს, ძ, მ) შერჩა ასომთავრულის მოხაზულობა, უმრავლესობამ კი რთული გრაფიკული სახესხვაობა განიცადა. მხედრულის ოთხხაზოვან სისტემაში ასოთა მოხაზულობანი ასევე სხვადასხვა სიმაღლისაა. 200px თანამედროვე მხედრული ხელნაწერი
ქართული დამწერლობის ილიასეული რეფორმა
ილია ჭავჭავაძემ და მისმა თანამებრძოლებმა თანამედროვე, ლიტერატურული ქართული ენის შექმნის ჩარჩოებში ჩაატარეს ქართული დამწერლობის უმნიშვნელოვანესი რეფორმა — როდესაც ანბანიდან ამოაგდეს მოძველებული 5 ასო, რომელიც ცოცხალ ქართულ ენაში აღარ გამოიყენებოდა:
თუმცა ამ ასოებით აღნიშნული ბგერები დღესაც გვხვდება ქართველურ ენებსა თუ დიალექტებში (ხევსურული, ფშაური, სვანური, ტაოური, იმერხეული, ფერეიდნული...).
თანამედროვე ქართული დამწერლობის გასავრცელებლად ი. ჭავჭავაძემ და მისმა თანამებრძოლებმა 1879 წელს დააარსეს „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება“.
ანბანი
მინი|ასო „[[ვ“, ვიკიპედიის ლოგოს მარცხენა ქვედა მხარეზე]] ქართულ ანბანში ასოთა თანმიმდევრობა ბერძნული ანბანის მსგავსადაა დალაგებული. პირველი 25 ასო ზუსტად ემთხვევა ბერძნული ანბანის ასოთა თანმიმდევრობას, მეორე ნაწილში კი თავმოყრილია ქართული ენისთვის დამახასიათებელი ის ასოები, რომელთა შესაფერისი ბგერები ბერძნულ ენაში არ მოიპოვება. (ღ, ყ, შ, ჩ, ც, ძ, წ, ჭ, ხ, ჴ, ჯ, ჰ, ჵ). ერთ–ერთი ძირითადი ფაქტორი, რაც მკვლევარებს ქართული ანბანის შექმნას ბერძნულისაგან აფიქრებინებს, სწორედ ანბანური რიგის საერთო წყობაა. ქვემოთ მოცემულია ცხრილი, რომელშიც არქაული ასოები ნაცრისფრადაა აღნიშნული.
რიცხვითი მნიშვნელობები
არაბული ციფრებით რიცხვების გამოხატვა საქართველოში უკვე X საუკუნეში გვხვდება, მაგრამ მაინც ციფრების საყოველთაოდ ხმარებამ გვიან მოიკიდა ფეხი. XVIII საუკუნემდე რიცხვების ჩასაწერად ანბანის ასოებს ხმარობნდენ (ისევე როგორც სხვა ევროპულ ანბანებში: ბერძნულში, სომხურში, კირილიცაში). ჩვეულებრივ გამოყენებული იყო მთელი ანბანი (უნის გამოკლებით): 37 ასოთაგან თითოეულს საკუთარი რიცხვითი მნიშვნელობა ჰქონდა მინიჭებული (რიცხვითი მნიშვნელობები იხილეთ ცხრილში). პირველი ცხრა ასო ერთეულებს აღნიშნავდა, მეორე ცხრა — ათეულებს, მესამე ცხრა — ასეულებს, მეოთხე — ათასეულებს, უკანასკნელი ასო ჵ კი — ათი ათასს. მაგალითისთვის, ქართული ასოებით 1852 ამგვარად ჩაიწერება: ჩყნბ — ჩ=1000, ყ=800, ნ=50, ბ=2; 1000+800+50+2=1852.
დამატებითი ასო-ნიშნები
ქართულ ანბანში, გარდა ისტორიული 38 ასოსი, არსებობს დამატებითი ნიშნებიც. ზოგიერთი მათგანი გამოიყენებოდა უცხოური ენებიდან შემოსული და დამკვიდრებული სიტყვების ჩასაწერად (მაგალითად: ჶილოსოჶია), თუმცა ახალი ასო-ნიშნები ანბანში ვერ დამკვიდრდა და დღეს მათ ნაცვლად კვლავ ტრადიციული ასოები გამოიყენება. ზოგიერთი დამატებითი ნიშანი კი დღესაც იხმარება ქართველურ ენებსა და დიალექტებში არსებული ისეთი ბგერების ჩასაწერად, რომლებიც ლიტერატურულ ქართულში არ მოიპოვება. დამატებითი ასო ნიშნებია:
კალიგრაფია
thumb|200px|ჯრუჭის სახარება — ასომთავრული კალიგრაფიის მაგალითი. X ს ხელნაწერეში ნიშნების მოყვანილობებს შორის განსხვავება შორს მიდის და დამოკიდებულია იმაზე, თუ ვინ წერს და წერის რომელ საფეხურზე წერს. ამ სტატიის თითოეული მკითხველი დღეს თავისებურად გამოიყვანს ქართულ ასოებს, თუმცა ერთი დროის ხელნაწერებს საერთო კალიგრაფიული დამახასიათებელი ნიშნებიც ახასიათებთ.
მხედრული სპეციალურად საერო პირებისთვის, სწრაფად წერისათვის იყო განკუთვნილი, რის გამოც დროთა განმავლობაში განვითარდა ასოთა გადაბმის რთული სისტემა (მაგ. 20px — „ეს“, 20px — „ელ“, 50px — „ყო“). ამ სისტემის შექმნა გარკვეულწილად განაპირობა იმანაც, რომ მხედრული კალიგრაფია არაბულის ზეგავლენით შეიქმნა, რომელშიც თითქმის ყველა ნიშნის ერთმანეთზე გადაბმაა შესაძლებელი. ასოთა გადაბმის ზოგიერთი ხერხი დღევანდელ თანამედროვე მხედრულშიც შემორჩა. XI—XVII საუკუნეების მხედრულ ნაწერებში სიტყვები კვლავ ორი ან სამი წერტილითაა გამოყოფილი და ზოგიერთი სიტყვა წითელი კალმითაა დაწერილი. შემდგომი ხანის ხელნაწერებში კი სიტყვებს შორის უბრალოდ ცარიელი დაშორებებია.
წითელ მელანს ქართულ ხელნაწერებში გარდა დეკორატიულისა, ფუნქციური დატვირთვაც ჰქონდა. გადამწერები წითლად გამოყოფდნენ ტექსტის ძირითად სათქმელს, უმნიშვნელოვანეს ფრაზებს. ზოგიერთ ხელნაწერში (ძირითადად მხედრულში) წითელი მელანი, ერთგვარად, სასვენი ნიშნების როლსაც ითავსებს. მაგალითად, ახალი აბზაცის ან წინადადების პირველი სიტყვა წითელი მელნით იწერებოდა. ვეფხისტყაოსნის ხელნაწერ გამოცემებში ყოველი სტოფის პირველი სიტყვა და ყოველი ტაეპის პირველი ასო წითელი მელნითაა შესრულებული.
thumb|200px|ანასეული ქართლის ცხოვრება. ძველი მხედრული კალიგრაფიის მაგალითი
ლიგატურები
ლიგატურიან დამწერლობას ქართულში როგორც ირკვევა ადრინდელი ტრადიცია აქვს. იგი წარმოდგენილია ერთ-ერთ უძველეს ჩვენს დრომდე მოღწეულ წარწერაში — ვახტანგ გორგასლის დროის „ანაგ-კახაჲს“ ძეგლში (V ს.), აგრეთვე სასანური ხანის ფულზე (VI ს), რომელში ერთ სიმბოლოდა გაერთიანებული ასომთავრული „გ“ და „ნ“: წერია შერწყმულად 30px — იხსნება 40px ლიგატურები გვხვდება შუა საუკუნეების ასომთავრულ წარწერებშიც. ამ პერიოდში გავრცელებული ლიგატურები იყო: დ+ა, დ+ი, ო+ა, ო+ი, ასევე ხდებოდა ორნიშნიანი უ-ს (ოჳ) ერთი ლიგატურით გამოსახვა. იყო ორი, სამი და მეტი ასოს შემცველი ლიგატურები: 40px → 65px 50px → 70px XI—XVII საუკუნეების მხედრულ ხელნაწერებში არსებობდა ასოთა გადაბმის რთული სისტემა. მხედრულის ლიგატურად შეიძლება ჩაითვალოს „დონისა“ და „ანის“ გადაბმა — 25px (ანალოგიურად დონისა და ინის, დონისა და ონის გადაბმა), ვინისა და ენის გადაბმა — 25px (ანალოგიურად ჟ+ე, უ+ე, ფ+ე, ყ+ე), განისა და ანის გადაბმა — 25px (ამგვარადვე გ+ი). მხედრულის ზოგიერთი ამგვარი ასოთა კომბინაცა ნაბეჭდ წიგნებშიც გვხვდება, თუმცა უმეტესობა საბეჭდი შრიფტების განვითარების შემდეგ აღარ გამოიყენება.
ქარაგმები
ქართულ დამწერლობაში ადრევე შემუშავდა სიტყვების შემოკლების თავისებური ხერხი — დაქარაგმება. სიტყვების შემოკლებით წერის ძირითადი მიზეზი საწერი მასალის სიძვირე იყო. საწერ მასალას, უმთავრესად, საგანგებოდ დამზადებული ტყავი — ეტრატი წარმოადგენდა (ხბოსი, ცხვრისა და სხვა). ერთი წიგნისათვის ზოგჯერ 100-ზე მეტი ცხვრისა თუ ხბოს ტყავი იყო საჭირო. ). ქაღალდი საქართველოში პირველად XI საუკუნეში გვხვდება და შემდეგ თანდათან იჭერს ეტრატის ადგილს, თუმცა ეტრატზე ნაწერი წიგნები XVIII საუკუნემდეც არსებობს. დაქარაგმებით წერისას გამოტოვებდნენ ცალკეულ ასოებს, მთელ მარცვლებს. ზოგჯერ მხოლოდ სიტყვის დასაწყისი ასო იწერებოდა, ან პირველი და უკანასკნელი. შემოკლებულ სიტყვას შემოკლების ნიშანს — ქარაგმას (~) უკეთებდნენ: 25px — ყ~ი = ყოველი, 28px — რ~ი = რომელი, 40px — თქ~ნ = თქუენ, 50px — ი~ჳ ქ~ე = იესოჳ ქრისტე.
ქარაგმის გრაფიკული ნიშანი სხვადასხვაგვარი იყო: სწორი ჰორიზონტალური ხაზი (უფრო ეპიგრაფიკაში), კლაკნილი ჰორიზონტალური ხაზი (უფრო ხელნაწერებში), სწორი ან დახრილი ხაზი, რომლის კიდურები მრგვალი თუ ოთხკუთხა წერტილებითაა შესქელებული და სხვ.
საბეჭდი შრიფტები
270px|thumb|ვახტანგ VI-ის სტამბის შრიფტები — ქართული (ნუსხური და მხედრული) და ბერძნული პირველი ქართული ნაბეჭდი ქართული წიგნი, „ქართული ანბანი ლოცვებითურთ“ 1629 წელს ქალაქ რომში გამოიცა. წიგნში წარმოდგენილია ქართული მხედრული ანბანი, ლოცვები, მრწამსი, ათი მცნება და ღვთისმშობლის საგალობლები ქართულად და ასევე ლათინურ ენაზე ქართული ტრანსკრიფციით. ამ წიგნისათვის ქართული შრიფტი შექმნა ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილმა (ნიკოფორე ირბახი), რომელიც თეიმურაზ I-ის ელჩი იყო იტალიაში.
თბილისში პირველი სტამბა 1708—1709 წლებში დაარსდა ვახტანგ VI-ის დროს, რის გამოც ამ სტამბას ვახტანგ VI-ის სტამბა ეწოდება. ვახტანგ VI-ის სტამბაში პირველად დაიბეჭდა „სახარება“. სტამბას ჰქონდა რამდენიმე ფორმის შრიფტი: ქართული ხუცური (ასომთავრული, ნუსხური), მხედრული, ბერძნული და ლათინური; ერთსა და იმავე დროს იყენებდნენ როგორც შავს, ისე წითელ საღებავს. წიგნებში ჩართულია სურათები (გრავიურით). სტამბაში მოღვაწეობდნენ ცნობილი ოსტატები: ნ. ორბელიანი, იგივე ნ. თბილელი (ს. ორბელიანის ძმა), გერმანე მღვდელმონაზონი, კვიპრიანე სამთავნელი და სხვანი. ვახტანგის სტამბის ქართული შრიფტი, ერთ-ერთი გადმოცემით ანთიმოზ ივერიელს ეკუთვნის.
1749-1802 წლებში თბილისში ფუნქციონირებდა ერეკლე II-ის სტამბა. ძველი ქართული ნაბეჭდი ორიგინალური ლიტერატურის უმეტესი ნაწილი გამოცემულია ერეკლეს სტამბაში (ანტონ I კათოლიკოსის „ქადაგება“, „შესხმა პირველი ახლისა ამის წიგნი-საბეჭდისა“ და სხვა).
დღეს უკვე თითქმის ყველა გამოცემა ბეჭდურია. თანამედროვე ბეჭდურ წიგნებსა და გამოცემებში ძირითადად მხედრულის საფუძველზე შექმნილი შრიფტებია გამოყენებული.
უნიკოდი
პირველად ქართული დამწერლობა აისახა უნიკოდის სტანდარტში 1991 წლის ოქტომბერში, 1.0 ვერსიაში. ქართული ასონიშნების ჯგუფის შექმნაში, დიდი წვლილი მიუძღვით ქართველოლოგიის მიმართულების გერმანელ ენათმეცნიერს იოსტ გიპერტს და ამერიკელ-ირლანდიელ ლინგვისტს, შრიფტების შემმუშავებელსა და ექსპერტს დამწერლობებისთვის კოდირების განსაზღვრის საკითხებში მაიკლ ევერსონს, რომელმაც ქართული უნიკოდი შექმნა Macintosh-ის სისტემისთვისაც.
ამასთან აღსანიშნავია, რომ 2016 წლის იანვარში, ქართულის მხედრულ ანბანს ოფიციალურად მიენიჭა შესაძლებლობა, გამოყენებული იყოს საქართველოს „საერთაშორისო საინტერნეტო მისამართებისთვის“ დაბოლოებით (.გე).
ასონიშნების ჯგუფები
ქართული ასონიშნები უნიკოდში წარმოდგენილია სამ ჯგუფად. ეს გამოწვეულია იმით, რომ 90-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც უნიკოდის კონსორციუმში მიმდინარეობდა ინფორმაციის შეგროვება ჩასამატებელი ასონიშნების შესახებ, ვერ მოხდა სათანადო მასალების მიწოდება ქართული მხრიდან, გამომდინარე იმ დროს არსებული მძიმე ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური ვითარებიდან.
შედეგად, უნიკოდის ქართულ ჯგუფში (U+10A0–U+10FF), აისახა მხოლოდ ასომთავრული და მხედრული ანბანები, რადგან უნიკოდის წარმომადგენლებმა, არსებული მონაცემების საფუძველზე მიიჩნიეს, რომ ქართულში, მსგავსად ლათინურისა, ბერძნულისა და ა.შ. არსებობდა მხოლოდ ორი სახის დამწერლობა, ერთი იყო მონუმენტური, რომელსაც იყენებდნენ ქვებზე და ძეგლებზე წარწერის ამოსატვიფრად და რომელიც მომავალში განისაზღვრა დიდ ასოებად, საუბარია ასომთავრულზე, ხოლო მეორე იყო მისგან წარმოქმნილი შესაბამისი პატარა ასოები, ხელით წერის განვითარების შედეგად. ნუსხური კი უბრალოდ ჩაითვალა მხედრულის სტილისტურ ნაირსახეობად, მის დახრილ ვარიანტად, ისევე როგორც ლათინურშია „Regular“ და „Italic“ სტილები. შესაბამისად, ნუსხური უნიკოდში აღარ ასახულა, ასომთავრული და მხედრული კი პირობითად დაწყვილდა დიდ და პატარა ასოებად, თუმცა თითოეული უნიკამერულ დამწერლობად განისაზღვრა.
საქართველოში პოლიტიკური ვითარების დასტაბილურებისა და კომპიუტერული სისტემების გავრცელების კვალდაკვალ, ქართული ასონიშნების უნიკოდში სათანადოდ წარმოდგენის საკითხი კვლავ წამოიჭრა 90-იანების ბოლოს. უნიკოდის კონსორციუმს, ნუსხური ანბანის დამატების თაობაზე, წერილი მისწერა „საქართველოს ინფორმატიზაციის სახელმწიფო დეპარტამენტმა“, შემდეგ კი საქართველოს საპატრიარქომაც, რომელშიც განმარტებული და დასაბუთებული იყო, რომ ნუსხური არ წარმოადგენდა მხედრულის დახრილ ვარიანტს, ისინი მეტად განსხვავდებოდა ერთიმეორისგან და შეუძლებელი იყო მათი ერთმანეთის ალტერნატივად გამოყენება, რადგან ნუსხურს გააჩნდა ისეთი სახის ქარაგმები და ლიგატურები, როგორიც მხედრულში, არც არასდროს ყოფილა და ამასთან, არსებობდა ტექსტები, სადაც სამივე სახის დამწერლობა ერთდროულად გამოიყენებოდა, მათი გაციფრულება კი არსებული უნიკოდ-სტანდარტის პირობებში, შეუძლებელი იყო.
ამ მასალებისა და სხვა კვლევების საფუძველზე, მაიკლ ემერსონმა წარადგინა განაცხადი ნუსხურის უნიკოდში ასახვის თაობაზე, რომელიც გულისხმობდა მის გამოცალკევებას მხედრულისგან. მან აგრეთვე აღნიშნა, რომ ლათინურისა და სხვა დამწერლობების მსგავსი განვითარების ეტაპები გაიარა სწორედ ასომთავრულმა და ნუსხურმა, ამიტომ მათი წყვილი უნდა განსაზღვრულიყო ბიკამერულად, ხოლო მხედრული ჩათვლილიყო ცალკე მდგომ, უნიკამერულ დამწერლობად, ვინაიდან ასომთავრულისა და ნუსხურის კომბინაცია, ხშირად გამოიყენებოდა ძველ ხელნაწერებში საერთო დასახელებით ხუცური, ხოლო ასომთავრულის მხედრულთან გამოყენება, ცალკეულ ექსპერიმენტებს თუ არ ჩავთვლით, მიღებული პრაქტიკა არ ყოფილა. რაც შეეხება სათაურებსა და მნიშვნელოვან ტექსტებში გამოყენებულ მთავრულ ასონიშნებს, მისი აზრით, ისინი უბრალოდ, მხედრულის სტილისტურ ვარიაციას წარმოადგენდა, ანუ ე.წ. „Small Caps“. ამასთან, მთავრული არასდროს გამოიყენებოდა დიდი ასოების დანიშნულებით წინადადებების დასაწყებად ან საკუთარ სახელებისთვის და ამიტომ, მათი უნიკოდში დამატების საფუძველი არ არსებობდა. შედეგად, უნიკოდში 2005 წელს, გამოჩნდა ნუსხური ასონიშნები ცალკე ჯგუფში ქართული დამატება (U+2D00–U+2D2F).
2016 წელს კი შრიფტის ქართველმა დიზაინრებმა და შემმუშავებლებმა, მაიკლ ევერსონთან თანამშრომლობით წარადგინეს განაცხადი, ქართული ასონიშნების კიდევ ერთი ჯგუფის დასამატებლად უნიკოდში, სახელწოდებით ქართული გაფართოებული (U+1C90–U+1CBF), რომელშიც განთავსდებოდა მხედრულის მთავრული ასოები, ხოლო ქართული მხედრული განისაზღვრებოდა ბიკამერულ დამწერლობად.
მოცემულ განაცხადში, დასაბუთებულია 2003 წელს მთავრულის შესახებ გამოთქმული მოსაზრების სიმცდარე და მოყვანილია მაგალითები, რომ 1865-1924 წლების შუალედში დაბეჭდილ წიგნებში, მთავრული სწორედ წინადადების დასაწყებად და საკუთარი სახელების გამოსაკვეთად გამოიყენებოდა, სხვა ენების მსგავსად, თუმცა საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ, მის დამკვიდრებაზე უარი ითქვა, დამატებითი ძალისხმევისა და ხარჯების გაწევის საჭიროების გამო. მთავრული შემორჩა მხოლოდ „All Caps“ სახით, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ მისი გამოსახვა სტილის შეცვლით იყო შესაძლებელი. იგი არ წარმოადგენს მხედრულის პირდაპირ გადიდებულ ვარიანტს, არამედ მისგან განსხვავდება ხაზზე ურთიერთგანლაგებით, პროპორციებითა და შტრიხის სისქით. ამასთან ნათელია, რომ ქართველ მომხმარებლებს ხშირად ესაჭიროებათ მთავრულისა და მხედრულის ერთად გამოყენება, რადგან ისინი უამრავ არასტანდარტულ ხერხს მიმართავდნენ ამისთვის, დაწყებული წყვილ-წყვილი ლათინური შრიფტების შექმნით, დამთავრებული უნიკოდში ასომთავრულის ადგილას მთავრულის განთავსებით, რაც ერთი მხრივ ართულებდა ქართული ენის კომპიუტერულ სივრცეში სრულყოფილად ასახვას და მეორე მხრივ, ხელს უშლიდა ერთიანი სტანდარტის დამკვიდრებასა და უნიკოდის შრიფტების ფართო მოხმარებას.
ყველა არგუმენტის გაცნობის შემდეგ, ტექნიკური კომიტეტი დათანხმდა აღნიშნულ მოთხოვნას და 2018 წლის ივნისში, ქართული ასონიშნების კიდევ ერთი ჯგუფი გამოჩნდა უნიკოდში. შედეგად, ქართული გახდა ერთადერთი ენა, რომელსაც ოფიციალურად გააჩნია ორი ბიკამერული დამწერლობა.
სქოლიო
thumb|300px|ქართული დამწერლობის ნიმუში საგზაო ნიშნებზე
კატეგორია:ქართული დამწერლობა კატეგორია:საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები
კანადა 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კანადამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამეერთედ იასპარეზა 1996 წელს, აშშ-ის ქალაქ ატლანტაში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 22 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:კანადა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
მიჩიგანი
სახელწოდებას მიჩიგანი რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:
Abyssocomitas
Abyssocomitas — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
431
თარიღი უცნობია
*
საიანი
საიანი (Саяны) — ციმბირის სამხრეთ ნაწილში არსებული ორი მთათა სისტემის: დასავლეთი საიანისა და აღმოსავლეთი საიანის კრებითი სახელწოდება. ქედები მოქცეულია კრასნოიარსკის მხარეში, ირკუტსკის ოლქში, ხაკასეთის, ტუვის, ბურიატეთის რესპუბლიკებისა და მონღოლეთის ჩრდილოეთ რაიონის ტერიტორიებზე.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ქედები კატეგორია:მონღოლეთის ქედები
პალტამო
პალტამო (Paltamo; Paltamo, ასევე Paldamo) — მუნიციპალიტეტი კაიაანის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 092 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 139.12 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3.37 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. მდებარეობს კაიაანიდან 37 კმ-ის და ოულუდან 145 კმ-ის დაშორებით. პალტამო ფინურ ენაზე კუპრის ნავს ნიშნავს. სწორედ ამიტომ, მუნიციპალიტეტის გერბზე ოქროსფერ ფონზე 3 შავი კუპრის ნავია გამოსახული.
Jim Beam
მინი|ჯიმ ბიმი თეთრ შეფუთვაში Jim Beam ბურბონის (სიმინდის ვისკი) ერთ-ერთი პოპულარულია ბრენდია. იგი კენტაკის შტატში, ქალაქ კლერმონტში იწარმოება, კომპანია Beam Suntory-ს მიერ. მსოფლიოს მასშტაბით, Jim Beam ერთ-ერთი ყველაზე გაყიდვადი ბურბონის ბრენდია. ბრენდს სახელი 1943 წელს დაერქვა. 1795 წლიდან Beam-ების ოჯახის 7 თაობა აქტიურად იღებდა ვისკის წარმოებაში მონაწილეობას. ალკოჰოლის აკრძალვის შემდეგ, James B. Beam-მა აღადგინა ბურბონის ბიზნესი. სახელი სასმელს მის პატივსაცემად დაერქვა. 2014 წელს კომპანია "სანტორი ჰოლდინგსმა" (Suntory Holdings) შეისყიდა.
ისტორია
მე-18 საუკუნის ბოლოს, Böhm-ების ოჯახმა გერმანია დატოვა და აშშ-ში, კენტაკის შტატში დასახლდა. მათ გერმანული გვარის დამწერლობა "Beam"-ით შეცვალეს.
ჯეიკობ ბიმი იყო პირველი ფერმერი, რომელმაც ვისკის ბურბონის ხერხით დამზადება დაიწყო. პირველად მან მე-18 საუკუნის ბოლო ათწლეულში გაყიდა სიმინდის ვისკი.
ოჯახის ტრადიცია მისმა ვაჟიშვილმა დეივიდ ბიმმაც განაგრძო 18 წლის ასაკში. 1820 წელს მან ბიზნესის მართვის პასუხისმგებლობა საკუთარ თავზე აიღო. ამ პერიოდში ამერიკაში ინდუსტრიალიზაციის ხანა იდგა. 1880 წლამდე, მომხმარებლებს თვითონ მიჰქონდათ ჭურჭელი ბურბონის წამოსაღებად. 1880 წლის შემდეგ კომპანიამ თავად დაიწყო პროდუქტის ბოთლებში ჩასხმა და მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით გაყიდვა. ამ დროს ვისკის სახელი "Old Tub" (ოლდ თაბი) გახლდათ.
2019 წლის 3 ივლისს, ვისკის საწყობს ცეცხლი წაეკიდა, რამაც დიდი ზარალი გამოიწვია. განადგურდა 9 მილიონი ლიტრი ბურბონი. ხანძრის შედეგად ბურბონი მდინარეში ჩაიღვარა. კომპანიის ზარალი დაახლოებით 45 მილიონ აშშ დოლარს წარმოადგენდა.
პროდუქტები
მინი|306x306პქ|ჯიმ ბიმი შავი შეფუთვით ჯიმ ბიმ ორიჯინალი (Jim Beam Original) შეფუთვა: თეთრი ეტიკეტი - ბურბონი 4 წლიანი დაძველებით, შეიცავს 40% ალკოჰოლს
ჯიმ ბიმ ბლექი (Jim Beam Black) შეფუთვა: შავი ეტიკეტი - 8 წლიანი დაძველებით. შეიცავს 43% ალკოჰოლს
ჯიმ ბიმ დევილს ქათ (Jim Beam Devil's Cut) - 6 წლიანი დაძველებით, შეიცავს 45% ალკოჰოლს
ჯიმ ბიმ ბონდიდ (Jim Beam Bonded) შეფუთვა: ოქროსფერი ეტიკეტი - 4 წლიანი დაძველებით, შეიცავს 50% ალკოჰოლს
ვაშლის ჯიმ ბიმი - სასმელს ემატება ვაშლის ლიქიორი, 35% ალკოჰოლის შემადგენლობა
თაფლის ჯიმ ბიმი - თაფლის ლიქიორთან შერეული ბურბონი, 32,5% ალკოჰოლის შემადგენლობა
ჯიმ ბიმ კენტაკის ცეცხლი (Jim Beam Kentucky Fire) - დამატებულია დარიჩინის ლიქიორი, 35% ალკოჰოლის შემადგენლობა
მარი ანტუანეტი (1938 წლის ფილმი)
მარი ანტუანეტი (Marie Antoinette) — 1938 წლის ამერიკული შავ-თეთრი ბიოგრაფიული დრამა. ფილმი ასახავს საფრანგეთის სკანდალური დედოფლის მარი ანტუანეტის ცხოვრებას. ეს იყო ირვინ თელბერგის უკანასკნელი პროექტი, რომელიც თელბერგის გარდაცვალების შემდეგ ბოლომდე მიიყვანა მისმა ქვრივმა, ნორმა შირერმა. დაახლოებით 2 მლნ აშშ დოლარის ბიუჯეტით ის იყო მისი დროის ერთ-ერთი უძვირესი ფილმი. ფილმი ოსკარის ოთხ ნომინაციაზე იყო წარდგენილი.
ბერნარდ მეიდოფი
thumb|ბერნარდ ლორენს „ბერნი“ მეიდოფი ბერნარდ ლორენს „ბერნი“ მეიდოფი (Bernard Lawrence "Bernie" Madoff; IPA: /ˈmeɪdɒf/; დ. 29 აპრილი, 1938, ნიუ-იორკი – 14 აპრილი, 2021) — ამერიკელი საქმოსანი, საფონდო ბირჟის NASDAQ ყოფილი ხელმძღვანელი, რომელმაც აღიარა ისტორიაში უდიდესი საინვესტიციო აფიორის ორგანიზება. 2009 წლის 12 მარტს მეიდოფმა აღიარა დანაშაული 11 მუხლით მიყენებულ ბრალდებებში, რომელიც მოიცავდა პონცის სქემით ასობით ინვესტორის მოტყუებას. ინვესტორთა დანაკარგები ფედერალური გამომძიებლების გამოთვლით $65 მილიარდს აღემატება. ბრალდების წაყენების შემდეგ მადოფი საკუთარ პენტჰაუსში შინა პატიმრობაში იმყოფებოდა, თუმცა დანაშაულის აღიარების შემდეგ ის საპყრობილეში გადაიყვანეს. ამ დანაშაულისთვის მას მოუწევს სასჯელის მოხდა მთელი სიცოცხლე და დაახლოებით $170 მილიარდის რესტიტუცია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი კრიმინალები კატეგორია:დაბადებული 1938 კატეგორია:დაბადებული 29 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 2021 კატეგორია:ამერიკელი ინვესტორები კატეგორია:NASDAQ კატეგორია:ალაბამის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები
კანადა 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კანადამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამეორედ იასპარეზა 2000 წელს, ავსტრალიის ქალაქ სიდნეიში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 14 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:კანადა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
იორდასალამი
იორდასალამი (ლათ. Paeonia) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეების, იშვიათად ბუჩქების ან ბუჩქ-ბალახების გვარი, იორდასალმისებრთა ოჯახისა. აქვთ წითელი, ვარდისფერი ან იშვიათად მოყვითალო, მარტოული დიდი ყვავილები, ფოთლურა ნაყოფი.
გვარში 40-მდე სახეობაა, რომლებიც გავრცელებულია აღმოსავლეთ აზიაში, სამხრეთ ევროპაში, იაპონიაში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება 10 სახეობა, რომელთაგანაც ორი კავკასიის, ხუთი კი საქართველოს ენდემია; საქართველოს მთის შუა და ზედა სარტყელში გვხვდება რუპრეხტის იორდასალამი (Paeonia ruprechtiana) და სტევენის იორდასალამი (Paeonis steveniana).
ლიტერატურა
კატეგორია:იორდასალმისებრნი
სილიციუმი
სილიციუმი (Silicium; ქიმიური სიმბოლო — ), კაჟი — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მესამე პერიოდის, მეთოთხმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეოთხე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, IVა) ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერია — 14, ატომური მასა — 28.085. იგი ტეტრავალენტური მეტალოიდია და გაცილებით ნაკლებად რეაქტიულია, ვიდრე მისი ქიმიური ანალოგი – ნახშირბადი.
სილიციუმი მერვე ყველაზე გავრცელებული ელემენტია სამყაროში, მაგრამ იშვიათად გვხვდება თავისუფალის სახით – უფრო ხშირია მისი ნაერთები სილიციუმის დიოქსიდის ან სილიკატების სახით ქვიშებში, კვარცებში, კვარციტებში და კაჟებში. დედამიწის ქერქში სილიციუმი მეორე ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ელემენტია ჟანგბადის შემდეგ და შეადგენს დედამიწის ქერქის 27.7%-ს მასის მიხედვით.
სილიციუმის პირველი იდენტიფიცირება, როგორც კაჟის (ლათინურად "silex") კომპონენტის, მოახდინა ანტუან ლავუაზიემ 1787 წელს.
ქიმიური ელემენტი
სილიციუმის ატომის ელექტრონული ფორმულაა : მშვიდ მდგომარეობაში სილიციუმის ატომს სავალენტო შრეზე აქვს 2 გაწყვილებული და 2 გაუწყვილებელი ელექტრონი, მაგრამ მისთვის უფრო დამახასიათებელია აგზნებულ მდგომარეობაში გადასვლა, როცა წყვილი s ელექტრონი ითიშება და ერთ-ერთი მათგანი გადადის თავისუფალ p-ორბიტალზე ე.ი ოთხივე ელექტრონი ხდება გაუწყვილებელი, შედეგად მის ატომს შეუძლია წარმოქმნას 4 ქიმიური ბმა, ე.ი იქნება +4 და -4. ბუნებაში მისი ნაერთებიდან გავრცელებულია: ალუმინის ოქსიდის შემცველ სილიკატებს ალუმინსილიკატები ეწოდება. ბუნებაში ხშირად ხდება ალუმინსილიკატების გარდაქმნა. მაგალითად: მინდვრის შპატები ჰაერის სინესტისა და ნახშირორჟანგის მოქმედებით განიცდიან გამოფიტვას, რომლის შედეგად წარმოიქმნება თიხის, ქვიშის და მარილების ბუდობები. გამოფიტვის პროცესი შეიძლება ასეთი რეაქციით გამოვსახოთ :
მიღება
ტექნიკაში სილიციუმს ღებულობენ ელექტროღუმელებში სილიციუმის ოქსიდიდან კოქსით ამ დროს მიიღება კრისტალური სილიციუმი, რომელიც მუქი ნაცრისფერია და ფოლადივით ბზინავს, მისი კრისტალური მესერი ალმასის ტიპისაა, ამის გამო დიდი სიმაგრე აქვს, მინასაც კი ფხაჭნის. სუფთა სილიციუმს იყენებენ ნახევარგამტარად ლაბორატორიაში. სილიციუმის მიღება ხდება სილიციუმის ოქსიდიდან მაგნიუმის ან ალუმინის აღდგენით: ამ დროს მიღებული სილიციუმი ამორფულია, ის აგურისფერი ფხვნილია.
ქიმიური თვისებები
სილიციუმი მაღალ ტემპერატურაზე იწვის მაღალ ტემპერატურაზე უერთდება ნახშირბადს კარბორუნდის წარმოქმნით კარბონული სიმაგრით ძალიან ჰგავს ალმასს და გამოიყენება ქარგოლების და წისქვილების დოლაბების დასამზადებლად. მაღალ ტემპერატურაზე უერთება მეტალებს, მაგ: მაგნიუმს და წარმოქმნის მაგნიუმის სილიციდს. წყალბადს უშუალოდ არ უერთდება, მაგრამ წარმოქმნის წყალბადნაერთს - SiH4 (ყველაზე მარტივად), რომელიც მიიღება მაგნიუმის სილიციდზე მარილმჟავას მოქმედებით წარმოქმნილი წყალბადნაერთი - სილანი იწვის ტკაცანით რთული ნივთიერებებიდან სილიციუმზე რეაგირებს ფტორწყალბადმჟავას აზოტმჟავასთან ნარევი (სხვა მჟავები მასთან არ მოქმედებენ) მიღებული სილიციუმის ფტორიდის ჭარბ HF-თან ურთიერთქმედებისას მიიღება სილიციუმფთორწყალბადმჟავა სილიციუმი რეაგირებს გახსნილ ან გამღვალ ტუტესთან
რისტიიარვი
რისტიიარვი (Ristijärvi) — მუნიციპალიტეტი კაიაანის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 171 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 897.93 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1.4 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.
სქოლიო
კატეგორია:კაინუუს მუნიციპალიტეტები
Abyssocomitas kurilokamchatica
Abyssocomitas kurilokamchatica — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
სიმონ პორტე ჟაკმუსი
სიმონ პორტე ჟაკმუსი (დ. 16 იანვარი, 1990) — ფრანგი მოდის დიზაინერი და ბრენდის „Jacquemus“ დამფუძნებელი.
პონცის სქემა
პონცის სქემა (ასევე პონცის ფინანსური პირამიდა), საინვესტიციო აფიორა, რომელიც ინვესტორებს ამონაგებს უხდის საკუთარი ინვესტიციიდან ან მომდევნო ინვესტორების მიერ გადახდილი ფულიდან, ფაქტობრივად მოხვეჭილი მოგების ნაცვლად. ტერმინი "პონცის სქემა" ძირითადად აშშ-ში გამოიყენება (სხვა ქვეყნებში მას არ განასხვავებენ პირამიდული სქემისგან). სახელი მომდინარეობს ჩარლზ პონცისგან, სკანდალურად ცნობილი ემიგრანტი იტალიიდან, რომელმაც ეს სქემა გამოიყენა 1911 წელს. სქემა პონცის არ მოუგონებია (მაგ. ჩარლზ დიკენსმა საკუთარ 1857 წლის რომანში "პატარა დორიტი" ამგვარი სქემა აღწერა დიდი ხნით ადრე პონცის დაბადებამდე), თუმცა მისმა აფიორამ იმდენი ფული მოიზიდა, რომ ეს პირველი შემთხვევა გახდა, რომელმაც მთელი აშშ მოიცვა.
სიმონ პორტე ჟაკმუსი
ადრეული წლები
2008 წელს, 18 წლის ასაკში, იგი ჩავიდა პარიზში, სადაც სწავლობდა მოდის ხელოვნებისა და ტექნიკის სკოლაში (ESMOD). რამდენიმე თვის შემდეგ მან მიატოვა სწავლა და გახდა არტისტების მენეჯერის ასისტენტი მოდის ჟურნალში „Citizen K“. დედის მოულოდნელმა სიკვდილმა მას უბიძგა, დაეწყო თავისი კარიერა მოდის სფეროში.
პონცის სქემა
კატეგორია:ფინანსური სქემები
სიმონ პორტე ჟაკმუსი
კარიერა
ის 20 წლის იყო, როცა შექმნა თავისი ბრენდი "Jacquemus", რაც დედის ქალიშვილობის სახელი იყო. თავისი დიზაინების წარმოჩენა მოახერხა მეგობრების დახმარებით, რომლებსაც ეცვათ მისი ნამუშევრები 2010 წელს პარიზში ვოგის Fashion Night Out-ის განმავლობაში. 2012ში, ის მიიწვიეს პარიზის მოდის კვირეულზე თავისი კოლექციის წარსადგენად.
პონცის სქემა
Международный ответный купон
სიმონ პორტე ჟაკმუსი
კარიერა
მისი ტანსაცმელი ზოგჯერ "Jacques Tati"-სა და "Louis Malle"-ს ფილმების სამყაროს აცოცხლებს. თავისი ნამუშევრები მან დაახასიათა, როგორც "გულუბრყვილო" მოდა. ვინაიდან სახელი საყოველთაოდ გაითქვა, მისი ნამუშევრები იყიდება ისეთ მაღაზიებში, როგორებიცაა "Opening Ceremony" ნიუ იორკში, "Broken Arm" პარიზში, "Gago" ექს-ან პროვანსში და "Dover Street Market" ლონდონში. 2014 წელს მან გამოუშვა კოლექცია "La Redoute". 2015 წელს კი მიიღო მოწვეული ჟიურის პრიზი LVMH საერთაშორისო კონკურსში, რომელიც შექმნილია დელფინ არნაულტის მიერ ახალგაზრდა მოდის დიზაინერებისათვის.
2017 წელს, ჟაკმუსმა თავის კოლექციებში დაამატა ფეხსაცმლის ხაზი. 2018 წელს მან ასევე გამოაცხადა, რომ ის შექმნიდა მამაკაცის ტანსაცმლის ხაზსაც, რომელსაც 2019 წელს გამოუშვედა. ფეხსაცმლის გარდა, ჟაკმუსი ასევე ქმნის ხელჩანთებსა და ქუდებს.
მან წვლილი შეიტანა მშობლიურ რეგიონში რესტორანი "ციტრონის" გახსნაში, რომელიც მდებარეობს "Galeries Lafayette des Champs-Elysees"-ში, რომელმაც 2019 წლის 28 მარტს ოფიციალურად დაიწყო ფუნქციონირება.
2019 წლის 24 ივნისს მან მოაწყო აღლუმი ბრენდის ათი წლის აღსანიშნავად. მან მოდის სამყარო მოიწვია ლავანდის ველზე და წარადგინა თავისი ახალი კოლექცია "Le coup de soleil".
მისი კოლექცია გაზაფხული/ზაფხული 2021, "L'Amour", იყო სიმარტივისა და რომანის თემებზე. მან გადაცემაში ინტერვიუს დასაწყისში განაცხადა, რომ ეს არის ”როგორც უბრალო ქვეყნის ქორწილი ან მოსავლის ფესტივალი”. შოუ გაიმართა ხორბლის მინდორში, პარიზთან ახლოს რომელიც მხოლოდ 1 საათს გაგრძელდა არსებული პანდემიის გამო, და შოუს მხოლოდ 100 სტუმარი დაესწრო.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1990 კატეგორია:ფრანგი დიზაინერები კატეგორია:მოდის დიზაინერები კატეგორია:საფრანგეთში დაბადებულები
გენკოს წლების აჯანყება
გენკოს აჯანყება , გენკოს ამბოხი, გენკოს პრობლემები  ან გენკოს მოვლენები (元弘の乱, გენკო: ნო რან, ან 元弘の変, გენკო: ნო ხენ) იყო სამოქალაქო ომი იაპონიაში 1331 წლიდან 1333 წლამდე იმპერატორ გო-დაიგოსა და ხოდზიო სიკკენების ოჯახს შორის. იგი დასრულდა კამაკურას სიოგუნატის დაცემით და ხოდზიო კლანის დამარცხებით. აჯანყების დასასრულმა აღნიშნა იმპერიული დინასტიის დაშლა სამხრეთ და ჩრდილოეთ კარებზე ( ნამბოკუტიოს პერიოდი ) და ასიკაგას შოგუნატის აღზევება.
გენკო - ეპოქის სახელია იაპონურ ანგარიშში.
ომამდე ქვეყანაში არსებული მდგომარეობა
კამაკურას პერიოდის უმეტესობის განმავლობაში, რეალური ძალაუფლება კონცენტრირებული იყო ხოდზიოს კლანის სიკკენების (რეგენტების) ხელში. იმპერატორებს არ გააჩნდათ ძალაუფლება, მეტიც, ტახტის მემკვიდრეობის საკითხიც ხოდზიოს ხელში იყო.
თანდათან იზრდებოდა უკმაყოფილება ხოდზიოს მმართველობით. 1221 წელს მოხდა დზიოკიუს წლების აჯანხება - ყოფილი იმპერატორის გო-ტობას წარუმატებელი მცდელობა დაეუფლა ქვეყანაში ძალაუფლებას; არეულობა დასრულდა გო-ტობასა და მისი ვაჟების, დზიუნტოკუსა და ცუჩიმიკადოს გადასახლებით. მრავალი წლის განმავლობაში არავინ ედავებოდა სიკენების ავტორიტეტს, სანამ 1322 წელს ანდოს კლანმა არ წამოიწყო ანტისამთავრობო აჯანყება; ჯარი წავიდა აჯანყების ჩასახშობად, მაგრამ დამარცხდა - ამ მოვლენამ სერიოზულად შეარყია სიკენების ავტორიტეტი და მოწმობდა ქვეყანაში არსებული კრიზისის შესახებ. 1324 წელს მოქმედი იმპერატორი გო-დაიგო სათავეში ჩაუდგა შეთქმულებას ხოდზიოს წინააღმდეგ (იხ. სიოტიუს აჯანხება ); შეთქმულება ჩაიშალა და 1326 წელს ხდზიო ტახტის მემკვიდრედ გო-დაიგოს ვაჟის ნაცვლად იმპერატორის ვაჟად, გო-ფუსიმი. გო-დაიგომ შურისძიება გადაწყვიტა.
აჯანყების მიმდინარეობა
იმპერატორმა გო-დაიგომ სიოგუნ მორიოსისთან ერთად გადაწყვიტა ყველა მონასტრის ბერები მოეპყრო. მორიოში გახდა ხიეის მთის მონასტრების წინამძღვარი და დაარწმუნა ენკანი და სხვა ბერები, ლოცვებით დაეწყენათ ჰოჯოს ოჯახი. გენკოს I წელს (1331) ხოდზიომ შეიტყო ამის შესახებ და შეიპყრო ბერები, რომლებმაც ყველაფერი აღიარეს. იმპერატორი გო-დაიგო იმალებოდა კასაგიზანის ციხესიმაგრეში (თანამედროვე სოფელი კასაგი, კიოტოს პრეფექტურაში). ციხე აიღო 50-ზე მეტი ადამიანის რაზმმა სუიამა იოსიტაკასა და ომიამა უდზინაოს მეთაურობით. იმპერატორი გაიქცა, მაგრამ მალე დაიჭირეს და ჯერ დააპატიმრეს სამხრეთ როკუხარაში, ხოლო გენკოს მე-2 წელს (1332) გადაასახლეს ოკის კუნძულებზე. სიკკენ ხოდზიო ტაკატოკის ბრძანებით ტახტზე აიყვანეს ახალი იმპერატორი კოგონს.
გენკოს მე-3 წლის მე-2 მთვარეზე (1333 წ.), სიოგუნატის 50 000-კაციანი არმია, ხოდზიო ტაკატოკის ნაშვილები ვაჟის, ასო ტოკიჰარუს მეთაურობით, დაიწყო აკასაკას ციხის ალყა და მიუხედავად დამცველთა ჯიუტი წინააღმდეგობისა., ციხე დაეცა. ნიკაიდო სადაფუდზიმ აიღო იოსინოს ციხე, რის შემდეგაც სადაფუდზის, ტოკიხარუსა და ოსარაგი ტაკანაოს ძალები ერთად გადავიდნენ ტიხაიას ციხესიმაგრისთვის ალყაში მოქცევისთვის, მაგრამ ვერ მოახერხეს და იძულებულნი გახდნენ უკან დაეხიათ.
გენკოს მე-3 წლის მე-3 მთვარეზე, სამურაი სანიოდოს ტერიტორიიდან და იოს პროვინციიდან იმპერატორთან გადავიდა; ომის პროვინციიდან ჯარი გაგზავნეს აკამაცუ ნორიმურას შესახვედრად, რომელიც აჯანყებულებმა დაამარცხეს. სიოგუნატის მეორე ათი ათასი კაციანი არმიაც ნორიმურამ დაამარცხა. მორიგი გამარჯვების შემდეგ, აკამაცუ ნორიმურა და ფუდზივარა მუნესიგე გადავიდნენ დედაქალაქ კიოტოში.
იმპერატორი გო-დაიგო დახმარებით ოკის კუნძულებიდან გაიქცა და მისი ოჯახი, რომლებმაც შექმნეს ჯარი ფუნაგამის მთებში ხოკის პროვინციაში (თანამედროვე ქალაქი კოტურა ტოტორის პრეფექტურის ტოხაკუს რაიონში).
შოგუნატთან ერთად დაეცა ხოდზიოს კლანის ძალაუფლება. იმპერატორი გო-დაიგო დაბრუნდა კიოტოში და რამდენიმე წლის განმავლობაში დაიბრუნა ძალაუფლება (იხ. კენმუს აღდგენა ). 1336 წელს აშიკაგა ტაკაუდზიმ გამოაცხადა თავი სიოგუნი და აიღო ძალაუფლება გო-დაიგოდან, რითაც დაიწყო ნამბოკუტიოს პერიოდი და ასიკაგას სიოგუნატი.
სქოლიო
კატეგორია:შუასაუკუნეების სამოქალაქო ომები კატეგორია:იაპონიის ომები
კვერნაულა (ღულელების თემი)
კვერნაულა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ღულელების თემში. მდებარეობს ერწოს ქვაბულში, ზღვის დონიდან 1050 მეტრზე. თიანეთიდან მდებარეობს 32 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 74 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბელგიისა და საფრანგეთის სამრეკლოები
ბელგიისა და საფრანგეთის სამრეკლოები — 56 სამრეკლო ბელგიისა და საფრანგეთის ტერიტორიებზე, რომლებიც იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ამავე დროს აღიარა ისტორიული ფლანდრიისა და მისი მეზობელი რეგიონების საზოგადოების დამოუკიდებლობა ფეოდალური და რელიგიური გავლენისაგან, რაც ამ შენობებში აისახა.
1999 წელს, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში მხოლოდ 32 კოშკი შეიტანა და უწოდა ფლანდრიისა და ვალონის სამრეკლოები, მაგრამ 2005 წელს, სიას დაამატა ჩრდილოეთ საფრანგეთში მდებარე კიდევ 23 სამრეკლო და შესაბამისად, მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში მათ სახელი შეეცვალათ.
სამრეკლოები ერთდროულად ასრულებდნენ როგორც რელიგიურ, ისე სათვალთვალო კოშკების ფუნქციებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბელგიის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:საფრანგეთის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბელგიაში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში
რუპრეხტის იორდასალამი
რუპრეხტის იორდასალამი ( Paeonia ruprechtiana) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა 50-100 სმ-მდე სიმაღლისა. ფოთლები ორივე მხარეზე მწვანეა, შიშველი, ორჯერ სამად დანაკვთული, ნაკვეთები ფართოა უკუკვერცხისებრი. ყვავილები ფართოდაა გადაშლილი, მოვარდისფრო მოწითალო ფერის. იზრდება მთის შუა სარტყელის ტყეებში, ტყის პირებსა და ბუჩქნარებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:იორდასალმისებრნი
ტაშკინოვო (ბაშკირეთი)
ტაშკინოვო (Ташкиново) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ნეფტეკამსკის საქალაქო ოლქში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 467 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ნეფტეკამსკის საქალაქო ოლქის სოფლები
ციურიხი
ციურიხი (Zürich, Zurich, Zurigo) — შვეიცარიის უდიდესი ქალაქი (მოსახლეობა: 409,000, 2018 წლის მონაცემებით) და ციურიხის კანტონის დედაქალაქი. მდებარეობს ჩრდილო-ცენტრალურ შვეიცარიაში, ციურიხის ტბის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში. ქალაქი შვეიცარიის მთავარი კომერციული და კულტურული ცენტრია და მსოფლიოს ერთ-ერთ გლობალურ ქალაქთა შორისაა. 2006 და 2007 წლებში ჩატარებული რამდენიმე საზოგადოებრივ გამოკითხვის შედეგად ციურიხი მსოფლიოში "საუკეთესო ცხოვრების ხარისხის" ქალაქად დასახელდა.
გამოჩენილი ციურიხელები
ადამიანები ვინც დაიბადნენ ან გარდაიცვალნენ ციურიხში:
გამოჩენილი ადამიანები რომლებიც გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდნენ ციურიხში:
სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის ქალაქები
კოგის შტატი
კოგის შტატი (Kogi State) — შტატი ნიგერიის ცენტრში. ხალხში მას ეძახიან შეერთების შტატს, რადგანაც შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი, ქალაქი ლოკოჯა, თანამედროვე ნიგერიის პირველი ადმინისტრაციული ცენტრია, რომელიც მდებარეობს მდინარეების ნიგერის და ბენუეს შეერთების ადგილას.
ისტორია
კოგის შტატი შეიქმნა 1991 წლის 27 აგვისტოს კვარის და ბენუეს შტატების ნაწილებისაგან.
მოსახლეობა
დეღეისათვის შტატში ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები: იგალა, ებირა, ოკუნი (იორუბას მონათესავე ხალხი) და ბასა.
ადმინისტრაციული დაყოფა
კოგის შტატი დაყოფილია 21 თვითმმართველობის რაიონად.
ტრანსპორტი და კომუნიკაციები
კოგის შტატი დედაქალაქის ფედერალურ ტერიტორიას აკავშირებს სამხრეთის 22 შტატთან. დედაქალაქის ფედერალურ ტერიტორიასთან უშუალო სიახლოვის გამო, ქალაქ აბუჯის საერთაშორისო აეროპორტი ემსახურება შიდა და საერთაშორისო რეისებს. შტატში ასევე კარგად არის განვითარებული სატელეკომუნიკაციო მომსახურება.
ტურიზმი
კოგის შტატი, თავისი უნიკალური გეოგრაფიული მდებარეობის გამო, ტურისტებს სთავაზობს დასვენების მრავალფეროვან შესაძლებლობებს. ესაა ველური ბუნების დათვალიერება, ასევე ისტორიული და კულტურული ძეგლები. ქვეყნის დედაქალაქ აბუჯიდან სულ რაღაც 2 სთ-ის სავალ მანძილზე ტურისტებს შეუძლიათ დაგეგმონ ერთდღიანი მარშრუტები მათ მიერ დაინტერესებულ ადგილებში. შტატის მთავარი ღირსშესანიშნაობებია კოლონიალური პერიოდის ძეგლები, როგორებიცაა, მაგალითად, ლორდ ლუგარდის სახლი, მდინარეების — ნიგერის და ბენუეს შეერთების ადგილი, ოგიდი (Ogidi) (აფრიკული ქალაქი არაჩვეულებრივი ფორმის კლდოვანი ქვებით (Igneous Rock) და ტრადიციული წარმოებით).
სქოლიო
კატეგორია:ნიგერიის შტატები
ნაია რივერა
ნაია მარია რივერა (Naya Marie Rivera) დ. 12 იანვარი, 1987, ვალენსია, სანტა-კლარიტა,  კალიფორნია —  გ. 8 ივლისი, 2020 ) — ამერიკელი მსახიობი.    მან ცხოვრების მეტი ნაწილი ლოს ანჯელესში გაატარა.   ნაიას წინაპრები პუერტო-რიკოს, აფრიკისა და გერმანიის მკვიდრნი იყვნენ. როდესაც იგი 8 თვის იყო დედამ ლოს-ანჯელესში წაიყვანა, სადაც შემდგომ მოდელი გახდა. ნაიას დიდი პოპულარობა მოუტანა სანტანა ლოპეზის როლმა, რომელსაც ტელესერიალ კლუბში ანსახიერებს 2009 წლიდან.
კარიერა
როგორც ბავშვი მოდელი, ნაიას ხშირად იღებდნენ სარეკლამო რგოლებში. როდესაც იგი 4 წლის იყო, სწორედ მაშინ შედგა მისი სამსახიობო დებიუტი. მან ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა ტელესერიალ — „The Royal Family“ 1991 წელს.
1992 წლიდან იგი ეპიზოდურ როლებს ასრულებდა სერიალებში — „The Fresh Prince of Bel-Air“, „Family Matters“, „Live Shot“, „Baywatch“, „Smart Guy“, „The Jersey“, „House Blend“, „Even Stevens“ და „The Master of Disguise“. 2002 წელს კი მან მონაწილეობა მიიღო ჯგუფ B2K -ს კლიპში, სიმღერაზე „Why I Love You“. ამავე წელს მან ეპიზოდური როლი მიიღო სიტკომში – „The Bernie Mac Show“. ამის შემდეგ ნაიამ ეპიზოდური როლი შეასრულა ტელესერიალებში — „8 Simple Rules“ და „CSI: Miami“
კლუბი
2009 წელს, ნაიამ სერიალში — კლუბი, სანტანა ლოპეზის როლი მიიღო. პირველ სეზონში, ნაია უკანა ფლანგზეა გადაწეული, ამიტომაც ხშირი კრიტიკის მსხვერპლი ხდებოდა. მეორე სეზონიდან იგი უკვე სერიალის ერთ-ერთ ცენტრალურ პერსონაჟად იქცა და მეხუთე ეპიზოდში — „The Rocky Horror Glee Show“, ნაიამ, პირველი სოლო სიმღერა შეასრულა. ამავე სეზონში გაირკვა, რომ მისი პერსონაჟი სანტანა, ლესბოსელია და სასიყვარულო გრძნობები გააჩნია მის მეგობარ ბრიტანის მიმართ.
2010 წელს რივერამ 61 ადგილი დაიკავა ყველაზე სექსუალური ქალების სიაში, რომელიც ჟურნალმა „Maxim“ გამოაქვეყნა. ხოლო 2011 წელს 49 პოზიციას დასჯერდა.
კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 12 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1987 კატეგორია:გარდაცვლილი   8 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი   2020 კატეგორია:კლუბი (სერიალი) კატეგორია:კლუბი (მსახიობები) კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
Ziggy Stardust and the Spiders from Mars (ფილმი)
Ziggy Stardust and the Spiders from Mars — 1973 წლის დოკუმენტური და საკონცერტო ფილმი. მისი რეჟისორია დ.ა. პენიბეიკერი. ფილმში ნაჩვენებია დევიდ ბოუი და მისი ბენდი The Spiders from Mars, რომლებიც გამოდიან ლონდონის ჰამერსმით ოდეონში, 1973 წლის 3 ივლისს. DVD გამოცემას ეწოდება Ziggy Stardust and the Spiders from Mars: The Motion Picture.
პენიბეიკერი ბოუის თხოვნით ჩავიდა ლონდონში. მას უნდა გადაეღო მუსიკოსის მიერ შესრულებული რამდენიმე სიმღერა, მაგრამ, ლონდონში პირველ ორ შოუზე დასწრების შემდეგ დაებადა სრული ფილმის გადაღების აზრი. მიუხედავად იმისა, რომ მან დევიდის მუსიკას ზერელედ იცნობდა, რეჟისორს მოეწონა ვარსკვლავის ქარიზმატული იმიჯი და სიმღერების ნაირფეროვნება. ამიტომ მან სასწრაფოდ მოამზადა ტექნიკა, რათა გადაეღო მთელი კონცერტი. კონცერტის მსვლელობისას სცენაზე ასევე გამოდიოდა ჯეფ ბეკი, მაგრამ მისი გამოსვლები, მისივე თხოვნით ფილმის მონტაჟისას ამოიღეს. სიმღერის The Width of a Circle ვრცელი ვერსია საუნდტრეკზე ოდნავ შემოკლებულია.
1973 წელს ფილმი სხვადასხვა ფესტივალზე იქნა ნაჩვენები. მან გამოიწვია ინტერესი და დადებითი შეფასებები, მაგრამ 1983 წლამდე გაუჩინარდა. შემდეგ ის გამოვიდა ვიდეოკასეტაზე. ასევე გამოიცა საუნდტრეკი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დეივიდ ბოუი კატეგორია:1973 წლის ფილმები
შირლი ტემპლი
შირლი ტემპლ ბლეკი (Shirley Temple; დ. 23 აპრილი, 1928 — გ. 10 თებერვალი, 2014) — ამერიკელი მსახიობი, მომღერალი, მოცეკვავე, ბიზნესმენი და დიპლომატი, რომელიც იყო ჰოლივუდის ნომერ პირველი სალაროებში, როგორც მსახიობი ბავშვი 1934–1938 წლებში. ზრდასრულობისას, იგი დასახელდა შეერთებული შტატების ელჩად განასა და ჩეხოსლოვაკიაში, და ასევე მსახურობდა შეერთებული შტატების პროტოკოლის უფროსად.