cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საკმეველი
ქრისტიანულ ეკლესიაში მღვდელმსახური საკმეველს, გუნდრუკს, საცეცხლურით უკმევს ხატებს და მლოცველებს. საკმევლის კვამლი სიმბოლურად გამოხატავს მლოცველთა ლოცვა-ვედრების ასვლას ზეცაში და იქიდან მადლის გადმოსვლას.
ლიტერატურა
კატეგორია:საეკლესიო ნივთები კატეგორია:ფისი
ივანე სილაევი
ივანე სტეფანეს ძე სილაევი (Иван Степанович Силаев; დ. 21 ოქტომბერი 1930, ნიჟნი ნოვგოროდი, რუსეთის სფსრ, სსრკ – გ. 8 თებერვალი, 2023) — საბჭოთა და რუსი პოლიტიკოსი, სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე 1991 წლის აგვისტოდან დეკემბრამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1930 კატეგორია:დაბადებული 21 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 8 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2023 კატეგორია:სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარეები კატეგორია:სსრკ-ის პოლიტიკოსები კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები
ჰამბურგერი
მინი|ალტ=|ჰამბურგერი (ბიგ მაკი) ჰამბურგერი ან შემოკლებით ბურგერი — სენდვიჩი, რომელიც შედგება ორთქლზე მომზადებული ან შემწვარი პურის ნაჭრების შორის მოთავსებული კატლეტისგან.ხშირად ემატება ყველი, პომიდორი, სალათის ფურცელი, კიტრი, ხახვი, წიწაკა, ავოკადო, ანანასი, სოკო, სოუზები - კეტჩუპი, მაიონეზი, მდოგვი, სოიოს სოუსი, ყველის სოუსი, ხანდახან რამდენიმე ერთად. ხშირად გაიცემა კარტოფილ ფრისთან, შემწვარ კვერცხთან ან რაიმე სალათასთან ერთად. ყველიან ჰამბურგერს ჩიზბურგერი ეწოდება. ჰამბურგერს ხორცის სხვა სახეობების კატლეტებით ეწოდება ქათმის ბურგერი, ინდაურის ბურგერი, თევზის ბურგერი და ა.შ. ხორცის სახეობის მიხედვით. ვეგეტერიანულ უხორცო ჰამბურგერს ბოსტნეულის ბურგერს უწოდებენ. იყიდება სწრაფი კვების ობიექტებში, სასადილოებში, ხანდახან უფრო მაღალი კლასის რესტორნებშიც, სადაც სწრაფი კვების რესტორანთან შედარებით რამდენიმეჯერ ძვირი ღირს, მაგრამ რესტორნის მენიუში ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი ფასი აქვს. არსებობს ჰამბურგერის ბევრი ვარიაცია რესტორნის და რეგიონის მიცედვით.
ეტიმოლოგია
სიტყვა ჰამბურგერი გერმანიის მეორე უმსხვილესი ქალაქის, ჰამბურგის დემონიმია ანუ ჰამბურგში წარმოშობილს ნიშნავს. ასეთი ტენდენცია შეიმჩნევა გერმანიაში წარმოშობილ სხვა ხორცის პროდუქტებშიც, მაგ. სოსისის სახეობები wiener და frankfurter (ვენელი, ფრანკფურტელი). შემდგომში შემოკლებული „ბურგერი“ სხვა სენდვიჩების სახელწოდებადაც იქცა.
ისტორია
1758 წლის ინგლისელი კულინარიული წიგნების მწერლის ჰანა გლასის რეცეპტების წიგნში მოიძებნება „ჰამბურგის სოსისის“ - ტოსტზე დადებული შემწვარი სოსისის რეცეპტი. მსგავსი კერძი პოპულარული იყო ჰამბურგში „თბილი პურის“ სახელწოდებით XIX საუკუნეში და ზოგი წყაროს თანახმად ამერიკაში მიმავალი გერმანელი ემიგრანტები მას გზაში მიირთმევდნენ. ჰამბურგერის წარმოშობის ზუსტი ისტორია ბოლომდე უცნონად რჩება, თუმცა ეს ფაქტები მისი გამოგონების და სახელის შესაძლებელ ახსნად ითვლება. შემდეგ ჩნდება „ჰამბურგერული სენდვიჩის“ ხსენებები ამერიკის სხვადასხვა ქალაქში, მის გამოგონებას იბრალებს სხვადასხვა ამერიკელი მზარეული და რესტორანი. წერილობითი წყაროების ნაკლებობის გამო თანამედროვე ჰამბურგერის გამომგონებლის დადგება შეუძლებელია.
დღეს
მინი ჩვეულებრივად ჰამბურგერი სწრაფი კვების რესტორნებში გვხვდება, სადაც მზადდება ქარხნულად, გაყინულად ინახება და თბება გაცემამდე. ტრადიციული ამერიკული ბურგერი უფრო დიდი და სქელია და მზადდება ხელით. კატლეტი ჩვეულებრივად მრგვალია, მაგრამ ზოგ რესტორანში, მაგ., Wendy's-ის ქსელში კატლეტებს ოთხკუთხედად ჭრიან. ითვლება აშშ-ს ერთ-ერთ სიმბოლოდ.
ქვეყნების მიხედვით
საფრანგეთში ჰამბურგერს ფრანგული სამზარეულოს წესით ამზადებენ ადგილობრივი პროდუქტებით და სოუზებით, ხშირად კარტოფილ ფრისთან ერთად. 2012 წლის კვლევის თანახმად წლიურად ერთი ფრანგი საშუალოდ 14 ჰამბურგერს ჭამს. ამ მაჩვენებლით საფრანგეთი მეორეა ევროპაში ბრიტანეთის შემდეგ და მეოთხეა მსოფლიოში. ბრიტანეთში კერძი ამერიკულისგან დიდად არ განსხვავდება, თუმცა ბრიტანული რესტორანთა ქსელები ამერიკულებს დიდ კონკურენციას უწევენ.
მექსიკაში ჰამბურგერს ლორით, ამერიკული ყველით, ჰალაპენიოთი, ავოკადოთი, ხახვით და პომიდვრით ამზადებენ. ხანდახან ემატება ბეკონი, შიგნით ან ცალკე. პოპულარულია ასევე ჰამბურგერი ანანასის ნაჭრით. ცნობილი როგორც „ჰავაის ბურგერი“.
აზიის ქვეყნებში პოპულარულია ბრინჯის ბურგერი, ჩინეთში კი არსებობს ჰამბურგერის მსგავსი ჩინური ქუჩის საკვები რუჯამო, რომელსაც ჩინურ ჰამბურგერსაც უწოდებენ. იაპონიაში ჰამბურგერი ხანდახან უპუროდაც გაიცემა.
სქოლიო
კატეგორია: სწრაფი კვება კატეგორია:გასტრონომია
კატეგორია: კულინარია
ტაიშანი
მინი|255პქ|ტაიშანის მდებარეობა
ტაიშანი (ჩინ. 泰山) — ისტორიული და კულტურული მნიშვნელობის მთა ჩინეთის პროვინცია შანდუნში, ქალაქ ტაიანის ჩრდილოეთით. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 545 მეტრზე. ტაიშანი ერთ-ერთია ჩინეთის „ხუთი წმინდა მთიდან". მის მწვერვალზე მდებარე ტაძარი ბოლო 3 000 წლის მანძილზე უამრავ პილიგრიმს იზიდავს. ამ ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ნეოლითის ადამიანის ნასახლარები.
ტაიშანი ჩინურ კულტურაში სტაბილურობის სიმბოლოდ ითვლება. ამის მაგალითია სიტყვები, რომლებსაც მაო ძედუნი ხშირად იმეორებდა: „ურყევი, როგორც ტაიშანი".
1987 წელს, იუნესკომ ტაიშანი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. 2003 წელს, მთამ მთელი ჩინეთიდან 6 მილიონი მნახველი მიიღო.
დრეგოვიჩები
250px|მინიატიურა|სლავები და მათი მეზობლები დრეგოვიჩები — აღმოსავლეთ სლავთა ტომობრივი გაერთიანება სახლობდნენ მდინარე პრიპიატის აუზში და ჩრდილოეთით. საზღვრები ზუსტად დადგენილი არ არის, არც მატიანეს შემოუნახავს ცნობები დრეგოვიჩების შესახებ. ცნობილია მხოლოდ რომ ჰქონდათ თავისი სამთავრო, რომლის მთავარი ქალაქი ტუროვო პრიპიატის ნაპირას მდებარეობდა. X საუკუნეში დრეგოვიჩების მიწა კიევის რუსეთის შემადგენლობაში შევიდა და ტუროვოს სამთავროს ძირითადი ტერიტორია გახდა, ხოლო დრეგოვიჩების მიწა-წყლის ჩრდილო-დასავლეთი მხარე პოლოცკის სამთავროში მოექცა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სლავები
სამთო ჯარი
სამთო ჯარი — მთიან ადგილებში საბრძოლველად საგანგებოდ გაწვრთნილი საერთო-საჯარისო, საარტილერიო, საინჟინრო და სხვა ნაწილები და შენაერთები. სამთო ჯარი ჩვეულებრივ დაკომპლექსებულია მთიანი რაიონის მცხოვრებლებით და მომარაგებულია სამთო ფორმის ტანსაცმელითა და აღჭურვილობით. შედგება სამთო-მსროლელი (მსროლელი) პოლკების, ბრიგადებისა და დივიზიებისაგან, რომლებიც შეიარაღებულია სამთო არტილერიითა და სხვადასხვა საბრძოლო საშუალებებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:შეიარაღებული ძალები
ნიაგარის რეგიონალური მუნიციპალიტეტი
ნიაგარის რეგიონალური მუნიციპალიტეტი, ან უბრალოდ ნიაგარის რეგიონი წარმოადგენს სამხრეთი ონტარიოს შემადგენლობაში შემავალ თორმეტიდან ერთ-ერთ რეგიონალურ მუნიციპალიტეტს.
აღმოსავლეთით შემოსაზღვრულია ნიაგარის მდინარეთი, რომელიც ასევე წარმოადგენს საზღვარს აშშ-თან. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ტბა ონტარიო და სამხრეთით ერის ტბა.
უნიკალური ლანდშაპტი ნიაგარას აქცევს სოფლის მეურნეობისა და ტურიზმის მნიშვნელოვან ცენტრად კანადაში. ყველაზე მნიშვნელოვანი მიმართულება სოფლის მეურნეობაში მეყურძნეობა და მეღვინეობაა. აქ მდებარეობს სახელგანთქმული ნიაგარის ჩანჩქერი, რაც ტურისტებისთვის მეტად მიმზიდველს ხდის ამ რეგიონს. ნიაგარას რეგიონში ტურისტების რაოდენობა ყოველწლიურად თორმეტ მილიონს აღწევს.
კატეგორია:ნიაგარა კატეგორია:კანადის ქალაქები
სტეფანე აღმსარებელი
სტეფანე აღმსარებელი (გ. 815) – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე  არის ძველი სტილით 28 მარტი, ახალი სტილით - 10 აპრილი.
ცხოვრება
სტეფანე აღმსარებელი ეწამა ხატმებრძოლი იმპერატორის ლეონ სომეხის (813-820) დროს. ღირსმა სტეფანემ სიყრმითგან უფალს შესწირა თავი და ბერად აღიკვეცა, შემდეგ კი კონსტანტინოპოლის ახლოს მდებარე ტრიგლიის მონასტრის წინამძღვარი გახდა. როდესაც წმინდა ხატთა დევნა დაიწყო, წმინდა იღუმენს ხატთა გმობა მოსთხოვეს. ღირსმა სტეფანემ უარი განაცხადა მართლმადიდებლობის ღალატზე და უშიშრად ამხილა იმპერატორი. წმიდანი სასტიკად აწამეს, შემდეგ კი გადაასახლეს.
წმინდა სტეფანე საპყრობილეში გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:IX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:გარდაცვლილი 815
ხიდისთაური ატმები
ხიდისთაური ატმები, გორული ატმები — ქართული ატმების ჯგუფი. შეიქმნა ხალხური სელექციის გზით მდინარე ტანის ხეობის (გორის მუნიციპალიტეტი) სპეციფიკურ ეკოლოგიურ პირობებში. ხიდისთაურ ატმებს განეკუთვნება ხიდისთაური ვარდისფერი, ხიდისთაური თეთრი, ხიდისთაური ყვითელი და სხვ. მათთვის დამახასიათებელია ნაყოფის მიმზიდველი შესახედაობა, მაღალი საგემოვნო თვისებები, რბილობის მკვრივი კონსისტენცია, მკვეთრი არომატი. ამ თვისებების გამო ფართოდაა გავრცელებული საქართველოში და მის ფარგლებს გარეთ. მომწიფების მიხედვით ხიდისთაურ ატმებს ყოფენ საშუალო (ხიდისთაური ვარდისფერი) და საგვიანო (ხიდისთაური ყვითელი) პერიოდის სიმწიფის ჯიშებად. იძლევა საუკეთესო ხარისხის სასუფრე და საკომპოტე პროდუქციას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ატმის ჯიშები კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტი
ესენქიი (ხოფის რაიონი)
ესენქიი (Esenkıyı) — სოფელი ხოფის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. სოფლის მოსახლეობა 2021 წლის მონაცემებით 404 ადამიანია.
სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა აბუისლა.
სქოლიო
კატეგორია:ხოფის რაიონის სოფლები კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ჰოენცოლერნები
thumb|გერბი ჰოენცოლერნთა დინასტია (Hohenzollern) — ბრანდენბურგის კურფიუსტრთა, შემდგომ პრუსიის მეფეებიისა (1871-1918) და ამავდროულად გერმანიის იმპერატორთა დინასტია. 1192 წლიდან ჰოენცოლერნები ნიურნბერგის ბურგგრაფები იყვნენ. 1227 წელს ჰოენცოლერნების საგვარეულო ორად გაიყო: შვაბიურ (უფროს) და ფრანკონიულ (უმცროს) შტოებად. ფრანკონიულ შტოს ნიურნბერგთან ერთად ბაიროითი და ანსბახი ერგო. 1415 წელს ბურგგრაფ ფრიდრიხ VI-ს ლენად ბრანდენბურგის საკურფიურსტო უბოძეს, რითაც დასაბამი მიეცა ჰოენცოლერნების ბრანდენბურგულ-პრუსიულ დინასტიას. 1701 წლიდან ჰოენცოლერნები პრუსიის მეფეები, ხოლო 1871-1918 წლებში - გერმანიის იმპერატორები იყვნენ. ჰოენცოლერნების დინასტია გერმანიაში დაამხო ნოემბრის რევოლუციამ (1918 წ.). ჰოენცოლერნების შვაბიური ხაზი 1576 წელს ორად გაიყო: ჰეხინგენებად და ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენებად.
ჰოენცოლერნთა კათოლიკური განშტოება — ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენები 1866—1947 წწ რუმინეთს მართავდნენ.
მთავარი წარმომადგენლები
პრუსიის მეფეები:
პრუსიი მეფეები და გერმანიის იმპერატორები:
ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანიის ისტორია კატეგორია:დინასტიები
ალპური კესანე
ალპური კესანე, მთის კესანე (Myosotis alpestris) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ლაშქარასებრთა ოჯახისა. აქვს 2–30 სმ სიმაღლის, მრავალღეროიანი, მარტივი ან სუსტად დატოტვილი და მიტკეცილბეწვიანი ღერო. ქვედა ფოთლები მოგრძოოვალურია ან ნიჩბისებური, შუათანა ღეროსეული ფოთლები — ელიფსური. ყვავილედი მრავალყვავილიანია, მოკლე, მჭიდრო. გვირგვინი მუქი ცისფერია. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს ივნის-აგვისტოში.
გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიაში, ირანში, აღმოსავლეთ აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში. გვხვდება მთელ საქართველოში. იზრდება სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე.
თინა ბერაძე
თინა ბერაძე (დ. 16 მარტი, 1936, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.
1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.
1962 წელს იყო ჰოსპიტალური პედიატრიის კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1972–1996 წლებში ამავე კათედრის ასისტენტი. 1996 წლიდან ამავე კათედრის დოცენტი. ავტორია 28 სამეცნიერო ნაშრომის, ბავშვთა რევმატოლოგიის აქტუალური საკითხების შესახებ.
1975 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ლეიკოციტების ფუნქციური აქტივობის განსაზღვრა რევმატიზმის დროს მკურნალობასთან დაკავშირებით.“
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 16 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1936 კატეგორია:ქართველი ექიმები
ტაირა ბენქსი
ტაირა ლინ ბენქსი (Tyra Lynne Banks; დ. 4 დეკემბერი 1973, ინგლვუდი, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი სუპერმოდელი, მსახიობი, პროდიუსერი და ტელეწამყვანი.
ბიოგრაფია
17 წლის ასაკში მან დაამთავრა Immaculate Heart High School და მოდელის პროფესია აირჩია, ტაირამ სამოდელო სააგენტოსთან კონტრაქტი გააფორმა და იმავე წელს პარიზში გაემგზავრა, სადაც ის შეამჩნიეს წმყვანმა მოდის სახლებმა, მათ შორის იყვნენ შანელი და როლენ რალფი. ტაირა იყო პირველი შავკანიანი მოდელი, რომელიც ასეთი წამყვანი ჟურნალების ყდებზე მოხდა, როგორრებიცაა Sports Illustrated Swimsuit Edition, GQ და Victoria's Secret-ის კატალოგები.
ტაირა იყო ერთ-ერთი მოდელი, რომელიც გადაიღეს 1997 ფლეიბოის ყდისთვის კლაუდია შიფერთან ერთად. ამავე ნომერში შეიძლება ვნახოთ ნაომი კემპბელი, სინდი კროუფორდი, ევა ჰერციგოვა, იმანი, ელ მაკფერსონი, კეიტ მოსი და სტეფანი სეიმური.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 4 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1973 კატეგორია:ამერიკელი მოდელები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მომღერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:აფრო-ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:აფრო-ამერიკელი ქალი მომღერლები კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ქველმოქმედები კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობი ქალები კატეგორია:ამერიკელი ქალი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:ამერიკელი ლგბტ მოძრაობის აქტივისტები კატეგორია:Victoria's Secret-ის ანგელოზები
KV60
აკლდამა KV60 — ეგვიპტის მეფეთა ველზე ერთ-ერთი ყველაზე საიდუმლოებით მოცული სარკოფაგი თებეს ნეკროპოლისში, მასში ნაპოვნი ერთი ქალის მუმიის წარმომავლობის გაურკვევლობის გამო. სავარაუდოდ, ეს მუმია ეგვიპტის ფარაონ ჰატშეფსუტს ეკუთვნის.
1906 წელს ედვარდ აირტონმა სარკოფაგი ხელახლა გასხნა და ერთი მუმია ეგვიპტის მუზეუმში გადაიტანა. საყდარს, რომელშიც მუმია იყო დასვენებული, ჰქონდა წარწერა "სამეფო ფერშალი, ინ". ეს პიროვნება მიიჩნიეს, როგორც სიტ-რა, სახელად ინ, რომელიც ჰატშეპსუტის სამეფო ფერშალი იყო. ვინაიდან არც კარტერსა და არც აირტონს აკლდამის ადგილსამყოფლის ადგილი ან რუკა არ დაუხაზავთ, მისი მდებარეობა მალევე დავიწყებას მიეცა.
ეგვიპტოლოგმა, ელისაბედ თომასმა, (1966) წელს ივარაუდა, რომ მეორე ამოუცნობი მუმია ჰატშეფსუტისა უნდა ყოფილიყო, რომელიც აქ (ფერშლის სამარხში) თუტმოს III-ს უნდა გადმოეტანა, ჰატშეფსუტის მტრობის კამპანიის გამო.
1990 წელს სამარხი ხელახლა აღმოაჩინეს და გახსნეს დონალდ რაიანის გუნდის წევრებმა. აღმოჩენილი მუმია შედარებით ხნიერი ქალისა იყო და მისი მარცხენა ხელი ფიქრირებული იყო სამეფო ოჯახის წევრთა მუმიებისთვის შესაბამის პოზაში. თუმცა მუმიასთან აღმოჩენილი არც ერთი თიხის ჭურჭელი არ იყო მე-20 დინასტიაზე უფრო ძველი. ასევე აღმოაჩინეს ხის სახის სამკაულის ნაწილი, რომელიც მამაკაცისა უნდა ყოფილიყო (მასში ყალბი წვერის ადგილი უნდა ყოფილიყო), თუმცა აკლდამაში მხოლოდ ქალები იყო დამარხული, ხოლო ჰატშეფსუტს, გადმოცემით, ყალბი წვერი უნდა ეტარებინა. მუმია ახალ ხის საყდარში ჩაასვენს და სამარხში დატოვეს, რომელიც ხელახლა დაილუქა.
2007 წლის გაზაფხულზე სარკოფაგი ხელახლა გახსნეს და მეორე მუმია ტესტირებისთვის გამოიტანეს. 2007 წლის 27 ივნისს ზაჰი ჰავასმა წარმოადგინა მტკიცება იმის შესახებ, რომ ეს ხანშიშესული ქალის სხეული სინამდვილეში ჰატშეფუსტს ეკუთვნოდა.
გრამატიკა
გრამატიკა (Γραμματική) — ენათმეცნიერების ნაწილი, რომელიც შეისწავლის ბგერით სისტემას, სიტყვისა და შესიტყვების სტრუქტურასა და ფუნქციებს. იგი მოიცავს ფონეტიკას, მორფოლოგიასა და სინტაქსს (ასევე ფონოლოგიას, სემანტიკას და პრაგმატიკას). ყოველ ენას თავისი საკუთარი გრამატიკა გააჩნია.
ისტორია
გრამატიკა ჩამოყალიბდა ძველ ინდოეთში ჩვენს წელთაღრიცხვამდე რამდენიმე საუკუნით ადრე. გრამატიკა, როგორც სწორად წერისა და მეტყველების „ხელოვნება“ შეიქმნა ძველი ბერძნული ენის შესწავლის პროცესში (დიონისე თრაკიელის Technē grammatikē, ძვ. წ. II–I სს.). სინტაქსი შექმნა აპოლონიოს დისკოლომ ახ. წ. II საუკუნეში. XVII საუკუნეში შეიქმნა „ზოგადი ანუ რაციონალური გრამატიკა“ („პორ-როიალის გრამატიკა“), რომელიც ენის კატეგორიებს ლოგიკის კატეგორიებზე დამყარებით განიხილავდა. XIX საუკუნეში ენის ისტორიისა და შედარებითი კვლევის შედეგად გრამატიკა მეცნიერებად ჩამოყალიბდა.
საქართველო
გრამატიკის მეცნიერებით ქართველთა დაინტერესება იწყება X საუკუნიდან. X–XII საუკუნეებში ბიზანტიური გავლენით შეიქმნა პირველი გრამატიკული ტრაქტატები: ანონიმი ქართველი გრამატიკოსის „სიტყუაჲ ართრონთათჳს“ და იოანე პეტრიწის „ბოლოსიტყუაჲ“, რომელიც ერთვის პროკლე დიადოხოსის „განმარტებაჲს“. XII საუკუნეში ითარგმნა ამონიოს ჰერმიას თხზულებანი, რომელშიც ბერძნული გრამატიკული ტერმინოლოგია ან პირდაპირ არის გადმოტანილი, ან შექმნილია სათანადო კალკები, რომელთა მეშვეობით შესაძლებელი ხდება მსჯელობა ფონეტიკის, მორფოლოგიისა და სინტაქსის მრავალ საკითხზე. „ღრამატიკოსად“ მოიხსენიება გიორგი მთაწმიდელი ათონის ივერთა მონასტრის 1074 წლის აღაპების წიგნში. მისი ღვაწლი დახასიათებულია დიონისე თრაკიელის გრამატიკის მოთხოვნათა მიხედვით.
გელათის აკადემიამ იოანე პეტრიწის ხელმძღვანელობით დაიწყო სალიტერატურო ენის დემოკრატიზაცია სამწერლობო ენაში სამეტყველო ენის ლექსიკისა და გრამატიკული ფორმების შემოტანით. ამ პერიოდში შექმნილი ენობრივი ლექსიკური მოდელები წარმატებით გამოიყენეს მეხოტბეებმა და პოეტმა შოთა რუსთაველმა. ქართული ენის გრამატიკული კვლევა განახლდა XVII საუკუნეში იტალიელ კათოლიკე მისიონერთა ინიციატივით. მათ მიერ საქართველოში გახსნილ სკოლებში ბერძულ-ლათინურ გრამატიკასთან ერთად ისწავლებოდა ქართული ენისთვის მათ მიერ დადგენილი გრამატიკული წესები. 1629 წელს რომში დაიბეჭდა სტეფანო პაოლინის და ნიკიფორე ირბახის „ქართულ-იტალიური ლექსიკონი“, ხოლო 1643 წელს იქვე — ფრანცისკო-მარია მაჯოს „ქართული ენის გრამატიკა“ (ლათინურ ენაზე). 1670-1680 ბერნარდე ნეაპოლელმა შეადგინა ქართულ-იტალიური და იტალიურ-ქართული ხელნაწერი ლექსიკონები, ხოლო XVIII საუკუნის პირველი მეოთხედში გორელმა ანონიმმა მისიონერმა — „იტალიურ-ქართული ლექსიკონი“ ვრცელი გრამატიკული ტრაქტატით. ორივე ეს ავტორი ლექსიკონში სახელებთან უთითებს ფუძეთა წარმოქმნას, ზმნებთან კი — სიტყვათა ფორმაცვალებას კატეგორიების მიხედვით. ლექსიკონებში ლექსიკურ განმარტებებთან ერთად არის გრამატიკული ინფორმაციაც.
XVII–XVIII საუკუნეებში ქართული გრამატიკული მეცნიერების აღორძინება დაკავშირებულია სულხან-საბა ორბელიანის და კათოლიკოს ანტონ I-ის სახელებთან. ევროპელ მისიონრებთან ურთიერთობამ ორივეს საშუალება მისცა, კარგად გასცნობოდნენ როგორც ლათინურ გრამატიკებს, ისე თვით უცხოელთა მიერ შედგენილ ქართული ენის გრამატიკებსა და ლექსიკონებს. სულხან-საბას ლექსიკონისა და სხვა ნაშრომების და ევროპული გრამატიკული ტრაქტატების გაცნობის საფუძველზე ანტონ I-მა მოსკოვში რუსეთში წლებში შექმნა „ქართული ღრამმატიკა“, რომლის მეორე რედაქცია ჩამოყალიბებული მეცნიერული ნაშრომია, რომელშიც ავტორი მოითხოვს ერთიანი სამწერლობო ენის ტრადიციებსა და ხალხურ მეტყველებაზე დამყარებული სალიტერატურო ენის შექმნას. ანტონის დებულებები ქართულ გრამატიკულ აზრში XIX საუკუნის ბოლომდე ბატონობდა (გაიოზ რექტორი, პლატონ იოსელიანი და სხვ.). ამ პერიოდში ქართული გრამატიკის საკითხებზე მუშაობდნენ არისტო ქუთათელაძე, თედო ჟორდანია, ზურაბ შანშოვანი, ავქსენტი ცაგარელი.
XX საუკუნეში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა ქართული სახელების ბრუნების პარადიგმა (მხოლოდ მოთხრობითი იწვევს გარკვეულ მერყეობას): ამოიღეს ბრალდებითი ბრუნვა (აკუზატივი), ვითარებითმა კი თავისი ადგილი დაიმკვიდრა, მოხდა გრამატიკული კატეგორიების სრული მეცნიერული აღწერა და ზმნური პარადიგმების სრულქმნა (ნიკო მარი, აკაკი შანიძე, გიორგი ახვლედიანი, არნოლდ ჩიქობავა, ვარლამ თოფურია და სხვ.).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერძნული სიტყვები და ფრაზები
რედინგი (ინგლისი)
რედინგი — ქალაქი ინგლისში, ბერქშირის საგრაფოში, მდინარე ტემზის ნაპირზე, მდინარე კენეტის შესართავთან. მოსახლეობა დაახლოებით 230 ათასი ადამიანი (2019). არის სატრანსპორტო კვანძი და სავაჭრო ცენტრი. ცნობილია IX საუკუნიდან. 1926 წლიდან მოქმედებს უნივერსიტეტი. ქალაქში მოქმედებს რკინიგზის სადგური. ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთით არის ატომური მრეწველობის სამეცნიერო კვლევითი ცენტრი ოლდერმასტონი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისის ქალაქები
სარინიენა
სარინიენა (Sariñena, Sarinyena) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის მონეგროსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 275,60 კმ². მოსახლეობა — 4184 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უესკის ქალაქები კატეგორია:უესკის მუნიციპალიტეტები
რედინგი
რედინგი შესაძლოა აღნიშნავდეს:
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი
მრავალჯაგრიანი ჭიები
thumb|Sedentarische Sabellidae მრავალჯაგრიანი ჭიები, პოლიქეტები (Polychaeta) — რგოლოვანი ჭიების კლასი, მათი სიგრძე 2 მმ-იდან 3 მ აღწევს, მრავალსეგმენტიანი სხეულის თითოეულ სეგმენტში მეორდება შინაგანი ორგანოების კომპლექსი. აქვთ სპეციალური სამოძრაო ორგანოები — პარაპოდიები, რომელთაგანაც შემდგომში განვითარდა ფეხსახსრიანთა კიდურები. ზოგ მრავალჯაგრიანი ჭიებში ლაყუჩების ფუნქციას ასრულებს თავზე განლაგებული საცეცების გვირგვინი. აქვთ თვალები, ზოგჯერ საკმაოდ რთული, და წონასწორობის ორგანოები (სტატოცისტები). მრავალჯაგრიანი ჭიები ცალსქესიანები არიან. განაყოფიერება გარეგანია. განვითარება მეტამორფოზით მიმდინარეობა. ბინადრობენ ზღვაში, მცირეოდენი — მტკნარ წყალში (მაგ., Manayunkia — ბაიკალში). კლასში 70-მდე ოჯახის 6 ათასზე მეტი სახეობაა. უმრავლესობა ფსკერზე ცხოვრობს. მრავალი მათგანი ქვიშის ნაწილაკების ან სხვა მასალისაგან იშენებს მილებს და ბოლომდე იქ რჩება. იკვებებიან დეტრიტით. ბევრი მტაცებელია, ხშირად კომენსალი, იშვიათად პარაზიტი. ზოგ სახეობას ახასიათებს ნათება. მრავალჯაგრიანი ჭიები მრავალი თევზის საკვებია (ნერეისისებრნი).
დიდი ზომის ზოგ მრავალჯაგრიანი ჭიებს იყენებენ თევზის მისატყუებლად, ზოგს ზიანი მოაქვს სახალხო მეურნეობისათვის.
ლიტერატურა
კატეგორია:რგოლოვანი ჭიები
ზვირთი
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
უსტ-კუბინსკის რაიონი შედგება 6 სასოფლო დასახლებისგან, რომელიც მოიცავს 266 სოფელსა და 2 დაბას.
ქვემოთ მოყვანილია ცხრილი, რომელიც დაყოფილია სასოფლო დასახლებებად. გამუქებულად მოცემულია სასოფლო დასახლების ცენტრები.
რესურსები ინტერნეტში
*
გიორგი მაზნიაშვილის სახლ-მუზეუმი
მუზეუმში გამოფენილია 122 ექსპონატი: გენერლის პირადი ნივთები, ფოტო სურათები, იარაღები, რუკები, ავეჯი, ხალიჩები, ჭურჭელი და ა. შ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კლემენტ X
მინი|მარჯვნივ|კლემენტ X კლემენტ X (Clemens PP. X, ერისკაცობაში ემილიო ბონავენტურა ალტიერი; დ. 13 ივლისი, 1590 — გ. 22 ივლისი, 1676) — რომის პაპი 1670-1676  წლებში.
ემილიო ალტიერი დაიბადა 1590 წლის 13 ივლისს. იყო პაპის ნუნცია პოლონეთში. შემდეგ გახდა კამერინოს (მარკე, იტალია) ეპისკოპოსი. კარდინალის წოდება მიიღო საკმაოდ ასაკოვანმა. პაპი გახდა 80 წლის ასაკში.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული 13 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1590 კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1676
რედინგი (პენსილვანია)
რედინგი — ქალაქი აშშ-ში, პენსილვანიის შტატში. მდებარეობს მდინარე სკულკილის ნაპირზე. მოსახლეობა დაახლოებით 88 ათასი ადამიანი (2010). ქალაქი დაარსდა XVIII საუკუნის I ნახევარში.
ლიტერატურა
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
ეშმექაია (ხოფის რაიონი)
ეშმექაია (Eşmekaya) — სოფელი ხოფის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. სოფლის მოსახლეობა 2021 წლის მონაცემებით 229 ადამიანია.
სქოლიო
კატეგორია:ხოფის რაიონის სოფლები
მიხეილ კალინინი
მიხეილ ივანეს ძე კალინინი (Михаил Иванович Калинин; დ. 7 ნოემბერი/19 ნოემბერი, 1875, ვერხნაია ტროიცა, ტვერის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 3 ივნისი, 1946, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა პოლიტიკოსი, სკკპ-ის უმაღლესი საბჭოს წევრი, სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე (1938-1946 წწ.)
სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1875 კატეგორია:გარდაცვლილი 1946 კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XVIII ყრილობის დელეგატები კატეგორია:რსდმპ(ბ)-ის VI ყრილობის დელეგატები
ტანა (კენია)
ტანა (Tana) — მდინარე კენიაში. სიგრძე დაახლოებით 800 კმ. სათავე აქვს აბერდერის ქედზე. ერთვის ინდოეთის ოკეანეს. წყალუხვია ზაფხულის წვიმების დროს.
პენელოპე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოდისეის პერსონაჟები კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
მოგაოს მღვიმეები
მოგაოს მღვიმეები (ჩინ. 莫高窟) — 492 ტაძრისგან შემდგარი სისტემა ჩინეთის განსუს პროვინციის ქალაქ დუნჰუანში, ესაა თაკლამაკანის უდაბნოს აღმოსავლეთ კიდეზე მდებარე ოაზისი, რომელიც მდებარეობს საკმაოდ სტრატეგიულ ადგილას, უძველესი აბრეშუმის გზის კულტურულ და რელიგიურ გზაჯვარედინზე.
მღვიმეები შეიცავს ბუდისტური ხელოვნების ერთ-ერთ ყველაზე დახვეწილ ნიმუშებს, რომელთა უმრავლესობის ასაკიც 1 000 წელზე მეტია. პირველი გამოქვაბულები ახ. წ. 366 წელს გათხარეს, როგორც ბუდისტური მედიტაციისა და ღვთისმსახურების ადგილები. ზოგიერთი მღვიმე გამოირჩევა კედლის მხატვრობით.
მოგაოს მღვიმეები ჩინური ბუდიზმის ერთ-ერთ უძველეს სალოცავს წარმოადგენს, მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია ლონგმენისა და იუნგანგის გროტები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინური კულტურა კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
The Game (Queen-ის ალბომი)
The Game — ინგლისური როკ ჯგუფ Queen-ის მერვე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1980 წელს. აშშ-ში ის იქცა ჯგუფის ყველა გაყიდვად (4 მილიონი ასლი) ალბომად. აქედან განსაკუთრებული პოპულარობა იქონიეს სინგლებმა Another One Bites the Dust და Crazy Little Thing Called Love. ამასთან, The Game იყო Queen-ის პირველი ალბომი, რომელზეც გამოყენებული იქნა სინთეზატორი, Oberheim OB-X. ალბომის სამუშაო სახელწოდება იყო Play the Game, მაგრამ საბოლოოდ გახდა The Game.
წინა დისკებისგან შედარებით, The Game შეიცავდა პოპ-როკზე ორიენტირებულ კომპოზიციებს. ამ სტილმა საკუთარი თავი კვლავ ჰპოვა შემდეგ ალბომზე Hot Space და მის შემდგომ გამოცემულ დისკებზე.
სქოლიო
კატეგორია:1980 წლის ალბომები კატეგორია:Queen-ის ალბომები კატეგორია:Elektra Records-ის ალბომები კატეგორია:EMI Records-ის ალბომები კატეგორია:Hollywood Records-ის ალბომები კატეგორია:Parlophone-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები რაინჰოლდ მეკის პროდიუსერობით
ალექსანდრე IV
ალექსანდრე IV (გ. 1695), იმერეთის მეფე 1683-1690, 1691-1695. ბაგრატ IV-ის უკანონო შვილი.
1681 წელს, როდესაც ბაგრატ IV გარდაიცვალა, ალექსანდრე IV ქართლის მეფე გიორგი XI-ის კარზე იმყოფებოდა. ამით ისარგებლა გიორგი გურიელმა და იმერეთის ტახტი მიიტაცა. იმერეთის დიდებულთა და გიორგი XI-ის შუამდგომლობით ოსმალეთის სულთანმა იმერეთის ტახტი ალექსანდრე IV-ს უბოძა და იგი ახალციხის ფაშის დახმარებით ტახტზე ავიდა. პოლიტიკური მიზნით მან თავისი და დარეჯანი მიათხოვა პაატა აბაშიძეს, რომლის გავლენას მთელი ზემო იმერეთი ემორჩილებოდა. 1684 წელს როკითის ბრძოლაში ალექსანდრე IV-მ დაამარცხა გურიელი და მისი მომხრეები - გიორგი ლიპარტიანი, შოშიტა II რაჭის ერისთავი, ბეჟან ლორთქიფანიძე და ჩიჯავაძენი. 1689 წელს, როდესაც გიორგი XI ირანს აუჯანყდა, ალექსანდრე IV-მ შაჰთან დაამყარა ურთიერთობა, რაც ოსმალეთის ვასალობაზე უარის თქმას ნიშნავდა. ამის გამო სულთანმა მას მეფობა ჩამოართვა (1690 წლის აგვისტო). ალექსანდრე IV ქართლში გადავიდა და გორს დადგა. ქართლში ახლად გამეფებული ერეკლე I-ის მეცადინეობით ირანის შაჰმა ოსმალეთის სულთანთან იშუამდგომლა და 1691 წელს ალექსანდრე IV იმერეთის ტახტზე აღადგინეს.
ალექსანდრე IV-ის მეფობის დროს გაძლიერდა ფეოდალური ანარქია, გახშირდა ტყვეებით ვაჭრობა, მორალურად დაქვეითდა არისტოკრატია. 1695 წელს ალექსანდრე IV-ის წინააღმდეგ შეთქმულება მოეწყო მისივე სიმამრის გიორგი აბაშიძის თაოსნობით. შეთქმულებმა ალექსანდრე IV შეიპყრეს და გიორგი XI-ს გადასცეს, რომლის ბრძანებით იგი რუისში მოკლეს და იქვე ეკლესიაში დამარხეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის მეფეები კატეგორია:გარდაცვლილი 1695 კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები კატეგორია:მოკლული მონარქები კატეგორია:ქართველი მონარქების უკანონო შვილები
ირაკლი ბერიძე
ირაკლი ბერიძე (დ. 1954) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.
1978 წელს დაამთავრა კალინინის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.
1978–1982 წლებში იყო ქ.ჩერეპოვეცის ქალაქის საავადმყოფოს ქირურგი. 1982–1984 წლებში ლენინგრადის სან. ჰიგიენის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ჰოსპიტალური ქირურგიის კათედრის კლინიკური ორდინატორი. 1985–1996 წლებში თბილისის ეგ. ფიფიას სახელობის რკინიგზის საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების ექიმი–ორდინატორი. 1996 წლიდან სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის სხივური და ინტერვენციული დიაგნოსტიკის ინსტიტუტის კლინიკური განყოფილების ხელმძღვანელი. ავტორია 27 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება ღვიძლის და პანკრეასის ქირურგიული პათოლოგიების დიაგნოსტიკასა და მკურნალობას.
1996 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მუცლის ღრუს ექინოკოკოზის დიაგნოსტიკა და მკურნალობა.“
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1954 კატეგორია:ქართველი ექიმები
Different Dreams
Different Dreams — ჯგუფ მასტერბოის 1994 წლის, რიგით მესამე სტუდიური ალბომი. გამოიცა ლეიბლზე Polydor.
ალბომიდან გამოიცა სინგლები I Got to Give It Up, Everybody Needs Somebody, Is This The Love და Feel The Heat Of The Night.
სქოლიო
კატეგორია:მასტერბოის ალბომები კატეგორია:1994 წლის ალბომები
ზიგომიცეტები
ზიგომიცეტები (Zygomycetidae) — უმდაბლესი სოკოების ქვეკლასი ფიკომიცეტების კლასისა. აქვთ კარგად განვითარებული, უფრო ხშირად დაუნაწევრებული მიცელიუმი. სქესობრივი პროცესი ზიგოგამიის ტიპისაა. უსქესო გამრავლება ხდება სპორანგიუმებში წარმოქმნილი უმოძრაო სპორანგიოსპორებით, უმრავლესობისა — კონიდიუმებით. ზიგოგიცეტებს ყოფენ რამდენიმე რიგად, რომელთაგან უფრო გავრცელებულია მუკორისნაირნი და ენტომოფთორასნაირნი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ზიგომიცეტები
ლეონიდ ძაფშბა
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზი პოლიტიკოსები ლეონიდ
რესპუბლიკა
რესპუბლიკა (Res Publica — „ხალხის საქმე“) — სახელმწიფო მმართველობის ერთ-ერთი ფორმა. მინი|200px|მარცხნივ|[[ვაჯის დედაქალაქი ვაიშალი მიიჩნევა მსოფლიოში პირველ რესპუბლიკად.   ]] დღევანდელი მსოფლიოს სახელმწიფოთა უმეტესობა რესპუბლიკური მმართველობის მიმდევარია. რესპუბლიკური მმართველობის დროს სახელმწიფოს მეთაურს ირჩევენ გარკვეული ვადით. რესპუბლიკური მმართველობის კლასიკური ქვეყნებია: აშშ, საფრანგეთი, ფინეთი, იტალია, ბრაზილია და ა. შ.
რესპუბლიკური მმართველობისას გამოყოფენ საპრეზიდენტო ხელისუფლების რამდენიმე ფორმას.
საპარლამენტო რესპუბლიკები
ასეთ ქვეყნებში პრეზიდენტის ძალაუფლება ძირითადად მთავრობასთან შეთანხმებით ხორციელდება. პრეზიდენტს მხოლოდ საცერემონიალო ფუნქციები ეკისრება (ინდოეთი, გერმანია,იტალია, მალტა, საბერძნეთი, ავსტრია, საქართველო და ა. შ.);
დუალისტური საპრეზიდენტო მმართველობის რესპუბლიკები
ასეთ ქვეყნებში გარკვეულწილად შენარჩუნებულია პარლამენტარიზმის ზოგიერთი ატრიბუტი და ამავე დროს მნიშვნელოვანია პრეზიდენტის პოზიციები (შრი-ლანკა, ჩეხეთი, ესტონეთი, ფინეთი, საფრანგეთი, პორტუგალია და ა. შ.);
შეუზღუდავი საპრეზიდენტო მმართველობის რესპუბლიკები
აქ შეიძლება გაერთიანდეს ისეთი ქვეყნები, სადაც პირველი პირი თითქმის შეუზღუდავია თავისი ძალაუფლების გამოყენების თვალსაზრისით (ჩრდილოეთ კორეა, ინდონეზია, თურქმენეთი, უგანდა, სირია, ლიბია, სომალი, სუდანი და ა. შ.)
წყარო
კატეგორია:სახელმწიფო მმართველობის ფორმები
ჯეიმზ ნოქს პოლკი
ჯეიმზ ნოქს პოლკი (James Knox Polk; დ. 2 ნოემბერი, 1795 — გ. 15 ივნისი, 1849) — აშშ-ის მე-11 პრეზიდენტი 1845-1849 წლებში, დემოკრატი.
პოლკის მშობლები წარმოშობით შოტლანდიელები იყვნენ. დედის მხრიდან იგი შოტლანდიელი რელიგიური რეფორმატორის, პრესბიტერიანული ეკლესიის დამაარსებლის ჯონ ნოქსის შთამომავალი იყო. პოლკმა მიიღო იურიდიული განათლება და მუშაობდა ადვოკატად. იგი იყო წარმომადგენელთა პალატის წევრი ტენესისდან 1825-1839 წლებში, ხოლო პალატის სპიკერი 1835-1839 წლებში, ტენესის მე-11 გუბერნატორი 1839-1841 წლებში. მან გეოგრაფიული ექსპანსიის ლოზუნგით 1844 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ვიგების კანდიდატი ჰენრი კლეი დაამარცხა.
პოლკი იყო ბოლო ძლიერი პრეზიდენტი სამოქალაქო ომამდელ შეერთებულ შტატებში. მისი პრეზიდენტობა აღნიშნული იყო აშშ-ის ტერიტორიის უდიდესი გაფართოებით ლუიზიანის შესყიდვის შემდეგ. მან შემოიერთა ორეგონის ტერიტორია (მოიცავდა ვაშინგტონს, ორეგონს და აიდაჰოს). ასევე ამერიკა-მექსიკის ომის ბოლოს გვადალუპე-იდალგოს ხელშეკრულებით შეძენილ იქნა 1,360,000 კმ² ტერიტორია. თუმცა, ექსპანსიამ განაახლა მძვინვარე დებატები მონათმფლობელობის ნებართვის შესახებ ახალ ტერიტორიებში.
პოლკის პრეზიდენტობის დროს გაიხსნა სმიტსონის ინსტიტუტი და სამხედრო-საზღვაო აკადემია, აღიმართა ვაშინგტონის მონუმენტი, მიიღეს სახელმწიფო ხაზინის სისტემა, რომელიც 1913 წლამდე მოქმედებდა და ასევე გამოსცეს აშშ-ის პირველი საფოსტო მარკა.
იგი იყო პირველი პრეზიდენტი, ვინც მეორე ვადით არჩევნებში მონაწილეობაზე უარი თავისი ნებით თქვა. ის საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვიდან სამ თვეში ქოლერით გარდაიცვალა. ისტორიკოსების მიერ პოლკი ითვლება აშშ-ის ერთ-ერთ წარმატებულ პრეზიდენტად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები კატეგორია:ტენესის გუბერნატორები კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები კატეგორია:დაბადებული 1795 კატეგორია:გარდაცვლილი 1849 კატეგორია:დაბადებული 2 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ივნისი
სენა (უესკა)
სენა  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის მონეგროსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 104,70 კმ². მოსახლეობა — 501 კაცი (2020 წ.).
ქვენატკოცა
ქვენატკოცა — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (აგარის სადაბო თემი). მდებარეობს მდინარე სურამულის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 640 მეტრი, ქარელიდან 13 კილომეტრი.
დემოგრაფია
XIX საუკუნის ბოლოს სოფლის მოსახლეობა დაახლოებით 70 ადამიანი იყო და ქართველები ცხოვრობდნენ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2359 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლეშკიკილე
ლეშკიკილე — უღელტეხილი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოების ზესხოს ქედზე, მდინარეების ცხენისწყლისა და ზესხოს წყალგამყოფზე. სიმაღლე 2600 მ. ლეშკიკილეს მიდამო აგებულია იურული ფიქლებით და ქვიშაქვებით, შემოსილია ალპური მდელოებით. სოფელ ცანას აკავშირებს შარივცეკის და ვაციწვერის უღელტეხილების მისადგომებთან.
ბრაბანტული ცხენი
მინი|250პქ|ბრაბანტული ცხენი ბრაბანტული ცხენი, ბრაბანსონი (ისტორიული ოლქის ბრაბანტის სახელისაგან) — ბელგიური მსხვილი ტვირთმზიდი ცხენის ჯიში. გამოყვანილია ადგილობრივი მუშა ცხენის გაუმჯობესებით. თანამედროვე ბრაბანტული ცხენს აქვს გრელი ტანი, განიერი და ღრმა ყურგი, გავაყე მკვეთრი ღარი, დიდქეჩეჩოებიანი, მოკლე და მსხვილი ფეხები, ნაკლებად მკვრივი ჩლიქები. ფერად თაფლა, ქურანა, წაბლა, თრთვილაა, იშვიათად ლურჯა. აჯილღის განაყომები (სმ): სიმაღლე მინდაოში 160-167, ტანის ირიბი სიგრძე 175-176, გულმკერდის ირგვლივი 215-220, ნების ირგელივი 26-28; ფაშატისა შესაბამისად: 160-163, 174-175, 205-210, 24-26. აჯილღის საშუალო ცოცხალი მასა 900 კგ, ზოგჯერ 1200 კგ-მდე; ფაშატისა — 700 კგ. მოითხოვს ჭარბ კვებას, მალმწიფადია — 2 წლისას უკვე იყენებენ სამეურნეო სამუშაოზე. ბრაბანტული ცხენი გავრცელებულია ბელგიაში, გერმანიაში, ნიდერლანდებში, დანიაში, ჩეხეთში, უნგრეთში, ბულგარეთში, იტალიაში, აშშ-სა და სხვა ქვეყნებში. ყოფილ სსრკ ბრაბანტული ცხენის მეშვეობით გამოყვანილია საბჭოური ტვირთმზიდი ცხენი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ცხენის ჯიშები
ამზია (მრავალმნიშვნელოვანი)
ამზია შეიძლება აღნიშნავდეს:
ნეიროლინგვისტიკა
ისტორია
ნეიროლინგვისტიკა აფაზიოლოგიის განვითარებასთან ერთად მე-19 საუკუნიდან იღებს სათავეს.. აფაზიოლოგია შეისწავლის ლინგვისტურ დეფიციტებს (აფაზიებს), რომლებიც ტვინის დაზიანების შედეგად ჩნდება. აფაზიოლოგია ცდილობს დააკავშიროს სტრუქტურა ფუნქციასთან იმის გაანალიზებით, თუ რა გავლენას ახდენს ტვინის დაზიანებები ენის დამუშავებაზე. ერთ-ერთი პირველი მეცნიერი, რომელმაც ტვინის კონკრეტული უბანი ენის დამუშავებასთან დააკავშირა, იყო პოლ ბროკა, ფრანგი ქირურგი, რომელიც უამრავ აუტოფსიას ატარებდა იმ ადამიანებზე, რომლებსაც სიცოცხლეში მეტყველების დარღვევა აღენიშნებოდათ. ბროკამ აღმოაჩინა, რომ მათგან უმეტესობას ტვინის დაზიანება აღენიშნებოდა შუბლის წილის მარცხენა ნაწილში, იმ ადგილზე, რომელიც დღეს უკვე ცნობილია როგორც ბროკას ცენტრი. ადრეულ მე-19 საუკუნეში ფრენოლოგები ამტკიცებდნენ, რომ ტვინის სხვადასხვა რეგიონი სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებდა და ენობრივი ოპერაციები ძირითადად შუბლის მიმდებარე რეგიონებში კონტროლდებოდა, მაგრამ ბროკას კვლევა იყო მსგავსი კავშირის არსებობის პირველი ემპირიული მტკიცებულება და მას მოიხსენიებდნენ როგორც „ეპოქალურს“ და „ცენტრალურს“ ნეიროლინგვისტიკისა და კოგნიტიური მეცნიერებისთვის. მოგვიანებით. კარლ ვერნიკემ, რომლის სახელსაც ტვინში ვერნიკეს წილი ატარებს, ივარაუდა, რომ ტვინის სხვადასხვა უბანი სხვადასხვა ლინგვისტური ამოცანის შესრულებაზე იყო პასუხისმგებელი. ბროკას ცენტრი უზრუნველყოფს მეტყველების მოტორულ ფუნქციას, ხოლო ვერნიკეს ცენტრი პასუხისმგებელია მეტყველების აუდიტორულ აღქმაზე. ბროკასა და ვერნიკეს ნაშრომებმა საფუძველი ჩაუყარა აფაზიოლოგიის დარგის დაარსებას და განვითარდა აზრი იმის შესახებ, რომ ენის შესწავლა შესაძლებელია ტვინის ფიზიკური ნიშან-თვისებების გამოკვლევით. მე-20 საუკუნის დასაწყისში, კორბინიან ბროდმანის ნაშრომებმა, მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა აფაზიოლოგიის განვითარებში. მან შეადგინა ტვინის ზედაპირის რუკა, რომელიც დაყოფილი იყო სხვადასხვა ნაწილად ციტოარქიტექტურისა და ფუნქციის მიხედვით. ეს დაყოფა ცნობილია, როგორც ბროდმანის არეები, და იგი დღესაც ფართოდ გამოიყენება ნეირომეცნიერების დარგებში. ტერმინ „ნეიროლინგვისტიკის“ ჩამოყალიბება მიეწერება ედიტ ქროველს, ჰენრი ჰეკანსა და ალექსანდ ლურიას 1940-იან და 1950-იან წლებში. ლურიას წიგნი, „პრობლემები ნეიროლინგვისტიკაში“ არის პირველი წიგნი, რომლის სათაურშიც ნახსენებია სიტყვა ნეიროლინგვისტიკა. 1970-იან წლებში ნეიროლინგვისტიკის პოპულარიზაციას აშშ-ში ხელი შეუწყო ჰარი უიტაკერმა, რომელმაც 1974 წელს დააარსა ჟურნალი „ტვინი და ენა“.
მიუხედავად იმისა, რომ ისტორიულად აფაზიოლოგია ნეიროლინგვისტიკის საფუძველია, ბოლო წლებში ეს სფერო შესამჩნევად გაფართოვდა  თანამედროვე ნეიროვიზუალიზაციის ტექნოლოგიებისა (როგორებიცაა PET და fMRI) და დროზე დამოკიდებული ელექტროფიზიოლოგიური ტექნიკის (EEG და MEG) წყალობით, რომლებიც ენასთან დაკავშირებული სხვადასხვა დავალებების შესრულების დროს ტვინის აქტივობას გამოკვეთდნენ. ელექტროფიზიოლოგიური ტექნიკები განსაკუთრებით გამოყენებადი გახდა 1980 წელს N-400-ის აღმოჩენის შემდგომ. N400 არის ტვინის საპასუხო რეაქცია, რომელიც სენსიტიურია ენის აღქმის სემანტიკურ საკითხებზე. N400 იყო პირველი იდენტიფიცირებული ენასთან დაკავშირებული ტვინის რეაქცია და მისი აღმოჩენის შემდგომ ენის კვლევაში EEG და MEG განსაკუთრებით ფართოდ გამოიყენება.
კავშირი სხვა სფეროებთან
ნეიროლინგვისტიკა მჭიდროდ არის დაკავშირებული ფსიქოლინგვისტიკასთან, რომელიც ცდილობს ენის კოგნიტური მექანიზმის ახსნას ექსპერიმენტური ფსიქოლოგიის ტრადიციული მეთოდების გამოყენებით. დღესდღეობით, ფსიქოლინგვისტური და ნეიროლინგვისტური თეორიები ხშირად ერთმანეთს ავსებენ და ამ ორი დარგის წარმომადგენლები ერთმანეთთან მჭიდროდ თანამშრომლობენ.
ნეიროლინგვისტიკის კვლევის დიდი ნაწილი მოიცავს ფსიქოლინგვისტიკისა და თეორიული ლინგვისტიკის მიერ შემუშავებული თეორიების შემოწმებას და შეფასებას. ზოგადად, თეორიული ლინგვისტიკა ქმნის მოდელებს, რომლებიც ხსნის ენის სტრუქტურას და იმას, თუ როგორ არის ენასთან დაკავშირებული ინფორმაცია ორგანიზებული. ფსიქოლინგვისტიკა ქმნის მოდელებს და ალგორითმებს იმის ასახსნელად, თუ როგორ გადაამუშავებს ტვინი ენასთან დაკავშირებულ ინფორმაციას, ხოლო, ნეიროლინგვისტიკა აანალიზებს ტვინის აქტივობას იმის გამოსაკვლევად, როგორ ასრულებს ფსიქოლინგვისტიკის მიერ შემოთავაზებულ ალგორითმებს ტვინის ბიოლოგიური სტრუქტურა (ნეირონების ქსელები და პოპულაციები).
მაგალითად, წინადადების დამუშავების ექსპერიმენტებში გამოიყენებენ ELAN, N400 და P600 ტვინის საპასუხო რეაქციებს და ამით იგებენ, როგორ უკავშირდება ტვინის ფსიქოლოგიური მექანიზმები სხვადასხვა ვარაუდს წინადადების დამუშავების მეთოდებთან დაკავშირებით. მსგავსი მოდელები შეიმუშავეს ფსიქოლინგვისტებმა ჯენეტ ფოდორმა და ლინ ფრეიზერმა, „სერიული“ მოდელი და თეო ვოსემ და ჯერარდ კემპმენმა „უნიფიკაციის მოდელი“. ასევე, ნეიროლინგვისტებს ტვინის ფსიქოლოგიაზე დაყრდნობით,  შეუძლიათ გამოთქვან ვარაუდები ენის სტრუქტურისა და ორგანიზაციის შესახებ და ამას „ნევროლოგიური სტრუქტურებისა და ენის სტრუქტურის შესახებ ცოდნის განზოგადებით“ აკეთებენ.
ნეიროლინგვისტური კვლევები ტარდება ლინგვისტიკის ყველა ძირითად მიმართულებაში. ლინგვისტიკის ძირითადი დარგები და მათი მიმართება ნეიროლინგვისტიკასთან, მოცემულია ქვედა ცხრილში.
განხილული თემები
ნეიროლინგვისტიკა იკვლევს რამდენიმე საკითხს, მათ შორის, სად მუშავდება ენობრივი ინფორმაცია, როგორ იხსნება ენის დამუშავება დროთა განმავლობაში, როგორ არის ტვინის სტრუქტურები დაკავშირებული ენის შესწავლასთან და როგორ შეიძლება ნეიროფსიქოლოგიამ წვლილი შეიტანოს მეტყველებისა და ენის პათიოლოგიების შესწავლაში.
ენობრივი პროცესების ლოკალიზაცია
ბროკასა და ვერნიკეს ადრეული შრომების მსგავსად, ნეიროლინგვისტიკის კვლევების დიდი ნაწილი ეთმობა ენის „მოდულის“ ლოკალიზაციას ტვინში. საკვლევი კითხვები მოიცავს იმას, თუ რა სახის ენობრივი ინფორმაცია აქტიურდება ტვინში მისი გადამუშავების დროს, არის თუ არა ტვინში არეები, რომლებიც კონკრეტული ინფორმაციის გადამუშავებაზე სპეციალიზირდება და როგორ განსხვავდება ტვინის აქტივობის ლოკაციები როდესაც ინდივიდის არამშობლიური ენა გადამუშავდება ან აღიქმება.
ენის ათვისება
მომდევნი აქტუალური საკითხი არის კავშირი ტვინის სტრუქტურებსა და ენის ათვისებას შორის. პირველი ენის გათავისების შესახებ ჩატარებულმა კვლევის შედეგად უკვე დადგინდა, რომ ჩვილი ბავშვები ყველა ლინგვისტურ გარემოში ერთნაირ საფეხურებს გადიან და ზოგიერთი ნეიროლინგვისტური კვლევა ცდილობს გამოარკვიოს კავშირი ენის განვითარების საფეხურებსა და ტვინის განვითარების საფეხურებს შორის. ხოლო ზოგიერთი კვლევა ეხება ფიზიკურ ცვლილებებს (ცნობილია როგორც ნეიროპლასტიკურობა), რომლებსაც ტვინი განიცდის მეორე ენის ათვისების დროს, ზრდასრული ადამიანების შემთხვევაში. ნეიროპლასტიკურობას აკვირდებიან ორივე შემთხვევაში, მეორე ენის ათვისების დროსაც და ენის შესწავლისასაც. შედეგებმა აჩვენა, რომ რუხი და თეთრი ნივთიერებები იმატებს როგორც ბავშვებში, ასევე ახალგაზრდებსა და მოხუცებშიც.
ენის პათოლოგია
ნეიროლინგვისტური მეთოდები ასევე გამოიყენება ისეთი ენობრივი დარღვევების შესასწავლად, როგორებიცაა: აფაზია და დისლექსია. აგრეთვე, იმის შესასწავლად, თუ რამდენად უკავშირდება ეს დარღვევები ტვინის ფიზიკურ თვისებებს.
გამოყენებული ტექნოლოგიები
რადგან ამ დარგის ერთ-ერთი მთავარი მიზანია ლინგვისტური და ფსიქოლინგვისტური მოდელების შემოწმება, ექსპერიმენტებისთვის გამოყენებული ტექნოლოგია მჭიდროდ უკავშირდება ნეიროლინგვისტიკას. ტვინის ვიზუალიზაციის თანამედროვე მეთოდებმა დიდი წვლილი შეიტანა ლინგვისტური ფუნქციების ანატომიური გადანაწილების გამოკვლევაში. ნეიროლინგვისტიკაში გამოყენებული ტვინის ვიზუალიზაციის მეთოდების კლასიფიცირება შეიძლება ჰემიოდინამიკურ, ელექტროფიზიოლოგიურ და იმ მეთოდებად, რომლებიც პირდაპირ ქერქის სტიმულაციას იწვევს.
ჰემიოდინამიკა
ჰემიოდინამიკის მეთოდი ემყარება იმ ფაქტს, რომ როდესაც ტვინის რომელიმე უბანი მუშაობს რაიმე ამოცანაზე, ამ ნაწილს სისხლის მეშვეობით მიეწოდება ჟანგბადი (რაც ცნობილია, როგორც სისხილისა და ჰაერის დონის დამოკიდებულება, ანუ, BOLD რეაქცია). ეს მეთოდი მოიცავს PET-ს და fMRI-ს, რომლებიც უზრუნველყოფს მაღალ სივრცულ რეზოლუციას და მკვლევარებს საშუალებას აძლევს ზუსტად დაადგინონ აქტივობის ცენტრი ტვინში. მეორე მხრივ, დროითი რეზოლუცია ( ანუ, ინფორმაცია ტვინის აქტივობის დროსთან დაკავშირებით) უფრო სუსტია ამ შემთხვევაში, ვინაიდან, BOLD რეაქცია ტვინის დამუშავებასთან შედარებით, ნელი პროცესია. გარდა იმისა, რომ ჰემიოდინამიკური მეთოდი აჩვენებს, ტვინის რომელი ნაწილი რომელ ენობრივი დავალების შესრულებას უწყობს ხელს, ის ასევე გამოიყენება იმის საჩვენებლად, თუ როგორ შეიძლება შეიცვალოს ენის სტრუქტურა  და ენასთან დაკავშირებული აქტივობების გადანაწილება ტვინში დროთა განმავლობაში.
PET-ისა და fMRI-ს გარდა, რომლებიც აჩვენებენ კონკრეტული დავალების შესრულებისას ტვინის რომელი უბანი აქტიურდება, მკვლევრები ასევე იყენებენ diffusion tensor imaging(DTI)-ს. DTI აჩვენებს ნეირონულ გზებს, რომლებიც აკავშირებს ტვინის სხვადასხვა ნაწილს, ამიტომ იძლევა იმის გარკვევის საშუალებას, როგორ ურთიერთქმედებს ტვინის სხვადასხვა ნაწილი ერთმანეთზე.
ელექტროფიზიოლოგია
მინი|EEG-ს გამოყენებით ჩაწერილი ტვინის ტალღები
ნიკოლოზ I (რუსეთი)
ნიკოლოზ I (ნიკოლოზ პავლეს ძე რომანოვი) (რუს.: Николай I Павлович) (დ. 6 ივლისი [ ძვ. სტ. 25 ივნისი ], 1796, გატჩინის სასახლე, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 2 მარტი   [ ძვ. სტ. 18 თებერვალი ] , 1855, სანქტ-პეტერბურგი) — პოლონეთის ბოლო გვირგვინნაკურთხი მეფე 1825-1830 და რუსეთის იმპერატორი 1825-1855 წლებში.
ნეიროლინგვისტიკა
ელექტროფიზიოლოგია
ელექტროფიზიოლოგიური მეთოდი ეფუძნება იმ ფაქტს, რომ როდესაც ტვინში ნეირონების ჯგუფი ერთად აღიგზნება, წარმოქმნიან ელექტრო დიპოლს ან დინებას. EEG ზომავს ამ ელექტრულ დინებას სენსორების გამოყენებით, ხოლო MEG ზომავს მაგნიტურ ველებს, რომლებიც ამ დინებებით წარმოიქმნება. ამ არაინვაზიური მეთოდების გარდა, ელექტროკორიტკოგრაფია ასევე გამოიყენება ენის დამუშავების პროცესის შესასწავლად.
ნიკოლოზ I (რუსეთი)
ადრეული ცხოვრება და გზა ძალაუფლებისკენ
ნიკოლოზი დაიბადა გატჩინის სასახლეში, გატჩინაში, პავლე I-ისა და მარია ფიოდოროვნას ოჯახში. დაბადებიდან 5 თვის შემდეგ გარდაიცვალა ბებიამისი ეკატერინე II, მამამისი გახდა რუსეთის იმპერატორი, ხოლო დედამისი რუსეთის დედოფალი. იყო ალექსანდრე I-ის უმცროსი ძმა, რომელიც იმპერატორი 1801 წელს გახდა.
ნეიროლინგვისტიკა
ელექტროფიზიოლოგია
ამ მეთოდებით შესაძლებელია ტვინის აქტივობის გაზომვა ერთი მილიწამიდან მეორემდე. მათ აქვთ ძალიან კარგი დროითი რეზოლუცია, რაც მნიშვნელოვანია ისეთი პროცესების შესასწავლად, რომლებიც ისე სწრაფად ხდება, როგორც ენის აღქმა და წარმოქმნაა. მეორე მხრივ, EEG-ზე ტვინის აქტივობის ლოკაციის ზუსტი იდენტიფიცირება რთულია. შესაბამისად, ეს მეთოდი გამოიყენება იმის დასადგენად, თუ როგორ ხდება ენის დამუშავება და არა იმის, თუ სად ხდება ეს პროცესი. მკვლევრები, რომლებიც იყენებენ EEG-სა და MEG-ს ძირითადად კონცენტრირდებიან ERP-ზე (event-related potentials), რაც გულისხმობს ტვინის შესამჩნევ პასუხს (ძირითადად გამოიხატება როგორც ნეირონული აქტივობის გრაფის დადებითი და უარყოფითი პიკები) კონკრეტულ სტიმულზე. კვლევები, რომლებიც იყენებენ ERP-ს, შეიძლება, კონცენტრირდნენ როგორც მის მოლოდინის დროზე (სტიმულიდან რამდენ ხანში იწყება ERP ან რამდენ ხანში აღწევს პიკს), ამპლიტუდაზე (რამდენად მაღალი ან დაბალია პიკის წერტილი) ან ტოპოგრაფიაზე (სკალპის რა ნაწილშია ფიქსირდება ERP რეაქცია სენსორების მიერ). ERP-ს მნიშვნელოვანი და ხშირად გამოყენებადი კომპონენტებია N400 (ნეგატიურობა, რომელიც ხდება 400 მილიწამის მოლოდინის დროში), შეუსაბამო ნეგატიურობა (mismatch negativity), წინა მარცხენა ადრეული ნეგატიურობა (early left anterior negativity) (ნეგატიურობა, რომელიც ხდება მოლოდინის დროის ადრეულ მონაკვეთში და წინა მარცხენა ტოპოგრაფიაზე), P6000 და ლატერალიზებული მზაობის პოტენციალი.
ნიკოლოზ I (რუსეთი)
ადრეული ცხოვრება და გზა ძალაუფლებისკენ
1817 წლის 13 ივლისს ნიკოლოზი დაქორწინდა ჩარლოტა პრუსიელზე (1798-1860), რომელსაც მოგვიანებით, მართლმადიდებლობის მიღების შემდეგ ეწოდა ალექსანდრა ფიოდოროვნა. ჩარლოტას მშობლები იყვნენ პრუსიის მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ III და ლუიზა მეკლენბურგ-შტრელიცელი.
ნეიროლინგვისტიკა
ექსპერიმენტული ტექნიკა
ნეიროლინგვისტები იყენებენ სხვადასხვა საექსპერიმენტო  ტექნიკას, რათა თავის ტვინის ვიზუალიზაციის მეშვეობით გამოიტანონ დასკვნები, თუ როგორ მოქმედებს ენა ტვინზე. ამ ტექნიკათა შორისაა: სუბსტრაქცია, შეუსაბამო ნეგატიურობის მეთოდი, დარღვევაზე დაფუძნებული კვლევები, პრაიმინგის სხვადასხვა მეთოდი და ტვინის პირდაპირი სტიმულირება.
სუბსტრაქცია
ენასთან დაკავშირებულ მრავალ კვლევაში, განსაკუთრებით მაგნიტურ-რეზონანსულ ტომოგრაფიაში, იყენებენ სუბტრაქციულ პარადიგმას. ამ მეთოდის გამოყენებისას ერთმანეთს ადარებენ ტვინის აქტივობას, რომლის დროსაც ტვინი ჩართულია რომელიმე ენობრივ პროცესში და იმ აქტივობას, რომლის დროსაც ტვინი ასრულებს რაიმე ისეთ პროცედურას, რომელშიც ტვინს უწევს მხოლოდ მარტივი ლინგვისტური ოპერაციების ჩატარება. მაგალითად, შედარებულია იმ ცდისპირების ტვინის აქტივობა, რომლებიც კითხულობენ სინტაქტურად რთულ წინადადებებს, იმ ცდის პირთა ტვინის აქტივობასთან, რომლებიც მარტივ წინადადებებს კითხულობენ.
ნიკოლოზ I (რუსეთი)
ადრეული ცხოვრება და გზა ძალაუფლებისკენ
ვინაიდან ნიკოლოზს ორი უფროსი ძმა ჰყავდა, ნაკლებად სავარაუდო იყო, რომ ოდესმე რუსეთის მმართველი გახდებოდა. თუმცა, რადგანაც ალექსანდრეს და კონსტანტინეს არ ჰყავდათ კანონიერი ვაჟები, ნიკოლოზს საშუალება ექნებოდა, რომ ერთ დღესაც იმპერატორი გამხდარიყო. 1825 წელს ალექსანდრე ტიფისგან სრულიად მოულოდნელად გარდაიცვალა. კონსტანტინემ, რომელიც იმ დროს ვარშავაში იმყოფებოდა, უარი თქვა სამეფო ტახტზე. იმავე წლის 25 დეკემბერს ნიკოლოზმა გამოსცა მანიფესტი გამეფებასთან დაკავშირებით, რასაც მოჰყვა დეკაბრისტთა აჯანყება ნიკოლოზ I-ის ჩამოგდების მიზნით. ნიკოლოზმა მალევე შეძლო მომხდარი აჯანყების ჩახშობა.
ნეიროლინგვისტიკა
შეუსაბამო ნეგატიურობის მეთოდი
შეუსაბამო ნეგატიურობა არის მკაცრად დადასტურებული მეთოდი, რომელიც ხშირად გამოიყენება ნეიროლინგვისტურ ექსპერიმენტებში. ეს არის ელექტროფიზიოლოგიური რეაქცია ტვინში, რომელიც ჩნდება მაშინ, როცა სუბიექტს ესმის ნარევი „დევიანტური“ (ბგერა „დ“) და „სტანდარტული“ (ბგერა „ს“) ხმებისა, მაგალითად თანმიმდევრობა: „ს ს ს ს ს დ დ ს ს ს ს დ ს ს ს ს დ“. ეს მეთოდი გამოიყენება იმაზე დაკვირვების დროს, თუ როგორ აღიქვამენ მოლაპარაკეები და მსმენელები ბგერით სტიმულებს და როგორ ხდება ამ ხმების ორგანიზება ტვინში. მაგალითად, კოლინ ფილიპსმა და მისმა კოლეგებმა, შეუსაბამო ნეგატიურობის მეთოდი გამოიყენეს იმის საჩვენებლად, რომ ცდისპირები, რომლებსაც ასმენინებდნენ ლაპარაკის ხმას აკუსტიკური პარამეტრებით, ყველა ხმას აღიქვამდნენ, როგორც ბგერა „ტ“ ან “დ“-დ, აკუსტიკური ვარიაციის მიუხედავად. ეს გამოიყენეს იმის დასამტიცებლად, რომ ადამიანის ტვინი წარმოიდგენს აბსტრაქტულ ფონომებს, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ცდისპირები „ისმენდნენ“ არა სპეციფიკურ მახასიათებლებს, არამედ მხოლოდ აბსტრაქტულ ფონემებს. შეუსაბამო ნეგატიურობის მეთოდი გამოიყენება სიტყვათა კატეგორიის სინტაქსის დამუშავებისა და შეცნობის კვლევებში.
დარღვევაზე დაფუძნებული მეთოდი
ბევრი ნეიროლინგვისტური კვლევა უპირატესობას ანიჭებს ისეთ საექსპერიმენტო სტიმულს, რომელშიც დარღვეულია სინტაქსური და სემანტიკური წესები და აანალიზებს ტვინის საპასუხო რეაქციას მსგავს გამღიზიანებელზე. მაგალითად, იმ ფრაზის აღქმისას, რომელშიც დარღვეულია წინადადების სტრუქტურული ნორმები, გამოვლინდება საპასუხო რეაქცია, რომელსაც ადრეული მარცხენა ნეგატიურობა ეწოდება. დარღვევაზე დაფუძნებული მეთოდი გამოიყენება ჯერ კიდევ 1980 წლიდან, როცა კიუტასმა და ჰილიარდმა ERP-ზე დაყრდნობით გამოავლინეს სემანტიკური დარღვევით მიღებული N400 ეფექტი. მსგავსი მეთოდით, 1992 წელს, ლი ოსტერჰოუთმა პირველად გამოაქვეყნა P600 ეფექტის შესახებ, რომელიც გამოვლენილი იყო სემანტიკური დარღვევის შემდეგ. ეს მეთოდი გამოყენებული იყო ჰერმოდინამიკურ კვლევებშიც: მაგალითად, ემბიკმა და კოლეგებმა გამოიყენეს გრამატიკული და ორთოგრაფიული დარღვევები, რათა მაგნიტურ - რეზონანსული ტომოგრაფიის მეშვეობით მიეგნოთ იმ ადგილისთვის, სადაც მიმდინარეობს სინტაქსური პროცესები. ამ მეთოდის კიდევ ერთი ვარიანტია ერთ წინადადებაში ორი დარღვევის კომბინირება და ამრიგად იმის ვარაუდი, თუ რამდენად განსხვავებული ენობრივი პროცესები ურთიერთქმედებენ ერთმანეთთან. მსგავსი კველვა ყველაზე ხშირად იმის დასადგენად გამოიყენება, თუ როგორ ერწყმიან ერთმანეთს სინტაქსური და სემანტკური პროცესები, როცა ადამიანები კითხულობენ ან ისმენენ წინადადებებს,
ნიკოლოზ I (რუსეთი)
წინაპრები
ნიკოლოზ I-ის წინაპრები