cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აშშ-ის პირველი ქალბატონების სია
ამერიკის შეერთებული შტატების პირველი ქალბატონი — თეთრი სახლის დიასახლისის წოდება. ტრადიციულად ამ ადგილს იკავებს ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტის მეუღლე. თუმცა ზოგჯერ პირველი ქალბატონი არ იყო პრეზიდენტის ცოლი, მაგალითად იმ შემთხვევაში, როდესაც პრეზიდენტი უცოლო, ქვრივი იყო, ან მის ცოლს არ შეეძლო პირველი ქალბატონის მოვალეობების შესრულება. პირველი ქალბატონი არ არის არჩევითი თანამდებობა, მას არ ეკისრება ოფიციალური მოვალეობები და ის არ იღებს ხელფასს. ის ხელმძღვანელობს მრავალი სახის ოფიციალურ ცერემონიას. ტრადიციულად, პირველ ქალბატონს არ აქვს სამსახური თეთრ სახლს გარეთ იმ პერიოდის განმავლობაში, როდესაც ეს პოსტი უჭირავს. პირველი ქალბატონის ოფისი ასევე მონაწილეობას იღებს ყველა სოციალურ და ფორმალურ შეხვედრაში. მას ჰყავს პირადი მომსახურე პერსონალი, მათ შორისაა: თეთრი სახლის სოციალური მდივანი, მომსახურე პერსონალის უფროსი, პრესმდივანი, უფროსი დეკორატორი და უფროსი მზარეული. პირველი ქალბატონის სამსახური არის პრეზიდენტის აღმასრულებელი სამსახურის ნაწილი.
ეროვნული ბიბლიოთკის მონაცემებით ეს პოსტი სულ ორმოცდახუთ ქალბატონს ეკავა, თუმცა მათი ნუმერაცია ორმოცდაექვსია, რადგან გროვერ კლივლენდი პრეზიდენტი იყო ორი ვადის განმავლობაში, როგორც ოცდამეორე და ოცდამეოთხე პრეზიდენტი, ასევე მისი ცოლი ფრენსის კორნელია კლივლენდი ითვლება ორჯერ. 2009 წლის 20 იანვარს, ბარაკ ობამას ინაუგურაციის შემდეგ მისი მეუღლე, მიშელ ობამა ორმოცდამეექვსე პირველი ქალბატონი გახდა.
2009 წლის იანვრისთვის ცოცხალია მხოლოდ ექვსი წინა პირველი ქალბატონი: ბეტი ფორდი, ჯერალდ ფორდის ქვრივი; როზალინ კარტერი, ჯიმი კარტერის ცოლი; ნენსი რეიგანი, რონალდ რეიგანის ქვრივი; ბარბარა ბუში, ჯორჯ ჰერბერტ უოლკერ ბუშის ცოლი; ჰილარი კლინტონი, ბილ კლინტონის ცოლი; და ლორა ბუში, ჯორჯ უოლკერ ბუშის ცოლი. აშშ-ის პირველი "პირველი ქალბატონი" იყო მარტა ვაშინგტონი, ჯორჯ ვაშინგტონის ცოლი. პრეზიდენტებს ჯონ ტაილერს და ვურდო უილსონს ჰყავდათ ორი ოფიციალური პირველი ქალბატონი. ორივე მეორედ დაქორწინდა მათი პრეზიდენტობის პერიოდში. ოთხი პრეზიდენტის ცოლი მანამდე დაიღუპა, სანამ მათი ქმრები პრეზიდენტობის ფიცს დადებდნენ, მაგრამ თეთრი სახლი და პირველი ქალბატონების ეროვნული ბიბლიოთეკა მათ მოიხსენიებს პირველი ქალბატონების სიაში: მარტა სკელტონ ჯეფერსონი, ტომას ჯეფერსონის ცოლი; რეიჩელ ჯექსონი, ენდრიუ ჯექსონის ცოლი; ჰანა ვან ბურენი, მარტინ ვან ბურენის ცოლი; და ელენ არტური, ჩესტერ არტურის ცოლი. ჰარიეტ ლეინი, ჯეიმზ ბიუკენენის დისშვილი, არის ერთადართი ოფიციალური პირველი ქალბატონი, რომელიც არ ყოფილა პრეზიდენტის ცოლი. სახელწოდება „პირველი ქალბატონი“ პირველად გამოიყენა ჯეიმზ მედისონმა, როდესაც გულთბილი სიტყვებით მოიხსენია მეუღლე, დოლეი მედისონი. თუმცა ამ ტიტულს ოფიციალურობა შესძინა ჰარიეტ ლეინმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის პირველი ქალბატონები კატეგორია:პირველი ქალბატონები ქვეყნების მიხედვით
1245
თარიღი უცნობია
*
Oceanborn
Oceanborn — ფინური სიმფონიური-მეტალ ჯგუფ Nightwish მეორე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1998 წელს ფინეთში, ხოლო 1999 წლის ზაფხულში - მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში.
მხოლოდ ფინეთში გაყიდულია ალბომის Oceanborn, 68,000 ეგზემპლარი. .
სქოლიო
კატეგორია:Nightwish-ის ალბომები კატეგორია:1998 წლის ალბომები კატეგორია:Spinefarm Records-ის ალბომები
რიკოვე
რიკოვე (Рикове) — დასახლება უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ჰენიჩესკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 3514 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰენიჩესკის რაიონის დასახლებები
აუქშტაიტია
thumb|right|300px|აუქშტაიტია ღია წითლად აუქშტაიტია (ლიეტუვ. Aukštaitija, ოფიციალურად ”მთიანეთი”) — ლიეტუვის ხუთი ეთნოგრაფიული რეგიონიდან ერთ-ერთი. სახელი მაღალმთიანეთში მდებარეობის გამო შეერქვა, განსაკუთრებით აღმოსავლეთი ნაწილისა.
გეოგრაფია
აუქშტაიტია ლიეტუვის ჩრდილოეთით მდებარეობს და ბელარუსისა და ლატვიის საზღვრებსაც სცილდება ადგილ-ადგილ. უდიდესი ქალაქი და, რეგიონის არაპოლიტიკურობის მიუხედავად, ცენტრალური ქალაქი პანევეჟისია.
ისტორია
ისტორიულად აუქშტაიტია ლიტვის დიდ მთავარს ეკუთვნოდა მე-13 საუკუნემდე. მხარის ძირითადი დედაქალაქი იყო კიარნავია. გედიმინასის შეთანხმებით 1322 წელს აუქშტაიტიას ეწოდა terra Eustoythen (აუქშტაიტთა მიწა). მხარე პრუსიულ ქრონიკებში აუსტეხიად მოიხსენიებოდა (დაახ. 1326 წ.). მე-15 საუკუნიდან ტრაკაისა და ვილნიუსის სავოევოდოებში იყო მოქცეული, რაც მას ეთნიკური თვალსაზრისით პოლიტიკურ სტატუსსაც ანიჭებდა, ამიტომ, Lithuania Propria (ლიეტუვის მიწა) ეწოდა.
სიმბოლოები
leftright
აუქშტაიტიის გერბი და დროშა საზოგადოებას 2007 წელს წარუდგინეს.
კატეგორია:ლიეტუვის ისტორია
Lasioglossum anomalum
Lasioglossum anomalum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1892 წელს.
სქოლიო
anomalum
აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი
„აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი“, „აფხაზეთის საკათალიკოზო გამოსავალი მოსაკრებლობის დავთარი“ — დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო ყმებისა და მათი გადასახადების წიგნი ("ნუსხა"). შედგენილია 1622 წელს აფხაზეთის კათოლიკოსის მალაქიას დაკვეთით. დავთარში სრულად არის არღეწილი იმერეთის, გურიისა და ოდიშის (აფხაზეთითურთ) ტერიტორიებზე კათოლიკოსის კუთვნილი ყმა მეკომურები და მათი მეგარა-სამსახური. შეტანილია ცალ-ცალკე ცაიშის, ხონისა და ჯუმათის საეპისკოპოსოების საყმო დავთრებიც, რადგან 1622 წელს მალაქია კათოლიკოსი ცაიშელ-ჯუმათელი და ხონელი ეპისკოპოსიც იყო. დღეისათვის ხელნაწერში საჯუმათლოს დავთარი აღარ მოიპოვება, შემორჩენილია მხოლოდ ცნობები საჯუმათლოს საყმო მიწა-წყალზე მცხოვრებ მოლაშქრე მსახურ-აზნაურთა კომლობრივი რაოდენობის შესახებ.
„აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი“ მნიშვნელოვანი, სანდო წყაროა დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიისა და დემოგრაფიული საკითხების შესასწავლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
Lucerapex schepmani
Lucerapex schepmani — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
სარა პეილინი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალასკის გუბერნატორები კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:დაბადებული 1964 კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი
ფრედერიკ დე კლერკი
ბიოგრაფია
ფრედერიკ დე კლერკი დაიბადა 1936 წლის 18 მარტს იოჰანესბურგში, აფრიკანერების ოჯახში. მისი მშობლები იყვნენ იოჰანეს (იან) დე კლერკი და ჰენდრინა კორნელია კოტცერი. იგი იყო თავისი მშობლების მეორე ვაჟი, მას ჰყავდა ძმა უილიამ დე კლერკი, რომელიც რვა წლით უფროსი იყო მასზე. დე კლერკების ოჯახის მშობლიური ენა არის აფრიკაანსი.
დე კლერკის ოჯახმა წამყვანი როლი ითამაშა აფრიკანერების საზოგადოებაში, მათ დიდი ხნის განმავლობაში ჰქონდათ კავშირი სამხრეთ აფრიკის ეროვნულ პარტიასთან. ფრედერიკის დიდი პაპა იან ვან რუი იყო სენატორი, ხოლო მისი მამა უილიამი იბრძოდა ბურების მეორე ომში. მისი პაპის მამის, უილიამის დეიდის ქმარი ჯ. გ. სტრიდომი იყო ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი. ფრედერიკის მამა იოჰანეს დე კლერკიც სენატორი იყო, ტრანსვაალში ეროვნული პარტიის მდივანი და შვიდი წლის განმავლობაში სენატის პრეზიდენტი.
1972 წელს მშობლიურმა უნივერსიტეტმა შესთავაზა მუშაობა იურიდიულ კათედრაზე, შემოთავაზებას დე კლერკი დასთანხმდა. რამდენიმე დღეში მას დაუახლოვდნენ ეროვნული პარტიის წევრები და შესთავაზეს ქალაქ ფერინიხინგიდან ეყარა კენჭი სამხრეთ აფრიკის პარლამენტის ქვედა პალატაში, ასამბლეაში. ამავე წლის ნოემბერში იგი აირჩიეს კიდეც ასამბლეის წევრად, სადაც მან დაიმსახურა ძლიერი ორატორის რეპუტაცია. 1975 წელს პრემიერ-მინისტრმა ჯონ ვორსტერმა იწინასწარმეტყველა, რომ დე კლერკი ერთ დღეს გახდებოდა სამხრეთ აფრიკის ლიდერი. 1978 წლის აპრილში დე კლერკი გახდა სოციალური კეთილდღეობისა და პენსიის მინისტრი. მალევე იგი გახდა ფოსტისა და ტელეკომუნიკაციის მინისტრი და დაადრულა ამ სექტორის ელექტროფიკაციის პროცესი. ასევე მუშაობდა სამთო მრეწველობის მინისტრად და დაამყარა პოლიტიკა ნახშირის ექსპორტისა და ატომური ენერგიის კორპორაციის სტრუქტურის შესახებ. შემდეგ იგი გახდა შინაგან საქმეთა მინისტრი და ამ თანამდებობაზე ყოფნის დროს შეცვალა კანონი შერეული ქორწინების შესახებ. 1981 წელს დე კლერკი დააჯილდოვეს მთავრობის სამსახურში შეტანილი წვლილისათვის. როგორც განათლების მინისტრმა 1984 -1989 წლებში მან მხარი დაუჭირა აპარტეიდის სისტემას სამხრეთ აფრიკის სკოლებში.
თავისი კარიერის განმავლობაში იგი ცნობილი იყო როგორც მკვეთრი კონსერვატორი, და მას განიხილავდნენ როგორც ცვლილებების ხელის შემშლელ პიროვნებად. იგი აღიქმებოდა, როგორც თეთრების უმცირესობის ინტერესების დამცველი. პიტერ ბოტას მთავრობაში მუშაობის დროს არასოდეს მიეკუთვნებოდა მის გარემოცვას.
პიტერ ბოტა ინსულტის შემდეგ გადააყენეს ეროვნული პარტიის ლიდერის თანამდებობიდან, ხოლო დე კლერკმა ბოტას სასურველი კანდიდატი ბარენ დუ პლესისი დაამარცხა და 1989 წლის 2 თებერვალს იგი აირჩიეს ეროვნული პარტიის ლიდერად. მალევე მან განაცხადა, რომ საჭირო იყო ახალი კონსტიტუციის მიღება, რომელიც უფრო მეტ უფლებებს მიანიჭებდა არა თეთრი რასის ადამიანებს. პარტიის ლიდერად არჩევის შემდეგ, დე კლერკმა გააფართოვა საგარეო კონტაქტები. იგი იმყოფებოდა დიდ ბრიტანეთში სადაც იგი შეხვდა მარგარეტ ტეტჩერს. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ეწინააღმდეგებოდა ანტი-აპარტეიდის მოძრაობის მოწოდებებს სამხრეთ აფრიკის წინააღმდეგ ეკონომიკური სანქციების დაწესების შესახებ, შეხვედრაზე ტეტჩერმა მოუწოდა დე კლერკს გაეთავისუფლებინა ციხეში მყოფი ანტი-აპარტეიდის აქტივისტი ნელსონ მანდელა.
1989 წლის 14 აგვისტოს პიტერ ბოტა გადააყენეს და დე კლერკი 20 სექტემბრამდე იყო პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი, ხოლო შემდეგ აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად ხუთი წლის ვადით და აიღო კურსი, რომელიც მიზნად ისახავდა აფრიკელების ჩართვას მმართველობის სისტემაში. 1990 წელს ციხიდან გაათავისუფლა ნელსონ მანდელა, ლეგალიზაცია დაუბრუნა ეროვნულ კონგრესს და პანაფრიკულ კონგრესს.
1990 წელს ნელსონ მანდელამ და დე კლერკმა დაიწყეს კონსულტაციები ახალ კონსტიტუციაზე. ამავე წლის დეკემბერში მოიწვისე კონფერენცია მის მოსამზადებლად. მოლაპარაკებები წარმატებით დასრულდა 1993 წლის თებერვალში, რომელზეც მანდელა და დე კელრკი შეთანხმდნენ შეექმნათ გარდამავალი მთავრობა ეროვნული პარტიისა და აფრიკის ეროვნული კონგრესის მონაწილეობით.
1992 წელსდე კლერკმა გაათავისუფლა არმიის ყველა ის ოფიცერი, რომელიც ეჭვმიტანილი იყო ადგილობრივი მკვიდრი მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობაში. ამავდროულად გამოაცხადა ამნისტია ყველა იმ სახელმწიფო ჩინოვნიკისათვის, რომლებმაც აპარტეიდის განმავლობაში ჩაიდინეს დანაშაული.
დე კლერკი გახდა პირველი თეთრკანიანი სამხრეთაფრიკელი ლიდერი, რომელიც ვიზიტით იმყოფებოდა ნიგერიაში 1992 წლის აპრილში. 1993 წლის ივლისში იგი აშშ-ში გაემგზავრ ანელსონ მანდელასტAნ ერთად.
1993 წელს ნელსონ მანდელასთან ერთად გახდა ნობელის მშვიდობის პრემიის ლაურეატი.
სამხრეთ აფრიკის პირველ დემოკრატიულ არჩევნებში გაიმარჯვა აფრიკის ეროვნულმა კონგრესმა, ხოლო ეროვნულმა პარტიამ მიიღო ხმების 21 % და მიიღო უფლება დაენიშნა ვიცე-პრეზიდენტი. დე კლერკი ტაბო მბეკისთან ერთად ასრულებდა ვიცე-პრეზიდენტის მოვალეობას 1994 წლის 10 მაისიდან 1996 წლის 30 ივნისამდე. 1996 წელს გადადგა თანამდებობიდან, ხოლო 1997 წლის აგვისტოში დატოვა ეროვნული პარტიის ლიდერის თანამდებობაც და წავიდა პოლიტიკიდან.
პირადი ცხოვრება
2001 წელს მარიკე გარდაცვლილი იპოვეს კეიპტაუნში, საკუთარ სახლში. გამომძიებლებმა დაადგინეს, რომ სიკვდილი ძალადობის ნიშნებს შეიცავდა. ფრედერიკ დე კლერკი ამ დროს იმყოფებოდა შტოკჰოლმში, ალფრედ ნობელის ფონდის დაარსების 100 წლის იუბილეზე, როდესაც მომხდარი გაიგო იგი დაუყოვნებლივ დაბრუნდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში.
ორი დღის შემდეგ მარიკეს მკვლელობიდან, დააკავეს მისი ფერადკანიანი მცველი ლუიანდა მბონისვა. 2003 წელს მბონისვას მიუსაჯეს ორწლიანი პატიმრობა, რაზეც დაუმატეს 3 წელი მარიკ დე კლერკის სახლში უკანონო შესვლის გამო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 18 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1936 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2021 კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტები კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ვიცე-პრეზიდენტები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
რივნე (ჰენიჩესკის რაიონი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰენიჩესკის რაიონის სოფლები
გოქშოსებრნი
გოქშოსებრნი (Dipsacaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. აქვთ მოპირისპირედ განლაგებული უთანაფოთლო ფოთლები, თავაკისებრ ყვავილედებად შეკრებილი, საბურვლით გარშემოხვეული წვრილი ყვავილები, თესლურა ნაყოფი.
ოჯახში 8-10 გვარი და 250-მდე სახეობაა. გავრცელებული არიან აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში, ძირითადად ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, იშვიათად აღმოსავლეთ აზიაში და აღმოსავლეთ აფრიკის მთებში. კავკასიაში — 7 გვარი და 70 სახეობაა, საქართველოში — 7 გვარი და 38 სახეობა. მნიშვნელოვანი გვარებია, ფოლიო, გოქშო და სხვა. ზოგიერთ სახეობას იყენებენ დეკორატიული მიზნით.
ლიტერატურა
*
არაფურის ზღვა
არაფურის ზღვა მდებარეობს წყნარი ოკეანის დასავლეთით, ავსტრალიასა და ახალ გვინეას შორის.
ზღვას ესაზღვრება ტორესის სრუტე და მარჯნის ზღვა — აღმოსავლეთით, კარპენტარიის ყურე სამხრეთით, ტიმორის ზღვა — დასავლეთით, ბანდისა და სერამის ზღვები — ჩრდილო-დასავლეთით. მისი სიგრძე 1290 კმ-ია, ხოლო სიგანე — 560 მ. ზღვის სიღრმე ძირითადად 50–80 მეტრია და დასავლეთისკენ იზრდება.
კატეგორია:ჩრდილოეთ ტერიტორიის გეოგრაფია კატეგორია:ინდონეზიის ზღვები კატეგორია:არაფურის ზღვა კატეგორია:წყნარი ოკეანის ზღვები კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით
აფხაზეთის საკათალიკოზო დიდი იადგარი
„აფხაზეთის საკათალიკოზო დიდი იადგარი“, „ბიჭვინთის იადგარი“ — დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო (ბიჭვინთის) საყდრისათვის სხვადასხვა პირის მიერ გაწეული ღვაწლისა და შეწირულების აღნუსხველი ძეგლი, რომელიც ამასთან ერთად შეიცავს საკათალიკოსოს უძრავ-მოძრავი ქონების მფლობელობის სამართალებრივ ნორმებს, საგადასახადო და სასამართლო შეუვალობათა დამამტკიცებელ საბუთებს. „იადგარში“ შესული მრავალი იურიდიული დოკუმენტი, შემონახული რედაქტირებული ან პირვანდელი სახით, თავის დროზე მოქმედი იყო. „იადგარი“ შედგება ორი ნაწილისაგან: პირველი ანუ საკუთრივ „იადგარი“ შედგენილია XVI-XVII საუკუნეების მიჯნაზე და საფუძვლად უდევს იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ის მიერ ბიჭვინთისათვის 1537-1565 წლებში დაწერილი „იადგარი“, რომელსაც დამოუკიდებელი და პირვანდელი სახით ჩვენამდე არ მოუღწევია. მეორე ნაწილი შედგება XVII-XVIII საუკუნეების მეფეების, კათოლიკოსებისა და მთავრების შეწირულებათა საბუთებისაგან, რომლებიც შემონახულია სრულად ან ნაწილობრივ. „იადგარში“ დაცული ცნობები საუკეთესო მასალაა საქართველოს ეკონომიკის, სოციალურის, სამართლისა და მატერიალური კულტურის ისტორიის შესასწავლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
კლემან გრანიე
კლემან გრანიე (Clément Grenier; დ. 7 იანვარი, 1991; ანონაი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფეხბურთელი, ლიგა 1-ს კლუბ „ოლიმპიკი ლიონის“ ნახევარმცველი. უთამაშია საფრანგეთის ყველა ასაკობრივ ნაკრებში. ცნობილია ტექნიკური უნარებით, დრიბლინგით და თავისუფალი დარტყმების კარგი შესრულებით. გრანიეს თამაში შეუძლია როგორც ნახევარდაცვის მარჯვენა ფლანგზე, ასევე შემტევი ნახევარმცველის პოზიციაზე თავდამსხმელის უკან.
შენიშვნა
კატეგორია:დაბადებული 1991 კატეგორია:ფრანგი ფეხბურთელები კატეგორია:ლიონის ოლიმპიკის ფეხბურთელები კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი
551
თარიღი უცნობია
*
Head First (Uriah Heep-ის ალბომი)
Head First — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Uriah Heep-ის მეთხუთმეტე სტუდიური ალბომი. გამოიცა 1983 წელს. გამოვიდა ლეიბლზე Bronze Records (ბრიტანეთი).
სქოლიო
კატეგორია:Uriah Heep-ის ალბომები კატეგორია:1983 წლის ალბომები
True Blue
True Blue — მადონას მესამე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1986 წელს. ალბომზე მუშაობისას მადონა თანამშრომლობდა პროდიუსერ პატრიკ ლეონარდთან, რომელმაც მის ჟღერადობაზე საკუთარი ხელწერა დატოვა.
სუვალკია
სუვალკია ან სუდოვია (ლიეტუვ. Suvalkija (Užnemunė) ან Sūduva) — ლიეტუვის ხუთი კულტურულ-ეთნოგრაფიული რეგიონებიდან ყველაზე მცირე. რეგიონის არაოფიციალური დედაქალაქი მარიამპოლეა. რეგიონი მდინარე ნემანის სამხრეთით არის განლაგებული, ვილკავიშკის საეპისკოპოსოს ყოფილი ტერიტორია. XIX საუკუნეში სუვალკიის ნაწილი პოლონეთის ფარგლებში შედიოდა, თუმცა, არც მანამდე და არც მას მერე, რეგიონს დამოუკიდებელი პოლიტიკური სტატუსი არ ჰქონია. ამის მიუხედავად, მხარე საკმაოდ მკვეთრად გამოირჩევა ლიეტუვური ფოლკლორის თვითმყოფადობითა და განსაკუთრებულობით. თუკი რამ განსხვავებული იყო რეგიონსა და დანარჩენ ლიეტუვას შორის, საბჭოთა პერიოდმა (1944–1990) წაშალა და ერთმანეთს შეურწყა. თუმცა, 2008 წელს ქვეყანაში ჩატარებული გამოკითხვით დადგინდა, რომ სტუდენტების 80% საკუთარ კუთხურ წარმომავლობას არ ივიწყებს.
True Blue
დისკის ტექსტებში განიხილება ახალგაზრდობისათვის აქტუალური თემები - სიყვარული, თავისუფლება და ნაადრევი ფეხმძიმობაც კი.
სერტიფიცირებები და გაყიდვები
!scope="row"|იტალია
!scope="row"|Worldwide
სქოლიო
კატეგორია:1986 წლის ალბომები კატეგორია:მადონას ალბომები კატეგორია:Sire Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები პატრიკ ლეონარდის პროდიუსერობით კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები სტივენ ბრეის პროდიუსერობით
სუვალკია
ლიტერატურა
კატეგორია:ლიეტუვის ისტორია
Kool & the Gang
Kool & the Gang — ამერიკული, ჯაზი, რიტმ-ენდ-ბლუზი, სოული, ფანკი სტილის შემსრულებელი ჯგუფი, რომელიც ჩამოყალიბდა 1964 წელს, ნიუ-ჯერსიში. მათ გაყიდული აქვთ 70 მილიონზე მეტი ალბომი მსოფლიოს მასშტაბით. მათი გამორჩეულად ცნობილი სიმღერებია - „Get Down On It“, „Cherish“, „Hi De Hi, Hi De Ho“ და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:1960-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები კატეგორია:1970-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები კატეგორია:1980-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები კატეგორია:1990-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები კატეგორია:2000-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები კატეგორია:1964 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
Lasioglossum anthrax
Lasioglossum anthrax — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1995 წელს.
სქოლიო
anthrax
გოჭალა
ლიტერატურა
* კატეგორია:გოჭალასებრნი
კანანგრის ჩანჩქერი
კანანგრის ჩანჩქერი (Kanangra Falls) — ჩანჩქერი სამხრეთ ავსტრალიაში, ახალი სამხრეთი უელსის შტატში. მისი სიმაღლე შეადგენს 225 მეტრს. მდებარეობს კანანგრა-ბოიდის ეროვნული პარკში. კანანგრის ჩანჩქერის სიახლოვეს მდებარეობს ტასმანიის ზღვა, ხოლო 116 კილომეტრში — შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი სიდნეი.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ახალი სამხრეთი უელსის ჩანჩქერები
მზისგული
მზისგული (2012 წლის 3 თებერვლამდე — „ბოგდანოვკა“ ) — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კაჭრეთის ვაკის ჩრდილოეთ კიდეზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 460 მეტრი საგარეჯოდან 28 კილომეტრი.
სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
1246
თარიღი უცნობია
*
მიკენური ხანა
კრეტაზე მომხდარი მიწისძვრის შემდეგ ბერძნული ცივილიზაციის ახალი კერა პელოპონესზე განვითარდა. აქ არსებულ ქალაქებს შორის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი იყო მიკენე. მიკენეში XIX საუკუნეში არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა ჰაინრიხ შლიმანმა. საბერძნეთის ისტორიის პერიოდს მეცნიერები მიკენურ ხანას უწოდებენ. ბერძნები განთქმული ზღვაოსნები იყვნენ. ისინი ქრ. შ-მდე II ათასწლეულის მეორე ნახევარში შავ ზღვაში გავიდნენ და კავკასიას მიაშურეს. სწორედ ამ მოგზაურობით შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროებისაკენ დაიწყო ძველ ბერძნულ და ქართულ ტომთა ურთიერთობა. საბერძნეთისა და საქართველოს ეს უძველესი კონტაქტები ასახულია ძველ ბერძნულ მითში არგონავტების შესახებ. ძველმა ბერძნებმა შექმნეს კიდევ ერთი თქმულება, რომლის მთავარი გმირი დაკავშირებულია კავკასიასთან. ეს არის მითი პრომეთეს შესახებ.
პრომეთე
მითი პრომეთეს შესახებ მოგვითხრობს, რომ უძველეს დროში დედამიწაზე მხოლოდ ფრინველები და ცხოველები ცხოვრობდნენ, ადამიანი კი ჯერ არ იყო გაჩენილი. სწორედ ამ ხანებში ოლიმპოს მთიდან დედამიწაზე ჩამოვიდა გმირი პრომეთე. მან თიხისგან გამოძერწა ადამიანები და გააცოცხლა. ადამიანებს ყველაზე მეტად ცეცხლი სჭირდებოდათ, მაგრამ ქვეყნის მბრძანებელმა ზევსმა ადამიანებისთვის ცეცხლის მიცემა არ ინება. მაშინ პრომეთემ ოლიმპოდანლერწმის ჯოხით ცეცხლი ჩამოუტანა.
უსაზღვრო იყო ზევსის მრისხანება, როდესაც მიწიდან ცაში ავარდნილი კვამლის სვეტები დაინახა. მან გადაწყვიტა ადამიანები სასტიკად დაესაჯა და დედამიწაზე უმშვენიერესი ქალწული პანდორე გააგზავნა. იგი პრომეთეს ძმის სახლში მივიდა. ქალიშვილის სილამაზით მოხიბლულმა ჭაბუკმა, მიუხელავად პრომეთეს გაფრთხილებისა, პანდორე ცოლად შეირთო. ერთ დღეს პანდორემ თავი ახადა ოქროს ყუთს, რომელიც ზევსმა გამოატანინა. ყუთიდან ამოფრინდა ზევსის მიერ იქ ჩაკეტილი ათასგვარი უბედურება, ავადმყოფობა და მთელ ქვეყანას მოედო. ზევსის ნებით პანდორემ ყუთს თავი დაახურა და არ მისცა საშუალება მის ძირში დარჩენილ ადამიანთა ნუგეშისმცემელ იმედს ყუთიდან ამოფრენილიყო.
ზევსმა არც პრომეთე დაინდო. მან მან გმირი კავკასიონის მაღალკლდოვან ქედზე მიაჯაჭვა. ყოველ მესამე დღეს კავკასიის მთების თავზე ეშვებოდა უზარმაზარი არწივი, რომელიც პრომეთეს თავისი მძლავრი კლანჭებით მუცელს უფატრავდა და ბასრი ნისკარტით ღვიძლს უკორტნიდა. არწივი, როცა თავის საქმეს მორჩებოდა, ისევ უკან, ოლიმპოს მწვერვალზე ბრუნდებოდა. პრომეთეს დაფლეთილი მუცელი სწრაფად უმთელდებოდა, მაგრამ არწივი დანიშნულ დროს კვლავ მოფრინავდა და თავის სისხლიან საქმეს აგრძელებდა. ასეთ ტანჯვასა და წამებაში გადიოდა წლები და საუკუნეები.
ბოლოს გამოჩნდა პრომეთეს მხსნელი-ბერძენი გმირი ჰერაკლე. მან არწივს, რომელიც კავკასიის მთებზე ეშვებოდა, ისარი სტყორცნა და სასიკვდილოდ დაჭრა. ჰერაკლემ თავისი უზარმაზარი კომბლით პრომეთეს ტანზე შემორტყმული ჯაჭვები დაამსხვრია და მრავალტანჯული გმირი გაათავისუფლა.
კატეგორია:საბერძნეთის ისტორია კატეგორია:მითოლოგია
გიორგი კურტანიძე
გიორგი კურტანიძე (დ. 25 თებერვალი, 1929, სოფ. ღორეშა, ახლანდელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მეკოპე, კომუნისტური შრომის ბრიგადის ბრიგადირი. სოციალისტური შრომის გმირი (1974), თბილისის საპატიო მოქალაქე (1981). საქართველოს სსრ VII–XI მოწვევებისა უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სსრკ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.
შრომითი საქმიანობა კურტანიძემ დაიწყო დიდი სამამულო ომის დროს. მან დროებით მიატოვა სწავლა საშუალო სკოლაში, რომელიც 1950 წელს დაასრულა. შემდეგ გაიწვიეს საბჭოთა არმიის რიგებში. 1954 წლიდან მუშაობდა თბილისის ფოლადთუჯსასხმელ ქარხანა „ცენტროლიტში“ ჯერ მეკოპედ (მეყალიბე), ხოლო 1966 — მეკოპეთა ბრიგადირის ბრიგადირად. იყო საქართველოს კომპარტიის XXII–XXV ყრილობებისა და სკკპ XXV ყრილობის დელეგატი. საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი და უმაღლესი საბჭოს ცენტრალური სარევიზიო კომისიის თავმჯდომარე.
დაჯილდოებულია ოქტომბრის რევოლუციის, „საპატიო ნიშნისა“ და ლენინის ორდენი ორდენებით, საქართველოს სახელმწიფო პრემიით (1977).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1929 კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს კომპარტიის XXII ყრილობის დელეგატები კატეგორია:საქართველოს კომპარტიის XXIII ყრილობის დელეგატები კატეგორია:საქართველოს კომპარტიის XXIV ყრილობის დელეგატები კატეგორია:საქართველოს კომპარტიის XXV ყრილობის დელეგატები კატეგორია:სსრკ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სკკპ-ის XXV ყრილობის დელეგატები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები კატეგორია:სოციალისტური შრომის გმირები კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1981) კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები გ კატეგორია:ქართველი მეკოპეები
როზდოლია (ჰენიჩესკის რაიონი)
როზდოლია (Роздолля) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ჰენიჩესკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 47 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰენიჩესკის რაიონის სოფლები
Lusitanops
Lusitanops — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
გოჭის ხუთშაბათი
გოჭის ხუთშაბათი — შინაური საქონლისა და ფრინველის გამრავლებასთან დაკავშირებული ადრე საგაზაფხულო დღეობა რაჭაში. იმართებოდა ყველიერის წინა ხუთშაბათს. სადღესასწაულოდ ნასუქ გოჭს და ყვერულს დაკლავდნენ, საღამოს „განატეხს“ (შესაწირავ პურს) გამოაცხობდნენ და საქონელს დალოცავდნენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დღესასწაულები
...ტიპია
...ტიპია (ბერძნ.   typos — ანაბეჭდი)   — რთული სიტყვის ნაწილი, რომელიც აღნიშნავს კავშირს ბეჭდვასთან, პოლიგრაფიასთან. მაგ. ფოტოტიპია.
ლიტერატურა
ტ
ბაკურციხე
ბაკურციხე — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბაკურციხე, კოლაგი). მდებარეობს მდინარე ალაზნის მარჯვენა მხარეს (წინამხარი), მდინარე ჩალაუბნისხევის ორივე ნაპირზე, ზღვის დონიდან 440 მეტრი. გურჯაანიდან 8 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2574 კაცი. სოფელში მოქმედებდა სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმი.
ისტორია
სოფლის ტერიტორიაზე ადამიანი უძველეს დროს დასახლებულა. ამას მოწმობს აქ აღმოჩენილი არქეოლოგიური ძეგლები. ვახუშტი ბატონიშვილის თანახმად: „ჩალაუბნის ხევზედ არს დაბა ბაკურციხე მაღალსა გორასა და კეთილს ადგილსა და ღვინო აქაური არს კეთილი“. სოფელი მნიშვნელოვანი პუნქტი იყო ისტორიული ჩალაუბნის გზაზე (ჩალაუბანი-ბაკურციხე-გურჯაანი-ველისციხე). ამასთან იგი მდებარეობდა გზის გასაყარზე, საიდანაც კარდანახის გავლით გზა თავდაპირველად ქიზიყში გადის და მერე — ლაგოდეხში. აქაური მოსახლეობა ძველთაგანვე მისდევდა მევენახეობას და მემინდვრეობას. სოფელ ბაკურციხეში ყმა-მამულებს ცალკეული ფეოდალები ფლობდნენ. ყველაზე მნიშვნელოვანი წილი თავად ვაჩნაძეებს, მათ განაყოფებს ბებურიშვილებსა და აგათოშვილებს და აფხაზეთიდან კახეთში გადმოსახლებულ საგვარეულოს (აფხაზი) ეკუთვნოდა. იმამყული ხანის 1714 წლის წყალობის სიგელიდან ჩანს, რომ ბაკურციხის წინაუბანს როშაქიშვილები ფლობდნენ. ბაკურციხის ყმა-მამულზე პრეტენზიას ანდრონიკაშვილები და ზურაბიშვილებიც აცხადებდნენ. ანდრონიკაშვილები ქიზიყის მოურავები იყვნენ და მათი, როგორც მოხელეების უფლებები ბაკურციხეზეც ვრცელდებოდა. ისინი ამ საკითხის თაობაზე ხშირად ჩიოდნენ ერეკლე ll-სთან. ბაკურციხელებს სოფლის სავარგულებთან დაკავშირებით ხშირი დავა და შეხლა-შემოხლა ჰქონდათ მეზობელ ვეჯინელებთან. „ნუ გვლახავენ და მამულზეც სამართალი მოგვეცითო“ — წერდნენ ისინი ერეკლე ll-ს. სამხედრო-ადმინისტრაციული დაყოფით, ბაკურციხე ბოდბელი ეპისკოპოსის სადროშოში შედიოდა, რომელსაც ქიზიყის მოურავი ხელმძღვანელობდა. ეპარქიულადაც სოფელი ბოდბის ეპარქიას ეკუთვნოდა. 1749 წელს, ლეკთა მრავალრიცხოვანი ლაშქარი კახეთს აპირებდა გამოლაშქრებას. თეიმურაზმა ქართლის და ყაზახ-ბორჩალოს ჯარი შეკრიბა და ერეკლე ll-ის კახეთის ლაშქარს შეუერთდა. გაერთიანებული ლაშქარი ბაკურციხეში დაბანაკდა. ქართველთა შეიარაღებითა და მრავალრიცხოვნებით შეშინებულმა ლეკებმა თავს გაქცევით უშველეს. ქართველები დაედევნენ, განდევნეს ისინი კახეთის საზღვრებიდან და ისევ ბაკურციხეში მობრუნდნენ. რუსული მმართველობის დამყარების შემდეგ, ბაკურციხე სიღნაღის მაზრაში შედიოდა. ამ ხანებში სოფელში ხშირი იყო გლეხთა მღელვარება. სახალხო მღელვარების სამიზნე ხშირად თავადი ვაჩნაძეები ხდებოდნენ, როგორც რუსული მმართველობის ხელშემწყობნი. მათი საცხოვრებელი ბაკურციხესა და კარდანახში XlX საუკუნის განმავლობაში (1813, 1878 წლები) მღელვარების მონაწილეებმა რამდენჯერმე აიკლეს და გაძარცვეს.
სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ასორი
ასორი ან ხაცორი (ებრ. מגידו‎) — ბორცვი ჩრდილოეთ ისრაელის ტერიტორიაზე, ქალაქ როშ-პინიდან 6 კილომეტრზე, მდინარე იორდანეს დასავლეთ სანაპიროზე. ბორცვს აკავშირებენ ძველ ებრაულ ქალაქ ხაცორთან, რომელიც წარმოადგენდა ისრაელამდელი პერიოდის მთავარ ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცენტრს.
2005 წელს, იუნესკომ ასორი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისრაელში
ნიკოლ კიდმანი
ნიკოლ მერი კიდმანი (Nicole Mary Kidman; 20 ივნისი, 1967, ჰონოლულუ) — აშშ-ში დაბადებული ავსტრალიელი მსახიობი, მომღერალი და პროდიუსერი. მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე მაღალანაზღაურებადი ქალი მსახიობი 2006-2018 წლებში. გაეროს ბავშვთა ფონდის კეთილი ნების ელჩი. მიღებული აქვს უამრავი ჯილდო, მათ შორის ოსკარი, ემი (2017 — ორჯერ), ოქროს გლობუსი (1996, 2002, 2003, 2018 — ორჯერ), BAFTA, ბერლინის კინოფესტივალის ვერცხლის დათვი (2003) და სატურნი (2002). 2007 წელს ნიკოლ კიდმანი მოხვდა ჟურნალ „ტაიმის“ მსოფლიოს 100 ყველაზე გავლენიანი ადამიანის სიაში. 2003 წელს ჰოლივუდის დიდების ხეივანში გაიხსნა მისი სახელობის ვარსკვლავი.
კიდმანი დაიბადა 1967 წლის 20 ივნისს ჰონოლულუში, ჰავაის შტატში, ავსტრალიელების, ენტონი კიდმანისა და ჯანელი ენის ოჯახში. კიდმანს გააჩნია შოტლანდიური და ირლანდიური ფესვები. როდესაც კიდმანს 4 წელი შეუსრულდა, მისი ოჯახი დაბრუნდა ავსტრალიაში.
მისი დებიუტი კინოში შედგა 1983 წელს, ავსტრალიურ ფილმში „Bush Christmas“. სახელი გაითქვა 1989 წლის თრილერი ფილმით „მკვდარი მორევი“, ხოლო დებიუტი ჰოლივუდში შედგა 1990 წელს ფილმში „ჭექა-ქუხილის დღეები“. კიდევ უფრო მეტ წარმატებას მიაღწია ფილმებით: „შორს“ (1992), „ბეტმენი სამუდამოდ“ (1995), „სიკვდილის მიზეზი“ (1995) და „ფართოდ დახუჭული თვალებით“ (1999). 2003 წელს მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მწერალ ვირჯინია ვულფის განსახიერებისთვის ფილმში საათები“ (2002).
იგი არის იუნისეფისა (1994 წლიდან) და იუნიფემის (2006 წლიდან) კეთილი ნების ელჩი. 2017 წელს გახდა ავსტრალიის ორდენის კომპანიონი. მას აქვს აშშ-ისა და ავსტრალიის ორმაგი მოქალაქეობა. 2010 წელს დააარსა საკუთარი კინოკომპანია Blossom Films. 2006 წლიდან ქორწინებაშია მუსიკოს კიტ ურბანთან.
Hasta Siempre, Comandante
მინი|250პქ|[[ჩე გევარას მონუმენტის ფრაგმენტი. სანტა-კლარა, კუბა]] „Hasta Siempre, Comandante“ ან უბრალოდ „Hasta Siempre“ — კომპოზიტორ კარლოს პუებლას მიერ 1965 წელს დაწერილი ესპანური სიმღერა. სიმღერის ტექსტი ეძღვნება რევოლუციონერ ჩე გევარას გამოსათხოვარ წერილს, რომელიც მან კუბის დატოვებისას დაწერა, რათა რევოლუციები წარემართა კონგოსა და შემდეგ ბოლივიაში, სადაც ის შეიპყრეს და მოკლეს.
ტექსტი მოგვითხრობს კუბის რევოლუციის გადამწყვეტ მომენტებს, აღწერს ჩე გევარასა და მის, როგორც რევოლუციური სარდლის როლს. ჩე გევარას სიკვდილის შემდეგ, სიმღერა საკულტო გახდა და ბევრმა მემარცხენე მიმართულების მომღერალმა მისი საკუთარი ვერსია შეასრულა. სათაური წარმოადგენს გევარას ცნობილი ფრაზის ნაწილს — "¡Hasta la victoria siempre!" („სამარადისო გამარჯვებამდე“).
ვერსიები
არსებობს ამ სიმღერის 200-ზე მეტი ვერსია. სხვადასხვა დროს ის შეასრულა მრავალმა შემსურლებელმა თუ ჯგუფმა: Los Calchakis, Compay Segundo, სოლედად ბრავო, ოსკარ ჩავესი , ნატალი კარდონე , რობერტ უაიეტი, ინეს რივერო, სილვიო როდრიგესი, ანხელ პარა, კარლოს პინია, ვალტერ სესარი,  უაინა ტაკი, ვერონიკა რაპელია , როლანდო ალარკონი, Los Olimareños, ხულიო სესარ ბარბოსა, Los Machucambos, Ciganos D'Ouro, მარია ფარანდური, ხან გარბარეკი, ვოლფ ბირმანი, Boikot, Buena Vista Social Club, ჯორჯ დალარასი, ჯოვანი მირავასი, ელ დი მეოლა, აჰმედ კოჩი, მოჰსენ ნამჯუ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს სიმღერა ჩილელ მუსიკოს ვიქტორ ხარას არასდროს შეუსრულებია, კარლოს პუებლას მაგივრად ბევრი შეცდომით ავტორობას მას მიაწერს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩე გევარა კატეგორია:1965 წლის სიმღერები
აფხაზეთის კავკასიონი
აფხაზეთის კავკასიონი — საქართველოს კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი, მდინარეების ფსოუსა და საკენის სათავეებს შორის. მოიცავს მთავარ ქედს და მის სამხრეთ განშტოებებს: გაგრის, ბზიფის, ჩხალთისა და კოდორის ქედებს, რომელთა შორის მოქცეულია ბზიფის, ჩხალთის, საკენისა და სხვა ხეობები. მთავარ ქედზე უმაღლესი წერტილია მწვერვალი დომბაიულგენი (4046 მ). უღელტეხილებია: ქლუხორი (2816 მ), ნაჰარი (2931 მ), მარუხი (2746 მ), სანჩარო (2292 მ), ხიდა (2632 მ) და სხვა. მათზე გადადის საცალფეხო გზები.
აფხაზეთის კავკასიონს ახასიათებს სიმაღლეთა დიდი ამპლიტუდა. განეკუთვნება ალპურ ნაოჭა სისტემას. თითქმის ყველა მაღალი ქედის ზემო ნაწილში არის ტროგული ხეობები, მყინვარული ცირკები, მყინვარული ტბები და სხვა. აფხაზეთის კავკასიონის ბუნება მრავალფეროვანია. აქ არის თითქმის ყველა სიმაღლითი ლანდშაფტური სარტყელი მათი კარსტული სახესხვაობებით: მთა-ტყის (ფართოფოთლიანი) სარტყელი ტყის ყომრალი ნიადაგებით (ზღვის დონიდან 500-600 მ-დან 1300-1400 მ-მდე); წიფლნარ-მუქწიწვიანი ტყის სარტყელი ტყის ყომრალი და გაეწრებული ყომრალი ნიადაგებით (1000-1300 მ-დან 1800-1900 მ-მდე); სუბალპური სარტყელი მთის მდელოს ნიადაგებით, სუბალპური ტყე-ბუჩქნარით, ლიხითა და მდელოებით (1800-1900 მ-დან 2300-2400 მ-მდე); ალპური სარტყელი მთა-მდელოს ნიადაგებით, მდელოებითა და ხალებით (2300-2400 მ-დან 2700-2800 მ-მდე); სუბნივალური და ნივალური სარტყელი (2800-2900 მ ზემოთ) შიშველი კლდეებით, თოვლითა და მყინვარებით.
სალკოვე (ჰენიჩესკის რაიონი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰენიჩესკის რაიონის სოფლები
Lasioglossum antiochense
Lasioglossum antiochense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 2003 წელს.
სქოლიო
antiochense
ვიკიმაპია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვიკი კატეგორია:ვებ 2.0 კატეგორია:რუკები კატეგორია:ვებ-კარტოგრაფია
1247
თარიღი უცნობია
*
6 ივლისი
6 ივლისი — გრიგორიანული კალენდრის 187-ე დღე (ნაკიან წლებში – 188-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 178 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები
0706
ბოტკო
ბოტკო — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (კოჭბაანის თემი). მდებარეობს საბადურის ქედის აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე. მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1200 მეტრი, საგარეჯოდან 60 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
გოხნარის ლოდოვანი
გოხნარის ლოდოვანი — ციკლოპურ ნაგებობათა ერთ-ერთი უდიდესი კომპლექსი საქართველოში. მდებარეობს მდინარე ალგეთის ხეობაში სოფ. გოხნარის (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) მახლობლად. შედგება 3 ძირითადი ნაწილისაგან: ნაპრალ-გვირაბებიანი ქვაყრილის (კარკნალი), ნასოფლარისა და ციხისაგან. ციხე გეგმით ოთხკუთხაა. განსაკუთრებით გრანდიოზულია ზღუდის აღმოსავლეთი კედელი. სამხრეთ კედელში ცილინდრული კოშკებია. გოხნარის ლოდოვანის ტერიტორიაზე არის რამდენიმე ღოლმენისებური ნაგებობა, გვირაბები, გამაგრებული და დახურილი ბუნებრივი ნაპრალები, მენჰირები და სხვა. ცენტრში აღმართულია უზარმაზარი ქვასვეტი — მონოლითი. ვარაუდით, ადრინდელი ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება.
ლიტერატურა
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ტიმორის ზღვა
thumb|250px|ტიმორის ზღვის მდებარეობა ტიმორის ზღვა მდებარეობს კუნძულ ტიმორის ჩრდილოეთით. მას ესაზღვრება არაფურის ზღვა აღმოსავლეთით, სამხრეთით ავსტრალია, ხოლო დასავლეთით ინდოეთის ოკეანე. ზღვა მოიცავს რიფებს, დაუსახლებელ კუნძულებსა და ნახშირწყალბადის მნიშვნელოვანი მარაგებს.
ზღვა ემიჯნება ავსტრალიის ჩრდილოეთ სანაპიროს, კერძოდ იოსეფ ბონაპარტისა და ვან-დიმენის ყურეებს. ავსტრალიის ქალაქებიდან, მხოლოდ დარვინი ესაზღვრება ტიმორის ზღვას.
ზღვის სიგანეა დაახლოებით 480 კმ სიგანის და მოიცავს 610,000 კმ²-ს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩრდილოეთ ტერიტორიის გეოგრაფია კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის ზღვები
ავსტრალიის, ახალი ზელანდიისა და აშშ-ის დაცვის ხელშეკრულება
thumb|250px ავსტრალიის, ახალი ზელანდიისა და აშშ-ის დაცვის ხელშეკრულება (ინგლისური აბრეავიატურა ANZUS) არის სამხედრო ალიანსი, რომელიც აკისრებს ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას, და განცალკევებით, ავსტრალიასა და აშშ-ს, რომ ითანამშრომლონ წყნარი ოკეანის ზონის დასაცავად. ხელშეკრულება დაიდო სან ფრანცისკოში, 1951 წლის 1 სექტემბერს და ძალაში შევიდა 1952 წლის 29 აპრილს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ცივი ომის ხელშეკრულებები კატეგორია:აშშ-ის ხელშეკრულებები კატეგორია:ავსტრალიის ხელშეკრულებები კატეგორია:ახალი ზელანდიის ხელშეკრულებები კატეგორია:სამხედრო ალიანსები
თენგიზ მენთეშაშვილი
თენგიზ მენთეშაშვილი (დ. 26 მარტი, 1928, თბილისი — გ. 25 აპრილი, 2016) — ქართველი პოლიტიკოსი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (1982). საქართველოს სსრ-ის V და  IX მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სსრკ-ის IX-XII მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.
1950 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. მუშაობდა რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში უფროს ინჟინერ-კონსტრუქტორად. 1952 წლიდან საქართველოს ალკკ რუსთავის საქალაქო კომიტეტის მდივანი. საქართველოს ალკკ ცკ-ის მეორე მდივანი. 1961 წლიდან იყო საქართველოს კპ ცკ აპარატში პასუხსაგებ სამუშაოზე, პარტიის რუსთავის საქალაქო კომიტეტის პირველი მდივანი. 1976-1982 წლებში საქართველოს კპ თბილისის საქალაქო კომიტეტის პირველი მდივანი. სსრკ IX-XII მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მოსკოვში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 26 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1928 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი  2016 კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1982) კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1982) კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1950) კატეგორია:თბილისში დაბადებულები თ
გოჯეული
გოჯეული — სიგრძის ძველი საზომი საქართველოში, უდრიდა 2 გოჯს, 1/16 ადლს (დაახლოებით 6,32 სმ). „გოჯეული არს ორივე ცერთ გოჯები შეყრით სიგრძეზედ“ (სულხან-საბა).
ლიტერატურა
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები
552
თარიღი უცნობია
*
გურული დიალექტი
გურული დიალექტი — ქართული ენის ერთ-ერთი დიალექტი, გურულების მეტყველება. გავრცელებულია გურიის მხარეში. გურულ დიალექტში შთამბეჭდავია მეგრულ-ჭანური ფენა.
გურული დიალექტი იყოფა ორ კილოკავად: ზემოგურულად (ჩოხატაურისა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტების მთიანი ნაწილი) და ქვემოგურულად (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის ნაწილი). კილოკავებში შემავალი თქმები, თავის მხრივ, იყოფა განსხვავებულ ქცევებად, მაგ., ჩოხატაურის თქმაში განირჩევა ზემო სურების, შუა სურებისა და დიდვანის ქცევები. რეგიონის ადრინდელი ზანურენოვან მოსახლეობასთან კონტაქტი აისახება გურულ დიალექტში ზანიზმების სიუხვეში, მაგ., სახელების ბრუნებისას ხმოვანთა რედუქციის სისუსტე (აკვანის, ურემით... ხმაის, რძეით...), ზმნებში ობიექტის მრავლობითობის გამოხატვა III სუბიექტური პირის -ენ სუფიქსით (შეგრჩებიენ, მოგინდებიენ...), ქვემდებარე მოთხრ. ბრუნვაში ნაცვლად სახელობითისა გარდაუვალ ზმნებთან (კაცმა დიეცა, კაცმა მევიდა...) და სხვ.
განსაკუთრებით მრავლად დასტურდება ზანიზმები ლექსიკაში (ოჭვათო, ორჩხუში, ჯარგვალი...); ტოპონიმიაში არსებული ზანიზმების (ჯუმათი, ოჩხამური...) გვერდით ტოპონიმია-ანთროპონიმიაში აფხაზურ-ადიღურ ენათა ანალოგიური ფორმებიც გვხვდება (სუფსა, მალთაყვა... ინგოროყვა, ჭანუყვაძე...). ამავე დროს, გურულ დიალექტს შემოუნახავს არაერთი არქაული სიტყვა და ენობრივი მოვლენა: -ავ/-ამ თემისნიშნიანი ზმნების ვნებითი გვარი მთელ რიგ შემთხვევებში არქაული წესითაა ნაწარმოები (იმალვის, იკარქვის...). გურული დიალექტის ზოგ თქმაში გარდაუვალ ზმნათა III სუბიექტური პირის მრავლობითობა -ეს სუფიქსითაც გამოიხატება (ადგეს და მიეგებეს იგინმა...). არცთუ იშვიათია ადამიანის საკუთარ სახელთა გაუფორმებელი წარმოება სახელობითსა და მოთხრობით ბრუნვებში (სამსონ მოკლენ, გირგოლ გამეიარა...) და სხვ. მრავალი არქაული სიტყვა შემორჩენილია ლექსიკაში (ზარმელი, მერე, უსხი...).
მეზობელ აჭარულთან გურულ დიალექტს აერთიანებს მთელი რიგი ენობრივი მოვლენები: შავგრიმანი, ლაპარიკი... (ხმოვანთა შენაცვლება); ზაბუთი, ამ შიშორე... (ასიმილაცია); კალონი, ანბავი... (დისიმილაცია), გვერჩიგვერდში, ბეძე-ბედზე... (აფრიკატიზაცია); ჩთილი-ჩრდილი, ფთაფრთა... (ბგერათდაკარგვა); ხესან, ძროხასან... (-თან თანდებულის ნაცვლად -ან); მიასტრა, იცნა... (სუბიექტური მესამე პირის ნიშნად წყვეტილში -ა). საერთოა ლექსიკის დიდი მარაგი (დელი, ეტოშება, კატარი)...
ბევრი ერთნაირი ფონეტიკური და გრამაიკული მოვლენა დასტურდება გურიისა და იმერეთის ურთიერთმოსაზღვრე სოფლების მეტყველებაშიც: ქ’არ<ქე არ, ქი არ; კ’ვერ<კი ვერ... (ხმოვანთა ელიზია); კჭირს, კყავს... (ასიმილაციური დაყრუება); ღმერც, გვერძე (აფრიკატიზაცია); იმგენმა იმღერენ... (მოთხრობითში დასმული სახელის მრავლობითობის გამოხატვა -ენ სუფიქსით); ღრიალოფს, სრიალოფს... (თემის ნიშნის შენაცვლება); დგანა, ჟდანა... (ფუძის გართულება -ან სუფიქსით); მაგენი ამბობდა... (რიცხვში შეუთანხმებლობა ქვემდებარე–შემასმენელს შორის) და სხვ. საერთოა მრავალი ლექსიკური ერთეული (თანაქა, ტარაბუა, ლორთქო...). იმერხეულ (კლარჯულ) კოლოსთან გურულს აახლოვებს არაერთი ენობრივი მოვლენა: მეითავა, დეიჭირა... (ნაწილობრივი ასიმილაცია), გუუხსნა, დუუბა... (სრული ასიმილაცია), ვინცხა, რაცხა... (თანხმოვანთა ასიმილაცია); შიეძლო, შიეხვეწა... (დისიმილაცია); მუა, გოგუები... (ოა<უა, ოე<უე რეგრესული დისიმილაციის შედეგად); სუნთელი... (თანხმოვანთა დისიმილაცია); იცნა (სუბიექტური III პირის ნიშნად წყვეტილში მხ. რიცხვში -ა); დაწვა კაცმა... (გარდაუვალ ზმნებთან სუბიექტი II სერიაში მოთხრ. ბრუნვაში) და სხვ. ამას ადასტურებს ლექსიკაც: გვარდა, ზორი, ალიკაპი, არტაშანი, ჭინჭი, ჭაჭვი და ა. შ.
გურულ დიალექტში გამოიყოფა ძველი მესხურის ფენა: „ე“ ხმოვნის იოტიზებული შემართვა (ჲერთი...); მრავლობითობის ორმაგად წარმოება (ძმანები...); რეგრესული ასიმილაცია როგორც ხმოვნებში (მუუტანა), ასევე თანხმოვნებში (აშჯერ = ასჯერ). ბევრი საერთოა ლექსიკაში (ფხეჭი, ზენგილი, ჭიბოშანი, ოტური...). გურულში არაერთი სიტყვაა შესული თურქულიდან (ბალდუმი, სილაღი, ოდა...). მრავალფეროვნებას ქმნის კილოკაური და ზოგჯერ თქმებს შორისაც არსებული ფონეტიკური ან მორფოლოგიური ხასიათის სხვაობა, ინტონაცია, ტონი, რიტმი, მახვილი. სხვაობა ძირითადად მაინც ლექსიკაში შეიმჩნევა (ოფიჩო – ქვემოგურულში წისქვილის ჩიბოა, ზემოგურულში – ბლის ხის ქერქისაგან გაკეთებული ამოსაფარებელი ქვევრის სახურავისათვის). განსაკუთრებით საინტერესოა საკუთრივ გურულ დიალექტში ნაწარმოები ფორმები: ამორანქვა – წყლის ამოსხმა, ამოხაპვა; გაკოპიტება – ხის მასალის ლამაზად გათლა, გამოყვანა; გაკუჭება – გაბრაზება; ელანძე – სწრაფად; ურწყული – ნიგვზისაგან გამოხდილი ზეთი და სხვ.
პოდოკარპუსი
პოდოკარპუსი (Podocarpus) — წიწვოვან მცენარეთა გვარი პოდოკარპუსისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე, უმთავრესად ორსახლიანი ხეები ან ბუჩქებია.
100-ზე მეტი სახეობა ბუნებრივად გავრცელებულია სამხრეთ ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკული სარტყლების მთის ტყეებში. რამდენიმე სახეობა კულტივირებულია ყირიმში და კავკასიაში, მათ შორის საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროზე. მეტწილად გვხვდება აჭარაში, აფხაზეთსა და სამეგრელოში, იშვიათად გურიასა და იმერეთში.
ნაკლებ ყინვაგამძლეა, ამიტომ საქართველოში ფართოდ ვერ გავრცელდება. საქართველოში შემოტანილი სახეობებიდან აღსანიშნავია მსხვილფოთოლა პოდოკარპუსი (Podocarpus macrophyllus), რომელიც ბუნებრივად იზრდება სამხრეთ იაპონიაში კუნძულ ტაივანზე. იგი შედარებით ყინვაგამძლეა.
კარგად ვითარდება დასავლეთ საქართველოში (მსხმოიარობს სისტემატურად და იძლევა აღმოცენებისუნარიან თესლს). იშვიათად თბილისშიც, სადაც მოითხოვს ხშირ მორწყვას. ნაგის პოდოკარპუსი (Podocarpus nagi) - ბუნებრივად იზრდება ტაივანზე და სამხრეთ იაპონიაში; ახალზელანდიური ტოტარას პოდოკარპუსი (Podocarpus totara) და ჰალის პოდოკარპუსი (Podocarpus hallii).
პოდოკარპუსი მრავლდება თესლით და კალმით. სახეობათა უმრავლესობა დეკორატიულია.
ლიტერატურა
კატეგორია:პოდოკარპუსისებრნი
ჯუდი დეივისი
ჯუდით დეივისი (Judith Davis დ. 23 აპრილი, 1955) — ავსტრალიელი კინოსა და თეატრის მსახიობი, რომლის კარიერა 40 წელზე მეტს მოიცავს. რეჟისორი ვუდი ალენი ახასიათებს მას როგორც „ერთ-ერთი ყველაზე მომხიბვლელი ქალი მსახიობი მსოფლიოში“. მიღებული აქვს AACTA-ს რვა, ოქროს გლობუსის და BAFTA-ს ორი, ემის სამი ჯილდო და ოსკარის ორი ნომინაცია.
ჯუდი დეივისი დაიბადა პერთში, დასავლეთი ავსტრალიაში კათოლიკურ ოჯახში. დაამთავრა დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი 1977 წელს. მისი დებიუტი კინოში იამვე წელს შედგა ფილმით „High Rolling“. 1979 წელს მელ გიბსონთან ერთად მონაწილეობდა სპექტაკლში „რომეო და ჯულიეტა“.
აღიარება მოიპოვა ფილმით „ჩემი ბრწყინვალე კარიერა“ (1979), რისთვის გადაეცა BAFTA-ს ორი ჯილდო. მისი ცნობილი ფილმებია: „ჩვენი იმედების ზამთარი“ (1981), „ჰუდვინკი“ (1984), „მოგზაურობა ინდოეთში“ (1984) და „ქმრები და ცოლები“ (1992). მისი სხვა როლებია: „Who Dares Wins“ (1982), „პაპანაქება“ (1983), „მაღალი ტალღა“ (1987), „ჯორჯია“ (1988), „ელისი“ (1990), „ექსპრომტი“ (1991), „ბარტონ ფინკი“ (1991), „მუქი სისხლი“ (1993), „აბსოლუტური ძალაუფლება“ (1997), „განვიხილოთ ჰარი“ (1997), „სახელგანთქმული“, „ადამიანი, რომელიც ღმერთს უჩიოდა“ (2001), „განქორწინება ამერიკულად“ (2006), „მარი ანტუანეტი“ (2006), „შტორმის თვალი“ (2011), „სიყვარულით რომში“ (2012), „ტ.ს. სპივეტი — ახალგაზრდა გენიოსი“ (2013) და „მკერავი ქალი“ (2015).
დეივისი აგრთვე მონაწილოებდა ტელესერიალებში, რომელთა შორისაცაა „იყუჩე და იმსახურე: მარგარეტ კამერმეიერის ისტორია“, „ცხოვრება ჯუდი გარლანდთან ერთად: მე და ჩემი ჩრდილი“, „მდინარე ხიდის ქვეშ“, „ქალი სახელად გოლდა“, „რეიგანები“, „სამახსოვრო მოგზაურობა“, „საიდუმლო გზა“, „მტრობა: ბეტი და ჯოანი“ და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1955 კატეგორია:დაბადებული 23 აპრილი კატეგორია:ავსტრალიელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:ავსტრალიელი ქალი ტელემსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ავსტრალიელი ქალი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ავსტრალიელი ქალი მსახიობები კატეგორია:ავსტრალიელი თეატრის მსახიობი ქალები კატეგორია:ავსტრალიელი თეატრის რეჟისორები კატეგორია:BAFTA-ს გამარჯვებულები (პიროვნებები) კატეგორია:ოქროს გლობუსის გამარჯვებულები კატეგორია:კინომსახიობთა გილდიის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:პრაიმტაიმის ემის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:AACTA Award-ის მფლობელები კატეგორია:დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
პულის უნივერსიტეტი
პულის უნივერსიტეტი (Sveučilište Jurja Dobrile u Puli, Universitas studiorum Polensis Georgii Dobrila) — სახელმწიფო სასწავლო დაწესებულება პულში, ხორვატია. დაარსდა 2006 წელს. დღესდღეობით პულის უნივერსიტეტი 2465 სტუდენტს ითვლის, რომლებიც 5 სხვადასხვა დარგობრივი მიმართულებით ეუფლებიან ცოდნას.
სქოლიო
კატეგორია:ხორვატიის უნივერსიტეტები
Lusitanops blanchardi
Lusitanops blanchardi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
აფხაზეთის დოლმენები
300px|მინი აფხაზეთის დოლმენები — ბრინჯაოს ხანის მეგალითური სამარხი ნაგებობანი აფხაზეთის ტერიტორიაზე (სოფლები - ეშერა, აზანთა, ოთხარა, აჭანდარა, გორანა, ყულანურხვა, შრომა; დოუს უღელტეხილი, მდ. ფსოუს ხეობა და სხვა). არქეოლოგიურად ყველაზე უკეთ შესწავლილია ეშერის დოლმენები. აფხაზეთის დოლმენები აგებულია ოთხ-ოთხი ვერტიკალურად დაყენებული მასიური ბრტყელი ქვისაგან და ასეთივე ქვითაა გადახურილი (ცალკეული ქვების წონა 50 ტ აღემატება). ზოგ დოლმენს იატაკადაც ქვის ფილა აქვს. აფხაზეთის დოლმენების გეგმა ტრაპეციის ფორმისაა. წინა ფართო კედელში, რომელიც უპირატესად მიქცეულია სამხრეთით ან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, გამოჭრილია 0,4 მ დიამეტრის მრგვალი ხვრელი. ხვრელი ქვის საცობით იხურებოდა. გვერდით კედლებსა და იატაკის ქვებზე სიმკვრივისათვის ხშირად ნარიბანდებია ამოკვეთილი, კედლების გასწვრივ გარედან კი დიდი ქვებია შემოწყობილი.
აფხაზეთის დოლმენებს დასაკრძალავად უფრო გვიანაც იყენებდნენ. ზოგიერთ დოლმენში აღმოჩენილია გვიან ბრინჯაოსა და მისი მომდევნო ხანის ნაკეთობანიც.
შესწავლის ისტორია
პირველი ცნობა კავკასიაში დოლმენების არსებობის შესახებ გვხვდება დიუბუა დე მონპერესთან. ვ. მილერი გამოთქვამდა მოსაზრებას, რომ დოლმენები გაგრასთან და მის სამხრეთით უნდა ყოფილიყო საძებარი. 1926 წელს ვ. სტრაჟევმა მოგვცა აფხაზეთის ტერიტორიაზე არსებული ბრინჯაოს ხანის ძეგლთა მოკლე მიმოხილვა. მის მიერვე დაფიქსირდა პირველი ცნობა აფხაზეთში დოლმენების არსებობის შესახებ. რამდენადმე სისტემატური არქეოლოგიური შესწავლა და პირველი მეცნიერული დასკვნის მიღება დაკავშირებულია მ. ივაშენკოს სახელთან. 1934 წელს ეშერაში სამუშაოებს აწარმოებდა საკავშირო მეცნიერებათა აკადემიის აფხაზეთის არქეოლოგიური ექსპედიცია, მ. ივაშენკოს მიერ მიკვლეული და შესწავლილი იქნა ეშერის (კიურდერე) დოლმენების ჯგუფი და 4 მათგანი გაითხარა კიდეც. 1936 წელს ა. სოლოვიოვი, ხოლო მოგვიანებით ბორის კუფტინი განაგრძობს ეშერის დოლმენების შესწავლას, თუმცა 1937-1946 წლებში აღმოჩენილი მასალების გამოქვეყნება ვერ მოასწრო. 1955 წელს საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის აფხაზეთის არქეოლოგიური ექსპედიცია იწყებს აფხაზეთში აღმოჩენილი დოლმენების სისტემატურ და გეგმაზომიერ აღწერას და მასალების შესწავლას. 1966 წელს ი. ვორონოვი ათვალიერებს ოთხარის დოლმენების ჯგუფს და ადგენს აფხაზეთის არქეოლოგიურ ატლასს. 1975 წელს ი. ცვინარია განაგრძობს ოთხარის დოლმენების შესწავლას და გამოქვეყნებას. მოგვიანებით 1982 წელს ვ. ბჟანია სწავლობს აჭანდარის და ხუაპის დოლმენებს.
მდებარეობა და წარმოშობა
დოლმენი, კოლექტიური სამარხი, მეორადი დაკრძლვის რიტუალით აღმოჩნდა აფხაზეთის ტერიტოტიაზე გუდაუთის და სოხუმის მუნიციპალიტეტში (აჭანდარა, ყულანურხვა, ეშერა, ხუაპი, ოთხარა, ფსირცხა). მეგალითური კულტურა მთელ მსოფლიოშია წარმოდგენილი (ინდოეთი, მთელი ხმელთაშუაზღვისპირეთი, ევროპა, აზია, ამიერკავკასია). მათი წარმოშობა დაკავშირებულია ძველი ხალხის ანიმისტიკურ ფსიქოლოგიასთან, რომლებიც აცოცხლებდენ არასულიერ ბუნებას და ქმნიდნენ ქვის კულტს. ი. შტენბერგის აზრით, ქვის კულტის წარმოშობა დაკავშირებულია ადამიანის ქვისადმი განსაკუთრებული დამოკიდებულებით, პირველყოფილი ადამიანის მიერ ქვის უკვდავყოფის მიზეზი მის მიერვე აღიარებული ქვის სიმყარე და სიმძლავრეა, ის იყო იდუმალი და მარადიული. ბერძნებიც კი ელინისტურ ხანაში პატივს მიაგებდნენ ქვის ლოდებს, ეთაყვანებოდნენ მას, მიმართავდნენ თხოვნითა და ლოცვით.
მშენებლობის ტექნიკა
დოლმენის მშენებლობა ასე ხდებოდა: წინასწარ მზადდებოდა ჰორიზონტალური მოედანი ირგვლივ ოვალური ორმოებით შემოსაზღვრული, გვერდითი და წინა მხარისათვის ორმოები მდინარის ქვებით ივსებოდა. მოედანზე იდგმებოდა იატაკის ფუნქციის მატარებელი ფილა, რომლის ოთხივე მხარის ღარებში ჯდებოდა დოლმენის ტრაპეციული კედლები, გვერდით ღარიან კედლებში წინა და უკანა კედლები ჯდებოდა, გვერდითი კედლები გარედან მაგრდებოდა ქვის ლოდებით, რათა არ ჩამოცურებულიყო და თავსდებოდა წინასწარ ამოთხრილ ორმოებში. სახურავიც დაღარული იყო რათა გადახურვა ადვილი ყოფილიყო. შენობის სამი კედელი (წინა ფასადის გარდა) გარედან იფარებოდა კედლის სიმაღლის ქვა-ყრილებით, რომლის ნაწილს მშენებლობის დამთავრების შემდეგ იღებდნენ.