cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საბა განწმენდილი
განსაცდელები
იაკობს ხორციელი ვნებები სტანჯავდა და ამიტომ თავი დაისაჭურისა. ეს რომ მამა საბამ შეიტყო, ლავრიდან გამოაგდო. მხოლოდ თეოდოსი დიდის თხოვნით დააბრუნა, ისიც იმ პირობით, რომ იაკობი არავის დაელაპარაკებოდა, მსახურების გარდა, კელიიდან აღარ გამოსულიყო და ზიარების უფლებაც აჰყარა. გამოხდა ხანი, ღმერთმა შეიწყალა იაკობის სინანული და ეს ხილვით აუწყა წმინდა საბას: ახილვა, ვითომდა გარდაცვლილი ყმა აღადგინა ლოცვით იაკობმა. მაშინღა აზიარა უფლის სისხლითა და ხორცით. კვირის თავზე მიიცვალა იაკობი და ღირსი მამის მიერ სულიერად აღშენებული წარდგა ღვთის წინაშე.
მოძღვარი
thumb|200px|ღირსი მამა საბა განწმენდილი ერთხელ წმინდა საბასთან თეოდოსის მიერ გამოგდებული ბერი მივიდა, აფროსიდე. საქმეზე გაეგზავნათ. გზაში ჯორი გაურჩებია, ისე შემოუკრავს მისთვის, რომ ჯორი უსულოდ დაცემულა. ეს იყო მიზეზი მისი მონასტრიდან გამოგდებისა. წმინდა საბამ მიიღო და უთხრა: ,,იჯექი კელიაში, ლავრას ნუ განეშორები, მოთოკე ენა, მუცელი და ცხონდებიო”. ზედმიწევნით აასრულა ეს დარიგება აფროსიდემ. ოცდაათი წელი ლავრას არ გაშორებია, არც კელიაში ჰქონდა რაიმე ნივთი. ხის ტოტებზე გადაფარებულ ცხვრის ტყავზე იძინებდა. მთელი ღამე ისეთ ტირილსა და გლოვაში ატარებდა, რომ მეზობლებლად მცხოვრებთ აწუხებდა. საბოლოოდ, წანასწარცნობის მადლიც კი მიიღო. თავისი გარდაცვალების ჟამი შეიტყო და ოცდაათი წლის გლოვის შემდეგ ღირს თეოდოსისთან ითხოვა წასვლა, წმინდა საბამ წერილი მისწერა თეოდოსის: შენგან კაცი მოვიდა ჩემთან, მე კი მას ქრისტეს მადლით ანგელოზს გიგზავნიო.
Prospect Hummer
სქოლიო
კატეგორია:2005 წლის EP-ები კატეგორია:Animal Collective-ის EP-ები კატეგორია:FatCat Records-ის ალბომები
საბა განწმენდილი
მოძღვარი
ერთხელ საბა, მოწაფესთან ერთად, იერიქონიდან იორდანიისაკენ მიდიოდა. მისი გამოცდა მოისურვა და ჰკითხა: – ცალთვალა ქალი თუ დაინახეო. მოწაფე უმტკიცებდა:– გინდა თუ არა, ორივე თვალი ჰქონდაო. საიდან შეიტყვეო – ჰკითხა საბამ. ყურადღებით დავაკვირდი სახეზე და ორი თვალი ქონდაო. ამიერითგან ჩემთან აღარ იქნები, რადგან სხვების თვალების დაჭერა არ შეგძლებიაო, უთხრა საბამ. ერთხელ ღირს საბას უდაბნოში ლომი შემოეყარა, რომელსაც ეკალი შესობოდა და წმინდა საბას აჩვენა თათი. მან ეკალი ამოუღო. ამის შემდეგ ლომი ღირს მამას არ მოცილებია, ემსახურებოდა – მხეცი ღირსი მამის კურთხევით, ვირს მწყემსავდა. რამდენიმე დღის შემდეგ წმინდა საბას მორჩილი ფლაისი სიძვით დაეცა სოფელში. იმავე დღეს ლომმა შეჭამა ვირი და გადაიკარგა. მიხვდა ფლაისი, რომ ლომმა ეს მის სამხილებლად გააკეთა და შერცხვენილი თვითონაც გადაიკარგა. წმინდა საბამ მოძებნა იგი, ჩაკეტა კელიაში, სინანულის კანონი დაადო და აცხოვნა შეცოდებული ძმა...
წმინდა საბას ღვაწლი ეკლესიის სიწმინდისათვის ბრძოლაში
ბიზანტიის სამეფო ტახტზე მონოფიზიტი ანასტასიოს I ავიდა, რომელმაც კონსტანტინოპოლის პატრიარქი გადააყენა და იერუსალიმისა და ანტიოქიის პატრიარქებსაც ემუქრებოდა, თქვენც ეს დღე გელით, თუ მონოფიზიტობას არ მიიღებთო. მაშინ ილია პატრიარქმა პალესტინელი ბერების დელეგაცია გაგზავნა იმპერატორთან მშვიდობის ჩამოსაგდებლად. მათ შორის იყო წმინდა საბაც. როდესაც დელეგაცია იმპერატორის სასახლეში შევიდა, ანასტასიმ იხილა, თუ როგორ მისდევდა უფლის ანგელოზი წმინდა საბას. ამ ხილვამ და მამების საუბრებმა შეურბილა გაქვავებული გული იმპერატორს. წმინდა საბა მთელი ზამთარი ბიზანტიაში დარჩა და მეფეს ხშირად შეაგონებდა. მაგრამ მისი პალესტინაში დაბრუნებისათანავე ანასტასიმ ჯარი გაგზავნა იერუსალიმში და პატრიარქი ილია გადააყენა, მის მაგიერ კი იოანე აიყვანა, რომელმაც წმინდა საბას შეგონებით, შეაჩვენა მონოფიზიტობა. გადაირია ანასტასიოს I, მოოხრება მოისურვა იერუსალიმისა და იქაურ ბერებს მოწყვეტას უქადდა, მაგრამ ამ დროს ბარბაროსებთან ომი დაიწყო და მართლმადიდებელთა დასჯა სხვა დროისათვის გადაიდო. პატრიარქ ილიას გაგდების შემდეგ მთელ პალესტინაში გვალვა ჩამოვარდა. რამდენიმე წელი წვიმა არ მოსულა, ამოშრა ჭები, კალიამ შეჭამა მოსავალი. ხალხი ამაში ღვთის სასჯელს ხედავდა. საშინელი იყო ანასტასიოს მეფის სიკვდილი. მეხი დაეცა მის სამეფო პალატს. მეხი დასდევდა მეფეს, მეხიც ხან ერთ კუთხეში იმალებოდა, ხან მეორეში. ბოლოს მიეწია და მოკლა. ასეთი საშინელი იყო მისი სიკვდილი. დიდად იგლოვა პატრიარქმა და თვითონაც რამდენიმე დღეში გარდაიცვალა.
thumb|300px|ღირსი მამა საბა განწმენდილის მიერ აგებული მართლმადიდებლური მონასტერი ანასტასიოსის შემდეგ ბიზანტიის ტახტზე კეთილმსახური მეფე იუსტინე (518–527 წწ.) ავიდა, რომელმაც განამტკიცა ქალკედონის კრების განჩინება და განდეგილი მართლმადიდებელი მამები თავის ადგილას დააბრუნა. პალესტინაში გვალვის მეოთხე წელი მიიწურა. ამ პერიოდში მხოლოდ ერთხელ იწვიმა, ისიც მხოლოდ წმინდა საბას ლოცვით და ისიც მხოლოდ მის ლავრასთან. პატრიარქმა იოანემ კაცი გაგზავნა საბასთან – ღვთისგან წვიმა გამოითხოვოსო. ,,მე ვინ ვარ რომ ღვთის რისხვა შევაჩერო, ცოდვილი ვარო", – თქვა წმინდა ბერმა, მაგრამ მორჩილებით მაინც აღაპყრო ხელნი ზეცად და ღმერთმა კოკისპირული წვიმა მოუვლინა პალესტინას. წმინდა საბა ძალზე მოხუცდა, მაგრამ 91 წლისას მაინც მოუხდა კონსტანტინოპოლში ჩასვლა, რათა პალესტინელებზე შემომწყრალი იუსტინიანე შემოერიგებინა. როგორც ერთ დროს ანასტასიოსმა, ისე იუსტინიანემაც წმინდა საბასთან შეხვედრისას ხილვა ნახა, უბრწყინვალესი გვირგვინი ედგა თავზე წმინდა საბას. შეშინდა მეფე, წამოდგა ტახტიდან და თაყვანი სცა ღირს საბას. მეფე არათუ შეურიგდა პალესტინელებს, უამრავი ოქრო შესწირა იქაურ მონასტრებს. ღმერთმა ათასწილ მიაგო იუსტინიანეს. მან მცირე ხანში დაამარცხა ორი მეფე, ამით რომიც დაიბრუნა და აფრიკაც.
გარდაცვალება
იერუსალიმში დაბრუნებული წმინდა საბა ავად გახდა. იოანეს ადგილას ახლა უკვე პეტრე იჯდა. პეტრე ეწვია საბას, წაიყვანა საპატრიარქოში და თავისი ხელით ემსახურებოდა. ღირს საბას ღვთისგან ეუწყა აღსასრულის ჟამი და პატრიარქს სთხოვა – ჩემს ლავრაში დამაბრუნეო. აკუთხა ლავრის ძმობა და 5 დეკემბერს 94 წლისამ ჩააბარა სული თვისი უფალს, რომელსაც სიყრმიდანვე ემსახურა.
ტროპარი 1
მთიებო ყოვლადბრწყინვალეო, მადიდებელთა შენთა მფარველო და შესავედრებელო მოსავთა და მგალობელთა შენთაო, ნეტარო საბა, დაგვიფარენ განსაცდელთაგან.
ტროპარი 2
ცრემლთა მდინარითა უდაბნოი უქმი მოიმუშაკე, და სიყრმით სულისათ სულ თქმათა ასეულად შრომანი ნაყოფიერ ჰყვენ, და იქმენ მნათობ, და განმანათლებელ სოფლისა საკვირველებათა მიერ, მამაო წმიდაო საბა, ევედრე ქრისტესა ღმერთსა შეწყალებად სულთა ჩვენთათვის.
კონდაკი
სიყრმითგან მსხვერპლად ღმრთისა უბიწოდ შეწირულ იქმენ და კეთილითა მოქალაქობითა ნეტარებაჲ მოიგე, უწინარეს შობისაცა სარწმუნოდ ღმრთისად გამოსჩნდი ღირსთა ყოველთა განმაშუენებელ, ნეტარო საბა, რამეთუ უდაბნონი ქალაქ-ჰყვენ, ღირსო, რომლისათჳსცა გიღაღადებთ შენ: გიხაროდენ, მამაო ყოვლადპატიოსანო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:V საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:კაბადოკიელი ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:V საუკუნის ქრისტიანი ასკეტი ბერები კატეგორია:კაბადოკიელი ქრისტიანი ასკეტი ბერები კატეგორია:დაბადებული 439 კატეგორია:გარდაცვლილი 5 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 532
სანტ-აპოლინარე-ინ-კლასეს ეკლესია
1996 წელს მავზოლეუმი რავენის სხვა ადრექრისტიანულ ღირსშესანიშნაობებთან ერთად შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რავენა კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
ფუენტერაბია
ფუენტერაბია (Fuenterrabía, Hondarribia) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბასკეთის ავტონომიური გაერთიანების გიპუსკოის პროვინციის ბახო-ბიდასოის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 28,63 კმ². მოსახლეობა — 16 881 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:გიპუსკოის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:გიპუსკოის ქალაქები
Thankyou Whoever You Are/Most Toys
Thankyou Whoever You Are — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის 2007 წლის სინგლი ალბომიდან Somewhere Else. სინგლში, გარდა იშვიათი ჩანაწერებისა, შეტანილია ბრიტნი სპირსის სიმღერის „Toxic“ ქავერ-ვერსია (საკონცერტო ჩანაწერი).
სიმღერები
კომპაქტ დისკი 1
კომპაქტ დისკი 2
DVD
სქოლიო
კატეგორია:Marillion-ის სიმღერები კატეგორია:2007 წლის სიმღერები
მარტორქა (კომიქსი)
„მარტორქა“ (ინგლ-rhino) (ალექსეი მიხეილისძე სიტსევიჩი) — Marvel Comics-ის გამოგონილი პერსონაჟი. ის შექმნეს მწერალმა სტენ ლიმ და მხატვარმა ჯონ რომიტამ, მისი პირველი გამოჩენა მოხდა კომიქსში საოცარი ადამიანი ობობა #41 (ოქტომბერი. 1966წ).
გამოგონილი ბიოგრაფია
ბანდიტი სახელად ალექსეი სისტევიჩი დათანხმდა რუსულ მაფიას მონაწილეობა მიეღო საიდუმლო ექსპერიმენტში. პროეკტმა(ექსპერიმენტმა) წარმატებით ჩაიარა. მეცნიერებმა ალექსს დიდი დოზით ”მისცეს” რადიაცია, და მისი დნმის სტრუქტურაში ცვლილებები შეიტანეს. ამის შემდეგ ალექსს გაუჩნდა ჰიპერტროფიული მუსკულატურა და მისი სხეული გახდა ბრონირებული (ტყვიაგაუმტარი).
თანამედროვე მარტორქა
Ultimate universe-ში თანამედროვე რინო (R.H.I.N.O.) გამოჩნდა თანამედროვე ადამიანი ობობა #28-ში (Ultimate Spider-Man #28) (დეკემბერი. 2002წ) და შეიქმნა როგორც მექანიკური კოსტიუმი, რომელსაც მართავს რუსი მეცნიერი სახელად ალექს ოჰირნი(ინგლ-Alex O'Hirn.).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Marvel Comics-ის ბოროტმოქმედები
Camponotus sphaericus rufipilis
Camponotus sphaericus rufipilis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
NGC 7224
NGC 7224 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1863 წლის 6 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
მარიო მანჯუკიჩი
მარიო მანჯუკიჩი (Mario Mandžukić; დ. 21 მაისი, 1986) — ხორვატი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი.
კარიერა
2007–2018 წლებში იყო ხორვატიის ეროვნული ნაკრების ფეხბურთელი. 2009 წელს გახდა ხორვატიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი და ხორვატიის ჩემპიონატის ბომბარდირი. მონაწილეობა მიიღო ევროპის 2012 და 2016 ჩემპიონატზე და 2014 და 2018 წლის მსოფლიო თასებზე. არის უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული (2013) და მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2018).
ოლიმპიისკი
300პქ|მინი|სკ "ოლიმპიისკი". [[1980 წლის ზაფხულის ოლიპიადა|1980 წლის ზაფხულის ოლიპიადის დროს.]] სპორტული კომპლექსი (სკ) „ოლიმპიისკი“ — ევროპაში უდიდესი დახურული სპორტული კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ მოსკოვში, ოლიმპიურ გამზირზე; მეტროსადგურ „პროსპექტ მირა“-სთან ახლოს. კომპლექსი აშენებულია 1980 წელს იმ ადგილას, სადაც ადრე სტადიონი „ბურევესტნიკი“ მდებარეობდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის სტადიონები კატეგორია:საკონცერტო დარბაზები
ლუის ხოსე დე ორბეგოსო
ლუის ხოსე დე ორბეგოსო (Luis José de Orbegoso y Moncada Galindo) — (დ. 25 აგვისტო, 1795, უამაჩუკო, პერუ — გ. 5 თებერვალი, 1847, ტრუხილიო, პერუ) — გრაფი დე ოლმოსი, პერუელი არისტოკრატი, სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე. პერუს დროებითი პრეზიდენტი 1833–1836 წწ. მცირე ხნით ეკავა ჩრდილოეთი პერუს პრეზიდენტის თანამდებობაც.
ლიტერატურა
კატეგორია:პერუს პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1795 კატეგორია:გარდაცვლილი 5 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1847
ლაქტატდეჰიდროგენაზა
ლაქტატდეჰიდროგენაზა — ფერმენტი ოქსიდორედუქტაზების კლასისა; აკატალიზებს პიროყურძნის მჟავას შექცევადი აღდგენის რეაქციას, რომლის შედეგად L-რძემჟავა წარმოიქმნება. ამ რეაქციაში მონაწილეობს კოფერმენტი — აღდგენილი ნიკოტინამიდადენინდინუკლეოტიდი.
ლაქტატდეჰიდროგენაზა გამოყოფილია კუნთოვანი ქსოვილიდან კრისტალების სახეით; შედგება 4 პოლიპეპტიდური სუბერთეულისგან (ტეტრამერის მოლური მასა 140 000). ლაქტატდეჰიდროგენაზული რეაქციის წონასწორობა ძლიერ გადახრილია რძის მჟავას წარმოქმნისაკენ და ცხოველურ ქსოვილებში უმეტეს შემთხევავში ანაერობულად მიმდინარეობს. გამონაკლისს წარმოადგენს კიბოს უჯრედები, რომლებშიც რძის მჟავას დიდი რაოდენობა აერობულ პირობებში წარმოიქმნება. ცნობილია ლაქტატდეჰიდროგენაზის 5 იზოფერმენტი, რომლებიც განსხვავდებიან როგორც ამინომჟავური შედგენილობით, ისე ფიზიკურ-ქიმიური კატალიზური და იმუნოლოგიური თვისებებით. ლაქტატდეჰიდროგენაზის რაოდენობის განსაზღვრას სისხლის შრატში დიაგნოსტიკური მნიშვნელობა აქვს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფერმენტები
სატურნ V
სატურნ V (Saturn V) — აშშ-ის მრავალსაფეხურიანი თხევადსაწვავიანი რაკეტა-მატარებელი, რომელიც გამოიყენებოდა „აპოლოსა“ და „სკაილების“ კოსმოსური პროგრამისათვის 1967-1973 წლებში.
სატურნ-V შეიქმნა ვერნერ ფონ ბრაუნის ხელმძღვანელობით, კომპანიებთან ბოინგი, North American Aviation, Douglas Aircraft Company და აი-ბი-ემი თანამშრომლობით. მისი გაბარიტებით, მასით და კოსმოსში გატანილი სასარგებლო ტვირთის რაოდენობით ის დღემდე რჩება კაცობრიობის ისტორიაში უძლიერეს რაკეტა-მატარებლად, თუმცა საბჭოთა რაკეტა-მატარებელ „ენერგიას“, რომელიც მხოლოდ ორჯერ გაფრინდა კოსმოსში (1987 და 1988 წლებში) ოდნავ მეტი წევა ჰქონდა.
წინარეისტორია
60-იანი წლების დასაწყისისათვის საბჭოთა კავშირმა დიდ წარმატებებს მიაღწია კოსმოსის ათვისებაში და ამ მხრივ აშშ-ს გაუსწრო. 1957 წელს საბჭოთა კავშირმა გაუშვა მსოფლიოში პირველი ხელოვნური თანამგზავრი, 1961 წელს კი პირველი ადამიანი კოსმოსში — იური გაგარინი.
1961 წლის 25 მაისს აშშ-ის პრეზიდენტმა ჯონ ფიცჯერალდ კენედიმ გამოაცხადა, რომ აშშ შეეცდებოდა 60-იანი წლების ბოლომდე ადამიანის გაშვებას მთვარეზე. ამ დროისათვის აშშ-ის პილოტირებულ კოსმოსურ ფრენაში მეტად მცირე გამოცდილება ჰქონდა. 5 მაისს პირველი ამერიკელი ასტრონავტი ალან შეპარდი გაფრინდა კოსმოსში ხომალდ „ფრიდომ-7“ სუბორბიტალურ ტრაექტორიაზე, რომელიც სულ 15 წუთი გაგრძელდა. იმ დროს არავითარ რაკეტას არ შეეძლო ადამიანის მთვარეზე გაგზავნა, მით უმეტეს ერთ ჯერზე. სატურნ-I მაშინ უკვე მუშავდებოდა, მაგრამ ჯერ გამოცდილი არ იყო და რადგან იგი მეტად მცირე ზომის იყო, საჭირო გახდებოდა მისი რამდენიმეჯერ კოსმოსში გაშვება და მთვარის კოსმოსური ხომალდის ორბიტაზე აწყობა.
თავდაპირველად ნასა ამუშავებდა მთვარეზე გაფრენის სამ ძირითად გზას: აწყობა დედამიწის ორბიტაზე, პირდაპირი ასვლა და აწყობა მთვარის ორბიტაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ნანსამ თავიდან უარყო ეს გეგმა, საბოლოო ჯამში ისინი მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ სწორედ ეს გზა იქნებოდა ყველაზე იოლი და სწრაფი დასახული მიზნის მისაღწევად.
C-1-დან C-4
1960-1962 წლებში მარშალის კოსმოსური გაფრენის ცენტრმა შექმნა რაკეტები, რომელთა გამოყენება შესაძლებელი იყო სხვადასხვა მიზნისათვის.
პოსადასი (ქალაქი)
პოსადასი — ქალაქი არგენტინაში, მისიონესის პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს პროვინციის ჩრდილოეთში, მდინარე პარანას მარცხენა სანაპიროზე, პარაგვაის ქალაქ ენკარნასიონის მოპირდაპირე მხარეს. მოსახლეობა შეადგენს 255,052 ადამიანს (2001).
სატურნ V
C-1-დან C-4
C-1 რაკეტა დამუშავების შედეგად შეიქმნა როგორც სატურნ-I, ხოლო C-2 რაკეტის დამუშავება შეწყდა C-3 რაკეტა|C-3 რაკეტის გულისთვის]], რომელსაც გეგმის თანახმად უნდა გამოეყენებინა ორი F-1 ძრავა მისი პირველი საფეხურისათვის, ოთხი J-2 ძრავა მისი მეორე საფეხურისათვის და მესამე, S-IV საფეხურისათვის ექვსი RL-10 ძრავა.
პოსადასი (ქალაქი)
პოსადასი პროვინციის პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული ცენტრია. მრეწველობსი მნიშვნელოვანი დარგებია ავეჯის, თამბაქოს, საფეიქრო და კვების მრეწველობა. ასევე ვაჭრობა და მომსახურების სფერო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მისიონესის პროვინციის ქალაქები
სატურნ V
C-1-დან C-4
ნასა გეგმავდა C-3 რაკეტის გამოყენებას „აწყობა დედამიწის ორბიტაზე“ კონცეფციის ფარგლებში, რომლისათვისაც ოთხი ან ხუთი რაკეტის გაშვება იქნებოდა საჭირო ერთი გაფრენისათვის მთვარეზე, მაგრამ მარშალის კოსმოსური გაფრენის ცენტრი უკვე გეგმავდა უფრო დიდი რაკეტის C-4 გამოყენებას, რომელიც გამოიყენებდა ოთხ F-1 ძრავას მისი პირველი საფეხურისათვის, ზომაში გადიდებულ C-3 რაკეტას მეორე საფეხურად და S-IVB მესამე საფეხურად ერთი J-2 ძრავით. „აწყობა დედამიწის ორბიტაზე“ კონცეფციის ფარგლებში მოითხოვდა მხოლოდ ორი ასეთი რაკეტის გაშვებას მთვარეზე გასაფრენად.
C-5
1962 წლის 10 იანვარს ნასამ გამოაცხადა, რომ C-5 რაკეტის შექმნას გეგმავდა. მას ექნებოდა ხუთი F-1 ძრავა პირველ საფეხურზე, ხუთი J-2 ძრავა მეორე საფეხურზე და S-IVB მესამე საფეხურად.
თავდაპირველად, ეს რაკეტა უნდა გამოცდილიყო ოთხი გაშვების დროს. ამას მოჰყვებოდა უპილოტო ფრენა მთვარის გარშემო. ხოლო პილოტორებული გაფრენა დაგეგმილი იყო 1969 წლისათვის.
1962 წლის შუაში ნასამ გადაწყვიტა, რომ რაკეტა მისი სამივე საფეხურით გამოეცადა პირველივე გაშვებაზე. ეს მნიშვნელოვნად შეამცირებდა გამოცდების და დამუშავებისთვის საჭირო დროს და აგრეთვე გამოსაცდელი რაკეტების რიცხვს 25-იდან 15-ამდე, მაგრამ ამავდროულად სამივე საფეხურს პირველივე გაშვებაზე უნაკლოდ უნდა ემუშავა.
1963 წელს C-5 გადაერქვა სახელი, იგი სატურნ-V იწოდა და კომპანიამ Rocketdyne გამოუშვა პირველი ძრავები.
სატურნ-V პირველად სტარტი აიღო 1967 წლის 9 ნოემბერს და მან კოსმოსში გაიტანა „აპოლო-4“ უპილოტო კოსმოსური ხომალდი.
სატურნ-V-ის პირველი პილოტირებული გაფრენა განხორციელდა 1968 წლის დეკემბერში, როდესაც მთვარის გარშემო ორბიტაზე გაუშვეს კოსმოსური ხომალდი „აპოლო-8“.
ტექნოლოგია
სატურნ-V უეჭველად ერთ-ერთი ყველაზე უფრო შთამბეჭდავი მანქანა იყო კაცობრობის ისტორიაში. 110,6 მეტრი სიმაღლის, 10 მეტრი დიამეტრის, საერთო მასით თითქმის 3 000 ტონა და ორბიტაზე გატანილი სასარგებლო ტვირთის რაოდენობით 118 ტონა იგი ჩრდილავდა მანამდე არსებულ ყველა სხვა რაკეტას.
სატურნ-V ძირითადად დამუშავდა მარშალის კოსმოსური გაფრენის ცენტრის მიერ, ალაბამას შტატში, თუმცა ამ რაკეტის ბევრი სხვა ნაწილი დამუშავდა სხვა, კონტრაქტით მომუშავე კომპანიების მიერ. სატურნ-V იყენებდა განახლებულ F-1 და J-2 ძრავებს. ცდების დროს ეს ძრავები იწვევდნენ რყევებს ნიადაგში, რომლის შეგრძნება 80 კილომეტრზე იყო შესაძლებელი. კონსტრუქტორებმა გადაწყვიტეს, რომ მაქსიმალურად გამოეყენებინათ სატურნ-I ტექნოლოგია. მაგალითად, სატურნ V-ის მესამე საფეხური S-IVB განვითარდა სატურნ-I-ის მეორე საფეხურისგან S-IV. სატურნ-V მართვის მოწყობილობებს ბევრი საერთო ჰქოდათ სატურნ-I მართვის მოწყობილობებთან.
საფეხურები
სატურნ-V შედგებოდა სამი საფეხურისგან: პირველი საფეხური S-IC, მეორე საფეხური S-II და მესამე საფეხური S-IVB, და ინსტრუმენტალური განყოფილებისგან. სამივე საფეხური იყენებდა თხევად ჟანგბადს მჟანგველად. რაც შეეხება საწვავს, პირველი საფეხური იყენებდა ნავთს, ხოლო მეორე და მესამე თხევად წყალბადს. სამივე საფეხური იყენებდა მყარსაწვავიან რაკეტებს, რომლებიც გამოიყენებოდა იმისათვის, რომ საფეხურები დაეცილებინა ერთმანეთისათვის ფრენის განმავლობაში.
პირველი საფეხური (S-IC)
thumb|150px|სატურნ-V პირველი საფეხური პირველი საფეხური S-IC შეიქმნა კომპანიის „ბოინგი“ მიერ. ყველა სხვა რაკეტის მსგავსად მისი მასის (ორი ათასი ტონა) დიდი ნაწილი გაშვებისას იყო საწვავი-ნავთი და მჟანგველი-თხევადი ჟანგბადი. მისი სიმაღლე იყო 42 მეტრი, დიამეტრი 10 მეტრი და წევა 34.02 მეგანიუტონი, რომელსაც სატურნ-V აჰყავდა 61 კილომეტრ სიმაღლეზე. ხუთი F-1 ძრავა განლაგებული იყო ჯვარედინად. შუა ძრავა უძრავად იყო დამაგრებული, ხოლო დანარჩენი ოთხი გარე ძრავა იყო მოძრავი, რაკეტის სამართავად.
მესამე საფეხური (S-IVB)
მესამე საფეხური S-IVB შეიქმნა კომპანიის Douglas Aircraft Company მიერ. მას ჰქონდა ერთი J-2 ძრავა და იყენებდა იგივე საწვავს და მჟანგველს, რასაც მეორე საფეხური. ეს საფეხური გაფრენის დროს ორჯერ გამოიყენებოდა: პირველად ხომალდის ორბიტაზე გასაყვანად და მეორედ მის მთვარისკენ მიმავალ ტრაექტორიაზე გადასაყვანად. S-IVB იყო სატურნ-V ერთადერთი საფეხური, რომლის შედარებით მცირე ზომის გამო იგი გადაჰქონდათ სატვირთო თვითმფრინავის Super Guppy მეშვეობით.
მართვის მოწყობილობების განყოფილება
სატურნ-V მართვის მოწყობილობები დამზადებულ იქნა აი-ბი-ემის მიერ და იგი დაყენებული იყო მესამე საფეხურის თავზე. ეს კომპიუტერი აკონტროლებდა სატურნ-V რაკეტის მუშაობას ჯერ კიდევ აფრენის დაწყებამდე მისი მესამე საფეხურის მოშორებამდე. რაკეტის კონტროლი მოიცავდა როგორც მის მიმართვას საჭირო ტრაექტორიაზე, ასევე ტელემეტრიული სისტემის მომსახურებას. აჩქარების და რაკეტის სიმაღლის გაზომვით მას შეეძლო გამოეთვალა რაკეტის მიმდინარე სიჩქარე და მდებარეობა და საჭიროების შემთხვევაში ფრენის კურსის შესწორება.
უსაფრთხოება
ფრენის გაუქმების შემთხვევაში, როდესაც რაკეტის განადგურება იყო საჭირო, დედამიწიდან გაიცემოდა სიგნალი ასაფეთქებელი მუხტებისკენ, რომლებიც რაკეტის გარშემო იყო დამაგრებული. ამას მოჰყვებოდა საწვავის და მჟანგველის ავზების ერთმანეთისგან დაცილება და საწვავის და მჟანგველის გაბნევა ისე, რომ ისინი ერთმანეთს არ შერეოდნენ.
შედარებები სხვა რაკეტებთან
thumb|200px|სატურნ-V პირველი საფეხურის F-1 ძრავა, წინა პლანზე ამ რაკეტის შემქმნელი ვერნერ ფონ ბრაუნი ამერიკული სატურნ-V საბჭოთა მეტოქე იყო ნ-1. სატურნ-V უფრო მაღალი, მძიმე, მეტი წევის გამავითარებელი და კოსმოსში მეტი ტვირთის გამტანი რაკეტა იყო, მაგრამ ნ-1-ის პირველ საფეხურს უფრო მეტი დიამეტრი ჰქონდა. ნ-1 ოთხჯერ გაუშვეს კოსმოსში. მან გამართულად ვერცერთხელ იმუშავა, პირველი საფეხურის მოცილებამდეც კი. ამ ოთხიდან ყველაზე წარმატებული გაშვების დროს პირველი საფეხურის ჩამოცილებამდე სულ 10 წამი იყო დარჩენილი. სატურნ-V პირველი საფეხური იყენებდა ხუთ ძალიან მძლავრ ძრავას მაშინ როდესაც ნ-1 პირველ საფეხურზე 30 სუსტი ძრავა იყო დაყენებული, რადგან საბჭოთა კონსტრუქტორებმა 60-იან წლებში არ შემქნეს ისეთი მძლავრი ძრავა როგორიც იყო ამერიკული F-1. ორი გაშვების დროს, კერძოდ „აპოლო-6“ და „აპოლო-13“ სატურნ-V შეძლო ფრენა, მიუხედავად მისი ძრავების გაუმართაობისა. ასეთი შემთხვევებისათვის ნ-1 ჰქონდა კომპიუტერი მაგრამ ეს რაკეტა საერთოდ ცუდად იყო დაპროექტებული და მისმა კომპიუტერმა ვერ შეძლო ეხსნა რაკეტა კატასტროფისგან გაშვების დროს. ამ რაკეტის მეორე გაშვების დროს (1969 წლის 3 ივლისს) მისმა კომპიუტერმა გასცა პირველი საფეხურის ყველა ძრავის გამორთვის მცდარი ბრძანება, რასაც რაკეტის დაცემა და სასტარტო მოედნის მთლიანად განადგურება მოჰყვა. საბოლოო ჯამში ნ-1 წარუმატებლობის მიზეზი, როგორც ჩანს, იყო პირველი საფეხურის არასაკმარისი გამოცდები, რაც თავის მხრივ არასაკმარისი დაფინანსების შედეგი იყო.
სამსაფეხურიანი რაკეტის სატურნ-V მაქსიმალური წევა იყო 34.02 მეგანიუტონი და მას შეეძლო 118 000 კილოგრამი სასარგებლო ტვირთის გატანა კოსმოსში. „აპოლო-15“ მისიის დროს წევის მაჩვენებელი ადიოდა 34.8 მეგანიუტონამდე. არც ერთ სხვა რაკეტას არ გადაუჭარბებია სატურნ-V-ისთვის სიმაღლის, მასის და კოსმოსში გატანილი სასარგებლო ტვირთის მაჩვენებლით. მხოლოდ საბჭოთა რაკეტა-მატარებელ "ენერგიას" ჰქონდა წევის მაჩვენებლი ოდნავ მეტი — 35.1 მეგანიუტონი.
საბჭოთა „ენერგიის“ მომავალ „ვულკანის“ კონფიგურაციას (რაც ვერ განხორციელდა) შესაძლებლობა ექნებოდა განევითარებინა უფრო მაღალი წევა-46 მეგანიუტონი და ორბიტაზე გაეტანა 175 ტონა სასარგებლო ტვირთი. სატურნ-V შეეძლო მომავალში გამოეყენებინა გაუმჯობესებული F-1A ძრავები რაც საშუალებას მისცემდა სატურნ-V განევითარებინა 18 %-ით მეტი წევა და ორბიტაზე 137 250 კგ სასარგებლო ტვირთი გაეტანა. NASA განიხილავდა სატურნის ტიპის სხვადასხვა რაკეტების (მ.შ. რაკეტა-მატარებელი „ნოვა“) შექმნის გეგმებს, მაგრამ ეს რაკეტები არასოდეს აუგიათ.
კოსმოსურ შატლს (Space Shuttle) შეუძლია განავითაროს მაქსიმალური წევა 30,1 მეგანიუტონი და ორბიტაზე გაიტანოს 28 800 კგ სასარგებლო ტვირთი (თავად ხომალდის ჩაუთვლელად).
ზოგიერთი შედარებით ახალი რაკეტა ბევრად სუსტია სატურნ-V-სთან შედარებით. ევროპულ არიან-5-ს, მისი უახლოესი ვერსიით არიან-5 ECA, შეუძლია გეოსტაციონარულ გადასაყვან ორბიტაზე 10 000 კგ სასარგებლო ტვირთი გაიტანოს. ამერიკული დელტა-4 გეოსინქრონულ გადასაყვან ორბიტაზე 13 100 კგ ტვირთი გააქვს. ატლას-V რაკეტას (იგი რუსულ ძრავებს იყენებს) გეოსტაციონარულ გადასაყვან ორბიტაზე 13 605 კგ ტვირთი გააქვს, ხოლო დედამიწის ირგვლივ ორბიტაზე 25 000 კგ.
აწყობა
NASA იყენებდა მოძრავ გასაშვებ კოშკს. ეს ნიშნავდა, რომ რაკეტა იწყობოდა ვერტიკალური აწყობის შენობაში (Vertical Assembly Building) და მერე მოძრავი კოშკის მეშვეობით იგზავნებოდა სასტარტო მოედანზე. დღესაც ასე ხდება „სპეის შატლის“ მიმართ. ეს მოძრავი კოშკი ფარავდა დაახლოებით 5 კმ მანძილს სასტარტო მოედნამდე და რაკეტა კი ამ დროს მასზე ვერტიკალურ მდგომარეობაში იდო.
მთვარისკენ გაფრენა
სატურნ-V „აპოლოს“ პროგრამის ფარგლებში ასტრონავტები მთვარისკენ მიჰყავდა. ყველა ეს მისია სტარტს იღებდა გასაშვებ კომპლექს N 39 კენედის სახელობის კოსმოდრომზე. როგორც კი რაკეტა მოშორდებოდა სასტარტო მოედანს, გაფრენაზე კონტროლი გადადიოდა ჯონსონის სახელობის კოსმოსური ცენტრის ხელში, ჰიუსტონში, ტეხასი.
პირველი საფეხურის მოქმედება
thumb|250px|იოლად შესამჩნევი დარტყმითი ტალთა წარმოქმნილი სატურნ-V („აპოლო-11“) ფრენის შედეგად მაქსიმალური დინამიკური წნევისას აფრენიდან 1 წუთის და 20 წამის მერე (სიმაღლე 12,5 კმ, დაშორება კოსმოდრომიდან 4 კმ, სიჩქარე 1 600 კმ/სთ) პირველი საფეხური მუშაობდა 2,5 წუთის განმავლობაში, რაკეტა აჰყავდა 61 კილომეტრ სიმაღლემდე, ავითარებდა 8600 კმ/სთ სისწრაფეს და წვავდა 2 000 ტონა საწვავს და მჟანგველს.
გაშვებამდე 8,9 წამით ადრე პირველი საფეხურის ძრავები მუშაობას იწყებდნენ. პირველად ირთვებოდა ცენტრალური ძრავა რომელსაც ოდნავ მოგვიანებით ოთხი დანარჩენი უერთდებოდა. როგორც კი კომპიუტერები დაადასტურებდნენ რაკეტის სრულ წევას, რაკეტა ვერტიკალურ ასვლას იწყებდა და ლითონის დამჭერები მას ათავისუფლებდა.
რაკეტას დაახლოებით 12 წამი სჭირდებოდა, რომ კოშკს მოსცილებოდა. რაკეტა სწრაფად კრეფდა სიჩქარეს და 2 კმ სიმაღლეზე მისი სისწრაფე უკვე 500 მ/წმ იყო. ფრენის დასაწყისში რაკეტისთვის მთავარი იყო სიმაღლის აკრეფა და საჭირო სისწრაფეს მოგვიანებით აღწევდა.
აფრენიდან 80 წამის შემდეგ რაკეტა აღწევდა მაქსიმალურ დინამიკურ წნევას. რაკეტის კორპუსზე დინამიკური წნევა ჰაერის სიმკვრივის და სიჩქარის კვადრატის პროპორციულია.
აფრენიდან 135,5 წამის მერე ცენტრალური ძრავა ითიშებოდა, რაკეტაზე დაწოლის შესამცირებლად, რომელიც საწვავის გამოყენების შემდეგ მსუბუქი ხდებოდა. ეკიპაჟი მაქსიმალურ გადატვირთვას (4 g (39 m/s²)) განიცდიდა პირველი საფეხურის გამორთვის წინ. დანარჩენი ოთხი ძრავა განაგრძობდა მუშაობას და საწვავის და მჟანგველის გამოყენებას. პირველ საფეხურში საწვავის და მჟანგველის ამოწურვის მერე რვა მყარსაწვავიანი რაკეტა პირველ საფეხურს დააცილებდა რაკეტას. ეს ხდებოდა 62 კმ სიმაღლეზე. პირველი საფეხური ინერციით განაგრძობდა ფრენას, აღწევდა 110 კმ სიმაღლეს და შემდეგ ეცემოდა ატლანტის ოკეანეში კოსმოდრომიდან 560 კმ მოშორებით.
მეორე საფეხურის მოქმედება
thumb|250px|left|პირველი საფეხური სცილდება სატურნ-V პირველი საფეხურის ჩამოცილების შემდეგ ირთვებოდა მეორე საფეხური, რომელიც 6 წუთის განმავლობაში მუშაობდა, მას აჰყავდა რაკეტა 185 კმ სიმაღლეზე და ანიჭებდა მას 24 600 კმ/სთ სიჩქარეს.
მეორე საფეხური ასე მუშაობდა: ჯერ რვა მყარსაწვავიანი რაკეტა ინთებოდა ოთხი წამის განმავლობაში რაც რაკეტას დადებით აჩქარებას ანიჭებდა, შემდეგ ირთვებოდა ხუთი J-2 ძრავა. პირველი საფეხურის ჩამოშორებიდან 30 წამის მერე ორ საფეხურს შორის არსებული ნაკვეთურიც შორდებოდა რაკეტას. ეს მეტად ზუსტ მოქმედებას მოითხოვდა რადგან ეს ნაკვეთური არავითარ შემთხვევაში არ უნდა შეხებოდა ძრავებს. მინიმალური დასაშვები მანძილი ძრავებს და ნაკვეთურს შორის ერთი მეტრი იყო.
მეორე საფეხურის მუშაობის შეწყვეტიდან ერთი წამის მერე ის შორდებოდა რაკეტას და ათი წამის შემდეგ მესამე საფეხური იწყებდა მუშაობას. მეორე საფეხური ოკეანეში ვარდებოდა კოსმოდრომიდან 4 200 კილომეტრის დაშორებით.
მესამე საფეხურის მოქმედება
thumb|300px|სატურნ-V მესამე საფეხური მესამე საფეხური მუშაობდა 2,5 წუთის განვალობაში. იგი მიმაგრებული რჩებოდა ხომალდ „აპოლოს“, სანამ ხომალდი 2,5-ჯერ შემოუვლიდა დედამიწას და სანამ ასტრონავტები ამოწმებდნენ ხელსაწყოების გამართულობას.
წინა საფეხურების ჩამოშორებისგან განსხვავებით, საფეხურებთშორისი ნაკვეთური მეორე და მესამე საფეხურს შორის მიმაგრებული რჩებოდა მეორე საფეხურს (თუმცა ის დაპროექტებული იყო როგორც მესამე საფეხურის ნაწილი) და მასთან ერთად სცილდებოდა რაკეტას.
მთვარისკენ მიმავალ ტრაექტორიაზე ხომალდი გადადიოდა სტარტის აღებიდან 2,5 საათის მერე, როდესაც მესამე საფეხური მეორეჯერ ინთებოდა და ხომალდის სიჩქარეს ზრდიდა მეორე კოსმოსურ სიჩქარემდე, რასაც დაახლოებით 6 წუთი სჭირდებოდა.
მთვარისკენ მიმავალ ტრაექტორიაზე გადასვლიდან რამდენიმე საათის შემდეგ „აპოლოს“ საკომანდო მოდული სერვის მოდულთან ერთად სცილდებოდა სატურნ-V მესამე საფეხურს, ტრიალდებოდა 180 გრადუსით და უერთდებოდა მთვარის მოდულს რომელიც მის ქვემოთ იყო მოთავსებული. ეს მოდულები შემდეგ შორდებოდა მესამე საფეხურს.
თუკი მესამე საფეხური დარჩებოდა იმავე ტრაექტორიაზე რაზეც თავად ხომალდი „აპოლო“ მას ხომალდისათვის საფრთხის შექმნა შეეძლო. ამიტომ მესამე საფეხურში დარჩენილი საწვავი გამოიდევნებოდა რაკეტიდან და ამით მისი ტრაექტორია იცვლებოდა. „აპოლო-13“ შემთხვევაში სატურნ-V მესამე საფეხური მიმართეს მთვარისკენ. სეისმომეტრებმა რომლებიც მთვარეზე წინა მისიების მიერ იყო დატოვებული აღრიცხეს ძლიერი დარტყმა და დედამიწაზე გადმოცემულმა ინფორმაციამ მეცნიერებს საშუალება მისცა შეედგინათ მთვარის წიაღის რუკა. წინა მისიების (გარდა „აპოლო-9“ და „აპოლო-12“) დროს მესამე საფეხურები ჯერ მთვარის მიდამოებში იგზავნებოდა და მერე კი მზის ირგვლი ორბიტაზე. „აპოლო-9“ მესამე საფეხური პირდაპირ მზის ორბიტაზე იქნა გაგზავნილი.
რაც შეეხება „აპოლო-12“ მესამე საფეხურს, მისი ისტორია ოდნავ განსხვავებულია. 2002 წლის 3 სექტემბერს ერთ-ერთმა ასტრონომმა აღმოაჩინა ობიექტი, რომელიც ასტეროიდად ჩათვალა და დროებით J002E3 უწოდა. აღმოჩნდა, რომ იგი დედამიწას ირგვლივ უვლიდა. სპექტროსკოპოიულმა გამოკვლევებმა უჩვენა რომ ეს ობიექტი დაფარული იყო ტიტანის ორჟანგის შემცვლელი საღევაბით, სწორედ იმით, რითიც სატურნ-V. 1969 წელს, როდესაც „აპოლო-12“ მთვარისკენ გაფრინდა დაგეგმილი იყო მისი მესამე საფეხურის მზის ირგვლივ ორბიტაზე გაგზავნა მაგრამ ტექნიკური მიზეზების გამო მან ვერ ჩაიფრინა მთვარესთან საკმაოდ ახლოს და დედამიწის მახლობლად არც ისე მდგრად ორბიტაზე დარჩა. 1971 წელს გრავიტაციული პერტურბაციების შედეგად იგი სავარაუდოდ მზის ირგვლივ ორბიტაზე მოხვდა და დედამიწას 31 წლის შემდეგ დაუბრუნდა. მან დედამიწის ორბიტა 2003 წლის ივნისში დატოვა.
სკაილები
thumb|250px|სატურნ-V „სკაილები“ გაჰყავს ორბიტაზე 1969 წელს, ნასამ შექმნა აპოლოს გამოყენების პროგრამა იმისათვის, რომ მოეფიქრებინათ თუ კიდევ რისთვის გამოეყენებინათ „აპოლოსათვის“ შექმნილი ინფრასტრუქტურა. მთავარი ყურადღება გადატანილ იქნა კოსმოსურ სადგურზე, რომელიც საბოლოო ჯამში „სკაილების“ პროგრამაში გარდაიქმნა. „სკაილების“ გაშვება (რისთვისაც გამოყენებულ იქნა Saturn INT-21, სატურნ-V მოდიფიცირებული ვარიანტი) იყო სატურნ-V ერთადერთი გამოყენება, რომელიც პირდაპირ არ იყო დაკავშირებული მთვარეზე გაფრენის „აპოლოს“ პროგრამასთან.
ორბიტალური სადგური „სკაილები“ შეიქმნა რაკეტა-მატარებელ Saturn IB მესამე საფეხურისგან-S-IVB. „სკაილებს“ სამი ეკიპაჟი ესტუმრა, რომლებიც სადგურზე ცხოვრობდნენ 1973 წლის 25 მაისიდან 1974 წლის 8 თებერვლამდე. თავად სადგური ორბიტაზე დარჩა 1979 წლის მაისამდე.
გაშვებები
center|600px|thumb|სატურნ V-ის გაშვებები სხვადასხვა დროს და სხვადასხვა ამინდში.
შემდგომი გეგმები
დაგეგმილი და შემდგომ გაუქმებული სატურნ-V მეორე რიგის წარმოება სავარაუდოდ გამოიყენებდა F-1A ძრავებს რაკეტის პირველ საფეხურზე, რითაც რაკეტის მიერ კოსმოსში გატანილი ტვირთის რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზრდებოდა. სხვა ცვლილება შეიძლებოდა ყოფილიყო სატურნ-V სტაბილიზატორების მოშორება, რომლებისგან დიდი სარგებელი მათი წონის გამო არ ყოფილა; აგრეთვე ზომაში გადიდებული S-IC პირველი საფეხურის გამოყენება უფრო მძლავრი F-1A საფეხურისათვის და გაუმჯობესებული J-2 ძრავების გამოყენება რაკეტა-მატარებლის ზედა საფეხურებისათვის.
სატურნ-V დაფუძნებული სხვადასხვა რაკეტა-მატარებლები იქნა შემოთავაზებული, როგორიცაა Saturn INT-20 რომელსაც საფეხური S-IVB და საფეხურებთშორისი ნაკვეთური პირდაპირ ექნებოდა დაყენებული S-IC საფეხურზე Saturn V-23(L) რაკეტა-მატარებლამდე, რომელსაც არა მარტო ხუთი F-1 ძრავა ექნენოდა დაყენებული მის პირველ საფეხურზე, არამედ ოთხი ამაჩქარებელიც თვითოეულში ორი F-1 ძრავით რაც იმას ნიშნავდა რომ პირველ საფეხურზე 13 F-1 ძრავა იქნებოდა მოთავსებული!
„სპეის შატლი“ თავდაპირველად გამიზნული იყო, როგორც სატრანსპორტო საშუალება, რომელიც სატურნ-V ერთად უნდა ყოფილიყო გამოყენებული. მიუხედავად იმისა, რომ „სატურნ-შატლი“, რომელიც გამოიყენებდა ახლანდელ ხომალდს („ორბიტერს“) და გარე ავზს (დამაგრებულს მოდიფიცირებულ S-IC საფეხურზე), „სპეის-შატლს“ მოემსახურებოდა მხოლოდ პირველი ორი წუთის განმავლობაში, რომლის შემდეგ S-IC ჩამოშორდებოდა და „სპეის შატლის“ მთავარი ძრავები (SSME) ხომალდს ორბიტაზე მოათავსებდა. „შატლის“ მოვალეობა იქნებოდა კოსმოსური სადგურის მომარაგება, ხოლო სატურნ-V სადგურის შემადგენელ ნაწილებს გაუშვებდა კოსმოსში. მაგრამ სატურნ-V მეორე რიგის წარმოების გამო ეს გეგმა ვერ განხორციელდა და აშშ მძიმე რაკეტა-მატარებლების გარეშე დარჩა. ზოგიერთისათვის აშშ-ში ეს სანანებლად იქცა, რადგან ასეთი რაკეტა მოახერხებდა დიდი კოსმოსური სადგურების კოსმოსში ერთ ჯერზე გატანას და არ შეიქმნებოდა ისეთი სიტუაცია რაც შექმნა „ჩელენჯერის“ კატასტროფამ 1986 წელს.
სატურნ-V მემკვიდრეები
ვერნერ ფონ ბრაუნს და სხვებს გეგმაში ჰქონდათ, შეექმნათ რაკეტა რვა F-1 ძრავით, რომელიც საშუალებას მისცემდა მათ პირდაპირი ასვლის გზით მიეღწიათ მთვარემდე. სხვა გეგმები გულისხმობდა „ცენტაურის“ ტიპის ზედა საფეხურის ან ამაჩქარებლების გამოყენებას. ასეთი რაკეტები შესაძლებლობას მისცემდა აშშ-ს გაეგზავნა პილოტირებული ხომალდები მარსისკენ ან უპილოტოები გარე პლანეტებისკენ.
2006 წლისათვის NASA გეგმავს ახალი ტიპის კოსმოსური ხომალდების და მძიმე რაკეტა-მატარებლის არეს-V აგებას (პროექტი „თანავარსკვლავედი“), რომელიც ისეთივე სიმაღლის და სიმძლავრის იქნება, როგორც სატურნ-V იყო. მას ეს სახელი სატურნ-V პატივსაცემად ეწოდა (ნომერი „V“ ორივეგან ერთიდაიგივეა). იგი აგრეთვე გამოყენებული იქნება მარსზე მომავალი პილოტირებული გაფრენისათვის.
სამსაფეხურიანი სატურნ-V-სგან განსხვავებით არეს-V ექნება 11 მეტრი დიამეტრის ორი საფეხური (დაახლოებით ასეთივე დიამეტრი ჰქონდა სატურნ-V პირველ ორ საფეხურს), რომელიც გამოიყენებს თხევად წყალბადს და თხევად ჟანგბადს და აგრეთვე „სპეის შატლის“ ორ მოდიფიცირებულ მყარსაწვავიან ამჩქარებელს. არეს-V ორი საფეხური გამოიყენებს ხუთ RS-68 ძრავას, რომელიც ისევე ჯვარედინად იქნება განლაგებული, როგორც ეს სატურნ-V-ზე ხდებოდა. თავდაპირველად განზრახული იყო, რომ არეს-V გამოიყენებდა "სპეის შატლის" ხუთ მთავარ ძრავას, მაგრამ RS-68 ძრავა უფრო იაფი, მძლავრი (ეს აჩვენა მისმა გამოყენებამ რაკეტა-მატარებელზე Delta IV) და დასაპროექტებლად უფრო იოლი აღმოჩნდა.
RS-68 ძრავები, რომლებსაც კომპანია „როკეტდაინი“ ქმნის უფრო ეფექტურია ვიდრე სატურნ-V F-1 ძრავები, სამაგიეროდ სატურნ-V მეორე და მესამე საფეხურებზე გამოყენებული J-2 ძრავები გამოყენებული იქნება მოდიფიცირებული J-2X სახით არეს-V ზედა საფეხურისათვის და აგრეთვე რაკეტა-მატარებელ არეს-I მეორე საფეხურისათვის. არეს-V მესამე საფეხური (იგი გამოყენებული იქნება მთვარეზე გაფრენისათვის) და არეს-I მეორე საფეხური გამოიყენებს ერთ J-2X ძრავას, თუმცა თავდაპირველად დაგეგმილი იყო ორი ასეთი ძრავის გამოყენება იქამდე, სანამ გადაწყვეტდნენ, რომ არეს-V-ში გამოყენებინათ ხუთი RS-68 და არა „სპეის შატლის“ მთავარი ძრავები.
ღირებულება
1964 წლიდან 1973 წლამდე 6,5 მილიარდი აშშ-ის დოლარი იქნა დახარჯული რაკეტა სატურნ-V-ზე, ამათგან ხარჯვის მაქსიმუმი-1,2 მილიარდი დოლარი 1966 წელზე მოდიოდა.
„აპოლოს“ პროგრამის გაუქმების ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ეს მაღალი ღირებულება გახდა. 1966 წელს ნასამ ბიუჯეტიდან მიიღო 4,5 მილიარდი დოლარი, რაც აშშ მთლიანი შიდა პროდუქტის 0,5 % იყო. შედარებისათვის: იგივე წელს აშშ თავდაცვის სამინისტრომ 63,5 მილიარდი დოლარი მიიღო.
სონა მეჰმანდაროვა
სონა მეჰმანდაროვა (Sona Mehmandarova; 1894 (ან 1896), ლენქორანი, რუსეთის იმპერია — ბაქო, სსრკ) — 1912 წელს მსოფლიო სილამაზის კონკურსის გამარჯვებული აზერბაიჯანელი ქალი. რუსეთის იმპერიაში ორგანიზებული სილამაზის კონკურსების ლაურეატი.
ბიოგრაფია
სონა მეჰმანდაროვი დაიბადა 1894 წელს (ან 1896 წელს) ლანკარანში. იგი იყო ნაღი ბეი მეჰმანდაროვის ქალიშვილის, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის თავდაცვის მინისტრის სამად ბეი მეჰმანდაროვის ძმისშვილი. დედამისი ბიქე ხან თალიშანკის ქალიშვილი იყო. მამამისს სურდა, რო მის ქალიშვილს მიეღო განათლება. სონამ განათლება გიმნაზიაში მიიღო. მან ფრანგული და რუსული ისწავლა სრულყოფილად კერძო მასწავლებლებისგან.
გარეგნულად ლამაზი იყო და ბევრი თაყვანისმცემელიც ჰყავდა. ბევრი მის ცოლად მოყვანას ცდილობდა. ვინაიდან მამამისს სურდა, რომ მის ქალიშვილს მიეღო განათლება უარს ეუბნებოდა მის მთხოვნელებს. აჰმედ ბეი ზეინალოვი ერთ-ერთი იმ ხელის მთხოვნელთაგან იყო, რომელმაც 1910 წელს მიიღო უარი. ამის გამო ზეინალოვმა ნაღი ბეი ზღვაში გადააგდო, რის შედეგადაც ეს უკანასკნელი მოკვდა. ამ მკვლელობის მომსწრე ხდება მსახური, რომელმაც ყველაფერს ფარდა ახადა. მკვლელები ციმბირში გადაასახლეს.
მამის გარდაცვალების შემდეგ, სონა მეჰმანდაროვამ დატოვა ლენქორანი და ჩავიდა ნათესავებთან ბაქოში. 1912 წელს ნათესავების დაჟინებული თხოვნით მან მონაწილეობა მიიღო სილამაზის კონკურსში, სადაც გაიმარჯვა. ამის შემდეგ მონაწილეობს ტიფლისის კონკურსში, სადაც მიენიჭა „კავკასიის მარგალიტის“ ტიტული. ტიფლისის შემდეგ სანქტ -პეტერბურგში მიემგზავრება და აქაც პირველ ადგილს იკავებს.
1912 წლის დასასრულს მეჰმანდაროვა პარიზში ჩატარებულ საერთაშორისოდ მნიშვნელოვან კონკურსში იმარჯვებს. მას წილად ხვდა „მის მსოფლიოს“ ტიტული, ასევე მიიღო „გრან პრი“. იგი მსოფლიოში პოპულარული ხდება. ამ გამარჯვების შემდეგ, სონა არ ბრუნდება ჯერ ბაქოსა და ლენქორანში, არამედ იწყებს ცხოვრებას პეტერბურგში. კონკურსიდან ერთი წლის შემდეგ, 1913 წელს დაქორწინდა მდიდარ ურუზოვზე, რომელიც წარმოშობით დაღესტნიდან იყო. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ოჯახი წინააღმდეგი იყო ამ ქორწინების, მეჰმანდაროვამ არ მიატოვა ურუზოვი. ურუზოვთან ოჯახური ცხოვრება მას ამშვიდებდა, თუმცა არ მოუტანა მოსალოდნელი ბედნიერება. მათ შვილები არ შეეძინათ და 1917 წლის რუსეთში რევოლუციამ ოჯახი დაშალა.
რუსეთის რევოლუციის შემდეგ, ბოლშევიკებმა ქვეყანაში ძალაუფლება ხელთ იგდეს. ამრიგად, სონა მეჰმანდაროვას ოჯახი კოტრდება. ის არ დაბრუნებულა აზერბაიჯანში, თუმცა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა ჩამოყალიბებული იყო და ბიძამისი სამად ბეი მეჰმანდაროვი თავდაცვის მინისტრად იყო დანიშნული. მალე ბოლშევიკები ასევე იკავებენ აზერბაიჯანს. ამ პერიოდის განმავლობაში დევნიდნენ უამრავ ცნობილ ოჯახებს, მათ შორის მეჰმანდაროვებისა და ტალიშხანოვების. ასეთ ვითარებაში, სონა მეჰმანდაროვა რსფსრ-ის იმდროინდელი განათლების მინისტრის ანატოლი ლუნაჩარსკის მფარველობით მოსკოვში გადავიდა და 1920 -იანი წლებამდე აქ ცხოვრობდა. 1930 წელს, როდესაც რეპრესიების პერიოდი პიკს აღევდა სონამ დაწვა ყველა დოკუმენტი და სურათი, რომელიც აჩვენებს, რომ ის მეჰმანდაროვების შთამომავალი იყო.
სონა მეჰმანდაროვა მრავალი წლის შემდეგ 1966 წელს დაბრუნდა ბაქოში.რამდენიმე წლის შემდეგ გარდაიცვალა. მიუხედავად იმისა, რომ ცხედარი დაკრძალეს ბაქოს ერთ -ერთ სასაფლაოზე მისი ზუსტი ადგილმდებარეობა ცნობილი არ არის.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალები კატეგორია:დაბადებული 1894 კატეგორია:დაბადებული 1896
პეტერ შმეიხელი
პეტერ შმეიხელი (Peter Schmeichel; დ. 18 ნოემბერი, 1963) — დანიელი ყოფილი საფეხბურთო მეკარე.
საკლუბო კარიერა
თავი საუკეთესო კუთხით წარმოაჩინა მშობლიურ „ბრონდბიუში“, საიდანაც „მანჩესტერ იუნაიტედში“ გააგრძელა კარიერა. პირველი მატჩი „უიმბლდონის“ წინააღმდეგ ჩაატარა. მანჩესტერში ასპარეზობისას პეტერმა საყოველთაო აღიარება და პოპულარობა მოიპოვა, მოიგო ყველა საფეხბურთო ტურნირი, სადაც კლუბთან ერთად ასპარეზობდა.
სანაკრებო კარიერა
დანიის ნაკრებთან ერთად გახდა ევროპის ჩემპიონი 1992 წელს, სადაც გუნდის ლიდერობა იტვირთა მიკაელ ლაუდრუპის არყოფნაში. დანიის ნაკრებში ჩატარებული აქვს ყველაზე მეტი, 129 მატჩი. მონაწილეობა მიიღო ევროპის ოთხ (1988, 1992, 1996, 2000) ჩემპიონატზე. უეფა-მ სამჯერ დაასახელა ევროპის საუკეთესო მეკარედ: 1992, 1993 და 1998 წლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დანიელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1963 კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:ლისაბონის სპორტინგის ფეხბურთელები კატეგორია:ასტონ ვილას ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:ბრონდბიუს ფეხბურთელები კატეგორია:1988 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 18 ნოემბერი
Camponotus sphaericus cardini
Camponotus sphaericus cardini — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
უშაქის პროვინცია
უშაქის პროვინცია (Uşak ili) — პროვინცია (ილი) დასავლეთ თურქეთში, ეგეოსის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი უშაქი. მოიცავს 6 რაიონს.
გეოგრაფია
უშაქის პროვინციას ესაზღვრება ქუთაჰიის, აფიონ-ყარაჰისარის, მანისისა და  დენიზლის  პროვინციები. პროვინცია მდებარეობს მდინარეების დიდი მენდერესისა და გედიზის ხეობაში.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პროვინციები
ლეადაშტი
სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მყინვარები
ფლუვიოგლაციალური ნალექები
მინი|კამური ტერასები მინი|ოზები ფლუვიოგლაციალური ნალექები, მდინარეულ-მყინვარული ნალექები (fluvius — დინება და glacialis — ყინული) — შრეებრივი ნალექები, შექმნილი მყინვარის დნობით გაჩენილი წყლების მიერ. დამახასიათებელია ფენობრივი, შედარებით უხეში შედგენილობა. ძირითადად აგებულია ღორღ- და რიყნარნარევი ქვიშებით. ფლუვიოგლაციალური ნალექები მყინვარების დნობით წარმოქმნილი ნაკადების მიერ დალექილი შრეებრივი ნაფენებია — კაჭარშერეული ქვიშა, კენჭნარი, რიყნარი, აგრეთვე ქვიშები.
განარჩევენ მყინვარისპირა (პერიგლაციალურ) და შიგამყინვარულ (ინტრაგლაციალურ) ნაფენებს. პირველი მათგანი ილექება მყინვარის შუბლის წინ, მისი კიდეებიდან გამომდინარე ნაკადებიდან და წარმოქმნის ზანდრებს, ფლუვიოგლაციალურ ტერასებს; მეორე ილექება მყინვარში ან ყინულქვეშ ნაკადების კალაპოტში და აჩენს რელიეფის თავისებურ ფორმებს: ოზებს, კამებს და სხვა.
ფლუვიოგლაციალურ ნალექებს ახასიათებს ირიბი შრეებრიობა, მასალა სუსტადაა დახარისხებული და ნაკლებადაა დამრგვალებული. გავრცელებულია ძველი კონტინენტური გამყინვარების არეებსა და მთებში. მთის პირობებში ძნელი გამოსაყოფია ალუვიონისაგან.
თანამედროვე და ძველი გამყინვარების მდინარეთა ხეობებში მეტწილად ფლუვიოგლაციალური ნალექებით (ძირითადად ბოლო მორენებით) აგებულ ტერასებს ფლუვიოგლაციალური ტერასები ეწოდებათ, რომელთა არსებობა მყინვარული აკუმულაციისა და მდინარეული ეროზიის გააქტიურების პერიოდების მონაცვლეობის მაჩვენებელია.
ხმელეთის ზედაპირზე (უშუალოდ მყინვარის მოსაზღვრე ზოლში) ან მყინვარის შიგნით მდნარი ყინულის წყლების ზემოქმედებით მიმდინარე პროცესებს ფლუვიოგლაციალური პროცესები ეწოდება.
ფლუვიოგლაციალური ნალექები ინტერესს წარმოადგენენ როგორც ბუნებრივი სამშენებლო მასალები.
სქოლიო
კატეგორია:გლაციოლოგია
მუჰამედ ალი ბოგრა
მუჰამედ ალი ბოგრა (ბენგ. মোহাম্মদ আলী বগুড়া; ურდუ محمد علی بوگرہ‎; დ. 19 ოქტომბერი 1909, ბარისალი, ბენგალის საპრეზიდენტო, ბრიტანეთის ინდოეთი — გ.  23 იანვარი 1963, დაკა, პაკისტანი) — პაკისტანელი სახელმწიფო მოღვაწე, პაკისტანის პრემიერ მინისტრი (1953— 1955).
ადრეული წლები. პოლიტიკური და დიპლომატიური კარიერა
1930 წელს დაამთავრა კალკუტის უნივერსიტეტის საპრეზიდენტო კოლეჯი პოლიტიკური მეცნიერების ბაკალავრის ხარისხით. იგი გახლდათ გავლენიანი ნავაბი, სრულიად ინდოეთის მუსლიმთა ლიგის აქტივისტი.
1937 წელს  აირჩიეს ბენგალის საკანონმდებლო ასამბლეაში სრულიად ინდოეთის მუსლიმთა ლიგიდან. 1938-1942 წლებში იყო ბოგრას რაიონის თავმჯდომარე. 1943 წელს იგი გახდა ბენგალის მთავარი მინისტრის, ხავაჯა ნაზიმუდინის საპარლამენტო მდივანი. 1946 წელს დაინიშნა ბენგალის ჯანდაცვის, ფინანსთა და ადგილობრივი მმართველობის მინისტრად. ამ თანამდებობაზე დააარსა დაკას სამედიცინო კოლეჯი და სამედიცინო კოლეჯი „კალკუტა-ლეიკ“.
მუჰამედ ალი ბოგრა მხარს უჭერდა  მუსლიმთა ლიგის მოწოდებას ბრიტანეთის ინდოეთის გაყოფის გზით პაკისტანის შექმნის შესახებ. 1947 წელს პაკისტანის სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ ის აირჩიეს პაკისტანის დამფუძნებელთა კრებაში. ბოგრა ეწინააღმდეგებოდა ბენგალური ენის შევიწროვებას, რამაც გუბერნატორის მუჰამედ ალი ჯინას უკმაყოფილება გამოიწვია. 1948 წელს დაინიშნა ელჩად ბირმაში, ამ პოსტზე მან გამოთქვა შეშფოთება პაკისტანში კომუნისტების ექსპანსიის გამო, იმ მოტივით, რომ თუ ბირმის მთავრობა მოახერხებდა კომუნისტების ჩახშობას, მათ შეეძლოთ თავიანთი ძალისხმევის ცენტრი გადაეტანათ პაკისტანში. 1949 წელს დაინიშნა ელჩად კანადაში.
1952 წელს დაინიშნა პაკისტანის ელჩად შეერთებულ შტატებში. ექსპერტების უმეტესობა მას პასუხისმგებლობას აკისრებს ქვეყნის ამერიკის შეერთებულ შტატებზე შემდგომი დამოკიდებულებისთვის, რასაც ცდილობდა მიეღწია პაკისტანისთვის სამხედრო და ეკონომიკური დახმარების მაქსიმალურ ზრდის გამო. მუჰამედ ალი ბოგრამ ჩამოაყალიბა „წინა ხაზის სახელმწიფოს“ იდეა მსოფლიოში კომუნისტური სისტემის გაფართოების შეკავების წინააღმდეგ ბრძოლაში. მისი „მთავარი გზავნილი“ გზავნილი ამერიკის შეერთებული შტატებისადმი გახლდათ,  რომ პაკისტანის არმია ერთადერთი სამხედრო ძალა იყო რეგიონში, რომელიც იბრძოდა საბჭოთა კავშირის გაფართოების წინააღმდეგ.
პაკისტანის პრემიერ - მინისტრის პოსტზე
1953 წლის აპრილში იგი დაინიშნა პაკისტანის პრემიერ-მინისტრად მას შემდეგ, რაც გენერალურმა გუბერნატორმა ღულამ მუჰამადმა თანამდებობიდან გაათავისუფლა ხავაჯა ნაზიმუდინი. მუჰამედ ალი ბოგრამ უხალისოდ დაიკავა ეს თანამდებობა, რადგან იყო შედარებით უცნობი ფიგურა ეროვნულ პოლიტიკაში, ერთდროულად ეკავა პაკისტანის საგარეო საქმეთა და თავდაცვის მინისტრის პოსტები. პრემიერ მინისტრად დანიშვნიდან სამი დღის შემდეგ, აშშ-ს პრეზიდენტმა დუაიტ ეიზენჰაუერმა ბრძანა რამდენიმე ათასი ტონა ხორბლის გაგზავნა პაკისტანში, ხოლო აშშ-ს სახელმწიფო მდივანმა ჯონ ფოსტერ დალესმა პაკისტანს უწოდა "თავისუფლების ციხესიმაგრე აზიაში". თავისი მოღვაწეობის პერიოდში მან ხელი მოაწერა რამდენიმე ხელშეკრულებას ამერიკის შეერთებულ შტატებთან.
იმავდროულად, 1954 წლის აღმოსავლეთ ბენგალის გენერალურ არჩევნებში გაიმარჯვა ოპოზიციამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ფაზლ-ულ-ჰაკი, რომელიც ცდილობდა აღმოსავლეთ ბენგალის დამოუკიდებლობას. პაკისტანის მთავრობამ დაითხოვა აღმოსავლეთ ბენგალის კაბინეტი და შემოიღო პირდაპირი მმართველობა გენერალ-გუბერნატორის მიერ.
როგორც მთავრობის მეთაურმა,  მუჰამედ ალი ბოგრამ საკუთარ თავზე აიღო ინიციატივა (ზოგიერთი შეფასებით, შეერთებული შტატების ზეწოლის ქვეშ) ინდოეთთან ქაშმირის დავის გადასაჭრელად. დედოფალ ელისაბედ II-ის კორონაციის დროს იგი შეხვდა ინდოეთის პრემიერ მინისტრ ჯავაჰარლალ ნერუს. შემდეგ პოლიტიკოსები გაცვლითი  სახელმწიფო ვიზიტებით იმყოფებოდნენ  ერთმანეთთან და მათ შორის კარგი ურთიერთობა დამყარდა. ორი ქვეყნის ლიდერები საბოლოოდ შეთანხმდნენ პლებისციტზე ინდოეთის ქაშმირში, მაგრამ ეს იდეა ვერ განხორციელდა, ვინაიდან პაკისტანის პრემიერ-მინისტრმა დაკარგა ქვეყნის პოლიტიკური მემარცხენეებისგან მხარდაჭერა. ინდონეზიაში ბანდუნგის კონფერენციაზე (1955) მუჰამედ ალი ბოგრამ გამართა პირველი მოლაპარაკებები პაკისტანსა და ჩინეთს შორის. პარალელურად ატარებდა აშშ-სთან დაახლოების პოლიტიკას და რამდენიმე ორმხრივ ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი. მინი|მუჰამედ ალი ბოგრა (შუაში) და [[ჯონ ფიცჯერალდ კენედი|ჯ.ფ. კენედი. თეთრი სახლი, ოვალური კაბინეტი. 1962]] საშინაო პოლიტიკაში მისი პრიორიტეტი კონსტიტუციის მიღება იყო. 1953 წლის ოქტომბერში მან დამფუძნებელ კრებას წარუდგინა წინადადებები ფედერალური საპარლამენტო რესპუბლიკის შექმნის შესახებ, სახელწოდებით“ ბოგრას ფორმულა“. მთავრობის მეთაურმა შეთავაზება გააკეთა შექმნილიყო ორპალატიანი პარლამენტი თანაბარი წარმომადგენლობით ქვეყნის ხუთი პროვინციიდან: პენჯაბი, ხეიბერ პახტუნხუა, ბელუჯისტანი, სინდი და ბენგალი. „ბოგრას ფორმულამ“ გააუქმა გენერალური გუბერნატორის თანამდებობა, რომელიც წარმოადგენდა ბრიტანეთის მონარქიას ქვეყანაში. პრეზიდენტი 5 წლის ვადით უნდა აერჩია საარჩევნო კოლეგიას, რომელიც ჩამოყალიბდებოდა ორივე პალატის: ეროვნული ასამბლეისა და სენატის მიერ. დამატებითი უფლებამოსილებით დაჯილდოვებულ უზენაეს სასამართლოს სასულიერო პირები სახელმწიფო არბიტრის სფეროდან უნდა განედევნა. ამ ინიციატივებმა ფართო საზოგადოების მხარდაჭერა მიიღო აღმოსავლეთ და დასავლეთ პაკისტანში. თუმცა, ამ იდეებმა ორაზროვანი რეაქცია გამოიწვია ქვეყნის ელიტაში და შემოთავაზებული იქნა ახალი ერთიანი პროგრამა. ეს იყო ფუნდამენტურად განსხვავებული იდეა  —  პროვინციების გაერთიანება ერთიან ეროვნულ სახელმწიფოში, რომელშიც არ იქნებოდნენ ბენგალელები, პენჯაბები, სინდჰები, პატანები, ბელოხები, ბაჰავალპურიები, ხაირპურიები, არამედ  —  მხოლოდ პაკისტანელები.
1962-1963 წლებში. მცირე ხნით იყო პაკისტანის საგარეო საქმეთა მინისტრი. დანიშვნიდან მალევე, ის ეწვია ჩინეთს, სადაც დაიწყო მოლაპარაკებები ჩინეთის ხელმძღვანელობასთან, რამაც საბოლოოდ გამოიწვია ჩინეთთან ურთიერთობის ისტორიული და მშვიდობიანი მოწესრიგება და ქვეყნის ჩრდილოეთ საზღვრების დემარკაცია. იგი ატარებდა პროამერიკულ საგარეო პოლიტიკას, მაგრამ მას შემდეგ, რაც დასავლეთმა მხარი დაუჭირა ინდოეთს ჩინეთ-ინდოეთის სასაზღვრო ომის დროს (1962), მან ძალისხმევა გამოიჩინა საბჭოთა კავშირთან ურთიერთობების გასაუმჯობესებლად. ის ოფიციალური ვიზიტით მოსკოვში იმყოფებოდა, რის შემდეგაც გაიმეორა ცნობილი ფორმულა, რომ პაკისტანს არ ჰყავს მეგობრები და მტრები, არამედ აქვს მხოლოდ ეროვნული ინტერესები.
მოულოდნელად მისი ჯანმრთელობა მკვეთრად გაუარესდა და საგარეო საქმეთა მინისტრად დანიშვნიდან ერთი წლის შემდეგ გარდაიცვალა. ის დაკრძალეს ბანგლადეშში, ბოგორ ნავაბის სასახლის ტერიტორიაზე.
ოჯახი
მუჰამედ ალი ბოგრა ორჯერ იყო დაქორწინებული: მისი პირველი ცოლი გახლდათ ბეგუმ ჰამიდა მუჰამედ ალი, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა. 1955 წელს დაქორწინდა ალია სადზე. მისმა მეორე ქორწინებამ გამოიწვია მასიური პროტესტი მრავალცოლიანობის წინააღმდეგ ქვეყანაში ქალთა ორგანიზაციების მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1909 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1963 კატეგორია:პაკისტანის ელჩები აშშ-ში კატეგორია:პაკისტანის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:პაკისტანის საგარეო საქმეთა მინისტრები კატეგორია:პაკისტანის თავდაცვის მინისტრები კატეგორია:მუსლიმთა ლიგის წევრები
Tapinoma simrothi
Tapinoma simrothi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tapinoma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
699
თარიღი უცნობია
''
*
ჯანდაცვა თურქმენეთში
მინი|36 კილომეტრიანი "ჯანმრთელობის ბილიკის" შესასვლელი ჯანდაცვა თურქმენეთში— თურქმენეთში ჯანდაცვა განვითარების დაბალ დონეზეა, რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტის საფარმურატ ნიაზოვის მიერ გატარებული პოლიტიკის გამო, რომლის შედეგები სრულად არ იქნა აღმოფხვრილი. ნიაზოვის პრეზიდენტობის პერიოდში, Amnesty International– ის, გარდამავალი საზოგადოების ევროპული ჯანმრთელობის ცენტრისა და ლონდონის ჰიგიენისა და ტროპიკული მედიცინის სკოლის ანგარიშიდან გამომდინარე, ჯანმრთელობის სისტემა სავარაუდოდ, მთლიანად განადგურდა.