cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მურმან ჯგუბურია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 12 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1938 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 2020 კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები მურმან
ჩეთან ბაგატი
ჩეთან პრაკაშ ბაგატი (जन्म २२ अप्रैल १९७४; დ. 22 აპრილი, 1974)  — ინდოელი ავტორი და მიმომხილველი. 2010 წელს ჟურნალ ტაიმსმა დაასახელა მსოფლიოს 100 გავლენიან ადამიანს შორის.
მექანიკური ინჟინერია შეისწავლა ინდოეთის ტექნოლოგიების ინსტიტუტში, ხოლო ბიზნეს ადმინისტრირება ინდოეთის მენეჯმენტის ინსტიტუტში. ინვესტორად მუშაობა დაიწყო ბანკში, თუმცა რამდენიმე წლის შემდეგ, სამწერლო კარიერის განვითარების მიზნით დატოვა აღნიშნული თანამდებობა. მთლიანობაში დაწერილი აქვს 8 ნოველა და სამი არამხატვრული ჟანრის წიგნი. მისი პირველი ნოველაა „Five Point Someone“, რომელიც 2004 წელს გამოქვეყნდა. მისი ნოველების უმრავლესობა საკმაო პოპულარობით სარგებლობს და ბესტსელერების სიაშია.
ბაგატს ხშირად იწვევენ ინდოეთის და საზღვარგარეთის სხვადასხვა ინსტიტუტებსა და ორგანიზაციებში სიტყვით გამოსასვლელად. აქტიურია სოციალურ ქსელებშიც. არის რამდენიმე გაზეთის მიმომხილველი, ეს გაზეთებია: „The Guardian“, „The Times of India“ და სხვა. მისი მიმოხილვები ეხება ახალგაზრდობას, კარიერას, ლიდერობას, პოლიტიკას და სხვა არსებულ პრობლემებს.
ადრეული ცხოვრება
ჩეთან ბაგატი დაიბადა 1974 წლის 22 აპრილს, დასავლეთ დელიში. გაიზარდა ტრადიციულ საშუალო კლასის ინდურ ოჯახში. მამამისი მსახურობდა ინდოეთის არმიაში, ხოლო დედამისი მთავრობაში სოფლის მეურნეობის განყოფილებაში მუშაობდა. სწავლობდა „არმიის საჯარო სკოლაში“. ბაგატი აღნიშნავს რომ 15 წლის ასაკში საშუალო დონის მოსწავლე იყო.
როდესაც მეხუთე კლასში მისი მცირე ხუმრობა დაიბეჭდა ჟურნალში, მისი სახელის დაბეჭდვამ მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა.
1995 წელს დაამთავრა ინდოეთის ტექნოლოგიების ინსტიტუტი, მექანიკური ინჟინერიის განხრით. მოგვიანებით, მარკეტინგის სწავლა გადაწყვიტა ინდოეთის მენეჯმენტის ინსტიტუტში. ბიზნეს ადმინისტრირების მაგისტრანტი გახდა 1997 წელს. 2018 წელს, ხელოვნების და გართობის კატეგორიაში, ინდოეთის მენეჯმენტის ინსტიტუტმა ბაგატი დააჯილდოვა „ახალგაზრდა წარმატებულ კურსდამთავრებულთა პრიზით“.
სცენარის ავტორი
2008 წლის ინდური ფილმისთვის, „Hello“, რომელიც მისი მეორე ნოველის მიხედვით არის გადაღებული, მან მიიღო ორი კინო კრედიტი — „დამატებითი დიალოგი“ და „წიგნი“.
2009 წელს მისი ნოველის მიხედვით, გადაიღეს ფილმი, სახელწოდებით „3 იდიოტი“, რომელთან დაკავშირებითაც ბაგატმა განაცხადა, რომ ფილმის შემქმნელებმა მასთან „ითამაშეს“ და მას არ მიანიჭეს სათანადო დამსახურება. მან აღნიშნა რომ ფილმის 70% მისი ნოველის მიხედვით არის გადაღებული, როცა მას თავდაპირველად უთხრეს რომ წიგნის მხოლოდ 2-5% იქნებოდა გამოყენებული ფილმში.
მისი ნოველის, „ჩემი ცხოვრების 3 შეცდომის“ ადაპტაცია Kai Po Che!ს სახელითაა ცნობილი. ბაგატი ფილმის ოთხი სცენარისტიდან ერთ-ერთი იყო, მან დიდი წვლილი შეიტანა წიგნის ადაპტირებაში. ამ ფილმში მონაწილეობა მიიღო თავისმა 8 წლის უმცროსმა ვაჟმა. სცენარის დაწერისთვის მას დაახლოებით ორი წელი დასჭირდა.
სამწერლო კარიერა
The New York Times-ის თანახმად, ბაგატი მოხსენიებულია, როგორც „ინდოეთში ყველაზე გაყიდვადი ინგლისურენოვანი წიგნების ავტორი“. თუმცა, მისი წერის უნარები ხშირად გაკრიტიკებულა. მას ბრალიც დასდეს, წიგნის, „ერთი ინდოელი გოგოს“ პლაგიატში, რომელიც ბაგატმა უარყო.
2017 წელს, დელის უნივერსიტეტის გადაწყვეტილება, რომ ბაგატის ერთ-ერთი ნოველა „Five Point Someone“ შეეტანათ ინგლისურ ლიტერატურაში გააკრიტიკეს. 2017 წელს, უნივერსიტეტმა გამოაცხადა რომ მათი ეს გადაწყვეტილება განუხორციელებული დარჩებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:ინდოელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 22 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1974 კატეგორია:ინდოელი ნოველისტები
განა 1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
განამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეორედ იასპარეზა 1960 წელს, იტალიის დედაქალაქ რომში. ამ თამაშებზე მათ მხოლოდ ერთი ვერცხლის მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:განა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ვარსკვლავური ომები: უკანასკნელი ჯედაი (საუნდტრეკი)
ფილმის ვარსკვლავური ომები: უკანასკნელი ჯედაი მუსიკის ავტორია კომპოზიტორი ჯონ უილიამსი. დირიჟორები არიან უილიამსი და უილიამ როსი. ოფიციალური საუნდტრეკი გამოვიდა Walt Disney Records-ზე 2017 წლის 15 სექტემბერს, digipak CD, ციფრულ და ნაკადოვან ფორმატებში.
სქოლიო
კატეგორია:2017 წლის საუნდტრეკები კატეგორია:ფილმების საუნდტრეკები კატეგორია:ვარსკვლავური ომების საუნდტრეკები კატეგორია:Walt Disney Records-ის საუნდტრეკები კატეგორია:ჯონ უილიამსის საუნდტრეკები
ვალაშკერტის საეპისკოპოსო
ვალაშკერტის საეპისკოპოსო — ერთ-ერთი საეპისკოპოსო საქართველოს სამეფოში, ბაგრევანდის ისტორიულ მხარეში.
საეპისკოპოსოს საზღვრები
XVI საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, ვალაშკერტელის სამწყსო ყაზევანიდან ვალაშკეთამდე და ხინუსიდან დევაბონემდე იყო. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში ვალაშკერტელი მეცხრე ადგილზეა დასახელებული.
თედო ჟორდანიას სიტყვებით „ვალაშკერტად უნდა იგულისხმებოდეს აწინდელი ალაშკერტი ეფრატის ხეობაში. შეიძლება მისი კათედრა ყოფილიყო ის ჩანგლის ეკლესია, რომლის ნაშთი 1030 წლის წარწერით იპოვება კაღიზმანის მახლობლად სოფელ ჩანგლში. ჩანს, ქართველ ერს იმ დროს ეჭირა რაღაცა ნაწილი ევფრატის ხეობისა და სომხეთისა“.
ქალთა ჩოგბურთის ასოციაცია
thumb|upright|right|150px|WTA-ის ლოგო. ქალთა ჩოგბურთის ასოციაცია იგივე WTA (Women's Tennis Association) — 1973 წლის ივნისში დაარსებული ორგანიზაცია, რომლის მიზანი იყო ქალი პროფესიონალი ჩოგბურთელების ინტერესების დაცვა. WTA არის ტურის ორგანიზატორი ქალთა ჩოგბურთისთვის.
ორგანიზაციის შტაბ-ბინა მდებარეობს აშშ-ის ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში. ქალთა ჩოგბურთში WTA-ის მსგავსი ორგანიზაციაა პროფესიონალ ჩოგბურთელთა ასოციაცია, იგივე ATP.
WTA-ის ტურის ტურნირები
WTA-ის ტური მოიცავს დიდი სლემის ტურნირებს, WTA-ის ფინალს, პრემიერ ტურნირებს, საერთაშორისო ტურნირებს და WTA-ის ელიტ ტროფის. WTA ასევე ზედამხედველობს 125K სერიების ტურნირებს, რომლებიც მეორე დონის გათამაშებებია. მესამე დონის ITF-ის ქალთა ტურნირებს ITF, იგივე საერთაშორისო ჩოგბურთის ფედერაცია უწევს ზედამხედველობას. ამ ტურნირებზე მოპოვებული ქულები მოთამაშეებს WTA-ის რეიტინგში ეთვლებათ.
WTA-ის რეიტინგი
WTA მთელი წლის განმავლობაში ყოველკვირეულად აქვეყნებს მოთამაშეების რეიტინგს. სხვადასხვა ტურნირებზე მონაწილეობით, ჩოგბურთელები აგროვებენ სარეიტინგო ქულებს. აღნიშნული რეიტინგი მნიშვნელოვანია ტურნირებზე მოთამაშეების კვალიფიკაციისთვის და განთესვისთვის როგორც ერთეულთა, ასევე წყვილთა თანრიგში. წლის განმავლობაში 8 უმაღლესი რეიტინგის მოთამაშე და ასევე 8 უმაღლესი რეიტინგის წყვილი, მონაწილეობას მიიღებს WTA-ის ფინალში, რომელიც ოქტომბერში ტარდება. მოთამაშე, რომელიც წლის განმავლობაში ყველაზე მეტ ქულას დააგროვებს, წელიწადს მსოფლიოს პირველ ჩოგნად ასრულებს.
ზონკარის შიოწმინდის ეკლესია
ზონკარის შიოწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზონკარში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
ეკლესია ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. წყობა სწორხა-ზოვანია. დარბაზული ეკლესიის სწორკუთხა საკურთხეველში სარკმელია გაჭრი-ლი. აღმოსავლეთ კედელში ორი შეისრულთაღიანი ნიშაა. გრძივ კედლებზე სამსა-ფეხურიანი პილასტრებია. პილასტრების გვერდით საფეხურებს კედლის თაღები ეყრდნობოდა, შემორჩენილია თაღების ფრაგმენტები. შეისრულთაღიანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მიწის დონე იმდენად აწეულია, რომ კარის მხოლოდ თაღი და ტიმპანი ჩანს. დასავლეთით ეკლესიას გეგმით სწორკუთხა სათავსი აქვს, რომლის კამარა ნა-ხევარცილინდრულია. ჩრდილოეთ კედელში ერთი, ხოლო დასავლეთ კედელში ორი სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთით ვიწრო თაღოვანი სარკმელია, აღმოსავლეთ კედლის თაღები კი იმპოსტებს ეყრდნობა. სათავსის აღმოსავლეთი კარი ნაოთხა-ლია. შესასვლელი შეისრულთაღიანია. ეკლესიის კამარა ჩამოქცეულია, კედლები ჩამონგრეული. ამოსულია დიდი ზომ-ის მცენარეები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გუდისის ნამონასტრალი
გუდისის ნამონასტრალი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდისში. აგების თარიღი უცნობია.
შემორჩენილია ნაეკლესიარი და რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი ქვის გროვის სახ-ით. აქა-იქ მიმობნეულია ნათალი ქვები. მათ შორის დევს მოწითალო ფერის სვეტ-ის თავი, რომელსაც გეომეტრიული წნული შემოუყვება. იქვე ნაგებობის ქვებისგ-ან მოუწყვიათ სალოცავი. ძეგლის თარიღი ვერ დგინდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მალომაქსიუტოვო
მალომაქსიუტოვო (Маломаксютово; Бәләкәй Мәҡсүт) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იშიმბაის რაიონში. მიეკუთვნება საირანოვის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იშიმბაიდან განლაგებულია 22 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ სალავათიდან 40 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 207 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები და თათრები შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:იშიმბაის რაიონის სოფლები
ისკო დასენი
ისკო დასენი (დ. 30 მარტი, 1958, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი და იურისტი. საქართველოს მე-9 და მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი.
ბიოგრაფია
ისკო დასენი დაიბადა 1958 წლის 30 მარტს. 1976-1978 წლებში მოიხადა სავალდებულო სამხედრო სამსახური. 1979-1985 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1986-1990 წლებში იყო თბილისის კიროვის რაიონის პროკურატურის გამომძიებელი, 1990-1992 წლებში იკავებდა თბილისის კრწანისის რაიონის პროკურატურის გამომძიებელის თანამდებობას. 1992-1993 წლებში იყო ამავე რაიონის პროკურორის თანაშემწე. 1993-2004 წლებში იკავებდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა უფროსი გამომიებელის თანამდებობას. 2004-2010 წლებში იყო საქართველოს გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორი. 2010-2011 წლებში იკავებდა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული პროკურატურის პროკურორის თანამდებობას. 2012-2016 წლებში კი იყო მიკროსაფინანსო ორგანიზაცია „ლიდერ კრედიტის“ დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარის პოსტს. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. პარლამენტარობამდე კი იყო საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის წევრი 2011-2016 წლებში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:დაბადებული 30 მარტი კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
კაშამბულ-დუ-სული
კაშამბულ-დუ-სული (Caxambu do Sul) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 318 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპეკოს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 411 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 31.35 კმ²-ზე. ფართობი 140 709 კმ²-ია.
სტაურაკიოსი
სტაურაკიოსი (Σταυράκιος; დ. 775 — გ. 11 იანვარი, 812) — ბიზანტიის იმპერატორი 811 წლის 26 ივლისიდან 2 ოქტომბრამდე. ტახტზე ავიდა მამამისის, ნიკიფორე I-ის ბრძოლაში სიკვდილის შემდეგ. იმეფა ორ თვეზე ცოტა მეტ ხანს და გარდაიცვალა 812 წლის 11 იანვარს იმავე ბრძოლაში მიღებული ჭრილობისაგან.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები კატეგორია:დაბადებული 775 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 812
1,4-დიოქსანი
1,4-დიოქსანი — ჰეტეროციკლური ორგანული ნაერთი ეთერების კლასიდან. არის უფერო სითხე და აქვს დიეთილის ეთერის მსგავსი სუნი. მას ასევე უწოდებენ მარტივ დიოქსანს, რადგან მისი იზომერი დიოქსანები იშვიათად გვხვდება. ქიმიური ფორმულაა <CHEM>C4H8O2</CHEM>.
1,4-დიოქსანი ლაბორატორიებში გამოიყენება გამსნელად და სტაბილიზატორად ალუმინის კონტეინერერებში ქლორირებულ ნახშირწყალბადების ტრანსპორტირებისთვის.
წარმოება
1,4-დიოქსანი იწარმოება დიეთილენ გლიკოლისგან მჟავა კატალიზური დეჰიდრატაციით, რაც თავის მხრივ მიიღება ეთილენის ოქსიდის ჰიდროლიზით.
1,4-დიოქსანის მიიღება ეთილენგლიკოლის მოლეკულათშორისი დეჰიდრატაციითაც, კატალიზატორად ჩვეულებრივ იყენებენ გოგირდმჟავას, ამ რეაქციის პრინციპი ჰგავს ეთანოლისგან დიეთილის ეთერის მიღების პრინციპს.
1985 წლისთვის 1,4-დიოქსანის გლობალური წარმოების მოცულობა იყო 11 000-დან 14 000 ტონამდე.
სქოლიო
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
ელდარ ნადირაძე
ელდარ ნადირაძე (დ. 15 სექტემბერი, 1949, ჭორვილა, საჩხერის რაიონი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ეთნოლოგი და მეცნიერი. სამხრეთ კავკასიისა და მახლობელი აღმოსავლეთის ხალხთა ეთნოკულტურის მკვლევარი. 1999-2004 წლების მეხუთე მოწვევის პარლამენტის წევრი.
ბიოგრაფია
ელდარ ნადირაძე დაიბადა 1949 წლის 15 სექტემბერს, საჩხერის რაიონის სოფელ ჭორვილაში. 1972 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1974 წელს დაიწყო მუშაობა სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. მონაწილეობა აქვს მიღებული მართლმადიდებლობისადმი მიძღვნილ საერთაშორისო კონფერენციათა მუშაობაში (პატმოსი, ბუქარესტი, ტალინი, რიგა). არის სამეცნიერო კრებულის „ეთნოლოგიური ძიებანის“ დამაარსებელი. მისი ხელმძღვანელობითა და რედაქციით მომზადდა აკადემიური ნაშრომი „ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი“. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1987 წელს, ხოლო სადოქტორო დისერტაცია 1998 წელს. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
1995 წელს მიენიჭა ღირსების ორდენი. არის ილია ჭავჭავაძის ფონდის „საგურამოს“ პრემიის ლაურეატი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1949 კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები კატეგორია:ქართველი ეთნოლოგები კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ყოყოჩაანთ საყდარი
ყოყოჩაანთ საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩალაუბნიდან 2-3 კილომეტრზე მთის კალთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ეკლესია დარბაზულია (6,65 X 5,6 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. აგური კონსტრუქციულ ნაწილებშია გამოყენებული. ძლიერაა დაზიანებული: ლავგრადანი, კამარა, დანგრეულია კედლების ზედა ნაწილები. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარს შიგნით ხის გადახურვა ჰქონია. გარედან გვერდები და გადახურვა მონგრეული აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარ წრიული აფსიდია, რომელშიც შეისრულთაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმელის ორივე მხარეს ერთ დონეზე ორ- ორი შეისრული ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ კედელს, რიყის ქვით ნაგები ტრაპეზი ეკვრობა. საკურთხევლის სარკმლის გარდა: დასავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ გაჭრილი თითო სარკმელი აშუქებს. აბსიდი გადახურულია რიყისქვის შერეული წყობით გამოყვანილი კონქით. კონქი მთლიანად აგურისაა. დარბაზის კამარა გვიანდ რემონტის დროს აღუდგენიათ. მისი წყობა ტაძრის სხვა ნაწილების წყობის გან სიტლანქით გამოირჩევა. კამარის საყრდენად დასავლეთ კედელის გასწვრივ გამოყოფილი აგურია კონშტაინებზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღი. ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებია მორთული. ორივე ფასადის ფრონტონის არეში აგურის წყობით, შეღრმავებით გამოსახულია თითო ჯვარი. აღმოსავლეთ ჯვარს დიდი, გრძელი განივი კლავები აქვს და თითქმის სამჯერ აღემატება ვერტიკალურ მკლავებს. დასავლეთით ჯვრის ორივე მხარეს ორი რომბისებრი ფიგურაა გამოყვანილი. გარდა ამისა ფასადის მარცხენა არეში თაღოვანი სარკლმის ძირის დონეზე მოწყობილია პატარა სწორკუთხა ნიშა. დასავლეთ მხარეს კარის ღიობი ჩასმულია აგურის წყობის საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში. იგი დასრულებულია სამსაფეხურიანი ფრიზით, რომლის ზედა და ქვედა საფეხურები აგურის ხერხულა წყობითაა გამოყვანილი, ხოლო შუა ჩვეულებრივად ნაწყობი აგურის ერთი რიგით. ლავგარდანი მთლიანად ჩამონგრეულია. სავარაუდოდ იგი, ამ პერიოდის ნაგებობების უმრავლესობის მსგავსად, აგურის ხერხულა წყობით იქნებოდა გამოყვანილი.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ძიგვა
ძიგვა (Nardus) — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, მოკლეფესურიანი, მკვრივკორდოვანი ბალახია. 10 — 40 სმ სიმაღლის სწორმდგომი ღეროები აქვს.
ერთადერთი სახეობა — Nardus stricta გავრცელებულია ევროპაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და მცირე აზიის მთებში, აგრეთვე ჩრდილოეთ ამერიკაში, კავკასიაში (მ. შ. საქართველოში). იზრდება გაეწრებულ, მწირ ნიადაგზე, მდელოზე, ნატყევარ და ნაჭაობარ ადგილას.
ლიტერატურა
კატეგორია:მარცვლოვანნი
ალისატა ათაკიშიევი
ალისატარ ალესკერ ოღლი ათაკიშიევი (Əlisəttar Ələsgər oğlu Atakişiyev) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა კინოოპერატორი, რეჟისორი, აზერბაიჯანის სსრ-ს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1960)
ალისატარ ათაკიშიევი დაიბადა 1906 წლის 25 დეკემბერს ბაქოში. ბავშვობიდან იტაცებდა მხატვრობა. 1927 წელს გაემგზავრა მოსკოვში, სადაც საკავშირო მხატვრულ-ტექნიკურ სასწავლებელში ჩააბარა. 1930 წელს დაამთავრა სასწავლებელი, დაბრუნდა ბაქოში და მოეწყო კინოსტუდიაში მხატვარ-გამფორმებლად. აქ მხოლოდ ერთი წლის მუშაობის შემდგომ, გადაწყვიტა კინემატოგრაფიის საკავშირო უნივერსიტეტის საოპერატორო ფაკულტეტზე ჩაებარებინა. 1936 წელს ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, ალისატარ ათაკაშიევი მოსკოვში დარჩა, დაიწყო «მოსფილმში» მუშაობა. 1938 წელს ბაქოს კინოსტუდიაში მოწვეულმა რეჟისორმა ვ. ტურინმა ა. ათაკიშიევი მიიწვია ფილმ «ბაქოელების» ოპერატორად. 1943 წელს ათაკიშიევი მუშაობდა ფილმ «ერთი ოჯახის» დამდგმელ-ოპერატორად. 1944 წელს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება უზეირ გაჯიბეკოვის მუსიკალური კომედიის «არშინ მალ-ალან»-ის ეკრანიზაციის შესახებ. სურათის დამდგმელ-ოპერატორებად დამტკიცდნენ ალისატარ ათაკიშიევი და მუხტარ დადაშევი. ფილმს დიდი წარმატება ერგო და მთელი მსოფლიოს კინოეკრანები შემოიარა. 1947 წელს მუშაობს დამდგმელ ოპერატორად ფილმში «ფატალი-ხანი». ეს ფილმი აკრძალვის ქვეშ მოჰყვა და მხოლოდ 10 წლის შემდეგ იქნა ეკრანებზე გასული მეორე რედაქციით. ამის შემდგომ გადაღებული იყო დოკუმენტურ-მხატვრული ფილმები – «საბჭოთა აზერბაიჯანი», «დილის სიმღერა» (1950), «ჯანმრთელობის კერები აზერბაიჯანში» (1951), «მშობლიურ ხალხს» (1954). 1956 წელს ჰუსეინ სეიდზადემ სამუშაოდ მიიწვია ა. ათაკიშიევი უზეირ გაჯიბეკოვის განთქმული მუსიკალური კომედიის «ეს თუ არა, მაშინ ის» ეკრანიზაციაზე. ათაკიშიევი ოფიციალურად დაინიშნა არა მხოლოდ მთავარ ოპერატორად, არამედ კოსტიუმების მხატვრადაც. რეჟისორ ტოფიკ ტაგიზადესთან ერთობლივი თანამშრომლობით გადაღებულ იქნა ფილმი «შორეულ ნაპირებზე», რომელიც ეკრანებზე გამოვიდა 1958 წელს. იმავე წელს ის პირველად გამოვიდა დამდგემლი რეჟისორის ამპლუაში ფილმში «ერთი ციხესიმაგრის საიდუმლო», დადგმული მ. ტახმასიბას სცენარის მიხედვით.
1961 წელს ა. ათაკიშიევმა გადაიღო ფილმი «ჩვენი ქუჩა». 1964 წელს გადაიღო ფილმი «ჯადოსნური ხალათი», რომელიც 60-იანი წლების თაობის ბავშვებისათვის უსაყვარლეს ფილმად იქცა.
1970 წელს საჯაროდ გამოვიდა ა. ათაკიშიევის წიგნი «იბრაგიმის მოგზაურობა», განსაზღვრული ბავშვებისათვის.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1906 კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1990 კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები კატეგორია:საბჭოთა კინორეჟისორები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:კუნცევოს სასაფლაოზე დაკრძალულები
განა 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
განამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მესამედ იასპარეზა 1964 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში. ამ თამაშებზე მათ მხოლოდ ერთი ბრინჯაოს მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:განა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჟან ანტუან კონდორსე
ჟან ანტუან კონდორსე (Nicolas de Condorcet; დ. 1743 — გ. 1794) — ფრანგი ფილოსოფოსი, ფიზიკოსი, მათემატიკოსი და ეკონომისტი. თავისი პროექტი მან წარუდგინა საკანონმდებლო კრების მიერ შექმნილ საზოგადოებრივი განათლების კომიტეტს: კომიტეტმა განიხილა პროექტი, მაგრამ ხმა არ მისცა მას და იგი განსახილველად გადაეცა კონვენტს. კონდორსეს პროექტში სახალხო განათლება გამოცხადებულია როგორც სახელმწიფოს ვალდებულება ყველა მოქალაქის მიმართ. მასში წამოყენებულია მოთხოვნა საყოველთაო სწავლებისა, უფასოგანათლებისა სკოლის ყველა საფეხურზე, სკოლებში რელიგიის სწავლების გაუქმებისა.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსები კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები კატეგორია:ფრანგი ეკონომისტები
მეტეხის მაცხოვრის ეკლესია
მეტეხის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
მდინარე ფრონეს მარჯვენა ნაპირზე მდებარე ეკლესია მოყვითალო ქვიშაქვის დიდი კვადრებითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ღრმა ნიშია. სფერული კონქი ამოყვანილია ქვის რადიალური რიგებით - სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით.
ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი იმპოსტებს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. დასავლეთი სარკმლის ჭრილი ირიბია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ორივე კარი შიგნით თაღოვანი, გარედან არქიტრავულია. ჩრდილოეთი შესასვლელი გვიანდელ მინაშენს უკავშირდება. ამჟამად კარი ამოქოლილია. მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით იკითხება ნახევარწრიული აბსიდის ნაწილი. მინაშენის კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მცენარეების დაცვა
ყველა სხვა ცოცხალი არსების მსგავსად, მცენარეები ცხოვრობენ პოტენციურად მტრულ გარემოში. თესლის გაღივების მომენტიდან ისინი იწყებენ ბრძოლას სხვა მცენარეებთან ადგილის, სინათლის, წყლისა და მინერალური ნივთიერებებისთვის. ბაქტერიები, პარაზიტული სოკოები, მწერები, ნემატოდები და სხვა პათოგენები და მავნებლები თავს ესხმიან ახალგაზრდა, სუსტ აღმონაცენებს. როდესაც მცენარეები წამოიზრდებიან, ასეთ მტრებს კიდევ ემატებათ მცენარეებით მკვებავი ყოველგვარი ცხოველები. გადარჩენისა და სასიცოცხლო ციკლის დასრულების შესაძლებლობისთვის, მცენარეებს ევოლუციის პროცესში უნდა აღეჭურვათ თავი სხვადასხვა დამცავი მექანიზმებით, რომლებიც საშუალებას მისცემდა მათ პათოგენებისა და მავნებლებისგან თავის დაღწევას, ან მათ დაფრთხობას. უდავოა, ველურ ფორმებს ამაში მოწინავე ადგილი აქვთ, ხოლო კულტურულ მცენარეებს, რომლებიც გამოყვანილია ადამიანის მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებისთვის, ასეთი დამცავი მექანიზმები ხშირად არ გააჩნიათ, ადამიანი კი მათ დაცვას საკუთარ თავზე იღებს. ამ მიზნით ის იყენებს სხვადასხვა მეთოდს, რომელიც მცენარეებს გადარჩენასა და სიმწიფის მიღწევამდე ეხმარება: ამ საქმეში მთავარ როლს თამაშობს სხვადასხვა ქიმიური პრეპარატი.
მცენარეებს გააჩნიათ სხვადასხვაგვარი სტრუქტურული და ფიზიოლოგიური მექანიზმები, რომლებიც მათ საშუალებს აძლევს წინააღმდეგობა გაუწიონ არახელსაყრელ ზეგავლენებს, მაგალითად ძალიან მაღალ ან ძალიან დაბალ ტემპერატურებს ან ხანგრძლივ გვალვას. პოტენციური მავნებლებისა და დაავადებებისაგან თავის დასაცავად უმოძრავო მწვანე მცენარეს ესაჭიროება ყველანაირი მოწყობილობა - სტრუქტურული, ფიზიკური თუ ქიმიური. ეკლები და მსუსხავი ბუსუსები საიმედოდ იცავენ მცენარეებს მსხვილი ცხოველებისაგან, მაგრამ ისინი არ გააჩნია ყველა სახის მცენარეს, და რა თქმა უნდა, ისინი ვერ იცავენ მცენარეს ისეთი პატარა მავნებლებისაგან, როგორიცაა მწერები. თითქმის ყველა მცენარეში მტრებისგან თავის დასაცავად ყველაზე მთავარი იარაღი თავდაცვის ქიმიური სისტემაა, რომელშიც შედის ათასობით სხვადასხვა ნაერთი. სასიცოცხლო პროცესებისთვის მცენარეს ესაჭიროება მათი მცირე რაოდენობა, დანარჩენი კი შეადგენენ იმ არსენალს, რომლის მეშვეობითაც მცენარეები თავს იცავენ პოტენციური პათოგენებისა და მავნებლებისაგან. განვიხილოთ მცენარის თავდაცვის რამდენიმე მექანიზმი უფრო დეტალურად.
არახელსაყრელი ტემპერატურული პირობები და წყლის უკმარისობა
ზაფხულის არც თუ ისე მშრალ და ცხელ დღეს ბალახეული მცენარე თავს კარგად გრძნობს და საკმაოდ მალე იზრდება. საქმე სხვანაირად იქნებოდა, თუ უცბად მას გადავასახლებდით ზაფხულზე სადმე ცხელ უდაბნოში ან ზამთარში მაღალმთიან რეგიონში; აქ ის სპეციალური დამცავი მექანიზმების გარეშე დიდხანს ვერ გაძლებდა. ორივე შემთხვევაში მას მოუწევდა თავის თავზე გამოეცადა არახელსაყრელი ტემპერატურული მოქმედება, წყლის უკმარისობა, მთებში კი წყლის მიუწვდომლობა მისი გაყინული მდგომარეობის გამო. მიუხედავად ამისა, მთებსა და უდაბნოებში ადგილობრივი მცენარეები მაინც ცხოვრობენ და ინარჩუნებენ ზრდის შესაძლებლობას. როგორ ახერხებენ ისინი ამას? ამ კითხვაზე პასუხი გვაძლევს შესაძლებლობას გვქონდეს წარმოდგენა იმ მექანიზმების მრავალფეროვნებაზე, რომლებიც წარმოიქმნა ევოლუციის პროცესში ბუნებრივი გადარჩევის გავლენით.
მკაცრ კლიმატურ პირობებში მცენარეს შეუძლია თავის გადარჩენის უზრუნველყოფა სამი მთავარი მეთოდის საშუალებით: 1) იმ მექანიზმების დახმარებით, რომლებიც მათ შესაძლებლობას აძლევენ არახელსაყრელი მოქმედებებისაგან თავის არიდებას; 2) სპეციალური სტრუქტურული მოწყობილობების საშუალებით; 3) ფიზიოლოგიური თვისებების წყალობით, რომლებიც მათ დამღუპველი გარემოს გავლენების გადალახვის საშუალებას აძლევენ. მდგრადი თესლების სახით არსებობითა და მოსვენების მდგომარეობაში ყოფნით მცენარეებს შეუძლიათ არახელსაყრელი პირობების ზეგავლენისგან თავის დაღწევა. წლის მშრალ და ცხელ პერიოდში უდაბნო ჩანს სრულიად უნაყოფო, მაგრამ საგაზაფხულო წვიმების შემდეგ აქ მალევე ჩნდება სხვადასხვა ბალახოვანი მცენარე, რომელთა თესლები აქამდე მოსვენებული მდგომარეობის სახით სილაში იყო მოთავსებული. გაღივებიდან მალევე ეს მცენარეები იწყებენ სწრაფ ზრდას, აყვავებას და სახეობის გადარჩენის უზრუნველყოფის, ანუ ახალი მდგრადი თესლების წარმოქმნის შემდეგ, ცხელი და მშრალი ზაფხულისთვის იღუპებიან. ანალოგიურად იქცევიან მცენარეები ზომიერ ზონებში: თავიანთ სასიცოცხლო ციკლს ისინი ასრულებენ კეთილსასურველ საზაფხულო დღეებში, ხოლო ზამთარში არსებობენ მდგრადი თესლების სახით. მრავალწლიან ბალახოვან მცენარეებს ზამთრის გატარება შეუძლიათ მიწისქვეშა სამარაგო ორგანოების - ბოლქვებისა და ტუბერების სახით, რომლებიც შემოფარგლულია ნიადაგითა და ზოგჯერ თოვლით, ყინვისგან თავის დასაცავად. რა თქმა უნდა, ზომიერი ზონის მერქნიან ჯიშებს არ შეუძლიათ ნიადაგში ყინვისაგან თავის დაცვა, როგორც ეს შეუძლიათ ბალახოვან მრავალწლოვან მცენარეებს, მაგრამ ისინიც ახერხებენ ყინვებისაგან თავის დაცვას: მათი ნაზი ფოთლები ცვივდება, და ზამთრისთვის რჩება მხოლოდ სიცივისგან მდგრადი ტოტები და ხისტი ქერცლიანი ფოთლებით დაფარული კვირტები. ზუსტად ასეთი ხერხით მცენარეები წინააღმდეგობას უწევენ წყლის დეფიციტს. უდაბნოში მზარდ ბუჩქნარ Fouquieria splendens-ს ფოთლები უნარჩუნდება მხოლოდ წვიმიან სეზონებში; მშრალ პერიოდში ისინი ცვივდება, რადგან ნიადაგიდან წყლის სუსტი მიწოდებისას დიდი ფართობების გამო მისი აორთქლება საფრთხეს წარმოუქმნიდა მცენარის არსებობას.
სტრუქტურული მოწყობილობები
ექსტრემალურ პირობებში გადასარჩენად სტრუქტურული მოწყობილობები მცენარეს გააჩნია ზოგჯერ მთელი ცხოვრების მანძილზე, ზოგჯერ კი წარმოიქმნება განვითარების მხოლოდ რომელიმე გარკვეულ ეტაპზე, რითაც უზრუნველყოფს მცენარეს სასიცოცხლო ციკლის არახელსაყრელი ნაწილის გადალახვის შესაძლებლობით. მთავარი დამცავი მოწყობილობების დანიშნულება მდგომარეობს წყლის დანაკარგების შეზღუდვაში, რადგან მცენარე ყველაზე ხშირად სწორედ მის ნაკლებობას განიცდის. ფოთლები შეიძლება დაფარული იყოს ცვილისმაგვარი კუტიკულის მსხვილი ფენით, რომელიც თამაშობს წყალგაუმტარი ბარიერის როლს, მათი მჭიდრო დაწევა და ჩაძირული ბაგეები კი ფოთლის ზედაპირზე იკავებენ ტენიანი ჰაერის ფენას, რაც ასევე ამცირებს ტრანსპირაციის ინტენსიობას. ზოგიერთი მცენარის სახეობას ფოთლები აქვს ძალიან პატარა, ან საერთოდ არ აქვს, ასე რომ მათ შეზღუდული აქვთ ზედაპირული ფართობი, რომლის მეშვეობითაც ხდება აორთქლება. ხშირად მცენარეებს გააჩნიათ წვნიანი ფოთლები და ღეროები, რადგან მათში დიდი რაოდენობით ინახება წყლის მარაგი. ასეთი დამახასიათებელი ნიშანი გააჩნიათ არამარტო უდაბნოს მცენარეებს, არამედ არქტიკული და ალპური ზონების მრავალწლიან მცენარეებსაც. ეს იმით იხსნება, რომ წყალი ნიადაგებში არის გაყინულ მდგომარეობაში იმ დროს, როდესაც მცხუნვარე მზე განაპირობებს ინტენსიურ ტრანსპირაციას. ასეთი ადგილების მცენარეებისთვის ასევე დამახასიათებელია ჯუჯა ფორმები: მცენარეები თითქოს ეყრდნობიან მიწას, რითაც თავს იცავენ ქარის გამაგრილებელი მოქმედებისაგან. ჩრდილოეთ რაიონების მცხოვრებლები ამინდის პროგნოზებიდან იცნობენ „ქარის გამაგრილებელ ეფექტს“; წყლის აორთქლების ხელშეწყობით, ქარი აცივებს აორთქლად ზედაპირს, რის შედეგადაც მისი ტემპერატურა გარემო ტემპერატურასთან შედარებით ხდება უფრო დაბალი, ამიტომ ორგანიზმი შესაძლოა დაზიანდეს სიცივისაგან მაშინაც კი, თუ ჰაერის ტემპერატურა არის კრიტიკულზე მაღალიც კი.
ადამიანი ცდილობს როგორმე დაეხმაროს მცენარეებს მათთვის რთული დროის გადალახვაში. ამისთვის, მაგალითად, აშენებენ სათბურებს. ისინი იჭერენ მზის სითბოს, ზამთარში კი მათი ჩაკეტილი სივრცე შეიძლება იქნეს გამთბარი. ზაფხულზე ძლიერმა მზემ შეიძლება გამოიწვიოს გადახურება; ამიტომ სათბურებს ხშირად ღებავენ თეთრ ფერში, ზედმეტი ენერგიის შთანთქმის შესამცირებლად. გაგრილება ასევე შეიძლება მიღწეულ იქნას ჰაერის ნაკადის სათბურში შეშვებით, სატენიანებლების ზედა ნაწილის გავლით. (მშრალ კლიმატში, სადაც აორთქლება ხდება მარტივად, ენერგიის შთანთქმა, რომელიც დაკავშირებულია წყლის თხევადი ფაზიდან აირად მდგომარეობაში გადასვლით, იწვევს ჰაერის მნიშვნელოვნად გაგრილებას). ცივი კლიმატის მქონე რაიონებში მცენარეები სიცივისაგან საიმედოდ იცავენ თავს თოვლით დაფარვით. მგრძნობიარე ბუჩქნარების რაღაც ხარისხით დაცვა სიცივისგან შეიძლება მათზე ტომრების დაფარვით; ეს, რა თქმა უნდა, არ იცავს მცენარეს ძალიან დაბალი ტემპერატურისაგან, მაგრამ იცავს მცენარეს ქარის გამაგრილებელი მოქმედებისაგან, ესე იგი მაინც წარმოადგენს დაცვის რაღაც დამატებით საშუალებას. ფორთოხლისა და ატმის ხეების დაცვა, რომლებიც ცუდად იტანენ სიცივეს, უარყოფითი ტემპერატურების დამაზიანებელი მოქმედებისაგან შეიძლება „ქარის მანქანების“ - უზარმაზარი პროპელერების მეშვეობით, რომლებიც კოშკებზე მდებარეობენ. ეს პროპელერები უმიზნებენ მიწას და შედარებით თბილ ჰაერს აწვდიან მცენარეებს, რომ არ მოხდეს ნულზე დაბლა ფოთლების ტემპერატურის დაცემა როდესაც ისინი სითბოს გამოყოფენ. ასევე შეიძლება გამოყენებული ზეთისა და ნაგვისაგან კოცონების დანთება ბაღებში; ეს შესაძლებლობას ქმნის ჰაერის ტემპერატურის რამდენიმე გრადუსით გაზრდას, და ასეთი გზით გამოსხივების შედეგად სითბოს დაკარგვის შემცირებას. დიდ მასშტაბებში, რა თქმა უნდა, ასეთი პროცედურების გატარება არის არაპრაქტიკული. მაგრამ ფერმერს შეუძლია უფრო კარგი მოსავლის იმედიანად დალოდება მაშინ, თუ დათესვის პერიოდებს გამოთვლის ისე, რომ აღმონაცენების გაჩენისას ბოლო შესაძლო ყინვები უკვე გავლილი იქნება. სელექციონერებმა შექმნეს უამრავი ისეთი ჯიში, რომელიც მდგრადია სიცივის მიმართ. ეს შესაძლებლობას ქმნის ადრეულ პერიოდებში დათესვის წარმოებასა და ვეგეტაციური პერიოდის გადალახვას. (ამ ჯიშების შესახებ ნახსენები იქნება ქვევით).
ფიზიოლოგიური მოწყობილობები
დამცავი სტრუქტურული მოწყობილობების გარდა მცენარეებს გააჩნიათ ასევე სხვადასხვა ფიზიოლოგიური მექანიზმი, რომელიც მათ სიცხის, სიცივისა და გამოშრობის მიმართ შეგუების საშულებას ანიჭებს. უდაბნოს მრავალი სუკულენტური მცენარისათვის დამახასიათებელია ფოტოსინთეზის უნიკალური მექანიზმი, რომელსაც მინიმუმამდე დაჰყავს წყლის დანაკარგი. მეტაბოლიზმის განსაკუთრებული ტიპის წყალობით (CAM-მეტაბოლიზმი) ამ მცენარეებს შეუძლიათ ბაგეების დახურვა იმ დროს, როდესაც წყლის დაკარგვა არის მაქსიმალური, ანუ მათ შეუძლიათ ფოტოსინთეზის განხორციელება ისე, რომ არ მოხდეს დიდი რაოდენობით წყლის დანახარჯი ტრანსპირაციაზე. ეს მცენარეები აღებენ თავიანთ ბაგეებს და აფიქსირებენ CO2-ს სიბნელეში, როდესაც ტრანსპირაცია არის მინიმალური, და აქვთ ისინი დახურული სინათლის დროს, როდესაც წყლის ზედმეტი დაკარგვა შეიძლება გამოშრობამდე მიიყვანოს მცენარე. ეფექტიანი ფოტოსინთეზი მათ აქვთ დახურული ბაგეების მდგომარეობაში მაქოსური მექანიზმის წყალობით რომელიც CO2-ს გადატუმბავს С4 სისტემიდან С3 სისტემაში. ეს უნიკალური მექანიზმი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ მცენარეების გადარჩენისთვის, რომლებიც უდაბნოებში ბინადრობენ.
მსგავსი ფიზიოლოგიური მოწყობილობები ეხმარებიან მცენარეს ყინვისგან მიყენებული ზარალის აცილებაში. თუ სათბურში გამოზრდილ მცენარეს გავიტანთ გარეთ, სადაც ტემპერატურა არის ნულზე ოდნავ დაბალი, ასეთი მცენარე დაიღუპება ან ძალიან დაზარალდება მაშინაც კი, თუ ბუნებაში ამ მცენარის იგივე სახეობა ადვილად ლახავს უარყოფით ტემპერატურებს. სიცივის მიმართ მდგრადობა, ანუ აკლიმატიზაცია - ეს არის პროცესი, რომელიც იწყება საშემოდგომო დროს დღის და ტემპერატურის შემცირებით. აკლიმატიზაციას მოჰყვება მრავალმხრივი ფიზიოლოგიური ცვლილებები. ჩვენთვის ჯერ ბოლომდე არ არის ცნობილი, თუ რომელი ამ ცვლილებებიდან არის პასუხისმგებელი სიცივეში მდგრადობის განვითარების; ასეთი ცვლილებების მხოლოდ გარკვეული ნარევი ანიჭებს შესაძლებლობას მცენარეს გაუძლოს უარყოფით ტემპერატურებს. ერთ-ერთი ასეთი პროცესი ჩვენ შეგვიძლია შევადაროთ ავტომობილის რადიატორში წყლის შეცვლა ანტიფრიზით. მცენარეს, ისევე როგორც ავტომობილს, გააჩნია წყალი, რომელიც გაყინვის დროს ფართოვდება და გლეჯს უჯრედებს. აკლიმატიზაციის დასაწყისში უჯრედებში გროვდება სხვადასხვა გახსნილი ნივთიერება; ისინი ამცირებენ უჯრედის ოსმოსურ პოტენციალს და ამით ამცირებენ უჯრედების გაყინვის ალბათობას, რადგან შედეგად უჯრედის წვენის გაყინვის წერტილი მცირდება. უჯრედების გაყინვის მთავარ საფრთხეს წარმოადგენს შიგნით წარმოქმნილი ყინულის კრისტალები; ეს კრისტალები მატულობენ ზომაში, გლეჯენ სხვადასხვა უჯრედულ მემბრანებს და საბოლოოდ კლავენ უჯრედს. გახსნილი ნივთიერებების კონცენტრაციის მატება იცავს მცენარეს, რადგან ის ამცირებს მსხვილი კრისტალების წარმოქმნის ალბათობას. აკლიმატიზაციის დროს უჯრედულ მემბრანებში ასევე ხდება გარკვეული ცვლილებები, რის შედეგადაც ეს მემბრანები ხდებიან უფრო გამძლე დაბალი ტემპერატურების მიმართ. შესაძლოა, ეს არის მემბრანული ლიპიდების უჯერობის ხარისხის მატების შედეგი; ამ დროს მათი დნობის წერტილი მცირდება, რის შედებადაც დაბალი ტემპერატურის დროს ისინი ინარჩუნებენ ნახევრად თხევად მდგომარეობს.
გაყინვებთან დაკავშირებული დაზიანებების აცილების კიდევ ერთი დამცავი მეთოდია - ახალი ტიპის ცილების დიდი რაოდენობით სინთეზი, რომლებსაც გააჩნიათ ჰიდრატაციის მაღალი შესაძლებლობა. ჰიდროტაციული წყალი პრაქტიკულად არ იყინება: ის ცილებთან ახლოს იმ ძალებით იკავებს ადგილს, რომლებიც წინააღმდეგობას უწევენ ყინულის კრისტალების წარმოქმნას. აშკარაა, რომ რაც მეტია უჯრედში ასეთი ცილა, მით მდგრადია მცენარე გაყინვის მიმართ. ბევრ მცენარეში რეგულარულად მეორდება გარკვეული ციკლი: ასეთი ცილები სინთეზირდება შემოდგომის პერიოდში, გაზაფხულზე კი მცენარე მათ იყენებს მეტაბოლიზმისთვის. ზოგიერთი ავტორის მონაცემებით, იმ ცილებს, რომლებიც სიცივის მიმართ მდგრადობას განაპირობებენ გააჩნიათ სულფჰიდრილის ჯგუფების (-SH) შედარებით დიდი რაოდენობა, რაც დამახასიათებელია ამინომჟავა ცისტეინისთვის. თუ ეს მართალია, სიცივეში მდგრადობის შეფასება შესაძლებელია ქიმიური ანალიზის საშუალებით, სულფჰიდრილის ჯგუფების რაოდენობით. ჯერჯერობით არ არსებობს ერთიანი აზრი „დაკავშირებული წყლის“ მნიშვნელობის შესახებ, მაგრამ წყლის დაკავშირების შესაძლებლობით ჩანს ერთ-ერთი ის მექანიზმი, რომელიც იცავს მცენარეს სიცივისაგან მიყენებული დაზიანებებისაგან.
მწერები და მცენარეები
ბიოლოგიური ევოლუციის მიმდინარეობისას ყვავილოვანი მცენარეები და მწერები გაჩნდნენ ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად, მაგრამ ერთმანეთთან ურთიერთმოქმედებდნენ და ერთად ევოლუციონირებდნენ. თითოეული ამ ჯგუფის ევოლუცია არ შეიძლება ჩაითვალოს დროში დამოუკიდებელი განვითარების შედეგად; როგორც ჩანს, ადგილი ჰქონდა კოევოლუციას, რომლის დროსაც ერთ ჯგუფში წარმოქმნილი თანდათანობითი ცვლილებები აღმოჩნდებოდა ხოლმე კეთილსასურველად მეორე ჯგუფისთვის და პირიქით. განსაკუთრებულად თვალნათლივ ეს ჩანს ყვავილებისა და დამტვერავი მწერების ურთიერთქმედებაში. ყვავილები ამარაგებენ მწერებს საკვებით - მტვერითა და ნექტრით; მწერები კი თავის მხრივ განახორციელებენ ყვავილების ჯვარედინ დამტვერვას, რომელიც განაპირობებს გენეტიკურ რეკომბინაციას და უზრუნველყოფს ამ სახეობის მცენარის ცვალებადობას, რომელიც აუცილებელია იმისთვის, რომ მცენარემ გადალახოს გარემოს ცვლილებები. რა თქმა უნდა, მცენარე „განზრახ“ არ გამოყოფს ნექტარს მწერების მოზიდვის მიზნით, და არც მწერი აცნობიერებს იმას, რომ მტვერის ყვავილიდან ყვავილზე გადატანით ის ამით განახორციელებს თესლის წარმოქმნას; მაგრამ ევოლუციის პროცესში მცენარეებსა და მწერებს შორის შემთხვევითად წარმოქმნილი ეს ურთიერთკავშირები უზრუნველყოფენ ურთიერთგავლენის შესანიშნავ ბიოლოგიურ შესაბამისობებს, რომლებიც ორივე მხარისთვის არის მომგებიანი. ევოლუციის პროცესში ზოგიერთ მცენარეს ჩამოუყალიბდა სრულიად უჩვეულო ფორმის ყვავილები, რომლის მეშვეობითაც გაადვილდა მათი დამტვერვა მწერების მიერ. ხშირად ვხვდებით კაშკაშა ფერისა და ძლიერი სურნელის მქონე ყვავილებს. ფუტკრები აღიქვამენ არა მხოლოდ ხილვად სინათლეს, ე.ი. იმ ფერებს, რომლებიც ხელმისაწვდომია ადამიანის თვალისთვის, მაგრამ ასევე ულტრაიისფერ გამოსხივებასაც. თუ ჩვენ ულტრაიისფერი გამოსხივების მგრძნობიარე ფირზე გადავიღებთ მცენარის ყვავილებს, ჩვენ მათ „ფუტკრის თვალებით“ დავინახავთ. ჩვენ ისინი უჩვეულოდ მოგვეჩვენება; ფურცლების ფუძეში აღმოვაჩენთ სანექტრისკენ მიმართულ ხაზებს, რომლებიც, როგორც ჩანს გზას უკვალავს მწერს საკვების წყაროსკენ. აშკარაა, ეს ულტრაიისფერი ნიშნულები ასევე ეხმარებიან მცენარეს განასხვავონ ყვავილების უამრავი ტიპი ერთმანეთისაგან, რომლებიც ხილული სინათლის შემთხვევაში ძალიან ჰგავს ერთმანეთს; ამის წყალობით მცენარეს შეუძლია შეაგროვოს ერთგვაროვანი ნექტარი და განახორციელოს დამტვერვა მხოლოდ ერთი სახეობის მცენარეებს შორის.
ნივთიერებები, რომლებსაც აფრთხობენ ან კლავენ მწერებს
მთელი რიგი დამტვერავი მწერების მოზიდვისას მცენარეები ამავე დროს იტანჯებიან იმისგან, რომ ბევრი მწერი, განსაკუთრებით მატლის ან მუხლუხის სტადიაში იკვებებიან მათი ფოთლების დიდი ნაწილით. სასიხარულოდ, ეს თითქმის არ ეხება ფუტკრებს; ისინი მხოლოდ ნექტარსა და მტვერს აგროვებენ მცენარიდან და იშვიათ შემთხვევაში აზიანებენ მერქანს. მწერებისგან თავის დასაცავად მცენარეს გააჩნია „მეორადი მეტაბოლიტების“ ფართო ასორტიმენტი, რომლების მეშვეობითაც მცენარე მწერისათვის არასასიამოვნო ხდება. მეორად მეტაბოლიტებში იგულისხმება მცენარეული წარმოშობის სხვადასხვა ნივთიერება, რომელიც არანაირ როლს არ ასრულებს პირველადი მეტაბოლიზმის პროცესებში, ისეთში, როგორიცაა მაგალითად სუნთქვა ან ცალკეული უჯრედული კომპონენტების სინთეზი. პირველად მეტაბოლურ პროცესებში მათი მონაწილეობის უარყოფას ჩვენ იმ დასკვნის საფუძველზე ვაკეთებთ, რომ ასეთი რომელიმე სპეციფიკური ნივთიერება არ არის დამახასიათებელი ყველა მცენარეებისთვის, ან სახეობების უმეტესობისთვის მაინც. ხშირად რომელიმე მეორადი მეტაბოლიტი გვხვდება მცენარის მხოლოდ ერთ რომელიმე ოჯახში, ხანდახან კი სახეობაში და ქვესახეობაშიც კი. არსებობს ათასობით მეორადი მეტაბოლიტი; მათი რიცხვი არის ისეთი მაღალი, რომ ჩვენთვის ყველა მათგანი ჯერ კიდევ ცნობილი არ არის, და ქიმიკოს-ორგანიკოსები უამრავ დროს ხარჯავენ ამ ჯგუფის „ახალი“ ნაერთების იდენტიფიკაციისთვის. ბიოლოგები მრავალი წლების მანძილზე ქმნიდნენ ამ ნივთიერებების როლის ვარაუდობს. ახლა კი დარწმუნებით შეიძლება ითქვას, რომ მეორადი მეტაბოლიტები ქმნიან დამცავ სისტემას, რომელსაც მცენარე იყენებს მწერებისა და პათოგენების წინააღმდეგ, ხანდახან კი სხვა მცენარეების წინააღმდეგაც კი.
როგორ შეიძლებოდა წარმოქმნილიყო დაცვის ასეთი სისტემა? სავარაუდოდ შემთხვევითი გზით. წარმოვიდგინოთ, რომ მოცემულმა მცენარემ განიცადა მუტაცია, რომელიც შეეხო მეტაბოლიზმის ამა თუ იმ გზას, რის შედეგადაც მცენარემ დაიწყო რომელიმე ახალი ნაერთის გამომუშავება. თუ ეს ნაერთი მწერისათვის შხამიანი ან არასასიამოვნო აღმოჩნდა, შესაბამისად იზრდება ამ მცენარის გადარჩენის შანსები მის „უფრო გემრიელ“ ნათესავებთან შედარებით, რადგან მწერები უპირველეს ყოვლისა მათ ჭამას დაიწყებენ. შესაბამისად იზრდება იმის შანსიც, რომ ის გენი, რომელიც პასუხისმგებელია ამ ნაერთის სინთეზის კონტროლზე, გადაეცეს მცენარის შემდეგ თაობებს. თუ ასეთი ცვალებადობა მოხდებოდა ყველა მცენარეში, მწერებს საკვები საერთოდ არ დარჩებოდა. მაგრამ მწერებიც ფლობენ უაღრესად ძლიერ ცვალებადობას. შემთხვევითმა მუტაციამ შეიძლება გახადოს მწერი ტოლერანტული შხამის მიმართ, და ის შეიძენს შესაძლებლობას იკვებოს იმით, რაც სხვებისთვის არის უვარგისი; ამიტომ ის გადარჩება და მას ექნება უპირატესობები იმავე სახეობის სხვა ინდივიდებისთვის არაკეთილსასურველ პირობებში. შედეგად მუტაგენური მწერი გადასცემს მდგრადობის გენს მომდევნო თაობის ინდივიდების დიდ რიცხვს. ამის მოჰყვება პარალელური ევოლუცია, რომლშიც მონაწილეობას მიიღებენ არა ცალკეული ინდივიდები, არამედ მცენარეებისა და მწერების მთელი პოპულაციები, რომელთა ცვლილებები ერთობლივად მოხდება.
ნივთიერებები, რომლებიც ემსახურებიან მცენარეებს მწერებისგან დაცვას, მრავალფეროვანია. მათ შორისაა ის შხამიანი ნივთიერებები, რომლებსაც შეუძლიათ ნებისმიერი ცხოველის მოკვლა, რომელიც ამ მცენარის გასინჯვას გადაწყვეტს; ამიტომ ის ცხოველები, რომლებსაც არ გააჩნიათ შესაბამისი ანტიდოტები, ჩვეულებრივ, გრძნობენ საფრთხეს და ერიდებიან მათ ჭამას. სხვა ჯგუფის ნივთიერებები აძლევენ მცენარეს არასასიამოვნო გემოს, რაც ასევე აფრთხობს ცხოველებს, ასე რომ, ხანდახან ისინი არც კი ეკარებიან მსგავს „უგემურ“ მცენარეებს. შესაძლოა, სწორედ ამ როლს თამაშობენ მცენარეებში მრავალრიცხოვანი იზოპრენოიდული ნაერთები, საკუთრივ ტერპენები და ეთერული ზეთები. როგორც ჩანს, ყველა ცხოველისთვის მცენარეული ალკალოიდები, ციანოგენური გლიკოზიდები და ზოგიერთი „უჩვეულო“ ამინომჟავა არის ტოქსიკური. ციანოგენური გლიკოზიდები იშლება ქსოვილების დაზიანებისას ციანისტური ყვალბადის გამოყოფით, რაც ხდის მათ უფრო შემძლე რეფელენტებად. ტოქსიკური ამინომჟავები, რომლებიც გვხვდება პარკოსანთა ოჯახის ტროპიკულ წარმომადგენლებში, იწვევენ სასიკვდილო ეფექტს იმის შედეგად, რომ ისინი ერთვებიან ორგანიზმის მიერ სინთეზირებული ცილების შემადგენლობაში ჩვეული ამინომჟავების მაგივრად. მწერებს, რომლებსაც შეუძლიათ იკვებონ მცენარეებით, რომელთაც გააჩნიათ რომელიმე შხამიანი ნაერთი და ამით არ მიიღონ ზიანი, გააჩნიათ ამ ნაერთის დაშლის ან ქიმიური დაკავშირების უნარი რითაც გადაჰყავთ ის არააქტიურ ფორმაში. მოწამლის საფრთხის თავიდან აცილების კიდევ ერთი შესაძლებლობა გააჩნია მემარცვლისაერ ოჯახს (Bruchidae), რომელიც მდგრადია ტოქსიკური ამინომჟავა კანავანინის მიმართ. ეს მწერი იკვებება Diodea megacarpa-ს თესლებით, რომელიც შეიცავს კანავანინის 8%, როდესაც კანავანინის 0,25%-ც კი საკმარისია სასიკვდილო მოქმედებისთვის. კანავანინის მიმართ ასეთი მდგრადობა მოცემულ შემთხვევაში განპირობებულია იმით, რომ მწერში არსებულ არგინინ-ტ-რნმ-სინთეთაზას უნარი აქვს განარჩიოს ერთმანეთისგან არგინინი და კანავანინი და ცილაში ჩართოს „სწორი“ ამინომჟავა.
ამ გზის შემდეგ ნაბიჯად შეიძლება ჩავთვალოთ ისეთი სიტუაცია, როდესაც ნივთიერება, რომელიც ყველა სხვა მწერისათვის არის ტოქსიკური, ადაპტირებულ სახეობაში არა მხოლოდ უვნებელყოფილი ხდება, არამედ ხდება მოცემული სახეობისთვის ატტრაქტანტად; ასეთი სახეობის ინდივიდები გვხვდება მხოლოდ ამ ნივთიერებების მქონე მცენარეებზე, და არა სხვაგან. ასე, მუხლუხი Papilio ajax იკვებება მხოლოდ ზოგიერთი გვირგვინოსნის ფოთლებით, რომლებიც შეიცავს გარკვეულ ეთერზეთებს, უმთავრესად კი მეთილქავიქოლსა და ტერპენ კარვონს. მხოლოდ ამ ნივთიერებების არსებობის დროს მუხლუხი იწყებენ ამ მცენარეებით კვებას; ისინი იკვებებიან ფილტრირებული ქაღალდითაც კი, რომელიც ამოვლებულია სუფთა კარვონით. ბუნებრივია, ჩნდება კითხვა: იგებენ თუ არა რამით ის მცენარეები, რომლის მიმართაც მწერებს უვითარდებათ ადაპტაცია? თურმე ზოგიერთ შემთხვევაში კი. მწერები, რომლებიც მცენარეებით იკვებებიან და ამით არანაირად არ ზარალდებიან, ამარაგებენ თავის ორგანიზმში მცენარეულ შხამს, ამის შედეგად იძენენ ძლიერ სუნს, რომელიც აფრთხობს არა მხოლოდ ამ მწერების მტრებს, არამედ მცენარეებით მკვებავ სხვა ცხოველებს. ეს მდგომარეობა ბადებს საკმაოდ კარგ სიმბიოზს ასეთ მცენარეებსა და მწერებს შორის.
როგორც ცნობილია, მცენარეებით იკვებებიან არა მხოლოდ მწერები. არსებობს ძუძუმწოვრების დიდი რაოდენობა, რომლებიც მცენარეებით იკვებებიან. მათი გადარჩენის შანსი იქნებოდა საკმაოდ დაბალი, თუ ისინი შხამიან მცენარეებითაც დაიწყებდნენ კვებას. შესაბამისი გემოს სიგნალის აღქმისას, ისინი ასეთ მცენარეებს თავს არიდებენ; სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, შხამიანი მცენარე მათთვის არის უგემური და ამიტომ ისინი მას თავს არიდებენ. რა თქმა უნდა, ჩვენ ვარჩევთ მხოლოდ იმას, რაც ჩვენთვის არის უგემური, მაგრამ ვერ ვიქნებით დარწმუნებულები იმაში, რომ მაგალითად ეს ძროხისთვისაც იქნება უგემური. მაგრამ ნაჩვენებია, რომ მცენარეები, რომლებიც ჩვენ მწარე გვეჩვენება, და მცენარეები, რომლებსაც უარყოფენ ცხოველები (მათ შორის შინაური ცხოველები) საკმაოდ კარგად ემთხვევა ერთმანეთს. მნიშვნელოვან ფაქტორად, რომელიც განაპირობებს გარეულ ცხოველებში საკვების შერჩევას, ასევე ითვლება სიმწკლარტეც, რომელიც განპირობებულია ტანინების არსებობით: ცხოველები ამჯობინებენ ისეთ მცენარეებს, რომლებშიც ტანინები საერთოდ არ არის, ან არის ძალიან მცირე რაოდენობით. მწარე ან მწკლატრე ნივთიერებების უმეტესობა მართლაც ტოქსიკურია, თუმცა ზოგიერთ ცხოველს გააჩნია მექანიზმები, რომლებიც უზრუნველყოფენ მათ უვნებელყოფას. გორილას რაციონში შედის მცენარეების მხოლოდ რამდენიმე სახეობა, არსებობს ვარაუდები, რომ ყველა ეს მცენარე არის მწარე. მაგრამ გორილები მათ მიეჩვივნენ და ამჯობინებენ მხოლოდ მათ, როგორც მაგალითად ჩვენ მივეჩვიეთ ჩაის, ლუდის, კულინარიული სუნელებისა და მწვანილის მომწარო გემოს. ამავე დროს ტკბილი სუნი ან გემო იზიდავს ცხოველებს. ასეთი თვისებების მქონე მცენარეები თამაშობენ გარკვეულ როლს მცენარეებისა და ცხოველების სხვადასხვა სახის ურთიერთქმედებებს შორის, მაგალითად წვნიანი ხილით მკვებავი ცხოველების მიერ თესლების გავრცელება.
ინსექტიციდები - უნივერსალური შხამები თუ სელექციური ხელსაწყოები?
ველურად მცხოვრები ფორმების პოპულაცია - ეს არის ბევრი სახეობის ნარევი, რომელთა თითოეული სახეობა იკავებს მისთვის გარკვეულ ნიშას ეკოლოგიური საზოგადოების სტრუქტურაში. თითოეული სახეობის მცენარეს გააჩნია თავიანთი დაავადებები და მავნებლები, მაგრამ სტაბილურ ბუნებრივ საზოგადოებაში მსხვერპლსა და მტაცებელს შორის ვითარდება რაღაც თანასწორობა. საკვების მარაგის შეზღუდვები ცნობილ ფარგლებში იკავებს მცენარეებით მკვებავი მწერებისა და პათოგენების პოპულაციების რაოდენობასაც. ხშირად ასევე მცენარეული საზოგადოებები ერთმანეთისგან შორს დგანან და მწერების ერთი საზოგადოებიდან მეორე საზოგადოებში გადასვლა არის გართულებული. ამის გარდა, მცენარეებით მკვებავ თითოეულ მწერს გააჩნიათ თავისი მტაცებლები, რომლებიც მათ რაოდენობას არეგულირებენ. ყველაფერი ეს რადიკალურად იცვლება დამუშავებულ მიწებზე, სადაც დიდი ფართობები დაკავებულია რომელიმე ერთი კულტურით. სხვადასხვა ადგილებში გაფანტული თითოეულ საზოგადოებაში რამდენიმე მისთვის საჭირო მცენარის მაგივრად, მწერი-დამაზიანებელი იღებს თავის განკარგულებაში პრაქტიკულად საკვების ულევ დანაზოგს და ამის გარდა შეუძლია გავრცელება საკმაოდ დიდ მანძილებზე, რადგან საკვები არის საკმარისი რაოდენობით მთელი გზის მანძილზე. ამას ხშირად მოჰყვება პოპულაციის რაოდენობის ძლიერი მომატება, რომლებიც არ ექვემდებარებ არანაირ ბუნებრივ ფაქტორებს, რადგან ამ მწერების მტაცებლებს არ შეუძლიათ ისეთი სისწრაფით გამრავლება, როგორც ეს შეუძლია თვით მავნებელს, და შესაბამისად, მის განადგურებას. ასეთი მავნებლების გავრცელების დათრგუნვა ყველაზე მარტივია ინსექტიციდების საშუალებით.
როგორ ჩამოყალიბდა ასეთი მსგავსი მდგომარეობა სოფლის მეურნეობაში? ის წარმოშო სასოფლო მეურნეობის ახალმა, განსაკუთრებით რაციონალურმა მიდგომამ, რომელიც ახლა მთელს მსოფლიოშია მიღებული. კულტურული მცენარეების მავნებლები არსებობდნენ ყოველთვის, მაგრამ შედარებით მცირე რაოდენობით და მათ იშვიათად შეეძლოთ სოფლის მეურნეობისთვის მიეყენებინათ დიდი ზარალი, რადგან ბევრგან მოყავდათ სხვადასხვა კულტურა; რომელიმე ერთი კულტურისთვის დიდი ფართობებს არ იყენებდნენ, მინდვრები კი, რომლებზეც ერთი და იგივე კულტურები მოჰყავდათ, შორ მანძილებზე იყო ერთმანეთისგან. მდგომარეობა შეიცვალა თანამედროვე სამეურნეო ტექნიკისა და თანამედროვე სატრანსპორტო საშუალებების შემოღებით. ახლა კულტურები მოყავთ მათთვის შესაფერის ადგილებში დიდ ფართობებზე, რომ მოსავლის აღება იყოს შესაძლებელი კომბაინების საშუალებით. ასე რომ, მონოკულტურები ჩვენი დროის ეკონომიკასთან მნიშვნელოვნად არის დაკავშირებული.