cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
დარა ტორესი
პირველი დაბრუნება: 2000წლის ოლიმპიადა
ბოლო ცურვის შეჯიბრიდან 7 წლის შემდეგ, ტორესმა  დაიწყო მზადება ოლიმპიურ თამაშებზე  დაბრუნებისთვის რიჩარდ ქუიკის ხელმძღვანელობით . მან 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში ,სიდნეიში,მოიგო 5 მედალი. მან გაცურა მეორე ეტაპი აშშ-ის ქალთა გუნდის შემადგენლობაში  (4×100 მეტრი თავისუფალი სტილით ესტაფეტაში),მისი თანაგუნდელები იყვნენ ემი ვან დიკენი,კორტნი შეილი და ჯენი ტომპსონი. ტორესმა მოიგო მეორე ოქროს მედალი  4×100-მეტრიან კომბინირებულ ესტაფეტაში თავის თანაგუნდელ ბიჯეი ბედფორდთან,მეგან ქუანთან და ჯენი ტომპსონთან ერთად. ტორესმა ასევე მოიპოვა ბრინჯაოს მედლები – მისი პირველი ოლიმპიური მედლები ინდივიდუალურ შეჯიბრში – 50 და 100 მეტრზე თავისუფალი სტილით და 100-მეტრზე ბატერფლაით ცურვაში. ბოლო შეჯიბრების ფინალში ჯენი ტომპსონთან ერთად გაიყო მესამე ადგილი. 33 წლის, ასაკში, ტორესი გახდა ყველაზე ასაკოვანი ქალი,რომელმაც მოიგო მედლები ცურვაში ოლიმპიადებზე. იგი იყო ყველაზე ასაკოვანი აშშ-ს ქალთა ცურვის გუნდში, თუმცა მოიგო ყველაზე მეტი მედალი.
მეორე დაბრუნება: 2008 ოლიმპიადა
მინი|ტორესი მისურის გრანპრიზე 2008წელს 2007 წლის 1 აგვისტოს, 40 წლის ასაკში და პირველი შვილის გაჩენიდან 16 თვის შემდეგ,ტორესმა ინდინაპოლისში გაიმარჯვა 100 მეტრზე თავისუფალ სტილით ცურვაში. 4 აგვისტოს, მან დაამყარა ახალი რეკორდი, 50 მეტრზე თავისუფალი სტილით ცურვაში, გაცურა რა ეს დისტანცია  24.53 წამში.მან გააუმჯობესა თავისი 2000 წლის მაჩვენებელი ოლიმპიურ თამაშებზე. მან შეამცირა თავისი თავდაპირველი ამერიკული რეკორდი 1.62 წამით. ტორესმა 10-ჯერ დაამყარა ან შეამცირა თავისივე ამერიკული რეკორდი 50 მეტრზე თავისუფალ სტილით ცურვაში, რომელიც არის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ნებისმიერ ამერიკელ მოცურავეს შორის.
2008 წლის აშშ-ს ოლიმპიადის დროს, 41 წლის ასაკში ტორესი დაბრუნდა აუზს და გაიარა კვალიფიკაცია თავისი მეხუთე ოლიმპიური თამაშებისთვის. იგი გახდა ყველაზე წლოვანი აშშ-ის ოლიმპიური მოცურავე  და პირველი ამერიკელი მოცურავე, რომელიც მონაწილეობდა ხუთ ოლიმპიურ თამაშებზე.
ტორესმა გაიარა კვალიფიკაცია 50 მეტრზე თავისუფალი სტილით ცურვაში და ნახევარფინალში დაამყარა ამერიკის ახალი რეკორდი 24.38 წამით. ფინალში, მან მეცხრედ დაამყარა რეკორდი (24.25 წამი) და დაიკავა პირველი ადგილი ამერიკელ ქალებს შორის. ტორესმა აგრეთვე გაიარა კვალიფიკაცია 100 მეტრიან თავისუფალ სტილში,, მაგრამ მოგვიანებით მოიხსნა შეჯიბრებიდან რათა ფოკუსირებულიყო  4x100 მეტრზე კომბინირებულ  ესტაფეტაში. 30 ივლისს, აშშ-ს გუნდის ფინალურ შეჯიბრებაზე სინგაპურში, ტორესი, ამანდა ბერდი და ნატალი კოგლინი არჩეულ იქნენ აშშ-ს გუნდის კაპიტნებად.
იმისთვის,რომ ტორესს დაეტკიცებინა ის,რომ ის არ იყენებს აკრძალულ პრეპარატებს შედეგების გაუმჯობესებისთვის, მან შესთავაზა აშშ-ს ანტიდოპინგურ ორგანიზაციას (USADA)-ს ახალი პროგრამა ნარკოლოგიურ შემოწმებაზე. "მე მინდა, რომ ვიყო ღია", განაცხადა მან. "მე მინდა, ხალხმა იცოდეს, რომ ვარ 41 წლის და ყველაფერს წესების დაცვით ვაკეთებ, მე ვარ სუფთა." გარდა იმისა, რომ ტორესი ვარჯიშობდა მაიკლ რობერგთან, მას ჰყავდა ორი მასაჟისტი. მის ყოველწლიური ვარჯიშების ხარჯებს რომელიც ყოველწლიურად $100,000 ჯდებოდა, იხდიდა მისი კორპორაციული სპონსორები.
"მე ვფიქრობ, რომ მისი შედეგები არის მსოფლიოს  ყველაზე დიდ წარმატებებს შორის სპორტის ისტორიაში . . . ეს აყენებს დარას  მაიკლ ფელპსის, მაიკლ ჯორდანის და ტაიგერ ვუდსის გვერდით. ის, რაც მან გააკეთა შეუფასებელია." ტორესის მწვრთნელმა, მიხაელ ლობერგმა, განაცხადა ტორესის მიერ 41 წლის ასაკში მოპოვებული სამი ვერცხლის მედალს შემდეგ.
2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებზე პეკინში, ტორესმა ვერცხლი მედალი მოიგო 4×100 მეტრზე თავისუფალი სტილით ესტაფეტაში. ამ დისციპლინაში ეს მისი ხუთი მცდელობიდან მეხუთე მედალი იყო. ამ ვერცხლით, იგი გახდა ყველაზე წლოვანი მოცურავე, რომელმაც მოიგო მედალი ოლიმპიადაზე, ამ შედეგით მან ჩამოიტოვა ინგლისელი მოცურავე უილიამ რობინსონი, რომელმაც მოიგო ოლიმპიური ვერცხლის მედალი 1908 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების დროს, როცა 38 წლის იყო.
2008 წლის 17 აგვისტოს, მან მოიგო ვერცხლის მედალი 50-მეტრზე თავისუფალ სტილში,  ახალი ამერიკული რეკორდით 24.07 წამში და ჩამორჩა ერთი მეასედი წამით  (0.01) გამარჯვებულ, ბრიტა შტეფენს. მისი გაცურვის დრო იყო ახალი ამერიკული რეკორდი. ოცდათხუთმეტი  წუთის შემდეგ, მან მოიგო კიდევ ერთი ვერცხლის მედალი  4x100 მეტრიან კომბინირებულ ესტაფეტაში. მისი მაჩვენებელი (52.27 წამი) იყო ყველაზე სწრაფი 100 მეტრზე თავისუფალ სტილში. ხოლო ამერიკული რეკორდი 100 მეტრიან თავისუფალ სტილში  კი არის 53.39 წამი. ტორესი მოპოვებული 12 ოლიმპიური მედლით, ჯენი ტომპსონთან და ნატალი კოგლინთან ერთად, სათავეში უდგას ყველაზე მეტი მედლების მფლობელთა სიას ქალ მოცურავეებს შორის.
მუხლის ოპერაციის შემდეგ მან დაიწყო მზადება 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადისთვის. 2012 წლის ოლიმპიადის საკვალიფიკაციო ეტაპზე მან დაიკავა მე-4 ადგილი 50 მეტრზე თავისუფალ სტილში, 0.32 წამით დამარცხდა ჯესიკა ჰარდისთან და 0.09 წამით მეორე კვალიფიცირებულ კარა ლაინ ჯოისთან. მხოლოდ ორი საუკეთესო შედეგის მფლობელი გადიოდა ოლიმპიადაზე. ამ შედეგის შემდეგ ტორესმა დაამთავრა თავისი აქტიური სპორტული კარიერა. მან თავისი სპორტული კარიერა დაასრულა 12 ოლიმპიური მედლით. მისი ოლიმპიური კარიერა გაგრძელდა 24 წელი, 1984წლიდან 2008 წლამდე და გრძელდებოდა ხუთი ოლიმპიური თამაშის განმავლობაში (1984, 1988, 1992, 2000, 2008).
ცხოვრება ცურვის გარეთ
მარჯვნივ|მინი|ტორესი 2010 წლის ,,Heart Truth" ჩვენებაზე ტორესი მუშაობდა ტელევიზიაში, როგორც რეპორტიორი მრავალ ამერიკულ არხზე, როგორებიცაა ESPN, TNT, OLN და Fox News Channel-ის, მიჰყავდა გოლფის შოუ. ის ასევე მუშაობდა მოდელად და იყო პირველი ელიტარული მოცურავე, რომელმაც წარადგინა, საცურაო კოსტუმები გამოცემა სპორტ ილუსტრეიტიდისთვის( 1994 წლის გამოცემა). 2005 წელს იგი შეყვანილი იქნა საერთაშორისო ებრაული სპორტული დიდების დარბაზში . <span style="background-color: rgb(254, 246, 231);">
1992 წლის შემდეგ,ის დაქორწინდა მოგვიანებით კი განქორწინდა თავის პროდიუსერ ჯეფ გოუენთან. 2000 წლის შემდეგ, ებრაელ ქირურგ იტზაკ შაშასთან ქორწინებამდე მან მიიღო იუდაიზმი (ტორესის მამაც იყო ებრაელი). ტორესი და შაშა მოგვიანებით დაშორდნენ.ტორესი და ენდოკრენელოგი დავიდ ჰოფმანი ერთმანეთს ხვდებოდნენ შაშასთან დაშორების შემდეგ და 2006 წელს ისინი გახდნენ რესა გრეის ტორეს-ჰოფმანის მშობლები. მათი ქალიშვილის დაბადების შემდეგ ჰოფმანმა შეძლო და დაარწმუნა ტორესი რომ განეახლებინა ვარჯიში.
ტორესი არის ერთ-ერთი ისეთი ორგანიზაციის წევრი,რომელიც აგროვებს სხვადასხვა საშუალებებს კიბოს გამოსაკვლევად. იგი არის ორი წიგნის ავტორი: ,,ასაკი მხოლოდ ციფრია": მიაღწიე შენს ოცნებას ნებისმიერ ასაკში (ელიზაბეტ ვეილთან ერთად) და ,,ოქროს ფიტნესი": რევოლუციური 5-კვირის პროგრამა (ბილი ფიცპატრიკთან ერთად ).
მსოფლიო რეკორდები
50-მეტრი თავისუფალი სტილით ქალთა 4×100 მეტრი თავისუფალი სტილით ქალთა 4×100-მეტრიანი კომბინირებული ესტაფეტა
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 15 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1967 კატეგორია:1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:1992 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
ჭლოუს წარწერა
ინახებოდა დ. გულიას სახელობის აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმში. ფილას გვერდებიდან და ზემოდან მოუყვება რელიეფური ჩარჩო, ხოლო მის ორსავე ზედა კუთხეში თითო რელიეფური პალმეტია გამოყვანილი. როგორც ფილის ქვემოთ ღია, შეუკრავი ჩარჩოდან ჩანს, მას ქვემოდან სხვა ფილა ჰქონია მიდგმული და, შესაძლოა, ორივე ერთად საფლავის ქვა იყო. ჩვენამდე მოღწეული ზედა ნახევარი გაპობილია ორ, თითქმის თანაბარ ნაწილად, ჩამომტვრეულია მისი ქვედა მარჯვენა კუთხე. წარწერა შესრულებულია დიდი ზომის ასოებით (სიმაღლე — 13-14.5 სმ), მეორე სტრიქონის შუაში — ხვეული დამწერლობით. მისი ტექსტი ასეთია:
წარწერაში დასახელებული ოზბეგ დადიანი ერთი სვანური ისტორიული საბუთის მიხედვით, ალექსანდრე I დიდის ძის დემეტრე მეფის თანამედროვეა. მისი მეფობა 1445-1452 წლებით განისაზღვრება და ჭლოუს წარწერაც ამავე პერიოდით უნდა დათარიღდეს. წარწერის მიხედვით, XV საუკუნის შუა ხანებში აფხაზეთი ეკუთვნის დადიანს, ერთიანი საქართველოს მეფის ერთ-ერთ დიდმოხელეს (ერისთავთ ერისთავს და მანდატურთუხუცესს), ხოლო სოფელ ჭლოუს ეკლესია მისი სამარხიცაა. ენობრივად წარწერა გაუმართავია — მოხსენიებული პირის სახელი და მისი თანამდებობის აღმნიშვნელი ტერმინები სხვადასხვა ბრუნვაშია წარმოდგენილი, რაც დასავლეთ-ქართულიწერილობითი ძეგლების გარკვეულ ნაწილში „მეგრელიზმების“ შემოჭრის ერთ-ერთ ადრინდელ დასტურად შეიძლება მივიჩნიოთ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული წარწერები
მარცხენა ხელის წესი
მინი|მარცხენა ხელის წესი: I — გამტარში გამავალი დენის მიმართულება; B — მაგნიტური ველის ინდუქციის მიმართულება; F — ველის მხრივ გამტარზე მოქმედი ძალის მიმართულება. მარცხენა ხელის წესი — წესი რომელსაც იყენებენ მაგნიტურ ველში მოთავსებულ დენიან გამტარზე მოქმედი მაგნიტური ძალის მიმართულების დასადგენად.
ამ წესის თანახმად, თუ მარცხენა ხელისგულს ისე მოვათავსებთ რომ გაშვერილი ოთხი თითის მიმართულება ემთხვეოდეს დენის მიმართულებას, ხოლო მაგნიტური ველის ძალწირები ხელისგულში შედიოდნენ, მაშინ დახრილი ცერის მიმართულება გვიჩენებს გამტარზე მოქმედი ძალის მიმართულებას. მარცხენა ხელის წესის გამოყენებისას მაგნიტურ ველში მოძრავ ელექტრონზე ან უარყოფით იონზე მოქმედი ძალის განსაზღვრისათვის აუცილებელია იმის გათვალისწინება, რომ ელექტრონის მოძრაობის მიმართულება ელექტრული დენის საყოველთაოდ მიღებული პირობითი მიმართულების საწინააღმდეგოა. მარცხენა ხელის წესი განსაზღვრავს ლორენცის ძალის მაგნიტური ძალის მიმართულებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ელექტრომაგნეტიზმი
ქანჩის გასაღები
მინი|ქანჩის გასაღების სხვადასხვა ტიპი ქანჩის გასაღები — ქანჩებისა და ხრახნების ჩასახრახნ-ამოსახრახნი ხელის იარაღი. ქანჩის გასაღები არის მარტივი ერთ და ორმხრივი, მრგვალი ქანჩებისათვის, გასახსნელი, ტორსული, ციბრუტული, ზღვრული (ჭრიალიანი), დინამომეტრული და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხელის მექანიკური იარაღები
დორადუსი
დორადუსი (Dourados) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 430 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 196 035 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 47.97 კმ²-ზე. ფართობი 4 086 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის მუნიციპალიტეტები
სარდარის სასახლე
სარდარის სასახლე (Sərdar sarayı) - ერევნის ციხესიმაგრი ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე ძველი ხანების სასახლე. სასახლე აგებულ იქნა ერევანის ციხესიმაგრის აგების დროს (1510 წელი) ირევნის სარდრის ამირგუნა ხან ყაჯარის მიერ (1605 – 1625).
1760 – 1770 წლებში ირევანის ხან ჰუსეინალი ხანმა (1762 – 1783) გადააკეთა და გაუმჯობესა სასახლე. 1791 წელს ჰუსეინალი ხანის შვილის, მუჰამედ ხანის (1784 – 1805) მიერ აგებულ იქნა სასახლის საზაფხულო რეზიდენცია და სარკიანი დარბაზი, რომელსაც „შუშაბანდს“ უწოდებდნენ.
სარდარის სასახლის დიდი მისაღები ოთახის კედლებზე ჩამოკიდებული იყო ჰუსეინ ხანის, მისი ძმის, ჰასან ხანის, სპარსული ლეგენდების გმირის ფარამაზის, ფათალი შაჰის (1797 – 1834), აბას მირზას (1784 – 1833), რუსტამსა და სოხრაბის პორტრეტები.
1913 – 1918 წლებში სომხების აგრესიის შედეგად სასახლე დანგრეულ იქნა. სასახლეში არსებული პორტრეტები გადაიტანეს თბილისში და ამჟამად ისინი ინახება საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში. 1918 წელს სომხებმა სასახლე მიწასთან გაასწორეს.
ქანჩსაჭრელი ჩარხი
ქანჩსაჭრელი ჩარხი — ლითონსაჭრელი ჩარხი, რომელშიც წაგრძელებული კონსტრუქციის სპეციალური სამანქანო შიგსახრახნებით ქანჩებში ჭრის კუთხვილს. ქანჩსაჭრელი ჩარხები არის არაავტომატური, ნახევრად ავტომატური და ავტომატური ციკლით მომუშავე. არაავტომატური ქანჩსაჭრელი ჩარხი ჩეულებრივ ერთშპინდელიანია. დამუშავებული ქანჩები ჩამოეცმება ქანჩსაჭრელზე. ღეროს მთლიანად შევსების შემდეგ ქანჩსაჭრელს მოხსნიან და ქანჩებისაგან გაათავისუფლებენ. ნახევრად ავტომატურ და ავტომატურ ქანჩსაჭრელ ჩარხებს აქვთ 2, 4, 6, 8 შპინდელი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლითონდამამუშავებელი ჩარხები
გივი მიქანაძე
2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველო“.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:დაბადებული 20 მაისი კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:დაბადებული 1977 კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
შოთა კაშია
შოთა კაშია (დ. 22 ოქტომბერი, 1984) — ქართველი ფეხბურთელი. თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. მისი ძმა, გურამ კაშია აგრეთვე ფეხბურთელია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1984 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:ცხინვალის ფეხბურთელები კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები კატეგორია:საჩხერის ჩიხურას ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 22 ოქტომბერი კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები
აბას აბდულა
აბას აბდულა (ნამდვილი სახელი და გვარი — აბას აბდულას ძე აჯალოვი Abbas Abdulla) (12 მაისი, 1940 წ. ბოლნისის რ/ნი, სოფ. ქიაფანაქჩი, საქართველოს სსრ — 4 სექტემებრი, 2019 ) — აზერბაიჯანელი პოეტი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, კრიტიკოსი. აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი. აზერბაიჯანის სსრ კულტურის დამსახურებული მოღვაწე (1984).
ბიოგრაფია
აბას აბდულლამ 1963 წელს დაამთავრა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1964–1965 წწ. სტაჟირება გაირა უკრაინის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ტ. გ. შევჩენკოს სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტში.
1987 წლიდან ლიტერატურულ ჟურნალ „ულდუზ“-ის (ვარსკვლავი) მთავარი რედაქტორი იყო. ავტორია კრებულებისა — „მშობლიური ზღურბლი“ (1970), „შავ-თეთრი სამყარო“ (1980), „პირისახით გათენებამდე“ (1984), „მარადისობაში მიმავალი ქარავანი“ (1987). ამ კრებულებიდან მეორე და მესამე შესულია ლექსების ციკლში „უკრაინული მოხატულობა“. მონოგრაფიაში „აზერბაიჯანულ-უკრაინული ლიტერატურული კავშირები“ (1982) იკვლევდა ორი ქვეყნის ლიტერატურულ ურთიერთობებს 1840 წლიდან 1940 წლამდე. გამოაქვეყნა კვლევა აზერბაიჯანულ შევჩენკიანაზე და რევოლუციამდე ბაქოში არსებულ გაერთიანებაზე „პროსვიტა“ („განმანათლებლობა“).
აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნა ტარას შევჩენკოს პოემა „კავკასია“ (1973).
რამდენიმე სტატია მიუძღვნა ტარას შევჩენკოს მემკვიდრეობის შესწავლასა და მისი თხზულებების პოპულარიზაციას აზერბაიჯანში.
აბას აბდულას ზოგიერთი ნაწარმოები მ. მიროჩნიჩენკომ, პ. მოვჩანმა, დ. პავლიჩკომ, პ. პერებეინოსმა და სხვებმა უკრაინულ ენაზე თარგმნეს.
1984 წელს დაჯილდოვდა მაქსიმ რილსკის სახელობის უკრაინის რესპუბლიკის ლიტერატურული პრემიით.
გარდაიცვალა 2019 წლის 4 სექტემებერს.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოეტები
Become the Other
Become The Other — ფსიქოდელიური როკ-ჯგუფ Ozric Tentacles-ის მეექვსე სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 1995 წელს. იგი გამოსცა ლეიბლმა Dovetail.
ტონი კუშნერი
ტონი კუშნერი (Tony Kushner; დ. 16 ივლისი, 1956, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი სცენარისტი და დრამატურგი. არის ემის, ტონისა და პულიცერის პრემიების ლაურეატი. კუშნერი ებრაული წარმოშობისაა. კუშნერი გეია. მისი პარტნიორია ჟურნალისტი მარკ ჰარისი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი სცენარისტები კატეგორია:ამერიკელი დრამატურგები კატეგორია:დაბადებული 1956 კატეგორია:ამერიკელი ებრაელები კატეგორია:დაბადებული 16 ივლისი
ენდრიუ გარფილდი
ენდრიუ რასელ გარფილდი (Andrew Russell Garfield; დ. 20 აგვისტო 1983) — ამერიკელ-ბრიტანელი მსახიობი.
დაიბადა ლოს-ანჯელესში, გაიზარდა დიდი ბრიტანეთის ქალაქ ეპსომში. კარიერა დაიწყო ბრიტანეთის სატელევიზიო პროგრამებში გამოსვლით. პირველი ცნობილი როლი მიიღო ფილმში „ლომები ბატკნებისთვის“, რომელიც გადაიღო რობერტ რედფორდმა 2007 წელს. საერთაშორისო ყურადღება 2010 წელს მიიპყრო, როდესაც ითამაშა დევიდ ფინჩერის ფილმში „სოციალური ქსელი“. ამ ფილმში გარფილდმა განასახიერა Facebook-ის ერთ-ერთი დამაარსებლის ედუარდო სავერინის სახე. შესრულებული როლისთვის გარფილდი ნომინირებული იყო ოქროს გლობუსსა და ბაფტაზე. შესრულებული როლისთვის ფილმში „არ გამიშვა“ მოიპოვა სატურნის ჯილდო.
2012 წელს გადაიღეს სუპერგმირულ ფილმში „საოცარი ადამიანი ობობა“, სადაც ითამაშა ადამიანი ობობას როლი. 2016 წელს ერთბაშად ორ ფილმში მიიღო მონაწილეობა: მარტინ სკორსეზეს ფილმში „დუმილი“ და მელ გიბსონის ფილმში „ჰაქსოს გმირი“. დეზმონდ დოსის როლის შესრულებისთვის ფილმში „ჰაქსოს გმირი“ ნომინირებული იყო ოსკარსა და ოქროს გლობუსზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 20 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1983 კატეგორია:ამერიკელი აგნოსტიკოსები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ემიგრატები ინგლისში კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:ინგლისელი ამერიკელები კატეგორია:ინგლისელი აგნოსტიკოსები კატეგორია:ინგლისელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ინგლისელი მამაკაცი თეატრის მსახიობები კატეგორია:ინგლისელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:მამაკაცი მსახიობები ლონდონიდან კატეგორია:ტონის ჯილდოს მფლობელები
აგინსკოე
აგინსკოე (Агинское) — დაბა რუსეთის ფედერაციის იმიერბაიკალეთის მხარეში, მდინარე აგის (ამურის აუზი) ხეობაში. აგის ბურიატთა ნაციონალური ოკრუგის ცენტრი. რკინიგზის სადგურ მოგოიუტიდან 37 კმ. დასახლებული პუნქტი დაარსდა 1811 წელს, 1989 წლიდან დაბაა.
ანტონივკა (კომპანიივკის რაიონი)
ანტონივკა (Антонівка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს კიროვოჰრადის ოლქის კომპანიივკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 97 კაცს შეადგენდა.
იანჯუ
იანჯუ (, Yangju-si) — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა.
გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში. სამხრეთით ესაზღვრება იიჯონბუ, ჩრიდლოეთით - ტონდუჩხონი, აღმოსავლეთი]]თ - პხოჩხონი, დასავლეთით კი პხაჯუ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კიონგიდოს პროვინციის ქალაქები კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
აგის ბურიატთა ავტონომიური ოკრუგი
აგის ბურიატთა ავტონომიური ოკრუგი (Агинский Бурятский автономный округ; შემოკლებით — აბაო) — რსფსრ-სა და რუსეთის ფედერაციის ყოფილი სუბიექტი.
2008 წლის 1 მარტს ჩიტის ოლქთან ერთად გაერთიანდა რუსეთის ფედერაციის ახალ სუბიექტ — იმიერბაიკალის მხარეში. ყოფილი ავტონომიური ოკრუგის ტერიტორია გადაკეთდა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულად განსაკუთრებული სტატუსით — აგის ბურიატთა ოკრუგი იმიერბაიკალის მხარის შემადგენლობაში.
საოკრუგო ცენტრად ითვლება დაბა აგინსკოე.
ფართობი — 19 592 კმ². მოსახლეობა (2008) შეადგენდა 76 383 კაცს.
აბაო-ს ადმინისტრაციის უკანასკნელი ხელმძღვანელი — ბაირ ბაიასხალანოვიჩ ჟამსუევი.
ანა ბრეტონელი
ანა ბრეტონელი (Anne de Bretagne, Anna Breizh, Anna von Bretagne, Anna di Bretagna; დ. 25 იანვარი, 1477, ნანტი, ბრეტანის საჰერცოგო — გ. 9 იანვარი, 1514, ბლუა, საფრანგეთის სამეფო) — მონფორთა დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. ბრეტანის ჰერცოგინია და ეტამპის გრაფინია 1488-1514 წლებში როგორც ფრანსუა II ბრეტონელის ასული. ავსტრიის ერცჰერცოგინია 1490-1491 წლებში როგორც მაქსიმილიან I-ის მეუღლე. საფრანგეთის ორგზის დედოფალი 1491-1498 და 1499-1514 წლებში, ნეაპოლის დედოფალი 1501-1503 წლებში და მილანის ჰერცოგინია 1499-1512 წლებში როგორც ჯერ შარლ VIII-ის, ხოლო შემდეგ ლუი XII-ის მეუღლე. საფრანგეთის დედოფალ კლაუდია დე ვალუას დედა.
ანა დაიბადა ბრეტანის საჰერცოგოს დედაქალაქში და იზრდებოდა თავის უმცროს დასთან, იზაბელთან ერთად. იგი იყო ბრეტანის ჰერცოგ ფრანსუა II-ისა და მისი მეორე მეუღლის, ნავარის პრინცესა მარგარიტა დე ფუას უფროსი ქალიშვილი და მათი ტახტის მემკვიდრე. 1488 წელს ჰერცოგი ფრანსუა ბრძოლაში დაიღუპა, რის გამოც ტახტზე 11 წლის ანა ავიდა, რომელსაც მაშინვე უამრავი ხელისმთხოვნელი გამოუჩნდა.
თავდაპირველად იგი დანიშნული იყო ინგლისის მეფე ედუარდ V-ზე, თუმცა იგი მალევე დაიღუპა, რის გამოც ანამ ახალი საქმროს ძიება დაიწყო. მრავალი შემოთავაზების შემდეგ, იგი საბოლოოდ 1490 წელს ცოლად გაჰყვა ავსტრიის უკვე დაქვრივებულ ერცჰერცოგ მაქსიმილიან I-ს. ჯერ კიდევ დამოუკიდებელი, თუმცა უმწეო ბრეტანის ასეთმა დაახლოვებამ ჰაბსბურგებთან, შეაშინა საფრანგეთის მეფე შარლ VIII და დიდი არმიით შეიჭრა ბრეტანში. მან დაიკავა ძირითადი ბრეტონული ციხესიმაგრეები და 1491 წელს ანა იძულებით შეირთო ცოლად. რომის პაპმა მისი და მაქსიმილიანის ქორწინება გააუქმა და იგი შარლის ცოლად და შესაბამისად საფრანგეთის ახალ დედოფლად გამოაცხადა. 1494 წელს შარლი ნეაპოლში შეიჭრა და თავი მის მეფედ გამოაცხადა, რითაც ანა ნეაპოლის დედოფალიც ხდება. აღსანიშნავია, რომ მართალია დედოფალს დაორსულების პრობლემა არ ჰქონია, თუმცა შარლსა და ანას მემკვიდრე მაინც არ ჰყავდათ, რადგან ყველა მათი შვილი ჩვილობაშივე იღუპებოდა. 1498 წელს კი შარლ VIII უბედური შემთხვევის შედეგად გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტზე მისი სიძე და ამავდროულად ბიძაშვილი, ლუი XII ადის.
1499 წლის იანვარში ლუი XII უშვილობის გამო გასცილდა განსვენებული შარლის დას, დედოფალ ჟანა დე ვალუას და ბრეტანის შემომტკიცების მიზნით ცოლად მისივე ქვრივი, ანა ბრეტონელი შეირთო. ამრიგად ანა უკვე მეორედ ხდება საფრანგეთის დედოფალი. მალევე ლუიმ კვლავ განაახლა იტალიური ომები და 1499 წელს ჯერ მილანის, შემდეგ კი უკვე 1501 წელს ნეაპოლის ტახტი დაიპყრო.
ლუისა და ანას მრავალი შვილი შეეძინათ, მაგრამ ორი გოგონას გარდა ყველა ჩვილობაში დაიღუპა. მგომარეობას ისიც ართულებდა, რომ საფრანგეთში მოქმედი სალიკური კანონის თანახმად ქალს ტახტზე ასვლა არ შეეძლო, ამიტომაც მათ თავიანთი უფროსი ქალიშვილი — კლაუდია, ცოლად შერთეს მისსავე ბიძაშვილს, ანგულემის გრაფ ფრანსუა დე ვალუას, რათა ვალუას დინასტია არ შემწყდარიყო და ამასთან ტახტი მათ შვილს დარჩენოდა. თუმცაღა ანას სურდა, რომ კლაუდია მაქსიმილიან I-ის შვილიშვილ კარლოსზე დაექორწინებინა, მაგრამ ამაოდ.
ანა ყველაფერს აკეთებდა ბრეტანის სუვერენიტეტის შესანარჩუნებლად, რის გამოც იგი განსაკუთრებით უყვართ ბრეტონელებს. დღეისათვის, ბრეტანში ანას უამრავი მონუმენტი და მემორიალია შექმნილი. იგი გარდაიცვალა 1514 წელს, 36 წლის ასაკში. მასთან ერთად არსებობა სამუდამოდ შეწყვიტა მონფორების დინასტიამაც, რომელიც ორას წელზე მეტხანს მართავდა ბრეტანს.
მისი გარდაცვალების შემდეგ, ლუიმ ცოლად მერი ტიუდორი შეირთო, იმ იმედით, რომ ვაჟი შეეძინებოდა, თუმცა ქორწილიდან მალევე ისიც დაიღუპა და მერი უკან დაბრუნდა. ამის შემდეგ საფრანგეთსა და ბრეტანში კლაუდია და ფრანსუა გამეფდნენ, მათმა ვაჟმა ანრი II-მ კი საბოლოოდ გააერთიანა ეს ორი სახელმწიფო.
ბრეტანის ისტორიაში, ანა ყველაზე გმირ მმართველად ითვლება, რომელიც ყველანაირად იცავდა ბრეტანის დამოუკიდებლობას. რომანტიზმის ეპოქაში, იგი ბრეტონელი რომანტიკოსების მთავარ თემად იქცა: მასზე დაიწერა უამრავი პოემა, ლექსი და შეიქმნა მისი უამრავი სკულპტურა. ასევე აღსანიშნავია მისი მხატვრული პატრონაჟი ლუარას ხეობაში, სადაც განვლო თავისი ცხოვრების ძირითადი ნაწილი. მეუღლეებთან ერთად, იგი ზრუნავდა ბლუასა და ამბუაზის სასახლეების რესტავრაციაზეც.
შემდგომში ანას შთამომავლები მეფობდნენ საფრანგეთში, ესპანეთში, პოლონეთში, იტალიაში, ბულგარეთში, გერმანიასა და სხვა მრავალ ევროპულ ქვეყანაში.
ბავშვობა და განათლება
ანა ბრეტონელი დაიბადა 1477 წლის 25 იანვარს, ბრეტანის საჰერცოგოს დედაქალაქ ნანტში. იგი იყო ბრეტანის ჰერცოგ ფრანსუა II-ისა და მისი მეუღლის, წარმოშობით ნავარელი პრინცესა მარგარიტა დე ფუას უფროსი ქალიშვილი. მისი დაბადებიდან რამდენიმე წელიწადში გაჩნდა მისი დაც, პრინცესა იზაბელ ბრეტონელი. ვინაიდან მის მშობლებს სხვა შვილი აღარ ეყოლათ, ანა მათი ტახტის მემკვიდრედ იქცა, ამიტომაც მის განათლებაზე ადრევე დაიწყეს ზრუნვა. იგი აღსაზრდელად მიაბარეს ჟან ეონის მეუღლეს, ლავალისა და შატობრიანის მადამ ფრანსუაზ დე დინანს. პატარა ანა შეისწავლიდა ქარგვას, სიმღერას, ცეკვას და აგრეთვე ლათინურ, ბერძნულ და ფრანგულ ლიტერატურას. მას დაბადებიდანვე ჰქონდა ფიზიკური დეფექტი, რაც ზედმეტად დაბალ წვივებში გამოიხატებოდა. ამის დასაფარავად, იგი ყოველთვის ძალიან მაღალქუსლიან ფეხსაცმელს იცვამდა. მას ისედაც უყვარდა ტრადიციული ბრეტონული კაბები, რომელთათვისაც ძვირადღირებული ნაჭრები და გრძელი შლეიფი იყო დამახასიათებელი, რაც მის ნაკლს ადვილად ფარავდა. მარცხნივ|მინი|309x309პქ|ანა ბრეტონელი ბავშვობაში 1480 წლიდან დაიწყო სერიოზული მოლაპარაკებები ანასა და ინგლისის მეფე ედუარდ V-ის ქორწინებასთან დაკავშირებით. ნიშნობაც შედგა, თუმცა 1483 წელს ედუარდის ბიძამ, მეფე რიჩარდ III-მ ის და მისი ძმა ლონდონის ტაუერში ჯერ გამოკეტა, შემდეგ კი დაახოცვინა, რათა ტახტზე თავად ასულიყო. ამრიგად ოცნება იმაზე, რომ ანა ინგლისის დედოფალი გახდებოდა სამუდამოდ დასამარდა.
როდესაც ანა ცხრა წლის იყო, 1486 წლის 15 მაისს დედამისი, მარგარიტა დე ფუა გარდაიცვალა, რამაც სიტუაცია ძალიან არია. ამ ფაქტმა ანასა და მისი დის ცხოვრება ძირეულად შეცვალა. მათი განათლების მიღების დრო დასრულდა და აქედან მოყოლებული მამასთან ერთად დადიოდნენ ერთი ციხე-სიმაგრიდან — მეორეში. იმავე წელს, ფრანსუას სამეფო კარზე რამდენჯერმე იყო ჩასული ორლეანის ჰერცოგ ლუი დე ვალუას ელჩობა. ლუი საფრანგეთის მეფე შარლ V-ის შვილთაშვილი და მაშასადამე ტახტის მემკვიდრე იყო. ვინაიდან საფრანგეთის მეფე შარლ VIII ამ დროს ჯერ კიდევ დასაოჯახებელი და უშვილო იყო, იგი ფრანსუას ტახტის დაპყრობაში დახმარებას სთხოვდა, სანაცვლოდ კი ბრეტანიდან ფრანგული ჯარების გაყვანას ჰპირდებოდა. მალევე ფრანსუამ მისი დახმარება გადაიფიქრა, რადგან შეიტყო, რომ ლუი მეფე შარლის დაზე, პრინცესა ჟანაზე დაქორწინდა, მას კი ორპირებთან ალიანსის შექმნა არ სურდა.
წარმომავლობა, ნათესაური კავშირები და შთამომავლობა
მინი|235x235px|მონფორთა დინასტიის საგვარეულო გერბი ანა მონფორთა ბრეტონული დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი იყო. მამის ხაზით, იგი იყო ბრეტანის ჰერცოგთა პირდაპირი შთამომავალი. მამამისის დედა, ანუ ბებიამისი, მარგარიტა ორლეანელი, იყო ასული ორლეანის ჰერცოგ ლუი I-ისა და ვალენტინა ვისკონტისა. აქედან გამომდინარეობს, რომ იგი პირდაპირი შთამომავალია მილანის ჰერცოგ ჯან გალეაცო ვისკონტის, საფრანგეთის მეფე შარლ V-ისა და მისი ცოლის ჟანა დე ბურბონისა. რაც შეეხება მამის მამას, ანუ ბაბუის მხარეს, იგი ამ მხრივ არის ნავარის მეფე შარლ II-ისა და დედოფალ ჟანა დე ვალუას პირდაპირი შთამომავალი. აქედან გამომდინარე, მხოლოდ მამის მხრიდან, მის ძარღვებში ჩქეფდა ვალუების, ბურბონების, მონფორებისა და ვისკონტების სისხლი. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მამის მხრიდან იგი საფრანგეთის მეფე ლუი VI-ის მეთორმეტე თაობის პირდაპირი შთამომავალი იყო. მარცხნივ|მინი|კლაუდია და მისი ქალიშვილები. ცენტრში დედოფალი კლაუდია, ქვედა მარჯვენა კუთხეში პრინცესა შარლოტი, ქვედა მარცხენა კუთხეში პრინცესა ლუიზი. ზედა მარჯვენა კუთხეში პრინცესა [[მადლენა ვალუა|მადლენი, ხოლო ზედა მარცხენა კუთხეში პრინცესა მარგარიტა, უკან კი სავარაუდოდ გამოსახულია ფრანსუა I-ის მეორე ცოლი ელეონორ ავსტრიელი. სურათი ამშვენებს ეკატერინე მედიჩის მოგონებების ალბომს და შექმნილია 1550 წელს.]] რაც შეეხება მის წარმომავლობას დედის მხრიდან, მას ბებია-ბაბუად ერგებიან ფუას გრაფი გასტონ IV და ნავარის დედოფალი ელეანორა I. ამ ხაზს რომ გავყვეთ, ანა არაგონის მეფე ხუან II-ისა და მისი ცოლის, ნავარის დედოფალ ბლანკა I-ის შვილთაშვილი იყო. ხუანის მხრიდან იგი ასევე იყო არაგონის მეფე ფერდინანდ I-ისა და დედოფალ ელეანორა ალბუკერკეს, ხოლო ბლანკას მხრიდან ნავარის მეფე შარლ III -ისა და ელეანორა კასტილიელის შვილთაშვილის შვილი. აქედან გამომდინარე, დედის ხაზით, იგი გამოდის ტრასტამარების, ალბრეების, ფუების, ევრეებისა და ავისების შთამომავალი.
ყოველივე ამას გარდა, ანას ღვიძლი მამიდა იყო ორანჟის პრინცესა კატრინ დე ფუა. ასევე მისი ბიძები იყვნენ ნავარის პრინცი გასტონი, არლის ეპისკოპოსი პედრო, ნარბონის ჰერცოგი ხუანი და კორტეს გრაფი ხაიმე ნავარელები, დეიდებად კი მონფერატის მარკიზა მარი, არმანიაკის ჰერცოგინია ხუანა და კანდალის გრაფინია კატრინ ნავარელები ერგებოდნენ. ამრიგად, უნგრეთის დედოფალი ანა დე ფუა-კანდალი მისი ღვიძლი დეიდაშვილი იყო.
მას პირველი ქმრიდან დედამთილ-მამამთილად ერგებოდნენ საღვთო რომის იმპერატორი ფრიდრიხ III და დედოფალი ელეანორა პორტუგალიელი, ხოლო მისი მული ბავარიის ჰერცოგინია კანიგუნდა ბავარიელი იყო. მეორე ქმართან ქორწინებით, მისი დედამთილ-მამამთილი გახდნენ საფრანგეთის მეფე ლუი XI და დედოფალი შარლოტა სავოიელი, ხოლო მულებად ერგებოდნენ ბურბონის ჰერცოგინია ანა ფრანგი და საფრანგეთის დედოფალი ჟანა ფრანგი (რომელიც ანას მეორე ქმრის პირველი ცოლი იყო). რაც შეეხება მესამე ქმარს, მისი მხრიდან ანას დედამთილი და მამამთილი იყვნენ ორლეანის ჰერცოგი შარლ დე ვალუა და ჰერცოგინია მარია კლეველი, მულებად კი ერგებოდნენ ალანსონის ჰერცოგინია ჟანა, ნარბონის ჰერცოგინია მარი და ფონტევრედის აბატისა ანა ორლეანელები. აღსანიშნავია, რომ პირველი ქორწინებიდან ანას ორი გერიც ჰყავდა. მისი გერები იყვნენ სავოიის ჰერცოგინია მარგარეტ ავსტრიელი, რომელიც თავიდან დანიშნული იყო ანას მეორე ქმარზე, მეფე შარლ VIII-ზე, ხოლო მეორე გერი იყო ბურგუნდიის ჰერცოგი და კასტილიის მეფე ფილიპე I.
ანას მრავალი შვილიდან, მხოლოდ ორმა გოგონამ შეძლო გადარჩენა. მისი პირველი ქალიშვილის, კლაუდიას მხრიდან ანას სიძე საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I იყო, ხოლო მძახლებად ანჟულემის ჰერცოგი შარლ დე ვალუა და ლუიზა სავოიელი ერგებოდნენ. კლაუდიას მხრიდან, მისი შვილიშვილები იყვნენ ბრეტანის ჰერცოგი ფრანსუა III, საფრანგეთის მეფე ანრი II, შოტლანდიის დედოფალი მადლენი, ორლეანის ჰერცოგი შარლი და სავოიის ჰერცოგინია მარგარიტა ფრანგი. მისი შვილთაშვილები კი იყვნენ საფრანგეთისა და შოტლანდიის მეფე ფრანსუა II, ესპანეთის დედოფალი ელიზაბეტი, ლოთარინგიის ჰერცოგინია კლაუდია , საფრანგეთის მეფე შარლ IX, საფრანგეთისა და პოლონეთ-ლიტვის მეფე ანრი III, ალანსონის ჰერცოგი ფრანსუა და საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალი მარგარიტა ვალუა.
წინაპრები
ანა ბრეტონელის წინაპრები
ბრეტონული მემკვიდრეობა
მარცხნივ|მინი|279x279px|ბრეტანის საჰერცოგო XV საუკუნის II ნახევარში, დატანილია ღია მწვანედ ბრეტანში, ასე თუ ისე, ყოველთვის დიდი გავლენა ჰქონდა საფრანგეთს. ამაზე ისიც მეტყველებს, რომ ბრეტანში, საფრანგეთის მსგავსად მოქმედებდა სალიკური კანონი, რომლის მიხედვითაც ქალს მემკვიდრეობისა და ტახტზე ასვლის უფლება არ ჰქონდა, გამონაკლისი კი მხოლოდ იმ შემთხვევაში დაიშვებოდა, თუ მისი გვარიდან ყველა მამაკაცი დაიხოცებოდა. თუმცა, 1365 წელს დადებული ჟერანდის ხელშეკრულების საფუძველზე, მონფორთა დინასტიის ქალებსაც თავისუფლად შეეძლოთ ტახტზე ასვლა, ცხადია იმ შემთხვევაში, თუ მას ძმები არ ეყოლებოდა. იმ დროისათვის, როდესაც ანა დაიბადა, ერთადერთი მონფორი მამაკაცი მხოლოდ მამამისი იყო, ვინაიდან ამ დროს ამ დინასტიის წარმომადგენლები უკვე თითქმის გამქრალნი იყვნენ. აქედან გამომდინარე, დაბადებიდანვე მოიაზრებოდა ანა ბრეტანის ტახტის მემკვიდრედ, თუმცა მას კონკურენციას ნიკოლ ბლუელი უწევდა, რომლის დიდი ბაბუა ასევე მონფორი იყო. 1480 წელს, საფრანგეთის მეფე ლუი XI-მ ნიკოლს 50, 000 ეკიუ გადაუხადა, რათა ტახტზე პრეტენზია განეცხადებინა.
ნიშნობები
მინი|285x285პქ|ინგლისის მეფე ედუარდ V, ანას თავდაპირველი საქმრო თავდაპირველად, 1480-1483 წლებში ანა დანიშნული იყო ინგლისის მეფე ედუარდ IV-ისა და დედოფალ ელიზაბეთ ვუდვილის ვაჟზე, მეფე ედუარდ V-ზე, თუმცა, როგორც ცნობილია, ნიშნობიდან მალევე ედუარდი მის ძმასთან ერთად ბიძამისმა, გლოსტერის ჰერცოგმა რიჩარდმა დაატყვევა და შემდეგ დაახოცვინა, რის შემდეგაც თავად გამეფდა, როგორც რიჩარდ III. მიუხედავად ამისა, ანას გათხოვება კვლავ ინგლისში იგეგმებოდა, რის გამოც მისი მომდევნო საქმრო ინგლისელი დიდგვაროვანი ედუარდ სტაფორდი გახდა, ბუკინგემის ჰერცოგი. ედუარდ სტაფორდისა და ანა ბრეტონელის ნიშნობა 1488 წელს შედგა, თუმცა 1489 წელს ასევე ინგლისელმა წარჩინებულმა ჰენრი პერსიმ 4, 000 სტერლინგად მეფე ჰენრი VII -ს მათი ნიშნობა ჩააშლევინა და ედუარდს თავისი ქალიშვილი, ლედი ელეანორა პერსი მიათხოვა. ამის შემდეგ, ანამ ინგლისელ სასიძოებზე უარი განაცხადა.
გარკვეული პერიოდის მანძილზე, განიხილებოდა ანასა და ვიკონტ ჟან II როანის ქორწინება, თუმცა მარშალმა ჟან IV-მ ისე მოახერხა, რომ ვიკონტს ცოლად ანას და, პრინცესა იზაბელი შერთეს. ამის შემდეგ უკვე დაიწყო მოლაპარაკებები ალან I დ'ალბრესთან ქორწინებაზე, რომელიც კატრინ დე როანისა და ჟან I დ'ალბრეს ვაჟი და ბრეტანის პირველი ჰერცოგის შთამომავალი იყო. თუმცა, მოგვიანებით აღმოჩნდა, რომ ალანს ფსიქიკური აშლილობა ჰქონდა, რის გამოც იგი ქალებზე ხშირად ძალადობდა. ცხადია, როცა ანამ ეს შეიტყო, მაშინვე ჩაშალა საქორწინო მოლაპარაკებები.
ამ ყოველივეს შემდეგ, იგეგმებოდა ანას დაქორწინება მეფე შარლ V-ის შვილთაშვილზე, ორლეანის ჰერცოგ ლუი დე ვალუაზე (შემდგომში საფრანგეთის მეფე ლუი XII და ანას მესამე ქმარი), თუმცა მოლაპარაკებები ჩაიშალა, ვინაიდან ლუიმ ცოლად საფრანგეთის მეფე ლუი XI-ის უფროსი ასული, ჟანა დე ვალუა შეირთო. ამ ამბიდან მალევე დაიწყო მოლაპარაკებები ორანჟ-ნასაუს პრინც იოჰან IV-თან, რომელიც ანას ღვიძლი მამიდაშვილი იყო. იოჰანმა ჯერ ანაზე მოისურვა დაქორწინება, შემდეგ უარი თქვა და მის დაზე, პრინცესა იზაბელზე დაქორწინების სურვილი გამოთქვა, საბოლოოდ კი ფილიბერტა ლუქსემბურგელი შეირთო ცოლად.
ამდენი ჩაშლილი მოლაპარაკების შემდეგ, ანას თითქმის გადაეწურა საქმროს პოვნის იმედი, თუმცა 1485 წელს, ცხენიდან გადმოვარდნის შედეგად გარდაიცვალა მარია ბურგუნდიელი, ავსტრიის ერცჰერცოგ მაქსიმილიან I-ის უსაყვარლესი მეუღლე და მისი ორი შვილის დედა. ხანგრძლივი გლოვის შემდეგ, ერცჰერცოგმა მეორე ცოლის შერთვა განიზრახა. ფრანგებზე გადამტერებულმა მაქსიმილიანმა თავისი საბოლოო არჩევანი სწორედ ანა ბრეტონელზე შეაჩერა. მასთან ქორწინებით ხომ იგი ახალგაზრდა, ლამაზ ცოლსაც მიიღებდა და ამასთან შესანიშნავ პლაცდარმს ფრანგებთან საბრძოლველად.
მოლაპარაკებები, მარიონეტული ქორწინება და ომის დასაწყისი
მარცხნივ|მინი|358x358პქ|მაქსიმილიან I 1489 წლის 10 თებერვალს შედგა ანას ბრეტანის ჰერცოგინიად კორონაციის ცერემონიალი, რის შემდეგაც დაიწყო აქტიური მოლაპარაკებები მისი და ავსტრიის ერცჰერცოგ მაქსიმილიან I-ის ქორწინებასთან დაკავშირებით. მაქსიმილიანი ოთხი წლის მანძილზე გლოვობდა თავის საყვარელ და ტრაგიკულად დაღუპულ მეუღლეს. როგორც თავად ამბობდა, იგი ახალ ქორწინებას აღარც აპირებდა, თუმცა ფრანგების წინააღმდეგ საბრძოლველად მას მოკავშირეები სჭირდებოდა, რომელთა შეძენის საუკეთესო გზაც სწორედ რომ ქორწინებები იყო. მართალია იგი საფრანგეთის წინააღმდეგ საბრძოლველად ემზადებოდა, თუმცა მაქსიმილიანმა თავისი ასული მარგარეტი მაინც დანიშნა საფრანგეთის მეფე შარლ VIII-ზე და დიდი მზითვებით გაუგზავნა იგი პარიზში. აღსანიშნავია ისიც, რომ ფრანგების ზურგს უკან, ავსტრიელები და ბრეტონელები საქორწინო მოლაპარაკებებს ჩუმად აწარმოებდნენ და ამის შესახებ საჯაროდ მხოლოდ 1490 წელს გახდა ცნობილი, რამაც ფრანგების განრისხება გამოიწვია.
ბრეტანის საიდუმლო სამეფო საბჭოს რჩევით, ანა და მაქსიმილიანი 1490 წლის 19 დეკემბერს საჩქაროდ დაქორწინდნენ მარიონეტული წესით, ისე, რომ ერთმანეთი ნანახიც კი არ ჰყავდათ და ცნობილია, რომ ორივე მათგანი ისე დაიღუპა, რომ ერთმანეთს არც კი შეხვედრიან. ამის შემდეგ ანა ოფიციალურად გახდა რომაელ-გერმანელთა დედოფალი და ავსტრიის ერცჰერცოგინია.
ფრანგული ჯარების შემოჭრის შიშით ანა და მისი და, იზაბელი რენის ციხესიმაგრეში შეიკეტნენ სადაც მკაცრი ზამთრის გამო ციხესიმაგრის ცივ და ნესტიან კედლებში იზაბელი საშინლად დაავადდა და 1491 წლის 24 აგვისტოს 12 წლის ასაკში გარდაიცვალა კიდეც. ერთადერთი და საყვარელი დის გარდაცვალებამ ცხადია, საშინლად იმოქმედა ანაზე, თუმცა, ამან მაინც ვერ გატეხა იგი.
შარლ VIII-მ ომის დაწყებამდე ელჩი გაუგზავნა ანას, რომლის პირითაც შეუთვალა, რომ ომს თავიდან აიცილებდა თუ ბრეტანის საჰერცოგოს ტახტს მას დაუთმობდა, რაზეც მისგან მტკიცე უარი მიიღო. ფრანგებმა უარი ძალიან მძიმედ მიიღეს, რის გამოც შარლ VIII-მ დიდძალი ჯარის შეგროვება დაიწყო ბრეტანში შესაჭრელად, თუმცა ანას მისი უამრავი მოკავშირე ეხმარებოდა, როგორებიც იყვნენ ინგლისისა და ირლანდიის მეფე ჰენრი VII, მისი ქმარი, ავსტრიის ერცჰერცოგი მაქსიმილიან I, მისი მამამთილი, საღვთო რომის იმპერატორი ფრიდრიხ III, კასტილიისა და ლეონის დედოფალი ისაბელ I და ასევე, არაგონის, სარდინიის, ნეაპოლისა და სიცილიის მეფე ფერდინანდ II არაგონელი. ესპანელი, გერმანელი და ავსტრიელი მოკავშირეებისაგან ანამ სულ 2, 000 კარგად შეიარაღებული ჯარისკაცი მიიღო, რასაც მალევე 6, 000 ინგლისელი მეომარიც შეუერთდა. ანას მიემხრნენ ბრეტონელი დიდგვაროვნებიც, რითაც ანა ბრეტონელის არმიის რიცხოვნობამ საბოლოოდ 14, 000 ჯარისკაცს მიაღწია, თუმცა, მარცხი თითქოს თავიდანვე გარდაუვალი იყო, რადგან ფრანგების ჯარი 50, 000 მეომარს ითვლიდა.
საფრანგეთ-ბრეტანის ომი
მინი|344x344პქ|1490 წლის 15 თებერვალს შედგენილი ინგლის-ბრეტანის ალიანსის ხელშეკრულება ფრანგების ლაშქარი 1491 წლის 2 იანვარს შეიჭრა ბრეტანში თავად მეფე შარლ VIII-ისა და ალან დ'ალბრეს მეთაურობით, რომლებმაც მაშინათვე ბრეტანის სატახტო ქალაქ ნანტს შემოარტყეს ალყა, თუმცა ამ დროს ანა რენის ციხესიმაგრეში იყო შეკეტილი.
დიდხნიანი წინააღმდეგობის შემდეგ, 1491 წლის 19 მარტს ნანტი დაეცა და ფრანგებიც პირდაპირ ბრეტანის გულში შევიდნენ. 4 აპრილს, აღდგომის ბრწყინვალე დღესასწაულზე შარლმა ანას თავისი დესპანი გაუგზავნა და მისი პირით კვლავ ტახტის დათმობა მოსთხოვა, რაზეც ისევ უარი მიიღო. აღდგომის მეორე დღეს, მეფის ბრძანებით ფრანგი მარშლები ბრეტანს შეესივნენ და მისი სამი საგრაფო დაიპყრეს, რის შემდეგაც ფრანგებმა ლეგენდარული გენერლის — ჟან ფრანსუა დე კარდონის მეთაურობით თვით ანასკენ აიღეს გეზი. 1491 წლის ივლისში ფრანგებმა რენს შემოარტყეს ალყა, სადაც ანა 12, 000 მეომართან ერთად იყო შეკეტილი და დანებებას არ აპირებდა, რის გამოც ალყა ძალიან გაიწელა.
რენის ალყა
რენის ალყის პარალელურად, ფრანგებმა გადაწვეს და მიწასთან გაასწორეს ვანი, კონკარნე, გინგამპი და რედონი, რის შემდეგაც ბრეტანში ერთადერთი დასაპყრობი ციხესიმაგრე სწორედ რომ რენი იყო. აღსანიშნავია ისიც, რომ მისი მეომრების უმეტესობას გერმანელები, ესპანელები და ინგლისელები შეადგენდნენ. სულ მალე, როდესაც სიტუაცია უკონტოლო გახდა, ინგლისის მეფე ჰენრი VII-მ ანას 15 დამხმარე ხომალდი გაუგზავნა და შესთავაზა ამ გემებით მისი ნიდერლანდებში სამშვიდობოს ჩაყვანა, თუმცა ანამ ამაზე უარი განაცხადა. მას ჯერ კიდევ ჰქონდა იმის იმედი, რომ მისი ქმარი მაქსიმილიანი ჩავიდოდა მის გადასარჩენად, თუმცა ამ დროს მაქსიმილიანს საკუთარი პრობლემებიც ბევრი ჰქონდა და ბრეტანში ჩასვლაზე არც კი ფიქრობდა. საფრანგეთის ჯარების მთავარსარდალმა ლუი დე ლა ტრემუალმა რენის ალყისათვის 15, 000 მეომარი გამოყო, რასაც მათი სახელგანთქმული ფრანგული ზარბაზნებიც ემატებოდა, რომელიც ევროპაში ახალი შემოსული იყო და მხოლოდ ფრანგებს ჰქონდათ, რაც მათ აშკარა უპირატესობას აძლევდა. მიუხედავად ამ ყველაფრისა, ანა მედგრად იბრძოდა და რენი ჯერ დაცემას არ აპირებდა. თუმცა ამ დროს, ევროპის შუა საუკუნეების ისტორიაში, ერთ-ერთი ყველაზე უცნაური შემთხვევა მოხდა. მარცხნივ|მინი|404x404პქ|რენის ციხესიმაგრე, ადგილი საიდანაც ანა ფრანგებს ებრძოდა ფრანგმა დიდგვაროვანმა და მეფის ნათესავმა, გრაფმა დე ფუამ ბრეტონელების გასულელება გადაწყვიტა, საკმაოდ სულელური ხერხით: მან წმინდა გიორგის მსგავსად გადაიცვა და რენის კარიბჭესთან მივიდა, სადაც ბრეტონელებს უთხრა, რომ მას აუცილებლად უნდა ეთქვა რაღაც ჰერცოგინიისათვის და თუ ისინი არ შეუშვებდნენ იგი თავად შეაღწევდა ქალაქში. ბრეტონელთა მთავარსარდალი დე ფუას ამ ფანდს მიუხვდა და იგი რენში შეიყვანა, სადაც ანას შეახვედრა. 15 წლის ანაც კი მიხვდა, რომ ეს აშკარა ტყუილი იყო და განრისხდა. მან თავის ხუთ მცველს ფუას წმინდა გიორგის მსგავსად წამება და მისი ნაწილ-ნაწილ აკუწვა დაავალა, რის შემდეგაც მისი ნაწილები ბრეტანელებმა ფრანგებს გალავნიდან გადაუყარეს და დასცინეს კიდევაც, რამაც შარლ VIII-ის განრისხება გამოიწვია.
მეორე დღეს, გამთენიისას ბრეტონელებმა გადაწყვიტეს დამცირებული ფრანგები საბოლოოდ დაემარცხებინათ. მათ თავიანთ გერმანელ მოკავშირეებთან ერთად რენის კარიბჭე გახსნეს და ჯერ კიდევ მძინარე ფრანგებს თავს დაესხნენ. გერმანელებმა ბრძოლაში დიდი სიმამაცე გამოიჩინეს, რომლებმაც ფრანგებს კარვები გადაუწვეს, დახოცეს და უკიდურესად გაძარცვეს ისინი, საბოლოოდ კი მათი კიდევ ერთი სარდალი — ფრანსუა დ'ურზე — მოკლეს. რამდენიმე დღეში გერმანელებმა იგივე კვლავ გაიმეორეს, რამაც ფრანგებს აფიქრებინა, რომ რენს ვერ აიღებდნენ და მათ შორის ბევრმა უკან გაბრუნებაზეც დაიწყო ფიქრი, თუმცა მეფე შარლი მაინც არ ნებდებოდა.
ანას ამ ქორწინებაზე უარი რომც არ ეთქვა, პრობლემას ისიც წარმოშობდა, რომ ანა მაქსიმილიანზე უკვე დაქორწინებული იყო, შარლი კი მაქსიმილიანის ასულ მარგარეტზე იყო დანიშნული, რომელიც წლების მანძილზე პარიზის სამეფო კარზე ცხოვრობდა. სულ მალე, შარლ VIII-მ ანას მოკავშირე ინგლისელები და ესპანელები დიდძალი თანხის სანაცვლოდ მოისყიდა, რის შემდეგაც მათმა ჯარებმა დატოვეს ბრეტანი და ომიდან გავიდნენ. მეფემ თვით მაქსიმილიანის მოსყიდვაც სცადა, თუმცა არ გამოუვიდა. ვინაიდან ამ დროს, როგორც უკვე აღვნიშნეთ შარლი დანიშნული იყო მარგარეტ ავსტრიელზე და მასთან კავშირის გაწვეტა არ სურდა, შარლმა ანას შესთავაზა, რომ იგი რენს ალყას მოხსნიდა, თუკი ის რომელიმე ფრანგ დიდგვაროვანს გაჰყვებოდა ცოლად, რის სანაცვლოდ მას ნანტის დაბრუნებასაც ჰპირდებოდა. ამის პასუხად, ანამ შარლს შეუთვალა, რომ იგი უკვე იყო დაქორწინებული და რომც არ ყოფილიყო, ის მხოლოდ მეფეს ან მეფის უფროს ვაჟს გაჰყვებოდა ცოლად.
საბოლოოდ, ოთხთვიანი ალყის შემდეგ, 1491 წლის 13 ოქტომბერს რენი დაეცა. იგი ერთობლივად აიღეს ბურბონის ჰერცოგმა, ორანჟის პრინცმა და ორლეანის ჰერცოგმა, თუმცა ყველაფერ ამის მიუხედავად ანა თავისუფლად რჩებოდა. ანას მისი სამეფო საბჭოს წევრები ევედრებოდნენ, რომ შარლს ან მის ნათესავს გაჰყოლოდა ცოლად, რაც მისი მხრიდან იქნებოდა ის მსხვერპლი, რომელიც მის ხალხს თავისუფლებას და ბედნიერებას მოუტანდა.
12 ნოემბერს ანა ბრეტონელი საფრანგეთის სამეფო კომისიის წინაშე წარსდგა, რომელზეც შეამოწმეს იყო თუ არა იგი ჯერ კიდევ ქალწული და შეძლებდა თუ არა ბავშვის გაჩენას. ამ კომისიას ესწრებოდნენ მეფის და, ბურბონის ჰერცოგინია ანა დე ვალუა, ორლეანის ჰერცოგინია ლუი II ვალუა და გრაფი ბერნარ სტიუარტი. მაშინ ქალწულობის შესამოწმებლად გოგონას საშოში მტრედის კვერცხს უდებდნენ და თუ სისხლი წამოვიდოდა, ეს იყო იმის დასტური, რომ იგი მეფეზე ქორწინების ღირსი იყო. ამავე შემოწმების გავლა მოუწია ანასაც, რომელზეც დადასტურდა, რომ იგი ქალწულიც იყო და ამასთან ბავშვების გაჩენაც შეეძლო. 15 ნოემბერს მეფე შარლ VIII თავის დასთან, ჰერცოგინია ანა დე ვალუასთან და ორმოცდაათი გვარდიელის თანხლებით საზეიმოდ შევიდა რენში. მინი|346x346პქ|[[მარგარეტ ავსტრიელი (1480-1530)|მარგარეტ ავსტრიელი, მაქსიმილიან I-ის ასული და შარლ VIII-ის საცოლე, შემდგომში ისაბელ კასტილიელისა და ფერდინანდ არაგონელის რძალი]] მეორე დღეს, მეფემ ბრეტანის ჰერცოგინიასთან პირადი აუდიენცია ითხოვა, რაზეც თანხმობა მიიღო. მათი პირველი შეხვედრა რამდენიმე საათს გაგრძელდა, რასაც კიდევ რამდენიმე ასეთი აუდიენცია მოჰყვა. როგორც აღმოჩნდა, სწორედ ამ დროს შეთანხმდნენ ანა და შარლი ქორწინებაზე, რასაც 17 ნოემბერს ნოტრ-დამ-დე-ბონ-ნუველის (Notre-Dame de Bonne-Nouvelle) სამლოცველოში მათი ნიშნობა მოჰყვა, რომელსაც როგორც ფრანგი, ისე ბრეტონელი დიდგვაროვნები დიდი ზეიმით შეეგებნენ.
განქორწინება
ანასა და შარლს, მიუხედავად მათი ფიქტიური ნიშნობისა, ქორწინება არ შეეძლოთ მანამდე, სანამ რომის პაპი ანასა და მაქსიმილიანის ქორწინებას გაუქმებულად არ სცნობდა. თუმცა ამას გარდა, პაპს შარლისა და მარგარეტის ნიშნობაც ბათილად უნდა ეცნო. ყოველივე ამაზე პაპის თანხმობის მიღება ადვილი საქმე არ იყო. რომის პაპმა ინოკენტი VIII-მ მარგარეტისა და შარლის ნიშნობა მალევე ცნო ბათილად, ვინაიდან ეს ძალიან მარტივი საქმე იყო, რადგან ევროპელი მონარქებისათვის უცხო არ იყო არსებული ნიშნობის გაუქმება და სხვა ადამიანზე ქორწინება, თუმცა საქმეს უკვე ქორწინებაში მყოფი ანას განქორწინება ართულებდა.
შუა საუკუნეების ევროპაში მიიჩნეოდა, რომ ღვთის წინაშე ჯვარდაწერილი ცოლ-ქმრის გაყრა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლებოდა თუ ეს კავშირი კონსუმირებული არ იყო. ასეთ შემთხვევაში პაპი მიიჩნევდა, რომ ქორწინება რეალურად არც არსებობდა და მისი ანულირებით ღვთის წინაშე არაფერს აშავებდა. ამის დასამტკიცებლად ანა დე ვალუამ რომის პაპთან ლეგატი გააგზავნა, რომელსაც ის კვერცხი გაატანა, რომლითაც ანას ქალწულობა დასტურდებოდა. საფუძვლიანი შესწავლისა და თავად ანას განცხადებითაც, რომ მას მაქსიმილიანი არც კი უნახავს რომის პაპმა ქორწინების ანულირება დაიწყო, რომელიც დიდ ხანს არ გაგრძელებულა. საბოლოოდ, 1491 წლის 6 დეკემბერს რომის პაპმა ინოკენტი VIII-მ ანა ბრეტონელისა და მაქსიმილიან ავსტრიელის ქორწინება ანულირებულად ცნო, რის შემდგომაც ორივე მათგანმა ახალი მეუღლის ძებნა დაიწყო.
სკანდალური ქორწინება
მარცხნივ|მინი|375x375პქ|უაქსვორკის მუზეუმში აღდგენილი ანა ბრეტონელისა და შარლ VIII-ის ქორწინების სცენა 1491 წლის 6 დეკემბერს, როგორც კი პაპმა ანასა და მაქსიმილიანის ქორწინება გაუქმებულად ცნო, ფრანგებმა დიდი ქორწინებისათვის დაიწყეს მზადება. 1492 წლის 5 თებერვალს ანა და შარლ VIII ლანჟის შატოში დაქორწინდნენ. მალევე, შარლმა მარგარეტს განუცხადა, რომ მასზე ქორწინებას აღარ აპირებდა და უკან, ავსტრიაში დააბრუნა. ყოველივე ამან მაქსიმილიან I ძალიან შეურაცხჰყო. ცოლის წართმევითა და ქალიშვილის უკან მობრუნებით განრისხებულმა ერცჰერცოგმა ესპანეთის, ინგლისის, ავსტრიისა და საღვთო რომის იმპერიის გაერთიანებით ჩამოაყალიბა დიდი კოალიცია, რომელიც ცხადია მიმართული იყო საფრანგეთის წინააღმდეგ, თუმცა ომი არც კი დაწყებულა.
შარლ VIII-მ მის წინააღმდეგ ამხედრებული მოკავშირეები შემდეგი გზებით დააშოშმინა: საღვთო რომის იმპერატორ და ავსტრიის ერცჰერცოგ მაქსიმილიან I-ს გადასცა ფრანშ-კომტეს, შაროლუასა და არტუას საგრაფოები, კასტილიის დედოფალ ისაბელ I-სა და მის ქმარს, არაგონის მეფე ფერდინანდ II-ს დაუთმო რუსილონის მხარე, ინგლისისა და ირლანდიის მეფე ჰენრი VII-ს კი დიდძალი ოქრო გაუგზავნა, რის შემდეგაც შარლი და ანა პარიზისაკენ დაიძრნენ, სადაც მისი დედოფლად კორონაცია უნდა შემდგარიყო. ცნობილია, რომ ანამ იმ ძალადობრივი ქორწინების დემონსტრაციის მიზნით, სხვა მრავალ მზითვთან ერთად წაიღო ორი საწოლიც, იმის ნიშნად, რომ იგი შარლთან დაწოლას არ აპირებდა.
უშუალოდ კორონაციამდე, ანამ და შარლმა საქორწინო კონტრაქტი გააფორმეს, რომელშიც გამოსარჩევია ის პუნქტი, სადაც ბრეტანის საჰერცოგო თავის სუვერენიტეტს ინარჩუნებს, მისი ერთპიროვნული მმართველი კვლავ ანაა და შარლი მის ტახტზე პრეტენზიას არ აცხადებს, აგრეთვე წყდება საფრანგეთ-ბრეტანის ომი და ბრეტანს უბრუნდება ფრანგების მიერ ოკუპირებული ტერიტორიები, თუმცა საბოლოოდ ანასა და შარლის შვილის მმართველობისას ბრეტანი ავტომატურად გადადიოდა საფრანგეთის დომენში.
საფრანგეთის დედოფლობა
ანასა და შარლის საოცრად პომპეზური და სკანდალური ქორწილის შემდეგ დაიწყო დიდი მზადება ანას კორონაციისათვის. ძველი ფრანგული ტრადიციის თანახმად, საფრანგეთის ყველა მეფისა და დედოფლის კორონაცია რეიმსში უნდა შემდგარიყო. ეს იმიტომ, რომ ფრანკების გაქრისტიანების ლეგენდად მიიჩნევა, რომ მეფე ხლოდვიგს ზეციდან გამოეცხადა მტრედი, რომელმაც მას ღვთიური ჭურჭლით მიუტანა მირონი, რომელიც შემდგომში რეიმსში ინახებოდა და ითვლებოდა, რომ საფრანგეთის ყველა მეფე-დედოფალი იმ მირონით უნდა კურთხებულიყო გვირგვინოსან მონარქად, თუმცა ანამ ეს ტრადიციაც შეცვალა, რასაც დიდი აჟიოტაჟი მოჰყვა. საკმაოდ ჯიუტი ხასიათის ანამ საბოლოოდ მაინც თავისი გაიტანა და მისი კორონაციის ცერემონიალი რეიმსის ნაცვლად სენ-დენის სააბატოში დაიგეგმა. ამას გააფთრებით ეწინააღმდეგებოდა მისი მული ანა დე ვალუა, რომელსაც სულ ორი წლის წინ დიდი ომი ჰქონდა გამართული ფრანგ დიდგვაროვნებთან და მათი თავიდან აბობოქრება არ სურდა. იმპულსური შარლი, რომელიც თავისი ცოლისათვის თავის მოწონებას ყველანაირად ცდილობდა ძალიან მარტივად დათანხმდა. საბოლოოდ, ანა ბრეტონელის საფრანგეთის დედოფლად კორონაცია 1492 წლის 8 თებერვალს, სენ-დენის სააბატოში შედგა.
კორონაციაზე ჩამოსულმა ვენეციის ელჩმა ზაქარია კონტარინიმ დედოფალს დიდძალი ძვირფასეულობა აჩუქა და მასზე თავის დავთარში ასეთი რამ ჩაწერა:
ამ ამბიდან სულ ერთ თვეში ანა შარლისგან დაორსულდა, 1492 წლის 11 ოქტომბერს კი მან ვაჟი გააჩინა, რომელსაც შარლ ორლანდო დაარქვეს და მაშინვე გამოაცხადეს საფრანგეთის დოფინად. ამას მალევე მოჰყვა მეორე ორსულობაც, რა დროსაც მეფე შარლმა ანას საფრანგეთის მასშტაბით მოგზაურობა შესთავაზა, რაზეც თანხმობა მიიღო. შარლს სურდა, რომ ანასათვის დაეთვალიერებინა თავისი სამშობლო, რისთვისაც მალევე შეადგენინა სამოგზაურო მარშუტი, რომელიც ზუსტად ერთ წელს უნდა გაგრძელებულიყო. თავიდან მათი „ბედნიერი“ მოგზაურობა კარგად დაიწყო, თუმცა ორსული ქალისათვის ზედმეტად დამღლელი აღმოჩნდა. 1493 წლის აგვისტოში, ქალაქ კურშაველში ყოფნისას, ეტლითა და ცხენით დაუსრულებელი მგზავრობისაგან ნაადრევი მშობიარობა დაეწო, რა დროსაც მან ვაჟი გააჩინა, რომელიც ძალიან სუსტი აღმონჩდა და სულ რამდენიმე საათში დაიღუპა. ამის შემდეგ ანამ მოგზაურობის გაგრძელება აღარ ისურვა და მეფე-დედოფალი პარიზს დაუბრუნდა.
პირველი იტალიური ომი
საფრანგეთის მეფესა და დედოფალს, ალფონსოსა და მამამისის ტირანული მმართველობით გატანჯული ნეაპოლელები ზარ-ზეიმითა და უბრძოლველად შეხვდნენ, მეტიც, მათ საკუთარი ხელით გადასცეს ქალაქის კარიბჭის გასაღები. ამრიგად შარლი და ანა ნეაპოლისა და იერუსალიმის მეფე-დედოფალი გახდნენ, რის აღსანიშნავადაც შარლმა საოცრად დიდი ზეიმი გამართა, რომელიც რამდენიმე თვეს გაგრძელდა და საბოლოოდ ორგიად გადაიქცა. არსებობს ისტორიული მოსაზრება, რომ ამ ორგიაზე იმყოფებოდნენ ამერიკელი ინდიელებიც, რომლებმაც მეფე და უამრავი სხვა დიდგვაროვანი სიფილისით დააავადეს, რაც სიფილისის ევროპაში გავრცელებას დაედო სათავედ, თუმცა ამას ბევრი მეცნიერი არ ეთანხმება. ამ ამბიდან ორ თვეში, როდესაც ზეიმიც კი არ ჰქონდათ დასრულებული, ალფონსოს ვაჟი ფერდინანდ II დიდი ჯარებით დაბრუნდა ნეაპოლში, დაამხო შარლი და თავად გამეფდა.
დამარცხებული ანა და შარლი საფრანგეთში დაბრუნდნენ. 1495 წლის მარტში ამბუაზის სასახლის კოშკიდან ჩამოსვლისას დედოფალს ფეხი დაუცურდა და დაგორდა, რა დროსაც ნაადრევი მშობიარობით მან მკვდარი გოგონა გააჩინა. აღსანიშნავია, რომ 1495 წლის დეკემბერში გარდაიცვალა მათი ვაჟი შარლ ორლანდოც, რომელიც ტახტის მემკვიდრე იყო, ახლა კი საფრანგეთის მომავალ მეფედ შარლის სიძე, ლუი ორლეანელი მოიაზრებოდა, თუმცა 1496 წელს ანამ ვაჟი გააჩინა, რამაც მათ იმედი მისცა, თუმცა იგი სულ ერთ თვეში დაიღუპა, რის შემდეგაც ანამ მხოლოდ ერთი გოგონას გაჩენა შეძლო, რომელიც ასევე ჩვილი დაიღუპა.
დაქვრივება
მინი|321x321პქ|დედოფალი ანა ბრეტონელი საფრანგეთის სამეფო ტახტზე თავის ფრეილინებთან ერთად 1498 წლის აპრილში საფრანგეთის მეფე-დედოფალმა დატოვა პარიზი და თავიანთ საყვარელ ამბუაზის სასახლეში გაემგზავრნენ დასასვენებლად და გასართობად. როგორც სამეფო კარის მემატიანე ფილიპ დე კომინე გადმოგვცემს, მეფე შარლი უბედური შემთხვევის შედეგად გარდაიცვალა, როდესაც იგი ჩოგბურთის თამაშის შემდეგ დასასვენებლად წავიდა:
საფრანგეთის მეფე შარლ VIII 1498 წლის 7 აპრილს გარდაიცვალა, 28 წლის ასაკში, რა დროსაც მისი ქვრივი, დედოფალი ანა ბრეტონელი 21 წლის იყო. ვინაიდან შარლსა და ანას ტახტის მემკვიდრეები არ დარჩენიათ, საფრანგეთის მეფე შარლის დის, ჟანა დე ვალუას ქმარი, ორლეანის ჰერცოგი ლუი დე ვალუა ხდება, რომელიც ამავდროულად მისი გარე ბიძაშვილიც იყო.