cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რიხარდ ვაგნერი
დევნილობაში: ვენეცია და პარიზი (1858–1862)
1859 წლის ნოემბერში ვაგნერი კიდევ ერთხელ ჩავიდა პარიზში, რათა „ტანჰოიზერის“ ახალი დადგმისთვის ეხელმძღვანელა. დადგმა პრინცესა პაულინა ფონ მეტერნიხის ძალისხმევით შედგა, რომლის მეუღლეც პარიზში ავსტრიის ელჩი იყო. 1861 წლის პარიზული „ტანჰოიზერი“ სრული ფიასკო გამოდგა. ნაწილობრივ, ამის მიზეზი პარიზის ჟოკეი-კლუბის კონსერვატიული გემოვნება იყო, რომლის წევრებმაც საბალეტო სცენის I მოქმედებაში წარმოდგენა (ტრადიციული II-ს ნაცვლად) თეატრში დემონსტრაციებით გააპროტესტეს. ამასთანავე, ეს შემთხვევა გამოყენებული იქნა ნაპოლეონ III-ს პროავსტრიული პოლიტიკის შეფარვით გასაპროტესტებლად. ამ პერიოდში შეხვდა ვაგნერი ფრანგ პოეტ შარლ ბოდლერს, რომელმაც მისი მხარდამჭერი ბროშურა გამოსცა, სახელად „რიხარდ ვაგნერი და „ტანჰოიზერი“ პარიზში“. ოპერა სამი წარმოდგენის შემდეგ უკან გაითხოვეს და ვაგნერმა პარიზი მალევე დატოვა. ამ ვიზიტის დროს მან მინასთაც შერიგება სცადა. მიუხედავად იმისა, რომ მინა პარიზში ჩავიდა, მცდელობა წარუმატებელი გამოდგა და ვაგნერის ქალაქიდან წასვლისთანავე ისინი კვლავ დაშორდნენ.
დაბრუნება და წარმატება (1862–1871)
პოლიტიკური დევნა, რომელიც ვაგნერზე დრეზდენიდან წასვლისას გამოცხადდა, 1862 წელს შეწყდა. კომპოზიტორი ბიბრიხში, ჰესეში, ვისბადენის ახლოს, რაინის სანაპიროზე დასახლდა. მინა ბოლოჯერ ეწვია აქ და ისინი საბოლოოდ დაშორდნენ, თუმცა ვაგნერი მის ფინანსურ მხარდაჭერას 1866 წლამდე, მინას გარდაცვალებამდე განაგრძობდა.
ვაგნერის ბედი დრამატულად შემოტრიალდა 1864 წელს, როცა ბავარიის სამეფო ტახტზე 18 წლის ლუდვიგ II ავიდა. ახალგაზრდა მეფემ, რომელიც მისი ოპერების მხურვალე თაყვანისმცემელი იყო, კომპოზიტორი მიუნხენში ჩამოაყვანინა. ლუდვიგი ჰომოსექსუალი იყო და მიმოწერაში ვაგნერის მიმართ ვნებით სავსე პიროვნულ თაყვანისცემასაც გამოხატავდა და კომპოზიტორიც უყოყმანოდ აყალბებდა საპასუხო ემოციას. მან ვაგნერის საკმაოდ დიდი ოდენობის ვალი გადაიხადა და შესთავაზა „ ტრისტანის“, „მაისტერზინგერების“, „ ბეჭდის“ და სხვა დაგეგმილი ოპერების დადგმა. მეფისვე თხოვნით, ვაგნერმა თავისი ავტობიოგრაფიის „ჩემი ცხოვრება“ (Mein Leben) კარნახიც დაიწყო. ვაგნერმა აღნიშნა, რომ ლუდვიგის მიერ მისი გადარჩენა დაემთხვა კომპოზიტორის ადრინდელი მენტორის (და შემდგომში სავარაუდო მტრის), ჯაკომო მეიერბერის გარდაცვალებას და სინანულით თქვა: „ეს საოპერო ოსტატი, რომელმაც ამდენი ზიანი მომაყენა, ამ დღეს არ უნდა მოსწრებოდა“.
კოზიმა ვაგნერზე 24 წლით უმცროსი იყო და თავადაც უკანონო შვილი იყო გრაფინია მარი დ’აგულის, რომელსაც ქმარი ფრანც ლისტის გამო მიეტოვებინა. ლისტი თავდაპირველად თავისი ქალიშვილის ვაგნერთან ურთიერთობის წინააღმდეგი იყო, თუმცა მის მეგობრობაში კომპოზიტორთან ამას ხელი არ შეუშლია. დაუფარავმა ურთიერთობამ მიუნხენში სკანდალი გამოიწვია და ვაგნერის მდგომარეობა კიდევ უფრო გააუარესა მეფის კარზე გავლენიანი პირების თვალში, რომლებიც მის გავლენას ახალგაზრდა მეფეზე ისედაც ეჭვის თვალით უყურებდნენ. 1865 წელს ლუდვიგი იძულებული გახდა, კომპოზიტორისთვის მიუნხენის დატოვება ეთხოვა. როგორც ჩანს, ის ასევე ფიქრობდა ტახტი დაეტოვებინა და თავის გმირთან ერთად გაქცეულიყო, მაგრამ ვაგნერმა მალევე შეძლო მისი გადარწმუნება.
1866 წლის 25 იანვარს, დრეზდენში, გულის შეტევით გარდაიცვალა მინა. ვაგნერი დაკრძალვას არ დასწრებია. მინას გარდაცვალების შემდეგ კოზიმამ ქმარს არაერთი წერილი მისწერა განქორწინების მოთხოვნით, თუმცა ყოველთვის უარი მიიღო. ბიულოვმა თანხმობა მხოლოდ მას შემდეგ განაცხადა, რაც კოზიმამ ვაგნერისგან კიდევ ორი შვილი გააჩინა: გოგონა, სახელად ევა („მაისტერზინგერების“ ერთ-ერთი გმირის სახელი) და ვაჟი, ზიგფრიდი („ბეჭდის“ გმირის სახელი). განქორწინება, ხანგრძლივი იურიდიული პროცესის შემდეგ, 1870 წლის 18 ივლისს იქნა სანქცირებული ბერლინის სასამართლოს მიერ. რიხარდის და კოზიმას ქორწილი 1870 წლის 25 აგვისტოს შედგა. იმავე წლის შობას, ვაგნერმა მოაწყო სიმფონიური პოემა „ზიგფრიდის იდილიის“ მოულოდნელი, საპრემიერო შესრულება კოზიმას დაბადების დღის აღსანიშნავად. კოზიმასთან ქორწინებამ ვაგნერის სიცოცხლის ბოლომდე გასტანა.
ახალ ოჯახში დაფუძნებულმა ვაგნერმა მთელი ენერგია „ბეჭდის“ ციკლის დასრულებისკენ მიმართა. მას არ მიუტოვებია პოლემიკა. 1869 წელს ხელახლა გამოსცა 1850 წელს ფსევდონიმით გამოშვებული პამფლეტი „იუდაიზმი მუსიკაში“, ამჯერად, თავისი სახელით, შესავალი ნაწილი განავრცო და საკმაოდ გრძელი ბოლო სექციაც დაამატა. გამოცემას რამდენიმე საპროტესტო გამოსვლა მოჰყვა ვენაში და მანჰაიმში „მაისტერზინგერების“ წარმოდგენისას.
ბაიროითი (1871–1876)
1871 წელს ვაგნერმა ბაიროითში გადასვლა გადაწყვიტა, სადაც მისი ახალი საოპერო სახლი უნდა აშენებულიყო. ქალაქის საბჭომ ამისთვის მიწის მოზრდილი ნაკვეთი, „მწვანე გორაკი“ გამოყო. ვაგნერები ქალაქში მომდევნო წელს გადავიდნენ და იმავე წელს ბაიროითის საფესტივალო სახლის საძირკველიც ჩაიყარა. ვაგნერმა ბაიროითის პირველი ფესტივალის თარიღად, რომლის ფარგლებშიც „ბეჭდის“ ციკლი სრული სახით პირველად უნდა წარმოდგენილიყო, 1873 წელი დაასახელა, მაგრამ ლუდვიგის მხრიდან დაფინანსებაზე უარის თქმის გამო გადადება გახდა საჭირო. მშენებლობის დაფინანსების მიზნით რამდენიმე ქალაქში „ვაგნერის საზოგადოება“ დაარსდა, ხოლო კომპოზიტორმა გერმანიის მასშტაბით ტურები წამოიწყო, სადაც კონცერტებს დირიჟორობდა. 1873 წლის გაზაფხულზე საჭირო სახსრების მხოლოდ მესამედი იყო შეგროვებული. ლუდვიგის მიმართ დამატებითი მიმართვები თავდაპირველად უშედეგო აღმოჩნდა, მაგრამ 1874 წლის დასაწყისში, როცა პროექტი კოლაფსის საფრთხის წინაშე დადგა, მეფე დათანხმდა მისთვის სესხი გამოეყო. მშენებლობის სრული პროგრამა საცხოვრებელ სახლსაც მოიცავდა („Wahnfried“), რომელშიც ვაგნერი, კოზიმა და მათი შვილები 1874 წლის 18 აპრილს გადავიდნენ დროებითი საცხოვრებლიდან. თეატრი 1875 წელს აშენდა და ფესტივალი მომდევნო წლისთვის დაიგეგმა. მშნებლობის დასრულება ისეთი ძნელი აღმოჩნდა, რომ ვაგნერმა კოზიმას უთხრა: „ყველა ქვა ჩემი და შენი სისხლითაა შეღებილი“.
საფესტივალო სახლისთვის ვაგნერმა მისი ყოფილი კოლეგის, გოტფრიდ ზემპერის რამდენიმე იდეა გამოიყენა, რომელიც თავის დროზე, მიუნხენში ასაშენებელი ოპერის იდეას ეხებოდა. კომპოზიტორმა ბაიროითში რამდენიმე სიახლე დანერგა, მათ შორის, აუდიტორიის დაბნელება წარმოდგენის დროს და ორკესტრის მოთავსება ორმოში, აუდიტორიის ხედვის გარეთ.
საფესტივალო სახლი 1876 წლის 13 აგვისტოს, „რაინის ოქროთი“ გაიხსნა და მთლიანი ციკლიც, ბოლოს და ბოლოს, შესრულდა იმ მიმდევრობით, როგორც კომპოზიტორს ჰქონდა ჩაფიქრებული. 1876 წლის ფესტივალი სამი სრული ციკლისგან შედგებოდა, ჰანს რიხტერის დირიჟორობით. კრიტიკული გამოხმაურება რადიკალურად სხვადასხვაგვარი იყო: ნორვეგიელი კომპოზიტორი, ედვარდ გრიგი ფიქრობდა, რომ ნაწარმოები „ღვთაებრივად დაწერილი“ იყო, ხოლო ფრანგულმა გაზეთმა Le Figaro მას „მთვარეულის სიზმარი“ უწოდა. იმედგაცრუებულებს შორის იყო ვაგნერის მეგობარი ფრიდრიხ ნიცშე, რომელმაც ციკლის ნახვამდე საქებარი ესე „რიხარდ ვაგნერი ბაიროითში“ გამოსცა თავისი „უდროო მედიტაციების“ ფარგლებში. მისი იმედგაცრუება მზარდად ექსკლუზივისტურ გერმანულ ნაციონალისტურ გრძნობებზე ვაგნერის თამაშმა გამოიწვია. ამ დროს გაიყო მისი გზები კომპოზიტორთან. ფესტივალმა ხაზი გაუსვა ვაგნერის ევროპულ და საერთაშორისო მნიშვნელობას. დამსწრეთა შორის იყვნენ კაიზერი ვილჰელმ I, ბრაზილიის იმპერატორი პედრუ II, ანტონ ბრუკნერი, კამილ სენ-სანსი და პეტრე ჩაიკოვსკი.
ვაგნერი ფესტივალით უკმაყოფილო იყო. კოზიმა იხსენებდა, რომ რამდენიმე თვის შემდეგ მისი დამოკიდებულება ასე გამოიხატა: „აღარასოდეს, აღარასოდეს!“ გარდა ამისა, ფესტივალი დაახლოებით 150,000 მარკის წაგებით დასრულდა, რაც იმ დროს დაახლოებით 37,500 დოლარს უდრიდა. ბაიროითის და ვაგნერების საცხოვრებლის ხარჯების გამო კომპოზიტორი იძულებული გახდა, შემოსავლის დამატებითი წყაროები ეძებნა, როგორიც იყო სადირიჟორო საქმიანობა და შეკვეთები, მათ შორის, Centennial March ამერიკის შეერთებული შტატების 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, რომლისთვისაც 5,000 დოლარი გადაუხადეს.
ბოლო წლები (1876–1883)
ბაიროითის პირველი ფესტივალის შემდეგ ვაგნერმა „ პარსიფალზე“, თავის ბოლო ოპერაზე დაიწყო მუშაობა. კომპოზიციას ოთხი წელი დასჭირდა, რომლის უდიდესი ნაწილიც მან ჯანმრთელობის პრობლემების გამო იტალიაში გაატარა. 1876-1878 წლებში კავშირი ჰქონდა ჯუდით გოტიესთან, რომელსაც ფესტივალზე შეხვდა. ეს იყო მისი ბოლო დოკუმენტირებული რომანტიკული ურთიერთობა. ვაგნერი აგრეთვე ძალიან იყო შეწუხებული „პარსიფალის“ დაფინანსებასთან დაკავშირებული პრობლემებით და მისი დადგმის პერსპექტივით არა ბაიროითში, არამედ სხვა თეატრში. ამჯერადაც, მეფე ლუდვიგის გულმოწყალებამ უშველა, მაგრამ პირადი ფინანსური მდგომარეობის გამო 1877 წელს მაინც გახდა იძულებული თავის რამდენიმე გამოუქვეყნებელ ნაწარმოებზე, მათ შორის „ზიგფრიდის იდილიაზე“ საავტორო უფლებები Schott-ის გამომცემლობისთვის მიეყიდა.
ვაგნერმა ბოლო წლებში რამდენიმე რეაქციული ხასიათის სტატია დაწერა, მეტწილად პოლიტიკურ თემებზე, სადაც უარყო თავისი ადრინდელი, შედარებით ლიბერალური შეხედულებები. მათ შორისაა „რელიგია და ხელოვნება“ (1880) და „ჰეროიზმი და ქრისტიანობა“ (1881). ისინი ჟურნალ Bayreuther Blätter-ში დაიბეჭდა, რომელსაც მისი მხარდამჭერი, ჰანს ფონ ვოლცოგენი გამოსცემდა. ვაგნერის უეცრად გაღვიძებული ინტერესი ქრისტიანობის მიმართ, რომელიც „პარსიფალშიც“ ჩანს, დაემთხვა მისი კავშირის ზრდას გერმანულ ნაციონალიზმთან და გამოიწვია მისი და მისი მოკავშირეების მხრიდან „ვაგნერის ისტორიის ბოლო პერიოდის ხელახლა დაწერის“ საჭიროება, მაგალითად იმ მიზნით, რომ „ბეჭედი“ ქრისტიანული იდეალების გამომხატველად წარმოეჩინათ. ბევრი გვიანდელი სტატია, მათ შორის, „რა არის გერმანული?“ (1878 წელს გამოცემული, მაგრამ დაფუძნებული 1860-იან წლებში გაკეთებულ ესკიზზე), იმეორებდა ვაგნერის ანტისემიტურ შეხედულებებს.
ვაგნერმა „პარსიფალი“ 1882 წლის იანვარში დაასრულა. მისი პრემიერა 26 მაისს შედგა ბაიროითში, სპეციალურად ჩატარებულ ფესტივალზე. ვაგნერი ამ დროს ძალიან ავადმყოფობდა, გადატანილი ჰქონდა მწვავე ანგინის რამდენიმე შეტევა. „პარსიფალის“ ბოლო, მეთექვსმეტე წარმოდგენის მე-3 მოქმედების დროს ის მსმენელისგან მალულად შევიდა ორკესტრის ორმოში, დირიჟორ ჰერმან ლევის ჯოხი გამოართვა და ოპერა თავად დაასრულა.
ფესტივალის შემდეგ ვაგნერების ოჯახი გამოსაზამთრებლად ვენეციაში გაემგზავრა. 1883 წლის 13 თებერვალს 69 წლის ვაგნერი ვენეციის დიდ არხზე მდებარე XVI საუკუნის სასახლეში,Ca' Vendramin Calergi-ში, გულის შეტევით გარდაიცვალა. მისი ნეშტი არხზე სამგლოვიარო გონდოლამ ჩაატარა, რის შემდეგაც ის გერმანიაში გადაიტანეს და ბაიროითში, მისივე სახლის ბაღში დაკრძალეს.
შემოქმედება
ვაგნერის მუსიკალური შემოქმედება Wagner-Werk-Verzeichnis (WWV) სახითაა კატალოგიზებული და 113 ნამუშევრისგან შედეგება, რომელთა შორისაც არის ფრაგმენტებიც და პროექტებიც. მისი მუსიკალური ნამუშევრების სრულ სამეცნიერო გამოცემაზე მუშაობა 1970 წელს დაიწყო ბავარიის გამოყენებითი ხელოვნების აკადემიის და მაინცის მეცნიერებისა და ლიტერატურის აკადემიის ეგიდით, ამჟამად რედაქტორია ეგონ ვოსი. დასრულებული სახით იგი მუსიკის 21 ტომის (57 წიგნი), ასევე, დოკუმენტების და სხვა რელევანტური ტექსტების 10 ტომისგან (13 წიგნი) იქნება შემდგარი. 2017 წლის ოქტომბრისთვის, სამი ტომი კვლავ გამოსაცემი იყო. გამომცემელია Schott Music.
ოპერები
ვაგნერის ოპერები მის უმნიშვნელოვანეს შემოქმედებით მემკვიდრეობას წარმოადგენს. საოპერო კომპოზიტორების უმრავლესობისგან განსხვავებით, რომლებიც ლიბრეტოების დაწერას სხვებს აკისრებდნენ, ვაგნერი თავისი ოპერებისთვის ტექსტებს თავადვე წერდა და მათ „პოემებს“ (Dichtung) უწოდებდა.
1849 წლიდან მოყოლებული შემოიტანა ოპერის ახალი კონცეფცია, რომელსაც ხშირად „მუსიკალურ დრამას“ უწოდებენ (თუმცა, მოგვიანებით, მან ეს ტერმინი უარყო). მასში უნდა შერწყმულიყო მუსიკალური, პოეტური და დრამატული ელემენტები (Gesamtkunstwerk). ჩამოაყალიბა კომპოზიციის სტილი, რომელშიც ორკესტრის მნიშვნელობა მომღერლებისას უტოლდება. ორკესტრის დრამატული როლი გვიანდელ ოპერებში მოიცავს ლაიტმოტივების გამოყენებას, მუსიკალური ფრაზებისა, რომლებიც უკავშირდება კონკრეტულ პერსონაჟებს, ლოკაციებს და შინაარსობრივ ელემენტებს, ხოლო მათი კომპლექსური ურთიერთგადაკვეთა და ევოლუცია დრამის განვითარებას ასახავს. მიუხედავად ვაგნერის წინააღმდეგობისა, ამ ოპერებს მკვლევარების უმეტესობა მაინც „მუსიკალურ დრამებს“ უწოდებს.
ადრეული ნამუშევრები (1842 წლამდე)
ვაგნერის მხრიდან ოპერის შექმნის ადრეული მცდელობები ხშირად დაუსრულებელი რჩებოდა. მიტოვებულ ნამუშევრებს შორისაა პასტორალური ოპერა, რომელიც გოეთეს „შეყვარებულის კაპრიზს“ (Die Laune des Verliebten) ეფუძნებოდა და მასზე მუშაობისას კომპოზიტორი 17 წლის იყო, „ქორწილი“, რომელზეც 1832 წელს მუშაობდა და სასიმღერო წარმოდგენა „კაცები ქალებზე ცბიერები არიან“ (Männerlist größer als Frauenlist) (1837–38). „ფერიები“ (1833) კომპოზიტორის სიცოცხლეში არ შესრულებულა, ხოლო „აკრძალული სიყვარული“ (1836) პირველივე წარმოდგენის შემდეგ დაიხურა. ვაგნერის პირველი წარმატებული ოპერა „რიენცი“ (1842) იყო. ადრეული ნაწარმოებების კომპოზიციური სტილი ჩვეულებრივი იყო. შედარებით უფრო რთული „რიენცი“ Grand Opera-ს აშკარა გავლენას ამჟღავნებდა (სპონტინის და მეიერბერის სტილში) და მათში არ იყო ის ინოვაციები, რომლებმაც ვაგნერს მუსიკის ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი დაუმკვიდრა. მოგვიანებით, ვაგნერი ამ ნაწარმოებებს თავისი შემოქმედების ნაწილად აღარ თვლიდა და ბოლო ასი წლის განმავლობაში ისინი ძალიან იშვიათად სრულდება, თუმცა, „რიენცის“ უვერტიურა ზოგჯერ საკონცერტო პროგრამებში შედის ხოლმე. „ფერიები“, „აკრძალული სიყვარული“ და „რიენცი“ შესრულდა ლაიფციგშიც და ბაიროითშიც 2013 წელს, კომპოზიტორის 200 წლის იუბილეს აღსანიშნავად.
„რომანტიკული ოპერები“ (1843–51)
ვაგნერის შუა პერიოდის შემოქმედება დაიწყო „მფრინავი ჰოლანდიელით“ (1843), რომელსაც მოჰყვა „ტანჰოიზერი“ (1845) და „ლოენგრინი“ (1850). ამ სამს ზოგჯერ ვაგნერის „რომანტიკულ ოპერებს“ უწოდებენ. მათ, გერმანიაშიც და მის გარეთაც, „რიენცის“ შემდეგ ჩამოყალიბებული რეპუტაცია კომპოზიტორს კიდევ უფრო გაუმყარეს. მიუხედავად იმისა, რომ 1849 წლიდან მოყოლებული ეს სტილი უარყო, ვაგნერმა „მფრინავი ჰოლანდიელიც“ და „ტანჰოიზერიც“ რამდენჯერმე გადააკეთა. ეს სამი ოპერა წარმოადგენს საგრძნობ წინ გადადგმულ ნაბიჯს ვაგნერის მუსიკალურ და საოპერო მომწიფებაში, თემატური მასალის, ემოციების გამოხატვის და გაორკესტრების თვალსაზრისით. ისინი ყველაზე ადრეული ნამუშევრებია ბაიროითის კანონიდან — ოპერებიდან, რომლებიც კოზიმამ ბაიროითში ვაგნერის გარდაცვალების შემდეგ და მისი სურვილების შესაბამისად დადგა. სამივე, („ჰოლანდიელის“ და „ტანჰოიზერის“ სხვადასხვა ვერსიების ჩათვლით), რეგულარულად სრულდება მსოფლიო მასშტაბით და არაერთხელაა ჩაწერილი. სწორედ ამ ოპერებით გაითქვა სახელი ვაგნერმა თავდაპირველად.
„ბეჭდის“ დასაწყისი
ვაგნერის ნამდვილ შედევრებად მისი გვიანდელი დრამები ითვლება. „ ნიბელუნგის ბეჭედი“, რომელსაც ხშირად „ბეჭდის“ ან „ბეჭდის ციკლის“ სახელით იხსენიებენ, წარმოადგენს ოთხი ოპერისგან შემდგარ ციკლს, რომელიც ირიბად ეფუძნება გერმანული და ნორდული მითოლოგიის პერსონაჟებს და ელემენტებს, როგორიცაა „ პოეტური ედა“, „ველსუნგას საგა“ და „ ნიბელუნგების სიმღერა“ (Nibelungenlied). ვაგნერმა ამ ციკლის ლიბრეტოები Stabreim-ის, ძველგერმანულ პოეზიაში გავრცელებული ალიტერაციული ლექსის საკუთარი ინტერპრეტაციის გამოყენებით შექმნა. მათზე ასევე გავლენა მოახდინა ძველბერძნულმა დრამამ. ათენურ ფესტივალებზე ტეტრალოგიები გავრცელებული იყო და ისინი ვაგნერს დაწვრილებით ჰქონდა განხილული ესეში „ოპერა და დრამა“ (Oper und Drama).
„ბეჭდის“ ციკლის პირველი კომპონენტები იყო „რაინის ოქრო“ (Das Rheingold) (დასრულდა 1854 წელს) და „ვალკირია“ (Die Walküre) (დასრულდა 1856 წელს). „რაინის ოქროში“, რომელიც სავსეა სასაუბრო „რეალიზმით“ და არ გააჩნია ლირიკული მუსიკალური ნომრები, ვაგნერი ძალზე ახლოს მივიდა თავისი 1849-51 წლების ესეებში გადმოცემულ მუსიკალურ იდეალებთან. „ვალკირია“, რომელიც შეიცავს მეტ-ნაკლებად ტრადიციულ საოპერო არიას (ზიგმუნდის Winterstürme, პირველ მოქმედებაში) და თავად ვალკირიების კვაზი-ქორალურ შემოსვლას, უფრო ამჟღავნებს „საოპერო“ თვისებებს, მაგრამ ბარი მილინგტონის შეფასებით, ის არის „მუსიკალური დრამა, რომელშიც ყველაზე დამაკმაყოფილებლად ხორციელდება Oper und Drama-ში გადმოცემული თეორიული პრინციპები... პოეზიის და მუსიკის მუდმივი სინთეზი მასში მუსიკალური გამოხატვის მსხვერპლად შეწირვის გარეშე ხერხდება.“
„ტრისტან და იზოლდა“, „მაისტერზინგერები“
„ბეჭდის“ მესამე ოპერის, „ზიგფრიდის“ წერა ვაგნერმა 1857 წელს შეწყვიტა და 1864 წლამდე პერიოდში დაწერა ტრაგიკული სიყვარულის ისტორია „ ტრისტან და იზოლდა“ და თავისი ერთადერთი კომედია „ნიურნბერგელი მაისტერზინგერები“. ორივე ოპერა სტანდარტული საოპერო რეპერტუარის განუყოფელი ნაწილია.
„ტრისტანს“ მუსიკის ისტორიაში ხშირად ანიჭებენ განსაკუთრებულ ადგილს. ბევრი ხედავს მას, როგორც ჰარმონიის და ტონალობის მიმართ ტრადიციული მიდგომის დასასრულის დასაწყისს და მიმართულების მიმცემს XX საუკუნის კლასიკური მუსიკისთვის. ვაგნერი თვლიდა, რომ თავისი მუსიკალურ-დრამატული თეორიები ყველაზე სრულყოფილად სწორედ აქ განახორციელა, დრამატულ ელემენტებს შორის „გადასვლის ხელოვნებით“ და ვოკალურ და საორკესტრო ხაზებს შორის მიღწეული სრულყოფილი ბალანსით. 1859 წელს დასრულებული „ტრისტანის“ პრემიერა 1865 წელს, მიუნხენში, ბიულოვის დირიჟორობით განხორციელდა.
„ბეჭდის“ დასრულება
როცა ვაგნერი „ზიგფრიდის“ ბოლო მოქმედების და „ღმერთების დაისის“ (Götterdämmerung), „ბეჭდის“ დასკვნითი ნაწილების წერას დაუბრუნდა, მისი სტილი შეცვლილი იყო და უფრო „საოპერო“ ხასიათი ჰქონდა, ვიდრე „რაინის ოქროს“ და „ვალკირიას“ დროს, თუმცა, კვლავ აშკარად ემჩნეოდა მისი, როგორც კომპოზიტორის ორიგინალობა და სავსე იყო ლაიტმოტივებით. ამის მიზეზი, ნაწილობრივ, ის იყო, რომ „ბეჭდის“ ოპერების ლიბრეტოები უკუთანმიმდევრობით იყო დაწერილი, ანუ „ღმერთების დაისის“ პოემა უფრო „ტრადიციული“ სტილით იყო შექმნილი, ვიდრე „რაინის ოქროსი“, რაც მთავარია, მისივე შემოღებული „ტოტალური ხელოვნების“ (Gesamtkunstwerk) წესები უკვე ნაკლებად მკაცრი იყო. განსხვავება აგრეთვე გამოწვეული იყო ვაგნერის, როგორც კომპოზიტორის განვითარებით „ტრისტანის“, „მაისტერზინგერების“ და „ტანჰოიზერის“ პარიზული ვერსიის შექმნის პროცესში. „ზიგფრიდის“ მესამე მოქმედებიდან მოყოლებული, „ბეჭედი“ მელოდიურად უფრო ქრომატიული, ჰარმონიულად რთული და ლაიტმოტივების განვითარებაში უფრო კომპლექსური ხდება.
ვაგნერს 26 წელი დასჭირდა ლიბრეტოს პირველი ესკიზების შექმნიდან (1848) „ღმერთების დაისის“ დამთავრებამდე (1874). „ბეჭედი“ მთლიანობაში დაახლოებით 15 საათი გრძელდება და ამ მასშტაბის ერთადერთი ნაწარმოებია, რომელიც მსოფლიოს საოპერო სცენებზე რეგულარულად სრულდება.
„პარსიფალი“
ვაგნერის ბოლო ოპერა, „ პარსიფალი“ (1882), რომელიც სპეციალურად ბაიროითის თეატრისთვის დაწერილი მისი ერთადერთი ოპერაა, პარტიტურაში აღწერილია, როგორც „Bühnenweihfestspiel“ („საფესტივალო პიესა სცენის კურთხევისთვის“). მისი სცენარი წმინდა გრაალის ლეგენდის და ბუდისტური თვითუარყოფის ელემენტებს შეიცავს (ეს უკანასკნელი შოპენჰაუერის ფილოსოფიითაცაა ნაკარნახევი). კოზიმასთან საუბარში ვაგნერმა მას თავისი „ბოლო კარტი“ უწოდა. ოპერა დღემდე აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს ქრისტიანობის თავისებური გააზრების, ეროტიზმის და ზოგიერთი მოსაზრებით, გერმანული ნაციონალიზმის გავლენის და ანტისემიტიზმის გამო, მიუხედავად იმისა, რომ კომპოზიტორმა 1881 წლის 19 სექტემბერს მეფე ლუდვიგთან გაგზავნილ წერილში მას „ნაწარმოებთა შორის ყველაზე ქრისტიანული“ უწოდა. ულრიკე კინცლე აღნიშნავს, რომ „ქრისტიანული მითოლოგიის ვაგნერისეული აღქმა, რომელსაც „პარსიფალის“ ვიზუალური და სპირიტუალური მხარე ეყრდნობა, იდიოსინკრეზულია და ქრისტიანულ დოგმატიკას მრავალმხრივ ეწინააღმდეგება.“ მუსიკალურად ოპერა ვაგნერის კომპოზიტორული სტილის განვითარების გაგრძელებად მიიჩნევა. ბარი მილინგტონი მას ახასიათებს, როგორც „დელიკატურ მუსიკას არამიწიერი სილამაზით და დახვეწილობით“.
არასაოპერო მუსიკა
ოპერების გარდა ვაგნერი საკმაოდ მცირე რაოდენობის მუსიკას ქმნიდა. მათ შორის არის 19 წლის ასაკში დაწერილი სიმფონია დო მაჟორში, „ფაუსტის უვერტიურა“ (ამ თემაზე ჩაფიქრებული სიმფონიის ერთადერთი დასრულებული ნაწილი), რამდენიმე საკონცერტო უვერტიურა, საგუნდო და საფორტეპიანო პიესები. მისი ყველაზე ხშირად შესრულებული ნაწარმოები, რომელიც ოპერის ნაწყვეტი არაა, არის „ზიგფრიდის იდილია“ კამერული ორკესტრისთვის, რომელშიც „ბეჭდის“ ციკლიდან რამდენიმე მოტივია გამოყენებული. „ვეზენდოკის სიმღერებიც“ საკმაოდ ხშირად სრულდება, როგორც თავდაპირველი, საფორტეპიანო ვერსია, ისე საორკესტრო აკომპანიმენტითაც. უფრო იშვიათად სრულდება „ამერიკის ასწლეულის მარში“ (1876) და Das Liebesmahl der Apostel, ნაწარმოები მამაკაცთა გუნდების და ორკესტრისთვის, რომელიც 1843 წელს ქალაქ დრეზდენისთვის დაიწერა.
პროზაული ნამუშევრები
ვაგნერი ძალიან ბევრს წერდა. არის არაერთი წიგნის, პოემის და სტატიის ავტორი. ჰქონდა უზარმაზარი რაოდენობის კორესპონდენცია. მისი ნაწერების თემატიკა მრავალფეროვანია, მათ შორისაა ავტობიოგრაფია, პოლიტიკა, ფილოსოფია და თავისივე ოპერების დეტალური ანალიზი. ვაგნერი თავისი პუბლიკაციების შეკრებას და გამოცემას ჯერ კიდევ 1865 წლისთვის აპირებდა. მიაჩნდა, რომ ეს დაეხმარებოდა მსოფლიოს, უკეთ გაეგო მისი ინტელექტუალური განვითარება და არტისტული მისწრაფებები. პირველი მსგავსი კრებული 1871-1883 წლებში გამოიცა, მაგრამ ჩასწორებული იყო ისეთი სტატიების შეცვლის ან ამოღების მიზნით, რომელიც მისთვისვე იყო უხერხული (მაგალითად, რომლებშიც მეიერბერის ქება იყო), ან შეცვლილი იყო ზოგიერთი სტატიის თარიღი, რათა თანხვედრაში მოსულიყო ვაგნერის განვითარების თავისივე ვერსიასთან. ავტობიოგრაფია „ჩემი ცხოვრება“ (Mein Leben) თავდაპირველად მცირე ტირაჟით (4 ტომად, თითოეული ტომი 15-18 ეგზემპლარი) გამოიცა მეგობართა ვიწრო წრისათვის 1870-1880 წლებში. პირველი საჯარო გამოცემა (კოზიმას მკაცრი ცენზურით) 1911 წელს გამოჩნდა, სრული გამოცემის პირველ მცდელობას კი გერმანიაში 1963 წელს ჰქონდა ადგილი.
არსებობს ვაგნერის ნაწერების სრული ან ნაწილობრივი თანამედროვე გამოცემები, მათ შორის, ასი წლის იუბილესთან დაკავშირებული, დიტერ ბორხმაიერის რედაქტორობით (თუმცა, მასში გამოტოვებულია „იუდაიზმი მუსიკაში“ (Das Judenthum in der Musik) და Mein Leben). უ. ეშტონ ელისის 1892-99 წლებში გამოცემული ინგლისური თარგმანი დღესაც იბეჭდება და დეფექტების მიუხედავად, ფართოდ გამოიყენება. ვაგნერის პროზაული ნამუშევრების სრულ ისტორიულ და კრიტიკულ გამოცემაზე მუშაობა 2013 წელს დაიწყო ვიურცბურგის უნივერსიტეტის მუსიკის კვლევის ინსტიტუტში. პროექტის შედეგი იქნება 16 ტომეული (რვა ტომი ტექსტი და რვა ტომი კომენტარები), დაახლოებით 5,300 გვერდი და მისი დასრულება 2030 წელს იგეგმება.
ვაგნერის კორესპონდენციის სრული გამოცემა, რომელიც 10-დან 12 ათასამდე ერთეულს მოიცავს, ვიურცბურგის უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობით მიმდინარეობს. 2017 წლისთვის 23 ტომი იყო გამოცემული, რაც 1873 წლამდე პერიოდს მოიცავს.
გავლენა მუსიკაზე
ვაგნერი შთაგონების დიდი წყარო იყო. დიდი ხნის განმავლობაში კომპოზიტორები საკუთარ თავს მისი მუსიკის მიმდევრებად ან მოწინააღმდეგეებად რაცხდნენ. დიდ ვალში იყვნენ მასთან ანტონ ბრუკნერი და ჰუგო ვოლფი, ისევე, როგორც სეზარ ფრანკი, ანრი დიუპარი, ერნესტ შოსონი, ჟიულ მასნე, რიხარდ შტრაუსი, ალექსანდერ ფონ ზემლინსკი, ჰანს პფიცნერი და მრავალი სხვა. გუსტავ მალერი იმდენად ერთგული იყო მისი და მისი მუსიკის, რომ 15 წლის ასაკში, 1875 წელს, ვაგნერის ვენაში ვიზიტისას მასთან შეხვედრაც სცადა, გუსტავ მალერი გახდა ვაგნერის ცნობილი დირიჟორი და რიჩარდ ტარუსკინის შეფასებით, თავის კომპოზიციებით მუსიკის დროითი და ხმოვანი სამყაროს ვაგნერისეული „მაქსიმალიზაცია“ სიმფონიურ სამყაროში განავრცო. კლოდ დებიუსის და არნოლდ შონბერგის ჰარმონიული რევოლუციების და მათ შემოქმედებაში არსებული ტონალური და ატონალური მოდერნიზმის საწყისად ხშირად მიიჩნევა „ტრისტანი“ და „პარსიფალი“. ვერიზმის სახელით ცნობილი იტალიური საოპერო რეალიზმიც ბევრს სესხულობს მუსიკალური ფორმის ვაგნერისეული კონცეფციისგან.
ვაგნერმა დიდი წვლილი შეიტანა სადირიჟორო პრინციპებსა და პრაქტიკაში. ესეში „დირიჟორობის შესახებ“ (1869) მან განავრცო ჰექტორ ბერლიოზის სადირიჟორო ტექნიკა და განაცხადა, რომ დირიჟორობა იყო არა მხოლოდ საორკესტრო ერთიანობის მიღწევის, არამედ მუსიკალური ნამუშევრის ხელახალი ინტერპრეტაციის საშუალებაც. ამის მაგალითს თავისივე სადირიჟორო პრაქტიკაში აჩვენებდა, რომელიც ბევრად უფრო მოქნილი იყო, ვიდრე ფელიქს მენდელსონის დისციპლინირებული მიდგომა. მისი აზრით, ეს ხედვა ამართლებდა ისეთ პრაქტიკასაც, რაც დღეს მიუღებელი იქნებოდა, მაგალითად, პარტიტურებში ცვლილებების შეტანა. ვილჰელმ ფურტვენგლერი თვლიდა, რომ ვაგნერმა და ბიულოვმა, თავიანთი ინტერპრეტაციული მიდგომით, დირიჟორთა მთელი თაობა შთააგონეს (მისივე ჩათვლით).
იმათ შორის, ვინც ვაგნერს საკუთარი შთაგონების წყაროდ ასახელებს, არის გერმანული ჯგუფი Rammstein, და ელექტრონული მუსიკის კომპოზიტორი კლაუს შულცე, რომლის 1975 წლის ალბომი Timewind შედგება ორი 30-წუთიანი ტრეკისგან, სახელწოდებით Bayreuth Return და Wahnfried 1883. ჯგუფ Manowar-ის ბასისტმა, ჯოი დემაიომ ვაგნერს „მძიმე მეტალის მამა უწოდა“. სლოვენიურმა ჯგუფმა Laibach-მა 2009 წელს შექმნა სიუიტა VolksWagner, რომელშიც ვაგნერის ოპერებიდან აღებული მასალაა გამოყენებული. „ბგერითი კედლის“ სახელით ცნობილი ფილ სპექტორის ხმის ჩამწერი ტექნიკა, ზოგიერთი ვერსიით, ვაგნერის ზეგავლენით შეიქმნა.
გავლენა ლიტერატურაზე, ფილოსოფიაზე და ვიზუალურ ხელოვნებაზე
ვაგნერის გავლენა მნიშვნელოვანია ლიტერატურაზე და ფილოსოფიაზეც. მილინგტონის კომენტარი: "ვაგნერის მრავალფეროვნება ნიშნავდა, რომ მისი შთაგონებით, ლიტერატურული მოტივი ბევრ ისეთ რომანში შეიძლება ყოფილიყო გამოყენებული, რომელიც შიდა მონოლოგს შეიცავს... სიმბოლისტებმა მასში მისტიური იეროფანტი დაინახეს, დეკადენტებმა კი, მის ნამუშევრებში, აღტაცების ბევრი მიზეზი." ფრიდრიხ ნიცშე ადრეულ 1870-იანებში ვაგნერის მეგობრების ვიწრო წრეს განეკუთვნებოდა. თავის პირველ გამოქვეყნებულ ნაშრომში „ტრაგედიის დაბადება“ ამბობს, რომ ვაგნერის მუსიკა ევროპული კულტურის დიონისური „ხელახლა დაბადება“ იყო, აპოლონური რაციონალური „დეკადანსის“ საწინააღმდეგოდ. მათი გზები ბაიროითის პირველი ფესტივალის შემდეგ გაიყარა. ნიცშე ფიქრობდა, რომ ვაგნერის ბოლო ფაზა ქრისტიანულ გრძნობებზე თამაშს და ახალი გერმანული რაიხისადმი დანებებას წარმოადგენდა. აღნიშნული უკმაყოფილება გამოხატა წერილებში „ვაგნერის საკითხი“ და „Nietzsche contra Wagner“.
პოეტები შარლ ბოდლერი, სტეფან მალარმე და პოლ ვერლენი ვაგნერს აღმერთებდნენ. ედუარდ დიუჟარდენმა, რომლის რომანი „დაფნები მოჭრილია“ (Les Lauriers sont coupés) ვაგნერის მუსიკით შთაგონებულ შინაგანი დიალოგის ფორმას იყენებს, დააარსა ვაგნერისადმი მიძღვნილი ჟურნალი La Revue Wagnérienne, რომლისთვისაც ჟ. კ. უისმანსი და ტეოდორ დე ვიზევა წერდნენ. ცნობილ კულტურულ ფიგურებს შორის, რომლებზეც ვაგნერმა ზეგავლენა მოახდინა, ბრაიან მეიჯი ასახელებს დეივიდ ჰერბერტ ლორენსს, ობრი ბეარდსლის, რომელ როლანს, ჟერარ დე ნერვალს, პიერ-ოგიუსტ რენუარს, რაინერ მარია რილკეს და არაერთ სხვას.
XX საუკუნეში, უისტენ ჰიუ ოდენი ვაგნერს უწოდებს „ალბათ უდიდეს გენიოსს, ვისაც ოდემე უცხოვრია“, ხოლო თომას მანი და მარსელ პრუსტი მისი ძლიერი ზეგავლენის ქვეშ იყვნენ და მას თავიანთ რომანებში განიხილავდნენ. აგრეთვე ნახსენებია ჯეიმზ ჯოისის ზოგიერთ ნაწარმოებში. ვაგნერიანული თემები გვხვდება ტომას სტერნზ ელიოტის „უნაყოფო მიწაში“, რომელიც შეიცავს ფრაზებს „ტრისტანიდან“ და „ღმერთების დაისიდან“, აგრეთვე ვერლენის პოემაში „პარსიფალის“ შესახებ.
ვაგნერის ბევრი კონცეფცია, მათ შორის, მისი სპეკულაცია სიზმრების შესახებ, წინ უსწრებს ამ თემაზე ზიგმუნდ ფროიდის კვლევას. ჯერ კიდევ ფროიდის დაბადებამდე, ვაგნერმა საჯაროდ განიხილა ოიდიპოსის მითი მისი ფსიქოლოგიური მნიშვნელობის თვალსაზრისით. იგი ამტკიცებდა, რომ ინცესტური სურვილები ბუნებრივი და ნორმალურია და აჩვენა კავშირი სექსუალობას და შფოთვას შორის. გეორგ გროდეკი „ბეჭედს“ ფსიქოანალიზის პირველ სახელმძღვანელოს უწოდებდა.
გავლენა კინოზე
ვაგნერის კონცეფციამ ლაიტმოტივების და მათი საშუალებით მუსიკალური ექსპრესიის ინტეგრირების შესახებ გავლენა მოახდინა XX და XXI საუკუნეების კინომუსიკაზე. კრიტიკოსი თეოდორ ადორნო აღნიშნავს, რომ ვაგნერულ ლაიტმოტივს „პირდაპირ მივყავართ კინომუსიკასთან, სადაც მოტივის ერთადერთი ფუნქცია გმირებზე ან სიტუაციებზე მინიშნებაა, რათა აუდიტორიამ უკეთ შეძლოს მათზე ორიენტირება“. ფილმებს შორის, რომელთა საუნდტრეკებიც ვაგნერის თემებს იყენებენ, არის ფრენსის ფორდ კოპოლას „აპოკალიფსი დღეს“, რომელშიც „ვალკირიების რბოლა“ ისმის; ტრევორ ჯონსის საუნდტრეკი ჯონ ბორმენის ფილმისთვის „ექსკალიბური“ და 2011 წლის ფილმები: დეივიდ კრონენბერგის „ სახიფათო მეთოდი“ და ლარს ფონ ტრიერის „ მელანქოლია“. ვიზუალური სტილი და სცენური დიზაინი ჰანს-იურგენ ზიუბერბერგის 1977 წლის ფილმისა „ჰიტლერი: ფილმი გერმანიიდან“ შთაგონებულია „ნიბელუნგის ბეჭდით“ და მისი ნაწყვეტები ფილმის საუნდტრეკშიც ხშირადაა გამოყენებული.
ოპონენტები და მხარდამჭერები
ვაგნერის მიმართ ყველა რეაქცია პოზიტიური არ ყოფილა. გარკვეული დროის მანძილზე, გერმანული მუსიკალური საზოგადოება ორ ნაწილად იყო გაყოფილი: ვაგნერის მხარდამჭერებად და ბრამსის მხარდამჭერებად. ეს უკანასკნელი, მძლავრი კრიტიკოსის, ედუარდ ჰანსლიკის დახმარებით (რომლის კარიკატურაცაა, ნაწილობრივ, ბეკმესერი „მაისტერზინგერებიდან“), ტრადიციული ფორმების ერთგული იყო და სათავეში ედგა კონსერვატიულ ფრონტს ვაგნერის ინოვაციების წინააღმდეგ. მათ მხარს უჭერდნენ კონსერვატიულად განწყობილი გერმანული მუსიკალური სასწავლებლებიც, მათ შორის, ლაიფციგის მუსიკის და თეატრის უნივერსიტეტი იგნაც მოშელესის ხელმძღვანელობით და კელნის მუსიკისა და ცეკვის უმაღლესი სკოლა ფერდინანდ ჰილერის ხელმძღვანელობით. ვაგნერის კიდევ ერთი მოწინააღმდეგე ფრანგი კომპოზიტორი შარლ-ვალენტინ ალკანი იყო. 1860 წლის 25 იანვარს პარიზში კონცერტი გაიმართა, რომელზეც ვაგნერმა იდირიჟორა „მფრინავი ჰოლანდიელის“ და „ტანჰოიზერის“ უვერტიურები, „ლოენგრინის“ და „ტრისტანის“ პრელუდიები და კიდევ ექვსი ნაწყვეტი „ტანჰოიზერიდან“ და „ლოენგრინიდან“. 1860 წლის 31 იანვარს ალკანმა ჰილერს მისწერა: „წარმოდგენილი მქონდა, რომ ინოვაციურ მუსიკას შევხვდებოდი და გაოცებული დავრჩი, რომ ხელთ ბერლიოზის უფერული მიბაძვა შემრჩა... მე არ მომწონს ბერლიოზის ყველა მუსიკა, მიუხედავად იმისა, რომ ვაფასებ მისი მხრიდან ზოგიერთი ინსტრუმენტული ეფექტის ბრწყინვალედ გააზრებას... მაგრამ აქ მისი იმიტაცია და კარიკატურა დამხვდა... ვაგნერის არ არის მუსიკოსი, ის ავადმყოფობაა.“
ისინიც კი, ვინც ეწინააღმდეგებოდნენ ვაგნერს, მაგალითად, დებიუსი, ვერ უარყოფდნენ მის გავლენას, რაც დასტურდება მისი 1896 წლის 17 იანვრის წერილით პიერ ლუისის მიმართ („ეს მომწამლავი ბებერი“). მეტიც, დებიუსი, ისევე, როგორც ჩაიკოვსკი, მიეკუთვნებოდა იმ კომპოზიტორთა სიას, ვინც აუცილებლად თვლიდან ვაგნერისგან საგანგებოდ ჩამოშორებას სწორედ მისი დამახასიათებელი და ძლიერი გავლენის გამო. დებიუსის Golliwogg's Cakewalk საფორტეპიანო სიუიტიდან „საბავშვო კუთხე“ შეიცავს „ტრისტანის“ პირველი ტაქტების პაროდიულ ციტირებას. სხვები ამ გავლენის მიმართ მდგრადი აღმოჩნდნენ, მათ შორის იყო ჯოაკინო როსინი: „ვაგნერს აქვს შესანიშნავი წამები და აუტანელი საათის მეოთხედები.“ XX საუკუნეში ვაგნერის მუსიკის პაროდია გააკეთეს პაულ ჰინდემიტმა, ჰანს აისლერმა და სხვებმა.
ვაგნერის მიმდევრებმა („ვაგნერიანელებმა“, „ვაგნერიტებმა“) არაერთი საზოგადოება ჩამოაყალიბეს, რომელიც მის ცხოვრებას და შემოქმედებას ეძღვნება.
განსახიერება ფილმებსა და სცენაზე
რიხარდ ვაგნერის ცხოვრება არაერთი ბიოგრაფიული ფილმის თემა გამხდარა. მათგან პირველი იყო კარლ ფრელიხის 1913 წლის მუნჯი ფილმი, სადაც ვაგნერის როლს კომპოზიტორი ჯუზეპე ბეჩე ასრულებდა და მუსიკის ავტორიც თავად იყო, რადგან ვაგნერის მუსიკას ჯერ კიდევ საავტორო უფლებები იცავდა და არ იყო ხელმისაწვდომი. ვაგნერის სხვა კინოპორტრეტებიდან აღსანიშნავია ალან ბედელი ფილმში „ჯადოსნური ცეცხლი“ (1955); ლინდონ ბრუკი ფილმში „უსასრულო სიმღერა“ (1960); ტრევორ ჰოვარდი ფილმში „ლუდვიგი“ (1972); პოლ ნიკოლასი ფილმში „ლისტომანია“ (1975) და რიჩარდ ბარტონი ფილმში „ვაგნერი“ (1983).
ჯონათან ჰარვის ოპერაში „ვაგნერის ოცნება“ (Wagner Dream) (2007) ერთმანეთთან არის შერეული კომპოზიტორის გარდაცვალებასთან დაკავშირებულ მოვლენები და მისი დაუსრულებელი ოპერის, „გამარჯვებულების“ (Die Sieger) შინაარსი.
წინააღმდეგობები
ვაგნერის ოპერებმა, ნაწერებმა, პოლიტიკურმა და სხვა შეხედულებებმა, ასევე, ცხოვრების სტილმა, იგი სიცოცხლეშივე წინააღმდეგობრივ ფიგურად აქცია. გარდაცვალების შემდეგ მის იდეებზე და მათ ინტერპრეტაციაზე დავა, განსაკუთრებით გერმანიაში, XX საუკუნეშიც გაგრძელდა.
რასიზმი და ანტისემიტიზმი
ვაგნერის ნაწერები ებრაელების შესახებ, მათ შორის, „იუდაიზმი მუსიკაში“, პასუხობდა XIX საუკუნის გერმანიაში არსებულ ზოგიერთ შეხედულებას, თუმცა, ასეთი შეხედულებების მიუხედავად, მას ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე ჰყავდა ებრაელი მეგობრები, კოლეგები და მხარდამჭერები. არსებობს მოსაზრებები, რომ ანტისემიტური სტერეოტიპები ვაგნერის ოპერებშიცაა წარმოდგენილი. მიმე „ბეჭდის“ ციკლში, ზიქსტუს ბეკმესერი „მაისტერზინგერებში“ და კლინგსორი „პარსიფალში“ ზოგჯერ „ებრაელ“ პერსონაჟებად მიიჩნევა, თუმცა ამაზე უდავო მინიშნება არცერთი ოპერის ლიბრეტოში არაა.
სხვა ინტერპრეტაციები
ვაგნერის იდეები მიმზიდველია სოციალისტური ინტერპრეტაციებისთვისაც. მისი ბევრი იდეა 1840-იანი წლების რევოლუციური მისწრაფებების ფონზე ყალიბდებოდა. ჯორჯ ბერნარდ შოუ „სრულყოფილ ვაგნერიანელში“ წერს (1883):
"ნიბლუნგჰოუმის (Niblunghome) ვაგნერისეული აღწერა ალბერიკის მმართველობის ქვეშ, არის პოეტური გადმოცემა არარეგულირებული ინდუსტრიული კაპიტალიზმისა იმ სახით, როგორც ის იყო ცნობილი XIX საუკუნის შუა წლების გერმანიაში ფრიდრიხ ენგელსის წიგნიდან „მუშათა კლასის მდგომარეობა ინგლისში“."
ვაგნერის მემარცხენე ინტერპრეტაციები გვხვდება თეოდორ ადორნოსთანაც. ვალტერ ბენიამინი ვაგნერში „ბურჟუაზიის ყალბი სინდისის“ მაგალითს ხედავს, სადაც ხელოვნება სოციალური კონტექსტისგან გაუცხოვებულია.
მწერალმა რობერტ დონინგტონმა შექმნა „ბეჭდის“ ციკლის სადავო, თუმცა დეტალური იუნგისეული განხილვა, რომელიც აღწერა, როგორც „ვაგნერისადმი მიდგომა მისივე სიმბოლოების საშუალებით“ და რომელიც, მაგალითად, აღწერს ქალღმერთ ფრიკას, როგორც მისი ქმრის, ვოტანის „შინაგან ფემინურობას“. მილინგტონი შენიშნავს, რომ ვაგნერის ცხოვრების და შემოქმედების ანალიზში ფსიქოანალიტიკურ ხერხებს ჟან-ჟაკ ნატიეც იყენებდა.
გამოყენება ნაცისტური რეჟიმის მიერ
ადოლფ ჰიტლერი ვაგნერის მუსიკის თაყვანისმცემელი იყო და მის ოპერებში გერმანული ერის შესახებ თავისი ხედვის ხორცშესხმას ხედავდა. 1922 წელს წარმოთქმულ სიტყვაში განაცხადა, რომ ვაგნერის ოპერები ადიდებდა „გმირულ ტევტონურ ბუნებას... დიდებულება გმირობაშია.“ 1923 წლიდან მოყოლებული იგი ხშირად სტუმრობდა ბაიროითის ფესტივალს. დღესაც გრძელდება დებატები იმაზე, თუ რამდენად მოახდინა, სინამდვილეში, ვაგნერის იდეებმა გავლენა ნაცისტურ აზროვნებაზე. ჰიუსტონ სტიუარტ ჩემბერლენი (1855–1927), რომელიც ვაგნერის ქალიშვილის, ევას მეუღლე იყო, მაგრამ თავად კომპოზიტორს არასოდეს შეხვედრია, ავტორია რასისტული წიგნისა „მეცხრამეტე საუკუნის საფუძვლები“, რომელიც ნაცისტებისგან მოწონებული იყო. ჩემბერლენი ჰიტლერს რამდენჯერმე შეხვდა 1923-1927 წლებში, თუმცა მისთვის ვაგნერის შეხედულებების სანდო წყაროდ ვერ ჩაითვლება. ნაცისტები ვაგნერის ნააზრევის იმ ნაწილს იყენებდნენ, რაც პროპაგანდას ერგებოდა, დანარჩენს ახშობდნენ ან იგნორირებას უკეთებდნენ.
გვიდო ფაკლერი იკვლევდა იმის დასაბუთებას, უკრვდნენ თუ არა ვაგნერის მუსიკას დახაუს საკონცენტრაციო ბანაკში პატიმრებისთვის, 1933-1934 წლებში, რათა მათთვის „ხელახალი განათლება“ მიეცათ „ნაციონალურ მუსიკასთან“ ზიარებით. გადმოცემა, რომ ვაგნერის მუსიკას ნაცისტების „სიკვდილის ბანაკებში“ უკრავდნენ, არ დასტურდება.
ანტისემიტიზმთან და ნაციზმთან ასოცირების გამო ვაგნერის მუსიკის შესრულება ისრაელში დღემდე დავის საგანია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1813 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1883 კატეგორია:XIX საუკუნის კლასიკური კომპოზიტორები კატეგორია:XIX საუკუნის დირიჟორები‎ კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი კომპოზიტორები კატეგორია:გერმანელი ავტობიოგრაფები კატეგორია:გერმანელი ესეისტები კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი დირიჟორები‎ კატეგორია:გერმანელი მუსიკის კრიტიკოსები კატეგორია:გერმანელი კლასიკური მუსიკის კომპოზიტორები კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი კლასიკური მუსიკის კომპოზიტორები კატეგორია:XIX საუკუნის თეატრი კატეგორია:გერმანელი ნაციონალისტები კატეგორია:გერმანელი ოპერის კომპოზიტორები კატეგორია:გერმანელი კომპოზიტორები კატეგორია:გერმანელი დირიჟორები კატეგორია:ოპერის კომპოზიტორები კატეგორია:რომანტიზმი კატეგორია:გერმანელი რომანტიკოსი კომპოზიტორები‎ კატეგორია:გერმანელი თეატრის რეჟისორები კატეგორია:ლაიფციგის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
სოიუზ ტმა-11
სოიუზ ტმა-11 (რუს. Союз ТМА-11) — მიმდინარე კოსმოსური მისია, რომელიც სოიუზის კოსმოსურ საფრენ ხომალდს იყენებს კოსმონავტების გადასაყვანად დედამიწიდან საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე და პირიქით. მისი დაიწყო 2007 წლის 10 ოქტომბერს ბაიკონურის კოსმოდრომიდან სოიუზ ფგ სასატარტო გამშვები მექანიზმით. მან სადგურზე აიყვანა საერთაშორისო ექსპედიცია 16-ის ორი წევრი და ბორტის ექიმი შეიხ მუზაფარი, პირველი მალაიზიელი კოსმოში. ტმა-11 სავარაუდო დედამიწაზე დაბრუნების თარიღია 2008 წლის აპრილი, ამ პერიოდისთვის მას შეცვლის სოიუზ ტმა-12.
კატეგორია:კოსმოსური ხომალდები სოიუზი კატეგორია:2007 წლის კოსმოსური პროგრამები
ტუქტაევო
ტუქტაევო (Бейгилде; Туктаево) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბალტაჩევოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 115 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტარობალტაჩევოდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია კუედა, რომელიც დაშორებულია 78 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას მარიელები შეადგენენ (67%).
სქოლიო
კატეგორია:ბალტაჩევოს რაიონის სოფლები
რბილი საათები
250პქ|მინი|დალის ნახატის მიხედვით შექმნილი სკულპტურა რბილი საათები  — ესპანელი მხატვრის, სალვადორ დალის ცნობილი ნამუშევარი, რომელიც შექმნილია 1931 წელს. ინახება მომა მუზეუმში, ნიუ-იორკი, აშშ.
აღწერა
სიურრეალისტურ ნამუშევრებში სავარაუდოდ ყველაზე ცნობილი ნაწარმოების, „რბილი საათების“ თემა დროა. ამ მუდმივწარმავალი, მარადიული ცნების აღსანიშნად სალვადორ დალი დამდნარ ჯიბის საათებს იყენებს. ერთ-ერთ საათზე აღოღებული ჭიანჭველები სიკვდილისა და გახრწნის სიმბოლოებია, კლდის ქარაფები და ლოდები (რომლებიც დალის მშობლიური კატალონიის პეიზაჟია) ცხოვრების მძიმე რეალობას განასახიერებს, იქვე დაგდებული უზარმაზარი, საზარელი სახე კი თავად მხატვრის პროფილია.
სალვადორ დალიმ შეგნებულად გადმოსცა ეს ფანტასტიკური სცენა გასაოცარი სიზუსტითა და სიცხადით. ის თავის ნამუშევრებს სიზმრის ხელით დახატულ ფოტოებს უწოდებდა, თუმცა, არასდროს ხსნიდა მათ რეალურ შინაარსს. როდესაც ერთხელ სთხოვეს, კომენტარი გაეკეთებინა, მან უპასუხა, სინამდვილეში ეს კამამბერის ყველია, რომელიც მზეზე დნება.
ლიტერატურა
კატეგორია:სალვადორ დალის ნახატები
ბობროვსკოე (უსტ-კუბინსკის რაიონი)
ბობროვსკოე (Бобровское) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ზადნესელსკის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ოცდათექვსმეტი დრამატული სიტუაცია
ოცდათექვსმეტი დრამატული სიტუაცია (Les 36 situations dramatiques) — წიგნი, რომელიც ეძღვნება იმის დამტკიცებას, რომ ნებისმიერი ლიტერატურული ნაწარმოები ეფუძნება მსოფლიოს ლიტერატურის ისტორიაში დღემდე მოფიქრებული ოცდათექვსმეტიდან ერთ-ერთ სიუჟეტურ კოლიზიას.
ნაშრომი „ოცდათექვსმეტი დრამატული სიტუაცია“ 1895 წელს გამოაქვეყნა ლიტერატურისა და თეატრის ისტორიის ფრანგმა მკვლევარმა, თეორეტიკოსმა ჟორჟ პოლტიმ (Georges Polti, 1868—1946).
საკვლევ მასალაში ჟ. პოლტი მიმართავს ანტიკურ დრამატურგიას, ძველი ინდოეთისა და ძველი ჩინეთის ტექსტებს, შუა საუკუნეების, აღორძინების ხანის ნაწარმოებებს, ფრანგ, იტალიელ და გერმანელ რომანტიკოსებს, აგრეთვე უახლესი დროის დრამატულ ნაწარმოებებს და, გამონაკლისის სახით, სხვა ჟანრის (რომანი, ეპოსი) ტექსტებსაც.
სულ მთლიანობაში სამეცნიერო ანალიზისას ჟორჟ პოლტი ეყრდნობდა 1 200 ნაწარმოებიდან შემუშავებულ მასალას. კვლევის პროცესში ყველაზე ხშირ გამოყენებად ავტორთა შორის არის ევრიპიდე, სოფოკლე და ესქილე, აგრეთვე უილიამ შექსპირი, პიერ კორნელი და ვოლტერი, პიეტრო მეტასტაზიო და ვიტორიო ალფიერი, ვიქტორ ჰიუგო და ემილ ზოლა.
ოცდათექვსმეტი სიუჟეტიდან ჟორჟ პოლტი ყოველ მათგანს რამდენიმე სახეობად ჰყოფს, ჩამოთვლის მოქმედ პირებს და მოკლედ ახასიათებს მოქმედ პირთა შორის ურთიერთობებს და მოჰყავს მაგალითები, რომლებიც მთლიანად, ან ნაწილობრივ შეესაბამებიან ამა თუ იმ განზოგადებად ტიპს.
ჟ. პოლტის აზრით, მის ოცდათექვსმეტ სიუჟეტურ სიტუაციას საფუძვლად უდევს არსებულ, ან შესაძლო ადამიანურ ურთიერთობათა და განცდათა ტიპოლოგია.
ნაშრომის შექმნის წინარეისტორია
ჟორჟ პოლტის ნაშრომის კონცეფციას ამოსავალ წერტილად დაედო იოჰან ვოლფგანგ გოეთეს (Johann Wolfgang von Goethe, 1749 — 1832) „ეკერმანთან საუბრებში“ გამოთქმული აზრი იმის შესახებ, რომ ცნობილ იტალიელ დრამატურგს კარლო გოცის (Carlo Gozzi, 1720 — 1806) თავის დროზე რამდენიმე სრულიად სტანდარტული და ამავდროულად რაოდენობრივად სრულიად დათვლადი დრამატული სიტუაციები ჩამოუყალიბებია. სამწუხაროდ, კარლო გოცისეული ეს სია-ჩამონათვალი დრამატული სიტუაციებისა ი. ვ. ფონ გოეთეს დროიდან მოყოლებული დაკარგულად ითვლება და დღემდე მიუკვლეველია.
გერმანული დრამის კლასიკოსს ფრიდრიხ შილერს (Johann Christoph Friedrich von Schiller, 1759 — 1805) უცდია უარეყო ხსენებული „კარლო გოცის თეზისი“ დათვლადი და სტანდარტული სიტუაციების შესახებ, თავადაც უცდია მოეფიქრებინა სხვადასხვა სიუჟეტების ტიპები, მაგრამ ოცდათექვსმეტის მოგონებაც ვერ მოუხერხებია.
გარდა ამისა, შესაძლო დრამატულ სიტუაციათა შეზღუდულ რაოდენობაზე გაკვრით წერდა აგრეთვე ფრანგი რომანტიკოსი პოეტი ჟერარ დე ნერვალი (Gérard de Nerval, 1808 — 1855). ჟორჟ პოლტიმ, მისივე სიტყვების მიხედვით, ხელახლა აღმოაჩინა გოცის 36 სიუჟეტი.
ჟორჟ პოლტის ადგილი თანამედროვე კვლევებში
თანამედროვე მკვლევართა აზრით, ჟორჟ პოლტის ნაშრომი პროტოსტრუქტურალისტურ კვლევას წარმოადგენს, მიანიშნებენ რა ამით ავტორის თავდაჯერებულობაზე იმაში, რომ მის მიერ შემუშავებული ტიპოლოგია ობიექტურად მართლა არსებობს სინამდვილეში. ჟ. პოლტის იდეების მნიშვნელოვნება მდგომარეობს არა სიუჟეტთა კლასიფიცირებაში, არამედ პრინციპულ მიდგომაში, რომლის მიხედვითაც შთაგონების საფუძველს წარმოადგენენ ლოგიკა და კულტურული ნიმუშები, რომელთა თეორიული გააზრება სასარგებლოა ხელოვნებისათვის. ცნობილი რუსი მკვლევარი, ა.ე. სერიკოვი თავის ნაშრომში „ტიპური სიუჟეტური სქემები თხზულებებსა და ცხოვრებაში“ აღნიშნავს, რომ „დრამატული ნაწარმოების გმირის შესაძლო ქმედებათა და ვლენათა თეზაურუსის შეზღუდულობის თვითონ იდეა დიდ ყურადღებას იმსახურებს.“
ჟორჟ პოლტის კონცეფციის პოპულარობას ხელი შეუწყო ანატოლი ლუნაჩარსკიმ მისი საკმაოდ ხშირი ციტირებით. ა. ლუნაჩარსკი აღნიშნავდა, რომ ჟ. პოლტის მიერ წარმოებული ეს „გაშიფრვა მას მეტისმეტად მიახლოებულად და მეტისმეტად განზოგადებულად მიაჩნდა“.
სულ 36 შესაძლო სიტუაცია
ადამიანურ ურთიერთობათა და განცდათა 36 შესაძლო ჟორჟ პოლტის მიერ შემოთავაზებული სიუჟეტი, ან სიუჟეტური კოლიზია, რომელზედაც დაიყვანება ცნობილი პიესები. ჟორჟ პოლტის თეორიის მომხრეები არც თუ იშვიათად შენიშნავენ იმას, რომ პოლტისეული სიის გაფართოების დღემდე განხორციელებულმა, მრავალრიცხოვანმა ამაო მცდელობამ მხოლოდ დაადასტურა ძირითადი, მოარული სიუჟეტების ამოსავალი კლასიფიკაციის სისწორე.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:დრამა კატეგორია:თეატრი კატეგორია:1916 წლის წიგნები
ძვ. წ. 49
გარდაიცვალნენ
*
ზეგანი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ზეგანი შეიძლება აღნიშნავდეს:
შპონგლი
შპონგლი (Shpongle) — ინგლისური ფსიქოდელიური მუსიკალური პროექტი. მისი წევრები არიან საიმონ პოსფორდი (ასევე ცნობილია, როგორც „ჰალუცინოგენი“) და რაჯა რამი (ცნობილია პროექტებიდან The Infinity Project და 1200 Micrograms).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბრიტანული ელექტრონული ჯგუფები
იაროსლავლის ოლქი
იაროსლავლის ოლქი — ოლქი რუსეთში. შედის ცენტრალურ ფედერალურ ოკრუგში. დაარსდა 1936 წლის 11 მარტს, თანამედროვე საზღვრებშია 1944 წლიდან. ადმინისტრაციული ცენტრი - იაროსლავლი.
გეოგრაფია
ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპულ ნაწილში. ესაზღვრება ვოლოგდის, კოსტრომის, ივანოვოს, ტვერის, მოსკოვისა და ვლადიმირის ოლქები.
მოსახლეობა
2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
ანტი აარნე
აარნე ანტი ამატუს (Antti Amatus Aarne; დ. 5 დეკემბერი, 1867, ბიერნებორგი — გ. 5 თებერვალი, 1925, ჰელსინკი) — ფინელი ფოლკლორისტი, ე. წ. ფინეთის ისტიტუტი-გეოგრაფიული სკოლის წარმომადგენელი ფოლკლორისტიკაში. დაამუშავა შედარებითი მეთოდის ტექნიკური ხერხები, მოგვცა მისი გამოყენების ნიმუშები ზღაპრების, გამოცანებისა და სიმღერების შესწავლისას. მოახდინა მსოფლიოს ხალხთა ზღაპრების კლასიფიკაცია (საძიებლის სახით), რომელიც ფართოდ გავრცელდა ფოლკლორისტიკაში. ეს კლასიფიკაცია, ისე როგორც აარნეს თეორიულ-მეთოდოლოგიური დებულებები, ზღაპრების მარტოოდენ სიუჟეტური სქემების ანალიზს ეფუძნება, უგულებელყოფს მათს იდეურ-მხატვრულ არსს და თავისებურებებს.
ძირითადი ნაშრომები
ეს ნაშრომები გერმანულ ენაზე აქვს დაწერილი.
სქოლიო
კატეგორია:ფინელი ფოლკლორისტები
გუდავაძე-პატარკაციშვილის ფონდი
გუდავაძე-პატარკაციშვილის ფონდი — საქველმოქმედო ფონდი საქართველოში. ფონდმა აქტიური საქმიანობა 2017 წელს დაიწყო. საქველმოქმედო ორგანიზაცია ინა გუდავაძის ინიციატივით შეიქმნა და მისი მისიაა ხელი შეუწყოს ქვეყანაში განათლების სისტემის განვითარებას, და მიზნად ისახავს განათლების საერთო ხარისხის ამაღლებას, განათლების სტანდარტების გაუმჯობესებას და განათლებაზე ხელმისაწვდომობის გაზრდას.
დაფუძნების დღიდან ფონდმა დააფინანსა და მხარი დაუჭირა განათლების სფეროში მოღვაწე არაკომერციული ორგანიზაციების მხრიდან წამოსულ არაერთ ინიციატივასა და პროექტს, სადაც პრიორიტეტულია ისეთი მიმართულებები როგორიცაა: მასწავლებლის პროფესიის პოპულარიზაცია და პრესტიჟის ამაღლება; მასწავლებელთა პროფესიული განვითარება; მომავალი პედაგოგების მხარდაჭერა და პროფესიული წახალისება, პროფესიული გამოცდილების გაზიარება; პროფესიული ორიენტაციის სისტემის განვითარება და სტუდენტებისა და პედაგოგების ცნობიერების ამაღლება; საგანმანათლებლო დაწესებულებების მართვის საუკეთესო გლობალური პრაქტიკის დანერგვა; განათლების სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობის განვითარება; განათლების სისტემაში შემოქმედებითი ინიციატივების და ინოვაციების მხარდაჭერა და სოციალურად მნიშვნელოვანი გრძელვადიანი საგანმანათლებლო პროექტების განხორციელება.
ფონდის მიერ, 2017-2020 წლებში დაფინანსდა 20 პროექტი, დაფინანსებული პროექტების ჯამური ბიუჯეტი აჭარბებს ერთ მილიონ ლარს. ფონდის გრანტიორები არიან: „საქართველოს დებატებისა და განათლების ინსტიტუტი“, კოალიცია „განათლება ყველასათვის – საქართველო“, ათასწლეულის გამოწვევის ფონდი და სან დიეგოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ინგლისურად მოსაუბრეთა კავშირის. გარდა ამისა, კოალიციისთვის გაცემული გრანტების ფარგლებში დაფინანსდა: ორგანიზაცია მშობლები განათლებისთვის, პროფესიონალ ქიმიკოსთა ასოციაციის და სკოლის ადმინისტრატორთა ასოციაციის სხვადასხვა საგანმანათლებლო პროექტი.
გპფ ღიაა ნებისმიერი ინიციატივისა და სიახლისთვის, რომელიც შესაძლოა განათლების სფეროში მოღვაწე არაკომერციული ორგანიზაციების მხრიდან შემოვიდეს კონცეფციის, ან იდეის სახით. ფონდი ნებისმიერ თემატურ ინიციატივასა და განაცხადს განიხილავს და შემდეგ ავტორებთან ერთად იწყებს მუშაობას პროექტის შინაარსობრივ და პროცედურულ ნაწილზე. ყოველი ახალი ინიციატივის/პროექტის დაფინანსების დროს გპფ-ს მთავარი პირობაა, პროექტს ჰყავდეს მინიმუმ ერთი სხვა სპონსორი/დონორი/გრანტის გამცემი, ან შემომწირველი. (ფონდის მიერ არ ფინანსდება ინდივიდების სწავლა საზღვარგარეთ, არ გაიცემა სასწავლო გრანტები და ასევე არ ფინანსდება ინფრასტრუქტურული ტიპის პროექტები).
მომავალი მასწავლებლების წახალისების მიზნით, 2020-21 სასწავლო წლიდან, ფონდი სასტიპენდიო პროგრამას ახორციელებს სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო, გორის სასწავლო და თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტებში. ფონდის მიერ დაფინანსებული პროექტის თანადამფინანსებლები და პარტნიორები არიან ისეთი ორგანიზაციები და ინსტიტუტები, როგორიცაა: Konrad Adenauer Stiftung, საქართველოს პარლამენტის ევროპასთან ინტეგრაციის კომიტეტი, საინფორმაციო ცენტრი ნატოსა და ევროკავშირის შესახებ, Public Institution Educational Debate Centre in Lithuania, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ათასწლეულის გამოწვევის ფონდი - საქართველო, საქართველოს გაეროს ბავშვთა ფონდი, USAID, UNDP, საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები კატეგორია:2017 წელს დაარსებული ორგანიზაციები
ტუტაგაჩევო
ტუტაგაჩევო (Тутағас; Тутагачево) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბალტაჩევოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 308 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტარობალტაჩევოდან დაშორებულია 10 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია კუედა, რომელიც დაშორებულია 55 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (95%).
სქოლიო
კატეგორია:ბალტაჩევოს რაიონის სოფლები
სპექტრუმის დიდი ენციკლოპედია
thumb|სპექტრუმის დიდი ენციკლოპედია სპექტრუმის დიდი ენციკლოპედია (ნიდ. Grote Spectrum Encyclopedie) — უნივერსალური ენციკლოპედია ნიდერლანდურ ენაზე, რომელიც გამოსცა გამომცემლობა „Het Spectrum“-მა. ძირითადი ტომები 1974-80 წლებში გამოვიდა უტრეხტში.
აღწერილობა
ენციკლოპედია შეიცავს 5 ათასამდე ვრცელ სტატიას სოციალური მეცნიერებების სხვადასხვა სფეროდან. ყველა ილუსტრაცია და გაფორმება ფერადია, რაც მსგავსი ტიპის გამოცემებისათვის ნიდერლანდებში სიახლეს წარმოადგენს. 1972-1974 წლებში სპექტრუმის მთავარი რედაქტორი ინეს ვან-ეიკი იყო, რომელიც 1971-72 წლებში თავადაც ამზადებდა საენციკლოპედიე სტატიებს.
გამოცემის ტომები ჩვეულებრივ ბინაზე მიტანით იყიდებოდა, საერთო ღირებულება კი 2500 ჰოლანდიურ გულდენს შეადგენდა. შესაძლებელი იყო კრედიტით შეძენაც თვიური 60 გულდენის გადახდით.
1990-იან წლებში, როდესაც ინფორმაციის ახალი მატარებლები CD-ROM, DVD გაჩნდა, ენციკლოპედიის მეორე ბეჭდური გამოცემის პროექტი შეაჩერეს. ამის მიუხედავად, 2002 წელს გამოიცა ენციკლოპედიის აქტუალიზებული დამატება.
შემადგენლობა
ენციკლოპედია ანბანურად A-დან Z-მდე დალაგებული ოცი ძირითადი ტომისგან შედგება, გარდა ამისა,  მომდევნო ოთხი ტომი შეიცავს საკვანძო სიტყვებს განხილული თემებიდან და პირდაპირ ამისამართებს საჭირო გვერდზე. 24-ე ტომი ასევე შეიცავს ბიბლიოგრაფიას, რომელიც თავად ძირითად ტომებში არ გვხვდება. 1984 წელს გამოვიდა 25-ე დამატებითი ტომი განახლებებითურთ.