cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dream On (Depeche Mode-ის სიმღერა)
„Dream On“ — ინგლისური ელექტრონული ჯგუფ Depeche Mode-ის სიმღერა. იგი გამოვიდა 2001 წლის 23 აპრილს, როგორც პირველი სინგლი ალბომიდან Exciter. სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეოს რეჟისორია სტეფან სედნო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2001 წლის სინგლები კატეგორია:Depeche Mode-ის სიმღერები
ნელი ტეილო როსი
ნელი ტეილო როსი (Nellie Tayloe Ross; დ. 29 ნოემბერი, 1876, ენდრიუ, მისურის შტატი — გ. 19 დეკემბერი, 1977) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე ვაიომინგის შტატის მე-14 გუბერნატორი 1925-1927 წლებში. პირველი ქალი გუბერნატორი ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში. ასევე აშშ-ის სამონეტო ზარაფხანის პირველი ქალი დირექტორი 1933-1953 წლებში.
ბიოგრაფია
1924 წლის 3 ოქტომბერს უილიამ ბრედფორდ როსი მოულოდნელად გარდაიცვალა და ნელი როსი აღნიშნულ თანამდებობაზე აირჩიეს თავისი ქმრის ვადის ამოწურვამდე, არჩევნებში გაიმარჯვა და მეტოქეების აჯობა 8000-ზე მეტი ხმით. გუბერნატორის თანამდებობაზე მან გააგრძელა თავისი დაღუპული ქმრის პოლიტიკა, რომელიც გამოდიოდა გადასახადების შემცირების წინადადებით რიგითი მოქალაქეებისათვის, ღარიბი ფერემერებისათვის სახელმწიფო დახმარების, საბანკო რეფორმისა და ბავშვების, მოსამსახურე ქალებისა და შახტიორთა უფლებების დაცვის წინადადებით.
იგი იყო ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში პირველი ქალი გუბერნატორი და დღემდე რჩება ვაიომინგის შტატის ერთადერთ ქალ გუბერნატორად. აქტიურად ემხრობოდა მშრალ კანონს, რომელიც გასული საუკუნის 20-იან წლებში მოქმედებდა აშშ-ის ტერიტორიაზე.
1933 წლის 3 მაისს ნელი ტეილო როსი პრეზიდენტმა ფრანკლინ დელანო რუზველტმა დანიშნა აშშ-ის სამონეტო ზარაფხანის დირექტორად და გახდა პირველი ქალი ამ თანამდებობაზე. ეს საპასუხისმგებლო თანამდებობა შემოიღეს 1792 წელს და აქედან მოყოლებული ყველაზე მეტხანს სწორედ მას ეკავა. 20-წლიანი მუშაობის დროს (ხუთი სრული ვადა 1953 წლამდე, შემდეგ გავიდა პენსიაში) მისი ხელმძღვანელობით აშენდა ოქროს საცავი ახალი შენობა ფორტ-ნოქსეში, ვერცხლის საცავი ვესტ-პოინტში და სამონეტო ზარაფხანის შენობა სან-ფრანცისკოში.
პენსიაში გასვლის შემდეგ როსი წერდა სტატიებს ქალთა სხვადასხვა ჟურნალებისათვის, ბევრს მოგზაურობდა. უკანასკნელი მარშრუტი შედგა ვაიომონგში, როდესაც იგი იყო 96 წლის ასაკში. ხუთი წლის შემდეგ, 101 წლის ასაკში გარდაიცვალა ვაშინგტონში, კოლუმბიის ოლქში. გარდაცვალების მომენტში იყო ყველაზე ასაკოვანი ყოფილი გუბერნატორი აშშ-ში. ნელი ტეილო როსი დაკრძალეს ლეიკვიუს ოჯახურ სასაფლაოზე შაიენში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 29 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1876 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1977 კატეგორია:უაიომინგის გუბერნატორები კატეგორია:აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის წევრები კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსი ქალები
გიორგი ერისთავი (ინფანტერიის გენერალი)
მინიატიურა|გიორგი იასეს ძე ერისთავი გიორგი იასეს ძე ერისთავი (დ. 1759 — გ. 3 ნოემბერი, 1863, დაკრძალულია იკორთის ეკლესიაში) — ქსნის ერისთავი, ქართლ-კახეთის სამეფოს სარდალი, სენატორი, რუსეთის იმპერიის ინფანტერიის გენერალი; „დიდი კნიაზი“, „ატენის ბატონი“. ცოლად ჰყავდა გაიანე (გიორგი XII-ის ასული), შვილები ვაჟი — ზაქარია ერისთავი, რომელიც ლეკებმა მოკლეს ალაზანზე 1850 წელს, ქალიშვილები: ქეთევანი, ანა (თუთა), მარიამი.
სამხედრო კარიერა
სამეფო კარზე გიორგი ერისთავს სარდლის თანამდებობა ეჭირა. რუსეთთან შეერთების შემდეგ რუსეთის სამხედრო სამსახურში შევიდა, სადაც პოდპოლკოვნიკობა მისცეს. 1802 წელს იგი ჩაირიცხა ყაბარდოს მუშკეტერთა პოლკში. პირველ სამხედრო წარმატებას რუსეთის მუნდირით ჯერ კიდევ 1803 წელს მიაღწია. ჭარ-ბელაქნიდან ლეკების გამუდმებული თავდასხმების აღკვეთა გენერალ გულიაკოვს დაევალა, რომელსაც 1690 მებრძოლი ჰყავდა. მის დასახმარებლად კახეთიდან შეიკრიბა 5000 კაციანი მილიციის რაზმი დ. ორბელიანის მეთაურობით, თუმცა უშუალო ხელმძღვანელი გიორგი ერისთავი იყო. გადამწყვეტ ბრძოლაში, რომელიც ბელაქანთან მოხდა გიორგი ერისთავმა სამაგალითო მამაცობა აჩვენა, რისთვისაც წმინდა გიორგის მეოთხე ხარისხის ორდენით დაჯილდოვდა და პოლკოვნიკის ჩინიც მიიღო.
1808 წელს სპარსელებთან ომში გამოჩენილი მამაცობისათვის წმინდა ანას მეორე კლასის ორდენი მიიღო, ხოლო 1812 წელს გენერალ მაიორის ჩინში აამაღლეს.
1826 წელს გენერალ-ლეიტენანტის ხარისხი და 21-ე დივიზიის მეთაურობა მიიღო. სპარსელებთან პირველსავე ბრძოლაში გამოჩენილი მამაცობისათვის წმინდა ანას პირველი ხარისხის ორდენი უბოძეს, ამჯერად ბრილიანტებითა და ალმასებით დამშვენებული.
1827 წელს პასკევიჩი ერევნისაკენ დაიძრა, გენერალ-ლეიტენანტ ერისთავს ნახჭევანის ოლქის დაცვა დაევალა, თუმცა მის განკარგულებაში მცირერიცხოვანი რაზმი იმყოფებოდა, ამიტომ აქტიურ მოქმედებებს არ ავალებდნენ. პასკევიჩმა იცოდა რა გიორგი ერისთავის შეუპოვრობა და განსაკუთრებული მამაცობა, მას კონკრეტულად დაუსახა სამოქმედო გეგმა_რომ დაეცვა ოლქის საზღვრები და მხოლოდ მცირე მოძრაობა განეხორციელებია მდინარე არაქსის გადაღმა, რათა ერევნიდან მოწინააღმდეგეების ძალები ჩამოეცილებია. მაგრამ კატეგორიულად აეურძალა სპარსეთის სიღრმეში შეჭრა. თუმცა მოულოდნელად სიტუაცია შეიცვალა, ირანის სარდალი აბას მირზა მთელი თავისი ძალებით სწორედ ნახჭევანის ოლქისკენ დაიძრა. ნახჭევანის აღებით სპარსეთის წინააღმდეგ მთელი კამპანიის ბედი წყდებოდა, ვინაიდან პასკევიჩი იძულებული ხდებოდა მოეხსნა ერევნის ალყა და თავრიზზე ლაშქრობაზეც ხელი აეღო. თუმცა გიორგი ერისთავმა კარგად გაართა თავი შექმნილ სიტუაციას, ვიდრე აბას მირზა მოუახლოვდებოდა გიორგი ერისთავმა მცირე დახმარება მიიღო მას გადმოეცა გენერალ პანკრატოვის რაზმი და ულანთა ლეგიონი. გიორგი ერისთავი თავად დაიძრა აბას მირზას შესახვედრად, მდინარე არაქსის პირას სასტიკი ბრძოლა გაჩაღდა, ირანის მთავარმა ძალებმა არაქსის გადმოლახვა ვეღარ შეძლეს. მამაცი გენერალი ამით არ დაკმაყოფილდა, ნახჭევანში დაბრუნდა და ჯულფასთან სპარსეთის საზღვარი გადაკვეთა. გიორგი ერისთავი თავისი რაზმით დარგინის ხეობით სპარსეთის შიგნით მოძრაობდა, თავრიზამდე შუა გზაზე ქ. მარანდი დაიკავა. ამ დროს აბას მირზას საჯარისო ნაწილები მოდიოდნენ მარანდისკენ, მაგრამ როგორც კი ერისთავის გამარჯვების შესახებ შეიტყო, ტაქტიკა შეცვალა, ნახჭევანის გზა დაიკავა და გიორგი ერისთავის რაზმს გზა მოუჭრა. გიორგი ერისთავის მცირერიცხოვანი რაზმი კრიტიკულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, თუმცა ერევანთან პასკევიჩის გამარჯვებამ იხსნა, როგორც კი ერევნის დაცემაზე ამბავი მოვიდა, სპარსეთის ჯარი პანიკამ მოიცვა. აბას მირზამ განკარგულება გასცა თავრიზიდან ძვირფასეულობა გაეტანათ, მთელი სამხედრო მარაგი კი გაენადგურებიათ, რათა რუსებს არ ჩავარდნოდათ ხელში.
გიორგი ერისთავის გამარჯვება — ეს იყო სპარსეთის უდიდესი პოლიტიკური მარცხი.
პასკევიჩმა არაფერი იცოდა თავრიზის აღების შესახებ, მას მიაწოდეს ინფორმაცია გიორგი ერისთავის სპარსეთის სიღრმეში შეჭრის შესახებ, რამაც ის საშინლად განარისხა და თავრიზისკენ დაიძრა. მან გზაში შეიტყო თავრიზის აღების შესახებ, კავალერიის თანხლებით თავრიზის კედლებთან მიახლოებულ პასკევიჩს საზეიმოდ გამოწყობილი მოსახლეობა შეეგება, პასკევიჩის მოძრაობის გზა მთლიანად ყვავილებით იყო მოფენილი, აღმოსავლურ წესზე გზას რწყავდნენ ხარის თბილი სისხლით, რომელიც იქვე იკვლებოდა. სპარსელების ნაალაფარი ქვემეხები კი ზალპს იძლეოდნენ. ქალაქის სიმაგრის კარებთან იდგა  ერისთავის რაზმი, ხოლო ხიდზე თავად გიორგი ერისთავი. შეხვედრა მეტად ორიგინალური იყო, განრისხებული პასკევიჩი მოხუც გენერალს საყვედურებით თავს დაესხა გამოჩენილი თვითნებობის გამო, თუმცა ბოლოს იძულებული გახდა მიელოცა გამარჯვება და გადახვეოდა.
გიორგი ერისთავი თავრიზის აღებისათვის ანდრია პირველწოდებულის ორდენით დაჯილდოვდა, თუმცა პასკევიჩმა ბრძოლის ასპარეზიდან დაითხოვა. სპარსეთის ომის დამთვრების შემდეგ გიორგი ერისთავი ჩრდილო კავკასიელებთან ბრძოლებითაა დაკავებული.
1830 წელს ვლადიმერის მეორე ხარისხის ორდენით დააჯილდოვეს.
მოღვაწეობა
1831 წლის შემდეგ გიორგი ერისთავი სენატორად გვევლინება. სამხედრო სამსახურისათვის თავის დანებების შემდეგ ის გორის მაზრაში დასახლდა. სოფ. ატენში ჰქონია სამკვიდრო, ამიტომ „ატენის ბატონადაც“ მოიხსენიებდნენ ხოლმე. აურაცხელი მამულებისა და გლეხების პატრონი იყო.
აქტიურად იყო ჩართული საქართველოს საშინაო თუ საგარეო ცხოვრებაში, მეგობრობდა რა ვორონცოვთან, მის გარეშე არცერთი მნიშვნელოვანი საკითხი არ წყდებოდა. მას ქართული თავადაზნაურობა „დიდ კნიაზსაც“ ეძახდა
გიორგი ერისთავი მეტად პოპულარული პიროვნება იყო მთელ იმპერიაში, პეტერბურგის მაღალ წრეებშიც კარგად იცნობდნენ. ის მოწინავე აზრებს ატარებდა და ყველანაირად ხელს უწყობდა ქვეყნის წინსვლას. მის შესახებ განსხვავებული აზრებიც არსებობს, იგი ერთის მხრივ იყო იმპერიის ერთგული დარაჯიც და ფეოდალური საქართველოს პატრიოტიც. ამავე დროს ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ სოლომონ დოდაშვილის ჟურნალში გიორგი ერისთავმა დაბეჭდა „მოწოდება ივერთა“ და იყო საუბარი იმის შესახებაც, რომ გიორგი ერისთავი 1832 წლის შეთქმულებთან ახლო კავშირში იმყოფებოდა. თუმცა მოგვიანებით, შეთქმულების შედეგებით დაშინებული ქართული ინტელიგენციის კვალად, გიორგი ერისთავის პოზიციაც თავისებურია, ის საქართველოს გაძლიერებას რუსეთის მონარქიის გაძლიერებაში ხედავდა. შემორჩენილია გიორგი ერისთავის რელიგიური შინაარსის ნაწარმოებიც, სადაც ქრისტიანობის სხვადასხვა საკითხებზე დარიგებებს აძლევს თავის შვილს — ზაქარიას.
1861 წლის 19 თებერვლის გლეხთა გათავისუფლების მანიფესტის გამო აღელვებული თავადაზნაურობა სწორედ გიორგი ერისთავს დაუშოშმინებია, მას გლეხების მხარე დაუჭერია. 1861 წელს როდესაც იმპერატორი ალექსანდრე II ქუთაისს ეწვია, გიორგი ერისთავს წარსული დამსახურებებისათვის საკუთარი ხელით დააბნია წმინდა ანდრიას ორდენი. 1863 წელს 103 წლის ასაკში გარდაიცვალა გიორგი ერისთავი, რომელიც იკორთის ეკლესიაში დასავლეთის სვეტთან დაკრძალეს.
კოდასი
კოდასი (Codazzi) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, სესარის დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 65.844 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1.739 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სესარის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
I Feel Loved
„I Feel Loved“ — ინგლისური ელექტრონული ჯგუფ Depeche Mode-ის სიმღერა. იგი გამოვიდა 2001 წლის 30 ივლისს, როგორც მეორე სინგლი ალბომიდან Exciter. სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეოს რეჟისორია ჯონ ჰილკოუტი.
აბეს ტბა
აბეს ტბა — მლაშე ტბა აფრიკაში. მდებარეობს ეთიოპიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ჯიბუტის დასავლეთით. ტბაზე გადის სახელმწიფო საზღვარი ჯიბუტისა და ეთიოპიას შორის. წყლის სარკის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 320 კმ²-ს. მისი მაქსიმალური სიღრმეა 37 მეტრი. იგი მდებარეობს ზღვის დონიდან 243 მეტრზე, ხოლო წყლის მოცულობა შეადგენს 2752 კმ³-ს. ეს ტბა იკვებება მინერალური მარილებით გაჯერებული ცხელი წყაროებით. ტბა ცნობილია კირქვის კოლონებით, რომელთა სიმაღლე აღწევს 50 მეტრს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯიბუტის ტბები კატეგორია:ეთიოპიის ტბები
ტარაკლია-დე-სალჩიე
ტარაკლია-დე-სალჩიე (Taraclia de Salcie) — სოფელი მოლდოვაში, კაჰულის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 127 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 724 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კაჰულის რაიონის სოფლები
დავით იაკობიძე
დავით იაკობიძე (დ. 1 აპრილი, 1946, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ეკონომისტი. ეკონომიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი, საქართველოს ფინანსთა მინისტრი 1993 წლის 11 სექტემბრიდან — 1995 წლის დეკემბრამდე. 1995 წლის დეკემბერს საქართველოს პარლამენტმა დაამტკიცა საქართველოს ფინანსთა მინისტრის თანამდებაბაზე მეორეჯერ 1997 წლის აპრილამდე, გაუგრძელა რა მას უფლებამოსილება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1946 კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები კატეგორია:საქართველოს ფინანსთა მინისტრები
ყარაბუქი
ყარაბუქი (Karabük) — ქალაქი ჩრდილოეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში, ყარაბუქის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს 280 მეტრზე ზღვის დონიდან. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქ ყარაბუქში მაცხოვრებელთა რაოდენობა 113,277 ადამიანს აღწევს. ყარაბუქს აქვს მერია და მისი მერი არის რაფეთ ვერგილი. ყარაბუქის პროვინცია არ მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე და შეაბამიად, არც ქალაქი ყარაბუქი.
ყარაბუქი 1941 წელს გახდა მუნიციპალიტეტი, ხოლო 1995 წლიდან მოყოლებული არის ყარაბუქის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.
ქალაქ ყარაბუქს ოთხივე მხრიდან ესაზღვრება საკუთარი პროვინციის ქალაქები. აღმოსავლეთით ესაზღვრება ოვაჯიქი, დასავლეთით — იენიჯე, სამხრეთით — ესკიპაზარი, ხოლო ჩრდილოეთით ესაზღვრება ქალაქი საფრანბოლუ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
ვილჰელმ V (ბავარიის ჰერცოგი)
ვილჰელმ V ღვთისმოსავი (Wilhelm V der Fromme; დ. 29 სექტემბერი, 1548, ლანდსჰუტი — გ. 7 თებერვალი 1626, მიუნხენი) — ბავარიის ჰერცოგი 1579-დან 1597 წლამდე.
ბიოგრაფია
ვილჰელმ ღვთისმოსავი იყო ალბრეხტ V-ის და ანა ავსტრიელის ვაჟი. მან მიიღო იეზუიტური განათლება და იყო კონტრფორმაციის პრინციპების ერთგული. მან მიიღო "ღვთისმოსავის" წოდება, რადგანაც მთელ თავისუფალ დროს უთმობდა წირვას, ლოცვას და სასულიერო ლიტერატურას. მონაწილეობდა სახოგადოებრივ ცხოვრებაში და იყო დიდი მლოცველი. ის, როგორც პრინცი ცხოვრობდა ტრაუსნიცის ციხესიმაგრეში ლანდსჰუტში. 1568 და 1578 წლებში მან შექმნა რენესანსული ტიპის გოთური ციხესიმაგრე.
ოჯახი
thumb|left|300px|ვილჰელმ V ცოლთან ერთად 1568 წლის 22 თებერვალს ვილჰელმ V დაქორწინდა რენეტა ლოთარინგიელზე. მათ შეეძინათ 10 შვილი, რომელთაგანაც 3 შვილი ადრეულ ასაკშივე გარდაიცვალა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბავარიის ჰერცოგები კატეგორია:ვიტელსბახები კატეგორია:დაბადებული 29 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1548 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1626
ალექსი აბუთიძე
ალექსი აბუთიძე (დ. უცნობია) —  ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2013, დრუსკინინკაი, ლიეტუვა, 70 კგ), ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2011, ანთალია, თურქეთი, 70 კგ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
იაკობ ანფიმოვი
მინიატიურა|იაკობ ანფიმოვი იაკობ ათანასეს ძე ანფიმოვი (დ. 29 ოქტომბერი, 1852, ქ. სევსკი, ორიოლის გუბერნია — გ. 11 თებერვალი, 1930, თბილისი) — რუსი ნევროპათოლოგი და ფსიქიატრი, დამსახურებული პროფესორი.
ბიოგრაფია
დაიბადა მღვდლის ოჯახში. სწავლობდა სასულიერო სემინარიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ გაემგზავრა პეტერბურგში. 1873 წელს ჩააბარა უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე. მასთან ერთად სწავლობდა მომავალში ცნობილი ფიზიოლოგი ი. პავლოვი. ისინი უსმენდნენ ისეთ ცნობილ პროფესორების ლექციებს, როგორებიც იყვნენ: ი. სეჩენოვი, დ. მენდელეევი, ა. ბუტლეროვი და სხვანი.
უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ დანიშნეს ბუნებისმეტყველების მასწავლებლად ორენბურგში საიდანაც ის პეტერბურგში მალევე ბრუნდება და ღებულობენ სამედიცინო-ქირურგიული აკადემიის მესამე კურსზე. აკადემიის დამთავრების შემდეგ ნიშნავენ თბილისის სამხედრო ჰოსპიტალში ორდინატორად. 1885-1892 წლებში პეტერბურგში სამხედრო ფსიქიატრიისა და ნერვიულ სნეულებათა კათედრაზე ორდინატორი და ასისტენტიდან პრივატ დოცენტამდე დაწინაურდა სადოქტორო დისერტაციის დაცვის შემდეგ. 1892-1894 წლებში განაგებდა ტომსკის უნივერსიტეტის ნერვიულ სნეულებათა და ფსიქიატრიის კატედრას. 1894 წლიდან მთელი 25 წლის მანძილზე ხარკოვის უნივერსიტეტის ნევროპათოლოგიისა და ფსიქიატრიის კათედრის ხელმძღვანელია.
1920 წელს იაკობ ანფიმოვი აირჩიეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისნერვიულ სნეულებათა კათედრის გამგედ, სადაც მან 1925 წლამდე დაჰყო.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი ფსიქიატრები კატეგორია:დაბადებული 29 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1852 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1930 კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ჩაიკოვსკის სახლი
ჩაიკოვსკის სახლი (Дом Чайковского) — სახლი ქალაქ ტაგანროგის ცენტრში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. 1870-იანი წლების არქიტექტურის ძეგლი.
მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 56.
ისტორია
შენობის პროექტი შეიქმნა 1871 წელს დონის ძალების პოდპოლკოვნიკის დიმიტრი კალინოვსკის დაკვეთით. პროექტის ავტორი იყო არქიტექტორი მიხეილ პეტროვი. არსებობს ვერსია, რომ სახლი დაუსრულებელი სახით გადაეცა ვაჭარ სარანდინოს, რომელმაც მისცა მას დასრულებული სახე. 1880-1890 წლებში სახლი ეკუთვნოდა სარანდინოს ქვრიივს. 1883-1894 წლებში სახლი იჯარით ჰქონდა აღებული რუსეთის ნაოსნობისა და ვაჭრობის კომპანიას თავისი აგენტის იპოლიტე ჩაიკოვსკისათვის. ძმასთან სტუმრად ჩადიოდა კომპოზიტორი პეტრე ჩაიკოვსკი და რჩებოდა მასთან (1886, 1888, 1890). 1898-1906 წლებში სახლის მფლობელი იყო ი. ტარხოვა, ხოლო 1915 წლიდან გენერალ-მაიორ კ. რეტივის ცოლი.
1920 წლიდან 1966 წლამდე აქ განთავსებული იყო ბავშვთა საავადმყოფო № 1. 1974 წლიდან დღემდე შენობაში მდებარეობს ჩეხოვის სახელობის ქალაქის ცენტრალური ბიბლიოთეკა, კამერალური მუსიკის დარბაზი, პ. ჩაიკოვსკის ოთახი-მუზეუმი.
შენობის ამჟამინდელი სახე განსხვავდება ადრინდელისაგან. 1927 წლის ყირიმის მიწისძვრის შედეგად დაზიანდა შენობის მარცხენა ფასადი, მოგვიანებით ეს მხარე მთლიანად დაინგრა. რესტავრაციის დროს (1974-1976 წწ.) კოშკის თავზე დაამაგრეს ფლუგერი (ავტორი ი. იაკოვენკო), რომელსაც იახტის ფორმა აქვს. სახლი შედის ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა სიაში.
უკანასკნელი რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 2009-2010 წლებში ჩეხოვის 150 წლისთავთან დაკავშირებული ღონისძიებების ფარგლებში. ფლუგერი იახტის გამოსახულებით, რომელიც 1976 წელს დაამონტაჟეს, მოხსნეს.
არქიტექტურა
ჩაიკოვსკის სახლი აგებულია წითელი აგურით. შენობას თავზე ადგას კოშკი დაკბილული კარნიზით. შეისრული ფანჯრები შენობას შუა საუკუნეების იერ-სახეს აძლევს (მოდერნი, ნეოგოთიკა)
მარია ლუდოვიკა დ’ჰაბსბურგ-ესტე
მარია ლუდოვიკა დ’ჰაბსბურგ-ესტე (Maria Ludovica d'Ausburgo-Este, Maria Ludovika von Österreich-Este; დ. 14 დეკემბერი, 1787 — გ. 7 აპრილი, 1816) — ჰაბსბურგ-ლოთარინგიელთა დინასტიის ესტეს შტოს წარმომადგენელი. ერცჰერცოგ ფერდინანდ I-ისა და მარია ბეატრიჩე რიკარდა დ’ესტეს ასული. ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა 1808-16 და ლომბარდო-ვენეციის დედოფალი 1815-16 წლებში როგორც იმპერატორ ფრანც II-ის მესამე მეუღლე.
ბიოგრაფია
მარია ლუდოვიკა დაიბადა 1787 წლის 14 დეკემბერს ქალაქ მონცაში, მილანის საჰერცოგოში. იგი იყო ერცჰერცოგ ფერდინანდ I-ისა და მისი ცოლის, მარია ბეატრიჩე რიკარდა დ’ესტეს ასული. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია საღვთო რომის იმპერატორი ფრანც I შტეფანი და ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა მარია ტერეზია იყვნენ. მისმა ბავშვობამ მთლიანად ნაპოლეონის ომების პერიოდში განვლო, როდესაც 1796 წელს ფრანგების ჩრდილო იტალიაში შეჭრის გამო ისინი ქვეყნიდან გააძევეს. ამის გამო მისი ოჯახი ავსტრიაში გაიქცა, სადაც იმპერატორ ფრანც II-ს მარია ლუდოვიკას დედა შეუყვარდა.
1806 წელს ნაპოლეონმა საღვთო რომის იმპერია დაშალა, რის გამოც ბიძამისს, ფრანც II-ს მხოლოდ ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორობაღა შერჩა. ამ ამბიდან სულ ორ წელიწადში, 1808 წელს დაიღუპა იმპერატრიცა მარია ტერეზა სიცილიელი, რის გამოც უკვე მეორედ დაქვრივებულმა ფრანცმა ამავე წლის 6 იანვარს თავისზე ბევრად უმცროს მარია ლუდოვიკაზე იქორწინა, მიუხედავად იმისა, რომ იმპერატორს წინა ცოლებთან უკვე არაერთი მემკივდრე ჰყავდა. მათი ქორწინება უნაყოფო აღმოჩნდა.
როგორც ახალ იმპერატრიცას, მას დიდი გავლენა ჰქონდა ავსტრიის პოლიტიკაზე. მარია ლუდოვიკა იმპერატორ ნაპოლეონის მოსისხლე მტრად იქცა, რომელიც თავის ქმარს ფრანგების წინააღმდეგ მიმართულ ყველა კოალიციაში ჩაბმისკენ უბიძგებდა. ასევე მისი გავლენით დაინიშნა პრინცი კლემენს ვენეცელ ლოთარ მეტერნიხი ავსტრიის საგარეო მინისტრად. თავისი ანტი-ფრანგული შეხედულებების გამო, ნებისმიერ დინასტიურ ქორწინებას აპროტესტებდა. მას ნამდვილად დიდი გავლენა ჰქონდა ქმარზე და მაშასადამე პოლიტიკაზეც, სადაც საოცარ ნიჭს ამჟღავნებდა, რის გამოც პრუსიის ელჩი მას გენიოსსაც კი უწოდებდა. მარია ლუდოვიკა იმდენად პოპულარული გახდა, რომ მან მალე თავისი ქმრის წინა ცოლი, იმპერატრიცა მარია ტერეზაც კი დაჩრდილა, რომელიც ხალხს ასევე ძალიან უყვარდა. პრესბურგში მისი კორონაციის დროს, ის უნგრელებს იმდენად მოეწონათ, რომ პატივისცემის ნიშნად მთელი ხარჯები მათ დაფარეს. მოგვიანებით, აქ დაზოგილი თანხებით მარია ლუდოვიკამ ესპანელების აჯანყება დააფინანსა ფრანგების წინააღმდეგ, რამაც გაამართლა და დაამხეს ბონაპარტების მონარქია.
იგი მეტად კონსერვატიული შეხედულებებით ხასიათდებოდა, რომელიც გლეხებისადმი თბილი დამოკიდებულებით გამოიხატებოდა. იმპერატრიცა ასევე დიდად პატრიოტი და გულჩვილი ქალი იყო. ცნობილია, რომ როდესაც შეიტყო, თუ როგორ გაუსწორდნენ ფრანგი სამხედროები ესპანელ გლეხებს უეცრად ტირილი აუტყდა. სწორედ ამის გამო, იგი აქტიურად აფინანსებდა ნებისმიერ ფრანგულ-ესპანურ-იტალიურ დაჯგუფებებს, რომლებიც ნაპოლეონის წინააღმდეგ იყო მიმართული. მარია ლუდოვიკა ასევე აქტიურად გამოდიოდა თავისი გერის, ერცჰერცოგინია მარია ლუიზასა და ნაპოლეონის ქორწინების წინააღმდეგ 1809 წელს. 1812 წელს მან უარი განაცხადა ნაპოლეონის ბრძანებით მოწვეულ გერმანელი დიდებულების ასამბლეის გამასპინძლებაზე, რომელთაც რუსეთში ლაშქრობის პრობლემები უნდა გადაეჭრათ.
1814-15 წლებში, ნაპოლეონის დამხობის შემდეგ სწორედ მისი ხელშეწყობითა და მასპინძლობით ჩატარდა ვენის კონგრესი, რომელმაც ევროპა ძველ საზღვრებში დააბრუნა. 1815 წლის ბოლოს იგი მშობლიურ იტალიაში სამოგზაუროდ გაემართა, თუმცა ვერონაში ტუბერკულოზით დაავადდა და 1816 წლის 7 აპრილს, 28 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მის შემდეგ ფრანცმა კიდევ ერთხელ იქორწინა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1787 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1816 კატეგორია:ჰაბსბურგები კატეგორია:ჰაბსბურგ-ლოთარინგიელები კატეგორია:დ’ესტე კატეგორია:ავსტრიის დედოფლები კატეგორია:უნგრეთის დედოფლები კატეგორია:ბოჰემიის დედოფლები კატეგორია:ავსტრიის პრინცესები კატეგორია:მოდენის პრინცესები
შემოქმედების სვეტები
შემოქმედების სვეტები — კოსმოსური ტელესკოპ „ჰაბლის“  მიერ არწივის ნისლეულში ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრისთვის გადაღებული ფოტო. აღნიშნული მატერია მდებარეობს დედამიწიდან 6500-7000 სინათლის წლის მანძილზე. სახელი ეწოდა იმის გამო, რომ გაზი და მტვერი ახალი ვარსკვლავების შექმნის პროცესში იმყოფება, ამავე დროს მასზე ზემოქმედებს ახლომახლო უკვე ჩამოყალიბებული ვარსკვლავების შუქი. 1995 წლის 1 აპრილს გადაღებული სურათი Space.com-ზე „ჰაბლის“ მიერ გადაღებულ საუკეთესო ფოტოთა ათეულში მოხვდა. ფოტოს გადაღებაზე პასუხისმგებელნი იყვნენ არიზონის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასტრონომები — ჯეფ ჰესტერი და პოლ სკოუენი. 2011 წელს, რეგიონი ფირზე ხელახლა აღბეჭდა ევროპის კოსმოსური სააგენტოს კოსმოსურმა ობსერვატორია „ჰერშელმა“.
სახელი დაფუძნებულია ჩარლზ სპერჯენის ქადაგება „ქრისტეს მოწყალებაში“ გამოყენებულ ფრაზაზე.
შემადგენლობა
სვეტები შედგება ცივი მოლეკულური წყალბადისა და მტვრისგან, რაც გადარეცხილია შედარებით ახლომდებარე ცხელი ვარსკვლავის ულტრაიისფერი შუქის ფოტოევაპორაციით. მარცხენა სვეტი სიგრძეში დაახლოებით 4 სინათლის წელია. ღრუბლებზე ამოშვერილი ეს თითის მსგავსი სვეტები ჩვენი მზის სისტემაზე დიდია და ხილული ხდება ამოფრქვეული გაზური გლობულების ჩრდილების შედეგად. აღნიშნული გლობულები თავის მხრივ ახალი ვარსკვლავების ინკუბატორებია. ვარსკვლავების წარმოშობის შემდეგ, გლობულები ორთქლდება.
თეორიულად განადგურებული
კოსმოსური ტელესკოპ „სპიტცერის“ მიერ გადაღებულ ფოტოებზე, შემოქმედების სვეტების მიდამოებში აღმოჩნდა ცხელი მტვრის ღრუბელი; ასტრონომებმა გამოთვალეს, რომ ეს უნდა ყოფილიყო ზეახალი ვარსკვლავის აფეთქებისშემდგომი შოკური ტალღა. ღრუბლის გამოჩენა იძლევა იმის ვარაუდის შესაძლებლობას, რომ ზეახალი ვარსკვლავის შოკურ ტალღებს შემოქმედების სვეტები 6000 წლის წინ უნდა დაენგრია. სვეტებამდე მანძილი დედამიწიდან 7000 სინათლის წელია; ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ეს სვეტები სინამდვილეში უკვე განადგურებულია, მაგრამ რადგან სინათლე გარკვეული სიჩქარით მოძრაობს, ამ დანგრევის პროცესი დედამიწაზე 1000 წლის შემდეგ გამოჩნდება.
„ჰაბლის“ ფოტო
„ჰაბლის“ ფოტო 32 სხვადასხვა სურათისგან შედგება, რომლებიც მის ბორტზე დამონტაჟებულმა Wide Field and Planetary Camera 2-ის ოთხმა სხვადასხვა კამერამ გადაიღო. ფოტო შედგება ღრუბლის შემადგენელი სხვადასხვა ელემენტების მიერ გამოყოფილი სინათლისგან: მწვანე ფერს განაპირობებს წყალბადი, წითელს იონიზებული გოგირდი და ცისფერს ორმაგად იონიზებული ჟანგბადის ატომები.
„ჰერშელის“ ფოტო
2011 წელს კოსმოსურმა ობსერვატორია „ჰერშელმა“ შემოქმედების სვეტების ახალი ფოტო გადაიღო შორ-ინფრაწითელ ტალღებში, რამაც ასტრონომებს შესაძლებლობა მისცა შეეხედათ სვეტებისა და რეგიონის სხვა სტრუქტურების შიგნით. ამის შედეგად, უფრო მეტი ინფორმაცია იქნა მიღებული არწივის ნისლეულში არსებული შემოქმედი და დამანგრეველი ძალების შესახებ.
სქოლიო
კატეგორია:ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი კატეგორია:მესიეს ობიექტები
კურუმანი
კურუმანი (Curumaní) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, სესარის დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 42.000 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 931 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სესარის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ადელსჰოფენი (ზემო ბავარია)
ადელსჰოფენი (Adelshofen (Oberbayern)) — კომუნა გერმანიაში, ბავარიის მიწაზე.
ექვემდებარება ზემო ბავარიის ადმინისტრაციულ ოლქს. შედის ფიურსტენფელდბრუკის რაიონის შემადგენლობაში. მოსახლეობა შეადგენს 1593 ადამიანს (2010 წლის 31 დეკემბრის აღწერის მონაცემებით). იკავებს 13,28 კმ² ფართობს. ოფიციალური კოდი — 09 1 79 111.
სქოლიო
კატეგორია:ბავარიის ქალაქები
ვლადიმერ ახობაძე
ვლადიმერ ბესარიონის ძე ახობაძე (დ. 1918, სამტრედია — გ. 1 ნოემბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი მუსიკათმცოდნე, კონსერვატორიის პროფესორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.
ბიოგრაფია
1938 წელს შევიდა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, რომელიც სამამულო ომის გამო 1947 წელს დაასრულა. 1950 წლიდან იწყება მისი შემოქმედებითი და პედაგოგიური მოღვაწეობა კონსერვატორიის მუსიკის თეორიის კათედრაზე. იგი იკვლევდა ქართული მუსიკალური ფოლკლორის ნაკლებად შესწავლილ საკითხებს. მის საგულისხმო ნაშრომებს ქართული ფოლკლორისტიკის ისტორიაში საპატიო ადგილი უჭირავს.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მუსიკათმცოდნეები კატეგორია:დაბადებული 1918 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1971 კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
Freelove
„Freelove“ — ინგლისური ელექტრონული ჯგუფ Depeche Mode-ის სიმღერა. იგი გამოვიდა 2001 წლის 5 ნოემბერს, როგორც მესამე სინგლი ალბომიდან Exciter. სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეოს რეჟისორია ჯონ ჰილკოუტი.
კიბერპანკი
მინი|350პქ|კიბერპანკული ქალაქის პეიზაჟი კიბერპანკი (cyberpunk) — სამეცნიერო ფანტასტიკის ქვეჟანრი, სადაც ასახულია კაცობრიობის კულტურის ვარდნა ტექნოლოგიური პროგრესის ფონზე კომპიუტერების ეპოქაში. თავად ტერმინი წარმოადგენს ინგლისური სიტყვების „cybernetics“ (კიბერნეტიკა) და „punk“ (პანკი) ნაზავს. ტერმინი პირველად გამოიყენა მწერალმა ბრიუს ბეთკემ თავისი მოთხრობის დასათაურებლად. როგორც წესი, კიბერპანკთან დაკავშირებულ ნაწარმოებში აღწერილია ანტიუტოპიური მომავლის სამყარო, სადაც ტექნოლოგიური პროგრესი, როგორიც არის საინფორმაციო ტექნოლოგიები და კიბერნეტიკა, ეთავსება სოციალური წესწყობილების ვარდნას ან რადიკალურ გარდაქმნას.
კიბერპანკი სათავეს იღებს 1960-1970-იანი წლების ეგრეთ წოდებული სამეცნიერო ფანტასტიკის ახალი ტალღის მოძრაობიდან, როდესაც მწერლებმა, როგორებიც არიან ფილიპ კინდრედ დიკი, როჯერ ჟელიაზნი, ჯეიმზ ბალარდი, ფილიპ ხოსე ფარმერი და ჰარლან ელისონი, გამოიკვლიეს ნარკოკულტურის, ტექნოლოგიებისა და სექსუალური რევოლუციის გავლენა ადრეული სამეცნიერო ფანტასტიკის უტოპიური ტენდენციებისთვის თავის არიდების გზით.
პირველი კომიქსი, რომელშიც ასახულია კიპერპანკული თემები, არის „მსაჯული დრედი“, გამოცემული 1977 წელს. უილიამ გიბსონის 1984 წლის რომანმა „ნეირომანსერი“ გაამყარა კიბერპანკი როგორც ჟანრი. კიბერპანკის სხვა გამორჩეული ავტორები არიან ბრიუს სტერლინგი და რუდი რიუკერი.
იაპონური კიბერპანკი სათავეს იღებს 1982 წლიდან, მას შემდეგ რაც გამოვიდა კაცუჰირო ოტომოს მანგას სერია „აკირა“, რასაც 1988 წელს მოჰყვა ამავე სახელწოდების ფილმის გამოშვება, რამაც ხელი შეუწყო იაპონური კიბერპანკის პოპულარიზაციას. ამას მოჰყვა სხვა ცნობილი მანგა და ანიმე სერიების გამოსვლა, მათ შორის: „მოჩვენება აბჯარში“, „მებრძოლი ანგელოზი ალიტა“, „კოვბოი ბიბოპი“ და „ლეინის ექსპერიმენტები“.
კიბერპანკის ჟანრის ადრეული ფილმია 1982 წელს გამოსული რიდლი სკოტის „სამართებელზე მორბენალი“, დაფუძნებული ფილიპ კინდრედ დიკის რომანზე „ოცნებობენ ანდროიდები ელექტრონულ ცხვრებზე?“, ასევე „ჯონი მნემონიკი“ (1995), „სასტუმრო ახალი ვარდი“ (1995)  (ეს ორი უკანასკნელი დაფუძნებულია უილიამ გიბსონის მოთხრობებზე) და ვაჩოვსკების მატრიცის ტრილოგია (1999-2003). ჟანრის უფრო ახალი ფილმებია „სამართებელზე მორბენალი 2049“ (2017), რომელიც წარმოადგენს ორიგინალი ფილმის გაგრძელებას, „აპგრეიდი“ (2018), „ალიტა: მებრძოლი ანგელოზი“ (2019) და კომპანია Netflix-ის ტელესერიალი „სახეცვლილი ნახშირბადი“, დაფუძნებული რიჩარდ მორგანის 2002 წლის ამავე სახელწოდების რომანზე.
სქოლიო
კატეგორია:კიბერპანკი კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრები კატეგორია:ანტიუტოპიური ფიქცია კატეგორია:სუბკულტურები კატეგორია:ფუტუროლოგია კატეგორია:პოსტმოდერნიზმი კატეგორია:მეცნიერული ფანტასტიკის კულტურა
ჰიუმა შაჰ სულთანი
ჰიუმა შაჰ ჰასეკი სულთანი ასევე ცნობილია როგორც თელი ჰასეკი სულთანი და შაჰ სულთანი (Hüma Şah Sultan, ھما شاہ سلطان; დ. 1634, ჩერქეზეთი — გ. 1672 , სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ოსმალეთის სულთნის, იბრაჰიმ I-ის კანონიერი ცოლი. ჰასეკი სულთანი.
ბიოგრაფია
ჰიუმა შაჰ სულთანი დაიბადა 1634 წელს. ის იყო ჩერქეზული წარმოშობის. მიუხედავად იმისა, რომ იბრაჰიმ I-ს მის გარდა კიდევ რვა ხარჭა ჰყავდა, ჰიუმაშაჰი მისი უსაყვარლესი ხარჭა იყო, რასაც ის ფაქტიც ადასტურებს რომ 1647 წელს მისი გარდაცვალებიდან 8 თვით ადრე მასზე კანონიერად იქორწინა და ჰასეკი სულთნის ტიტულიც უბოძა. ამასთან ერთად სულთანმა თელი ჰასეკი სულთანს იბრაჰიმს-ფაშას სასახლე აჩუქა, ეგვიპტეში. თუმცა ქორწინებამდეც ჰიუმა შაჰი დიდ გავლენით სარგებლობდა სასახლეში. ჰიუმა შაჰ ჰასეკი სულთანი გარდაიცვალა 1672 წელს, სტამბოლში.
სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის სულთნების მეუღლეები კატეგორია:ჰასეკი-სულთნები კატეგორია:დაბადებული 1634 კატეგორია:გარდაცვლილი 1672
სეკატორი
ისტორია
პირველი სეკატორები 1815 წელს გამოჩნდა. გამოიგონეს საფრანგეთში და ვაზს სხლავდნენ. სეკატორების მიერ გაკეთებული ჭრილი სუფთა და მოწესრიგებული იყო. დროთა განმავლობაში, ინსტრუმენტი გაუმჯობესდა და მალე გამოჩნდა მისი ვარიანტები: ბუჩქის საჭრელი - ფოთლების საჭრელი და ყლორტების საჭრელი.
სასხლეტის კომპონენტები
მინი|519x519პქ
სეკატორების სახეები
სეკატორები განსხვავდებიან ჭრის სისტემის კონსტრუქციით: ცალმხრივ საჭრელ ხელსაწყოს აქვს ერთი მჭრელი პირი, როგორც წესი, ზედა; ორმხრივს კი — ორი მჭრელი პირი — ზედა და ქვედა.
სეკატორები ასევე განსხვავდებიან მათი დამზადების წესით: გამოჭედილი ან დაშტამპული ნაწილებისგან დამზადებული. გამოჭედილი სეკატორები, როგორც წესი, უფრო საიმედო და გამძლეა.
კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგია
კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგია — კოგნიტური ფსიქოლოგიის განხრა, რომლის მიზანია გაიგოს თუ როგორ უკავშირდება ტვინის სტრუქტურა და ფუნქცია კონკრეტულ ფსიქოლოგიურ პროცესებს. კოგნიტური ფსიქოლოგია არის მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის იმას,თუ როგორ არის ჩვენი გონებრივი პროცესები პასუხისმგებელი ჩვენს შემეცნებით უნარ-ჩვევებზე. კერძოდ კი იმაზე, თუ როგორ ვაწარმოებთ ახალ მეხსიერებას, ენას, ვცნობთ ადამიანებს, ობიექტებს.იგი ასევე შეისწავლის ჩვენს შესაძლებლობებს გადავჭრათ პრობლემები. კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგია განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს ტვინის დაზიანების ან ნევროლოგიური ავადმყოფობის კოგნიტური ეფექტის შესწავლას ნორმალური შემეცნებითი ფუნქციების მოდელის შესაფასებლად.ამ თემის გარშემო  მტკიცებულებები ეფუძნება იმ ინდივიდების შემთხვევების შესწავლას, რომლებსაც  ტვინის დაზიანების შედეგად  ამ არეში აღენიშნებათ დეფიციტი და  რომლებიც ავლენენ ორმაგ დისოციაციას. ორმაგი დისოციაცია ორ პაციენტს და ორ ამოცანას აერთიანებს. ერთ პაციენტს უჭირს პირველი ამოცანის შესრულება  და ნორმალურად ასრულებს  მეორეს, ხოლო მეორე პაციენტი კი პირიქით. მაგალითად: პაციენტი A რთულად წაიკითხავს ამობეჭდილ სიტყვას, და  ნორმალურად გაიგებს წარმოთქმულ სიტყვას, მაშინ როცა პაციენტი B ჩვეულებრივად აღიქვამს დაწერილ სიტყვას, ხოლო გაუჭირდება წარმოთქმულის გაგება. მეცნიერებს შეუძლიათ ამ ინფორმაციის ისე ინტერპრეტირება, რომ ახსნან თუ როგორ შეიძლება არსებობდეს ერთი კოგნიტური მოდელი სიტყვების გაგებისთვის. ასეთი კვლევების შედეგად მკვლევარები ასკვნიან, რომ ტვინის სხვადასხვა არეები არიან ვიწროდ სპეციალიზირებულნი. კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგია განსხვავდება კოგნიტური ნეირომეცნიერებისგან, რომელიც ასევე დაინტერესებულია იმ პაციენტებით, რომლებსაც ტვინი აქვთ დაზიანებული, მაგრამ განსაკუთრებით ორიენტირებულია იმ ნეირონული მექანიზმების ძიებაზე, რომლებიც იმ კოგნიტური პროცესების გაშიფვრას ემსახურება, რომელიც ამ მექანიზმებს უდევს საფუძლად.
ისტორია
right|200px|thumb|„თავის ქალის წინხედი და გვერდხედი. ნაჩვენებია მიმართულება, რომლითაც რკინამ გაიარა მასში...“ კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგიის ფესვები ენის აშლილობის  იმ დიაგრამული მიდგომიდან მოდის, რომელსაც  მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში ჩაეყარა საფუძველი. იმის აღმოჩენა,რომ აფაზია იღებდა სხვადასხვა ფორმას იმის მიხედვით თუ ტვინის რა ლოკაცია იყო დაზიანებული, ტვინის ფუნქციის გაგების მნიშვნელოვანი ჩარჩო აღმოჩნდა.
კარლ ვერნიკე იმ პაციენეტების შესახებ იტყობინებოდა, რომლებსაც დაზიანება საფეთქლის წილში აღენიშნებოდათ და რომლებიც თავისუფლად მეტყველებდნენ, თუმცა ნათქვამს ვერ იგებდნენ. ეს  იმის მტკიცებულებად  შეიძლება ჩაითვალოს, რომ არსებობს  ორი პოტენციურად ურთიერთდაკავშირებული ენის ცენტრი. ეს კლინიკური აღწერილობა შემდგომში ინტერპრეტირდა ლიხტეიმის ენობრივი ორგანიზაციის თეორიაში. მოგვიანებით, ეს მოდელი ასევე გამოიყენეს და განავითარეს: დეჟერინისანგარიშში კითხვის შესახებ; ლიპმანის მოქმედებათა თეორიაში;  ლისაუერის  1890 წლის  ანგარიშში ობიექტის ამოცნობის  შესახებ, და ლევანდოვსკის  და სტედელმენის 1908 წლის გამოთვლების ანგარიშში. thumb|left|200px|ბროკას არე და ვერნიკეს არე. თუმცა, მეოცე საუკუნეში წარმოშვა სხვადასხვა დამოკიდებულება  დიაგრამის მეთოდის   ზედმეტად ზუსტი ანგარიშების შესახებ. 1906 წელს, პიერ მარიმ საეჭვოდ მიიჩნია ის  მტკიცებულებები, რომლებიც ბროკას არეს შესახებ გამოტანილი დასკვნების საფუძველი იყო. ხოლო 1926 წელს ჰენრი ჰედი ცერებრალური ლოკალიზაციის მთელ სფეროს დაესხა თავს.
კოგნიტურმა ნეიროფსიქოლოგიამ, როგორც თანამედროვე მეცნიერებამ, 1960-იანი წლებისთვის წამოიწია წინ. ამაში დიდი წვლილი ნევროლოგს- ნორმან გეშვინდს მიუძღვის,რომელმაც დაამტკიცა, რომ ბროკას და ვერნიკეს აღმოჩენები კლინიკურად ისევ რელევანტური იყო. ამ დისციპლინის კიდევ ერთი სტიმულატორი „კოგნიტური რევოლუცია“ და კოგნიტური ფსიქოლოგიის მზარდი მეცნიერება აღმოჩნდა, რომელიც მეოცე საუკუნის შუა ხანებში  გაჩნდა,  როგორც რეაქცია ბიჰევიორიზმზე. 1950-იანი წლებში ფსიქოლოგებმა აღიარეს, რომ მენტალური ინფორმაციის პროცესინგის სისტემა მეცნიერებისათვის მისაღები გზებითაც შეიძლებოდა ეკვლიათ.მათ გამოიმუშავეს და მიიღეს კოგნიტური პროცესინგის მოდელები, რათა აეხსნათ არა მხოლოდ მეტყველებისა და ენის კვლევების, არამედ შერჩევითი ყურადღების ექსპერიმენტული მონაცემებიც. კოგნიტურმა ფსიქოლოგებმა და კლინიკურმა ნეიროფისქოლოგებმა თანამშრომლობით კიდევ უფრო მეტი კვლევა ჩაატარეს, იმისათვის, რომ ზემოაღნიშნული აშლილობები უკეთ შეესწავლათ. ნეიროფსიქოლოგიის ხელახალი დაბადება აღინიშნა ორი კოლაბორაციული პუბლიკაციის გამოცემით, რომლის ავტორებიც იყვნენ: მარშალი და ნიუქომბი კითხვის შესახებ (1966)  და ვორინგტონი და შარისი(1969) მეხსიერების შესახებ. მოგვიანებით, ისეთმა პიონერებმა, როგორებიც არიან, ელიზაბეტ ვორინგტონი, ბრენდა მილნერი, ტიმ შალისი, ალან ბედლი და ლოურენს ვაინსკრენცი, აჩვენეს, რომ ნევროლოგიული პაციენტები კოგნიტური ფსიქოლოგებისთვის მონაცემების მნიშვნელოვანი წყაროები იყვნენ.
საინტერესოა,რომ ათწლეულზე ნაკლები გახდა საჭირო ნეიროფსიქოლოგიის ხელახალი დამკვიდრებისთვის.სულ უფრო მეტი მიღწევები იქნა აღიარებული: პირველი მსხვილი წიგნის შექმნა, რომელიც ეძღვნებოდა ნეიროფსიქოლოგიას კოგნიტური მიდგომების გამოყენებით, ღრმა დისლექსია, 1984 წელს კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგიის ჟურნალის დაბადება და 1988 წელს ნეიროფსიქოლოგიის  პირველი სახელმძღვანელოს გამოქვეყნება.
განსაკუთრებული ინტერესი და ყურადღება მეხსიერების არეს ეთმობა. კერძოდ კი პაციენტებს, რომლებსაც ჰიპოკამპუსის დაზიანების შედეგად საფეთქლის წილსა და ტვინის შუა ნაწილებში აღენიშნებოდათ ცვლილებები (მამილარული სხეულები თავიდანვე ძალიან აინტერესებდათ). პაციენტებს, რომლებსაც მწვავე ამნეზია აქვთ და რომლებიც   ვერ გაიხსენებენ დამკვირვებელს, თუ ის ოთახიდან გავა და შემდეგ შემოვა, მით უმეტეს ვერ გაიხსენებენ წინა დღის მოვლენებს(ეპიზოდური მეხსიერება),  მაგრამ მაინც შეძლებენ გაიხსენონ, თუ როგორ უნდა შეიკრან თასმა  (პროცედურული მეხსიერება),  რამდენიმე წამით ამახსოვრდებათ რიგი ციფრებისა  (მოკლევადიანი მეხსიერება ან მუშა  მეხსიერება) და შეუძლიათ მაგალითად იმ  ისტორიული მოვლენების გახსენება, რომლებიც სკოლაში ისწავლეს  (სემანტიკური მეხსიერება). ამის საპირისპიროდ, პაციენტებმა გრძელვადიანი მეხსიერების შენახვის პროცესში შეიძლება დაკარგონ მოკლევადიანი მეხსიერების უნარი. ნეიროფსიქოლოგიის დარგში მრავალ ასეთ შემთხვევაზე ჩატარდა კვლევები. მათი მიზანი დაზიანებების და იმ ეფექტების გამოკვლევა იყო,რომლებიც ტვინის გარკვეულ ნაწილებსა და მათ ფუნქციაზე ახდენენ ზეგავლენას.
კველევა, რომელიც ამნეზიით დაავადებულ პაციენტზე, ჰენრი მოლისონზე (ასევე ცნობილი როგორც H.m) ჩატარდა, მოიხსენიება თანამედროვე ნეიროფსიქოლოგიის ერთ-ერთ მთავარ წინამორბედად. 1953 წელს, მოლესონს ქირურგიული ჩარევის შედეგად, საფეთქლის წილის გარკვეული ნაწილები ამოუღეს, რათა მედეგი ეპილეფსიისთვის ემკურნალათ. შუა საფეთქლის წილთან ერთად ასევე ამოიღეს ჰიპოკამპუსის დიდი ნაწილი.მკურნალობა წარმატებული აღმოჩნდა და პაციენტს სიცოცხლისთვის საშიში კრუნჩხვები შეუმცირდა, თუმცა ღრმა, მაგრამ შერჩევითი ამნეზია დაუტოვა. ოპერაციის დასრულების შემდეგ მოლესონმა შეძლო გაეხსენებინა  ზოგიერთი დიდი მოვლენა ოპერაციის დაწყებამდე,მაგალითად ისეთი,  როგორიცაა 1929 წლის საფონდო ბირჟის კრახი, მაგრამ  აღარ შეეძლო ახალი მოგონებების შექმნა. ამ შემთხვევითმა ექსპერიმენტმა მეცნიერებს აჩვენა, როგორ ახდენს ტვინი სხვადასხვა სახის მეხსიერების პროცესირებას. იმის გამო, რომ მოლესონის მდგომარეობის გაუარესება გამოწვეული იყო ქირურგიული ჩარევის შედეგად, მისი ტვინის დაზიანებული ნაწილების იდენტიფიცირება შესაძლებელი გახდა, ეს იყო ინფორმაცია, რომელის მოპოვებაც  ზუსტი ნეიროვიზუალიზაციის გავრცელებამდე შეუძლებელი იყო. მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ თუ ჰიპოკამპუსი მონაწილეობს  ახალი მოგონებების  შექმნაში,ძველი მოგონებების მოსაძიებლად იგი საჭირო არ არის.რადგან ახალი მოგონებების შექმნა და ძველის გახსენება, ორი სხვადასხვა პროცესია. ისინი ასევე მიხვდნენ, რომ ჰიპოკამპუსი და შუა საფეთქლის წილი, ანუ ის ნაწილები, რომლებიც მოლესონს ამოუღეს, პასუხისმგებელნი არიან  მოკლევადიანი მეხსიერების გრძელვადიან მეხსიერებაში  კონვერტირებაზე.
კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგიის ადრინდელი ნაშრომების დიდი ნაწილი შესრულებული იყო ტვინის პათოლოგიის დეტალური ლოკალიზაციის შესახებ  შეზღუდული ინფორმაციის გათვალისწინებით. ნეიროვიზუალიზაცია და სხვა ანატომიაზე დაფუძნებული მეთოდები ასევე ლიმიტირებული იყო. 1990-იანი წლების დასაწყისში მრავალი მკვლევარი აქცენტს შემეცნებითი დეფიციტის პატერნების ანალიზზე უფრო აკეთებდა ვიდრე იმაზე თუ სად იყო რეალურად  დაზიანება. დეტალური ანატომიური მონაცემების სიმცირის მიუხედავად, კითხვის, ენის და მეხსიერების გარშემო ჩატარებულ კვლევებს რამდენიმე მნიშვნელოვანი შედეგი ჰქონდა. პირველი ის არის, რომ გარკვეული კოგნიტური პროცესები (როგორიცაა ენობრივი) შეიძლება სხვებისგან დამოუკიდებლად არსებობდეს და ამგვარად შეიძლება მათ   დამოუკიდებელი შემეცნებითი (და ნერვული) პროცესებით გავუმკლავდეთ.(კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგიის და ენის კავშრიზე დაწვრილებითი ინფორმაციისთვის, სხვებთან ერთად იხილეთ ელეონორ საფრანის ნაშრომები.)  ხოლო მეორე ის არის, რომ ასეთი პროცესები შეიძლება იყოს ლოკალიზებული თავის ტვინის კონკრეტულ სფეროებში. მიუხედავად იმისა, რომ ორივე მტკიცება  გარკვეულწილად საკამათოა,მათ განაპირობეს ფოკუსირება  ტვინის ტრავმაზე, როგორც პოტენციურად ნაყოფიერ ურთიერთობის გზაზე  ფსიქოლოგიასა და ნეირომეცნიერებას შორის.
მეთოდები
ფილოსოფოსმა, ჯერი ფოდორმა, კოგნიტურ ნეიროფსიქოლოგიაზე ძალიან დიდი გავლენა მოახდინა, განსაკუთრებით იმ იდეით, რომ გონება, ან  ყოველ შემთხვევაში მისი რაღაც ნაწილი მაინც დამოუკიდებელ მოდულებად შეიძლება იყოს ორგანიზებული.მტკიცებულება იმისა, რომ კოგნიტური უნარები შეიძლება ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად დაზიანდეს, მის თეორიას გარკვეულწილად მხარს უჭერს, თუმცა ცხადია,რომ გონების ზოგი ასპექტი, მაგალითად რწმენა არ შეიძლება მოდულირებას ექვემდებარებოდეს. ირონიულია, რომ ფოდორი (რომელიც ფუნქციონალისტი იყო) უარყოფს იმ მოსაზრებას, რომ ტვინის ნევროლოგიური თვისებები მის კოგნიტურ თვისებებზე რაიმე სახის ზეგავლენას ახდენენ. ასევე იგი კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგიის მთელ დისციპლინას ეჭვქვეშ აყენებს.
თანამედროვე კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგია იმავე  ტექნიკას  და ტექნოლოგიებს იყენებს, რომელსაც ნეიროფსიქოლოგიის ფართო მეცნიერება და ისეთი სფეროები, როგორიცაა კოგნიტური ნეირომეცნიერება. ეს მეთოდებია: ნეიროვიზუალიზაცია, ელექტროფიზიოლოგია, ნეიროფსიქოლოგიური ტესტები ტვინის ფუნქციის ან ფსიქოლოგიური ეფექტის შესაფასებლად. შემეცნებითი ნეიროფსიქოლოგიის სასარგებლო ტექნოლოგია მოიცავს პოზიტრონულ-ემისიური ტომოგრაფიასა (PET) და ფუნქციურ მაგნიტური-რეზონანსულ გამოსახულებას (fMRI). ეს მეთოდები საშუალებას იძლევა, რომ ტვინის სისხლის ნაკადის გაზომვით განსაზღვროს თავის ტვინის ის უბნები, რომლებიც პასუხს აგებენ გარკვეულ კოგნიტურ ამოცანებზე. PET -სკანირება ავლენს თავის ტვინის დაბალი დონის რადიაციას და აწარმოებს 3-D გამოსახულებას, ხოლო FMRI მუშაობს მაგნიტური სიგნალით და „ტვინის რუკას“ ქმნის. ელექტროენცეფალოგრაფია (EEG) იწერს ტვინის ელექტრულ აქტივობას და შეუძლია გამოავლინოს ცვლილებები, რომლებიც მილიწამებში ხდება. EEG ხშირად გამოიყენება ეპილეფსიით დაავადებულ პაციენტებში კრუნჩხვის აქტივობის შესამცირებლად.
ბოლო ხანებში მეცნიერები ცდილობენ,  კოგნიტური ნეიროფსიქოლოგიის ეს პრინციპები მენტალურ დაავადებებს მოარგონ. (მაგალითად, რა შეიძლება გვითხრას ნორმალური რწმენის ფუნქციის შესახებ, დელუზიების (ბოდვის) შესწავლამ. ეს შედარებით ახალი სფერო ცნობილია, როგორც კოგნიტური ნეიროფსიქიატრია.
დამატებითი ლიტერატურა
კატეგორია:ნეიროფსიქოლოგია კატეგორია:შემეცნება
კიმ რეინოლდსი
კიმბერლი კეი სტროუნი (Kimberly Kay Strawn), გათხოვების შემდეგ უფრო მეტად ცნობილია როგორც კიმ რეინოლდსი (Kim Reynolds; დ. 4 აგვისტო, 1959) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, რესპუბლიკური პარტიის წარმომადგენელი, აიოვის შტატის 43-ე გუბერნატორი 2017 წლიდან. აიოვის შტატის პირველი ქალი გუბერნატორი. 2011-2017 წლებში იყო აიოვის ლეიტენანტ-გუბერნატორი. 2015 წელს აირჩიეს ლეიტენანტ-გუბერნატორების ეროვნული ასოციაციის ხელმძღვანელად.
ბიოგრაფია
კიმ რეინოლდსი დაიბადა 1959 წლის 4 აგვისტოს აიოვის შტატის ქალაქ ტრუროში. 1970-იან წლებში სწავლობდა მისურის შტატის ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტში, 1980-იან წლებში საცხოვრებლად გადავიდა მაუნტ-პლეზანტში და სწავლა გააგრძელა სამხრეთ-აღმოსავლეთის საქალაქო კოლეჯში, 1990-იანი წლების შუა პერიოდში სწავლობდა საბუღალტრო საქმეს სამხრეთ-დასავლეთის საქალაქო კოლეჯში. 2010 წელს სწავლა დაიწყო აიოვის შტატის უნივერსიტეტში და 2016 წელს აქვე მიიღო თავისუფალი მეცნიერებების ბაკალავრის ხარისხი.
14 წლის განმავლობაში ეკავა აიოვის შტატის კლარკის ოლქის ხაზინადარის თანამდებობა, შემდეგ აირჩიეს აიოვის სენატში. სენატორობის მეორე წელს, მაშინდელმა გუბერნატორმა ტერი ბრანსტედმა შესთავაზა მასთან ერთად კენჭი ეყარა ახალ საგუბერნატორო არჩევნებში ვიცე-გუბერნატორის თანამდებობაზე. ისინი აირჩიეს 2010 წელს და ხელახლა აირჩიეს აღნიშნულ თანამდებობაზე 2014 წელს. 2017 წელს ტერი ბრანსტედი დიპლომატიურ სამსახურში წავიდა, შესაბამისად კიმ რეინოლდსი გახდა პირველი ქალი გუბერნატორი აიოვის შტატის ისტორიაში.
პირადი ცხოვრება
1982 წელს დაოჯახდა და ცოლად გაჰყვა კევინ რეინოლდსს, რომელიც არის ნიადაგის ნაყოფიერების სპეციალისტი, იგი სამი ათწლეულის წლის განმავლობაში მუშაობდა აშშ-ის სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტში. მათ შეეძინათ სამი შვილი (ჯენიფერი, ნიკოლი და ჯესიკა), ჰყავთ ცხრა შვილიშვილი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1959 კატეგორია:აიოვის გუბერნატორები კატეგორია:აშშ-ის რესპუბლიკური პარტიის წევრები კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსი ქალები
Goodnight Lovers
„Goodnight Lovers“ — ინგლისური ელექტრონული ჯგუფ Depeche Mode-ის სიმღერა. იგი გამოვიდა 2002 წლის 11 თებერვალს, როგორც მეოთხე სინგლი ალბომიდან Exciter. სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეოს რეჟისორია ჯონ ჰილკოუტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2002 წლის სინგლები კატეგორია:Depeche Mode-ის სიმღერები
ციანსიუნ ვუ
ციანსიუნ ვუ (Chien-Shiung Wu დ. 31 მაისი, 1912, ტაიცანი  — გ. 16 თებერვალი, 1997, ნიუ-იორკი) — ჩინელი ფიზიკოსი. მოღვაწეობდა ექსპერიმენტულ ფიზიკასა და რადიოაქტიულ ფიზიკაში. იწოდება ჩინელ მადამ კიურიდ.
ფრიდონ აბულაძე
ფრიდონ აბულაძე (დ. ?) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, პონტევედრა, ესპანეთი, 55 კგ), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2019, ბუქარესტი, რუმინეთი, 55 კგ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხულოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
ელ-კოპეი
ელ-კოპეი (El Copey) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, სესარის დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24.368 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 968.1 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სესარის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ყარაჩაელები
ყარაჩაელები — ბალყარელების მონათესავე თურქულენოვანი ხალხი, რომლებიც კავკასიის ჩრდილოეთის ქედის ცენტრალური ნაწილის მთიან მონაკვეთში ცხოვრობენ.
ისტორია
ყარაჩაელებს დამწერლობა რუსული გრაფიკის საფუძველზე 1937 წლიდან აქვთ. ანთროპოლოგიური მონაცემებით, ყარაჩაელების ფიზიკური ტიპი ევროპეიდული რასის მაღალმთიან კავკასიონურ ტიპს მიეკუთვნება. ყარაჩაელების თვითსახელწოდებაა ყარაჩაილილა.
ფაქტობრივად ყარაჩაელები და ბალყარელები ერთი ხალხია, ერთი ეთნოსია. რუსულ სამეცნიერო ლიტერატურაში აღნიშნულია, რომ ამ ორ ხალხს აქვთ საერთო წარმომავლობა, ერთი ენა, საერთო ისტორიული ბედი, კულტურის ერთობა, რაც იმის საფუძველს გვაძველს, რომ ისინი ერთ ხალხად მივიჩნიოთ. მაგრამ, მიუხადავად ამისა, მათ არა აქვთ საერთო თვითშეგნება. იმასაც აღნიშნავენ, რომ XIX საუკუნეშიც კი ყარაჩაისა და ბალყარეთის სხვადასხვა საზოგადოებებში მცხოვრებთაც კი არ ჰქონდათ საერთო ეთნონიმი და ერთიანი თვითშეგნება. ისინი ძირითადად იწოდებოდნენ იმ ხეობათა სახელების მიხედვით, რომელ ხეობებშიც ცხოვრობდნენ.
ყარაჩაელთა განსახლების ეთნიკური ტერიტორია, როგორც ირკვევა, რამდენჯერმე შეცვლილა. მათ ხან ყუბანის ხეობის სათავე ეკავათ, ხან ბაქსანის ხეობა.
სოფლის მეურნეობა
ყარაჩაელების მთავარი სამეურნეო საქმიანობა იყო მომთაბარე მეცხოველეობა (ცხვარი, თხა, ცხენი, მსხვილფეხა რქოსანი საქონელი). საქონელს ზაფხულში ყარაჩაელები მთის საძოვრებზე მიერეკებოდნენ, ზამთარში კი ტყის ნაპირებზე, მთების სამხრეთ ფერდობებზე და დაბლობში არენდირებულ მიწებზე აბალახებდნენ. უხეშმატყლიანთა შორის ყარაჩაული ჯიშის ცხვარი ერთ-ერთი საუკეთესო იყო. ის მაღალხარისხიანი ხორცითა და რძით გამოირჩეოდა. ადგილობრივი ჯიშის ცხენი არა მხოლოდ საჯდომად, არამედ კავალერიაშიც გამოიყენებოდა. სრული უგზოობის პირობებში მძიმე საპალნის გადასატანად, სახედარი თითქმის შეუცვლელი იყო.
მსხვილი მესაქონლეები საქონელს სამხრეთ კავკასიასა და ჩრდილოეთ კავკასიის დაბლობში ყიდდნენ. მატყლისაგან ნაბადს, ქუდებს აკეთებდნენ. ცხვრის ტყავისაგან ფაფახებს, ქურქებსა და ფეხსაცმელს ამზადებდნენ.
1906 წლის რუსეთის სახელმწიფო კომისიის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მშვიდობისმოყვარე ყარაჩაელი ხალხი ძირითადად მისდევს მესაქონლეობას, რომლებსაც ჰყავთ 33 756 ცხენი, 175 027 მსხვილფეხა რქოსანი საქონელი და 487 471 წვრილფეხა რქოსანი საქონელი.
ყარაჩაის მთის საძოვრები ფორმალურად საერთო-სახალხო საკუთრებად ითვლებოდა, მაგრამ მისი ძირითადი ნაწილი ფეოდალების ხელში იყო თავმოყრილი. საზამთრო საძოვრები კი მთელ გვარს ეკუთვნოდა, კომლების მფლობელობაში იყო სარწყავი სათიბები.
საქონელი დაახლოებით ნახევარი წლის განმავლობაში საძოვარზე ჰყავდათ. ზაფხულში მწყემსები ღამეს კოცონთან ათევდნენ. მდიდარი მესაქონლეები მთიბავებად გარესამუშაოზე წასულ ქართველთა (სვანების, რაჭველების) შრომას იყენებდნენ. გარე სამუშაოზე ყარაჩაიში წასული ქართველები საფასურს საქონლის სახით იღებდნენ, რასაც შემდეგ საქართველოში ყიდდნენ.
მრავალი საუკუნის მანძილზე ყარაჩაელთა ძირითად საკვებს მეცხოველეობის პროდუქტები წარმოადგენდა. შედედებული რძე („აირანი“) ცვლიდა წყალსაც, ჩაისაც და სუპსაც. მის გარეშე ყარაჩაელთა ყოფა უბრალოდ წარმოუდგენელიც კი იყო. ყველაზე მნიშვნელოვან და ძირითად პროდუქტად კი ყველი ითვლებოდა. რძისაგან ისინი ამზადებდნენ აგრეთვე არაჟანს, კარაქს, კაიმაღს. მიირთმევდნენ ხორციან, ყველიან, კარტოფილიან ღვეზელს. სიმინდის ფქვილისაგან ფაფას ხარშავდნენ. იცოდნენ ე.წ. „ყალმუხური ჩაი“ რძით, კარაქითა და მარილით.
კულტურა
ყარაჩაელებს ჰქონდათ ნართული გადმოცემები და ისტორიული ხასიათის სიმღერები, რომლებშიც გადმოცემულია ხალხის ისტორიული ბედი, დამპყრობთა წინააღმდეგ ბრძოლა. ყარაჩაელთა გამოყენებითი ხელოვნების ორნამენტიკაში ხეზე, ქვაზე, ძვალზე, მეტალზე მცენარეული და ზოომორფული მოტივები ჭარბობდა, რომელშიც თვალყური გაედევნება კავკასიურ-თურქულ გენეტიკურ ურთიერთობებს. ყარაჩაელი ხალხის ცხოვრებაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ეტიკეტს. მრავალრიცხოვან ხალხურ დღესასწაულებს თან ახლდა დოღი, ძალოსანთა შერკინება, ქვის სროლა, სამასკარადო თამაშობანი, სიმძიმეების აწევა და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:კავკასიის ხალხები
ჯულია ენდრიუსი
250px|მინი ჯულია ენდრიუსი (Julie Andrews დ. 1 ოქტომბერი, 1935) — ბრიტანელი მსახიობი, მოცეკვავე და მომღერალი. იგი ცნობილი გახდა თავისი სიმბოლური როლებიდან 1965 წელს გამოსულ ფილმ „მერი პოპინს“-სა და 1966 წელს გამოსულ „ხმა მუსიკისა“-ში. ამ ფილმების შემდეგ იგი გახდა უფრო მდიდარი და შეინარჩუნა კარიერა როგორც მომღერალმა და საესტრადო არტისტმა.