cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლიზა მაიტნერი
განათლება
ლიზა მაიტნერმა განაგრძო ფიზიკის შესწავლა და გახდა მეორე ქალი, რომელმაც ვენის უნივერსიტეტში, 1905 წელს, მოიპოვა დოქტორის ხარისხი ფიზიკაში (მისი დისერტაცია „თბოგამტარობა არაერთგვაროვან სხეულებში“ იყო). უნივერსიტეტში იგი ძალიან სერიოზულად ეკიდებოდა სწავლასთან დაკავშირებულ საკითხებს. იმის გამო, რომ მაიტნერმა ზუსტად არ იცოდა, რის შესწავლა სურდა - ფიზიკის თუ მათემატიკის, იგი მრავალ ლექციას ესწრებოდა, ორივე მიმართულებით.
დოქტორის ხარისხის მოპოვების შემდეგ, მაიტნერმა უარი განაცხადა გაზის სანათების ქარხანაში მუშაობაზე. მამის და ფინანსური შესაძლებლობის მხარდაჭერით, იგი ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, სადაც, ცნობილმა ფიზიკოსმა — მაქს პლანკმა, ლიზა მაიტნერს საკუთარ ლექციებზე დასწრების ნება დართო, რაც იმ დროისთვის მეტად უჩვეულო იყო, ვინაიდან, პლანკს ყოველთვის უარყოფითი დამოკიდებულება ჰქონდა თავის ლექციებზე ქალების დაშვების მიმართ.
სამეცნიერო კარიერა
thumb|right|upright|220პქ|მაიტნერი და [[ოტო ჰანი|ჰანი 1912 წელს]] პლანკის ლექციებზე დასწრებიდან ერთი წლის შემდეგ, ლიზა მაიტნერი მისი თანაშემწე გახდა. თავდაპირველად, იგი ქიმიკოს ოტო ჰანთან ერთად მუშაობდა. მათ ერთად აღმოაჩინეს რამდენიმე ახალი იზოტოპი. 1909 წელს, მაიტნერმა წარმოადგინა ორი ნაშრომი ბეტა გამოსხივების შესახებ. აგრეთვე, ოტო ჰანთან ერთად, მან აღმოაჩინა და განავითარა ფიზიკური დაყოფის მეთოდი, რომლის დროსაც, შვილეული ბირთვი ძლიერად სწყდება მატრიცას.
1912 წელს, მაიტნერ-ჰანის კვლევითი ჯგუფი, ახლად დაარსებულ კაიზერ-ვილჰელმის ინსტიტუტში (KWI) გადავიდა, ბერლინის სამხრეთ-დასავლეთით. ჰანის რადიოქიმიის განყოფილებაში, მაიტნერი ხელფასის გარეშე მუშაობდა. 1913 წელს, 35 წლის ასაკში, მას პრაღაში წასვლა და ასოცირებული პროფესორი თანამდებობა შესთავაზეს, ამის შემდეგ კი, მან მუდმივი თანამდებობა დაიკავა KWI-ში.
პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში, იგი რენტგენის აღჭურვილობის ხელმძღვანელ მედდად მუშაობდა. 1916 წელს, მაიტნერი ბერლინში დაბრუნდა, კვლევების გასაგრძელებლად, თუმცა იგი თავს დარცხვენილად გრძნობდა კვლევითი სამუშაოების გაგრძელების სურვილის გამო, ვინაიდან, იგი გამუდმებით ფიქრობდა ომის შედეგად დაზარალებულებზე, აგრეთვე, მათ სამედიცინო და ემოციურ მოთხოვნილებებზე.
1917 წელს, ლიზა მაიტნერმა და ოტო ჰანმა აღმოაჩინეს ელემენტ პროტაქტინიუმის ერთ-ერთი იზოტოპი, რისთვისაც, მაიტნერი ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიამ ლაიბნიცის მედლით დააჯილდოვა. ამავე წელს, მას გადაეცა ფიზიკის საკუთარი განყოფილება კაიზერ-ვილჰელმის ინსტიტუტში.
1922 წელს, მან აღმოაჩინა ელექტრონების ზედაპირზე წარმოქმნილი ემისიის გამომწვევი მიზეზი, რომლის შედეგადაც ენერგია გამოთავისუფლდება. 1923 წელს, ფრანგმა მეცნიერმა — პიერ ვიქტორ ოჟემ დამოუკიდებლად აღმოაჩინა იგივე ეფექტი, თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მაიტნერი პირველაღმომჩენი იყო, აღნიშნული პროცესი ცნობილია სახელწოდებით — „ოჟეს ეფექტი“.
thumb|left|upright|220პქ|ლიზა მაიტნერი და [[ოტო ჰანი ლაბორატორიაში]] 1926 წელს, მაიტნერი გახდა პირველი ქალი (გერმანიის მასშტაბით), რომელმაც მოიპოვა ფიზიკის სრული პროფესორის თანამდებობა, ბერლინის უნივერსიტეტში. 1935 წელს, როგორც კაიზერ-ვილჰელმის ინსტიტუტის ფიზიკის განყოფილების ხელმძღვანელმა, ლიზა მაიტნერმა, KWI-ის დირექტორთან, ოტო ჰანთან ერთად „ტრანსურანის კვლევის“ პროგრამა წამოიწყო. 1938 წლის დეკემბერში, მაიტნერის გერმანიიდან წასვლიდან ნახევარი წლის შემდეგ, აღნიშნულ პროგრამას, შედეგად მძიმე ბირთვების ბირთვული დაშლის პროცესის მოულოდნელი აღმოჩენა მოჰყვა. ალბერტ აინშტაინი, მას „გერმანელ მარი კიურის“ უწოდებდა.
კაიზერ ვიილჰელმის უნივერსიტეტში ყოფნისას, ლიზა მაიტნერს კავშირი ჰქონდა ჯეიმზ ჩედვიკთან, რომელიც კემბრიჯში, კავენდიშის ლაბორატორიაში მოღვაწეობდა. იმის გამო, რომ ჩედვიკი ცდილობდა ნეიტრონის არსებობის დადასტურებას, მაიტნერმა მას პოლონიუმი გაუგზავნა, ექსპერიმენტებში გამოსაყენებლად. შემდგომ, ჯეიმზ ჩედვიკმა ბევრად მეტი პოლონიუმი მიიღო ბალტიმორში მდებარე ერთ-ერთი საავადმყოფოდან, თუმცა, იგი ყოველთვის იყო მაიტნერის მადლობელი და ამბობდა, რომ დარწმუნებული იყო იმაში, რომ მაიტნერი აუცილებლად აღმოაჩენდა ნეიტრონებს, კავენდიშში წლობით მუშაობის უპირატესობა რომ ჰქონოდა, ისევე, როგორც თვითონ.
1930 წელს, ლიზა მაიტნერმა ლეო ზილარდთან ერთად, ბირთვული ფიზიკის და ქიმიის შესახებ ჩატარებულ სემინარს უხელმძღვანელა. 1930-იანი წლების დასაწყისში ნეიტრონის აღმოჩენის შემდეგ, სამეცნიერო საზოგადოებამ ივარაუდა, რომ ლაბორატორიულ პირობებში შესაძლებელი იქნებოდა ურანზე (ატომური ნომერი 92) მძიმე ელემენტების შექმნა. შემდგომ, დაიწყო სამეცნიერო მარათონი სამეცნიერო გუნდებს შორის — ერნესტ რეზერფორდი დიდ ბრიტანეთში, ირენ ჟოლიო-კიური საფრანგეთში, ენრიკო ფერმი იტალიაში და ლიზა მაიტნერი და ოტო ჰანი გერმანიაში. ამავდროულად, ყველა ამ საკითხებით დაინტერესებულ ადამიანს სჯეროდა, რომ ეს მხოლოდ და მხოლოდ აბსტრაქტული კვლევა იყო ნობელის პრემიის მოსაპოვებლად და ვერავინ წარმოიდგენდა, რომ ეს კვლევები ბირთვული იარაღის შექმნით დასრულდებოდა.
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ლიზა მაიტნერი და ოტო სტერნი (1943 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში) 1933 წელს ჰიტლერის მიერ ძალაუფლების მოპოვების შემდეგ, მაიტნერი კვლავ ხელმძღვანელობდა კაიზერ ვილჰელმის ინსტიტუტის ფიზიკის განყოფილებას. მიუხედავად იმისა, რომ მას ავსტრიის მოქალაქეობა იცავდა, ყველა სხვა ებრაელი მეცნიერი, მათ შორის ლეო სილარდი, ფრიც ჰაბერი, მისი ძმისშვილი ოტო რობერტ ფრიში და მრავალი გამოჩენილი მოღვაწე, დაითხოვეს ან იძულებულნი გახადეს, რომ დაეტოვებინათ საკუთარი თანამდებობები. მათი უმრავლესობა, გერმანიიდან ემიგრაციაში წავიდა. 1938 წლის მარტის ანშლუსის შემდეგ, მაიტნერის მდგომარეობა გართულდა. ოტო ჰანის და ნიდერლანდელი ფიზიკოსების — დირკ კოსტერის და ადრიან ფოკერის დახმარებით, იგი ნიდერლანდებში გაემგზავრა. კოსტერმა დაარწმუნა გერმანელი იმიგრაციის ოფიცრები რომ მას ნიდერლანდებში გამგზავრების ნებართვა ჰქონდა. გერმანიის დატოვებამდე, ოტო ჰანმა, მაიტნერს საკუთარი დედისგან მემკვიდრეობით მიღებული ბრილიანტის ბეჭედი აჩუქა იმ მიზნით, რომ საჭიროების შემთხვევაში, მაიტნერს სასაზღვრო მცველებისთვის გადაეცა შეუფერხებელი მგზავრობის სანაცვლოდ. თუმცა, მსგავსი ქმედება არ გახდა საჭირო, მაიტნერმა მშვიდობიანად მიაღწია დანიშნულების ადგილს და ზემოხსენებული ბეჭედი საბოლოოდ, მისი დისშვილის მეუღლეს გადაეცა.
გრონინგენის უნივერსიტეტში მაიტნერის დასაქმება ვერ მოხერდა, რის გამოც, შვედი ფიზიკოსების — ევა ფონ ბარის და კარლ ვილჰელმ ოზეენის დახმარებით, იგი სტოკჰოლმში გაემგზავრა, სადაც, კარლ მანე სიგმანის ლაბორატორიაში დაიწყო მუშაობა, მიუხედავად იმ სირთულეებისა, რაც სიგმანის ქალ მეცნიერთა მიმართ დამოკიდებულებით იყო გამოწვეული. ამ პერიოდში, მაიტნერმა შრომითი ურთიერთობა ჩამოაყალიბა ნილს ბორთან, რომელიც რეგულარულად მოგზაურობდა კოპენჰაგენსა და სტოკჰოლმში. ლიზა მაიტნერი, აგრეთვე არ წყვეტდა კავშირს ოტო ჰანთან და სხვა გერმანელ მეცნიერებთან.
ბირთვული დაშლა
thumb|right|280პქ|ბირთვული დაშლის ექსპერიმენტული მოწყობილობა, რეკონსტრუირებული [[გერმანიის მუზეუმი (მიუნხენი)|გერმანიის მუზეუმში, მიუნხენი]] 1938 წლის 10 ნოემბერს, კოპენჰაგენში (ნილს ბორის ინსტიტუტში), ოტო ჰანის ლექციაზე ერთმანეთს შეხვდნენ ჰანი, ლიზა მაიტნერი, ნილს ბორი და ოტო ფრიში. მოგვიანებით, ისინი განაგრძობდნენ ერთმანეთთან მიმოწერას. ამავე წლის დეკემბერში, ჰანი და ფრიც შტრასმანი რთულ ექსპერიმენტებს ატარებდნენ ბერლინ-დალემის ლაბორატორიაში. შემონახული წერილების მიხედვით, ჰანი მიხვდა, რომ ბირთვული დაშლა ერთადერთა ახსნა იყო ურანის ბირთვის გახლეჩისა. ამ შედეგის მიღების შემდეგ, მან მაიტნერთან მიმოწერა განაახლა. მოსაზრება, რომლის მიხედვითაც შესაძლებელი იყო ნეიტრონებით ბომბარდირებისას ურანის ბირთვის გახლეჩა, წლების წინაც არსებობდა. ეს მოსაზრება, განსაკუთრებით. იდა ნოდაკთან ასოცირდება. თუმცა, კარლ ვაიცზეკერის ფორმულის გამოყენებით მაიტნერი და ფრიში პირველები გახდნენ, რომელთაც ჩამოაყალიბეს თეორია იმის შესახებ, თუ როგორ ხდება ატომბირთვის მცირე ნაწილაკებად დაშლა: ურანის ნეიტრონებით ბომბარდირების დროს წარმოიქმნება ბარიუმი და კრიპტონი, ამ პროცესს კი თან ახლავს გარკვეული რაოდენობის ნეიტრონების და უზარმაზარი ენერგიის გამოთავისუფლება. აგრეთვე, პირველად ისინი მიხვდნენ, რომ ალბერტ აინშტაინის ცნობილი განტოლება E = mc2 განმარტავდა უძრაობის მასის კინეტიკურ ენერგიად გარდაქმნის შედეგად გამოთავისუფლებული უზარმაზარი ენერგიის წყაროს. ბედის ირონიით, მაიტნერი მოტივირებული იყო ამ გამოთვლების ჩასატარებლად, რადგან ეჩვენებინა, რომ ირენ ჟოლიო-კიურის მიერ წარმოდგენილი გარკვეული ექსპერიმენტების ახსნა ვაიზცეკერის ფორმულას არ შეესაბამებოდა.
ნობელის პრემია ბირთვული დაშლის აღმოჩენისთვის
მაიტნერის მიერ ცხოვრების მანძილზე დამსახურებული არაერთი ჯილდო და ტიტული, გადაფარა იმ ფაქტმა, რომ 1944 წელს ქიმიის დარგში გაცემული ნობელის პრემია მხოლოდ ოტო ჰანს მიენიჭა. 1945 წლის 15 ნოემბერს, შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიამ გამოაცხადა, რომ 1944 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში ოტო ჰანი გახდა, მძიმე ატომბირთვების გახლეჩის აღმოჩენისთვის.
ამავდროულად, მაიტნერმა წერილი დაწერა, სადაც ამბობდა: „ეჭვგარეშეა, რომ ჰანი ნამდვილად იმსახურებდა ნობელის პრემიას ქიმიის დარგში. ეს ნამდვილად ასეა. თუმცა, ვფიქრობ, რომ მე და ოტო რობერტ ფრიშმა საკმაო წვლილი შევიტანეთ ურანის გახლეჩის პროცესის განმარტებაში — როგორ იღებს აღნიშნული პროცესი სათავეს და როგორ თავისუფლდება დიდი რაოდენობით ენერგია, ეს ყველაფერი კი ჰანისთვის მეტად შორეული იყო“. მაიტნერის ყოფილმა თანაშემწემ, კარლ ფრიდრიხ ვაიცზეკერმა შემდგომ დასძინა: „რა თქმა უნდა, ჰანი იმსახურებდა პრემიის ლაურეატობას. მას ნამდვილად ეკუთვნოდა ეს ჯილდო, ამ აღმოჩენის არარსებობის შემთხვევაშიც კი. თუმცა, ყველა დამეთანხმება, რომ ატომბირთვის გახლეჩის პროცესის აღმოჩენა ეჭვგარეშე იმსახურებს ნობელის პრემიას“.
შემდგომი წლები
მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, მაიტნერი აკრიტიკებდა ოტო ჰანს, მაქს ფონ ლაუეს და სხვა გერმანელ მეცნიერებს, რომელთაც მისი აზრით, ნაცისტებთან ითანამშრომლეს და არაფერი მოიმოქმედეს ჰიტლერის რეჟიმის გასაპროტესტებლად. იგი ამბობდა: „ვერნერ კარლ ჰაიზენბერგი და მასთან ერთად მილიონობით ადამიანი, იძულებულნი უნდა იყვნენ, რომ ნახონ ეს ბანაკები და ნაწამები ხალხი“. 1945 წლის ივნისში, ჰანის მისამართით მაიტნერმა წერილი დაწერა, თუმცა, არასდროს გაუგზავნია ადრესატთან. წერილში იგი წერდა:
1950-იან და 1960-იან წლებში, მაიტნერი კვლავ სტუმრობდა გერმანიას და სხვადასხვა სიტუაციებში, რამდენიმე დღეს ჰანთან და მის ოჯახთან ერთად ატარებდა. 1959 წლის 8 მარტს, იგი ესწრებოდა ჰანის მე-80 დაბადების დღეს გეტინგენში. აგრეთვე, ოტო ჰანი საკუთარ მემუარებში (გამოქვეყნდა 1968 წელს, მისი გარდაცვალებიდან მცირე ხნის შემდეგ) წერდა, რომ მას და მაიტნერს მთელი ცხოვრების მანძილზე ახლო მეგობრობა აკავშირებდათ, მიუხედავად იმისა, რომ ეს მეგობრობა გამოცდებით აღსავსე იყო.
1947 წელს, ლიზა მაიტნერი სიგბანის ინსტიტუტიდან წამოვიდა და დაიწყო კვლევების ჩატარება ახალ ლაბორატორიაში, რომელიც სპეციალურად მისთვის შეიქმნა ტექნოლოგიების სამეფო ინსტიტუტის შვედეთის ატომური ენერგიის კომისიის მიერ. 1949 წელს, მან შვედეთის მოქალაქეობა მიიღო. 1960 წელს, მაიტნერი პენსიაზე გავიდა და გაერთიანებულ სამეფოში გადავიდა საცხოვრებლად. იგი განაგრძობდა ნახევარ განაკვეთზე მუშაობას და ლექციებს კითხულობდა.
1968 წლის 27 ოქტომბერს, 89 წლის ასაკში, ლიზა მაიტნერი ძილის დროს გარდაიცვალა. საკუთარი სურვილის მიხედვით, მაიტნერი ჰემფშირის სოფელ ბრემში, თავის უმცროს ძმასთან (გარდაიცვალა 1964 წელს) ახლოს დაკრძალეს. მის დისშვილს, ფრიშს ეკუთვნის წარწერა მაიტნერის სასაფლაოს ქვაზე:
ტიტულები და ჯილდოები
230პქ|მინი|მარჯვნივ|ლიზა მაიტნერის ძეგლი [[ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის ბაღში, ბერლინი]] 1946 წელს აშშ-ში ვიზიტისას, ეროვნულმა პრეს-კლუბმა მაიტნერს „წლის მანდილოსნის“ ტიტული მიანიჭა. იგი მიიწვიეს პრეზიდენტ ჰარი ტრუმენთან და პრეს-კლუბის სხვა წევრებთან ერთად გამართულ სადილზე. მაიტნერი ლექციებს კითხულობდა პრინსტონში, ჰარვარდსა და სხვა ამერიკულ უნივერსიტეტებში. მან საპატიო დოქტორის ტიტულიც მიიღო. 1949 წელს, ოტო ჰანთან ერთად, გერმანიის ფიზიკოსთა საზოგაოებამ იგი მაქს პლანკის მედლით დააჯილდოვა, 1955 წელს კი — იგი გერმანიის ქიმიკოსთა საზოგადოების მიერ დაწესებული ოტო ჰანის პრემიის პირველი ლაურეატი გახდა. 1957 წელს, გერმანიის პრეზიდენტმა თეოდორ ჰოისმა, ლიზა მაიტნერი მეცნიერთათვის განკუთვნილი უმაღლესი გერმანული ორდენით დააჯილდოვა. იგი ათეულზე მეტჯერ იყო წარდგენილი ნობელის პრემიაზე, თუმცა, ვერ მოიპოვა.
1945 წელს, მაიტნერი შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადებიის უცხოელ წევრად აირჩიეს, 1951 წელს კი — მისი სტატუსი შეიცვალა და შვედი წევრი გახდა. ოთხი წლის შემდეგ, 1955 წელს, იგი სამეფო საზოგადოების წევრი გახდა, 1960 წელს კი — ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო უცხოელ წევრად აირჩიეს.
მაიტნერმა სამეცნიერო საქმიანობისთვის, 21 ტიტული და ჯილდო მოიპოვა (მათ შორის, 5 საპატიო დოქტორის ხარისხი და 12 აკადემიის წევრობა). 1947 წელს, მან ვენის სამეცნიერო ჯილდო მოიპოვა. იგი პირველი ქალი იყო ავსტრიის მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო კლასის წევრებს შორის. 1960 წელს, ლიზა მაიტნერი ვილჰელმ ექსნერის მედლით, ხოლო 1967 წელს — ავსტრიის მეცნიერების და ხელოვნების საპატიო ნიშნით დაჯილდოვდა.
1966 წელს, ოტო ჰანი, ფრიც შტრასმანი და ლიზა მაიტნერი ერთობლივად დაჯილდოვდნენ ენრიკო ფერმის ჯილდოთი, პრეზიდენტ ლინდონ ჯონსონის და ამერიკის შეერთებული შტატების ატომური ენერგიის კომისიის (USAEC) მიერ.
1968 წელს გარდაცვალების შემდეგ, მაიტნერს არაერთი პატივი ხვდა წილად. 1997 წელს, ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემის 109-ე ელემენტს მის საპატივცემოდ მაიტნერიუმი უწოდეს. იგი დღემდე ერთადერთი არამითოლოგიური ქალია, რომლის საპატივცემოდაც ქიმიურ ელემენტს ესა თუ ის სახელი უწოდეს (კიურიუმი ერთობლივად, მარი და პიერ კიურის საპატივცემოდაა). აგრეთვე მის საპატივცემოდ, ბერლინში ერთ-ერთ ინსტიტუტს ჰანი-მაიტნერის ინსტიტუტი ეწოდა. აღსანიშნავია, რომ მთვარეზე და ვენერაზე არსებულ გარკვეულ კრატერებს მაიტნერი, ხოლო ასტეროიდთა სარტყელის ერთ-ერთ ასტეროიდს, მაიტნერი 6999 ეწოდება.
2000 წელს, ევროპის ფიზიკოსთა საზოგადოებამ ჩამოაყალიბა „ლიზა მაიტნერის პრემია“, რომელიც წელიწადში ორჯერ გაიცემა ბირთვულ მეცნიერებაში ჩატარებული მნიშვნელოვანი კვლევებისთვის. 2006 წელს, შვედეთში მდებარე გეტებორგის უნივერსიტეტმა, „გეტებორგის ლიზა მაიტნერის პრემია“ დააწესა. 2008 წელს, ავსტრიის შეიარაღებული ძალების (NBC) ქიმიური, ბიოლოგიური, რადიოლოგიური და ბირთვული თავდაცვის სკოლამ, მისი სახელობის ჯილდოს ჩაუყარა საფუძველი.
2010 წლის ოქტომბერში, ბერლინის თავისუფალი უნივერსიტეტის შენობამ, რომელიც ოტო ჰანის სახელს ატარებდა, ჰანი-მაიტნერის სახელი მიიღო. 2014 წლის ივლისში, ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის ბაღში ლიზა მაიტნერის ძეგლი აღიმართა, მაქს პლანკის და ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცის ძეგლების გვერდით.
ავსტრიის და გერმანიის სხვადასხვა ქალაქებში, ქუჩები და სკოლები მის სახელს ატარებენ.
2017 წელს, „ARPA-E“-მ ბირთვული ენერგიის კვლევის მთავარ პროგრამას მის საპატივცემოდ „ლიზა მაიტნერის პროგრამა უწოდა“.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიელი ფიზიკოსები კატეგორია:ავსტრიელი ქიმიკოსები
კამბუკირა
კამბუკირა (Cambuquira) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 950 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოზუ-ალეგრის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 602 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 51.15 კმ²-ზე. ფართობი 246 380 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ნენდო
ნენდო (Nendo) — ყველაზე დიდი და მთავარი კუნძული სანტა-კრუსის კუნძულების ჯგუფში. კუნძულის ალტერნატიული დასახელებებია — სანტა-კრუსის კუნძული, ნდენი, ნიტენდი და ნდენდე. ადმინისტრაციულად შედის მელანეზიური სახელმწიფო სოლომონის კუნძულების ტემოტუს პროვინციის შემადგენლობაში. ნენდოდან დაახლოებით ერთ კილომეტრში მდებარეობენ მომცრო კუნძულები მალო და ნიბანგა.
გეოგრაფია
კუნძულ ნენდოს ფართობი შეადგენს 505,5 კმ²-ს. ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილი მდებარეობს 549 მეტრ სიმაღლეზე. ნენდოს სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 40 კმ-ს, სიგანე — 22 კმ-ს.
ისტორია
კუნძული 1595 წელს აღმოაჩინა ესპანელმა მოგზაურმა ალვარო მენდანია დე ნეირამ, რომელმაც მას დაარქვა სანტა-კრუსის კუნძული.
სქოლიო
კატეგორია:სოლომონის კუნძულების კუნძულები კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები
შიო ნაფეტვარიძე
დაიბადა 1914 წელს ქუთაისის მაზრის სოფელ ტობანიერში, რევოლუციონერ გერმანე ნაფეტვარიძის ოჯახში. 1939 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. იყო დიდი სამამულო ომის მონაწილე (1941–1945).
1946 წლიდან მუშაობა დაიწყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კირიაკ ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტში განყოფილების გამგედ; 1981 წლიდან ამავე ინსტიტუტის დირექტორი; მისი სამეცნიერო შრომების თემაა სეისმურ ზემოქმედებაზე ნაგებობათა გაანგარიშება, სეისმური დატვირთვების განსაზღვრა და საინჟინრო სეისმოლოგია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 2 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1914 კატეგორია:გარდაცვლილი 1987 კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:დიდი სამამულო ომის ბრძოლების მონაწილეები კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
შოტენრინგი (ვენის მეტრო)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენის მეტროსადგურები
ცენტრალური ანდროსი
250px|მინიატიურა|რაიონის მდებარეობა ცენტრალური ანდროსი (Central Andros) — ბაჰამის კუნძულების ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს კუნძულ ანდროსზე. რაიონი ცნობილია ზღვის ლურჯი ორმოებისა და სათევზაო არეალების დიდი რაოდენობით. მრავლადაა ეკოტურიზმის ღირსშესანიშნაობები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაჰამის კუნძულების რაიონები
ნიკოლოზ ჩიგოგიძე
ნიკოლოზ სპირიდონის ძე ჩიგოგიძე (დ. 29 ოქტომბერი, 1893, თელავი — გ. 24 მაისი, 1962, თბილისი) — ქართველი კონსერვატორიის პროფესორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.
ბიოგრაფია
მუსიკალური განათლება მიიღო ჯერ თბილისში, შემდეგ დაამთავრა პეტროგრადის კონსერვატორია. აქ იგი მეცადინეობდა ცნობილ პროფესორებთან და დაოსტატდა როგორც თეორეტიკოსი — პოლიფონისტი.
სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ხელმძღვანელობდა თბილისის კონსერვატორიაში პოლიფონიის კლასს. 35 წლის მანძილზე კეთილსინდისიერად და დიდი სიყვარულით ემსახურა ეროვნული მუსიკალური კადრების აღზრდის საქმეს. პროფესიული და პიროვნული ავტორიტეტი მას საშუალებას აძლევდა აქტიურად ემუშავა სხვადასხვა მუსიკალურ-საზოგადოებრივ დაწესებულებებში, მუზფონდის გამგეობაში და სხვა.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან დიდუბის პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ნინო თევდორეს ასული კოზმინსკაია (დ. 3 ოქტომბერი, 1903, ბაქო — გ. 17 ნოემბერი, 1984, თბილისი) — თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პროფესორი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:კონსერვატორიის პროფესორები კატეგორია:დაბადებული 29 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1893 კატეგორია:გარდაცვლილი 24 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1962 კატეგორია:თელავში დაბადებულები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ჭიჭიკო ბეგალიშვილი
ალექსანდრე (ჭიჭიკო) ბეგალიშვილი (დ. 2 ოქტომბერი, 1910 — გ. 1982) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1965).
დაიბადა ქუთაისში 1910 წელს, დაამთავრა ქუთაისის მუშა-ახალგაზრდობის სკოლა 1928 წელს.
1928 წელს სწავლობდა ქუთაისის თეატრთან არსებულ თეატრალურ სტუდიაში. 1933 წელს ამავე თეატრის მსახიობი, ხოლო 1942 წელს მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის მსახიობი. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: ამირანი, სერაფიონ ბრეგაძე (დავით კლდიაშვილის „უბედურება“, „სამანიშვილის დედინაცვალი“); პაჭუტია (მ. გოგოლაშვილის „გულსუნდა“); თავადი გუბაზი (ვალერიან კანდელაკის „მაია წყნეთელი“); ხახული, ვატა (პოლიკარპე კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“), ვარლამ სარჯველაძე (რევაზ თაბუკაშვილის „რაიკომის მდივანი“); ყოჩაღი აშუღი (ლევან გოთუას „მეფე ერეკლე“), ხაფიჩია (პ. სამსონაძის „სალტე“); სოსანა (ავქსენტი ცაგარლის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“); სპირიდონ მცირიშვილი, გერვასი (შალვა დადიანის „ნინოშვილის გურია“, „ნაპერწკლიდან“); ტუხა, მუხრან ბატონი (სანდრო შანშიაშვილის „გიორგი სააკაძე“); ლუილაჟი (ნ. ზარხის „ჯოი სტრიტი“); რადისტი, მოცეკვავე (ერნსტ ტოლერის „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ“), მეფე (ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“). ივანე (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უმზითვო“), რაბინი (კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“), ბიონდელო (უილიამ შექსპირის „ჭირვეულის მორჯულება“) და სხვა. 1959 წელს მუშაობდა კინოთეატრ „ოქტომბრის“ დირექტორად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 2 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1910 კატეგორია:გარდაცვლილი 1982 კატეგორია: ქუთაისში დაბადებულები ჭ
ტრემნიკი
ტრემნიკი (Тремник) — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ნეგოტინოს თემში (ვარდარის რეგიონი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 176 მეტრზე. 2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 829 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ნეგოტინოს თემის სოფლები
ცენტრალური ელიუთერა
250px|მინიატიურა|რაიონის მდებარეობა ცენტრალური ელიუთერა (Central Eleuthera) — ბაჰამის კუნძულების ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს კუნძულ ელიუთერაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაჰამის კუნძულების რაიონები
ტეილორის ოლქი (ტეხასი)
ტეილორის ოლქი (Taylor County) — ოლქი აშშ-ში, ტეხასის შტატში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. აბილინი. შეიქმნა 1858 წელს. ოლქის ფართობია კმ². 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს კაცს.
სქოლიო
კატეგორია:ტეხასის ოლქები
ჩუკოტკის მთიანეთი
ჩუკოტკის მთიანეთი (Чукотское нагорье) — მთიანეთი რუსეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში. წარმოადგენს ძლიერ დანაწევრებული საშუალომთიანი და დაბალმთიანი ქედებისა და მასივების ერთობლიობას, რომელიც თითქმის 450 კილომეტრზე ვრცელდება აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვის ჩაუნის უბის აღმოსავლეთი სანაპიროდან ბერინგის ზღვის დასავლეთ სანაპირომდე.
უმაღლესი ადგილის სიმაღლეა 1887 მ (ჩანტალის ქედი, მთა ისხოდნაია). გამოიყოფა ეკვივატაპის ქედი (1522 მ), პეგტიმელის ქედი (1810 მ), ჩანტალის ქედი (1843 მ) და შელაგის ქედი (1105 მ). ჩრდილოეთის ქედები ძირითადად აგებულია ქვიშაქვებით, თიხაფიქლებითა და გრანიტებით, უფრო სამხრეთით გაბატონებულია ვულკანური ქანები.
კლიმატი სუბარქტიკულია, მკაცრი, დამახასიათებელია ხანგრძლივი, ძალზე ცივი ქარბუქიანი ზამთარი და მოკლე გრილი ზაფხული. აღმოსავლეთით ხშირია ნისლი. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა უდრის 250–400 მმ-ს.
ჩუკოტკის მთიანეთი ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანისა და წყნარი ოკეანის მდინარეების წყალგამყოფია. კალთების ქვედა ნაწილში მთის ტუნდრის ლანდშაფტებია, მწვერვალებზე კურუმები.
ფართოდ არის გავრცელებული მრავალწლოვანი მზრალობა. არის ოქროს, კალისა და ვერცხლისწყლის საბადოები.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის მთიანეთები
დაგდის მხარე
დაგდის მხარე (Dagdas novads) — ლატვიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ლატგალიის რეგიონში. მხარე მოიცავს 10 თემს და ქალაქ დაგდას, რომელიც მხარის ადმინისტრაციული ცენტრია.
ესაზღვრება აგლონის, რეზეკნეს, ლუძის, ზილუპის, კრასლავის მხარეები. ასევე, ესაზღვრება ბელარუსს, კერძოდ ვიტებსკის რეგიონს.
მხარე დაარსდა 2009 წლის 1 ივლისს, ლატვიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის დასრულებისას კრასლავის რაიონის ტერიტორიაზე.
მოსახლეობა
მოსახლეობა 2010 წლის1 იანვრისათვის შეადგენს 9 397 კაცს. მხარის ფართობია 948,8 კმ².
ეროვნული შემადგენლობა
მხარის ეროვნული შემადგენლობა 2010 წლის 1 იანვრის მონაცემებით ასეთია :
სქოლიო
კატეგორია:ლატვიის მხარეები
ზოღალიხი
ზოღალიხი (Zoğallıq) — სოფელი აზერბაიჯანში, მთიანი შირვანის რეგიონის ისმაილის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 436 კაცი.
ლეილი და მაჯნუნი (ნიზამი განჯევის პოემა)
ლეილი და მაჯნუნი — ნიზამი განჯევის (1141-1209) მესამე პოემა. ნაწარმოები დაწერილია 1188 წელს, სპარსულ ენაზე და წარმოადგენს ნიზამის ხამსეს (ნიზამი განჯევის ეკუთვნის ლირიკული ლექსების კრებული (დივანი)) მესამე პოემას. სიუჟეტი დაფუძნებულია ძველი არაბული ლეგენდაზე, ლეილისა და მაჯნუნის უბედურ სიყვარულზე. პოემა შირვანშაჰ ახსითან I-სადმია მიძღვნილი და მისი ბრძანებითაა დაწერილი. პოემაში 4600 სტანცია. ლეილი და მაჯნუნი ლეგენდის პირველ ლიტერატურულად დამუშავებულ ვერსიად მიიჩნევა.
პოემის მიმოხილვა
ახალგაზრდა პოეტ ქაისს საკუთარი ბიძაშვილი ლეილი უყვარდება, მაგრამ ლეილი იძულებულია სხვა კაცზე დაქორწინდეს, რის გამოც ქაისი ჭკუიდან იშლება და უდაბნოში მიდის, სადაც ლეილის სიყვარულის ნიშნად პოემას თხზავს. წყვილი მხოლოდ სიკვდილის შემდეგ ერთიანდება. ნიზამიმ ოდნავ შეცვალა სიუჟეტი: ქაისს ლეილი სიგიჟემდე უყვარს, რის გამოც ლეილის მშობლები უარყოფენ მას. ლეილი იძულებით თხოვდება, მაგრამ ქაისის სიყვარულის გამო კვდება და საქორწინო კაბით მარხავენ. მაჯნუნი ლეილის სიკვდილის შესახებ გაიგებს თუ არა, მის საფლავთან მიდის და იქვე კვდება.
პოემის თარგმანები და რედაქციები
პოემა პირველად შემოკლებული სახით ინგლისურად ითარგმნა. თარგმანი ინგლისელ აღმოსავლეთმცოდნესა და მთარგმნელს, ჯეიმზ ატკინსონს ეკუთვნოდა. გამოიცა 1836 წელს. მოგვიანებით პოემა რამდენჯერმე ხელახლა ითარგმნა (1894, 1915).
პოემა აზერბაიჯანულად პოეტმა სამედ ვურღუნმა თარგმნა 1939 წელს.
პოემის ანალიზი
პოემის სიუჟეტი მარტივია და შეყვარებული წყვილის ირგვლივ იკვრება. გმირები ნახევრად გამოგონილი, ნახევრად ისტორიული პერსონაჟები არიან და თავიანთი ქმედებებით სხვა რომანტიკული პოემების გმირებს ჰგვანან. ნიზამი განჯევმა პოემა არაბულ-ბერბერული ლეგენდის მოდიფიცირებით შექმნა. მან სიუჟეტის განვითარება ურბანულ სივრცეში გადაიტანა და ნარატივი ბუნების აღწერით შეავსო. პოემა მრავალ ქვეყანაში სხვადასხვა ტექსტის სახით დაიბეჭდა. 1934 წელს ირანელმა მეცნიერმა, ვაჰიდ დაშთგერდიმ პოემის კრიტიკა გამოაქვეყნა.
პოპულარულ კულტურაში
აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა, უზეირ ჰიჯაბაიოვმა პოემის საფუძველზე ოპერა „ლეილი და მაჯნუნი“ (1908) დაწერა. კიდევ ერთმა აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა, ყარა ყარაევმა სიმფონიური პოემა, „ლეილი და მაჯნუნი“ შეთხზა, რომელიც 1947 წლის 29 სექტემბერს ბაქოში, ნიზამი განჯევის 800 წლისთავისადმი მიძღვნილ საზეიმო ღონისძიებაზე წარდმოადგინეს. ყარაევმა პოემის საფუძველზე შეთხზა ერთაქტიანი ბალეტიც.
1960 წელს Tajikfilm studio-მ პოემის საფუძელზე ტაჯიკური საბალეტო ფილმი „ლეილი და მაჯნუნი“ გადაიღო. ერთი წლის შემდეგ პოემაზე დაფუძნებული ფილმი სტუდამ „Azerbaijanfilm“ გამოუშვა (მაჯნუნის როლს ნედარ შაშიკ-ოღლუ ასრულებდა).
აზერბაიჯანელმა ხელოვანმა, მიქაილ აბდულაიევმა ნიზამი განჯევის მეტროსადგურში (ბაქო) პოემის გმირების მოზაიკური პანელები შექმნა.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული ლიტერატურა კატეგორია:პოემები
კარმუ-დი-მინასი
კარმუ-დი-მინასი (Carmo de Minas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1143 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოზუ-ალეგრის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 750 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 42.66 კმ²-ზე. ფართობი 322 285 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
აქსაის სამების ეკლესია
აქსაის სამების ეკლესია (Троицкая церковь) — მართლმადიდებლური ტაძარი ქალაქ აქსაიში, აქსაის რაიონი, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას.
ისტორია
XVIII საუკუნემდე დონის კაზაკებს არ ჰქონდათ ადგილობრივი ეკლესია. ისინი ლოცულობდნენ ეგვტერებში და სამლოცველო სახლებში. აქსაიში პირველი იყო სამების ეკლესია იგი გადაიტანეს 1764 წელს სტანიცა რატნენსკოიდან. მას იქ ეწოდებოდა მოციქულ ელიას სახელი. ეკლესიაში ასევე იყო მოწმე ფროლას და ლავრას საკურთხეველი. აქსაიში გადატანის შემდეგ ეკლესიამ მიიღო სამების სახელწოდება. ეკლესია აკურთხეს 1768 წლის 6 ნოემბერს.
აქსაიში მამა ვასილმა დაიწყო ქვის ეკლესიის მშენებლობა. ეკლესია ააშენეს ხის ეკლესიის ზემოთ. ეკლესია შენდებოდა მრევლის სახსრებით, ასევე ვასილ ივანეს ძე მანკოვის შემოწირულობით. გარდაცვალების შემდეგ ვასილ მანკოვი დაკრძალეს აკლდამაში ეკლესიის მახლობლად.
ეკლესიას ჰქონდა კიდევ ორი საკურთხეველი, ჩრდილოეთისა წმინდა გიორგის სახელობისა, ხოლო სამხრეთისა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელობისა. მოგვიანებით კიდევ ააშენეს ორი საკურთხეველი სატრაპეზოს ნაწილში. ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის სახელობისა (1848) და დიდმოწამე ბარბარეს სახელობისა (1890). მრავალსართულიანი, ბაროკოს სტილში შესრულებული კანკელი დაამზადეს სანქტ-პეტერბურგში არქიტექტორ ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელის პროექტის მიხედვით.
სამების ეკლესიის მშენებლობა გაგრძელდა დაახლოებით 10 წელი 1783 წლიდან 1792 წლამდე. ეკლესია აკურთხეს 1792 წლის 15 მაისს.
სამების ეკლესია აგებულია კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში. 1873-1875 წლებში მიმდინარეობდა კაპიტალური რემონტი.
ეკლესია დახურეს 1930-იან წებში და 1935 წელს დაანგრიეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როსტოვის ოლქის ეკლესიები კატეგორია:როსტოვის ოლქის ღირსშესანიშნაობები
მერი პოპინსი (ფილმი)
სიუჟეტი
მერი პოპინსი სუპერ ძიძაა, რომელიც დაფრინავს ქოლგით. ის ბენქსების ოჯახში ბავშვების თხოვნით მიფრინდება, რათა მათი ძიძა გახდეს.
სქოლიო
კატეგორია:1964 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:რომანებზე დაფუძნებული ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფენტეზი ფილმები
გიორგი კობახიძე
გიორგი კობახიძე (დ. 23 ნოემბერი, 1953, თბილისი) — ქართველი  პოლიტიკოსი, ფიზიკოსი.
პეტარ კრეშემირ IV
პეტარ კრეშემირ IV (Petar Krešimir IV; გ. 1074) — ხორვატიის მეფე 1059-1074 წლებში. მისი მეფობის დროს ხორვატიის სამეფომ თავისი ძლიერების პიკს მიაღწია.
გიორგი კობახიძე
1976 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 1972-1976 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რაგბის გუნდის კაპიტანი. 1974-1976 წლებში იყო საქართველოს ახალგაზრდული ნაკრების კაპიტანი. 1977-1978 წლებში იყო ჯანდაცვის სამინისტროს საინფორმაციო გამოთვლითი ცენტრის ინჟინერი. 1978-1985 წლებში იყო ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის, 1985-1992 წლებში იყო მოლეკულური ბიოლოგიისა და ბიოფიზიკის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. გამოქვეყნებული აქვს წერილები და სტატიები. 11 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.
პეტარ კრეშემირ IV
პეტარ კრეშემირ IV ტახტზე ავიდა მამის გარდაცვალების შემდეგ. მან გააგრძელა მამის პოლიტიკა ეკონომიკური რეფორმების თვალსაზრისით და ერთ სამეფოში გააერთიანა მთელ ხორვატული მიწა-წყალი.
გიორგი კობახიძე
1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია“. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია “.
პეტარ კრეშემირ IV
ნორმანების ლაშქრობის დროს მეფე პეტარ კრეშემირი ტყვედ ჩავარდა. გარდაიცვალა ტყვეობაში. 1075 წელს დაკრძალეს სამეფო განსასვენებელში სოლინში. მისი საფლავი მოგვიანებით გაანადგურეს ოსმალებმა.
გიორგი კობახიძე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1953 კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები
პეტარ კრეშემირ IV
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხორვატიის მეფეები კატეგორია:ტრპიმიროვიჩები
კნუდ V (დანია)
კნუდ V მაგნუსსენი (Knud 5. Magnussen; დ. 1129 — გ. 9 აგვისტო, 1157) — ესტრიდსენების დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის მეფე ნილსის შვილიშვილი და შვედეთის მეფე მაგნუს I-ის ვაჟი. დანიის მეფე 1146-57 წლებში სვენ III-სა და ვალდემარ I-თან ერთად. 1157 წლის 9 აგვისტოს როსკილეში სვენმა იგი მოაკვლევინა და სცადა ვალდემარის მოკვლაც თუმცა არ გამოუვიდა. ამის გამო, ორ თვეში ვალდემარმა შური იძია და სვენი მოკლა.
ბიოგრაფია
კნუდი დაიბადა 1129 წელს. იგი იყო შვედეთის მეფე მაგნუს I ძლიერისა და მისი მეუღლის, დედოფალ რიჩეზა პოლონელის ვაჟი. მამის მხრიდან მას პაპად დანიის მეფე ნილსი, ხოლო დედის მხრიდან პოლონეთის მეფე ბოლესლავ III ერგებოდა. 1134 წელს ნილსიცა და მაგნუსიც ბრძოლაში დახოცა მეფე ერიკ II-მ, რომელიც 1137 წელს ჩამოაგდო და მოკლა მისმა დისწულმა ერიკ III-მ. 1146 წელს, იუტლანდიელმა მაგნატებმა მეფედ კნუდი გამოაცხადეს, ხოლო ზელანდიელმა და სკონელმა მაგნატებმა ერიკ II-ის ვაჟი, სვენი. ამრიგად, ერიკ III ტახტიდან გადადგა, რითაც იწყება კნუდ V-ისა და სვენ III-ის თანამმართველობა.
ტახტზე ასვლისთანავე, კნუდი და სვენი გამუდმებით ცდილობდნენ ერთმანეთის ჩამოშორებასა და ტახტის ბოლომდე დაპატრონებას. 1147 წელს მათ ერთობლივად სცადეს მესამე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში ჩაბმა, მაგრამ ამაოდ. სულ მალე, ტახტს მესამე კანდიდატიც გამოუჩნდა ერიკ II-ის შვილიშვილის, ვალდემარის სახით, რომელსაც იუტლანდიელი დიდებულები მიემხრნენ. კნუდმა დახმარებისათვის შვედეთის მეფე შვერკერ I-ს მიმართა, სვენმა კი საქმეში საღვთო რომის იმპერატორი ფრიდრიხ I ჩარია. სულ მალე, ფრიდრიხმა სვენი „პირველ მეფედ“ გამოაცხადა, კნუდი კი მის თანა-რეგენტად აქცია.
ამის საპასუხოდ, კნუდმა შვედეთთან ალიანის შექმნა განიზრახა და ცოლად შვედეთის მეფე შვერკერ I-ის ასული, ელენა შეირთო. მალევე, 1154 წელს, სვენმა თანამმართველად ვალდემარ I დაინიშნა. ამას მოჰყვა სამოქალაქო ომის განახლება, რის გამოც სვენ III-მ „შერიგების მიზნით“ ვალდემარი და კნუდი როსკილეს სასახლეში გამართულ ბანკეტზე დაიბარა, სადაც 9 აგვისტოს, მისი ბრძანებით მოკლეს კნუდი და სცადეს ვალდემარის მოკვლაც. ვალდემარმა გაქცევა მოახერხა და უკან დიდი ჯარებით დაბრუნდა, რის შემდეგაც, ამავე წლის 23 ოქტომბერს მოკლა სვენ III და დანიის ერთპიროვნული მონარქი გახდა.
შვილები
თავის გარდაცვალებამდე ერთი წლით ადრე კნუდი დაქორწინდა ელენა შვედზე, რომელთანაც შვილების გაჩენა ვერ მოასწრო, თუმცა უცნობი საყვარლებისაგან მას ოთხი არალეგიტიმური შვილი ჰყავდა:
ორჰან ქემალი
მეჰმეთ რაშით ოღუთჩუ (Mehmet Raşit Öğütçü დ. 15 სექტემბერი,1914, ადანა, თურქეთი — 2 ივნისი, 1970, სოფია, ბულგარეთი), ფსევდონიმი ორჰან ქემალი (Orhan Kemal) — თურქი მწერალი. ცნობილია თავისი რომანებით, სადაც აღწერს თურქეთის ღარიბი ფენის ცხოვრებას.
ბიოგრაფია
ორჰან ქემალი დაიბადა 1914 წლის 15 სექტემბერს ადანაში. ბავშვობის პირველი წლები ადანაში გაატარა. პირველი მსოფლიო ომის დროს მისი ოჯახი იძულებული გახდა გადასულიყო ნიღდეში, შემდეგ კი კონიაში. კონიაში ცხოვრების პერიოდში დაიწყო სახელმწიფო ამბოხი. მწერლის მამა აბდულქადირ ქემალი ოღუთჩუ, რომელიც ადვოკატი იყო, თურქეთის ეროვნული ძალების შემადგენლობაში შედიოდა. ამბოხების დასრულების შემდეგ ის გადაინაცვლა თურქეთის დიდ ეროვნულ ასამბლეაში. ამ პერიოდში ოღუთჩუები უკვე ანკარაში ცხოვრობდნენ. 1923 წელს ორჰან ქემალი ოჯახთან ერთად ბრუნდება ადანაში. მამამისმა დაიწყო გაზეთ „თოქსოზის“ გამოცემა. თურქეთის ეროვნული ასამბლეის (პარლამენტის) მიერ მშვიდობის უზრუნველყოფის კანონი იქნა მიღებული. ამ კანონის შედეგად გაზეთი „თოქსოზი“ და სხვა გაზეთების გამოცემა შეწყდა. აბდულქადირ ქემალი კი 11 თვით დააპატიმრეს. მიუხედავად იმისა, რომ მწერლის მამა აქტიურად იყო ჩართული პოლიტიკურ ცხოვრებაში, ორჰან ქემალი არ ინტერესდებოდა ამით. 1930 წელს მამაისი იძულებული გახდა თურქეთიდან სირიაში გაქცეულიყო. 1931 წელს კი მთელი ოჯახით ბეირუთში დასახლდნენ.
ცხოვრების ერთი წელი ორჰან ქემალმა სირიაში გაატარა, რის შემდეგაც დაბრუნდა სამშობლოში. აქ მან დაიწყო დამოუკიდებელი ცხოვრება. ქემალმა ბამბის ქარხანაში დაიწყო მუშაობა. აქ იგი სხვადასხვა თანამდებობეზე იყო - დაწყებული უბრალო მუშით, დამთავრებული ქარხნის მდივნით. მისი ცხოვრების მძიმე წლები აისახა მის ნაწარმოებში. 1937 წელს ქარხანაში გაიცნო ახალგაზრდა გოგონა ნურიე, რომელიც შემდგომში მისი მეუღლე გახდა. ერთი წლის შემდეგ მათ შეეძინათ ქალიშვილი ილდიზი.
1938 წელს ნიღდეში, ჯარში მსახურებისას მისი პოლიტიკური შეხედულებების გამო, „წითელი იდეების“ პროპაგანდისთვის 5 წლით თავისუფლება აღუკვეთეს. 1940 წელს ციხეში ის ხვდება თურქ მწერალსა და საზოგადოებრივ მოღვაწეს ნაზიმ ჰიქმეთს, რომელიც „რომანტიკოსი კომუნისტის“ სახელით იყო ცნობილი. ციხეში ორჰან ქემალი სწავლობს ფრანგულ ენას, ფილოსოფიასა და სოციოლოგიას. თავდაპირველად, მან გამოსცა ლექსები ფსევდონიმებით რაშიდ ქემალი და ორჰან რაშიდი. თუმცა ნაზიმ ჰიქმეთმა შთააგონა მას დაეწერა რომანები და მოთხრობები.
ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ ორჰან ქემალმა დაიწყო საკუთარი ნაწარმოებების ბეჭდვა. 1943 წელს ერთ-ერთ თურქულ გაზეთში გამოქვეყნდა მისი მოთხრობა ფსევდონიმით ორჰან ქემალი. ამავე წელს ის დაბრუნდა ადანაში, სადაც მუშაობდა მტვირთავად და მუშად.
1957 წელს ორჰან ქემალს ეყოლა მეოთხე შვილი გოგო იშიქი.
1965 წელს გამოსცა წიგნი სახელწოდებით „იყო ერთი ფილიზი“, რომელიც ავტობიგრაფიულ ხასიათს ატარებდა. მასში მწერალმა აღწერა 1960 წელს თავს გადამხდარი სასიყვარულო ამბავი, რომელიც დიდი ხანი არ გაგრძელებულა და მოკლე დროში დასრულებულა. ამ რომანის მიხედვით 1998 წელს გადაიღეს ტელესერიალი იმავე სახელწოდებით.
1966 წელს ორჰან ქემალს ისევ აპატიმრებენ და ისევ კომუნიზმის პროპაგანდაში ადანაშაულებენ. მაგრამ ამჯერად მწერალს ერთი თვის შემდეგ ათავისუფლებენ.
1967 წელს მწერალმა საკუთარი მოთხრობა პიესად გადააქცია, სახელწოდებით „72-ე კამერა“. ნაწარმოები დაიდგა ანკარის ხელოვნების თეატრის მიერ. ამავე წელს ორჰან ქემალი ანკარის ხელოვნების მოყვარულთა ასოციაციის მიერ არჩეულ იქნა საუკეთესო პიესის მწერლად.
1970 წელს ბულგარეთის მწერალთა კავშირის თხოვნით ჩავიდა ბულგარეთის დედაქალაქ სოფიაში, სადაც გარდაიცვალა თავის ტვინში სისხლის ჩაქცევისგან.
1972 წელს, თურქეთში დაწესდა ორჰან ქემალის სახელობის ლიტერატურული პრემია.
სტამბოლში მდებარეობს ორჰან ქემალის მუზეუმი, რომელიც სამ სართულიანია. მუზეუმში მწერლის ცხოვრების ამსახველი ნივთები და ფოტოებია გამოფენილი.
სქოლიო
კატეგორია:თურქი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1914 კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
პრაღის სახელმწიფო ოპერა
პრაღის სახელმწიფო ოპერა (ჩეხ. Státní opera Praha) — ოპერის თეატრი პრაღაში. ის გახლავთ   ჩეხეთის რესპუბლიკის ეროვნული თეატრის ნაწილი, რომელიც დაარსდა ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს მიერ 1992 წელს. თავად თეატრი თავდაპირველად გაიხსნა 1888 წელს, როგორც ახალი გერმანული თეატრი, ხოლო 1949 წლიდან 1989 წლამდე  ცნობილი იყო როგორც სმეტანას თეატრი. ცოტა ხნის წინ მას ეწოდა პრაღის სახელმწიფო ოპერა. ამჟამად წელიწადში 300-მდე სპექტაკლი იდგმება. რეპერტუარში ასევე შედის საბალეტო დადგმები.
ისტორია
ხავერდოვანი რევოლუციის შემდეგ, სმეტანას თეატრი კვლავ გამოეყო ეროვნულ თეატრს 1992 წელს და ეწოდა პრაღის სახელმწიფო ოპერა, რომელიც ფოკუსირებული იყო ექსკლუზიურად უცხოურ რეპერტუარზე.
არქივი
პრაღის სახელმწიფო ოპერის საქმიანობის მნიშვნელოვანი ნაწილია დოკუმენტაციის ცენტრი. თეატრის საქმიანობის სისტემატური საარქივო ჩანაწერის შენარჩუნების გარდა,  ყურადღება იქნა გამახვილებული ახალი გერმანული თეატრის დაკარგული არქივების აღდგენაზე. 2004 წელს პრაღის სახელმწიფო ოპერამ გამომცემლობა „სლოვარტთან“ ერთად გამოსცა წიგნი მისი ისტორიის შესახებ „პრაღის სახელმწიფო ოპერა: თეატრის ისტორია ფოტოებსა და თარიღებში“. წიგნში განთავსებულია ტექსტები ჩეხურ, ინგლისურ და გერმანულ ენებზე და  ასახავს ოპერის თეატრის ისტორიას ახალი გერმანული თეატრიდან დღემდე. ფართო სპექტრის ადგილობრივ და უცხოურ  წყაროებზე დაყრდნობით, პუბლიკაციამ შეკრიბა ფასდაუდებელი ლიტერატურული და ფოტო არქივი, მათ შორის პირველად გამოქვეყნებული არაერთი დოკუმენტი.
სქოლიო
კატეგორია:ოპერის თეატრები კატეგორია:ჩეხეთის არქიტექტურა კატეგორია:პრაღის არქიტექტურა კატეგორია:თეატრები პრაღაში კატეგორია:1888 წელს დაარსებული თეატრები
ნუგზარ კობერიძე
1974 წელს დაამთავრა პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილოლოგია-მუსიკათმცოდნეობის ფაკულტეტი. საქართველოს ეკონომიკური აღორძინების კავშირის, ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული პარტიის დამფუძნებელი და თავმჯდომარე. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მშვიდობა“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ნ
ბაბი-იარი
პირველი მასობრივი დახვრეტა წარიმართა 1941 წლის 29-30 სექტემბერს. ამ პერიოდში დახოცეს 33 771 ებრაელი. კიევში ებრალეთა დახოცვის გადაწყვეტილება მიიღეს ნაცისტმა ოფიცერმა კურტ ებენჰარდმა, ობერგრუპენფიურერმა ფრიდრიხ ეკლენმა და ოტო რაშმა. ბაბი-იარის ხოცვა-ჟლეტვა საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ მიმართული კამპანიის დროს ნაცისტური რეჟიმის და უკრაინული კოლაბორაციონისტების უმსხვილესი მასობრივი მკვლელობა იყო. ხოცვა-ჟლეტვა ჰოლოკოსტის ისტორიაში ყველაზე მასიური მკვლელობაა. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით დახოცეს 100-დან 150 ათასზე მეტი ადამიანი. ბაბი-იარის დახვრეტას გადაურჩა 29 ადამიანი.
მასობრივი ხოცვა-ჟლეტების მსხვერპლი გახდნენ საბჭოთა ომის პატიმრები, კომუნისტები, უკრაინელი ნაციონალისტები და ბოშები.
2022 წლის 22 აპრილს მარიუპოლის მერმა ვადიმ ბოიჩენკომ, უკრაინაზე რუსეთის მიერ განცხორციელებული თავდასხმის შემდეგ ქალაქში მიმდინარე მოვლენები ბაბი-იარს შეადარა და აღნიშნა:
სქოლიო
კატეგორია:ჰოლოკოსტი კატეგორია:მასობრივი მკვლელობა
თენგიზ არაბული
დაწყებითი განათლება სოფელ ნადოკრაში მიიღო. 1953 წელს თბილისში ჩამოვიდა და სწავლა საზეინკლო სასწავლებელში გაგრძელა. შემდეგ დაამთავრა ინდუსტრიულ-პედაგოგიური, პოლიტექნიკური და ფიზკულტურის ინსტიტუტები. 1956-1965 წლებში — 3 გზის საქართველოს ჩემპიონი ქართულ ჭიდაობაში, 4 გზის ჩემპიონი ჭიდაობა სამბოში, მრავალგზის პრიზიორი. ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის 5 გზის ჩემპიონი სამბოში. საკავშირო „შრომითი რეზერვები“-ს 3 გზის ჩემპიონი სამბოში. დინამოს საკავშირო პირველობის გუნდური მეორე პრიზიორი. 1961 წელს სსრკ ჩემპიონი (64 კგ) სამბოში. საკავშირო „შრომითი რეზერვები“-ს სპარტაკიადის ჩემპიონი და 2 გზის პრიზიორი თავისუფალ ჭიდაობაში, საბჭოთა შეიარაღებული ძალების 2 გზის პრიზიორი. საქართველოში ძიუდოს დაფუძნების წლებში (1961-1963) საბჭოთა კავშირის ნაკრების წევრი. ჩატარებული აქვს საერთაშორისო გუნდური შეხვედრები პოლონეთის, უნგრეთის, ჩეხოსლოვაკიის, მონღოლეთის ეროვნულ ნაკრებებთან. არის ჭიდაობის 4 სახეობის სპორტის ოსტატი: ქართული, სამბო, თავისუფალი და ძიუდო.
1966-74 წლებში სპორტკლუბ „სპარტაკი“-ს უფროსი მწვრთნელი ძიუდოში; 1974-86 წლებში სპორტკლუბ „ლოკომოტივი“-ს უფროსი მწვრთნელი ძიუდოში 1987-92 წლებში საქართველოს მოსწავლე-ახალგაზრდების ნაკრების უფროსი მწვრთნელი სამბოში; 1992-94 წლებში სამბოს ფედერაციის მენეჯერი. 1994-2004 წლებში სამბოს ფედერაციის გენერალური მდივანი; 2004-2011 წლებში სამბოს ფედერაციის მენეჯერი.
თენგიზ არაბულს აღზრდილი ჰყავს საბჭოთა კავშირის, ევროპის, მსოფლიოს ჩემპიონები და პრიზიორები, არის საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი, სპორტის დამსახურებული მუშაკი და ღირსების ორდენის კავალერი.
შოტენტორი (ვენის მეტრო)
შოტენტორი (Schottentor) — ვენის მეტროპოლიტენის სადგური. მდებარეობს U2 ხაზზე და შედგება 1 ბაქნისაგან. სადგური გაიხსნა 1980 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენის მეტროსადგურები
მორგან ფილიპს პრაისი
მორგან ფილიპს პრაისი (დ. 29 იანვარი, 1885 — გ. 23 სექტემბერი, 1973) — ბრიტანელი პოლიტიკოსი და ლეიბორისტული პარტიის წევრი, პარლამენტის წევრი.
ჟურნალიზმი
მორგან ფილიპს პრაისის პოლიტიკური ცხოვრება დაიწყო ლეობორისტული პარტიით, სადაც ის გლოსტერის დეპუტატობის კანდიდატურაზე წარადგინეს (1911-1914), მაგრამ, პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ანტი-საომრული პოზიცია დაიკავა და დაარსებისთანავე შეუერთდა დემოკრატიული კონტროლის კავშირს. 1912 წელს გამოაქვეყნა ციმბირში მოგზაურობის შესახებ, სადაც ყურადღება დაუთმო რეგიონის სოციალურ და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ის აქ 1909 წლიდან 1910 წლამდე იმყოფებოდა. 1914 წელს გამოაქვეყნა „The Diplomatic History of the War“.
მუშაობა დაიწყო Manchester Guardian-ისთვის და იყო აღმოსავლეთის ფრონტის ომის კორესპონდენტი. ის ფლობდა რუსულს და თავისუფლად შეეძლო რუსეთის რევოლუციაზე მოხსენებების გაკეთება. 1921 წელს დაბრუნდა ბრიტანეთში და გამოაქვეყნა „My Reminiscences of the Russian Revolution“, სადაც სიმპათიებს არ მალავდა ვლადიმირ ლენინისა და ბოლშევიკების მიმართ.
პარლამენტი
1969 წელს პრაისმა გამოაქვეყნა თავისი მოგონებები, My Three Revolutions. იგი გარდაიცვალა 1973 წლის 23 სექტემბერს, 88 წლის ასაკში.
ცირვენი-ბრეგოვე
ცირვენი-ბრეგოვე (Црвени Брегови) — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ნეგოტინოს თემში (ვარდარის რეგიონი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 100 მეტრზე. 2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 170 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ნეგოტინოს თემის სოფლები
კაშამბუ
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 21 705 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 216.01 კმ²-ზე. ფართობი 100 483 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ალვორადა-დუ-დული
ალვორადა-დუ-დული (Alvorada do Sul) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 380 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორეკატუს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 283 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24.24 კმ²-ზე. ფართობი 424 250 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
ორჰეი
ორჰეი (Orhei) — ქალაქი მოლდოვაში. მდებარეობს მდინარე რეუტზე, კიშინიოვიდან 40 კმ-ში. წარმოადგენს ორჰეის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს. 2014 წელს ქალაქის მოსახლეობა 33 600 კაცს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:მოლდოვის ქალაქები
ტერელის ოლქი (ტეხასი)
ტერელის ოლქი (Terrell County) — ოლქი აშშ-ში, ტეხასის შტატში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. სანდერსონი. შეიქმნა 1905 წელს. ოლქის ფართობია კმ². 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს კაცს.
სქოლიო
კატეგორია:ტეხასის ოლქები
აფათლი
აფათლი  (Əfətli) — სოფელი აზერბაიჯანში,    აღდამის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —  	 	2 322  კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აღდამის რაიონის სოფლები
აბდ-ორ-რაჰმან ჯამი
აბდ ალ-რაჰმან ნურ ალ-დინ იბნ აჰმად ჯამი (დ. 7 ნოემბერი, 1414, სოფელი ხარგარდი, ქ. ჯამის მახლობლად, ხორასანი  — გ. 8 ნოემბერი, 1492, ჰერათი) — სპარსულ-ტაჯიკური პოეზიის კლასიკური პერიოდის უკანასკნელი დიდი წარმომადგენელი, პოეტი, პროზაიკოსი, მეცნიერი. პოეტის ფსევდონიმი მის მშობლიურ მხარეს უკავშირდება (ჯამი ნიშნავს ჯამელს). სწავლა დაიწყო ჰერათში, სადაც დასახლდა მისი ოჯახი. შემდეგ გააგრძელა სამარყანდში, ცნობილ მეცნიერთან ყაზი-ზადესტან (ულუღ-ბეგის უახლოესი თანამშრომელი). თემურიდთა მმართველობის წლებში (განსაკუთრებით უსეინ ბაიყარას დროს) ჰერათი კულტურული და ლიტერეტურული ცხოვრების მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო. ჯამი აქტიურად ჩაება ამ ცხოვრებაში, მიუხედავად იმისა, რომ თავიდანვე შეგნებულად თქვა უარი კარის მეხოტბე პოეტის კარიერაზე.
1472 წელს ჯამიმ ხანგრძლივად იმოგზაურა მექაში. გარდა ლირიკული ლექსებისა, იგი უხვად ქმნიდა ფილოსოფიურ, პოეტიკურ, მუსიკალურ და რელიგიურ ტრაქტატებს. მიმოწერა ჰქონდა მრავალ გამოჩენილ პირთან ახლო და შორეული აღმოსავლეთის სხვადასხვა პუნქტში. მისი მემკვიდრეობა 50-ზე მეტი თხზულებისგან შედგება, მაგრამ ჯამის შემოქმედების გვირგვინი მაინც არის ეპოსი - შვიდი ვრცელი პოემა, გაერთიანებული „ჰაფთ ავრანგის“ („შვიდი ტახტი ანუ შვიდი თანავარსკვლავედი“) სახელწოდებით. ამით ჯამიმ გააგრძელა ნიზამი განჯევის „ხუთეულის“ ტრადიცია და დაუმატა მას 2 მასნავი. ეს პოემებია: 1) დიდაქტიკურ-ფილოსოფიური ხასიათის „ოქროს ძეწკვი“, რომელშიც განხილულია სოფიური მოძღვრების საკითხები, ჩართულია საილუსტრაციო არაკები; 2) „სალამან და აბსალი“. მისტიკურ-ალეგორიული რომანტიკული პოემა, რომელშიც სალამანისა და აბსალის სამიჯნურო თავგადასავალი გულისხმობს სულისა და ხორცის ურთიერთობას (ეს ორი პოემა დაემატა „ხამსეს“); 3) „მორწმუნეთა საჩუქარი“, 4) „წმინდანთა კრიალოსანი“, 5) ‘იოსებ და ზელიხა“, 6) „ლეილი და მაჯნუნი“, 7) „ისქანდერის სიბრძნის წიგნი“. სულ „შვიდეული“ მოიცავს 20755 ბეითს.
ჯამიმ ახლებურად გაიაზრა ტრადიციული სიუჟეტები, ამასთან გააცოცხლა მივიწყებული თემები (სალამან და აბსალი, იოსებ და ზელიხა) და ახლებური სული შთაბერა მათ. შემდგომში ჯამის ვერსიები მრავალჯერ ქცეულა მიბაძვის საგნად. ჯამის პროზაულ თხზულებათაგან აღსანიშნავია სუფიური ტრაქტატი „მეგობრობის სუნთქვა“, რომელშიც წარმოდგენილია 616 სუფი შეიხის ბიოგრაფია. აგრეთვე ტრაქტატები პოეტიკის, რითმის, მუსიკის შესახებ. განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობდა სიცოცხლის უკანასკნელ წლებში დაწერილი დიდაქტიკური ძეგლი „ბეჰარესთანი“ („გაზაფხულის ბაღი“).საიდის „გოლესთანის“ მიბაძვით შექმნილი არაკების კრებული. ჯამის თხზულებები თარგმნილია მსოფლიოს მრავალ ენაზე, მათ შორის ქართულადაც. საიუბილეო დღეებში (1964 წ) ქართველმა ირანისტებმა ჯამის მიუძღვნეს საგანგებო კრებული.
კრუკედ-აილენდი
1780-იან წლებში კუნძულზე ჩასახლდნენ ამერიკელი ლოიალისტები, რომელთაც ბამბის პლანტაციები გააშენეს, სადაც 1 000-მდე მონა დაასაქმეს. მას შემდეგ, რაც ბრიტანეთის იმპერიაში მონობა გაუქმდა, მათი მეურნეობა არარენტაბელური გახდა მათი შემოსავლის წყაროდ ზღვის ღრუბელი იქცა, რომლის რაოდენობაც ახლა საკმაოდ მცირეა. ამჟამად მოსახლეობის შემოსავლის ძირითადი წყარო თევზაობა და მცირე ზომის ფერმერული მეურნეობაა.
რაიონის მთავარი ქალაქია კოლონელ-ჰილი.
2009 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 600 ადამიანს შეადგენდა.
მიჩნეულია, რომ ბაჰამის კუნძულებზე პირველი საფოსტო ოფისი კრუკედ-აილენდის ქალაქ პიტს-ტაუნში ამოქმედდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაჰამის კუნძულების რაიონები
ალმოინესი
ალმოინესი  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ვალენსიის პროვინციის საფორის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 2,1 კმ². მოსახლეობა — 2477 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ვალენსიის მუნიციპალიტეტები
ოლივიე მესიანი
ოლივიე ეჟენ პროსპერ შარლ მესიანი (Olivier Eugène Prosper Charles Messiaen ; დ. 10 დეკემბერი, 1908 – გ. 27 აპრილი, 1992) — ფრანგი კომპოზიტორი, ორგანისტი და ორნითოლოგი. XX საუკუნის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კომპოზიტორი.