cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჩინგიზ-ყაენი
ძალაუფლების დაბრუნება
დაახლოებით 1197 წელს ძინმა განახორციელა შეტევა მათ ფორმალურ ვასალზე, თათრებზე ხერიეიდების და მონღოლების დახმარებით. თემუჩინის თავის ჯარს სათავეში ედგა და შემგდომში გამარჯვების გამო მან და თოგულმა ძინისგან მაღალი პოზიციები მიიღეს. ძინმა თოღულს ონგ ხანის წოდება მიანიჭა, ხოლო თემუჩინს — ჯაუთ ქურის.
მონღოლთა კავშირის მთავარი ოპონენტი 1200 წლისთვის იყვნენ დასალვეთში მცხოვრები ნაიმანები, ჩრდილოეთში მცხოვრები მერკიტები, სამხრეთით მცოხვრები თანგუთები და აღმოსავლეთით მყოფი ძინის დინასტია. თემუჩინის მმართველობის და მეტოქე ტომების დაპყრობის დროს, თემუჩინმა დაარღვია მონღოლური ტრადიცია რამდენიმე გადამწყვეტ საკითხში. ის ადამიანში აფასებდა არა მის წარჩინებულ წარმოშობას, არამედ დამსახურებას და ერთგულებას.
სქოლიო
კატეგორია:მონღოლი ყაენები კატეგორია:გარდაცვლილი 1227 * კატეგორია:გარდაცვლილი 18 აგვისტო
ალექსანდრა ჯაფარიძე
ალექსანდრა ჯაფარიძე (დ. 11 თებერვალი, 1895, ხრეითი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 ნოემბერი, 1974, თბილისი) — პირველი ქართველი მთამსვლელი ქალი. ქართული და საბჭოთა ალპინიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი (1923), საქართველოს ალპური კლუბის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1936), სპორტის ოსტატი (1940), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1945), მთამსვლელობის უფროსი ინსტრუქტორი (1931), საკვალიფიკაციო კომისიის თავმჯდომარე (1954), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1960), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (1962), ალ. ჯაფარიძის სახელობის საქართველოს ალპური კლუბის პრეზიდიუმის წევრი (1936-1974), დევდორაკის ალპინისტური ბანაკის სასწავლო ნაწილის უფროსი (1938-1939), თბილისის პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლის ტურიზმისა და ალპინიზმის კაბინეტის პედაგოგი და გამგე (1944-1961), შესრულებული აქვს ასამდე სპორტული ასვლა კავკასიონის მწვერვალებზე.
ბიოგრაფია
საეტაპო და მნიშვნელოვანი იყო პირველი ასვლები მყინვარწვერზე (1923), თეთნულდზე (1930), უშბაზე (1934), დიხთაუზე (1950), ცენტრალური კავკასიონის მცირე (1938) და დიდი ტრავერსი (1940). 1948 წელს მყინვარწვერის კალთებზე აღმოაჩინა და შეისწავლა ბეთლემის ლეგენდარული გამოქვაბული, რომელსაც თავისი პოემა „განდეგილი“ უძღვნა ილია ჭავჭავაძემ. ქართულ ენაზე თარგმნა ცნობილი ფრანგი მთამსვლელის მორის ერცოგის გახმაურებული წიგნი „ანაპურნა“ (1974). დაჯილდოებული იყო ლენინის (1960.), საპატიო ნიშნის (1944) ორდენებით, მრავალი მედლითა და სიგელით. საქართველოს ჟურნალისტთა ასოციაციის მიერ ჩატარებული რეფერენდუმით აღიარებულია მე-20 საუკუნის საუკეთესო სპორტსმენად. ხსოვნის უკვდავსაყოფად მისი სახელი მიენიჭა მის მიერ 1913 წელს მშობლიურ სოფელ ხრეითში დაარსებულ სკოლას (1994), მწვერვალს კავკასიონზე, ჭაუხების მასივში (1975), სოფელ ხრეითში, მამაპაპეულ სახლში გახსნილია მთამსვლელ ჯაფარიძეთა მემორიალური სახლ-მუზეუმი (1983). დაკრძალულია ვერის ბაღში თავისი ძმების გვერდით.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1895 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1974 კატეგორია:ქართველი მთამსვლელები ალექსანდრა კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
დავით აგიაშვილი
დავით (დათო) ნიკოლოზის ძე აგიაშვილი (დ. 28 ივლისი, 1949, თბილისი — გ. 12 თებერვალი, 2014, ლოს-ანჯელესი) — ქართველი კინორეჟისორი, სცენარისტი.
ბიოგრაფია
დავით აგიაშვილი დაიბადა 1949 წლის 28 ივლისს, თბილისში, მწერალ ნიკოლოზ აგიაშვილის ოჯახში. 1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი ჟურნალისტიკის სპეციალობით.
1974–1977 წლებში მუშაობდა კინოსტუდია „ქართული ფილმში“ რედაქტორად, მერე კი უფროს რედაქტორად. ასევე მულტიპლიკაციური გაერთიანების მთავარ რედაქტორად.
1977–1995 წლებში იყო კომპანია „ქართული ტელეფილმის“ რედაქტორი, 1979 წლიდან კი — სასცენარო სახელსონოს ხელმძღვანელი.
1980–1985 წლებში კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მეორად ფაკუტეტზე სპეციალობით „კინოდრამატურგია“ და საქართველოს თეატრალურ ინსტიტუტში სპეციალობით „კინოდრამატურგიის საფუძვლები".
ცხოვრობდა კალიფორნიაში, ოჯახთან ერთად. მისი ერთი შვილი, ნიკა აგიაშვილი არის კინორეჟისორი, ხოლო მეორე კი, ჯორჯ ფინი (George Finn) — კინომსახიობი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული   28 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1949 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2014 კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები კატეგორია:ქართველი სცენარისტები კატეგორია:ქართველი დრამატურგები კატეგორია:ქართველი კინოპროდიუსერები კატეგორია:ქართველი მსახიობები დავით
სრულიად რუსეთის საბჭოების XIV ყრილობა
მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საბჭოების სრულიად რუსეთის XIV ყრილობა (XIV Всероссийский съезд Советов Рабочих, Крестьянских и Солдатских Депутатов) — სრულიად რუსეთის საბჭოების რიგით მეთოთხმეტე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1929 წლის 10-18 მაისს მოსკოვში. ესწრებოდა 1158 დელეგატი გადამწყვეტი და 626 სათათბირო ხმით. პარტიული შემადგენლობა: რკპ (ბ) წევრი და კანდიდატი 70,7%, საკავშრო ალკკ წევრი და კანდიდატი 1,2%, უპარტიო 28,1%. სოციალური შემადგენლობა: მუშა 57,1%, გლეხი 25%, მოსამსახურე 17,9%.
ისტორია
დღის წესრიგი: რსფსრ-ის მთავრობის მოხსენება (ა. რიკოვი); რესპუბლიკის სახალხო მეურნეობის განვითარების ხუთწლიანი გეგმა (ა. ლეჟავა); კულტურული მშენებლობის მიმდინარე ამოცანები (ა. ლუნაჩარსკი); საბჭოთა წიგნი 10 წლის მანძილზე (ა. ხალხტოვი); საბჭოების პირველადი რგოლის მდგომარეობა და განმტკიცება (ა. კისელიოვი); რსფსრ-ის კონსტიტუციაშ ცვლილებათა და დამატებათა შესახებ (ი. პოლუიანი); სრულიად რუსეთის ცაკის არჩევნები.
აფიქსი
აფიქსი — სიტყვის შემადგენელი ელემენტი (მორფემა), რომელიც დაერთვის ფუძეს და ცვლის სიტყვის გრამატიკულ ან ლექსიკურ მნიშვნელობას. აფიქსმა შეიძლება ახალი სიტყვა წარმოქმნას (შე-კეთება) ან მოახდინოს ფლექსია (მაგალითად ფანქრ-ებ-ი).
სრულიად რუსეთის საბჭოების XIV ყრილობა
ისტორია
ყრილობამ ერთხმად მოიწონა რსფსრ-ის მთავრობის საქმიანობა; მიიღო რსფსრ-ის სახალხო მეურნეობის განვთარების I ხუთწლიანი გეგმა (1929-1932); დადებითად შეაფასა რა ქვეყნის ინდუსტრიალიზაციის დაჩქარებული ტემპები, დაავალა მთავრობას გაეძლიერებინა ბრძოლა სოფლის მეურნეობის სოციალური გარდაქმნისათვის, მოუწოდა ქალაქისა და სოფლის მშრომელებს აქტიური მონაწილეობა მიეღოთ ხუთწლიანი გეგმის შესრულებაში, ყოველმხრივ განევითარებინათ სოციალისტური შეჯიბრება. კულტურული მშენებლობის შესახებ დადგენილებაში ყრილობამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დათმობოდა საყოველთაო დაწყებითი სავალდებულო განათლების განხორციელებასა და მოსახლეობაში წერა-კითხვის უცოდინარობის ლიკვიდაციას. სახალხო მეურნეობის სოციალისტური რეკონსტრუქცია მოითხოვდა სახელმწიფო აპარატის, პირველ რიგში ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოების გაუმჯობესებას. ამიტომ სრულიად რუსეთის ცაკს დაევალა კიდევ ერთხელ შეემოწმებინდა სოფლის საბჭოების დებულება მასობრივ-ორგანიზაციულ, სამეურნეო და კულტურულ მუშაობაში მათი უფლებების გაფართოების, აგრეთვე გლეხთა ყოველდღიურ საჭიროებათა უკეთ მომსახურების მიზნით. მასვე დაევალა შეემუშავებინა ღონისძიებანი კულაკთა და რევოლუციის დამრღვევთა წინააღმდეგ. ყრილობამ დაადგინა აგრეთვე უცხო ელემენტებისაგან საბჭოთა აპარატის წმენდისა და საბჭოთა ორგანოებში მუშათა, მოჯამაგირეთა, ღარიბთა და საშუალო გლეხთა აქტივის რიგებიდან ახალი კადრების დაწინაურების აუცილებლობა, იმასთან დაკავშირებით, რომ შემოიღეს ახალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა და გაფართოვდა ადგილობრივი საბჭოების როლი, რსფსრ-ის კონსტიტუციაში შეიტანეს ზოგიერთი ცვლილება და დამატება.
აფიქსი
აფიქსი გაირჩევა მდებარეობის ადგილის და დანიშნულების მიხედვით.
დანიშნულების მიხედვით განსხვავდება: სინტაქსური ურთიერთობის მარეგულირებელი და ფუძის მნიშვნელობის შემცვლელი ანუ მაწარმოებელი აფიქსი. სინტაქსური ურთიერთობის მაჩვენებელია ბრუნვის (არსებით სახელებში), პირის (ზმნაში) და სხვა ნიშნები.
სრულიად რუსეთის საბჭოების XIV ყრილობა
ისტორია
ყრილობამ აირჩია სრულიად რუსეთის XIV მოწვევის ცაკი 550 კაცის ოდენობით (400 წევრი და 150 კანდიდატი).
ლიტერატურა
*14
აფიქსი
აფიქსი, როგორც სიტყვის ნაწილი, უპირისპირდება მარტივ ფუძეს ფუნქციის მიხედვით: ფუძეს მნიშვნელობა აქვს უაფიქსოდაც (კაც-, სახლ-, გზა- ...), აფიქსი კი ფუძეს საჭიროებს რომ თავისი დანიშნულება ცხადყოს.
აფიქსი, როგორც დამოუკიდებელ მნიშვნელობას მოკლებული ელემენტი, განსხვავდება ნაწილაკისაგან.
სქოლიო
კატეგორია:ენათმეცნიერება კატეგორია:ლექსიკური ერთეულები კატეგორია:აფიქსები
17 დეკემბერი
17 დეკემბერი — გრიგორიანული კალენდრის 351-ე დღე (ნაკიან წლებში – 352-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 14 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები:
1217
რუსეთის იმპერია
რუსეთის იმპერია (რეფორმამდელი რუსული: Россійская Имперія, თანამდეროვე რუსული: Российская Империя) დაარსდა 1721 წელს, იმპერია დაემხო 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ. ვიდრე რუსეთი იმპერიულ სახელმწიფოდ გამოცხადდებოდა, მანამდე ის იყო სამეფო, ხოლო დამხობის შემდეგ შეიქმნა ახალი სახელმწიფო საბჭოთა კავშირი. იმპერიული რუსეთი ფართობით, მესამე იყო მსოფლიო იმპერიებს შორის. მას მხოლოდ ბრიტანეთის და მონღოლეთის იმპერიები უსწრებდა. რუსეთი მოიცავდა ევროპის და აზიის ვრცელ ტერიტორიებს. რუსეთის შემადგენლობაში შედიოდა ტერიტორიები ჩრდილოეთ ამერიკაში.
19 საუკუნისთვის რუსეთი, მსოფლიოში მეორე ქვეყანა იყო ფართობის მხრივ. მისი სანაპიროები მდებარეობდა ბალტიისპირეთიდან, სამხრეთით შავ ზღვამდე, ხოლო ჩრდილოეთით თეთრ ზღვამდე, აღმოსავლეთით იმპერიის საზღვრები აღწევდა წყნარ ოკეანემდე. იმპერიის ვასალები იყო ბუხარისა და ხივის სახანოები.
იმპერიაში მცხოვრებთა რაოდენობა შეადგენდა 176,4 მილიონ ადამიანს, ის მხოლოდ ბრიტანეთსა და ცინის ჩინეთს ჩამორჩებოდა. რუსეთის იმპერიაში ცხოვრობდა 100-ზე მეტი ეროვნების ხალხი. რუსები მოსახლეობის 43%-ზე ნაკლებს შეადგენდნენ. არარუსი მოსახლეობა იმპერიაში იჩაგრებოდა რუსიფიკატორული პოლიტიკით. იმპერიის ევროპულ ნაწილში მაღალი სიმჭიდროვე იყო, აქ მრავალი ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი სახლობდა. იმპერიის მოსახლეობა იყოფოდა ოთხ წოდებად: თავადაზნაურობა, სასულიერო წოდება, ქალაქების მოსახლეობა და სოფლის მოსახლეობა. გაბატონებული წოდება იყო თავადაზნაურობა.
რუსეთის იმპერიის მმართველი იყო, იმპერატორი, რომლის თანამდებობა მემკვიდრეობით გადაიცემოდა. იმპერატორი საკანონმდებლო ხელისუფლებას ახორციელებდა სახელმწიფო საბჭოსა (1810 წლიდან) და რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო დუმასახელმწიფო სათათბიროს (1906 წლიდან) მეშვეობით. იმპერატორი სახელმწიფო აპარატს განაგებდა სენატისა და მინისტრთა საბჭოს მეშვეობით.სახელმწიფოს ნაწილს წარმოადენდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია, რომელსაც იმპერატორი მართავდა სინოდის მეშვეობით.
რუსეთის იმპერია იყოფოდა 81 გუბერნიად და 20 ოლქად. იმპერიაში იყო 931 ქალაქი.
XVIII საუკუნემდე
რუსეთის მეფის ალექსანდრე მიხეილის ძის გარდაცვალების შემდეგ ხელისუფლებისთვის დაიწყო ბრძოლა მის ორ შვილს სოფიასა და პეტრეს შორის ამ ბრძოლაში პეტრემ გაიმარჯვა. პეტრემ ჩამოაყალიბე ძლიერი რუსული სახელმწიფო რომელიც, 1721 წლისათვის უკვე იმპერიად გამოცხადდა. პეტრეს მმართველობის დროს მრავალი რეფორმა გატარდა, აიგო ახალი ქალაქი სანქტ-პეტერბურგი სადაც რუსეთის იმპერიის დედაქალაქი იქნა გადატანილი.
პეტრეს პირველი დაპირისპირება ოსმალეთის იმპერიასთან 1695 წელს მოუვიიდა, როდესაც მან აიღო დონის შესართავთან აგებული თურქეთის ციხესიმაგრე აზოვი, ამ ციხესიმაგრის აღებით რუსეთს გზა გაეხსნა აზოვის ზღვისაკენ. ის შეეცადა გაეფართოებინა ანტიოსმალური კავშრი „საღვთო ლიგა“ რომლის მონაწილე რუსეთიც იყო. ამ მიზნით რუსეთიდან საზღვარგარეთ „დიდი ელჩობა“ გაიგზავნა. პეტრემდელ რუსეთში მეფეს საზღვარგარეთ წასვლა ეკრძალებოდა, ამიტომ მეფე ელჩობაში ფარულად იღებდა მონაწილეობას. საზღვარგარეთ იგი პეტრე მიხაელოვის სახელით გაემგზავრა და მიზნად ისახავდა დასავლეთ ევროპის ცხოვრების, კულტურული და ტექნიკური მიღწევების გაცნობას. „დიდი ელჩობა“ უშედეგოდ დამთავრდა. ანტიოსმალური კავშირი არათუ არ გაფართოვდა, არამედ დაიშალა. პეტრე I იძულებული გახდა ოსმალეთთან დადებული ზავით ციხესიმაგრე აზოვს დასჯერებოდა.
მინი|მარცხნივ|200პქ|[[პეტრე I დიდი|პეტრე დიდი, რომელმაც 1721 წელს რუსეთის სამეფო იმპერიად გამოაცხადა.]]
რუსეთისთვის ბალტიის ზღვაზე გასასვლელის მოსაპოვებლად პეტრე I შვედეთის წინააღმდეგ საომრად დანიას და პოლონეთს დაუკავშირდა. ომი 1700 წელს დაიწყო, თავდაპირველად შვედეთის მეფემ კარლ XII-მ ბრწყინვალე გამარჯვებები მოიპოვა. მან ჯერ დანია დაამარცხა და ომიდან გამოიყვანა, ხოლო 1700 წელს ნარვასთან რუსეთის არმიას სასტიკად დაამარცხა.
ნარვის ბრძოლის შემდეგ კარლ XII-მ ჩათვალა რომ რუსეთი საბოლოოდ დაამარცხა და თავისი ძალები ანტიშვედური კავშირის მესამე წევრის - პოლონეთის წინააღმდეგ წარმართა. პეტრე მომავალი ბრძოლისთვის მზადება დაიწყო. პეტრე I-მა მოახერხა დაეკავებინა მდინარე ნევას შესართავი და ქალაქი ნარვა. დაიწყო რუსეთის ჯარის სარეკრუტო გაწვევა, გლეხები ვალდებულები იყვნენ რეკურტის წესით მოეხადათ სამხედრო სამსახური. ყოველი სარეკურტო გაწვევა 30-დან 40 000-მდე ჯარისკაცს იძლეოდა. სარეკურტო სამხედრო სამსახური მუდმივი იყო. ამასობაში შვდედეთის მეფემ პოლონეთი დაამარცხა და მთელი ძალით რუსეთის წინააღმდეგ დაძრა. 1709 წელს პოლტავასთან გენერალურ ბრძოლაში რუსებმა დაამარცხეს შვედური არმია. პოლტავასთან ბრძოლამ ძირეულად შეცვალა ჩრდილოეთის ომის მსვლელობა. რუსეთის ყველა მოკავშირე კვლავ ჩაერთო ომში შვედეთის წინააღმდეგ.
პეტრე I-ის გამარჯვებით დაშინებულმა ოსმალეთმა ომი გამოუცხადა რუსეთს. 1711 წელს პეტრე I-ის ლაშქრობა მდინარე პრუტზე წარუმატებლათ დამთავრდა. რუსეთის არმია რომელშიც თვით პეტრე I იმყოფებოდა თურქების ალყის ქვეშ მოექცა. პეტრემ აზოვის ციხესიმაგრე დათმო ამით რუსებმა აზოვის ზღვაზე გასასვლელი დაკარგეს. ოსმალეთთან ზავის შემდეგ რუსებმა რიგის და ფინეთის ყურეები დაიპყრეს. რუსების ახლადშექმნილმა ფლოტმა საზღვაო ბრძოლაში გაანადგურა შვედების ფლოტი. 1721 წელს რუსეთსა და შვედეთს შორის დადებული ზავით პეტრე I-ის მიერ დაპყრობილი ბალტიისპირეთის ტერიტორიები რუსეთს შეუერთდა.
1722-1723 წლებში პეტრე დიდმა ასტრახანიდან კასპიის ზღვის დასავლეთი სანაპიროების გასწვრივ სახმელეთო და საზღვაო ლაშქრობების შედეგად მნიშვნელოვანი ტერიტორიები დაიკავა. 1723 წელს პეტერბურგის ზავით სპარსეთმა სცნო რუსეთის დაპყრობები კასპიის ზღვაზე. 1734 წელს პეტრე დიდის მემკვიდრეებმა კასპიის ზღვის სანაპიროები სპარსეთს დაუბრუნეს.
პეტრე დიდი გარდაიცვალა 1725 წელს, მას ტახტის მემკვიდრე არ დარჩენია. პეტრეს შემდეგ რუსეთში დაიწყო შიდაარეულობა, ქვეყნის სათავეში მმართველობის უნარს მოკლებული პირები იდგნენ.
1762 წელს, იმპერიას სათავეში უდგება ეკაატერინე II. მან კიდევ უფრო განამტკიცა თავადაზნაურობის მდგომარეობა. იგი გლეხებისგან მემამულეებისადმი სრულ მორჩილებას მოითხოვდა, ყოველივე ეს გლეხების დიდ უკმაყოფილებას იწვევდა. 215პქ|მინი|[[იტალიურ-შვეიცარიული ექსპედიცია (1799-1800)|რუსეთ-საფრანგეთის ომი.]] 1773 წლიდან გლეხთა სტიქიურ ბრძოლებს კაზაკი ემელიან პუგაჩოვი ჩაუდგა სათავეში. პუგაჩოვი გლეხებს დაპირდა რომ, გამეფების შემთხვევაში ის მათ ყმობისგან, სულადობრივი გადასახადიდან, სარეკრუტო გაწვევებისაგან და სხვა მრავალი მძიმე ტვირთისგან გაათავისუფლებდა. პუგაჩოვის მებრძოლთა რიგები სულ უფრო და უფრო იზრდებოდა. გლეხთა მოძრაობა ხელისუფლებისთვის საშიშ ხასიათს იღებდა. აჯანყება ორენბურგის მხრიდან ურალში, შემდეგ კი ვოლგის და დონის აუზებში გავრცელდა. მთავრობამ აჯანყებულთა წინააღმდეგ ჯარი გაგზავნა. ხელისუფლება გლეხებს სასტიკად უსწორდებოდა. 1775 წელს პუგაჩოვი შეიპყრეს და მოსკოვში საჯაროდ სიკვდილით დასაჯეს.
შემდგომში გლეხთა აჯანყების თავიდან აცილების მიზნით ეკატერინემ ადგილობრივი მმართველობის აპარატის განმრკიცება გადაწყვიტა. რუსეთი 50 გუბერნიად დაყო გუბერნიები კი მაზრებად დაანაწილა. გუბერნატორები და მაზრის უფროსები ძლიერი ხელისუფლებით აღჭურვა. ვაჭართა ზედა ფენა გათავისუფლდა გადასახადებისგან და სარეკრუტო სამსახურისგან. ქალაქის უფროსი, გორდონიჩი მთავრობის მიერ ინიშნებოდა.
რუსეთ-თურქეთის პირველი ომი 1768-1774 წლებში გაიმართა, რუსეთმა საზღვაო და სახმელეთო ბრძოლებში სძლია ოსმალეთს. 1774 წელს დაიდო საზავო ხელშეკრულება რომლის ძალითაც რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში საკმაოდ ვრცელი ტერიტორიები შევიდა. 1783 წელს რუსეთმა ყირიმის სახანო შეიერთა, იმავე 1783 წელს რუსეთმა კიდევ ერთ წარმატებას მიაღწია, ქართლ - კახეთის სამეფო რუსეთის მფარველობის ქვეშ შევიდა. 1787-1791 წლებში რუსეთმა თურქეთთან ძლევამოსილი ომი გამართა. ამ ომში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა რუსების მიერ თურქთა ძლიერი ციხესიმაგრის იზმაილის აღება. ამ ბრძოლას დიდი რუსი მხედართმთავარი ალექსანდრე სუვოროვი ხელმძღვანელობადა. 1791 წელს დადებული ზავით რუსეთმა მდინარე სამხრეთ ბუგასა და მდინარე დნესტრს შორის არსებულიმ ტერიტორია მიიღო, თურქეთმა რუსეთის მიერ ყირიმის შეერთება ცნო.
რუსეთმა, ავსტრიამ და პრუსიამ ისარგებლეს პოლონეთის სისუსტით და პოლონეთ-ლიტვის ტერიტორიები გაინაწილეს. რუსეთის იმპერია უშუალოდ დაუმეზობლდა ავსტრიას და პრუსიას. ეკატერინე II-მ პოლონეთ-ლიტვის ტერიტორია 8 გუბერნიად დაყო. ტერიტორიის ზრდამ რუსეთის შემოსავლების გაფართოება გაომიწვია. სახელმწიფო შემოსავალი ეკატერინეს დროს 4-ჯერ გაიზარდა (16-დან 68 მილიონ მანეთამდე), თუმცა იმატა გასავალმაც რომელიც ძირითადად სამხედრო ხარჯებით იყო გამოწვეული.
1796 წელს გარდაიცვალა ეკატერინე II. რუსეთის იმპერიის ტახტზე ავიდა პავლე I. მისი მმართველობა დიდხანს არ გაგრძელებულა, 1801 წელს 11 მარტს შეთქმულებმა ის მოკლეს.
XIX საუკუნის დასაწყისში
მინი|მარჯვნივ|რომანოვების დინასტიის გერბი (წარმოდგება ბიზანტიის გერბიდან). 1812 წელს ნაპოლეონმა დაიწყო რუსეული კამპანია, რუსეთში ნაპოლეონის 600 000 მეომარი შევიდა. თავდაპირველად ვითარება ნაპოლეონის მხარეს იყო მაგრამ რუსულმა ზამთარმა ვითარება რადიკალურად შევლა, ნაპოლეონის მემრები ზამთრის სიცივეს ვერ უძლებდნენ და უკან იხევდნენ. რუსულმა ჯარმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო, ევრპაში გამართულ, ბრძოლებში ნაპოლეონის წინააღმდე. რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა, ვენის კონგრესის შემდეგ „ საღვთო კავშირის “ შექმნით მან რუსეთს ევროპის ჟანდარმის სახელი დაუმკვიდრდა. კონგრესის შემდეგ რუსეთს დაუკანანოდა პოლონეთის ტერიტორიების მიერთება.
სამამულო ომის შემდგომ რუსეთში გაძლიერდა პოლიციის თვითნებობა, მოწინავე საზოგადოებრივი აზრი იდევნებოდა. იმპერატორ ალექსანდრეს მთავარი მრჩევლის არეკჩევის სახელის მიხედვით ამ რეაქციულ პოლიტიკას „არაკჩეევშჩინა“ ეწოდა. არაკჩეევშჩინის წინაარმდეგ გამოვიდა პროგრესულად მოაზროვნე რუსი ოფიცრები რომლებიც ნაპოლეონის წინააღმდეგ საზღვარგარეთ ლაშქრობაში მონაწილეობისას, ევროპის მოწინავე ქვეყნების ცხოვრებას გაეცნენ და რუსეთში რეფორმების გატარების დასკვნამდე მივიდნენ. ზოგიერთი მათგანი რუსეთში კონსტიტუციური მონარქიის დამყარების მომხრე იყო, ზოგი რესპუბლიკური წყობილებას ანიჭებდა უპირატესობას. მაგრამ ყველა ბატონყმობისა და თვითმპყრობელობის შეურიგებელი მოწინააღმდეგენი იყვნენ. თავიანთი ნააზრევის განხორციელების მიზნით მათ ფარული ორგანიზაციების შექმნა დაიწყეს. 1821-1822 წლებში ჩამოყალიუბდა მებრძოლთა ფარული საზოგადოებები, უკრაინაში - სამხრეთის საზოგადოება. პეტერბურგში - ჩრდილოეთის საზოგადოება. მათ კონსტიტუციის პროექტი შეიმუშავეს.
მინი|მარცხნივ|275პქ|[[ფორტ-როსი, XIX საუკუნემდე არსებული რუსული ავანპოსტი, რუსულ-ამერიკული კომპანია მდებარეობდა კალიფორნიაში.]]
1825 წლის ნოემბერში რუსეთის სამხრეთში მოგზაურობისას ტაგანროგი მოულოდნელად გარდაიცვალა იმპერატორი ალექსანდრე I. ტახტზე ავიდა მისი ძმა ნიკოლოზ I.
ფარული ორგანიზაციის ხელმძღვანელებმა ჩათვალეს რომ ეს დღე აჯანყებისთვის ხელსაყრელი დრო იყო. 14 დეკემბერს სანქტ პეტერბურგში, სენატის მედანზე მათ დაახლოებით სამი ათასი ჯარისკაცი და მატროსი შეიკრიბეს, მაგრამ წინასწარ დასაული გეგმის განხორციელება ვერ შესძლეს. ნიკოლოზ I-ის ერთგულმ ჯარებმა ადვილად მოახერხეს აჯანყების ჩახშობა. აჯანყების ხუთი ხელმძღვანელი სიკვდილით დასაჯეს. დანარჩენი მონაწილეებს სხვადასხვა სასჯელი მიუსაჯეს. აჯანყება დეკემბრის თვეში მოხდა ამიტომ მათ დეკაბრისტები უწოდეს.
ნიკოლზ I-მა ფართოდ ახორციელებდა დაპყრობით ომებს, მან სრულიად დაიპყრო საქართველო და აზერბაიჯანი, რუსეთის იმპერიას შეურიგებელ წინააღმდეგობას უწევდა ჩრდილო კავკასიელი მებრძოლები, ამ ბრძოლას 1834 წლიდან შამილი ჩაუდგა სათავეში. დეკაბრისტებთან დაახლოებული პირები გაგზავნა კავკასიის მოქმედ არმიაში. სადაც მათ მონაწილეობა მიიღეს ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხებთან წინააღმდეგ ბრძოლიში. 1826 წელს ირანის შაჰმა რუსეთის წინააღმდეგ ომი დაიწყო ამ ომით რუსეთმა ერევნის და ნახიჭევნის სახანოები შეიერთა. 1828-1829 წლებში რუსეთს ომი ჰქონდა თურქეთთან ამ ომით რუსეთმა შეიერთა მესხეთი და შავი ზღვის აღმოსავლეთი სანაპიროები.
ნიკოლოზ I-მა მთავარ ამოცანად დაისახა თვითმპყრობელობის და ბატონყმობის განმტკიცება. რუსეთის იმპერიაში მცხოვრებ არარუს ხალხთან ნიკოლოზი გარუსების პოლიტიკას ატარებდა. დაპყრობილი ხალხი აჯანყებებს აწყობდნენ გათავისუფლებისთვის, ამ მიზანს ისახავდა 1830 და 1848 წლების აჯანყებები ვარშავაში, 1832 წლის შეთქმულება საქართველოში. ცარიზმი სასტიკად უწორდებოდა აჯანყების ყველა გამოვლინებას. 1849 წელს ნიკოლოზ I-მა გაგზავნა ჯარები ავსტრიის იმპერატორის დასახმარებლად უნგრეთის რევოლუციის ჩახშობის მიზნით.
XIX საუკუნის მეორე ნახევარში
მინი|მარცხნივ|220პქ|„იმპერიის დროშა“. იყო რუსეთის იმპერიის დროშა 1883 წლამდე. ეს დროშა შეცვლა თეთრ-ლურჯ-წითელმა დროშამ მინი|მარჯვნივ|220პქ|1883 წლიდან რუსეთის იმპერიის ახალი დროშა, თეთრ-ლურჯ-წითელ ფერში. მოგვიანებით გახდა ალტერნატიული სამოქალაქო დროშა. მინი|235პქ|რუსეთის იმპერატორ [[ალექსანდრე II (რუსეთი)|ალექსანდრე II-ის ძეგლი ქალაქ სოფიაში. ]] რუსეთის იმპერიაში ფართოდ იყო გავრცელებული, ბატონყმური ურთიერეთობები. XVIII საუკუნის მიწურულიდან ხელისუფლება შეეცადა შეემსუბუქებინა გლეხების სავალალო მდგომარეობა. პავლე I-მა დაადგინა, რომ გლეხს მემამულის სასარგებლოდ კვირაში სამ დღეზე მეტი არ უნდა ემუშავა. ალექსანდრე I-მა და ნიკოლოზ I-მა მემამულეებს გლეხების გათავისუფლების ნებაც დართეს. პავლე I-ის დადგენილება არ სრულდებიდა. ალექსანდრესა და ნიკოლოზის ბრძანების საფუძველზე გათავისუფლებულ გლეხთა რაოდენობა 1 %-საც ვერ აღწევდა.
1853-1856 წლების ყირიმის ომის შემდგომ რუსეთში გარდაუალი გახდა ბატონყმობის გაუქმება. მხოლოდ ამ შემთხვევაში შეიძლებოდა რუსეთის მოწესრიგება, შეიარაღებული ძალების გადახალისება და ქვეყნის ეკონომიკის განვითარება. მემამულეები იძულებულბი იყვნენ შეგუებოდნენ ბატონყმობის გაუქმებას. ისინი საბატონო გლეხების გათავისუფლებას ნელ-ნელა და უმიწაოდ ითხოვდნენ. ამგვარ იდეებს ეწინააღმდეგებოდნენ რუსი მწერლები. ისინი გლეხების დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას მიწებით მოითხოვდნენ. მთავრობამ ვერ გაბედა გლეხების უმიწაოდ გათავისუფლება რადგან ისინი სახელმწიფო გადასახადებს ვერ გადაიხდიდნენ, თანაც უსახლკაროდ დარჩენილ გლეხებს აჯანყების მოწყობაც შეეძლოთ, რაც ხელისუფლებას ძალზედ აშინებდა. ამავე დროს უნდა გათვალისწინებულიყო მემამულეების ინტერესები. ამიტომ იმპერატორმა ალექსანდრე II-მ შუალედური გადაწყვეტილება მიიღო, საბატონო გლეხს უნდა მიეღო მიწის ნაწილი მემამულეებისგან გამოსყიდვის გზით.
1861 წლის 19 თებერვალს იმპერატორმა ალექსანდრე II-მ ხელი მოაწერა მანიფესტს იმპერიის ევროპული ნაწილში მცხოვრბ საბატონო გლეხების გათავისუფლების შესახებ. მანიფესტი 5 მარტს გამოქვეყნდა. გლეხებმა მიიღო პირადი თავისუფლება ისინი აღარ იყვნენ ყმები, მათ სამოქალაქო ფუნქციები მიენიჭა. გლეხს მიეცა ქორწინების უფლება მას შეეძლო მიეღო სხვა წოდებებიც, მაგალითად მეშჩანები, ვაჭრები და სხვა. გლეხს თავისი ყოფაცხოვრებაც უნდა უზრუნველყოთ აგრეთვე უნდა გადაეხადათ გადასახადები სახელმწიფოსთვის და ვალი მემამულეებიშთვის. გლეხისთვის გადასაცემი მიწის ფართობი სამიწათმოქმედო ზონის შესაბამისად განისაზღვრებოდა. და გუბერნიების მიხედვით ერთ მამაკაცზე ერთიდან ათ დესეტინამდე, მერყეობდა რაც უფრო ნაყოფიერი იყო მიწა მით უფრო ნაკლები ეძლეოდათ გლეხებს. მიწის გამოსყიდვა მემამულესთან შეთანხმებით ხორციელდებოდა. მემამულებსა და გლეხებს შორის გამოსასყიდი გარიგება იდებოდა.
1861-1871 წლებში ბატონყმობა გაუქმდა იმპერიის დანარჩენ ნაწილებში: ლიტვაში, ბელორუსიაში, უკრაინაში, პოლონეთში და კავკასიაში. ამ რეგიონებში ბატონყმობის გაუქმება 1861 წლის მანიფესტის საფუძველზე ხორციელდებოდა, მაგრამ ადგილობრივი ვითარებიდან გამომდინარე მანიფესტისგან მნიშვნელოვან გადახვევებს ჰქონდა ადგილი. thumb|left|250px|პროვინციული რუსული ქალაქი ზამთარში, მხატვარი [[ბორის კუსტოდიევი]] ბატონყმობის გაუქმებამ გამოიწვია მთელი რიგი რეფორმების აუცილებლობა, რათა ხელისუფლების ორგანოები და სასამართლო ახალი ვითარების შესაბამისად გარდაქმნილიყო. სამართლებრივი სახელმწიფოს შექმნის მიზნით 1864 წელს სასამართლო რეფორმები განხორციელდა. დადგინდა სასამართლოში მიცემულთა დაცვის უფლება. მაგრამ მეფის ხელისუფლებამ მალე კვლავ უკან დაიხია. ჟანდარმერიის (პოლიტიკური პოლიციის) უფლებები კვლავ გაფართოვდა, შეიქმნა სპეციალური სასამართლო კომისიები, რომლებსაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი საკითხები გადაეცემოდათ. 1864 წელს გუბერნიებში და მაზრებში ხელისუფლების ახალი არჩევით ორგანოები საერობო დაწესებულებები, ერობები შეიქმნა. ისინი გუბერნიებსა და მაზრებში სამეურნეო კულტურულ საკითხებს განაგებდნენ.
1870 წელს საქალაქო თვითმართველობაც გარდაიქმნა. არჩევითი საქალაქო სათათბიროები განაგებდნენ ქალაქის კეთილმოწყობის, ჯანმრთელობის დაცვის და განათლების საკითხებს. სასამართლო და საერობო რეფორმები რუსულ გუბერნიებში გატარდა.
ამ პერიოდში რუსეთში ვრცელდება ხალხოსნების იდეები, ისინი ხალხში დადიოდნენ და ანტი-ცარიზმულ იდეებს ავრცელებდნენ. ხალხი კატეგორიულად წინ აღუდგა ხალხოსნების მოწოდებას დაემხოთ მეფის ხელისუფლება. 1881 წელს ხალხოსნების რადიკალურმა ნაწილმა მოკლა იმპერატორი ალექსანდრე II. ტახტი დაიკავა მისმა ვაჟმა ალექსანდრე III. მან შეკვეცა ბატონყმობისმან გადავარდნის შედეგად გატარებული პროგრესული ღონისძიებები. ამიტომ მის მართველობის ხანას „კონტრრეფორმების“ პერიოდი შეარქვეს. ალექსანდრეს გარდაცვალების შემდეგ რუსეთის სამეფო ტახტი დაიკავა ნიკოლოზ II-მ.
XX საუკუნის დასაწყისი
მინი|მარცხნივ|300პქ|[[რუსეთის პირველი რევოლუცია, მხატვარი ილია რეპინი.]]
ნიკოლოზ II-ის მმართველობის პერიოდში (1894–1917), რუსეთში ფართოდ დაიწყო გავრცელება ინდუსტრიულმა რევოლუციამ, რუსეთის იმპერია დადგა საბაზო ეკონომიკის გზაზე. ჩამოყალიბდა სამრეწველო და სამთო მოპოვებითი ცენტრები და მკვეთრათ გაფართოვდა სარკინიგზო ქსელი. მიუხედავად ამისა, ცარიზმი კვლავ თავის ჩვეულ პოლიტიკას ატარებდა. რუსეთში დაიწყო მარქსიზმის გავრცელება.
რუსეთში ჩამოყალიბდა ახალი პარტიები. 1903 წელს ლონდონში რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია, ორად გაიყო მენშევიკებად და ბოლშევიკებად. რუსეთში მენშევიკების როლი შედარებით სუსტი იყო.
ამ დროისთვის გამწვავდა რუსეთისა და იაპონიის ურთიერთობები, რასაც მოჰყვა რუსეთ-იაპონიის ომი (1904-1905). 1895 წლის ზავით იაპონელებმა ჩინელები კორეიდან განდევნეს, მიიტაცეს კუნძული ტაივანი და ნახევარკუნძული ლიაოდინი. მაგრამ რუსეთის, საფრანგეთის და გერმანიის ზეწოლის შედეგად იაპონია იძულებული გახდა ხელი აეღო ლიაოდინის ნახევარკუნძულზე. რამდენიმე წლის შემდეგ ჩინელებმა იჯარის სახით დაუთმო სამხრეთ მანჯურიაში არსებული სამხედრო-სტრატეგიული მნიშვნელობის ლიაოდინის ნახევარკუნძული. ნახევარკუნძულზე რუსებმა სამხედრო საზღვაო ბაზა პორტ-არტური ააგეს. ომის დაწყების ძირითადი მიზეზი გახდა კორეასა და მანჯურიაში გაბატონება. ამ ომში იაპონელებმა გაიმარჯვეს, მათ დაიკავეს ეს ნახევარკუნძული და შეიერთეს კუნძულ სახალინის სამხრეთი ნაწილი.
მინი|250პქ|thumbtime=432|მოსკოვი 1908 წელს
ქვეყანაში არსებული მძიმე ვითარება მოსახლეობაში რევოლუციურ განწყობას ქმნიდა. 1905 წლის 9 იანვარს, კვირა დღეს, მეფის მთავრობამ პეტერბურგში შეიარაღებული ძალით დაშალა 140 000 კაციანი მანიფესტაცია. ქვეყანაში არსებული რევოლუცია გავრცელდა ქვეყნის ყველა დიდ ქალაქში, ხელისუფლება ძალის გამოყენებით შლიდა მანიფესტაციებს. მიუხედავად ამისა, რუსეთის იმპერატორი დათმობაზე წავიდა. 1905 წლის ოქტომბერში მოეწყო მანიფესტაცია, ამ მანიფესტაციის შემდეგ ნიკოლოზ II-მ მოიწყია პირველი დუმა. რევოლუციის დასრულების შემდეგ დუმის ფუნქციები მკვეთრად შემცირდა, ის ქვეყანაში სერიოზულ ძალას არ წაროადგენდა.
ნიკოლოზ II ჩაერთო პირველ მსოფლიო ომში, ომში ჩართვის საბაბი გახდა მართლმადიდებლური სლაური ერის სერბეთის დაცვა. რუსეთს ორ მხარეს ჰქონდა ფრონტი გახსნილი, ის ერთი მხრივ ეომებოდა გერმანიას და ავსტრია-უნგრეთს დამოსავლეთის ფრონზე, ხოლო სამხრეთიდან მას ომი ჰქონდა გამოცხადებული ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ.
რუსეთის იმპერიაში უმძიმესი ვითარება შეიქმნა. 1917 წლის 23 თებერვალს რუსეთის დედაქალაქის მოცხოვრებნი ქუჩებში გამოვიდნენ. 26 თებერვლიდან სამხედრო ნაწილები დემონსტრანტების მხარეს გადავიდნენ. პოლიცია წინააღმდეგობას არ უწევდა ხალხს მალე პეტროგრადი ხალხის ხელში გადავიდა. რუსეთის გადასარჩენად და არმიის დასაშოშმინებლად ფსკოვში მყოფ ნიკოლოზს ფრონტის სარდლობამ 1917 წლის 2 მარტს გადადგომა მოსთხოვა, ნიკოლოზი გადადგა.
ქვეყანაში შეიქმნა დროებით მთავრობა გიორგი ლვოვის ხელმძღვანელობით.
საფი (მაროკო)
საფი (ბერბერული: ⴰⵙⴼⵉ, Asfi, آسفي, პორტუგალიური: Safim) — ქალაქი დასავლეთ მაროკოში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. შავიდუკალა-აბდას რეგიონის ცენტრი. 2004 წლის მონაცემების მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენდა 282,227 ადამიანს. 1488 - 1541 წლებში ქალაქი წარმოადგენდა პორტუგალიის იმპერიის პროტექტორატს. იქ დღემდე პორტუგალიური მმართველობაა. საფი არის ქვეყნის თევზჭერის ინდუსტრიის მთავარი ქალაქი, ასევე დიდი როლი უჭირავს ფოსფატის, ტექსტილის და კერამიკული ნაწარმის ექსპორტში. მეორე მსოფლიო ომში ოპერაცია ჩირაღდანის ერთ-ერთი მთავარი ქალაქი იყო.
სქოლიო
კატეგორია:მაროკოს ქალაქები
გუდაფშუტოვანი სოკოები
გუდაფშუტოვანი სოკოები (Ustilaginales) — ბაზიდიუმიანი სოკოების რიგი. შეიცავს 900-მდე სახეობას. უმაღლესი მცენარეების პარაზიტებია. ავადებენ როგორც ველურ, ისე კულტურულ მცენარეებს, განსაკუთრებით მარცვლოვან კულტურებს. იწვევენ დაავადება გუდაფშუტას, რის შედეგადაც მცენარის ზოგიერთი ორგანო მთლიანად იშლება მტვრისებრ ქლამიდოსპორებად. სხვადასხვა ორგანოზე — ყვავილზე, ღეროსა და ფოთოლზე, იშვიათად ფესვზე უვითარდება. ქლამიდოსპორის გაღივების შედეგად წარმოიქმნება ბაზიდიუმი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბაზიდიუმიანი სოკოები
ვარდისციხე (ნასოფლარი)
ვარდისციხე — ნასოფლარი სამცხე-ჯავახეთში. მდებარეობს თანამედროვე ვარევანსა და თოკს შორის. მოხსენიებულია გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში.
სერგი ჯიქიას ცნობით მსხვილმასშტაბიან რუკებზე ვარევანთან ახლო აღნიშნულია Вардисцихе. მისი აზრით, ივანე როსტომაშვილის წყაროებზე დაყრდნობით უფრო ზუსტი ცნობებიც მოგვეპოვება:
სქოლიო
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
წიგნი სამართლისა კაცთა შეცოდებისა ყოვლისავე
წიგნი სამართლისა კაცთა შეცოდებისა ყოვლისავე, ბექას და აღბუღას სამართალი — ძველი ქართული კანონმდებლობის ძეგლი. შედგენილია XIII—XIV საუკუნეებში. შეტანილია ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულში მე-6 ნაწილად აღბუღას სამართლის სახელწოდებით. შეიცავს შესავალსა და 98 მუხლს, რომელთაგან 1— 65 მმ — ბექა მანდატურთუხუცესის სამართალი — მიეკუთვნება ბექა I ჯაყელს, ხოლო 66-98 მმ — აღბუღა ათაბაგ-ამირსპასალარის სამართალი — ბექას შვილიშვილს აღბუღა I ჯაყელს.
ბექას სამართალი შედგენილი უნდა იყოს 1295—1304, აღბუღასი — დაახლოებით 1381—86, „ბექაჲს განაჩენი“ ცალკე, დამოუკიდებელი სამართლის წიგნის სახით არ შემონახულა. იგი „სრულობითა და უკლებელად“ აღნუსხავს და ახალ კანონების „დართვით“ დაუმტკიცებია აღბუღას საკანონმდებლო კრებას. ძეგლის უძველესი ხელნაწერია 1672 ნუსხა. კანონთა თავდაპირველი ტექსტი საგრძნობლად დაზიანებულია.
ბექას და აღბუღას სამართალი განკუთვნილი იყო სამცხე-სათაბაგოს ფეოდალური სამთავროსთვის და მის პოლიტიკური განკერძოებულობას გამოხატავდა, სამართლის წიგნში კანონმდებლის სახით საქართველოს მეფე არც კი იხსენიება; უზენაესი საკანონმდებლო, აგრეთვე ადმინისტრაციული და სასამართლო ხელისუფლება სამთავროში მისი მფლობელის — პატრონ-ათაბაგის ხელშია.
Ptychosyrinx
Ptychosyrinx — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ართურ კონან დოილი
სერ ართურ იგნატიუს კონან დოილი (Sir Arthur Ignatius Conan Doyle; დ. 22 მაისი, 1859, ედინბურგი ― გ. 7 ივლისი, 1930, კროუბორო) — შოტლანდიელი მწერალი, ცნობილი დეტექტივის, შერლოკ ჰოლმზის პერსონაჟის შემქმნელი. დეტექტიური რომანის ინოვატორი. იგი სამეცნიერო ფანტასტიკის, ისტორიული რომანის, თეატრისა და პოეზიის ჟანრშიც მუშაობდა.
კონანი თავდაპირველად მისი შუასახელი იყო, თუმცა ბოლო დროს მან იგი საკუთარი გვარის ნაწილი გახადა.
ბიოგრაფია
ართურ კონან დოილი დაიბადა 1859 წელს, ედინბურგში. მას ცხრა დედმამიშვილი ჰყავდა. მამა ადრევე გარდაიცვალა ალკოჰოლიზმით. დედა კი ირლანდიელი პლანტაგენეტების წარმომადგენელი იყო.
კათოლიკურ სკოლებში დაწყებითი და საშუალო განათლების მიღების შემდეგ დოილი აგნოსტიკოსი ხდება. 1875—1881 წლებში მედიცინას სწავლობს ედინბურგის უნივერსიტეტში. მისი ექიმად მუშაობა ნაკლებად წარმატებული აღმოჩნდება. პაციენტთა რიცხვი სულ უფრო მცირდება, რაც საშუალებას აძლევს მწერლობას მეტი დრო დაუთმოს. თავის პირველ ნაწერებს 1879 წელს აქვეყნებს, ხოლო 1887 წელს პირველად ჩნდება შერლოკ ჰოლმზის პერსონაჟი Beeton's Christmas Annual-ში გამოქვეყნებულ ნოველაში. დოილი თავს ანებებს მედიცინას და მთელ დროს მწერლობას უძღვნის.
პარალელურად დოილი პოლიტიკურ მოღვაწეობას ეწევა და წერს პამფლეტებს, მათ შორის: ომი სამხრეთ აფრიკაში: მიზეზები და ორგანიზაცია. 1902 წელს მას კეთილშობილის ტიტულს მიანიჭებენ და ხდება სერ ართურ კონან დოილი.
1918 წელს დოილი სპირიტიზმით დაინტერესდება და იწყებს კონფერენციათა ტურნეს, აქვეყნებს სხვადასხვა სახის ნაშრომებს, მათ შორის: ახალი გამოცხადება (1918), რომელშიც სიკვდილის შემდეგ სიცოცხლის არსებობას და ზეციურ ძალებთან კონტაქტის შესაძლებლობას ამტკიცებს.
მართალია, ართურ კონან დოილი განსაკუთრებით ცნობილია შერლოკ ჰოლმზის პერსონაჟით, მაგრამ მას ასევე ეკუთვნის ისტორიული მოთხრობები (როგორც თეთრი კომპანია), სამეცნიერო ფანტასტიკა (დაკარგული სამყარო) რომანები პარანორმალურ მოვლენებზე. მთლიანობაში მისი შემოქმედება მოიცავს 50-ზე მეტ წიგნსა და მრავალრიცხოვან ნოველას.
სერ ართურ კონანდოილი გარდაიცვალა 1930 წლის 7 ივლისს კარდიალური შეტევით.
სქოლიო
კატეგორია:შოტლანდიელი მწერლები კატეგორია:ართურ კონან დოილი კატეგორია:დეტექტიური ჟანრის მწერლები კატეგორია:ბრიტანელი დრამატურგები კატეგორია:ბრიტანელი პოეტები კატეგორია:XIX საუკუნის ბრიტანელი რომანისტები კატეგორია:XIX საუკუნის შოტლანდიელი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ბრიტანელი რომანისტები კატეგორია:ედინბურგის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ბრიტანელი საბავშვო მწერლები კატეგორია:ბრიტანელი კრიმინალური ჟანრის მწერლები კატეგორია:ბრიტანელი დეტექტიური ჟანრის მწერლები კატეგორია:ბრიტანელი ესეისტები კატეგორია:ბრიტანელი ფენტეზი მწერლები კატეგორია:ბრიტანელი ისტორიული რომანისტები კატეგორია:ბრიტანელი საშინელებათა ჟანრის მწერლები კატეგორია:ბრიტანელი მემუარისტები კატეგორია:ბრიტანელი არამხატვრული მწერლები კატეგორია:ბრიტანელი მამაკაცი რომანისტები კატეგორია:ბრიტანელი ოკულტისტი მწერლები კატეგორია:ბრიტანელი მამაკაცი პოეტები კატეგორია:ბრიტანელი სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის მწერლები კატეგორია:ედინბურგელი მწერლები კატეგორია:XIX საუკუნის მამაკაცი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ბრიტანელი მამაკაცი მწერლები
დუმაცხოვი
დუმაცხოვი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ალის თემი), შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ჭერათხევის (სურამულას მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 780 მეტრი, ხაშურიდან 24 კილომეტრი. 2006 წლის 1 იანვრის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 80 კომლი, სულ 183 ადამიანი. სოფლის სასაფლაოზე დგას კვირიკეს ეკლესია. აქ სახლობენ გვარები: ბერუაშვილი, გოგალაძე, დვალაშვილი, მაისურაძე, მჭედლიძე, პაპუაშვილი, ფატარიძე, შუბითიძე, ხაჩიძე, ხერხეულიძე, ხიდაშელი.
გეოგრაფია
ხეობას უმნიშვნელოვანესი გეოგრაფიული მდებარეობა აქვს და იგი სამიმოსვლო გზებით იმერეთსა და ქართლს აკავშირებდა და დღემდე აკავშირებს. ყოველივე ამის გათვალისწინებით ნათელია, რომ ხეობას დიდი კულტურულ-ეკონომიკური ფუნქცია ჰქონდა და მისი სამხედრო მნიშვნელობაც დიდი იყო.
ტოპონიმი
ტოპონიმი ,,დუმაცხოვი“ საინტერესოა თავისი შინაარსით და ჩვენამდე მოღწეული ფორმით. “დუმა“ - ცხვრის ქონიანი დიდი კუდის სახელწოდებაა, “ცხო“ თავისთავად შესაძლებელია წარმომსდგარი იყოს ცხვრის ძველი ქართული სახელწოდებიდან ,,ცხოვარიდან“, მაშასადამე საქმე გვაქვს ტოპონიმთან, რომელიც ცხვრის (ცხოვარის) დუმასთანაა დაკავშირებული. ტოპონიმის სხვა განმარტება არც მოიძიება და არც რაიმე ვერსია არსებობს, თუმცა სავსებით შესაძლებელია სხვა ვარაუდებიც გამოითქვას. სოფლის სახელწოდება წერილობით წყაროებში, ქართულ პერიოდულ პრესაში (XIX საუკუნეში) “ოვ“ სუფიქსის გარეშე გვხვდება. “დუმაცხო“ - ასე აქვს დატანილი ვახუშტი ბატონიშვილს რუკაზე, ასეა მოხსენიებული ჩვენამდე მოღწეულ წერილობით წყაროებში. ამავე მნიშვნელობით განმარტავს ისტორიკოსი თამაზ ლაცაბიძეც და აღნიშნავს, რომ “ოვ“ სუფიქსი გვიანდელი, რუსული დანამატი უნდა იყოს და XIX საუკუნიდან უნდა მომდინარეობდეს. მისი თავდაპირველი სახელწოდებაა “დუმაცხო“. ამავე სახელწოდების სოფელი გვხვდება დუშეთის მუნიციპალიტეტში, გუდამაყრის თემში, რომელიც მთიულეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, გუდამაყრის ხეობაში მდებარეობს. გუდამაყარი ქართლის მთიანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მხარეა, ამიტომ გამორიცხული არაა, რომ სოფლის ტოპონიმისა და მოსახლეობის გადანაცვლებაც კი შიდა მიგრაციული პროცესების შედეგია. ადგილობრივთა ცნობით, ემპირიული ცოდნის საფუძველზე ვიგებთ, რომ შიდა ქართლში, სწორედ დუშეთიდან გადმოსახლებულან და საკუთარი სალოცავიც გადმოუტანიათ, თუმცა ამ ფაქტის შესაბამისი საისტორიო წყაროებით დამტკიცება ჯერჯერობით ვერ ხერხდება. “დუმა“ ფუძიდან წარმომსდგარი ტოპონიმები გვხვდება კახეთსა და იმერეთში. დუმასუბანი და დუმასური კახეთში, ხოლო დუმთა იმერეთში, თუმცა მათი რაიმე სახით დაკავშირება შიდა ქართლის დუმაცხოსთან არც წყაროების საფუძველზე შეგვიძლია და არც მცხოვრებთა გადმოცემით.
ისტორია
დუმაცხო პირველად XV საუკუნეში, ჭერათხევის ხეობის მფლობელის, ქუცნა ამირეჯიბის სიგელში მოიხსენიება. ქუცნა ამირეჯიბი თავისი ცნობილი სიგელით, ულუმბის განახლებულ ღვთისმშობლის ეკლესიას ჭერათხევის ხეობის სოფლებიდან სწირავს სოფლებს და იქ მცხოვრებ კომლებს. ერთ-ერთი მათგანი კი სოფელი დუმაცხოა, საიდანაც ქუცნა ორ კომლს სწირავს. შემდგომში, ქუცნა ამირეჯიბისადმი მიცემული სიგელი განუახლებია გიორგი VIII-ს გაბელიძე-ამირეჯიბთადმი, რომელიც 1451 წლით თარიღდება. შემდგომი წყაროებიდან ირკვევა, რომ დუმაცხო ხერხეულიძეების მამულია. სოფელში ხერხეულიძეები დღემდე სახლობენ.
1715 წლის რუისის სამწყსოს დავთრის მიხედვით დუმაცხოდან აღწერილია 26 კომლი. სოფელი დუმაცხო აღწერილი აქვს ცნობილ ქართველ მეცნიერს სერგი მაკალათიას, თავის ერთ-ერთ ნაშრომში ,,ფრონის ხეობა“. სერგი მაკალათია მდინარე ჭერათხევს “ალის ფრონეს“ უწოდებს და აღნიშნავს, რომ სოფელი დუმაცხო მის მარცხენა მხარეს მდებარეობს. მისივე თქმით სოფელი მაღლობზეა გაშენებული და მისი მებატონე ყოფილა ხერხეულიძე. სერგი მაკალათია სოფლის ეკლესიაზეც აღნიშნავს და წერს: “აქ არის დარბაზული ტიპის მომცრო ეკლესია, რომელსაც აქვს კოშკის მოყვანილობა. მას უწოდებენ კვირიკეს და ზაფხულში აქ იმართება ხატობა - კვირიკობა“.
სოფელ დუმაცხოვში მდებარეობს წმიდა კვირიკესა და ივლიტეს ეკლესია, რომელიც IX-X საუკუნითაა დათარიღებული. საისტორიო არქივებში XIX საუკუნეში ეკლესიის რამდენიმე წინამძღვარი ფიქსირდება: 1812 წლის 21 ნოემბრიდან 1841 წლის 25 აპრილამდე მღვდელი იოსებ გრიგოლის ძე პაპუაშვილი, 1841 წლიდან 1851 წლის 28 ივლისამდე მღვდელი სიმონ სპირიდონის ძე მაჭარაშვილი, 1861 წელს იხსენიება მღვდელი მარკოზ სალარიძე, 1869 წლის 13 მაისიდან 1904 წლის 5 მარტამდე მღვდელი ნიკოლოზ სპირიდონის ძე მაჭარაშვილი, 1904 წლის 13 მაისიდან 1916 წლის 19 ივლისამდე მღვდელი იოანე ნიკოლოზის ძე მაჭარაშვილი, 1916 წლის 7 აგვისტოდან 1919 წლამდე მღვდელი მიხეილ გაბრიელის ძე სოფრომაძე.
სოფლის ეკლესია საბჭოთა ეპოქაში სოფლის კოლექტივის კუთვნილებაში იყო და იქ კოლექტივის მიერ მოწეული მოსავალი ინახებოდა.
დუმაცხოვთან ახლოს, ორი კილომეტრის სავალ მანძილზე არის ადგილი, რომელსაც “სამყვირალოს” უწოდებენ. მას მაღალი მთის ზეგანი უჭირავს და აქედან მოჩანს, როგორც ჭერათხევის ხეობის სოფლები, ისე ფცისა და დვანის ფრონის ხეობა (სერგი მაკალათია ალის, ფცისა და დვანის ფრონის ხეობას უწოდებს). როდესაც მტრის შემოსევა ან ლეკიანობა მოხდებოდა საყვირებით სამივე ხეობის სოფლებს აცნობებდნენ და მოსახლეობა აქ იყრიდა თავს. აქ დღემდე მდებარეობს სამყვირალოს წმიდა გიორგის მომცრო ეკლესია, რომელიც რესტავრირებულია.
დღევანდელი სამყვირალოს ტერიტორია, რომელიც 60 ჰექტარზეა გადაჭიმული ძველად ტყით ყოფილა დაფარული. 1924 წლიდან ეს ტყე გაუჩეხავთ. დღეს მთელი ეს ფართობი მინდვრადაა ქცეული. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ კოლექტივის კუთვნილი ეს მიწები კერძო საკუთრებაშია და ითესება ლობიო, სიმინდი, პური და ა.შ.
საინტერესოა სოფელში განსახლების წესი. აქ მოსახლეობა უბნებადაა დაყოფილი გვარისდა მიხედვით, დვალაშვილების უბანი, პაპუაშვილების უბანი და ა.შ. აღსანიშნავია ამა თუ იმ ოჯახის უფროსი წევრის სახელის უბნის სახელწოდებად ქცევა. ასე მაგალითად პაატაანთი, სიდოანთი, ეფენდიანთი, ნიკალაანთი. “ანთი“-თ მოიხსენიებოდა ამა თუ იმ პიროვნების შვილები, შვილიშვილები და შვილთაშვილები, ვიდრე მისი ხსომა არ დაიკარგებოდა და ოჯახში კიდევ ერთი უხუცესის სახელი არ დამკვიდრდებოდა.
დღეობა
სოფელ დუმაცხოვში 28 ივლისს, წმიდა კვირიკესა და ივლიტეს ხსენების დღეს აღინიშნება დღეობა “კვირიკობა“. ამ სახელთანაა დაკავშირებული სოფლის შიგნით აღმართ-დაღმართების, თუ წყაროების სახელწოდებანი (კვირიკეს აღმართი, კვირიკეს წყარო და ა.შ.).
დღეობის აღნიშნვა შემდეგი სახით ხდებოდა: 27 ივლისს ღამის გასათევად ეკლესიის ეზოში გაემართებოდნენ, შეპირებისამებრ წირავდნენ ცხვარს, ცეკვავდნენ, მღეროდნენ, ტაძარს გარს 3-ჯერ შემოუვლიდნენ და ეკლესიის ყოველ კუთხეს კოცნიდნენ.
ეკლესია სოფლის სასაფლაოს ეზოში დგას და ამჟამად თითქმის სოფლის ცენტრშია მოქცეული. ამიტომ დღემდე ხშირი თავშეყრის ადგილია. ამჟამად დღეობა “კვირიკობა“ ღამის თევით აღარ აღინიშნება. ამჟამად ჩვეულებრივ სუფრა დღის პირველ-ორ საათზე იშლება. მიბრძანდებიან წინასწარ მიპატიჟებული სტუმრები და ოჯახის ახლობლები. დღეობის აღნიშვნა აქ ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ახალი წელი, შობა, აღდგომის ბრწყინვალე დღესასწაული.
თანამედროვე ვითარება
სოფელ დუმაცხოვში 2014 წლის მონაცემებით 111 მცხოვრებია. ეთნიკური შემადგენლობით მთლიანად ქართველები არიან. დანგრეულია სოფლის სკოლა და ადგილობრივი ბავშვები ახლომახლო სოფლებში და იქ არსებულ სკოლებში სწავლობენ. ძირითადად მოჰყავთ სიმინდი და ლობიო, მოჰყავთ პურიც, მაგრამ მისი მოსავლიანობით დიდად არ გამოირჩევა. გავრცელებულია ქლიავის სხვადასხვა ჯიში. ყურძნის ენდემური ჯიშები არაა, თუმცა შეხვდებით დირბულას, ადესას, თავკვერს, ჩინურს და ა.შ.
დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 176 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 111 კაცი, საიდანაც 58 მამაკაცია, ხოლო 53 ქალი
სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლისაბონის მეტროპოლიტენი
thumb ლისაბონის მეტროპოლიტენი (პორტ Metropolitano de Lisboa) — პორტუგალიის დედაქალაქ ლისაბონის მიწისქვეშა ტრანსპორტის სისტემა. ქვეყანაში პირველი მეტროსისტემა. 2007 წლის მონაცემებით, ლისაბონის მეტროს აქვს 4 ხაზი (საერთო სიგრძე 39 კმ) და 46 სადგური.
ისტორია
მეტროს მშენებლობა 1955 წელს დაიწყო, ექსპლუატაციაში კი 1959 წელს შევიდა Y-მაგვარი ხაზითა და ორი განშტოებით. ხაზების საერთო სიგრძე იმხანად 6.5 კმ იყო. მომდევნო წლებში უკვე ჩრდილოეთის უბნებისკენ დაიწყო მეტროს განვითარება, რასაც სწრაფადვე მოჰყვა ქალაქის სამხრეთის ათვისებაც. დღეისათვის ლისაბონის მეტროს ოთხი ხაზი აქვს.
იხილეთ აგრეთვე
მეტროპოლიტენთა სია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლისაბონი კატეგორია:მეტროპოლიტენი
ბროტას-დი-მაკაუბასი
ბროტას-დი-მაკაუბასი (Brotas de Macaúbas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
ზენადრისი
ზენადრისი — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, ზემო ხანდაკის თემში. მდებარეობს მდინარე თეძმის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1030 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
Lasioglossum danforthi
სქოლიო
danforthi
დიდი ფლევი
დიდი ფლევი — სოფელი საქართველოში, ხაშურის მუნიციპალიტეტში, ფლევის თემის ცენტრი (სოფლები: ნაცარგორა, პატარა ფლევი, ტკოცა). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ჭერათხევის (სურამულას მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ხაშურიდან 21 კილომეტრი, გომიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 9 კილომეტრი.
ფლევში სახლობენ გვარები: გელაშვილი, დეკანოიძე, კაპანაძე, კვესაძე, ლომიძე, მთიულიშვილი, ნოზაძე, რაზმაძე, საძაგლიშვილი, ტეფნაძე, ხარაზიშვილი, (დიდი ფლევი), არსენიძე, ბუხრიკიძე (ბუცხრიკიძე), გაჩეჩილაძე, გელაშვილი, თაბუაშვილი, თედიაშვილი, ივანიშვილი, კილასონია, ლომიძე, ტაბატაძე, ტეფნაძე, შუბითიძე, ჩიქოვანი, ციცქიშვილი, ხარაზიშვილი (პატარა ფლევი).
ისტორია
ისტორიულ დოკუმენტებში გვხვდება ახალი და ზემო ფლევი. ერთ-ერთი უძველესი სოფელია. თავდაპირველად ფლევი ამირეჯიბების მამული იყო. ქუცნა ამირეჯიბმა იგი ულუმბის ღვთისმშობლის ეკლესიას შესწირა: ,,აქაურის წისქვილისათვის ფლეველთ თითო კოდი პური, თითო კოკა ღვინო სააღაპოდ”. მოგვიანებით იგი ბაგრატიონ-დავითიშვილების მამულია. მათ 1527-1556 წლებში იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ის ნებართვით და ირანის შაჰის თამაზისაგან მიღებული ოქრო-ვერცხლით სხვა სოფლებთან ერთად შეიძინეს ფლევი. ბაგრატიონ-დავითაშვილები აქ XX საუკუნემდე სახლობდნენ.
სახელწოდება ნაწარმოებია -ევ სუფიქსის მეშვეობით, -ი სახელობითი ბრუნვის ნიაშანია, ხოლო ფუძეა ,,ფლ”, ტოპონიმი ფლევი უნდა მომდინარეობდეს ფლვა ლექსემისაგან. ამავე ლექსემისგან უნდა იყოს ნაწარმოები სახელწოდება ფლავი (გორის მუნიციპალიტეტი).
საბჭოთა პერიოდში ფლევში მოქმედებდა მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობა.
დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 530 ადამიანი. 2014 წელს სოფელში ცხოვრობს 390 კაცი, საიდანაც 194 მამაკაცია, ხოლო 196 ქალი
სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სან-ხოსე (დასავლეთი მინდორო)
სან-ხოსე (ოფიციალურად სან-ხოსეს მუნიციპალიტეტი; Bayan ng San Jose) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი დასავლეთ მინდოროს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 153 267 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 39 ბარანგაის.
ჰალაფის კულტურა
400 პქ|მინი|[[თელ-ჰალიფის ეპონიმური ძეგლი]] ჰალაფის კულტურა — ძვ. წ. VI ათასწლეულის დასასრულსა და V ათასწლეულის ადრესამიწათმოქმედო კულტურა ჩრდილოეთ მესოპოტამიაში (ერაყი, სირიის ჩრდილოეთის რაიონები, თურქეთი სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი). დასავლეთით მისი გავრცელების საზღვრებია მდინარე ევფრატის მარჯვენა სანაპირო, გავლენა კი ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროს აღწევს. აღმოსავლეთით ვრცელდება დიდი ზაბის აუზამდე, სამხრეთით — მოსულის რაიონამდე, ჩრდილოეთით — ვანის ტბის მიდამოებამდე და დიარბაქირამდე. ერთეულების სახით ჰალაფის კულტურის ჭურჭელი ამიერკავკასიაშიც გვხვდება (ქიულთეფე I).
ეპონიმური ძეგლი თელ-ჰალიფი (Tel-Halaf) მდებარეობს მდინარე ხაბურის ნაპირას, სირიისა და თურქეთის საზღვარზე. 1911 — 1914 გათხარა მაქს ოპენჰაიმმა. ქვედა ფენაში (4 მ სიმძლავრის) გამოვლინდა მანამდე უცნობი სტილის მოხატული კერამიკა. შედარებით მცირე ზომის ნამოსახლარები მდებარეობს მდინარის პირას ან მის მახლობლად. დამახასიათებელია წრიული, ზოგჯერ ოთხკუთხა კორიდორისებრმინაშენიანი სახლები. თიხატკეპნითა და ალიზით ნაგები შენობები ზოგჯერ ქვის საძირკველზე დგას. გათხრილია აგრეთვე ქურები და ღუმელები, სამეურნეო სათავსები. განირჩევა კულტურის 2 ვარიანტი: აღმოსავლეთის (არპაჩია, თეფე-ღავრის ქვედა ფენები და სხვა) და დასავლეთისა (თელ-ჰალაფი, ჩაგარ-ბაზარი, ტურლუ და სხვა). ამ ორი ზონის შუა ნაწილამდე, სინჯარის ველზე, არის ნამოსახლარი იარიმ-თეფე II, რომელიც ორივე ვარიანტის ელემენტებს მოიცავს (გათხარიეს 1969—1976, სსრკ ექსპედიცია, რ. მუნჩაევი, ნ. მერპერტი).
ჰალაფის კულტურის მეურნეობა დაფუძნებული იყო მიწათმოქმედებასა (სპელტა, ორმაცვალა და რბილი ხორბალი, კილიანი, უკილო და ბოთლისებური ქერი) და მესაქონლეობაზე (შინაური მსხვილფეხა რქის საქონელი, თხა, ცხვარი, ღორი, ძაღლი და ვირი). ჰალაფის კულტურის ყველაზე დამახასიათებელი ელემენტია ბრწყინვალედ მოხატული კერამიკა. განვითარების ადრინდელ საფეხურზე გვხვდება შედარებით ნატურალისტური მცენარეული და ცხოველური სახეები. ხშირია აგრეთვე გეომეტრიული მოტივები, შესრულებული შავი ან წითელი საღებავით ღია ვარდისფერ ფონზე. განვითარების შუა საფეხურზე ფართოდ გავრცელდა „ორმაგი ცულისა“ და მალტური ჯვრის გამოსახულებანი.
გვიანდელ საფეხურზე აღმოსავლეთი ვარიანტის ძეგლებზე გავრცელებული იყო პოლიქრომულად მოხატული, ცენტრში როზეტიანი თეფშები. აღმოჩენილია აგრეთვე მოხატული ანთროპომორფული და ზოომორფული ჭურჭელი. გავრცელებულია ქალის სქემატური ქანდაკებები, რომლებიც ზოგჯერ ზოლებითა და ჯვრებითაა მოხატული. დამახასიათებელია სხვადასხვა ფორმის („ორმაგი ცული“, ფალოსი, ფრინველი) საკიდები, სახლების მოდელები, საბეჭდავები, კაჟის, ობსიდიანისა და ძვლის შრომის იარაღი, ლითონის ნაწარმი იშვიათია. ვანის ტბიდან შეტანილი ობსიდიანი და ინდოეთის ოკეანის ნიჟარები ფართო სავაჭრო ურთიერთობაზე მიუთითებს.
ჰალაფის კულტურისა და აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის, კერძოდ ქვემო ქართლის, ადრინდელი სამიწათმოქმედო ძეგლებს შორის გარკვეული მსგავსება შეინიშნება როგორც წრიულ არქიტექტურაში, ისე ანთროპომორფულ ქანდაკებებსა და კერამიკულ ფორმებში. წარმომავლობის თვალსაზრისით ამ მსგავსებათა ახსნა ჯერჯერობით დაუდგენელია.
ჰალაფის კულტურა შეცვალა ობეიდის კულტურამ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აზიის არქეოლოგიური კულტურები
სკუტერი (ჯგუფი)
სკუტერი — გერმანული ტექნო ჯგუფი, რომელსაც მთელ მსოფლიოში აქვს გაყიდული ალბომების 12 მილიონი ასლი და მიღებული აქვს 60 ოქროსა და პლატინის ჯილდო. ჯგუფის წევრები არიან ეიჩ პი ბაქსტერი, მიხაელ სიმონი და ფილ შპაიზერი.
ჯგუფის ბევრი სიმღერა შეიცავს ხალხის ხმაურს, ისე თითქოს ჩანაწერი გაკეთებული იყოს კონცერტის მსვლელობისას. აგრეთვე მათ სიმღერებს ახასიათებს ეიჩ პის ყვირილი. მათი ცნობილი სიმღერებია „Ramp! (The Logical Song)“, „Hyper Hyper“, „Move Your Ass“, „Fire“, „How Much Is the Fish?“, „Nessaja“, „Maria (I Like It Loud)“, „One (Always Hardcore)“, „Posse (I Need You on the Floor)“, „Weekend!“, და „Hello! (Good to Be Back)“.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანული ელექტრონული ჯგუფები კატეგორია:გერმანული ტექნო ჯგუფები კატეგორია:გერმანული ტრანს ჯგუფები კატეგორია:სკუტერი (ჯგუფი)
გეგელიძეები (ქედის მუნიციპალიტეტი)
გეგელიძეების ჯამე
სოფელში დგას მეჩეთი. მისი მორთულობა ხასიათდება ორნამენტული და ფერწერული დეკორის შერწყმით, მცენარეული მოტივების სიუხვით. აშენების თარიღი უცნობია.