cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბრედფორდი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისის ქალაქები
Daphnella canaliculata
Daphnella canaliculata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ივანე ზურაბიშვილი
ივანე (ვანო) ივანეს ძე ზურაბიშვილი (დ. 26 იანვარი, 1872, ფოთი — გ. 14 ივნისი, 1940, პარიზი) — საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, პუბლიცისტი, მთარგმნელი.
ბიოგრაფია
1908—1919 წლებში ამიერკავკასიის რკინიგზის მთავარი იურისკონსულტია. რამდენიმე წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა სათავადაზნაურო ბანკის ზედამხედველ კომიტეტს. იყო თბილისის ნაფიც ვექილთა საზოგადოების თავმჯდომარე, ტყიბულის მაღაროთა გამგეობის თავმჯდომარე.
სხვებთან ერთად (გიორგი გვაზავა, სპირიდონ კედია და სხვ.) იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, ამავე პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. 1921 წლიდან ოჯახიანად ემიგრაციაშია, ჯერ სტამბოლში, ხოლო 1924 წლიდან — პარიზში. აგრძელებდა პუბლიცისტურ საქმიანობას. 1936 წელს დაიბეჭდა მისი წიგნი „საქართველოს საერთაშორისო მდგომარეობა“. მისი სიკვდილის შემდეგ — 1962 წელს, პარიზში გამოვიდა ზურაბიშვილის მოგონებათა წიგნი — „კარგ ქართველთა ხსოვნისათვის“, რომელიც უძვირფასეს მასალას შეიცავს XIX-XX საუკუნეთა მიჯნის საქართველოს ისტორიისათვის.
შვილები — არჩილ, გიორგი და ლევან ზურაბიშვილები, ასევე ქართული ემიგრაციის ცნობილი წარმომადგენლები იყვნენ.
ვანო ზურაბიშვული გარდაიცვალა 1940 წლის 14 ივნისს, პარიზთან ახლოს. დაკრძალულია ლევილში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები კატეგორია:დაბადებული 1872 კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1940 კატეგორია:დაკრძალულები ლევილის სასაფლაოზე კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
ჰისტრიონი
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი რომი
მაქსიმინუსი
thumb|200px|გაიუს იულიუს ვერუს მაქსიმინუსი გაიუს იულიუს ვერუს მაქსიმინუსი (Gaius Julius Verus Maximinus Augustus), აგრეთვე ცნობილი როგორც მაქსიმინუს თრაკიელი (დ. 173 — გ. 238)  — რომის პირველი ბარბაროსი იმპერატორი 235–238 წლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის იმპერატორები კატეგორია:რომის ბარბაროსი იმპერატორები კატეგორია:მესამე საუკუნის კრიზისი კატეგორია:დაბადებული 173 კატეგორია:გარდაცვლილი 238
პრეაჰ-ვიჰეარის ტაძარი
პრეაჰ-ვიჰეარის ტაძარი (ปราสาทเขาพระวิหาร) – ქმერების იმპერიის სატაძრო კომპლექსი. ეკუთვნოდა ღმერთ შივას. ტაძარი წარმოადგენს სადავო ტერიტორიას კამბოჯასა და ტაილანდს შორის. 2008 წლიდან ძეგლი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კამბოჯაში
ცხინვალი
ცხინვალი — ქალაქი საქართველოში, ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქისა და ყოფილი ცხინვალის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.
გეოგრაფია
მდებარეობს დიდი ლიახვის ხეობაში, შიდა ქართლის ვაკისა და კავკასიონის მთისწინეთის გარდამავალ ზოლში, ზღვის დონიდან 870 მ სიმაღლეზე, თბილისიდან 110 კმ (რკინიგზით).
ჰავა ზომიერად ნოტიოა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 9,5°C, იანვრისა -1,8°C, ივლისისა 20,5°C. აბსოლუტური მინიმუმი -28°C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 36°C. ნალექები 700 მმ წელიწადში.
ისტორია
სახელი წარმოდგება მცენარე რცხილადან, ძველი ქართულით ქრცხილა, აქედან ქრცხინვალი. დღევანდელი ცხინვალის ტერიტორია პირველად ადრინდელი ბრინჯაოს ხანაში სახლობდა. ზოგიერთი მეცნიერის მოსაზრებით ცხინვალში აღმოჩენილი არქეოლოგიურ ძეგლებში აშკარაა გავლენა როგორც იბერიული ისე კოლხური კულტურების, შესაძლო სარმატული ელემენტებით. ზოგიერთი მკვლევარის (პ. იოსელიანი, ს. ბეზსონოვი) აზრით ცხინვალი III საუკუნეში დაარსდა იბერიის მეფე ასფაგურის მიერ. როგორც ქალაქი, ის პირველად 1392 წლის მცხეთუს სიგელში იხსნიება. XIV-XVI საუკუნეებში ცხინვალი იყო სვეტიცხოველის სამონასტრო ყმებით დასახლებული სოფელი. XVIII საუკუნის დასაწყისისთვის ცხინვალი იყო სამეფო დაქვემდებარების მცირე ქალაქი. 1770 წლის აღწერით იქ 700 კომლი ცხოვრობდა.
რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ცხინვალი თანდათან კომერციულ ქალაქის ტიპის დასახლებად გადაიქცა შერეული ებრაული, ქართული, სომხური და ოსური მოსახლეობით. ამას ხელს უწყობდა სავაჭრო გზა, რომელიც აკავშირებდა ჩრდილოეთ კავკასიას თბილისსა და გორთან. 1918-1920 წლებში ცხინვალი იყო ოსების აჯანყებების კერა. აჯანყებები მხარდაჭერილი იყო რსფსრ არმიის მიერ. საქართველოს დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ მოახერხა ცხინვალის შენარჩუნება საქართველოს შემადგენლობაში.
thumb|300px|1991-92 წლის კონფლიქტში დაღუპულთა მემორიალი წმინდა გიორგის ეკლესიის ფონზე.
ქართულ-ოსური კონფლიქტის გამწვავების პერიოდში ცხინვალი ეთნიკური დაძაბულობისა და შეიარაღებული კონფრონტაციის ცენტრი გახდა. საქართველოს ხელისუფლებამ დაკარგა კონტროლი ქალაქზე. 1992 წელს სოჭში დადებული დაგომისის შეთანხმებით ცხინვალი დარჩა დე-ფაქტო სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის კოტროლქვეშ, რამაც ეთნიკურად ქართული მოსახლეობის ქალაქიდან ემიგრაცია გამოიწვია. 2006-2009 წლებში აშენდა ძუარიყაუ-ცხინვალის გაზსადენი, რომლის შემდეგაც ქალაქი ბუნებრივი აირით რუსეთიდან მარაგდება. რუსეთ-საქართველოს ომის დროს 2008 წლის 8 აგვისტოდან 10 აგვისტოს ჩათვლით ქალაქში მიმდინარე საომარი მოქმედებებისა და რუსეთის არტილერიის დაბომბვის შედეგად ქალაქი მნიშვნელოვნად დაზიანდა.
დემოგრაფია
1770 წელს ქალაქში 700 კომლი ცხოვრობდა. 1911 წლის მონაცემებით ცხინვალის მოსახლეობა შეადგენდა 1307 ადამიანს, ცხოვრობდნენ უმეტესად ოსები და სომხები. 1989 წელს ჩატარებული აღწერის მიხედვით ცხინვალის მოსახლეობა შეადგენდა 42934 ადამიანს. 2019 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 32180 ადამიანს შეადგენდა.
ღირსშესანიშნაობები
ქალაქში შემორჩენილია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი - კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია, რომლის უძველესი სამშენებლო ფენა მიეკუთვნება VIII-IX საუკუნეებს. აქ არის აგრეთვე ციხე-გალავანი, რომლის შიგნით 1718 წლის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესიაა, ღვთისმშობლის მიძინების კვირაცხოვლის და ზღუდერის წმ. გიორგის ეკლესიები.
მარეკ იანკულოვსკი
მარეკ იანკულოვსკი (დ. 9 მაისი, 1977, ოსტრავა, ჩეხეთი) — ჩეხი ფეხბურთელი. ფეხბურთის თამაში 1994 წელს ოსტრავის ბანიკში დაიწყო. 2000 წელს ნაპოლში გადავიდა. იტალიას მარეკი შეეწყო და 2002 წელს სერია ა-ს გუნდ უდინეზეს მიაშურა. უდინეში იანკულოვსკიმ კიდევ უფრო მოუმატა და წამყვანი გუნდის ყურადება მიიპყრო. 2005 წელს მარეკი მილანში გადავიდა. მან მილანში 104 თამაში ჩაატარა და 4 გოლიც გაიტანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩეხი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1977 კატეგორია:დაბადებული 9 მაისი
დეპორტაცია
დეპორტაცია — ადამიანის ან ადამიანების ჯგუფის სახელმწიფოდან გაძევება. მიუხედავად იმისა, რომ სასჯელის მოსახდელად გადაყვანას, ექსტრადიციასა და დეპორტაციას შედეგობრივად ერთი და იგივე ეფექტი აქვს, პირის გაძევება ქვეყნის ტერიტორიიდან, სამივე პროცედურას თავისი წესები და მიზნები გააჩნია. სასჯელის მოსახდელად გადაყვანის შემთხვევაში, პირი უცხო სახელმწიფოდან სამშობლოში გადაყავთ სასჯელის მოხდის გასაგრძელებლად. ექსტრადიციის მიზანია პირის ერთი სახელმწიფოდან მეორეში გადაყვანა გასამართლების ან მისჯილი სასჯელის მოხდის მიზნით. დეპორტაცია არის უცხოელის გაძევება იმ მიზეზით, რომ ის გამძევებელი სახელმწიფოს საზოგადოებრივ წესრიგს საფრთხეს უქმნის.
სქოლიო
კატეგორია:დემოგრაფია კატეგორია:მოსახლეობის მიგრაცია
ტოტილა
ტოტილა, ბადუილა (დ. უცნობია — გ. 552, გუალდო-ტადინო, იტალია) — ოსტგუთების მეფე 541-552 წლებში. სათავეში ჩაუდგა სახალხო-განმათავისუფლებელ მოძრაობას ბიზანტიელ დამპყრობელთა წინააღმდეგ იტალიაში. გამოიყენა ბიზანტიის პოლიტიკით უკმაყოფილო მონების, კოლონებისა და რომაულ-იტალიური გლეხების გამოსვლები. ძველ რომაელ არისტოკრატიას და კათოლიკურ ეკლესიას ჩამოართვა მიწები და დაურიგა თავისი რაზმის წევრებსა და თავისუფალ მეომრებს. თავის ჯარში იღებდა გაქცეულ მონებსა და კოლონებს. ტოტილას დროს ოსტგუთებმა ბრწყინვალე გამარჯვებები მოიპოვეს ბიზანტიელებზე — 542-551 წლებში, გაათავისუფლეს თითქმის მთელი იტალია. იმპერატორ იუსტინიანეს გამოგზავნილ ახალ არმიასთან ბრძოლაში ტოტილა ტაგინესთან დამარცხდა და სასიკვდილოდ დაიჭრა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოსტგუთები კატეგორია:გარდაცვლილი 552 კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
წალკა
წალკა — ქალაქი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. წალკის თემის ცენტრი (სოფ. ტბეთი). ქალაქში არის სამრეწველო საწარმოები, ჯანდაცვის, განათლებისა და კულტურის დაწესებულებები. ​წალკაში არის აგარაკ-წალკის ეპარქიის კათედრა და რეზიდენცია.
ისტორია
წალკა მდებარეობს ისტორიული თრიალეთის ტერიტორიაზე. მისი ძველი სახელია ეძანი. ადრე აქ იდგა 6 ეკლესია, რომელთაგან აღსანიშნავია ეძანის VI საუკუნის სამეკლესიანი ბაზილიკა, რომლის შუა ეკლესიის აღმოსავლეთ სარკმლის ქვეშ მოთავსებული იყო სტელის სახის რელიეფი და ექვსსტრიქონიანი წარწერა. მეორე ეკლესია X საუკუნისაა. აქ უნდა ყოფილიყო წალკის საეპისკოპოსოს საკათედრო გუმბათოვანი ტაძარი. X-XV საუკუნეებში წალკა თრიალეთის რელიგიურ-ადმინისტრაციული ცენტრი იყო. აქ იჯდა ეპისკოპოსი წალკელი.
XIX საუკუნის II ნახევარში წალკაში დასახლდნენ ბერძნები. მათ დაშალეს და სამშენებლოდ გამოიყენეს ძველი ეკლესიები. ამავე დროს დაიკარგა წალკის ეკლესიის წარწერა. 1932 წლამდე დასახლებას ეწოდებოდა ბარმაქსიზი. 1932 წელს ეწოდა წალკა.
1946 წელს ისტორიული წალკა დაფარა წალკის წყალსაცავმა. საბჭოთა პერიოდში წალკის საქალაქო საბჭოს ეკუთვნოდა სოფლები ახალიკი, შიპიაკი, ქვემო ხარაბა, ჩაპაევკა. მოქმედებდა მეთესლეობის მეურნეობა, განვითარებული იყო მეკარტოფილეობა და მესაქონლეობა. მოქმედებდა ყველ-კარაქის და სამკერვალო ქარხნები. ქალაქად გამოცხადდა 1984 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ქალაქები კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
გელსონ ფერნანდესი
გელსონ ტავარეს ფერნანდესი (დ. 2 სექტემბერი, 1986, პრაია, კაბო-ვერდე) — შვეიცარიელი ფეხბურთელი, პორტუგალიური „სპორტინგის“ და შვეიცარიის ეროვნული ნაკრების დაცვითი ნახევარმცველი.
კარიერა დაიწყო შვეიცარულ „სიონში“ და პირველ გუნდში გადაიყვანეს 2004 წელს. 2007 წლის 14 ივლისს კონტრაქტი გააფორმა პრემიერ ლიგის კლუბ „მანჩესტერ სიტისთან“.
2012 წლის 4 ივლისს ფერნანდესმა ოთხწლიანი კონტრაქტი გააფორმა „სპორტინგთან,“ €25 მილიონი სატრანსფერო ღირებულებით.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1986 კატეგორია:შვეიცარიელი ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:უდინეზეს ფეხბურთელები კატეგორია:კიევოს ფეხბურთელები კატეგორია:ლისაბონის სპორტინგის ფეხბურთელები კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 2 სექტემბერი
პერვომაისკაია (ბაშკირეთი)
პერვომაისკაია (Беренсе май; Первомайская) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის მელეუზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 764 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ მელეუზიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მელეუზი, რომელიც დაშორებულია 9 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (46%).
სქოლიო
კატეგორია:მელეუზის რაიონის სოფლები
ლამია (მითოლოგია)
thumb|„ლამია“, [[ჰერბერტ დრაპერი (1909)]] ლამია (Λάμια) ძველი ბერძნული მითოლოგიის მიხედვით იყო ერთ დროს  ლიბიის ულამაზესი დედოფალი, რომელიც შემდგომში იქცა ბავშვების მჭამელ საშინელ დემონად. ბერძნული სიტყვა ლამია სიტყვასიტყვით ნიშნავს დიდ ზვიგენს. არისტოფანეს მტკიცებით მისი სახელი წარმოშობილი უნდა იყოს ბერძნული სიტყვიდან laimos (λαιμός), რაც საყლაპავს ნიშნავს და რომელიც მიუთითებს მის მიერ ბავშვების შეჭმის ამგვარ ჩვეულებაზე.
ზოგის განმარტებით ლამიას წელს ქვემოთ ჰქონდა კუდი, რაც აღწერილია კიდეც 1819 წელს გამოცემულ ჯონ კიტსის ლექსში ”ლამია”.
მითოლოგიური ისტორია
დიოდორე სიცილიელის მიხედვით, ლამია იყო ეგვიპტის მეფის ბელუსის ულამაზესი ქალიშვილი და პოსეიდონისა და ლიბიას შვილიშვილი. მამის სიკვდილის შემდეგ ლამია გახდა მისი ერთ-ერთი კუთვნილი ტერიტორიის ლიბიის დედოფალი. დელფოსში თავისი ვიზიტის პერიოდში ბერძენი მოგზაური და გეოგრაფი პაუსანიასი აღნიშნავს, რომ ლამია იყო პოსეიდონის ქალიშვილი. იგი ასევე აცხადებს, რომ ლამია და ზევსი იყვნენ სიბილის სახელით ცნობილი ჰეროფილის მშობლები.
დიოდორე მიდის იმ დასკვნამდე, რომ ლამიას ჰქონდა ურთიერთობა ზევსთან და მისგან ეყოლა შვილები. ეს ამბავი რომ ზევსის მეუღლემ, ჰერამ შეიტყო, განრისხდა და ბავშვები დახოცა. მწუხარებისაგან შეშლილმა ლამიამ ამის შემდეგ დაიწყო სხვა ბავშვებზე ნადირობა და მათი შეჭმა. დიოდორესავე თქმით მისი სახე საშინლად დამახინჯდა საზარელი ქმედებების გამო. მითოლოგია ხშირად ლამიას გამოსახავს ურჩხულის (გველისებრი არსების) სახითაც. სხვა ვერსიით ჰერამ აიძულა ლამია გადაეყლაპა მისი და ზევსის შვილები და სწორედ ამის შემდეგ გადაიქცა ის ბავშვებისმჭამელ მონსტრად.
ამ ტრაგედიის შემდეგ ზევსმა ლამიას მისცა იმის შესაძლებლობა, რომ ძილის დროს ამოეღო თვალები, რის შედეგადაც ის ძილშიც კი ფხიზლობდა. დიოდორეს ეს მონათხრობი ცოტა გაუგებარია, თუმცა სხვა წყაროების თანახმად ზევსის ამგვარი საჩუქარი ლამიას აძლევდა წინასწარმეტყველების ნიჭსაც.
უფრო გვიანდელი ლეგენდის თანახმად ლამიას წყევლის გამო აღარ შეეძლო თვალების დახუჭვა, რათა მისი მკვდარი შვილების ხატებას მისთვის მოსვენება გაექრო.
ანტიკურ პოეზიაში ჰორაციუსი მიუთითებს ლამიას მიერ შეჭმული შვილების უკან დაბრუნების შეუძლებლობაზე:  Neu pranse Lamiae vivum puerum extrabat alvo., ხოლო პაპი ალექსანდრეს თარგმანის მიხედვით კი ისმის შეკითხვა:  შეუძლია კი ლამიას ჩვენს თვალწინ გადაყლაპოს თავისი შვილები და შემდეგ იმავე საათს დააბრუნოს ისინი უვნებლად?
მაგრამ ლამია მხოლოდ ბავშვების მტაცებელ დემონად არაა ცნობილი, ის ასევე სუკუბუსი და ვამპირიცაა - მას შეუძლია დაიბრუნოს ადრეული შარმი, რათა აცდუნოს მამაკაცები, აქციოს ისინი თავის მსხვერპლად და მათი სისხლი დალიოს.
სტესიქორა ლამიას მიიჩნევს სკილას დედად და ამით ის უკავშირდება კიდევ რამდენიმე მითოლოგიურ პერსონაჟს: ზღვის ღვთაებებს კეტოსა და ფორკისს და ჯადოქარ ჰეკატეს, რადგან სხვა ვერსიების თანახმად ისინიც მიიჩნევიან სკილას დედებად. თუმცა ტრადიციის მიხედვით ამათგან სკილას ნამდვილ დედად მიიჩნევა ფორკისი, რომელიც ამავდროულად მისი ცოლიცაა.
ცნობები ლამიას შესახებ ანტიკურ ხანაში მოგვეპოვება სტრაბონისა (I.II.8) და არისტოტელეს (ეთიკა VII.5) ნაშრომებში, ხოლო ანტონინუს ლიბერალისის განმარტებით ლამია გაიგივებულია ურჩხულ სიბარისთან.
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
ჰიტოპადეშა
ჰიტოპადეშა (სიტყვასიტყვით „სასარგებლო დარიგებანი“) — სანსკრიტზე დაწერილი იგავ-არაკების კრებული. შედგენილია „პანჩატანტრის“ საფუძველზე, მაგრამ მასში ბევრი ისეთი იგავ-არაკი გვხვდება, რაც „პანჩატანტრაში“ არ არის, ანდა, თუ არის, საფუძვლიანადაა გადამუშავებული. ამდენად, ჰიტოპადეშა სავსებით დამოუკიდებელი ნაწარმოებია. შეიქმნა დაახლოებით XIII საუკუნეში. ავტორობას მიაწერენ ნარაიანას. ნაწარმოები ჩარჩოვანია, აგებულია ოთხ სიუჟეტურ ქარგაზე (მეგობართა შეძენა, მეგობართა განშორება, ომი, ზავის დადება), რომელშიც ჩართულია იგავ-არაკები. მოქმედ პირებად გამოყვანილნი არიან ცხოველები და ფრინველები. ჰიტოპადეშა გამოირჩევა ენის სისადავით. უხვადაა ჩართული ლექსები, ანდაზები, რჩევა-დარიგებანი. ჰიტოპადეშა დიდაქტიკური ჟანრის ნაწარმოებია. მასში მოთხრობილ არაკთა ერთი ნაწილი მეტ-ნაკლებად გადამუშავებული სახით გვხვდება სულხან-საბა ორბელიანის „სიბრძნე სიცრუისაში“, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ამ იგავ-არაკთა სიუჟეტები მოარული იყო აღმოსავლურ ლიტერატურაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:სანსკრიტული ტექსტები კატეგორია:ინდური ლიტერატურა კატეგორია:ინდური ფოლკლორი
ატამი
thumb|ატმის ყვავილი ატამი (Prúnus pérsica) — ხეხილოვანი მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. ატმის სამშობლო ჩინეთია. ატმის 5 ათასამდე კულტურული ჯიშია გამოყვანილი. მცენარეებიდან ყველაზე მეტად ენათესავება ნუში, რომლისგანაც ძირითადად განსხვავდება ნაყოფით.
ატმის ხე ან ბუჩქი იზრდება 7-8 მ-მდე, ფოთოლი ლანცეტისებრია, ორსქესიანი ყვავილის გვირგვინის ფურცლები ვარდისფერი ან აგურისფერია, ნაყოფი (ჯიშების მიხედვით) სხვადასხვა სიმსხოსია, წონით 250 გ აღწევს. ატმის ნაყოფი სახრავი ან საპობია, კანი მომწვანო, თეთრი, ყვითელი ან მოწითალოა. იგი შებუსული ან გლუვია (ვაშლატამა). რბილობი თეთრია ან ყვითელი. შეიცავს (%-ით) 7-12 შაქარს, 0,08-1,02 მჟავებს, 0,5-1,2 პექტინოვან ნივთიერებას, ვიტამინებსა და სხვა. ნაყოფი (ჯიშების მიხედვით) ივნისიდან ოქტომბრის შუა რიცვებამდე მწიფდება. მცირე ნაყოფს იძლევა დარგვიდან მეორე წელს, 5 წლიდან სრულმოსავლიანია. ცოცხლობს 15-16 წლამდე. სითბოს მოყვარული, სიცხისა და გვალვის ამტანი მცენარეა. კარგად და ხანგრძლივად ხარობს ალუვიურ-კარბონატულ ნიადაგებზე. მისი გავრცელების არეალი დაახლოებით ჩრდილოეთის განედი 50° და სამხრეთის განედი 40° აღწევს. ატმის კულტურას სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს უზბეკეთში, ტაჯიკეთში, საქართველოში, აზერბაიჯანში, სომხეთში, დაღესტანსა და ყირიმში.
საქართველოში დარაიონებულია ატმის 11 ჯიში, აქედან ქართლის ზონისათვის ხალხური სელექციით შექმნილი საკონსერვო და სუფრის მსხვილნაყოფიანი, მკვრივხორციანი სახრავი ჯიშებია: ხიდისთაური — ვარდისფერი, თეთრი, ყვითელი - ბერების. კახეთის ადგილობრივი ჯიშებიდან ფართოდაა გავრცელებული საშემოდგომო კახური თეთრი, გავაზური, ხირსული. ქართველმა სელექციონერებმა გამოიყვანეს საკონსერვო საგვიანო ატმის ახალი ჯიშები: ბესტავაშვილი და წედისური, აგრეთვე საადრეო სუფრის ჯიშები: ნობათი, ერისთავის ვარდისფერი, გორული საადრეო, სკრის საადრეო, სანდო. შემოტანილი ჯიშებიდან: ამსდენი და ელბერტი. მრავლდება თესლითა და ვეგეტატიურად (მყნობით). საძირედ იყენებენ ატმის, ტყემლისა და ნუშის ნათესარს. ატმისაგან მზადდება ჩირი, მურაბა, წვენი და კომპოტი. ატამს ყველაზე მეტად აზიანებს ატმის ფოთლის სიხუჭუჭე, ნაცარი, კლასტეროსპორიოზი, კურკოვანთა ნაადრევი ხმობა; მავნებლებიდან — ატმის მწვანე ბუგრი, ატმის ჩრჩილი.
ნასაუ (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარ სახელს ნასაუ რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:
ნეზვი
ძირითად ნეზვს წარმოებაში 5-6 წელს იყენებენ. მისი ხვედრითი წონა სანაშენე მეურნეობაში შეადგენს 10-12%-ს, სამრეწველო მეურნეობაში - 7-8%-ს, წელიწადში 1,8-ჯერ ყრის გოჭებს, 6-8 მაღალი კლასის ბურვაკს ზრდის და 1,5-2 ტ ხორცს იძლევა.
გამოსაცდელი ნეზვი ძირითადის შემცვლელია. მისი რაოდენობა სადედე სულადობის (ძირითადის) 25-30%-ს შეადგენს.
ერთჯერადი ნეზვი საწარმოო დანიშნულების ერთნაყოლი ღორია (9-16), რომელსაც გოჭების ასხლეტის შემდეგ გოჭებიანად გასასუქებლად იყენებენ. მისი გოჭი ძირითადი ნეზვის გოჭზე 10-15%-ით იაფი ჯდება. გამოსაცდელი და ერთჯერადი ნეზვი საბრუნავ საშუალებებს განეკუთვნება.
Daphnella cancellata
Daphnella cancellata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
სიცოცხლე
მინი|[[მცენარეები|მცენარეულობა რუვენზორის მთიანეთში, უგანდა]] მინი|[[მიკრობიოლოგია|მიკრობიოლოგიური სიცოცხლე, დიდი პრიზმული წყაროს ირგვლივ, იელოუსტოუნის ეროვნული პარკი]] სიცოცხლე — მრავალმნიშვნელოვანი ცნება, რომელიც გამოიყენება სხვადასხვა კონტექსტში.
მაგალითად:
ბიოლოგიური სიცოცხლე
მინი|[[ადენოვირუსის ელექრული მიკროგრაფი]]
პრობლემატიკა
ბინარული ლოგიკის მიხედვით, სიცოცხლე და სიკვდილი, ცოცხალი და მკვდარი, გადარჩენა და დაღუპვა — ეს ყველაფერი ერთიანი ბუნების ურთიერთგამომრიცხავი ნაწილებია და ამ ბუნებასვე ვეკუთვნით ჩვენ. ჩვეულებრივ, სიცოცხლეს უწოდებენ, პრინციპიალურად შესაძლო — მხოლოდ ერთ, ბიოლოგიურ ვარიანტს — ცილურ სიცოცხლეს. ამ კატეგორიაში, სხვაზე რომ არაფერი ვთქვათ, ვერ თავსდება ნაწილიც კი ცოცხალი (ბიოლოგიური) ორგანიზმებისა, მაგალითად ბაქტერიოფაგი, რომელიც არ აწარმოებს საკუთარ ცილას. სხვა მრავალ ვარიანტს (გამოვლინებას) ჩვენ ვხვდებით სამეცნიერო და ფანტასტიკის ჟანრის ლიტერატურაში, სადაც დაშვებულია „ნახშირბადული“ სიცოცხლის სანაცვლოდ — „კრემნიუმის“ ცივილიზაციის განვითარება, ან სხვა, პრინციპიალურად სხვა სახის — სტაბილური ტალღოვანი ენერგეტიკული ველის ფორმის სიცოცხლის არსებობა.
საკმაოდ დიდი ხანია, რაც მეცნიერებიდა ფილოსოფები ცდილობენ (ენაში სემიოტიკური კონტროლის გარეშე) განსაზღვროს პრინციპული განსხვავება ცოცხალისა და არაცოცხალის. ამოცანის კონტექსტის მიხედვით და მიმდინარე პერიოდის ისტორიული მომენტისთვის უკვე ცნობილ მასალებზე დაყრდნობით, შემოყავდათ რა სხვადასხვა ცნებები, სხვადასხვა ავტორები იყენებდნენ სხვადასხვა აზროვნების მეთოდებს, ირჩევდნენ განზოგადებისა და კონკრეტიზების სხვადასხვა ხარისხს (დონეს).
იხ. ასევე: უჯრედი, დნმ, ბაქტერია, ვირუსი, მცენარე, ცხოველი, შობადობა, სიკვდილი
ბიოლოგიური სიცოცხლის სხვადასხვა განმარტებები
მინი|[[ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები]]
უნივერსალური, რელიგიური მოდელი
(შენიშვნა: ტერმინი «მოდელი» აქ და ამ სტატიაში გამოიყენება თანამედროვე ადამიანთან ურთიერთობის ერგონომიკული კანონების გათვალისწინებით)
სიცოცხლე — მატერიის საოცარი თვისება, რომელსაც ანიჭებს და ართმევს ღმერთი. განასხვავებენ სხეულის სასრულ (დროში) და სულის უსასრულო სიცოცხლეს. ცოცხალი ორგანიზმში არსებობს სული. სულის სიცოცხელე ცვალებადია. ცოცხალი ორგანიზმი კვდება საკუთარ სხეულთან ერთად. ქმედებანი, რომელნიც შეასრულა ცოცხალმა ორგანიზმმა სიცოცხლის განმავლობაში გავლენას ახდენენ სულის მომავალ სიცოცხლეზე.
სიცოცხლის შექმნა ნიშნავს შევქმნათ სხეული და შთავბეროთ მასში სული. სხულს აქვს თვისება აქტიურად შეცვალოს ბუნება მის გარშემო და სიცოცხლის ბოლოს მოკვდეს. სულს აქვს ტვისება შეიმეცნოს და შეიგრძნოს. ორგანიზმის სიკვდილის შემდეგ იგი გარდაისახება სხვა ფორმაში და განაგრძობს ფიქრს ან/და შეგრძნებას. ცოცხალი ორგანიზმის რეალური სიცოცხლე — ეს არის რაღაც სამყაროსული არსებობის ერთი კვანძი.
ეს მოდელი, აგებულია საგნობრივი აზროვნების მეთოდზე დაფუძნებით და დემონსტრირებას უკეთებს ინფორმაციის ვერბალური კომპრესიის ძლევამოსილებას. იგი აქტუალური იყო ადამიანებისთვის სოციალურ-სამართლებრივი სტრუქტურებისა და მორალის ჩასახვის ეპოქაში, როდესაც მორალი გამოიხატებოდა (აღიწერებოდა) თითქმის ერთადერთი, — ვერბალური გზით.
სიცოცხლის რელიგიური აღქმა და მით უმეტეს, ქვეცნობიერებამდე დაყვანა ყოველმხრივ და უდიდეს ძალას მატებს ადმაიანს, ათავისუფლებს რა მას მოკვდავის ცხოვრებისეული საფიქრალისგან. ისტორიაში მრავლადაა მაგალითები იმისა, რომ მსოფლიოს უდიდეს მეცნიერებსაც კი, მიუხედავად მკაცრად მეცნიერული და მატერიალისტური შეხედულებებისა ღრმად სწამდათ ღმერთის არსებობის.
ქიმიურ-ტალღური მოდელი
სიცოცხლე ეს არის ქიმიური ტალღა - მრავალგანზომილებიანი, კატალიზური, ციკლური, ქიმიური რეაქცია. მისი არსებობის ნებისმიერ მომენტში, რომელსაც ვუწოდებთ სიცოცხლეს, ყოველი ცალკეული რეაქციის „ძაფში“, ნებისმიერ მასშტაბში, მოლეკულებიდან — ცოცხალი ორგანიზმების სხვადასხვა კლასებამდე, — შეგვიძლია გამოვყოთ სამი მატერიალური ელემენტი:
ამ ელემენტებისთვის აუცილებელი ხდება შემდეგი თვისებების კონტროლი:
ელემენტები ურთიერთქმედებენ დროის განსაზღვრულ ფაზებში. ნივთიერების კონცენტრაცია წარმოადგენს რხევას. ყოველი შედეგი არის რესურსი ნივთიერების შემდგომი ურთიერთქმედებისა — ტალღისა. სიცოცხლე წარმოიშვა როდესაც ერთ-ერთი ძაფის საბოლოო შედეგი — სპონტანური, ქიმიური, ჯაჭვური, კატალიზური რეაქციისა გაუტოლდა და გარდაიქმნა ერთ-ერთ საკუთარ რესურსის სახით (წინა თაობის რესურსი).
ყველა ციკლური ქიმიური რეაქციები მიმდინარებს ინფორმაციის დაუკარგავად, საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში — რის გამოც გენოტიპის ქიმიური სიცოცხლე ითვლება უსასრულოდ.
ქიმიური ტალღების კომპლექსურ ნაკადში, ადგილი აქვს ენტროპიის ჩაქრობას, რომელსაც ცალკულ ციკლებში ორგანიზმი მიჰყავს სიკვდილის აუცილებლობამდე. (ცალკეული მოლეკულები, უჯრედები, ორგანიზმის სხეულები).
ენტროპიულ-ევოლუციური მოდელი
სიცოცხლე — სამყაროს გაფართოების ინფორმაცია-ენტროპიის ნაკადის ტურბულენცია, რომელიც ზრდის სივრცის ენტროპიას, მისი დროით ენტროპიად ტრანსფორმაციის პროცესში.
thumb|upright=1.2|ცოცხალი უჯრედის მემბრანის დიაგრამა
თერმოდინამიკური მოდელი
სიცოცხლე მატერიალური სისტემის ცალკეული ნაწილებს შორის, სტრუქტურის შესახებ ინფორმაციის გაცვლის ცალმხრივი პროცესია, რომელიც ეფუძნება მემბრანის (ზოგადი მნიშვნელობით) ცალმხრივი გამტარობის თვისებას.
ცოცხალი ორგანიზმის მემბრანის, „შიგნითკენ გამტარობა“ ინფორმაციისთვის — მაღალია, ენტროპიისთვის კი — დაბალია.
„ორგანიზმიდან გარეთ“ მიმართულებით კი — პირიქით: ინფორმაციის გამტარობა — დაბალია, ენტროპიისა კი — მაღალი.
ასეთი მემბრანის მაგალითია — ორი ნებისმიერი განსხვავებული გარემოს ფიზიკური საზღვარი. ასეთი მემბრანის არსებობის შედეგს წარმოადგენს — სივრცის ისეთი მოცულობის ფორმირება, რომელსაც გააჩნია მაღალი ინფორმაცია და დაბალი ენტროპია (გარემოს საშუალო მნიშვნელობისთან შედარებით). მოცულობის ინფორმაციული გაჯერება ავტომატურად ნიშნავს ენერგიის აკუმულაციას, რომლის საშუალებითაც ორგანიზმი ხანგრძლივ პერიოდში რჩება უცვლელი; ხასიათდება შედარებით მცირე ცვლილებით (დროში), რაც ნიშნავს მის თვისობრივ ცნობადობას ხანგრძლივი დროის გარკვეულ მონაკვეთში. ასე მაგალითად — კრისტალი, განსხვავებით პლაზმისგან ან გაზისგან დროში გაცილებით სტაბილურია. მემბრანის როლს აქ ასრულებენ ნუკლონებისა და ატომების ლეპტონების ურთიერთქმედების ვექტორული ძალები და მათი განაწილების ალბათობა. თუ სისტემაში, რაიმე მიზეზით წარმოიშვა კრისტალი, მაშინ სისტემის მთელი მატერია მიისწრაფვის თანდათან გადავიდეს კრისტალის მდგომარეობაში — მდგომარეობაში, რომელიც დროში მდგრადია. ჩვენი „ნახშირბადული“ სიცოცხლის შემთხვევაში, მემბრანას, ორგანიზმის შიგნით, ინფორმაციის გაჯერების გამო, გააჩნია თვისება — გარკვეული დროის განმავლობაში შეინარჩუნოს ცალმხრივი გამტარობა. ეს მოდელი კარგად გვიჩვენებს, თუ რატომ კვდებიან ცოცხალი ორგანიზმების სხულები: მემბრანები კარგავენ საკუთარი ინფორმაციის რესურსს და გამტარობის თვისებას, ორივე მიმართულებით თანაბრდება. შვილი ორგანიზმის რეპლიკაციის დროს, მეორე მხრივ, წარმოიშობა მემბრანა, რომელიც არ არის მშობლის ორგანიზმის მემბრანის ზუსტი ასლი, არამედ მისი რნმ და დნმ-ის უმნიშვნელო მუტაციის შედეგია. მოლეკულებში მთელი მემკვიდრეობითი ინფორმაცია, და მათ შორის მემბრანის თვისებები კოდირებულია ღრმა, უარყოფითი უკუ-კავშირის არაწრფივი ფუნქციების კანონებით, რომლების მიხედვითაც უზრუნველყოფილია თვისობრივი მახასიათებლების შემთხვევითი გადახრების ანუ მოსალოდნელი ფლუქტუაციების კომპენსაცია. თუ მისი თვისება, გადახრის შემდეგ, სრულად აღდგება, მაშინ გენოტიპი არ იღუპება და ე. ი. სიცოცხლე გრძელდება.
ტექნოლოგიური განმარტება
ბიოლოგიური სიცოცხლე — კომპლექსური პროცესი, რომლის ძირითად ნაწილს შეადგენს მატრიცული სინთეზის რეაქცია (ცილის სინთეზი).
ცილის ფორმის სიცოცხლის მოდელის გარდა, არსებობს სხვა მოდელები (საგნობრივი აზროვნებისთვის: „არსებობს სხვა თეორიები და ჰიპოთეზები არსებობის შესახებ“) და არა მარტო სადღაც სხვაგან (სხვა გალაქტიკაში), არამედ აქ ჩვენს გვერდით. მაგალითად: ლეპტონური თეორია.
ადამიანის სიცოცხლე
იხ. ადამიანი, ადამიანი სიცოცხლის ეტაპები, სიცოცხლის მიზანი, სიცოცხლის აზრი, კულტურა, ცივილიზაცია, საზოგადებრივი ცხოვრება, პოლიტიკა, ადამიანი უფლებები
ლალა (ჩრდილოეთი ლანაო)
ლალა (ოფიციალურად ლალას მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Lala; Bayan ng Lala) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ლანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 73 425 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 27 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
ბადაინ-ჯარანის უდაბნო
ბადაინ-ჯარანის უდაბნო — უდაბნო ჩინეთში. მდებარეობს განსუს, ნინსია-ხუეისა და შიგა მონღოლეთის პროვინციების ტერიტორიაზე. ფართობი შეადგენს 49 000 კმ²-ს.
უდაბნოში მდებარეობს უძრავი, უმაღლესი დიუნები მთელს დედამიწაზე. ზოგიერთი მათგანის სიმაღლე 500 მეტრია. გამოირჩევა მიწისქვეშა წყლების სიმრავლით. როგორც ანალიზებმა აჩვენა, ეს წყალი თოვლის ნადნობია და მოსულია ასობით კილომეტრით დაშორებული მთებიდან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინეთის უდაბნოები
976
თარიღი უცნობია
*
ჰიშამი
ჰიშამი (დ. 691 — გ. 743) — ომაიანთა დინასტიის ხალიფა 724-743 წლებში. ჰიშამის დროს ომაიანთა სახალიფოში აღადგინეს მოსახლეობის გადასახადებით დაბეგვრა, რომელიც უმარ II-მდე არსებობდა (ხალიფა 717-729 წლებში) შემოსავლების ზრდამ ჰიშამს საშუალება მისცა დროებით აღედგინა სახალიფოს ეკონომიკური ძლიერება, რასაც ხელი შეუწყო ასევე ხელოვნური რწყვის სისტემის გაფართოებამ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ომაიანთა ხალიფები კატეგორია:დაბადებული 691 კატეგორია:გარდაცვლილი 743 კატეგორია:VIII საუკუნის ხალიფები
ბრაიტონი
ბრაიტონი (ინგლ. Brighton) — ქალაქი ინგლისში, სამხრეთ სანაპიროზე, აღმოსავლეთ სასექსის საგრაფოში, ლა-მანშის სრუტის ნაპირზე. ლონდონისგან დაშორებული 50 მილით. ადმინისტრაციულად გაერთიანებულია მეზობელ ქალაქ ჰოუვთან და არსით ერთ ქალაქს წარმოადგენენ (Brighton and Hove ან Brighton & Hove).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისის ქალაქები
Animal Magnetism (სკორპიონსის ალბომი)
Animal Magnetism (ცხოველური მაგნეტიზმი) — გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის მეშვიდე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1980 წელს. RIAA-მ მას 1984 წლის 8 მარტს მიანიჭა ოქროს, ხოლო 1991 წლის 28 ოქტომბერს - პლატინის სტატუსი.
სქოლიო
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები კატეგორია:1980 წლის ალბომები კატეგორია:ალბომები Hipgnosis-ის გარეკანის დიზაინით კატეგორია:EMI Records-ის ალბომები კატეგორია:Harvest Records-ის ალბომები კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები დიტერ დირკსის პროდიუსერობით
მინდაუგასი
მინდაუგასი მინდოვგი (mintis — ფიქრი, daug — ბევრი, Mindaugas, Mendog, Міндоўг; დ. დაახლ 1200 — გ. 12 სექტემბერი, 1263) — ლიტვის დიდი მთავარი 1235–1263  წლებში. პირველი და ერთადერთი ლიტველი მეფე 1253 წლიდან.
ისტორია
გააერთიანა ლიტვის მიწები და დაიმორჩილა რუსეთის ქალაქები:ნოვგოროდოკი, სლონიმი, ვოლკოვისკი. 1244 წელს გაილაშქრა ლივონიის ორდენის წინააღმდეგ, მაგრამ დამარცხდა და იძულებული გახდა ზავი დაედო მასთან (1250 წ.), მიეღო კათოლიკობა (1250 წ.), ამის შემდეგ პაპის სახელით დიდ მთავრად აკურთხეს, მაგრამ იგი ლივონიის ორდენთან ომის განახლებისათვის ემზადებოდა. 1253 წელს მინდაუგასი დაუკავშირდა და დაუმოყვრდა გალიჩის მთავარს - დანიელს, აგრეთვე ვლადიმირ-სუზდალის დიდ მთავარს ალექსანდრე ნეველს. არმიამ დაამარცა ლივონიის ორდენი, მინდაუგასმა უარყო კათოლიკობა. მალე იგი ფეოდალთა შეთქმულების მსხვერპლი გახდა.
კატეგორია:ლიტვის დიდი მთავრები კატეგორია:დაბადებული 1200 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1263
ნეირულა
ნეირულა (გვიანდ. ლათ. neurula (კნინობითი) < ბერძნ. neuron — ნერვი) — ქორდიანი ცხოველებისა და ადამიანის ჩანასახის განვითარების სტადია, რომელიც გასტრულას მოსდევს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ემბრიოლოგია
Daphnella celebensis
Daphnella celebensis — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ჰამის უდაბნო
ჰამის უდაბნო — უდაბნო აზიაში, წარმოადგენს გობის უდაბნოს ნაწილს. მდებარეობს ტიან-შანისა და ნან-შანის მთათა სისტემებს შორის. დასავლეთით დაკავშირებულია ლოპის უდაბნოსთან.
მდებარეობს ზღვის დონიდან 1500 მეტრზე. უდაბნოს შუაგულის გადაკვეთა 130 კმ სიგრძისაა.
ჰამის მთავარი მახასიათებელია ტალღოვანი ვაკე, რომელზეც მიმოფანტულია ქვა-ღორღი და მწირი მცენარეულობა.
1879 წელს უდაბნო გადაკვეთა ნიკოლოზ პრჟევალსკიმ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინეთის უდაბნოები
პრესის თავისუფლების ინდექსი
მინი| {{legend|#005f9a|კარგი: 85–100 ქულა}} {{legend|#8eb0d6|დამაკმაყოფილებელი: 70–85 ქულა}} {{legend|#ffb035|პრობლემატური: 55–70 ქულა}} {{legend|#ff3022|რთული: 40–55 ქულა}} {{legend|#83000b|ძალიან სერიოზული <40 ქულა}} {{legend|#dcdcdc|არ არის კლასიფიცირებული}} პრესის თავისუფლების ინდექსი — ყოველწლიური საერთაშორისო რეიტინგები რომელსაც „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ 2002 წლიდან აქვეყნებენ.
მეთოდოლოგია
ანგარიში ნაწილობრივ ეფუძნება კითხვარს, რომელიც მოიცავს შვიდ ზოგად კრიტერიუმს: პლურალიზმი (ზომავს მოსაზრებების წარმოდგენის ხარისხს მედია სივრცეში), მედიის დამოუკიდებლობა, გარემო და თვითცენზურა, საკანონმდებლო ბაზა, გამჭვირვალობა, ინფრასტრუქტურა და ძალადობა. კითხვარი ითვალისწინებს მედიის საკანონმდებლო ჩარჩოს (მათ შორის, პრესის დანაშაულისთვის ჯარიმებს, გარკვეული სახის მედიის სახელმწიფო მონოპოლიის არსებობას და მედიის რეგულირების მეთოდს) და საჯარო მედიის დამოუკიდებლობის დონეს. ის ასევე მოიცავს ინტერნეტში ინფორმაციის თავისუფალი გავრცელების შეზღუდვას.
ინდექსის მეთოდოლოგია მკვეთრად შეიცვალა 2022 წელს და დიამეტრალურად განსხვავებულია 2013-2021 წლებში გამოყენებული მეთოდოლოგიისგან.
პრესის თავისუფლების ინდექსი – საქართველო
2022 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, საქართველომ 180 ქვეყანას შორის 89-ე ადგილი დაიკავა, რაც 2021 წლის მონაცემებთან შედარებით (60-ე ადგილი) გაუარესებულია.
სქოლიო
კატეგორია:საერთაშორისო რეიტინგები
ფანი კაპლანი
მინი|ფანი კაპლანი ფანი კაპლანი (ფეიგა როიტბლატი, 10 თებერვალი, 1890 — 3 სექტემბერი, 1918) — რუსეთის რევოლუციის მონაწილე, გახდა ცნობილი ვლადიმერ ლენინზე თავდასხმით.
სხვადასხვა წყაროებში მოხსენიებულია სახელებით ფანი, ფანია, ფაინა, ფეიგა და დორა; გვარებით კაპლანი, როიდი, როიტბლატი და როიდმანი ასევე მამის სახელებით: ეფიმოვნა, ხაიმოვნა და ფაიველოვნა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1890 კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
ოზერკი (მელეუზის რაიონი)
ოზერკი (Озерки; Озерки) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის მელეუზის რაიონში.
სქოლიო
კატეგორია:მელეუზის რაიონის სოფლები
გორდიანე I
thumb|250px|გორდიანეს [[სესტერცი]] მარკუს ანტონიუს გორდიანე სემპრონიანუს რომანუს აფრიკანუსი (Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus) (დ. 159 — გ. 15 აპრილი 238) — რომის იმპერატორი 238 წელს. მდიდარი წარჩინებული გვარიდან. მამის მხრიდან წარმოშობით გრაკხების საგვარეულოდან იყო, დედა იმპერატორ ტრაიანეს ენათესავებოდა. გორდიანე იკავებდა რომის რამდენიმე პროვინციის პრეტორის, კონსულის (რამდენიმეჯერ), პროკონსულის (მოადგილის) თანამდებობებს. 238 წელს, პროვინცია აფრიკის პროკონსულად ყოფნისას, იმპერატორ მაქსიმინუსის წინააღმდეგ ადგილობრივი დიდებულების აჯანყების დროს 80 წლის გორდიანე ავგუსტუსად (იმპერატორად) გამოაცხადეს. მან მაშინვე თავისი შვილი (გორდიანე II) დანიშნა თანამმართველად. რომში, სადაც გაემგზავრა გორდიანე I, სენატმა ორივე მათგანი გამოაცხადა იმპერატორად მაქსიმინისუსის მაგივრად. პროვინციების უმრავლესობა ამ გადაწყვეტილებას დაეთანხმა. თუმცა მმართველობის დაწყებიდან დაახლოებით ერთ თვეში თავი ჩამოიხრჩო, ვერ გადაიტანა შვილის დაღუპვა, რომელიც კართაგენში საქმეების მოსაწესრიგებლად დატოვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომის იმპერატორები კატეგორია:მესამე საუკუნის კრიზისი კატეგორია:დაბადებული 159 კატეგორია:გარდაცვლილი 238 კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები
გორდიანე II
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის იმპერატორები კატეგორია:მესამე საუკუნის კრიზისი კატეგორია:დაბადებული 192 კატეგორია:გარდაცვლილი 238 კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები
ლიტვა-ბელარუსიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა
thumb|200px|რესპუბლიკის დროშა ლიტბელი (Литовско-Белорусская Советская Социалистическая Республика, Советская социалистическая республика Литвы и Белоруссии) — საბჭოთა რესპუბლიკა, სახელმწოფოებრივი წარმონაქმნი, თანამედროვე ბელარუსისა და ლიეტუვის ტერიტორიებზე. შეიქმნა წითელი არმიის მიერ 1919 წლის თებერვალში და გაუქმდა ამავე წლის აგვისტოში. რესპუბლიკის დროშა წარმოადგენდა მართკუთხა წითელი ფერის ქსოვილს. ლიეტუვისა და ბელორუსიის გაერთიანების თაობაზე გადაწყვეტილება მიიღეს 1919 წლის 27 თებერვალს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლიეტუვის ისტორია კატეგორია:ბელარუსის ისტორია კატეგორია:ყოფილი სლავური სახელმწიფოები კატეგორია:ომებსშორისი პერიოდის ყოფილი სახელმწიფოები კატეგორია:რუსეთის იმპერიის დაშლის შედეგად შექმნილი სახელმწიფოები კატეგორია:ყოფილი სოციალისტური რესპუბლიკები
პუპიენუსი
thumb|250px|პუპიენუსი მარკუს კლოდიუს პუპიენუს მაქსიმუსი (Marcus Clodius Pupienus Maximus) (დ. დაახ. 164 — გ. 29 ივლისი, 238) — რომის იმპერატორი 238 წელს ბალბინუსთან ერთად.
კატეგორია:რომის იმპერატორები კატეგორია:მესამე საუკუნის კრიზისი კატეგორია:დაბადებული 164 კატეგორია:გარდაცვლილი 238 კატეგორია:პრეტორიანელების მიერ მოკლული რომის იმპერატორები
კოლამბუგანი
კოლამბუგანი (ოფიციალურად კოლამბუგანის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Kolambugan; Bayan ng Kolambugan) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ლანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 28 265 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 26 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
დალექვა
დალექვა (უკრ: відстоювання, ინგლ: settling, gravity sedimentation) — ეს არის თხევადი დისპერსიული სისტემების (ჰიდრონარევები, სუსპენზიები, ემულსიები) დაყოფა ფაზებად მიზიდულობის ძალის მოქმედებით. ამ მეთოდით შეიძლება წყალში ან სითხეში უხსნადი, ერთმანეთში უხსნადი, თუკი მათ აქვთ სხვადასხვა სიმკვრივე და მყარი ნივთიერებების გამოყოფა. მაგალითად, რომ განვაცალკეოთ რკინისა და ხის ნახერხი ერთმანეთისაგან მას ყრიან წყალში და ურევენ, შემდეგ ელოდებიან სანამ დაილექება. რკინის ნახერხი ფსკერზე ილექება ხოლო ხის ნახერხები წყლის ზედაპირზე რჩება, თუ წყალს ხის ნახერხთან ერთად გადავსხამთ დარჩება მხოლოდ რკინა. მრეწველობაში თუკი ნივთიერებათ სიმკვრივეები მკვეთრად განსხვავდებიან გამოიყენებენ გამდინარე წყალს. ასე ხდება ოქროს მოპოვება ოქროშემცველ ქვიშასი, იგივეს იყენებენ ქვანახშირის მოპოვებისას. ამ მეთოდს გამოიყენებენ უხსნად ან ნაკლებადხსნადი სითხეების გამოსაყოფად. მაგალითად, წყლისა და ბენზინის ნარევს ასხამენ გამყოფ ძაბრში და ელოდებიან დალექვს, ამის შემდეგ ონკანით უშვებენ წყალს.
პროცესის მექანიზმი
დალექვის პროცესში ნაწილაკები (წვეთები) დისპერსიული ფაზისას ილექება თხევადი დისპერსიული გარემოდან ფსკერზე ან ტივტივდებიან ზედაპირზე. როგორც ზემოთაა აღნიშნული დალექვის მეთოდს იყენებენ სითხის გასაწმენდად მექანიკური მინარევებისაგან. დალექვის პროცესში არ უნდა იყოს ინტენსიური არევა, ძლიერი კონვექციური დინებები, ასევე სტრუქტურის შექმნა, რაც ხელს უშლის დალექვის პროცესს. thumb|right|180px|სფეროს ფორმის სხეულის დალექვისას მოქმედი ძალები, სტოქსის კანონი ყველაზე ელემენტარულ შემთხვევაში სფერული ნაწილაკის თავისუფალი მოძრაობისას დალექვის (ამოტივტივების) სიჩქარე განისაზღვრება სტოქსის კანონით. პოლიდისპერსიულ სუსპენზიებში პირველად ილექება უფრო დიდი ნაცილაკები ხოლო მწვრილი ნაწილაკები ქმნიან ნალექის სიმღვრივეს. კონცენტრირებულ სუსპენზიებში შეინიშნება არა თავისუფალი, არამედ სოლიდარული დალექვა, ან კოლექტიური დალექვა, რომლის დროს დიდი ნაწილაკები ჩქარი დალექვისას თან იტაცებენ წვრილ ნაწილაკებს, რითაც სითხის ზედაპირს ასუფთავებენ. სისტემაში კოლოიდურ-დისპერსიული ფრაქციის არსებობის შემთხვევაში, როგორც წესი, თანდევს ნაწილაკების გამსხვილება, კოაგულაციის ან ფლოკულაციის შედეგად.
გამოყენება
მრეწველობაში დალექვას აწარმოებენ დასალექ აუზებში, (რეზერვუარებში), ქვაბებში) და სხვადასხვა კონსტრუქციის სპეც. აპარატებში.
დალექვა ფართოდ გამოიყენება წყლის გაწმენდისას ჰიდროტექნიკურ ნაგებობებში, წყალმომარაგებაში, კანალიზაციაში; ნედლი ნავთობის წყლისაგან გამონთავისუფლებისას; ბევრ ქიმიურ თექნოლოგიებში.
გრავიტაციული დალექვა
გრავიტაციული დალექვა,(რუს.гравитационное отстаивание; ინგლ. gravity sedimentation; გერმ. Gravitationsabsetzen n, Gravitationsklärung f) – ორი ფაზის მექანიკური ნარევების დაყოფა, მაგ., ნავთობის და შრული წყლების მათი სიმკვრივეების განსხვავების გამოყენებით ჰერმეტულ და ნედლეულის რეზერვუარებში (გახურებით ან მის გარეშე).
Daphnella cheverti
Daphnella cheverti — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ჰიქსოსები
thumb|250px|აზიელი ხალხები ეგვიპტეში ჰიქსოსები (ეგვ. ჰეკაუ-ხასუტ, „მთიანი ქვეყნების“, ანუ „უცხო ქვეყნის მეუფეები“) — აზიელი ტომები, რომლებიც დაახლოებით ძვ. წ. 1720 წელს წინა აზიიდან შეიჭრნენ ეგვიპტეში, დამკვიდრდნენ ნილოსის დელტაში (თითქმის 140 წელი იბატონეს) და დააარსეს თავიანთი დედაქალაქი ავარისი. სახელი ჰიქსოსები ეგვიპტურია, მანეთონთან იგი „მწყემსთა მეფეებს“ აღნიშნავს, ხოლო უფრო ადრე „ქვეყნების მმართველებს“. ჰიქსოსების ნამდვილი ეთნიკური სახელწოდება უცნობია. მათი სახელების უმეტესობა არიულ-ხურიტული წარმოშობისაა, სემიტურიც საკმაოდ ბევრია. ჰიქსოსების მეფეები სწრაფად „გაეგვიპტელდნენ“ და ფარაონის ტიტულებიც მიიღეს. მე-15-16 დინასტიებს უკვე ჰიქსოსური წარმოშობის დინასტიებად მიიჩნევდნენ. ჰიქსოსებმა ვერ შეძლეს მთელი ეგვიპტის დამორჩილება - თებესა და მეზობელ ოლქებში ეგვიპტელი მეფეები ისხდნენ. თებეს მმართველები სათავეში ჩაუდგნენ ჰიქსოსების წინააღმდეგ განმათავისუფლებელ ომს (ძვ. წ. 1650-1580 წწ.) იაჰმეს I-მა ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ აიღო ავარისი და საბოლოოდ განდევნა ჰიქსოსები ქვეყნიდან. ჰიქსოსების მთავარი ღვთაება იყო სეთი.
ვინიციის ოლქი
მინი
ჰიქსოსები
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დინასტიები კატეგორია:ძველი ხალხები კატეგორია:ქანაანი კატეგორია:სემიტი ხალხები
ვინიციის ოლქი
ვინიციის ოლქი (Вінницька область) — ოლქი უკრაინაში. მისი დედაქალაქია ვინიცია. 2006 წლის აღწერით, ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 1,691,061 კაცს. ფართობი – 26,513 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინის ოლქები
იოანე XXI
მინი|მარჯვნივ|იოანე XXI
იოანე XXI (Ioanne PP. XXI; დ. 1215 — გ. 20 მაისი, 1277) —  რომის პაპი 1276–1277 წლებში.
იოანე XXI პაპად აირჩიეს 1276 წლის 13 სექტემბერს და რომის პაპი იყო 1277 წლის 20 მაისამდე. ის იყო ერთადერთი პორტუგალიელი პაპი, თუმცა შეიძლება ასევე პორტუგალიელად ჩაითვალოს პაპი დამასუს I, რადგან იგი დაიბადა ტერიტორიაზე, რომელიც ახლა პორტუგალიას ეკუთვნის.
იოანე XXI იყო ექიმი, ასევე ერთადერთი პაპებს შორის. მისი წინამორბედი მოსახელე პაპი იყო იოანე XIX  და არა XX. ამ რიგითი ნომრის პაპი იოანე არ არსებობს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული 1215 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1277
ყველაზე ძვირადღირებული ფერწერული ტილოები
გინესის რეკორდების წიგნში "მონა ლიზას" უმაღლესი სადაზღვევო ღირებულება აქვს, რომელიც კი მიცემულა რომელიმე ნახატისთვის ხელოვნების ისტორიაში. ის შეფასდა $100 მილიონად 1962 წლის 14 დეკემბერს სანამ მას აშშ-ში საგამოფენო ტურით გაიტანდნენ. ინფლაციის გათვალისწინებით 2004 წელს ეს თანხა $626.821.192,00 ექვივალენტური იქნებოდა. ლუვრმა გადაწყვიტა გაყიდვის ნაცვლად თანხა ნახატის დაცვის სისტემაში დაებანდებინა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მხატვრობა
ერიკ ლამელა
ერიკ მანუელ ლამელა (Érik Manuel Lamela: დ. 25 მარტი, 1992; ბუენოს აირესი) — არგენტინელი ფეხბურთელი, ინგლისის პრემიერლიგის კლუბ „ტოტენჰემ ჰოტსპურის“ და არგენტინის ეროვნული ნაკრების შემტევი ნახევარმცველი.
საკლუბო კარიერა
ლამელას პროფესიონალური დებიუტი შედგა „რივერ პლეიტის“ შემადგენლობაში 2009 წლის 14 ივნისს „ტიგრესთან“ მატჩში, 2009 წლის კლაუსურას სეზონში. ის მატჩში ჩაერთო მე-80 წუთიდან, რობერტ ფოლრესის ნაცვლად.
2011 წლის 6 აგვისტოს ლამელა შეუერთდა იტალიის სერია A-ს კლუბ „რომას“ 12 მილიონი ევროს სანაცვლოდ.
2013 წლის 30 აგვისტოს ლამელა, 25.8 მილიონი გირვანქა სტერლინგად შეიძინა პრემიერ ლიგის კლუბ „ტოტენჰემმა“.
სანაკრებო კარიერა
ლამელამ მონაწილეობა მიიღო 2011 წლის მსოფლიოს 20 წლამდე ნაკრებთა ჩემპიონატზე არგენტინის ნაკრების შემადგენლობაში.
არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში მისი დებიუტი შედგა 2011 წლის 25 მაისს, პარაგვაისთან ამხანაგურ მატჩში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1992 კატეგორია:არგენტინელი ფეხბურთელები კატეგორია:არგენტინის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:რომას ფეხბურთელები კატეგორია:რივერ პლეიტის ფეხბურთელები კატეგორია:ტოტენჰემ ჰოტსპურის ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:არგენტინის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:2015 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
კეჩი
thumb|250px|კეჩი კეჩი (ketch) — ორანძიანი, აფრიანი გემი, რომელსაც კიჩოს ანძა საჭის ღერძის წინა აქვს. კეჩის ტიპის საიალქნო აღჭურვილობა (ბერმუდის ან გაფელის) აქვს ზოგიერთ თევზმჭერ გემს და დიდ სპორტულ იახტებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცურავი ხომალდები კატეგორია:გემების ტიპები კატეგორია:ნავების ტიპები
ვალენტინ გომეს ფარიასი
სქოლიო
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1781 კატეგორია:გარდაცვლილი 1858
ბოროდინოს ბრძოლა
ითვლება, ერთდღიანი ბრძოლების ისტორიაში ყველაზე სისხლისმღვრელ ბრძოლად.
ბრძოლის წინაპირობები
24 აგვისტოს (5 სექტემბერს) სოფელ შევარდინოსთან გაიმართა გაიმართა ბრძოლა, სადაც შეჩერებულ იქნა ფრანგული არმია. რუსულ არმიას მიეცა ძირითად პოზიციებზე სიმაგრეების მოწყობის საშუალება.
ომის სტატისტიკა
მოწინააღმდეგეთა ძალები
რუსეთის არმია:
საიდანაც 7 000 კაზაკმა და 10 000 რუსმა ჯარისკაცმა ბოროდინოს ბრძოლაში არ მიიღო მონაწილეობა. შეტაკების შემდეგ ამ სამხედრო შენაერთების დაშლა მოხდა, რათა გამოეყენებინათ ის, როგორც მაშეველი ჯარი ბრძოლით გამოფიტული რუსული რეგულარული არმიის გასაძლიერებლად. 637 ზარბაზნიდან 300 არ გამოყენებულა ბრძოლაში და ასევე, ბევრი არ გამოყენებულა კუტუზოვის თავდაცვითი გეგმის დროს.
საფრანგეთის არმია:
ფრანგებს, ასევე, ჰყავდათ ძველი გვარდია (ე.წ. საიმპერატორო დაცვა), რომელიც დაკომპლექტებული იყო პროფესიონალებითა და გამოცდილი მეომრებით. ყოველი მათგანი მრავალი ბრძოლის მონაწილე იყო. გვარდია შეიცავდა:
გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მთლად ზუსტი ცნობები არ არსებობს. სხვადასხვა ისტორიკოსი სხვადასხვა რაოდენობას ასახელებს.
ბრძოლა შევარდინოს რედუტისათვის
220px|მინიატიურა|მარცხნივ|ბრძოლა შევარდინოსათვის. ავტორი: სამოშკინი. 1910 წ. მთავარსარდალ კუტუზოვის ჩანაფიქრი იმაში მდგომარეობდა, რომ რაც შეიძლება მეტი ზიანი მიეყენებინა ფრანგული არმიისათვის აქტიური ტავდაცვის გზით, შეეცვალა ძალთა თანაფარდობა და შეენარჩუნებინა ცოცხალი ძალა შემდგომი ბრძოლებისა და ნაპოლეონის არმიის სრული განადგურებისათვის. ამის შესაბამისად მოეწყო რუსული ჯარების საბრძოლო რიგები.
კუტუზოვის მიერ არჩეული პოზიცია გამოიყურებოდა სწორი ხაზივით, რომელიც მიემართებოდა შევარდინოს რედუტიდან მარცხნივ წითელი ბორცვისაკენ. სოფელი ბოროდინო მდებარეობდა ცენტრში. პარჯვენა ფლანგზე სოფელი მასლოვო.
გენერალური ბრძოლის წინა დღეს 24 აგვისტოს, რუსულ არიერგარდს თავს დაესხა მოწინააღმდეგი ავანგარდი. გაიმართა რამდენიმე საათიანი ხელჩართული ბრძოლა. მას შემდეგ, რაც მიღებული იქნა ცნობა მოწინააღმდეგის შემოვლით მოძრაობაზე, არმიის გენერალმა კონოვნიცინმა ჯარები მდინარე კოლოჩისკენ წაიყვანა და შეუერთდა სოფელ შევარდინოსთან განლაგებულ კორპუსებს.
შევარდინოს რედუტთან გადმოსროლილ იქნა გენერალ-ლეიტენანტ გორჩაკოვის დანაყოფი. სულ გორჩაკოვის დაქვემდებარებაში იმყოფებოდა 11 ათასი ჯარისკაცი და 46 ზარბაზანი. სმოლენსკის ძველი გზის დასაცავად დარჩენილი იყო გენერალ-მაიორ კარპოვის მეთაურობით კაზაკთა 6 პოლკი.
მოწინააღმდეგემ აიღო შევარდინოს რედუტი ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან. ის ცდილობდა გენერალ გორჩაკოვის არმიის ალყაში მოქცევას. ფრანგები ორჯერ შეიჭრნენ რედუტზე. შევარდინოს რედუტი აიღო კიდეც მიურატმა 4 000 ფრანგის სიკვდილის ფასად, ხოლო რუსეთის მხრიდან 7 000 ჯარისკაცი დაიღუპა. შევარდინოს რედუტის დაკარგვამ რუსულ არმიაში უწესრიგობაც შეიტანა, მაგრამ საბოლოოდ რუსებმა მოიგერიეს ეს შეტევა. ბრძოლა თანდათან შესუსტდა და შეწყდა. მთავარსარდალმა კუტუზოვმა ბრძანა - გორჩაკოვს არმია წაეყვანა სემიონოვის ხევისაკენ ძირითად ძალებთან შესაერთებლად.
ბოროდინოს ბრძოლა
220px|მინიატიურა|ბრძოლის გეგმა
პოზიციები
რუსეთის თავდაცვითი პოზიციები ბოროდინოსთან წარმოადგენდა მდინარე მოსკოვის მარჯვენა ნაპირიდან მისი შენაკადი კალოჩას გასწვრივ ერთმანეთთან დაუკავშირებელ, რკალად გადაჭიმულ მიწაყრილებს, რომლის ციცაბო ნაპირები დამატებით სიძნელეებს უქმნიდა ფრანგებს. ეს მიწაყრილები სოფელ უტიცამდე გრძელდებოდა. მდ. კალოჩას ნაპირებზე გაფანტულად ამოსული ხეები ფრანგების მხრიდან რუსების პოზიციების მარცხნივ და ცენტრში, ასევე, დიდი დახმარებას უწევდა კუტუზოვს, შეჰქონდა რა არეულობა და უწესრიგობა ფრანგული შენაერთების განლაგებაში. ის ხელს უშლიდა ფრანგებს გადაადგილებასა და მწყობრის დაცვას. რუსების ცენტრი რაევსკის რედუტით იყო დაცული და წარმოადგენდა დიდ მიწაყრილს, სადაც განლაგებული იყო 19 ქვემეხი.
კუტუზოვი გეგმავდა ფრანგთა მარცხენა ფრთისათვის შეეტია და ცენტრში გაჭრილიყო. კუტუზოვი იმედოვნებდა, რომ II არმია, რომელსაც პეტრე ბაგრატიონის ხემძღვანლობდა, დღის ბოლმდე შეინარჩუნებდა პოზიციას. გენერლების რჩევის მიუხედავად, კუტუზოვმა არაფერი მოიმოქმედა ძალების გადაჯგუფებისათვის. ამგვარად, ბრძოლამ რუსეთის მხრიდან თავდაცვითი ხასითი მიიღო. ნაპოლეონის არტილერია აკეთებდა ყველაფერს იმისათვის, რომ ბრძოლა მოეგო.
ბრძოლის დასაწყისი
220px|მინიატიურა|ვერეშჩაგინი. ნაპოლეონი ბოროდინოს სიმაღლეზე. 220px|მინიატიურა|მარცხნივ|ბოროდინოს ბრძოლა. ცენტრში დაჭრილი გენერალი ბაგრატიონი. მხატვარი პეტერ ჰესი 1812 წლის 26 აგვისტოს დილის 5 სთ და 30 წთ. 100-ზე მეტი ფრანგული ზარბაზნიდან დაიწყო საარტილერიო გასროლა მარცხენა პოზიციის ფლანგის დასაშლელად. სროლის დაწყებისთანავე პარალელურად, რუსული პოზიციების ცენტრისკენ სოფელ ბოროდინოსთან დილიდ ნისლში გადაადგილდებოდა გენერალ დელზონის დივიზია იტალიის ვიცე-მეფე ევგენი ბოგარნეს კორპუსიდან. სოფელს იცავდა ეგერის ლეიბ-გვარდია პოლკოვნიკ ბისტრომის მეთაურობით. ის საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდა. ფრანგების არმია 4-ჯერ აღემატებოდა ეგერის გვარდიას.
ბაგრატიონის ფლეშები
thumb|left|220px|ბაგრატიონის ფლეშები thumb|right|220px|ბაგრატიონის ფლეშები ბრძოლის წინადღს ფლეშები დაიკავა გრენადერთა მე-2 დივიზიამ გენერალ ვორონცოვის მეთაურობით. დილის 6 სთ-ზე ფრანგებმა შეტევა დაიწყეს ბაგრატინის ფლეშებზე. პირველივე შეტევაზე გენერლების - დესსესა და კომპანას ფრანგულმა დივიზიებმა ეგერთა პოლკის წინააღმდეგობა გადალახეს და გაიჭრნენ სამხრეთის ფლეშისკენ უტიცკის ტყის გავლით, მაგრამ მათი შეტევა საბოლოოდ, მოგერიებულ იქნა ეგერთა მიერ.
დილის 8 საათზე ფრანგებმა შეტევა გაიმეორე და სამხრეთის ფლეში ხელში ცაიგდეს. ბაგრატიონმა გრენადერთა მე-2 დივიზიის დასახმარებლად გადაისროლა 27-ე ქვეითი დივიზია გენერალ ნევეროვსკის მეთაურობით. აგრეთვე, ახტირის ჰუსართა და ნოვოროსიის დრაგუნთა პოლკები ფლანგებიდან დასარტყმელად. ფრანგებმა ფლეშები მძიმე დანაკარგებით მიატოვეს - ორივე ფრანგულ დივიზიაში იყო ბევრი დაჭრილი, მოკლული ცხენიდან გადმოვარდნილმა კორპუსის მარშალმა დავუმ კონტუზია მიიღო, დაჭრილი იყო პრაქტიკულად ბრიგადის ყველა მეთაური.
მესამე შეტევისათვის ნაპოლეონმა გააძლიერა შემტევი ძალები მარშალ ნეის კიდევ 3 ქვეითი დივიზიით, მარშალ მიურატის 3 საკავალერიო კორპუსით და არტილერიით, რომლის რიცხვი 160-მდე გაზარდა.