cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მარგარეტ დანიელი
ბიოგრაფია
მარგარეტის ვაჟი როსის ჰერცოგი ჯეიმზი ამტკიცებდა, რომ ის მათმა მტერმა, ბოთუელის ლორდმა მოწამლა. თუმცა ლორდს ბრალდება ვერ დაუმტკიცეს. თუმცა დედოფალს გარდაცვალებამდე კრუნჩხვები და ციებ-ცხელება ჰქონდა რაც შესაძლოა ნამდვილად საწამლავის ბრალი იყო.
გავრცელებული ინფორმაციით ჯეიმზ III მწარედ გლოვობდა მარგარეტს. მან რომის პაპთან ლეგატიც გაგზავნა და მარგარეტი წმინდანად შეარაცხინა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1456 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1486 კატეგორია:ოლდენბურგები კატეგორია:შოტლანდიის დედოფლები კატეგორია:დანიის პრინცესები კატეგორია:ნორვეგიის პრინცესები კატეგორია:შვედეთის პრინცესები
კატერინა ლენგფორდი
კატერინა ლენგფორდი (Katherine Langford; დ. 29 აპრილი, 1996) — ავსტრალიელი მსახიობი. 2017-2018 წლებში ასრულებდა ჰანა ბეიკერის როლს Netflix-ის ტელესერიალში „13 მიზეზი“. ამ როლმა მას ოქროს გლობუსის ნომინაცია მოუტანა. შემდგომ გადაიღეს რამდენიმე ფილმში, მათ შორის — „სიყვარულით, საიმონი“ (2018) და „ამოიღე დანები“ (2019).
ადრინდელი ცხოვრება
კატერინა ლენგფორდი 1996 წლის 29 აპრილს პერთში, ავსტრალიაში ელისაბეთ და სტეფან ლენგფორდების ოჯახში დაიბადა. გაიზარდა ეიპლკროსში, პერთის ზღვისპირა გარეუბანში. ჰყავს ერთი უმცროსი და ჯოზეფინა ლენგფორდი, რომელიც, კატერინას მსგავსად დაკავებულია სამსახიობო კარიერით.
სწავლობდა „პერთის თანამედროვე სკოლაში“, სადაც ეუფლებოდა მუსიკასა და ცურვას. იყო სპორტული კაპიტანი და ქვეყნის მასშტაბით, ერთ-ერთი წარმატებული მოცურავე.
სწავლის პერიოდში მუსიკალური თეატრის გარდა, დაინტერესებული იყო პოლიტიკით და მედიცინით. 2012 წელს, 16 წლის ლენგფორდი დაესწრო ლედი გაგას რიგით მესამე კონცერტს — „Born This Way Ball“, რამაც პიანინოზე დაკვრის შესწავლა შთააგონა. მან ხალხს გაუზიარა რამდენიმე ვიდეო, სადაც იგი თავის დაწერილ სამ სიმღერას მღერის — „I've Got a Crush on Zoe Bosch“, „Young and Stupid“, „3 Words“. სიმღერა „Young and Stupid“ არის ანტი-სუიციდური სიმღერა, რომელიც მან 2013 წელს დაწერა, მას შემდეგ რაც, პერთიში სამმა თინეიჯერმა თავისი სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაამთავრა. სკოლის ბოლო წელს, ლენგფორდმა ცურვა შეწყვიტა და მაქსიმალური ყურადღება, მუსიკას და პერფომანსებს დაუთმო. მსახიობი ხშირად იღებდა მონაწილეობას მუსიკისა და დრამის შეჯიბრებში, სადაც იგი დიდ წარმატებას აღწევდა. 2013 წელს ლენგფორდმა სასკოლო სპექტაკლში, „Hotel Sorrento“-ში მიიღო მონაწილეობა და ამავე წელს დაამთავრა სწავლა.
სკოლაში სწავლის შემდეგ ლენგფორდმა სამსახიობო კარიერის შექმნა გადაწყვიტა. მას სკოლაში ხშირად სურდა სპექტაკლებში მონაწილეობა, თუმცა ხშირად ეუბნებოდნენ უარს, იმ მიზზით, რომ იგი ახალგაზრდა და გამოუცდელი იყო. სწორედ ამან განაპირობა ის, რომ მან სამსახიობო კურსებზე დაიწყო სიარული. 2014-2015 წლამდე სწავლობდა „ცეკვისა და ხელოვნების აკადემიაში“. შემდგომ კი, გამოჩნდა რამდენიმე მიუზიკლში, მათ შორის — „Godspell“ და „Evita“.
კარიერა
ლენგფორდის პირველი მნიშვნელოვანი როლი ჰანა ბეიკერი იყო, რომელიც მან Netflix-ის ტელესერიალში „13 მიზეზი“ ითამაშა. 2016 წლის დეკემბერს იგი გაწევრიანდა „უილიამ მორის ინდევორის“ სააგენტოში. ლენგფორდმა ჰანა ბეიკერის როლი სერიალის მეორე სეზონშიც ითამაშა, სერიალის მეორე სეზონი 2018 წლის 18 მაისს გამოვიდა. 2018 წლის 25 მაისს მსახიობმა განაცხადა რომ იგი სერიალის მესამე სეზონში მონაწილეობას, როგორც ჰანა ბეიკერი აღარ მიიღებდა.
შემდგომ მან მონაწილეობა მიიღო შენონ ალექსანდერის კომედიურ დრამაში „შემცდარი“. ფილმის პრემიერა 2018 წლის იანვარში შედგა. მან 2018 წლის ფილმში, „სიყვარულით, საიმონი“ ლეას როლი ითამაშა. 2018 წლის 12 სექტემბერს გახდა ცნობილი, რომ ლენგფორდი მონაწილეობას მიიღებდა ტელესერიალ „დაწყევლილში, რომელიც გადაღებულია ფრენკ მილერისა და ტომ უილერის ამავე სახელწოდების მქონე ნოველის მიხედვით. სერიალის პრემიერა გაიმართა 2020 წლის ივლისში. ლენგფორდი 2019 წელს გადაიღეს ფილმში „ამოიღე დანები“
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრალიელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:ავსტრალიელი ქალი ტელემსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ავსტრალიელი ქალი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1996 კატეგორია:დაბადებული 29 აპრილი
ნეძიხის ბზიანის კომპლექსი
ნეძიხის ბზიანის კომპლექსი — არქეოლოგიური, არქიტექტურული ძეგლი მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნეძიხში. მდებარეობს სოფლიდან ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, ტყეში. 1977 წელს გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. კომპლექსში შედის წმინდა გიორგის ეკლესია, დარბაზული ეკლესია, კოშკისა და ორი სწორკუთხა ნაგებობის ნანგრევები და გალავანი.
ნეძიხის ბზიანის კომპლექსს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა  ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სხვა ნაგებობები
გალავანი გეგმით ტეხილი მოხაზულობისაა, ნაგებია ნატეხი ქვით. მისი დიდი ნაწილი დანგრეულია. მეტ-ნაკლებად შემორჩენილია სამხრეთ კედელი, რომელშიც ვიწრო შესასვლელია მოწყობილი.
არქეოლოგიური გათხრების შედეგად, ორნავიანი ეკლესიის მთავარი ნავის დასავლეთ ნაწილში აღმოჩნდა ორი ქვისსამარხი, ორი გვიანდელი ქვისსამარხი კი — ეკლესიის ნანგრევებში. ამავე ეკლესიის სამხრეთით გაითხარა ერთი აკლდამა და ქვის სამარხი. სამარხები უინვენტაროა. დაკრძალვის წესჩვეულებით და აღნაგობით ისინი განვითარებულ შუა საუკუნეებს მიეკუთვნება. აღმოჩნდა XIII-XIV საუკუნეების მოჭიქული ჯამისა და მოუჭიქავი თიხის ჭურჭლის ნატეხები.
არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ბაჯაური
ბაჯაური (باجوړ) — პაკისტანის ტომების ტერიტორიების ფედერალური მმართველობის (FATA) (ტერიტორიული ერთეული) ყველაზე პატარა, მთიანი რელიეფის მქონე სააგენტო. 1998 წლის მიხედვით 595,227 ადამიანი ცხოვრობდა. ბოლო მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა 757,000-მდე გაიზარდა. ის ავღანეთის ქუნარის პროვინციას 52 კილომეტრის სიგრძის საზღვრით ემიჯნება. სააგენტოს ადმინისტრაცია ქალაქ ხაარში მდებარეობს.
ბაჯაური ძირითადად თარხანებითაა (პუშტუნების ტომი) დასახლებული. მათ ქვე-ტომებს წარმოადგენენ უტმანხელი და მამუნდი. ბაჯაურში ასევ მცირე რაოდენობით ცხოვრობენ პუშტუნების სხვა ტომის საფიების წარმომადგენლებიც. უტმანხელები ძირითადად სამხრეთ-აღმოსავლეთში ცხოვრობენ, მამუნდები სამხრეთ-დასავლეთში.თარხანები ჩრდილოეთით. ბაჯაურის ავღანეთის კუნარის პროვინციასთან მეზობლობა მას სტრატეგიულ მნიშვნელობას ანიჭებს.
გეოგრაფია
სამხრეთით არის მოჰმანდების ველური მთიანი რეგიონი. აღმოსავლეთით მდებარეობს პანჯკორას მდინარე, ხოლო მდინარის მეორე მხარე უკვე პუშტუნების სხვა ტომს ეკუთვნის. ნავაგაი არის ბაჯაურის მთავარი ქალაქი.
ბაჯაურში მდებარეობს ცნობილი მთა კოხინური, რომლის ქვეშაც ალექსანდრე დიდმა დააარსა ქალაქი ნისა.
ისტორია
სანსკრიტულ ტექსტებში მოხსენებული ამ ტერიტორიაზე მცხოვრები ასვაკა ხალხი რომლებმაც ძვ. წ. 326 წელს მაკედონელის შეჭრას მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს. ტერიტორია ძვ. წ. I საუკუნიდან ახ. წ. I საუკუნემდე მიეკუთვნებოდა ანტიკური სკვითების აპრაჩარაჯაშის სამეფოს. I საუკუნეში, კუჯულა კადფიზის მიერ დაპყრობის შემდეგ ის შედიოდა ქუშანის სამეფოში.
1518 წელს ბაბურმა დაიპყრო ბაჯაურის ციხე-სიმაგრე. ბაბური მიიჩნევდა, რომ ეს მისი ტერიტორია იყო რადგან თავიდან ეკუთვნოდა თემურლენგს და შემდეგ ის თურქებმა მიისაკუთრეს.
1980-იან წლებში საბჭოთა კავშირის შეჭრის დროს ტერიტორია გამოიყენებოდა მოჯაჰიდების მხრიდან შეტევების ორგანიზებისთვის. დღევანდელი მდგომარეობით ტერიტორია მიიჩნევა კოალიციის წინააღმდეგ მებრძოლების თავშესაფრად. 2006 წელის 13 იანვარს ბაჯაურის სოფელზე ამერიკის შტატების საჰაერო ძალების მიერ განხორციელებული დარტყმის შედეგად დაიღუპა 18 ადამიანი. 2006 წლის 30 ოქტომბერს პაკისტანის მხრიდან სასულიერო სკოლაზე (რომელზაც ეჭვობდნენ, რომ მებრძოლების მოსამზადებლად გამოიყენებოდა) განხორციელებული დარტყმის დროს გარდაიცვალა 80 ადამიანი.
2008 წელს პაკისტანმა წამოიწყო სამხედრო ოპერაცია რეგიონის უღელტეხილების გასაკონტროლებლად. მათ წინააღმდეგობას ტეხრიკ-ე-თალიბანის (რომელსაც ასევე პაკისტანის თალიბანს უწოდებენ) მებრძოლები უწევდნენ. ბრძოლის დაწყებიდან ორი კვირის შემდეგ სამთავრობო ძალები იძულებული იყვნენ უკან დაეხიათ. და ისინი მხოლოდ ტერიტორიის დაბომბვით შემოიფარგლებოდნენ. ამ მოვლენებმა ბაჯაურიდან დაახლოებით 300 000 ადამიანის მიერ ტერიტორიის დატოვება გამოიწვია. დაშავებულთა რაოდენობამ რამდენიიმე ასეულს მიაღწია.
სქოლიო
კატეგორია:პაკისტანის გეოგრაფია
მილენიუმი (ტრილოგია)
მილენიუმი — სტიგ ლარსონის ბესტსელეტი დეტექტიური ჟანრის რომანების სერია, რომლის მთავარი პერსონაჟები არიან: ლიზბეთ სალანდერი, ასოციალური ჰაკერი გოგონა ფოტოგრაფიული მეხსიერებით და მიქაელ ბლუმკვისტი, გამომძიებელი ჟურნალისტი და ჟურნალ მილენიუმის გამომცემელი.
ლარსონი სერიისთვის ათი რომანის დაწერას გეგმავდა, თუმცა სიცოცხლის მანძილზე მხოლოდ სამის დასრულება შეძლო. 2004 წელს იგი გულის შეტევით მოულოდნელად გარდაიცვალა და სამივე რომანი მისი სიკვდილის შემდეგ გამოქვეყნდა, ესენია: გოგონა დრაკონის ტატუთი (2005), გოგონა, რომელიც ცეცხლს ეთამაშებოდა (2006), და გოგონა, რომელმაც კრაზანების ბუდე დაანგრია (2007). .
სერია თავდაპირველად გამოსცა შვედურმა გამომცემლობამ Norstedts Förlag, ხოლო მისი ინგლისური თარგმანი გაერთიანებულ სამეფოში გამომცემლობა Quercus-მა, ხოლო აშშ-ში გამომცემლობაAlfred A. Knopf-მა გამოაქვეყნა. წიგნები 50-ზე მეტ ქვეყანაში გამოიცა. 2015 წლის მარტისთვის, მსოფლიოს მასშტაბით ტრილოგიის 80 მილიონი ეგზემპლარი იყო გაყიდული.
2013 წელს გამომცემლობამ Norstedts Förlag მილენიუმის გაგრძელება მწერალსა და ჟურნალისტს, დევიდ ლაგერკრანცს შეუკვეთა. სერიის მეოთხე წიგნი „გოგონა ობობას ქსელში“ 2015 წელს გამოქვეყნდა. მას მოჰყვა „გოგონა, რომელიც სამაგიეროს ყველას უხდის“ 2017 წელს. ლაგერკრანცის მესამე რომანი „გოგონა, რომელიც უნდა მომკვდარიყო“ 2019 წელს გამოიცა. 2019 წლის მაისში, ლაგერკრანცის ორი რომანის ჩათვლით, მსოფლიოს მასშტაბით სერიის 100 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი იყო გაყიდული, რითაც მილენიუმი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გაყიდვადი სერია გახდა.
ქართულ ენაზე სერია ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობამ გამოსცა.
წარმოშობა
ლარსონის გარდაცვალების შემდეგ, მისმა ბევრმა მეგობარმა განაცხადა, რომ ლიზბეთ სალანდერის პერსონაჟი შეიქმნა იმ ინციდენტს გავლენით, რომელიც ლარსონს მოზარდობისას შეემთხვა. ლარსონი თავისი სამი მეგობრის მიერ  ახალგაზრდა გოგონას ჯგუფური გაუპატიურების ფაქტს შეესწრო. გოგონას სახელად ლიზბეთი ერქვა. ლარსონმა ვერ შეძლო ბიჭების შეჩერება, რის გამოც დანაშაულის გრძნობა საშინლად სტანჯავდა. იგი ემუდარებოდა გოგონას პატიებას, რაზეც გოგონამ უარი განაცხარა. ლარსონს დანაშაულის გრძნობა წლების მანძილზე არ ასვენებდა, ხოლო მისმა ერთმა ნაწილმა, აღძრა მასში შეექმნა პერსონაჟი მისი სახელით, რომელიც ასევე გაუპატიურა მისმა მეურვემ. მაგრამ, ამ ამბავის სიზუსტე მას შემდეგ ეჭვქვეშ მოიქცა, როდესაც ლარსონის კოლეგამ ჟურნალ „Expo“-დან როლინგ სტოუნს განაცხადა, რომ ლარსონმა მას უთხრა, რომ მან მოისმინა ამბავი სხვა ადამიანისგან, როგორც მონათხრობი და გადმოსცა თითქოს საკუთარი ამბავია.
ერთადერთ ინტერვიუში, სადაც მან ისაუბრა მილენიუმის სერიის შესახებ, ლარსონმა განაცხადა, რომ მისი ერთ-ერთი გმირის ხასიათი დაფუძნებულია პეპი გრძელიწინდაზე, რომელიც ზრდასრულია. შთაგონების სხვა წყარო იყო ლარსონის დისშვილი, ტერეზა. მეამბოხე მოზარდი, რომელიც ხშირად ატარებდა შავ ტანსაცმელსა და კოსმეტიკას, ასევე რამდენიმეჯერ ლარსონს უთხრა, რომ მას სურდა დრაკონის ტატუს გაკეთება. ავტორი ხშირად ელექტრონული ფოსტით წერდა ტერეზას, როდესაც მუშაობდა რომანზე და სთხოვდა მას მოეყოლა თავის ცხოვრებაზე, თუ როგორ იქცეოდა იგი გარკვეულ სიტუაციებში.
ლარსონის მეგობარი და კოლეგა კურდო ბაქსი მიიჩნევს, რომ ავტორზე გავლენა მოახდინა ორმა მკვლელობამ 2001 და 2002 წლებში: მოდელ მელისა ნორდელის, რომელიც მისმა მეგობრმა მოკლა, და ფადიმე შაჰინდალის, მამის მიერ მოკლული შვედი-ქურთი ქალი. ორივე ქალბატონი ღირსების მკვლელობის მსხვერპლია. ლარსონისთვის არ არსებობს განსხვავება ქალთა მიმართ „სისტემატურ ძალადობის“ დაზარალებულებს შორის, ხოლო ამით შთაგონებულმა გადაწყვიტა ამის შესახებ წერა. ლარსონის დიდი ხნის პარტნიორმა ევა გაბრილსონმა დაწერა, რომ „ტრილოგიამ სტიგს საშუალება მისცა გაეკრიტიკებინა და საჯაროდ ემხილა ყველა, ვინც მას სძულდა მათი სიმხდალის, უპასუხისმგებლობის და ოპორტუნიზმის გამო:კარტოფილის აქტივისტები, მზიანი დღის მებრძოლები, ყალბი მეგობრები, რომლებიც იყენებდნენ მას საკუთარ კარიერულ წინსვლაში, არაკეთილსინდისიერი კომპანიის ხელმძღვანელებსა და აქციონერები, რომლებმაც თავიანთი უზარმაზარი ბონუსები მოიპოვეს ....ამ ქვეყანაზე სტიგმა უკეთესი თერაპიის საშუალება ვერ მოძებნა, გარდა რომანების წერისა“.
ადამიანები, რომლებიც კარგად იცნობდნენ ლარსონს, როგორიცაა ბაქსი და ანდერს ჰელბერგი, 1970-იან და 1980-იან წლებში ლარსონის კოლეგა, გაოცებული იყვნენ, რომ მან რომანებს წერს. ჰელბერგი იმდენად გაოცებული იყო და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ეჭვი შეაპარა იმას, რომ ლარსონი ტრილოგიის ერთადერთი ავტორი არ იყო, ვინაიდან ლარსონი უბრალოდ კარგი მწერალი არ იყო. ლარსონის პარტნიორი გაბრიელსონი დასახელდა წიგნის თანაავტორის ერთ-ერთ ყველაზე სავარაუდო კანდიდატად, იქიდან გამომდინარე, რომ მისი საგულისხმო ფორმულირება ერთ-ერთი ინტერვიუს დროს, მიანიშნებდა წიგნის თანაავტორობაზე. მოგვიანებით გაბრიელსონმა განაცხადა, რომ მისი ინტერვიუ არასწორად იყო აღქმული. 2011 წელს, გაბრიელსონმა ასეთი ბრალდებების მიმართ შეშფოთება გამოხატა და განმარტა: „ფაქტობრივი წერის ხელობა სტიგს ეკუთვნის, მაგრამ რაც შინაარსს შეეხება, ეს განსხვავებული საკითხია, ბევრ მოსაზრებებასა და იდეაში, ჩემი წვლილიც არსებობს“. მაგალითისთვის მან თქვა, რომ მილენიუმის ტრილოგიისთვის გამოიყენა თავისი დაუსრულებული წიგნი არქიტექტორ პერ ოლოფ ჰოლმანის შესახებ, რა დროსაც ისინი ფაქტობრივად გადაამოწმეს ის ადგილები, სადაც მომავალი გმირები იცხოვრებდნენ.
გამოცემა
ლარსონი პირველი წიგნის წერას 2002 წელს შეუდგა და აპირებდა პირველი, მეორე და მესამე წიგნის გარკვეული ნაწილის დამთავრების შემდეგ მიემართა წიგნის დასაბეჭდად შვედეთის გამომცემლებს. ბაქსიმ მას პირველი რომანის დაწერა 1997 წელს შესთავაზა, მაშინ, როდესაც ლარსსონმა უთხრა, რომ ის რომანს წერდა. მაშინ, როდესაც სხვა გამომცემლობები ლარსონის ხელნაწერები უკან გააბრუნეს, ექსპო-ს გამომცემელმა რობერტ ასჩბერგმა მათ Norstedts förlag-ი ურჩია, რომელთა რედაქტორებმაც პირველი და მეორე წიგნის წაკითხვის შემდეგ, ხელნაწერები მიიღეს. Norstedt-მა ინგლისურ ენაზე თარგმანი სტივენ თ. მურიეის დაავალა. ლარსონმა სცადა, რომ ბრიტანულ გამომცემლობებს მიეღოთ მისი წიგნი, თუმცა ისინი უარი განაცხადეს, სანამ კრისტოფერ მაკლეოსმა თავისი გამომცემლობა „MacLehose Press“-ისთვის, რომელიც ლონდონის გამომცემლობა „Quercus“-ის ნაწილია, წიგნის გლობალური ინგლისურენოვანი უფლებები არ შეიძინა. ორივემ, როგორც გაბრიელსონმა, ისევე მურეიმ, განაცხადა, რომ მაკლეოსმა წიგნები ინგლისურად განსხვავებულად გადათარმნა, ამიტომ მურეიმ მოითხოვა ნაწარმოების „რეგ კეილანდის“ ფსევდონიმით გამოეცა. მაკლეოსმა განმარტა, რომ მას თარგმანი შვედურმა კომპანიამ დაავალა, რომელიც წიგნების ფილმის გადაღებისთვის ადაფტაცია სურდა, სადაც ინგლისურენოვანი სცენარისტის დაქირავებას აპირებდნენ და გადათარგმნილი ვერსია მისთვის იყო გამზადებული. ამიტომ, ეს თარგმნები სწრაფად იყო გაკეთებული და არ იყო განკუთვნილი გამოცემისთვის. მაკლეოსმა განაცხადა, რომ იგი ნაწარმოები ცოტა გაალამაზა, როგორც სხვა ნებისმიერი თარგმანი. ინგლისურ გამოცემებში შეიცვალა პირველი რომანის სახელიც, მიუხედავად იმისა, რომ ლარსონმა უარი უთხრა შვედ გამომცემელს, რომლის მიხედვით პირველი რომანის სახელი „ქალთმოძულე კაცებიდან“ „გოგონა დრაკონის ტატუთი“-ზე შეიცვალა, რაც სალანდერის მხარზე დრაკონის ტატუს გამოა. ალფრედ ა. ნოეფმა, 2004 წელს ლარსონის გარდაცვალების შემდეგ, წიგნის აშშ-ში გამოცემის უფლებები იყიდა და იყენებს იგივე თარგმანს.
ლარსონის დაუსრულებელი მასალა
thumb|right|მილენიუმის გამოფენა [[სტოკჰოლმის საქალაქო მუზეუმი|სტოკჰოლმის საქალაქო მუზეუმში.]]
2004 წლის ნოემბერში გარდაცვალებამდე, ლასონმა კიდევ ერთი ნოველის არასრული ხელნაწერი დაწერა. მისი პარტნიორი, ევა გაბრიელსიონი ამ ხელნაწერებს ფლობს, მაგრამ არ ფლობს ლარსონის ნამუშევრებზე უფლებას. გაბრიელსონის იმ ხალხისგან დაცვის მიზნით, რომლებზეც ის რეალურ ცხოვრებაში (შვედი ნეო-ნაცისტები და რასისტები) წერდა, ლარსონი მასზე არასოდეს დაქორწინებულა. ლარსონმა ანდერძიც დაწერა, მაგრამ არ დამოწმებულა იგი, რაც მას შვედეთის კანონმდებლობის შესაბამისად, ძალის გარეშე ტოვებს. შესაბამისად, ხელნაწერებზე უფლებებს მისი ოჯახი ფლობს. შესაძლებელის, რომ ასევე არსებობს კონტური ან ხელნაწერი მეხუთე და მეექვსე წიგნისთვის.
2010 წელს, ლარსონის მეგობარმა ჯონ-ჰენრი ჰოლბერგმა Associated Press-ს აჩვენა წერილები, რომელსაც სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე მას ლარსონმა გამოაგზავნა, სადაც სავარაუდოდ სერიის სხვა წიგნებზეა საუბარი. ერთ-ერთ წერილში ლარსონი წერდა: „სიუჟეტი ვითარდება საქს-ჰარბორიდან (კანადა) 120 კილომეტრით ჩრდილოეთით, ბანქის კუნძულზე სექტემბრის თვეში... მოკლე აღწერის მიხედვით, წიგნი 440 გვერდი უნდა ყოფილიყო“.
გაბრიელსონის განცხადებით, ხელნაწერები დაახლოებით 200 გვერდს შეადგენს, რომლის სამუშაო სახელი „Guds hämnd“ („ღვთის შურისძიება“) აქვს, რომელიც 30%-ით დასრულებულია და „საგამომცემლოდ არ ივარგებს“. 2011 წელს გაბრიელსონმა განაცხადა, რომ: „მე ერთხელ შევთავაზე სერიის წერას, მაგრამ ამისთვის მე უნდა მქონდეს კანონიერი უფლებები, ხოლო მათ (ლარსონის კანონიერი მემკვიდრეები) არ უნდათ ეს, ამიტომ მე ვფიქრობ, რომ ყველა უნდა იყოს ბედნიერი, რომ არსებობს მხოლოდ სამი წიგნი“. სულ რაღაც რამდენიმე თვით ადრე, ლარსონის ყოფილმა კოლეგამ ქურდო ბაქსიმ განაცხადა, რომ ის და ავტორის მამამ, ლარსონის სიკვდილის შემდეგ მალევე ნახეს გაბრიელსონთან შენახული ხელნაწერები: „სადაც 260 გვერდია, რაც იმას ნიშნავს, რომ წიგნის დაახლოებით 70% დასრულებული“. ხელნაწერ სერიის მეხუთე ნაწილია, ხოლო წიგნში დიდწილად მოვლენები „ირლანდიის, შვედეთსა და აშშ-ს შორის“ და ლიზბეთ სალანდერსა და მის ტყუპ დას, კამილას შორის ვითარდება. ბაქსი ასევე ეწინააღმდეგება მოწვეული მწერალის მიერ სერიის დასრულებას, რადგან მიაჩნია, რომ ის „არ სცემს პატივს სტიგ ლარსონის სტილს“.
აღიარება
პირველმა რომანმა 2006 წელს მოიპოვა შვედური ჯილდო Glass Key award-ი, ასევე იმავე წელს მისმა მეორე რომანმა მოიპოვა შვედეთის საუკეთესო კრიმინალური რომანის ჯილდო, ხოლო 2008 წელსმ მესამე რომანმა ასევე მოიპოვა Glass Key award-ი. 2012 წელს, იაპონიის „Tozai Mystery Best 100“-მ, „მილენიუმის“ სერიალი დასავლეთის მეთორმეტე საუკეთესო სერიალებს შორის შეიყვანა. 2010 წლის მაისისთვის, ტრილოგიის 27 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, ეს რიცხვი მომდევნო ხუთი თვის მანძილზე 46 მილიონით გაიზარდა და 2011 წლის დეკემბერში 65 მილიონს მიაღწია. 2010 წლის ივლისში, ტრილოგიამ ლარსონი პირველი ავტორი გახადა, რომლის ტრილოგიის მილიონი ელექტრონული ეგზემპლარი გაიყიდა Amazon Kindle-ზე. 2013 წლის დეკემბრითვის, წიგნების გაყიდვების რაოდენობამ 75 მილიონს გადააჭარბა და 2015 წლის მარტისთვის 80 მილიონს მიაღწია.
შვედური ეკრანიზაცია
შვედურმა კინოკომპანიამ „Yellow Bird“-მა, დანიურ კინოკომპანია ნორდისკ ფილმთან ერთად გადაიღო მილენიუმის ტრილოგიის კინოვერსია, რომელიც 2009 წელს სკანდინავიაში გამოვიდა. 2010 წელს, სამივე ფილმის გადაღება დაახლოებით 180 წუთი შეადგინა, შედეგად შვედურმა ტელევიზიებმა ფილმები ექვს სერიად აჩვენეს, სერიალ „მილენიუმის“ სახელით. თითოეული ფილმი დაიყო 90 წუთიან ორ ნაწილად.
თავდაპირველად, მხოლოდ პირველი ფილმი იყო განკუთვნილი თეატრალური გამოშვებისთვის, შემდეგი ფილმები კი სატელევიზიო ფილმებად იყო გათვლილი, მაგრამ ეს შეიცვალა მას შემდეგ, რაც პირველმა ფილმმა მოიპოვა უზარმაზარი წარმატება. პირველი ფილმის რეჟისორი ნილს არდენ ოპლევი იყო, ხოლო შემდგომი ორის დანიელ ალფრედსონი. პირველი ორი ფილმის სცენარის ავტორები იყვნენ ნიკოლოზ არსელი და რასმუს ჰეისტერბერგი, ხოლო უკანასკნელის ულფ რიდბერგი და იონას ფრიკბერგი. სამივე ფილმში მიქაელ ბლუმკვისტის როლი მიქაელ ნუკვისტმა, ხოლო ლიზბეთ სალანდერის როლი კი ნუმი რაპასმა შეასრულა.
ამერიკული ეკრანიზაცია
ფილმი გოგონა დრაკონის ტატუთი გამოვიდა ჩრდილოეთ ამერიკაში 2011 წლის 21 დეკემბერს, ხოლო გაერთიანებულ სამეფოში იმავე წლის 26 დეკემბერს.
Yellow Bird-მა და Metro-Goldwyn-Mayer-მა, Columbia Pictures-თან თანამშრომლობით, პირველი რომანის ინგლისურენოვანი ეკრანიზაცია გამოუშვა. ფილმი დაიწერა სტივენ ზეილიანის მიერ, რომლის რეჟისორი გახდა დევიდ ფინჩერი, ხოლო პროდიუსერი სკოტ რუდინი, სადაც მიქაელ ბლუმკვისტის როლი დენიელ კრეიგმა და ლიზბეთ სალანდერის როლი რუნი მარამ შეასრულა. „გოგოგნა დრაკონის ტატუთი“-ს გარდა ფინჩერმა და ზეილიანმა ხელი მოაწერეს კიდევ ორ ეკრანიზაციას, რომლებიცაა გოგონა, რომელიც ცეცხლს ეთამაშებოდა და გოგონა, რომელმაც კრაზანების ბუდე დაანგრია. 2012 წლის იანვარში, Sony-მ გამოცხადდა, რომ კომპანია მუშაობს მომდევნო ორი რომანის ეკრანიზაციაზე. ამავე დროს, ზეილიანი წერდა ორიგინალურ სცენარს, თუმცა Sony საქმეში ჩართო ენდრიუ კევინ უოლკერი. სტუდიაში იმედოვნებდნენ, რომ ახალ ფილმებში იგივე პერსონები მიიღებდნენ მონაწილეობას, რომლების ითამაშეს პირველ ფილმში, მაგრამ საქმე უფრო რთული იყო. 2015 წლის 4 ნოემბერს გამოცხადდა, რომ განიხილებოდა რომან გოგონა ობობას ქსელში-ს ადაპტაცია, თუმცა, დენიელ კრეიგის და რუნი მარას გარეშე.
სქოლიო
კატეგორია:მილენიუმის სერია კატეგორია:რომანების სერიები
გიორგი ჟურული
გიორგი ბაგრატის ძე ჟურული (დ. 22 ოქტომბერი, 1899, ბათუმი — გ. 28 მარტი, 1964, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი, საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1943).
ბიოგრაფია
ბათუმში დაამთავრა საშუალო სასწავლებელი და უმაღლესი განათლების მისაღებად მოსკოვს გაემგზავრა, სადაც ჩაირიცხა ვ. მჭედლიშვილის ხელმძღვანელობით არსებულ დრამატულ სტუდიაში. 1925 წელს იგი უკვე ვ. მეიერჰოლდის ექსპერიმენტულ თეატრ-სახელოსნოშია. 1933 წლამდე მოღვაწეობს მოსკოვის სხვადასხვა თეატრებში, შემდეგ ინიშნება ფოთის სახელმწიფო თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელად და მთავარ რეჟისორად. ერთი წლის შემდეგ გადმოდის თბილისში და მუშაობს ჯერ კ. მარჯანიშვილის, შემდეგ ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრში, მოგვიანებით მოზარდ მაყურებელთა თეატრშია, რომლის მთავრი რეჟისორი იყო 1949-1954 წლებში.
საყოველთაო მოწონებით სარგებლობდა რეჟისორის მიერ დადგმული სპექტაკლები: „ვერაგობა და სიყვარული“, „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“, „ნაპერწკლიდან“, „კრეჩინსკის ქორწინება“, „წიწამური“, „ტრავიატა“, „ჯავშოსანი პოტიომკინი“, „წყნარი დონი“, „კაკო ყაჩაღი“ და სხვა.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 22 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1899 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1964 კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
რუსული გრძელბანჯგვლიანი მწევარი
სქოლიო
კატეგორია:მწევარი ძაღლები კატეგორია:რუსული წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
O-Zone (ჯგუფი)
O-Zone — სამი მონაწილისგან შემდგარი მოლდავური ჯგუფი, რომელიც არსებობდა 1999 — 2005 წლებში.
1999-2001: შექმნა და ადრეული წლები
O-Zone პირველად ჩამოყალიბდა 1998 წელს, როგორც დან ბელანისა და პეტრუ ჟელიჰოვსკის დუეტი. 1999 წელს გამოუშვეს პირველი ალბომი „Dar, Unde Ești ...“. ჟელიჰოვსკი არ იყო დანტერესებული მუსიკალური კარიერით და დუეტი დატოვა. დან ბელანმა ჯგუფის ახალი წევრის მოსაძებნად მსურველთა მოსმენა დანიშნა, სადაც მისი ყურადღება არსენი ტოდირაშმა მიიპყრო ელვის პრესლის სიმღერით „Love Me Tender“. შესარჩევი ეტაპის შემდეგ ტოდირაში ბელანს შეუერთდა და კვლავ დუეტი ჩამოყალიბდა, სანამ დანს, ტელეფონით, არ დაუკავშრდა რადუ სირბუ და კონკურსის დასრულების მუხედავად ჯგუფში მოხვედრის შანსი ითხოვა. სირბუს წარმატებული მოსმენის შემდეგ O-Zone ტრიოდ იქცა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1999 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები კატეგორია:ევროდენს ჯგუფები კატეგორია:დანს მუსიკალური ჯგუფები კატეგორია:2005 წელს დაშლილი ჯგუფები
კარლოვაცი (ოლქი)
კარლოვაცის ჟუპანია (ხორვ. Karlovačka županija) — ჟუპანია ხორვატიის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი — კარლოვაცი. 2011 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს 128,899 ადამიანი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხორვატიის ოლქები
ზედაზნის სამარხი
ზედაზნის სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედაზენში. თარიღდება I საუკუნით. აღმოაჩინეს 1924 წელს, ზაჰესის მშენებლობისას. აგურით ნაგებ სამარხში ნაპოვნია ცისფერი პასტის მძივები, ბრინჯაოს ბეჭდის ნატეხი, მინის მომცრო ჭურჭელი, წითლად გამომწვარი თიხის კოჭობი და მონეტები; კეისარ ავგუსტუსის (ძვ.წ. 40-14 წწ.), 2 ცალი ვერცხლის ფული და გოტარზის (40-51 წწ.) ვერცხლის ორი დრაქმა. ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
ლიტერატურა
კატეგორია: მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
რუხი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტერმინით „რუხი“ შეიძლება აღნიშნულის იყოს:
კალუში (რეპ-ჯგუფი)
კალუში (Kalush) — უკრაინული რეპ ჯგუფი, რომელიც შეიქმნა 2019 წელს. ჯგუფი შედგება დამაარსებელი და რეპერი ოლეჰ ფსიუკიგან, მულტი-ინსტრუმენტალისტი იჰორ დედენჩუკისგან და პროდიუსერი/მოცეკვავე KylymMen. დიდენჩუკი ასევე ელექტრო-ფოლკ ჯგუფის „Go_A“ წევრია, რომელიც წარმოადგენდა უკრაინას 2021 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსში.
სქოლიო
კატეგორია:ევროვიზიის გამარჯვებულები კატეგორია:Def Jam Recordings-ის შემსრულებლები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 297
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 297 მიიღეს 1971 წლის 15 სექტემბერს. უშიშროების საბჭომ განიხილა ყატარის განცხადება გაეროში გაწევრიანების შესახებ და დადებითი რეკომენდაცია მისცა გენერალურ ასამბლეას ყატარის გაწევრიანებასთან დაკავშირებით.
რესურსები ინტერნეტში
0297 0297 კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კატარის შესახებ
თალინის ტაძარი
თალინის ტაძარი (Թալինի մայր տաճար) — ტაძარი სომხეთში, მდებარეობს არაგაწოტნის პრვინციის ქალაქ თალინში. დაარსებულია VII საუკუნეში. იგი ქვეყანაში ერთ-ერთი მასშტაბური ეკლესიაა.
თალინის ტაძარი გუმბათოვანი ბაზილიკაა. სომხურ არქიტექტურაში თალინის ტაძარი ითვლება გუმბათოვანი დარბაზის ახალ, ორიგინალურ ტიპად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის მონასტრები კატეგორია:კუპელჰალე სომხეთში
ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება
ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება — დედამიწაზე არსებულ მცენარეთა და ცხოველთა სამი მეოთხედის ძალიან მოკლე პერიოდში უეცარი გადაშენება, დაახლოებით 66 მილიონი წლის წინ. გარდა ზოგიერთი სახეობისა, როგორებიც არიან ტყავიანი კუები და ნიანგები. ამ მოვლენით დასრულდა ცარცული პერიოდი, და მასთან ერთად მთელი მეზოზოური ეპოქა, რის შემდეგაც დაიწყო კაინოზოური ერა, რომელიც დღემდე გრძელდება.
ორლეანის ალყა
ორლეანის ალყა — ასწლიანი ომის ერთ-ერთი ეპიზოდი (1428-1429 წწ.). ორლეანის გათავისუფლება იყო ფრანგების პირველი სერიოზული წარმატება 1415 წელს, აზენკურის ბრძოლაში განცდილი სასტიკი მარცხის შემდეგ. ორლეანის უიმედო მდგომარეობა, რომელსაც ფრანგებისათვის უდიდესი მორალური და სტრატეგიული მნიშვნელობა ენიჭებოდა, გამოასწორა პოლიტიკურ არენაზე გამოსულმა ორლეანელმა გლეხმა ჟანა დ’არკმა. მისი მეთაურობით საფრანგეთის არმიამ ორლეანის ალყა სულ მცირე ხანში გაარღვია.
ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება
K–Pg-ს საზღვარი, რომელიც მთელს მსოფლიოშია, ხილვადია წყალქვეშა და ხმელეთის ქანებში. ეს სასაზღვრო თიხა შეიცავს ლითონი ირიდიუმის მაღალ კონცენტრაციას, რომელიც ძალზე იშვიათია დედამიწის ქერქში, თუმცა უხვად არის ასტეროიდებში.
ორლეანის ალყა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასწლიანი ომის ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:ინგლისის ბრძოლები
ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება
1980 წელს მეცნიერთა გუნდმა, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ ლუის ალვარესი და მისი ვაჟი ვოლტერი, შემოგვთავაზეს თავდაპირველი იდეა. ახლა კი, ზოგადად ფიქრობენ, რომ K-Pg-ს გადაშენება გამოწვეული იყო მასიური კომეტის ან ასტეროიდის დედამიწაზე დაცემით, მისი სიფართე მერყეობდა 10-დან 15 კილომეტრზე., ამ ჩამოვარდნამ გაანადგურა გლობალური გარემო. ტემპერატურის მკვეთრად დაცემამ, შეაჩერა ფოტოსინთეზის პროცესი მცენარეებსა და პლანქტონებში. ეს ჰიპოთეზა, რომელსაც ალვარესის ჰიპოთეზა ჰქვია, ასევე განამტკიცეს 90-იანი წლების დასაწყისში, მექსიკის ყურეში, იუკატანის ნახევარკუნძულზე 180 კმ-ის დიამეტრის კრატერის აღმოჩენამ, რითაც დადასტურდა, რომ K–Pg-ს სასაზღვრო თიხა ასტეროიდის ნარჩენებისგან წარმოიქმნა. ის ფაქტი, რომ გადაშენება ძალზე მოკლე დროში მოხდა, ცხადყოფს მტკიცებულებას, რომ იგი ასტეროიდის მიერ იყო გამოწვეული. 2019 წლის ოქტომბერში მკვლევრებმა განაცხადეს, რომ მოვლენამ სწრაფად იმოქმედა ოკეანეების გამჟავიანებაზე, რამაც შეცვალა საარსებო გარემო-პირობები, მათ შორის კლიმატი. ეს ასევე იყო ორგანიზმთა გადაშენების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზი. 2020 წლის იანვარში მეცნიერებმა ახალი მტკიცებულება გამოაქვეყნეს, რაც მდგომარეობდა იმაში, რომ ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება გამოწვეული იყო მეტეორიტის ზემოქმედებით და არა ვულკანიზმით. გადაშენების ხელშემწყოფი სხვა ფაქტორები შესაძლოა ყოფილიყო, ვულკანური ამოფრქვევები, კლიმატისა და ზღვის დონის ცვლილებები.
K-Pg-ს გადაშენების დროს დაიღუპა სახეობების უმრავლესობა, რომელთაგანაც ძირითადი ორგანიზმები იყვნენ დინოზავრები. მან ასევე გაანადგურა ზოგიერთი სხვა ხმელეთის ორგანიზმები, მათ შორის ძუძუმწოვრები, მფრინავი ხვლიკები, ფრინველები, ხვლიკისნაირნი, მწერები, და მცენარეები. ოკეანეებში არსებული პლეზიოზავრები და მოზაზავრები გადაშენდნენ,, ასევე ზვიგენის, მოლუსკებისა და პლანკტონის მრავალი სახეობა. დადგენილია, რომ ამ პერიოდში დედამიწის ყველა სახეობის 75% ან მეტი გაქრა.
თუმცა სახეობათა გადაშენების შემდეგ, გარკვეულმა ორგანიზმებმა, კერძოდ ძუძუმწოვრებმა, ევოლუცია განიცადეს, მაგალითად ისეთი ცხოველები, როგორებიც არიან: ცხენები, ვეშაპები, ღამურები და პრიმატები. სავარაუდოდ ამ პერიოდში დაიწყეს განვითარება ფრინველებმა, ძვლიანმა თევზებმა და ხვლიკისებრებმა.
გადაშენების ნიმუშები
პერიოდის სიმძიმის მიუხედავად, გადაშენებამ სხვადასხვა ორგანიზმებზე განსხვავებულად იმოქმედა. ფოტოსინთეზე დამოკიდებული სახეობები ძლიერ შემცირდნენ ან გადაშენდნენ, რადგან ატმოსფეროში თავმოყრილმა ნაწილაკებმა დაბლოკეს მზისგან წამოსული სხივები, რომლებიც დედამიწის ზედაპირამდე ვეღარ აღწევდნენ. ისეთი ორგანიზმები, რომლებიც იკვებებოდნენ ლეშით, გადაურჩენ გადაშენების პერიოდს, შესაძლოა მათი საკვები რესურსების რაოდენობის გაზრდის გამო. არც ერთი ბალახისმჭამელი ან ხორცისმჭამელი ცხოველი არ გადარჩენილა. სამაგიეროდ, გადარჩნენ ძუძუმწოვრები და ფრინველები, ისინი იკვებებოდნენ მწერებით, ჭიებითა და ლოკოკინებით, რომლებიც თავის მხრივ იკვებებოდნენ მკვდარი მცენარეული და ცხოველური ნარჩენებით.
მდინარეებში, ორგანიზმთა (ბიოცენოზი) მხოლოდ რამდენიმე სახეობა გადაშენდა, რადგან ისინი ნაკლებად ივნენ დამოკიდებულნი მცენარეულ საკვებზე. გადაშენება უფრო მკაცრი იყო ოკეანეებში მცხოვრები ცხოველებისთვის, ვინაიდან ისინი დამოკიდებულნი არიან წყალში არსებულ სხვა ორგანიზმებზე, როგორიცაა, მაგალითად ფიტოპლანქტონი, რომელიც კვებითი ჯაჭვის ნაწილია, ხოლო მზის სხივების გარეშე მას არსებობა არ შეუძლია. კოკოლითოფორები და მოლუსკები (მათ შორის ამონოიდეა, რუდისტები, მტკნარი წყლის ლოკოკინები და ორსაგდულიანი მოლუსკები) და ის ორგანიზმები, რომლებიც ჯვებითი ჯაჭვის საფუძველს წარმოადგენდნენ, გადაშენდნენ ან დიდი ზარალი განიცადა მათმა პოპულაციამ. მოვლენის შედეგად გადარჩენილი ყველაზე დიდი ორგანიზმები იყვნენ, ნიანგები და ქორისტოდერა, რომლებსაც წყალშიც და ხმელეთზეც შეეძლოთ არსებობა. თანამედროვე ნიანგებს საკვების გარეშე შეუძლიათ იარსებონ თვეების განმავლობაში, ხოლო მათი მცირეწლოვანი ნაშერები, ნელ-ნელა იზრდებიან და ძირითადად თავიანთი პირველი რამდენიმე წლის განმავლობაში, უხერხემლოებითა და მკვდარი ორგანიზმებით იკვებებიან. სწორედ ამ ფაქტებმა განაპირობეს ამ ტიპის ორგანიზმთა გადარჩენა.
წყლის უხერხემლოები
დღესდღეობით ნიჟარიანებისა და კიბოსნაირების მრავალი ნამარხია აღმოჩენილი. ამ ნამარხების მიმოხილვამ აჩვენა, რომ ოსტრაკოდის მრავალფეროვნება პალეოცენაში უფრო დაბალია, ვიდრე ცენოზოიკის ნებისმიერ სხვა დროს. მიმდინარე კვლევებმა ვერ დაადგინეს, გადაშენების შემთხვევები მოხდა თუ არა სასაზღვრო ინტერვალამდე.
ამ პერიოდში არსებული მარჯნებისა და მადრეპოროვნების 60% –მა ვერ შეძლო K–Pg-ს საზღვრის გადაკვეთა და ვერ მიაღწია პალეოგენურ ერას. მარჯნის გადაშენების კიდევ უფრო ღმა ანალიზმა აჩვენა, რომ სახეობების დაახლოებით 98%, რომლებიც ცხოვრობენ თბილ წყლებში, გადაშენდნენ. ხოლო ის მარჯნები, რომლებიც არ ქმნიდნენ რიფებს და ცივ და უფრო ღრმა ზონაში მდებარეობდნენ, შედარებით უკეთ გაუმკლავდნენ ამ პერიოდს, ხოლო რიფები გადაშენების დაწყებიდან მალევე ჩამოიშალა. თუმცა ადრეული მარჯნის შესწავლამ აჩვენა, რომ პალეოგენურ ეპოქში რიფებმა კვლავ დაიწყეს აღდგენა.
დინოზავრები
რამდენიმე გამონაკლისი ფაქტის გარდა, მეცნიერები ერთხმად თანხმდებიან, რომ არაფრინველი დინოზავრები გადაშენდნენ K-Pg-ს პერიოდში. იმის თქმა რთულია გადაშენდა, თუ არა ყველა დინოზავრი მეტეორის ჩამოვარდნისას, შესაძლოა ზოგიერთი მათგანი შემდგომ პერიოდში დაიღუბა. რადგანაც აღმოჩენილი ძვლები ძალზე ძველია, მეცნიერებს არ შეუძლიათ ისინი ერთმანეთ შეადარონ და გაიგონ, რომელი დაიღუპა მეტეორის ჩამოვარდნისას და რომელი მოგვიანებით. არ არსებობს არანაირი მტკიცებულება, რომ დინოზავრებს შეეძლოთ ცურვა ან ყვინთვა, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ მათ გაუჭირდებოდათ უსაფრთხო თავშესაფრის მოძებნა. რთულმა გარემო-პირობებმა დიდი გავლენა იქონია დინოზავრების გადაშენებაზე, განსხვავებით მათი ნათესავი ნიანგებისგან. ნიანგებს არ ესაჭიროებათ მუდმივი კვება, დინოზავრებისგან განსხვავებით, ხოლო კვებითი ჯაჭვის დარღვევამ და მსხვერპლის შემცირებამ საბოლოოდ გაანადგურა დინოზავრები.
ძუძუმწოვრები
ცარცულ-პალეოგენურ გადაშენებას გადაურჩნენ მნიშვნელოვანი ძუძუმწოვრები, მათ შორის ერთგასავლიანები და მრავალბორცვიანები. მეტათერიანები მეტწილად გადარჩნენ ჩრდილოეთ ამერიკაში, ხოლო აზიაში მცოვრები დელტათეროიდები გადაშენდნენ (გურბანოდელტას გარდა). ბოლოდროინდელმა კვლევამ აჩვენა, რომ მეტათერიანელებმა ყველაზე დიდი დანაკარგი განიცადეს K-T-ს გადაშენების დროს. გადარჩენილი ძუძუმწოვრების სახეობები, ძირითადად, მცირე ზომის იყო, დაახლოებით ვირთხის ზომის. ეს მცირე ზომა მათ ხელს უწყობდა, რათა თავშესაფარი მარტივად ეპოვნათ გარემოში.
თევზები
არსებობს გარკვეული აღმოჩენები, რითაც დასტურდება ყბიანების გადაშენება. მიუხედავად იმისა, რომ ღრმა წყლის ორგანიზმებმა გადარჩენა მოახერხეს, ამან მაინც გამოიწვია მტაცებლებისა და მსხვერპლების რაოდენობრივი განსხვავება. ხრტილიანი თევზების სახეობებიდან, დაახლოებით 7-მა (მათ შორის იყვნენ თანამედროვე ზვიგენებიც) მოახერხა გადარჩენა. დანარჩენი სახეობების უმეტესობა გადაშენდა. ხოლო ძვლიანი თევზების 90% -ზე მეტი ამ პერიოდს გადაურჩა. შემდგომ ხანაში ზვიგენის 28 და სკაროსების 13 სახეობა გამრავლდა.
მცენარეები
ცარცულ-პალეოგენური პერიოდის დროს მრავალი მცენარე გადაშენდა. ეს ნათლად ჩანს აღმოჩენილ ნამარხებში. ჩრდილოეთ ამერიკაში არსებული აღმოჩენები იუწყებიან მცენარეთა მასობრივ გადაშენებას, რის შედეგადაც მოვლენამ დიდი ცვლილებები გამოიწვია რეგიონში. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ჩრდილოეთ ამერიკაში მცენარეული საფარის დაახლოებით 57% გადაშენდა. თუმცა გააჩნია ადგილმდებარეობასაც, ვინაიდან ისეთი ადგილები, როგორებიცაა ახალი ზელანდია და ანტარქტიდა, ფლორის მასობრივი გაქრობა არ იწვევდა მნიშვნელოვან ცვლილებებს მსოფლიოს მასშტაბით არსებულ ცხოველებში. ზოგიერთ რეგიონში, მცენარეთა აღდგენა დაიწყო გვიმრის სახეობით. მათი ნიმუშები აღმოაჩინეს 1980 წელს წმინდა ელენეს მთაზე ამოფრქვევის შემდეგ.
სქოლიო
კატეგორია:კლიმატის ისტორია კატეგორია:კატასტროფები კატეგორია:დედამიწის გეოლოგიური ისტორია კატეგორია:გადაშენება
ლევან დუმბაძე
ლევან დუმბაძე (დ. 9 აპრილი, 1897 — გ. 1947) — ქართველი სამხედრო პირი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები კატეგორია:დაბადებული 1897 კატეგორია:დაბადებული 9 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1947 კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
გიორგი ალიბეგაშვილი
გიორგი ალიბეგაშვილი (დ. 26 მაისი, 1959, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის პროფესორი, 2014-2017 წლებში თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარე. 2017 წლიდან საქართველოს ენის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარე.
ბიოგრაფია
გიორგი ალიბეგაშვილი დაიბადა 1959 წლის 26 მაისს, თბილისში. 1976 წელს დაამთავრა თბილისის 47–ე საშუალო სკოლა. ამავე წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. სწავლების მანძილზე დანიშნული ჰქონდა შოთა რუსთაველის სახელობის სტიპენდია. 1989 წელს დაიცვა დისერტაცია ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად თემაზე ,,ეფრემ მცირის ლიტერატურული შეხედულებანი”, ხოლო 1999 წელს — ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი თემაზე ,,შატბერდის კრებული ” და  ქრისტიანული ეგზეგეტიკა”.
1982 წლიდან 2006 წლამდე მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გამომცემლობის უმცროს რედაქტორად, სამეცნიერო-კვლევითი ნაწილის სპეციალისტად, ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის ლაბორანტად, ქრისტიანული კულტურის კვლევის ლაბორატორიის უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, ქრისტიანული კულტურისა და სიტყვიერების ისტორიის კათედრის დოცენტად და შემდგომ პროფესორად (წოდება მიენიჭა 2001 წელს).
1991-1992 წლებში იყო სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიური უნივერსიტეტის სასწავლო დარგის პრორექტორი, ხოლო 1994-1995 წლებში — თბილისის მერიის განათლების სამმართველოს უფროსი.
2009 წლიდან დღემდე მუშაობს საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართულ უნივერსიტეტში. კითხულობს სალექციო კურსებს: ,,თარგმანის თეორია”, ,,აკადემიური წერა“, ,,თარგმანის ისტორია და ტრადიციები, ლექსიკოლოგია“, ,,შუა საუკუნეების ქართული ლიტერატურის ისტორია“, ,,ქრისტიანობა და ქართული კულტურა“, ,,ქრისტიანული კულტურის საფუძვლები“ და სხვა. მისი ხელმძღვანელობით მზადდება სამაგისტრო ნაშრომები და სადოქტორო დისერტაციები. ქართულ, რუსულ, და ინგლისურ ენებზე გამოქვეყნებული აქვს 100-მდე ნაშრომი, სტატია და მასალები, აგრეთვე, სასკოლო და საუნივერსიტეტო დამხმარე სახელმძღვანელოები.
სქოლიო
კატეგორია:თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარეები კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 26 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1959 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები გიორგი
ფინეთის თავდაცვის ძალები
ფინეთის თავდაცვის ძალები (Puolustusvoimat, Försvarsmakten) ― ფინეთის ოფიციალური რეგულარული სამხედრო ძალა. ფინეთის თავდაცვის ძალები შედგება ფინეთის არმიის, ფინეთის საზღვაო ძალების და ფინეთის საჰაერო ძალებისგან. ფინეთის საზღვრის დაცვის სამსახური, რომელიც მშვიდობიანობის პერიოდში დამოუკიდებელი სამხედრო უწყებაა, ომიანობის დროს ფინეთის თავდაცვის ძალების დაქვემდებარებაში გადადის.
ფინეთში მოქმედებს საყოველთაო გაწვევა მამაკაცებისათვის 18-დან 29 წლის ასაკამდე, რომელიც გულისხმობს 165, 255 ან 347 დღიან სავალდებულო სამხედრო სამსახურს. არსებობს ალტერნატიული, არასამხედრო სავალდებულო სამსახური მამაკაცთათვის და მოხალისეობრივი სამსახური ქალებისათვის.
2022 წლისთვის ფინეთის სამხედრო ბიუჯეტი დაახლოებით 5.8 მილიარდი ევრო იყო. პოპულარულია მოხალისეობრივი სამსახური საზღვარგარეთ, რის შედეგადაც ფინელი სამხედრო მოსამსახურეები ხშირად მსახურობენ გაეროს, ნატოს და ევროკავშირის საერთაშორისო მისიებში. ფინეთის არსენალშია 700 ჰაუბიცა, 700 მძიმე ნაღმსატყორცნი და 100 ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა, რაც მას დასავლეთ ევროპაში ყველაზე მძლავრ საარტილერიო შესაძლებლობებს აძლევს. უპირატესი მოწინააღმდეგის წინააღმდეგ სამშობლოს დაცვის სურვილი მოსახლეობაში 76%-ს აღწევს, რაც ევროპაში ერთ-ერთი უმაღლესი მაჩვენებელია.
სამოქალაქო ომი
1917 წლის 6 დეკემბერს ფინეთმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, რის შემდეგაც, 1918 წლის 25 იანვარს ფინეთის სამოქალაქო გვარდია („თეთრი გვარდია“) სამთავრობო სამხედრო ძალად გამოცხადდა და მის მეთაურად ბარონი კარლ გუსტავ ემილ მანერჰაიმი დაინიშნა. ამ ფაქტამდე დაახლოებით ერთი კვირით ადრე თეთრ გვარდიასა და მუშათა გასამხედროებულ ორგანიზაციას, ე.წ. „წითელ გვარდიას“ შორის ვიიპურიში უკვე მომხდარი იყო შეტაკებები, რითიც დაიწყო ფინეთის სამოქალაქო ომი.
ომი თეთრების გამარჯვებით დასრულდა, რაც, დიდწილად გენერალი მანერჰაიმის ხელმძღვანელობის და 1 800 ფინელი ეგერის სამაგალითო, შემტევი მოქმედებების დამსახურება იყო. ეგერები გერმანიაში იყვნენ გაწვრთნილი და თან ჩამოიტანეს გერმანული ტაქტიკური დოქტრინა და სამხედრო კულტურა. ომისშემდგომი წლები ხასიათდებოდა მოხალისეობრივი კამპანიებით, რომლებიც დასრულდა 1920 წელს ტარტუს შეთანხმებით, რომლითაც დასრულდა ომი ფინეთსა და საბჭოთა კავშირს შორის და განისაზღვრა ფინეთის საერთაშორისოდ აღიარებული საზღვრები.
ომთაშორისი წლები
სამოქალაქო ომის მოგების შემდეგ ფინეთის არმია პროფესიონალი გერმანელი ოფიცრების მიერ სამ დივიზიად და ერთ ბრიგადად გადანაწილდა. ეს ფინეთის არმიის საბაზისო სტრუქტურა იყო მომდევნო 20 წლის განმავლობაში. სანაპირო ზოლს იცავდა ცარიზმის დროინდელი ფორტიფიკაციები და ომის დროს ალაფის სახით მოპოვებული გემები. ფინეთის საჰაერო ძალები ჯერ კიდევ 1918 წლის მარტში იყო ჩამოყალიბებული, თუმცა, არმიის ნაწილს წარმოადგენდა და დამოუკიდებელი სამხედრო ძალის სტატუსი 1928 წლამდე არ ჰქონია.
სამოქალაქო ომის შემდეგ ახალმა მთავრობამ შემოიღო სავალდებულო გაწვევა, მობილიზაციის ახალი სისტემა და რეგულარული სავალდებულო კურსები რეზერვისტებისათვის. 1919 წელს დაარსდა ოფიცერთა საწყისი მომზადების აკადემია (Kadettikoulu), რასაც მოჰყვა გენერალური შტაბის კოლეჯის (Sotakorkeakoulu) დარსება 1924 წელს და ტაქტიკური მომზადების სკოლის (Taistelukoulu) დაარსება 1927 წელს, რომელსაც ასეულის და უმცროსი ოფიცრები, ასევე, კაპრალ-სერჟანტები უნდა მოემზადებინა. ერთწლიანი სავალდებულო სამსახური ბევრად ხანგრძლივი იყო, ვიდრე სხვა სკანდინავიური ქვეყნებისა 1920-იან და 30-იან წლებში, თუმცა, პოლიტიკური ოპოზიციის წინააღმდეგობა თავდაცვითი ხარჯების ზრდის მიმართ არმიას სათანადო აღჭურვილობის გარეშე ტოვებდა საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ, რომელიც ფინელების აზრით, ერთადერთ შესაძლო აგრესორს წარმოადგენდა.
II მსოფლიო ომი
1939 წლის ნოემბერში ფინეთში საბჭოთა კავშირი შეიჭრა. წითელი არმიის დამარცხება ფინელებმა მარშალი მანერჰაიმის ხელმძღვანელობით არაერთხელ შეძლეს, მათ შორის, სუომუსალმის უმნიშვნელოვანეს ბრძოლაში. ამ წარმატებათა ერთ-ერთი მიზეზი ე.წ. „მოტის ტაქტიკის“ გამოყენება იყო, რაც მოწინააღმდეგის მცირე დაჯგუფებების სრულ გარშემორტყმას გულისხმობს. ფინეთმა წარმატებით შეძლო დამოუკიდებლობის დაცვა, თუმცა, მოსკოვის სამშვიდობო შეთანხმების ძალით, ტერიტორიის 9%-ის დათმობა მოუხდა. ომში ფინეთის ცოცხალი ძალის დანაკარგი 25,904 იყო, ხოლო საბჭოთა კავშირისა – 167,976.
1941-1944 წლებში საბჭოთა კავშრის წინააღმდეგ მეორე ომის დროს ფინეთი ნაცისტურ გერმანიასთან ერთად იბრძოდა. გერმანელების დახმარებით ფინური არმია, ამჯერად, ბევრად უკეთ იყო აღჭურვილი. სავალდებულო გაწვევის ვადა ორ წლამდე იყო გაზრდილი, რამაც შესაძლებელი გახადა 16 ქვეითი დივიზიონის ჩამოყალიბება. თავდაპირველად ფინეთის მოქმედებები თავდაცვითი ხასიათისა იყო, თუმცა, მოგვიანებით, მათ ისარგებლეს საბჭოთა კავშირის დასუსტებით ოპერაცია „ბარბაროსას“ შედეგად, სწრაფად დაიბრუნეს დაკარგული ტერიტორიები და შეიჭრნენ საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე, კერძოდ, კარელიაში, 1941 წლის დეკემბრიდან კი კვლავ თავდაცვით ბრძოლაზე გადავიდნენ. 1944 წელს საბჭოთა არმიის შეტევამ მათი უკანდახევა გამოიწვია. ამჯერად, საბჭოთა კავშირის მიზანი ფინეთის არმიის განადგურება და ქვეყნის უპირობო დანებება იყო, რაც მიუღწეველი აღმოჩნდა, მიუხედვად ამისა, მოსკოვის ზავით, ფინეთი ომს გამოეთიშა. ქვეყანამ დამოუკიდებლობის შენარჩუნება რამდენიმე თავდაცვითი გამარჯვებით შეძლო, რომელთაგანაც უმნიშვნელოვანესი იყო ტალი-იჰანტალას ბრძოლა.
ამ კონფლიქტებმა მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ფინეთის თავდაცვის პოლიტიკაზე. ევროპის ქვეყნების უმეტესობამ სამხედრო ძალები შეამცირა, ხოლო ფინეთმა დიდი, გაწვევაზე დაფუძნებული სარეზერვო არმია შეინარჩუნა. შვედეთში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, „მიზეზი, რის გამოც ფინეთის თავდაცვის ძალებმა ამ მოდელის შენარჩუნება არჩია მაშინ, როცა მისი მეზობლები საწინააღმდეგოდ მოიქცნენ, რთული დასანახი არაა. ფინეთს რუსეთთან 1 340 კილომეტრიანი საზღვარი აქვს, რაც დიდი სახმელეთო ძალების საჭიროებას კარგად ხსნის. გარდა ამისა, მოგონებები II მსოფლიო ომზე, რომლის დროსაც საბჭოთა კავშირთან ორმა ბრუტალურმა ომმა ფინეთის მოსახლეობის 2%-ზე მეტი შეიწირა, ფინელებში კვლავ ცოცხლობს“. საომარი გამოცდილებით ჩამოყალიბებული მენტალობა COVID-19-ის პანდემიასთან ბრძოლის დროსაც გამოჩნდა, როცა „ყველას გასაოცრად, ფინეთს აღმოაჩნდა და ძალიან გამოადგა ცივი ომის დროს დაგროვებული სამედიცინო მარაგები“. ამ გამოცდილებამ უფრო დიდი მნიშვნელობა შეიძინა რუსეთის უკრაინაში შეჭრის და ფინეთის გადაწყვეტილების შემდეგ, შეუერთდეს ნატოს: „II მსოფლიო ომის დროს, 1939-40 წლების ზამთრის ომის დროს ფინეთმა მოიგერია მძლავრი წითელი არმია და დაიკავა ტერიტორიები, რომლებიც, საბოლოოდ, მაინც საბჭოთა ხელში აღმოჩნდა. ომის შემდეგ ფინეთი იძულებული იყო დათანხმებოდა მოსკოვის მიერ თავსმოხვეულ ნეიტრალიტეტს. თუმცა, ყველას გასაოცრად, ფინეთმა ამ დამამცირებელ დავალებასაც ღირსეულად გაართვა თავი და ააშენა მაღალი შესაძლებლობების მქონე შეიარაღებული ძალები, რომელიც სამოქალაქო საზოგადოების ენერგიული მხარდაჭერითაც სარგებლობს და ამავე დროს, შეძლო, შეენარჩუნებინა დიალოგი მოსკოვთან“. „ფინეთს კვლავ სავალდებულო სამხედრო სამსახური აქვს. საჭიროების შემთხვევაში, მას 280 ათასიანი არმიის მობილიზება შეუძლია, რაც, თანამედროვე ევროპაში, დიდი ძალაა.“ ფინეთის სამხედრო შესაძლებლობები, იმ ფონზე, როცა რუსეთ-უკრაინის ომის პირობებში ევროპის სხვა ქვეყნებს საკუთარი სამხედრო პოლიტიკის გადახედვა უხდებათ, საერთაშორისო ყურადღების საგანი გახდა.
ცივი ომი
1944 წელს სამოკავშირეო საკონტროლო კომისიის ზედამხედველობით, რომელშიც საბჭოთა კავშირი დომინირებდა, განხორციელდა ფინეთის თავდაცვის ძალების დემობილიზაცია და გადაჯგუფება. 1947 წლის პარიზის სამშვიდობო შეთანხმების შემდეგ, რომელიც ფინეთის შეიარაღებული ძალების ზომასა და აღჭურვილობაზე შეზღუდვებს აწესებდა და სამოქალაქო გვარდიის (ე.წ. „თეთრი გვარდიის“) დაშლას ითვალისწინებდა, ფინეთს თავდაცვის ძალების რეორგანიზაცია მოუხდა. ის ფაქტი, რომ სამშვიდობო შეთანხმება არ ითვალისწინებდა შეზღუდვებს რეზერვსა და მობილიზაციაზე, გამოყენებული იქნა შეზღუდვების პირობებში ადეკვატური თავდაცვის ჩამოყალიბებისთვის. რეორგანიზაციის შედეგად სტანდარტული ქვედანაყოფის სახით დივიზია ბრიგადამ ჩაანაცვლა.
II მსოფიო ომის შემდეგი ორი ათწლეულის განმავლობაში ფინეთის თავდაცვის ძალები მოძველებული, ომისდროინდელი იარაღით იყო აღჭურვილი. თავდაცვის ხარჯები 1960-იან წლებამდე მინიმალური იყო. ცივი ომის კულმინციურ წლებში ფინეთის მთავრობამ პირველი ნაბიჯები გადადგა თავდაცვითი შესაძლებლობების გაზრდის კუთხით. ამის შედეგი იყო რამდენიმე ახალი შეიარაღების სისტემის შეკვეთა და ფინეთის ლაპლანდიაში თავდაცვითი შესაძლებლობების გაძლიერება რეგიონში ახალი სამხედრო ნაწილების ჩამოყალიბებით. 1968 წლიდან ფინეთის მთავრობამ ტერიტორიული თავდაცვის დოქტრინა მიიღო, რომელიც ითვალისწინებს დიდი სახმელეთო ტერიტორიების გამოყენაბას პოტენციური აგრესორის შეყოვნებისა და დაღლის მიზნით. დოქტრინის განხორციელებას ხელს უწყობს ტოტალური თავდაცვის კონცეფცია, რომელიც მოითხოვს საზოგადოების ყველა რესურსის გამოყენებას ეროვნული თავდაცვისათვის კრიზისის პერიოდში. 1960-იანი წლების შუა პერიოდიდან მოყოლებული ფინეთის თავდაცვის ძალებმა დაიწყეს მომზადება სტრატეგიული თავდასხმის მოგერიებისთვის, რომლის მსგავსიც საბჭოთა კავშირმა 1968 წელს ჩეხოსლოვაკიის მთავრობის ჩამოგდებისთვის გამოიყენა. ორ ძირითად ბლოკს შორის ღია ომის დაწყების შემთხვევაში, ფინეთის მიზანი იქნებოდა ნებისმიერი სახის სამხედრო შემოჭრის აღკვეთა და ქვეყნის საომარ მოქმედებებში ჩართვის არდაშვება.
უახლესი ისტორია
1991 წელს დაიშალა საბჭოთა კავშირი, თუმცა, ფინეთისთვის შესაძლო საფრთხე ამით არ გამქრალა, უბრალოდ, შეიცვალა საფრთხის ბუნება. ტოტალური და ტერიტორიული თავდაცვის კონცეფციები ძალაში დარჩა, ხოლო სამხედრო დაგეგმარების მიზანი გახდა ქვეყნის მნიშვნელოვან რეგიონებზე სტრატეგიული თავდასხმის აღკვეთისა და განეიტრალებისთვის საჭირო შესაძლებლობების შექმნა.
ცივი ომის დასრულებამ, აგრეთვე, წარმოშვა ახალი შესაძლებლობები ისეთი ნაბიჯების გადასადგმელად, რაც მანამდე ფინეთის ნეიტრალიტეტის დარღვევად შეიძლებოდა აღქმულიყო. ამის მაგალითია ფინეთის მონაწილეობა ავღანეთის ომში და ნორდიკულ საბრძოლო დაჯგუფებაში.
2022 წლის 12 მაისს პრეზიდენტმა ნიინისტემ და პრემიერ-მინისტრმა სანნა მარინმა გააკეთეს ერთობლივი განცხადება, რომელიც გამოხატავდა მხარდაჭერას ფინეთის მხრიდან ნატოში გაწევრიანებაზე განაცხადის შეტანასთან დაკავშირებით: „როგორც ნატოს წევრი, ფინეთი გააძლიერებს მთელ თავდაცვით ალიანსს. ფინეთმა დაუყოვნებლივ უნდა შეიტანოს განაცხადი ნატოში გაწევრიანების შესახებ“. 2022 წლის 17 მაისს ფინეთის პარლამენტმა დიდი უმრავლესობით (188 ხმა 8 ხმის წინააღმდეგ) მხარი დაუჭირა ნატოში განაცხადის შეტანას. მეორე დილით ფინეთის ელჩმა ნატოში, კლაუს კორჰონენმა განაცხადი ოფიციალურად გადასცა გენერალურ მდივან სტოლტენბერგს. იმავე ცერემონიაზე მოხდა განაცხადის ჩაბარება შვედეთის მხრიდანაც.
მომავალი
ფინეთის თავდაცვის ძალების სამივე მიმართულებისთვის ამჟამად აღჭურვილობის შეძენის და განახლების აქტიური პროცესი მიმდინარეობს. საზღვაო ძალები ემზადება ვეინემოინენის კლასის ხომალდების შემდეგ ყველაზე დიდი, 100 მეტრზე მეტი სიგრძის პოჰიანმას კლასის კორვეტების მისაღებად. საჰაერო ძალებში უკვე დაწყებულია Lockheed Martin F-35A მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავების მიღება, რომელმაც McDonnell Douglas F/A-18 Hornet გამანადგურებლები უნდა ჩაანაცვლოს. შესყიდვების საერთო ღირებულება 10 მილიარდი ევროა. გარდა ამისა, არმია ემზადება სამამულო წარმოების Patria Pasi-ს ტიპის ჯავშანმანქანების ჩასანაცვლებლად ახალი, Patria 6×6 ჯავშანმანქანებით. მიმდინარეობს სტანდარტული საიერიშო შაშხანის, RK 62-ის ახალი ვარიანტების შექმნაც.
ორგანიზაცია
ფინეთის თავდაცვის ძალებს ხელმძღვანელობს თავდაცვის ძალების მეთაური, რომელიც პირდაპირ ემორჩილება ფინეთის პრეზიდენტს. სამხედრო ხასიათის გადაწვეტილებებს იღებს პრეზიდენტი პრემიერ-მინისტრთან და თავდაცვის მინისტრთან კონსულტაციით.
გარდა თავდაცვის სარდლობისა (Pääesikunta, Huvudstaben), ფინეთის თავდაცვის ძალები შედგება ფინეთის არმიის (Maavoimat, Armén), ფინეთის საზღვაო ძალების (Merivoimat, Marinen) და ფინეთის საჰაერო ძალებისგან (Ilmavoimat, Flygvapnet). ფინეთის სასაზღვრო ძალები (Rajavartiolaitos, Gränsbevakningsväsendet), რომელშიც სანაპირო დაცვაც შედის, შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარება, თუმცა, საბრძოლო მზადყოფნის საჭიროებებიდან გამომდინარე შეიძლება სრულად ან ნაწილობრივ გადავიდეს თავდაცვის ძალების კონტროლის ქვეშ. თავდაცვის ძალების ლოგისტიკურ უზრუნველყოფას მთლიანად ახორციელებს თავდაცვის ძალების ლოგისტიკის სარდლობა (Puolustusvoimien logistiikkalaitos), რომელსაც ყველა სამხედრო პროვინციაში სამი ლოგისტიკის პოლკი ჰყავს განლაგებული.