cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლონდონის დიდი ხანძარი
ხანძრით გამოწვეული სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები ქვეყნისთვის უზარმაზარი იყო. სასწრაფო ევაკუაციას და დაზარალებულთათვის ახალი საცხოვრებლების მიცემას ხელს აქტიურად უწყობდა მეფე ჩარლზ II, რომელიც უფრთხოდა საკუთრებადაკარგული ლტოლვილების მასობრივ აჯანყებას. მიუხედავად მრავალი ვარიანტისა, ლონდონის რეკონსტრუქცია ჩატარდა არსებითად იმავე ქალაქგეგმარებითა და ქუჩათა წყობით, რაც ხანძრამდე იყო.
ლონდონი 1660-იან წლებში
XVII საუკუნის ბოლოსთვის სიტის ტერიტორია, რომელიც შემოსაზღვრული იყო კედლითა და მდინარე ტემზით, ლონდონის მხოლოდ პატარა ნაწილს წარმოადგენდა, რომელსაც 700 აკრის (2,833 კმ²) ფართობი ეჭირა, ხოლო მკვიდრთა რაოდენობა კი 80 000-ს, ანუ მთლიანი მოსახლეობის ერთ მეექვსედს, აღწევდა. სიტი გარშემორტყმული იყო გარეუბნების რკალით, სადაც მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი ცხოვრობდა. სიტი მაშინაც, ისევე როგორც დღეს, დედაქალაქის კომერციული ცენტრი იყო. ის, აგრეთვე, იყო ინგლისის უმსხვილესი და ყველაზე გადატვირთული პორტი, რომელსაც ვაჭართა და მეწარმეთა ფენა ფლობდა. არისტოკრატია თავს არიდებდა სიტის და ცხოვრობდა ქალაქგარეთ, ღარიბული უბნებისგან მოშორებით ან უესტმინსტერის რაიონში (დღევანდელი უესტ-ენდი), სადაც მეფის სასახლე – უაიტჰოლი მდებარეობდა. შეძლებული ლონდონელები ამჯობინებდნენ, ეცხოვრათ მოსახერხებელი მანძილის დაშორებით გადატვირთული, დაბინძურებული, არაჯანსაღი სიტისგან, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ამ დასახლებებში ბუბონური ჭირის ეპიდემია გავრცელდა 1665 წელს.
ხანძრის საშიშროება სიტიში
150px|მინიატიურა|[[ჩარლზ II]] სიტის ქუჩები არსებითად შუა საუკუნეების სტილისა და წყობის იყო – გადატვირთული, ვიწრო, მიხვეულ-მოხვეული, მოკირწყლული ხეივნებით. 1666 წლამდე ქალაქის ამ უბანმა რამდენიმე დიდი ხანძარი გამოიარა, მათ შორის უკანასკნელი 1632 წელს იყო მომხდარი. სახლების ხით შენება და ჩალით გადახურვა საკუნეების მანძილზე აკრძალული იყო ლონდონში, თუმცა ამ იაფ მასალას მაინც იყენებდნენ კანონდარღვევით. ქვით ნაგები შენობები მხოლოდ სიტის ცენტრში იყო, სადაც იდგა ვაჭრებისა და ბროკერების დიდი სახლები, ხოლო გარშემო გაშენებული იყო ღარიბთა დასახლებები, რომელთა ყოველი გოჯი ფართობი ათვისებული ჰქონდა სწრაფად მზარდ მოსახლეობას. ეს უბნები მოიცავდა ისეთ სამუშაო ადგილებსაც, სადაც ხანძრის გაჩენის მაღალი რისკი იყო, მათ შორის: ფოლადის სადნობი ქარხნები, სამჭედლოები და მინის საამქროები. წესით, სიტიში ყველა ეს საქმიანობა კანონით აკრძალულად ითვლებოდა, თუმცა პრაქტიკაში დაშვებული იყო. საცხოვრებელი სახლებიც ძალიან ზრდიდა ხანძრის რისკს. ამ პერიოდის ლონდონის ტიპური ექვს ან შვიდსართულიანი სახლი მთლიანად ხისაგან იყო ნაგები. გარდა ამისა, მათი საძირკველი და პირველი სართული იყო მცირე ფართობის, თუმცა ადგილის მოგების მიზნით, რამდენადაც შესაძლებელი იყო, ზედა სართულები თანდათან იზრდებოდა ზომაში. იმ პერიოდის ერთი აღმწერელი წერს: 1661 წელს ჩარლზ II-მ გამოსცა პროკლამაცია, რომელიც კრძალავდა ხის საყრდენებს და გადმოკიდებულ აივნებს, თუმცა ამ კანონს სიტის ადგილობრივი მთავრობა სრულად უგულვებელჰყოფდა. ჩარლზის შემდგომი, უფრო მკვეთრი ბრძანება, 1665 წელს, აფრთხილებდა მოსახლეობას ხანძრის რისკის შესახებ, რომელიც გამოწვეული იყო ქუჩების სივიწროვისგან და იღებდა უფლებას, დაეპატიმრებინათ ურჩი მშენებლები და დაენგრიათ საშიში შენობები. მეფის ამ ქმედებამ მხოლოდ მცირედი ეფექტი მოახდინა.
XVII საუკუნის ხანძარსაწინააღმდეგო საშუალებები
ხანძარი ჩვეულებრივი მოვლენა იყო ხალხმრავალ, ხის სახლებით ნაგებ ქალაქში, სადაც ყოველდღიურად იყენებდნენ ღია ბუხრებს, სანთლებს და ღუმელებს. ამ დროისთვის არ არსებობდა პოლიციის ან სახანძრო ბრიგადის გამოძახების შესაძლებლობა, თუმცა ლონდონის ადგილობრივ მილიციას, რომელიც გაწვრთნილი რაზმის (Trainband) სახელით იყო ცნობილი, სულ მცირე, კანონის მიხედვით, ვალდებულნი იყვნენ, მიექციათ ყურადღება ყველა გაუთვალისწინებელი შემთხვევისთვის ქალაქში, ხოლო ხანძრისთვის თვალყურის დევნება იმდროინდელი ღამის გუშაგების ერთ-ერთი სამსახურეობრივი მოვალეობა იყო. ლონდონში ათასობით გუშაგი და მეზარე (ქალაქის მაცნე) იყო, რომლებიც ქუჩებში ღამით პატრულირებდნენ. სიტის ურჩი საზოგადოება საკუთარ თავზე იღებდა ხანძრის საწინააღმდეგო პროცედურებს, რაც, როგორც წესი, ეფექტიანი იყო. საზოგადოებრივ წესრიგზე მზრუნველი მოქალაქე, საშიში სახლის შემჩნევის შემთხვევაში, ეკლესიის ზარების რეკვით აძლევდა ნიშანს მოსახლეობას, რათა სწრაფად შეკრებილიყვნენ და ერთად დაეწყოთ ცეცხლის ჩაქრობა. მეთოდები, რომლებსაც იყენებდნენ, იყო დანგრევა და წყლის დასხმა. კანონით, ყველა ეკლესიის სამრეკლოს მსგავსი შემთხვევებისთვის უნდა ჰქონოდა შესაბამისი აღჭურვილობა: გრძელი კიბეები, ტყავის სათლები, ნაჯახები და ე.წ. „ხანძრის ანკესები“ შენობების ჩამოსანგრევად (საილუსტრაციოდ იხილეთ სურათი მარჯვნივ). ზოგჯერ უფრო მაღალ შენობებს მიწის დონეზე დენთის აფეთქებით ასწორებდნენ. ცეცხლისთვის ბარიერის შესაქმნელად რადიკალური ღონისძიებები მხოლოდ ხანძრის ბოლოს გატარდა. თანამედროვე ისტორიკოსები მიიჩნევენ, რომ საბოლოოდ სწორედ ამან დაამარცხა სტიქია.
წარუმატებლობა ხანძართან ბრძოლაში
მთავარი ფაქტორი, რომელმაც ხელი შეუშალა ხანძრის ჩაქრობას, იყო ქუჩების სივიწროვე. ჩვეულებრივ შემთხვევებშიც კი, ურმების, ფურგონებისა და ფეხით მოსიარულეთა მოძრაობა ვიწრო ხეივნებში ხშირად ქმნიდა საცობებს. ხანძრის დროს კი გადასასვლელები დამატებით გადაკეტა ლტოლვილთა ნაკადებმა, რომლებიც სიტის გადარჩენილ ქონებასთან ერთად ტოვებდნენ, ხოლო დამხმარე რაზმები და სახანძრო ჯგუფები კი ამაოდ ცდილობდნენ შეეღწიათ შიგნით.
ქარის მიმართულებით სახლების გადაწვის პირობებში, ხანძრის ანკესებით და აფეთქებებით შენობების ნგრევა ეფექტიანი საშუალება იყო. თუმცა ამ დროს ნგრევის ბრძანება საბედისწეროდ დააგვიანა ლორდ-მაიორმა, რომელმაც, ლიდერული თვისებების ნაკლებობის გამო, საკუთარ თავზე ვერ აიღო შესაბამისი ნაბიჯის გადადგმა. იმ დროისთვის, როცა ბრძანება პირდაპირ მეფისგან მოვიდა: „ნუ გაუფრთხილდებით სახლებს“, ხანძარს უკვე შთანთქმული ჰქონდა გაცილებით მეტი შენობა და დამგრევი რაზმები ვეღარ უდგებოდნენ მათ ხალხით სავსე ქუჩებში.
ხანძრის ჩაქრობისას წყლის გამოყენებაც ძალიან დაბრკოლდა. ძირითადად, წყლის მიღება ხელმისაწვდომი იყო თელის მილებიდან, რომლითაც 30 000 სახლი მარაგდბოდა იზლინგტონში მდებარე რეზერვუარითა და კორნჰილის წყალსაწნევი კოშკის მეშვეობით. კოშკი წყლით მდინარის დონის მომატებისას ივსებოდა. ხშირად შესაძლებელი იყო, რომ ცეცხლმოკიდებული სახლის მახლობლად გაეხსნათ მილსადენი, რათა მიეერთებინათ იგი შლანგებისთვის ცეცხლის ჩასაქრობად ან აევსოთ სათლები. გარდა ამისა, პუდინგ-ლეინი მდინარესთან ახლოს მდებარეობდა. თეორიულად, ყველა გზაზე მდინარიდან საცხობამდე, ასევე მის მომიჯნავე შენობებამდე შეიძლებოდა გაკეთებულიყო ორრიგიანი მწკრივი, სადაც ერთ რიგში მოქალაქეები ერთმანეთს გადააწოდებდნენ მდინარიდან წამოსულ სავსე სათლებს, ხოლო მეორე რიგით ცარიელი სათლები დაბრუნდებოდნენ ტემზისკენ. ეს არ მომხდარა ან, სულ მცირე, აღარ ხდებოდა მაშინ, როცა პიპსმა კვირა დილით ხანძარი მდინარიდან ნახა. პიპსი საკუთარ დღიურში აღნიშნავს, რომ არავინ ცდილობდა ცეცხლი ჩაექრო, სამაგიეროდ, ისინი ცდილობდნენ სწრაფად გასცლოდნენ საშიშროებას და ჩქარობდნენ მთლიანად წაეღოთ საკუთარი ნივთები. ხანძარი მდინარის მიმართულებით მიიწევდა ისე, რომ დაზარალებული მოსახლეობა მხოლოდ მცირე წინააღმდეგობას უწევდა. ასე რომ, მალე ცეცხლი ნავმისადგომზე მდებარე ადვილად წვად საწყობებზედაც გადავიდა. შედეგად, გაძლიერებულმა ხანძარმა არა მარტო მდინარესთან დაკავშირების საშუალება მოუსპო მეხანძრეებს, არამედ ლონდონის ხიდის ქვეშ გადაწვა წყლის ბორბლებიც, რომელიც ქაჩავდა წყალს კორნჰილის წყალსაწნევი კოშკისთვის. ამის გამო, მდინარის და მილსადენებში გამავალი წყლის გამოყენების შესაძლებლობა ერთიანად მოისპო.
ლონდონში იყო მოწინავე ტექნოლოგიებით შექმნილი სახანძრო მანქანები, რომლებიც უკვე ჰქონდათ გამოყენებული წინა დიდი მასშტაბის ხანძრებში. თუმცა, მოსახერხებელი ხანძრის ანკესებისგან განსხვავებით, ეს დიდი სატუმბი სახანძრო საშუალებები მხოლოდ იშვიათ შემთხვევაში იყო საკმარისად მოქნილი და ფუნქციური, რომ მნიშვნელოვანი დახმარება გაეწია. მხოლოდ რამდენიმე მათგანს ჰქონდა ბორბლები, დანარჩენი კი უბორბლო მარხილებზე იდგა. ისინი დიდ მანძილზე ხელით უნდა გადაეტანათ, რაც ხშირად უკვე დაგვიანებული იყო. სატუმბთან დაკავშირებული შლანგების ზომაც შეზღუდული იყო, რის გამოც გაურკვეველი რაოდენობის მანქანა დაჰქონდათ ბორბლებზე ან დაატარებდნენ ხელით აქეთ-იქით, მთელ სიტიში. მართალია მილში მიმავალი წყალი, რომელიც გეგმით ამ მანქანებს უნდა გამოეყენებინათ, უკვე მიუწვდომელი იყო, თუმცა მდინარის ნაპირზე რამდენიმე ადგილას მიდგომა კვლავაც შეიძლებოდა. მაგრამ ხალხის ჯგუფები ისე პანიკურად და სასოწარკვეთილად მოქმედებდნენ, რომ რამდენიმე მანქანა რეზერვუარის ავსებისას ტემზაში ჩაუვარდათ. ცეცხლის ალის სიმხურვალე იმ დროისთვის კი იმდენად დიდი გახდა, რომ დარჩენილი მანქანები ვეღარ ახერხებდნენ ხანძართან საკმარის მანძილზე მიახლოებას. მათ პუდინგ-ლეინზე შეღწევაც კი ვერ მოახერხეს.
ხანძრის განვითარება
450px|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[ვიქტორია (გაერთიანებული სამეფო)|ვიქტორიას ეპოქის გრავიურა რობერტ ჩემბერსის წიგნიდან: „დღეთა წიგნი“, პირველი გამოცემა. ორიგინალი წარწერა: „ლონდონი, როგორც ის გამოიყურებოდა დიდი ხანძრისას საუთარკიდან.“]] ბევრი ლონდონელის ხანძრისდროინდელი პირადი ისტორიები შემონახულია წერილებსა და მემუარებში. იმ პერიოდის ყველაზე ცნობილი დღიურის მწარმოებლები იყვნენ სემიუელ პიპსი (1633–1703) და ჯონ ივლინი (1620–1706), რომლებიც ყოველდღიურად იწერდნენ მიმდინარე მოვლენებსა და საკუთარ რეაქციებს და ცდილობდნენ გაერკვიათ, რა ხდებოდა მთელ სიტიში და მის გარეთ. მაგალითად, ორივე მათგანმა ოთხშაბათს, 5 სექტემბერს (ხანძრის მეოთხე დღე) მოინახულეს სიტის ჩრდილოეთით მდებარე მურფილდსის პარკი, რათა იქ სტიქიისგან დევნილი მოსახლეობის უზარმაზარი ბანაკი ენახათ, რითიც ისინი შეძრწუნებულები დარჩნენ. მათი დღიურები ლონდონის დიდ ხანძარზე დღეს არსებული ცოდნის ყველაზე მნიშვნელოვანი წყაროებია. უახლეს პერიოდში დაწერილი წიგნები ხანძრის შესახებ ტინისვუდისა (2003) და ჰანსონის (2001) შესახებ ეყრდნობა, ასევე, უილიამ ტასველის (1651–1682) მემუარებს, რომელიც იმ დროისთვის 14 წლის იყო და უესტმინსტერის სკოლაში სწავლობდა.
კვირა, 2 სექტემბერი
ორი წვიმიანი ზაფხულის შემდეგ, 1664 და 1665 წლებში, ლონდონში განსაკუთრებით ძლიერი გვალვა დადგა 1665 წლის ნოემბრიდან. 1666 წლის ხანგრძლივი, ცხელი ზაფხულის შემდეგ კი ხით ნაგები შენობები სრულიად გამოშრა. ცეცხლი პირველად გაჩნდა პუდინგ-ლეინზე, მეფის მეფუნთუშის, ტომას ფარინერის საცხობში, შუა ღამიდან მცირე ხანში კვირას, 2 სექტემბერს. მოგვიანებით, გამოძიებისას ფარინერმა განაცხადა რომ დაძინებამდე ყველა ოთახი შეამოწმა და ცეცხლი ჩააქრო. ხანძრის მიზეზი ვერ დაადგინეს. ოჯახი ზედა სართულზე აღმოჩნდა მომწყვდეული, თუმცა მოახერხეს ფანჯრიდან გადამძვრალიყვნენ გვერდით სახლში, გარდა მოახლისა, რომელმაც ვერ გაბედა ცდა და ხანძრის პირველი მსხვერპლი შეიქნა. მეზობლები ცდილობდნენ, წყლის მისხმით ჩაექროთ ცეცხლი; ერთი საათის შემდეგ უბნის პოლიციელი მოვიდა, რომელმაც განსაჯა, რომ აჯობებდა, მომიჯნავე სახლები დანგრეულიყო, რათა თავიდან აცილებულიყო ხანძრის შემდგომი გავრცელება. ამ აზრმა მოსახლეობის პროტესტი გამოიწვია და მათ ლორდ-მაიორი ტომას ბლუდვორთი გამოიძახეს, ერთადერთი ადამიანი, რომელსაც პოლიციის ოფიცრის გადაწყვეტილების შეცვლის უფლება ჰქონდა.
როდესაც ბლუდვორთი მოვიდა, ხანძარი უკვე მოსდებოდა ახლო მდებარე სახლებს და მიიწევდა ტემზის სანაპიროზე მდებარე ადვილად წვადი მასალისგან აგებული საწყობებისა და მაღაზიებისკენ. გამოცდილი მეხანძრეები მოითხოვდნენ სახლების დანგრევას, თუმცა ბლუდვორთმა ამაზე უარი თქვა, რადგან იქ უძრავი ქონების უმეტესობა ნაქირავები იყო და მფლობელების პოვნა ვერ ხერხდებოდა. მიიჩნევა, რომ ბლუდვორთი ლორდ-მაიორის თანამდებობაზე იმიტომ დაინიშნა, რომ ბრძანებების უსიტყვოდ შემსრულებელი ყოფილიყო და არა იმის გამო, რომ ამ სამსახურისთვის აუცილებელ უნარებს ფლობდა. იგი პანიკაში ჩავარდა, როდესაც მოულოდნელად გადასაჭრელი პრობლემის წინ აღმოჩნდა, ხალხის ზეგავლენით იმეორებდა ფრაზას „ფუი! ამას ქალიც კი ჩააქრობს“, რის შემდეგაც სახლში დაბრუნდა ძილის გასაგრძელებლად. 7 სექტემბერს, სიტის განადგურების შემდეგ, მოვლენების გახსენებისას სემიუელ პიპსმა საკუთარ დღიურში ჩაწერა: „მთელი ქვეყანა მისტიროდა ჩვენი ლორდ-მაიორის მიამიტობას [სიბრიყვეს], განსაკუთრებით კი ხანძრის საქმეში, რომელიც მთლიანად მის კისერზე იყო.“
1666 წლის ზაფხული განსაკუთრებით ცხელი იყო, რასაც თან დაერთო გვალვა. ხის შენობები და სახურავის ჩალა ხანძრის სწრაფი გავრცელებისთვის ხელსაყრელ პირობებს ქმნიდა. ამას თან დაერთო სამხრეთ-აღმოსავლეთის ქარი. ხანძარმა პუდინგ-ლეინიდან ფიშ-სტრიტზე და ლონდონის ხიდისკენ გადაინაცვლა.
კვირა დილით სემიუელ პიპსი, რომელიც იმ დროისთვის საზღვაო საბჭოს უფროსი ოფიცერი იყო, ავიდა ლონდონის ტაუერში, რათა მისი კოშკურიდან ეხილა ხანძარი და თავის დღიურში ჩაიწერა, რომ აღმოსავლეთის ძლიერ ქარს ცეცხლი უკვე მძლავრ ხანძრად ექცია; მას გადაეწვა რამდენიმე ეკლესია და, მისი გათვლით, 300-მდე სახლი; ასევე, მიეღწია მდინარის სანაპირომდე; ლონდონის ხიდზე მდებარე სახლები უკვე იწვოდა. პიპსმა პუდინგ-ლეინის განადგურების ახლოდან სანახავად ნავი დაიქირავა. მან „მწუხარებით სავსე“ უბედურება ასე აღწერა:
ხანძარი გავცერლდა ტემზ-სტრიტიდან ოლდ-სუონ-ლეინზე, იქედან სენტ-ლორენს-ლეინზე და დაუგეიტზე. ყველა, ვისაც შეეძლო ოჯახითა და ქონებითურთ ნავებისა და კარჭაპების გამოყენებით ცდილობდა მდინარის გადალახვას. ამ დროისთვის ხანძარ უმართავი გახდა და მიიწევდა ჩრდილოეთისკენ და დასავლეთისკენ.
პიპსი მდინარეს დასავლეთით აუყვა უაიტჰოლის სასამართლოსკენ, რის შესახებაც წერს: ჩარლზის ძმამ, იორკის ჰერცოგმა ჯეიმზმა შესთავაზა მათ, გამოეყენებინათ სამეფო გვარდია ხანძართან საბრძოლველად.
პუდინგ-ლეინიდან ერთი კილომეტრით დასავლეთით, უესტმინსტერში, 14 წლის სკოლის მოსწავლე უილიამ ტასველმა, რომელიც დილის წირვას ესწრებოდა უესტმინსტერის სააბატოში, დაინახა, როგორ მოდიოდნენ დაზარალებულები ნაქირავები ნავებით. მათ ტანზე არაფერი ეცვათ და მხოლოდ შალის საბნებში იყვნენ გახვეულნი. მენავეების მომსახურება უეცრად ძალიან ძვირი გახდა და მხოლოდ იღბლიანი ლტოლვილები ახერხებდნენ ადგილის მოპოვებას ნავზე.
ღამით ხანძარი გავრცელდა ჩიპსაიდიდან ტემზისკენ, კორნჰილზე, ტაუერ-სტრიტზე, ფენჩერჩ-სტრტზე, გრეისჩერჩ-სტრიტზე და ბეინარდს-კასლზე. ქარში ხანძარი სწრაფად გაძლიერდა. კვირა შუადღისთვის მოსახლეობამ თავი დაანება ცეცხლის ჩაქრობის ცდას და მასობრივი გაქცევა დაიწყო იზლინგტონის, ფინსბერისა და ჰაიგეიტის მინდვრებისკენ. ხალხის მასის მოძრაობამ, საკუთარ ბარგთან და ეტლებთან ერთად ქუჩები გაუვალი გახადა მეხანძრეებისა და მათი ხელსაწყოებისთვის. პიპსმა უაიტჰოლიდან სიტიში დაბრუნებისას კარეტა დაიქირავა, მაგრამ მხოლოდ წმინდა პავლეს კათედრალამდე მიაღწია, რის შემდეგაც გზის ფეხით გაგრძელება მოუწია. საქონლით გავსებული ხელის ურიკები და ქვეითები, რომლებიც ჯერაც ხანძრისგან გაქცევას ცდილობდნენ, ძალიან ტვირთავდნენ ქუჩას. ადგილობრივი ეკლესიები, რომლებსაც პირდაპირი საფრთხე არ ემუქრებოდათ, ივსებოდა ავეჯითა და ძვირფასეულობით, რომლებიც მალე კვლავ გადაჰქონდათ მოშორებით. პიპსმა იპოვა ბლუდვორთი, რომელიც ცდილობდა ჩართულიყო ხანძრის ჩაქრობის მცდელობებში და სრულ კრახთან ახლოს მდგომი, მეფის ბრძანების პასუხად, იგი „ღონემიხდილი ქალივით“ საცოდავად ჩიოდა, რომ იგი ანგრევდა სახლებს. მაგრამ, მისი თქმით, ხანძარი უფრო სწრაფად ეწეოდა მათ, ვიდრე ამის გაკეთებას ასწრებდნენ. პირადი ღირსების საბაბით, მან უარი თქვა მეფისგან ჯარისკაცების დახმარების შეთავაზებაზე, შემდეგ კი სახლში წავიდა გამოსაძინებლად. მეფე ჩარლზ II უაიტჰოლიდან სამეფო ბარჟით აუყვა მდინარეს, რათა მდგომარეობა ენახა. როგორც მან გაარკვია, სახლები ჯერაც არ ჰქონდათ დანგრეული იმის მიუხედავად, რომ ბლუდვორთმა პიპსი ამაში დაარწმუნა. ამის შემდეგ მან თავად გასცა პირდაპირი ბრძანება, რომ მთლიანად დაენგრიათ ხანძრის დასავლეთი ზონა. თუმცა ეს ზომა უკვე დაგვიანებული იყო, რადგან ხანძარი კონტროლს აღარ ექვემდებარებოდა.
ადრიან საღამოს ცოლთან და მეგობრებთან ერთად პიპსი ისევ მივიდა მდინარესთან და დღიურში ჩაინიშნა, რომ ხანძარი კვლავ იზრდებოდა. მათ სთხოვეს მენავეს, ისე ახლოს მისულიყვნენ ხანძართან, რომ კვამლის სუნი ეგრძნოთ. იგი წერს, რომ „მთელ ტემზაზე სახით ქარისკენ თითქმის დაიწვებოდი ცეცხლის წვეთების შხაპით.“ როდესაც „ცეცხლის წვეთები“ გაუსაძლისი გახდა პიპსი, თანმხლებ პირებთან ერთად, სამხრეთ სანაპიროზე მდებარე ლუდხანაში გადავიდა და იქ დაღამებამდე დარჩა. იქიდან მათ შეეძლოთ დაენახათ, როგორ იწვოდა ლონდონის ხიდი და მდინარის მეორე სანაპირო. „ხიდის ერთი ნაპირიდან მეორე ნაპირამდე ერთი მილის სიმაღლის ცეცხლის თაღი აღმართულიყო. ამის ხილვამ ამატირა“ — წერია პიპსის დღიურში.
ორშაბათი, 3 სექტემბერი
ორშაბათის ალიონისთვის ხანძარი, უმთავრესად, ჩრდილოეთით და დასავლეთისკენ ფართოვდებოდა; ცეცხლოვანი შტორმის ტურბულენტობამ ხანძრის კერები იმაზე შორს გაავრცელა სამხრეთით და ჩრდილოეთით, ვიდრე წინა დღით. მართალია, ხანძრის სამხრეთით გავრცელება მდინარემ შეაჩერა, თუმცა ცეცხლი ლონდონის ხიდზე მდებარე სახლებს მოეკიდა და საშიშროება გაჩნდა, ის ტემზის სამხრეთ სანაპიროზე მდებარე საუთარკის დასახლებაზეც გადასულიყო. საუთარკი გადაარჩინა იმავე მიზეზმა, რამაც 1632 წლის ხანძრისას იხსნა: ხიდზე სახლებს შორის დიდმა სივრცემ. მართალია, მფრინავი ნაკვერჩხლები საუთარკშიც აჩენდნენ ცეცხლს, თუმცა მას სწრაფადვე აქრობდნენ. გავრცელებულმა ცეცხლმა ჩრდილოეთით სიტის ფინანსურ ცენტრს მიაღწია. ლომბარდ-სტრიტზე სახლების დაწვა ორშაბათ შუადღით დაიწყო. კრიტიკულად მნიშვნელოვანი გახდა ოქროს საცავების დაცვა, სადაც სიტის და მთელი ერის სიმდიდრე ინახებოდა, სანამ ოქრო დადნებოდა. რამდენიმე თვითმხილველი ხაზგასმით აღნიშნავს იმ უიმედობას და უმწეობას, რითიც იმ დღეს ლონდონელები იყვნენ შეპყრობილნი. ასევე, ისინი განიცდიდნენ ძალისხმევის ნაკლებობას, რათა გადაერჩინათ სიმდიდრე და ფეშენებელური უბნები, რომლებსაც ცეცხლის ალები მოსდებოდა. მათ შორის იყო ლონდონის სამეფო ბირჟა (მოიცავდა როგორც საფონდო ბირჟას, ისე სავაჭო ცენტრს) და მდიდრული საქონლის მაღაზია ჩიპსაიდზე. სამეფო ბირჟას ცეცხლი გვიან შუადღეს მოეკიდა და რამდენიმე საათში სრულად ჩაიფერფლა. ჯონ ივლინმა, რომელიც ამ მოვლენის თვითმხილველი იყო, საკუთარ დღიურში ჩაწერა:
ივლინი სიტის გარეთ, 6 კილომეტრის მოშორებით, დეტფორდში ცხოვრობდა, რის გამოც ხანძრის ადრეული ეტაპები ვერ იხილა. ორშაბათს იგი შეუერთდა მაღალი ფენის ხალხს და დილიჟანსით მივიდა საუთარკში, რათა ენახა ის სცენა, რაც პიპსმა წინა დღით იხილა — დამწვარი სიტი ტემზის გადაღმა. ხანძარი კიდევ უფრო გადიდებულიყო: საღამოს ივლინმა ჩაინიშნა, რომ მდინარე დაფარული იყო ნავებითა და ბარჟებით, სადაც გამოქცეული მოსახლეობა იყო საკუთარი ბარგით. იგი, აგრეთვე, შეესწრო ქვეითების და ურმების მასობრივ გაქცევას სიტის ვიწრო კარიბჭეებიდან ჩრდილოეთის და აღმოსავლეთის თავისუფალი მიწებისკენ, „რომელიც მრავალი მილის მანძილზე მოფენილი იყო კარვებით, სადაც გამოქცეული ხალხი და ის ნივთები იყო, რისი წაღებაც მათ შეძლეს. ოჰ, რა შესაბრალისი და საშინელი სანახაობა იყო!“
ტერორიზმის შიშის განვითარებას დამატებით უბიძგა ხანძრის მიერ კომუნიკაციის საშუალებების მოშლამ. დიდი ბრიტანეთის ფოსტის ოფისი თრედნიდლ-სტრიტზე, რომლის მეშვეობითაც ხორციელდებოდა საფოსტო გზავნილები მთელ ქვეყანაში, დაიწვა ორშაბათ დილას. ლონდონ გაზეთმა მოახერხა ორშაბათის ნომრის გამოცემა, სანამ მათი სტამბა ცეცხლში გაეხვეოდა (გაზეთის ეს ნომერი, ძირითადად, შეიცავდა საზოგადოებაში გავრცელებულ ჭორებს და მხოლოდ მცირედ იყო აღნიშნული, რომ ხანძარი გაჩნდა კვირა დილით და ქუჩებში კვლავ გრძელდებოდა დიდი ძალადობა). მთელი ერი კომუნიკაციის ამ საშუალებებზე იყო დამოკიდებული, ხოლო მისმა შემცირებამ ჭორების გავრცელებას შეუწყო ხელი. გარდა ამისა, ხალხში დენთის შეთქმულების (კათოლიკეების აჯანყება) განახლების შიში გაჩნდა. როცა ორშაბათს ხალხის ეჭვი მასობრივ პანიკასა და პარანოიაში გადაიზარდა, გაწვრთნილმა რაზმებმა და გოლდსტრიმის გვარდიამ თავიანთი ძალისხმევა უცხოელებისა და კათოლიკეების დაცვისაკენ მიმართეს და უფრო ნაკლებად ახერხებდნენ ხანძრის წინააღმდეგ ბრძოლას.
მაშინ, როდესაც მთელ სიტიში, განსაკუთრებით კი კარიბჭეებთან მასობრივი არეულობა იყო, ხოლო ხანძარი უკონტროლოდ მძვინვარებდა, ორშაბათს პირველი ორგანიზებული ქმედებებიც განხორციელდა. ბლუდვორთმა, რომელიც როგორც ლორდ-მაიორი პასუხისმგებელი იყო ხანძრის წინააღმდეგ ბრძოლის ორგანიზებაზე, აშკარად დატოვა სიტი; მისი სახელი არ არის ნახსენები ორშაბათის მოვლენების აღმწერ არცერთ ანგარიშში. ამ კრიტიკულ მდგომარეობაში მეფე ჩარლზმა არაფრად ჩააგდო სიტის მმართველები და ხანძარსაწინააღმდეგო ოპერაციების ხელმძღვანელად საკუთარი ძმა, იორკის ჰერცოგი ჯეიმზი დანიშნა. ჯეიმზმა ხანძრის მთელ პერიმეტრზე შექმნა საგუშაგოები, გამოაცხადა დაბალი ფენის ყველა მამაკაცის მობილიზაცია, ვისაც კი იპოვიდნენ ქუჩაში, რათა შეექმნათ კარგად ანაზღაურებადი და კარგად გამოკვებილი მეხანძრეთა ჯგუფები. თითოეული საგუშაგოს მართვა მის სამ ხელქვეითს დაევალა, რომლებსაც ნგრევის უფლება თავად მეფე ჩარლზმა მიანიჭა. ხალხის თანადგომის ეს თვალსაჩინო ჟესტი სამეფო კარისგან მოსახლეობაში ფანტავდა იმის შიშს, რომ საკუთარი სახლის დანგრევაზე ფინანსურად პასუხისმგებლები თავად იყვნენ. ჯეიმზი და მისი პირადი ამალა მთელი ორშაბათი სიტის ქუჩებში დადიოდნენ ცხენით, რათა უცხოელები ხალხის ძალადობისგან დაეხსნათ და მოსახლეობისთვის ეცნობებინათ: „იორკის ჰერცოგმა მოიგო ხალხის გულები, რადგან იგი დღისით თუ ღამით, განუწყვეტლივ და დაუცხრომლად არ ზოგავს თავს ცეცხლის ჩასაქრობად“, როგორც ეს ერთმა თვითმხილველმა დაწერა წერილში 8 სექტემბერს.
იმის იმედი, რომ ბლეკფრაიერსში მდებარე ბეინარდის ციხესიმგრის (ლონდონის ტაუერის დასავლეთი ასლი) ქვის მასიური კედლები ხანძარს გაუძლებდა, ორშაბათ საღამოს გაქრა. მთელი ღამე წვის შემდეგ ისტორიული სამეფო სასახლე სრულად განადგურდა.
იმდროინდელ ანგარიშებში ჩაწერილია, რომ ამ დღეს მეფე ჩარლზი საკუთარი ხელით ასხამდა წყალს ცეცხლს და ეხმარებოდა სხვებს შენობების დანგრევაში.
სამშაბათი, 4 სექტემბერი
სამშაბათი, 4 სექტემბერი, დიდი განადგურების დღე იყო. იორკის ჰერცოგმა საგუშაგო ტემპლ-ბართან დააყენა, სადაც სტენდის ქუჩა ფლიტ-სტრიტს კვეთდა, რათა შეეჩერებინათ ხანძარი, თუ ის დასავლეთით უაიტჰოლის სასახლისკენ წავიდოდა. მან მეხანძრეები დააყენა ფლიტის ხიდიდან ქვევით ტემზისკენ და იმედოვნებდა, რომ მდინარე ფლიტი ხანძრისთვის ბუნებრივი ბარიერი იქნებოდა. თუმცა, სამშაბათს, დილით ადრე, შესუსტებული აღმოსავლეთის ქარიშხალის დახმარებით, ცეცხლმა გადალახა ფლიტი და აიძულა მეხანძრეები, გაქცეულიყვნენ. იმ ფაქტმა, რომ ხანძარი დასავლეთისკენ შეუჩერებლად მიიწევდა, სამეფო კარს თავზარი დასცა. „ოჰ! რა საშინელი არეულობა სუფევდა სამეფო კარზე!“ — დაწერა ივლინმა.
მინიატიურა|მარცხნივ|300px|[[ძველი წმინდა პავლეს კათედრალის ნარჩენი ხანძრის შემდეგ. დახატა ტომას ვიკმა 1673 წელს.]] ჯეიმზის რაზმმა შექმნა დიდი ცეცხლის შემაკავებელი ბარიერი ხანძრის ჩრდილოეთით. მან გვიან შუადღემდე შეძლო სტიქიის შეკავება, შემდეგ კი ცეცხლმა გადალახა ზღუდე და დაიწყო ფართო, მდიდრული მაღაზიებით სავსე ჩიპსაიდის ქუჩის განადგურება.
ყველა ფიქრობდა, რომ წმინდა პავლეს კათედრალი საიმედო თავშესაფარი იყო სქელი ქვის კედლებისა და გარშემო ხანძრისთვის ბუნებრივი ბარიერის — ფართო ცარიელი მოედნის გამო. ამიტომ ტაძარი გატენილი იყო მოსახლეობის გადარჩენილი ნივთებით, ხოლო მისი ძვალშესანახი აკლდამა – სტამბებისა და წიგნით მოვაჭრეების საქონლით. თუმცა, ამ შემთხვევაში, შენობისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა ის ფაქტი, რომ ის ჩასმული იყო ხის ხარაჩოებში, რადგან იმ დროისთვის კათედრალს რესტავრაციას უტარებდა მაშინ ჯერ კიდევ ნაკლებად ცნობილი კრისტოფერ რენი. ხის ხარაჩოებს ცეცხლი სამშაბათ ღამით მოეკიდა. ახალგაზრდა უილიამ ტასველმა, რომელიც ერთი მილის დაშორებით სწავლობდა უესტმინსტერში, დაინახა, ცეცხლმოკიდებული ხარაჩოებიდან როგორ ნელ-ნელა გადავიდა ალი ტაძრის ხით ნაკეთებ სახურავზე. ნახევარ საათში სახურავის ტყვიის საყრდენები უკვე დნებოდა, ხოლო ცეცხლმა აკლდამაში შენახულ წიგნებამდე მიაღწია. — ჩაწერა ივლინმა საკუთარ დღიურში. სულ მალე კათედრალი მთლიანად დაიწვა.
ამ დღეს ცეცხლმა გადაადგილება პუდინგ-ლეინის აღმოსავლეთითაც დაიწყო, აღმოსავლეთის ქარის საპირისპირო მიმართულებით, სადაც სემიუელ პიპსის სახლი და ლონდონის ტაუერი მდებარეობდა თავისი ტყვია-წამლის საწყობებით. ჯეიმზის მეხანძრეების, რომლებიც დასავლითით ებრძოდნენ ცეცხლს, მთელი დღის ლოდინის შემდეგ ტაუერის გარნიზონმა თავად დაიწყო მოქმედება და დაანგრია გარშემო მდებარე სახლები ხანძრის შემდგომი განვითარების შესაჩერებლად.
ოთხშაბათი, 5 სექტემბერი
200px|მინიატიურა|მარცხნივ|ჯეიმზი, იორკის ჰერცოგი. მოგვიანებით მეფე [[ჯეიმზ II (ინგლისი)|ჯეიმზ II.]] სამშაბათ საღამოს ქარი ჩადგა და გარნიზონის მიერ მოწყობილმა ბარიერებმა ეფექტი საბოლოოდ ოთხშაბათს, 5 სექტემბერს გამოიღო. ხანძრის შესაჩერებლად ბრძოლამ დიდი ნგრევა გამოიწვია იურისტების უბან ტემპლში. პიპსი, რომელიც ცეცხლისგან გადამწვარ სიტიში დადიოდა, ფეხების დაწვის გამო, ბარკინგის ეკლესიის სამრეკლოზე აძვრა, საიდანაც გაპარტახებული ქალაქი იხილა: „განადგურების ყველაზე სევდიანიანი სანახაობა, რაც კი ოდესმე მინახავს.“ გარშემო არაერთი დამოუკიდებელი ცეცხლის კერა იყო, რომელიც კვლავაც ღვიოდა, თუმცა დიდი ხანძარი უკვე დასრულებულიყო. პიპსი ესტუმრა მურფილდსს, დიდ საჯარო პარკს სიტის ჩრდილოეთით, რომელიც უსახლკარო ლტოლვილების უზარმაზარ ბანაკად იყო ქცეული: „საწყალ ხალხს საკუთარი გადარჩენილი ქონება აქ მოჰქონდა და ყველას საკუთარი ნივთი თავისთან ჰქონდა.“ — ჩაწერა მან და აღნიშნა, რომ ასეთ დროს პარკის გარშემო უბნებში პურის ფასი გაორმაგდა. მურფილდსში იყო, ასევე, ივლინიც, რომელიც შეძრწუნდა აქ მყოფი ხალხის რაოდენობით, რომელთაგან ზოგი კარავში, ზოგი კი პატარა ქოხმახში იყო შეხიზნული. ივლინი გაოცებული იყო იმ სიამაყით, რასაც ეს ტანჯული ლონდონელები ამჟღავნებდნენ: უცხოელი ცეცხლის წამკიდებლებისა და ფრანგების და ნიდერლანდელების შემოსევის შიში იმდენად დიდი იყო ხანძრის მსხვერპლთ შორის, რომ ოთხშაბათ ღამით პარლამენტ-ჰილში, მურფილდსსა და იზლინგტონში მდებარე ლტოლვილთა თავშესაფრებში მასობრივი პანიკა დაიწყო: თითქოს 50 000 ფრანგი და ნიდერლანდელი, რომლებმაც ხანძარი განზრახ გააჩინეს, ახლა ფლიტ-სტრიტიდან მურფილდსისკენ მოემართებოდნენ, რათა დაწყებული საქმე დაესრულებინათ — მამაკაცებისთვის ყელი გამოეჭრათ, ქალები გაეუპატიურებინათ, ხოლო მათი გადარჩენილი ქონება მიეთვისებინათ. ქუჩებში მასობრივი მღელვარება იყო: თუ შეშინებული ბრბო ქუჩაში უცხოელს შეხვდებოდნენ, იქვე ესხმოდნენ თავს და, როგორც ივლინს აქვს ჩაწერილი — „იყო უსაზღვრო სატანჯველი და დიდი გასაჭირი.“ ხალხის მღელვარება ჩააცხრეს და ისინი თავშესაფარში დააბრუნეს გაწვრთნილმა რაზმებმა, გვარდიამ და თავად სამეფო კარის წევრებმა. მოსახლეობის განწყობა იმ დროისთვის ისეთი არამდგრადი იყო, რომ მეფე ჩარლზს შეეშინდა ლონდონის მასშტაბური აჯანყების მონარქიის წინააღმდეგ. საკვების წარმოება და დისტრიბუცია მთლიანად იყო მოშლილი. ჩარლზმა გასცა ბრძანება, რომ შეექმნათ უსაფრთხო ბაზრები და პურის მარაგი ყოველდღიურად შეეტანათ სიტიში. ამ ბაზრებში ხდებოდა ყიდვა-გაყიდვა. ამის შემდეგ აღარ დამდგარა გადაუდებელი დახმარების მიწოდების საკითხი.
ნგრევა და დაღუპულები
ოფიციალურად დაღუპვის სულ რამდენიმე შემთხვევაა აღრიცხული და ტრადიციულად მიიჩნევა, რომ ხანძარს ცოტა ადამიანი ემსხვერპლა. პორტერის მონაცემებით, ეს რიცხვი იყო რვა, ხოლო ტინისვუდის მიხედვით – „ათზე ნაკლები“, თუმცა, იგი იქვე ამატებს, რომ დაღუპვის ზოგიერთი შემთხვევა არ აღრიცხულა და, ასევე, გარდა დაწვისა და კვამლით გაგუდვისგან პირდაპირი სიკვდილისა, გარდაცვალების შემთხვევები დაფიქსირდა სახელდახელოდ მოწყობილ ლტოლვილთა ბანაკებშიც. ჰანსონი ეწინააღმდეგება იმ აზრს, რომ ხანძრის გამო სულ რამდენიმე ადამიანი დაიღუპა და ჩამოთვლის სტიქიას გადარჩენილთა შიმშილითა და ჰიპოთერმიით დაღუპვის შემთხვევებს. თავშესაფარ ქოხმახებში ან ნანგრევებად ქცეულ საკუთარ სახლებში არაერთი ადამიანი გარდაიცვალა ცივ ზამთარში, მათ შორის: ცნობილი დრამატურგი ჯეიმზ შირლი და მისი ცოლი. გარდა ამისა, ჰანსონი მიიჩნევს, რომ გადაჭარბებულადაა ყურადღება გამახვილებული კათოლიკეებსა და უცხოელებზე ძალადობასა და მათი მოკვლის შემთხვევებზე, რადგან იორკის ჰერცოგი იცავდა მათ, სამაგიეროდ კი ოფიციალური წყაროები ძალიან ცოტას წერენ იმ გაჭირვებულთა ბედის შესახებ, რომლებიც ძალიან ძლიერმა ხანძარმა, გაცილებით მხურვალემ, ვიდრე ჩვეულებრივი სახლის ხანძრებია, ფერფლად აქცია ან მათგან მხოლოდ თავის ქალები დატოვა. ხანძარი იკვებებოდა არა მხოლოდ ხით, სახლების სამშენებლო მასალით და ჩალის სახურავებით, არამედ, ასევე — ნავთობით, კუპრით, ქვანახშირით, ქონით, ცხიმით, შაქრით, ალკოჰოლით, ბელეკონით და დენთით, რომელიც მდინარის სანაპიროს დასახლებაში იყო შენახული. დადნა ნავსადგურში შემოტანილი ფოლადი (დნობის ტემპერატურა — 1250 °C-დან 1480 °C-მდე) და სიტის კარიბჭეების რკინის ჯაჭვები და კლიტეები (დნობის ტემპერატურა — 1100 °C-დან 1650 °C-მდე). დაღუპული ადამიანების ძვლების ფრაგმენტები არ გამორჩეულა ათობით ათასი ტონა ნანგრევებისა და ფერფლისგან არც გაწმენდისას და არც სიტის ხელახალი მშენებლობისას. წინა საუკუნეებში მომხდარი სხვა დიდი საქალაქო ხანძრების მსგავსად, როგორც ჰანსონი აღნიშნავს, ხანძარმა გამძვინვარებულად შეუტია ღარიბთა უვარგის სახლებს, უპირველესად გამოიჭირა „მოხუცები, ბავშვები, ავადმყოფები და ხეიბრები“ და მათი ძვლების ფერფლი და მტვერი სიტის დამწვარ ნანგრევებში ჩამარხა. ამის გამო, ჰანსონის მტკიცებით, დაღუპულთა რაოდენობა არა ოთხი ან რვა იყო, არამედ „რამდენიმე ასეული და სრულიად შესაძლებელია, რამდენიმე ათასეულიც.“
ხანძრის შედეგად განადგურდა: 13 500 სახლი, 87 ეკლესია, 44 კომპანიის შენობა, ლონდონის სამეფო ბირჟა, საბაჟო, წმინდა პავლეს კათედრალი, ბრაიდუელის სასახლე და სიტის სხვა ციხეები, მთავარი ფოსტის ოფისი და ლონდონის კედლის სამი დასავლეთი კარიბჭე: ლუდგეიტი, ნიუგეიტი და ოლდერსგეიტი. ზარალის ფულადი ღირებულება პირველადი დათვლით შეფასდა 100 000 000 გირვანქა სტერლინგად იმ დროინდელი კურსით, შემდეგ კი საეჭვოდ შემცირდა 10 მილიონ ფუნტამდე (2019 წლისთვის 1,7 მილიარდი ფუნტი სტერლინგის ეკვივალენტი). ივლინი საკუთარ დღიურში ირწმუნება, რომ იზლინგტონისა და ჰაიგეიტის მინდვრებზე, საკუთარ გადარჩენილ ბარგთან ერთად, მან 200 000 ადამიანი იხილა.
შემდგომი მოვლენები
იმის მაგალითი, თუ რამდენად დიდი იყო იმ დროს განტევების ვაცის ყოლის სურვილი, არის გონებაშეზღუდული ფრანგი მესაათე რობერ იუბერი, რომელმაც აღიარა, რომ იყო პაპის აგენტი და მან გააჩაღა დიდი ხანძარი უესტმინსტერში. მოგვიანებით კი შეცვალა თავისი ჩვენება და თქვა, რომ ხანძარი პუდინგ-ლეინზე, საცხობში გააჩინა. იუბერი დამნაშავედ ცნეს, მიუხედავად მისი უნარშეზღუდულობისა და ჩამოახრჩეს ტაიბერნში 1666 წლის 28 სექტემბერს. მისი სიკვდილის შემდეგ ცნობილი გახდა, რომ ხანძრის გაჩენისას ის ჩრდილოეთის ზღვაში გემზე იყო და ლონდონში მისი გაჩენიდან მხოლოდ ორი დღის შემდეგ ჩავიდა. ბრალდება, რომ ხანძარი კათოლიკეებმა გააჩინეს, ოპონენტებმა აქტიურად გამოიყენეს პოლიტიკური პროპაგანდისთვის პრო-კათოლიკე ჩარლზ II-ის სამეფო კარის წინააღმდეგ, განსაკუთრებით კი პაპისტების შეთქმულების დროს და მოგვიანებით, მისი მმართველობის კრიზისისას.
ნიდერლანდებში ლონდონის დიდი ხანძარი საღვთო სასჯელად მიიჩნიეს ჰოლმსის კოცონისთვის, როდესაც ინგლის-ჰოლანდიის მეორე ომისას ინგლისელებმა ნიდერლანდელების ქალაქი გადაწვეს.
ხანძრის შემდგომი ქაოსისა და მღელვარების გამო, მეფე ჩარლზ II-ს შეეშინდა ლონდონის კიდევ ერთი აჯანყების. მან წაახალისა უსახლკაროები, რომ ისინი წასულიყვნენ ლონდონიდან და დასახლებულიყვნენ სადმე სხვაგან, რისთვისაც დაუყოვნებლივ გამოსცა პროკლამაცია: „ნებისმიერმა ქალაქმა, წინააღმდეგობის მიუხედავად, უნდა მიიღოს ტანჯული ხალხი და მისცეს მათ თავისუფლება საკუთარი საქმიანობის განხორციელებისას.“ შეიქმნა სპეციალური ხანძრის საბჭო, რომელსაც ევალებოდა გაერჩია დავა მეიჯარეებსა და მიწის მფლობელებს შორის შენობების აღდგენის საქმეზე, იმის მიხედვით, თუ ვის როგორი გადახდისუნარიანობა ჰქონდა. საბჭო 1667 წლის თებერვლიდან 1672 წლის სექტემბრამდე მოქმედებდა. საქმის მოსმენა და ვერდიქტის გამოტანა, ჩვეულებრივ, ერთ დღეში ხდებოდა. ხანძრის საბჭოს გარეშე, სასამართლო დავები ძალიან გაიწელებოდა, რაც მნიშვნელოვნად შეუშლიდა ხელს ლონდონის აღდგენას.
მეფე ჩარლზი ხელს უწყობდა სიტის რადიკალურად განსხვავებულად აღდგენის სქემების შემუშავებას. თუ რეკონსტრუქცია რომელიმე ამ გეგმის მიხედვით ჩატარდებოდა, მაშინ ლონდონი მეტოქეობას გაუწევდა პარიზს ბაროკოს სტილის დიდებულებაში (იხილეთ ივლინის გეგმა მარჯვნივ). სამეფო კარი და სიტის მმართველობა ცდილობდა კომფენსაციის შესახებ მოლაპარაკება ეწარმოებინა „მათთან, ვისაც ყოველი სახლი და მიწის ნაკვეთი სინამდვილეში ეკუთვნოდა“, თუმცა ეს არარეალური იდეა არ განხორციელდა. მთავრობის მხრიდან დაყოლიების მცდელობა, რომ მოეყვანათ მუშები და გაეზომათ ახალი გეგმის მიხედვით ვისი სახლი სად იდგა, მოსახლეობის უმეტესობამ უარყო, რადგან ისინი ყოველდღიურად მხოლოდ საკუთარ გადარჩენაზე ფიქრობდნენ, მათ შორის ისინიც კი, ვისაც დედაქალაქი უკვე დაეტოვებინა. იქიდან გამომდინარე, რომ ხანძრის გამო ძალიან ჭირდა სამუშაო ძალა, შეუძლებელი აღმოჩნდა ამ მიზნის განსახორციელებლად ხელისუფლებას შესაფერისი მუშები ეპოვა. რენისა და ივლინის გარდა, ცნობილია რობერტ ჰუკის, ვალენტინ ნაიტისა და რიჩარდ ნიუკორტის მიერ შემუშავებული აღდგენის გეგმები.
საკუთრების საკითხების სირთულის გამო, ბაროკოს არცერთი სქემის განხორციელება არ იყო შესაძლებელი სიტიში პიაცებით და ხეივნებით. არავინ იყო, ვისთანაც შეიძლებოდა მოლაპარაკების წარმოება და არ იყო შესაძლებლობა, დათვლილიყო რა ოდენობის კომპენსაცია უნდა გადაეხადათ მესაკუთრეებისთვის. ნაცვლად ამისა, განახლებული სიტი უმეტესად ძველი ქუჩის გეგმარებით აღადგინეს, ჰიგიენისა და ხანძრის უსაფრთხოების საკითხების გაუმჯობესებით; რაც გულისხმობდა: უფრო ფართო ქუჩებს, ღია და ადვილად მისასვლელ ნავმისადგომებს ტემზის გასწვრივ, იმ სახლების არაშენებას, რომელიც ტემზისკენ მიმავალ გზას ჩახერგავდა და, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, შენობების აგებას აგურისა და ქვისაგან და არა ხისგან. საჯარო შენობები აშენდა თავიანთი წინამორბედების ადგილას. შესაძლოა, მათ შორის ყველაზე ცნობილია წმინდა პავლეს ტაძარი და კრისტოფერ რენის მიერ აღდგენილი სხვა 50 ეკლესია.
ჩარლზის ინიციატივით, პუდინგ-ლეინთან ახლოს, აღიმართა ლონდონის დიდი ხანძრის მონუმენტი, რომელიც დაპროექტებული იყო კრისტოფერ რენისა და რობერტ ჰუკის მიერ. სიმაღლით ის არის 61 მეტრი (200 ფუტი) და ძირითადად მოიხსენიება, როგორც უბრალოდ „მონუმენტი“. ის იქცა მნიშვნელოვან ორიენტირად ლონდონში, ხოლო მისგან სახელი მეტროსადგურმაც მიიღო. 1668 წელს კათოლიკეების წინააღმდეგ მიმართული ბრალდება დაემატა მონუმენტის წარწერას, რომლის ნაწილშიც ეწერა:
წარწერა მონუმენტზე 1830 წლამდე – კათოლიკეების ემანსიპციის აქტის გამოქვეყნებამდე – იყო გამოკრული, გარდა მეფე ჯეიმზ II-ის მმართველობის ოთხი წლისა (1685-1689 წწ.).
მეორე მონუმენტი მიუთითებს იმ ადგილს, სადაც ხანძარი შეჩერდა: პაი-კორნერის ოქროს ბიჭუნა სმითფილდში. წარწერის მიხედვით, ეს იყო დასტური ღვთის რისხვისა გაუმაძღრობის ცოდვის გამო. მან ლონდონის სიტის მოუვლინა ხანძარი, რომელიც დაიწყო პუდინგ-ლეინზე და შეჩერდა პაი-კორნერთან.
მიიჩნევა, რომ ლონდონის შავი ჭირის ეპიდემიამ 1665 წელს ქალაქის მეექვსედი ანუ 80 000 ადამიანი შეიწირა და არსებობს ვერსია, რომ ხანძარმა ლონდონი იხსნა გრძელვადიანი უბედურებისგან, რადგან გაანადგურა ანტისანიტარული სახლები ვირთხებითა და რწყილებიანად, რომლებსაც გადაჰქონდათ დაავადება. ამის დასტურად მოჰყავთ ფაქტი, რომ ხანძრის შემდეგ ეს ეპიდემია ქალაქში აღარ ყოფილა. ისტორიკოსები არ ეთანხმებიან ამ აზრს, რომ ხანძარმა ითამაშა როლი დაავადებისთვის შემდგომი გავრცელების ხელის შეშლაში. ლონდონის მუზეუმის საიტი ამტკიცებს, რომ ამ მოვლენებს შორის იყო კავშირი, მაშინ როდესაც ისტორიკოსი როი პორტერი იმ ფაქტზე ამახილებს ყურადღებას, რომ ხანძარს ლონდონის ღარიბული დასახლების დიდი ნაწილი გადაურჩა უვნებლად.
კულტურაში
უილიამ ჰარისონ ეინუორთის რომანში „ძველი წმინდა პავლე: ამბავი შავი ჭირისა და ხანძრისა“ მოვლენები ლონდონის დიდი ხანძრის დროს ვითარდება.
სერიალი „დიდი ხანძარი“ ITV-ის ეთერში გავიდა 2014 წელს. ის შედგებოდა ოთხი ეპიზოდისგან. სერიალის სცენარი აგებულია პუდინგ-ლეინის მცხობელის ამბავზე, რომელიც პაპისტების შეთქმულებაშია ეჭვმიტანილი.
2016 წელს ლონდონში გაიმართა ხანძრის 350 წლისთავისადმი მიძღვნილი ღონისძიებები.
ინგლისური პანკ-ჯგუფ The Clash-ის სიმღერა „London's Burning“ (ლონდონი იწვის), როგორც მიიჩნევა, ლონდონის დიდი ხანძრის შესახებაა. თუმცა, სიმღერა ჯერ კიდევ 1580 წელს ჩნდება წყაროებში სათაურით: „Scotland's Burning“ (შოტლანდია იწვის).
სქოლიო
კატეგორია:ლონდონის ისტორია
იავარატე
იავარატე (Yavarate) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ვაუპესის დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 201 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 3 459 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვაუპესის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
კოლგუევი
კოლგუევი (Колгуев, Холӈгов) — კუნძული ბერენცის ზღვის სამხრეთ აღმოსავლეთ ნაწილში, რუსეთში, არხანგელსკის ოლქში (ნენთა ავტონომიური ოკრუგი). მდებარეობს კონტინენტიდან 80 კმ-ში. ფართობი დაახლ. 5,2 ათ. კმ², სიგრძე დაახლ. 90 კმ, სიგანე დაახლ. 60 კმ. სიმაღლე 173 მეტრამდე (მთა პაარკოვ-სარლოპი). სანაპირო ხაზი სუსტადაა დანაწევრებული. სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან აკრავს ქვიშის ცელები — ტონკიე-კოშკი და ვოსტოჩნიე-კოშკი. ჭარბობს ბორცვიან-მორენული რელიეფი; ცენტრალურ ნაწილში კარგადაა შემონახული თოვლნარით გამომუშავებული ცალკეული სერები და ბორცვები. მრავლადაა ტბები (უდიდესი — პესჩანოე) და ჭაობები, პატარა მდინარეები და ნაკადულები. კლიმატი — ზომიერი კონტინენტური, ცივი, ზღვიურის თვისებებით. ყველაზე ცივი თვის (მარტი) საშუალო ტემპერატურაა 14 °С, ყველაზე თბილისა (აგვისტო) — 9 °С. ნალექები დაახლ. 350 მმ წელიწადში. დამახასიათებელია ევროპის არქტიკული ხავს-ლიქენიანი ტუნდრა, სამხრეთში — ბუჩქნარიანი ტუნდა. განვითარებულია მეირმეობა, თევზჭერა, ნადირობა და ბეწვის სარეწი. ნავთობის მოვოპება. დასახლებული პუნქტებია ბუგრინო და სევერნი. კუნძულის სახელი XVI–XVII საუკუნეების რუკებზე გვხვდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის კუნძულები კატეგორია:ბარენცის ზღვის კუნძულები
თამაზ ჟორჟოლიანი
თამაზ ჟორჟოლიანი (დ. 4 სექტემბერი, 1960) — ქართველი პოლიტიკოსი.
დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი. 1984 წლიდან მუშაობდა ზუგდიდის ფაიფურის ქარხნის თანამშრომელი. წმიდა ილია მართლის საზოგადოების რეგიონული ორგანიზაციის გამგეობის თავმჯდომარე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
G-ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი
250px|მინი|[[მზე — G-ტიპის მთავარი მიმდევრობის ტიპური ვარსკვლავი]] 250px|მინი|მზე და [[ვეშაპის ტაუ]] 250px|მინი|მზე, [[ალფა კენტავრი და ალფა კენტავრი b]] G-ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი (სპექტრული ტიპი G-V), იგივე ყვითელი ჯუჯა ან G ჯუჯა ვარსკვლავი — G სპექტრული ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი (ნათების კლასი V). ამგვარ ვარსკვლავებს გააჩნია 0,8 to 1,2 მზის მასა, ზედაპირის ტემპერატურა კი 5300-6000 კელვინს შორის მერყეობს.
მახასიათებლები
მთავარი მიმდევრობის სხვა ვარსკვლავების მსგავსად, G-ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავის ბირთვში მიმდინარეობს თერმობირთვული რეაქცია — წყალბადის გარდაქმნა ჰელიუმად. მზე, რომელსაც თავის გრავიტაციული ველით დედამიწა მზის სისტემაში ჰყავს ჩაჭერილი, G-ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავს წარმოადგენს. ყოველ წამში, მზე დაახლოებით 600 მილიონ ტონა წყალბადს წვამს და გარდაქმნის ჰელიუმად, რა დროსაც 4 მილიონი ტონა მატერია გარდაიქმნება ენერგიად. მზის გარდა, G-ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავების კარგად ცნობილი წარმომადგენლები არიან ალფა კენტავრი, ვეშაპის ტაუ, 51 პეგასი.
ტერმინი ყვითელი ჯუჯა არასწორია, რადგან G-ტიპის ვარსკვლავები როგორც წესი, თეთრია უფრო ნათელი წარმომადგენლები, მაგალითად მზე, სულ ოდნავ მოყვითალოში გადადის სხვა უფრო ნაკლები მასისა და სიკაშკაშის მქონე G-ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავებთან შედარებით. მზე სინამდვილეში თეთრია, თუმცა დედამიწის ატმოსფეროს წყალობით, ის ჩვენგან ყვითელი მოჩანს. გარდა ამისა, ტერმინი „ჯუჯა“ გამოიყენება გიგანტური ვარსკვლავებისგან განსასხვავებლად. მზის მსგავსი ყვითელი ჯუჯები ნათებით აღემატება ირმის ნახტომის ვარსკვლავთა 90%-ს (რომლებიც როგორც წესი არიან ნარინჯისფერი ჯუჯები, წითელი ჯუჯები, თეთრი ჯუჯები და ვარსკვლავური ნარჩენები).
G-ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი თავისი წყალბადის მარაგს 10 მილიარდ წელში წვავს, სანამ ის საბოლოოდ არ გამოილევა ვარსკვლავის ცენტრში. როდესაც ეს მოხდება, ვარსკვლავი თავის პირვანდელ ზომასთან შედარებით რამდენიმეჯერ დიდი ხდება და იქცევა წითელ გიგანტად, როგორიც არის ახლა ვარსკვლავი ალდებარანი კუროს თანავარსკვლავედში. თანდათანობით, იწვება და ცივდება ვარსკვლავის გაზის გარე შრეები, რომლებიც პლანეტურ ნისლეულად იქცევა; ამ დროს სწრაფად ცივდება ბირთვი, საბოლოოდ კი ვარსკვლავი მასიურ თეთრ ჯუჯად გადაიქცევა.
სქოლიო
კატეგორია:ვარსკვლავის ტიპები
ხაზარი
ხაზარი (Xəzər) — სოფელი აზერბაიჯანში, არანის რეგიონის ნეფთჩალის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1273 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნეფთჩალის რაიონის სოფლები
სარატოვკა (სომხეთი)
სარატოვკა (Սարատովկա) — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 480 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 415 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 19 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 22.23 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
მესის უნივერსიტეტი
მესის უნივერსიტეტი (Massey University, Te Kunenga ki Pūrehuroa) — საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ახალი ზელანდიის კენტერბერის რეგიონის ქალაქ პალმერსტონ-ნორთში, კამპუსებით ველინგტონსა და ოლბანიში. მესის უნივერსიტეტი დაარსდა 1927 წელს. სტუდენტების რაოდენობის მიხედვით, უნივერსიტეტს უკავია მეორე ადგილი ახალ ზელანდიაში.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის უნივერსიტეტები
ჯაიავარმან VII
ლიტერატურა
კატეგორია:კამბოჯის მეფეები
რაბაკი (ბაშკირეთი)
რაბაკი (Рабак; Рабак) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება სანდუგაჩევის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 25 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 25 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 366 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას მარები შეადგენენ. 2002 წელს სოფელში ცხოვრობდა 453 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
ბურგრიდენი
ბურგრიდენი (Burgrieden) — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ბიბერახის რაიონში. თემის ფართობია 21,87 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 3 614 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის თემები
კუმარიბო
კუმარიბო (Cumaribo) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ვიჩადის დეპარტამენტში.
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 990 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 65 193 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვიჩადის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ხოლ-ყარაბუჯაყი
ხოლ-ყარაბუჯაყი (Xol Qarabucaq) — სოფელი აზერბაიჯანში, არანის რეგიონის ნეფთჩალის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 3789 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნეფთჩალის რაიონის სოფლები
ანდალუსია (ვალიე-დელ-კაუკა)
ანდალუსია (Andalucía) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 757 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 518 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 104.27 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 168 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
როსტოვი (დონის როსტოვი)
როსტოვი (Ростов) — სამვარსკვლავიანი სასტუმრო დონის როსტოვში. მდებარეობს ოქტომბრის რაიონში. სასტუმროს შენობა აგებულია 1934 წელს ი. ჩერქესიანის, ხაჩატურ ჩალხუშიანისა და ლევ ებერგის პროექტის მიხედვით საბჭოთა კონსტრუქტივიზმის სტილში. სასტუმრო როსტოვი ქალაქში მოქმედი ერთ-ერთი უძველესი სასტუმროა. ამჟამად შენობაში განთავსებულია Marins Park Hotel Rostov. სასტუმროში 300 სხვადასხვა სახის ნომერია. სასტუმროს შეუძლია ერთდროულად მიიღოს 805 ადამიანი.
აღწერა
კონსტრუქტივიზმის სტილს, რომელშიც აგებულია ნაგებობა, ახასიათებს გეომეტრიული ფორმები, ფასადის ასკეტური სიმშრალე. ფასადი რკინა-ბეტონისაა. დიდი მოედანი მინაშია ჩასმული; სახურავი ბრტყელია; შენობის სტრუქტურა თვალნათლივ იკითხება.
მთავარი ფასადის ძირითადი ცენტრალური ნაწილი შვიდსართულიანია. წითელარმიელთა ქუჩაზე გასასვლელი გაფომებულია დიდი ნახევარწრიული ერკერებით. მთავარი შესასვლელი გაფორმებულია ორი პილონით.
ისტორია
ოკუპაციის პერიოდში შენობაში გახსნილი იყო გერმანელ ჯარისკაცთა კლუბი. ქალაქის ოკუპანტთაგან გათავისუფლების პერიოდში სასტუმრო დაზარალდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სასტუმროს ყოფილ ნომრებში განათავსეს კომუნალური ბინები. ფანჯრებიდან ღუმელის მილები გამოაყოფინეს. მოსახლეობის სიხშირის გამო დონის როსტოვის მმართველობა ვერ აერხებდა შენობის რესტავრაციას. რეკონსტრუქცია დასრულდა მხოლოდ 1965 წლისათვის არქიტექტორ ლევ ებერგის ხელმძღვანელობით. სასტუმრო „როსტოვი“ გახდა უკანასკნელი, მეორე მსოფლიო ომის დროს დაზიანებული შენობა ქალაქში, რომელიც აღადგინეს. მისი თავდაპირველი სახე ამის გამო ცოტა დაიკარგა: მოახდინეს კოლონების დემონტაჟი, ფანჯრების მუქი ფერი შეიცვალა თეთრით.
სქოლიო
კატეგორია:დონის როსტოვის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:დონის როსტოვის სასტუმროები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 901
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 901 მიიღეს ერთხმად 1994 წლის 4 მარტს. უშიშროების საბჭომ, წინა 849 (1993), 854 (1993), 858 (1993), 876 (1993), 881 (1993) და 892 (1993) და 896 (1994) რეზოლუციის დამტკიცებით, გადაავადა გაეროს დამკვირვებელთა მისიის მანდატი საქართველოში (UNOMIG) 1994 წლის 31 მარტამდე.
საბჭომ ასევე აღნიშნა, რომ 1994 წლის 22-24 თებერვლის ჟენევის მოლაპარაკებების შემდეგ, რომელიც გაიმართა ქართულ და აფხაზურ მხარეებს შორის, 1994 წლის 7 მარტს, ნიუ-იორკში გაიმართება მორიგი მოლაპარაკებების რაუნდი. საბჭომ, ორივე მხარეს მოუწოდა მაქსიმალურ პროგრესს მიაღწიონ, რომ საბჭომ განიხილოს აფხაზეთში სამშვიდობო ძალების შექმნას. გენერალურ მდივანს, ბუტროს ბუტროს-გალის მოეთხოვა 1994 წლის 21 მარტსთვის მოემზადა საბჭოსთვის მოხსენება, მოლაპარაკებებისა და სიტუაციის განვითარების შესახებ.
სქოლიო
901 კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები საქართველოს შესახებ კატეგორია:აფხაზეთის კონფლიქტი კატეგორია:1994 წელი საქართველოში
კორნელი კუკულავა
კორნელი კუკულავა (დ. 16 ივნისი, 1949,  ჩოხატაური) — ქართველი პოლიტიკოსი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 16 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1949 კატეგორია:საქართველოს VII მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ჩოხატაურში დაბადებულები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
ოჰრიდის წმინდა კლიმენტისა და პანტელეიმონის ეკლესია
ოჰრიდის წმინდა კლიმენტისა და პანტელეიმონის ეკლესია — მართლმადიდებლური მონასტერი ქალაქ ოჰრიდში, ჩრდილოეთი მაკედონია. მდებარეობს პლაოშნიკის რაიონში და აგებულია დიდმოწამე პანტელეიმონის სახელზე. გადმოცემის მიხედვით ააგო წმინდა კლიმენტ ოჰრიდელმა. ამჟამინდელი მონასტრის ეკლესია აგებულია 2000-2002 წლებში ბიზანტიური არქიტექტურის სტილში.
ისტორია
thumb|left|მონასტრის სამრეკლო. შესასვლელში გამოსახულია წმინდა კლიმენტისა და პანტელეიმონის ხატები და მათ შორის [[იესო ქრისტე]] 866 წელს კირილესა და მეთოდეს მოსწავლე კლიმენტი ჩავიდა ოჰრიდში, რათა ეთხოვა ბულგარეთის მეფე ბორის I-ისათვის, რომ დაეწყო მისიონერული მოღვაწეობა. 893 წელს ოჰრიდში ასევე ჩადის მისი მოსწავლე ნაუმ ოჰრიდელი.
მეჩეთად გადაკეთება
XIV საუკუნის დასაწყისში ოჰრიდი ოსმალეთის იმპერიის კონტროლს დაექვემდებარა და XV საუკუნეში მონასტერი მეჩეთად გადააკეთეს. XVI საუკუნეში მიიღეს გადაწყვეტილება აღედგინათ ადრე დანგრეული ეკლესია-მონასტრები, აღადგინეს წმინდა კლიმენტის მონასტერიც. XVI-XVII საუკუნეების მიჯნაზე მონასტერი კვლავ დაანგრიეს (რის გამოც წმინდა კლიმენტის ნეშტი სხვა ეკლესიაში გადაასვენეს), ხოლო მის ადგილზე ოსმალებმა კვლავ მეჩეთი ააგეს.
არქეოლოგიური გათხრები
thumb|right|არქეოლოგიური გათხრები მონასტრის ტერიტორიაზე (2007 წლის დეკემბერი) პირველი მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური გათხრები მონასტრის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა 1965 წელს. 1999 წელს კი დაიწყო არქეოლოგიური გათხრები მეჩეთის ნანგრევების სიახლოვეს, რომლის დროსაც აღმოაჩინეს ხუთნავიანი ბაზილიკის სანათლავი, რომელიც თარიღდება IV-VI საუკუნეებით. ბაზილიკა სავარაუდოდ აგებული უნდა ყოფილიყო წმინდა პავლეს სახელზე. 2002 წელს მონასტერში დაიწყო სამშენებლო სამუშაოები ახალი ტაძრის ასაგებად, რომელიც ამავე წლის ივლისში დასრულდა. 2007 წლის 10 ოქტომბერს მორიგი არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოაჩინეს 2 383 ვენეციური მონეტა, რაც ადგილობრივი ისტორიკოსების აზრით ვენეციასა და ოჰრიდს შორის სავაჭრო ურთიერთობის დამადასტურებელია.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის ტაძრები კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის მონასტრები
ჯაო კუანინი
მინიატიურა ჯაო კუანინი (სატაძრო სახელი ტაიძუ; დ. 927 — გ. 976) — ჩინეთის იმპერატორი 960-976 წლებში, სუნის დინასტიის დამაარსებელი. ხოუ ჯოუს სამეფოს მხედართმთავარი (951-960 წწ.) მონაწილეობდა კიდანებისა და ჩრდილოეთი ხანის სახელმწიფოს გაერთიანებული ძალების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ლაშქრობის დროს, 960 წელს თავი იმპერატორად გამოაცხადა. წარმატებით იბრძოდა ფეოდალური დაქუცმაცებულობის წინააღმდეგ. გააერთიანა სამხრეთი ჩინეთი, შეზღუდა სამხედრო ნაცვლებისა და მსხვილი ფეოდალების უფლებები, ოლქებსა და მაზრებში მოხელეებს ცენტრიდან გზავნიდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩინეთის იმპერატორები კატეგორია:დაბადებული 927 კატეგორია:გარდაცვლილი 976
ბულგარეთის გაქრისტიანება
300px|მინიატიურა|ბულგარელების გაქრისტიანება, XIV საუკუნის მინიატურა ბულგარეთის გაქრისტიანება — ბულგარეთში ქრისტიანობის გავრცელების პროცესი, რომელიც დაიწყო 864 წელს.
ბულგარეთის სახელმწიფო დაარსდა 618 წელს ბიზანტიის იმპერიის ჩრდილოეთ საზღვართან. სამეფოს მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი იყვნენ ფეოდალიზმის პროცესში მყოფი მომთაბარე ბულგარელები და სლავები. საზოგადოების ინტეგრაციისათვის საჭირო იყო ახალი იდეოლოგია. ბულგარელების გაერთიანების ინიციატორი გახდა მთავარი ბორის I, რომელმაც გაქრისტიანების შემდეგ ბიზანტიის იმპერატორ მიხეილ III-ის პატივსაცემად მიიღო მეორე სახელი მიხეილი.
გაქრისტიანების უშუალო საბაბი გახდა 863 წლის შიმშილობა და ბულგარეთში ბიზანტიელი სარდლის ბარდას შეჭრა. თავდაპირველად მოინათლა ბულგარული ელიტა, რომელთა ნათლობა განახორციელა პატრიარქმა ფოტიოს I-მა. მომთაბარე არისტოკრატია ანტიქრისტიანულად განეწყო. მოაწყეს აჯანყება, თუმცა დამარცხდნენ. ბორის I-მა სიკვდილით დასაჯა ოჯახის 52 წევრი, მათ შორის თავისი შვილი. ბორის I ხელს უწყობდა კირილე და მეთოდეს მიერ სლავების განათლებას. ბულგარეთში საბოლოოდ დამკვიდრდა კირილური დამწერლობა, დაიწყო ეკლესიების მშენებლობა. ერთ-ერთი პირველი მნიშვნელოვანი წმინდანია კლიმენტ ოჰრიდელი.