cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბრენდონ ლი
გარდაცვალება
ლის გარდაცვალების შემდეგ, მისი საცოლე ელიზა ჰუტონმა და ლის დედამ მხარი დაუჭირეს რეჟისორ ალექსი პროასას ფილმ „ყვავის“ დასრულებაში. ფილმი დასრულდა ლის გარდაცვალებიდან 8 დღის შემდეგ. მხოლოდ რამდენიმე სცენის გადაღება და კომპიუტერული ტექნიკის გამოყენება გახდა საჭირო მის დასასრულებლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1965 კატეგორია:გარდაცვლილი 31 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1993 კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:ბრიუს ლი კატეგორია:ჰონგ-კონგელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:საბრძოლო ხელოვნების ოსტატები კატეგორია:ლი სტრასბერგის თეტრისა და კინოს ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
აბანოსხევის სახელოსნო უბანი
აბანოსხევის სახელოსნო უბანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბანოსხევის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მაღრანის ქედის დასავლეთ კალთაზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით.
1986 წელს გაითხარა ისტორიის, არქეოლოოგისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის აღმმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ. სახელოსნო უბანში სათავსების მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი. პირველ თხრილში გამოვლინდა სიპი ქვით ამოშენებული თონე, სამზარეულო და სამეურნეო დანიშნულების კერამიკა, მეორე თხრილში - ხის ძელებიანი სათავსის ნაწილი. სათავსის შუაში გაითხარა ორმო, რომელშიც აღმოჩნდა დანახშირებული ხის ნარჩენები, რკინის წიდა, თიხის ჭურჭელი და კრამიტი.არქეოლოგიური მასალა ინახება აკც - ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ფლოიდის ოლქი (ტეხასი)
ფლოიდის ოლქი (Floyd County) — ოლქი აშშ-ში, ტეხასის შტატში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. ფლოიდეიდა. შეიქმნა 1876 წელს. ოლქის ფართობია კმ². 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს კაცს.
სქოლიო
კატეგორია:ტეხასის ოლქები
Bravo Airways
Bravo Airways — უკრაინული ჩარტერული ავიაკომპანია.
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინის ავიაკომპანიები
ისთისუ (მრავალმნიშვნელოვანი)
ისთისუ  შეიძლება აღნიშნავდეს:
დევა (ქალაქი)
სქოლიო
კატეგორია:რუმინეთის ქალაქები
ანანურის ნამგალაურების სახლი
ანანურის ნამგალაურების სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ანანურის ქვემო უბანში. აგებულია XlX საუკუნის ll ნახევარში. ნაწილობრივ სახეშეცვლილია (გადაკეთებულია აივანი, შესასვლელებისა და ფანჯრების ნაწილი და სხვა). სახლი ორსართულიანია (16,9 x 10,2 მეტრი), ნაშენია აგურით. l სართული სავაჭროა, მეორე საცხოვრებელი. l სართულის ქვეშ იდენტური გეგმის სარდაფია. სარდაფში ჩასასვლელი კიბე მთავარი (ჩრდილოეთის) ფასადის მხრიდანაა. ამ მხარეს სარდაფს ბრტყელი თაღით გადახურული ფართო შესასვლელი და ორი ფანჯარა აქვს, დასავლეთ კედელში კი - ორი თახჩა. l სართული სავაჭრო ოთახისა და საწყობისგან შედგება. სავაჭრო ქუჩის მხარესაა, ჩრდილოეთით. სწორკუთხა ბურჯზე დაყრდნობილი აგურის ორი თაღით იგი ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ორივე ნაწილს ქუჩის მხარეს თითო კარი და ფანჯარა აქვს. სავაჭრო კარის უკავშირდება საწყობს, რომელიც მათ გამმიჯნავ კაპიტალურ კედელშია გაჭრილი. საწყობის მეორე შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ll სართული საცხოვრებელია. ამ სართულს დასავლეთით და ჩრდილოეთით, მთელ სიგრძეზე, ხის გადახურული აივანი გასდევს. მთავარი ფასადის მხრიდან აივანს ხის ორმარშიანი კიბე ადგება. სართულზე ასასვლელი მეორე კიბე ზურგის (სამხრეთის) ყრუ კედელშია მოწყობილი. ამავე კედელშია სხვენზე ასასვლელი კიბეც, რომლის შესასვლელიც აივნიდანაა. ll სართული ორი, თითქმის თანაბარი ფართობის ოთახისაგან შედგება. მათგან ჩრდილოეთ ოთახის სამი კარი და ოთხი ფანჯარა აივანზე გამოდის; ერთი - აღმოსავლეთითაა. აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ბუხარია. აღმოსავლეთით მდებარე ბუხრის მარცხენა მხარეს განიერი თახჩაა. მსგავსი თახჩაა დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კიდეში. ოთახის შუაში დგას დედაბოძი, რომელსაც გადახურვის ხის კოჭი ეყრდნობა. დედაბოძს ქვის ბაზისი და რთულპროფილიანი კაპიტელი აქვს. სამხრეთ ოთახის დასავლეთ კედელში ორი ფანჯარაა, აღმოსავლეთ კედელში - ერთი. სამხრეთ კედელში მოზრდილი თახჩა და კარია. სხვენი ერთიანია. მის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო კარი და ორ-ორი ფანჯარაა. სართულშუა გადახურვა გამართულია ხის კოჭებზე. შენობის ფასადებიდან მხოლოდ მთავარია (ჩრდილოეთის) მორთული. l სართულზე სავაჭროს ორივე ნაწილის კარ-ფანჯარა ჩასმულია მცირე შეღრმავებაში, რომელიც კილისებრი თაღითაა დასრულებული. თაღის ქუსლები დაყრდნობილია ორსაფეხურიანი კაპიტელებით დაგვირგვინებულ ვიწრო პილასტრებზე. მსგავსი თითო პილასტრი აუყვება ფასადის ორივე კიდეს. პილასტრებს შორის არეებში თითო რომბში ჩასმული ვარდულია. ll სართულზე შესასვლელები და ფანჯრები ნახევარწრიული ფორმის სამსაფეხურიანი თაღებითაა მორთული, რომლებიც ანალოგიური პროფილის თაროს ეყრდნობა. აივანი დაყრდნობილია კაპიტელებით დასრულებულ ხის ოთხ სვეტზე, რომლებსაც ქვის ბაზისები აქვთ. მოაჯირი ფიცრითაა შევსებული. ფრონტონის არეში მოქცეული სხვენის კარ-ფანჯარა ჩასმულია ნალესობით გამოყვანილ სადა ჩარჩოში. ფრონტონი დაგვირგვინებულია თაროს, წრეთარგისა და ლილვისგან შედგენილი ლავგარდნით. შენობის სახურავი ორფერდაა. გამართულია ხის ნივნივებზე და დახურულია ღარიანი კრამიტით.
ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ალექსანდრ ლუკომსკი
ბიოგრაფია
1898 წლის იანვრიდან იყო მე-12 ქვეითი დივიზიის შტაბის უფროსი ადიუტანტი. 1902 წლიდან კიევის სამხედრო ოლქის შტაბის უფროსი ადიუტანტი. 1907 წლიდან პოლკოვნიკი. 1907 წლის 4 დეკემბრიდან 42-ე ქვეითი დივიზიის შტაბის უფროსი. 1909 წლიდან გენერალური შტაბის სამბილიზაციო სამმართველოს უფროსი. 1913 წლის 29 იანვარს დაინიშნა სამხედრო სამინისტროს კანცელარიის უფროს თანაშემწედ. 1914 წლის აპრილიდან იყო გენერალ-მაიორი, იმავე წლის ნოემბრიდან — გენერალ-ლეიტენანტი. 1915 წლის ივნისიდან სამხედრო მინისტრის მოადგილე. 1916 წლის 2 აპრილიდან 32-ე ქვეითი დივიზიის მეთაური. 1916 წლის ოქტომბრიდან უმაღლესი მთავარსარდლის შტაბის გენერალ-კვარტერმაისტერი. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ, 1917 წლის 2 აპრილს გახდა 1-ლი საარმიო კორპუსის სარდალი. ბოლშევიკური გადატრიალების შემდეგ, 1917 წლის 27 დეკემბერს გახდა მოხალისეთა თეთრი არმიის შტაბის უფროსი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1868 კატეგორია:გარდაცვლილი 1939 კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:რუსეთის არმიის გენერლები
მაისანის მუჰაფაზა
მაისანის მუჰაფაზა იგივე მაისანის პროვინცია (ميسان) — მუჰაფაზა ერაყში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ირანის საზღვართან. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ამარა. მუჰაფაზის ფართობი 16 072 კმ²-ია. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით, მაისანში 971 400 ადამიანი ცხოვრობდა. ადმინისტრაციული ცენტრის მოსახლეობა კი 2012 წელს 511 542 ადამიანს შედგენდა. პროვინციის გუბერნატორი არის ადილ მუჰავდარ რადი.
მოსახლეობის დიდი ნაწილი არის შიიზმის მიმდევარი. ეს ასეა ირან-ერაყის ომის შემდეგ. თუმცა რაღაც ნაწილი სუნიზმის მიმდევარია.
მაისანის მუჰაფაზას აღმოსავლეთითა და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ირანის ოსტანები, ილამი და ხუზისტანი ესაზღვრება. ამას გარდა მას ბასრის, ვასიტისა და დი-ქარის მუჰაფაზები ესაზღვრება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ერაყის მუჰაფაზები
ნაპოლეონ ქარქაშაძე
ნაპოლეონ ირაკლის ძე ქარქაშაძე (დ. 15 მაისი, 1935, სასირეთი, კასპის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი აგროეკონომისტი, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერების აკადემიის ნამდვილი წევრი (1992), რუსეთის სოფლის მეურნეობის მეცნიერების აკადემიის აკადემიკოსი (1997), იუნესკოს მეცნიერთა საერთაშორისო აკადემიის (აშშ, კალიფორნია) ნამდვილი წევრი (1996). უმაღლესი სკოლის მეცნიერთა საერთაშორისო აკადემიის აკადემიკოსი (1995), ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1983), პროფესორი (1984).
ნაპოლეონ ქარქაშაძემ დაამთავრა საქართველოს სასწავლო-სამსახური ინსტიტუტის ეკონომიკის ფაკულტეტი (1959). 1964 წლიდან ეწევა სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას: 1975-1990 წლებში იყო საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტის რექტორი (სოხუმი). 1984 წელს მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენითა (1985) და ღირსების ორდენით (1995).
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კიშივო
კიშივო (Кишино) — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ლოზოვოს თემში (ვარდარის რეგიონი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 362 მეტრზე. 2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ლოზოვოს თემის სოფლები
XX საუკუნის კლასიკური მუსიკა
XX საუკუნის კლასიკური მუსიკა – 1901-2000 წლებში შექმნილი არტ-მუსიკა.
ამ საუკუნეში არ ყოფილა დომინანტური მუსიკალური სტილი და კომპოზიტორები წერდნენ ერთმანეთისგან რადიკალურად განსხვავებული ტიპის მუსიკას. მოდერნიზმი, იმპრესიონიზმი და პოსტ-რომანტიზმი წინა საუკუნის ბოლო ათწლეულებში ჩაისახა, მაგრამ ისინი XX საუკუნის მუსიკაშიც განიხილებიან, რადგან განვითარდნენ და გასცდნენ XIX საუკუნის და უფრო ადრინდელი პერიოდისთვის დამახასიათებელ მუსიკალურ საზღვრებს. ნეოკლასიციზმი და ექსპრესიონიზმი, ძირითადად, 1900 წლის შემდეგი პერიოდიდან იწყება. მინიმალიზმი მუსიკაში ბევრად უფრო გვიან დაიწყო და შეიძლება განხილული იქნას, როგორც გადასვლის წერტილი მოდერნიზმიდან პოსტ-მოდერნიზმში, თუმცა, პოსტ-მოდერნიზმი, ზოგიერთი მოსაზრებით, უფრო ადრე, დაახლოებით 1930 წლიდან იწყება. ატონალობა, სერიალიზმი, musique concrète და ელექტრონული მუსიკა XX საუკუნეში ჩამოყალიბდა. ამ დროის ბევრი კომპოზიტორის გავლენის წყარო ჯაზი და ხალხური მუსიკაც იყო.
თორნიკე სამხარაძე
თორნიკე სამხარაძე (დაბადების თარიღი უცნობია, ონი) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა). ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის ოქროს მედლის მფლობელი (2019, გალაბოვო, ბულგარეთი). ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2019, კრაკოვი, პოლონეთი).
XX საუკუნის კლასიკური მუსიკა
ისტორია
XX საუკუნის დასაწყისისთვის მუსიკა დამახასიათებლად რომანტიკული სტილისა იყო. კომპოზიტორები, როგორიცაა გუსტავ მალერი, რიხარდ შტრაუსი და ჟან სიბელიუსი, აფართოვებდნენ პოსტ-რომანტიკული სიმფონიური კომპოზიციის საზღვრებს. ამავე დროს, საფრანგეთში ვითარდებოდა იმპრესიონისტული მოძრაობა კლოდ დებიუსის წინამძღოლობით. აღსანიშნავია, რომ დებიუსის სძულდა ტერმინი „იმპრესიონიზმი“: „მე ვცდილობ, შევქმნა რაღაც განსხვავებული – რეალობის ეფექტი... რასაც ეს იმბეცილები „იმპრესიონიზმს “ეძახიან, ტერმინს, რომელიც ყველაზე ცუდად გამოიყენება, განსაკუთრებით, კრიტიკოსების მხრიდან.“ მორის რაველის მუსიკა, რომელსაც ასევე იმპრესიონიზმად მოიხსენიებენ, არაერთ მუსიკალურ სტილს მოიცავს, რომელთაგანაც ზოგიერთი არაა იმპრესიონიზმთან კავშირში (იხ. ქვემოთ, ნეოკლასიციზმის განხილვა).
ბევრმა კომპოზიტორმა, რომელსაც უარყოფითი რეაქცია ჰქონდა პოსტ-რომანტიკულ და იმპრესიონისტულ სტილებზე, სრულიად სხვა მიმართულებით გადაწყვიტა სვლა. ყველაზე მნიშვნელოვანი მომენტი, რომელმაც XX საუკუნის მუსიკის მიმართულება განსაზღვრა, იყო არაერთი კომპოზიტორის მიერ საუკუნის პირველ ათწლეულში სხვადასხვა გზით და ფორმით ტრადიციული ტონალობის უარყოფა. აქედან წარმოიშვა სტილების, ხერხების და გამოხატვის ფორმების უპრეცედენტო „ენობრივი მრავალფეროვნება“. ვენაში, არნოლდ შონბერგმა განავითარა ატონალობა ექსპრესიონიზმისგან, რომელიც XX საუკუნის პირველ ხანებში ჩამოყალიბდა. მოგვიანებით, მან ასევე ჩამოაყალიბა თორმეტ-ტონიანი ტექნიკა, რომელიც კიდევ უფრო განავითარეს მისმა მოსწავლეებმა, ალბან ბერგმა და ანტონ ვებერნმა, ხოლო შემდგომ, პიერ ბულეზმა და სხვა გვიანდელმა კომპოზიტორებმა. თორმეტ-ტონიან ტექნიკას თავის გვიანდელ ნაწარმოებებში სტრავინსკიც იყენებს, ისევე, როგორც ბევრი სხვა კომპოზიტორი. მეტიც, აღნიშნული ტექნიკა სკოტ ბრედლისაც კი აქვს გამოყენებული „ ტომი და ჯერის“ მულფტილმებისთვის შექმნილ მუსიკაში. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ბევრმა კოპოზიტორმა დაიწყო დაბრუნება წარსულთან და შექმნა ისეთი ნაწარმოებებისა, რომელიც სესხულობდა სხვადასხვა ელემენტს (ფორმას, ჰარმონიას, მელოდიას, სტრუქტურას) კლასიკური პერიოდების მუსიკისგან. ამ სტილის მუსიკა მოიხსენიება, როგორც ნეოკლასიციზმი. იგორ სტრავინსკის „პულჩინელა“ და „ფსალმუნების სიმფონია“, სერგეი პროკოფიევის 1-ლი („კლასიკური“) სიმფონია, რაველის „კუპერენის აკლდამა“ (Le tombeau de Couperin) და პაულ ჰინდემიტის „სიმფონია: მხატვარი მატისი“ (Symphony: Mathis der Maler) ნეოკლასიკური მუსიკის მაგალითებს წარმოადგენენ.
1940-50-იან წლებში კომპოზიტორებმა, განსაკუთრებით, პიტერ შეფერმა, დაიწყეს მუსიკაში ტექნოლოგიის გამოყენება musique concrete-ის სახით. მოგვიანებით, გაჩნდა ტერმინი ელექტროაკუსტიკური მუსიკა, რომელშიც მოიაზრება ყველა ის მუსიკა, რომელიც იყენებს მაგნიტურ ლენტს, კომპიუტერს, სინთეზატორს, მულტიმედიას და სხვა ელექტრონულ მოწყობილობებს და ტექნოლოგიებს. ლაივ-ელექტრონული მუსიკა იყენებს ცოცხალ (live) ელექტრონულ ხმებს მუსიკალური ნაწარმოების შესრულებისას (წინასწარ დამუშავებული ხმებისგან განსხვავებით), ჯონ კეიჯის Cartridge Music ამის ადრეული მაგალითია. სპექტრული მუსიკა (ჟერარ გრიზე და ტრისტან მურაილი) ელექტროაკუსტიკური მუსიკის განვითარების ერთ-ერთი ფორმაა, რომელიც მუსიკის შესაქმნელად ხმოვანი სპექტრის ანალიზს იყენებს. ელექტროაკუსტიკური მუსიკის ნიმუშები შექმნილი აქვთ ისეთ კომპოზიტორებს, როგორიცაა ჯონ კეიჯი, ლუჩიანო ბერიო, პიერ ბულეზი, მილტონ ბებიტი, ლუიჯი ნონო, ედგარ ვარეზი და სხვები.
1950 წლიდან მოყოლებული, კეიჯმა თავის მუსიკაში შეიტანა შემთხვევითობის ელემენტები. პროცესის მუსიკა, მაგალითად, კარლჰაინც შტოკჰაუზენის Prozession, „შვიდი დღიდან“ (Aus den sieben Tagen); სტივ რაიხის Piano Phase, „ტაშის მუსიკა“ (Clapping Music); გვიჩვენებს გარკვეულ პროცესს, რომელიც ნაწარმოების ფარგლებში ხდება. ჯონ კეიჯმა შემოიღო ტერმინი ექსპერიმენტული მუსიკა იმ ნაწარმოებების აღსაწერად, რომლებიც არაპროგნოზირებად შედეგებს იძლევიან. მისეული განსაზღვრებით, „ექსპერიმენტული ქმედება ისეთი ქმედებაა, რომლის შედეგიც წინასწარ ვერ განისაზღვრება“. ტერმინი ასევე გამოიყენება კონკრეტული ჟანრის ისეთ ნაწარმოებთან მიმართებაში, რომელიც სცდება ამ ჟანრში მიღებულ საზღვრებს და განსაზღვრებებს, ან აერთიანებს მკვეთრად დაშორებულ სტილებს, ან შეიცავს არაორთოდოქსულ, ახალ, გამორჩეულად უნიკალურ ინგრედიენტებს.
მნიშვნელოვანი კულტურული ტრენდები ხშირად ახდენდა გავლენას ამ პერიოდის რომანტიკულ, მოდერნისტულ, ნეოკლასიკურ, პოსტმოდერნისტულ თუ სხვა სტილის მუსიკაზე. თავიანთი კარიერის საწყის პერიოდებში, იგორ სტრავინსკის და სერგეი პროკოფიევს განსაკუთრებით იზიდავდა პრიმიტივიზმი, რაც ჩანს ნაწარმოებებში „კურთხეული გაზაფხული“ (The Rite of Spring) და „შუტი“ (Chout). სხვა რუსებზე, განსაკუთრებით, დიმიტრი შოსტაკოვიჩზე, აისახა კომუნიზმის გავლენა და მათ სოციალისტური რეალიზმის წნეხის ქვეშ უხდებოდათ მუშაობა. სხვა კომპოზიტორები, როგორიცაა ბენჯამინ ბრიტენი („ომის რექვიემი“), ეხებოდნენ პოლიტიკურ საკითხებს, თუმცა საკუთარი ნება-სურვილით. საუკუნის დასაწყისში გამოხატვის მნიშვნელოვანი ფორმა გახდა, აგრეთვე, მუსიკალური ნაციონალიზმი. ამერიკის შეერთებული შტატების კულტურა კვებავდა კლასიკური მუსიკის ადგილობრივ სტილს, რაც ჩანს ჩარლზ აივზის, ჯონ ოლდენ კარპენტერის და მოგვიანებით, ჯორჯ გერშვინის მუსიკაში. გავლენა ჰქონდა აგრეთვე ხალხურ მუსიკას (რალფ ვონ უილიამსის „დაივზის და ლაზარეს ხუთი ვარიანტი“, გუსტავ ჰოლსტის „სომერსეტის რაფსოდია“) და ჯაზს (გერშვინი, ლენარდ ბერნსტაინი, დარიუს მიიო).
XX საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში ასევე მნიშვნელოვანი გახდა ეკლექტიზმი და პოლისტილიზმი.
რომანტიზმი
XIX საუკუნის ბოლოს რომანტიკული სტილი დაიყო და ერთდროულად რამდენიმე პარალელური მიმართულებით დაიწყო განვითარება, როგორიც იყო იმპრესიონისტული და პოსტრომანტიკული მიმართულებები. მეოცე საუკუნის კომპოზიტორებს ამ განსხვავებული სტილებს არსებობამ ახალი მიმართულებების არჩევისკენ უბიძგა, რომელთაგანაც ზოგი წინა საუკუნის მუსიკის წინააღმდეგ რეაქცია, ზოგიერთი კი მისი გაგრძელება იყო. XX საუკუნეში ყველა ეს მიმართულება თანაარსებობდა.
საუკუნის საწყის პერიოდში ბევრი კომპოზიტორი წერდა მუსიკას, რომელიც წინა საუკუნის რომანტიკული მუსიკის გაგრძელება იყო. ტრადიციული ინსტრუმენტული ჯგუფები, როგორიცაა ორკესტრი და სიმებიანი კვარტეტი კვლავ ფართოდ გამოიყენებოდა, ისევე, როგორც ტრადიციული ფორმები, მაგალითად, სიმფონია და კონცერტი. გუსტავ მალერი და ჟან სიბელიუსი არიან მაგალითი კომპოზიტორებისა, რომლებმაც ტრადიციული სიმფონიური ფორმა აიღეს და გადაამუშავეს. ზოგიერთი ავტორის აზრით, შონბერგის შემოქმედებაც ვაგნერის და ბრამსის გვიანრომანტიკულ ტრადიციებში თავსდება და უფრო ზოგადად, „კომპოზიტორი, რომელიც ყველაზე პირდაპირ და სრულად აკავშირებს გვიანდელ ვაგნერს და XX საუკუნის მუსიკას, არნოლდ შონბერგია.“
ნეოკლასიციზმი
ნეოკლასიციზმი პირველ და მეორე მსოფლიო ომებს შორის განვითარდა და მისი მიზანი XVII და XVIII საუკუნეების კლასიკური მუსიკისთვის დამახასიათებელი დაბალანსებული ფორმების და ნათლად აღქმადი თემატური პროცესების გაცოცხლება იყო. თავის მხრივ, ეს იყო გვიანრომანტიკული მუსიკის გადაჭარბებული ჟესტების და უფორმობის უარყოფა. რადგანაც ამ კომპოზიტორებმა თავიანთ მოდელებში არსებული ფუნქციური ტონალობა, ძირითადად, გაფართოებული ტონალობით, მოდალობით ან ატონალობით ჩაანაცვლეს, ეს ტერმინი ასევე გაიგება, როგორც ბაროკოს ან კლასიკური სტილის პაროდია ან რღვევა. ცნობილი მაგალითებია სერგეი პროკოფიევის 1-ლი („კლასიკური“) სიმფონია და იგორ სტრავინსკის „პულჩინელა“. პაულ ჰინდემიტი და დარიუს მიიო ასევე იყენებდნენ ამ სტილს. მორის რაველის „კუპერენის საფლავი“ ხშირად განიხილება, როგორც ნეო-ბაროკო (რაც არქიტექტურული ტერმინია), თუმცა ამ ორ სტილს ყოველთვის არ განასხვავებენ.
კლასიკური კომპოზიცია ჯაზის გავლენით
არაერთმა კომპოზიტორმა მოახდინა ჯაზის მუსიკალური ენის ელემენტების და კლასიკური კომპოზიციური სტილების კომბინირება. მათგან აღსანიშნავია:
იმპრესიონიზმი
იმპრესიონიზმი ჩაისახა საფრანგეთში, კლოდ დებიუსის თაოსნობით, როგორც უკურეაქცია გერმანული გვიანი რომანტიზმის ემოციური მასშტაბების და ეპიკური თემატიკის მიმართ, რისი მაგალითიც რიხარდ ვაგნერის მუსიკა იყო. დებიუსის ხედვით, ხელოვნება მგრძნობელობითი განცდა იყო და არა ინტელექტუალური ან ეთიკური კატეგორია. ის მოუწოდებდა თანამემამულეებს, ხელახლა აღმოეჩინათ XVIII საუკუნის ფრანგი ოსტატები, რომელთათვისაც მუსიკის ფუნქცია ადამიანის მოხიბლვა, გართობა და „გრძნობათა ფანტაზიის“ გაღვიძება იყო.
იმპრესიონიზმთან დაკავშირებული სხვა კომპოზიტორები იყვნენ მორის რაველი, ალბერ რუსელი, ისააკ ალბენისი, პოლ დიუკა, მანუელ დე ფალა, შარლ მარტინ ლეფლერი, ჩარლზ გრიფისი, ფრედერიკ დელიუსი, ოტორინო რესპიგი, კირილ სკოტი და კაროლ შიმანოვსკი. ბევრმა ფრანგმა კომპოზიტორმა იმპრესიონისტული ენის გამოყენაბა 1920-იან წლებში და უფრო გვიანაც გააგრძელა, ალბერ რუსელის, შარლ კეკლენის, ანდრე კაპლეს და მოგვიანებით, ოლივიე მესიანის ჩათვლით. არა-დასავლური მუსიკალური კულტურის წარმომადგენელი, იაპონელი კომპოზიტორი ტორუ ტაკემიცუ, აგრეთვე, ჯაზ-მუსიკოსები: დიუკ ელინგტონი, გილ ევანსი, არტ ტატუმი და სესილ ტეილორი აგრეთვე განიცდიდნენ იმპრესინისტული მუსიკალური ენის გავლენას.
მოდერნიზმი
ერო ტარასტი პირდაპირ განსაზღვრავს მოდერნიზმს, როგორც „ტრადიციული ტონალობის რღვევას და ტონალური ენის საფუძვლების ტრანსფორმაციას, ახალი მოდელების ძებნას ატონალობაში, პოლიტონალობაში და შეცვლილი ტონალობის სხვა ფორმებში”, ხოლო დენიელ ოლბრაითი გვთავაზობს, განვსაზღვროთ მუსიკალური მოდერნიზმი, როგორც „ესთეტიკური კონსტრუქციის საზღვრების გადასინჯვა“.
ფუტურიზმი
საწყის ეტაპზე, ფუტურიზმი იყო იტალიური სახელოვნებო მიმართულება, რომელიც 1909 წელს დააარსა ფილიპო ტომაზო მარინეტიმ. მას მალე შეუერთდა რუსული ავანგარდიც. 1913 წელს, მხატვარმა ლუიჯი რუსოლომ გამოსცა მანიფესტი, სახელწოდებით L'arte dei rumori („ხმაურთა ხელოვნება“), სადაც გამოდიოდა მუსიკაში ყველა სახის ხმაურის გამოყენების მოწოდებით. რუსოლოს გარდა, ამ მოძრაობასთან დაკავშირებული კომპოზიტორები არიან იტალიელები: სილვიო მიქსი, ნუჩო ფიორდა, ფრანკო კაზავოლა და პანიჯი (რომლის 1922 წლის ნაწარმოებში „მექანიკური მეჯლისი“ (Ballo meccanico) ორი მოტოციკლია გამოყენებული), აგრეთვე, რუსები: არტურ ლურიე, მიხაილ მატიუშინი და ნიკოლაი როსლავეცი.
მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ამ კომპოზიტორთა ფუტურისტული ნაწარმოებები იშვიათად სრულდება, მათი გავლენა XX საუკუნის მუსიკის შემდგომ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი იყო. სერგეი პროკოფიევი, მორის რაველი, იგორ სტრავინსკი, არტურ ონეგერი, ჯორჯ ენთაილი, ლეო ორნშტაინი და ედგარ ვარეზი – ეს არის იმ კომპოზიტორთა არასრული ჩამონათვალი, რომლებზეც ფუტურიზმმა გავლენა მოახდინა. XX საუკუნის მუსიკის დამახასიათებელი თვისებები, რომლების წარმომავლობაც ფუტურიზმში შეიძლება ვეძებოთ, არის მომზადებული ფორტეპიანო, ინტეგრალური სერიალიზმი, თანამედროვე ვოკალური ტექნიკები, გრაფიკული ნოტაცია, მუსიკალური იმპროვიზაცია და მინიმალიზმი.
თავისუფალი დისონანსი და ექსპერიმენტული მუსიკა
XX საუკუნის პირველ ათწლეულებში, ჩარლზ აივზმა მოახდინა ამერიკული და ევროპული ტრადიციების ინტეგრირება ადგილობრივ და საეკლესიო სტილებთან. ამავე დროს, იყენებდა ინოვაციურ ხერხებს რიტმში, ჰარმონიასა და ფორმაში. მისი ტექნიკა მოიცავდა პოლიტონალობას, პოლირიტმიას, ბგერით კლასტერებს, ალეატორიკის ელემენტებს და მეოთხედ ტონებს. ედგარ ვარეზი წერდა მკვეთრად დისონანტურ პიესებს, სადაც იყენებდა უჩვეულო ხმოვანებებს და ფუტურისტულ, მეცნიერულად მჟღერ სახელწოდებებს. იგი ასევე ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც ახალი ტიპის ინსტრუმენტები და ელექტრონული წყაროები გამოიყენა.
ექსპრესიონიზმი
1920-იანი წლების ბოლოს, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი კომპოზიტორი აგრძელებდა წერას მეტ-ნაკლებად ექსპრესიონისტული მანერით, მას თანდათან ანაცვლებდა გერმანული ახალი ობიექტივიზმი (Neue Sachlichkeit) და ნეოკლასიციზმი. ექსპრესიონიზმმა, როგორც ნაცისტებისგან სტიგმატიზებულმა სტილმა, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მნიშვნელოვანი შემობრუნება განიცადა. ექსპრესიონისტული მუსიკა ხელახლა გამოჩნდა ჰანს ვერნერ ჰენცეს, პიერ ბულეზის, პიტერ მაქსველ დეივისის, ვოლფგანგ რიმის და ბერნარდ ალოის ციმერმანის შემოქმედებაში.
პოსტმოდერნიზმი
პოსტმოდერნიზმი წარმოადგენს რეაქციას მოდერნიზმზე, მაგრამ, აგრეთვე შეიძლება განხილულ იქნას, როგორც პასუხი უფრო ღრმა ძვრებზე საზოგადოებრივ დამოკიდებულებებში. ამ მოსაზრებით, პოსტმოდერნიზმი დაიწყო მაშინ, როცა ისტორიული (და არა პერსონალური) ოპტიმიზმი პესიმიზმად გადაიქცა, ყველაზე გვიან, 1930 წლისთვის.
ჯოინ კეიჯი, XX საუკუნის გამოჩენილი მუსიკალური ფიგურა, რამდენადმე სამართლიანად მიიჩნევა ორივეს – მოდერნიზმისა და პოსტმოდერნიზმის წარმომადგენლად, რადგანაც ამ ორი მიმართულების რთული თანაკვეთები მარტივ სქემამდე ვერ დაიყვანება. მისი გავლენა თანდათან იზრდებოდა კარიერის მანძილზე. თავის მუსიკაში ხშირად იყენებს შემთხვევითობის ელემენტებს, მაგალითად, „წარმოსახვითი ლანდშაფტები №4“ 12 რადიომიმღებისთვის და „ცვლილებათა მუსიკა“ ფორტეპიანოსთვის. მისი სონატები და ინტერლუდიები (1946–48) დაწერილია მომზადებული ფორტეპიანოსთვის: ჩვეულებრივი ფორტეპიანო, რომლის ტემბრიც დრამატულადაა სახეცვლილი სხვადასხვა საგნით, რომლებიც მოთავსებულია ინსტრუმენტში და ეხება სიმებს. ამჟამად, პოსტმოდერნიზმში ერთიანდებიან ის კომპოზიტორებიც, რომლებიც გვიანი XX საუკუნის ავანგარდის და ესქსპერიმენტული სტილის წინააღმდეგ მიდიან, როგორიცა ასტორ პიაცოლა (არგენტინა) და მიგელ დე აგილა (აშშ).
მინიმალიზმი
XX საუკუნის მეორე ნახევარში ლა მონტ იანგმა, არვო პერტმა, ფილიპ გლასმა, ტერი რაილიმ, სტივ რაიხმა და ჯონ ადამსმა დაიწყეს მუშაობა მიმართულებაში, რომელსაც ამჟამად მინიმალიზმს ეძახიან. აქ ნაწარმოები დაყვანილია მის ფუნდამენტურ მახასიათებლებამდე და ხშირად ახასიათებს გამეორება. ადრეული მაგალითია ტერი რაილის In C (1964). ეს არის ალეატორული ნამუშევარი, სადაც მუსიკოსები ირჩევენ მოკლე მუსიკალურ ფრაზებს წინასწარ შერჩეული სიიდან და იმეორებენ განუსაზღვრელი რაოდენობით, უკანა ფონზე კი ისმის მერვედ ნოტებად დაკრული ბგერა დო (C). სტივ რაიხის Piano Phase (1967, ორი ფორტეპიანოსთვის), Drumming (1970–71, დასარტყამების, ქალის ხმისა და პიკოლოსთვის) იყენებს ტექნიკას სახელად „ფაზირება“ (phasing), სადაც მუსიკალური ფრაზა, რომელსაც უკრავს ერთ-ერთი შემსრულებელი, იმავდროულად იკვრება სხვა შემსრულებლის მიერ, შედარებით სწრაფ ტემპში. ეს იწვევს აცდენას შემსრულებლებს შორის, ხოლო ნაწარმოები შეიძლება გაგრძელდეს მანამ, სანამ ისინი კვლავ ერთ „ფაზაში“ არ დაბრუნდებიან.
ფილიპ გლასის 1 + 1 (1968) იყენებს ადიტიურ პროცესს, სადაც მოკლე ფრაზები თანდათან იზრდება. ლა მონტ იანგის Compositions 1960 იყენებს ძალიან გრძელ ბგერებს, ძალიან მაღალ ხმებს და არამუსიკალურ მითითებებს, როგორიცა „გაავლეთ სწორი ხაზი და გაჰყევით მას“ ან „დაანთეთ ცეცხლი“. მაიკლ ნაიმენი ამტკიცებს, რომ მინიმალიზმი იყო სერიალიზმსა და ინდეტერმინიზმზე უკურეაქცია და მათივე შედეგი.
ატონალობა და თორმეტ-ტონიანი ტექნიკა
არნოლდ შონბერგი XX საუკუნის მუსიკის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფიგურაა. მისი ადრეული ნამუშევრები გვიანრომანტიკულ სტილშია და ვაგნერის გავლენას განიცდის, მაგალითად, „გასხივოსნებული ღამე“ (Verklärte Nacht, 1899). პირველი მსოფლო ომი წინა პერიოდში კომპოზიტორის მუსიკალური ენა თანდათან ატონალური გახდა (სამი პიესა ფორტეპიანოსთვის (1909) და „მთვარის პიერო“ (1912). 1921 წელს, რამდენიმეწლიანი კვლევის შემდეგ, მან შეიმუშავა კომპოზიციის თორმეტ-ტონიანი ტექნიკა, რომელზეც პირველად მეგობართა ვიწრო წრეში ისაუბრა 1923 წელს. ამ მეთოდით დაწერილი მისი პირველი მასშტაბური ნაწარმოები იყო ჩასაბერების კვარტეტი თხზ. 26 (1923–24). უფრო გვიანდელი ნიმუშებია ვარიაციები ორკესტრისთვის, თხზ. 31 (1926–28), მესამე და მეოთხე სიმებიანი კვარტეტები (შესაბამისად, 1927 და 1936), სავიოლინე კონცერტი (1936) და საფორტეპიანო კონცერტი (1942). გვიანდელ პერიოდში შონბერგი დროდადრო უბრუნდებოდა შედარებით ტონალურ სტილს (კამერული სიმფონია №. 2, დაიწყო 1906 წელს, დაუბრუნდა და დაასრულა 1936 წელს; ვარიაციები რეჩიტატივზე ორგანისთვის (1941).
იგი ასწავლიდა ანტონ ვებერნსა და ალბან ბერგს, რომლებთან ერთადაც ხშირად მოიხსენიება, როგორც ვენის მეორე სკოლის წარმომადგენელი (ვენის პირველი სკოლის წარმომადგენლებად, იგივე აზრით, ითვლებიან ჰაიდნი, მოცარტი და ბეთჰოვენი, ზოგჯერ, შუბერტიც). ვებერნი წერდა მკაცრი თორმეტ-ტონიანი მეთოდით და გავლენა მოახდინა ტოტალური სერიალიზმის ჩამოყალიბებაზე. ბერგი, შონბერგის მსგავსად, თორმეტ-ტონიან მეთოდს გვიანრომანტიკული ან პოსტრომანტიკული სტილის სავიოლინე კონცერტში იყენებს, სადაც ციტირებულია ბახი და გამოყენებულია კლასიკური ფორმა. ბერგს ასევე ეკუთვნის ორი ოპერა, „ვოცეკი“ და „ლულუ“.
ელექტრონული მუსიკა
ხმის ჩამწერი ტექნოლოგიების განვითარებამ ნებისმიერი სახის ხმოვანება მუსიკაში გამოყენებად პოტენციურ მასალად აქცია. ელექტრონული მუსიკა, როგორც წესი, გულისხმობს 1950-იან წლებში ევროპაში, იაპონიასა და აშშ-ში შექმნილი არტ-მუსიკის რეპერტუარს. მაგნიტური ლენტის გაზრდილმა ხელმისაწვდომობამ უზრუნველყო კომპოზიტორები ისეთი მედიუმით, რომელიც იძლეოდა ხმების ჩაწერის და შემდგომში მათი სხვადასხვა სახით მანიპულაციის საშუალებას. ყველა სახის ელექტრონული მუსიკა ეყრდნობა ტრანსმისიას ხმამაღლამოლაპარაკის საშუალებით, თუმცა, ფართო განსაზღვრებით, არსებობს მისი ორი ტიპი: აკუსმატიკური მუსიკა, რომელიც მხოლოდ ჩაწერილი ფორმით არსებობს და live-ელექტრონული მუსიკა, სადაც ელექტრონული მოწყობილობები გამოიყენება ხმის წარმოქმნის ან გარდაქმნისთვის მუსიკოსების მიერ ნაწარმოების შესრულების პროცესში, რისთვისაც ადამიანის ხმა, ტრადიციული ინსტრუმენტები, ელექტრო-აკუსტიკური ინსტრუმენტები ან სხვა სახის საშუალებები თუ ხელსაწყოები გამოიყენება. 1957 წლიდან მოყოლებული, ამ პროცესში კომპიუტერის მნიშვნელობა საგრძნობლად გაიზარდა. თავდაპირველად, თუ ხმოვანი მასალის წყარო ყოველდღიური ხმები იყო, ტერმინი musique concrète გამოიყენებოდა, ხოლო თუ მასალა ელექტრონულად იყო გენერირებული – ელექტრონული მუსიკა, თუმცა, 1950-იანი წლების შემდეგ ორივე შემთხვევისთვის მეორე ტერმინის გამოყენება დაიწყეს. ზოგჯერ, ელექტრონული მუსიკა კომბინირებულია ჩვეულებრივ ინსტრუმენტებთან. შტოკჰაუზენის „ჰიმნები“ (Hymnen), ედგარ ვარეზის „უდაბნოები“ (Déserts) და მარიო დავიდოვსკის „სინქრონიზმები“ ამის მაგალითებია.
მეოცე საუკუნის სხვა გამოჩენილი კომპოზიტორები
XX საუკუნის ბევრი გამოჩენილი კომპოზიტორი არცერთ კომპოზიციურ მიმართულებას არ მიეკუთვნება. ქვემოთ მოცემულ სიაში რამდენიმე მათგანთან ერთად წარმოდგენილი არიან კომპოზიტორები, რომელთა კლასიფიცირებაც ზემოთ ჩამოთვილი კატეგორიების მიხედვით შესაძლებელია, მაგრამ არ არიან მოხსენიებული შესაბამის სექციაში:
სქოლიო
კატეგორია:კლასიკური მუსიკა კატეგორია:კლასიკური მუსიკა საუკუნეების მიხედვით კატეგორია:მოდერნიზმი
დილარამ ხანუმი
დილარამ ხანუმი (სპარს.:دلارام خانم‎‎; დ. დაახლ. 1595 — გ. 1647) — სეფიანთა ირანის შაჰის, სეფი I-ის დედა, შაჰ-აბას I-ის ვაჟის, მუჰამედ ბაყერ მირზას ერთ-ერთი ცოლი, წარმოშობით ქართველი.
ანანურის ნამოსახლარი
ანანურის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ანანურში, ანანურის ხუროთმოძღვრული ანსამბლის ქვედა ციხის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნამოსახლარი 1978 წელს გათხარა ივანე ჯავახისთვილის სახელობის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). გამოვლინდა ორ ტერასაზე განლაგებული ქართული აგურით ნაშენი სამი საცხოვრებელი ნაგებობა, ექვსი თონე და ერთი სანაცრე. აღმოჩნდა ევროპული და რუსული ფაიფურის ნაწარმისა (XVlll-XlX საუკუნეები) და თიხის ჭურჭლის ნატეხები. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
დილარამ ხანუმი
ბიოგრაფია
1610 წელს მოხვდა სეფიანთა შაჰის ჰარამხანაში. აბას I-მა ის საკუთარ ვაჟსა და მემკვიდრეს, მუჰამედ ბაყერს მიათხოვა. 1611 წელს მან გააჩინა მომავალი შაჰი, აბულ-ნასერ საამ მირზა.
ანანურის ნამოსახლარი
ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
დილარამ ხანუმი
ბიოგრაფია
1615 წელს შაჰმა ღალატის ბრალდებით სიკვდილით დასაჯა მუჰამედ ბაყერი. დილარამ ხანუმი ხორასანიდან ისპაჰანის სასახლეში გადაიყვანეს. მისი ვაჟი კი ჰარამხანაში გამოკეტეს. შაჰ-აბასმა თავისი ვაჟის უდანაშაულობის გარკვევის შემდეგ თავის მემკვიდრედ სწორედ მისი უფროსი შვილიშვილი, საამ მირზა დაასახელა. 1629 წელს შაჰის გარდაცვალების შემდეგ, საამ მირზა სეფი I-ის სახელით ავიდა ირანის ტახტზე.
დილარამ ხანუმის გავლენა დღითიდღე იზრდებოდა. პროფესორ, დევიდ მუროუს მიხედვით, 1632-1633 წლებში სეფიანთა დინასტიის უფლისწულებისა და პოლიტიკური მოღვაწეების სიკვდილით დასჯაში დიდი წვლილი სწორედ მას მიუძღოდა. შაჰ-აბასის გავლენიანი მამიდის, ზეინებ ბეგუმის თავიდან მოშორების შემდეგ დილარამ ხანუმი გახდა ისპაჰანის სასახლის ჰარამხანის მმართველი. სარგებლობდა თავისი ვაჟის ინერტულობით და სახელმწიფო საქმეებს განაგებდა. 1633 წელს მისი გავლენით შაჰ-სეფიმ დიდ ვეზირად დანიშნა მუჰამად სარუ თაქი.
1642 წელს სეფი I გარდაიცვალა. ტახტი მემკვიდრეობით დილარამის შვილიშვილს, აბას II-ს ერგო. ძალაუფლება სწორედ დილარამ ხანუმის, მისი რძლის, ქართველი ანა ხანუმისა და დიდ ვეზირ მუჰამად სარუ თაქის ხელში აღმოჩნდა. იმავე წელს დილარამის ბრძანებით 10 წლის აბასი სასწავლებლად ყაზვინში გაგზავნეს, ხოლო მის დანარჩენ შვილიშვილებს იმპერიის სტაბილურობის მიზნით თვალები დათხარეს და ჰარამხანაში გამოკეტეს.
1645 წელს ისპაჰანში აჯანყებამ იფეთქა, რომლის დროსაც ამბოხებულებმა მოკლეს ვეზირი სარუ თაქი. იმპერია დიდმა არეულობამ მოიცვა. გამორჩეულ ქალაქებში თითოეულ ამბოხს ფართომასშტაბური აჯანყებები მოსდევდა. 1647 წელს დილარამ ხანუმი გარდაიცვალა. გარდაცვალების მიზეზად სახელდება მოწამვლა. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ იმავე წელს გაურკვეველ ვითარებაში გარდაიცვალა ანა ხანუმი და მმართველობის სადავეები 15 წლის შაჰ-აბას II-ის ხელში აღმოჩნდა.
წყარო
კატეგორია: დაბადებული 1595 კატეგორია: გარდაცვლილი 1647 კატეგორია:ირანის მმართველები კატეგორია:ქართველები ირანში
ინგილო-ქოთოქლოს სამების ეკლესია
ინგილო-ქოთოქლოს სამების ეკლესია — მართლმადიდებლური ეკლესია აზერბაიჯანის კახის რაიონის სოფელ ინგილო-ქოთოქლოში.
ქოთოქლოს (იგივე შუახევის) სამების ეკლესია აშენებულია XIX საუკუნის 90-იან წლებში კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების მიერ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები აზერბაიჯანში
ნამაზგაჰი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ნამაზგაჰი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ბალინაფადი
ბალინაფადი (Ballinafad; Béal an Átha Fada, „გრძელი ფონის პირი“) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს სლაიგოს საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში. ბალინაფადში დაიბადა ჩილეს გუბერნატორი და პერუს მეფის ნაცვალი ამბროს ო'ჰიგინსი, ბერნარდო ო'ჰიგინსის მამა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:სლაიგოს საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
დევენტერი
დევენტერი (Deventer) — ქალაქი ნიდერლანდებში, ოვერეისელის პროვინციაში. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობამ 98 615 კაცს შეადგინა. ქალაქის ფართობი 134.37 კმ²-ს შეადგენს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიდერლანდების ქალაქები
ფორდის ოლქი (ტეხასი)
ფორდის ოლქი (Foard County) — ოლქი აშშ-ში, ტეხასის შტატში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. კროუელი. შეიქმნა 1891 წელს. ოლქის ფართობია კმ². 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს კაცს.
სქოლიო
კატეგორია:ტეხასის ოლქები
ბანდუნდუ
სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
სერგეი მარკოვი
სერგეი მარკოვი (Марков Сергей Леонидович დ. 1878 — გ. 1928) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, თეთრი მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.
ბიოგრაფია
იყო რუსეთ-იაპონიისა და პირველი მსოფლიო ომების მონაწილე. 1914-1915 წლებში იყო მე-4 რკინის დივიზიის შტაბის უფროსი. 1915-1916 წლებში მე-13 მსროლელი პოლკის მეთაური. 1916 წლიდან უმაღლესი მტავარსარდლის შტაბის ოპერატიული განყოფილების უფროსის მოადგილე, შემდეგ დასავლეთის და სახმრეთ-დასავლეთის ფრონტების შტაბის უფროსი. 1917 წლიდან გენერალ კორნილოვის გამოსვლის მხარდამჭერი. 1917 წლის ზაფხულიდან გახდა თეთრი მოძრაობის წევრი, სადაც იყო ოფიცერთა პოლკის მეთაური. თეთრ მოძრაობაში თავი გამოიჩინა ყუბანში წითელარმიელთა წინააღმდეგ ბრძოლით. იყო ყუბანში წარმოებული „ყინულოვანი მარშის“ ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1878 კატეგორია:გარდაცვლილი 1928 კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
რამბო ამადეუსი
რამბო ამადეუსი — პოპულარული მონტენეგროელი ჯაზ-მუსიკოსი.
მუსიკოსი ასრულებს სატირულ სიმღერებს პოლიტიკაზე. არ უშინდება ექსპერიმეტებს მუსიკაში, ხშირად აერთიანებს ისეთ განსხვავებული ჟანრებს როგორიცაა როკი, ჯაზი, პოპი და სხვა. მას ხშირად უწოდებენ ჩერნოგორიის ფრენკ ზაპას.
სასცენო სახელი მიიღო ფილმების პერსონაჟის რემბოს გვარისა და ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის მეორე სახელის შეერთებით. რამბო ამადეუსი ევროვიზია 2012-ზე წარმოადგენდა საკუთარ ქვეყანას. ინგლისურ ენაზ შეასრულა სიმღერა Euro Neuro.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ევროვიზიის კონკურსანტები კატეგორია:მონტენეგროელი მუსიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1963
აკაკი წერეთელი (მღვიმე)
აკაკი წერეთელი — კარსტული მღვიმე საქართველოში, საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ სარეკის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. მღვიმეში შესასვლელი არის კლდოვანი ფარდულით, დაღმავალფსკერიანი და კარსტული გვირაბებისგან შედგება. შემდეგ ეშვება ჩრდილო-დასავლეთით პალეო მდინარის მიმართულებით. მღვიმის შესასვლელის სიმაღლე ზღვის დონიდან 455 მეტრია, ხოლო შეფარდებითი კი მდინარე ყვირილის დონიდან 75 მეტრი. მღვიმის სიღრმე 12 მეტრია, ჯამური სიგრძე 45 მეტრი, სიგანე – მინიმალური 1 მ, მაქსიმალური 2,5 მ, სიმაღლე მინიმალური 0,5 მ, მაქსიმალური კი 5 მ. მღვიმე ოთხსართულიან სიღრუეს წარმოადგენს.
მღვიმეში ჰაერის ტემპერატურა 14 გრადუსია. გაედინება პატარა ნაკადული, გვირაბის გაფართოებაში დიდ როლს თამაშობს დროებითი ღვარების ჭარბი ნაკადები. ქიმიური ნალექებიდან გვხდება სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, კალციტის მოფარდაგებანი, მექანიკურიდან – ნგრევის ადგილობრივი მასალა, გამოფიტვის პროდუქტები, დროებითი ნაკადების მიერ შემოტანილია ალუვიონი, აგრეთვე მღვიმეში გვხდება მდინარეული რიყნარი მასალა. ბინადრობენ ობობები, მცირეჯაგრიანი რგოლოვანი ჭიები, მრავალფეხიანები და სხვა ცოცხალი ორგანიზმები.
ჭიათურა-საჩხერის გზატკეცილიდან მღვიმისკენ მიმავალი გზა მიემართება სოფელ სარეკის მიმართულებით. სასოფლო გზიდან მღვიმისკენ 150 მეტრის მანძილზე გრუნტის გზა მიუყვება. სოფელ სარეკის მაცხოვრებელ ბიძინა აბჟანდაძის საკარმიდამო ნაკვეთთან ახლოს არსებულ კლდოვან ფარდულში. მღვიმის ბოლომდე გასავლელად საჭიროა სპელეოლოგიური აღჭურვილობა. მღვიმე გამოკვლეული იქნა 2015 წლის 23 თებერვალს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეომორფოლოგია, კარტოგრაფიის კათედრის ასისტენტ პროფესორის გიორგი დვალაშვილის მიერ.
სახელწოდება
ახალ აღმოჩენილ კარსტულ მღვიმეს სახელი აკაკი წერეთლის დაბადებიდან 175 და გარდაცვალებიდან 100 წლისთავთან დაკავშირებით ეწოდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის მღვიმეები
სამპსონიევსკის საკათედრო ტაძარი
სამპსონიევსკის საკათედრო ტაძარი (Сампсониевский собор) — მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1728-1740 წლებში.
სამხრეთის ეგვტერი ნაკურთხია მიქაელ მთავარანგელოზის სახელზე, ჩრდილოეთის ეგვტერი კი იოანე ღვთისმეტყველის სახელზე.
ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.
ისტორია
1710 წელს მომავალი ტაძრის ადგილზე პოლტავის ბრძოლაში გამარჯვების წლისთავზე ააგეს და აკურთხეს ხის სამპსონიევსკის ეკლესია, რომელიც აკურთხეს სამსონ უცხოთშემწყნარებლის სახელზე, რომლის ხსენების დღესაც (27 ივნისი) რუსეთმა გამარჯვება მოიპოვა ბრძოლაში. ეკლესიის საკათედრო ტაძრად გადაკეთება მიმდინარეობდა 1728-1740 წლებში. ხანგრძლივი პერიოდი განაპირობა ფინანსების არქონამ და სამუშაოების გაყინვამ, რომელიც განახლდა იმპერატორ ანა იოანეს ასულის მმართველობის პერიოდში.
ტაძრის ეზოში დაკრძალულია 27 ივნისს დაღუპულები: არტემ ვოლინსკი, ანდრეი ხრუშჩიოვი და არქიტექტორი პეტრე ეროპკინი. 1885 წელს საფლავზე დაამონტაჟეს ძეგლი.
1830-იან წლებში ტაძრის შიდა ინტერიერი გაარემონტეს, რომლის შედეგადაც თუჯის იატაკი შეცვალეს ქვის იატაკით. 1935 წლის 20 მარტს ტაძარი სახელმწიფო დაცვის ქეშ აიყვანეს, როგორ ძეგლი. 1938 წლის ივლისში ტაძარში ღვთისმსახურება შეწყდა ვიბორგის კომიტეტის ადმინისტრაციული კომიტეტის გადაწყვეტილებით. ამის შემდეგ შენობაში განათავსეს მზა ტანსაცმლის მაღაზია. 1942 წლის 10 თებერვლის საჰაერო დარტყმის შემდეგ ეკლესია ძლიერ დაზიანდა.
1984 წელს გიორგი ბუტიკოვის ინიციატივის წყალობით ტაძარი შევიდა ისააკის ტაძრის სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალის შემადგენლობაში, რამაც გამოიწვია ტაძრის მშენებლობის დაწყება. ხანგრძლივი პაუზის შემდეგ ტაძარმა სტუმრები მიიღო 1999 წელს, პოლტავის ბრძოლის 290-ე წლისთავზე. მუზეუმის ხარისხში იგი გაიხსნა 2000 წელს. გახსნიდან ორ წელიწადში აღადგინეს მთავარი საკურთხევლის ინტერიერის კედლების დეკორატიული მოხატულობა.
2002 წლის 21 მაისს, იოანე ღვთისმეტყველის ხსენების დღეს, რომლის სახელზეც აკურთხეს ტაძრის ერთ-ერთი ეგვტერი, ტაძრის წინამძღვარმა იოანე მალინინმა აღასრულა ხანგრძლივი შესვენების შემდეგ პირველი საღვთო ლიტურგია. 2010 წლიდან კი ტაძარში მიმდინარეობს ყოველდღიური ღვთისმსახურება. 2017 წლის 5 თებერვალს ტაძარი გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელს ეკლესიას 49 წლით გამოყენების უფლებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
ბაკურხევის ეკლესია
ბაკურხევის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურხევის დასავლეთით, კანჩხის მთის წვერზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (4,8 x 3,2 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, შირიმითა და კირის დუღაბით. დანგრეულია. შემორჩენილია ნალისებრი აფსიდის ნაწილი და დასავლეთის კედელი (სიმაღლე 0,6-0,8 მეტრი). ნანგრევებში აღმოჩნდა შირიმის ქვის საკურთხევლისწინა ჯვრის სწორკუთხაღრმულიანი პოსტამენტი. ეკლესიის გალავნისაგან შემორჩენილია მხოლოთ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების კვალი. ეკლესიიდან სამხრეთით, 10-20 მეტრზე, სამარხებია.
რიხარდ ზიგმონდი
რიხარდ ადოლფ ზიგმონდი (Richard Adolf Zsigmondy; დ. 1 აპრილი, 1865 — გ. 23 სექტემბერი, 1929) — ავსტრიელ-უნგრელი ქიმიკოსი. ცნობილია ნივთიერება კოლოიდის შესახებ ჩატარებული გამოკვლევებით, სწორედ ამ თემასთან დაკავშირებული სამეცნიერო ნაშრომებით, 1925 წელს გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში. მთვარეზე ერთ-ერთ კრატერს, მის პატივსაცემად ეწოდა „ზიგმონდის კრატერი“.
ადრეული წლები
ზიგმონდი დაიბადა ვენაში, ავსტრიის იმპერიაში. იყო უნგრელი ირმა სზაკმერის და პოეტის ადოლფ ზიგმონდის ვაჟი. ზიგმონდის ოჯახის წევრები იყვნენ ლუთერანები. მას შემდეგ რაც 1880 წელს ზიგმონდის მამა გარდაიცვალა, მის გაზრდაზე მთლიანი პასუხისმგებლობა დედამისმა აიღო. რიხარდი მის და-ძმებთან ერთად დაინტერესებული იყო მთამსვლელობით. მისი უფროსი ძმებიდან ოტო იყო კბილის ექიმი, ხოლო ემილი ფიზიკოსი. მისი უმცროსი ძმა კარლ ზიგმონდი, ვენაში იყო ერთ-ერთი ცნობილი მათემატიკოსი. რიხარდი სკოლაში დაინტერესებული იყო საბუნებისმეტყველო მეცნიერებით, განსაკუთრებით კი ქიმიით და ფიზიკით, იგი სახლის ლაბორატორიაში ხშირად ატარებდა სხვადასხვა სამეცნიერო ექსპერიმენტებს.
Internet Archive
Internet Archive (ინტერნეტ არქივი) — არაკომერციული ელექტრონული ბიბლიოთეკა, რომელიც დაფუძნდა 1996 წელს სან-ფრანცისკოში, ბრიუსტერ კეილის მიერ. არქივი აგროვებს ვებგვერდების ასლებს, გრაფიკულ მასალებს, ვიდეო-აუდიო ჩანაწერებს, სურათებს, ვიდეო თამაშებს და პროგრამულ უზრუნველყოფას. იგი მოიცავს 3 მილიონამდე საერთო მოხმარების წიგნს. Internet Archive უზრუნველყოფს მოძიებული მასალების გრძელვადიან არქივაციას და თავის მონაცემთა ბაზაზე უფასოდ წვდომას პუბლიკისთვის. მისი მიზანი არის ცივილიზაციის კულტურულ-ისტორიული ფასეულობების შენარჩუნება ინტერნეტის ეპოქაში და ელექტრონული ბიბლიოთეკის შექმნა და მხარდაჭერა. 2014 წლის მონაცემით, არქივის მოცულობა შეადგენდა 15 პეტაბაიტს,  ხოლო 2016 წლის მონაცემით იგი მოიცავს ვებგვერდების 502 მილიარდ ასლს.
არქივი მომხმარებლებს აძლევს ციფრული მასალების ატვირთვა/ჩამოტვირთვის საშუალებას, თუმცა მონაცემების უმეტესობა გროვდება ავტომატურად, სხვადასხვა საძიებო სისტემების მეშვეობით. მისი ვებარქივია Wayback Machine, რაზეც ხელმისაწვდომია საიტების 150 მილიარდამდე სკრინშოტი.
რიხარდ ზიგმონდი
ადრეული წლები
მან თავისი აკადემიური კარიერა მედიცინის ფაკულტეტზე ვენის უნივერსიტეტში დაიწყო, თუმცა მოგვიანებით გადავიდა ვენის ტექნიკურ უნივერსიტეტში, ხოლო შემდეგ მიუნხენის უნივერსიტეტში, სადაც მას სურდა რომ ქიმია ვილჰემ ვონ მილერის (1848-1899) მითითებით შეესწავლა. 1889 წელს, მიუნხენის უნივერსიტეტმა მას მიანიჭა დოქტორანტის წოდება.
Internet Archive
ბიბლიოთეკის ყოველწლიური ბიუჯეტი არის 10 მილიონი ამერიკული დოლარი და შემოსავალს ღებულობს სხვადასხვა წყაროებიდან: გრანტები, შემოწირებულობები და ა.შ. შტაბ-ბინა მდებარეობს სან-ფრანცისკოში, კალიფორნია და ჰყავს 200-მდე თანამშრომელი, რომელთა უმეტესობა მუშაობს წიგნების სკანირების ცენტრში. არქივს აქვს მონაცემთა ცენტრები კალიფორნიის სამ ქალაქში: სან-ფრანცისკო, რედვუდ-სიტი, რიჩმონდი. იგი არის International Internet Preservation Consortium-ის წევრი (ბიბლიოთეკების საერთაშორისო ორგანიზაცია). 2007 წელს ოფიციალურად მიენიჭა ბიბლიოთეკის სტატუსი.
სქოლიო
კატეგორია:ელექტრონული ბიბლიოთეკები კატეგორია:კინოარქივები კატეგორია:ინტერნეტის ისტორია კატეგორია:Internet Archive-ის პროექტები კატეგორია:2001 წელს დაარსებული საიტები კატეგორია:არაკომერციული ორგანიზაციები კატეგორია:ორგანიზაციები დაარსებული 1996 წელს კატეგორია:ფოტოარქივები კატეგორია:ხმოვანი არქივები კატეგორია:ონლაინ არქივები
რიხარდ ზიგმონდი
პირადი ცხოვრება
1903 წელს რიხარდი დაქორწინდა ლორა ლუის მულერზე. წყვილს მოგვიანებით ეყოლა ორი ქალიშვილი, ანამარია და კეიტი. 1929 წელს გარდაიცვალა გეტინგემში, გერმანიაში.
იყო უნგრელი არქიტექტორის ფრიგეს შულეკის ბიძა, ხოლო მევიოლინის დენიზ ზიგმონდის ნათესავი.
ყაზლი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ყაზლი შეიძლება აღნიშნავდეს:
სოლთანქენდი (მრავალმნიშვნელოვანი)
სოლთანქენდი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ეთერი თუთბერიძე
ეთერი გიორგის ასული თუთბერიძე (Этери Георгиевна Тутберидзе; დ. 24 თებერვალი, 1974, მოსკოვი, სსრკ) — რუსი ფიგურული სრიალის მწვრთნელი. მუშაობს ინდივიდუალურ სპორტსმენებთან. მისმა აღზრდილმა სამმა მოსწავლემ მოიპოვა ოლიმპიური მედალი.
ბიოგრფია
ხერხემალზე მიღებული ტრავმის შემდეგ გადავიდა კატეგორიაში „ცეკვები ყინულზე“, მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა კავშირის თასზე. 1990-იანი წლების დასაწყისში გამოდიოდა რუსულ „ბალეტი ყინულზე“. 18 წლის ასაკში ეთერი გადავიდა აშშ-ში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1974 კატეგორია:რუსი მოციგურავეები კატეგორია:საბჭოთა მოციგურავეები კატეგორია:რუსეთის დამსახურებული მწვრთნელები
ენტონი კარმონა
ენტონი კარმონა (Anthony Carmona; დ. 7 მარტი, 1953) — ტრინიდადელი მოსამართლე და პოლიტიკოსი. ტრინიდადი და ტობაგოს მეხუთე პრეზიდენტი (2013-2018 წწ.).
2013 წელს არაპირდაპირ საპრეზიდენტო არჩევნებში იყო ერთადერთი კანდიდატი. ამომრჩეველთა კოლეგიამ ერთხმად აირჩია პრეზიდენტად. ენტონი კარმონამ პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა ჰეიზლი კროუფორდის სტადიონზე გამართული სახალხო ცერემონიის შემდეგ.
მარგარეტ ეტვუდი
მარგარეტ ელიანორ ეტვუდი (დ. 18 ნოემბერი, 1939) — კანადელი პოეტი, რომანისტი, ლიტერატურული კრიტიკოსი, ესეისტი, პედაგოგი, გარემოდამცველი აქტივისტი და გამომგონებელი. ლიტერატურული მოღვაწეობა 1961 წელს დაიწყო, მისი შემოქმედება 18 რომანს, 18 პოეტური კრებულს, 9 მოთხრობების კრებულს, 11 არამხატვრულ ნაშრომს, 8 საბავშვო წიგნისა და ორ გრაფიკული რომანს მოიცავს. ეტვუდის მრავალფეროვანმა ლიტერატურულმა მემკვიდრეობამ ფართო აღიარება მოიპოვა როგორც კანადაში, ისე — მის საერთაშორისო ასპარეზზე. ავტორი არისართურ კლარკის, ფრანც კაფკას, ასტურიის უფლისწულის, ორგზის ბუკერის (ხუთგზის ნომინანტი), ორგზის გენერალ-გუბერნატორის პრემიების ლაურეატი. ასევე, მიღებული აქვს აშშ-ის პენ-ცენტრისა და კრიტიკოსთა საზოგადოების (National Book Critics)- ის პრემიებიც. ეტვუდი 2001 წელს მონაწილეობდა Canada's Walk of Fame-ში. მის მიერაა დაფუძნებული Writers' Trust of Canada — არაკომერციული ლიტერატურული ორგანიზაცია, რომლის მიზანიც კანადის მწერალთა საზოგადოების წახალისებაა და გრიფინის პოეზიის პრემია. მარგარეტ ეტვუდს დიდი წვლილი მიუძღვის კანადური ლიტერატურის განვითარებაში. მისი ნაწარმოებები საფუძვლად დაედო არაერთ ეკრანიზაციასა და დადგმას.
ეტვუდი ასევე არის LongPen-ის გამომგონებელი და დამნერგავი. ეს ტექნოლოგია განკუთვნილია დოკუმენტების დისტანციური რობოტიზებული წერისათვის. მას რამდენიმე პატენტიც აქვს მიღებული ელექტრონული დოკუმენტების წარმოების დარგში. 2004 წელს კი გახდა დამფუძნებელი და დირექტორი ელექტრონული ხელმოწერების კომპანია Unotchit Inc. -ისა (2011 წლიდან Syngrafii Inc.).
მიუხედავად იმისა, რომ ეტვუდმა, ძირითადად, პროზაული ნაწარმოებებით მოიპოვა აღიარება, მას ეკუთვნის მდიდარი პოეტური მემკვიდრეობა. მისი პოეზია ხშირად ეყრდნობა მითებსა და ზღაპრებს, რომლითაც იგი ბავშვობიდანვე იყო დაინტერესებული. ლიტერატურული მოღვაწეობის მანძილზე, ეტვუდი ნაყოფიერად თანამშრომლობდა ისეთ მედიასაშუალებებთან, როგორიცაა Tamarack Review, Harper's, ABC, CBC Technology, Ms., Saturday Night და სხვ.
ადრეული წლები და განათლება
დაიბადა ოტავაში (ონტარიო, კანადა), კარლ ედმუნდ და მარგარეტ დოროთი ეტვუდების ოჯახში. მამა მკვლევარი-ენტომოლოგი იყო, დედა — დიეტოლოგი და კვების სპეციალისტი. ეტვუდებს, გარდა მარგარეტისა, კიდევ ორი შვილი ჰყავდათ, მარგარეტი შუათანა იყო. მომავალ მწერალს ადრეულ ბავშვობაში ბევრმა მოგზაურობამ მოუწია, მამის საქმიანობის გამო — კარლ ეტვუდი ტყის ენტომოფაუნას იკვლევდა, ჩრდილოეთ კვებეკში, რის გამოც ოჯახი ხშირად იცვლიდა ადგილსამყოფელს კვებეკს, ტორონტოსა და ოტავას შორის.
ეტვუდი ადრეული ასაკიდანვე გაიტაცა ლიტერატურამ. იგი აქტიურად კითხულობდა ზღაპრებს, კანადურ მოთხრობებს ცხოველებზე და კომიქსებს. პირველად კალამი 6 წლის ასაკში მოსინჯა. სკოლაში მარგარეტი შედარებით გვიან, 12 წლის ასაკში შევიდა. სწავლობდა ლისაიდის სკოლაში, რომელიც 1957 წელს დაასრულა.
სკოლის შემდეგ მარგარეტ ეტვუდმა სწავლა ტორონტოს უნივერსიტეტის ვიქტორიას კოლეჯში განაგრძო. ამ პერიოდში გამოქვეყნდა მისი რამდენიმე ლექსი და სტატია უნივერსიტეტის ჟურნალ Acta Victoriana-ში. 1961 წელს მარგარეტმა ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი მოიპოვა ინგლისური ენის განხრით, მეორადი სპეციალობით ფილოსოფიასა და ფრანგულ ენაში. იმავე წელს იგი დაჯილდოვდა ვუდრო ვილსონის სტიპენდიით, რითიც სწავლა განაგრძო ჰარვარდის რედკლიფის კოლეჯში. 1962 წელს ეტვუდმა მაგისტრის ხარისხი მოიპოვა, რის შემდეგაც იმავე უნივერსიტეტში განაგრძო სწავლა დოქტორანტურაში, თემაზე „ინგლისური მეტაფიზიკური რომანი“, თუმცა, არ დაუსრულებია.
მწერლობა
ეტვუდმა აღიარება მოღვაწეობის ადრეულ ეტაპზევე მოიპოვა. 1961 წელს იგი დაჯილდოვდა E. J. Pratt-ის სახელობის მედლით, ლექსების კრებულისათვის Double Persephone, 1966 წელს კი კრებულმა The Circle Game გენერალ-გუბერნატორის პრემია მოიპოვა. შემდგომ წლებში კიდევ რამდენიმე პოეტური კრებულიც გამოვიდა. პირველი რომანი "ქალი, რომელიც იჭმება" (Eadible Woman) ეტვუდმა 1969 წელს გამოაქვეყნა. რომანი წარმოადგენდა სოციალურ სატირას ჩრდილოამერიკული კონსუმერიზმის თემაზე.
70-იან წლებში ეტვუდმა მყარი რეპუტაცია დაიმკვიდრა კანადის ლიტერატურულ წრეებში, პოეტური კრებულებით, რომანებით "შეგნება" (1972), "ქალბატონი ორაკული" (1976), "სიცოცხლე კაცის გაჩენამდე" (1979, წარდგენილი იყო გენერალ-გუბერნატორის პრემიაზე) და განსაკუთრებით კი მონოგრაფიით "გადარჩენა: კანადური ლიტერატურის თემატური გზამკვლევი", რომელიც 1972 წელს გამოიცა. მისი ნაწარმოებები ეხებოდა ისეთ საკითხებს, როგორიც იყო კანადური ნაციონალიზმი, ეროვნული და სქესობრივი იდენტობის ჩამოყალიბება, ქალთა საზოგადოება და მათი თვითდამკვიდრება ცხოვრებაში, ურთიერთობა ქალსა და მამაკაცს შორის და სხვ. განსაკუთრებული აღიარება მოუტანა მწერალს რომანმა "მხევლის წიგნი" (Handmade's Tale, 1985), რომელიც შეეხებოდა რელიგიური ფანატიზმის გავლენას პოლიტიკასა და საზოგადოების ცხოვრებაზე და ქალის ბედზე ფანატიზმზე დაფუძნებულ სახელმწიფოში. წიგნმა ზედიზედ მოიპოვა ართურ კლარკისა და გენერალ-გუბერნატორის პრემიები და ორჯერ იქნა ეკრანიზებული, ასევე, საფუძვლად დაედო ოპერის ლიბრეტოს. მწერალს დიდი აღიარება მოუტანა შემდგომმა რომანებმაც: "კატის თვალი" (Cat's Eye, 1988), 'წამგლეჯი სასძლო" (The Robber Bride, 1993), "სახელად გრეისი" (Allias Grace, 1996, გილერის პრემია), "ბრმა მკვლელი" (Blind Assassin, 2000, ბუკერის და ჰემეტის პრემიები).
პირადი ცხოვრება
ეტვუდი 1968 წელს დაქორწინდა ამერიკელ მწერალ ჯიმ პოლკზე. 1973 წელს მეუღლეები განქორწინდნენ. მეორედ მწერალი კანადელ მწერალ გრემ გიბსონზე დაქორწინდა, რომელთანაც 1976 წელს შეეძინა ქალიშვილი ელეანორ ჯეს ეტვუდ გიბსონი. ქორწინება მყარი აღმოჩნდა და გაგრძელდა 2019 წლამდე, როცა გიბსონი დემენციით გარდაიცვალა. მეუღლის გარდაცვალებას მწერალმა ლექსი და ესე მიუძღვნა.
ეტვუდი თავს მე-17 საუკუნეში ჯადოქრობისათვის გასამართლებული მერი უებსტერის შთამომავლად მიიჩნევს. უებსტერს ეძღვნება ეტვუდის ლექსი და რომანი "მხევლის წიგნი".