cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
დარიო ფო
ადრეული ცხოვრება და განათლება
ფო, რომელიც იყო უფროსი შვილი, დაიბადა ლომბარდიაში, ვარეზეს პროვინციასთან  ახლოს,  ლაგო-მაჯორეს აღმოსავლეთ სანაპიროზე. მისი უმცროსი ძმა, ფულვიო, გახდა თეატრის ადმინისტრატორი. მათი უმცროსი და, ბიანკა ფო გარამბოისი, მწერალი. მათმა დედამ, პინა როტა ფომ, გლეხის წარმომავლობით, დაწერა წიგნი ომებს შორის ტერიტორიის ანაზღაურების შესახებ, Il paese delle rane ( ბაყაყების მიწა, 1978). მათი მამა, ფელიჩე, იტალიის სახელმწიფო რკინიგზის სადგურის ოსტატი იყო და ოჯახი ხშირად შვეიცარიის საზღვრის გასწვრივ გადადიოდა საცხოვრებლად, როდესაც ფელიჩე ახალ პოსტზე მუშაობას იწყებდა. ფელიჩე იყო სოციალისტი, ასევე მსახიობი იბსენის ნამუშევრებში. მონაწილეობდა მსახიობთა თეატრში. ფომ სიუჟეტები ააგო დედის, ბაბუის და ლომბარდიელი მეთევზეების მონათხრობებისგან. იმ ადგილებს შორის, სადაც ფო ადრეული წლების განმავლობაში ცხოვრობდა, იყო პორტო ვალტრავაგლია, მინის დამამზადებელი კოლონია. მისი თქმით, იტალიაში მცხოვრები შეშლილი ხალხის ყველაზე მაღალი პროცენტი სწორედ იქ ცხოვრობდა.
1942 წელს ფო მილანში გადავიდა საცხოვრებლად, ბრერას აკადემიაში. თუმცა, მეორე მსოფლიო ომში ფო შეუერთდა მუსოლინის ფაშისტურ არმიას. წლების შემდეგ, ფომ არ უარყო ეს კავშირი: მან ეს გააკეთა იმისთვის, რომ მისი ოჯახი გამოირჩეოდა ანტიფაშისტური დამოკიდებულებით და ფო დაეხმარა მამამისს ლტოლვილებისა და მოკავშირე ჯარისკაცების გადაყვანაში. მათ ლომბარდიელები გლეხებად შენიღბეს და გადაიყვანეს შვეიცარიაში. ფიქრობენ რომ, მისი მამა ასევე დაეხმარა ებრაელ მეცნიერებს, მალულად გადასულიყვნენ შვეიცარიაში. ომის დასრულებისთანავე ფო შეუერთდა საზღვაო ძალების საზენიტო დივიზიას.
ომის შემდეგ ფო დაბრუნდა ბრერას აკადემიაში, ასევე ჩაატარა არქიტექტურული კვლევები მილანის პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში. მან წამოიწყო დისერტაცია რომაული არქიტექტურის შესახებ, მაგრამ მალევე იმედი გაუცრუვდა და საბოლოო გამოცდებამდე შეწყვიტა სწავლა. მას ჰქონდა ნერვული დარღვევა. ექიმმა უთხრა, რომ დრო დაეთმო ისეთი საქმიანობისთვის რაც სიამოვნებას მოგვრიდა. ექიმის დანიშნულების შესაბამისად, მან ხატვა დაიწყო და ჩაერთო პიკოლის თეატრის (მცირე თეატრების) მოძრაობაში, რომელშიც მან დაიწყო იმპროვიზირებული მონოლოგების წარდგენა.
იგი თავის მხატვრულ შემოქმედებაზე გავლენის მომხდენად მიიჩნევდა ბოლოკოს, ბრეხტის, ჩეხოვს, დე ფილიპოს, გრამსკის, მაიაკოვსკის, მოლიერის, შოუს და სტრეჰლერის.
1950-იანი წლები
1950 წელს ფომ დაიწყო თანამშრომლობა ფრანკო პარენტთან ერთად და მონაწილეობდა რადიო მსახიობების მიერ შესრულებულ მრავალფეროვან შოუებში 1954 წლამდე. მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| დარიო ფო და ფრანკა რამე ახალშობილ შვილ ჯაკოპოსთან ერთად. ფომ გაიცნო ფრანკა რამე, ქალიშვილი თეატრალური ოჯახიდან. ისინი დაქორწინდნენ 1954 წლის 24 ივნისს. მათ შეეძინათ ვაჟი, ჯაკოპო (დ. 31 მარტი, 1955 წ.), რომელიც ასევე გახდა მწერალი.
1960-იანი წლები
1962 წელს ფომ დაწერა მრავალფეროვანი შოუ, კანცონისსიმა, RAI– სთვის და ასევე, იყო შოუს რეჟისორი. ფომ სურდა, შეექმნა ისეთი შოუ რომელიც განსხვავებული იქნებოდა ტელევიზიის ადრეული ნამუშევრებისგან. კანცონისსიმამ წარმოადგინა სატირული სიმღერები და ესკიზები, რომლებიც ასახავდნენ მუშათა კლასების ცხოვრებას. ამასთან, ეს ხშირად იყო ცენზურის დაცვით. კანცონისსიმამ პოპულარობა მოიპოვა და მიიზიდა მილიონობით მაყურებელი. რამე ამტკიცებდა, იტალიის ქალაქებში ტაქსის მძღოლები ხშირად ამბობდნენ, რომ მაუწყებლობის დროს მათ მუშაობა არ ჰქონდათ, რადგან ყველა შოუს უყურებდა.
1970-იანი წლები
1973 წლის მარტში ხუთმა ფაშისტმა, რომლებიც ზოგიერთი ჭორის თანახმად, მილანის კარაბინიერი მაღალჩინოსნების მითითებით მოქმედებდნენ, გაიტაცეს რამე. მათ გააუპატიურეს, სცემეს, დაწვეს სიგარეტებით, დასერეს და პარკში დატოვეს დარიოს მეუღლე. ფომ და რამემ განაგრძეს გასტროლები ლომბარდიასა და ვენეტოს გარშემო მთელი წლის განმავლობაში. მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| დარიო ფო [[ვენეცია|ვენეციაში, 1985 წ. ]]
1975 წელს ფო პირველად დასახელდა ნობელის პრემიაზე. მან იდეა აბსურდულად მიიჩნია: „მე გავხდი ცნობილი... ეს ნობელის ბიზნესი ნამდვილი კომედიაა. წარმომიდგენია გარკვეული სახელმწიფო მოხელეების, მაგისტრატებისა და პოლიტიკოსების სახე, რომლებსაც მე ვიცნობ. ისინი დიდი ტკივილის ფასად ცდილობენ, რომ გამაჩუმონ და ხელბორკილებით დამიჭირონ, შვედები კი მოდიან და ათამაშებენ ასეთ ხრიკს. . . [პრიზის მიღება] იქნებოდა, როგორც ჩემს ერთ პიესაში მსახიობობა.“
1990-იანი წლები
ის მიუთითებდა ისეთი თემებისკენ, როგორებიცაა შიდსი, სპარსეთის ყურის ყურის ომი და გენური ინჟინერია. ფოს შესრულებით ვიდეოჩანაწერიც არსებობს.
1995 წლის 17 ივლისს ფომ გადაიტანა ინსულტი. იგი სწრაფად გამოჯანმრთელდა და დაუბრუნდა კარიერას 1996 წლის 24 მარტს, 70-ე დაბადების დღეს.
ნობელის პრემია
განცხადება შოკისმომგვრელი გახდა როგორც იტალიელებისთვის, ისე არაიტალიელებისთვის.
განსაკუთრებით სასტიკი იყო რეაქცია ინგლისურენოვანი სამყაროდან. ინგლისურენოვანი ქვეყნების წარმომადგენლებმა ფოს ნამუშევარი განიხილეს, როგორც არასასურველი და მოძველებული, რომელიც 1970–იან და 1980–იან წლებს მიეკუთვნებოდა.
დაჯილდოებისას ფომ წარმოადგინა სპეციალურად შედგენილი ნაწარმოები სახელწოდებით Contra jogulatores obloquentes (მოხეტიალეთა არარელევანტური მოხსენების წინააღმდეგ). ნაწარმოები შეიცავდა რამდენიმე ნახატს, რომლებიც მოგვიანებით აღწერეს, როგორც „უდავოდ ყველაზე ბრწყინვალე თეატრალური და კომიკური გამოსვლა, რაც კი ოდესმე უნახავს შვედეთის აკადემიას.“
გარდაცვალება
2016 წელს მილანის საავადმყოფოში, 90 წლის ასაკში გარდაიცვალა დარიო ფო მწვავე რესპირატორული დაავადებით.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი ათეისტები კატეგორია:XXI საუკუნის დრამატურგები კატეგორია:Obie-ის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ლიტერატურაში კატეგორია:იტალიელი დრამატურგები კატეგორია:გარდაცვლილი 2016 კატეგორია:დაბადებული 1926
ის კვლავ აქ არის (ფილმი)
ის კვლავ აქ არის (Er ist wieder da) — გერმანელი რეჟისორის, დავიდ ვნენდტის ფილმი გერმანელი ჟურნალისტის, ტიმურ ვერმესის რომანის „ის კვლავ აქ არის“ მიხედვით.
სიუჟეტი
2014 წელს უშენ ადგილზე იღვიძებს გერმანიის ყოფილი ფიურერი ადოლფ ჰიტლერი.
სქოლიო
კატეგორია:ფილმები ადოლფ ჰიტლერზე კატეგორია:გერმანული ფილმები კატეგორია:2015 წლის ფილმები
მელანოციტი
მელანოციტები — წარმომქმნელი ნერვული ღერძის უჯრედები, რომლებიც განლაგებულია კანის ეპიდერმისის ქვედა შრეში (ძირის ბაზალური ფენა), თვალის შუა შრეში (უვეა), შიდა ყურში, საშოს ეპითელიუმში, მენინგებში, ძვლებში და გულში. მელანინი არის მუქი პიგმენტი, რომელიც პასუხისმგებელია კანის ფერზე. სინთეზის შემდეგ, მელანინი შეიცავს სპეციალურ ორგანელებში, რომელსაც ეწოდება მელანოსომა, რომელიც შეიძლება ტრანსპორტირდეს მიმდებარე კერატინოციტებში პიგმენტაციის გამოწვევის მიზნით. ამრიგად, მუქ კანს უფრო მეტი მელანოსომა აქვს, ვიდრე ღია კანის ფერებში. ფუნქციურად, მელანინი იცავს ულტრაიისფერი გამოსხივებისგან. მელანოციტებს როლი აქვთ ასევე იმუნურ სისტემაში.
სქოლიო
კატეგორია:ჰორმონები
პეტროვო-კრასნოსილია
პეტროვო-კრასნოსილია (Петрово-Красносілля; 2016 წლამდე - პეტროვსკე Петровське) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს ლუჰანსკის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 13500 კაცს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ლუჰანსკის ოლქის ქალაქები
ბექა ტუღუში (სამბო)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1993 კატეგორია:ფოთში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი სამბისტები
კოში-რიმანის განტოლებები
კოში-რიმანის განტოლებები, დალამბერი-ეილერის განტოლებები — ანალიზურ ფუნქციათა თეორიაში, 1-ლი რიგის კერძო წარმოებულიანი დიფერენცირებული განტოლებები, რომლებიც აკავშირებენ z=x+iy კომპლექსური ცვლადის w=u+iv ანალიზური ფუნქციის ნამდვილ და წარმოსახვით ნაწილებს.
ამ განტოლებებს აქვს დიდი მნიშვნელობა ანალიზური ფუნქციების თეორიასა და მის გამოყენებებში მექანიკასა და ფიზიკაში. ეს განტოლებები ო. კოშისა და ბ. რიმანის შრომებამდე განხილული იყო ჟ. დ' ალამბერისა და ლ. ეილერის მიერ.
ლიტერატურა
კატეგორია:კომპლექსური ანალიზი
ელენე სოხაძე
ბიოგრაფია
ელენე სოხაძემ დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი გეობოტანიკის სპეციალობით 1941 წელს. მუშაობდა ქალაქ ბაქოს ქიმიურ-ბაქტერიოლოგიურ ლაბორატორიაში; 1942 წლიდან არმიის რიგებში, ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის შორსმსროლელ საზენიტო არტილერიის ბატარეაში იმყოფებოდა; 1945 წელს ჩაირიცხა ვილიამსის სახელობის კვების საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტურაში. 1948 წლიდან ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში უფროსი მასწავლებელია. 1953 წელს მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში.
საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1950 წელს თემაზე: „კავკასიის უროიანების საძოვრები“, ხოლო სადოქტორო დისერტაცია ლენინგრადში 1971 წელს თემაზე: „დასავლეთ საქართველოს კირქვიანი მთების ბოტანიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება“.
მის სადოქტორო დისერტაციაში ღრმადაა გაანალიზებული მთიანი რეგიონების ლანდშაფტების კვლევის მეტად აქტუალური პრობლემები. გეოგრაფიის ინსტიტუტში მოღვაწეობის დროს აქტიურად მონაწილეობდა ფიზიკური გეოგრაფიის განყოფილებაში შესრულებულ რიგ გამოკვლევებში. იგი ავტორია 70-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ბიოლოგები კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
მოლითის ქუჩა
მოლითის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ნაძალადევის რაიონში (ღრმაღელე); დავით გურამიშვილის გამზირიდან დიდუბის დასახლების ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 40-იან წლებში. ადრე აგურის მთა ერქვა. 60-იან წლებში მოლითის ქუჩა ეწოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნაძალადევის რაიონის ქუჩები
რელიგიის თავისუფლება
რელიგიის თავისუფლება ან რელიგიური თავისუფლება — პრინციპი, რომელიც მხარს უჭერს პიროვნების ან საზოგადოების თავისუფლებას წარმოაჩინოს/გამოხატოს საკუთარი რწმენა, დაიცვას, ასწავლოს, თაყვანისცეს საჯაროდ, ღიად თუ ინდივიდუალურად. რელიგიის თავისუფლება ასევე, მოიცავს რელიგიის ან რწმენის შეცვლის თავისუფლებას - „უფლება არ აღიაროს ნებისმიერი რელიგია ან რწმენა“ ან „არ იყოს რომელიმე რელიგიის მიმდევარი“.
მრავალი ადამიანი და ერების დიდი ნაწილი მიიჩნევენ და თვლიან, რომ რელიგიის თავისუფლება არის ადამიანის ფუნდამენტური უფლება. ქვეყანაში, სადაც მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო რელიგიაა გამოცხადებული, აპრობირებულია, რომ სახელმწიფო სხვა რელიგიის და რწმენის წარმომადგენლების თავისუფლებას არ ზღუდავს და არც დევნის მათ. რწმენის თავისუფლება განსხვავებული რამაა. ის აძლევს საშუალებას ინდივიდს, ჯგუფს ან რელიგიას დაიჯეროს/იწამოს ის, რაც სურთ, თუმცა ეს აუცილებლად იმას არ ნიშნავს, რომ გამოიყენოს უფლება გამოხატოს თავისი რელიგია ან მრწამსი ღიად და გარეგნული ნიშნებით საზოგადოებაში, რაც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი და ცენტრალური ასპექტია რელიგიის თავისუფლების უფლებაში.
ისტორია
ისტორიულად, რელიგიის თავისუფლებას იყენებდნენ, როგორც საშუალებას სხვადასხვა თეოლოგიური მიმდევრობისა და სისტემის ტოლერანტობის აღსაწერად, მაშინ როდესაც თაყვანისცემის (რწმენის) თავისუფლება განისაზღვრა, როგორც ინდივიდუალური მოქმედების თავისუფლება. თითოეული მათგანი გარკვეული ხარისხით არსებობდა. იმის მიუხედავად, რომ მრავალმა ქვეყანამ რელიგიური თავისუფლების გარკვეული სახის ფორმები მიიღო, რეალობაში მიღებული თავისუფლება ხშირად იზღუდება სადამსჯელო ღონისძიებებით, დაბეგვრით, რეპრესიული, მძიმე სოციალური ფონის შექმნითა და პოლიტიკური უფლებების შეზღუდვით.
ანტიკურ ხანაში, გავრცელებული სინკრეტული (გამაერთიანებელი) თვალსაზრისი, ნებას რთავდა ვაჭართა საზოგადოებას ემოქმედათ/ემუშავათ თავიანთი ადათ-წესების მიხედვით. როდესაც ელინისტურ ან  რომაულ ცალკეულ ქალაქებში ქუჩის ბრბო ერთმანეთს უპირისპირდებოდა, საკითხი წყდებოდა, როგორც საზოგადოების/თემის უფლებების დარღვევად.
კიროს დიდმა დააარსა აქემენიდთა იმპერია დაახლოებით ძვ.წ. 550 წელს და დაიწყო ზოგადი პოლიტიკის განხორციელება რელიგიის თავისუფლების ნებართვის გაცემის შესახებ მთელი იმპერიის მასშტაბით, რასაც ცხადყოფს და ამტკიცებს „კიროსის ცილინდრი“.
ზოგიერთი ისტორიული გამონაკლისი იყო იმ რეგიონებში, სადაც ერთ-ერთი რელიგია იყო ძლიერი და ძალაუფლების სადავეები მის მიმდევრებს ეპყრათ ხელთ: იუდაიზმი, ზოროასტრიზმი, ქრისტიანობა და ისლამი. სხვები იქ იყვნენ, სადაც დამკვიდრებულმა წესრიგმა საფრთხე იგრძნო და ეს ნათლად წარმოაჩინა სოკრატეს სასამართლო პროცესმა ძვ.წ. 399 წელს ან სადაც მმართველი გაღმერთებული ჰყავდათ, როგორც მაგალითად რომში და დამკვიდრებული წესის მიხედვით, სიმბოლური მსხვერპლის შეწირვაზე უარის თქმა ერთგულების ფიცზე უარის თქმას ნიშნავდა. ეს გახლდათ ადრეული ქრისტიანული თემების დევნის საფუძველი.
რელიგიის თაყვანისცემის თავისუფლება, შეიქმნა ძველი ინდოეთის ბუდისტურ „მავრიის იმპერიაში“ აშოკა დიდის მიერ ძვ.წ. III საუკუნეში.
რომაელები გამოირჩეოდნენ თავიანთი ტოლერანტულობით, რადგან იმპერია აერთიანებდა მრავალ რელიგიას, მათ შორის იუდაიზმს და ადგილობრივ ქვეშევრდომებს მოუწოდებდნენ, რომ გაეგრძელებინათ თავიანთი ღმერთების თაყვანისცემა, თუმცა ქრისტიანობის მიმართ მსგავსი დამოკიდებულება არ ჰქონდათ მანამ, სანამ რომაელმა იმპერატორმა გალერიუსმა ქრისტიანობას არ დართო კანონიერად არსებობის ნება 311 წელს. რომის იმპერიაში რელიგიის თავისუფლებას მილანის ედიქტი უზრუნველყოფდა, თუმცა 380 წელს თესალონიკის ედიქტის მიხედვით, ყველა რელიგია აიკრძალა, ქრისტიანობის გარდა.
ისლამური სამყარო
თითქმის ასწლიანი ბრძოლების შემდეგ, რომელიც მიმდინარეობდა მედინაში მცხოვრებ არაბ და ებრაელ (მაშინ ცნობილი, როგორც იათრიბი) ხალხს შორის, ძვ.წ. 620 წელს მუჰამედმა მედინის კონსტიტუციაში შეტანილი ცვლილებების მიხედვით გამოაცხადა ისლამის მიმდევრებისთვის, ებრაელებისთვისა და წარმართებისთვის რელიგიის თავისუფლება. ისლამური ისტორიის ადრეულ პერიოდში (XI საუკუნის შუა ხანებამდე) ისლამი მეცნიერების უმეტესობა ინარჩუნებდა სახელმწიფოებრიობისგან დამოუკიდებლობას, რაც ხელს უწყობდა რელიგიის თავისუფლებისთვის დამახასიათებელი ელემენტების დამკვიდრებას. მოგვიანებით, ისლამური ხალიფატის არსებობისას, რელიგიის თავისუფლება შენარჩუნდა, თუმცა იმ პირობებში, რომ არამუსლიმი საზოგადოება მიიღებდა DHIMMI-ის სტატუსს, რაც იმას ნიშნავდა, რომ ზრდასრულ მამაკაცს უნდა გადაეხადა დაკისრებული ჯარიმა - ჯიზია, განსხვავებით ისლამი თემისა, რომელიც იხდიდა ზაქათს. მიუხედავად იმისა, რომ DHIMMI-ის სტატუსის მქონე პირებს არ ჰქონდათ მსგავსი პოლიტიკური უფლებები, როგორც ისლამის მიმდევრებს, ისინი მაინც სარგებლობდნენ თანასწორობის უფლებით საკუთრების, ხელშეკრულებისა და ვალდებულებების თვალსაზრისით.
რელიგიური პლურალიზმი არსებობდა კლასიკურ ისლამსა და შარიათში, იმის გათვალისწინებით, რომ სხვა რელიგიათა კანონები და წესები, ისლამურ სამართლებრივ ჩარჩოს მოერგო. შუა საუკუნეების ისლამურ საზოგადოებაში, კადი (ისლამი მოსამართლეები) როგორც წესი, ვერ ერეოდა არამუსლიმანთა საქმეებში, თუ მხარეები ნებაყოფლობით არ აირჩევდნენ გასამართლებას ისლამური კანონების შესაბამისად, ამრიგად, ისლამურ სახელმწიფოებში მცხოვრები Dhimmis-ის სტატუსის მქონე თემებს, ჩვეულებრვ ეძლეოდათ შესაძლებლობა ჰქონოდათ თავიანთი კანონები დამოუკიდებელი შარიათისგან, როგორც მაგალითად, ჰქონდათ ებრაელებს თავიანთი სასამართლო - ჰალახა.
Dhimmis-ის სტატუსის მქონე პირებს უფლება ჰქონდათ შეექმნათ და ემოქმედათ საკუთარი იურიდიული სისტემის შესაბამისად დაფუძნებული სასამართლოებით იმგვარ შემთხვევებში, როდესაც დანაშაული არ ეხებოდა სხვა რელიგიურ ჯგუფებს, ფინანსურ სამართალდარღვევებს ან საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევას/საფრთხის შექმნას. არამუსლიმებს უფლება ჰქონდათ ისეთ რელიგიურ ჩვეულებებში ჩართულიყვნენ, რომლებიც ჩვეულებრივ, ისლამური კანონმდებლობით იყო აკრძალული, როგორც ალკოჰოლის მიღება და ღორის ხორცით კვებაა. აგრეთვე, უფლება ჰქონდათ ჩართულიყვნენ ისეთ რელიგიურ ღონისძიებებშიც, რომლებიც ისლამისტებს საძულველად და მიუღებლად მიაჩნდათ, მაგალითად როგორიცაა ზოროასტრული ჩვეულება ინცესტური „თვითქორწინება“, რომლის მიხედვითაც მამაკაცს შეეძლო დედის, დის ან ქალიშვილის ცოლად შერთვა. ცნობილი იურისტისა და ისლამური კანონმდებლობის მცოდნე, იბნ ქაიიმის (1292-1350) თანახმად, არამუსლიმ საზოგადოებას ჰქონდა უფლება მიეღოთ მონაწილეობა ასეთ რელიგიურ ღონისძიებებში, მაშინაც კი თუ ეს ქმედებები შეურაცხყოფდა ისლამ თემს, მხოლოდ იმ პირობით, რომ მსგავსი საქმეები არ წარედგინებოდა ისლამურ (შარიათის) სასამართლოს.
მიუხედავად იმისა, რომ Dhimmis-ის სტატუსი მქონე თემები ხალიფატის პერიოდში სარგებლობდნენ გარკვეული ხელსაყრელი მოცემულობით, ისინი მაინც არ ითვლებოდნენ ისლამური თემების მიმართ თანასწორებად და ხალიფატის არსებობის ისტორიაში, არამუსლიმი თემები ხშირად იდევნებოდნენ.
ინდოეთი
ებრაელები, რომლებმაც დევნის გამო დატოვეს საკუთარი სამშობლო 2500 წლის წინ, ინდოეთში დასახლდნენ, სადაც ანტისემიტიზმის პირისპირ არასდროს აღმოჩენილან. ძვ.წ. III საუკუნით თარიღდება რელიგიის თავისუფლების შესახებ ნაპოვნი ედიქტები, რომლებიც გამოცემულია აშოკა დიდის მმართველობის პერიოდში. თანამედროვე ინდოეთში კონსტიტუციითაა განმტკიცებული ნებისმიერი რელიგიის გამოხატვის, ქადაგების და გავრცელების თავისუფლება. ძირითადი თემების ძირითადი რელიგიური დღესასწაულები შედის ეროვნული დღესასწაულების ჩამონათვალში.
მიუხედავად იმისა, რომ ინდოეთში მცხოვრები მოსახლეობის 80% არის ინდუიზმის მიმდევარი, ინდოეთი არის სეკულარული სახელმწიფო და არ გააჩნია სახელმწიფო რელიგია.
მრავალი სწავლული და მეცნიერი მიიჩნევს, რომ ინდოეთში გაბატონებული რელიგია, ინდუიზმი, დიდი ხნის განმავლობაში ითვლება ყველაზე ტოლერანტულ რელიგიად. რაჯნი კოტარიმ, „განვითარებადი საზოგადოებების კვლევის ცენტრის“ დამფუძნებელმა დაწერა, „(ინდოეთი) არის ქვეყანა, რომელიც აგებულია ცივილიზაციის საფუძველზე, რომელიც არსებითად არარელიგიურია.“
დალაი ლამა, დევნილობაში მყოფი ტიბეტის პოლიტიკური და სულიერი ლიდერი, ამბობს, რომ „არიაბჰომის“ მაგალითი, რომელიც ინდოეთის შესახებ აღმოჩენილ ცნობებში გვხვდება „მაჰაბჰარატაში“, ცხადყოფს, რომ ინდოეთში ათასობით წელია უკვე არსებობს რელიგიური ტოლერანტობა. „არა მხოლოდ ინდუიზმი, ჯაინიზმი, ბუდიზმი, სიკიზმი, რომლებიც ადგილობრივ რელიგიებს წარმოადგენენ, არამედ ქრისტიანობაც და ისლამიც აყვავდა. რელიგიური თავისუფლება და ტოლერანტობა ინდური ტრადიციაა.„ - განაცხადა დალაი ლამამ.
რელიგიის თავისუფლების თვალსაჩინო მაგალითია ინდოეთის ნახევარკუნძულზე მეფე პიადასის (ძვ.წ. 304-232) (აშოკა) მმართველობა. მეფე აშოკის ერთ-ერთი მთავარი საზრუნავი იყო სამთავრობო ინსტიტუტების რეფორმირება და მორალური პრინციპების გამოყენებით სამართლიანი და ჰუმანური საზოგადოების შექმნა. მოგვიანებით, მან ხელი შეუწყო ბუდიზმის პრინციპების განვითარებას და ამის შემდეგ, სამართლიანი და გამგები საზოგადოების შექმნა გახდა აღმოსავლეთში მნიშვნელოვანი პრინციპი მრავალი მმართველისათვის.
ინდოეთში თაყვანისცემის თავისუფლების მნიშვნელობას აშოკას წარწერაც ადასტურებს:
"ღმერთებისთვის ძვირფასი მეფე პიადასი (აშოკა) პატივს სცემს ყველა სექტას, მოღვაწეს, ან მათ ვინც სახლში ცხოვრობს, იგი პატივს სცემს მათ ქველმოქმედებით და სხვა საშუალებებით, მაგრამ ღმერთებისთვის ძვირფასი მეფე, ნაკლებ მნიშვნელობას ანიჭებს ამ საქველმოქმედო საქმეს, ვიდრე მეფობის სათნოების დანახვის შესაძლებლობაა. ყველა სათნოებისთვის არსებობს საერთო საფუძველი/წყარო - მოკრძალებული სიტყვა. ანუ, არ უნდა მოახდინო საკუთარი სარწმუნოების გამო სხვისი დისკრედიტაცია და არც სხვების მნიშვნელობის დაკნინება ლეგიტიმური მიზნების გარეშე. პირიქით, სხვა აღმსარებლობებს უნდა ვცეთ პატივი, მათთვის სათანადოდ."
ევროპელების ჩამოსვლის შემდეგ, ქრისტიანებმა მოიწადინეს ადგილობრივი მოსახლეობის მოქცევა და ღმერთის სამსახურში მათი ჩაყენება. დიდწილად არ არსებობს ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ ქრისტიანული რწმენის მქონე თემებმა დაარღვიეს კანონი და საზოგადოებრივი წესრიგი, გარდა ალბათ, ინდოეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში.
რელიგიის თავისუფლება თანამედროვე ინდოეთში არის ფუნდამენტური უფლება, რომელიც დაცულია ქვეყნის კონსტიტუციის 25-ე მუხლით. შესაბამისად, ინდოეთის თითოეულ მოქალაქეს აქვს რელიგიის მშვიდობიანად აღიარების, გამოხატვის და გავრცელების/პროპაგანდირების უფლება.
2010 წლის სექტემბერში, ინდოეთის კერალას შტატის სახელმწიფო კომისარმა განაცხადა, რომ „რელიგიურ ხელმძღვანელებს არ შეუძლიათ შეტყობინების გაგზავნა კონკრეტული საზოგადოების მხარდაჭერის შესახებ ან იმის შესახებ, რომ დაამარცხონ ურწმუნონი.“ კათოლიკური ეკლესია მოიცავს ლათინურ, სირო-მალაბარურ და სირო-მალანკარას რიტუალებს. ისინი ხშირად აძლევდნენ მკაფიო მითითებებს ერთგულ მორწმუნეებს მათ შორის, ისინი მორწმუნეებს ათეისტებისგან თავის არიდებისკენ მოუწოდებდნენ.
დღესაც კი ინდოელთა უმეტესობა ყველა რელიგიის ფესტივალს მსგავსი ენთუსიაზმითა და პატივისცემით აღნიშნავს. ინდუისტური ფესტივალი, როგორიცაა Deepavali და Holi, მუსლიმანური ფესტივალები, როგორიცაა Eid al-Fitr, Eid-Ul-Adha, Muharram, ქრისტიანული ფესტივალები, როგორიცაა შობა და სხვა ფესტივალები, როგორიცაა Buddha Purnima, Mahavir Jayanti, Gur Purab და სხვა. აღინიშნება და მასში მონაწილეობს ყველა ინდოელი.
რელიგიური შეუწყნარებლობა
რომის კათოლიკური სამეფოების უმეტესობა, მკაცრად აკონტროლებდნენ რელიგიის გამოხატვის თავისუფლებას მთელი  შუა საუკუნეების განმავლობაში. ებრაელები ყველაზე ხშირად განიცდიდნენ შევიწროებასა და დევნას. მათ შორის ყველაზე მძიმე მომენტი იყო 1492 წელს, როდესაც ყველა ებრაელი გამოდევნეს ესპანეთიდან. ზოგიერთნი, ვინც შემორჩნენ და მოექცნენ კათოლიკურ სარწმუნოებაზე, მოგვიანებით ამხილეს იუდაიზმის ფარულად თაყვანისცემასა და ერეტიკოსობაში და ინკვიზიციის წესით გაასამართლეს.
1414 წელს, საღვთო რომის იმპერატორმა უსაფრთხოების გარანტიით მიიწვია რეფორმაციის მქადაგებელი იან ჰუსი, კონსტანცას საეკლესიო კრებაზე დასასწრებად. მიუხედავად იმისა, რომ არ იყო თავის უსაფრთხოებაში დარწმუნებული, მაინც გადაწყვიტა კრებაზე დასწრება. მისი ვარაუდები უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით, სიმართლე აღმოჩნდა და ჯერ დააპატიმრეს, ხოლო შემდეგ 1415 წლის 6 ივლისს კოცონზე დაწვეს.
ესპანეთში, გრანადას დაცემის შემდეგ, 1492 წელს, ისლამ მოსახლეობას „გრანადას ხელშეკრულებით“ აღუთქვეს რელიგიური თავისუფლება, მაგრამ ეს დაპირება ხანმოკლე აღმოჩნდა. 1501 წელს გრანადაში მცხოვრებ ისლამ მოსახლეობას ულტიმატუმი წაუყენეს ან ქრისტიანობა უნდა მიეღოთ ან ემიგრაციაში უნდა წასულიყვნენ. უმრავლესობა დათანხმდა ქრისტიანულ რელიგიაზე მოქცევას, თუმცა მხოლოდ ზედაპირულად, რადგან არც ჩაცმის სტილი შეუცვლიათ, არც საუბარი და იგივენაირად სცემდნენ ისლამს თაყვანს, როგორც აქამდე. საბოლოოდ მორისკოები (მუსლიმი, რომელმაც ქრისტიანობა მიიღო) განდევნა ესპანეთიდან 1609 წელს (კასტილია) და 1614 წელს (დანარჩენი ესპანეთიდან), ფილიპე III-მ.
მარტინ ლუთერმა 1517 წლის 31 ოქტომბერს გამოაქვეყნა თავისი ცნობილი 95 თეზისი ვიტენბერგში. მარტინ ლუთერის ძირითადი მიზანი იყო თეოლოგიური და ჩამოაყალიბა პროტესტანტიზმის სამი ძირითადი დოგმა:
მარტინ ლუთერს იმედი ჰქონდა, რომ შეწყდებოდა ინდულგენციებით ვაჭრობა და მოახდენდა კათოლიკური ეკლესიის რეფორმირებას. 1521 წელს,  კარლ V-მ  საღვთო რომის იმპერატორმა, საშუალება მისცა მარტინ ლუთერს უარი ეთქვა საკუთარ ნაშრომებზე, ხოლო მას შემდეგ, რაც წინადადების მიღებაზე უარი განაცხადა, ერეტიკოსად გამოაცხადეს. ლუთერმა გადაწყვიტა ვორმსის დატოვება და შინ, ვიტენბერგში დაბრუნება. ფრედერიკ III-ის ბრძანებით ლუთერი უსაფრთხოების მიზნით შეაფარეს ვარტბურგის ციხესიმაგრეში, სადაც ბიბლიის გერმანულად თარგმნას შეუდგა.
მარტინ ლუთერის არყოფნის დროსაც გაგრძელდა პროტესტანტული მოძრაობა და გავრცელდა შვეიცარიაშიც. ულრიხ ცვინგლი 1520-1523 წლებში  ციურიხში რეფორმაციის აუცილებლობას ქადაგებდა. ის ეწინააღმდეგებოდა ინდულგენციების, ხატების, ლოცვების, ქანდაკებებისა და სხვა სიწმინდეების გაყიდვას. ამ პროცესის კულმინაცია იყო ის, რომ შვეიცარულ კანტონებში მცხოვრები ადამიანები, რომლებმაც მიიღეს პროტესტანტიზმი და კათოლიკეები, ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ. 1531 წელს კათოლიკეებმა გაიმარჯვეს, ხოლო ცვინგლი ბრძოლაში დაიღუპა. კათოლიკურმა კანტონებმა ზავი დადეს ციურიხთან და ბერნთან.
პაპის ავტორიტეტისთვის წინააღმდეგობის გაწევა გადამდები აღმოჩნდა და 1533 წელს, როდესაც ჰენრი VIII განკვეთეს ეკლესიიდან განქორწინებისა და ანა ბოლეინთან ხელახალი ქორწინების გამო, მან დაუყონებლივ დააარსა კათოლიკური ეკლესიისგან დამოუკიდებელი სახელმწიფო ეკლესია, სადაც მეფე ნიშნავდა ეპისკოპოსებს. ამ ყველაფერს შიდა არეულობისა და დაპირისპირების გარეშე არ ჩაუვლია და ტომას მორი, რომელიც მეფის კანცლერი იყო, სიკვდილით დასაჯეს მეფისთვის წინააღმდეგობის გაწევის გამო 1535 წელს.
1535 წელს ჟენევის შვეიცარული კანტონა პროტესტანტული გახდა. 1536 წელს ქალაქ ბერნის კანტონამ დაიპყრო ვოდის კანტონა და ქალაქში რეფორმატორული იდეები გაავრცელა. მათ გაძარცვეს ლოზანას საკათედრო ტაძარი და გაანადგურეს ყველა ხელოვნების ნიმუში და დალეწეს  ქანდაკებები. ძალაუფლებისთვის ბრძოლაში დამარცხებული ჟან კალვინი ჟენევიდან 1538 წელს გააძევეს, თუმცა 1540 წელს იგი კვლავ მიიწვიეს.
საფრანგეთში, მიუხედავად იმისა, რომ 1570 წელს ზავი დაიდო პროტესტანტებსა და კათოლიკეებს შორის, დევნა კვლავ გრძელდებოდა. სისხლიანი დევნის განსაკუთრებული მაგალითია 1572 წლის 24 აგვისტოს მომხდარი ბართლომეს ღამე, როდესაც ათასობით ფრანგი პროტესტანტი სიცოცხლეს გამოასალმეს. ამ საზარელ კოშმარს წინ უძღოდა 1567 წელს ნიმსის „მიქელადაში“ პროტესტანტების მიერ ადგილობრივი კათოლიკე ბერებისა და სამღვდელოების დახოცვა.
ადრეული ნაბიჯები და მცდელობები ტოლერანტობის გზაზე
სიცილიის სამეფო როჯერ II-ის მმართველობის დროს, გამოირჩეოდა თავისი ეთნიკური მრავალფეროვნებითა და რელიგიური შემწყნარებლობით. ნორმანები, ებრაელები, მაჰმადიანი არაბები, ბიზანტიელი ბერძნები, ლომბარდიელები და ადგილობრივი სიცილიელები ჰარმონიულად თანაცხოვრობდნენ. ვიდრე სიცილიაში მცხოვრებ მუსლიმებს გაანადგურებდნენ, მეფე როჯერ II-ის შვილიშვილმა, ფრედერიკ II-მ (1215-1250) ნება დართო მათ დასახლებულიყვნენ ქვეყნის დიდ ნაწილში და აეშენებინათ მეჩეთები.
ბოჰემიის სამეფო (დღევანდელი ჩეხეთის რესპუბლიკა) ბოჰემური რეფორმაციის შედეგად, რელიგიური თავისუფლებით სარგებლობდა 1436-1620 წლებში და იმ პერიოდისთვის გახდა ერთ-ერთი ყველაზე ლიბერალური ქრისტიანული ქვეყანა მთელ მსოფლიოში. 1436 წლის ბაზელის შეთანხმების მიხედვით გამოცხადდა რელიგიური თავისუფლება და მშვიდობის აქტს ხელი მოაწერეს კათოლიკეებმა და ჭაშნიკური (უტრაქვისტი) ეკლესიის წარმომადგენლებმა. 1609 წელს საღვთო რომის იმპერატორმა რუდოლფ II-მ ხელი მოაწერა ე.წ. უდიდებულესობის სიგელს და ბოჰემიაში რელიგიური თავისუფლება კიდევ უფრო მეტად განამტკიცა. ჩეხეთის სამეფოში კათოლიკური ეკლესიის პრივილეგირებული მდგომარეობა, 1620 წლის თეთრის მთის ბრძოლის შემდეგ დამყარდა. ეტაპობრივად ირღვეოდა და დასასრულს უახლოვდებოდა რელიგიური თავისუფლება და ბოჰემური მიწიდან მრავალი პროტესტანტი გააძევეს, სხვები კი თავისით გაიქცნენ. საღვთო რომის იმპერატორმა ფერდინანდ II-მ, რომელიც მორწმუნე კათოლიკე იყო, ძალდატანებით მოაქცია კათოლიკურ რელიგიაზე ავსტრიელი და ბოჰემი პროტესტანტები.
ამავე პერიოდში, გერმანიაში ფილიპ მელანხტონმა  შეიმუშავა აუგსბურგის აღსარება, როგორც ლუთერანული ეკლესიის რწმენის აღმსარებლობა  და წარდგენილ იქნა საღვთო რომის იმპერატორ კარლ V-სთვის აუგსბურგის სეიმზე 1530 წლის 25 ივნისს.
რომის საღვთო იმპერიაში, კარლ V აუგსბურგის რელიგიური ზავის მიხედვით რელიგიურ თავისუფლებას ანიჭებდა კათოლიკეებსა და ლუთერანული მრწამსის მთავრებს. ყოველ რეგიონს/შტატს უნდა მიეღო ამავე შტატის/რეგიონის მთავრის მრწამსი, მაგრამ ასეთ შტატებში/რეგიონებში სულაც არ იყო რელიგიური შემწყნარებლობა. ისეთ მოქალაქეებს, რომელთაც განსხვავებული რელიგია და მრწამსი ჰქონდათ, შეეძლოთ სხვა ადგილას გადასახლება, სადაც მეტად მშვიდი და სტუმართმოყვარე გარემო იქნებოდა.
საფრანგეთში კათოლიკეებისა და პროტესტანტების შერიგებისა და ტოლერანტული გარემოს შექმნის მრავალი მცდელობა ჩაიშალა, რადგან სახელმწიფოს არ შესწევდა ძალა მსგავსი ქმედებების განსახორციელებლად. მას შემდეგ, რაც პროტესტანტმა (წარსულში კათოლიკემ) ანრი IV-მ, დაიკავა საფრანგეთის სამეფო ტახტი, 1598 წელს ნანტის ედიქტის მიხედვით დაწესდა რელიგიური ტოლერანტობა. 80 წელზე მეტ ხანს იმოქმედა აღნიშნულმა ედიქტმა, ხოლო ეს შეთნხმება 1685 წელს ლუი XIV-მ გააუქმა. შეუწყნარებლობა, შუღლი და დაპირისპირება ნორმად იქცა, თუმცა აღნიშნული ვითარება შეცვალა ლუი XVI-მ, რომელმაც ვერსალის ედიქტისა (1787) და კონსტიტუციური ჩანაწერის მიხედვით 1789 წლის 24 დეკემბერს, პროტესტანტებს სამოქალაქო უფლებები მიანიჭა. საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ სრულად გაუქმდა სახელმწიფო რელიგია და „ადამიანისა და მოქალაქეთა უფლებების დეკლარაციის“ მიხედვით დაწესდა რელიგიის თავისუფლება და ეს თავისუფლება მოქმედებდა მანამ, სანამ რელიგიური საქმიანობა/გამოხატვა არ დაარღვევდა საზოგადოებრივ წესრიგს.
აღმოსავლეთ უნგრეთის სამეფო (ტრანსილვანიის სამთავრო)
ოთხი რელიგია (კათოლიციზმი, ლუთერანიზმი, კალვინიზმი, უნიტარიზმი) დასახელდა დასაშვებ რელიგიებად (religo recepta), რომლებსაც თავიანთი წარმომადგენლები ეყოლებოდათ ტრანსილვანიის წარმომადგენლობით ორგანოში, ხოლო სხვა რელიგიები, როგორიცაა მართლმადიდებლობა, საბაბატორები და ანაბაპტისტები, გამოაცხადეს ეკლესიებად (religio tolerata), რაც ნიშნავდა, რომ მათ არ ჰქონდათ უფლება კანონის მიღების პროცესში მონაწილეობა მიეღოთ და ვეტოს უფლება გამოეყენებინათ წარმომადგენლობით ორგანოში, მაგრამ მათ ჰქონდათ არსებობის უფლება და არ დევნიდნენ. „თორდას ედიქტის“ წყალობით, XVI საუკუნის ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ტრანსილვანია, ერთადერთი ადგილი იყო ევროპაში, სადაც მრავალი რელიგიის წარმომადგენელს შეეძლო ერთად, ჰარმონიულად და დევნის გარეშე ცხოვრება.
ტრანსილვანიაში ამ სახით არსებული რელიგიის თავისუფლება 1638 წელს, ზოგიერთი რელიგიისთვის დასრულდა. ამ წლის შემდეგ, საბატარიანელების მიმართ დაიწყო დევნა და აიძულებდნენ ის ქრისტიანული მოძღვრება ეწამათ, რომელიც ყველაზე მეტად იყო გავრცელებული ტრანსილვანიაში.
ჰაბსბურგთა მმართველობა ტრანსილვანიაში
უნიტარიანელების მიმართ (მიუხედავად იმისა, რომ "დასაშვებ რელიგიათა" ნუსხაში იყვნენ) დაიწყეს რეპრესიები და ზეწოლის ქვეშ ამყოფებდნენ, რისი კულმინაციაც ჰაბსბურგერთა მიერ ტრანსილვანიის დაპყრობა იყო 1691 წელს. ჰაბსბურგერთა მიერ ტრანსილვანიის დაპყრობის შემდეგ, ახალმა ავსტრიელმა სწავლულებმა/ოსტატებმა მე-18 საუკუნის შუა პერიოდში ჰუტერიტ ანაბაპტისტებს (რომლებმაც სამოთხე აღმოაჩინეს 1621 წელს ტრანსილვანიაში, მას შემდეგ, რაც ავსტრიიდან განდევნეს) აიძულეს არჩევანი გაეკეთებინათ, ან ემიგრაციაში წასულიყვნენ ან კათოლიციზმი მიეღოთ. მათ არჩევანი გააკეთეს, დატოვეს ტრანსილვანია და ჯერ ვლახეთში წავიდნენ, შემდეგ რუსეთში, ხოლო ბოლოს აშშ-ში გაემგზავრნენ.
ნიდერლანდები
„უტრეხტის გაერთიანებაში“ (1579 წლის 20 იანვარი) რელიგიის თავისუფლების ჩამოყალიბებაში, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ჩრდილოეთ ნიდერლანდებისა და ესპანელებს შორის გამართულმა ბრძოლამ. უტრეხტის გაერთიანებამ განაპირობა ჰოლანდიის რესპუბლიკის ჩამოყალიბება (1581-დან 1795 წლამდე). კალვინისტების მმართველობისას ნიდერლანდები გახდა ყველაზე ტოლერანტული ქვეყანა ევროპაში. მათ თავშესაფარი მისცეს რელიგიურ და ეთნიკურ უმცირესობებს, როგორც მაგალითად ჰუგენოტებსა და ესპანეთიდან და პორტუგალიიდან გამოდევნილ ებრაელებს. ნიდერლანდებსა და ახალ ამსტერდამში (დღევანდელი ნიუ-იორკი) ებრაული საზოგადოების დაარსება და ჩამოყალიბება ჰოლანდიის რესპუბლიკის დროს რელიგიური თავისუფლების თვალსაჩინო მაგალითია. როდესაც ახალი ამსტერდამი 1664 წელს ჩაბარდა ინგლისს, კაპიტულაციის აქტის მიხედვით რელიგიის თავისუფლება შენარჩუნდა. ამ აქტით ისარგებლეს იმ ებრაელებმაც, რომლებიც პორტუგალიაში დევნას, თავს ბრაზილიაში ემიგრაციით უშველეს 1654 წელს. მე-18 საუკუნის განმავლობაში შეიქმნა მრავალი ებრაული თემი, მაგალითად ნიუპორტში, როდ–აილენდში, ფილადელფიაში, ჩარლსტონში, სავანასა და რიჩმონდში.
პროტესტანტთა დევნა და შევიწროვება გრძელდებოდა, რასაც მოწმობს მომლოცველთა ემიგრაციაში წასვლა ჯერ ნიდერლანდებში და ბოლოს აშშ-ში, სადაც მასაჩუსეტის შტატში დააარსეს პლიმუთის კოლონია 1620 წელს. იულიამ პენი, პენსილვანიის დამფუძნებელი, მონაწილეობდა და იყო ერთ-ერთი ფიგურანტი საქმეში, რომელმაც დიდი გავლენა იქონია, როგორც აშშ-ს, ასევე ინგლისის კანონებზე. ნაფიცმა მსაჯულებმა, უარი თქვეს უილიამ პენის გასამართლებაზე, რომელიც ერთ-ერთ რელიგიას ქადაგებდა. ნაფიც მსაჯულთა ქმედება უკანონო იყო, თუმცა მათ არ შეუცვლიათ საკუთარი განაჩენი, მიუხედავად იმისა, რომ ამის გამო ისინი დააპატიმრეს. ნაფიცი მსაჯულები არ აპირებდნენ რელიგიის თავისუფლება შეეზღუდათ და ამ ფაქტმა, კიდევ უფრო მეტად შეუწყო ხელი ამ იდეის დამკვიდრებას.
პოლონურ-ლიეტუვური თანამეგობრობა
ღვთისმსახურების თავისუფლად ჩატარების უფლება და მრწამსის თავისუფლება იყო ის ძირითადი უფლებები, რომლებზეც პოლონურ-ლიეტუვური თანამეგობრობა შეთანხმდა ყოველი მოსახლის მიმართ მე-15 საუკუნისა და მ-16 საუკუნის პერიოდში, თუმცა რელიგიის სრული თავისუფლება ვარშავის კონფედერაციის დროს 1573 წელს აღიარეს. პოლონურ–ლიეტუვური თანამეგობრობა იცავდა რელიგიურ თავისუფლებასთან დაკავშირებულ კანონებს იმ პერიოდში, როცა დანარჩენ ევროპაში რელიგიური დევნა ყოველდღიურობად იქცა.
ამერიკის შეერთებული შტატები
ადრეული კოლონიები არ გამოირჩეოდნენ განსაკუთრებული შემწყნარებლობითა და მიმღებლობით განსხვავებული რწმენის მიმართ, თუმცა მერილენდი გამონაკლისი იყო. მაგალითად, როჯერ უილიამსმა საჭიროდ ჩათვალა გასცლოდა თეოკრატიულად განწყობილ მასაჩუსეტსის კოლონიას და დაეარსებინა - როდ-აილენდის კოლონია. მასაჩუსეტსის კოლონიის მკვიდრი პურიტანები განსაკუთრებული აქტიურობით გამოირჩეოდნენ ახალი ინგლისის ქუაქერების წინააღმდეგ წარმოებულ კამპანიაში და მსგავს პოზიციას იზიარებდნენ პლიმუთისა და კონექტიკუტის კოლონიებიც. 1660 წელს, რელიგიური შეუწყნარებლობის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მსხვერპლია ინგლისელი ქუაქერი მერი დაიერი, რომელმაც თავი ჩამოიხრჩო ბოსტონში, იმის გამო,რომ პურიტანულ მასაჩუსეტსში მიიღეს კანონი კოლონიიდან ქუაქერების გაძევების შესახებ. მერი დაიერის ჩამოხრჩობამ საფუძველი ჩაუყარა პურიტანული თეოკრატიის დასრულებასა და ახალი ინგლისის დამოუკიდებლობას ინგლისის მმართველობისგან. 1661 წელს მეფე ჩარლზ II-მ აუკრძალა მასაჩუსეტსის კოლონიას ადამიანების სიკვდილით დასჯა იმის გამო, რომ ქუაქერიზმის მიმდევრები იყვნენ. ახალ ინგლისში ანტიკათოლიკური განწყობა პირველად მაშინ გაჩნდა, როცა გამოჩნდნენ ჩამოსახლებული მოხეტიალე მორწმუნეები და პურიტანები. 1647 წელს, მასაჩუსეტსში მიიღეს კანონი, რომლის მიხედვითაც რომაელ-კათოლიკე (იეზუიტებს) ბერებსა და მლოცველებს ეკრძალებოდათ იმ ტერიტორიაზე შესვლა, სადაც პურიტანული იურისდიქცია ვრცელდებოდა. ნებისმიერი ადამიანი, რომელიც ვერ ახერხებდა მკაფიოდ საკუთარი მრწამსის შესახებ ეთქვა, აძევებდნენ კოლონიიდან და შემდეგი ნაბიჯი, სიკვდილით დასჯა იყო. ახალ ინგლისში მყოფმა რადიკალმა მომლოცველებმა არ დაუშვეს შობის აღნიშვნა. ბოსტონში შობის დღესასწაულის აღნიშვნა 1659 წელს აიკრძალა. პურიტანების მიერ დაწესებული აკრძალვა 1681 წელს გაუქმდა ინგლისის გუბერნატორის ჩარევით, ხოლო ბოსტონის რეგიონში შობის აღნიშვნა მე-19 საუკუნის შუა პერიოდიდან გახდა შესაძლებელი.
რელიგიის თავისუფლება, როგორც ერთ-ერთი მთავარი პრინციპი, პირველად გამოყენებულ იქნა კათოლიკე, ლორდ ბალტიმორის მიერ მერილენდის დაარსებისას 1634 წელს. თხუთმეტი წლის შემდეგ (1649), „მერილენდის ტოლერანტული აქტი“, რომელიც დაიწერა ლორდ ბალტიმორის მიერ, გულისხმობდა: „არც ერთი ადამიანი ან ადამიანთა ჯგუფი... არავის უნდა ჰქონდეს პრობლემა თავისუფლად თაყვანისცეს თავის რელიგიას და არ უნდა იყოს ძალადობის მსხვერპლი.“ ამ კანონის თანახმად, გათვალისწინებული იყო ყველა ქრისტიანი ტრინიტარიანიზმის მიმდევრის აღმსარებლობის თავისუფლება, მაგრამ სიკვდილით დასაჯეს ყველა, ვინც იესოს ღვთაებრიობას უარყოფდა. მერილენდის ტოლერანტობის აქტი გაუქმდა კრომველიანის ეპოქაში პროტესტანტების დახმარებით და ახალი კანონით კათოლიკეებს ეკრძალებოდათ თავიანთი რელიგიის ღიად თაყვანისცემა. 1657 წელს, კათოლიკე ლორდ ბალტიმორმა კვლავ მოიპოვა მერილენდზე კონტროლი პროტესტანტებთან დადებული გარიგების შედეგად და „რელიგიის თავისუფლების აქტი“ კვლავ აღადგინა და ძალაში 1658 წელს შევიდა. ამჯერად, ამ აქტს ძალა არ დაუკარგავს ოცდაათზე მეტი წლის განმავლობაში, სანამ 1692 წელს, მერილენდის პროტესტანტული რევოლუციის შემდეგ (1689), რელიგიის თავისუფლების აქტი კვლავ არ გაუქმდა. გარდა ამისა, 1704 წელს მიიღეს მორიგი აქტი „აქტი ამ რეგიონში პოპერის გავრცელების თავიდან ასაცილებლად“, რაც კათოლიკე მოსახლეობას ხელს უშლიდა პოლიტიკური თანამდებობების დაკავებაში. სრული რელიგიური ტოლერანტობა მერილენდში, მხოლოდ მაშინ დაწესდა, როცა ჩარლზ ქეროლმა მოაწერა ხელი ამერიკის შეერთებული შტატების დამოუკიდებლობის დეკლარაციას.
როდ-აილენდი (1636), კონექტიკუტი (1636), ნიუ ჯერსი, და პენსილვანია (1682) - დააარსეს პროტესტანტმა როჯერ უილიამსმა, თომას ჰუკერმა და უილიამ პენიმ და შესაბამისად, ამ შტატებში იყო დემოკრატიული მმართველობის ფორმა, რომელიც შეიმუშავეს პურიტანებმა და სეპარატისტმა კონგრეგაციონალისტებმა. ეს კოლონიები/შტატები სამოთხედ იქცნენ რელიგიური უმცირესობათა წარმომადგენლებისთვის. კათოლიკეებსაც და ებრაელებსაც ჰქონდათ სრული მოქალაქეობა და სამართლებრივი სტატუსი, შეეძლოთ თავისუფლად ჩაეტარებინათ საკუთარი რელიგიური რიტუალები. უილიამსი, ჰუკერი, პენი და მათი მეგობრები დარწმუნებულები იყვნენ და სწამდათ, რომ სინდისის თავისუფლება ღვთის ნება იყო. უილიამსმა წარმოთქვა ყველაზე ღრმა შინაარსის მქონე არგუმენტი: რწმენა არის სულიწმინდის თავისუფლების შედეგი და აქედან გამომდინარე, ეს ვერ იქნება ძალდატანებითი. აქედან გამომდინარე ის თვლიდა, რომ დაცული უნდა იყოს ზღვარი სახელმწიფოსა და ეკლესიას შორის. პენსილვანია იყო ერთადერთი კოლონია, სადაც აშშ-ის დაარსებამდე შენარჩუნებული იყო რელიგიის აბსოლუტური თავისუფლება. განუყოფელი ნაწილია დემოკრატია, რელიგიის თავისუფლება და თავისუფლების სხვა ფორმები, რომელთა არსებობამ ჩაუყარა საფუძველი ახალი ერის პოლიტიკურ და სამართლებრივ მდგომარეობას. ბაპტისტები და პრესვიტარიანელები, ითხოვდნენ სახელმწიფო რელიგიების გაუქმებას - ანგლიკანურსა და კონგრეგაციონალისტურს - და რელიგიის თავისუფლების სრულად დაცვას.
„ვირჯინიის სტატუტი რელიგიის თავისუფლების“ შესახებ დაწერილია თომას ჯეფერსონის მიერ 1779 წელს და ის აცხადებს:
"ყველა ადამიანი იძულებულია მხარი დაუჭიროს ან პატივი სცეს რელიგიურ აღმსარებლობას, ადგილს, მსახურებას, არ მოხდეს მათი იძულებით შეკავება, ძალადობა მათ მიმართ, არც სულიერი და არც ფიზიკური ტანჯვა ან სხვაგვარი რელიგიური შევიწროება; ყველა ადამიანი უნდა იყოს თავისუფალი გამოხატოს თავისი აზრები არგუმენტებით, საკუთარი აზრი რელიგიური საკითხების შესახებ და ამან არ უნდა იქონიოს გავლენა მათ სამოქალაქო უფლებებზე."
აშშ საერთაშორისო ურთიერთობებში, მნიშვნელოვან როლს ანიჭებს რელიგიურ თავისუფლებას. რელიგიური თავისუფლების საერთაშორისო აქტის მიხედვით, 1998 წელს დაარსდა „რელიგიური თავისუფლების აშშ-ის საერთაშორისო კომისია“, რომელიც იკვლევს 200-ზე მეტი ქვეყნის ანგარიშებს რელიგიური თავისუფლების მხრივ და იმ ქვეყნებს, სადაც სიტუაცია სავალალოა, აფრთხილებს შესაძლო ეკონომიკური სანქციების შესახებ. მრავალი უფლებადამცველი ორგანიზაცია მოუწოდებდა შეერთებულ შტატებს, კიდევ უფრო მკაცრად და მკაფიოდ დაეწესათ სანქციები იმ ქვეყნებისთვის, რომლებიც არ უშვებდნენ და არ იცავდნენ რელიგიურ თავისუფლებას.
კანადა
რელიგიის თავისუფლება კანადაში არის კონსტიტუციით განმტკიცებული უფლება, რომელიც მორწმუნეებს საშუალებას აძლევს თავისუფლად შეიკრიბონ და თავისუფლად თაყვანისცენ საკუთარ რელიგიას, შეუზღუდავად და ყოველგვარი ჩარევის გარეშე. კანადური კანონმდებლობა კიდევ უფრო შორს მიდის და მოქალაქეებისგან და კერძო კომპანიებისგან მოითხოვს, რომ შეუქმნან საჭირო პირობები იმ ადამიანებს, ვისაც მაგალითად, ძლიერი რელიგიური რწმენა აქვს. „კანადის ადამიანის უფლებათა აქტი“ საშუალებას იძლევა, რომ პატივი სცენ რელიგიურ ჩაცმულობას და გამონაკლისები დაუშვან მათთვის, მაგალითად, ინდოელ ხალხს, რომელთაც სპეციალური თავსაბურავი ახურავთ, ნება დართონ ეხუროთ სამუშაო ადგილზე, სადაც სამუშაო პირობებიდან გამომდინარე ითხოვენ სამუშაო კასკას. 2017 წელს სანტო დაიმეს ტაძარ მონტრეალში, რელიგიური გამნაკლისის სახით დაშვებულ იქნა აიაჰუასკას გამოყენება, როგორც ზიარების რიტუალისთვის აუცილებელი სითხე.
საერთაშორისო
1981 წლის 25 ნოემბერს, გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო დეკლარაცია „რელიგიისა და რწმენის საფუძველზე შეუწყნარებლობისა და დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“. ეს დეკლარაცია აღიარებს რელიგიის თავისუფლებას, როგორც ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებას.
რელიგიის თავისუფლების შესახებ ყველაზე არსებითი იურიდიული დოკუმენტი, რომელიც მიიღო საერთაშორისო საზოგადოებამ, არის ბავშვთა უფლებათა შესახებ კონვენცია, რომლის მე-14 მუხლში შემდეგ რამეს ვკითხულობთ: „მონაწილე სახელმწიფოები პატივს სცემენ ბავშვის უფლებას აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლებაზე.- მონაწილე სახელმწიფოები პატივს სცემენ მშობლებისა და, საჭიროების შემთხვევაში, კანონიერი მეურვეების უფლებებსა და მოვალეობებს, გაუწიონ ბავშვს კონსულტაციები თავისი უფლების განხორციელებაში ბავშვის შესაძლებლობების შესაბამისად.- რელიგიის ან რწმენის გამოხატვის თავისუფლება შეიძლება დაექვემდებაროს მხოლოდ ისეთ შეზღუდვებს, რომლებიც კანონით არის განსაზღვრული და აუცილებელია საზოგადოებრივი უსაფრთხოების, წესრიგის, ჯანმრთელობისა და ზნეობის, ან სხვისი ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად.“
თეიზმი, არათეიზმი და ათეიზმი
1993 წელს გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტმა განაცხადა, რომ სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტის მე-18 მუხლი „იცავს თეისტურ, არათეისტურ და ათეისტურ მრწამსს, ისევე როგორც უფლებას არ აღიარონ ნებისმიერი რელიგია და რწმენა“. კომიტეტმა შემდგომ განაცხადა, რომ „რელიგიის ან რწმენის არსებობის ან მიღების თავისუფლება აუცილებლად გულისხმობს რელიგიის ან რწმენის არჩევის თავისუფლებას, მათ შორის, ამჟამინდელი რელიგიის ან რწმენის სხვა რელიგიით ან რწმენით შეცვლის ან ათეისტური შეხედულებების მიღების უფლებას“. კონვენციის ხელმომწერ სახელმწიფოებს ეკრძალებათ „გამოიყენონ ფიზიკური ძალა ან სისხლის სამართლის სანქციები, რათა აიძულონ მორწმუნეები და არამორწმუნეები“ უარი თქვან თავიანთ მრწამსზე ან იძულებით მოაქციონ. მიუხედავად ამისა, მსოფლიოს მრავალ წერტილში, კვლავ ხდება რელიგიურ უმცირესობათა შევიწროება, დევნა.
სეკულარული ლიბერალიზმი
ფრანგმა ფილოსოფოსმა, ვოლტერმა აღნიშნა ინგლისელებზე თავის წიგნში „წერილები ინგლისზე“, რომ რელიგიის თავისუფლება მრავალეროვან და მრავალფეროვან საზოგადოებაში იყო ძალიან მნიშვნელოვანი მშვიდობის შესანარჩუნებლად. ამით ხაზი გაესვა იმ გარემოებას თუ რატომაც იყო იმ პერიოდისთვის ინგლისი შედარებით უკეთესს მდგომარეობაში იმ ევროპული ქვეყნებისგან განსხვავებით, სადაც ნაკლები იყო რელიგიის თავისუფლების მიმართ ტოლერანტობა. "ინგლისში რომ ყოფილიყო მხოლოდ ერთი რელიგია დაშვებული, სახელმწიფო ალბათ, არბიტრის როლს შეასრულებდა; თუ დაშვებულ რელიგიათა რიცხვი იქნებოდა ორი, მაშინ დაპირისპირებული მხარეები ერთმანეთს ყელს გამოჭრიდნენ, მაგრამ რადგან დაშვებულ რელიგიათა რაოდენობა მრავალია, ყველა ბედნიერად და მშვიდად გრძნობს თავს."
ადამ სმითი, თავის წიგნში გამოკვლევა ხალხთა სიმდიდრის ბუნებისა და მიზეზების შესახებ (თავისი მეგობრის დევიდ ჰიუმის არგუმენტზე დაყრდნობით) აცხადებს, რომ გრძელვადიან პერსპექტივაში ეს მთლიანად საზოგადოების და სამოქალაქო მაგისტრატის (მთავრობა) ინტერესებში შედის. კერძოდ, თუ ხალხს საშუალება მიეცემა თავისუფლად აირჩიოს საკუთარი რელიგია, ეს ხელს შეუწყობს სამოქალაქო არეულობების გაქრობას და შეამცირებს შეუწყნარებლობას. მანამ, სანამ საზოგადოებაში არსებობს მრავალი რელიგია/ ან რელიგიური სექტა, რომლებიც თავისუფლად მოქმედებენ საზოგადოებაში, იძულებულნი არიან საკუთარი საკამათო ან ძალადობრივი სწავლებები გააუქმონ ან შეცვალონ, რათა უფრო მეტი ადამიანისთვის გახდეს მიმზიდველი და ბევრი ახალწვეული ჰყავდეთ. სწორედ მსგავსი თავისუფალი კონკურენცია რელიგიურ სექტებს შორის, უზრუნველყოფს სტაბილურობასა და სიმშვიდეს გრძელვადიან პერსპექტივაში.
სმიტი ასევე აღნიშნავს, რომ კანონები, რომლებიც ხელს უშლის რელიგიურ თავისუფლებას და ცდილობს შეინარჩუნოს კონკრეტული რელიგიის ძალა, რწმენა და ერთპიროვნულობა, გრძელვადიან პერსპექტივაში მხოლოდ ამ რელიგიის შესუსტებას და გახრწნას ემსახურება, რადგან მისი ლიდერები და მქადაგებლები თვითკმაყოფილნი, გათიშულები და არაპროდუქტიულები არიან იმაში, რომ ეძებონ ახალი გზები, რათა ახალი ხალხი მიიზიდონ მათთან:
"გულმოდგინე, აქტიური და დაინტერესებული პედაგოგი შეიძლება საშიშროებას წარმოადგენდეს მხოლოდ იმ საზოგადოებაში, სადაც ან მხოლოდ ერთი რელიგია სარგებლობს ტოლერანტულობით, ან სადაც მთლიანი საზოგადოება იყოფა ორ ან სამ დიდ რელიგიურ დაჯგუფებად; მაგრამ ეს მონდომება და აქტიურობა უშედეგო და ნაკლებად საშიში იქნებოდა ისეთ საზოგადოებაში, სადაც ორასი, სამასი სხვადასხვა სექტაა და მათგან არც ერთი ფლობს საკმარისად მნიშვნელოვან ძალას. თითოეული რელიგიური სექტის წარმომადგენლები, რომლებიც ყველა მხრიდან იგრძნობდნენ ნეგატივს და წინააღმდეგობას და არა მეგობრულობას, ვალდებულნი იქნებოდნენ ისეთი ზომიერება შეესწავლათ, რომელიც ასე ძალიან აკლია მათ სწავლებებს."
ინდუიზმი
ინდუიზმი, ცნობილი, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ მოაზროვნე რელიგიური მიმდინარეობა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება რელიგიის თავისუფლებას. ინდუიზმი პატივს სცემს ყველა ადამიანის უფლებას თავისებური გზით მივიდეს/მიაღწიოს ღმერთამდე. ინდუისტები თვლიან, რომ ღმერთთან მისაღწევად მრავალი განსხვავებული გზა არსებობს. ისინი აღიარებენ რელიგიას, როგორც ფილოსოფიას და ყველა რელიგიას ერთმანეთის თანასწორად მიიჩნევენ. ინდუისტების ყველაზე ცნობილი ფრაზაა: „ჭეშმარიტება ერთია, უბრალოდ ბრძენი ადამიანები მათ განსხვავებული სახელით მოიხსენიებენ“.
იუდაიზმი
იუდაიზმი მოიცავს სხვადასხვა ქვეჯგუფს როგორიცაა მართლმადიდებლობა, რეფორმატორული იუდაიზმი, კონსერვატიული იუდაიზმი, რეკონსტრუქციული იუდაიზმი, ებრაული განახლება და ჰუმანური იუდაიზმი. ამასთან, იუდაიზმს ახასიათებს მრავალი ფორმა, როგორც ცივილიზაციას და უფრო მეტად კაცობრიობისთვის დამახასიათებელ ჩარჩოებში ექცევა, ვიდრე რელიგიის მკაცრ დოგმებში. თორას მიხედვით, ებრაელებს ეკრძალებათ კერპთაყვანისმცემლობა და ყველა იმ ადათ-წესის დავიწყება ევალებათ, რაც კერპთაყვანისმცემლობას ეხება, მათ შორისაა იმ ადამიანების მოკვლა, რომლებიც თავიანთ ღმერთებს სწირავენ შვილებს ან უზნეო/ამორალური საქმით არიან დაკავებულნი. თუმცა ეს წესები აღარ ფუნქციონირებს, რადგან ებრაელებს, როგორც წესი, მრავალრელიგიურ საზოგადოებაში უწევთ ცხოვრება.
რომის იმპერიის მიერ ისრაელისა და იუდეის სამეფოების დაპყრობის შემდეგ, ებრაულმა სახელმწიფომ შეწყვიტა არსებობა, ხოლო 1948 წელს შეიქმნა ისრაელის სახელმწიფო. 1500-ზე მეტი წლის განმავლობაში, ებრაელებს უწევდათ ცხოვრება წარმართული, ქრისტიანული, მუსლიმანური და სხვა წესების მიხედვით. მსგავს ქვეყნებში მრავალი ებრაელი იყო დევნისა და ძალადობის მსხვერპლი - დაწყებული შუა საუკუნეების პოგრომებით, დამთავრებული ებრაული გეტოების მოწყობით მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. შუა აღმოსავლეთში ებრაელები მოხსენიებულები იყვნენ, როგორც dhimmi, არამუსლიმი საზოგადოება, რომლებიც ისლამურ სახელმწიფოში ცხოვრობდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ Dhimmi-ის სტატუსის მქონე ადამიანები სარგებლობდნდნ გარკვეული უფლებებით, ისინი მაინც არ ითვლებოდნენ მუსლიმთა თანასწორად, სწორედ ისე, როგორც არაებრაელი ისრაელის მოქალაქე არ არის ეროვნებით ებრაელის თანასწორი თანამედროვე ისრაელში.
შესაძლოა, მძიმე ისტორიისა და მუდმივი დევნის გამო, თანამედროვე ებრაელები იყვნენ ყველაზე აქტიურად ჩართულნი აშშ-სა და საზღვარგარეთ, რელიგიის თავისუფლების მზარდაჭერის საქმეში და მათ შექმნეს და მხარს უჭერდნენ სიძულვილის ენის წინააღმდეგი ინსტიტუტები, მათ შორის Anti-Defamation League, the Southern Poverty Law Center and the American Civil Liberties Union. ებრაელები აშშ-ში აქტიურად უჭერდნენ მხარს მუსლიმებსა და სხვა რელიგიურ ჯგუფებს, ებრძოდნენ მათ წინააღმდეგ წარმართულ დისკრიმინაციასა და სიძულვილის მოტივით ჩადენილ დანაშაულებებს.
ისრაელის სახელმწიფო შეიქმნა ებრაელი ემიგრანტების ძალისხმევით, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ. მაშინ როდესაც ისრაელის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია მოიხსენიებდა რელიგიის თავისუფლებას, როგორც ფუნდამენტურ უფლებას/პრინციპს, პრაქტიკაში არსებულ მთავრობაში დომინირებენ ულტრა-ორთოდოქსი წარმომადგენლები, რადგან შეიქმნა ბუნებრივი ბარიერები მათთვის, ვინც არ არიან ორთოდოქსული იუდაიზმის მიმდევრები. თუმცა, სახელმწიფოს ოფიციალური პოზიციის მიხედვით, ისრაელი ძალიან გახსნილი და თავისუფალია ისეთი საკითხების მიმართ, როგორიცაა რელიგია და რელიგიური აღმსარებლობა, მათ შორის დაშვებულია ისლამური ლოცვის რიტუალი და ქრისტიანული ზარების რეკვა იერუსალიმში. Pew-ის კვლევის შედეგების მიხედვით, ისრაელი დასახელებულია, როგორც „უმაღლესი“ შეზღუდვების მქონე ქვეყანა რელიგიის თავისუფლების მიმართ. სახელმწიფო ცნობს გარკვეული საკითხების დროს მხოლოდ მართლმადიდებლურ იუდაიზმს და ქორწინებაც შესაძლებელია მხოლოდ რელიგიური წესის დაცვით და რელიგიური მოძღვრების მიერ. მიუხედავად იმისა, რომ მართლმადიდებელი იუდეველი მოსახლეობის უმცირესობას წარმოადგენენ, სახელმწიფოს დაფინანსების ყველაზე დიდი წილი, სწორედ მათთან მიდის. ებრაელი ქალები, მათ შორის ანა ჰოფმანი, დასავლეთის კედელთან მაშინ დააკავეს, როდესაც რელიგიურ სამოსში, რომელიც კაცებისთვისაა განკუთვნილი, გამოწყობილები ლოცულობდნენ და მღეროდნენ. „კედლის ქალებმა“ ორგანიზება გაუწიეს რელიგიური თავისუფლების პოპულარიზაციას. 2014 წლის ნოემბარში, 60 არამართლმადიდებელი რაბინი სტუდენტისგან შემდგარმა ჯგუფმა, თქვეს, რომ ისინი არ იქნებოდნენ დაშვებულნი კნესეთის სინაგოგაში სალოცავად, რადგან მხოლოდ მართლმადიდებლებისთვისაა განკუთვნილი. რაბი ჯოულ ლევი, იერუსალიმის კონსერვატორული იეშივას დირექტორი ამბობს, რომ სტუდენტებმა შოკი მიიღეს მას შემდეგ, რაც მან თავისი სახელით შეიტანა განცხადება ამ საკითხთან დაკავშირებით და ეს განცხადება არ დააკმაყოფილეს. მან აღნიშნა: „ამ გადაწყვეტილებამ დაასრულა ყველა საუბარი რელიგიისა და ისრაელის სახელმწიფოს შორის ურთიერთობაზე“. დოვ ლიპმანი შეშფოთებას გამოთქვამს იმის შესახებ, რომ კნესეთში დასაქმებული მრავალი ადამიანი არ იცნობს არაორთოდოქსულ და ამერიკულ პრაქტიკას და თვლიან, რომ თანასწოროუფლებიანობა შეურაცხყოფა იქნებოდა. არაორთოდოქსული საქმიანობა ისრაელში დამოუკიდებელია, გარდა იმ საკითხებისა, რომელიც ეხება დასავლეთის კედელს.
ქრისტიანობა
კათოლიკური ეკლესიის მიხედვით, Vatican II-ში მიიღეს რელიგიის თავისუფლების შესახებ დოკუმენტი - Dignitatis Humanae, რომელშიც საუბარია ადამიანის რელიგიის თავისუფლების შესახებ. რელიგიური თავისუფლების ეს პრინციპი „ტოვებს ხელუხლებლად ტრადიციულ კათოლიკურ დოქტრინას კაცთა და საზოგადოებათა ზნეობრივი მოვალეობის შესახებ ჭეშმარიტი რელიგიის მიმართ“.