cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლევან გოთუა
ბიოგრაფია
1921 წლის თებერვალში მოხალისედ წავიდა კოჯორში და შეუერთდა თბილისის დამცველებს. იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი და მისი ახალგაზრდული ფრთის ლიდერი. მონაწილეობდა 1924 წლის აჯანყების მომზადებაში. ამავე წლის აგვისტოში დააპატიმრეს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს. შვიდი თვის შემდეგ გაათავისუფლეს. 1925 წლის აგვისტოში ხელახლა დააპატიმრეს, ერთხანს თბილისის და მოსკოვის ციხეებში იმყოფებოდა, შემდეგ კი სოლოვეცკის საკონცენტრაციო ბანაკში გადაიყვანეს. პატიმრობა ვლადიკავკაზში თავისუფალი გადასახლებით შეუცვალეს. გაქცევის მცდელობისათვის სასჯელი 1936-მდე გაუხანგრძლივეს. იყო ნარიმისა და ბიისკის საკონცენტრაციო ბანაკებში.
მეორე მსოფლიო ომის გამოცხადებისთანავე შექმნა იატაკქვეშა პოლიტიკური ორგანიზაცია საქართველოს ეროვნული თავდაცვის კომიტეტი, რის გამოც 1946–55 წლებში კვლავ მოათავსეს ვორკუტის საკონცენტრაციო ბანაკში. შემორჩენილია პატიმრობის დროინდელი ლექსები, დღიურები, ისტორიული დრამა „სამსახეობა რაინდისა“ და, რაც მთავარია, ისტორიული რომანი „გმირთა ვარამი“, რომლებიც გოთუამ გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ გადაამუშავა და 1958–62 გამოსცა (II გამოც., წგ. 1-4, 1965- 67).
ტეტრალოგია „გმირთა ვარამი“ მეტად მნიშვნელოვანია გოთუას შემოქმედებაში. მოქმედება ხდება XVI–XVII სს. საქართველოში. აღწერილია ქვეყნის ყველაზე სისხლიანი ეპოქის ისტორია, ქართველი ხალხის სულიერი სიმტკიცე, კახეთის მეფე ალექსანდრე II-ისა და მისი ოჯახის დრამატიზმით აღსავსე ცხოვრება. რომანში უხვად არის მოშველიებული ისტორიული ფაქტები, ეთნოგრაფიული მასალა, გეოგრაფიული ცნობები; წარმოდგენილი არიან ისტორიული პირები, კოლორიტული ხალხური პერსონაჟები. რომანის ყველაზე ტრაგიკულ ეპიზოდებშიც კი მკაფიოდ ჩანს დაცემული ქვეყნის აღდგენის იმედი. მასში ასახულია საქართველოს ყოფა XVI-XVII საუკუნეებში, როცა დაიწყო ფეოდალური სახელმწიფოს კრიზისი და დღის წესრიგში დადგა ახალი პოლიტიკური ორიენტაციის საკითხი. რომანში, რომელიც ინტერნაციონალური სულისკვეთებითაა გამსჭვალული, ნაჩვენებია ქართველი ხალხის სულიერი სიმტკიცე, უსაზღვრო პატრიოტიზმი, გლეხობის ცხოვრება, მისი როლი ქვეყნის ისტორიაში.
ისტორიული რომანი „მითრიდატე“ (1970, დასრულებულია მხოლოდ I წიგნი), რომელიც მწერალს დაუმთავრებელი დარჩა, ეხება ქართველური ტომების ბრძოლას გაერთიანებისათვის I საუკუნეში. ისტორიულ თემაზეა შექმნილი გოთუას მოთხრობები „კრწანისის სევდა“ (1941), „ყინწვისის ანგელოზი“ (1943), „ხანძთის ზარი“ (1945), „უგზო ქარავანი“ (1945) „სიბრძნე სიკვდილისა“ (1949). მასვე ეკუთვნის თანამედროვეობისადმი მიძღვნილი თხზულებანი: რომანი „ლეკვი ლომისა“ (1963), მოთხრობები „ნისლი ნახატარის ტყეში“ (1959), „ფიქრები თოკის კიბეზე“ (1960), „ფრესკის მეორე დაბადება“ (1961) და სხვა. გამოქვეყნებული აქვს არაერთი პუბლიც. წერილი, საბავშვო მოთხრობა, ნოველა. მისი უკანასკნელი ნაწარმოებია „სერაფიტა“ (1973).
ლევან გოთუა აქტიურად თანამშრომლობდა თეატრთანაც, ავტორია დრამებისა „მეფე ერეკლე“ (1942), „უძლეველნი“ (1943), „დავით აღმაშენებელი“ (1945), „სამსახეობა რაინდისა“ (1946), რომლებიც იდგმებოდა უმეტესად მარჯანიშვილის თეატრში: „დავით აღმაშენებელი“ (1946, რეჟ. ვახტანგ ტაბლიაშვილი), „მეფე ერეკლე“ (1963, რეჟ. გიგა ლორთქიფანიძე) და სხვა. რომან „გმირთა ვარამის“ მიხედვით დაიდგა აგრეთვე ამავე სახელწოდების სპექტაკლი (1976, რეჟ. არჩილ ჩხარტიშვილი).
გოთუა ბევრს მოგზაურობდა, იყო მთამსვლელიც, დალაშქრული აქვს ბევრი მწვერვალი. მოგზაურობის შთაბეჭდილებები აღწერა ნარკვევების წიგნში „მგზავრული კრიალოსანი“ (1960).
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1905 კატეგორია:დაბადებული 10 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1973 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 იანვარი კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
ურუშაძე
* კატეგორია:ქართული გვარები
ანაკონდა (ფილმი)
ანაკონდა (Anaconda) — 1997 წლის სათავგადასავლო ფილმი. მიუხედავად კრიტიკოსების მიერ გაკეთებული უაყოფითი შეფასებებისა, ფილმი კომერციულად მომგებიანი იყო და მას სამი გაგრძელება მოჰყვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:1997 წლის ფილმები კატეგორია:სათავგადასავლო ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ბრაზილიური ფილმები
ფავლენიშვილი
საკუთარი სახელი ფავლენიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კაცხი (ჭიათურის მუნიციპალიტეტი)
კაცხი — სოფელი ჭიათურის მუნიცპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: დიდი კაცხი, ეწერი, მორძღვეთი, ნავარძეთი, სალიეთი, ჯოყოეთი). მდებარეობს მდინარე კაცხურის ნაპირას. ჭიათურა-ზესტაფონის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 610 მეტრი. ჭიათურიდან 11 კილომეტრი, ქუთაისიდან – 68 კმ., თბილისიდან – 188 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა.
ისტორია
კაცხი წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XI საუკუნეში. იგი ბაღვაშთა საგვარეულო მამულს წარმოადგენდა. გვიანდელი ფეოდალური ხანის წყაროებში გვხვდე­ბა „კაცხის ციხე“. იგი თავდაპირველად სამეფო ხელისუფლებას ექვემდებარებოდა, XVII საუკუნის 60-იანი წლებიდან კი აბაშიძეთა ფეოდალური საგვარეულო განაგებდა. XVIII საუკუნის 50-იანი წლებიდან კვლავ სამეფო ხელისუფლების კუთვნილებაა. 1970 წელს კაცხში ჭის გათხრის დროს აღმოჩნდა სხვა­დასხვა ნივთები და მონეტები, მ. შ. ორი კოლხური თეთრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 403 ადამიანი.
ციხე
სოფელი ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება XI საუკუნეში. გვიანდელი ფეოდალური ხანის წყაროებში გვხვდება „კაცხის ციხე“. ციხე თავდაპირველად სამეფო ხელისუფლებას ექვემდებარებოდა. XVII საუკუნის 60-იანი წლებიდან აბაშიძეთა ფეოდალურ საგვარეულოს ეკუთვნოდა, XVIII საუკუნის 50-იანი წლებიდან კვლავ სამეფო ხელისუფლების განმგებლობაშია. ციხის ნანგრევები შემორჩენილია მდინარე კაცხურას მარჯვენა ნაპირზე.
ეკლესია
ნაგებობას გარს აკრავს ხუთკუთხა გალავანი (აღადგინეს 1937). ტაძარს აქვს ძველი სამრეკლო, რომელიც კარიბჭის ფუნქციასაც ითავსებს. ნაგებობა შედგება საფეხურებად განლაგებული სამი წახნაგოვანი ნაწილისაგან: გარშემოსავლელის, ტაძრის კორპუსისა და გუმბათის ყელისაგან. ტაძრის კორპუსი და გუმბათის ყელი ექვს აფსიდიანია. ნაგებობა მთლიანად შემკული იყო მდიდრული ჩუქურთმებით. გარშემოსავლელის შიგნით მარჯვენა მხარეს არის ოთხი ანგელოზის მიერ ჯვრის ამაღლების სცენა. ტაძრის ეზოში გვხვდება ლომის მონუმენტური ბარელიეფი, რომელიც სავარაუდოდ ნაგებობის კედელზე იყო განთავსებული, მაგრამ 1854 წლის რესტავრაციის შემდეგ ჩამოხსენეს. ეკლესიის ყველა შესასვლელის თავზე განლაგებულია ბარელიეფები. ყველა ბარელიეფს ასომთავრული წარწერები აქვს დატანებული.
სვეტი
კაცხში მდებარეობს ბუნების იშვიათი ძეგლი - მდინარეების კაცხურისა (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) და ღვითორის (ბუჯის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფზე არსებული შთენილი კლდე. მისი სიმაღლე 40 მეტრია. სვეტის ზედა ბაქანზე დგას ორი მცირე ზომის ეკლესია. ასეთ ადგილებში სამლოცველოების აგებას მკვლევრები უკავშირებენ მესვეტეობას, რომელიც VI საუკუნეში გავრცელებული იყო წინა აზიასა და, უპირველეს ყოვლისა სირიაში, რომელთანაც ქრისტიანულ საქართველოს მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. ერთი ეკლესია (V საუკუნე) მშრალადაა ნაშენი ადგილობრივად მოპოვებული, უხეშად დამუშავებული ქვით, აფსიდი კლდეშია გამოკვეთილი. მეორე (VI საუკუნე) ნაგებია ქვემოდან აზიდული კარგად გათლილი კვადრებით, აქვს კრიპტა (ქვედა სართული - სამარხი). ვახუშტი ბატონიშვილის დროს აქ ბერები აღარ მოღვაწეობდნენ. კაცხის სვეტი 1944 წელს ალექსანდრე ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით მთასვლელთა ჯგუფმა ინახულა. ბოლო პერიოდამდე კაცხის სვეტზე ასვლა ალპინისტური აღჭურვილობის გარეშე შეუძლებელი იყო. დღეისათვის კაცხის სვეტზე ასვლა შესაძლებელია ყველა მსურეველისთვის.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ტბეთის მონასტერი
ტბეთის ღვთისმშობლის სახელობის მონასტერი — შუა საუკუნეების ქართული მართლმადიდებლური მონასტერი ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში. მონასტრის მთავარი ტაძარი წარმოადგენდა შავშეთის საერისთავოს მთავარ ჯვარგუმბათოვან ეკლესიას. მდებარეობს თანამედროვე თურქეთში, მდინარე იმერხევის მარჯვენა ნაპირზე, ახლანდელი ქალაქი შავშათიდან 15 კილომეტრში, სოფელ ტბეთის (თურქული სახელწოდება Cevizli, ჯევიზლი, ნიშნავს „კაკლიანს“) შუაგულში. პირველი ტაძარი აქ X საუკუნეში ერისთავთერისთავი აშოტ კუხის მიერ აიგო. მანვე დანიშნა ტბეთის პირველი ეპისკოპოსი სტეფანე მტბევარი. XI საუკუნეში ეპისკოპოსმა საბა მტბევარმა ააგო ციხესიმაგრე და დაიცვა მხარე ბიზანტიის აგრესიისაგან. მას შემდეგ სამეფო ხელისუფლებამ მტბევარ ეპისკოპოსს საერო ხელისუფლებაც — შავშეთის ერისთავობაც ებოძა. ტბეთის მონასტერი შუა საუკუნეების საქართველოს მნიშვნელოვან კულტურულ, სამწერლობო კერას წარმოადგენდა. შეიქმნა არაერთი ჰაგიოგრაფიული ნაწარმოები აქ მოღვაწე ბერების მიერ. ტბეთის მონასტერი რამდენიმე სამონასტრო ნაგებობას მოიცავდა, რომელთაგან დღეისათვის მხოლოდ მთავარი ტაძრის ნანგრევებია შემორჩენილი. ტბეთის მთავარ ტაძარში გამოიყოფა რამდენიმე ქრონოლოგიური ფენა მშენებლობისა. მონასტერი XVII საუკუნის II ნახევრამდე მოქმედებდა, შემდეგ ადგილობრივმა მოსახლეობამ ტაძარში მუსულმანური სალოცავი გახსნა, რომელიც XIX საუკუნის მიწურულამდე ფუნქციონირებდა. ტაძარი ამჟამად მნიშვნელოვნად დაზიანებულია.
ისტორია
ტბეთის ტაძარი დღეს, [[1889 წლის აფეთქების შემდეგ|მინიატიურა|250პქ]] ტბეთის ტაძრის ნანგრევები, ხედი საკურთხევლისაკენ|მინიატიურა|250პქ ტბეთი ძველ საეპისკოპოსო ცენტრს წარმოადგენდა. ტბეთის ეპარქიაში შედიოდა შავშეთი და აჭარის ნაწილი. პირველ ცნობას ტბეთის ტაძრის აგებისა და ეპისკოპოსის შესახებ იძლევა სუმბატ დავითის ძე :
ტბეთის ტაძარში წირვა-ლოცვა თურქეთის მიერ შავშეთის დაპყრობის შემდეგაც ტარდებოდა. საეპისკოპოსო კათედრა აქ XVII საუკუნის II ნახევრამდე არსებობდა. 1637 და 1650 წლებში იხსენიება მტბევარი გედეონ საფრიძე. კათედრა მოგვიანებით გაუქმდა და შენობა თურქების ხელში აღმოჩნდა. ტაძარში ფუნქციონირება დაიწყო მუსულმანურმა სალოცავმა — ჯამემ, რომელიც 1880-იან წლებამდე მოქმედებდა. აღსანიშნავია, რომ თურქებს ტაძრის მეჩეთად გადაკეთების დროს არანაირი სარემონტო სამუშაოები არ ჩაუტარებიათ, მათ შენობა ფაქტობრივად უცვლელი დატოვეს, თუმცა ფრესკები და მოხატულობა დაზიანდა; 1860-იან წლებში ტაძარში მოაგროვეს თივა და ცეცხლი დაანთეს, რათა ისინი ქრისტიანულ გამოსახულებებს არ ეცდუნებინათ. 1889 წელს სოფლელებმა ახალი ჯამე ააგეს, რომლის ფასადებიც თითქმის მთლიანად ტბეთის ტაძრიდან ჩამოცვენილი ქვებითაა ამოყვანილი. 1961 წელს სოფლელებმა ტაძარი ააფეთქეს.
მეცნიერთა გარკვეული ნაწილი ტბეთის ტაძრით მხოლოდ XIX საუკუნეში დაინტერესდა. ამ პერიოდის უადრესი ცნობები ეკუთვნით გიორგი ყაზბეგს, დიმიტრი ბაქრაძესა და პრ. უვაროვას. შემდგომში ა. პავლინოვმა მოკლედ აღწერა ტაძარი, შედაგინა მისი გეგმა, ჭრილი, ასევე სამხრეთი ფასადისა და ზოგიერთი არქიტექტურული დეტალის ნახატები. მასვე ეკუთვნის ოთხი ფოტოსურათი 1888 წლიდან. ეს მასალა მას გამოქვეყნებული აქვს ნაშრომში „Экспедиция на Кавказ“.
ტბეთის ტაძარი აღწერა ასევე ნიკო მარმა. ეს აღწერა უფრო დეტალურია და ეხება არა მარტო მთავარ ტაძარს, არამედ მის ირგვლივ არსებულ სიძველეებსაც. ნიკო მარს გადაღებული აქვს ასევე ტაძრის რამდენიმე ფოტო. XIX საუკუნის ეს გამოკვლევები და ცნობები თანამედროვე მკვლევართათვის მეტად ღირებულია — დღეისათვის ტაძრისგან მხოლოდ რამდენიმე კედელია შემორჩენილი და მისი არქიტექტურის საფუძვლიანად შესწავლაში ძველ ცნობებს დიდი ადგილი უკავია. თანამედროვე მკვლევართაგან ტბეთის ტაძრის არქიტექტურული აღწერილობა და მის შესახებ სხვა ცნობები გამოქვეყნებული აქვს ხელოვნებათმცოდნე დავით ხოშტარიას მონოგრაფიულ ნაშრომში „კლარჯეთის ეკლესიები და მონასტრები“.
მეორე მშენებლობა, რვამკლავიანი ტაძარი
მინიატიურა|250პქ|რვამკლავიანი ტაძრის გეგმა. შავი: შემორჩენილი ნაშთები; გეგმის რეკონსტრუქცია. მინიატიურა|250პქ|რვამკლავიანი ტაძარი, რეკონსტრუქცია რვამკლავიანი ტაძრიდან, რომელსაც მალევე ახალი, მესამე ტაძარი დააშენეს, მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ერთ-ერთი მოზრდილი ფრაგმენტი ახალი ტაძრის ჩრდილოეთის მკლავშია ჩართული და ჩრდილოეთის კედლის ფუნქციას ასრულებს. იგი სამ წახნაგს შეიცავს, რომელთაგან შუა ეკლესიის აღმოსავლეთ-დასავლეთ ღერძის პარალელურია, ხოლო დანარჩენი ორი მასთან ქმნიან 157-158°-იან კუთხეებს. შუა წახნაგის ცენტრში, რომელიც ყველაზე უკეთაა შემორჩენილი, დიდი სარკმელია გამოჭრილი. სარკმელი შემდგომში ამოვსებულია, თუმცა საპირე ქვის ჩამოცვენის გამო სარკმლის მოხაზულობა კარგად ჩანს. სარკმლის თავზე გაკეთებულია თავსართი, რომელიც წახნაგის მთელ სიგანეზეა გადაჭიმული, აქვს ორი დიდი რკალი და უფრო პატარა გადანაკეცები. თავსართი ორი სახის ჩუქურთმითაა მორთული.
წახნაგების მიერ შექმნილ წიბოებს მსუბუქი შეწყვილებული ნახევარსვეტები აუყვება, რომელთაც საერთო მაღალი კაპიტელები. კაპიტელებზე ფართო სარტყლით გამოყვანილი თაღნარი გადადიოდა, რომელიც შენობას გარშემო შემოუყვებოდა. თაღი თითქმის მთლიანადაა შემორჩენილი ჩრსილოეთისა და ჩრდილო-ჩრდილო-დასავლეთის წახნაგის ნაწილზე.
რვამკლავიანი ტაძრის შემორჩენილი ნაშთები გარედან მოპირკეთებულია მოწითალო-მონარინჯისფრო ქვიშაქვის დიდი კვადრატის ფორმის ფილებით. ზოგ ადგილებში გვხვდება ღია ქვიშისფერი ან უფრო მუქი მოშავო-მოწითალო ქვებიც. მათი წყობა მკაცრად მოწესრიგებულია, რიგები დაცულია და ძირითადად წახნაგიდან წახნაგზე გადადის. შიდა მოპირკეთება ჩრდილოეთის კედელზე შემოძარცვულია. შემორჩენილია მხოლოდ ქვების ბუდეები, რომელთა მოწესრიგებული წყობაც შიდა პერანგის სისუფთავესა და აკურატულობაზე მეტყველებს.
შემორჩენილი ნაშთების დაკვირვების საფუძველზე მკვლევარები ნაწილობრივ აღადგენენ რვამკლავიანი ტაძრის ზოგად სურათს — ცენტრალური სტრუქტურა, რომელსაც რადიალურად განლაგებული მკლავები გააჩნდა. მკლავების ნაშთების განლაგება და მათ შორის კუთხეების ზომები (157,5°) ადასტურებს, რომ მკლავების რაოდენობა რვა უნდა ყოფილიყო. განსაზღვრულია ტაძრის მიახლოებითი ზომებიც; სამხრეთ-ჩრდილოეთი ღერძის სიგრძე 18,5-19 მეტრს შეადგენდა, ხოლო აღმოსავლეთ-დასავლეთ ღერძზე ძირითად პოლიგონურ კორპუსს სავარაუდოდ ძლიერშვერილი საკურთხეველი ემატებოდა. საკურთხეველი, როგორც ჩანს, ახალი ტაძრის (მესამე ტაძრის) აფსიდა და ბემას ემთხვეოდა. ამ აზრს ამყარებს ახალ ტაძარში არსებული პასტოფორიუმების არასწორი კონფიგურაციაც.
ამრიგად ტბეთის მეორე ტაძარი მოზრდილ, წრიული ფორმის გეგმის მქონე ნაგებობას წარმოადგენდა, რვა მკლავითა და დიდი ცენტრალური გუმბათით. გუმბათი კედლების კუთხეებს ეყრდნობოდა, ხოლო მკლავები გარედან ერთმანეთისაგან სამკუთხა ნიშებით იყო გამოყოფილი. აღმოსავლეთის მკლავი ღრმა, ბემიანი საკურთხევლით ბოლოვდებოდა. დანარჩენი მკლავები, სავარაუდოდ, მართკუთხა ფორმები ჰქონდა, თუმცა გამორიცხული არაა, რომ მათაც ჰქონოდათ მცირე აფსიდები.
დათარიღება
ტბეთის რვამკლავიანი ტაძრის ტიპის ნაგებობები საქართველოში ძალიან იშვიათია და მათი ურავლესობა IX-XI საუკუნეებს განეკუთვნება. ტბეთის უშუალო კომპოზიციურ პარალელებს წარმოადგენს ორი ტაძარი — IX-X საუკუნეების ტაოსკარის ეკლესია, რომელსაც რვა მართკუთხა მკლავი აქვს და ნოჯიხევის რვააფსიდიანი ეკლესია, რომელიც X-XI საუკუნეებით თარიღდება. ტაოსკარის ეკლესია ზომით უფრო ახლოს დგას ტბეთის რვამკლავიან ტაძართან, მაგრამ საკურთხევლის ნაწილში განსხვავდება მისგან. ტაოსკარის საკურთხეველი, ტბეთისგან განსხვავებით ერთიან, თექვსმეტწახნაგა კორპუსშია მოქცეული. ნოჯიხევის ეკლესია უფრო პატარაა, თუმცა, სავარაუდოა, რომ ტბეთის საკურთხეველი არქიტექტურულად სწორედ ნოჯიხევის მსგავსი იქნებოდა.
ტბეთის რვამკლავიანი ეკლესიის დასათარიღებლად მნიშვნელოვანია მისი მორთულობა. დიდი თავსართების მოჩუქურთმება ტაო-კლარჯეთის არქიტექტურაში 950-960-იანი წლებიდან ჩნდება (დოლისყანა, ხახული, ოშკი), მანამდე ისინი ყოველთვის ორნამენტების გარეშეა წარმოდგენილი. ამავე ხანებში იწყება სამკუთხა ნიშების ნახევარკონუსური კამარების ნიჟარისებური კვეთილობებით დამუშავება. თაღნარი, რომელიც ეკლესიას შემოუყვება, ქვედა ქრონოლოგიურ ზღვარს ასევე X საუკუნის შუა ხანებით ფარგლავს, ხოლო ლილვური სვეტებისა და თაღების სადა ფორმები გამორიცხავს ტაძრის აგებას X-XI საუკუნეების მიჯნის შემდეგ, რადგან უფრო გვიანდელ არქიტექტურაში თაღები და მათი საყრდენები დასაფეხურებულია. ამ თავისებურებების გათვალისწინებით რვამკლავიანი ტაძრის აგების ხანას 960-970-იანი წლებით განსაზღვრავენ და, შესაბამისად, ამ ეკლესიას არ მიიჩნევენ აშოტ კუხის მიერ აგებულ თავდაპირველ ტაძრად. თუმცა, არსებობს განსხვავებული მოსაზრებებიც; მაგალითად რვამკლავიანი ეკლესია აშოტისდროინდელად მიაჩნიათ ნ. და ჟ. ტიერს. ბოლო დრომდე ამგვარადვე ფიქრობდა ხელოვნებათმცოდნე დავით ხოშტარია, თუმცა შემდგომში საკუთარი მოსაზრება მან თავადვე უარყო.
მესამე მშენებლობა, ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძარი
X საუკუნის ბოლოს ტბეთში მნიშვნელოვანი სამშენებლო სამუშაოები ჩატარდა (ე. წ. მესამე მშენებლობა), რის შედეგადაც რვამკლავიანი ტაძრის ადგილას ახალი, გუმბათიანი ეკლესია აღიმართა. დღეს უცნობია, ამ მშენებლობას წინ ძველი ტაძრის ნგრევა ან დაზიანება უსწრებდა თუ ახალი ტაძრის აგებისას ძველის გადაკეთება მოხდა სივრცის გაფართოების მიზნით. ეს ტაძარი ტბეთის ტაძრებს შორის მესამეა; მიუხედავად მნიშვნელოვანი დაზიანებებისა და შემდგომი არაერთი გადაკეთებისა, ძირითადი ფორმებით იგი დღემდეა შემონახული.
გეგმა
მესამე ტაძრის გეგმა წარმოადგენს ჯვარს ოთხი მკლავით, რომელთაგან აღმოსავლეთისა აფსიდიანია, ხოლო დანარჩენი სამი მართკუთხა. ცენტრალური კვადრატის ოთხივე კუთხეში გუმბათქვეშა ბურჯები იდგა, რომლებზეც თაღები გადადიოდა. გუმბათქვეშა გარდამავალი კონსტრუქცია გარდამავალი აფრულ-ტრომპული სახისა იყო. ბურჯები, თაღები და გუმბათი დღეს დანგრეულია, თუმცა მათი ზოგადი სურათის აღდგენა შესაძლებელია ა. პავლინოვის ფოტოს მიხედვით. მესამე ტაძრის სამხრეთი და ჩრდილოეთი მკლავები სიგრძით დღევანდელის ნახევარი იყო, სამხრეთი მკლავი მოგვიანებით გააფართოვეს, ხოლო ჩრდილოეთის მკლავს, რომელიც რვამკლავიანი ტაძრის შემორჩენილ კედელთან სრულდებოდა, შემდგომი მშენებლობისას გარედან მიადგეს ეგვტერი. ამ ორ მკლავში მესამე ტაძარს არც პატრონიკეები ჰქონდა; პატრონიკე მხოლოდ დასავლეთის მკლავში იყო მოწყობილი. მესამე ტაძრის ეს ნაწილი დღეისათვის დანგრეულია და მათზე მსჯელობა მხოლოდ ძველი ავტორების აღწერილობით, ნახაზებითა და ერთი ფოტოსურათითაა შესაძლებელი. სხვა მკლავებთან შედარებით დასავლეთის მკლავი უფრო მოზრდილი იყო. მისი გრძივი კედლები პილასტრებით ორ-ორ მონაკვეთად იყო გაყოფილი და მათზე კედლის თაღები გადადიოდა. პილასტრებს კამარის საბჯენი თაღი ეფუძნებოდა.
ძველი ავტორების მიხედვით, დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთის პილასტრში ჩადგმული იყო რელიეფური ფილა ქტიტორის გამოსახულებით. ეს ფილა მოგვიანებით თბილისში გადმოიტანეს და ამჟამად საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში ინახება. სავარაუდოა, რომ იგი თავის ადგილას არ იჯდა და თავდაპირველად ფასადზე იყო მოთავსებული. აკაკი ბაქრაძემ გამოთქვა მოსაზრება, რომლის მიხედვითაც რელიეფურ ფილაზე პირველი ტაძრის ქტიტორი, აშოტ კუხი იყო გამოსახული, შესაბამისად ფილა X საუკუნის დასაწყისით დათარიღდა. ეს მოსაზრება დღეს ფართოდაა გავრცელებული და დამკვიდრებული. შემდგომში ნ. და ჟ.-მ. ტიერიმ განსხვავებული მოსაზრება გამოთქვეს; მათი აზრით რელიეფი უფრო გვიანდელია და X საუკუნის ბოლო ხანებით ან XI საუკუნის დასაწყისით უნდა დათარიღდეს. ამ მოსაზრების თანახმად ფილაზე ტაძრის ერთ-ერთი განახლების ქტიტორია გამოსახული. ნიკო მარის ცნობით რელიეფს წარწერაც ჰქონდა გაკეთებული, თუმცა მისივე თქმით წარწერა გულმოდგინედ იყო ჩამოტეხილი ჩაქუჩით. ნიკო მარს წარწერაში მხოლოდ რამდენიმე ასო გაურჩევია.
ა. პავლინოვისა და ნიკო მარის მოგზაურობების დროს ტაძარს ერთი პატარა შესასვლელი ჰქონდა დასავლეთის მკლავის დასავლეთ კედელში. შემორჩენილ ფოტოზე ჩანს მისი ყორეთი ამოყვანილი წირ-თხლები, მაღალი ზღურბლი და ხის ფიცრის არქიტრავი. თავდაპირველი შესასვლელი, რომელიც უფრო დიდი უნდა ყოფილიყო, სავარაუდოდ გვიან პერიოდში დააპატარავეს, როდესაც ტაძარში მეჩეთი ფუნქციონირებდა. ნიკო მარი ვარაუდობს, რომ ამავე კედელში მეორე კარიც იქნებოდა, პირველის სამხრეთით. მესამე ტაძრის პერიოდში, შემდგომ გადაკეთებამდე კარი იყო ასევე ჩრდილოეთი მკლავის ჩრდილოეთ კედელზე, რვამკლავიანი ტაძრის შემორჩენილ ნაშთში. ეს კარი მანამდე მოქმედებდა, სანამ ჩრდილოეთის მკლავს გარედან შემდგომში ეგვტერი არ მიაშენეს.
საკურთხევლის აფსიდა, მეორე ტაძრის (რვამკლავიანის) მსგავსად, მესამეშიც გარედან წახნაგოვანი მოყვანილობისაა, თუმცა მას ემატება პასტოფორიუმები. ეს სათავსები მესამე ტაძრის პერიოდში გაცილებით მცირე იყო, ვიდრე დღესაა; მათი სიგრძე დაახლოებით 2,5 მეტრს შეადგენდა (დღეს 4,1 მეტრია). აფსიდა მათი აღმოსავლეთ კედლების ხაზიდან წინ გადმოდიოდა. პასტოფორიუმები შემდგომში მრავალჯერ გადაუკეთებიათ.
ინტერიერი
დასავლეთი მკლავის ბოლოში მოთავსებული იყო ძირითადი სივრცისაკენ მთლიანად გახსნილი პატრონიკე, რომელიც 2,8 მეტრი სიღრმისა და 8 მეტრი სიგანისა იყო. პატრონიკეს ქვეშ შექმნილი დაბალი კომპარტიმენტი მკლავისაგან ორთაღედით იყო გამოყოფილი. ცენტრში იგი სვეტს ეყრდნობოდა, ხოლო კიდეებში — კედლებს აყოლებულ პილასტრებს. ამ თაღების ზემოთ წინა კედელზე ჩუქურთმებით გაკეთებული იყო მდიდრულად მორთული კარნიზი. მესამე თაღი სვეტიდან დასავლეთისაკენ გადადიოდა და პატრონიკეს ქვეშ სივრცეს ორ ნაწილად ჰყოფდა. დასავლეთის მკლავში პატრონიკეს დონეზე სამი ბრტყელი თაღი იყო გამოყვანილი; მათგან შუა სრული და უფრო მაღალი იყო, ხოლო გვერდითები მეოთხედწრიულ თაღებს წარმოადგენდა. ა. პავლინოვის აზრით, ეს ნახევართაღები მოგვიანო გადაკეთების შთაბეჭდილებას ტოვებდა. ამ აზრს ეთანხმება ხელოვნებათმცოდნე დავით ხოშტარიაც, მაგრამ იქვე აღნიშნავს რომ დასავლეთი მკლავი ძირითადად მესამე მშენებლობისას ჩამოყალიბდა.
გუმბათქვეშა ბურჯებიდან აღმოსავლეთის ორი წყვილი კედლებთან ძალიან ახლოს, თუმცა მაინც თავისუფლად იდგა, ხოლო დასავლეთის ბურჯები შესაბამისი კუთხეებიდან განივად გამოშვერილ პილონებზე იყო მიდგმული, თუმცა მათ არ ეხებოდა. ოთხივე ბურჯს რვაწახნაგა ფორმა ჰქონდა და მაღალ, მრგვალ კვარცხლბეკებზე იდგა, რომლებიც სხვადასხვაგვარად იყო გაფორმებული; აღმოსავლეთის ბურჯთა კვარცლბეკები ფოთლოვანი ჩუქურთმებით იყო მორთული. ნიკო მარის ცნობით, სამხრეთ-დასავლეთი ბურჯის კვარცხლბეკში ადამიანის სიმაღლის ნიშა იყო გაკეთებული. ნიშა ნაწილობრივ ბურჯში იყო შეჭრილი, ნაწილობრივ კი მასზე იყო მიშენებული. ნიკო მარი არ აზუსტებს, თუ რომელი მხრიდან იყო ნიშა მოწყობილი, თუმცა საფიქრებელია, რომ ის აღმოსავლეთიდან იქნებოდა; ამგვარივე ნიშა შესაბამის ბურჯზე გვხვდება ოშკის ტაძარშიც. ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბურჯის კვარცხლბეკი იდგა უფრო ვიწრო, დაახლოებით 65 სმ სიმაღლის რვაწახნაგა საყრდენზე. ვახტანგ ჯობაძე მიიჩნევს, რომ საყდენი, იშხნის ანალოგიური დეტალის მსგავსად, ძველი ბურჯის ნაშთია, რომელიც მან მიახლოებით X საუკუნის შუა ხანებით დაათარიღა. ხელოვნებათმცოდნე დავით ხოშტარია არ ეთანხმება ვახტანგ ჯობაძეს და ამ საყრდენს მთელი ბურჯის თანადროულად მიიჩნევს.
რვაწახნაგა ბურჯები ბოლოვდებოდა კაპიტელებით; მათ ზემოთ კი გუმბათქვეშა საყრდენები იღებდა ჯვრის ფორმას, რომლის მკლავებს შორისაც მსხვილი ლილვები იყო აყოლებული. ამ მოკლე მონაკვეთების დამაგვირგვინებელ იმპოსტებს გუმბათქვეშა თაღები ეყრდნობოდა.
ექსტერიერი
მინი|მარცხნივ|ტბეთის ორნამენტი ინტერიერისგან განსხვავებით ტბეთის მთავარი ტაძრის ექსტერიერში მესამე მშენებლობის დეტალები ნაკლებადაა შემონახული. ფასადის დიდმა ნაწილმა დასრულებული სახე მოგვიანებით მიიღო. მესამე მშენებლობას მიაკუთვნებენ აღმოსავლეთის მკლავის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადთა ახლანდელი დასავლეთი ნაწილები და განივი მკლავების აღმოსავლეთ ფასადთა შიდა ნაწილები, რომლებზეც დეკორაციული ელემენტებიცაა შემორჩენილი. ამ ელემენტებს შორის არაა დეკორაციული თაღები. მესამე ტაძრიდან შემორჩენილია ასევე საკურთხევლის აფსიდის დიდი სარკმლის საპირე და რელიეფური თავსართი, რომლის გადანაკეცების ბოლოებსაც მოგვიანებით მიდგმული საფასადო თაღნარი ფარავს. საპირე შემკულია წნული ორნამენტებით, ხოლო თავსართი ფოთლოვანით. სავარაუდოდ ამავე ხანის უნდა ყოფილიყო დღეს უკვე დანგრეული დასავლეთი მკლავის ფასადები. ა. პავლინოვის ნახაზითა და ნიკო მარის აღწერით ჩანს, რომ თაღნარი არც ამ ფასადებზე ყოფილა; ამ მკლავის სამხრეთი და ჩრდილოეთი ფასადები საერთოდ არ იყო მორთული, ხოლო დასავლეთ ფასადზე ნიკო მარი აღნიშნავს რელიეფურ ჯვარს ფრონტონში, ასევე პატრონიკეს დიდი სარკმლის თავსართს, მცირე წრიული სარკმლების საპირეებსა და ქვედა დიდი სარკმლის თავსართს. ყველა მათგანი განსხვავებული, წნული ან ხვეული ჩუქურთმებით იყო შემკული. მარჯვენა მრგვალი სარკმლის საპირეზე გადახლართულ წრეებში ვარსკვლავები იყო ჩახაზული.
მეოთხე მშენებლობა
ტბეთის აღმოსაფლეთი ფასადი სამი თაღნარით მეოთხე მშენებლობიდან|მინი ტბეთის მონასტრის მთავარი ტაძრის მომდევნო რეკონსტრუქცია (ე. წ. მეოთხე მსენებლობა), რომელიც მიზნად ტაძრის მოცულობის გაზრდასა და ფასადების უფრო მდიდრულად მორთვას ისახავდა, XI საუკუნის II ნახევარში განხორციელდა. მეოთხე მშენებლობისას ჩრდილოეთის მკლავზე მიაშენეს ეგვტერი და მის თავზე მოაწყვეს პატრონიკე. როგორც დღეისათვის შემორჩენილი ფრაგმენტებით ირკვევა, პატრონიკე ძირითადი სივრცისაკენ სამი თაღით იხსნებოდა. ჩრდილოეთის მკლავის ჩრდილოეთ კედელს გაუყვებოდა და პატრონიკეს იატაკის დონეს მონიშნავდა პროფილირებული კარნიზი, რომლის მცირე ნაწილი დღემდეა შემორჩენილი. ეგვტერი პატარა დარბაზული ტიპის სამლოცველო იყო, რომელსაც აღმოსავლეთით მცირე აფსიდიც ჰქონდა. ნათდებოდა ორი სარკმლით, მათგან ერთი ჩრდილოეთის კედელში იყო, ხოლო მეორე აფსიდაში. ეგვტერს ორი კარი ჰქონდა, ერთი ჩრდილოეთის მკლავს უკავშირდებოდა, ხოლო მეორე — ეგვტერის დასავლეთით მიდგმულ მოგრძო სათავსს. პირველი კარი დღეს მთლიანად მიწითაა დაფარული, ხოლო დასავლეთის სათავსი ა. პავლინოვის მოგზაურობისას უკვე მთლიანად დანგრეული იყო. დღევანდელი მდგომარეობით დანგრეულია ასევე ეგვტერის დასავლეთი კედელი, ჩრდილოეთი კედლის დასავლეთი ნაწილი და გადახურვა.
იმ გარემოების გამო, რომ სამხრეთის მკლავი თითქმის მთლიანად განახლდა შემდგომი გადაკეთებისას, უცნობია, თუ რა შეიცვალა ამ მკლავში მეოთხე მშენებლობის პერიოდში. დავით ხოშტარია ვარაუდობს, რომ შესაძლოა სამხრეთის მკლავიც ჩრდილოეთის მსგავსად დაეგრძელებინათ, რათა არ დარღვეულიყო ტაძრის სიმეტრია და პროპორციები.
მორთულობა
მინიატიურა|მეოთხე მშენებლობის დროინდელი შემორჩენილი [[ჩუქურთმა|ჩუქურთმის ფრაგმენტი ჩრდილოეთის მკლავის აღმოსავლეთ ფასადზე (ეგვტერის აფსიდაზე)]] მეოთხე მშენებლობის დროინდელი საფასადო მორთულობა ტბეთის ტაძარში წინა პერიოდის დეკორისგან ძნელად გასარჩევია, სტილით ისინი ერთმანეთისგან თითქმის არ განსხვავდება. მკვლევარები დანამდვილებით მხოლოდ რამდენიმე დეტალზე საუბრობენ, მათ შორისაა სამი პატარა მრგვალი სარკმლების საპირე მორთულობა აღმოსავლეთის ფასადზე და განედლებული ჯვრის რელიეფი, რომელიც დღეს გამქრალია, ძველად კი შუა სარკმლის ზემოთ იყო მოთავსებული. მეოთხე მშენებლობას ეკუთვნის ასევე აღმოსავლეთის მკლავის კარნიზები. მათი ფრაგმენტები მკლავის სამივე ფასადზეა შემონახული, სამივეზე განსხვავებული და მეტად დახვეწილი ჩუქურთმებითაა წარმოდგენილი. ამავე პერიოდისაა ჩრდილოეთის ეგვტერის აფსიდის სარკმლის თავსართი და მის ზემოთ მოთავსებული განედლებული ჯვრის დახვეწილი, ნატიფი გამოსახულება, რომელიც 1993 წელს ამოტეხეს. ჯვრის ზედა მკლავის ორივე მხარეს გაკეთებული იყო წარწერა: მეოთხე მშენებლობის პერიოდის ტბეთის მორთულობა მაღალი მხატვრული ხარისხითა და ტექნიკური შესრულების ოსტატობით X-XI საუკუნეების ქართული ჩუქურთმების საუკეთესო ნიმუშებს მიეკუთვნება. მაღალია მშენებლობის ხარისხიც, როგორც ექსტერიერში, ისე ინტერიერში მხოლოდ სუფთად დამუშავებული კვადრატული ფორმის ქვებია გამოყენებული.
მეხუთე მშენებლობა, სამხრეთის მკლავი
მეხუთე მშენებლობის დროინდელი მორთულობა სამხრეთი მკლავის სამხრეთ ფასადზე, თაღები და შეწყვილებული სარკმლები|მინიატიურა მეოთხე მშენებლობის შემდეგ ტბეთის ტაძარში დიდი ხნის განმავლობაში არაფერი შეცვლილა. მხოლოდ XIII საუკუნეში აღადგინეს მისი სამხრეთი მკლავი, რაც მეხუთე მშენებლობის სახელითაა ცნობილი. დავით ხოშტარია ვარაუდობს, რომ პატრონიკე მეოთხე მშენებლობის შემდეგ, ჩრდილოეთის მსგავსად, სამხრეთის მკლავშიც იქნებოდა, თუმცა ჩატარებული განახლებითი სამუშაოების შემდეგ იგი გაქრა. მეხუთე მშენებლობისას ინტერიერის აღდგენილი ნაწილი ხარისხით ბევრად ჩამოუვარდება წინა მშენებლობას; კედლები შიგნიდან მოპირკეთებულია უხეშად დამუშავებული მორუხო ქვით, სარკმლები შიგნიდან დაბრეცილია და არ არის დაცული გეომეტრიული სიზუსტე. განსხვავებით ინტერიერისა, ექსტერიერში მშენებლობის ხარისხს შორის სხვაობა შედარებით ნაკლებია. იმისათვის, რომ ტაძრის ექსტერიერის მხატვრული მთლიანობა არ დარღვეულიყო, მშენებლებმა ჩრდილოეთ ფასადის ანალოგიურად აღადგინეს ღრმა, პლასტიკური საფასადო თაღები, რომლებიც XIII საუკუნეში უკვე აღარ იყო გავრცელებული. ვახტანგ ჯობაძე აღნიშნავს, რომ ამ განახლებისას მშენებლებმა ძველი ჩუქურთმიანი ქვებიც გამოიყენეს.
თაღნარი ძველებურად სამი საფასადო თაღისაგან შედგება, რომელთაგან შუა შედარებით მაღალი და განიერია. შუა თაღში მოქცეულია ლილვური სვეტებითა და დეკორატიული კვადრატებით შედგენილი საპირეებით მორთული ორი შეწყვილებული სარკმელი. ჩუქურთმები გეომეტრიულია, ხარისხი მაღალია, თუმცა მთლიანობაში მორთულობას ერთგვარი დაუდევრობაც ეტყობა — ერთ-ერთი კვადრატი ირიბადაა ჩასმული, არკატურის აღმოსავლეთი თაღი დაბრეცილია და სხვა. ამგვარი დაუდევრობები მშენებლობაში XIII საუკუნის შუა ხანებისთვის დამახასიათებელია. შუა თაღს ზემოთ მოთავსებული იყო წმინდანის გამოსახულება, რომელიც დღეს დაკარგულია. ეს რელიეფი წინა მშენებლობას ეკუთვნოდა და სამხრეთი ფასადის აღდგენისას ის ხელმეორედ გამოიყენეს.
მეექვსე მშენებლობა, გუმბათი
ტბეთის ტაძარში რიგით მეექვსე სამშენებლო სამუშაოები, რომლის დროსაც აღადგინეს გუმბათი, XIV საუკუნეში განხორციელდა. აღდგა გუმბათის ყელი, საკუთრივ გუმბათი და მისი სახურავი გარედან, ხოლო X-XI საუკუნეების გუმბათქვეშა კონსტრუქცია და ყელისძირა სარტყელი უცვლელი დარჩა. ტბეთის გუმბათი დღეს აღარ არსებობს, თუმცა ის ჩანს ნიკოლოზ მარისა და ა. პავლინოვის ფოტოსურათებზე. აღდგენილი გუმბათი გარედან თექვსმეტწახნაგას წარმოადგენდა, რომელშიც ერთმანეთს ენაცვლებოდა სარკმლიანი და უსარკმლო წახნაგები. სარკმლები ძალიან ვიწრო და მაღალი იყო, ჰქონდათ ჩუქურთმებით შემკული საპირეები და მათზე შემოწერილი ორმაგი ლილვით გამოყვანილი თაღოვანი ჩარჩოები. ანალოგიური ჩარჩოები უსარკმლო წახნაგებზეც იყო გაკეთებული. ჩარჩოების ნახევარწრიულ დაბოლოებებს შორის მოთავსებული იყო ჰორელიეფური გირჩები. გუმბათს აბოლოებდა მაღალი კარნიზი და კუნუსის ფორმის სახურავი.
ტბეთის XV საუკუნის ეს გუმბათი არქიტექტურულად არაა მაღალი ხარისხის. ხელოვნებათმცოდნეთა აზრით იგი მოკლებულია გამომსახველობას, დუნეა და მშრალია. ნიკოლოზ მარის ერთ-ერთ ფოტოსურათზე ჩანს, რომ საპირეების წნული ჩუქურთმა დაწვრილმანებულია. პ. ზაქარაია აღნიშნავს, რომ შესრულების ტექნიკით, პროპორციებით, გაფორმებითა და ცალკეული დეტალებით ტბეთის გუმბათი ყველაზე ახლოს გერგეტის სამების გუმბათთან დგას და მისი თანადროული უნდა იყოს.
ფრესკები
ტბეთის ტაძარი ინტერიერში ფრესკებით იყო მოხატული. დღეს შემორჩენილ ნანგრევებში, საკურთხევლის ზემოთ ახლაც განირჩევა მაცხოვრის ფრესკის ფრაგმენტები, რომლის ორივე მხარეს ანგელოზები და ქერობინები არიან გამოსახულნი. აფსიდის კედლის შუა ნაწილში სარკმლის ორივე მხარეს გამოსახულები იყვნენ ღვთისმშობელი და იოანე ნათლისმცემელი, მათ გაყოლებაზე კი — მოციქულები; მათგან მხოლოდ რამდენიმე ფიგურის თავი შემორჩა. აფსიდის ქვედა რეგისტრი ტრადიციისამებრ მთლიანად ეკლესიის მამათა რიგს ეკავა, ეს ფრესკები დღეს მთლიანად განადგურებულია, თუმცა ნიკო მარის დროს ჯერ კიდევ ყოფილა მცირე ფრაგმენტები შემორჩენილი. ნიკო მარმა ერთ-ერთ გამოსახულებასთან წარწერაც გაარჩია — წმ. ათანასე. აფრა-ტრომპებზე მახარებლები იყვნენ გამოსახულნი თავიანთი სიმბოლოებითურთ. პრ. უვაროვა აქვე აღნიშნავს ანგელოზისა და ხარის ფიგურებს. დასავლეთის მკლავში, ნართექსის ქვეშ წმინდა გიორგის ცხოვრების სცენები იყო წარმოდგენილი, რომლებსაც თან ერთვოდა შესაბამისი წარწერებიც. ნ. და ჟ.-მ. ტიერიმ ტბეთის მოხატულობა XII-XIII საუკუნეებით დაათარიღეს. დავით ხოშტარია თვლის, რომ დასავლეთი მკლავის მოხატულობა წმინდა გიორგის ფრესკებით შედარებით გვიანდელია და უკავშირდება წმინდა გიორგის სახელზე XV-XVI საუკუნეებში ტბეთის ტაძრის ხელახლა კურთხევას. გვიანი თარიღის სასარგებლოდ მეტყველებს ამ ფრესკის წარწერებში ნიკო მარის მიერ აღნიშნული უწიგნურობები, კერძოდ ჲოტას არასწორი ხმარება
მონასტრის სხვა ნაგებობები
დღეისათვის ტბეთის მონასტრის ტერიტორიაზე მთავარი ტაძრის ნანგრევების გარდა სხვა ნაგებობა შემორჩენილი არაა. სხვა სამონასტრო ნაგებობების შესახებ ინფორმაციას გვაქწვდის XIX-XX საუკუნეების ავტორთა ჩანაწერები, ნახაზები და მცირერიცხოვანი ფოტოები. ყველა ძველი ავტორი აღნიშნავს დიდ შენობათა ნანგრევებს ტაძრის ირგვლივ. ცნობილია, რომ ტაძრის სამხრეთით, ცოტა მოშორებით გრძელი მიწისქვეშა გალერეა იყო, თუმცა ამჟამად ნაგებობის კვალი არსად ჩანს. შედარებით მეტი ინფორმაცია არსებობს სამრეკლოსა და სტელაზე, რომლებიც ტაძართან ახლოს იდგნენ.
სამრეკლო
მინიატიურა||250პქ|[[დიმიტრი ბაქრაძე|დიმიტრი ბაქრაძის ჩანახატი, ტბეთის ტაძარი. ნახატზე ჩანს სამრეკლო (ტაძრის მარჯვნივ) და სტელა (მარცხნივ)]] ტბეთის სამრეკლო ცალკემდგომი ნაგებობა იყო, რომელიც ტაძრიდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით ათ მეტრში მდებარეობდა. სამრეკლო გამოსახულია გ. ყაზბეგის სქემატურ ნახაზზე და ტექსტშიცაა მოხსენიებული. უფრო სრულად და დეტალურად აღწერა პრ. უვაროვამ. სამრეკლო, როგორც ჩანს უვაროვას მოგზაურობის შემდეგ მალევე დაინგრა ან დაანგრიეს. ამას მოწმობს ის, რომ ა. პავლინოვს მის ადგილას მხოლოდ ნანგრევები დახვდა. დანგრევის თარიღად მიჩნეულია 1887 წელი, მოკლე პერიოდი უვაროვასა და პავლინოვის მოგზაურობებს შორის. ნიკო მარის თქმით, ეს თარიღი დაასახელა ერთ-ერთმა სოფლელმაც.
ტბეთის სამრეკლო ორიარუსიანი ნაგებობა იყო, რომლის ქვედა კვადრატული ფორმის კორპუსი ოთხივე მხარეს თაღებით იყო გახსნილი. მეორე სართული რვაწახნაგა ფანჩატურს წარმოადგენდა, რვამალიანი თაღნარით. შენობის სიტლანქისა და მორთულობის დაბალ ხარისხზე საუბრობს როგორც გ. ყაზბეგი, ასევე პრ. უვაროვაც.
სამრეკლოს წარწერები
ტბეთის სამრეკლოდსან ორი წარწერაა ცნობილი. ერთი მათგანი ქვედა კორპუსზე იყო განთავსებული, ხოლო მეორე — ფანჩატურზე, კარნიზის ქვეშ. ორივე წარწერა იხილეს, მაგრამ არ წაუკითხავთ გ. ყაზბეგსა და პრ. უვაროვას. ამათგან ერთ-ერთი წარწერებიანი ქვა ნიკო მარმა ერთ-ერთი ადგილობრივი მცხოვრების სახლში ღუმელში ჩადგმული იპოვა. აქვე იყო მონასტრის ნანგრევებიდან წამოღებული სხვა ქვებიც. ამ წარწერის არც ერთი სტრიქონი ნიკო მარის დროს სრულად არ იყო შემორჩენილი. მხოლოდ ნაწილობრივ იკითხებოდა მეოთხე, მეხუთე, მეექვსე და მეშვიდე სტრიქონები: . . . რ მოს(ა)ვსა
. . . იტოს მტბევ
. . . სამრეკლო ესე
. . . ქ(ო)რ(ო)ნიკ(ო)ნსა სიე ამ წარწერის საფუძველზე დადგინდა, რომ ქვა ნამდვილად სამრეკლოს ეკუთვნოდა. ასევე ზუსტად განისაზღვრა სამრეკლოს აგების ტარიღიც — 1527 წელი (ქორონიკონი სიე).
ნიკოლოზ მარმა სხვა წარწერასაც მიაგნო ადგილობრივ მცხოვრებთა სამოსახლოში. მეორე წარწერა შედარებით უკეთ იყო შემონახული. სოფლელები ადასტურებდნენ, რომ ეს ქვაც სამრეკლოს ნანგრევებიდან ჰქონდათ მოტანილი. წარწერა ამგვარად იკითხებოდა: ქ(რისტე) ამ(ი)სა ზედა მდე-
გსა თათუხაძესა
შ(ა)ხბუზას შ(ეუ)ნ(დო)ს ღ(მერთმა)ნ ეს წარწერებიანი ქვა ნიკო მარის მოსაზრებით საფლავის ქვას წარმოადგენს. განსხვავებულად ფიქრობს დ. თუმანიშვილი და მის აზრს იზიარებს ხელოვნებათ დავით ხოშტარიაც. ისინი ფიქრობენ, რომ შახბუზა თათუხაძე სამრეკლოს სამშენებლო სამუშაოების „ზედა მდეგი“ უნდა იყოს. დავით ხოშტარიას მაგალითად მოჰყავს ოშკის წარწერა, რომელშიც ტაძრის მშენებლობის ხელმძღვანელი გრიგოლი თავს „საქმეთა ზედა მდგომს“ უწოდებს.
სტელა
ტბეთის ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ქვის დიდი სტელა იყო აღმართული. იგი კარგ მდგომარეობაში დახვდათ პრ. უვაროვასა და ა. პავლინოვს. სტელა ჩანს პავლინოვის ფოტოსურათზეც. ნიკოლოზ მარს იგი უკვე წაქცეული და ორად გატეხილი დახვედრია. დღეისათვის დაკარგულია ორივე ნატეხი და ასევე კვარცხლბეკი, რომელიც ნიკო მარის მოგზაურობისას ჯერ კიდევ ტბეთში იყო.
სტელა მოწითალო ვულკანური წარმოშობის ქვისაგან იყო დამზადებული. მისი სიმაღლე 4,25 მეტრს აღწევდა და რვაწახნაგა ფორმა ჰქონდა. ზედა მხარეს იგი შევიწროვებული იყო, ქვემოთ კი 67 სანტიმეტრის სიმაღლის მთლიანად მოჩუქურთმებული ოთხწახნაგა ძირი. მისი წახნაგების სიგრძე 70 სმ-ს უდრიდა. სტელა იდგა პლატფორმის სახის კვარცხლბეკზე, რომლის ფართობი 5,0 x 4,7 მეტრს შეადგენდა, ხოლო სიმაღლე 1,25 მეტრს. სტელის თავზე გამოღებული იყო მრგვალი ფოსო, რომელშიც სავარაუდოდ თავის დროზე ჯვარი იქნებოდა ჩასმული.
„ღმრთისმშობლის საფლავი“
ტბეთის სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე განსაკუთრებული ნაგებობის, ე. წ. „ღმრთისმშობლის საფლავის“ არსებობა მხოლოდ ვარაუდია და ეფუძნება ნიკო მარის მიერ ტაძრიდან რამდენიმე მეტრის მოშორებით ნაპოვნ ძლიერ დაზიანებულ ექვსსტრიქონიან დიდი ზომის ფილას. წარწერა ამგვარად იკითხება : ყ(ოვლა)დ წ(მიდა)ო ღ(მრთის)მშ(ობელო)
თ(ა)ვნო მ(ო)ც(ი)ქ(ულ)თ(ა)ნო
. მქ~მნ თქ~გ
კე. ი. . . ..
. ჱ. . ბჭე ესე
და კუბ(ო)ჲ დედისა ღ(მრთისა)ჲ
ეს წარწერა, რომელიც სავარაუდოდ XII-XIII საუკუნეებს მიეკუთვნება, დაკარგულია. ნიკო მარის მითითებით, წარწერა მიუთითებს ტბეთში ღვთისმშობლის განსაკუთრებული კულტის არსებობაზე. დავით ხოშტარია ყურადღებას აქცევს წარწერის შინაარსს, განსაკუთრებით კი მის ბოლო სტრიქონს. მისი თქმით, „კუბო“ შეიძლება გულისხმობდეს ღვთისმშობლის ხატის ჩასასვენებელს. წარწერაში ნახსენები „ბჭე“, მისი აზრით, შესაძლოა მიუთითებდეს საფლავზე მდგარ ნაგებობაზე, ერთგვარ ჩარდახზე ან ბალდახინზე. დავით ხოშტარია იქვე, შესადარებლად, აღნიშნავს, რომ „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ქრონიკა და ლეონტი მროველი „კუბოს“ უწოდებენ დამცავ ნაგებობას, რომელიც რევ მირიანის ძემ აუშენა მცხეთის ჯვარს. არსებობს მხოლოდ ვარაუდი იმის შესახებ, რომ ტბეთში არსებობდა ნაგებობა, „ღმრთისმშობლის საფლავად“ წოდებული, რომელიც იერუსალიმში არსებული ღვთისმშობლის ნამდვილი საფლავის იმიტაციას წარმოადგენდა, ისე, როგორც სვეტიცხოველში არსებობს „უფლის საფლავი“.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში კატეგორია:თურქეთის მონასტრები კატეგორია:ტბეთის საეპისკოპოსო
რუმინეთის პრეზიდენტი
thumb|150px|რუმინეთის პრეზიდენტის დროშარუმინეთის პრეზიდენტი - რუმინეთის სახელმწიფოს მეთაური, რომელსაც მოსახლეობა ირჩევს 5 წლის ვადით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ევროპის ქვეყნების პრეზიდენტები
გიტაგუმი
გიტაგუმი (ოფიციალურად გიტაგუმის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Gitagum; Bayan ng Gitagum) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი აღმოსავლეთ მისამისის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 17 920 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 11 ბარანგაის.
აშშ-ის პრეზიდენტების სია
თანმიმდევრული ვადები ნუმერაციით ითვლება ერთ პრეზიდენტობად (მაგ. ჯორჯ ვაშინგტონი, რომელიც აირჩიეს ორი ვადით ზედიზედ, იყო პირველი პრეზიდენტი და არა პირველი და მეორე). ჯერალდ ფორდმა პრეზიდენტობა მიიღო რიჩარდ ნიქსონის გადადგომის შემდეგ და დაასრულა ნიქსონის პრეზიდენტობის მეორე პერიოდი. ის ფაქტი, რომ ფორდი ამ პოსტზე არჩეული არ ყოფილა, ნუმერაციაზე გავლენას არ ახდენს და მას 38-ე პრეზიდენტად ხდის. ერთადერთი ადამიანი, რომელიც ორჯერ არა ზედიზედ იყო პრეზიდენტი არის გროვერ კლივლენდი. ითვლება, რომ ის იყო 22-ე და 24-ე პრეზიდენტი. ამიტომ სიაში არის 46 პრეზიდენტი, მაგრამ მხოლოდ 45 ადამიანი.
რესურსები ინტერნეტში
נשיא ארצות הברית
ყანობილის ნამოსახლარი
ყანობილის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმნის ტერიტორიაზე. იგი 1972 წელს ობსერვატორიის საბაგირო გზის ქვემო სადგურთან, შემთხვევით იქნა ნაპოვნი გზის გაყვანის დროს. 1973 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ისტორიული გეოგრაფიის ექსპედიციის (ხელმძღვანელი დავით მუსხელიშვილი) აბასთუმნის ჯგუფმა აღნიშნულ ნამოსახლარზე ჩაატარა მცირე მასშტაბის გათხრები, რომლის მიზანი იყო ძეგლის გადარჩენა განადგურებისაგან, მისი საერთო ხასიათის გარკვვა, კულტურული ფენების გავრცელების საზღვრების დადგენა და სტრატიგრაფიის შესწავლა. მდ.ოცხეს მარჯვენა ნაპირას 15 მეტრ სიმაღლეზე მდებარე 1 ჰექტარი ფართობის მქონე ამ ნამოსახლარზე საკონტროლო თხრილის გავლების შედეგად, ერთმანეთთან მჭიდროდ მიჯრილი, ტერასულად განლაგებული, ქვის მშრალიწყობით ნაგები ხუთი სწორკუთხა ფორმის ბანურგადახურვიანი შენობა გამოვლინდა. გზის ჭრილის ჩამოწმენდისას კიდევ ორი შენობის კედლის ნაშთი გამოვლინდა. აქედან მთლიანად მხოლოდ ერთის გათხრა მოხერხდა, მის წითლად შეღებილი იატაკის ცენტრში თიხალესილი კერა დაფიქსირდა. ნამოსახლარზე მოპოვებულია მრავალრიცხოვანი კერამიკული და ოსტეოლოგიური მასალა, ქვისა და ძვლის იარაღები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ლავრისხევის ლავრა
300px|მინი ლავრისხევის ლავრა — ეკლესია შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლავრისხევის სამხრეთით, 1-1,5 კილომეტრზე. თარიღდება X საუკუნის პირველი ნახევრით. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანი თავისუფალი ჯვრის ტიპის ნაგებობაა (9,5 X 9 მ), ნაგებია საშუალო ზომის მოყავისფრო-მოყვითალო ნატეხი ქვიშაქვით, გამოყენებულია ბაზალტი და ტუფიც. XIX საუკუნეში ეკლესია შიგნიდან და გარედან შელესეს და მოხატეს, დააგეს ხის იატაკი, დადგეს კანკელი და გადახურეს თუნუქით. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს — ჩრდილოეთ მკლავის ჩრდილოეთ კედელში და დასავლეთ მკლავის სამხრეთ კედელში. აღმოსავლეთ მკლავი დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით. დანარჩენი მკლავები სწორკუთხაა. რვაწახნაგა გუმბათი ოდნავ წაგრძელებულ მართკუთხედს ემყარება. გუმბათი გადახურულია შეკრული კამარით. მკლავების გრძივ კედლებში ამოყვანილია თაღები, რომლებსაც კონსტუქციული და დეკორატიული მნიშვნელობაც აქვთ. ეკლესიაში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები.
სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ხრეითი
ხრეითი — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდ. ბუჯის (ჩოლაბურის მარცხენა შენაკადი) ზემოთში, ზღვის დოინიდან 920 მეტრი. ჭიათურიდან — 18 კმ., ქუთაისიდან — 88 კმ., თბილისიდან — 198 კმ. სოფელში მოქმედებს საჯარო სკოლა.
ეტიმოლოგია
სოფლის სახელში გამოიყოფა დაბოლოება „ითი“ და ფუძე „ხრე“ ანუ „ღრე“, რაც შემორჩენილია სიტყვებში: კლდე-ღრე, ტყე-ღრე. ესე იგი ხრეითი კლდიან, ღორღიან ადგილს ნიშნავს.
ისტორია
წყაროებში პირველად იხსენიება XVI საუკუნეში. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მესიმინდეობა და მეხილეობა.
დემოგრაფია
სოფელში 1820-იან წლებში ცხოვრობდა 100-120 ადამიანი. მოჰყავდათ სიმინდი, ფეტვი, ქერი, მისდევდნენ მევენახეობას.
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1644 ადამიანი.
ღირსშესანიშნაობები
სოფელში არის მთამსვლელების სიმონ, ალიოშა და ალექსანდრა ჯაფარიძეების სახლ–მუზეუმი., ფეოდალური ხანის ორი ციხე-დარბაზი, ზეცხის წმინდა გიორგის ეკლესია, მარიამწმინდის ეკლესია. ფუნქციონირებს საზოგადოებრივი ცენტრი.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Kermia chrysolitha
Kermia chrysolitha — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ვარსკვლავთკარიბჭის პერსონაჟები
აქ წარმოდგენილია ტელესერიალ ვარსკვლავთკარიბჭის პერსონაჟთა სია.
დანიელ ჯექსონი
დანიელ ჯექსონი SG–1-ის გუნდის წევრია, ძირითადად დაკავებულია გოა'ულდური, ალტერანული და სხვა რასების წერილობითი წყაროების თარგმნით. საკმაოდ მიამიტი, მაგრამ მტკიცე ნებისყოფისაა. რაზმში მუშაობის დროს ყველაზე ხშირად საფრთხის ქვეშ სწორედ მისი სიცოცხლე დგებოდა, მაგრამ, 2002 წელს რადიოაქტიური ნაკვადრიუმისგან მიიღო სასიკვდილო ნეიტრონული დასხივება, რის შედეგადაც მალე გარდაიცვალა, თუმცა, თავისი ცოდნის წყალობით, ამაღლდა. მიუხედავად ამაღლებულთათვის დაწესებული წესებისა (ამაღლებულებს მოკვდავთა დახმარება ეკრძალებოდათ), დანიელი სხვადასხვა გზით ხშირად ეხმარებოდა თავის მეგობრებს. 2003 წელს იგი შეეცადა ანუბისისთვის არ მიეცა აბიდოსის განადგურება, როდესაც მან თავისი ძალის გამოყენება დააპირა ანუბისის შესაჩერებლად, სხვა ამაღლებულებმა იგი დასაჯეს: მეხსიერება წაუშალეს და მოკვდავთა სამყაროში დააბრუნეს. დანიელმა მალე დაიბრუნა მეხსიერება, ამასთანავე აღმოაჩინა, რომ ალტერანული წარწერების წაკითხვა უპრობლემოდ შეეძლო, რის გამოც SGC-ში მთავარი ლინგვისტი გახდა. დანიელს ამასთანავე დიპლომატიის შეუდარებელი უნარი გააჩნია და ამის წყალობით მრავალ უცხოპლანეტურ ცივილიზაციასთან ამყარებდა მეგობრულ კავშირს, განსაკუთრებული მეგობრობა აკავშირებდა უნას ჩაკასთან, რომელიც მას არაერთხელ ეხმარებოდა სხვა პლანეტებზე მცხოვრებ უნასებთან კონტაქტში. ორაების შემოჭრის დროს დანიელი მრავალ გვიანდელალტერანულ წარწერებს შიფრავდა „მერლინის იარაღის“ (ჭეშმარიტების კიდობნის) მოსაძიებლად. „ორაების ჯვაროსნული ლაშქრობის“ შემდეგ დანიელი SG–1-დან წავიდა და SGC-ის არქეოლოგიური ჯგუფის წევრი გახდა.
სამანტა „სემ“ კარტერი
SG–1-ის წევრი, ძირითადად დაკავებულია სხვადასხვა ხელსაწყო-დანადგარების დაპროექტებით. სემი კარგად ერკვევა სხვადასხვა ასგარდულ და გოა'ულდურ ტექნოლოგიებში, ძირითადად ცდილობს მათი დედამიწური ანალოგები შექმნას. სემს ახლო ურთიერთობა აქვს ჯეკთან, მაგრამ ეს მხოლოდ მეგობრობის ფარგლებში რჩება (თუმცა პარალელურ სამყაროებში სხვაგვარადაა: ერთში ისინი დანიშნულები იყვნენ, ხოლო მეორეში — დაოჯახებულები). სემს არ უჭირს ურთიერთობა სხვა რასის წარმომადგენლებთან, განსაკუთრებით კი ასგარდებთან, ვინაიდან მათი ტერმინოლოგიის SG–1-ში ყველაზე კარგად ესმისю გოა'ულდების იმპერიის დამხობის შემდეგ გუნდიდან წავიდა და სამუშაოდ „დედალოსის“ კლასის ხომალდებზე მოეწყო, მაგრამ მალევე დაბრუნდა ორაებიდან მომდინარი საფრთხის ფონზე, ჯვაროსნული ლაშქრობის დასრულების შემდეგ გუნდიდან წავიდა და SGC-ის მრავალ პროექტში მონაწილეობდა, მათ შორის — ატლანტიდის ექსპედიციის ხელმძღვანელიც იყო.
ჯეკ ო'ნილი
ჯეკ ო'ნილი SG–1-ის მეთაური იყო. თავდაჯერებული, ერთგული, მკაცრი და იუმორით აღსავსე პიროვნებაა. ჯეკს სიამოვნებად მიაჩნია სხვადასხვა, მისთვის გაუგებარი ტექნოლოგიებისთვის თავისებური სახელების დარქმევა, ამასთანავე მოსწონს, როდესაც პატივს სცემენ. მაგალითად, ძალიან ესიამოვნა, როდესაც გაიგო, რომ ასგარდებმა თავიანთ უახლეს ხომალდს „ო'ნილი“ დაარქვეს. გუნდში ჯეკი ყველაზე კარგად ეგუება ტილ'კს, რომელიც მასავით მეომარია, თუმცა განსაკუთრებით აღიზიანებს სემის და დანიელის დიალოგები, როდესაც ისინი მრავალ, მისთვის გაუგებარ მეცნიერულ ტერმინებს იყენებენ. ჯეკს ძლიერ აქვს გამოკვეთილი ძტა გენის არსებობა, რაც ორმა ერთნაირმა შემთხვევამ განაპირობა: პირველად, როდესაც შემთხვევით ძველების ინფორმაციის შემნახავმა დანადგარმა მთელი ინფორმაცია, რომელსაც ინახავდა, მის თავში „ჩატვირთა“ (ამან მის ფიზიოლოგიურად სათანადო დონეზე განუვითარებელ ორგანიზმზე უარყოფითად იმოქმედა და რომ არ მომკვდარიყო, ასგარდებმა მთელი ინფორმაცია წაუშალეს), სავარაუდოდ, სწორედ ამან გააქტიურა ძტა გენი; ხოლო მეორედ ტაუ'რის მეორე ისეთივე დანადგარში ჩატვირთული ინფორმაცია სჭირდებოდათ ანუბისისგან დასაცავად, ვინაიდან ანუბისი პლანეტას უკვე უტევდა, დანადგარის მოსახსნელად დრო არ ჰქონდათ და ჯეკმა მთელი ინფორმაცია კვლავ საკუთარ თავში ჩატვირთა, ამან კი მასზე შედარებით სხვაგვარად იმოქმედა: მას შეხებით განკურნების უნარი განუვითარდა (სწორედ ამ მდგომარეობაში მყოფმა შექმნა ასგარდებისთვის რეპლიკატორების დამშლელი, რის შემდეგ ასგარდებმა მას კვლავ წაუშალეს ინფორმაცია. 2004 წელს ჯეკ ო'ნილი SGC-ის მეთაურად დანიშნეს, ხოლო ერთი წლის შემდეგ კი პენტაგონში გადაიყვანეს და მთელი პროექტი და მასთან დაკავშირებული პროგრამები, მათ შორის ატლანტიდის და „ბედისწერის“ ექსპედიციები, ჩააბარეს.
ჯეკს ახლო ურთიერთობა აქვს სამანტა კარტერთან, მაგრამ ეს მხოლოდ მეგობრობის ფარგლებში რჩება.
ჯორჯ ჰამონდი
ჯორჯ ჰამონდი SGC-ის ხელმძღვანელი იყო 1997-2004 წლებში. იგი დინჯი, მკაცრი და მტკიცე ბუნების მქონე ადამიანი იყო. ჯორჯი პროექტის შემადგენლობას საკუთარი ოჯახივით ეპყრობოდა, პენტაგონიდან მოსულ ბრძანებებს არაერთხელ არღვევდა, როდესაც ეს არღვევდა რომელიმე არსების უფლებებს: მაგალითად, როდესაც სამხედროებმა ტოლანებისგან მათი ტექნოლოგიების ძალით გაგება გადაწყვიტეს, მან ტილ'კს და დანიელს (ეს უკანასკნელი სამხედრო არ იყო და სამხედრო ტრიბუნალზე ვერ უჩივლებდნენ) მათი ნოქსების პლანეტაზე ევაკუაციის ბრძანება გასცა. როდესაც ანუბისმა დედამიწას შეუტია, ჯორჯი „პრომეთეთი“ პირდაპირ მის ფლაგმანს უტევდა, ხოლო როდესაც საბრძოლო ჭურვები გაუთავდათ, ტარანზე შეტევის ბრძანება გასცა (საბედნიეროდ, იმავე წამს ანუბისის ფლოტს ანტარქტიდიდან დრონების ხროვამ შეუტია და მთლიანად გაანადგურა). ანუბისის თავდასხმის შემდეგ ჯორჯ ჰამონდს დედამიწის კოსმოსური დაცვის და ხომალდების ხელმძღვანელობა ჩააბარეს.
ჯორჯ ჰამონდი გულის შეტევით გარდაიცვალა 2009 წელს, მის პატივსაცემად „დედალოსის“ ახალ ხომალდს „ჯორჯ ჰამონდი“ უწოდეს.
ადამიანები პლანეტა ნოვუსიდან
კატეგორია:ვარსკვლავთკარიბჭე კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
ფალავანდიშვილი
საკუთარი სახელი ფალავანდიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ჟემაიტია
ჟემაიტია (ჟჲამაიტია, ლიეტ. Žemaitija, ჟემ. Žemaitėjė; სამოგიტია, ადრინდ. ჟმუძი) — ეთნოგრაფიული რეგიონი თანამედროვე ლიეტუვის ჩრდილო-დასავლეთში. ისტორიულად — ნემანის ქვემო დინებასა და ვინდავას (ვენტას) შორის მდებარე ქვეყანა. ჟმუძს ასევე უწოდებდნენ აქ მობინადრე ლიეტუვურ ტომებს (იხ. ჟემაიტები).
ზოგიერთი პოლონელი ისტორიკოსის აზრით, ჟემაიტია XIII და XIV საუკუნეშიც კი დიდ ფართობს იკავებდა. რეგიონის სანდო ისტორია XIII საუკუნიდან იწყება, როდესაც მეზობლად გერმანელები გაჩნდნენ და სავსეა მათთან მომხდარი ბრძოლების შესახებ ინფორმაციით XV საუკუნის დამდეგამდე. ჟემაიტია საკმაო ხანს იცავდა გერმანელებისგან საკუთარ სარწმუნოებასა და დამოუკიდებლობას. ქვეყანაში რამოვეს წმინდა სავანე იყო, სადაც ჯერ კიდევ XV საუკუნეში ლიეტუვიდან ოტებული კულტმსახურები აფარებდნენ თავს.
ამასთან ჟემაიტია ეროვნული გადმოცემების და ჩვეულებების გულმხურვალე დამცველი იყო და გაალმასებით იცავდა ლიტველი დიდი მთავრების მიერ სიახლეების შეტანისგან. 1254 წლის მოლაპარაკების მიხედვით მინდოვგი ჟმუძს ლივონიის ორდენს გადასცემს. 11 წლის შემდეგ ლატვიელებისა და კურონების დახმარებით თავისუფლდება ლივონიელი რაინდებისგან, თუმც, მოკლე ხანში ტევტონთა ორდენთან უხდება ბრძოლა. განსაკუთრებით ხშირი და სახიფათო იყო გერმანელთა თავდასხმები XIV საუკუნეში, რაც მხოლოდ კეისტუტის დროს გადავიდა პარტიზანულ ომში. კეისტუტის სიკვდილისთანავე 1382 წელს ლიტვის დიდმა მთავარმა იაგაილომ ჟმუძი ლივონელებს გადასცა. მაგრამ ჟმუძელები მალევე აჯანყდნენ და ლივონური უღელი მოიცილეს. 1398 წელს ჟმუძი ვიტოვტმა ხელახლა მიუბოძა ლივონელებს, რომელთაც 1400-1401 წწ აჯანყების შემდეგ ხელმეორედ გადასცეს გერმანელებს. 1410 წელს ჟემაიტიამ გერმანელთა შეჭრა მოიცილა თავიდან. ამ დროიდან ამ მიწების მფლობელები ვიტოვტი და იაგაილო აქ ქრისტიანობას ავრცელებენ, რაც მოსახლეობის სასტიკი წინააღმდეგობების გამო, მხოლოდ XVI საუკუნეშიღა მკვიდრდება იეზუიტების მიერ.
აქ არსებობდა განსაკუთრებული ავტონომიური ერთეული - ჟმუძის სამამასახლისო.
თავიდანვე ჟემაიტიას განსაკუთრებული ერისმთავარი ჰყავდა, რომელიც ძირითადში მხოლოდ ლიტვის დიდ მთავარს ექვემდებარებოდა. მისი დედაქალაქი იყო როსეინი. 1492 წელს დიდმა მთავარმა ალექსანდრემ ჟმუძებს პრივილეგიები მისცა. ჟემაიტიის დარჩენილი ისტორია თავიდან ბოლომდე ლიეტუვის ისტორიაში შედის და ერთიან დისციპლინად მოიაზრება. 1795 წელს ჟმუძის ოლქი ლიტვის გუბერნიაში შევიდა, 1801 წელს — ვილენის, საბოლოოდ კი კოვენის გუბერნიაში. thumb|ჟემაიტიის დიდი გერბი