cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I Wish It Would Rain Down
სქოლიო
კატეგორია:1990 წლის სინგლები კატეგორია:ფილ კოლინზის სიმღერები
ავტომობილი
thumb|350px|ბენცის "ველო", რომელიც პირველ ავტორბოლაში მონაწილეობდა. ავტომობილი (ავტო... და ლათ. mobilis - მოძრავი), ძრავიანი თვითმავალი ეტლი, რომელსაც აქვს ორზე მეტი თვალი (თვლებთან ერთად შეიძლება ჰქონდეს მუხლუხები ან თხილამურები), გადაჰყავს მგზავრები და გადააქვს ტვირთი.
პირველი თვითმავალი ეტლის იდეა ეკუთვნის ლეონარდო და ვინჩის. 1515 წელს მან მთავრობას წარუდგინა სამხედრო მიზნებისათვის განკუთვნილი თვითმავლის პროექტი, რომლის მიხედვითაც თვლები უნდა აემოძრავებინა წინასწარშეკუმშულ ზამბარას. 1689 წელს ი. ნიუტონმა დაამუშავა ორთქლის 1337 ქვაბიდან წნევით გამომავალი ორთქლის ჭავლის რეაქტიული პრინციპით მოქმედი თვითმავალი ეტლის პროექტი. ეს პროექტები თავის დროზე არ განხორციელებულა (მათში წამოყენებული პრინციპები გამოყენებულია ჩვენი დროის ბევრ სატრანსპორტო მანქანაში).
პირველი ორთქლის ძრავით აღჭურვილი ავტომობილი შეიქმნა 1672 წელს, ფლამანდრიელი იეზუიტის ფერდინანდ ვერბისტის მიერ. ეს იყო 62 სანტიმეტრის სიგრძის სათამაშო მანქანა შექმნილი მანჯურიელი იმპერატორის აისინგიორო სიუანესთვის.
ფრანგმა ნიკოლას ჟოზეფ კიუნომ შექმნა პირველი, სრულმასშტაბიანი ავტომობილი, დაახლოებით 1769 წელს. ეს იყო ორთქლის ძრავზე მომუშავე ტრიციკლი. მან ასევე შექმნა 2 ტრაქტორი საფრანგეთის არმიისთვის. ამ მანქანების მთავარი პრობლემა იყო წყლის მიწოდების სისტემა რომელიც მას პრაქტიკულად გამოუსადეგარს ხდიდა გადასაადგილებლად. მინი|ნიკოლას ჟოზეფ კიუნოს მიერ შექმნილი ავტომობილი, 1770 წ. Musée des arts et métiers, პარიზი
1807 წელს ნისეფორ ნეფსიმ და მისმა ძმამ კლოდმა შექმნეს ის, რასაც შეიძლება ეწოდოს მსოფლიოში პირველი შიდა წვის ძრავა (რომელსაც მათ პიროლოფორი უწოდეს), მაგრამ მათ მისი დაყენება ნავზე გადაწყვიტეს, მდინარე სონაზე, საფრანგეთში. ამავე წელს, 1807 წელს შვეიცარიელმა გამომგონებელმა ფრანსუა ისააკ დე რივაზმა შეიმუშავა საკუთარი „დე რივაზის შიდა წვის ძრავა“ და გამოიყენა იგი მსოფლიოში პირველი ავტომობილის შესაქმნელად, რომელიც იკვებებოდა ასეთი ძრავით.
1881 წლის ნოემბერში, ფრანგმა გამომგონებელმა გუსტავ ტუოვემ წარმოადგინა ელექტროენერგიაზე მომუშავე პირველი (სამბორბლიანი) მანქანა ელექტროენერგიის საერთაშორისო გამოფენაზე, პარიზში. ამავე პერიოდში სხვა გერმანელი ინჟინერები (მათ შორის გოტლიბ დაიმლერი, ვილჰელმ მაიბახი და ზიგფრიდ მარკუსი) მუშაობდნენ ამ საკითხზე დაახლოებით ერთდროულად. მინი|ორიგინალური Benz Patent-Motorwagen, პირველად შექმნა 1885 წელს. 1886 წელი ითვლება მანქანის დაბადების წლად, როდესაც გერმანელმა კარლ ბენცმა დააპატენტა თავისი Benz Patent-Motorwagen; ის ზოგადად აღიარებულია, როგორც მანქანის გამომგონებელი.
1879 წელს ბენცმა მიიღო პატენტი მისი პირველი შიგა წვის ძრავისთვის, რომლის დიზანიც 1878 წელს შექმნა. ხოლო პირველი ავტომობილი, რომელიც ამ ძრავით იყო აღჭურვილი, დაასრულა 1885 წელს მანჰაიმში, გერმანია. ბენცმა განაგრძო საკუთარი ქმნილების დახვეწა და დაიწყო მისი მასობრივი წარმოება. 1888-1893 წლებში მან 25 ავტომობილი გაყიდა. ამავე პერიოდში, ემილი როჟემ საფრანგეთში დაიწყო  ბენცის დიზაინით ძრავების წარმოება. საფრანგეთში ავტოწარმოებამ უფრომ მოიკიდა ფეხი და თავდაპირველად როჟე უფრო მეტ მანქანას ყიდდა, ვიდრე თავად ბენცი გერმანიაში. 1896 წელს ბენცმა დააპატენტა ახალი ტიპის, ე.წ. „ჰორიზონტალური“ შიგა წვის ძრავი, რომელსაც „ბოქსერმოტორ“ უწოდა. მეცხრამეტე საუკუნის მიწურულისთვის კარლ ბენცს ჰქონდა უდიდესი ავტომწარმოებელი კომპონია. მარტო 1899 წელს ბენცის კომპანიამ 572 მანქანა გამოუშვა.
1897 წელს დაარსდა პირველი ავტოქარხანა ცენტრალურ ევროპაში, კერძოდ ჩეხური (იმ დროს ავსტრია-უნგრეთის იმპერია) Nesselsdorfer Wagenbau (ამჟამად ცნობილი როგორც ტატრა (Tatra)).
სქოლიო
*
ფრენკ ზაპა
ფრენკ ვინსენტ ზაპა (ინგლ. Frank Vincent Zappa, დ. 21 დეკემბერი, 1940 — გ. 4 დეკემბერი, 1993) — ამერიკელი კომპოზიტორი, გიტარისტი, მომღერალი, კინორეჟისორი და სატირიკოსი, გრემის ლაურეატი. იყო როკ-ჯგუფის The Mothers of Invention ლიდერი.
დებიუტის შემდეგ, 1966 წელს ყველა თავისი ალბომის პროდიუსერი თვითონ იყო. მუშაობდა მრავალ ჟანრში, წერდა მუსიკას როკ–ჯგუფებისთვის, ჯაზ-ანსამბლებისათვის, სიმფონიური ორკესტრებისთვის, ზაპას ალბომებს ყოველთვის არა, მაგრამ მაინც ჰქონდა კომერციული წარმატება (ალბომი „Apostrophe 1974 წელს გახდა ოქროსი).
ბიოგრაფია
ფრენკ ვინსენტ ზაპა დაიბადა 21 დეკემბერს 1940 წელს ბალტიმორში. (შტატი მერილენდი აშშ). ევროპელი ემიგრანტების ოჯახში. ზაპას მამა დაიბადა სიცილიაზე. წარმოშობა ბერძნულ-ლიბანური ჰქონდა. დედა ნახევრად იტალიელი ნახევრად ფრანგი იყო.
ზაპა ახალგაზდობაში დაინტერესებული იყო სხვადასხვა მუსიკით, მათ შორის ავანგარდისტი კომპოზიტორებით ედგარ ვარეზით და იგორ სტრავინსკით. ასევე თანამედროვე ჯაზით და შავი რიტმ-ენდ-ბლუზით. ოცნებობდა გამხდარიყო კომპოზიტორი. 1959 წელს გადავიდა ლოს-ანჯელესში, სადაც ცხოვრობდა სიცოცხლის უმეტესი ნაწილი. იქ დაიწყო პროფესიონალი მუსიკოსის კარიერა, დაწერა რამდენიმე სიმღერა და საუნდტრეკი. 1960-1970 წლებში ზაპა იყო ჯგუფ The Mothers of Invention ლიდერი, რომელთან ერთადაც გამოუშვა რიგი ალბომებისა სახელწოდებით Frank Zappa and the Mothers of Invention და Frank Zappa and the Mothers. ყველაფერი დაიწყო იმით, რომ 1964 წელს ზაპა შეუერთდა ჯგუფ The Soul Giants. როგორც გიტარისტი და მალევე გახდა ჯგუფის ლიდერი, კოლექტივმა შეიცვალა სახელწოდება და დაერქვა The Mothers. შემდეგში ჯგუფმა მოაწერა ხელი კონტრაქტს ლეიბლ Verve Records–თან და შეიცვალა სახელი ლეიბლის მითითებით The Mothers of Invention–ზე, რადგანაც სიტყვა Mother იყო შემოკლებული ვარიანტი სალანძღავი სიტყვის Motherfucker. კოლექტივის სადებიუტო ალბომი გამოვიდა Freak Out! 1966 წელს. 1960 წლის ბოლოს ჯგუფი დაიშალა. ზაპამ კი სოლო მასალის ჩაწერის შემდეგ, 1970 წელს ახალი შემადგენლობით შეკრიბა ჯგუფი The Mothers.
1969 წელს ფრენკ ზაპა პროდიუსერი იყო ელის კუპერის სადებიუტო ალბომის (Pretties for You).
1971 წელს მონაწილეობდა კონცერტში ჯონ ლენონთან და იოკო ონოსთან ერთად.
1970-1980 წლებში ზაპა დაკავებული იყო აქტიური მუსიკალური შემოქმედებით. ამ წლების ალბომებში გამოირჩეოდა Sheik Yerbouti (1979, ჩაწერილია 1977-78 წლებში) ჰიტით Bobby Brown და ალბომი Joe's Garage (1979). 1980 წელს ზაპასთან ჯგუფში უკრავდა სტივ ვეი (ამერიკელი როკ–გიტარისტი). 1980 წლისთვის ზაპა დაინტერესებული იყო პოლოტიკით, არ გამორიცხავდა აშშ–ს პრეზიდენტის არჩევნებშიც მიეღო მონაწილეობა. ამ პერიოდში მან მოინახულა სსრკ, შეხვდა ალფრედ შნიტკეს და სტას ნამინს (ანასტას მიქოიანი). 1991 წელს ზაპას დაუსვეს ავთვისებიანი სიმსივნის დიაგნოზი. ამის შემდეგ ზაპა აგძელებს მუსიკალურ სამყაროში აქტიურ მოღვაწეობას. ფრენკ ზაპა გარდაიცვალა 1993 წლის 4 დეკემბერს, წინამდებარე ჯირკვალის (პროსტატა) ავთვისებიანი სიმსივნით.
ზაპას მუსიკა დღესაც სრულდება ცოცხლად, თრიბიუთ ჯგუფების მიერ. ასევე Zappa Plays Zappa მიერ, რომელსაც შვილი დუიზი ზაპა მართავს, ზაპას ყოფილი მუსიკოსების მონაწილეობით.
სხვა ფაქტები
1971 წელს Frank Zappa & The Mothers კონცერტის დროს მონტროში (შვეიცარია) გაჩნდა ხანძარი. რომლის დროსაც დაიწვა კაზინო, სადაც კონცერტი ტარდებოდა, მთლიანად დაიწვა ჯგუფის აპარატურა. სავარაუდოდ ერთ-ერთმა შვეიცარიელმა ფანმა გაუშვა სასიგნალო მაშხალა. ეს შმთხვევა აღსანიშნავია ასევე იმით, რომ ნახსენებია ჯგუფ Deep Purple-ის სიმღერაში Smoke on the Water, რადგანაც ხანძარს თვალს ადევნებდნენ ჯგუფის წევრები,რომლებიც იმყოფებოდნენ იმ დღეს იმ ქალაქში, ცეცხლმოკიდებული კაზინოდან ჟენევის ტბაზე წამოსული კვამლის ნახვის შემდეგ გაჩნდა სიმღერის იდეაც. არსებობს ვიდეო მასალა, სადაც ამ ფაქტს იხსენებს რიჩი ბლეკმორი.
1971 წელს ზაპა ლონდონში მართავდა კონცერტს, ამ დროს მას თავს დაესხა მისი ერთ-ერთი ფანის ეჭვიანი შეყვარებული და ხელის კვრით იგი ჩააგდო საორკესტრო ორმოში. ზაპამ სერიოზული ტრავმები მიიღო, რამაც ის ცოტა ხნით ინვალიდის სავარძელს მიაჯაჭვა. თუმცა ტრავმები მოიშუშა და ჩვეული შემართებით დაუბრუნდა მუსიკას.
1995 წლის დეკემბერში, ვილნიუსში ფრენკ ზაპას დაუდგეს ძეგლი, სკვერში პოლიკლინიკასთან, კალინაუსკოს ქუჩაზე.
ძეგლი გაკეთებული იყო ენთუზიასტთა ინიციატივით. თავდაპირველად იგეგმებოდა ძეგლის დადგმა მ.კ. ჩურლონისას სახელობის გიმნაზიასთან, მაგრამ საზოგადოების კონსერვატულმა ნაწილმა ეს გადაწყვეტილება გააპროტესტა, ისინი აცხადებდნენ, რომ: საეჭვო ფიგურა უარყოფით გავლენას მოახდენდა მოზარდებზე. ამის და მიუხედავად ძეგლი მაინც იქნა დადგმული, შემოწირულობების და საქველმოქმედო კონცერტების ხარჯზე. დღეისთვის ზაპას ძეგლი ვილნიუსში, ერთ-ერთ ტურისტულ ღირშესანიშნაობად ითვლება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი როკ-მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი კომპოზიტორები კატეგორია:ამერიკელი გიტარისტები კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1940 კატეგორია:გარდაცვლილი 4 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა 1963-1964
გერმანიის ბუნდესლიგა 1963-1964 — გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგის პირველი გათამაშება. გამარჯვებული გახდა „კელნი“.
რესურსები ინტერნეტში
1963-1964 კატეგორია:1963 წელი ფეხბურთში კატეგორია:1964 წელი ფეხბურთში
ესტონეთის ცენტრისტული პარტია
270px|thumb|ესტონეთის ცენტრისტული პარტიის დროშა ესტონეთის ცენტრისტული პარტია (Eesti Keskerakond) — მემარცხენე-ცენტრისტული, სოციალ-ლიბერალური პოლიტიკური პარტია ესტონეთში. იგი არის ევროპელი ლიბერალებისა და დემოკრატების ალიანსის წევრი. მას შემდეგ, რაც 2005 წლის 20 აგვისტოს, შეუერთდა პენსიონერთა პარტია, იგი ქვეყანაში წევრთა რაოდენობის მიხედვით მეორე პარტია გახდა.
1990-იანი წლები
პარტია დაარსდა 1991 წლის 12 ოქტომბერს ესტონეთის სახალხო ფრონტის ბაზაზე. პარტიის თავმჯდომარეა ედგარ სავისაარი, მოადგილეები – მაილის რეპსი და ენ ეესმაა.
1995 წლის არჩევნებში პარტიამ 14,2 %-ით აჩვენა მესამე შედეგი და მიიღო 16 მანდატი. შევიდა მმართველ კოალიციაში და ედგარ სავისაარმა დაიკავა საგარეო საქმეთა მინისტრის, ხოლო პეეტერ კრეიცბერგმა – განათლების მინისტრის თანამდებობა. „ფირების სკანდალის“ შემდეგ (სხვადასხვა პოლიტიკოსების საუბრების ფარული ჩაწერა), რომელშიც ჩართული იყო სავისაარი, პარტია გადავიდა ოპოზიციაში. პარტიის იმედგაცრუებულმა წევრებმა დააარსეს ახალი პოლიტიკური გაერთიანება, ცენტრისტული პარტია კი 2001 წლამდე პოლიტიკურ იზოლაციაში დარჩა.
1996 წელს პარტიის წევრი სიირი ოვიირი წარდგენილი იყო პრეზიდენტობის კანდიდატად, მაგრამ დამარცხდა.
1999 წლის არჩევნებზე პარტიამ 23,4 %-ით აჩვენა პირველი შედეგი და პარლამენტში დაიკავა 28 ადგილი.
2000-იანი წლები
2001 წელს პეტერ კრეიცბერგი წარდგენილი იყო საპრეზიდენტო კანდიდატად (წარუმატებლად), ედგარ სავისაარი კი აირჩიეს ტალინის მერად. 2002 წელს რეფორმების პარტიასთან ერთად ჩამოაყალიბა მმართველი კოალიცია. სვენ მიკსერი გახდა თავდაცვის მინისტრი. კოალიციის ერთიანობა შენარჩუნდა 2003 წლის არჩევნებამდე. მიუხედავად იმისა, რომ ამ არჩევნებზე პარტიამ მიიღო ხმების ყველაზე მეტი რაოდენობა (25,4 %) იგი ოპოზიციაში დარჩა 2005 წლამდე, სანამ არ დაიშალა იუჰან პარტსის კოალიციური მთავრობა.
2003 წელს პარტიულ ყრილობაზე გადაწყვიტეს, რომ მხარი არ დაეჭირათ ესტონეთის ევროკავშირში გაწევრიანებისათვის. წევრთა უმეტესობამ დატოვა პარტიის რიგები და ჩამოაყალიბეს სოციალ-ლიბერალური გაერთიანება, წევრთა ნაწილი შეუერთდა სოციალ-დემოკრატიულ პარტიას, ნაწილი კი რეფორმის პარტიას.
2004 წლის მაისში ედგარ სავისაარი უნდობლობის ვოტუმის გამო იძულებული გახდა დაეტოვებინა ტალინის მერის თანამდებობა. ამავე წელს გამართულ ევროპარლამენტის არჩევნებში მიიღო ხმების 17,5 % და პარლამენტში გაიყვანა ერთი დეპუტატი – სიირი ოვიირი.
2005 წელს ცენტრისტული პარტია კვლავ მმართველ კოლაიციაშია სახალხო კავშირთან და რეფორმის პარტიასთან ერთად. პარლამენტში დაიკავა 19 მანდატი, ხოლო მთავრობაში 5 პორტფელი. ეს კოალიცია არსებობდა 2007 წლამდე. 2007 წელს არჩევნებში მიღებული მეორე შედეგის მიუხედავად (26,1 % – 29 მანდატი) ოპოზიციაში დარჩა.
2009 წლის ევროპარლამენტის მორიგი არჩევნების შედეგების მიხედვით პარტიამ შეძლო 2 მანდატის მოპოვება და ევროპარლამენტის დეპუტატები გახდნენ სიირი ოვიირი და ვილია სავისაარ-ტოომასტი.
ჯაინიზმი
მინი|ჯაინიზმის სიმბოლო, რომელი 1974 წელს ყველა ჯაინისტური სექტის მიერ იქნა აღიარებული. ჯაინიზმი (სანსკრ.: जैन - „გამარჯვებული“) — რელიგიურ-ფილოსოფიური სწავლება, წამოსული ინდოეთიდან ძვ. წ. VI საუკუნეში. დამაარსებლად ითვლება ჯინო მაჰავირა. ამჟამად ითვლის დაახლოებით 6 მილიონ მიმდევარს, რომელთაგან 3,5 მილიონი ინდოეთში ცხოვრობს.
ჯაინიზმის, როგორც დჰარმული რელიგიის, საფუძველს წარმოადგენს რწმენა გარდასახვების მიმდევრობაში (დჰარმაჩაკრა), სამსარასგან (მოკშა) გათავისუფლების შესაძლებლობა, მკაცრი ასკეტიზმი, სიცხოცხლის ყველა ფორმის შეუცვლელი ღირებულება (ფასეულობა) მის ნებისმიერ განსახიერებაში, და შედეგად, მათთვის ვნების დაუშვებლობა, ანუ ძალადობის უარყოფა (აჰისიმა).
ჯაინიზმი ქადაგებს, რომ ნებისმიერი არსება (ჯივა, სანსკრ.: जीव) ინდივიდუალურია და მარადიულ სულს წარმოადგენს და დამოუკიდებლად არის პასუხისმგებელი საკუთარი ქმედებებისთვის. შესაბამისად, მკვიდრდება ცხოვრების ისეთი წესი, სადაც სიცოცხლის ყოველ ფორმას უკიდურესი პატივისცემა მიეგება. ღმერთი ჯაინებისთვის გაიგივებულია ისეთ ცნებებთან, როგორიცაა უსასრულო ცოდნა (სანსკრ.: अनन्त ज), უსასრულო შემეცნება (სანსკრ.: अनन्त दर्शन्), უსასრულო გათვითცნობიერება (სანსკრ.: अनन्त चरित्र, ananta caritra?) და უსასრულო ბედნიერება (სანსრკ. अनन्त सुख, ananta sukha?). ამგვარად, ჯაინიზმი არ მოიცავს საკუთარ ფილოსოფიაში ღმერთის, როგორც ყოვლისშემძლე ზეარსების ცნებას, არამედ როგორც უსასრულო სამყაროთქმნილებას, რომელსაც ბუნების კანონები მართავს, რომლებიც, თავის მხრივ, დამოკიდებულია სამყაროს შემადგენელ არსებითობათა (გუნი) ურთიერთქმედებაზე.
ჯაინიზმის კიდევ ერთ განმასხვავებელ ასპექტად ითვლება ანეკანტავადა — სწავლება ობიექტთა და ფენომენთა სხვადასხვა სუბიექტთა მიერ განსხავებული ხედვის არსებობის შესახებ.
სქოლიო
კატეგორია:რელიგიები
ანატოლი სლივკო
ანატოლი სლივკო (Анатолий Емельянович Сливко; დ. 28 დეკემბერი, 1938 — გ. 16 სექტემბერი, 1989) — საბჭოთა სერიული მკვლელი. მოქმედებდა სტავროპოლის მხარეში, 1964-1985 წლებში. რსფსრ დამსახურებული მასწავლებელი (1977). ანატოლი სლივკოს სახელთანაა დაკავშირებული 7 მკვლელობა. იმსხვერპლა 7 წლიდან 17 წლამდე ასაკის ბიჭები. ჰყავდა მეუღლე და ორი შვილი.
1961 წელს ანატოლი სლივკო გახდა ავტოკატასტროფის მოწმე, სადაც დაიღუპა პიონერის ფორმაში ჩაცმული პატარა ასაკის ბავშვი. სახლში მისვლისთანავე სლივკომ ორგაზმი განიცადა. მოგვიანებით იგი ავარიას იხსენებდა, როგორც ბენზინისა და ცეცხლის სუნს. სლივკომ მალევე გამოიყენა სიტუაცია ბავშვთა კლუბში. მან გადაწყვიტა თავისი ამ უბედური შემთხვევის — ფანტაზიის რეალობად ქცევა, ამისათვის, წელიწადში ერთხელ ან ორჯერ სლივკო 13-17 წლამდე ასაკის ბავშვებთან ახლო ურთიერთობაში შედიოდა. შემდეგ ბიჭებს პიონერის ფორმაში გამოაწყობდა (ისე როგორც მან ნახა პიონერის ფორმაში ჩაცმული გარდაცვლილი ბავშვი). სლივკო თავიდანვე ახლო მეგობრულ კავშირს იჭერდა ბიჭებთან, შემდეგ ცდებს ატარებდა მათზე, რომლის ძირითადი შედეგი იყო ბავშვის უგონო მდგომარეობამდე მიყვანა.
სლივკომ 21 წლის განმავლობაში 43 ბავშვი დაიყოლა ექსპერიმენტში მონაწილეობაზე. როდესაც ბავშვები უგონო მდგომარეობაში იყვნენ სლივკო მათ ეფერობოდა, ყოველივეს კამერაზე იღებდა, მასტურბირებდა. რამდენიმე შემთხვევაში ბავშვები ცდას გადაურჩნენ. 7 შემთხვევაში სლივკო მეტად ძალადობრივად მოქმედებდა. როდესაც ბავშვები უგონო მდგომარეობაში იყვნენ სლივკო მათ სხეულებს ანაწევრებდა, შემდეგ ბენზინს ასხამდა მათ ტანზე და კიდურებზე, უკიდებდა ცეცხლს და თვალყურს ადევნებდა ყოველივეს. ჩვეულებრივ, მსხვერპლის ფეხსაცმელს სამახსოვროდ ინახავდა. მომხდარს კამერაზე აფიქსირებდა, იღებდა ფოტოსურათებსაც.
პირველად სლივკომ მკვლელობა ჩაიდინა 1964 წელს. 9 წლის შემდეგ, 1973 წლის 14 ნოემბერს, უგზო-უკვლოდ დაიკარგა 15 წლის ბიჭი სახელად ალექსანდრე ნესმეიანოვი. ორი წლის შემდეგ, 1975 წლის 11 მაისს, გაუჩინარდა 11 წლის ანდრეი პოგასიანი, ხოლო 1980 წელს გაუჩინარდა 13 წლის სერგეი ფატსიევი. ნესმეიანოვი, პოგასიანი და ფატსიევი იყვნენ სლივკოს მიერ ჩამოყალიბებული კლუბის — „ჩერგიდის“ წევრები. 1985 წლის 23 ივლისს სლივკომ ჩაიდინა თავისი უკანასკნელი მკვლელობა. მსხვერპლი გახდა 13 წლის სერგეი პავლოვი.
1985 წლის 28 დეკემბერს ანატოლი სლივკო დააპატიმრეს. 1986 წლის იანვარ-თებერვალში სლივკომ მიიყვანა გამომძიებლები დანაშაულის ადგილზე. სასამართლომ გამოუტანა სასჯელის უმაღლესი ზომა — სიკვდილით დასჯა. ანატოლი სლივკო სასამართლოს განაჩენის თანახმად, დახვრიტეს ნოვოჩერკასკის ციხეში 1989 წლის 16 სექტემბერს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბჭოთა სერიული მკვლელები კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი კრიმინალები კატეგორია:დაბადებული 28 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1938 კატეგორია:გარდაცვლილი 16 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
ბანტუსტანი
ბანტუსტანი (აფრიკ. Bantoestan) — ტერიტორია, რომელიც გამოიყენებოდა სამხრეთ აფრიკისა და სამხრეთ დასავლეთ აფრიკის (თანამედროვე ნამიბიის) შავკანიანი მოსახლეობის რეზერვაციისთვის აპარტეიდის პოლიტიკის ჩარჩოებში. ათი ბანტუსტანი მდებარეობდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში და კიდევ ათი მისი კონტროლის ქვეშ სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკაში. მათი შექმნის მიზანი იყო შეზღუდულ ფართობზე ერთგვაროვანი ხალხის წარმოქმნა.
ტერმინი «ბანტუსტანი» პირველად გამოიყენეს 1940-ან წლებში. ის წარმოიქმნა სიტყვა „ბანტუსა“ და სუფიქს „სტანის“ გაერთიანებით. ის თავდაპირველად გამოიყენებოდა რეზერვაციის სისტემის კრიტიკოსთა მიერ (ინგლ. homeland, აფრიკ. tuisland). დღეისათვის, ეს სიტყვა შეიძლება გამოიყენებოდეს მხოლოდ შეურაცხმყოფელი მიზნით. ამ სიტყვით შეიძლება მოიხსენიო ქვეყანა ან რეგიონი, რომელიც არ ფლობს სრულყოფილ სუვერენიტეტს.
ზოგიერთმა ბანტუსტანმა «ფურცელზე» განუსაზღვრელი დამოუკიდებლობა მიიღო. მაგ: ტრანსკეი, ვენდა, ბოპუტატსვანა, სისკეი, აღმოსავლეთ კაპრივი, კავანგოლენდი, ოვამბოლენდი, კვაზულუ, ლებოვა, კვაკვა. თუმცა მათი, როგორც დამოუკიდებელი სუვერენული ქვეყნის სტატუსმა ვერ მოიპოვა საერთაშორისო აღიარება.
ცხოვრება ბანტუსტანებში
ბანტუსტანები საერთო ჯამში იყო ღარიბი და სამუშაო ადგილების ნაკლებობით გამოირჩეოდა. შემოსავლის ერთ-ერთი ძირითადი წყარო იყო სათამაშო ბიზნესი და ე.წ. ტოპლეს-შოუები, რომელიც აკრძალული იყო, როგორც ამორალურობა, ნაციონალური პარტიების მიერ. ამ გარემოებამ პირდაპირ უბიძგა მეგაკურორტების შექმნისკენ. ისეთის, მაგალითად, როგორიც იყო სან-სიტი ბოპუტატსვანას ბანტუსტანში. ამის გარდა, ზოგიერთმა ბანტუსტანმა გამოუშვა საკუთარი საფოსტო მარკა.
ფინანსური შემოსავლის სხვა წყარო იყო პირდაპირი დახმარების მიღება პრეტორიიდან. ეკონომიკის განუვითარებლობა და ადგილობრივი ხელისუფლების კორუფცია ბანტუსტანების მოსახლეობას პირდაპირ უბიძგებდა ეძებნა სამუშაო სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში „თეთრების“ ტერიტორიაზე. ასე მუშაობდა მუდმივად თავისი საზღვრების გარეთ ბოპუტატსვანას ბანტუსტანის მოსახლეობის 65%.
ქალაქის შავკანიან მოსახლეობაში ბანტუსტანები ძალიან არაპოპულარული იყო, რადგან მათი მცხოვრებნი იძულებულნი იყვნენ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში ემუშავათ, როგორც უცხოელ მუშებს. მრავალი პირი, რომელიც მიწერილი იყო ამა თუ იმ ბანტუსტანზე, არასოდეს არ ცხოვრობდა წარმოშობის ადგილას. ბანტუსტანების ეთნიკური პრინციპით დაყოფა ყოველთვის არ შეესაბამებოდა სინამდვილეს.
აპარტეიდის შემდგომ
ბანტუსტანების ლიკვიდაცია იყო აფრიკის ეროვნული კონგრესის პროგრამის ცენტრალური ელემენტი. 1994 წლიდან ისინი კვლავ შევიდნენ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის შემადგენლობაში. პროცესი წარიმართა მშვიდობიანად, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში ადგილობრივი ელიტის მხრიდან აწყდებოდა წინააღმდეგობას. რთული აღმოჩნდა ბოპუტატსვანასა და სისკეის ბანტუსტანების დაშლის პროცესი. 1994 წლის მარტში სისკეიში ჯარიც კი შეიყვანეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აფრიკის ისტორია კატეგორია:აპარტეიდი კატეგორია:ბანტუსტანები კატეგორია:ცივი ომის პერიოდის ისტორიული სახელმწიფოები
ანოსმია
ანოსმია, ასევე ცნობილი როგორც ყნოსვის დათრგუნვა — ერთი ან მეტი სუნის აღქმის უნარის დაკარგვა. ანოსმია შეიძლება იყოს დროებითი ან მუდმივი. განსხვავდება ჰიპოსმიისგან, რაც მგრძნობელობის დაქვეითებაა ზოგი ან ყველა სუნის მიმართ. ანოსმია შეიძლება მრავალი ფაქტორით იყოს გამოწვეული, მათ შორის ცხვირის ლორწოვანი გარსის ანთებით, ცხვირის გასასვლელების ბლოკირებით ან ერთ-ერთი ტვინის წილის დაზიანებით. ანთება გამოწვეულია ლორწოვანი გარსის ქრონიკული ცვლილებებით პარანაზალურ წიაღებში და ცხვირის შუა ან მთავარ ნიჟარებში. როცა ანოსმია გამოწვეულია ანთებითი ცვლილებებით ცხვირის გასასვლელებში, მკურნალობენ ანთების შემცირებით.
მწუხარების ღამე
მწუხარების ღამე (ესპ.La Noche Triste) — ეწოდება ესპანელების მიერ მექსიკის ტერიტორიის დაპყრობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ეპიზოდს, 1520 წლის 30 ივნისის ღამეს, როდესაც ერნან კორტესი ძალზე ახლოს იმყოფებოდა აცტეკების იმპერიის დედაქალაქ ტენოჩტიტლანთან და საიდანაც თვითონ კორტესმა ძლივს მოახერხა გაქცევა.
დასაწყისი
კორტესის ექსპედიცია აცტეკების იმპერიის დედაქალაქ ტენოჩტიტლანში პირველად 1519 წლის 8 ნოემბერს გამოჩნდა. მათ მალევე მოახრეხეს აცტეკების იმპერატორის, მონტესუმა II-ის დატყვევება.
რამდენიმე თვის შემდეგ, ივნისში, მექსიკის ყურის სანაპიროებიდან მოვიდა ცნობა, რომ კუბის გუბერნატორის, ველასკესის მიერ გამოგზავნილ იქნა ესპანელთა რაზმები ურჩი კორტესის შესაჩერებლად და დასატყვევებლად. ამ ამბის შეტყობის შემდეგ, კორტესი ტენოჩტიტლანში ტოვებს თავის უერთგულეს ლეიტენანტ პედრო დე ალვარადოს და თვითონ, გარკვეულ რაზმთან ერთად მიემართება სანაპიროსაკენ, სადაც ის ეგებება ესპანელთა ჯარებს და მათ სასტიკად ამარცხებს. დამარცხებულ ჯარისკაცებს კორტესი უყვება ოქროს ქალაქის – ტენოჩტიტლანის შესახებ და ისინიც, სიმდიდრეს დახარბებულნი, სასწრაფოდ უერთდებიან კორტესს.
კორტსესი არყოფნისას, პედრო დე ალვარადომ აცტეკი დიდებულების წინააღმდეგ, მთავარ ტაძარში მოაწყო საშინელი სასაკლაო – 100-ზე მეტი დიდებული სიცოცხლეს გამოასალმა. ეს ფაქტი ისტორიაში შევიდა როგორც „ხოცვა-ჟლეტა მთავარ ტაძარში“.
ივნისის ბოლოს, როდესაც კორტესი ტენოჩტიტლანში დაბრუნდა, მას ახალი ამბავი დახვდა: აცტეკებს უკვე ახალი იმპერატორი ჰყავდათ არჩეული – კუიტლაუაკი. სულ ცოტა ხნის შემდეგ, აცტეკებმა ალყა შემოარტყეს მონტესუმას სასახლეს, სადაც ესპანელები იყვნენ დაბანაკებულნი. გამოუვალ მდგომარეობაში მყოფმა კორტესმა, აიძულა მონტესუმა გასულიყო სასახლის აივანზე და დაეშოშმინებინა გააფთრებული აცტეკები და ეთხოვა მათთვის, რომ ესპანელებისთვის მიეცათ საშუალება, რათა უკან, სანაპიროზე მშვიდობით დაბრუნებულიყვნენ. ვერაფერმა დააშოშმინა გაშმაგებული აცტეკები, მათ მონტესუმას სიცილი დააყარეს, ქვებისა და შუბების წვიმა დაუშინეს. შედეგად მონტესუმა დაიჭრა და რამდენიმე დღეში გარდაიცვალა.
ალყაში მოქცეულ კორტესის ამალას სულ რამდენიმედღის სამყოფი წყალი და საკვებიღა დარჩენოდა. ამიტომ კორტესმა ალყის გარღვევა გადაწყვიტა. ვინაიდან კუნძულზე მდებარე ქალაქიდან გარეთ გასასვლელი ყველა ხიდი ჩამტვრეული იყო, ესპანელებმა სახელდახელოდ გამართული ხიდი გამოიყენეს. ნაძარცვი ოქრო და სხვა ძვირფასეულობა, შეფუთეს და გადამალეს, ხოლო რისი წაღებაც შეძლეს, ესპანელმა ჯარისკაცებმა თან გაიყოლეს.
მწუხარების ღამე
1520 წლის 30 ივნისის ღამეს, ესპანელთა გაძლიერებული არმია, შემოვლითი და დამალული გზებით, აცტეკების მძინარე ქალაქში შევიდა. მაგრამ ისინი ქალაქის დარაჯმა მაინც შენიშნა და განგაშის ზარების რეკვა დაიწყო.
ბრძოლა სასტიკი აღმოჩნდა. ესპანელებს წყლიდან ნავებით შემოუერთდნენ საგულდაგულოდ დამალული ადგილობრივი მოკავშირეები. ბრძოლის პარალელურად, ესპანელებს თან ქალაქის ოქრო გაჰქონდათ ტბაზე სახელდახელოდ მოწყობილი ხიდების საშუალებით. ზოგიერთმა ესპანელმა იმდენად იხარბა, რომ ოქროს სიმძიმემ დასცა და ტბაში დაახრჩო.
ბრძოლაში კორტესმა მხოლოდ 150 ესპანელი ჯარისკაცი და 2.000 ადგილობრივი მოკავშირე დაკარგა. სხვადასხვა წყაროები დაღუპულ ესპანელთა სხვადასხვა რაოდენობას გვაწვდის. ზოგიერთი მათგანის მიხედვით, კორტესმა 1500 ესპანელი დაკარგა. თვითონ კორტესმა, ალვარადომ და კიდევ რამდენიმე კაცმა ძლივს მოახერხა ტენოჩტიტლანიდან გაქცევა. გადარჩენილთა შორის ქალებიც იყვნენ. მათ შორის კორტესისი უერთგულესი ინდიელი ქალი მალინცინი და მონტესუმას ორი ასული.
შედეგი
ის ღამე კორტესმა ლა მანცინთან ერთად გაატარა დიდი ხის ქვეშ. იგი თავის დაკარგულ ჯარისკაცებზე მოსთქვამდა.
გადამწყვეტი ბრძოლა ესპანელებს წინ ელოდათ, ჩრდილოეთით, სუმპანოს ტბასთან. ორი კვირის შემდეგ, ტეოტიუაკანის შორიახლოს, ოტუმბის ბრძოლაში ესპანელებმა სასტიკად სძლიეს აცტეკებს. ამ ბრძოლის შემდეგ, კორტესი თავის მოკავშირე ქალაქ ტლასკალაში გაემგზავრა.
სწორედ ტლასკალაში შეადგინა კორტესმა ტენოჩტიტლანის ალყის და აცტეკთა იმპერიის დანგრევის გეგმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აცტეკები
ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი
ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი (Ludwig van Beethoven; ; მოინათლა 17 დეკემბერი, 1770 — გ. 26 მარტი, 1827) — გერმანელი კომპოზიტორი და პიანისტი; ერთ-ერთი ყველაზე უფრო აღიარებული კომპოზიტორი დასავლური მუსიკის ისტორიაში. მისი ნაწარმოებები ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად შესრულებულია კლასიკური მუსიკის რეპერტუარში. მისი შემოქმედება მოიცავს გარდამავალ პერიოდს კლასიკურიდან რომანტიკულ ეპოქაში. მოხერხებულობისათვის, მისი კარიერა იყოფა ადრეულ, შუა და გვიანდელ პერიოდებად. ადრეული პერიოდი, რომლის განმავლობაშიც მისი ხელოვნება ჩამოყალიბდა, 1802 წლამდე გრძელდება. 1802-დან დაახლოებით 1812 წლამდე, შუა პერიოდში, ადგილი ჰქონდა მისი ინდივიდუალური სტილის განვითარებას იოზეფ ჰაიდნისა და ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის კლასიკური სტილიდან; ეს პერიოდი, ზოგჯერ, ხასიათდება, როგორც „გმირული“. ამ დროს დაიწყო და განუხრელად გაგრძელდა მისი სმენის დაქვეითება. 1812 წლიდან გარდაცვალებამდე (1827), გვიანდელ პერიოდში, ვხედავთ ინოვაციებს მუსიკალურ ფორმასა და გამომსახველობაში.
დაიბადა ბონში. აშკარა მუსიკალური ნიჭი ადრეული ბავშვობიდან გამოავლინა. ამ პერიოდში მის მკაცრ და ინტენსიურ მუსიკალურ განათლებას მამა, იოჰან ვან ბეთჰოვენი ხელმძღვანელობდა, მოგვიანებით, სწავლობდა კომპოზიტორ და დირიჟორ კრისტიან გოტლობ ნეფესთან, რომელიც ხელმძღვანელობითაც, 1783 წელს, გამოსცა პირველი ნაწარმოები, ვარიაციები კლავიშისათვის. დაძაბული და დისფუნქციური ოჯახური ცხოვრებიდან შვებას ჰელენ ფონ ბროინინგის ოჯახში პოულობდა, რომლის შვილებთანაც მეგობრობდა და მათ მუსიკას ასწავლიდა. 21 წლის ასაკში ვენაში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც კომპოზიციას ჰაიდნთან სწავლობდა. მალევე მოიპოვა ვირტუოზი პიანისტის რეპუტაცია და იღებდა შეკვეთებს თავად კარლ ალოის ლიხნოვსკისგან, რისი შედეგიც იყო საფორტეპიანო ტრიოები, თხზ. 1 (ყველაზე ადრეული ნაწარმოებები თხზულების ნომრით, 1795).
მისი პირველი დიდი საორკესტრო ნაწარმოები, სიმფონია №1 1800 წელს გამოიცა, ხოლო პირველი 6 სიმებიანი კვარტეტი (თხზ. 18), 1801 წელს. ამ პერიოდში დაიწყო მისი სმენის დაქვეითება, თუმცა, აგრძელებდა დირიჟორობას და თავად წარადგინა საკუთარი მე-3 (1804) და მე-5 (1808) სიმფონიების პრემიერები. 1806 წელს შედგა მისი სავიოლინე კონცერტის პრემიერა, ხოლო 1810 წელს მისი მე-5 საფორტეპიანო კონცერტის (თხზ. 73, „იმპერატორი“). ეს უკანასკნელი მის მფარველს, ავსტრიის ერცჰერცოგ რუდოლფს ეძღვნებოდა და მის პრემიერაზე ბეთჰოვენი, დაქვეითებული სმენის გამო, სოლისტი არ ყოფილა. 1814 წლისათვის თითქმის სრულიად ყრუ იყო; ამ დროს შეწყვიტა საჯარო გამოსვლები და პერფორმანსები. ჯანმრთელობის პრობლემებსა და წარუმატებელ პირად ცხოვრებაზე წერს ორ წერილში. მათგან პირველი, ე.წ. „ჰაილიგენშტადტის ანდერძი“ (1802) წელს ძმებს გაუგზავნა, ხოლო ადრესატი 1812 წელს დაწერილი წერილისა „უკვდავ სიყვარულს“, დღემდე უცნობია.
1810 წლიდან სოციალურად სულ უფრო ჩაკეტილმა ბეთჰოვენმა შექმნა თავისი ყველაზე მნიშვნელოვანი და აღიარებულ ნაწარმოებები, მათ შორის, გვიანდელი სიმფონიები, კამერული მუსიკა და საფორტეპიანო სონატები. მისი ერთადერთი ოპერა, „ფიდელიო“, 1805 წელს შესრულდა, ხოლო 1814 წელს მოხდა მისი რევიზია და საბოლოო ვერსიის შექმნა. 1819-1823 წლებში შექმნა „საზეიმო მესა“ (Missa Solemnis), ხოლო 1822-1824 წლებში ბოლო, მე-9 სიმფონია, რომელიც ერთ-ერთი პირველი საგუნდო სიმფონიაა. 1825-1826 წლებში შექმნილი გვიანი სიმებიანი კვარტეტები მის ბოლო მიღწევებს წარმოადგენს. რამდენიმეთვიანი ავადმყოფობის გამო ლოგინად ჩავარდნილი ბეთჰოვენი 1827 წელს გარდაიცვალა. მისი ნაწარმოებები კლასიკური რეპერტუარის საკვანძო ნაწილს წარმოადგენს.
წარმოშობა და ცხოვრების ადრეული პერიოდი
ბეთჰოვენის პაპა, ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი (1712–1773), მუსიკოსი იყო, წარმოშობით ავსტრიის ბრაბანტის საჰერცოგოს ქალაქ მეხელენიდან (ამჟამად ბელგია, ფლანდრიის რეგიონი) და ბონში 21 წლის ასაკში იყო გადმოსახლებული. იგი კელნის კურფიურსტის კარზე მომღერლად მუშაობდა (ბანი). 1761 წლიდან კაპელმაისტერის (მუსიკალური დირექტორის) თანამდებობაზე დაწინაურდა და ბონში გამოჩენილი მუსიკოსი გახდა. პორტრეტი, რომელიც მან სიცოცხლის ბოლო წლებში შეუკვეთა, მისი შვილიშვილის ოთახში ინახებოდა, როგორც მუსიკალური წარმომავლობის სიმბოლო. ლუდვიგს ერთი ვაჟი ჰყავდა, იოჰანი (1740–1792) რომელიც იმავე დაწესებულებაში ტენორად მუშაობდა და დამატებითი შემოსავლისთვის კლავიშებიან ინსტრუმენტებზე და ვიოლინოზე დაკვრას ასწავლიდა. იოჰანი 1767 წელს მარია მაგდალენა კევერიხზე დაქორწინდა. მარიას მამა, იოჰან ჰაინრიხ კევერიხი (1701-1751) ტრიერის არქიეპისკოპოსის კარზე მთავარი მზარეული იყო.
ბეთჰოვენი ბონში დაიბადა. მისი დაბადების თარიღის ავთენტური ჩანაწერი არ არსებობს, თუმცა შემორჩენილია ნათლობის რეესტრი წმ. რეგიუსის კათოლიკური ეკლესიიდან, რომელიც 1770 წლის 17 დეკემბრით თარიღდება. რამდენადაც იმ ეპოქაში ბავშვები რაინის კათოლიკურ რეგიონში, როგორც წესი, დაბადების მეორე დღეს ინათლებოდნენ და იქიდან გამომდინარე, რომ ბეთჰოვენის ოჯახი და მისი მასწავლებელი, იოჰან გეორგ ალბრეხტსბერგერი მის დაბადების დღეს 16 დეკემბერს აღნიშნავდნენ, მკვლევართა უმრავლესობა ამ თარიღზე თანხმდება. იოჰან ვან ბეთჰოვენის შვიდი შვილიდან მეორეს - ბეთჰოვენის და მისი ორი უმცროსი ძმის გარდა ყველა ბავშვობაში დაიღუპა. კასპარ ანტონ კარლი 1774 წლის 8 აპრილს, ნიკოლაუს იოჰანი კი 1776 წლის 2 ოქტომბერს დაიბადა.
ბეთჰოვენის პირველი მუსიკის მასწავლებელი საკუთარი მამა იყო. მოგვიანებით მას სხვა ადგილობრივი მასწავლებლებიც ჰყავდა: კარის ორღანისტი ჟილ ვან დენ ედენი (გარდაიცვალა 1782 წელს), ტობიას ფრიდრიხ პფაიფერი (ოჯახის მეგობარი, რომელიც კლავიშებიან საკრავების გაკვეთილებით უზრუნველყოფდა) და ფრანც როვანტინი (ნათესავი, რომელიც ვიოლინოსა და ალტზე დაკვრას ასწავლიდა). მისი სწავლის რეჟიმი, რომელიც ხუთი წლის ასაკიდან დაიწყო, თავიდანვე სასტიკი და ინტენსიური იყო და ხშირად ცრემლებითაც მთავრდებოდა. პფაიფერის გამო, რომელსაც ინსომნია სჭირდა, ხშირი იყო არარეგულარული გაკვეთილები გვიან ღამით, როცა პატარა ბეთჰოვენს საწოლიდან გამოათრევდნენ ხოლმე დასაკრავად. მისი მუსიკალური ტალანტი პატარა ასაკიდანვე აშკარა იყო. იოჰანი, რომლისთვისაც ცნობილი იყო ლეოპოლდ მოცარტის წარმატების შესახებ (მისი ვაჟის, ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის და ქალიშვილის, ნანერლის ნიჭით), ცდილობდა საკუთარი შვილიც ვუნდერკინდად წარმოეჩინა. პირველი საჯარო გამოსვლის აფიშებზე, 1778 წლის მარტში, ბეთჰოვენის ასაკად 6 წელი იყო მითითებული, თუმცა ის სინამდვილეში 7 წლისა იყო.
პირველი გამოქვეყნებული კომპოზიციები
მაქსიმილიან ფრედერიკის შემდეგ ბონის კურფიურსტი ერცჰერცოგი მაქსიმილიან ფრანსისი გახდა, ავსტრიის იმპერატორ მარია ტერეზას უმცროსი შვილი, რომელმაც ბონში მნიშვნელოვანი ცვლილებები შემოიტანა. მისი ძმის, იოზეფ II-ის მიერ ვენაში განხორციელებული ცვლილებების კვალდაკვალ, მან განახორციელა რეფორმები, რომლებიც განმანათლებლობის ფილოსოფიაზე იყო დაფუძნებული და განათლებისა და ხელოვნების გაზრდილ მხარდაჭერას ითვალისწინებდა. ახალგაზრდა ბეთჰოვენზე ამან დიდი გავლენა იქონია. მასზე, შესაძლოა, გავლენა მოეხდინა მასონურ შეხედულებებსაც, რამდენადაც ნეფე, ისევე როგორც სხვები ბეთჰოვენის გარშემო ილუმინატების ორდენის ადგილბრივი ლოჟის წევრები იყვნენ.
1786 წლის დეკემბერში ბეთჰოვენი, დამქირავებლის დაფინანსებით, ვენაში პირველად გაემგზავრა, როგორც ჩანს, იმ იმედით, რომ მოცარტთან ისწავლიდა. ბეთჰოვენის და მოცარტის ურთიერთობის დეტალები, იმის ჩათვლით, ნამდვილად მოხდა თუ არა მათი შეხვედრა, უცნობია. ბეთჰოვენი მალევე, 1787 წლის მაისში დაბრუნდა ბონში, მას შემდეგ, რაც დედის ავადმყოფობის შესახებ შეიტყო. დედამისი ცოტა ხნის შემდეგ გარდაიცვალა, ხოლო მამა უფრო ღრმად გადაეშვა ალკოჰოლიზმში. შედეგად, უმცროს ძმებზე ზრუნვა ბეთჰოვენის მოვალეობა გახდა და შემდეგი ხუთი წელი მან ბონში გაატარა.
ამ წლებში გაიცნო რამდენიმე ადამიანი, რომელთაც მის ცხოვრებაში დიდი მნიშვნელობა შეიძინეს. ფრანც ვეგელერმა, ახალგაზრდა მედიკოსმა სტუდენტმა ის ფონ ბროინინგების ოჯახს წარუდგინა (ბროინინგების ერთ-ერთ ქალიშვილი, მოგვიანებით, ვეგელერზე დაქორწინდა). ბეთჰოვენი ფონ ბროინინგების სახლს ხშირად სტუმრობდა და მათ შვილებს ფორტეპიანოზე დაკვრას ასწავლიდა. აქ გაეცნო ის გერმანულ და კლასიკურ ლიტერატურას. ფონ ბროინინგების ოჯახში არსებული გარემო მისთვის გაცილებით ნაკლებ სტრესული იყო საკუთარ სახლთან შედარებით, რომელზეც მამამისის გაუარესებული მდგომარეობა სულ უფრო უფრო მეტ გავლენას ახდენდა. მან აგრეთვე მიიქცია გრაფ ფერდინანდ ფონ ვალდენშტაინის ყურადღება, რომელიც მთელი ცხოვრების განმავლობაში მისი მეგობარი და ფინანსური მხარდამჭერი იყო.
1789 წელს ბეთჰოვენმა მოიპოვა ლეგალური ორდერი, რომლის ძალითაც მამამისის ხელფასის ნახევარს პირდაპირ მას უხდიდნენ, ოჯახის უზრუნველყოფისთვის. ოჯახის შემოსავლის გასაზრდელად იგი ალტზეც უკრავდა კარის ორკესტრში, სადაც სხვადასხვა ოპერას გაეცნო, მათ შორის, მოცარტის სამ ოპერას, რომელიც იმ პერიოდში სრულდებოდა. აქ დაუმეგობრდა თანატოლ ფლეიტისტს და მევიოლინეს, ანტონ რაიხას, რომელიც კარის ორკესტრის დირიჟორის, იოზეფ რაიხას ვაჟი იყო.
1790-1792 წლებში ბეთჰოვენმა მნიშვნელოვანი რაოდენობის ნაწარმოებები შექმნა, რომლებიც მაშინ არ გამოცემულა და ახლა WoO (ნამუშევრები ოპუსის ნომრების გარეშე) კატეგორიაშია გაერთიანებული. ისინი თვალნათლივ აჩვენებენ ბეთჰოვენის ზრდად უნარებს და მომწიფებას. მუსიკოლოგებმა მე-3 სიმფონიის მსგავსი თემა 1791 წელს დაწერილ ვარიაციებში აღმოაჩინეს. პირველი შეკვეთები ბეთჰოვენმა, სავარაუდოდ, ნეფეს რეკომენდაციით მიიღო. 1790 წელს ბონის მუნიციპალურმა ხელმძღვანელობამ საღვთო რომის იმპერატორის, ფრანც იოზეფ II-ს გარდაცვალების და ლეოპოლდ II-ს ტახტზე ასვლის აღსანიშნავად რამდენიმე კანტატა შეუკვეთა. ორი „იმპერატორის კანტატა“ (WoO 87 და WoO 88) იმ დროს არ შესრულდა და 1880-იან წლებამდე დაკარგული იყო. იოჰანეს ბრამსის მიხედვით, ისინი „თავიდან ბოლომდე ბეთჰოვენისეული“ იყო და ამდენად, წინასწარმეტყველებდა იმ ტრაგიკულ სტილს, რომელიც ბეთჰოვენის მუსიკას დანარჩენი კლასიკური მუსიკისგან გამოარჩევს.
სავარაუდოდ, ბეთჰოვენი იოზეფ ჰაიდნს 1790 წლის ბოლოს წარუდგინეს, როცა ეს უკანასკნელი ლონდონისკენ მიემგზავრებოდა და გზად ბონში, შობის დღეებში შეჩერდა. 1792 წლის ივლისში ისინი კვლავ შეხვდნენ ბონში და სავარაუდოდ, მაშინ დაიგეგმა ბეთჰოვენის სწავლა ჰაიდნთან.
კარიერის დასაწყისი ვენაში
1792 წლის ნოემბერში, კურფიურსტის დახმარებით, ბეთჰოვენი ვენაში გაემგზავრა. ამ დროს საფრანგეთიდან მოსალოდნელი ომის შესახებ ხმები ვრცელდებოდა. ვენაში ჩასვლიდან ცოტა ხანში მან მამის გარდაცვალების შესახებ შეიტყო. ცოტა ხნით ადრე გარდაიცვალა მოცარტიც. გრაფმა ვალდშტაინმა გამოსათხოვარ წერილში ბეთჰოვენს მისწერა: „უწყვეტი შრომით მოცარტის შემართებას მიიღებთ ჰაიდნის ხელიდან.” მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში ფართოდ გავრცელებულ მოლოდინს იმაზე, რომ მოცარტის საქმის გამგრძელებელი იყო, ბეთჰოვენმა იმით უპასუხა, რომ ამ უკანასკნელის შემოქმედებას სწავლობდა და წერდა მუსიკას გამოკვეთილად მოცარტისეული ხასიათით.
ბეთჰოვენს თავიდანვე კომპოზიტორად ჩამოყალიბება არ უცდია, არამედ დიდ დროს უთმობდა სწავლას და დაკვრას. ჰაიდნის ხელმძღვანელობით, ცდილობდა კონტრაპუნქტის ხელოვნებას დაუფლებოდა. სწავლობდა ვიოლინოსაც იგნაც შუპანციგთან. ამ პერიოდის დასაწყისში დროდადრო იღებდა გაკვეთილებს ანტონიო სალიერისგან, ძირითადად, იტალიური ვოკალური კომპოზიციის საკითხებში. ეს ურთიერთობა 1802, შესაძლოა, 1809 წლამდეც გაგრძელებულიყო. 1794 წელს, ჰაიდნის ლონდონში გამგზავრების შემდეგ, კურფიურსტი ბეთჰოვენისგან ბონში დაბრუნებას ელოდა. ბეთჰოვენმა ვენაში დარჩენა არჩია და კონტრაპუნქტის სწავლა განაგრძო იოჰან გეორგ ალბრეხტსბერგერთან და სხვა პედაგოგებთან. კურფიურსტის მიერ მისთვის დანიშნულ სტიპენდიას ვადა გაუვიდა, მაგრამ არაერთ ვენელ დიდებულს უკვე შემჩნეული ჰქონდა მისი ტალანტი და ფინანსური დახმარებაც შესთავაზეს. მათ შორის იყო პრინცი იოზეფ ფრანც ლობკოვიცი, პრინცი კარლ ლიხნოვსკი და ბარონი გოტფრიდ ვან სვიტენი.
1793 წლისთვის ბეთჰოვენს იმპროვიზატორის რეპუტაცია ჰქონდა მოპოვებული. ვენელ დიდებულთა სალონებში ხშირად ასრულებდა პრელუდიებს და ფუგებს ბახის კარგად ტემპერირებული კლავირიდან. მისმა მეგობარმა, ნიკოლაუს ზიმროკმა მისი კომპოზიციების გამოცემა დაიწყო, რომელთაგან პირველი, სავარაუდოდ, ვარიაციების ნაკრები იყო (WoO 66). ამ დროისთვის იგი ცნობილი იყო, როგორც ვირტუოზი პიანისტი, მაგრამ, როგორც ჩანს, ნაწარმოებების გამოქვეყნებისგან თავს იკავებდა, რათა 1795 წელს ამას უფრო დიდი გამოხმაურება მოჰყოლოდა. მისი პირველი საჯარო გამოსვლა ვენაში 1795 წლის მარტში შედგა, სადაც პირველად შეასრულა თავისი ერთ-ერთი საფორტეპიანო კონცერტი, უცნობია, №1 თუ №2. დოკუმენტური მონაცემები ბუნდოვანია და ორივე კონცერტი ერთნაირ, თითქმის დასრულებულ მდგომარეობაში იყო (მომდევნო რამდენიმე წელი მათი დასრულება და გამოცემა არ მომხდარა). ამ კონცერტიდან ცოტა ხანში გამოსაცემად მოამზადა ერთ-ერთი პირველი თავისი ნამუშევრებიდან, რომელსაც ოპუსის ნომერი მისცა. ეს იყო საფორტეპიანო ტრიოები, Op. 1. ისინი მის მფარველს, პრინც ლიხნოვსკის ეძღვნებოდა და ფინანსურადაც მომგებიანი აღმოჩნდა. მათგან მიღებულმა შემოსავალმა ბეთჰოვენი საცხოვრებელი ხარჯებით თითქმის მთელი წლით უზრუნველყო.
მუსიკალური მომწიფება
ბეთჰოვენმა თავისი პირველი ექვსი სიმებიანი კვარტეტი (Op. 18) 1798-1800 წლებში, პრინც ლობკოვიცის შეკვეთით დაწერა და მასვე მიუძღვნა. ისინი 1801 წელს გამოიცა. 1-ლი და მე-2 სიმფონიების პრემიერის შემდეგ (შესაბამისად, 1800 და 1803 წლებში) ბეთჰოვენმა ჰაიდნის და მოცარტის შემდგომი თაობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპოზიტორის სტატუსი შეიძინა. იგი განაგრძობდა სხვა ფორმებში მუშაობასაც და ქმნიდა ისეთ ფართოდ ცნობილ ნაწარმოებებს, როგორიცაა საფორტეპიანო სონატა №8 „პათეტიკური“ (Op. 13), რომელიც, კუპერის მიხედვით, „სცდება მის ყველა წინა ნაწარმოებს ხასიათის სიძლიერით, ემოციის სიღრმით, სიახლით და მოტივური და ტონალური მანიპულაციის ორიგინალობით.” 1799 წელს დაასრულა სეპტეტი (Op. 20), რომელიც მის სიცოცხლეში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ნაწარმოები იყო.
თავისი 1-ლი სიმფონიის პრემიერისთვის ბეთჰოვენმა 1800 წლის 2 აპრილს ბურგთეატრი იქირავა და ვრცელი მუსიკალური პროგრამა დადგა, რომელიც, ჰაიდნის და მოცარტის ნაწარმოებებთან ერთად მოიცავდა მისივე სეპტეტს, პირველ სიმფონიას და ერთ-ერთ საფორტეპიანო კონცერტს (სამივე ნაწარმოები მაშინ გამოუქვეყნებელი იყო). კონცერტს, რომელიც Allgemeine musikalische Zeitung-მა აღწერა, როგორც „ყველაზე საინტერესო კონცერტი დიდი ხნის განმავლობაში“, სიძნელეების გარეშე არ ჩაუვლია. კრიტიკა, მაგალითად, მიმართული იყო შემსრულებლებისკენ, რომლებიც „სოლისტისთვის ყურადღების მიქცევით თავს არ იწუხებდნენ.”
მოცარტის და ჰაიდნის გავლენა ამ პერიოდის ბეთჰოჰვენზე უდავოა. მაგალითად, ბეთჰოვენის კვნტეტი ჩასაბერების და ფორტეპიანოსთვის საკმაოდ ჰგავს მოცარტის იგივე კონფიგურაციის ნაწარმოებს, თუმცა ბეთჰოვენისეული ხელწერაც ეტყობა. მიუხედავად ამისა, მისი მელოდიები, მუსიკალური განვითარება, მოდულაციის და ტექსტურის გამოყენება და ემოციური ხასიათი მას მკვეთრად გამოარჩევდა ზემოხსენებული კომპოზიტორებისგან და ხელს უწყობდა დადებით გამოხმაურებას, რაც მის ნაწარმოებებს მოჰყვა პირველად გამოქვეყნებისას. 1800 წლის ბოლოსთვის ბეთჰოვენზე და მის მუსიკაზე მფარველების და გამომცემლებისგან დიდი მოთხოვნა იყო.
1799 წლის მაისში ბეთჰოვენი ფორტეპიანოს ასწავლიდა უნგრელი გრაფინიას, ანა ბრუნსვიკის ქალიშვილებს. ამ პერიოდში მას შეუყვარდა უმცროსი ქალიშვილი, ჟოზეფინა, რომელიც ყველაზე სავარაუდო ადრესატია ბეთჰოვენის წერილისა „უკვდავი შეყვარებულის“ მიმართ (1812). ამ გაკვეთილებიდან ცოტა ხნის შემდეგ ჟოზეფინა გრაფ იოზეფ დაიმზე დაქორწინდა. ბეთჰოვენი მათაც ხშირა სტუმრობდა და ჟოზეფინასთვის სწავლებას განაგრძობდა, აგრეთვე, უკრავდა წვეულებებზე და კონცერტებზე. ჟოზეფინას ქორწინება, თავდაპირველი ფინანსური სირთულეების მიუხედავად, ბედნიერი იყო და წყვილს ოთხი შვილიც ჰყავდა. კომპოზიტორის და ჟოზეფინას ურთიერთობა დაიმის მოულოდნელი გარდაცალების შემდეგ (1804) უფრო ინტენსიური გახდა.
1800-1802 წლებში მისი დროის უმეტესი ნაწილი დიდი ზომის კომპოზიციებზე მუშაობას ეკავა, თუმცა მაინც აგრძელებდა სხვა მნიშვნელოვანი ნაწარმოებების შექმნას. მათ შორისაა საფორტეპიანო სონატა №14, ე.წ. „მთვარის სონატა“. 1801 წლის გაზაფხულზე დასრულა ბალეტი პრომეთეს ქმნილებანი, რომელიც 1801-1802 წლებში რამდენჯერმე შესრულდა. ბეთჰოვენმა ისარგებლა ნაწარმოების პოპულარობით სასწრაფოდ გამოსცა მისი საფორტეპიანო ტრანსკრიპციაც. 1802 წლის გაზაფხულზე დაასრულა სიმფონია №2. კონცერტი, რომელზეც ის უნდა შესრულებულიყო, ჩაიშალა. ნაცვლად ამისა სიმფონიის პრემიერა 1803 წლის აპრილში გაიმართა ვენის თეატრში, სადაც ბეთჰოვენი რეზიდენტ კომპოზიტორად იყო დანიშნული. მეორე სიმფონიასთან ერთად კონცერტზე ასევე შესრულდა პირველი სიმფონია და საფორტეპიანო კონცერტი №3, აგრეთვე, ორატორია ქრისტე ზეთისხილის მთაზე. კრიტიკული გამოხმაურება არაერთგვაროვანი იყო, მაგრამ კონცერტი ფინანსურად მომგებიანი აღმოჩნდა. ბეთჰოვენმა შეძლო, ბილეთები ჩვეულებრივზე სამჯერ მეტ ფასად გაეყიდა.
1802 წლიდან გაუმჯობესდა კომპოზიტორის საქმიანი ურთიერთობა გამომცემლებთანაც, მას შემდეგ, რაც მისმა ძმამ, კასპარმა, რომელიც მანამდე დროდადრო ეხმარებოდა ხოლმე, მისი საქმეთა მართვა საკუთარ თავზე აიღო. ახლადშექმნილ კოპოზიციებზე უფრო მაღალი ფასის შეთანხმების გარდა, კასპარმა რამდენიმე ძველი, გამოუცემელი კომპოზიციის გაყიდვაც შეძლო და ასევე, ახალისებდა ძმას, თავისი პოპულარული ნაწარმოებების არანჟირებები და ტრანსკრიპციები გაეკეთებინა სხვადასხვა ინსტრუმენტული შემადგენლობისთვის. ბეთჰოვენს ეს იდეა არ ხიბლავდა, მაგრამ იძულებული იყო, დათახმებოდა, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამომცემლობები იგივეს გასაკეთებლად სხვებს ქირაობდნენ.
სმენის დაქვეითება
გადმოცემით, ბეთჰოვენი სმენის თავდაპირველ დაქვეითებას 1798 წელს გადატანილ შეტევას უკავშირებდა, რომელიც იმით იყო გამოწვეული, რომ ნაწარმოები შეაწყვეტინეს, შედეგად ძირს დაეცა, ადგომის შემდეგ კი აღარ ესმოდა. სმენა მხოლოდ ნაწილობრივ აღუდგა და მის თანდათანობით გაუარესებას თან ტინიტუსის (ხმაურის) მძიმე ფორმა ახლდა თან. უკვე 1801 წელს ის ამ სიმპტომებს და მათ მიერ პროფესიულ თუ სოციალურ გარემოში გამოწვეულ სირთულეებს მეგობრებისთვის გაგზავნილ წერილებში აღწერს, (თუმცა, საფიქრებელია, რომ უახლოესი მეგობრების ნაწილმა ამის შესახებ უკვე იცოდა).
ბეთჰოვენის სმენის დაქვეითების ზუსტი მიზეზი უცნობია. ვარიანტებად განიხილება ტიფი, სისტემური წითელი მჭამელი და თავის ცივ წყალში ჩაყოფის ჩვევაც კი, რათა არ ჩასძინებოდა. ერთ-ერთ მიზეზად პაჯეტის ძვლის დაავადებაც განიხილება.
ექიმის რჩევით, 1802 წლის აპრილიდან ოქტომბრამდე ბეთჰოვენი ვენის სიახლოვეს, პატარა ავსტრიულ ქალაქ ჰაილიგენშტატში ცხოვრობდა, რათა თავის მდგომარეობას შეგუებოდა. მან აქ დაწერა ჰაილიგენშტატის ანდერძი - წერილი თავის ძმებს, რომელშიც აღწერილია ფიქრები თვითმკვლელობაზე ზრდადი სიყრუის გამო და მისი გადაწყვეტილება, რომ სიცოცხლეს ხელოვნებით და ხელოვნებისთვის გააგრძელებდა. სმენის დაქვეითება დროთა განმავლობაში სულ უფრო გაძლიერდა. მე-9 სიმფონიის პრემიერისას საჭირო გახდა, კომპოზიტორი მსმენელისკენ შემოებრუნებინათ, რათა მათი აპლოდისმენტები დაენახა, რომელიც, ისევე, როგორც ორკესტრის ხმა, არ ესმოდა. ავადმყოფობას მუსიკის წერაში ხელი არ შეუშლია, მაგრამ კონცერტების ჩატარება - შემოსავლის კარგი წყარო - სულ უფრო რთული გახდა. 1811 წელს მე-5 საფორტეპიანო კონცერტის შესრულების წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ ის საჯაროდ აღარ გამოსულა 1824 წლამდე, როცა მეცხრე სიმფონიის პრემიერისას დირიჟორს, მიხაელ უმლაუფს მითითებებს აძლევდა.
ბეთჰოვენის სახლმუზეუმში გამოფენილია სმენის დამხმარე ხელსაწყოების მოზრდილი კოლექცია. აშკარა დაძაბულობის მიუხედავად, ჩერნი აღნიშნავს, რომ ბეთჰოვენს საუბარი და მუსიკა ჯერ კიდევ ნორმალურად ესმოდა 1812 წლამდე. თუმცა, 1814 წლისთვის, 44 წლის ასაკში იგი თითქმის სრულიად დაყრუვდა.
დაქვეითებული სმენის გამო, ბეთჰოვენის სასაუბრო წიგნები უჩვეულოდ მდიდარი წერილობითი ინფორმაციის შემცველია. კომპოზიტორი მათ უმეტესად ცხოვრების ბოლო ათიოდე წლის განმავლობაში იყენებდა. მეგობრები ამ წიგნებში წერდნენ იმას, რისი თქმაც ბეთჰოვენისთვის უნდოდათ და ისიც ზეპირად ან წიგნშივე პასუხობდა. ეს წიგნები შეიცავს დისკუსიებს მუსიკის და სხვა თემების შესახებ და საინტერესო დეტალებს მისი ფიქრის პროცესზე. ისინი გამოიყენება კვლევისთვის, თუ როგორ უნდოდა ბეთჰოვენს თავისი მუსიკის შესრულება და თუ როგორი იყო, ზოგადად, მისი დამოკიდებულება ხელოვნებასთან. არსებობს მოსაზრება, რომ დაახლოებით 400 მსგავსი წიგნიდან 264 ბეთჰოვენის მდივანმა, ანტონ შინდლერმა გაანადგურა, რადგან სურდა, რომ კომპოზიტორის მხოლოდ იდეალიზებული ბიოგრაფია შემორჩენილიყო. თუმცა, თეოდორ ალბრეხტი შინდლერის მხრიდან ამ რაოდენობის წიგნები მფლობელობას ან მათი დიდი ნაწილი განადგურებას ეჭვქვეშ აყენებს.
პატრონაჟი
ბეთჰოვენის შემოსავლის ერთ-ერთი წყარო ნამუშევრების გამოცემა და საჯარო გამოსვლები იყო, თუმცა, აგრეთვე დამოკიდებული იყო თავისი მფარველების გულუხვობაზე, რომელთათვისაც ის კერძო პერფორმანსებს მართავდა და ნაწარმოებების ასლებს ექსკლუზიურად, გამოქვეყნებამდე აწვდიდა ხოლმე. ზოგიერთი მფარველი, მათ შორის, პრინცი ლობკოვიცი და პრინცი ლიხნოვსკი წლიურ სტიპენდიას აძლევდნენ, გარდა ამისა, უკვეთავდნენ ნაწარმოებებს და ყიდულობდნენ გამოცემულ ნამუშევრებს.
მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი არისტოკრატი მფარველი, ალბათ, არქიეპისკოპოსი რუდოლფი იყო, ლეოპლდ II-ის უმცროსი ვაჟი, რომელმაც 1803-1804 წლებში ბეთჰოვენთან ფორტეპიანოს და კომპოზიციის შესწავლა დაიწყო. კარდინალ-პრესვიტერი და კომპოზიტორი დამეგობრდნენ და მათი შეხვედრები 1824 წლამდე გაგრძელდა. ბეთჰოვენმა რუდოლფს 14 კომპოზიცია მიუძღვნა, მათ შორის, საფორტეპიანო ტრიო №7 „Archduke Trio” (1811) და საზეიმო მესა (Missa solemnis) (1823). ერთ-ერთი თავის კომპოზიცია ბეთჰოვენს რუდილფმაც მიუძღვნა. მისთვის გაგზავნილ ბეთჰოვენის წერილებს დღეს ვენაში, Gesellschaft der Musikfreunde ინახავს. კიდევ ერთი მფარველი იყო გრაფი (მოგვიანებით, პრინცი) ანდრეას რაზუმოვსკი, რომელსაც ბეთჰოვენმა სიმებიანი კვარტეტები №7, 8 და 9 მიუძღვნა, რომელთაც რაზუმოვსკის კვარტეტებს უწოდებენ.
1808 წლის შემოდგომაზე, მას შემდეგ, რაც სამეფო თეატრში დანიშვნაზე უარი უთხრეს, ბეთჰოვენმა შემოთავაზება მიიღო ნაპოლეონის ძმის, ჟერომ ბონაპარტისგან, რომელიც იმ დროს ვესტფალიის მეფე იყო. შემოთავაზება ეხებოდა კარგად ანაზღაურებად კარის კაპელმაისტერის თანამდებობას კასელში. არქიეპისკოპოსმა რუდოლფმა, პრინცმა კინსკიმ და პრინცმა ლობკოვიცმა ბეთჰოვენისთვის წელიწადში 4,000 ფლორინის ოდენობის პენსიის გადახდის პირობა დადეს, რათა კომპოზიტორი დაერწმუნებინათ, ვენაში დარჩენილიყო. შეთანხმებულ დროს თავისი წილი მხოლოდ არქიეპოსკოპოსმა გადაიხადა. კინსკი სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს, ცოტა ხანში ცხენიდან ჩამოვარდა და მოკვდა, ლობკოვიცმა კი გადახდა 1811 წლის სექტემბერში შეწყვიტა. გადახდის მსურველი სხვა მფარველები არ გამოჩენილან და 1815 წლიდან მოყოლებული ბეთჰოვენს კომპოზიციის გაყიდვებიდან და მცირედი პენსიიდან მიღებული შემოსავლით უხდებოდა თავის გატანა. სიტუაცია საფრანგეთთან ომმაც გააუარესა, როცა მთავრობამ საომარი ხარჯების დასაფარად ფულის ბეჭდვა დაიწყო, რამაც მნიშვნელოვანი ინფლაცია გამოიწვია.
შუა პერიოდი
ბეთჰოვენის შუა პერიოდი 1802-დან 1812 წლამდე გრძელდებოდა.
ჰაილიგენშტატიდან ვენაში მისი დაბრუნება მუსიკალური სტილის ცვლილებით აღინიშნა და ამჟამად მისი შუა, „გმირული“ პერიოდის დასაწყისად განიხილება. კარლ ჩერნის მიხედვით, ბეთჰოვენი უკმაყოფილო იყო მანამდე გაკეთებული საქმით და ახალი მიმართულებით წასვლა ჰქონდა განზრახული. ეს „ჰეროიკული“ პერიოდი ხასიათდება დიდი რაოდენობით ორიგინალური, მასშტაბური ნაწარმოებების შექმნით. პირველი აღსანიშნავი ნაწარმოები, რომელშიც ეს ახალი სტილი იყო გამოყენებული, იყო სიმფონია №3 E -მაჟორი (ეროიკა). ეს ნამუშევარი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ნებისმიერი მანამდე დაწერილი სიმფონია. მის პრემიერას 1805 წელს აზრთა სხვადასხვაობა მოჰყვა. ზოგიერთი მსმენლისთვის მისი ხანგრძლივობა მიუღებელი იყო და სტრუქტურა - გაუგებარი, ხოლო სხვებს შედევრად მიაჩნდათ.
შუა პერიოდის ზოგიერთ ნაწარმოებში ბეთჰოვენმა გააფართოვა ჰაიდნის და მოცარტისგან მემკვიდრეობით მიღებული მუსიკალური ენა. ამ პერიოდში შედის სიმფონიები მე-3-დან მე-8-მდე, სიმებიანი კვარტეტები №7, №8 და №9 (Op. 59, რაზუმოვსკის კვარტეტები), №10 (არფა) და №11 (Serioso); საფორტეპიანო სონატები №21 (Waldstein) და №23 (Appassionata); ქრისტე ზეთისხილის მთაზე, ოპერა ფიდელიო, სავიოლინე კონცერტი, ფინალი Es ist vollbracht და ბევრი სხვა კომპოზიცია.
ქოთიში
ქოთიში — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, მარაბდის თემში.
ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი
შუა პერიოდი
ამ პერიოდში მისი შემოსავლის წყარო ნაწარმოებების გამოცემა, მათი შესრულება და მფარველებისგან მიღებული სახსრები იყო. ვენის თეატრში ახალი ხელმძღვანელობის მოსვლის შემდეგ, 1804 წლის დასაწყისში, ის თეატრიდან გაათავისუფლეს და დროებით ვენის გარეუბანში, მეგობართან, შტეფან ფონ ბროინინგთან მოუხდა გადასვლა. ამან შეანელა მუშაობა ფიდელიოზე, რომელიც იმ დროისთვის მისი ყველაზე მასშტაბური ნაწარმოები იყო. ნაწარმოები ასევე შეაყოვნა ავსტრიულმა ცენზურამ და მისი პრემიერა, საბოლოოდ, 1805 წლის ნოემბერში მოხდა დარბაზში, რომელიც თითქმის ცარიელი იყო ქალაქის ფრანგული ოკუპაციის გამო. გარდა ფინანსური ჩავარდნისა, ფიდელიოს ეს ვერსია კრიტიკულადაც წარუმატებელი აღმოჩნდა და ბეთჰოვენი მის რევიზიას შეუდგა.{[sfn|Cooper|2008|p= 150}}
ფერდინანდ რისის მიხედვით, 1809 წელს, ნაპოლეონის მიერ ვენის დაბომბვის დროს ბეთჰოვენი ძმის სარდაფში იმალებოდა და ყურებს ბალიშებით იფარავდა იმის შიშით, რომ ხმაური დარჩენილ სმენასაც წაართმევდა.
ქოთიში
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 111 ადამიანი.
ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი
შუა პერიოდი
შუა პერიოდის ნამუშევრებმა ბეთჰოვენი, როგორც ოსტატი, საბოლოოდ ჩამოაყალიბა. 1810 წელს გამოქვეყნებულ მიმოხილვაში ე. ტ. ა. ჰოფმანი მას სამთაგან ერთ-ერთ ყველაზე დიდ „რომანტიკოს“ კომპოზიტორად იხსნიებს, ჰაიდნთან და მოცარტთან ერთად. ჰოფმანი მის მე-5 სიმფონიას „საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ნაწარმოებს“ უწოდებს.
პირადი და ოჯახური სირთულეები
ბეთჰოვენის პირად ცხოვრებას თან ახლდა კლასობრივი უთანასწორობით გამოწვეული სირთულეები. 1801 წლის დასასრულს ის შეხვდა ჯულიეტა გუიჩარდის, ბრუნსვიკების ოჯახში, სადაც ჟოზეფინა ბრუნსვიკს ფორტეპიანოს ასწავლიდა. ჯულიეტას მიმართ სიყვარულს ახსენებს წერილში ახალგაზრდობის მეგობრის, ფრანც ვეგელერის მიმართ, მაგრამ მასზე დაქორწინების შანსს გამორიცხავს კლასობრივი განსხვავების გამო. მოგვიანებით, გუიჩარდის მიუძღვნა საფორტეპიანო სონატა №14, ამჟამად „მთვარის სონატად“ ცნობილი.