ალისა_ბრიტანელი
უკანასკნელი თვეები და გარდაცვალება
15 ნოემბერს განსაკუთრებით დამძიმდა მარიას მდგომარეობა, ხოლო ალიქსამ საწოლიდან ადგომა ვეღარ შეძლო. მეორე დღეს, 16 ნოემბერს მარია თავის საწოლში გარდაიცვალა, 4 წლის ასაკში. შეშფოთებულმა ალისამ სასწრაფოდ მისწერა დედოფალ ვიქტორიას. აღსანიშნავია, რომ მან თავის დანარჩენ შვილებს მარიას გარდაცვალების ამბავი დაუმალა, რათა ბავშვები პანიკაში არ ჩაცვენილიყვნენ. ამის გამო ბავშვები თავიანთ ოთახებში გამოკეტეს, მარია კი ჩუმად დაკრძალეს. სამეფო ბავშვებმა დის გარდაცვალების ამბავი მხოლოდ ერთ თვეში გაიგეს. ალისას გაცილებით უარესი რეაქცია ჰქონდა მეორე შვილის გარდაცვალებაზე, ვიდრე ამას მოელოდნენ. თავიდან მან კატეგორიული უარი განაცხადა სიახლის დაჯერებაზე, შემდეგ კი ისტერიულად ატირდა და დაარღვია წესი, რომლის მიხედვითაც ბაქტერიების გადადებისგან თავიდან ასაცილებლად ცხედართან კონტაქტი იკრძალებოდა და მან მარიას უკანასკნელად აკოცა. თავიდან იგი სულაც არ დაავადებულა. მეტიც, მოგვიანებით იგი თავის დას, კრონპრინცესა ვიქტორიასაც კი შეხვდა, რადგან ეს უკანასკნელი ინგლისში მიემგზავრებოდა და დარმშტადტში გზად შეიარა დის მოსანახულებლად. თუმცაღა შაბათს, 14 დეკემბერს, მამის გარდაცვალების წლისთავზე ალისა შეუძლოდ გახდა და ექიმებმა აღმოაჩინეს, რომ მას შვილებისგან დიპტერია გადაედო. იგი იმავე დღეს, 1878 წლის 14 დეკემბერს, 35 წლის ასაკში გარდაიცვალა დარმშტადტის სამეფო სასახლეში, მისი უკანასკნელი სიტყვები კი იყო „ძვირფასო მამიკო“ (Dear Papa). ალისა ღამის 02:30 საათის შემდეგ უგონოდ იყო, დილის 08:30 საათზე კი გარდაიცვალა. იგი მალევე დაკრძალეს დიდი ჰერცოგის მავზოლეუმში, მარიას გვერდით. მინი|361x361პქ|ჰესენის დიდი ჰერცოგინია ალისა დედოფალ ვიქტორიას ცხრა შვილიდან ალისა პირველი გარდაიცვალა, თავად დედამისმა კი ამ ამბიდან კიდევ ოც წელზე მეტ ხანს იცოცხლა. აღსანიშნავია, რომ დედოფალი გააოგნა ალისასა და ალბერტის გარდაცვალების თარიღების დამთხვევამ და განაცხადა: „თითქმის წარმოუდგენელი და ყველაზე იდუმალი რამაა“. როდესაც შვილის გარდაცვალების ამბავი შეიტყო, დედოფალმა განაცხადა: „ეს საშინელი დღე ისევ მოვიდა!“. მწუხარებისაგან გაოგნებულმა ვიქტორიამ თავის უფროს ქალიშვილს მისწერა: „ჩემი ძვირფასი შვილი, რომელიც ჩვიდმეტი წლის წინ, უბედურების ჟამს ჩემს გვერდით იდგა, გარდაიცვალა, იმავე დღეს, იმ საშინელი დაავადებით... მას ისე უყვარდა მამამისი, როგორი თავგანწირული და უშიშარი იყო და როგორ პირნათლად ასრულებდა თავის მოვალეობებს!“. ფარული მტრობა, რომელიც ვიქტორიას ალისასთან ყოველთვის ჰქონდა ამის შემდეგ გაქრა. მისმა გარდაცვალებამ დაამწუხრა პრინცესა ვიქტორიაც, რომელმაც საყვარელი დის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით 39-გვერდიანი წერილი გამოაქვეყნა და აღნიშნა, რომ დედმამიშვილებიდან ალისასთან ყველაზე ახლოს იყო. მათი უსაფრთხოების მიზნით გერმანიის იმპერატორმა ვილჰელმ I-მა ვიქტორიასაც და მის ქმარსაც, პრინც ფრიდრიხსაც აუკრძალათ ალისას დაკრძალვაზე დასწრება. მარცხნივ|მინი|309x309პქ|ალისას მემორიალი დარმშტადტში ალისას გარდაცვალების გამო გლოვა დაიწყო როგორც ბრიტანეთში, ისე ჰესენში. გაზეთი The Times წერდა: „მისი ადამიანური თავმდაბლობის გამო, ხალხი მასთან ნათესაურ კავშირს გრძნობს, ის ხომ ოჯახური სათნოების მოდელი იყო, როგორც ქალიშვილი, როგორც და, როგორც მეუღლე და როგორც დედა...“ Illustrated London News-მა კი დაწერა: „პრინცესის ხანმოკლე და კეთილშობილური ცხოვრება მაგალითია ჩვენთვის. ჩვენთვის მისი საოცარი ზნეობრივი ღირებულებები უფრო მაღლა დგას, ვიდრე მისი წოდებები“. მისი გარდაცვალება ძლიერ განიცადა მისმა ძმამ, უელსის პრინცმა ედუარდმა და მისმა ცოლმა, პრინცესა ალექსანდრა დანიელმაც. ცნობილია, რომ პრინცესა ალექსანდრამ დედოფალ ვიქტორიაზე განაცხადა: „ვისურვებდი, რომ მის ნაცვლად ის მომკვდარიყო“. პარალელურად პრინცი ედუარდი ერლ გრანევილთან გაგზავნილ წერილში იწერებოდა: „ის ჩემი საყვარელი და იყო. ისეთი კარგი, კეთილი, ისეთი ჭკვიანი! ჩვენ ერთად იმდენი განვლეთ...“