cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ალბანური კულტურა
ცერემონიები
ტრადიციული ცერემონიები იმართებოდა დაბადების, პირველი თმის შეჭრის, ხანდახან პირველი ფრჩხილის მოჭრის, ქორწინებისა და სიკვდილის დროს. შორეული ცერემონიები მოიცადვა ფიცის დადებას ქვაზე, საფლავზე, საკურთხეველთან, ეკლესიის ზღურბლსა და ბუნებრივ ფენომენებზე, როგორიცაა მზე, მთვარე, ცეცხლი, მთები და ა. შ. ზოგიერთ დღეებში გარკვეული აქტივობები და საკვები აკრძალული იყო. არსებობდა წყლის, ფერმის, ნათესების კუტხევის ცერემონიაც. სოციალისტების დროს რელიგიური ცერემონიები აიკრძალა.
ხელოვნება
ალბანური ეპიცური სიმღერები თაობიდან თაობას ჩაწერის გარეშე გადაეცემოდა. ტიპური ჰეროიკული სიმღერები, როგორიცაა „ძმები მუჯი და ჰალილი“, იყო მონოფონიური და პროფესიონალი მოხეტიალე არტისტები ასრულებდნენ სოციალურ შეკრებებზე, ან ამ სიღერებს ასრულებდნენ კერძო მუსიკოსები ოჯახებში ან მეგობრებთან ერთად ერთსიმიანი ლაჰუტას აკომპანირებით. ზღაპრები დიდებისთვის და ბავშვებისთვისაც ძალიან პოპულარული იყო, რამაც კოსმოლიგიური აზრებისა და ძველი ლეგენდების გადარჩენას შეუწყო ხელი. ნორმები და ფასეულობები ანეკდოტების, თქმულებებისა და გამოცანების საშუალებით გადაეცემოდა. ეს ტრადიციები კიდევაა კულტივირებული და ყოველ 5 წელიწადში გიროკასტრში ფოლკლორულ ფესტივალზე სრულდება. ყველაზე ცნობილი ალბანელი მწერალი ისმაილ კადარე, რომელიც 1939 წელს დაიბადა, საკუთარ ნოველებში ტრადიციულ ალბანეთს აცოცხლებს.
სიკვდილი და მის შემდეგ ცხოვრება
ტირილი, სახის კაწვრა, თმის შეჭრა, ტანსაცმლის უკუღმა ტარება და მრავალი სხვა არის გლოვის ნიშანი. უფრო ხშირად ასე ქალები გლოვობენ, იშვიათად მამაკაცები. ხანდახან ქალ მგლოველებსაც კი ქირაობენ. სამხრეთში გლოვა იღებს სიმღერის ფორმას, რომელსაც ასრულებს მგლოვართა ლიდერი და მას ქალთა გუნდი ყვება. დაკრძალვა იმავე დღეს ხდება, ან თუ აადამიანი შუადღეს გარდაიცვალა, მეორე დღეს ეკლესიის პროცესიის მერე კრძალავენ. ქალები უკანასკნელი კოცნით ემშვიდობებიან კართან, ხოლო მამაკაცები ეკლესიაში. ზოგიერთ რეგიონში მნიშვნელოვანი მამაკაცების სხეულებს მათთვის დამახასიათებლად მოსავენ (სიგარეტით პირში ან იარაღით ხელში), შემდეგ სხვამენ ეზოში, რათა იქ შეკრებილებს სამუდამოდ დაემშვიდობოს. გლოვა ორმოცი დღე გრძელდება სახლში და რამდენიმეჯერ მეორდება საფლავზე. ზოგიერთ მართლმადიდებელ რეგიონში სამი წლის შემდეგ გვამს ეგზუმაცია უტარდება და ძვლები ძვალთა სასახლეში მიაქვთ. ამბობენ, რომ კარგი ადამიანები იოლად კვდებია, ცუდთთა გარდაცვალება კი ძალიან მძიმეა. ალბანელებს სჯერათ, რომ ადამიანს სიცოცხლე პირიდან ტოვებს. საფლავზე დეკორატიული ხის ჯვრის გარდა ქვის კედლებია აშენებული, რომელიც გარდაცვლილის ამ სამყაროში დაბრუნებისგან თავდაცვის განსახიერებაა. იმქვეყნად გადასვლის გაიოლებისთვის გარდაცვლილებს პირში მონეტებს უდებენ (ზოგან ვაშლებს ან სხვა ნივთებს, რომლებიც მოგზაურობისთვისაა გამოსადეგარი).
ალბანური ლიტერატურა
ალბანური ლიტერატურა აღმოცენდა მდიდარი ზეპირსიტყვიერების, ხალხური ეპიკური პოემებისა და ისტორიული სიმღერების საფუძველზე. პირველ წერილობით თხზულებად მიჩნეულია ეპისკოპოსის პალ ენგელსის ნაწარმოები - “ნათლობის ფორმულა”, რომელიც 1462 წლითაა დათარიღებული. ვარაუდობენ, რომ ზოგადად ალბანური დამწერლობა ჯერ კიდევ მეთოთხმეტე საუკუნეში უნდა შექმნილიყო, მაგრამ თურქთა შემოსევამ ყველა მანამდე არსებული ძეგლის კვალი გააქრო. პირველი წიგნი ალბანურ ენაზე 1555 წელს გამოიცა. ეს იყო გიონ ბუზუკუს “კონდაკი”.
XVI-XVII საუკუნეების ლიტერატურაში კი აღსანიშნავია ჰუმანისტური სულისკვეთებით აღსავსე ალბანურენოვანი თხზულებანი. ამ პერიოდში მოღვაწე მწერლებიდან გამოირჩევა პ. ბოგდანისა და პ. ბუდის შემოქმედება.
XVIII-XIX საუკუნეებში გაძლიერდა აღმოსავლური ლიტერატურის გავლენა. განვითარდა სასულიერო და განსაკუთრებით, საერო პოეზია, რომელიც გაჯერებული იყო ალბანელი ხალხის ყოველდღიური ცხოვრებით. ამ პერიოდიდან ლიტერატურული ნაწარმოები უფრო მეტად სიყვარულს, ბუნებასა და ყოფით თემებს უკავშირდებოდა. პოეზიაში კი ეროვნული თვითმყოფადობისათვის ბრძოლის მოტივებმაც იჩინა თავი. ჯერ კიდევ მეთექვსმეტე საუკუნიდან ალბანური ლიტერატურის პარალელურად, იტალიაში ვითარდებოდა ალბანელ ემიგრანტთა - არბერეშთა ლიტერატურაც.
მეცხრამეტე საუკუნეში ლიტერატურულ შემოქმედებაში თავს იჩენს რომანტიზმი. ღვივდება ინტერესი ისტორიისა და ქვეყნის ფოლკლორის მიმართ. ამის დანახვა შესაძლებელია ისეთი გამოჩენილი ალბანელი მწერლთა შემოქმედებაში, როგორებიც იყვნენ: ვ. შკოდრანი, ს. ფაშერი. მათ ნაწარმოებებში ფართოდ აისახა ასევე განმანათლებლური ბრძოლის იდეები. ლიტერატურაში წამყვანი ადგილი დაიკავა პოეზიამ, ხოლო პროზაში ფეხი მოიკიდეს  ახალმა ჟანრებმა, როგორებიცაა: ნოველა, ისტორიული რომანი და დრამა. ასევე აღსანიშნავია მეოცე საუკუნის დასაწყისი, როდესაც ეროვნულ-განმანათლებლურმა ბრძოლამ უმნიშვნელოვნესი შედეგი გამოღო. ქვეყანაში შეიქმნა სალიტერატურო ენა, რომელიც სრულიად განიწმინდა თურქულ-ბერძნული ელემენტებისაგან. ამ დროის შემოქმედებაში დომინირებს პატრიუტული და დემოკრატიული იდეები.
ალბანური ლიტერატურის განვითარებაში არანაკლებ მნიშვნელოვან საფეხურს წარმოადგენს მეორე მსოფლიო ომის პერიოდი, რადგან სწორედ ამ დროს შეიქმნა პარტიზანული პოეზია, რომელიც საუკეთესოდ აღწერს ფაშისტ დამპყრობელთა წინაშე აღმოჩენილ ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენებსა და ხალხთა ყოველდღიურ ყოფა-ცხოვრებას.
როგორც სხვა ევროპული ქვეყნების, ასევე ალბანეთის ფერწერაც შუა საუკუნეებში განიცდიდა ბიზანტიის გავლენას. კედლის მხატვრობის ადრეული ძეგლები, რომლებიც XII-XIV საუკუნეებით თარიღდება ამის ნათელ მაგალითს წარმოადგენენ.
მეთექვსმეტე საუკუნიდან ბიზანტიის გავლენა საგრძნობლად სუსტდება და ალბანურ ფერწერაში ნათლად იკვეთება რენესანსისათვის დამახასიათებელი შტრიხები. ამ დროს მხატვარ-მონუმენტალისტები ტრადიციულ კომპოზიციებს რეალისტური მანერით ქმნიან. რეალუსტური ტენდეციები კი კიდევ უფრო გაძლიერდა ფერმწერ დავიდ სელენიცელის შემოქმედებაში, კერძოდ, ერთ-ერთი ეკლესიის მოხატულობა ქ. ვოსკოპოიაში.
XIII საუკუნის შუა წლებში მონუმენტურმა ფერწერამ კრიზისი განიცადა. ამ პერიოდიდან წამყვანი ადგილი დაიკავა ხატწერამ, რომელმაც ბიზანტიის ფერწერის გავლენა შეინარჩუნა. ისლამის გავლენის შესუსტების ხანაში განვითარდა დაზგური ფერწერა, რამაც განაპირობა პორტრეტებისა და პეიზაჟების შექმნა. მეოცე საუკუნის 50-იან წლებში კი ფერწერაში განმტკიცდა რეალიზმი და ხელოვნებამ დაიწყო ადამიანთა ყოფითი ცხოვრების ამსახველი სიუჟეტების გადმოცემა. ალბანეთის დეკორაციულ ხელოვნებაში კი გავრცელებულია ვერცხლის ფილიგრანული სამკაულები, ხალიჩები, წვრილი ხის ორნამენტებით შემკული საყოფაცხოვრებო ნივთები და ამასთანავე განვითარებულია მხატვრული კვეთა ხეზე.
მუსიკა
ალბანური ხალხური მუსიკისთვის დამახასიათებელია სტილისტური მრავალფეროვნება, უძველესი მელოდიები კი, ძირითადად, პენტატონიზმს ემყარება. თანამედროვე ხალხთა სიმღერების მელოდიური აღნაგობა გამოირჩევა მდიდარი ორნამენტიკით, მელიზმებით, ჟღერადობით, გადიდებული სეკუნდური სვლით და არათანაზომიერი რიტმით. ალბანური ხალხური მუსიკალური საკრავებია: ჩირფტელი, ლახუტა, ზუმარე, ფიული, კლარნეტი, დაირა და სხვ. ზოგადად მუსიკალური ფოლკლორის შევსება და ზეპირსიტყვიერად გადმოცემული ტექსტების ჩაწერას საფუძველი ალბანეთში მეთვრამეტე საუკუნის შუა საუკუნეებში ჩაეყარა. პირველი ალბანური ოპერა “მრიკა” შეიქმნა 1954 წელს პ. იაკოვის მიერ. 1963 წელს კი შედგა პირველი ეროვნული ბალეტის “ხალი და ხაირიას” პრემიერა.
ქვეყნის სამხრეთით კი უმეტესად გავრცელებულია პოლიფონიური სიმღერები, რომლებზეც ბერძნული გავლენის შემჩნევა არც ისე რთულია. ყველაზე უჩვეულო მუსიკალური ტრადიციებით ალბანეთის ამ რეგიონში გამოირჩევა ქალაქი ვლორი, სადაც სიმღერა ერთდროულად ოთხ სხვადასხვა ტონალობაში სრულდება. მუსიკალურად არანაკლებ საინტერესოა სამხრეთ ალბანური დაკრძალვა, რომლის დროსაც გუნდი სოლისტთან ერთად ასრულებს სამგლოვიარო მუსიკას. ქვეყნის ამ რეგიონში გავრცელებული ხალხური საკრავი ლაჰუტა.
=== მითოლოგია === ანტიკურ ხანაში ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, ადრაიტიკისა და იონიის ზღვების სანაპიროზე არსებული ტერიტორია, რომელიც ახლა ალბანეთს წარმოადგენს, დასახლებული იყო თანამედროვე ალბანელთა წინაპრებით - ილირიული ტომით. სწორედ ამ ხალხთა ისტორიულ განვითარებასთანაა დაკავშირებული ალბანური მითოლოგიის ჩამოყალიბება.
განსაკუთრებული გავლენა ალბანური მითოლოგიის ფორმირებაზე ძველმა ბერძნულმა კულტურამ მოახდინა და სწორედ ძველ ბერძენთა ისტორია გვაწვდის ძირითად ინფორმაციას, როგორც ალბანურ ისე ზოგადად ბალკანური მითოლოგიის შესახებ.
VI-VII საუკუნეებში ალბანური მითოლოგიის შემდგომ განვითარებაში დიდი წვლილი მიუძღვის სლავურ მითოლოგიასაც, რადგან ამ პერიოდში ბალკანეთის ნახევარკუნძულის უმეტეს ნაწილზე სწორედ სლავური ტომები სახლდებოდნენ.
მითი ქვეყნის სახელის შესახებ
ზოგადად სახელი ალბანეთი (Shqipëria) დაკავშირებული არწივთან. ლეგენდის თანახმად კი ერთმა მონადირემ გიგანტურ და ზებუნებრივი ძალების მქონე არწივს მოსტაცა მართვე, რომლის სანაცვლოდაც არწივისაგან მაგიური შესაძლებლობები მიღო და სწორედ ის გახდა ალბანეთის პირველი მმართველი.
ლეგენდა როზაფას ციხე-სიმაგრეზე
ძველ დროში სამმა ძმამ გადაწყვიტა აეშენებინათ ციხე-სიმაგრე. ერთ-ერთი ძლევამოსილი ჯადოქრის წინასწარმეტყველებით კი გალავნის აშენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში მოხდებოდა, თუ შენებისას კედელში ცოცხალ ადამიანს ჩააყოლებდნენ. ძმები შეთანხმდნენ, რომ მსხვერპლი მათ ცოლთაგან ის იქნებოდა, რომელიც პირველი მიტანდა მშენებლობის ადგილას მეუღლისათვის საჭმელს. ორმა უფროსმა ძმამ შეატყობინეს ცოლებს ამ საზარელი შეთანხმების შესახებ. საბოლოოდ კი კედელში უმცროსი ძმის მეუღლე, ახალგაზრდა როზაფა ჩააყოლეს. სწორედ ამ მითიდან მომდინარეობს ციხე-სიმაგრის სახელწოდებაც. ეს ლეგენდა საინტერესოა ასევე ქართული მითოლოგისათვისაც, რადგან ანალოგიური სიუჟეტი ვითარდება ქართულ ლეგენდაშიც - “ლეგენდა სურამის ციხეზე”.
ზოგადად ალბანური მითოლოგია და ფოლკლორი შესაძლებლობას იძლევა გარკვეული წარმოდგენა შევიქმნათ ძველ კულტურაზე ადათ-წესებსა თუ რიტუალებზე. მაგალითად, ერთ-ერთ ალბანურ ზღაპარში, “როგორ შეიწყალა ვაჟმა მამა”, შეგვიძლია ამოვიკითხოთ შემდეგი სიტყვები - “ძველ დროში, ერთ-ერთ ქალაქში არსებობდა ასეთი ტრადიცია: მოხუცების დახრჩობა. დაბერდება თუ არა ოჯახის უფროსი, ვაჟი ხელს ჩაკიდებს მოხუცს, წაიყვანს და სანაპიროდან წყალში გადააგდებს”.
=== ქალები ალბანურ კულტურაში === ალბანელი მშობლები უპირატესობას ყოველთვის ანიჭებდნენ ბიჭებს რამდენიმე მიზეზის გამო: პირველი: მემკვიდრეობა, ალბანურ კულტურაში პატრიარქალური წესის გამო, მემკვიდრეობის მიმღები იყო მხოლოდ და მხოლოდ მამრობითი სქესის წარმომადგენელი, ისევე როგორც რელიგიური და ტრადიციული მემკვიდრე. ამის მანიფესტაცია ხდებოდა, როგორც ცხოვრებისეულ, ასევე რელიგიურ დონეზეც, მამრობითი სქესის წარმომადგენლებს უპირატესობა ჰქონდათ ჩაცმულობაში, განათლებაში, სამუშაოში და ასე შემდეგ.
ქალებს იმის უფლებაც კი არ ჰქონდათ, რომ ემუშავათ იგივე ადგილებში, სადაც კაცებს და რაც მთავარია სახის გამოჩენის უფლლებაც კი არ ჰქონდათ საზოგადოებაში. ალბანეთში ტრადიციისამებრ ქალების ერთადერთი დანიშნულება იყო: დაორსულება, ბავშვის გაჩენა და შემდგომში მისი აღზრდა. ათი წლის გოგონებს ხშირად ათხოვებდნენ კაცებზე, რომლებიც ორმოც, ორმოცდაათ წელს იყვნენ მიღწეულები. ქმარს ჰქონდა უფლება დაერტყა და დაება კიდეც თავისი ცოლი იმ შემთხვევაში, თუკი ის შეეწინააღმდეგებოდა მას ნებისმიერ თემასთან დაკავშირებით. ეს რელიგიური და ტრადიციული წესები დაცული იყო აბსოლუტური უმრავლესობის მიერ (70 პროცენტი მუსულმანები, 20 პროცენტი მართლმადიდებელი ქრისტიანები და 10 პროცენტი რომაული კათოლიკეები). სოციალიზმამდე ალბანელი ხალხი სრულ უფლებას აძლევდნენ კაცებს ჰქონოდათ სრული დომინირება ქალებზე და დაემცირებინათ ისინი სურვილისამებრ. ისლამისტური წესები კაცებს აძლევდა იმის უფლებას, რომ ოთხი ცოლი მოეყვანათ, რის გამოც პოლიგამია საკმაოდ გავრცელებული გახდა, განსაკუთრებით მდიდარ და წარჩინებულ კაცებს შორის.
მას შემდეგ, რაც ალბანეთის მმართველობაში მოვიდა კომუნისტური პარტია, მათ სხვა ცვლილებებთან ერთად დაიწყეს მუშაობა იმაზეც, რომ გაენთავისუფლებინათ ქალები სოციალური წნეხისგან და კაცები დომინირებისაგან. პარტიის დაარსებისთანავე მათ გამოუშვეს ახალი კანონები, რომლებიც ქალებს აძლევდა მეტ უფლებებს და განაცხადეს, რომ მათი პარტია ემხრობოდა გენდერულ თანასწორობას. ამი გამო კომუნისტურმა პარტიამ მიიღო ძალიან დიდი მხარდაჭერა ქალების მხრიდან და ბევრი მათგანი ჩაეწერა კიდეც მათ რიგებში და ასევე გაწევრიანდნენ პარტიზანულ დაჯგუფებეშიც კი.
პირდაპირი ჩართულობამ ქალების შეიარაღებულ ძალებში, ისევე როგორც პარტიზანულ შენაერთებში, ოკუპაციური ჯარების წინააღმდეგ მათში გააღვივა სურვილი საკუთარი უფლებებისათვის საბრძოლველად და კაცების დომინირების წინააღმდეგ წასასვლელად. საბრძოლო გამოცდილებამ, ალბანელ ქალებში გააღვივა საკუთარი თავის მიმართ პატივისცემა და სიყვარული, ასევე ასწავლა მათ პოლიტიკური აზროვნება, პროფესიონალური და საორგანიზაციო გამოცდილება მისცა მათ და რაც მთავარია დაეხმარა დამოუკიდებლად ცხოვრების სწავლაში.
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდი მიჩნეულია, როგორც ერთ ერთი ყველაზე სწრაფი ინდუსტრიალური განვითარების პერიოდი და ამან მისცა ქალებს იმის საშუალება რომ ემუშავათ სახლის გარეთ. აგავითარების ამ პერიოდმა მისცა საშუალება ქალებს კითხვები დაესვათ და შეწინააღმდეგებოდნენ კაცებს თავიანთ ტრადიციულ როლზე როგორც მხოლოდ დიასახლისებზე. 1950-იან წლებში, როდესაც სოციო ეკონომიკური ზრდის პერიოდში ქალებმა შეამჩნიეს, რომ საზოგადოება არ აძლევდა მათ საშუალებას თანაბარი სტატუსი ქონოდათ კაცებთან. მათ დაიწყეს გამოსვლები ამის გამოსასწორებლად და მიუხედავად იმისა, რომ 1960-იან და 1970-იან წლებში მათ მიაღწიეს გარკვეულ წარმატებებს, მაინც არ დასრულებულა ქალების შევიწროვება საზოგადოებაში.
სიტუაცია ამ დროს ბევრ განუვითარებელ ქვეყანაში ისევე როგორც ალბანეთში თითქმის იდენტურია. მათ არ აძლევენ თავიანთი უფლებების სრულიად გამოყენების საშუალებას და სოციალურ უსამართლობას და კაცებისგან შევიწროვებას განიცდიან მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა ოფიციალურად მათ სრულ უფლებებს აძლევს და ასევე აცხადებს რომ მხარს უჭერს მათი ლიბერალიზაციის საქმეს და გადაწყვეტილების მიმღებ აპარატებში ლიმიტირებული რაოდენობით ქალები შეუშვეს. მიუხედავად ამისა არანაირი რეალური ქმედებები არ ყოფილა განხორციელებული იმისათვის, რომ ქალების ადმი ოპრესია შეემცირებინათ. სხვა განვითარებად ქვეყნებთან შედარებით ალბანეთში ქალებს შედარებით მეტი უფლებები და საცხოვრებელი პირობები აქვთ და მუშაობის საშუალებაც მეტი აქვთ. ისინი რაოდენობით ნელ ნელა უსწრებენ კაცებს რამდენიმე ასპექტში, მიუხედავად იმისა, რომ ალბანეთი წარსულში ყველაზე განუვითარებელ ქვეყნად იყო აღიარებული მთელ ევროპაში რომლის განვითარებასაც კიდევ უფრო აფერხებდა ძალიან მკაცრი კულტურა და რელიგიური კანონები.
1980 წლისთვის ყველაფერი შეიცვალა, ჩარიცხული სტუდენტებიდან სულ (14 568 სტუდენტი) 7221 ქალი იყო ხოლო 1984 წლისთვის 21 285 დან 9580 ქალი აღმოჩნდა. ქალებმა რაოდენობაში გადაუსწრეს კაცებს ისეთ სფეროებში როგორიც არის სოციალური მეცნირერებები ასევე ქცევითი მეცნიერებები და ბუნების მეცნიერებები. ასევე სკოლის მასწავლებლების 51,2 პროცენტი ქალები იყვნენ. სახელმწიფომ დაიწყო სასწავლო პროგრამების მიწოდება რადიოსა და ტელევიზიით. ქალების ძალიან დიდი რაოდენობა ჩაერთო ლიტერატურულ და არტისტულ აქტივობებშიც. მეორე მსოფლიო ომამდე არ არსებობდა არც ერთი ქალი მწერალი, ხოლო დღეს ქალები უძღვებიან 12 განსხვავებუულ საბეჭდავ კომპანიას რომლებიც უშვებენ ყველა ჟანრის წიგნებს, მათ შორის საბავშვო ლიტერატურასა და პოეზიას, ნოველებს და სხვა შემოქმედებით ნამუშევრებს. 54 ქალი წევრია მწერლებისა და არტისტების ლიგაში. ასევე ქალები შეადგენენ ფაქტობრივად ნახევარ პერსონალს სახალხო თეატრში, ოპერასა და საბალეტო თეატრებში ასევე ფოლკლორულ სიმგერასა და ცეკვის ანსამბლებში. ქალები ახლა უკვე არიან მენეჯერები, რეჟისორები, დირექტორები, და პროდუსერები მრავალი კულტურული, საგანმანათლებლო ინსტიტუტების.
ახალი კანონების და წესრიგის თანახმად რომელიც აწვდის სამუშაოს მოძიების საშუალებას ქალებს სხვადასხვა დარგებში, რის შედეგადაც მინიმალურამდე დავიდა მატერიალური უთანასწორობა კაცებსა და ქალებს შორის. სახლის გარეთ მუშაობამ საშუალება მისცა ქალებს გახდნენ დამოუკიდებლები თავისი ქმრებისაგან და მატერიალური დამოკიდებულებისგან მათზე. ასევე გაუქმდა მემკვიდრეობის გადაცემის ძველი წესები, რის შედეგადაც მემკვიდრეობა გადაეცემა თანაბრად სურვილისამებრ და უფლება მიეცათ მემკვიდრეობის მიღება ქალებსაც, რამაც ბევრი პრობლემა გადაჭრა და ქალების შევიწროება კიდევ უფრო შეამცირა.
,,ქალის სისხლს’’ ძველი დროის ალბანეთში ყურადღებას საერთოდ არ აქცევდნენ, მათ აქორწინებდნენ ვიზეც სურდათ უახლოეს ნათესავზეც კი. სულ ცოტა ხნის წინ მოახერხეს ქრისტიანებმა, რომ ნაწილობრივ მოეხდინათ ქორწინების აკრძალვა ორ ადამიანს შორის თუკი მათ ჰქონდათ ნათესაური კავშირი, მეექვსე თაობამდე ორივე მხრიდან. 1702 წელს დაწერილი მოხსენების თანახმად, რომელიც გაგზავნილი იყო პაპ კლემენტ მეშვიდისადმი, ამ დროისათვის ახალგაზრდა გოგონების გაყიდვა ხდებოდა ალბანეთში, მდიდარი ოჯახები უბრალოდ ყიდულობდნენ სასურველ გოგონას თავიანთი ვაჟისათვის და თავიანთ სახლში აცხოვრებდნენ მათ, სანამ ცალკე ერთად თანაცხოვრებას შეძლებდნენ.
ღირსშესანიშნაობები
მინი|ბუტრინტის ნაციონალური პარკი ბუტრინტის ნაციონალური პარკი, ბუტრინგის ციხე-სიმაგრე, ხოლო შემდგომში ქალაქი იყო აშენებული ძველ ბერძნების მიერ, ხოლო დღეს-დღეისობით ეს ადგილი შედის ალბანეთის დაცული ტერიტორიების და პარკების სიაში და ასევე არის იუნესკოს მსოფლიო ძეგლების სიაშიც. პეტრელას ციხესიმაგრე, ეს ციხესიმაგრე აშენებულია მეცხრამეტე საუკუნეში თუმცა, არის მეხუთე საუკუნის ნაგებობებიც, ის არის სულ 20-მდე კილომეტრზე ქვეყნის დედაქალაქ ტირანადან. პალასის სოფელი დააინტერესებთ იმ ტურისტებს რომლებიც დაინტერესებულნი არიან ბუნების ხელშეუხებელი ადგილებით, აქ არის ალბანეთის ყველაზე ლამაზი სანაპირო ადგილები, თუმცა აქ ვერ იპოვით ვერსად ტურისტულ ადგილებს, სასტუმროებს თუ სხვას. ლეგენდის თანხმად გაიუს იულიუს კეისარმა გაბრაზებისაგან ამ წყალში ჩააგდო ოქროს სასმისი (არგონავტების ლეგენდასთან ამ ლეგენდას, რა თქმა უნდა, არანაირ კავშირი არ გააჩნია). ბერატი, ქალაქი სადაც თავს იყრის ალბანური და ოსმანური კულტურის სინთეზი. ეს ადგილი ძალიან აინტერესებთ ტურისტებს და ამას რა თქმ უნდა აქვს თავისი მიზეზიც, აქ არის თურქული ციხესიმაგრე რომელიც აშენებულია მეთორმეტე საუკუნეში და ასევე რამდენიმე მეჩეთი რომელიც ოსმანების ეპოქიდან არის შემორჩენილი.
სქოლიო
კატეგორია:ალბანური კულტურა
ნიჟნი-ტაგილის სერგი რადონეჟელის ტაძარი
ნიჟნი-ტაგილის სერგი რადონეჟელის ტაძარი (Храм Сергия Радонежского) — მართლმადიდებლური ტაძარი სვერდლოვსკის ოლქში, ქალაქ ნიჟნი-ტაგილში. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა 2001-2003 წლებში.
ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ტაგილის ეპარქიას.
ისტორია
ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო 2001 წელს და მისი მშენებლობა მიმდინარეობდა ნიჟნი-ტაგილის მეტალურგიული კომბინატის, „ევრაზჰოლდინგისა“ და ეკატერინბურგის ეპარქიის ფინანსებით, რის შესახებაც მოგვითხრობს ეკლესიის კედელში ჩატანებული დაფა. 2003 წლის 25 სექტემბერს აკურთხეს ჯვარი და ტაძრის გუმბათი. თავად ეკლესიის კურთხევა კი შედგა 2004 წლის 22 ოქტომბერს. კურთხევის ცერემონიალს უძღვებოდა სამი სამღვდელო პირი: ეკატერინბურისა და ვერხოტურის მთავარეპისკოპოსი ვიკენტი, სერგიევო-პოსადის ეპისკოპოსი ფეოგნოსტი და ბრიანსკისა და სევის მთავარეპისკოპოსი თეოფილაქტე.
არქიტექტურა
ტაძარი აგებულია რუსულ-ბიზანტიურ სტილში, მაგრამ ასევე გამოყენებულია კლასიციზმისა და XIX-XX საუკუნეების მიჯნის ტრადიციული საეკლესიო არქიტექტურის მოტივები. მრავალი დეტალი აიღეს 1963 წელს დანგრეული ვიისკო-ნიკოლსკის ეკლესიისაგან.
ტაძრის შენობას აქვს ჯვარგუმბათოვანი ფორმა, რომელიც აგებულია მაღალ ცოკოლზე და იტევს 800 ადამიანს. იგი შედგება კვადრატული ცენტრალური სივრცისაგან, ნახევარწრიული აფისიდისაგან და სატრაპეზოსაგან. დომინანტი სამრეკლოს სიმაღლე შეადგენს 40 მეტრს. სამრეკლოს აქვს ცილინდრული სახე. მასზე ჩამოკიდებულია 11 ზარი, რომელთა წონა მეყეობს 6 კგ-დან 1,5 ტონამდე. ტაძარს სულ აქვს შვიდი გუმბათი. ტაძრის მოხატულობა შეასრულეს მოსკოველმა მხატვარებმა რუსეთის დამსახურებული მხატვრის ვ. პავლოვის ესკიზების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიჟნი-ტაგილის ტაძრები
გრიგოლ სინაიტი
გრიგოლ სინაიტი (Γρηγόριος ὁ Σιναΐτηςდ. XII საუკუნის 60-იანი წლები — გ. XIV საუკუნის 40-იანი წლები) — ბიზანტიური მისტიკური მოძღვრების — ისიხიზმის ფუძემდებელი. ისიხისტების მოძრაობას ხელმძღვანელობდა ათონის მთაზე. აქვე დაწერა თავისი რელიგიურ-ფილოსოფიური თხზულებანი, რომლებშიც სცადა ასკეტიზმის დაფუძნება და სამონასტრო მჭვრეტელობითი მისტიკური მრავალსაუკუნოვანი გამოცდილების განზოგადება. დიდი გავლენა მოახდინა ძველი რუსეთის რელიგიურ-ფსიქოლოგიურ მოძღვრებაზე. გრიგოლ სინაიტის ცხოვრება აღწერა მისმა მოწაფემ, კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა კალისტემ (რუსულ ენაზე თარგმნა ი. სოკოლოვმა, 1904).
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1260-იანები კატეგორია:გარდაცვლილი 1340-იანები კატეგორია:ბიზანტიელები კატეგორია:XIV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები
გოდასა
გოდასა (Qodəsə) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
გრემის მარანი
გრემის მარანი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობდა ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის ტერიტორიაზე მდებარე სამეფო რეზიდენციის აღმოსავლეთ განაპირას. ახლა შემორჩენილია მხოლოდ საწნახელის ნანგრევები. საწნახელი შედგება ორი ნაწილისაგან. ნაგებია ნატეხი ქვით. ყურძნის დაწურვა ორივე ნაწილში ხდებოდა. იატაკზე არსებული ღარებით, წვენი სპეციალური ხვრელებთან გროვდებოდა, საიდანაც შემდეგ მარანში გადიოდა.
აღდარა (ხიზი)
აღდარა  (Ağdərə) — სოფელი აზერბაიჯანში, ხიზის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —  	   	241  კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხიზის რაიონის სოფლები
ჭალადიდი
ჭალადიდი — ისტორიული სოფელი სამეგრელოში. მოიცავდა დღევანდელი ზემო ჭალადიდისა და ქვემო ჭალადიდის თემებს. ხშირად ჭალადიდს უწოდებენ ხობის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბაჟოს, სადაც მდებარეობს ჭალადიდის რკინიგზის სადგური.
ისტორია
სახელწოდება ჭალადიდი წერილობით წყაროებში პირველად დასახელებულია 1616-1639 წლებში დაწერილ „შეწირულების წიგნში“, სადაც აღნიშნულია, რომ ლევან დადიანის ბიჭვინთისადმი შეუწირავს სხვა სოფლის მცხოვრებლებთან ერთად ჭალადიდელებიც „გამორჩეულნი“ მეთევზენი. თვით ლევან დადიანის ერთ-ერთ სიგელში ნათქვამია: „წყლის პირს რიონზედა ჭალადიდსა ნახევარი ბაჟი ხოფისა ღვთისმშობლისა არის“. შუა საუკუნეებში ჭალადიდელთა ერთ-ერთი ძირითადი საქმიანობა მეთევზეობა იყო.
XIX საუკუნის დასაწყისში შედიოდა საჭილაოს სამოურავოში. ტოპონიმი ჭალადიდი დასახელებულია იოჰან ანტონ გიულდენშტედტის სამოგზაურო ჩანაწერში. ჭალადიდის ახლოს ალექსანდრე გორჩაკოვის ინიციატივით გაყვანილ იქნა არხი მდინარე ცივსა და ხობისწყალს შორის, რამაც გააადვილა სამდინარო კომუნიკაცია რეგიონში. 1820-იან წლებში ჭალადიდის მოსახლეობა 200 ოჯახს აღემატებოდა. 180 ოჯახი ცხოვრობდა რიონის მარცხენა ნაპირზე, ხოლო 20-მდე ოჯახი — მარჯვენაზე. სოფელში გავრცელებული იყო მეთევზეობა, მოჰყავდათ სიმინდი, ფეტვი, თამბაქო, ვაზი, მისდევდნენ ნანადირევით ვაჭრობას. სოფელში განლაგებული იყო რუსთა 350-კაციანი პოსტი.
XIX საუკუნის მეორე ნახევარში მთიანი სამეგრელოდან და იმერეთიდან ჩამოსულ გლეხებს, რომლებიც ნოყიერ მიწებს ეძებდნენ გაუჩეხავთ ტყეები და შეუქმნიათ დასახლებები — საღვამიჩავო, ჩხარის დასახლება, ქუთაისის დასახლება. 1870-იანი წლების დასაყისში ჭალადიდში აშენდა რკინიგზის სადგური. ჭალადიდი შედიოდა სენაკის მაზრაში. 1911 წელს მისი მოსახლეობა შეადგენდა 557 ადამიანს.
მოგვიანებით ჭალადიდის ტერიტორიაზე საბჭოთა ხელისუფლების მიერაც ხდებოდა იმერეთიდან მოსახლეობის მასობრივი ჩამოსახლება. 1929-30 წლებში რაიონების შემოღებასთან დაკავშირებით ჭალადიდი გაიყო ორ ნაწილად, ზემო ჭალადიდის სასოფლო საბჭო (მუხური, საგვიჩიო და სირიაჩქონი) მოექცა ცხაკაიას რაიონის, ხოლო ქვემო ჭალადიდის სასოფლო საბჭო (საბაჟო, საქორქიო, საღვამიჩავო და საჭოჭუო) — ხობის რაიონის შემადგენლობაში.
აილენდსი
აილენდსი (Islands Region) — ერთ-ერთი რეგიონი პაპუა-ახალი გვინეის ოთხი რეგიონიდან. მდებარეობს ბისმარკის არქიპელაგის ტერიტორიაზე და ჩრდილოეთ სოლომონის კუნძულებზე. ეს ქვეყნის ყველაზე ნაკლებად დასახლებული რეგიონია მოსახლეობით 1 096 543 ადამიანი (2011 წელი), რაც შეადგენს ქვეყნის მოსახლეობის 13,6 %-ს. ამ რეგიონს სხვა რეგიონებთან შედარებით აქვს სხვანაირი ისტორია: აქ გავრცელებულია ავსტრონეზიული ენები და არქეოლოგიური გათხრების დროს ნაპოვნია ლაპიტას კულტურის ელემენტები.
ჭალადიდი
ისტორია
საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით ჭალადიდის სოფლების მოსახლეობა შეადგენს 3194 ადამიანს, ხოლო 2014 წლის აღწერით — 2457-ს. მოსახლეობის თითქმის სრული ნაწილი ქართული ეთნოგრაფიული ჯგუფები, მეგრელები და იმერლები არიან.
აილენდსი
რეგიონში შედის 4 პროვინცია და 1 ავტონომიური რეგიონი:
დიმაცი (მწვერვალი)
დიმაცი (Դիմաց) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, სოფელ ჰაღარწინიდან ჩრდილო-დასავლეთით 5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2360 მეტრია და წარმოადგენს იჯევანის ქედის ნაწილს.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
ყვითელი შროშანი (გვარი)
ყვითელი შროშანი (Hemerocallis) — მცენარეთა გვარი ასფოდელოსებრთა ოჯახისა. ცნობილია 20 სახეობა, გავრცელებული არიან ევრაზიის ზომიერი ჰავის ზონაში. მოკლეფესურიანი ბალახოვანი ან სტოლონწარმომქმნელი (ხშირად გამსხვილებული მომმარაგებელი ფესვებით) მრავალწლოვანი მცენარეებია. ფოთლები ხაზური ან ხმლისებრია, ჩვეულებრივ მჭიდრო ფესვისპირა როზეტში. ყვავილები დიდი ზომისაა, ძაბრისებრი, უბრალო ან ბუთხუზა; ფერად წითელი, ყვითელი, ნარინჯისფერი ან წითელ-ყავისფერი; შეკრებილი არიან 10–40 ცალისაგან შემდგარ თავაკისებრ ან საგველისებრ ყვავილედში, უფოთლო საყვავილე ღეროს წვერზე (60–120 სმ სიმაღლის). ყვავილები იშლება მხოლოდ მზიან ამინდში, თითოეული ყვავის მხოლოდ ერთი დღე. ჩრდილის ამტანი, ზამთარგამძლე მცენარეებია, ნიადაგის შემადგენლობაზე მომთხოვნები არ არიან. დეკორატიული მცენარეების სახით ღია გრუნტში ზრდიან ყვითელი (H. fulva), ლიმნისფერ-ყვითელი (H. citrina) და სხვა შროშანების მრავალ ჯიშსა და ფორმას; იყენებენ ჯგუფურ ნარგავებში, მიქსბორდერებსა და თაიგულებში. ამრავლებენ ბუჩქის გაყოფით.
სქოლიო
კატეგორია:ასფოდელოსებრნი
გრანხა-დე-როკამორა
გრანხა-დე-როკამორა  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ალიკანტეს პროვინციის ვეგა-ბახა-დელ-სეგურის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 7,17 კმ². მოსახლეობა — 2591 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ალიკანტეს მუნიციპალიტეტები
დიარბაქირის ციხესიმაგრე
დიარბაქირის ციხესიმაგრე (Diyarbakır Kalesi) — ისტორიული ციხესიმაგრე, ქალაქის კედლები მდებარეობს დიარბაქირის პროვინციის სურის რაიონში. შედგება ორი, შიდა და გარე ციხეებისაგან. ციხესიმაგრეს აქვს ოთხი ძირითადი შესასვლელი. იგი ჩინეთის დიდი კედლის შემდეგ ყველაზე გრძელია მსოფლიოში.
ქალაქის კედლები 2000 წლიდან იუნესკოს საცდელ სიაშია, ხოლო 2015 წელს შეიყვანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
გრემის თარსა გალავანი
გრემის თარსა გალავანი — ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელი გრემის ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი დგას ნაქალაქარის დასავლეთ ნაწილში, ქარვასლის მიმდებარე ტერიტორიაზე. ეკლესიის დასავლეთ შესასვლელის ზემოთ დაცული სამენოვანი წარწერის თანახმად აგებულია 1595 წელს, მეფე ალექსანდრე II-ის კარის მდივნის მათარსას დაკვეთით, როგორც თავისი “კარის ეკლესია”.
მომასე
მომასე (Momase Region) — ერთ-ერთი რეგიონი პაპუა-ახალი გვინეის ოთხი რეგიონიდან.
გრემის თარსა გალავანი
აღწერა
ეკლესია სწორკუთხედში ჩაწერილი გუმბათოვანი ნაგებობაა. ნაგებია აგურითა და ნატეხი ქვის დიდი ლოდებით. გუმბათქვეშა კუთხეებში გამოყენებულია სპეციალურად გამომწვარი ლეკალური აგური. დაზიანებულია კედლების ზემოთა ნაწილები, მთლიანად ჩანგრეულია გადახურვა, ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე აღმართული გუმბათითურთ. ეკლესიას სამი ფართო შესასვლელი აქვს: სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით. შეისრული ფორმის კამარით გადახურულ თითოეულ მკლავში თითო, ფართო, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ჯვრის აღმოსავლეთ მკლავი თავისებურადაა გადაწყვეტილი: აქ ორ სართულად ორი საკურთხეველია მოწყობელი, რომელთაც გვერდებზე სწორკუთხა სადგომები ესაზღვრება. ქვედა საკურთხევლის იატაკი ერთი მეტრითაა ამაღლებული. საკურთხევლებსა და სადგომებში თითო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ზემოთა საკურთხეველი გაცილებით მაღალია. მისი კონქის თაღი ნახევარწრიულია. საკურთხევლის ბაქნის კიდეს ხის მოაჯირი გასდევდა. ქვემოთა საკურთხევლის გვერდებზე, ზედა საკურთხეველში ასასვლელად, მოწყობილია კიბეები, გვერდითა სადგომებიდან საკურთხეველთან მხოლოდ ზემოთა სადგომებია დაკავშირებული. ქვემოთა სადგომები კი, თითო თაღოვანი შესასვლელით, ჯვრის განივ მკლავებს უკავშირდება, ოთხივე სათავსო შეისრული კამარითაა გადახურული. პირველი სართულის ქვემოთ, მიწაში ღრმად ჩაძირულ საძვალეში, კიდევ ერთი საკურთხეველია, რომელში ჩასასვლელადაც ქვის კიბეა მოწყობილი.
კიბე მცირე შესასვლელს უკავშირდება. საძვალის საკურთხევლის კონქში, თაღოვანი, შიგნიდან გარეთ მკვეთრად ამაღლებული სარკმელია. ეკლესიის დასავლეთ მკლავი გვერდით ნაწილებთან განიერი, მაღალი, შეისრული თაღითაა დაკავშირებული. გვერდითი ნაწილების თავზე მოწყობილია მცირე სამალავები, რომლებში შესასვლელი ხვრელებიც შესაბამისი განივი მკლავებიდანაა. შიგნით კედლები შელესილი ყოფილა. შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები. ეკლესიის თაღები შეისრულთაღოვანი, შეღრმავებული თაღებით სამ-სამ მონაკვეთადაა დაყოფილი. მოპირდაპირე ფასადები დამუშავებით ერთმანეთის მსგავსია. ფასადის ღერძზე, ჯვრის მკლავების შესაბამისად, თითო მაღალი, შეღრმავებული არეა, მათ გვერდებზე კი - შედარებით დაბალი არე. ოთხივე ფასადზე შუა თაღები თითქმის თანაბარი სიგანისა და სიმაღლისაა, გვერდითი თაღები განივ ფასადებზე ვიწრო და მაღალია, გრძივ ფასადებზე კი, განიერი და დაბალი. ეკლესიას გარს ევლება რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით ნაგების გალავანი, რომლისშემორჩენილი კედლების სიმაღლე სამ მეტრს არ აღემატება. გალავნის დასავლეთ კედელში თაღოვანი შესასვლელია. შესასვლელის გვერდებზე თითო შეისრული ნიშაა, მათ ზემოთ კი, თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშა. შესასვლელის ზემოთ ორი სათოფურია. გალავნის შიგნით, ეკლესიის ჩრდილოეთით, სხვა, ადრინდელი გალავნის ნაშთია, რომელიც, შესაძლოა ქალაქის ამ კვარტლის გალავნის ნაწილიც იყოს. არსებულ გალავანს ჩრდილოეთ მხრიდან აკრავს კედლებით შემოფარგლული პატარა ეზო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მომასე
რეგიონში შედის 4 პროვინცია:
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეის რეგიონები
ყუმბაში
ყუმბაში (Qumbaşı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1,288 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
შრი-ლანკის ჰიმნი
ისტორია
1938 წელს ბენგალელმა პოეტმა რაბინდრანათ თაგორმა თავისი მოწაფისთვის ანანდა სამარაკონისთვის ბენგალურ ენაზე დაწერა დაწერა ტექსტი და მუსიკა ნამა ნამა შრი-ლანკა მათა. ანანდა ცეილონზე 1940 წელს დაბრუნდა, სადაც მან ტექსტი სინჰალურზე თარგმნა – აპა შრი-ლანკა.. თარგმნის შემდეგ მუსაეუს კოლეჯის გუნდის მიერ შეასრულებულმა ვერსიამ მოიპოვა დიდი პოპულარობა.
შრი-ლანკის დღევანდელი ჰიმნის ვერსია სამარაკონმა როგორც საბავშვო სიმღერა 1939 წელს შეასრულა. სიმღერის პირველადი ჩაწერა მიმდინარეობდა 1940 წელს და 1951 წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ სახელმწიფო ჰიმნად გამოცხადდა.
სქოლიო
კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები კატეგორია:შრი-ლანკის ეროვნული სიმბოლოები
ლინდაუ
ლინდაუ (Lindau) — ქალაქი გერმანიაში, რაიონული ცენტრი, მდებარეობს ბავარიის მიწაზე.
ექვემდებარება შვაბიის ადმინისტრაციულ ოლქს. შედის ლინდაუს რაიონის შემადგენლობაში. მოსახლეობა შეადგენს 24 454 ადამიანს (2012 წლის 31 დეკემბრის აღწერის მონაცემებით). იკავებს 33,18 კმ² ფართობს. ოფიციალური კოდი — 09 7 76 116.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის ქალაქები
მანიარის ოლქი
მოსახლეობა — 1 425 131 ადამიანი (2012 წელი).
ფართობი — 44 522 კმ².
გეოგრაფია
ოლქი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთში და მის ტერიტორიაზე არსებობს მანიარის ტბა.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ოლქი შედგება ხუთი რაიონისაგან:
სქოლიო
კატეგორია:ტანზანია კატეგორია:ტანზანიის ოლქები
ვიტამინი F
ვიტამინი F — ცხიმში ხსნადი, რომელიც საკვებიდან მიიღება. პოლიუჯერი ცხიმოვანი მჟავების ამ ჯგუფს მიეკუთვნება არაქიდონის, ლინოლენისა და ლინოლის მჟავები. F ვიტამინის ძირითადი წყაროა ზეითუნის, სელის, კანაფისა და ყაყაჩოს ზეთები, თევზის ქონი, ზოგიერთი მცენარის თესლი, ხმელი ხილი, მიწის თხილი, სოია, ნუში, ავოკადო. F ვიტამინის დაცვისა და მისი მოქმედების გასაძლიერებლად ის ანტიოქსიდანტებთან, B6 ვიტამინსა და თუთიასთან ერთად მიიღება. თავად F ვიტამინი აძლიერებს A, B, D, E ვიტამინების მოქმედებას. ნახშირწყლების ჭარბი მიღება ხელს უშლის F ვიტამინის ათვისებას.
ისტორია
1928 წელს ამერიკელმა ბიოლოგმა ჰერბერტ ევანსმა „ვიტამინი F“ აღმოაჩინა. .
ნაკლებობა
F ვიტამინის ნაკლებობა იწვევს იმუნური სისტემის დარღვევას, მხედველობის პრობლემას, ქოლესტერინის დონის აწევას, გულის დაავადებებს, თმების და კანის ხარისხის გაფუჭებას, გამონაყარის და ალერგიული რეაქციების გამოვლენას.
სქოლიო
კატეგორია:ვიტამინები
მიხეილ ლავროვსკი
მიხეილ ლავროვსკი (დ. 15 ნოემბერი, 1942, თბილისი) — ქართველი ბალეტის მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, პედაგოგი, სსრკ სახალხო არტისტი (1976).
ბიოგრაფია
1960 წელს დაამთავრა მოსკოვის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი.
იყო მოსკოვის დიდი თეატრის საბალეტო დასის  წამყვანი სოლისტი 1961 წლიდან, ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასის სამხატვრო ხელმძღვანელი 1982–1984 წლებში. ეკუთვნის ქართული დადგმები: დავით თორაძე, ტელეფილმი სიმფონია–ბალეტი „მწირი“, დამდგმელი ქორეოგრაფი და მთავარი პარტიის შემსრულებელი (1977), პრემიერა გაიმართა სსრკ ცენტრალურ ტელევიზიაში. ჯორჯ გერშვინი–მიხეილ ოძელი „პორგი და ბესი“ (1984). სხვა რეპერტუარი: გრაფი ალბერტი, პრინცი ზიგფრიდი, მაკნატუნა, რომეო, ფრონდოსო, ბაზილი, დომ კიხოტი, ბაიადერა, სპარტაკი, მაჯნუნი, ვლადიმირი. იგი  იყო  ბალეტის ცნობილი მოცეკვავეების ლეონიდ ლავროვსკისა და ელენე ჩიკვაიძის ვაჟიშვილი და მოწაფე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1942 კატეგორია:ქართველი მოცეკვავეები კატეგორია:ქართველი ბალეტმაისტერები კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ლენინური პრემიის ლაურეატები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
ქლოი ჟაო
ქლოი ჟაო (ჩინ. 赵婷; ინგლ. Chloé Zhao; დ. 31 მარტი, 1982, ბეიძინი, ჩინეთი) — ჩინელი რეჟისორი, სცენარისტი, პროდუსერი და მემონტაჟე. ამჟამად ცხოვრობს კალიფორნიაში. ცნობილია ამერიკული ფილმებზე მუშაობით. მისმა სადებიუტო სრულმეტრაჟიანი ფილმის, სახელწოდებით „სიმღერები, რომლებიც ჩემმა ძმებმა მასწავლეს“ (2015) ჩვენება სანდენსის კინოფესტივალზე გაიმართა და პოზიტიური შეფასებები მოიპოვა.
ადრეული ცხოვრება
ქლოი ჟაოს დაბადების სახელი ჟაო ტინგია. იგი 1983 წელს ბეიძინი, ჩინეთში დაიბადა. თინეიჯერობისას ჟაო მანგას ხატავდა, ფან-ფიქციას წერდა, უყვარდა ფილმების ყურება. იგი აღნიშნავს, რომ მისთვის ყველაზე დიდი გავლენის მქონე ფილმი ვონ კარ-ვაის „ბედნიერები ერთად“ იყო, რომელსაც საკუთარი ფილმების გადაღებამდე თავიდან უყურებს.
კინო-კარიერა
მინი|306x306პქ|ქლოი ჟაო 2015 წელს სწორედ 2010 წელს გადაიღო მან თავისი პირველი მოკლემეტრაჟიანი ფილმი, სახელწოდებით „ქალიშვილები“. ფილმის პრემიერა კლერმონტ-ფერანდის საერთაშორისო მოკლემეტრაჟიანი ფილმების ფესტივალზე შედგა და ათეულობით ჯილდო მოიპოვა, მათ შორის ჟიურის სპეციალური პრიზი 2010 წლის Cinequest Film Festival-ზე.
2015 წელს ჟაომ თავისი პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმი გადაიღო, სახელწოდებით „სიმღერები, რომლებიც ჩემმა ძმებმა მასწავლეს“. ფილმის ოპერატორი ჯოშუა ჯეიმზ რიჩარდსი იყო, ხოლო პრემიერა სანდენსის კინოფესტივალზე შედგა, ერთ-ერთი ჩვენება კი კანის კინოფესტივალზე გაიმართა.
2017 წელს გამოვიდა მისი ყველაზე წარმატებული ნამუშევარი, „მხედარი“. 2017 წელს მისი ჩვენება კანის კინოფესტივალზე გაიმართა და Art Cinema Award მიიღო. ფილმში ბრედი ჯანდრო, ლილი ჯანდრო, ტიმ ჯანდრო, ლეინ სკოტი და კეტ კლიფორდი მონაწილეობენ. იგი სამხრეთ დაკოტაშია გადაღებული. აშშ-ს კინოთეატრებში მისი პირველი ჩვენება 2018 წლის 13 აპრილს შედგა. ფილმი მოგვითხრობს ბრედის შესახებ, რომელიც სიღარიბეში ცხოვრობს. ჰყავს მამა და აუტიზმით სპექტრის მქონე თინეიჯერი და. როდეოს დროს იგი ტვინის შერყევას მიიღებს და მარჯვენა ხელის ფუნქციონირებას შეუსუსტებს. ექიმი ბრედის ეტყვის, რომ ცხენის ჭენება ამ ყველაფერს გააუარესებს.
მომავალი პროექტები
2018 წლის აპრილში, Amazon Studio-მ ბას რივზის ბიოგრაფიული ფილმის შესახებ გამოაცხადა, რომლის რეჟისორი და სცენარისტი ქლოი ჟაო იყო. ფილმი ისტორიული ვესტერნის ჟანრს მიეკუთვნება.
2018 წლის სექტემბერში, Marvel Studios-ს მიხედვით, ჟაომ კომიქსების წიგნზე დაფუძნებული ფილმი უნდა გადაიღოს, სახელწოდებით „მარადიულები“. ფილმის გამოსვლა 2021 წლის 5 ნოემბერს არის დაანონსებული.
ფილმოგრაფია
სრულმეტრაჟიანი ფილმები
სქოლიო
კატეგორია:ჩინელი კინორეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:ჩინელი სცენარისტები კატეგორია:ამერიკელი სცენარისტები კატეგორია:დაბადებული 31 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1982 კატეგორია:ქალი რეჟისორები კატეგორია:ჩინელი კინოპროდიუსერები კატეგორია:ჩინელი ქალი კინორეჟისორები კატეგორია:ჩინელი ქალი კინოპროდიუსერები კატეგორია:ინგლისურენოვანი კინორეჟისორები
მარიო სოტო (ფეხბურთელი)
მარიო სოტო ბენავიდესი (Mario Soto Benavides; დ. 10 ივლისი, 1950, სანტიაგო, ჩილე) — ჩილელი ფეხბურთელი, მცველი. 1979 წლის სამხრეთ ამერიკის ვიცე-ჩემპიონი ჩილეს ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. 1982 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე. სათამაშო კარიერის დასრულების შემდეგ მუშაობდა ფეხბურთის მწვრთნელად.
საკლუბო კარიერა
იცავდა სან-ბერნარდოს „მაგალიანესის“, სანტიაგოს „უნიონ ესპანიოლას“, სან-პაულუს „პალმეირასის“, კალამის „კობრელოას“ და ლა-ფლორიდის „აუდაქს იტალიანოს“ ღირსებას. ჩილეს ჩემპიონი და ლიბერტადორესის თასის ფინალისტი „უნიონ ესპანიოლას“ შემადგენლობაში. ჩილეს სამგზის ჩემპიონი და ლიბერტადორესის თასის ორგზის ფინალისტი „კობრელოას“ შემადგენლობაში.
მსოფლიო ჩემპიონატზე
მარიო სოტომ 1982 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ორ შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა — დასავლეთ გერმანიისა და ალჟირის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი კატეგორია:ჩილელი ფეხბურთელები კატეგორია:ჩილეს საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:პალმეირასის ფეხბურთელები კატეგორია:1979 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:1982 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშა
ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშა (Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa; დ. 1813, ნიქოზია — გ. 1871, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. დიდი ვეზირი სამჯერ; 1854, 1859 და 1860-1861 წლებში, სულთან აბდულმეჯიდ I-ის მმართველობის პერიოდში.
ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშა დაიბადა 1813 წელს, ნიქოზიაში. იგი იყო კვიპროსელი თურქი. მეჰმედის ბიძა, მაჰმუდ II-ის მმართველობის პერიოდში იყო მთავარი ხაზინადარი, რის გამოც ახალგაზრდობის წლებში იგი უზრუნველყოფილი იყო სასახლეში. 1833 წელს მეჰმედ ემინ-ფაშა სამხედრო სამსახურში შევიდა. ამის შემდეგ, იგი საფრანგეთში წავიდა განათლების მისაღებად სულთნის დაფინანსებით.
დედაქალაქში დაბრუნების შემდეგ, მეჰმედ-ფაშა დაუბრუნდა სამხედრო საქმიანობას. არმიაში იგი სერასქერის პოსტზე მსახურობდა აკოში (1844-1845), იერუსალიმში (1845-1847 წლებში; იქ ყოფნის დროს ჩაახშო არაბი ბედუინების აჯანყება), ტირნოვაში (1847) და ბოლოს ბელგრადში, 1847-1848 წლებში. 1848 წელს მეჰმედი ვეზირი გახდა.
1850-1851 წლებში იყო ალეპოს გამგებელი. პირველად, დიდი ვეზირის პოსტზე 1854 წლის 30 მაისს დაინიშნა, თუმცა პოსტი დიდი ხნით ვერ შეინარჩუნა — 24 ნოემბერს დიდი ვეზირის ბეჭედი სულთანმა მუსტაფა რეშიდ-ფაშას ჩააბარა. ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშამ თანამდებობის დაბრუნება 5 წელიწადში მოახერხა. 1859 წლის 8 ოქტომბერს ხელახლა დაინიშნა დიდ ვეზირად. ყირიმის ომის გამო, ოსმალეთის ხაზინა იმ დროისთვის საშინელ მდგომარეობაში იყო. ქვეყანას ჰქონდა დიდი საგარეო ვალი. მეჰმედ-ფაშამ ვერ შეიმუშავა გეგმა ამ მდგომარეობიდან გამოყვანისა, ამიტომ 24 დეკემბერს აბდულმეჯიდმა იგი გადააყენა.
მესამედ ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშა დიდი ვეზირი 1860 წლის 24 მაისს გახდა და თანამდებობა 1861 წლის 6 აგვისტომდე შეინარჩუნა. იგი აგრეთვე იყო აბდულმეჯიდის ბოლო დიდი ვეზირი. მეჰმედ-ფაშა გარდაიცვალა 1871 წელს, სტამბოლში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირები კატეგორია:დაბადებული 1813 კატეგორია:გარდაცვლილი 1871
გუარდამარ-დელ-სეგურა
გუარდამარ-დელ-სეგურა  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ალიკანტეს პროვინციის ვეგა-ბახა-დელ-სეგურის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 35,58 კმ². მოსახლეობა — 15 849 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ალიკანტეს მუნიციპალიტეტები
სნუკერის სეზონი 1997-1998
სნუკერის სეზონი 1997-1998 — სნუკერის პროფესიონალური ტურნირების სერია 1997-1998 წლებში. მიმდინარეობა — 14 აგვისტო 1997 — 17 მაისი 1998. სეზონის სამი მთავარი ტურნირის გამარჯვებულები: დიდი ბრიტანეთის ჩემპიონატი — რონი ო’სალივანი (ინგლისი), მასტერსი — მარკ უილიამსი (უელსი), მსოფლიო ჩემპიონატი — ჯონ ჰიგინსი (შოტლანდია). ქვემოთ მოყვანილია სეზონის განმავლობაში გამართული შეჯიბრების განრიგი. სულ გაიმართა 18 შეჯიბრი.
სქოლიო
კატეგორია:სნუკერის სეზონები კატეგორია:1997 წელი სნუკერში კატეგორია:1998 წელი სნუკერში
აღბულაგი (ხოჯალის რაიონი)
აღბულაგი  (Ağbulaq) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ზემო ყარაბაღის რეგიონის,  ხოჯალის  რაიონში.
1992 წელს, ყარაბაღის ომის დროს სოფელი სომხეთის შეიარაღებულმა ძალებმა დაიკავეს. 2005 წელს მთიან ყარაბაღში ჩატარებული საყოველთაო აღწერის მონაცემებით, სოფლის მოსახლეობა 117 კაცს შეადგენდა. 2020 წლის 10 ნოემბერს, მეორე ყარაბაღის ომის შემდეგ ხელმოწერილი სამმხრივი შეთანხმების თანახმად, სოფელი რუსეთის სამშვიდობო ძალების კონტროლის ქვეშ მოექცა.
სქოლიო
კატეგორია:ხოჯალის რაიონის სოფლები
ალბერტ აგარუნოვი
ალბერტ აგარუნის ძე აგარუნოვი (Albert Aqarunoviç Aqarunov; დ. 25 აპრილი 1969, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ – გ. 8 მაისი 1992, შუშა, მთიანი ყარაბაღი, აზერბაიჯანი) — ებრაული წარმოშობის აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული გმირი, ყარაბაღის ომის მონაწილე.
ადრეული წლები
აგარუნოვი 1969 წლის 25 აპრილს, აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, ებრაელების ოჯახში დაიბადა. საშუალო განათლების მიღების შემდეგ, საშუალო პროფესიულ კოლეჯში ჩააბარა და ტრაკტორისტის განთლება მიიღო. აგარუნოვი, ასევე მუსიკალურ სკოლაში სწავლობდა. მანქანათმშენებლობის ქარხანაში მუშაობის შემდეგ, 1987 წელს სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს, რომელიც საქართველოში გაიარა და სამსახურის ბოლოს უმცროსი სერჟანტის წოდებაც მიიღო. ამის შემდეგ, ტანკის მათაურიც გახდა. სამხედრო სამსახურის შემდეგ, სურახანის მანქანათმშენებლობის ქარხანაში მუშაობდა.
ყარაბაღის ომი
ყარაბაღის ომის დაწყებისას, ალბერტ აგარუნოვი თავის ოჯახს ამცნო, რომ ის ომში აპირებდა წასვლას. ოჯახი ამის წინააღმდეგი იყო, რომლებსაც ახალგახრდა ალბერტის სიცოცხლის გარისკვა არ უნდოდათ, თუმცა, ამის მიუხედავად, აგარუნოვი ომში წავიდა.
ტანკის მეთაურად დანიშნული ალბერტი, ქალაქ შუშის № 777 სპეციალური დანიშნულების ბატალიონის შემადგენლობაში იბრძოდა. 1992 წლის 8 მაისს, სომხების ქალაქში შესვლის მცდელობისას, აგარუნოვმა 533 ნომრიანი ტანკით, სომხების 442 ნომრიანი ტანკი გაანადგურა, შედეგად ტანკის ეკიპაჟი მთლიანი შემადგენლობით განადგურდა, რომლის შემადგენლობაში იყვნენ: ტანკისტი გაგიკ ავშარიანი, მექანიკოსი აშოტ ავანესიანი და არტელირისტი შაჰენ სარქისიანი. ალბერტი ყარაბაღის სხვადასხვა ქალაქის თავდაცვაში მონაწილეობდა. ხანქენდის თავდაცვის დროს, მოწინააღმდეგეს ბევრი ცოცხალი ძალაც გაანადგურა. სომხების შუშაზე თავდასხმის დროს, აგარუნოვი სპეციალური მეთოდით, რომელიც შემდეგში მისი მეგობრების მიერ „ებრაულ ბუტერბროდათ“ შერაცხეს. მეთოდი კი შემდეგი იყო: სომხების ორი ტანკის ერთმანეთთან მოახლოვების დროს, ერთი ბომბით ორივე ტანკს ანადგურებდა.
სიკვდილი
აგარუნოვი, 1992 წლის 8 მაისს, სნაიპერის ტყვიით გარდაიცვალა. მისი მეგობრის განცხადებით, ტყვია იმ მომენტში მოხვდა მას, როდესაც იგი ტანკიდან სხვა სამხედროების სხეულების გადასატანად გადავიდა.
ალბერტი, ბაქოს გმირთა ხეივანშია დაკრძალული. მის დაკრძალვას, როგორც მოლა, ისე რაბინი ესწრებოდა.
1992 წელს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებით, მას ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა, ხოლო 2016 წელს, „ჰაზი ასლანოვის ორდენი“ მიენიჭა.
მემკვიდრეობა
ბაქოს ნომერ 154 საჯარო სკოლა, სადაც ის სწავლობდა, მისი სახელობისაა, რომლის წინ მისი ბიუსტი დგას.
2010 წელს, აზერბაიჯანის დოკუმენტური ფილმების სტუდიამ, მასზე დოკუმენტური ფილმი გადაიღო, სახელად „წერილი მეგობარს“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1969 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1992 კატეგორია:აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:აზერბაიჯანის ეროვნული გმირები
ფარიაბის პროვინცია
ფარიაბის პროვინცია — ავღანეთის ოცდათოთხმეტიდან ერთ-ერთი პროვინცია. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთით მეზობელი თურქმენეთის მოსაზღვრედ. მისი მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 948 000 ადამიანს, რომელიც არის მრავალეთნიკური და ძირითადად ტომობრივი საზოგადოების. პროვინცია მოიცავს 15 ოლქს და 1000-ზე მეტ სოფელს. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია მეიმენე.
ისტორია
”ფარიაბი” არის სპარსული სიტყვა და ქართულად ნიშნავს "მორწყული მიწას". ბრიტანელი ჩინოვნიკები მოგვიანებით ამ ტერიტორიას უწოდებდნენ ავღანეთის თურქესტანს. ასევე ეწოდება ამ ტერიტორიას ხორასანი. ეს სახელწოდება პროვინციას შემორჩა თავის დროზე აქ სასანიდების მიერ აგებული იმავე სახელწოდების მქონე ქალაქის გამო, რომელიც მოგვიანებით, 1220 წელს შემოჭრილმა მონღოლებმა გაანადგურეს. ეს იყო ქალაქი, სადაც დაიბადა სახელგანთქმული მუსლიმი ფილოსოფოსი ალ-ფარაბი, იბნ ალ-ნადიმის ბიოგრაფი.
პრეისლამური პერიოდის დასასრულს დაიწყო არაბთა შემოსევები 651-661 წ.წ. რეგიონი გადაიქცა უზარმაზარ საბრძოლო არენად, სადაც ორი დიდი კულტურა - არაბული და სპარსული თავგამეტებით ებრძოდნენ ერთმანეთს არა მხოლოდ პოლიტიკურ-გეოგრაფიული, არამედ იდეოლოგიური უპირატესობის მოსაპოვებლადაც. შედეგად, საუკუნეების მანძილზე აქ გავრცელებული ზოროასტრიზმი, ბუდიზმი, ნესტორიანული ქრისტიანობა და ადგილობრივი წარმართული ხანის რელიგიები ისლამმა შეავიწროვა.
ფარიაბის ისტორია კიდევ ერთხელ მნიშვნელოვნად შეიცვალა XIII საუკუნეში, როდესაც აქ შემოიჭრა ჩინგიზ ხანი და მისი მონღოლური ურდო 1220 წელს. მან გადმოიარა და ერთიანად გაანადგურა ქალაქები და სოფლები, დახოცა ადამიანები, გაანადგურა ნათესები, მოიპარეს საქონელი და ხორბალი მინდვრებიდან. თურქ-მონღოლთა ბატონობა 500 წელი გაგრძელდა. ისინი, გარდა ფარიაბისა, აკონტროლებდნენ ავღანეთის თანამედროვე პროვინციებს - ჯუზჯანის პროვინციას, ბალხის პროვინციას, სამანგანის პროვინციას. ყუნდუზის პროვინციას და ბაღლანის პროვინციას. ჩინგიზ ხანის შთამომავლებმა სხვადასხვა ადგილებში გადაიტანეს დედაქალაქები. კეძოდ, ბუხარაში და სამარყანდში. ისინი მართავდნენ დეცენტრალიზებული წესით, რაც საშუალებას აძლევდა პროვინციას ფართო ავტონომია მიეღო. მმართველობა გაგრძელდა თითქმის XIX საუკუნემდე.
ჯერ კიდევ ჩინგიზიდების პერიოდიდან ფარიაბის მიწების დაპყრობა დაიწყეს უზბეკმა ხანებმა. ამ ტერიტორიებზე 1500-იან წლებში შეიქმნა ბუხარის სახანო, რომელმაც XVIII საუკუნემდე იარსება.
1722 წელს ფარიაბი დაიპყრო აჰმად შაჰ დურანმა. იგი დურანის სახელმწიფოს ნაწილი გახდა, რომელიც ჩამოყალიბდა თანამედროვე ავღანეთის ტერიტორიაზე. აჰმად შაჰის კონტროლი ჩრდილოეთით სუსტი იყო და 1747 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ კვლავ სამხრეთიდან მომდინარე ავღანეთის (პუშტუნების) ხელისუფლების სისუსტით ისარგებლეს ადგილობრივმა უზბეკმა ხანებმა და კვლავ მოიპოვეს დამოუკიდებლობა. დაახლოებით 1,5 საუკუნის შემდეგ, ადგილობრივმა ამირმა აბდულ რაჰმანმა დიდი ბრიტანეთის პოლიტიკის მხარდაჭერით, მოახერხა ბუფერული ზონის შექმნა ბრიტანეთის ინდოეთსა და რუსეთს შორის. აბდულ რაჰმანმა მტკიცედ დაიპყრო ჩრდილოეთი და დააბრუნა იგი ავღანეთში. ამ გზაზე მნიშვნელოვან დაბრკოლებას წარმოადგენდა მეიმენეს სახანო, რომელიც იყო უკანასკნელი უზბეკური სახანო ფარიაბის ტერიტორიაზე (1893/1894). ეს ტერიტორია იყო ხელშეუხებელი დიდი ბრიტანეთის ინგლის-ავღანეთის ომები დროს, რომელიც მიმდინარეობდა XIX-XX საუკუნეებში.
1930-იანი წლების ადმინისტრაციული რეფორმების შემდეგ ფარიაბი ცნობილი იყო მეიმენეს სახელით და წარმოადგენდა ბალხის პროვინციაში შემავალ სუბ-პროვინციას. მას ჰქონდა ცენტრი მაზარი-შარიფში. ხოლო 1964 წელს ბალხის პროვინციის გაყოფის შედეგად, წარმოიქმნა, როგორც დამოუკიდებელი რეგიონი ავღანეთში.
1990-იან წლებში ავღანეთის სამოქალაქო ომის დროს ფრონტის ხაზი თალიბებს და ოპოზიციურ ძალებს შორის ხშირად გადიოდა ბადღისის და ფარიაბის პროვინციებზე. ყოფილი ტაჯიკი საველე მეთაური ისმაილ ხანი გაიქცა ფარიაბის პროვინციაში ძალების აღსადგენად. შემდგომში თალიბანმა აიღო ჰერათის პროვინცია და უზბეკური წარმოშობის საველე მეთაურმა აბდულ მალიკ ფაჰლავანმა გასცა იგი.
1997 წლის მაისში აბდულ მალიკ ფაჰლავანმა აღმართა თალიბების დროშა დედაქალაქ მეიმენეში. ფარიაბი გადაიქცა საომარ ტერიტორიად. თუმცა თალიბთა რეჟიმის დაცემის შემდეგ იგი გახდა ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მშვიდობიანი პროვინცია ავღანეთში. 2001 წლის ბოლოს ფარიაბი ჩაერთო ავღანეთის განვითარების პროექტებში, რომლის წყალობით აღდგა და გაფართოვდა სასოფლო-სამეურნეო პოტენციალი პროვინციაში, ხე-ტყის მრეწველობა და სხვ. დარგები. 220px|მინიატიურა|მარცხნივ|ნორვეგიელი ჯარისკაცები ფარიაბის პროვინციაში პროვინციული რეკონსტრუქციის ჯგუფში მოქმედებდა ნორვეგიის არმიის საპატრულო ჯგუფი (2009 წლის დეკემბერი). გავრცელებული ინფორმაციით, 2006 წელს აბდულ მალიკ ფაჰლავანის ავღანეთის თავისუფლების პარტიას კვლავ შენარჩუნებული ჰქონდა შეიარაღებული სამხედრო ფრთა, რომელიც ხელს უწყობდა არასტაბილურობას ამ პროვინციაში. ავღანეთის ეროვნული უსაფრთხოების ძალებმა (ANFS) დაიწყო გაფართოება და ნელ-ნელა აიღო ხელში კონტროლი. ავღანეთ-თურქმენეთის საზღვარზე პატრულირებს ავღანეთის სასაზღვრო პოლიცია (ABP), ხოლო კანონსა და წესრიგს დანარჩენ პროვინციაში ახორციელდება ნატო, რომელიც ამზადებს ავღანეთის ეროვნულ პოლიციას (ANP).
ავღანეთში ხელი მოეწერა შეთანხმებას ჩინეთის ეროვნულ ნავთობ-კორპორაციასთან (CNPC) ამუდარიის ნავთობის აუზის განვითარებისა და გამოყენების შესახებ. პროექტი, სავარაუდოდ, მილიარდობით დოლარის მოუტანს ავღანეთს ორი ათწლეულის განმავლობაში; გარიგება მოიცავს საბურღი სამუშაოების ჩატარებას და ქვეყნის ჩრდილოეთ პროვინციებში პირველი საერთაშორისო ნავთობის მოპოვებას. 2012 წლის ოქტომბერში ჩინეთის ეროვნულმა ნავთობ-კორპორაციამ დაიწყო ავღანეთის ნავთობის მოპოვება და იმავე თვეში უზარმაზარი გაზის მარაგი აღმოაჩინეს ფარიაბის პროვინციის ანდჰოის რაიონში.
პოლიტიკა და მმართველობა
220px|მინიატიურა|სოფელი ფარიაბის პროვინციაში პროვინციის ამჟამინდელი გუბერნატორია აბდულ ჰაქ შაფაქი, მან ეს თანამდებობა დაიკავა 2007 წლიდან. მისი წინამორბედი იყო ამირ ლატიფი.