cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ტუვალუ
სასამართლო ხელისუფლება
ტუვალუს უზენაესი სასამართლო — წერითი წარმოების უმაღლესი სასამართლოა, კონსტიტუციით დადგენილი სისხლის სამართლის და სამოქალაქო საქმეების განხილვის პირველი ინსტანციის სასამართლო. ის შედგება თავმჯდომარე და სხვა მოსამართლეებისაგან, რომელთა რაოდენობა განსაზღვრულია მიმდინარე კანონმდებლობით. თავმჯდომარე მოსამართლეს ნიშნავს სახელმწიფოს მეთაური მინისტრთა კაბინეტის რეკომენდაციით, დანარჩენ მოსამართლეებს — სახელმწიფოს მეთაური თავმჯდომარე მოსამართლესთან კონსულტაციების შემდეგ მინისტრთა კაბინეტის რეკომენდაციით. მოსამართლეები შეიძლება გახდნენ მხოლოდ ის პირები, რომლებიც იყვნენ ან ყოფილი მოსამართლეები ნებისმიერი ქვეყნის სისხლის სამართლის და სამოქალაქო საქმეების შეუზღუდავი იურისდიქციის სასამართლოებში, რომელთა კანონმდებლობა ტუვალუს კანონმდებლობასთან მსგავსია, ან სასამართლოებში, რომლებიც განიხილავენ აპელაციებს მსგავსი სასამართლოებისგან. ასევე აუცილებელი პირობაა ხუთწლიანი პრაქტიკის ქონა ბარისტერის ან სოლისიტორის რანგში. ტუვალუს უზენაესი სასამართლოს იურისდიქციაში შედის: იმ საკითხების განხილვა, რომელიც დაკავშირებულია ქვეყნის კონსტიტუციაში არსებული უფლებების ბილის უზრუნველყოფასთან; პარლამენტის წევრობის საკითხებთან; სხვა საკითხებთან, რომლებიც დაკავშირებულია კონსტიტუციის გამოყენებასთან და ინტერპრეტაციასთან ; ქვემდგომი სასამართლოების გადაწყვეტილებებზე აპელაციების განხილვასთან.
ტუვალუს სააპელაციო სასამართლო დაკავებულია უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე აპელაციების განხილვით იმისგან დამოუკიდებლად, არის თუ არა ეს საერთო ან აპელაციური იურისდიქციის გადასაწყვეტი. საიდუმლო საბჭო განიხილავს აპელაციებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე.
საარჩევნო ოლქები
აქტიური საარჩევნო უფლება აქვს ყველა 18 წელს მიღწეულ ტუვალუს მოქალაქეს. არჩევნებში მონაწილეობის უფლება არ გააჩნიათ ტუვალუს იმ მოქალაქეებს, რომლებსაც ერთა თანამეგობრობის ნებისმიერი ქვეყნის სასამართლოს მიერ მისჯილი აქვთ სიკვდილით დასჯა ან პატიმრობაში ყოფნა 12 თვეზე მეტი ვადით და შემდგომში არ იქნენ შეწყალებულები; არიან გონებაშეზღუდულები; ამოღებულები არიან საარჩევნო სიიდან იმ შეურაწყოფების გამო, რომლებიც დაკაცშირებულია არჩევნებთან. პატიმრობაში ყოფნის შემთხვევაში ტუვალუს მოქალაქეს შეუძლია არჩევნებში მონაწილეობა მხოლოდ განთავისუფლებიდან სამი წლის შემდეგ.
ქვეყანა დაყოფილია 8 საარჩევნო ოლქად. ვაიტუპუს, ნანუმეას, ნიუტაოს, ფუნაფუტის ოლქები პარლამენტში წარმოადგენენ ორ დეპუტატს; ნანუმანგას, ნუის, ნუკუფეტაუს, ნუკულაელაეს ოლქები — ერთ დეპუტატს.
ადგილობრივი თვითმმართველობა
პირველად კუნძულებზე ადგილობრივი მმართველობა შემოღებული იქნა კოლონიალურ პერიოდში 1960-იანი წლების შუაში კუნძულების საბჭოების, კუნძულების სასამართლოების და კუნძულების მიწის სასამართლოების დაარსების შემდეგ. ამ სისტემის შემოღებით ადმინისტრაციამ არ მიანიჭა განსაკუთრებული მნიშვნელობა მმართველობის ტრადიციულ ფორმებს კუნძულოვან დონეზე, ამიტომ მთელი რიგი ფუნქციები, რომელსაც ასრულებდნენ ტრადიციული ლიდერები, მოხდა ახლადარჩეული კუნძულების საბჭოების იურისდიქციაში, რომლებიც, არ სარგებლობდნენ ავტორიტეტით ადგილობრივ მაცხოვრებლებში.
ადგილობრივი მმართველობის ტრადიციულ ფორმაზე დაბრუნება მოხდა 1997 წელს, როდესაც ფალეკაუპულეს შესახებ კანონის მიღებით ოფიციალურად იქნა აღიარებული ფალეკაუპულე (ტუვალუს ენა — Falekaupule), ანუ ტრადიციული შეკრება, რომელიც არსებობდა ტუვალუს ყველა კუნძულზე. მათთვის იმ ფუნქციების გადაცემის შემდეგ, რომელსაც ადრე ასრულებდა ადგილობრივი მთავრობის საბჭოები, ფალეკაუპულემ მიიღო დიდი კონტროლი კუნძულების საქმეებზე და მოღვაწეობაზე, რომლებიც, თავის მხრივ, გახდნენ უფრო დამოუკიდებლები შიდა საკითხების გადასაწყვეტად. სულ არსებობს რვა ფალეკაუპულე (ვაიტუპუს, ნანუმანგას, ნანუმეას, ნიუტაოს, ნუის, ნუკუფეტაუს, ნუკულაელაეს, ფუნაფუტის კუნძულებზე), რომელთაგან თითოეულში შედის ექვსი ადამიანი. ფალეკაუპულეს აღმასრულებელი ქვედანაყოფებია კაუპულეები (ტუვალუს ენა — Kaupule), რომლებიც ასრულებენ სხვადასხვა კანონით მინიჭებულ ფუნქციებს, გარდა: კაუპულეს პულეს (ხელმძღვანელი) არჩევისა, კუნძულის ბიუჯეტის დამტკიცებისა, კაუპულეში მომუშავე მოსამსახურეების დანიშვნისა.
პოლიტიკური პარტიები
ტუვალუში არ არსებობენ პოლიტიკური პარტიები, თუმცა არსებობს არაოფიციალური ოპოზიციური ჯგუფი, რომელიც შედგება ადამიანებისაგან, რომლებიც არ ემხრობიან მთავრობის კურსს.
შეიარაღებული ძალები და პოლიცია
მაგრამ ტუვალუში არსებობს პოლიციური ძალები (Tuvalu Police Force), რომლებიც მოიცავს საზღვაო სივრცის მეთვალყურეობის (მათ ამოცანაში შედის მოკვლევისა და დახმარების მისია, დაზვერვითი ოპერაციები ), საბაჟოს, ციხეების და საემიგრაციო ქვედანაყოფებს. მათი მთავარი ამოცანაა კანონისა და წესრიგის დაცვა, მშვიდობის შენარჩუნება, სიცოცხლისა და საკუთრების დაცვა, დანაშაულის აღკვეთა და გამოძიება. 2007 წელს ქვეყნის პოლიციაში მსახურობდა 81 ადამიანი. ტუვალუს პოლიციას ხელმძღვანელობს პირი, რომელსაც ნიშნავს გენერალ-გუბერნატორი სახელმწიფო სამსახურის საკითხებზე არსებული კომისიის რეკომენდაციით, რომელმაც მანამდე კონსულტაცია უნდა გაიაროს მინისტრთა კაბინეტთან.
2003 წელს ქვეყანაში ჩადენილია 2345 დანაშაული (2002 წელს — 2370). მათ შორის: ადამიანის პიროვნების წინააღმდეგ — 1666, ქურდობის — 591.
ტუვალუს საგარეო პოლიტიკა და საერთაშორისო ურთიერთობები
ტუვალუს დამყარებული აქვს დიპლომატიური ურთიერთობა 28 ქვეყანასთან, მათ შორის ტაივანთანაც.
ერთადერთი ქვეყანა, რომელსაც აქვს საკუთარი საელჩო ტუვალუს დედაქალაქ ფუნაფუტიში, არის ტაივანი. . ტუვალუს ერთადერთი დიპლომატიური წარმომადგენლობა მდებარეობს ფიჯიში. ქვეყანას ასევე ჰყავს მუდმივი წარმომადგენელი გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში და საპატიო კონსულები ახალ ზელანდიაში, ავსტრალიაში, გერმანიაში, იაპონიაში, დიდ ბრიტანეთში, შვეიცარიაში და ტაივანში.
ტუვალუ და საქართველო
საქართველოსა და ტუვალუს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 2011 წლის 7 თებერვალს დამყარდა. იმავე წლის სექტემბერში ტუვალუმ ოკუპირებული აფხაზეთის (18 სექტემბერი) და ე.წ. სამხრეთ ოსეთის (19 სექტემბერი) დამოუკიდებლობა აღიარა. ამ მოვლენებიდან სულ ერთი თვის შემდეგ 2011 წლის 22 ოქტომბერს დამყარდა დიპლომატიური ურთიერთობა ტუვალუსა და რუსეთს შორის. საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის თებერვლის №113 ბრძანებულებით საქართველომ ტუვალუსთან დიპლომატიური ურთიერთობები გაწყვიტა.
2014 წლის 31 მარტს, ტუვალუმ აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის აღიარება უკან წაიღო, რის შედეგადაც აღდგა 2011 წლის 7 თებერვალს ამ ორ ქვეყანას შორის დამყარებული დიპლომატიური ურთიერთობა.
საერთო დახასიათება
დახასიათებები, რომლებიც განსაზღვრავენ ტუვალუს ეკონომიკურ სიტუაციას, არაფრით არ განსხვავდება ოკეანეთის სხვა ქვეყნებისგან: უზარმაზარი განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა, შეზღუდული ბუნებრივი სიმდიდრე, მსოფლიოს ძირითადი გასაღების ბაზრებიდან დაშორება, მაღალკვალიფიკაციური სპეციალისტების დეფიციტი. ამასთან ძირითადი ფაქტორები, რომლებსაც შეუძლიათ ხელი შეუშალონ კუნძულებზე ეკონომიკურ სტაბილურობას, არის საერთაშორისო ინვესტიციების არასტაბილურობა, გემების ლიცენზირებისგან შემოსავლების შემცირება, ბუნებრივი კატასტროფები და მსოფლიო ბაზარზე ფასების მერყეობა.
კუნძულებზე ეკონომიკა საბაზრო-ნატურალურია: ბაზარზე ორიენტირებული ეკონომიკური მოღვაწეობა ძირითადად თავმოყრილია დედაქალაქ ფუნაფუტიში, მაშინ როდესაც დაშორებულ კუნძულებზე ჭარბობს ნატურალური მეურნეობა. ტუვალუ ეკუთვნის ეკონომიკურად ყველაზე განუვითარებელ ქვეყნებს, ანუ ყველაზე ღარიბებს მსოფლიოში.
ქვეყნის ეკონომიკა მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია სახელმწიფო სექტორზე, რომელიც შეადგენს ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) დაახლოებით 60 %-ს. ეკონომიკის ძირითადი დარგები 1998 წლის მდგომარეობით არიან: სახელმწიფო მომსახურება (25 %), მშენებლობა (16 %), ვაჭრობა და სახელმწიფო საწარმოების მომსახურებები, რომელიც არ ეკუთვნის საბინაო-კომუნალურ მეურნეობას (15 %), სოფლის მეურნეობა და თევზჭერა (13 %), საბაზისო ეკონომიკური მოღვაწეობა (31 %).
მნიშვნელოვანი ფულადი შემოსავლები ყოველწლიურად ხორციელდება ტუვალუს ტრასტული ფონდიდან (Tuvalu Trust Fund), რომელიც საერთაშორისო ფონდია, რომელიც 1987 წელს დააარსეს ავსტრალიამ, დიდმა ბრიტანეთმა და ახალმა ზელანდიამ სამხრეთ კორეის და იაპონიის მხარდაჭერით. ინვესტიციების დახმარებით 2006 წელს ფონდის კაპიტალი გაიზარდა პირველადი USD$17 მილიონიდან USD$77 მილიონამდე.
მიუხედავად დიდი რაოდენობით ისეთი ფაქტორების არსებობისა, რომლებიც ხელს უშლიან ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებას, ეკონომიკურ სფეროში უკანასკნელ წლებში მიღწეული იქნა გარკვეული წარმატებები, რომლის ახსნასაც აქვს რამდენიმე მიზეზი: უცხოურ გემებზე მომუშავე ტუვალუს მოქალაქეებისგან ფულადი გზავნილების ზრდა, უცხოური გემებისათვის განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაში თევზის დაჭერის უფლების ლიცენზიების გაცემისგან მიღებული კარგი შემოსავლებით, ზედა დონის ეროვნული დომენის (.tv) გაყიდვისგან მიღებული მნიშვნელოვანი ფულადი შემოსავლებით, უცხოური სახელმწიფოების ფინანსური დახმარების ზრდით.
ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მონაცემების თანახმად 2002 წელს ქვეყნის მშპ შეადგენდა დაახლოებით $14,94 მილიონს, ხოლო მშპ ერთ სულ მოსახლეზე — $1600. ამასთან მისი ზრდა უკანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში იყო საკმაოდ არათანაბარი. მაგალითად, 1998 წელს ის აღწევდა 19 %-ს, 2000 წელს — 14 %-ს, ხოლო 1996 და 1999 წლებში ჰქონდა უარყოფითი მაჩვენებლები: −1 % და −6 %.
სოფლის მეურნეობა
ტუვალუს ეკონომიკის ერთ-ერთი მთავარი სექტორია სოფლის მეურნეობა. მიუხედავად ამისა ამ დარგის ფანვითარებაზე ნეგატიურად მოქმედებს ადგილობრივი ნიადაგის დაბალი ნაყოფიერება, ფორიანობა, ასევე სიმლაშე (განსაკუთრებით მაღალი მოქცევებისა და ციკლონების შემდეგ), რის გამოც ნიადაგის უმრავლესობა უვარგისია დამუშავებისთვის. ასეთი მიწების დიდი ნაწილი თავმოყრილია არქიპელაგის ჩრდილოეთის კუნძულებზე, სადაც კლიმატი ასევე უფრო მშრალია, ვიდრე სამხრეთის კუნძულებზე.
ძირითადი სასოფლო სამეურნეო კულტურაა ქოქოსის პალმა, რომელსაც აქვს საკმაოდ ფართე გამოყენება. ადგილობრივი მაცხოვრებლები მას იყენებენ საკვებად, როგორც თავისთვის ასევე შინაური ცხოველებისათვის (ძირითადად ღორებისთვის). ქოქოსის რძეს ხმარობენ ალკოჰოლური სასმელის — პალმის ღვინო ტოდის დასამზადებლად. მცენარის სხვა ნაწილები, უპირველეს ყოვლისა, ფოთლები, მიდის ქსოვილების, კალათების და სხვა ნაკეთობების მოსაქსოვად. ქოქოსის პალმის მერქანი მოიხმარება მთავარ სამშენებლო მასალად, ასევე შეშად. ამ მცენარის კაკლების ზეთოვანი ენდოსპერმისაგან ამზადებენ კოპრას — ქვეყნის ძირითად საექსპერტო საქონელს. მაგრამ უკანასკნელ წლებში მისი წარმოება მნიშვნელოვნად შემცირდა (უპირატესად დაბალი მსოფლიო ფასების გამო). სხვა ფართედ გავრცელებული სასოფლო სამეურნეო კულტურებია: პანდანუსი, პურის ხე, ბანანი, ნესვის ხე. მოსახლეობა ასევე თხრის პატარა ორმოებს, რომლებშიც მოჰყავთ გიგანტური ჭაობის ტარო (Cyrtosperma chamissonis).
საკუთარი მოხმარებისათვის კუნძულელები ამრავლებენ ღორებს, ქათმებს და იხვებს.
თევზჭერა
თევზი — ტუვალუს ერთ-ერთი ეროვნული სიმდიდრეა, რომელიც საკმაოდ მთავარ როლს თამაშობს ქვეყნის ეკონომიკაში და ცხოვრებაში და შეადგენს ადგილობრივი მაცხოვრებლების საკვები რაციონის საფუძველს. ქვეყანას აქვს უზარმაზარი განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა (გეზ), რომლის ფართობი შეადგენს 518 670 კმ²-ს. განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაში თევზჭერის უფლებაზე მსოფლიოს სხვა ქვეყნებთან შეთანხმებების დახმარებით ტუვალუში უზრუნველყოფილია მნიშვნელოვანი თანხების მოზიდვის პროცესი (მაგალითად, 2000 წელს ლიცენზიების გაცემაზე შემოსულმა თანხამ შეადგინა AUD$ 9,7 მილიონი ანუ მთელი სახელმწიფო შემოსავლების 44 % ). ოკეანეში უფრო მეტად იჭერენ სკუმბრიასებრთა ოჯახის თევზებს, განსაკუთრებით Katosowonuspelamis-ის სახეობის თინუსს. ტუვალუს ძირითადი პარტნიორები თევზჭერის სფეროში არიან აშშ, იაპონია და ჩინეთი.
ტუვალუს უფროსი ასაკის მოსახლეობის დაახლოებით 15 % მუშაობს უცხოეთში მეზღვაურებად სავაჭრო გემებზე, და მათ მიერ განხორციელებული ფულადი გზავნილები ქვეყნის შემოსავლების მთავარი წყაროა: 2006 წელს მათ შეადგინეს დაახლოებით $4 მილიონი.
ტრანსპორტი
2002 წელს ტუვალუს ავტოგზების სიგრძემ სულ შეადგინა 8 კმ. ქვეყანაში არ არსებობს რკინიგზის ტრანსპორტი.
ტუვალუში ავიაგადაფრენებს ახორციელებენ ავიაკომპანიები „Air Fiji“ (ფრენები სუვადან, ფიჯის დედაქალაქი) და „Air Pacific“ (ფრენები ნანდიდან (ქალაქი ფიჯიში)). 2007 წელს ქვეყანაში სულ მოქმედებდა 1 აეროპორტი — ფუნაფუტის საერთაშორისო აეროპორტი.
კუნძულ ფუნაფუტიზე მოქმედებს საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, მაგრამ ტრანსპორტის ყველაზე პოპულარული სახეობაა ტაქსი. ქვეყნის ერთადერთი პორტია დედაქალაქი ფუნაფუტი. მიუხედავად ქვეყნის მცირე ფართობისა, ამ ქვეყნის ფლოტი შეადგენს 74 გემს.
მასმედია
ტუვალუს პრესას წარმოადგენს სულ ორი გამოცემა: მთავრობის საინფორმაციო ბიულეტენი „Sikuleo o Tuvalu“ გამოიცემა ტუვალუს ენაზე; ტუვალურ-ინგლისური გაზეთი „Tuvalu Echoes“ სამთავრობო ტუვალუს მედია კორპორაციის (Tuvalu Media Corporation) საკუთრებაა, რომელსაც ასევე ეკუთვნის ახალი ამბების ინტერნეტ-პორტალი „Tuvalu News“.
კუნძულებზე მაუწყებლობს ერთი FM-სადგური: „Radio Tuvalu“. ქვეყანაში ეროვნული სატელევიზიო არხები არ არსებობს; მიუხედავად ამისა, ადგილობრივი მაცხოვრებლები იყენებენ თანამგზავრულ ტელევიზიას.
ტუვალუში არსებობს სხვადასხვა სახეობის ტელეკომუნიკაციური მომსახურება: ტელექსი, ტელეფონი, ინტერნეტი. 2005 წელს ქვეყანაში ხმარებაში იყო 900 სახლის ტელეფონი და 1300 მობილური ტელეფონი. 2002 წელს ტუვალუში ინტერნეტით სარგებლობდა 1300 ადამიანი.
1990-იანი წლების დასაწყისში ინტერნეტის განვითარებასთან დაკავშირებით ტელესაკომუნიკაციო კომპანიებს შორის განსაკუთრებული ინტერესი გამოიწვია ტუვალუს ეროვნულმა დომენმა .tv-მა (ინგლისურიდან თარგმანში „ტელევიზია“) 1998 წელს ტუვალუს მთავრობამ იგი მიჰყიდა კანადურ კომპანია „Information.ca“-ს, რომელიც იმედოვნებდა მაღალი შემოსავლების მიღებას და USD$50 მილიონის გადახდას. მაგრამ მალე შეთანხმება ჩაიშალა, ხოლო დომენი მიეყიდა ამერიკულ კომპანია „The .tv Corporation International“-ს, რომელიც შემდგომში შევიდა კომპანია „''Idealab! Internet Incubator''“-ის შემადგენლობაში (შტაბ-ბინა კალიფორნიაში). ახალი კონტრაქტის თანახმად, ტუვალუმ მიიღო ახალი კომპანიის აქციების 20 % და მინიმალური შემოსავალი USD$50 მილიონის რაოდენობით (თანხა უნდა გადახდილიყო 12,5 წლის განმავლობაში თითოეულ კვარტალში USD$1,0 მილიონის რაოდენობით). 2000 წელს ქვეყანამ მიიღო დამატებითი ერთდროული თანხა USD$12,5 მილიონის რაოდენობით. მაგრამ დომენში რეგისტრაციის პოტენციალი იყო საკმაოდ აწეული, და 2001 წლის ბოლოს „The .tv Corporation International“-მა მიჰყიდა დომენი USD$45 მილიონად მეორე ამერიკულ კომპანია „Verisign Corporation“-ს, რომელიც დაკავებული იყო საიტების რეგისტრაციით დომენებში .com, .net და .org. კონტრაქტზე ხელის მოწერის შემდეგ ტუვალუმ დამატებით მიიღო USD$10 მილიონი. ახალი შეთანხმების თანახმად ქვეყნის მთავრობას გარანტია მიეცა ყოველწლიური შემოსავალი USD$2,2 მილიონის რაოდენობით და 5 % დომენში რეგისტრაციიდან ყოველწლიური შემოსავლისა, ხოლო კომპანია „Verisign Corporation“-მა მიიღო უფლება დომენზე 2016 წლამდე.
1990-იანი წლების დასაწყისიდან 2000 წლის ჩათვლით ტუვალუ ასევე აძლევდა საკუთარ სატელეფონო კოდს 688-ს სხვადასხვა კომპანიებს, რომლებიც სპეციალიზირებულები იყვნენ ტელეფონით სექს-მომსახურებაზე. ამასთან სატელეფონო კოდიდან ფულადი შემოსავლები პატარა ქვეყნისათვის იყო საკმაოდ საგრძნობი: 1999 წელს მათ შეადგინეს AUD$ 3 მილიონი (ანუ USD$ 1,6 მილიონი). მაგრამ რელიგიური და მორალური მიზეზებით ტუვალუს მთავრობა იძულებული იყო უარი ეთქვა შემოსავლების ამ წყაროსათვის.
სახელმწიფო ბიუჯეტის შევსების დამატებითი წყაროა საფოსტო მარკებისა და მონეტების გამოშვება და გაყიდვა. ტუვალუს ფილატელისტური ბიურო შეიქმნა 1978 წელს, რომელიც 1980-იანი წლების დასაწყისში გახდა დასაქმების სფეროში მესამე ტუვალუში. ქვეყანაში საფოსტო მარკების გამოშვების და გაყიდვის პიკი განეკუთვნება 1980-1981 წლებს, როდესაც შემოსავლებმა ამ სფეროში შეადგინა სახელმწიფო ბიუჯეტის 20 %-მდე. მაგრამ სახელმწიფოს მიერ აღებულმა გზამ, გაეზარდათ მარკების გამოშვების მოცულობა ისეთი თემებით, როგორიცაა: „მსოფლიო ლიდერები“, „ავტომობილები“, „მატარებლები“ და „ფეხბურთელები“, გამოიწვია მთელი მსოფლიოს ფილატელისტების ინტერესის მკვეთრი დაცემა. ამის შემდეგ ტუვალუმ ვერ შეძლო აღედგინა საკუთარი პოზიციები და დღეისათვის მარკების გაყიდვიდან შემოსავალი მნიშვნელოვნად დაბალია, ვიდრე იყო ადრე.
ტურიზმი
ტუვალუს ეკონომიკის ტურისტული სექტორი საკმაოდ ცუდად არის განვითარებული, ხოლო ქვეყანაში ჩამოსული ტურისტების რაოდენობა რჩება საკმაოდ მცირე ოკეანეთის სხვა ქვეყნებთან შედარებით. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს რამდენიმე ფაქტორი, რომელთაგან ძირითადია ცუდი საჰაერო კავშირი მსოფლიოს სხვა ქვეყნებთან და გადაფრენების მაღალი ფასი, გაწეული მომსახურების დაბალი ხარისხი (მათ შორის, სასტუმროების ქსელის დაბალი დონე). მიუხედავად ამისა ტუვალუში არსებობს წინაპირობები ეკოტურიზმის განვითარებისთვის.
2007 წელს კუნძულები მოინახულა 1130 ადამიანმა (მაგალითად, 1998 წელს — 1006 ადამიანმა, 2003 წელს — 1377 ადამიანმა). ტურისტების ძირითადი ნაკადი მიემგზავრება ატოლ ფუნაფუტიზე, სადაც მდებარეობს ქვეყანაში ერთადერთი სასტუმრო და ტურისტების განთავსების სხვა ადგილები. 2002 წელს ტუვალუს მთლიანი შიდა პროდუქტის 13,46 %-ს შეადგენდა ტურიზმიდან შემოსავლები. არქიპელაგს უპირატესად სტუმრობენ იაპონიის, ფიჯის, ავსტრალიის და ახალი ზელანდიის მოქალაქენი.
საგარეო ეკონომიკური კავშირები
ტუვალუს ექსპორტის ძირითადი დარგებია კოპრა, ქოქოსის კაკალი, ბანანი, გაყინული თევზი, ბოსტნეული კულტურები, ხელნაკეთი ნაკეთობანი, ტანსაცმელი და ფეხსაცმელი. ქვეყანა დამოკიდებულია საკვების, საწარმოო საქონლის, მანქანების და საწვავის იმპორტზე. იმპორტი ბევრად სჭარბობს ექსპორტს. 2006 წელს ექსპორტის მოცულობამ შეადგინა AUD$ 13 033 348, ხოლო იმპორტისამ — AUD$ 16 838 622.
2006 წელს ძირითადი პარტნიორები იმპორტის სფეროში იყვნენ: ფიჯი (46,1 %), იაპონია (18,9 %), ჩინეთი (18,2 %), ავსტრალია (7,7 %), ახალი ზელანდია (4,1 %). ძირითადი პარტნიორები ექსპორტის სფეროში — გერმანია (60,5 %), იტალია (20,1 %), ფიჯი (6,9 %).
ფულადი სისტემა და ფინანსები
2006 წლის ბიუჯეტით ხარჯებმა შეადგინა 23,05 მილიონი აშშ დოლარი, ხოლო შემოსავლებმა — 21,54 მილიონი აშშ დოლარი. ამასთან ტუვალუს მთავრობის ხარჯები რჩება საკმაოდ მაღალი: 1999 წლიდან 2003 წლამდე მათი შეფარდება ქვეყნის მთლიან შიდა პროდუქტთან მერყეობდა 150—220 %-ის ფარგლებში. აქედან გამომდინარეობს, რომ მთავრობის ხარჯები ტუვალუს ეკონომიკური აქტიურობის მთავარი მამოძრავებელი ძალაა. ეს იმითაა გამოწვეული, რომ კერძო სექტორი იმყოფება მხოლოდ ჩანასახობრივ მდგომარეობაში, და სათუოა მან შეძლოს გახდეს ეკონომიკის წამყვანი სექტორი მრავალი ფაქტორების გამო, რომელიც აფერხებს მის განვითარებას.
ქვეყნის ბიუჯეტის შევსების მთავარი წყაროა ასევე საფოსტო მარკები, რომლებიც მთელი მსოფლიოს ფილატელისტების ინტერესს იწვევს.
ქვეყანაში არ არსებობს ცენტრალური ბანკი, ხოლო ტუვალუს შიდა საბანკო სისტემა წარმოდგენილია სულ ერთი ბანკით — ტუვალუს ეროვნული ბანკით, რომელიც იმყოფება მთავრობის საკუთრებაში.
ჯანდაცვა
1978 წელს მიღებული დამოუკიდებლობის შემდეგ ტუვალუს მთავრობა გეგმავდა აეშენებინა ყველა დაშორებულ კუნძულზე მაღალხარისხიანი სამედიცინო დაწესებულებები, მაგრამ სახსრების არქონის გამო, ბოლოს და ბოლოს, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ყველა არსებული რესურსების თავმოყრის შესახებ ქვეყნის ერთადერთი მსხვილი სამედიცინო ობიექტის — პრინცესა მარგარეტის საავადმყოფოს (Princess Margaret Hospital) მოდერნიზაციისათვის, რომელიც მდებარეობს ატოლ ფუნაფუტიზე. საავადმყოფოს ახალი თანამედროვე შენობა გაიხსნა 2003 წელს (მშენებლობა მიმდინარეობდა იაპონიის დახმარებით). ტუვალუს დედაქალაქის ფარგლებს გარეთ არ არიან მუდმივი და ხშირად მომუშავე ექიმები, ხოლო ქვეყანაში ყველა სამედიცინო მომსახურებას ახორციელებს ჯანმრთელობის სამინისტრო. ექიმების ვიზიტები დაშორებულ კუნძულებზე იშვიათად ხდება, რაც ნეგატიურად აისახება ადამიანების ჯანმრთელობაზე.
ტუვალუში დაავადებების ძირითადი მიზეზებია სხვადასხვა ინფექციური დაავადებები: ყოველწლიურად რეგისტრირდება კანის დაავადებების, მწვავე რესპირატორული ვირუსული ინფექციების და თვალის ინფექციების საგანგაშო რაოდენობა (ყველაზე გავრცელებულია: სასუნთქი გზების დაავადებები, უპირველეს ყოვლისა, გრიპი და გაცივება).
მას შემდეგ, რაც ტუვალუს სახელმწიფო გახდა მსოფლიო ეკონომიკური პროცესების მონაწილე, იქ ჩვეულებრივი გახდა ცხოვრების არასწორი წესისგან გამოწვეული დაავადებები, რომლებიც დაკავშირებულია ადგილობრივი მაცხოვრებლების რაციონში ბრინჯის, შაქრის, კონსერვების და სხვა არატრადიციული პროდუქტების გაზრდით. მათ განეკუთვნება: შაქრის დიაბეტი, ჰიპერტონია და სიმსუქნე. ბავშვები ხშირად ავადდებიან დიარეით, გასტროენტერიტით. უკანასკნელ წლებში განსაკუთრებულ საფრთხეს წარმოადგენს სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები. ყველაზე უფრო ფართედ ის გავრცელებულია ადგილობრივ მეზღვაურებს შორის, რომლებიც მუშაობენ უცხოურ გემებზე. ტუვალუს მოსახლეობის დაახლოებით 20 %-ის ორგანიზმში ნაპოვნია ნემატოდები, რომლებიც ფილარიატოზის აღმგზნებია.
2002 წლის აღწერის თანახმად ატოლ ფუნაფუტის მამაკაცების 49 % და ქალების 3 % რეგულარულად ხმარობდა სხვადასხვა ალკოჰოლურ სასმელს (დაშორებულ კუნძულებზე ეს ციფრი ცოტათი დაბალია — მამაკაცების 45 % და ქალების 1 %). ფართედ გავრცელებულია თამბაქოს მოწევა: ფუნაფუტის მოსახლეობის მამაკაცების ორი მესამედი და ქალების ერთი მეოთხედი თამბაქოს მწეველია (დაშორებულ კუნძულებზე — 60 % და 25 % შესაბამისად).
განათლება
ტუვალუში 6-დან 15 წლამდე ბავშვებისათვის განათლება სავალდებულო და უფასოა. ქვეყნის საგანმანათლებლო სისტემა მოიცავს რამდენიმე საფეხურს: ორწლიანი სკოლამდელი განათლება, რვაწლიანი დაწყებითი განათლება და ოთხწლიანი საშუალო განათლება.
სულ ტუვალუში დარეგისტრირებულია 17 სკოლამდელი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელთა მართვას ახორციელებენ მშობელთა სხვადასხვა ასოციაციები, რომლებიც საკუთარი სახსრებით ქირაობენ აღმზრდელებს. ისტორიულად მთავრობა არასდროს არ მონაწილეობდა ამ დაწესებულებების მოღვაწეობის ორგანიზებაში, მაგრამ უკანასკნელ წლებში მთავრობამ დაიწყო მათთვის დიდი ყურადღების მიქცევა, მაგალითად, სამ კვალიფიკაციურ აღმზრდელს თითოეული დარეგისტრირებული სკოლამდელი დაწესებულებიდან გამოეყოფა ყოველწლიური გრანტები, ასევე ეწევა სხვა მატერიალური დახმარებები, რომელიც მიმართულია ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებისკენ და ტექნიკურ აღჭურვისკენ.
დაწყებით სკოლებში სწავლობენ ბავშვები 6-დან 13 ასაკამდე. სახელმწიფო გამოცდის ჩაბარების შემდეგ მოსწავლეები აგრძელებენ სწავლას საშუალო სკოლაში, ამასთან მოსწავლეებს ეძლევათ უფლება ხელმეორედ ჩააბარონ გამოცდა უარყოფითი ნიშნის შემთხვევაში. 2006 წელს დაწყებით სკოლებში სწავლობდა 2067 ბავშვი (მათ შორის: 1102 ბიჭი და 965 გოგო), მასწავლებელთა რაოდენობაა — 103 ადამიანი.
სულ ქვეყანაში მოქმედებს ერთი საშუალო სკოლა: 1998 წლამდე მათი რაოდენობა იყო ორი, რომელთაგან ერთი იმყოფებოდა ტუვალუს ეკლესიის კონტროლის ქვეშ. მაგრამ მაღალი ხარჯების გამო ეკლესია იძულებული იყო გადაეცა სკოლა მთავრობის საკუთრებაში, რომელმაც, თავის მხრივ, გადაწყვიტა იგი დაეხურა.
საშუალო სკოლის შემდეგ შემდგომი განათლების მიღება შეიძლება 1978 წელს დაარსებულ ტუვალუს საზღვაო სკოლაში (Tuvalu Marine School, რომელშიც ისწავლება საზღვაო საქმე ), ასევე სამხრეთ წყნარი ოკეანის უნივერსიტეტში, რომლის კამპუსი მდებარეობს ფუნაფუტიში.
ბევრი უცხოური სახელმწიფო, უპირველეს ყოვლისა, ავსტრალია, ახალი ზელანდია, კანადა, იაპონია და საფრანგეთი, ტუვალუს საკმაოდ მნიშვნელოვანი სახის დახმარებას უწევენ, აფინანსებენ ქვეყნის სხვადასხვა საგანმანათლებლო პროექტებს. ზოგიერთი პედაგოგი იმაღლებს საკუთარ კვალიფიკაციას საზღვარგარეთის სასწავლო დაწესებულებებში.
სოციალური ორგანიზება
ტუვალუში ჯერ კიდევ ევროპელების გამოჩენამდე ადგილობრივი მოსახლეობა დაყოფილი იყო ცალკეულ ჯგუფებად, რომელთა წევრები ფლობდნენ განსაზღვრულ უფლებებს და მოვალეობებს. ისტორიულად არქიპელაგის თითოეული კუნძული პოლიტიკურად დამოუკიდებელი იყო, თუმცა ფუნაფუტის, ნუკუფეტაუს, ნუკულაელაეს და ვაიტუპუს ატოლებს შორის არსებობდა მჭიდრო ურთიერთობა, რომელიც დაფუძნებული იყო საერთო წინაპრის პატივისცემაზე და რიტუალურ იერარქიაზე.
მუსიკა და ცეკვები
ტუვალუს ხალხის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია მუსიკას და ცეკვებს, რომლებიც მჭიდრო ურთიერთკავშირშია ერთმანეთთან.
ტუვალუს მუსიკალური სტილი ვითარდებოდა ვითარდებოდა რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში და ის შეიძლება შევაფასოდ, როგორც „პოლინეზიის მუსიკალური მიკროკოსმი, სადაც თანაარსებობს თანამედროვე და უფრო ძველი სტილი“. მიუხედავად ამისა ბევრი მუსიკალური და საცეკვაო ტრადიციებიდან არ შემორჩა. ამ მხრივ ნეგატიური გავლენა იქონია ტუვალუში ქრისტიანი მისიონერების გამოჩენამ, რომლებიც კუნძულელებს შორის ავრცელებდნენ რელიგიური შინაარსის და ევროპული მელოდიის სიმღერებს და კრძალავდნენ ბევრ ტრადიციულ ცეკვებს ეთიკური მიზეზების გამო. მაგალითად, კუნძულებზე მისიონერთა გამოჩენამდე ტრადიციული მუსიკას თან სდევდა სიმღერა, რომელიც ჰგავდა მონოტონურ კითხვას, მაგრამ შემდგომში ეს ტრადიცია გაქრა, როგორც განსაკუთრებული სიმღერები, რომლებიც სრულდებოდა ქალების მიერ კაცების მუშაობის დროს. სიმღერების თემატიკა იყო საკმაოდ ნაირფეროვანი: ძირითადად მასში გამოიხატებოდა კუნძულელების ყოველდღიური ცხოვრება, მათი გრძნობები და ემოციები. არსებობდა სიმღერები მითოლოგიურ თემათიკაზე.
გასართობი ფუნქციის გარდა, ტუვალუს ორ ტრადიციულ ცეკვას ფაკანაუს (ტუვალუს ენა — fakanau) და ფაკასეასეას (ტუვალუს ენა — fakaseasea) ჰქონდა მეორე მთავარი მნიშვნელობა: ისინი სრულდებოდა ხელმძღვანელი ბელადების ან გამოჩენილი კუნძულელების პატივსაცემად, რომლებმაც თავი გამოიჩინეს კანოეს დამზადებაში, თევზჭერაში, ვაჟკაცობაში. მაგრამ ამ ორი ცეკვიდან შემონახულია მხოლოდ ფაკასეასეა.
ფაკანაუ წარმოადგენდა მჯდომარე ცეკვას, რომელსაც თან ახლდა ხელების და ტანის ზედა ნაწილის მოძრაობა. ის ფართედ იყო გავრცელებული ნიუტაოს და ნუკუფეტაუს კუნძულებზე და უპირატესად ასრულებდნენ მამაკაცები, რომლებიც ისხდნენ წრეზე. ცენტრში როგორც წესი იმყოფებოდა ბაბუა, რომელიც ითვლებოდა ყველაზე უფრო გამოცდილად ცეკვის შესრულებისას და თვალყურს ადევნებდა ტაქტს. ნიუტაოზე ცეკვას ზოგჯერ სრულდებოდა მუხლებზე დამჯდარი ან ფეხზე მდგომი. მიუხედავად ფაკანაუს პოპულარობისა, კუნძულებზე მოსულმა მისიონერებმა ეს ცეკვა ჩათვალეს საკმაოდ ეროტიკულად და ის აკრძალეს. აკრძალვა კიდევ იმით იყო განპირობებული, რომ ფაკანაუს ჰქონდა რელიგიური მნიშვნელობაც.
ნიუტაოს კუნძულზე ტრადიციული ქალთა ცეკვა იყო ოგა, ან ონგა (ტუვალუს ენა — oga, onga), რომელიც სრულდებოდა ან დამჯდარი, ან მუხლებზე მდგომი. ფაკასეასეას ფაკანაუსგან განსხვავებით თან ახლდა უფრო ნელი მელოდია, ხოლო სრულდებოდა ერთი ან ორი მოცეკვავით. დანარჩენი დამსწრენი ან ცეკვავდნენ ან ხელს უწყობდნენ ტაქტის შენარჩუნებას.
ტუვალუს როგორც მუსიკის, ასევე ცეკვის ყველაზე უფრო ცნობილი სახეა ფატელე (ტუვალუს ენა — fatele), რომელშიც გამოკვეთილია ევროპული მელოდიურობისა და ჰარმონიულობის ძლიერი გავლენა, ხოლო ლირიზმი მთავარი მახასიათებელია. მოცეკვავეები ფატელეს შესრულებისას სხედან ორ ან უფრო მეტ რიგად, ისე რომ მათ შორის საუკეთესოები იმყოფებიან წინ ცენტრში. ნახევარწრეზე, სახით მოცეკვავეებისკენ, სხედან მამაკაცები და ახალგაზრდობა, რომლებიც შეადგენენ მომღერლებს და ხელს უწყობენ ტაქტს.
ერთადერთი ინსტრუმენტი, რომელიც იხმარებოდა ცეკვის მუსიკალური გაფორმებისათვის, იყო პატარა ნასვრეტებიანი გონგი, რომელსაც ერქვა ან ნაფა (ტუვალუს ენა — nafa), ან პატე (ტუვალუს ენა — pātē, ის უფრო პატარაა, ვიდრე ნაფა). მელოდია უფრო ხშირად გამოდიოდა მარაოს ხელის გულებზე მსუბუქი დარტყმით. ფაკასეასეას ან ფატელეს შესრულებისას მომღერლებში ქალები და მამაკაცები ძლიერად ურტყავდნენ ქსოვილებს, რომლებზეც ისინი ისხდნენ, რომ ასეთი სახით შეენარჩუნებინათ სიმღერის ტაქტი, ხოლო ოგას შესრულებისას — უკრავდნენ ტაშს.
სპორტი
ტუვალუში არსებობს საკუთარი ტუვალუს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები. მაგრამ ეროვნული ფედერაცია არ შედის ფიფაში, ამასთან იგი რჩება ოკეანეთის ფეხბურთის კონფედერაციის ასოცირებულ წევრად. პირველი საერთაშორისო მატჩი ტუვალუს ეროვნული ნაკრების მონაწილეობით ფეხბურთში შედგა 1979 წლის 29 აგვისტოს, რომელშიც ტუვალუს ნაკრებმა წააგო ტაიტის ნაკრებთან ანგარიშით 0:18 (ეს გახდა ნაკრების ყველაზე დიდი ანგარიშით წაგება). ტუვალუს ნაკრებმა ყველაზე დიდი ანგარიშით 5:3 მოუგო ტონგის ნაკრებს 1979 წლის 31 აგვისტოს სამხრეთ წყნარი ოკეანეთის თამაშებზე ფიჯიში. 2007 წელს ტუვალუს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები გახდა მსოფლიოში პირველი ნაკრები, რომელიც არ შედიოდა ფიფაში და მონაწილეობა მიიღო მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის შესარჩევ მატჩებში.
ქვეყნის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი ჩამოყალიბდა 2004 წელს და ოფიციალურად იქნა აღიარებული საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის მიერ 2007 წელს. სულ ქვეყანაში არსებობს 11 მოქმედი ეროვნული სპორტული ფედერაცია, რომელთაგან ექვსში საერთაშორისო ფედერაციების წევრია: ბადმინტონში, კალათბურთში, ფრენბურთში, ძალოსნობაში, ჩოგბურთში და მაგიდის ჩოგბურთში. 2008 წელს ტუვალუს ნაკრები პირველად მონაწილეობდა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში, რომელიც გაიმართა პეკინში (თუმცა იქ ვერანაირი მედალი ვერ მოიპოვა). იქ იგი წარდგენილი იყო სპორტის ორ სახეობაში — მძლეოსნობაში და ძალოსნობაში. ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებში ქვეყანას მონაწილეობა არასდროს არ მიუღია.
დღესასწაულები
ტუვალუს დღესასწაულებია :
სქოლიო
* კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიები კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები კატეგორია:ჯუჯა სახელმწიფოები
სანტი კასორლა
სანტი კასორლა (Santi Cazorla) — ესპანელი ფეხბურთელი, ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებისა და ლონდონის „არსენალის“ ფეხბურთელი. კაარიერის უმეტესი ნაწილი გატარებული აქვს ესპანურ კლუბ „ვილიარეალში“. მონაწილეობდა ევრო 2008-სა და ევრო 2012-ზე და ნაკრებთან ერთად გახდა ორივე ტურნირის გამარჯვებული.
ანაკენა
მინი|250პქ|აღდგომის კუნძულის ტანამგზავრული ფოტო. ანაკენას პლაჟი დაბლა მარცხნივ ანაკენა — თეთრი მარჯნის ქვიშიანი პლაჟი წყნარ ოკეანეში მდებარე ჩილეს კუთვნილ აღდგომის კუნძულზე, რაპა-ნუის ეროვნულ პარკში. ანაკენაზე მდებარეობს ორი აჰუ (პლატფორმა) რომელთაგან ერთზე მხოლოდ ერთი ქანდაკებაა (მოაი) აღმართული, მეორეზე კი ექვსი.
ანაკენა უჩვეულოა აღდგომის კუნძულისათვის, რადგან ის ერთ-ერთია კუნძულზე სულ არსებული ორი პლაჟიდან, განსხვავებით არსებული კლდოვანი სანაპირო ზოლისგან.
კუნძულის ზეპირი გადმოცემის თანახმად, სწორედ ანაკენას მოადგა ჰოტუ მატუა — პოლინეზიელი მმართველი, რომელიც ორი კანოეთი მოვიდა და კუნძულზე პირველი დასახლება დააარსა.
მოგვიანებით ის საცერემონიო ადგილი გახდა, სადაც ადგილობრივები რონგორონგოზე დაწერილ დაფებს კითხულობდნენ.
სანტი კასორლა
რეკრეატივო
2006 წლის 7 ივლისს კასორლამ 4 წლიან კონტრაქტს მოაწერა ხელი „რეკრეატივოსთან“. ტრანსფერის ფასმა 600 000 ევრო შეადგინა,თუმცა „ვილიარელმა“ დაიტოვა შესაძლებლობა გამოესყიდა კასორლა ერთი წლის შემდეგ, ოღონდ გაორმაგებულ ფასად.
არსენალი
2012 წლის 7 აგვისტოს კასორლა „არსენალში“ გადავიდა.ზაფხულში „მალაგას“ ფინანსური პრობლემები შეექმნა, რის გამოც კინაღამ მონაწილეობის უფლება დაკარგა ჩემპიონთა ლიგაზე „მეთოფეების“ მთავარი მწვრთვნელი, არსენ ვენგერი ძალიან კმაყოფილი იყო ახალი შენაძენით. "სანტი შესანიშნავი შენაძენია ჩვენთვის.ის ძალიან გამოცდილია როგორც საკლუბო,ასევე სანაკრებო დონეზე და მნიშვნელოვან ხარისხს შემატებს ჩვენ გუნდს."- განაცხადა მან.
ანაკენა
ანაკენა ცნობილია ადამიანი-ფრინველის კულტით, რაგდან როდესაც ახალი ადამიანი-ფრინველი დასავლეთის კლანებიდან იყო, მისი დღესასწაულები აქ იმართებოდა.
სანტი კასორლა
სეზონი 2012-13
კასორლას დებიუტი ახალ კლუბში 18 აგვისტოს, პრემიერ-ლიგის გამხსნელ ტურში შედგა „სანდერლენდის“ წინააღმდეგ, სადაც დაჯილდოვდა როგორც მატჩის საუკეთესო მოთამაშე. ტურნირის საწყის ტურებში კარგი თამაშის წყალობით დაიმსახურა მოწონება გულშემატკივრების და მწვრთნელისგან. პირველი გოლი გაიტანა 2 სექტემბერს, „ლივერპულის“ წინააღმდეგ, ინგლისის ჩემპიონატის მე-3 ტურში. ოქტომბერში „ვესტ ჰემს“ გასვლით შეხვედრაში გაუტანა გოლი, რომელიც არსენალის თვის საუკეთესო გოლად დასახელდა.
ანაკენა
თანამედროვე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ნივთები, რომლებიც ამტკიცებს, რომ ანაკენა ახ. წ. 1200 წელზე ადრე ყოფილა დასახლებული. ლინგვისტური და სხვა კვლევები მიუთითებს, რომ პირველი დასახლებები კუნძულზე ახ. წ. 300 - 1200 წლებში ჩაისახა.
სანტი კასორლა
სეზონი 2012-13
17 დეკემბერს შეასრულა პირველი ჰეთ-თრიკი „არსენალის“ მაისურით, გასვლით შეხვედრაში „რედინგთან“. კარგი თამაშისთვის გახდა მატჩის საუკეთესო მოთამაშე. შემდეგი წლის თებერვალში კასორლას დუბლით „არსენალმა“ დაამარცხა „ასტონ ვილა“, მისმა თანაგუნდელმა, პერ მერტეზაკერმა კასორლას იდეალური მოთამაშე უწოდა. 14 მაისს კასორლამ გააკეთა საგოლე გადაცემები ოთხივე გოლისას „უიგანის“ კარში.„უიგანი"“ გავარდა, ხოლო „არსენალმა“ დიდი ნაბიჯი გააკეთა ჩემპიონთა ლიგაზე მოსახვედრად. პირველივე სეზონში კასორლამ დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა როგორც გულშემატკივრებზე, ასევე ახალ მწვრთნელებზე და თანაგუნდელებზე. მაისის ბოლოს ის დასახელდა „არსენალის“ წლის მოთამაშედ, მაგრამ არსენ ვენგერმა განაცხადა, რომ კასორლა პრემიერ-ლიგის წლის გუნდშიც უნდა მოხვედრილიყო.
ანაკენა
ანაკენაზე რამდენიმე არქეოლოგიური გათხრა ჩატარდა, მათ შორის იყო კეტრინ რუტლეჯის 1914 წელს, უილიამ მულოისა და თურ ჰეიერდალის 1950-იან წლებში. ორივე მათგანისას აღდგენილ იქნა აჰუები.
სანტი კასორლა
სეზონი 2013-14
2013 წლის ზაფხულში გაჩნდა ინფორმაცია,რომ კასორლა შეიძლება "ატლეტიკოში" გადასულიყო."ატლეტიკოს" მთავარმა მრწვრთნელმა დიეგო სიმეონემ განაცხადა კიდეც,რომ ყველაფერი შესაძლებელი იყო სანტისთან მიმართებაში,თუმცა შემდეგ თვით ფეხბურთელმა თქვა,რომ "არსენალში" ძალიან ბედნიერი იყო და არსად გადასვლას არ აპირებდა. კასორლა "არსენალს" შვებულების შემდეგ მხოლოდ ივლისის ბოლოს შეუერთდა,რადგან ივნისში მონაწილეობდა კონფედერაციის თასზე ესპანეთის რიგებში.17 აგვისტოს "ასტონ ვილასთან" ინგლისის პრემიერ-ლიგის გამხსნელ ტურში მოედანზე მხოლოდ მეორე ტაიმში შემოვიდა ალექს-ოქსლეიდ ჩემბერლენის ტრავმის შემდეგ. სექტემბერში მესუტ ოზილის მადრიდის "რეალიდან" შეძენის გამო კასორლას ძირითადად ფლანგზე მოუხდა თამაში."მე კომფორტულად ვგრძნობ თავს ფლანგზე,რადგან აქ დიდი თავისუფლება მაქვს.ყველაზე დიდი განსხვავება ცენტრში თამაშისგან ალბათ მაინც დაცვისასაა.როდესაც ჩვენ ბურთი გვაქვს,მე,ჯეკი(უილშირი) ან მესუტი (ოზილი) თავისუფლად ვმოძრაობთ,თუმცა როდესაც მოწინააღმდეგე ბურთს იბრუნებს,ჩვენ სხვადასხვა მოვალეობები გვაქს შესასრულებელი" - განაცხადა კასორლამ ამ თემაზე. პირველი გოლი სეზონში გაუტანა "ლივერპულს" "ემირეიტსზე" 2 ნოემბერს. შემდეგი წლის 18 იანვარს გამარჯვების მომტანი დუბლი შეასრულა "ფულჰემის" წინააღმდეგ.იანვარში კასორლა კარგი გამოსვლისთვის დაჯილდოვდა როგორც თვის საუკეთესო მოთამაშე არსენალში და 6 მატჩში 5 გოლი გაიტანა. მარტში კასორლამ გაახანგრძლივა კონტრაქტი "არსენალთან".არსენ ვენგერმა აღნიშნა,რომ კასორლა ძალუან მნიშვნელოვანი ფიგურაა "არსენალისთვის"."მე ძალიან ბედნიერი ვარ აქ.მწვრთნელი,გულშემატკივრები,სტადიონი,ორგანიზაცია-ეს ყველაფერი მე ძალიან მაბედნიერებს.მე დიდი სიამივნება მივიღე ამ ორი წლით აქ.ვიმედოვნებ,რომ კლუბი შეძლებს იბრძოლოს დიდი ტიტულებისთვის.აქ მოსვლისას ჩემი მთავარი მიზანი იყო გაუმჯობესება,როგორ ფეხბურთელი,და მე ეს ნამდვილად შევძელი"-განაცხადა კასორლამ. აპრილში ინგლისის თასის ნახევარფინალში კასორლამ გადამწყვეტი თერთმეტნეტრიანი გაიტანა "უიგანთან" თამაშის შემდგომ პენალტების სერიაში.17 მაისს "უემბლიზე" ფინალში "ჰალთან" კი ჯარიმიდან გატანილი გოლით საფუძველი ჩაუდო მეტოქის დასწყისში მოპოვებული ორბუთიანი უპირატესობის აღმოფხვრას."არსენალმა" მოიგო ექსტრა-ტაიმში (3-2) და დაასრულა თავისი 9 წლიანი ერა ტიტულის გარეშე.ინგლისის თასი გახდა პირველი მოგებული ტურნირი კასორლასთვის ახალ კლუბში.
ანაკენა
ანაკენა გადაღებულია კევინ რეინოლდსის ფილმ რაპანუის ერთ-ერთ ეპიზოდში, სადაც თამაშობენ ჯეისონ სკოტ ლი, ესაი მორალესი, სანდრინ ჰოლტი და სხვ. ფილმის პროდიუსერია კევინ კოსტნერი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აღდგომის კუნძული
კონრად შუმანი
კონრად შუმანი (Conrad Schumann; დ. 28 მარტი, 1942 – გ. 20 ივნისი, 1998) — აღმოსავლეთ გერმანელი მესაზღვრე, რომელიც 1961 წელს, ბერლინის კედლის მშენებლობის დროს დასავლეთ გერმანიაში გაიქცა.
გაქცევა დასავლეთ გერმანიაში
ამ დროისათვის საზღვარი მხოლოდ 80 სმ-ის სიმაღლის მავთულხლართების რგოლი იყო. მთელი დღის განმავლობაში პატრულირებისას დასავლეთ ბერლინის მაცხოვრებლები ყვიროდნენ: „ღორებო!“ „მოღალატეებო!“ „საკონცენტრაციო ბანაკის მცველებო!“.
ერთმა სცენამ განსაკუთრებით გააღიზიანა შუმანი. ახალგაზრდა ქალბატონმა აღმოსავლეთ ბერლინში ყვავილების თაიგული გადასცა დასავლეთ ბერლინში მყოფ უფროს ქალბატონს, აშკარად უმცროსი ქალბატონის დედას და მიულოცა დაბადების დღე. ახალგაზრდა ქალბატონმა ბოდიში მოიხადა იმის გამო, რომ ვერ შეძლო სტუმრობა, შემდეგ ანიშნა შუმანზე და დაამატა: "ისინი არ მაძლევენ, გადმოსვლის საშუალებას". შუმანმა დაიწყო ფიქრი, მართლა სურდა თუ არა სამუშაო ცხოვრების დარჩენილი ნაწილი თანამოქალაქეებთან პატიმრობაში გაეტარებინა.
სანამ შუმანი იძულებული გახდებოდა ემოქმედა, უფრო მეტი ჯარისკაცი მივიდა ჯავშანმანქანებით და ბრბოს ხიშტებით უკან დახევისაკენ უბიძგა. შუმანმა დაიწყო ფიქრი, რომ უნდა გაქცეულიყო, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც სატვირთო მანქანები ჩამოვიდნენ ბეტონის ბოძებითა და ფოლადის ფილებით. მომდევნო ორი საათის განმავლობაში, როდესაც ჯარისკაცებიდან არავინ უყურებდა, მან მავთულის მონაკვეთი ჩამოაგდო. დასავლეთ ბერლინის დამკვირვებლებმა ყურადღება მიაქციეს. ერთი ახალგაზრდა ახლოს მივიდა მავთულხლართებთან და შუმანმა დაუყვირა: „დაბრუნდი სასწრაფოდ“, შემდეგ კი ჩურჩულით უთხრა: „მე ვაპირებ გადმოხტომას!“ ახალგაზრდამ გააფრთხილა დასავლეთ ბერლინის პოლიცია, რომელიც ფურგონით მივიდა.
დაახლოებით საღამოს 4:00 საათზე, შუმანი გადაახტა მავთულხლართებს და დასავლეთ ბერლინის პოლიციამ სასწრაფოდ წაიყვანა ფურგონში. დასავლეთ გერმანელმა ფოტოგრაფმა პიტერ ლეიბინგმა გადაიღო შუმანის ნახტომი. ფოტო სახელწოდებით „თავისუფლების ნახტომი“ გახდა ცივი ომის ეპოქის საკულტო გამოსახულება და 1982 წელს დისნეის ფილმის „ღამის გადაკვეთის“ დასაწყისში გამოჩნდა.
შუმანი დასავლეთ ბერლინიდან დასავლეთ გერმანიაში წავიდა და ბავარიაში დასახლდა. 1962 წელს გიუნცბურგში გაიცნო და დაქორწინდა კუნიგუნდა გუნდაზე. მათ მომდევნო წელს შეეძინათ ვაჟი. შუმანმა ახალი სამუშაო დაიწყო ღვინის ქარხანაში, შემდეგ კი Audi-ის ავტომობილების ქარხანაში ინგოლშტადტში, სადაც მუშაობდა თითქმის 30 წლის განმავლობაში.
ცხოვრების უკანასკნელი წლები
2011 წლის მაისში შუმანის ფოტო „თავისუფლებაში ნახტომი“ შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მეხსიერების პროგრამაში, როგორც ბერლინის კედლის დანგრევის დოკუმენტების კრებულის ნაწილი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1942
ვიქტორია ჩმილიტე
ვიქტორია ჩმილიტე ან ვიქტორია ჩმილიტე-ნილსენი(Viktorija Čmilytė-Nielsen, {{{{lang-lt}}Viktorija Čmilytė-Nielsen) დ. 6 აგვისტო, 1983, შიაულიაი,ლიეტუვა) — ლიეტუველი მოჭადრაკე და პოლიტიკური მოღვაწე. ვიქტორია ერთადერთი ქალი დიდოსტატია ლიეტუვას ჭადრაკის ისტორიაში, არის ევროპის ქალთა ჩემპიონი და სამგზის ვერხლის პრიზიორი. ორჯერ ლიტვის ჩემპიონი გახდა მამაკაცებს შორის. 2015 წლის 21 აპრილიდან ლიეტუვის რესპუბლიკის სეიმის წევრია, ხოლო 2020 წლის 13 ნოემბრიდან სეიმის თავმჯდომარე.
ლიეტუვას ქალთა ნაკრები
ქალთა ოლიმპიადაზე 1996 წლიდან 2012 წლამდე იასპარეზა. პირველად სარეზერვო დაფაზე თამაშობდა, ხოლო შემდეგ მუდამ პირველზე, თუმც ნაკრებს მედალი არ მოუგია. სამაგიეროდ ინდივიდუალურად 2000 და 2004 წელს მცირე ოქრო მოიგო. ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზეც ოთხჯერ ითამაშა ნაკრებში და მხოლოდ ერთი ინდივიდუალური ოქრო მოიგო 2013 წელს. thumb|ვიქტორია ჩმილიტე. 2013
ლიეტუვას ვაჟთა ნაკრები
2009 წელს ევროპის ვაჟთა ჩემპიონატზე მესამე დაფაზე გამოვიდა. 3 პარტია მოიგო, 2 წააგო და 4 ყაიმით დაასრულა. 2010 წელს ოლიმპიადაზეც მესამე დაფაზე ითამაშა, საიდანაც 4 მოიგო, 3 წააგო და 2 დაასრულა ყაიმით.
ევროპის ქალთა საკლუბო თასი
ევროპის საკლუბო თასზე რამდენიმე გუნდში იასპარეზა და 2011 წელს AVS Krasnoturinsk-ის შემადგენლობაში გამარჯვებულიც გახდა. ინდივიდუალური შედეგით ორ-ორი ვერცხლი და ბრინჯაო აქვს მოგებული.
2000
პირველად დელიში მოსინჯა ძალები, სადაც 61 მონაწილეს შორის რეიტინგით 31-ე იყო. შეჯიბრი კი ნოკაუტ-სისტემით გაიმართა, მან ორი მეტოქე ჰოან თჰან თრანი 2:0 და ქართველი ინგა ხურცილავა 1,5:0,5 დაამარცხა, თუმც მესამეში სერბ ალისა მარიჩთან დამარცხდა 0,5:1,5.
2004
მეოთხედფინალამდე უწია 2004-ში ელისტაში, თუმც ქართველ მაია ჩიბურდანიძეს ვერაფერი მოუხერხა და დაძაბულ ბრძოლაში 2,5:3,5 დამარცხდა. მანამდე ინდოელი ჰარიკა დრონავალი 2:0, რუსი ალეკსანდრა კოსტენიუკი 1,5:0,5, და შვედი პია კრამლინგი 4:2 დაამარცხა.
2006
ნახევარფინალამდე მივიდა ეკატერინბურგში სადაც 64 მონაწილეს შორის რეიტინგით მე-13 იყო. პირველ ტურში ირანელ ათოუშა პოურკაშიანს მოუგო 1,5:0,5. შემდეგ მიყოლებით დაამარცხა ჩინელი რუან ლუფეი 4:2, კოსტენიუკი 1,5:0,5, ჩიბურდანიძე 3:1 და ბოლოს რუს ალისა გალიამოვასთან დამარცხდა 0,5:,1,5.
2008
2008 წელს ნალჩიკში მეათე ნომრად იყო განთესილი, თუმც მეორე წრეში რუს ნადეჟდა კოსინცევასთან 1,5:2,5 დამარცხდა. მანამდე ვალენტინა გულობენკო 1,5:0,5 დაამარცხა.
2010
ანტაქიაში მე-12 ნომერი იყო რეიტინგით და მესამე ეტაპამდე მივიდა. პირველი ორი შეხვედრა რუს ჯულია დემინას 2:0 და გერმანელ ელიზაბეთ პეტცს მოუგო 2,5:1,5, თუმც ფრანგ ალმირა სკრიპჩენკოსთან დამარცხდა 2:4.
2012
ხანტი მანსიისკში მხოლოდ ერთი ეტაპი გაიარა. პირველ მატჩში პერუელ ინგრიდ ალიაგა ფერნანდეს მოუგო 1,5:0,5, თუმც შემდეგ ჩინელ ჰუან ქიანთან წააგო 0,5:1,5. ლიუტუველი მოჭადრაკე მე-7 ნომრად იყო განთესილი.
2015
სოჭში მეოთხე ნომერი იყო და ორი ეტაპი გაიარა. პირველი პარტია ბანგლადეშელ აკტერ ლიზა შამიმას მოუგო 2:0, მეორე რუს ეკატერინა კოვალენსკაიას 1,5:0,5 და მესამეში მერი არაბიძესთან დამარცხდა 1,5:2,5.
ფიდეს გრან-პრი
2011-2012-წლების ქალთა ფიდეს გრან-პრის სერიაზე გამოვიდა და 6 ტურნირიდან 4-ში ითამაშა. საბოლოოდ 24 ქალში მეშვიდეზე გავიდა. 2013-2014 წლებში ექვსიდან ორში გამოვიდა და 22 ქალში მე-18-ზე გავიდა.
ოჯახი
2001 წელს ცოლად გაჰყვა ესპანეთის სახელით მოასპარეზე დიდოსტატ ალეკსეი შიროვს, მაგრამ 2007-ში დაშორდა. 2013 წლის 28 დეკემბერს ნიდერლანდელ დიდოსტატ პეტერ ჰეინ ნილსენს გაყვა ცოლად და ორ გვარს ჩმილიტე-ნისლსენს ატარებს. ყავს ოთხი შვილი.
განათლება
მან 2001 წელს Siauliu Didzdvario gimnazija დაამთავრა და რიგაში ლატვიის უნივერსიტეტში ჰუმანიტარულ ფაკულტეტზე ჩააბარა. 2007 წელს ინგლისური ფილოლოგიის ფაკულტეტი დაამთავრა.
ორდენები
Order for Merits to Lithuania - ლიეტუვის დამსახურებისთვის Order of the Lithuanian Grand Duke Gediminas - ლიეტუვის დიდი თავადის გედიმინასის ორდენი
პოლიტიკური მოღვაწეობა
2012 წლის ლიეტუვის საპარლამენტო არჩევნებისთვის ჩმილიტე ლიბერალურ პარტიაში შევიდა. სიაში მე-12 იყო და პარლამენტში ვერ მოხვდა, ვერც პროპორციულით და მაჟორიტარულით. 2015 წლის 21 აპრილს პარტიის ერთი წარმომადგენელი ევროპარლამენტის დეპუტატი გახდა, მეორე კი ვილნიუსის ქალაქის მერი, შესაბამისად გამოთავისუფლდა ადგილები და არჩევნებით პარლამენტს მიღმა დარჩენილი ვიქტორია სეიმის წევრი გახდა. პარლამენტში გარემოს დაცვის კომიტეტეს შეუერთდა. 2016 წლის არჩევნებზე მაჟორიტარული კვლავ წააგო, თუმც პარტიის სიაში მეოთხე იყო და სეიმში მოხვდა. პარლამენტში 2017-2018 წლებში ლიბერალური პარტიის და ოპოზიციურ ბლოკის ლიდერი იყო. 2019 წლიდან ოპოზიციის ლიდერად აირჩიეს, რომელიც მოქმედი პრემიერის სკვერნელის კაბინეტის საქმიანოაბს აკრიტიკებდა. 2019 წელს ლიბერალური პარტიის თავმჯომარედ აირჩიეს და 2020 წლის არჩევნებზე 13 ადგილი აიღო. ვიქტორია 2020 წლის 12 ნოემბერს სეიმის სპიკერად აირჩიეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოჭადრაკეები ეროვნების მიხედვით კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები კატეგორია:დაბადებული 6 აგვისტო კატეგორია:1983
854
თარიღი უცნობია
*
ორთოდონტია
მინი|270პქ ორთოდონტია (ორთო... და ბერძნ. odus, ნათ. ბრ. odontos — კბილი) — სტომატოლოგიის დარგი, შეისწავლის ყბა-სახისა და კბილთა სისტემის ანომალიების ეტიოლოგიას, მკურნალობასა და პროფილაქტიკას. ორთოდონტული მკურნალობის ძირითადი ამოცანაა ყბა-კბილთა სისტემის ფორმის გაუმჯობესება — კბილების ან კბილთა მწკრივის გადანაცვლება. თანკბილვის რეგულირება, ქვედა ქბის სახსრების ფუნქციის მოწესრიგება, საღეჭი კუნთების ფუნქციის გააქტივება და სხვა.
მკურნალობა ტარდება სათანადო ორთოდონტული აპარატებით (მექანიკური ფუნქციური და კომბინირებული) ქირურგიული და ფიზიოთერაპიულ მკურნალობასთან ერთად. მკურნალობა ადრეული ასაკიდან უნდა დაიწყოს, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს ყბა-კბილთა სისტემისა და პირისახის ნორმალური ფორმირება.
ლიტერატურა
კატეგორია:სტომატოლოგია
BRICS-ის IX სამიტი
BRICS-ის IX სამიტი შედგა 2017 წლის 4 — 5 სექტემბერს ჩინეთის ქალაქ სიამენში.
BRICS-ის 2017 წლის შემადგენლობა:
მოწვეული სხვა ქვეყნის ლიდერები:
სამიტის თემა: „BRICS: პარტნიორობის გაძლიერება ნათელი მომავლისთვის“.
სამიტის დღის წესრიგშია მჭიდრო ურთიერთქმედების ჩამოყალიბება, პრაქტიკული თანამშრომლობის გაღრმავება ყველა სფეროში, გლობალური გამოწვევების ეფექტური გადაჭრა და მსოფლიო ეკონომიკური ზრდის ხელშეწყობა, გლობალური მმართველობისა და საერთაშორისო ურთიერთობების განვითარება დემოკრატიის პრინციპებზე დაფუძნებული.
დღის წესრიგში განსაკუთრებული ადგილი დაეთმო განვითარებადი ბაზრების და განვითარებადი ქვეყნების მქონე სახელმწიფოების როლს. ჩინეთმა აიღო ინიციატივა BRICS-ის, როგორც გლობალური ასოციაციის განვითარებისთვის. „BRICS plus“-ის კონცეფცია, რომელიც 2017 წლის დასაწყისში გამოაცხადა ჩინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ვანგ იიმ, გულისხმობს BRICS-ის „მეგობრების წრის“ ჩამოყალიბებას, რომელიც ურთიერთქმედებს „ხუთთან“ არა სამიტიდან სამიტამდე. როგორც ადრე ხდებოდა "outreach" ფორმატში, მაგრამ მუდმივად, რითაც შეიქმნა ახალი ქსელური კავშირი BRICS-ის ქვეყნებთან. სამიტზე სიამენში "BRICS plus" ფორმატში მიწვეული იყვნენ ისეთი ქვეყნები, როგორიცაა ეგვიპტე, მექსიკა, გვინეა, ტაილანდი და ტაჯიკეთი.
სიამენის სამიტზე ლიდერებმა ასევე განიხილეს ისეთი აქტუალური გლობალური საკითხები, როგორიცაა ტრადიციული და არატრადიციული საფრთხეები საერთაშორისო უსაფრთხოებისთვის, სამხედრო ინტერვენციები და ეკონომიკური სანქციები და გაეროს, მათ შორის უშიშროების საბჭოს გადაუდებელი რეფორმა.
სამიტის შემდეგ BRICS-ის ქვეყნების ლიდერებმა ხელი მოაწერეს სიამენის დეკლარაციას.
სქოლიო
09
კობრი
ლიტერატურა
კატეგორია:კობრისებრნი
Comitas kaderlyi
Comitas kaderlyi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ბოტსვანა 1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბოტსვანამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეორედ იასპარეზა 1984 წელს, აშშ-ის ქალაქ ლოს-ანჯელესში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბოტსვანა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კონსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტია
კონსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტია კადეტები — პოლიტიკური პარტია რუსეთის იმპერიაში. არსებობდა 1905-1917 წლებში. შეიქმნა 1905 წლის რევოლუციის დროს, 1905 წლის ოქტომბერში. მისი თვალსაჩინო წევრები იყვნენ მილიუკოვი, მაკლაკოვი, სტრუვე და სხვები. მათი პროგრამა ითვალისწინებდა რუსეთში კონსტიტუციური მონარქიის დამკვიდრებას არჩევითი პარლამენტით და პიროვნების პოლიტიკური თავისუფლებებით, ასევე უმიწო გლეხებისთვის მიწების გადაცემას საუფლისწულო, სახელმწიფო და საეკლესიო მიწების ხარჯზე. კადეტები ემხრობოდნენ დაქირავებით დასაქმებულთა შრომითი პირობების გაუმჯობესებას, 8-საათიანი სამუშაო დღის ეტაპობრივ შემოღებას, ეროვნულ საკითხში მხარს უჭერდნენ ენათა თავისუფლებას, იმპერიის ფარგლებში უშვებდნენ პოლიტიკურ და ფინანსურ ავტონომიას. კადეტების მთავარი ხაზი რუსეთის მშვიდონიანი, არარევოლუციური განვითარება იყო. მათ მხარი დაუჭირეს 1905 წლის ოქტომბრის მანიფესტს. მათ უმრავლესობა ჰქონდათ პირველი მოწვევის რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო დუმაში. კადეტების პოლიტიკამ გაუადვილა მთავრობას სათათბიროს II მოწვევს დათხოვნა. ამან დასცა მათი ავტორიტეტი ხალხში. III სათათბიროში კადეტებს მხოლოდ 54 დეპუტატი ჰყავდათ. IV სათათბიოში კადეტები უფრო მემარცენე პოზიციებზე იდგნენ. პირველი მსოფლიო ომის დროს კადეტებმა სრული მხარდაჭერა გამოუცხადეს მთავრობას. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამ კადეტები აქცია წამყვან ძალად დროებითმთავრობაში. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ბოლშევიკებმა კადეტები ხალხის მტრებად გამოაცხადეს მათი საქმიანობა აკრძალეს. კადეტები იატაკქვეშა მუშაობაზე გადავიდნენ. 1921 წეს, პარიზში კადეტთა ყრილობაზე განხეთქილება მოხდა, რითაც დასრულდა პარტიის არსებობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ორგანიზაციები კატეგორია:რუსეთის პოლიტიკური პარტიები კატეგორია:გაუქმებული პოლიტიკური პარტიები
რომანდია
რომანდია, იგივე შვეიცარიის რომანდია — დასავლეთ შვეიცარიის ფრანგულენოვანი რაიონების ადგილობრივი სახელი. ტერმინი „შვეიცარიული რომანდია“ გამოიყენება ფრანგული ენის იმ დიალექტის აღსანიშნავად, რომელზეც შვეიცარიაში ლაპარაკობენ. ქვეყანაში ფრანგულად სულ 1,6 მლნ ადამიანი საუბრობს, მთლიანი მოსახლეობის 20%.
სიტყვა „რომანდ“ მიუთითებს ფრანგული ენის ლათინურ/რომანულ წარმომავლობასა და რეგიონის საყოველთაო ორიენტაციაზე ფრანგულენოვანი კულტურისა და რომაული სამართლისკენ. გამოიყენება „შვეიცარიის ალმანდიისა“ (გერმანული შვეიცარია) და „შვეიცარიული იტალიურის“ (იტალიური შვეიცარია) საპირისპიროდ.
შვეიცარიის რომანდია ზუსტად განსაზღვრული ტერიტორია არაა, მაგრამ ზოგადად მოიცავს ფრიბურის, ჟენევის, იურის, ნევშატელის კანტონებს, ვალესა და ვოს დასავლეთ ნაწილებს, ბერნის კანტონის ჩრდილოეთ ნაწილს. რეგიონის უდიდესი ურბანული არეალია ქალაქი ჟენევა.
გერმანულენოვანი შვეიცარია რომანდიას ველჩლანდს უწოდებს, ფრანგულენოვან შვეიცარიელებს კი ველჩებს.
რომანდიის კულტურულ იდენტობას ამყარებს სატელევიზიო არხი Télévision Suisse Romande, რადიოსადგური Radio Suisse Romande და უნივერსიტეტები ჟენევაში, ფრიბურში, ლოზანასა და ნევშატელში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგული ენა კატეგორია:შვეიცარია
OneDrive
OneDrive (ოფიციალურად Microsoft OneDrive, ადრე ერქვა Skydrive, Windows Live SkyDrive და Windows Live Folders) — Microsoft-ის ფაილ-ჰოსტინგ სერვისი (File hosting service), რომელიც საშუალებას აძლევს მის მომხმარებლებს ატვირთონ, შეინახონ, ჩამოტვირთონ და სინქრონიზება გაუკეთონ ფაილებს ღრუბლოვან მეხსიერებაში (Cloud storage) და ჰქონდეთ წვდომა ამ ფაილებთან ვებ ბრაუზერიდან ან მობილური მოწყობილობიდან. ის არის Windows Live-ის სერვისების კრებულის ნაწილი და მომხმარებლებს საშუალებას აძლევს შეინახონ ფაილები დაცულად, გაუზიარონ ისინი კონტაქტებს, ან გახადონ თავიანთი ფაილები საჯაროდ ხელმისაწვდომი. საჯარო ფაილების ნახვისთვის და გადმოწერისთვის არ არის აუცილებელი Micosoft-ის ანგარიშზე შესვლა.
სერვისის სახელწოდებასთან დაკავშირებით, Microsoft-სა და BSkyB-ს (სატელიტური მაუწყებლობის, ინტერნეტისა და სატელეფონო სერვისების კომპანია, რომლის სათავო ოფისი მდებარეობს ლონდონში) შორის მიმდინარეობდა სასამართლო პროცესი. BSkyB-ს თქმით, SkyDrive-ი არღვევს მისი სავაჭრო ნიშნის უფლებებს, რადგან სიტყვა "SkyDrive"-ში შედის სიტყვა "Sky", რაც ხშირად გამოიყენება როგორც BSkyB-ის შემოკლებული სახელი. 2013 წლის 31 ივლისს გამოცხადდა, რომ სასამართლო დასრულდა და შეთანხმება მიღწეულია, რის თანახმადაც, სერვისის სახელი "SkyDrive"-ი უნდა შეცვლილიყო. 2014 წლის 27 იანვარს, Microsoft-მა განაცხადა, რომ სახელი მალე შეიცვლებოდა და გახდებოდა "OneDrive"-ი. 2014 წლის 19 თებერვლიდან კი სერვისი საბოლოოდ გაეშვა OneDrive-ის სახელწოდებით.