cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჯანდაცვა თურქმენეთში
სტატისტიკური მონაცემები
მინი|[[ინდოეთი|ინდოეთის პრემიერ მინისტრი შრი ნარენდრა მოდი ტრადიციული მედიცინისა და იოგას ცენტრის გახსნის ცერემონიაზე აშხაბადში, თურქმენეთი.( 2015 წლის 11 ივლისი)]] ნიაზოვის პრეზიდენტობის პერიოდში სერიოზული კრიზისი იყო ჯანმრთელობაში: 1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, თურქმენეთის მთავრობამ ჯანდაცვის სისტემის მასშტაბური შემცირება მოახდინა, აკრძალა ინფორმაციის შეკრება და გავრცელება  რაც ხელს შეუწყობდა მომაკვდინებელ დაავადებებთან ბრძოლას .ამან განაპირობა ის ფაქტი, რომ 2002 წელს სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 62,7 წლამდე დაეცა, რაც 16 წლით ნაკლებია ევროკავშირის იგივე მაჩვენებელთან შედარებით და ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია ევროპისა და ცენტრალური აზიის ქვეყნებს შორის.
იმ პერიოდში ჩვილ ბავშვთა სიკვდილიანობა იყო 76  ახალშობილზე. 1991 – დან 2002 წლამდე თურქმენეთში  ნარკომანიის ბუმი იყო: ოპიატების მოხმარება 17 – ჯერ გაიზარდა, ხოლო ნარკომანთა რიცხვმა 1% –ს მიაღწია. ამავე დროს ქვეყანაში გაიზარდა პროსტიტუცია: ახალგაზრდა მეძავების დაახლოებით 70% იღებდა ჰეროინს და დაავადდა აივ / შიდსით.
მასობრივი შემცირება
2004 წლის 4 მარტს ნიაზოვმა  15,000 საშუალო რგოლის სამედიცინო მუშაკის (მედპერსონალი, ბებიაქალი, ექთანი და ექთანი) შემცირება ბრძანა. მისი ნაბიჯი აიხსნებოდა იმ ფაქტით: ვინაიდან   ექიმების მომზადებაზე დიდი თანხები იხარჯებოდა, ექიმი ხდებოდა ვალდებული მთლიანად უზრუნველყო ავადმყოფის ჯანმრთელობაზე ზრუნვა. სამსახურიდან გათავისუფლებულები ახალწვეულებმა შეცვალეს. 2005 წელს გააუქმდა აბსოლუტურად ყველა სოფლის  საავადმყოფო. ნიაზოვი ამას ხსნიდა იმ გარემოებით, რომ ყველა, ვინც პროვინციებში დაავადდებოდა, ქალაქებში უნდა ემკურნალა. სასწრაფო სამედიცინო დახმარების აღმოჩენა  მხოლოდ  სამხედრო ნაწილებში იყო შესაძლებელი. საავადმყოფოები მხოლოდ აშხაბადში მდებარეობდა.
ეპიდემიები
ნიაზოვის გადაწყვეტილებით აიკრძალა ინფექციური დაავადებების ნებისმიერი მოხსენება მედიაში, მათ შორის ქოლერასა და შიდსზე. ეს გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა 2004 წელს და ატარებდა სამედიცინო თანამშრომლებისთვის მიცემული საიდუმლო ინსტრუქციის ხასიათს. ითვლება, რომ 2004 წლის ზაფხულში, ამასთან დაკავშირებით, ხელისუფლებამ დამალა ინფორმაცია ქვეყანაში ჭირის მძვინვარების შესახებ. შესაბამისად, უფლებადამცველები ნიაზოვს ადანაშაულებენ საზოგადოებისგან სტატისტიკური მონაცემების დამალვაში. მაშინდელმა ჯანდაცვის მინისტრმა, გურბანგული ბერდიმუჰამედოვმა ვერ შეძლო ამგვარი რეფორმების აღკვეთა.
თურქმენეთის მთავრობამ ოფიციალურად უარყო აივ / შიდსის გავრცელება, თუმცა უფლებადამცველებმა აღნიშნეს ნარკომანიის ბუმი: საერთაშორისო ორგანიზაციებმა განაცხადეს ეპიდემიის საშიშროების შესახებ. მათი აზრით, ნარკოტიკების მოხმარების ზრდა შეიძლება ასოცირდებოდეს მთავრობის მიერ ნარკომანიის კრიზისის იგნორირებასთანა ან ნარკორეალიზატორებთან მათ კავშირებთან. ამასთან, ნიაზოვის დროს არსებობდა ნარკომანიის წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფო სამსახური, რომლის საქმიანობასაც მაღალი შეფასება ჰქონდა.
პოზიტიური ნაბიჯები
ნიაზოვის მიერ გადადგმული პოზიტიური (კონსტრუქციული) ნაბიჯებიდან გამოირჩევა აშხაბადში თანამედროვე სამედიცინო ცენტრების მშენებლობა. გაიხსნა 36 კილომეტრიანი „ჯანმრთელობის ბილიკი „ კოპეტ-დაგის მთების გასწვრივ: ნიაზოვმა დაავალა ყველა ოფიციალურ პირს, პარლამენტის წევრებსა და მინისტრებს წელიწადში ერთხელ განეხორციელებინათ  გამაჯანსაღებელი გარბენი ახალგაზრდებისათვის  მაგალითის მისაცემად. ასევე მისი მითითებით ქვეყანაში არსებული მთის მდინარეების სუფთა წყალი მხოლოდ სასმელი დანიშნულებისათვის უნდა ყოფილიყო გამოყენებული. ზოგიერთ ბრძანების მიხედვით, ასევე აკრძალული იყო  თამბაქოს მოწევა ყველა დაწესებულებასა და საზოგადოებრივ ადგილებში (მათ შორის ნასვაის გამოყენება).
ჯანდაცვის მინისტრი გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი, თანამედროვეების თქმით, ხშირად სტუმრობდა საავადმყოფოებსა და ჰოსპიტალებს ღამით. იგი პირადად ამოწმებდა თუ როგორ მიდიოდა მუშაობა.
ბერდიმუჰამედოვის პერიოდი
ნიაზოვის გარდაცვალებამ 2006 წელს  დემოკრატიული რეფორმების განხორციელების იმედს იძლეოდა, რაც ხელს შეუწყობდა  ჯანმრთელობის არსებული კრიზისისა და ინფორმაციული ბლოკადის გარღვევას. მემკვიდრე იყო ჯანმრთელობის მინისტრი გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი, რომელზეც ძირითად იმედებს ამყარებდნენ. მან 2010 წელს  ჩაატარა უახლესი მიღწევების სამედიცინო გამოფენა "თურქმენეთის დიდი აღორძინების ხანა და ჯანდაცვის სისტემის ტრანსფორმაცია - 2010 წ.", ამ  მოვლენასთან დაკავშირებით  აშხაბადში ჩავიდა ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ევროპის რეგიონალური დირექტორი  ჟუჟანა იაკაბი,. 2010 წელს, ქვეყნის მასშტაბით, 20 სამედიცინო დაწესებულების მშენებლობა ან ექსპლუატაციაში გაშვება მოხდა, რომლის საერთო ღირებულება დაახლოებით 0,5 მილიარდი აშშ დოლარი იყო.
მიუხედავად მედიის განცხადებისა ჯანდაცვის განვითარების მხრივ მიღწევის შესახებ, ადგილობრივი მოსახლეობა ამტკიცებდა, რომ ბერდიმუჰამედოვის მუშაობის 4 წლის განმავლობაში მთლიანობაში სიტუაცია არ შეცვლილა - სამედიცინო აღჭურვილობის შეძენა მხოლოდ საზღვარგარეთ ხორციელდებოდა თურქმენულ ან რუსულენოვანი ინსტრუქციების გარეშე. კვალიფიკაციის ასამაღლებლად მხოლოდ ჯანდაცვის სამინისტროს ოფიციალური პირები იგზავნებოდნენ, რომლებიც იდეოლოგიურად ლოიალურად იყვნენ განწყობილები პრეზიდენტის მიმართ. ორგანიზაციის „ექიმების საზღვრების გარეშე“ წევრების განცხადებით, 2010 წელს ბერმუჰამედოვმა  ინფექციური დაავადებების განხილვაზე არსებული აკრძალვა არ მოხსნა.
თურქმენეთში ამჟამად სიკვდილიანობის ყველაზე გავრცელებული მიზეზებია: გულსისხლძარღვთა დაავადებები, სიმსივნე და რესპირატორული დაავადებები. ამას ხელს უწყობს ცუდი კვება, წყლისა და ჰაერის დაბინძურება (განსაკუთრებით ჩრდილო – აღმოსავლეთით მდინარე ამუდარიასა და არალის ზღვის მახლობლად).2007 წელს  აივ / შიდსის გავრცელების ძირითად მიზეზად ნარკოტიკებით ვაჭრობა ითვლებოდა.
2016 წლისთვის სიცოცხლის ხანგრძლივობა მამაკაცებისთვის 65 წლამდე გაიზარდა, ხოლო ქალებისთვის 72 წლამდე. იმავე წლის იანვარში ბერდიმუჰამედოვმა მთლიანად აკრძალა ქვეყანაში თამბაქოს ნაწარმის გაყიდვა: კანონის დამრღვევს 6 900 მანათის ჯარიმა ემუქრებოდა. ამავდროულად, თურქმენეთის ჯანსაღი საზოგადოების უსაფრთხოების სახელმწიფო სამსახურის უფროსი ატადურდი ოსმანოვი გაათავისუფლეს  2016 წლის 5 იანვარს თამბაქოს მოწევასთან ბრძოლის კამპანიის წარუმატებლობის გამო და წოდებით ჩამოაქვეითეს.
სქოლიო
კატეგორია:ჯანდაცვა კატეგორია:ჯანდაცვა ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:ჯანდაცვა თურქმენეთში
რავენის საარქიეპისკოპოსო კაპელა
რავენის საარქიეპისკოპოსო კაპელა (Cappella Arcivescovile) — რავენის ეპისკოპოსის რეზიდენცია. აგებულია V-VI საუკუნეების მიჯნაზე თეოდორიხ დიდის (489-526) მმართველობისას, ეპისკოპოს პეტრე II-ის დროს. კაპელა ანდრია პირველწოდებულის სახელობისაა.
1996 წელს მავზოლეუმი რავენის სხვა ადრექრისტიანულ ღირსშესანიშნაობებთან ერთად შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რავენა კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
წიფორი
საკუთარი სახელი წიფორი შეიძლება აღნიშნავდეს:
იაპონური მიხაკისფერი ღრაჭუნა
მინიატიურა იაპონური მიხაკისფერი ღრაჭუნა (Maladera japonica) — ხოჭო ხეშეშფრთიანთა რაზმისა. ზედა ფრთები და სხეული მიხაკისფერი აქვს. მისი სხეულის სიგრძეა 10 მმ, მატლისა - 15-20 მმ. გავრცელებულია აზიაში, აშშ-ში, საქართველოში. აზიანებს ჩაის, მანდარინს, ლიმონს, ვაშლს, მსხალს, თამბაქოს, ბოსტნეულ კულტურებსა და სხვა. განსაკუთრებით ეტანება ტუნგოს პირველი წლის აღმონაცენს. ხოჭო ღრღნის ფოთლის რბილობს, ზოგჯერ მთელ ფირფიტას. ზამთარს ატარებს მატლის ფაზაში, წელიწადში ერთი გენერაცია აქვს. ბრძოლის ღონისძიებანი: ხელოვნურ სინათლეზე მწერსაჭერით ხოჭოებს მიზიდვა და მოსპობა; დამატებითი კვების პერიოდში ჩაისა და სარეველა მცენარეების დამუშავება ფოზალონით, ქლოროფოსითა და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხოჭოები
Camponotus sphaericus
Camponotus sphaericus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ანტურაჟი (მუსიკა)
ანტურაჟი (entourage - გარსშემორტყმა) — სოლისტის კონცერტზე სხვა შემსრულებლის გამოსვლა. მაგ.: მომღერლის კონცერტზე - პიანისტის, მევიოლინეს, ან სხვ. სოლო გამოსვლა. ზოგჯერ ორკესტრის გამოსვლა დამოუკიდებელი ნომრით. XVIII - IXX საუკუნეებში ანტურაჟის გარეშე არ ტარდებოდა არც ერთი სოლო კონცერტი (ასე, ვენის მოცარტის „აკადემიებში“ სხვა შემსრულბლებიც იღებდნენ მონაწილეობას). ანტურაჟზე უარი თქვა პიანისტმა ფ. ლისტმა. მოგვიანებით სხვა შემსრულებლებმაც (იშვიათ შემთხვევებში ვოკალისტები). ანტურაჟი არც დღეისთვის წარმოადგენს იშვიათობას სოლო კონცერტების პრაქტიკაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკა
NGC 7236
NGC 7236 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1864 წლის 25 აგვისტო. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
Tapinoma sinense
Tapinoma sinense — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tapinoma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
წიფურია (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი წიფურია შეიძლება აღნიშნავდეს:
სერერი (ხალხი)
სერერი — ეთნორელიგიური ჯგუფი დასავლეთ აფრიკაში. ძირითადად ცხოვრობენ სენეგალის ტერიტორიაზე. რაოდენობით მესამე ეთნიკური ჯგუფი სენეგალში, შეადგენენ ამ ქვეყნის მოსახლეობის 15%-ს. სერერების გარკვეული ნაწილი ასევე ცხოვრობს ჩრდილოეთ გამბიასა და (32 ათასი ადამიანი) და სამხრეთ მავრიტანიაში.
სერერების ნაწილი საუბრობს ვოლოფის ენაზე.
სქოლიო
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ერნო რუბიკი
მინი|ერნო რუბიკი ერნო რუბიკი (Ernő Rubik; დ. 13 ივლისი, 1944, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) — უნგრელი გამომგონებელი, მოქანდაკე და არქიტექტურის პროფესორი. ძირითადად ცნობილია მის მიერ მოგონილი თავსატეხებით, განსაკუთრებით კი — რუბიკის კუბითა და რუბიკის გველით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უნგრელი გამომგონებლები კატეგორია:უნგრელი არქიტექტორები კატეგორია:უნგრელი მოქანდაკეები კატეგორია:დაბადებული 13 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1944
Camponotus spenceri
Camponotus spenceri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ჰალილ ჩოლაქი
ჰალილ ჩოლაკი — ნიდერლანდებში დაბადებული თურქი ფეხბურთელი, ამჟამად ქასიმფაშას ღირსებას იცავს.
მადიარების ტომები
მინი|უნგრული ტომების დასახლების ტერიტორიები მადიარების ტომები (magyar törzsek) — პოლიტიკური ერთეულები, რომლებიც თავდაპირველად სახლობდნენ ურალის მთებში, ხოლო IX საუკუნეში დაიპყრეს შუა დუნაის დაბლობი და ჩამოაყალიბეს პირველი უნგრული სამთავრო.
კონფედერაცია შედგებოდა ძირითადი 7 ტომისაგან (ენო (Γενάχ), კერი (Καρή), კესი (Κασή), კურტ-გუარმატი (Κουςτουγερμάτου), მედერი (Μεγέρη), ნეკი (Νέκη), ტარიანი (Ταριάνου).). კონფედერაციას ეწოდებოდა Hétmagyar ("შვიდი მადიარი"). კოალიციას განაგებდა შვიდი ბელადი: ალმოში, ელოდი, ონდი, კონდი, ტასი, ჰუბა და ტოჰოტომი, რომელთაგანაც ალმოში გახდა პირველი უნგრული სამთავროს მმართველი. ტომები სავარაუდოდ მოიცავდა 108 კლანს.
სქოლიო
კატეგორია:უნგრელები
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008: ჯგუფი A
უეფა ევრო 2008: A ჯგუფი არის უეფა ევრო 2008–ის პირველი ჯგუფი, რომელშიც შედიან შემდეგი გუნდები:, 🇨🇿 czech republic და , 🇹🇷 turkey.
თურქეთი VS ჩეხეთის რესპუბლიკა
კატეგორია:ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008
აპოლინარ რავენელი
ცხოვრება და მოღვაწეობა
აპოლინარ რავენელი წარმოშობით ანტიოქიელი იყო. რავენის ეპისკოპოსად იგი პავლე მოციქულმა აკურთხა რომში, იმპერატორ კლავდიუსის (41-54) დროს. წმინდა აპოლინარი 28 წლის მანძილზე განაგებდა რავენის ეკლესიას და გარდაიცვალა ქრისტეს შობიდან დაახლოებით 75 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:გარდაცვლილი 75 კატეგორია:I საუკუნის რომაელები
NGC 7237
NGC 7237 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1864 წლის 25 აგვისტო. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
როჯერ ციენი
როჯერ ციენი (გამარტ. ჩინ. 钱永健, პინ. Qián Yǒngjiàn, დ. 1 თებერვალი, 1952, ნიუ-ჯერსი, აშშ — გ. 24 აგვისტო, 2016) — ჩინელ-ამერიკელი ქიმიკოსი, ქიმიისა და ბიოქიმის კათედრის პროფესორი კალიფორნიის უნივერსიტეტში, სან-დიეგო. 2008 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია მწვანე მანათობელი ცილების აღმოჩენისთვის ორ სხვა მეცნიერთან ერთად.
Tapinoma subtile
Tapinoma subtile — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tapinoma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
როჯერ ციენი
ციენი წარმოშობით ვუიუეს სამეფო ოჯახის შთამომავალია. ისტორიული წყაროების მიხედვით, ციენი მეფე ქიან ლიუს 34-ე თაობის შვილთაშვილია.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ქიმიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:ჩინელი ქიმიკოსები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
ევრაზიიზმი
ეს მოძრაობა ჩაისახა 1920—1930-იან წლებში რუს ემიგრანტთა გარემოცვაში.
რუსეთში მიიჩნევენ, რომ თანამედროვე ამ ქვეყნის ინტელექტუალური წრეები მეტნაკლებად ნასაზრდოვებია ევრაზიიზმის იდეებით, ხოლო თანამედროვე რუსულ პოლიტიკაში კი ამ იდეოლოგიას ნამდვილი რენესანსი უდგას.
ნიკოლოზ დანილევსკი, ვასილი კლიუჩევსკი, ნიკოლოზ ტრუბეცკოი, პეტრე სავიცკი – ეს ევრაზიიზმის კონცეფციის განვითარებაზე მომუშავე რიგ ავტორთა მხოლოდ მცირე ჩამონათვალია. რუსეთში ევრაზიიზმს ცივილიზაციურ სამეცნიერო-კვლევით კონცეფციად განიხილავენ და რომ ეს კონცეფცია შეიძლება მომავალში განივრცოს და კვლავაც განვითარდეს.
ამ მხრივ აღსანიშნავია ლევ გუმილიოვის მიერ გაწეული შრომა; ის ევრაზიიზმის კონცეფციაზე დაყრდნობით ეთნოგენეზისის პროცესებს იკვლევდა.
ევრაზიული კონცეფციის მთავარ პუნქტებია;
„რუსეთი და ევროპა“: კულტურულ-ისტორიული ტიპი
ნ. დანილევსკის აზრით შეუძლებელია საუბარი ამ ორი ცნების გეოგრაფიულ არსზე, რამეთუ ეს ცნებები განსხვავებული ბუნების არის: „მისი (ანუ "ევროპის") აზრი ძალიან დამტევია, ოღონდ არა გეოგრაფიული, არამედ კულტურულ–ისტორიული თვალსაზრისით“.
ნ. დანილევსკი ამკვიდრებს კულტურულ-ისტორიულ ტიპის ცნებას. რუსებსა და ევროპელებს შორის ის გამოჰყოფს ორ განმასხვავებელ რომანულ-გერმანულსა და ბერძნულ-ბიზანტიურ ტიპს. ეს ორი ტიპი ისტორიულად ყოველთვის ურთიერთდაპირისპირებული იყო ერთმანეთის მიმართ.
ავტორის აზრი იმის შესახებ, რომ "გეოგრაფიას არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს", მეტისმეტად კატეგორიულია.
ამ შემთხვევაში სრულიად უგულებელყოფილია აზრი ბუნებრივ-გეოგრაფიული ფაქტორის მნიშვნელოვნება ხალხის მენტალიტეტის ჩამოყალიბების საქმეში, რომელიც კულტურულ-ისტორიული ფენომენის უმნიშვნელოვანესი შემადგენლის როლი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგია კატეგორია:სლავები
ჯანდაცვა იაპონიაში
მინი|[[ტოკიო|ტოკიოს ჯანმრთელობის დაცვის უნივერსიტეტი]] მინი|ჯანდაცვის მთლიანი დანახარჯები ერთ სულ მოსახლეზე, [[ამერიკული დოლარი|აშშ დოლარში მორგებული იაპონიის მსყიდველობითუნარიანობის პარიტეტზე სხვა განვითარებული ქვეყნების ნიმუშთან შედარებით.]] ჯანდაცვა იაპონიაში— იაპონიის ჯანდაცვის სისტემაში სამედიცინო მომსახურებას, კონკრეტული დაავადებების სკრინინგის ჩათვლით, მათ შორის, ანტენატალურ მოვლას და  ინფექციური დაავადებების წინააღმდეგ ბრძოლას, უზრუნველყოფს სახელმწიფო.
პირადი სამედიცინო მომსახურების საფასურის გადახდა ხდება ჯანმრთელობის დაზღვევის უნივერსალური სისტემის საშუალებით, რაც უზრუნველყოფს სამთავრობო კომიტეტის მიერ დადგენილი ხელმისაწვდომობისა და მოსაკრებლების ფარდობით თანასწორობას.
ისტორია
თანამედროვე იაპონიის ჯანდაცვის სისტემამ დაიწყო განვითარება უშუალოდ მეიჯის რესტავრაციის შემდეგ, დასავლური მედიცინის გაჩენის შემდეგ. ამასთან, სავალდებულო დაზღვევა არ არსებობდა 1927 წლამდე, როდესაც შეიქმნა პირველი თანამშრომლის ჯანმრთელობის დაზღვევის გეგმა.
1961 წელს იაპონიამ მიაღწია საყოველთაო ჯანმრთელობის დაზღვევას და თითქმის ყველა დაზღვეული გახდა. ამასთან, თანაგადახდის განაკვეთები ძალიან განსხვავდებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ მათ, ვინც დასაქმებულთა ჯანმრთელობის დაზღვევაში ჩაირიცხა, ექიმთან პირველი ვიზიტისას მხოლოდ ნომინალური თანხის გადახდა მოეთხოვებოდათ, მათ დაქვემდებარებულ პირებს და საზოგადოებრივ ჯანმრთელობის დაზღვევაში ჩარიცხულებს ეკისრებოდათ დაწესებული ფასის 50% ყველა მომსახურებისა და მედიკამენტისთვის. 1961 – დან 1982 წლამდე თანაგადახდის მაჩვენებელი თანდათან შემცირდა 30% –მდე.
1983 წლიდან ყველა უფროსი ასაკის მოქალაქე დაზღვეულია სახელმწიფო დაზღვევით.
1980-იანი წლების ბოლოს მთავრობამ და პროფესიულმა წრეებმა განიხილეს სისტემის შეცვლის შესაძლებლობა ისე, რომ დახმარების  პირველადი, საშუალო და უმაღლესი დონე მკაცრად ყოფილიყო განსაზღვრული  თითოეულ გეოგრაფიულ რეგიონში. ამასთან ერთად დაწესებულებები მომსახურების დონის მიხედვით უნდა ყოფილიყო განსაზღვრული. შედარებით უფრო რთული კომპლექსური სამედიცინო დახმარების მისაღებად საჭირო იქნებოდა სპეციალისტებთან მიმართვიანობა.
პოლიტიკოსებმა და ადმინისტრატორებმა ასევე გაითვალისწინეს სხვადასხვა დაზღვევის სისტემების და ხარჯების კონტროლის გაერთიანების საჭიროება. მარცხნივ|მინი|[[იაპონია|იაპონიის სუპერ სასწრაფო დახმარების მანქანა, ტოკიოს სახანძრო დეპარტამენტი]] 1990-იანი წლების დასაწყისში იაპონიაში რეგისტრირებული იყო 1000-ზე მეტი ფსიქიატრიული საავადმყოფო, 48 000 სტომატოლოგიური კლინიკა, 8700 ზოგადი საავადმყოფო და 1000 კომპლექსური საავადმყოფო, რომელთა საერთო ტევადობა 1,5 მილიონი საწოლს შეადგენდა. საავადმყოფო უზრუნველყოფს როგორც ამბულატორიულ, ასევე სტაციონარულ მომსახურებას. გარდა ამისა, 79,000 კლინიკა პაციენტებს სთავაზობს ძირითადად ამბულატორიულ მკურნალობას. ექიმებისა და საავადმყოფოების უმეტესობა მედიკამენტებს პირდაპირ პაციენტებზე ყიდის, მაგრამ 36000 აფთიაქი არსებობს, სადაც პაციენტებს სინთეზური ან მცენარეული მედიკამენტების შეძენა შეუძლიათ.
ჯანმრთელობის ეროვნული ხარჯები 1965 წელს 1 ტრილიონი იენიდან 1989 წელს თითქმის 20 ტრილიონ იენამდე გაიზარდა, ანუ 5% -ზე მეტი, რაც იაპონიის ეროვნული შემოსავლის 6% -ზე მეტია.
იაპონიის ჯანდაცვის სისტემის მიმოხილვა
მარცხნივ|მინი|კიბოს ეროვნული ცენტრის საავადმყოფო [[ტოკიო|ტოკიოს ცუკიჯის რაიონში.]] იაპონიაში ჯანმრთელობის დაზღვევის ორი ძირითადი კატეგორიაა:  კენკო-ჰოკენი 健康保険(თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევა) და კოკუმინ-კენკო-ჰოკენი  国民健康保険  (ჯანმრთელობის ეროვნული დაზღვევა). ჯანმრთელობის ეროვნული დაზღვევა ზოგადად არის თვითდასაქმებული პირებისა და სტუდენტებისთვის, ხოლო სოციალური დაზღვევა არის კორპორატიული მუშაკებისთვის.
თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევა იყოფა შემდეგ სისტემებად:
დღეს იაპონია სერიოზული გამოწვევების წინაშე დგას - სამედიცინო ხარჯების ზრდა, სხვადასხვა ადამიანებისთვის არათანაბარი შეღავათები და ჯანმრთელობის ეროვნული დაზღვევის ყველა პროგრამის გადასახადიც კი ტვირთად აწვება სახელმწიფოს. იაპონიაში ჯანდაცვის სისტემის გაუმჯობესების ერთ-ერთი უახლესი გზაა სამრეწველო კონკურენციის სამოქმედო გეგმა. მიზანი არის დაავადების თავიდან აცილება, რათა ადამიანებმა უფრო მეტხანს იცოცხლონ. პროფილაქტიკური დაავადებების პრევენციის შემთხვევაში, იაპონიას არ მოუწევს იგივე თანხის გაწევა სხვა ხარჯებზე. სამოქმედო გეგმა ასევე უზრუნველყოფს სამედიცინო მომსახურებისა და   ჯანდაცვის უკეთეს ხარისხს.
სქოლიო
კატეგორია:ჯანდაცვა კატეგორია:ჯანდაცვა ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:ჯანდაცვა იაპონიაში
აზნაური
აზნაური — ფეოდალური საზოგადოების გაბატონებული კლასის წარმომადგენელი. ტერმინი უცხოური წარმოშობისაა და ქართულად გაფორმებულ სიტყვად არის მიჩნეული. ზოგიერთი მკვლევარი — სპარსულ „ზანას“ (გვაროვნობათა კავშირი, ერი) უკავშირებს, ზოგი — სპარსულ „აზნას“ (წარჩინებული).
ეტიმოლოგია
თავდაპირველად „აზნაური“ „თავისუფალს“ ნიშნავდა, უძველეს ქართულ ნათარგმნ ლიტერატურაში (ძველი და ახალი აღთქმის წიგნები) ამ მნიშვნელობით არის ნახმარი. ქართლის ცხოვრების მიხედვით ფარნავაზმა აზნაურები უწოდა იმ თავისუფალ ბერძენ (რომაელ) მხედრებს რომლებიც აზოსთან ბრძოლის დროს მისი მხარე დაიჭირეს.
„აზნაურთა“, „დიდ-დიდ აზნაურთა“ და „უაზნოთა“ არსებობა ქართლში უკვე V საუკუნის II ნახევრის ორიგინალურ ძეგლში „შუშანიკის მარტვილობაშია“ დადასტურებული. იმდროინდელ საქართველოში არსებობდა წოდებრივი ჯგუფები, კერძოდ, მემკვიდრეობითი პრივილეგიებოთ აღჭურვილი მემამულეთა წოდება. სახელწოდება „აზნაური“ მომდევნო პერიოდში ყველა წარჩინებულზე გავრცელდა და სწორედ ამ წოდებას აღნიშნავდა. ასე რომ ქართული „აზნაური“ დაახლოებით იმასვე აღნიშნავდა, რასაც დასავლეთ ევროპაში ნობილიტეტი (წარჩინებული). აზნაურთა წოდების შინაგანი აღნაგობა სულ უფრო რთულდებოდა. რაც შეეხება „ტახტის აზნაურს“, მას შეესაბამებოდა დასავლეთ ევროპული ტიტული „Count“ (რუსული „Граф“). „სათავადო აზნაურის“ (ისევე როგორც „ცალმოგვი აზნაურის“) შესატყვისი დასავლეთ ევროპული ტიტული კი იყო „Chevalier“.
კლასიფიკაცია
IX საუკუნიდან მოყოლებული და შემდეგ, ფეოდალური მონარქიის ხანაში, X-XIII საუკუნეებში ეს სტრუქტურა ასე წარმოგვიდგა: ყველაზე მაღალ წრეს შეადგენდნენ „დიდებულნი აზნაურნი“ ან მარტივად „დიდებულნი“ - მსხვილი ფეოდალური არისტოკრატია. დიდებულად იწოდებოდა ისეთი აზნაური, რომელიც დიდი მამულისა და მრავალრიცხოვან ყმათა მფლობელი იყო და ამიტომ ესა თუ ის დიდი თანამდებობაც ეჭირა. ასეთ აზნაურს საკუთარი ციხეც ჰქონდა. ამდენად „დიდებული აზნაური“ და „ციხოვანი“ ანუ „ციხის უფალი აზნაური“ მეტ-ნაკლებად ერთი და იგივე იყო. იყვნენ აგრეთვე „უციხო აზნაურნი“ - საშუალო და წვრილი აზნაურობა. რადგან აზნაურული პრივილეგიები მემკვიდრეობითი ხასიათისა იყო, ამიტომ ამ წოდების დიდი უმრავლესობა „მემამულე“, „ნათესავით“ (ე.ი. მემკვიდრეობითი) აზნაურებისაგან შედგებოდა. შედარებით იშვიათად შეიძლებოდა „გააზნაურებაც“, განსაკუთრებით მეფის სამსახურში დაწინაურების გზით. ამგვარად ჩნდებოდა „მსახურეულ აზნაურთა“ ჯგუფი („ტაძრეულნი აზნაურნიც“ ალბათ იგივენი იყვნენ), რომელიც „დიდგვაროვანთა“ „მსახურეული სახლებისაგან“ განსხვავებით ახლად იძენდა წოდებრივ პრივილეგიებს. ამ წრეს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა აბსოლუტიზმისადმი მიდრეკილების მქონე მეფეების ცენტრალისტური პოლიტიკისათვის. მემკვიდრეობითი მსხვილი მემამულე არისტოკრატიისა და საშუალო და წვრილი აზნაურობის შინაკლასობრივი ანტაგონიზმი განსაკუთრებით მწვავდებოდა მაშინ, როცა დიდგვაროვან ფეოდალებს ეს „უგვარო“ და ახლად აღზევებული გააზნაურებული მდაბიონი უპირისპირდებოდნენ.
სამეფო სამსახურში დაწინაურება მეფეთა „წყალობისა“ და „ბოძების“ გზით იწვევდა, პირველ ყოვლისა, მიწის, აგრეთვე ფეოდალური მფლობელობის სხვა ობიექტის იმ მატერიალური საფუძვლის ზრდას, რაზედაც დამყარებულია სოციალური-პოლიტიკური კეთილდღეობა და ბატონობა ფეოდალურ საზოგადოებაში. თავდაპირველად ამ „საბოძვრებს“ პირობითი სამფლობელოს, „საკარგავის“, ხასიათი ჰქონდა და მათი მფლობელნიც „მოსაკარგავე“ აზნაურებად იწოდებოდნენ. სოციალური რაობით ამ ფენას შეესაბამება XIV-XVII საუკუნეები რუსული „დვორიანსტვო“. მოსაკარგავე აზნაურები გამუდმებით ცდილობდნენ სამფლობელოს პირობითი ხასიათი შეეცვალათ და სამემკვიდრეოდ ექციათ. ჩვეულებრივ ეს ტენდენცია მიზანს აღწევდა: იმკვიდრებდნენ არა მარტო მიწებს, არამედ პირობითი მფლობელობის სხვა ობიექტებსაც, მაგ., სახელმწიფო თანამდებობებს. ასე ყალიბდებოდა ახალი მსხვილი მემამულე არისტოკრატია, რომელიც ცენტრალური ხელისუფლების მიმართ ძველი დიდგვარიანების პოზიციას იჭერდა.
ისტორია
აზნაურთა წოდების სხვადასხვა ფენის შინაარსობრივი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი იყო, ე. წ. პატრონყმობა, რომელსაც საფუძვლად აგრეთვე საადგილმამულო ურთიერთობა ედო. პატრონყმობის ურთიერთობა ქმნიდა აზნაურის დამოკიდებულებას არა მარტო მეფისაგან არამედ აზნაურისაგანაც. სათანადო ფაქტებს უკვე ადრინდელი ფეოდალურ ხანაშივე ვხვდებით. აზნაურთა წოდების განვითარების ისტორიაში განსაკუთრებით საინტერესოა თავადთა ინსტიტუტის საკითხი. ძველ ხანაში თავადები, როგორც ჩანს, მხოლოდ აზნაურთა საგვარეულოების თავკაცები იყვნენ, მაგრამ XIV-XV საუკუნეებში ისინი უკვე ჩამოყალიბდნენ ცალკე წოდებად, რომელიც ფეოდალურ იერარქიაში აზნაურებზე მაღლა მოექცა. თავადთა ხელში პოლიტიკური ძალაუფლების გადასვლის შემდეგ აზნაურთა წოდება შედარებით დაკნინდა და დამოუკიდებელი მნიშვნელობა დაკარგა.
XVI-XVII საუკუნეებიდან აზნაურობა თანდათან მოექცა მეტ-ნაკლებად მყარ დამოკიდებულებაში სამეფო სახლთან, ეკლესიასა და თავადებთან. ამ გზით აზნაურთა სამი ჯგუფი ჩამოყალიბდა. სამეფო აზნაურები (იგივე „ტახტის აზნაურები“) მეტი პრივილეგიებითა და გავლენით სარგებლობდნენ, ვიდრე საეკლესიო და სათავადო აზნაურები. დამოკიდებულების საფუძველი ყველა შემთხვევაში ერთი იყო - აზნაურს ბატონის მამული ეჭირა. აზნაურს ბატონისაგან წასვლის უფლება ჰქონდა იმ შემთხვევაში, თუ მას მიწასა და იქ დასახლებულ ყმებზე უარს იტყოდა. ბატონის უფლებები აზნაურის მიმართ დიდი იყო. ბატონს შეეძლო აზნაური მზითვადაც გაეცა. მეფეთა მიერ აზნაურის გაჩუქება ან მზითვად გატანება საეკლესიო და სათავადო აზნაურების გაჩენის ერთ-ერთ წყაროს წარმოადგენდა. ამ დამოკიდებულების წარმოშობის მეორე უმნიშვნელოვანესი პირობა იყო აზნაურთა მცირემემამულიანობა ან უმამულობა, რა მათ აიძულებდა მსხვილ საეკლესიო თუ საერო მიწისმფლობელთა მფარველობისათვის მიემართათ. უმთავრესად მამულის სიდიდისა და ყმათა რიცხვის მიხედვით, ნაწილობრივ კი შთამომავლობის მიხედვითაც, აზნაურები სამ ხარისხად განიყოფებოდნენ, კერძოდ, სისხლის ფასის მხრივ ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნი იცნობს დიდს (ანუ გადიდებულს), შუასა და ცალმოგვ აზნაურს. პირველის სისხლს აფასებს 192, მეორისას - 96, მესამისას - 4 50 თუმნად. აზნაურის საგვარეულოს გაყოფა მამულის დაქუცმაცებას მოასწავებდა და ამ იერარქიულ კიბეზე ჩამოქვეითების მიზეზი ხდებოდა.
რუსეთის მმართველობის დამყარების შემდეგ ქართველ აზნაურთა მდგომარეობაში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა. მეფის ბიუროკრატიული მთავრობა ფორმალურად თითქოს იჩენდა მიდრეკილებას ქართველ თავადაზნაურობა განეხილა ისეთივე სოციალურ მოვლენად, როგორსაც ეს კლასი თვით რუსეთში წარმოადგენდა (ამას მოითხოვდა აგრეთვე 1783 წლის ტრაქტატის სათანადო მუხლი), მაგრამ არსებითად ეს საკითხი ძალთა რეალურ განლაგებასა და საერთო პოლიტიკურ მდგომარეობასთან იყო დაკავშირებული. ცარიზმს ახლად დაპყრობილ ქვეყანაში ეს კლასი თავის სოციალურ დასაყრდენად მიაჩნდა და ცდილობდა მის ისეთ ორგანიზებას, რომ ყველაზე საიმედო ელემენტები გამოეაშკარავებინა.
1803 მთავარმართებელ პ. ციციანოვის პროექტის თანახმად, ქართლ-კახეთში დაარსდა თავადაზნაურობის წარმომადგენლობითი ორგანოები - სამაზრო და საგუბერნიო დეპუტატთა საკრებულოები. სათანადო „წესებში“ რელიეფურად ჩანდა მოვლენის სოციალურ-ეკონომიკური ბუნება: საარჩევნო და წარმომადგენლობითი უფლება, ისე როგორც რუსეთში, საქართველოშიც არ მისცეს იმ აზნაურებს, „რომელთაც არ ჰქონდათ არავითარი საკუთრება და არავითარი შემოსავალი“. ცოტა გვიან დადგა საკითხი მსხვილ ფეოდალთაგან დამოკიდებულ აზნაურთა პირადი და სამამულო უფლებების შესახებ. საკითხი ეხებოდა საეკლესიო და სათავადო აზნაურებს. სამეფო აზნაურები მექანიკურად ჩაირიცხნენ სახაზინო უწყებაში. 1811 წელს მთავრობამ საეკლესიო აზნაურებიც მამულითა და ყმით სახაზინო უწყებაში გადარიცხა. ამასთან სახაზინო მიწებზე მათი გადასახლების განკარგულება გასცა.
ბევრად უფრო რთული იყო თავადთაგან დამოკიდებულ აზნაურთა საკითხი. მთავარმართებელ ნ. რტიშჩევის აზრით, სათავადო აზნაურები მდაბიოებად უნდა ჩათვლილიყვნენ და არ უნდა ესარგებლათ რუსეთის აზნაურთა პრივილეგიებით. 1816 რტიშჩევს უცდია კიდეც ამ შეხედულების განხორციელება. შემდეგ მთავრობამ კურსი შეცვალა. 1820 წელს მთავარმართებელ ა. ერმოლოვის წინადადებით, „საქართველოს უმაღლესი მთავრობის საზოგადო კრებამ“ განიხილა სათავადო აზნაურთა საკითხი და გამოიტანა დასკვნა - თავადთა ყმა აზნაურები სამეფო აზნაურთა ტოლნი არიანო. მწვავედ დადგა ამ აზნაურთა მამულების საკითხი. 1825 „საქართველოს უმაღლესი მთავრობის საზოგადო კრებამ“ ერმოლოს წარუდგინა მოსაზრებები ამის შესახებ, სახელდობრ:
ბურდურის პროვინცია
ბურდურის პროვინცია (Burdur ili) — პროვინცია (ილი) დასავლეთ თურქეთში, ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბურდური. მოიცავს 11 რაიონს.
გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება ანთალიის, მუღლის, დენიზლის,  ისფართისა და აფიონ-ყარაჰისარის პროვინციები.
აზნაური
ისტორია
ცენტრალური მთავრობის შეხედულება ამ საკითხზე გამომჟღავნდა მაშინ, როცა სენატმა თავად ორბელიანებისა და მათი ყმის აზნაურ ყაითმაზაშცილის საქმის გარჩევისას გამოთქვა მოსაზრება, რომ ყაითმაზაშვილების დამოკიდებულება ორბელიანებისაგან „ფეოდალური დამოკიდებულების სახე“ იყო და არა „მიმაგრება“. უფრო ზოგადი სახე ამ შეხედულებამ მიიღო 1833, როდესაც ნიკოლოზ I-მა დაამტკიცა სახელმწიფო საბჭოს აზრი, რომ „ხსენებული აზნაურები თავადების დამოკიდებულებაში არ უნდა იმყოფებოდნენ და რომ ისინი უნდა მიჩნეულ იქნენ სამეფო აზნაურთა თანასწორად“. ამ კანონმა სათავადო აზნაურები ყმობისაგან გაათავისუფლა და ქართველ თავადებთან ერთად რუსეთის „დვორიანსტვოს“ გაუთანასწორა. საადგილმამულო მფლობელობის საკითხს იგივე დოკუმენტი შემდეგნაირად წყვეტდა: თავადებს მათთვის მეფის მიერ ნაწყალობევ აზნაურთა მამულზე უცილობელი უფლება მხოლოდ იმ შემთხვევაში ენიჭებოდათ, თუ წყალობის სიგელში სპეციალურად იქნებოდა აღნიშნული, რომ აზნაური ნაბოძებია მამულიანად.
ბურდურის პროვინცია
ადმინისტრაციული დაყოფა
მინი|მარცხნივ
აზნაური
ისტორია
სხვა შემთხვევაში მამული აზნაურს უნდა დარჩენოდა. ასევე აზნაურს უნდა მიკუთვნებოდა მეფის მიერ ნაბოძები ან თვითონ მის მიერ ნაზიდი მამული. უშვილობის შემთხვევაში ნამზითვი დარჩებოდა ქალის ნათესაობას. თავადის მიერ ნაჩუქარი მამული აზნაურს მხოლოდ თავადისავე სურვილით შეიძლებოდა მიეღო. თავადმა განთავისუფლებულ აზნაურს უნდა აუნაზღაუროს ბატონის მიწაზე ბატონისავე ნებართვით გაშენებული ბაღ-ვენახის და სხვადასხვა ნაგებობათა ღირებულება. თავადისაგან განთავისუფლებული აზნაური სახაზინო გლეხთა წოდებაში ჩაირიცხებოდა, სანამ აზნაურობას ფორმალურად დაამტკიცებდა. ამას გარდა, მას სახაზინო მიწაც მიეცემოდა, განსაკუთრებით ღარიბ აზნაურს ეს მიწა შემდეგაც არ ჩამოერთმეოდა. თავადებსა და მათგან განთავისუფლებულ აზნაურთა შორის საადგილმამულო დავის გასარჩევად 1836 დაარსდა ადგილობრივი „საშუამავლო“ სასამართლოები. მაგრამ რადგან ეს სასამართლოები მთლიანად ტავადთა გავლენაში მოექცნენ და აზნაურები განუწყვეტლივ ჩიოდნენ მათი უმოქმედობის შესახებ, მათ ნაცვლად 1846 ქ. გორში დაარსდა „განსაკუთრებული დროებითი კომისია“. ამგვარად, რუსეთის თვითმპყრობელობამ ეს მნიშვნელოვანი საკითხი თავისი ბუნების შესაფერად და საკმაოდ ოსტატურად გადაჭრა.
მთავრობის წვრილი აზნაურეობის გაძლიერებისაკენ მიმართულ ღონისძიებებს უპირისპირებდა უკმაყოფილებას, რომელსაც ძველი პოლიტიკური უფლებების დაკარგვის გამო სულ უფრო მეტად ამჟღავნებდა ქართველი მსხვილი მემამულე არისტოკრატია. შემთხვევითი არ არის, რომ მთავრობის სათანადო აქტი გამოქვეყნდა 1832 წლის შეთქმულების მომდევნო წელსვე. საყურადღებოა ისიც, რომ 1833 პეტერბურგის მმართველი წრეები ამ მხრივ მეტ რადიკალობას იჩენდნენ, ვიდრე ადგილობრივი ხელისუფალნი ოციანი წლების დამდეგს. „დიდგვაროვანთა“ მიმართ თვითმპყრობელობა მაინც ერიდებოდა უხეშ ზომებს, რადგან მისი მიზანი იყო ამ ჯგუფის ერთგვარი „დატუქსვა“ და არასრული გარიყვა. აზნაურთა განთავისუფლებით მიყენებული მატერიალური ზარალის ანაზღაურება თავადებს სახელმწიფო სამსახურით შეეძლოთ. მთავრობა მათ ამისათვის ფართო შესაძლებლობას უქმნიდა. მთავრობა კიდევ უფრო დიდ სიუხვეს იჩენდა გლეხობის ხარჯზე ორივე წოდების გულის მოსაგებად: XIX საუკუნის I ნახევარში თვითმპყრობელობამ საქართველოში ზედიზედ გამოსცა რამდენიმე განკარგულება, რომლებიც მიზნად ისახავდნენ გლეხობის სრულ დამონებას. გლეხებს აეკრძალათ სასამართლოში ბატონზე საჩივრის შეტანა და სასამართლოს საშუალებით თავისუფლების ძიება. ბატონებს კი, პირიქით, უფლება მიენიჭათ მკაცრად გასწორებოდნენ ურჩ ყმებს. ამ ღონისძიებებით ადგილობრივი გაბატონებული კლასების ყურადღება პოლიტიკური სფეროდან სოციალურ სფეროში იქნა გადატანილი. ერთგვარი შინაკლასობრივი ანტაგონიზმი თავადებსა და აზნაურებს შორის შემდეგშიც იჩენდა თავს.
ბურდურის პროვინცია
მოსახლეობა
მოსახლეობა 246 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია:ბურდური (67 ათ.კაცი, 2007).
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პროვინციები
აზნაური
ისტორია
აზნაურობის ეკონომიკური საფუძვლის - ბატონყმური მეურნეობის - რღვევამ ამ წოდების შეუჩერებელი დაცემა გამოიწვია. ბატონყმობის გაუქმებამ და კაპიტალისტურ ურთიერთობათა განვითარებამ აზნაურობა საბოლოოდ გააღატაკა. ოქტომბრის რევოლუციამ საბოლოოდ მოსპო აზნაურობა, როგორც მემამულეთა კლასის ნაწილი და პრივილეგიური წოდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფეოდალური საქართველო კატეგორია:წოდებები
ვასილი გეიმანი
ვასილი ალექსანდრეს ძე გეიმანი (Василий Александрович Гейман; დ. 1823 — გ. 24 აპრილი, ყარსი ) — რუსი გენერალ-ლეიტენანტი. 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის მონაწილე.
ბიოგრაფია
ვასილი გეიმანი დაიბადა 1823 წელს კოვენსკის გუბერნიაში. განათლება მიიღო გროდნოს გიმნაზიაში, 1839 წელს სამხედრო სამსახურში შევიდა ნიჟნი ნოვგოროდის ქვეითი პოლკის უნტეროფიცრად.
1842 წელს გადაიყვანეს კავკასიის N1 ხაზოვან ბატალიონში, ხოლო 1844 წელს - კავკასიის ხაზოვან სარეზერვო ბატალიონში და მალევე, სტაჟის გამო, პრაპორშჩიკად დააწინაურეს.
1845 წელს გადაიყვანეს მე-16 ქართულ ხაზოვან ბატალიონში და გაგზავნეს ყაბარდოს ქვეითთა ​​პოლკში და მას შემდეგ მისი გამორჩეული სამხედრო მოღვაწეობა კავკასიაში 20 წელი გაგრძელდა. თავის პოლკთან ერთად მონაწილეობდა ჩეჩნეთის თითქმის ყველა ექსპედიციაში. გრაფი ვორონცოვის დარგოში ლაშქრობის დროს, იგი, გენერალ ბელიავსკის ავანგარდში ყოფნისას, ბევრ საკითხში გამოირჩეოდა. ერთ-ერთი შეტაკების დროს გეიმანი დაჭრეს მარცხენა მხარში; წარმატებულმა ოპერაციამ მას სიცოცხლე გადაურჩინა, მაგრამ მას შემდეგ იგი თავისუფლად ვეღარ იყენებდა მარცხენა ხელს და მთელი ცხოვრება ხელი დაკიდებული ჰქონდა ფართო შავ სარტყელზე. დარგის ექსპედიციისთვის გეიმანს მიენიჭა მეორე ლეიტენანტის წოდება და მიენიჭა წმ. ანას მე-4 ხარისხის ორდენი. 1846 და 1847 წლებში განაგრძო მონაწილეობა მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში, რისთვისაც მიიღო წმ. ანას მე-3 ხრისხის ორდენი ხმლებითა და ბაფთით.
1847 წლის ბოლოს დაინიშნა ბრიგადის ადიუტანტად. 1848 წელს მიენიჭა ლეიტენანტის წოდება.
1849 წელს დაბრუნდა ფრონტზე და დაინიშნა ასეულის მეთაურად. 1851 წელს უკვე კაპიტნის რანგში მიიღო წმ. ანას მე-2 ხარისხისა და წმ. ვლადიმირის მე-4 ხარისხის ორდენი ბაფთით. 1852 წელს მიენიჭა კაპიტნის წოდება.
1854 წელს დაინიშნა სამიზნე სროლაში ქვედა რანგის წვრთნების უფროსად და მონაწილეობა მიიღო მთიელებთან წინააღმდეგ რამდენიმე დიდ ბრძოლაში, ხოლო 13 ივლისს ორჯერ დაიჭრა ტყვიით. 1856 წელს მიენიჭა მაიორის წოდება და მიიღო მსროლელთა რაზმი.
1859 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის წოდება და წმ. სტანისლავის II ხარისხის საიმპერატორო გვირგვინით და ხმლებით.
სოფელ შაბანიცის ოკუპაციისას მისი ბატალიონი პირველი რიგის ჯარებს შორის იყო და მდინარე ილის ზემო დინებისკენ შემდგომი მოძრაობით მუდმივად წინა პლანზე იყო. ივნისის დასაწყისში შაფსუღის რაზმი, რომელშიც შედიოდა ეს ბატალიონი, გადავიდა მდინარე შაბშზე; 7 ივნისს, მის გადაკვეთისას, წინ მიმავალი ყაბარდოული და აფშერონის პოლკების ორმა ბატალიონმა, გეიმანის მეთაურობით, გაუძლო ძალიან მძიმე ბრძოლას და მნიშვნელოვანი ზარალი მიაყენა მთიელებს. შემდეგ, ნიჟნე-აბაძეხის რაზმის შემადგენლობაში, ყაბარდოული პოლკის ბატალიონი გეიმანის მეთაურობით მონაწილეობდა რეგიონში რუსული მმართველობის დამტკიცებასა და მთიელთა გადასახლებაში.
1861 წლის ბოლოს გეიმანი პოლკოვნიკად დააწინაურეს და დაინიშნა სევასტოპოლის 75-ე ქვეითი პოლკის მეთაურად, რომელიც ასევე იყო მარჯვენა ფრთის ჯარებში.
1863 წლის იანვრის მეორე ნახევარში დახოვსკის რაზმს დაევალა დაეპყრო ქურჯიპების ზემო წელი და მოეჭრა გაწმენდა და, მიუხედავად მთიელთა ჯიუტი წინააღმდეგობისა, წარმატებით დაასრულა იგი: 8 თებერვალს გაწმენდა დასრულდა. 27 თებერვალს, გეიმანი გადავიდა მდინარე ტლოტის გასწვრივ ქედზე, რათა შეხვედროდა ახალ მთავარსარდალს, დიდ ჰერცოგ მიხაილ ნიკოლოზის ძეს. ამ გადაადგილებას მან წარმატებით მოიგერია მთიელთა თავდასხმები, 5 მარტს გეიმანმა მიაღწია სოფელ კურჟიფსკაიას და წარუდგინა თავი დიდ ჰერცოგს, ხოლო 7-ში დაბრუნდა სოფელ დახოვსკაიაში. შემდეგ, 1863 წლის განმავლობაში, გეიმანის რაზმი, მოძრაობდა სხვადასხვა მიმართულებით, ავიდა ყველაზე გაუვალ ადგილებში.
1864 წლის დასაწყისში, კავკასიონის ქედის სამხრეთ ფერდობის ტომების წინააღმდეგ ძირითადი ოპერაციების დაწყებამდე, ყველა რაზმს დაევალა კიდევ ერთხელ გაევლო ჩრდილოეთ მთიანი რეგიონის სხვადასხვა კუთხეები და განდევნა მტრულად განწყობილი ადგილობრივი მოსახლეობა.
გეიმანი, რომელიც 1863 წელს დაწინაურდა გენერალ-მაიორის წოდებით, იგივე ოსტატობით მოქმედებდა დახოვის რაზმის სათავეში და 1864 წლის 19 აპრილს დაჯილდოვდა წმ. გიორგის მე-3 ხარისხის ორდენით.
1865 წლის დეკემბერში დაინიშნა 21-ე ქვეითი დივიზიის უფროსის თანაშემწედ, 1866 წელს - ყუბანის ოლქის ჯარების მეთაურის თანაშემწედ, 1867 წელს - სოხუმის განყოფილების უფროსად, 1872 წელს დაინიშნა გენერალ-ლეიტენანტად. იყოს აგვისტოს მთავარსარდლის, შემდეგ კი მე-20 ქვეითი დივიზიის მეთაურის განკარგულებაში.
1875 წელს დაჯილდოვდა წმ. ვლადიმირის მე-2 ხარისხის ორდენით. 1875-1876 წლებში გეიმანმა წარუდგინა შენიშვნა დიდ ჰერცოგ მიხეილ ნიკოლოზის ძეს: „სამხედრო მოსაზრებები კავკასიიდან თურქეთთან ომის შემთხვევაში“, რამაც გამოიწვია სასარგებლო სიახლეები (ადრე მან წარადგინა შენიშვნები: 1870 წელს - „სამხედრო მიმოხილვა სოხუმის ტერიტორია“ და 1874 წელს - „სამხედრო ღონისძიებები სიმშვიდის უზრუნველსაყოფად თერეკისა და დაღესტნის რაიონებში“).
როდესაც 1877 წელს რუსეთ-ოსმალეთის ომი დაიწყო, გეიმანი იმყოფებოდა დასავლეთ სომხეთში მოქმედ ჯართან და მეთაურობდა მდინარე არპას გადაკვეთას. 1877 წლის 28 აპრილს მას დაევალა სპეციალური რაზმით არდაგანის ოპერაციისათვის. 5 მაისს, ციხეზე გადამწყვეტი თავდასხმის დროს, მისი მეთაორობით მოხდა ციხის აღება. არდაგანის აღება დაგვირგვინდა ბრილიანტებით მორთული ოქროს ხმლით.
ყარსზე ძირითადი ძალების კონცენტრირებისას, გეიმანის ნაწილს დაევალა გადასულიყვნენ ამ ციხის სამხრეთ-დასავლეთის მიდამოებში, გაეცნოთ დასავლეთიდან ყარსის რელიეფს და აერჩიათ პოზიცია, საიდანაც საჭიროების შემთხვევაში შეეძლოთ შეტევა. საგანლუღიდან მომავალი თურქული ჯარების მიმართ წარმატებით იქნა არჩეული პოზიცია სოფელ კოგალის მახლობლად, მაგრამ სტრატეგიის შეცვლის გამო, გეიმანის რაზმის ძირითადი ძალები გადაიყვანეს არავარტანში, რათა შერთვოდნენ დანარჩენ ჯარს, რომლებსაც უნდა დაეწყოთ ყარსის ციხის ალყა. 27 მაისს გეიმანმა ჩაატარა შორახის სიმაღლეების დაზვერვა, 3 ივნისს მან მნიშვნელოვანი უპირატესობით მოიგერია მტრის შეტევა არავარტანის ბანაკზე, ხოლო 6 ივნისს იგი გაანადგურდა. რაზმით გაგზავნეს საგანლუგში მუხთარ ფაშას ყურადღების გასაფანტად, რომელიც დიდი ამალით მოემართებოდა თერგუკასოვის ერევნის რაზმზე. ლორის-მელიკოვის ბრძანებით ზევინის პოზიცია დაიკავა 13 ივნისს. 23 ივნისს გეიმანის რაზმი შეუერთდა ძირითად ძალებს და მათთან ერთად უკან დაიხიეს ყარსიდან. 16 ივლისს, გეიმანის მეთაურობით მნიშვნელოვანმა კოლონამ მოაწყო დემონსტრაცია ალაჯინის სიმაღლეებზე მდებარე მუხტარ ფაშას არმიის წინააღმდეგ, რამაც საკმაოდ მწვავე ბრძოლა გამოიწვია, რის შემდეგაც გეიმანის ჯარებმა უკან დაიხიეს კიურუკ-დარაში. 6 აგვისტოს, ახალი გაძლიერებული შეტევა განხორციელდა ალაჯაზე მთავარი თურქული არმიის პოზიციის წინააღმდეგ.
20 სექტემბრიდან მან გამორჩეული მონაწილეობა მიიღო ალაჯასთან ბრძოლებში, 3 ოქტომბერს კი აიღო მტრის პოზიციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პუნქტი ავლიარი და ამით ხელი შეუწყო თურქეთის არმიის დამარცხებას ავლიარ-ალაჯინის ბრძოლაში. 5 ოქტომბერს გეიმანმა განაახლა ყარსის ბლოკადა. 10 ოქტომბერს გაგზავნილი სპეციალური რაზმით აჰმედ მუხთარ ფაშას დასადევნად, გეიმანმა ვერ დაეწია მას და ხელი შეუშალა მას ისმაელ ფაშასთან დაკავშირებაში. ამ კამპანიამ წარმოადგინა უკიდურესი სირთულეები გაუვალ გზებსა და უკიდურესად უხეშ რელიეფზე. 16 ოქტომბერს გაერთიანდა თერგუკასოვის რაზმთან, გეიმანმა დაიკავა გასან-კალა. 23 ოქტომბერს იგი თავს დაესხა მუხთარ ფაშასა და იზმაილ ფაშას პოზიციებზე დევე ბოინუს მახლობლად, ერზერუმის გზაზე და დაამარცხა ისინი. 29 ოქტომბრის ღამეს გაიმართა შტურმი ერზერუმის ციხესიმაგრეებზე. გეიმანმა გადაწყვიტა დაუყოვნებლივ გაემეორებინა თავდასხმა, მაგრამ მიატოვა ეს იდეა ჭურვების ნაკლებობის, ხალხის უკიდურესი დაღლილობისა და მათ შორის განვითარებული ავადმყოფობის გამო.
1877 წლის 12 ნოემბერს გეიმანი დაჯილდოვდა წმ. გიორგის მე-2 ხარისხის ორდენით.
ამასობაში წელიწადის ყველაზე არახელსაყრელ დროს დაიწყო ერზერუმის ხანგრძლივი ბლოკადა. ჯარში გაჩნდა ტიფის ეპიდემია, რომელიც გაგრძელდა 1878 წლის 19 თებერვალს დადებული ზავის საფუძველზე ერზერუმის თურქების მიერ გაწმენდისა და რუსული ჯარების მიერ მისი ოკუპაციის შემდეგაც. ამის მსხვერპლი გახდა გეიმანიც, რომელიც გარდაიცვალა ყარსში 1878 წლის 12 აპრილს.
მისი უფროსი ძმა, მიხეილ გეიმანი, ასევე დიდი ხნის განმავლობაში მსახურობდა კავკასიაში, იყო ყაბარდოს ქვეითი პოლკის პოლკის შტაბის ექიმი; გარდაიცვალა 1866 წელს.
„კავკასიურ კრებულში“ (No3, 1879) დაბეჭდილია გეიმანის მოგონებები 1845 წლის დარგინის ლაშქრობის შესახებ (ხელახლა გამოქვეყნებულია კრებულში „დარგინის ტრაგედია. 1845“, ქ. პეტერბურგი, 2001 წ.). მან რამდენიმე სტატია და შენიშვნა მოათავსა „სამხედრო კრებულსა“ და „რუს ინვალიდში“.
2017 წელს არდაგანის პროვინციაში აღმოაჩინეს რუსი ოფიცრის ნეშტი, რომელიც, წინასწარი ვარაუდით, შესაძლოა გენერალ გეიმანს ეკუთვნოდეს. თუმცა, ექსპერტიზამ დაადგინა, რომ ნეშტი ეკუთვნის რუსეთის საიმპერატორო არმიის ლეიტენანტ პოლკოვნიკს კარლ რჟეპეცკის.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1823 კატეგორია:გარდაცვლილი 1878
ნორმალური განაწილება
300px|thumb|ნორმალური განაწილება გრაფიკულად ალბათობის თეორიაში ნორმალური განაწილება (იგივე გაუსის განაწილება) წარმოადგენს უწყვეტი ტიპის განაწილებას. ის აღწერს ისეთი შემთხვევითი სიდიდის განაწილებას, რომელიც კონცენტრირებულია ერთი მნიშვნელობის ირგვლივ. გრაფიკულად ნორმალურ განაწილების სიმკვრივეს ზარის ფორმა აქვს. ანალიზურად იგი შემდეგნაირად ჩაიწერება:
სადაც \mu პარამეტრი წარმოადგენს განაწილების მათემატიკურ ლოდინს, ანუ x-ის იმ მნიშვნელობას, რომლის გარშემოც კონცენტრირდება განაწილება (რომლის მოხდენის ალბათობაც ყველაზე დიდია), ხოლო \sigma^2 ახასიათებს განაწილების დისპერსიას (იგივე ვარიაციას), ანუ გაფანტულობას. რაც უფრო დიდია ამ უკანასკნელის მნიშვნელობა, მით უფრო "ბრტყელია" განაწილების სიმკვრივის გრაფიკი და პირიქით. ფუნქცია სიმეტრიულია x=\mu წრფის მიმართ და სრულდება პირობა p(x)→0, როდესაც x→±∞, ანუ რაც უფრო გადახრილია მნიშვნელობა მათემატიკური ლოდინიდან, მით უფრო ნაკლებია მისი მოხდენის ალბათობა.
ნორმალური განაწილება ერთი-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებადი და ფართოდ გავრცელებული განაწილებაა, რაც განპირობებულია მისი დიდი როლით ცენტრალურ ზღვარით თეორემაში. ცენტრალური ზღვარითი თეორემის მიხედვით, დამოუკიდებელი და ერთნაირად განაწილებული გარკვეული ტიპის შემთხვევითი სიდიდეების საშუალო არითმეტიკული მიისწრაფის სტანდარტული ნორმალური განაწილებისკენ, როდესაც ამ შემთხვევითი სიდიდეების რაოდენობა უსასრულოდ იზრდება. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ იმ მოვლენათა განაწილება, რომლებზეც ბევრი დაახლოებით ერთნაირი ფაქტორი მოქმედებს, შეიძლება ჩაითვალოს სტანდარტულ ნორმალურ განაწილებად. მაგალითად, რაიმე ობიექტის სიგრძის გაზომვის ცდომილებები განაწილებულია სტანდარტული ნორმალური განაწილებით.
ნორმალური განაწილება პარამეტრებით μ და σ2 აღინიშნება როგორც. კერძოდ, სტანდარტული ნორმალური განაწილება აღინიშნება, როგორც N(0,1).
კატეგორია:მათემატიკა კატეგორია:ალბათობის თეორია კატეგორია:ალბათური განაწილებები
მონტაჟი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მონტაჟი შეიძლება აღნიშნავდეს:
Camponotus spanis
Camponotus spanis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
წიფურია (დასახლება)
წიფურია — შუა საუკუნეების (ძირითადად XVII ს.) ისტორიული სავაჭრო-სახელოსნო პუნქტი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში, ვარაუდით ახლანდელი გალის რაიონის სოფ. თაგილონის ტერიტორიაზე. სახელწოდება წარმოდგება "წიფლნარიდან" (მეგრულად "წიფური"). წიფურია კათოლიკე მისიონერთა საქმიანობის ცენტრიც იყო. გარკვეულ პერიოდში აქ მოღვაწეობდნენ არქანჯელო ლამბერტი, ჯუზეპე ჯუდიჩე, კრისტოფორო დე კასტელი და სხვა. აღწერილობათა თანახმად წიფურიაში ორი ეკლესია და სხვა ნაგებობები იდგა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო
რიჩარდ სერა
რიჩარდ სერა (Richard Serra; დ. 2 ნოემბერი, 1939) — ამერიკელი მინიმალისტი მოქანდაკე და ვიდეო ხელოვანი, ცნობილი დიდი მასშტაბის ლითონის ფურცლების კომპოზიციებით. მოძრაობა "პროცეს-არტი"-ს მიმდევარი.
დაიბადა სან-ფრანცისკოში. ჯერ ბერკლიში სწავლობდა ინგლისურ ლიტერატურას, შემდეგ კი სანტა-ბარბარაში. 1961-64 წლებში იელის უნივერსიტეტში სწავლობს ხელოვნების ფაკულტეტზე. ამჟამად ცხოვრობს და მოღვაწეობს ნიუ-იორკსა და ნოვა-სკოტიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მოქანდაკეები კატეგორია:დაბადებული 2 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1939
შხამიანი ქამა
შხამიანი ქამა — შხამიანი სოკო ქამასოკოს გვარისა.
იზრდება ზაფხულ-შემოდგომით, ნიადაგზე, ფოთლოვან ტყეებში, მინდვრებში, ბაღ-პარკებში. გავრცელების არეალი მოიცავს დედამიწის ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.
პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა და ბოტანიკოსმა ლეონ გასტონ ჟენევიემ 1876 წელს როგორც Agaricus xanthodermus.
სამეცნიერო სინონიმები:
და სხვა.
აღწერა
ქუდის დიამეტრი 5-15 სანტიმეტრს აღწევს, თავდაპირველად ნახევარსფეროსებრია, შემდეგ ამობურცული, გლუვი ზედაპირით, ჯერ თეთრი ან მოვარდისფრო, შემდეგ — ყავისფერი. ხელის დაჭერისას ყვითელ ფერს იღებს.
რბილობი — მოთეთრო-მონაცრისფრო-მურა, ფეხის ძირთან მოყვითალო, ძირისკენ გამსხვილებულ ფეხის ნაწილში მონარინჯისფრო. ახასიათებს ფენოლის უსიამოვნო სუნი (ე.წ. „აფთიაქის სუნი“).
ფეხის სიგრძე — 5–15 სმ-მდე სისქე — 1-2 სმ-მდე, თეთრი ფერის ფუყე, ძირისკენ გამსხვილებულია. გააჩნია საყელო.
სპორები — ელიფსური, გლუვი, მურა-მეწამული, 5-5,8 მკმ.
გავრცელება
ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევროპაში, დასავლეთ აზიაში აღმოსავლეთ ანატოლიისა და ირანის ჩათვლით, ასევე ჩრდილოეთ და სამხრეთ აფრიკაში. ინტროდუცირებულია ავსტრალიაში. იზრდება ზაფხულ-შემოდგომით, ნიადაგზე, ფოთლოვან ტყეებში, მინდვრებში, ბაღ-პარკებში.
შხამიანობა
შხამიანი სოკოა. მოწამვლის სიმპტომებია ძლიერი ღიბინება და დიარეა, მძიმე შემთხვევაში თავბრუსხვევა და მხედველობის დაქვეითება. ზოგიერთი ადამიანის შემთხვევაში მოწამვლის სიმპტომები არ ვლინდება. მომზადებისას ფენოლის სუნი კიდევ უფრო მძაფრდება.
სქოლიო
კატეგორია:შხამიანი სოკოები კატეგორია:ქამასოკო
მარია რომანოვა
'''მარია ნიკოლოზის ას. რომანოვა''' (Мария Николаевна Романова, 26 ივნისი, 1899—17 ივლისი, 1918) — დიდი მთავარი, ნიკოლოზ II-ისა და ალექსანდრა ფეოდოროვნას მესამე ქალიშვილი. დაიბადა 1899 წელს პეტერბურგთან ახლოს. აღზრდილი იყო სამეფო კარზე თავის დებთან (ოლღა, ტატიანა, ანასტასია) და ძმასთან (ალექსეი) ერთად.
მარია, როგორც მისი ოჯახის ყველა წევრი 16-17 ივლისს იპატიევის სახლში იმყოფებოდა და იქნა დახვრეტილი. 2007 წელს ეკატერინბურგთან ახლოს იპოვეს ორი დამწვარი ნეშტი. 2008 წელს აშშ-ში ჩატარებული ექსპერტიზით ცნობილი გახდა, რომ ნარჩენები ნიკოლოზ II-ის შვილებს ეკუთვნის, სავარაუდოდ ალექსეისა და მარიას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომანოვების დინასტია კატეგორია:რუსეთის სამეფო ოჯახის წევრები კატეგორია:დაბადებული 1899 კატეგორია:გარდაცვლილი 1918 კატეგორია:რუსეთის იმპერატორებისა და დიდი მთავრების ასულები კატეგორია:წმინდა ეკატერინეს ორდენის კავალრები
Maria Nikolajevna af Rusland (1819-1876)
ფაციესი
მინი|270პქ|სტრატიგრაფიული მწკრივი ნორვეგიაში. უჩვენებს ქანების ვერტიკალურ თანმიმდევრობას მინი|270პქ|ჰოლოცენური ასაკის კარბონატული ფაციესი ფაციესი (ლათ. facies – იერი, სახე) — განსხვავებული მნიშვნელობისაა. გეოლოგიაში ფაციესი ეწოდება დანალექი ქანის (ან თანამედროვე ნალექის) იმ თვისებათა ერთობლიობას, რომელიც გვიჩვენებს მათი წარმოქმნის პირობებს. ეს პირობებია: დალექვის გარემოს ტემპერატურა, ქიმიური თვისებები, ორგანული სამყარო, დალექვის სიღრმე და სხვ. მათვე განეკუთვნება ნივთიერი შედგენილობა, ამგები მასალის სიმსხო და ფორმა, ორგანიზმების განამარხებული ნაშთები და სხვ. არსებობს ფაციესების მრავალგვარი კლასიფიკაცია.
ასე მაგალითად, წარმოქმნის ადგილის მიხედვით, განარჩევენ ტბიურ, მდინარეულ, ლაგუნურ, ზღვიურ და სხვ. ფაციესებს. ხშირად ამა თუ იმ ფაციესის შესაბამის პირობებში დალექილ ქანსაც ფაციესს უწოდებენ. მაგალითად, ასეთი გაგებით აბისალური ფაციესი ნიშნავს აბისალში არსებულ ნალექთდაგროვების პირობებსაც და იქ წარმოქმნილ ქანსაც. მხოლოდ ლითოლოგიური ნიშნებით გამოყოფილ ფაციესს ლითოფაციესს უწოდებენ (მაგალითად, თიხური ფაციესი), ორგანული ნიშნების მიხედვით გამოყოფილს — ბიოფაციესს (მაგალითად მარჯნული ფაციესი).
გეოლოგიაში ცნება ფაციესი ჩამოყალიბდა XIX საუკუნეში, ქანების ლითოლოგიური შედგენილობის ცვლილებების აღსანიშნავად. ტერმინი შემოგვთავაზა შვეიცარიელმა გეოლოგმა ამანც გრესლიმ (1838–1841). შემდგომში ცნობილმა რუსმა გეოლოგმა ნიკოლოზ გოლოვკინსკიმ განავითარა ფაციესების კვლევა და 1868 წელს რუსეთში პირველმა დაამკვიდრა ტერმინი ფაციესი გრესლის მიხედვით.
1933 წელს ლეონიდ პუსტოვალოვმა შემოიღო ცნება „ნამარხი გეოქიმიური ფაციესების“ შესახებ. ამერიკელმა გეოლოგებმა ფრენსის პეტიჯონმა და უილიამ კრუმბეინმა მეცნიერებაში დაამკვიდრეს ცნება „ლითოლოგიური ფაციესი“ (ან ლითოფაციესი), რომელიც აერთიანებს კონკრეტული სტრატიგრაფიული ჰორიზონტის ქანების ლითოლოგიური შედგენილობის თავისებურებებს.
არსებობს აგრეთვე ვალთერის ფაციესების კანონი (სახელი ეწოდა ცნობილი გერმანელი გეოლოგის იოჰანეს ვალთერის პატივსაცემად), რომელიც ადგენს ფაციესების ვერტიკალურ თანმიმდევრობასა და ზეგავლენას ახდენს გარემო პირობებზე.
ნალექთდაგროვების მნიშვნელოვან კლიმატურ პირობებს წარმოადგენს მარილიანი ფენა. ხსნარებიდან მარილის გამოყოფა ვითარდებოდა და ვითარდება ცხელ და მშრალ კლიმატურ პირობებში. წინა ეპოქების ტროპიკული კლიმატი უჩვენებს ნამარხი ფლორისა და ფაუნის მრავალფეროვნებას (პოლარული ჰავის პირობებში ეს მაჩვენებელი 30-40-ჯერ ნაკლებია). ნალექებში მარჯნის არსებობა მიუთითებს წინა პერიოდებში თბილი და არაღრმა ზღვების არსებობას.
არსებობს აგრეთვე ფაციესის გაგება როგორც: დანალექი, რომელიც შედგენილობითა და ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების წარმოქმნით განსხვავდება მეზობლად მდებარე იმავე სტრატიგრაფიული ინტერვალისაგან, რომელსაც შეიძლება ჰქონდეს სხვადასხვა მოცულობა (ნიკოლოზ შატსკი, 1955; გრიგორი კრაშენინიკოვი, 1971; გიორგი ლეონოვი, 1974).
ასეთი თვალსაზრისით, ფაციესი განიხილება როგორც გეოლოგიური სხეული, რომელიც შედგენილობითა და წარმოქმნის პირობებით განსხვავდება ახლოს მდებარე თანაბარასაკოვანი დანალექებისაგან. ფაციესების კვლევაში დიდი წვლილი შეიტანეს ნიკოლოზ სტრახოვმა და დიმიტრი ნალივკინმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დანალექი ქანები კატეგორია:სტრატიგრაფია კატეგორია:პალეონტოლოგია კატეგორია:ქანები