cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კორუფცია სომხეთში
ზოგადი ინფორმაცია
2017 წელს აღირიცხა კორუფციასთან დაკავშირებული 634 სისხლის სამართლის საქმე (2016 წელს 428), რამაც გამოიწვია სისხლის სამართლის დევნა 376 პირის მიმართ. 2017 წელს სომხეთმა 35 ქულა მიიღო კორუფციის აღქმის ინდექსში და 180 ქვეყნიდან 107-ე ადგილზე იყო.
საერთაშორისო გამჭვირვალობის 2014 წლის ანგარიშის თანახმად, გამყარებული კორუფცია, ძლიერი პატრონაჟის ქსელები, მკაფიო გამიჯვნა კერძო საწარმოს და საჯარო სამსახურებს შორის, ისევე როგორც სომხეთში პოლიტიკური და ბიზნეს ელიტების გადაფარვა ანტიკორუფციული ძალისხმევის განხორციელებას შედარებით არაეფექტურს ხდის ფართო პოლიტიკური აპათია და ცინიზმი მოქალაქეების მხრიდან, რომლებიც ვერ ხედავენ თავიანთ როლს კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლაში.
ანტიკორუფციული ორგანიზაციები
სომხეთის მთავრობის მთავარი ანტიკორუფციული ინსტიტუტები არიან ანტიკორუფციული საბჭო - პრემიერ მინისტრის მეთაურობით - და ანტიკორუფციული სტრატეგიის მონიტორინგის კომისია, რომელიც შეიქმნა 2004 წლის ივნისში ანტიკორუფციული პოლიტიკის განხორციელების მიზნით. ამასთან, ეს ინსტიტუტები ძნელად ფუნქციონირებდნენ 2006-2007 წლებში, მიუხედავად იმისა, რომ შეხვედრები ყოველთვიურად უნდა შემდგარიყო. გარდა ამისა, სომხეთის ანტიკორუფციული საბჭო დაადანაშაულეს დიდი რაოდენობით თანხის უმიზეზოდ ხარჯვაში. ორგანიზაციამ ასევე ვერ შეძლო მაღალი თანამდებობის პირების გარშემო წარმოქმნილი დანაშაულებების გამოძიება ან მათი აღკვეთა.
ისტორია
გარდაცვლილმა პრემიერ-მინისტრმა ანდრანიკ მარგარიანმა 2003 წელს დაიწყო სომხეთის პირველი პოსტსაბჭოთა კამპანია კორუფციის წინააღმდეგ. თუმცა, ინიციატივა საკმაოდ გააკრიტიკეს, რადგან შედეგების ნაკლებობა იყო. ყოფილმა პრემიერ მინისტრმა ტიგრან სარგსიანმა დაადასტურა, რომ კორუფცია არის სომხეთის ,,ნომერ პირველი პრობლემა, რომელიც ხელს უშლის ჩვენს ყველა რეფორმას".
კორუფციის წინააღმდეგ ბოლოდროინდელმა ზომებმა არაერთგვაროვანი რეაქცია გამოიწვია არა მხოლოდ სომხეთში არამედ საერთაშორისო საზოგადოებაშიც.
კორუფცია განათლებაში
მარცხნივ|მინი|258x258პქ|მოსახლეობა სახლებიდანვე აპროტესტებს მათი გასახლების გადაწყვეტილებას მიუხედავად ხელისუფლების წარმატებისა წვრილმანი კორუფციის შემცირების საქმეში, კორუფცია მაინც მთავარ პრობლემად რჩება, რომელიც დიდ ზეგავლენას ახდენს განათლებაზეც. იგი აღიქმება, როგორც ერთ-ერთი სექტორი, რომელიც ყველაზე დიდ კავშირშია კორუფციასთან. პრობლემასთან ბრძოლის მცდელობამ არაერთგვაროვანი შედეგი გამოიღო და არსებული შეცდომების დახურვის ნაცვლად ხშირად იქმნებოდა სხვა სახის დანაშაულებები.
გამოჩენილი დომენის უკანონო გამოყენება
ცნობილი დომენის კანონები გამოყენებულია მოქალაქეების, ბიზნესმენებისა და მიწის მესაკუთრეთა წინააღმდეგ, რომლებსაც უკანონოდ ართმევენ ქონებას. მსგავსი ფაქტები არ წარმოადგენს სახელმწიფო ინტერესს, არამედ კერძო საკუთრებაშია იმავე ხელისუფლების მიერ, რომლებმაც შეასრულეს გამოჩენილი დომენის პუნქტი. აშკარა მაგალითია ერევნის ცენტრალური ჩრდილოეთ გამზირის არეალის განვითარება, რომელიც ერევნის ბოტანიკურ ბაღთან სავაჭრო ცენტრის მშენებლობას ითვალისწინებს. ამ ტერიტორიაზე მშვიდობიანი მოსახლეობის სახლები იყო აშენებული, სადანაც ხალხი იძულებით გამოასახლეს.
სქოლიო
კატეგორია:პრობლემები კატეგორია:სომხური კორუფცია
დუისის ეკლესია (ღვინეთი)
დუისის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დუისში. დგას სოფლის აღმოსავლეთით 800 მეტრზე, მდინარე ალაზნის მარცხენა ნაპირას, ღვინეთად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
შესასვლელი სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდანაა. სამხრეთ კარი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან - სწორკუთხა. ჩრდილოეთ კარი ორივე მხრიდან თარაზულად ყოფილა გადახურული (შემორჩენილია კვალი).
აღმოსავლეთით კონქით გადახურული ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც გრძივი კედლებისგან ორ-ორი საფეხურითაა გამოყოფილი. აფსიდის ღერძზე მაღალი თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელთან, ტრაპეზია (წაქცეულია). საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია კანკელით (გვიანდელია), რომლის ღერძზე აღსავლის კარია, გვერდებზე - თითო თაღოვანი ღიობი. დარბაზის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია. დასავლეთ სარკმლის თაღის წვერი კამარის ქუსლის დონეზეა. დარბაზი ცილინდრული კამარით ყოფილა გადახურული, რომლისგანაც მხოლოდ ჩრდილოეთ გვერდის ნაწილიღა შემორჩა.
ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდნის რამდენიმე ქვა.
ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით ოციოდე მეტრზე, ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით ნაშენი, გეგმით კვადრატული (8,7 X 8,7 მ) ნაგებობის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებია შემორჩენილი. დასავლეთ კედელს შესასვლელის სამხრეთ წირთხლის მცირე ნაწილი შემორჩა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გურამ ყიფიანი
გურამ ყიფიანი (დ. 17 მარტი, 1950, თბილისი) — ქართველი არქეოლოგი, არქიტექტორი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მცხეთის არქეოლოგიური ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე.
1972 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტი.
მუშაობდა არქეოლოგიურ კვლევით ცენტრში და პარალელურად რამდენიმე საპროექტო ინსტიტუტში.
საკანდიდატო თემა — „ძველი ვანის ხუროთმოძღვრება“, დაიცვა 1983 წელს, ხოლო 1992 წელს გახდა ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, სადოქტორო თემა — „კოლხეთისა და იბერიის წარმართული ტაძრები და ქრისტიანული არქიტექტურის გენეზისი“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:ქართველი არქეოლოგები კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები კატეგორია:დაბადებული 17 მარტი
ხუდათი
ხუდათი (Xudat) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ხაჩმაზის   რაიონში.მოსახლეობის რაოდენობა 14442 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაჩმაზის რაიონის სოფლები
კონსტანტინე მაყაშვილის ქუჩა
კონსტანტინე (კოტე) მაყაშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს მთაწმინდის რაიონში (ვერე); მიხეილ ზანდუკელის ქუჩიდან პოლიკარპე კაკაბაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. ადრე აგურის მესამე ქუჩა ერქვა, 1900 წელს — გენერალ ტერგუკასოვის (დატანილია თბილისის 1900 წლის გეგმაზე), 1923 წელს — დავით გურამიშვილის, 1965 წელს კონსტანტინე მაყაშვილის სახელი ეწოდა. შემონახულია XX საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები. აქვს ერთი ჩიხი.
1900-იან წლებში მაყაშვილის ქუჩის ბოლოდან იწყებოდა წმინდა მიხეილ ტვერელის ეკლესიამდე მისასვლელი გზა. ეკლესია აშენდა კავკასიის მეფისნაცვლის (1905-1915) ილარიონ ივანეს ძე ვორონცოვ დაშკოვის მეუღლის გრაფინია ელისაბედის თაოსნობითა და ფულადი შემწეობით. ახალგაყვანილ გზას მის პატივსაცემად „ელისაბედის პროსპექტი“ ერქვა (დატანილია თბილისის 1913 წლის გეგმაზე).
ლიტერატურა
კატეგორია:მთაწმინდის რაიონის ქუჩები
იაკოპი
იაკოპი (Yacopí) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, კუნდინამარკის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1.214 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 840 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 14.47 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 1 095 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კუნდინამარკის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
თეკვონდო
ისტორია
მინი მინი თეკვონდოს განვითარება მჭიდროდაა დაკავშირებული კორეის ისტორიასთან. თეკვონდოს დაბადების ისტორია შეიძლება დავყოთ ისტორიის ოთხ პერიოდად: კორეული საბრძოლო ხელოვნებების დაბადება და განვითარება სამი სახელმწიფოს პერიოდში, საბრძოლო ხელოვნება სახელმწიფო კორიოს დროს, ჩოსონის დინასტიის დროს და თეკვონდოს თანამედროვე ისტორია.
კორეული საბრძოლო ხელოვნებების დაბადება და განვითარება სამი სახელმწიფოს პერიოდში
მინი|მარცხნივ ითვლება, რომ სამი სახელმწიფოს პერიოდში დაიწყო ისეთი ხელოვნების ჩამოყალიბება როგორიცაა „სუბაკი“ (수박) და „ტეიკიეონი“ (택견), რაც ტაიკვანდოს განვითარების საბაბიც გახდა. სამი სახელმწიფოს ისტორიის გვიან პერიოდში საბრძოლო ხელოვნება კორეის ნახევარკუნძულზე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა, განსაკუთრებით მებრძოლეების მოსამზადებლად.
და, როგორც ამ პოპულარობის შედეგი, „სუბაკი“ (수박) და „ტეიკიეონი“ (택견) გახდნენ სხვადასხვა ახალგაზრდული ორგანიზაციების სწავლების საფუძველი , მაგალითად ისეთების როგორიცაა „ჰვარანდო“ (화랑도) სილაში და „ჯოვისონინი“ (조의손인) კოგურიოში.
საბრძოლო ხელოვნება სახელმწიფო კორიოს დროს
სახელმწიფო კორიოს პერიოდში „სუბაკმა“ (수박) და „ტეიკიეონმა“ (택견) უფრო სისტემატიური განვითარება დაიწყეს და ახალ დონეზე გადავიდნენ. შესაძლებელია სამხედრო სამსახურის განვითარებისთვის მნიშვნელოვანი როლი ეთამაშა „ტეიკიეონის“ (택견) ათვისების დონეს. ჩვეულებრივ ჯარისკაცებს, რომლებსაც ჰქონდათ „ტეიკიეონი“ (택견) ათვისებული რაღაც დონემდე, წარადგენდნენ გენერალთან, რომელიც მათგან საუკეთესოებს ირჩევდა ოფიცრის წოდებამდე გასაზრდელად. Также в этот исторический период большим интересом королевской семьи пользовались соревнования по «субак» (수박).
საბრძოლო ხელოვნება ჩოსონის დინასტიის დროს
XIV საუკუნეში, ჩოსონის სახელმწიფოს დაარსების შემდეგ „სუბაკი“ (수박) და „ტეიკიეონი“ (택견) იწყებენ თავიანთი პოპულარობის დაკარგვას. ეს ტენდენცია უფრო გამწვავდა XVI საუკუნის მიწურულს იაპონიის მიერ განხორციელებული შეტაკებებით. ამავე დროს, მთავრობა იღებს მკვეთრ გადაწყვეტილებებს საბრძოლო სულისკვეთების ასამაღლებლად და საბრძოლო ხელოვნებების გასავითარებლად. ამ ზომების შედეგი გახდა წიგნის გამოშვება — „მუიედობოტონჯი“ (무예도보통지), რომელშიც აღწერილია იმ დროის საბრძოლო ხელოვნება. ამ წიგნის მეოთხე ტომის მთავარი თემაა „საბრძოლო ტექნიკა“, შეიცავდა 38 სურათს, რომელიც გვახსენებს დღევანდელი ტაიკვანდოს მოძრაობებს.
მაგრამ, მიუხედავად ამისა ამ ზომებმა ვერ ააცილეს ისინი იაპონელების თავდასხმას, რომლებსაც სურდათ ტრადიციული კორეული საბრძოლო ხელოვნების აღმოფხვრა. ასეთ პირობებში „სუბაკის“ (수박) და „ტეიკიეონის“ ვარჯიში მხოლოდ საიდუმლოდ იყო შესაძლებელი, მით უმეტეს კორეული საბრძლო ხელოვნების მცოდნეებს უმრავლესობა წაყვანილი ჰყავდათ იაპონიაში, ოსტატების ნახევარი კი ჩინეთში გაიქცა. ყველა ამ ფაქტორმა იმოქმედა ტაიკვანდოს განვითარებაზე ჩვენს დღეებში.
ტაიკვანდოს თანამედროვე ისტორია 1966 წელი
კორეულმა ომმა შეიტანა თავისი შესწორებები კორეული საბრძოლო ხელოვნებების გაერთიანების გეგმებში, მიუხედავად ამისა შექმნილი იყო კორეის ასოციაცია კონგსუდო (공수도). აზრთა სხვადასხვაობის გამო ამ ასოციაციის ზოგიერთმა წევრმა დატოვა იგი და შექმნა საკუთარი ასოციაცია — კორეის დანგსუდო (당수도), რომელიც შემდგომ ოფიციალურად იყო შესული კორეის სპორტის მოყვარულთა ასოციაციაში.
ამ დროს, ერთ-ერთი დანგსუდო (당수도) სკოლის დამაარსებელი ჩოი ჰონ ხი, სამხრეთ კორეის გენერლად მყოფი კორეის პრეზიდენტის ლი სინ მანის მხარდაჭერით სარგებლობს, და 1955 წელს ჯარისკაცთა გადამზადების პროგრამაში რთავს საბრძოლო ხელოვნების თავისებურ სტილს. ასევე იგი ხვდებოდა, რომ არ შეიძლებოდა ჩინური ან იაპონური საბრძოლო ხელოვნებების სახელწოდებათა გამოყენება (დანგსუდო — ტაივანური ან ჩინური მუშტი, კონგსუდო — კარატეს კორეული სახელწოდება), ამიტომ მის მიერ ჯარისკაცებისთვის წარდგენილ საბრძოლო ხელოვნებას მან ტაიკვანდო უწოდა. და 1959 წელს ტაიკვანდოს ასოციაციის შექმნან შეცვალა დანსუდოს (당수도) ასოციაცია. თუმცა ასეთი სახით არსებობა დიდხანს ვერ შეძლო. გენერალმა ჩოიმ პრეზიდენტის მხარდაჭერა 1960 წელს დაკარგა. ამით ისარგებლეს სკოლის ლიდერებმა, რომლებიც არ ეთანხმებოდნენ სახელწოდება ტაიკვანდოს. მაგრამ, მიუხედავად ამისა მათ გამოიყენეს ჩოი ჰონ ხის იდეა იგვარად, რომ სახელწოდებას უნდა გამოეხატა კორეული ტრადიციები. დაფუძნებული იქნა ასოციაცია კორეის სუბაკდო.
კორეის საბრძოლო ხელოვნების და სპორტის განვითარებაში დიდი წვლილისთვის გენერალი ჩოი ჰონ ხი დანიშნეს ასოციაცია ტაისუდოს (태수도) მესამე პრეზიდენტად. გენერალი მთელი თავისი ძალით ცდილობდა დაებდრუნებინა ასოციაციისთის პირვანდელი სახელი ტაიკვანდო, და 1965 წელს მან ეს შეძლო. სახელის დაბრუნების შემდეგ გენერალმა შესწირა თავისი ადგილი ასოციაციაში (KTA — Korea Taekwondo Association). უახლოეს მომავალში 1966 წელს მის მიერ დაფუძნებული იყო ტაიკვანდოს საერთაშორისო ფედერაცია (ITF — International Taekwondo Federation). იმ მომენტიდან ტაიკვანდოს განვითარებაზე ზრუნავს ურთიერთდამოუკიდებელი ორი ასოციაცია: ტაიკვანდოს საერთაშორისო ფედერაცია და კორეის ტაიკვანდოს ასოციაცია (რომლის მუშაობითაც იყო შექმნილი ტაიკვანდოს მსოფლიო ფედერაცია).
ტაიკვანდოს ისტორია
მინი|მარცხნივ
კორეის ტაიკვანდოს ასოციაციის შემდეგ, მიღებული იყო გადაწყვეტილება ტაიკვანდოს ცენტრის აშენებასთან დაკავშირებით, რომელმაც მიიღო სახელწოდება „გუგკივონ“ (국기원) და აშებენებული იყო 1972 წელს. და უკვე 1973 წელს „გუგკივონმა“ (국기원) მიიღო პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, მანდვე კორეის გარეთ შექმნილი იყო ტაიკვანდოს მსოფლიო ფედერაცია (WTF — World Taekwondo Federation).
ტაიკვანდოს ისტორია (ტსფ)
ტაიკვონდოს საერთაშორისო ფედერაცია (ITF) დაარსდა 22 მარტს 1966 წელს ქალაქ სეულში (სამხრეთი კორეა).
ტაიკვანდოს ისტორია (ტგფ)
ტაიკვანდოს გლობალური ფედერაცია (GTF) დაარსდა გრანდ მასტერ Jung Tae Park-ის მიერ 1990 წელს.
ტაიკვანდოს მსოფლიო ფედერაცია
ტაიკვანდოს მსოფლიო ფედერაცია, ტმფ (World Taekwondo Federation, WTF) დაარსდა 28 მაისი 1973 წელი, ჩეონ ჯონგვონი — მისი მოქმედი პრეზიდენტი. ტაიკვანდოს მსოფლიო ფედერაცია სხვადასხვა საერთაშორისო სპორტული ასოციაციების წევრია, ისეთების როგორიცაა საუნივერსიტეტო სპორტის საერთაშორისო ფედერაცია (FISU), სამხედრო სპორტის საერთაშორისო საბჭო (CISM) და სხვ.
ტაიკვანდოს ქამრების სისტემა
მინი მინი მინი| ტაიკვანდოს ქამრები პირობითად „ფერადებზეა“ დაყოფილი (რომელთაც განეკუთვნება თეთრიც) და „შავზე“. ფერადებს განეკუთვნება 10 „გეუბი“ (კორეულიდან 급 — დონე) 1-დან 10-მდე. რეგიონალურ ფედერაციაზეა დამოკიდებული შესაძლებელია ქამრის ფერი და მისი შესაბამისი დონე განსხვავდებოდეს, მაგრამ ზოგადად დაფუძნებულია შემდეგ კლასიფიკაციაზე:
ფერადი ქამრების შემდეგ მოდის შავები, მაგრამ 15 წელს მიღწეულ ტაიკვონდისტებს არ აქვთ მისი ტარების უფლება, ამიტომ ისინი ატარებენ „ფჰუმს“ — წითელ-შავი ქამარი, 15 წელს მისულის ფჰუმი უტოლდება დანს. შავ ქამრებს საკუთარი დონეები გააჩნია — დანები. ტაიკვანდოში 9 დანია.
სქოლიო
კატეგორია:საბრძოლო ხელოვნება კატეგორია:კორეული კულტურა
ფაცხა
1. წრიულგეგმიანი, საცხოვრებელი ან სამეურნეო ფაცხა, საცხოვრებელი ფაცხა უფრო დიდი მოცულობის იყო და გუმბათისებური გადახურვა ჰქონდა, ხოლო შედარებით მცირე ზომის სამეურნეო ფაცხებს კონუსურად ხურავდნენ. გადასახურავ მასალად გამოყენებულია ისლი ან ჩალა.
2. სწორკუთხოვანი ფაცხა, რომელიც წრიული ფაცხისგან განვითარდა. გარდამავალ ფორმებს შემორჩა წრიულობის ნიშნები. მისი წარმოქმნა განაპირობა წრიული ფართობის მოუხერხებლობამ დანაწევრებისა ან მომატებისათვის. მართი კუთხეებით აგებულ ერთგანყოფილებიან ფაცხას წინ ან ირგვლივ აივანი აქვს. ფაცხის გვერდზე დამატებითი ნაგებობების მიშენების გზით შეიქმნა ანფილადური ტიპის წნულკედლიანი ნაგებობა, ხოლო ხის დასამუშვებელი იარაღების გაუმჯობესების შემდეგ ხის საძირკველზე გამართული დგარულ-კოჭოვანი ფაცხა.
ლიტერატურა
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები
მარნეულის ქუჩა
მარნეულის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს კრწანისის რაიონში (ქვემო ფონიჭალა), რუსთავის გზატკეცილიდან მტკვრის სანაპირომდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 30-იან წლებში. ადრე მას კოტე მარჯანიშვილის სახელი ერქვა. 1938 წელს მარნეულის ქუჩა ეწოდა. აქვს ერთი ჩიხი.
ლიტერატურა
კატეგორია:კრწანისის რაიონის ქუჩები
ომერეკეს მუნიციპალიტეტი
მუნიციპალიტეტი თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
ალოტის ეკლესია
ტერმინი ალოტის ეკლესია შესაძლოა აღნიშნავდეს:
სანქტ-პეტერბურგის ისტორიული ცენტრი და მასთან დაკავშირებული ძეგლთა კომპლექსები
სანქტ-პეტერბურგის ისტორიული ცენტრი და მასთან დაკავშირებული ძეგლთა კომპლექსები (Исторический центр Санкт-Петербурга и связанные с ним комплексы памятников) — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის პირველი ძეგლი რუსეთში (ასევე საბჭოთა კავშირშიც). მსოფლიოს მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში გაწევრიანდა მე-14 სესიის დროს, 1990 წელს, ოთხ სხვა საბჭოთა ძეგლებთან ერთად — მოსკოვის კრემლი და წითელი მოედანი, კიევის წმინდა სოფიას საკათედრო ტაძარი და კიევ-პეჩერის ლავრა, ფერისცვალების ტაძარი კიჟის კუნძულზე, იჩან-ყალა.
მდებარეობა
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
ვასაძე
საკუთარი სახელი ვასაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ვასაძეები კატეგორია:ქართული გვარები
გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა
გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა — ოთარ ჭილაძის მითოლოგიური რომანი. გამოიცა 1973 წელს. ის პირველი იყო მის ექვს რომანს შორის. მასში მოქმედება ხდება ანტიკური კოლხეთის სამეფოს პერიოდში. თავიდან ავტორს ვრცელი პოემის დაწერა ჰქონდა განზრახული ოქროს საწმისის შესახებ, თუმცა შემდგომ მასში მოვლენები ვერ ჩაატია და ვრცელი ეპიკური ტილოს შექმნა გადაწყვიტა. რომანი სამ ძირითად ნაწილად იყოფა: ნაწილი პირველი – აიეტი; ნაწილი მეორე – უხეირო; ნაწილი მესამე – ფარნაოზი. მწერლის შემოქმედების მკვლევარის, მანანა კვაჭანტირაძის აზრით, "ძველი ვანის დაღუპვით მარადისობაში პირველად იჭრება დრო, ისტორია კი – მითში. მთავრდება ვანის “ბავშვობის ხანა”, მისი განვითარების ერთი ციკლი და იწყება მეორე". რომანი თარგმნილია ინგლისურ, გერმანულ , თურქულ , ჩეხურ , სლოვაკურ , სომხურ , რუსულ და სხვა ენებზე. რომანი ითვლება თანამედროვე ქართული ლიტერატურის კლასიკად.
რომანის შესახებ
მწერალმა რომანის დაწერამდე საფუძვლიანად, მეცნიერულად შეისწავლა აპოლონიოს როდოსელის „არგონავტიკა“, „ორფიკული არგონავტიკა“, ასევე აკაკი ურუშაძის მონოგრაფია “ძველი კოლხეთი არგონავტების თქმულებაში” და კრეტის არქეოლოგიური გათხრების დიდი სპეციალისტის არტურ ევანსის ნაშრომი. ამ წყაროების რემინისცენციები აშკარად იგრძნობა რომანში.
ოთარ ჭილაძემ თავისი რომანისთვის გამოიყენა გილგამეშის ეპოსის ფაბულა და ის ალეგორიულად გაფანტა ნაწარმოებში. გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა არის სიცოცხლის ავტორისეული ინტერპრეტაცია. ფარნაოზის გზა კი სიცოცხლის გზაა, რომელსაც იგი ტანჯვით გადის, ხოლო დასჯი და წამებით ის ქრისტეს გზას უახლოვდება.
რომანი არის არგონავტების მითის სრულიად ახალი ვერსია. მითი აქტიურად მონაწილეობდა და მონაწილეობს ცხოვრებისეული პარადოქსების გააზრებაში ანტიკური ეპოსიდან და დრამიდან ე.წ. „მითოლოგიური რომანის“ ეპოქის გავლით მოდერნისტული, ნეორეალისტური, ეგზისტენციალური და სხვა ბევრი ლიტერატურული მიმდინარეობის ფარგლებში.
ავტორმა მთლიანად გადმოიტანა ვრცელი პასაჟი ბერძნული მითოლოგიიდან. „გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა" ინტერტექსტუალურად უკავშირდება და ეყრდნობა არგონავტების მითს. უცხოურ ლიტერატურაში ამგვარი ინტერტექსტუალობის ნიმუშია ჯეიმზ ჯოისის „ულისეს" კავშირი ჰომეროსის „ოდისეასთან".
„აიეტი“, „უხეირო“ და „ფარნაოზი“ - რომანის ამ სამ ნაწილშია ვითარდება დრამის მოქმედება, რომლის არსიც სათაურშივეა განცხადებული. რუსი კრიტიკოსის, ლევ ანინსკის თქმით, სათაური შეიძლება ცოტა მძიმე მოგვეჩვენოს, მაგრამ, ამავე დროს, თავისებურად სათნო ჟღერა-დობაც აქვს. მისი აზრით, ასეა რუსულ თარგმანში. ის ვირტოუზულს უწოდებს ელიზბარ ანანიაშვილის რუსულ თარგმანს. ლევ ანინსკი სათაურზეც წერს:"რატომ მიდიოდა? რა დაჰკარგვოდა? რას ეძებდა? თანაც, იმ გარემოში, სადაც ის ცხოვრობს, გზა კი არა, ამგვარი ცნებაც არ უნდა არსებობდეს. უაზრობაა ვიკითხოთ, საიდან გაჩნდაო, რადგან იქ რომ „სიმართლე იცოდნენ“, დრამა აღარ იქნებოდა. არ იქნებოდა მთელი ეს ისტორია. არ იქნებოდა, სწორედ ასეთი რომანი."
„გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა“ რთული მითოლოგიური ქვეტექსტებით დატვირთული რომანია. როგორც ელეზარ მელიტინსკი შენიშნავს, მითოლოგიზმი XX საუკუნის ლიტერატურის სახასიათო გამოვლინებას წარმოადგენს როგორც მხატვრული ხერხი და როგორც ამ ხერხის უკან მდგომი მსოფლაღქმა. რომანშიც ძველი კოლხეთის სამეფოს დახატვის უკან დგას ავტორის მსოფლაღქმის მთელი სისტემა და მითოლოგიზმი მისთვის, ამ შემთხვევაში, საუკეთესო მხატვრული ხერხია საკუთარი ხედვისა და სინამდვილის მისეული ინტერპრეტაციის გადმოსაცემად, რომელიც ერთგვარად ინიღბება მითში. მითის ნებისმიერი ნიუანსიც კი რაღაც მნიშვნელოვანზე მითითებაა. ერთ-ერთი ასეთი ნიუანსია ზღვის ნელ-ნელა უკანსვლაც, რაც პერმანენტულად მიმდინარეობს - იწყება რომანის სიუჟეტთან ერთად და აიეტის სამეფოს დაქცევით მთავრდება. პირველი ბზარი აიეტის სამეფოს ძლიერებაში ფრიქსეს გამოჩენაა, ამ უბედურების პირველ სიგნალს კი სწორედ ზღვა იძლევა. ამის შემდეგ ერთიმეორის მიყოლებით ჩნდება ახალ-ახალი ნიშნები, რაც კოლხეთის სივრცის რღვევაზე მიუთითებს.
ამ ფაქტს თავისი მიზეზი ჰქონდა. ზღვის უკან გაბრუნება უშუალოდ უკავშირდება ძველი კოლხეთის მიწაზე პირველი უცხო ტომელის გამოჩენას. ამ პირველი ნაბიჯის შემდეგ ზღვა ნაბიჯ-ნაბიჯ შორდებოდა ვანს: ასე მოხდა ფრიქსეს სიკვდილისა და მისი ვაჟების გაპარვის შემდეგაც. „საკმარისი იყო რამე უცნაური ამბავი მომხდარიყო ქალაქში, ზღვაც მაშინვე ისარგებლებდა და უკან დაიხევდა“
ნაწილი პირველი – აიეტი
მინიატიურა|[[მედეა დე მორგანის ნახატი]] მინიატიურა|[[ფრიქსე და მისი და ჰელე]] მინიატიურა|[[დრაკონი და ოქროს საწმისი]] მინიატიურა|[[აიეტი. ბართლომეო დე ჯოვანის ნახატი]] მოქმედება ვითარდება ანტიკურ კოლხეთის სამეფოში, მის დედაქალაქ ვანში. იმ დროს ვანი ჯერ კიდევ ზღვისპირა ქალაქი იყო და ხალხის მთავარი სამუშაო ზღვას უკავშირდებოდა. განვითარებული იყო მეთევზეობა, ღვინით ვაჭრობა და მენავეობა. თუმცა ნელ–ნელა ზღვამ დაიწყო უკან დახევა. თავიდან ეს მხოლოდ ერთმა მეთევზემ, ბედიამ შენიშნა, თუმცა ხმამაღლა არ უთქვამს და მუდმივად აკვირდებოდა ზღვის უკან დახევას. ყოველდღე ოცდებოდა, როცა სანაპიროს ნაცვლად შლამს და ქვიშას ხედავდა.
იმ დროს კოლხეთში აიეტი მეფობდა. ჰყავდა ორი შვილი: ვაჟი – აფრასიონი და ქალიშვილი – ქარისა. ერთ დღეს ვანელებმა, ბედიამ ზღვაში ბერძენი ბავშვი იპოვა, რომელსაც ვერძი ახლდა. ბავშვმა თქვა, რომ საბერძნეთიდან ამ ცხოველის საშუალებით ჩამოფრინდა. აიეტი ამას ხუმრობად ჩათვლის, ბავშვს იშვილებს და ზეიმს გამართავს.
ვერძს გაატარებენ ოქრომჭედლების უბანში, სადაც მისი მატყლი ოქროს იკრავს და განსაკუთრებული ხდება. წლების შემდეგ, ფრიქსეს გარდაცვალებასთან ერთად დაკლავენ მის ჩამოყვანილ ვერძსაც, რომლის ოქროთაკიდებულ ტყავსაც აიეტი ფრიქსესგან სახსოვარივით ინახავს კედელზე ჩამოკიდებულს.
ხანი გავა და ბავშვები გაიზრდებიან. აფრასიონს ნათელმხილველობის უნარი აღმოუჩნდება და იწინასწარმეტყველებს, რომ მისი და, ქარისა ბერძენ ნაშვილებ ფრიქსეს გაჰყვება ცოლად. მალე ასეც მოხდება.
ქარისა მიყოლებით ოთხ ვაჟს გააჩენს. ვაჟებს მამის ხათრით ბერძნული სახელებს დაარქმევენ: არგუსი, კიტისორე, მელასი და ფრონტისი. ამავე დროს აიეტს კიდევ ერთი ქალიშვილი შეეძინება – მედეა. დედამისს ძუძუ გაუშრება და ქარისა შვილებთან ერთად დასაც აჭმევს რძეს.
გავა ხანი მედეა გაიზრდება და მამიდა ყამარისგან ჯადო–წამლებს და შელოცვებს ისწავლის.
ყველაფერი ჩვეულებრივად მიდის, სანამ ვანის სანაპიროს ბერძენთა ხომალდი – არგო არ მოადგება. ისინი ზღვაში ფრიქსეს ოთხივე ვაჟს გადაარჩენენ, რომლებიც საბერძნეთისკენ გაიპარნენ და გზაში მათი ხომალდი ჩაიძირება. აიეტი დავალებულად იგრძნობს თავს და იკითხავს, რითი დაასაჩუქროს არგონავტები. ისინი ოქროს საწმისს მოითხოვენ, რომელიც ისედაც ბერძნების საკუთრება იყო. ასევე არგონავტების მეთაური, იასონი მოუთხრობს, რომ ამ ვერძის ტყავის დასაბრუნებლად გამოგზავნა ისინი საბერძნეთიდან მეფე მინოსმა. აიეტი გაბრაზდება, თუმცა დათანხმდება თუ მათი მეთაური იასონი გამოცდებს ჩააბარებს.
იასონის დანახვისთანავე, მედეას ბერძენი შეუყვარდება (მანამდე მან იასონი სიზმარში ნახა) და თავისი დის რჩევით გადაწყვეტს დაეხმაროს.
პირველად ხარების დასამარცხებლად იასონს ჯადოსნურ ზეთს წაუსმევს, შემდეგ კი მამამისს გამაბრუებელ სასმელს დაალევინებს და ოქროს საწმისს მოაპარინებს ბერძნებს. როცა აიეტი გამოიღვიძებს, მას არც მედეა, არც საწმისი და არც ბერძნები დახვდებიან. გაბრაზებული აფრასიონს უბრძანებს, რომ ბერძნებს სწრაფი ხომალდებით დაედევნოს. აფრასიონმა იცის, რომ თუ წავა დაიღუპება, რადგან ეს თვითონ ჯერ კიდევ ბავშვობაში იწინასწარმეყველა, თუმცა ბედს არ შეეწინააღმდეგება. რამდენიმე დღის შემდეგ მხოლოდ ერთი ხომალდი დაბრუნდება ერთი მეზღვაურით, რომელიც ვანელებს აცნობებს, რომ მტრებმა მედეას დახმარებით ძილში ამოხოცეს მისი თანამებრძოლები.
ამის შემდეგ კოლხეთში ბრუნდება აეტის მიერ ადრევე გაძევებული ბიძაშვილის, ოყაჯადოს შვილის, ასევე ოყაჯადოს არმია თავისი მხლებლებით. ისინი აიეტს ჩამოაგდებენ ტახტიდან და მოკლავენ.
ნაწილი მეორე – უხეირო
ოყაჯადომ ჯერ კიდევ კოლხეთში დაბრუნებამდე, ჯერ მკითხავისგან და მერე დედამისისგან გაიგო რომ მეჯინიბის შვილი იყო და არა მეფის.
ვანში ასე გაჩნდა პირველი მათხოვარი. რადგან იქამდე ასეთი რამ აქაური ხალხისთვის უცნობი იყო. ყველა ცდილობდა, რომ მშიერი კაცი დაეპურებინა. ხალხი იმაზე დაობდა, თუ პირველი პურს ვინ გაუწვდიდა მათხოვარს.
მეორე ნაწილის მთავარი ერთ–ერთი მოქმედი პირი ოყაჯადოს ყოფილი მებრძოლი, უხეიროა, რომელმაც ომში ფეხი დაკარგა და ქარგვას მიჰყო ხელი. მას ორი შვილი ჰყავდა: ქალიშვილი პოპინა და ვაჟი – ფარნაოზი, რომლის ორსულობას დედამისი მარეხი გადაჰყვა. ფარნაოზი ისე იზრდებოდა, რომ მუდმივად სინანულის გრძნობა არ ასვენებდა და საკუთარ თავს ადანაშაულებდა დედის სიკვდილში. მისი და პოპინა მასზე უფროსი იყო და დედის როლს მეტნაკლებად ის უწევდა.
შავთვალება მალალო ბაბილონელი ქალი იყო, რომელმაც ვანში მოლაპარაკე თუთიყუში ჩამოიყვანა და ამით სახელი გაითქვა. მალე მან საროსკიპო გახსნა. გააჩინა შვიდი უკანონო ქალიშვილი და შვიდივე მასთან ერთად მუშაობდა. მთელი ვანის მოსახლეობა გასართობად მალალოსთან დადიოდა.
პატარა ფარნაოზს მალალოს უმცროსი ქალიშვილი ინო აინტრესებდა, თუმცა ხვდებოდა რა წრის წარმომადგენლის ოჯახიდანაც იყო და ამიტომ თავს არიდებდა. მოულოდნელად ზღვის პირას ყოფნისას მან ინო გაიცნო და მასთან ერთად თამაშობდა დარიაჩანგის ბაღში.
ფარნაოზის და, პოპინა მისივე მონამ და მასთან ერთად გაზრდილმა, ფილამონემ გააუპატიურა. ფილამონე გოგოს მამის, უხეიროს შიშით მაშინვე გაიქცა და პოპინა მარტო დატოვა. როცა პოპინას შვილი შეეძინა, ამ დროს ფარნაოზი და ინო დარიაჩანგის ბაღში იყვნენ.
ფარნაოზი და ინო გადაწყვეტენ გაიპარონ ვანიდან და შორს ტყეში იცხოვრონ. ისინი ერთ კვირას ვანისგან მოშორებით პატარა მღვიმეში გაატარებენ, თუმცა მათ მალევე იპოვიან და დააბრუნებენ. ეს იყო ძალიან მნიშვნელოვანი დამარცხება ფარნაოზისთვის და ამის შემდეგ გადაწყვიტავს ხელობას, ქვისმთლელობას მიჰყოს ხელი.
პოპინა გააჩენს ვაჟს და კუსას დაარქმევს. კუსას მუდმივად აწუხებს სირცხვილის გრძნობა, რომ კანონიერი შვილი არაა და მამა არ ჰყავს. მაგრამ დააფასებს დედამისის ქმედებას, რომ ის ჯერ კიდევ ჩვილი მდინარეში არ გადააგდო. ამის მიუხედავად კუსა მაინც გაბოროტებული და ბოღმიანი გაიზრდება. ანგარებით მოიყვანს მდიდარი ღვინის ვაჭრის ბახას შვილს – პატუს.
კუსა თავისი დაკვირვებით ინოს და ბიძამისის, ფარნაოზის ამბავს მიხვდება. ამის შემდეგ კუსა ბიძასაც გადაეკიდება და ურჩევს ინო ცოლად მოიყვანოს, მიუხედავად მისი მდგომარეობისა. კუსა ამას ცდილობს, რადგან მისი აზრით სამასხარაოდ აიგდოს ბიძა. ის ბიძაზეც დაბოღმილი იზრდებოდა. ამის შემდეგ კუსა მეფის სამსახურში ჩადგება და ქონებასაც მოაგროვებს. ვაჭარი ბახას დაღუპვის შემდეგ, მთელი ქონება მას დარჩება.
ფარნაოზი არ ფიქრობს ინოს ცოლად მოყვანას, მას ინო მისი ე.წ "დასაფლავების" შემდეგ აღარც უნახავს.
ამის შემდეგ ღვინის ვაჭრის, ბახას გარდაცვალების დღეს ხალხს მეფის ყოფილი მეჯინიბე ხალხს ამცნობს, რომ დარიაჩაგის ბაღი განადგურდა. ფარნაოზი პირველი გავარდება ამ ბაღის სანახავად და ამ ამბის შემდეგ საბოლოოდ გადაწყვეტს სამშობლოდან დროებით წასვლას. ის მამას, უხეიროს დაემშვიდობება, კოლხეთიდან მეფე მინოსთან კრეტაზე სამუშაოდ ქვუსმთლელების გუნდში ჩაეწერება და საბერძნეთში წავა. ამაში მას კუსა დაეხმარება.
ნაწილი მესამე – ფარნაოზი
მესამე ნაწილში მოქმედება კუნძულ კრეტაზე, 10 წლის შემდეგ ვითარდება. მას შემდეგ რაც ფარნაოზმა დატოვა სამშობლო და საბერძნეთისკენ გამოემგზავრა. აქ მან თავის სამუშაოს – ქვისმთვლელობას მიჰყო ხელი. ქვისმთლელებმა ერთხლაც ძლიერად სცემეს და ის მხატვარმა დედალუსმა შეიფარა. ის დაუმეგობრდა დედალუსს, რომლის ოჯახში დიდი ხნით ცხოვრობდა. დედალუსი უზიარებდა თავის გასაოცარ იდეებს, მათ შორის ფრთების შესხმის შესახებ. გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ ფარნაოზმა სამშობლოში დაბრუნება გადაწყვიტა. გამოემშვიდობა მეგობარს და ნავსადგურში წავიდა, სადაც რამდენიმე კვირა გაატარა ეულად. შემდეგ კი შემთხვევით ერთ–ერთმა სავაჭრო გემმა აიყვანა, რომელიც კოლხეთისკენ მიემგზავრებოდა. მეზღვაურთა უმრავლესობა ქართველი იყო, თუმცა მთელი ამ მგზავრობის დროს, ფარნაოზს არავისთან ულაპარაკია. გემი ვანის გავლით ერთ–ერთ მდინარეს აღმა აუყვა, რადგან ვანში ზღვა კიდევ უფრო დაშორებულიყო და პირდაპირ ვეღარ შედიოდნენ გემები.
ფარნაოზს ოჯახი შეცვლილი დახვდა. უხეირო 5 წლის მკვდარი იყო. კუსას ახალი ცოლი ზიარა შეერთო. ხოლო ოჯახს პოპინა და ქალუკა (ფილამონეს დედა და უხეიროს მსახური უძღვებოდნენ. პოპინა სიხარულით შეეგება ძმას და ოჯახის შესახებ მოუყვა. საღამოს კუსა და ზიარა მოვიდნენ. ზიარა ერთი ობოლი გოგო იყო, რომელიც მეზობლებმა გაზარდეს. მან ქუჩაში დაინახა კუსა და შეუყვარდა. იმ დროისთვის კუსა უკვე პირველ ცოლს დაშორებული იყო. მალევე ზიარამ კუსას სიმპათია დაიმსახურა და ცოლად გაჰყვა, თუმცა შვილს ვერ აჩენდნენ. კუსას პირველ ცოლთანაც ყოველ მშობიარებაზე მკვდარი ბავშვი უჩნდებოდა და ასევე ზიარასთანაც, ბავშვი მკვდარი დაიბადა. ეს კიდევ უფრო აბოროტებდა კუსას, რადგან მას ძალიან უნდოდა შვილი.
ფარნაოზი ცოლის შერთვას გადაწყვეტს. ცოლად კი მეზობელ თინას მოიყვანს, რომელსაც მისი ცოლობა ბავშვობიდან უნდოდა. პოპინას და ქალუკას კი წინასწარ შეპირებული ჰყავდათ იგი, რომ ფარნაოზი ცოლად მოიყვანდა. თინამ მრავალ კაცზე თქვა უარი და "მომავალ საქმროს" დაელოდა. ერთი წლის შემდეგ მან ვაჟი გააჩინა, რომელსაც უხეირო დაარქვეს. ფარნაოზმა დროის შეგრძნება დაკარგა. დიდხანს ატარებდა შვილთან დროს, თუმცა სიმშვიდეს ვერ პოულობდა.
ერთხელ გზაზე ფეხი გაეჭრა და ერთმა ქალმა დახმარება შესთავაზა. თავის ქოხში მიიყვანა და ჭრილობა შეუხვია. ფარნაოზი მიხვდა, რომ ეს ინო იყო. ამ დროიდან მან სრულიად დაკარგა მოსვენება. თინა ცდილობდა არ ეეჭვიანა, თუმცა ქმრის გულის მოგებას ვერ ახერხებდა. ფარნაოზი მუდმივ შიშში ცხოვრობდა. ყოველი ოჯახური სადილი, რომლის დროსაც კუსასთან საუბარი უწევდა, მისთვის დამთრგუნველად მოქმედებდა. ერთ ასეთ დღეს კუსამ, როგორც მეფესთან შეკრულმა კაცმა გამოსცადა თავისი ბიძა და კითხა, მეფის ჩამოგდების შესახებ. ფარნაოზმა შეკითხვას პასუხი აარიდა და სახლიდან უმისამართოდ წამოვიდა, ბევრი სიარულის შემდეგ ვანთან ახლოს, მღვიმეში აღმოჩნდა. ეს ის ადგილი იყო, სადაც ბავშვობაში ინოსთან ერთად გაიპარა და დააბრუნეს. აქ მას თხა დახვდა, რომელიც მოწველა და თავისთან დაიტოვა. ფარნაოზი სახლიდან წამოვიდა და აქ ცხოვრობდა. ის მხოლოდ შვილის სანახავად დადიოდა ყოველ დღე სახლთან, პატარა უხეიროს ასერინებდა და დარიაჩანგის ბაღის ამბებს უყვებოდა.
დრო გადიოდა და ხალხი ბერდებოდა. გარდაიცვალა ბოჩია, რომელიც ერთ–ერთი ყველაზე ხნიერი მოხუცი იყო ვანში.
ერთ დღეს ვანელებმა განთქმული მეთევზე ბედია ქუჩაში მკვდარი იპოვეს. ის ჯერ კიდევ დიდი ხნით ადრე აფრთხილებდა ხალხს, რომ ზღვა მიიპარებოდა. თუმცა ზუსტად მან დაღუპა ის. მეთევზე მთელმა ვანმა გამოიტირა. მისმა ცოლმა გადაწყვიტა გვამი ზღვაში გაეშვა. თუმცა ის წყალში არაფრით არ იძირებოდა. დიდი ხნის წვალების შემდეგ ქალმა ქმრის გვამს ქვა მოაბა და ზღვაში ჩაძირა.
ოყაჯადო კი ვერ მართავდა კარგად სამეფოს და დედამისს მუდმივად ეკითხებოდა რჩევას. მისი რჩევით კი დიქტატურას და საზოგადო დასჯებს მოუმატა. ხალხში შიშმა დაისადგურა და სახლებში გამოიკეტა. ხალხი გაქცევა-ფარენაზე ლაპარაკობდა.
უცებ ქალაქში ამბავი გავარდა: ქვისმთლელი ფარნაოზის შვილი, უხეირო ტაძრის გუმბათზე აიპარა, ხელები ფრთებივით გაშალა და გადმოხტაო. ფარნაოზმა ყველაფრის იმედი დაკარგა და მღვიმეში წავიდა, ჩაწვა ღრმულში და სიკვდილს ელოდებოდა. უხეიროს ამბავი მეფემდეც მივიდა და ბავშვის მშობლების დასჯა გადაწყვიტა. შეეშინდა ამ "გაფრენას" სხვებიც მიჰბაძავენ და აჯანყდებიანო. კუსამ საკუთარი თავის გადასარჩენად ოყაჯადოს ყველაფერი მოუყვა. უთხრა, რომ ბავშვის "გაფრენა" მისი მამის უცნაურობის ბრალი იყო და მან ჩაუნერგა დაუმორჩილებლობის იდეა. ფარნაოზი ღრმულიდან გამოიყვანეს და ქალაქის კედელთან დაკიდეს, სადაც რამდენიმე დღე გაატარა და გარდაიცვალა. სიცოცხლის ბოლოს ფარნაოზმა დარიაჩანგის ბაღი და მისი მეგობრის, დედალუსის შვილი – იკაროსი დაინახა და მას ესაუბრებოდა.
პერსონაჟები
რომანის პირველ ნაწილში ძირითადად მითოლოგიურ–ისტორიული პერსონაჟები შემოდიან. ავტორს შეცვლილი აქვს აფსირტე – აფრისიონით, ქალკიოპე – ქარისათი, ხოლო მედეა, აიეტი, ფრიქსე და იასონი უცვლელად აქვს დატოვებული. არ აქვს ნახსენები არგონავტების არცერთი წევრი. მეორე და მესამე ნაწილში კი ძირითადად გამოგონილი პერსონაჟები არიან. მათ შორის დედალუსი, იკარუსი და მეფე მინოსი, რომელთაც ფარნაოზი კუნძულ კრეტაზე შეხვდება. გამოგონილია კოლხეთის მეფე ოყაჯადო, რომელიც ტახტზე გადატრიალების შედეგად ავა.
ლიტერატურული გავლენა
კრიტიკოსი და ფილოლოგი მანანა კვაჭანტირაძე აქტიურად იკვლევს ოთარ ჭილაძის შემოქმედებას. მან ერთ–ერთ წერილში გამოაქვეყნა მსგავსება მასსა და ლათინოამერიკელ მწერლებს შორის. კარლოს ფუენტესი ერთ თავის ინტერვიუში წერს, ხელისუფლება ყოველთვის ებრძვის მწერლობას იმიტომ, რომ ლიტერატურა ადამიანს თავისუფლებას ასწავლისო. ოთარ ჭილაძე კი ამბობს, “თავისუფლება ბრძოლის უფლება რომაა და სხვა არაფერი”. მარტო ხელისუფლებას კი არა, თითქოს ყველაფერს შუკრავს პირი საიმისოდ, რომ ეს უფლება წაგართვას, უფრო სწორად, კი არ წაგართვას – დაგავიწყოს, დავიწყების გზით წაგართვას. ჭილაძე კი იმეორებს: “დაიმახსოვრე, მერე მიხვდები”.
ის დავიწყებით დაავადმყოფებულ, სახედაკარგულ თავის ხალხს და კაცობრიობასაც იმით მკურნალობს, რომ წარსულს ახსენებს გამუდმებით. იგი იმ სიღრმეებში იხედება, სადაც ინდივიდუალური და საკაცობრიო, პიროვნული და საყოველთაო ერთმანეთს კვეთენ, მსჭვალავენ და მხოლოდ ასე, ერთიანობაში ახერხებენ არსებობას. მისი ენა ყოფიერების იმ ფენებთან გვაახლოებს, რომლებიც ჩვენს სასიცოცხლო სივრცეს ემიჯნებიან. ოთარ ჭილაძე პოეტური და ტრაგიკულია ერთდროულად. ამაში, ამ ორი საპირისპირო საწყისის ვირტუოზულ შერწყმაში ჩანს მისი მწერლობის ძალაც. მანანა კვაჭანტირაძის აზრით, შეკითხვა – როგორია მისი აზროვნების ტიპი – რაციონალისტურ-ინტელექტუალური თუ ინტუიტიური, ზედმეტია: ორივე ეს საწყისი ერთმანეთს მსჭვალავს და სამყაროს განსაკუთრებული აღქმაც ამ ბედნიერი გადაკვეთისას იბადება.
"…ვხედავდი კაცსა და ბავშვს, მამა-შვილს, ვანის პატარა მოკირწყლულ ქუჩას ხელიხელჩაკიდებულები რომ მიუყვებიან და ზუსტად ვიცოდი, რომ ამ ერთიანობას არაფერი ემუქრებოდა: ერთნი არიან და არავითარ ძალას არ შეუძლია მათი დაშორება”. უკვე სამი ათწლეულის მერე, ის მარკესის გამოსათხოვარი წერილის კითხვისას, როცა ის მამის ხელში მოქცეულ, ჩვილის პაწაწინა მუშტზე ლაპარაკობს, გაახსენდა, რომ სადღაც უკვე წაეკითხა ასეთი რამ. ჭილაძესთან, თუმცა მისი აზრით იმის თქმას, რომ ჭილაძემ დაასწრო, არავითარი აზრი არ ჰქონდა, რადგან ასეთ რამეს მხოლოდ დიდი მწერლები ხედავენ.
მანანა კვაჭანტირაძემ ჭილაძესთან კიდევ ერთი ავტორი – მარიო ვარგას ლიოსა დააკავშირა. მისი თქმით, მის რომანში “ლიტუმა ანდებში”, რომლის რუსული თარგმანიც 1996 წელს გამოქვეყნდა, არის პერსონაჟი – დიონისიო, ანდებში რომელიღაც მიყრუებული სოფლის ღამის ბარის მეპატრონე. კრიტიკოსის თქმით, მსგავსება ოთარ ჭილაძის ბახასთან იმდენად აშკარა იყო, რომ დაინტერესდა, “გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა” თუ იყო ესპანურად თარგმნილი. რომანი კი ესპანურად 1976 წელს გადათარგმნეს. თუმცა მანანა კვაჭანტირაძის აზრით, ეს არ შეიძლებოდა ყოფილიყო რაიმე სახის გავლენა.
რუსი კრიტიკოსი ლევ ანინსკი წერს: "კოლუმბიელი ჭილაძეს არ წაუკითხავს, მაგრამ გერმანელი ხომ წაიკითხა! "იოსები და მისი ძმები" სწორედ 70-იანი წლების დასაწყისში ითარგმნა რუსულად. მერე და, რა? თომას მანმა გავლენის ქვეშ კი არ მოიქცია, რწმენა განუმტკიცა, დაარწმუნა, სწორ გზაზე რომ მიდიოდა კაცი - და მართლაც, გარდა ჟანრების წმინდა ნომინალური მსგავსობისა, აქ ხომ ყველაფერი სხვანაირადაა! არაფერს არ ცვლის ის ამბავიც, თუკი არგონავტების მითი სხვა დროსაც გამოუყენებია ვიღაცას. ოთარ ჭილაძესთან, დამატებით, დედალუსი და იკაროსიც არიან მოხმობილნი, და რომანის ფინალში, ფარნაოზის დასჯის სცენა სახარებისეულ ჯვარცმას ეხმიანება, ხოლო, ვანელების თავს დამტყდარი უბედურებები იოანე ღვთისმეტყველის გამოცხადებას გვახსენებს უნებურად, და არც დარიაჩანგის ბაღია ბიბლიური ედემის გაუთვალისწინებლად გაშენებული..."
გამოხმაურება
მინიატიურა|გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა. რუსული გამოცემა. ელისბარ ანანიაშვილის თარგმანი. 1985 წელი მინიატიურა|Der Garten der Dariatschangi 2015 ცნობილმა ლიტერატორმა და ფილოლოგმა ლევან ბერძენიშვილმა თავის რადიო გადაცემაში ისაუბრა რომანის შესახებ. მისი თქმით, ქართველობა ნიშნავს ამ რომანის წაკითხვას და ოთარ ჭილაძე პირველი იყო, რომელმაც არგონავტების მითს ასეთი სიმაღლე მისცა და ხელახლა გააცოცხლა.
ბერძენიშვილის თქმით, ოთარ ჭილაძის რომანები მისივე პოეზიაა, რომელთაც მწერალმა ფორმა შეუცვალა. მისი თქმით, ოთარ ჭილაძე ამ რომანით ამბობს, რომ ქართველი ერი ნაწყენია ზღვაზე, რომელმაც მიატოვა. რომანიდან კი ჩანს, რომ ის ქართველების მორალთან ერთად დაიკარგა.
კრიტიკოსი და მწერლის მკვლევარი მანანა კვაჭანტირაძე კი აცხადებდა, რომ ოთარ ჭილაძემ ამ რომანით პოეზიასთან და ესეისტიკასთან ერთად შექმნა თავისი ლიტერატურილი სისტემა. მისი თქმით, ეს იყო პირველი შემთხვევა ქართულ ლიტერატურაში, როდესაც მითოლოგიური მასალა რომანად იქცა.
გამომცემლობა „აზბუკამ“ 2000 წელს სანქტ-პეტერბურგში გამოსცა „გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა“. წიგნის ანოტაციაში ლაპარაკია ოთარ ჭილაძის პროზის რთულ, ძნელად ასახსნელ ფენომენზე, კერძოდ, ნათქვამია: „ამ პროზის პოლიფონიურობა გვაჯადოებს, ხოლო მისი კუთვნილება მარადისობისადმი სიმშვიდითა და იმედით გვასაჩუქრებს“.
თამაზ ჭილაძე კი ამ ფაქტზე წერდა: "ეს იყო ნამდვილი სენსაცია - რუსული პედაგოგიკის ისტორიაში არ ყოფილა შემთხვევა, რომ დამამთავრებელ კლასში (საერთოდ!) სავალდებულო საგნად ექციათ სხვა ქვეყნის მწერლის რომანი".
ელვირა გორიუხინას, როგორც მშობლების, ასევე ცნობილი მეცნიერებისა და თვით კოლეგების მხრიდან საკმაო წინააღმდეგობა შეხვედრია, მაგრამ როცა მისმა სამოცდაათმა მოწაფემ სამოცდაათი აღტაცების გამომხატველი, ღრმად გააზრებული ნაშრომი წარმოადგინა ამ რომანზე, მას ხელი ვეღარავინ შეუშალა და საბოლოოდ ყველანი მადლიერებით განისმჭვალნენ ნიჭიერი და ნოვატორი პედაგოგის მიმართ.
ერთ–ერთი ნოვოსიბირსკელი სტუდენტი წერს: "... ჭილაძის რომანი ძნელი წასაკითხია. ის თითქოს უსასრულოა, უსასრულოა, როგორც ცხოვრება. მას არც დასაწყისი აქვს, არც დასასრული. ის იქ იწყება, სადაც გაჩნდა კაცობრიობა და დამთავრდება მხოლოდ მის დაღუპვასთან ერთად. ჭილაძის რომანი -ეს ცხოვრების უსასრულო ლენტის ნაგლეჯია".
ცნობილი უზბეკი ჟურნალისტი ჰამიდ ისმაილოვი რომანის შესახებ წერს:
იდეალური ჰარმონია
რომანში, კოლხეთში და ძველი ვანის შიდა სივრცე უაღრესად მოწესრიგებულია. სოციოკულტურული სივრცე რომ მყარი იყოს, აუცილებელია მისი ყველა კომპონენტი ამტკიცებდეს ამ სიმყარეს. სისტემა ისეა აწყობილი, რომ მისი შემადგენელი ელემენტები, ყველა ერთად და თითოეული ცალ-ცალკე, ქმნიან იდეალური სამყაროს მოდელს. ამ მოდელის შექმნას რომანში ემსახურება გარკვეული სიმბოლოები. სიმბოლო, თავისთავად, რთული ბუნებისაა და მისი თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ არ გულისხმობს პირდაპირ მითითებას აღსანიშნზე. სიმბოლოს აქვს ნიშნური ბუნება და მისთვის დამახასიათებელია ნიშნის ყველა თვისება. თუმც, თუკი, გადამერის თანახმად, ნიშნის ფუნქციად მივიჩნევთ მხოლოდ ჩვენებას იმისა, რასაც იგი აღნიშნავს, მაშინ სიმბოლოს არსი აღმოჩნდება უფრო მეტი, ვიდრე ჩვენება იმისა, თუ რა არ არის იგი. აქედან გამომდინარე, სიმბოლოს აქვს არა ერთი მნიშვნელობა, არამედ მრავალი, იგი მრავალშრიანი მხატვრული სახეა. ამის მიზეზი თვით სიმბოლოს სპეციფიკაშია, რადგან სიმბოლიზება ხდება რამდენიმე სხვადასხვა პარამეტრის მეშვეობით: როგორც აშკარა ვიზუალური მსგავსების, ისე ფარული ასოციაციური და ფუნქციური შესაბამისობების საფუძველზე.
სიმბოლოები
რომანში ბევრ სიმბოლოს ვხვდებით, რომლებიც კონკრეტული ადგილებით არის გამოხატული. მათი შემოტანით ავტორი კოდირებული სახით საუბრობს კონკრეტულზე და, ამავე დროს, მასში გულისხმობს მოვლენათა მრავლობითობას. ასეთ კოდებს წარმოადგენენ: შავთვალება მალალოს სახლი, დარიაჩანგის ბაღი, ბახას სარდაფი, ბოჩია, ოქრომჭედლების უბანი და ა.შ. თითოეული ეს სიმბოლო თავის თავში გარკვეულ ინფორმაციას შეიცავს, რომლის გაგება მოითხოვს სხვადასხვა ხასიათის კოდების წვდომას და ამოხსნას. ყველა მათგანს აქვს ზოგადი ნიშნები, რაც ასოციაციურად, ვიზუალურად ან ფუნქციონალურად უკავშირდება ამა თუ იმ მნიშვნელოვან მოვლენას ან ამბავს და ამით შესაძლებელი ხდება მათი მნიშვნელობების გახსნა.
შავთვალება მალალო ბაბილონელი ქალია და მისი წარმოშობა ასოციაციურად უკავშირდება მის საქმიანობას – უძველესი ქვეყნიდან მოსული ქალი ამავე დროს უძველეს პროფესიას ემსახურება. მალალოს სახე რომანში ამქვეყნიური სიამის, ტკბილ ცოდვასთან ადამიანის ზიარების სიმბოლოა.
ბახას მიწისქვეშა სარდაფი უფრო წმინდა ადგილია, სადაც ვანელები შრომის შემდეგ ისვენებენ, საუბრობენ, ბედნიერდებიან ღვინის ძალითა და სიხალისით. იგი სიბრძნის სავანეა, ამიტომაც პირველად აქ გაისმის საფრთხის მაუწყებელი სიტყვები თვით ბახას პირით ბერძენთა შესახებ. ბახას სარდაფი დიონისეს დღესასწაულის კოლხური სივრცეა. მით უფრო, რომ ამგვარ პარალელს თვით ავტორის შენიშვნა ამძაფრებს: "თითქოს რომელიღაც აკრძალული ღვთაების სამყოფელში მორწმუნენი საიდუმლოდ შეკრებილანო". ბახას ორმოცსაფეხურიან სარდაფსაც და მალალოს მრავალოთახიან სახლსაც ესთეტიზმის ბეჭედი აზის. ამქვეყნიური სიამენი გაკეთილშობილებულია, რადგან ძველ ვანში ყველაფერი დადებითი იმპულსის მატარებელია.
ოქროს კონოტაციები მზის კულტს უკავშირდება, რის გამოც ოქრომჭედლების უბანი – მარადიული სიმდიდრისა და კეთილდღეობის სივრცული სიმბოლო – ოქროს კონოტაციებთან ერთად მზის სიმხურვალის, სიკაშკაშის, სინათლის, სითბოს ასოციაციებსაც აღმოაცენებს. ოქრომჭედლების უბანი ვანის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნავი ადგილია. ოქრო და ფული, ზოგადად, ანგარებასთან, სიხარბესთანაა დაკავშირებული («ნახეთ, თუ ოქრო რასა იქმს, კვერთხი ეშმაკთა ძირისა!»), ვანში კი მას სრულიად საწინააღმდეგო დანიშნულება აქვს. ამ უბანში გავლილ კაცს სახელოსნოებიდან გამოსული იმდენი მტვერი ეყრება, რომ ოქროს კაცად იქცევა და ვანელი ოქრომჭედლები კმაყოფილებით უცქერენ, როცა გაოცებული მისჩერებია სარკეში იგი საკუთარ გამოსახულებას. ე.ი. ეს სიმდიდრე ყველასია და, ამავე დროს, საკუთრივ არავისი. სიმდიდრით მონიჭებულ ბედნიერებას ყველა ვანელი ერთნაირად განიცდის. აქაურთა გრძნობაში სიხარბე და ანგარება ჯერ არ შერეულა.
მარადიული სიცოცხლისა და სიყვარულის სახე–სიმბოლოა რომანში ბოჩია თავის განუყრელ მეუღლესთან ფოთოლასთან ერთად. მათი მრავალრიცხოვანი შთამომავლობა იზრდება, ბერდება, იხოცება, ისინი კი მუდმივად ახალგაზრდები არიან. ამის მიზეზი აკვნის განუწყვეტელი ჭრიალი, ცოლ-ქმრის უცვლელი სიყვარული, სიკეთის ქმნისა და სიცოცხლის წყურვილი და საერთოდ, ადამიანების სიყვარულია.
დარიაჩანგის ბაღი
რომანში დარიაჩანგის ბაღი ნაყოფიერებისა და ბედნიერების სიმბოლოს წარმოადგენს. როგორც რუსუდან ცანავა აღნიშნავს, უძველესი ქართული წარმართული წარმოდგენების მიხედვით, მართლაც არსებულა სამკურნალო მცენარეთა ღვთაებრივი ბაღი, რასაც ეთნოგრაფიული და ფოლკლორული მასალები (შელოცვები) ადასტურებენ. არგონავტების შესახებ არსებული ბერძნული წყაროები ერთხმად აღიარებენ კოლხეთში ჰეკატეს კულტს.
"ორფეული არგონავტიკა" აღნიშნავს, რომ კოლხეთში მდგარა ჰეკატეს (ზოგი წყაროთი აიეტის ცოლის, აპოლონიოს როდოსელთან კი – მისი დის) ქანდაკება და ყოფილა ღვთაებრივი ბაღი, რომელშიც უამრავი მომაკვდინებელი და სამკურნალო მცენარე ხარობდა. ბაღის შუაგულში კი მდებარეობდა ჰეკატეს ტაძარი. (შედარებისათვის: მამიდა ყამარის ტაძარიც დარიაჩანგის ბაღში იყო და მედეასაც სწორედ მამიდა ასწავლიდა წამლების დამზადებას). ამრიგად, ანტიკური წყაროების ჰეკატეს ბაღისა და ჭილაძის დარიაჩანგის ანალოგიურობა თვალნათლივი მოვლენაა.
თუმცა, ჭილაძის დარიაჩანგი უკვე არა რეალურად არსებული ბაღია, არამედ ღრმა და მრავალშრიანი სიმბოლური სახე, ისტორიული კეთილდღეობის სივრცული სიმბოლო. იგი ინარჩუნებს სიმბოლიზებულ ობიექტთან გარეგან მსგავსებას მაქსიმალურ სიახლოვემდე. ჰეკატეს ბაღის დენოტაცია დარიაჩანგის ბაღის ანალოგიურია, უფრო ზუსტად, დარიაჩანგის დენოტაციები საქართველოს ბედნიერი ისტორიული წარსულის კონოტაციებად იქცევა. სწორედ ასეთი კონოტაციებია: მისი ზემატერიალური თვისება – ერთი ბოლო როცა იკვირტებოდა, მეორეს ნაყოფი ჩამოსდიოდა.
ბაღში მოწყვეტილი ვაშლის სასწაულებრივი ძალა – უშვილობისაგან განკურნება, თანაც არა უბრალოდ განკურნება, არამედ განკურნება «ოქროსთმიანი» ვაჟის დაბადებით; ბაღში შესვლისა და მისი გამოყენების თავისუფლება – ნებისმიერ კაცს შეუძლია შევიდეს და ისარგებლოს ბაღის სასწაულმოქმედი ძალით, დაისვენოს, ოღონდ არ დაუზიანოს რამე. («…მაგრამ კიწი რაა, კიწიც არ უნდა შეეტეხა, თორემ ამოდენა ბაღი თვალის დახამხამებაში უკვალოდ გაქრებოდა». დარიაჩანგის ბაღი, რომელიც სამოთხის ასოციაციებსაც ბადებს, ვანის იდენტიფიცირებულ სივრცეში ერთ-ერთი მთავარი წევრია, ამიტომაც ქრება იგი ამ იდეალური სამყაროს რღვევისთანავე.
ჰარმონიის დარღვევა ვანში
მითოლოგიის თანახმად, წესრიგი ანუ კოსმოსი იქმნება ქაოსიდან. ქაოსი არის უფორმო მდგომარეობა, კოსმოსი კი – მოწესრიგებულობას გულისხმობს. ამ თვალსაზრისით აიეტის სამეფოც კოსმოსია, სადაც ყველას და ყველაფერს, (ხალხსაც და ზღვასაც), თავისი ადგილი უჭირავს. მითოლოგია იმასაც ამბობს, რომ ქაოსი და კოსმოსი ერთიმეორეში გარდამავალი მდგომარეობებია, ანუ ქაოსის მოწესრიგება კოსმოსით მთავრდება, კოსმოსის შინაგანი რღვევის შედეგად კი ისევ ქაოსი წარმოიშობა; სამყარო მარადმოძრავია, მას ხან მოწესრიგებული ფორმა აქვს, ხან – მოუწესრიგებელი.
აიეტის სამეფო კოსმოსი იყო მანამ, სანამ ზღვა ერთი ნაბიჯით უკან დაიხევდა. ზღვის უკუსვლით იწყება იმ მოწესრიგებული სივრცის რღვევა, რომელიც იდენტიფიცირებული იყო ჰარმონიასთან, სიკეთესთან, ბედნიერებასთან, ე.ი. დადებით საწყისთან. რომანის სიმბოლოებისათვის ერთი თვალის გადავლებაც კი საკმარისია, რათა შევნიშნოთ, რომ მათი ნაწილი დადებითია, ნაწილი კი – უარყოფითი. ამასთან, დადებითი სიმბოლოები (დარიაჩანგის ბაღი, შავთვალება მალალო, ბახას სარდაფი, ბოჩია, ოქრომჭედლების უბანი…) ძველი ვანის ატრიბუტებია, ხოლო უარყოფითი (ოყაჯადოს სასახლე თავისი ცუცათი და კამათი, უხეიროს დარღვეული ოჯახი, კუსას სახლი თავისი გემბანისხელა საწოლითა და უნაყოფო ცოლით) – ახალი ვანისა.
ახალი ვანი სივრცის თვითიდენტიფიკაციის რღვევის შედეგია. სანამ ვანში არის მარადიული დრო – ყვავის დარიაჩანგის ბაღი, თავიანთ საქმეს აკეთებენ ბახა, მალალო, ბოჩია, ოქრომჭედლები – სივრცე არის მოწესრიგებული და მყარი ანუ იდენტიფიკაციაგანხორციელებული. ხოლო როცა ძველი ვანი დაემხობა და აიეტის მმართველობას ოყაჯადოს მმართველობა ცვლის, სივრცის იდენტურობა უკვე აღარ დასტურდება. ამაზე მეტყველებენ რომანის უარყოფითი სიმბოლოები თუ მოვლენები: შავთვალება მალალო და ბოჩია ბერდებიან, ბახა კვდება, დარიაჩანგის ბაღი უკვალოდ ქრება და ა.შ. ეს ამბები რომანის სიღრმეში ნელ-ნელა ვითარდება, მინიშნება ამის შესახებ კი თავიდანვე კეთდება: "ზღვისგან მიტოვებული მიწა, ახალშობილის კანივით სველი და დაჭმუჭნილი, თანდათან გაიზარდა, გაფართოვდა და სამგლოვიარო არშიასავით გაუყვა მთელ სანაპიროს. მერე ვანსა და ზღვას შუა უზარმაზარი ჭაობი გაჩნდა, ურჩხულის ამონარწყევივით მწვანე, დაბუშტული და ლორწოიანი"….
ამრიგად, აიეტის სამეფოს დაცემის ანუ სივრცის იდენტიფიკაციის რღვევის პირველი მანიშნებელი არის ზღვის უკან დახევა, რაც უშუალოდ მოყვება პირველი უცხოტომელის (ფრიქსეს) გამოჩენას კოლხეთში. ზღვა ნელ-ნელა შორდება იმ ჰარმონიულ სივრცეს, რომელთან ერთადაც იგი მარადიულ სიკეთეს, მაცოცხლებელ და განმწმენდ სტიქიას განასახიერებდა. უარყოფითის დამკვიდრების ანუ სივრცის ჩანაცვლების ერთ-ერთ პირველ ნიშნად კი გვევლინება მწვანე ლორწოიანი ჭაობის გაჩენა ზღვისგან მიტოვებულ ადგილზე.
თარგმანები
რომანი პირველად 1972–1973 წლებში გამოიცა და მალევე ითარგმნა მრავალ ენაზე. მთარგმნელები იყვნენ როგორც ქართველი, ისევე უცხოელი ფილოლოგები. მათ შორის: დონალდ რეიფილდი და ქართული წარმოშობის თურქი მწერალი – ფარნა-ბექა ჩილაშვილი.
სქოლიო
კატეგორია:ოთარ ჭილაძის ნაწარმოებები კატეგორია:1973 წლის რომანები კატეგორია:ქართული რომანები კატეგორია:მაგიური რეალიზმი კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია კატეგორია:ქართული მითოლოგია კატეგორია:ისტორიული რომანები კატეგორია:ალეგორიული რომანები კატეგორია:ფსიქოლოგიური რომანები კატეგორია:ფილოსოფიური რომანები კატეგორია:სათავგადასავლო რომანები კატეგორია:მაგიური რომანები
ქიჩიქ-ბარახუმი
ქიჩიქ-ბარახუმი (Kiçik Baraxum) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ხაჩმაზის   რაიონში.
რიჩარდ ეარი
რიჩარდ ეარი (Richard Eyre; დ. 28 მარტი, 1943, ბარნსტეიპლი) — ინგლისელი რეჟისორი. მეტწილად მოღვაწეობს ოპერასა და თეატრში, შედარებით ისვიათად კინოსა და ტელევიზიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისელი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 1946 კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი
პასორაპის მუნიციპალიტეტი
პასორაპის მუნიციპალიტეტი (Pasorapa) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიაში, კოჩაბამბის დეპარტამენტის ნარსისო-კამპეროს პროვინციაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 4 358 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 376 კმ²-ია.
მუნიციპალიტეტი თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კოჩაბამბის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები
Love Gun
Love Gun — ამერიკული მძიმე როკ-ჯგუფ Kiss-ის მეექვსე სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 1977 წლის 30 ივნისს, ლეიბლზე Casablanca Records. 1997 წელს გამოვიდა მისი რემასტერი. აღსანიშნავია, რომ Love Gun ჯგუფის პირველი ალბომია, რომელშიც ეის ფრეილი ასრულებს წამყვან ვოკალს, შესაბამისად, იგი პირველი დისკია, რომელზეც ჟღერს ოთხივე წევრის ვოკალი. Love Gun, ამის გარდა, უკანასკნელი ალბომია, რომელზეც პიტერ კრისი ყველა სიმღერაში უკრავს – 1979 წლის Dynasty მას ჩაენაცვლა სესიური დრამერი ანტონ ფიგი. 1977 წლის 30 ივნისს Love Gun-ს პლატინის სტატუსი მიენიჭა.
სქოლიო
კატეგორია:1977 წლის ალბომები კატეგორია:Casablanca Records-ის ალბომები კატეგორია:Kiss-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები ედი კრამერის პროდიუსერობით კატეგორია:ალბომები კენ კელის გარეკანის დიზაინით
კოპორაკეს რაიონი
კოპორაკეს რაიონი (Distrito de Coporaque) — რაიონი პერუში, არეკიპის რეგიონის კაილიომის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3.575 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 973 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 8.7 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 111.98 კმ²-ია.