cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ზემო ალვანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
ალვნის ნათლისმცემლის მოხატულობა
ათორმეტ დღესასწაულთა ციკლი გაშლილია შუანავის კედლის ზედა ნაწილში. როგორც ჩრდილოეთი, ასევე სამხრეთი ნაწილები, ერთმანეთისგან სადა, წითელი რეგისტრის ხაზებითაა გამოყოფილი. თითოეულ მხარეს წარმოდგენილია ექვს-ექვსი კომპოზიცია. სამხრეთ ნაწილის მდგომარეობა, დაცულობის მხრივ, საკმაოდ მძიმეა. მხატვრობა შემორჩენილია (ისიც პატარა ნაფლეთებად) მხოლოდ მეორე რეგისტრში, პირველი რეგისტრი სრულიადაა დაკარგული. მეორე რეგისტრში პირველად მხატვარმა ხარების სცენა წარმოგვიდგინა.
მიუხედავად იმისა, რომ სცენა თითქმის სრულიად არის ჩამოცვენილი, საკვანძო დეტალების წყალობით (ანგელოზის ფრთა, ორი ფიგურის შარავანდი, სულიწმინდა, რომელიც ერთ-ერთ ფიგურაზე გადმოდის) შესაძლებელია სცენის იდენტიფიკაცია და მხატვრულ სტილზე საუბარი. მსუბუქი, პლასტიკური ფორმები, სამოსის დაკუთხული, მაგრამ რბილი დანაწევრება და დეტალების მკაფიოდ ამოხატვა (რაც აშკარად იკითხება არქიტექტურულ ფონზე, რომელიც ხარების სცენაშია ჩართული) და ორნამენტული მორთულობა. აღსანიშნავია ალვანის ოსტატის სიყვარული არქიტექტურული ფორმების მიმართ (არქიტექტურული ფორმების ხაზგასმა დამახასიათებელია ზოგადპოსტბიზანტიური მხატვრობისათვის). ალვანის ოსტატი ასევე აქტიურად იყენებს ორნამენტულ მოტივებს, აყვავებულ მცენარეულ დეკორს და სხვადასხვა გეომეტრიულ ფორმებს, რომლებითაც მხატვარი ამკობს რეგისტრის ხაზებსა და სცენებს შორის არეებს.
ტაძრის დასავლეთ კედლის ქვედა რეგისტრში გამოსახულია 5 ფიგურისაგან შემდგარი რიგი, რომლითაგანაც პირველი ფიგურა წარმოადგენს წმინდა ნინოს, ხოლო ბოლო ორი იმპერატორ კონსტანტინესა და მის დედას, ელენეს. რიგის მეორე და მესამე გვირგვინოსანი ფიგურა წარმოადგენს ქტიტორთა პორტრეტებს. ისტორიული წყაროები მოწმობენ რომ რიგის მეორე ფიგურა წარმოადგენს ლევან კახთა მეფეს. ჯერ კიდევ ორმოცდაათი წლის წინ ამ ფიგურის გვერდით იკითხებოდა წარწერა „ლეონ“, რომელიც ახლა დაკარგულია. რაც შეეხება რიგის მესამე ფიგურას, ის ძალზედ დაზიანებულია და მისგან მხოლოდ გვირგვინოსანის სილუეტიღაა შემორჩენილი. ადრინდელი კვლევები მას მიაკუთვნებდნენ თინათინ გურიელს, ლევან მეფის მეუღლეს, თუმცა უახლესმა გამოკვლევებმა აჩვენა რომ ამ ფიგურის სახეზე შეიმჩნევა მამაკაცის წვერის ფორმაზე მონიშნული სპეციალური ნაკაწრების, გრაფემების კვალი, რომელსაც იყენებდნენ მოსამზადებელი ნახატისათვის კონტურების მოსანიშნად. შესაბამისად, რიგის მესამე ფიგურა უნდა ეკუთვნოდეს მამაკაცს.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ლიკვიდურობა
ლიკვიდურობა (liquidity) — ეკონომიკური ტერმინი, რომელიც მიუთითებს ფასიანი ნივთების (აქტივების) უნარზე სწრაფად გაიყიდოს საბაზროსთან მიახლოებულ ფასად. ლიკვიდური - ფულად ქცევადი.
განასხვავებენ მაღალლიკვიდურ, დაბალლიკვიდურ და არალიკვიდურ ფასეულობებს (აქტივებს). რაც უფრო სწრაფად და ადვილად შეიძლება აქტივზე მისი სრული ღირებულების მიღება, მით უფრო ლიკვიდურად ითვლება იგი. ლიკვიდურობის უმაღლესი ხარისხი ფულად ერთეულებს გააჩნია.
კატეგორია:ეკონომიკა კატეგორია:ბირჟები კატეგორია:კორპორაციული მართვა
Volare (სიმღერა)
"Volare" (იტალ. ზმნის "ფრენა" საწყისი ფორმა) დომენიკო მოდუგნოს სიმღერის "Nel blu dipinto di blu" (იტალ. "ლურჯი შეღებილი ლურჯად"), მეორე პოპულარული სახელია.
ჭამბარაკი
ჭამბარაკი — ქალაქი სომხეთში გეღარქუნიქის მარზაში. მდებარეობს ერევნიდან 125 კილომეტრზე. ქალაქი დაკავშირებულია ავტომაგისტრალებით ქალაქ ბერდთან და ქალაქ დილიჯანთან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
ზოდიაქური სინათლე
thumb|ზოდიაქური სინათლე ზოდიაქური სინათლე არის მკრთალი ნათება ეკლიპტიკის გასწვრივ, რომელიც შეიმჩნევა დასავლეთის ცაზე შეღამებისას ან აღმოსავლეთის ცაზე განთიადის წინ. წარმოიქმნება მზის გამოსხივების გაბნევით მზის ირგვლივ მოძრავ მტვრის ნაწილაკებზე. აქვს კონუსების ფორმა. ყველაზე კარგად ეკვატორის ახლო ქვეყნებში ჩანს.
Turris cryptorrhaphe
Turris cryptorrhaphe — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
აპოლონი
250პქ|მინი|მარჯვნივ|აპოლონი thumb|ლიციის აპოლონი, IV საუკუნის ბერძნული ქანდაკების გვიანდელი რომაული ასლი, [[ლუვრის მუზეუმი.]] აპოლონი (Απόλλων) — სინათლისა და ხელოვნების ღმერთი ძველბერძნულ მითოლოგიაში, ქალღმერთ ლეტოსა და ზევსის ვაჟი. ლინოსისა და ასკლეპიოსის მამა, არტემიდეს ძმა. მისი მეორე სახელია ფებოსი (Φοίβος).
მითოლოგია
ზევსის საქციელით განრისხებული ჰერა ლეტოს დევნიდა და არ აძლევდა მშობიარობის საშუალებას. რადგან ჰერას მრისხანება უსაზღვრო იყო, ზევსმა ბრძანა და ხმელთაშუა ზღვაში კუნძული დელოსი ამოიზარდა, მან ლეტო იქ გადაიყვანა, სადაც ქალღმერთმა აპოლონი და არტემიდე შვა. აპოლონთან დაკავშირებულია მრავალი მითი:
კულტი
მინი|აპოლოს ტაძრის ნანგრევები, [[ჩანაკალე, თურქეთი]] მეცნიერთა აზრით აპოლონის კულტი მცირე აზიიდან უნდა იყოს შემოსული. ამაზე მეტყველებს რამდენიმე ფაქტი: 1. ტროას ომში აპოლონი ტროელთა მხარეზეა. 2. აპოლონის ტაძრების უმრავლესობა სწორედ მცირე აზიაშია განლაგებული. 3. არის ცდები აპოლონის სახელის ეტიმოლოგია მცირე აზიის ერთ-ერთი ენის მეშვეობით ახსნან, სადაც აპოლონი თითქოს კარებს უნდა ნიშნავდეს და ამიტომ ვარაუდობენ, რომ აპოლონი თავდაპირველად შესაძლებელია კარების ღმერთი ყოფილიყო (ღმერთი, რომელიც ოჯახის, ქალაქის, სახელმწიფოს კარებს იცავდა ბოროტმზრახველებისაგან). ამის დასადასტურებლად იმასაც იყენებენ, რომ აპოლონის ერთ-ერთი ეპითეტია „თიურაიოსი“, რაც ბერძნულ ენაზე „კარებისას“ აღნიშნავს. აპოლონის კულტი საბერძნეთში ადრევე, მიკენის ეპოქაში გადასულა. აპოლონის კულტის უძველესობასა და მის ტოტემურ ხასიათზე მიუთითებს მისი მრავალი ეპიკლესი (ზედმეტი სახელი) როგორიცაა მაგალითად: აპოლონ ლიკეოსი (მგელი), აპოლონ სმინთევსი (თაგვი) და სხვა მსგავსი. ფიქრობენ, რომ აპოლონი თავიდან ამ ცხოველთა სახეს იღებდა, შემდეგ კი მიიღო ღმერთის სახე, რომელიც იცავდა ადამიანებს, მათ ნახირს და მოსავალს თაგვების, მგლების და სხვა მავნე ცხოველებისგან.
ათენსა და საბერძნეთის სხვა ქალაქებში აპოლონს თვლიდნენ გზების, მგზავრების და მეზღვაურების მფარველად. აპოლონთან, როგორც უბედურებათა უკუმგდებ ღმერთთან, დაკავშირებულია მითები მის ასკლეპიოსთან ნათესაობის შესახებ. შედარებით ადრე აპოლონს აღიარებენ აგრეთვე მზის სხივის ღვთაებად. ამასთან დაკავშირებით აღმოცენდა მისი კიდევ ერთი ზედმეტი სახელი აპოლონ ფებოსი (ბრწყინვალე), რაც შესაძლებელია მოხდა ადგილობრივი ქალღმერთის ფებეს კულტის უარყოფის შემდეგ. ბერძნული რელიგიის განვითარებასთან დაკავშირებით აპოლონმა შთანთქა ჰელიოსის კულტიც. აპოლონი ითვლება აგრეთვე მიწათმოქმედების ღმერთად, ამაზე მეტყველებენ აპოლონის პატივსაცემი ატიკური დღესასწაულები. აპოლონი, როგორც მიწათმოქმედების ღმერთი, ჩამორჩება აპოლონს როგორც ომის ღმერთს. ძველი ბერძნები, ადამიანის უეცარ გარდაცვალებას მხოლოდ და მხოლოდ აპოლონისაგან ნატყორცნი ისრის შედეგად მიიჩნევდნენ. იტალიაში არსებული ბერძნული კოლონიების გამო აპოლონის კულტი გადავიდა რომშიც და იქ, ჩვენს ერამდე 31 წელს, მას ტაძარიც კი აუგეს. პალატინის ახლოს მდებარე აპოლონის ტაძარი იმპერიის პერიოდში ერთ-ერთი უმდიდრესი ტაძარი იყო მთელ რომის იმპერიაში. აპოლონს სწირავდნენ დაფნას და პალმას. აპოლონის წმინდა ცხოველებია: მგელი, დელფინი, ქორი, თაგვი და სხვა. ძველ გამოსახულებებში აპოლონი მაღალი, გამართული, გრძელთმიანი და უწვერ–ულვაშო ახალგაზრდაა, მისი ატრიბუტებია: ლირა, ხმალი და კითარა. ელინისტურ პერიოდში აპოლონი გამოისახებოდა მჯდომარე ყმაწვილად ლირის დაკვრის პროცესში. სხვადასხვა მოქანდაკეთა მიერ შესრულებულ აპოლონის ქანდაკებებს ჩვენამდე არ მოუღწევიათ. ჩვენ გვაქვს მხოლოდ მათი რომაული ასლები. თანამედროვე გაგებით აპოლონი მუსიკისა და პოეზიის ღვთაებაა, ფებოსი კი მზის პოეტური მნიშვნელობაა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია კატეგორია:ბერძნული ღმერთები კატეგორია:რომაული ღმერთები კატეგორია:წინასწარმეტყველი ღმერთები კატეგორია:მედიცინის ღმერთები კატეგორია:მზის ღმერთები კატეგორია:ხელოვნების ღმერთები კატეგორია:მუზები კატეგორია:ზევსის შვილები კატეგორია:პედერასტი გმირები და ღვთაებები
პრიჰირია
პრიჰირია (Пригір'я) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ბერისლავის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 454 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერისლავის რაიონის სოფლები
ტონი ბენქსი
ენტონი ჯორჯ ტონი ბენქსი (დ. 1950 წლის 27 მარტს) — ინგლისელი მუსიკოსი და მულტი-ინსტრუმენტალისტი. იგი ყველაზე მეტად ცნობილია, როგორც ჯგუფ ჯენესისის კლავიშისტი. როგორც ამ ჯგუფის მუსიკოსი, იგი წარმოადგენს პიონერს სინთეზატორების გამოყენებაში. ბენქსი ცნობილი გახდა Yamaha CP-70-ს და ორგანის Hammond T-102 გამოყენებითაც. ჯენესისის ისტორიის მანძილზე ტონი წარმოადგენდა მის ერთ-ერთ ბირთვს და მაიკ რეზერფორდთან ერთადერთ ჯგუფის ნებისმიერი შემადგენლობის წევრს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:ინგლისელი როკ-მუსიკოსები კატეგორია:ჯენესისის წევრები
სიმონე სიმონსი
სიმონე სიმონსი (დ. 17 იანვარი, 1985, ჰოენსბროკი, ნიდერლანდები) — ჰოლანდიელი კოლორატურული მეცო-სოპრანოა, რომელიც ჰოლანდიური სიმფონიური მეტალ ჯგუფ ეპიკის მთავარი ვოკალისტია.
სანამ ეპიკაში მოხვდებოდა, ის მღეროდა ქოროში, რამდენიმე თვის განმავლობაში, 2002 წელს. მანამდე ეპიკა-ს გიტარისტი მარკ იენსენი მისი შეყვარებული იყო. ისინი ერთად წერენ ტექსტებს ჯგუფისათვის. სიმონემ რამდენიმეჯერ შეასრულა სიმღერები ამერიკულ პაუერ მეტალ ჯგუფ Kamelot-თან ერთად. ამ ჯგუფის პიანისტი, ოლივერ პალოტაი სიმონეს ამჟამინდელი შეყვარებულია. სიმონეს საყვარელი სიმღერაა Reprendo mai più, რომელსაც ემმა შაპლინი ასრულებს.
სქოლიო
კატეგორია:ნიდერლანდელი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1985 კატეგორია:დაბადებული 17 იანვარი
ბუზიუროვო
ბუზიუროვო (Бозор; Бузюрово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაკალის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 486 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაკალიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტუიმაზი, რომელიც დაშორებულია 70 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას მონათლულები (61 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბაკალის რაიონის სოფლები
Lasioglossum hualitchu
სქოლიო
hualitchu
იფნის ომი
იფნის ომი — ასევე უწოდებენ დავიწყებულ ომს ესპანეთში (la Guerra Olvidada). მაროკოელი მეამბოხეების მიერ ესპანეთის დასავლეთ აფრიკაში შეიარაღებული შემოსევების სერია, რომელიც დაიწყო 1957 წლის ოქტომბერში და დასრულდა სიდი-იფნის უშედეგო ალყით.
იფნის ომი შეიძლება ჩაითვალოს დეკოლონიზაციის ზოგადი მოძრაობის ნაწილად, რომელმაც მოიცვა აფრიკა XX საუკუნის მეორე ნახევარში. ომს ძირითადად წარმართავდნენ მაროკოს განმათავისუფლებელი არმიის ნაწილები, რომლებიც აღარ იყვნენ ჩართული ფრანგებთან კონფლიქტში. მაროკომ ესპანეთისგან დამოუკიდებლობის მოსაპოვებლად თავისი რესურსებისა და ცოცხალი ძალის მნიშვნელოვანი ნაწილი გამოყო.
ისტორია
მარცხნივ|მინი| ესპანური და ფრანგული პროტექტორატები მაროკოში და ესპანეთის საჰარაში, 1912 ქალაქი სიდი-იფნი ესპანეთის იმპერიაში 1860 წელს შევიდა. მომდევნო ათწლეულების განმავლობაში ფრანკო-ესპანეთის თანამშრომლობამ გამოიწვია ესპანეთის პროტექტორატების დაარსება და გაფართოება ქალაქის სამხრეთით. ესპანურმა გავლენამ საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა 1884 წლის ბერლინის კონფერენციაზე. 1946 წელს რეგიონის სხვადასხვა სანაპირო და შიდა კოლონიები გაერთიანდა ესპანეთის დასავლეთ აფრიკაში.
როდესაც მაროკომ დაიბრუნა დამოუკიდებლობა საფრანგეთისგან და ესპანეთისგან 1956 წელს, ქვეყანამ გამოხატა დიდი ინტერესი ესპანეთის დარჩენილი კოლონიალური საკუთრების მიმართ მაროკოში, აცხადებდა, რომ ისინი ისტორიულად და გეოგრაფიულად მაროკოს ტერიტორიის ნაწილია. სულთანმა მოჰამედ V-მ წაახალისა მიწის ხელახალი აღების მცდელობა და პირადად დააფინანსა ანტიესპანური შეთქმულები, მაროკოელი აჯანყებულები და ადგილობრივი ბერბერი აჯანყებულები, რათა იფნი დაებრუნებინათ მაროკოსთვის.
ომის დასაწყისი
1957 წლის 10 აპრილს იფნიში დაიწყო ესპანეთის მმართველობის წინააღმდეგ ძალადობრივი დემონსტრაციები, რასაც მოჰყვა სამოქალაქო დაპირისპირება. საპასუხოდ, ესპანელმა დიქტატორმა ფრანსისკო ფრანკომ ივნისში გაგზავნა ესპანური ლეგიონის ორი ბატალიონი, ესპანეთის ელიტარული საბრძოლო ძალები, ელ-აიუნში საგუია ელ-ჰამრაში.
ესპანეთის სამხედრო მობილიზაციის შედეგად მაროკოს სამეფო არმია შეიკრიბა იფნის მახლობლად. 1957 წლის 23 ოქტომბერს, სიდი-იფნის გარეუბანში მდებარე ორი სოფელი, გულიმიმი და ბუიზაკარნე, დაიკავეს 1500-მა მაროკოელმა ჯარისკაცმა.
იფნის ალყა იფნის ომის დასაწყისი იყო. ლეგიონის კიდევ ორმა ბატალიონმა ესპანეთის საჰარაში საომარი მოქმედებების დაწყებამდე მიაღწია.
იფნის შტურმი
21 ნოემბერს იფნიში მყოფი ესპანური დაზვერვის ცნობით, მაროკოელები და ადგილობრივი ტომები ემზადებოდნენ  ტაფრაუთში და შეტევები გარდაუვალი იყო. ორი დღის შემდეგ, ესპანეთის საკომუნიკაციო ხაზები გაწყდა და 2000 მაროკოელი მებრძოლი შეიჭრა ესპანურ გარნიზონებსა და ჯარებში იფნისა და მის გარშემო.
მიუხედავად იმისა, რომ მაროკოს შეტევა სიდი-იფნიში მოიგერიეს, ორი ახლომდებარე ესპანეთის ავანპოსტი მიატოვეს მაროკოს თავდასხმების გამო და დარჩენილები აღმოჩნდნენ მძიმე ალყაში.
სიდი-იფნის ალყა
მაროკოსა და ადგილობრივი ტომების თავდასხმები ძირითადად წარმატებული იყო. ორ კვირაში მაროკოელებმა და მათმა ტომობრივმა მოკავშირეებმა აიღეს კონტროლი იფნის უმეტეს ნაწილზე. ერთდროული თავდასხმები განხორციელდა ესპანეთის საჰარაში.
შესაბამისად, მაროკოს ქვედანაყოფები, მაროკოული შენაერთები, მომარაგებული და მეტად გაძლიერებული, ცდილობდნენ სიდი-იფნის გარშემორტყმას და ალყაში მოქცევას, სახალხო აჯანყების წაქეზების იმედით. თუმცა, მაროკოელებმა ესპანეთის დაცვის სიძლიერე სათანადოდ ვერ შეაფასეს. ალყა, რომელიც გაგრძელდა 1958 წლის ივნისამდე, იყო შედარებით უსისხლო, რადგან ესპანეთი და მაროკო, ორივე კონცენტრირდნენ საჰარაზე.
ედჩერას ბრძოლა
1958 წლის იანვარში მაროკომ გააორმაგა ესპანეთის ტერიტორიაზე არსებული ყველა  ქვედანაყოფი და დაიწყო მათი რეორგანიზაცია „საჰარის განმათავისუფლებელი არმიის“ სახელწოდებით.
12 იანვარს საჰარის განმათავისუფლებელი არმიის დივიზიამ შეუტია ესპანურ გარნიზონს ელ -იუნში. ესპანეთის პოზიციების მახლობლად მდებარე დიდ დიუნებში უხილავად ჩამალულმა მაროკოელებმა ცეცხლი გახსნეს.
ჩასაფრებული ლეგიონერები იბრძოდნენ ერთიანობის შესანარჩუნებლად. სისხლიანი შეტევები გაგრძელდა დაღამებამდე და სასტიკი წინააღმდეგობა გაუწიეს ესპანელებს, რომლებმაც დიდი მსხვერპლი მიაყენეს. დაღამებისას, მაროკოელები ზედმეტად მიმოფანტული და დაღლილი იყვნენ, ამიტომ დაბნელებისთანავე უკან დაიხიეს.
ესპანური საჰარის გასუფთავება
პირველი დაეცა მაროკოს მთის ციხესიმაგრე ტან-ტანში.
ესპანურმა არმიამ ელ-აიუნში, ფრანგულ ძალებთან ერთად, ფორტ გურაუდიდან, დაარტყა მაროკოელებს 21 თებერვალს, გაანადგურა საჰარის განმათავისუფლებელი არმიის ბაზა ბირ ნაზარანსა და აუზერს შორის.
შედეგები
ესპანეთმა შეინარჩუნა იფნის მფლობელობა 1969 წლამდე, მაგრამ გარკვეული საერთაშორისო ზეწოლის ქვეშ ( გაეროს რეზოლუცია 2072 1965 წლიდან), მან ეს ტერიტორია მაროკოს დაუბრუნა. ესპანეთი აკონტროლებდა ესპანურ საჰარას მანამ, სანამ 1975 წელს მწვანე მარშმა არ აიძულა ხელი მოეწერა მადრიდის შეთანხმებას მაროკოსა და მავრიტანიასთან; 1976 წელს დასავლეთ საჰარა მაროკოსა და მავრიტანიას შორის გაიყო.
სქოლიო
<references group="" responsive="1">
მონ-დოლანი
მონ-დოლანი (Mont Dolent) — მთა მონბლანის მასივში, შვეიცარია-იტალიის საზღვარზე. მდებარეობს მონბლანიდან 20 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. სიმაღლე 3 820 მეტრი.
მთა პირველად 1864 წლის 9 ივლისს დალაშქრეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები კატეგორია:იტალიის მთები
ტანსა
ტანსა (ოფიციალურად ტანსის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Tanza) ― პირვეელი კლასის მუნიციპალიტეტი კავიტეს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 312 116 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 41 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:კავიტეს მუნიციპალიტეტები
ბაქტერიოფაგები
thumb|ფაგის მიერ გამოწვეული «მინისებრი» ლიზისი ციმბირის წყლულის ნაზარდზე thumb|პასტერის ინსტიტუტი, პარიზიthumb|ბაქტერიოფაგის სტრუქტურა ბაქტერიოფაგები, ფაგები (φάγος — „შთანთქმა“) — ვირუსები, რომლებიც შერჩევით ანადგურებენ ბაქტერიულ უჯრედებს. ფაგები ვირუსების ყველაზე მრავალრიცხოვანი ჯგუფია. დღეისათვის შესწავლილია 100-მდე ბაქტერიული გვარის მიმართ სპეციფიკური 4000-მდე ბაქტერიოფაგის იზოლატი. მათგან ყველაზე სრულად შესწავლილია T4 ბაქტერიოფაგი. ხშირად ბაქტერიოფაგები ბაქტერიების შიგნით მრავლდება და მათ ლიზისს იწვევს.
მორფოლოგია
ბაქტერიოფაგების უმრავლესობა მორფოლოგიურად ჰგავს სპერმატოზოიდს ან თავკომბალას. მისი ძირითადი შემადგენელი ნაწილია კაფსიდი. ფაგის კაფსიდი ცილოვანი (პროტეინული) გარსითაა დაფარული და მის შიგნით მოთავსებულია გენეტიკური მასალა დნმ-ის ან რნმ-ის სახით. ფაგის კაფსიდი სიმეტრიული სტრუქტურაა და უმრავლეს შემთხვევაში მრავალწახნაგა იკოსაედრს წარმოადგენს. შესწავლილი ფაგების 95 % კუდისებრი სტრუქტურა აქვს, რომელიც აგებულია კუმშვადი ან არაკუმშვადი ცილებისაგან. კუდი ბოლოვდება ბაზალური მემბრანით, რომელზეც გამოზრდილია წვრილი ფიბრიები. ფიბრიები სამიზნე ბაქტერიული უჯრედის კედელზე მიმაგრების და ადჰეზიის ორგანოა. ფაგების დანარჩენი 5% სხვადასხვა ფორმისაა: ძაფისებრი, ლიმონის ფორმის ან პლეომორფული. პროტეინული გარსის გარდა ზოგიერთ სახეობას ლიპიდების შემცველი შალითა აქვს. ასეთი ფაგები განსაკუთრებით მგრძნობიარეა ქლოროფორმისა და ლიპიდების დამშლელი სხვა აგენტებისადმი.
კლასიფიკაცია
ვირუსების კლასიფიკაციის საერთაშორისო ცენტრის მონაცემებით ბაქტერიოფაგები იყოფა 13 ოჯახად, რომლებშიც გაერთიანებულია 31 გვარი.
გავრცელება
thumb|T1-კოლიფაგები ბაქტერიული უჯრედის გარშემო (Podoviridae), ელექტრო მიკროგრაფია ბაქტერიოფაგები შეადგენენ ვირუსების ყველაზე მრავალრიცხოვან და გავრცელების ფართო არიალის მქონე ჯგუფს. გავრცელებულია ჰაერში, ნიადაგში, წყალში, განსაკუთრებით ჩამდინარე და საკანალიზაციო წყლებში, ასევე ცოცხალ ორგანზმების (ადამიანის, ცხოველების, მცენარეების) ზედაპირზე და საჭმლის მომნელებელ ტრაქტში. ბაქტერიოფაგები გვხვდება ყველგან, სადაც შეიძლება იყოს ბაქტერიული პოპულაცია. გვხვდება მაღალ ტემპერატურულ გარემოში, გაყინულ არეებში, ანაერობულ სივრცეებში. მაგალითად, ფსიქროფილური ფაგები გვხვდება გაყინულ ხორცისა და თევზის პროდუქტებშიც. ბაქტერიოფაგები კარგად უძლებენ გამოშრობას, გაყინვას, ტემპერატურის ცვლილებას. ულტრაიისფერი და სხვა სპექტრის რადიაციები დაბალი დოზებით მათში იწვევს მუტაციებს.
ბაქტერიოფაგების მნიშვნელობა
ბაქტერიოფაგები სხვა მიკროორგანიზმებისაგან იმით გამოირჩევიან, რომ მარტივია მათი კულტივირება, ახასიათებთ გენერაციის ხანმოკლე პერიოდი, შთამომავლობის მრავლობითობა და შესაძლებელია ვრიონის ზუსტი რაოდენობის განსაზღვრა. ყოველივე ამან განაპირობა, ის რომ ბაქტერიოფაგი სამეცნიერო კვლევების ხელსაყრელ მოდელად იქცა.
ბაქტერიოფაგების კულტურებზე ექსპერიმენტებმა საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე მოლეკულური ბიოლოგიის განვითარებას. ბაქტერიოფაგი კარგი საექსპერიმენტო მასალაა გენეტიკური და იმუნოლოგიური კვლევებისათვის. განსაკუთრებით აღსანიშნავია გენების სტრუქტურის, მუტაციის მოლეკულური მექანიზმების, მუტაგენური ფაქტორების ზეგავლენის ხარისხისა და სიხშირის განსაზღვრის, გენეტიკური კოდის გაშიფვრის, გენური ტრანსმისიის შემსწავლელი ექსპერიმენტები.
ფაგოთერაპია
ბაქტერიოფაგების გამოყენების ერთ-ერთი სფერო ანტიბაქტერიული თერაპიაა, რომელიც ანტიბიოტიკების მიღების ალტერნატივაა. ფაგოთერაპია ალტერნატიულ მედიცინას მიეკუთვნება. ფაგოთერაპიის კლინიკური გამოყენება ხდებოდა ყოფილ საბჭოთა კავშირში, უპირატესად საბჭოთა არმიის ჯარისკაცებზე და ინტერნატებში მცხოვრებ ბავშვებზე, თუმცა კლინიკური მონაცემების შესახებ ლიტერატურა ძალიან მწირია. ბაქტერიოფაგები გამოიყენება სტრეპტოკოკური, სტაფილოკოკური, დიზენტერიული ინფექციების სამკურნალოდ. ბაქტერიოფაგის პრეპარატი შეიძლება იყოს: 1. მონოკომპონენტური ანუ ერთი ბაქტერიის მიმართ აქტიური ან 2. პოლივალენტური - რამდენიმე ბაქტერიის მიმართ აქტიური. პოლივალენტური პრეპარატებია: პიობაქტერიოფაგი, ინტესტიფაგი, სესფაგი და სხვა. ბაქტერიოფაგების დასახელებული პრეპარატების ფორმულები შემუშავდა ელიავას ინსტიტუტში, თბილისში. , რომელიც ბაქტერიოფაგების გამოკვლევის პიონერია.
მაღალი მუტაციური ხასიათის გამო დასავლეთში ბაქტერიოფაგს სამკურნალოდ არ გამოიყენებენ. მონაცემები ფაგოთერაპიის კლინიკურ კვლევებზე სპორადიული და გადაუმოწმებელია.
ზარალის მომტანი ბაქტერიოფაგები
ბაქტერიოფაგები ზარალის მომტანია წარმოების ისეთი დარგებისათვის, რომლებიც ბაქტერიულ ფერმენტაციაზე ან ბაქტერიულ კულტურებზეა დამოკიდებული. ლუდის, რძის პროდუქტების, აგრეთვე პრობიოტიკებისა და ანტიბიოტიკების მწარმოებელ ფარმაცევტულ კომპანებში, ორგანული გამხსნელების მწარმოებელ ორგანიზაციებში ბაქტერიოფაგებით დაბინძურება აფერხებს საწარმოო პროცესს და პროდუქციის ხარისხს მნიშვნელოვნად აქვეითებს. ასეთ ორგანიზაციებში ბაქტერიოფაგებით დაბინძურების წინააღმდეგ მკაცრი კონტროლი ტარდება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მიკრობიოლოგია კატეგორია:ვირუსოლოგია კატეგორია:ვირუსები კატეგორია:ბაქტერიოფაგები
რივნოპილია (ბერისლავის რაიონი)
რივნოპილია (Рівнопілля) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ბერისლავის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 95 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერისლავის რაიონის სოფლები
სინათლის წელიწადი
სინათლის წელიწადი (აღნიშვნა: ', ') — მანძილი, რომელსაც გადის სინათლე ვაკუუმში 1 ტროპიკული წელიწადის განმავლობაში. იხმარება მანძილის ერთეულად ასტრონომიულ, უპირატესად პოპულარულ ლიტერატურაში.
საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის განსაზღვრების თანახმად სინათლის წელიწადი უდრის მანძილს, რომელსაც სინათლე გადის ვაკუუმში, გრავიტაციული ველების ზემოქმედების გარეშე, ერთი იულიუსისეულ წელში. სწორედ ეს განმარტება გამოიყენება სამეცნიერო-პოპულარულ ლიტერატურაში.
ადრე სინათლის წელიწადი ერქვა მანძილს, რომელსაც სინათლე გადის ერთი ტროპიკული წლის მაძილზე (ეპოქასთან 1900,0). ახალი განმარტება ძველისგან დაახლოებით 0,002 %-ით განსხვავდება. რადგან მანძილის გაზომვის ეს ერთეული არ გამოიყენება ზეზუსტი გაზომვებისთვის, პრაქტიკული სხვაობა ძველსა და ახალ განმარტებებს შორის არ არის.
სინათლის წელიწადის მნიშვნელობა
სინათლის წელიწადის მნიშვნელობა როგორც მანძილის ერთეულის თავიდან ეჭვს ბადებს. სინამდვილეში კი, არსებობს საზომი ერთეულების საერთაშორისო სისტემა, რომლის შექმნას დიდი შრომა დაედო, შექმნილია გაზომვების უნიფიცირებისთვის, და ყოველი ახალი არასისტემური ერთეულის დამატებამ შეიძლება გამოიწვიოს არეულობა. მაგრამ ყოველი განზომილების ერთეული უნდა აკმაყოფილებდეს რამდენიმე პოზიციიდან ერთდროულად: იოლი გაზომვებში, იოლი მოხმარებაში და გაძლევდეს ნამდვის წარმოდგენას გაზომვის ობიექტის შესახებ.
ახალი საქართველო
საკუთარი სახელი „ახალი საქართველო“ შეიძლება აღნიშნავდეს:
სინათლის წელიწადი
სინათლის წელიწადის მნიშვნელობა
ასტრონომიაში მანძილები უზარმაზარია, და გაზომვის სიზუსტე არ გაიზომება მეტრებში და არც კილომეტრებში. ამიტომ მეტრებში ასეთი მანძილების ჩაწერა არ არის პრაქტიკული. მეორე მხრივ მანძილის გაზომვა სინათლის მეშვეობით არ არის სარფიანი - უახლოეს ვარსკლავამდე სინათლეს დასჭირდება წლები. ამიტომაც უფრო ხშირად გვხვდება ერთეული პარსეკი, რომელიც გამოითვლება პირდაპირი დაკვირვებით.
მაგრამ სინათლის წელიწადის წარმოდგენა სავსებით აკმაყოფილებს თავის ნაკლებს სამეცნიერო-პოპულარულ ლიტერატურაში და ხდება მნიშვნელოვანი მეცნიერთათვის, რომლებიც უცხო ცივილიზაციების ძებნით არიან დაკავებული (პროექტი SETI). ნამდვილად, მანძილი, რომელიც იზომება სინათლის წლებით, მიგვანიშნებს, რომელი ვარსკლავისკენ არის საჭირო სიგნალის გაშვება, რათა პასუხი მისაღებ დროში მივიღოთ.
რიცხვებში
სინათლის წელიწადი ეკვივალენტურია:
მანძილი მეტრებში იოლია დასათვლელად: იულიუსისეული წლის ხანგრძლივობა 365,25 დღეა = 31 557 600 წამს. სინათლის სიჩქარე კი - 299 792 458 მ/წ. გადავამრავლოთ და მივიღებთ სასურველ პასუხს.
ასტრონომიული ერთეული - 149 597 870,610 მ. აქედან ვღებულობთ ასტრონომიული ერთეულს და პარსეკს სინათლის წლებში.
ძველი
1983 წლამდე სინათლის წელი ითვლებოდა როგორც მანძილი გავლილი სინათლით ერთ ტროპიკულ წელში.
მანძილები სინათლის წლებში
როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული, სინათლის წელიწადი ხარისხობრივად განასხვავებს მანძილების მასშტაბებს ასტრონომიაში:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები კატეგორია:საზომი ერთეულები ასტრონომიაში
ჟირონდა
ჟირონდა — დეპარტამენტი საფრანგეთის დასავლეთ ნაწილში, აკვიტანიაში.
ისტორია
იგი არის იმ 83 დეპარტამენტიდან ერთ-ერთი, რომლებიც შეიქმნა საფრანგეთის რევოლუციის დროს 1790 წლის 4 მარტს.
გეოგრაფია
ჟირონდის ფართობია 10,000 კმ². 2006 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობა 1,393,758 ადამიანს შეადგენს და მას 9-ე ადგილი უკავია, დეპარტამენტში მცხოვრებთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 139 ადამიანს.
აქ ყველაზე გავრცელებული ენაა ფრანგული. ჟირონდის მმართველია ფილიპე მადრელი.
ჟირონდის კოორდინატები 44.83333°N, -0.66667°W.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის დეპარტამენტები
ახალი საგნობრიობა
thumb|გაკთებულია გერმანიაში (Den macht uns keiner nach), [[გეორგ გროსცი, საწერილია პასტით 1919 ]]
ახალი საგნობრიობა — მიმართულება დასავლეთი ქვეყნების ფერწერაში, რომლის მიმდევარი იყო XX საუკუნის 20-იან წლებში ექსპრესიონისტებისაგან გამოყოფილი ვერისტების ჯგუფი. ამ მიმართულების მხატვართა უმრავლესობა ნატურალისტურად ასახავს ხალხის მძიმე ცხოვრებას და სოციალურ ყოფას. ძირითადი წარმომადგენლები არიან: ოტო დიქსი, ჯორჯ გროსი, ჰანს გრუნდიგი.
დარტსი
250px|thumb|დარტსის სამიზნე დაფა დარტსი (darts — ისარი, ხელშუბი) — რიგი დაკავშირებული თამაშებისა, რომლებშიც მოთამაშეები ისრებს ისვრიან, კედელზე ჩამოკიდებული სამიზნე დაფის მიმართულებით. იმის და მიუხედავად, რომ წარსულში სხვადასხვა სახის სამიზნეებსა და წესებს იყენებდნენ, დღესდღეობით ტერმინი დარტსი ჩვეულებრივ მიეწერება სტანდარტიზირებულ თამაშს გარკვეული სამიზნის კონსტრუქციითა და წესებით.
თამაში რამდენიმე საუკუნის უკან შეიქმნა ბრიტანულ კუნძულებზე. დღემდე დარტსი ტრადიციული თამაშია, რომელსაც დიდი ბრიტანეთის, ნიდერლანდების, სკანდინავიის ქვეყნების, ამერიკის შეერთებული შტატებისა და კიდევ რამდენიმე სხვა ქვეყნის ლუდხანებში თამაშობენ. ამასთან ერთად დარტსს, პროფესიონალურ დონეზეც თამაშობენ.
ისარი
400px|დარტსის ისარი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აზარტული თამაშები კატეგორია:დარტსი
ტარშიენი
ტარშიენის ტაძრები — არქეოლოგიური კომპლექსი მალტაში, სოფელ ტარშიენში. თარიღდება დაახლოებით ძვ. წ. 2800 წლით. 1980 წლიდან, მალტის სხვა მეგალითურ ტაძრებთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
კომპლექსი შედგება სამი განცალკევებული, მაგრამ ერთმანეთთან მიბმული ტაძრის სტრუქტურებისგან. მთავარი შესასვლელი 1956 წელს აღდგა, როდესაც მთლიან კომპლექსს რესტავრაცია ჩაუტარდა, ამ დროს შენობებში მრავალი დეკორირებული ფილა იქნა აღმოჩენილი, რომლებიც დღეს ვალეტას მუზეუმში ინახება.
პირველი ტაძარი ძვ. წ. 3100 წლით თარიღდება და ყველაზუ საგულდაგულოდაა დეკორირებული მალტის სხვა ანალოგიურ ტაძრებს შორის. შუა ტაძარი ძვ. წ. 3000 წელს მიეკუთვნება და სხვა დანარჩენ ტაძრებს შორის უნიკალურია იმით, რომ მათგან განსხვავებით, ორის ნაცვლად აფსიდების სამი წყვილი გააჩნია. მესამე, აღმოსავლეთით მდებარე ტაძარი ძვ. წ. 3100 წლით თარიღდება
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მალტის ისტორია კატეგორია:მეგალითური ნაგებობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მალტაში
Lasioglossum huanghe
Lasioglossum huanghe — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 2002 წელს.
სქოლიო
huanghe
1743
თარიღი უცნობია
*
Turris dollyae
Turris dollyae — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
გივი მინდელი
გივი ვალერიანის ძე მინდელი (დ. 1929 — გ. იანვარი, 2011) — ქართველი მეცნიერი ელექტროტექნიკის დარგში. საქართველოს ეროვნული ენერგეტიკული აკადემიის წევრი (1995). ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1970), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1983). 1953 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1970 წლიდან იყო მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი საპროექტო-საკონსტრუქტორო ინსტიტუტის დირექტორი. ამავე დროს 1974 წლიდან საქართველოს სამეცნიერო და საინჟინრო საზოგადოებათა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება სამთო საქმის ელექტრიფიკაციის პრობლემებს, მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიას და სხვ. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (1997).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1929 კატეგორია:გარდაცვლილი 2011 კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1953) კატეგორია:ქართველი ელექტროტექნიკოსები კატეგორია:ტექნიკურ მეცნირებათა დოქტორები კატეგორია:ქართველი პროფესორები კატეგორია:საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
საქართველო XVIII საუკუნეში
XVIII საუკუნის ბოლოს საქართველოს სამეფო-სამთავროების საერთო მოსახლეობა 300 000-ს არ აღემატებოდა. ქართლში 1682, ხოლო კახეთში 324 სოფელი იყო. ქართლ-კახეთის სამეფოს მოსახლეობა დაახლოებით 160 000 კაცს ითვლიდა. მოსახლეობის მდგომარეობა მეტად მძიმე იყო. მოქმედებდა მრავალი ბეგარა-გადასახადი, რომელსაც იხდიდნენ გლეხები ბატონები სასარგებლოდ. სამართალი წარმოებდა ზეპირად, ძლიერის პოზიციის მხრიდან. ქვეყნის ეკონომიკას ჰქონდა ნატურალური მეურნეობის ხასიათი, იწარმოებოდა მხოლოდ ოჯახის შინამოხმარებისთვის საჭირო რაოდენობის პროდუქტი. ქალაქები არ წარმოადგენდნენ ვაჭრობა-მრეწველობის ცენტრებს. მეთვრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში თბილისი განიცდიდა მოსახლეობის კლებას. ამის მიზეზი იყო ხშირი ომიანობა და თავდასხმები, რის გამოც მოსახლეობა სოფლებს ეხიზნებოდა. 1769 წლის აღწერით თბილისში ცხოვრობდა 21 000 კომლი, ჯამში 85 000 სული. სუსტი იყო როგორც საგარეო, ასევე საშინაო ვაჭრობა.
ერეკლე მეფის დროს ქართლ-კახეთის სამეფო შევიდა რუსეთის მფარველობაში, რაც დამტკიცდა გეორგიევსკის ტრაქტატით 1783 წელს. მიუხედავად ტრაქტატისა რუსეთის იმპერია არ ჩქარობდა გაეწია სამხედრო დახმარება საქართველოსთვის. 1795 წელს თბილისს აღა-მაჰმად ხანი შეესია და ააოხრა.
ვახტანგ VI-ის ეპოქა
1703 წელს ირანის შაჰმა ჰუსეინმა ქართლის მეფედ დაამტკიცა გიორგი XI, კახეთის მეფედ კი ერეკლე I. მაგრამ შაჰმა ორივე მხოლოდ ნომინალურად დანიშნა მეფედ. გიორგი XI შაჰმა ამავდროულად დანიშნა ირანის ჯარების სპასალარად და ყანდაარის ბეგლარბეგად, ხოლო ერეკლე I ყულარაღასად ისპაჰანში და ორივე რეალურად ჩამოაცილა სამეფოებს. ქართლის სამეფოს ჯანიშინად დაინიშნა ლევან ბატონიშვილი, რომელიც სულ ორიოდე თვე განაგებდა ქართლს. იმავე წელს ჯანიშინად დაინიშნა ლევან ბატონიშვილის ვაჟი ვახტანგ VI.
28 წლის ვახტანგმა აქტიურად დაიწყო ქართლის მოღონიერება. მისი ჯანიშინობის დროს (1703-1714) ქართლში გაყვანილ იქნა გზები, სარწყავი არხები, ხიდები, თბილისსა და გორში აიგო ახალი სასახლეები, შეკეთდა თბილისის სიონი, სვეტიცხოველი და ურბნისის ტაძარი, დასახლდა უკაცრიელი ადგილები, აიკრძალა ტყვის სყიდვა. 1705 წელს მოწვეულ საეკლესიო კრებაზე კათალიკოსად აირჩიეს ვახტანგის ძმა დომენტი. 1709 წელს ავღანეთში ბრძოლისას დაიღუპა ქართლის მეფე გიორგი XI. შაჰმა ქართლის მეფედ გიორგის ძმა ქაიხოსრო დანიშნა და ისიც ავღანეთში საბრძოლველად დატოვა. ქართლის ჯანიშინად კვლავ ვახტანგი დარჩა.
ვახტანგის ხელმძღვანელობით და უშუალო მონაწილეობით შეიქმნა საკანონმდებლო კრებულები დასტურლამალი მეფის ვახტანგისა და სამართლის წიგნთა კრებული. ამ კრებულის მე-7 ნაწილი სამართალი ბატონისშვილის ვახტანგისა 1705-1708 წლებში უშუალოდ ვახტანგმა შექმნა. ვახტანგის სამართალი გავრცელდა საქართველოს სხვა სამეფო-სამთავროებშიც და მისი სამოქალაქო სამართლის ნორმები მოქმედებდა XIX საუკუნის 60-იან წლებამდე. ვახტანგის მონაწილეობით ითარგმნა არაერთი ნაშრომი მათემატიკის, ასტრონომიის, ქიმიის, გეოგრაფიის დარგში. 1709 წელს ვახტანგმა თბილისში დააარსა პირველი ქართული სტამბა. პირველი წიგნი, რომელიც ამ სტამბაში დაიბეჭდა იყო სახარება. 1709-1712 წლებში ამ სტამბაში დაიბეჭდა 11 დასახელების წიგნი. 1712 წელს ვახტანგის რედაქციით და კომენტარებით დაიბეჭდა ვეფხისტყაოსანი. ვახტანგს სტამბის დაარსებაში დიდი დახმარება გაუწია ვლახეთში მოღვაწე ქართული წარმოშობის რუმინელმა ანთიზმოს ივერიელმა. ვახტანგის ინიციატივით შეიქმნა სწავლულ კაცთა კომისია. ეს იყო სამეცნიერო კომისია, რომელმაც გადაამუშავა ქართლის ცხოვრება და მის საფუძველზე შექმნა ახალი ქართლის ცხოვრება და აღწერა XIV-XVII საუკუნეების ისტორია ქართლის ცხოვრების გაგრძელების სახით.
ანტონ ქუთათელი
ანტონ ქუთათელი (ანტონ საღირის ძე), საქართველოს საეკლესიო და სახელმწიფო მოღვაწე XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე, ეპისკოპოსი.
საქართველო XVIII საუკუნეში
ვახტანგ VI-ის ეპოქა
1711 წელს ქართლის მეფე ქაიხოსრო ავღანეთში ბრძოლისას დაიღუპა. შაჰმა გადაწყვიტა მეფედ ვახტანგის დამტკიცება. ვახტანგი 300-კაციანი ამალით ჩავიდა ისპაჰანში. მანამდე ნათესაური კავშირები განამტკიცა კახეთსა და იმერეთში: უფროსი ასული თამარი მიათხოვა ერეკლე I-ის შვილს თეიმურაზს, ხოლო ანა იმერელ თავად ვახუშტი აბაშიძეს. ირანში ვახტანგს ისლამის მიღება მოსთხოვეს, რაზეც ვახტანგმა უარი თქვა. მაშინ ქართლის მეფედ იესე (ალიყული-ხანი) დანიშნეს, ვახტანგი კი გადაასახლეს ქერმანის პროვინციაში. იესე პროირანულ პოლიტიკას ატარებდა და ქართველი ფეოდალების უკმაყოფილებას იწვევდა. იესესთვის წინააღმდეგობის გაწევას ვახტანგის შვილი ბაქარი ცდილობდა. 1716 წელს იესე თელავში შეიპყრეს. დაპატიმრებულმა იესემ უარყო ისლამი და კვლავ ქრისტიანობა მიიღო. ირანში მყოფი ვახტანგი ცდილობდა საფრანგეთთან კავშირის გამბას. 1713 წელს მან საფრანგეთში დიპლომატიური მისიით გაგზავნა სულხან-საბა ორბელიანი, რომელიც შეხვდა რომის პაპს და საფრანგეთის მეფეს, მაგრამ იმედგაცრუელბული დაბრუნდა საქართველოში 1716 წელს. ამავე წელს ვახტანგი დათანხმდა ისლამის მიღებას. ის ქართლის ვალიდ დაინიშნა, თუმცა 1719 წლამდე შაჰმა მაინც ირანში დატოვა. 1717-1719 წლებში ქართლს რეალურად ბაქარი განაგებდა. 1719 წელს ქართლში დაბრუნებულმა ვახტანგმა ვერაარ მოახერხა იმ სამეურნეო და კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობის აღდგენა, რომელიც ჯანიშინობის დროს ჰქონდა დაწყებული.
ანტონ ქუთათელი
"დიდად განთქმული სათნოებათა შინა და ძლიერი საქმით და სიტყვით" (ბასილი ეზოსმოძღვარი, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი). ანტონ ქუთათელი მონაწილეობდა თამარის მეფედ კურთხევის ცერემონიაში. ებრძოდა ცენტრალური ხელისუფლების მოწინააღმდეგე დიდგვაროვან ფეოდალებს.
საქართველო XVIII საუკუნეში
ვახტანგ VI-ის ეპოქა
1720 წელს ვახტანგ VI-მ კავშირი დაამყარა რუსეთის იმპერატორ პეტრე I-თან. პეტრე I ხედავდა ირანის დასუსტების პროცესს და 1715 წლიდან ემზადებოდა ირანში ლაშქრობისთვის. მას სურდა კასპიისპირეთის დაკავება დერბენტიდან გილანამდე. პეტრე I-ის ელჩი იმყოფებოდა ირანში ირანის შიდა საქმეების უკეთ შესასწავლად, ასევე ვახტანგ VI-სთან პირადად დასაკავშირებლად. ვახტანგ VI მიესალმებოდა რუსეთის პოლიტიკის გააქტიურებას კავკასიაში და მას იმედი ჰქონდა რომ რუსეთის მეშვეობით ქართლს ირანისგან გაათავისუფლებდა. ვახტანგი და პეტრე I შეთანხმდნენ ირანში ერთობლივ ლაშქრობაზე. როგორც კი პეტრე I შევიდოდა აზერბაიჯანში, მას შეუერთდებოდა ვახტანგი ქართულ-სომხური ჯარით. 1722 წლის აგვისტოს დასაწყისში პეტრემ დაიწყო კასპიისპირეთში სამხედრო მოქმედება. ამავდროულად ვახტაგნმა მიიღო ირანისგან ბრძანება შირვანში ლეკების წინააღმდეგ გალაშქრების შესახებ. ეს ვახტანგს საქმეს უადვილებდა. ის გაერთიანებული ქრთულ-სომხური ლაშქრით განჯაში დაბანაკდა. ვახტანგ VI ორი თვე ელოდა პეტრე I-ის ჯარების გამოჩენას. ბოლოს მას აცნობეს, რომ პეტრემ ლაშქრობა მომავალი წლისთვის გადადო. პეტრე I მოერიდა ოსმალეთის იმპერიასთან ურთიერთობების გაფუჭებას.
ოსმალობა და ყიზილბაშობა
ქართლში გაბატონებული ოსმალებს ვახტანგ VI-ის ძმა იესე ეახლა და მორჩილება აღუთქვა. ოსმალებმა იესე ქართლის მმართველად დანიშნეს. კახთა მეფემ კონსტანტინემ ოსმალებს წინააღმდეგობა გაუწია, მაგრამ დამარცხდა. 1732 წელს ოსმალებმა კახთა მეფე კონსტანტინე მოკლეს, კახეთში გამეფდა კონსტანტინეს ძმა თეიმურაზ II, რომელიც 1709-1715 წლებში კახეთის გამგებელი იყო.
1735 წელს ერევანში მყოფმა ნადირ-ხანმა თავისთან დაიაბარა ქართლ-კახეთის თავადები და მათ დიდი ხარკი, 3300 თუმანი, დააკისრა. ოსმალობა ყიზილბაშობამ შეცვალა. თეიმურაზ II ფშავში გაიქცა. ნადირ-ხანმა კახეთის მმართველად დანიშნა ალექსანდრე ბატონიშვილი და მას სეფი-ხანის სარდლობით ირანის ჯარი გააყოლა. ქართლის ფეოდალები ხარკის გამო აჯანყდნენ. აჯანყდა თითქმის ყველა სათავადო: საამილახვრო, ქსნის საერისთავო, სააბაშიძეო, საფალავანდიშვილო. აჯანყებულებმა რამდენჯერმე დაამარცხეს ყიზილბაშები და სეფი-ხანი იძულებული გახდა თბილისში გამაგრებულიყო. სეფი-ხანმა აჯანყებულებს შერიგების პირობა მისცა, მაგრამ მოტყუებით შეიპყრო და ირანში გაგზავნა. ნადირ-ხანიმა, რომელიც შაჰი გახდა, დატყვევებული ქართველები თან იახლა ლაშქრობებში. 1737 წელს ნადირ-შაჰმა ბრძოლა დაიწყო ინდოეთის წინააღმდეგ. ამ ბრძოლაში მას თან ახლდა თეიმურაზ II-ის ძე ერეკლეც.
ნადირ-შაჰმა 1741 წელს ქართლი აღწერა და მას დიდი გადასახადი დააკისრა. ქართლში აჯანყებები დაიწყო. განსაკუთრებით გაუჭირდა ნადირ-შაჰს ქსნის საერისთავოს აჯანყების ჩაქრობა. საბოლოოდ ირანმა ქსნის საერისთავო საამილახოროს დახმარებით დაამარცხა. მაგრამ მალე თავად თავად გივი ამილახვარმა დაიწყო ირანის საწინააღმდეგო აჯანყება. ქართლის აჯანყება 1742-1744 წლებში მიმდინარეობდა. ბრძოლის ბოლო ეტაპზე გივი ამილახვარმა დახმარება ოსმალეთსაც სთხოვა. თეიმურაზ II კარგ ურთიერთობებს ამყარებდა ნადირ-შაჰთან. ამიტომ ნადირ-შაჰმა გივი ამილახვართან ბრძოლა სწორედ თეიმურაზს დაავალა. იმავე წელს დამარცხებული და სურამის ციხეში ალყაშემოტყმული გივი თეიმურაზს დანებდა. 1744 წელს ნადირ-შაჰმა თეიმურაზი ქართლის ერეკლე კი კახეთის მეფეებად დაამტკიცა. 1745 წელს 1 ოქტომბერს სვეტიცხოვლის ტაძარში თემურაზი და ერეკლე ქრისტიანული წესით აკურთხეს მეფედ. 1632 წლის შემდეგ ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ქართლის ტახტზე ქრისტიანი მეფე ავიდა.
ქრისტიანი მეფეები
thumb|left|180px|ნადირ-შაჰი thumb|left|180px|ტოტლებენი. thumb|left|180px|რუსეთ-თურქეთის ომი.
თეიმურაზ II-ის ქართლში და ერეკლე II-ის კახეთში გამეფებით ფაქტობრივად გაერთიანდა ეს ორი ქართული სამეფო, ვინაიდან მამა-შვილი თანხმობით მოქმედებდნენ. ქართლი და კახეთი კვლავ ირანის ვასალებას ითვლებოდნენ და ციხეებში ირანული გარნიზონები იდგა. მაგრამ თეიმურაზ II და ერეკლე II არ იყვნე ირანის ყურმოჭრილი ყმები და ინარჩუნებდნენ საშინაო დამოუკიდებლობას. ისინი ირანის გარნიზონებს იყენებდნენ ლეკების თარეშის აღსაკვეთად. თეიმურაზი იყენებდა ნადირ-შაჰის კეთილგანწყობას და ამიერკავკასიაში უპირატესობის მოპოვებას ცდილობდა. მისი მოთხოვნით ნადირ-შაჰმა ქართლ-კახეთს გადასახადები შეუმცირა. ამის სანაცვლოდ ირანის შაჰმა თავისთან ერეკლე დაიბარა, ერეკლეს მაგივრად ირანში თეიმურაზი გაემგზავრა. თეიმურაზი ჯერ კიდევ გზაში იყო, რომ ირანში გადატრიალება მოხდა და 1747 წლის ივლისში ნადირ-შაჰი შეთქმულებმა მოკლეს. ირანის შაჰი გახდა თეიმურაზის სიძე ადილ-შაჰი, მაგრამ მისი ხელისუფლება დიდხანს არ გაგრძელებულა, რამდენიმე თვეში ისიც ჩამოაგდეს. ირანი გაუთავებელმა ანარქიამ მოიცვა. ირანის ამიერკავკასიის სამფლობელო წვრილ სახანოებად დაიშალა.
თეიმურაზის ირანში ყოფნის დროს ერეკლეს აუჯანყდა ვახტანგ VI-ის ძმისშვილი აბდულა-ბეგი. ის ქართლის ბაგტრატიონთა შთამომავალი იყო და ბაგრატიონთა კახეთის შტოს ქართლში გამეფებას ეწინააღმდეგებოდა. მეფე ერეკლემ თბილისის კართან სასტიკად დაამარცხა აბდულა-ბეგის ჯარი. შემდეგ ერეკლე შევიდა თბილისში და ქალაქიდან განდევნა ყიზილბაშები, ერეკლემ აიღო მეტეხის და თაბორის ციხეები, ამ ბრძოლაში განსაკუთრებული სიმამაცით გამოირჩა გლეხი შავერდა მღებრიშვილი. გამარჯვებამ დიდი სახელი მოუპოვა ერეკლეს. მეზობელი სახალოების მმართველები ერეკლესთან დაახლოებას და მოკავშირეობას ცდილობდნენ. შაჰის კარი საქართველოსთან ურთიერთობის გაფუჭებას ერიდებოდა და მხოლოდ მცირე მოთხოვნილებით კმაყოფილდებოდა. 1748 წელს ერეკლემ ირანის შაჰს მხოლოდ რამდენიმე მხევალი და 100 მეომარი გაუგზავნა ყულის ჯარში სამსახურად. ეს იყო უკანასკნელი გადახდილი ხარკი. ამის შემდეგ ქართლ-კახეთს ირანისთვის ხარკი აღარ გადაუხდია. შაჰის თხოვნით ერეკლემ მცირე ხნით თბილისის ციხეებში ჩააყენა 300 ყიზილბაში მეომარი, მაგრამ 1749 წელს როდესაც თეიმურაზი დაბრუნდა ყიზილბაშებმა თბილისი დატოვეს. ქართლ-კახეთი გათავისუფლდა ირანის ბატონობისგან, თუმცა თეიმურაზ II მაინც ატარებდა გურჯისტანის ვალის ტიტულს.
იმ წარმატებების ფონზე, რასაც ქართლ-კახეთის სამეფო აღწევდა, მაინც გადაუჭრელ პრობლემად რჩებოდა ლეკიანობა. ლეკების შემოსევები არ წყდებოდა. მართალია ერეკლემ რამდენიმე ბრძოლაში ისინი დაამარცხა მაგრამ ლეკები მაინც განაგრძობდნენ კახეთის აოხრებას. ლეკების საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენდა კახეთის აღმოსავლეთით მდებარე კაკის სასულთნო და ჭარ-ბელაქანი. ერეკლემ გადაწყვიტა ჭარ-ბელაქნის დამორჩილება. საინგილოში სალაშქროდ ქართველმა მეფეებმა დიდი რაზმი შეკრიბეს, ქართველების გარდა ამ ლაშქარში ყმადნაფიცი ხანების ჯარიც იყო. ერეკლე და თეიმურაზი მის მოკავშირედ მიაჩნდათ შაქ-შირვანის მმართველი აჯი-ჩალაბსაც, რომელიც მამა-შილთან მეგობრობდა კიდეც, მაგრამ მოხდა პირიქით. კაკ-ენისელის და ჭარ-ბელაქნის დამცველი სწორედ აჯი-ჩალაბი გახდა. მან საიდუმლო კავშირი გააბა ქართულ ჯარში მყოფ მაჰმადიან ხანებთან და თავის მხარეს გადაიყვანა. ქართველმა მეფეებმა აჯი-ჩალაბს გვიან გაუგეს მისი საქმიანობა და ალაზანთან ბრძოლაში დამარცხდნენ. ეს იყო თეიმურაზის და ერეკლეს პირველი სერიოზული მარცხი, აშკარა გახდა თუ რა ძნელი იქნებოდა ლეკიანობის დაძლევა.
მას შემდეგ რაც ქართველები ლეკებთან დამარცხდნენ, მათ კიდევ უფრო გაახშირეს კახეთზე თავდასხმები. ამასობაში ქართლ-კახეთს შემოუტია აზატ-ხანმაც. აზატ-ხანი სამხრეთ ადარბადაგანის ტახტის მფლობელი იყო და ირანის ტახტზეც აპირებდა ასვლას. მან გადაწყვიტა ესარგებლა ერეკლე-თეიმურაზის მდგომარეობის გართულებით და მთელი აღმოსავლეთ ამიერკავკასია დაეკავებინა. აზატ-ხანმა ამიერკავკასიის დამორჩილება ერევნის სახანოდან დაიწყო. მისი ჯარი მიადგა ერევნის ციხეს, ხოლო სახანოს მთელი ტერიტორია მოაოხრა. ერევნელებმა დახმარებისთვის ქართველებს მიმართეს. ერეკლე დაუყოვნებლივ წავიდა სომხეთში შემოჭრილი მტრის წინააღმდეგ. ომი ერევნის მახლობლად ყირღბულახთან მოხდა 1751 წლის 28 ივლისს. აზატ-ხანს ერეკლეზე გაცილებით მეტი ჯარი ჰყავდა და გამარჯვებაშიც დარწმუნებული იყო. ყიზილბაშებს ერეკლეს ცოცხლად ხელში ჩაგდება სურდათ. ამ ბრძოლაში ერეკლემ დიდი მამაცობა გამოავლინა. მეფე პირადად წარუძღავ ქართველთა მეწინავე ნაწილს და მალევა ყიზილბაშები დამარცხდნენ, მათ გაქცევა დაიწყეს. ქართველებმა დიდხანს სდიეს გაქცეულ მტერს, თვით აზატ-ხანმაც თავი გაქცევით გადაირჩინა. ეს იყო ქართველების უდიდესი გამარჯვება.
1754]-1755 წლებში დაღესტნელმა მომთაბარეებმა რამდენიმე მსხვილი ლაშქრობაც მოაწყვეს. ამ ლაშქრობის ორგანიზატორი ხუნძახის მფლობელი ნურსალ-ბეგი იყო. 1754 წელს ხანძახის ბატონი დიდი ჯარით შემოიჭრა კახეთში. ძარცვა-რბევით მან ახმეტა გაიარა და არაგვის ხეობაში გადავიდა. ააოხრა ერისთავის მამული და მჭადიჯვრის ციხეს მიადგა. ციხის აღება ნურსალ-ბეგს გაუჭირდა. ამასობაში ქართლ-კახეთის ჯარები მოვიდნენ ციხესთან, მეფეები დაქირავებულ რაზმსაც ელოდნენ იმიერკავკასიიდან, მაგრამ დრო არ ითმენდა გადაწყდა დაუყოვნებლივ შებმა მტერთან. ჯარს მეფე ერეკლე სარდლობდა, გაბედული მოქმედებების შემდეგ მტერი უკუიქცა. ბრძოლაში თავი გამოიჩინეს არაერთმა თავადიშვილმა და გლეხმა. დამარცხებულმა მტერმა თავს გაქცევით უშველა. ამ გამარჯვების მიუხედავად ლეკების შემოსევები მაინც არ ცხრებოდა. მეფე ერეკლემ მიიღო გადაწყეტილება შეექმნა 1000 კაციანი მუდმივი ჯარი, რომელსაც ლეკების თარეში უნდა აღეკვეთა და თუ ლეკთა დიდი ძალა შემოიჭრებოდა ქვეყანაში, მაშინ ძირითად ძალას გამოიყენებდნენ.
დამარცხებულ ხუნძახის ბატონმა ახალი ბრძოლისთვის დაიწყო მზადება. მან ამჯერად ქართლ-კახეთზე სალაშქროდ მოუწოდა: დაღესტნელებს, კაკ-ენისელის ხანს, ჭარ-ბელაქანის ხანს და მაჰმადიანური სახელმწიფოების ხანებს. ბევრი გაჰყვა ხუნძახის ბატონს დიდი ნადავლის ხელში გდების იმედით. ნურსულ-ბეგს 20 000-ზე მეტი მეომარი შეუგროვდა. ამ ჯარით ისინი საინგილოს მხრიდან შემოვიდნენ და ყვარლის ციხეს ალყა შემოარტყეს. აქ თავშეფარებულები იყვნენ კახეთის მოსახლეობის დიდი ნაწილი. ერეკლემ მტრის დასამარცხებლად გონივრული გეგმა შეიმუშავა. ლეკებმა ყვარლის ციხის აღება ბრძოლით ვერ შესძლეს, ამიტომ მათ ძალიან მჭიდრო ალყა შემოარტყეს ციხეს. ციხეში მყოფებს სურსათი და ტყვია წამალი ელეოდათ, საჭირო იყო მათთვის სურსათის და მეშველი ჯარის დახმარება. ერეკლემ მოხალისეებს მოუწოდა და აღუთქვა თუ ციხეში შევიდოდნენ სათანადო წყალობას მიიღებდნენ. თავადებს და აზნაურებს შესაფერის თანამდებობებს და მამულებს, ხოლო გლეხებს ყმობისაგან გათავისუფლებას, ორ საკომლო მამულს და ფულად ჯილდოს მიიღებდა. მეფის მოწოდებაზე 200-ზე მეტი კაცი გამოვიდა. მათ შორის 9 თავადიშვილი, 2 აზნაური, ერთი ხუცესი, დანარჩენი კი ყველა გლეხი, ამათგან 103 ქიზიყელი. მეომრები ღამით ჩუმად მივიდნენ ციხესთან თავს დაესხნენ მოალყეებს და ხმლით გაიკაფეს გზა, ციხეში თოფის წამლის და სურსათის დიდი მარაგი შევიდა. ამ ამბის შემდეგ ნურსულ-ბეგის ჯარში მერყეობა დაიწყო ამასობაში ერეკლემ ქიზიყელთა ცხენოსანი ჯარი ჭარის დასარბევად გაგზავნა. ციხის ალყაში მდგომი ჭარელები შეშფოთდნენ და თავიანთი უპატრონოდ დარჩენილი სახლების დასაცავად წასვლა დააპირეს. ამ ნიადაგზე ჭარელებსა და ნურსულ-ბეგს შორის მტრობა ჩამოვარდა, ბოლოს კი ისინი ერთმანეთს შეებრძოლნენ. ჭარელებმა მიატოვეს ციხის ალყა და უკან გაბრუნდნენ, მათ მიჰყვა კაკ-ენისელის სულთანი, ასევე ნუხის ხანიც თავის ქვეყანაში დაბრუნდა. ასე თანდათან მოალყეთა რიგები მოიშალა. ნურსულ-ბეგი იძულებული გახდა უკან გაბრუნებულიყო. ლეკიანობა მაინც დიდ პრობლემად რჩებოდა. 1757 წელს ქართლი დაარბია ლეკთა 4-ათასიანმა ლაშქარმა, ხოლო 1759 წელს კოხტა ბელადმა 8 ათასი კაცით დაარბია ლიახვის ხეობ, თუმცა დამარცხდა და უკუიქცა.
1758 წელს ქართლის, კახეთისა და იმერეთის სამეფოებს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ურთიერთდახმარების შესახებ. ერეკლეს და თეიმურაზის თათბირზე გადაწყდა, რომ რუსეთში ელჩად თვით თეიმურზ II გაემგზავრებოდა. რომელიც რუსეთის საიმპერატორო კარს დახმარებას სთხოვდა და გაბედულ გეგმებსაც შესთავაზებდა. საქართველოს ჯარის რეორგანიზაციისთვის და ახალის დასაქირავებლად მას რუსეთისგან ფული უნდა მიეღო სესხად. ამ ფულით ლეკიანობას აღკვეთავდნენ, შექმნილი ჯარით კი ირანში შევიდოდნენ მოაწყობდნენ ყრილობას და რუსეთისთვის სასურველ პიროვნებას ირანის შაჰად აირჩევდნენ. ამ გეგმის განხორციელების შემთხვევაში ქვეყანა დაისვენებდა იმიერკავკასიელი მთიელების შემოსევებისაგან. 1760 წელს მეფე თეიმურაზ II მრავალრიცხოვანი ამალით რუსეთში გაემგზავრა, რუსეთის იმპერია ამ დროს ჩაბმული იყო პრუსიასთან ომში და საქართველოსთვის არ ეცალა. პეტერბურგში მყოფი თეიმურაზ II 1762 წლის 8 იანვარს გარადაიცვალა, ქართველებმა ის გადაასვენეს და დაკრძალეს ასტრახანის მიძინების ტაძარში, მეფე ვახტანგ VI-ის საფლავის გვერდი.
პატარა კახი
ქართლ-კახეთის გაერთიანება და ერეკლეს ხელისუფლების ასეთი გაძლიერება არ მოსწონდათ ქართლის რეაქციულ თავადებს. ისინი ხვდებოდნენ, რომ ერეკლეს ასეთი გაძლიერებით მათი რეაქციული პოლიტიკა სრულ აღკვეთას გამოიწვევდა. ერეკლეს მოქმედებებით აშკარა ხდებოდა, რომ ის ვერ მოითმენდა მის სამეფოში ნახევრად დამოუკიდებელ და მეფესთან დაპირისპირებულ თავადების არსებობას. რეაქციული თავადები იმედებს საგარეო მტრებზე ამყარებდნენ, მაგრამ ერეკლემ თავისი მოქმედებებით თავადებს ეს იმედებიც გადაუწურა. ამის შემდეგ მათ შეთქმულების მოწყობა განიზრახეს. მათ ტახტზე ვახტანგ VI-ის უკანონო შვილის პაატა ბატონიშვილის დასმა განიზრახეს. შეთქმულებაში თავადთა დიდი ნაწილი იღებდა მონაწილეობას შეთქმულები 1765 წლის დეკემბერში სამშვილდელმა გლეხმა დათუნა ფეიქარმა გასცა. შეთქმულები მკაცრად დაისაჯნენ. თავადთა დიდი ნაწილი მათ შორის პაატა ბატონიშვილიც სიკვდილით დასაჯეს.
ერეკლე II შეეცადა ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცებას. მისი ბრძანებით გაუქმდა ბორჩალოს და ბაიდარის სახანოები და არაგვის და ქსნის საერისთავოები. მათ ნაცვლად ერეკლემ დააწესა მოხელე-მოურავთა მმართველობა. სახელმწიფო მოხელეთა თანამდებობები მემკვიდრეობით აღარ გადაიოდა, არამედ ისინი ინიშნებოდნენ და ამაში გასამრჯელოს იღებდნენ. ერეკლემ დაამკვიდრა ევროპაში გავრცელებული სახელწოდებები თანამდებობის პირებისთვის: კანცლერი, სენატორი, ოფიცერი, მაიორი და სხვა. ერეკლე ცდილობდა განათლების და კულტურის განვითარებასაც. 1755 წელს გაიხსნა თბილისის სემინარია, 1782 წელს კი თელავის სემინარია. 1780-იან წლებში ერეკლემ აღადგინა სტამბა, შეიცვალა შრიფტი და ხელსაწყო-იარაღები. საუკუნის ბოლოს დაარსდა თეატრი.
1765 წლის აგვისტოს ბოლოს საქართველოში რუსეთის ჯარი შევიდა. რუსეთი ამ დროს დაინტერესებული იყო კავკასიაში ოსმალეთის იმპერიის შევიწროებით და მათი ყურადღების ჩრდილო შავიზღვისპირეთში გადატანით. იმპერატორმა ეკატერინე II-მ კავკასიაში გამოგზავნილი ჯარის სარდლად გენერალი გოტლიბ კურტ ჰაინრიხ ტოტლებენი დანიშნა. ტოტლებენს ერეკლე II სტეფანწმინდაში შეხვდა. ერეკლე რუსეთისგან ითხოვდა 5 ათას მეომარსა და არტილერიას, ასევე ახალციხის საფაშოზე გალაშქრებას და ახალციხის აღებას.
მინი|395x395პქ|ერეკლე II-ს ჯარის ჯარისკაცების ფორმები 1768 წელს დაიწყო რუსეთ-თურქეთის ომი. 1770 წლის ზაფხულში გენერალი ტოტლებენი 1200-კაციანი კორპუსით და მცირე არტილერიით, ერეკლე II – 7000 კაცითა და 3 ქვემეხით ბორჯომის ხეობიდან ახალციხისკენ გაემართა. გენერალი ტოტლებენი დარწმუნებული არ იყო ერეკლეს გაბედული გეგმის შესრულებაში. ამიტომ აწყურის იერეშის წარუმატებლობის შემდეგ, მან მოულოდნელად გადაწყვეტილება მიიღო და უკან გამობრუნდა. მან ერეკლე მარტო დატოვა ოსმალების პირისპირ. ამის მიუხედავად ერეკლემ წინსვლა გადაწყვიტა. ქართველთა ჯარს გზა გადაუღობეს ახალციხიდან და ხერთვისიდან წამოსულმა მეციხოვნეებმა, ერეკლემ ისინი დაამარცხა და ასპინძას მიადგა. აქ კი ოსმალთა და ლეკთა ძირითადი ძალები გადმოდიოდნენ მდინარე მტკვარზე, ერეკლემ უკან დაიხია და მტერს მდინარე მტკვარზე გადმოსვლის საშუალება მისცა. ღამით მისი ბრძანებით მალულად აჰყარეს ხიდი მტკვარზე. ამით ოსმალები მოწყდნენ თავიანთ რეზერვებს და უკან დასახევი გზაც გადაეჭრათ.
ამ ბრწყინვალე გამარჯვებით ერეკლემ სათანადოდ ვერ ისარგებლა, რადგან ტოტლებენის მოქმედების გამო იძულებული შეიქმნა სასწრაფოდ თბილისში დაბრუნებულიყო. გენერალი ერეკლეს წინააღმდეგ ქართლის თავადებს ამხედრებდა. იგი ციხეების დაკავებას და ხალხის რუსეთის იმპერატორის ერთგულებაზე დაფიცებას შეუდგა. ერეკლემ გენერალი აიძულა ამ განზრახვაზე ხელი აეღო და ქართლს გასცლოდა. ტოტლებენი იმერეთში გადავიდა.