cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
წყნარი ოკეანე
შუა ოკეანური ქედები და ოკეანის საგები
ჰავაის კუნძულებსა და სამოის არქიპელაგზე არის მოქმედი ვულკანები. წყნარი ოკეანის საგებზე განლაგებულია მეტწილად ვულკანური წარმოშობის დაახლოებით 10 ათასი ცალკეული წყალქვეშა მთა, რომელთა უმეტესი ნაწილი წარმოადგენს გაიოტს. ზოგიერთი გაიოტის მწვერვალი იმყოფება 2-2,5 მ-ის სიღრმეზე, მათ ზევით საშუალო სიღრმეა დაახლოებით 1,3 ათასი მ. წყნარი ოკეანის ცენტრალური და დასავლეთი ნაწილის კუნძულთა უმეტეს ნაწილს აქვს მარჯნული წარმოშობა. თითქმის ყველა ვულკანური კუნძული გარშემორტყმულია მარჯნული ნაგებობით.
წყნარი ოკეანის შუაოკეანური ქედების საგებისთვის დამახასიათებელია რღვევის ზონები, რომლებიც ჩვეულებრივ რელიეფში გამოხატულია კომპლექსებისა და ხაზობრივად ორიენტირებული გრაბენებისა და ჰორსტების სახით. ყველა რღვევის ზონას აქვს საკუთარი სახელწოდება: სერვეიორი, მენდოსინო, მერეი, კლარიონი, კლიპერტონი და სხვა. წყნარი ოკეანის საგების ქვაბულებისათვის და ამაღლებებისათვის დამახასიათებელია ოკეანური ტიპის დედამიწის ქერქი; დანალექი ფენის სიმძლავრე იწყება 1 კმ-იდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კმ-მდე შატსკის ამაღლებამდე და ბაზალტური ფენისა 5-იდან 13 კმ-მდე. შუაოკეანურ ქედებს აქვთ რიფტოგენული ტიპის დედამიწის ქერქი, რომელიც მომატებული სიმკვრივით ხასიათდება. აქ აღმოჩენილია ულტრაფუძე ქანები, ხოლო ელტანინის რღვევის ზონაში ამოწეული იყო კრისტალური ფიქლები. კუნძულთა რკალებთან აღმოჩენილია სუბკონტინენტური (კურილის კუნძულები) და კონტინენტური ქერქი (იაპონიის კუნძულები).
ფსკერული დანალექები
აზიის დიდ მდინარეებს, როგორებიცაა ამური, ხუანხე, მეკონგი და სხვებს, წყნარ ოკეანეში შეაქვთ 1767 მლიონზე მეტი ტონა ნატანი წელიწადში. ეს ალუვიონი თითქმის მთლიანად რჩება განაპირა ზღებისა და ყურეების აკვატორიაში. ამერიკის დიდ მდინარეებს — იუკონს, კოლორადოს, კოლუმბიას, ფრეიზერს, გუაიასს და სხვებს გამოაქვთ დაახლოებით 380 მილიონი ტონა ნატანი წელიწადში და აწონილი მასალის 70-80 % გადის ღია ოკეანეში, რასაც ხელს უწყობს შელფის უმნიშვნელო სიგანე.
წყნარ ოკეანეში ფართოდ არის გავრცელებული წითელი თიხები, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. ეს დაკავშირებულია ოკეანის ქვაბულების დიდ სიღრმეებთან. წყნარ ოკეანეში წარმოდგენილია ორი სარტყელი: სამხრეთი და ჩრდილოეთი და აგრეთვე მკვეთრად არის გამოხატული ეკვატორული სარტყელი. ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთის ფსკერის ფართო არეები დაკავებულია მარჯნულ-წყალმცენარული ბიოგენური დანალექებით. ეკვატორის სამხრეთით გავრცელებულია ფორამინიფერებიანი ლამი. მარჯნის ზღვაში არის პტეროპოდული ლამის რამდენიმე ველი. წყნარი ოკეანის უფრო ღრმა ჩრდილოეთ ნაწილში და აგრეთვე სამხრეთში და პერუს ქვაბულებში შეინიშნება რკინამანგანუმიანი კონკრეციების ფართო ველები.
კლიმატი
მინი|წყნაროკეანური ტაიფუნების მარშრუტების კრებსითი სქემა 1980-2005 წწ წყნარი ოკეანის კლიმატი ყალიბდება მზის რადიაციის ზონალური გავრცელებისა და ატმოსფეროს ცირკულაციისა და აგრეთვე აზიის კონტინენტის მძლავრი სეზონური გავლენის ხარჯზე. ოკეანეში გამოიყოფა თითქმის ყველა კლიმატური ზონა. ჩრდილოეთ ზომიერ ზონაში ზამთრის პერიოდში ბარიულ ცენტრს წარმოადგენს ალეუტის წნევის მინიმუმი, რომელიც სუსტად არის გამოხატული ზაფხულის პერიოდში. უფრო სამხრეთით განლაგებულია ჩრდილო-წყნაროკეანური ანტიციკლონი. ეკვატორის გასწვრივ აღინიშნება ეკვატორული დეპრესია (დაბალი წნევის არე), რომელიც სამხრეთით ენაცვლება სამხრეთ-წყნაროკეანური ანტიციკლონით. შემდეგ, სამხრეთით წნევა კვლავ ეცემა და მერე კვლავ ენაცვლება მაღალი წნევის არეს ანტარქტიდაზე. ბარიული ცენტრების გავრცელების შესაბამისად, ყალიბდება ქარის მიმართულება. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ განედებში ზამთარში ჭარბობს ძლიერი დასავლეთის ქარები, ხოლო ზაფხულში — სუსტი სამხრეთის ქარები. ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთით ზამთრის პერიოდში ყალიბდება ჩრდილოეთის და ჩრდილო-აღმოსავლეთის მუსონური ქარები, რომლებიც ზაფხულში ენაცვლებიან სამხრეთის მუსონებს. ციკლონები, რომლებიც წარმოიქმნება პოლარულ ფრონტებზე, განსაზღვრავენ შტორმული ქარების დიდ განმეორებადობას ზომიერ და პოლარეთისპირა ზონებში (განსაკუთრებით სამხრეთ ნახევარსფეროში). მინი|მარცხნივ|ტროპიკული ციკლონები [[საომაი (მარჯვნივ) და ბოპჰა]] ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს სუბტროპიკებსა და ტროპიკებში ბატონობს ჩრდილო-აღმოსავლეთის პასატები. ეკვატორულ ზონაში მთელი წლის განმავლობაში შეინიშნება მეტწილად შტილური ამინდი. სამხრეთი ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზონებში ჭარბობს ზამთარში ძლიერი და ზაფხულში სუსტი მდგრადი სამხრეთ-აღმოსავლეთის პასატი. ტროპიკებში წარმოიქმნება (უმეტესწილად ზაფხულში) მკაცრი ტროპიკული გრიგალი, რომელსაც აქ ტაიფუნს უწოდებენ. ჩვეულებრივ ტაიფუნი წარმოიქმნება ფილიპინების აღმოსავლეთით, საიდანაც მოძრაობს ჩრდილო-დასავლეთით და ჩრდილოეთით ტაივანისა და იაპონიის გავლით და ცხრება ბერინგის ზღვის მისადგომებთან. ტაიფუნების წარმოქმნის სხვა არეა წყნარი ოკეანის სანაპირო რაიონი, რომელიც ეკვრის ცენტრალურ ამერიკას. სამხრეთ ნახევარსფეროს მეორმოცე განედზე შეინიშნება ძლიერი და მუდმივი დასავლეთის ქარები. სამხრეთ ნახევარსფეროს მაღალ განედებში ქარი ექვემდებარება საერთო ციკლონურ ცირკულაციას.
საერთო განედურ ზონალობას ექვემდებარება ოკეანეზე ჰაერის ტემპერატურის განაწილება, მაგრამ დასავლეთ ნაწილს აქვს უფრო თბილი კლიმატი, ვიდრე აღმოსავლეთს. ტროპიკულ და ეკვატორულ ზონებში ჭარბობს ჰაერის საშუალო მინი|დაისიტემპერატურა 27,5 °C-დან 25,5 °C-მდე. ზაფხულის პერიოდში იზოთერმა 25 °C ფართოვდება ჩრდილოეთისაკენ ოკეანის დასავლეთ ნაწილში და მხოლოდ უმნიშვნელო რაოდენობით აღმოსავლეთში, ხოლო სამხრეთ ნახევარსფეროში ძლიერად მიიწევს ჩრდილოეთისაკენ. ოკეანის დიდ სივრცეებზე გავლის შემდეგ, ჰაერის მასევი ინტენსიურად ჯერდება ტენით.
ეკვატორის ორივე მხარეს, ეკვატორისპირა ზონაში შეინიშნება ნალექების მაქსიმუმის ორი ვიწრო ზოლი, რომლებიც მოხაზულია 2000 მმ იზოჰიეტებით, ხოლო ეკვატორის გასწვრივ გამოხატულია შედარებით გვალვიანი ზონა. წყნარ ოკეანეში არ არის ჩრდილოეთ პასატების სამხრეთთან მსგავსების ზონა. წარმოიქმნება ორი დამოუკიდებელი ზონა ჭარბი დატენიანებით და მათი გამყოფი შედარებით გვალვიანი ზონით. ეკვატორული და ტროპიკული ზონების აღმოსავლეთით ნალექების რაოდენობა მცირდება. მეტად გვალვიანი არეები ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ებჯინებიან კალიფორნიას, სამხრეთში — პერუსა და ჩილეს ქვაბულებს (სანაპირო რაიონებში წელიწადში მოდის 50 მმ-ზე ნაკლები ნალექი).
ზედაპირული წყლების ცირკულაცია
მინი|აღმოსავლეთ ავსტრალიის დინების თერმული პროფილი წყნარი ოკეანის დინების საერთო სქემას განსაზღვრავს ატმოსფეროს ცირკულაციის ზოგადი კანონზომიერებანი. ჩრდილოეთი ნახევარსფეროს ჩრდილო-აღმოსავლეთის პასატი ხელს უწყობს ჩრდილო პასატური დინების წარმოქმნას, რომელიც ოკეანეს კვეთს ცენტრალური ამერიკის სანაპიროდან ფილიპინების კუნძულებამდე. შემდეგ დინება იყოფა ორ ტოტად: ერთი იხრება სამხრეთისაკენ და ნაწილობრივ კვებავს ეკვატორულ უკუდინებას, ხოლო ნაწილობრივ იღვრება ინდონეზიის ზღვების აუზში. ჩრდილოეთი ტოტი გადის აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვაში და მისგან გამოსვლისას დასაბამს აძლევს კუროსიოს მძლავრ დინებას. ეს დინება მიემართება ჩრდილოეთისაკენ იაპონიის სანაპირომდე, რომელიც შესამჩნევ გავლენას ახდენს იაპონიის სანაპიროს კლიმატზე.
ჩ. გ. 40°-სთან კუროსიო გადადის ჩრდილოწყნაროკეანურ დინებაში, რომელიც მიემართება აღმოსავლეთით ორეგონის სანაპიროსკენ. ჩრდილოეთ ამერიკასთან შეჯახებისას იყოფა ჩრდილოეთ — თბილ ალასკის დინებად და სამხრეთ — ცივ კალიფორნიის დინებად. სამხრეთ ნახევარსფეროში სამხრეთ-აღმოსავლეთის პასატი წარმოქმნის სამხრეთ პასატურ დინებას, რომელიც კვეთს წყნარ ოკეანეს კოლუმბიის სანაპიროდან მოლუკის კუნძულებამდე. ლაინისა და ტუამოტუს კუნძულებს შორის იგი წარმოქმნის განშტოებას, რომელიც მიემართება მარჯნის ზღვაში და შემდეგ სამხრეთისაკენ ავსტრალიის სანაპიროს გასწვრივ, სადაც წარმოქმნის აღმოსავლეთ ავსტრალიის დინებას. მოლუკის კუნძულების სამხრეთ პასატური დინების ძირითადი მასები ერწყმის ჩრდილო პასატური დინების სამხრეთ ტოტს და ერთობლივად წარმოქმნიან ეკვატორულ უკუდინებას. მინი|კუროსიოს დინება დასავლეთ მხარეს აღმოსავლეთ ავსტრალიის დინება ახალი ზელანდიის სამხრეთით ერწყმის მძლავრ ანტარქტიკულ ცირკუმპოლარულ დინებას, რომელიც მოემართება ინდოეთის ოკეანიდან და კვეთს წყნარ ოკეანეს დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. სამხრეთი ამერიკის სამხრეთ დაბოლოებასთან ეს დინება ჩრდილოეთისაკენ იტოტება პერუს დინების სახით, რომელიც ტროპიკებში ერწყმის სამხრეთ პასატურ დინებას, რითაც აბოლოებს დინების სამხრეთ წრეს. ანტარქტიკული ცირკუმპოლარული დინების სხვა ტოტი შემოუვლის სამხრეთ ამერიკას ჰორნის კონცხის დინების სახელწოდებით და გადის ატლანტის ოკეანეში. წყნარი ოკეანის წყლების ცირკულაციაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ცივი ზედაპირისქვეშა კრომველის დინება, რომელიც მოძრაობს აღმოსავლეთისაკენ სამხრეთ პასატური დინების ქვეშ, დ. გ. 154°-150-იდან გალაპაგოსის კუნძულების რაიონამდე.
ზაფხულში ოკეანის აღმოსავლეთ ეკვატორულ ნაწილში შეინიშნება ელ-ნინიო, როდესაც თბილი სუსტად მარილიანი დინება უკან ახევინებს ცივ პერუს დინებას სამხრეთ ამერიკის ნაპირებიდან. ამასთან, წყდება ჟანგბადის მიწოდება ზედაპირისქვეშა ფენაში, რასაც თან სდევს პლანქტონის, თევზებისა და ფრინველთა დაღუპვა, ხოლო ჩვეულებრივ გვალიან სანაპიროზე იწყება ძლიერი წვიმები, რომელიც კატასტროფულ წყალდიდობებს იწვევს. გარდა ელ-ნინიოსი წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ნაწილს ახასიათებს წყლის უჩვეულოდ ცივი ტემპერატურები, რომელიც ლა-ნინიას სახელწოდებით არის ცნობილი.
მარილიანობა და ყინულწარმოქმნა
მაქსიმალური მარილიანობა ახასიათებთ ტროპიკულ ზონებს (მაქსიმალური 35,5-35,6 ‰-მდე), სადაც აორთქლების ინტენსივობა შეხამებულია ნალექების შედარებით მცირე რაოდენობასთან. აღმოსავლეთით ცივი დინებების გავლენით მარილიანობა მცირდება. ნალექების დიდი რაოდენობა აგრეთვე ამცირებს მარილიანობას, განსაკუთრებით, ეკვატორსა და ზომიერი და სუბპოლარული განედების დასავლეთ ცირკულაციის ზონებში. წყნარი ოკეანის სამხრეთით ყინული წარმოიქმნება ანტარქტიდისპირა რაიონებში, ხოლო ჩრდილოეთით — მხოლოდ ბერინგის, ოხოტისა და ნაწილობრივ იაპონიის ზღვებში.
სამხრეთ ალასკის ნაპირებიდან წყდება ყინულების გარკვეული რაოდენობა აისბერგების სახით, რომლებიც მარტსა და აპრილში აღწევენ ჩ. გ. 48-42°-ს. ჩრდილოეთის ზღვებს, განსაკუთრებით ბერინგის ზღვას მოაქვს ოკეანის ჩრდილოეთ რაიონებში არსებული მოტივტივე ყინულების თითქმის მთელი მასა. ანტარქდიდულ წყლებში პაკის ყინულების საზღვარი აღწევს ს. გ. 60-63°-მდე, აისბერგები ვრცელდება შორს ჩრდილოეთისაკენ, ს. გ. 45°-მდე.
წყლის მასები
წყნარ ოკეანეში გამოიყოფა ზედაპირული, ზედაპირისქვეშა, შუალედური, სიღრმული და ფსკერული წყლის მასები. ზედაპირულ წყლის მასას აქვს 35-100 მ სიმძლავრე და გამოირჩევა ტემპერატურის თანასწორობით, მარილიანობითა და სიმკვრივით, რაც განსაკუთრებით დამახასიათებელია ტროპიკული წყლებისთვის, მახასიათებლების ცვალებადობით, განპირობებული კლიმატური მოვლენების სეზონურობით. ეს წყლის მასა განისაზღვრება თბომიმოცვლით ოკეანის ზედაპირზე, ნალექების თანაფარდობით, აორთქლებითა და ინტენსიური შერევით. იგივე, თუმცა ნაკლები რაოდენობით მიეკუთვნება ზედაპირისქვეშა წყლის მასებსაც. სუბტროპიკებსა და ცივ განედებში ეს წყლის მასები ნახევარი წლის განმავლობაში ზედაპირულია, ხოლო ნახევარი წელი ზედაპირისქვეშა. სხვადასხვა კლიმატურ ზონებში მათი საზღვარი შუალედურ წყლებს შორის მერყეობს 220-600 მ შორის. ზედაპირისქვეშა წყლები განსხვავდება მომატებული მარილიანობითა და სიმკვრივით, ტემპერატურით 13-18 °C-დან (ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში) 6-13 °C-მდე (ზომიერ ზონაში). ზედაპირისქვეშა წყლები თბილ კლიმატში წარმოიქმნება უფრო მარილიანი ზედაპირული წყლების დაწევის გზით.
ზომიერი და მაღალი განედების შუალედური წყლის მასებისთვის დამახასიათებელია 3-5 °C-იანი ტემპერატურა და 33,8-34,7 ‰-იანი მარილიანობა. შუალედური მასების ქვედა საზღვარი იმყოფება 900-1700 მ სიღრმეზე. სიღრმული წყლის მასები წარმოიქმნება გაციებული წყლების დაძირვის შედეგად ანტარქტიდისპირა წყლებსა და ბერინგის ზღვაში და მათი ქვაბულებში შემდგომი განღვრის გამო. ფსკერული წყლის მასები იმყოფება 2500-3000 მ-ზე მეტ სიღრმეზე. მათთვის დამახასიათებელია დადაბლებული ტემპერატურა (1-2 °C) და მარილიანობის ერთფეროვნება (34,6-34,7 ‰). ეს წყლები ყალიბდება ანტარქტიდულ შელფზე ძლიერი გაგრილების პირობებში. თანდათანობით ისინი ფსკერზე იღვრებიან, ავსებენ ყველა ღრმულს და იჭრებიან შუაოკეანური ქედების განივ გასასვლელებში სამხრეთსა და პერუს, ხოლო შემდეგ ჩრდილოეთის ქვაბულებში. სხვა ოკეანეების ფსკერულ წყლებთან და წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილებთან შედარებით წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთი ქვაბულების ფსკერული წყლის მასები განსხვავდებიან გახსნილი ჟანგბადის შემცირებული შემცველობით. ფსკერული წყლები სიღრმულ წყლებთან ერთად შეადგენენ წყნარი ოკეანის მთელი მოცულობის 75 %-ს.
ფლორა და ფაუნა
მინი|ზოლიანი ლაინა კუნძულ ტონგაზე მინი|ზღვის კატების კოლონია წყნარ ოკეანზე მოდის მსოფლიო ოკეანის საერთო ბიომასის 50 %-ზე მეტი. სიცოცხლე ოკეანეში უხვია და მრავალფეროვანი, განსაკუთრებით ტროპიკულსა და სუბტროპიკულ ზონებში აზიისა და ავსტრალიის სანაპიროებს შორის, სადაც დიდი ტერიტორიები უკავია მარჯნის რიფებსა და მანგროვიანებს. წყნარი ოკეანის ფიტოპლანქტონი ძირითადად შედგება მიკროსკოპული ერთუჯრედიანი წყალმცენარეებისგან, რომელიც დაახლოებით 1300 სახეობას მოიცავს. სახეობათა დაახლოებით ნახევარი მიეკუთვნება პიროფიტულ წყალმცენარეებს და შედარებით ნაკლები — დიატომეებს. წყალმარჩხ რაიონებსა და აპველინგის ზონაში თავმოყრილია მცენარეულობის დიდი ნაწილი. წყნარი ოკეანის ფსკერული მცენარეულობა ითვლის წყალმცენარეების დაახლოებით 4 ათას სახეობას და ყვავილოვანი მცენარეების 29 სახეობას.
წყნარი ოკეანის ზომიერ და ცივ რეგიონებში მასობრივად არის გავრცელებული წაბლა წყალმცენარეები, განსაკუთრებით ლამინარიასნაირთა ოჯახიდან, ამასთან სამხრეთ ნახევარსფეროში გვხვდება ამ ოჯახის 200 მ სიგრძის გიგანტები. ტროპიკებში განსაკუთრებით გავრცელებულია ფუკუსი, დიდი მწვანე და ცნობილი წითელი წყალმცენარეები, რომლებიც მარჯნულ პოლიპებთან ერთად წარმოადგენენ რიფულწარმომქმნელ ორგანიზმებს.
წყნარი ოკეანის ცხოველთა სამყარო შემადგენლობით სხვა ოკეანეებთან შედარებით 3-4-ჯერ მდიდარია, განსაკუთრებით ტროპიკულ წყლებში. ინდონეზიურ წყლებში ცნობილია 2 ათასზე მეტი სახეობის თევზი, ჩრდილოეთის ზღვებში დაახლოებით 300-მდე სახეობის თევზია. ოკეანის ტროპიკულ ზონაში გავრცელებულია მოლუსკების 6 ათასზე მეტი სახეობა, ხოლო ბერინგის ზღვაში მათი დაახლოებით 200-მდე სახეობა გვხვდება. წყნარი ოკეანის ფაუნისთვის ნიშანდობლივია მრავალი სისტემატიკური ჯგუფის სიძველე და ენდემიზმი. აქ დიდი რაოდენობით გვხვდება ზღვის ზღარბების უძველესი სახეობები, ხმალკუდების პრიმიტიული გვარები, ზოგიერთი უძველესი სახეობის თევზი, რომლებიც არ არიან შემორჩენილნი სხვა ოკეანეებში (მაგალითად, იორდანია და გილბერტიდია); ორაგულისებრთა ყველა სახეობის 95 % წყნარ ოკეანეში ბინადრობს. ძუძუმწოვრების ენდემური სახეობებია: დიუგონი, ზღვის კატა, ზღვის ძაღლი, ზღვის წავი.
წყნარი ოკეანის ფაუნის მრავალი სახეობისთვის დამახასიათებელია გიგანტიზმი. ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში ცნობილია გიგანტური მიტილუსი და ხამანწკასებრნი, ეკვატორულ ზონაშია ყველაზე დიდი ორსაგდულიანი მოლუსკი ტრიდაკნა, რომლის მასა 250 კგ აღწევს. წყნარ ოკეანეში ყველაზე უფრო ნათლად გამოხატულია ულტრააბისალური ფაუნა. დიდი წნევისა და 8,5 კმ-ზე მეტ სიღრმეზე წყლის დაბალი ტემპერატურის პირობებში ბინადრობს დაახლოებით 45 სახეობა, რომელთაგან 71 %-ზე მეტი ენდემურია. ამ სახეობებს შორის ჭარბობს ჰოლოთურიები, რომლებიც ნაკლებად მოძრავი, ფსკერული, მცოცავი ცხოველები არიან და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტით შეუძლიათ გაატარონ გრუნტის ძალიან დიდი რაოდენობა, რომელიც კვების ერთადერთი წყაროა ამ სიღრმეებზე.
ეკოლოგიური პრობლემები
მინი|ნაგვის არეალი მდებარეობს ჩრდილოწყნაროკეანური დინების სისტემაში წყნარ ოკეანეში ადამიანის სამეურნეო მოღვაწეობამ განაპირობა მისი წყლების დაბინძურება და ბიოლოგიური სიმდიდრეების გამოფიტვა. ასე, XVIII საუკუნის ბოლოს ბერინგის ზღვაში მთლიანად იყო გამოფიტული ზღვის ძროხა. XX საუკუნის დასაწყისში გადაშენების პირას იმყოფებოდა ზღვის კატა და ვეშაპისნაირთა ზოგიერთი სახეობა, რომელთა რეწვა ამჟამად შეზღუდულია. ოკეანეში დიდ საფრთხეს წარმოადგენს წყლის დაბინძურება ნავთობითა და ნავთობპროდუქტებით (ძირითადი დამაბინძურებლებით), ზოგიერთი მძიმე ლითონებითა და ატომური მრეწველობის ნარჩენებით. მავნე ნივთიერებები დინებებით მიმოფანტულია მთელ ოკეანეზე. ანტარქტიდის ნაპირებთანაც კი ზღვის ორგანიზმების შემადგენლობაში აღმოჩენილია ეს ნივთიერებები.
წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში პლასტსმასებისგან და სხვა ნარჩენებისგან წარმოიქმნა წყნარი ოკეანის ნაგვის დიდი ლაქა, შექმნილი ოკეანური დინებების მიერ, რომლებიც თანდათანობით ერთ არეში ოკეანეში გადაგდებული ნაგვის კონცენტრაციას ახდენენ. ეს ლაქა გადაჭიმულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში კალიფორნიის სანაპიროდან დაახლოებით 500 საზღვაო მილში ჰავაის გასწვრივ და თითქმის იაპონიამდე აღწევს. 2001 წელს ნაგვის კუნძულის მინი|მარცხნივ|ზღვის ნაგავი ჰავაიზემასა შეადგენდა 3,5 მლნ. ტონაზე მეტს, ხოლო ფართობი 1 მლნ. კმ²-ზე მეტს, რაც ზოოპლანქტონის მასას 6-ჯერ ჭარბობდა. ყოველი 10 წელი ნაგავსაყრელის ფართობი იზრდება. ჟურნალ „Scientific Reports“-ის შეტყობინებით 2018 წელს ლაქის ზომამ მიაღწია 1,6 მლნ. კმ²-ს. მისი საერთო მასა შეადგენს 45-იდან 129 ათ. ტონამდე და შედგება 1,1-3,6 ტრილიონი ცალკეული ელემენტისაგან. ნაგავი ძირითადად წარმოდგენილია პლასტსმასით, თითქმის ნახევარი — სათევზაო ბადეა.
1989 წლის 23 მარტს ალასკის სანაპიროს სიახლოვეს მოხდა ტანკერ „ექსონ ვალდეზის“ ავარია, რომელიც ეკუთვნოდა კომპანია „ExxonMobil“-ს. ოფიციალური მონაცემებით ტანკერში მოთავსებული იყო დაახლოებით 200 მლნ. ლიტრი ნავთობი, რომელთაგან 40 მლნ. ზღვაში დაიღვარა. ამგვარი ციფრი დაადგინეს შემდეგმა ორგანიზაციებმა: ალასკის შტატის საბჭომ, „ექსონ ვალდეზის“ ავარიის საკითხთან დაკავშირებით, გარემოს დაცვის ჯგუფმა, როგორებიცაა სიერას კლუბი, გრინპისი და ოკეანისა და ატმოსფეროს ეროვნულმა ადმინისტრაციამ. დაღვრილმა ნავთობმა წარმოქმნა 28 ათ. კმ²-იანი ლაქა.
ეკონომიკა
ამჟამად წყნარი ოკეანის სანაპიროები და კუნძულები უკიდურესად არათანაბრად არის ათვისებული და დასახლებული. სამრეწველო ათვისების მნიშვნელოვანი ცენტრებია აშშ-ის სანაპირო (ლოს-ანჯელესის სანაპიროდან სან-ფრანცისკოს რაიონამდე), იაპონიისა და სამხრეთ კორეის სანაპიროები. მნიშვნელოვანია ოკეანის როლი ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის ეკონომიკურ ცხოვრებაში. წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილი არის კოსმოსური ხომალდების „სასაფლაო“. აქ, სანაოსნო მარშრუტების მოშორებით, ექსპლუატაციიდან გამოსულ კოსმოსურ ობიექტებს ძირავენ.
თევზჭერა და საზღვაო რეწვა
ყველაზე დიდი სარეწაო მნიშვნელობა გააჩნია წყნარი ოკეანის ზომიერ და ტროპიკულ განედებს. წყნარი ოკეანის აკვატორიაზე მოდის მსოფლიო თევზჭერის დაახლოებით 60 %. მათ შრისაა: ორაგულისებრნი (ღურკანა, კეტა, კიჟუჩი, სიმა), ქაშაყისნაირნი (ანჩოუსი, ქაშაყი, სარდინები), ვირთევზასებრნი (ვირთევზა, მინტაი), ქორჭილასნაირნი (სკუმბრიები, თინუსი), კამბალასნაირნი (ზღვის კამბალა). ხდება ძუძუმწოვრების მოპოვება: კაშალოტი, ზოლიანი ვეშაპები, ზღვის კატა, ზღვის წავი, მორჟი, ზღვის ძაღლი; უხერხემლოები: ცხრაფეხები, ნამდვილი კრევეტები, ხამანწკასებრნი, ზღვის სავარცხელა, თავფეხიანები.
მოიპოვებენ რიგ მცენარეებსაც: ლამინარიას, ანფელციას, ზღვის ბალახს, ფილოსფადიქსს, რომლებსაც იყენებენ კვების მრეწველობასა და მედიცინაში. მეტად შედეგიანი რეწვა ხორციელდება წყნარი ოკეანის დასავლეთ-ცენტრალურ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. წყნარი ოკეანის მეტად დიდი სარეწაო ადგილებია: იაპონია (ტოკიო, ნაგასაკი, სიმონოსეკი), ჩინეთი (ჯოუშანის არქიპელაგი, იანტაი, ცინდაო, დალიანი), რუსეთი (პრიმორიე, სახალინი, კამჩატკა), პერუ, ტაილანდი, ინდონეზია, ფილიპინები, ჩილე, ვიეტნამი, სამხრეთი კორეა, ჩრდილოეთი კორეა, ავსტრალია, ახალი ზელანდია, აშშ.
სატრანსპორტო გზები
მინი|კობეს ნავსადგური იაპონიაში მინი|ზღვის ბორანი ფილიპინების სანაპიროსთან მინი|ხომალდი MV Steve Irwin მელბურნის პორტში წყნარი ოკეანის გავლით გადის მნიშვნელოვანი საზღვაო და საჰაერო კომუნიკაციები წყნაროკეანური აუზის ქვეყნებსა და სატრანზიტო გზები ატლანტისა და ინდოეთის ოკეანეებს შორის. მნიშვნელოვანი ოკეანური გზები იწყება კანადიდან და აშშ-დან და გადის ტაივანზე, ჩინეთსა და ფილიპინებზე. წყნარი ოკეანის ძირითადი სანაოსნო სრუტეებია: ბერინგის, თათრის, ლაპერუზის, კორეის, ტაივანის, სინგაპურის, მალაკის, ცუგარუს, ბასის, ტორესის, კუკის, მაგელანის. წყნარი ოკეანე ატლანტის ოკეანესთან შეერთებულია ხელოვნური პანამის არხით, რომელიც გაყვანილია პანამის ყელზე ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას შორის.
დიდი ნავსადგურებია: ვლადივოსტოკი (გენერალური ტვირთები, ნავთობპროდუქტები, თევზი და ზღვის პროდუქტები, ტყე, ლითონის ჯართი, შავი და ფერადი ლითონი), ნახოდკა (ნახშირი, ნავთობპროდუქტები, კონტეინერები, ლითონი, ლითონის ჯართი, რეფრეჟერატორული ტვირთები), ვოსტოჩნი, ვანინო (ნახშირი, ნავთობი) (რუსეთი), პუსანი (კორეა), კობე—ოსაკა (ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, მანქანები და მოწყობილობები, ავტომობილები, ლითონი და ლითონის ჯართი), ტოკიო—იოკოჰამა (ლითონის ჯართი, ნახშირი, ბამბა, მარცვლეული, ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, კაუჩუკი, ქიმიკატები, მატყლი, მანქანები და მოწყობილობები, ტექსტილი, ავტომობილი, მედიკამენტები), ნაგოია (იაპონია), ტიანძინი, ცინდაო, ნინბო, შანხაი (მშრალი, ჩასასხმელი და გენერალური ტვირთის ყველა სახეობა), სიანგანი (ტექსტილი, ტანსაცმელი, ბოჭკო, რადიო და ელექტროსაქონელი, პლასტსმასის ნაკეთობები, მანქანები, მოწყობილობები), გაოსიუნი, შენჯენი, გუანჯოუ (ჩინეთი), ხოშიმინი (ვიეტნამი), სინგაპური (ნავთობპროდუქტები, კაუჩუკი, სურსათ-სანოვაგე, ტექსტილი, მანქანები და მოწყობილობები) (სინგაპური), კლანგი (მალაიზია), ჯაკარტა (ინდონეზია), მანილა (ფილიპინები), სიდნეი (გენერალური ტვირთი, რკინის მადანი, ნახშირი, ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, მარცვლეული), ნიუკასლი, მელბურნი (ავსტრალია), ოკლენდი (ახალი ზელანდია), ვანკუვერი (ტყის ტვირთი, ნახშირი, მადანი, ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, ქიმიური და გენერალური ტვირთი) (კანადა), სან-ფრანცისკო, ლოს-ანჯელესი (ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, კოპრა, ქიმიური ტვირთი, ტყე, მარცვლეული, ფქვილი, ხორცისა და თევზის კონსერვი, ციტრუსები, ბანანი, ყავა, მანქანები და მოწყობილობები, ჯუთი, ცელულოზა), ოკლენდი, ლონგ-ბიჩი (აშშ), კოლონი (პანამა), უასკო (მადანი, თევზი, საწვავი, სურსათ-სანოვაგე) (ჩილე). წყნარი ოკეანის აუზში არის მნიშვნელოვანი რაოდენობის შედარებით მცირე მრავალფუნქციური ნავსადგურები.
მნიშვნელოვან როლს თამაშობს საავიაციო გადაზიდვები წყნარი ოკეანის გავლით. პირველი რეგულარული ავიარეისი ოკეანეზე განხორციელდა 1936 წელს მარშრუტით: სან-ფრანცისკო (აშშ) — ჰონოლულუ (ჰავაის კუნძულები) — მანილა (ფილიპინები). ამჟამად ძირითადი ტრანსოკეანური მარშრუტები გადებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ და ცენტრალურ რაიონებზე. დიდი მნიშვნელობა აქვს ავიახაზებს შიდა გადაზიდვებში კუნძულებს შორის. 1902 წელს დიდი ბრიტანეთის მიერ ოკეანის ფსკერზე გაყვანილი იქნა პირველი წყალქვეშა სატელეგრაფო კაბელი (სიგრძე 12,55 ათ. კმ), რომელიც გადის ფანინგისა და ფიჯის კუნძულებს შორის და აკავშირებს კანადას, ახალ ზელანდიასა და ავსტრალიას. ფართოდ და ოდითგანვე გამოიყენება რადიოკავშირი. ამჟამად კავშირისათვის წყნარი ოკეანის გავლით გამოიყენება დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრები, რაც მნიშვნელოვნად აფართოებს კავშირების არხების ტევადობას კუნძულებს შორის.
სასარგებლო წიაღისეულები
წყნარი ოკეანის ფსკერი შეიცავს სხვადასხვა მინერალების საბადოს. ჩინეთის, ინდონეზიის, იაპონიის, მალაიზიის, აშშ-ის, ეკვადორის, ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის შელფებზე მოიპოვებენ ნავთობსა და ბუნებრივ აირს. შეფასების თანახმად, წყნარი ოკეანის წიაღი შეიცავს მსოფლიო ოკეანის ნავთობისა და აირის პოტენციური მარაგის 30-40 %-ს. მსოფლიოში კალის კონცენტრატების ყველაზე დიდი მწარმოებელია მალაიზია, ხოლო ცირკონის, ილმენიტისა და სხვებისა — ავსტრალია. ოკეანე მდიდარია რკინამანგანუმიანი კონკრეციებით, რომლის საერთო მარაგი ზედაპირზე 7,1•1010 ტონამდეა. მეტად დიდი მარაგი გვხვდება წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთით, ღრმა ნაწილში, აგრეთვე სამხრეთისა და პერუს ქვაბულებში. ძირითადი მადნის ელემენტებზე გადაანგარიშებით ოკეანის კონკრეციებში მანგანუმის შემცველობაა 7,1•1010 ტ, ნიკელის 2,3•109 ტ, სპილენძის 1,5•109 ტ, კობალტის 1•109 ტ. წყნარ ოკეანეში, კერძოდ, ორეგონის ღრმულში, კურილის მწკრივში, სახალინის შელფზე, ნანკაის ღარში, იაპონიის სანაპიროს ირგვლივ მდებარე რაიონებსა და პერუს ღრმულში აღმოჩენილია მდიდარი ღრმაწყლიანი აირის ჰიდრატების ბუდობები.
რეკრეაციული რესურსები
წყნარი ოკეანის რეკრეაციული რესურსები ხასიათდება მრავალფეროვნებით. XX საუკუნის მეორე ნახევრიდან მოყოლებული სანაპირო ქვეყნების ეკონომიკისათვის დიდი მნიშვნელობა მიენიჭა ოკეანის რეკრეაციულ რესურსებს. წყნარი ოკეანის სანაპირო ხასიათდება ბუნებრივი პირობების მრავალფეროვნებით. მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის მონაცემებით, 2020 წლისათვის ნავარაუდევია საერთაშორისო ტურისტული ვიზიტების წილის გაზრდა აღმოსავლეთ აზიაში. ამ რეგიონში ტურიზმის ძირითადი ქვეყნებია: აშშ, ჩინეთი, იაპონია, ავსტრალია, სინგაპური, სამხრეთი კორეა, რუსეთი და კანადა. პოპულარული რეკრეაციული ზონებია: ჰავაის კუნძულები, პოლინეზიისა და მიკრონეზიის კუნძულები, ავსტრალიის აღმოსავლეთი სანაპირო, ბოხაივანი და კუნძული ხაინანი, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის სანაპიროს საქალაქო აგლომერაციების რაიონები. დიდი ტურისტული ნაკადის თვალსაზრისით გამოიყოფა წყნარი ოკეანის რეგიონის შემდეგი ტერიტორიები (2010 წლის მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის მონაცემებით, წელიწადში მლნ. ვიზიტორი): აშშ (60), ჩინეთი (55), მალაიზია (24), მექსიკა (22), ჰონგ-კონგი (20), კანადა (16), ტაილანდი (16), მაკაო (12), სინგაპური (9), სამხრეთი კორეა (9), იაპონია (9), ინდონეზია (7), ავსტრალია (6), ტაივანი (6), ვიეტნამი (5), ფილიპინები (4), ახალი ზელანდია (3), ჩილე (3), კამბოჯა (2), კოლუმბია (2), კოსტა-რიკა (2), პერუ (2), გვატემალა (1), გუამი (1), პანამა (1), სალვადორი (1), ეკვადორი (1).
სოკო (აბასთუმანი)
სოკო — რკინა-ბეტონის კონსტრუქციის მონუმენტური სახვითი ხელოვნების ნიმუში ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. სოკო სანატორიუმ „ვარძიის“ მთავარი შენობის მოპირდაპირედ, ხიდის გადაღმა არსებულ კლდოვან ბორცვზე მდებარეობს. იგი მთლიანად მოზაიკით იყო დაფარული და სახვადასხვა ფრად ანათებდა. მის გარშემო პატარა პლატფორმაა მოწყობილი. დღეისათვის მოზაიკის უმეტესი ნაწილი ჩამომტვრეულია, მხოლოდ მცირე მონაკვეთზეა შემორჩენილი, ღეროს ზედა ნაწილში და ქუდის ზედაპირზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
თაკო ჩხეიძე
თაკო ჩხეიძე (დ. 26 აპრილი, 1981, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოდელი და ხელოვნების მუშაკი.
დაიბადა 1981 წელს თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი ინგლისური ენის სპეციალობით.
1995 წელს დაიწყო სამოდელო საქმიანობა სააგენტო „ნატალიში“. მუშაობდა ნიუ-იორკის სამოდელო სააგენტო „IMG“-ში და პარიზის სააგენტო „ვივაში“.
2006 წელს სათავეში ჩაუდგა სამოდელო სააგენტო „გეომოდელსს“, რომელიც თვითონ დააარსა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:ქართველი მოდელები
ირმის ნახტომის სახელების სია
აქ მოცემულია ირმის ნახტომის სახელების სია სხვადასხვა ენაზე. ზოგი მათგანი მომდინარეობს მითებიდან, დაწვრილებით შეგიძლიათ იხილოთ სტატიაში ირმის ნახტომი (მითოლოგია).
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:მითოლოგია კატეგორია:ირმის ნახტომი
Camponotus reinaldi
Camponotus reinaldi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
NGC 7487
NGC 7487 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1886 წლის 3 აგვისტო. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
Camponotus reinaldi
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
NGC 7487
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008: პლეი-ოფი
2008 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის პლეი-ოფი მიმდინარეობდა 19 ივნისიდან 29 ივნისამდე.
საგურამოს ქედი
მინიატიურა|საგურამოს ქედის ხედი სამხრეთიდან საგურამოს ქედი, კუხეთის მთა — საშუალო სიმაღლის განედური ქედი, იალნოს ქედის დასავლეთი გაგრძელება. უმაღლესი ადგილია მთა საგურამო (1392 მ). აგებულია ნეოგენური ნალექი ქანებით (კონგლომერატებით, ქვიშაქვებით, თიხებით). იალნოს ქედთან შეერთების ადგილზე გადაკვეთილია თბილის-თიანეთის საავტომობილო გზით. კალთებზე შერეული ფოთლოვანი ტყეებია (შემონახულია რელიქტური კოლხური ქვეტყის — ჭყორი, სურო, ბზა), თხემზე — მეორეული სუბალპური მდელოები. საგურამოს ქედზე დგას ზედაზნის მონასტერი.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
რუმინეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები
რუმინეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები — ფიფასა და უეფა-ს წევრი საფეხბურთო ნაკრები. წარმოადგენს რუმინეთს საერთაშორისო დონეზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ევროპის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები კატეგორია:რუმინეთის ფეხბურთი კატეგორია:რუმინეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები
ირინა სკობცევა
ირინა კონსტანტინეს ასული სკობცევა (Ирина Константиновна Скобцева; დ. 22 აგვისტო, 1927, ტულა — 20 ოქტომბერი, 2020, მოსკოვი) — საბჭოთა და რუსი მსახიობი, რსფსრ სახალხო არტისტი (1974). სერგეი ბონდარჩუკის მეუღლე.
1952 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიული ფაკულტეტის ხელოვნებათმცოდნეობის განყოფილება, 1955 წელს — მოსკოვის სამხატვრო თეატრის სკოლა-სტუდია (ალექსანდრე კარევის სახელოსნო). 1956 წლიდან იყო კინომსახიობის თეატრ-სტუდიაში (დღ. თეატრისა და კინოს ცენტრი). კინოში თავისი კარიერა ლირიკული გმირის შესრულებით დაიწყო (დეზდემონა ფილმში „ოტელო“, 1955), შემდგომში გადავიდა მაღალი წრის ქალების როლების შესრულებაზე. მის ცივ მანერებში იგრძნობოდა ხისტი და მტკიცე ხასიათი. საუკეთესო როლებს შორისაა: შუროჩკა ნიკოლაევა («Совсем пропащий»), ირინა ტარნოპოლსკაია («Ты мой восторг, моё мученье…»), მეიჯი («Время и семья Конвей»), იუშკოვა (ტელეფილმი «Человек в проходном дворе»), გალინა ვასილის ასული (ტელეფილმი «Наследницы»). ქმნიდა ლირიკულ («Аннушка», «Серёжа», «Степь») და კომედიურ («Я шагаю по Москве», «Зигзаг удачи») სახეებს. 1970 წლიდან იყო რუსეთის გერასიმოვის სახელობის სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის პედაგოგი.
საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალი
საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალი — ყოფილი ნაკრძალი საქართველოში. მდებარეობს საგურამოს ქედზე, თბილისიდან 25 კმ. დაარსდა 1946 წელს 5241 ჰა ფართობზე. ნაკრძალს აღმოსავლეთით ეროვნული პარკის ტყეები იყო, ქვედა საზღვარი მდებარეობდა ზღვის დონიდან 600 მ-დე, ზედა — 1393 მ-ზე. ნაკრძალის მეტი ნაწილი დაფარულია ტყით. ხემცენარეებიდან გავრცელებულია წიფელი, რცხილა, მუხა, თელა, ნეკერჩხალი, პანტა და სხვა. საგურამოს ქედი აღმოსავლეთ საქართველოში „კოლხური ტყის კუნძულია“, სადაც გვხვდება მესამეული დროის ფლორის რელიქტები — ჭყორი, მოცვი, კოლხური სურო, ბზა, ურთხელი, კატაბარდა, ეკალღიჭი, გარეული ვაზი და სხვა. ძუძუმწოვარი ცხოველებიდან აქ გავრცელებულია კავკასიური ირემი, შველი, მცირე რაოდენობით - დათვი, მელა, ფოცხვერი, ტყის კატა, მგელი, ტურა, იშვიათია ჯიქი; არის მრავალი სახეობის ფრინველი.
2007 წლიდან მოქცეულია თბილისის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ნაკრძალები
Լ
Լ, լ (լյուն) — სომხური ანბანის მეთორმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [l]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ლ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 30 (ოცდაათი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხური ასოები
გორაშეთის ციხე
გორაშეთის ციხე — მდებარეობს ისტორიულ კლარჯეთში, თანამედროვე არდანუჩის რაიონის სოფელ ქუთლუს ჩრდილო-დასავლეთით, სოფლის ბაღებში ოდნავ შემაღლებულ ბორცვზე.
ეს ადგილი შავშეთისა და კლარჯეთის ისტორიულ საზღვარს წარმოადგენს.
შესწავლის ისტორია
გორაშეთს ციხის შესახებ ცნობები შედარებით მწირია. ციხის ჩვენთვის ცნობილი პირველი აღწერა ეკუთვნის ოსმან აითეკინს. ციხის შემდგომი აღწერა ეკუთვნის კავკასიის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფს. თუმცა მათ პუბლიკაციაში ციხის ზომები შეცდომით არის წარმოდგენილი. ლევან წიქარიშვილის აზრით, მდებარეობის და ციხის არქიტექტურის გათვალისწინებით ეს ციხე გადასახადების შეკრების პუნქტი უნდა ყოფილიყო.
ისტორიული გეოგრაფია
გორაშეთი ქალაქ არტანუჯიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 30 კმ-ში მდებარეობს. შავშეთისა და კლარჯეთის დამაკავშირებელი უმოკლესი გზა შუა საუკუნეებში გადიოდა ხანთუშეთის ქედის განაპირას და წარმოადგენდა ერთიან საფორტიფიკაციო სისტემას შემდეგი ციხეების ჩათვლით: კლარჯეთი-ბოსელთა-არტანუჯი-ბიჯე-გორაშეთი-ქვათეთრისი-სათლელი.
ტოპონიმი
ტოპონიმი განსხვავებული ვერსიით გვხვდება: გორეშეთი, გოროშეთი, გორაშენი, გორაშეთი. ჩვენ ავთენტურად ვთვლით ბოლო ვერსიას, ვინაიდან ეს ქართული ენის სიტყვათწარმოების წესს სწორედ ეს უკანასკნელი ვერსია შეესაბამება. თურქულად ამ ციხეს, „პეტრიკ ისმან კალესი“ ეწოდება. თურქეთის რესპუბლიკაში მიმდინარე მასშტაბური ტოპონიმიკური ცვლილებების ხანაში, 1925 წელს, სოფლის სახელი შიცვალა და ეწოდა ვეილერ ქუთლუ.
ციხის აღწერა
ციხეს და სოფელს ზემოდან დაჰყურებს კორსუს მთა. სამხრეთიდან ანუ კლარჯეთის მხრიდან ციხემდე მიღწევას, ქედის გადავლით დაახლოებით 1 საათი სჭირდება. გორაშეთის ციხე დიდი ზომის უხეშად დამუშავებული ლოდებით არის ნაგები. მეგალითური ნაგებობაა. ციხის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ გალავანი სრულად არის შემორჩენილი. სამხრეთ გალავანი სხვებისგან განსხვავებით მრუდხაზოვანია.
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
მოეჩე
მოეჩე  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლა-კორუნიის პროვინციის ფეროლის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 48,5 კმ². მოსახლეობა — 1186 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლა-კორუნიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლა-კორუნიის ქალაქები
მუჯურეთული
მუჯურეთული — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალოა ან მცირედ ოვალური ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანია. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური ფორმის, ხშირად მხრიანი, თხელი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან მოგრძო კვერცხისებრი ფორმის, ბოლო განიერი, მარცვლის ყუნწისკენ შევიწროებული. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს, დაფარულია სქელი ცვილისებრი ნაფიფქით, რაც სიმწიფეში მუქ იისფერ შეფერვას აძლევს. რბილობი მკვრივია, საკმაოდ ხორციანი და წვნიანი, ძალიან სასიამოვნო ტკბილი გემოთი და სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.
მუჯურეთულისა ღა ალექსანდროულის კუპაჟით მიიღება მეტად მაღალხარისხიანი და ორიგინალური ბუნებრივად ნახევრად ტკბილი ღვინო „ხვანჭკარა“. ჯიშური ღვინო ხასიათდება ინტენსიური მუქი ლალისფერი შეფერვით, გამჭვირვალობით, სხეულით, სინაზით, ალკოპოლისა და მჟავიანობის ნორმალური შეფარდებით, დიდი ჰარმონიულობით და მაღალი გემური მაჩვენებლებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ნინა დობრევი
ნინა დობრევი (Nina Dobrev, დაბადების სახელი ნიკოლინა კონსტანტინოვა დობრევა ; Nikolina Konstantinova Dobreva; დ. 9 იანვარი, 1989) — ბულგარული წარმოშობის კანადელი მსახიობი.
მისი სამსახიობო კარიერა დაიწყო 2006 წელს, მას შემდეგ, რაც მიიღო მია ჯოუნსის როლი ტელესერიალში „დეგრასი: შემდეგი თაობა“. ფართო აუდიტორიისთვის ცნობილი გახდა ელენა გილბერტისა და კატერინა პირსის როლებით The CW-ის ტელესერიალში „ვამპირის დღიურები“.
ადრეული წლები და კარიერა
მსახიობი 2 წლის იყო როდესაც ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა კანადაში. გაიზარდა ტორონტოში. იგი საუბრობს ინგლისურ, ფრანგულ და ბულგარულ ენებზე. ჰყავს უმცროსი ძმა ალექსანდერი, დედა — პროფესიით მსახიობი და მამა — პროფესიით კომპიუტერის სპეციალისტი.
საშუალო სკოლაში დობრევი ეუფლებოდა ბალეტსა და მხატვრულ ტანვარჯიშს. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა სოციოლოგიას რაიერსონის უნივერსიტეტში. 2008 წელს მან დატოვა უნივერსიტეტი, რათა გაეგრძელებინა სამსახიობო კარიერა. ნინას ნამდვილი სახელია — ნიკოლინა, რომელიც მისი ბებიის პატივსაცემად დაარქვეს.
კარიერა
მინი|მარცხნივ|დობრევი 2008 წელს პირველი კინოროლი მიიღო 2006 წელს, ტელესერიალში „დეგრასი: შემდეგი თაობა“. 2000-იანი წლების შუა პერიოდში ითამაშა რამდენიმე ფილმსა თუ ტელესერიალში, რომელთა შორისაცაა „შორს მისგან“, „ნამსხვრევები“, „მაქციაზე ნადირობა“ და სხვა.
2009 წელს მიიღო მთავარი როლი The CW-ის სერიალში ვამპირის დღიურები, სადაც ის ასახიერებდა ორ სრულიად განსხვავებულ პერსონაჟ კატერინა პეტროვას, ვამპირს, რომელიც უყვარდა ორ ძმას ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს და ელენა გილბერტს, კატერინას ორეულს, რომელიც უყვარს იგივე ძმებს, ახლა უკვე ვამპირ დეიმონ და სტეფან სალვატორებს. სერიალის სცენარისტებმა დობრევი როლზე დამტკიცეს იმის მიუხედავად, რომ ის შავგრემანი იყო, ხოლო ელენა გილბერტის პერსონაჟი ქერათმიანია. 2015 წელს მსახიობმა საკუთარი Instagram-ის საშუალებით განაცხადა სერიალიდან წასვლის შესახებ. 2017 წელს გახდა ცნობილი, რომ იგი მონაწილეობას მიიღებდა „ვამპირის დღიურების“ უკანასკნელ სერიებში.
2011 წლის აპრილში იგი მონაწილეობდა ფილმში „მარტოსულობის უპირატესობანი“, ემა უოტსონთან ერთად. 2015 წელს კი მთავარი როლი შეასრულა ფილმში „უკანასკნელი გოგონები“.
2018 წლის მარტში დაამტკიცეს კლემის როლზე CBS-ის ტელესერიალში „ოჯახი“, რომლის პრემიერა გაიმართა 2019 წლის 10 იანვარს, ხოლო იმავე წლის 10 მაისს სერიალის გადაღებები შეწყდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:XXI საუკუნის კანადელი ქალი მსახიობები კატეგორია:კანადელი მოდელები კატეგორია:კანადელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:კანადელი ქალი ტელემსახიობები კატეგორია:რაიერსონის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
პერუს ტბების სია
სიაში წარმოდგენილია პერუს ტბების სია.
სია
ესაა პერუს ტბების ანბანური სია.
სქოლიო
*
მორინიუსი (სეარა)
მორინიუსი (Morrinhos) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება სეარის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 703 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 408.878 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 50.63 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სეარის შტატის მუნიციპალიტეტები
რავი ვარმა
რაჯა რავი ვარმა (კანადა: ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ; *29 აპრილი, 1848, კერალა - 2 ოქტომბერი, 1906, კილიმანორი, ინდოეთი) -- ინდოელი მხატვარი, სახელი გაითქვა მაჰბჰარატასა და რამაიანას ეპოსის სცენების აღწერით. მისი ფერწერული ტილოები ინდური ტრადიციისა და ევროპული აკადემიური ხელოვნების შერწყმის საუკეთესო ნიმუშებად არის აღიარებული.
მის ყველაზე განთქმულ ნამუშევრებზე აღბეჭდილია ულამაზეს სარიში გამოწყობილი გრაციოზული ქალბატონები. რავი ვარმა მაჰარაშთრას ქალაქ ბომბეიში ცხოვრობდა რამდენიმე წელს და მრავალი ულამაზესი მაჰარაშთრელი ქალი ჰყავს დახატული. დასავლეთმა ის გაიცნო ვენის ხელოვნების გამოფენაზე 1873 წელს, სადაც რავის ნამუშევრებს პირველი პრემია ერგო. რავი ვარმა საყოველთაოდ მიჩნეულია, როგორც ინდოეთის ხელოვნების ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი მხატვარი.
გალერეა
კატეგორია:ინდოელი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 1848 კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
Camponotus reichenspergeri
Camponotus reichenspergeri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
დასავლეთ რომის იმპერია
დასავლეთ რომის იმპერია (Imperium Romanum Occidentale) — რომის იმპერიის დასავლეთი ნაწილის დასახელება იმპერატორ დიოკლეტიანეს მიერ 285 წელს ჩატარებული რეფორმის შემდგომ. მეორე ნაწილს ეწოდებოდა აღმოსავლეთ რომის იმპერია, რომელიც გვიანდელ ისტორიოგრაფიაში ცნობილია ბიზანტიის იმპერიის სახელით.
ისტორია
რომის იმპერიის ისტორიაში III საუკუნის კრიზისად წოდებულ პერიოდში იმპერია ხანმოკლე პერიოდით (260-274 წწ.) დაიშალა რამდენიმე ნაწილად. მართალია მოხერხდა იმპერიის გაერთიანება, მაგრამ, მმართველობის არასაკმარისი სიძლიერის გამო, დაშლის საშიშროება ისევ არსებობდა. ასეთ ვითარებაში 284 წელს იმპერიის ტახტზე ავიდა დიოკლეტიანე, რომელიც ხედავდა, რომ ამხელა იმპერიას მარტო ვერ მართავდა და იმპერია ორად გაყო, თვითონ აღმოსავლეთ ნაწილს მართავდა, ხოლო დასავლეთი ნაწილი გადასცა მეორე იმპერატორს მაქსიმიანეს. რეფორმის მიხედვით, იმპერატორი, ამავე დროს, ირჩევდა თანაშემწეს კეისრის ტიტულით, ხოლო თვითონ ავგუსტუსის ტიტული ჰქონდა. ქვეყანას ფაქტობრივად მართავდა ოთხი იმპერატორი. და მმართველობის ასეთ ფორმას ტეტრარქია ეწოდა. 305 წელს დიოკლეტიანე და მაქსიმიანე გადადგნენ. ხოლო მათი თანაშემწეები კი ავგუსტუსები გახდნენ, მათ ამის შემდეგ აირჩიეს თანაშემწე კეისარი იმპერატორები. თუმცა, მათ შორის თანხმობა დიდხანს არ გაგრძელებულა. უთანხმოება გადაიზარდა შეიარაღებულ დაპირისპირებაში, რომელშიც საბოლოოდ გაიმარჯვა კონსტანტინე დიდმა და 324 წლიდან სიკვდილამდე, 337 წლამდე, იმპერიას ერთპიროვნულად განაგებდა. ასევე, ერთპიროვნულად განაგებდა იმპერიას იულიანე (362-363 წწ.) და თეოდოსიუს I (394-395 წწ.). თეოდოსიუს I-ს სიკვდილის შემდგომ 395 წელს, მისი ანდერძის თანახმად იმპერიის დასავლეთი ნაწილი ერგო მის უმცროს ვაჟს ჰონორიუსს, ხოლო აღმოსავლეთი - უფროს ვაჟს არკადიუსს. ეს თარიღი ითვლება იმპერიის საბოლოო დაშლის თარიღად.
საბოლოო დაშლის შემდგომ
395 წლის შემდეგ იმპერიის ორივე ნაწილი დამოუკიდებლად ებრძოდა საკუთარ პრობლემებს. მათ ერთმანეთისათვის რაიმე მნიშვნელოვანი დახმარება არ გაუწევიათ. ამ დროისთვის იმპერიის დედაქალაქი უკვე გადატანილი იყო მედიოლანუმში, დღევანდელი მილანი. 402 წელს მედიოლანუმს ალყა შემოარტყეს ვესტგუთებმა, რის გამოც ჰონორიუსმა დედაქალაქი გადაიტანა რავენაში. რამდენადაც ჰონორიუსი მცირეწლოვანი იყო, იმპერიას ფაქტობრივად განაგებდა ნახევრად ვანდალი მხედართმთავარი სტილიხონი. სტილიხონი გარდაიცვალა 408 წელს. 410 წელს რომი აიღეს და გაძარცვეს ვესტგუთებმა მათი მეფის ალარიხ I-ის წინამძღოლობით. ჰონორიუსის სიკვდილის შემდგომ ტახტის უზურპირება მოახდინა იოანემ, გალა პლაციდია ამ დროისთვის, ძმასთან ჰონორიუსთან უთანხმოების გამო, მის შვილებთან ერთად, იმყოფებოდა კონსტანტინოპოლში ძმისშვილთან ბიზანტიის იმპერატორ თეოდოსიუს II-სთან. თეოდოსიუს II-მ რომის იმპერატორად გამოაცხადა გალა პლაციდიას ვაჟი ვალენტინიანე III. იოანე-მ მხედართმთავარ აეტიუსს დაავალა, რომ ჰუნებისათვის მემართა დასახმარებლად. მანაც წამოიყვანა 60 000-ათასიანი ჰუნების ლაშქარი, თუმცა ბიზანტიელებმა დაამარცხეს იოანეს ჯარი და ტახტზე აიყვანეს გალა პლაციდიას მცირეწლოვანი ვაჟი ვალენტინიანე III. რეგენტად კი დაინიშნა გალა პლაციდია. ამის შემდეგ აეტიუსი შეირიგა გალა პლაციდიამ და ის გახდა იმპერიის პირველი მხედართმთავარი. აეტიუსის მეთაურობით 451 წელს, კატალაუნის ველზე, დღევანდელი საფრანგეთის ტერიტორიაზე, რომელებმა დაამარცხეს ჰუნი ატილას მრავალრიცხვოვანი არმია. ეს იყო რომაელების მიერ მოგებული უკანასკნელი დიდი ომი.
რომის დაცემა
455 წელს რომს იღებენ ვანდალები, რომლებიც 12 დღის განმავლობაში უმოწყალოდ არბევენ და ძარცვავენ ქალაქს, ხოცავენ მოსახლეობას. მთელი იმპერია ქაოსმა მოიცვა. რავენაში მყოფი იმპერატორების ძალაუფლება ამ ქალაქის კედლებს არ სცილდებოდა. 468 წელს ბასილისკოსის უნიათობის გამო ვანდლებთან ომში აფრიკის სანაპიროებთან კატასტროფა განიცადა ბიზანტიის არმიამ. დაკარგა 100 000-მდე მეომარი. ბიზანტია დიდი სურვილის მიუხედავად ვერ ეხმარებოდა დასავლეთის იმპერიას. ამ პირობებში 476 წლის 4 სექტემბერს ფედერატების ერთ-ერთმა ლიდერმა ოდოაკრმა დაიკავა რავენა და აიძულა იმპერატორი რომულუს ავგუსტულუსი ტახტიდან გადამდგარიყო და თვითონ თავი გამოაცხადა იტალიის მეფედ. ეს თარიღი ითვლება ანტიკური ხანის დასასრულად და შუა საუკუნეების დასაწყისად.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომი
მუჰამად იბნ ხალიდის შემოსევა
მუჰამად იბნ ხალიდის შემოსევა — საქართველოში, დაახლოებით 842 წელს, არაბთა სახალიფოსაგან განმდგარი თბილისის ამირა  საჰაკის დასამორჩილებლად მოწყობილი ლაშქრობა ხალიფა ალ-ვასიკის (842—847) დროს.
ქართველი მთავრები ცდილობდნენ გამოეყენებინათ არაბთა ურთიერთბრძოლა. ტაო-კლარჯეთის კურაპალატი ბაგრატ აშოტის ძე მუჰამად იბნ ხალიდის მიემხრო; სანაცვლოდ არაბთა სარდალმა მას ქართლი უბოძა. ქართველ-არაბთა შეერთებულმა ლაშქარმა მალე უფლისციხე დაიკავა. ამირა საჰაკი სოფ. რეხასთან შეხვდა მათ. ამ ბრძოლაში ვერც ერთმა მხარემ ვერ გაიმარჯვა და მუჰამადი ბარდავს წავიდა.
მუჰამად იბნ ხალიდის ამ ლაშქრობას, როგორც ჩანს, შედეგი არ მოჰყოლია.
მუგარდოსი
სქოლიო
კატეგორია:ლა-კორუნიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლა-კორუნიის ქალაქები
Խ
Խ, խ (խէ) — სომხური ანბანის მეცამეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [x]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ხ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 40 (ორმოცი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხური ასოები
NGC 7489
NGC 7489 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1863 წლის 14 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
Camponotus reichardti
Camponotus reichardti — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
მუჰაჯირები
მუჰაჯირები (مهاجر მუჰაჯირ „გადასახლებული, ემიგრანტები“) — ისლამის ქვეყნებში აღნიშნავს ემიგრანტებს, გადასახლებულთ. მუსლიმანური ტრადიციით, პირველი მუჰაჯირები იყვნენ წინასწარმეტყველ მაჰმადის მიმდევრები, რომლებიც 622 წელს მასთან ერთად გადასახლდნენ მექიდან იასრიბში (მედინაში).
მარინე რაზმაძე
მარინე რაზმაძე (დ.8 მაისი, 1963, ტყიბული) — ქართველი ექიმი და მეცნიერი.
1987 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.
1987-1992 წლებში იყო მოსკოვის ცენტრალური ექიმთა და ხელოვნების ინსტიტუტის №1 თერაპიის კათედრის ორდინატორი და ასპირანტი, ბაზა-ბოტკინის სახელობის საავადმყოფოს IV კარდიოლოგიური განყოფილება. არის 15-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, რომლებიც ეხება სადღეღამისო ეკგ მონიტორირებით იშემიური ცვლილებების დიაგნოსტიკას, ექოკარდიოგრაფიის როლის გულის თანდაყოლილი და შეძენილი მანკების დიაგნოსტიკაში, კალციუმის ანტაგონისტების გავლენას დიასტოლურ ფუნქციაზე. კარდიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.
საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „იშემიური ცვლილებები სადღეღამისო ეკგ მონიტორირებით და ანტიანგინალური პრეპარატების ეფექტის ანალიზი“, დაიცვა 1992 წელს.
რესურდები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1963 კატეგორია:ქართველი ექიმები
ანომალისტური თვე
ლიტერატურა
კატეგორია:დროის საზომი ერთეულები
ევჟენტი
ევჟენტი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ჩეკურაანთგორის თემში. მდებარეობს ქართლის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა თიანეთის სადაბო საბჭოში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 25 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დაღესტნის ისტორია
მინი|დაღესტნის მდებარეობა ჩრდილოეთ კავკასიის რეგიონში დაღესტანი კავკასიის ეთნიკურად ყველაზე ჭრელი რეგიონია. ისტორიულად ამ ტერიტორიაზე მრავალი სხვადასხვა სახანო თუ სამთავრო არსებობდა. დაღესტნისა და ჩეჩნეთის უდიდესი ნაწილის გაერთიანება მხოლოდ მე-19 საუკუნეში, კავკასიის ომის დროს, ისლამის დროშის ქვეშ იმამმა შამილმა მოახერხა. რეგიონში სახელმწიფო ენის სტატუსის მქონე 14 ენაა. ჯერ კიდევ საბჭოთა დროიდან ძალაუფლება უმსხვილეს ეთნიკურ ჯგუფებს: ავარებს, დარგინებს, კუმიკებს, ლეკებს და ა.შ. - შორის ნაყოფიერი ეთნიკური ბალანსის შენარჩუნებას ემყარება. ისევე, როგორც ჩრდილოეთ კავკასიის სხვა ქვეყნების უმრავლესობა, დაღესტანიც ღარიბი რეგიონია.
დაღესტანი დღეისთვის ჩრდილოეთ კავკასიის ყველაზე ცხელი წერტილია. ჩეჩნეთის მეორე ომის დასრულებისა და გროზნოში რამზან კადიროვის პრომოსკოვური რეჟიმის განმტკიცების შემდეგ ფედერალურ მთავრობასა და მეამბოხეებს შორის ბრძოლის ეპიცენტრმა მეზობელ დაღესტანში გადაინაცვლა. ყველაფერთან ერთად, ამ ბრძოლის სისასტიკეს ისიც განაპირობებს, რომ დაღესტანში ერთმანეთს არა მხოლოდ მეამბოხეები და ხელისუფლება, არამედ ისლამის სხვადასხვა მიმართულების მიმდევრები უპირისპირდებიან. ხშირად ეს ბრძოლა შეურიგებელ და უკომპრომისო ხასითს იძენს.
დაღესტნის კულტურა
20-იანი წლები აულისათვის დამკვიდრებული წესების შეცვლის ხანა იყო. მკვეთრად შემცირდა ოქრომჭედლური ნაკეთობების დამზადება, გაძნელდა ძვირფასი ლითონების შოვნა. ოსტატები იძულებულნი იყვნენ სამუშაოს საძებნელად ქვეყნიდან წასულიყვნენ.
ხუნძები და ლაკები (იგივე ლეკები) ამზადებდნენ სპილენძის ჭედურ ჭურჭელს, ლაკების სოფელ ბალხარში შესანიშნავი კერამიკისა და სუფრის მოჭიქულ კერამიკით იწონებდნენ თავს. დაღესტნის მთებში აღმოჩენილი კერამიკის ნაწილი, თავისი ტექნოლოგიური თვისებებითა და დეკორის მეთოდით, კახური კერამიკის ანალოგიურია. სამხრეთ დაღესტნის სოფლებში მზადდებოდა ნოხები და სუმახი.
ცნობილია რომ დაღესტანში შეტანილი ქართული ქამრები შედგებოდა 11 და 16 ნაჭრისგან. დაღესტანელებმა შემდეგში საკუთარი ელემენტები შეიტანეს, ფოლაქები ნახევარმთვარის გამოსახულებით შეცვალეს (მაჰმადიანური სარწმუნოების მიხედვით). თექვსმეტნაჭრიანი ქამარი გახადეს ოცნაჭრიანი მეტად მორთულობისთვის. ბოლო დროს კი შეძლებულები 70-ნაჭრიან ქამრებს ატარებდნენ ხმლის დასაკიდებლად.
კუბაჩელ ოსტატთა ნახელავებიდან, ცნობილი იყო: კუბაჩური სამკაულები, იარაღი და საოჯახო ჭურჭელი. რომლებიც დიდი პოპულარობით სარგებლობდა კავკასიის ქვეყნებში.
კუბაჩელთა შორის ახლაც შემორჩენილია თქმულება, რომ კავკასიონის ქედი უნაგირშედგმული ბუმბერაზი რაშია, რომელზედაც გადაკიდებულია ხურჯინები. ერთ ხურჯინში კასპიის ზღვაა, მეორეში - შავი ზღვა, ხოლო ამ რაშზე შემჯდარ გოლიათს ოქროს მზე კასპიის ზღვიდან ამოჰქონდა და შავ ზღვაში უშვებდა (თავიანთი ნახელავის გატანა და სხვების ხელოვნების შემოტანა ჰქონდათ ნაგულისხვემი).
XIX საუკუნის ბოლო მეოთხედში დაღესტანში გაიზარდა საფაბრიკო პროდუქცია, გაფართოვდა ვაჭრობა, შეიცვალა საიუველირო ნაკეთობებზე მოთხოვნილებების ხასიათი. ყველაფერმა ამან შეაფერხა დაღესტნური ნაკეთობებით ვაჭრობა. გამოსავლის ძებნაში დაღესტნელი ოსტატები მშობლიურ ადგილებს ტოვებდნენ.
NBA-ის გაუქმებული გუნდების სია
ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია (National Basketball Association, NBA) — ჩრდილოეთ ამერიკის მამაკაცთა პროფესიონალური საკალათბურთო ლიგა, რომელიც 30 გუნდისგან შედგება, აქედან 29 გუნდი აშშ, ხოლო 1 გუნდი კი კანადის ტერიტორიაზე მდებარეობს. NBA დაარსებული იქნა 1946 წლის 6 ივნისს ნიუ-იორკ სიტიში, როგორც ამერიკის საკალათბურთო ასოციაცია (BAA). მოგვიანებით, კერძოდ კი 1949-50 წლებისთვის, ლიგამ ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის სახელი მიიღო, რაც ნაიცონალური საკალათბურთო ლიგის შეერთების შედეგად მოხდა. NBA არის აქტიური წევრი აშშ-ის კალათბურთისა, რომელიც აღიარებულია საერთაშორისო საკალათბურთო ფედერაციის (FIBA) მიერ. NBA არის ოთხი უმთავრესი ჩრდილოეთ ამერიკული პროფესიული სპორტული ლიგის წევრი, რომელიც ასევე მოიცავს NHL-ს, NFL-სა და MLB-ს.
დაღესტნის ისტორია
წყაროები:
კატეგორია:დაღესტნის ისტორია
NBA-ის გაუქმებული გუნდების სია
NBA-ში სულ 15 გაუქმებული გუნდია. ანდერსონ პეკერსი, პირველი დენვერ ნაგეტსი, ინდიანაპოლის ჯეტსი, შებოიგენ რედ სკინსი და ვატერლოო ჰოუქსი სანამ NBA-ში გადავიდოდნენ, NBL-ში თამაშობდნენ, მაშინ როდესაც ბალტიმორ ბულეტსი თამაშობდა ამერიკის საკალათბურთო ლიგაში, სანამ NBA-ს შეუერთდებოდა. 15 გაუქმებული გუნდიდან, 9 მათგანს მხოლოდ NBA-ში აქვს ნათამაშები. პეკერსი, რედ სკინსი და ჰოუქსი ნაციონალურ პროფესიონალურ საკალათბურთო ლიგაში გადავიდნენ და წარმოადგენენ მხოლოდ იმ გაუქმებულ გუნდებს, რომლებმაც ლიგა დატოვეს და სხვა ლიგაში გადავიდნენ. ბულეტსი უკანასკნელი გაუქმებული გუნდი იყო, რომელმაც NBA 1954-55 წლების სეზონში დატოვა და ამავე დროს ერთადერთი გუნდია, რომელმაც NBA ჩემპიონის ტიტული მოიგო. ჩიკაგო სტეგსი, ინდიანაპოლის ოლიმპიანსი, კლივლენდ რებელსი, პეკერსი და რედ სკინსი პლეი-ოფში ყოველ წელს გადიოდნენ, როდესაც ლიგაში აქტიურები იყვნენ. გაუქმებული გუნდების ქალაქებიდან, ჩიკაგო, კლივლენდი, დენვერი, დეტროიტი, ინდიანაპოლისი, ტორონტო და ვაშინგტონი არიან მხოლოდ ის ქალაქები, რომლებსაც ამჟამად კვლავ ჰყავთ NBA-ში გუნდები.
სქოლიო
კატეგორია:NBA გაუქმებული გუნდები