cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია
ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია, ეუთო — ჩამოყალიბდა ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის საბჭოს საფუძველზე პარიზის 1990 წლის და ვენისა და ჰელსინკის 1992 წლის დეკლარაციების  საფუძველზე. ფუნქციონირებს 1995 წლიდან.
1990 წლამდე ეუთო ფუნქციონირებდა როგორც შეხვედრებისა და კონფერენციების ფორუმი, რომელიც ადგენდა სახელმწიფოთა და მოქალაქეთა მოქმედების წესებს და პერიოდულად მიმოიხილავდა მათ შესრულებას (ამ დროს მისი სახელწოდება იყო „ევროპაში უშიშროებისა და თანამშრომლობის თათბირი - ეუთთ“).
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები კატეგორია:ევროპის ისტორია
ობერალპის უღელტეხილი
ობერალპის უღელტეხილი (Oberalppass) — უღელტეხილი შვეიცარიის ალპებში. სიმაღლე 2044 მ. გრაუბიუნდენის კანტონს (დისენტისი) აკავშირებს ურის კანტონთან (ანდერმატი). უღელტეხილის სიახლოვეს სათავეს იღებს მდინარე რაინი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვეიცარიის უღელტეხილები
ტირგოვიშტეს ღამის თავდასხმა
ტირგოვიშტეს ღამის თავდასხმა (Atacul de noapte de la Târgoviște) 一 საბრძოლო შეტაკება ვლახეთის პრინც ვლად ცეპეშსა და ოსმალეთის იმპერიის სულთან მეჰმედ II-ს შორის, რომელიც გაიმართა 1462 წლის 17 ივნისს, ხუთშაბათ დღეს. ბრძოლა მას შემდეგ გაჩაღდა, რაც, ისედაც ვლახეთთან დაძაბული ურთიერთობის მქონე მეჰმედმა, აღმოაჩინა, როგორ აყალიბებდა ალიანსს ვლად დრაკულა უნგრეთის მეფე მატიაშ ჰუნიადთან, შესაბამისად, მეჰმედმა ოფიციალურად დაუპატრონებელი ვლახეთის კონტროლი გადაწყვიტა და განგებ ჩაუსაფრდა ცეპეშის არმიას. ვლადმა ბულგარეთში შეჭრა გადაწყვიტა, რა დროსაც მეჰმედმა დრო იხელთა, ჯარი შეკრა და ვლახეთისკენ დაძრა. აქ წარიმართა შეტაკებების მთელი სერია, რომელთა კულმინაციური მომენტიც სწორედ ტირგოვიშტეს მიდამოებში დაბანაკებულ ოსმალურ არმიაზე თავდასხმა მიიჩნევა. ვლადს განზრახული ჰქონდა ოსმალეთის სულთნის, მეჰმედ II-ის ლიკვიდირება, თუმცა გეგმები ჩაიშალა და სულთანს დედაქალაქისკენ დახევა მოუწია. აქ მან რამდენიმე ქვემეხი იშოვა, რათა თავდასხმა განეახლებინა, თუმცა ბულგარეთში შესულს 23,844 სარზე გაბმული თურქი ჯარისკაცი დახვდა. საინტერესოა, რომ ეს ციფრები თავად ცეპეშის მატიაშ ჰუნიადისადმი გაგზავნილ წერილში ეწერა. ამის შემდეგ სულთანი თავისი ამალითურთ ბრეილში გაემგზავრა და ადრიანოპოლში ჩასვლამდე მთელი ბრეილი მიწასთან გაასწორა. ამ კამპანიაში ორივე მხარემ გამოაცხადა თავი გამარჯვებულად, რის გამოც გაურკვეველია, ვის ჰქონდა მოპოვებული დომინირება. ასეა თუ ისე, მეჰმედმა მაინც შეძლო მრავალი დატყვევებული მონით, ცხენებითა და პირუტყვით სამშობლოში დაბრუნება.
ფონი
1453 წელს, კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ, მეჰმედმა ყურადღება სხვა ლაშქრობებზე გადაიტანა. მიუხედავად ამ დიდი გამარჯვებისა, სულთანს, შეიძლება ითქვას, სრულებით არ ჰქონდა დალხენილი იმპერიის გარშემო არსებული საფრთხის გამო 一 ანატოლიაში ტრაპიზონის იმპერია საგრძნობ წინააღმდეგობას უწევდა ოსმალეთს, არანაკლები საფრთხე მოდიოდა აღმოსავლეთიდან, კერძოდ თეთრბატკნიანთა მმართველის, უზუნ-ჰასანის მხრიდანაც. რაც შეეხება დასავლეთს, აქ ალბანური ჯარები, გეორგ კასტრიოტის ხელმძღვანელობით, გამუდმებით აწიოკებდნენ ოსმალებს, ბოსნიელები ხარკის გადახდაზე უარს აცხადებდნენ. ამ დროს ვლახეთის სამეფო აკონტროლებდა მდინარე დუნაის ორივე მხარეს, რაც ოსმალეთისთვის წამგებიანი იყო, რადგან საღვთო რომის იმპერიას ნებისმიერ მომენტში შეეძლო განეხორციელებინა საზღვაო თავდასხმები ოსმალეთის წინააღმდეგ. 1459 წლის 26 სექტემბერს რომის პაპ პიუს II-მ ახალი ჯვაროსნული ლაშქრობის წამოწყება განიზრახა, ოღონდ, ამჯერად ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. ეს წინადადება კიდევ უფრო ოფიციალური 1460 წლის 14 იანვარს, მანტუას კონგრესზე გახდა, როცა პაპმა ოფიციალურად გამოუცხადა ომი ოსმალეთს. მისივე გეგმით, ბრძოლა სამ წელიწადს უნდა გაგრძელებულიყო, თუმცა გეგმები ჩაიშალა. შედეგად, ერთადერთი ევროპელი მონარქი, რომელმაც ახალი ჯვაროსნული ლაშქრობისადმი ენთუზიაზმი გამოავლინა, იყო ვლად III ცეპეში, რომელიც რომის პაპის დიდი პატივისცემით სარგებლობდა. ევროპელთა მიერ ახალი ჯვაროსნული ლაშქრობისადმი გამოვლენილი უინტერესობის გამო მეჰმედმა დრო იხელთა და საკუთარი არმია თავდასხმით პოზიციაზე გადართო. მოგვიანებით, იმავე წელს (1460), მან აიღო უკანასკნელი დამოუკიდებელი სერბული ქალაქი 一 სმედეროვო, ხოლო 1461 წელს მან დაარწმუნა მორეის დესპუტატის მმართველი, დაეთმო საკუთარი ციხე. შედეგად, მისტრა და კორინთი ოსმალეთმა უბრძოლველად ჩაიბარა.
ოსმალები
მინი|[[მეჰმედ II]] მეჰმედმა გაგზავნა მაცნეები მთელი ქვეყნის მაშტაბით, რათა ჯარი დროულად შეგროვილიყო. მას გეგმაში ჰქონდა იმ რაოდენობის ჯარისკაცების გამოყვანა, რა რაოდენობაც კონსტანტინოპოლის დაცემას მოახმარა. 1462 წლის 26 აპრილს (ან, ზოგიერთი ცნობით, 17 მაისს) სულთანი თავისი ამალითურთ ტოვებს კონსტანტინოპოლს და იძრება ჩრდილოეთისკენ. მისი ერთ-ერთი ვეზირისადმი მიწერილი წერილიდან ირკვევა, რომ ოსმალეთის არმია 150 ათას ჯარისკაცს აღწევდა. ერთ-ერთი ბერძენი ისტორიკოსი, ლაონიკე ქალკოკონდილე, წერდა, რომ მეჰმედის არმია უზარმაზარი იყო და იგი მხოლოდ კონსტანტინოპოლის კამპანიისას გამოყენებულ ჯარისკაცთა რიცხვს ჩამორჩებოდა. მისივე თქმით, ეს რიცხვი 250 ათასს აღწევდა, ხოლო ზოგიერთი თურქი ისტორიკოსი ფიქრობს, რომ ეს რიცხვი არა 250 ათასს, არამედ 300 ათასს უტოლდებოდა. ზუსტად ამავე ციფრებს შევხვდებოდით ვერონაში ნაპოვნ ანონიმური მემატიანის მიერ დაწერილ წერილში. ლეონარდო ტოკოს მილანის ჰერცოგის, ფრანჩესკო სფორცასადმი მიწერილ წერილში ეწერა, რომ თურქებს 400 ათასამდე ჯარისკაცი ჰყავდათ გამოყვანილი, რასაც დამატებით 40 ათასი მოხალისე ანატოლიელი ემატებოდა. უცნაურია, მაგრამ თურქთა არმია უფრო მცირედ შეაფასა რიგითმა ვენეციელმა დესპანმა, ტომაშმა, ბუდაში ყოფნისას. წერილში იგი ამბობს, რომ არმია 60 ათას რეგულარულ და 30 ათას არარეგულარულ ჯარისკაცს შეიცავდა. იგი ძირითადად დაკომპლექტებული იყო იანიცრებისგან, ქვეითი ჯარისკაცებისგან, ფეოდალური კავალერიის 一 სიფაჰებისგან და ა.შ. რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, არის ის, რომ ვლად ცეპეშის ნახევარძმა, რადუ, საკუთარი ნებით ეხმარებოდა ოსმალეთის არმიას და 4000 ჯარისკაცს საკუთარი სურვილით მეთაურობდა. გარდა ამისა, თურქები ფლობდნენ მძიმე არტილერიას, 120 ქვემეხს და არაერთ მუშასა თუ ინჟინერს, რათა ლაშქრობისას გზების გაყვანა გაადვილებოდათ, აგრეთვე ულემებს, მუეძინებს, ასტროლოგებს, რომლებიც მეჰმედს სამხედრო გადაწყვეტილებების მიღებაში ეხმარებოდნენ. ქალკოკონდილეს თქმით, დუნაის გემთფლობელებს 300 ათასი ოქრო გადასცეს ჯარის გადაყვანის მოთხოვნით, გარდა ამისა, მეჰმედმა გამოიყენა საკუთარი ფლოტი, რომელიც შედგებოდა 25 ტრირემისგან და 150 პატარა გემისგან.
ვლახები
მარცხნივ|მინი|220x220პქ|[[ვლად III ცეპეში]] ვლადმა დახმარება უნგრეთს სთხოვა,თუმცა, მას შემდეგ, რაც მას დახმარების შესახბ არანაირი წერილი არ მიუღია, ქვეყანაში ერთგვარი საგანგაშო მდგომარეობა გამოაცხადა 一 მისი ბრძანებით, ჯარში უნდა გამოცხადებულიყო ყველა 12 წელს გადაცილებული ადამიანი, განურჩევლად სქესისა და განურჩევლად იმ ფაქტისა, შეეძლოთ თუ არა მათ იარაღის ხმარება. სხვადასხვა წყაროებში აღნიშნულია, რომ ჯარის ძალა 22000-დან 30900-მდე მერყეობდამ ყველაზე სანდო წყაროს მიხედვით კი ეს რიცხვი 30000-ს შეადგენდა. ლეონარდო ტოკოს წერილში, რომელშიც მეჰმედის არმიის რაოდენობა შეგნებულად იყო შემცირებული, ანალოგიურად იყო გაზვიადებულად გაზრდილი ვლახთა არმიის შემადგონლობაც. იგი ჰერცოგს ატყობინებდა, რომ ვლახელები 200 ათასზე მეტი მეომრისგან დაკომპლექტებული ჯარისკაცისგან შემდგარ არმიას ფლობდა. არმიის უმრავლესობა გლეხებისა და მწყემსებისგან შედგებოდა, აგრეთვე ახალგაზრდა ბიჭებისგან, რომელბიც ცხენებზე იყვნენ ამხედრებულნი და შუბებით, ხანჯლებითა და მშვილდებით იყვნენ შეიარაღებულნი. ბრძოლის წინ, ვლადმა საკუთარ მეომრებს შეუთვალა:"ისინი, ვინც ფიქრობთ, რომ განწირულები ხართ, ჯობია არ გამომყვეთ"
ბრძოლა
მეჰმედმა ბრძანა, რომ თურქეთის ბანაკის ირგვლივ გზები ჩაეხერგათ, რათა მტერი არ შემოღწეულიყო. მეორე დღეს, 22 ივნისს თურქებმა უკან დაიხიეს. რამდენიმე დღის შემდეგ ვლადის ბიძაშვილი, შტეფან მოლდაველი, ცდილობდა, თავდასხმა განეახლებინა და ქალაქის გარნიზონებში 7000-კაციანი ჯარი ჩააყენა. ერთ-ერთი თავდასხმისას, შტეფანი ფეხში ცეცხლსასროლი იარაღით დაჭრეს. 29 ივნისს სულთანმა მიაღწია ბრეილს, რომელიც გადაწვა და შემდეგ ადრიანოპოლში გაცურა, სადაც ის 11 ივლისს ჩავიდა. 12 ივლისს თურქებმა ზეიმი გამართეს ვლად ცეპეშზე გამარჯვების აღსანიშნავად. მათ უამრავი ადგილობრივი მოსახლე დაიმონეს, მიწის აოხრების შემდეგ კი, 200 ათასამდე პირუტყვთან და მრავალ ტყვესთან ერთად, სამშობლოში დაბრუნდნენ.
სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები კატეგორია:ოსმალეთის ექსპანსია ევროპაში კატეგორია:უნგრეთის ბრძოლები
თაფლოვანი მცენარეები
თაფლოვანი მცენარეები — ფარულთესლოვანი მცენარეების დიდი ჯგუფი, რომელთა ყვავილებისაგან ფუტკრები ნექტარსა და ყვავილის მტვერს აგროვებენ და ამუშავებენ — ნექტარს აქცევენ თაფლად, მტვერს — ჭეოდ. ნექტარს მცენარე აგროვებს სპეციალურ ჯირკვლებში — სანექტრევებში, რომლებიც ყვავილის ნასკვსა და მტვრიანების ძირშია განვითარებული და სხვადასხვა ფორმა აქვს. ზოგიერთი თაფლოვანი მცენარეები გამოყოფს ფასოვან ნივთიერებას, რომლისგანაც ფუტკრები ამზადებენ წებოს -დინდგელს, როგორც ველურ, ისე კულტურულ თაფლოვანი მცენარეებში ნექტრის გამოყოფა და ფუტკრების მიერ მათი შეგროვება ხდება ყვავილობის პერიოდში, რომლის დასაწყისს და ხანგრძლივობას განსაზღვრავს თაფლოვანი მცენარეების ბიოლოგიური თავისებურებანი და კლიმატური-გეოგრაფიული ფაქტორები.
საქართველოში აღრიცხულია თაფლოვანი მცენარეების 600-მდე სახეობა, მათგან პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს 50-მდე სახეობას. ისინი გავრცელებულია როგორც დაბლობისა და მთის ტყეებში, ისე სუბალპურ და ალპურ სარტყლების მდელოებზე. თაფლოვანი მცენარეების სახეობრივი შემადგენლობა და ყვავილობის ვადები სხვადასხვაა. თაფლის ხარისხი დამოკიდებულია ნექტრის შედგენილობაზე, ზოგჯერ თაფლი მაწყინარია და არა მარტო „ათრობს“ ადამიანს, არამედ წამლავს კიდეც. ამის მიზეზი ზოგ მცენარეში (მაჯაღვერი, მელიქაური, იელი, თამბაქო) ალკალოიდების დიდი კონცენტრაციაა.
საუკეთესოდ ითვლება კავკასიური ცაცხვის (გავრცელებულია მთის ქვედა და შუა სარტყლის ტყეებსა და ტყის პირებზე), წვრილფოთოლა ცაცხვის (იზრდება სუბალპურ ტყეებში), აგრეთვე, ცრუაკაციის (ფართოდაა გავრცელებული დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს გაკულტურებულ მიწებზე), ქაცვის (აქვს უხვი ყვავილები და შეიცავს სამკურნალო თვისებების ნექტარს, მრავლად გვხვდება აღმოსავლეთ და დასაქვლეთ საქართველოს მდინარისპირა ტყეებში, მთაშიც და ბარშიც), ესპარცეტის თითქმის ყველა სახეობის, იონჯისა და სამყურას ბევრი სახეობის, თეთრი და სამკურნალო ძიძოს და სხვა თაფლი.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები კატეგორია:თაფლოვანი მცენარეები
ალექსანდრე მელაძე
დაიბადა ზეინკლის ოჯახში. საშუალო განათლება მიიღო ზუგდიდში. სკოლის დამთავრების შემდეგ ორი წლის განმავლობაში მუშაობდა მდინარე ენგურის სარკინიგზო ხიდის მშენებლობაზე. 1939 წლიდან სსრკ წევრი იყო. 1931 წელს საქართველოს კიროვის სახელობის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ გაგზავნეს 26 კომისრის სახელობის მანქანათსაშენებელ ქარხანაში, სადაც სხვადასხვა თანამდებობებზე მუშაობდა. 1956 წლის 27 აგვისტოდან 1965 წლის 22 ოქტომბრამდე იყო თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1941–1953 წლებში იყო ბათუმის თუთიის ქარხნის, თბილისის კიროვის სახელობის, კალინინის სახელობის, 26 კომისრის სახელობის მანქანათმშენებლობის ქარხნების დირექტორი, საქართველოს სსრ ხე-ტყის მრეწველობის მინისტრი (1953–1956), 1965 წლის ოქტომბრიდან საქართველოს სსრ ადგილობრივი მრეწველობის მინისტრი. 1961 წელს მიენიჭა საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინრის წოდება. დაჯილდოებულია ლენინის, შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და სამი მედლით. იყო საქართველოს სსრ და სსრკ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:დაბადებული 1907 კატეგორია:გარდაცვლილი 1969 კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ინჟინრები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები ა
სარწების ციხე
სარწების ციხე — ციხესიმაგრე თურქეთის რესპუბლიკის არდაჰანის პროვინციის არდაჰანის რაიონის სოფელ სულაქიურთის ჩრდილოეთით. სოფელი ისტორიული არტაანის მხარეა, ზღვის დონიდან 2140 მეტრზე. ტოპონიმი „სარწები“ გიორგი მერჩულეს „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ გვხვდება. ნიკო მარმა გიორგი მერჩულესთან მოხსენიებული „სარწები“ ტოპონიმად სცნო, ხოლო ზ. სარჯველაძის აზრით, ის ყანას უნდა ნიშნავდეს. ტერმინი „სარწები“ ტოპონიმად გაიაზრა ს. ჯიქიამაც და გამოსცა მის შესახებ დაცული მასალა 1985 წლის „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“. ციხე-სიმაგრის მთავარი ნაგებობა გორაკის თავზეა აღმართული, წრიული ფორმით. ციხის კედლების სიმაღლე 4-5 მეტრი უნდა ყოფილიყო. სარწების ციხე ისტორიულ წყაროებში არ მოიხსენიება, ვინაიდან ქართული წერილობითი წყაროების გაჩენის პერიოდში ის არ წარმოადგენდა რაიმე სახის მნიშვნელოვან საფორტიფიკაციო ნაგებობას, შუა საუკუნეებში მას ძველი ფუნქცია დაკარგული ჰქონდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
ინტერნეტის საინჟინრო საბჭო
მინი|მარჯვნივ|250პქ|IETF-ს ლოგო ინტერნეტის საინჟინრო საბჭო (IETF) (ინგლ. Internet Engineering Task Force) — კომპიუტერული ქსელების ინჟინრების, ოპერატორების, პროვაიდერების, მეცნიერების ღია სტანდარტების ორგანიზაცია, რომელიც ანვითარებს და ხელს უწყობს ინტერნეტის ნებაყოფლობით სტანდარტებს, კერძოდ ტექნიკურ სტანდარტებს, რომლებიც მოიცავს ინტერნეტის ოქმების (პროტოკოლების) (TCP/IP) და არქიტექტურის კომპლექტს. მას არ აქვს წევრობის ოფიციალური სია ან წევრობის მოთხოვნები. ყველა მონაწილე და მენეჯერი მოხალისეა, თუმცა მათ მუშაობას ჩვეულებრივ აფინანსებენ დამსაქმებლები ან სპონსორები.
IETF-მა საქმიანობა დაიწყო შეერთებული შტატების ფედერალური მთავრობის მხარდაჭერით, მაგრამ 1993 წლიდან იგი ფუნქციონირებს როგორც სტანდარტების შემმუშავებელი ინტერნეტ-საზოგადოება, საერთაშორისო წევრობაზე დაფუძნებული არაკომერციული ორგანიზაციის ეგიდით.
ორგანიზაცია
IETF შედგება მრავალი სამუშაო ჯგუფისა და არაოფიციალური სადისკუსიო ჯგუფებისაგან. თითოეულ ჯგუფს ჰყავს თავისი დანიშნული თავმჯდომარე (ზოგჯერ რამდენიმე თანათავმჯდომარე). უხეში კონსენსუსი გადაწყვეტილების მიღების უპირველესი საფუძველია. არ არსებობს ფორმალური ხმის მიცემის პროცედურები. იმის გამო, რომ IETF-ის სამუშაოების უმეტესი ნაწილი კეთდება საფოსტო გზავნილების საშუალებით, შეხვედრებზე დასწრება არ არის სავალდებულო მომუშავეთათვის. თითოეული სამუშაო ჯგუფი განკუთვნილია სამუშაოს შესასრულებლად გარკვეულ თემაზე და შემდეგ შეიძლება დაიშალოს. ზოგიერთ შემთხვევაში, სამუშაო ჯგუფს განაახლებს წესდება, რათა საჭიროებისამებრ შეასრულოს ახალი ამოცანები.
1993 წელს IETF შეიცვალა აშშ-ს ფედერალური მთავრობის მიერ მხარდაჭერილი საქმიანობიდან დამოუკიდებელ საერთაშორისო აქტივობად, რომელიც დაკავშირებულია ინტერნეტ საზოგადოებასთან, წევრობაზე დაფუძნებულ საერთაშორისო არაკომერციულ ორგანიზაციასთან. იმის გამო, რომ თავად IETF-ს არ ჰყავს წევრები და არც ის არის ორგანიზაცია თავისთავად, ინტერნეტ საზოგადოება უზრუნველყოფს ფინანსურ და სამართლებრივ ჩარჩოს IETF-ისა და მისი მოძმე ორგანოების (IAB, IRTF) საქმიანობისთვის. IETF-ის საქმიანობას აფინანსებს შეხვედრების საფასური, შეხვედრების სპონსორები და ინტერნეტ საზოგადოება მისი ორგანიზაციული წევრობისა და საჯარო ინტერესების რეესტრის შემოსავლებით.
2005 წლის დეკემბერში შეიქმნა IETF Trust, რომელიც მართავდა IETF-ის მიერ წარმოებულ საავტორო უფლებებით დაცულ მასალებს.
მმართველი გუნდი
ინტერნეტის საინჟინრო საბჭოს მმართველი გუნდი (IESG) არის ორგანო, რომელიც შედგება ინტერნეტის საინჟინრო საბჭოს (IETF) თავმჯდომარისა და რეგიონების დირექტორებისგან. ის უზრუნველყოფს ინტერნეტ-სტანდარტების საბოლოო ტექნიკურ მიმოხილვას და პასუხისმგებელია IETF-ის ყოველდღიურ მართვაზე. იგი იღებს სამუშაო ჯგუფების გადაწყვეტილებების აპელაციას და გადაწყვეტილებას დოკუმენტების სტანდარტების მიმართულებით წარმართვის შესახებ.
IESG-ის თავმჯდომარე არის მთავარი რეგიონის დირექტორი, რომელიც ასევე ასრულებს IETF-ის საერთო თავმჯდომარის ფუნქციას. IESG-ის წევრები არიან ქვემოთ ჩამოთვლილი თითოეული სფეროდან ორი დირექტორი:
თანამდებობის გამო ორგანიზაციის წევრებად ითვლებიან
ადრეული ლიდერობა და ადმინისტრაციული ისტორია
IETF-ის წინამორბედი იყო შლუზების ალგორითმისა და მონაცემთა სტრუქტურების (GADS) სამუშაო ჯგუფი, რომლის თავმჯდომარე იყო დევიდ ლ. მაილსი დელავერის უნივერსიტეტიდან.
1986 წლის იანვარში, ინტერნეტის აქტივობების საბჭომ (IAB) (ამჟამად სახელწოდებით ინტერნეტის არქიტექტურის საბჭო) გადაწყვიტა გაეყო GADS ორ ერთეულად: ინტერნეტის არქიტექტურის (INARC) სამუშაო ჯგუფი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მაილსი, რათა განეხორციელებინა კვლევები და IETF, რათა გადაეწყვიტათ პროექტირებისა და ტექნოლოგიების გადაცემის მოკლევადიანი საკითხები. IETF-ის პირველი თავმჯდომარე იყო მაიკლ კორიგანი, რომელიც მაშინ თავდაცვის მონაცემთა ქსელის (DDN) ტექნიკური პროგრამის მენეჯერი იყო. 1986 წელს, DARPA-ს დატოვების შემდეგ, რობერტ კანმა დააარსა ეროვნული კვლევის ინიციატივების კორპორაცია (CNRI), რომელმაც დაიწყო IETF-ისთვის ადმინისტრაციული მხარდაჭერის უზრუნველყოფა.
1987 წელს IETF-ის თავმჯდომარე კორიგანი შეცვალა ფილიპ გროსმა.
CNRI-მ და NSF-მა გააფორმეს ერთობლივი ხელშეკრულება NCR-8820945, (ძალაში შევიდა 1989 წლის 1 მარტს, მაგრამ უზრუნველყოფდა მხარდაჭერას, რომელიც დათარიღებულია 1988 წლის ბოლოდან) რომლის მიხედვითაც CNRI თავის თავზე იღებდა „სამდივნოს“ შექმნას IAB-ის მუშაობის და მისი სხვადასხვა მიზნობრივი ჯგუფების, კერძოდ კი, IETF-ის საერთო კოორდინაციის, მართვისა და მხარდასაჭერად.
1992 წელს CNRI-მ მხარი დაუჭირა ინტერნეტ საზოგადოების ფორმირებას და ადრეულ დაფინანსებას, რომელმაც მიიღო IETF, როგორც ფისკალურად დაფინანსებული პროექტი, IAB-თან, ინტერნეტ კვლევის სამუშაო ჯგუფთან ერთად (IRTF) და ყოველწლიური INET შეხვედრების ორგანიზებას. ფილ გროსმა განაგრძო მუშაობა IETF-ის თავმჯდომარედ მთელი ამ გარდამავალი პერიოდის განმავლობაში. სერფმა, კანმა და ლაიმან ჩაპინმა გამოაცხადეს ISOC-ის ჩამოყალიბება, როგორც „პროფესიონალური საზოგადოება, რომელიც ხელს უწყობს და მხარს უჭერს ინტერნეტის, როგორც გლობალური კვლევის საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურის ევოლუციასა და ზრდას". ინტერნეტ საზოგადოების პირველ საბჭოს შეხვედრაზე, ვინტ სერფმა, რომელიც წარმოადგენდა CNRI-ს, შესთავაზა: „დეფიციტის წარმოქმნის შემთხვევაში, CNRI დათანხმდა 102000 აშშ დოლარამდე წვლილის შეტანას მის კომპენსირებაში“. 1993 წელს სერფმა განაგრძო ISOC-ის ფორმირების მხარდაჭერა CNRI-ში მუშაობის დროს, და ISOC-ის როლი „ინტერნეტ სტანდარტების შექმნისა და დოკუმენტაციის ოფიციალურ პროცედურებში" კოდიფიცირებული იყო IETF-ში.
1995 წელს, IETF აღწერს ISOC-ის როლს IETF-ში, როგორც წმინდა ადმინისტრაციულს, ხოლო ISOC-ს, როგორც „არანაირი გავლენა არ აქვს ინტერნეტ სტანდარტების პროცესზე, ინტერნეტ სტანდარტებზე ან მათ ტექნიკურ შინაარსზე“.
1998 წელს CNRI-მ დააარსა Foretec Seminars, Inc. (Fortec), მომგებიანი შვილობილი კომპანია, რომელიც ახორციელებს სამდივნოს მომსახურებას IETF-ისთვის. Foretec ამ სერვისებს ახორციელებდა 2004 წლამდე. 2013 წლისთვის Foretec დაიშალა.
2003 წელს RFC-მ აღნიშნა IETF-ის როლი ISOC-ის დირექტორთა საბჭოში საბჭოს 3 წევრის დანიშვნაში.
2018 წელს ISOC-მა დააარსა The IETF Administration LLC, ცალკე შპს, რომელიც ახორციელებს IETF-ის ადმინისტრირებას. 2019 წელს შპს-მ გამოაცხადა წინადადებების გამოცხადება IETF-ისთვის სამდივნო მომსახურების გაწევისთვის.
შეხვედრები
IETF-ის პირველ შეხვედრას, რომლითაც დაიწყო ორგანიზაციამ მუშაობა 1986 წლის 16 იანვარს, ესწრებოდა აშშ-ს ფედერალური მთავრობის მიერ დაფინანსებული 21 მკვლევარი. ეს იყო ადრინდელი GADS სამუშაო ჯგუფის მუშაობის გაგრძელება. არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებს იწვევენ IETF-ის მეოთხე შეხვედრიდან დაწყებული და მას შემდეგ IETF-ის ყველა შეხვედრა ღიაა ნებისმიერი მსურველისთვის. შეხვედრაზე დასწრება არ არის სავალდებულო თავად წევრებისთვის, რომლებიც უმთავრეს სამუშაოს საფოსტო გზავნილების საშუალებით ასრულებენ.
თავდაპირველად, IETF იკრიბებოდა ყოველ კვარტალურად, 1991 წლიდან იკრიბებოდა წელიწადში სამჯერ. საწყისი შეხვედრები ძალიან მცირერიცხოვანი იყო, პირველ ხუთ შეხვედრაზე 35-ზე ნაკლები ადამიანი დაესწრო. პირველ 13 შეხვედრაზე მაქსიმალური დასწრება იყო მხოლოდ 120 დამსწრე. ეს მოხდა 1989 წლის იანვარში გამართულ მე-12 შეხვედრაზე. ეს შეხვედრები 1990-იანი წლების დასაწყისიდან მნიშვნელოვნად გაიზარდა როგორც მონაწილეთა რაოდენობით, ასევე მასშტაბებით. 2000 წლის დეკემბერში IETF-ის შეკრებაზე, რომელიც გაიმართა სან დიეგოში (კალიფორნია) მას მაქსიმალური დასწრება ჰქონდა 2810-ს. დასწრება შემცირდა ინდუსტრიის რესტრუქტურიზაციის დროს 2000-იანი წლების დასაწყისში და ამჟამად დაახლოებით 1200-ია.
IETF ასევე აწყობს ჰაკათონებს IETF-ის შეხვედრების დროს. ყურადღება გამახვილებულია კოდის იმპლემენტაციაზე, რომელიც გააუმჯობესებს სტანდარტებს ხარისხისა და თავსებადობის თვალსაზრისით.
ოპერაციები
IETF თანამშრომლობს W3C, ISO / IEC, ITU და სხვა სტანდარტების ორგანიზაციებთან.
ქსელის ავტომატური მართვა
ის მიზნად ისახავს გააუმჯობესოს ქსელების მენეჯმენტის ეფექტურობა, რადგან ისინი იზრდებიან ზომითა და სირთულით. IETF ასევე ახორციელებს ავტონომიური ქსელის პროტოკოლების სტანდარტიზებას, რაც ქსელებს საშუალებას აძლევს იყოს თვითმართვადი.
ნივთების ინტერნეტი
ეს არის ფიზიკური ობიექტების ან საგნების ქსელი, რომლებიც ჩართულია ელექტრონიკასთან, სენსორებთან, პროგრამულ უზრუნველყოფასთან და ასევე საშუალებას აძლევს ობიექტებს გაცვალონ მონაცემები ოპერატორთან, მწარმოებელთან და სხვა დაკავშირებულ მოწყობილობებთან. IETF-ის რამდენიმე სამუშაო ჯგუფი ამუშავებს პროტოკოლებს, რომლებიც უშუალოდ ეხება IoT-ს.
ახალი სატრანსპორტო ტექნოლოგია
მისი შემუშავება უზრუნველყოფს ინტერნეტ აპლიკაციების შესაძლებლობას, გაგზავნონ მონაცემები ინტერნეტით. არსებობს რამდენიმე კარგად დამკვიდრებული სატრანსპორტო პროტოკოლი, როგორიცაა TCP (გადაცემის კონტროლის პროტოკოლი) და UDP (მომხმარებლის მონაცემთა პროგრამის პროტოკოლი), რომლებიც მუდმივად ფართოვდება და იხვეწება გლობალური ინტერნეტის საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად.
IETF სფეროები
იგი თავის მუშაობას ყოფს რიგ სფეროებად, რომლებსაც აქვთ სფეროს ფოკუსთან დაკავშირებული სამუშაო ჯგუფები. ტერიტორიის დირექტორები ასრულებენ ტერიტორიის მართვის ძირითად ამოცანას. რეგიონის დირექტორებს შეიძლება მიეცეს რჩევა ერთი ან მეტი დირექტორატის მიერ. ტერიტორიის სტრუქტურა განსაზღვრულია ინტერნეტ-ინჟინერიის მართვის ჯგუფის მიერ. ნომინაციების კომიტეტი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ახალი წევრების დასამატებლად.
სქოლიო
კატეგორია:ინტერნეტის ისტორია კატეგორია:ინტერნეტის სტანდარტები კატეგორია:ინტერნეტის უსაფრთხოება კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები
კარმნი გრიმა
კარმნი გრიმა (დ. 2 თებერვალი, 1838 — გ. 25 მაისი, 1922) — მალტელი გლეხი, რომელმაც მისტიკური რელიგიური გამოცდილების შედეგად დაიწყო ღვთისმსახურება როგორც  ტა’პინუს ღვთისმშობლის მოციქულმა.
ბიოგრაფია
კარმნი გრიმა დაიბადა გოცოს სოფელ გარბში, მალტის დაძმობილებულ კუნძულზე. მისი მშობლები, თომა და ანტონია (დაბადების სახელი აპაპი), იყვნენ ღარიბი მუშები, რომლებიც მუშაობდნენ მინდვრებში გამარის მიმდებარე ბორცვებზე. ყოველდღე ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილ პატარა სამლოცველოში, მესის მოსმენის შემდეგ, კარმნი მიდიოდა სამუშაოდ მინდორში.
1883 წლის 22 ივნისს, ჩვეულებისამებრ, როდესაც ის მიდიოდა პატარა სამლოცველოს წინ, გაიგონა იდუმალი ხმა, რომელიც მას ეძახდა: „მოდი, მოდი დღეს. მთელი წელი ვეღარ დაბრუნდები”. ეს მოვლენა მიჩნეულია გოცოს „ყველაზე თვალსაჩინო მოვლენად ეპარქიის ისტორიაში“. კარმნი გრიმა შეშინებული იყო, თუმცა დაემორჩილა და შევიდა სამლოცველოში. ნეტარი ღვთისმშობლის მიძინების ხატიდან, რომელიც მდებარეობს სამლოცველოში, კარმნის მოესმა ხმა, რომელიც ამბობდა: „წაიკითხე სამჯერ ავე მარია იმ სამი დღის პატივსაცემად, როცა საფლავში ვიყავი“. ამ დღის შემდეგ კარმნი გრიმა ავად გახდა და სამლოცველოში დაბრუნება მხოლოდ ერთი წლის შემდეგ შეძლო.
კარმნიმ ეს გამოცდილება გაუზიარა ცოდვების აღმსარებელს, მეგობარსა და მეზობელს ფრანჩესკო პორტელის. ამ უკანასკნელმა უთხრა, რომ მასაც ესმოდა მსგავსი ხმები. ამ იდუმალი შემთხვევიდან მალევე, ფრანჩესკოს დედა სასწაულებრივად განიკურნა ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის შემწეობით. ეპისკოპოსი პიეტრუ პეისი ინფორმირებული იყო ამ მოვლენების შესახებ და კარმნისა და ფრანჩესკოსთან საუბრის შემდეგ მან დაასკვნა, რომ ხმა ზეციური წარმოშობისა იყო. მინი| კარმნი გრიმას ქანდაკება გოცოში, მალტაში, ტა' პინუს სავანის გარეთ. ახალი ამბავი მოკლე დროში გავრცელდა მთელ გოცოსა და მალტაში. პატარა და მიტოვებული სამლოცველო მალე ღვთისმშობლის მადიდებელთა სალოცავად იქცა. უამრავმა ადამიანმა დაიწყო მომლოცველების ორგანიზება ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის პატივსაცემად და მატერიალური და სულიერი სიკეთის თხოვნით. ამან აიძულა საეკლესიო ხელისუფლება აეშენებინათ საკურთხეველი, რომელიც შეძლებდა დაეტია ხალხი, რომელიც ახლა ყოველდღიურად სტუმრობდა პატარა სამლოცველოს.
1920 წელს ჩაეყარა საფუძველი თანამედროვე ბაზილიკას, რომელიც ეძღვნება ღვთისმშობლის სახელს და ეწოდა  ტა' პინუ. დღეს ტა' პინუს ბაზილიკა რჩება ძალიან პოპულარულ ადგილად ღვთისმშობლის მადიდებლებისთვის.
სიცოცხლის ბოლო 15 წლის განმავლობაში, მიუხედავად იმისა, რომ საწოლს იყო მიჯაჭვული, გრიმა ძალიან მშვიდად იყო და მოთმინებით იტანდა ტანჯვას, სრულიად დარწმუნებული  იყო ღვთის ნებაში.
კარმნი გრიმა გარდაიცვალა 1922 წლის 25 მაისს.
სახლი, სადაც კარმნი გრიმა ცხოვრობდა, დღესაც არსებობს და ის ახლა მუზეუმად არის ქცეული.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1838 კატეგორია:გარდაცვლილი 1922 კატეგორია:სტატიების ესკიზები მალტის შესახებ კატეგორია:მალტის რომაულ-კათოლიკური ეკლესია
დუგა
დუგა ან ტუგა (ბერბერ. Dugga, Tugga, არაბ. دقة‎) — ძველრომაული ქალაქი ჩრდილოეთ ტუნისში, რომელიც მოიცავს 65 ჰა არქეოლოგიურ ტერიტორიას. 1997 წელს იუნესკომ დუგა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა, რადგან ის მიჩნეულია „საუკეთესოდ შემონახულ პატარა ჩრდილოაფრიკულ რომაულ ქალაქად“. ნაქალაქარი, რომელიც ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს, დაცულია თანამედროვე ურბანული პროცესების ყოველგვარი ხელყოფისგან, რასაც ვერ ვიტყვით მაგალითად კართაგენზე, რომელიც მრავალჯერ შერემონტდა.
ქალაქს უიშვიათესად აქცევს მისი ზომა, ბრწყინვალედ დაცული მონუმენტები და მდიდარი ნუმიდიურ-ბერბერული, პუნიკური, ძველრომაული და ბიზანტიური ისტორია. ყველაზე ცნობილ მონუმენტებსა და ადგილებს შორისაა პუნიკურ ლიბიური მავზოლეუმი, კაპიტოლიუმი, თეატრი, სატურნისა და იუნონას ტაძრები.
არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს თანამედროვე ქალაქ ტებურსუკიდან 4, 6 კილომეტრში, დაუსახლებელ პლატოზე.
დუგას ისტორია უკეთესადაა ცნობილი მისი რომაული დაპყრობის შემდეგ. მიუხედავად ამისა, არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია რომაელებამდელი ძეგლები, მათ შორის მავზოელუმი, ნეკროპოლისი და ტაძრები. ეს მონუმენტები ქალაქის მნიშვნელობაზე მიუთითებენ ჯერ კიდევ რომაელთა მოსვლამდელ ხანაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტუნისში კატეგორია:ძველი რომის ქალაქები
პატრისიო-ლინჩი
პატრისიო-ლინჩი (Isla Patricio Lynch) — კუნძული წყნარ ოკეანეში, ჩილეს სანაპიროსთან, პატაგონიის არქიპელაგში, შედის ჩილეს აისენის რეგიონის შემადგენლობაში. მისი ფართობია 561 კმ.კვ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს კუნძულები
ჰიბრიდული რეჟიმი
ჰიბრიდული რეჟიმი — მმართველობის შერეული ფორმა, რომელიც მეტწილად გამოწვეულია დემოკრატიზაციის დაუსრულებული პროცესით. გულისხმობს რეჟიმის ავტოკრატიულობის და დემოკრატიულობის ერთგვარ შერწყმას, როდესაც ქვეყანაში ერთის მხრივ მიმდინარეობს პოლიტიკური რეპრესიები, მეორეს მხრივ კი რეგულარულად ტარდება არჩევნები. Freedom House საქართველოს „გარდამავალ ან ჰიბრიდულ რეჟიმად“ მოიხსენიებს.
სინათლის წელიწადი (ჯგუფი)
სახელწოდება
ჯგუფის სახელწოდება დაკავშირებულია ქართველი მწერლის — ოთარ ჭილაძის პოემასთან „სინათლის წელიწადი“ (1967).
ისტორია
thumb|300პქ|როკ კანტატა „თაობა XXI“ (2006) ჯგუფი „სინათლის წელიწადი“ ჩამოაყალიბა გიგი გეგელაშვილმა 2004 წელს, თუმცა როკ-ჯგუფის ჩამოყალიბებას და საკომპოზიტორო მოღვაწეობას გიგი უკვე 2000 წლიდან იწყებს. 2001 წელს გიგიმ დაწერა სიმღერები კონცეპტუალური ალბომისთვის და ჩამოაყალიბა თავდაპირველი ჯგუფი პირობითი სახელწოდებით „საბა“ შემდეგი შემადგენლობით: გიგი გეგელაშვილი (ვოკალი), დავით ყეინაშვილი (კლავიში), ლაშა ივანიაშვილი (გიტარა) და ზაზა ცერცვაძე (დასარტყამი). შემდგომ წლებში ჯგუფის შემადგენლობა რამდენიმეჯერ იცვლება.
2004 წლის 8 აპრილს ჯგუფი ატარებს კონცერტ-პრეზენტაციას თბილისის მერიის შენობაში. ჯგუფს ერქმევა საბოლოო სახელწოდება: „სინათლის წელიწადი“. ამავე წელს ჯგუფმა ჩაწერა თავისი პირველი მუსიკალური დისკი, კონცეპტუალური საკონცერტო ალბომი სახელწოდებით „გზა ცისკენ“.
„სინათლის წელიწადმა“ შექმნა როკ კანტატა სახელწოდებით „თაობა XXI“ და შეასრულა იგი პირველად 2006 წელს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში სიმფონიურ ორკესტრთან, კაპელასთან და სოლისტ მომღერლებთან ერთად, სულ 150 მუსიკოსის მონაწილეობით. როკ კანტატა „თაობა XXI“ განმეორებით შესრულდა 2009 წელს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრში, გაკეთდა კონცერტის ვიდეო და აუდიო ჩანაწერი, რომელიც გამოცემულ იქნა ჯგუფის მეორე საკონცერტო ალბომის სახით.
Crassispira cerithoidea
Crassispira cerithoidea — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
მზის სისტემა
მინი|მარჯვნივ|upright=2|მზის სისტემის კომპიუტერული მოდელი. ინფოპლაკატზე ყველა პლანეტის მასა, დაშორება და სხვა მახასიათებლებია აღბეჭდილი მინი|მარჯვნივ|upright=2
მზის სისტემა შედგება მზისა და მის გარშემო მოძრავი გრავიტაციულად ჩაჭერილი ასტრონომიული ობიექტებისაგან. მზის სისტემის ფორმირება 4,6 მილიარდი წლის წინ, მოლეკულური ღრუბლის კოლაფსის შედეგად მოხდა. სისტემის მასის უმეტესობას (99,86%) მზე შეიცავს. ოთხი შედარებით პატარა შიდა პლანეტა — მერკური, ვენერა, დედამიწა და მარსი (მათ ასევე მოიხსენიებენ, როგორც კლდოვანი პლანეტები), ძირითადად, ქვისა და მეტალისგან შედგება, ხოლო ორი უდიდესი პლანეტა — იუპიტერი და სატურნი, ძირითადად, წყალბადითა და ჰელიუმითაა გაჯერებული. ორ უშორეს პლანეტაზე — ურანსა და ნეპტუნზე მეთანის, წყალბადისა და ამიაკის ყინულების დიდი მარაგია, რის გამოც მათ ზოგჯერ „ყინულის გიგანტებად“ მოიხსენიებენ.
რაინის ხეობა
რაინის ხეობა — ასე უწოდებენ ხეობას ზემო რაინის შუაწელზე, გერმანიაში, მდინარის 65 კმ-იან მონაკვეთს ქალაქ კობლენცსა და ბინგენს შორის. 2005 წელს, თავისი გეოლოგიური, ისტორიული, კულტურული და სამრეწველო მიზეზების უნიკალური კომბინაციის გამო, იუნესკომ ხეობა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
მზის სისტემა
მზიური ქარი — მზიდან წამოსული პლაზმა, რომელიც ვარსკვლავთშორის სივრცეში ქმნის დიდ ბუშტს, სახელად ჰელიოსფერო. ურტის ნისლეული, რომელიც მიჩნეულია, რომ გრძელპერიოდიანი კომეტების წყაროა, შესაძლებელია 1000-ჯერ შორს მდებარეობდეს, ვიდრე ჰელიოსფერო. ჰელიოპაუზა არის ის წერტილი, როდესაც მზიური ქარის წნევა ტოლია ვარსკვლავთშორისი ქარის (ანუ საპირისპირო) წნევისა. მზის სისტემა მოთავსებულია ირმის ნახტომის ერთ-ერთ მკლავში. ჩვენი მზის სისტემა ცენტრალური შავი ხვრელიდან 26 000 სინათლის წლითაა დაშორებული.
რაინის ხეობა
რეგიონის კლდოვანი რელიეფი დევონურ პერიოდში წარმოიქმნა და ფაციების სახელითაა ცნობილი. ესაა დანალექი, განმარხებული ნაშთების მატარებელი, კლდოვანი რელიეფი, რომელიც ძირითადად ფიქლებისგან შედგება. კარბონულ პერიოდში, რეგიონი დატბორილი იყო. ხეობა ამოიკვეთა ხმელეთის აწევის შედეგად, როდესაც მდინარე დაახლოებით 200 მეტრით დაბლა დარჩა. ამ მოვლენის ყველაზე მეტყველი მაგალითია კლდოვანი სანაპირო ლორელი.
ხეობას საკუთარი მიკროკლიმატი გააჩნია. კალთები დატერასებულია სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობისთვის, ძირითადად მევენახეობისთვის.
მზის სისტემა
აღმოჩენა და კვლევა
ათასეულობით წლის განმავლობაში, ადამიანები მზის სისტემის არსებობას ვერ ამჩნევდნენ (თუ არ ჩავთვლით რამდენიმე გამონაკლის პიროვნებას). ხალხს მიაჩნდა, რომ დედამიწა სამყაროს ცენტრში მოთავსებული სტაციონალური (უძრავი) ობიექტი იყო, რომელიც მთლიანად განსხვავდებოდა იმ ობიექტებისაგან, რომლებიც ღამის ცაზე მოძრაობდა. თუმცა, ბერძენ ფილოსოფოსს არისტარქეს მოსაზრება ჰქონდა ჰელიოცენტრულ გადაადგილებაზე, ხოლო ნიკოლას კოპერნიკი იყო პირველი ადამიანი, რომელმაც მათემატიკურად იწინასწარმეტყველა ჰელიოცენტრული სისტემა. მისმა XVII საუკუნის მემკვიდრეებმა — გალილეო გალილეიმ, იოჰანეს კეპლერმა და ისააკ ნიუტონმა ფიზიკის საკითხი განავითარეს, რომელმაც საერთო თანხმობა მისცა იმ აზრს, რომ დედამიწა მზის გარშემო მოძრაობს და ეს პლანეტები იმავე ფიზიკური ძალით იმართება, რითაც დედამიწა. გარდა ამისა, ტელესკოპის გამოგონებამ მეცნიერებს საშუალება მისცა უფრო შორეული პლანეტები და მთვარეები აღმოეჩინათ. შედარებით გვიან, ტელესკოპების გაუმჯობესებამ და უპილოტო ზონდების გაშვებამ საშუალება მოგვცა სხვა პლანეტებზე გამოგვეკვლია ისეთი გეოლოგიური ფენომენები, როგორებიცაა მთები და კრატერები, სეზონური მეტეოროლოგიური ფენომენები — ღრუბლები, მტვრის შტორმები და სხვა.
სტრუქტურა და შედგენილობა
thumb|right|upright=1.5|პლანეტების ორბიტების შედარება (მარცხნივ, ზემოდან საათის ისრის მიმართულებით) მზის სისტემის მთავარი შემადგენელი ნაწილი მზეა — მთავარი მიმდევრობის G2 ტიპის ვარსკვლავი, რომელიც მზის სისტემის მასის 99,86%-ია. იგი გრავიტაციულად დომინირებს მთელ სისტემაში. მზის ოთხი უდიდესი პლანეტა — გაზური გიგანტები, დანარჩენი მასის 99%-ია, მარტო იუპიტერი და სატურნი კი 90%-ზე მეტი.
რაინის ხეობა
ერთ დროს, ხეობაზე გადიოდა საზღვარი საფრანგეთსა და გერმანიას შორის, XIX საუკუნეში კი პრუსიის შემადგენლობაში შევიდა.
მზის სისტემა
სტრუქტურა და შედგენილობა
მზის გარშემო მოძრავი დიდ ობიექტთა უმეტესობა დედამიწის ორბიტის სიბრტყესთან ახლოს (სახელად ეკლიპტიკა) მოძრაობს. პლანეტები ძალიან ახლოსაა ეკლიპტიკასთან, ხოლო კომეტებს და კოიპერის სარტყლის ობიექტებს ხშირად შედარებით დიდი დახრილობა აქვს ეკლიპტიკის მიმართ. ყველა პლანეტა და სხვა ობიექტთა უმეტესობა იმავე მიმართულებით ბრუნავს, საითაც მზე. არსებობს გამონაკლისები, მაგალითად ჰალეის კომეტა.
რაინის ხეობა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის გეოგრაფია კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
მზის სისტემა
სტრუქტურა და შედგენილობა
მზის სისტემის საერთო სტრუქტურას მზე შეადგენს — ოთხი შედარებით პატარა შიდა პლანეტით, რომლებიც გარშემორტყმულია ასტეროიდული სარტყლით, და ოთხი გაზის გიგანტი, რომელთაც გარს კოიპერის სარტყლის გაყინული ობიექტები აკრავს. ზოგჯერ ასტრონომები ამ სტრუქტურას ორ რეგიონად ყოფენ: შიდა მზის სისტემა მოიცავს 4 კლდოვან პლანეტას და ასტეროიდულ სარტყელს. გარე მზის სისტემა კი ასტეროიდების გაღმა ვრცელდება, 4 გაზური გიგანტის ჩათვლით.
რაინის ხეობა
რესურსები ინტერნეტში
Mittelrhein Dolina środkowego Renu Cursul mijlociu al Rinului Mittelrhein
მზის სისტემა
სტრუქტურა და შედგენილობა
მზის სისტემაში პლანეტეთა უმეტესობა მეორად სისტემებს ფლობს, რომელიც მათ გარშემო მოძრავი პლანეტარული ობიექტებია — ბუნებრივი თანამგზავრები ან მთვარეები (ორი მათგანი პლანეტა მერკურიზე დიდია), ან გაზური გიგანტების შემთხვევაში - პლანეტარული რგოლები. ეს უკანასკნელი პაწაწინა ნაწილაკების თხელი ჯგუფია, რომლებიც შეთანხმებულად მოძრაობს პლანეტის გარშემო. უდიდეს მთვარეთა უმეტესობა სინქრონულ ბრუნვაშია. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მთვარე მუდამ ერთი მხარითაა მიბრუნებული თავის დედაპლანეტასთან (სპინ-ორბიტალური რეზონანსი 1:1... ამის გამო ვხედავთ ჩვენ მთვარის მხოლოდ „ახლო მხარეს“).
კეპლერის პლანეტარული მოძრაობის კანონები ობიქტების მოძრაობას აღწერს მზის გარშემო. ამ კანონების თანახმად, თითოეული ობიექტი ელიფსურად მოძრაობს მზის გარშემო, ერთი ცენტრის გარშემო. ობიექტები, რომლებიც მზესთან უფრო ახლოს მდებარეობს (მათ შედარებით მცირე დიდი ნახევარღერძები აქვს) უფრო სწრაფად მოძრაობს, რადგან მზის გრავიტაცია მათზე უფრო დიდ გავლენას ახდენს (რადგან ახლოსაა). ელიფსურ ორბიტაზე სხეულის დაშორება მზიდან წლის განმავლობაში იცვლება. სხეულის უახლოეს წერტილს მზემდე ეწოდება პერიჰელიუმი, ხოლო უშორესს აფელიუმი. პლანეტების ორბიტები თითქმის წრიულია, მაგრამ ბევრი კომეტა, ასტეროიდი და კოიპერის სარტყლის ობიექტი ძალზე ელიფსურ ორბიტებზე მოძრაობს. მზის სისტემაში სხეულების პოზიციების წინასწარმეტყველება შესაძლებელია რიცხობრივი მოდელების გამოყენებით.
ჩვენი მზე, რომელშიც მზის სისტემის თითქმის მთელი მატერიაა თავმოყრილი, დაახლოებით 98% წყალბადისა და ჰელიუმისგან შედგება. იუპიტერს და სატურნს, რომლებიც მზის სისტემის დანარჩენ მატერიას თითქმის სრულად შეიცავს, ატმოსფეროში ამავე ელემენტების 99% მაგარი აქვს. მზის სისტემაში შემადგენლობის გრადიენტი არსებობს, რომელსაც მზის სითბო და წნევა წარმოქმნის. ის ობიექტები, რომლებიც მზესთან შედარებით ახლოსაა, უფრო მეტად ექცევა მზის სითბოსა და წნევის ქვეშ, რის გამოც ისინი უფრო მაღალი დნობის ტემპერატურიანი ელემენტებითაა გაჯერებული, ხოლო უფრო შორი ობიექტები მზიდან, ძირითადად, შედარებით მსუბუქი ელემენტებისგან შედგება.
მანძილები და მასშტაბები
მზიდან დედამიწამდე მანძილი 1 ასტრონომიული ერთეულია (150 000 000 კილომეტრი). შედარებისთვის, მზის რადიუსი სულ რაღაც 0,0047 ასტრონომიული ერთეულია (700 000 კმ.). აქედან გამომდინარე, მზე დედამიწის ორბიტის რადიუსის მქონე სფეროს მოცულობის 0,00001%-ს იკავებს, ხოლო დედამიწის მოცულობა მზის მოცულობის მემილიონედ ნაწილს იკავებს. ყველაზე დიდი პლანეტა იუპიტერი მზიდან 5,2 ასტრონომიული ერთეულითაა (780 000 000 კმ.) დაშორებული და მისი რადიუსი 71 000 კილომეტრია (0,00047 ასტრონომიული ერთეული), ხოლო ყველაზე შორეული პლანეტა ნეპტუნი მზიდან 30 ასტრონომიული ერთეულითაა (4,5x109 კმ.) დაშორებული.
რამდენიმე გამონაკლისით, რაც უფრო შორსაა პლანეტა (ან სარტყელი) მზიდან, მით უფრო დიდია მანძილი მის ორბიტასა და მის შემდეგ მდებარე ობიექტის ორბიტას შორის. მაგალითად, ვენერა დაახლოებით 0,33 ასტრონომიული ერთეულით უფრო შორსაა მზიდან, ვიდრე მერკური, ხოლო სატურნი — 4,3 ასტრონომიული ერთეულითაა იუპიტერიდან, ნეპტუნი კი 10 ასტრონომიული ერთეულით ურანიდან. იყო მცდელობები, რომ ამ ორბიტალურ მანძილებს შორის კავშირი განესაზღვრათ (მაგალითად, ტიტიუს-ბოდეს კანონი), მაგრამ არც ერთი ასეთი თეორია არ იქნა მიღებული.
მზის სისტემის ზოგიერთი მაკეტი ცდილობს, გადაიყვანოს მზის სისტემის მასშტაბები ყველასათვის გასარკვევ ერთეულებზე. ზოგი მცირეა მასშტაბით, ხოლო ზოგი მთელ ქალაქში ან რეგიონშია გადაჭიმული. უდიდესი ასეთი მოდელი, შვედური მზის სისტემა, იყენებს 110 მეტრიან „ერიქსონის სფეროს“ მზის ატრიბუტად სტოკჰოლმში. მომდევნო იუპიტერია, რომელიც 7,5 მეტრის სფეროა არლანდას საერთაშორისო აეროპორტში, 40 კილომეტრის მოშორებით, ხოლო უშორესი ობიექტი სედნა 10 სანტიმეტრის სფეროა ლულეაში, 912 კილომეტრის მოშორებით.
თუ მზისა და ნეპტუნის დაშორებას 100 მეტრამდე შევამცირებთ, მაშინ მზის დიამეტრი 3 სანტიმეტრის იქნება, ხოლო გაზური გიგანტები - 3 მილიმეტრზე პატარები. დედამიწის დიამეტრი და სხვა კლდოვანი პლანეტები ამ მასშტაბზე რწყილის ზომის (0,3 მმ.) იქნება.
წარმოქმნა და ევოლუცია
მზის სისტემა 4,568 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა დიდ მოლეკულურ ღრუბელში არსებულ რეგიონის გრავიტაციული კოლაფსით. ეს თავდაპირველი ღრუბელი შესაძლოა რამდენიმე სინათლის წლის მანძილზე იყო გადაჭიმული და რამდენიმე ვარსკვლავიც წარმოქმნა. რადგანაც ეს ტიპური მოლეკულური ღრუბელია, ის შედგებოდა უმეტესად წყალბადისგან, რაღაც რაოდენობით ჰელიუმისაგან და მცირე რაოდენობით მძიმე ელემენტებისგან, რომელთა თერმობირთვული სინთეზი წინა თაობის ვარსკვლავების მიერ მოხდა. როცა მოხდა კოლაფსი რეგიონისა, რომელიც მზის სისტემა გახდა (ცნობილია, როგორც მზის სისტემამდელი ნისლეული), კუთხური მომენტის შენარჩუნებამ მისი უფრო სწრაფად ბრუნვა გამოიწვია. ცენტრი, სადაც მასის უმეტესობა იყო მოგროვებული, უფრო მეტად და მეტად გავარვარებული გახდა, ვიდრე გარშემორტყმული დისკო. როცა შეკუმშვადი ნისლეული სწრაფად ბრუნავდა, მან დაიწყო გაბრტყელება პროტოპლანეტარულ დისკოდ (რომლის დიამეტრი დაახლოებით 200 ასტრონომიული ერთეული იყო ) და ცხელ, მკვრივ პროტოვარსკვლავად ცენტრში. პლანეტები ამ დისკოს აკრეციით წარმოიქმნა, რომელშიც მტვერმა და გაზმა გრავიტაციულად მიიზიდეს ერთმანეთი და გაერთიანდნენ უფრო დიდი სხეულების ჩამოსაყალიბებლად. ადრეულ მზის სისტემაში შესაძლებელია ასობით პროტოპლანეტა არსებობდა, მაგრამ ისინი შეერწყნენ ერთმანეთს ან შეეჯახნენ ერთმანეთს, შედეგად კი დარჩა პლანეტები, ჯუჯა პლანეტები და ნარჩენი „უმცროსი“ სხეულები.
რადგანაც მეტალებსა და სილიკატებს დუღილის მაღალი ტემპერატურა აქვს, ცხელ შიდა მზის სისტემაში მხოლოდ მათ შეეძლოთ მყარ მდგომარეობაში ყოფნა. ამან კი საბოლოოდ წარმოქმნა კლდოვანი პლანეტები: მერკური, ვენერა, დედამიწა და მარსი. იმის გამო, რომ მეტალები მზის ნისლეულის ძალიან მცირე ნაწილს შეადგენდა, კლდოვანმა პლანეტებმა ძალიან დიდი ზომა ვერ მიიღო. გიგანტი პლანეტები (იუპიტერი, სატურნი, ურანი და ნეპტუნი) ჩამოყალიბდა უფრო შორს, ყინულოვანი ხაზის გაღმა. ეს უკანასკნელი არის წერტილი მარსისა და იუპიტერის ორბიტებს შორის, სადაც მატერია საკმარისად ცივია იმისათვის, რომ აქროლადი ყინულოვანი მატერია მყარ მდგომარეობაში დარჩეს. ეს ყინულები, რომელთაც ეს გიგანტი პლანეტები ჩამოაყალიბა, უფრო უხვად იყო, ვიდრე მეტალები და სილიკატები, რომლებმაც შიდა კლდოვანი პლანეტები წარმოქმნა, ამან კი ხელი შეუწყო მათ, მიეღოთ ისეთი მასები, რომ შეძლებოდათ წყალბადისა და ჰელიუმის (უმსუბუქესი და ყველაზე გავრცელებული ელემენტები) უზარმაზარი ატმოსფეროები „დაეტყვევებინათ“. ნარჩენი ნამსხვრევები, რომლებიც არასდროს გახდა პლანეტა, შექუჩდა ისეთ რეგიონებში, როგორებიცაა: ასტეროიდთა სარტყელი, კოიპერის სარტყელი და ურტის ნისლეული. ნიცის მოდელი ხსნის ამ რეგიონიების შექმნასა და იმას, თუ როგორაა შესაძლებელი, წარმოქმნილიყო გარე პლანეტები განსხვავებულ პოზიციებზე და როგორ გადასახლდნენ ისინი თავიანთ ამჟამინდელ ორბიტაზე სხვადასხვა გრავიტაციული ურთიერთქმედებებით.
50 მილიონ წელიწადში პროტოვარსკვლავის ცენტრში წყალბადის წნევა და სიმკვრივე საკმარისი იყო თერმობირთვული სინთეზის დასაწყებად. ტემპერატურა, რეაქციის ტემპი, წნევა და სიმკვრივე გაიზარდა მანამდე, სანამ არ დამყარდა ჰიდროსტატიკური წონასწორობა: თერმული წნევა უდრის გრავიტაციის ძალას. ამ წერტილში მზე მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი გახდა. მზიდან წამოსულმა მზიურმა ქარმა ჩამოაყალიბა ჰელიოსფერო და მოაშორა დარჩენილი გაზი და მტვერი პროტოპლანეტარული დისკოსგან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, ამით კი პლანეტარული ფორმირების პროცესი შეწყდა.
ჩვენთვის ნაცნობი მზის სისტემა ასეთი მანამდე დარჩება, სანამ მზის ბირთვში არსებული წყალბადის მთლიანი მარაგი არ გადაიქცევა ჰელიუმად, რომელიც დღევანდელიდან 5,4 მილიარდ წელიწადში მოხდება. ამით მზის მთავარ მიმდევრობაში სიცოცხლე დამთავრდება. ამ დროს მზის ბირთვი კოლაფსირდება და ენერგიის გამოცემა უფრო დიდი იქნება, ვიდრე ახლაა. მზის გარე ფენები გაფართოვდება ამჟამინდელ დიამეტრზე 260-ჯერ მეტად და მზე წითელი გიგანტი გახდება. იმის გამო, რომ მისი ზედაპირის ფართობი გაიზარდა, ზედაპირის ტემპერატურა შესამჩნევად დაბალი იქნება (2600 K ყველაზე ცივი), ვიდრე მთავარ მიმდევრობაზე ყოფნის პერიოდში იყო. მეცნიერთა ვარაუდით, გაფართოებადი მზე მერკურისა და ვენერას შთანთქავს, ხოლო დედამიწას სიცოცხლისთვის შეუფერებელ ადგილს გახდის. მისი სასიცოცხლო ზონა კი მარსის ორბიტაზე გადაინაცვლებს. საბოლოოდ, ბირთვის ტემპერატურა საკმარისი იქნება ჰელიუმის სინთეზისთვის. მზე ჰელიუმს დაწვავს წყალბადის წვის ხანგრძლივობის მცირე ნაწილით. მზის მასა არ არის საკმარისი უფრო მძიმე ელემენტების სინთეზის დასაწყებად და თერმობირთვული რეაქციები ბირთვში შემცირება. მისი გარე შრეები კოსმოსში გაიფანტება და დარჩება თეთრი ჯუჯა — უჩვეულოდ მკვრივი ობიექტი, რომლის მასა მზის თავდაპირველი მასის ნახევარია, მაგრამ ზომით დედამიწის ტოლი. გაფანტული გარე ფენები წარმოქმნის ე.წ. პლანეტარულ ნისლეულს, ანუ დაბრუნდება ის მატერია, რისგანაც მზე ვარსკვლავთშორის სივრცეში წარმოიქმნა, ოღონდ ახლა ის გამდიდრებულია მძიმე ელემენტებით, როგორიცაა ნახშირბადი.
მზე
მინი|მარჯვნივ|upright|ინფოპლაკატი, რომელშიც მზეზე ძალიან ბევრი რამ წერია მინი|მარცხნივ|კიდევ მზის შესახებ, რაც წინა ინფოპლაკატში ვერ ჩაეტია, აქ არის მოთავსებული
მზე მზის სისტემის ერთადერთი ვარსკვლავია. მისი უზარმაზარი მასა (დედამიწაზე 332 900-ჯერ მძიმე) ბირთვში წარმოქმნის ისეთ უზარმაზარ ტემპერატურასა და სიმკვრივეს, რომ ხელს უწყობს თერმობირთვული სინთეზის გაღვივებას, სინთეზისა, რომელიც უზარმაზარი ენერგიის წყაროა. მზე თავის ენერგიას, ძირითადად, ელექტრომაგნიტური სპექტრის 400-700 ნანომეტრი ტალღის სიგრძეში ასხივებს. ეს ელექტრომაგნიტური სპექტრის ის დიაპაზონია, რომელსაც ჩვენი თვალი აღიქვამს — ხილული სინათლე.
მზე G2 ტიპის ყვითელ ჯუჯა ვარსკვლავად არის კლასიფიცირებული, მაგრამ ეს სახელი (ჯუჯა) ძალზეც დამაბნეველია, რადგან ჩვენს გალაქტიკაში არსებული ვარსკვლავების უმრავლესობასთან შედარებით ჩვენი დედავარსკვლავი გაცილებით დიდი და კაშკაშაა. ვარსკვლავები ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამის მიხედვითაა კლასიფიცირებული. ეს დიაგრამა ვარსკვლავებს სიკაშკაშითა და ზედაპირის ტემპერატურით ყოფს. ზოგადად, ვარსკვლავი რაც უფრო ცხელია, მით უფრო კაშკაშაა. თუმცა, მზეზე დიდი და კაშკაშა ვარსკვლავები ძალიან იშვიათია, ხოლო უფრო მკრთალი და გრილი ვარსკვლავები, რომელთაც წითელი ჯუჯები ეწოდება, უფრო გავრცელებულია სამყაროში და გალაქტიკის ვარსკვლავების 85%-ს შეადგენს.
მტკიცებულების მიხედვით, მზის პოციზია მთავარ მიმდევრობაზე მას ე. წ. „სიცოცხლის აყვავებად“ ვარსკვლავად აქცევს. მის ბირთვში ჯერ წყალბადის საწვავი არ ამოწურულა, რითაც თერმობირთვული რეაქციები ხდება და მზე ანათებს. მზე უფრო კაშკაშა ხდება. მის ისტორიას თუ გადავავლებთ თვალს, ის დღევანდელი სიკაშკაშის მხოლო 70%-ს აღწევდა.
მზე I დასახლების (ან მეტალით მდიდარი) ვარსკვლავია. ის სამყაროს ევოლუციის შედარებით დაგვიანებულ ეტაპზე გაჩნდა. ამგვარად, იგი შედარებით ბევრ ჰელიუმზე და წყალბადზე მძიმე ელემენტს შეიცავს, (ასტრონომიაში წყალბადზე და ჰელიუმზე მძიმე ელემენტებს „მეტალებს“ უწოდებენ), ვიდრე უფრო ხნიერი, II დასახლების (მცირე მეტალიანი) ვარსკვლავები. წყალბადზე და ჰელიუმზე მძიმე ელემენტები (ანუ „მეტალები“) უძველესი და აფეთქებადი (ზეახალი) ვარსკვლავების ბირთვში წარმოიქმნა, ამიტომ ვარსკვლავების პირველი თაობა ვალდებული იყო დაღუპულიყო, სანამ სამყარო ასეთი ატომებით გამდიდრდებოდა. უძველესი ვარსკვლავები ძალიან მცირე მეტალებს შეიცავს, ხოლო ვარსკვლავები, რომლებიც უფრო მოგვიანებით დაიბადა— მეტს. მეცნიერებს სჯერათ, რომ სწორედ მეტალების ასეთმა დონემ ითამაშა გადამწყვეტი როლი მზის პლანეტარული სისტემის ფორმირებისთვის, რადგან პლანეტები „მეტალების“ შეხორცებისგან ფორმირდება.
პლანეტათაშორისი სივრცე
thumb|right|[[ჰელიოსფერული ნაკადის ფენა]] thumb|left|მზიური ანთებები thumb|right|upright|მზის ტორნადოები
მზე სინათლესთან ერთად დამუხტული ნაწილაკების განუწყვეტელ ნაკადს (პლაზმა) ასხივებს. მას მზიური ქარი ეწოდება. ეს ნაწილაკების ნაკადი მზიდან დაახლოებით 1,5 მილიონი კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს, რის შედეგადაც ქმნის გათხელებულ ატმოსფეროს (ჰელიოსფეროს), რომელიც მზის სისტემიდან დაახლოებით 100 ა.ე.-მდე აღწევს. ამას პლანეტათაშორისი სივრცე ეწოდება. აქტივობები მზის ზედაპირზე, როგორიცაა მზიური ამოფრქვევები და კორონალური მასის გამოტყორცნა, ჰელიოსფეროს „აწუხებს“, რის შედეგადაც კოსმოსური ამინდი წარმოიქმნება, ეს უკანასკნელი კი გეომაგნიტურ შტორმებს იწვევს. ჰელიოსფეროში უდიდესი სტრუქტურა არის ე. წ. ჰელიოსფერული ნაკადის ფენა. ის სპირალური ფორმისაა, რომელიც წარმოიქმნა მზის მბრუნავი მაგნიტური ველის აქტივობებით, რომელიც პლანეტათაშორის სივრცეზე მოქმედებდა.
დედამიწის მაგნიტური ველი ატმოსფეროს მზიური ქარებისგან იცავს, რომელსაც ძალუძს მისი წართმევა. ვენერას და მარსს მაგნიტური ველი არ აქვს, რის შედეგადაც მზიური ქარები მათ ატმოსფეროს თანდათანობით კოსმოსში ფანტავს. კორონალური მასის გამოტყროცნებსა და მსგავს მოვლენებს მაგნიტური ველი და მატერიის უზარმაზარი რაოდენობა მოაქვს. ამ მაგნიტური ველისა და მატერიის ურთიერთქმედება დედამიწის მაგნიტურ ველთან იწვევს დამუხტული ნაწილაკების შეჭრას დედამიწის ზედა ატმოსფეროში, სადაც მისი ურთიერთქმედებები წარმოქმნის ნათებებს მაგნიტურ პოლუსებთან ახლოს (ჩრდილოეთის და სამხრეთის ციალს).
კოსმოსური სხივები მზის სისტემის გარეთ წარმოიქმნება. ჰელიოსფერო მზის სისტემას მათგან ნაწილობრივ იცავს. პლანეტარული მაგნიტური ველებიც (რომელ პლანეტებსაც აქვს) მცირედ იცავს. კოსმოსური სხივების სიმკვრივე ვარსკვლავთშორის სივრცეში და მზის მაგნიტური ველის სიგრძე ძალიან დიდ დროში იცვლება, აქედან გამომდინარე კოსმოსური რადიაციაციაც ცვალებადია მზის სისტემაში.
პლანეტათაშორისი სივრცე, სულ ცოტა, ორი კოსმოსური მტვრის დისკოს მსგავსი რეგიონის სახლია. პირველი არის ზოდიქური მტვრის ღრუბელი, რომელიც შიდა მზის სისტემაში მდებარეობს და იწვევს ზოდიქურ ნათებას. ის შესაძლებელია წარმოიქმნა ასტეროიდული სარტყლის შეჯახებების შედეგად, რომელიც პლანეტებთან ურთიერთქმედებითაა გამოწვეული. მეორე რეგიონი 10-დან 40 ა.ე.-მდე ვრცელდება და ისიც ალბათ მსგავსი შეჯახებების შედეგად წარმოიქმნა, ოღონდ ასტეროიდული სარტყლის მაგივრად კოიპერის სარტყელი იყო.
შიდა მზის სისტემა
შიდა მზის სისტემა არის იმ რეგიონის სახელი, სადაც კლდოვანი პლანეტები და ასტეროიდები ბინადრობს. ეს ობიექტები მზესთან შედარებით ახლოსაა, ამიტომ ისინი ძირითადად სილიკატებითა და მეტალებითაა გაჯერებული. ამ მთლიანი რეგიონის რადიუსი უფრო ნაკლებია, ვიდრე მანძილი იუპიტერსა და სატურნს შორის.
შიდა პლანეტები
thumb|right|შიდა პლანეტები. მარცხნიდან მარჯვნივ: [[მერკური, ვენერა, დედამიწა და მარსი (ნამდვილ ფერებში). ზომების მასშტაბი ემთხვევა, ერთმანეთთან დაშორების - არა.]]
ოთხ შიდა ან კლდოვან პლანეტას მკვრივი და ქვიანი შედგენილობა აქვს. ზოგს ან ძალიან ცოტა მთვარე ჰყავს, ან საერთოდ უთანამგზავროდაა. ისინი ძირითადად ცეცხლგამძლე მინერალებისგან შედგება, როგორიცაა სილიკატები, რომლებიც ქერქისა და მანტიის ფორმირებას უწყობს ხელს. ასევე შიდა პლანეტების შედგენილობაში შედის ისეთი მეტალები, როგორებიცაა რკინა და ნიკელი. ეს უკანასკნელნი კი პლანეტის ბირთვის წარმოქმნაზეა პასუხისმგებელი. 4 კლდოვანი პლანეტიდან 3-ს (ვენერას, დედამიწას და მარსს) აქვს იმდენად მყარი ატმოსფეროები, რომ მათ ამინდის წარმოქმნა შეუძლია. ყველა კლდოვან პლანეტას აქვს შეჯახების კრატერები და ტექტონიკური ზედაპირის ნიშნები, როგორებიცაა ნაპრალიანი ხეობები და ვულკანები.
ასტეროიდთა სარტყელი
thumb|right|ასტეროიდული სარტყლისა და ტროიანელი ასტეროიდების სურათი thumb|left|დამატებითი ინფორმაცია ასტეროიდულ სარტყელზე
ასტეროიდები მზის სისტემის პატარა სხეულებია, რომლებიც, ძირითადად, ცეცხლგამძლე ქვისა და ლითონური მინერალებისგან შედგება. მათ შედგენილობაში მცირე რაოდენობის ყინულიც შედის.