cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კიმ კემპბელი
ბიოგრაფია
თებერვალში პრემიერმა მალრონიმ გამოაცხადა საკუთარი განზრახვის შესახებ ივნისში თანამდებობასთან დატოვებასთან დაკავშირებით. ვაკანტური პოსტის დასაკავებლად გამართულ შიდაპარტიულ არჩევნებში ეროვნულ ყრილობაზე გაიმარჯვა კიმ კემპბელმა. ქვეყნის ისტორიაში პირველად 1993 წლის 25 ივნისს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა ქალს ერგო. მთავრობის მეთაურმა კაბინეტის რეორგანიზაცია მოახდინა. სამინისტროების რაოდენობა 35-დან 23-მდე შემცირდა. რამდენადაც კემპბელის ზეობა წინასაარჩევნო პერიოდს და ზაფხულის არდადეგებს დაემთხვა, მას არ მოუხდა პრემიერის რანგში დეპუტატების წინაშე წარდგენა. საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვის თანახმად, ცხარე წინასაარჩევნო კამპანიის დროს უპირატესობა თავდაპირველად კონსერვატორებს ჰქონდათ, თუმცა თანდათან ამომრჩეველთა სიმპათია ლიბერალებისკენ გადაიხარა. პრემიერი თავს იკავებდა კონკრეტული საუბრისგან საზოგადოებისთვის ყველაზე აქტუალურ თემებზე - გადასახადებზე, დასაქმებასა და სოციალურ პროგრამებზე. აგრეთვე, მან უარი თქვა დისტანცირებაზე საკუთარი წინამორბედის პოლიტიკური პროგრამისგან, რომელიც შეუსრულებელი აღმოჩნდა სახელმწიფო ვალის და უმუშევრობის შემცირების კუთხით. საბოლოოდ, 25 ოქტომბრის არჩევნებზე პროგრესულ-კონსერვატიულმა პარტიამ მანამდე არნახულად მძიმე მარცხი განიცადა - მან მხოლოდ ორი დეპუტატის გაყვანა შესძლო მაშინ, როცა წინა მოწვევის პარლამენტში 154 წევრი ჰყავდა. თავად პრემიერმა ვანკუვერის ოლქში ინდივიდუალური მარცხი განიცადა და იძულებული გახდა, თანამდებობასთან ერთად პარტიის რიგებიც დაეტოვებინა. ხელისუფლებაში ლიბერალური პარტია მოვიდა ჟან კრეტიენის მეთაურობით.
1996 წლის აგვისტოში კემპბელი დაინიშნა კანადის გენერალურ კონსულად ლოს-ანჯელესში, სადაც ოთხი წლის მანძილზე მუშაობდა.
პრემიერად ყოფნისას მან ვერ მოასწრო რაიმე მნიშვნელოვანი წარმატების მიღწევა, თუმცა ხანმოკლე პოლიტიკური კარიერის მიუხედავად, ავტორიტეტი შეინარჩუნა:  ასწავლიდა ჰარვარდის უნივერსიტეტის ჯონ კენედის სახელობის სასწავლებელში, 11 უნივერსიტეტისგან და კოლეჯისგან დოქტორის საპატიო წოდება მიიღო, იყო ყოფილი პრეზიდენტებით და პრემიერ-მინისტრებით დაკომპლექტებული "მადრიდის კლუბის" გენერალური მდივანი და ვეტერან ქალ პოლიტიკოსთა ორგანიზაციის "მსოფლიოს ქალთა ფორუმის" პრეზიდენტი. იგი 2014-18 წწ. ალბერტას უნივერსიტეტში მოღვაწეობდა. კიმ კემპბელი იმ იშვიათ გამონაკლის პირებს მიეკუთვნება, ვინც ხელისუფლების სამივე შტოში მოღვაწეობდა.
როგორც მიწვეული სტუმარი, იგი სიტყვით გამოდის აუდიტორიის წინაშე საერთაშორისო პოლიტიკის, დემოკრატიზაციის, კლიმატის ცვლილების თუ სქესთაშორისი თანასწორობის საკითხებზე.
წიგნის ავტორი
Time and Chance: The Political Memoirs of Canada’s First Woman Prime Minister (1996)
The Little Blonde Book of Kim Campbell (1993)
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1946 კატეგორია: კანადელები კატეგორია:კანადელი პოლიტიკოსები კატეგორია:კანადის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:ქალი პრემიერ-მინისტრები
ტალავერი (ბოლნისის მუნიციპალიტეტი)
ტალავერი (ყოფ. ფახრალო) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში. ტალავერის თემის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე ტალავრისწყლის (მაშავერის სისტემა) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 560 მეტრ სიმაღლეზე. ქალაქ ბოლნისიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით, ფოლადაურიდან 8 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელ ტალავერის მოსახლეობა შეადგენს 5038 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩოლმანი
ჩოლმანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში, არჯევან-სარვანის თემში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1750 მ, წალკიდან 21 კმ. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის საბჭოთა მეურნეობა.
ვარტბურგის ციხესიმაგრე
ვარტბურგის ციხესიმაგრე (Wartburg) — ციხესიმაგრე გერმანიის თიურინგიის მხარეში. მდებარეობს მთის წვერზე, ქალაქ აიზენახის მახლობლად, თიურინგიის ტყეში, ზღვის დონიდან 441 მეტრზე. 1999 წელს, იუნესკომ იგი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა როგორც „ფეოდალური პერიოდის თვალსაჩინო მონუმენტი მთლს ევროპაში".
ციხესიმაგრე 1068 წელს აშენდა. გადმოცემის თანახმად, ნაგებობის სახელის ისტორია შემდეგნაირია: როდესაც მისმა დამფუძნებელმა, ლუდვიგ დერ სპრინგერმა პირველად დაინახა მთა, რომელზეც ახლა ის მდებარეობს, გაოცებულმა წამოიძახა - "Warte, Berg -- du sollst mir eine Burg werden!" (მოიცადე, მთაო - შენ ჩემი ციხესიმაგრე გახდები!). შესაბამისად, სახელწოდება გერმანულ სიტყვათა თამაშია - (Berg) მთა და (Burg) ციხესიმაგრე. დამატებით, სპრინგერმა ბრძანა, რომ მისი მიწიდან მოეტანათ თიხა, რომელიც ამ ტერიტორიაზე არ მოიპოვებოდა, აეტანათ მთის წვერზე და სიმაგრე ზედ აეშენებინათ, შედეგად მას შეეძლებოდა დაეფიცა, რომ ციხე მის მიწაზეა აშენებული.
1440 წლამდე, ციხესიმაგრე თიურინგის საგრაფოს რეზიდენციას წარმოადგენდა. ოთხი წლის ასაკში, ვარტბურგში მამამისმა ელიზაბეტ უნგრელი გაგზავნა, რომელიც მომავალში თიურინგიის მმართველის, ლუდვიგ IV-ის მეუღლე უნდა გამხდარიყო. იგი აქ 1211 - 1228 წლებში ცხოვრობდა და მნიშვნელოვან საქველმოქმედო საქმნიანობას ეწეოდა. როდესაც ელიზაბეტის მეუღლე გარდაიცვალა, იგი მარბურგში გადავიდა, სადაც სამი წლის შემდეგ, 24 წლის ასაკში გარდაიცვალა. კათოლიკურმა ეკლესიამ იგი წმინდანად შერაცხა.
1521 წლიდან 1522 წლის მარტამდე, ციხესიმაგრეს თავს აფარებდა მარტინ ლუთერი, როდესაც იგი რომის პაპმა ლეო X-მ განკვეთა. სწორედ ამ პერიოდში, ჯუნკერ ჯორჯის სახელით, ლუთერმა გერმანულად თარგმნა სახარება, რომელიც თანამედროვე გერმანულ ენაზე პირველ თარგმანს წარმოადგენს.
1817 წლის 18 ოქტომბერს, ციხესიმაგრეში 450-მა სტუდენტმა პირველად გამართა ვარტბურგის ფესტივალი, როდესაც მათ ნაპოლეონზე გერმანიის ორი წლის წინანდელი გამარჯვება იზეიმეს.
არსებობის მანძილზე, ციხესიმაგრე არაერთხელ გადაკეთდა, იცვლებოდა ფორმები, ძველი ნაწილები იცვლებოდა და იფარებოდა ახალი სტრუქტურებით. 1952 წლიდან 1966 წლამდე, გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებამ, ციხესიმაგრეს მასშტაბური რეკონსტრუქცია ჩაუტარა და ის XVI საუკუნის ფორმებს დაუბრუნა, განსაკუთრებით ის ოთახი, რომელშიც მარტინ ლუთერი ცხოვრობდა.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანიის ციხესიმაგრეები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
კარლო გამბინო
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მაფიოზები კატეგორია:დაბადებული 24 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1902 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კონსტანტინ ჩაიკინი
კონსტანტინ ჩაიკინი (Константин Иванович Чайкин, დ. 15 (27) მაისი 1889 წ., მოსკოვი — 27 აპრილი 1938 წ., დასახვრეტი პოლიგონი „კომუნარკა“) — რუსი სწავლული-აღმოსავლეთმცოდნე, ირანისტი, ლინგვისტი და მთარგმნელი.
ცხოვრება და აკადემიური გზა
კონსტანტინ ჩაიკინი დაიბადა ვაჭართა ფენაში გასული გლეხის ოჯახში. დაამთავრა კომერციული სასწავლებელი, რომლის დამთავრების შემდეგ, 1911 წელს შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ირანისტიკა კატეგორია:რუსი აღმოსავლეთმცოდნეები კატეგორია:რუსი ენათმეცნიერები კატეგორია:რუსი ფილოლოგები კატეგორია:რუსი მთარგმნელები კატეგორია:სპარსული ენა კატეგორია:დაბადებული 1889 კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი
სტალინური რეპრესიები აზერბაიჯანში
რეპრესიები, რომელმაც პიკს მიაღწია 1937-1938 წლებში (დიდი წმენდა), განხორციელდა შსსკ-ს მონაწილეობით უმაღლესი ხელისუფლების მითითებების შესაბამისად. ისინი დაემთხვა მირ ჯაფარ ბაღიროვის ეპოქას, რომელიც ოცი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანს. მის სახელს საბჭოთა ლიტერატურაში უკავშირებდნენ 1930-იანი წლების მასობრივი რეპრესიების თემას და მოიხსენიებენ, როგორც  რესპუბლიკაში 1937-1938 წლების რეპრესიების წამყვან ინიციატორად. შვედი პოლიტოლოგი სვანტე კორნელი მას „აზერბაიჯანელ სტალინს“ უწოდებდა, ხოლო საბჭოთა-რუსი ფილოსოფოსი და ისტორიკოსი დიმიტრი ფურმანი „აზერბაიჯანელ ბერიას“.
ისტორია
რეპრესიების დაწყება დაკავშირებულია სტალინის ხელისუფლებაში მოსვლის წინა პერიოდთან.
1927 წელს მოხდა მოვლენების სერია, რომელიც ემსახურებოდა ქვეყანაში სტალინური რეპრესიების დაწყების პროცესს. მაისში ინგლისის კონსერვატიულმა მთავრობამ საბჭოთა კავშირთან დიპლომატიური ურთიერთობა გაწყვიტა.
რამდენიმე დღის შემდეგ, 7 ივნისს ვარშავაში საბჭოთა ელჩი პიოტრ ვოიკოვი მონარქისტმა მოკლა. მონარქისტული და ზოგადად თეთრი ძალების წარმომადგენლები განაგრძობდნენ ოპოზიციაში ყოფნას და პირველი რეპრესიები ზუსტად მათ შეეხოთ. ვოიკოვის მკვლელობა კი ამის კარგი საფუძველი გახდა. ინგლისის წინაშე არსებული „სამხედრო საფრთხე“ შემდგომი ქმედებების საბაბი იყო როგორც შიდაპარტიული მეტოქეების, ისე ოპოზიციური ძალების წინააღმდეგ. იმავე წლის ზაფხულში, დააპატიმრეს მონარქისტებისა და თეთრი გვარდიის წევრები.
ამავდროულად, სტალინმა მოახერხა ნიკოლაი ბუხარინის ჯგუფის წინააღმდეგობის გატეხვა და მოახერხა, რომ ცენტრალური კომიტეტიდან „გაერთიანებული ოპოზიციის აგენტების“ - ლევ ტროცკისა და გრიგორი ზინოვიევის გაძევების გადაწყვეტილება მიეღოთ.
1929 წლის 18 იანვარს არასასამართლო ორგანო გადაწყვეტს ტროცკის სსრკ-დან გაძევებას. ამგვარად, პარტიის ხელმძღვანელობაში სტალინის გარდა არავინ დარჩა.
აზერბაიჯანის შიდაპოლიტიკური ცხოვრება 1920-იან წლებში
რევოლუციამდე აზერბაიჯანში გაჩნდა ორი მუსულმანური სოციალ-დემოკრატიული პარტია - „ ჰუმეთი “, რომელიც დაიშალა ორ ფრთად - ბოლშევიკურ და მენშევიკურ და ირანიდან მყოფი ემიგრანტების ორგანიზაცია „ ადალათი “. ისინი კონკურენციას უწევდნენ ლიბერალურ პარტიას „ მუსავათსა “ და პანისლამურ „ იტიჰადს “.
1920 წელს „ჰუმეთი“, „ადალათი“ და რსდმპ-ის ბაქოს კომიტეტი გაერთიანდა აზერბაიჯანის კომუნისტურ პარტიაში (ბოლშევიკები). ერთის მხრივ, პარტია დამოუკიდებლად ითვლებოდა. მას ჰყავდა საკუთარი პოლიტბიურო, ორგბიურო და ცენტრალური კომიტეტი.
1920 წლის 8 აპრილს სკკპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის პლენუმის გადაწყვეტილებით შეიქმნა ცენტრალური კომიტეტის კავკასიის ბიურო. იმავე წლის ივნისში კავკასიის ბიუროს შემადგენლობაში შეიქმნა ბაქოს სამეული, რომელსაც ხელმძღვანელობდა სეგო ორჯონიკიძე.
1920 წლის აპრილში ხელისუფლების შეცვლის შემდეგ, როდესაც აზერბაიჯანში კომუნისტური პარტია მოვიდა ხელისუფლებაში, აზერბაიჯანელ კომუნისტებს შორის ჯგუფური ბრძოლა დაიწყო.
ბრძოლა მიმდინარეობდა ორ ჯგუფს შორის: ეროვნულად ორიენტირებულ კომუნისტებს ნარიმან ნარიმანოვის მეთაურობით და ინტერნაციონალისტებს შორის, რომლებიც ძველი ტრადიციების წინააღმდეგ იბრძოდნენ. რაც შეეხება ოპოზიციურ „მუსავათს“, მისი მემარჯვენე ფრთის ლიდერები საზღვარგარეთ გადასახლდნენ, მემარცხენე ფრთას კი ქვეყანაში არსებობის გაგრძელების საშუალება მიეცა.
აზერბაიჯანის რევოლუციურ კომიტეტში და აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო კომისართა საბჭოში მუსლიმები დომინირებდნენ და ტონს აძლევდნენ ნაციონალ -კომუნისტებს აძლევდნენ. ვითარება 1920-იანი წლების დასაწყისში შეიცვალა და ცენტრალურ კომიტეტში დომინირებდნენ რუსი და სომეხი კომუნისტები. რუსი ისტორიკოსის ა.კირილინას აზრით, კიროვი და მისი მესვეურები კი იყვნენ „მოსკოვის მიერ დანიშნული გუბერნატორები“, მაგრამ დიდ როლს მაინც ვერ თამაშობდნენ, ვინაიდან ნ.ნარიმანოვი ასრულებდა კოლოსალურ როლს რესპუბლიკაში. თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ კავკასიის ბიუროს ხელმძღვანელის თანხმობის გარეშე, რომელიც მოქმედებდა მოსკოვის პოლიტბიუროსა და აზერბაიჯანულ პარტიულ ორგანიზაციას შორის, ბაქოს პრეზიდიუმი ვერ განახორციელებდა გადაწყვეტილებებს. ბაქოს საქალაქო პარტიულ კომიტეტში დომინირებდნენ რუსები და სომხები, ხოლო მუსლიმი კომუნისტები აკომპლექტებდნენ პარტიის რაიონულ კომიტეტებსა და სამთავრობო უწყებების ოფისებს.
აზერბაიჯანში „კორენიზაციის“ პროცესი დაიწყო ნარიმან ნარიმანოვის დროს და მოსკოვის პარტიულ აპარატზე დამოკიდებულების გარეშე, მაგრამ მოსკოვი ნაციონალიზაციასა და კორენიზაციაზე წავიდა 1923 წლის მეორე ნახევარში, რათა თავიდან აეცილებინა ნაციონალ-კომუნისტების საფრთხე. ნარიმანოვი გამოჩენილ ეროვნულ კომუნისტებს ეკუთვნოდა. თუმცა, 1923 წელს ის დაეცემა და მისი მხარდამჭერები დევნას დაექვემდებარებიან.
1926-1929 წლებში სამი მდივანი - ალი ჰეიდარ კარაევი, ლევონ მირზოიანი და გ. აღავერდიევი (სანამ ეს უკანასკნელი 1927 წელს ი. კასიმოვმა არ ჩაანაცვლა) იყვნენ რესპუბლიკის მთავარი მოქმედი პირები. სტალინი ინფორმირებული იყო აზერბაიჯანის პარტიის ხელმძღვანელობაში თვითნებობისა და ნეპოტიზმის შესახებ და 1929 წელს დაიწყო სტრუქტურის წმენდა. ა.კარაევმა, ლ.ი.მირზოიანმა, იუ.კასიმოვმა და სხვებმა დაკარგეს თანამდებობები, რის გამოც 1929 წლის სექტემბრიდან 1930 წლის თებერვლამდე აზერბაიჯანში არ არსებობდა ქმედუნარიანი მთავრობა. ბაქოდან წამყვანი „ჰუმეთის“ წარმომადგენლების გაყვანის შემდეგ ი.სტალინმა დაიწყო ბაქოს რაიკომის ყველა მდივნის შეცვლა, რომლებსაც ჰქონდათ ლ.მირზოიანისა და ა.კარაევის მხარდამჭერების რეპუტაცია. ამგვარად, აზერბაიჯანული პარტიის ლიდერების წმენდით, განადგურდა პირადი სამოკავშირეო ქსელები. აზერბაიჯანული პარტიული ორგანიზაციის შემდეგი ლიდერების - ნ.ფ. გიკალოსა და ვ.ი.პოლონსკის დროს, ინტრიგები და დაპირისპირება არ შეწყვეტილა. საბოლოოდ, ვ.ი.პოლონსკის ნაცვლად, 1933 წელს სტალინმა აზერბაიჯანის ახალ ლიდერად მირ ჯაფარ ბაღიროვი დანიშნა. ასე დაიწყო ბაღიროვის ოცწლიანი ეპოქა აზერბაიჯანის სსრ-ში.
პოლიტიკური რეპრესიები 1930-იან წლებში
მიუხედავად იმისა, რომ შსსკ-ს ორგანოები გახდნენ რეპრესიების მთავარი დამრტყმელი ძალა, მისი თანამშრომლები თავად გახდნენ წმენდების მსხვერპლნი. 1937 წლის ბოლოს, აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო უშიშროების დეპარტამენტის განყოფილების უფროსი ეუბ კასუმოვი დააპატიმრეს და „ანტისაბჭოთა საქმიანობის“ ბრალდებით 1938 წლის აპრილში მიესაჯა 5 წლით გაგულაგება. 1938 წლის ნოემბერში კი პირდაპირ ბაღიროვის კაბინეტში დააპატიმრეს რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარი მ. რაევი, რომელიც გამომძიებელი პაველ ხენტოვის ჩვენებით მონაწილეობდა პატიმრების ცემაში.
1934 წლის 1 დეკემბერს ლენინგრადში უმუშევარმა ლ.ვ.ნიკოლაევმა მოკლა ბოლშევიკების საკავშირო კომუნისტური პარტიის ლენინგრადის რეგიონალური კომიტეტის ხელმძღვანელი - სერგეი კიროვი. ეს მკვლელობა გამოიყენეს 1920-იან და 1930-იანი წლების დასაწყისში ოპოზიციის ლიდერებისა და მონაწილეების საბოლოო ლიკვიდაციის საბაბად.
1935-1936 წლებში აზერბაიჯანში რეპრესირებულ იქნა პარტიული და სახელმწიფო აპარატის 128 გამოჩენილი მოღვაწე, რაც ნაკლები იყო საქართველოსთან (186 კაცი) და სომხეთთან (142 კაცი) შედარებით.
დიდი წმენდა აზერბაიჯანში: 1937-1938 წლები
სსრკ-ში მასობრივ რეპრესიებს საფუძველი ჩაეყარა ბოლშევიკების საკავშირო კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის თებერვალ-მარტის პლენუმზე, რომელიც გაიმართა 1937 წლის 23 თებერვალს - 3 მარტს მოსკოვში, სადაც სტალინმა გააკეთა მოხსენება „პარტიული მუშაობის ნაკლოვანებებისა და ტროცკისტებისა და სხვა ორმაგი გამყიდველების აღმოსაფხვრელად ღონისძიებების გატარების შესახებ“. აღნიშნულის მიზნად კი დაასახელა სოციალიზმის აშენება. პლენუმზე დამსწრეებს შორის იყო მირ ჯაფარ ბაღიროვი.
ბაქოში დაბრუნებულმა, 19 მარტს, ბაღიროვმა მოიწვია აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის VI მარტის პლენუმი, სადაც დელეგატებს მოსკოვის პლენუმის შედეგები აცნობა. თავის გამოსვლაში მან რესპუბლიკის მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილის გაუნათლებლობისა და უცოდინრობის დონეზე გაამახვილა ყურადღება. ბაღიროვმა თავისი გამოსვლა ღია მუქარით დაასრულა, რომ გაანადგურებდა პარტიის მთელ ხელმძღვანელობას. პლენუმმა ცენტრალური კომიტეტიდან გაიყვანა სახელმწიფო საგეგმო კომისიის თავმჯდომარე ა.ფარაჯზადე, ასევე მ.ჯუვარლინსკი, მ.ჰაჯიევი, მ.მამედოვი, ა.პეტერსონი, მ.მეჰდიევი, გ.ჰუსეინოვი, ლ.რასულოვი, ბ.პირვერდიევი და მ.ნაიბოვი. პარტიიდან კი მხოლოდ მ.ნაიბოვი გარიცხეს. მინი|შიფრული დეპეშა ბაქოდან სტალინს 9 ივლისს ბაღიროვმა მოსკოვში გაგზავნა შიფრული დეპეშა, რომელიც შეიცავდა ინფორმაციას რეპრესიების ქვეშ მოქცეულთა რაოდენობაზე და ითხოვდა მათ წინააღმდეგ სანქციების გატარებას. შიფრული დეპეშა ასევე შეიცავდა მოთხოვნას ბანდების წევრების ოჯახების ბანაკებში გასახლებისა და მოსახლეობის სხვა ჯგუფების წინააღმდეგ სამი საქმის განსახილველად გადაცემის შესახებ. ბაღიროვმა შესთავაზა იუველიან სუმბატოვის, თეიმურ გულიევისა და ჯანგირ ახუნდზადეს „ტროიკაში“ (სამეულში) შეყვანას. მეორე დღეს ბოლშევიკების საკავშირო კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს დადგენილება გამოვიდა სამეულის შემადგენლობისა და რეპრესირებულთა საზღვრების დამტკიცების შესახებ, მათ შორის აზერბაიჯანში.
„ტროიკების“ შექმნის დასაწყისიდან და 1938 წლის შემოდგომამდე აზერბაიჯანში რეპრესიებმა კულმინაციას მიაღწია. რეპრესიებს ექვემდებარებოდნენ პირები, განურჩევლად ეროვნებისა. 1937 წელს აზერბაიჯანში დააპატიმრეს ქარხნებისა და მრეწველობის 57 დირექტორი, 95 ინჟინერი, 207 საბჭოთა და პროფკავშირის მუშაკი, 8 პროფესორი. თითქმის ყველა დახვრიტეს. 1937 წელს 2792 ადამიანს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა პოლიტიკური დანაშაულისთვის, ხოლო 4425 ადამიანს გრძელვადიანი პატიმრობა შეეფარდა.
რეპრესირებულთა შორის იყვნენ აზერბაიჯანელები, რუსები, სომხები, ებრაელები და სხვა ეროვნებები. კასპიის გადაზიდვის კომპანიის ასობით თანამშრომელი დაისაჯა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობით კონტრრევოლუციური საქმიანობის ბრალდების გამო. მათი უმეტესობა შედგებოდა რუსებისგან, სომხებისგან, ებრაელებისგან. მათ შორის მხოლოდ რამდენიმე აზერბაიჯანელი იყო.
გერმანელი ისტორიკოსის იორგ ბაბეროვსკის თქმით, „1937 წლის ზაფხულის დასაწყისიდან 1938 წლის შემოდგომამდე აზერბაიჯანი ფაქტიურად კონტროლის გარეშე აღმოჩნდა“. მხოლოდ 1937 წელს დააპატიმრეს 22 სახალხო კომისარი, 49 რაიკომის მდივანი, 29 რაიონული აღმასკომის თავმჯდომარე ; ამ წელს დაიღუპა 18 სახალხო კომისარი და რაიკომის ყველა მდივანი. სოფლის მეურნეობის, განათლებისა და იუსტიციის სახალხო კომისრებთან ერთად დაიღუპნენ მათი მოადგილეები და მათ დაქვემდებარებული განყოფილებების თითქმის ყველა თანამშრომელი. მაგრამ ამავე დროს, აზერბაიჯანი გახდა ერთადერთი რესპუბლიკა, რომელმაც რეპრესიების წლებში აიცილა პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნის შეცვლა. მირ ჯაფარ ბაღიროვი ამ თანამდებობაზე 1953 წლამდე დარჩა.
რიგი პარტიული და სახელმწიფო მუშაკების დაკავებას წინ უძღოდა მათ მიმართული განცხადებები. სასიკვდილო განაჩენის მიღების შემდეგ, გადამზიდავი კომპანიის „კასპარის“ ხელმძღვანელმა, ივან მენიაილოვმა დაასახელა 138 თანამზრახველი, რომლებთანაც იგი მონაწილეობდა დივერსიაში. მათ შორის იყო „კასპარის“ პოლიტიკური განყოფილების ყოფილი უფროსი და იმ დროს ნახიჩევანის რეგიონალური პარტიული კომიტეტის პირველი მდივანი ჰასან რაჰმანოვი, რომლის ძმა ჰუსეინ რაჰმანოვი ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის მთავრობას. ისტორიკოსი ე.ისმაილოვი მიიჩნევს, რომ ბაღიროვმა სტალინს მიმართა ჰასან რახმანოვის გადაყენების წინადადებით და მისი ძმის მთავრობის მეთაურის პოსტის შენარჩუნების შეუძლებლობის შესახებ. 1937 წლის 26 სექტემბერს იოსებ სტალინმა გაუგზავნა შიფრული დეპეშა აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის (ბ) ცენტრალურ კომიტეტს: რეპრესირებულ იქნა ასევე მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის მთელი ხელმძღვანელობა. რეპრესიები ყველაზე მეტად მირ ჯაფარ ბაღიროვს აწყობდა, რომელმაც ისარგებლა არსებული ვითარებით თავისი პოლიტიკური ოპონენტების განადგურების მიზნით.
რეპრესიების ქვეშ მყოფთა შორის იყო ჩინგიზ ილდრიმიც. წარსულში ის, 1920 წლის აპრილის გადატრიალების ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა იყო. რესპუბლიკის სამხედრო და საზღვაო საკითხებში სახალხო კომისრად მსახურობდა. დიდი წმენდის დროს ის კრივოი როგის ქარხნის დირექტორი იყო. ილდირიმი წაიყვანეს ბაქოში, როგორც „ბეკის შვილი“, სადაც აწამეს, შემდეგ კი მოსკოვში წაიყვანეს და იქ დახვრიტეს. მას მოჰყვა აზერბაიჯანის საგანგებო კომისიის ყოფილი თავმჯდომარე, ეიუბ ხანბუდაგოვი, რომელსაც 1924 წლის ნაციონალისტური თავდასხმები გაახსენდა. ამ უკანასკნელის წინააღმდეგ ჩვენება მისცა გ.სულთანოვმა.
დაპატიმრების თავიდან აცილების მიზნით, ზოგიერთი კომუნისტი სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ასრულებდა.
რეპრესიებმა გაანადგურა აზერბაიჯანის სსრ კომუნისტური პარტიის ხელმძღვანელობის უმეტესი ნაწილი. პარტია „ჰუმეთის“ თითქმის ყველა წევრი გახდა ტერორის მსხვერპლი. მხოლოდ მ.კასუმოვსა და ბ. კასიმოვს მიუსაჯეს პატიმრობა. განადგურდა კომუნისტური ელიტის „ძველი გვარდია“. სოციალიზმის ყველაზე თვალსაჩინო წარმომადგენლებს შორის, რომლებიც ტერორის მსხვერპლნი გახდნენ, იყვნენ დადაშ ბუნიათზადე, ს.ეფენდიევი, ჰამიდ სულთანოვი, მისი მეუღლე აინა სულთანოვა, თ.ალიევი, რუჰულა ახუნდოვი, რეპრესიებს შეეწირა უ. რახმანოვი, ჩ.ილდრიმი, მ.ჰუსეინოვი, მ.კულიევი, ა.კარაევი, გ.მუსაბეკოვი, ი.დოვლატოვი.
გამოჩენილი მოღვაწეების სასამართლო პროცესები და დაპატიმრებები
მინი|[[ჰამიდ სულთანოვი]] 1937 წლის 27 ოქტომბერს დაიწყო პროცესი „შემახას საქმეზე“, რომელიც 2 ნოემბრამდე გაგრძელდა. სასამართლო პროცესზე მთავარი ბრალდებული გახდა ჰამიდ სულთანოვი. როგორც გამოჩენილი რევოლუციონერი მოღვაწე აზერბაიჯანში, ის ერთ დროს იყო ორგანიზაცია „ჰუმეთის“ ცენტრალური კომიტეტის წევრი, შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარი და ნახიჩევანის ასსრ სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე. მისი მეუღლე იყო ერთ-ერთი პირველი აზერბაიჯანელი რევოლუციონერი ქალი, იუსტიციის სახალხო კომისარი აინა სულთანოვა.
სულთანოვთან ბრალდებულებს შორის კიდევ ცამეტი ადამიანი იყო. მან აღიარა, რომ იგი იყო რუჰულა ახუნდოვთან, ს.ეფენდიევთან, გ.მუსაბეკოვთან, გ.ვეზიროვთან, დადაშ ბუნიათზადესთან, გ.საფაროვთან და ე.ხანბუდაგოვთან ერთად კონტრრევოლუციური, ნაციონალისტური ცენტრის წევრი იყო, რომლის მიზანი საბჭოთა ხელისუფლების დამხობა, აზერბაიჯანის სსრ-ის სსრკ-დან გაყვანა, კაპიტალისტური საკუთრების აღდგენა იყო. ცენტრი ახორციელებდა ტერორისტული აქტების მომზადებას პარტიისა და მთავრობის ლიდერების წინააღმდეგ. ამ ცენტრის ხელმძღვანელად რუჰულა ახუნდოვი დასახელდა, დირექტივების შემსრულებლებად კი შემახას მაზრის ხელმძღვანელები. დანარჩენმა ბრალდებულებმა მსგავსი ჩვენებები მისცეს.
სასამართლომ სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა ცხრა ადამიანს: გ.სულთანოვს, ხ.ჰუსეინოვს, ი.იბრაрიმოვს, ა.ამიროვს, ა.ავალოვს, გ.იურხანოვს, ა.მამედოვს, ა.კალანტაროვს და მ.ჰუსეინოვს. დანარჩენები ბანაკებში გაანაწილეს, სადაც 8-დან 20 წლამდე მიუსაჯეს. აღსანიშნავია ისიც, რომ ჰამიდ სულთანოვის არც ერთი თანამოაზრე არ გადარჩა.
ალი ჰეიდარ კარაევი იყო გამოჩენილი სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე. წარსულში ის შეუერთდა „ჰუმეთის“ ჯერ მენშევიკურ, შემდეგ კი ბოლშევიკურ მიმდინარეობებს. იყო დეპუტატი როგორც მენშევიკური საქართველოს, ისე აზერბაიჯანის პარლამენტში პარტია „მუსავათის“. ახალი ხელისუფლების პირობებში იგი ხელმძღვანელობდა სახალხო კომისარიატებს მართლმსაჯულებისა და შრომის, აზერბაიჯანის სსრ სამხედრო და საზღვაო საკითხებში; იყო აზრევკომის წევრი. 1920-იანი წლების ბოლომდე წამყვანი თანამდებობები ეკავა აზერბაიჯანის კომუნისტურ პარტიაში. მარცხნივ|მინი|[[ალი ჰაიდარ კარაევი|ალი ჰეიდარ კარაევი]] როგორც რესპუბლიკის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი, 1928-1929 წლებში იგი ცდილობდა ჩაეხშო ბაღიროვის ანტიპარტიული ქმედებები და დასვა კითხვები ამ უკანასკნელის ქცევის შესახებ ცენტრალური კომიტეტის პრეზიდიუმების წინაშე. ბაღიროვი, თავის მხრივ, წერდა განცხადებებს ალი ჰეიდარ კარაევის წინააღმდეგ, რომლის ასლებიც გადასცა ლავრენტი ბერიას.
1936 წელს, 1926 წელს გამოქვეყნებული ა. კარაევის წიგნის „უკანასკნელი წარსულიდან“ უარყოფითი მიმოხილვით, მირ ჯაფარ ბაღიროვი მიუბრუნდა კარაევის გაშავების საქმეს. აზერბაიჯანის ლიდერმა მოახსენა უფროსობას ა.კარაევის მიერ მენშევიკურ ორგანიზაციაში მისი წევრობის სავარაუდო დამალვის შესახებ. 1937 წლის 3 თებერვალს  კომუნისტური პარტიის პარტიულმა კოლეგიამ, განიხილა ეს საკითხი და არ აღმოაჩინა საფუძველი ალიჰეიდარ კარაევის წარსულის დამალვაში დადანაშაულებისთვის.
მიუხედავად ამისა, რამდენიმე თვის შემდეგ, აზერბაიჯანის სსრ შსსკ-ს  წინადადებით, ა.კარაევი და მისი მეუღლე მოსკოვში დააპატიმრეს და ბაქოში გადაიყვანეს. მას ბრალი წაუყენეს მენშევიკური წარსულის დამალვაში, კონტრრევოლუციური ნაციონალისტური ორგანიზაციის ხელმძღვანელობაში (1933 წლიდან), აგრეთვე დივერსიასა და ტერაქტების მომზადებაში, კერძოდ, ბაღიროვის წინააღმდეგ. ა.კარაევმა გასცა როგორც საკუთარ თავი, ასევე მ.ორახელაშვილი, რ.ახუნდოვი და სხვა პირები, მაგრამ მალევე უარჰყო ჩვენება და სასამართლო პროცესზე მათ სიცრუე უწოდა. 1938 წლის 21 აპრილს ალიჰეიდარ კარაევს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა.
ინტელიგენციის რეპრესიები
მინი|[[აჰმედ ჯავადი|248x248პქ]] რეპრესირებულთა შორის იყო რევოლუციამდე განვითარებული მწერლების უმეტესობა, ისევე როგორც საბჭოთა თაობის არაერთი მწერალი.
ჯერ კიდევ 17 მაისს გაზეთებმა „კომუნისტმა“ და „ბაქოს მუშამ“ გამოაქვეყნეს სტატიები პოეტების აჰმედ ჯავადისა და ჰუსეინ ჯავიდის, ისევე როგორც სხვა მწერლების წინააღმდეგ. ისინი შერაცხეს „მუსავატისტებად, პან-თურქისტებად და ნაციონალისტებად“. 1937 წლის 4 ივნისის ღამეს დააპატიმრეს პოეტები აჰმედ ჯავადი, მიქაილ მუშფიგი, ჰუსეინ ჯავიდი, სანილი და მწერალი მუსახანლი.
მწერალი და აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ყოფილი რექტორი თაღი შაჰბაზი 1937 წლის ივლისში დააპატიმრეს. მას ბრალი ედებოდა „კონტრრევოლუციური ნაციონალისტური ორგანიზაციის წევრობაში“. 1938 წლის 2 იანვარს შაჰბაზს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა და იმავე დღეს დახვრიტეს.
ზოგადად, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის მაშინდელი წევრობის თითქმის ნახევარი, კერძოდ 27 წევრი, რეპრესირებულ იქნა, მათ შორის სულთან მაჯიდ განიზადე, ომარ ფაიკ ნემანზადე, მამედ ქაზიმ ალექპერლი, სეიდ ჰუსეინი, ამინ აბიდი და ა.შ. მარცხნივ|მინი|270x270პქ|[[ჰუსეინ ჯავიდი]] პოეტმა ჰუსეინ ჯავიდმა თავისი მოღვაწეობის პირველ ათწლეულში მოიპოვა საყოველთაო აღიარება, როგორც მე-20 საუკუნის აზერბაიჯანული პროგრესული რომანტიზმის უდიდესმა წარმომადგენელმა.
მისი დაკავების მიზეზი იყო კონტრრევოლუციური კავშირების მხარდაჭერა „მუსავატისტების მთელ რიგთან, რომლებთანაც იგი აწარმოებდა საუბრებს... შემოიკრიბა ეროვნულად მოაზროვნე ახალგაზრდა პოეტები, რომლებსაც მუსავატის სულისკვეთებით ასაზრდოებდა“. პოეტი ბრალს არ აღიარებდა; „ტროიკის“ პირველ და მეორე სხდომაზე მის საქმეზე გადაწყვეტილება ვერ მიიღეს და ის კვლავ ციხეში იყო. 1938 წლის გაზაფხულზე, აზერბაიჯანის შსსკ-ს ახალი ხელმძღვანელობით ჰუსეინ ჯავიდს ბრალი ედებოდა აზერბაიჯანის სსრ სისხლის სამართლის კოდექსის 72-ე და 73-ე მუხლებით მხილებაში.
მოსკოვის საგანგებო სხდომაზე საქმე არ განხილულა. ბაქოში საქმის ხელახალი შემოწმებისას, მას ჯაშუშობაში დასდეს ბრალი. საბრალდებო დასკვნის მიხედვით, „დადგინდა, რომ ჰუსეინ ჯავიდი დიდი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა თურქეთში, შემდეგ კი გერმანიაში და, შსსკ-ს თანახმად, ჰუსეინ ჯავიდი განეკუთვნებოდა ჯაშუშობისთვის“. 1939 წლის 9 ივნისს პოეტს ბანაკში 8 წელი მიუსაჯეს, მაგრამ სასჯელში ჯაშუშობის ბრალდება არ არის მითითებული. ჰუსეინ ჯავიდი გარდაიცვალა 1941 წელს დასავლეთის გამასწორებელი შრომით ბანაკში (ტაიშეტის მახლობლად).
ლიტერატურათმცოდნე მწერალმა სალმან მუმთაზსა და სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აზერბაიჯანის ფილიალის ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტის მკვლევარ ალი ნაზიმს ბანაკებში 10 წელი მიესაჯათ. პირველი გარდაიცვალა 1941 წელს სოლ-ილეცკის ციხეში. მეორეს გარდაცვალება სხვადასხვა წყაროების მიხედვით განიხილება. ერთი წყაროს მიხედვით ნაზიმიც 1941 წელს გარდაიცვალა.
აზერბაიჯანელი პოეტი და აზერბაიჯანული ლიტერატურის ისტორიკოსი მიქაილ რაფილი გარიცხეს აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირიდან. მიზეზი ის იყო, რომ „მან კონტრრევოლუციური პანთურქიზმის იდეები ლიტერატურაში გაატარა... სასტიკად დაუპირისპირდა აზერბაიჯანულ ხალხურ პოეზიას, იცავდა ფორმალისტურ ტენდენციებს“. მას ბრალი ედებოდა 1934 წელს დაარსებულ საკავშირო გაერთიანებულ ცენტრში მონაწილეობაში, მაგრამ არაუგვიანეს 1939 გაათავისუფლეს.
1937 წლის ბოლოს დააპატიმრეს ალესქერ ალექპეროვი, ერთ-ერთი პირველი აზერბაიჯანელი არქეოლოგი და ეთნოგრაფი და არქეოლოგიური და ეთნოგრაფიული მეცნიერების ფუძემდებელი აზერბაიჯანში. ალექპეროვი გარდაიცვალა ციხეში 1938 წელს.
აღამირ მამედოვიც, აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის დირექტორი, რეპრესირებულ იქნა. მას ბრალი წაუყენეს კონტრრევოლუციურ საქმიანობაში, პანთურქიზმში, ტროცკიზმში. დახვრიტეს 1938 წ.
1938 წლის 17 მარტს პიანისტი, ბაქოს აღმოსავლეთ კონსერვატორიის დამფუძნებელი ხადიჯა გაიბოვა დააპატიმრეს კონტრრევოლუციურ ორგანიზაცია „მუსავათში“ მონაწილეობის ბრალდებით. მისი ქმარი რაშიდ გაიბოვი ასევე დააპატიმრეს როგორც „ხალხის მტერი“. ხადიჯა გაიბოვას სიკვდილით დასჯა მიესაჯა. ის დახვრიტეს 1938 წლის ოქტომბერში. მისი რეაბილიტაცია მხოლოდ 1957 წელს მოხდა.
რეპრესიების მსხვერპლი გახდნენ მსახიობებიც. 1937 წელს,მსახიობი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი ულვი რაჯაბი დააპატიმრეს, როგორც „ხალხის მტერი“. მოგვიანებით კი შეთითხნილ საქმეზე დასდეს ბრალი. მსახიობი იმავე წელს დახვრიტეს. მინი|[[აბას მირზა შარიფზადე]] 1937 წლის დეკემბერში დააპატიმრეს აზერბაიჯანის დრამატული თეატრის მსახიობი და ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი რეჟისორი, აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი აბას-მირზა შარიფზადე. შარიფზადეს ირანის სასარგებლოდ ჯაშუშობაში ადანაშაულებდნენ. მტკიცებულების სახით კი დაასახელეს მისი ხშირი ვიზიტები განჯაში სპარსეთის საკონსულოში 1932 წელს. სინამდვილეში, ეს იყო მეგობრული შეხვედრები, რომლებსაც თავად კონსული აწყობდა, რომელიც აზერბაიჯანული თეატრის დიდი მოყვარული იყო და უყვარდა საღამოების გატარება მსახიობების გარემოცვაში. დაკავების კიდევ ერთი სერიოზული მიზეზი იყო შარიფზადეს ძმის, გულამ-მირზა შარიფზადეს. პოლიტიკური საქმიანობა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობის დროს 1918-1920 წლებში. იმ დროისთვის კი გულამ შარიფზადე ემიგრაციაში ცხოვრობდა.
აბას შარიფზადე ასევე დაადანაშაულეს რეპრესირებული პოეტების მიქაილ მუშფიგისა და ჰუსეინ ჯავიდის მოღვაწეობის პოპულარიზაციაში. საგამოძიებო საქმის თანახმად, შარიფზადე შსსკ-ს კედლებში მხოლოდ იმიტომ მოხვდა, რომ მას მჭიდრო კავშირი ჰქონდა ჰუსეინ ჯავიდთან და ულვი რაჯაბთან, ასევე რუჰულა ახუნდოვთან. 1938 წლის ოქტომბერში აზერბაიჯანის სსრ „ტროიკამ“ აბას მირზა შარიფზადე სიკვდილით დასაჯა „ჯაშუშობისთვის“. 1938 წლის ნოემბერში შარიფზადე დახვრიტეს შსსკ-ს სარდაფში.
დიდი წმენდის დასასრული
რეპრესიები ძირითადად 1938 წლის ნოემბრამდე მიმდინარეობდა. 1938 წლის 31 იანვარს, ბოლშევიკების გაერთიანებული კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიურომ მიიღო გადაწყვეტილება „ანტისაბჭოთა ელემენტების შესახებ“, რომლის მიხედვითაც აზერბაიჯანის სსრ-ში 2000 ადამიანი ექვემდებარებოდა სიკვდილით დასჯას. მთელი 1938 წლის განმავლობაში განიხილებოდა არანაკლებ 10000 ადამიანის საქმე. ისინი გაასამართლეს როგორც პოლიტიკური, სისხლის სამართლის დანაშაულისთვის, ასევე ანტისაბჭოთა აგიტაციისთვის, ჯაშუშობისთვის, დივერსიისთვის. „ტროიკამ“ საქმე განიხილა 7241 პირის მიმართ, მათგან 5061 პოლიტიკურ დანაშაულში იყო ბრალდებული, ხოლო 2180 კრიმინალურ დანაშაულში. მხოლოდ ანტისაბჭოთა აგიტაციისთვის 1108 ადამიანს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა.
აზერბაიჯანში დიდი წმენდის მსხვერპლთა საერთო რაოდენობა უცნობია. სხვადასხვა ლიტერატურაში სხვადასხვა ციფრები იყო მოცემული ინფორმაციის წყაროების მითითების გარეშე.
მაგალითად, დიდი რუსული ენციკლოპედიის მიხედვით, 1937-1938 წლების რეპრესიების დროს აზერბაიჯანში 70 ათასი ადამიანი დაიღუპა. პოლონელი ისტორიკოსი ტადეუს სვენტოჩოვსკი წერდა, რომ ბაღიროვის მიერ განხორციელებული წმენდების შედეგად 1940 წლისთვის დაახლოებით 70 000 აზერბაიჯანელი დაიღუპა. სხვა შეფასებით, 1937-1938 წლებში აზერბაიჯანში მასობრივი რეპრესიების მსხვერპლი დაახლოებით 80-100 ათასი ადამიანი გახდა. საბჭოთა ისტორიკოსი აბდურაჰმან ურალოვი 1937-1938 წლებში აზერბაიჯანში რეპრესიების მსხვერპლთა რაოდენობას 120 000 ადამიანად აფასებს. კონფლიქტოლოგი არიფ იუნუსოვი ასევე საუბრობს 120 ათას ადამიანზე, რომელიც ემსხვერპლა დიდი წმენდის დროინდელ რეპრესიებს. ის ხაზს უსვამს, რომ 3,2 მილიონი მოსახლეობით (1939 წლის აღწერა) ეს უზარმაზარი მაჩვენებელია აზერბაიჯანისთვის.
ბაღიროვის სასამართლო პროცესი აზერბაიჯანის სსრ-ში
1956 წლის 12 აპრილს ბაქოში დაიწყო ღია სასამართლო პროცესი ბაღიროვზე. ბაღიროვთან ერთად სასამართლოს წინაშე კიდევ ხუთი ადამიანი წარსდგა. „ბაღიროვისა და მისი თანამზრახველების“ მიმართ ერთ-ერთი დადასტურებული ბრალდება იყო „კონტრრევოლუციური ნაციონალისტური ორგანიზაციის რეზერვის მემარჯვენე-ტროცკისტური ცენტრის“ საქმე, რომლის მიხედვითაც 1938 წელს სამასზე მეტი წამყვანი პარტიული და საბჭოთა მუშაკი დააპატიმრეს, რომელთაც მიესაჯა სიკვდილით დასჯა ან გრძელვადიანი თავისუფლების აღკვეთა.
1956 წლის 26 აპრილს სსრკ უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიამ ბაღიროვი სხვა ბრალდებულებთან ერთად დამნაშავედ ცნო „მოღალატე ჯგუფში მონაწილეობისა და საბჭოთა მოქალაქეების წინააღმდეგ ტერორისტული რეპრესიების ჩადენაში“ და აზერბაიჯანის სსრ სისხლის სამართლის კოდექსის 63 სტატიის საფუძველზე მას რუბენ მარკარიანთან, ტიმოფეი ბორშჩევთან და ხორენ გრიგორიანთან ერთად სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა მთელი ქონების კონფისკაციით. აღა სალიმ ატაკიშიევსა და სტეპან იემელიანოვს შრომით ბანაკებში ოცდახუთი წლით პატიმრობა მიუსაჯეს.
რეპრესიები და რელიგია
სტალინური რეპრესიების წლებში ხელისუფლებამ, ხალხის სავარაუდო მოთხოვნილებებზე დაყრდნობით, დაიწყო მეჩეთების მასობრივი დახურვა. პარტიულ და სამთავრობო ჩინოვნიკებს ადანაშაულებდნენ მეჩეთებში პარასკევის მსახურებაში დასწრების გამო, მოლებს კი გმობდნენ მოვალეობის შესრულების გამო. რეპრესიების ფონზე „რელიგიასთან ბრძოლის არასაკმარისი მონდომებაც“ შეიძლება გამხდარიყო დაპატიმრების საფუძველი. სტალინის დროს ქალაქ ბაქოში თითქმის ყველა მეჩეთი დაიხურა, ორის გარდა. მინი|[[ბიბი-ჰეიბათის მეჩეთი|ბიბი-ჰეიბათის მეჩეთის დანგრევის პროცესი]] 1929 წელს დაიწყო სრულმასშტაბიანი შეტევა ისლამის წინააღმდეგ. მხოლოდ 1929 წელს აზერბაიჯანში 400-მდე მეჩეთი ერთდროულად დაიხურა ან გადაკეთდა კლუბებად. 1933 წლისთვის რესპუბლიკაში მხოლოდ 17 მეჩეთი იყო დარჩენილი. თუ თავიდან მოსახლეობის უკმაყოფილების გამო, ხელისუფლება იძულებული გახდა შეეჩერებინა ანტირელიგიური კამპანია, 1937 წლიდან ტერორმა და „რელიგიის წინააღმდეგ ბრძოლამ“ ახალი ძალა მოიპოვა. რეპრესირებულთა მნიშვნელოვანი ნაწილი 1937-1938 წწ. ინტელიგენციასთან ერთად იყვნენ სამღვდელოების განათლებული ნაწილის წარმომადგენლები. 1930-იან წლებში დაანგრიეს ისეთი რელიგიური ნაგებობები, როგორიცაა ბიბი-ჰეიბათის მეჩეთი, წმინდა თადეოსისა და ბართლომეოს სომხური ეკლესია, ალექსანდრე ნეველის ტაძარი და პოლონეთის კათოლიკური ეკლესია.
რეპრესიებმა უზარმაზარი ზიანი მიაყენა ისლამს. რეპრესიების შედეგად, 1930-იანი წლების ბოლოს, დარტყმა მიაყენა არა მხოლოდ ისლამის ტრადიციულ მიმართულებებს, არამედ პრაქტიკულად ლიკვიდირებულ იქნა მრავალი ისლამური ტარიკატი და საზოგადოება.
თესევსი
„ბაყაყებში“ არისტოფანე თესევსს მიაწერს ათენელთა მრავალი ყოველდღიური ტრადიციის მოგონება-დაწესებას. თუ მინოელთა ჰეგემონიის თეორია ჭეშმარიტია, თესევსის ლეგენდები უნდა ემყარებოდეს ათენელთა ამ პოლიტიკური წყობიდან გათავისუფლებას, ვიდრე ისტორიულ პიროვნებას.
პლუტარქეს თესევსის ბიოგრაფიაში მინოტავრის სიკვდილის, თესევსის თავის დაღწევისა და არიადნეს სიყვარულის აღწერის რამდენიმე განსხვავებული წყარო მოჰყავს, რათა მისი ლიტერალისტური ბიოგრაფია, „ვიტა“ ააწყოს პლუტარქეს წყაროები, რომელთა ნაწილი დამოუკიდებლად დღემდე შემორჩენილი არ არის, მოიცავს ფერეკიდეს (VI ს.), დემონს (დაახ. 300), ფილოქორუსს და კლეიდემუსს (ორივე IV ს.). თესევსი აგრეთვე ნახსენებია „ილიადაში“ (I 265) და „ოდისეაში“ (XI 323, 631). მიკენურ მითებში გვხვდება მისი სახელის ალტერნატიული დამწერლობა te-se-u (თესეუსი).
თესევსის დაბადება
thumb|200px|left|თესევსი და ეთრა ლეგენდა თესევსის მამად ათენის მეფე ეგეოსსაც ასახელებს და დიდ ღმერთ პოსეიდონსაც, რითიც მიგვანიშნებს მის ღვთაებრივ წარმომავლობაზე. ეგეოსი ატიკის პირველმოსახლის, ერეხთევსის, ჩამომავალი იყო. ის ათენს ხანგძლივად მართავდა და უბედნიერეს კაცად ითვლებოდა. მას მხოლოდ ერთი რამ აწუხებდა — უშვილობა. მან გადაწყვიტა დელფოს აპოლონის მისნისთვის ეკითხა, თუ რატომ არ უგზავნიდნენ ღმერთები შვილს. პითიამ მას ბუნდოვანი პასუხი გასცა: „ძლევამოსილო გმირო, რუმბის ბოლოს ნუ გახსნი, ათენელების საზღვარს ვიდრე არ გადალახავ.“ ეგეოსმა ამ სიტყვებში დაფარული საიდუმლო ვერ ამოიცნო და გადაწყვიტა არგოლისის ბრძენ განმგებელს, პიტთევსს სწვეოდა, რომლის სამეფო სასახლე ქალაქ ტროიძენში მდებარეობდა. პიტთევსმა იოლად განმარტა პითიას ნათქვამი: მისი თქმით, ეგეოსს შეეძინებოდა ვაჟი, რომელიც ათენის უპირველესი გმირის დიდებას მოიხვეჭდა.
არგოლის დიდმა მეფემ განიზრახა ტროიძენი ექცია სახელოვანი გმირების სამშობლოდ. ამიტომ მან დაათრო ეგეოსი და თავის ქალიშვილ ეთრას მიუწვინა. თუმცა ვიდრე ეგეოსს ეძინა, ეთრას ათენა მოელანდა, რომლის ნებითაც ქალწულმა მიატოვა ეგეოსი და კუნძულ სფერიაზე აღმოჩნდა. იქ მას მსხვერპლშეწირვის რიტუალი უნდა აღესრულებინა. ათენას წაქეზებით სწორედ აქ დაეუფლა მას პოსეიდონი. თუმცა პოსეიდონმა ღვთაებრივი დიდსულოვნებით დაუთმო ეგეოსს ეთრასგან ნაშობი ძის მამობის პატივი. როდესაც ეგეოსმა აღმოაჩინა, რომ ეთრას სარეცელს იზიარებდა, მიხვდა, რომ მისნობა სრულდებოდა და წასასვლელად გაემზადა. მას პანათენურ დღესასწაულში უნდა მიეღო მონაწილეობა. წასვლამდე ტროიძენთან მდებარე ერთ-ერთი კლდის ქვეშ თავისი მახვილი და სანდლები დატოვა და ეთრას დაუბარა, რომ როდესაც მისი ვაჟი წამოიზრდებოდა და კლდის გადაწევის უნარი ექნებოდა, გაეგზავნა იგი ათენში. მამა შვილს ამ მახვილითა და სანდლებით იოლად იცნობდა.
ეთრას ეყოლა ვაჟი, რომელსაც თესევსი უწოდეს (არსებობს ვერსია, რომ ეს სახელი მოგვიანებით შეარქვეს ათენში). ის ტროიძენში იზრდებოდა, სადაც პიტთევსი მის ღვთაებრივ წარმომავლობაზე ავრცელებდა ხმებს. მოხუცი და ბრძენი მეფე დიდად ზრუნავდა შვილიშვილის აღზრდა-განათლებაზე. უხაროდა, რადგან მისი აღზრდილი თანატოლებისგან გამოირჩეოდა სიმამაცითა და ახოვანებით.
დავაჟკაცებული თესევსი ეთრმა ერთ დღეს თავისთან მოიხმო და იმ კლდესთან მიიყვანა, სადაც მამამ მახვილი და სანდლები დაუტოვა. თესევსმა იოლად გადასწია კლდე, რომელსაც შემდეგ „თესევსის კლდე“ უწოდეს, აიღო მამის დატოვებული ნივთები და ათენისკენ გასწია. პიტთევსისა და ეთრას რჩევის მიუხედავად თესევსი ათენისკენ ზღვის ნაცვლად, ხმელეთით წავიდა. გმირმა ფათერაკებით აღსავსე ცხოვრება აირჩია, რადგანაც სურდა იმ დიად საქმეთა განმეორება, რომლებიც მისმა სათაყვანო გმირმა, ჰერაკლემ შეასრულა.
პერიფეტესი
ტროიძენისა და ეპიდავროსის საზღვარზე თესევსი გადაეყარა პერიფეტესს, მჭედლობის ღმერთის, ჰეფესტოს ავაზაკ ძეს, რომელიც ბუმბერზი იყო და მამასავით კოჭლობის მიუხედავად, ძლიერი და მრისხანეც. მას ჰქონდა რკინის კომბალი, რომლითაც ყოველ შემხვედრს კლავდა, ამის გამო მას „კაცკომბალასაც“ ეძახდნენ. თესევსმა იოლად მოახერხა მისი ძლევა და თავისივე იარაღით მოკლა იგი. გმირს ძალიან მოეწონა რკინის კომბალი და თან წაიღო.
კერკიონი
ქალაქ ელევსთან თესევსი ბუმბერაზ კერკიონს შეება. მძლეთამძლე კერკიონს მრავალი გაუგუდავს თავისი მკლავებით, თუმცა თესევსთან ვერაფერი გააწყო. ამ ორთაბრძოლას ქალღმერთი დემეტრეც ადევნებდა თვალს და ძალიან გაახარე იმ ფაქტმა, რომ თესევსმა ბუმბერაზი მიწაზე დაანარცხა და სული გააფრთხობინა. ჭაბუკს ძალასთან ერთად ჭკუაც უჭრიდა. მან საბრძოლო ხელოვნების ისეთი ხერხები მოიგონა, რომელსაც ვერავინ ხვდებოდა.
პროკრუსტე
მდინარე კეფისოსთან ცხოვრობდა ყაჩაღი დამასტესი, რომელსაც ზედმეტ სახელად პროკრუსტეს ანუ გამწელავს უწოდებდნენ. ის თავის მსხვერპლს სპეციალურ საწოლზე აწვენდა, რითიც მათ წელავდა. თუ კაცი მოკლე აღმოჩნდებოდა, წელავდა მანამ, ვიდრე ფეხებით საწოლის კიდეს არ მისწვდებოდა; გრძელს კი – ზედმეტ ნაწილს აჭრიდა. თესევსმა პროკრუსტეს თავისივე საწოლში ამოხადა სული.
ამით თესევსის გმირობები ათენისკენ მიმავალ გზაზე დასრულდა. მას არ სურდა ავაზაკთა სისხლით წაბილწულს შეებიჯებინა ათენში. მან ფიტალოსის ვაჟებს, რომლებიც მდინარე კეფისოსის ნაპირას ცხოვრობდნენ, დაავალა აღესრულებინათ მისი განწმენდის წესისგება მოწყალე ზევსის საკურთხეველთან. ფიტალიდებმა რიტუალის შემდეგ გზა დაულოცეს გმირს სამეფო სასახლისაკენ.
თესევსი ათენში
ვიდრე თესევსი ტროიძენში იზრდებოდა, ეგეოსმა იქორწინა კოლხ მედეაზე, რომელმაც აღუთქვა, რომ ჯადო-წამლებით ახალგაზრდობას დაუბრუნებდა. ხანდაზმული მეფე მას ყველაფერში ენდობოდა. თესევსი სასახლეში, რომ მივიდა არ გათქვა თავისი ვინაობა, უცხოელად წარდგა და ითხოვა მფარველობა. ეგეოსმა ვერ იცნო თავისი შვილი, სამაგიეროდ მედეა მიხვდა, რომ თესევსის დაბრუნების შემთხვევაში, მისი ძე მედოსი ტახტის მემკვიდრეობაზე უფლებებს კარგავდა. ამიტომ ეგეოსი დაარწმუნა, რომ უცხოელი დაქირავებული მკვლელი იყო და საჭირო იყო მისი მოკვლა. ეგეოსმა აპოლონის ტაძარში მიიწვია ნადიმზე თესევსი, სადაც ღვინით უნდა მოეწამლათ. თესევსი აპირებდა აპოლონის ტაძარში წარმდგარიყო მამის წინაშე, ამიტომ როდესაც ხორცი შემოიტანეს, ვითომ მის დასაჭრელად, იშიშვლა მახვილი. მოხუცმა მოისროლა საწამლავიანი თასი და საკუთარი შვილი გულში ჩაიკრა. სიხარულით მიიღეს ჭაბუკი ათენელებმა, რომლებმაც უკვე იცოდნენ მის მიერ აღსრულებული გმირობები. ეგეოსთან ერთად ზეიმობდა მთელი ქალაქი და თაყვანსა სცემდა მომავალ მეფეს.
პალანტიდები
ეგეოსის ძმას, პალასს, ორმოცდაათი ვაჟი ჰყავდა. ის დიდი ხნის განმავლობაში, ვერ ითმენდა იმას, რომ ათენის ტახტზე მეფობდა არა კანონიერი, არამედ პანდიონის ნაშვილები ძე, რომელსაც ერიხთიდების მოდგმის არაფერი ეცხო. ახლა კი, როდესაც მისი მემკვიდრეც გამოჩნდა, პალანტიდები მიხვდნენ, რომ მშვიდობიანი გზით ვერასოდეს დაიბრუნებდნენ ტახტს და მისი ხელში ჩაგდება ბრძოლით გადაწყვიტეს. მამის წინამძღოლობით დაიძრნენ ისინი ქალაქისაკენ. მათ გაითვალისწინეს თესევსის ძალა და ორ ნაწილად გაიყვნენ. ერთი ნაწილი პირდაპირ იერიშზე უნდა გადასულიტო, ხოლო მეორე – ჩასაფრებულიყო და მოულოდნელი თავდასხმა განეხორციელებინა. ეს თესევსს აუწყა პალასის შიკრიკმა ლეოსმა. გმირმა ჯერ ჩასაფრებული პალანტიდები მოიმწყვდია ალყაში და ამოხოცა. შემდეგ კი დანარჩენებისკენ გაემართა, მაგრამ ქალაქის კედლებთან მისულებმა შეიტყვეს ეს ამბავი და შერცხვენილები გაიქცნენ. ამის შემდეგ ეგეოსისთვის ტახტის წართმევა არავის უცდია. მას საკუთარი ძე მფარველობდა.
მარათონის ხარი
thumb|300px|თესევსის მიერ შეპყრობილი მარათონის ხარი თესევსს მუდამ სურდა დიადი საქმეების აღსრულება და ხალხის კეთილგანწყობის დამსახურება. ამის გამო ის ათენიდან წავიდა, რათა ატიკის ველები გაეთავისუფლებინა ველური ხარისგან, რომელიც მარათონის შემოგარენს ანადგურებდა. ეს ხარი ევრისთევსმა ჩამოაყვანინა ჰერაკლეს, მაგრამ მის დანახვაზე ისე შეძრწუნდა, რომ ცხოველი ნებას მიუშვა და მას შემდეგ ამ მიწის განუშორებელ ბოროტებად იქცა. თესევსი მარათონთან შეხვდა მოხუც ქალს, ჰეკალეს, რომელმაც ურჩია მსხვერპლი შეეწირა ზევსისათვის. გმირმაც ყურად იღო ეს რჩევა და გზა განაგრძო. საბოლოოდ, მან მარათონის ხარი იპოვა და ორთაბრძოლისთვის მოემზადა. ხარი გმირისკენ დაიძრა, მაგრამ თესევსმა ის რქებით დაიჭირა, შებოჭა, მოათვინიერა და ათენისკენ ააღებინა გეზი. გზად ჰეკალესთან შეიარა, მაგრამ ის უკვე ცოცხალი აღარ იყო. თესევსმა ის დიდი პატივით დაკრძალა. ათენში ჩასულმა ხარი ღმერთ აპოლონს შესწირა მსხვერპლად.
თესევსი კრეტაზე
მაშინ როდესაც თესევსი ათენს ეწვია, ქალაქი ღრმა მწუხარებით იყო მოცული. კრეტიდან ჩამოსული მეფე მინოსის მოციქულები ჩამოსულიყვნენ და კუთვნილ ხარკს მოითხოვდნენ. უმძიმესი იყო ეს ხარკი: ათენელებს ყოველ ცხრა წელიწადში ერთხელ კუნძულ კრეტაზე უნდა გაეგზავნათ შვიდი ქალწული და შვიდი ჭაბუკი, სადაც მათ მინოტავრი შთანთქავდა, საზარელი ხარკაცი. უკვე მესამედ იგზავნებოდა სულის შემძვრელი ხარკი. შავ აფრებიანი გემიც მზად იყო გასასვლელად.
როდესაც ეს თესევსმა ნახა, გადაწყვიტა სასოწარკვეთილი ხალხის დახმარება და მინოტავრის მოკვლა. ის კრეტაში ამ გემს გაჰყვა. თავიდან ეგეოსს ამ ჩანაფიქრის გაგონებაც არ სურდა, თუმცა თესევსმა მაინც გაიტანა. მან მსხვერპლი შესწირა აპოლონ დელფინიოსსა და სიყვარულის ღვთაება აფროდიტეს. თესევსი დარწმუნებული იყო, რომ ღმერთები დახმარების ხელს გაუწვდიდნენ, ამიტომ მან ეგეოსის მიერ ნაბოძები თეთრი აფრა თანწაიღო, რათა გამარჯვების ნიშნად უკან დაბრუნებისას გაეშალა.
thumb|left|200px|თესევსი ებრძვის მინოტავრს ხომალდი კრეტის ნაპირებს მიადგა. ათენელები მეფე მინოსს მიჰგვარეს. მეფეს ერთ-ერთი გოგონა მოეწონა და მასთან გამიჯნურობა მოიწადინა, მაგრამ თესევსი მას გამოექომაგა და განაცხადა, რომ მისი, როგორც პოსეიდონის ძის ვალი იყო ქალწულთა დაცვა, რაზედაც მინოსს გაეცინა. მას არასოდეს გაეგო, რომ პოსეიდონი რჩეულ გოგონებს მფარველობდა. ამისდა მიუხედავად თესევსს შანსი მისცა დაემტკიცებინა, რომ ის მართლა ზღვის მეუფის შვილი იყო. მან თითიდან სამეფო ბეჭედი მოიძრო, ზღვაში გადააგდო და თესევსს მისი ამოტანა მოსთხოვა. მათ ირგვლივ ბევრ ხალხს მოეყარა თავა, მათშორის იყო მინოსის ასული არიადნე, რომელსაც პირველივე დანახვაზე შეუყვარდა თესევსი. ის ძალიან შეაძრწუნა მამამისის საქციელმა. თესევსი კი საერთოდ არ შემკრთალა და უშფოთველად გადაეშვა ზვირთებში. მას ღმერთმა ტრიტონმა ჩაავლო ხელი და პოსეიდონის სასახლეში მიიყვანა. პოსეიდონმა საკუთარ შვილს ბეჭედი მისცა, ხოლო მისმა ცოლმა ამფიტრიტემ კი თავზე ოქროს გვირგვინი დაადგა. ტრიტონმა მეორეჯერაც ჩაავლო ხელი თესევსს და ზღვიდან ამოიყვანა. არიადნეს ძალიან გაუხარდა მისი დაბრუნება, მასთან მივიდა და ჩუმად უთხრა, რომ თუ ის ცოლად შეირთავდა, მინოტავრს დაამარცხებინებდა. სიხარულით მიღო ეს წინადადება თესევსმა და შეჰფიცა, რომ აუცილებლად იქორწინებდა მასზე.
მინოტავრი ცხოვრობდა ლაბირინთში, რომელიც ცნობილმა ხელოვანმა დედალოსმა ააგო. არავის შეეძლო ამ ლაბირინთიდან გამოსვლა. დედალოსმა, რომელიც კრეტას ტოვებდა, არიადნეს დაუტოვა ჯადოსნური ძაფის გორგალი და მისი ხმარებაც ასწავლა. არიადნემ თესევსს ბასრ ხმალთან ერთად ეს გორგალიც მისცა და დაარიგა, რომ მისი ერთი ბოლო ლაბირინთის შესასვლელში გამოება. გორგალი თავისით გაგორდებოდა და მინოტავრთან მიიყვანდა. უკანა გზაზე გმირს ძაფი ისევ უნდა დაეგორგლა.
თესევსი, სხვა განწირულ ათენელებთან ერთად შეიყვანეს ლაბირინთში. მან ძაფის ერთი ბოლო კარის წირთხლს გამოაბა და გორგალს გაჰყვა. საბოლოოდ ბნელ დერეფანში იპოვა მინოტავრი. ხარკაცი შემზარავი ღრიალით გამოექანა გმირისკენ, თავი დახარა და უზარმაზარი რქებით ეძგერა. მინოტავრმა კიდევ რამდენიმეჯერ სცადა გმირის მოკვლა, მაგრამ თესევსმა მას მაინც აჯობა და მკერდში ჩასცა არიადნეს მიერ ნაბოძები მახვილი. სწრაფადვე დაბრუნდა უკან და ათენელებთან ერთად გამოვიდა ლაბირინთიდან. ყველა ხარობდა, მაგრამ თესევსს მინოსის რისხვის მაინც ეშინოდა, ამიტომ ის სანაპიროსკენ წავიდა, ყველა კრეტულ ხომალდს ძირი გამოუმტვრია და არიადნესთან ერთად მშობლიური ნაპირისაკენ აიღო გეზი. ისინი შესასვენებლად გაჩერდნენ კუნძულ ნაქსოსზე, სადაც თესევსს დაესიზმრა ღვინის ღვთაება დიონისე და აუწყა, რომ ღმერთებს სურდათ არიადნეს დიონისეზე დაქორწინება. თესევსი გამოფხიზლდა და გულნატკენი განერიდა კუნძულს. დიონისემ და მისმა მხლებლებმა წაიყვანეს არიადნე, რომელიც შემდეგ დიდი ღმერთის მეუღლე გახდა.
ათენის ტახტზე აღზევება
თესევსის ხომალდი კი სწრაფად მიაპობდა ტალღებს და ატიკის ნაპირებსაც მალე მიუახლოვდნენ. არიადნეს მიტოვებით დამწუხრებულ გმირს დაავიწყდა თეთრი აფრების შავებით შეცვლა. ეგეოსი მაღალ კლდიდან გადაჰყურებდა ზღვას და დიდ ხანს ელოდა თესევსის დაბრუნებას. როდესაც მან შავ აფრებს მოჰკრა თვალი, სასოწარკვეთილებამ მოიცვა და კლდიდან გადახტა და მის ზვირთებში განუტევა სული. მას შემდეგ იმ ზღვას, სადაც ეგეოსი დაიღუპა, ეგეოსის ზღვა ეწოდა. თესევსმა მშვიდობით მიაღწია ატიკის ნაპირებს. მან ღმერთებს მადლობის მსხვერპლი შესწირა და როდესაც ეგეოსის ამბავი შეიტყო, ძალიან დამწუხრდა. მამა დიდი პატივით მიაბარა მიწას და ვითარცა გმირს არუმართა საკურთხეველი. ამის შემდეგ თესევსი ათენის სამეფო ტახტზე აღზევდა.
ატიკის გაერთიანება
თესევსმა გამეფებიდანვე განამტკიცა თავისი ძალაუფლება. მან თავისი ყველა მოწინააღმდეგე სიკვდილით დასაჯა, რის გამოც აპოლონ დელფინიოსის სამსჯავრომ მკვლელობაში დასდო ბრალი. თესევსმა თავის გამართლების მიზნით ბრალმდებლებს შესთავაზა ახალი მოსაზრება, რომელსაც „დასაბუთებული მკვლელობა“ უწოდა. მსაჯულებმა მოუწონეს და მეფე გაამართლეს. ამის შემდეგ ის თემებად დაყოფილი ატიკის გაერთიანებას შეუდგა. იგი მკაცრად იცავდა კანონს, რაც ათენელთა კეთილდღეობის საფუძველი გახდა.
თესევსმა ძალაუფლებით სავსე ათენს შემოუერთა შემოგარენი და ჰეკატომბეონის (ივლისის) მეთექვსმეტე დღეს უწოდა „გაერთიანების დღე“. ამ დღეს იმართებოდა ასპარეზობები. მეფემ მათ სახელი გადაარქვა და პანათენური (საყოველთაო ათენური) უწოდა, სადაც მთელი ატიკა მოიწვია. ეს იყო დიდი დღესასწაული. თესევსმა დააწესა „სახალხო აფროდიტესა“ და პეითოს კულტები. მან ასევე ქალაქში მოიწვია ღირსეული უცხოელები და მათ ათენის მოქალაქეობა უბოძა. ათენის კარი ღია იყო, ყველას შეეძლო მისი კეთილდღეობით ტკბობა. ასე იქცა თესევსი სახელმწიფოთა თანამეგობრობის პირველ მეფედ. თესევსის კანონთა კრებული უფლებამოსილი იყო მანამ, ვიდრე ტირანებმა არ ჩაიგდეს ხელთ ძალაუფლება.
თესევსი და ამორძალები
თესევსი კარგად მეფობდა, მაგრამ ხშირად ტოვებდა ქალაქს, რათა საბერძნეთის სხვა დიად გმირებს გატოლებოდა საგმირო საქმეების აღსრულებაში. ის მონაწილეობდა კალიდონის ნადირობაში, იყო არგონავტებთან ერთად კოლხეთში და ჰერაკლესთან ერთად იბრძოდა ამორძალების წინააღმდეგ. სწორედ ამ ომში, როდესაც გმირებმა მებრძოლ ქალთა დედაქალაქი თემისკირა აიღეს, თესევსს ჯილდოდ დედოფალი ანტიოპე უბოძეს, რომელიც ათენში წაიყვანა.
თესევსი, ფედრა, ჰიპოლიტოსი
თესევსს ანტიოპესგან დარჩა ერთადერთიო ვაჟი ჰიპოლიტოსი. როდესაც მეფემ ცოლა შეირთო მინოსის ქალიშვილი ფედრა, მაშინ თავისი ვაჟი აღსასრდელად პიტთევსს მიაბარა. მანაც ის იშვილა და ტროიძენის სამეგო ტახტის მემკვიდრედ აღიარა. ჰიპოლიტესი დედის მსგავსად თაყვანს სცემდა ნადირობის ქალღმერთს არტემიდას, ამიტომ ქალღმერთს ტაძარი აუგო, რამაც გაანაწყენა აფროდიტე. სიყვარულის ღვთაებამ მისი დასჯა გადაწყვიტა: ელევსინის მისტერიებზე მისულმა ფედრამ თვალი მოჰკრა შავ მოსასხამში გამოწყობილ, ყვავილების დიადემით დამშვენებულ ჭაბუკს და მისით მოიხიბლა. ეს ჭაბუკი იყო ჰიპოლიტოსი.