cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პორტუგესა
პორტუგესა (Río Portuguesa) — მდინარე ვენესუელის დასავლეთ ნაწილში. მდინარე აპურეს მარცხენა შენაკადი. წარმოადგენს მდინარე ორინოკოს აუზის ნაწილს. სათავე აქვს ანდების მთისწინეთში. სიგრძე 600 კილომეტრზე მეტი, აუზის ფართობი 80,000 კმ². მდინარე აპურეს ჩაერთვის ქალაქ სან-ფერნანდო-დე-აპურესთან ახლოს. მდინარის აუზში ვრცელდება არაერთი მოზრდილი ქალაქი: ბარკისიმეტო, ვალენსია, სან-კარლოსი, გუანარე, ასარიკუა, ნირკუა და სხვ. მნიშვნელოვანი შენაკადებია: ტურბიო, გუანარე, ბოკონო, ტიზნადოსი და პაო.
მდინარე პორტუგესას წყლები გამოიყენება სხვადასხვა მიზნებისთვის, მ.შ. ბრინჯის, თამბაქოსა და სხვ. მცენარეების მომარაგებისა და გამრავლების საქმეში.
გრუზინოვები
გრუზინოვები — რუსეთის სამეფო კარზე დაწინაურებულ, ჩამომავლობით ქართველ აზნაურთა გვარი.
გროტი
გროტი არქიტექტურაში — საპარკო ნაგებობა (ზოგჯერ პავილიონის სახისა), რომელიც წყობითა და მოპირკეთებით (ნიჟარები, ტუფი, ზღვის ქვები), ბუნებრივ გამოქვაბულს მოგვაგონებს. განსაკუთრებით ფართოდ იყო გავრცელებული XVII-XVIII საუკუნეების ევროპაში საბაღო-საპარკო არქიტექტურაში.
გრუზინოვები
ლიტერატურა
* კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
გროტი
ლიტერატურა
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
12 ოქტომბერი
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები:
1012
Lasioglossum cephalochilum
Lasioglossum cephalochilum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1965 წელს.
სქოლიო
cephalochilum
ილიაპელი (მდინარე)
ილიაპელი — მდინარე ჩილეში, კოკიმბოს რეგიონში. მდინარის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, 12 კილომეტრით ზემოდინებაზე, სანამ ილიაპელი შეუერთდება მდინარე ჩოაპას, მდებარეობს ქალაქი ილიაპელი. მდინარის სიგრძეა 85 კმ, ხოლო მისი აუზის ფართობი – 2,100 კმ².
Pleurotomella eulimenes
Pleurotomella eulimenes — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
უილისი (კუნძული)
უილისი (Willis Island) — კუნძული ავსტრალიის გარე ტერიტორიის — მარჯნის ზღვის კუნძულების ჯგუფში, რომელიც მდებარეობს დიდი ბარიერული რიფის გვერდით მარჯნის ზღვაში. კუნძულიდან 420 კილომეტრში მდებარეობს ავსტრალიის პორტი კერნზი. უილისის კუნძულის ფართობი შეადგენს 7,7 ჰექტარს. 1921 წელს კუნძულებზე აშენდა მეტეოროლოგიური სადგური. მოსახლეობა დროებითია და შედგება მეტეოროლოგიური სადგურის მორიგე თანამშრომლებისაგან.
აკროპოლისის მუზეუმი
აკროპოლისის მუზეუმი — აკროპოლისის გორაზე, ათენში (საბერძნეთი), ნაპოვნი არქეოლოგიური ნივთების გამოფენისთვის აგებული მუზეუმი. ოფიციალურად გაიხსნა 2009 წლის 20 ივნისს. ბერნარდ ჩუმის პროექტით აგებული ახალი მუზეუმი აკროპოლისის ფერხთით მდებარეობს. მშენებლობის ორგანიზაციას ხელმძღვანელობს არისტოტელეს უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი, არქეოლოგი დიმიტრიოს პანდერმალისი.
უილისი (კუნძული)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მარჯნის ზღვის კუნძულები კატეგორია:ავსტრალიის კუნძულები
აკროპოლისის მუზეუმი
სქოლიო
კატეგორია:საბერძნეთის მუზეუმები კატეგორია:ათენი
ლა-ტორე-დე-ესტებან-ამბრანი
სქოლიო
კატეგორია:ტოლედოს მუნიციპალიტეტები
მაგალიანესი (ჩრდილოეთი აგუსანი)
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ აგუსანის მუნიციპალიტეტები
მერწყული
მინი|right|250px|მერწყული
მერწყული () — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეთერთმეტე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 20 იანვრიდან 18 (ან 19) თებერვლამდე. მერწყულის ზოდიაქო განსხვავდება მერწყულის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 16 თებერვლიდან 11 მარტამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, მერწყულის მმართველია — ურანი. თანამმართველია — სატურნი. მერწყულის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — ნეპტუნი, „დაცემულია“ — პლუტონი, „გამოძევებულია“ — მზე. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, მერწყულის ძირითადი მინერალია: იაგუნდი. მას ასევე შეესაბამება: მარგალიტი, ამაზონიტი, ონიქსი, ტურმალინი.
პასუკინი
პასუკინი (ოფიციალურად პასუკინის მუნიციპალიტეტი; ილოკ: Ili ti Pasuquin) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ილოკოსის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 29 678 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 33 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ ილოკოსის მუნიციპალიტეტები
აკონკაგუა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტოპონიმი აკონკაგუა შეიძლება აღნიშნავდეს:
გუარიკო
გუარიკო (Río Guárico) — მდინარე ვენესუელაში, გუარიკოს შტატში. მიედინება ცენტრალური ლიანოსის ტერიტორიაზე. სათავე აქვს კორდილიერა-დე-ლა-კოსტას მთიან რაიონში, ზღვის დონიდან 770 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 525 კილომეტრი. მდინარეზე მდებარეობს ამავე სახელწოდების წყალსაცავი. მდინარე გუარიკო ვრცელდება მდინარე ორინოკოს აუზში და ერთვის მდინარე აპურეს. გუარიკოს ერთვის რამდენიმე მნიშვნელოვანი შენაკადი, რომელთაგან აღსანიშნავია: ორიტუკო და მემო.
წყლის ხარჯი 81.000 მ³/წმ.
აკონკაგუა (მდინარე)
right|thumb|250პქ|მდინარე აკონკაგუა აკონკაგუა — მდინარე ჩილეში. წარმოიქმნება ანდებში, ზღვის დონიდან 1,430 მ სიმაღლეზე ორი პატარა მდინარის - ხუნკალის და ბლანკოს შერწყმის შედეგად. ამის შემდეგ, მდინარე მიედინება დასავლეთით, საკმაოდ განიერ აკონკაგუას ხეობაში.
გუარიკო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელის მდინარეები კატეგორია:ორინოკოს აუზი
აკონკაგუა (მდინარე)
მდინარის სიგრძეა 142 კმ და მას საკმაოდ აქტიურად იყენებენ ჩილეს ერთ-ერთი ყველაზე მეტად დასახლებული პროვინციის, სან-ფელიპე-დე-აკონგაგუას პროვინციის მიწების მოსარწყავად, რასაც რეგიონის ეკონომიკისათვის ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს.
ერთვის წყნარ ოკეანეს, ქალაქ ვალპარაისოდან 20 კმ-ით ჩრდილოეთით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს მდინარეები
იქაბოდის და მისტერ გომბეშოს თავგადასავლები
იქაბოდის და მისტერ გომბეშოს თავგადასავლები (The Adventures of Ichabod and Mr. Toad) — 1949 წლის სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი, რომელიც გამოუშვა Walt Disney Productions-მა, ხოლო დისტრიბუტორი იყო RKO Radio Pictures. ფილმის პირველი ნახევარი ეფუძნება კენეთ გრემის წიგნს „ქარი ტირიფებში“, ხოლო მეორე - ვაშინგტონ ირვინის „მძინარე ღრმულის ლეგენდას“.
ეს არის უოლტ დისნეის სტუდიების რიგით მეთერთმეტე სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი და უკანასკნელი 1940-იან წლებში. იქაბოდის და მისტერ გომბეშოს თავგადასავლები აგრეთვე არის სტუდიების უკანასკნელი 1977 წლის „პინი პუჰამდე“, რომელიც ერთზე მეტი ამბისგან შედგება.
1955 წლიდან ფილმის ორივე ნაწილი სატელევიზიო ეთერში ცალ-ცალკე გადიოდა, „დისნეილენდის“ ფარგლებში. ვიდეოკასეტების გამოჩენასთან ერთად ორივე ერთად გამოიცემოდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უოლტ დისნეის სტუდიების ანიმაციური ფილმები კატეგორია:1949 წლის ანიმაციური ფილმები კატეგორია:1949 წლის ფილმები კატეგორია:ამერიკული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები
სიხალიძეები (ქედის მუნიციპალიტეტი)
სიხალიძეები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედის მუნიციპალიტეტში, მერისის თემში (სოფლები: გარეტყე, გუნდაური, ინაშარიძეები, მერისი, ნამონასტრევი, სილიბაური, სიხალიძეები). მდებარეობს მდინარე მერისის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 400 მ სიმაღლეზე, დაბა ქედიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 148 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბაღიქითა
ბაღიქითა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (აბღარხუქის თემი), მდინარეების ააფსთისა და ჭბაართის შუამდინარეთში, ჭბაართის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 125 მ, შავი ზღვიდან 6 კმ, გუდაუთიდან 8 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:აბღარხუქის თემის სოფლები
ზემო ვილდა
გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე მეჯუდის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ცხინვალიდან 45 კილომეტრი.
სქოლიო
კატეგორია:ბიყარის თემის სოფლები
Pleurotomella eurybrocha
Pleurotomella eurybrocha — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
როცა ჰარი შეხვდა სალის...
როცა ჰარი შეხვდა სალის... (When Harry Met Sally...) — რობ რეიმენის მიერ გადაღებული რომანტიკული კომედიაა, რომლის პრემიერაც 1989 წლის, 14 ივლისს შედგა. ფილმის სცენარი ნორა ეფრონს ეკუთვნის. მან მიიღო BAFTA საუკეთესო ორიგინალური სცენარისთვის. ფილმში მთავარს როლებს, ბილი კრისტალი და მეგ რაიანი ასრულებენ.
სიუჟეტი
ფილმი გაფორმებულია კადრებით, სადაც სხვა და სხვა წყვილები ყვებიან თუ როგორ გაიცნეს ერთმანეთი.
პირველად ჰარი (ბილი კრისტალი) და სალი (მეგ რაიანი) 1975 წელს შეხვდნენ, როდესაც ჩიკაგოდან, ნიუ-იორკში მიმავალ სალის, დაქალმა, თავისი მეგობარი ბიჭი გააყოლა. თავიდან მათ ერთმანეთს ვერ გაუგეს. ამის მიზეზი იყო ის, რომ არც ერთი არ იზიარებდა მეორის შეხედულებას ამა თუ იმ საკითხთან დაკავშირებით. როდესაც სავახშმოდ კაფეში შეჩერდნენ, ჰარიმ სალის განუცხადა, რომ იგი, მას ძალიან იზიდავდა. სალიმ კი უასუხა, რომ მასთან მხოლოდ მეგობრობა შეეძლო. ამის შემდეგ ჰარიმ თქვა, რომ ისინი ვერასოდეს იქნებიან მეგობრები, რადგანაც სალი ძალიან ლამაზია და ყველა ლამაზი ქალი, საბოლოოდ მის საწოლში აღმოჩნდება ხოლმე. ამან სალი ძალიან გაანაწყენა. როდესაც ისინი ნიუ-იორკში ჩავიდნენ, ორივე საკუთარ გზას დაადგა.
ჰარი და სალის მომდევნო შეხვედრა ხუთი წლის შემდეგ მოხდა. სალი აეროპორტში საქმრომ მიაცილა. აღმოჩნდა, რომ ამ დროს იქ ჰარიც იმყოფებოდა და როდესაც თვითმფრინავში მჯდომმა ჰარიმ, აღმოაჩინა, რომ მის წინა სავარძელზე, სალი იჯდა. ამის შემდეგ, მან სალის გვერდით მჯდომ კაცთან, ადგილი გაცვალა. ჰარიმ თქვა, რომ მას უკვე ჰყავს საცოლე და როგორც მეგობარი, სალი კაფეში დაპატიჟა. რადგანაც სალიმ მას უარი განუცხადა, აეროპორტიდან ისინი კვლავ საკუთარ გზებს დაადგნენ.
კიდევ ხუთი წლის შემდეგ, როდესაც სალი უკვე 31 წლის იყო, იგი კვლავ შეხვდა ჰარის. მათი შეხვედრა ნიუ-იორკში, ერთ-ერთ წიგნის მაღაზიაში მოხდა. მათ გადაწყვიტეს, რომ ერთად წასულიყვნენ კაფეში და ყავა დაელიათ. კაფეში ერთმანეთს უამბეს, თუ რით იყვნენ დაკავებულნი მას შემდეგ, რაც ერთად ჩამოვიდნენ ნიუ-იორკში. აღმოჩნდა, რომ სალი საკუთარ საქმროს დაშორებოდა, ვინაიდან იგი არ აპირებდა მის ცოლად მოყვანას. ჰარიც გაშორებულიყო საცოლეს და ამის გამო დეპრესიაში იყო. კაფიდან გამოსვლის შემდეგ ისინი დამეგობრდნენ. ამის შემდეგ, ისინი მუდამ ერთად ატარებდნენ თავისუფალ დროს. ყოველ ღამით საუბრობდნენ ტელეფონზე, ერთად აკეთებდნენ რემონტს, დადიოდნენ საყიდლებზე და ა.შ.
დამეგობრების შემდეგ მათ აღარ შეეძლოთ უერთმანეთოდ ცხოვრება. ისინი ვერავისთან ვერ იყვნენ ისეთი გახსნილები, როგორც ერთმანეთთან. იცოდნენ ერთმანეთის ჩვები რომლებიც ძალიან უყვარდათ. ერთხელაც სალიმ შეიტყო, რომ მისი ყოფილი საქმრო ქორწინდებოდა, რამაც ძალიან დაამწუხრა. დასამშვიდებლად მას ჰარი ეწვია, თუმცა საბოლოოდ ისინი საწოლში აღმოჩნდნენ.
დილიტ სალი ბედნიერი იყო, თუმცა მაინც ვერ გარკვეულიყო, თუ რა იყო მათ შორის — სიყვარული თუ მეგობრობა. ჰარის აზრით ეს ღამე დიდი შეცდომა იყო, რადგანაც ისინი მეგობრები იყვნენ და არ იყო საჭირო მათი ასეთი კარგი ურთიერთობის გაფუჭება. ამან სალი გაანაწყენა, მისი აზრით არაფერი იყო ცუდი თუკი მათ ერთმანეთი ისე ეყვარებოდათ, როგორც ქალს და მამაკაცს.
დაშორების შემდეგ ჰარი ხვდება, რომ სალი მისთვის ძალიან ძვირფასია. ამის შემდეგ იგი სალის სანახავად მიდის, რომელიც მეგობართან, ახალი წლის აღსანიშნავად გამართულ წვეულებაზე იმყოფება. ჰარი მას სიყვარულს უხსნის. ისინი, შეხვედრიდან მხოლოდ თორმეტი წლის შემდეგ ხვდებიან, რომ ერთმანეთი უყვართ.
კაფის სცენა
მინი|220პქ|კადრი კაფის სცენიდან ფილმის ერთ-ერთ ეპიზოში, როდესაც ჰარი და სალი კაფეში იმყოფებიან, ჰარი განაცხადებს, რომ მასთან სექსის შემდეგ ყველა ქალი ნასიამოვნები რჩება. ხოლო როდესაც სალი ჰკითხავს მას, თუ საიდან იცის მან ეს, იგი პასუხობს, რომ შეუძლებელია ქლმა ისე იცრუოს ორგაზმში, რომ მან ეს ვერ შეატყოს. ამის შემდეგ, სალი მოულოდნელად ცრუ ორგაზმის განასახიერებას იწყებს რაც დღემდე, ერთ-ერთ საუკეთესო ეპიზოდად ითვლება ამერიკულ კინემატოგრაფიაში. ხოლო ფრაზა „მეც ის მომართვით — რაც მას“ (ინგ. "I’ll have what she’s having") რომელიც ამ სცენის მომსწერე ერთ-ერთმა მოხუცმა ქალბატონმა წარმოთქვა, 33 ადგილზეა ამერიკული ფილმების საუკეთესო კინოციტატების ასეულში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1989 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:რომანტიკული კომედიები
სან-ხუან-ბაუტისტა (პარაგვაი)
სან-ხუან-ბაუტისტა (San Juan Bautista) — ქალაქი პარაგვაიში, მისიონესის დეპარტამენტში. მიიჩნევა პარაგვაიში რელიგიური მისიების აკვნად. წარმოადგენს სან-ხუან-ბაუტისტა-დე-ლას-მისიონესის რომანულ-კათოლიკური ეპარქიის ცენტრს.
მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქ ასუნსიონიდან 196 კმ-ით სამხრეთით. ზაფხულში ტემპერატურა მაქსიმალურ ნიშნულს 39°C-ს აღწევს, ზამთარში კი 0°C-მდე ეცემა.
დაარსდა კარლოს ანტონიო ლოპესის მმართველობისას, 1893 წელს ქალაქის პატარა სტატუსი მიენიჭა, 1945 წელს კი შტატის დედაქალაქად გაფორმდა.
სან-ხუან-ბაუტისტა აგრარული და მესაქონლეობის არეალია. მოჰყავთ სოია, ხორბალი, ბრინჯი და ბამბა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაგვაის ქალაქები
Lasioglossum cephalotes
Lasioglossum cephalotes — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1896 წელს.
სქოლიო
cephalotes
ჯერვის-ბეი-ვილიჯი
ჯერვის-ბეი-ვილიჯი (Jervis Bay Village) — სოფელი აღმოსავლეთ ავსტრალიაში. 2011 წლის მონაცემებით სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 171 ადამიანს. ფართობი შეადგენს 200 კმ²-ს. ჯერვის-ბეი-ვილიჯი 144 კილომეტრითაა დაცილებული ავსტრალიის დედაქალაქ კანბერას. გაშენებულია ტასმანიის ზღვის სანაპიროზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯერვის-ბეის ტერიტორიის დასახლებული პუნქტები
Tonight, Tonight, Tonight
Tonight, Tonight, Tonight — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის სინგლი 1986 წლის ალბომიდან Invisible Touch.
სიმღერის მუსიკალურ ვიდეოში გამოყენებულია ფილმის Blade Runner მსგავსი სიუჟეტი. სიმღერა სრულდებოდა 1986-1988 წლების კონცერტებზე. მოკლე ვერსია შეტანილი იყო ტურების We Can't Dance და Turn It On Again პროგრამებში
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1987 წლის სიმღერები კატეგორია:1987 წლის სინგლები კატეგორია:ჯენესისის სიმღერები
ნაურუ
ნაურუს რესპუბლიკა (Ripublik Naoero, Republic of Nauru, გამოითქმის /næˈuː.ɹuː/, ასევე, ცნობილია როგორც „სიამოვნების კუნძული“) — ჯუჯა კუნძული-რესპუბლიკა იმავე დასახელების მარჯნის კუნძულზე წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი შეადგენს 21,3 კმ²-ს, მოსახლეობა კი — 10 084 ადამიანს (2011), რომელთა მიხედვითაც, ის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მცირე დამოუკიდებელი ქვეყანაა. ის, ასევე, ყველაზე მცირე არა-ევროპული ქვეყანაა (ფართობით) და ერთადერთი ქვეყანა მსოფლიოში ოფიციალური დედაქალაქის გარეშე. დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1968 წელს.
ყაზახური საბჭოთა ენციკლოპედია
ყაზახური საბჭოთა ენციკლოპედია (ყაზახ.Қазақ Кеңес энциклопедиясы) — პირველი და უმსხვილესი უნივერსალური ენციკლოპედიაა ყაზახურ ენაზე. გამოქვეყნდა 1972—1978 წლებში 12 ტომად. გამოიცა საცნობარო ტომიც.
ნაურუ
კუნძული ნაურუ მდებარეობს 42 კმ-ში ეკვატორის სამხრეთით. უახლოესი კუნძული ბანაბა მდებარეობს 288 კმ-ში აღმოსავლეთით და ეკუთვნის კირიბატის რესპუბლიკას.
ყაზახური საბჭოთა ენციკლოპედია
ენციკლოპედია შეიქმნა ყაზახეთის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მიერ. მთავარი რედაქტორი — მუჰამეჯან ყარატაევი.
ნაურუ
სახელმწიფო შედის ერთა თანამეგობრობაში. 1999 წლის 14 სექტემბერს ნაურუს რესპუბლიკა მიიღეს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში. ნაურუ წყნარი ოკეანის თანამეგობრობის სამდივნოსა და წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმის წევრია.
ყაზახური საბჭოთა ენციკლოპედია
დაედო საფუძვლად 1985 წელს გამოცემულ ოთხტომეულ ”ყაზახეთის სსრ” ყაზახურ და რუსულ ენებზე.
ნაურუ
ქვეყნის წარსული სიმდიდრის უდიდესი ნაწილი კუნძულის უხვი ფოსფატის საბადოებიდანაა. სუპერფოსფატი გამოიყენება როგორც სასუქი მთელ მსოფლიოში და მისი მთავარი მომწოდებელი ავსტრალიაა. ფოსფატის საბადოების გამოფიტვის შემდეგ ნაურუს მომავალი საკმაოდ ბურუსითაა მოცული. 1990-იან წლებში ნაურუმ სცადა შემოსავლის ახალი წყარო გაეჩინა საკუთარი თავის საგადასახადო სამოთხედ გამოცხადებით, თუმცა ამ წამოწყებას ბოლო 2004 წლის ივლისში მოეღო. ნაურუზე ამჟამად დაკავების ცენტრია განლაგებული, რომელშიც ავსტრალია თავშესაფრის მთხოვნელ ემიგრანტებს აგზავნის, სანამ ისინი საჭირო გამოძიებას და მომზადებას გაივლიან კონტინენტზე შესაშვებად (ე.წ. „პაციფიური გადაწყვეტის“ პოლიტიკა).
ყაზახური საბჭოთა ენციკლოპედია
ყაზახურ საბჭოთა ენციკლოპედიაში სულ 48 931 სტატიაა, გარდა ამისა, გამოცემა ფერად და შავ-თეთრ ჩანართ რუკებს, პორტრეტებს, დიაგრამა-ტაბულებსა და სქემებს შეიცავს.
ლიტერატურა
1. ↑ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
სათერძის წმინდა გიორგის ეკლესია
სათერძეს წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სათერძის სამხრეთ-დასავლეთით, 1,5 კმ-ზე, სათერძისწყლის ხეობაში, მთის კონცხზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება XIII საუკუნით.
ნაურუ
დასახელება
სიტყვა „ნაურუს“ წარმოშობა ზუსტად უცნობია. როგორც დღეს, ისევე ძველ დროსაც ნაურუელები თავიანთ კუნძულს ეძახიან „Naoero-ს“. გერმანელი პროფესორი პაულ ჰამბრუხი, რომელიც კუნძულს ეწვია 1909-1910 წლებში, ამ სიტყვის ეტიმოლოგიას აძლევდა შემდეგ ახსნას: მისი აზრის თანახმად, „Naoero“ ფრაზა „a-nuau-a-a-ororo-ის“ (თანამედროვე დამწერლობით „A nuaw ea arourõ“) შემოკლებაა, რომელიც ნაურუულიდან ითარგმნება, როგორც „მე მივდივარ ზღვის ნაპირზე“. მაგრამ გერმანელი კათოლიკე მისიონერი ალოიზ კაიზერი, რომელმაც კუნძულ ნაურუზე 30 წელზე მეტ ხანს იცხოვრა და საკმაოდ კარგად შეისწავლა ნაურუული ენა, არ ეთანხმებოდა ამ მოსაზრებას, რადგანაც ადგილობრივ ენაზე სიტყვების „ზღვის ნაპირი“ შემდეგ, უნდა მოდიოდეს მაჩვენებელი სიტყვა „rodu“, რომელიც ითარგმნება როგორც „ქვემოთ“. თვითონ ნაურუელები სიტყვებს „ზღვის ნაპირი“ აღიქვამენ, როგორც კუნძულის ყველაზე ღრმა, დაბალ ადგილად. ის გამოიყენება, როგორც ხმელეთთან მიმართებაში, ისევე ზღვასთან. თვითონ ის ფაქტი, რომ პაულ ჰამბრუხი მხედველობაში არ იღებს სიტყვა „rodu-ს“ სიტყვა „Naoero-ს“ ეტიმოლოგიის გარკვევაში, მეტყველებს მისი ვარაუდის დაუსაბუთებლობაზე.
სათერძის წმინდა გიორგის ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია (10,8 X 6,8 მ), ნაგებია ქვიშაქვის კარგად გათლილი და დაწყობილი კვადრებით. გარედან არქიტრავული, შიგნიდან თაღოვანი შესასვლელი ორია - სამხრეთით და დასავლეთით (დასავლეთის არქიტრავის ქვა ჩამოვარდნილია და შესასვლელის წინ დევს). ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო, გეგმით ნახევარწრიული, დაახლოებით 3 მეტრის სიმაღლის თაღოვანი ნიშია. ნიშის თაღები ერთ მთლიან ქვაშია გამოკვეთილი. საკურთხევლის კონქის ქუსლები ეყრდნობოდა განსხვავებული პროფილის იმპოსტებს (სამხრეთის - გლუვი თარო და ოდნავ დახრილი სიბრტყე; ჩრდილოეთისა - მარტივი თარო, შვეული პირი და ლილვი). თითო თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში და დასავლეთ შესასვლელის თავზეა. გრძივი კედლები და კამარა წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრით და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
ნაურუ
დასახელება
კუნძულს აქვს სხვა დასახელებაც: ინგლისელი კოლონისტები 1888 წლამდე ნაურუს ეძახდნენ „სიამოვნების კუნძულს“ (Pleasant Island). გერმანელები მას ეძახდნენ „Nawodo-ს“ ან „Onawero-ს“. მოგვიანებით სიტყვა „Nauru-ს“ დაწერა შეიცვალა „Naoero-თი“, იმისთვის, რომ ევროპელებს სწორად წარმოეთქვათ ქვეყნის სახელი.
ზოგადი გეოგრაფია
მინი|მარჯვნივ|300პქ|ნაურუს რუკა მინი|მარჯვნივ|300პქ|ნაურუს თანამგზავრული ფოტო კუნძული ნაურუ მდებარეობს წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, დაახლოებით, 42 კმ-ში ეკვატორიდან. უახლესი კუნძული ბანაბა (ოშენი) მდებარეობს 288 კმ-ში ნაურუდან აღმოსავლეთით და ეკუთვნის კირიბატის რესპუბლიკას. განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონის ფართობია — 308 480 კმ², რომლიდანაც 570 კმ² მოდის ტერიტორიალურ წყლებზე.
კუნძული ნაურუ — ამოწეული მარჯნის ატოლია, როგორც ვულკანური კონუსის მწვერვალი. კუნძულს აქვს ოვალური ფორმა, აღმოსავლეთიდან სანაპირო შეწეულია — იქ მდებარეობს ანიბარის ყურე. კუნძულის ფართობია — 21,3 კმ², სიგრძე — 6 კმ, სიგანე — 4 კმ. სანაპირო ზოლის სიგრძე — დაახლოებით, 18 კმ. ყველაზე მაღალი წერტილი — 65 მ (სხვადასხვა მონაცემებით 61—71 მ) — მდებარეობს აივოსა და ბუადის ოლქების საზღვარზე. ნაპირიდან, დაახლოებით, 1 კმ-ის მანძილზე ოკეანის სიღრმე აღწევს 1000 მეტრზე მეტს. ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ ამ ადგილას მდებარეობს მკვეთრი ვარდნილი, რომელიც აღწევს ოკეანის ფსკერს.
კუნძულის ზედაპირი წარმოადგენს ვიწრო სანაპირო ვაკეს სიგანით 100—300 მ, რომელსაც გარშემორტყმული აქვს კირქვიანი პლატო, რომლის სიმაღლე ნაურუს ცენტრალურ ნაწილში აღწევს 30 მეტრს. პლატო ადრე დაფარული იყო ფოსფატების (ნაურუიტის) სქელი ფენით. კუნძული გამაგრებულია ვიწრო მარჯნის რიფით (სიგანე დაახლოებით 120—300 მ ), რომელიც შიშვლდება ზღვის მიქცევის დროს და გაბნეული რიფის პიკებით. რიფზე გათხრილია 16 არხი, რომლებიც მცირე ნავებს უშუალოდ კუნძულის ნაპირთან მისვლის საშუალებას აძლევენ.
გეოლოგია
გეოგრაფებმა, გეომორფოლოგებმა და გეოლოგებმა საფუძვლიანად შეისწავლეს კუნძულის რელიეფი, გრუნტი და გეოლოგიური სტრუქტურა და მიღებული მონაცემებიდან მთლიანად აღადგინეს ნაურუს გეოლოგიური ისტორია. ატოლი ნაურუ არსებობს უძველესი დროიდან. დღემდე შემორჩა მესამეული სისტემის დროს მარჯანისგან გაქვავებული რიფი. გეოლოგიური გამოკვლევების თანახმად, პალეოგენურ სისტემაში კუნძულის თანამედროვე ლაგუნის ფსკერის ზედაპირი იმყოფებოდა 60 მეტრით უფრო დაბლა ამჟამინდელ ზღვის დონეზე (ანუ, პრაქტიკულად, მთელი კუნძული დაფარული იყო წყლით). ნეოგენური სისტემის ეპოქის მიოცენის პერიოდში ატოლი უფრო მაღლა იყო ამოწეული: თანამედროვე ლაგუნის ფსკერი 10 მეტრით იყო მაღალი თანამედროვე ზღვის დონეზე. სავარაუდოდ, ამავე დროს კუნძულმა ნაურუმ განიცადა ძლიერი ეროზია, რის შედეგადაც მოხდა კარსტული რელიეფის ცვლილება. შემდგომში კუნძულის ცენტრალური ნაწილი აღმოჩნდა წყლის ქვეშ, შედეგად ატოლის ცენტრში წარმოიშვა წყალმეჩხერი ლაგუნა. რიფის კირქვების მრავალ ღრმულებში გროვდებოდა ფოსფორით მდიდარი სხვადასხვა ნარჩენების ნალექები. კუნძულის ჩაძირვა მიმდინარეობდა საკმაოდ დიდი პერიოდის განმავლობაში, ამიტომ ამ დროის მანძილზე ლაგუნაში ნარჩენების ნალექებმა განიცადა მნიშვნელოვანი ცვლილებები: მოხდა არსებული ფოსფორული ნაერთების გამდიდრება.
ამას მოჰყვა ნაურუს ხმელეთის ამოწევის ხანგრძლივი პერიოდი. ლაგუნის ზედაპირი განთავისუფლდა წყლისგან და ატოლზე გაჩნდა მცენარეულობა. დღეისათვის ნაურუს შიდა რაიონი იწევა ოკეანის ზედაპირიდან 20—30 მეტრზე. კუნძულზე შენარჩუნებულია მხოლოდ ერთი ღრმული, ლაგუნა ბუადა, რომელიც მთლიანად იზოლირებულია ოკეანის წყლისაგან.
კუნძულ ნაურუს ზემოთ ჩამოთვლილ გეოლოგიურ პროცესებში არსებობს ორი საკამათო მომენტი. ჯერ ერთი, საეჭვოა ადგილობრივი რელიეფის ჩამოყალიბების პროცესი. იმ ჰიპოთეზისგან განსხვავებით, რომლის თანახმადაც რელიეფმა განიცადა კარსტრირება, ხოლო რიფული კირქვა აითქვიფა წყალში, არსებობს კიდევ ერთი თვალსაზრისი. სანაპიროსა და ქვიან მეჩხერწყლიან ადგილებში, განსაკუთრებით, კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში, არსებობს დიდი რაოდენობით შენარჩუნებული მცირე ქვიანი კოლონები, რომლებიც საკმაოდ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში განიცდიდნენ ეროზიას ზღვის ტალღების მიერ. ეს სივრცე არ იყო დაცული, მრგვალი ფორმის რიფზე მოხდა განიერი გასასვლელების ჩამოყალიბება. ნაურუს ზედაპირის შემდგომმა ამოწევამ გამოიწვია მხოლოდ ის, რომ გრძელდებოდა გამორეცხვა, ხოლო წვიმის წყალმა მოასწორა ქვის კოლონები.
მეორეა ის, რომ საკამათო რჩება ფოსფორიტების ჩამოყალიბების პროცესი. კარიერებზე, სადაც მოიპოვებოდა ეგრეთ წოდებული ნაურუიტი, ფოსფორულ ნალექს აქვს საკმაოდ რთული სტრუქტურა: ტიპურია სხვადასხვა სიმაღლის მრავალრიცხოვანი ნატეხები. შესაბამისად, ფოსფორიტების საწყისი გროვები, რომლებიც, როგორც წესი ყალიბდებიან პლანქტონის მკვდარი მასისაგან, ეროზიის ზემოქმედების შედეგად განიცდიდნენ მრავალჯერად ცვლილებას.
კუნძულის რთულ და ხანგრძლივ ისტორიაში, უეჭველად იქნებოდა ძლიერი ტაიფუნების პერიოდი, როდესაც ხდებოდა ნამსხვრევი მასალების გამორეცხვა. ამგვარი ზიანის მომტანი ცვლილებები დღესაც კი შეინიშნება წყნარი ოკეანის ბევრ ატოლზე. აქედან გამომდინარე, ნაურუზე ხდებოდა ნიადაგის თხელი ფენის მუდმივი გამორეცხვა, იმ დროს როდესაც ფოსფორიტები არსად არ ქრებოდა. თანდათან რელიეფის ფორმა, უპირველეს ყოვლისა, რიფული კირქვის ღრმულები და ნაპრალები, ივსებოდა ღორღითა და ქვის ნატეხებით.
არსებობს, აგრეთვე, კუნძულზე ფოსფორიტების საბადოების წარმოშობის სხვა ვერსიაც: ქანების გამოქარვის პროცესში ზედაპირზე ხდებოდა ღრმულებისა და ციცაბო კონუსების წარმოქმნა, რომლებიც იყო იდეალური ადგილი მობუდარი ფრინველებისათვის. თანდათან კუნძული იფარებოდა ზღვის ფრინველების ექსკრემენტებით. წარმოქმნილი გუანო თანდათან გარდაიქმნა კალციუმის ფოსფატად. ფოსფატების შემადგენლობა კუნძულის მთის ქანებში აჭარბებს 90 %-ს.
კლიმატი
კლიმატი ნაურუზე ეკვატორული მუსონური, ცხელი და ტენიანია. საშუალო ტემპერატურაა, დაახლოებით, +27,5 °C. დღის პერიოდში ის მერყეობს +26 °C-სა და +35 °C-ს შორის, ხოლო ღამით — +22 °C-სა და +28 °C-ს შორის. დღის ტემპერატურამ შეიძლება მიაღწიოს +38 — +41 °C-ს. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 2060 მმ-ია. არსებობს გვალვიანი წლებიც, ხოლო ცალკეულ წლებში ნალექების რაოდენობა შეადგენს 4500 მმ-მდე. ასეთი მნიშვნელოვანი ცვალებადობა აიხსნება ელ-ნინიოს ხშირი სტუმრობით. წვიმების სეზონი გრძელდება ნოემბრიდან თებერვლის ჩათვლით, როდესაც ძლიერდება დასავლეთის მუსონები (ციკლონების სეზონი). მარტიდან ოქტომბრის ჩათვლით ბატონობენ ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულების ქარები.
ნაურუს ხელისუფლება შეწუხებულია გლობალური დათბობის პრობლემით, იმიტომ, რომ ზღვის დონის აწევის შემთხვევაში კუნძულს ჩაძირვა ემუქრება, ამიტომ ქვეყანა ცდილობს მსოფლიო საზოგადოების, უპირველეს ყოვლისა, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ყურადღების მიპყრობას.
ჰიდროლოგია და ნიადაგი
მდინარეები კუნძულ ნაურუზე არ არსებობს. კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში არის მცირე ოდნავ მარილიანი ბუადის ტბა, რომელიც ივსება წვიმის წყლებით. მისი დონე 5 მეტრით მაღალია ნაურუს გარშემორტყმულ წყნარი ოკეანის დონეზე.
კუნძულის ერთ-ერთი პრობლემაა მტკნარი წყლის დეფიციტი. ქვეყნის მოსახლეობის რაოდენობის ზრდის ფონზე ის ყოველწლიურად სულ უფრო მწვავდება. კუნძულზე მოქმედებს მხოლოდ ერთი გამტკნარებელი მოწყობილობა, რომელიც მუშაობს ელექტროენერგიაზე, რომელიც გამომუშავდება ნაურუზე ერთადერთ ელექტროსადგურში. მაგრამ ელექტროენერგიის საკმაოდ მაღალი ღირებულების გამო გამტკნარებელი მოწყობილობა ხშირად ჩერდება. წვიმების დროს მოსახლეობა წყალს აგროვებს სპეციალურ ჭურჭელში და შემდგომში იყენებს მას საყოფაცხოვრებო საჭიროებისთვის, ბაღების მოსარწყავად და პირუტყვისთვის. გვალვების პერიოდში წყალი შემოაქვთ გემებით ავსტრალიიდან.
იარენის ოლქში მდებარეობს მცირე მიწისქვეშა ტბა მოკუა-ველი, რომელიც დაკავშირებულია გამოქვაბულ მოკუას სისტემასთან. სანაპიროსთან სიახლოვეს იუვის და ანაბარის ოლქების საზღვრებთან მდებარეობს მცირე ლაგუნების ჯგუფი, რომლებიც ყველა მხრიდან გარშემორტყმულია ხმელეთით.
ნაურუს სანაპიროს ნიადაგის ფენა საკმაოდ თხელია, სულ 25 სანტიმეტრი, და უფრო მეტად შედგება მარჯნის და ხრეშისაგან, ვიდრე ქვიშისგან. ცენტრალურ პლატოზე ძირითადად წარმოდგენილია მცირედ ნაყოფიერი ნიადაგი, რომელიც შედგება ორგანიკებისა და ქვიშისაგან ან ფოსფატის უმნიშვნელო შემცველობის დოლომიტისაგან. სახნავი მიწის ფენის სისქეს აქვს სიღრმე დაახლოებით 10—30 სმ და დევს მოწითალო-ყვითელი ქვენიადაგის თავზე, რომლის სიღრმე მერყეობს 25-დან 75 სმ-მდე.
თხის რქა (ასტროლოგია)
'''thumb|250px|right|თხის რქა
თხის რქა () — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეათე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 21 დეკემბრიდან 20 იანვრამდე. თხის რქის ზოდიაქო განსხვავდება თხის რქის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 20 იანვრიდან 15 თებერვლამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, თხის რქის მმართველია — სატურნი. თანამმართველია — ურანი. თხის რქის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — მარსი, „დაცემულია“ — იუპიტერი და ნეპტუნი, „გამოძევებულია“ — მთვარე. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, თხის რქის ძირითადი მინერალია: ქრიზოპრაზი. მას ასევე შეესაბამება: ქალცედონი, აქატი, ლაზურიტი.
ნაურუ
ფლორა და ფაუნა
კუნძულის საკმაოდ მცირე ფართობის, მისი კონტინენტისგან და მსხვილი არქიპელაგებისგან იზოლაციის გამო ნაურუზე ადგილობრივი ჭურჭლოვანი მცენარეების სულ 60 სახეობაა, რომელთაგან არც ერთი არაა ენდემური. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ძლიერმა ნგრევამ, ქოქოსის პალმის მონოკულტურულმა გავრცელებამ და ფოსფორიტების მოპოვებამ გამოიწვია მცენარეული საფარის განადგურება ნაურუს დიდ ნაწილში, რომელიც დღეისათვის აღდგენილია ტერიტორიის 63 %-ზე.
თხის რქა (ასტროლოგია)
ლიტერატურა
კატეგორია:ასტროლოგიური ნიშნები
ნაურუ
ფლორა და ფაუნა
კუნძულზე ყველგან ხარობს ქოქოსის პალმა, პანდანუსი, ფიკუსი, დაფნა და სხვა ფოთლოვანი ხეები. ასევე გავრცელებულია სხვადასხვა ტიპის ბუჩქოვანი ფორმაციები. ყველაზე უფრო ხშირი მცენარეულობა გავრცელებულია კუნძულის სანაპირო ზოლში სიგანით დაახლოებით 150—300 მეტრზე და ბუადის ტბის შემოგარენში. ნაურუს შიდა ნაწილში გვხვდება ჰიბისკუსი Hibiscus), ასევე ალუბლის, ნუშის და ინდური მანგოს ნარგავები.
კუნძულის დაბლობი ადგილები დაფარულია ხშირი მცენარეულობით, რომელიც ძირითადად წარმოდგენილია დაბალი სიმაღლის მცენარეებით, მაშინ როცა მაღლობებში ჭარბობს ხე-ტყე.
ნაურუს ცხოველთა სამყარო ღარიბია. ყველა ძუძუმწოვარი შემოყვანილია ხალხის მიერ: პატარა ვირთაგვა (Rattus exulans), კატა, ძაღლი და ღორი, ასევე ქათამი. ქვეწარმავლები წარმოდგენილია ხვლიკებით. უფრო მრავალფეროვანია ფრინველები — სულ 6 სახეობა (წინტალები, Sternidae, ქარიშხალები, ფრეგატები, მტრედები). ნაურუზე ბუდობს მოღერალი ფრინველის მხოლოდ ერთი სახეობა — ეს არის კუნძულის ენდემი — Acrocephalus rehsei. ბევრია მწერები და სხვა უხერხემლოები. კუნძულის ირგვლივ წყლებში დაცურავენ სხვადასხვა სახის ზვიგენები, ზღვის ზღარბები, მოლუსკები, კიბორჩხალები და ბევრი შხამიანი ზღვის ცხოველი.
ისტორია
კუნძულ ნაურუს დასახლება მოხდა მიკრონეზიელებისა და პოლინეზიელების მიერ დაახლოებით 3000 წლის წინ. ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად, პირველი გადასახლებულები მივიდნენ ნაურუზე ბისმარკის არქიპელაგიდან და წარმოადგენდნენ ოკეანეთის წინა ეთნოსს, ჯერ კიდევ მათ დაყოფამდე მელანეზიელებად, მიკრონეზიელებად და პოლინეზიელებად. ტრადიციულად კუნძულელები ითვალისწინებდნენ თავიანთ წარმოშობას მდედრობითი ხაზით. ევროპელების მისვლამდე ნაურუს კუნძულის მოსახლეობა შედგებოდა 12 ტომისაგან, რამაც თავისი გამოხატულება ჰპოვა თორმეტქიმიან ვარსკვლავში თანამედროვე ნაურუს რესპუბლიკის დროშაზე და გერბზე. ევროპელთაგან პირველმა 1798 წლის 8 ნოემბერს ნაურუ აღმოაჩინა ახალი ზელანდიიდან ჩინეთისკენ მცურავმა კაპიტანმა ჯონ ფირნმა, რომელმაც კუნძულს სახელად დაარქვა „სასიამოვნო“ (Pleasant Island), რომელიც აქტიურად გამოიყენებოდა 90 წელი. იმ დროს ნაურუზე შეიმჩნეოდა საშუალოდ რთული სტრატიფიცირებული სოციალური სისტემების ჩამოყალიბება. ძირითადი სასოფლო სამეურნეო კულტურები იყო ქოქოსის პალმა და პანდანუსი. ნაურუელები იჭერდნენ თევზს რიფზე, კანოედან და სპეციალურად ნასწავლი ფრინველებით — ფრეგატებით (Fregata minor). ასევე მათ შეძლეს ბუადის ტბაზე თევზ Chanos chanos-ის აკლიმატიზაცია, რითაც მათ შეძლეს თავიანთი თავის უზრუნველყოფა დამატებითი საკვები წყაროთი. თევზჭერას აწარმოებდნენ მხოლოდ მამაკაცები.
XIX საუკუნეში კუნძულზე დაიწყეს დასახლება პირველმა ევროპელებმა. ესენი იყვნენ გამოქცეული კატორღელები, კუნძულთან მოახლოებული ვეშაპმჭერი გემებიდან დეზერტირები, ხოლო შემდგომში ცალკეული ვაჭრები. უცხოტომელებმა (ევროპელები) კუნძულზე შეიტანეს ვენერიული დაავადებები, ისინი ალევინებდნენ ნაურუელებს სპირტიან სასმელებს, ხელს უწყობდნენ ტომობრივი ომების გაჩაღებას, რომლებიც უფრო სისხლისმღვრელი გახდა ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებისას.
1888 წლის 16 აპრილს კუნძული ნაურუ ანექსირებული იქნა გერმანიის მიერ და შევიდა პროტექტორატ მარშალის კუნძულების შემადგენლობაში ჯაულიტის კომპანიის მმართველობის ქვეშ. კუნძულის მოსახლეობას დაეკისრა გადასახადები. მაგრამ ჯერ კიდევ რამდენიმე ხანი კუნძული აგრძელებდა თავის განცალკევებულ ცხოვრებას. მდგომარეობა შეიცვალა მას შემდეგ, რაც აქ აღმოაჩინეს ფოსფატების მსხვილი საბადოები. 1906 წელს ავსტრალიურმა კომპანიამ „პასიფიკ ფოსფეიტ კომპანიმ“ მიიღო თანხმობა მის დამუშავებაზე. ამან მნიშვნელოვნად შეცვალა ნაურუს მომავალი.
1914 წლის 17 აგვისტოს კუნძული ნაურუ დაიპყრო ავსტრალიის ჯარებმა პირველი მსოფლიო ომის მიმდინარეობის დროს. მცირე სამხედრო ჯგუფი გადასროლილი იქნა გემით, რომელიც ეკუთვნოდა „პასიფიკ ფოსფეიტ კომპანის“. ავსტრალიელებმა ცოტათი დაასწრეს იაპონელებს, რომლებმაც ასევე მიიღეს ბრძანება დაეკავებინათ ფოსფორიტებით მდიდარი კუნძული. ავსტრალიელებს ჰქონდათ რამდენიმე მიზანი. უპირველეს ყოვლისა, მთავარი იყო მოეშალათ გერმანული სისტემა Etappendienst, კუნძულზე დაიპყრეს გადამცემი სადგური, რომელიც შედიოდა რადიოსადგურების ქსელში და უზრუნველყოფდა კავშირს გერმანულ გემებთან. მეორე, ავსტრალიის მთავრობა სიფრთხილით უყურებდა იაპონელთა მოქმედებას, საკმაოდ სამართლიანად ეჭვიანობდა იაპონიის ექსპანსიონიზმში. ომის შედეგების შემდეგ 1923 წელს ნაურუმ მიიღო ერთა ლიგის სამანდატო ტერიტორიის სტატუსი და გადაეცა ერთობლივ მართვაში დიდ ბრიტანეთს, ავსტრალიას და ახალ ზელანდიას, მაგრამ ადმინისტრაციულ მართვას ახორციელებდა ავსტრალია. ამ ქვეყნებმა შეისყიდეს კერძო კომპანიისაგან ყველა მათი უფლებები ფოსფორიტების საბადოებზე და შექმნეს ერთობლივი კომპანია «ბრიტიშ ფოსფეიტ კომიშნი» ფოსფორიტების საბადოების ასათვისებლად და მათ გასაყიდად. ფოსფორიტების ინტენსიური დამუშავება მიმდინარეობდა თვით მეორე მსოფლიო ომამდე, მაგრამ მკვიდრ მოსახლეობას უნაზღაურდებოდა მხოლოდ მიზერული კომპენსაცია.
1940 წლის დეკემბრის დასაწყისში გერმანულმა დამხმარე კრეისერებმა „კომეტმა“ და „ორიონმა“ ჩაძირეს ერთი ნორვეგიული და რამდენიმე ბრიტანული სავაჭრო გემი ნაურუდან შორიახლოს. მათი ნაწილი კუნძულის ნაპირებთან ელოდებოდა ფოსფატების დატვირთვას. ცეცხლმოდებული ფოსფორიტმზიდის „ტრიადიკას“ კვამლი ჩანდა ნაურუს ნაპირებიდან. კუნძულის რადიოსადგურმა მიიღო გემ „კომატას“ გაგზავნილი განგაშის სიგნალები. მიღებული ინფორმაცია გადაეცა რადიოგრამით ავსტრალიის სამხედრო საზღვაო ძალების შტაბში. ჩაძირული გემების ნამსხვრევები ტალღებმა გამორიყა ნაურუს ნაპირებზე. გერმანელებმა თითქმის ყველა დატყვევებული ეკიპაჟის წევრები და მგზავრები 21 დეკემბერს გადაიყვანეს ბისმარკის არქიპელაგის კუნძულ ემირაუზე. ზოგიერთმა მათგანმა შეძლო მალე მიეღწია ქალაქ კავიენგამდე და შეეტყობინებინა ავსტრალიელებისთვის კუნძულ ნაურუზე თავდასხმის მზადებისათვის, მაგრამ სამხედრო გემები, რომლებსაც შეეძლოთ წინააღმდეგობა გაეწიათ რეიდისათვის, ავსტრალიას ამ რეგიონში არ ჰყავდა. 1940 წლის 27 დეკემბერს კრეისერი „კომეტი“ დაბრუნდა ნაურუსთან საპორტო ნაგებობების დასაბომბად. „კომეტმა“ აწია სამხედრო დროშა კრიგსმარინე და გააგზავნა რადიოსიგნალი ბრძანებით გაეთავისუფლებინათ მისადგომი და ნავთობსაცავი. მაგრამ ხალხი არ იშლებოდა, მხოლოდ გამაფრთხილებელმა გასროლამ დაშალა კუნძულელები. საარტილერიო ცეცხლის შემდეგ პორტის ადგილას დარჩა მხოლოდ ნანგრევები. შექმნილმა ხანძარმა გაანადგურა იაპონელების მიერ უკვე ნაყიდი ფოსფორიტების მსხვილი პარტია.
1947 წლიდან ნაურუ გახდა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სამეურვეო ტერიტორია, რომელზეც გრძელდებოდა დიდი ბრიტანეთის, ავსტრალიის და ახალი ზელანდიის ერთობლივი მართვა; ადმინისტრაციულ მართვას კვლავ ავსტრალია ახორციელებდა. 1970-იანი წლების შუაში ყოველწლიურად მოიპოვებოდა და საექსპორტოდ იგზავნებოდა 2 მილიონ ტონამდე ფოსფორიტი სულ 24 მილიონ ავსტრალიურ დოლარად. 1927 წელს შეიქმნა მოსახლეობის მიერ არჩეული ბელადების საბჭო, რომელსაც დაეკისრა მხოლოდ შეზღუდული სათათბირო უფლებამოსილება. 1940-იან — 1950-იან წლებში კუნძულზე ჩამოყალიბდა მოძრაობა დამოუკიდებლობისათვის. 1951 წელს ბელადების საბჭო გადაკეთდა ნაურუს საბჭოს ადგილობრივ სამმართველოდ — სათათბირო ორგანოდ კოლონიალურ ადმინისტრაციასთან. 1966 წლისთვის შესაძლებელი გახდა ადგილობრივი საკანონმდებლო და აღმასრულებელი საბჭოების შექმნა, რომლებმაც უზრუნველყვეს ნაურუს შიდა თვითმმართველობა. დამოუკიდებლობა გამოცხადდა 1968 წლის 31 იანვარს.
1960-იანი წლების დასასრულს — 1970-იანი წლების დასაწყისში ამერიკის წყნარი ოკეანის კუნძულების სამეურვეო ტერიტორიაზე გამოითქვა წინადადება ერთიანი სახელმწიფოს შექმნის შესახებ მიკრონეზიის ტერიტორიაზე და პოლინეზიის კუნძულების ნაწილზე, რომლის შემადგენლობაში უნდა შესულიყო ნაურუც. მაგრამ ამ გეგმებს არ ეწერა განხორციელება, ხოლო თვითონ სამეურვეო ტერიტორია დაიშალა ოთხ სახელმწიფოდ — მარშალის კუნძულები, პალაუ, ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულები და მიკრონეზიის ფედერაციული შტატები.
ადმინისტრაციული მოწყობა
right|thumb|300px|ნაურუს ადმინისტრაციული რუკა ნაურუს რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მოწყობის მხრივ შედგება 14 რაიონისაგან:
რაოდენობა და განლაგება
2011 წლის ოქტომბრის მოსახლეობის აღწერის თანახმად, ნაურუს რესპუბლიკის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 10 084 ადამიანს, მათ შორის 5105 მამაკაცი და 4979 ქალი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 473,43 ად. კმ²-ზე.
ყაზახური საბჭოთა ენციკლოპედია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნებისა და ხალხების ენციკლოპედიები კატეგორია:სსრკ-ის ენციკლოპედიები
ნაურუ
რაოდენობა და განლაგება
1968 წელს, დამოუკიდებლობის გამოცხადების დროს, მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 3 ათას ადამიანს.
შობადობა ნაურუზე ფასდება 24,47 1000 ადამიანზე, სიკვდილიანობა — 6,65 1000 ადამიანზე, მოსახლეობის ბუნებრივი მატება — 1,781 %. ჩვილთა სიკვდილიანობა 2007 წელს ფასდება 9,6 ადამიანი 1000 ახალდაბადებულზე.
2007 წელს 15 წლამდე ბავშვთა წილი შეადგენდა 37,8 %-ს (3813 ად.), მოზრდილი მოსახლეობის 15-დან 60 წლამდე — 59,3 % (5983 ად.), 60 წელზე უფროსი — 2,9 % (287 ად.). მამაკაცების სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობამ 2011 წელს შეადგინა 65 წელს, ქალების — 75 წელს.
კუნძულზე ოფიციალური დედაქალაქი და ქალაქები არ არსებობს. პრეზიდენტის რეზიდენცია მდებარეობს მენენგის რაიონში, ხოლო სამთავრობო დაწესებულებები და პარლამენტი — იარენის რაიონში. კუნძულის მთელი მოსახლეობა ცხოვრობს სანაპიროს გასწვრივ, ასევე ბუადას ტბის ირგვლივ.
ეთნიკური შემადგენლობა
ნაურუს მოსახლეობის დაახლოებით 94 %-ს (9313 ად.) შეადგენენ ქვეყნის ძირძველი მაცხოვრებლები — ნაურუელები. ნაურუს მოსახლეობის საერთო რაოდენობიდან წყნარი ოკეანის სხვა კუნძულების ჩამოსულები (ძირითადად კირიბატელები — 178 ად., ფიჯელები — 64 ად., სოლომონის კუნძულელები — 52 ად. და ტუვალუელები — 42 ად.) შეადგენენ 4 %-ს (336 ად.), ჩინელები — 1,5 %-ს (152 ად.), ფილიპინელები — (42 ად.), ევროპელები — (28 ად.), სხვები — 70 ად. ქვეყნის მოსახლეობის მაღალ წილს შეადგენენ საზღვარგარეთელი მოქალაქეები.
ნაურუული ენის საფუძველზე ნაურუელები მიეკუთვნებიან მიკრონეზიელ ხალხთა ჯგუფს, მაგრამ ამ ეთნოსის ჩამოყალიბებაში მონაწილეობა მიიღეს არა მარტო მიკრონეზიელებმა, არამედ პოლინეზიელებმა და მელანეზიელებმა.
ენები
ნაურუელები ლაპარაკობენ მიკრონეზიულ — ნაურუულ ენაზე. 1968 წლამდე ნაურუს რესპუბლიკა იყო ავსტრალიის, ახალი ზელანდიის და დიდი ბრიტანეთის ერთობლივი სამფლობელო, ამიტომ ინგლისური ენა, ნაურუულთან ერთად, სახელმწიფო ენაა.
ნაურუული ენის დამწერლობა შეიქმნა დაახლოებით 100 წლის წინ ლათინური დამწერლობის საფუძველზე და შედგებოდა 17 ასოსაგან. შემდგომში სხვა ენების მნიშვნელოვანი გავლენის შედეგად, უპირველეს ყოვლისა გერმანულის, ტოკ-პისინის და კირიბატულის, ანბანი გაიზარდა 28 ასომდე. ამ მიკრონეზიული ენის შესწავლაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა კათოლიკე მისიონერმა ალოის კაიზერმა, რომელმაც დაწერა ნაურუული ენის შესასწავლი წიგნი, ასევე ამერიკელმა (წარმოშობით გერმანიიდან) პროტესტანტმა მისიონერმა ფილიპ დელაპორტმა (Philip Delaporte).
რელიგიური შემადგენლობა
დღეისათვის ნაურუში ძირითადად ცხოვრობენ ქრისტიანები. ნაურუელთა უმრავლესობა (60,5 % — 6098 ად.) პროტესტანტია, მათ შორის 35,2 % (3552 ად.) — კონგრეგაციონალისტები, რომელთაც აქვთ თავისი ეკლესიები რაიონებში მენენგი, ბუადა, ანაბარი და ნიბოკი, ასევე მთავარი ეკლესია აივოს რაიონში. ღმერთის ასამბლეის მიმდევრები — 12,8 % (1291 ად.), ნაურუს დამოუკიდებელი ეკლესიის მიმდევრები — 9,4 % (945 ად.). ქვეყანაში არსებობენ მეშვიდე დღის ადვენტისტების, ბაპტისტების და იეჰოვას მოწმეების მცირე ჯგუფები.
ნაურუს მოსახლეობის დაახლოებით 32,5 % (3278 ად.) კათოლიკეა, რომელთაც აქვთ საკუთარი ეკლესია იარენის რაიონში, ასევე სკოლა ევას რაიონში (კაიზერის კოლეჯი). მოსახლეობის დაახლოებით 5 % ბუდისტი და დაოისტია, 2 % — ბაჰაისტი. ნაურუელების მცირე ჯგუფი ნაურუს ტრადიციული სარწმუნოების მიმდევარია, რომელიც მოიცავს ღმერთ ეიჯებონგისა (Eijebong) და კუნძულის სულის ბუიტანის (Buitani) თაყვანისცემას.
მთავრობა ზღუდავს ზოგიერთი კონფესიის საქმიანობას, მაგალითად, მორმონების და იეჰოვას მოწმეების (რომელთა მიმდევრები ძირითადად ის უცხოელები არიან, რომლებიც მუშაობენ ნაურუს ფოსფატის კორპორაციაში). როდესაც 1979 წელს ნაურუ მოინახულა იეჰოვას მოწმეების მისიონერმა მარშალის კუნძულებიდან, ის დეპორტირებული იქნა.
1995 წელს შეზღუდვების ნაწილი მოიხსნა. მაგალითად, ნაურუს მოქალაქეებმა მიიღეს სახლში ქადაგების უფლება.
სახელმწიფო სიმბოლოები
ნაურუს რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშა, გერბი, ჰიმნი და კონსტიტუცია მიღებულია და დამტკიცებულია 1968 წელს.
სახელმწიფო წყობა
ნაურუ — დამოუკიდებელი რესპუბლიკაა. 1968 წლის 29 იანვარს მიღებული კონსტიტუცია (შესწორებები შევიდა 1968 წლის 17 მაისს), აწესებს ვესტმინსტერული სისტემის პარლამენტარიზმის რესპუბლიკური მართვის ფორმას, პრეზიდენტული რესპუბლიკის მართვის ფორმის ზოგიერთი ნიშნებით.
საკანონმდებლო ხელისუფლება
საკანონმდებლო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოა — 19 დეპუტატისაგან შემდგარი ერთპალატიანი პარლამენტი. 2013 წლამდე დეპუტატთა რაოდენობა იყო 18. პარლამენტის წევრთა არჩევის წესი განსაზღვრულია ნაურუს კონსტიტუციით. არჩევნები საყოველთაოა; დეპუტატი შეიძლება გახდეს მხოლოდ 20 წელს მიღწეული ნაურუს მოქალაქე. თანამდებობაზე არჩევისას პარლამენტის დეპუტატები იღებენ ფიცს. პარლამენტის წევრთა უფლებამოსილების ვადაა — 3 წელი. უფლებამოსილება ვადის გასვლამდე შეიძლება შეწყდეს სპიკერის მიერ ქვეყნის პრეზიდენტთან კონსულტაციის შემდეგ პარლამენტის დათხოვნისას.
თავის პირველ სხდომაზე პარლამენტის წევრები ირჩევენ სპიკერს და მის მოადგილეს, რის შემდეგაც თავისივე შემადგენლობიდან ირჩევენ ქვეყნის პრეზიდენტს.
აღმასრულებელი ხელისუფლება
ნაურუს სახელმწიფოს და მთავრობის მეთაურია — პრეზიდენტი. 2013 წლის 11 ივნისიდან ექსპერიმენტის სახით ქვეყნის პარლამენტმა მიიღო გადაწყვეტილება გაემიჯნა პრეზიდენტის და პრემიერ-მინისტრის თანამდებობები. პრეზიდენტის და პრემიერ-მინისტრის არჩევის წესი განსაზღვრულია ნაურუს კონსტიტუციით. პრეზიდენტად შეიძლება არჩეულ იქნას მხოლოდ პარლამენტის წევრი. არჩევნები ტარდება ნაურუს პარლამენტის სხდომაზე საპარლამენტო არჩევნების დამთავრებისთანავე. პრეზიდენტობის კანდიდატი არჩეულად ითვლება ხმების უბრალო უმრავლესობის მიღების შემთხვევაში. პრეზიდენტის უფლებამოსილების ვადაა — 3 წელი, თანაც ერთი პირს არ შეუძლია ერთდროულად ეკავოს პრეზიდენტის და პარლამენტის წევრის თანამდებობა. ვადის გასვლამდე უფლებამოსილება შეიძლება შეწყდეს გადადგომის, ჯანმრთელობის გაუარესობის გამო პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულების უუნარობის ან იმპიჩმენტის გამო. პრეზიდენტის იმპიჩმენტს ხმა უნდა მისცეს პარლამენტის დეპუტატების ნახევარზე მეტმა. პრეზიდენტის იმპიჩმენტის შემდეგ ინიშნება საპრეზიდენტო არჩევნები. პრეზიდენტის იმპიჩმენტზე პარლამენტის გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ თუ შვიდი დღის განმავლობაში ახალი პრეზიდენტი არ აირჩა, პარლამენტი ავტომატურად დაიშლება.
პრეზიდენტი პარლამენტის შემადგენლობიდან ადგენს მინისტრთა კაბინეტს, რომელიც შედგება არაუმეტეს 6 და არანაკლებ 5 მინისტრისგან (პრეზიდენტის ჩათვლით). მინისტრთა კაბინეტი აღმასრულებელი ორგანოა, რომელიც იღებს კოლექტიურ პასუხისმგებლობას ქვეყნის პარლამენტის წინაშე. კანონით დადგენილი წესების თანახმად, პრეზიდენტი აწესებს საგანგებო მდგომარეობას, წყვეტს შეწყალების საკითხებს, ნაურუს უზენაეს სასამართლოში ნიშნავს მოსამართლეებს, საოლქო სასამართლოებში რეზიდენტ-მაგისტრატებს (უზენაესი მოსამართლის თანხმობით).
სასამართლო ხელისუფლება
ნაურუში სასამართლო ხელისუფლება მთლიანად დამოუკიდებელია. ქვეყანაში მოქმედებს საერთო სამართალი — სასამართლო სისტემა, რომელშიც სამართლის წყაროდ მიჩნეულია სასამართლო პრეცედენტი. საერთო სამართლისა და 1971 წელს მიღებული კანონების შესახებ აქტის (Adopted Laws Act 1971) თანახმად, ნაურუული ტრადიციების ნაწილი, პრაქტიკა და ინსტიტუტები შეადგენენ ნაურუს სამართლის სისტემას.
ბევრ საკითხებში უმაღლესი სასამართლო ინსტანცია ავსტრალიის უზენაესი სასამართლოა.
საარჩევნო ოლქები
right|thumb|300px|ნაურუს საარჩევნო ოლქები ნაურუს რესპუბლიკის ტერიტორია დაყოფილია 8 საარჩევნო ოლქად.
აქტიური საარჩევნო უფლება აქვს ნაურუს ყველა 20 წელზე უფროს მოქალაქეს. არჩევნებში მონაწილეობა სავალდებულოა: არჩევნების დღეს საარჩევნო ოლქში გამოუცხადებლობის შემთხვევაში მოქალაქეები ჯარიმდებიან.
პოლიტიკური პარტიები
ნაურუში არსებობს 3 პოლიტიკური პარტია (ნაურუს დემოკრატიული პარტია, ნაოერო ამო და ცენტრის პარტია). მაგრამ, როგორც წესი, ადგილობრივი პარლამენტის დეპუტატების უმრავლესობა არ არის რომელიმე პოლიტიკური პარტიის წევრი, ისინი არიან უპარტიონი.
შეიარაღებული ძალები და პოლიცია
ნაურუს რესპუბლიკაში არ არსებობს რაიმე ეროვნული შეიარაღებული ძალები. არაფორმალური შეთანხმების საფუძველზე კუნძულის უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს ავსტრალია. მიუხედავად ამისა, ქვეყნის განკარგულებაშია გასაწვევი ასაკის 3000 ნაურუელი. მათგან სამხედრო სამსახურისთვის ჯანმრთელობის მხრივ გამოსადეგია 2000-ზე ნაკლები ადამიანი.
შიდა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფენ ეროვნული პოლიციის მცირერიცხოვანი ფორმირებები. ნაურუში ყველაზე უფრო გავრცელებული დანაშაულია: ჩქაროსნული რეჟიმის დარღვევა, კერძო საკუთრების ხელყოფა, საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევა და ველოსიპედების ქურდობა.
საგარეო პოლიტიკა და საერთაშორისო ურთიერთობები
ნაურუს რესპუბლიკას აქვს სპეციალური სტატუსი ერთა თანამეგობრობაში, რომლის წევრიც იგი გახდა 1968 წელს დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ. 1999 წლის მაისიდან 2006 წლის იანვრის ჩათვლით ნაურუ იყო ამ ორგანიზაციის სრულუფლებიანი წევრი. 1999 წლის 14 სექტემბერს ის გახდა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის 187-ე წევრი. ეს სახელმწიფო ასევე წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმის, აზიის განვითარების ბანკის (52-ე წევრი 1991 წლის სექტემბრიდან ), აფრიკის, კარიბის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის რეგიონის და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების წევრია.
ნაურუს რესპუბლიკას აქვს დამყარებული დიპლომატიური ურთიერთობები მსოფლიოს ბევრ ქვეყანასთან. მისი ძირითადი პარტნიორები არიან ავსტრალია, დიდი ბრიტანეთი, ინდოეთი, ტაივანი, სამხრეთი კორეა, ახალი ზელანდია, აშშ, ტაილანდი, ფილიპინები და იაპონია.
2009 წლის 15—16 დეკემბერს ნაურუს რესპუბლიკა გახდა მსოფლიოში მეოთხე ქვეყანა, რომელმაც აღიარა აფხაზეთის და ცხინვალის რეგიონის (ე. წ. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა) დამოუკიდებლობა, რუსეთის, ნიკარაგუას და ვენესუელას შემდეგ.
ურთიერთობა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან და ტაივანთან
2002 წლის 21 ივლისს ნაურუს რესპუბლიკამ გაწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობა ნაწილობრივ აღიარებულ სახელმწიფო ტაივანთან, რომელიც დამყარებული იყოჯერ კიდევ 1980 წელს, და დაამყარა დიპლომატიური ურთიერთობა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან. ნაურუს მაშინდელმა პრეზიდენტმა რენე ჰარისმა, ჰონგ-კონგში ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან, რითაც ნაურუ აღიარებდა ჩინეთის მხოლოდ ერთ ხელისუფლებას — ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ხელისუფლებას. ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა კი თავის თავზე იღებდა ვალდებულებას გამოეყო ნაურუსათვის ფინანსური დახმარება 60 მილიონი აშშ დოლარის რაოდენობით, ასევე დაეხმარებოდა კომპანია General Electric-სთვის 77 მილიონი აშშ დოლარის ვალის გადახდაში.
ამას მოჰყვა ტაივანის მყისიერი რეაქცია: მან დაადანაშაულა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა в დოლარების დიპლომატიაში და არ გამორიცხა შესაძლებლობა მოეთხოვა ნაურუს ხელისუფლებისათვის მისთვის ვალის გადახდა 12,1 მილიონი აშშ დოლარის რაოდენობით, რომელიც მოხმარდა ოტელის მშენებლობას მენენგში.
2005 წლის 9 მაისს მაჯუროში გაიმართა შეხვედრა ნაურუს პრეზიდენტ ლუდვიგ სკოტსა და ტაივანის პრეზიდენტ ჩენ შუიბიანს შორის. ამ შეხვედრიდან უახლოეს ხანში, 14 მაისს, ოფიციალურად განახლდა დიპლომატიური ურთიერთობა ნაურუსა და ტაივანს შორის, რამაც გაართულა ურთიერთობა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან. 31 მაისს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკამ გაწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობა ნაურუსთან. ტაივანი უწევს მნიშვნელოვან დახმარებას ნაურუს სოფლის მეურნეობაში, თევზჭერაში, ტურიზმში.
ურთიერთობა ავსტრალიასთან
ნაურუს გააჩნია მჭიდრო ურთიერთობები ავსტრალიასთან, რომელიც მთავარ როლს ასრულებს ვაჭრობის სფეროში და ინვესტიციაში. ავსტრალიას ნაურუს რესპუბლიკაში ჰყავს გენერალური კონსული, ვიცე-კონსული და ავსტრალიის იმიგრაციის დეპარტამენტის ორი წარმომადგენელი. ნაურუს რესპუბლიკას, თავის მხრივ, ჰყავს გენერალური კონსული მელბურნში.
1993 წლის აგვისტოში ორივე ქვეყნის მთავრობამ ხელი მოაწერეს ხელშეკრულებას შეთანხმების თაობაზე (Compact of Settlement), რომელმაც დაამთავრა 1989 წელს დაწყებული სასამართლო პროცესი ნაურუსა და ავსტრალიას შორის გაეროს საერთაშორისო სასამართლოში მიწების რეაბილიტაციის თაობაზე, რომელზეც იმართებოდა ფოსფორიტების დამუშავება დამოუკიდებლობის მიღებამდე. შედეგად ავსტრალიამ გადაუხადა ნაურუს 57 მილიონი ავსტრალიური დოლარი და შეპირდა გამოუყოს კიდევ 50 მილიონი 20 წლის განმავლობაში.
2001 წელს ორმხრივი ურთიერთობა გამყარდა შეთანხმებით, რომელიც ცნობილია როგორც „წყნარი ოკეანის შეთანხმება“. ნაურუ დათანხმდა მიეღო თავისთან ავსტრალიაში თავშესაფრის მძებნელთა მეთვალყურეობის ქვეშ მფარველობის ცენტრები, ეკონომიკური დახმარების სანაცვლოდ. ეს შეთანხმება დამთავრდა 2007 წელს, კევინ რადის ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრად არჩევის შემდეგ, რამაც ნაურუში გამოიწვია შიში კუნძულის მომავალი შემოსავლების თაობაზე. 2008 წელს დაიწყო მოლაპარაკებები ავსტრალიასა და ნაურუს შორის ყოფილი ეკონომიკური დახმარების მომავალთან დაკავშირებით კუნძულის განვითარების მიზნით. ნაურუს საგარეო საქმეთა და ფინანსთა მინისტრმა კირენ კეკემ განაცხადა, რომ მის ქვეყანას „არ უნდა დახმარება წყალობის სახით“. 2008 წლის ივლისში ავსტრალიამ ვალდებულება აიღო მიეცა ნაურუსთვის 17 მილიონი დახმარების სახით შემდეგ ფინანსურ წელს.
ნაურუ ასევე თანამშრომლობს ავსტრალიასთან რეგიონში კონტრაბანდასთან ბრძოლის საკითხებში, ნაურუს რესპუბლიკაში მდებარეობს ავსტრალიის იმიგრაციული ცენტრი.
ურთიერთობა ევროპის კავშირის ქვეყნებთან
1995 წლის აგვისტოში ნაურუმ კირიბატისთან ერთად გაწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობა საფრანგეთთან, მას შემდეგ რაც მან ჩაატარა ბირთვული იარაღის გამოცდა ატოლებთან მორუროა და ფანგატაუფა საფრანგეთის პოლინეზიაში. მაგრამ 1997 წლის 15 დეკემბერს დიპლომატიური ურთიერთობა საფრანგეთთან აღდგა, რადგან საფრანგეთის მთავრობამ განაცხადა რეგიონში ბირთვული იარაღის გამოცდების შეწყვეტის შესახებ. ნაურუს პრეზიდენტმა კინზა კლოდუმარმა კი დადებითად შეაფასა საფრანგეთის მნიშვნელოვანი დახმარება მცირე ერებისადმი წყნარი ოკეანის ცენტრალურ და სამხრეთ ნაწილში.
მთლიანობაში, ნაურუ მხარს უჭერს მეგობრულ ურთიერთობებს ევროპის კავშირთან. ევროპის ქვეყნები ამ წყნარი ოკეანის სახელმწიფოს ძირითადად ეხმარებიან ენერგეტიკის სფეროში.