cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჩრდილოეთი ვიეტნამი
1954 წლის ჟენევის შეთანხმების საფუძველზე ქვეყანა მე-17 პარალელის გასწვრივ გაიყო, შეთანხმების თანახმად, 1956 წელს მთელი ვიეტნამის ტერიტორიაზე თავისუფალი არჩევნები უნდა ჩატარებულიყო, მაგრამ ეს წინადადება სამხრეთ ვიეტნამის მიერ იქნა უარყოფილი. ვიეტნამის ომის განმავლობაში (1959–1975) ჩრდილოეთ ვიეტნამი კომუნისტური სახელმწიფოების დახმარებით ებრძოდა სამხრეთ ვიეტნამსა და მის ანტიკომუნისტურ მოკავშირეებს. ომის ერთ-ერთ მომენტში სამხრეთ ვიეტნამში 600 000-მდე ამერიკელი ჯარისკაცი იმყოფებოდა. ომი დასრულდა, როდესაც ჩრდილოეთ ვიეტნამის არმიამ (ვიეტნამის სახალხო არმიამ) სამხრეთ ვიეტნამი დაიპყრო. 1976 წელს სამხრეთ და ჩრდილოეთ ვიეტნამების გაერთიანება და ვიეტნამის სოციალისტური რესპუბლიკის შექმნა ოფიციალურად გამოცხადდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები  კატეგორია:ყოფილი სოციალისტური რესპუბლიკები კატეგორია:ცივი ომის პერიოდის ისტორიული სახელმწიფოები
ნუქუსი
ნუქუსი (Nukus / Нукус; Nókis / Нөкис) — უზბეკეთის სიდიდით მეექვსე ქალაქი. ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი. 2018 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 312 100 ადამიანია. ქალაქი ცნობილია ნუქუსის ხელოვნების მუზეუმით.
Lasioglossum pictum
Lasioglossum pictum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1902 წელს.
სქოლიო
pictum
კიოსევო
კიოსევო (Кьосево) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის კირჯალის მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 188 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ კიოსევოს საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის კიოსევო, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს რაიმ ნაიმ იდრიზი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — ჰასან აზისი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
გრიგოლ ხანძთელი
გრიგოლ ხანძთელი (დ. 5 ოქტომბერი, 759 — გ. 861, ხანძთა) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე და მწერალი, ტაო-კლარჯეთის სამონასტრო მშენებლობის ორგანიზატორი.
ცხოვრება და მოღვაწეობა
მისი ცხოვრება და მოღვაწეობა ვრცლად აღწერა გიორგი მერჩულემ.
ადრეული წლები
გრიგოლ ხანძთელი დაიბადა, ქართლის ერისთავის ნერსე II-ის კარზე მყოფ, წარჩინებული გვარის ოჯახში. აღიზარდა მამიდამისის — ნერსე ერისთავის მეუღლის მიერ. თავისი დროისათვის გრიგოლიმ ბრწყინვალე განათლება მიიღო. იზრდებოდა ქრისტიანული წესებით, იცავდა მარხვას, არ ეკარებოდა ღვინოსა და ხორცს, დადიოდა სამონაზვნო კაბაში და იმყოფებოდა განმარტოებით, რის გამოც დაყუდებული შეარქვეს.
მონასტრული ცხოვრება
მშობლების, აღმზრდელთა და ქართლის დიდებულთა სურვილით მღვდლად აკურთხეს, ხოლო შემდეგ, როდესაც მისი ეპისკოპოსად კურთხევა განიზრახეს, ფარულად დატოვა ქართლი და VIII საუკუნის 80-იანი წლებიდან მის დეიდაშვილთან საბა იშხნელთან, თევდორე ნეძვის მაშენებელთან და ქრისტეფორე კვირიკეთის მაშენებელთან ერთად, კლარჯეთში დაიწყო მოღვაწეობა.
თავდაპირველად ჯერ ოპიზაში მივიდნენ, სადაც იოანე ნათლისმცემლის მონასტრის წინამძღვრისგან ამბა გიორგისგან მონასტერში დამკვიდრების კურთხევა მიიღეს.
ხანძთის მონასტრის დაარსება
მინი|მარცხნივ|ხანძთის მონასტერი ოპიზაში ორი წლის მოღვაწეობის შემდეგ ხანძთაში მოღვაწე ბერი ხვედიოსთან შეხვედრის შემდეგ, ხანძთაში დასახლდა. თავდაპირველი დახმარება ოპიზელმა მამებმა გაუწიეს, მისცეს რა მათ ხელთ არსებული სამშენებლო იარაღები. გრიგოლმა პირველად ააშენა ჯერ ჯვრის სახელობის ტაძარი, შემდეგ კი სენაკების მოწყობას მიჰყო ხელი. ძმობა თანდათან გაიზარდა, რომელთა რიგებში გრიგოლი საუკეთესოებს ტოვებდა.
იმ დროს კლარჯეთის მფლობელი იყო ბაგრატოვანი — აშოტ I დიდი კურაპალატი. გაბრიელ დაფანჩული — მთავარი, რომელიც აშოტ კურაპალატის კარზე მსახურობდა, დიდად მოიწონა გრიგოლის გამოჩენა კლარჯეთში და შესთავაზა, მის მხარეში აეშენებინა დედათა მონასტერი. გრიგოლმა დაათვალიერა შავშეთის მხარე და აირჩია გუნათლეს მახლობლად ადგილი, სადაც ააშენეს დედათა მონასტერი — გუნათლის ვანი.
გრიგოლ ხანძთელმა მთავარ გაბრიელ დაფანჩულის დახმარებით განასრულა ხანძთის მონასტრის მოწყობა. მალე, კლარჯეთის მერეში დაივანა დედა ფებრონიამ და დააარსა დედათა მონასტერი.
გრიგოლ ხანძთელის მიერ წარმოებული სმაონასტრო შესახებ ხმამ აშოტ კურაპალატამდეც მიაღწია, რომელმაც მიიწვია გრიგოლი და შეუქო მისი დიდი ღვაწლი. აშოტ კურაპალატმა ასევე დაალოცვინა თავისი ძეები: ადარნასე, ბაგრატი და გვარამი, ხოლო რადგანაც კლარჯეთის მონასტრები ძირითადად კლდოვან ადგილზეა გაშენებული, სანუგეშოდ შესწირა შატბერდის ადგილები.
თავისი მოღვაწეობის შუა წლებში მოსალოცად იმყოფებოდა კონსტანტინოპოლში, გზად დაავალა ხანძთის მონასტრისთვის საბაწმინდის ტიპიკონის გადაეწერა. კონსტანტინოპოლიდან ჩამოსულმა, ტაოში შეიტყო აშოტ კურაპალატის გარდაცვალების ამბავი.
თევდორე და ქრისტეფორე, რომლებიც გრიგოლ ხანძთელთან ერთად მოვიდნენ ხანძთაში სამოღვაწეოდ, გრიგოლ ხანძთელისგან დაუკითხავად და მისი კურთხევის გარეშე, გადაწყვიტეს წასულიყვნენ აფხაზეთის სამეფოში ტაძრების ასაშენებლად. გზად სამცხეში ჩასულებმა დაიმოწაფეს არსენი სამცხის დიდი მთავარის მირიანის ძე, შემდგომში საქართველოს კათოლიკოსი — არსენ დიდი. აფხაზთა მეფე დემეტრე II-მ მამები დიდი სიხარულით მიიღო. გრიგოლმა რომელმაც შეიტყო მამების წასვლის ამბავი დატოვა ხანძთა და გადავიდა აფხაზეთის სამეფოში, გზად გაიყოლია ყრმა ეფრემი, შემდგომში — მაწყვერელი ეპისკოპოსი. დემეტრე მეფესთან დიდი კამათის შემდეგ გადაწყდა მამების დათმობის სანაცვლოდ აეშენებინათ უბისის ტაძარი.
გრიგოლ ხანძთელმა ბაგრატ I კურაპალატისგან ითხოვა ნებართვა, გადმოეცათ მისთვის აწ განსვენებული აშოტ კურაპალატისაგან ბოძებული შატბერდის მიწები, რაზედაც ბაგრატმა თანხმობა განუცხადა. სულ მალე დაიწყო შატბერდის მონასტრის მშენებლობაც. დასრულებისთანავე მოხდა მისი საზეიმო გახსნა, რომელშიც მონაწილეობდა ბაგრატ კურაპალატი, ანჩელი ეპისკოპოსი ზაქარია. დასასრულს ხანძთაში შეიკრიბნენ წინამძღვრები: მიძნაძორის — დავითი, წყაროსთავის — ილარიონი, ბარეთელთა — ზაქარია და ანჩელი ეპისკოპოსის თანდასწრებით გადაწყდა, გრიგოლ ხანძთელის, კლარჯეთის უდაბნოების არქიმანდრიტად დადგენა. ზეიმის ბოლოს ადარნასემ თავისი ძე გურგენი გრიგოლ ხანძთელს მოანათვლინა.
გრიგოლ ხანძთელმა იცხოვრა 102 წელი და გარდაიცვალა 861 წელს.
გრიგოლ ხანძთელმა საფუძველი ჩაუყარა სამონასტრო ცხოვრებას ტაო-კლარჯეთში, იქ მან ხანძთასა და შატბერდში ააგო მამათა, ხოლო გუნათლესა და მერეში — გუნათლის ვანი და მერეს დედათა სავანეები. მერეს დედათა მონასტრის წინამძღვრად დანიშნა დედა ფებრონია. დასავლეთ საქართველოში დააარსა უბისის მონასტერი. გრიგოლ ხანძთელის წაბაძვით მისმა მოწაფეებმა იწყეს მონასტრების მშენებლობა იშხანში, ბარეთელთაში, ნეძვში, წყაროსთავში და სხვა. გრიგოლ ხანძთელი ცხოველ მონაწილეობას იღებდა კლარჯეთის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. IX საუკუნის 30-იან წლებში იგი ტაო–კლარჯეთის მონასტერთა არქიმანდრიტად დაადგინეს. მისი ენერგიული ჩარევით გადააყენეს თბილისის ამირა, საჰაკის აგენტი — ანჩის ეპისკოპოსი „ცქირი“.
გრიგოლ ხანძთელმა დიდი როლი შეასრულა IX საუკუნის 50-იან წლებში ჯავახეთში მოწვეულ საეკლესიო კრებაზე, რომელმაც არსენ I-ის კათოლიკოსად არჩევის კანონიერების საკითხი გაარჩია. მისი მხარდაჭერით არსენი დარჩა კათოლიკოსად.
თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი არქიმანდრიტები კატეგორია:ქართველი წმინდანები კატეგორია:დაბადებული 759 კატეგორია:გარდაცვლილი 861 კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი
აძვის სამების ეკლესია
აძვის სამების ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ აძვის  ცენტრში. აგებულია XIX საუკუნეში.
ეკლესია დარბაზულია (12,5 X 6,95 მ), ნაგებია აგურით. ზოგან გამოყენებულია ნატეხი ქვაც. თითო თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთით და დასავლეთითაა. საკურთხევლის კედელში ორი თაღოვანი ნიშია. აღმოსავლეთით, სამხრეთითა და დასავლეთით თითო სარკმელია, ჩრდილოეთით - ორი. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით. კამარის აღმოსავლეთის საბჯენი თაღი მასიურ კაპიტელებიან პილასტრებს ეყრდნობა, დასავლეთისა - მძლავრ კონსოლებს. კონსოლები და კაპიტელები პროფილირებულია. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. შენობის სამხრეთ შესასვლელის თავზე ჩასმულია მარმარილოს პატარა კვადრატული ფილა მხედრული წარწერით (არ იკითხება). ამავე შესასვლელზე მიშენებულია თაღებით გახსნილი ორსართულიანი აგურის კარიბჭე-სამრეკლო, რომლის ნახევარსფერულ გუმბათს პირამიდული სახურავი აქვს. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ აგურით გამოყვანილია მოზრდილი ჯვარი. შენობას თლილი ქვის ლავგარდანი აქვს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩარგალი
ჩარგალი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მაღაროსკარის თემში. თბილისიდან 80 კმ-ის დაშორებით. მდებარეობს ქართლის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ჩარგლულის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1200 მ. დუშეთიდან 52 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 69 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზარასაი
ზარასაი (Zarasai, 1836-1918 ნოვოალექსანდროვსკი) — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ლიეტუვაში, ზარასაის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს შვიდ ზღვას შორის.
კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
გეორგ ლუდვიგ ფონ მაურერი
გეორგ ლუდვიგ ფონ მაურერი (Georg Ludwig von Maure; დ. 2 ნოემბერი, 1790, ერპოლცჰაიმი — გ. 9 მაისი, 1872, მიუნხენი) — გერმანელი ისტორიკოსი. 1926 წლიდან იყო მიუნხენის უნივერსიტეტის სამართლის პროფესორი. მისი თეორიის მიხედვით, გერმანელი ხალხის ისტორიის ქვაკუთხედი იყო მიწაზე კოლექტიური საკუთრება და სახელმწიფოს უქონლობა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1790 კატეგორია:დაბადებული 2 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1872 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 მაისი კატეგორია:გერმანელი ისტორიკოსები
ხამიტოვო
ხამიტოვო (Хәмит; Хамитово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 676 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 70 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტაშბულატოვო, რომელიც დაშორებულია 117 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:აბზელილოვოს რაიონის სოფლები
Lasioglossum pikei
სქოლიო
pikei
It's Time (ალბომი)
It's Time — კანადელ მომღერალ მაიკლ ბუბლეის მეოთხე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 2005 წლის 8 თებერვალს. ალბომი გამოიცა Reprise Records და 143 Records ლეიბლებზე. ავსტრალიაში It's Time-ის 350 000 (მიენიჭა 5× პლატინა), ხოლო კანადაში 600 000 (მიენიჭა 6× პლატინა) ასლი გაიყიდა, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით გამოცემიდან დღემდე 6 მილიონი.
სქოლიო
კატეგორია:2005 წლის ალბომები კატეგორია:მაიკლ ბუბლეის ალბომები
ახალი ჯვრის ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია (7,15 X 4,75 მ), ნაგებია აგურით, გამოყენებულია აგრეთვე ნატეხი და რიყის ქვა. ეკლესიის მაღალი და განიერი თაღოვანი კარი სამხრეთითაა. ნახევარწრიულ აფსიდის ღერძზე, კედელზე, მიდგმულია ოთხკუთხა სატრაპეზო ქვა. აღმოსავლეთით, დასავლეთითა და სამხრეთით თითო სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო მასიური ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომელსაც ეყრდნობა ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღი. პილასტრებს მარტივპროფილიანი კაპიტელები აქვს. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. იგი გარედანაც ყოფილა შელესილი. ლავგარდანი აგურის სამი რიგისაგან შედგება. ორფერდა სახურავი კრამიტისაა. დასავლეთის ფრონტონის კეხზე დგას სამრეკლო - თაღებით გახსნილი ოთხბოძიანი ფანჩატური.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მიგ-9
მიგ-9 (Микоян и Гуревич МиГ-9) (ნატოს კლასიფიკაციით - Fargo) იყო საბჭოთა გამანადგურებელი. ის აგრეთვე იყო პირველი საბჭოთა ტურბორეაქტიული გამანადგურებელი და მოიერიშე თვითმფრინავი, რომელიც მიქოიან-გურევიჩის მიერ შეიქმნა მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებისთანავე.
კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
ლა-მანშის გვირაბი
thumb|250პქ|ლა-მანშის გვირაბი
გრან პალე
გრან პალე (Grand Palais — დიდი სასახლე) მდებარეობს პარიზში, მე-8 ოლქში, შანზ-ელიზეს განაპირას. მისი ფართობია 40 000 მ2 მუდმივი დარბაზების გარდა მუზეუმში ეწყობა დროებითი გამოფენები.
ლა-მანშის გვირაბი
ევროგვირაბი, ლა-მანშის გვირაბი (tunnel sous la Manche, Channel Tunnel ან Euro Tunnel) — რკინიგზის გვირაბი, რომელიც ლა-მანშის ქვეშ გადის და აკავშირებს კონტინენტურ ევროპას დ. ბრიტანეთის კუნძულთან. გვირაბის პუნქტებია კალე, საფრანგეთი — დუვრი, ინგლისი. გვირაბი ოფიციალურად გახსნეს ფრანსუა მიტერანმა და დედოფალმა ელისაბედ II-მ 1994 წლის 6 მაისს.
გრან პალე
ისტორია
„ხელოვნების დიდი დარბაზი“ აიგო 1897 წელს ფართო, მაგრამ არაკომფორტული ინდუსტრიის სასახლის ადგილას. იგი გამიზნული იყო 1900 წლის 15 აპრილიდან 12 ნოემბრამდე ჩატარებული მსოფლიო უნივერსალური ექსპოზიციისთვის. შენობის ერთ-ერთ ფრონტონზე არსებული წარწერა გვამცნობს, რომ ამ ძეგლს რესპუბლიკა უძღვნის ფრანგული ხელოვნების სიდიადეს. თავიდან იგი განკუთვნილი იყო დედაქალაქში გამართული დიდი ოფიციალური მანიფესტაციებისთვის.
ლა-მანშის გვირაბი
გვირაბის სიგრძე შეადგენს 51 კმ, მათ შორის 39 კმ არხის ქვეშ მდებარეობს.
გრან პალე
ისტორია
1975 წელს შენობის ნეფი მიჩნეულ იქნა ისტორიულ მონუმენტად, 2000 წელს კი მთლიანად შენობა ჩაითვალა ისტორიულ ძეგლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარიზი კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში კატეგორია:საფრანგეთის მუზეუმები
ლა-მანშის გვირაბი
ამერიკის ინჟინერ-მშენებართა საზოგადოებამ (American Society of Civil Engineers) ევროგვირაბი თანამედროვე მსოფლიოს შვიდ საოცრებათა სიაში შეიტანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ტრანსპორტი კატეგორია:საფრანგეთის ტრანსპორტი კატეგორია:გვირაბები კატეგორია:ლა-მანში
შუმანაი
შუმანაი (Shumanay, Shomanay, Шуманай) — ქალაქი შუმანის რაიონში, ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკაში, უზბეკეთში. 1989 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 10 513 ადამიანს შეადგენს. 1983 წელს ქალაქს მიენიჭა ქალაქის ტიპის დაბის სტატუსი.
სქოლიო
კატეგორია:ყარაყალპაკეთი კატეგორია:უზბეკეთის ქალაქები
ტუი (ბატანგასი)
ტუი (ოფიციალურად ტუის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Tuy) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი ბატანგასის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 46 519 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 22 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ბატანგასის მუნიციპალიტეტები
ალისა საოცარ ქვეყანაში (სინდრომი)
ალისა საოცარ ქვეყანაში სინდრომი ანუ თოდის სინდრომი ხასიათდება ქრონიკული თავის ტკივილით, გარემოსა და დროის ილუზიური აღქმით (დისორიენტაციით), სხეულის შეგძნების დარღვევით (მიკროფსია ან მაკროფსია), ფსიქო-სენსორული ცვლილებებით, დეპერსონალიზაციით. უმთავრესად ვლინდება აურის სახით დაავადების პროდრომულ პერიოდში.
ეპიდემიოლოგია
ალისა საოცარ ქვეყანაში სინდრომი ერთნაირი სიხშირით გვხვდება სხვადასხვა რასის და სქესის ადამიანებში. შეიძლება გამოვლინდეს ნებისმიერ ასაკში, მათ შორის, ბავშვებსა და მოზარდებშიც.
სიმპტომები
სინდრომში გაერთიანებულია სამი წამყვანი სიმპტომი: 1). თავის ტკივილი; 2). მხედველობითი აღქმის დარღვევა: პაციენტები გარშემო არსებულ საგნებს (მანქანები, შენობები და ა.შ.) აღიქვამენ შეცვლილ ზომებსა და ფორმებში, გადიდებულად (მაკროფსია) ან დაპატარავებულად (მიკროფსია) ან დამახინჯებულად. მაგალითად, ქუჩა ძალიან ვიწროა, იატაკი ძალიან ახლოსაა; 3). სმენისა და შეხების აღქმის დარღვევა: ხმა რეალურზე უფრო ახლოდან ან შორიდან ესმით. პაციენტები განსაკუთრებით მძიმედ განიცდიან საკუთარი სხეულის ზომებისა და პროპორციების აღქმის დარღვევას.
დიაგნოზი
ავადმყოფის ჩივილების საფუძველზე იხატება სამივე ძირითადი ნიშანი. სიმპტომები სხვადასხვა ინტენსივობით შეიძლება იყოს გამოხატული. მაგალითად, აურის სახით, რომელიც შეიძლება 1 საათის მანძილზე გრძელდებოდეს. ობიექტური კვლევისას თვალის და სმენის ორგანოების ჯანმრთელია. ფიზიკური მიზები დგენდება ობიექტური კვლევის დროს. ნევროლოგის, ინფექციონისტის, ტოქსიკოლოგის და სხვა სპეციალისტების კონსულტაციის საფუძველზე განისაზღვრება ძირითადი დაავადება, რომელთანაც ასოცირდება სინდრომი.
დაავადებები
მკურნალობა: ძირითადი დაავადების მკურნალობა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სინდრომები კატეგორია:ნევროლოგია
მე სემი ვარ
მე სემი ვარ (I Am Sam) — 2001 წლის ამერიკული დრამატული ფილმი. ფილმის მთავარი გმირი შეზღუდული გონებრივი განვითარების მქონე მამაა, რომლის შვილი 7 წლის ასაკს აღწევს და სოციალური სამსახური გადაწყვეტს, რომ პატარა გოგონას აღზრდას მამა ვეღარ შეძლებს. შონ პენი წარდგენილი იყო ოსკარის ნომინაციაზე კაცის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის. ლუსის როლის შემსრულებელი 7 წლის დაკოტა ფენინგი ნომინირებული იყო კინომსახიობთა გილდიის ჯილდოზე და იგი გახდა ყველაზე მცირეასაკოვანი ნომინანტი კინემატოგრაფიის ისტორიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:2001 წლის ფილმები კატეგორია:ფილმები აუტიზმის შესახებ
იანგის ოლქი
იანგის ოლქი შეიძლება აღნიშნავდეს აშშ-ში და ავსტრალიაში ამ სახელის მქონე სამი ოლქიდან ერთ-ერთს:
იდალგოს ოლქი
იდალგოს ოლქი შეიძლება აღნიშნავდეს აშშ-ში ამ სახელის მქონე ორი ოლქიდან ერთ-ერთს:
ავღანეთის ომი (2001–2021)
ავღანეთის ომი — ომი ავღანეთში შეერთებული შტატების შეჭრის შემდეგ რომელიც დაიწყო მაშინ, როდესაც ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა და მისმა მოკავშირეებმა წარმატებით განდევნეს თალიბები ხელისუფლებიდან, რათა ალ-ქაიდას არ ჰქონოდა საიმედო სამალავი ავღანეთში. თავდაპირველი მიზნების დასრულების შემდეგ, 40-ზე მეტმა ქვეყანამ (ნატოს ყველა წევრის ჩათვლით) შექმნეს კოალიცია, რომელსაც ეწოდება საერთაშორისო უსაფრთხოების დახმარების ძალები (ISAF, რომლის მემკვიდრეც მტკიცე მხარდაჭერის მისია (RS) გახდა, 2014 წელს), რომელთაგან გარკვეული წევრები მონაწილეობდნენ ავღანეთის მთავრობის მხარდამჭერ სამხედრო საბრძოლო მოქმედებებში. შემდეგ ომი ძირითადად შედგებოდა თალიბანის მეამბოხეების ბრძოლისგან ავღანეთის შეიარაღებული ძალებისა და მოკავშირე ძალების წინააღმდეგ; ISAF/RS ჯარისკაცებისა და პერსონალის უმეტესობა ამერიკელია. აშშ-ის მხრიდან ომმა კოდური სახელი: ოპერაცია შეუზღუდავი თავისუფლება (2001–14 წლებში) და ოპერაცია თავისუფლების სენტინელი (2015 წლიდან).
შვედეთის აკადემია
მინი|[[სტოკჰოლმის საფონდო ბირჟის შენობა - აკადემიის შენობა]] მინი|[[დაგ ჰამარშელდის ფერმა რომელიც გამოიყენება აკადემიის წევრების ასარჩევად]] შვედეთის აკადემია (Svenska Akademien) — შვედეთის ერთ-ერთი სამეფო აკადემია, რომელიც დაარსდა 1786 წელს გუსტავ III-ის მიერ.
სემ შეპარდი
სემუელ შეპარდ როჯერს III (Sam Shepard დ. 5 ნოემბერი, 1943 — გ. 27 ივლისი, 2017) — ამერიკელი მსახიობი და რეჟისორი. არის წიგნების, მოთხრობების ესეების, მემუარების ავტორი, პულიცერის პრემიის ლაურეატი. ნომინირებული იყო ოსკარზე.
შვედეთის აკადემია
ისტორია
შვედეთის აკადემია შეიქმნა საფრანგეთის აკადემიის მაგალითზე, ის შედგება 18 წევრისგან. მისი დევიზია: „ტალანტი და გემოვნება“ (Snille och Smak). აკადემიის პირდაპირი დანიშნულებაა ხელი შეუწყოს „შვედური ენის სიწმინდეს, სიძლიერეს და სიდიადეს“ („Svenska Språkets renhet, styrka och höghet“, უოლში, 1965). ამ მიზნით აკადემიის აქვეყნებს ორ ლექსიკონს.
პირველი არის ერთ ტომიანი ლექსიკონი სახელად Svenska Akademiens ordlista (SAOL), ხოლო მეორე არის მრავალ ტომეული და გაკეთბულია Oxford English Dictionary-ს პრინციპით, რომელსაც ეწოდება Svenska Akademiens Ordbok (SAOB). SAOL-ის მეცამეტე გამოცემა მოხდა 1898 წელს, როდესაც დაიბეჭდა SAOB-ის პირველი ტომი. 2011 წლის მდგომარეობით მუშაობა მიმდინარეობდა სიტყვებზე რომლებიც იწყება ასო „T“-ზე.
ავღანეთის ომი (2001–2021)
2001 წლის 11 სექტემბერს თავდასხმების შემდეგ, რომელიც განახორციელა ალ-ქაიდას ტერორისტულმა ორგანიზაციამ ოსამა ბინ ლადენის მეთაურობით, რომელიც ცხოვრობდა ან იმალებოდა ავღანეთში და მას უკვე ეძებდნენ 1998 წლის შეერთებული შტატების საელჩოს დაბომბვების შემდეგ, პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა მოითხოვა ავღანეთის დე ფაქტო მმართველი თალიბების მიერ ბინ ლადენის გადაცემა. თალიბებმა უარი თქვეს მისი ექსტრადიციაზე, თუ მათ არ მიეწოდებოდათ მკაფიო მტკიცებულება მისი მონაწილეობის შესახებ თავდასხმებში, რომლის მიწოდებაზე აშშ-მ უარი თქვა და გააუქმა, როგორც შეფერხების ტაქტიკა. 2001 წლის 7 ოქტომბერს შეერთებულმა შტატებმა გაერთიანებულ სამეფოსთან ერთად დაიწყო ოპერაცია შეუზღუდავი თავისუფლება. ომის გასამართლებლად ბუშის ადმინისტრაციამ განაცხადა, რომ ავღანეთს მხოლოდ „შერჩევითი სუვერენიტეტი“ ჰქონდა და რომ ჩარევა აუცილებელი იყო, რადგან თალიბები სხვა სახელმწიფოების სუვერენიტეტს ემუქრებოდნენ. მოგვიანებით ორს შეუერთდა სხვა ძალები, მათ შორის ჩრდილოეთის ალიანსი — ავღანეთის ოპოზიცია, რომელიც 1996 წლიდან იბრძვის თალიბანის წინააღმდეგ მიმდინარე სამოქალაქო ომში. 2001 წლის დეკემბრისთვის თალიბები და მათი ალ-ქაიდას მოკავშირეები ძირითადად დამარცხდნენ ქვეყანაში, ხოლო ბონის კონფერენციაზე ავღანეთის ახალმა დროებითმა ხელისუფლებამ (ძირითადად ჩრდილოეთის ალიანსის წარმომადგენელმა) ჰამიდ კარზაი აირჩია ავღანეთის დროებითი ადმინისტრაციის ხელმძღვანელად. გაეროს უსაფრთხოების საბჭომ დააარსა ISAF, რათა დაეხმაროს ახალ ხელისუფლებას ქაბულის უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში, რომელიც 2002 წლის ლოიას ჯირგას (დიდი ასამბლეის) შემდეგ გახდა ავღანეთის გარდამავალი ადმინისტრაცია. ქვეყნის მასშტაბით აღდგენითი ძალისხმევა განხორციელდა თალიბების ტოტალიტარული რეჟიმის დასრულების შემდეგ. 2004 წლის სახალხო არჩევნებში კარზაი აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად, რომელსაც ახლა ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკა ეწოდა. ნატო ISAF–ში ჩაერთო 2003 წლის აგვისტოში, ხოლო იმავე წელს მას ხელმძღვანელობდა. ამ ეტაპზე ISAF–მა შეიარაღებული ძალების 43 ქვეყანა ნატოს წევრი ქვეყნებით, რომლებიც უზრუნველყოფენ ძალების უმეტესობას. ავღანეთში აშშ-ს ძალების ერთი ნაწილი მოქმედებდა ნატოს მეთაურობით; დანარჩენი აშშ-ის უშუალო მეთაურობით დარჩნენ.
სემ შეპარდი
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 5 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1943 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
Lasioglossum pilicorne
Lasioglossum pilicorne — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1930 წელს.
სქოლიო
pilicorne
ავღანეთის ომი (2001–2021)
თავდასხმის დროს დამარცხების შემდეგ, თალიბებმა რეორგანიზაცია მოახდინა მისმა ლიდერმა მოლა ომარმა და 2003 წელს აჯანყება დაიწყეს ავღანეთის მთავრობისა და ISAF-ის წინააღმდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ თალიბანის (და მისი მოკავშირე ჰაქანის ქსელის) მეამბოხეები ყველამხრივ არასახარბიელო მგომარეობაში იყვნენ, ისინი მაინც აწარმოებდნენ ასიმეტრიულ ომებს პარტიზანების დარბევებით და ქალაქგარეთ ჩასაფრებულებით, თვითმკვლელობებით თავდასხმებს ურბანული მიზნების წინააღმდეგ, და კოლუმბიის მკვლელობები კოალიციური ძალების წინააღმდეგ. თალიბებმა გამოიყენეს სისუსტეები ავღანეთის მთავრობაში, რათა განემტკიცათ გავლენა სამხრეთ და აღმოსავლეთ ავღანეთის სოფლებზე. 2006 წლიდან თალიბებმა მნიშვნელოვან მიღწევებს მიაღწიეს და გამოხატეს მზაობა დანაშაულების ჩადენისა მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ, ISAF-მა ამ ყოველივეს პასუხი ჯარების გაზრდით უპასუხა სოფლების „გასუფთავებისა და დასაკავებლად “. ძალადობა მკვეთრად გაიზარდა 2007 წლიდან 2009 წლამდე. ჯარების რაოდენობამ ზრდა 2009 წელს დაიწყო და 2011 წლის ჩათვლით გაიზარდა, როდესაც ავღანეთში ISAF-ისა და აშშ-ის მეთაურობით მოქმედებდა დაახლოებით 140,000 უცხოელი სამხედრო საიდანაც 100 000 აშშ–დან იყვნენ. 2011 წლის 1 მაისს, შეერთებული შტატების საზღვაო ფლოტებმა მოკლა ოსამა ბინ ლადენი პაკისტანში, აბოტაბადში. ნატოს ლიდერებმა 2012 წელს დაიწყეს გასვლის სტრატეგია მათი ძალების გაყვანისთვის, და მოგვიანებით შეერთებულმა შტატებმა განაცხადა, რომ მათი ძირითადი საბრძოლო მოქმედებები დასრულდება 2014 წლის დეკემბერში, ხოლო დარჩენილი ნარჩენი ძალა დარჩება ქვეყანაში. 2014 წლის ოქტომბერში ბრიტანულმა ძალებმა ჰელმანდის ბოლო ბაზები გადასცეს ავღანელ სამხედროებს,ოფიციალურად დაასრულეს მათი მონაწილეობა ომის საბრძოლო მოქმედებებში. 2014 წლის 28 დეკემბერს ნატომ ოფიციალურად დაასრულა ISAF–ის საბრძოლო მოქმედებები ავღანეთში და ოფიციალურად გადასცა უსაფრთხოების სრული პასუხისმგებლობა ავღანეთის მთავრობას. ნატოს ეგიდით ჩატარებული ოპერაცია „მტკიცე მხარდაჭერა“ შეიქმნა იმავე დღეს, როგორც ISAF–ის მემკვიდრე.
ოსამა ბინ ლადენის ლიკვიდაციის შემდეგ NATO-ს ლიდერებმა დაიწყეს ავრანეთის დატოვების სტრატეგიის ასრულება. 2014 წლის 28 დეკემბერს NATO-მ ფორმალურად დაასრულა ISAF-ის ოპერაციები და უსაფრთხოების მოვალეობები გადასცა ავღანეთის მთავრობას. თალიბანის სამხედრო ძალით განადგურების გეგმის ჩავარდნის შემდეგ კოალიციის ძალებმა და პრეზიდენტ აშრაფ ღანის მთავრობამ ცალ-ცალკე დაიწყეს კონფლიქტის დიპლომატიური გზით მოგვარების მცდელობები. ეს მცდელობები დასრულდა 2020 წლის თებერვალში, როცა აშშ-მ და თალიბანმა დოჰაში ხელი მოაწერეს სამშვიდობო ხელშეკრულებას, რომელიც ითვალისწინებდა ავღანეთიდან აშშ-ის ძალების გასვლას 2021 წლის აპრილისათვის. თალიბანს კი დაევალა ავღანეთის ტერიტორიაზე აშშ-სა და მის მოკავშირეებზე განხორციელებული თავდასხმების აღკვეთა. ავღაბეთის მტავრობამ მოლაპარაკებებში არ მიიღო მონაწილეობა და უარყო პატიმრების გათავისუფლების პირობა.
აშშ-ის მიერ ჯარების გაყვანის თარიღი გადაიდო 31 აგვისტომდე. თალიბანმა თავდაპირველად დათქმული დროის გასვლის შემდეგ დაიწყო თავდასხმა, ზაფხულში, რომლის შედეგადაც დაიკავეს თითქმის მთლიანი ავღანეთი და ქაბული აიღეს 15 აგვისტოს, ამავე დღეს აშრაფ ღანმა დატოვა ქვეყანა და თალიბანმა გამარჯვება გამოაცხადა. თალიბანური რეჟიმის აღდგენა დააფასტურა აშშ და 30 აგვისტოს უკანასკნელმა ამერიკულმა თვითმფრინავმა დატოვა ავღანეთი. 20 წლის შემდეგ ომი დასრულდა.
ომის ფასის პროექტზე დაყრდნობით, ომში 176 000 ადამიანი დაიღუპა, 46 319 სამოქალქო პირი, 69 095 სამხედრო და 52 893 პარტიზანი. გაეროზე დაყრდნობით, 2001 წლის შემდეგ 5.7 მილიონზე მეტი ლტოლვილი დაბრუბდა ავღანეთში, თუმცა 2021 წლის შემდეგ კვლავ 2.6 მილიონი ადამიანი იქცა დევნიდალად, უმეტესად ირანში და პაკისტანში და კიდევ 4 მილიონი ავღანელი ითვლება ქვეყნის საზღვრებს შიგნით იძულებით გადაადგილებულ პირად. *
სახელები
ომს ჰქვია ავღანეთის ომი 2001 წლიდან 2021 წლამდე, რათა იგი გამორჩეული იყოს სხვა ომებისგან, განსაკუთრებით სსრკ-ს ავღანეთში შეჭრისგან. დასავლური ხედვით ორი იყოფა ორ ნაწილად, პირველი – 2001-2014 წლები (ISAF მისია), როდესაც კოალიციის ოპერაციების უმეტესობა ჩატარდა, და მეორე – 2014 წლიდან 2021 წლამდე (RS მისია), როდესაც ბრძოლების უმეტესობას ავღანეთის შეიარაღებული ძალები აწარმოებდა. ომს აშშ-ს შეიარაღებულ ძალებში მიენიჭა კოდური სახელი ოპერაცია შეუზღუდავი თავისუფლება 2001-2014 წლებში და ოპერაცია თავისუფლების სენტინელი 2014-2021 წლებში. ალტერნატიულად ომს უწოდებენ „აშშ-ის ომს ავღანეთში“. თავად ავღანეთში ომს ეწოდება „ომი ავღანეთში“ (, იანგ დარ ავღანისტან; د افغانستان جګړه, და ავღანისტან იანგრა).
ავღანეთის სამოქალაქო ომის დაწყებამდე
ავღანეთის სტრატეგიული გეოგრაფიული პოზიცია აზიაში მუდმივად იწვევდა ავღანეთში წარუმატებელ შეჭრებს, რამაც ქვეყანას „იმპერიების სასაფლაოს“ სახელი შესძინა. ბრიტანელებმა ავღანეთის გაკონტროლების მცდელობა დაიწყეს 1838 წლიდან, მათ ამაში ეცილებოდათ რუსეთის იმპერია, საბოლოოდ ბრიტანელებმა იმპერიათა ჭიდილში დაამარცხეს რუსეთი, თუმცა აღიარეს, რომ ავღანეთს პირდაპირ ვერ გააკონტროლებდნენ და ქვეყანაში ნახევრად მარიონეტული მთავრობა დასვეს. ავღანეთმა დამოუკიდებლობა დაიბრუნა 1919 წელს და გახდა მონარქია.
ავღანეთის პოლიტიკურმა წესრიგმა რღვევა დაიწყო 1970-იან წლებში, თავდაპირველად, მუჰამედ დაუდ ხანმა აიღო ძალაუფლება 1973 წლის ივლისის გადატრიალებაში, როდესაც მონარქია ჩაანაცვლა ავტოკრატიულმა რესპუბლიკამ, დაუდ ხანი მოკლეს 1978 წლის აპრილის საურის რევოლუციაში, როდესაც ავღანეთის სახალხო დემოკრატიულმა პარტიამ (PDPA) ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება და დაიწყო 40-წლიანი უწყვეტი კონფლიქტი. PDPA-მ სცადა ქვეყნის სოციალისტური ტრანსფორმაცია გარიგებით ქორწინებების აკრძალვით, წერა-კითხვის მასობრივი გავრცელებით და მიწის მფლობელობის რეფორმით. ეს ავღანეთის ეწინააღმდეგებოდა ტრადიციულ წესრიგს და გამოიწვია დიდი წინააღმდეგობა ძნელად მისაღწევ ადგილებში. PDPA-ს რეპრესიებს და ათასობით პოლიტიკური პატიმრის სიკვდილით დასჯას მოჰყვა ღია აჯანყებები, 1979 წლის ჰერატის აჯანყების ჩათვლით. PDPA დაასუსტა შიდადაპირისპირებებმა პარტიის ლიდერებს შორის. პარტიაში მოხდა შიდაგადატრიალება, როდესაც ჰაფიზულა ამინმა ძალაუფლებას ჩამოაშორა ნურ მუჰამედ თარაქი. სსრკ, PDPA-ს სისუსტის გათვალისწინებით, ავღანეთში სამი თვის შემდეგ შეიჭრა, ამინის ჩამოსაგდებად.
საქართველოს დაბები
საქართველოს დაბები — საქართველოს დაბების სია მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. სიაში შეყვანილია დაბები, რომლებიც თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში შედიან.
ავღანეთის ომი (2001–2021)
ავღანეთის სამოქალაქო ომის დაწყებამდე
1979 წლის დეკემბერში სსრკ-ის შეჭრამ ავღანეთში გაამწვავა ცივი ომი და გამოიწვია სსრკ-ის მოწინააღმდეგეების, აშშ, პაკისტანი, საუდის არაბეთი და ჩინეთი, მხარდაჭერა ავღანელი მეამბოხეების მიმართ. ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ სეკულარული და სოციალისტური მთავრობა, რომელიც აკონტროლებდა ქალაქებს, და რელიგიურად მოტივირებული მოჯაჰიდი, რომელიც აკონტროლებდა სოფლებს და ძნელად მისაღწევ დასახლებებს. CIA მუშაობდა პაკისტანის დაზვერვასთან ერთად და მოჯაჰიდებს აწვდიდნენ უცხოურ დახმარებას. ომმა ასევე მიიზიდა არაბი მოხალისეები „ ავღანელი არაბები “, ოსამა ბინ ლადენის ჩათვლით.
ავღანეთიდან სსრკ-ის გასვლის შემდეგ, 1989 წლის მაისში, PDPA-ს რეჟიმმა გაძლო 1992 წლამდე და უზბეკი გენერალ აბდულ რაშიდ დოსტუმის დახმარებით დატოვეს ქაბული. მოჯაჰიდმა აიღო ქაბული 1992 წლის 16 აპრილს და გამოაცხადეს ავღანეთის ისლამური სახელმწიფოს შექმნა.
სამოქალაქო ომი, მხედართმთავრების ერა (1992–1996)
1992 წელს მოჯაჰიდის მეთაური ბურჰანუდინ რაბანი ოფიციალურად გახდა ავღანეთის პრეზიდენტი, თუმცა მას მოუწია სხვა მხედართმთავრებთან ბრძოლა ქაბულის კონტროლისთვის. 1994 წლის ბოლოს რაბანის თავდაცვის მინისტრმა, აჰმად შახ მასუდმა, დაამარცხა ჰეკმატიარი ქაბულში და შეაჩერა დედაქალაქის დაბომბვა. მასუდმა სცადა პოლიტიკური პროცესების წამოწყება ეროვნული კონსოლიდაციის მიზნით. სხვა მხედართმთავრები, დასავლეთში ისმაილ ხანისა და ჩრდილოეთში დუსტუმის ჩათვლით, ინარჩუნებდნენ ავტონომიას. მხედართმთავრებს შორის ბრძოლები ავღანეთის კონფლიქტის ყველაზე სასტიკი პერიოდი იყო. ქაბული, რომელიც ადრე ბრძოლებისგან შორს იყო, ახლა ეპიცენტრი გახდა და ქალაქში დაახლოებით 25 000 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა. ხშირი იყო მასობრივი მკვლელობები, გაუპატიურებები, წამებები და სხვა ომის დანაშაულები. აქედან აღზევდა თალიბანი.
1994 წელს მუჰამედ ომარი, მოჯაჰიდი, რომელიც სწავლობდა პაკისტანის მადრესეში, დაბრუნდა კანდაჰარში და ჩამოაყალიბა უმეტესად პუშტუნებისგან შემდგარი თალიბანის მოძრაობა. მისი მიმდევრების უმეტესობა იყვნენ რელიგიური მოსწავლეები ცნობილნი, როგორც თალიბები, მათ სურდათ დაესრულებინათ მხედართმთავრების ერა შარიათის კანონის მეშვეობით. ქვეყანაში გავრცელებულმა ანარქიამ, განსაკუთრებით გაუპატიურებებმა, ძარცვებმა და მკვლელობებმა, განარისხა თალიბანი. 1994 წლის ნოემბრისთვის თალიბანი დაეპატრონა კანდარის პროვინციას. მათ უარყვეს შეთავაზება კოალიციური მთავრობის ჩამოყალიბების შესახებ და 1995 წელს დაიძრნენ ქაბულისაკენ.
1994 წელს თალიბანის გამარჯვებებს მალევე მოჰყვა მძიმე დამარცხებები. პაკისტაინი „ძლიერ მხარდაჭერას უწევდა“ თალიბანს. ანალიტიკოსებმა თალიბანი დაახასიათეს, როგორც პაკისტანის ინტერესების დამაკმაყოფილებელი დაჯგუფება. თალიბანმა ქაბულის დაბომბვა დაიწყო 1995 წელს, თუმცა მალევე უკან დაახევინა მასუდმა. 1996 წლის 27 სექტემბერს თალიბანმა, პაკისტანის დახმარებით და საუდის არაბეთის დაფინანსებით, აიღო ქაბული და გამოაცხადა ავღანეთის ისლამური საამირო.
თალიბანის საამირო ჩრდილოეის ალიანსის წინააღმდეგ
ავღანეთის ისლამუტი საამირო აღიარა მხოლოდ პაკისტანმა, საუდის არაბეთმა და არაბთა გაერთიანებულმა საამიროებმა. თალიბანმა თავის კონტროლირებად განაწესა ისლამის ფუნდამენტალისტური ინტერპრეტაცია, ქალებს აეკრძალათ მუშაობა, სკოლაში სიარული და სახლის დატოვება მამაკაცი ნათესავის თანხლების გარეშე. პაკისტანელ ექსპერტ აჰმედ რაშიდზე დაყრდნობით, „1994-1999 წლებში 80 000-100 000 პაკისტანელი ემზადებოდა და იბრძოდა ავღანეთში“ თალიბანის მხარეს.
შვედეთის აკადემია
ისტორია
1901 წლიდან აკადემია ყოველწლიურად იღებს გადაწყვეტილებას თუ ვინ იქნება ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურაში. აკადემია ასევე გადასცემს დობლოუგის პრემიას შვედური და ნორვეგიული მხატვრული ლიტერატურის ავტორებს.
აკადემიის შენობა ცნობილია როგორც სტოკჰოლმის საფონდო ბირჟის შენობა. თავიდან მისი ზედა სართული გამოიყენებოდა საფონდო გარიგებებისთვის ხოლო ქვედა სართულის დარბაზი ბალების მოსაწყობად. როდესაც აკადემია დაარსდა ეს იყო სტოკჰოლმში ყველაზე დიდი დარბაზი რომელიც თბებოდა და შესაძლებელი იყო ზამთარში მისი გამოყენება. ამიტომაც მეფემ მოითხოვა მისი აკადემიისთვის თხოვება. შენობის მეორე სართულის გამოყენების უფლება აკადემიამ მხოლოდ 1914 წელს მიიღო.
სქოლიო
კატეგორია:შვედეთის სამეფო აკადემიები
ავღანეთის ომი (2001–2021)
თალიბანის საამირო ჩრდილოეის ალიანსის წინააღმდეგ
მასუდი და დოსტუმი, ყოფილი მოსისხლე მტრები, გაერთიანდნენ თალიბანის წინააღმდეგ და შექმნეს ჩრდილოეთის ალიანსი. მასუდის ტაჯიკურ და დოსტუმის უზბეკურ ძალებთან ერთად, გაერთიანებაში შედიოდნენ ჰაზარული და პუშტუნი ძალები აბდულ ჰაქისა და ჰაჯი აბდულ ყადირის მეთაურობით. აბდულ ჰაქმა ასევე შეკრიბა თალიბანიდან დეფექტორი პუშტუნები. ყველა მხარე შეთანხმდა თანამშრომლობაზე ავღანეთის დევნილ მეფე ზაჰირ შაჰთან ერთად. ჩრდილოეთის ალიანსს მხარი დაუჭირა რუსეთმა, ირანმა, ტაჯიკეთმა და ინდოეთმა. 1998 წელს თალიბანმა მაზარ-ი-შარიფი აიღო და დოსტუმს დევნილობაში წასვლა აიძულა.
გაეროზე დაყრდნობით, თალიბანი ცდილობდა ძალაუფლების კონსოლიდაციას ჩრდილოეთ და დასავლეთ ავღანეთში და ხოცავდნენ მშვიდობიან მოსახლეობას. გაეროს წარმომადგენლება განაცხადეს, რომ 1996-2001 წლებში 15 ხოვცა-ჟლეტა ჩაიდინა თალიბანმა. თალიბანი განსაკუთრებით დევნიდა შიიტ ჰაზარელებს. 1998 წელს 3 000 თალიბანი პატიმრის სიკვდილის დასჯის საპასუხოდ, თალიბანმა დახოცა 4 000 მშვიდობიანი მაცხოვრებელი მაზარ-ი-შარიფში 1998 წელს.
2001 წლისთვის თალიბანი აკონტროლებდა ავღანეთის 90%-ს და ჩრდილოეთის ალიანსი შევიწროებული იყო ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთისკენ. თალიბანის მხაარეს იბრძოდა 28 000-30 000 პაკისტანელი (ასევე პუშტუნები) და 2000-3000 ალ-კაიდას მილიტანტი. სხვა პაკისტანელები ფრონტის კორპუსიდან იბრძოდნენ ავღანეთში, პაკისტანის არმია ასევე პირდაპირ უჭერდა მხარს თალიბანს.
ალ-კაიდა
1996 წლის აგვისტოს ოსამა ბინ ლადენი იძულებული გახდა დაეტოვებინა სუდანი და გადავიდა ჯალალაბადში, ავღანეთში. მან დააარსა ალ-კაიდას საერთაშორისო ქსელი 1980-იანი წლების მიწურულს, მოჯაჰიდის დასახმარებლად სსრკ-ს წინააღმდეგ, თუმცა მისი მიზნები მალე შეცვალა მთავარსარდლების დაპირისპირებებმა. იგი დაუახლოვდა მულა ომარს და ალ-კაიდას ოპერაციები გადაიტანა აღმოსავლეთ ავღანეთში, სადაც მას თალიბანი მფარველობდა.
9/11-ის კომისიამ აშშ-ში დაადგინა, რომ თალიბანის მფრაველობის ქვეშ, ალ-კაიდა ავღანეთს იყენებდა საწვრთნელ, მოსამზადებელ, იარაღების საწყობ, სხვა ჯიჰადისტებთან საკოორდინაციო და ტერორისტული აქტების დასაგეგმავ ბაზად. ალ-კაიდა ავღანეთში მხარს უჭერდა სხვა ორგანიზაიცებსაც. დაახლოებით 10 000-20 000 მამაკაცი გაიწვრთნა ალ-კაიდას ბაზაზე 11 სექტემბრის ტერაქტამდე, მათი უმეტესობა თალიბანის მხარეს იბრძოდა ჩრდილოეთის ალიანსის წინააღმდეგ, მცირე რაოდენობით შეუერთდნენ ალ-კაიდას.*
1998 წლის აგვისტოს აშშ-ის საელჩოების დაბომბვის შემდეგ, აშშ-ის პრეზიდენტ ბილ კლინტონმა ალ-კაიდას ბაზებზე საჰაერო თავდასხმის ბრძანება გასცა. აშშ თალიბანს დიპლომატიური ზეწოლით აიძულებდა ბინ ლადენის დათმობას. 1999 წლეს საერთაშორისო საზოგადოებამ თალიბანს სანქციები დააწესა და ბინ ლადენის გადაცემა მოითოხვა. თალიბანმა უარყო მოთხოვნები.
ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს (CIA) სპეციალური საქმიანობის დივიზიის პარტიზანული ჯგუფები აქტიური იყო ავღანეთში 1990-იან წლებში, ოსმა ბინ ლადენის ლიკვიდაციის ან დატყვევების მიზნით. ამ გუნდემა დაგეგმეს რამდენიმე ოპერაცია, თუმცა კლინტონისგან არ მიიღეს მათი გამოყენების ბრძანება. ავღანეთის ლიდერებთან ამ დროს ჩამოყალიბებული ურთიერთობები აუცილებელი გახდა 2001 წლის შეჭრისას.
აშშ-ის პოლიტიკის ცვლილება
ბილ კლინტონის პრეზიდენტობისას აშშ უპირატესობას ანიჭებდა პაკისტანს და 1998-1999 წლებამდე არ ჰქონდა აშკარა პოლიტიკა ავღანეთის მიმართ. მაგალითად, 1997 წელს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის რობინ რაფაელმა მასუდს უთხრა, რომ დანებებულიყო თალიბანთან ბრძოლის მაგივრად. მასუდმა თქვა, რომ თუ ის გააკონტროლებდა თავისი ქუდის ზომის ტერიტორიას, მაშინ დაიცავდა მას თალიბანისგან. ამავე დროს კლინტონის ადმინისტრაციის საგარეო პოლიტიკის უმაღლესი თანამდებობების პირები გაემგზავრნენ ჩრდილოეთ ავღანეთში, რათა დაერწმუნებინათ ჩრდილოეთის ფრონტი, არ გამოეყენებინათ მნიშვნელოვანი შანსი თალიბანის წინააღმდეგ. ისინი ითხოვდნენ ემბარგოსა და ცეცხლის შეწყვეტას, ამავე დროს პაკისტანმა დაიწყო ბერლინის საჰაერო მომარაგების მსგავსი მოქმედებები თალიბანის ძალების აღსადგენად, დაფინანსებული საუდების ფული.
აშშ-ის პოლიტიკა ავღანეთის მიმართ შეიცვალა 1998 წელს აშშ-ის საელჩოს დაბომბვის შემდეგ. ოსამა ბინ ლადენს მიეწერა ტერაქტში მონაწილეობა. 1999 წელს აშშ-მ და გაერომ დაასანქცირეს თალიბანი გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1267-ის მიხედვით, რომელიც ითხოვდა ოსამა ბინ ლადენის ექსტრადაციასა და ტერორისტების ყველა ბაზის დახურვას ავღანეთში. ერთადერთი კოლაბორაცია აშშ-სა და მასუდს შორის გაიმართა სწორედ ამ დროს, როცა ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო ცდილობდა ოსამა ბინ ლადენის ადგილსამყოფელის დადგენას. აშშ და ევროკავშირი არ დაეხმარნენ მასუდს თალიბანთან ბრძოლაში.
2001 წელს დაიწყო ცვლილებები აშშ-ის პოლიტიკაში CIA-ის ოფიცრების დამსახურებით, რომლებიც იცნობდნენ მასუდს. CIA-ის ადვოკატებმა, ახლო აღმოსავლეთის დივიზიისა და კონტრტერორისტული ცენტრის ოფიცრებთან ერთად, დაიწყეს დოკუმენტების შედგენა პრეზიდენტი ბუშის ხელმოწერის მოსაპოვებლად, ფარული ქმედებების პროგრამისთვის ავღანეთში. ეს იყო აშშ-ის პირველი ქმედება ომის მასუდის სასარგებლოდ წასაყვანად.
მასუდის მკვლელობა
2001 წლის დასაწყისში მასუდმა და რამდენიმე სხვა ავღანელმა ლიდერმა მიმართეს ევროპის პარლამენტს ბრიუსელში და საერთაშორისო საზოგადოებას ჰუმანიტარული დახმარება სთხოვეს. ავღანეთის დელეგაციამ განაცხადა, რომ თალიბანი და ალ-კაიდა წარმოადგენდნენ „ისლამის ძალიან არასწორ აღთქმას“ და ასევე თქვეს, რომ პაკისტანისა და ოსამა ბინ ლადენის ალ-კაიდას მხარდაჭერის გარეშე მათი სამხედრო კამპანია შეუძლებელი გახდებოდა ერთ წელში. მასუდმა გამოსცა გაფრთხილება, რომ მისმა დაზვერვამ შეაგროვა ინფორმაცია გარდაუვალ მასშტაბურ თავდასხმაზე აშშ-ის გულში.
2001 წლის 9 სექტემბერს ორი არაბი ბელგიური პასპორტებით, რომლებიც პოზირებდნენ, როგორც ჟურნალისტები, მოკლეს მასუდი თვითმკვლელ თავდასხმაში თახარის პროვინციაში. მასუდი დარდობდა თავის რეპუტაციაზე არაბულ და ისლამურ სამყაროებში და სურდა ოსამა ბინ ლადენის პროპაგანდის უკუგდება. ორი კაცი ადგილზე მივიდნენ მისასალმებელი წერილით ლონდონის ისლამური დაკვირვების ცენტრისგან და კონტაქტი დაამყარეს მოჯაჰიდის პარტიის ლიდერ აბდულ რასულ საიაფის მეშვეობით, რომელიც მასუდის მოკავშირე იყო. „ჟურნალისტებმა“ მიანიშნეს, რომ ისინი მასუდს დადებითად წარმოადგენდნენ. ინტერვიუს დაწყებიდან ცოტა ხანში ოპერატორმა გააქტიურა კამერაში დამალული ბომბი. აფეთქებამ მოკლა ოპერატორი და მეტალის ნაფლეთებმა მძიმედ დაჭრა მასუდი, რომელიც საავადმყოფოში თვითმფრინავით გადაყვანისას დაიღუპა. მეორე კაცი მოკლეს ცეცხლსასროლი იარაღით გაქცევის მცდელობისა.
ოსამა ბინ ლადენმა ბრძანა მასუდის მკვლელობა, რათა გაეხარებინა თალიბანის ლიდერები, რადგან აშშ-ზე მომავალი თავდასხმები დიდ პრობლემებს წარმოშობდა თალიბანისთვის. მოგვიანებით ალ-კაიდას ჟურნალმა საუდის არაბეთში გამოსცა სტატია, რომელიც ახასიათებდა ალ-კაიდას ჩართულობას მასუდის მკვლელობაში. ორმა მკვლელმა წვრთნა გაიარა ბინ ლადენის ბანაკებში და ინტერვიუმდე წასვლამდე ოსამა ბინ ლადენმა და აიმან ალ-ზავაჰიმ გააცილეს. წერილი ინტერვიუს თხოვნით იპოვეს ალ-ზავაჰირის კომპიუტერში, ქაბულში 2001 წლის ბოლოს ჩხრეკისას. თალიბანმა უარყო მკვლელობაში მონაწილეობა.
11 სექტემბრის ტერაქტები
2001 წლის 11 სექტემბერს 19 არაბმა მამაკაცმა, რომელთაგან 15 იყო საუდის არაბეთიდან, განახორციელა შეთანხმებული თავდასხმები აშშ-ში. გაიტაცეს ოთხი კომერციული რეაქტიული თვითმფრინავი. გამტაცებლებმა, ალ-კაიდას ჰამბურგის ქსელის წევრებმა, განძრახ დააჯახეს ორი თვითმფრინავი მსოფლიოს სავაჭრო ცენტრის ტყუპ კოშკებს ნიუ-იორკში, დაიღუპა ბორტზე მყოფი ყველა ადამიანი და დამატებით 2000 ადამიანზე მეტი შენებებში. ორივე შენობა დაინგრა შეჯახებიდან ორ საათში, დაინგრა და დაზიანდა ახლოს მყოფი სხვა შენობებიც. მესამე თვითმფრინავი დაეჯახა პენტაგონს, არლინგტონში, ვირჯინიაში, ვაშინგტონის კოლუმბიის ოლქთან ახლოს. მეოთხე თვითმფრინავი ჩამოვარდა მინდორში შანკსვილთან ახლოს, პენსილვანიის შტატში მას შემდეგ, რაც მგზავრებმა და ეკიპაჟმა თვითმფრინავზე კონტროლის დაბრუნება სცადეს. გამტაცებლებს ლაინერი ვაშინგტონის კოლუმბიის ოლქში მიჰყავდათ თეთრ სახლზე ან კაპიტოლიუმზე თავდასხმისთვის, ბორტზე მყოფი ყველა ადამიანი დაიღუპა. პირველადი დახმარების პირებს შორის, მათ შორის მაშველი-მეხანძრეები და პოლიციელები, 836 ადამიანი დაიღუპა, 2009 წლის მონაცემებით. საერთო ჯამში 11 სექტემბრის ტერაქტებს ემსხვერპლა 2996 ადამიანი, მათ შორის 19 გამტაცებელი ტერორისტი.
თავდასხმებზე პასუხისმგებელია ოსამა ბინ ლადენი და აშშ-ის სურვილი, ტერაქტებზე პასუხიმგებელი ტერორისტების პასუხისგებაში მიცემისა, გახდა ომის casus belli. ისტორიკოსი კარტერ მალკასიანი წერს, რომ „უიშვიათესად ისტორიაში ერთი კაცი იწყებს ომს.“ ბინ ლადენს სურდა აშშ-ის ავღანეთში სსრკ-ს მსგავს ომში ჩათრევა სურდა. თალიბანმა სახალხოდ დაგმო 11 სექტემბრის ტერაქტები. მათ ძალიან ცუდად შეაფასეს აშშ-ის ომში ჩართვის სურვილი. აშშ-ს სჯეროდა, რომ ალ-კაიდა და თალიბანი გაუცალკევებელი ორგანიზაციები იყო, როდესაც მათ სრულიად განსხვავებული მიზნები და ლიდერები ჰყავდათ.
აშშ-ის ულტიმატუმი
11 სექტემბრის ტერაქტების შემდეგ აშშ-ის ეროვნული უშიშროების საბჭო შეთანხმდა, რომ სავარაუდოდ მათ დასჭირდებოდათ სამხედრო ოპერაციების ჩატარება ალ-კაიდასა და თალიბანის წინააღმდეგ, თუმცა დასაწყისისთვის ბუშმა გადაწყვიტა თალიბანისათვის ულტიმატუმის მიცემა. პრეზიდენტის ულტიმატუმის მიხედვით თალიბანს „უნდა დაეკეტა ყველა ტერორისტების სამწვრთნელო ბანაკი, გადაეცათ ყველა ტერორისტი და მათი მხარდამჭერი და აშშ-სთვის მიეცათ წვდომა ხსენებულ ბანაკებზე, ინსპექციისათვის.“ იმავე დღეს ქაბულში შეიკრიბნენ სულიერი წინამძღვრები და გადაწყვიტეს აშშ-სთვის ბინ ლადენის გადაცემა, თუმცა მულა ომარმა გადაწყვიტა, რომ „ოსამას გადაცემა იქნება სამარცხვინო ჩვენთვის და ჩვენი ისლამური აზრისთვის“ და აშშ გააგრძელებდა მოთოვნებს ბინ ლადენის გადაცემის შემდეგ, რომელიც მისი თქვით უდანაშაულო იყო. თალიბანმა უარყო ულტიმატუმი და განაცხადა, რომ ოსამა ბინ ლადენს იცავდა პუშტუნთა სტუმარ-მასპინძლობის კანონები.
კვირების შემდეგ, აშშ-სა და ნატოს შეჭრის დასაწყისში, თალიბანმა მოითხოვა ბინ ლადენის ბრალის დამადასტურებელი სამხილები და განახადა, რომ ბინ ლადენს გადასცემდა მესამე სახელმწიფოს თუ აშშ შეწყვეტდა ავღანეთის დაბომბვას და დაადასტურებდა ბინ ლადენის ბრალეულობას. ბუშს ადმინისტრაციამ მოლაპარაკებებზე უარი განაცხადა და თქვა, რომ „თალიბანმა უნდა იმოქმედოს ახლა.“ ფარული აშშ-ის სამხედრო ოპერაცია მალევე მალევე დაიწყო და ის ომში ოფიციალურად გადაიზარდა 2001 წლის 7 ოქტომბერს.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ომები კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ომები კატეგორია:უკრაინის ომები კატეგორია:თურქეთის ომები კატეგორია:შვეიცარიის ომები კატეგორია:ესპანეთის ომები კატეგორია:პოლონეთის ომები კატეგორია:იტალიის ომები კატეგორია:უნგრეთის ომები კატეგორია:საბერძნეთის ომები კატეგორია:გერმანიის ომები კატეგორია:საქართველოს ომები კატეგორია:საფრანგეთის ომები კატეგორია:დანიის ომები კატეგორია:ბულგარეთის ომები კატეგორია:აზერბაიჯანის ომები კატეგორია:ავსტრიის ომები კატეგორია:სომხეთის ომები კატეგორია:ავღანეთის ომები კატეგორია:კანადის შეჭრები კატეგორია:ავსტრალიის შეჭრები კატეგორია:აშშ-ის შეჭრები კატეგორია:თალიბანი კატეგორია:2010-იანი წლების კონფლიქტები კატეგორია:2020-იანი წლების კონფლიქტები
1394
თარიღი უცნობია
*
მაუტჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკი
მაუტჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკი ― მესამე რაიხის საკონცენტრაციო ბანაკი. შეიქმნა 1938 წლის ივლისში ავსტრიის ქალაქ მაუტჰაუზენიდან 4 კილომეტრში. თავდაპირველად იყო დახაუს საკონცენტრაციო ბანაკის ფილიალი, 1939 წლის მარტიდან კი დამოუკიდებელი საკონცენტრაციო ბანაკი. ბანაკში 7 წლის განმავლობაში იმყოფებოდა 190 ათასი ადამიანი, საიდანაც მოკლეს 90 ათასი ადამიანზე მეტი. გაათავისუფლა აშშ-ის არმიამ 1945 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მესამე რაიხის საკონცენტრაციო ბანაკები
სანტიაგო-დე-კომპოსტელა
სანტიაგო-დე-კომპოსტელა (Santiago de Compostela; Santiago de Compostela) — ქალაქი  ესპანეთში, გალისიის ავტონომიური რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქის ღირსშესანიშნაობები და მთლიანად ქალაქი 1985 წლიდან შეტანილია იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებში (კრიტერიუმი I, II, VI).
დაძმობილებული ქალაქები
🇵🇹 სანტიაგო-დ-კაკემი, პორტუგალია (1980 წლიდან)
🇮🇷 მეშხედი, ირანი (2000 წლიდან)
🇦🇷 ბუენოს-აირესი, არგენტინა (1980 წლიდან)
🇮🇷 ყუმი, ირანი (2000 წლიდან)
🇲🇽 სანტიაგო-დე-კერეტარო, მექსიკა (2005 წლიდან)
🇩🇴 სანტიაგო-დე-ლოს-კაბალიეროსი, დომინიკელთა რესპუბლიკა (2004 წლიდან)
🇮🇹 ასისი, იტალია (2008 წლიდან)
გალერეა
thumb|center|320px|სანტიაგოს ძველი ქალაქის ხედები
სულავესის ზღვა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:წყნარი ოკეანის ზღვები კატეგორია:ინდონეზიის ზღვები კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით
ჯავახეთი
ჯავახეთი — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი სამხრეთ საქართველოში. მოიცავს ახლანდელი ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას. ისტორიულად საზღვრავდა დასავლეთით მდინარე მტკვარი (მდინარის მარცხენა შენაკადი ხევები მგელციხიდან ასპინძამდე ასევე ჯავახეთში შედიოდა), ჩრდილოეთით, სამხრეთით და აღმოსავლეთით შავვაშეთის, სამსარისა და ნიალისყურის მთები.
სახელწოდება
ქართლის ცხოვრების მიხედვით, სახელწოდება ჯავახეთი მომდინარეობს ქართველთა ერთ-ერთი ეთნარქის ჯავახოსისაგან. ლეონტი მროველი წერდა:
ტერმინი „ჯავახეთი“ მიღებულია ჯავახ- ფუძეზე -ეთ ბოლოსართის დართვით, შესაბამისად „ჯავახეთი“ ჯავახების საცხოვრებელს, სამყოფელს ნიშნავს (შეადარეთ: სპარსეთი – სპარსთა ქვეყანა, რუსეთი – რუსთა ქვეყანა).
პირველი ცნობა ჯავახეთის სახელწოდების შესახებ ურარტუულ წყაროებში, მეფე არგიშთი I-ის წარწერებში გვხვდება (ძვ. წ. 785). აქ ჯავახეთი ზააბახას სახელითაა ნახსენები. პავლე ინგოროყვას მოსაზრებით სიტყვა ჯავახი უძველეს ქართულ სატომო სახელწოდებას – ტაოხ-ს უკავშირდება. ტაოხები დიაოხის (ტაოს) ძირითად მოსახლეობას შეადგენდნენ და დღევანდელი ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთისა და სამხრეთ საქართველოს, მათ შორის ჯავახეთის ტერიტორიაზე სახლობდნენ. პავლე ინგოროყვა თვლის, რომ ტაოხსა და ჯავახს შორის შუალედური ფორმა უნდა ყოფილიყო ჭაოხ-ი, ჭავახ-ი.
დღევანდელი ადგილობრივი სომხური მოსახლეობა ჯავახეთს ჯავახქ-ს (სომხ. Ջավախք) ეძახის, რაც ქართული სახელის სომხური ინტერპრეტაციაა.
თბილისში არსებობს ჯავახეთის ქუჩა.
ისტორია
წყაროებში ჯავახეთი (ზააბახა) პირველად ძვ. წ. 785 წელს იხსენიება ურარტუს მეფის არგიშთი I-ის წარწერაში, როგორც დაპყრობილი მხარე; იმხანად იგი მოიცავდა ჩილდირის ტბის დასავლეთ მხარეს (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). ჯავახეთი როგორც აღმოსავლურქართულ, ისე დასავლურქართულ კულტურულ-ისტორიულ სფეროში იყო მოქცეული (ჯავახეთის, ისე როგორც მთელ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს ტოპონიმიკაში, შეიმჩნევა ზანური ენის დანაშრევი ელემენტები). ისტორიული ჯავახეთი იყოფოდა: ზემო ჯავახეთად (ახალქალაქის ზეგანი) და ქვემო ჯავახეთად (მდინარე მტკვრის კანიონი მარცხენა სანაპიროთი).
ქართული წყაროების მიხედვით, წუნდის საერისთავოში გაერთიანებული ჯავახეთი უძველესი დროიდანვე ქართლის მეფეს ემორჩილებოდა, რომლის ცენტრი ქალაქი წუნდა იყო. პირველი ქართული ეკლესიები იქ IV-VI საუკუნეებში აშენდა, ხოლო ვახტანგ გორგასალმა ჯავახეთში საეპისკოპოსო კათედრა დააარსა. ჯავახეთზე გადიოდა ბიზანტიისა და ქართლის დამაკავშირებელი გზა. არაბული და სომხური წყაროები (ბალაზორი, იოანე მამიკონიანი) ჯავახეთს ქართლის იმ მხარეთა შორის ასახელებენ, რომლებიც VII საუკუნეში არაბებმა დაიპყრეს. არაბთა სახალიფო ევროპაში, აზიაში და აფრიკაში იყო გადაჭიმული, იმპერიის ერთი ცენტრიდან მართვა შეუძლებელი გახდა. VIII საუკუნის ბოლოს დაიწყო სახალიფოს დასუსტება, რაც საქართველოშიც აშკარად აისახა. იწყება ცალკეული სამეფოების ჩამოყალიბება. ჯავახეთი ქართველთა სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა, თუმცა X საუკუნის 60-იან წლებში ეს მხარე აფხაზეთის სამეფოს მფლობელობაში მოექცა. აფხაზ მეფეებს საქართველოს გაერთიანება სურდათ, ამიტომაც ჯავახეთი, რომელზეც გადიოდა საქართველოს თითქმის ყველა მხარის დამაკავშირებელი გზები, მნიშვნელოვანი და სტრატეგიული ობიექტი იყო. საქართველოს ცენტრალიზირებული სახელმწიფოს ჩამოყალიბების ბოლოს 1010 წელს ჯავახეთი მის შემადგენლობაში იყო.
XIII საუკუნიდან ჯავახეთის ადმინისტრაციული საზღვრებში შედიოდა აგრეთვე პალაკაციო და სამცხის ნაწილი. XV საუკუნეში ჯავახეთი სამცხე-საათაბაგოს სამთავროს ეკუთვნოდა. XVI საუკუნეში სამხრეთ საქართველოს სხვა ტერიტორიის ნაწილთან ერთად ოსმალეთმა მიიტაცა. ჯავახეთის ქართული მოსახლეობის ერთი ნაწილი ქვეყნის შიდა რაიონებში - ქართლსა და იმერეთში გადასახლდა. ადგილზე დარჩენილმა იძულებით ისლამი მიიღეს.
XIX საუკუნის პირველ მესამედში, მას შემდეგ, რაც რუსეთის იმპერიამ ამიერკავკასია დაიპყრო, მას კიდევ უფრო დაეძაბა ურთიერთობა სპარსეთსა და ოსმალეთის იმპერიასთან. რუსეთის მთავარი ამოცანა იყო სამხრეთ საზღვრების საიმედო ჩაკეტვა. მთავრობის ამ პრობლემის გადაწყვეტა შეიძლებოდა ირანისა და თურქეთის საზღვრებთან ყველაზე ერთგული ხალხის დასახლებით, რომლებიც შეძლებდნენ არა მარტო სამხრეთის საზღვრების საიმედო დაცვას, არამედ სახელმწიფოს გაათავისუფლებდნენ იმ კოლოსალური ხარჯებისაგან, რომლებსაც იგი ახმარდა საზღვრების დამცველი ჯარის შესანახად. ამიტომ რუსეთის იმპერია XIX საუკუნის I ნახევარში ხელს უწყობდა ჯავახეთში კომპაქტურად ოსმალეთის იმპერიიდან დევნილი სომხების და რუსეთის იმპერიის შიდა რაიონებიდან გადასახლებული რუსი დუხობორების დასახლებას.
1828 წელს თურქეთთან რუსეთის ჯარების წარმატებებმა მთავრობის წინაშე დააყენა საკითხი სამცხე-ჯავახეთში საიმედო ხალხის ჩამოსახლებაზე. გადაწყდა, თრიალეთსა და ჯავახეთში თურქეთიდან ქრისტიანი სომხებისა და ბერძნების ჩამოსახლება. 1829 წლის 3 დეკემბერს გენერალმა ივანე პასკევიჩმა შეადგინა გადმოსახლების განსაკუთრებული კომიტეტი, რომელსაც სამოქალაქო გუბერნატორი ზავილეისკი თავჯდომარეობდა. კომიტეტმა შეიმუშავა გადმოსახლების დებულება. კომიტეტის წინასწარი ანგარიშით ყარსის, ერზურუმისა და ბაიაზეთის ვილაიეთებიდან საქართველოში გადმოსახლდებოდა 8000 ოჯახი. მაგრამ გადმოსახლების დაწყების შემდეგ ოჯახთა ეს რაოდენობა 14 000-მდე ავიდა.