cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბოტსვანა
ფლორა და ფაუნა
ბოტსვანის მდინარეებში და ტბებში დაცურავენ მრავალი სახეობის თევზები, კერძოდ, გავრცელებულია ჩვეულებრივი ვეფხვისებური თევზი, ციხლიდები, აფრიკული კლარისებური ლოქო, წვერები და ბევრი სხვა. ბოტსვანის ენდემებია თევზი Petrocephalus magnitrunci, რომელიც მიეკუთვნება Mormyridae-ს ოჯახს და დაცურავს მხოლოდ მდინარე ბოროში (Boro) — ოკავანგოს დელტის შემადგენელ ნაწილში. ბოტსვანის მდინარეებში ასევე ინტროდუქცირებულია კობრი, დიდპირიანი ქორჭილა, ნილოსის ტილაპია (Oreochromis niloticus).
Tetraponera pilosa
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბოტსვანა
დაცული ტერიტორიები
thumb|right|250px|ჩობეს ეროვნული პარკი მეცხოველეობის მზარდი განვითარების ტემპებთან და მთელი რიგი ანთროპოგენური ფაქტორების ნეგატიურ ზემოქმედებასთან დაკავშირებით, რომლებიც საფრთხეს უქმნიან მცენარეულობას და ცხოველთა სამყაროს, ბოტსვანაში გარემო პირობების დაცვისათვის შეიქმნა რამდენიმე ნაკრძალი და ეროვნული პარკი, რომლებსაც უკავიათ ქვეყნის საერთო ფართობის დაახლოებით 18 %. მათ შორის ყველაზე დიდები არიან:
ადრეული ისტორია
მინი|ცეცხლის ხელით დანთება, [[ბუშმენები, ბოტსვანა.]] თანამედროვე ბოტსვანის ტერიტორიაზე პირველად დასახლდნენ მონადირეები და საკვების შემგროვებლები, რომლებიც ლაპარაკობდნენ კოისანურ ენებზე. უძველესი ადამიანების სადგომები, რომლებიც აღმოჩენილია ცოდილოს ბორცვებზე, მიეკუთვნება ჩვენს წელთაღრიცხვამდე დაახლოებით XVIII საუკუნეს. ჩვენი წელთაღრიცხვის უკანასკნელი რამდენიმე საუკუნეების განმავლობაში ჩრდილოეთის ზოგიერთი ტომი გადავიდა მეცხოველეობაზე, რომლებიც საძოვრად იყენებდნენ შედარებით ნაყოფიერ მიწებს ოკავანგოს დელტის და მაკგადიკგადის ქვაბულის ირგვლივ.
ბოტსვანის თავდაპირველი მოსახლეობა იყო ბუშმენები და ჰოტენტოტები. ჩვენი წელთაღრიცხვის დასაწყისში სამხრეთ აფრიკაში ეკვატორის მხრიდან მოვიდა მიწადმოქმედი ბანტუს ხალხი, რის შემდეგაც დაიწყო რკინის ხანა. რკინის ხანის პირველი ძეგლები ბოტსვანაში მიეკუთვნება ჩვენი წელთაღრიცხვის დაახლოებით 190 წელს და სავარაუდოდ დაკავშირებულია მდინარე ლიმპოპოს ხეობაში მცხოვრებ ბანტუს ხალხთან. ჩვენი წელთაღრიცხვის 420 წელს მიეკუთვნება სკის მსგავსი ზოგიერთი სახლის ნანგრევი, მოლეპოლოლეს დასახლებასთან ახლოს. ასევე არსებობს VI საუკუნის მსგავსი აღმოჩენები ცოდილოს ბორცვზე.
დაახლოებით 1095 წლიდან დაიწყო მორიტსანეს კულტურის გავრცელება, რომელიც უკავშირდება ბოტსვანის სამხრეთ-აღმოსავლეთს: მისი მატარებლები იყვნენ ბასუტოსა და ტსვანას ჯგუფის ტომის ხალხი, რომლებიც ბანტუს ხალხს კი ეკუთვნოდნენ, მაგრამ უფრო დაკავებული იყვნენ მეცხოველეობით, ვიდრე მიწადმოქმედებით. მატერიალური თვალსაზრისით ეს კულტურა ასევე შეიცავდა ნეოლითის ხანისა და აღმოსავლეთ ტრანსვაალის ბანტუს კულტურის (ლეიდენბერგის კულტურა) უძველესი კულტურების მონახაზებს. მორიტსანეს კულტურის გავრცელება დაკავშირებულია კგალაგადის ბელადების გავლენის ზრდასთან.
VII—XIII საუკუნეებში ქვეყნის აღმოსავლეთში და ცენტრში დიდი გავლენა ჰქონდათ ტუტსის ხალხის ბელადებს, რომლებიც ეწეოდნენ აქტიურ ვაჭრობას მდინარე ლიმპოპოს აღმოსავლეთ სანაპიროზე. XIII საუკუნეში ეს ტერიტორიები გადავიდა მაპუნგუბვეს სახელმწიფოს, ხოლო შემდეგ — დიდი ზიმბაბვეს კონტროლ ქვეშ.
დაახლოებით IX საუკუნიდან დაიწყო ბანტუს ხალხის სხვა ტომების, დღევანდელი ბაიეის და მბუკუშუს წინაპრების, შეღწევა ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთში.
შუა საუკუნეების ისტორია
მინი|ბრიტანული კოლონიზატორების ნახატი, „სოფელი ბოშუანა“, 1806. XIII საუკუნეში ტრანსვაალის დასავლეთ ნაწილში ძალების მოკრეფა დაიწყეს ბასუტოს და ტსვანას ტომის ბელადებმა. ბაროლონგის ტომის ბელადებმა დაიწყეს სერიოზული ზეწოლის განხორციელება კგალაგადის ტომის ხალხზე და აიძულებდნენ მათ ან დამორჩილებოდნენ, ან წასულიყვნენ შორს უდაბნოსკენ. XVII საუკუნის შუა პერიოდისთვის ბაროლონგის და კგალაგადის ტომის ბელადების ხელისუფლება გავრცელდა თანამედროვე ნამიბიის ტერიტორიამდე, ხოლო ცნობები ჰოტენტოტებთან (კოი-კოი) სპილენძის საბადოების გამო მათი კონფლიქტის შესახებ აღწევდა ნიდერლანდების კაპის კოლონიის დასახლებულ პუნქტებშიც კი.
XVI საუკუნეს მიეკუთვნება საკუთრივ ტსვანას ტომის გამოყოფა ჰურუტშეს, კვენას და კგატლას დინასტიის ხელისუფლების ქვეშ, რომლებმაც XVII საუკუნის ბოლოს დააარსეს ნგვაკეტსეს სამეფო და დაიმორჩილეს ბაროლონგის და კგალაგადის ტომები. მალე მათ მოუწიათ შეჯახებოდნენ საგარეო მუქარას: ჯერ მათ თავს დაესხნენ ტომები, რომლებმაც ევროპულ გავლენას თავს დააღწიეს სამხრეთ-დასავლეთში, ხოლო მოგვიანებით მათ მოუწიათ ზულუსების გავლენის გავრცელების წინააღმდეგ ბრძოლა. 1826 წელს მოხდა ტსვანას და კოლოლოს ტომის ხალხებს შორის ბრძოლა, რის შედეგადაც დაიღუპა ბელადი მაკაბუ II. ტსვანას ტომმა შეძლო გაეძევებინა კოლოლოს ტომი შორს ჩრდილოეთში, სადაც ისინი მცირე ხნით დასახლდნენ. კოლოლოს ტომის ხალხი დასავლეთში აღწევდა თანამედროვე ნამიბიის ტერიტორიამდე (სადაც ისინი დაამარცხა ჰერეროს ტომის ხალხმა), ხოლო ჩრდილოეთში — ლოზის ტომის მიწებამდე მდინარე ზამბეზის ზედა დინებაში.
XIX საუკუნე — ბეჩუანლენდი
thumb|right|250px|1905 წლის სამხრეთ აფრიკის გერმანული რუკა. [[ბეჩუანლენდი ჯერ კიდევ არ არის გაყოფილი ჩრდილოეთ (პროტექტორატი) და სამხრეთ ნაწილად.]] 1840-იან წლებში, ომების დამთავრების შემდეგ, ტსვანას ხალხის სახელმწიფოებმა — ნგვაკეტსემ, კვენამ, ნგვატომ და ტავანამ დაიწყეს საკუთარი გავლენის განმტკიცება რეგიონში, ასევე სპილოს ძვლით და აფრიკული სირაქლემის ბუმბულით ვაჭრობა კაპის კოლონიასთან სამხრეთში. ამავე დროს ბოტსვანის ტერიტორიაზე მოქმედება დაიწყეს ევროპელმა მისიონერებმა. იმ პერიოდის ტსვანას ხალხის ყველაზე უფრო გავლენიანი ბელადები იყვნენ სეჩელე (მართავდა 1829—1892 წლებში), რომელიც იყო ბრიტანელების მოკავშირე და მიიღო ქრისტიანობა დეივიდ ლივინგსტონის გავლენით, ასევე კჰამა III (მართავდა 1872—1873 და 1875—1923 წლებში), რომელიც ასევე ბრიტანელების მოკავშირე იყო. ბრიტანელები სარგებლობდნენ ამ ტერიტორიებით რათა გარს შემოევლოთ მტრულად განწყობილ ბურების რესპუბლიკებსა (ტრანსვაალის რესპუბლიკა და ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფო) და შონას და ნდებელეს ხალხის სამეფოებისათვის.
1867—1869 წლებში ქვეყანაში დაიწყო ოქროს მოპოვება ქალაქ ფრანსისთაუნთან ახლოს, მაგრამ სამხრეთ აფრიკაში ალმასების აღმოჩენის შემდეგ ოქროს ციებ-ცხელება აღმოჩნდა ხანმოკლე მოვლენა. 1880-იან წლებში განვითარება დაიწყო აფრიკის სამხრეთ-დასავლეთის გერმანულმა კოლონიზაციამ, რის გამოც ვითარება რეგიონში საკმაოდ დაიძაბა და 1885 წელს ტსვანას ხალხის ბელადებმა მიმართეს დიდი ბრიტანეთის სამეფოს დახმარების თხოვნით. 1885 წლის 31 მარტს გამოცხადდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი ტსვანას ხალხის მიწებზე, რომელსაც ეწოდა ბეჩუანლენდი. ბეჩუანლენდის ჩრდილოეთი ნაწილი დარჩა დიდი ბრიტანეთის მმართველობის ქვეშ, ხოლო სამხრეთი — მიეკუთვნა კაპის კოლონიას. ბრიტანელებმა ხელუხლებელი დატოვეს ტომობრივი სტრუქტურები, ტომის ბელადებს რჩებოდათ საშინაო მმართველობის უფლებები, უზენაესი ბელადები ექვემდებარებოდნენ ბეჩუანლენდის ბრიტანელ კომისარს. მინი|[[ბეჩუანლენდის პროტექტორატის საფოსტო მარკა, 1960.]] ბრიტანელები თავიდან ვარაუდობდნენ, რომ ბეჩუანლენდის პროტექტორატი იქნებოდა დროებითი წარმონაქმნი და შემდგომში, როგორც ბასუტოლენდი (ლესოთო) სვაზილენდის ჩათვლით, შევიდოდა როდეზიის ან სამხრეთ აფრიკის კავშირის შემადგენლობაში და ამიტომ 1895—1964 წლებში პროტექტორატის ადმინისტრაციული ცენტრიც იყო მაჰიკენგი, რომელიც მდებარეობდა კაპის პროვინციაში. ბეჩუანლენდის განვითარების სპეციალური პროგრამები არც განიხილებოდა. ამასთან მომპოვებელი მრეწველობის და სოფლის მეურნეობის რეფორმირების და განვითარების ცდები იწვევდა ტსვანას ხალხის ბელადების მკვეთრ პროტესტს, რომლებსაც არ სურდათ საკუთარ მიწაზე ევროპული გავლენის გაძლიერება.
ბეჩუანლენდის ტერიტორია დაყოფილი იყო 8 თვითმართვად ტომობრივ რეზერვაციად და თეთრკანიანი მოსახლეობის დასახლებების 5 ბლოკად, რომლებსაც ჰქონდათ ბრიტანეთის სამეფო გვირგვინის სტატუსი. პროტექტორატების ჩართვა სამხრეთ აფრიკის კავშირის შემადგენლობაში მუდმივად ჭიანურდებოდა და ბოლოს და ბოლოს, როდესაც სამხრეთ აფრიკის კავშირში დაიწყეს აპართეიდის რეჟიმის შემოღება, გადაწყდა არ გაეერთიანებინათ ეს ტერიტორიები. 1951 წელს შეიქმნა ერთობლივი საკონსულტაციო საბჭო, ხოლო 1961 წელს მიღებული იქნა კონსტიტუცია, რომელიც ითვალისწინებდა საკანონმდებლო კრების შექმნას, რომელსაც სათათბირო ხმის უფლება ექნებოდა.
ბეჩუანების ანტიკოლონიური ბრძოლა გამწვავდა XX საუკუნის 20-30-იან წლებში. მეორე მსოფლიო ომში 10 000 ბეჩუანი მონაწილეობდა. ომის შემდეგ აფრიკაში ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის აღმავლობამ დიდი გავლენა მოახდინა ბეჩუანლენდის განმათავისუფლებელ მოძრაობაზე. 1960 წელს შეიქმნა პირველი პოლიტიკური პარტია — ბეჩუანლენდის სახალხო პარტია. 1962 წელს ბამანგვატოს ტომის ბელადმა სერეტსე კჰამამ შექმნა ბეჩუანლენდის დემოკრატიული პარტია.
დამოუკიდებლობა
დიდ ბრიტანეთს არ უნდოდა შეეცვალა ქვეყნის პოლიტიკური წყობა მანამდე, სანამ არ დაიწყო მისი ეკონომიკის დამოუკიდებელი განვითარება. 1964 წელს კოლონიალური ადმინისტრაცია დათანხმდა დამოუკიდებლობის გამოცხადების შესაძლებლობას. 1965 წელს შემოღებული იქნა თვითმმართველობა, ხოლო დედაქალაქი გადატანილი იქნა მაჰიკენგიდან სწრაფად აშენებულ გაბორონეში, 1966 წლის 30 სექტემბერს გამოცხადდა ბოტსვანის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. პირველი პრემიერ-მინისტრი გახდა სერეტსე კჰამა, დამოუკიდებლობისათვის მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი და ბამანგვატოს ტომის ბელადის გვირგვინის კანონიერი პრეტენდენტი. ის კიდევ ორჯერ იქნა არჩეული და გარდაიცვალა 1980 წელს, როდესაც მას პრეზიდენტის პოსტი ეკავა.
დამოუკიდებელი ბოტსვანის ეკონომიკა დაფუძნებული იყო პროდუქციის ექსპორტზე (კერძოდ, ქვეყანაში აღმოჩენილი იქნა ალმასის საბადოები). ამ ექსპორტისაგან რომ მიეღოთ მაქსიმალური სარგებელი, 1969 წელს ხელისუფლებამ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან მიაღწია საბაჟო ხელშეკრულების პირობების შეცვლას. 1969 წლიდან ბოტსვანამ მნიშვნელოვანი როლის შესრულება დაიწყო რეგიონალურ პოლიტიკაში, ემყარებოდა ანტირასიზმის და ლიბერალური დემოკრატიის პრინციპებს და ამას უპირისპირებდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის აპართეიდულ რეჟიმს. 1974 წელს ბოტსვანამ ზამბიასთან და ტანზანიასთან ერთად (მოგვიანებით მათ შეუერთდნენ ანგოლა და მოზამბიკი) შექმნეს ფრონტისპირა სახელმწიფოების ორგანიზაცია სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის, ნამიბიის და სამხრეთ როდეზიის რეჟიმების წინააღმდეგ. 1980 წელს ის გარდაიქმნა სამხრეთ აფრიკის ქვეყნების განვითარების კოორდინაციის კონფერენციად, რომელიც 1992 წლიდან ცნობილია, როგორც სამხრეთ აფრიკის ქვეყნების განვითარების თანამეგობრობა.
სერეტსე კჰამას შემდეგ ქვეყნის პრეზიდენტი გახდა ვიცე-პრეზიდენტი კვეტ მასირე, რომელიც შემდგომში ასევე კიდევ ორჯერ იქნა არჩეული. მასირე შეეჯახა, როგორც შიდა (უმუშევრობას და დიდ ეკონომიკურ სხვაობას ქალაქის და სოფლის მოსახლეობის ცხოვრების დონის მხრივ), ასევე საერთაშორისო პრობლემებს, როდესაც სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ჯარმა თავდასხმები დაიწყო ფრონტისპირა სახელმწიფოებზე. 1985 და 1986 წლებში გაბორონეზე ორი თავდასხმის შედეგად მოკლული იქნა 15 სამოქალაქო პირი. დიპლომატიური ურთიერთობა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან დამყარდა მხოლოდ 1994 წელს.
კვეტ მასირე გადადგა 1998 წელს, ქვეყნის ლიდერი გახდა ფესტუს მოგაე. 1998 წელს ქვეყანაში შემოვიდა დაახლოებით 2400 დევნილი ნამიბიიდან, რამაც უარყოფითად იმოქმედა ორი ქვეყნის ურთიერთობაზე. 2008 წელს ფესტუს მოგაე ვადამდე გადადგა და პოსტი დაუთმო ვიცე-პრეზიდენტს და ქვეყნის პირველი პრეზიდენტის შვილს იან კჰამას, რომელმაც 2014 წლის ოქტომბერში ხელმეორედ გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში. 2018 წლის 1 აპრილს ჩატარებული არჩევნების შედეგად პრეზიდენტად აირჩიეს ბოტსვანას დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელი მოკვეცი მისისი. ყველა წინა პრეზიდენტი ასევე ამ პარტიის წარმოამადგენელი იყო.
სახელმწიფო წყობა
ბოტსვანა დემოკრატიული რესპუბლიკაა მრავალპარტიული სისტემით.
სასამართლო ხელისუფლება
ბოტსვანის სასამართლო სისტემა შედგება უმაღლესი სასამართლოსგან, სააპელაციო სასამართლოსგან და პირველი, მეორე და მესამე კლასის მაგისტრატურის სასამართლოებისგან. იუსტიციის მინისტრი ინიშნება ქვეყნის პრეზიდენტის მიერ და იგი ასევე იურიდიული სამსახურის კომისიის თავჯდომარეა, რომელიც პრეზიდენტს წარუდგენს მოსამართლეებად დასანიშნ კანდიდატურებს. იურიდიული სისტემა დაფუძნებულია რომაულ-ჰოლანდიურ და ადგილობრივ ჩვეულებრივ სამართალზე. ქვეყანაში ასევე მუშაობენ ადგილობრივი სასოფლო კგოტლას საბჭოები, რომლებზეც განხილვის შედეგად გადაწყვეტილებებს იღებს მოსახლეობა.
პოლიტიკური პარტიები
ქვეყნის ყველაზე უფრო გავლენიანი პარტიაა ბოტსვანის დემოკრატიული პარტია, რომელიც დაარსდა ჯერ კიდევ ქვეყნის დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე, რომელსაც მანამდე ბეჩუანალენდის დემოკრატიული პარტია ერქვა. ეს პარტია იმარჯვებდა ყველა არჩევნებში, რომელიც ჩატარდა ბოტსვანაში, დაწყებული 1966 წლიდან და ქვეყნის ყველა პრეზიდენტი იყო მისი წევრი. დღეისათვის ქვეყანაში დარეგისტრირებულია ათზე მეტი პოლიტიკური პარტია, რომელთაგან ყველაზე გავლენიანია ბოტსვანის სახალხო პარტია (დაარსდა 1960 წელს), ბოტსვანის ეროვნული ფრონტი (დაარსდა 1966 წელს), ახალი დემოკრატიული ფრონტი (დაარსდა 2003 წელს), ბოტსვანის კონგრესის პარტია (დაარსდა 1998 წელს).
საგარეო პოლიტიკა
ბოტსვანის საგარეო პოლიტიკის საფუძველია მიუმხრობლობის პრინციპი. 1966 წლის 17 ოქტომბრიდან ქვეყანა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის და მისი ყველა სპეციალიზირებული სააგენტოების წევრია, ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს და საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის გარდა. ბოტსვანა ასევე აფრიკის კავშირის, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის, სამხრეთაფრიკული საბაჟო კავშირის, «აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის» პრეფერენციალური სავაჭრო ზონის, განვითარების აფრიკული ბანკის, ერთა თანამეგობრობის, ჯგუფი 77-ის, სამხრეთ აფრიკის ქვეყნების განვითარების თანამეგობრობის წევრია, ხელი მოაწერა საერთაშორისო საზღვაო სამართლის გაეროს კონვენციას. შედის აფრიკის, კარიბის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნების საერთაშორისო ორგანიზაციაში.
ბოტსვანის მთავარი საგარეო პოლიტიკური პარტნიორებია სამხრეთ აფრიკის ქვეყნების განვითარების თანამეგობრობის სახელმწიფოები, რომლის შტაბ-ბინა მდებარეობს გაბორონეში. რეგიონის სხვა სახელმწიფოებთან ის მთავარ როლს თამაშობდა სამხრეთ როდეზიის პრობლემის გადაწყვეტაში, კარგი ურთიერთობა დაამყარა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან, იქ აპართეიდის რეჟიმის დამხობის შემდეგ. 1990-იან წლებში წარმოიშვა სასაზღვრო უთანხმოებები ნამიბიასთან მდინარე ოკავანგოს წყლის რესურსების გამოყენების გამო. ნამიბიის მთავრობა გეგმავდა მდინარის წყლების გამოყენებას ვინდჰუკის სასმელი წყლით მომარაგებისათვის, რაც ბოტსვანის ხელისუფლების აზრით აუცილებლად გამოიწვევდა მოსახლეობის რაოდენობის და დელტაში ცხოველთა პოპულაციის შემცირებას. ამის შემდეგ ნამიბიამ წამოაყენა თავისი პრეტენზიები კუნძულ კასიკილი/სედუდუზე გაეროს საერთაშორისო სასამართლოში, მაგრამ ბოტსვანამ შეინარჩუნა თავისი უფლებები ამ კუნძულზე.
შეიარაღებული ძალები
დამოუკიდებლობის გამოცხადების მომენტში ბოტსვანას არ ჰყავდა შეიარაღებული ძალები. ბოტსვანის შეიარაღებული ძალები შეიქმნა 1977 წელს. მისი უმაღლესი მთავარსარდალია ქვეყნის პრეზიდენტი.
2007 წლის ნოემბერში ბოტსვანის შეიარაღებულ ძალებში ირიცხებოდა 9 ათასი ადამიანი, მათ შორის სამხედროთა რაოდენობა იყო 94,4 %. ხარჯები სამხედრო მიზნებისათვის შეადგენდა (2005 წელი) მთლიანი შიდა პროდუქტის 3,0 %-ს ანუ ფულადი გამოხატულებით ერთ სულ მოსახლეზე 177 აშშ დოლარი. სამხედრო სავალდებულო ასაკი შეადგენს 18 წელს. 2005 წლის შეფასებით 18-დან 49 წლამდე ასაკის მამაკაცთა რაოდენობა შეადგენდა 350 649 ადამიანს, მათ შორის სამხედრო სამსახურისთვის ვარგისი იყო — 136 322 ადამიანი. 18 წლის ასაკს მიღწეული მამაკაცთა საშუალო ყოველწლიური რაოდენობა შეადგენს 21 103 ადამიანს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
thumb|right|250px|ბოტსვანის ადმინისტრაციული რუკა. ბოტსვანის ტერიტორია დაყოფილია 9 ოლქად:
თავის მხრივ ოლქები იყოფიან 28 სუბოლქებად. .
დემოგრაფია
მინი|გოგონა [[ოკავანგოს დელტადან.]]
ეთნიკური ჯგუფები
ქვეყნის მოსახლეობის ეროვნულ შემადგენლობაში სჭარბობს ტსვანას ხალხი (79 %), შემდეგ მოდიან კალანგა (11 %), ბუშმენები (3 %), კგალაგადი (3 %), თეთრკანიანი ევროპელი ხალხი (3 %) და სხვები (1 %).
2000 წლიდან ზიმბაბვეში ეკონომიკური მდგომარეობის გაუარესების გამო, ზიმბაბველების რაოდენობა ბოტსვანაში რამდენიმე ათეულ ათასამდე გაიზარდა.
ბუშმენი მოსახლეობის 10 000 ადამიანზე ცოტა ნაკლები დღემდე ცხოვრობს მათი ტრადიციული მონადირე-შემგროვებლური ცხოვრების სტილით. 1990-იანი წლების შუა პერიოდიდან ბოტსვანის ცენტრალური ხელისუფლება ცდილობს განდევნოს ბუშმენები მათი საცხოვრებელი ისტორიული მიწებიდან. გაეროს მაღალი თანამდებობის მქონე პირმა მკვიდრი მოსახლეობის უფლებების საკითხებში პროფესორმა ჯეიმზ ანაიამ თავის მოხსენებაში დაგმო ბოტსვანის ხელისუფლების მოქმედებები ბუშმენი მოსახლეობის მიმართ, რომელიც გამოქვეყნდა 2010 წლის თებერვალში.
ენა
ქვეყნის ოფიციალური ენებია ინგლისური (52 921 ადამიანი) და ტსვანა (1 484 598 ადამიანი). მოსახლეობა ასევე ლაპარაკობს სხვა ენებზეც, რომელთაგან ყველაზე უფრო გავრცელებულია:
რელიგია
2007 წლის შეფასებით ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით 70 % — ქრისტიანია, რომელთა შორის ყველაზე უფრო მრავალრიცხოვანები არიან ანგლიკანები, მეთოდისტები და სამხრეთ აფრიკის გაერთიანებული კონგერგაციონალური ეკლესიის მიმდევრები. ასევე ცხოვრობენ ლუთერანები, კათოლიკები, მორმონები, მეშვიდე დღის ადვენტისტები, იეჰოვას მოწმეები, ბაპტისტები, ჰოლანდიური რეფორმატორული ეკლესიის მიმდევრები, მენონიტები და სხვა ქრისტიანული კონფესიების წარმომადგენლები.
ორმოცდაათიანელები (43 ათასი ადამიანი ) გაერთიანებული არიან ორმოცდაათიანელთა პროტესტანტულ ეკლესიაში (36 ათასი ადამიანი ), წმინდანთა ორმოცდაათიანელთა ეკლესიაში, ღმერთის ასამბლეაში და ქრისტე ღმერთის ეკლესიაში.
2011 წლის აღწერის თანახმად ისლამის მიმდევრები ბოტსვანაში შეადგენენ მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 0,7 %-ს — უპირატესად სამხრეთ აზიიდან ჩამოსულებს, 0,3 % ინდუიზმის, ხოლო დაახლოებით 0,1 % — ბაჰაიზმის რელიგიის აღმსარებელია. მოსახლეობის 4,1 % ბადიმოს — ადგილობრივი ტრადიციული რელიგიის მიმდევარია. მოსახლეობის დაახლოებით 15,3 % ათეისტია.
ეკონომიკა
მინი|ბოტსვანას ექსპორტის გრაფიკული გამოსახულება. ბოტსვანის ეკონომიკის განვითარების ისტორია ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულად აფრიკაში. მას აქვს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი მშპ. ერთ სულ მოსახლეზე. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ უღარიბესი ქვეყნიდან საშუალო შემოსავლის ქვეყანად გადაიქცა. აფრიკის მასშტაბით მისი მსყიდველობითი უნარის პარიტეტი მეთხეა, რაც დაახლოებით მექსიკის ცხოვრების დონეს შეესაბამება.
ქვეყნის ეკონომიკა 1970-იან წლებამდე პრაქტიკულად მთლიანად დაფუძნებული იყო მეცხოველეობაზე, სანამ ბოტსვანა გახდებოდა ალმასებისა და სხვა სასარგებლო წიაღისეულის ექსპორტიორი. 1966—1997 წლებში ალმასის მოპოვების სწრაფმა ზრდამ ბოტსვანას შესაძლებლობა მისცა მიეღწია ეკონომიკის განვითარების მაღალი ზრდისთვის (საშუალო წლიური ზრდა 9,2 %), რის შემდეგაც ქვეყნის ეკონომიკაზე გავლენა იქონია აზიის ფინანსურმა კრიზისმა. 2000 წელს ეკონომიკის ზრდის დონემ შეადგინა 7,7 %, ინფლაციამ 10 %. 2004 წელს ინფლაციამ შეადგინა 7 %. შედარებით განვითარებული ინფრასტრუქტურის მიუხედავად (კარგი ავტოგზები, კომუნიკაციების გამართული სისტემა) ქვეყანაში არსებობს მუშა ძალის ტექნიკური ცოდნის უკმარისობა.
2007 წელს მთლიანი ეროვნული პროდუქტი შეადგენდა 10 991 მილიონ ამერიკულ დოლარს, 5840 ამერიკულ დოლარს ერთ სულ მოსახლეზე, მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით 12 420 ამერიკულ დოლარს ერთ სულ მოსახლეზე. ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილი 2005—2006 წლებში შეადგენდა 21 697 300 000 პულას, ხარჯვითი ნაწილი 20 122 200 000 პულას. უმუშევრობის ოფიციალური დონე შეადგენს 23,8 %-ს, მაგრამ რეალური დონე უახლოვდება 40 %-ს.
ქვეყანაში წარმოებული ძირითადი პროდუქტებია (წელიწადში) :
მრეწველობა
ქვეყნის ეკონომიკის საფუძველია ალმასების მოპოვება, რომელიც 2000 წელს შეადგენდა მთლიანი ეროვნული პროდუქტის 33 %-ს, ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილის 45 %-ს და ქვეყნის ექსპორტის 75 %-ს. ბოტსვანა მსოფლიოში ალმასების ერთ-ერთი წამყვანი მომპოვებელია, მსოფლიოში უკავია პირველი ადგილი მოპოვებული ალმასების ღირებულებით. ქვეყანაში მდებარეობს ყველაზე მსხვილი ალმასის კარიერი — ჯვანენგი. მისი მოპოვება დაიწყო 1971 წელს De Beers-ის კომპანიასთან თანამშრომლობით. 2006 წელს ქვეყანაში ალმასების საერთო წარმოება შეადგენდა 34 293 ათას კარატს. 2015 წელს ცენტრალური ბოტსვანის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე საბადოზე, აღმოჩენილი იქნა 1111 კარატიანი ალმასი — ყველაზე დიდი უკანასკნელ ას წელიწადში და სიდიდით მეორე მთელ მსოფლიოში აღმოჩენილი ალმასების ისტორიაში.
ბოტსვანა ასევე აწარმოებს სპილენძის და ნიკელის საბადოებს, ქვანახშირს, სოდას, აქვს პლატინის, ოქროს და ვერცხლის მარაგი.
ბოტსვანაში არსებობს არც თუ ისე დიდი, მაგრამ დინამიურად განვითარებადი სამრეწველო სექტორი, რომელიც შეადგენს მთლიანი ეროვნული პროდუქტის 4 %-ს. 1990-იანი წლების განმავლობაში ამ სექტორის ზრდის დონემ საშუალოდ შეადგინა 3,8 %. მრეწველობა ძირითადად ორიენტირებულია ტექსტილის, სასმელების, ქიმიური ნივთიერებების, ლითონების, პლასტიკების და ელექტროპროდუქციის წარმოებაზე. მიუხედავად მრეწველობის ზრდის დინამიური ტემპებისა, ის შეზღუდულია ქვეყნის მცირე შიდა ბაზრით, არასაკმარისად განვითარებული ინფრასტრუქტურით, იმპორტზე დამოკიდებულებით და არაკვალიფიკაციური მუშა ძალით.
სოფლის მეურნეობა
ქვეყნის მთელი ტერიტორიის მხოლოდ 0,7 % უკავია სახნავ მიწებს. სოფლის მეურნეობის ძირითადი პრობლემებია მისი წარმოების ტრადიციული მეთოდები და ხშირი გვალვები. სასოფლო-სამეურნეო მიწების ძირითადი ნაწილი მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთში. ძირითადი მოსაყვანი მარცვლეული კულტურებია სორგო, სიმინდი და ფეტვი, ასევე მცირე მოცულობით მოჰყავთ ვინია (ლობიოს ერთ-ერთი სახეობა), პარკოსნები და სხვა კულტურები. 2007 წელს წარმოებული იქნა 33 000 ტონა სორგო და 12 000 ტონა სიმინდი, მაგრამ სორგოს და მარცვლეულის წარმოება უზრუნველყოფს მოთხოვნების მხოლოდ 10 %-ს. 2001 წელს ბოტსვანამ მოახდინა 174 198 ტონა მარცვლეულის იმპორტი საერთო ღირებულებით დაახლოებით 53 მილიონი აშშ დოლარი. მარცვლეულის ძირითადი იმპორტი შემოდის ზიმბაბვედან და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკიდან. ქვეყანაში მოქმედებს მთელი რიგი სამთავრობო პროგრამები, რომლებიც მიმართულია ფერმერების მეურნეობების დასახმარებლად. ტარდება კვლევები სოფლის მეურნეობის სამუშაოების ჩატარებისას ნიადაგისათვის ზიანის მიუყენებლად, მარცვლეულის მოსავლიანობის ასამაღლებლად.
მეცხოველეობა ასევე ეკონომიკის მნიშვნელოვანი სექტორია — ხორცის პროდუქცია, რომლის დიდი ნაწილი იყიდება სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში და დასავლეთ ევროპაში, ექსპორტის ერთ-ერთი მთავარი დარგია.
ენერგეტიკა
ქვეყანაში წარმოებული ელექტროენერგიის ძირითად ნაწილს გამოიმუშავებს 1970 წელს დაარსებული კომპანია Botswana Power Corporation. ქვეყანაში ყველაზე უფრო დიდი თბოელექტროსადგურები მდებარეობენ მორუპოლში (სიმძლავრით 123 მეგავატი) და სელები-პიკვაში (60 მეგავატი).
ელექტროენერგიის საერთო წარმოება 2000 წლისათვის შეადგენდა 500 მილიონ კვტ·სთ-ს, რაც 1972 წლის დონეს აღემატებოდა 15-ჯერ, იმავე წელს ელექტროენერგიის მოხმარება შეადგენდა 1500 მილიონ კვტ·სთ-ს. 2005 წელს ელექტროენერგიის წარმოება შეადგენდა 912 მილიონ კვტ·სთ-ს, მოხმარება კი 2602 მილიონ კვტ·სთ-ს. 1990-იანი წლებიდან ქვეყნის ენერგოსისტემა შედის აფრიკის სამხრეთის ერთიან ენერგოსისტემაში, მოთხოვნადი ელექტროენერგიის დიდი ნაწილის იმპორტირება ხდება სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკიდან. ქვანახშირის მოპოვება, რომელიც ძირითადად მოიპოვება მორუპოლში, პრაქტიკულად უზრუნველყოფს შიდა მოთხოვნებს და შეადგენდა 888 ათას ტონას 1998 წელს, 962 ათას ტონას 2006 წელს.
ტრანსპორტი და კომუნიკაციები
thumb|right|250px|ბოტსვანის სარკინიგზო რუკა 2002 წლისთვის ქვეყანაში რკინიგზის სიგრძე შეადგენს 888 კმ-ს (ლიანდაგის სიგანე 1067 მმ), მგზავრთა ყოველწლიური გადაყვანა შეადგენს 106 მილიონ მგზავრს-კმ-ზე, ტვირთების გადატანა შეადგენს 747 მილიონ ტონას-კმ-ზე (2001 წელი). ბოტსვანაში ძირითადი მაგისტრალური სარკინიგზო ხაზი, სიგრძით 641 კმ, მიდის სამხრეთაფრიკული კეიპტაუნიდან ზიმბაბვეს ბულავაიომდე და ერთმანეთთან აერთებს ლობატსეს, გაბორონეს და ფრანსისთაუნს. ორი ხაზი საერთო სიგრძით 71 კმ აერთებს მორუპულეს ქვანახშირის შახტებს და სელები-პიკვეს სპილენძის და ნიკელის კომპლექსს ძირითად მაგისტრალურ ხაზთან. 1991 წელს აშენდა ხაზი სიგრძით 165 კმ, რომელმაც ერთმანეთთან შეაერთა სუა-პანი და ფრანსისთაუნი. რკინიგზის ძირითადი ოპერატორია კომპანია Botswana Railways.
საავტომობილო გზების საერთო სიგრძე შეადგენს 24 455 კმ-ს, რომელთაგან 33 % მყარსაფარიანია. ბიტუმის გზები დაგრძელდა ზამბიის და ზიმბაბვეს საზღვრებამდე, რათა შემცირებულიყო ბოტსვანის ეკონომიკური დამოკიდებულება სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაზე. 2005 წელს ქვეყანაში დარეგისტრირებული იყო 82 056 ავტომანქანა, 74 387 სატვირთო მანქანა და ავტობუსი.
2001 წლის მდგომარეობით ქვეყანაში მოქმედებს 92 აეროპორტი და ასაფრენი მოედანი, რომელთაგან 10-ის ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი მყარი საფარით არის აღჭურვილი. სახელმწიფო კომპანია Air Botswana ახორციელებს რეგულარულ რეისებს ფრანსისთაუნიდან, გაბორონედან, მაუნიდან და სელები-პიკვედან. ხორციელდება საერთაშორისო რეისები იოჰანესბურგში, მბაბანეში და ჰარარეში. ამ კომპანიის მიერ მგზავრთა გადაყვანა წელიწადში შეადგენს 96 მილიონ მგზავრს-კმ-ზე, ტვირთების გადატანა შეადგენს 300 ათას ტონა-კმ-ს.
ქვეყნის 1000 მოსახლეზე მოდის 758 ფიჭური (აბონენტთა რაოდენობა) და 78 სტაციონარული ტელეფონი (2007 წელი), 49 პერსონალური კომპიუტერი (2005 წელი), ინტერნეტის ქსელის 43 მომხმარებელი (2007 წელი).
ტურიზმი
2000 წელს ტურიზმიდან შემოსავლებმა შეადგინა 313 მილიონი აშშ დოლარი, 2006 წელს — 537 მილიონი აშშ დოლარი. ტურისტებს შორის ყველაზე უფრო პოპულარულია ქვეყნის ეროვნული პარკები და ნაკრძალები, კალაჰარის უდაბნო, ცოდილოს ბორცვები. 1999 წლის მდგომარეობით ქვეყანაში იყო 2100 სასტუმროს ნომერი 3720 საწოლით. 1999 წელს ბოტსვანას ესტუმრა 843 314 ტურისტი, რომელთაგან 720 000 ჩამოვიდა აფრიკის სხვა ქვეყნებიდან. 2003 წელს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა შეაფასა ერთი დღის ყოფნის ხარჯი გაბორონეში 129 აშშ დოლარად, კასანეში — 125 აშშ დოლარად, სხვა რეგიონებში — 50 აშშ დოლარად.
ფულადი ერთეული
პულა ბოტსვანის ვალუტის სახით შემოღებული იქნა 1976 წელს და ფულად ბრუნვაში შეცვალა სამხრეთაფრიკული რანდი. 1 პულა შეადგენს 100 ტჰებეს. ბრუნვაში შემოღებული იქნა 1, 5, 10, 25, 50 ტჰებეს და 1 პულას ნომინალის მონეტები და 1, 2, 5, 10 და 20 პულას ნომინალის ბანკნოტები.
საგარეო ეკონომიკური კავშირები
მინი|ბოტსვანას სავაჭრო პარტნიორები 2004 წელს. იმპორტი (2005 წელი): 3 247 000 აშშ დოლარი (მანქანის მოწყობილობები და აპარატები — 16,3 %, საკვები პროდუქტები, სასმელები და თამბაქო — 13,7 %, მინერალური საწვავი — 13,3 %, სატრანსპორტო მოწყობილობები — 12,5 %, ქიმიური და რეზინის პროდუქცია — 11,9 %). ძირითადი ექსპორტიორები: სამხრეთაფრიკული საბაჟო კავშირის ქვეყნები — 85,1 %, ევროპის ქვეყნები — 6,5 %, ზიმბაბვე — 1,5 %.
ექსპორტი (2005 წელი): 4 395 000 აშშ დოლარი (ალმასი — 75,1 %, სპილენძის და ნიკელის საბადოები — 10,3 %, ტექსტილი — 5,0 %, ხორცის პროდუქცია — 1,7 %). ძირითადი იმპორტიორები: ევროპის ქვეყნები — 77,0 % (მათგან დიდი ბრიტანეთი — 75,7 %), სამხრეთაფრიკული საბაჟო კავშირის ქვეყნები — 9,0 %, ზიმბაბვე — 4,1 %.
ჯანდაცვა
2007 წლის შეფასებით მოზრდილი მოსახლეობის 23,9 %-ს (15—49 ასაკი) აქვს აივ-ინფექცია, ყოველწლიურად შიდსისაგან კვდება 26 ათასი ადამიანი (2001 წელი) , მისი გავრცელების დონის მიხედვით ბოტსვანას უკავია მეორე ადგილი მსოფლიოში სვაზილენდის შემდეგ. შიდსთან ერთად ქვეყანაში ძირითადი დაავადებებია მალარია და ტუბერკულოზი, 1999 წელს დაფიქსირებული იყო ტუბერკულოზის 702 შემთხვევა 100 ათას მოსახლეზე, 2000 წელს 5 წლამდე ასაკის ბავშვების 17 % დაავადებული იყო მალარიით.
განათლება
thumb|right|250px|ბოტსვანის უნივერსიტეტის კორპუსი. 2005 წლის მონაცემებით ქვეყნის მოსახლეობის განათლების დონე 15 წელზე უფროსი ასაკის მოსახლეობაში შეადგენდა 78,6 %-ს, მამაკაცებს შორის — 78,6 %-ს, ქალებს შორის — 84,1 %-ს.
ქვეყანაში პირველი ევროპული ტიპის სკოლები იქმნებოდა ლონდონის მისიონერთა საზოგადოების მიერ XIX საუკუნის დასაწყისში. 1961 წლამდე დაწყებითი სკოლების დაფინანსება მთლიანად ხორციელდებოდა ადგილობრივი ტომების ხარჯზე, ამასთან ზოგიერთი ტომი განათლებაზე ხარჯავდა საკუთარი ბიუჯეტის 70 %-მდე თანხებს. 1985—1994 წლების პერიოდში ქვეყნის ხელისუფლებამ რეალიზაცია გაუკეთა საშუალო სკოლების მშენებლობის პროგრამას, უკვე 1999 წელს დაწყებითი სასკოლო ასაკის ბავშვთა 84 % დადიოდა დაწყებით სკოლებში, შესაბამისი ასაკის ბავშვთა 59 % — საშუალო სკოლებში. სწავლების პირველი ოთხი წელიწადი მიმდინარეობს ტსვანას ენაზე, ხოლო შემდეგ ინგლისურ ენაზე. დაწყებითი განათლება გრძელდება 7 წელიწადი, საშუალო განათლება მიმდინარეობს ორ ეტაპად — სამი და ორი წელი. ქვეყნის ხელისუფლება უზრუნველყოფს უფასო განათლებას საშუალო განათლების დაწყებით და პირველ ეტაპზე.
უმაღლესი განათლების სისტემაში შედის ბოტსვანის უნივერსიტეტი გაბორონეში და ასევე ბოტსვანის სოფლის მეურნეობის კოლეჯი.
¹ ბოტსვანის უნივერსიტეტის მონაცემები
მასმედია
ქვეყნის კონსტიტუციაში განმტკიცებულია სიტყვის თავისუფლება და ბოტსვანის ხელისუფლება მხარს უჭერს ამ პრინციპს, თუმცა ოპოზიცია ზოგჯერ აცხადებს, რომ მათი საეთერო დრო რადიომაუწყებლობაში შეზღუდულია. სახელმწიფო ტელევიზია ჩაისახა შედარებით გვიან — 2000 წელს გახსნილი ტელეარხით Botswana Television (BTV), ქვეყანაში ასევე მოქმედებს კერძო სატელევიზიო არხი Gaborone Television, რომელიც ეკუთვნის კომპანია GBC (Gaborone Broadcasting Company). მთავარი მასმედიის საშუალებებია რადიოსადგურები — სახელმწიფო Radio Botswana და კერძო Yarona FM, Gabz FM, Duma FM.
ბეჭვდითი მასმედიის გავრცელება ძირითადად შემოიფარგლება ქალაქებით. ყველაზე უფრო ცნობილი გაზეთებია Daily News, Botswana Guardian, Botswana Gazette, Mmegi/The Reporter, Sunday Standard, The Midweek Sun, The Voice. მოქმედებს სახელმწიფო ახალი ამბების სააგენტო Botswana Press Agency.
სახვითი ხელოვნება და ხელნაკეთობები
thumb|right|250px|კლდეზე მხატვრობა [[ცოდილოში]] ბოტსვანაში სახვითი ხელოვნების ყველაზე უფრო ძველი ძეგლია ცოდილოს კლდეზე ნახატი ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, რომელიც შედგება 4500-ზე მეტი ნახატისაგან კალაჰარის უდაბნოს ტერიტორიაზე დაახლოებით 10 კმ² ფართობზე. მათზე სქემატურად გამოსახულია სხვადასხვა ცხოველები (ზებრები, ვეშაპები, მარტორქები და პინგვინები), ადამიანები, რიტუალური ცეკვის სცენები.
ქვეყანაში ბევრი თანამედროვე მხატვარია, რომელთა ტილოები იყიდება მაღაზიებში, ასევე გამოფენილია გაბორონეს და ფრანსისთაუნის ექსპოზიციებზე, რომელთაგან ყველაზე უფრო ცნობილია ეროვნული მუზეუმის ექსპოზიცია.
ბოტსვანის ხელნაკეთობებს შორის ყველაზე უფრო მეტად ცნობილია კალათების წარმოება, რომლებიც მზადდება პალმა მოკოლვანესაგან (Hyphaene petersiana), რომელიც ჯერ თხლად იჭრება და შემდეგ იხარშება მიწის ფერ ნატურალურ შესაღებ ნივთიერებებში. სხვა ხელნაკეთობებს შორის გავრცელებულია ხეზე თლა (რიტუალური ნიღბების და სხვადასხვა საშინაო საყოფაცხოვრებო ნივთების დამზადება, მათ შორის გრძელსახელურიანი კოვზები ანთროპოლოგიური და ზოომორფული ფიგურების სახით), მექოთნეობა (სტატუეტების და კერამიკული ჭურჭლის დამზადება, ცხოველების და ფრინველების ფიგურებით მორთული), ხალიჩების დამზადება ცხოველების ტყავისაგან, ჭურჭლის დამზადება გამომშრალი გოგრისაგან.
ლიტერატურა
ბოტსვანაში გამოცემული პირველი წიგნი იყო XIX საუკუნის ბიბლია. ქვეყანაში ადრე ლიტერატურა ვითარდებოდა თარგმანის მეშვეობით — ზოგიერთმა მთარგმნელმა, რომლებიცაა სოლ პლატიე და ლ. დ. რადიტლადი, ტსვანას ენაზე გადათარგმნეს უილიამ შექსპირის მთელი რიგი პიესები. ბოტსვანის მწერლებს შორის ყველაზე უფრო ცნობილია ბესი ჰიდი, რომელიც დაიბადა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში და მისი მშობლები იყვნენ მდიდარი თეთრკანიანი სამხრეთამერიკელი ქალი და მისი შავკანიანი მოსამსახურე მამაკაცი. მან დაწერა მთელი რიგი რომანები ინგლისურ ენაზე, რომელთა შორისაა „როდესაც ღრუბლები იკრიბება“ და „ხელისუფლების საკითხი“. სხვა ბოტსვანელ მწერლებს შორის აღსანიშნავია — დავიდ სუგსი, იუნიტი დოუ და სხვები.
მუსიკა
ბოტსვანის მუსიკა ჩამოყალიბდა ქვეყანაში მცხოვრები ხალხის მუსიკალური კულტურის ინტეგრაციის შედეგად. ბოტსვანაში მუსიკის ყველაზე უფრო პოპულარული ფორმაა გუმბა-გუმბა, რომელიც ზულუსების და ტსვანას ხალხის გათანამედროვებული მუსიკაა, შერეული ჯაზთან. ხალხური მუსიკიდან გავრცელებულია ისეთი ფორმები, როგორებიცაა: ჰურუ, ცუცუბე, მოკომოტო, ბორანკანა, ნდაზოლა, სელეტე, ჩესა და სეტაპა. თანამედროვე მუსიკალური მიმართულებებიდან ცნობილია კვასა-კვასა, რომელიც რუმბას აფრიკული ვერსიაა.
ქვეყანაში ყველაზე უფრო მეტად გამოიყენება შემდეგი მუსიკალური ინსტრუმენტები: სეკოკვანე (ხახვის ფორმის მუსიკალური ინსტრუმენტი), კვადი, ლოსიბა და სეგანკურუ (საყვირი), მბირა, დასარტყამი საკრავი მატლო, მოროპა (კონიკური ფორმის ხის ბარაბანი), მაპატა (რიტუალური რქა), დიტლაკის ფლეიტა — დამზადებული ხისგან, ბამბუკისგან, ლერწმისგან, ცხოველების ტყავისგან და რქებისგან, ასევე გამომშრალი გოგრისგან.
მუზეუმები და ბიბლიოთეკები
ქვეყნის ყველაზე უფრო დიდი მუზეუმია ეროვნული მუზეუმი და ხელოვნების გალერეა გაბორონეში, რომელიც გაიხსნა 1968 წელს და შეიცავს ბოტსვანის ეთნოგრაფიის და ისტორიის მასალებს, ასევე ქვეყნის და რეგიონების ხელოვნების ნიმუშებს. ეთნოგრაფიული მუზეუმი ასევე არსებობს ფრანსისთაუნში, კანიეში და მოჩუდიში და ფოსტის მუზეუმი გაბორონეში.
ბოტსვანის ეროვნული ბიბლიოთეკების სამსახური დაარსდა 1967 წელს და დღეისათვის ქვეყანაში შედგება 21 განყოფილებისაგან, რომლებშიც მთლიანად ინახება წიგნების 160 ათასი ტომი, რომელთაგან 65 ათასი იმყოფება გაბორონეს მთავარ განყოფილებაში. გაბორონეში ასევე მდებარეობს ბოტსვანის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკა (250 ათასი ტომი) და ეროვნული არქივი (20 ათასი ტომი).
სპორტი
ბოტსვანის ფეხბურთის ასოციაცია დაარსდა 1970 წელს, 1978 წელს შევიდა ფიფას შემადგენლობაში. ბოტსვანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები, რომელსაც ქომაგები ეძახიან „ზებრებს“ ან „ეზიმბიზის“, მონაწილეობს საერთაშორისო შეჯიბრებებში, მაგრამ არასდროს არ მიუღია მონაწილეობა მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე, ხოლო აფრიკის ერთა თასზე დებიუტი ჰქონდა 2012 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
სამხრეთ ამერიკის მდინარეების სია
მინი|250პქ|[[ამაზონი]] მინი|250პქ|[[ორინოკო]] მინი|250პქ|[[პარანა (მდინარე)|პარანა]] მინი|250პქ|[[ურუბამბა (მდინარე)|ურუბამბა]] მინი|250პქ|მდინარე [[ურუგვაი (მდინარე)|ურუგვაი]] მინი|250პქ|[[მადეირა (მდინარე)|მადეირა]] მინი|250პქ|[[რიო-ნეგრო (ამაზონი)|რიო-ნეგრო]] სამხრეთ ამერიკის მდინარეები მდებარეობის მიხედვით:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის მდინარეები
ქსნის ციხე
მინი|220x220პქ|ქსნის ციხე (ხედი ზემოდან) ქსნის ციხე, მტკვრის ციხე, მტვერის ციხე, კონსტანტილაბათი — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, მდინარე ქსნისა და მტკვრის შესართავთან, სარკინეთის მთაზე. კონტროლს უწევდა მნიშვნელოვან სტრატეგიულ გზასაყარს. XVI საუკუნის დასაწყისში ააგო ქართლის მეფის კონსტანტინე II-ის ძემ, ბაგრატმა, თავის ძმასა, ქართლის მეფე დავით X-სა (1505-1525) და კახეთის მეფე ავ-გიორგის (1511-1513) შორის მიმდინარე ბრძოლების დროს.
ციხე დგას სარკინეთის მთაზე, სოფელ ციხისძირის მიდამოებში, მდინარეების მტკვრისა და ქსნის შესაყართან, ქსნის მარცხენა ნაპირზე. აგებული 1511-14 წლებში. მინი|ქსნის ციხე (ზამთარი) 1512 წელს ქართლის მეფის, დავით X -ის (1505-1525 წწ.) უმცროსმა ძმამ, ბაგრატმა საუფლისწულოდ მუხრანი და შიდა ქართლის სადროშოს სპასპეტობა ითხოვა, სამაგიეროდ კახეთის მეფე ავგიორგისთან შებრძოლება იკისრა. დავითი დათანხმდა ძმას. ქსნის ციხე ბაგრატ მუხრანბატონმა საუფლისწულო მამულების მიღებისთანავე ააგო. როცა ავგიორგიმ ციხის აგების ამბავი გაიგო, წამოვიდა ჯარით და ციხეს ალყა შემოარტყა. ალყა სამ თვეს გაგრძელდა, მაგრამ უშედეგოდ. ავგიორგიმ ბაგრატს დაცინვით ღვინო გაუგზავნა და შეუთვალა — შენ მეფის ძე ხარ და რამდენი ხანია ღვინის გემო არ გინახავსო. ბაგრატს კი ჭაში ცოცხალი ორაგული ჰყავდა, გაუგზავნა ორაგული და თან შეუთვალა — სამი თვეა ქსანზე დგახარ და ორაგული არ გიგემია, აჰა, ეს ცოცხალი იგემეო. ავგიორგი დარწმუნდა, რომ ციხე უზრუნველყოფილი იყო სანოვაგითა და სასმელი წყლით, ალყა მოხსნა და უკუიქცა.
1513 წელს ავგიორგი მეორედ შემოესია ქართლს. ბაგრატმა ის შეიპყრო და ქსნის ციხეში გამოამწყვდია. „შემდგომად მცირედისა ჟამისა მოაშთვეს ავგიორგი ციხესა მას შინა და მოკუდა.“ 1746 წელს ძლიერ დაზიანებული ციხე კონსტანტინე მუხრანბატონმა თითქმის ხელახლა ააგო, რაზეც მოგვითხრობს ციხის შესასვლელის თავზე ამოკვეთილი კარგად შემონახული სამშენებლო წარწერა. მინი|ქსნის ციხის ასასვლელი გაზაფხულობით ქსნის ციხეს პირვანდელი სახე შეცვლილი აქვს და ამჟამად სანახევროდ დანგრეულია. ციხე კარგად არის შერწყმული გარემოსთან, აქედან კარგად ჩანს მდინარეების მტკვრისა და ქსნის ხეობები. მისასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდანაა. ციხის პირველი სამშენებლო ფენა (1511-14 წწ.) მთლიანად რიყის ქვითაა ნაგები, მეორე ფენაში კი (1746 წ.) აგურიცაა გამოყენებული. პირველი სამშენებლო ფენიდან შემორჩენილია გალავნის კედლების ქვედა ნაწილი, ბურჯებისა და ორი კოშკის ნაშთი.
ჩრდილო-დასავლეთით, გალავანზე გარედან მიშენებულია ცილინდრული კოშკი (მეორე სამშენებლო ფენა). გალავნის კუთხე შიგ ცილინდრშია შეჭრილი. კოშკი ორსართულიანია. მესამე სართული ქონგურებიანი ბანია. პირველი სართულის იატაკში ქვევრებია ჩაფლული. ორივე სართულს მაღალი სარკმლები აქვს. ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ცილინდრული კოშკის პირველი სამშენებლო ფენიდან შემორჩენილია ორი ყრუკედლებიანი სართული. მეორე სამშენებლო პერიოდში კოშკისათვის ირგვლივ კედლები შემოუშენებიათ, ამით მისი დიამეტრი 2 მეტრით გაზრდილა.
კოშკების საბრძოლო ელემენტები — სათოფურები, საზარბაზნეები, სალოდეები შემკულია განსხვავებული დეკორატიული წყობით. კედლები სხვადასხვა სიმაღლეზე დასრულებულია ნახევარწრიული ქონგურებით. მათ ქვემოთ, 1-2 მეტრის დაცილებით ნისკარტა სალოდეებია, უფრო ქვემოთ კი — სათოფურები. ეზოში ჭისებრი წყალსაცავია. ციხეს წყლით ამარაგებდა წყალსადენი (კერამიკული მილები), რომელიც ქედს მიჰყვება. მისი სათავე ციხიდან აღმოსავლეთით რამდენიმე კილომეტრზეა.
2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია: მცხეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მცხეთა-მთიანეთის მხარეში
ჰომა-ბაი
ჰომა-ბაი (Homa Bay) — ქალაქი კენიაში. მდებარეობს კენიის დასავლეთ ნაწილში, ვიქტორიის ტბის ვინამის ყურის ნაპირზე. . შედის ნიანზის პროვინციის შემადგენლობაში. მდებარეობს ჰომას მთის და რუმის ეროვნული პარკის მახლობლად. ქალაქის მოსახლეობა 1999 წლის მონაცემებით შეადგენს 32,174 კაცს.
კატეგორია:კენიის ქალაქები
სათოხნი კულტურები
სათოხნი კულტურები, სასოფლო-სამეურნეო მცენარეები, რომელთა ნორმალური ზრდა-განვითარებისათვის საჭიროა დიდი კვების არე და მწკრივთშორისებში ნიადაგის დამუშავება. ასეთია სიმინდი, შაქრის ჭარხალი, ბამბა, თამბაქო, მზესუმზირა, კარტოფილი, საკვები ძირხვენები, ეთერზეთოვანი კულტურები, ბოსტნეული კულტურების უმეტესობა (კომბოსტო, პამიდორი, სტაფილო, ბადრიჯანი და სხვა). სათოხნ კულტურებს თესენ ან რგავენ (ჩითილით) ფართო მწკრივად (0,4 - 1,0 მ), კვადრატულად ან კვადრატულ-ბუდობრივად. ვეგეტაციის პერიოდში მწკრივთშორისებს აფხვიერებენ, მწკრივებში ზედმეტ მცენარეებს გამოხშირავენ, აცლიან სარეველებს, რითაც ნიადაგში ინარჩუნებენ ტენს, აუმჯობესებენ აერაციას და სხვა ინდუსტრიულ ტექნოლოგიის პირობებში ხელით სამუშაოები მინიმუმამდე მცირდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
Ram (ალბომი)
Ram — პოლ და ლინდა მაკ-კარტნის სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1971 წელს. ეს არის მუსიკოსის ერთადერთი ალბომი, რომლის ავტორებად მითითებულები არიან მხოლოდ ის და მისი მეუღლე.
ალბომიდან გამოვიდა სამი სინგლი - აშშ-ში წარმატებული Uncle Albert/Admiral Halsey, წარუმატებელი ბრიტანული სინგლი The Back Seat of My Car და Eat at Home (არ გამოცემულა ბრიტანეთსა თუ აშშ-ში).
2012 წლის რემასტერი
2012 წელს ალბომი ხელახლა გამოიცა The Paul McCartney Archive Collection-ის ნაწილის სახით.
ალბომი რამდენიმე ფორმატში გამოვიდა:
ორიგინალური 12 სიმღერიანი ალბომი
ალბომი Thrillington.
ხელმისაწვდომი იყო საიტებზე Paulmccartney.com და iTunes.
სქოლიო
კატეგორია:1971 წლის ალბომები კატეგორია:ლინდა მაკ-კარტნის ალბომები კატეგორია:პოლ მაკ-კარტნის ალბომები კატეგორია:Columbia Records-ის ალბომები კატეგორია:Apple Records-ის ალბომები
Lasioglossum versans
Lasioglossum versans — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1905 წელს.
სქოლიო
versans
ნახვამდის, ბავშვებო
ნახვამდის, ბავშვებო (Au revoir les enfants) — ლუი მალის 1987 წლის ავტობიოგრაფიული ფილმი. ფილმმა მიიღო ოქროს ლომი და სეზარი საუკეთესო ფილმისთვის, ხოლო რეჟისორმა BAFTA საუკეთესო რეჟისურისთვის.
სიუჟეტი
ფილმის მოქმედება მიმდინარეობს მეორე მსოფლიო ომის პერიოდის ოკუპირებულ საფრანგეთში. კათოლიკური კოლეჯის დირექტორი კოლეჯში სამ ებრაელ ბავშვს შეიფარებს საიდუმლოდ. ფრანგი ბიჭი, ჟულიენ კანტენი ერთ-ერთ მათგანს დაუმეგობრდება. კოლეჯის დირექტორს გესტაპოში დაასმენენ და დირექტორსა და სამივე ებრაელ ბიჭს იჭერენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგული ფილმები კატეგორია:ფრანგულენოვანი ფილმები კატეგორია:1987 წლის ფილმები კატეგორია:ფილმები მეორე მსოფლიო ომის შესახებ
Tetraponera platynota
Tetraponera platynota — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tetraponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Pseudomyrmecinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჰომა
ჰომა (Mount Homa) — მთა დასავლეთ კენიაში. მდებარეობს უინამის ყურის სამხრეთ სანაპიროზე. მთის ჩამოყალიბება მოხდა მიოცენურსა და პლეისტოცენურ ეპოქებს შორის. მთის სიმაღლეა 1751 მეტრი.
სქოლიო
კატეგორია:კენიის მთები
სტრუვეს გეოდეზიური რკალი
სტრუვეს რკალი — ბალტიელი ასტრონომის ფრიდრიჰ ვილჰელმ სტრუვეს პატივსაცემად დარქმეული 265 ტრიანგულაციური პუნქტისგან შემდგარი ქსელი. ქსელი შედგებოდა მიწაში ჩაფლული კუბებისგან, რომელთა წიბოს სიგრძე 2 მეტრს შეადგენდა. კუბები გადაჭიმული იყო 282 კილომეტრის სიგრძეზე. ქსელი შეიქმნა დედამიწის პარამეტრების, მისი ფორმისა და ზომის დასადგენად.
სტურვეს რკალი იზომებოდა 40 წლის განმავლობაში - 1816-1855 წლებში, 2820 კილომეტრის მანძილზე. რკალის დასაწყისი მდებარეობდა ქალაქ ფუგლენესთან სიახლოვეს ნორვეგიაში და მთავრდებოდა სოფელ ძველ  ნეკრასოვკაში დუნაის სიახლოვეს, რამაც შექმნა მერიდიანის რკალი ამპლიტუდით 25° 20′08″.
დღეს რკალის პუნქტების პოვნა შეიძლება ნორვეგიის, შვედეთის, ფინეთის, რუსეთის, ესტონეთის, ლატვიის, ლიეტუვის, ბელარუსის, მოლდოვისა და უკრაინის ტერიტორიაზე. 2004 წლის 28 იანვარს ამ ქვეყნებმა მიმართეს გაეროს კომიტეტეს, რათა რკალის დარჩენილი ობიექტები შესულიყვნენ იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნორვეგიაში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბელარუსში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ესტონეთში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფინეთში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლატვიაში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიეტუვაში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მოლდოვაში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვედეთში კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები უკრაინაში
შიგნიკახეთი
შიგნიკახეთი, შიგა კახეთი მდებარეობს ალაზნის ხეობაში. იგი ჩრდილოეთიდან, ჩრდილო-დასავლეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთის მხარეებიდან შემორკალულია კავკასიონისა და ცივგომბორის მთებით, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით ის გაშლილია. მთებისაგან წარმოქმნილი რკალი მდინარე ალაზნის ქვემო წელში თანდათან შორდებიან ერთიმეორეს და ამის შედეგად შიგა კახეთი კონფიგურაციით მოგვაგონებს სამკუთხედს, რომლის წვერი მიმართულია ჩრდილოეთისაკენ და ფუძე სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. ამ სამკუთხედის სიმაღლე 110 კილომეტრია ხოლო სიგანე ფუძესთან – დაახლოებით 40 კილომეტრი. საერთოდ შიგა კახეთი წარმოადგენს კავკასიონისა და ცივგომბორის მთების დაქანებას, რომელიც თანდათან ვაკდება და დასერილია ხევებით. შიგა კახეთის მთიანი ნაწილი უკავია ალპურ მდელოებს, რომლებიც თანდათან იცვლება ტყის ზონით. ამ უკანასკნელს მოსდევს მცირე ფერდობები, სადაც უმთავრესად განლაგებულია მაღალხარისხოვანი ღვინოების მომცემი ვენახები.
ფერდობების ზონის შემდეგ ვაკე ადგილებია, სადაც მეტწილად დგება ორდინარული ღვინოები. ვაკის უდიდესი ნაწილი დაკავებულია მარცვლეული კულტურითა და სათიბებით.
Lasioglossum versatum
Lasioglossum versatum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1902 წელს.
სქოლიო
versatum
პოლ რაიანი
პოლ დეივის რაიანი (Paul Davis Ryan; დ. 29 იანვარი, 1970) — აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი უისკონსინის შტატიდან. რესპუბლიკელების პრეზიდენტობის კანდიდატ მიტ რომნის მიერ დასახელებულ იქნა ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატად 2012 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის საბიუჯეტო კომიტეტის თავმჯდომარე 2011-2015 წლებში. 2015 წლის 29 ოქტომბერს აირჩიეს წარმომადგენელთა პალატის სპიკერად. 2018 წლის 11 აპრილს განაცხადა, რომ აღარ იყრიდა კენჭს 2018 წლის წარმომადგენელთა პალატის არჩევნებზე და შესაბამისად, ახალი კონგრესის დაწყებიდან, აღარ იქნებოდა წარმომადგენელთა პალატის წევრი. ეს გადაწყვეტილება რაიანმა ოჯახთან და შვილებთან მეტი დროის გატარების სურვილით ახსნა.
პოლ ვერლენი
პოლ მარი ვერლენი (Paul Marie Verlaine; დ. 30 მარტი, 1844 — გ. 8 იანვარი, 1896) — ფრანგი პოეტი, სიმბოლიზმის წარმომადგენელი.
პოლ რაიანი
რაიანი დაიბადა და გაიზარდა უისკონსინის შტატის ქალაქ ჯეინსვილში. დამთავრებული აქვს მაიამის უნივერსიტეტი ოჰაიოში.
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭო
ისტორია
1963-1967 წლების განმავლობაში სულ ჩატარდა აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს შვისი სესია.
მმართველი რგოლი
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს ხელმღვანელობა შემდგენაირად დაკომპლექტდა:
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი შემდგენაირად დაკომპლექტდა:
I სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს I სესია მოწვეულ იქნა 1963 წლის 22 აპრილს სოხუმის დრამატული თეატრის შენობაში.
პირველი (22 აპრილს დილის) სხდომა გაიმართა
ამით დაამთავრა მუშაობა აფხაზეთის ასსრ-ის მეექვსე მოწვევის პირველმა სესიამ.
II სესია
პირველი (20 იანვარს დილის) სხდომა გაიმართა.
III სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს III სესია მოწვეულ იქნა 1965 წლის 18 იანვარს სოხუმის დრამატული თეატრის შენობაში.
Reamonn
Reamonn — გერმანული როკ და პოპ ჯგუფი. ჩამოყალიბდა 1999 წელს. გამოცემული აქვს 6 ალბომი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალტერნატიული მუსიკალური ჯგუფები კატეგორია:1999 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭო
IV სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს IV სესია მოწვეულ იქნა 1965 წლის 3 აგვისტოს სოხუმის დრამატული თეატრის შენობაში.
V სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს V სესია მოწვეულ იქნა 1966 წლის 17 იანვარს სოხუმის დრამატული თეატრის შენობაში.
VI სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს VI სესია მოწვეულ იქნა 1966 წლის 10 ოქტომბერს სოხუმის დრამატული თეატრის შენობაში.
VII სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს VII სესია მოწვეულ იქნა 1967 წლის 23 იანვარს სოხუმის დრამატული თეატრის შენობაში.
პირველი (23 იანვარს დილის) სხდომა გაიმართა 11 საათზე.
ამით დაამთავრა მუშაობა აფხაზეთის ასსრ-ის მეექვსე მოწვევის მეშვიდე სესიამ.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
1967 წლის 23 მარტს:
პოლ რაიანი
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები კატეგორია:დაბადებული 1970 კატეგორია:დაბადებული 29 იანვარი
პოლ ვერლენი
დაიბადა მეცში, საშუალო განათლება პარიზის ლიცეუმში მიიღო, შემდეგ კი სახელმწიფო სამსახურში იწყებს მუშაობას. ლექსების წერას ადრეული ასაკიდან იწყებს და თავიდანვე პარნასული მოძრაობისა და მისი ლიდერის შარლ ლეკონტ დე ლილის გავლენის ქვეშ ექცევა.
ვერლენი ბოლო წლებს ალკოჰოლიზმსა და სიღარიბეში ატარებს. თუმცა ავტორის სიცოცხლეშივე მისი შემოქმედება საყოველთაოდ აღიარებული იყო, როგორც უახლესი სიტყვა პოეზიაში. შესაძლოა ვერლენის ყველაზე ცნობილი პოემა იყოს "შემოდგომის სიმღერა" (Chanson d'automne), მეორე მსოფლიო ომში მოკავშირეთა მიერ ამ პოემის კოდურ გზავნილებში გამოყენების წყალობით. ვერლენის პოეზია ასევე პოპულარული იყო მუსიკოსებში, როგორიცაა გაბრიელ ფორე, რომელმაც მის რამდენიმე ლექსზე მუსიკა შექმნა, მათ შორის "La bonne chanson" ("ლამაზი სიმღერა"), და კლოდ დებიუსი, რომელმაც საკუთარ მუსიკაში ვერლენის  კრებული, "Fêtes galant" ("გალანტური დღესასწაულები") გამოიყენა.
ვერლენი გარდაიცვალა 1896 წელს, დაკრძალულია ბატინიოლის სასაფლაოზე პარიზში.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი პოეტები კატეგორია:სიმბოლისტი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1844 კატეგორია:დაბადებული 1896
გაშერბრუმ I
გაშერბრუმ I (ასევე Hidden Peak — „ჰიდენ პიკი“ ანუ „დამლული პიკი“ ან K5) — მწვერვალი ყარაყორუმის მთათა სისტემის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოებაზე. მისი სიმაღლეა 8068 მ. ამ მაჩვენებლით ის მე-11 ადგილზეა მსოფლიოში. დამალული პიკი დაერქვა იმის გამო, რომ ბალტოროს მყინვარის ზედა ნაწილიდან, საიდანაც მიდის გზა ცენტრალური ყარაყორუმის ყველა უმაღლესი მწვერვალისაკენ, ის, მიუხედავად თავისი სიმაღლისა, არ ჩანს. გაშერბრუმ I მდებარეობს პაკისტანისა და ჩინეთის საზღვრის სიახლოვეს, პაკისტანის გილგიტ-ბალტისტანის პროვინციაში. გაშერბრუმ I-ზე პირველი ასვლა განხორციელდა 1958 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პაკისტანის მთები კატეგორია:ყარაყორუმი
Tetraponera plicatidens
Tetraponera plicatidens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tetraponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Pseudomyrmecinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
უელვის პროვინცია
უელვა — პროვინცია სამხრეთ ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანება ანდალუსიის დასავლეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება პორტუგალია და ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: ბადახოსი, სევილია და კადისი. ასევე ესაზღვრება ატლანტის ოკეანე. მისი დედაქალაქია უელვა.
უელვის ფართობი შეადგენს 10,148 კმ². მოსახლეობა კი 483,792 კაცია (2005 წლის მონაცემებით), რომლის დაახლ. 30% ცხოვრობს მის დედაქალაქში. მოსახლეობის სიმჭიდროვე - 47.67 კაცი/კმ². პროვინციაში 79 მუნიციპალიტეტია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის პროვინციები
სოლოღაშვილები
სოლოღაშვილები, სოლაღაშვილები, სალაღაშვილები ფეოდალური საგვარეულო XV-XIX საუკუნეების საქართველოში.