cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნეპტუნი (ფრთოსანი რაკეტა)
საჰაერო
2020 წლის დეკემბერში ცნობილი გახდა, რომ „Луч-სა“ და უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს შორის დაწყებული იყო მოლაპარაკება „ნეპტუნის“ რაკეტების საჰაერო პლატფორმების შექმნასა და უკრაინის საჰაერო ძალებისთვის მათ შესყიდვაზე. როგორც ადრე, ყველაზე პერსპექტიულ კანდიდატად Су-24М ტიპის ბომბდამშენი განიხილებოდა, რადგან მისი სისტემები რაკეტის დამიზნების საშუალებას იძლევა.
ინციდენტები
კონტრდაზვერვის დღესთან დაკავშირებულ პრესრელიზში უკრაინის უსაფრთხოების სამსახურმა განაცხადა რუსეთის ფედერაციის უშიშროების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლის დაკავების შესახებ, 2020 წლის 6 მაისს. აღნიშნული პიროვნება ახდენდა „ნეპტუნის“ კომპლექსთან დაკავშირებული მასალების ფოტოგრაფირებას და უგზავნიდა მათ ზემდგომებს რუსეთის უშიშროების ფედერალური სამსახურში. სპეცოპერაციის ფარგლებში მას ყალბი ინფორმაცია მიეწოდა. ჯაშუშურ საქმიანობაში ეჭვმიტანილი 10,000 ამერიკული დოლარით დააჯარიმეს.
2021 წლის ივლისში ლუჰანსკის ოლქის ქ. ლისიჩანსკის საქალაქო სასამართლომ კონტრდაზვერვის სამსახურის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე ეჭვმიტანილი დამნაშავედ ცნო უკრაინის სისხლის სამართლის კოდექსის 111-ე მუხლის 1-ლ ნაწილში (სახელმწიფო ღალატი) და მას 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.
რუსეთ-უკრაინის ომი
„ნეპტუნის“ პირველი საბრძოლო გამოყენება 2022 წელს, რუსეთის უკრაინაში შეჭრის დროს მოხდა.
2022 წლის 3 აპრილს გავრცელდა ცნობა რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ძალების შავი ზღვის ფლოტის ფრეგატის, „ადმირალ ესენის“ დაზიანების შესახებ. გარკვეული წყაროების მიხედვით, ეს დაზიანება, შესაძლოა, ფრთოსანი რაკეტა „ნეპტუნის“ მოხვედრებით ყოფილიყო გამოწვეული.
2022 წლის 13 აპრილს უკრაინულმა მედიამ გაავრცელა ცნობა, რომ „ნეპტუნის“ ტიპის ორი რაკეტა მოხვდა სარაკეტო კრეისერს „Москва“. მიყენებული დაზიანების შედეგად ხომალდი ჩაიძირა.
უკრაინა
2020 წლის დეკემბერში სახელმწიფო ჰოლდინგ „Артем-ის“ დირექტორმა, ვოლოდიმირ ზიმინმა განაცხადა, რომ სახელმწიფო შეკვეთა „ნეპტუნის“ რაკეტებზე შეიცვალა.
შესაძლო ოპერატორები
2021 წლის ივლისში „Луч-ის“ გენერალურმა კონსტრუქტორმა, ოლეჰ კოროსტელოვმა განაცხადა, რომ „ნეპტუნის“ შესყიდვაზე სამ ქვეყანასთან მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები, მათგან ყველაზე დიდი წარმატებით – ინდონეზიასთან.
სქოლიო
კატეგორია:იარაღები
პანამის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები
პანამის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები (Selección de fútbol de Panamá) — ქვეყნის ეროვნული საფეხბურთო გუნდი, რომელიც წარმოადგენს პანამას საერთაშორისო მატჩებსა და საფეხბურთო ტურნირებზე. იმართება პანამის ფეხბურთის ფედერაციის მიერ. არის კონკაკაფის და ფიფას წევრი და მონაწილეობს მათ მიერ მოწყობილ საფეხბურთო ტურნირებსა და შეჯიბრებებში.
ჩერვონოე (ტბა)
ჩერვონოე (Чырво́нае возера), ჩერვონოეს პოლესიე (Червоное Полесье), მთავარი-ტბა (Князь-возера) — ტბა ბელარუსში, გომელის ოლქში. ფართობი — 43,6 კმ², სიღრმე — 4 მ-მდე. იკვებება შერეულად. წყლის დონის რყევა — 0,8 მ, უმაღლეს დონეს აღწევს მარტ–აპრილში. იყინება ნოემბერ–დეკემბერში; ყინულისაგან თავისუფლდება მარტის მეორე ნახევარ–აპრილში. ჩერვონოეს ტბიდან სადრენაჟე არხებითა და მდინარე ბობრიკის მეშვეობით ხორციელდება წყლის ჩადინება მდინარე პრიპიატში. ადგილი აქვს თევზჭერას; იჭერენ კაპარჭინას, ქარიყლაპიას, ქორჭილას და სხვ.
პანამის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები
1920-იანი და 1930-იანი წლების დასაწყისი
პანამის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების პირველი ოფიციალური მატჩი 1938 წლის 12 თებერვალს ვენესუელის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ შედგა და პანამელთა გამარჯვებით 2–1 დასრულდა.
ჩერვონოე (ტბა)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბელარუსის ტბები
პანამის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები
2000-იანი წლები
2017 წლის 11 ოქტომბერს პანამასთვის ნანატრი დღე დადგა და პანამის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები ისტორიაში პირველად გავიდა მსოფლიო ჩემპიონატზე. შესარჩევი ეტაპის ჯგუფში პანამასთან ერთად კიდევ ხუთი გუნდი იბრძოდა ტურნირზე მოსახვედრად: მექსიკა, კოსტა-რიკა, აშშ, ჰონდურასი და ტრინიდადი და ტობაგო. აქედან მხოლოდ პირველი სამი გუნდი ხვდებოდა მსოფლიო ჩემპიონაზე პირდაპირი გზით, მეოთხე გადათამაშებას თამაშობდა ოკეანეთის წარმომადგენელთან. მექსიკას და კოსტა-რიკას მსოფლიო ჩემპიონატის საგზური ბოლო ტურისთვის უკვე გარანტირებული ჰქონდათ, მესამე (და მეოთხე) ადგილისთვის კი სწორედ პანამა, აშშ და ჰონდურასი იბრძოდნენ. ბოლო ტურში აშშ-ის ნაკრებს ფრეც კი ხელს აძლევდა მსოფლიო ჩემპიონატზე გასასვლელად, თუმცა ისინი დამარცხდნენ ჯგუფის აუტსაიდერ ტრინიდად და ტობაგოსთან, საპირისპიროდ პანამას ნაკრებმა კი ბოლო წუთებზე გატანილი გოლით მოახერხა კოსტა-რიკის დამარცხება და მსოფლიო ჩემპიონატზე კვალიფიცირდა. თავისი მატჩი ჰონდურასმაც მოიგო, თუმცა ბურთების უარესი სხვაობის გამო იგი მეოთხე ადგილზე გავიდა.
11 ოქტომბერი პანამის პრეზიდენტმა ხუან კარლოს ვარელამ ეროვნულ დღესასწაულად გამოაცხადა.
2018 წლის მუნდიალზე, რომელიც რუსეთში გაიმართა, პანამის და ისლანდიის ეროვნული გუნდები იყვნენ ერთადერთი დებიუტანტები. პანამას ჯგუფში კენჭისყრის შედეგად მოხვდნენ ინგლისის, ბელგიის და ტუნისის ნაკრებები. პირველი მატჩი პანამას უნდა გაემართა ბელგიის წინააღმდეგ. ბელგიის ნაკრები თავისი „ოქროს თაობის“ ვარსკვალავებით იყო დაკომპლექტებული. პანამის ნაკრების მწვრთნელმა ერნან გომესმა იმედიანი განცხადება გააკეთა მატჩის წინ: „თუ ისლანდიამ მიაღწია წარმატებას არგენტინასთან, პანამამაც შეიძლება აჩვენოს კარგი შედეგი“ (წინა დღეს ისლანდიის ნაკრებმა 1–1 ითამაშა არგენტინასთან). ამის მიუხედავად, პანამამ 0–3 წააგო. მეორე მატჩში პანამა ინგლისს დაუპირისპირდა და 1–6 დამარცხდა. პანამას მხრიდან ერთადერთი გოლი გაიტანა ფელიპე ბალოიმ. ბოლო ტურში პანამა 1-2 დამარცხდა ტუნისთან და ჯგუფური ეტაპიდან გამოეთიშა ტურნირს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ ამერიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები
თეიმურაზი (საკუთარი სახელი)
თეიმურაზი — ქართული საკუთარი სახელი, რომელიც წარმოიშვა სპარსული ანალოგისგან, ნიშნავს „მელიისტყაოსანს“,, „სულით ძლიერს“, „ძლიერ მელას“. პირველად გვხვდება „შაჰნამეს“ ერთ-ერთი მთავარი გმირის — სპარსეთის მითური მეფე თაჰმურასის სახელად, რის გამოც დიდად პოპულარული იყო სპარსულ კულტურაში, შემდეგ კი დამკვიდრდა საქართველოშიც. მისი კნინობითი ფორმებია თემო და თემური. გავრცელებულია ასევე ჩრდილოეთ ოსეთში (Таймураз), იშვიათად გვხვდება აზერბაიჯანსა (Teymuraz, Təhmuraz) და სომხეთში (Թեյմուրազ).
სამოქალაქო რეესტრის მონაცემებით, საქართველოს ტერიტორიასა და მის ფარგლებს გარეთ ცხოვრობს ამ სახელის 20633 მატარებელი.
სქოლიო
კატეგორია:მამაკაცის სახელები
ჰისტერეზისული ელექტროძრავა
ჰისტერეზისული ელექტროძრავა — სინქრონული ელექტროძრავა, რომლის მბრუნავი მომენტი წარმოიქმნება მაგნიტური მასალისაგან დამზადებული გულარის (რომელსაც გააჩნია ჰისტერეზისის ფართო მარყუჟი) მქონე მასიური როტორის გადამაგნიტების დროს. სხვა ტიპის სინქრონულ ელექტროძრავებთან შედარებით, უკეთესია მცირე სიმძლავრის ჰისტერეზისული ელექტროძრავა. მისი საექსპლუატაციო მახასიათებლები, ამასთან ერთად, უფრო საიმედო, ხანგამძლე და უხმაუროა. შეუძლია იმუშაოს ბრუნვის სხვადასხვა სიხშირით. ჰისტერეზისულ ელექტროძრავებს იყენებენ მცირე სიმძლავრის ელექტრულ ამძრავებსა და ავტომობილების მართვის სისტემებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძრავები
ჰისტიდინი
ჰისტიდინი (სიმბოლური აღნიშვნა His ან H) — ამინომჟავა, აქვს ფუძე თვისებები, უამრავი ცხოველისთვის შეუცვლელი ამინომჟავაა. შედის ბევრი ფერმენტის, კერძოდ, (რიბონუკლეაზის, ტრანსკეტოლაზის) აქტიური ცენტრის შემადგენლობაში. ორგანიზმში ჰისტიდინის დაშლის საწყისი სტადიაა ამიაკის მოხლეჩა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება უროკანინმჟავა, რომელიც შარდთან ერთად გამოიყოფა. ჰისტიდინის დეზამინირების რეაქცია შეუქცევადია. მისი კატალიზატორია ჰისტიდინ-ამიაკ-ლიაზა. ჰისტიდინის უკმარისობა იწვევს ნივთიერებათა ცვლის დარღვევას, ჰემოგლობინის სინთეზის შეკავებას. ჰისტიდინის დეკარბოქსილირებას მოსდევს ბიოლოგიურად აქტიური ამინის - ჰისტამინის წარმოქმნა.
სქოლიო
კატეგორია:ამინომჟავები კატეგორია:ბიოლოგია
აღჯიუიიური
აღჯიუიიური (Ağcüyür) — სოფელი აზერბაიჯანში, არანის რეგიონის იმიშლის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 382 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იმიშლის რაიონის სოფლები
სემქენი
სემქენი — ძველი ეგვიპტელი მეფე (ფარაონი) მეთხუთმეტე ან მეთექვსმეტე დინასტია, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. ფონ ბეკერათის მიხედვით სემქენი მეთექვსმეტე დინასტიის მესამე ფარაონი და მეთხუთმეტე დინასტიის ჰიქსოსი მეფეების ვასალი იყო. თუმცა ამ მოსაზრებას არ იზიარებდა კიმ რაიჰოლტი, რომლის აზრითაც სემქენი იყო მეთექვსმეტე დინასტიის წევრი და მართავდა თებეს დამოუკიდებელ სამეფოს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგვიპტის ფარაონები კატეგორია:ეგვიპტის მეთხუთმეტე დინასტიის ფარაონები კატეგორია:ეგვიპტის მეთექვსმეტე დინასტიის ფარაონები
დასავლეთი შპიცბერგენი
დასავლეთი შპიცბერგენი — კუნძული ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში, შპიცბერგენის არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძული. ეკუთვნის ნორვეგიას. ფართობი 39 ათასი კმ². მოსახლეობა 2 733 (2009). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ლონგირი.
ბუნება
ნაპირები დანაწევრებულიია ფიორდებით. აგებულია სხვადასხვა ასაკის მეტამორფული და დანალექი ქანებით. გვხვდება ამონთხეული ქანებიც. კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში არის ბევრი ჩამქრალი ვულკანი და თერმული წყარო. ზედაპირზე ჭარბობს ქედები, მაღალი ზეგნები და განიერი ხეობები. რელიეფის ჩამოყალიბებაში დიდ როლს ასრულებს გამყინვარება. მყინვარების ფართობია 21,2 ათასი კმ². ჰავა არქტიკულია, კუნძულის დასავლეთ ნაწილში, შპიცბერგენის თბილი დინების გავლენით ჰავა უფრო რბილია. სანაპიროებზე საშუალო ტემპერატურა ივლისში დაახლოებით 5°C, იანვარში -10-დან -13°C-მდე. ნალექები კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე 300-400 მმ წელიწადში, ცენტრალურ რაიონებში 200 მმ. მყინვარების ზედაპირზე 800-დან 1200 მმ-მდე. ნალექები ძირითადად თოვლის სახით მოდის.
ფლორა და ფაუნა
მცენარეული საფარი ღარიბია, ჭარბობს ხავსი და მღიერი. არის ჯუჯა პოლარული არყი და ტირიფი. ცხოველებიდან გვხვდება თეთრი დათვი, ჩრდილოეთის ირემი, ყარსაღი და გრენლანდიიდან შემოყვანილი ცხვარხარი. სანაპირო წყლებში ბევრია გრენლანდიის სელაპი, ბინადრობს 90-მდე სახეობის გარეული ფრინველი. იღებენ ქვანახშირს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შპიცბერგენი კატეგორია:ნორვეგიის კუნძულები
აშერსლებენ-შტასფურტის რაიონი
აშერსლებენ-შტასფურტის რაიონი (Landkreis Aschersleben-Staßfurt) — ყოფილი რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი აშერსლებენი. რაიონი შედიოდა საქსონია-ანჰალტისფედერალურ მხარეში. იკავებდა 654,76 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენდა 94 556 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 144 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 15 3 52.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქსონია-ანჰალტის რაიონები
მასტერსი (სნუკერი)
მასტერსი (The Masters) — სნუკერის პროფესიონალური არარეიტინგული ტურნირი. ითვლება ყველაზე პრესტიჟულ არარეიტინგულ ტურნირად და ზოგადად სნუკერის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ ტურნირად. 1974/75 წლების სეზონიდან მოყოლებული შეტანილია პროფესიონალური შეჯიბრებების სიაში. ტარდება ყოველწლიურად ლონდონში, ალექსანდრა-პალასში (1979-დან 2011 წლამდე — სპორტკომპლექს უემბლიში).
ისტორია
პირველად ტურნირი მასტერსი გაიმართა 1975 წელს West Centre Hotel-ში, ლონდონში. მისი ორგანიზატორი იყო Benson & Hedges, რომელიც ტურნირის სპონსორად დარჩა 2004 წლამდე. 10 მონაწილიდან ფინალისტების პირველი წყვილი შეადგინეს ინგლისელმა ჯონ სპენსერმა და უელსელმა რეი რიარდონმა. დაძაბულ ორთაბრძოლაში, რომელიც დასრულდა გადამწყვეტი ფრეიმის შავ ბურთზე გადათამაშებით, სპენსერმა გაიმარჯვა. 1981 წელს ტერი გრიფიტსი 2323 მაყურებლის თვალწინ გახდა პირველი სნუკერისტი, რომელმაც მასტერსის მოგება პირველივე ცდიდან მოახერხა. ხოლო 1986 წელს კანადელმა კლიფ თორბერნმა მოხაერხა ზედიზედ მოპოვებული ტიტულების რეკორდის დამყარება — ის გახდა მასტერსის ზედიზედ ორგზის და საერთო ჯამში სამგზის ჩემპიონი.
1988 წლის მასტერსის ფინალისტს, მაიკ ჰალეტს, ძალიან არ გაუმართლა: იგი ფინალში სტივ დეივისს შეხვდა, რომელმაც მოწინააღმდეგე 9:0 გაანადგურა. თვითონ დეივისს იმ სეზონზე უკვე 6 ტიტული ჰქონდა მოგებული, ეს გამარჯვება კი ამავდროულად 23-ე „მშრალი“ მოგება გახდა.
საპრიზო ფონდი
მასტერსი არის ყველაზე პრესტიჟული არარეიტინგული ტურნირი და მსოფლიო ჩემპიონატის შემდეგ ყველაზე „მდიდარი“ ტურნირი, თუმცა პირველად ჩატარებისას საპრიზო ფონდმა მხოლოდ 2000 ფუნტი სტერლინგი შეადგინა. 2012 წელს ტურნირის გამარჯვებულს გადაეცა 150 000 £, ხოლო ყველაზე მსხვილი ფულადი პრიზის მფლობელი გახდა მარკ უილიამსი: 2003 წელს მან მოიგო 210 000 ფუნტი სტერლინგი.
გამარჯვებულები
• მოთამაშეების მიხედვით
ხაშურის იოანე ნათლისმცემლის საკათედრო ტაძარი
ხაშურის იოანე ნათლისმცემლის სახელობის საკათედრო ტაძარი — მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრში, ქალაქ ხაშურში. იგი სურამისა და ხაშურის ეპარქიის საკათედრო ტაძარია.
ისტორია
ხაშურის იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძრის ამჟამინდელი ნაგებობა 2011 წელს, ბზობის დღესასწაულზე იკურთხა. თუმცა ამავე ადგილას იდგა არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც აშენებული იყო 1911 წელს. ძველი ეკლესიაც ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობა იყო, აგურით ნაშენი.
როგორც ამჟამინდელი საამშენებლო წარწერა გვამცნობს 1904-1911 წლებში აშენებული იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძარი ვალერი გელაშვილმა ააშენა.
2003 წლიდან საკათედრო ტაძრის წინამძღვარია დეკანოზი ალექსი ახალკაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბუბერევე
ბუბერევე (Бубереве) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს პოლტავის ოლქის ხოროლის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 42 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხოროლის რაიონის სოფლები
მე-13 სამთო სს დივიზია ხანჯარი (1 ხორვატული)
მე-13 სამთო სს დივიზია „ხანჯარი“ (1 ხორვატული) (13. Waffen-Gebirgs-Division der SS „Handschar“ (kroatische Nr. 1); 13. SS oružana brdska divizija „Handžar“ (hrvatska br. 1); 13. SS oružana gorska divizija „Handschar“ (hrvatska br. 1)) ვაფენ-სს სამთო დივიზია, რომელიც მონაწილეობას იღებდა როგორც იუგოსლავიის ტერიტორიაზე პარტიზანების საწინააღმდეგო მოქმედებებში, ასევე დასავლეთ უნგრეთში, ტბა ბალატონთან გერმანულ კონტრშეტევაში საბჭოთა არმიაზე.
დივიზიას სახელი ეწოდა მოკლე ხმლის მიხედვით, რომელიც ბოსნიაში ოსმალებმა შეიტანეს და რომელსაც ადგილობრივები ხანჯარს ეძახდნენ (, Handžar; Ханџар;, خنجر; ხანჯალი). დივიზიის მეომრების დიდ ნაწილს ბოსნიელები (რომლებსაც უსტაშები მუსლიმ ხორვატებად განიხილავდნენ) შეადგენდნენ, ამიტომაც მისი მებრძოლები ფესს ატარებდნენ, დივიზიის საკვები რაციონიდან ამოღებული იყო ღორის ხორცი, მათ მიეცათ საშუალება შეესრულებინათ ხუთჯერადი ლოცვა. დივიზიის ყოველ ბატალიონში იყო იმამი, გარდა კავშირგაბმულობის ბატალიონისა, რომელიც გერმანელებით იყო დაკომპლექტებული.
დივიზია მონაწილეობდა ხორვატთა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს მიერ ჩადენილ სამხედრო დანაშაულებში, მათ შორის სერბების, ებრაელებისა და ბოშების დეპორტაციებსა და მასობრივ განადგურებაში.
იუგოსლავიის ოკუპაცია
1941 წლის 6 აპრილს გერმანიამ და მისმა მოკავშირე ქვეყნებმა დაბომბეს იუგოსლავია, 8 აპრილს იწყება სახმელეთო ოპერაცია. 12 აპრილს გერმანელები იკავებენ ბელგრადს. 14 აპრილს გერმანია და მისი მოკავშირეები უარყოფენ იუგოსლავიის საზავო ინიციატივას და ითხოვენ კაპიტულაციას. 18 აპრილს იუგოსლავიის მთავრობამ ხელი მოაწერა კაპიტულაციას.
ოკუპირებული ტერიტორია დამპყრობლებმა გაინაწილეს – ცენტრალური სლოვენია გერმანიამ შეიერთა, დალმაცია და დასავლეთ სლოვენია – იტალიამ. ბულგარეთმა მოახდინა აღმოსავლეთ მაკედონიისა და აღმოსავლეთ სერბიის ნაწილის ანექსია, ხოლო უნგრეთმა – ვოივოდინის ნაწილისა. კოსოვო და ჩერნოგორიის აღმოსავლეთი იტალიის პროტექტორატ ალბანეთს შეუერთდა. დარჩენილ ტერიტორიაზე შეიქმნა ხორვატიის დამოუკიდებელი სახელმწიფო, სერბეთის ეროვნული ხსნის მთავრობა და ჩერნოგორიის სამეფო.
უსტაშების რეჟიმის ანტი–სერბულ კამპანიას მოჰყვა სერბებს შორის წინააღმდეგობის მოძრაობების გაჩენა, რომელთა ბირთვს ჩეტნიკები შეადგენდნენ. ისინი სერბებზე თავდასხმის საპასუხოდ ყველა არასერბს სდევნიდნენ, მათ შორის ბოსნიელებსაც. 1941 წლის 14 აგვისტოს ბოსნიელ მუსლიმ სწავლულთა ორგანიზაცია „ალ–ჰიდაია“ (El-Hidaje) იღებს გადაწყვეტილებას, რომელშიც ისინი მოუწოდებენ მუსლიმებს არ მიიღონ მონაწილეობა სერბების, იუდეველებისა და ბოშების დევნასა და ხოცვაში. ამ გადაწყვეტილებას იღებენ მუსლიმთა სასულიერო საბჭოები ქალაქებში: პრიედორი (1941 წლის 23 სექტემბერს), სარაევო (1941 წლის 12 ოქტომბერს), მოსტარი (1941 წლის 21 ოქტომბერს), ბანია ლუკა (1941 წლის 12 ნოემბერს), ბიელინა (1941 წლის 2 დეკემბერს), ტუზლა (1941 წლის 11 დეკემბერს) და ზენიცა (1942 წლის 26 მაისს). მიუხედავად უსტაშების რეჟიმის მცდელობისა, ეიძულებინათ ამ გადაწყვეტილების მიმღებნი უარეყოთ ის და ამისთვის ორჯერ გაგზავნეს სპეციალური წარმომადგენლები (იოზო დუმანჯიჩი და მოგვიანებით ჯაფერ–ბეგ კულენოვიჩი, ხორვატიის მუსლიმი ვიცე–პრეზიდენტი), ბოსნიელებმა ეს გადაწყვეტილება არ უარყვეს.
პირველი ბოსნიური ფორმირებები
1941 წლის შემოდგომაზე ბოსნიელი ოფიცერი, ყოფილი იუგოსლავიის სამეფოს არმიის მაიორი ჰაჯიეფენდიჩი ხორვატიის მთავრობისგან ითხოვს ტუზლაში, ბოსნიელი მოსახლეობის ჩეტნიკებისგან დასაცავად შეიარაღებულ რაზმს. მას ტუზლაში განლაგებულ III ქვეითი ბატალიონის მეთაურად ნიშნავენ, რომელიც ძირითადად სლავონიელი ხორვატი ახალწვეულებისგან შედგება. ნოემბრის დასაწყისში ჩეტნიკების შეტევისას III ბატალიონი ვერ ახერხებს წინააღმდეგობის ორგანიზებას და დემორალიზებული, უწესრიგოდ იხევს უკან, ჰაჯიეფენდიჩი ახერხებს წესრიგის აღდგენას, მაგრამ ცხადია, რომ ხორვატ ახალწვეულებს არ სურთ სახლიდან მოშორებით ბრძოლა. 1941 წლის 7 დეკემბერი ჰაჯიეფენდიჩი კვლავ ეწვევა ხორვატიის თავდაცვის სამინისტროს, უხსნის სიტუაციას და ითხოვს ადგილობრივებისგან მოხალისეთა რაზმის ჩამოყალიბების ნებართვას. სლავკო კვატერნიკი, ხორვატიის თავდაცვის მინისტრი ეთანხმება მის მოთხოვნას. 1941 წლის 20 დეკემბერს ჰაჯიეფენდიჩი კრებს ტუზლისა და ასევე მისი მიმდებარე სოფლების წარმომადგენლებს და აცნობს ხორვატიის მთავრობის ნებართვას. ორ დღეში იკრიბება პირველი მოხალისეთა ასეული, რომელიც ტუზლასა და მიმდებარე სოფელ ჟივინიცეში განლაგდება, რომლებსაც პირდაპირ ემუქრებოდნენ ჩეტნიკები. ოთხ თვეში, 1942 წლის მაისში მოხალისეთა რაზმი უკვე ექვსი ბატალიონისგან შედგება, რომლებიც განლაგებულია ჩრდილოეთ ბოსნიის ქალაქებში ტუზლა, გრაჩანიცა, ბრჩკო, ბიელინა, ზვორნიკი და პურაჩიჩუ.
ხორვატიის მთავრობა ოფიციალურად ცნობს ამ რაზმს, როგორც დომობრანის სპეციალურ დანაყოფს ჰაჯიეფენდიჩის ლეგიონის სახელით (, Hadžiefendićeva legija), ხოლო ჩეტნიკებსა და პარტიზანებში იგი მუსლიმთა ლეგიონის (Muslimanska legija, Муслиманска легија) სახელითაა ცნობილი.
ბოსნიის ავტონომისტური მოძრაობა
ჰაჯიეფენდიჩის ლეგიონი შეიარაღებისა და წვრთნის ნაკლებობას განიცდიდა, ამიტომ მას მხოლოდ თავდაცვითი ოპერაციების განხორციელება შეეძლო, ხოლო აღმოსავლეთ ბოსნიაში ჩეტნიკების თავდასხმები ბოსნიელთა სოფლებზე გრძელდებოდა. როცა ადგილობრივმა ბოსნიელმა ლიდერებმა დაინახეს, რომ ხორვატთა დამოუკიდებელი სახელმწიფო ვერ ახერხებდა, ან არ სურდა მათი დაცვა, მათ 1942 წლის ბოლოს პეტიციით მიმართეს ჰიტლერს, რომ შექმნილიყო ბოსნიური გვარდია ჰაჯიეფენდიჩის ლეგიონის საფუძველზე, რომელიც პირდაპირ გერმანიის კონტროლქვეშ იქნებოდა. პეტიცია ასევე ითხოვდა დომობრანისა და უსტაშების ბოსნიელი წევრების გადმოყვანას ბოსნიურ გვარდიაში.
გერმანელებს არ სურდათ ხორვატიის დასუსტება, შესაბამისად ბოსნიური გვარდიისა და ავტონომიის იდეა უარყვეს. თუმცა ბოსნიელთა უკმაყოფილება არ გამოჰპარვია ჰიმლერს, რომელიც სიმპათიით ეკიდებოდა ისლამს, როგორც პრაქტიკულ რელიგიას. მან შესთავაზა ჰიტლერს ჩამოეყალიბებინათ ბოსნიური დივიზია, რომელიც ვაფენ-სს ნაწილი გახდებოდა. ამან საშუალება მისცა გერმანელებს ბოსნიელთა უკმაყოფილება და იმედგაცრუება ხორვატიის მთავრობით თავის სასარგებლოდ გამოეყენებინათ. ხორვატიის მთავრობის წინააღმდეგობის მიუხედავად, ბოსნიური დივიზიის ჩამოყალიბების გეგმა საბოლოოდ მიიღეს 1943 წლის თებერვალში. ჰიმლერმა არტურ ფლეპსს, მე–7 სს სამთო დივიზიის მეთაურს დაავალა ახალი, პირველი არაგერმანული სს დივიზიის ორგანიზება, ხოლო ჰაჯიეფენდიჩს დაევალა დახმარებოდა ესესელებს მოხალისეების მოძიებაში. ჰაჯიეფენდიჩის ლეგიონის დაახლოებით ექვსი ათასი წევრი შეირჩა და მათგან ჩამოყალიბდა მე–13 სამთო სს დივიზია. როდესაც ბოსნიელებმა დაინახეს, რომ მათ უკვე არა საკუთარი სახლების დაცვა, არამედ გერმანული ინტერესებისთვის ბრძოლა უწევდათ, ჰაჯიეფენდიჩის ლეგიონში დაიწყო დეზერტირობა და პარტიზანების მხარეს გადასვლა. გერმანელებს თავად ჰაჯიეფენდიჩის ხილვაც სურდათ ამ დივიზიის ოფიცრად, მაგრამ იგი არ დათანხმდა, 1943 წლის 2 ოქტომბერს კი პარტიზანების ჩასაფრებაში მოჰყვა ტუზლასთან და მოკლეს.
დივიზიის ორგანიზება
1943 წლის 18 თებერვალს ფლეპსი ჩავიდა ზაგრებში, რათა ხორვატიის მთავრობასთან მოლაპარაკებები დაეწყო. იგი შეხვდა გერმანიის წარმომადგენელს, ზიგფრიდ კაშეს და ხორვატიის საგარეო საქმეთა მინისტრს, მლადენ ლორკოვიჩს, რომელიც პოგლავნიკ პაველიჩს წარმოადგენდა. პაველიჩი თანახმა იყო ახალი სს დივიზიის შექმნაზე, მაგრამ ვაფენ სს ხელმძღვანელობასა და ხორვატიის მთავრობას სრულიად განსხვავებული იდეები ჰქონდათ მის შემადგენლობასა და კონტროლზე. ლორკოვიჩის თქმით, ახალი დივიზიის სახელი „უსტაშა“ უნდა ყოფილიყო, მისი შემადგენელი პოლკებისა კი – ბოსნა, კრაინა და უნა. მისი პირადი შემადგენლობა კი ხორვატიის მოსახლეობისგან უნდა შეკრებილიყო. ეს პაველიჩის შეშფოთებას გამოხატავდა, რომლის აზრითაც ბოსნიური დივიზია ბოსნიელთა ხორვატიისგან დამოუკიდებლობისკენ სწრაფვას გააძლიერებდა. კომპრომისი შედგა – დივიზიის სახელში შევიდა „ხორვატული“, ხოლო დივიზიის პირად შემადგენლობაში ხორვატებიც შევიდნენ. თუმცა ფლეპსმა, ჰიმლერის დავალებისამებრ, იზრუნა ბოსნიურ დივიზიაზე და ხორვატიის მთავრობა საბოლოო ჯამში მაინც უკმაყოფილო დარჩა ახალი დივიზიის ეთნიკური შემადგენლობით.
3 მარტს ფლეპსი შეხვდა კარლ ფონ კრემპლერს, იუგოსლავიელ გერმანელს, რომელსაც პირადად უნდა მოეძიებინა მოხალისეები. 20 მარტს კრემპლერი და ალია შულაკი, ხორვატიის მთავრობის წარმომადგენელი, იწყებენ მოგზაურობას ბოსნიაში მოხალისეების მოსაძებნად. 18 დღის განმავლობაში ისინი ეწვივნენ ბოსნიის 11 რაიონს. ამავე პერიოდში გერმანელები ბერლინში ქმნიან დივიზიის შტაბს, რომელსაც სათავეში უყენებენ ჰერბერტ ფონ ობერვურცერს, რომელიც მანამდე მე-6 სს სამთო დივიზიაში მსახურობდა.
შულაკი და ფონ კრემპლერი მალევე დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს. შულაკი, რომელიც ხორვატიის მთავრობას წარმოადგენდა, უკმაყოფილო იყო კრემპლერის სერბული საუბრით (კრემპლერი აღმოსავლეთ სერბეთში, ქალაქ პიროტში იყო დაბადებული) ხორვატულის ნაცვლად, მის მიერ გამოყენებული ტრადიციული ბოსნიურ–ისლამური სიმბოლიკით (მწვანე დროშებითა და ნახევარმთვარეებით) უსტაშების სიმბოლიკის ნაცვლად და ა.შ. როცა ისინი ტუზლაში მივიდნენ, ისინი შეხვდნენ ჰაჯიეფენდიჩს. 28 მარტს ჰაჯიეფენდიჩმა გააცილა კრემპლერი სარაევოში და წარადგინა ბოსნიის სულიერ წინამძღვართან, რეის–ულ–ულემა ჰაფიზ მუჰამმად ფანჯასთან. სწორედ ფანჯა იყო იმ რეზოლუციების მოთავე, რომლებიც უსტაშებს სერბების დევნისგან თავის შეკავებას ურჩევდა. ხორვატიის მთავრობამ, რომელიც მეტად შეშფოთდა ამ შეხვედრით, სასწრაფოდ მოითხოვა კრემპლერის გაწვევა, თუმცა ესესელებმა არ შეასრულეს მათი მოთხოვნა და კრემპლერმა გააგრძელა მოხალისეების შეკრება, რომელთა შორის ხორვატიის სამთავრობო ძალებიდან გაქცეული დეზერტირების იყვნენ.
იერუსალიმის მუფთის ვიზიტი ბოსნიაში
250პქ|thumb|[[მუჰამმად ამინ ალ-ჰუსაინი ბოსნიელ მოხალისეებთან ვიზიტისას]] 1943 წლის აპრილში ბოსნიაში მიიწვიეს იერუსალიმის მუფთი, მუჰამმად ამინ ალ-ჰუსაინი. მას უნდა გადაერწმუნებინა ის ბოსნიელები, რომლებიც იცავდნენ ბოსნიელი სასულიერო ელიტის უსტაშებთან თანამშრომლობის ამკრძალავ რეზოლუციებს. მუფთის აცილებდა კრემპლერი, რომელმაც თურქული ენაც იცოდა. ვიზიტისას მუფთიმ მოახერხა დაერწმუნებინა ბოსნიელები, რომ ახალ დივიზიაში სამსახურით ისინი არ არღვევდნენ უსტაშებთან სერბების წინააღმდეგ თანამშრომლობის ამკრძალავ რეზოლუციებს. თუმცა იგი ითხოვდა, რომ დივიზიას ბოსნიის ფარგლები არ დაეტოვებინა და მხოლოდ ბოსნიელთა დასაცავად ყოფილიყო გამოყენებული, მაგრამ გერმანელებს სხვა მიზნები ჰქონდათ.
ხორვატი წევრები
ყველა ამ ღონისძიების მიუხედავად ვერ მოხერხდა დივიზიის სრულად ბოსნიელებით დაკომპლექტება, ამიტომ ჰიმლერმა, თავისი სურვილის საწინააღმდეგოდ, ნება დართო 2800 ხორვატი შეეყვანათ დივიზიის პირად შემადგენლობაში.
ოფიცერთა შემადგენლობა
დივიზიის ოფიცრები უმეტესად გერმანელები იყვნენ როგორც საკუთრივ გერმანიიდან, ასევე იუგოსლავიიდან. ბოსნიელი ოფიცერი, ჰუსაინ ბიშჩევიჩი, რომელმაც მოხალისეობის სურვილი გამოთქვა, სს ობერშტურმბანფიურერის წოდებით სათავეში ჩაუყენეს დივიზიის საჰაერო თავდაცვის ბატალიონს, თუმცა მოგვიანებით იგი გადააყენეს და მის ნაცვლად გერმანელი ოფიცერი დანიშნეს. ბოსნიელი იყო ასევე 'აბდულ–ჰალიმ მალკოჩი, რომლის ძალისხმევითაც მოხერხდა დივიზიაში შიდა ამბოხების ჩახშობა. ამ დამსახურების გამო იგი რკინის ჯვრით დაჯილდოვდა.
ფორმირება და წვრთნები
დივიზია ჩამოყალიბების შემდეგ გაგზავნილი იქნა სამხრეთ საფრანგეთში, სადაც იგი განლაგდა ავერონისა და ლოზერის დეპარტამენტების ტერიტორიაზე სოფლებსა და ქალაქებში. მისი ფორმირებიდან დიდი ხნის განმავლობაში მას სახელი არ ჰქონდა და სს ხორვატ მოხალისეთა დივიზიას (Kroatische SS-Freiwilligen-Division) ან მუსლიმების დივიზიას (Muselmanen Division) ეძახდნენ. ვაფენ სს–ს ხელმძღვანელობის გადაწყვეტილება, რომ დივიზიის ფორმირება და წვრთნა ბოსნიის ფარგლებს გარეთ მომხდარიყო, ედმუნდ გლაიზე ფონ ჰორსტენაუს რჩევის საწინააღმდეგოდ იქნა მიღებული, რომელიც ხორვატიაში გერმანიის წარმომადგენელი იყო.
ამბოხება
1943 წლის 17 სექტემბრის ღამეს, ბოსნიელი და ხორვატი უმცროსი ოფიცრების (ფერიდ ჯანიჩის, ბოჟო ელინეკის, ნიკოლა ვუკელიჩისა და ლუტფია დიზდარევიჩის) მეთაურობით, დივიზიის საინჟინრო ბატალიონში (რომელიც ვილფრანშ-დე-რუერგში იყო განლაგებული) დაიწყო ამბოხება. აჯანყებას ჯანიჩი დიდი ხნის განმავლობაში ამზადებდა. ივლისში მას უკვე შექმნილი ჰქონდა ანტიფაშისტური უჯრედი. ამბოხებულებმა დაიკავეს ქალაქი, დაატყვევეს გერმანელები და დახვრიტეს ხუთი ოფიცერი, მათ შორის ბატალიონის მეთაური, ობერშტურმბანფიურერი ოსკარ კირხბაუმი.
ამბოხების ჩახშობა ბატალიონის იმამის, 'აბდულ–ჰალიმ მალკოჩისა და ბატალიონის ექიმის, ვილფრიდ შვაიგერის ძალისხმევით მოხერხდა. მალკოჩმა ბატალიონის პირველ ასეულს უთხრა, რომ მოატყუეს, გაათავისუფლებინა მათ დატყვევებული გერმანელები და აჯანყების მოთავეების დასაჭერად დარაზმა ისინი. შვაიგერმა იგივე მოახერხა ბატალიონის მეორე ასეულში. დიზდარევიჩი და ჯანიჩი ბრძოლაში მოკლეს, ვუკელიჩი დაატყვევეს, ხოლო ელინეკმა გაქცევა მოახერხა.
ეს იყო ვაფენ სს ისტორიაში ერთადერთი ამბოხება. მიუხედავად იმისა, რომ ომის დასასრულს ვაფენ სს თითქმის მესამედი არაგერმანელებისგან შედგებოდა, მეტი ამბოხება არ მომხდარა.
ამბოხების ჩახშობის შემდეგ ჰიმლერმა დააჯილდოვა მალკოჩი და შვაიგერი მეორე ხარისხის რკინის ჯვრებით. ხუთი სხვა ჯარისკაცი ასევე დაჯილდოვდა. სხვადასხვა წყაროები სხვადასხვა ინფორმაციას გვაწვდიან ამბოხებისას დაღუპულებზე, რომელთა რიცხვი 14–დან 150-მდე მერყეობს. გერმანელებმა ამბოხება დააბრალეს კომუნისტების აგენტებს, რომლებიც ტიტოს ინსტრუქციის თანახმად მოქმედებდნენ. ამ ინსტრუქციის მიხედვით, პარტიზანები უნდა ჩაწერილიყვნენ საპოლიციო სამსახურებში, რათა იარაღი და უნიფორმა მიეღოთ. დაიწყო წმენდა, რომლის შედეგად 825 პირი არასანდოდ ცნეს და გერმანიაში, ტოდტის სამუშაო ბატალიონებში გაგზავნეს. მათგან 265–მა უარი თქვა სამუშაო ბატალიონში შრომაზე და ისინი ნოიენგამეს საკონცენტრაციო ბანაკში დაატყვევეს, სადაც ათეულობით მათგანი დაიღუპა.
მოგვიანებით ვილფრანშ–დე–რუერგის მთავარ ქუჩას ეწოდა ხორვატთა ქუჩა (Avenue des Croates; ადგილობრივებს ბოსნიელები მუსლიმ ხორვატებად წარუდგინეს), ხოლო ყოველ 17 სექტემბერს მოსახლეობა აღნიშნავს ანტიფაშისტური ამბოხების დღეს. იუგოსლავიის მთავრობამ მოითხოვა ქუჩისთვის სახელი შეეცვალათ და მისთვის იუგოსლავთა ქუჩა ეწოდებინათ, მაგრამ ფრანგებმა მოთხოვნა უარყვეს.
ნოიჰამერი
ამბოხების შემდეგ დივიზია სილეზიაში, ნოიჰამერში გადაიყვანეს (ამჟამად სვენტოშუვი, პოლონეთი) წვრთნების დასასრულებლად. წვრთნების დასრულების შემდეგ დივიზიამ ფიცი დადო როგორც ჰიტლერის, ასევე პაველიჩის მიმართ. 9 ოქტომბერს სს შტაბმა დივიზიას ოფიციალურად უწოდა მე–13 სს მოხალისეთა სამთო დივიზია (ხორვატია) (13. SS-Freiwillingen b.h. Gebirgs-Division (Kroatien)), მაგრამ მალევე, როგორც არაგერმანულ შენაერთს, სახელი შეუცვალეს და მე–13 სამთო სს დივიზია ხანჯარი (1 ხორვატული) (13. Waffen-Gebirgsdivision der SS „Handschar“ (kroat. Nr. 1)) უწოდეს. დივიზიის სახელი მოკლე ხმლის მიხედვით შეირჩა, რომელიც ბოსნიაში ოსმალებმა შეიტანეს და რომელსაც ადგილობრივები ხანჯარს ეძახდნენ.
1944 წლის 15 თებერვალს დივიზიის წვრთნები დასრულდა და ისინი ხორვატიის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე დააბრუნეს.
კონტრპარტიზანული მოქმედებები 1944 წლის გაზაფხულზე
გერმანელთა მიერ დივიზიის ფორმირების უპირველესი მიზანი ხორვატიის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ჩრდილო–აღმოსავლეთით, სრემში (სირმია) მდებარე გერმანული დასახლებების დაცვა იყო, რომელიც მნიშვნელოვან აგროკულტურულ ცენტრს წამოადგენდა. ეს უსაფრთხოების ზონა მდინარეებს – სავას, ბოსნას, დრინასა და სპრეჩას შორის მდებარე დაახლოებით 6 ათასი კვ. კმ ფართობი იყო.
ვეგვაიზერი
დივიზიამ პირველი საბრძოლო ოპერაცია განახორციელა 1944 წლის 9 მარტს. პარტიზანები ბოსუტის გარშემო ტყეებში და სავას ხეობის სოფლებში იყვნენ გამაგრებული და ზაგრებ–ბელგრადის რკინიგზის ხაზს საფრთხეს უქმნიდნენ. პარტიზანებმა თავი აარიდეს შეტაკებას და უკან დაიხიეს, თუმცა ზაუბერცვაიგის მტკიცებით, მისმა ჯარისკაცებმა 573 პარტიზანი მოკლეს და 82 დაატყვევეს. დივიზიამ განურჩევლად დახოცა პარტიზანობაში ეჭვმიტანილები სერბულ სოფლებში, 200–მდე მოკლეს ბოსუტში, 352 სრემსკა რაჩაში და 70 იამენაში. ოპერაცია წარმატებით დასრულდა, ბოსუტის ტყეები გაწმენდილი იქნა, თუმცა პარტიზანების ცოცხალი ძალის ძირითადი ნაწილი გადარჩა და ისინი დაბრუნდნენ ძველ ადგილებში ოპერაციის დასრულების შემდეგ.
ოსტერაი
ოპერაცია სავას დასრულების შემდეგ ბოსნიელი პარტიზანები მასიურად ყრიდნენ იარაღს. 26 მარტს დივიზიის მებრძოლებმა დაიკავეს გორნი რაჰიჩი. 12 აპრილს დაიწყო ოპერაცია ოსტერაი, რომლის მიზანი იყო მაიევიცას ქედისა და მისი მიმდებარე ტერიტორიის გათავისუფლება. 27–ე პოლკმა დაიკავა იანა, დონა ტრნოვა და მიაღწია უგლევიკის მაღაროებს, რომელიც დიდ მნიშვნელობას ატარებდა გერმანული სამხედრო მანქანისთვის. 28–ე პოლკმა დაიკავა სრებრნიკი, გრადაჩაცი და შეხვდა ხორვატიის 1 სამთო ბრიგადას. ოპერაცია წარმატებით დასრულდა მინიმალური დანაკარგებით.
ოსტერაის დასრულების შემდეგ 28–ე პოლკი, რომელშიც საკმაოდ დიდი რაოდენობით იყვნენ ალბანელები, დივიზიიდან მოხსნეს და გადაიყვანეს პრიშტინაში, სადაც მის საფუძველზე სკანდერბეგის დივიზია ჩამოყალიბდა.
მაიბაუმი
ოპერაცია მაიბაუმის მიზანი იყო მესამე პარტიზანული კორპუსის განადგურება. ოპერაციაში საკმაოდ დიდი ძალები იყვნენ ჩართული როგორც გერმანიის, ისე ხორვატების მხრიდან. ხანჯარის მიზანი იყო ზვორნიკისა და ტუზლას დაკავება, შემდეგ კი დრინას გასწვრივ თავდაცვითი ზოლის შექმნა, რომ პარტიზანებს გადმოსვლა ვეღარ მოეხერხებინათ. ოპერაციის მსვლელობისას დივიზიას უსაფრთხოების ზონის გარეთ, სპრეჩას სამხრეთით უწევდა მოქმედება.
ოპერაცია 23 აპრილს დაიწყო. 28–ე პოლკი გაემართა ტუზლასკენ, ხოლო 27–ე პოლკი ზვორნიკისკენ. 28–ე პოლკმა 27 აპრილს დაიკავეს კლადანი, 28 აპრილს – ვლასენიცა. გადამწყვეტი ბრძოლა მოხდა შეკოვიცისთან, რომლის აღება მხოლოდ ორდღიანი ბრძოლის შემდეგ მოხერხდა.
მაიგლეკხენი
17–18 მაისს დივიზიამ მაიევიცა–ტუზლას მხარის ჩეტნიკების რაზმთან ერთად, რომლებსაც რადივოი კეროვიჩი სარდლობდა, ჩაატარა ოპერაცია მაიგლეკხენი რეგიონში რამდენიმე პარტიზანული შენაერთის გასანადგურებლად. პარტიზანები სპრეჩას გადაღმა განდევნეს და მომწყვდეულები არტილერიით დაამუშავეს. პარტიზანებმა მეორე ღამით მოახერხეს ალყიდან თავის დაღწევა, თუმცა მძიმე დანაკარგების ფასად.
თანამშრომლობა ადგილობრივ ძალებთან
დივიზია თანამშრომლობდა ადგილობრივ ფორმირებებთან, მათ შორის ჩეტნიკებთან, ნეშად თოფჩიჩის მწვანე კადრებთან (Zeleni kadar), უსტაშებსა და ხორვატიის დომობრანთან. მიუხედავად თანამშრომლობისა, ყოველი ეს ფორმირება, ისევე როგორც პარტიზანები, ფარულად მოუწოდებდნენ დივიზიის წევრებს მიეტოვებინათ დივიზია და მათ შეერთებოდნენ. თუმცა ეს მოწოდებები მეტწილად უნაყოფოდ სრულდებოდა.
ფოლმონდი
ოპერაცია რესელსპრუნგის შემდეგ, როდესაც გერმანელებმა სცადეს ტიტოს მოკვლა, ტიტომ გასცა ბრძანება საერთო აჯანყების დაწყებისა. აჯანყების ზონაში მოექცა ხანჯარის უსაფრთხოების ზონაც. როდესაც ზვორნიკ–ტუზლას გზაზე დივიზიის სადაზვერვო ნაწილებმა შენიშნეს პარტიზანების მოძრაობა, მათ განალაგეს 28–ე პოლკის ერთი ბატალიონი ლოპარესთან, რომელიც იცავდა საარტილერიო პოლკის ორ ბატარეას.
ფლიგენფანგერი
1944 წლის 14 ივლისს დივიზიას დაევალა ოსმაცის მახლობლად არსებული საველე აეროდრომის დაკავება, რომელსაც პარტიზანები იყენებდნენ ტვირთების მისაღებად. იგი ერთი კვირის განმავლობაში ფუნქციონირებდა უსაფრთხოების ზონაში. ჩეტნიკებთან ერთად ოსმაცის მიმართულებით მოქმედებდა 27–ე პოლკის ორი ბატალიონი. ერთდღიანი ბრძოლების შემდეგ პარტიზანებმა დახმარება მიიღეს და 17 ივლისის ღამით მოკავშირეთა ავიაციამ კვლავ მოახერხა საჭურველის ჩამოტანა და დაჭრილების ევაკუაცია. რის შემდეგაც პარტიზანებმა სრებრენიცასკენ დაიხიეს და დატოვეს აეროდრომი.
ჰაიდეროზე
მეორე სატანკო არმიის შტაბმა დაგეგმა ოპერაცია როზე, რომლის თანახმადაც აღმოსავლეთ ბოსნიაში მყოფი პარტიზანების ბლოკირება უნდა მომხდარიყო იმგვარად, რომ მათ დრინის გადალახვა და სერბეთში მყოფ პარტიზანებთან შეერთება ვერ მოეხერხებინათ, მაგრამ ოპერაციის განხორციელება ვერ მოხერხდა რადგან საკმარისი ძალები არ აღმოჩნდა. ამიტომ 17 ივლისიდან 23 ივლისამდე ხანჯარის დივიზია მოქმედებდა დივიზიის მეთაურ ჰამპელის მიერ დაგეგმილ ოპერაცია ჰაიდეროზეს მიხედვით, სპრეჩას სამხრეთით, შეკოვიჩის მიმართულებაზე პარტიზანების წინააღმდეგ. 19 ივლისს ოპერაციაში ჩაერთო სს მეშვიდე დივიზია და ჩეტნიკების ბატალიონი. ერთკვირიანი ბრძოლების შედეგად დივიზიამ დასახული ამოცანები შეასრულა, დაიკავა ჟივინიცეს, შეკოვიჩისა და ვლასენიცას მხარეები აღმოსავლეთ ბოსნიაში. პარტიზანებმა მძიმე დანაკარგები განიცადეს, მოკლული იქნა 900–ზე მეტი პარტიზანი, დივიზიამ ხელში ჩაიგდო ერთი ტანკსაწინააღმდეგო ქვემეხი, ორი ნაღმმტყორცნი, 22 ტყვიამფრქვევი, 80 შაშხანა და ნახევარ მილიონამდე ვაზნა. დივიზიის დანაკარგმა შეადგინა 24 მოკლული და 150–ზე მეტი დაჭრილი. პარტიზანების მძიმე დანაკარგს თავად პარტიზანული წყაროებიც იტყობინებოდნენ, თუმცა მათი შეტყობინებების თანახმად დივიზიის დანაკარგი უფრო მეტი იყო.
ჰაკფლაიში
აგვისტოს დასაწყისში მეორე სატანკო არმია მზად იყო აღმოსავლეთ ბოსნიაში პარტიზანების ძალები ბლოკირებისათვის. ხანჯარსა და მეშვიდე სს დივიზიას დაევალათ ამ ოპერაციისას ქალაქებს – კლადანს, ვლასენიცას, სოკოლაცსა და ოლოვოს შორის არსებული ტერიტორიის პარტიზანებისგან გაწმენდა. 8 აგვისტოს ოპერაცია დასრულდა, 227 პარტიზანი მოკლეს და 50 დაატყვევეს. პარტიზანების გარშემორტყმა ვერ მოხერხდა და მათმა ნაწილმა გორაჟდესკენ, ნაწილმა კი სერბეთისკენ დაიხიეს უკან. ამ ოპერაციამ პარტიზანების ძალების სერბეთში გადასვლა დააყოვნა. პარტიზანების დევნისთვის 28–ე პოლკის პირველი და მესამე ბატალიონები დროებით მეშვიდე დივიზიის განკარგულებაში გადავიდა 17 აგვისტომდე. აგვისტოს ბოლომდე დივიზიას მძიმე ბრძოლები უწევდა პარტიზანებთან თავად უსაფრთხოების ზონაშიც.
სექტემბრის დასაწყისში დივიზიის საბრძოლო სულისკვეთება დაეცა. პარტიზანები, უსტაშები და ჩეტნიკები დივიზიაში ავრცელებდნენ ხმებს გერმანიის მდგომარეობის უიმედობის შესახებ.
ბოლო ბრძოლები პარტიზანებთან
სექტემბრის დასაწყისში დივიზია უსაფრთხოების ზონაში დაბრუნდა, რასაც პარტიზანების შეტევის განახლება მოჰყვა. ისინი უტევდნენ დივიზიის ნაწილებს სრებრნიკში და მატკოვაცში. პარტიზანების შეტევას დაერთო ჩეტნიკების თავდასხმები მომარაგების აღალზე, რომლებიც ხედავდნენ გერმანიის მძიმე მდგომარეობას და თავის გადარჩენაზე ზრუნავდნენ. ამას დაერთო მოკავშირეებისა და პარტიზანების მიერ განხორციელებული ოპერაცია რათვიქი, რომლის დროსაც ისინი ბალკანეთში სატრანსპორტო კვანძებსა და ინფრასტრუქტურას დაესხნენ თავს. ხორვატიის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ჯარისკაცებს შორის მასობრივი დეზერტირობის შემთხვევები დაიწყო, ხოლო მოკავშირეებმა დაბომბეს სარაევო–ბროდის რკინიგზა, საიდანაც მარაგდებოდა დივიზია.
დივიზიამ უსაფრთხოების ზონის დასავლეთში გადაინაცვლა, მათ დაიკავეს სლატნა და მეჯეჯა, ჩეტნიკებთან ერთად კი – სკურგიჩი. ამ პოზიციებზე ხორვატული ძალები განთავსდნენ, დივიზია კი დასასვენებლად ბრჩკოში გადავიდა. უსაფრთხოების ზონის სამხრეთიდან დივიზიის გასვლის შემდეგ პარტიზანებმა სწრაფად დაიკავეს იგი, შუა სექტემბრისთვის ისინი უკვე აკონტროლებდნენ ზვორნიკსა და ტუზლას.
დეზერტირობა
1944 წლის 17 აგვისტოს ტიტომ გამოაცხადა საერთო ამნისტია კოლაბორაციონისტებზე. სექტემბრის დასაწყისში დივიზია მიატოვა 2000–მდე მეომარმა, რომლებიც სხვადასხვა რაზმებს შეუერთდნენ – უმეტესობა მწვანე კადრებს, ნაწილი კი უსტაშებს შეუერთდა. 700–მდე მათგანი მესამე პარტიზანული კორპუსის მხარეს გადავიდა.
დეზერტირების დიდი რიცხვის გამო ზაუბერცვაიგი, რომელიც სს მეცხრე სამთო კორპუსის სარდალი იყო, მოითხოვდა ბოსნიელების განიარაღებას როგორც ხანჯარის, ასევე ყამას დივიზიიდან. მაგრამ ამის წინააღმდეგ ჰიმლერი გამოვიდა, მან ყამას დივიზიის შემადგენლობის 2000 წევრი გაგზავნა უნგრეთიდან ბოსნიაში და ხანჯარის დივიზიას შეუერთა.
შემდგომი საბრძოლო გზა
3 ოქტომბერს პარტიზანები თავს დაესხნენ დივიზიის მზვერავებს იანასთან. მძიმე ბრძოლების შემდეგ, მზვერავების ალყიდან გამოყვანა მოხერხდა, მაგრამ პარტიზანები ამჯერად იანას გარნიზონს დაესხნენ თავს. ბრძოლამ ერთი დღე გასტანა და პარტიზანებმა სამხრეთით დაიხიეს, მაგრამ მთლიანობაში ოპერაცია წარუმატებლად შეფასდა, რადგან პარტიზანებმა ძალები შეინარჩუნეს და დრინა გადალახეს. საარმიო ჯგუფმა F დივიზიის საბრძოლო სულისკვეთებასა და საერთო მდგომარეობას მინიმალური შეფასება მისცა.
რამდენიმე დღის შემდეგ ვუკოსავცისთან 28–ე პოლკის მეცხრე ბატალიონმა პარტიზანების კოლონა გაანადგურა. ბატალიონის მეთაური ჰანს კენიგი ოქროს გერმანული ჯვრით დაჯილდოვდა.
ხორვატია
დივიზიის რამდენიმე ნაწილი, ძირითადად საარტილერიო პოლკები, მეორე სატანკო არმიის განკარგულებაში გადავიდა, რომლებიც სერბეთის ტერიტორიაზე საბჭოთა არმიას ებრძოდნენ. 28–ე პოლკი და 27–ე პოლკის პირველი ბატალიონი ბრჩკოში დარჩა, დანარჩენები კი ჩრდილოეთ ხორვატიაში გადაიყვანეს რკინიგზისა და საავტომობილო გზების დასაცავად. გადაადგილების ძირითადი მიზეზი ხშირი დეზერტირობა იყო, მაგრამ ამ ქმედებამ სიტუაცია უფრო დაამძიმა – ბოსნიელებს ბოსნიის დატოვება არ სურდათ, ამიტომ 16 ოქტომბერს, როცა გადაადგილება დაიწყო, დეზერტირობამ მასიური სახე მიიღო. ბევრი მებრძოლი იარაღიანად ტოვებდა დივიზიას და პარტიზანებს უერთდებოდა. ორაშეს გარნიზონის 700 წევრი იარაღიანად პარტიზანების მხარეს გადავიდა.
არასაიმედოთა განიარაღება
20 ოქტომბერს საბჭოთა არმიამ და პარტიზანებმა დაიკავეს ბელგრადი. მეორე დღეს დივიზიის იმამმა, 'აბდულლაჰ მუჰასილოვიჩმა დივიზია მიატოვა და ბოსნიაში დაბრუნდა, მას ბევრი მებრძოლი გაჰყვა. 25 ოქტომბერს ჰიმლერი დათანხმდა განეიარაღებინათ არასაიმედო ბოსნიელები. 1000–მდე მებრძოლი ბრჩკოსთან დარჩენილი და 2300 მებრძოლი ჩრდილო ხორვატიაში მყოფი ნაწილებიდან განაიარაღეს და მუშათა ბატალიონებში გაანაწილეს. ნოემბრის დასაწყისში დივიზია უკვე ნახევრად გერმანული იყო (იანვარში იგი 95% არაგერმანელებისგან შედგებოდა). დივიზიის რეორგანიზაცია და შევსება აღარ მომხდარა.
ბრძოლა საბჭოთა არმიასთან
2 დეკემბერს ბარჩში დივიზია განლაგდა ბარჩში. მიუხედავად ოქტომბერში განიარაღებული ბოსნიელების დაბრუნებისა, დეზერტირობისა და დანაკარგების გამო მას სხვადასხვა გერმანული და უნგრული ნაწილები შეუერთეს, ასე რომ მას მეორე სატანკო არმიის სხვა ნაწილებისგან ბევრი აღარაფერი ანსხვავებდა.
დივიზია მონაწილეობდა ტბა ბალატონის სამხრეთით თავდაცვითი პოზიციების გამაგრებაში. 1944 დასასრულსა და 1945 დასაწყისში მათ მოიგერიეს საბჭოთა არმიის რამდენიმე შეტევა, ხოლო 1945 წლის მარტში მონაწილეობდა ოპერაცია ფრულინგზერვახენში, რომელიც გერმანიის შეიარაღებული ძალების ბოლო შეტევითი ოპერაცია იყო. 16 მარტს გერმანული შეტევა წარუმატებლად დასრულდა, ხოლო საბჭოთა კონტრშეტევის დროს მათ გვერდი აუარეს ბარჩს და გააგრძელეს შეტევა ვენისკენ. დივიზიამ საბჭოთა ფლანგს დაარტყა ჰერესნიესთან, ეს მისი უკანასკნელი შეტევითი მოქმედება იყო.
29 მარტს საბჭოთა და ბულგარულმა ნაწილებმა მთლიანი ფრონტით წამოიწყეს შეტევა და გააარღვიეს გერმანული თავდაცვა ნადიბაიომთან. ხანჯარის დივიზიას ნადიბაიომის სამხრეთით ეკავა პოზიცია და დაიწყო ჩრდილო–დასავლეთით უკან დახევა მდინარე მურასკენ. გამუდმებული საჰაერო და სახმელეთო დარტყმების ქვეშ მყოფმა დივიზიამ მოახერხა მურას გადალახვა მძიმე დანაკარგების ფასად. 6 აპრილს დივიზია რაიხის მიერ ანექსირებულ სლოვენიის ტერიტორიაზე შევიდა.
დანებება
დივიზია განლაგდა პეტაუსთან არსებულ რაიხის თავდაცვის ხაზზე, სადაც ისინი დარჩნენ 5 მაისამდე. 8 მაისს სარდლობამ დივიზიას უბრძანა დაეხიათ ვოლფსბერგისკენ. ამ ბრძანების გამოცხადების შემდეგ, 28–ე პოლკის იმამები გამოცხადდნენ ჰანს ჰანკესთან და მოითხოვეს, რომ ისინი და მათი თანამებრძოლები გაეთავისუფლებინათ სამხედრო სამსახურიდან და მიეცათ მათთვის საშუალება, ეცადათ სამშობლოში დაბრუნება. მალევე, ყველა ბოსნიელს, რომელიც დარჩენილი იყო დივიზიაში, მიეცა საშუალება გადაეწყვიტა დაბრუნებულიყო სამშობლოში ან დარჩენილიყო. ისინი, ვინც დაბრუნება გადაწყვიტა პარტიზანების მიერ დატყვევებული აღმოჩნდა და მათ შორის მრავალი დახვრიტეს, მათ შორის 1 400 კაციანი კოლონა.
უკანდახევა ვოლფსბერგისკენ 11 მაისამდე გრძელდებოდა. 12 მაისს ჰამპელმა გადაწყვიტა ბრიტანულ არმიას დანებებოდა სანქტ-ფაიტ-ან-დერ-გლანთან. 15 მაისს დივიზიის დატყვევებული წევრები რიმინის ტყვეთა ბანაკში გადაიყვანეს. დივიზიის ზოგიერთი წევრი 18 მაისამდე იმალებოდა და ცდილობდა ტყვედ დანებებამდე სისხლის ჯგუფის აღმნიშვნელი სვირინგები წაეშალა, რომელიც სს წევრობის უტყუარი საბუთი იყო.
ომის შემდეგ
250პქ|thumb|დივიზიის წევრები ეცნობიან გერმანულ პროპაგანდისტულ ბროშურას ისლამი და იუდაიზმი დივიზიის წევრებმა აღმოსავლეთ ბოსნიის კონტრპარტიზანული ოპერაციების დროს მოიპოვეს როგორც მამაცების, ისევე დაუნდობლების რეპუტაცია, არა მხოლოდ ბრძოლის, არამედ სამოქალაქო პირებთან დამოკიდებულების გამოც, რასაც მრავალი სამოქალაქო პირი შეეწირა მათი მოქმედების ზონებში.
დივიზიის წევრები ექსტრადირებული იქნენ იუგოსლავიის მოთხოვნით ომის შემდეგ. მათმა ნაწილმა, მათ შორის ზაუბერცვაიგმა და ჰანს კენიგმა, თავი მოიკლეს. იმამი 'აბდულ–ჰალიმ მალკოჩი 1947 წლის 7 მარტს ჩამოახრჩვეს ბიჰაჩში. ექსტრადირებულების სასამართლო 1947 წლის 22 აგვისტოდან 30 აგვისტომდე მიმდინარეობდა სარაევოში. სასამართლო ბრალს სდებდა დივიზიას 5 ათასზე მეტი ადამიანის მკვლელობაში, თუმცა 38 განსასჯელიდან მხოლოდ შვიდს წაუყენეს კონკრეტული ბრალდება. ბრალდებულებს სამ–სამი ადვოკატი იცავდა – ორი სამოქალაქო და ერთი სამხედრო, თუმცა ყველა დამნაშავედ ცნეს. ათ უმცროს ოფიცერს სიკვდილით დასჯა მიესაჯა, დანარჩენებს კი სხვადასხვა სასჯელი 5 წლიდან უვადო პატიმრობამდე.
1952 წელს ისინი უპირობოდ გაათავისუფლეს. დივიზიის ბოლო მეთაური, დეზიდერიუს ჰამპელი, რომელმაც ფალინგბოსტელის ტყვეთა ბანაკიდან გაქცევა მოახერხა, სიცოცხლის ბოლომდე გრაცში ცხოვრობდა.
მეთაურები
დივიზიის ორგანიზებასა და წვრთნას მეთაურობდნენ შემდეგი ოფიცრები:
სს გრუპენფიურერი არტურ ფლეპსი (1943 წლის 13 თებერვალს დაევალა დივიზიის ორგანიზება)
სს შტანდარტენფიურერი ჰერბერტ ფონ ობვურცერი (9 მარტი 1943 – 1 აგვისტო 1943)
დივიზიის წვრთნის ბოლოს ეტაპებსა და პირველ საბრძოლო ოპერაციებს ხელმძღვანელობდა სს ბრიგადენფიურერი კარლ გუსტავ ზაუბერცვაიგი (1 აგვისტო 1943 – 1 ივნისი 1944)
დივიზიას დანებებამდე მეთაურობდა სს ბრიგადენფიურერი დეზიდერიუს ჰამპელი (1 ივნისი 1944 – 12 მაისი 1945)
ორგანიზაცია
დივიზიაში შედიოდა შემდეგი შენაერთები:
უნიფორმა
250პქ|thumb|ხანჯარის მებრძოლები საველე უნიფორმაში ხანჯარის დივიზიის უნიფორმა იყო ჩვეულებრივი სს საველე ქურთუკი M43, რომლის სადივიზიო ეპოლეტზე გამოსახული იყო ხელი ხმლით და სვასტიკა. მარცხენა მკლავზე ქურთუკს ჰქონდა ხორვატული ფარი (წითელი და თეთრი კვადრატები), ხოლო მარჯვენა მკლავზე ედელვაისი. აღსანიშნავია, რომ ხორვატული ფარი ბოსნიაში დაბრუნებისას ბევრმა დივიზიის წევრმა მოხსნა თავის ქურთუკს, მათ შორის იმამებმა.
თავსაბურავად ატარებდნენ სს საველე ფესს M43, რომლის ტარება ყველასთვის სავალდებულო იყო, გარდა გერმანელი ოფიცრებისა, რომლებსაც შეეძლოთ სამთო ქუდის (Bergmütze) ტარება. ფესი ჰიმლერმა შეარჩია, რადგან მას ავსტრია–უნგრეთის ბოსნიური ქვეითი ჯარი ატარებდა, ისევე როგორც ავსტრია–უნგრეთის ალბანური ლეგიონი. ფესი ორნაირი იყო – საველე ნაცრისფერი და საპარადო წითელი. ფესზეც და სამთო ქუდებზეც გამოსახული იყო სს არწივი და თავის ქალა გადაჯვარედინებული ძვლებით. სამთო ქუდს ასევე ჰქონდა ედელვაისის გამოსახულება მარცხენა გვერდზე.
სქოლიო
კატეგორია:ვაფენ-სს კატეგორია:მესამე რაიხი კატეგორია:გერმანიის შეიარაღებული ძალები კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინა კატეგორია:ხორვატია კატეგორია:ხორვატიის ისტორია კატეგორია:იუგოსლავია კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ისტორია
პრინცესების დაცვის პროგრამა
{{ინფოდაფა ტელევიზია }} „პრინცესების დაცვის პროგრამა“ (Princess Protection Program) — 2009 წლის ამერიკული კომედიური ფილმი, გადაღებული Disney Channel-ისთვის. ფილმის რეჟისორია ელისონ ლიდი-ბრაუნი, მონაწილეობენ დემი ლოვატო და სელენა გომესი. სცენარი დაწერა ენი დეიანგმა. ფილმის პრემიერა შედგა 2009 წლის 26 ივნისს აშშ-ში Disney Channel-ზე და გამოვიდა DVD ფორმატით 2009 წლის 30 ივნისს. 2009 წელს ფილმმა მიიღო Teen Choice Awards ნომინაციაში „წლის საზაფხულო ფილმი“.
სიუჟეტი
პრინცესა როზალინდა მონტოია ფიორე (დემი ლოვატო) უნდა გახდეს კოსტა ლუნას პატარა ერის დედოფალი. გენერალი კეინი (ჯონი რეი როდრიგეზი), მეზობელი ქვეყნის კოსტა-ესტრელას დიქტატორი, იპყრობს მის სასახლეს აღსაყდრების დროს მის აგენტებთან ერთად და ცდილობს სამეფო ოჯახის წევრობას, რათა კოსტა ლუნა კოსტა ესტრელას შეუერთოს და მისი მმართველი გახდეს. ჯო მეისონს (ტომი ვერიკა), პრინცესების დაცვის პროგრამის აგენტი, სამეფო ოჯახების მიერ დაფინანსებული ორგანიზაციიდან, რომელიც ზრუნავს საფრთხეში მყოფ პრინცესებზე, მოჰყავს როზალინდა ვერტმფრენით. კეინის აგენტები კი მის დედას, დედოფალ სოფიას წაიყვანენ.
პრინცესების დაცვის პროგრამა როზალინდას მალავს მეისონის სახლში, ლუიზიანაში, სადაც იგი გახდება ჩვეულებრივი ამერიკელი თინეიჯერი სახელად როზი გონსალესი. იგი ხვდება მეისონის შვილს კარტერს (სელენა გომესი), რომელიც მუშაობს საოჯახო თევზების სატყუარების მაღაზიაში და ოცნებობს გამოსაშვებ საღამოზე მის ბავშვობის სიყვარულთან დონისთან ერთად ცეკვაზე (რობერტ ადამსონი). მიუხედავად იმისა, რომ კარტერი თავდაპირველად ეპყრობა მტრულად, ისინი ერთმანეთთან ახლოვდებიან, როზი მას თავის ამბავს უყვება და მეგობრები ხდებიან. კარტერი ასწავლის როზის თუ როგორია ტიპური ამერიკელი თინეიჯერი, ხოლო როზი მას ასწავლის როგორია ნამდვილი პრინცესა (და პოპულარული გოგონების, ჩელსისგან და ბრუკისგან თავისდაღწევას). როზი მალევე ხდება პოპულარული სკოლაში.
კეინი ცდილობს როზალინდას ადგილსამყოფელის დადგენას, ამის გამო ის გადაწყვეტს სოფიაზე დაქორწინებას, რათა როზალინდას აიძულოს კოსტა ლუნაში ჩამოსვლა. ბრუკი ესპანურ ჟურნალში აღმოაჩენს, რომ როზი სინამდვილეში როზალინდაა და კოსტა-ლუნას მომავალი დედოფალია. ის და ჩელსი როზის წინააღმდეგ გაერთიანდებიან და სიჩუმის სანაცვლოდ უბრძანებენ, რომ არ მიიღოს მონაწილეობა „გამოსაშვები საღამოს დედოფლის“ კონკურსში. ბრუკი და ჩელსი როზისა და კარტერის კაბებს ჩაყრიან გუბეში, რომელიც მათ საცეკვაოდ უნდა ჩაეცვათ. როზალინდა კარტერს ჟურნალს უჩვენებს და უებნება, რომ უკან დაბრუნებას აპირებს. იცის, რომ მისი ერი გასაჭირშია. კარტერი კი გადაწყვეტს სატყუარა გახდეს როზალინდას დასაცავად. კარტერი დაურეკავს მისტერ ელეგანტეს, როზალინდას სამეფო მკერავს და სთხოვს დახმარებას. მკერავი გენერალ კეინს ეუბნება, რომ როზალინდას გამოსაშვებ საღამოზე ცისფერი კაბა ეცმევა. ამასობაში, კარტერი დაითანხმებს როზის, რომ ცეკვებამდე დარჩეს, რათა დაეხმაროს გოგონებს გამოსაშვებ საღამოზე. ისინი მივლენ ნიღბებით, რადგანაც კარტერს უნდა, რომ ის ჰგავდეს როზის და იყოს ერთგვარი სატყუარა.
გეგმის მიხედვით, კეინი და მისი აგენტები შეცდებიან და როზის მაგივრად კარტერს წაიყვანენ. მას შემდეგ რაც, როზალინდა გახდება „სკოლის დედოფალი“ და ამ გამარჯვებას კარტერს მიუძღვნის, მიხვდება რომ ის დარბაზში არ არის. შემდეგ ის ხედავს კარტერს და კეინს და კეინს ეუბნება, რომ ის წაიყვანოს, რადგან ეს კარტერის ბრძოლა არ არის. პრინცესების დაცვის პროგრამის აგენტები კეინს და მის აგენტებს ელოდებიან ვერტმფრენში და ისინი დაიხსნიან კარტერს და მეისონს. ისინი დააპატიმრებენ კეინს და გადასცემენ სპეციალურ ორგანოებს.
როზის აკურთხებენ კოსტა-ლუნას დედოფლად, რომელსაც კარტერი, მეისონი, ედი, სოფია და მისტერ ელეგანტე ესწრებიან.
სქოლიო
კატეგორია:2009 წლის ტელესერიალები კატეგორია:2000-იანი წლების კომედიური ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ამერიკული თინეიჯერული კომედიური ფილმები კატეგორია:ამერიკული კომედიური ფილმები კატეგორია:ფილმები სამეფო ოჯახების შესახებ კატეგორია:2000-იანი წლების თინეიჯერული ფილმები