ვეგანობა
ვიტამინი B12
ვიტამინი B12 არის ბაქტერიული პროდუქტი, რომელიც საჭიროა უჯრედის გაყოფისათვის, ერითროციტების ფორმირება და მომწიფებისთვის, დნმ სინთეზისათვის, ნორმალური ნერვული ფუნქციისთვის. B12-ის რაოდენობის დეფიციტს შეუძლია გამოიწვიოს ჯანმრთელობის პრობლემები, მათ შორის მეგალობლასტიკური ანემია და ნერვული დაზიანება. არც მცენარეები და არც ცხოველები წარმოქმნიან B12; ის გამოიყოფა ისეთი მიკროორგანიზმებით, როგორიცაა ბაქტერია, სოკო და წყალმცენარეები. ბალახისმჭამელი ცხოველები იღებენ მას კუჭ-ნაწლავის ბაქტერიებისგან, ან და საკუთარი ფეკალური მასების ჭამით; კურდღელი, მაგალითად, გამოყოფს და ჭამს საკუთარ ფეკალურ ბურთულებს. როდესაც ამ ცხოველებს იყენებენ საკვებად, ისინი B12-ის წყაროდ იქცევიან. მიწიდან მოკრეფილ მცენარეს, რომელიც არაა კარგად გარეცხილი, შეიძლება გამოჰყვეს B12 ნიადაგიდან, ხშირად ფეკალიებთან ერთად; დასალევი წყალიც შეიძლება დაბინძურდეს B12-ს გამომყოფელ ბაქტერიით, განსაკუთრებით განვითარებად ქვეყნებში. მანგელსი წერს, რომ ბექტერიები ადამიანის საჭმლის მომნელებელი სისტემაში გამოიმუშავებს B12, მაგრამ მისი უმეტესი ნაწილი არ აითვისება და გამოიყოფა ფეკალიებთან ერთად, მცირე ნაწილაკები გამოიყოფა შარდთან ერთად. ჯეიმზ ჰასტელი, მედიცინის მკვლევარი, იტყობინება, რომ 1960 წლებში ირანში აღმოაჩინეს სოფლად მცოვრები ადამიანთა ჯგუფი, რომლებიც მიირთმევდნენ ცოტას ან თითქმის არ იღებდნენ ცხოველურ ცილებს და გააჩნდათ ნორმალური B12 დონე, რადგან მათ საცხოვრებელთან ინახებოდა ნაკელი და ისინი ჭამდნენ ნაკელზე მოყვანილ ბოსტნეულს და რომელსაც არც თუ ისე კარგად რეცხავდნენ. ადამიანის პირის ღრუს არის B12 კიდევ ერთი წყარო, მაგრამ მცირე რაოდენობით და ეს შესაძლოა ანალოგია (არ ბიოლოგიურად აქტიური). სოიოს რძე თაროებზე ქართულ სუპერმარკეტებში, როგორც წესი, გამდიდრებულია B12 (დააკვირდით ნიშნების პაკეტზე). დასავლეთში ვეგანური დიეტები განიცდიან B12 დეფიციტს უკეთესი ჰიგიენის გამო. ვეგანებს შეუძლიათ მიიღონ B12 დანამატებისა ან გამდიდრებული საკვების მიღებით, ისეთით, როგორც გამდიდრებული სოიოს რძე და მარცვლეული, სადაც ის შეიძლება აღნიშნული იყოს, როგორც კობალამინი ან ციანოკობალამინი. B12 დანამატები იწარმოება ინდუსტრიულად ბაქტერიული ფერმენტაცია-სინთეზის მეშვეობით; ცხოველური პროდუქტი ამ პროცესში მონაწილეობას არ იღებს. არსებობს რამდენიმე უთანხმოება ვეგანთა საზოგადოებაში იმის თაობაძე, საჭიროა თუ არა დანამატები; რიგმა კვლევემ იმ ვეგანებზე, რომლებსაც არ მიუღიათ დანამატები ან გამდიდრებული საკვები, დასავლეთის ქვეყნების ჩათლით, არ აღმოაჩინა არანაირი კვალი B12 უკმარისობის. მანგელის მიხედვით, ეს უთანხმოება გამოწყეულია B12 ოქროს სტატუსის არასებობით, და აგრეთვე, რადგან არსებობს ძალიან ცოტა კვლევა დიდი ხნის ვეგანებზე, რომლებიც არ იყენებდნენ დანამატებს ან გამდიდრებულ საკვებს. წერენ, რომ ყველა დასავლელ ვეგანს, რომელიც არ იყენებს დანამატებს ან გამდიდრებულ საკვებს ალბათ განუვითარდებათ B12 დეფიციტი, თუმცა შეიძლება ათწლეულები გავიდეს, რომ ეს გამოვლინდეს. გავრცელებული ინფორმაციით, გარკვეულ მცენარეული საკვები არის B12 წყარო; ფერმენტირებული საკვები, როგორიცაა ტემპე და მისო, ისევე როგორც საკვებად ვარგისი ზღვის მცენარეები (როგორიცაა არამე, ვაკამე, ნორი და კომბო), სპირულინა და გარკვეული მწვანილი, მარცვლეული და პარკოსნები, უკვე მოიხსენიება B12 წყაროებად, ასევე წვიმის წყალიც. მანგელსის თანახმად, მცირე რაოდენობით იქნა აღმოჩენილი ქერის ალაოს სიროფში, შიიტაკეს სოკოში, ოხრახუშსა და მჟავე პურში, და მეტი რაოდენობით სპირულინა და ნორიში, მაგრამ ეს პროდუქტები შეიძლება არააქტიური B12 წყაროს წარმოადგენდეს. კონსენსუსი კი ამ ზომიერი კვების თანამეგობრობებს შორის იმაში მდებარეობს, რომ ვეგანებმა და ვეგეტარიანელებმაც უნდა მიირთვან გამდიდრებული საკვები და დანამატები.