cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2012
2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები, ოფიციალურად XXX ოლიმპიური თამაშები — საერთაშორისო სპორტული ღონისძიება, რომელიც გაიმართა 2012 წლის 27 ივლისიდან 12 აგვისტომდე დიდი ბრიტანეთის დედაქალაქ ლონდონში. სპორტის 26 სახეობის 302 შეჯიბრში 10,500 სპორტსმენმა მიიღო მონაწილეობა.
გახსნის ცერემონია
ოლიმპიური თამაშების გახსნის ცერემონია გაიმართა 27 ივლისს და ეწოდა „საოცარი კუნძულები“ შოუს სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო დენი ბოილი. მუსიკალური რეჟისურის ავტორები იყვნენ რიკ სმითი და კარლ ჰაიდი, ჯგუფიდან Underworld.
თამაშები ოფიციალურად გაიხსნა ელისაბედ II-ს მიერ, რომელსაც პრინცი ფილიპე, ედინბურგის ჰერცოგი ახლდა. ნაჩვენები იქნა მოკლე კომედიური ვიდეორგოლი დენიელ კრეიგის მონაწილეობით, რომელშიც იგი ჯეიმზ ბონდის პერსონაჟს განასახიერებდა და დედოფალს ბუკინგემის დარბაზიდან ოლიმპიურ სტადიონამდე აცილებდა.
საღამოს მსვლელობისას გამოვიდნენ სოლო-შემსრულებლები და ჯგუფები, რომელთა შორის იყვნენ ფრენკ ტერნერი, მაიკ ოლდფილდი, ლონდონის სიმფონიური ორკესტრი (როუენ ატკინსონის მონაწილეობით), დიზი რასკალი, Arctic Monkeys და სერ პოლ მაკ-კარტნი, რომელმაც ცერემონიის დასასრულს შეასრულა „Hey Jude“.
BARB-ს ოფიციალური შეფასების მიხედვით, ცერემონიას თვალს ადევნებდა 24.24 მილიონი მაყურებელი. ბრიტანეთის ტელევიზიის ისტორიაში 1996 წლიდან ასეთ რეკორდს ადგილი არ ჰქონია.
კალენდარი
ბოლო ოფიციალური გრაფიკი გამოქვეყნდა 2011 წლის 15 თებერვალს.
სქოლიო
კატეგორია:ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები კატეგორია:ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2012
ნინო გვეტაძე
ნინო გვეტაძე (დ. 1981, 14 ოქტომბერი, თბილისი) — ქართველი მუსიკოსი, იგი არის ქართული საფორტეპიანო სკოლის აღზრდილი. 1996 წელს დაამთავრა ნიჭიერთა ათწლედი, 2003 წელს კი ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია, ნოდარ გაბუნიასა და ნანა ხუბუტიას ხელმძღვანელობით. თბილისში სწავლის წლებს ნინო დიდი სითბოთი იგონებს: „ყოველთვის უსაზღვროთ მადლიერი ვიქნები ჩემი პედაგოგების, ვერონიკა თუმანიშვილის, ნოდარ გაბუნიას და ნანა ხუბუტიასი, რადგან მათგან შეძენილი ცოდნა და მყარი საფუძველი დღესაც ძალიან მეხმარება“, – ამბობს პიანისტი.
2004 წელს ნინო გვეტაძე, ნოდარ გაბუნიას ქალიშვილის, ნატო გაბუნიას დახმარებით, გაემგზავრა ჰოლანდიაში და ჩაირიცხა ჰააგის სამეფო კონსერვატორიაში. ჰააგაში მაგისტრატურის დამთავრების შემდეგ, სწავლა განაგრძო ამსტერდამის კონსერვატორიაში, რომელიც 2010 წელს დაასრულა. სტუდენტობის დროს იგი არაერთი ჯილდოს მფლობელი გახდა. ჰოლანდიაში ექვსი თვის ჩასული იყო, როდესაც ახალგაზრდა პიანისტთა ნაციონალურ კონკურსში გაიმარჯვა, I პრემია და გრანპრი მოიპოვა. ამ წარმატების შემდეგ ნინოს კარიერა აღმავალი გზით წარიმართა. 2008 წლის აპრილში, ქალაქ უტრეხტში, ფერენც ლისტის სახელობის V საერთაშორისო კონკურსში მიენიჭა მეორე პრემია და დაჯილდოვდა პრესისა და მაყურებლის სიმპათიის სპეციალური პრიზით. ამ გამარჯვების შემადგენელი ნაწილია 2008 წლის საკონცერტო ტურნე: იგი მიიწვიეს ფერენც ლისტის ფესტივალზე ქალაქ კიტოში და ბეირუთის საფორტეპიანო მუსიკის ფესტივალზე. 2008–2009 წლების საკონცერტო სეზონში შედგა, აგრეთვე, ნინოს დებიუტი ფლამანდიის რადიო–ორკესტრთან ცნობილი შვეიცარიელი კომპოზიტორისა და დირიჟორის მიშელ ტაბაჩნიკის ხელმძღვანელობით, სადაც მან შეასრულა ბრამსის 2 საფორტეპიანო კონცერტი.
2010 წელს ნინო გვეტაძე გახდა ბორლეტი–ბუიტონის პრემიის ლაურეატი (2010 - Borletti-Buitioni Trust), რაც მისთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო, რადგან ამ ფონდს ცნობილი იაპონელი პიანისტი მიცუკო უშიდა უდგას სათავეში.
მუსიკოსმა გასტროლებით წარმატებით მოიარა: გერმანია, საფრანგეთი, სირია, ეკვადორი და სხვა; იგი თანამშრომლობს მსოფლიოში სახელგანთქმულ დირიჟორებთან, როგორებიც არიან მიშელ პლასონი, იანი–ნეზეთ სეგანი, მიშელ ტაბაჩნიკი, ჯონ აქსელროდი და იაპ ვან ზეედენი; უკრავს როტერდამის, ჰააგის, რაინის, სეულისა და ბრუსელის ფილარმონიულ ორკესტრებთან და მალერის კამერულ ორკესტრთან ერთად. მის რეპერტუარშია, როგორც უცხოური: ბახი, ვენის კლასიკოსები, რაველი, XX საუკუნის კომპოზიტორები, ასევე ქართული ნაწარმოებები: ნოდარ გაბუნია „მოწაფის დღიური“, „მიძღვნა“ და სხვა.
ნინო გვეტაძის მეუღლეა კლარნეტისტი ლევან ცხადაძე. წყვილს ჰყავს ერთი ქალიშვილი - მარიამი. ჰოლანდიაში ცხოვრობენ, მაგრამ საქართველოში ხშირად ჩამოდიან და ყოველთვის დიდი სიამოვნებით უკრავენ. 2011 წლის მაისში თბილისში გამართული მათი ერთობლივი კონცერტი ჩაიწერა და გადასცა ცნობილმა ფრანგულმა მუსიკალურმა ტელეარხმა MEZZO-მ, რაც უპრეცენდენტო მოვლენაა კავკასიის მასშტაბით. 2013 წელს ფესტივალ „შემოდგომის თბილისის“ ფარგლებში, თბილისის სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად (ვახტანგ კახიძის დირიჟორობით), ნინომ შეასრულა იოჰანეს ბრამსის „კონცერტი ფორტეპიანოსა და ორკესტრისთვის“ და „ნომერი 2 სიმფონია“. ამავე წელს მონაწილეობდა ყოველწლიურ ფესტივალში „ჭიათურის მუსიკის აკადემია“. თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში გამართულ შემაჯამებელ კონცერტში თბილისის სახელმწიფო კამერულ ორკესტრთან (საქართველოს სინფონიეტა) ერთად პიანისტმა შეასრულა ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის ნაწარმოებები. საღამოს უდირიჟორა მაესტრო გოგი ჭიჭინაძემ.
მუსიკის კრიტიკოსები ყოველთვის გამოყოფენ ნინო გვეტაძის ოსტატობას, მის საოცარ გემოვნებას, მაღალი ხარისხის პიანიზმს, რაც, რა თქმა უნდა, სოლო თუ ანსამბლური ჟღერადობის საყრდენიცაა და ნაწარმოების შესრულების საფუძველიც. „დაბადებული პიანისტად, დაჯილდოებული ადამიანის გულთან საუბრის უნარით“, – ასეთი შეფასება მიიღო ნინომ ერთ–ერთი უცხოელი კრიტიკოსისაგან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 14 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ტეტრაფტორმეთანი
ტეტრაფთორმეთანი — ფრეონი, ბინარული ქიმიური ნაერთი. ქიმიური ფორმულაა — CF4. სინონიმებია:
ტეტრაფთორმეთანი წარმოადგენს ფთორნახშირბადებს შორის ყველაზე მარტივ ნაერთს. გააჩნია მაღალი ქიმიური მდგრადობა. ნახშირბადი-ფთორის დიდი რაოდენობის კავშირების გამო და ფთორის მაღალი ელექტროუარყოფითობის გამო ნახშირბადის ატომს ამ ნაერთში დადებითი მუხტი გააჩნია, რაც ამტკიცებს და ამოკლებს ფთორ-ნახშირბადის კავშირს. ტეტრაფთორმეთანი წარმოადგენს სითბური ეფექტის აირს.
ფიზიკური თვისებები
ოთახის ტემპერატურის პირობებში ის წარმოადგენს ქიმიურად ინერტულ ნაერთს, ის უფერო და უსუნო აირია.
ნაერთის თვისებები
ტეტრაფთორმეთანი წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე სტაბილურ ნაერთს ორგანულ ქიმიაში. (ამას გარდა, ეს ნაერთი ხდება უფრო ძლიერი მასში ნახშირბადის დამატებით). ფთორმწარმოებელ მეთანებში, რომელიც წარმოდგენილია ფთორმეთანით, დიფთორმეთანით, ტრიფთორმეთანით და ტეტრაფთორმეთანით, ფთორისა და ნახშირბადის კავშირები ტეტრაფთორმეთანში წარმოადგენს ყველაზე მტკიცეს.
მიღება
სუფთა ტეტრაფთორმეთანი სინთეზირებული იქნა პირველად 1926 წელს. ტეტრაფთორი შეიძლება მიღებულ იქნას ლაბორატორიულ პირობებში, სილიციუმის კარბიდის ფთორთან რეაქციით:
ასევე შეიძლება მისი მიღება ნახშირორჟანგის ფთორირებით, ნახშირბადის ჟანგის ან ფოსგენის და გოგირდის ტეტრაფთორიდის დახმარებით. კომერციულად ის წარმოებს ფთორისა და დიქლორდიფთორმეთანის ან ქლორტრიფთორმეთანის რეაქციით; ასევე — ლითონთა ფთორიდების MF, MF2 ელექტროლიზით ნახშირის ელექტროდების დახმარებით.
ტეტრაფთორმეთანი, როგორც ყველა ფთორნახშირბადი, ძალიან მდგრადია ფთორ-ნახშირბადის კავშირის გამო. კავშირის ენერგია ამ ნაერთში ტოლია 515 კჯ/მოლ. ამის შედეგად ის ინერტულია მჟავებისა და ჰიდროქსიდების მიმართ. ამის მიუხედავად, ის რეაგირებს აფეთქებით ტუტე ლითონებთან. ტეტრაფთომეთანის ცეცხლის ალთან კონტაქტისას მიიღება ტოქსიკური აირები (მაგალითად კარბონილფთორიდი ან ნახშირბადის ჟანგი); წყლის არსებობის პირობებში მიიღება ფთორწყალბადი.
ზემოქმედება გარე სამყაროზე
ტეტრაფთორმეთანი წარმოადგენს ძლიერ სასათბურე აირს, რომელიც ხელს უწყობს სასათბურე ეფექტის შექმნას. ეს მეტად სტაბილური ნაერთია, მისი დაშლის დროა მიახლოებით 50 000 წელი, ეს როცა ყველაზე მაღალი გლობალური დათბობის პოტენციალის მონაცემია 6500 წელი (ყველაზე მთავარ სასთბურე აირად მიიჩნევენ CO2).
ტეტრაფთორმეთანი აღნაგობით ჰგავს ქლორფთორნახშირბადს, მაგრამ მისგან განსხვავებით ტეტრაფთორმეთანი არ შლის ოზონის ფენას. ეს ხდება იმიტომ რომ, ოზონთან ურთიერთქმედებს ქლორის ატომები, ულტრაიისფერი გამოსხივების ზემოქმედების გამო.
გამოყენების საშიშროება
კანის კონტაქტისას სითხესთან შესაძლებელია გაყინვა. ტეტრაფთორმეთანის ჩასუნთქვისას მისი კონცენტრაციის მიხედვით შეიძლება გამოიწვიოს, თავის ტკივილები, ცნობიერების დაკარგვა, გულისრევა, თავბრუსხვევა და აზიანებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემას. ხანგრძლივი ზემოქმედებისას იწვევს გულის სერიოზულ დაზიანებას.
თავისი სიმკვრივის გამო მას ძალუძს ჰაერის გამოძევება ფილტვებიდან, რაც იწვევს გაგუდვას დახურულ ნაკლებად კონდენციონირებულ შენობებში.
იხილეთ აგრეთვე
პორტალი:ქიმია კატეგორია:ფტორორგანული ნაერთები კატეგორია:ჰალოგენშემცველი მეთანები კატეგორია:ფრეონები კატეგორია:მაცივარ აგენტები კატეგორია:ქიმიური შენაერთები კატეგორია:ნახშირბადის ნაერთები
Camponotus dolichoderoides
Camponotus dolichoderoides — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Camponotus donisthorpei
Camponotus donisthorpei — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ანტონიო-ანტეს კანტონი
ანტონიო-ანტე (Antonio Ante) — კანტონი ეკვადორში, იმბაბურის პროვინციაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ატუნტაკი. 2001 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 36 053 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:იმბაბურის პროვინციის კანტონები
Camponotus dolendus
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Camponotus dolabratus
Camponotus dolabratus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
მონტერო
მონტერო — ქალაქი ბოლივიაში, სანტა-კრუსის დეპარტამენტში. მდებარეობს ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერადან 50 კმ–ით ჩრდილოეთით. 2006 წლის მონაცემებით, მონტეროს მოსახლეობა 90 837 ადამიანს შეადგენს. ბოლო პერიოდში, მოსახლეობის ზრდამ უფრო მასშტაბური ხასიათი მიიღო.
ქალაქი ზღვის დონიდან 300 მეტრზე მდებარეობს. საშუალო ტემპერატურა 23 °C–ია. ელ-ალტო მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო ცენტრია.
ქალაქი 1912 წლის 4 დეკემბერს დაარსდა.
Camponotus diversipalpus
Camponotus diversipalpus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
გერტრუდა კატონ ტომპსონი
გერტრუდ კატონ ტომპსონი (ბრიტანული აკადემიის წევრი; დ. 1 თებერვალი, 1888 ― გ. 18 აპრილი, 1985) ― ინგლისელი არქეოლოგი. არქეოლოგიური ძიებების დიდი ნაწილი ეგვიპტეში ჩაატარა. ასევე მუშაობდა ზიმბაბვეში, მალტასა და სამხრეთ არაბეთში ჩატარებულ ექსპედიციებში. არქეოლოგიაში მის მიერ შატნილი წვლილიდან აღსანიშნავია არქეოლოგიურ საიტებზე გათხრების ჩასატარებელი და ეგვიპტესა და ზიმბაბვეში პალეოლითურიდან პრედინასტიურ ცივილიზაციებამდე ინფორმაციის მოსაძიებელი ტექნიკების შემუშვება. კატონ ტომპსონს რამდენიმე ოფიციალური თანამდებობა ეკავა სხვადასხვა ორგანიაციაში, მათ შორის პრეისტორიულ საზოგადოებასა და სამეფო ანთროპოლოგიურ ინსტიტუში.
ადრეული წლები
გერტრუდ კატონ ტომპსონი უილიამ კატონ ტომპსონისა და ეთელ პეიჯის ოჯახში, 1888 წელს, ლონდონში, ინგლისში დაიბადა. ესწრებოდა კერძო სკოლებს პარიზსა და ისტბორნში, მათ შორის ლინკსის სკოლას, რომელსაც მის ჰოუთრი ხელმძღვანელობდა. არქეოლოგიით 1911 წელს დედამისთან ერთად ეგვიპტეში მოგზაურობისას დაინტერესდა, რასაც ბრიტანეთის მუზეუმში სარა პატერსონის ლექციათა სერიები მოჰყვა ძველი საბერძნეთის შესახებ. 1912 წელს მიღებულმა მემკვიდრეობამ მის ფინანსურ დამოუკიდებლობას და შემდეგ გათხრების დაფინანსებას შეუწყო ხელი. პირველი საველე გამოცდილება 1915 წელს მიიღო, როდესაც საფრანგეთში გათხრების დროს კოლბების მწმენდავად მუშაობდა. პირველი მსოფლიო ომის დროს ბრიტანეთის გადაზიდვების სამინისტროში მუშაობდა, რომლის ფარგლებშიც 1919 წლის პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაშიც მონაწილეობდა. 1921 წელს კატონ ტომპსონმა ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში დაიწყო სწავლა, სადაც მას მარგარეტ მურეი, ფლინდერს პეტრი და დოროთეა ბეითი ასწავლიდნენ. ამავე წელს, ზამთარში ზემო ეგვიპტის გათხრებში მონაწილეობდა. მომდევნო წელს კემბრიჯში ნიუნჰემის კოლეჯში გადიოდა კურსებს, ხოლო 1924 წელს ეგვიპტეში პეტრისა და გაი ბრანტონის გათხრებს შეუერთდა.
მუშაობა მალტაში
1921 მარგარეტ მურეისთან ერთად გერტრუდ კატონ ტომპსონი ბორჯ-ენ-ნადურის მახლობლად, წმინდა გიორგის ყურეში, მალტაში მეგალითური ტაძრის გათხრებში მონაწილეობდა. მას ტაძრის მახლობლად გამოქვაბულების გამოკვლევა და ნეანდერტალელთა თავის ქალების ძებნა ევალებოდა, რაც მალტასა და კონტინენტურ აფრიკას შორის სახმელეთო ხიდის არსებობის თეორიას გაამყარებდა. მართალია კატონ ტომპსონმა ამ თეორიის მხარდამჭერი მტკიცებულებები ვერ იპოვა, მაგრამ ექსპედიციამ სხვა ცნობილი არტეფაქტები აღმოაჩინა, როგორიცაა ბრინჯაოს ხანის სამეთუნეო ჭურჭელი, რომელიც სიცილიურ ჭურჭელს წააგავდა.
მუშაობა ეგვიპტეში
1920-იან წლებში გერტრუდ კატონ ტომპსონი არქეოლოგად მუშაობდა, მეტწილად ეგვიპტეში, ეგვიპტის არქეოლოგიის ბრიტანული სკოლისთვის. ასევე, საველე სამუშაობში მონაწილეობდა მალტაში. ეგვიპტეში ყოფნისას მონაწილეობდა აბიდოსის, ბადარის, და თჯებუს გათხრებში. კატონ ტომპსონი განსაკუთრებით დაინტერესებული იყო პრეისტორიული ეგვიპტის ყველა ასპექტით და ერთ-ერთი პირველი არქეოლოგი იყო, რომელმაც პალეოლითის ხანიდან პრედინასტიულ ეგვიპტემდე პერიოდი გამოიკვლია. კატონ ტომპსონმა არა მხოლოდ აღმოაჩინა არქეოლოგიური არტეფაქტები ეგვიპტეში, არამედ ინგლისში ეგვიპტური გამოფენის მოწყობაშიც მონაწილეობდა. გერტრუდ კატონ ტომპსონის მიერ აღმოჩენილი არტეფაქტების დიდი ნაწილი ამჟამად ბრიტანული მუზეუმის კოლექციაშია შესული.
ბოლო წლები
1932 წელს გერტრუდ კატონ ტომპსონმა მისი წიგნის ფაიუმის უდაბნო ილუსტრაციების შესასრულებლად მერი ლიკი დაიქირავა და პალეოანთროპოლოიაში მის შემდგომ კარიერაზე დიდი გავლენა იქონია. 1937 წლის ბოლომდე კატონ ტომპსონმა და ელინორ გარდნერმა ფრეია სტარკთან ერთად იემენში, ჰადრამავთში პირველი სისტემატური გათხრები წამოიწყეს. ამასთან, კატონ ტომპსონსა და სტარკს შორის ურთიერთობა შესამჩნევად დაიძაბა. 1940 წელს გამოცემულ წიგნში „ზამთარი არაბეთში“ სტარკი უცნობ, მაგრამ იდენტიფიცირებად ქალ არქეოლოს აქილიკებს.
კატონ ტომპსონმა საველე სამუშაობს მეორე მსოფლიო ომის დროს დაანება თავი. იგი მის დიდი ხნის მეგობათან, კემბრიჯელ კოლეგასთან, დოროთი ჰორთან ცხოვრობდა. ჰორი კემბრიჯის არქეოლოგიის ლექტორ ხოსე ტოტი მ. დე ნავაროზე დაქორწინდა, თუმცა კატონ ტომპსონი კვლავ მათთან ერთად ცხოვრობდა. 1956 წელს მან და ნავაროებმა აკადემიურ მოღვაწეობას თავი დაანებეს, რის შემდეგაც კატონ ტომპსონი წყვილთან ერთად ბროდვეიში, ვუსტერში, კორტ-ფერმში გადასახლდა. კატონ ტომპსონის მემუარები ავტობიოგრაფიის სახით გამოიცა 1983 წელს, სახელწოდებით „შერეული მემუარები“. სიცოცხლის დარჩენილი ნაწილი ნავაროებთან და მათ ვაჟთან, მაიკლთან ერთად ცხოვრობდა. კატონ ტომპსონი 1985 წელს, 97 წლის ასაკში გარდაიცვალა, ბროდვეიში, ვუსტერში.
წოდებები
1938 წელს გერტრუდა კატონ ტომპსონს არქეოლოგიის პროფეროსის თანამდებობა შესთავაზეს კემბრიჯის უნივერსიტეტში, მაგრამ უარი თქვა და თანამდებობა დოროთი გაროდმა დაიკავა. 1923 წელს კემბრიჯის ნიუნჰემის კოლეჯის მკვლევარი წევრი იყო, ხოლო 1934-1945 წლებში საპატიო წევრი გახდა. 1940-1946 წლებში პრეისტორიული საზოგადოების პირველი ქალი პრეიდენტი იყო. 1944 წელს ბრიტანული აკადემიის წევრად აირჩიეს. ამავე წელს კატონ ტომპსონი სამეფო ანთროპოლოგიური ინსტიტუტის ვიცე პრეზიდენტად აირჩიეს. 1946 წელს სამეფო ანთროლოგიური საზოგადოებისგან ჰაქსლის მედლით დაჯილდოვდა. 1934 წელს კატონ ტომპსონი პირველი ქალი გახდა, რომელმაც ამ ინსტიტუტისგან რივერსის მედალი მიიღო. 1961 წელს აღმოსავლეთ აფრიკის ისტორიისა და არქეოლოგიის ბრიტანული სკოლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი იყო. 10 წლის შემდეგ ის საბჭოს საპატიო წევრი გახდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1888კატეგორია:გარდაცვლილი 1985კატეგორია:დაბადებული 1 თებერვალიკატეგორია:გარდაცვლილი 18 აპრილიკატეგორია:ბრიტანელი არქეეოლოგებიკატეგორია:ინგლისელი არქეოლოგებიკატეგორია:ბრიტანელი არქეოლოგი ქალები
ეკვადორი
ეკვადორი, ოფიციალურად ეკვადორის რესპუბლიკა (República del Ecuador – ითარგმნება როგორც „ეკვატორის რესპუბლიკა“) — წარმომადგენლობითი დემოკრატიული წყობის რესპუბლიკა სამხრეთ ამერიკაში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კოლუმბია, აღმოსავლეთით და სამხრეთით — პერუ, დასავლეთით — წყნარი ოკეანე. ჩილესთან ერთად იგი სამხრეთ ამერიკის იმ ორ ქვეყანას მიეკუთვნება, რომლებსაც საზღვარი არ აქვთ ბრაზილიასთან. ქვეყანას ასევე ეკუთვნის კონტინენტური ნაწილისგან 1 000 კმ–ით დაშორებული, წყნარ ოკეანეში მდებარე გალაპაგოსის კუნძულები.
ეკვადორის ძირითადი სალაპარაკო ენაა ესპანური (მოსახლეობის 94%). ოფიციალური ენის სტატუსი აქვს ასევე ადგილობრივ საზოგადოებათა ენებს — კეჩუას, სუარს და სხვა 11 ენას. ეკვადორის ფართობი 275 830 კმ²–ია. დედაქალაქია კიტო, რომელიც 1970–იან წლებში იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა, რადგან მას გააჩნია საუკეთესოდ შემონახული და უმნიშვნელოდ შეცვლილი ისტორიული ცენტრი მთელს ლათინურ ამერიკაში. ქვეყნის უდიდესი ქალაქია გუაიაკილი. ეკვადორის ეკონომიკისთვის მესამე უმნიშვნელოვანესი ქალაქია მანტა, რომელიც ფლობს საერთაშორისო პორტსა და თინუსის ინდუსტრიას. ქვეყნის მესამე უდიდესი ქალაქია კუენკა, რომლის ისტორიული ცენტრიც 1999 იუნესკომ ასევე შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, რადგან იგი თვალსაჩინო მაგალითია ინდიელთა და ესპანური გეგმარებითი კოლონიური ქალაქისა მთელს ამერიკაში. ეკვადორში გავრცელებულია ფლორისა და ფაუნის მრავალი სახეობა, რომელთაგამ ბევრი ენდემურია, განსაკუთრებით გალაპაგოსის კუნძულებზე. შედეგად, ეკვადორი მსოფლიოს 17 ეკოლოგიურად მეგამრავალფეროვან ქვეყანათა სიაში შედის. 2008 წელს მიღებული ახალი კონსტიტუციით, ეკვადორი პირველი სახელმწიოფა მსოფლიოში, რომელმაც აღიარა და კანონით უზრუნველყო ბუნების უფლებები, იგივე ეკოსისტემის უფლებები.
ეკვადორი საპრეზიდენტო რესპუბლიკაა. დამოუკიდებელი გახდა 1830 წელს, მას შემდეგ რაც ის ესპანეთის კოლონიურ იმპერიას გამოეყო და მცირე ხნით დიდი კოლუმბიის რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა. მიეკუთვნება საშუალო შემოსავლების ქვეყანას; ადამიანური განვითარების ინდექსია 0,720 (2011).
ინკების ცივილიზაციამდელი ერა
სხვადასხვა ხალხი დასახლდა დღევანდელი ეკვადორის ტერიტორიაზე ინკების მოსვლამდე. არქეოლოგიური მტკიცებულებებით ვარაუდობენ, რომ პალეო-ინდიელთა პირველი დაშლა ამერიკაში მოხდა ბოლო გლაციალური პერიოდის დასასრულს, დაახლოებით 16,500–13,000 წლის წინ. პირველმა ინდიელებმა, რომლებმაც ეკვადორს მიაღწიეს, შესაძლოა ხმელეთით გაემგზავრნენ ჩრდილოეთიდან ცენტრალურ ამერიკაში ან ნავით, წყნარი ოკეანის სანაპირო ზოლის გასწვრივ. მოგვიანებით, ეკვადორში მიგრაცია შესაძლოა მომხდარიყო ამაზონის შენაკადების გავლით, მოსახლეობის ნაწილი სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილიდან, ხოლო სხვები სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილიდან მოდიოდნენ, ანდების გავლით. მათ განავითარეს სხვადასხვა ენები, უნიკალურ ეთნიკურ ჯგუფებად ჩამოყალიბების პერიოდში.
მიუხედავად იმისა, რომ მათი ენები არ იყო დაკავშირებული ერთმანეთთან, ამ ჯგუფებმა შეიმუშავეს მსგავსი კულტურები, რომელთაგან თითოეული სხვადასხვა გარემოში იყო ჩამოყალიბებული. სანაპირო ზოლთან მცხოვრებმა ხალხმა განავითარა სათევზაო, ნადირობის და თავშეყრის კულტურა.
დროთა განმავლობაში ამ ჯგუფებმა დაიწყეს ასიმილაცია და ურთიერთობა ერთმანეთთან. ბევრი ცივილიზაცია წარმოიშვა ეკვადორში, როგორიცაა ვალდივიის და მაჩალილას კულტურა სანაპიროს ტერიტორიაზე, კიტუს (დღევანდელი კიტოს სიახლოვეს) და კანიარის კულტურები (დღევანდელ კუენკასთან ახლოს). თითოეულმა ცივილიზაციამ შეიმუშავა საკუთარი განსხვავებული არქიტექტურა, ჭურჭელი და რელიგიური ინტერესები.
მაღალმთიან ანდებში, ტომები თანამშრომლობდნენ და ქმნიდნენ სოფლებს; ამრიგად, პირველი ერები, ეყრდნობოდნენ სასოფლო-სამეურნეო რესურსებს და მეცხოველეობას. საბოლოოდ, მათი ლიდერების საქორწინო გარიგებების და ომების შედეგად, ერთა ჯგუფებმა ჩამოაყალიბეს კონფედერაციები. ერთი რეგიონი გაერთიანდა შირისის კონფედერაციის ქვეშ, რომელიც ახორციელებდა ორგანიზებულ ვაჭრობასა და ბარტერს სხვადასხვა რეგიონებს შორის.
ინკების ერა
ინკების ჩამოსვლისას ეს კონფედერაციები იმდენად განვითარებული იყო, რომ დასჭირდათ ინკების ორი თაობის მმართველობა - ტუპაკ ინკა იუპანკის და უაინა კაპაკის - ვიდრე ისინი შეერწყმებოდნენ ინკების იმპერიას. ადგილობრივი კონფედერაციები, რომლებიც მათ ყველაზე მეტ პრობლემას უქმნიდნენ, განდევნეს პერუს, ბოლივიისა და არგენტინის ჩრდილოეთით, აჯანყების თავიდან ასაცილებლად. ამრიგად, მაღალმთიანი ეკვადორის რეგიონი, 1463 წელს, ინკების იმპერიის ნაწილი.
ამის საპირისპიროდ, როდესაც ინკები შემოიჭრნენ ეკვადორის სანაპირო ზოლსა და აღმოსავლეთ ამაზონის ჯუნგლებში, მათ ორივე გარემო და მკვიდრი მოსახლეობა უფრო მტრულად აღიქვეს. უფრო მეტიც, როდესაც ინკები მათ დამორჩილებას ცდილობდნენ, ამ ძირძველ ხალხს უკან დაახევინეს სიღრმისკენ და აღადგინეს პარტიზანული ტაქტიკა. შედეგად, ინკების გაფართოება, ამაზონის აუზში და ეკვადორის წყნარი ოკეანის სანაპიროებზე, შეფერხდა. ამაზონის ჯუნგლებისა და ზღვისპირა ეკვადორის მკვიდრი ხალხი შედარებით ავტონომიური დარჩა მანამ, სანამ ესპანელი ჯარისკაცები და მისიონერები მოვიდოდნენ. ამაზონელი ხალხი და ეკვადორის სანაპიროს კაიაპები იყვნენ ერთადერთი ჯგუფები, რომლებიც წინააღმდეგობას უწევდნენ ინკებს და ესპანეთის ბატონობას, მათ ენა და კულტურა კარგად შეინარჩუნეს XXI საუკუნეში.
ესპანელების მოსვლამდე ინკების იმპერია სამოქალაქო ომში მონაწილეობდა. მემკვიდრე ნინან კუჩის და იმპერატორის უაინა კაპაკის გარდაცვალებამ, ევროპული დაავადებით, რომელიც გავრცელდა ეკვადორში, შექმნა ძალაუფლების ვაკუუმი ორ ჯგუფს შორის. ჩრდილოეთის ჯგუფი, რომელსაც ატაჰუალპა ხელმძღვანელობდა, ირწმუნებოდა, რომ უაიანა კაპაკმა, სიკვდილამდე სიტყვიერი ბრძანება გასცა, თუ როგორ უნდა დაყოფილიყო იმპერია. მან დღევანდელი ეკვადორისა და ჩრდილოეთ პერუს ტერიტორიები მიანიჭა თავის საყვარელ ვაჟს ატაჰუალპას, რომელსაც უნდა ემართა კიტოდან; ხოლო დანარჩენი მისცა უასკარს, რომელიც მართავდა კუსკოდან. მან მოისურვა, რომ მისი გული დაკრძალულიყო კიტოში, მის საყვარელ ქალაქში, ხოლო სხეულის დანარჩენი ნაწილი, წინაპრებთან ერთად, დაკრძალეს კუსკოში.
უასკარმა არ აღიარა მამის ნება, რადგან ეს არ მიჰყვებოდა ინკების ტრადიციებს - ქურუმთა მიერ ინკას დასახელების შესახებ. უასკარმა ატაჰუალპას უბრძანა დასწრებოდა მამის დაკრძალვას კუსკოში და პატივი მიეგო მისთვის, როგორც ინკების ახალი მმართველისთვის. ატაჰუალპამ, მამის ვეტერანი ჯარისკაცების დიდი რაოდენობით, გადაწყვიტა უგულებელყო უასკარი. არაერთი სისხლიანი ბრძოლა მოხდა, სანამ საბოლოოდ უასკარს დაატყვევებდა. ატაჰუალპამ სამხრეთით გაიარა კუსკო და ამოხოცა სამეფო ოჯახი, რომლებიც მის ძმასთან ასოცირდებოდა.
1532 წელს, ესპანელთა მცირე ჯგუფი, ფრანსისკო პისაროს მეთაურობით, დაეშვა ტუმბესში და გაიარა მარშრუტი ანდების მთებზე, ვიდრე არ მიაღწევდნენ კახამარკას, სადაც ახალი ინკა ატაჰუალპა იყო, რომლითანაც მოლაპარაკება უნდა ეწარმოებინათ. ვალვერდე, მღვდელი, ცდილობდა დაერწმუნებინა ატაჰუალპა, რომ შეერთებოდა კათოლიკურ ეკლესიას და გამოეცხადებინა თავი ესპანეთის ვასალად. ამან აღაშფოთა ატაჰუალპა ისე, რომ მან ბიბლია მიწაზე დააგდო. ამით განრისხებულმა ესპანელებმა, ვალვერდეს ბრძანებებით, შეუტიეს და გაანადგურეს ინკების უიარაღო ესკადრები და შეიპყრეს ატაჰუალპა. პისარო დაჰპირდა ატაჰუალპას გათავისუფლებას, ოთახის ოქროთი ავსების სანაცვლოდ. დამცინავი სასამართლო პროცესის შემდეგ, ესპანელებმა ატაჰუალპა ჩამოახრჩვეს.
ესპანური მმართველობა
მინი|[[კიტო|კიტოს მთავარი მოედანი. XVIII საუკუნის ნახატი]] ახალმა ინფექციურმა დაავადებებმა, როგორიცაა ყვავილი, რომელიც ევროპელებისთვის ენდემურია, ესპანეთის მმართველობის პირველი ათწლეულების განმავლობაში გამოიწვია მაღალი ავადობა ამერიკელი-ინდიელების პოპულაციაში, რადგან მათ არ გააჩნდათ იმუნიტეტი. ამავე დროს, ადგილობრივები აიძულეს ენკომიენდას შრომის სისტემაში ჩართვა ესპანეთის სასარგებლოდ. 1563 წელს, კიტო გახდა ესპანეთის სამეფო აუდიენციის (ადმინისტრაციული ოლქის) ადგილი და პერუს ვიცე-სამეფოს ნაწილი, მოგვიანებით კი ახალი გრანადის ვიცე-სამეფო.
1797 წლის რიობამბას მიწისძვრა, რომლის დროსაც 40,000 ადამიანი დაიღუპა, შეისწავლა ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტმა, როდესაც იგი ესტუმრა ამ ტერიტორიას, 1801–1802 წლებში.
ესპანეთის, თითქმის 300 წლიანი, მმართველობის შემდეგ, კიტო ჯერ კიდევ პატარა ქალაქი იყო, სადაც 10,000 ადამიანი ცხოვრობდა. 1809 წლის 10 აგვისტოს, კრეოლებმა მოუწოდეს ხალხს ესპანეთისგან დამოუკიდებლობისკენ (პირველად ლათინური ამერიკის ხალხთა შორის). მათ ხელმძღვანელობდნენ ხუან პიო მონტიუფარი, სალინასი და ეპისკოპოსი ხოსე კერო კაისედო. კიტოს მეტსახელი „Luz de América“ („ამერიკის შუქი“) ემყარება მის წამყვან როლს დამოუკიდებელი, ადგილობრივი ხელისუფლების უზრუნველყოფის მცდელობაში. მიუხედავად იმისა, რომ ახალი მთავრობა ორ თვეზე მეტ ხანს ვერ გაგრძელდა, მას მნიშვნელოვანი შედეგები მოჰყვა და ინსპირაცია გახდა ესპანეთისგან დამოუკიდებლობის მოპოვებისთვის ბრძოლაში დანარჩენი ესპანური კოლონიებისთვის, ამერიკაში. 10 აგვისტო, დღეს აღინიშნება, როგორც დამოუკიდებლობის დღე, ეროვნული დღესასწაული.
დამოუკიდებლობა
მინი|ვენესუელის დამოუკიდებლობის ლიდერი [[ანტონიო ხოსე სუკრე|ანტონიო ხოსე დე სუკრე]] მინი| „ [[გუაიაკილი|გუაიაკილის კონფერენცია “ იყო შეხვედრა სამხრეთ ამერიკული დამოუკიდებლობის მოძრაობის ორ მთავარ ლიდერს შორის. განიხილებოდა ახლადშექმნილი ქვეყნების მმართველობის ფორმა, სან მარტინმა აირჩია ერთიანი სამხრეთ ამერიკა მონარქიის სახით, ხოლო ბოლივარმა აირჩია იგივე, მაგრამ რესპუბლიკად. 1843 წლის ნახატი.]] 1820 წლის 9 ოქტომბერს გუაიაკილის დეპარტამენტი გახდა პირველი ტერიტორია ეკვადორში, რომელმაც ესპანეთისგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა, და მან ბიძგი მისცა ეკვადორის სანაპირო პროვინციების უმეტესობას, გამოეცხადებინათ თავი დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ. ეკვადორის დანარჩენმა ნაწილმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა მას შემდეგ, რაც ანტონიო ხოსე სუკრემ დაამარცხა ესპანური სამეფო ძალების პიჩინჩას ბრძოლაში, კიტოსთან ახლოს. ბრძოლის შემდეგ, ეკვადორი შეუერთდა სიმონ ბოლივარის დიდი კოლუმბიის რესპუბლიკას, ასევე მოიცავდა თანამედროვე კოლუმბიას, ვენესუელასა და პანამას. 1830 წელს ეკვადორი გამოეყო დიდ კოლუმბიას და გახდა დამოუკიდებელი რესპუბლიკა.
XIX საუკუნე აღინიშნა ეკვადორისთვის არასტაბილურობით, მმართველთა სწრაფი ცვლით. ეკვადორის პირველი პრეზიდენტი იყო ვენესუელაში დაბადებული ხუან ხოსე ფლორესი, რომელიც საბოლოოდ გადააყენეს, შემდეგ კი რამდენიმე ავტორიტარი ლიდერი მოჰყვა, როგორებიც იყვნენ, ვისენტე როკაფუერტე; ხოსე ხოაკან დე ოლმედო; ხოსე მარია ურბინა; დიეგო ნობოა; პედრო ხოსე დე არტეტა; მანუელ დე ასკასუბი; მათ შორისაა ფლორესის ვაჟი, ანტონიო ფლორეს ხიხონი. კონსერვატორმა გაბრიელ გარსია მორენომ გააერთიანა ქვეყანა 1860-იან წლებში, რომის კათოლიკური ეკლესიის მხარდაჭერით. XIX საუკუნის ბოლოს, მსოფლიო კაკაოს მოთხოვნილებამ ეკონომიკა დააკავშირა სასაქონლო ექსპორტს და გამოიწვია მაღალმთიანი რეგიონებიდან მიგრაცია სოფლის მეურნეობის საზღვარზე.
ეკვადორმა გააუქმა მონობა და გაათავისუფლა თავისი მონები 1851 წელს.
2019 წლის საგანგებო მდგომარეობა
საპროტესტო სერია დაიწყო 2019 წლის 3 ოქტომბერს, საწვავის სუბსიდიების დასრულების და ეკვადორის პრეზიდენტის ლენინ მორენოსა და მისი ადმინისტრაციის მიერ მიღებული ზომების მიღების წინააღმდეგ. 10 ოქტომბერს, პროტესტანტების მიერ, დედაქალაქ კიტოს დაზიანებამ გამოიწვია მთავრობის გადასვლა გუაიაკილში, მაგრამ ხელისუფლებამ აღნიშნა, რომ კვლავ გეგმავს კიტოში დაბრუნებას.
გეოგრაფია
რესპუბლიკას კვეთს და ორ ნაწილად ყოფს ეკვატორი. გეოგრაფიულად, გეოლოგიურად, ბიოლოგიურად და კლმატის მიხედვით ეკვადორი იყოფა ოთხ ნაწილად: კოსტა (სანაპირო), სიერა (მთიანეთი), ორიენტე (ამაზონისპირა დაბლობი) და გალაპაგოსის არქიპელაგი.
ეკვადორის ფართობია 283 560 კმ², საიდანაც — 6 720 კმ² წყალია. ესაზღვრება კოლუმბია (590 კმ) და პერუ (1420 კმ). სანაპირო ზოლის სიგრძეა 2237 კმ.
ეკვადორის დედაქალაქ კიტოდან ჩრილოეთით, 25 კილომეტრში, ქვეყანას კვეთს ეკვატორი, საიდანაც წარმოსდგება ქვეყნის სახელწოდება.
კოსტა („სანაპირო“) — წყნარი ოკეანის სანაპირო რაიონი მოიცავს დაბლობს და ანდების მიმდებარე მთიანეთს. ტემპერატურა წლის განმავლობაში მერყეობს 24-დან 27,5 °C-მდე.
ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია ანდების მთები, რომლებიც შედგება ორი პარალელური ქედისაგან - დასავლეთი და აღმოსავლეთი კორდილიერა ( სადაც მდებარეობს ჩამქრალი ვულკანი ჩიმბორასო, 6267 მ., ქვეყნის უმაღლესი მწვერვალი და მოქმედი ვულკანი კოტოპახი, 5896 მ). კლიმატი მთელი წელიწადი ცივია, მკვეთრი ყოველდღიური ამპლიტუდით. საშუალო თვიური ტემპერატურა კიტოში (ზღ. დონიდან 2800 მ) შეადგენს 13-14 °C, ხოლო დღიური ამპლიტუდა 15-20°С.
ანდების აღმოსავლეთით მდებარეობს ამაზონის ტენიანი (ნალექები — 6000 მმ/წ) დაბლობის ნაწილი. სადაც ცხოვრობენ ინდიელები. რეგიონი შეადგენს ქვეყნის ფართობის 40 %-ს, რომელიც პრაქტიკულად ჯუნგლებს მოიცავს მრავალრიცხოვანი მდინარეებით. საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 30 °C -ს.
გალაპაგოსის არქიპელაგი მდებარეობს თითქმის 1000 კილომეტრის დაშორებით ქვეყნის კონტინენტური ნაწილიდან დასავლეთით. არქიპელაგი შედგება 12 ძირითადი კუნძულისაგან, რომელთაგან 5 დასახლებულია. კუნძულების საერთო ფართობია 7,9 ათ. კმ². ცივი ოკეანური დინებამ, სიახლოვემ ეკვატორთან და კონტინენტისაგან იზოლაციამ გამოიწვია უნიკალური ფლორისა და ფაუნის ჩამოყალიბება, რომელთა უმრავლესობა — ენდემურია. კუნძულები ეროვნულ პარკადაა გამოცხადებული, რაც ხელს უწყობს ტურიზმის განვითარებას. ჰაერის ტემპერატურა დღისით შეადგენს დაახლოებით 30 °C.
ერთადერთი მსხვილი მდინარე სანაპიროზე — ესმერალდასია. ანდები წარმოადგენს წყალგამყოფს წყნარი და ატლანტის ოკეანეებისას. ორიენტეს მთავარი მდინარეებია — გუაიასი, პასტასა, პუტუმაიო, ნაპო, აგუარიკო. ყველა მათგანი მიეკუთვნებ ამაზონის აუზს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ეკვადორი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის მიხედვით იყოფა 24 პროვინციად და დედაქალაქის ოლქად (კიტო). პროვინციები იყოფა 199 კანტონად. კანტონები კი იყოფიან - ოლქებად.
მინი|250პქ|მარცხნივ
ეკონომიკა
სიღარიბის უკიდურესი მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად შემცირდა 1999-დან 2010 წლამდე. 2001 წელს იგი მოიცავდა მოსახლეობის 40 %-ს, ხოლო 2011 წლისთვის ეს მაჩვენებელი მთლიანი მოსახლეობის 17.4 %-მდე დაეცა. ეს გარკვეულწილად აიხსნება ემიგრაციით და ეკონომიკური სტაბილურობით, რომელიც მიაღწიეს აშშ დოლარის ოფიციალური გარიგების გზით მიღების შემდეგ (2000 წლამდე ეკვადორული სუკრე მიდრეკილი იყო ყოვლისმომცველი ინფლაციისკენ).
ნავთობი ექსპორტის 40 %-ს შეადგენს და ხელს უწყობს დადებითი სავაჭრო ბალანსის შენარჩუნებას. 1960-იანი წლების ბოლოდან ნავთობის ექსპლუატაციამ გაზარდა წარმოება და დადასტურებული მარაგი შეფასებულია 6,51 მილიარდ ბარელად, 2011 წლის მონაცემით.
სოფლის მეურნეობის სექტორში, ეკვადორი ბანანის მთავარი ექსპორტიორია (მსოფლიოში პირველ ადგილზეა წარმოებაში და ექსპორტში), ასევე ყვავილების, და კაკაოს მეშვიდე უდიდესი მწარმოებელი. ეკვადორი აგრეთვე აწარმოებს ყავას, ბრინჯს, კარტოფილს, კასავას (მანიოკი, ტაპიოკა), მცენარეულობას და შაქრის ლერწამს; ცხვრის, ღორის, საქონლის ხორცს და რძის პროდუქტებს; თევზსა და კრევეტებსა და ბალზას. ქვეყნის უზარმაზარი რესურსები მოიცავს, მთელ ქვეყანაში ხე-ტყის დიდ რაოდენობას, როგორიცაა ევკალიპტი და მანგრო. ინდუსტრია კონცენტრირებულია ძირითადად გუაიაკილში, უმსხვილეს ინდუსტრიულ ცენტრში, და კიტოში, სადაც ბოლო წლებში ინდუსტრია მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ეს ქალაქი ასევე არის ქვეყნის უდიდესი ბიზნეს ცენტრი.
ეკვადორს აქვს ორმხრივი ხელშეკრულებები სხვა ქვეყნებთან, გარდა ამისა ეკუთვნის ანდების საზოგადოებას, და არის მერკოსურის ასოცირებული წევრი. იგი ასევე ემსახურება მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციას (WTO), ინტერ-ამერიკული განვითარების ბანკს (IDB), მსოფლიო ბანკს, საერთაშორისო სავალუტო ფონდს (IMF) და სხვა მრავალმხრივ სააგენტოებს. 2007 წლის აპრილში, ეკვადორმა გადაუხადა თავისი სესხი საერთაშორისო სავალუტო ფონდ, რითაც დასრულდა ქვეყანაში სააგენტოს ინტერვენციის ინტერესი. ეკვადორის სახელმწიფო ფინანსები მოიცავს ეკვადორის ცენტრალურ ბანკს (BCE), განვითარების ეროვნულ ბანკს (BNF) და სახელმწიფო ბანკს.
რელიგია
მცირე რაოდენობითაა აღმოსავლეთის მართლმადიდებელი ქრისტიანები, ამერიკელ-ინდიელთა რელიგიები, მუსულმანები, ბუდისტები და ბაჰაიზმის მიმდევრები. მათივე შეფასებით, იესო ქრისტეს გვიანდელი წმინდანთა ეკლესია მოიცავს მოსახლეობის დაახლოებით 1.4 %-ს, ანუ 211,165 წევრს, 2012 წლის ბოლო პერიოდის მონაცემით. მათი საკუთარი წყაროების თანახმად, 2017 წელს ქვეყანაში 92,752 იეჰოვას მოწმე იყო.
კულტურა
მინი|[[კანიარის პროვინცია|კანიარის ბავშვები ტიპური ანდების ძირძველი მოსახლეობის სამოსით]] ეკვადორის ძირითადი კულტურა განისაზღვრება მისი ესპანური მეტისური უმრავლესობით და, მათი წინაპრების მსგავსად, ის ესპანეთისტრადიციების მემკვიდრეობას წარმოადგენს, განსხვავებული ხარისხით გავლენას ახდენს ამიერიკელ-ინდიელთა ტრადიციები და ზოგ შემთხვევაში აფრიკული ელემენტები. ეკვადორის თანამედროვე ემიგრაციის პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ტალღა შედგებოდა ესპანელი კოლონისტებისგან, რომლებიც 1499 წელს მოვიდნენ. სხვა დანარჩენი ევროპელები და ჩრდილოეთ ამერიკელები, უფრო მცირე რაოდენობით, მიდიოდნენ ქვეყანაში XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში და უფრო მცირე რაოდენობით, პოლონელები, ლიეტუველები, ინგლისელები, ირლანდიელები და ხორვატები, მეორე მსოფლიო ომის დროს და მის შემდეგ.
იმის გამო, რომ აფრიკელი მონები არ იყვნენ ესპანეთის კოლონიების შრომითი ძალა ანდების მთებში, ამერიკელ-ინდიელთა დამორჩილება ხდებოდა  ენკომიენდას გზით, მოსახლეობის, აფრიკული წარმოშობის უმცირესობა, უმეტესად მოსახლეობდნენ სანაპირო ზოლის ჩრდილოეთით მდებარე ესმერალდას პროვინციაში. ეს მეტწილად ეკვადორის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მონების სავაჭრო გალეონის, XVII საუკუნის გემის ჩაძირვის წყალობით მოხდა. რამდენიმე გადარჩენილი შავკანიანი აფრიკელი ნაპირს მიადგა და შეაღწია იმდროინდელ ჯუნგლებში, ანტონის ხელმძღვანელობით, ჯგუფის ხელმძღვანელი, სადაც ისინი დამკვიდრდნენ და ინარჩუნებდნენ თავდაპირველ კულტურას, გავლენას არ ახდენდნენ სანაპირო ან ანდების სხვა პროვინციების ტიპური ელემენტები. ცოტა მოგვიანებით, კოლუმბიისგან განთავისუფლებული მონები შეუერთდნენ მათ.
ეკვადორის ამერიკელ-ინდიელთა საზოგადოებები ინტეგრირებულია მთავარ კულტურაში სხვადასხვა ხარისხით მაგრამ ზოგიერთმა შეიძლება აგრეთვე გამოიყენოს მხოლოდ, საკუთარი მშობლიური კულტურები, განსაკუთრებით ამაზონის აუზის უფრო შორეული ამერიკელ-ინდიელთა თემები. ესპანურად ლაპარაკობენ, როგორც პირველ ენაზე, მოსახლეობის 90 %-ზე მეტი და როგორც პირველ ან მეორე ენაზე 98 %-ზე მეტი. ეკვადორის მოსახლეობის ნაწილს შეუძლიასაუბარი ინდიელთა ენებზე, ზოგიერთ შემთხვევაში, როგორც მეორე ენა. მოსახლეობის ორი პროცენტი მხოლოდ ინდიელთა ენებზე საუბრობს.
ენა
ეკვადორელთა უმეტესობა ესპანურად საუბრობს, როგორც პირველ ენაზე, თუმცა ბევრნი არიან, ვინც ლაპარაკობს ინდიელთა ენაზე, მაგალითად, კეჩუაზე, რომელიც ეკუთვნის კეჩუას ენათა ჯგუფს და მას იყენებს, დაახლოებით, 2.5 მილიონი ადამიანი ეკვადორში, ბოლივიაში, კოლუმბიასა და პერუში. თუმცა, ინდიელთა ენების გამოყენება თანდათან მცირდება, რადგან ესპანურის გამოყენების პრაქტიკა ფართოვდება. ეკვადორული ესპანური ენა უმეტესი ესპანურენოვანი სამყაროსთვის უნივერსალურია, თუმცა არსებობს რამდენიმე სხვაობა.
მუსიკა
მინი|[[ ჯულიო ჯარამილო|ხულიო ხარამილიო ძველი ბოლეროს მუსიკალური ჟანრის წარმომადგენელი.]] ეკვადორის მუსიკას დიდი ისტორია აქვს. პასილიო არის ადგილობრივი მკვიდრი მოსახლეობის ლათინური მუსიკის ჟანრი. ეკვადორში ეს არის „მუსიკის ეროვნული ჟანრი“. წლების განმავლობაში მრავალმა კულტურამ მოიყარა თავი და გავლენა მოახდინა მუსიკის ახალი ტიპების შექმნაზე. ასევე არსებობს სხვადასხვა სახის ტრადიციული მუსიკაც. ტეკნოკუმბია და როკოლა არის უცხო კულტურების გავლენის ნათელი მაგალითები. ეკვადორში ცეკვის ერთ-ერთი ყველაზე ტრადიციული ფორმაა სანხუანიტო. ეს მომდინარეობს ჩრდილოეთ ეკვადორიდან (ოტავალო - იმბაბურა). სანხუანიტო არის საცეკვაო ტიპის მუსიკის სახეობა, რომელსაც უკრავენ სადღესასწაულო ღონისძიებებზე მეტისები და ამერიკელ-ინდიელთა თემების წარმომადგენლები. ეკვადორელი მუსიკათმცოდნე სეგუნდო ლუის მორენოს თქმით, სანხუანიტოს ცეკვავდნენ ამერიკელი ინდიელები სან ხუან ბაუტისტას დაბადების დღეს. ეს მნიშვნელოვანი თარიღი შემოიღეს ესპანელებმა 24 ივნისს,რომელიც დაემთხვა ამერიკელი-ინდიელების რიტუალების ინტი-რაიმის აღნიშვნას.
ლიტერატურა
ეკვადორელ, ადრეულ მწერალთა რიცხვში შედიან იეზუიტი ხუან ბაუტისტა აგირე, დაბადებული დაულში 1725 წელს და მამამისი ხუან დე ველასკო, რომელიც დაიბადა რიობამბაში, 1727 წელს. დე ველასკომ დაწერა იმ ერების და მთავრობების შესახებ, რომლებიც არსებობდნენ კიტოს სამეფოში (დღევანდელი ეკვადორი) ესპანელთა მოსვლამდე. მისი ისტორიული მოთხრობები ნაციონალისტურია, რომელიც მოიცავს პრეკოლონიური ისტორიის რომანტიკულ პერსპექტივას.
გვიან კოლონიური და ადრეული რესპუბლიკური პერიოდის ცნობილი ავტორები არიან ეუხენიო ესპეხო, პირველი გაზეთის მთავარი ავტორი და მბეჭდავი ეკვადორის კოლონიურ დროში; ხოსე ხოაკინ დე ოლმედო (დაიბადა გუაიაკილში), რომელიც ცნობილია სიმონ ბოლივარისთვის მიძღვნილი ოდით, სახელწოდებით Victoria de Junin; ხუან მონტალვო, გამოჩენილი ესეისტი და რომანისტი; ხუან ლეონ მერა, რომელიც ცნობილია თავისი ნამუშევრებით „კუმანდა“ ან „ტრაგედია ველურთა შორის“ და ეკვადორის ეროვნული ჰიმნით; და სხვ.
ეკვადორის თანამედროვე მწერლები მოიცავს რომანისტს ხორხე ენრიკე ადუმს; პოეტ ხორხე კარერა ანდრადე; ესეისტი ბენჟამინ კარიონი; პოეტები მედარდო ენჯელ სილვა და ლუის ალბერტო კოსტალესი; რომანისტი ენრიკე გილ გილბერტი; რომანისტი ხორხე იკასა; მოკლე მოთხრობების ავტორი პაბლო პალაციო; და რომანისტი ალისია იანეს კოსიო.
ბრედის დეკლარაცია
ბრედის დეკლარაცია – ჩარლზ სტიუარტის (მომავალი ინგლისის მეფის ჩარლზ II) მიერ 1660 წელს ჰოლანდიის ქალაქ ბრედაში გამოქვეყნებული განცხადება, რომლის თანამხად ინგლისის XVII საუკუნის რევოლუციის მონაწილეებზე ვრცელდებოდა საყოველთაო პოლიტიკური ამნისტია. ცხადდებოდა რელიგიური თავისუფლება და რევოლუციის დროს შეძენილ ქონებაზე სრული საკუთრების უფლება. ბრედის დეკლარაციის გამოქვეყნების შემდეგ ახალი თავადაზნაურობისა და ბურჟუაზიის ბლოკი, რომელიც სტიუარტების რესტავრაციაში ხედავდა სახალხო მოძრაობათა წინააღმდეგ ბრძოლის საშუალებას, დათანხმდა მონარქიის აღდგენას, რომელსაც კონსტიტუციური ხასიათი უნდა ჰქონოდა. ხელისუფლების სათვეში დაბრუნების შემდეგ სტიუარტები უხეშად არღვევდნენ ბრედის დეკლარაციას. სტიუარტების ფეოდალურ-აბსოლუტისტურმა პოლიტიკამ გამოიწვია 1688-1689 წლების სახელმწიფო გადატრიალება, ე. წ. უსისხლო ანუ სახელოვანი რევოლუცია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნიდერლანდების ისტორია კატეგორია:სტიუარტები
Iron Fist
Iron Fist — ბრიტანული მძიმე მეტალ ჯგუფ მოუტერჰედის მეხუთე სტუდიური ალბომი, გამოსული 1982 წლის 17 აპრილს. ალბომმა დაიკავა მეექვსე ადგილი ბრიტანეთის ალბომების ჩარტში. იგი გამოვიდა ამავე სახელწოდების სინგლის გამოშვების შემდეგ, 3 აპრილს, რომელმაც ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში ოცდამეცხრე ადგილი დაიკავა. ეს იყო უკანასკნელი ალბომი, რომელიც ჯგუფის ამ შემადგენლობამ ჩაწერა (ლემი, კლარკი, ტეილორი).
სიმღერების სია
ყველა სიმღერა დაწერილია იენ კილმისტერის, ედი კლარკისა და ფილ ტეილორის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:მოუტერჰედის ალბომები კატეგორია:1982 წლის ალბომები
კინგსვუდი
ცნობილი ირლანდიელი მწერალი კეტრინ ტინანი კინგსვუდში ცხოვრობდა. Ballymount Road-ის ქუჩაზე შემორჩენილია სახლი, რომელშიც ცხოვრობდა მწერალი, მისი სახელი ჰქვია გარეუბნის პარკს. პარკში განლაგებულია ნანგრევები ციხე-სიმაგრისა, რომელიც აიგო 1622 წელს, ხოლო 1646 წელს გალების მიერ განადგურდა.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ დუბლინის საგრაფოს დასახლებები
ბოღაზქოის არქივი
ბოღაზქოის არქივი – ლურსმული დამწერლობით შესრულებული თიხის ფირფიტების არქივი, რომელიც 1906-1912 წლების გათხრების შედეგად აღმოაჩინეს ჰ. ვინკლერმა და მაკრიდი-ბეიმ ბოღაზქოიში, ანკარის აღმოსავლეთით 145 კმ-ზე (ცენტრალური ანატოლია, თურქეთი). ძვ. წ. II ათასწლეულში აქ მდებარეობდა ხეთების სამეფოს დედაქალაქი ხათუსა. ბოღაზქოის არქივის ტექსტები 1915 წელს გაშიფრა ბ. ჰროზნიმ. ფირფიტები უმეტესწილად დაწერილია ხეთურად (ნესურად), ლუვიურად, ფალაურად და აქადურად. არქივში დაცულია ტექსტები ხათურ (პროტოხეთურ) და ხურიულ (ხურიტულ) ენებზე, რომელთაც სპეციალისტები სტრუქტურულად ამსგავსებენ ჩრდილო კავკასიურ ანდა ქართველურ ენებს. გვხვდება აგრეთვე შუმერულ ენაზე შედგენილი ფირფიტები, შემონახულია სახელები და სიტყვები არიული ენისა. ტექსტები იპოვეს ხათუსას „ბიბლიოთეკის“ ორ დიდ არქივსა და რამდენიმე ტაძარში. მათი უმრავლესობა ასახავს ხეთების „ახალი სამეფოს“ დროინდელ ამბებს (ძვ. წ. XV-XIII სს.), ხოლო ნაწილი ტექსტებისა ეხება „ძველ სამეფოსაც“ (ძვ. წ. XVII-XVI სს.). არქივში დაცულია ისტორიულ-პოლიტიკური ხასიათის მრავალი დოკუმენტი (მატიანეები, ქრონიკები, მეფეთა სიები, სხვადასხვა ქვეყანასთან დადებული ხელშეკრულებები), სოციალურ-ეკონომიკური შინაარსის ტექსტები (კანონების კრებული, სასამართლოს ოქმები, მიწის ბოძების დოკუმენტები, მეფის ბრძანებულებები), რელიგიური ხასიათის ძეგლები (რიტუალები, შელოცვები, მითები, თქმულებები), ტექსტები მეცხენეობაზე, საბიბლიოთეკო „კატალოგები“ და „ეტიკეტები“, შუმერულ-აქადურ-ხეთური ლექსიკონები, საინვენტარო სიები და ა. შ. გათხრებმა რომელიც მიმდინარეობდა XX საუკუნის 30-50-იან წლებში მნიშვნელოვნად გაამდიდრა ბოღაზქოის არქივი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხეთები
Camponotus divergens
Camponotus divergens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Camponotus distinguendus
Camponotus distinguendus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
პოინტ-ფორტინი
პოინტ-ფორტინი (Point Fortin) — ტრინიდადი და ტობაგოს ყველაზე პატარა ქალაქი, მდებარეობს ტრინიდადის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, სან-ფერნანდოდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახ. 32 კილომეტრში. ქალაქი განვითარება 1940-იანებიდან 1980-იანებამდე. XX საუკუნეში ქალაქი მოიცავდა რამდენიმე აგროკულტურულ გაერთიანებას, რომელიც კაკაოს და ქოქოსის გადამამუშავებელ სამუშაოებს ეწეოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტრინიდადი და ტობაგოს ქალაქები
ბურჰან-მირზა
ბურჰან-მირზა (გ. 1549) — 1547-1549 წლებში შირვანში სეფიანთა წინააღმდეგ მომხდარი აჯანყების წინამძღოლი. ეკუთვნოდა სეფიანთა მიერ 1538 წელს დამხობილ შირვანშაჰთა დინასტიას. 1547 წელს ისარგებლა ირანის შაჰის თამაზ I-სა და შირვანის ნაცვალ ალქას-მირზას შორის ბრძოლით, აგრეთვე ირან-ოსმალეთის ომის განახლებით და სათვეში ჩაუდგა აჯანყებას შირვანის განთავისუფლებისათვის. ბურჰან-მირზამ თავი შირვანშაჰად გამოაცხადა. იგი ოსმალეთს დაუკავშირდა და მისი დახმარების იმედი ჰქონდა. აჯანყების ძირითადი მონაწილეები გლეხები იყვნენ. ბურჰან-მირზას სიკვდილის შემდეგ აჯანყება სასტიკად ჩაახშვეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:შირვანშაჰები კატეგორია:გარდაცვლილი 1549
თულიუმი
თულიუმი (Thulium; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდის, ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, IIIბ) ქიმიური ელემენტი. განეკუთვნება ლანთანოიდების ოჯახს. ატომური ნომერია — 69, ატომური მასა — 168.93, tდნ — 1545 °C, tდუღ — 1950 °C, სიმკვრივე — 9.32 გ/სმ3. ღია-ვერცხლისფერი ლითონი. ბუნებრივი თულიუი შედგება ერთი სტაბილური იზოტოპისაგან. ნაერთებში სამვალენტოვანია.
ისტორია
თულიუმი აღმოჩენილი იქნა შვედი ქიმიკოსის პ. ტ. კლევემ 1879 წელს ერბიუმის ოქსიდის Er2O3 მინარევების გამოკვლევებისას. ამავე მეთოდის კ. გ. მოსანდერმა აღმოაჩინა სხვა იშვიათმიწა ლითონები. კლევემ მინარევების გამოყოფისას მიიღო ორი ჟანგი - ყავისფერი ჰოლმიუმის ოქსიდი და მწვანე თულიუმის ოქსიდი. 1911 წელს თ. ი. რიჩარდსმა მიიღო ელემენტი სუფთა სახით და გზომა მისი ატომური მასა.
სახელწოდების წარმომავლობა
უცნობი ელემენტის ოქსიდის გამოყოფისას პ. კლევემ მისცა მას სახელწოდება Thulium ჩრდილოეთ ევროპაში არსებული ლეგენდარული კუნძულის ტულეს (Θούλη, ) პატივსაცემად, სკანდინავიის უძველესი სახელწოდება.
მიღება
ლითონური თულიუმი მიიღება TmF3-ის მეტალოთერმული აღდგენით კალციუმის გამოყენებით: 2TmF3 + 3Ca = 3CaF2 + 2Tm
ბუნებაში
თულიუმი წარმოადგენს იშვიათ ელემენტს, მისი შემცველობა დედამიწის ქერქში არის მასის 2,7 %, ზღვის წყალში — 10−7 მგრ/ლ. სხვა იშვიათმიწა ელემენტებთან ერთად თულიუმი არის ისეთ მინერალებში როგორიცაა ქსენოტიმი, ევქსენიტი, მონაციტი, ლოპარიტი და სხვა.
ღირებულება
>99,9 % -ის სიწმინდის ლითონური თულიუმის ფასი შეადგენს მიახლოებით 2,2 ათასი დოლარი 1 კგ, 99,9 %-ის სიწმინდის თულიუმის ოქსიდის ფასია — 1,1 ათასი დოლარი 1 კგ-ზე.
იზოტოპები
იზოტოპი თულიუმ-170 გამოიყენება სამედიცინო პორტატული რენტგენის დანადგარის დასამზადებლად, ასევე მეტალოდეფექტოსკოპიაში. შედარებით ეხლახან შემოთავაზებული იქნა როგორც საწვავი ენერგიის რადიოიზოტოპიურ წყაროებში.
ინფორმაციის მაგნიტური მატარებლები
გამოიყენებიან ფეროძოწების წარმოებაში ინფორმაციის მატარებლებისათვის.
ლაზერული მასალები
თულიუმის იონები გამოიყენებიან ინფრაწითელი გამოსხივების (ტალღების სიგრძე - 1,91 მკმ გენერაციისათვის. ამას გარდა ლითონური თულიუმის წყვილები გამოიყენებიან ლაზერული გამოსხივების აღსაგზნებლად (ტალღების გადაკეთებადი სიგრძით (სიხშირით).
ბირთვული ენერგეტიკა
თულიუმის ბორატი გამოიყენება ატომურ ტექნიკაში (სპეციალური მინანქრები).
Camponotus discors yarrabahensis
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
კანიარის პროვინცია
კანიარი (Provincia de Cañar) – პროვინცია ეკვადორში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში, ანდების მთებში. ფართობი   3,146  კმ². დედაქალაქი – ასოგუესი. პროვინცია დაყოფილი 6 კანტონად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეკვადორის პროვინციები
რიბერალტა
რიბერალტა — ქალაქი ჩრდილოეთ ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. მდებარეობს მდინარეების - მადრე-დე-დიოსისა და ბენის შერწყმის ადგილზე, მდინარე ბენის სამხრეთ ნაპირზე.
რიბერალტა ვაკა-დიესის პროვინციის დედაქალაქია. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 78 100 ადამიანს შეადგენს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივიის ქალაქები
Camponotus discors laetus
Camponotus discors laetus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Camponotus discors laeta
Camponotus discors laeta — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
გალატები
ლიტერატურა
კატეგორია:კელტები
Galatia
არიოვისტი
არიოვისტი — ძვ. წ. I საუკუნის გერმანული ტომის სვებების ბელადი. გალური ტომების სეკვანების მიერ მეორე გალური ტომის ედუების წინააღმდეგ მიხმობილმა არიოვისტმა ძვ. წ. 71 წელს სვებების ტომის ერთი ნაწილით გადალახა რაინი, ძვ. წ. 61 წელს დაამარცხა ედუები და რაინის მარცხენა ნაპირზე დაასახლა თავისი ქვეშევრდომი გერმანული ტომები ტრიბოკები, ნემეტები და ვანგიონები. განზრახული ჰქონდა სვებების მთლიანი გადასახლება გალიაში, მაგრამ ძვ. წ. 58 წელს ვეზონციოსთან (ახლანდელი ბეზანსონი) გამართულ ბრძოლაში დაამარცხა იულიუს კეისარმა, მძიმედ დაჭრილი არიოვისტი ნავით გადაიყვანე რაიონის მარჯვენა ნაპირზე, სადაც გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სვებების მმართველები
Camponotus discors angustinodus
Camponotus discors angustinodus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Camponotus discors
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Camponotus discors discors
Camponotus discors discors — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
იაკუიბა
იაკუიბა — ქალაქი სამხრეთ ბოლივიაში, ტარიხას დეპარტამენტში, გრან-ჩაკოს პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს არგენტინის საზღვრიდან სამ კილომეტრში, ზღვის დონიდან 620–680 მეტრზე. წარსულში ქალაქი არგენტინის სალტის პროვინციის შემადგენლობაში შედიოდა, მაგრამ 1900 წელს ბოლივიას გადაეცა.
2008 წლის მონაცემებით, ქალაქში ცხოვრობდა 100 900 ადამიანი. საზღვრის სიახლოვეს მდებარეობის გამო, იაკუიბა დეპარტამენტის მთავარი სავაჭრო ცენტრია. არგენტინის ქალაქ სალვადორ-მასასთან ერთად, წარმოქმნის კონურბაციას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივიის ქალაქები
Aeromachus pygmaeus
Aeromachus pygmaeus — პეპელა მსხვილთავასებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია აზიის კონტინენტზე. რეგისტრირებულია: ინდოეთში, ლაოსში, მიანმარში, ტაილანდსა და მალაიზიაში.
Camponotus discolor
Camponotus discolor — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
Aeromachus pygmaeus
სქოლიო
კატეგორია:მსხვილთავასებრნი
Camponotus discolor
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
კოლკაპირუა
კოლკაპირუა (Colcapirhua) — ქალაქი ცენტრალურ ბოლივიაში, კოჩაბამბის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 565 მეტრზე, მდინარე რიო-როჩას მარჯვენა ნაპირზე. საშუალო წლიური ტემბერატურა 18°C-ია, ნალექების რაოდენობა 500 მმ. 2010 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 47 728 ადამიანს შეადგენს.
კილიაკოლიო
კილიაკოლიო (Quillacollo) — ქალაქი ბოლივიაში, კოჩაბამბის დეპარტამენტში, კილიაკოლიოს პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს ქალაქ კოჩაბამბიდან 13 კმ-ით დასავლეთით.
მინი|მარცხნივ|250პქ|ქალაქის პანორამა
2001 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 74 980 ადამიანს შეადგენდა და იგი ბოლივიის ერთ-ერთი სწრაფად მზარდი ქალაქია ელ-ალტოსა და ლა-პასის შემდეგ.
ყოველი წლის აგვისტოში, ქალაქში იმართება ფესტივალი, რომელიც უამრავ ტურისტს იზიდავს. სწორედ ტურიზმია მისი შემოსავლის ერთ-ერთი ძირითადი წყარო.
თანამედროვე არქიტექტურის გვერდით, კილიაკოლიოში წარმოდგენილია პოსტ-კოლონიური არქიტექტურა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივიის ქალაქები
კარჩის პროვინცია
კარჩი (Provincia de Carchi) – პროვინცია ეკვადორში, მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში. ფართობი   3 750  კმ². მოსახლეობა – 165 659 კაცი. დედაქალაქი – ტულკანი. პროვინცია დაყოფილი 6 კანტონად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეკვადორის პროვინციები
ტეტრაფტორეთანი
1,1,1,2-ტეტრაფტორეთანი, ფრეონი, R-134a, 134a გენეტრონი , სუვა 134а ან HFC-134а , წარმოადგენს მაცივარ აგენტს, ჰალოგენალკანს რომლის თერმოდინამიკური თვისებები ახლოსაა ფრეონ R-12 (დიქლორდიფტორმეთანი), მაგრამ ოზონის დაშლის ნაკლები პოტენციალით. მისი ფორმულაა CH 2 FCF 3, და დუღილის ტემპერატურაა -26,3 °C (-15,34 °F) ატმოსფერული წნევის პირობებში.