cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რასიზმი
ზოგადი მნიშვნელობა
რასიზმის თანამედროვე გამოვლინებები ემყარება ხალხთა შორის ბიოლოგიური განსხვავებების სოციალურ აღქმებს. ამ შეხედულებებმა შესაძლოა მიიღოს როგორც სოციალური პრაქტიკის, ისე პოლიტიკური სისტემების ფორმა. პოლიტიკური სისტემებისთვის (მაგალითად, აპართეიდი), რომლებიც მსგავსი ცრურწმენებისა და დისკრიმინაციული პრაქტიკების მხარდაჭერას ახორციელებენ, დამახასიათებელია ისეთი სოციალური ასპექტები როგორიცაა ქსენოფობია, სეგრეგაცია, და სოციალურ იერარქიებად დაყოფა.
თანამედროვე სოციალური მეცნიერება ერთმანეთისგან განასხვავებს რასისა და ეთნოსის ცნებებს, თუმცა, ეს ორი დიდი ხნის განმავლობაში ერთმანეთთან გაიგივებული იყო, როგორც კულტურაში, ისე ადრეულ სამეცნიერო ლიტერატურაში.
რასიზმი, შედარებით თანამედროვე კონცეფციაა, რომელიც ევროპული იმპერიალიზმის ეპოქასა და მის შემდგომ კაპიტალისტურ განვითარებასთან ერთად აღმოცენდა. პირველ რიგში აქ იგულისხმება ტრანს-ატლანტიკური მონათა ვაჭრობა, რომელიც სწორედ რასისტულ რწმენებს ეფუძნებოდა. რასიზმი იყო მთავარი მამოძრავებელი ძალა XIX და XX საუკუნეების აშშ-ში სეგრეგაციული პოლიტიკის, ისევე როგორც სამხრეთ აფრიკის აპართეიდის, უკან. რასისტულმა მსოფლმხედველობამ განაპირობა მსოფლიო ისტორიაში არსებული არაერთი გენოციდის ფაქტი, მათ შორის ჰოლკოსტი, სომხების გენოციდი, ევროპული კოლონიალიზმი ამერიკის, აფრიკისა და აზიის კონტინენტებზე.
ეტიმოლოგია
მე-19 საუკუნეში ბევრმა მეცნიერმა დაიწყო ადამიანების კატეგორიზაცია სხვადასხვა რასებად. თავად ტერმინი „რასიზმი“ აღწერს რასისტულ რწმენას, რომ ადამიანები შესაძლოა დაიყონ განსხვავებული შესაძლებლობებისა და მახასიათებლების მქონე რასებად, რაც შემდგომ გამოიხატება პოლიტიკურ იდეოლოგიაში, რომელიც შესაბამის რასობრივ კატეგორიებს განსხვავებულ უფლებებსა და პრივილეგიებს ანიჭებს. თავად ტერმინი „რასის“ წარმომავლობა არ არის დადგენილი. ლინგვისტები ზოგადად თანხმდებიან, რომ ინგლისურ ენაში სიტყვა გადმოღებულ იქნა შუასაუკუნეების პერიოდის ფრანგულიდან, თუმცა არ არსებობს შეთანხმებული პოზიცია თუ როგორ მოხდა მისი დამკვიდრება ლათინურ ენებში. არსებობს ვარაუდი, რომ იგი არაბული „რა“-დან მომდინარეობს, რომელიც ნიშნავს „საწყისს“, ან მსგავსი მნიშნელბის მქონე ებრაული „როშ“-დან.
ისტორიულად, ტერმინი „რასიზმის“ ფართო გამოყენება დასავლურ სამყაროში 1930-იანი წლებიდან იწყება, ნაცისტური სოციალური და პოლიტიკური იდელოგიის აღწერისთვის, რომელიც „რასას“ ბუნებრივ პოლიტიკურ მოცემულობად განიხილავდა.
საერთაშორისო სამართალი
პირველი უნივერსალური ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ინსტრუმენტი, რომელიც ითვალისწინებს რასობრივი ნიშნით დისკრიმინაციის აკრძალვას, არის გაერო-ს 1948 წლის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია. დეკლარაცია აღიარებს, რომ ყველა ადამიანი იმსახურებს ღირსეულ მოპყრობას და ფლობს ეკონომიკურ და სოციალურ უფლებებსა და სამოქალაქო თავისუფლებებს. აღნიშნული უფლებების შეზღუდვა დაუშვებელია „რასის, კანის ფერის, სქესის, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა მოსაზრების, ეროვნების ან სოციალური წარმომავლობის, საკუთრების, დაბადების თუ რაიმე ნიშნის მიხედვით“.
გაერო არ განმარტავს „რასიზმს“, თუმცა განსაზღვრავს „რასობრივ დისკრიმინაციას“. რასობრივი დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ გაეროს 1965 წლის საერთაშორისო კონვენციის თანახმად, ცნება „რასობრივი დისკრიმინაცია“ ნიშნავს ნებისმიერ განსხვავებას, განსაკუთრებულობას, შეზღუდვას ან უპირატესობას, დაფუძნებულს რასაზე, ფერზე, ეროვნულ ან ეთნიკურ წარმოშობაზე, რომელიც მიზნად ისახავს გააუქმოს ან ხელი შეუშალოს ადამიანის უფლებებისა და ძირითადი თავისუფლებების აღიარებას, სარგებლობას ან განხორციელებას თანაბარ საფუძველზე, საზოგადოებრივი ცხოვრების პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და კულტურულ ან სხვა სფეროში.
იუნესკო-ს 1978 წლის დეკლარაციაში რასისა და რასობრივი ცრურწმენების თაობაზე, გაერო განმარტავს, რომ ყველა ადამიანი განეკუთვნება ერთ საერთო სახეობას და იბადება თანასწორი უფლებებით.
სოციალური მეცნიერება და ბიჰევიორიზმი
სოციოლოგები რასას ზოგადად განიხილავენ როგორც სოციალურ კონსტრუქტს. რაც გულისხმობს, რომ მართალია რასისა და რასიზმის კონცეფციები შესამჩნევ ბიოლოგიურ მახასიათებლებს ეფუძნება, მისგან გამომდინარე დასკვნები მნიშვნელოვანწილად განპირობებულია კულტურული იდეოლოგიებით. რასიზმი, როგორც იდეოლოგია საზოგადოებაში არსებობს ინდივიდუალურ და ინსტიტუციურ დონეზე.
უკანასკნელი რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში განხორციელებული კვლევების უმრავლესობა კონცენტრირდებოდა „თეთრ რასიზმზე“ დასავლურ სამყაროში, თუმცა, ისტორიულად რასობრივ მახასიათებლებზე დაფუძნებული სოციალური პრაქტიკები დედამიწის ყველა ნაწილში დაფიქსირებულა. ამდენად, რასიზმი ფართო მნიშვნელობით მოიცავს ინდივიდუალურ და ჯგუფურ ცრურწმენებსა და დისკრიმინაციულ ქმედებებს, რომლის შედეგადაც უმრავლესობას ან დომინანტურ სოციალურ ჯგუფს ენიჭება გარკვეული მატერიალური და კულტურული უპირატესობა. ე.წ. „თეთრი რასიზმი“ ფოკუსირდება იმ საზოგადოებებზე, რომელთა თეთრკანიანი მოსახლეობა წარმოადგენს დომინანტურ სოციალურ ჯგუფს. კვლევებში, ამ ჯგუფისთვის მინიჭებული კულტურული თუ სხვა სახის უპირატესობები მოიხსენიება როგორ „თეთრკანიანთა პრივილეგიები“.
რასა და რასობრივი ურთიერთობები სოციალური და ეკონომიკური მეცნიერებების კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული სფეროა. რასიზმზე ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული კვლევები ეკუთვნის სოციოლოგ დიუბოას (პირველი აფრო-ამერიკელი, რომელმაც დოქტორის ხარისხი მიიღო ჰარვარდის უნივერსიტეტში). სოციოლოგიასა და ეკონომიკაში რასისტული ქმედებების შედეგები იზომება სხვადასხვა რასობრივ ჯგუფებს შორის შემოსავლებისა და სიმდიდრის უთანასწორობის, ასევე კულტურულ რესურსებზე (განათლებაზე) წვდომის მაჩვენებლებით.
სოციოლოგთა ნაწილის განცხადებით, მიუხედავად იმისა, რომ დასავლურ კულტურაში დღესდღეობით რასიზმი საზოგადოებაში ნეგატიურად არის სანქცირებული, რასისტულმა ცრურწმენებმა უფრო უხილავი ფორმები მიიღეს. რასიზმის „ახალი“ ფორმები მჭიდროდ არის გამჯდარი სოციალურ სტრუქტურებში და ადვილად არ შეიმჩნევა ზედაპირზე. ეს პროცესი ფართოდ არის შესწავლილი სოციალურ ფსიქოლოგიაში, როგორც იმპლიციტური (ფარული) დამოკიდებულებები, ანუ ობიექტის გაუცნობიერებელი შეფასებები, რომელიც განაპირობებს შესაბამის გაუცნობიერებელ ქცევებს. აქედან გამომდინარე, ქვეცნობიერი რასიზმი გავლენას ახდენს იმაზე, თუ როგორ მუშაობს ჩვენი ტვინი, როდესაც განსხვავებული კანის ფერის ადამიანს ვხედავთ. ამდენად, რასისტული ფიქრები და ქმედებები შესაძლოა მომდინარეობდეს ღრმად გამჯდარი სტერეოტიპებიდან და შიშებიდან, რომელიც პირს შესაძლოა გაცნობიერებულიც არ ჰქონდეს.
რასიზმის სხვადასხვა ფორმა და პრაქტიკები
რასისტული მსოფლმხედველობა სოციალური ცხოვრების სხვადასხვა ასპექტებში გამოიხატება.
ავერსიული რასიზმი
ავერსიული რასიზმი არის იმპლიციტური რასიზმის ფორმა, რომლის დროსაც პირის მიერ განსხვავებული რასისა და ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი უმცირესობების მიმართ არსებული არაცნობიერი ნეგატიური შეფასებები გამოიხატება მათთან ინტერაქციისთვის მუდმივად თავის არიდებაში. ტრადიციული, გამოხატული რასიზმისგან განსხვავებით, რომლისთვისაც დამახასიათებელია აშკარა ზიზღი და დისკრიმინაცია რასობრივი/ეთნიკური უმცირესობების მიმართ, ავერსიული რასიზმი ხასიათდება უფრო კომპლექსური, ამბივალენტური დამოკიდებულებებით. ინდივიდი შესაძლოა საჯაროდ აღიარებდეს ეგალიტარიანულ ღირებულებებს, უარყოფდეს რასობრივად მოტივირებულ ქცევას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, როდესაც შეხება აქვს გარკვეული რასისა თუ ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელთან, მისი ქცევა გაუცნობიერებლად იცვლება. ავერსიული რასიზმი გამოიხატება, მაგალითად, დასაქმების თუ სამართლებრივი გადაწყვეტილებების მიღებისას.
კულტურული რასიზმი
კულტურული რასიზმი გამოიხატება საზოგადოებრივ რწმენებსა და ჩვეულებებში, რომელთა თანახმადაც, რომელიმე ერთი კულტურა, მისი ენა და ტრადიციები, უფრო მაღლა დგას ვიდრე სხვა კულტურები. იგი მოიცავს იდეას, რომ სხვადასხვა კულტურები ფუნდამენტურად შეუთავსებელია ერთმანეთთან და დაუშვებელია მათი თანაარსებობა ერთ საზოგადოებასა თუ სახელმწიფოში.
ინსტიტუციური რასიზმი
ინსტიტუციური რასიზმი (ხშირად მოიხსენიება როგორც სტრუქტურული რასიზმი, ან სისტემატიური რასიზმი) არის რასიზმის ფორმა, რომელიც გამოიხატება სხვადასხვა სოციალური და პოლიტიკური ინსტიტუტების (მთავრობა, კორპორაციები, რელიგიური თუ საგანმანათლებლო დაწესებულებები) პრაქტიკებში. იგი აისახება უთანასწორობაში სიმდიდრის, შემოსავლების, სისხლისსამართლებრივი მართლმსაჯულების, დასაქმების, საცხოვრებელზე, ჯანდაცვაზე, პოლიტიკურ ძალაუფლებასა და განათლებაზე წვდომის სფეროებში.
ტერმინი პირველად გამოყენებულ იქნა 1967 წელს სთოქლი კარმაიკლისა და ჩარლზ ჰემილტონის მიერ. მათი განმარტებით, მაგალითისთვის, როდესაც თეთრკანიანი ტერორისტი თავს ესხმის შავკანიანთა ეკლესიას და ხოცავს ხუთ შავკანიან ბავშვს, ეს წარმოადგენს ინდივიდუალურ რასიზმს. ხოლო, როდესაც იმავე ქალაქში ხუთასი შავკანიანი ახალშობილი იხოცება იმიტომ, რომ მათ არ აქვთ წვდომა საკვებზე, თავშესაფარსა თუ მედიკამენტებზე, ამასთან, ათასობით შავკანიანი უკიდურეს სიღარიბეში ცხოვრობს და ყოველდღიურად დისკრიმინაციის მსხვერპლია, აღნიშნული უკვე წარმოადგენს ინსტიტუციური რასიზმის გამოხატულებას. თუ აშკარად გამოხატული ინდივიდუალური რასიზმის ცალკეული სასტიკი გამოვლინებები დაგმობილია საზოგადოების ნაწილის მიერ, ინსტიტუციური რასიზმი იმდენად სისტემური და კომპლექსურია, ფართო საზოგადოება მის იგნორირებას ამჯობინებს.
სახელმწიფო რასიზმი
სახელმწიფო რასიზმის ერთ-ერთი ნათელი მაგალითია 1935 წელს ნაცისტურ გერმანიაში მიღებული ე.წ ნიურნბერგის რასობრივი კანონები. ეს იყო ანტისემიტური და რასისტული ნორმების ერთობლიობა, რომელიც ერთის მხრივ, არიული სისხლის დაცვის მიზნით კრძალავდა გერმანალებსა და ებრაელებს შორის როგორც ქორწინებას, ისე ქორწინების გარეშე ურთიერთობას. მეორეს მხრივ, რაიხის მოქალაქეებად აცხადებდა და შესაბამისად, ყველა სამოქალაქო უფლებას ანიჭებდა მხოლოდ არიული რასის ან მასთან მონათესავე ჯგუფების წარმომადგენლებს. კანონებს თან ერთვოდა დეკრეტი, რომლითაც განსაზღვრული იყო თუ ვინ განეკუთვნებოდა ებრაელებს, შერეულ სისხლს და სუფთა არიულ რასას, რის შემდეგაც თითოეულ რასას თავისი რანგი ენიჭებოდა. ყველა, ვინც არიულ რასას არ განეკუთვნებოდა, ითვლებოდა არასრულყოფილ ადამიანად, ხოლო ებრაელები საერთოდ არ განიხილებოდნენ ადამიანებად. მოგვიანებით, კანონები გავრცელდა ბოშებსა და შავკანიანებზეც. ბოშები, ებრაელებთან ერთად, სახელმწიფოს მტრებად გამოცხადდნენ.
აპართეიდი
სახელმწიფო რასიზმის კიდევ ერთი მაგალითია აპართეიდი სამხრეთ აფრიკაში 1948-1990 წლებში. აპართეიდი წარმოადგენდა რასობრივი სეგრეგაციის ინსტიტუციონალიზებულ, ავტორიტარული პოლიტიკური კულტურის მატარებელ სისტემას, რომელიც თეთრკანიანთა უზენაესობის იდეას ემყარებოდა. აღნიშნული სისტემა უზრუნველყოფდა, რომ სამხრეთ აფრიკაში მაცხოვრებელ თეთრკანიანთა უმცირესობას პოლიტიკური, სოციალური და ეკონომიკური დომინაცია ჰქონოდა დანარჩენ მოსახლეობაზე. იგი ითვალისწინებდა სოციალურ სტრატიფიკაციას, სადაც თეთრკანიან მოქალაქეებს უმაღლესი სტატუსი ჰქონდათ მინიჭებული, ხოლო შემდგომ რანგირების სისტემით მოდიოდნენ აზიელები, ფერადკანიანები და შავკანიანი აფრიკელები. აპართეიდი, როგორ ფორმალური პოლიტიკა მიღებულ იქნა სამხრეთ აფრიკის მთავრობის მიერ 1948 წლის არჩევნების პერიოდში. აპართეიდის პირობებში აკრძალული იყო რასებს შორის ქორწინება, სეგრეგირებული იყო საჯარო სივრცეები, ასევე დასაქმებისა და საცხოვრებელი სივრცეები. 1970-1980-იან წლებში აპართეიდის კრიტიკა საერთაშორისო დონეზე გაიზარდა და თვითონ ქვეყნის შიგნითაც ანტი-აპართეიდული მოძრაობა გაძლიერდა, რომლის გამორჩეულმა ლიდერმა, ნელსონ მანდელამ, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აპართეიდის დასრულებაში.
რასობრივი სეგრეგაცია
რასობრივი სეგრეგაცია წარმოადგენს მოსახლეობის მიზანდასახული გამიჯვნის პოლიტიკას საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა სფეროში, განსახლების სპეციალური ზონების გამოყოფით დაწყებული, პარალელური საზოგადოებრივი ინსტიტუტების შექმნით დასრულებული. უფრო კონკრეტულად ეს შეიძლება გამოხატოს, მაგალითად, განსხვავებული რასის წარმომადგელების განცალკევებით სკოლებში, საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში, ცალკე საპირფარეშოების გამოყოფით და სხვ. შესაძლოა სეგრეგაცია ოფიციალური კანონმდებლობით აიკრძალოს, თუმცა, სოციალური ნორმის სახით მაინც შენარჩუნდეს საზოგადოებაში.
კლდეკარი
კლდეკარი — მწვერვალი და ხელოვნური კარის მსგავსი გასასვლელი საქართველოში, კასპისა და თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტების საზღვარზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედის თხემზე, მდინარეების თეძამისა და ალგეთის წყალგამყოფზე, მანგლისიდან ჩრდილო-დასავლეთით 12 კმ-ზე, დაახლოებით 2000 მ სიმაღლეზე. კლდეკარი აგებულია შუაეოცენური ანდეზიტებითა და ტუფბრექჩიებით. მწვერვალის მიდამოები შემოსილია ალპური და შერეული ტყით. კლდეკარის მახლობლად ქედის თხემზე განლაგებულია კლდეკარის ციხესიმაგრის ნანგრევები.
ჰოდეიდა
ჰოდეიდა (الحديدة) — ქალაქი დასავლეთ იემენში. 2004 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 400,000 ადამიანს. ჰოდეიდა გაშენებულია წითელი ზღვის ნაპირებზე და წარმოადგენს ქვეყნის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საპორტო ქალაქს. ჰოდეიდადან 170 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი სანა. დასახლებული პუნქტი არის ჰოდეიდას მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი.
რასიზმი
რასობრივი სეგრეგაცია
1950-იან წლებში, აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომ, მოსამართლე ერლ უორენის თავმჯდომარეობით, არაერთი ფუნდამენტური მნიშვნელობის გადაწყვეტილება მიიღო, რომელთა საფუძველზეც ნელ-ნელა გაუქმდა სეგრეგაციის კანონები. ამ მხრივ პირველი იყო 1954 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე ბრაუნი განათლების საბჭოს წინააღმდეგ, რომლითაც გაუქმდა რასობრივი სეგრეგაცია სკოლებში. აღნიშნული გადაწყვეტილების აღსრულებას მრავალი წელი დასჭირდა ზოგიერთ შტატში. საბოლოოდ ყველა კანონის გაუქმება მოხდა 1964 წლის სამოქალაქო უფლებების და 1965 წლის საარჩევნო უფლებების აქტებით.
ჰოდეიდა
ლიტერატურა
კატეგორია:იემენის ქალაქები
კლდეკარი
ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მთები კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მთები
რასიზმი
მეცნიერული რასიზმი
მეცნიერული რასიზმი, რომელიც დღეს უკვე ფსევდომეცნიერულ რწმენად ითვლება, ემყარებოდა იდეას, რომ არსებობს რასიზმის, რასობრივი უპირატესობის გამამართლებელი ემპირიული და მეცნიერული მტკიცებულებები. ანთროპოლოგიაზე, ანთროპომეტრიასა და სხვა დისციპლინებზე დაყრდნობით სამეცნიერო რასიზმის ფარგლებში შემუშავებულ იქნა ანთროპოლოგიური ტიპოლოგიები, რომლის მეშვეობითაც ადამიანთა პოპულაციების კლასიფიცირება ხდებოდა ფიზიკური მახასიათებლებით, რაც შემდგომ, ცალკეული რასების უპირატესობის თუ ნაკლოვანების მტკიცებისთვის გამოიყენებოდა. მაგალითისთვის, ამერიკელმა სამუელ ჟორჯ მორტონმა ჩაატარა ექსპერიმენტი, რომლის პროცესშიც მან შეისწავლა 6000-ზე მეტი თავის ქალა. მას სჯეროდა, რომ რაც უფრო დიდი იყო ადამიანის თავის ქალა, მით უფრო დიდი იყო მისი ტვინი; ტვინის ზომა კი განაპირობებდა ადამიანის გონებრივ შესაძლებლობებს. კვლევის შემდეგ მორტონმა დაასკვნა, რომ თეთრი რასა არა მარტო სოციალურად, არამედ ბიოლოგიურადაც აღემატებოდა შავს. მეცნიერული რასიზმის განვითარება იწყება მე-17 საუკუნიდან, განსაკუთრებით მაღალი აქტუალობა შეიძინა მე-18 და მე-19 საუკუნეში, ე.წ. ახალი იმპერიალიზმის ეპოქაში. თუმცა, მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ იგი უარყოფილ იქნა როგორც ფსევდომეცნიერული კატეგორია.
ადამიანების ზოოპარკები
ადამიანების ზოოპარკები, სხვაგვარად ეთნოგრაფიული გამოფენები, წარმოადგენდა მე-19 და მე-20 საუკუნის პირველ ნახევარში ფართოდ გავრცელებულ ადამიანთა საჯარო გამოფენის პრაქტიკას. გამოფენა მიზნად ისახავდა დასავლური ცივილიზაციის ევროპელებსა და არაევროპელ ხალხთა შორის, რომელიც პრიმიტიულად მიიჩნეოდა, არსებული კულტურული განსხვავებების დემონსტრირებას. ხშირად ხდებოდა შავკანიანების მაიმუნების გვერდით დაყენება, როგორც ევოლუციის გრადაციის ილუსტრაცია, ანუ შავკანიანები და სხვა რასები განიხილებოდა ევროპელებსა და მაიმუნებს შორის „გარდამავალ ეტაპად“. დღესდღეობით მსგავსი გამოფენები უკვე მიუღებლად და რასისტულად მიიჩნევა. იდეის წარმოშობა მნიშვნელოვანწილად განაპირობა მეცნიერულმა რასიზმმა.
ანტირასისტული მოძრაობები
ანტირასისტულ მოძრაობებს ხანგრძლივი ისტორია აქვთ და სხვადასხვა პერიოდში, სხვადასხვა რეგიონებში მნიშვნელოვანი პროგრესული ცვლილებები მოიტანეს, თუმცა მათ შორის, მასშტაბურობისა და გავლენის თვალსაზრისით, განსაკუთრებით აღსანიშნავია აშშ-ს სამოქალაქო უფლებების მოძრაობა და ანტიაპართეიდული მოძრაობა სამხრეთ აფრიკაში. არაძალადობრივი წინააღმდეგობა ხშირად ასოცირდება ანტირასისტულ მოძრაობებთან.
კერი კენედი
მერი კერი კენედი (Kerry Kennedy; დ. 8 სექტემბერი, 1959) — ამერიკელი იურისტი, ავტორი და უფლებადამცველი. რობერტ კენედისა და ეთელ სკაკელის მეშვიდე შვილი და მესამე ქალიშვილი. ნიუ-იორკის ყოფილ გუბერნატორ ენდრიუ კუომოსთან 15 წლიანი ქორწინების დროს, 1990 წლიდან 2005 წლამდე, ცნობილი იყო როგორც კერი კენედი-კუომო. არის „რობერტ ფ. კენედის ადამიანის უფლებების“, არაკომერციული ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციის პრეზიდენტი.
აქტივიზმი
1981 წლიდან კენედი მუშაობდა ადამიანის უფლებათა აქტივისტად, ხელმძღვანელობდა დელეგაციებს ისეთ ადგილებში, როგორიცაა: ელ სალვადორი, ღაზა, ჰაიტი, კენია, ჩრდილოეთ ირლანდია და სამხრეთ კორეა. იგი ასევე საქმიანობდა ჩინეთში, ინდონეზიაში, ვიეტნამში, ინდოეთში, სუდანსა და პაკისტანში.
1988 წელს კენედიმ დაიწყო მუშაობა რობერტ ფ. კენედის ადამიანის უფლებათა ცენტრში (ამჟამად რობერტ ფ. კენედის ადამიანის უფლებები). ის იყო რობერტ კენედის მემორიალის აღმასრულებელი დირექტორი 1995 წლამდე. პრეზიდენტია რობერტ ფ. კენედის ფონდისა, რომელიც მდებარეობს ფლორენციაში, იტალიაში.
კენედი არის Amnesty International- ის ლიდერთა საბჭოს თავმჯდომარე და მისი ჩანაწერები გამოქვეყნებულია The Boston Globe-ში, The Chicago Sun-Times-ში და The New York Times-ში. ასევე მუშაობს კოლუმბიის უნივერსიტეტის მდგრადი ინვესტიციების ცენტრის მრჩეველთა საბჭოში.
კენედი მოგზაურობს მთელი ქვეყნის მასშტაბით, აწყობს გამოსვლებს და პრეზენტაციებით მოუწოდებს თავის აუდიტორიას, ფეხზე წამოდგნენ და ებრძოლონ ადამიანთა უფლებების შელახვას. 2017 წელს კენედიმ მიიღო მედალი სოციალური აქტივიზმისთვის.
ადამიანის უფლებების დაცვა
მინი|280x280პქ| კერი კენედი [[2015 წელს რობერტ კენედის ადამიანის უფლებათა ცენტრის კონფერენციაზე]] კენედიმ ცხოვრება მიუძღვნა თანაბარ სამართლიანობას, ადამიანთა ძირითადი უფლებების ხელშეწყობას, დაცვას და კანონის უზენაესობის შენარჩუნებას. კენედი არის რობერტ ფ. კენედის ადამიანის უფლებების პრეზიდენტი. მან ადამიანის უფლებათა სფეროში მუშაობა 1981 წელს დაიწყო. როგორც სტაჟიორმა Amnesty International-ში, გამოიძია აშშ-ს საიმიგრაციო ჩინოვნიკების მიერ ჩადენილი დარღვევები სალვადორის სამოქალაქო ომის დროს, რომლებიც მიმართული იყო ელ სალვადორის ლტოლვილების მიმართ.
ოცდაათ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მუშაობდა ადამიანის უფლებათა მრავალფეროვან საკითხებზე, მათ შორის: ბავშვთა უფლებები, ბავშვთა შრომა, გაუჩინარებები, მკვიდრი მიწის უფლებები, სასამართლო დამოუკიდებლობა, სიტყვის თავისუფლება, ეთნიკური ძალადობა, დაუსჯელობა და სხვა. მან განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა ქალთა უფლებებზე, განსაკუთრებით საპატიო მკვლელობებზე, სექსუალურ მონობაზე, ოჯახში ძალადობაზე, სამუშაო ადგილზე დისკრიმინაციასა და სექსუალურ ძალადობაზე. იგი მუშაობდა 60-ზე მეტ ქვეყანაში და ხელმძღვანელობდა ასობით ადამიანის უფლებათა დელეგაციას.
კენედიმ 1986 წელს დააარსა RFK Center Partners for Human Rights გაეროს ადამიანის უფლებათა დეკლარაციაში კოდირებული უფლებების დაცვის უზრუნველსაყოფად. RFK Partners მხარს უჭერს გაბედულ უფლებადამცველებს მთელ მსოფლიოში. ცენტრი ავლენს ადამიანის უფლებების დარღვევას, როგორიცაა წამება, თავისუფალი სიტყვის შეზღუდვა და ბავშვთა შრომა; მოუწოდებს კონგრესს და აშშ-ს ადმინისტრაციას, ხაზი გაუსვან ადამიანის უფლებებს საგარეო პოლიტიკაში; და ამარაგებს აქტივისტებს იმ რესურსებით, რაც მათ სჭირდებათ სამუშაოს წინსვლისთვის. კენედიმ ასევე დააარსა RFK Compass, რომელიც მუშაობს მდგრად ინვესტიციებზე. მან შექმნა RFK სასწავლო ინსტიტუტი ფლორენციაში, იტალიაში, რომელიც სთავაზობს სწავლის კურსებს ადამიანის უფლებათა წამყვან დამცველებს მთელს მსოფლიოში.
კენედი არის ავტორი წიგნისა სახელწოდებით ისაუბრე სიმართლე ძალაუფლებისთვის: ადამიანის უფლებათა დამცველები, რომლებიც ცვლიან ჩვენს სამყაროს, წიგნში მოცემულია ინტერვიუები უფლებადამცველებთან, მათ შორის მარიან რაიტ ედელმანთან, დალაი ლამასთან, არქიეპისკოპოს დესმონდ ტუტუსთან, ელი ვიზელთან და სხვებთან. ეს წიგნი ითარგმნა 6 ენაზე. წიგნი ასევე არის RFK ცენტრის Speak Truth To Power პროგრამის საფუძველი.
პირადი ცხოვრება
1990 წლის 9 ივნისს კერი დაქორწინდა ენდრიუ კუომოზე წმინდა მათე მოციქულის ტაძარში, ვაშინგტონში. მათ ჰყავთ სამი ქალიშვილი: ტყუპები კარა ეთელ კენედი-კუომო და მარია მატილდა კენედი-კუომო (დ. 1995 წელს) და მიქაელა ანდრეა კენედი-კუომო (დ. 1997 წელს). კენედი და კუომო 2005 წელს განქორწინდნენ.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ადამიანის უფლებების დამცველი აქტივისტები კატეგორია:ბრაუნის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ამერიკელი ქალი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები კატეგორია:დაბადებული 1959 კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი კატეგორია:ამერიკელი ქალები
Freedom House
მინი|Freedom House-ს სათავო ოფისი Freedom House (FH, „თავისუფლების სახლი“) — არასამთავრობო ორგანიზაცია ცენტრალური ოფისით ვაშინგტონში (აშშ). დაარსდა 1947 წ. დაკავებულია სამოქალაქო-პოლიტიკურ თავისუფლებათა და უფლებათა კვლევით (1978 წლიდან). ფინანსდება ძირითადად აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID — US Agency for International Development) და აშშ-ის საინფორმაციო სააგენტოს (USIA — US Information Agency) მიერ, ასევე რიგი ფონდების მიერ, მათ შორის „Soros Foundations“, „Ford Foundation“, „National Endowment for Democracy“, „Eurasia Foundation“ და სხვ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის არასამთავრობო ორგანიზაციები
Black Capricorn Day
„Black Capricorn Day“ — ბრიტანული ფანკ-ჯგუფ Jamiroquai-ს სიმღერა და სინგლი. გამოვიდა 2000 წელს, მხოლოდ იაპონიაში, როგორც მეხუთე და უკანასკნელი სინგლი ჯგუფის მეოთხე სტუდიური ალბომიდან Synkronized. იაპონიის ცხელ ასეულში სიმღერამ #14 პოზიცია დაიკავა. სინგლში აგრეთვე შეტანილია „Canned Heat“-ის და „Supersonic“-ის რემიქსები. მიუხედავად იმისა, რომ სიმღერის ვიდეო შესულია High Times: Singles 1992–2006-ის ბრიტანულ DVD-ში, თავად ბრიტანეთში სინგლი არ გამოსულა.
პეტარე
პეტარე (Petare) — ქალაქი ჩრდილოეთ ვენესუელაში, მირანდას შტატის შემადგენლობაში. მიეკუთვნება კარაკასის ფედერალურ ოლქს. პეტარე აერთიანებს სუკრეს მუნიციპალიტეტს. დაარსდა 1621 წელს. იმ დროს პეტარეს ტერიტორიაზე არსებობდა რამდენიმე ესპანური მიწათსამფლობელო, რის შემდეგ ჩამოყალიბდა დასახლება. პეტარეში ცხოვრობდნენ ფრანცისკანელი ბერები, გაშენებული იყო ეკლესიები.
დღეისათვის, პეტარე განიხილება როგორც კარაკასის გარეუბანი, სადაც კარგად არის განვითარებული ადგილობრივი ეკონომიკის კომერციული ცენტრი.
ქალაქში არის ორი უნივერსიტეტი: სანტა-მარიას უნივერსიტეტი და მეტროპოლიტანის უნივერსიტეტი. მთავარ პრობლემად რჩება მოსახლეობის სიღარიბე. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით პეტარეს მოსახლეობა შეადგენს 369 000 კაცს.
პეტარეში განვითარებულია ვაჭრობა, რომელსაც ეწოდება „ბუხონეროსი“ (Buhoneros). ხელსაყრელი სასოფლო-სამეურნეო რაიონები და ყავის, კაკაოსა და შაქრის ლერწმის წარმოებამ გამოიწვია პეტარეს გაერთიანება კარაკასის აგლომერაციაში.
ქალაქი დაარსდა 1621 წლის 17 თებერვალს კაპიტან პედრო დე ლუგო გუტიერესისა და მღვდლის — გაბრიელ მენდოსას მიერ პატარა ბორცვზე სახელწოდებით სან-ხოსე-დე-გუანარიტო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
სპრინტი
ჯერემი უორინერი, სტარტი, სპრინტი|მინიატიურა სპრინტი — მძლეოსნობის ნაირსახეობა, სადაც სპორტსმენები მცირე დისტანციაზე სირბილში („სირბილი სიჩქარეზე“) ეჯიბრებიან ერთმანეთს სტადიონზე.
* კატეგორია:სპორტის სახეობები კატეგორია:მძლეოსნობა
მიხეილ ოძელი
მიხეილ ოძელი — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის წევრი.
ბიოგრაფია
მიხეილ ოძელი მრავალი სპექტაკლის მუსიკის ავტორია. პოპულარულია ასევე მისი საესტრადო სიმღერებიც.
1982 წელს მ. ოძელმა შექმნა სიმებიანი კვარტეტი, რომელიც მიუძღვნა მამის ხსოვნას.
იგი დღემდე აქტიურ შემოქმედებით და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას ეწევა.
Cerapachys manni
Cerapachys manni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cerapachys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ვენა
ვენა (Wien [viːn]) — ავსტრიის დედაქალაქი და ასევე ავსტრიის ცხრა მხარიდან ერთ-ერთი. 1,6 მილიონი მოსახლეობით (2,2 მილ. აგლომერაციაში, მთელი ავსტრიის მოსახლეობის ¼-ზე მეტი.) ვენა ავსტრიის უდიდესი ქალაქია, ისევე როგორც მისი ეკონომიკური და პოლიტიკური ცენტრი. არის ევროპის კავშირის სიდიდით მეათე ქალაქი.
ვენაში აქვს შტაბ-ბინა რამდენიმე საერთაშორისო ორგანიზაციას, მათ შორის: გაეროს ინდუსტრიული განვითარების ორგანიზაცია (UNIDO), ნავთობის ექსპორტიორ ქვეყანათა ორგანიზაცია (OPEC) და საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტო (IAEA).
ვენა ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე დახვეწილი ქალაქია და საკუთარი ხანგრძლივი და მდიდარი ისტორიით დამსახურებულად უჭირავს დასავლეთის ცივილიზაციასა და მსოფლიო კულტურაში განსაკუთრებული ადგილი. საუკუნეთა მანძილზე წარმოადგენდა საღვთო რომის იმპერიის ცენტრს, საიმპერატორო დედაქალაქსა და ჰაბსბურგების რეზიდენციას. ამ დროიდან იგი განვითარდა, როგორც ევროპის კულტურული და პოლიტიკური ცენტრი. ვენა მეოთხე ქალაქი იყო ლონდონის, ნიუ იორკისა და პარიზის შემდეგ, რომლის მოსახლეობაც ორ მილიონს ითვლიდა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ვენამ თავისი მოსახლეობის თითქმის მეოთხედი დაკარგა. ვენის ძველი ცენტრალური ნაწილი, რომელიც ჰაბსბურგების დინასტიამდეც არსებობდა, ასევე შენბრუნის სასახლე ავსტრიის რესპუბლიკის მოთხოვნით შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
სახელწოდება
ვენა იმ მცირერიცხოვან ძველ ქალაქთა სიას მიეკუთვნება, რომელთა სახელი სხვადასხვა ენებში სხვადასხვაგვარადაა. გერმანულად ქალაქს Wien (ვინ) ეწოდება, ნიდერლანდურად კი — Wenen. ინგლისში, იტალიაში, ესპანეთში, პორტუგალიასა და სხვა ქვეყნებში ვენა Vien(n)a-ს სახელითაა ცნობილი. საფრანგეთში Vienne-ს უწოდებენ (ხშირად ფრანგულ სახელწოდებას დაერთვის სიტყვა Autriche საფრანგეთშივე არსებული ქალაქი ვიენისაგან განსასხვავებლად).
See You
See You — ინგლისური ელექტრონული ჯგუფ Depeche Mode-ის დისკოგრაფიაში რიგით მეოთხე სინგლი. იგი გამოიცა ბრიტანეთში, 1982 წლის 29 იანვარს.
ვენა
სახელწოდება
არსებობს კიდევ ერთი განსხვავებული, სლოვენიური სახელწოდება — Dunaj, რაც ქალაქს მდინარე დუნაის ნაპირზე მდებარეობის გამო დაერქვა. თუმცა, თავად მდინარე დუნაის სლოვენიურად Donava. ვენას ჩეხურად ჰქვია Videň, სლოვაკურად Viedeň, პოლონურად Wiedeń. ქალაქის სახელწოდების ეს ვარიანტი მომდინარეობს ამავე სახელწოდების (ვიდენი) უბნისაგან, რომელიც ვენის ძველ ნაწილში მდებარეობს.
რომაულ წყაროებში ვენა მოხსენიებულია ძველი ლათინური სახელწოდებით — Vindobona.
See You
სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეოს რეჟისორია ჯულიენ ტემპლი. ჯგუფი ამ პრომო-ფილმით იმდენად უკმაყოფილო იყო, რომ არ შეიტანა იგი კრებულში Some Great Videos.
ვენა
ვენა სხვა ქვეყნებში
შეერთებულ შტატებსა და კანადაში არსებობს რამდენიმე დასახლება, რომლებიც ავსტრიის დედაქალაქის გერმანულ ან ინგლისურ სახელწოდებას ატარებენ. ეს ქალაქები ძირითადად დაარსებულია ემიგრანტების მიერ, რომლებმაც ახალ დასახლებებს ძველი მშობლიური ქალაქის სახელი უწოდეს. ჩრდილოეთ ამერიკაში ვიენა ან ვენა იშვიათად გამოიყენება ასევე ქალის სახელისათვისაც.
See You
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1982 წლის სინგლები კატეგორია:Depeche Mode-ის სიმღერები
ვენა
ადრეული ისტორია
საუბრობენ, რომ ვენა მუდმივად დასახლებული ადგილი ძვ. წელთაღრიცხვით 500 წლიდან არის, მას შემდეგ რაც დანუბეს მდინარეზე კელტები დასახლდნენ. ძვ. წ. 15 წელს, რომაელებმა ქალაქის შემოსასვლელი გაამაგრეს რათა რომის იმპერია ჩრდილოეთში არსებული გერმანული ტომებისგან დაეცვათ.
ახლო კავშირი სხვა კელტურ ხალხებთან საუკუნეები გაგრძლდა. ირლანდიელი ბერი წმინდა კოლმანი მელკის სააბატოშია დაკრძალული, წმინდა ფერგილი კი ზალცბურგის ეპისკოპოსად 40 წელი მსახურობდა. ირლანდიელ ბენედიქტელთა ორდენის ბერებმა XII საუკუნის სამონასტრო კომპლექსები დაარსეს. ასეთი კავშირების მტკიცებულება არსებობს ვენის დიდებული შოთენშტიფთის მონასტრის (შოტლანდიელთა სააბატო) სახით, რომელშიც ერთ დროს უამრავი ირლანდიელი ბერი მოღვაწეობდა.
976 წელს, ლეოპოლდ I აღმოსავლეთ მარკის გრაფი გახდა. ეს იყო 60 მილზე გაშენებული რაიონი მდინარე დანუბეზე, რომელიც ბავარიის აღმოსავლეთ საზღვარს წარმოადგენდა. თავდაპირველი რაიონი გაიზარდა და ავსტრიის საჰერცოგოდ იქცა. ყოველი შემდეგი ბაბენბერგელი მბრძანებელი საჰერცოგოს აღმოსავლეთით, მდინარე დანუბეს გასწვრივ აფართოებდა, რის შედეგადაც საბოლოოდ შემოისაზღვრა ვენა. 1145 წელს, ავსტრიის ჰერცოგმა ჰენრი II-მ ბაბენბერგთა საოჯახო რეზიდენცია კლოსტერნოიბურგიდან ვენაში გადმოიტანა. ამ დროიდან მოყოლებული, ვენა ბაბენბერგთა დინასტიიც ცენტრად იქცა.
1440 წელს, ვენა ჰაბსბურგთა დინასტიის საცხოვრებელ ქალაქად იქცა. ის საბოლოოდ გაიზარდა და საღვთო რომის იმპერიის დე ფაქტო დედაქალაქი გახდა 1437 წელს, ისევე როგორც კულტურული ცენტრი ხელოვნების, მეცნიერების, მუსიკისა და კულინარიის. 1485-დან 1490 წლამდე ქალაქი უნგრეთმა დაიპყრო.
XVI და XVII საუკუნეებში, ქრისტიანულმა ძალებმა ორჯერ შეაჩერეს ოსმალეთის იმპერიის ჯარები ქალაქის კედლებთან (ვენის ალყა 1529 წელს და ვენის ბრძოლა 1683 წელს). 1679 წელს ქალაქში ბუბონური შავი ჭირი მძვინვარებდა, რომელმაც ქალაქის მოსახლეობის თითქმის მესამედი შეიწირა.
ავსტრო-უნგრული იმპერია და XX საუკუნის დასაწყისი
1804 წელს, ნაპოლეონის ომების მიმდინარეობისას, ვენა ახლად წარმოქმნილი ავსტრიის იმპერიის დედაქალაქი გახდა. ქალაქი აგრძელებდა ევროპულ და მსოფლიო პოლიტიკაში დიდი როლის შესრულებას, უმასპინძლა რა ცნობილ ვენის კონგრესს 1814-15 წლებში. 1867 წლის ავსტრია-უნგრეთის კომპრომისის შემდეგ ვენა კვლავ დარჩა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დედაქალაქი. ქალაქი კლასიკური მუსიკის ცენტრი იყო და ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის ვენაში გადასვლის შემდეგ ვენის კლასიკური სკოლა შეიქმნა. XIX საუკუნის მეორე ნახევრში ქალაქის ძველი გარეუბნები გაერთიანდა და ვენა მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, 1918 წელს ვენა გერმანული ავსტრიის, ხოლო 1919 წელს ავსტრიის პირველი რესპუბლიკის დედაქალაქი გახდა.
გვიანი XIX საუკუნიდან 1938 წლამდე, ქალაქი მაღალი კულტურისა და მოდერნიზმის ცენტრად რჩებოდა. ვენა მასპინძლობდა ისეთ კომპოზიტორებს, როგორებიც იყვნენ იოჰანეს ბრამსი, ანტონ ბრუკნერი, გუსტავ მალერი და რიხარდ შტრაუსი. ქალაქის კულტურული ღვაწლი, სხვა დანარჩენთან ერთად მოიცავს ფსიქოანალიზს, ვენის მეორე კლასიკურ სკოლას, ადოლფ ლოოსის არქიტექტურას, ლუდვიგ ვიტგენშტაინის ფილოსოფიას და რაღა თქმა უნდა ვენის წრეს. 1913 წელს ადოლფ ჰიტლერი, ლევ ტროცკი, იოსიპ ბროზ ტიტო, ზიგმუნდ ფროიდი და იოსებ სტალინი ყველა ვენის ცენტრალურ ნაწილში ერთმანეთისგან რამდენიმე მილის დაშორებით ცხოვრობდნენ, ზოგიერთი მათგანი ერთი და იგივე კაფეების მუდმივი კლიენტებიც კი გახლდნენ. ავსტრიელებმა ვენას როგორც სოციალიზმის ცენტრი ისე დაუწყეს ყურება, აქედან წამოვიდა ქალაქის იმდროინდელი მეტსახელიც „Das rote Wien“, რაც გერმანულად წითელ ვენას ნიშნავს. ავსტრიის სამოქალაქო ომის დროს 1934 წელს, კანცლერმა ენგელბერტ დოლფუსმა, სოციალისტური დაჯგუფებების მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლების გასანთავისუფლებლად ავსტრიის არმია გაგზავნა.
Anschluss-ი ანუ შეერთება და მეორე მსოფლიო ომი
მინი|ებრაელთა მოედანი 1938 წელს, ქვეყანაში ტრიუმფალური შესვლის შემდეგ, ავსტრიაში დაბადებულმა ადოლფ ჰიტლერმა ავსტრიელ-გერმანელებს საიმპერატორო სასახლის ჰოფბურგის აივნიდან მიმართა. მომდევნე დღეებში დაიწყო ვენელი ებრაელების შეწუხება, ძარცვა, გადასახლება და მკვლელობა. 1938 წლიდან (Anschluss-ის შემდეგ) მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე, ვენამ დედაქალაქის სტატუსი ბერლინთან „დათმო“, ვინაიდან ავსტრიამ როგორც სუვერენულმა სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა და მესამე რაიხის ანუ ნაცისტური გერმანიის ნაწილად იქცა.
1945 წლის 2 აპრილს, საბჭოთა წითელმა არმიამ გერმანელების კონტროლირებად ვენაზე იერიში მიიტანა და ალყა შემოარტყა. ბრიტანულმა და ამერიკულმა საჰაერო რეიდებმა, ასევე საარტილერიო ორთაბრძოლებმა წითელ არმიასა და ვერმახტს შორის, ქალაქის ინფრასტრუქტურას დიდი ზიანი მიაყენა. დაზიანდა ან სრულად განადგურდა ათასობით საჯარო თუ კერძო შენობა. 11 დღის შემდეგ ვენა დაეცა. ომის შემდეგ ავსტრია კვლავ განცალკევდა გერმანიისგან და ვენა აღდგა როგორც რესპუბლიკის დედაქალაქი, თუმცა საბჭოელებს ქალაქი 1955 წლამდე ეპყრათ, სანამ ავსტრიამ სრული სუვერენიტეტი არ დაიბრუნა.
დემოგრაფია
ინდუსტრიალიზაციისა და იმპერიის სხვადასხვა ნაწილებიდან მიგრაციის გამო, ვენის მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა 1867-დან 1918 წლამდე. 1910 წლისთვის, ვენაში 2 მილიონზე მეტი ადამიანი ცხოვრობდა და ლონდონისა და პარიზის შემდეგ ის სიდიდით მესამე ქალაქი იყო ევროპაში. დაახლოებით XX საუკუნის დასაწყისში ვენა იყო ყველაზე მეტი ჩეხით დასახლებული ქალაქი პრაღის შემდეგ. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ბევრი ჩეხი და უნგრელი თავის სამშობლოს დაუბრუნდა, რამაც ვენის მოსახლეობის კლება განაპირობა.
ნაცისტური რეჟიმის პერიოდში, 65 000 ებრაელი იქნა საკონცენტრაციო ბანაკებში გადასახლებული და მოკლული. დაახლოებით 130 000-მა კი გაქცევით უშველა თავს.
2001 წლისთვის, ავსტრიაში მთლიანი მოსახლეობის 16% იყო სხვა ქვეყნიდან, აქედან ნახევარი ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკებიდან. სხვა მრავალრიცხოვანი ეროვნებები იყვნენ: თურქები (2,5% 39 000 ადმიანი), პოლონელები (0,9% 13 600 ადამიანი) და გერმანელები (0,8% 12 700 ადამიანი).
2012 წელს ავსტრიის სტატისტიკის ოფიციალურმა ანგარიშმა აჩვენა, რომ ვენის მოსახლეობის 38,8%-ზე მეტს (660 000 ადამიანს) ნაწილობრივი ან სრული მიგრანტული ფონი აქვს, ძირითადად ყოფილი იუგოსლავიიდან, თურქეთიდა, გერმანიიდან, პოლონეთიდან, რუმინეთიდან და უნგრეთიდან.
2005-დან 2015 წლამდე ქალაქის მოსახლეობა 10,1%-ით გაიზარდა. გაეროს დასახლებათა პროგრამის მიხედვით, ვენა შესაძლოა იყოს ევროპის 17 ქალაქის მეტროპოლიტურ არეთაგან ყველაზე სწრაფად მზარდი ქალაქი 2025 წლისთვის, 4,65%-იანი ნამატით 2010 წელთან შედარებით.
გეოგრაფია
ვენის ფართობი შეადგენს 414,89 კმ²-ს და ამ მაჩვენებლით იგი ყველაზე პატარა ფედერალური მხარეა ავსტრიაში. ვენის ფედერაცია მთლიანად მოქცეულია ქვემო ავსტრიის მხარის შიგნით, რომელსაც ვენა, როგორც ცალკე ტერიტორიული ერთეული, 1921 წელს გამოეყო. მიუხედავად ფართობის სიმცირისა, სხვა ფედერალურ მხარეებს შორის ტრანსპორტისა და მშენებლობის ყველაზე მეტი წილი ვენაზე მოდის. ქალაქის მთლიანი ფართობის 11,6 % დამუშავებულ მიწებს უკავია, 11,1 % ქუჩებს, ხოლო 2,2 % — რკინიგზას. გარდა ამისა, ვენა გამოირჩევა ბაღებისა და პარკების სიმრავლით, რომლებსაც მთლიანი ფართობის 28,4 % უკავიათ და რაც მთლიანობაში 117,76 კმ²-ს შეადგენს.
ვენა ერთ-ერთია ავსტრიის იმ ოთხი ფედერალური მხარიდან, რომელიც ვაზის მოშენებას მისდევს. ფართობის 1,6 %-ს სწორედ ვენახები წარმოადგენენ. ტყით დაფარულია 17,8 %, სამეურნეოდ გამოიყენება ქალაქისა და ფედერალური მხარის 14,8 %.
კლიმატი
ვენას კიოპენის კლასიფიკაციით ოკეანური კლიმატი აქვს. ქალაქში თბილი ზაფხული იცის პერიოდული ნალექით, რომელმაც თავის წლიურ მაქსიმუმს შესაძლოა ივლისსა და აგვისტოში მიაღწიოს (შესაბამისად 66.6 მილიმეტრი და 66.5 მილიმეტრი). საშუალო მაღალი ტემპერატურა ივნისიდან სექტემბრამდე დაახლოებით 21-დან 27°C-მდე ფარგლებში მერყეობს. ამ პერიოდში რეკორდულად მაღალმა ტემპერატურამ 38°C-ს გადააჭარბა, ხოლო რეკორდულად დაბალი სექტემბერში იყო 5.6°C. რაც შეეხება ზამთარს, ის ვენაში შედარებით მშრალი და ცივია, საშუალო ტემპერატურა კი დაახლოებით 0°C-ზეა. გაზაფხული ცვალებადია ხოლო შემოდგომა გრილი, შესაძლო თოვლიანობით უკვე ნოემბრიდან. ნალექიანობის მაჩვენებელი ძირითადად საშუალოა მთელი წლის განმავლობაში - 500 მილიმეტრი, თუმცა შესამჩნევი ლოკალური ცვალებადობით: ვენის ტყის რეგიონი დასავლეთით, ქალაქის ყველაზე ნალექიანი ნაწილია. აქ წელიწადში 700-დან 800 მილიმეტრამდე ნალექი მოდის. სწორი დაბლობები აღმოსავლეთში კი ყველაზე მშრალია და ყველაზე ნაკლებ ნალექს იზიდავს (500-დან 550 მილიმეტრამდე წელიწადში). ავსტრიის სამხრეთ და დასავლეთ რეგიონებისგან განსხვავებით, ვენაში ზამთრობით ხშირად თოვს.
მდებარეობა
thumb|ვენის ადგილმდებარეობა ავსტრიის რუკაზე ვენის განვითარებას ევროპის უდიდეს და უმნიშვნელოვანეს ქალაქებს შორის ხელი შეუწყო მისმა მოსახერხებელმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამაც. ქალაქი მდებარეობს ალპების ჩრდილო-აღმოსავლეთ მთისწინეთსა და ვენის ქვაბულს შორის. ვენის ისტორიული ნაწილი ჩაისახა მდინარე დუნაის სამხრეთით, დღეს კი ქალაქი მდინარის ორივე სანაპიროს მოიცავს. ვენა დაარსდა დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ მიმავალი ძველი სატრანსპორტო გზისა (დუნაის გასწვრივ) და სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ მიმავალი (ე. წ. ქარვის გზა) გზების გადაკვეთაზე. აქ დუნაი ადვილი გადასალახი იყო, მისი წყალი მდინარის რამდენიმე ტოტში იყო გადანაწილებული.
„რკინის ფარდის“ დარღვევის შემდეგ, 1989 წლიდან ავსტრიასა და მის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის მეზობელ ქვეყნებს შორის სატრანსპორტო და სამეურნეო ურთიერთობები კვლავ მნიშვნელოვნად გაიზარდა. იმდროინდელ აღმოსავლეთ ბლოკთან გეოგრაფიული სიახლოვე მაინც შესამჩნევი რჩებოდა. ვენა სულ რაღაც 60 კმ-ითაა დაშორებული სლოვაკეთის დედაქალაქ ბრატისლავიდან; ორი ევროპული სახელმწიფოს დედაქალქების ასეთი სიახლოვე ერთადერთია (თუ არ ჩავთვლით ვატიკანსა და რომს).
ლანდშაფტი
მინი|თეატრი ვენაში დასახლებულ ტერიტორიას ქალაქის კუთვნილი ადგილების მხოლოდ მცირე ფართობი უკავია. ფართობის თითქმის ნახევარი მინდვრებსა და ტყეებს უჭირავს, დიდი ნაწილი გამოიყენება ასევე მეურნეობისათვის.
მუსიკა, თეატრი და ოპერა
სახელგანთქმულ მუსიკოსებს, რომლებსაც აქ უმუშავიათ მიეკუთვნებიან: ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი, იოზეფ ჰაიდნი, ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი, ფრანც შუბერტი, იოჰანეს ბრამსი და სხვები.
ხელოვნებასა და კულტურას ვენაში დიდი ტრადიცია აქვს. ბურგთეატრი მიჩნეული გერმანულენოვანი სამყაროს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან თეატრად. ვენის სახალხო თეატრი და თეატრი იოსეფშთათზე ასევე კარგი რეპუტაციებით სარგებლობენ. ქალაქში კიდევ უამრავი შედარებით პატარა თეატრია, რომლებიც მაყურებელს შედარებით არაკლასიკურ - თანამედროვე ექპერიმენტულ დადგმებსა და კაბარეებს სთავაზობენ.
ვენაში ასევე უამრავი ოპერის სახლია. მათ შორისაა 1801 წელს აშენებული ვენის თეატრი, ვენის სახელმწიფო ოპერა და ვენის სახალხო ოპერა. ეს უკანასკნელი განსაკუთრებით ტიპური ვენური ოპერეტების ერთგულია. კლასიკური მუსიკის კონცერტები ტარდება ისეთ ადგილებში, როგორიცაა ვენის მუსიკფეღაინი, რომელიც ვენის ფილარმონიული ორკესტრითა და მათი ფართოდ გაშუქებული ყოველწლიური „ახალი წლის კონცერტით“ არის ცნობილი.
სპორტი
მინი|317x317პქ|დედაქალაქური დერბი: ვენის ავსტრია - ვენის რაპიდი ავსტრიის დედაქალაქში უამრავი საფეხბურთო გუნდია. მათ შორის ყველაზე გამორჩეულები არიან:
ვენა მასპინძლობს უამრავ სხვადასხვა სპორტულ ღონისძიებას, მათ შორის ქალაქის მარათონს, რომელიც ყოველი წლის მაისში იმართება და მასში 10 000-ზე მეტი ადამიანი იღებს მონაწილეობას. 2005 წელს ყინულის ჰოკეის მსოფლიო ჩემპიონატი ავსტრიაში გაიმართა, მის ფინალს კი ვენამ უმასპინძლა. ერნსტ ჰაპელის სტადიონმა ოთხ ჩემპიონთა ლიგის (1992 წლამდე ევროპის ჩემპიონთა თასი) ფინალს უმასპინძლა 1964, 1987, 1990 და 1995 წლებში. აქვე გაიმართა 2008 წლის ევროპის ჩემპიონატის ფინალი, სადაც ესპანეთის ეროვნულმა ნაკრებმა გერმანია დაამარცხა ანგარიშით 1-0.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიის ქალაქები კატეგორია:ავსტრიის მხარეები კატეგორია:ევროპის დედაქალაქები
ტიტანიკი (ფილმი)
ტიტანიკი — 1997 წლის ამერიკული ფილმი, რომლის რეჟისორია ჯეიმზ კამერონი. ფილმში წარმოდგენილია გამოგონილი ისტორია გემ ტიტანიკის მგზავრების, ჯეკ დოუსონისა და როუზ დევიტ ბიუკეიტერის შესახებ, რომელთა როლებს ასრულებენ ლეონარდო დიკაპრიო და კეიტ უინსლეტი. 2012 წელს ეკრანებზე გამოვიდა ფილმის 3D ვერსია.
გადაღება
მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადი სიუჟეტური ხაზი გამოგონილია, ფილმის პერსონაჟების ნაწილი აღდგენილია რეალური პიროვნებების მიხედვით, ხოლო კამერონის ხედვით, ტიტანიკის ტრაგედიის ფონზე სიყვარულის ისტორია უფრო მიმზიდველი იქნებოდა მაყურებლისათვის.
ფილმის გადაღება 1995 წელს დაიწყო, როდესაც კამერონმა გადაიღო რეალური ტიტანიკის წყალქვეშა ნარჩენები. თანამედროვე სცენები გადაიღეს გემზე „მსტისლავ კელდიში“. ტიტანიკის რეკონსტრუქცია მოხდა კალიფორნიულ სტუდიაში, რასაც დაემატა შემდგომში გადიდებული მოდელები და კომპიუტერული ეფექტებიც. ფილმი ნაწილობრივ დაფინანსდა კომპანიების Paramount Pictures და 20th Century Fox მიერ. თავისი დროისთვის „ტიტანიკი“ ითვლებოდა ყველა დროის მაღალბიუჯეტიან ფილმად - მისი გადაღება დაახლოებით 200 მილიონი აშშ დოლარი დაჯდა. ფილმის პრემიერა დაგეგმილი იყო 1997 წლის 2 ივლისს, თუმცა დამატებითი სამუშაოების ჩატარების გამო გადაიდო 19 დეკემბრისათვის.
შეფასება
კრიტიკოსებმა მას მაღალი შეფასება მისცეს. არანაკლებ გამაოგნებელი წარმატება მას კომერციულად ხვდა. ამერიკის კინოინსტიტუტის მიერ ტიტანიკი ითვლება ყველა დროის რიგით მეექვსე საუკეთესო ეპიკურ ფილმად. იგი იქცა ყველა დროის ყველაზე შემოსავლიან ფილმად - შემოსული თანხა 1.8 მილიარდ აშშ დოლარს აჭარბებდა. 12 წლის მანძილზე იგი რჩებოდა რეკორდსმენად კამერონის შემდეგ ნამუშევარ ავატარამდე (2009), რომლის შემოსავალი, თავის მხრივ, წინამორბედის ციფრებს აჭარბებდა.
ჯილდოები
ოსკარი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1997 წლის ფილმები კატეგორია:ჯეიმზ კამერონის ფილმები კატეგორია:ისტორიული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:აშშ-ის ფილმების ეროვნული რეესტრის ფილმები
Lasioglossum subexterum
Lasioglossum subexterum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1939 წელს.
სქოლიო
subexterum
ელ-მაჰვიტი
ელ-მაჰვიტი (المحويت) - ქალაქი დასავლეთ იემენში. ელ-მაჰვიტიდან 69 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი სანა. დასახლებული პუნქტი მდებარეობს ზღვის დონიდან 2000 მეტრზე. ქალაქი არის ელ-მაჰვიტის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი.
კატეგორია:იემენის ქალაქები
რუსალსკო
რუსალსკო (Русалско) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის არდინოს მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 58 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ რუსალსკოს საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის რუსალსკო, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს ისმეტ ისმაილ მუსტაფა (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — რესმი მეჰმედ მურადი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არდინოს მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
ლონცაჰერნერი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
კლდეცოცია
კლდეცოცია (Tichodroma) — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. შეიცავს ერთადერთ სახეობა — წითელფრთიან კლდეცოციას (Tichodroma muraria). ტანად მომცროა (160-175 მმ). თავი და ზურგი რუხი აქვს, ფრთების მფარავი ბუმბული — წითელი, მომქნევები — შავი, თეთრკოპლებიანი. წვრილი და გრძელი ნისკარტი რკალისებურად აქვს მოხრილი. მოგრძო თითები კარგად განვითარებული ბრჭყალებით ბოლოვდება. კლდეცოცია ბინადრობს კლდოვან ადგილებში. საქართველოში გვხვდება სუბალპურ და ალპურ ზონებში. ზამთრობით შეიძლება დაბლობებშიაც გამოჩნდეს ფლატეებზე. ბუდეს იკეთებს კლდის ნაპრალებში. დებს 3—4 კვერცხს. იკვებება მწერებითა და ობობებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ჩრდილოეთი ამერიკა
ჩრდილოეთი ამერიკა (North America, Amérique du Nord, América del Norte, Norteamérica, Ixachitlān Mictlāmpa) — კონტინენტი დედამიწის ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნახევარსფეროებში. სამხრეთ ამერიკასთან ერთად ქმნის ამერიკას. ჩრდილოეთ ამერიკის უდიდესი ქვეყნებია: კანადა, აშშ და მექსიკა. კონტინენტის ფართობი კუნძულების გარეშე შეადგენს 20,36 მლნ კმ²-ს, კუნძულებთან ერთად კი 24,709 მლნ კმ²-ს. ჩრდილოეთ ამერიკას ეკუთვნის კუნძული გრენლანდია, კანადის არქტიკული არქიპელაგი, კარიბები, ალეუტის კუნძულები და სხვა.
კონტინენტის ძირითადი გეოლოგიური ბირთვი წარმოიშვა უძველეს კრატონ ლავრენტიაზე. მისი ისტორია დაახლოებით 1,5-1 მილიარდ წელს მოიცავს. მატერიკის ძირითად ნაწილს კანადის ფარი წარმოადგენს. ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორია ევროპის კონტინენტისგანაა გამოყოფილი. ეს ორი მატერიკი ერთმანეთთან სუპერკონტინენტ პანგეას დროს იყო შეერთებული, სხვა დანარჩენ კონტინენტებთან ერთად. კონტინენტზე არსებული ხელსაყრელი პირობების გამო, მისი ტერიტორია დინოზავრების გავრცელების მთავარ არეალს წარმოადგენდა. თუ საიდან მოხვდნენ ადამიანები კონტინენტზე, ამის შესახებ დანამდვილებითი ინფორმაცია არ არსებობს, თუმცა ყველაზე მყარი ჰიპოთეზის მიხედვით ადამიანები კონტინენტზე დიდი გამყინვარების დროს აზიიდან გადმოსახლდნენ.
კონტინენტის ჩრდილოეთი სანაპირო ძირითადად არქტიკულ სარტყელშია მოქცეული, დანარჩენი ნაწილი კი ზომიერ სარტყელშია. ასეთი ჰავის გამო კონტინენტზე ფართო სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობები მიმდინარეობს. კონტინენტზე მიედინება მსოფლიოში სიგრძით მესამე მდინარე — მისისიპი-მისურით.
კონტინენტი ძლიერი ეკონომიკური სისტემებით გამოირჩევა, აქ მდებარეობს მსოფლიოს ყველაზე ძლიერი ეკონომიკის მქონე ქვეყანა — აშშ. ასევე ძლიერი ეკონომიკური სისტემები გააჩნიათ მექსიკასა და კანადას. კონტინეტზე ძირითადად სამი მსხვილი ეკონომიკური გაერთიანება მოქმედებს: ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (NAFTA), კარიბების კავშირი (CARICOM) და ცენტრალური ამერიკის საინტეგრაციო სისტემა (CACM).
ყველაზე გავრცელებული სალაპარაკო ენებია: ინგლისური, ფრანგული და ესპანური. სამივე ენის გავრცელება კონტინენტზე ევროპული კოლონიზაციის დროს მოხდა. მოსახლეობა მრავალფეროვანია ეთნიკური და რასობრივი თვალსაზრისითაც, ძირითად რასობრივ ჯგუფებს ინდოევროპელები, მეტისები და ზანგები წარმოადგენენ.
ეტიმოლოგია
thumb|ჩრდილოეთ ამერიკის რუკა, XVI საუკუნე მიჩნეულია, რომ კონტინენტს სახელი ეწოდა იტალიელი მოგზაურის ამერიგო ვესპუჩის, გერმანელი კარტოგრაფების მარტინ ვალდზეემიულერისა და მათიას რინგმანის პატივსაცემად. ამერიგო ვესპუჩიმ სამხრეთ ამერიკაში იმოგზაურა 1497–1502 წლებში, იგი იყო პირველი ევროპელი მოგზაური, რომელმაც აღნიშნა რომ, ამერიკა – ეს არ იყო აღმოსავლეთ ინდოეთი, არამედ ეს იყო ჯერ კიდევ უცნობი ახალი კონტინენტი. 1507 წელს მარტინ ვალდზეემიულერმა შეადგინა მსოფლიოს რუკა, რომელზეც მან დაიტანა სახელწოდება „ამერიკა“.
მოგვიანებით ტერმინი „ამერიკა“ უფრო ფართოდ გავრცელდა და იმ დროს შექმნილ თითქმის ყველა რუკაზე იქნა დატანილი. 1538 წელს ცნობილმა გეოგრაფმა და კარტოგრაფმა მერკატორმა ტერმინი „ამერიკა“ გამოიყენა მთელი დასავლეთ ნახევარსფეროს აღსანიშნავად.
არსებობს მრავალი ჰიპოთეზა, თუ რატომ დაერქვა კონტინენტს „ამერიკა“. 1908 წელს ალფრედ ჰადმა წამოაყენა მოსაზრება, რომლის თანახმადაც კონტინენტს სახელი დაერქვა უელსელი ვაჭრის რიჩარდ ამერიკას პატივსაცემად, რომელმაც სავარაუდოდ დააფინანსა ჯონ კაბოტის ექსპედიცია, რომელიც 1497 წელს განხორციელდა და ამ ექსპედიციის წევრებმა აღმოაჩინეს კუნძული ნიუფაუნდლენდი. კიდევ ერთი ჰიპოთეზის თანახმად, კონტინენტს სახელი ეწოდა ესპანელი მეზღვაურის — ამაირიკის პატივსაცემად. ასევე, ზოგიერთი ჰიპოთეზის თანახმად, ტერმინი „ამერიკა“ მომდინარეობს ინდიელთა ენებიდან.
გეოლოგიური ისტორია
ჩრდილოეთ ამერიკის გეოლოგიური ისტორიის შესახებ კაცობრიობამ, საკმაოდ ბევრი რამ იცის. გეოგრაფიული რაიონი, რომელიც დღეს აშშ-ის ტერიოტორიას მოიცავს დინოზავრების გავრცელების მთავარი არეალი იყო, სხვა ქვეყნების ტერიტორიებთან შედარებით. პალეონტოლოგ პიტერ დოდსონის აზრით, ეს განპირობებული იყო ამ ტერიტორიის სტრატიგრაფიით, კლიმატით, გეოგრაფიით, ადამიანური რესურსებითა და ისტორიით.
ძველი ისტორია
thumb|მარჯვნივ|[[ელ-კასტილო|ელ კასტილო (კუკულკანის პირამიდა), ჩიჩენ-იცა, მექსიკა]] ანთროპოლოგებს აქვთ მრავალი მოსაზრება იმის შესახებ, თუ როგორ და საიდან მოხვდნენ ადამიანები ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიაზე. ინდიელ ხალხს აქვთ მრავალი მითი იმის შესახებ, რომ ისინი დედამიწაზე მისი შექმნის დღიდან ცხოვრობენ. ასევე არსებობს ჰიპოთეზა, იმის შესახებ რომ, ჩრდილოეთ ამერიკის ადგილობრივი პირველი მცხოვრებლები დიდი გამყინვარების პერიოდში წამოვიდნენ აზიიდან, გადმოცურეს ბერინგის ყელი და აქ დასახლდნენ.
ევროპელებთან კონტაქტამდე, ჩრდილოეთ ამერიკის მოსახლეობა დაყოფილი იყო მრავალ სახელწიფოდ, რამდენიმე ჯგუფის გაერთიანებიდან დაწყებული, დიდი იმპერიებით დამთავრებული. მათ გააჩნდათ საკუთარი კულტურა და ტრადიციები. ისინი ეჩვეოდნენ ბიოლოგიურ და გეოგრაფიულ ზონებს, რომელშიც უწევდათ ცხოვრება და მისდევდნენ შესაბამის საქმიანობას, რომელიც ხელსაყრელი იყო გარემო პირობებთან, მაგ: დიდ დაბლობებზე მცხოვრები ხალხი, მონადირეობით ირჩენდა თავს. თანამედროვე მექსიკის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში მცხოვრები ხალხი კი, ფერმერობით ირჩენდა თავს. კონტინენტზე მცხოვრები ხალხი, ასევე დაყოფილი იყო ენობრივი კლასიფიკაციის მიხედვითაც. ერთ ენობრივ კლასში გაერთიანებული ხალხები, ყოველთვის არ იზიარებდნენ ერთმანეთის კულტურასა და ტრადიციებს, ზოგ შემთხვევაში კი ერთმანეთთან კავშირიც არ ჰქონდათ. ანთროპოლოგები თვლიან, რომ ინუიტები აქ სხვა ხალხებზე შედარებით გვიან გადმოსახლდნენ, რასაც არქეოლოგიური, ანთროპოლოგიური და პალეონტოლოგიური ფაქტები ადასტურებს.
ათასობით წლის განმავლობაში ადგილობრივი მცხოვრებლების კულტურა იცვლებოდა და იცვლიდა გავრცელების არეალს. ერთ-ერთი ყველაზე ძველი კონტინენტზე გავრცელებული კულტურა იყო კლოვისის კულტურა (თანამედროვე ნიუ-მექსიკოს კულტურა). ცოტა მოგვიანებით, კონტინენტზე გავრცელებული მისისიპის კულტურა, რომელიც დაკავშირებული იყო ყორღანულ კულტურასთან, მოიცავდა მისისიპის სანაპირო ზოლს. ასევე იყო პუებლოს კულტურა, ანასაზი, რომელიც მოიცავდა კოლორადოს, ნიუ-მექსიკოს, არიზონასა და იუტას შტატებს. ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილში გავრცელებული მრავალი სასოფლო-სამეურნეო კულტურა, დღეს უკვე გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, ესენია: პომიდორი, ყაბაყი, სიმინდი და სხვა.
შუა საუკუნეები
thumb|მარცხნივ|ბენჯამინ უესტის ნახატი, გენერალ ვოლფის სიკვდილი (1771), [[კვებეკის ბრძოლა]] დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების პერიოდში ევროპელებმა ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიის შესასწავლად დაიწყეს მოგზაურობა. მათ ამ ახლად აღმოჩენილ კონტინენტს უწოდეს „ახალი მსოფლიო“. ევროპელებმა კონტინენტზე შეიტანეს სხვადასხვა დაავადებები, რომლებმაც მალე მილიონობით ადგილობრივის სიცოცხლე შეიწირა, რადგან ადგილობრივებს არ ჰქონდათ იმუნიტეტი ამ დაავადებების საწინააღმდეგოდ. მოსახლეობის რიცხოვნობის შემცირება გამოიწვია ასევე ევროპელებსა და ადგილობრივებს შორის წარმოშობილმა კონფლიქტებმა. კონტინენტზე არსებულმა კულტურებმა თანდათან ცვლილებები განიცადეს, ამ ბრძოლებმა გაანადგურა ათეულობით ტომი, მათი კულტურა და ენები. მრავალ კულტურას ევროპული კვალი დაეტყო.
დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი და ესპანეთი იბრძოდნენ ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიებისთვის, სამივე მათგანს კონტინენტზე გააჩნდათ საკუთარი კოლონიები. თუმცა XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისში მთელ კონტინენტზე დაიწყო ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის. 13-მა ბრიტანულმა კოლონიამ, რომლებიც კონტინენტის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობდნენ 1776 წელს ხელი მოაწერეს დამოუკიდებლობის დეკლარაციას და საკუთარი თავი დამოუკიდებლებად გამოაცხადეს. კანადა ჩამოყალიბდა კონტინენტის ჩრდილოეთ ტერიტორიებისგან, რომლებსაც საფრანგეთი და ესპანეთი აკონტროლებდნენ. ახალმა ესპანეთმა, ტერიტორია, რომელიც თანამედროვე აშშ-ის სამხრეთ ნაწილსა და ცენტრალურ ამერიკას მოიცავდა, 1810 წელს გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და გახდა პირველი მექსიკური იმპერია. 1823 წელს ასევე დამოუკიდებლად სცნო თავი გვატემალის სამეფომ, ადმინისტრაციულმა ერთეულმა, რომელიც ცენტრალური ამერიკის პირველი დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა.