cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბურუნდი
სასამართლო ხელისუფლება
ყველაზე დაბალ დონეზე მცირე დავას ჩვეულებრივი სამართლის საფუძველზე წყვეტენ კოლინეს (ბორცვის) სასამართლოები (კირუნდის ენა — intahe yo ku mugina), რომლებიც შედგებიან უხუცესებისგან (კირუნდის ენა — abashingantahe) და სხვა არჩეული წევრებისაგან. კომუნების დონეზე მოქმედებენ მაგისტრატურის სასამართლოები საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით (Tribunal de Résidence), ხოლო პროვინციების დონეზე — მაღალი ინსტანციის სასამართლოები (Tribunaux de Grande Instance), რომელთა გადაწყვეტილებები შეიძლება გასაჩივრდეს სამ სააპელაციო სასამართლოში, რომლებიც მდებარეობენ ბუჟუმბურაში, ნგოზიში და გიტეგეში.
უმაღლესი ინსტანციის სასამართლო სამოქალაქო და სისხლის სამართლის საკითხებზე უმაღლესი სასამართლოა (La Cour supreme). ქვეყანაში ასევე მოქმედებს საკონსტიტუციო სასამართლო (La Cour Constitutionnelle), რომელიც იხილავს კონსტიტუციის შესაბამისობასთან დაკავშირებულ საქმეებს, ასევე ადამიანის უფლებების დარღვევებს.
პოლიტიკური პარტიები
1966 წელს პრეზიდენტმა მიჩომბერომ აკრძალა ყველა პარტია UPRONA-ს გარდა. 1979 წლის 1 ნოემბერს სამხედრო გადატრიალებისას მიჩომბეროს გადაყენების შემდეგ გამოცხადდა UPRONA-ს დაშლის შესახებ, მაგრამ უკვე 1979 წელს პარტია ისევ მონაწილეობდა სახელმწიფო მმართველობაში, ხოლო 1981 წლის კონსტიტუციით იყო ქვეყნის ერთადერთი ლეგალური პოლიტიკური ორგანიზაცია.
1993 წლის საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნებმა მოიტანა UPRONA-ს პარტიის დამარცხება, მაშინ ხმების 72 % მოიპოვა პრეზიდენტ ნდადაიიეს პარტია ბურუნდის დემოკრატიულმა ფრონტმა (FRODEBU). 1990-იან წლებში წარმოიშვნენ ახალი პარტიები როგორებიცაა, ბურუნდის გადარჩენის აფრიკული ალიანსი (ABASA), დემოკრატიისათვის და ეკონომიკური და სოციალური განვითარებისთვის გაერთიანება (RADDES), თანხმობის სახალხო პარტია. ასევე ფუნქციონირებდა პოლიტიკური გავლენის მქონე მცირე აჯანყებული ორგანიზაციები, მაგალითად, პალიპეჰუტუ — ეროვნული განთავისუფლების ძალები და დემოკრატიის დაცვის ეროვნული საბჭო — დემოკრატიის დაცვის ძალები.
დღეისათვის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი პარტიებია FRODEBU, დემოკრატიის დაცვის ეროვნული საბჭო — დემოკრატიის დაცვის ფრონტი, UPRONA.
შეიარაღებული ძალები
ხარჯები შეიარაღებულ ძალებზე შეადგენს ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) 5,9 %-ს (2006). შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა (2006 წლის მარტი) — 50 500 ადამიანი, რომელთაგან 89,1 % — არმიაში, 10,9 % — ჟანდარმერიაში.
საგარეო პოლიტიკა
1962 წლის 18 სექტემბერს ბურუნდი მიიღეს გაეროში, არის აფრიკისათვის ეკონომიკური კომისიის და პრაქტიკულად ყველა არარეგიონალური სპეციალიზირებული სააგენტოების წევრი, შედის საერთაშორისო ორგანიზაციაში — აფრიკის, კარიბის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნები. ასევე აფრიკის განვითარების ბანკის, აფრიკის კავშირის, ჯგუფი 77-ის და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების წევრია.
ადმინისტრაციული დაყოფა
მინიატიურა|მარჯვნივ|ბურუნდის პროვინციები, კომუნები და კოლინეები მინიატიურა|მარჯვნივ|ბურუნდის პროვინციები და კომუნები ბურუნდი იყოფა 17 პროვინციად, 117 კომუნად და 2639 კოლინედ (Colline ფრანგულად ბორცვს ნიშნავს). ყველაზე დიდი პროვინციაა ბურური (2465,12 კმ²), ხოლო ყველაზე პატარა — ბუჟუმბურა მერი (86,52 კმ²).
შენიშვნა: დანარჩენი 2000 კმ² ტერიტორია — ეს ტანგანიიკის ტბის ბურუნდის ნაწილია.
დემოგრაფია
ქვეყნის მოსახლეობა შეადგენს 8 856 000 ადამიანს (2008 წელი), საიდანაც 80,9 % — ჰუტუ, 15,6 % — ტუტსი, 1,6 % — ლინგალა, 1,0 % — პიგმეელი ხალხი ტვა. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 323,4 ადამიანი კმ²-ზე. ქალაქებში ცხოვრობს ქვეყნის მოსახლეობის 10,0 % (2005 წელი).
ქალები უფრო ბევრია, ვიდრე მამაკაცები(51,18 % და 48,82 %) (2005 წელი). მოსახლეობის 45,1 % მიეკუთვნება 15 წლამდე ასაკობრივ ჯგუფს, 29,0 % — 15-დან 29 წლამდე, 13,7 % — 30-დან 44 წლამდე, 8,2 % — 45-დან 59 წლამდე, 3,2 % — 60-დან 74 წლამდე, 0,7 % — 75-დან 84 წლამდე, 0,1 % — 85 წელზე უფროსია (2005 წელი). სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა (2005 წელი): 47,0 წელი მამაკაცებისთვის, 49,8 წელი ქალებისთვის.
შობადობა — 46 ადამიანი 1000 მოსახლეზე (2008 წელი), სიკვდილიანობა — 16 ადამიანი 1000 მოსახლეზე (2008 წელი). ბუნებრივი ზრდა — 30 ადამიანი 1000 მოსახლეზე (2008 წელი). ახალშობილთა სიკვდილიანობა — 60,77 ბავშვი 1000 ახალდაბადებულზე (2008 წელი).
ეკონომიკურად აქტიური მოსახლეობა (2003 წელი): 3 464 000 ადამიანი (49,2 %).
მიგრაციის დონე შეადგენს მინუს 12,9 ადამიანს 1000 მოსახლეზე (ანუ 80 001 გასულს) (2000 წელი).
რელიგია
ჟან-ბატისტ ბაგაზას მთავრობამ (1976—1987 წლები) კათოლიკური ეკლესია ჩათვალა ჰუტუს მხარდამჭერად, მადესტაბილიზებელ ელემენტად და ამიტომ შეზღუდა ლიტურგიები, აკრძალა რელიგიური შეკრებები ხელისუფლების თანხმობის გარეშე, ნაციონალიზაცია გაუკეთა კათოლიკურ სკოლებს, აკრძალა კათოლიკური ახალგაზრდული მოძრაობა და დახურა კათოლიკური რადიო და გაზეთი. 1986 წელს კანონგარეშე გამოცხადნენ იეჰოვას მოწმეები და მეშვიდე დღის ადვენტისტები. 1987 წლის სექტემბერში ბურუნდის ახალმა პრეზიდენტმა პიერ ბუიოიამ შეწყვიტა კათოლიკური ეკლესიის ყველანაირი დევნა. დღეისათვის ოფიციალური რელიგიური დღესასწაულების დიდი ნაწილი — კათოლიკურია. 2002 წელს იეჰოვას მოწმეები და მეშვიდე დღის ადვენტისტები ხელახლა აღიარეს ლეგალურ მისიონერულ ჯგუფებად, კონსტიტუციით აღიარეს რელიგიის თავისუფლება, რელიგიური თემების უმრავლესობის მეთაურებს მიანიჭეს დიპლომატიური სტატუსი.
ქრისტიანობის მიმდევარია მოსახლეობის 92,9 % (2010 წელი). ყველაზე დიდი ქრისტიანული კონფესიებია კათოლიკები (5,85 მილიონი) და ორმოცდაათიანელები (1 მილიონი). ადგილობრივი ტრადიციული სარწმუნოების მიმდევრებია ქვეყნის მოსახლეობის 5,5 %, მუსულმანია — 130 ათასი.
ტრადიციული სარწმუნოება დაფუძნებულია ბედის რწმენაზე, რომლის სახეა — იმანი და მთელი ცხოვრების და სიკეთის საწყისია. ტრადიციული სარწმუნოება ანიმიზმის ფორმაა. ითვლება, რომ ფიზიკურ ობიექტებს აქვთ საკუთარი სული. არსებობს გარდაცვლილი წინაპრებისადმი განსაკუთრებული პატივისცემა. ჰუტუს წარმოდგენით მათი სულები მოდიან ბოროტი განზრახვებით, ტუტსის წარმოდგენით კი — წინაპრების გავლენა უფრო რბილია. პირუტყვსაც ასევე აქვს სულიერი ძალა.
ენა
ქვეყანაში ოფიციალური ენებია რუანდა-ბურუნდიული და ფრანგული. ბუჟუმბურაში ვაჭრობის დროს გამოიყენება სუაჰილი, მასზე ლაპარაკობს დაახლოებით 6400 ადამიანი. საინტერესოა, რომ რუანდა-ბურუნდიულ ენაზე ლაპარაკობენ, როგორც ჰუტუს, ასევე ტუტსის წარმომადგენლები.
ეკონომიკა
ბურუნდი მსოფლიოს ერთ-ერთი უღარიბესი ქვეყანაა, სადაც მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ცხოვრობს სიღარიბის ზღვარზე ქვემოთ. ტერიტორიის დაახლოებით 50 % გამოიყენება სახნავად, 36 % — საძოვრად, დანარჩენი ფართობი უპირატესად უკავია ტყეებს და სახნავად უვარგის მიწებს. სოფლის მეურნეობაში დაკავებულია ქვეყნის მთელი შრომისუნარიანი მოსახლეობის 90 %-ზე მეტი. ყველა მოყვანილი კულტურიდან დიდი ნაწილი რჩება ბურუნდის შიდა ბაზარზე. ექსპორტის 54 %-ს შეადგენს ყავა. ასევე ექსპორტირდება ჩაი, ბამბა და ტყავი. ტანგანიიკის ტბაზე ხდება თევზის რეწვა.
მრეწველობა სუსტადაა განვითარებული. საკვების და ტექსტილის, ასევე სამშენებლო მასალების და პალმის ზეთის დასამზადებელი საწარმოები ძირითადად ეკუთვნის ევროპელებს. ისეთი რესურსები, როგორებიცაა კალის მადანი, ბასტნეზიტი, ვოლფრამი, კოლუმბიტოტანტალიტი, ოქრო და ტორფი მოიპოვება მცირე რაოდენობით. მცირე მოცულობით იწარმოება მოპოვებული ნიკელი და ურანი; პლატინის არსებული მარაგი დღემდე არ მუშავდება. ეკონომიკას სერიოზული ზარალი მიაყენა მუდმივმა ეთნიკურმა კონფლიქტებმა და სამოქალაქო ომების საფრთხემ. ქვეყანა დამოკიდებულია საერთაშორისო ეკონომიკურ დახმარებაზე და ამიტომ აქვს დიდი საგარეო ვალი. ინფლაციამ 2007 წელს შეადგინა 8,3 %, 2008 წელს — 24,5 %. 2009 წელს მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) ზრდამ შეადგინა 3,5 %.
მრეწველობა
ქვეყნის მრეწველობა სამოქალაქო ომის გამო დიდი ხნის განმავლობაში იმყოფებოდა ჩავარდნილ მდგომარეობაში. საწარმოებმა აღდგენა დაიწყეს 1998 წელს, როდესაც ამაღლდა შაქრის, რძის, საღებავის, საპნის, ბოთლების, ფარმაცევტული საქონლისა და ტექსტილის წარმოების მოცულობა, რეკონსტრუირებული იქნა ქვეყნის მთელი რიგი წამყვანი ფაბრიკები, ასევე ხელახლა აღდგა ნიკელის და ოქროს მოპოვების პროექტები.
სამრეწველო დაწესებულებების უმრავლესობა მდებარეობს ბუჟუმბურაში და მოიცავს ბამბის, ყავის, ჩაის, მცენარეული ზეთის და მერქნის გადამამუშავებელ საწარმოებს, ასევე სასმელების, საპნის, ფეხსაცმლის, ინსექტიციდების, სამშენებლო მასალების, ავეჯის მცირე საწარმოებს.
ქვეყანაში მოიპოვება კოლუმბიტოტანტალიტური მადანი, ნიკელი, ოქრო, კაოლინი, კალა და ვოლფრამი ექსპორტისთვის და კირქვა, ტორფი, ხრეში შიდა მოხმარებისათვის.
სოფლის მეურნეობა
სოფლის მეურნეობა აწარმოებს ქვეყნის მშპ-ს 33,5 %-ს (2005 წელი). ამ დარგში დასაქმებულია ქვეყნის მოსახლეობის 90 %-ზე მეტი. სახნავი მიწების საერთო ფართობი შეადგენს 1 100 000 ჰა-ს (საერთო ფართობის 43 %), სადაც 74 000 ჰა (სახნავი მიწების 6,7 %) ირწყვება.
ყავა და ჩაი ძირითადი საექსპორტო პროდუქტებია: 2001 წელს ყავის ექსპორტმა შეადგინა საერთო ექსპორტის 54 %, 2006 წელს — 67,7 %. ქვეყნის მთავრობა არეგულირებს ფასების და სავაჭრო პოლიტიკას ყავაზე, ყველა კონტრაქტი ყავის ექსპორტზე საჭიროებს დამტკიცებას. ასევე მიდის ჩაის და ბამბის წარმოების სახელმწიფო მხარდაჭერა ექსპორტის დივერსიფიკაციისთვის.
შიდა მოხმარების ძირითადი პროდუქტებია: მანიჰოტი, ლობიო, ბანანი, ბატატი, მარცვლეული კულტურები და სორგო. პლანტაციებში, რომლებიც მდებარეობენ ტანგანიიკის ტბის ნაპირის გასწვრივ, მოჰყავთ პალმის ზეთი. მთიან რაიონებში კი მოჰყავთ თამბაქო და ხორბალი.
მიწადმოქმედების პროდუქტების წარმოების მოცულობამ 2005 წელს შეადგინა: ბანანი 1 600 000 ტონა, ბატატი 835 000 ტონა, მანიჰოტი 710 000 ტონა, ლობიო 220 218 ტონა, სიმინდი 123 000 ტონა, სორგო 67 947 ტონა, ბრინჯი 67 947 ტონა, ტარო 62 000 ტონა, წიწიბურა 33 500 ტონა, ყავა 7800 ტონა, ჩაი 7500 ტონა, ბამბა 4654 ტონა.
ტრადიციულად სოციალური მდგომარეობა ბურუნდუში დამოკიდებული იყო პირუტყვის რაოდენობაზე. ამასთან და ცუდ სანიტარულ პირობებთან დაკავშირებით ქვეყანაში დაგროვდა დაბალი მწარმოებლობის მქონე დიდი რაოდენობით პირუტყვი. მაგალითად, თითოეულ ძროხას საშუალოდ მოაქვს მხოლოდ 350 ლიტრი რძე წელიწადში (საშუალო მსოფლიო დონის 17 %).
თხების სულადობა შეადგენს 750 000 სულს, მსხვილი რქოსანი საქონელის — 396 000 სულს, ცხვრების — 243 000 სულს (2005 წელი), ღორების — 61 000 სულს, ქათმების — 4 მილიონ სულს (1999 წელი). რძის წარმოება შეფასებულია 23 000 ტონად (1999 წელი). შეფასებითი ხორცის მოხმარება სულ შეადგენს 48 კალორიას დღე-ღამეში ერთ ადამიანზე (მსოფლიო საშუალო ხორცის მოხმარების 10 %).
ტრანსპორტი და კომუნიკაციები
ქვეყანას არა აქვს არც ზღვაზე გასასვლელი და არც რკინიგზა. საავტომობილო გზების საერთო სიგრძე შეადგენს 12 322 კმ-ს (2004 წელი), აქედან მხოლოდ 7 %-ია ასფალტირებული. მსუბუქი ავტომობილების რაოდენობაა — 19 800 ცალი, სატვირთოსი და ავტობუსების — 14 400 ცალი.
საჰაერო ტრანსპორტს წარმოადგენს კომპანია Air Burundi, რომელიც ახორციელებს გადაფრენებს ქვეყნის შიგნით, ასევე რუანდაში, ტანზანიაში და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. საერთაშორისო ავიაგადაფრენებს ასევე ახორციელებენ კომპანიები Air Zaïre, Sabena და სხვები. ბუჟუმბურას აეროპორტი საერთაშორისოა, წელიწადში (2005 წელი) იღებს 73 072 მგზავრს, აგზავნის 63 908 მგზავრს, ჩამოცლილი ტვირთი — 3093 ტონა, დატვირთული — 188 ტონა. ასევე არსებობს 7 უფრო მცირე აეროპორტი და ერთი აეროდრომი ვერტმფრენების დასაჯდომად.
ქვეყნის 1000 მაცხოვრებელზე მოდის 20 მობილური და 4,1 სტაციონარული ტელეფონი (2005 წელი), 4,8 პერსონალური კომპიუტერი (2004 წელი), 7,7 ინტერნეტის ქსელის მომხმარებელი (2006 წელი).
ენერგეტიკა
2005 წელს ბურუნდიში ნაწარმოები იქნა 137 მილიონი კვტ/სთ ელექტროენერგია (99 % ჰიდროელექტროსადგურების ხარჯზე), მოხმარებამ შეადგინა 161,4 მილიონი კვტ/სთ. ყველა ნავთობპროდუქტს ქვეყანა ყიდულობს კენიიდან და ტანზანიიდან. მოხმარებული ენერგიის ძირითად ნაწილს (94 %) უზრუნველყოფენ მერქანი და ტორფი.
ვალუტა
ეროვნული ვალუტაა ბურუნდის ფრანკი (BIF), რომელიც ბრუნვაში შემოვიდა 1964 წლის 19 მაისს, როდესაც რუანდის და ბურუნდის ემისიის ბანკის ბანკნოტები ნომინალებით 5, 10, 20, 50, 100, 500 და 1000 ფრანკი დაბეჭდა ბურუნდის სამეფოს ბანკმა ქვეყანაში მიმოქცევისთვის.
საგარეო ეკონომიკური კავშირები
იმპორტი (2006 წელი): 429,6 მილიონი აშშ-ის დოლარი (სამანქანო მოწყობილობები — 21,3 %, სატრანსპორტო მოწყობილობები — 15,7 %, მინერალური საწვავი — 13,4 %, ლითონკონსტრუქციები — 7,2 %, ფარმაცევტული საქონელი — 6,6 %). ძირითადი მომწოდებლები: საუდის არაბეთი (12,6 %), ბელგია და ლუქსემბურგი (11,7 %), კენია (8,2 %), იაპონია (7,8 %), რუსეთი (4,7 %), დიდი ბრიტანეთი (4,6 %).
განათლება
განათლება სავალდებულოა ბავშვებისათვის 7-დან 13 წლამდე. დაწყებითი განათლება გრძელდება 6 წელი და სწავლება მიმდინარეობს კირუნდის და ფრანგულ ენებზე. სწავლება საშუალო სკოლებში გრძელდება 7 წელი, საშუალოპროფესიონალურ სასწავლო დაწესებულებებში — 5 წელი. ერთადერთი უმაღლესი სასწავლო დაწესებულებაა 1960 წელს დაარსებული ბურუნდის უნივერსიტეტი.
განათლების სფეროში მწვავე პრობლემაა მომზადებული მასწავლებლების და ადმინისტრაციული პერსონალის მცირე რაოდენობა. მეორე პრობლემად რჩება დისკრინიმაცია ეთნიკური თვალსაზრისით, რაც გამოიხატება ტუტსის ხალხის წარმომადგენელთა სიჭარბე საშუალო სასწავლო დაწესებულებებში და უნივერსიტეტში.
მოსახლეობის განათლებამ (15 წლიდან უფრო ზევით) 2003 წელს შეადგინა 51,6 % (მამაკაცების — 58,5 %, ქალების — 45,2 %.
1 1998 წლის მონაცემები
ჯანდაცვა
ქვეყანა განიცდის კვალიფიკაციური სამედიცინო პერსონალის და მედიკამენტების საკმაო ნაკლებობას, რის გამოც ხდება მენინგიტის და ქოლერის რეგულარული ეპიდემია, სასიკვდილო შემთხვევების დიდი რაოდენობით. სამედიცინო დახმარების მიღება გაძნელებულია მოსახლეობის დაბალ ცხოვრების დონეზე.
ქვეყანაში 1 ექიმი მოდის 37 581 მოსახლეზე (სულ 200 ექიმი), 1 საავადმყოფოს საწოლი — 1657 მოსახლეზე (სულ 3380 საწოლი) (2004 წელი). 2001 წლის ბოლოსათვის, შიდსით დაავადებული ადამიანთა რიცხვი შეფასებული იყო 390 ათას ადამიანად (მათ შორის 8,3 % მოზრდილი ადამიანები). ბურუნდიში შიდსის ეპიდემიით დაავადებულთა შემცირების ტენდენციამ, რომელიც შემჩნეულია 1990-იანი წლების ბოლოდან, მიაღწია 2005 წელს შიდსით დაავადებული მოზრდილი მოსახლეობის 3,3 %-ის ნიშნულს, რის შემდეგაც ისევ დაიწყო მატება.
მასმედია
მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში ოფიციალურად არ არის არანაირი შეზღუდვა სიტყვის თავისუფლებაზე, ხელისუფლება აკონტროლებს ერთადერთ ყოველდღიურ გაზეთს — Le Renouveau du Burundi, ორ მთავარ რადიოსადგურს და ტელემაუწყებლობას.
პერიოდული გამოცემები:
ერთადერთი სატელევიზიო არხი La Radiodiffusion et Télévision Nationale de Burundi (RTNB) კონტროლირდება ხელისუფლების მიერ, მაუწყებლობს კირუნდიზე, სუაჰილიზე, ფრანგულ და ინგლისურ ენებზე. დაარსდა 1984 წელს და ფერად გადაცემებს გადმოსცემს 1985 წლიდან. ტელევიზორების რაოდენობა 1000 ადამიანზე — 37 ცალი (2004 წელი).
რადიო ინფორმაციის ძირითადი წყაროა ქვეყნის მოსახლეობისათვის. ბურუნდიში მოქმედებენ:
ახალი ამბების სააგენტოები:
2006 წელს ქვეყანაში დაფიქსირდა 60 000 ინტერნეტის ქსელის მომხმარებელი. მაგრამ უკვე 2009 წელს ინტერნეტის ქსელის მომხმარებელთა რაოდენობა გაიზარდა 157 800-მდე
აკონის უდაბნო
მინი|250პქ|აკონას უდაბნო აკონის უდაბნო (Deserto di Accona) — ნახევრადმშრალი ტერიტორია იტალიაში, სიენის პროვინციაში, ტოსკანის რეგიონში.
ბურუნდი
ლიტერატურა
მოსახლეობის გაუნათლებლობის და სიღარიბის მაღალი დონის გამო ქვეყანაში ლიტერატურა პრაქტიკულად არ არსებობს. მაგრამ ქვეყანაში გავრცელებულია ზეპირი ფოლკლორი, მათ შორის ლეგენდები, იგავები, ლექსები, ანდაზები, გამოცანები და სიმღერები, რომელთაგანაც ზოგიერთმა ყურადღება მიიპყრო და გადაითარგმნა ფრანგულ ენაზე. არსებობს მთელი რიგი ეპიკური პოემა ცხოველებზე. მონათხრობები და ისტორიები ახალი ამბების გადმოცემის ერთ-ერთი ხერხია. ბურუნდიში ყველაზე უფრო მეტად ფასდება მონათხრობი და არა გადმოცემული ფაქტების უტყუარობა.
აკონის უდაბნო
ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელი აქ 600 მმ-ს შეადგენს, ამიტომ გაყვანილია მსხვილი საირიგაციო სისტემა.
ბურუნდი
მუზეუმები და ბიბლიოთეკები
შემონახულია ქვეყნის მმართველების მრავალრიცხოვანი სასახლეებიდან ერთ-ერთი — მვამი. გიტეგში მდებარეობს ეროვნული მუზეუმი (დაარსებულია 1955 წელს), რომელშიც ინახება ხალხური შემოქმედების ექსპონატები, ისტორიული დოკუმენტები და საგნები, მასთან ერთად ასევე ფუნქციონირებს ბიბლიოთეკა. აღმოსავლეთ აფრიკაში ქალაქი ცნობილია ხელსაქმეობითი ნაკეთობებით. ბუჟუმბურაში 1977 წელს დაარსებულ Musée Vivant-ში ინაზება ექსპონატები, რომელიც აშუქებს ქვეყნის ცხოვრების ყველა ასპექტს.
აკონის უდაბნო
შუა საუკუნეებში, უდაბნოში მდებარეობდა მონტე-ოლივეტოს სააბატო.
ბურუნდი
მუზეუმები და ბიბლიოთეკები
ბურუნდიში მდებარეობს 60 ბიბლიოთეკა, რომელთაგან ყველაზე დიდები იმყოფებიან დედაქალაქში და მის შემოგარენში: საჯარო ბიბლიოთეკა (27 000 ტომი), ბურუნდის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკა (192 000 ტომი), ფრანგული კულტურული ცენტრის ბიბლიოთეკა (33 000 ტომი).
აკონის უდაბნო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის უდაბნოები
ბურუნდი
მუსიკა და ცეკვები
ძირითადი მუსიკალური ინსტრუმენტებია ინანგა (კირუნდი — inanga), იდონო (კირუნდი — idono), იკიჰუსეჰამა (კირუნდი — ikihusehama), იკიმბე (კირუნდი — ikimbe) და სხვა. ბარაბნები ცხოვრებაში არა მარტო მუსიკალური ინსტრუმენტების როლს ასრულებენ, არამედ გამოხატავენ ხელისუფლების და სტატუსის სიმბოლოებს.
ქვეყნის ყველაზე უფრო ცნობილი ბარაბნების ანსამბლია The Royal Drummers of Burundi, რომელიც შედგება 20 ადამიანისგან, რომლებმაც ბარაბანზე დაკვრის ცოდნა მიიღეს წინა თაობებიდან. 1960-იანი წლებიდან დაწყებული ანსამბლმა დაიწყო საკონცერტო გასვლები მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში, გამოუშვა ალბომები Batimbo (Musiques Et Chants) (1991 წელი), Live at Real World (1993 წელი) და The Master Drummers of Burundi (1994 წელი).
ბარაბანზე შესრულებას ხშირად თან მოსდევს ცეკვები. ერთ-ერთი ყველაზე ბურუნდიული ცეკვაა ბუდემერა (კირუნდი — Budemera). მოცეკვავეები ასრულებენ ბუდემერას წრეში, ბელადს ხელში უკავია ძროხის კუდი. მომღერლები ცეკვის დროს ადიდებენ ქორწილს, ადამიანურ ურთიერთობას, ქალების სილამაზეს და ასე შემდეგ.
ღირსშესანიშნაობები
მიუხედავად ქვეყნის ეკონომიკური ჩამორჩენილობისა, ბურუნდიში არსებობს ბევრი ობიექტი, რომლებსაც სტუმრობენ ტურისტები. ესაა ყოფილი დედაქალაქი ბუჟუმბურა პარლამენტის შენობებით და ყოფილი კოლონიალური ადმინისტრაციით, ახლანდელი დედაქალაქი გიტეგა სამეფო დარბაზით. ბუნებრივ ტურისტულ ობიექტებს შორის ყველაზე უფრო პოპულარულია კაგერის ჩანჩქერები, კიბაბის ცხელი წყაროები, რუზიზის და რუვუბუს ეროვნული პარკები, მაკამბას და ბურურის ბუნებრივი რეზერვატები, ტანგანიიკის ტბა.
სპორტი
ბურუნდი მონაწილეობს ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში 1996 წლიდან და იქ აგზავნის მოცურავეებს და მძლეოსნებს. ბურუნდიელი სპორტსმენებიდან ერთადერთი მედალი მოპოვებული აქვს ვენუსტე ნიიონგაბოს, რომელმაც სენსაციურად მოიგო ოქრო მძლეოსნობაში 1996 წლის ატლანტის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 5000 მეტრზე გარბენში. ამ მძლეოსანმა 1995 წლის ძალოსნობის მსოფლიოს ჩემპიონატზე მოიგო ბრინჯაოს მედალი 1500 მეტრ დისტანციაზე.
ბურუნდის საფეხბურთო ასოციაცია (Fédération de Football du Burundi) დაფუძნდა 1948 წელს, ფიფას წევრია 1972 წლიდან. ახალგაზრდული ნაკრები ფეხბურთში მონაწილეობდა ფიფას 20 წლამდელთა მსოფლიო ჩემპიონატზე ყატარში 1995 წელს, სადაც ჯგუფური ეტაპის შემდეგ გამოეთიშა ტურნირს.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები კატეგორია:ფრანგულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
სამედიცინო პარაგრაფები
„სამედიცინო პარაგრაფები“ — XVIII საუკუნის (1714 -1724) სამედიცინო ძეგლი, რომლის ავტორია ვახტანგ VI. წიგნი შედგება 37 პარაგრაფისაგან, სადაც ძირითადად დახასიათებულია არაორგანული წარმოშობის სამკურნალო საშუალებანი, მათ შემზადების და გამოყენების წესები. აღწერილია წამლები, რომნლებსაც იყენებდნენ ხველების, გულის, კუჭ-ნაწლავის, ფილტვების, სახსრების და სხვა დაავადებათა დროს. დახასიათებულია კოსმეტიკური საშუალებანი — მათეთრებელი მალამო, სურნელოვანი ნაერთები, თმის შავი საღებავი, თმის ამოსაყვანი წამლები და სხვა. ტექსტში შეინიშნება რუსული და ლათინური ტერმინოლოგიის გავლენა, რაც იმას მოწმობს, რომ ავტორი კარგად იცნობს რუსულ და ევროპულ მედიცინას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული სამედიცინო ლიტერატურა
ბიბლიოთეკა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტერმინით ბიბლიოთეკა შეიძლება აღნიშნული იყოს:
ცხოვრება
ცხოვრება — 1952 წლის იაპონური ფილმი. მისი რეჟისორია აკირა კუროსავა. ფილმში მონაწილეობს ტაკაში შიმურა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იაპონური ფილმები კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები კატეგორია:1952 წლის ფილმები
რააზიკუს მუნიციპალიტეტი
რააზიკუს მუნიციპალიტეტი (Raasiku vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, ჰარიუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰარიუმაას მუნიციპალიტეტები
ცელნამგალა ვეშაპი
სქოლიო
კატეგორია:ვეშაპისნაირნი კატეგორია:დელფინისებრნი
აპლიკაციის პროგრამირების ინტერფეისი
აპი შეიძლება დაიწეროს აპლიკაციებისთვის, ბიბლიოთეკებისთვის, საოპერაციო სისტემებისთვის და სხვათათვის.
სქოლიო
კატეგორია:აპლიკაციის პროგრამირების ინტერფეისები კატეგორია:პროგრამირება
ტუხოვიშტა
ტუხოვიშტა (Туховища) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 815 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
დაღესტნური ენები
thumb|400px| {{legend|#E2E27E|ნახური ენები}} {{legend|#86CF8C|ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ენები}} {{legend|#4693B2|დარგუული ენები}} {{legend|#3C3276|ლაკური ენა}} {{legend|#CAFE5B|ლეზგიური ენები და ხინალუღური}} დაღესტნური ენები (შემოკ. — დაღ.) — მრავალრიცხოვანი მონათესავე ენების ჯგუფი; შედის ნახურ-დაღესტნურ ენათა ჯგუფში გავრცელებულია დაღესტნის რესპულიკასა და აზერბაიჯანის ჩრდილოეთ ზოლში. გამოიყოფა რამდენიმე ქვეჯგუფი: ხუნძურ-ანდიური-დიდოური, ლეზგიური და დარგუული ენები და აგრეთვე ლაკური და ხინალუღური ენები. განეკუთვნება კავკასიურ ენათა ოჯახს (ქართული კავკასიოლოგიის სკოლის მიხედვით იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახს)
ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ენები
ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ენები გავრცელებულია დაღესტნის მთიანეთის ცენტრალურ და დასავლურ ნაწილში, აგრეთვე აზერბაიჯანის ზაქათალის რაიონში. ხუნძური სამწერლობო ენაა, ანდიური (ანდიური, ბოთლიხური, ღოდობერიული, ჭამალალური, ბაგვალალური, ტინდიური, კარატული, ახვახური) და დიდოური ენები კი (დიდოური, ხვარშიული, ჰინუხური, ჰუნზიბური, ბეჟიტური) — უმწერლობო. ამ ენებზე მეტყველთათვის სალიტერატურო ენაა ხუნძური. თითოეულ ამ უმწერლობო ენაზე დაახლოებით 3-5 ათ. კაცი ლაპარაკობს (საერთოდ ხუნძურ ენაზე დაახლოებით 400 ათ. კაცი). ანდიურ ენათაგან ზოგიერთი შეიძლება ერთმანეთის კილოებად ჩაითვალოს. ასეთივე მდგომარეობაა დიდოურ ენებშიც.
ლაკური და დარგუული ენები
ლაკური და დარგუული გავრცელებულია დაღესტნის ცენტრალურ ნაწილში. ორივე ენა სამწერლობოა. ლაკური დიალექტურად ერთგვაროვანია, დარგუულს კი ერთმანეთისაგან მნიშვნელოვნად განსხვავებული დიალექტები აქვს (მ. შ. კუბაჩური).
ლეზგიური ენები და ხინალუღური
ლეზგიური ენებია: ლეზგიური, თაბასარანული, აღულური, რუთულური, წახური, არჩიბული, კრიწული, ბუდუხური, ხინალუღური, უდიური. ლეზგიურ ენათა უმეტესობა სამხრეთ დაღესტანშია გავრცელებული, ზოგი კი (კრიწული, ბუდუხური, ხინალუღური, უდიური, ნაწილობრივ წახურული) — აზერბაიჯანში (უდიების ერთი სოფელი არის საქართველოში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში). ლეზგიურ ენათაგან სამწერლობოა ლეზგიური და თაბასარანული. არჩიბული და ხინალუღური მნიშვნელოვნად შორდება საერთო ლეზგიურ ნორმას. ზოგი თავისებურება აქვს უდიურსაც.
ზოგადი დახასიათება
დაღესტნურ ენათა ბგერითი სისტემა სხვადასხვანმაირია. ენათა უმეტესობაში 4-5 მარტივი ხმოვანია, ზოგან დასტურდება გრძელი და ნაზალიზებული ხმოვნები (ანდიურ ენებში), ფარინგალიზებული ხმოვნები (უდიურში), ლაბიალიზებული ხმოვნები (დიდოურ ენებში). თანხმოვანთა სისტემა რთულია. ხშულ თანხმოვანთა სამეულები (მჟღერი-ფშვინვიერი-მკვეთრი) გვხვდება ყველა ენაში; ხშირია დაპირისპირება ყრუ თანხმოვნებში ინტენსივობის ხარისხით (ძლიერი-სუსტი; ხუნძურში, დარგუულში, ლეზგიურში), გვხვდება პალატალიზებული, ლაბიალიზებული და ფარინგალიზებული თანხმოვნებიც.
მორფოლოგიაში აღსანიშნავია გრამატიკული კლასის სემანტიკური კატეგორიის არსებობა. ზოგ ენაში ეს კატეგორია გამქრალია. კლასებად დაყოფისას ჩვეულებრივ ერთმანეთს უპირისპირდება ადმაიანის და ნივთის კლასები, რომელიც ზოგჯერ დიფერენცირებულია მამაკაცთა და ქალთა, ნივთთა და ცხოველთა კლასებად. ბრუნება განვითარებულია. გამოიყოფა 4-5 ძირითადი ბრუნვა და 2-3 ათეული თანდებულიანი ანუ ადგილობითი ბრუნვა. ყველა ენაში დასტუყრდბეა ერგატივი, რომლიეც გამოყენებულია გარდამავალი ზმნის ქვემდებარის აღსანიშნავად. სახელობითი გაუფორმებელია. სახელობითის ფუძე უპირისპირდება სხვა ბრუნვათა ფუძეს. ნაცვალსახელებში ბევრგან გარჩეულია ინკლუზიგი და ექსკლუზივი.
სინტაქსში გარდამავალ ზმნას ერგატიული კონსტრუქცია აქვს, გარდაუვალს — მონიმატიური; გრძნობა-აღქმის ზმნებს — დატიური ან ლოკატიური. რთული დამოკიდებული წინადადების ნაცვლად ჩვეულებრივია მიმღეობიანი, აბსოლუტივიანი და მსგავსი კონსტრუქციები.
საკუთარი ლექსიკა საკმაოდ კარგადაა დაცული; მრავლად გვხვდება როგორც მეზობელი ენებიდან, ისე არაბულიდან, სპარსულიდან, თურქულიდან შემოსული სიტყვები. ბოლო ხანებში მეტად მნიშვნელოვანია რუსულიდან ნასესხები ლექსიკის როლი.
დაღესტანში სალიტერატურო ენები ამჟამად იყენებენ რუსულ გრაფიკის საფუძველზე შექმნილ ანბანს. ადრე (XVIII საუკუნიდან) შეეცადნენ გამოეყენებინათ არაბული ანბანი (ლაკურზე, ხუნძურზე). დაღესტანში გვხვდება ქართული წარწერებიც (არაუგვიანეს XIV საუკუნისა), ზოგი მათგანი ქართულ-ხუნძურია.
სქოლიო
კატეგორია:დაღესტნური ენები
მიმდევრობითი და პარალელური წრედები
ორკლემიანი კომპონენტები და ელექტრული წრედები შესაძლოა შეერთებული იყოს მიმდევრობით ან პარალელურად. მიღებულ ელექტრულ წრედს ექნება ორი კლემა, და შესაძლებელია შეერთებული იყოს მიმდევრობით ან პარალელურ ტოპოლოგიაში. ორკლემიანი „სხეული“ შეიძლება იყოს ელექტრული კომპონენტი (მაგ. რეზისტორი) ან ელექტრული წრედი (მაგ. მიმდევრობით შეერთებული რეზისტორები), რაც დამოკიდებულია მხოლოდ და მხოლოდ პერსპექტივაზე. ამ სტატიაში სიტყვა „კომპონენტი“ აღნიშნავს ორკლემიან „სხეულს“, რომელიც მონაწილეობს მიმდევრობით/პარალელურ წრედებში.
მიმდევრობით შეერთებული კომპონენტები ერთმანეთს უკავშირდება ერთ „ელექტრულ გზაზე“ და ყოველ კომპონენტში გადის ერთი და იგივე დენი, რომელიც ტოლია წრედში გამავალი დენისა. წრედის ძაბვა კი თითოეული კომპონენტის ძაბვათა ჯამის ტოლია.
პარალელურად შეერთებული კომპონენტები ერთმანეთს ერთზე მეტი გზით უკავშირდება და ყოველ მათგანს ერთი და იგივე ძაბვა აქვს, რომელიც ტოლია წრედის ძაბვის. წრედის დენი კი თითოეულ კომპონენტში გამავალი დენის ჯამის ტოლია.
უკანასკნელი ორი წინადადება ეკვივალენტურია, გარდა ძაბვისა და დენის ურთიერთჩანაცვლების შემთხვევებისა.
წრედს, რომელიც შედგება მხოლოდ და მხოლოდ მიმდევრობით შეერთებული კომპონენტებისგან, ეწოდება მიმდევრობითი წრედი; ანალოგიურად, მხოლოდ და მხოლოდ პარალელურად შეერთებული კომპონენტებისგან შემდგარ წრედს ეწოდება „პარალელური წრედი“. წრედების უმეტესობა მიმდევრობითი და პარალელური წრედების კომბინაციად მოიაზრება, ისევე, როგორც სხვა განლაგებები.
მიმდევრობით წრედში დენის ძალა ყოველი კომპონენტისთვის მუდმივია, ხოლო ძაბვა მთელ წრედში თითოეული კომპონენტის ძაბვათა ვარდნის ჯამის ტოლია. პარალელურ წრედში ძაბვა ყოველი კომპონენტისთვის მუდმივია, ხოლო დენის ძალა თითოეული კომპონენტში გამავალი დენის ძალების ჯამის ტოლია.
განვიხილოთ უბრალო წრედი, რომელიც შედგება ოთხი ნათურასგან და 12-ვოლტიანი ბატარეისგან. თუკი სადენი ბატარეას აკავშირებს ერთ ნათურასთან, შემდეგ მეორესთან, შემდეგ მესამესთან, შემდეგ მეოთხესთან, შემდეგ კი კვლავ ბატარეასთან, ვამბობთ, რომ ნათურები შეერთებულია მიმდევრობით. თუკი ყოველი ნათურა ბატარეას სადენით ცალ-ცალკე უკავშირდება, მაშინ ვამბობთ, რომ ნათურები შეერთებულია პარალელურად. თუკი ოთხი ნათურა მიმდევრობითაა შეერთებული, ყოველ მათგანში გადის ერთი და იგივე დენის ძალა, ხოლო ძაბვის ვარდნა თითო ნათურაში 3 ვოლტია, რაც, შესაძლოა, მათ გასანათებლად საკმარისი არ აღმოჩნდეს. თუკი ნათურები პარალელურადაა შეერთებული, დენის ძალა გადანაწილდება, ხოლო ძაბვის ვარდნა თითოეულზე 12 ვოლტი იქნება, რაც საკმარისია მათ გასანათებლად.
მიმდევრობითი შეერთებისას ყოველი კომპონენტი უნდა მუშაობდეს, რათა წრედი შეიკრას. თუკი მიმდევრობით წრედში ერთ-ერთი ნათურა დაიწვება, მთელი წრედი დაიშლება. პარალელური შეერთებისას ყოველ ნათურას თავისი წრედი აქვს, ამიტომაც ერთის გარდა ყველა ნათურაც რომ დაიწვას, იგი მაინც იმუშავებს.
მიმდევრობითი წრედები
მიმდევრობით წრედებს ზოგჯერ ნაკად-დაწყვილებულად ან გვირილის ჯაჭვად დაწყვილებულად მოიხსენიებენ. მიმდევრობით წრედში ელექტრული დენი ყოველ კომპონენტში გადის. შესაბამისად, მიმდევრობით შეერთებულ კომპონენტებში ერთი და იგივე დენის ძალაა.
მიმდევრობით წრედში დენს გასავლელად მხოლოდ ერთი გზა აქვს. მიმდევრობითი წრედის ნებისმიერ წერტილში გახსნა ან გაწყვეტა გამოიწვევს მთლიანი წრედის „გახსნას“ ან მუშაობის შეწყვეტას. მაგალითად, თუკი ნაძვის ხის ერთმანეთის მიყოლებით განლაგებული ნათურებიდან ერთ-ერთს მაინც ამოვიღებთ ან დაიწვება, დანარჩენი ნათურებიც მუშაობას შეწყვეტენ.
დენი
მიმდევრობით წრედში დენის ძალა ყოველ კომპონენტში ერთნაირია.
ძაბვა
მიმდევრობით წრედში ძაბვა თითოეულ კომპონენტზე (წინაღობის ერთეულებზე) ძაბვათა ვარდნის ჯამის ტოლია.
წინაღობის ერთეულები
მიმდევრობით შეერთებული ორი ან მეტი რეზისტორების საერთო წინაღობა მათი ინდივიდუალური წინაღობათა ჯამის ტოლია:
Rს
-ში ინდექსი ს აღნიშნავს სრულ, ჯამურ სიდიდეს,
Rმ
-ში ინდექსი მ აღნიშნავს „მიმდევრობას“, ხოლო
— წინაღობას.
ელექტრული გამტარობა წარმოადგენს წინაღობის უკუსიდიდეს. შესაბამისად, მიმდევრობით შეერთებული რეზისტორების საერთო გამტარობა გამოითვლება შემდეგი ფორმულით:
განსაკუთრებულ შემთხვევაში, სადაც მიმდევრობით წრედში ორი გამტარობაა, სრული გამტარობა ტოლია:
ინდუქტორები
ინდუქტორებიც ამავე წესს ემორჩილებიან, მიმდევრობით წრედში დაუწყვილებელ ინდუქტორთა ჯამური ინდუქცია თითოეული ინდუქციის ჯამის ტოლია:
ზოგ შემთხვევაში რთულია მეზობელ ინდუქტორებს შორის ზეგავლენის არიდება, ვინაიდან ერთი კომპონენტის მაგნიტური ველი მეზობელი კომპონენტების ველებში იხლართება. ეს ურთიერთზეგავლენა აღინიშნება M საერთო ინდუქციით. მაგალითად, თუკი ორი ინდუქტორი ერთმანეთთან მიმდევრობითაა შეერთებული, შესაბამისი ინდუქციის ორი შესაძლებლობა არსებობს იმისდა მიხედვით, თუ როგორ ზეგავლენას ახდენენ ერთმანეთზე მათი მაგნიტური ველები.
შესაბამისად,
შექცევადობის პრინციპით M_{ij} = M_{ji}, ასე რომ შესაძლებელია ბოლო ორი ჯგუფის გაერთიანება. პირველი სამი წევრი წარმოადგენს სხვადასხვა კოჭის თვითინდუქციების ჯამს. ფორმულა მარტივად ფართოვდება ურთიერთდაწყვილებით მიმდევრობით შეერთებულ კოჭათა ნებისმიერი რაოდენობისთვის. ამ მეთოდით შესაძლებელია ნებისმიერი განივი-მკვეთი ფორმის მქონე მავთულის კოჭის თვითინდუქციის გამოთვლა, რისთვისაც საჭიროა მავთულის თითოეული ხვეულის დანარჩენ ხვეულთა შორის არსებული ურთიერთინდუქციების ჯამის პოვნა იმის გათვალისწინებით, რომ ამ კოჭაში თითოეული ხვეული მიმდევრობითაა შეერთებული.
კონდენსატორები
კონდენსატორები ემორჩილებიან იმავე კანონს შებრუნებულად. მიმდევრობით შეერთებული კონდენსატორების ჯამური ელექტროტევადობა არის ინდივიდუალური ელექტროტევადობების შებრუნებული ჯამის ტოლი:
ეკვივალენტურად გამოითვლება ელასტიკურობა (ელექტროტევადობის შებრუნებული სიდიდე), მიმდევრობითი წრედის ჯამური ელასტიკურობა თითოეული კონდენსატორის ელასტიკურობათა ჯამის ტოლია.
ელემენტები და ბატარეები
ბატარეა ელექტროქიმიური ელემენტების ნაკრებია. თუკი ელემენტები შეერთებულია მიმდევრობით, ბატარეის ძაბვა ელემენტთა ძაბვის ჯამის ტოლია. მაგალითად, 12-ვოლტიანი აკუმულატორი შეიცავს მიმდევრობით შეერთებულ ექვს 2-ვოლტიან ელემენტს. ზოგიერთ სატრანსპორტო საშუალებას, როგორიცაა ტრაქტორი, აქვს მიმდევრობით შეერთებული ორი 12-ვოლტიანი ბატარეა, რათა 24-ვოლტიანი სისტემა საკმარისი დენით მომარაგდეს.
პარალელური წრედები
თუკი ერთზე მეტი კომპონენტი პარალელურადაა შეერთებული, მათ ბოლოებზე ერთი და იმავე პოტენციალთა სხვაობაა (ძაბვა). პოტენციალთა სხვაობათა ყოველ კომპონენტზე ერთი სიდიდისაა და მათი პოლარულობა ერთნაირია. წრედის დენის ძალა თითოეულ კომპონენტში გამავალი კირხჰოფის დენის კანონის მიხედვით დენის ძალების ჯამის ტოლია.
დენი
თითოეულ რეზისტორში გამავალი დენის ძალა გამოითვლება ომის კანონით. ძაბვის ფრჩხილებს გარეთ გატანით მიიღება:
წინაღობის ერთეულები
ყოველი კომპონენტის სრული წინაღობის არის თითოეული კომპონენტის R_i შებრუნებულ წინაღობათა ჯამის შებრუნებული სიდიდე. სრული წინაღობა ყოველთვის არის უმცირეს წინაღობაზე ნაკლები:
ორი რეზისტორისთვის შეუბრუნებელი ფორმულა შედარებით მარტივია:
ეს ხშირად ამოიხსნება მნემონიკური „ნამრავლი შეფარდებული ჯამთან“ ხერხით.
პარალელურად შეერთებული N რაოდენობის რეზისტორებისთვის შებრუნებული ჯამის ფორმულა მარტივდება შემდეგი ფორმით:
ამგვარად:
R_i წინაღობის კომპონენტში გამავალი დენის ძალის საპოვნელად გამოიყენება კვლავ ომის კანონი:
კომპონენტებში დენის ძალა ნაწილდება მათი შებრუნებული წინაღობის მიხედვით, ასე რომ, ორი რეზისტორის შემთხვევაში,
პარალელურად შეერთებული მოწყობილობების აღსაწერად წინად გამოიყენებოდა ტერმინი „მრავალი“, მაგალითად, რკალური ნათურების მრავალი კავშირი.
ვინაიდან ელექტრული გამტარობა G წინაღობის უკუსიდიდეა, პარალელური შეერთებული რეზისტორების საერთო წინაღობის ფორმულა იღებს შემდეგ სახეს:
სრულ გამტარობისა და წინაღობას დამატებითი კავშირი აქვთ: მიმდევრობითი შეერთების წინაღობის ფორმულა იგივეა, რაც პარალელური შეერთების გამტარობისა, და პირიქით.
ინდუქტორები
ინდუქტორებიც ამავე კანონს ემორჩილებიან, პარალელურად შეერთებული დაუწყვილებელი ინდუქტორების სრული ინდუქცია ინდივიდუალური ინდუქციის შებრუნებულ სიდიდეთა ჯამის უკუსიდიდის ტოლია:
როცა ინდუქტორები მოთავსებულია ერთმანეთის მაგნიტურ ველებში, საერთო ინდუქციის გამო ეს მიდგომა მცდარია. თუ პარალელურად შეერთებული ორ კოჭას შორის არსებული ინდუქციაა M, შესაბამისი ინდუქცია გამოითვლება:
როცა L_1 = L_2
M-ის ნიშანი დამოკიდებულია მაგნიტური ველების ურთიერთზეგავლენაზე. ორი მჭიდროდ დაწყვილებული კოჭას ჯამური ინდუქცია ძალიან ახლოსაა ყოველი კოჭას ინდუქციასთან. თუკი ერთ-ერთი კოჭას პოლარულობა შებრუნებულია და M უარყოფითია, მაშინ პარალელური ინდუქცია თითქმის ნულის ტოლია ან ასეთი კომბინაცია თითქმის არაინდუქციურია. „მჭიდროდ დაწყვილებული“ კოჭების შემთხვევაში მიჩნეულია, რომ M დაახლოებით L-ის ტოლია. მეორეს მხრივ, თუკი ინდუქციები ერთმანეთის ტოლი არაა და კოჭები მჭიდროდაა დაწყვილებული, შესაძლოა შეიქმნას მოკლე ჩართვის პირობები და დენის ძლიერი ცირკულაციები M-ის ნებისმიერი (დადებითი ან უარყოფითი) ნიშნისათვის, რამაც შეიძლება პრობლემები გამოიწვიოს.
სამზე მეტი ინდუქტორის შემთხვევა კიდევ უფრო რთულია და უნდა განიხილოს მათი საერთო ინდუქციები თითოეული ინდუქტორის მიმართ, ინდუქციები საკუთარი თავის მიმართ, და ამ ინდუქციების ზეგავლენა თითოეულ ინდუქტორზე. სამი კოჭას შემთხვევაში არსებობს სამი საერთო ინდუქცია M_{12}, M_{13} და M_{23}. ამის გამოთვლის საუკეთესო გზაა მატრიცების მეთოდი და L მატრიცის (ამ შემთხვევაში 3×3) ინვერსიული მატრიცის წევრების შეკრება.
შესაბამის ფორმულას აქვს ასეთი ფორმა:
კონდენსატორები
პარალელურად შეერთებული კონდენსატორების სრული ელექტროტევადობა არის თითოეული კონდენსატორის ელექტროტევადობათა ჯამი:
კონდენსატორთა პარალელური განლაგებისას მოქმედი ძაბვა ყოველთვის შეზღუდულია უმცირესი ძაბვის მქონე ინდივიდუალური კონდენსატორით.
ელემენტები და ბატარეები
თუკი ბატარეის ელემენტები პარალელურადაა შეერთებული, ბატარეის ძაბვა ელემენტის ძაბვის ტოლი იქნება, თუმცა თითოეული ელემენტის დენის ძალა სრული დენის ძალის ნაწილი იქნება. მაგალითად, თუკი ელემენტი შედგება პარალელურად შეერთებული ოთხი იდენტური ელემენტისგან და ატარებს 1 ამპერ დენის ძალას, თითოეული ელემენტისგან მოწოდებული დენის ძალა იქნება 0.25 ამპერი. თუკი ელემენტების ძაბვები ტოლი არ არის, მაღალი ძაბვის მქონე ელემენტები მათ დამუხტვას შეეცდებიან, რასაც მათი დაზიანება შეუძლია.
პარალელურად შეერთებული ბატარეები ფართოდ გამოიყენებოდა პორტატიულ რადიოებში სარქვლის ვარვარის ძაფების ასამუშავებლად. ლითიუმ-იონური დამუხტვადი ბატარეები (განსაკუთრებით ლეპტოპების ბატარეები) ხშირად პარალელურადაა შეერთებული, რათა ამპერსაათის სიმძლავრე მაღალი იყოს. ზოგიერთ მზის ელექტრულ სისტემებს პარალელურად შეერთებული ბატარეები აქვთ, რათა ტევადობა გაიზარდოს; ჯამური ამპერსაათი დაახლოებით პარალელურად შეერთებული ბატარეების ამპერსაათების ჯამის ტოლია.
გამტარობათა გაერთიანება
კირხჰოფის წრედის კანონების გამოყენებით შესაძლებელია გამტარობათა გაერთიანების წესების შედგენა. პარალელურ წრედში ორი გამტარობისთვის G_1 და G_2, კირხჰოფის დენის კანონით ძაბვა ორივეზე ერთი და იგივეა, ხოლო სრული დენის ძალა ტოლია (ინდექსი ე აღნიშნავს ეკვივალენტს):
ომის კანონის ჩასმით მიიღება
კურაის-ნოვუსი
კურაის-ნოვუსი (Currais Novos) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 341 მეტრზე. მიეკუთვნება ცენტრალური პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერიდო-ორიენტალის შემადგენლობაში.
მიმდევრობითი და პარალელური წრედები
გამტარობათა გაერთიანება
რითაც ეკვივალენტური გამტარობა იქნება
კურაის-ნოვუსი
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 42 652 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 49.35 კმ²-ზე. ფართობი 864 349 კმ²-ია.
მიმდევრობითი და პარალელური წრედები
გამტარობათა გაერთიანება
მიმდევრობით წრედში ორი გამტარობისთვის G_1 და G_2, დენის ძალა ორივეზე ერთნაირია, ხოლო ძაბვა კირხჰოფის ძაბვის კანონით თითოეულ გამტარობაზე მოდებულ ძაბვათა ჯამის ტოლია:
კურაის-ნოვუსი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის მუნიციპალიტეტები
მიმდევრობითი და პარალელური წრედები
გამტარობათა გაერთიანება
რომელიც, თავის მხრივ, გვაძლევს ეკვივალენტური გამტარობის ფორმულას
ეს ფორმულა შეიძლება განსხვავებული განლაგებით ჩაიწეროს, მაგალითად, ორი კომპონენტისთვის:
სამი მიმდევრობითი კომპონენტისთვის კი:
ნოტაცია
განტოლებებში ორი პარალელურად შეერთებული კომპონენტის მნიშვნელობა ხშირად აღინიშნება პარალელური ოპერატორით, ორი ვერტიკალური ხაზით (∥), რისთვისაც პარალელური ხაზების ნოტაცია გეომეტრიიდან არის აღებული.
ეს ამარტივებს გამოსახულებას, რომელიც სხვა შემთხვევაში წევრთა გაფართოებით მეტისმეტად გართულდებოდა. მაგალითად:
როცა
n
კომპონენტები პარალელურადაა შეერთებული,
პრაქტიკული გამოყენება
მიმდევრობითი წრედი ხშირად გამოიყენება ბატარეებში, სადაც მიმდევრობით შეერთებული ელემენტებით ხელსაყრელი ძაბვა მიიღება. მიმდევრობით შეერთებული ორი ერთჯერადი თუთიის ელემენტით მიღებული 3 ვოლტი ძაბვა საკმარისია ფარნის ან პულტის ასამუშავებლად; უფრო მძლავრი ხელსაწყოების ასამუშავებლად გამოყენებულ ბატარეას შესაძლოა ჰქონდეს მიმდევრობით შეერთებული თორმეტი ლითიუმ-იონური ელემენტი, რითაც 48 ვოლტი ძაბვა მიიღება.
ძველად მიმდევრობითი წრედები ელექტრომატარებლებში განათებისთვის გამოიყენებოდა. მაგალითად, თუკი კვების წყარო 600 ვოლტ ძაბვას ამარაგებდა, მიმდევრობით შესაძლებელია შეერთებულიყო რვა 70-ვოლტიანი ნათურა (ჯამში 560 ვოლტი) და რეზისტორი დანარჩენი 40 ვოლტის დასავარდნად. მატარებლების გასანათლებლად მიმდევრობითი წრედი ჩაანაცვლა ჯერ ძრავ-გენერატორებმა, შემდგომ ნახევარგამტარულმა მოწყობილობებმა.
მიმდევრობითი წინაღობა ჰგავს ორგანოებში სისხლძარღვთა განლაგებას. ყოველ ორგანოს სისხლით ამარაგებს მიმდევრობით განლაგებული მსხვილი არტერია, წვრილი არტერიები, არტერიოლები, კაპილარები და ძარღვები. სრული წინაღობა თითოეულ წინაღობათა ჯამის ტოლია, რაც გამოისახება შემდეგი ფორმულით:
. ამ მიმდევრობაში უდიდესი წინაღობა არტერიოლებისგან მოდის.
პარალელური წინაღობის მაგალითს ვხვდებით სისხლის მიმოქცევის სისტემაში. ყოველ ორგანოს სისხლით ამარაგებს არტერია, რომლის განშტოებაც აორტებია. ამ პარალელური განლაგების სრული წინაღობა გამოიხატება შემდეგი ფორმულით:
1/Rსრული = 1/Ra + 1/Rb + ... + 1/Rn
.
Ra
,
Rb
, და
Rn
აღნიშნავს, შესაბამისად, თირკმლის, ღვიძლისა და სხვათა არტერიებს. სრული წინაღობა ნებისმიერი არტერიის წინაღობაზე ნაკლებია.
ბატავია
ბატავია (Batavia) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიოვის შტატის ჯეფერსონის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 499 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიოვის ქალაქები
ენი (მდინარე)
ენი (Ain) — მდინარე საფრანგეთის აღმოსავლეთ ნაწილში. ენი არის მდინარე რონის მარჯვენა შენაკადებიდან ერთ-ერთი. ენი სათავეს იღებს 700 მეტრის სიმაღლეზე, იურის მთების სამხრეთ ნაწილში და ერთვის რონას ლიონიდან 40 კმ-ში.
კატეგორია:საფრანგეთის მდინარეები
მდინარის აუზი
ჰუმიდურ რაიონებში, როგორც წესი, მთელ მდინარის აუზს აქვს ჩამონადენი, ესე იგი წყალშემკრებია. არიდულ რაიონებში მდინარის აუზის ნაწილს არა აქვს ჩამონადენი (ჩვეულებრივ, ტრანზიტული მდინარეები) ან წარმოადგენს შიგა ჩამონადენის არეს.
მდინარის აუზი როგორც წესი წყალგამყოფითაა შემოსაზღვრული; მსოფლიო ოკეანისთვის იგი დედამიწის ხმელეთის გარე ჩამონადენის არეა. ტბების, ზღვებისა და ოკეანეების წყალშემკრები აუზი ძირითადად ჩამოყალიბებულია მასში ჩამდინარე მდინარეთა წყალშემკრები აუზის ჯამის ხარჯზე. ხშირად გაგება „მდინარის წყალშემკრები აუზი“ ჩანაცვლებულია გაგებით „მდინარის აუზი“.
ხშირ შემთხვევაში ასეთი ჩანაცვლება დასაშვებია. თუმცა ზოგჯერ მდინარის აუზის ფართობი, რომელიც განსაზღვრულია მისი ზედაპირული (ოროგრაფიული) წყალგამყოფის ფარგლებში, შეიძლება არ დაემთხვას ამავე მდინარის წყალშემკრები აუზის ფართობს. ეს ხდება, პირველ ყოვლისა, როდესაც ზედაპირული და წყალქვეშა წყალგამყოფი მდინარეს არ ემთხვევა, წყალქვეშა ჩამონადენის ნაწილი ან გარედან მოედინება განხილული მდინარის აუზში (მეზობლად მდებარე მდინარის აუზიდან), ან მოცემული მდინარის აუზის ფარგლებიდან, რაც დამახასიათებელია მცირე მდინარეებისათვის არაღრმა ეროზიული ჩაჭრით; მეორეც, როდესაც დედამიწის ზედაპირის ნაწილი, რომელიც ფორმალურად მიეკუთვნება ამა თუ იმ მდინარის აუზს, რელიეფის თავისებურებებიდან გამომდინარე შეიძლება აღმოჩნდეს შიდა ჩამონადენის არედ და არ შედიოდეს მდინარის წყალშემკრები აუზის შემადგენლობაში. ასეთი შემთხვევები დამახასიათებელია ბრტყელი რელიეფის გვალვიანი რაიონებისთვის; მაგალითად, ჩრდილოეთ ყაზახეთში მდინარე ტობოლის აუზში გაუდინარია 16,3 ათ. კმ²-ი (მდინარის აუზის ფართობის 50%-ზე მეტი), ხოლო მდინარე იშიმის აუზში 1,75 კმ² (დაახლოებით 24%).
მსოფლიო ოკეანის წყალშემკრები აუზი შეადგენს 118,8 მლნ. კმ²-ს (ხმელეთის მთლიანი ფართობის დაახლოებით 80%), საიდანაც ატლანტის ოკეანეზე მოდის — 50,7 მლნ. კმ² (34%), წყნარ ოკეანეზე — 24,8 მლნ. კმ² (17%), ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეზე — 22,4 მლნ. კმ² (15%), ხოლო ინდოეთის ოკეანეზე — 20,9 მლნ. კმ² (14%). ტბებიდან უდიდესი წყალშემკრები აუზი აქვს კასპიის ზღვას (3,1 მლნ. კმ²-ზე მეტი), ხოლო მდინარეებიდან ამაზონს (7045 ათ. კმ²).
სქოლიო
კატეგორია:ჰიდროლოგია კატეგორია:გეომორფოლოგია
ბოტსვანა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბოტსვანა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
გიორგი მაწყვერელი
გიორგი მაწყვერელი — აწყურის ეპისკოპოსი დაახლოებით IX-X საუკუნეებში (პ. ინგოროყვას აზრით, გიორგი მაწყვერელი VI საუკუნის II ნახევარში ცხოვრობდა). საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 15 აპრილი (2 აპრილი). მოხსენებულია ბასილი ზარზმელის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებასა“ და გიორგი მერჩულეს „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“.
გიორგი მაწყვერელი ყოფილა შუარტყლის ხევიდან (კლარჯეთი), წარჩინებული ოჯახიშვილი. საეკლესიო აღზრდა-განათლება მიუღია ოპიზის მონასტერში. იცნობდა მიქაელ პარეხელს და სერაპიონ ზარზმელს და დასწრებია ამ უკანასკნელის დაკრძალვას. სერაპიონის შესახებ შემდეგ ცნობები მიუწოდებია ბასილი ზარზმელისათვის. გიორგიმ აწყურის კათედრა დაიკავა სამცხის დიდი ფეოდალის, გიორგი ჩორჩანელის გარდაცვალების მეოთხე წელს, როდესაც ჩორჩანელთა სახლეულობაში, და საერთოდ, მთელ სამცხეში დიდი მღელვარება და შინაომი იყო გაჩაღებული მისი მემკვიდრეობის გამო. ამ განუკითხაობის ჟამს გიორგი მაწყვერელმა „ხელთიდვა განგებაჲ სამცხისაჲ“ და „დააწყნარა ყოველი საბრძანებელი თჳსი“, ვითარცა წეს იყო და დაიპყრა ყოველი მამული და ეკლესიანი პირველთა მათ მეშფოთეთანი“. კორნელი კეკელიძის აზრით გიორგი მაწყვერელი თავისი დროისთვის ცნობილი მწერალი უნდა ყოფილიყო, თუმცა მის თხზულებათაგან ჩვენამდე არაფერი შემონახულა.
ლიტერატურა
კატეგორია:მაწყვერელი მღვდელთმთავრები კატეგორია:ქართველი წმინდანები კატეგორია:X საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
შურფი
შურფი (Schurf) — მიწის ზედაპირიდან გაყვანილი მცირე სიღრმის ვერტიკალური ან დახრილი გვირაბი; გაჰყავთ ჩვეულებრივ 25-იდან 40 მ-მდე. ფართო დანიშნულებისაა. იყენებენ სასარგებლო წიაღისეულის საბადოს დასაზვერავად, ვენტილაციისათვის, მაღაროში მასალების ჩასაშვებად, მომუშავეთა ჩასვლა-ამოსვლისათვის და სხვ. ნიადაგის ფენების უფრო ღრმა კვლევებისათვის მიმართავენ ბურღვას.
დღეისათვის ტერმინი შურფი ნაკლებად იხმარება და წარმოადგენდა პროსპექციის სინონიმს.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამთო სამუშაოები კატეგორია:მოპოვებითი მრეწველობა
ორალი
ორალი — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში (პამაჯის თემში), მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში. ზღვის დონიდან 1320 მეტრი, ახალციხიდან 14 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 237 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კვერცხცოცხლადშობა
კვერცხცოცხლადშობა — შთამომავლობის მოცემის წესი, რომლის დროსაც ჩანასახი სრულ განვითარებას დედის სხეულში მყოფ კვერცხში აღწევს, მაგრამ კვერცხის გარსებისაგან მხოლოდ კვერცხის დადების შემდეგ თავისუფლდება. გვხვდება იშვიათად, მაგ., უხერხემლოებიდან კვერცხცოცხლადშობა ახასიათებს ზოგ მორიელსა და ტკიპას. ხერხემლიანებიდან კვერცხცოცხლადმშობია მთელი რიგი ქვეწარმავლები (მაგ., ცოცხლადმშობი ბოხმეჭა), გველებიდან — ჩვეულებრივი გველგესლა, ზღვის გველები, ზოგი ანკარა. ზოგჯერ აღინიშნება არასრული კვერცხცოცხლადშობა — ჩანასახის განვითარება დედის ორგანიზმში მყოფ კვერცხში იწყება, მაგრამ სრული განვითარება კვერცხის დადების შემდეგ მთავრდება (ზოგი რგოლოვანი და მრგვალი ჭია).
ლიტერატურა
კატეგორია:რეპროდუქცია
მალდივის რესპუბლიკა
მალდივის რესპუბლიკა (ადგილ. ދިވެހި) — სახელმწიფო სამხრეთ აზიაში, მალდივის კუნძულებზე (ინდოეთის ოკეანე). მალდივის არქიპელაგი მოიცავს 1190 მცირე კუნძულ-ატოლს, რომელთაგან მხოლოდ 220-ია დასახლებული. ინდოეთისგან სამხრეთ-დასავლეთით განლაგებული, კუნძულები გადაჭიმულია 764 კმ-ით ჩრდილოეთით სამხრეთამდე და 130 კმ-ით აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე. ფართობით 298 კმ²-ია.
მოკლე ისტორია
მალდივები V საუკუნეში აღმოაჩინეს ბუდისტმა ბერებმა შრი-ლანკიდან ან ინდოეთიდან. XII საუკუნეში კუნძულებზე გავრცელდა ისლამი. ბრიტანული პროტექტორატი გაუქმდა და მალდივებმა მიიღო სრული პოლიტიკური თავისუფლება და გახდა გაერო წევრი. ის გახდა რესპუბლიკა 1968 წ., როდესაც ბოლო სულთანი ჩამოაგდეს. 1988 წლის ნოენბერში, შრი-ლანკის დაქირავებული ჯარები შეეცადნენ მთავრობის ჩამოგდებას. ისინი გაიქცნენ მალედან, როცა ინდოეთმა თავისი ჯარები შეიყვანა. დრამა დამთავრდა, როცა ტამილის პარტიზანული ჯარების არტილერისტები ინდოეთის სამხედრო ფლოტს ჩაბარდნენ. 1988 წლისთვის მალდივების მოსახლეობა შეადგენდა 202 000 კაცს.
წარმოშობა და კლიმატი
თვითონ კუნძულები არის ძველი ჩაძირული ვულკანური მთების მწკრივი. ყველა კუნძული საკმაოდ დაბალია. მათი სიმაღლე ზღვის დონიდან არ აღემატება 1,8 მეტრს. ბევრი მათგანი შემოსაზღვრულია ბარიერული რიფით, რომელიც იცავს მათ მუსონების ზემოქმედებისგან. ცხელი და ნესტიანი კლიმატის გამო ტემპერატურა მერყეობს 26 °C-დან 33 °C-მდე. ნალექების საშუალო დონე აღწევს 150 სმ-ს. ცხელი და ნესტიანი კლიმატის გამო აქ მალარია საყოველთაოდაა გავრცელებული. უხვი მცენარეული საფარი შეიცავს ქოქოსის პალმებს, პურის ხეებს და ტროპიკულ ბუჩქებს. თევზები და კუები ოკეანეში უხვადაა. ძირითადი კულტურებია ნესვი, კაკაო, მანიოკა, ტკბილი კარტოფილი და ბატატი.
მოსახლეობა და განათლება
ხალხი ძირითადად დრავიდური, სანგალური, არაბული და აფრიკული წარმოშობისაა. სამხრეთი კუნძულები ყველაზე მეტად დასახლებულია. მალე, ქვეყნის დედაქალაქი, არის უდიდესი პროდუქციური ქალაქი, სადაც მოსახლეობის დაახლოებით ერთი მეოთხედი ცხოვრობს. დივეჰი არის შრი-ლანკის ძველი სინჰალური ენის განვითარება და ის ქვეყნის ოფიციალური ენაა. ასევე გამოიყენება არაბული, ინგლისური და ჰინდი. ოფიციალური რელიგიაა ისლამი. განათლება სავალდებულოა. ტრადიციული სკოლები ასწავლიან ბავშვებს ყურანს. მალდივებზე არაა არც კოლეჯები და არც უნივერსიტეტი. ტრადიციული სამედიცინო პრაქტიკა ჩვეულებრივია. მთავარი ტრანსპორტი ატოლებს შორის არის ნავი. საერთაშორისო აეროპორტი მდებარეობს კუნძულ ჰულულზე, დედაქალაქ მალესთან ახლოს.