cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გოგა ხაინდრავა
ბიოგრაფია
სხვადასხვა წლებში მუშაობდა დოკუმენტურ და მხატვრულ ფილმებზე: „საქართველოს სინამდვილე“, „ქართული მართლმადიდებელი ეკლესია“, „ავტოპორტრეტი“, „ზარი“, „სიკეთის ტელეფონი“, „ნეილონის ნაძვის ხე“, „რობინსონიადა“, „შავი თვალები“, „ურგა“ და სხვა, რომლებიც აღინიშნენ მნიშვნელოვანი პრიზებით.
მისი ძმა ივლიანე ხაინდრავა, არის აგრეთვე პოლიტიკური მოღვაწე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 7 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1956 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები კატეგორია:საქართველოს VII მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები გოგა კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო მინისტრები შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში
ნუცა კუხიანიძე
ნინო (ნუცა) კუხიანიძე (დ. 8 აგვისტო, 1983, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) ― ქართველი მსახიობი.
9 წლისა რეჟისორმა გიო მგელაძემ მიიწვია ერთ-ერთ მთავარ როლზე მხატვრულ ფილმში „არა, მეგობარო“. შეასრულა მთავარი როლები ქართულ და უცხოურ კინოფილმებში: „27 დაკარგული კოცნა“ (რეჟისორი ნანა ჯორჯაძე),  „კარგი ქურდი“ (რეჟისორი ნილ ჯორდანი, ნიკ ნოლტთან ერთად), „მატილდა“ (რეჟისორი ნინი მიმიკა, ჯერემი აირონსთან ერთად),  „ბინძური საქმე“ (რეჟისორი  ბრუს ტერისი),  „გასეირნება ყარაბახში“ (რეჟისორი ლევან თუთბერიძე),  „მედიატორი“  (რეჟისორი დიტო ცინცაძე),  „კონფლიქტის ზონა  გასეირნება ყარაბახში-2“ (რეჟისორი ვანო ბურდული). 2005 წელს რამდენიმე მეგობართან ერთად დააფუძნა კინოსტუდია „სანგუკო“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1983 კატეგორია:ქართველი მსახიობები
Plagiolepis schmitzii
Plagiolepis schmitzii — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Plagiolepis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სანტიაგო-დე-კუბა
სანტიაგო-დე-კუბა (Santiago de Cuba) — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუბაში, სანტიაგო-დე-კუბის პროვინციაში. ქვეყნის დედაქალაქ ჰავანიდან მდებარეობს 870 კმ-ში. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1,023,8 კმ². ისტორიულად სანტიაგო-დე-კუბა დიდი ხანია რაც მნიშვნელობით ქვეყნის მეორე ქალაქია. წარმოადგენს კუბის უმნიშვნელოვანეს სამრეწველო ცენტრსა და საპორტო ქალაქს. 2004 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 494,337 ადამიანი.
ქალაქი დაარსდა 1514 წელს ესპანელი კონკისტადორის დიეგო ველასკეს-დე-კუელიარის მიერ. 1516 წელს დასახლება ხანძრის შედეგად განადგურდა, თუმცა ქალაქი მალევე აღადგინეს. პირველი კათედრალი აშენდა 1528 წელს. 1522-1589 წწ. იყო კუბაში შექმნილი ესპანური კოლონიის დედაქალაქი. 1553 წელს ქალაქი გაძარცვეს ფრანგმა, ხოლო 1662 წელს კრისტოფერ მინგსის მეთაურობით ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა. XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისისათვის ქალაქში ჩამოსახლდნენ ფრანგი იმიგრანტები. ქალაქის პირველი მერი იყო მოგზაური ერნან კორტესი.
სანტიაგო-დე-კუბა იყო ესპანეთ-ამერიკის ომის ცენტრი. 1953 წლის 26 ივლისს ფიდელ კასტრო რევოლუციონერ ჯგუფთან ერთად თავს დაესხა ქალაქში არსებულ სამხედრო ყაზარმას. 1959 წლის 1 იანვარს ფიდელ კასტრომ აქ აღნიშნა კუბის რევოლუციის გამარჯვება.
ქალაქი განთქმულია თავისი კულტურით. არაერთი ცნობილი კუბელი მუსიკოსი და კომპოზიტორი დაბადებულია სწორედ სანტიაგო-დე-კუბაში. ცნობილია ასევე თავისი ტრადიციული ცეკვებით და კარნავალებით. მოსახლეობის დიდი ნაწილი მიეკუთვნება აფრო-კუბურ რელიგიურ რწმენას, ე.წ. სანტერიას. არის არქიტექტურული ძეგლები, რომლებიც მიეკუთვნებიან ბაროკოსა და ნეოკლასიკურ სტილს. განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს ტყიანი პარკები, ციცაბო ქუჩები და ა.შ. ადგილობრივი ციტადელი სახელწოდებით სან-პედრო-დე-ლა-როკა შეყვანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. ქალაქიდან 20 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს ბაკონაოს ბიოსფერული ნაკრძალი (ფართობი 848,57 კმ²).
სანტიაგო-დე-კუბა მდებარეობს სიერა-მაესტრას მთისწინეთში, კლიმატი თბილი და ნოტიოა. განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. სპილენძის, რკინის, მანგანუმის, შაქრისა და ხილის წარმოების ცენტრი. გააქვთ შაქარი, თამბაქო, ყავა. ქალაქში არის უნივერსიტეტი (დაარსდა 1947), სამედიცინო სკოლა, სტადიონი, კათედრალი და რამდენიმე მუზეუმი.
სქოლიო
კატეგორია:კუბის ქალაქები
ქირონი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტერმინით ქირონი შეიძლება აღნიშნული იყოს:
ანჟი არენა
ანჟი-არენა — სპორტული სტადიონი დაღესტანში, რუსეთი. ძირითადად გამოიყენება საფეხბურთო მატჩებისათვის. არის მაჰაჩყალის ანჟის საშინაო მოედანი. იტევს 31,000 მაყურებელს.
კატეგორია:რუსეთის საფეხბურთო სტადიონები ანჟი მაჰაჩყალა
სახალხო მეურნეობის განვითარების პირველი ხუთწლიანი გეგმა
პირველი ხუთწლიანი გეგმა (1928-1932 წწ.) წარმოადგენდა სსრკ-ის კომუნისტური პარტიის უმნიშვნელოვანეს ღონისძიებას ერთიან გეგმიურ საწყისებზე სოციალისტური მშენებლობის შემდგომი განვითარებისათვის. კომპარტიის ხელმძღვანელთა განცხადებით „[ეს] იყო კაპიტალისტური ელემენტების წინააღმდეგ სოციალიზმის მთელ ფრონტზე გეგმაშეწონილი შეტევის, სოციალისტური ეკონომიკის საძირკვლის აშენებისა და აგრარული ქვეყნის ინდუსტრიულ ქვეყნად გარდაქმნის გაშლილი პროგრამა.“
ისტორია
სსრკ კომპარტიის XV ყრილობის დირექტივების საფუძველზე დაიწყო სსრ კავშირის სახალხო მეურნეობის განვითარების პირველი ხუთწლიანი (1928-1932 წწ.) გეგმის შედგენა. ყრილობამ ხუთწლედის მთავარ ამოცანად დასახა სოციალიზმის ეკონომიური საძირკვლის აშენება და ამისათვის მძიმე ინდუსტრიის შექმნა და განვითარება, რაც უზრუნველყოფდა სსრ კავშირის გარდაქმნას აგრარული ქვეყნიდან ინდუსტრიულ ქვეყნად, კაპიტალისტური ქვეყნებისაგან მის დამოუკიდებლობას.
ყრილობის დირექტივები ითვალისწინებდა პირველ ხუთწლედში წარმოების საშუალებათა წარმოების მაქსიმალურად უპირატეს განვითარებას, ქალაქად და სოფლად სოციალისტური ელემენტების გაძლიერებას, კაპიტალისტური ელემენტების განდევნას (ანუ კერძო მეწარმეობის მოსპობას), სოციალისტურ მშენებლობაში გლეხთა მასების ჩაბმას, სოფლის მეურნეობის ჩამორჩენილობის დაძლევას, მშრომელთა მატერიალური და კულტურული დონის ამაღლებას, პროლეტარიატის დიქტატურის პოლიტიკური და ეკონომიური პოზიციების განმტკიცებას, ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის შემდგომ გაძლიერებას.
ყრილობა ხელმძღვანელობდა ლენინური ეროვნული პოლიტიკით და პირველი ხუთწლედის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ამოცანად ითვალისწინებდა ეროვნული რესპუბლიკებისა და ჩამორჩენილი რაიონების უფრო სწრაფ სამეურნეო და კულტურულ აღმავლობას, მათი ხვედრითი წონის ზრდას ქვეყნის სამრეწველო პროდუქციის საერთო მოცულობაში, უახლოეს პერიოდში მათი ფაქტობრივი უთანაბრობის ლიკვიდაციას, ხოლო ამისათვის საწარმოო ძალთა სწორ გადაადგილებას, მრეწველობის მიახლოებას სანედლეულო წყაროებთან.
სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის ეკონომიკა
ლაყუჩითმსუნთქავნი
ლიტერატურა
კატეგორია:ფეხსახსრიანები
ჩადუნელები
ჩადუნელი — ქართული გვარი. ერთი ვერსიით, გვარი ჩადუნელი მომდინარეობდეს სამოსახლო პუნქტის სახელიდან ჩადუნა, თუმცა, ამას ეწინააღმდეგება ამავე ძირის მქონე გვარის, ჩადუნაშვილის არსებობა, რომელიც ჩადუნის საკუთარ სახელად გულისხმობს.
საქართველოში 3335 ჩადუნელი ცხოვრობს, 1618 კაცი და 1717 ქალი. ბორჯომში 827, თბილისში – 738. ხაშურში 636.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩადუნელები
ტაჰა ჰუსეინი
მინი|250პქ|ტაჰა ჰუსეინი ტაჰა ჰუსეინი (طه حسين; დ. 14 ნოემბერი, 1889, ელ-მინიას საგუბერნატორო — გ. 28 ოქტომბერი, 1973,  კაირო) — XX საუკუნის   ეგვიპტელი მწერალი, ისტორიკოსი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე.
ჰუსეინ ტაჰა განეკუთვნება არაბული ლიტერატურის მოდერნისტულ, კრიტიკულ შტოს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1889 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1973 კატეგორია:ეგვიპტელი მწერლები კატეგორია:ეგვიპტელი ისტორიკოსები
კალიფორნიის სამზარეულო
კალიფორნიის სამზარეულო - კალიფორნიის შტატის კერძების და მათი მომზადების ტრადიციების ერთობლიობა. კალიფორნიის სამზარეულოზე ძლიერად აისახა შტატის ეთნიკური და კულტურული მრავალფეროვნება. გავლენა იქონია ლათინური ამერიკის, ევროპის (კერძოდ ესპანეთის, იტალიის, პორტუგალიის) და აზიის (იაპონიის, ჩინეთის, ვიეტნამის, ტაილანდის) სამზარეულომ და ასევე შეერთებული შტატების სამზარეულოს დინებებმა და ტენდენციებმა მთლიანობაში. ასევე მისი ჩამოყალიბება განაპირობა ზღვასთან სიახლოვით გამოწვეულმა ზღვის პროდუქტების ხელმისაწვდომობამ, ჰოლივუდის ფილმების ინდუსტრიამ, განვითარებულმა მეღვინეობამ, თბილმა კლიმატმა და სოფლის მეურნეობის ტრადიციებმა.
ინგრედიენტები
მთავარ ინგრედიენტებში შედის ახალი ხილი, ბოსტნეული, ხორცი და ზღვის პროდუქტები (განსაკუთრებით გავრცელებულია კრაბი, ლობსტერი და კრევეტი), მოსახლეობაში ფასეულობს სწორი კვება. კალიფორნია აწარმოებს შეერთებული შტატების თხილის ზოგიერთი სახეობის, ნექტარინის, ზეთისხილის და კივის უმეტესობას და ერთ-ერთი წამყვანი შტატია ავოკადოს, ყურძნის, ლიმნის, მარწყვის, ატმის და ნესვის წარმოებაში.
სწრაფი კვება
სამხრეთი კალიფორნიის მოსახლეობის დამოკიდებულებამ ავტომობილებზე დიდ ქალაქებში გადაადგილებისთვის განაპირობა სწრაფი კვების drive-in და drive-thru რესტორნების პოპულარობა. აქ წარმოიშვა ასეთი რესტორანთა ქსელები, როგორც McDonald's, Taco Bell , Jack in the Box და სხვა. სწრაფი კვების ქსელების მენიუ განსხვავდება რეგიონის ეთნიკური შემადგენლობის მიხედვით, მაგ. მექსიკის საზღვართან პოპულარულია ტაკო, ბურიტო, ნაჩოსი და ა.შ.
ლათინური ამერიკის და ესპანეთის გავლენა
ისტორიულად კალიფორნია მექსიკის ნაწილი იყო, სადაც ცხოვრობდნენ მკვიდრი ამერიკელები, მექსიკელები და ესპანელი იმიგრანტები, ამიტომ მის სამზარეულოზე ესპანული და მექსიკული გავლენა ძალიან დიდია, განსაკუთრებით სამხრეთ კალიფორნიაში. სწრაფი კვების ქსელებში მექსიკული კერძები ძალიან პოპულარულია. ტრადიციულად დამზადებული მექსიკური კერძები ასევე გავრცელებულია. მათ შორის ტორტილია, ტოსტადა, კესადილია, ენჩილადა, მენადო, პოზულე, მოლეს სოუზი, ჩილე რელენო, პუპუსერიასი, ტამალე და სხვა.
კალიფორნიული პიცა
კალიფორნიული პიცა გამოირჩევა ტრადიციული პიცისთვის უჩვეულო ინგრედიენტების, მაგ. კვერცხის, იხვის სოსისის, თხის ყველის გამოყენებით. მზადდება თხელი ცომით, როგორც იტალიური და ნიუ-იორკული პიცა და უმატდება კალიფორნიაში გავრცელებული ინგრედიენტები. ასეთი პიცა სხვა შტატებშიც პოპულარულია. მის გამოგონების დროდ 1980-იანი წლები ითვლება, როდესაც ერთ-ერთი ცნობილი კალიფორნიელი პიცის მცხობელი ინგრედიენტების სხვადასხვა კომბინაციის შექმნას ცდილობდა.
წყაროები
კატეგორია:კულინარია- კატეგორია:გასტრონომია
პატრიკ დემპსი
პატრიკ გალენ დემპსი (Patrick Dempsey; დ. 13 იანვარი, 1966, ლიუისტონი, მენის შტატი, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი და ავტომრბოლელი.
ბიოგრაფია
დემპსი ლევინსტონში გაიზარდა, სადაც ის წმინდა დომინიკის რეგიონალურ უმაღლეს სკოლაში დადიოდა. მოგვიანებით დემპსიმ ბუკფილდის (მაინე) უმაღლესი სასწავლებელი დაამთავრა.
მისი ოცნება ყოველთვის იყო ცირკში კლოუნი ყოფილიყო. თავისი ოცნების ნაწილობრივი ახდენა სწორედ ის იყო, რომ სასცენო კარიერის დაწყებამდე, იგი ჟონგლიორის, ილუზიონისტის და მეთოჯინის პროფესიებითაც კი მუშაობდა. ჟონგლიორების საერთაშორისო შეჯიბრზე დემპსიმ მესამე ადგილი აიღო.
მაინეს მოქმედ კომპანიაში თავისი უმნიშვნელო როლებისა და ნიუ-იორკის კარუსელური სისტების თეატრში დასაქმების შემდეგ, მან მიიღო თავისი პირველი კინოროლი ფილმში „დაგვეხმარეთ ჩვენ, ზეცაში“ (1985). როლისთვის ფილმში „სიყვარულს ვერ იყიდი“ (1987), მან მიიღო პრემია „ახალგაზრდა არტისტი“.
სერიალს, „სწრაფი დრო“, მოყვა შემდგომი შემოთავაზებები. განსაკუთრებული ე.წ. გარღვევა კი დემპსიმ 1991 წელს ფილმით „განგსტერები-ბოროტების იმპერია“ მოახდინა. მან 1995 დეტექტივში „ეპიდემია-უხმაურო მკვლელი“ (1995), დასტინ ჰოფმანის გვერდით ითამაშა და ფილმში „ალაბამა-ჩემი მშობლიური სახლი“ (2002) კი რიზ უიზერფუნთთან ერთად მიიღო მონაწილეობა. მისი განსახიერებული, შიზოფრენიით დაავადებული აარონ ბრუკსი ფილმიდან „კიდევ ერთხელ და ისევ“ (2001), ნომინირებული იყო სატელევიზიო პრემიაზე „ემი“ ნომინაციაში-საუკეთესო სერიალის მსახიობი.
2005 წლიდან კი პატრიკ დემპსი ფართო პუბლიკისთვის ცნობილი გახდა მისი მთავარი როლით სამედიცინო დრამაში, სერიალ „გრეის ანატომიაში“.
გარდა სერიალში მიღებული დიდი წარმატებისა, პატრიკ დემპსი ცალკეული, პარალელურად შესრულებული როლებით იხვეჭდა სახელს. მაგალითად ფანტაზიის ჟანრის კომედიაში „მოჯადოებული“ (2007) მან პარტნიორობა ემი ადამსს გაუწია. ფილმში „პატარძლის მეგობარი“ (2008) მან შეასრულა გულთამპყრობელი ტომის როლი, რომელსაც თავისი საუკეთესო მეგობარი შეუყვარდა. ბოლოს მან თავის თავზე აიღო ბოროტმოქმედის როლის შესრულება ფილმში „ტრანსფორმერები 3“.
2011 წლის მაისში დემპსიმ ინტერვიუ მისცა ამერიკული „ვენიტი ფეირის“ იტალიურ გამოცემას, რომელშიც განაცხადა, რომ „გრეის ანატომიას“ მე-8 სეზონის შემდეგ დატოვებდა. ინტერვიუში იგი აცხადებს, რომ მას გული წყდება, მაგრამ თვლის რომ ამ როლზე თავისი თავი ამოწურა. თუმცა მოგვიანებით მსახიობის წარმომადგენელმა განცხადება გააკეთა, რომლის მიხედვითაც, ეს სიტყვები კონტექსტიდან ამოგლეჯილად იყო დაბეჭდილი და რომ დემპსის მომავალი, სერიალის შემდეგ სეზონში მყარად განსაზღვრულია. მან სერიალი საბოლოოდ მეთერთმეტე სეზონის შემდეგ, 2015 წელს დატოვა.
პირადი ცხოვრება
დემპსი ორჯერ იყო დაქორწინებული. მისი პირველი ქორწინება 1987 წლიდან 1994 წლამდე გრძელდებოდა. მისი მეუღლე იყო მასზე 27 წლით უფროსი, პროფესიით მენეჯერი როკი პარკერი, რომელიც ამავდროულად დემპსის საუკეთესო მეგობრის დედა იყო. 1999 წელს კი მისი მორიგი ქორწინება შედგა. პატრიკ დემპსის მეუღლეა ვიზაჟისტი ჯილიამ ფინკი, რომელთანაც მას სამი შვილი ჰყავს.
2005 წელს ჟურნალ „peoples“-ის მიერ ჩატარებული გამოკითხვის მიხედვით, მეთიუ მაკ-კონეჰის შემდეგ, მეორე ადგილზე გავიდა როგორც ყველაზე სექსუალური მამაკაცი. შემდეგ წელს მას მხოლოდ ჯორჯ კლუნმა გადაუსწრო, ხოლო 2007 წელს, დემპსიმ ისევ მეორე ადგილი აიღო მეტ დეიმონის შემდეგ.
მსახიობი აქტიურად არის ჩართული ავტორბოლაში და 2008 წელს მონაწილეობა მიიღო რბოლაში „დაიტონას 24 საათი“. 2008 წელს პატრიკ დემპსი, თავის მშობლიურ ქალაქში გახსნა საინფორმაციო ცენტრი კიბოთი დაავადებული პაციენტებისა და მათი ოჯახებისათვის სახელწოდებით „Patrick Dempsey Center for Cancer Hope & Healing“ („იმედი და მკურნალობა“). ამ ცენტრის გახსნის ერთ-ერთი მიზეზი იყო დედამისი, რომელიც კიბოთი იყო დაავადებული. 2009 წლის 13 და 14 ივლისს მან მონაწილეობა მიიღო ლემენსის 24 საათიან რბოლაში სიეტლის ჯგუფთან ერთად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი ავტომრბოლელები კატეგორია:დაბადებული 13 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1966 კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი გამხმოვანებლები კატეგორია:ამერიკელი კინოპროდიუსერები
რობერტ გეი
რობერტ გეი (დ. 16 მარტი 1945, კაბაკუმა, კოტ-დ’ივუარი — გ. 19 სექტემბერი, 2002, აბიჯანი, კოტ-დ’ივუარი) — კოტ-დ’ივუარის სამხედრო ხელმძღვანელი, სახელმწიფოს მეთაური 1999 წლის 24 დეკემბრიდან 2000 წლის 26 ოქტომბრამდე.
ბიოგრაფია
რობერტ გეი დაიბადა სოფელ კაბაკუმაში, მენის დეპარტამენტის დასავლეთ ნაწილში. ეკუთვნის იაკუბას ტომს. იგი პროფესიით სამხედროა, განათლება მიიღო უაგადუგუს და სენ-სირის (საფრანგეთი) სამხედრო სკოლაში. იყო პრეზიდენტ ფელიქს უფუე-ბუანის მხურვალე მხარდამჭერი. მისი გარდაცვალების შემდეგ კი საკმაოდ დაშორდა პრეზიდენტ ჰენრი კონან ბედის. მან უარი თქვა 1995 წლის ოქტომბერში საკუთარი არმიის მობილიზებაზე, რათა დაერეგულირებინა პოლიტიკური ბრძოლა პრეზიდენტ ბედისა და ოპოზიციის ლიდერ ალასან უატარას შორის, რის გამოც 1997 წელს გააძევეს არმიიდან.
1999 წელს შობის ღამეს, 24 დეკემბერს ჰენრი კონან ბედის ხელისუფლება დამხობილ იქნა სამხედრო გაატრიალების შედეგად, რომელსაც ხელმძღვანელობდა რობერტ გეი. 2000 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში რობერტ გეი დამარცხდა სახალხო ფრონტის ლიდერ ლორან გბაგბოსთან (მიიღო ხმების 32,7%), მაგრამ მან უარი თქვა არჩევნების რეზულტატის ცნობაზე და პასუხად მიიღო ქუჩის აქციების დიდი ტალღა. გეი იძულებული გახდა გაქცეულიყო ლიბერიაში.
რობერტ გეი მოკლეს 2002 წლის 19 სექტემბერს, ქალაქ აბიჯანის კოკოდის რაიონში, რამდენიმე საათში, რაც დაიწყო კოტ-დ’ივუარის სამოქალაქო ომი. მისი მკვლელობის გარემოება დღემდე ბურუსითაა მოფენილი. მასთან ერთად მოკლეს მისი მეუღლე, ოჯახის რამდენიმე წევრი და შინაგან საქმეთა მინისტრი ემილ ბოგა დუდუ.
რობერტ გეის ცხედარი დაკრძალვამდე, 2006 წლის 18 აგვისტომდე, გარდაცვალებიდან 4 წლის მანძილზე ინახებოდა აბიჯანის საცხედრეში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კოტ-დ’ივუარის პრეზიდენტები კატეგორია:კოტ-დ’ივუარელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 16 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1945 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2002 კატეგორია:მოკლული პრეზიდენტები
მწვანე მონასტერი
300პქ|მინი|მწვანე მონასტერი მწვანე მონასტერი ან ჩითახევის წმინდა გიორგის მონასტერი — IX საუკუნის მამათა მონასტერი სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩითახევში.
მეცნიერთა ნაწილის აზრით მონასტერი წმ. გრიგოლ ხანძთელის მოწაფეების, ქრისტეფორესა და თევდორეს აშენებულია. სამონასტრო კომპლექსში შედის ბაზილიკის ტიპის ეკლესია და მოგვიანო სამრეკლო. ეკლესია მონასტრის დაარსების თანადროულია და IX საუკუნის შუახანებით თარიღდება. მონასტრის კომპლექსის მთავარი ნაგებობა მთავარი ეკლესიაა, რომელიც დგას ქედის დამრეცი კალთის ძირში. ეკლესია საკმაოდ დიდი ზომის ნაგებობაა (სიგანე აღმოსავლეთ ფასადზე 14.5 მეტრი, სიგრძე კი 19.2 მეტრი). ის ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვით და დეკორი თითქმის არ გააჩნია. სამრეკლო ორსართულიანია, პირველი სართული სამლოცველოა, მეორე სართული კი მდიდრულ მოჩუქურთმებულ ფანჩატურს წარმოადგენს.
ტაძრის მთავარ ნაწილს წარმოადგენს შუა ეკლესია, რომელსაც სამხრეთიდან და დასავლეთიდან ერტყმის ერთიანი ორმხრივი გარშემოსავლელი. თავადაპირველი გადახურვა შემორჩენილია მხოლოდ შუა ეკლესიაში. სამხრეთის კედელში ორი სარკმელია მოწყობილი თითო-თითო შუა და აღმოსავლეთ განაპირა უბეებში, რომლებსაც არ აქვს თავსართები და საპირეები. ჩითახევის ეკლესიის კედლები როგორც შიგნით, ასევე გარეთ მოკლებულია ყოველგვარ დეკორს და სადაა. ეკლესიის შუა ნავში, აფსიდში და განსაკუთრებით დასავლეთის კედელზე შემორჩა შელესილობის ფრაგმენტები მხატვრობის მქრქალი ნაშთებით. სტილისტური ნიშნებით, აღნიშნული მხატვრობა XII-XIII საუკუნეებით თარიღდება.
1911 წლის ივნისის ახალციხელი ფოსტალიონის ვასილ ტაგანაშვილის წერილის მიხედვით გაგზავნილი ექვთიმე თაყაიშვილისადმი (1863-1953 წწ.) ვიგებთ, რომ რომანოვების დროს, კერძოდ, ბორჯომის მმართველის _ მიხეილ ნიკოლოზის ძის ბრძანებით, ბორჯომში ჩამოუყვანიათ ვიღაც არქეოლოგი, რომელიც სტრაჟნიკებთან ერთად წასულა მწვანე (ჩითახევის) მონასტერში, საიდანაც გამოუღიათ ერთი დიდი ქვა ბატონიშვილების გამოსახულებით, რომელსაც ჰქონია ასომთავრული წარწერები, რომლებიც ბორჯომის პარკში ჩამოუტანიათ. ვასილ ტაგანაშვილისავე ინფორმაციით, აღნიშნული პირები ამ ყოველივეს წაღებას მოსკოვში აპირებდნენ. ამ ყოველივეს შემდეგ, ვასილ ტაგანაშვილი ექვთიმესაგან დახმარებას ითხოვს. ექვთიმე თაყაიშვილს თავის მხრივ მიუწერია წერილი რომანოვისადმი, რომელსაც მიუცია პასუხი ვიღაც მუხრანსკის პირით, რომ მან არაფერი არ იცოდა აღნიშნული ფაქტის შესახებ. დღესდღეობით აღნიშნული წარწერები დაკარგულად არის მიჩნეული.
XIX საუკუნის შუა ხანებში მონასტერი უნახავს და ჩაუხატავს არქიტექტორ მ. შერვინსკის. 1978 წელს აღნიშნულ მონასტერში ჩატარდა აღდგენითი სამუშაოები, რესტავრაციის პროექტი შეადგინა ა. ჭიკაიძემ. აღნიშნული სამუშაოების ფარგლებში ტაძარი გაიწმინდა ნაყარი მიწისაგან და შეძლებისდაგვარად მიიღო ეკლესიამ პირვანდელი სახე. 2003 წლის ნოემბრიდან აღდგა ჩითახევის ეკლესიაში სამონასტრო ცხოვრება ბორჯომისა და ბაკურიანის მიტროპოლიტ მეუფე სერაფიმეს (ჯოჯუას) ლოცვა-კურთხევით. მთავარი ტაძარი წმიდა გიორგის სახელობისაა, მარჯვენა ნავი წმიდა სპირიდონ ტრიმიფუნტელის სახელობისაა, ხოლო მარცხენა ნავი კი წმიდა მეფე თამარის სახელზეა ნაკურთხი.
XVI საუკუნეში შაჰ-თამაზის შემოსევების დროს, მონასტერი დაურბევიათ, ბერები უწამებიათ და დაუხოცავთ. XX საუკუნის 80-იან წლებში ტაძარს რესტავრაცია ჩაუტარდა, 2002 წელს კი მამათა მონასტერი აღდგა.
2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
საფრანგეთის რევოლუცია
საფრანგეთის რევოლუცია (Révolution française; 1789—1799) — გარდამტეხი პერიოდი საფრანგეთის, ევროპისა და დასავლეთის ცივილიზაციის ისტორიაში. ამ პერიოდში საფრანგეთში რესპუბლიკანიზმმა შეცვალა აბსოლუტური მონარქია, ხოლო ქვეყნის კათოლიკური ეკლესია იძულებული გახდა რადიკალური რესტრუქტურიზაცია გაეტარებინა. მიუხედავად იმისა, რომ პირველი რესპუბლიკის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ მომდევნო 75 წლის განმავლობაში საფრანგეთი მრავალგზის გადახრილა რესპუბლიკას, იმპერიასა და მონარქიას შორის, ეს რევოლუცია საყოველთაოდ მიღებულია როგორც გარდამავალი მომენტი დასავლური დემოკრატიის ისტორიაში — აბსოლუტიზმისა და არისტოკრატიის ხანიდან მოქალაქეობრიობის, როგორც დომინანტური პოლიტიკური ძალის, ეპოქაში.
საფრანგეთის რევოლუციის წყალობით ქვეყანაში ძველი მონარქიული რეჟიმი დაემხო და „თავისუფლება, თანასწორობა და ძმობა“ გამოცხადდა. საფრანგეთმა ახალ ეპოქაში შეაბიჯა, თუმცა ამისათვის სისხლიანი და ტანჯული გზა განვლო.
1792 წლის 10 აგვისტოს საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში პირველი რესპუბლიკა შეიქმნა. ახალდაბადებულ რესპუბლიკას მაშინვე უამრავი მტერი გამოუჩნდა. სხვა იმპერიები შიშობდნენ, რომ მონარქიას საფრთხე მათთანაც დაემუქრებოდა და ევროპის თითქმის ყველა ქვეყანა (რუსეთის ჩათვლით) ანტიფრანგულ კოალიციაში შევიდა.
რესპუბლიკას სათავეში იაკობინური კაბინეტი ჩაუდგა. იაკობინთა ლიდერმა მაქსიმილიან რობესპიერმა მოახერხა ქვეყნის ურთულესი მდგომარეობიდან გამოყვანა და გამარჯვების მოპოვება ევროპულ-მონარქიულ სახელმწიფოთა ინტერვენციაზე. მისმა რეფორმებმა გააძლიერა ქვეყანა და საფრანგეთს მილიონიანი არმია დაუტოვა. მათ დროს დაწინაურდა ნიჭიერი სამხედრო სტრატეგოსი ნაპოლეონ ბონაპარტი. ბონაპარტი გახდა რობერსპიერის მისიის გამგრძელებელი. მან დაამხო იაკობინელთა შემდგომ დამყარებული თერმიდორული მმართველობა და რობერსპიერის მიერ მობილიზირებული მილიტარისტული რესურსი წარმატებით გამოიყენა.
საფრანგეთის რევოლუციის შეფასებები არაერთგვაროვანია. ვიწრო გაგებით, რევოლუციაში იგულისხმება 1789–1799 წლების მოვლენები, ფართო გაგებით მას ნაპოლეონ ბონაპარტის მმართველობის პერიოდსაც მიაკუთვნებენ (1799–1815).
არაერთმნიშვნელოვანია ასევე საკუთრივ რევოლუციური პროცესის შეფასებები. ხშირად აღნიშნავენ, რომ რევოლუციამ მოიტანა როგორც თავისუფლება, ისე ტერორიც, დასაბამი მისცა არა მხოლოდ დემოკრატიულ ეროვნულ სახელმწიფოს, არამედ წარმოშვა სახელმწიფოს ტოტალიტარული ფორმაც იაკობინელთა მმართველობის ფაზაში (1793–1794). დავის საგანია ისიც, თუ როგორ უნდა მივუდგეთ საფრანგეთის დიდ რევოლუციას — როგორც ერთიან რევოლუციურ პროცესს, ერთ რევოლუციას, თუ საქმე გვაქვს რამდენიმე რევოლუციასთან.
წინაპირობები
ისტორიული მოდელირების მიმდევრები რევოლუციის მიზეზებად ძველი რეჟიმის მახასიათებლების ამ მოდელებთან მსგავსებას აღნიშნავენ. ეკონომიკურ ფაქტორთა შორის იყო მასიური საკვების დეფიციტი და შიმშილობა, გამოწვეული მზარდი პურის ფასებით (ოთხფუნტიანი პურისთვის ნორმალური 8 სუდან 12 სუმდე 1789 წლისთვის), რამაც დაავადებათა და სიკვდილიანობის ზრდა გამოიწვია პერიოდში, რომელიც რევოლუციას უშუალოდ წინ უძღოდა. შიმშილობა ევროპის სხვა რეგიონებსაც მოედო, რასაც ხელს უწყობდა საკვები პროდუქტების ტრანსპორტირებისთვის საჭირო ინფრასტრუქტურის არარსებობა. (ბოლოდროინდელი კვლევა გავრცელებულ შიმშილობას ასევე მიაწერს ისლანდიაში 1783 წელს მომხდარი ლაკის ამოფრქვევით გამოწვეულ ელ-ნინიოს, ან მცირე გამყინვარებით გამოწვეული ცივი კლიმატით, რასაც თან დაერთო საფრანგეთში კარტოფილის, როგორც ძირითადი საკვები პროდუქტის, შემოღების დაგვიანება.)
კიდევ ერთი მიზეზი იყო არისტოკრატიის უზომო ფლანგვა და უყაირათობა, განსაკუთრებით ლუი XVI-ისა და მარიამ-ანტუანეტას კარზე ვერსალში, მიუხედავად მოსახლეობის დიდი ნაწილის შიმშილობისა. მაღალი უმუშევრობა და მაღალი პურის ფასები ეკონომიკის სხვა სფეროების განვითარების საშუალებას არ იძლეოდა. რომის კათოლიკური ეკლესია, ქვეყნის უდიდესი მიწათმფლობელი, იღებდა მოსავალზე გადასახადს, ცნობილს როგორც საეკლესიო მეათედი. ამ გადასახადს ორმაგი ეფექტი ჰქონდა. ერთი მხრივ, ის ამცირებდა მთავრობის შემოსავლებს, მეორე მხრივ კი, კიდევ უფრო აუარესებდა გლეხობის დუხჭირ მდგომარეობას. შინა ვაჭრობა მინიმუმამდე იყო დასული, ხოლო საბაჟო ბარიერები საგარეო ვაჭრობას უკიდურესად ართულებდა.
არსებობდა რამდენიმე სოციალურ-პოლიტიკური ფაქტორიც, რომელთა დიდი ნაწილი განმანათლებლობის იდეალების წინა პლანზე წამოწევის შედეგი იყო. მათ შორის იყო სამეფო აბსოლუტიზმის მზარდი არაპოპულარობა; პროფესიონალ და ვაჭართა კლასში საზოგადოებრივ ცხოვრებაში არისტოკრატიის პრივილეგიებისა და დომინირებისადმი უკმაყოფილება, რასაც მხარს უჭერდა ძირეული სოციალური ცვლილებები ნიდერლანდებსა და დიდ ბრიტანეთში; გლეხობის, ჯამაგირის მუშებისა და წვრილი ბურჟუაზიის უკმაყოფილება არისტოკრატიის ტრადიციული სენიორიული პრივილეგიების მიმართ; მომძლავრებული ანტიკლერიკალიზმი და რელიგიის თავისუფლების მოთხოვნები, ასევე მზარდი პროტესტანტული უმცირესობების ინსტიტუტების გავლენა; რესპუბლიკანიზმი; და მეფის მიერ ჟაკ ნეკერისა და ხალხის წარმომადგენელი სხვა ფინანსური მრჩევლების დათხოვნა.
კრიზისი და აგონია
მინი|მარცხნივ|[[ლუი XVI (საფრანგეთი)|ლუი XVI]] ძველი რეჟიმი საზოგადოებრივი წყობით წოდებრივი სახელმწიფო იყო, რაც იმას ნიშნავდა, რომ საზოგადოება დაყოფილი იყო სამ არათანასწორუფლებიან წოდებად. პირველი (სასულიერო წოდება — კლერუსი, დაახლოებით 130 ათასი ადამიანი, შეადგენდა მოსახლეობის 0,5 %–ს) და მეორე (თავადაზნაურობა, დაახლოებით 350 ათასი ადამიანი, შეადგენდა მოსახლეობის 1 %–ზე მეტს) პრივილეგირებული წოდებები იყო, მოსახლეობის დაახლოებით 98 % კი (27 მილიონზე მეტი ადამიანი) ქმნიდა თითქმის სრულიად უუფლებო მესამე წოდებას. ეს წოდება თავისთავად არ იყო ერთგვაროვანი და აერთიანებდა ქალაქის მსხვილი, საშუალო თუ მცირე შემოსავლის მქონე ბურჟუაზიას, გლეხობას, ქალაქის ღარიბ ფენებს და ასევე სოციალური სტატუსის არმქონე ჯგუფებს, მაგალითად მაწანწალებსა და მათხოვრებს. სწორედ ეს უკანასკნელი კატეგორია შეადგენდა მესამე წოდების 40%–ს.
XVIII საუკუნის მიწურულს საფრანგეთი აგრარული ქვეყანა იყო. მოსახლეობის დაახლოებით 85 % სოფლად ცხოვრობდა. ბურჟუაზია მესამე წოდების ყველაზე მცირერიცხოვან, მაგრამ ამავე დროს, ყველაზე გავლენიან ნაწილს შეადგენდა. ბურჟუაზიას განეკუთვნებოდნენ მესამე წოდების უმაღლესი რანგები — ბანკირები, ე. წ. გამომსყიდბელები, მსხვილი ვაჭრები, მანუფაქტურის მფლობელები, ადვოკატები, ექიმები, ჟურნალისტები და მაღალი მოხელეები.
მესამე წოდების მსგავსად, არც პირველი ორი პრივილეგირებული წოდება იყო ერთგვაროვანი. მაღალი სასულიერო და დაბალ საფეხურზე მდგომი სასულიერო პირებისას (შედარებისთვის, სტრასბურგის არქიეპისკოპოსის წლიური შემოსავალი შეადგენდა 1 მილიონ ლივრზე მეტს, უბრალო აბატისა — საშუალოდ 1000 ლივრამდე). კლერუსი ძირითად შემოსავალს მიწათმფლობელობიდან იღებდა, როგორც გადასახადებისაგან თავისუფალ წოდებას, მხოლოდ ნებაყოფლობითი „შენაწირის“ სახით თუ შეჰქონდა უმნიშვნელო თანხები სახელმწიფო ხაზინაში. მეორე წოდებაშიც არსებობდა თავადაზნაურული საგვარეულოების წარმომადგენლებისგან შემდგარი, ტიტულების მატარებელი ზედაფენა ე. წ. „დაშნის აზნაურები“, რომლებიც საგადასახადო პრივილეგიის გარდა, მათი ღირსების შესაბამისი უამრავი ტრადიციული ფეოდალური პრივილეგიითაც სარგებლობდნენ. მეორე წოდების ქვედა ფენას შეადგენდნენ ე. წ. „მანტიის აზნაურები“ — მდიდარი ბურჟუაზიიდან გამოსული სამოხელეო თავადაზნაურობა. ძველი რეჟიმის უზარმაზარ ბიუროკრატიულ აპარატში თითქმის ყველა თანამდებობა იყიდებოდა. მესამე წოდების მდიდარი წარმომადგენლები ყიდულობდნენ მაღალ თანამდებობებს და ამასთან ერთად, იღებდნენ სათავადაზნაურო პრივილეგიას — გადასახადებისგან გათავისუფლებასა და თავადის ტიტულსაც კი. XVIII საუკუნეში ამ გზით საფრანგეთში 50 ათასამდე ბურჟუა გააზნაურდა.
ფინანსური კრახი
right|300px|thumb|[[თავისუფლება - ხალხის წინამძღოლი, ეჟენ დელაკრუას ნახატი, რომელიც 1830 წლის ივლისის რევოლუციას მიეძღვნა, თუმცა საყოველთაოდ მიღებულია, როგორც ფრანგი ხალხის მონარქიის წინააღმდეგ აჯანყებისა და, კერძოდ, საფრანგეთის რევოლუციის სიმბოლო.]] 1788 წელს მეფე ლუი XVI-ის (1774–1793) ფინანსების გენერალურმა კონტროლიორმა ნეკერმა გამოაქვეყნა ფინანსური ანგარიში, რითაც პირველად აბსოლუტიზმის ისტორიაში საჯარო გახდა სახელმწიფო ბიუჯეტი და ამასთან ერთად გამოაშკარავდა, რომ სახელმწიფო გაკოტრების ზღვარზე იდგა.
„ძველი რეჟიმის“ ფინანსური გაკოტრება სხვადასხვა მიზეზების ერთობლიობამ განაპირობა. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი სამხედრო ხარჯები იყო: უამრავმა ომმა, რომელშიც ლუი XIV-ს დროიდან მოყოლებული, ჩაბმული აღმოჩნდა ევროპის ჰეგემონობის სურვილით შეპყრობილი საფრანგეთი (ომი ესპანური მემკვიდრეობისათვის (1701–1714), ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის (1740–1748), შვიდწლიანი ომი (1756–1763)), ასევე ამერიკული კოლონიების დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის სამხედრო მხარდაჭერამ დააცარიელა სახელმწიფო ხაზინა.
გაუმართლებლად დიდი თანხები იხარჯებოდა აგრეთვე სამეფო კარისა და სამეფო ოჯახის ზღვარს გადასული ფუფუნებისა და სიამოვნების უზრუნველსაყოფად, განსაკუთრებით მეფე–მზის მემკვიდრის, ლუი XV-ის დროს, რაც აისახა კიდეც მის დევიზში: „ჩემს შემდეგ წარღვნაც მოსულა“.
უკედურესად მწვავე კრიზისულ ვითარებაში საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილი კრიზისიდან გამოსვლისა და ზოგადად სახელმწიფო საქმეების გადაწყვეტის გზას 170–წლიანი პაუზის შემდეგ გენერალური შტატების ამოქმედებაში ხედავდნენ. ამ ძველი, შუა საუკუნეების ეპოქის სათათბირო ინსტიტუტზე დიდ იმედს ამყარებდა სამივე წოდება, ოღონდ განსხვავებული მოსაზრებით: პირველი ორი მოელოდა მეფის ძალაუფლების შეზღუდვას და საკუთარიგავლენის გაძლიერებას, ბურჟუაზია — პოლიტიკური უფლებების მოპოვებას, გლეხობა — ფეოდალური წნეხისგან გათავისუფლებას.
ძველი რეჟიმის აგონია ვითარდებოდა ბუნებრივი კატასტროფებით დამძიმებული სამეურნეო კრიზის ფონზე. ქვეყანაში გახშირდა ამბოხებები. ლუი XVI საზოგადოების ნებას დაჰყვა და გენერალური შტატების 1789 წლის მაისისათვის მოწვევას დათანხმდა.
გენერალური შტატები
thumb|left|გენერალური შტატები ვერსალში. გენერალური შტატების შეკრება ვერსალში დებატებით დაიწყო. სადავო კენჭისყრისა და სხდომათა ჩატარების წესი გახდა. ძველი ტრადიციით წოდებები ცალ–ცალკე თათბირობდნენ, გადაწყვეტილების მიღებისას კი თითოეულ წოდებას მხოლოდ ერთი ხმის უფლება ჰქონდა. მესამე წოდების წარმომადგენლებმა ამ ტრადიციული წესის ნაცვლად სამივე წოდების საერთო სხდომის გამართვა და გადაწყვეტილების ხმათა უმრავლესობით მიღება მოითხოვეს. რადგან აშკარა გახდა, რომ მეფე მესამე წოდებისათვის დათმობას არ აპირებდა და ძველი წესის დაცვას დაბეჯითებით მოითხოვდა, დეპუტატმა სიეიესმა ამ საკითხის გადასაწყვეტად გენერალური შტატების ყველა წევრი, განურჩევლად წოდებრივი კუთვნილებისა, საერთო სხდომაზე მიიწვია. ამ სხდომაზე, რომელიც 1789 წლის 17 ივნისს გაიმართა, მესამე წოდებას პირველი ორი წოდების ზოგიერთი წარმომადგენელიც შეუერთდა. კრებამ დადგინა, რომ ის მოსახლეობის, სულ მცირე, 96%–ს მაინც წარმოადგენდა და შესაბამისად, უფლებამოსილი იყო ელაპარაკა ერის სახელით. ამდენად, შეკრებილებმა თავი „ეროვნულ კრებად“ გამოაცხადეს. ეს იყო გადამწყვეტი რევოლუციური აქტი, რითაც წოდებათა წარმომადგენლები გაემიჯნენ ძველ სახელმწიფოებრივ წყობას და პირველი ნაბიჯი გადადგეს „ხალხის სუვერენიტეტისა“ და „საერთო ნების“ პრინციპების დასამკვიდრებლად. სულ მალე „ეროვნულ კრებას“ პირველი წოდების უმრავლესობა და ლიბერალურად განწყობილი თავადაზნაურობის ნაწილი შეუერთდა.
ძველი რეჟიმი სრულიად უსუსური ხრიკებით ცდილობდა რევოლუციური პროცესების შეჩერებას. 20 ივნისს დეპუტატებს სხდომათა დარბაზი დაკეტილი დახვდათ. მათ ახლომდებარე „საბურთაო დარბაზში“ გადაინაცვლეს და ფიცი დადეს, არ დაშლილიყვნენ, სანამ ერს ახალ კონსტიტუციას არ მისცემდნენ. 9 ივლისს წარმომადგენლებმა ერთხმად გამოაცხადეს თავი „დამფუძნებელ (საკონსტიტუციო) კრებად“. მეფე იძულებული გახდა ეღიარებინა ახლადშექმნილი საკანონმდებლო ორგანო.
ბასტილიის აღება
250პქ|მინი|„ბასტილიის აღება“, ჟან-პიერ-ლუი-ლორან ჰუელის ნახატი. ძველი რეჟიმის ამ ნაბიჯებში პარიზელებმა სამეფო კარის კონტრრევოლუციური შეთქმულების საფრთხე დაინახეს და იარაღს მოჰკიდეს ხელი. შეიქმნა ასევე სამოქალაქო მილიცია, რომელიც შემდგომში ნაციონალურ გვარდიად ჩამოყალიბდა. 14 ივლისს შეიარაღებული ხალხის მასამ იერიში მიიტანა ბასტილიის ციხეზე და აიღო აბსოლუტიზმის სიმბოლოდ ქცეული სახელმწიფოს ეს მთავარი საბყრობილე. თავდაპირველად, ციხის აღება დაგეგმილი არც იყო, მაგრამ ციხის კომენდანტმა ცეცხლის გახსნის ბრძანება გასცა. ამის შემდეგ განვითარებულ მოვლენებს მოჰყვა ციხის აღება. ლუი XVI-ის დროს ბასტილიას ცუდი სახელიღა ჰქონდა შემორჩენილი. ეს იყო საკმაოდ სუსტად დაცული ციხე, პატიმრობის შერბილებული პირობებით და არა უწინდებურად პირქუში, შიშისმომგვრელი და აუღებელი ციხესიმაგრე.
17 ივლისს მეფე ლუი XVI იძულებული გახდა პარიზში ჩასულიყო და ხალხის რევოლუცია ეღიარებინა. პარიზის ახალმა ქალაქის თავმა „ერისა და გვირგვინის ერთობის“ ნიშნად მას სამფეროვანი კოკარდა გადასცა (ლურჯი და წითელი პარიზისა და თეთრი სამეფო გვარის (ბურბონების) ფერი იყო. ლურჯი, თეთრი და წითელი შემდგომში სამფეროვანი ეროვნული დროშის ფერებად აირჩიეს).
„დიდი შიში“
ივლისში პარიზში განვითარებული მოვლენების ზეგავლენით მასობრივი მღელვარება დაიწყო პროვინციებშიც. გლეხები არბევდნენ, წვავდნენ და ძარცვავდნენ ადგილობრივი ბატონების მამულებსა და სასახლეებს, ინაწილებდნენ მათ მიწებსა და ტყეებს. ყოფილი ყმების მრისხანე შურისძიებამ „დიდი შიში“ აღძრა თავადაზნაურობაში. დიდგვაროვნები მასობრივად გარბოდნენ ქვეყნიდან.
საყოველთაო პანიკამ მოიცვა სოფლის მოსახლეობის დაბალი ფენებიც. ხალხს ქვეყნის გარედან (ავსტრიის, პრუსიისა და ინგლისის) შეიარაღებული ინტერვენციის ეშინოდა. ამიტომ ყველგან იქმნებოდა მოხალისეთა შეიარაღებული რაზმები.
პარიზელების რევოლუციური მაგალითი მისაბაძ ნიმუშად იქცა ასევე საფრანგეთის სხვა ქალაქების მოსახლეობისთვისაც (სტრასბურგი, ტრუა, ამიენი, რუანი და სხვ.). აქაც შეიარაღებული მოქალაქეები არბევდნენ ციხეებსა და ქალაქის გამგეობის შენობებს. ქმნიდნენ მუნიციპალური მმართველობის ახალ არჩევით ორგანოებს. ამდენად, ეს უკანასკნელი მოვლენები „მუნიციპალური რევოლუციის“ სახელითაა ცნობილი.
ეროვნული კრება 1789–1791
thumb|250px|right|ქალთა მსვლელობა ვერსალისკენ, 5 ოქტომბერი, 1789 პარიზსა და პროვინციებში 1789 წლის ივლის–აგვისტოში განვითარებულ მოვლენებზე მყისიერი რეაგირება მოახდინა ეროვნულმა კრებამ. „დიდი შიშის“ დროს საკუთრების მასობრივმა ხელყოფამ უშუალოდ შელახა ეროვნულ კრებაში წარმოდგენილი სამივე წოდების მსხვილ მესაკუთრეთა ინტერესები. სოფლად შექმნილი მდგომარეობის ნორმალურ კალაპოტში დაბრუნების მიზნით ეროვნულმა კრებამ 4–5 აგვისტოს ღამის სხდომაზე ფეოდალური პრივილეგიები გაუქმებულად გამოაცხადა. ამ ისტორიული გადაწყვეტილებით საფრანგეთში ბოლო მოეღო ფეოდალურ სისტემას და საფუძველი ჩაეყარა ყველა ფრანგის თანასწორუფლებიანობას კანონის წინაშე. მაგრამ 4–5 აგვისტოს გადაწყვეტილება არ ყოფილა და არ აძლევდა გლეხობას დამშვიდებისა და კმაყოფილების საფუძველს, რადგან გლეხს ფეოდალური ვალდებულებებისაგან მხოლოდ გარკვეული გამოსასყიდის ფასად ათავისუფლებდა. ფეოდალური წნეხისგან გლეხობის სრული და უსასყიდლო გათავისუფლება მხოლოდ მოგვიანებით, 1793 წლის ივლისში, რიგით მესამე რევოლუციური პარლამენტის – კონვენტის დადგენილებით მოხდა.
1789 წლის 26 აგვისტოს დამფუძნებელმა კრებამ მიიღო უმნიშვნელოვანესი დოკუმენტი „ადამიანისა და მოქალაქეთა უფლებების დეკლარაცია“, რომელიც შემდგომში საფუძვლად დაედო საფრანგეთის პირველ კონსტიტუციას. დეკლარაცია გაჟღენთილი იყო განმანათლებლობის სულისკვეთებით და შესაბამისად, ამკვიდრებდა ადამიანის ბუნებრივი უფლებების პატივისცემის, ძალაუფლების დაყოფის, „საერთო ნებისა“ და „სახალხო სუვერენიტეტის“, კერძო საკუთრების ხელშეუხებლობის პრინციპებს. საფრანგეთის რევოლუციის დროს შემუშავებული ეს დეკლარაცია თანამედროვე დემოკრატიისათვის ფუძემდებლური დოკუმენტია. „ადამიანისა და მოქალაქის უფლებების დეკლარაციის“ ძირითადი იდეები მოკლედ და ყველასთვის გასაგები ფორმით გამოიხატა რევოლუციის მთავარ ლოზონგში – „თავისუფლება, თანასწორობა, ძმობა“.
დამფუძნებელი კრების 1789 წლის აგვისტოს დადგენილებებმა ლუი XVI-ის დიდი უკმაყოფილება გამოიწვია. არლის ეპისკოპოსისადმი მიწერილ წერილში მეფე ირწმუნებოდა, რომ არ დაუშვებდა „მისი სამღვდელოებისა“ და „მისი თავადაზნაურობის“ ამგვარ შევიწროებას. მიუხედავად ამისა, დამფუძნებელმა კრებამ 1789 წლის სექტემბერში მეფეს სუსპენსიური (შეჩერების ძალის მქონე) ვეტოს უფლება მიანიჭა. მართალია, ამიერიდან მეფე ვერაფერს ვეღარ აკრძალავდა, მაგრამ შეძლებდა ნებისმიერი საკანონმდებლო პროცესის შეფერხებას.
პარიზის მოსახლეობა უკმაყოფილო იყო მოვლენების ამგვარი განვითარებით. პარიზელთა უკმაყოფილება იზრდებოდა ქალაქის სურსათით მომარაგების გაუარესებასთან ერთად. უბრალო ხალხისათვის მათი უკიდურესი გაჭირვების თავიდათავი საძულველი სამეფო კარი იყო. 1789 წლის ოქტომბრის დასაწყისში სახელდახელოს შეიარაღებული (ჯოხებით, ცულებით და ა.შ.) 6 ათასი პარიზელი ქალი, ძირითადად ბაზრის მოვაჭრეები, ვერსალისაკენ დაიძრნენ. ისინი მეფისგან პურს ითხოვდნენ. სამეფო გვარდიამ ვერ შეძლო მათი შეჩერება. ხალხმა მეფე იძულებით გამოიყვანა პარიზში ტიულრის სასახლეში. ხალხის მასების ზეწოლით მეფემ ცნო დამფუძნებელი კრების მიერ იმ დროისათვის მიღებული ყველა გადაწყვეტილება.
პარიზში გადავიდა დამფუძნებელი კრებაც და იქ განაგრძო საქმიანობა. ვითარების გამოსწორების მიზნით, უპირველეს ყოვლისა კი სახელმწიფო ვალის დასაფარავად, კრებამ ჯერ (1789 წლის 2 ნოემბერს) საეკლესიო მიწები გამოაცხადა ნაციონალიზებულად ანუ სახელმწიფო საკუთრებათ, მოგვიანებით კი (იმავე წლის დეკემბერში) ყოფილი საეკლესიო ქონების სავარაუდო გასაყიდი ღირებულების (400 მლნ ლივრი) შესაბამისი ოდენობით სახელმწიფო ობლიგაციების ე.წ. ასიგნატების გამოშვება დაადგინა. ასიგნატები მალე ერთგვარ ქაღალდის ფულად იქცა და ასევე სწრაფად გაუფასურდა.
1791 წლის კონსტიტუცია
„საბურთაო დარბაზში“ დადებული ფიცის ერთგული დამფუძნებელი კრების საკანონმდებლო საქმიანობის მთავარი მიზანი კონსტიტუციის შემუშავება იყო. დამფუძნებელი კრების დეპუტატთა უმრავლესობა სახელმწიფოებრივი წყობის კონსტიტუციური მონარქიის ფორმას ემხრობოდა. თუმცა, მას შემდეგ, რაც კონსტიტუციის მიღებამდე რამდენიმე თვით ადრე (1791 წლის ივნისში) მეფემ და დედოფალმა ქვეყნიდან გაქცევა სცადეს, ხალხში და რადიკალურად განწყობილ პოლიტიკურ წრეებში სულ უფრო ხმამაღლა გაისმოდა მონარქიის დამხობისა და რესპუბლიკის დამყარების მომხრეთა ხმები.
დამფუძნებელი კრების კონსტიტუციური მონარქიის მომხრე უმრავლესობამ ე.წ. „ვარენის კრიზის“ (მსახურის სამოსში გადაცმული მეფე და დედოფალი ქალაქ ვარენთან ამოიცნეს და დააკავეს) განსამუხტავად მეფის ოჯახის სამარცხვინო გაქცევა „მეფის მოტაცების“ ცრუ ვერსიით შენიღბა და დააჩქარა კონსტიტუციის მიღება. 1791 წლის 13 სექტემბერს მეფის მიერ ხელმოწერილი და დამფუძნებელ კრებაზე დამტკიცებული კონსტიტუცია ძალაში შევიდა.
1791 წლის კონსტიტუციით განისაზღვრა ახალი საარჩევნო წესიც.
ახალი რევოლუციური პოლიტიკური კულტურა
საფრანგეთის რევოლუციის პროცესში ყალიბდებოდა სრულიად ახალი პოლიტიკური კულტურა. ახალი რევოლუციური ფასეულობები ღრმად აღწევდა ფრანგების ყოველდღიურ ცხოვრებაში. ყოფითი ნივთებიც კი რევოლუციურ სულისკვეთებას გამოხატავდნენ. პოლიტიკური ცხოვრებისა თუ პოლიტიკით ცხოვრების ფრანგული სტილი სწრაფად ვრცელდებოდა ევროპის დანარჩენ ქვეყნებში.
სწორედ საფრანგეთის რევოლუციის წლებში ჩნდება ახალი პოლიტიკური ძალა ხალხის ფართო მასების, მაგალითად, პარიზელი სანკიულოტების სახით, რომელიც აქტიურად მონაწილეობს საზოგადოებრივი გარდატეხის პროცესში და ზემოქმედებას ახდენს პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებზე.
საკანონმდებლო კრება
ახალ საკანონმდებლო ორგანოში უმრავლესობას კონსტიტუციური მონარქიის მომხრე ფეიანები შეადგენდნენ. თავდაპირველად ისინი, პოლიტიკურად მერყევ დეპუტატთა დიდ ნაწილთან ერთად, უპირატესობას ფლობდნენ. მათი მთავარი მოწინააღმდეგე იყო დეპუტატთა მცირე ჯგუფი, რომელთა უმრავლესობაც ბრისოს გარშემო ერთიანდებოდა. მოგვიანებით ამ ჯგუფს ჟირონდისტები უწოდეს (ეს დეპუტატები ძირითადად დეპარტამენტ ჟირონდიდან იყვნენ). ჟირონდისტები სულ უფრო მეტად იხრებოდნენ რესპუბლიკური წყობის დამყარების აზრისკენ. უკიდურეს მემარცხენე პოზიციას იკავებდა რობესპიერის მომხრე იაკობინელთა მეტად მცირერიცხოვანი ჯგუფი (თავად რობესპიერი საკანონმდებლო კრებაში ვერ მოხვდა თავის დროზე, მისივე წინადადების შესაბამისად მიღებული კანონის გამო, რომელიც კრძალავდა დამფუძნებელი კრების ყოფილი დეპუტატების არჩევას ახალ საკანონმდებლო ორგანოში). ამ დეპუტატებს „მონტანიარებს“ უწოდებდნენ, რადგან ისინი ჩვეულებრივ, საკანონმდებლო კრების დარბაზში ამფითეატრის ბოლო იარუსის სკამებზე ისხდნენ.
რევოლუცია და ომი
right|thumb|250px|[[ვალმის ბრძოლა]] საფრანგეთში განვითარებულ რევოლუციურ მოვლენებს შეშფოთებით ადევნებდნენ თვალს როგორც ფრანგი ემიგრანტი თავადაზნაურობა (მათ შორის იყო ლუი XVI-ის ძმები, მათი თავშეყრის ადგილი იყო გერმანული ქალაქი კობლენცი), აგრეთვე ევროპელი მონარქები. მათ ერთად დაიწყეს ინტერვენციისათვის მზადება.
1791 წლის აგვისტოში ავსტრიის იმპერატორისა და პრუსიის მეფის ერთობლივ განცხადებაში („პილნიცის დეკლარაცია“) უკვე აშკარად გაისმა ფრანგი მონარქის უფლებების აღდგენის მიზნით სამხედრო ძალის გამოყენების მუქარა.
შექმნილი ვითარებით ისარგებლეს ჟირონდისტებმა და გააჩაღეს პროპაგანდა „მსოფლიოს წამყვან ერად“ ქცეული ფრანგების მხრიდან სხვა ერებისათვის თავისუფლების მომტანი რევოლუციური ომების წარმოების სასარგებლოდ. საყოველთაო საომარ ეიფორიას მხოლოდ ერთეულები გაემიჯნენ. მათ შორის რობესპიერიც, რომელმაც საკუთარი პოზიცია მოკლე ფრაზით გამოხატა: „არავის უყვარს შეიარაღებული მისიონერები“.
1792 წლის 20 აპრილს ლუი XVI–მ და საკანონმდებლო კრებამ ომი გამოუცხადეს ავსტრიის იმპერატორს. მაგრამ საფრანგეთის არმია არ იყო მზად ომისათვის. ცნობები საფრანგეთის ჯარების მიერ ზედიზედ განცდილი მარცხის შესახებ ნათელს ხდიდა საფრთხეს, რომელიც ქვეყანასა და მის დედაქალაქს ემუქრებოდა.
1792 წლის 11 ივლისს საკანონმდებლო კრებამ მიმართა თანამოქალაქეებს მოხალისეთა მასობრივი მობილიზაციის მოწოდებით. „სახელმწიფო საფრთხეშია“ – აცხადებდა საკანონმდებლო კრების მიერ გამოშვებული შესაბამისი დეკრეტი.
საფრანგეთის ყოველ დეპარტამენტში (1791 წლის კონსტიტუციით ტრადიციული პროვინციების ნაცვლად ქვეყანა 83 ახალ ადმინისტრაციულ ერთეულად – დეპარტამენტად დაიყო) იქმნებოდა მოხალისეთა რაზმები. რუჟე დე ლილის „რაინის არმიის სიმღერას“, რომელსაც ფრინტზე მიმავალი მარსელელი მოხალისეები მღეროდნენ, მალე მთელი ქვეყანა მღეროდა. „მარსელიოზად“ წოდებული ეს სიმღერა, დღეს საფრანგეთის სახელმწიფო ჰიმნია.
მაგრამ მდგომარეობის გამოსასწორებლად მხოლოდ ენთუზიაზმი არ იყო საკმარისი. ამასობაში ქვეყანაში სურსათის ნაკლებობამ კრიტიკულ ზღვარს მიაღწია. ინფლაციამ ასიგნატების 40%–იანი გაუფასურება გამოიწვია.
პარიზში სამხედრო მობილიზაციის პერიოდში გააქტიურდნენ კომუნის სექციები (პარიზი 48 ასეთ სექციად იყო დაყოფილი). 3 აგვისტოს პარიზამდე მიაღწია ცნობამ ინტერვენტთა ჯარების მთავარსარდლის, ბრაუნშვაიგის ჰერცოგის მანიფესტის (1792 წლის 25 ივლისი) შესახებ, რომელშიც ჰერცოგი სამეფო ოჯახის ხელშეუხებლობის დარღვევის შემთხვევაში პარიზს „სრული განადგურებით“ ემუქრებოდა.
ხალხმა ამ მანიფესტის უკან მეფის „ღალატი“ დაინახა. პარიზში სექციების კრებამ საყოველთაო შეიარაღება და მეფის ტახტიდან ჩამოგდება მოითხოვა. პარიზელი სანკიულოტების ეს მოთხოვნები მნიშვნელოვანწილად მათი მძიმე ყოფით იყო განპირობებული, რაშიც ისინი მეფესა და ეროვნულ კრებას ადანაშაულებდნენ.
მეორე დღეს (10 აგვისტოს) პარიზელმა სანკიულოტებმა იერიში მიიტანეს ტუილრის სასახლეზე და დაატყვევეს მეფე და მისი ოჯახი.
ქუჩის ზეწოლით საკანონმდებლო კრებამ ცენზისგან თავისუფალი ახალი არჩევნების ჩატარება გადაწყვიტა. შეიქმნა ახალი მთავრობა – „დროებითი აღმასრულებელი საბჭო“, რომელიც კომუნაზე იყო დამოკიდებული. ძირითადად ჟირონდისტებისაგან შემდგარ ამ მთავრობაში შევიდა ერთადერთი მონტანიარი – დანტონი (დაიკავა იუსტიციის მინისტრის თანამდებობა). მთავრობის დეკრეტმა დაადგინა ახალი საკანონმდებლო ორგანოს – ეროვნული კონვენტის არჩევნების წესი, რომელიც ხმის უფლებას ანიჭებდა ყველა მამაკაცს 21 წლის ასაკიდან. პირველად ისტორიაში შემოიღეს საყოველთაო საარჩევნო უფლება (მამაკაცებისთვის). მაგრამ საარჩევნო სისტემა კვლავინდებურად ორსაფეხურიანი იყო.
1792 წლის 21 სექტემბერს, ფრანგული რევოლუციური არმიის მიერ ვალმისთან მოპოვებული პირველი გამარჯვების მეორე დღეს, შეიკრიბა ახალი წესით არჩეული ნაციონალური კონვენტი, რომელმაც საფრანგეთი რესპუბლიკად გამოაცხადა. ამ მოვლენის ისტორიული მნიშვნელობის ხაზგასასმელად გაუქმდა ტრადიციული წელთაღრიცხვა ქრისტეს შობიდან და 1792 წლის 21 სექტემბერი „ახალი ხანის“ ათვლის თარიღად და რესპუბლიკის პირველ წლად გამოცხადდა (შეიცვალა თვეების სახელწოდებებიც). left|thumb|ლუი XVI (საფრანგეთი)|ლუი XVI-ის სიკვდილით დასჯა კონვენტში ერთ დროს ერთიან მემარცხენე პოზიციაზე მდგარი ჟირონდისტები და იაკობინელები საპირისპირო პოლუსებზე აღმოჩნდნენ. 200 ჟირონდისტი დეპუტატი ახალ მემარჯვენე ძალად, 120 იაკობინელი კი მემარცხენე „მთის“ პარტიად ჩამოყალიბდა. „მთასა“ და „ჟირონდას“ შორის აღმოჩნდა მერყევი ცენტრი, რომელიც კონვენტის უმრავლესობას შეადგენდა. დეპუტატთა ამ ჯგუფს „ჭაობი“ ეწოდა.
ძირითადი სამუშაო კომიტეტებს დაეკისრათ. წამყვან როლს „ეროვნული ხსნის კომიტეტი“ ასრულებდა. 1793 წელს ამ კომიტეტმა აღმასრულებელი ხელისუფლება აიღო ხელში. ამასთანავე განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა უსაფრთხობის კომიტეტმა, რომელიც პოლიციურ ფუნქციებს ასრულებდა. კონვენტს უამრავი პრობლემა ჰქონდა გადასაჭრელი: რესპუბლიკური კონსტიტუციის შემუშავება, რევოლუციური ომების წარმოება, ქვეყნის შიგნით ამბოხებების, განსაკუთრებით კი კონტრრევოლუციის მთავარ კერაში – ვანდეაში მეფისა და ეკლესიის მომხრე გლეხობის წინააღმდეგობის დაძლევა, პარიზის მოსახლეობის სურსათით მომარაგება და მეფისა და მისი ოჯახის ბედის გადაწყვეტა.
ყველა ეს საკითხი ჟირონდისტებსა და იაკობინელებს შორის დაპირისპირების საგანი გახდა, მათ შორის ლუი XVI-ის გასამართლების პროცესის. კონვენტის უმრავლესობა მეფეს დამნაშავედ მიიჩნევდა კონტრრევოლუციურ ძალებთან კონტაქტის გამო, მაგრამ სადავი იყო სასჯელის ზომა. ჟირონდისტებს უცხოეთის მკაცრი რეაქციის ეშინოდათ და არ სურდათ სასჯელის უკიდურესი ზომის გამოყენება მეფის მიმართ. ამას ემატებოდა ისიც, რომ კონსტიტუციის მიხედვით, მეფე ხელშეუხებელი იყო. მეფის გასამართლებაზე დავას ერთმა შემთხვევამ დაუსვა წერტილი. ტიულრის სასახლეში აღმოაჩინეს საიდუმლო სეიფი, რომელშიც ლუის გადამალული დოკუმენტები ინახებოდა. ამ დოკუმენტებით აღმოჩნდა, რომ ლუი XVI-ს კავშირი ჰქონდა ემიგრაციაში მყოფ ძმებთან. ასევე აღმოჩნდა, რომ მეფესთან საიდუმლო კავშირს ამყარებდნენ მირაბო და ლაფაიეტიც. ჟიროდინისტებს აღარ შეეძლოთ მეფის დაცვა. 1793 წლის 16 იანვარს კონვენტში კენჭისყრა გაიმართა. 721-დან ლუის სიკვდილით დასჯას მხარი 387-მა დეპუტატმა დაუჭირა. თავისუფლების წინააღმდეგ შეთქმულებასა და ქვეყნის უსაფრთხოების ხელყოფაში მხილებულ ლუი XVI-ს სიკვდილით დასჯა მიესაჯა. 1793 წლის 21 იანვარს მეფეს თავი მოკვეთეს ახლად გამოგონებული მექანიზმით, გილიოტინით, რომლის შექმნაზეც, თავის დროზე, თავად ლუი XVI-მ გასცა პატენტი. ამოქმედდა რევოლუციური რეპრესიების აღმასრულებელი მთავარი მანქანა. გილიოტინა, რომელსაც იაკობინელებმა „თანასწორობის ნამგალი“ შეარქვეს, კიდევ დიდხანს არ გაჩერებულა. 1793 წლის მარტში კონვენტმა შექმნა საგანგებო სასამართლო ორგანო – რევოლუციური ტრიბუნალი, რომელიც უწყვეტად ამარაგებდა ეშაფოტს რეპრესიების მორიგი მსხვერპლით.
იაკობინელები ხელისუფლებაში
მას შემდეგ, რაც ჟირონდისტებმა მეფის სიკვდილით დასჯას მხარი არ დაუჭირეს, მნიშვნელოვნად შეირყა მათ მიმართ სანკიულოტების ნდობა. ჟირონდისტების პოზიციები კიდევ უფრო შესუსტდა 1793 წლის გაზაფხულზე ფრანგული არმიის წარუმატებლობების, პარიზში სურსათით მომარაგების გაუარესებისა და ვანდეაში როიალისტების (მეფის მომხრეების) წინააღმდეგობის გაძლიერების ზეგავლენით.
1793 წლის 2 ივნისს 8 ათასი შეიარაღებული მოქალაქე და გვარდიელი (მათ არსენალში იყო 100 ქვემეხიც) კონვენტში შეიჭრა და დააპატიმრა 29 წამყვანი ჟირონდისტი დეპუტატი. ძალაუფლება „მთის“ პარტიის ხელში გადავიდა. ბევრმა ჟირონდისტმა პროვინციებს შეაფარა თავი და იქ ქმნიდა ოპოზიციურ მოძრაობას.
იაკობინელთა ახალი ხელისუფლება სანკიულოტების ძლიერი ზეწოლის ქვეშ აღმოჩნდა. 1793 წლის 24 ივნისს კონვენტმა მიიღო რესპუბლიკური კონსტიტუცია, რომელიც იცავდა სახალხო სუვერენიტეტის პრინციპს. აღმასრულებელი ხელისუფლება („აღმასრულებელი საბჭო“) პარლამენტს ექვემდებარებოდა. აგვისტოში კონსტიტუცია დასამტკიცებლად ხალხს გადაეცა. იაკობინელებმა ადამიანის უფლებების დეკლარაცია სოციალური უფლებებით, კერძოდ შრომისა და განათლების უფლების მინიჭებით, განავრცეს. თუმცა, ამავე დროს ძალაში რჩებოდა დამფუძნებელი კრების მიერ (1791 წლის ივნისი) მიღებული კანონი გაფიცვებისა და მუშების პროფესიულ გაერთიანებათა შექმნის აკრძალვის შესახებ. კონსტიტუცია ძალაში უნდა შესულიყო რევოლუციური ომის დასრულების შემდეგ. ამდენად, საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკური კონსტიტუცია არც კი ამოქმედებულა.
„დიდი ტერორი“
სანკიულოტების უშუალო ზეწოლის შედეგი იყო ისიც, რომ 1793 წლის სექტემბერში იაკობინელებმა „დღის წესრიგში დააყენეს ტერორი“. რობესპიერის განმარტებით, თავისუფლების დაცვა მხოლოდ ძალის მეშვეობით იყო შესაძლებელი. დადგა „დიდი ტერორის“ ხანა. დიქტატორული ძალმომრეობა ამიერიდან ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა.
სექტემბერშივე იაკობინელებმა გამოსცეს დეკრეტი „არაკეთილსაიმედო პირთა შესახებ“, რომელიც ადგენდა საეჭვო პირების კატეგორიებს და მოითხოვდა მათ შემოწმებას. „საზოგადოებრივი წესრიგის მტრების“ გამოვლენა და დაპატიმრება „საზოგადოებრივი ხსნის კომიტეტის“ ქვემდებარე „უშიშროების კომიტეტს“ დაევალა. დასმენა „რევოლუციურ სიქველედ“ გამოცხადდა. 16 ოქტომბერს გილიოტინაზე თავი მოკვეთეს დედოფალ მარი ანტუანეტის. სიკვდილით დასაჯეს ასევე ივნისში დაპატიმრებული ჟირონდისტები. 1793 წლის სექტემბრიდან დეკემბრამდე დააპატიმრეს დაახლოებით 3 ათასი პირი, 1794 წლის ზაფხულამდე კი მთელი ქვეყნის მასშაბით სიკვდილით დაისაჯა სავარაუდოდ 35 ათასი ადამიანი. „დიდი ტერორის“ მსხვერპლთა უდიდესი ნაწილი უდანაშაულო იყო.
1794 წლის თებერვალ–მარტში მიღებული კანონები (ვანტოზის დეკრეტები) „რევოლუციის მტრების“ ქონების კონფისკაციასა და მის ღარიბთა შორის დანაწილებას მოითხოვდა.