cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საამის ხალხი
საამები
საამები (თვითწოდება საამები, ჩრდილოსაამურად Sámit; მეზობელი ერები: ფინელები, სკანდინავიელები და რუსები მათ ლოპარებსაც უწოდებენ (რაც ფინურად ეტიმოლოგირდება, როგორც „ნაპირა მიწის მცხოვრებნი“) — ხალხი. ცხოვრობენ  ნორვეგიაში,შვედეთში,  ფინეთსა და  რუსეთში (კარელიაში). XX საუკუნის დამდეგს საამების საერთო რაოდენობა 31 ათას ადამიანს შეადგენდა.
დღეისათვის საამების საერთო რაოდენობა 85 ათასიდან 130 ათასამდე მერყეობს.
(ასევე ცნობილია, როგორც ლოპარები ან ლაპლანდიელები) არიან ადგილობრივი ფინური წარმომავლობის ხალხი, რომლებიც მკვიდრობენ საპმის (Sápmi) პოლარულ დასახლებაში. ეს დასახლება გარს ერტყმის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნორვეგიას, შვედეთსა და ფინეთს. საამები ის ერთადერთი ხალხია სკანდინავიის მკვიდრთაგან, რომელიც დაცულია საერთაშორისო კონვენციით და დღემდე ევროპის უკიდურეს ჩრდილოეთში ცხოვრობს. საამების ისტორიული ტერიტორია მოიცავს დაახლოებით 388,350კმ2-ს, რაც თითქმის ნორვეგიის სიდიდეა. მათი ტრადიციული ენებია ლაპლანდიური, იგივე საამის ენები, რომელიც მიკუთვნებულია Uralic ენობრივი ოჯახის განშტოებად.
საამებს სხვადასხვა დროს სხვადასხვა საარსებო წყარო ჰქონდათ. ისინი მისდევდნენ თევზაობას, ცხოველების ბეწვით ვაჭრობასა და მეცხვარეობას. მათი ყველაზე პოპულარული საქმიანობას წარმოადგენდა ასევე მეირმეობა. ამჟამად საამები დაახლოებით 10% მისდევს მეირმეობას. საამებისათვის ეს ბეწვის, ხორცისა და ტრანსპორტირების საშუალებაა. დღესდღეობით 2,800 საამი აქტიურად არის ჩაბმული მეირმეობაში. ტრადიციული, კულტურული და პოლიტიკური მიზეზების გამო, მეირმეობა ლეგალურია საამებისათვის მხოლოდ კონკრეტული სკანდინავიის ქვეყნების რეგიონებში.
ენა
პოპულაციის ენა ძალიან მნიშნვლოვანი მახასიათებელია მისთვის, რადგან ის მისი ლიტერატურული გამოხატულებაა. იმის გამო, რომ დოკუმენტური მტკიცებულებები ძალზეც მცირეა ლაპლანდიელებზე მე-17 საუკუნემდე, აუცილებელი ენის ისტორიას დავუბრუნდეთ, რომ მათ შესახებ რაიმე გავიგოთ.
ლოპური ენა ეკუთვნის ურალური ენობრივი ოჯახის ფინო-უგრული შტოს დასავლურ დანაყოფს. სხვა ენები, რომლებიც ასევე იგივე დასავლურ ჯგუფს ეკუთვნის არის ფინური, მორდვინული, პერმიანული. აქედან ლოპურს ყველაზე მეტად ფინური ჰგავს, თუმცა მათი ნათესაობის საკითხი ჯერ კიდევ საკამათოა. მაშინ, როცა სხვა ხალხები ჩრდილოეთისკენ მიიწევდნენ, ლაპლანდიელები შეერივნენ ახალმოსულებს - ფინების და სკანდინავიელებს დასავლეთისკენ, კარელიელებს და რუსებს კი აღმოსავლეთისკენ. საბოლოოდ, ლაპლანდიელებმა დაივიწყეს საკუთარი ენა და აითვისეს მათი ფინო-უგრული მეზობლების ენა, რომელიც ნაწილობრივ პროტო-ფინური, ნაწილობრივ კი პრე-ფინურ ენას უკავშირდება. ლოპურ ენაში უამრავი ისეთი სიტყვაა, რომელსაც ურალურ ენებში ეტიმოლოგია არ გააჩნია და სავარაუდოდ წარმოადგენს პროტო-ლოპურ ენობრივ ოჯახს. მეორემხრივ, არსებობს ლოპური სიტყვები, რომელსაც ეტიმოლოგიური ექვივალენტი აქვს სამოედურ ენებში. ეს საფუძველს გვაძლევს ვიფიქროთ ამ ორ ენას შორის კავშირზე.
ლოპური ენა ძალზედ რთულ ფონემურ სისტემას შეიცავს. მაგალითად, მორფოლოგიაში სუფიქსების ფუძეზე დამატებით ხდება სხვადასხვა კონცეფციის გამოხატვა. ლოპური ენის განსაკუთრებული მახასიათებელია ორმაგი რიცხვი, რომელსაც იყენებენ პირის ნაცვალსახელისა და ზმნის უღლების დროს. ფინური ენის ლოპურთან მჭიდრო ლინგვისტიკური კავშირის მიუხედავად, ლოპური ენას ახასიათებს ეგზოტიკური ხმიანობა მისი უხვი აფრიკატებისა და რბილი თანხმოვნების ფონზე.
დღევანდელი ლოპური ენის დიალექტები სამ მთავარ ჯგუფად იყოფა.
ა. აღმოსავლური ლოპური - კოლას ნახევარკუნძულზე, ჩრდილოეთ მურმანსკსა და ფინეთში მოსაუბრე ლაპლანდიელების დიალექტი
ბ. დასავლური ლოპური - ნორვეგიული ლოპური, ფინეთის მთიანეთში, ჩრდილოეთ ნორვეგიასა და თითქმის მთელ შვედეთში მოსახლე ლაპლანდიელების დიალექტი
გ. სამხრეთული ლოპური  - ცენტრალურ სკანდინავიაში მოსახლე ლაპლანდიელების დიალექტი
ლაპლანდიელები ხშირად არიან პოლიგლოტები. ბევრი მათგანი საუბრობს საკუთარი მეზობლის დიალექტზე. მაგალითად მეთევზე საამები თავისუფლად საუბრობენ მთიანეთში მცხოვრებ საამების ენასა და ფინურად, ზოგი კი ნორვეგიულადაც. კოლას საამები თავისუფლად საუბრობენ რუსულად. ნორვეგიელი ლაპლანდიური ლოპურ ლიტერატურაში დიდ როლს ასრულებს და ყოველდღიურად ვითარდება.
კულტურა
ლაპლანდიელები ფლობენ დიდი რაოდენობით ზეპირსიტყვიერ გადმოცემებს, რომლებსაც იყენებდნენ გასართობად დასვენებისა და საღამოს შეკრებების დროს. მათი ფოლკლორი შედგება ზღაპრებისგან, ანეკდოტებისგან, სიმღერებისგან, იდიომებისგან, გამოცანებისა და ამინდის პროგნოზისაგან.
რადგან ლაპლანდიელები ბილინგვები და ხშირ შემთხვევაში პოლიგლოტებიც არიან, მათთვის ადვილი აღმოჩნდა უცხოენოვანი ელემენტების ინტეგრაცია საკუთარ ფოლკლორთან. იმის მიუხედავად, რომ მათი თქმულებების დიდი ნაწილი ერთი შეხედვით ინტერნაციონალურს მოგვაგონებს, მათი დიდი ნაწილი სწორედ საამების მიერაა შექმნილი. მათი უმრავლესობა მოგვითხრობს ადამიანების მეტამორფოზის შესახებ, რომ ისინი იქცნენ დათვებად, ირმებად, ძაღლებად, მგლებად. ასევე არსებობს ზღაპრები ჯადოქრებისა და სხვადასხვა მისტიკური არსებების შესახებ.
აღსანიშნავია საამების შექმნილი ისტორიები მათი მტრებისა და მითური ხალხების შესახებ, რომლებსაც ერქვათ ჩუდები (Chudes). ამ ზღაპრების შექმნის ფონი იყო მათი გამუდმებული ომები, რომლებიც მიმდინარეობდა 1326-1596 წლებში. ამ პერიოდში შვედეთ-ფინეთისა და რუსეთის საზღვარი ჯერ კიდევ დაუდგენელი იყო და ორივე მხრის მეომრები და გაქცეულები თავს ლაპლანდიას აფარებდნენ. საამები საკუთარ ისტორიებში, ბუნებრივია, ყოველთვის იმარჯვებენ მტერზე.
შედარებით მწირია ლაპლანდიური პოეზია. სულ რამდენიმე ეპიკური ხასიათის მონახაზი და ორი შედარებით დიდი მოცულობის პოემა, რომელიც დაწერილია მე-19 საუკუნის დასაწყისში და მოგვითხრობს ანტიკური პერიოდის ლაპლანდიელების ისტორიაზე.
არ შეიძლება ლოპური პოეზია გამოვყოთ იმ მუსიკისგან, რომელიც აკომპანირებას უწევს მას. ეს ის მუსიკაა, რომელიც საოცრად უბრალო და პრიმიტიულია და სხვა ხალხების არანაირ ან მცირე გავლენას განიცდის. ტექსტი და მელოდია ისე მჭიდროდაა ერთმანეთთან დაკავშირებული, რომ შეცდომება იქნებოდა მათი ცალ-ცალკე შესწავლა. ადრეული შეხედულებების მიხედვით, ლოპური ტექსტები არანაირ პოეტურ საზომს არ შეიცავს, თუმცა ამ დასკვნის მცდარობის დამტკიცება შესძლებელია. სიმღერებში აშკარაა სტროფების პარალელიზმი, სიტყვები და მელოდია კი ერთმანეთთან დაკავშირებულია სრულიად უაზრო მარცვლებითა და ხმოვანებებით.
საამებისათვის მუსიკალური ინსტრუმენტები არც თუ ისე დიდი მნიშვნელობას იძენს. მათ საკუთარი ინსტუმენტები არც კი გააჩნიათ, თუ არ ჩავთვლით სალამურის მსგავს მუსიკალურ ინსტრუმენტს, რომელიც ანჟელიკას ღეროსგან კეთდება. მათი მუსიკალური მიღწევები ორიენტირებულია სოლო სიმღერაში, რომელსაც ეწოდება ჯუიგო (juoigos). ეს ყველაზე პრიმიტიული სახეობის მუსიკაა, რომელიც ჩიტების ჟღურტულის იმიტაციას ქმნის. ეს მუსიკა მონოტონურია, მაგრამ არა სტერეოტიპული. მიუჩვეველი ყურისათვის ეს სიმღერა უფრო გამუდმებულ და ძლიერ ყვირილს ჰგავს. ამას ემატება განუვითარებელი და დისჰარმონიული წარდგენა, რომლის გამოც შედარებით კარგი ნიუანსები შეუმჩნეველი რჩებოდა. ლოპური ხარისხიანი მუსიკის სტრუქტურა ჯერ კიდევ არ არის ადეკვატურად გაგებული და შესწავლილი.
ბევრი საამი მწერალი არ მოიძებნება, რადგან მხოლოდ ცოტამ სცადა თავი ლიტერატურაში, თუმცა ამათგან აღსანიშნავია იოჰან ტური, რომლის წიგნიც გვიჩვენებს ბუნებრივ ლიტერატურულ ნიჭს. ტურის წიგნი რამდენიმე ენაზე ითარგმნა, მათ შორის ინგლისურზე 1931 წელს.
საამების არტისტული შესაძლებლობები ყველაზე უკეთ მათ ხელნაკეთ ნივთებში ჩანს. ყოველდღიურ ცხოვრებაში გამოყენებადი სხვადასხვა ნივთები ხშირადაა ლამაზად მორთული. ისინი გაწრთვნილნი არიან იმაში, რომ რაც მათთვის ხელშესახები მასალა  იმას უმკლავდებიან. მეტალს ხშირად არ გამოიყენებენ. კოვზები, პატარა ყუთები და სხვა ხისგან დამზადებული ნივთები გაფორმებულია ორნამენტებითა და წერტილებით, რომელიც დანის წვერით არის შესრულებული.
გაკტი არის საამების ნაციონალური ტანსაცმელი. მას იცვამენ როგორც ქორწილის, ისე მუშაობის დროს, ძირითადად მეირმეობის დროს.
ტრადიციულად, გაკტი მზადდებოდა ირმის ტყავისაგან, თუმცა დღესდღეობით უფრო ხშირად ბამბისა ან მატყლისგან ამზადებენ. ქალების გაქტი შედგება კაბისგან - ფოჩებიანი შემოსახვევი, რომელიც მაგრდება 1-3 ქინძისთავით, და ფეხსაცმლისგან, რომელიც დამზადებულია ირმის ბეწვით ან ტყავით. ფეხსაცმელს შეიძლება ჰქონდეს მომრგვალებული ან წვეტიანი წვერი. ქალებისა და კაცების გაქტი განსხვავდება. კაცების გაქტი უფრო მოკლეა, ვიდრე ქალების გრძელი კაბა. ტრადიციული გაქტი ძირითადად არის წითელი, ლურჯი, მწვანე, თეთრი. ზამთარში, ამ ტანსაცმელს ემატება ირმის ბეწვისაგან შექმნილი ქურთუკი და შარვალი, ზოგჯერ კი  - პონჩო.
ფერები, ორნამენტები და გაქტის მორთულობა იმის მანიშნებელია, საიდან არის ეს ადამიანი, დაქორწინებულია თუ არა, ზოგჯერ კი შეიძლება მის გვარზეც კი მიანიშნებდეს. საყელო და სახელოები გეომეტრიული ფიგურებითაა მორთული. ქუდები განსხვავდება სქესის, სეზონის და რეგიონის მიხედვით. მას ამზადებენ მატყლის, ბეწვისა ან ტყავისგან.
ლოპარული რელიგია
მინი|თორა ან ჰორა, ლოპარულ შამანურ დაირაზე გამოსახული ნორვეგიიდან.
ჭექა-ქუხილის ღმერთი. Horagalles, Aija, Tiermes
პასუხი იმაზე თუ ლოპარებს ნასესხები აქვთ თუ არა იდეა ჭექა-ქუხილის ღმერთზე და ზოგადად მთლიან „ჭექა-ქუხილის“  კულტზე სკანდინავიური კულტურიდან, მაგალითად ა.ოლრიკი და კ. კრონი დადებით პასუხს სცემენ, მათი აზრით, ბევრი დემაგოგია არ სჭირდება ამ ყოველივეს გამოსარკვევად, საჭიროა მხოლოდ ისტორიული და ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით შეხედვა ამ საკითხზე.ორივეს ოლრიკსაც და კრონსაც თავიანთი პოზიციების გასამყარებლად უპირველესად ახსენებენ, რომ ლოპარების ჭექა-ქუხილის ღმერთის სახელის პირველი ნაწილი, „თორა“ ან „ჰორა“ არის სკანდინავიური წარმოშობის,ისინი ასევე ამბობენ,რომ ლოპარების „ჭექა-ქუხილის“ ღმერთი სკანდინავიურის მსგავსად, შეიარაღებულია უროთი და ხელკეტით.ლოპარების მითებში, ღმერთების შესახებ, არის რამდენიმე აშკარა სკანდინავიური თავისებურება (მაგალითად,როდესაც ღმერთი დაედევნება და მოკლავს „ტროლებს“) და ა.შ. თუმცა ყველა ეს თავისებურება ეხება არა ლოპარების „ჭექა-ქუხილის“ ღმერთის კულტის ცენტრს, არამედ მის პერიფეტიებს.თუკი ამ კულტის საწყისებს კარგად ჩავუღრმავდებით, მივხვდებით,რომ ის უდავოდ ლოპარულია.აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ ის ფაქტიც,რომ ღმერთის სახელი და ზოგადად რელიგიური ნასესხები სიტყვები არ შეიძლება გახდეს გადამწყვეტი ფაქტორი, როდესაც გვინდა ვანახოთ თუ როგორ იფანტება რელიგიური იდეები ერთი ხალხიდან მეორეში.ხალხმა, რომც ისესხოს ღმერთის სახელი ან რაიმე სიტყვა თავისი კულტის შესაებ სხვებისგან,ამან არავითარ შემთხვევაში არ უნდა მოგვცეს იმის უფლება ვიფიქროთ, რომ ზოგადად იდეაც არის გადმოტანილი.
ყველა ეგრეთ წოდებულ „პრიმიტიულ“ ხალხში ჭექა-ქუხილი და მეხი უფრო დიდ ყურადღებას იქცევდა ვიდრე სსვა ზეციური ფენომენები. ჩვენ ამ შემთხვევაში შეხება გვაქვს “Völkergedanke“-სთან, რომელიც როგორც ჩანს წარმოიშვა სხვადასხვა ხალხებში დამოუკიდებლად.რეალური გამომწვევი მიზეზი ჭექა-ქუხილისა, ხომ ძალიან შორსაა მათი ცოდნისგან, შესაბამისად ის ავტომატურად აღიქმება, როგორც ზებუნებრივი.პრიმიტიული ადამიანისთვის ნათელია,რომ ჭექა-ქუხილისა და მეხის,რომელიც ხშირად დიდ ზიანს აყენებს გარემოსა და იწირავს არაერთ სიცოცხლეს, გამომწვევი მიზეზი დაკავშირებულია ღრუბლებს მიღმა მცხოვრებ არსებასთან(არსებებთან).თუკი ხალხმა დაიჯერა,რომ ეს არის მხოლოდ ერთი არსება,იქმნება მონოთეისტური რელიგია, და ჩნდება წარმოსახვა თითქოს ეს არსება თავისი ხელკეტით,ხმლითა თუ მშვილდით ესვრის გავარვარებულ ისრებს ადამიანებს და ნელ-ნელა ყალიბდება ჭექა-ქუხილის კულტი.ლოპარების შემთხვევაში წარმოიშვა ჭექა-ქუხილის ღმერთი „ტიერმესი“.
მზის ღმერთი ბეივი (Päive, Beiwe)
ჭექა-ქუხილის ღმერთ „ტიერმესთან“ ერთად, მზის ღმერთი ბეივი (Päive,Beiwe) მიიჩნევა ერთ-ერთ უმთავრეს ღმერთად ლოპარებში,ამაზე მიგვანიშნებს აგრეთვე ის ფაქტიც,რომ ჭექა-ქუხილის ღმერთის შემდეგ, ყველაზე ხშირად იგია გამოსახული ლოპარების დასარტყამ ინსტრუმენტებზე.მზის ღმერთზეც არსებობს მოსაზრება,რომლის ძირითადი მომხრეები ზემოაღნიშნული ავტორები ა.ოლრიკი და კ.კრონი არის, რომ ამ ღმერთსაც, ჭექა-ქუხილის ღმერთის მსგავსად, სკანდინავიური საწყისები აქვს, ამ თეორიას სხვა თანამედროვე ავტორებიც ემხრობიან.ეს სკანდინავიური თავისებურებები, რომლებიც შეიძლება დავინახოთ ლოპარულ მზის კულტში, მაგალითად პატივისცემა ღმერთის შესაწირისა, ვერ უგულებელყოფს იმ ფაქტს, რომ მზის კულტი მიუხედავად ყველაფრისა,ნამდვილად ლოპარულია. არც ჰარვას მტკიცება იმის შესახებ, რომ ჩვენი ცოდნა ამგვარი ბუნების თაყვანისცემისა არის შეზღუდული სკანდინავიელი ლოპარებისთვის არის სიმართლე,თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ არსებული ინფორმაცია, რაც გაგვაჩნია ლოპარების მზის კულტის შესახებ არის ძალიან მწირი და მხოლოდ მოკლე შეჯამება.იმანდრასთან და ზოგადად არქტიკის ოკეანის სანაპიროსთან მცხოვრებ რუს ლოპარებზე,ფელმანი ამბობს „როდესაც მზე ჩადიოდა მათ ჩვევად ჰქონდათ „ღმერთი აღარ ჩანს“ ამ წინდადების წარმოთქმა, და როცა მზე ამოდიოდა დილით ისინი მას ეგებებოდნენ და თავს უკრავდნენ, უბრალოდ ისინი არასდროს აკეთებდნენ ჯვრის ჟესტს,როცა იცოდნენ, რომ მე მათ ვაკვირდებოდი,ისინი მხოლოდ მაშინ აკეთებდნენ,როდესაც ეგონათ, რომ არ ვუყურებდი“ სხვაგან ფელმანი ახსენებს, რომ იმანდრელი ლოპარების წარმოდგენა ღმერთზე, რომელსაც „იბმელ“-ს ეძახდნენ იყო საკმაოდ დამაბნეველი. სიტყვა „იბმელ“-ით ისინი აღნიშნავდნენ მზეს,ჭექა-ქუხილსა და ცისარტყელას.“ბეივი“-ს, მზის, სურათი იყო ჭექა-ქუილის ღმერთის,“ატშე“-ს, მსგავსი გარშემორტყმული ირმების რქებით.
დათვის კულტი და სხვა მაგია
ლოპარების მრავალი ტრადიცია და ჩვეულება, რომლებსაც კავშირი აქვს მაგიასთან, შეგვიძლია მათი ძველი რწმენებიდან ავხსნათ.ამის დანახვა განსაკუთრებულად შეგვიძლია „დათვის ფესტივალში“, რომლის რამდენიმე კვალი თანამედროვე ტრადიციებშიც გვხვდება.ფესტივალის რიტუალის მოკლე აღწერილობის ჩამოყალიბება შეგვიძლია, რადგან ის მე-18 საუკუნის დასაწყისში ჯერ კიდევ ტარდებოდა. დათვის ზამთრის ბუნაგი არის ნაპოვნი სადაც მონადირემ თავისი ნაკვალებით წრე დატოვა - დათვი გარშემორტყმულია. ნოაიდი (შამანი) შემოჰრკავს თავის დოლს და ისარი გასრიალდება აკანკალებულ მემბრანაზე თავისი დაჟინებული და მაძებარი მზერით.ფიგურები დოლზე მკრთალად ანათებენ წითლად, და მათ შორის არის დათვიც, ერთადერთი კითვაა... იქნება თუ არა ეს ნადირობა წარმატებული? ტრანსში ჩავარდნილი ნოაიდის სახე შუქით ივსება და შემდეგ ის წყნარდება,ეს კარგის ნიშანია.მონადირე იძვრება, ვინც შემოსაზღვრა დათვი გზას უძღვება,რომელსაც ჯადოსნური რგოლი აქვს კვერთხზე, ამის შემდეგ მონადირეები უშიშრად ვარდებიან დათვს თავიანთი შუბებით.მართალია ეს ძალიან სარისკოა, მაგრამ მათ სწამთ, რომ უმაღლესი ძალაა მათთან, და როდესაც საშიშ მხეცს მოკლავენ მონადირეები იწყებენ ჯუოიგოს სიმღერას - დათვის სიმღერის პირველ სტროფს. დათვს პატივსცემენ და ეგებებიან, მას მადლობას უხდიან, რადგან მან თავი დათმო ისე, რომ არცერთი მონადირე არ დაუსახიჩრებია ან მოუკლავს.
ლოცვები და შელოცვები
როდესაც ჩვენ ვითვალისწინებთ ლოპარების ჩახლართულ დათვის ფესტივალს, თავისი მრავალფეროვანი მოქმედებებითა და დრამატული წარმოდგენებით,რომელიც შეიცავს დაახლოებით 50 სიმღერას და იმღერება სხვადასხვა მელოდიების თანდართვით,ჩვენ უნდა გაგვიჩნდეს საკუთარ თავთან კითხვა თუკი შესაძლებელია თუ არა, რომ ამ ცერემონიებს არ ჰყავდეთ ანალოგი ლოპარული ცრურწმენების სხვა ნაწილებში. და მაინც, დათვის ფესტივალის იქით, ძალიან მცირე რამ ვიცით ლოპარულ ლოცვებზე და შელოცვებზე. სავარაუდოდ ეს არ არის განპირობებული მათი სიმცირის გამო, მაგრამ მათი საიდუმლოდ შენახვის გამო,რამაც არ მისცა საშუალება ჩვენამდე მოღწევისა.ორივე დიდი და პატარა ჯადოქრები ყოველთვის ეჭვისთვალით უყურებდნენ თავიანთ შელოცვებს. როდესაც კარლ აქსელ გოთლუნდმა 1817 წელს შვედეთში ანახა ფინელ ფერმერებს შელოცვები, რომელიც ჩაწერილი ჰქონდა ფინეთში სავოს პროვინციაში ყოფნისას, ერთ-ერთმა ფერმერმა განაცხადა რომ სავოში ზედმეტად სულელებად მიიჩნევენ მათ ვინც თავიანთ შელოცვებს ამხელენ. ზოგადი წესი შემდეგნაირია, თუკი შენ სხვას გაუმხელ შელოცვას, მას ძალა ეკარგება, ყოველშემთხვევაში თუკი ის ადამიანი შენზე უფროსია მაშინ მაინც. სწორედ ამიტომ არის შელოცვები გასაიდუმლოებული, რიტუალმა შეიძლება თავისი მაგიური ძალა დაკარგოს თუკი მას გაუმხელენ სხვას. ხელსაყრელ გარემოებებს უნდა ვუმადლოდეთ, რომ  პროფესორმა რავილამ შეძლო და მოახერხა უამრავი ტექსტის ჩაწერა, რომელიც ადგენს ერთ დიდ წარმართულ წიგნს, ადამიანებისგან, რომლების მშობლებიც იყვნენ უტსჯოკიდან.ეს ტექსტები იმდენად უნიკალურია,რომ ყველას უჩნდება ცდუნება კითხვისა, მოქმედებს თუ არა ეს შელოცვები.
ლოპარების მოქცევა და ეკლესია ლაპლანდიაში
ჯერ კიდევ ადრეულ ხანებში, ბოსნიის ყურესთან, არსებობდა ქრისტიანული დაჯგუფებები, რომლებიც დაარსებული იყო ფინელი ახალმოსახლეების მიერ. „კემის“ სამრევლო, რომელიც მოიცავდა მთელ ჩრდილო-ოსტერბოტენს, ტორნიოს ვაკის გარდა, და მე-15 საუკუნემდე, ასევე ლისა და Pudasjärvi - ს, დაარსდა 1250 წელს, ის პირველად, როგორც სამრევლოდ მოხსენიებულია 1329 წელს; ტორნიო ნახსენებია, როგორც სამლოცველო 1345 წელს, ხოლო, როგორც დამოუკიდებელი სამრევლო 1477 წელს, მაგრამ ეკლესია და მღვდელმსახურება ტორნიოში 1316 წელს უკვე არსებობდა. დიდი ხნის განმავლობაში ბირკარლსის ადგილობრივი მოსახლეობა მდინარეების ყბებში იყო მოქცეული.ძალიან დიდი ალბათობით ტორნიოსა და კემის უბნებში ჯერ კიდევ ცხოვრობდნენ ლოპარები, მდინარეებს შორის არსებულ ტყეებში მაინც, და ისინი უდავოდ იყვნენ ადრეული ახალმოქცეულები ქრისტიანებად. როდესაც უფსალას მთავარეპისკოპოსი ტორნიოს ეკლესია მიუძღვნა 1345 წელს, მან მონათლა რამდენიმე ლოპარი.ბირკარლი არ იყო დაინტერესებული ლოპარების მოქცევაში, პირიქით, ისინი ამის წინააღმდეგები იყვნენ, რადგან ეშინოდათ, რომ მოქცეული ლოპარები ეცდებოდნენ მათი პატრონობიდან გათავისუფლებას და შეწყვეტდნენ გადასახადების გადახდას. სავარაუდოდ სავოში მცხოვრები ლოპარები,რომლებიც ნახსენები არიან მე-16 და მე-17 საუკუნეების დოკუმენტებში, გაქრისტიანებულები იყვნენ მაგ დროისთვის.
საზოგადოების ზოგადი ხასიათი
იმის მიუხედავად რომ ლაპებს პოლიტიკური და ეკონომიკური თვალსაზრისით მნიშვნელოვან ჯგუფად არ ითვლებოდნენ, ისინი მაინც საყურადღებონი იყვნენ იმ თვალსაზრისით რომ საბჭოთა რუსეთს შეიძლებოდა შეექმნა მოჩვენებითი პრობლემები არამეგობრული სკანდინავიის წინააღმდეგ. საბჭოთა ერების პოლიტიკას არ გამოეპარებოდ საბჭოთა ეროვნების მქონე „საზღვრებს მიღმა მყოფი ძმები“. ამიტომ მათი პოლიტიკა მხედველობაში იღებდა 19,000 ლაპის არსებობას ნორვეგიაში და 8000 ლაპის არსებობას შვედეთში.სლოგანის - „საამის ხახლის გაერთიეანება ერთ სახელმწიფოს ტერიტორიაზე“ გამოყენების შესაძლებლობა იდეალურად ეთანხმებოდა საბჭოთა რევოლუციურ და ფეთქებად პოლიტიკას. საბჭოთა ხედვით, მათი პოტენციური ავანგარდული როლის გათვალისწინებით საბჭოთა პოლიტიკის ხელშეწყობილ „გაერთიანების“ პოლიტიკაში რუსი ლაპები უფრო მნიშვნელოვანი იყვნენ ვიდრე შორეული ჩრდილოეთის ნებისმიერი სხვა რასები.
ტრადიციული ლაპური ცხოვრების სტილი ნომადიზმს წარმოადგენს, ან ნაწილობრივს - მეთევზეებისა და მონადირეების ან  სრულ - ჩრდილოეთის ირმების მოშენებას. ლაპური ნომადიზმი ყოველ წელს მისდევს ერთი და იმავე საგულდაგულოდ შემუშავებულ პროცესს, მიგრაციული და სტაციონალური პერიოდები რეგულარი შენაცლებით. ირმების მოშენებასა და თევზაობაზე დაყრდნობით ლაპებმა განავითარეს მათი სოციალური ერთეული, the sijda, ლაპური სოფელი რომელიც შედგებოდა ერთგვარი საქმიანობის ინტერესის მქონე ხალხისგან. ამჟამად, sijda-მ დაკარგა ის ირუიდიული უფლებამოსილება რაც ადრე ჰქონდა მოპოვებული და ლაპები დიდი მასშტაბებით ჩაერთნენ მათი ქვეყნების თანამეგობრობის სისტემებში.
ლაპები, მათი ცხოვრების სტილის მიხედვით დაყოფილი არიან ნომადურ და დამკივდრებულ ლაპებად, პირველმა ჯგუფი თავის სარჩენს იღებდა ირმების მოშენებით მეორე კი თევზაობით და აგროკულტურით. ნელ-ნელა ნომადური ლაპების დამკვიდრების ტრენდი გაიზარდა, ხოლო დამკვიდრებულების ცხოვრების სტილის შეცვლის მაჩვენებელი ნომადურისკენ შემცირდა.
ეს ტრენდი ლაპების დენაციონალიზაციის სიხშირის აჩქარებას ემსახურება. ნომადებმა შეძლეს დიდი რაოდენობით შემოანახათ ტრადიციული ლაპური საცხოვრებლები, ადათები და ლაპური ოჯახების გვარებიც კი. იმის გამო რომ მათი მდებარეობა შორსაა მათი ინდუსტრიალიზებული მეზობლების გავლენისგან და შესაფერისია ირმების მოსაშენებლად მათ მარტივად შეძლეს შეენარჩუნებინათ ძველი კულტურა. მაგრამ დამკივდრებული ლაპები უფრო ადვილად ექცეოდნენ გავლენის ქვეშ და იმ დონეზე მოახდინეს სხვა კულტურებთან ასიმილაცია რომ შეიძლება ისინი ლაპებად აღარც ჩაითვალნონ.
ლაპებს არ გააჩნდათ ძლიერი ეროვნული სული რაც შეძლებდა მათ დაცვას სხვა კულტურებისთან ასმილიციაში. თუმცა ბოლო ხანებში მოხდა მათი ეროვნული თავმოყვარეობის ზრდა  ლაპი სკოლის მასწავლებლებისა და უცხოელი მეცნიერების დახმარებით, ვისაც დიდი ინტერესი გააჩნდა ლაპურ კულტურასა და ენაში. ლაპების ეროვნული სულის მატებისთვის ყველაზე ნაყოფიერი ადგილი ფინეთი იქნებოდა თუმცა ლაპური მოსახლეობა იქ ცოტაა და ლაპური თემი ისეა შერეული ფინურ დასახლებებში რომ დენაზიონალიზაცია ბუნებრივად ხდება ყველა საწინააღმდეგო საშუალების მიღების მიუხედავად.
ისტორიული მდგომარეობა
ლაპური წარმოშობის ადგილების სახელწოდებების მიხედვით პროტო-ლაპური ტომები ცხოვრობდა ვრცელ ტერიტორიაზე მთლიანად ფინეთის, აღმოსავლეთ კარელიის, ფინმარკის, ჩრდილოეთ შვედეთის და კოლის ნახევარკუნძულის ჩათვლით. ლაპები ისტორიაში პირველად მოხსენებულები არიან 98 წელს ახალი წელთაღრიცხვით, რომაელი ავტორის ტაციტუსის მიერ, მისივე ეთნოგრაფიულ ტრაქტატში „გერმანია“, სადაც ის ლაპარაკობს ფენის ხალხზე, მონადირეების პრიმიტიულ ტომზე რომლებიც გერმანიის ჩრდილოეთ ტყეებში ბინადრობდნენ. ეს აღწერა არ შეიძლება მიუთითებდეს ფინებს ვინც სხვა მტკიცებულებებზე დაყრნობით, საკმაოდ განვითარებული აგროკულტურულ ხალხს წარმოადგენდნენ და ბალტიის ზღვის სამხრეთ ნაპირეზე ცხოვრობდნენ. პტოლემე (2-ე საუკუნე ა.წ.) ლაპარაკობს ფინონის ორ ტომზე, მდინარე ვიცულასთან და სკანდინავიაში. პირველი სავარაუდოდ იყვნენ დღევანდელი ფინების წინაპრები, ანუ მათი ვინც შემდგომში გადასახლდა ფინეთის სამხრეთდასავლეთ ნაწილში და სახელიც მისცეს ქვეყანას და ხალხს. სახელის ორჯერადი გამოყენება დღესაც ნათელია. ნორვეგიაში ლაპების მიწას ფინმარკი ეწოდება და ლაპებს ფინებს ეძახაინ, ხოლო ფინელი ემიგრანტების შთამომავლებს ქვაინებს. შვედეთში კი მეორე მხრივ უძველესი დროიდან იყენებენ  „ლაპმარკს“ და „ლაპებს“.
ლაპების გვერდზე მცხოვრები ბალტო-ფინურმა ტომებმა ძველადვე დაიწყეს სანადირო გასვლები მდიდარ ტყეებში და აიძულებდნენ მოსახლეობას მიეცათ მათთვის ბეწვი და ტყავი. ეს ჩვეულება გადაიღეს დღევანდელი ფინების წინაპრება მას შემდეგ რაც მათ გადალახეს ფინეთის ყურე და ასევე ნორვეგიელებმა რომლებიც არქტიკულ ნაპირზე მცხოვრებ ლაპებს მიაკუთვნებდნენ მათ სამფლობელოს. კარელიელებმაც იგივე ქნეს კოლის ნახევარკუნძულზე.
ლაპების დაბეგვრა სამეფოს ხელში იყო თუმცა მინდობილი ჰქონდათ გარკვეულ პირებს. შვედეთ-ფინეთში ადრინდელმა მეფემ დაბეგვრა მონოპოლოად აქცია ბირკარლების ხელში, ისინი იყვნენ პრივილეგირებული ფერმერები რომლებიც ცენტრალური ფინეთის რეგიონიდან პირკალადან იყვნენ. ამ ფერმერებმა შექმნეს ერთმანეთში შექმნეს ორგანიზაცია, თითოეული ბირკარლი ფლობდა ლაპლანდიის გარვკეულ ნაწილს და უზრუნველყოფდა იურისდიქციის შენარჩუნებას მოსახლეობის შორის. ამის ბუნებრივი შედეგი იყო ის რომ ბირკარლი ცდილობდა რაც შეიძლება მეტი მოგება მიეღო ლაპების ხარჯზე. ბირკარლების ნელ-ნელა დაფუძნდნენ ჩრდილოეთ ფინეთის და შვედეთის სანაპიროებთან ბოსნიის სანაპიროების ირგვლივ.
ფინების თანდაყოლილმა პიონერულმა სულმა მალევე გამოიწვია ის რომ ლაპებს ყოველი მხირდან ავიწროებდნენ. მაშასადამე, რაც მათი საბინადრო მიწები ფინეთში ყოველი თაობის შემდეგ საგრძნობლად მცირდებოდა ლაპებმა დაიწყეს გადასახლება მიწებზე რაც ახლა ნორვეგიისა და შვედეთის ნაწილებია. რუსულ ლაპლანდიაში, კარელიანელებს ჰქონდათ იგივე უფლებები რაც ბირკლარებს დასავლეთში, მაგრამ მათ მალევე გამოუჩნდათ კონკურენტები რუსი მოსახლეობის სახით ნოვგოროდში ტბა ილმენის ტბაზე, სადაც მიმდინარეობდა ბეწვეულით ვაჭრობა ჩრდილოეთ რაონებთან. ამასთან ერთად ნოვგოროდელმა ვაჭრებმა ბიზნესის გასავითარებლად დააარსეს ქალაქი კოლა, რომელიც ახლა ერთ-ერთ უძველესი ქალაქია რუსეთში.
შემდგომ ომებისა და სამშვიდობო ხელშეკრულების შედეგედად ლაპლანდიის პოლიტიკური საზღვრები თანდათანობით ჩამოყალიბდა. თავდაპირველად, სამივე ქვეყანას ჰქონდა ლაპების საკუთარი და საერთო მიწები, ანუ არსებობდა ნორვეგიული შვედური ნორვეგიულ-რუსული და შვედურ-რუსული ლაპების მიწები. თანდათანობით ეს საერთო რაიონები გაყოფილ იქნა მონაწილეებს შორის, ნორვეგიულ-რუსული ნაწილი დაიყო მე-19 საუკუნის დასაწყისში. როცა ფინეთი დაფუძნდა როგორც ავტონომია და შემდგომ დამოუკიდებელი სახელმწიფო, მან მიიღო წინანდელი შვედური ლაპლანდიის აღმოსავლური ნაწილი და პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ პერჩენგისა და პეცამოს  ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის ნაწილი, რომელიც 1944 წლის ფინეთ-რუსეთის ზავით რუსეთს დაეთმო.
თვითონ ლაპებს არაფერი ჰქონდათ სათქმალი საკუთარ მომავალზე. მათ არ გააჩნდათ რაიმე მძაფრი ნაციონალური გრძნობები და ძალიან სუსტები იყვენენ რაიმე სახის წინააღმდეგობისთვის. მათ ფოლკლორში ისინი ყვებიან მითურ ლაპურ გმირებზე ვინც ხალხს ეხმარებოდა დამპყრობლების წინააღმდეგ თუმცა ამ ისტორიებს რაიმე რეალური საფუძველი არ გააჩნია.მეორე მხრივ მათ ბატონები მხოლოდ საკუთარ მოგებაზე ფიქრობდნენ და ლაპების საჭიროებები საერთოდ არ აწუხებდათ რეფორმაციამდე, როცა დაიწყო ლაპების მოქცევა ქრისტიანობაზე და ინტერესი გაღვივდა მათ ენისა და კულტურის მიმართ.
გამოყენებული ლიტერატურა
1) The Sámi People: Traditions in Transitions
2) The Sami Peoples of the North: A Social and Cultural History
3) Sami Culture in a New Era: The Norwegian Sami Experience
18) Anderson, Myrdene.        Culture summary: Saami       1996
19) Collinder, Björn. The Lapps       1949
ყირგიზეთის საპარლამენტო არჩევნები (1995)
1995 წლის ყირგიზეთის საპარლამენტო არჩევნები — რიგით მეორე საპარლამენტო არჩევნები დამოუკიდებელ ყირგიზეთში, რომელიც 1995 წლის 5 თებერვალს გაიმართა, მეორე ტური კი 19 თებერვალს ჩატარდა. არჩევნებში გამარჯვება ყირგიზეთის სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ მოიპოვა, რომელმაც პარლამენტში ყველაზე მეტი, 14 მანდატი მოიპოვა 105-დან. ამომრჩეველთა აქტივობამ 76% შეადგინა.
სქოლიო
კატეგორია:არჩევნები ყირგიზეთში კატეგორია:1995 წელი ყირგიზეთში
კუჩოაია
კუჩოაია (Cucioaia) — სოფელი მოლდოვაში, ტელენეშტის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 115 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 833 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტელენეშტის რაიონის სოფლები
უიმბაიოკის რაიონი
უიმბაიოკის რაიონი (Distrito de Huimbayoc) — რაიონი პერუში, სან-მარტინის რეგიონის სან-მარტინის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 120 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 539 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 2.8 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 1 609 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სან-მარტინის რეგიონის რაიონები კატეგორია:სან-მარტინის პროვინციის რაიონები
მიხეილ გალუსტიანი
მიხეილ გალუსტიანი (Михаи́л Серге́евич Галустя́н) — ეთნიკურად სომეხი, რუსეთში მოღვაწე შოუმენი, იუმორისტი, სცენარისტი, პროდიუსერი. მიხეილ გალუსტიანი მონაწილეობდა მანსანკანში და კომედი ქლაბში („Comedy Club“ რუსეთი). არის 2003 წლის მანსანკანის ჩემპიონთა ლიგის და ზაფხულის მანსანკანის თასის 2004, 2005, 2009 წლის გამარჯვებული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1979 კატეგორია:სომეხი კომიკოსები
დათო კირკიტაძე
დავით (დათო) კირკიტაძე (დ. 3 სექტემბერი, 1992) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „სამტრედიას“ მარჯვენა გარემარბი. ასევე შეუძლია მარცხენა ფლანგზე თამაში.
კირკიტაძე საქართველოს ჩემპიონატში ერთ-ერთი საუკეთესო გარემარბია, იგი გამოირჩევა სისწრაფით და ბრძოლის ჟინით. 2013 წელს „Sportall.ge“-ს მკითხველებმა საქართველოს XXIV ეროვნული საფეხბურთო ჩემპიონატის საუკეთესო გარემარბად დავით კირკიტაძე დასახელდა, რომელიც იმჟამად საჩხერის „ჩიხურაში“ ასპარეზობდა (30.4%), მეორე ადგილი თბილისის „დინამოს“ ესპანელმა ფეხბურთელმა, მიკელ ალვარომ დაიკავა (24.5.3%).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1992 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:სამტრედიის ფეხბურთელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები კატეგორია:საჩხერის ჩიხურას ფეხბურთელები კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის ფეხბურთელები კატეგორია:ზუგდიდის ფეხბურთელები კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 3 სექტემბერი დათო კატეგორია:ბოლნისის სიონის ფეხბურთელები კატეგორია:წყალტუბოს სამგურალის ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები
ლიბანის გერბი
ლიბანის გერბი (شعار لبنان) — ლიბანის ეროვნული სიმბოლო. გერბი წარმოადგენს წითელ ფარს თეთრი სარტყელით, რომელზეც ლიბანური კედარია გამოსახული. იგი ძალიან ჰგავს ლიბანის დროშას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლიბანის ეროვნული სიმბოლოები კატეგორია:სახელმწიფო გერბები
ნიჟნი-ავზიანი
ნიჟნი-ავზიანი (Түбәнге Әүжән) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 143 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 91 კილომეტრით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (87%).
სქოლიო
კატეგორია:ბელორეცკის რაიონის სოფლები
ხაშმის ციხე
ხაშმის ციხე — კომპლექსი, არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაშმის დასავლეთ განაპირას, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე. სავარაუდოდ, თარიღდება XVII საუკუნის II ნახევრით.
ვახუშტი ბატონიშვილის თანახმად: „ხაშმს, ყვეს მონასტვრი და ციხე ნათლისმცემლის მონაზონთა“. ჩანს, რომ XVIII საუკუნის I მეოთხედში ციხე და ეკლესია უკვე აშენებული ყოფილა. გერმანელი მეცნიერის და მოგზაურის იოჰან გიულდენშტედტის ცნობით, იმხნად, ლეკების ხშირი შემოსევების გამო, ხაშმის ციხე უკვე მიტოვებული ყოფილა.
კომპლექსში შედის: წმინდა იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ეკლესია, სამი კოშკი და გალავანი. ნაგებობები ერთდრულად არ არის აგებული. თავდაპირველად აქ მდგარა მხოლოდ ეკლესია, რომლისთვისაც აგებიდან მოკლე ხანში, დასავლეთიდან კოშკი მიუშენებიათ, ხოლო ეკლესიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით, ოცდაათიოდე მეტრზე, ჭიშკირიანი კოშკი აუგიათ. ამ კოშკთან ერთად, ეკლესიას გალავანიც უნდა ჰქონოდა, მოგვიანებით, გაურკვეველი მიზეზების გამო, ამ გალავნის ნაცვლად ახალი გალავნი აუგიათ, რომელიც ბევრად უფრო მეტ ფართობს ფარგლავდა. ჭიშკრიანი კოშკის გარდა, ახალ გალავანში სამი ცილინდრული კოშკიც იყო ჩართული. მას შემდეგ რაც ციხემ ფუნქცია დაკარგა, იგი ძლიერ დაზიანდა. XIX საუკუნის ბოლოს ციხის ტერიტორიაზე სახლები ჩაუდგამთ და ერთ-ერთი კოშკი მთლიანად მოუშლიათ.
წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია დგას ეზოს დასავლეთ ნაწილში. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნით.
ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ქვიშაქვით, გამოყენებულია ასევე რიყის ქვა და აგური. აგურითაა ნაწყობი კამარა, კონქი და საბჯენი თაღები.
აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის იატაკი, დარბაზის იატაკის მიმართ, ოდნავ შემაღლებულია. აფსიდის მხრების ხაზიდან რამდენადმე წინ წამოწეული და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია გარეთკენ ოდნავ შევიწროებული, შეისრულთაღოვანი სარკმელი, რომელიც XIX საუკუნეში ძლიერ გაუგანიერებიათ. აფსიდში სამი ნიშაა მოწყობილი. ორი მათგანი სარკმლის ჩრდილოეთითაა, ხოლო ერთი - სამხრეთით. ამ უკანასკნელსა და საკურთხევლის სარკმელს შორის, იატაკის დონეზე, მცირე სამალავია. საკურთხევლის შუაში დგას აგურით ნაგები, ოთხწახნაგა ტრაპეზი. საკურთხეველი დანარჩენი სივრცისაგან ქვის კანკელითაა გამიჯნული.
დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა, თითო შეკიდული პილასტრითა და მათზე გადაყვანილი, შეისრული საბჯენი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა, შეისრულია კამარაც და კონქის თაღიც. პილასტრები სუფთად დამუშავებული, მოზრდილი ქვებითაა ნაწყობი და დასრულებულია ქვიშაქვისავე კაპიტელებით, რომელთა პროფილს თარო და შეზნექილი ზედაპირი შეადგენს. ორივე პილასტრს ძირი მომრგვალებული აქვს. თითო პილასტრი დარბაზის დასავლეთ კუთხეებშიცაა, მათზე კედლის მიმდებარე თაღია გადაყვანილი. კამარის ორივე მონაკვეთის ზედა ნაწილი შეკრული კამარის მსგავსადაა გამოყვანილი - თითოეული მათგანი ოთხი სამკუთხა ნაწილისგან შედგება, რომელთა წვეროები თავს კამარის ცენტრში იყრის. ინტერიერი შელესილია. ადრე კედლები შეთეთრებული ყოფილა.
ეკლესიის ფასადები სადაა, კედლები მოპირკეთებულია არცთუ ისე სუფთად დამუშავებული ქვიშაქვით. წყობა მეტ-ნაკლებად წესიერია. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, კედლის სიღრმეში ჩაძირული, მოჩუქურთმებული ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ჯვრის ზედა და განივ მკლავებს წაწყვეტებული ბოლოები აქვს და ირგვლივ, ცერად ჩაკვეთილ არეზე გამოყვანილი, ჩუქურთმიანი არშია ევლება. ჯვრის ქვედა მკლავის ბოლოსთან შემორჩენილი იყო თავდაპირველი სარკმლის თაღი. იგი ნახევარწრიული მოყვანილობისაა, გამოკვეთილია ერთ ქვაში და გარშემო სადა ლილვი ევლება. თავდაპირველი სარკმლის ზედა ქვა სამხრეთ ფასადზეც იყო შემორჩენილი. მასში ლილეშემოვლებული, შეისრული თაღია გამოკვეთილი. ეკლესიის კედლები დასრულებულია ნათალი ქვის ლავგარდნით, რომლის პროფილს თარო, ლილვი და წრეთარგი შეადგენს. ეკლესია გადახურული იყო ლორფინით.
კოშკი გეგმით კვადრატულია და ეკლესიას მთელ სიგანეზე გაუყვება. თავდაპირველად იგი სამსართულიანი ყოფილა. პირველი სართული, როგორც ჩანს, ეკლესიის კარიბჭის ფუნქციას ასრულებდა, მეორე - საცხოვრებელია, რომელზეც, სავარაუდოდ, სამრეკლოს ფაჩანტური იყო დადგმული. კოშკი, ისევე როგორც ეკლესია, XIX საუკუნის გადაკეთებებით, მნიშვნელოვნადაა სახეშეცვლილი. მისი პირველი სართული სამხრეთიდან შეისრული თაღით იყო გახსნილი. მეორე, გაცილებით ვიწყო შესასვლელი სართულის ჩრდილოეთ კედელშია. დასავლეთ კედელში კი მოწყობილია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე. კიბის უჯრედში შესასვლელი დასავლეთ კედლის სამხრეთ კიდესთანაა. მეორე, თავდაპირველი შესასვლელი კიბეს გარედან, დასავლეთიდანაც აქვს. შიგნით, სართულის ოთხივე კედელზე, გამოყვანილია შეისრული თაღები, კუთხეებში კი - შეისრულთაღოვანი აფრები, რომლებიც მთლიანად აგურით ნაწყობ, „თეფშისებრი“ გუმბათის წრიულ საფუძველს ქმნის. სართულის ჩრდილოეთ კედელში, იატაკიდან 0,7-0,8 მეტრ სიმაღლეზე, ორი მცირე, შეისრულთაღოვანი ნიშაა. მათგან აღმოსავლეთით მდებარე, ადრე არსებული კარის ამოშენებულ ნაწილშია მოწყობილი. სამხრეთ კედელში კი მხოლოდ ერთი განიერი ნიშაა, რომელიც, ისევე როგორც ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ნიშა, კარის ღიობში ჩაშენებულ კედელშია.
კოშკის მეორე სართულიც გუმბათოვანი კამარითაა გადახურული. აქაც გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის წრიულ საფუძველზე გადასვლა აფრების მეშვეობით ხდება. სართული, აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი ფართო, სამკუთხა თაღით გადახურული ღიობით, უშუალოდ უკავშირდება ეკლესიის დარბაზს. სართულის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში გაჭრილია თითო მოზრდილი, შეისრულთაღოვანი სარკმელი. დასავლეთ კედელში შეისრულთაღოვანი ნიშა. ოთხივე კედელზე, მთელ სიგანეზე, შეისრული თაღებია გადაყვანილი. ამ სართულზეც ზედა სართულზე ასასვლელი კიბე დასავლეთ კედელშია მოწყობილი. კიბის შესასვლელი კი - დასავლეთ კედლის სამხრეთ კიდესთან. კოშკის ორივე სართული შელესილია.
კოშკი გარედან მარტივი, კუბური მასაა. კედლები რიყის წვრილი ქვითა და აგურითაა ნაგები. ქვა თანაბარი ზომისაა და მოქცეულია აგურის ორი რიგით გამოყვანილ, თარაზულ ზოლებს შორის. ზოლები ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილითაა დაშორებული და შესაბამის კედლებს მთელ სიგრძეზე გაუყვება. კუთხეები და არქიტექტურული ელემენტები ძირითადად აგურისაა. კედლების ზედაპირი გასწორებულია წმინდა დუღაბით, რომელშიც ქვები თითქმის მთლიანად არის ჩაძირული. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელი ოდნავ შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეშია მოქცეული, რომლის ზედა, თაღის მიღმა დარჩენილი ნაწილი, თევზიფხურად ნაწყობი აგურის წყობითაა შევსებული.
ეკლესიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით მდგარი კოშკი ეკლესიაზე მიშენებული კოშკის თანადროულია. იგი გეგმით თითქმის კვადრატულია — სამსართულიანი. კოშკის პირველი სართული შეისრულკამაროვანი გადასასვლელია, მეორე საცხოვრებელი, ხოლო მესამე - საბრძოლო ბანი. საშენი მასალა ორგვარია: რიყის ქვა და აგური. კოშკის გარეთა კედლები ძირითიდად რიყის ქვითაა ამოყვანილი, აგური კუთხეების და არქიტექტურული ელემენტების წყობაშია გამოყენებული. შიგნით, კონტრატული ნაწილები და კედლები თითქმის მთლიანად აგურისაა. პირველი სართული აღმოსავლეთით და დასავლეთით გახსნილია შეისრული თაღებით. ორივე თაღი ორსაფეხურიანია. აღმოსავლეთ თაღი შედარებით უფრო ვიწროა და დაბალი, ვიდრე დასავლეთისა. გასასვლელის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში. ღრმა, მაღალი შეისრულთაღოვანი თითო უბეა, რომელთა გრძივ კედლებში თითო შეისრულთაღოვანი ნიშაა - შუაში თითო სათოფურით. ამ ნიშების ზემოთ, კამარის გვერდებზე, სამალავებია მოწყობილი.
კოშკის მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე სამხრეთ კედელშია. კიბეში შესასვლელი კარიც ამ მხრიდანაა. მეორე სართული კვადრატულია. იგი გადახურული ყოფილა გუმბათოვანი კამარით, რომლის წრიული საფუძველი ოთხივე კუთხეში განლაგებული, მოზრდილი აფრებითაა შექმნილი. XIX საუკუნეში სართულის საცხოვრებლად გამოყენების მიზნით, აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში მოწყობილი ნიშები სარკმლებად გადაუკეთებიათ. ამჟამად სართულის აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნახევარი და დასავლეთ კედლის უმეტესი ნაწილი დანგრეულია. სართულის სამხრეთ კედლის შუაში პატარა, სწორკუთხა ნიშაა, მის თავზე - თაღოვანი სარკმელი, რომლის აღმოსავლეთ წირთხლში კედელში მოწყობილ სამალავში შესაძრომია. სართულის სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდესთან, კიბის უჯრედში შესასვლელი კარია. ჩრდილოეთ კედელში კი - განიერი სარკმელი. სართულის ჩრდილოეთ-დასავლეთ კუთხეში ბუხარია. მის უკან - სამალავი. დასავლეთ კედელში მოწყობილი ყოფილა ბანზე ასასვლელი კიბე, რომელიც სამხრეთ კედელში არსებული კიბის გაგრძელებაზეა.
გალავანი გეგმით თითქმის კვადრატული მოხაზულობისაა. გალავანში ჩართული იყო სამი ცილინდრული კოშკი. მათგან ერთი იდგა სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში. ეს კოშკი და მისი მიმდებარე კედლები XIX საუკუნეში დაუნგრევიათ და მის ადგილას საცხოვრებელი სახლი აუგიათ. დანარჩენი ორი კოშკიდან ერთი ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ კუთხეშია, მეორე კი, გარედან, სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზეა მიდგმული.
ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში მდგარი კოშკიც. დანარჩენ კოშკებთან ერთად XIX საუკუნეში საუკუნეში საცხოვრებლად გამოიყენებოდა და ისეა გადაკეთებული, რომ ზოგი ნაწილის თავდაპირველი არქიტექტურული გადაწყვეტის გარკვევა არ ხერხდება. კოშკი სამსართულიანია. ნაგებია რიყის ქვით. კოშკის პირველი და მეორე სართულებს შესასვლელები ცალ-ცალკე, ეზოდან აქვს. პირველ სართულზე გაჭრილია ხუთი სათოფური და ერთი ფართო სარკმელი. სათოფურებიდან ორი შეწყვილებულია, სამი - ცალმაგი. იატაკში მოწყობილი ყოფილა ჭა, რომელიც ქვისა და აგურის დეკორატიული წყობითაა გამოყვანილი. მეორე სართული, პირველის მსგავსად, დაბალია.
სამხრეთ კოშკი გალავანზე გარედანაა მიდგმული. იგი ორსართულიანია. კოშკს საბრძოლო ბანი ჰქონია, რომელიც მთლიანად დანგრეულია. ერთადერთი შესასვლელი მეორე სართულიდანაა. კარი თაღოვანია და გარედან საფეხურებით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეშია ჩასმული, რომელსაც ზემოდან კბილანა ფრიზი ასრულებს. შესასვლელის გვერდებზე, ერთ ვერტიკალზე განლაგებული ოთხ-ოთხი რომბია. შესასვლელი და მისი მორთულობა მთლიანად აგურითაა გამოყვანილი. კოშკის პირველი სართული შიგნითაც წრიულია. სართულის მხოლოდ ერთი სარკმელი აქვს, რომელიც აღმოსავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. მეორე სართული გეგმით არაწესიერი რვაგვერდაა. შესასვლელის პირდაპირ, ერთ-ერთ გვერდში სწორკუთხედში ჩამჯდარი, შეისრულთაღოვანი ბუხარია. ბუხრის ორივეე მხარეს, თითო მაღალი და ღრმა, თაღოვანი ნიშაა - თითო შეწყვილებული სათოფურით. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნიშებში, სათოფურის გარდა, თითო სარკმელიცაა. დანარჩენი ორი გვერდიდან ერთში, კედელში მოწყობილი კიბის შესასვლელია. მეორეში - პატარა ნიშა. კიბე ამ სართულს პირველ და მესამე სართულებთან აკავშირებდა.
ციხის გალავანი ნაგებია მთლიანად რიყის ქვით. გალავნის შემორჩენილი ნაწილები ორიარუსიანია და მომრგვალებული თავი აქვს. ორივე იარუსზე ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებია განლაგებული. გალავნის ჩრდილოეთ კედლის შუაში გარეთკენ შვერილი, ნახევარწრიული ნიშაა, რომელშიც, გალავნის მსგავსად, სათოფურები ორ რიგადაა განლაგებული. გალავნის დასავლეთ კედლიდან მხოლოდ საძირკველია შემორჩენილი. ამ მხარეს ციხეს, მდინარეზე ჩასასვლელად, კარი ჰქონია. კარის წინ მცირე ბაქანი იყო მოწყობილი.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ოთარ ჯავაშვილი
ოთარ ჯავაშვილი (დ. 17 აგვისტო, 1993, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ზუგდიდის“ ნახევარმცველი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 17 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1993 კატეგორია:ვიტ ჯორჯიას ფეხბურთელები კატეგორია:ზუგდიდის ფეხბურთელები
მარია ანა ავსტრიელი (1610-1665)
მარია ანა ავსტრიელი (Maria Anna von Österreich; დ. 13 იანვარი, 1610, გრაცი, ავსტრია — გ. 25 სექტემბერი, 1665, მიუნხენი, ბავარია) — ჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ II-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ მარია ანა ბავარიელის ქალიშვილი. ბავარიის კურფიურსტი 1635-1651 და კურპფალცის კურფიურსტი 1635-1648 წლებში როგორც მაქსიმილიან I-ის მეორე ცოლი. თავისი ვაჟის, ბავარიის კურფიურსტ ფერდინანდ მარიას რეგენტი 1651-1654 წლებში. 1
ავსტრიის ერცჰერცოგინია
მარია ანა დაიბადა 1610 წლის 13 იანვარს, ავსტრიის დედაქალაქ გრაცში. იგი იყო საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ II-ისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ მარია ანა ბავარიელის მეხუთე შვილი და მეორე, მაგრამ უფროსი გადარჩენილი ქალიშვილი. დედამისი, მარია ანა ბავარიელი ბავარიის ჰერცოგ ვილჰელმ V-ის ასული იყო და მეტად სავარაუდოა, რომ სწორედ დედის პატივსაცემად დაარქვეს სახელი, რომელიც მისი გაჩენიდან ექვს წელიწადში, 1616 წელს გარდაიცვალა.
მარია ანა განსაკუთრებულ ინტერესს იჩენდა ნადირობისადმი, ამასთან იგი უმკაცრესი იეზუიტური წესებით იზრდებოდა. ბავშვობიდანვე იგი ძალიან მომხიბლავი, კეთილი, გონიერი, წმინდა და დალაგებული ცხოვრების მოყვარული იყო. გარდა მშობლიური გერმანულისა, იგი გამართულად ფლობდა ლათინურს, ფრანგულს, იტალიურს, ბერძნულსა და ესპანურს.
1619 წელს მამამისმა, იმპერატორმა ფერდინანდმა ბოჰემიის, უნგრეთისა და ხორვატიის მეფის გვირგვინიც დაიდგა თავზე. სამი წლის შემდეგ, 1622 წელს იმპერატორი მეორედ დაქორწინდა მანტუის ჰერცოგ ვინჩენცო გონძაგას ასულ ელეონორა გონძაგაზე, თუმცა მასთან შვილები არ ჰყოლია.
ქორწინება
1635 წელს გარდაიცვალა ბავარიისა და კურპფალცის კურფიურსტ მაქსიმილიან I-ის მეუღლე, პრინცესა ელიზაბეთ ლოთარინგიელი. ელიზაბეთსა და მაქსიმილიანს შვილები არ ჰყოლიათ, ამიტომაც მან მეორედ იქორწინა 1635 წლის 15 ივლისს, საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდის უფროს ქალიშვილ მარია ანა ავსტრიელიზე.
საქორწინო კონტრაქტი ქორწილიდან მალევე, 17 ივლისს გააფორმეს. ამ კონტრაქტის მიხედვით, როგორც ხშირად ხდებოდა იმ დროის ევროპაში, მარია ანას, მაქსიმილიანსა და მათ ყველა შთამომავალს უფლება ერთმეოდათ ჰაბსბურგთა ტახტებზე, რათა შემდგომში მათ პრეტენზიები არ ჰქონოდათ. ამის მიუხედავად, იმპერატორის უფროს ქალიშვილს დიდი მზითვი გაატანეს, რომელშიც უამრავი ტანსაცმლის, მოსამსახურისა და სამკაულის გარდა, შედიოდა 250, 000 ფლორინი და აგრეთვე ლანდშუტის, ვესენბურგის, კრაიბურგისა და ნოიმარკტის სასახლეები.
მარია ანას ჩასვლამ ბავარიელებს, რომლებიც მემკვიდრის ნატვრაში იყვნენ დიდი იმედი მიეცათ. ამას გარდა ამ კავშირით საღვთო რომის იმპერია კვლავ ბავარიის მოკავშირე იქნებოდა და დაეხმარებოდა მას საფრანგეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში. თუმცა რეალურად ეს კავშირი ძალიან უმნიშვნელო როლს თამაშობდა ავსტრია-ბავარიის ურთიერთობებში.
ბავარიის კურფიურსტი
ქორწინება ძალიან ბედნიერი გამოდგა და მაქიმილიანიც, პირველი ცოლის მსგავსად ძალიან ზრუნავდა მარია ანაზე. მალევე მარია ანა დაფეხმძიმდა, რამაც ძალიან გაახარა როგორც მისი ქმარი, ასევე ბავარიის მოსახლეობა, რომლებიც ჯანმრთელი მემკვიდრის დაბადებისთვის ლოცულობდნენ. 1636 წლის 31 ოქტომბერს დაიბადა მათი პირველი შვილი, პრინცი ფერდინანდ მარია. მას სახელი მარია ანას მშობლების პატივსაცემად დაარქვეს, ბავშვის ნათლია კი ასევე ფერდინანდ II იყო. პირველივე მშობიარობა მისთვის კატასტროფულად მძიმე იყო. იგი ფიზიკურად იმდენად სუსტი იყო, რომ ექიმების განცხადებით მან სამუდამოდ დაკარგა ბავშვის გაჩენის უნარი. ამ ამბიდან რამდენიმე თვეში იგი წმინდა ფრანჩესკო პაოლელის წმინდა ნაწილებს შეეხო და მოილოცა წმინდა ეკლესია-მონასტრები. ღრმადმოწრმუნე მაქსიმილიანმა რამდენიმე ეკლესიაც ააშენა და ღმერთს კიდევ ერთ ვაჟს ევედრებოდა. 1638 წლის 30 სექტემბერს მარია ანამ მეორე ვაჟი გააჩინა, რომელსაც მაქსიმილიან ფილიპ ჰონორიუსი დაარქვეს.
მარია ანა ქმარს დიდად ეხმარებოდა სხვადასხვა სახელმწიფო საქმიანობებში და ასევე დიდ ინტერესს იჩენდა ბავარიის პოლიტიკისადმი. იგი ყოველთვის ესწრებოდა მინისტრთა სამეფო სხდომებს და ერთვებოდა კიდეც. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ჰაბსბურგი იყო (ამ გვარის ადამიანები კი ყოველთვის თავისი ქვეყნისა და ნათესავების კეთილდღეობაზე ზრუნავდნენ), მან თავისი თავი მთლიანად ბავარიას მიუძღვნა. გარდა ამისა მან დაარწმუნა დიდგვაროვნები და დააარსა მიუნხენის უნივერსიტეტი, სადაც ამ დროისთვის სწავლა მხოლოდ არისტოკრატებს შეეძლოთ.
1644 წელს, როდესაც ფრანგებმა ფილიპსბურგის ციხესიმაგრე აიღეს, მარია ანამ თავის ძმას, ლეოპოლდ ვილჰელმს ფრანგებთან დაზავებისკენ მოუწოდა. 1651 წელს, გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, მაქსიმილიანმა გამოსცა ბრძანებულება, რის მიხედვითაც მათი ვაჟის სრულწლოვანებამდე ქვეყანა მარია ანას უნდა ემართა, რეგენტის სტატუსით.
ბავარიის რეგენტი და გარდაცვალება
მაქსიმილიანმა ზემოთ ხსენებული ბრძნებულება პირველად 1641 წელს გამოსცა, რის მიხედვითაც მისი ნაადრევი გარდაცვალების შემდეგ, მანამ სანამ ფერდინანდ მარია სრულწლოვანი გახდებოდა ბავარია მარია ანას უნდა ემართა. თუმცაღა თავდაპირველად ამ საკითხთან დაკავშირებით სამეფო ოჯახი წინააღმდეგობას წააწყდა, რადგან ბავარიასა და საქსონიაში მოქმედებდა მემკვიდრეობის კანონი, რომლის მიხედვითაც ქალს ქვეყნის მართვა არაფრით არ შეეძლო. როდესაც 1651 წლის 27 სექტემბერს მაქსიმილიანი გარდაიცვალა, ტახტზე მათი ვაჟი ფერდინანდ მარია ავიდა. მარია ანას რეგენტობას ცხადია ბევრი დიდგვაროვანი შეეწინააღმდეგა, თუმცა ამ წოდების მიღებაში მას მისი მაზლი, ჰერცოგი ალბერტ ბავარიელი დაეხმარა. მარია ანამ სრული პასუხისმგებლობით აიღო თავის თავზე ბავარიის მართვა. მისი ბავარიული რეგენტობა სულ სამ წელს გაგრძელდა. 1654 წელს ფერდინანდ მარია სრულწლოვანი ხდება და მარია ანასაც ჩამოერთვა რეგენტობა.
1664 წლამდე მარია ანა თავისი ვაჟის მთავარი მრჩევლის რანგში განაგრძობდა ბავარიის მართვას. ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, წესისამებრ იგი ცხოვრობდა ქვრივის სართულზე, რომელიც მიუნხენის სამეფო რეზიდენციის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობდა და სპეციალურად ბავარიის მონარქთა დაქვრივებული ცოლებისთვის იქნა აშენებული. გარდაცვალებისას იგი კვლავ იყო სამეფო საბჭოს წევრი, თუმცა კენჭისყრაში მონაწილეობის უფლება უკვე აღარ ჰქონდა.
მარია ანა ავსტრიელი 1665 წლის 25 სექტემბერს გარდაიცვალა მიუნხენში, 55 წლის ასაკში. მისი სხეული ქმრის გვერდით დაკრძალეს წმ. მიქაელის ბაზილიკაში, ხოლო გული ქალაქ ალტოტინგენის წმინდა ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარში.
წინაპრები
მარია ანა ავსტრიელის წინაპრები
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 13 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1610 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1665 კატეგორია:ჰაბსბურგები კატეგორია:ბავარიის კურფიურსტების მეუღლეები კატეგორია:პფალცის კურფიურსტები კატეგორია:ქალი რეგენტები კატეგორია:ავსტრიის პრინცესები
აცეტატი
მინი|აცეტატის ანიონის სამგანზომილებიანი მოდელი აცეტატი (, „ძმარი“) — C2H3O2− იონი, ძმარმჟავას მარილი ან ეთერი. აცეტატებს დიდი მნიშვნელობა აქვს მცენარეულ და ცხოველურ ორგანიზმებში ნახშირწყლებიდან ცხიმების ბიოსინთეზის პროცესში. მრეწველობაში ლითონის აცეტატები გამოიყენება ბეჭდვაში, ვინილის აცეტატები — პლასტმასების წარმოებაში, ცელულოზის აცეტატი — ფოტოგრაფიული ფირების და სინთეზური ქსოვილების წარმოებაში. აქროლად ორგანულ ეთერებს იყენებენ გამხსნელებად.
ლიტერატურა
კატეგორია:აცეტატები
აშაღი-აღასიბეილი
აშაღი-აღასიბეილი (Aşağı Ağasıbəyli) — სოფელი აზერბაიჯანში, განჯა-ყაზახის რეგიონის სამუხის  რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —   460  კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამუხის რაიონის სოფლები
ველისციხის ღვთისმშობლის ეკლესია
ველისციხის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ველისციხეში, სოფლის შუაგულში. განეკუთვნება VI საუკუნეს.
ძეგლი სამეკლესიიანი ბაზილიკაა, გარეშემოსავლელით სამი მხრიდან. შენობის გეგმის სწორკუთხედში (15,8x12,4 მ) მოქცეულია საკურთხევლის აფსიდით დასრულებული, განიერი და მაღალი დარბაზი, რომელიც ორფერდა სახურავითაა გადახურული და მასზე სამი მხრიდან მიდგმული, ვიწრო და დაბალი, ცალფერდასახურავიანი გარშემოსავლელი, რომლის სამხრეთით და ჩრდილოეთი ფრთის დასავლეთი ნაწილი დამოუკიდებელ ნაწილს წარმოადგენს. ჩრდილოეთი ფრთის აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილია გეგმით სწორკუთხა სათავსი, რომელიც მხოლოდ მთავარ ეკლესიას უკავშირდება. მთავარი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია გაჭრილი სწორკუთხა გასასვლელით.დროთა განმავლობაში შენობამ სახეცვლილება განიცადა, რის შედეგადაც მას მნიშვნელოვნად შეეცვალა თავდაპირველი სახე. XVII საუკუნეში მთავარი ეკლესიის კამარის თავზე გამოიყვანეს მეორე სართული, რომელსაც შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია, დანარჩენ კედლებში კი სათოფურები. ამ სართულზე მოხვედრა მხოლოდ მისადგმელი კიბით იყო შესაძლებელი დასავლეთ ღიობიდან. მეორე სართული დაშენებული ყოფილა გარშემოსავლელის ჩრდილოეთ ფრთაზეც. მთავარ ეკლესიაზე დაშენებული სართული დასრულებული იყო აგურის ხუთსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც გამოყვანილი იყო ჩვეულებრივი დაწყობილი და კუთხეებით წინწამოწეული აგურების რიგთა მონაცვლეობით. XIX საუკუნეში, რუსული საეკლესიო მმართველობის დროს, მთავარი ეკლესია მთლიანად იქნა მობათქაშებული და შეთეთრებული. ამავე დროს მოუწყვიათ ხის კანკელი. ძეგლი ძლიერ იყო დაზიანებული: მთელი შენობა დაახლოებით 2 მეტრით მიწაში იყო ჩამჯდარი, დანგრეული იყო მთავარი ეკლესიის თავზე მოწყობილი მეორე სართულის კამარის დასავლეთი ნახევარი და სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე, გარშემოსავლელის დასავლეთი და სამხრეთი ნაწილებიდან მთავარი ეკლესიის კედელზე, აქა-იქ შემორჩენილი იყო კამარის ნაწილები. გარეთა კედლები კი მიწით იყო დაფარული. 1983 წელს სპეციალურად სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო სახელოსნომ ძეგლზე ჩაატარა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი არქიტექტორი ნ. მინდორაშვილი).