cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კრისტოფერ ნოლანი
ბნელი რაინდი
მინი|250px|ბნელი რაინდის მსახიობები და შემოქმედებითი გუნდი ფილმის ევროპულ პრემიერაზე პრესტიჟის გამოსვლიდან რამდენიმე თვეში ნოლანმა განაცხადა, რომ ის დაბრუნდებოდა ბეტმენი: დასაწყისი-ის გაგრძელების გადასაღებად. 2006 წლის ივლისში, ფილმი დასათაურდა, როგორც ბნელი რაინდი, ასევე ჯოკერის როლზე დაამტკიცეს ჰით ლეჯერი. ქეით ჰოლმსი, რომელიც პირველ ფილმში თამაშობდა რეიჩელ დოუსს, ჩაანაცვლა მეგი ჯილენჰალმა. აარონ ეკჰარტმა, რომელიც განიხილებოდა მთავარ როლზე მემენტოში, ითამაშა ჰარვი დენტი. კრისტოფერმა და ჯონათანმა დაწერეს სცენარი, დაფუძნებული კრისტოფერისა და დევიდ ს. გოიერის მიერ შექმნილ ისტორიაზე. ფილმის გადაღება დაიწყო 2007 წელს და მისი პრემიერა აშშ-ში შედგა 2008 წლის 18 ივლისს. კრიტიკოსებმა ის შეაფასეს კომიქსის მიხედვით გადაღებულ საუკეთესო ფილმად. სურათმა დიდ წარმატებას მიაღწია შემოსავლის მხრივაც. მან პირველ უიკენდზე $158 მილიონი შეაგროვა, რითაც დაამყარა რეკორდი და გახდა პირველ უიკენდზე ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი. ამავდროულად ის იმ დროისთვის გახდა მეოთხე ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი.
ოქროს გლობუსის დაჯილდოებაზე ნოლანი დათანხმდა ჯილდოს, მსახიობი მამაკაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში ჰით ლეჯერის მაგივრად, რომელიც გარდაიცვალა ფილმის პრემიერამდე. კრისტოფერი ბნელი რაინდით ნომინირებული იყო ამერიკის რეჟისორთა გილდიაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ოსკარის 81-ე დაჯილდოებაზე ფილმი არ იყო ნიმინირებული ხუთ მთავარ კატეგორიაში, მან რვა ნომინაცია დაიმსახურა. მათგან ორში, ხმის მონტაჟისთვისა და მსახიობი მამაკაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში (ჰით ლეჯერი) გამარჯვება მოიპოვა.
დასაწყისი და ბნელი რაინდის დასასრული
ბნელი რაინდის გამოსვლის შემდეგ Warner Bros.-მა ნოლანთან დადო კონტრაქტი მის შემდეგ პროექტზე, დასაწყისი. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით მოლაპარაკება Warner Bros. Pictures-სა და ნოლანს შორის ითვალისწინებდა იმას, რომ დასაწყისის შემდეგ ნოლანი დაიწყებდა მუშაობას მილიარდიანი შემოსავლის მქონე ბნელი რაინდის გაგრძელებაზე. მარტის დასაწყისში ფილმს ლეონარდო დიკაპრიო შეუერთდა.
აპრილისა და მაისის განმავლობაში კი მნიშვნელოვანი როლებისთვის კასტინგი დამთავრდა. მთავარი როლების შესასრულებლად დაამტკიცეს მარიონ კოტიარი, სილიან მერფი, ელენ პეიჯი, ჯოზეფ გორდონ-ლევიტი, მაიკლ კეინი, კენ ვატანაბე და ტომ ჰარდი. აღსანიშნავია, რომ მერფს, კეინსა და ვატანაბეს უკვე ჰქონდათ ნათამაშები ნოლანის ფილმებში. ფილმის სცენარი ეკუთვნის კრისტოფერს და წარმოადგენს „თანამედროვე სამეცნიერო-ფანტასტიკას, რომელშიც მოქმედება ხდება გონების არქიტექტურაში“. სურათი მოგვითხრობს დომ კობის შესახებ, რომელიც სიზმრების მეშვეობით იპარავს სხვა ადამიანებიდან ინფორმაციას. გადაღებები დაიწყო 2009 წლის ზაფხულში და დასაწყისის პრემიერა გაიმართა 2010 წლის 16 ივლისს. ფილმი წარმატებული გამოდგა და ნომინირებული იყო რვა ოსკარზე, მათ შორის საუკეთესო სურათისა და სცენარისთვის, თუმცა მოულოდნელად კრისტოფერ ნოლანი ვერ მოხვდა ნომინანტ რეჟისორთა სიაში. . რვიდან ფილმმა ოთხ ნომინაციაში გაიმრჯვა, რითაც მეფის სიტყვასთან ერთად გახდა სურათი, რომელმაც ყველაზე მეტი ჯილდო მოიპოვა დაჯილდოებაზე.
2012 წელს ნოლანმა გადაიღო ბეტმენის ტრილოგიის დასასრული, — „ბნელი რაინდი: აღზევება“. კრისტოფერისა და გოიერის მიერ შექმნილი ისტორიის მიხედვით სცენარი დაწერა ჯონათან ნოლანმა და თავად კრისტოფერმა. ფილმი კინოთეატრებში 2012 წლის 20 ივლისს გამოვიდა და კრიტიკოსთა მოწონება დაიმსახურა.
2008 წელს დევიდ ს. გოიერმა ბნელი რაინდი:აღზევებაზე მუშაობისას ნოლანს თავისი იდეები გააცნო სუპერმენის ეკრანიზაციის შესახებ. 2010 წლის მარტში ნოლანმა დაადასტურა, რომ ის და გოიერი მუშაობდნენ სუპერმენზე. Warner Bros.-მა ნოლანი პროდიუსერად, გოიერი კი სცენარისტად დაიქირავა. ამის შემდეგ, ნოლანი რეჟისორის ძებნას შეუდგა და საბოლოოდ ზაკ სნაიდერი შეარჩია. მთავარ როლზე სნაიდერმა დაამტკიცა ჰენრი კევილი, მისი დედის, მართა კენტის როლზე კი დაიან ლეინი. „ფოლადის ადამიანი“ 2013 წლის ზაფხულში გამოვიდა.
პირადი ცხოვრება
thumb|210px|ემა თომასი და კრისტოფერ ნოლანი WonderCon-ზე (2010) კრისტოფერ ნოლანი დაქორწინებულია ემა თომასზე, რომელიც მან ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში სწავლისას გაიცნო. თომასი არის Syncopy Films-ის თანადამაარსებელი და ნოლანის ყველა ფილმის პროდიუსერი, ინსომნიას გამოკლებით. წყვილი 1997 წელს დაქორწინდა და ლოს-ანჯელესში შვილებთან, ფლორასთან, ოლივერთან, რორისთან და მაგნუსთან ერთად ცხოვრობს. მაგნუსს აქვს ეპიზოდური როლი დასაწყისში. კრისის უმცროსი ძმა ჯონათანი ხშირად მუშაობს მასთან ერთად სცენარებზე; უფროსი ძმა, მეთიუ კი 2009 წელს დააპატიმრეს მკვლელობასთან კავშირის გამო, თუმცა შემდეგ ბრალდებები მოეხსნა. ჯონ ნოლანი, კრისტოფერის ბიძა განასახიერებს პოლიციელს ნოლანის პირველ სრულმეტრაჟიან ფილმში, დევნა.
კრისტოფერი არის ცაცია და დალტონიკი, რომელიც ვერ არჩევს წითელსა და მწვანეს. მას აქვს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და გაერთიანებული სამეფოს ორმაგი მოქალაქეობა. როგორც ნოლანმა განაცხადა, მას არ აქვს მობილური ტელეფონი და ელექტრონული ფოსტა, რაც მეტ დროს აძლევს ფიქრისთვის.
სქოლიო
კატეგორია:კრისტოფერ ნოლანი კატეგორია:დაბადებული 30 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1970 კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი კინოპროდიუსერები კატეგორია:ინგლისელი კინორეჟისორები
ფრიდრიხ მოოსი
კარლ ფრიდრიხ ქრისტიან მოოსი (დ. 29 იანვარი, 1773, გერნროდე — გ. 29 სექტემბერი, 1839, აგორდო) — გერმანელი მინერალოგი. 1801 წელს დაამთავრა ფრაიბერგის სამთო აკადემია, 1802 წელს გადავიდა ავსტრიაში, სადაც ოსტატად მუშაობდა გრაცის მახლობლად მდებარე შახტში და, ამავდროულად, მინერალების კოლექციის დასახარისხებლად დაქირავებული იყო ავსტრიელი ბანკირის მიერ. 1812–1817 წლებში იყო იოანეუმის უნივერსიტეტის (გრაცი) მინერალოგიის პროფესორი, 1817 წლიდან — ფრაიბერგის სამთო აკადემიისა, 1826 წლიდან — ვენის უნივერსიტეტისა. კვლევებს ატარებდა გერმანიაში, ავსტრიაში, ინგლისში, ირლანდიაში, შოტლანდიასა და იტალიაში. ავტორია მინერალების სიმაგრის შეფარდებითი სკალისა, რომელსაც მოოსის სკალას უწოდებენ. ქრისტიან სამუელ ვაისთან ერთად კრისტალოგრაფიული ღერძების დახმარებით აღწერა კრისტალური ფორმები და გამოყო სიმეტრიის (სინგონიის) 6 ჯგუფი.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მინერალოგები
მელა და ძაღლი 2
მელა და ძაღლი 2 (The Fox and the Hound 2) — DisneyToon Studios-ის მიერ 2006 წელს გამოშვებული ანიმაციური ფილმი, რომელიც არის 1981 წლის ფილმ „მელა და ძაღლის“ გაგრძელება.
ფილმი შეიქმნა რეჟისორ ჯიმ კემერუდის ხელმძღვანელობით. მის მთავარ პერსონაჟებს ახმოვანებენ მსახიობები რება მაკინტაირი და პატრიკ სუეიზი. სიუჟეტით, ძაღლი სახელად კოპერი შემთხვევით მოხვდება მომღერალი ძაღლების გუნდში. ფილმის ოფიციალური საუნდტრეკი გამოიცა 2006 წლის 21 ნოემბერს.
სქოლიო
კატეგორია:2006 წლის ფილმები კატეგორია:2006 წლის ანიმაციური ფილმები კატეგორია:საბავშვო ფილმები კატეგორია:ამერიკული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:DisneyToon Studios-ის ანიმაციური ფილმები
კამარახევის სამაროვანი
კამარახევის სამაროვანი — ძვ. წ. V—III სს. სამაროვანი სოფელ წიწამურის (მცხეთის რაიონი) სამხრეთით, მდინარე არაგვისა და მისი შენაკადის დიდი კამარახევის მარცხენა ნაპირზე გაშლილ ვაკეზე. 1953, 1976-1977 გათხარეს (ანდრია აფაქიძე, რ. რამიშვილი, თ. ჯღარკავა) 111 სამარხი.
ორმოსამარხებიჩაჭრილია თიხნარში 1,25-2 მ სიღრმეზე. ოვალურ ან სწორკუთხა ორმოსამარხებში დაკრძალული იყო თითო, იშვიათად 2, ხელფეხმოკეცილი მიცვალებული. მამაკაცები დაკრძალული იყვნენ მარჯვენა გვერდზე, ქალები — მარცხენაზე. მიცვალებულს აფარებდნენ ქსოვილს ან ტყავს, იშვიათად ფოთლებიან ტოტენს, შემდეგ აყრიდნენ მცირეოდენ მიწას (50-70 სმ) და რიყის ქვებს, ქვაყრილს ისევ მიწით ფარავდნენ.
ქვის სამარხები გაჩნდა სამაროვნის არსებობის გვიანდელ საფეხურზე. კედლები ნაგები იყო ბრტყელი ლოდებით და ზოგჯერ ასეთივე ქვებით იყო გადახურული. მიცვალებულები ჩასვენებული იყვნენ ხელფეხმოკეცილ მდგომარეობაში. თავქვეშ ამოდებული ჰქონდათ ბრტყელი რიყის ქვა. სამარხებში აღმოჩნდა წითლად და ლეგამონაცრისფროდ გამომწვარი და წერნაქით მოხატული ჭურჭელი. ქალების სამარხებში — სამკაული (ბრინჯაოს სამაჯურები, ცილინდრულთავიანი საკინძები, ზარაკები, ძეწკვები, ილარი, მძივები და ბეჭდები). მამაკაცების სამარხებში — საბრძოლო იარაღი (რკინის შუბისწვერი, მოხრილი დანა, მახვილ-სატევარი და სხვა). კამარახევის სამაროვანში აღმოჩენილი სამტუჩა ხელადების, სამფეხა ჯამებისა და ტოლჩების მსგავსი მასალა მოგვიანებით გვხვდება ალაზან-იალოილუთეფეს კულტურაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტი კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ვაკატობის ეროვნული პარკი
ვაკატობის ეროვნული პარკი (Taman Nasional Kepulauan Wakatobi) — საზღვაო ეროვნული პარკი ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ სულავესის სამხრეთით. სახელი ვაკატობი აკრონიმიაა ოთხი მთავარი კუნძულისა: ვანგი–ვანგი, კალედუპა, ტომია და ბინონგკო. 2005 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.
გეოგრაფია
ეროვნული პარკი მდებარეობს კუნძულ სულავესის სამხრეთით, ბანდის ზღვასა (ჩრდილო–აღმოსავლეთით) და ფლორესის ზღვებს შორის (სამხრეთ–დასავლეთით). უმაღლესი წერტილი კუნძულ ვანგი–ვანგიზე მდებარეობს (274 მ). წყლის სიღრმე მერყევია, ყველაზე ღრმა ადგილი 1 044 მეტრს აღწევს.
ფლორა და ფაუნა
ეროვნულ პარკში წარმოდგენილ მცენარეულობას შორისაა მანგროს ტყეები, სანაპიროს ტყეები, დაბლობის ჭაობის ტყეები, მდინარისპირა ვეგეტაციები, დაბლობის წვიმის ტყე, მთის წვიმის ტყე და მარჯნის რიფები. მრავლად არიან კუები.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ეროვნული პარკები კატეგორია:2002 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები კატეგორია:ინდონეზიის საზღვაო პარკები კატეგორია:ინდონეზიის ბიოსფერული ნაკრძალები კატეგორია:სამხრეთ-აღმოსავლეთ სულავესის გეოგრაფია კატეგორია:სამხრეთ-აღმოსავლეთ სულავესის ღირსშესანიშნაობები
The Rain Song
The Rain Song — ინგლისური მძიმე როკ-ჯგუფ ლედ ზეპელინის მეორე სიმღერა 1973 წლის ალბომიდან Houses of the Holy. ეს არის ბალადის ტიპის 7 წუთიანი კომპოზიცია. სიმღერის ავტორები არიან ჯიმი პეიჯი / რობერტ პლანტი.
სქოლიო
კატეგორია:1973 წლის სიმღერები კატეგორია:ლედ ზეპელინის სიმღერები
კიზრაი
კიზრაი (Ҡыҙрай; Кизрай) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის მელეუზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 342 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ მელეუზიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მელეუზი, რომელიც დაშორებულია 20 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (52%).
სქოლიო
კატეგორია:მელეუზის რაიონის სოფლები
დგუში
დგუში — მოძრავი ცილინდრული ნაწილი.
დგუშის დანიშნულებაა მიიღოს აირების წვის შედეგად წარმოქმნილი თბური ენერია და თითისა და ბარბაცას საშუალებით გადასცეს მუხლა ლილვს. დგუში ასევე ემსახურება დამხმარე ტაქტებს: შეშვება, შეკუმშვა, მუშა სვლა და აირების გაშვება. დგუშის მუშაობის პირობები ხასიათდება დიდი მექანიკური და თბური დატვირთვებით, ამავე დროს იგი გადაადგილდება არათანაბარი სიჩქარით. ცილინდრის შუა ნაწილში სიჩქარე აღწევს მაქსიმუმს, ხოლო მკვდარ წერტილებში იგი ნულის ტოლია. აღნიშვნული პროცესი იწვევს ინერციას. მუდმივი ხახუნი დგუშისა და ცილინდრებს შორის იწვევს მექანიკურ ცვეთას. ზემოთ აღნიშნულის გამო დგუშის დასამზადებლად გამოყენებულ მასალას უნდა ჰქონდეს შემდეგი თვისებები:მაღალი მექანიკური სიმტკიცე, მდგრადობა დიდ ტემპერატურულ რეჟიმზე, მაღალი ანტიფრიციული თვისება,სითბოს კარგი გამტარეობა, სწორხაზოვანი გაფართოების დაბალი კოეფიცენტი და კოროზიული მდგრადობა.
საავტომობილო მწარმოებლებში დგუშის დასამზადებლად ძირითადად იყენებენ ალუმინის შენადნობებს, იშვიათად თუჯს. ამჟამად მიდის აქტიური მუშაობა კერამიკული მასალისგან დგუშების დასანერგად.ალუმინის ნაკლები კუთრი წონის გამო მისგან დამზადებულ დგუშებს ინერციული დატვირთვა შემცირებული აქვთ.
სითბოს კარგი გადაცემის შედეგად შემცირებულია თბური დაძაბულობა. დაბალი ხახუნის კოეფიცენტის გამო ნაკლებია შიდა დანაკარგები. ამავდოულად ალუმინის შენადნობიდან დამზადებულ დგუშებს აქვთ შემდეგი ნაკლოვანებები:თბური გაფართოების დიდი კოეფიცენტი,არასაკმარისი ცვეთამედეგობა და შედარებით მაღალი ღირებულება.
თუჯისგან დამზადებულ დგუშებს აქვთ უფრო მაღალი სისალე, ცვეთადემედეგობა და მხურვალმტკიცობა და ამავდროულად ხახოვანი გაფართოების თანაბარი კოეფიცენტი მასრებთან. აღნიშნული ფაქტორი იძლევა ღრიჩოს შემცირების საშუალებას. თუჯის ძირითადი უარყოფითი მხარეებია: შედარებით მაღალი კუთრი წონა, რაც ზრდის ინერციის ძალებს. ამიტომ შეუძლებელი ხდება მათი გამოყენება სწრაფსვლიან ძრავებში.
დგუშს აქვს შემამჭიდროებელი ნაწილი (თავი) ძრო და მიმმართველი ნაწილი (კალთა) შემამჭიდროებელ ნაწილს აქვს არხები საკომპრესიო და ზეთჩამომწმენდი რგოლებისათვის. თითის დასამაგრებლად დგუშს აქვს კორძი. დგუში მუშაობისას ცხელდება არათანაბრად. იმ მიზნით, რათა მოხდეს სხვადასხვა ხარისხით გაფართოების კომპენსირება, დგუშს აკეთებენ კონუსურს და ოვალურს. კორძების ღერძზე დიამეტრი ნაკლებია, ვიდრე მის პერპენდიკულარულად. ეს გამოწვეულია იმის გამო, რომ დიდი მეტალის მასა უფრო ინტენსიურად ფართოვდება, რადგან დგუშის ზედა ნაწილი უფრო მეტად ცხელდება. ამიტომ თავის დიამეტრი უფრო ნაკლებია ვიდრე კალთისა. სიმტკიცის გაზრდის მიზნით შიდა ნაწილში აკეთებენ სიხისტის წიბოებს, რომელნიც გარკვეულწილად ხელს უწყობენ დგუშის თავიდან კალთაზე ტემპერატურის გადაცემას. იმისათვის, რომ სწორად მოხდეს დგუშის ცილინდრში ჩასმა მას უკეთებენ მისანიშნ ჭდეს. ასეთი ჭდე კეთდება დგუშის და ბარბაცას სწორად შეერთებისათვის.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ტექნიკა
Acta Sanctorum
thumb|Acta Sanctorum (იანვრის ტომი, 1643 წელი) Acta Sanctorum (წმინდანთა ქმედებები, წმინდანთა აქტები) — წმინდანთა ცხოვრებების მრავალტომური გამოცემა, რომელიც აგებულია რომაული მარტიროლოგის პრინციპით (ანუ წმინდანთა ხსენების დღეების მიხედვით). გამოცემას საფუძვლად დაედო ისტორიულ-კრიტიკული მეთოდი: ტექსტები იწერება ყველა ცნობილი წყაროს მიხედვით და თან ერთვით შესავალი და კომენტარები.
თავდაპირველად გამოცემას უნდა მოეცვა 18 ტომი, მაგრამ სამუშაოს მსვლელობისას გადაწყდა Acta Sanctorum-ის შემცვლელობის გაზრდა. დღეისთვის გამოცემულია 68 ტომი (ბოლო გამოიცა 1940 წელს).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქრისტიანული ლიტერატურა კატეგორია:წმინდანები კატეგორია:კათოლიციზმი
სუფიანის ბრძოლა
სუფიანის ბრძოლა— ბრძოლა, რომელიც გაიმართა 1605 წლის 6 ნოემბერს თავრიზის მახლობლად მდებარე სალმასის ოლქის სოფელ სუფიანში, ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიასა და სეფიანთა სახელმწიფოს შორის 1603-1618 წლების ომის დროს. იგი დასრულდა ოსმალეთის ჯარების სრული დამარცხებით და აზერბაიჯანის და შემდგომში მთელი ამიერკავკასიის ოსმალეთის მმართველობისგან განთავისუფლებით.
წინაისტორია
1590 წლის მარტში ოსმალეთის იმპერიასა და სეფიანთა მმართველებს შორის დაიდო კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც სეფიანებმა დაკარგეს ამიერკავკასია. 1590 წლის ომში დამარცხების მიუხედავად, შაჰ აბას I -მა, ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ, დაიწყო  ჯარის გაძლიერება. ისარგებლა იმით, რომ ოსმალეთის იმპერია ჩართული იყო ჰაბსბურგებთან ხანგრძლივ ომში, იგი შეუდგა დაიწყო ჯარის ენერგიულ რეფორმირებას. ჩამოყალიბდა: შაჰის ყურჩის (კავალერიის) მცველთა კორპუსი, შაჰსევანთა კავალერია (ყიზილბაშებიდან), მუშკეტერთა პოლკები (ტუფენგჩი), შაჰის ღულამები. ჯარი დაყოფილი იყო სახელმწიფოს რეგიონების მიხედვიათ. დაამარცხა რა შეიბანიდები და იცავდა თავის აღმოსავლეთ საზღვრებს, შაჰ-აბასმა დაიწყო ოსმალეთთან წინა ომის დროს დაკარგული მიწების დაბრუნება. როდესაც 1603 წელს სულთან მეჰმედ III გარდაიცვალა, შაჰ-აბასმა გადაწყვიტა საომარი მოქმედებების განახლება.
1604 წელს ოსმალეთის სარდალი ჯიგალაზადე სინან ფაშა სტამბოლიდან ერზრუმში გაემგზავრა ანატოლიის აჯანყების ჩახშობისა და შაჰ აბასის მიერ ოსმალეთისთვის ციხესიმაგრეებისა და ტერიტორიების დასაბრუნებლად. ცხადია, რომ ამ მიზნებიდან პირველის მიღწევას ის ცდილობდა არა ჯელალების თავდასხმით, არამედ მათი ჯარში გაწვევით. სეფიანთა წინააღმდეგ ლაშქრობა დაიწყო ერივანის გავლით შირვანის მიმართულებით, სადაც მისი ვაჟი მაჰმუდ ფაშა გამგებელი იყო. ისქანდერ-ბექ მუნშის გადმოცემით, შაჰ-აბასმა მოწინააღმდეგის მოლოდინში   ყარსის რეგიონში  გაანადგურა მოსავალი და ააოხრა  ტერიტორია ყარსსა და ერზრუმს შორის, რათა ჯიგალაზადეს მარაგის შევსების საშუალება არ ჰქონოდა. ნოემბრის დასაწყისში ჯიგალაზადეს დაბრუნების მოლოდინში
საომარი მოქმედებების მსვლელობა
მინი|სუფიანის ბრძოლის გეგმა ამ კამპანიის გადამწყვეტი ბრძოლა გაიმართა 1605 წლის 6 ნოემბერს სუფიანში, თავრიზის მიდამოებში. ამ ბრძოლაში აბასმა გამოავლინა თავისი, როგორც მხედართმთავრის  გამორჩეული ნიჭი. ბრძოლის დაწყებამდე ის არ აპირებდა ფსონის დადებას ერთ გადამწყვეტ ბრძოლაზე.გეგმავდა მტრის ძალების გამოფიტვას ყოველდღიური მცირე შეტაკებებით.
შაჰ აბასი შაჰ თამაზის ტაქტიკას მიჰყვა და თავრიზის გუბერნატორს უბრძანა ოსმალების შეტევის ხაზი დაეცალა მოსახლეობისა და საკვები მარაგისგან.
მისი გეგმა, როგორც ისქანდერ-მუნში წერდა, „შაჰთან დაახლოებული ოფიცრების სიტყვებიდან“ იყო არა ოსმალებზე თავდასხმა, არამედ ჯარის გამოფიტვა. თუ ჯიგალაზადე თავრიზის ციტადელს ალყაში მოაქცევდა, აპირებდა გადაეკეტა ოსმალთა უკან დასახევი გზები, ზამთრისა და საკვების ნაკლებობის პირობებში, ალყაში მოქცეულებზე   ციხიდან და ზურგიდან ერთდროულად განეხორციელებინა შეტევა. შაჰი არ აპირებდა ბრძოლაში ჩაბმას. თუმცა, სანამ სუფიანს მიაღწევდა, მან, ისქანდერ-მუნში თქმით, თავისი ჯარი საბრძოლო მოქმედებაში მოიყვანა:  თავად ცენტრში განთავსდა,  ავანგარდი, მარცხენა და მარჯვენა ფლანგები — სხვადასხვა სარდლების მეთაურობით განლაგდნენ, ხოლო ალავერდი ხანი  არმიისგან გამოყოფილ ცალკე ესკადრონს ჩაუდგა სათავეში. ყველა მეთაურმა მიიღო ბრძანება უკიდურესი სიფრთხილით ემოქმედათ. როდესაც ჯარები ერთმანეთს სუფიანთან მიუახლოვდნენ 1605 წლის 6 ნოემბერს, ყარჩიხა-ხანი და მისი ხალხი ოსმალების მხედველობის არეში  მოხვდნენ, როცა ისინი ბორცვის მწვერვალს მიადგნენ. ისქანდერ მუნში აზრით, სწორედ ეს გახდა  ბრძოლის დასაწყისის მიზეზი. გაითვალისწინა რა შაჰის ბრძანება, თავი აერიდებინა მთავარი შეტაკებისთვის, ყარჩიხა-ხანმა უკან დაიხია. ოსმალეთმა მისი ნაბიჯი სისუსტედ მიიჩნია და მაშინვე შეტევა დაიწყო.
სავარაუდოდ, სწორედ ყარჩიხა-ხანის  გამოჩენამ განაპირობა ეს ქმედება. როგორც ქიათიბ ჩელები ამბობდა,  ოსმალების თავდაპირველმა შეტევამ  მტრის რაზმი დაბნეულობაში ჩააგდო და აიძულა ისინი შაჰის ჯარების რიგებში დაბრუნებულიყვნენ. ისქანდერ-მუნშის  გადმოცემით ( რომელიც სავარაუდოდ, უფრო სანდო იყო) ოსმალთა თავდასხმამ დაბნეულობა გამოიწვია სეფიანთა ავანგარდში, რის შედეგადაც შაჰმა დამატებითი ძალების გაგზავნა გადაწყვიტა.
მას შემდეგ, რაც ბანაკსა და ოსმალეთის ჯარს შორის სეფიანთა ახალი ჯარები გამოჩნდნენ, შეტევაში მონაწილე ოსმალთაგან ძალიან ცოტამ მოახერხა  უკან დაბრუნება. პეჩევის ცნობით, მხოლოდ მეჰმედ ფაშა თექელმა, ჯალალი ყარაქაშ ფაშამ და მეჰმედ ფაშა ყაჯარმა მოახერხეს ბანაკში დაბრუნება. ბრძოლას დამწყები ქოსე საფარ ფაშა ტყვედ ჩავარდა და სიკვდილით დასაჯეს.
მნიშვნელობა
შაჰ-აბასის გამარჯვებას სუფიანთან მნიშვნელოვანი შედეგები მოჰყვა. ოსმალეთის დამარცხებამ უზრუნველყო დაპყრობილი მიწების დარჩენა სეფიანთა მფლობელობაში და შაჰს საშუალება მისცა 1607 წლისთვის დაებრუნებინა ოსმალეთის მიერ 1578-1590 წლების ომში დაპყრობილი დანარჩენი ტერიტორიები. ამავე დროს, ომის შემდგომ ოსმალეთისთვის ტრაგიკული მოვლენები განვითარდა: როდესაც ჯიგალაზადე იუსუფ სინან ფაშა, სუფიანიდან დაბრუნებისას, ვანში  ჯანბულადოღლუ ჰუსეინს შეხვდა, ამ უკანასკნელმა ის სიკვდილით დასაჯა კამპანიის წარუმატებლობის გამო. ჯიგალაზადე იუსუფ სინან ფაშა ს სიკვდილი გახდა მისი ძმისშვილის — ალეპოელი ჯანბულადოღლუ ალის  აჯანყების საბაბი — აჯანყების, რომელიც იმპერიის დაშლას იუწყებოდა.
ოსმალებისთვის სუფიანის ბრძოლა გაცილებით დიდი კატასტროფა იყო, ვიდრე უნგრეთში განვითარებული მოვლენები, სადაც 1593 წელს დაწყებულმა ომმა გამოავლინა ოსმალეთის სამხედრო ნაკლოვანებები  ევროპული იარაღისა და ტაქტიკის წინაშე.
სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ომები კატეგორია:ირან-ოსმალეთის ომები კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:აზერბაიჯანის სამხედრო ისტორია კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები კატეგორია:1605 წლის ბრძოლები
Funa hadra
Funa hadra — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
მუმლაძე
საკუთარი სახელი მუმლაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
მენესთევსი
მენესთევსი — პეტეოს ათენელის ძე, ტინდარიდების დახმარებით დაბრუნდა ათენის ტახტზე, როდესაც თესევსი და პეირითოე ჰადესში იყვნენ ჩასულები პერსეფონეს მოსატაცებლად. ხოლო როდესაც თესევსი ჰერაკლემ იხსნა, მენესთევსმა, ატიკის უდიდესი გმირი შეავიწროვა და აიძულა გასცლოდა კუნძულზე, სადაც მოგვიანებით მეფე ლიკომედემ მთის მწერვალიდან გადააგდო. ჰომეროსის მიხედვით, მენესთევსი გულადი მეომარი იყო. თავიდან ელენეს ხელის მაძიებელი იყო, შემდეგ კი მის გამოსახსნელად აქაველებს მიეშველა 50 გემით. ტროაში მამაცურად იბრძოდა და იქვე ჰპოვა აღსასრული.
ლიტერატურა
კატეგორია:მითოლოგია კატეგორია:მითური მეფეები
უესლი კრაშერი
უესლი კრაშერი (Wesley Crusher) — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. მონაწილეობს სერიალში ვარსკვლავური გზა: შემდეგი თაობა.
ბიოგრაფია
მარცხნივ|მინი|[[ჯეკ კრაშერი, უესლის მამა]] უესლი კრაშერი დაიბადა 2349 წლის 29 ივლისს. როდესაც იგი იყო 5 წლის, მამამისი ჯეკ კრაშერი დაიღუპა სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას ხომალდზე სტარგეიზერი, რომელსაც მეთაურობდა ჟან-ლუკ პიკარი.
როცა ლორი (დეიტას ძმა) ცდილობდა ენტერპრაიზის გატაცებას, უესლი იყო პირველი ვინც მიხვდა რომ ლორი თავს ასაღებდა დეიტად. თავიდან მას არავინ დაუჯერა, თუმცა მოგვიანებით აღმოჩნდა რომ ის მართალი იყო.
უესლი აბარებდა ვარსკვლავური ფლოტის აკადემიაში, თუმცა პირველი მცდეელობისას ვერ ჩაირიცხა. მოგვიანებით მან ხელიდან გაუშვა მეორე შანსი ჩაებარებინა გამოცდები რადგან ეხმარებოდა ეკოიპაჟს უილიამ რაიკერის, დიანა ტროის და ლუაქსანა ტროის გადარჩენაში. მეორე წელს უესლიმ განმეორებით ჩააბარა გამოცდები და ჩაირიცხა აკადემიაში.
სქოლიო
კატეგორია:ვარსკვლავური გზა კატეგორია:ვარსკვლავური გზის პერსონაჟები კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
ბატანგ-გადისის ეროვნული პარკი
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ეროვნული პარკები კატეგორია:სუმატრის დაცული ტერიტორიები კატეგორია:2004 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები კატეგორია:ჩრდილოეთ სუმატრის გეოგრაფია კატეგორია:ჩრდილოეთ სუმატრის ღირსშესანიშნაობები
ელენა რუბინშტეინი
ელენა რუბინშტეინი (ინგლ. Helena Rubinstein, ქალიშვილობის სახელი: Chaja Rubinstein, 1972 წლის 25 დეკემბერი - 1965 წლის 1-ლი აპრილი ) იყო პოლონელ-ამერიკელი ბიზნესქალი, კოლექციონერი და ქველმოქმედი. კოსმეტიკის მეწარმე, კოსპეტიკური კომპანიის Helena Rubinstein Incorporated-ის დამფუძნებელი და ეპონიმი. აღნიშნულმა კომპანიამ ელენა რუბინშტეინი აქცია ერთ-ერთ ყველაზე მდიდარ ქალად მსოფლიოში.
ადრეული ცხოვრება
ელენა რუბინშტეინი იყო პოლონეთში მცხოვრები ებრაელი ოჯახის შვილი და იყო რვა ქალიშვილთაგან უფროსი. ელენა რუბინშტეინი გახლდათ ეგზისტენციალისტი ფილოსოფოსის მარტინ ბუბერის ბიძაშვილი, ასევე რუთ რაპაპორტის დედის ბიძაშვილი.
ემიგრაცია ავსტრალიაში
გარიგებულ ქორწინებაზე უარის თქმის შემდეგ ელენა რუბინშტეინი 1896 წელს დატოვა პოლონეთი და გადასახლდა ავსტრალიაში, სადაც აღმოჩნდა ფულისა და ინგლისური ენის ცოდნის გარეშე. ელენა რუბინშტეინის ჩაცმულობის სტილი და რძისფერი კანის ფერი შეუმჩნეველი არ დარჩა ქალაქის ქალბატონებისათვის და ელენა რუბინშტეინმა მალევე იპოვა თავისი სილამაზის კრემის ენთუზიაზმით გამსჭვალული მყიდველები. მან იპოვა ბაზარი, სადაც შეძლო კრემის გაკეთება. კრემის ძირითადი ინგერდიენტი იყო ლანოლინი.
ავსტრალიაში, დასავლეთ ვიქტორიის რეგიონში, ელენა რუბინშტეინის ბიძა იყო გამყიდველი. აღნიშნულ ადგილას ცხვრების მეშვეობით ამზადებდნენ უამრავ ლანოლინს, იქ აწარმოებდნენ საუკეთესო მატყლს მთელს ქვეყანაში. ლანოლინის მძაფრი სუნის განეიტრალების მიზნით ელენა რუბინშტეინმა ექპსერიმენტები ჩაატარა ლავანდას, ფიჭვის ქერქსა და წყლის შროშანებზე.
ელენა რუბინშტეინმა და ბიძამ ერთმანეთში იკამათეს, ამიტომ ელენამ მელბურნში დაიწყო ოფიციანტად მუშაობა, სადაც შეხვდა თაყვანისმცემელს, რომელიც მზად იყო მისთვის დაეხარჯა ფული კრემის Crème Valaze წარმოებისთვის. რუბინშტეინი, რომელიც ცნობილი გახდა როგორც მხოლოდ ელენა, მალევე შეძლო გაეხსნა საკუთარი სალონი ფეშენებელურ - კოლინზის ქუჩაზე, სადაც ის ყიდდა გლამურს, როგორც კლიენტების მეცნიერებას, სადაც კლიენტების კანს უკეთებდნენ "დიაგნოსტიკას" და უწერდნენ შესაბამის "მკურნალობას".
შემდეგი იყო სიდნეი, სადაც 5 წლის განმავლობაში იყო იმდენად შემოსავლიანი, რომ დაეფინანსებინა Salon de Beauté Valaze ლონდონში. ელენა რუბინშტეინმა შექმნა მსოფლიოში პირველი კოსმეტიკური კომპანია. მისი ბიზნესი აღმოჩნდა უკიდურესად წარმატებული და მოგვიანებით მან გამოიყენა აღნიშნული შემოსავალი საქველმოქმედო ორგანიზაციების დასაფინანსებლად განათლების, ხელოვნების და ჯანდაცვის სფეროში.
ელენა რუბინშტეინმა სწრაფადვე გააფართოვა თავისი საქმიანობის სფერო. 1908 წელს მისმა დამ ჩესკამ თავის თავზე აიღო მელბურნში არსებული მაღაზიის ხელმძღვანელობა მაშინ, როდესაც 100 000 დოლარიანი მოგების შემდეგ რუბინშნეტინი გადავიდა ლონდონში და უნდა დაეწყო ის, რაც უნდა ყოფილიყო საერთაშორისო წამოწყება. იმ დროისთვის ქალებს არ შეეძლოთ ბანკიდან სესხის აღება, ამიტომ თავად შეაგროვა.
ქორწინება და ბავშვები - ლონდონი და პარიზი
1908 წელს ელენა რუბინშტეინმა იქორწინა პოლონეთში დაბადებულ ამერიკელ ჟურნალისტზე ედვარდ უილიამ ტიტუსზე. მათ ორი ვაჟი შეეძინათ, როი ვალენტინ ტიტუსი (ლონდონი, 1909 წლის 12 დეკემნერი - ნიუ იორკი, 1989 წლის 18 ივნისი) და ჰორაციტ ტიტუსი (ლონდონი, 1912 წლის 23 აპრილი - ნიო იორკი, 1958 წლის 18 მაისი). ისინი საბოლოოდ გადავიდნენ პარიზში, სადაც მან 1912 წელს გახსნა სალონი. მისი მეუღლე დაეხმარა რეკლამირებაში და შექმნა პატარა გამომცემლობა, გამოაქვეყნა "ლედი ჩატერლის საყვარელი" და აიყვანა სამუელ პუტნამი რათა გადაეთარგმა ცნობილი მოდელის კიკი'ს მემუარები.
ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადასვლა
პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ელენა რუბინშტეინი და ტიტუსი საცხოვრებლად ნიუ-იორკში გადავიდნენ, სადაც მან გასხსნა კოსმეტიკის სალონი 1915 წელს. მიუხედავად სერიოზული კონკურენციისა ამერიკის ბაზარზე ელიზაბეტ არდენისა და ჩარლზ რევსონის სახით, ელენა რუბინშტეინმა გახსნა უსაზღვრო ამერიკული ბაზარი და მან იცოდა ბაზრის გამოყენება. ელენა რუბინშტეინი, ისევე როგორც მისი კონკურენტი ელიზაბეტ არდენი, კარგად ერკვეოდა ეფექტურ მარკეტინგში, მდიდრული შეფუთვის, ლამაზი ფორმის კოსმეტიკური საშუალების მიმზიდველობის და ცნობილ ადამიანთა მოწონების მნიშვნელობასა და კანის მოვლის ფსევდომეცნიერების პოპულარიზაციაში. არდენთან დაპირისპირება მთელი ცხოვრება გაგრძელდა, ისინი ძალიან ჰგავდნენ ერთმანეთს და ერთი და იმავე მიზნისკენ მიდიოდნენ. ელენა რუბინშტეინმა თავის კონკურენტის შესახებ აღნიშნა: "მისი შეფუთვითა და ჩემი პროდუქტით ჩვენ შეგვეძლო მსოფლიოს მართვა".
1917 წლიდან ელენე რუბინშტეინმა დაიწყო თავისი პროდუქციის საბითუმო წარმოება. "სილამაზის დღემ" სხვადასხვა სალონებში დიდ წარმატებას მიაღწია.
1928 წელს ელენა რუბინშტეინმა ამერიკული ბიზნესი 7.3 მილიონ დოლარად მიჰყიდა Lehman Brother-ს (2007 წელს 88 მილიონი დოლარი). დიდი დეპრესიის დაწყების შემდეგ, მან მილიონ დოლარზე ნაკლებად იყიდა თითქმის უსარგებლო აქციები და საბოლოოდ კომპანიის ღირებულება 100 მილიონ დოლარამდე გაზარდა, სალონები და სავაჭრო ობიექტები დააარსა ამერიკის შეერთებული შტატების თითქმის ათეულ ქალაქში. ელენა რუბინშტეინის სპა ცენტრი მდებარე მეხუთე ავენიუზე, 715, აერთიანებდა რესტორანს, სპორტდარბაზს და ჟოან მიროს შემოქმედებას. მან დაავალა ხელოვან სალვადორ დალის მისი პორტრეტის შემცველი საპუდრო დიზაინის შექმნა.
განქორწინება და მეორე ქორწინება
განქორწინების შემდეგ 1938 წელს ელენა რუბინშტეინი დაქორწინდა პრინც არჩილ გურიელ-ჭყონია ზე (დაბადებული საქართველოში 1895 წლის 18 თებერვალს, გარდაცვლილი ნიუ-იორკში 1955 წლის 21 ნოემბერს), რომლის თავადის წოდების ბუნდოვანი პრეტენზიები გამომდინარეობდა იქიდან, რომ ის დაიბადა უპატრონო ჭყონიების ოჯახში, ბებიამისი გურიელების შთამომავალი იყო, ამიტომ ბებიის გვარი საგანგებოდ, ღირსების მომატებისათვის დაუწყვილა თავის გვარს.
არჩილ გურიელი-ჭყონია იყო 23 წლით უმცროსი ელენა რუბინშტეინზე. ელენე რუბინშტეინს სურდა სამეფო ტიტულის მოპოვება და ცოლად გაყვა ლამაზ, ახალგაზრდა მამაკაცს. არსებობს მოსაზრება, რომ ქორწინება მარკეტინგული ნაბიჯი იყო. ქორწინების შემდეგ ელენა რუბინშტეინი საკუთარ თავს როგორც ელენა პრინცესა გურიელს უწოდებდა.
მისი თანამშრომლები მას "მადამ"-ს უწოდებდნენ. ის თავს არიდებდა ფუჭ საუბარს, მთელი ცხოვრების მანძილზე აქტიურად მუშაობდა საავადმყოფოში მწოლიარე მდგომარეობაშიც ყოფნის დროსაც კი.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ელენა რუბინშტეინი გარდაიცვალა 1965 წლის 1-ელ აპრილს ბუნებრივი სიკვდილით და დაკრძალულია მაუნტ-ოლივერის სასაფლაოზე კვინსში.
ელენა რუბინშტეინის ფონდი ფუნქციონირებდა 2011 წლამდე, რომელმაც ექვსი ათწლეულის მანძილზე 130 მილიონი დოლარის თანხა გაანაწილა პირველ რიგში საგანმანათლებლო, სახელოვნებო და საზოგადოებრივ ორგანიზაციებზე ნიუ-იორკში. ფონდი იყო დიდი ხნის განმავლობაში ბავშვთა პროგრამირების მხარდამჭერი ნიუ იორკის PBS– ის შვილობილი WNET– ისთვის.
2014 წლის 31 ოქტომბრიდან 2015 წლის 22 მარტამდე მანჰეტენის ებრაულ მუზეუმში გაიმართა გამოფენა "ჰელენა რუბინშტეინი: სილამაზე ძალაა".
ფიჭვი
ფიჭვი (Pínus) — მარადმწვანე წიწვოვანი ხეების, იშვიათად გართხმული ბუჩქების გვარი ფიჭვისებრთა ოჯახისა. მათი სიმაღლე 1,5—50 მ, იშვიათად 75 მ (Pinus lambertiana, ჩრდილოეთ ამერიკაში) აღწევს. ახალგაზრდა ხის ვარჯი კონუსურია, ხნიერისა — მომრგვალო, ქოლგისმაგვარი. ქერქი ღეროზე სქელი და ღრმად დაშაშრული აქვს, ახალგაზრდა ტოტებზე კი თხელ ფირფიტებად იქერცლება. დამოკლებულ ყლორტებზე ორ-ორი, სამ-სამი ან ხუთ-ხუთი წიწვია ერთად (გამონაკლისია კალიფორნიული ერთწიწოვანი ფიჭვი Pinus monophylla). წიწვს იცვლის 2—3 წელიწადში ერთხელ. მდედრობითი გირჩა მწიფდება მეორე ან მესამე წელს, მომწიფებისას არ იშლება, ხევდება და ცვივა.
ფიჭვი ივითარებს მძლავრ ფესვთა სისტემას. იგი გვალვაგამძლე და სინათლის მოყვარული მცენარეა, დაჩრდილვას ვერ იტანს. ტყეებს (ფიჭვნარებს) ქმნის, როგორც მდიდარ, ისე მწირ და ქვიან ნიადაგზე, კირქვებსა და ტორფიან ჭაობებზე, ცოცხლობს 300-350 წელს. გვარი აერთიანებს 100-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. საქართველოში გავრცელებულია 4 სახეობა: კავკასიური ფიჭვი ანუ სოსნოვსკის ფიჭვი (Pinus sosnowskyi), ბიჭვინთის ფიჭვი, ელდარის ფიჭვი (Pinus eldarica), კოხის ფიჭვი (Pinus Kochiana). ყველა სახეობა ორწიწვიანია.
ფიჭვის წიწვები შეიცავს ეთეროვან ზეთებს, C-ვიტამინს, განსაკუთრებით ზამთარში, არის მასში კაროტინი და ფიტონციდები.
ფიჭვის პრეპარატებს ფართოდ იყენებენ მედიცინაში. ფიჭვის წიწვებს ხმარობენ როგორც ამოსახველებელ საშუალებას, იყენებენ ვიტამინურ ნედლეულად, ინფექციური დაავადებების და ჭრილობების მკურნალობისათვის, წიწვების ექსტრაქტს უნიშნავენ გამამაგრებელ აბაზანებში. ფიჭვის ეთერზეთი გამოიყენება რევმატული ტკივილებისას შესაზელად და სასუნთქი გზების დაზიანების დროს ჩასასუნთქად, სკიპიდარს იყენებენ რევმატიზმების დროს და აგრეთვე ანტიპარაზიტულ საშუალებად.
1180
თარიღი უცნობია
*
Analecta Hymnica Graeca
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქრისტიანული ლიტერატურა
რომანუსი (პაპი)
250px|მინიატიურა|რომის პაპი რომანუსი რომანუსი (Romanus PP.; ერისკაცობაში რომანო მარინი; დ. უცნობია — გ. დეკემბერი, 897) — რომის პაპი 897 წლის აგვისტო-ნოემბერში.
წარმოშობით იტალიელი. მარინუს I-ის ძმა. მკვდარი სინოდის დროს იყო კარდინალი. სტეფანე VI-ის დამხობის შემდეგ ფორმოზუსის პარტიის ინტრიგებით მკვდარი სინოდის გადწყვეტილებები ბათილად გამოაცხადა. ბრძანა ამოეღოთ ტიბრიდან ფორმოზუსის ცხედარი და დაეკრძალათ მიწაზე. ტახტიდან ჩამოაგდეს სტეფანეს მომხრეებმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:გარდაცვლილი 897
კოჩკარი (ბაშკირეთი)
კოჩარი (Ҡусҡар; Кочкарь) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის მელეუზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 32 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ მელეუზიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მელეუზი, რომელიც დაშორებულია 18 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:მელეუზის რაიონის სოფლები
აგახან სალმანოვი
აგახან ალი ოღლუ სალმანოვი (Ağaxan Əli oğlu Salmanlı; 29 ოქტომბერი 1941, ორჯონიკის რაიონი, ბაქო — 29 თებერვალი 2020, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მსახიობი, აზერბაიჯანის სახალხო არიტისტი (2006).
ბიოგრაფია
აგახან ალი ოღლი სალმანოვი დაიბადა 1941 წლის 29 ოქტომბერს, ბაქოში. 1969 წელს ქალაქის საშუალო სკოლა დაამთავრა, სადაც დრამატული წრის ხშირი სტუმარი იყო. 1960 – 1964 წლებში „დრამისა და კინო მსახიობობის“ ფაკულტეტზე სწავლობდა (მისი მასწავლებელი რეზა თახმასიბი იყო) აზერბაიაჯანის აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
შემოქმედებითი საქმიანობა
შემოქმედებითი საქმიანობა დაიწყო აზერბაიჯანის მოზარდ მაყურებელთა სახელმწიფო თეატრში. აგახან სალმანოვი კინოჟურნალ „მოზალანის“ რამდენიმე გამოშვებაშია გადაღებული. ასევ გადაღებულია ფილმებში „გამოძიება გრძელდება“, „უკანასკნელი უღელტეხილი“, „ათას მეერთე გასტროლი“, „ვაშვლი, როგორც ვაშლი“, „დარტყმა ზურგში“ და სხვ. აგახან სალმანოვი 79 წლის ასაკში 2020 წლის 29 თებერვალს გარდაივალა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2020 კატეგორია:აზერბაიჯანელი მსახიობები
მიქაელ ატალიატე
მიქაელ ატალიატე (დაახლ. 1030/1035 - დაახლ. 1085) — ბიზანტიელი ისტორიკოსი. ეკუთვნის რამდენიმე თხზულება, მ. შ. მთავარია ისტორია, რომელშიაც აღწერილია 1034-1079 წლის ამბები. გვაწვდის საინტერესო ცნობებს XI საუკუნის საქართველო-ბიზანტიის ურთიერთობაზე, კერძოდ, ლიპარიტ ბაღვაშის, გიორგი I-ისა და ბაგრატ IV-ის შესახებ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბიზანტიელი ისტორიკოსები
20 მაისი
20 მაისი — გრიგორიანული კალენდრის 140-ე დღე (ნაკიან წლებში - 141-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 225 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები
0520
ჰიმალაიური დათვი
ჰიმალაიური დათვი (Ursus thibetanus) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი დათვისებრთა ოჯახისა. ჰიმალაიური დათვის სხეულის სიგრძე 1.3-1.7 მ, მამრების წონა 50-180 კგ, ხოლო მდედრებისა 42-70 კგ აღწევს. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 20-24 წელია.
ჰიმალაიური დათვი, ანუ აზიური დათვი ოდნავ პატარაა, ვიდრე მისი ამერიკელი ორეული და ბინადრობს აზიის ტყისა და მთიან რეგიონებში, მოყოლებული ირანიდან კორეასა და იაპონიის ჩათვლით. მისი ლათინური სახელწოდება „Selenarctos“ ნიშნავს „მთვარის დათვს“. ეს სახელი მან მიიღო იმის გათვალისწინებით, რომ მკერდზე ნახევარმთვარის ფორმის თეთრი ნიშანი აქვს. ჩვეულებრივ მისი ბეწვი მუქი შავი ფერისაა, თუმცა გვხვდება მურა ან მოწითალო-მოყავისფრო შეფერილობის ჰიმალაიური დათვიც.
დათვის ეს სახეობა საუკეთესო მცოცავია, ამიტომ დროის უმეტეს ნაწილს ხეზე ატარებს. აქ იგი ტოტებისგან ბუდეს მსგავს ადგილს აწყობს და ხილითა და ფოთლებით იკვებება.
მხოლოდ ჩრდილოეთ რეგიონებში მობინადრე ჰიმალაიური დათვი იკეთებს ბუნაგს, სადაც ზამთრობენ და შობენ ბელებს. სამხრეთის რაიონების აზიური დათვები ზამთრის ძილს ხანმოკლე პერიოდს უთმობენ, ან სრულიადაც არ სძინავთ, ჩამოდიან რა მეტად თბილ ადგილებში და მთელი ზამთრის განმავლობაში აქტიურ ცხოვრებას აგრძელებენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დათვი
ტოროლასებრნი
ლიტერატურა
*
1181
თარიღი უცნობია
*
Over the Hills and Far Away (ლედ ზეპელინის სიმღერა)
Over the Hills and Far Away — ინგლისური მძიმე როკ-ჯგუფ ლედ ზეპელინის მესამე სიმღერა 1973 წლის ალბომიდან Houses of the Holy. იგი გამოიცა, როგორც ალბომის პირველი აშშ სინგლი. სიმღერის ავტორები არიან ჯიმი პეიჯი / რობერტ პლანტი.
სქოლიო
კატეგორია:1973 წლის სიმღერები კატეგორია:ლედ ზეპელინის სიმღერები
Funa latisinuata
Funa latisinuata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
შაჰნამე
მინი|წიგნის გვერდების გაფორმება შაჰნამე — „მეფეთა წიგნი“ ანუ „წიგნი მეფეთა შესახებ“, ძველ ირანელ მეფეთა ისტორიული ქრონიკების, ეპიკური თხზულებების, მითოლოგიური გადმოცემებისა და ლეგენდების კრებული. ჯერ კიდევ სასანიანთა ეპოქაში შეიქმნა ფალაური ქრონიკების ციკლი „ხვატაინამაკი“. გარდა ისტორიული ცნობებისა აქ თავმოყრილი იყო ირანელი ხალხების მიერ შეთხზული მითებისა და ლეგენდების ფრაგმენტები. VIII-IX საუკუნეებში არაბულ ენაზე გაჩნდა ფალაური ძეგლის ათამდე თარგმანი („ხოდაინამე“ — „მეფეთა ცხოვრება“). არც ორიგინალს, არც არაბულ თარგმანებს ჩვენამდე არ მოუღწევია, წყაროებმა (ალ-მასუდი, ალ-ისტახრი) შემოგვინახეს მხოლოდ მთარგმნელთა სახელები (იბნ ალ-მუკაფა, ბარმაქი და სხვა) და ცალკეული დეტალები. „სპარსთა მეფეთა ცხოვრებას“ იყენებს და იხსენიებს ქართველი ისტორიკოსი ლეონტი მროველი. ფალაური და არაბული წყაროების ხარჯზე გაჩნდა „შაჰნამეს“ ახალი პროზაული და პოეტური ციკლები ახალ სპარსულ (დარი) ენაზე (მასუდ მარვაზი, აბუ ლ-მუაიად ბალხი, აბუ მანსური, აბუ-ალი ბალხი). მათი სისტემატიზაციის პირველი ცდა ეკუთვნის დაყიყის, რომლის დაწყებული საქმე წარმატებით დააგვირგვინა ფირდოუსიმ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შაჰნამე კატეგორია:სპარსული ლიტერატურა კატეგორია:ირანული მითოლოგია კატეგორია:ირანის ისტორია კატეგორია:ირანის ეროვნული სიმბოლოები
თეოდორ II (პაპი)
თეოდორ II (Theodorus PP. II; დ. უცნობია — გ. დეკემბერი, 897) —  რომის პაპი 897 წლის დეკემბერში, 20 დღით. მას პაპის ტახტი ეკავა მკვდარი სინოდის შემდეგ არსებულ ქაოსურ პერიოდში.
მან ამოიღო ტიბრიდან ფორმოზუსის ცხედარი და დაკრძალა წმინდა პეტრეს ტაძარში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:გარდაცვლილი 897
აზერბაიჯანი და გაერთიანებული ერები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრია 1992 წლის 2 მარტიდან, მას შემდეგ რაც გაეროს გენერალური ასამბლეის 46-ე სესიაზე აზერბაიჯანი დაუშვეს. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მუდმივი მისია ნიუ-იორკში გაიხსნა 1992 წლის მაისში. 1991 წლის 29 ოქტომბერს, საბჭოთა კავშირიდან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ აზერბაიჯანმა გაეროს გენერალური ასამბლეის წევრობაზე შეიტანა განაცხადი. 2012-2013 წლებში აზერბაიჯანი გაეროს უშიშროების საბჭოს არამუდმივ წევრად აირჩიეს. ახალგაზრდა ქვეყნის ხმათა უმრავლესობით არჩევა (155 სახელმწიფოს ხმა) აზერბაიჯანის საერთაშორისო აღიარებასა და გლობალური მშვიდობისა და უსაფრთხოების სფეროში ქვეყნის მზარდ როლზე მიუთითებს. აზერბაიჯანისა და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ურთიერთანამშრომლობა ღრმავდება გაეროს სააგენტოების: საერთაშორისო სავალუტო ფონდი, მსოფლიო ბანკი, მსოფლიო სასურსათო საბჭო და სხვ. ფინანსური ინსტიტუტების მეშვეობით.
ისტორია
გაერთიანებულიე ერების ორგანიზაციის პირველი ოფისი აზერბაიჯანში 1992 წლის ნოემბერში, Respublica Hotel-ში გაიხსნა. ოფისში გაერთიანებული ერების სამდივნო და გაეროს განვითარების პროგრამის, ასევე ეროვნული პერსონალი მუშაობდა. 1993 წლის დასასრულს ისინი გაერთიანებული ერების ამჟამინდელ ოფისში გადაიყვანეს. მცირე ხნის შემდეგ იმავე ადგილას გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის, გაეროს ბავშვთა ფონდისა და მსოფლიო სასურსათო პროგრამის ოფისები გაიხსნა.
2017 წლამდე აზერბაიჯანში გაეროს სხვა სააგენტოების ოფისებიც გაიხსნა, მათ შორის ჰუმანიტარულ საქმეთა დეპარტამენტის, გაეროს მოსახლეობის ფონდის, მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის, სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის, ადამიანის უფლებათა დაცვის უმაღლესი კომისრისა და სოფლის მეურნეობის განვითარების საერთაშორისო ფონდის.
გაეროს ბავშვთა ფონდმა აზერბაიჯანის ჰუმანიტარული მხარდაჭერისთვის 1994-1996 წლებში 9.5 მილიონ აშშ დოლარზე მეტი, 1997 წელს - 2.2, ხოლო 1998 და 1999 წელს 2-2 მილიონი აშშ დოლარი გაიღო. აზერბაიჯანსა და გაეროს ბავშვთა ფონდს შორის ურთიერთთანამშროლობის ჩარჩო-კონვენციის ფარგლებში 2000-2004 წლებში განხორციელდა შემდეგი პროექტები: „ადრეული ასაკის ბავშვთა განვითარება და უკეთესი მშობლების ინიციატივა“, „აქტიური სწავლება და სკოლა“, „განათლება ბავშვთა უფლებების განვითარებისა და კონვენციისთვის“, „განათლებაში ინფორმაციისა და ანალიზის გაუმჯობესება“, „მოზარდთა ჯანდაცვის განვითარება“, „მშობელ-მასწავლებელთა ასოციაციის შექმნა“ და სხვ.
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამ სომხეთ-აზერბაიჯანის კონფლიქტთან დაკავშირებით მიიღო რეზოლუციები: 822, 853, 874, 884.
ამჟამინდელი სიტუაცია
დღეისთვის აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციას შორის მრავალმხრივი ურთიერთობებია დამყარებული. აზერბაიჯანი გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის განვითარების პროგრამას შეუერთდა და გაეროს ინდუსტრიული განვითარების ორგანიზაციის წევრიცაა. ქვეყანა ორგანიზაციასთან თანამშრომლობით სხვადასხვა პროექტს ახორციელებს ცხოვრების პირობების გაუმჯობესების, ეკონომიკური განვითარებისა და სხვა მიზნით. დღეისთვის გაერთიანებული ორგანიზაციის სააგენტოებს აზერბაიჯანში 50-მდე პროექტი აქვთ განხორციელებული, რომელთა ღირებულებაც 96.6 მილიონ აშშ დოლარს შეადგენს. გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია აზერბაიჯანში სამ ეროვნულ პროექტს ახორციელებს. ამ პროექტთაგან ერთ-ერთი 400 000 აშშ დოლარის ღირებულებისაა და ვირუსებისგან თავისუფალი კარტოფილის თესლის კულტივირებაზეა ორიენტირებული. სხვა პროექტებს შორისაა 350 000 და 200 000 აშშ დოლარის ღირებულების პროექტები, რომლებიც ორგანული სოფლის მეურნეობის განვითარებასა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და სხვა ორგანზიაციების შესაძლებლობების გაუმჯობესებას ისახავს მიზნად. გაერთიანებული ერებისა და აზერბაიჯანის თანამშრომლობის ჩარჩო-კონვენცია მიზნად ისახავას ქვეყნის ეკონომიკის დივერსიფიკაციასა და განვითარებას, ინსტიტუციური მოცულობის ზრდასა და გარემოს დაცვას.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის საგარეო ურთიერთობები კატეგორია:აზერბაიჯანის უახლესი ისტორია კატეგორია:აზერბაიჯანი და გაერთიანებული ერები
კრასნოგორსკი (ბაშკირეთი)
კრასნოგოსკი (Красногорка; Красногорский) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის მელეუზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 96 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ მელეუზიდან დაშორებულია 21 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მელეუზი, რომელიც დაშორებულია 21 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:მელეუზის რაიონის სოფლები
კუკუნორი
კუკუნორი, ცინხაი (Хөх нуур — ლურჯი ტბა) — უდიდესი გაუდინარი ტბა ცენტრალურ აზიაში, ჩინეთში. ფართობი 4,2 ათ. კმ². სიგრძე დაახლოებით 105 კმ, სიგანე 65 კმ-მდე. მაქსიმალური ცნობილი სიღრმე 38 მ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3205 მ სიმაღლეზე. ნაპირები სუსტადაა დანაწევრებული. განვითარებულია ძველი ტბიური ტერასები (50 მ სიმაღლემდე).
კუკუნორის ტბა ევროპელებიდან პირველად გამოიკვლია ნიკოლოზ პრჟევალსკიმ 1872 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩინეთის ტბები
Funa spectrum
Funa spectrum — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ოროველა
„ოროველა“ (ორელ, ოროელ, ოროველი, ორველი) — ქართული ხალხური შრომის სიმღერა. გავრცელებულია ქართლსა და კახეთში. უკავშირდება მიწისა და მოსავლის წარმართული ღვთაების ოროველის კულტს (მაგ., „ოროველ, ორმო ჩასთხარე ქვიანი, მოგვეც ბარაქა“). მღერიან გუთნით მიწის ხვნის, კალოზე პურის ლეწვისა და განიავების დროს. ამის მიხედვით სიმღერას სხვადასხვა სახელწოდებაც აქვს: გუთნური, კალოური, კევრული (ოროველა მათი ზოგადი სახელია). ამ სიმღერებს მსგავსი მეტრ-რიტმული ინტონაცია და პოეტური ტექსტი აქვთ. ოროველა ერთხმიანია (იშვიათად — ორხმიანი). ასრულებს მამაკაცთა ჯგუფი. გვხვდება სომხურ ფოლკლორშიც (ოროველ, აროველ, ორველ, რაველ, ოროლ, დოროლ); სომხური ოროველა მუსიკალური აღნაგობითა და სიტყვიერი ტექსტით ქართული ოროველას მსგავსია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
მაიას ცივილიზაცია
250px|thumbnail|[[უშმალი]] 250px|thumbnail|სამეფო ტახტი პიედრას–ნეგრასიდან მაია — მესოამერიკული ცივილიზაცია, რომელიც ცნობილია ამ ცივილიზაციათა შორის ყველაზე განვითარებული და დახვეწილი დამწერლობით, ასევე ხელოვნებით, არქიტექტურით, საოცრად დიდი მათემატიკური და ასტრონომიული ცოდნით. მიუხედავად იმისა, რომ ცივილიზაცია არსებობდა პრეკლასიკურ პერიოდში, განვითარების პიკს მიაღწია კლასიკურ პერიოდში (დაახ. ჩვ. წ. 250-900 წწ.) და განაგრძობდა არსებობას პოსტკლასიკურ პერიოდში, ესპანელთა მიერ იუკატანის ნახევარკუნძულის დაპყრობამდე. განვითარების აპოგეაში მაია წარმოადგენდა ერთ-ერთ ყველაზე დახვეწილ კულტურის მქონე, მჭიდროდ დასახლებულ საზოგადოებას.
მაიას საზოგადოებასა და მესოამერიკის სხვა ცივილიზაციათა შორის არსებობდა გარკვეული კულტურული და რელიგიური მსგავსება. დამწერლობის, ეპიგრაფიის, კალენდრის შედგენა არ შეიძლება სრულად მაიას მივაწეროთ, მათ მაღალ დონეზე დაამუშავეს და საოცრად დახვეწეს ისინი. მაიას რეგიონი ფართობით ყველაზე დიდია მესოამერიკაში, სიერა-მადრეს მთიანი მხარიდან მოყოლებული — ჩრდილო იუკატანის დაბლობებამდე, თუმცა ამ ცივილიზაციის გავლენის სფერო აღწევდა ცენტრალურ მექსიკამდე, ახლომდებარე არეალებში იგრძნობა მაიას ხელოვნებისა და არქიტექტურის გავლენა რაც გამოწვეული უნდა იყოს როგორც ვაჭრობით, ისევე გარე დაპყრობებით. მაიას ხალხი არასდროს არ „გამქრალა“ - არც კლასიკური პერიოდის ბოლოს, არც ესპანელთა მიერ იუკატანის დაპყრობისა და კოლონიზაციის პერიოდში. მექსიკისა და ბელიზის ტერიტორიაზე მცირე დასახლებებად დღესაც ცხოვრობს ხალხი, რომელთა ენა, რწმენა-წარმოდგენები, წეს-ჩვეულებები და გარეგნობაც კი 2000 წლის მანძილზე არ შეცვლილა. ენა განეკუთვნება მაია-კიჩეს ენათა ოჯახს. ნაწილმა იცის ესპანურიც. რელიგიით ფორმალურად კათოლიკეები არიან, ფაქტობრივად ინარჩუნებენ წინაქრისტიანულ რწმენათა გადმონაშთებს. თანამედროვე მაიას ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება.
გეოგრაფიული მდებარეობა
250px|thumbnail|მაიას არეალი
მაიას ცივილიზაციის გეოგრაფიული არეალი, ცნობილი „მაიას რეგიონის“ (არეალის) სახელწოდებით, მოიცავს მექსიკის სამხრეთ შტატებს: ჩიაპასი, ტაბასკო და იუკატანის ნახევარკუნძულის შტატებს: კინტანა-როო, კამპეჩე და იუკატანი. მაიას არეალი აღწევს ცენტრალური ამერიკის ჩრდილო რეგიონამდე, გვატემალა, ბელიზი, სალვადორი და დასავლეთ ჰონდურასი.
მაიას რეგიონი პირობითად 3 ზონად იყოფა - სამხრეთი მაღლობები, სამხრეთი (ან ცენტრალური) დაბლობები და ჩრდილო დაბლობები. სამხრეთი მაღლობები მოიცავს გვატემალისა და ჩიაპასის ამაღლებულ ტერიტორიებს, სამხრეთი დაბლობები კი ამ მაღლობების ჩრდილოეთით მდებარეობს და მოიცავს: კამპეჩეს, კინტანა-როოს, ჩრდილოეთ გვატემალის ტერიტორიებს, ასევე ბელიზს, სალვადორს. მაიას არეალის ჩრდილო დაბლობები მოიცავს იუკატანის ნახევარკუნძული დანარჩენ ტერიტორიას პუკის გორაკების ჩათვლით.
ისტორია
მინი|250პქ|140 ფუტიანი „კაანა“ მეცნიერებმა ისტორიული განვითარების ასეთი ჯაჭვი „შექმნეს“: დაახლოებით 10 000 წლის წინ, როდესაც დასრულდა უკანასკნელი გამყინვარების პერიოდი, ადამიანები ამერიკის კონტინენტზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ დაიძრნენ. მომდევნო 6 000 წლის განმავლობაში მათ ისწავლეს მიწათმოქმედება, ბინადარი ცხოვრება.
მაიას ცივილიზაციის ქვედა ქრონოლოგიურ საზღვრად მიიჩნევენ ჩვენს ერამდე II ათასწლეულს, ზოგჯერ III ათასწლეულსაც კი, ხოლო ზედა საზღვრად ახ. წ. X საუკუნეს. ამ ცივილიზაციის აყვავების ხანა მოდის ახ. წ. VII-VIII საუკუნეებზე. ახ. წ. დაახლოებით 900 წელს დაიწყო მაიას ცივილიზაციის მზის ჩასვენება: გამოიფიტა თუ არა ბუნებრივი რესურსები, შემოიჭრნენ თუ არა უცხო ტომები, არავინ იცის, მაგრამ ქალაქები დაცარიელდა და მაიას ცივილიზაციამ იუკატანის ნახევარკუნძულზე გადაინაცვლა. მაგრამ სახელმწიფო წყობა, რომელიც მაიას ცივილიზაციიათვის იყო დამახასიათებელი, ბოლოს და ბოლოს აქაც დაემხო.
პრეკლასიკური პერიოდი
ჩვ. წელთაღრიცხვამდე 1500 წელს, პრეკლასიკური პერიოდის დასაწყისში ისახება მაიას ცივილიზაცია. აღმოცენდნენ მსხვილი ცენტრები – ნაკბე, ელ-მირადორი, ტიკალი. გამოიყენება რიტუალური, მზის და მთვარის კალენდრები, ვითარდება იეროგლიფიური დამწერლობა, იგება ტაძრები. საზოგადოება იყოფა მმართველ ელიტად და მასად (მიწათმოქმედები, ხელოსნები, ვაჭრები)
კლასიკური პერიოდი
მინი|250პქ|სამსხვერპლო, ახ. წ. 830 წ. ადერული კლასიკური პერიოდიდან (ახ. წ. 250-600 წ.წ.) დიდი რაოდენობით შემორჩა პირამიდა ტაძრები წარწერებითა და მმართველთა სურათებით. ყველაზე ადრინდელი (292 წ) ნაპოვნია ტიკალში და მასზე აღბეჭდილია დინასტიის დამაარსებლის, მმართველ იაშ-მოშ-შოკას მემკვიდრის პორტრეტი. გვიანდელი კალსიკური პერიოდი (ახ. წ. 600-900წ.წ.) არის დიდი აღმშენებლობის ეპოქა, როდესაც გამოჩნდა კულტურის ახალი კერპები პალენკე და კოპანი, ხოლო ხელოვნებამ უდიდეს აღმავლობას მიაღწია. მაგრამ, როგორც ჩანს, ბუნებრივი რესურსები გამოიფიტა, რამაც გაომიწვია სოფლის მეურნეობის დაცემა, და უკვე პოსტკლასიკურ პერიოდში განუწყვეტელმა შიმშილობებმა, ეპიდემიებმა, უცხოელმა დამპყრობლებმა, განუწყვეტელმა ომებმა, - ყოველივე ამან ბოლო მოუღო მაიას ცივილიზაციას. თუმცა ცივილიზაცია მაინც განაგრძობდა არსებობას იუკატანის ჩრდილოეთ ნაწილში. აქ უმშვენიერესი ქალაქები – უშმალი, კაბახი, საიილი, ლაბნა – განაგრძობდნენ ცხოვრებას 1000 წლამდე, ხოლო ქალაქ ჩიჩენ-იცასათვის აყვავების პერიოდიც კი დადგა. მაგრამ ჩიჩენ-იცას მოულოდნელად დაღუპვის შემდეგ, იუკატანის მთავარ ქალაქად იქცა მაიაპანი. კოკომების დინასტიის 250 წლიანი ბატონობის შემდეგ, მაიაპანი დაანგრიეს აჯანყებული მეზობელი ქალაქების ბელადებმა, რის შემდეგაც, ყოფილი სახით მაიას ცივილიზაცია ვეღარ აღსდგა, ხოლო საბოლოოდ იგი ესპანელმა კონკისტადორებმა დაასამარეს.
კოლონიზაციის პერიოდი
მინი|250პქ|მონების წარდგენა მაიას მმართველის წინაშე, ახ. წ. 785 წ. ორი ცივილიზაციის, ევროპული და ამერიკული (ამ შემთხვევაში მაიას ცივილიზაცია) პირველი შეხვედრა გაიმართა თვით ქრისტეფორე კოლუმბის მონაწილეობით, როდესაც იგი თავისი მეოთხე ცურვის დროს ინდოეთში (კოლუმბი დარწმუნებული იყო, რომ მის მიერ აღმოჩენილი მიწა ინდოეთი იყო), მისმა ხომალდებმა ჩაუარეს თანამედროვე ჰონდურასის ჩრდილოეთ ნაწილს და კუნძულ გუანაიასთან შემოხვდათ ცალფა ხეში ამოღებული კანოე, სიგანით 1,5 მ. ეს იყო სავაჭრო ნავი, რომლის მგზავრებმაც ევროპელებს შესთავაზეს სპილენძის ფირფიტები, ქვის ხელცულები, კერამიკული ნაკეთობები, კაკაოს მარცვლები და ბამბის ქსოვილები.
როდესაც ერნან კორტესმა აცტეკების დიდი იმპერია დაიპყრო, მან ერთ-ერთი თავისი რაზმის მეთაური გაგზავნა სამხრეთში, ახალი ტერიტორიების დასაპყრობად. 1547 წლისთვის, ესპანელებმა დაასრულეს მაიას ხალხების დაპყრობა, თუმცა ზოგიერთმა ტომმა თავი შეაფარა იუკატანის ნახევარკუნძულის ცენტრალური ნაწილის ტყებს და კიდევ 150 წლის განმავლობაში განაგრძობდა ბრძოლას. ესპანელების მიერ შემოტანილი ყვავილის, წითელას და გრიპის ეპიდემიები, რომლებსაც ადგილობრივი მოსახლეობა არ იცნობდა, მილიონობით ინდიელს ცელავდა სიკვდილის ცელით. ესპანელები ამავე დროს სასტიკად დევნიდნენ მათ რელიგიას: ანგრევდნენ ტაძრებს, წმინდა ადგილებს ძარცვავდნენ, ხოლო მათ, ვინც კერპთაყვანისმცემლობაში იყო შემჩნეული, კათოლიკე მისიონერი ბერები სვამდნენ ძელზე, დუღრავდნენ ცხელი წყლით, სცემდნენ მათრახით.