cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იმერეთის სამეფო
ბრძოლა დამოუკიდებლობისათვის
რუსეთი დასავლეთ საქართველოში მიღწეულ წარმატებებს მხოლოდ იქ ჯარის გამრავლების გზით შეძლებდა, მაგრამ 1804 წლის მთიულეთის აჯანყების გამო დარიალი ჩაკეტილი იყო. ასეთ პირობებში რუსეთს მიაჩნდა, რომ აუცილებელი იყო ჯარის ზღვით გადასხმა. ზღვაზე კი ოსმალეთი ბატონობდა. რუსეთის მთავრობამ გადაწყვიტა ყირიმიდან შავი ზღვით ფოთში ჯარებისა და სურსათ-სანოვაგის შემოტანა, მაგრამ ამისათვის ოსმალეთის თანხმობა იყო საჭირო, რადგან ფოთის ციხე მათ ხელში იყო. ელჩმა იტალინსკიმ დავალება მიიღო მოლაპარაკების თაობაზე. საბოლოოდ ფოთით დროებით სარგებლობის უფლება მიიღეს. ფოთიდან ჯარის შემოყვანა ოსმალეთმა დააფიქსირა და რუსეთს ახსნა-განმარტება მოსთხოვა. რუსეთს აეკრძლა ფოთის დროებით გამოყენებაც კი. რუსეთის მთავრობისთვის ნათელი შეიქმნა, რომ ოსმალეთი ფოთის ნავმისადგომს არ დათმობდა, ამიტომ იმპერატორმა ციციანოვს ფოთის ხელში ჩაგდება უბრძანა. ციციანოვმა დასავლეთ საქართველოში საგანგებო მოხელე პეტრე ლიტვინოვი გააგზავნა. მას ევალებოდა:
1804 წლის 4 ივნისს ლიტვინოვი ქუთაისში ჩავიდა და შეეცადა მეფე-მთავართა შორის შეთანხმების მიღწევას. საჭილაოში შეახვედრა მეფე და დადიანი, მათ მშვიდობიანობის დაცვის პირობა დადეს. სოლომონ მეფემ ციციანოვს სთხოვა მანამდე დადიანის მიერ დაკავებული ლეჩხუმი დაებრუნებინა, მაგრამ ციციანოვმა პირიქით მხარი დაუჭირა დადიანს. სოლომონ მეფე იმდენად უკმაყოფილო იყო ლეჩხუმის ჩამორთმევით, რომ შეეშინდა ქუთაისში გაჩერება და სუჯუნის მონასტერში გადავიდა საცხოვრებლად, რომელიც რუსეთის მომხრე ბესარიონ ჭყონდიდელს ეკუთვნოდა.
ელაზნაურის შეთანხმება მეფეს დროის მოგების საშუალებად მიაჩნდა. ბრძოლისათვის ემზადებოდა სპარსეთი, უკვე ოსმალეთიც აქცევდა ყურადღებას კავკასიის ამბებს. მეფეს კავშირი ჰქონდა ქართველ ბატონიშვილებთან, ხანებთან, ფაშებთან, სპარსეთის შაჰთან და ოსმალეთის კართან.
თუმცა სოლომონ მეფე დღითიდღე სუსტდებოდა. ლიტვინოვმა მეფის საწინააღმდეგოდ განაწყო გურიელი, ხოლო დადიანის აგენტებმა მეფეს საყრდენი ძალა გამოაცალეს, გადაიბირეს „ფიცის კაცნი“: ავალიანები, მესხები და იოსელიანები. მიუხედავად ამისა, მცირე წარმატება მეფესაც ჰქონდა. 1804 წლის 12 ივნისს თბილისიდან გაიქცა კონსტანტინე ბატონიშვილი და სოლომონ მეფესთან მივიდა. რუსეთს ხელიდან გამოეცალა ტახტის მემკვიდრე და მეფეზე ზემოქმედების იარაღი.
ფოთის ნავსადგური რუსთათვის გამოუსადეგარი გახდა, მათ სხვა ადგილის ძებნა დაიწყეს საიდანაც მოახერხებდნენ ჯარის გადმოსხმას. ასეთი ადგილი აღმოჩნდა მდინარე ხობის შესართავთან მდებარე სოფელი ყულევი, სადაც აგებულ იქნა პატარა სიმაგრე რედუტ-კალე, საიდანაც უკვე 1804 წლის ოქტომბერში გადმოსხეს რუსის ჯარი. რუსეთის ჯარის შემოსვლით საკმაოდ შეშინდა სოლომონ მეფე და ქუთაისიდან საცხოვრებლად გადავიდა. ზამთრობით ვარციხეში, ხოლო ზაფხულობით ოკრიბასა და გოგში იმყოფებოდა.
მეფე არ წყვეტდა დამოუკიდებლობისათვის ომს. ახლა იგი რუსეთ-ოსმალეთის მოსალოდნელ ომზე ამყარებდა იმედებს. რუსეთის ძალა თანდათან მატულობდა იმერეთში. მეფე სულ უფრო კრიტიკულ მდგომარეობაში ექცეოდა. სწორედ ამ დროს სოლომონ მეფესთან სულთნის წინადადებით, ახალციხის ფაშის მდიდრული საჩუქრებით დატვირთული წარმომადგენელი მივიდა და წინადადება მისცა, იმერეთი ისევ შესულიყო სულთნის მფარველობაში. ოსმალეთი განაწყენებული იყო იმერეთ-სამეგრელოს დაკარგვით. ახლა მას ყველაზე მეტად რუსების მიერ შავ ზღვაზე ფეხის მოკიდება და რედუტ-კალეს სიმაგრის აგება აშინებდა. ნაპოლეონის წარმატებებმა ოსმლეთი და საფრანგეთი მოკავშირეებად აქცია და სწორედ ნაპოლეონის წაქეზებით 1806 წელს ოსმალეთმა რუსეთს ომი (1806-1812 წწ.) გამოუცხადა. 1807 წელს ოსმალეთის ფლოტი თავს დაესხა რედუტ-კალეს სიმაგრეს, მაგრამ უშედეგოდ. რუსეთის ჯარმა გენერალ რიკჰოფის ხელმძღვანელობით ფოთის ციხეს შეუტია. თუმცა მასაც წარუმატებელი მცდელობა ჰქონდა ციხის დაკავებისა. საომარ მოქმედებებში სოლომონი არ მონაწილეობდა.
1808 წლის მარტში მთავარმმართებელმა გენერალმა ივან გუდოვიჩმა (1806–1809 წწ.) იმპერატორის საიდუმლო ბრძანება მიიღო იმერეთში მეფის ხელისუფლების გაუქმებისა და მისი ოჯახის რუსეთში გადასახლების. იმერეთში დროებითი მმართველობის დაწესების შესახებ. რუსეთ-ოსმალეთს შორის ამ დროს დროებითი ზავი იყო დადებული და გუდოვიჩმა გადამწყვეტი ზომებისაგან თავი შეიკავა.
1808 წელს მოულოდნელად გარდაიცვალა დასავლეთ საქართველოში განლაგებული ჯარების უფროსი გენერალი რიკჰოფი, მის ადგილზე გუდოვიჩმა დანიშნა გენერალი დიმიტრი ორბელიანი, რომელსაც დაავალა ტახტიდან ჩამოეგდო სოლომონ მეფე ზედმეტი სისხლისღვრის გარეშე. ქუთაისში მისული ორბელიანი შეუდგა მისიის შესრულებას. შეეცადა ქუთაისში მიეტყუებინა მეფე, მაგრამ სოლომონმა უარი განაცხადა ქუთაისში მისვლაზე. 1809 წელს გუდოვიჩი შეცვალა ალექსანდრ ტორმასოვმა (1809–1811 წწ.), რომელმაც ორბელიანს ფოთის ციხეზე შეტევის დავალება მისცა. 1809 წლის 14 მაისს ციხეზე რუსების კიდევ ერთი წარუმატებელი შეტევა განხორციელდა. რუსის ჯარი ხანგრძლივი ალყისთვის მეომზადა. ოსმალეთიდან 9 ათასკაციანი ჯარი გამოემართა მეციხოვნეების დასახმარებლად. 1809 წლის 2 ნოემბერს მამია V გურიელი ზურგიდან თავს დაესხა გრიგოლეთსა და მალთაყვას შორის დაბანაკებულ ოსმალთა ჯარს და სრულად გაანადგურა. იმავე წლის 15 ნოემბერს ფოთის ციხის დაცვის უფროსმა ქუჩუკ-ბეი შერვაშიძემ წინააღმდეგობა შეწყვიტა და ციხის გასაღები დიმიტრი ორბელიანს გადასცა.
ფოთის ციხის აღება სოლომონ II-ის სერიოზული იმედგაცრუების საბაბი გახდა. 1810 წლის დასაწყისში სოლომონ მეფემ მოლაპარაკება სცადა ტორმასოვთან. მთავარმართებელი კი გადამწყვეტი ბრძოლისათვის ემზადებოდა. მანამდე მან სოლომონს სამი ძირითადი პირობა წაუყენა:
ტორმასოვმა სამი დღე მისცა მეფეს. სოლომონ მეფე კარგად მიხვდა ტორმასოვის განზრახვას: პეტერბურგში გასაგზავნი დეპუტაციის შემადგენლობაში მისი უერთგულსი პირები ირიცხებოდნენ, მათი გამგზავრებით მეფის პოზიციებს დაასუსტებდნენ, ხოლო მეფის ქუთაისში გადასვლა მის ხელში ჩაგდებას ნიშნავდა.
სოლომონ მეფე მოლაპარაკების გახანგრძლივებას ცდილობდა. იგი ტორმასოვს დასთანხმდა, რომ დეპუტაციას გააგზავნიდა, მაგრამ გასაგზავნი პირების სიას თავად შეადგენდა. მადლობის წერილსაც გაატანდა, ხოლო მათი დაბრუნების შემდეგ ქუთაისშიც დაბრუნდებოდა. სოლომონ მეფესთან მრავალგზის უნაყოფო მოლაპარაკებების შემდეგ მთავარმართებელმა ტორმასოვმა განკარგულება გასცა, 1810 წლის 20 თებერვლისათვის მზად ყოფილიყვნენ სამხედრო შენაერთები და მათი მოკავშირე დასავლეთ საქართველოს მთავრები, რომ იმერეთის მეფე იარაღის ძალით განედევნათ და ქვეყანა რუსეთისათვის შეეერთებინათ. 20 თებერვალს ქუთაისის ეკლესიებში გამოაცხადეს ტორმასოვის მოწოდება სოლომონ მეფის ხელისუფლების გაუქმების შესახებ.
ამავდროულად რუსეთის სამხედრო ნაწილებმა ყველა კუთხიდან შეუტიეს იმერეთის სამეფოს. სოლომონი ვარციხეში იყო გამაგრებული 4 000 მეომრით. მეფის შესაპყრობად ერთდროულად დაიძრნენ: ქართლიდან, ქუთაისიდან, სამეგრელოდან, გურიიდან და ლეჩხუმიდან. ერთთვიანი ბრძოლის შემდეგ მეფემ ვარციხე დატოვა და ხანისწყლის ხეობას მიაშურა, რათა იქიდან ახალციხეში გადასულიყო, მაგრამ ეს გზაც გადაკეტილი დახვდა იმერთა მეფეს. ყველა გზა მოჭრილმა მეფემ თანხმობა განაცხადა რუსეთის მიერ წამოყენებულ პირობებზე და მოლაპარაკება გამართა რუსის ჯარის ხელმძღვანელებთან. 15 მარტს ქართლის საზღვარზე 500 მეომრით გაემართა სოლომონ მეფე ტორმასოვთან შესახვედრად, გზაში შეიტყო, რომ გადასახლებას უპირებდნენ და გაქცევა სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. მას აცნობეს, რომ იგი რუსეთის „საპატიო ტყვე“ იყო. 1810 წლის 28 მარტს სოფელ ვარიანში სოლომონ მეფე და გენერალი ტორმასოვი ერთმანეთს შეხვდნენ. გენერალმა განაცხადა, რომ მეფის ბედის გასარკვევად იმპერატორის პასუხს ელოდნენ, ამიტომ ის თბილისში გადაიყვანეს და ძლიერი დაცვა დაუყენეს.
მეფის დატყვევების შემდეგ იმერეთის ციხეები რუსის ჯარებმა დაიკავეს, რომელთა ნაწილი უსიამოვნო მოულოდნელობებისაგან თავის აცილების მიზნით დაანგრიეს. შეიქმნა დროებითი მთავრობა. იმერეთი დაიყო ექვს ნაწილად: ქუთაისის, ვაკის, ბაღდათის, საჩხერის, ჩხერისა და რაჭის ოლქებად. მოსახლეობა ძალით დააფიცეს რუსეთის ერთგულებაზე.
მიუხედავად დიდი სიფრთხილისა და ძლიერი დაცვისა 1810 წლის 10 მაისს, სოლომონ მეფე ქაიხოსრო წერეთლის შემუშავებული გეგმის მიხედვით გაიპარა და ახალციხეში გადავიდა. 13 მაისს ახალციხის საფაშოში თავის ბიძას ალექსანდრე ბატონიშვილს შეხვდა, რომელმაც იმერეთის მოსახლეობას სასწრაფოდ აუწყა მეფის ტყვეობიდან გაქცევა. სოლომონ მეფემ იმერეთის ხალხს აჯანყებისაკენ მოუწოდა. ამ მოწოდებას უამრავი ადამიანი გამოეხმაურა. იმერეთის ქალაქებსა და ციხეებში გამაგრებული რუსთა გარნიზონები ალყაში აღმოჩნდა. იმერეთის მმართველად დანიშნული გენერალი თეოდორე სიმონოვიჩი (1810–1815 წწ.) ქუთაისიდან თავს ვერ ჰყოფდა. ივნისის შუა რიცხვებში იმერთა მეფე მცირეოდენი ლეკთა ჯარით იმერეთში გადმოვიდა და ტყაჩირში აგიაშვილების სახლში შეჩერდა. მის ირგვლივ თავის მოყრა დაიწყეს აჯანყებულებმა.
აჯანყებულებმა ქართლთან დამაკავშირებელი ყველა გზა გადაუკეტეს რუსებს, სიმონოვიჩის გარნიზონი ქუთაისში ჩაიკეტა, ტორმასოვმა მას სასწრაფოდ გაუგზავნა ერთი ბატალიონი. პირველი სისხლიანი შეტაკება მოხდა 22 ივნისს სოფელ საქარაში, ქართველთა ლაშქარმა ქაიხოსრო აბაშიძის ხელმძღვანელობით დაამარცხეს და სიცოცხლეს გამოასალმეს რუსთა ჯარის მეთაური კალატოზოვი. აჯანყება თანდათან ძლიერდებოდა, მისი ცენტრი ლომსიანთხევი იყო. აღმოსავლეთ საქართველოდან რუსთა ჯარის გადმოყვანა ვერ ხერხდებოდა, რუსულ მმართველობას აჯანყების ჩახშობა არ შეეძლო. 250px|მინი|მარცხნივ|[[სოლომონ II–ის საფლავი გელათში.]] მთავარმმართებელმა ტორმასოვმა აჯანყების ჩასაქრობად დიმიტრი ორბელიანი გააგზავნა. სურამში მოსულმა ორბელიანმა თავისი ჯარი ორად გაყო. ერთი ბატალიონი ალის გზით გაგზავნა, თვითონ კი ვახანის გზით გაემართა იმერეთისაკენ, რათა ალყაში მოექცია ლომსიანთხევში გამაგრებული აჯანყებულები. ალის გზით წასულ რაზმს აჯანყებულებმა გზა გადაუჭრეს და ამოხოცეს. ალის ხეობა აჯანყებულებმა ჩაკეტეს. ორბელიანის ჯარიც შეაჩერეს აჯანყებულებმა. იგი იძულებული გახდა ალის ხეობაში წასულიყო ჯარის ნარჩენების მისახმარებლად. ბრძოლა გაიმართა ალის ხეობაში, ოთხდღიანი ბრძოლის შემდეგ რუსებს მაშველი მოუვიდათ სურამიდან, რომლებმაც დამარცხებას გადაარჩინეს.
სურამში მდგომი გენერალი ორბელიანი ტორმასოვს დამატებით ძალას სთხოვდა, მაგრამ იგი უარზე იდგა, რადგან დღედღეზე ელოდა ირანის გაქტიურებას და იმერეთში ამდენი ძალის გადასროლა არასწორ მანევრად მიიჩნია. გენერალი ორბელიანი აჯანყებულებთან დამარცხდა ტორმასოვმა იგი თანამდებობიდან გადააყენა და მის ადგილას ბარონი, გენერალი ივანე როზენი დანიშნა და დაავალა სასწრაფოდ ჩაეხშო იმერეთის აჯანყება. ორბელიანი არ დაელოდა როზენის მოსვლას, იერიშით გაარღვია აჯანყებულთა რკალი და მათ ჩხერთან გაუმართა ბრძოლა. აჯანყებულებმა უკან დაიხიეს. ორბელიანმა ჩხერის ციხე გაათავისუფლა. როზენის სარდლობით აჯანყებულთა და რუსთა ჯარს შორის დიდი ბრძოლები მოხდა ასევე ჩხერთან, ცხრაწყაროსთან, მდინარე ყვირილასთან, სიმონეთთან. როზენმა 29 ივლისს დაამარცხა ქუთაისის მოალყე აჯანყებულები და გენერალ სიმონოვიჩის ჯარს შეუერთდა.
ამის შემდეგ იმერეთის სამეფოს ჯარი ბრძოლის პარტიზანულ მეთოდებზე გადავიდა. რუსეთის ჯარის მთელი ნაწილი უკვე მეფის შესაპყრობად ამოქმედდა. 3 და 10 აგვისტოს ბრძოლებში (შესაბამისად რიონთან და ნაგარევთან) გენერალმა როზენმა ვერ შესძლო აჯანყებულთა რაზმების განადგურება. 26 აგვისტოს ბრძოლა მოხდა ზედა საქარასთან. რუსეთის ჯარმა გამარჯვებას მიაღწია. თბილისსა და ქუთაისს შორის კავშირი აღსდგა. სექტემბრის დამდეგს მეფე ხანისწყლის ხეობაში გაიქცა და იქ გამაგრდა. იქვე მოუვიდა ახალციხიდან 1500-კაციანი მაშველი რაზმი, მაგრამ 25 სექტემბერს სოლომონ მეფე სიმონოვიჩთან დამარცხდა და ისევ ახალციხეს შეაფარა თავი. ახალციხეს გადასული უგვირგვინო მეფე კვლავ ცდილობდა საქმის შემობრუნებას. კვლავ სთხოვა დახმარება საფრანგეთის იმპერატორს და ოსმალეთის სულთანს, მაგრამ მას შემდეგ, რაც რუსეთმა საზავო ხელშეკრულებები დადო ოსმალეთთან (ბუქარესტში, 1812 წ.) და ირანთან (გულისტანში, 1813 წ.) და რომლის ძალითაც ამ ქვეყნებმა საქართველო რუსეთის სამფობელოდ აღიარეს, სოლომონს უიმედობა დაეუფლა. განმათავისუფლებელი მოძრაობის მეთაურმა 1815 წელს უცხოობაში დალია სული, მაგრამ ტრაპიზონის ქართულ მიწაში პოვა განსასვენებელი.
ტყვეთა სყიდვა დასავლეთ საქართველოში
ფეოდალიზმი დასავლეთ საქართველოს პირობებში რიგი თავისებურებებით ხასიათდებოდა. ოსმალების შემოსევებმა და საბოლოოდ 1555 წლის ამასიის ზავით დასავლეთ საქართველოს ოსმალეთის გავლენის ქვეშ მოქცევამ ერთბაშად დააქვეითა საგარეო ვაჭრობა და შინა აღებ-მიცემობა. მოშალა ისტორიული ტრადიციული სავაჭრო გზები და კონტაქტები. ეკონომიკის ასეთმა ვარდნამ განაპირობა მოსახლეობის ეთიკურ-მორალური დაქვეითება. უმთავრესი მანკი, რაც იმ პერიოდის საქართველოს ცხოვრებას ახასიათებდა იყო ტყვეთა სყიდვა. საქართველოში მისი გამოვლინების ფორმები მეტად მძიმეა. ეს არ იყო ბრძოლაში ტყვედ ჩავარდნილი მოწინააღმდეგის დამონება ან ფერადკანიანთა გადაყვანა ახალ მატერიკზე პლანტაციებში სამუშაოდ. ეს იყო ქართველების მიერ ქართველების მოტაცება უცხოეთის მონათა ბაზარზე გასაყიდად. ტყვის სყიდვა ფეოდალთა შემოსავლის წყაროდ იქცა. მას აწარმოებდნენ, როგორც საერო, ისე სასულიერო პირები.
ტყვეთა სყიდვა, რომელშიც აქტიურად მონაწილეობდნენ ქართველი თავად-აზნაურები, ჩვეულებრივი მოვლენა გახდა. ტყვეთა ვაჭრობამ დასავლეთ საქართველოში განსაკუთრებით მძიმე ხასიათი მიიღო XVII საუკუნიდან. ჟან ბატისტ ტავერნიე წერდა:
არქანჯელო ლამბერტი ერთ საყურადღები ფაქტს აგვიწერს:
იმ ძალადობასთან ერთად, რომელსაც მთავარი და თავადები მიმართავდნენ ტყვეთა მოსაპოვებლად, იყო კიდევ ერთი სახეობა ტყვეთა სყიდვის. ეს იყო ჩუმად, ქურდულად მოპარული ტყვეების გაყიდვა: ტყვის ასეთ ვაჭრობას ძირითადად დაბალი ფენის წარმომადგენლები აწარმოებდნენ.
ჯერ კიდევ XVI საუკუნეში იმდენად გაიზარდა ტყვის სყიდვა, ავაზაკობა, ეკლესიის ძარცვა, რომ აუცილებელი გახდა  საეკლესიო კრების მოწვევა. იმერეთის მეფე ბაგრატ III-მ მოიწვია საეკლესიო კრება, რომელმაც უაღრესად საჭირბოროტო საზოგადოებრივი საკითხები განიხილა. კრებას დაესწრო აფხაზეთის კათალიკოსი ევდემონი, ქართლის კათალიკოსი მალაქია და დასავლეთ საქართველოს 10 ეპისკოპოსი: ქუთათელი, გენათელი, ჭყონდიდელი, ბედიელი, მოქველი, დრანდელი, ცაგერელი, ხონელი, ნიკორწმინდელი და ცაიშელი. კრებამ მიიღო დადგენილება ქვეყანაში ძალზედ გავრცელებული „ტყვეთა სყიდვის“, ქურდობა-ავაზაკობის, მკვლელობის, ეკლესიების ძარცვის და სხვა ბროტების წინააღმდეგ ბრძოლის გაძლიერების შესახებ. საეკლესიო კრებამ განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო „ტყვეთა სყიდვის“ საკითხს და მკაცრი სასჯელი განაწესა მათთვის, ვინც ამ საქმიანობაში იქნებოდა შემჩნეული — ტყვის გამყიდველი სიკვდილით უნდა დასჯილიყო. კრებამ შეიმუშავა „სამართალი კათოლიკოზისა“, რომელიც 23 მუხლისაგან შედგებოდა.
მაგრამ ამ გადაწყვეტილების ცხოვრებაში გატარება თავადთა მძლავრობის ვითარებაში მეტად გაძნელებული იყო და თუ ბაგრატის დროს ამ გადაწყვეტილებას რაიმე ფასი ჰქონდა, მისი გარდაცვალების შემდეგ ვითარება კვლავ საწინააღმდეგოდ შეიცვალა, რადგან ტყვის გამყიდველებს უძლიერესი მფარველი, ოსმალეთი, გამოუჩნდათ, რომელიც სულ უფრო და უფრო აძლიერებდა თავის გავლენას დასავლეთ საქართველოზე.
თუ რამდენად ფართო ხასიათი მიიღო ტყვეთა სყიდვამ, ეს თურქი მოგზაურისა და დიპლომატის ევლია ჩელების მიხედვითაც კარგად ჩანს:
XVIII საუკუნის I ნახევარში ადამიანებით ვაჭრობამ აპოგეას მიაღწია. ვაჭრობდა ყველა სოციალური ფენა მეფიდან დაწყებული, გაყაზახებული გლეხით დამთავრებული: ალექსანდრე IV, მამია III გურიელი, გიორგია აბაშიძე, გაბრიელ ჭყონდიდელი, სვიმონ ქუთათელი, ხარაგაულელი აზნაური კიკნაძეები, გლეხი ბურჯანაძეები.
როდესაც სოლომონ I ავიდა სამეფო ტახტზე (1752 წ.) ზემოთ აღნიშნული მანკიერებები ჩვეულებრივი მოვლენა იყო. საჭირო იყო მკაცრი ღონისძიებების გატარება, წინააღმდეგ შემთხვევაში ხდებოდა ადამიანთა საუკეთესო ნაწილის უცხოეთში გადინება. 1759 წლის 4 დეკემბერს სოლომონ მეფემ მოიწვია საეკლესიო კრება, რომლის მეორე დღესაც მიიღეს დადგენილება ტყვეთა სყიდვის აკრძალვის შესახებ. საერო და სასულიერო პირებმა პირობა დადეს, რომ ამიერიდან ტყვეებს არ გაყიდდნენ. კანონის დამრღვევებს ეკლესია შეჩვენებით, ხოლო მეფე სიკვდილით დასჯით დაემუქრა. ტყვეთა სყიდვის ტემპები შენელდა, მაგრამ საფუძვლიანად მაინც არ აღმოფხვრილა. მუსულმანურ ქვეყნებში გაყიდული ტყვეების უმრავლესობა მონებად იქცეოდა ან იანიჩარის (ოსმალეთი), მამლუქთა (ეგვიპტე) და ყულის (ირანი) ჯარში მსახურობდა, ხოლო ქალები ხანების, ფაშებისა და სხვათა ჰარამხანებს ამშვენებდნენ. XVIII-XIX საუკუნეებში ტყვეთა სყიდვის ახალი ეტაპი — ლეკიანობა დაიწყო. რუსეთის ხელისუფლებამაც ვერ შეძლო ლეკთა თარეშის შეჩერება. გარდა ამისა გაცხოველებული ვაჭრობა მიდიოდა შავი ზღვის სანაპიროზე მდებარე ციხესიმაგრეებში, რადგან ისინი ჯერ კიდევ ოსმალების ხელთ იყო.
განსაკუთრებით სავალალო მდგომარეობაში იყო იმერეთის სამეფო. ამდენი უბედურების შემდეგ სამეფოს თავს დაატყდა შავი ჭირი, რომელმაც 1811 წლის განმავლობაში 32 ათასზე მეტი ადამიანი იმსხვერპლა. ამავე წელს ამ სენმა შეიწირა ახალციხეში მყოფი სოლომონ ლიონიძეც. შავ ჭირს შიმშილი მოჰყვა. შიმშილი მშობლებს აიძულებდა პურის ნატეხისათვის მონად გაეყიდათ თავიანთი შვილები. ამ შემაძეწუნებელ უბედურებას იმერეთის სამეფოში თან სდევდა ლეკთა თარეში, რომელთაც მფარველობდნენ ყარსის, ახალციხისა და ტრაპიზონის ფაშები. ტყვეთა სყიდვის მფარველები და წამქეზებლები XIX საუკუნის 30-იანი წლებიდან აფხაზეთის მთავრები არიან. ტყვეთა სყიდვას აწარმოებენ რუსეთის სამსახურში მყოფი ქართველი თავადებიც. სხვა კუთხეებთან შედარებით ტყვეთა სყიდვა უფრო მეტად გავრცელებული იყო გურიაში, რადგან ეს ტერიტორია უშუალოდ ესაზღვრებოდა ოსმალეთს. ტყვეებით ვაჭრობა გურიაში XIX საუკუნის 50-იანი წლებიდან შენელდა.
სახელმწიფო წყობა
XVIII–XIX საუკუნეთა მიჯნაზე ამ სამეფოში დაახლოებით 120 ათასამდე მცხოვრები იყო. იმერეთის სამეფოში, ისე როგორც საერთოდ საქართველოში, ფეოდალურ-ბატონყმური ურთიერთობა იყო. არსებობდა მრავალი სათავადო (მხეიძეთა, ჩხეიძეთა, მიქელაძეთა, რაჭის ერისთავთა, იაშვილთა, ჩიჯავაძეთა, ლორთქიფანიძეთა, აბაშიძეთა, აგიაშვილთა, წერეთელთა, წულუკიძეთა, ლეჩხუმის და სხვ.), რომელთაც საგადასახადო, ადმინისტრაციული და ნაწილობრივ სასამართლო იმუნიტეტი ჰქონდათ მოპოვებული და ტერიტორიულად და პოლიტიკურად განცალკავებულ ფეოდალურ ერთეულებს წარმოადგენდნენ.
XVIII საუკუნის შუა წლებში იმერეთის სამეფოში 100-მდე თავადი იყო. ისინი მეფის ან უფლისწულის ვასალები იყვნენ. მაგრამ თავადები, განსაკუთრებით დიდებული თავადები, „ხელმწიფობისაკენ“ (სუვერენობისაკენ) მიისწრაფოდნენ და ამ ნიადაგზე იმერეთის მეფესა და მათ შორის განუწყვეტელი ბრძოლა იყო. იმერეთის სამეფოს სათავეში მეფე იდგა. ის იყო ქვეყნის უზენაესი მმართველი. წარმოშობით ბაგრატიონთა დინასტიის დასავლურ, დავით ნარინის, შტოს ეკუთვნოდა. მეფე ფორმალურად შეუზღუდავი იყო, მაგრამ ფაქტობრივად მისი ძალაუფლება დიდად იყო დამოკიდებული მსხვილი თავადების ნება-სურვილზე. იმერეთის სამეფოს კარზე არსებობდა „დარბაზი“ ანუ სახელმწიფო საბჭო, რომელშიც მაღალი ხელისუფლებით აღჭურვილი მსხვილი საერო და სასულიერო ფეოდალები შედიოდნენ. იმერეთის სამეფოს მართვა-გამგეობის სტრუქტურა ქართლისა და კახეთის სამეფოთა მიმსგავსებით იყო აგებული.
სქოლიო
*
სკანდინავიის მთები
მინი|სკანდინავიის მთები სკანდინავიის მთები (Skanderna, Skandinaviska fjällkedjan) — მთათა სისტემა სკანდინავიის ნახევარკუნძულზე. გადაჭიმულია დაახლოებით 1700 კმ-ზე, სიგანით კი 600 კმ-ს აღწევს. დასავლეთის ფერდობები უშუალოდ ჩრდილოეთის ზღვისკენ მიექანება და დაკბილულ ნაპირებს, ცნობილ ნორვეგიულ ფიორდებს ქმნის. აღმოსავლეთი ფერდობები კი ნარნარად ეშვება და შვედეთის ვრცელ დაბლობებში იკარგება.
სკანდინავიის მთები შედარებით საშუალო სიმაღლისაა. უმაღლესი წერტილია მთა გალჰეპიგენი (2469 მ), ნორვეგიის სამხრეთ ნაწილში. ყველაზე მაღალი წერტილი შვედეთის ტერიტორიაზე კი — მთა კებნეკაისე (2097.5 მ). რელიეფი უძველესი მყინვარების მიერ არის გადალიპული. სკანდინავიის მთების დღევანდელი მყინვარები ევროპის კონტინენტზე უდიდესია.
ზღვის ნოტიო ჰავა და დანაწევრებული ზედაპირი დიდი რაოდენობით მდინარეების, რომელთა უმეტესობა ძალიან ჩქარია და ზამთარშიც კი არ იყინება, და ტბების არსებობას განაპირობებს.
მთების ფერდობები ტაიგის ტყით, ბუჩქნარებით, მთის ტუნდრებით და მდელოებითაა დაფარული. აქვეა რკინის, სპილენძის, ტიტანისა და პირიტების საბადოები. სკანდინავიის მთები დაახლოებით 480 მლნ წლის წინათ ჩამოყალიბდა. მთაგრეხილმა განიცადა კალედონიური დანაოჭება. სკანდინავიის მთების ჩამოყალიბება დაახლოებით ორდოვიციულის დასასრულსა და სილურულის შუა ხანებში ხდებოდა. ოკეანე იაპეტუსმა, რომელიც აღმოცენდა ადრეულ კამბრიულში და ჩრდილოეთ ამერიკასა (ლავრენტიას) და ევროპას (ბალტიკას) ყოფდა, გაფართოება დაიწყო, რითიც ლავრენტიას ბალტიკისკენ უბიძგა და ორდოვიკის დასაწყისში 2000 კმ მიაღწია სიგანეში, შემდეგ კი კვლავ შევიწროვდა, რადგან ლავრენტია, გრენლანდია და ბალტიკა ერთმანეთს მიუახლოვდნენ.
საბოლოო ჯამში 440 მლნ წლის წინ ბალტიკა გრენლანდიას მიაწვა, ეს უკანასკნელი კი — ლავრენტიას. იმ ხანებში ქვიშის, კენჭისა და ვულკანური კუნძულოვანი რკალების ნარჩენები კოლოსალური ძალით იყწებენ შეკუმშვას, რამაც სკანდინავიის მთების პირველი მწვერვალების აღმართვას შეუწყო ხელი.
დიდი მთაგრეხილის გაჩენა ბალტიკისა და კანადა-გრენლანდიის შეჯახების ადგილზე ორდოვიკ-სილურის მიჯნაზე დაიწყო. ამ ყოველივეს თან ახლდა ნალექების დიდი რაოდენობით მოხსნა, რაც კონტინენტურ ფერდობებზე და შეჯახების კიდეებზე წარმოიქმნა. გეოლოგიის ისტორიაში ეს მოვლენები კალედონიური დანაოჭების სახელით შევიდა. ორი კონტინენტური ბლოკის დაჯახებას ადგილი ჰქონდა სკანდინავია-ბრიტანეთის ერთი მხრივ და მეორე მხრივ გრენლანდია-ნიუფაუნდლენდის ზოლში. ძველი ვულკანური რკალების რელიქტები ბალტიკის ნაპირებს მიაწვნენ. უზარმაზარი მთაგრეხილი ამოიზარდა სკანდინავია-გრენლანდია-ნიუფაუნდლენდის ხაზზე. იმ მთების სიმაღლე ჰიმალაისას უტოლდებოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნორვეგიის ქედები კატეგორია:ფინეთის ქედები კატეგორია:შვედეთის ქედები კატეგორია:სკანდინავია
236
თარიღი უცნობია
*
Vollenhovia satoi
Vollenhovia satoi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Vollenhovia-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჩინეთი 1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჩინეთმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მესამედ იასპარეზა 1988 წელს, სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 28 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩინეთი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აზიის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ვალპარაისოს რეგიონი
ვალპარაისოს რეგიონი (Región de Valparaíso) — ადმინისტრაციული რეგიონი ჩილეს ცენტრალურ ნაწილში. მოიცავს 7 პროვინციასა და 38 კომუნას.
მდებარეობა
რეგიონი მდებარეობს ჩილეს ცენტრალურ ნაწილში და ესაზღვრება:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს რეგიონები
ლედ ზეპელინის 1969 წლის დიდი ბრიტანეთის ზაფხულის ტურნე
1969 წლის ზაფხუში ლედ ზეპელინმა მოაწყო დიდი ბრიტანეთის ზაფხულის ტურნე. ტურნე დაიწყო 8 ივნისს და დასრულდა 29 ივნისს .16 ივნისს ჯგუფმა საკონცერტო გამოსვლები გამართა ლონდონში. 19 ივნისს კი ლედ ზეპელინმა საკონცერტო გამოსვლა ჩაატარა პარიზის ერთ-ერთ ტელევიზიაში. დიდი ბრიტანეთის ტურნეზე სეტლისტის ნაწილი შევიდა ლედ ზეპელინის 1997 წლის ალბომ BBC Sessions-ში. რომელიც დაამზადა BBC. დიდ ბრიტანეთში გამართული ტურნეს დროს ლედ ზეპელინს უკვე ჰქონდა გამოშვებული მისი პირველი სადებიუტო ალბომი. ჯგუფის დიდ ბრიტანეთში გამართული ტურნედან ბოლო კონცერტი ჩატარდა ქალაქ ლონდონში, როიალ ალბერტ ჰოლის დარბაზში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლედ ზეპელინის ტურნეები კატეგორია:1969 წლის საკონცერტო ტურნეები
მაკაის ტბა
სახელი ეწოდა ევროპელი მკვლევარის დონალდ ჯორჯ მაკაის პატივსაცემად, რომელიც ამ რაიონებში კვლევებს აწარმოებდა.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრალიის ტბები
ჩაბანო
ჩაბანო — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ახალსოფლის თემში. მდებარეობს კახეთის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე საგამის (ივრის მარცხენა შენაკადი) ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 1180 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 174 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მირუთის პროცესი
მირუთის პროცესი — მუშათა მოძრაობის 32 ლიდერის სასამართლო პროცესი ინდოეთში. სასამართლო გრძელდებოდა 1929 წლიდან 1933 წლამდე. პროცესზე გაასამართლეს ინდოელი კომუნისტები და მუშათა მოძრაობის მემარცხენე ხელმძღვანელები, რომლებსაც ბრალად ედებოდათ ბრიტანულ ინდოეთში მეფის საწინააღმდეგო შეთქმულება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინდოეთის ისტორია
კუმურდო
საკუთარი სახელი კუმურდო შეიძლება აღნიშნავდეს:
საზღვარი
საზღვარი — ფაქტობრივი ან წარმოსახვითი ხაზი.
აინ-დეფლის პროვინცია
200პქ|მინი|მარჯვნივ|აინ-დელფას მდებარეობა ალჟირში აინ-დელფა (არაბ. ولاية عين الدفلى) — პროვინცია (ვილაიეთი) ჩრდილოეთ ალჟირში. პროვინცია ქვეყნის დედალაქ ალჟირის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს. მისი დედაქალაქია აინ-დელფა. სხვა მნიშვნელოვანი დასახლებებია მილიანა, ჰამან-რიგა და აინ-ტორკი. პროვინციის ფართობია 4,897 კმ². 2008 წლის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობს 771,890 ადამიანი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინცია იყოფა 14 რაიონად და 36 კომუნად (ან მუნიციპალიტეტად).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალჟირის პროვინციები
Vollenhovia simoides
Vollenhovia simoides — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Vollenhovia-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ფეტუჩინი ალფრედო
ფეტუჩინი ალფრედო იტალიური კერძია. ეს კერძი მზადდება იტალიური პასტას ერთ-ერთი სახეობისგან ფეტუჩინისგან. ფეტუჩინი ბრტყელი და სქელი პასტაა, რომელიც კვერცხისგან და ფქვილისგან მზადდება. ფეტუჩინი ალფრედოს მომზადებისას, მოხარშულ ფეტუჩინის ემატება კარაქი და პარმეზანის ყველი. ყველი დნება და მისი და კარაქის შერევით წარმოიქმნება დახვეწილი სოუსი. კერძს სახელი დაერქვა, ალფრედო დი ლელიოს პატივსაცემად. სწორედ მან შექმნა ეს კერძი საკუთარ რესტორანში, მე-20 საუკუნის რომში.
ფეტუჩინი ალფრედომ მალევე მოიპოვა პოპულარობა მსოფლიოს მასშტაბით. მათ შორის აშშ-შიც. მისი რეცეპტი სხვადასხვანაირად განვითარდა კიდეც. მაგალითად, კერძის სოუსის დასამზადებლად ნაღების გამოყენება მეტად გავრცელებული ხერხია დღესდღეობით. იგი სუფრაზე მირთმეულია როგორც მთავარი კერძი. ზოგჯერ ფეტუჩინი ალფრედოს ქათმის ხორცსაც უმატებენ. იტალიაში "fettuccine al burro" (ფეტუჩინი კარაქთან ერთად) ითვლება კერძად, რომელიც ძირითადად სახლის პირობებში მზადდება. თუმცა კონტრასტულია მოსაზრება ფეტუჩინი ალფრედოზე, რომელიც მდიდრულ კერძად ითვლება. მინი|297x297პქ|კლასიკური ფეტუჩინი ალფრედო
ისტორია
ფეტუჩინისთვის კარაქისა და ყველის დამატების რეცეპტი პირველად მე-15 საუკუნეში გამოჩნდა. იგი მარტინო და კომოს ეკუთვნოდა. მარტინო და კომო ჩრდილო ოტალიელი მზარეული გახლავთ, რომელიც აქტიურად მოღვაწეობდა რომში. მისი რეცეპტის მიხედვით პასტას უნდა დამატებოდა კარაქი, კარგი ყველი (ყველის სახეობა არ არის დაკონკრეტებული) და ტკბილი სანელებლები.
ფეტუჩინი ალფრედოს შესახებ ჯერ იტალიის მასშტაბით, შემდეგ კი სხვა ქვეყნებშიც გაიგეს. ალფრედო დი ლელიომ როიალური სახელმწიფო ორდენი მიიღო (Cavaliere dell'Ordine della Corona d'Italia).
ამერიკული ვარიაციები
მინი|261x261პქ|ფეტუჩინი ალფრედო მოლუსკებით 1922 წლიდან, ამერიკელი მოგზაურები, რომლებიც იტალიას სტუმრობდნენ, უკვე იცნობდნენ ფეტუჩინი ალფრედოს.
დღესდღეობით, ამერიკაში პოპულარულია რესტორნების ქსელი "ოლივ გარდენი" (Olive Garden). რესტორანში იტალიური კერძები მზადდება. მათ შექმნეს ფეტუჩინი ალფრედოს თანამედროვე ვარიაცია, რომელსაც ემატება ქათმის ხორცი, მოლუსკები ან სხვა ინგრედიენტები. ინგრედიენტების მიხედვით იცვლება კერძის სახელიც. მაგალითად, ფეტუჩინი ალფრედოს, რომელსაც ქათმის ხორცსაც უმატებენ, ქათმის ალფრედო ჰქვია (Chicken Alfredo). იტალიურ სამზარეულოში არასდროს ხდება პასტას ხორციან კერძთან შერევა, ამიტომაც ასეთი ფეტუჩინი ალფრედო დე ლელიოს რეცეპტისგან ბევრად განსხვავდება. მას არასდროს მოუმზადებია კერძის ასეთი ვარიაცია. "ოლივ გარდენში" კერძს ასევე უმატებენ ნიორს და ნაღებს.
237
თარიღი უცნობია
*
პაკისტანის მდინარეები
300px|thumb|პაკისტანის მთავარი მდინარეები და ტბები thumb|პაკისტანის მდინარეები
ქვემოთ მოცემულია პაკისტანის მდინარეების სია.
კატეგორია:პაკისტანის გეოგრაფია
მიხაელ ლინდენი
მიხაელ ლინდენი (Michael Linden; დ. 30 ივლისი, 1948, ქ. ზიმერნი (ჰუნსრიუკი), რაინლანდ-პფალცი) — გერმანელი ექიმი ნევროლოგიის, ფსიქიატრიისა და ფსიქოსომატური მედიცინის დარგებში. ცნობილი ფსიქოთერაპევტი.
კვლევითი ინტერესები
მიხაელ ლინდენის მთავარ კვლევით თემებს წარმოადგენს დეპრესია, ფსიქოთერაპია და კომპლაენტურობა. არსებული ტერმინი შედარებით ახალი სამედიცინო ცნებაა, რომელიც ინგლისური სიტყვათშეთანხმებისაგან patient compliance მომდინარეობს და აღნიშნავს მკურნალობისადმი მიდრეკილებას, ანუ პაციენტის ქცევისა და ექიმის რეკომენდაციების შესაბამისობის ხარისხს. მიხაელ ლინდენმა აღწერა პოსტტრავმატული გამწარებითი აშლილობა (ინგლ. Embitterment Disorder - ICD-10, F 43.8). გამწარების ფსიქოთერაპია მან განავითარა როგორც ე.წ. სიბრძნის თერაპია (გერმ. Weisheitstherapie).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანელი ფსიქოლოგები კატეგორია:დაბადებული 1948 კატეგორია:დაბადებული 30 ივლისი
ჩინეთი 1992 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჩინეთმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეოთხედ იასპარეზა 1992 წელს, ესპანეთის ქალაქ ბარსელონაში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 54 მედალი მოიპოვეს.
Vollenhovia soleaferrea
Vollenhovia soleaferrea — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Vollenhovia-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ტატი (სანსკრიტი)
ტატ — პროტოინდოევროპულში (რომლისგანაც წარმოიქმნენ სანსკრიტი, ბერძნული და ლათინური) უმაღლესი სოცოცხლისმყოფელი ძალა, რომელიც ციკლურად თავისთავისგან შვავს სამყაროს, აცოცხლებს (ტრილიონი წლები, იხილეთ იუგა), შემდგომ შეისრუტავს და კვლავ შვავს (იხილეთ ბრაჰმანი). სანსკრიტზე: ტ(त)ა(पा)ტ(त) იწერება შემოკლებით: तत, და მისი სიტყვა-სიტყვითი მნიშვნელობაა: ის, იგი. სანსკრიტის დიადი ფორმულა, რომელიც "მაჰავაკიას" სახელწობეთაა ცნობილი ასე ჟღერს: «ტატ[იგი] ტვამ[შენ] ასი[არს]» და ნიშნავს შემდეგს: «უმაღლესი სოცოცხლისმყოფელი ძალა(tat) და შენი ინკარნაციული მე(tvam) ერთი მთლიანია(asi)». tvam - არაა ჩვეულებრივი - "მე", არამედ ჩვენი ჭეშმარიტი, სუფთა "მე"-ა (სულია), რომელიც რეინკარნაციას განიცდის ფიზიკური სიკვდილის შემდეგ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდუიზმი
ერთაწმინდის ტაძარი
ერთაწმინდა — წმინდა ევსტათის (ესტატეს) სახელობის XIII საუკუნის პირველი ნახევრის ჯვარგუმბათოვანი ტაძარი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერთაწმინდის ცენტრში. დღევანდელი სახელწოდება „ესტატე წმინდის“ შეცვლილი ფორმაა. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
თლილი ქვით ნაგები დიდი ეკლესიის გუმბათი ორ თავისუფლად მდგარ ბურჯსა და ბემის კუთხეებს ეყრდნობა. საკურთხევლის ორივე მხარეს ორ სართულად განლაგებული კუთხის ოთახებია. ტაძარს აქვს მხატვრობაც, მაგრამ იგი განსაკუთრებით ფასადებით გამოირჩევა. მას ოთხივე მხარეს დიდი მოჩუქურთმებული ჯვარი ამშვენებს. ისინი მკლავების ფრონტონებიდან იწყება. განსაკუთრებით დასამახსოვრებელია აღმოსავლეთის ფასადი, ხსენებული ჯვრით, ღრმა, მდიდრულად მორთული ნიშებით და დიდი თუ მცირე სარკმლის საპირეებით. საგრძნობლად გვიანდელია ტაძრის გუმბათი, რომელიც რამდენადმე ამოვარდნილია პროპორციებიდან. მდიდრულად არის მორთული ეკლესიის პორტალები, რომლებიც მას სამი მხრიდან აქვს.
ტაძრის გუმბათი დასავლეთით ეყრდნობა ორ თავისუფალ სვეტს, აღმოსავლეთით კი საკურთხევლის ბემის კედელთან შერწყმულ ბურჯებს. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლა ხდება აფრების საშუალებით.
XVII საუკუნის დასაწყისიდან ტაძარი თარხნიშვილთა საგვარეულოს ეკუთვნოდა. შემდგომში ის სააკაძეების საგვარეულო საძვალეც გახდა. აქ არის დაკრძალული გიორგი სააკაძის ერთ-ერთი ვაჟის, მოწამებრივად დაღუპული პაატას მოკვეთილი თავი.
სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ვალე-დ’აოსტა
ვალე დ'აოსტა (Valle-d'Aosta, Vallée-d'Aoste, ადგ. დიალექტზე Val d'Ota) — ავტონომიური რეგიონი იტალიის ჩრდილო-დასავლეთში. ძველად აქ სალასების კელტური ტომი სახლობდა. რომაელებმა ვალეს ხეობა დაიპყრეს ძვ. წ. 25 წელს. შემდეგ მას მართავდნენ გოთები, ლომბარდიელები, ბურგუნდიელები, ბოლოს კი — სავოიის სახლი.
რეგიონს დასავლეთით ესაზღვრება საფრანგეთი, ჩრდილოეთით — შვეიცარია, სამხრეთით და აღმოსავლეთით კი პიემონტის რეგიონი. მისი ფართობი 3 263 კმ²-ია, მოსახლეობა კი დაახლოებით 130 000 ადამიანი (2011) და წარმოადგენს იტალიის ყველაზე პატარა და ყველაზე ნაკლებ დასახლებულ რეგიონს. ის ამავე დროს ქვეყნის ერთადერთი რეგიონია, რომელსაც არც ერთი პროვინცია არ გააჩნია. დაყოფილია 74 კომუნად. პროვინციულ ადმინისტრაციულ ფუნქციებს ახორციელებს რეგიონული მთავრობა.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიის რეგიონები
სერბეთის დროშა
სერბეთის დროშა — სერბეთის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო. დროშა შედგები სამი ჰორიზონტალური ზოლისგან: ზედა — წითელი, შუა — ლურჯი და ქვედა — თეთრი. დროშის სიგრძის 1/3-ის დაშორებაზე მარცხნიდან განლაგებულია სერბეთის გერბის გამოსახულება.
გარდა ამისა, საზოგადოებრივი გამოყენებისთვის მიღებულია უგერბო ვარიანტიც, რომელიც აგრეთვე წარმოადგენს ბოსნია და ჰერცეგოვინას შემადგენლობაში მყოფი სერბეთის რესპუბლიკის დროშას.
მიღება
2004 წლის 17 აგვისტოს სერბეთის პარლამენტმა მიიღო წესი სერბეთის ახალი სახელმწიფო სიმბოლოების შესახებ. 2006 წლის 8 ივნისს გაეროს შენობის წინ სერბეთის დროშამ შეცვალა სერბეთისა და ჩერნოგორიის დროშა.
პუანტ-დე-ბელვიუ
პუანტ-დე-ბელვიუ (Pointe de Bellevue) — მთა შაბლეს ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ვალეს კანტონში; გადაჰყურებს ქალაქ მონტეს. მწვერვალი ზღვის დონიდან 2 042 მერტს აღწევს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
სერბეთის დროშა
რესურსები ინტერნეტში
სერბეთი დროშა
გავნე
გავნე (Gavnø) — პატარა კუნძული დანიაში, ზელანდიის დასავლეთ სანაპიროსთან, ნესტვედის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქალაქ ნესტვედიდან 6 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით. ფართობი 5,5 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით 37 ადამიანია.
დღეისათვის კუნძული ძირითადად ცნობილია გავნეს ციხესიმაგრით — როკოკოს სტილის შთამბეჭდავი ნაგებობით, რომელსაც თან გასართობი პარკი ახლავს.
სქოლიო
კატეგორია:დანიის კუნძულები
ალეკ გინესი
ბიოგრაფია
თეატრალური განათლება მიიღო ფ. კომპტონის კერძო სტუდიაში. ლონდონის თეატრ „ოლდ ვიკში“ გინესმა განასახიერა ჰამლეტის, რიჩარდ II-ის (შექსპირის „ჰამლეტი“, „რიჩარდ II“), ხლესტაკოვის (გოგოლის „რევიზორი“), ხოლო სხვა თეატრებში დომიტრი კარამაზოვის (დოსტოევსკის „ძმები კარამაზოვების“ მიხედვით) და სხვა როლები. დადგა სპექტაკლები: შექსპირის „მეთორმეტე ღამე“ და „ჰამლეტი“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები კატეგორია:ინგლისელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1914 კატეგორია:გარდაცვლილი 5 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 2000
სერჰი ბუკოვსკი
სერგეი ანატოლიევიჩ ბუკოვსკი (უკრ.: Сергій Анатолійович Буковський; დ. 18 ივლისი, 1960, ოქტიაბრსკი) ― უკრაინელი და საბჭოთა რეჟისორი, პედაგოგი, უკრაინის კინემატოგრაფთა ეროვნული კავშირის წევრი, უკრაინის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1996 ), უკრაინის სახალხო არტისტი (2008 ), უკრაინის ტარას შევჩენკოს სახელობის ეროვნული პრემიის ლაურეატი (2004).
ბიოგრაფია
სერგეი ბუკოვსკი 1960 წლის 18 ივლისს ოქტიაბრსკიში დაიბადა. 1977-1982 წლებში კიევის თეატრის, კინოსა და ტელევიზიის ეროვნულ უნივერსიტეტში სწავლობდა. 1982-1995 წლებში უკრაინის კინოქრონიკისა და დოკუმენტური კინოსტუდიის რეჟისორი იყო. 1998-2003 წლებში კიევის თეატრალური ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის კინოს კათედრაზე „დოკუმენტური კინოს რეჟისორის“ კურსს უძღვებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1960 კატეგორია:უკრაინელი კინორეჟისორები
ირაკლი სირბილაძე
ირაკლი სირბილაძე (დ. 27 სექტემბერი, 1982, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, ფინური ტურკუს „ინტერისა“ და საქართველოს ეროვნული ნაკრების თავდამსხმელი.
პროფესიონალური კარიერა დაიწყო თბილისის „ლოკომოტივში“ 2001 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1982 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები კატეგორია:კალინინგრადის ბალტიკას ფეხბურთელები კატეგორია:ბათუმის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:ბოლნისის სიონის ფეხბურთელები კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის მერანის ფეხბურთელები კატეგორია:ნორჩი დინამოელის ფეხბურთელები კატეგორია:ცხინვალის ფეხბურთელები კატეგორია:კოკოლას კპვ-ს ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი
Vollenhovia subtilis
Vollenhovia subtilis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Vollenhovia-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჯიბუტის რეგიონები
ჯიბუტის რეგიონები — ჯიბუტის ტერიტორია იყოფა ხუთ რეგიონად და ქალაქ ჯიბუტის ტერიტორიად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან 11 რაიონად. thumb|right|250px|ჯიბუტის ადმინისტრაციული დაყოფა
სქოლიო
*
ჩინეთი 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჩინეთმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხუთედ იასპარეზა 1996 წელს, აშშ-ის ქალაქ ატლანტაში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 50 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩინეთი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აზიის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
პარტიული მუშაკების ობელისკი
პარტიული მუშაკების ობელისკი (Обелиск партработникам) — ობელისკი ქალაქ ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.
ისტორია
1941 წლის ოქტომბერში ფაშისტურმა გერმანიამ დაიკავა სსრკ-ის სამხრეთი ნაწილი. მათ სურდათ აეღოთ ქალაქი ტაგანროგი. ოქტომბრის დასაწყისში ბრძოლა უკვე ქალაქის მისადგომებთან მიმდიონარეობდა. 1941 წლის სექტემბერში ქალაქის მოსახლეობა და ხელმძღვანელობა ყაზარმულ მდგომარეობაზე გადავიდა. ამ პერიოდში ტაგანროგში ჩავიდა საოლქო პარტიული მუშაკების ჯგუფი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პარტიის როსტოვის საოლქო კომიტეტის მდივნები მ. ბოგდანოვი და გ. იაგუპევი. მათი ამოცანა იყო მოეხდინათ ორგანიზაციებისა და ადამიანების ევაკუაცია ქალაქიდან. პორტში აღჭურვილობის დატვირთვის ადგილზე მუშაობდა პარტიის საქალაქო კომიტეტის მდივნები ლუკა რეშეტნიაკი, ნ. სერდიუჩენკო და სხვა ხელმძღვანელები. მ. რამაზანოვმა, ვ. ნატალევიჩმა და ს. მოროზოვმა მოსახლეობას დაურიგეს ქალაქის საწყობში დაცული ხორბლის მარაგი, რათა იგი არ ჩავარდნილიყო გერმანელების ხელში.
1941 წლის 17 ოქტომბერს გამანადგურებელი ბატალიონი ჩაერთო ფაშისტური გერმანიის წინააღმდეგ ქალაქის ჩრდილოეთ კვარტალში მიმდინარე ბრძოლაში. 11 საათში პარტიული და საბჭოთა მუშაკების ჯგუფმა ნავსადგურში გადაინაცვლა. ორ საათში გერმანული დივიზია „ადოლფ ჰიტლერი“ შეიჭრა ქალაქში. 1941 წლის 17 ოქტომბერს ტაგანროგი დაიკავა ვერმახტის ჯარმა.
ხელმძღვანელობამ უკანასკნელებმა დატოვეს ქალაქი. ნავსადგურთან გაიმართა ბრძოლა, რომელშიც მძიმედ დაიჭრა კონტრ-ადმირალი სერგეი ბელოუსოვი, დაიღუპნენ მ. ბოგდანოვი, ლუკა რეშეტნიაკი, ნ. სერდიუჩენკო, მ. რამაზანოვი, ვ. ნატალევიჩი და სხვ. მათ შორის იყო როსტოვის საოლქო კომიტეტის მდივანი გ. იაგუპევი. აღნიშნული პარტიული ლიდერები გასდაასვენეს აზოვში და იქ დაკრძალეს, მოგვიანებით მათი ნეშტი გადაასვენეს დონის როსტოვში. 1944 წელს ტაგანროგის პარტიის საქალაქო კომიტეტმ მიიღო გადაწყვეტილება ლუკა რეშეტნიაკი, ნ. სერდიუჩენკო, მ. რამაზანოვი და ვ. ნატალევიჩი დაეკრძალათ ტაგანროგში. 1944 წლის 27 აგვისტოს ისინი დაკრძალეს კომკავშირის ბულვარში მდებარე საძმო სასაფლაოზე.
1946 წელს საძმო სასაფლაოზე აღმართეს ობელისკი დაღუპულთა პატივისცემის ნიშნად.
აღწერა
ობელისკის მიმდებარე ტერიტორია კეთილმოწყობილია.
სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის ძეგლები
სსრ კავშირის XXIII ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
სსრ კავშირის XXIII ჩემპიონატი
დამატებითი მატჩი ჩემპიონის ტიტულისათვის: მაია რანიკუ - ტატიანა ზატულოვსკაია 4 - 2 (+4=0-2)
დამატებითი მატჩი პრეტენდენტის საგზურისათვის: ალა კუშირი - ვალენტინა კოზლოვსკაია 2,5 - 0,5
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი ჭადრაკში
ქართული ვიკიპედია
ქართული ვიკიპედია — ვიკიპედიის ქართულენოვანი განყოფილება, რომელსაც, ისევე როგორც ვიკიპედიის სხვა განყოფილებებს, ამერიკული ფონდი „ვიკიმედია“ მართავს. შეიქმნა 2003 წლის ნოემბერში. 2006 წლის 11 აგვისტოს სტატიების რაოდენობამ 10 000-ს გადააჭარბა. 2008 წლის აგვისტოს მონაცემებით, მასში 23 000-ზე მეტი სტატია შედიოდა. 2009 წლის მაისში კი სტატიების რაოდენობამ 30 000-ს გადააჭარბა. 2011 წლის 7 ივლისს, ქართულ ვიკიპედიაში სტატიების რაოდენობამ 50 000-ს მიაღწია; 2013 წლის იანვარში კი — 70 000-ს. 2015 წლის 13 ოქტომბერს, ქართულენოვანი ვიკიპედიის სტატიების რაოდენობამ 100 000-ს მიაღწია. ქართული ვიკიპედიის სიღრმე 35-ია, რაც საკმაოდ კარგი მაჩვენებელია. სტატიების ამჟამინდელი რაოდენობაა სპეციალური:Statistics.
ქართულენოვანი განყოფილება, ისევე, როგორც ვიკიპედიის სხვა განყოფილებები, მუშაობს რამდენიმე ასეული სერვერისგან შემდგარი სერვერული კლასტერისგან, რომლებიც საქართველოში არ მდებარეობს. დამატებით იხილეთ Hardware.
პროგრამული უზრუნველყოფისათვის გამოიყენება MediaWiki ძრავა. ვერსიისა და გამოყენების შესახებ ინფორმაცია იხილეთ აქ.
ისტორია
ვიკიპედიის ქართულენოვანი პროექტის შექმნის იდეა 2003 წელს ავთანდილ აბულაძეს გაუჩნდა, რომელიც 2002 წლიდან ესპერანტო ვიკიპედიაში მოღვაწეობდა. შემდგომში ქართული ვიკიპედიის შექმნაზე მუშაობდა პორტუგალიელი მომხმარებელი Malafaya. ზუსტად არ არის ცნობილი, თუ რა თარიღიდან ამოქმედდა ვიკიპედიის ქართულენოვანი განყოფილება, თუმცა ვიკიპედიის  გვერდის ცვლილებების ისტორიიდან ჩანს, რომ 2004 წლის დასაწყისში ქართული ვიკიპედია უკვე მოქმედებს; ამ წლის 25 თებერვალს ჰონგკონგელი მომხმარებლის Tomchiukc-ის  მიერ დაიწერა ქართული ვიკიპედიის პირველი სტატია — ედუარდ შევარდნაძე.
Malafaya, რომელიც ქართული ვიკიპედიის ერთ-ერთ დამაარსებლად მიიჩნევა, 2004 წლის 30 ოქტომბრიდან ჩაება უკვე ამოქმედებული პროექტის დამუშავებაში. ამავე დღიდან იგი და მომხმარებელი Sopho ქართული ვიკიპედიის პირველი ადმინისტრატორები ხდებიან. პროექტის შექმნის ინიციატორი ავთანდილ აბულაძე ქართულ ვიკიპედიაში მხოლოდ 2005 წლის თებერვალში გამოჩნდა, იმავე წლის აპრილიდან კი მესამე ადმინისტრატორი გახდა. სწორედ მას ეკუთვნის ქართულ ვიკიპედიაში შექმნილი პირველი ვრცელი ქართულენოვანი ენციკლოპედიური სტატიების დიდი ნაწილი, იყო ვიკიპედიის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური რედაქტორი გარდაცვალებამდე — 2005 წლის სექტემბრამდე.
ლოგო
2021 წლის იანვარში ქართულ ვიკიპედიაში განახლდა ლოგო. მანამდე გამოყენებული BPG Serif ჩანაცვლდა Noto Serif Georgian-ით. კენჭისყრის შედეგების მიხედვით ვარიანტმა A1 მიიღო ვიკიპედიის მომხმარებელთა 3 ხმა, A2-მა - 0 ხმა, A3-მა - 1 ხმა, B1-მა - 8 ხმა, B2-მა - 0 ხმა, C1-მა - 1 ხმა, ხოლო C2-მა - 0 ხმა. კენჭისყრის შედეგად შეირჩა ვარიანტი B2, რომლის ტექნიკურად გამართული ვერსია ქართული ვიკიპედიის განახლებული ლოგო გახდა 2021 წლის მარტიდან.
სტატიები
სტატიები ქმნის ქართული ვიკიპედიის გვერდების ძირითად და ყველაზე მოცულობით ბირთვს. ყველა დანარჩენი გვერდი ქართული ვიკიპედიისა ემსახურება სწორედ სტატიების სრულყოფას, გაფორმებას, ახალი სტატიების შექმნას და ა. შ. ვიკიპედიის სხვადასხვაენოვანი პროექტების სიდიდე სწორედ სტატიების რაოდენობით განისაზღვრება. ამჟამად ქართულ ვიკიპედიაში ზუსტად სპეციალური:Statistics სტატიაა დაწერილი.
ქართული ვიკიპედიის სტატიებზე ვრცელდება აგრეთვე ნეიტრალური თვალსაზრისის პრინციპი, რაც გულისხმობს მიუკერძოებლობასა და ობიექტურობას — სტატიაში მოყვანილი უნდა იყოს რედაქტორისთვის ცნობილი ყველა სადავო მოსაზრება და საკითხი არ უნდა იყოს გადაწყვეტილი რომელიმე მათგანის სასარგებლოდ. აღსანიშნავია, რომ ამ პრინციპის დარღვევა — სტატიის შინაარსის არაობიექტურობა და მიკერძოებულობა — ქართულ ვიკიპედიაში არ ითვლება სტატიის სწრაფი წაშლის წინაპირობად. მიკერძოებული ფრაგმენტების შემცველი სტსტიების შესავალში განთავსდება გაფრთხილება, რომელიც მკითხველებსა და რედაქტორებს ატყობინებს სტატიის ხარვეზს და სთავაზობს მათ, ეს ხარვეზი აღმოფხვრან განხილვის (დისკუსიის) გზით.
სტატიები აგებულია ერთი და იმავე პრინციპით. სტატია იწყება შესავლით (ზოგჯერ უწოდებენ პრეამბულასაც), რომელიც შეიცავს სტატიის ძირითადი საგნის მოკლე განმარტებასა და, მოკლე, ძირითად და შემაჯამებელ ინფორმაციას მის შესახებ. შესავალს მოსდევს თემატური სექციები და სხვადასხვა დონის ქვესექციები. როდესაც სტატია სამ ან მეტ თემატურ სექციას შეიცავს, სექციების სია, სარჩევის სახით, მოცემულია უშუალოდ შესავალი ნაწილის შემდეგ. ხშირ შემთხვევაში, მცირე სტატიებს, სექციები არ გააჩნია.
სტატიების ტექსტური ნაწილი ხშირად გაფორმებულია შესაბამისი ილუსტრაციებით, აგრეთვე ვიდეო და აუდიო მასალებით. ასეთი ფაილების ნაწილი საკუთრივ ქართული ვიკიპედიის საწყობში ინახება, უდიდესი ნაწილი კი ვიკისაწყობის მასალებია, რომელთა გამოყენებაც ვიკიმედიის სხვა პროექტებშიც (უცხოენოვან ვიკიპედიებში, დობილ პროექტებში) შესაძლებელია. ზოგჯერ, სტატიის ძირითადი ნაწილის შემდეგ, ერთ-ერთი ბოლო სექციაა „გალერეა“, რომელშიც ერთადაა მოცემული საილუსტრაციო მასალა.
სტატიის გაფორმებასა და ინფორმაციულად გამდიდრებაში მნიშვნელოვან ადგილს იკავებენ ინფორმაციული და სანავიგაციო დაფები (ე. წ. ინფოდაფები და ნავდაფები). ინფორმაციული დაფები, როგორც წესი, სტატიის დასაწყისშივე მარჯვენა მხარესაა განთავსებული და სტატიის ძირითადი საგნის მონაცემთა მოკლე შეჯამებას ახდენენ. ამგვარი დაფები ერთგვაროვანი სტატიებისათვის სტანდარტულია; მაგალითად, არსებობს ინფორმაციული დაფის სტანდარტული თარგები სახელმწიფოებისთვის, ბიოგრაფიული სტატიებისათვის და სხვ. სანავიგაციო დაფები ერთგვაროვანი სტატიების (მაგალითად, ევროპის ქვეყნების, რომელიმე მუსიკოსთან დაკავშირებული სტატიების ) ჩამონათვალს შეიცავს ბმულებით და, როგორც წესი, სტატიის ბოლოშია განთავსებული. სანავიგაციო დაფების მიზანია ვიკიპედიაში ნავიგაციის, სტატიების ადვილად მოძიების გამარტივება.
სტატიის ბოლო ნაწილი წყაროებისა და ლიტერატურის მითითებას ეთმობა. წყაროები და ლიტერატურა, ხშირად, რამდენიმე სექციაშია გადანაწილებული, რომელთა დასახელებებიც ქართულ ვიკიპედიაში სტანდარტულია: იხილეთ აგრეთვე, ლიტერატურა, რესურსები ინტერნეტში და სქოლიო. სექცია იხილეთ აგრეთვე მოიცავს იმ ქართულ ვიკიპედიაში არსებული იმ სტატიების ჩამონათვალს, რომელიც თემატურად წაკითხული სტატიის მსგავსია და მკითხველისთვის, შესაძლოა, საინტერესო იყოს. სექცია ლიტერატურა მოიცავს, როგორც წესი, სტატიის დასაწერად გამოყენებულ ბიბლიოგრაფიას (ბეჭდური, ელექტრონული გამოცემები), ზოგჯერ კი, აგრეთვე, თემატურად დაკავშირებულ რეკომენდებულ ლიტერატურასაც. რესურსები ინტერნეტში ვიკიპედიისაგან განსხვავებული ვებ-გვერდების ბმულების ჩამონათვალია, რომლებიც სტატიის საგნის შესახებ დამატებით ინფორმაციას იძლევა. ამავე სექციაშია მოცემული ბმულები ვიკიპედიის დობილი პროექტების შესაბამის გვერდებზე (ვიკისაწყობი, ვიკიციტატა, ვიქსიკონი და სხვ.). უკანასკნელი სექცია — სქოლიო — ცალკეული წინადადებების, აბზაცების შინაარსის ჭეშმარიტების დამადასტურებელ წყაროებს აჯამებს.
მთავარი გვერდი
მინიატიურა|300პქ|ქართული ვიკიპედიის მთავარი გვერდის პირველი ვერსია მთავარი გვერდი ეწოდება ქართული ვიკიპედიის საწყის გვერდს, რომელიც პირველად გამოჩნდება ქართული ვიკიპედიის საიტზე (ka.wikipedia.org) შესვლისას. მთავარ გვერდს რამდენიმე ფუნქცია აქვს. მოცემულია მცირე ინფორმაცია და ბმულები, რომლებიც ვიკიპედიის არსს, ქართული ვიკიპედიის სტატისტიკას და სხვ. შეეხება; გარდა ამისა, მკითხველებისათვის იგი წარმოადგენს ერთგვარ სანავიგაციო პორტალს, სადაც მოცემულია მნიშვნელოვანი ბმულები სასურველი სტატიის მოსაძიებლად. მკითხველის ვიკიპედიით დაინტერესებას ემსახურება ასევე მთავარ გვერდზე წარმოდგენილი საინფორმაციო ბლოკები — რჩეული სტატია, დღის სტატია, სიახლეები, ამ დღეს..., იცით თუ არა, რომ..., დღის სურათი.
მთავარ გვერდს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე რედაქტორთათვის იმდენად, რამდენადაც იგი შეიცავს მნიშვნელოვან ბმულებს გვერდებზე, რომლებიც სხვადასხვა პროექტების დამუშავებას ანდა საჯარო განხილვებს ეთმობა, მათ შორის აღსანიშნავია ვიკიპედიის ფორუმი.
ქართული ვიკიპედიის მთავარმა გვერდმა შექმნიდან დღემდე შვიდი ერთმანეთისაგან ძირეულად განსხვავებული დიზაინი გამოიცვალა. გარდა ამისა, თითოეულ დიზაინში პერიოდულად შედიოდა უმნიშვნელო შესწორებებიც. შინაარსობრივად, პირველი ორი ვერსია მხოლოდ მისალმებას, სანავიგაციო ბმულებსა და რჩეული სტატიის ბლოკს შეიცავდა. მესამე ვერსიიდან, 2006 წლის 19 ივლისიდან, მთავარ გვერდს დაემატა ახალი ბლოკები მთავარი სიახლეები (მოგვიანებით ეწოდა სიახლეები), ამ დღეს..., იცით თუ არა, რომ... და დღის ფოტოსურათი (მოგვიანებით დღის სურათი). მთავარი გვერდის ამგვარი შინაარსობრივი აგებულება დღემდე შენარჩუნებულია, საკუთრივ ბლოკების შინაარსი კი პერიოდულად ახლდება.
პორტალები
თემატური პორტალები ქართული ვიკიპედიის განსაკუთრებული გვერდებია, რომლებიც ერთი თემატიკის სტატიების მარტივად მოძიების მიზნით იქმნება. პორტალები ძირითადად მკითხველზეა ორიენტირებული, ნაკლებად — რედაქტორებისათვის. ერთ თემატიკაზე მომუშავე რედაქტორების სამუშაოს გასამარტივებლად უფრო მეტად პროექტების გვერდები გამოიყენება. პორტალებზე, ნავიგაციის გამარტივების მიზნით, ხშირად თავმოყრილია მოცემული თემატიკის ყველაზე მნიშვნელოვანი სტატიები ანდა სტატიათა კატეგორიები. პორტალთა აგებულება მსგავსია ქართული ვიკიპედიის მთავარი გვერდისა: მათ დიდ ნაწილს აქვს მთავარი გვერდის მსგავსი სპეციალური ბლოკები — რჩეული სტატია, იცით თუ არა, რომ, რჩეული ფოტო და ა. შ. პორტალის აგებულებაში გარკვეული მნიშვნელობა ენიჭება მის მხატვრულ გაფორმებასაც.
ქართულ ვიკიპედიაში პორტალთა ფუნქციები და დიზაინი რამდენიმეჯერ გახდა განხილვის საგანი. რამდენიმე პორტალის დიზაინის შექმნის შემდეგ გამოითქვა მოსაზრებები, რომ ქართულ ვიკიპედიაში პორტალთა ფუნქციები არასწორად იქნა გაგებული და ქართული პორტალები ვერ ასრულებდნენ თავიანთ მთავარ დანიშნულებას — მკითხველისთვის სტატიების ძიების გამარტივებას. ზოგიერთი მომხმარებლის უკმაყოფილება გამოიწვია იმ ფაქტმა, რომ ქართული ვიკიპედიის პორტალებში ზედმეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა დიზაინს, გაფორმებას და ნაკლებად იყო აქცენტირებული პორტალთა ის ნაწილები, რომლებიც უშუალოდ სანავიგაციოდ იყო განკუთვნილი.