cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მარიკოპა
პი-პოშ
გადაადგილებისას კოორდინაციას მარტივად აკეთებდნენ, რადგან მათ შეეძლოთ ვარსკვლავებზე დაკვირვებით დროის ზუსტად გამოცნობა. ისინი მიდიოდნენ სამხრეთის მიმართულებით. გადაადგილება რთული იყო, რადგან უამრავი მოხუცი და ბავშვი მიჰყავდათ თან. ისინი გადაადგილების დროს რამდენიმე ხანი ცხოვრობდნენ მდინარე გილის ნაპირებზე. ხოლო შემდეგ, საბოლოო დანიშნულების წერტილს, მდინარეს მაჰოუკის მთებთან ახლოს.
ახალი ადგილის დასაზვერად და უფრო კარგი ადგილის შესარჩევად ბელადმა გაგზავნა სკაუტები, რომლებსაც ევალებოდათ ტერიტორიის შესწავლა, მოსავლისთვის ხელსაყრელი ადგილების მიგნება. სკაუტები გაგზავნეს 3 მიმართულებით, აღმოსავლეთით, ჩრდილოეთით და სამხრეთით და სწორედ დასავლეთიდან შეექმნათ შემდეგ პრობლემები. დაბრუნებულმა სკაუტებმა მოყვეს თავიანთი ისტორიები და საბოლოოდ გადაწყვიტეს რომ საუკეთესო ადგილი მოსავლის დასათესად და საცხოვრებლად იყო აღმოსავლეთით.
მეზობლებთან ურთიერთობა და ცხოვრების წესი
მარიკოპას ხალხების მითოლოგიური, ცერემონიული და რელიგიური კონცეფცია, მიუხედავად იმისა, რომ იუმადანაა წარმოშობით, ზეგავლენას განიცდის, პიმას ხალხების შეხედულებებისა, რაც მათი მეზობლობითაა გამოწვეული. მათი მორალიც, რომელიც ზედმეტაც მკაცრი წესებით გამოირჩევა, შორსაა იუმას ხალხების მორალისაგან რომელიც შედარებით მსუბუქია, და მეტად ემსგავსება პიმას ხალხებისას. საცხოვრებელ სახლებად ზამთარში მარიკოპას ხალხები იყენებენ ბეწვით დაფარულ მართკუთხედის ფორმის კარავების მსგავსს ნაგებობებს. მარიკოპას კულტურაში ასევე გავრცელებულია სხვა ტიპის ნაგებობებიც, მაგალითად იგივე მასალებისაგან გაკეთებული ოვალური სახლები, ასევე იგივე მეთოდით აკეთებდნენ ამ კულტურაში ბეღელებსაც. ამ კონსტრუქციების მშენებლობის ტექნიკა და „დიზაინიც“ ასევე პიმას ხალხისგანაა აღებული. ამას გარდა პიმას ხალხისაგანაა აღებული კალათისმკეთებლობაც, თუმცა ეს უკანასკნელი უფრო დახვეწილი და განვითარებულია მარიკოპას ხალხში, თუმცა იყენებს თითქმის იგივე ტექნიკას, ფორმებს და მასალას. მარიკოპაში მეთიხეობის კულტურაც წინ წასულია, ისინი იყენებენ მოზრდილი ზომის თიხის ჭურჭლებს სახლში წყლის მარაგის მდინარეებიდან მოსაზიდად და შესანახად, ხოლო მცირე ზომის ჭურჭლებს წყლის თავზე დადებით წასაღებად, მათთან ასევე ვხვდებით საჭმლების დამზადებისთვის განკუთვნილ განსხვავებული ზომების თიხის ჭურჭლებსაც. თიხის დამზადების პროცესს მარიკოპას კულტურაში რიტუალური დატვირთვა აქვს და საკმაოდ მნიშვნელოვან მოვლენად ითვლება, თიხას ქალები ამზადებენ ხის ნიჩაბისა და გრდემლის გამოყენებით. მარიკოპას ხალხებმა ასევე პიმას კულტურისაგან აითვისეს ბამბის ქსოვაც. ეს უკანასკნელი არიზონას მიწებზე საკმაოდ უხვად მოიპოვება. მარიკოპას ხალხების ტანისამოსიც სწორედ ამ მასალისგანაა გაკეთებული. ქალები ძირითადად მისგან გაკეთებული ტანისამოსით მთლიანად იმოსავენ ტანს, რაც შეეხება კაცებს ისინი მხოლოდ ტანის ქვედა ნაწილს იმოსავენ და ზედა ნაწილს კი სხვადასხვა მატერიისგან დამზადებული საღებავებით იღებავენ.
სოციალური მოწყობა
მარიკოპას ხალხის სოციალური მოწყობის ტრადიციებიდან, დღეს დღეობით ცოტაღაა შემორჩენილი თუმცა მაინც აშკარაა, რომ ის მოჰავეს ხალხების ანალოგიურია. როგორც მოჰავეს კულტურაში მარიკოპაშიც ხალხი სამეზობლო ტომებად იყოფა, ერთ სამეზობლოს საერთო ენა გააჩნია მიუხედავად იმისა, რომ შეიძლება მასში სხვადასხვა ეთნიკური წარმომავლობის ადამიანი ცხოვრობდეს, ასევე მოჰავეს კულტურის მსგავსად მარიკოპას ხალხებშიც ქორწილი არ ტარდება დიდი ცერემონიითა და ზარზეიმით, ასევე აქ ვერ ვხვდებით მშობლების ნებართვის ჩამორთმევის ტრადიციას ქორწილზე, თუკი ისინი სიძეს არ უარყოფენ თავისთავად ითვლება რომ ის მიღებულია. როგორც სხვა ბევრ კულტურაში, აქაც ეგზოგამია ანუ მონათესავე ოჯახების წარმომადგენლებს შორის ქორწილი აკრძალულია, თუმცა მიუხედავად ამისა მარიკოპას ხალხები ხშირად არღვევდნენ და არღვევენ ამ წესს და ქორწინდებიან მონათესავე ოჯახების წარმომადგენლებზე. ასევე მარიკოპას კულტურაში ვხვდებით განქორწინების ფენომენსაც, ამ შემთხვევაშიც ოჯახი არ იღებს მონაწილეობას განქორწინებაში.
დაკრძალვის ცერემონია
იუმას სხვა ტომების მსგავსად, მარიკოპას ხალხებიც გარდაცვლილს წვავენ. თუკი გარდაცვლილი მნიშვნელოვანი ფიგურაა ტომში, კრემაციის მომდევნო რამდენიმე დღე მისი დატირებისა და გლოვის დღედაა გამოცხადებული. სამგლოვიარო კოცონზე გარდაცვლილის მონათესავე ოჯახებიდან თითო ადამიანი თავის საკუთარ ტანსაცმელს აგდებს. თავდაპირველად კოცონის გარშემო ტირილითა და ყვირილით მარშირებენ ტომის მამაკაცები, ხოლო მოგვიანებით ქალები თავზე დიდი მარცვლით გავსებული კალათებით. ქალები სამ წრეს ურტყამენ გარდაცვლილს და შემდეგ სამგლოვიარო კოცონში მარცვლებს ყრიან. ცეცხლი იმატებს და მის ჩაქრობამდე ტომის არცერთი წევრი არ ტოვებს ცერემონიას. ამ ტრადიციას ნიმიქი ეწოდება.
სამედიცინო პრაქტიკა
ისევე როგორც იუმადან წამოსულ სხვა კულტურებში, მარიკოპას ხალხებშიც ტომის მნიშვნელოვან ფიგურებად ითვლებიან ე.წ „ექიმები“ რომლებიც, როგორც იქაურ წარმოდგენებშია გავრცელებული წმინდა ნიჭს ფლობენ, რომელიც მათი აზრით სიზმრებისაგან მიიღეს, რომ განკურნონ დაავადებები. განკურნების ცერემონია საკმაოდ პრიმიტიულია, ექიმს ცალ ხელში არწივის ორი ტყავი უჭირავს, მეორეში გოგრისაგან დამზადებული ჟღარუნა. ექიმი ტყავებს პაციენტის თავთან და ფეხებთან აქნევს რათა ბოროტი ძალები გამოდევნოს სხეულიდან, რადგან მარიკოპას ხალხებს სჯერათ, რომ დაავადება ადამიანის არა რაღაც ნაწილს, არამედ მთლიან სხეულს ედება. რიტუალის შესრულებისას ექიმი თან მღერის და თან უსტვენს. პარალელურად, ინტერვალებში სიზმრებისაგან გაგონილ ამბავს ყვება რომლებიდანაც განკურნების ნიჭი მიეცა. სიმღერისა და სტვენის ცერემონია ერთ ღამეს გრძელდება ხოლო მთლიანად განკურნების რიტუალი ძირითადად ოთხი ღამე, თუმცა თუ პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდება ან გამოკეთდება შესაბამისად შესაძლებელია მეტი ან ნაკლები ხანიც გაგრძელდეს. მარიკოპას კულტურაში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება სიზმრებს, ეს ჩვეულება მოჰავეს ხალხებისგანაა აღებული. მათთვის სიზმრები იმდენად მნიშვნელოვანია რომ როდესაც ტომელები ერთმანეთს ბედნიერებას უსურვებენ ამბობენ „ბედნიერი სიზმრები“.
წარმოდგენა სამყაროს შექმნაზე
მარიკოპას ხალხში გავრცელებულია სამყაროს წარმოშობის მითი რომლის მიხედვითაც მიწა იყო ყველაფრის დედა ხოლო ცა ყველაფრის მამა. მათ ჰყავდათ ორი შვილი თოშიპა და კოკომატი. კოკომატის ცრემლებისაგან თავდაპირველად დედამიწა დაიფარა წყლით, ხოლო მოგვიანებით მისი თმისაგან გაჩნდა ხმელეთი. ამის შემდეგ, მათი ერთიანი ძალისხმევით წარმოიშვნენ ადამიანები. მოგივანებით კოკომათი გარდაიცვალა თუმცა ადამიანებს მიცა გონება, შემდეგ კი თოშიპამ მათ ასწავლა იარაღების გამოყენება და ბოლოს ისიც გარდაიცვალა.
დემოგრაფია
მინი| მარიკოპელი 1700 წლისთვის მარიკოფელთა რაოდენობა 3000-ს აჭარბებდა, თუმცა ამავე საუკუნის შუა წლებისთვის მათი რაოდენობა 700-მდე დაეცა. 1910 წლის აღწერით დადგინდა, რომ მდინარე ჰილას მახლობლად 386 მარიკოფელი ცხოვრობდა, თუმცა 1977 წლის აღწერით დადგინდა, რომ მათი რიცხვი გაიზარდა და მიაღწია 607 ინდივიდს. 1990 წლის ამერიკის ნაციონალური აღწერით გაირკვა, რომ მარიკოფას ტომის წარმომადგენელთა რიცხვმა სრულიად ამერიკაში 744-ს მიაღწია, რომელთაგან 710 ინდივიდი მდინარე ჰილას მახლობლად, ტომის ისტორიულ ტერიტორიაზე ცხოვრობდა. 1997 წლის გამოკვლევებით კი გახდა ცნობილი, რომ მარიკოფელთა რიცხვი 400-ს შეადგენდა, რომელთაგან მხოლოდ 160-მა ინდივიდმა შეინარჩუნა ადგილობრივი ენა. 2000 წლის აღწერით 7295 იუმას (ინდიელი ამერიკელები, რომლებიც არიზონას შტატში ცხოვრობენ) შორის 255 მარიკოფელი იყო, ხოლო 2010 წლის აღწერით 7727 იუმას შორის - 270. ასევე 2010 წლის აღწერით, მარიკოპას კულტურის ხალხების რაოდენობა 43 482-ს შეადგენს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე მარიკოპას ხალხების ტერიტორიაზე 526 ადამიანია ერთ კვადრატულ კილომეტრზე. მათი სამოსახლო ნაგებობები 14 359 ს შეადგენს. მარიკოპას მოსახლეობის 70%-ს თეთრკანიანები წარმოადგენენ 9%-ს შავკანიანები, დარჩენილი კი ძირითადად აზიიდან წამოსული ხალხებს ეკუთვნით. ტომის ყველაზე დიდ ნაწილს - 32% დღეს - დღეობით 18 წლამდელი ადამიანები შეადგენენ. ხოლო ყველაზე მცირე ასაკობრივი ჯგუფი - 6%, 65 წელს გადაცილებული ადამიანები არიან.
ლინგვისტიკა
მარიკოფას ენა კლასიფიცირებულია იუმას ენობრივ ჯგუფში. მარიკოფას ენას რამდენიმე მონათესავე ენა ჰყავს, მაგალითად ქეჩინ (Quechan) და მოჰავი (Mohave) ენები.
ისტორია და კულტურული კავშირი
ადგილობრივი ტრადიიცით და კარგად შესწავლილი ფაქტებით ირკვევა, რომ მარიკოფას ტომი არის მიგრირებული მდინარე ჰილასთან კოლორადოდან. ტომის პირველი წარმომადგენელი იყო პი-პოშის ლიდერი, რომელმაც 1825 წლისთვის დაასახლა თავისი ხალხი ესტრელას მთათა სისტემის სამხრეთ მხარეში. ანალოგიურად მოიქცა ჰალჩიდემას ლიდერი, რომელიც მიხვდა, რომ პი-პოშის დახმარების გარეშე ქეჩინთა და მოჰავითა შემოტევებს ვერ გაუმკლავდებოდა. კოუნას და ჰალთიკვამას ტომები მათ 1838 წლისთვის შეუერთდნენ. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა აღნიშნული ტერიტორიები დაიკავა 1850 წელს, რის შედეგადაც მარიკოფას ტომი მდინარე ჰილას მახლობლად დასახლდა 1859 წელს. მოგვიანებით, 1879 წელს მათ შეურთდათ სალთ რივერში მცხოვრები ამერიკელი ინდიელები.
დასახლებები
როგორც წესი, მარიკოფელები ცხოვრობდნენ სოფლებში, რომლებიც შედგებოდა რამდენიმე სახლისგან სადაც ახლო ნათესავები ცხოვრობდნენ. აღსანიშნავია, რომ როდესაც სახლის მეპატრონე კვდებოდა, სახლს წვავდნენ და ამიტომაც სოფელი მოძრავი იყო, რადგან ახალი სახლების აშენება მუდმივ საჭიროებას წარმოადგენდა. მარიკოფელთა ტრადიციული „მიწის სახლებს“ ჰქონდათ მობრტყელებული გუმბათი, რომლებსაც იჭერდა მართკუთხა ჩარჩო, რომელიცთვის მხრივ 4 ბოძს ეყრდნობოდა. სახურავი და კედლები შეფუთული იყო ქვიშიანი მიწით. რაც შეეხება სხვა არქიტექტურულ ნიმუშებს, მარიკოფელებს ასევე აშენებული ჰქონდათ მიწისქვეშა ბეღელები და სარიტუალო ქოხები. შემდგომ ხანებში მათ უკვე დაიწყეს სხვა ნაგებობების აშენებაც, მაგალითად მათ ააგეს დიდი შესაკრები სახლები (სადაც კრებები იმართებოდა), სავარჯიშო შენობები და ასევე თავშესაფრები, სადაც ქალებს მშობიარობის და პირველი მენსტრუაციული პერიოდის დროს ათავსებდნენ.
საარსებო საშუალება
მარიკოფელები როგორ წესი თავს ირჩენდნენ ნადირობითა და შემგროვებლობით, თუმცა მათთან ასევე განვითარებული იყო მეურნეობა და შესაბამისად ისინი მიწათმოქმედებასაც მისდევდნენ. 1980 წლისთვის მარიკოფელთა შემოსავლის ძირითად წყაროს წარმოადგნდა მიწების ლიზინგით გადაცემა და ბიზნეს წილების ფლობა. აღსანიშნავია, რომ ამ დროისთვის ისინი ჯერ კიდევ აგრძელებდნენ მიწათმოქმედებას და მოჰყავდათ სიმინდი, ლობიო, გოგრა და ბამბა. აგრძელებდნენ შემგროვებლობასაც და აგროვებდნენ თხილს და ცირცელს. ასევე აქტიურად თევზაობდნენ და ნადირობდნენ კურდღლებზე.
ინდუსტრიული შემოქმედება
მარიკოფელები საკმაოდ კარგად ფლობდნენ სხვადასხვა ხელობას. მაგალითად, ისინი ამზადებდნენ თიხის ჭურჭელს, კალათებს და აქტიურად მუშაობდნენ ხისა და ქვისგან იარაღებისა და ჭურჭლის დასამზადებლად.
ვაჭრობა
მარიკოფელები ხშირად ვაჭრობდნენ თავიანთ ტომში და მეზობელ ტომებში სხვადასხვა ნივთებით. ასევე აქტიური იყო ცხენებით ვაჭრობა.
შრომის გადანაწილება
კაცები და ქალები მარიკოფას ტომში თანაბრად შრომობდნენ. ქალები ძირითადად მარცვლეულობას აგროვებდნენ, მაშინ როცა კაცები იქვე ნადირობდნენ ან თევზაობდნენ და მუდამ მზად იყვნენ საჭიროების შემთხვევაში ქალები დაეცვათ კონკურენტი ტომის ჯარისკაცების თავდასხმებისგან. რაც შეეხება თიხაზე მუშაობას, ცნობილია, რომ ორივე სქესის წარმომადგენლები ამ საქმეს თანაბრად ინაწილებდნენ.
მიწის მფლობელობა
როგორც წესი, როდესაც მარიკოფელთა რომელიმე ჯგუფი რომელიმე ტერიტორიას დაიკავდებდა, იგულისხმებოდა, რომ აღნიშნული ტერიტორია და მის მახლობლად მდებარე მიწები ამ ჯგუფს ეკუთვნოდა და შეეძლო გამოეყენებინა სანადიროდ და მოსავლის მისაღებად.
მონათესავე ჯგუფები და მემკვიდრეობა
მემკვიდრეობა გადადიოდა ვაჟებზე, თუმცა ქალიშვილები ძალიან მნიშვნელოვანი იყვნენ მშობლებისთვის, რადგან მათი მეშვეობით შეიძლებოდა ნათესაური კავშირის დამყარება სასურველ ოჯახებთან.
პოლიტიკური მოწყობა
ჯგუფის ხელმძღვანელი იყო საკმაოდ პატივსაცემი პიროვნება, რომელიც დიდი გამოცდილებით გამოირჩეოდა. მის მოვალეობაში შედიოდა თავდაცვითი გეგმების შემუშავება და გარკვეული ზომების მიღება, რათა მეზობელი ტომებისგან თავი დაცულად ეგრძნოთ. ასევე ის ასრულებდა ე.წ. მეთვალყურის როლს და ამოწმებდა მუშებს, თუ რამდენად კეთილსინდისიერად და თავგანწირვით შრომობდნენ ჯგუფის გაძლიერებისთვის. ასევე ჯგუფის ხელმძღვანელებს გამოჰქონდათ სამედიატორო გადაწყვეტილებები. აღსანიშნავია, რომ მეთაურის თანამდებობა ხშირად იყო მემკვიდრეობითი, ანუ გადაეცემოდა თაობიდან თაობას (მხოლოდ ვაჟებს, მატრიარქატი არ იყო მიღებული). დღესდღეობით მათი ხელმძღვანელობა შედგება 17 კაციანი საბჭოსგან, რაც არის მათთვის კონსტიტუციით მინიჭებული უფლება (ინდიელთა რეორგანიზაციის აქტი, მიღებული 1934 წელს).
კონფლიქტი
ცნობილია, რომ აღნიშნულ ამერიკელ ინდიელებს შორის საკმაოდ ხშირად მიმდინარეობდა საომარი მოქმედებები. ეს გამოწვეული იყო სადავო ტერიტორიების არსებობით. ცხადია, რომ დიდი ტერიტორიების ფლობა პირდაპირ ნიშნავდა დიდი რაოდენობით საკვების ქონას, რასაც, რა თქმა უნდა, მათთვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა. ცნობილია, რომ ყოველგვარი საომარი მოქმედებები დამთავრდა და მშვიდობამ დაისადგურა მაშინ, როდესაც ამერიკის შეერთებული შტატების არმიამ დაიკავა აღნიშნული ტერიტორიები და აშშ-ს მთავრობის დიდი ძალისხმევის შედეგად შესაძლებელი გახდა ყოველგვარი ბრძოლების შეწყვეტა. აღსანიშნავია, რომ მას მერე მარიკოფელებს თავიანთ ისტორიულ მტრებთან - მეჩინთა და მოჰავეთა ტომებთან არცერთი კონფლიქტი აღარ მოსვლიათ.
რელიგია
მარიკოფელებს სწამდათ, რომ არსებობდა უამრავი სახეობის სული, რომლებიც საკუთარ თავს ადამიანთა სიზმრებში წარმოაჩენდნენ და ასე ეცნობოდნენ და ეხმარეობდნენ მათ. საინტერესოა მარიკოფელთა გამოთქმა: „ნებისმიერ ადამიანს, რომელიც არის წარმატებული, როდესმე დასიზმრებია“. მათ სწამდათ, რომ ნებისმიერი უნარი მოდიოდა ამ სულებიდან და სწორედ მათ მიაწერდნენ ადამიანთა ისეთ შესაძლებლობებს, როგორიცაა, მაგალითად, მკურნალობის უნარი, ჯადოქრობა, წინასწარმეტყველება, რიტუალური სიმღერების შესრულება და დაორსულება. რაც შეეხება მარიკოფელთა რელიგიურ ფიგურებს, ისინი განსაკუთრებული პატივისცემით სარგებლობდნენ, თუმცა რელიგიასთან დაკავშირებული პირების საქმეები საკმაოდ მრავალფეროვანი იყო. ნაწილი ჯადოქრები იყვნენ, ნაწილი ექიმები, ნაწილი თიხის ჭურჭლის დამმზადებლები. ასევე მნიშვნელოვანი ფიგურები იყვნენ რელიგიური რიტუალის შემსრულებლები და დასაფლავების დროს ლოცვის წამკითხველები.
ცერემონიები
ძალიან საინტერესოა ერთ-ერთი ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც ნებისმიერი ქალის პირველი მენსტრუალური პერიოდის დადგომისას მთელი ჯგუფი აწყობდა ცეკვებს. ასევე აღნიშნულ ქალს სახეს უხატავდნენ. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთ ოჯახში ეს ტრადიცია 1970 წლამდეც კი გრძელდებოდა.
ხელოვნება
მარიკოფელები ძირითადად სამხატვრო ნიჭს თიხის ჭურჭელზე, კალათებზე, ხის ავეჯზე და ქვის იარაღებზე გამოხატავდნენ. მარიკოფელები ასევე გამოირჩეოდნენ საინტერესო ისტორიების შემთხზველებითა და მომღერლებით. როგორც უკვე ვთქვით, თითოეული ხელოვანი აცხადებდა, რომ მათ ეს ნიჭი სიზმარში ჩაესახათ. ისინი, რ ოგორც ნებისმიერი სხვა მარიკოფელი, პირდაპირ უკავშირებდნენ ნიჭს და წარმატებას, ისევე როგორც ხელოვნებას რელიგიასთან.
სიცოცხლე სიკვდილის შემდეგ
სიკდვილის შემდეგ გარდაცვლილს მის ნივთებთან ერთად (თუ იყო ოჯახის უფროსი, სახლთან ერთადაც) წვავდნენ. ასევე აუცილებლად კლავდნენმის ცხენს, რადგან სჯეროდათ, რომ ის მას გარდაცვლილთა ქვეყანაში მიიყვანდა.
ექსპედიცია
ჰენრი დობინსი (Henry F. Dobyns) და მისი კოლეგები (პაულ და გრეტა ეზელები) შეისწავლიდნენ ამერიკულ ტომებს მდინარე კოლორადოს ქვედა ნაპირებზე. 1963 წელს გაზეთ ეთნოჰისტორიში (Ethnohistory) ჰენრი დობინსმა გამოაქვეყნა, რომ ხალჩადომას (Halchidhoma) კულტურამ, რომელიც იყო იამენური ტომი და მდებარეობდა სწორედ ამ ნაპირებზე, შეწყვიტა არსებობა. თუმცა შემდგომში ჩატარდა კვლევები ისევ დობინსის ხელმძღვანელობით უკვე 1973 წელს, რომელიც შეისწავლიდა ისევ ამ კულტურას. შედეგებმა აჩვენეს, რომ ეს ხალხი კვლავ განაგრძობდა არსებობას, მაგრამ უკვე შეცვლილი მდებარეობით, სოლთ რივერის დაბლობებზე არიზონაში.
ხალჩადომას ან მარიკოფას, როგორც ახლა ინდიელები ეძახიან მათ, ხალხი ცხოვრობს ლეჰში სოლთ რივერის ინდიელთა რეზერვაციაში 10 მილის დაშორებით ქალაქ ფენიქსიდან, არიზონა. ასევე ნაწილი ხალხისა, რომელიც თავის თავს უწოდებს მარიკოფელებს ცხოვრობს მდინარე გილას ინდიელთა რეზერვაციაში ფენიქსიდან სამხრეთ-დასავლეთით 5 მილის დაშორებით. მათ მიერ დაკავებული ტერიტორია ცნობილია, როგორც მარიკოფთა კოლონია, მდებარეობს მეშვიდე რეზერვაციის დასავლეთ უბანში.
დობინსი, პაულ და გრეტა ეზელსები ეძებდნენ ისტორიულ კვალს მარიკოფთა ხალხისა. მათ ძიება დაიწყეს მდინარე კოლორადოს ნაპირებიდან და ჩავიდნენ მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილამდე. საბოლოოდ მივიდნენ გილასა და სალთი მდინარეების ნაპირებამდე, რომლებიც სხვა ჯგუფებმაც მოინახულეს. აქ კვლევარებმა ნახეს მარიკოფთა კვალი სხვა ტომებთან ერთად, მათ შორის იყო კუჰანას (Kohuana) ტომი. მარიკოფელთა საერთო ინფორმაციით ხალჩადომას ხალხი ამ ტერიტორიაზე მოვიდა მექსიკიდან, თუმცა როდესაც დასახლება გადაწყიტეს, მათ აირჩიეს სხვებისგან დამოუკიდებელი ადგილი გილასა და სალთის მდინარეებს შორის. ეს ხალხი დაინტერესდა ადგილი, რომელსაც უწოდებდნენ ლეჰს და ამის შემდგე სახლობენ იქ დღემდე. ზეპირი გადმოცემების მიხედვით მიმდებარე ტერიტორია უკვე ათვისებული იყო მარიკოფელების მიერ. ლეჰის ნაწილი ყველაზე ნაკლებად დასახლებული უნდა ყოფილიყო.
თუმცა აქ მცხოვრებ ხალხთან მიმართებაში არის ერთი დიდი პრობლემა. ყველა ჯგუფი, რომლებიც ამ ნაპირებზე დასახლდა კოლორადოს მდინარის ხეობიდან აღწერილია, როგორც მარიკოფთა კულტურა, თუმცა ზოგჯერ ისინი სხვა კულტურებს მიეკუთვნებიან, როგორიცაა ბურეოუთა კულტურა. ამ ტერიტორიებზე არსებული ხალხის უმეტესობა თავის თავს უწოდებს მარიკოფელს. ასევე პაულ ეზელი, რომელიც დობინსთან ერთად შეისწავლიდა ამ ტერიტორიებსა და კულტურებს, ეჭვობდა, რომ იყო კიდევ ხალხი ლეჰის ახლოს, რომლებიც საკუთარ თავს ხალჩადომას კულტურას მიაკუთვნებდნენ, თუმცა ამის გადამოწმების შანსი არ მიეცა. მარიკოფელები თავს გამოყოფენ სხვა ხალხებისგან, საკუთარ თავს აღნიშნავენ სიტყვით პიპა (pipa), რომელიც გამოითქმის, როგორც პიი პოშ და დაწერილია კოლონიის ცენტრის ნიშანზე. ამ ტერიტორიაზე არსებული ენები ძირითადად ერთმანეთისგან განსხვავებულია თუმცა ორმხრივად გასაგები.
დობინსმა და მისმა ჯგუფმა თავდაპირველად ხალჩადომას ტომს მიაწერა გადაშენება, მაგრამ თუ რომელიმე კულტურას ამ ტერიტორიიდან მიეკუთვნებოდა გამქრალი საზოგადოების სახელი იყო კუჰანას ხალხი. როგორც დადგინდა, მათი ენა იყო განსხვავებული და კარგად ვერ თანხმდებოდა მარიკოფას ენასთან, თუმცა ამ ენაზე მოლაპარაკე ხალხი შეერია მარიკოფელებს, რის შედეგადაც საბოლოოდ გაქრა ის. ბევრ მარიკოფელს ახსოვს ბებიები და ბაბუები, რომლებიც კუჰანას ენაზე ლაპარაკობდნენ. ყოველი ეს ადამიანი 70 წელს გადაცილებულია და საკუთარ თავს უწოდებს მარიკოფელებს და არა კუჰანელებს, თუმცა მათი წინაპრები ნამდვილად კუჰანელთა ტომის წევრები იყვნენ. საწინააღმდეგოდ სხვა ხალხები ამ ტერიტორიაზე კვლავ ინარჩუნებენ საკუთარ იდენტობას, არ ერევიან მარიკოფას კულტურას და კვლავ საუბრობენ საკუთარ ენებზე, თუმცა ამ ენებსა და მარიკოფელთა ენას შორის საერთო ბევრია და ორივეს კარგად ესმით ერთმანეთის.
ხშირია მარიკოფელებსა და სხვა ხალხებს შორის ქორწინება, თუმცა ამ კავშირში მონაწილე პირები უმეტეს შემთხვევაში ინარჩუნებენ საკუთრ წარმომავლობასა და კულტურას. ერთი ასეთი მაგალითია მარიკოფელი ქალი, რომელიც გათხოვდა სხვა კულტურის ოჯახში, ლეჰში. მან შეინარჩუნა საკუთარი ინდივიდუალიზმი, როგორც მარიკოფელმა, თუმცა მისი შვილები ქმრის კულტურის ნაწილების გზას გაჰყვნენ და მისი წარმომადგენლები გახდნენ. არის ასევე მაგალითი, რომ ქალი გათხოვდა მარიკოფთა ოჯახში. მან შეინარჩუნა საკუთარი კულტურისთვის დამახასიათებელი ნიშნები, მაგრამ მისმა შვილებმა მიიღეს მარიკოფული კულტურა, თუმცა მათ გრამატიკული წესების ნაწილი დედის კულტურისთვის დამახასიათებელი ენიდან აქვთ აღებული.
1914-1921 წლებში მიმდინარე პროცესის დროს იყო შემთხვევები, როდესაც სხვა ტომის წევრები მიდიოდნენ მარიკოფთა საზოგადოებისთვის განკუთვნილ ტერიტორიებზე. ეს გამოწვეული იყო უკვე აღნიშნული ქორწინებებით და ზოგჯერ უბრალოდ იმის გამო, რომ სხვა უფრო პატარა ტომის წევრებმა მარიკოფელებთან ერთად დაიწყეს ცხოვრება. თუმცა ეს შემთხვევები ძალიან ცოტა უნდა ყოფილიყო.
საბოლოო ფაქტორი, რის გამოც ხშირია ამ კულტურებს შორის ასეთი შეცდომების დაშვება გამოწვეულია ოჯახების სახელებით. როდესაც მარიკოფელი და ხალჩადომელი ბავშვები პირველად მივიდნენ სახელმწიფო სკოლაში, მათ სჭირდებოდათ სახელები. ევროპიდან ჩამოსულმე ხალხმა მათ ხელოვნურად მისცეს ინგლისური სახელები, რათა ეს პრობლემა გადაეჭრათ. დარქმეული სახელები შეიცავდა დარქმეულ სახელს, ოჯახის სახლესა და რამდენიმე მნიშვნელოვან დეტალს პიროვნების კულტურიდან და დაკავშირებული იყო ნათესავობასთან. თუმცა ამ სისტემის დეტალები უცხო იყო მარიკოფთა და სხვა კულტურების ხალხებისთვის. მოხდა ისე, რომ ლეჰისა და მარიკოფთა კულტურებში შეიქმნა ერთი და იმავე სახელის მატარებელი რამდენიმე ოჯახი. მართალია არსებობდა ისეთი ოჯახებიც, რომელთა სახელი არ გვხვდებოდა სხვაგან, თუმცა მათი რიცხვი არც თუ ისე დიდი იყო. საბოლოოდ, უმეტეს შემთხვევებში თუ პიროვნებამ არ იცოდა ზუსტად საკუთარი წარმომავლობა, გვარის მიხედვით ძნელი იყო დადგენა ის მარიკოფთა საზოგადოებას მიეკუთვნებოდა თუ რომელიმე სხვას.
ერთი განმასხვავებელი ნიშანი, რომელიც დობინსმა და ელიზმა შენიშნეს მარიკოფთა კულტურაში იყო მათი მონაწილეობა სოციალურ სისტემებში. ეს მონაწილეობა მაინც არის თანამედროვე ხალჩადომას კულტურისთვის დამახასიათებელი და არ გვხვდებოდა უფრო ადრეულ წლებში, მას უწოდებენ მონაწილეობას იუმას ქსელში (Yuman network). იუმის ქსელი ჩამოყალიბდა ევროპელების ჩამოსვლის შემდეგ. ეს ქსელი, როგორც ვთქვით, მოიცავს მარიკოფთა კულტურას, თუმცა აგრეთვე სხვა კოლორადოს მდინარის კულტურებსაც. მაგრამ არ მოიცავს პაისა (Pais) და იავაპაისს (Yavapais) საზოგადოებებს ჩრდილოეთ არიზონიდან.
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი განსხვავება აღნიშნეს მკვლევარებმა, დობინსმა და ელიზემბა. ეს იყო ხალჩიდომას ხალხის ავტონომიურობა. მათ თქვეს, რომ მართალია ამ კულტურის დიდი ნაწილი კოლორადოს მდინარესთან განადგურდა, თუმცა ისინი გადავიდნენ რეზერვაციებში. ინდოელთა თავშესაფრებში ხშირად იკარგება გარკვეული კულტურის დამახასიათებელი ნიშნები, რადგან ხშირია სხვა კულტურების არსებობაც და მათთან შერევა. თუმცა ისიც აღსანიშნავია, რომ კულტურის გაქრობა და სხვა კულტურასთან შერევა ზუსტად ერთი და იგივე ცნებები არ არის. თუმცა მარიკოფთა კულტურამ ყველაფერ ამას უმეტესწილად გაუძლო და შეინარჩუნა საკუთარი კულტურისთვის დამახასიათებელი ნიშნების უმეტესობა. ეს გამოიწვია რამდენიმე ფაქტორმა. პირველი, ლეჰის ტერიტორიის ინდიელთა რეზერვაცია ერთ-ერთი ყველაზე გამოყოფილი ტერიტორიაა, და ძირითადად მხოლოდ მარიკოფთა წარმომადგენლებითაა დასახლებული. მეორეც, სოლთ რივერის რეზერვაციამ ყველა სხვა ინდიელთა ტომების თავშესაფრობა იკისრა, რამაც განამტკიცა ლეჰის ავტონომიურობა. ლეჰის თავშესაფარს ისიც გამოარჩევს, რომ აქედან ორი კონსული იგზავნება ტომთა ტრიბუნალზე, როდესაც სხვა რეზერვაციებიდან მხოლოდ ერთი. სწორედ ამ განხვავებებმა უზრუნველყო მარიკოფთა კულტურის ავტონომიურობა და კარგად შემონახვა.
დობინსმა და ეზელებმა ისიც აღნიშნეს, რომ მარიკოფთა კულტურა ისეთი აღარ იყო როგორც 150-200 წლის წინ. კოლორადოს მდინარის დატოვების შემდეგ მათ მცირედი მატერიალური კულტურა გააჩნდათ, თუმცა ახალ დასახლებაში მათ შეძლეს იდენტობის შენარჩუნება. მათ ახალი კულტურა სწორედ იმ ძველის საფუძველზე შექმნეს.
ჯონ ბენვილი
ჯონ ბენვილი (John Banville; დ. 8 დეკემბერი, 1945) — ირლანდიელი მწერალი, მოთხრობების ავტორი და სცენარისტი. ბუკერის, ფრანც კაფკასა და მრავალი ლიტერატურული პრემიის ლაურეატი, ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების, ასევე ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი.
მარიკოპა
ექსპედიცია
1971 და 1972 წლებში ჩატარებულმა კვლევებმა სოლტ რივერის დაბლობებზე აჩვენა, რომ ხალჩადომას და მარიკოფას კულტურები კვლავ აგრძელებენ არსებობას. ენები, რომლებზეც ეს კულტურები საუბრობენ, მთლიანად არ განიცდიან სხვა ენების გავლენას და რჩებიან დამოუკიდებელ ერთეულებად. მათ მიერ ათვისებული მიწების დიდი ნაწილი გამოყოფილია მეზობელი პიმასა და სხვა კულტურებისგან, რაც მათი მომავალი არსებობის გარანტია. მათი იდენტობა შენარჩუნებულია განსხვავებული კულტურების წარმომადგენელთა ქორწინების შემდეგაც. ერთადერთი მნიშვნელოვანი დამსგავსება, რომელიც თავს იჩენს ამ ხალხებში, გამოწვეულია არასათანადო ინფორმაციით. ინდიელთა უმეტესობამ არ იცის საკუთარი ზუსტი წარმომავლობა. ძველ ნაშრომებშიც ხშირად გვხვდება ამ კულტურების ერთმანეთთან არევა. თუმცა უნდა ითქვას, რომ ეს პრობლემა მარიკოფების შემთხვევაში ნაკლებად იჩენს თავს, რადგან ისინი გარკვევით გამოყოფენ საკუთარ თავს სხვა კულტურებისგან.
ჯონ ბენვილი
ჯონ ბენვილის პირველი წიგნი, მოთხრობების კრებული, სახელწოდებით „Long Lankin“, გამოიცა 1970 წელს.
მარიკოპა
ეტიმოლოგია
ტერმინი მარიკოპა მიემართება იუმა-ენოვან ჯგუფებს, რომლებიც ცხოვრობენ მდინარე გილას აუზთან და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე, რასაც დღეს ჩვენ ვიცნობთ სამხრეთ არიზონას სახელით. კულტურულად ეს ხალხი ძალიან ახლოს არის კუეჩანთა და მოჰავათა ტომებთან. ყველაზე აშკარა მსგავსებები ვლინდება შემდეგ საკითხებში: საგვარეულო ხაზის მამაკაცის მხრიდან გადაცემით, პირად სიზმრებზე ყურადღების გამახვილებით, კრემაციით და „წყალდიდური“ აგრიკულტურით. არავინ იცის რას ნიშნავს ან რეალურად საიდანაა სიტყვა მარიკოპა წამოსული. ადგილობრივ ენაზე მარიკოპას კულტურის ხალხი საკუთარ თავს ეძახიან პი-პოშს რაც მათსავე ენაზე ნიშნავს ხალხს.
ჯონ ბენვილი
2005 წელს ბენვილმა მიიღო ბუკერის პრემია რომანისთვის „ზღვა“.
მას პირველი ქორწინებიდან ორი ვაჟი, ხოლო მეორე ქორწინებიდან ორი ქალიშვილი ჰყავს.
ამჟამად ის დუბლინში ცხოვრობს.
მარიკოპა
გარემო
მდინარე გილას მიმდებარე დაბლობზე, 1500 კმ² უკავიათ პიმასა და მარიკოპას ინდიელ ხალხს. აქაურთა აზროვნებაში მეტად მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს მთებს. აქ მდებარეობს ესტრელას მთიანეთი შესაბამისად მრავლადაა მაღლობი. ჩრდილო-დასავლური ტომთა ტერიტორიაზე არის „ბერდაჩეს მთა“, რომლის გამოც არაერთხელ ჰქონიათ დაპირისპირება პატარ-პატარა ტომობრივ ჯგუფებს. ამ და სხვა მრავალი მთით არის გარშემორტყმული გილას მიმდებარე ტერიტორია. ამ მთების მიმართ პატივისცემა და მისტიკური მნიშნველობის მინიჭება მარიკოპას ხალხში ჯერ კიდევ 1970 წლამდე იყო შემორჩენილი. ამ დროის შემდეგ კი ახალგაზრდებმა აღმოაჩინეს ახალი მარშრუტები ესტრელას უფრო მაღალ და ნაკლებად მისადგომ ადგილებში, სადაც აღმოაჩინეს ახალი წყაროები, მთის ცხვრები, და საგანძური, რომელიც კანონგარეშე ადამიანებმა საგულდაგულოდ გადამალეს. მთის ფერდობზე შევამჩნევთ ტახებს, ხოლო დაბლობზე ირემი, კურდღელი და მწყერი ბინადრობს.
ჯონ ბენვილი
სქოლიო
კატეგორია:ირლანდიელი მამაკაცი რომანისტები კატეგორია:ირლანდიელი სცენარისტები კატეგორია:პოსტმოდერნისტი მწერლები კატეგორია:ფსევდონიმიანი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ირლანდიელი მამაკაცი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ირლანდიელი რომანისტები კატეგორია:XXI საუკუნის ირლანდიელი მამაკაცი მწერლები კატეგორია:XXI საუკუნის ირლანდიელი რომანისტები
მარიკოპა
საგარეო ურთიერთობები
რაც შეეხება ომის წარმოებას, ამან გილა-იუმას წარმომადგენლებისთვის განაპირობა გარკვეული ალიანსების შეკვრა პიმასთან, კოკოპასთან და ჰალჩიდომასთან. ხოლო მტრებად მოიაზრებდნენ კუეჩანს, მოჰავას, იავაპაისა და აპაჩის. ომის იარაღი და ტაქტიკა კუეჩანისა და მოჰავას ტრადიციების ანარეკლი იყო. იმართებოდა ფორმალურად დაგეგმილი ბრძოლები კონკრეტულ კლუბებს შორის, რომლის დროსაც ძირითად იარაღად შუბებს იყენებდნენ. იავაპაისა და აპაჩებთან დაპირისპირების დროს ძირითადად ჩქარ თავდასხმებს ჰქონდა ადგილი, მეტად გამოყენებადი იარაღი კი მშვილდ-ისარი იყო.
ისტორია
მარიკოპას ხალხზე ინფორმაციის მოსაძიებლად ყველაზე კარგი მიდგომაა მათ თანამედროვე საზოგადოებებზე დაკვირვება. ეს საზოგადოებები, სამეზობლოები ეთნიკურად მრავალფეროვანი ჯგუფებისა, საუბრობენ ერთსა და იმავე ენაზე. ვინ არიან მარიკოპას ხალხი და როგორ გაჩნდნენ ამ ტერიტორიაზე ძალიან საინტერესო საკითხი. საკმარისად მოხუცებისთვის ამ შეკითხვაზე პასუხი არის ძველ მოთხრობებში, სადაც ნახსენებია ის ადგილები საიდანაც წამოვიდა ეს ხალხი, ასევე მიზეზები, თუ რამ განაპირობა ეს გადმოსახლება. ამ საზოგადოებაში თითოეული ამბავი ეხება კონკრეტული გვარის ისტორიას ან გენეალოგიის ხეს.
როგორც ლიტერატურა ეს მოთხრობები არის მეტაფორული და ციკლური, დალაგებულია ყველა მოვლენა 4 ეპიზოდად: ერთობა, შუღლი, კრიზისი და რეზოლუცია. უმეტესობა თანხმდება, რომ ისინი მოდიან კოლოარდოს რეგიონიდან, მოჰავის ჩრდილოეთით. ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, ბელადებმა გადაწყვიტეს ხალხის გადაყვანა, მანამდე 4 დღისა და 4 ღამის განმავლობაში იმართებოდა რიტუალები და ნადიმები. ამის შემდეგ მათ გამოიცვალეს საცხოვრისი და ახალი სახლები დაიდეს გილაში, ლავეენასა და ლეჰიში.
იუმას ხალხი ისტორიულად ითვლება ქვედა გილას ტერიტორიაზე მცხოვრებად, რაც გამოწვეულია იეზუიტთა აღმოჩენით, ეუსებიო კინოს ხელმძღვანელობით 1694.
კულტურა
კოკომარიკოპას სოფლებს წარმოადგენდა ნათესავთა ოჯახების გაერთიანებას მცირე ტერიტორიაზე მცხოვრებლებს. ერთი ოჯახის წევრები მუდმივად მოძრაობაში იყვენენ, ვინაიდან ოჯახის უფროსის კრემაციის შემდეგ მთელ მის საკუთრებას წვავდნენ, სახლის ჩათვლით. ლოკალური ჯგუფებიც ხშირად იშლებოდნენ, რაც მათი მოძრავი ცხოვრების წესისგან გამომდინარეობდა. დაჯგუფების შიგნით, ხალხი იზიარებდა ერთსა და იმავე სიმბოლურ ასპექტებს. იმის მიუხედავად, რომ საგვარეულო ხაზი გადადიოდა კაცის მხრიდან, ქალთა კავშირიც ძალიან მნიშვნელოვანი იყო კავშირის დამყარებისას. ქალის სახელი, ხშირად, მოდიოდა მისი შესაბამისი კლანიდან, და მათი ქმრებიც ამ კლანის სახელით მოიხსენებდნენ მათ.
აკრძალული იყო ერთი და იგივე ხაზის ხალხთა დაქორწინება. მიუხედავად ამისა, მრავლად ხდებოდა როგორც ერთი და იმავე კლანის წარმომადგენლებს შორის, ასევე ლოკალურ ჯგუფებს შორისაც ქორწინება.
მშენებლობა
მარიკოპას ხალხი საცხოვრებლად და სამუშაოდ იყენებდნენ საკმაოდ მარტივ ნაგებობებს. ამ ნაგებობებს აქვს გუმბათის ფორმა, აგებულია წრიულად დალაგებული ხის ნაჭრებისგან, რომელიც 1 წერტილში იკვრება. ამას გარედან გადაკრული აქვს თივის ფენა. გარდა საცხოვრებლისა, სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობესაც აშენებდნენ, მაგალითად მუხლის სიღრმეზე თხრიდნენ მიწას და იქ აკეთებდნენ სათავსოს ნესვისთვის და გოგრისთვის. ქალები აკეთებდნენ თიხისგან ქოთნებსა და სხვა ჭურჭელს. ამ ჭურჭელს ჰქონდა სხვადასხვა ფორმები, თუმცა არ იყო პრიმიტიულად გაკეთებული. ქალები პატარა დეკორაციებსაც უკეთებდნენ თიხის ჭურჭელს და სხვადასხვა ფრად აფერადებდნენ. ქსოვაც გავრცელებული იყო მარიკოპას ხალხში, რასაც როგორც კაცები, ისე ქალები აწარმოებდნენ. შეკერილ ტანსაცმელში, ძირითად მატერიად იყენებდნენ ბამბას. მათი ყოველდღიური ცხოვრება მოიცავდა ნადირობასა და შემგროვებლობას. როგორც ყოველთვის კაცები ნადირობდნენ და ქალები შემგროვებლობას ეწეოდნენ. ასევე ჰქონდათ ნახევრად ინტენსიური აგროკულტურაც. ბავშვთა აღმზრდელობა მოიცავდა მათთვის მშოვლების საქმიანობის შესწავლას. განსაკუთრებით აფასებდნენ გამძლეობას როგორც ბიჭებში, ისე გოგოებში. ბიჭების ომისთვის მოსამზადებლად, მას ავალედბნენ ფუტკართა მოკვლას ბუდის სიახლოვეს. გოგოებში პირველი მენსტრუაციის შემდეგ ის ვალდებული იყო შეესრულებინა სახალხო ცეკვა, რის შემდეგაც მის სახეს ხატავდნენ ტატუებით. ტატუირების ჩვევა ზოგიერთ ოჯახში 1970 წლამდე შემორჩა. ისინი უმეტეს საკვებს მაინც მიწიდან აწარმოებდნენ. თუმცა მარიკოპას ხალხი ხშირად იყვენენ სახლიდან მოშორებით, სადაც აგროვებდნენ თესლებს (გვიან შემოდგომაზე ან ადრე ზამთარში) ან კენკრას (მაისში და ივნისში).
სქოლიო
კატეგორია:ადგილობრივი ტომები არიზონაში
Coleco Telstar-ის სერია
Telstar-ის კონსოლები იყიდებოდა ნაწილობრივ დაშლილ მდგომარეობაში. მომხმარებელს დამოუკიდებლად უნდა დაემონტაჟებინა დეკორატიული პანელი და კონტროლერი კონსოლის კორპუსზე. ამ ნაბიჯით, კომპანია ცდილობდა სისტემის აწყობის დანახარჯების შემცირებას.
საერთო ჯამში გამოვიდა კონსოლის 14 მოდიფიკაცია, მათგან 11 დაფუძნებული იყო General Instrument-ის AY-3-8500 ჩიპზე. საერთო ჯამში, პირველი მოდელის, Coleco Telstar-ის გაყიდებმა 1 მილიონი ეგზემპლარი შეადგინა. გამოსვლიდან ორი წლის შემდეგ, 1978 წელს Coleco Telstar-ის სერიის კონსოლების წარმოება შეწყდა. 1982 წელს კომპანია Coleco-მ გამოუშვა თავისი მომდევნო სისტემა ColecoVision, რომელიც მომხმარებლებს სთავაზობდა არკადული სისტემის მსგავს მძლავრ გრაფიკასა და შესაძლებლობებს, აგრეთვე ტექნიკური მახასიათებლების გაუმჯობესების შესაძლებლობას.
სქოლიო
კატეგორია:Coleco-ს კონსოლები კატეგორია:გამოყოფილი კონსოლები კატეგორია:პირველი თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:მონოქრომული ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:1970-იანების სათამაშოები კატეგორია:1976 წელი ვიდეო თამაშებში კატეგორია:1976 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები კატეგორია:Pong-ის ვარიაციები კატეგორია:1976 წლის ვიდეო თამაშები კატეგორია:ვიდეო თამაშები შემუშავებული ამერიკის შეერთებულ შტატებში
ალექსანდრე ნეველის ლავრის სამების ტაძარი
ალექსანდრე ნეველის ლავრის სამების ტაძარი (Троицкий собор Александро-Невской лавры) —  მოქმედი მართლმადიდებლური ეკლესია სანქტ-პეტერბურგში, ალექსანდრე ნეველის ლავრის ტერიტორიაზე. ეკლესია აგებულია 1776-1790 წლებში, კლასიციზმის სტილში.
ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია სამების სახელზე. სამხრეთისა - ღვთისმშობლის კვართის სახელზე, ხოლო სამხრეთის კოშკში ალექსანდრე ნეველის სახელზე.
ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.
პირველი ტაძარი
სამების საკათედრო ტაძრის თავდაპირველ ადგილად, დომენიკო ტრეზინის პროექტის მიხედვით განისაზღვრა ნევის პროსპექტი.
ერთგუმბათიანი ტაძრის პროექტი შექმნა თეოდორ შვერტფეგერმა. მან წარმოადგინა გრანდიოზული ნაგებობის გეგმა. 1719 წელს დაიწყო მშენებლობისათვის მოსამზადებელი სამუშაოები, ხოლო 1722 წელს შედგა ტაძრის საზეიმო საფუძვლის ჩაყრა. 1731 წლისთვის ტაძარი ძირითადად დასრულდა.
ტაძრის შენობის მშენებლობის პერიოდში გაჩნდა ბზარები და სამუშაოები შეწყდა. 1744 წელს გადაწყდა ტაძრის დემონტაჟი. ტაძარი დაშალეს 1753-1755 წლებში ივან როსის მეთვალყურეობის ქვეშ.
ახალი ტაძრის მშენებლობა
1763 წელს მიიღეს გადაწყვეტლება შეემუშავებინათ ახალი ტაძრის პროექტი. კონკურსში მონაწილეობდნენ ისეთი არქიტექტორები, როგორებიც იყვნენ ჟან-ბატისტ ვალენ-დელამოტი, ალექსანდრე ვისტი, ალექსანვრე კოკორინოვი, იური ფელტენი, სემენ ვოლკოვი და ქრისტიან კნობელი. ეკატერინე II-ის აპრობაციის შემდეგ არცერთი პროექტი არ მიუღიათ.
თერთმეტი წლის შემდეგ, 1774 წლის 26 ნოემბერს პროექტის შემუშავება დაევალა არქიტექტორ ივან სტაროვს. პროექტი, რომელიც წარუდგინეს ეკატერინე II-ს, დაამტკიცეს 1776 წლის თებერვალში. ივან სტაროვი დაინიშნა მშენებლობის ხელმძღვანელად.
ტაძრის საზეიმო საფუძვლის ჩაყრა გაიმართა 1778 წლის 10 სექტემბერს მთავარეპისკოპოს გავრილ პეტროვისა და იმპერატორ ეკატერინე II-ის მონაწილეობით.
ორდენის ტაძარი
კურთხევის შემდეგ ტაძარი ეკუთვნის წმინდა ალექსანდრე ნეველის ორდენს.
ორდენის კავალრებისათვის 1791 წელს ააშენეს დარბაზი. 1797 წელს ტაძრის შესასვლელის თავზე გამოსახეს ორდენის რელიეფური გამოსახულება.
1847 წელს ტაძარში დაამონტაჟეს გამათბობლები და მასში ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა ზამთრობითაც.
1917 წლის შემდეგ
1922 წელს საეკლესიო სიმდიდრის ვატაცების კამპანიის ფარგლებში ეკლესიიდან გაიტაცეს დიდი რაოდენობით ჭურჭელი და ფასეულობები.
1923-1926 წლებში ტაძარი ობნოვლენცებს ეკუთვნოდათ.
1933 წლის 16 აგვისტოს ლენინგრადის ოლქის საოლქო აღმასკომმა მიიღო გადაწყვეტილება ტაძრის დაპყრობის შესახებ და მისი ტექნიკური სახლისთვის გადაცემის შესახებ. უკანასკნელი ღვთისმსახურება აღავლინეს 7 დეკემბერს.
1940-იან წლებში შენობა გადაეცა სმოლენსკის რაიონის საერთო საცხოვრებლების სამსახურს და ქალაქის მუზეუმს, ხოლო მეორე ნაწილი - საწყობს. ეკლესია მორწმუნეებს დაუბრუნდათ 1956 წელს. 10 წლის შემდეგ მას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. ტაძარს შეუნარჩუნდა თავდაპირველი კანკელი. 1957 წლის 12 სექტემბერს ტაძარი აკურთხა მიტროპოლიტმა ელეფთერ ვორონცოვმა. 1957-1960 და 1986-1988 წლებში ტაძარში მიმდინარეობდა სარესტავრაციო სამუშაოები.
2017 წლის 13-დან 28 ივლისამდე ტაძარში დასვენებული იყო ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სხეული, რომლის მუდმივი ადგილსამყოფელია ბარი.
სქოლიო
კატეგორია:ალექსანდრე ნეველის ლავრა კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ტაძრები კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სანქტ-პეტერბურგში
ინფრაწითელი გამოსხივება
მინი|250პქ|ინფრაწითელ დიაპაზონში მიღებული ადამიანის გამოსახულება მინი|250პქ|ინფრაწითელი გამოსახულება ინფრაწითელი გამოსხივება — ელექტრომაგნიტური გამოსხივება, რომელიც მოიცავს სპექტრულ ინტერვალს ხილული არის წითელ ზღვარსა და რადიოგამოსხივებას შორის. პირობითად ამ სპექტრულ ინტერვალს ყოფენ ახლო, საშუალო და შორ ინფრაწითელ უბნებად. ინფრაწითელი გამოსხივება აღმოაჩინა ინგლისელმა მეცნიერმა უილიამ ჰერშელმა 1800 წელს.
XIX საუკუნეში დაამტკიცეს, რომ ინფრაწითელი გამოსხივება ემორჩილება ოპტიკურ კანონებს და ისეთივე ბუნება აქვს, როგორიც ხილულ სინათლეს. ინფრაწითელი გამოსხივების სპექტრი ხაზოვანი, ზოლოვანი ან უწყვეტია. ხაზოვან, ზოლოვან სპექტრებს გამოასხივებს ორთქლი ან აირი, უწყვეტს კი — გახურებული მყარი და თხევადი სხეულები. შედარებით დაბალი ტემპერატურის (5000°C-ზე დაბალი) მქონე სხეულების გამოსხივება მთლიანად ინფრაწითელ არეაშია მოთავსებული, ხოლო უფრო მაღალი ტემპერატურის სხეულებისა — როგორც ინფრაწითელ, ისე ხილულ არეებში; მაგალითად, 6000 K-ის ტემპერატურის აბსოლუტურად შავი სხეულის გამოსხივების მხოლოდ 50%-ია ინფრაწითელ არეში. ინფრაწითელი გამოსხივების საუკეთესო წყაროა გავარვარებული სხეული, რომელსაც ფართოდ იყენებენ ტექნიკაში. ამჟამად იყენებენ აგრეთვე ინფრაწითელი გამოსხივების შედარებით ახალი ტიპის წყაროს — კვანტურ ოპტიკურ გენერატორებს (ლაზერებს). ინფრაწითელი გამოსხივების რეგისტრაციის პრინციპი დაფუძნებულია მის სითბურ ან ფოტოელექტრულ მოქმედებაზე.
ინფრაწითელ გამოსხივებას დიდი გამოყენება აქვს მეცნიერებასა და ტექნიკაში. ინფრაწითელი არის შთანთქმისა და გამოსხივების სპექტრებს იყენებენ მოლეკულების სტრუქტურისა და რთული მოლეკულური შედგენილობის მქონე ნივთიერებების ნარევის თვისებრივი და რაოდენობრივი ანალიზისათვის. ინფრაწითელ ფოტოგრაფიას დიდი უპირატესობა აქვს ხილული სხივებით ფოტოგადაღებასთან შედარებით. მისი საშუალებით 5000 კმ-ით დაშორებული საგნების მკაფიო ფოტოსურათები მიიღება. მასზე შეიძლება გამომჟღავნდეს საგნის ისეთი დეტალები, რომლებიც არ შეიმჩნევა ჩვეულებრივ ფოტოსურათებზე. ამ თვისებებს იყენებენ მედიცინასა და ბოტანიკაში (სხვადასხვა დაავადებათა დადგენისათვის), კრიმინალისტიკაში, აეროფოტოგადაღებებსა და ასტრონომიაში. ინფრაწითელი სხივებით ფოტოგადაღება შეიძლება სრულ სიბნელეშიც. სპეციალურ ელექტრონულ-ოპტიკური გარდამქმნელები თვალით უხილავ ინფრაწითელ გამოსახულებას გარდაქმნიან ხილულ გამოსახულებად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ელექტრომაგნიტური სპექტრი
მარკო არნაუტოვიჩი
არნაუტოვიჩი სანახევროდ სერბული წარმოშობისაა, ის სერბი მამისა და ავსტრიელი დედის ოჯახში დაიბადა. პროფესიონალური კარიერა დაიწყო 2007 წელს ნიდერლანდურ კლუბ ტვენტეში. 2009-2010 წლებში იჯარით თამაშობდა მილანის „ინტერში“. სხვადასხვა დროს თამაშობდა „ვერდერში“ (2010-2013), „სტოკ სიტიში“ (2013-2017), „ვესტ ჰემ იუნაიტედში“ (2017-2019) და „შანახაი პორტში“ (2019-2021).
მისი დებიუტი ავსტრიის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2008 წლის 11 ოქტომბერს ფარერების ნაკრების წინააღმდეგ მატჩში. არნაუტოვიჩი მონაწილეობდა ევროპის 2016 და 2020 წლების ჩემპიონატებში. 2018 წელს არნაუტოვიჩი ავსტრიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად დასახელდა.
ერაყი 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ერაყმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მესამედ იასპარეზა 1964 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ერაყი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აზიის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
გაუა
გაუა (Gaua) — კუნძული ბანქსის კუნძულებში (არქიპელაგი ახალი ჰებრიდები), წყნარ ოკეანეში. ეკუთვნის ვანუატუს რესპუბლიკას და შედის ტორბას პროვინციაში.
გეოგრაფია
კუნძული გაუა მდებარეობს არქიპელაგ ახალი ჰებრიდების ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე ბანქსის კუნძულებს. გარს აკრავს წყნარი ოკეანისა და მარჯნის ზღვის წყლები. სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს კუნძული მერე-ლავა, ჩრდილოეთით — კუნძული ვანუა-ლავა. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს დაახლოებით 1300 კმ-ში.
კუნძული გაუას, როგორც ახალი ჰებრიდების სხვა კუნძულებს, აქვს ვულკანური წარმოშობა. ის შედგება ბაზალტურ-ანდეზიტური სტრატოვულკანისგან, რომლის კალდერის სიგანე შეადგენს 6 × 9 კმ-ს. ისტორიულად აქტიური კონუსის გარატის მთების და კალდერის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში სხვა მცირე ტუფის კონუსების ჩამოყალიბებასთან ერთად ხდებოდა კალდერული ლეტასის ტბის ფორმირება, რომელსაც აქვს ნახევარმთვარის ფორმა. ეს ტბა ვანუატუში და წყნარ ოკეანეში (პაპუა-ახალი გვინეის ფარგლებს გარეთ) ყველაზე დიდი მტკნარი წყლის ტბაა. ლეტასის ტბის ფართობი შეადგენს 1900 ჰექტარს, ხოლო სიღრმე ზოგიერთ ადგილებში აღწევს 360 მეტრს. ტბა მდებარეობს 418 მეტრ სიმაღლეზე. კუნძულის ყველაზე უმაღლესი წერტილია, მთა გარატი, რომელიც აღწევს 797 მეტრს. გაუას ფართობი შეადგენს 328,2 კმ²-ს.
სუნგური
სუნგური (Соңғор) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.
გაუა
გეოგრაფია
კლიმატი კუნძულზე ნოტიო ტროპიკულია. ნალექების წლის საშუალო რაოდენობა აჭარბებს 3500 მმ-ს. გაუაზე ხშირია მიწისძვრები და ციკლონები.
სუნგური
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 83 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 21 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 21 კმ-ით.
გაუა
ისტორია
კუნძულ გაუას პირველი ევროპელი აღმომჩენია ესპანელი ზღვაოსანი წარმოშობით პორტუგალიიდან პედრო ფერნანდეს კიროსი, რომელმაც კუნძული აღმოაჩინა 1606 წელს და მას სახელად დაარქვა «სანტა-მარია».
სუნგური
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (50%).
გაუა
ისტორია
1906 წლის მარტში გაუა, როგორც ახალი ჰებრიდების სხვა კუნძულები, გახდა საფრანგეთის და დიდი ბრიტანეთის ერთობლივი სამფლობელო, ანუ არქიპელაგმა მიიღო ბრიტანულ-ფრანგული კონდომინიუმის სტატუსი.
სუნგური
სქოლიო
კატეგორია:სტერლითამაქის რაიონის სოფლები
გაუა
ისტორია
1980 წლის 30 ივნისს ახალმა ჰებრიდებმა მიიღო დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან და საფრანგეთისგან, და კუნძული გაუა გახდა ვანუატუს რესპუბლიკის ტერიტორია.
მოსახლეობა
2009 წელს კუნძულ გაუას მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 2491 ადამიანს. კუნძულელები ლაპარაკობენ რამდენიმე მელანეზიურ ენაზე:
მოსახლეობა ცხოვრობს რამდენიმე სანაპირო სოფლებში, რომლებიც მდებარეობენ გაუას დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროებზე. ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტებია სოფლები — ონეტარი და ბევეტო.
ეკონომიკა
ადგილობრივი მაცხოვრებლების ძირითადი საქმიანობაა — სოფლის მეურნეობა (კაკაოს მოყვანა და კოპრის დამუშავება). კუნძულზე მოქმედებს აეროდრომი.
სქოლიო
კატეგორია:ვანუატუ კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები კატეგორია:ვანუატუს კუნძულები
პატარა ჩაილურის მარანი
პატარა ჩაილურის მარანი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ჩაილურში, აგებულია XlX საუკუნეში. ეკუთვნოდა მუჩიაშვილებს. ძლიერაა დაზიანევული. შემორჩენილია კედლების უმნიშვნელო ფრაგმენტები. შენობა ნაგები იყო რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. კირით შელესილი საწნახელი მარნის აღმოსავლეთ ნაწილში ყოფილა მოწყობილი. აღმოსავლეთ კედელში ერთი ოთხკუთხა სარკმელი ყოფილა გაჭრილი. იატაკი მიწისაა. მასში შეიმჩნევა ერთი ქვევრი.
ნიტროეთერები
250პქ|მინი|მარჯვნივ|ნიტროეთერის აღნაგობა, სადაც R რადიკალია ნიტროეთერები — აზოტმჟავას რთული ეთერები სპირტებთან; განასხვავებენ მონო-, დი- და პოლინიტროეთერებს (პოლი-ნიტროეთერები). ზოგიერთი პოლი-ნიტროეთერი ძლიერი ფეთქებადი ნივთიერებაა. ნიტროცელულოზას იყენებენ დენთისა და დინამიტების წარმოებაში.
ლიტერატურა
* კატეგორია:ფუნქციური ჯგუფები
ნოდარ ტაბიძე
დაჯილდოებულია გალაკტიონ ტაბიძის, სერგეი მესხის, ვაჟა-ფშაველასა და საგურამოს (ჰუმანიტარული მეცნიერების ნომინაციაში) პრემიებით.
ძაღლნიორა
ძაღლნიორა (Ornithogalum) — ბოლქვიან მცენარეთა გვარი სატაცურისებრთა ოჯახისა. მათი ყველა ფოთოლი ძირიდანაა ამოსული და ფორმით ლანცეტა ხაზურია.
გვარი აერთიანებს 150-მდე სახეობას; გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთის სუბტროპიკულ და ზომიერ სარტყლებში, დასავლეთ აზიასა და სამხრეთ აფრიკაში, გვხვდება ევრაზიაში, 1 სახეობა — სამხრეთ ამერიკაში, 4 — ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება 7 სახეობა. ძაღლნიორას მრავალი სახეობა დეკორატიულია.
ლიტერატურა
*
ერაყი 1968 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ერაყმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეოთხედ იასპარეზა 1968 წელს, მექსიკის დედაქალაქ მეხიკოში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
ნიტროზოსაღებრები
ნიტროზოსაღებრები — საღებართა ჯგუფი არომატული ნაერთებისა, რომლებიც შეიცავს ნიტროზოჯგუფს ორთო-მდგომარეობაში  ჯგუფის მიმართ. ნიტროზოსაღებრებს ჩვეულებრივ ღებულობენ ფენოლების ან ნაფთოლების ნიტროზირებით; ანალოგიური პროდუქტები წარმოიქმნებიან ბენზოქინონების ან ნაფთოქინონების ურთიერთქმედებით ჰიდროქსილამინთან. პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ ისეთ ნიტროზოსაღებრებს, რომლებშიც ოქსი- და ნიტროზოჯგუფი განლაგებულია ორთო-მდგომარეობაში ერთმანეთის მიმართ. ნიტროზოსაღებრების კომპლექსები ლითონებთან სხვადასხვა ფერის პიგმენტებია. დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს 1-ნიტროზო-2-ნაფთოლს, რომლისგანაც ამზადებენ ფერმჭერ მწვანეს. ნიტროზოსაღებრებს ეკუთვნის პრაქტიკულად მნიშვნელოვანი საღებარი მჟავური მწვანე, რომელსაც მატყლისა და აბრეშუმის შესაღებად იყენებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საღებრები
ოქტოგონი (ბუდაპეშტის მეტრო)
ოქტოგონი (Oktogon) — ბუდაპეშტის მეტროპოლიტენის სადგური. მდებარეობს 1-ელ ხაზზე (ყვითელი) და შედგება 2 ბაქნისაგან. სადგური გაიხსნა 1896 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბუდაპეშტის მეტროსადგურები
ხახმატის ციხე-სახლი
ხახმატის ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხახმატში, არდოტის ხეობის ზედა წელში, ხეობაზე გამავალი გზიდან 400 მეტრზე. ნასოფლარ ძველ ხახაბოში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკუთვნის ვაჟა მინდიკაურს. ციხე-სახლი სამსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. პირველ სართულზე შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი დასრულებულია ნახევარწრიული თაღით. აღმოსავლეთ კედლეში მეორე კარია გაჭრილი.სამხრეთ კედელში სამი ნიში და ერთი სათოფურია. ამ სართულს საქონლის სადგომად იყენებდნენ. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედლეში თაღოვანი კარია. სამხრეთ კედელში სარკმელი, ხოლო ჩრდილოეთისაში - ორი სათოფური, დასავლეთისაში - დიდი ნიში. ეს სართული საცხოვრებელი იყო. მესამე სართულის აღმოსავლეთ კედელში ერთი ნიში და სამი სათოფურია, სამხრეთ კედელში - ნახევარწრიული თაღით დასრულებული განიერი სარკმელი და ორი სათოფრი. დასავლეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილში ორი სათოფური და ერთი სალოდეა, ჩრდილოეთ კედელში - კარი და ორი სათოფურია. მესამე სართულო სათავდაცვოა. ციხე-სახლს მიწურბანიანი სახურავი და ხის კოჭებზე გამართული სართულშუა გადახურვა ჰქონია.
ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კევინ დე ბრეინე
კევინ დე ბრეინე (Kevin De Bruyne ; დ. 28 ივნისი, 1991, გენტი) — ბელგიელი ფეხბურთელი, ბელგიის ეროვნული ნაკრების წევრი. თამაშობს შემტევი ნახევარმცველისა და გარემარბის პოზიციებზე. იცავს პრემიერ ლიგის კლუბ „მანჩესტერ სიტის“ ღირსებას.
საკლუბო
გენკი
ვოლფსბურგი
მანჩესტერ სიტი
შენიშვნები
ა. ქართულ მასმედიაში ხშირად ფეხბურთელის გვარს მოიხსენიებენ დამახინჯებული ფორმით, როგორც დე ბრუინე ან დე ბრუინი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1991 კატეგორია:ბელგიელი ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:გენკის ფეხბურთელები კატეგორია:ჩელსის ფეხბურთელები კატეგორია:ბრემენის ვერდერის ფეხბურთელები კატეგორია:ვოლფსბურგის ფეხბურთელები კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 28 ივნისი კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
დამლა ჯოლბაი
დამლა ჯოლბაი ([dɑmla d͡ʒɔlbaɪ], დ. 14 იანვარი, 1993) — თურქი მსახიობი. იგი ცნობილი გახდა სერიალში „შიგნით“ მონაწილეობის შემდეგ.
ცხოვრება და კარიერა
დამლა დაიბადა 1993 წლის 14 იანვარს იზმირში, ერჰან და აითენ ჯოლბაის ოჯახში. მან ბავშვობა გაატარა იზმირში, ხოლო 2013 წლიდან ცხოვრობს სტამბოლში.
დამლა პირველად ეკრანებზე გამოჩნდა სერიალში „შავი ფული და სიყვარული“, 2014 წელს.
2016 წელს მან მონაწილეობა მიიღო სერიალში „შიგნით“, ეილემის როლში. „შიგნით“ 2016-2017 წლების ყველაზე მაღალრეიტინგული თურქული სერიალია. მან აგრეთვე მოხსნა რეკორდი YouTube-ზე, სადაც გახდა ყველაზე პოპულარული თურქული სერიალი. „შიგნით“-ის პირველ სერიას აქვს 11.9 მილიონი ნახვა.
გუგული
გუგული, ჩვეულებრივი გუგული (Сuculus canorus) — ფრინველი გუგულისნაირთა რიგისა. ზომით მტრედზე პატარაა, შორიდან ჰგავს მიმინოს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში რეგისტრირებულია როგორც მოზაფხულე გადამფრენი ფრინველი. ბინადრობს ფოთლოვანსა და შერეულ ტყეებში, ანთროპომორფულ ლანდშაფტში (ბაღები, ველმინდვრები და მისთ.). ტიპური ბუდობრივი პარაზიტია. გაზაფხულ-ზაფხულის განმავლობაში ბეღურასნაირთა ბუდეებში დებს 12–25 კვერცხს. დადებისას იტაცებს და ჭამს მასპინძლის 1–2 კვერცხს. გუგულის მართვე გამოჩეკისთანავე რეფლექსურად აგდებს ბუდიდან მასპინძლის ბარტყებსა და კვერცხებს. იკვებება მწერებითა და მათი მატლებით, რითაც სარგებლობა მოაქვს. „გუგულით“ აგრეთვე მოიხსენიებენ გუგულისებრთა ოჯახის (Сuculidae) სხვა წარმომადგენლებსაც (სულ მსოფლიოში დაახლოებით 39 გვარის 129 სახეობაა). „ბუდობრივი პარაზიტიზმი“ დამახასიათებელია მხოლოდ 80 სახეობისათვის.
სქოლიო
კატეგორია:გუგული
კორანის რაიონი
კორანის რაიონი (Distrito de Corani) — რაიონი პერუში, პუნოს რეგიონის კარაბაიის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 986 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 581 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 4.2 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 852.99 კმ²-ია.
ფხოველის ცხენიჭამიას ეკლესია
ფხოველის ცხენიჭამიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხოველის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, ტყეში, ცხენიჭამიად წოდებულ ადგილას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
კორანის რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პუნოს რეგიონის რაიონები კატეგორია:კარაბაიის პროვინციის რაიონები
ფხოველის ცხენიჭამიას ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია (5X3,5 მეტრზე). თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი კედლები დაახლოებით 1,5-2 მეტრ სიმაღლეზე დგას; ინტერიერი 1-1,5 მეტრ სიმაღლეზე ამოვსებულია მიწითა და ქვებით. ეკლესიის შიგნით ხეებია ამოსული.
შენობა ნაგები ყოფილა საშუალ ზომის რიყის ქვითა და აგურით. ეს უკანასკნელი, როგორც ჩანს, მოგვიანებით გამოუყენებიათ ეკლესიის აღდგენისას.
ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიის დასავლეთიდან ჰქონია (შემორჩენილია კარის სამხრეთი წირთხლი საურდულე ხვრელით). აღმოსავლეთით ეკლესია დასრულებული ყოფილა ნახევარწრიული აფსიდით (შემორჩენილია გვერდების მცირე ნაწილები), რომლის ჩრდილოეთ გვერდში ერთი თაღოვანი ნიშაა. გრძივ კედლებზე შემორჩენილია აგურით ნაწყობი კამარის ქუსლის ნაშთები.