cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Homo floresiensis
ჰომინინის ფილოგენური ალომეტრია
ზემოთ აღნიშნული მაგალითი წარმოადგენს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ექვსი ცვლადი სიდიდე არ წარმოადგენს ჰომინინის თვაის ქალის სახეობების მიხედვით დაყოფის საფუძველს, თავის ქალა ისეა დაყოფილი, რომ პასუხობს სტანდარტულ ტაქსონომიურ ინტერპრეტაციებს. მთავარი მორფოლოგიური განსხვავება გამოყოფილია კლასტერებით, ანუ გროვებით, რომელიც სიმჭიდროვეს იწვევს. როდესაც ფორმა განხილულია შეფასების მაგალითების არარსებობისას, მაშინ ჰომო ფლორესიენსისი ყველაზე მეტად ემსგავსება არა-აზიელ ჰომო ერექტუსს, რომლის გავრცელების ადგილიცაა დმანისი (საქართველო) და განსხვავდება გვიანდელი ჰომოსგან.
შადეი
ჯგუფის სადებიუტო ალბომი Diamond Life მოხვდა ბრიტანეთის საუკეთესო ათეულში და პლატინის სტატუსი შეიძინა. 1986 წელს შადეიმ მიიღო გრემის ჯილდო საუკეთესო ახალი შემსრულებლისათვის. აშშ-ში გაყიდული ჯგუფის ალბომების რაოდენობა 23.5 მილიონ ასლს აღწევს. მსოფლიოში გაყიდულია ჯგუფის 50 მილიონზე მეტი დისკი. VH1-ის გამოკითხვაში ’ყველა დროის 100 საუკეთესო შემსრულებელი’ შადეი #50 ადგილს იკავებს.
Homo floresiensis
ჰომინინის ფილოგენური ალომეტრია
ასევე, ჰომო ფლორესიენსისში ევკლიდური მანძილის კომპონენტების შედარებისას განამარხებული სახეობების ცენტროიდებთან, ირკვევა, რომ ჰომო ფლორესიენსისი ყველაზე ახლოს დგას არა-აზიელ ჰომო ერექტუსთან. მსგავსად, როდესაც ნიმუშთა ცენტროიდების საშუალო მანძილი გათვალისწინებულია თითოეული ტაქსონისთვის განამარხებულ ჯგუფში, ჰომო ფლორესიენსისის ამ ჯგუფისთვის დამატება შეამცირებს ამ საშუალო მანძილს მცოლოდ ჰომო ერექტუსისა და არა-აზიელი ჰომო ერექტუსისთვის. ეს ნიშნავს იმას, რომ ჰომო ფლორესიენსისის ჩართვა ნებისმიერ ამ ჯგუფში შეამცირებს საერთო მორფოლოგიურ ვარიაციას მთლიანი ჯგუფისთვის, მაშნ როცა ნებისმიერ სხვა ჯგუფში მისი ჩართვა გამოიწვევდა ვარიაციის გაზრდას.
შადეი
სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანული სოულ-ჯგუფები კატეგორია:ბრიტანული ფანკ-ჯგუფები კატეგორია:ბრიტანული ჯაზ-ჯგუფები კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:1982 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
Homo floresiensis
ფლორენციული ჯუჯების ტერფი
ფლორენციული ჯუჯები გავრცელებულები არიან და ცხოვრობენ ლიანგ ბუაზე. ეს არის გამოქვაბული ფლორენციაში, აღმოსავლეთ ინდონეზიაში. ტიპური ჯუჯის ჩონჩხი იქნა აღმოჩენილი და მისი მარჯვენა ფეხი, ეს ფეხი შეისწავლს და გადააგზავნეს აზიაში რომ შეედარებინათ მთლიანი ჯუჯის ტანს. კვლევამ გვაჩვენა რომ ის ჰგავდა მისი წინაპრის გრძელ ფეხს, ანუ სავარაუდოა რომ წინაპარი ეყოლებოდა ნორმაკური განვითარების, ,,ანუ არაჯუჯა’’
კვლვამ გვაჩვენა რომ კინემატოგრაფიული კორექტირება ტერფის მუხლის და სახსრების არის ადეკვატური ფეხის სიგრძისა. ძირითადა არსებობს ადამიანური საერთო ფორმულა, რაც ნიშნავს - ერთი მეტია ხუთზე, ხუთი მეტია ოთხზე, ოთხი მეტია სამზე და სამი მეტია ორზე, ეს არის ფორმულა რომელიც პირდაპირი ხაზით უკავშირდება ძვლების ფორმულას. ეს ფორმულა თანმიმდევრიბით ფიქსირდება და ცალსახაა რომ ყველაზე გავრცელებული ადამიანური ფორმულაა, ამას ამტკიცებენ ცნობილი მეცნიერებიც.
მეცნიერების მიერ აღმოჩენილი თითქმის ყველა ძვალი არის პრმიტიულ ფორმის და არის დიდი და თითქოს დაპროექტებულია გვერდითი ზღვარის ძვალზე, რაც განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რადგან ამგვარი აგებულება თითქოს იშვიათად მეორდება, ან არ მეორდება. ეს არის მსგავსი თანამედროვე ადამიანებისა გარკვეული თვისებებით, მაგალითად კისრის კუთხე სხეულის ოდნავ გადახრილი ფორმა და დორსალური ზრდა.
ფიგურა, ფეხები, პროპორციები, სიგრძე, სიგანე და ყველაფერი დანარჩენი ძალიან ჰგავს შიმპაზეების აგებულებას, ასე რომ შეგვიძლია ვივარაუდოთ და ცალსახაა დასკვნა, რომ ადმაიანის წინაპარი დანამდვილებით იყო შიმპანზე.
ძვლოვანი მენჯის, ქვედა კიდურების, ძვლების, ფლორესიენსისის ტერფის შემსწავლელმა კომისიამ გამოავლინა ცალსახა ადაპტაციის ბიპეტალიზმი, მაგრამ ისინი ასევე გაგზავნილი იქნება ფუნქციურად მნიშვნელოვანი გზების გამოსაკვლევად. ამის მიხედვით შედგა გრაფიკი და ანატომიასთან შედარებით ძვლის გამოკვლევების მორფომეტრიკა ჩატარდა ფლორენციაში.
რაც შეეხება ფლორენციაში აღმოჩეილ ფილოგენიურ ტერფს, ექპონატები ფართო სპექტრით არის წარმოდგენილი და თანამედროვე ადამიანის სხეულის ზომებში არ ჯდება და მას ასევე გაჩნია პრიმიტიული თვისებები რომლებიც თვალნათლივია.
ამრიგად მეცნიერების დიდი ყურადღება ექცევა ადამიანის წინაპრებს, მათს აგებულებასა და ევოლუციას, რომლებსაც ისინი განიცდიან განვითარების ეტაპზე, თითოეული მეცნიერისთვის მნიშვნელოვანია ყოველი ახალი აღმოჩენა, რომელიც დაკავშირებულია ადამიანის დღევანდელ სახეობამდე ჩამოაყალიბებასთან, ადამიანთა დიდი ყურადღებაც ეპყრობა ამ თემებს და შესაბამისად მეცნიერებიც არ აყოვნებენ შედეგებს, რომლებიც მილიონობით წლის წინანდელ ცხოვებას ასახავს და როგორღაც აცოცხლებს.
მოკროცეფალია
მიკროცეფალია არის ჰეტორეგნური  დარღვევა რომლის დროსაც ტვინი განსაზღვრულ დონემდე იზრდება და შემდეგ წყვეტს ზრდას ამის გარდა სხვა რაიმე ნიშანი მას არ ახასიათებს. მიკროცეფალია არც ისე გავრცელებული აშლილობაა ის მხოლოდ ახალდაბადებულების 2% აღენიშნება. დღემდე ნაპოვნია   400 ზე მეტი სინდრომი რომელიც ხელს უშლის ტვინის ნორმალურ ზრდას. კლინიკურად ისინი დაყოფილია “მაღალი ფუნქციონირების” მიკოცეფალიად და “დაბალი ფუნქციონირების” მიკოცეფალიად. მათ შორის განსხვავება ისაა, რომ მაღალი ფუნქციონირების მიკროცეფალია მუცლად   ახასიათებს ორგანიზმს და მისი დადგენა  ადრეულ ასაკშია შესაძლებებლია. დაბალი ფუნქციონირების მიკროცეფალია კი დაბადების შემდგომ პერიოდთანაა დაკავშირებული.
არქელოლოგიური ნივთმტკიცება
მიკოცეფალიის უამრავი შემთხვევაა დაფიქსირებული არქეოლოგიის ისტორიაში. სმიტ და ვუდ ჯონსებმა შეამჩნიეს ამ  დარღვევის ნიშნები ეგვიპტეში გათხრების შედეგად აღმოჩენილ ქალზე.
ველსმა დაახასიათა თავის ქალა რომლის შიგთავსიც მხოლოდ 485 სმ3 იყო და რომელიც ანტიკური პერუს პეიოდით თარიღდება. თავის ქალის პროპორციები ტედარებით დიდი იყო.
ჩაკეტილი ჯუჯები ჰიპოპოტამებში და ფლორენციელი  ჯუჯების ტვინის შემცირების მოდელი
ორგანიზმის ზომების შემცირება ძუძუმწოვრებში ძირითადად არის დაკავშირებული მხოლოდ ტვინის ზომის შემცირებასთან  იმიტომ, რომ ტვინი და მგრძნობიარე ორგანოები, ამთავრებენ თავიანთ ზრდას, ვიდრე  ორგანიზმი ონტოგენეზის პერიოდშია. ამაზე დაყრდნობით, ფილეტიკური ჯუჯები უფრო დაკავშირებულები არიან ტვინის ზომებთან ვიდრე ფილეტიკური გიგანტები. მკვლევრების მიერ აღწერილია ენდოკრინული ტევადობა ამ ჰიპოპოპოტამების გადაშენებული  ჯუჯების სახეობებში, რომლებიც არიან მადაგასკარიდან 30 პროცენტით უფრო პატარები ვიდრე არიან აფრიკიდან ან ჰყავთ აფრიკელი წინაპრები. ეს შედგეები აჩვენებს რომ ტვინის ზომის შემცირება იმაზე დიდია ვიდრე ნავარაუდები იყო - ინტრასფიციური ,,გვიანი ონტოგენური’’ჯუჯების  მოდელი, რომელის ტვინის ზომა პროპორციულია ტანის ზომისა.
პროპორციული ცვლილების ბუნება, რომელსაც დააკვირდნენ, აჩვენებს რომ ძირითადად თავის ტვინის პოტენციური დამოუკიდებელი ზომა დამოკიდებულია ტანის სიდიდეზე. დამტკიცებულია რომ ჯუჯა ძუძუმწოვრები რომლებიც კუნძულზე ცხოვრბენ გამოირჩევიან უფრო პატარა ტვინებით ვიდრე ისინი რომლებიც ცხოვრობნე ხმელეთზე. კვლევებმა აჩვენა, რომ ტანის და სხეულის ურთიერთობა ძუძმწოვრებში რომ შევადაროთ ჯუჯა ძუძუმწოვრების ტვინს, მივხვდებით რომ ჯუჯების ტვინი პატარა ზომის არის და ძირითადად პატარა ტვინია ჰომინინები რომლებიც აღმოჩენილია კუნძულ ფლორაზე ინდონეზიაში. ტვინის შესწავლის ექსპერიმენტი და გამოკვლევა საკმაოდ ძვირი სიამოვნებაა და თითქმის არ არსებობს უპირატესობა რომ შევადაროთ ცხოველის ტვინი ჯუჯუს ტვინს, ეს იქნება ღა თქმა უნდა საკმოდ რთული და ფაქტობრივად არ არსებობს ცნობილი ფაქტი და კვლევა იმის შესახებ თუ ჯუჯუების კუნძულის ძუძუმწოვრების ტვინი ემთხვევა თუ არა ცხოველის ტვინის.
კუნძულ მადაგასკარიდან აიღეს ნიმუშებად ჯუჯების პროცესისთვის ძუძუმწოვრები ჯუჯები, მაგალითად ჰიპოპოტამები, რომლებიც იწყებდნენ ზრდას და მეორეს მხრივ უკვე ზრდადასრულებული ჰიპოპოტამები. შედარებისას აღმოჩნდა, რომ ორივე შეემთხვევაში გენეტიკურად იდნეტურად ემთხვეოდა მათი გენები და ასევე მონათესავე გენებიც იყო იდენტური.
ძუძუმწოვრებში, როგორც ძირითად ჯუჯების კუნძულზე არის მოცემული, მაგალითად როგორც ჰიპოპოტამი, სპილოები და მათ შორის ირმებიც, შესწავლილია, რომ მათი ტვინი იზრდება ნელა. პირველად სწრაფად იზრდება პირველი ორი წელი და შემდეგ, უკვე მოგვიანებით, ვითარდება დაახლოებით, ორიდან ორმოც წლამდე. ასეთი ტვინის ამგვარი ცვლილება საკმაოდ მნიშვნელოვანია, რადგან მოზრდილი ჯუჯის ტვინი ჯერ კიდევ განვითარების ფაზაშია.
ყველაზე გამორჩეული მაგალითი, რომელიც აღმოჩენილია ფალკონელის მიერ არის ყველაზე პატარა ჯუჯა სპილო სიცილიაზე და მალტაზე. ამ სპილოს ტვინი იზრდება ძალიან ცოტათი დაბადების დროს და სრულდება ტვინის ზრდა, როცა ის არის ფეხმძიმედ და მათი ტვინის ზომა არ შეესაბამება სხეულის ზომას, ისე როგორც უნდა იყოს.
ერთ-ერთი არგუმენტი, თუ რატომ აყალიბებს ჯუჯად პატარა ტვინის ზრდის პროცესი არის ის, რომ ხდება ხმელეთზე მცხოვრები ჯუჯების წინაპრების შიდასახეობრივი სკალირება. ტვინის გაზომვის მეთოდებით ხდება ცხოველის შერჩევა და შემდეგ მისი ტვინის და სხეულის მასის გაზომვა, თუმცა ყოველთვის სხვადასხვა ანალიზი და შედეგი გვაქვს, რადგანაც ჯერჯერობით არ არის შესწავლილი ზუსტი გაზომილი ცხოველი ძუძუმწოვარი, სასურველია ზუსტად  ვიცოდეთ  ძუძუმწოვრის სიგრძე, სიგანე, წონა და ა.შ
დაუნის სინდრომის ჰიპოთეზა
2014 წელს Maciej Henneberg-მა გამოთქვა და შეეცადა დაეცვა მოსაზრება რომ ლბ1-ი იტანჯებოდა დაუნის სინდრომით და სწორედ ამიტომ იყო მისი პროპორციები შეუსაბამო და განსხვავებული. ხოლო დანარჩენი ძვლები, რომლებიც ამავე ტერიტორიაზე იქნა ნაპოვნი ეკუთვნის ჩვეულებრივ ჰომო საპიენსს, განსაკუთრებით კი ავსტრალოპითეკს. დაუნის სინდრომი არის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული აშლილობა. ეს აშილიობა გამოვლინდა არ მხოლოდ ადამიენბში არამედ ორანგუტანგებში და შიმპანზეებში. კოლინ გრუვსმა, ავსტრალიის ნაცინალური უნივერსტეტიდან, აღნიშნა, რომ ზემოთ გამოთქმული მოსაზრება დაუჯერებლად ჟღერდა რამდენიმე მიზეზის გამო. ყველაზე მნიშვნელოვანი არგუმენტი კი შეეხებოდა ლბ1-ის ყბას რომელიც დაემთხხვა ლბ6-ის  ყბის  ფორმებს. Robert B Eckhardt-მა პენსილვანიის უნივერტიტეიდან(ახალი კვლევის ერთ-ერთი მეცნიერი) უარყო კრიტიკა და თქვა რომ  ამ ორ ყბას შორის ნაპოვნია რამდენიმე ფაქტობრივი განსხვავება. ამის შემდეგ კი გამოქვეყნა კვლევის შედეგები სადაც ასახული იყო ის მსგავსებები და განსხვავებები რომლებიც ლბ1-ს და ლბ2-ს ჰქონდა. საბოლოოდ კი მივიდნენ იმ დასვნამდე რომ ლბ1-ს არ აქვს საქმარისი ნიშნები იმითვის  რომ დაუდგინდეს დაუნის სინდრომი.
გადარჩენის ისტორია
ქვის იარაღების დათარიღების შემდეგ, აღმოჩნდა რომ ჰომო ფლორესიენსისები კუნძულზე დაახლოებით ერთი მლიონი წლის წინ დასახლდნენ. მაგრამ ის ფაქტი თუ როგორ მოხვდა ადამიანი ამ კუნძულზე ჯერაც დაუდგენელია. კუნძული ფლორესი იზოლირებულია გარე სამყაროდან და ყვალაზე ახლოს დასახლებული პუნქტი კუნზულიდან 9 კილომეტრშია. მეცინერებმა და არქეოლოგებმა იპოვეს უამრავი ქვის იარაღი რომელიც დაკავშირებულია ჰომო ფლორესიენსისთან. ის ფაქტი რომ ნაპოვნი იარაღები ძალიან წააგავს სხვა ადგილებში ნაპოვნ იარაღებს, კიდევ  ადასტურებს იმ ფაქტს რამ კუნზულზე მაცხოვრებლებს ჰქონდათ კავშირი გარე სამყაროსთან. ის რომ ამ კუნძულზე მაცხოვრებელი ხალხი მონადირეობით იჩნებდა თავს ფაქტია. ამ კუნძულზე, ეგრეთ წოდებულ “ადამიანის საცხოვრებელ ადილზე ”(ადგილი სადაც  ადამიანის ძველბი იპოვეს) იპოვეს ცხოველის უამრავი ძვალი, ექსპერტიზის შედეგად დადგინდა რომ ეს ძვლები მამონტებს ეკუთვნით. ამასთანავე აღმოჩენილია სამხილები, რომელთა მიხედვითაც შეგვიძლია დაზუსტებით ვთქვათ რომ მათ იცოდნენ, თუ როგორ დაენთოთ ცეცხლი და როგორ გამოეყენებინათ ის თავის სასარგებლოდ.
სქოლიო
{{სქოლიოს სია
არმაზი (ღვთაება)
არმაზი — იბერიის სამეფოს უზენაესი წარმართული ღვთაება.
არმაზის შესახებ ცნობები მხოლოდ ძველ ქართულ ხელნაწერებში და არმაზის ტოპონომშია შემორჩენილი. ტრადიციის მიხედვით, არმაზის კულტის შემოღება მეფე ფარნავაზს მიეწერება (ძვ. წ. III ს.), რომელსაც გარედან უსესხია იგი. მოქცევაჲ ქართლისაჲ-ში აღნიშნულია:
ეტიმოლოგია
სახელი ღვთაებისთვის ფარნავაზს საკუთარი სახელის მიხედვით შეურქმევია, რადგან მას „სპარსულად არმაზ ერქუა“ და პატივისცემა და სამსახური დაუწესებია ახლად აღმართული კერპისათვის. მეცნიერთა ერთი ნაწილი მას აჰურა მაზდასთან – სპარსულ უზენაეს ღვთაებასთან აკავშირებს, სხვები კი ხეთურ მთვარის ღვთაების სახელ „არმას“-თან. არმაზის სახელს აჰურამაზდასთან აკავშირებდა ივანე ჯავახიშვილი და წერდა: „არმაზის შესახებ ცნობებს რომ სპარსულ აჰურამაზდასთან სახელის მეტი საერთო არაფერი აქვს, ეს უცილობელია“. და იქვე, „მაზდეანობა რომ ერთ ხანს საქართველოშიც გავრცელებული იყო და მაშასადამე, აჰურამაზდა-არმაზის თაყვანისცემაც უნდა ყოფილიყო ჩვენს ქვეყანაში – ეს ცხადია“.
წმინდა ნინო მაშინდელ ქართველებს ასე ახასიათებს: „ვხედევდით, ცეცხლის მსახურსა მას ერსა და მოგვებსა და ცთომასა მათსა ზედა ვტიროდიო“.
დღესასწაულის დღე
არმაზობა შესაძლოა ყოფილიყო, როგორც უძრავი ისე მოძრავი დღესასწაული. მატეანე არმაზობის დღეს არ ასახელებს, მოხსენიებულია მხოლოდ არმაზის ბოლო დღესასწაულის დღე 19(6) აგვისტო.
მსხვერპლშეწირვა
თეიმურაზ ბატონიშვილი გამორიცხავს არმაზის კერპისადმი ადამიანების შეწირვის ფაქტს.
სქოლიო
კატეგორია:წარმართობა საქართველოში კატეგორია:მითოლოგიური ღმერთები
ბარბალე
ბარბალე – ქართულ მითოლოგიაში მზის განმასახიერებელი ქალღმერთი. ძირითადად თაყვანს სცემდნენ, როგორც ქალის ნაყოფიერების საწყისის მფარველ ღვთაებას. ხალხური წარმოდგენით, ბარბალე განაპირობებს მიწათმოქმედების და მესაქონლეობის პროდუქტების სიუხვეს, ხელს უწყობს როგორც მსხვილი რქოსანი საქონლის და შინაური ფრინველის, ისე ადამიანის განაყოფიერებას. ბარბალესადმი იყო მიძღვნილი სხვადასხვა დღესასწაული, რომელთაგან მთავარი ზამთრის მზებუდობას ემთხვეოდა. ბარბალესადმი მიძღვნილ რიტუალებსა და წეს-ჩვეულებებში გამოიყენებოდა საგნები, რომლებიც მზის სიმბოლოებს წარმოადგენდნენ. თვით ბარბალეს სახელიც (ცნობილია აგრეთვე მისი სხვა ვარიანტები: საერთო ქართული - ბარბალე/ბარბარე, სვანური - ბარბალი/ბარბარი და მთიულური ბარბალა/ბარბარა) ჰპოვებს ლინგვისტურ პარალელებს წრის, ბორბლის, მოელვარე ალის ქართულ დასახელებებში; ბარბალეს სახელში ვლინდება აგრეთვე ფორმალური და სემანტიკური მსგავსება შუმერულ-აქადურ ეპითეტთან bibbirru - მოელვარე სხივი, ბრწყინვალება.
ბარბალეს თაყვანს სცემდნენ, როგორც მკურნალს, რომელიც ადამიანებს თვალს უხელს და განკურნავს თავის ტკივილის, ყვავილის და სხვა დაავადებებისგან. ბარბალეს შეეძლო აგრეთვე ადამიანებზე უბედურებები, გასაჭირი და სიკვდილიც მოეწია.
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ავლაბარი
მინი|ხედი ავლაბარზე [[ნარიყალადან.]] მინი|ღვინის აღმართი (1900). [[დიმიტრი ერმაკოვის ფოტო]] ავლაბარი — თბილისის ერთ-ერთი უძველესი უბანი. მდებარეობს მდ. მტკვრის მარცხენა მხარეს — რიყეს, ჩუღურეთს, ელიასა და ნავთლუღს შორის. ამჟამად ისნის რაიონში. ავლაბარს XI-XIII საუკუნეების ისტორიულ წყაროებში „ისანი“ ეწოდება. სიტყვა „ავლაბარი“ XIV საუკუნეში ჩანს დამკვიდრებული, თუმცა „ავლაბრის“ პარალელურად „ისანი“ შემდეგაც იხმარებოდა. ავლაბრის მთავარი უბნები იყო სოღდებილი და მეტეხი.
არქეოლოგიური მასალის მიხედვით ავლაბრის ტერიტორია ძვ. წ. ათასწლეულიდან ყოფილა დასახლებული. XVIII საუკუნეში ავლაბარს ორი გალავანი ჰქონდა: ერთი — ავლაბრის გალავანი, რომელიც მთელ ავლაბარს ერტყა გარს, და მეორე — თბილისის ანუ ქალაქის გალავანი — ისან-ავლაბრის მარჯვენა მხარეს მდებარე კალა-თბილისის ციხე-გალავნის გაგრძელება იყო და ფეოდალური ხანის ქალაქის რთულ თავდაცვით სისტემაში შედიოდა. კალა-თბილისსა და ავლაბარს შუა მტკვარზე უძველესი დროიდან გადებული იყო მეტეხის ანუ ავლაბრის ხიდი. ე. წ. ავლაბრის კარიდან იწყებოდა კახეთის გზა. ავლაბარში მრავალი სავაჭრო-სახელოსნო, ქართული და გვიანდელი სომხური ეკლესია იყო. მატერიალური კულტურის ძეგლთაგან ავლაბარში შემორჩენილია მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძარი, დარეჯან დედოფლის სასახლე — „საჩინო“, ფორაქიშვილების დარბაზი, რამდენიმე ეკლესია და სხვა. მე-20 საუკუნის დასაწყისში ავლაბარი თბილისის მუშათა რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი კერა იყო. აქ მდებარეობდა ავლაბრის არალეგალური სტამბა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თბილისის უბნები
სულეიმან ფრანჟიე (უმცროსი)
სულეიმან ტონი ფრანჟიე (არაბ. سليمان طوني فرنجية ) 18 ოქტომბერი, 1965, ტრიპოლი, ლიბანი))—ლიბანელი პოლიტიკოსი, ქრისტიანული მემარჯვენე პარტია მარადას ლიდერი. ლიბანის პარლამენტის წევრი. არაერთხელ ეკავა მინისტრის პოსტი. პროსირიული პოლიტიკური ბლოკის ერთ-ერთი ლიდერი. ტონი ფრანჟიეს შვილი, სულეიმან ფრანჟიეს შვილიშვილი, ოჯახის კლანის უფროსი 1990-იანი წლების დასაწყისიდან.
წარმომავლობა
მიეკყთვნება გავლენიან მარონიტულ კლანს. სულეიმან ფრანჟიე უფროსი, სულეიმანის ბაბუა— მარადას მოძრაობის დამფუძნებელი, ლიბანის პრეზიდენტი 1970-1976 წლებში. ტონი ფრანჟიე, სულეიმანის მამა,მარადას შეიარაღებულ ძალებს მეთაურობდა. სულეიმან უმცროსი აღიზარდა  ფრანჟიეს კლანის ტრადიციებზე. მისი მომავალი პოლიტიკური კარიერა ბავშვობიდანვე იყო განსაზღვრული.
დაწყებითი განათლება მიიღო  ზგარტში. შემდეგ სწავლა განაგრძო ჯონიას და ბეირუთის მარონიტულ კოლეჯებში.
ედენის ტრაგედია
1975 -1990 წლებში ლიბანში სამოქალაქო ომი მძვინვარებდა. მარადა მემარჯვენე ქრისტიანთა ბანაკს შეუერთდა, მაგრამ იზოლირებული პოზიცია დაიკავა. 1978 წელს მწვავე კონფლიქტი წარმოიშვა კონსერვატიულ მარადას და ფალანგისტების ქათაიბს შორის. კონფლიქტის მიზეზი ფრანჟიესა და ჯემაიელის ოჯახებს შორის დიდი ხნის წინ წარმოშობილ დაპირისპირებაში მდგომარეობდა.
1978 წლის 13 ივნისს ფალანგისტმა შეიარაღებულმა ძალებმა სამირ ჯააჯას და ელიე ჰობეიკას მეთაურობით   ბაშირ ჯემაიელის ბრძანებით  ედენში მოკლეს ტონი ფრანჟიე, მისი ცოლი ვერა, ქალიშვილი ჯიჰანი და მარადას ოცდაათამდე წევრი. სულეიმან უმცროსი გადაურჩა სიკვდილს მხოლოდ იმიტომ, რომ იმ დროს იგი ბეირუთში იმყოფებოდა.
შვილიშვილი, რომელმაც მშობლები დაკარგა, სულეიმან უფროსმა აღზარდა —გვარის უფროსმა და მარადას დამაარსებელმა. უსაფრთხოების მიზნით, სულეიმან უმცროსი სირიაში გაგზავნეს. ცხოვრობდა ბასილ ასადთან, პრეზიდენტ ჰაფეზ ასადის უფროს ვაჟთან.
პროსირიული მთავრობის მინისტრი
1990 წელს სამოქალაქო ომი დასრულდა სირიის მიერ ლიბანის ოკუპაციით. ფრანჟიე და მარადა  საოკუპაციო ხელისუფლების პრივილეგირებული პარტნიორები გახდნენ. 1991 წელს სულეიმან ფრანჟიე უმცროსი ლიბანის პარლამენტის ყველაზე ახალგაზრდა დეპუტატი იყო. (არჩეულია 1992, 1996, 2000 და 2009 წლებში).
სულეიმან ფრანჟიე უფროსი გარდაიცვალა 1992 წლის 23 ივლისს. სულეიმან უმცროსი, 26 წლის ასაკში ოფიციალურად გახდა მარადას ხელმძღვანელი, რომელიც იმ დროისთვის გარდაიქმნა პოლიტიკურ პარტიად.
1990-2005 წლებში სირიის ოკუპაციის დროს სულეიმან ფრანჟიეს არაერთხელ ეკავა  მაღალი თანამდებობები მთავრობაში:  იყო საბინაო  მშენებლობის, სოფლის მეურნეობის, ჯანდაცვის, შინაგან საქმეთა მინისტრი. როგორც შსს-ს ხელმძღვანელი, იგი კურირებდა რაფიკ ჰარირის მკვლელობის გამოძიებას, რამაც არაერთგვაროვანი შეფასებები გამოიწვია: პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა სირიის სპეცსამსახურებს, რომელსაც ფრანჟიე ერთგულად ემსახურებოდა.
ფრანჟიე 2005 წლის კედრების რევოლუციის მოწინააღმდეგე იყო და ლიბანში სირიის დარჩენას ემხრობოდა.
პროსირიული კოალიციის პოლიტიკოსი
პოსტრევოლუციურ ლიბანში სულეიმან ფრანჟიე არის მარადას თავმჯდომარე, 8 მარტის პროსირიული კოალიციის ერთ-ერთი ლიდერი და ოჯახის კლანის მეთაური.
ანტიისლამური და ანტიკომუნისტური განწყობის მიუხედავად, იგი ალიანსშია   ჰეზბოლასა და ლიბანის კომუნისტურ პარტიასთან პროსირიულ პლატფორმაზე. 2009 წელს მან ასევე შექმნა კოალიცია „თავისუფალი და ერთიანი ლიბანი“. დიდი ხნის განმავლობაში რჩებოდა გენერალ მიშელ აუნის პოლიტიკურ მოკავშირედ.
2015 წელს ფრანჟიე დამასკოს მხარდაჭერით წარადგინეს ლიბანის პრეზიდენტად, მაგრამ მოულოდნელი პოლიტიკური მანევრის შედეგად, სამირ ჯააჯას მხარდაჭერით, პრეზიდენტი მიშელ აუნი გახდა.
სულეიმან ფრანჟიეს ურთიერთობა „ლიბანის ძალებთან“ (ლიდერი სამირ ჯააჯა) და კატაიბთან (ლიდერი სამი ჯემაიელი, ბაშირ ჯემაიელის ძმისშვილი) კვლავ მტრული დარჩა. 2008 წლის სექტემბერში მოხდა შეიარაღებული შეტაკებები მარადასა და „ლიბანის ძალების“ აქტივისტებს შორის, სულეიმან ფრანჟიემ სისხლისღვრაში ბრალი სამირ ჯააჯას დასდო.
2018 წლის 14 ნოემბერს სულეიმან ფრანჟიე შეხვდა სამირ ჯააჯას. შუამავალი იყო მარონიტების პატრიარქი ბეშარ ბუტროს რაი. მარადას მოძრაობასა და „ლიბანის ძალებს“ შორის ისტორიული შერიგება შედგა.
ოჯახი
სულეიმან ფრანჟიე მეორედ არის დაქორწინებული. მარიან სარკისთან პირველი ქორწინებიდან ჰყავს ვაჟები ტონი და ბასილი; რიმა ქარკაფთან მეორე ქორწინებიდან —ქალიშვილი ვერა. (უფროს ვაჟსა და ქალიშვილს ედენში დაღუპული სულეიმანის მშობლების სახელი დაარქვეს, უმცროს ვაჟს კი ბასილ ასადის სახელი ჰქვია, რომელიც ავტოავარიაში დაიღუპა)
რიმა ქარკაფი-ფრანჟიე ტელეწამყვანი და საზოგადო მოღვაწეა..
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1965 კატეგორია:ლიბანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:ლიბანელი ნაციონალისტები კატეგორია:მარონიტი პოლიტიკოსები კატეგორია:ფრანჟიე
ავრელი აქოლისი
ავრელი აქოლისი — IV საუკუნის მცხეთელი ხუროთმოძღვარი და მხატვართუხუცესი. მოხსენიებულია სამთავროს მონასტრის სამაროვანზე ნაპოვნ (1939 წ.) ბერძნულ ეპიტაფიასა და ასევე ანტიოქიის ტაძრის რესტავრაციისას აღმოჩენილი (1997 წ.) ფილის ბერძნულ წარწერაზე. ტერმინ „მხატვართუხუცესის“ (ბერძნ. არქიზოგრაფოსი) არსებობა იმდროინდელი საქართველოს მხატვრული და ხუროთმოძღვრული კულტურის მაღალ დონეს მოწმობს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
ყალმუხეთი
thumb|250px|right
რესპუბლიკა ყალმუხეთი (ყალმ. Хальмг Таңһч) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, რომელიც შედის სამხრეთის ფედერალურ ოკრუგში. დედაქალაქი — ქ. ელისტა. სამხრეთით ესაზღვრება სტავროპოლის მხარეს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — დაღესტანს, ჩრდილოეთით — ვოლგოგრადის ოლქს, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ასტრახანის ოლქს, ხოლო დასავლეთით — როსტოვის ოლქს შეიქმნა 1920 წლის 4 ნოემბერს.
ისტორია
დღევანდელი ყალმუხების წინაპრები (ოირატები) რესპუბლიკის ტერიტორიაზე XVII-XVIII საუკუნეებში დასახლდნენ. 1825 წლისთვის მათი მიწები საბოლოოდ შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. 1920 წელს შეიქმნა ყალმუხეთის ავტონომიური ოლქი, რომელიც მოგვიანებით ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად გადაკეთდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ყალმუხები მასობრივად გაასახლეს ციმბირსა და ცენტრალურ აზიაში. 1956 წელს მოხდა ყალმუხების რეაბილიტაცია და მათი დაბრუნება რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. 1994 წელს მიღებული იქნა კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც ყალმუხეთი გამოცხადდა რუსეთის ფედერაციის განუყოფელ ნაწილად და ჯუნღარის საყაენოს სამართალ მემკვიდრედ.
მოსახლეობა
2006 წლის მონაცემებით, რესპუბლიკის მოსახლეობა შეადგენდა 288,7 ათას კაცს, სიმჭიდროვე - 3,9 კაცს კვ.კმ-ზე. მოსახლეობის 57,4 %-ს ყალმუხები შეადგენენ, ასევე სახლობენ რუსები (30,2 %), დარგუელები (2,7 %), ყაზახები (1,7 %), მუსლიმი მესხები (1,3 %), ჩეჩნები (1,2 %) და ა. შ. მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ტიბეტური ბუდიზმის მიმდევერია. ცხოვრობენ მართლმადიდებლები, მუსლიმები და ა. შ. უმსხვილესი დასახლებული პუნქტია ელისტა, მნიშვნელოვანი ქალაქებია ლაგანი, ტროიცკოე.
ეკონომიკა
ყალმუხეთის რესპუბლიკას გააჩნია განვითარებული სოფლის მეურნეობა, კვების და ნავთობ-გაზის მრეწველობა. რესპუბლიკა მშრალი კლიმატის გამო იგი ინტენსიურ ირიგაციას საჭიროებს. მორწყვისთვის საჭირო წყალი თერგისა და ყუმის აუზებიდან მოედინება.
სქოლიო
*
ზაალ-ზოსიმე ორბელიანი
ზაალ-ზოსიმე ვახტანგის ძე ორბელიანი (დ. 1660/1670, სოფ.ტანძია, ახლანდელი ბოლნისის რაიონი — გ. წელი უცნობია) — ქართველი მწიგნობარ-კალიგრაფი, სულხან-საბა ორბელიანის ძმა. მასთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა ქართლის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. იყო გიორგი XI-ის მომხრეთა ბანაკში. 1699 ბერად აღიკვეცა ზოსიმეს სახელით. ვახტანგ VI-ის გამგებლობის პერიოდში (1703-1712) ნაყოფიერ კულტურულ-ლიტერატურულ მუშაობას ეწეოდა. 1724 ვახტანგს გაჰყვა რუსეთში. მოსკოვში ცხოვრობდა დარეჯან ბაგრატიონის სასახლეში (ვსესვიატსკოეში). ორბელიანმა დიდი დახმარება გაუწია სულხან-საბა ორბელიანს "ქართულ ლექსიკონზე" მუშაობის დროს: რამდენიმე ხელნაწერი თვითონ დაამზადა, ზოგიერთი ნუსხა გადაწერა ძმასთან ერთად. 1720 წელს გადანუსხა "ლოცვა განზრახვათათვის" (ხელნაწერი H-770, ხელნაწერთა ინსტიტუტი), 1729 - სულხან-საბა ორბელიანის ქადაგებათა კრებული "სწავლა-მოძღვრებანი" (ხელნაწერი A-479, ხელნაწერთა ინსტიტუტი) და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები ზ
Ai (მუსიკოსი)
აი კარინა უემურა, პროფესიონალურად ცნობილი როგორც Ai (Ai Carina Uemura; დ 1981 წლის 2 ნოემბერი, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, აშშ) — რეპერი, პროდიუსერი, სპიკერი და მსახიობი. ის დაიბადა ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიაში. ის სწავლობდა ლოს-ანჯელესის ხელოვნების სკოლაში. ლოს ანჯელესში ყოფნისას აიმ თავისი მუსიკალური კარიერა დაიწყო. იგი შეუერთდა აზიურ გოგონების ჯგუფს „SX4“ 1999 წელს.
ცხოვრება
აი დაიბადა ლოს ანჯელესში 1981 წლის 2 ნოემბერს. მისი მამა იაპონელია, დედა კი ამერიკელი. ის 4 წლის ასაკში გადავიდა კაგოსიმაში, იაპონიაში და დაიწყო სწავლა იაპონიის დაწყებით სკოლაში.
აის პატარაობიდანვე უნდოდა გამხდარიყო მომღერალი. იაპონიაში დაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ აი დაბრუნდა ლოს-ანჯელესში და ჩაირიცხა გლენდეილის საშუალო სკოლაში. მოგვიანებით მუსიკოსმა დაიწყო სწავლა ლოს ანჯელესის ხელოვნების უმაღლეს სკოლაში. იგი გახდა სკოლის სახარების გუნდის წევრი.
1999 წელს აი შეუერთდა აზიური გოგონების ჯგუფს სახელწოდებით SX4, რომლის პროდიუსერი იყო ჯორჯ ბრაუნი Kool & the Gang-დან. მოგვიანებით, 1999 წელს, ჯგუფს შესთავაზეს ხმისჩამწერ ლეიბლთან გარიგება.
2000 წელს აი საცხოვრებლად გადავიდა იაპონიაში და გამოუშვა თავისი სადებიუტო ალბომი, My Name is Ai (2001), რომელსაც ძალიან მცირე კომერციული მოიპოვა. 2002 წელს Def Jam Records Japan-თან დადებული ხელშეკრულებით, აი გახდა პირველი ქალი, რომელმაც ხელი მოაწერა ამ ლეიბლთან კონტრაქტს. მან გამოუშვა ორი სტუდიური ალბომი ლეიბლის ქვეშ, Original Ai (2003) და 2004 Ai. მისი მესამე სტუდიური ალბომის გამოშვებით მან პოპულარობა მოიპოვა იაპონიაში. 2005 წელს მუსიკოსმა გამოუშვა თავისი მეოთხე სტუდიური ალბომი, Mic-a-Holic Ai. ალბომის მეორე სინგლი „Story“ გახდა 2000-იანი წლების ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული კომპოზიცია იაპონიაში. ის იაპონური Oricon-ის სინგლების ჩარტში მე-8 ადგილზე გავიდა. კომპოზიციამ მიიღო სამმაგი პლატინის სერტიფიკატი იაპონიის ჩამწერი ინდუსტრიის ასოციაციის მიერ (RIAJ).
მუსიკოსმა 2006 წელს გამოუშვა თავისი მეხუთე სტუდიური ალბომი, ''What's Goin' On Ai. '' ალბომში შედის ორი ტოპ-10 სინგლი: „Believe“ და „I Wanna Know“, რომელთაგან ამ უკანასკნელმა მიიღო ოქროს სერტიფიკატი RIAJ-ისგან. მუსიკოსის მეექვსე სტუდიურ ალბომსაც, Don't Stop Ai (2007) კომერციული წარმატება ხვდა წილად და მიიღო ოქროს სერტიფიკატი. 2009 წელს მან გამოუშვა მეშვიდე სტუდიური ალბომი Viva Ai, რომელიც მოხვდა იაპონური Oricon-ის ალბომების ჩარტების ტოპ ათეულში. აის კომპილაციური ალბომი, Best Ai (2009), გახდა მისი პირველი ნომერ პირველი ალბომი იაპონიაში და მიიღო პლატინის სერტიფიკატი. 2010 წელს მან გამოუშვა მერვე სტუდიური ალბომი, The Last Ai.
2011 წელს აიმ დატოვა Universal Music Group და ხელი მოაწერა ლეიბლ EMI-თან. მუსიკოსმა გამოუშვა თავისი მეცხრე სტუდიური ალბომი, Independent, 2012 წელს. ალბომის პოპულარიზაციისთვის აიმ გასტროლები გამართა იაპონიასა და მის მშობლიურ ქალაქში, ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიაში. მუსიკოსის მეათე სტუდიური ალბომი Moriagaro (2013) იყო მუსიკოსის პირველი ალბომი, რომელიც მან გამოუშვა EMI Records Japan-ის ქვეშ. მუსიკოსის მეოთხე კომპილაციურმა ალბომმა, The Best (2015) დაიკავა მე-3 ადგილი Oricon-ის ალბომების ჩარტში და მე-2 ადგილი Billboard Japan Hot Albums-ის ჩარტში. ასევე, ალბომმა RIAJ-ის ოქროს სერტიფიკატი მიიღო.
2017 წელს მუსიკოსმა გამოუშვა თავისი მეთერთმეტე სტუდიური ალბომი, Wa to Yo. ალბომის მეორე სინგლი, „Kira Kira" იყო ნომინირებული გრან პრიზე და მოიგო ჯილდო 59-ე Japan Records Awards-ზე. მისი მეექვსე კომპილაციური ალბომი „Kansha!!!!! - Thank You for 20 Years New and Best“ (2019) გამოიცა მუსიკალურ ინდუსტრიაში მისი ოცი წლის აღსანიშნავად. ოცი წლის იუბილეს აღსანიშნავად, აიმ გამოუშვა EP-ები It's All Me, Vol. 1 (2020) და It's All Me, Vol. 2 (2021). 2021 წლის დეკემბერში აიმ გამოაცხადა თავისი მეთორმეტე სტუდიური ალბომის, Dream, შესახებ. ალბომი გამოვიდა 2022 წლის თებერვალში. ალბომის ტური დაიწყო 2022 წლის 14 მაისს დეკემბრამდე. 2022 წლის აპრილში აი გამოჩნდა Music Magazine-ის წინა გარეკანზე.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:იაპონელი მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი შემსრულებლები კატეგორია:იაპონელი შემსრულებლები კატეგორია:ამერიკელი მომღერალი ქალები კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები კატეგორია:იაპონელი მომღერლები
ხუვენტუდი
ხუვენტუდი (Isla de la Juventud) — კუნძული კარიბის ზღვაში. ეკუთვნის კუბას, რომლისგანაც დაშორებულია 100 კილომეტრით. მოქცეულია კარიბის ზღვისა და ბატაბანოს ყურეს შორის. შედის ლოს-კანარეოსის არქიპელაგის შემადგენლობაში. ფართობი 2204 კმ², სიგრძე 70 კმ, სიმაღლე 310 მ. 2009 წლის მონაცემებით კუნძულზე ცხოვრობს 86.256 ადამიანი. მთავარი ქალაქია ნუევა-ხერონა.
კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი ბორცვიანია, სადაც გაბატონებულია ფიჭვის ტყეები და სავანები. აქვე მოიპოვება მარმარილო და კაოლინი. სამხრეთი ნახევარი მაღლა აზიდული დაბლობებია. განვითარებულია კარსტი. თავდაპირველად კუნძულს ეწოდებოდა პინოსი (ისლა-დე-პინოსი), ხოლო 1978 წელს სახელი შეეცვალა და ეწოდა ხუვენტუდი. კოლუმბამდელი ისტორიის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი. ერთ-ერთ მღვიმეში შემორჩენილია 235 უძველესი ხელნაწერი, რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობას მიეწერება. ევროპელებისთვის ხუვენტუდი ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც კუნძული აღმოაჩიანა ქრისტეფორე კოლუმბმა 1498 წელს. 1904 წლის ხელშეკრულების საფუძველზე ხუვენტუდი მოექცა კუბის სუვერენიტეტის ქვეშ, რომლის რატიფიცირება საბოლოოდ აშშ-მ მოახდინა 1925 წელს.
ხუვენტუდის ეკონომიკის საფუძველია სოფლის მეურნეობა და თევზჭერა. მოჰყავთ ციტრუსები და ხილი. ვულკანური აქტივობის ხარჯზე სანაპიროებზე ჩამოყალიბებულია შავი ქვიშის პლაჟი. კლიმატი ტროპიკულია, რბილი. ხშირია ქარიშხალი. კუნძული კეთილმოწყობილია. განვითარებულია ტურიზმი. კუნძულზე მისვლა შესაძლებელია გემით ან თვითმფრინავით.
ქალაქ ნიევა-ხერონას სიახლოვეს მდებარეობს ნაციონალური გამოსასწორებელი ციხე, სადაც 1953-1955 წწ. დაპატიმრებული იყო ფიდელ კასტრო.
სქოლიო
კატეგორია:კუბის კუნძულები კატეგორია:კარიბის ზღვის კუნძულები
მაიკ ჯაჯი
მაიკლ კრეგი „მაიკ“ ჯაჯი (დ. 17 ოქტომბერი, 1962) — ამერიკელი მსახიობი, ანიმატორი, მწერალი, პროდიუსერი, რეჟისორი და მუსიკოსი. იგი არის ტელესერიალ „ბივისი და ბატ-ჰედის“ (1993–1997, 2011) შემქმნელი, აგრეთვე „მთის მეფის“ (1997–2010), „გუდები ოჯახის“ და „სილიკონის ველის“ (2004-დღემდე). არის ფილმების Beavis and Butt-Head Do America (1996), „საოფისე სივრცე“ (1999), იდიოკრატია (2006) და „ექსტრაქტი“ (2009) რეჟისორი.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი კინოპროდიუსერები კატეგორია:ამერიკელი სცენარისტები კატეგორია:ბივისი და ბატ-ჰედი კატეგორია:დაბადებული 1962 კატეგორია:დაბადებული 17 ოქტომბერი
უაიკატოს რეგიონი
უაიკატო (Waikato) — ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი რეგიონი ჩრდილოეთ კუნძულის ზემო ნაწილში. მოიცავს უაიკატოს, ჰაურაკის ვაკეებს, კორომანდელის ნახევარკუნძულს, ტაუპოს რაიონის დიდ ნაწილსა და როტორუის რაიონს. იმართება უაიკატოს რეგიონული საბჭოს მიერ.
გადაჭიმულია კორომანდელის ნახევარკუნძულიდან (ჩრდილოეთით) სამხრეთით, რუაპეჰუს მთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთებისაკენ. ვრცელდება ჩრდილოეთ კუნძულის დასავლეთ სანაპირომდე. შეიძლება ითქვას, რომ რეგიონი განფენილია მდინარე უაიკატოს აუზში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ოკლენდის რეგიონი, აღმოსავლეთით — პლენტის ყურე, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ჰოკს-ბეის რეგიონი, სამხრეთით კი მანავატუ-უანგანუისა და ტარანაკის რეგიონები. როგორც ფართობით, ისე მოსახლეობით უაიკატო ქვეყნის სიდიდით მეოთხე რეგიონია. ფართობი 25 598 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა 403 638 ადამიანს (2013).
სახელწოდება მომდინარეობს მდინარე უაიკატოსგან, რაც მაორის ენაზე „მიმდინარე წყალს“ ნიშნავს.
უმსხვილესი ქალაქია ჰამილტონი, 206 400 მოსახლით. აქ ფუნქციონირებს უაიკატოს უნივერსიტეტი.
ეკონომიკა
უაიკატოს რეგიონის ეკონომიკა მეოთხე უდიდესია ახალი ზელანდიის რეგიონებს შორის. 2007 წლის მარტში მთლიანი რეგიონული პროდუქტი $15 606 მლნ-ს შეადგენდა.
ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობისა და კლიმატის წყალობით, უაიკატოს ეკონომიკა დიდადაა დამოკიდებული სოფლის მეურნეობაზე.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის რეგიონები
ახალსოფელი (სენაკის მუნიციპალიტეტი)
ახალსოფელი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ახალსოფელი, ისულა). მდებარეობს ოდიშ-გურიის დაბლობზე, მდინარე ტეხურის მარჯვენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 20 მ, სენაკიდან 3 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 861 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იოანე IX (ავალიშვილი)
იოანე (გვარად ავალიშვილი; გ. 1616) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1612-1616 წლებში, მწიგნობარი, კალიგრაფი, მხატვარი.
ადრე საფარის მონასტრის წინამძღვარი იყო. ის და მისი ძმა ზაქარია დაახლოებული იყვნენ ქართლისა და კახეთის სამეფო ოჯახებთან. იოანეს ქვათახევის მონასტრის წინამძღვრობა უბოძეს, შემდეგ — ქართლის მთავარეპისკოპოსობა. 1609 წელს იოანეს გადაუწერია და აშიებით შეუმკია ლოცვან-დაუჯდომელი თეიმურაზ I-ის დედის, — ქეთევან დედოფლის დაკვეთით. იოანეს ერისკაცობის დროს გადაუწერია და მხატვრულად გაუფორმებია „ვეფხისტყაოსანი“.
1614 წელს შაჰ-აბას I-ის აღმოსავლეთ საქართველოში შემოსევის დროს, იოანე იმერეთში გაიხიზნა და დიდხანს ცხოვრობდა აფხაზეთის კათალიკოს მალაქიასთან სადაც 1616 წელს გარდაიცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
სამეფო გვიმრა
სამეფო გვიმრა (Osmunda regalis) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა. მოკლე, მსხვილი და დატოტვილი ფესურა აქვს. ფოთოლი ორჯერფრთისებრია, ძალიან დიდი – 1-1,5 მ-მდე – სიგრძისა. სორუსები ფოთლის ზედა ნაწილის ნაკვთების ორივე მხარეზე სხედან. სპორები ვითარდება მაის-ივნისში. იშვიათი მცენარეა. საქართველოში გავრცელებულია აფხაზეთში, სამეგრელოში, გურიასა და აჭარაში. იზრდება კოლხეთის დაბლობის ჭაობიან ტყეებსა და ჭაობებში. მისი პოპულაციები დაცულია კოლხეთის ეროვნულ პარკსა და ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალში.
Osmunda-ს გვარის 12-13 სახეობა გავრცელებულია დედამიწის ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელსა და ტროპიკული სარტყლის მთებში. საქართველოში მხოლოდ ეს სახეობაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოსმუნდისებრნი
ავსტრალიური მერინოსი
ავსტრალიური მერინოსი — წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია ავსტრალიაში (XIX საუკუნის I ნახევარი) დასავლეთ ევროპული ქვეყნებიდან XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე შეყვანილი მერინოსისაგან. უფრო გვიან შეჯვარებისათვის გამოიყენეს ფრანგული რამბულიე და ამერიკული ვერმონტი. მატყლის ხარისხისა და ექსტერიერის მიხედვით თანამედროვე ავსტრალიური მერინოსი სამი ტიპისაა: ფაინი - წმინდამატყლიანი უნაოჭო ცხვარი (მატყლი 70-ე და უფრო მაღალი ხარისხისა), ერკემლის ცოცხალი მასა დაახლოებით 70 კგ, ნერბისა 35-40 კგ; მედიუმი - ორსამნაოჭიანი ცხვარი (მატყლი 64-66-ე ხარისხისა), ერკემლის ცოცხალი მასა 75-85 კგ, ნერბისა 40-44 კგ; სტრონგი ყველაზე დიდი ზომისაა (მატყლი 60-58-ე ხარიხისა), ერკემლის ცოცხალი მასა 80-95 კგ, ნერბისა 42-48 კგ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ცხვრის ჯიშები
სუურე-იაანის მუნიციპალიტეტი
სუურე-იაანის მუნიციპალიტეტი (Suure-Jaani vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, ვილიანდიმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვილიანდიმაას მუნიციპალიტეტები
რიგა
რიგა (ლატვ. Rīga) — ლატვიის დედაქალაქი, მდებარეობს მდ. დაუგავას ბალტიის ზღვის შესართავთან. რიგა ბალტიის ქვეყნების უდიდესი ქალაქია და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული, საგანმანათლებლო, საფინანსო, კომერციული და ინდუსტრიული ცენტრია ბალტიის რეგიონში.
რიგის ისტორიული ცენტრი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვირეობის ძეგლთა სიაში შეტანილი. ქალაქი განსაკუთრებით გამოირჩევა ინტენსიური არტ-ნუვო (გერმ. Jugendstil) არქიტექტურით და მას ამ მხრივ მხოლოდ ვენა, პრაღა და ბარსელონა თუ შეედრებიან.
ისტორია
მინი|left|რიგის კათედრალის თავი მოჩანს მის ვიწრო ქუჩებს შორის რიგა მდებარეობს ლივსთა, ძველი ფინური ტომის, უძველესი ნამოსახლარის ადგილზე, მდინარეების დაუგავასა და რიზდენეს შესართავთან. რიზდენეს თავდაპირველად რიგის მდინარე ერქვა, რომელიც ადრე ბუნებრივ ყურეს ქმნიდა რიგის ტბასთან, თუმცა არც ერთი მათგანი დღეს არ არსებობს. ზოგიერთი ცნობით ქალაქს სახელი მდინარე რიგის გამო დაერქვა.
თანამედროვე ქალაქის დაფუძენას ისტორიკოსები გერმანელ ვაჭრებს, მეომრებსა და ჯვაროსნებს უკავშირებენ, რომლებიც ლატვიაში XII საუკუნის მეორე ნახევარში ჩამოვიდნენ, ნაწილობრივ მწირედ დასახლებული რეგიონის ინტერესით, პოტენციური ახალი გასაღების ბაზრისა და მისიონერთა მიერ ადგილოვბრივი მოსახლეობის ქრისტიანობაზე მოქცევითვის.
გერმანელმა ვაჭრებმა მცირე სავაჭრო მისადგომი დააარსეს მდინარე ლივთან 1158 წელს. აუგუსტინელმა ბერმა მაინჰარდმა კი აქ დაახლოებით 1190 წელს მონასტერი ააგო.
ეპისკოპოსი ალბერტი მისი ბიძის ჰარტვიგის, ბრემენისა და ჰამბურგის არქიეპისკოპოსის, მიერ 1199 წელს ლივონიის ეპისკოპოსად დაინიშნა. ის რიგაში 1201 წელს ჩამოდის 23 გემითა და 1500-ზე მეტი ჯვაროსანით, და რიგას საკუთარ საეპისკოპოსოდ ხდის. მან დააარსა ვილონიელ ხმლის ძმათა ორდენი და რიგას ქალაქის სტატუსი უწყალობა იმავე წელს. ალბერტი წარმატებას აღწევს ლივსთა მეფის ქრისტიანობაზე მოქცევაში, თუმცა მას თითქმის სამი ათეული წელი დასჭირდა ლივონიაზე (გერმ. ლივლანდი) სრული კონტროლის მისაღწევად. შედეგად, რიგა ლივონისა და პრუსიასთან ერთად წმინდა რომის (გერმანული) იმპერიის ქვეშევრდომი ხდება. გაცილებით მოგვიანებით მარტინ ლუთერის დროს, რიგა, ლივონია და პრუსია პროტესტანებად მოექცნენ.
ამ პერიოდიდან რიგის როგორც ბალტიის ტომებთან და რუსეთთან ვაჭრობის კარიბჭის მნიშვნელობა იზრდება. 1282 წელს რიგა ჰანსეატიკის ლიგის წევრი ხდება. ჰანსა ვაჭართა ასოციაციის განვითარების გამო ჩრდილოეთ გერმანელთა და ბალტიის ქალაქთა თავისუფალი სავაჭრო და პოლიტიკური გაერთიანების შედეგად წარმოიშვა. მისი ეკონომიკური პროტექციონისტული პოლიტიკის წყალობით, რომლითაც გერმანელი წევრები უპირატესობით სარგებობდნენ, ლიგა საკმაოდ წარმატებული გამოდგა, თუმცა ექსკლუზიონისტურმა პოლიტიკამ კონკურენტების წარმოქმნასაც შეუწყო ხელი. ლიგის ბოლო დიეტი 1669 წელს შეიკრიბა, თუმცა ამ დროისთვის მათი ძალები საკმაოდ შერყეული იყო და XIV საუკუნის ბოლოსთვის პოლიტიკურმა გაერთიანებებმა ლიტვასა და პოლონეთს, ასევე შვედეთს, დანიასა და ნორვეგიას შორის მათი გავლენა შეავიწროვა. მიუხედავად ამისა, ჰანსამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა რიგის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ სტაბილურობაში, რაც მას საშუალებას აძლევს გაუძლოს გვიანდელი ისტორიის ქარცეცხლს, თითქმის დღემდე.
პირველი მსოფლიო ომი
XX საუკუნემ რიგას პირველი მსოფლიო ომი და რუსეთის რევოლუციის შედეგები მოუტანა. 1917 წლის 3 სექტემბერს, იუგლას ბრძოლის შედეგად ქალაქში გერმანული არმია შევიდა. 1918 წლის 3 მარტს, ბრესტ-ლიტოვსკის ზავი გაფორმდა, რომლის მიხედვითაც ბალტიისპირეთის ქვეყნები გერმანიას გადაეცა. 1918 წელს, კომპიენის ზავისა და ომის დასრულების შემდეგ, ბალტიისპირეთის ქვეყნებმა დამოუკიდებლობა მოიპოვეს. ლატვიის შემთხვევაში ეს მოხდა 1918 წლის 18 ნოემბერს, რიგა კი დედაქალაქი გახდა. პირველ და მეორე მსოფლიო ომებს შორის პერიოდში, რიგამ და ლატვიამ შეიცვალეს კურსი და ის დასავლეთ ევროპის ქვეყნებისკენ მიმართეს. რუსეთი როგორც ლატვიის მთავარი სავაჭრო პარტნიორი დიდმა ბრიტანეთმა და გერმანიამ ჩაანაცვლეს.
მეორე მსოფლიო ომი
1944 წლის 13 ოქტომბერს, რიგაში ისევ საბჭოთა არმია შემოვიდა. მომდევნო წლებში მუშების, სამხედრო პირებისა და ადმინისტრატორების მასიური შემოსვლა დაიწყო რუსეთიდან და მთელი საბჭოთა კავშირიდან. აშენდა მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლებით სავსე მიკრორაიონები.
ომის დასრულებისას, მუდმივი დაბომბვების შედეგად რიგის ისტორიული ცენტრი მძიმედ იყო დაზიანებული. ომის შემდეგ დიდძალი ძალისხმევა ჩაიდო იმ ცნობილი შენობების აღსადგენად, რომლებიც ომამდე რიგის განუყრელ ატრიბუტებს წარმოადგენდნენ. ამის მაგალითია რიგის წმინდა პეტრეს ეკლესია, რომელმაც ხის კოშკი ვერმახტის მიერ გაჩენილი ცეცხლის შედეგად დაკარგა.
XXI საუკუნე
2004 წელს, დაბალბიუჯეტური ავიაკომპანიების შემოსვლამ და იაფმა ფრენებმა ისეთ ქალაქებთან როგორებიცაა ლონდონი და ბერლინი, ტურისტთა რაოდენობა ქალაქში მნიშვნელოვნად გაზარდა.
2013 წლის ნოემბერში, სუპერმარკეტის სახურავი ჩამოინგრა, რამაც 54 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა. ლატვიის პრეზიდენტმა ანდრის ბერზინსმა შემთხვევას „უმწეო ხალხის ფართომასშტაბიანი მკვლელობა“ უწოდა.
2014 წელს რიგა ევროპის კულტურული დედაქალაქი იყო.
ქალაქის ცენტრში, ბრივიბასის ქუჩაზე არსებული ყოფილი „კაგებეს“ შტაბ-ბინა, ცნობილი როგორც „კუთხის სახლი“ ახლა მუზეუმადაა ქცეული.
კლიმატი
რიგაში კიოპენის კლასიფიკაციით ნოტიო კონტინენტური კლიმატია. ყველაზე ცივი თვეებია იანვარი და თებერვალი, როცა საშუალო ტემპერატურა -5 °C-ს უდრის. თუმცა, ისეთი დაბალი ტემპერატურები როგორიცაა -20 °C და -25 °C განსაკუთრებით ცივ დღეებში თითქმის ყოველწლიურად გვხვდება. ზღვასთან სიახლოვე ხშირ შემოდგომის წვიმებსა და ნისლს განაპირობებს. მუდმივმა თოვლის საფარმა შესაძლოა 80 დღე გასტანოს. რიგაში მსუბუქი და წვიმიანი ზაფხული იცის, საშუალოდ 18 °C-ით, თუმცა ყველაზე ცხელ დღეებში ტემპერატურამ შესაძლოა 30 °C-საც გადააჭარბოს.
დემოგრაფია
ლატვიის ცენტრალური სტატისტიკური ადმინისტრაციის მონაცემებით, 2020 წელს ქალაქში 627 487 კაცი ცხოვრობს. რიგა ყველაზე დიდი ქალაქია ბალტიისპირეთში, თუმცა მისი მოსახლეობის რაოდენობა კლებას განიცდის, 1991 წელს ქალაქში 900 000-ზე მეტი ადამიანი ცხოვრობდა. ცნობილ მიზეზებს ემიგრაცია და დაბალი შობადობის მაჩვენებლები მიეკუთვნება.
რიგის ეთნიკური შემადგენლობა
მინი|329x329პქდამოუკიდებლობის მოპოვებისას 1991 წელს, საბჭოთა პერიოდის ემიგრანტებს ავტომატურად ქვეყნის მოქალაქეობა არ გადაეცათ, რადგან ისინი ლატვიის ტერიტორიაზე იმ პერიოდში შევიდნენ როცა ქვეყანა საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში იყო. 2013 წლისთვის ლატვიაში 73,1% მოქალაქეა, 21,9% არა-მოქალაქე და 4,9% სხვა ქვეყნის მოქალაქე. არა-მოქალაქეები, ე.წ. „უცხოპლანეტელები“ ლატვიაში მცხოვრები ადამიანები არიან, რომელთაც საბჭოთა კავშირის მოქალაქეობა ჰქონდათ, საბჭოთა კავშირის დროს ლატვიაში დასახლდნენ და დღესდღეობით არც ლატვიის და არც სხვა რომელიმე ქვეყნის მოქალაქეობა აღარ გააჩნიათ. მათი დაახლოებით ორი მესამედი ეთნიკური რუსები არიან. ეთნიკური ლატვიელების შეფარდება რიგაში 36,5%-დან 42,4%-მდე გაიზარდა 1989-დან 2010 წლამდე, იგივე პერიოდში კი რუსების პროცენტული მაჩვენებელი 47,3%-დან 40,7%-მდე დაეცა. ლატვიელებმა რუსებს 2006 წელს გადაასწრეს, როგორც ქალაქის ყველაზე დიდი ეთნიკური ჯგუფი.
ეკონომიკა
რიგა ბალტიისპირეთის ერთ-ერთი მთავარი ეკონომიკური და ფინანსური ცენტრია. დაახლოებით ნახევარი მთელი ლატვიის სამუშაო ადგილებისა სწორედ რიგაში მდებარეობს. ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის 50% რიგაზე მოდის, ისევე როგორც ექსპორტის დაახლოებით ნახევარი. ყველაზე დიდი საექსპორტო ინდუსტრიებია: ხის მასალა, საკვები და სასმელი პროდუქტები, მედიკამენტები, მეტალურგია და ა.შ. რიგის პორტი ერთ-ერთი ყველაზე დიდი პორტია ბალტიისპირეთში. 2011 წელს აქ რეკორდული რაოდენობის 34 მილიონი ტონა ტვირთი გადაიზიდა. ტურიზმიც საკმაოდ დიდი ინდუსტრიაა და გლობალური ფინანსური კრიზისის პერიოდში დასუსტების შემდეგ, მარტო 2011 წელს 22%-ით გაიზარდა.
თეატრები
• ლატვიის ეროვნული ოპერა 1918 წელს დაარსდა. თეატრის რეპერტუარი ძირითადად საოპერო შედევრებს მოიცავს. ის არა მარტო ოპერებით არამედ საბალეტო დადგმებითაცაა ცნობილი.
სპორტი
რიგას მდიდარი საკალათბურთო ისტორია აქვს. 1950-იან წლებში, საკალათბურთო გუნდი ასკ რიგასი საუკეთესო გუნდი გახდა არა მარტო საბჭოთა კავშირში არამედ ევროპაშიც. მათ მოიგეს ევროლიგის პირველი სამი სეზონი 1958-დან 1960 წლამდე.
1960 წელს რიგასი არ იყო ერთადერთი კლუბი რიგადან, რომელმაც ევროპული გვირგვინი მოირგო. „ტტტ რიგამ“ ქალთა ევროლიგა მოიგო და რიგა გახადა ევროპული კალათბურთის დედაქალაქი, ვინაიდან პირველად და ჯერჯერობით უკანასკნელად ევროპული კალათბურთის ისტორიაში, ერთი ქალაქის კლუბებს ჰქონდათ მოგებული როგორც კაცთა ისევე ქალთა ევროლოგები.
2015 წელს, რიგა ევრობასკეტის ერთ-ერთი მასპინძელი იყო.
ტრანსპორტი
რიგა თავისი ცენტრალური გეოგრაფიული მდებარეობითა და კონცენტრირებული მოსახლეობით ყოველთვის იყო ლატვიის ინფრასტრუქტურული ცენტრი. რამდენიმე სახელმწიფო გზა სათავეს რიგაში იღებს. ევროპული ავტომაგისტრალი E22 ქალაქს აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ კვეთს, E67 კი ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ.
როგორც მდინარეზე გაშენებულ ქალაქს, მას რამდენიმე ხიდი აქვს. ყველაზე ძველი მათ შორის არის რკინიგზის ხიდი, რომელიც ასევე ერთადერთი ხიდია რომელზეც მატარებელი გადის. 2008 წელს, პირველი ეტაპი ახალი „სამხრეთის ხიდის“ მშენებლობისა მდინარე დაუგავაზე დასრულდა და მოძრაობისთვის გაიხსნა 17 ნოემბერს. მინი|297x297პქ „სამხრეთის ხიდის“ მშენებლობა ბოლო 20 წლის ყველაზე დიდი სამშენებლო პროექტი იყო ბალტიისპირეთში და მისი მიზანი ქალაქის ცენტრში საცობების შექმნის შემცირება იყო.
რიგის ყოფილი საერთაშორისო სპილვეს აეროპორტი 5 კილომეტრითაა რიგის ცენტრიდან დაშორებული და ძირითადად პატარა საფრენი აპარატებისთვის, პილოტთა მოსამზადებლად და რეკრეაციული ავიაციისთვის გამოიყენება.
დამეგობრებული ქალაქები
რიგას ჰყავს შემდეგი დამეგობრებული ქალაქები:
ბიბლიოგრაფია
Grava, Sigurd. "The Urban Heritage of the Soviet Regime The Case of Riga, Latvia." Journal of the American Planning Association 59.1 (1993): 9-30.
Šolks, Guntis, Gita Dejus, and Krists Legzdiņš. "Transformation of Historic Industrial Areas in Riga." Book of Proceedings. (2012) ონლაინ
სქოლიო
კატეგორია:ლატვიის ქალაქები კატეგორია:ევროპის დედაქალაქები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლატვიაში
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1964: ფინალი
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1964: ფინალი — ევროპის 1964 წლის საფეხბურთო ჩემპიონატის დასკვნითი მატჩი, რომელმაც ტურნირის გამარჯვებული გამოავლინა.
მატჩი
{| width=100% style="font-size: 90%"
1964
ბაყბაყ-დევი
ბაყბაყ-დევი — ქართულ მითოლოგიაში ტყის კაცი, ერთ-ერთი დევი. ბაყბაყ-დევი, რომელიც ბოროტ საწყისს განასახიერებს (მაგრამ ყოველთვის მარცხდება დადებით გმირთან), წარმოგვიდგება მრავალთავიან არსებად, რომლის სიმძიმეს ძლივს უძლებს დედამიწა, კაციჭამიად, რომელიც თავის დამხმარეებთან ერთად ჭამს ადამიანებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
სკლერო...
სკლერო... (ბერძნ. skleros — მაგარი) — რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი; აღნიშნავს გამაგრებას, გასქელებას. მაგ., სკლეროდერმია, სკლერომეტრია.
კალჩირბურანი
კალჩირბურანი (Кәлсер-Буран) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აურგაზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 318 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ თოლბაზიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბელოე-ოზერო, რომელიც დაშორებულია 36 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (79%).
ნიკოლოზ VIII
ნიკოლოზ VIII (გვარად ამილახვარი) (გ. 1705) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1678-1688 და 1692-1695 წლებში. კახეთის მეფემ ერეკლე I-მა ორჯერ დაიკავა ქართლი, ორჯერვე გადააყენა ნიკოლოზ VIII და მის მაგიერ თავისი ბიძა იოანე დანიშნა. ვახტანგ VI-მ 1705 წელს სცადა ნიკოლოზ VIII აღდგენა, მაგრამ იგი საეკლესიო წრეებმა უარყვეს. 1687 წელს ნიკოლოზ VIII-ს შეუდგენია თავისი ნაშრომ-ნაღვაწის აღმნუსხველი დოკუმენტი, რომლიდანაც ირკვევა, რომ მას მცხეთის მეურნეობის აღდგენისა და სასოფლო ეკლესიების მშენებლობისათვის დიდი სამუშაო შეუსრულებია: აღუდგენია სასახლეები, აუშენებია მარნები, წისქვილები, გაუშენებია ზვრები, ბაღები, გაუყვანია სარწყავი არხები, აღუდგენია ნასოფლარები და სხვ.
ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
მიხაილო ბერკოსი
მიხაილო ბერკოსი (დ. 3 სექტემბერი, ოდესა — გ. 20 დეკემბერი, 1919, ხარკივი) — უკრაინელი ფერმწერი. დაამთავრა ოდესის ხატვის სკოლა (1878) და სანქტ პეტერბურგის სამხატვრო აკადემია (1889; მიხეილ კლოდტისა და ვლადიმერ ორლოვსკის სახელოსნო). 1893 წლიდან უპირატესად უკრაინაში მუშაობდა; 1904 წლიდან ასწავლიდა ხარკივის ხატვის სკოლაში. 1906 წელს იყო ხარკივის მხატვართა ამხანაგობის თავმჯდომარე. 1890 წლიდან მონაწილეობდა სამხრეთ რუსეთის მხატვართა ამხანაგობის გამოფენებში (1894–1904 წლებში — მისი წევრი). სრულყოფილად ფლობდა ნახატს, გატაცებული იყო პლენერით. ნამუშევრები ინახება ხარკივისა და ულიანოვის სამხატვრო მუზეუმებში, ალუპკის სასახლე-მუზეუმში. ნამუშევართა გამოფენები ხარკივში გაიმართა 1906, 1938, 1962, 1991 წლებში. ძირითადად პეიზაჟებს ხატავდა.
ძირითადი ნამუშევრები: „სელი ყვავის“ (1893), „ქუჩა სამაზრო ქალაქ უმანში“ (1895), „ნარშავები“ (1898), „ხეივანი. ძველ სახლთან“ (1911), „პეიზაჟი ტირიფებით“ (1915).
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინელი მხატვრები
ავტორ-მთქმელი
ავტორ-მთქმელი — ქართულ ფოლკლორისტიკაში მიღებული ტერმინი, აღნიშნავს ფოლკლორულ ნაწარმოებთა ისეთ შემსრულებელს, მთქმელს, რომელსაც საკუთარი რეპერტუარიც მოეპოვება. ავტორ-მთქმელის მიერ გამოთქმული ტექსტი ფოლკლორული ტრადიციის საფუძველზეა შექმნილი და განსაზღვრულია ზეპირსიტყვიერების სპეციფიკით. ზეპირად გავრცელების შედეგად ავტორ-მთქმელის შემოქმედების ნაწილი ხშირად ფოლკლორის კუთვნილებად იქცევა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ფოკლორისტიკის ტერმინები
შიმშერი
შიმშერი, ხმალა (Xiphias gladius) — თევზი შიმშერისებრთა ოჯახისა, მისი ერთადერთი წარმომადგენელი. ზედა ყბა ხმლის მსგავსად აქვს წაგრძელებული, მუცლის ფარფლები არ აქვს. მისი უქერცლო სხეულის სიგრძე 4 მ, მასა — 0,5 ტ აღწევს. სხეულის მაქსიმალური სიგრძე 4,55 მ, ხოლო წონა — 650 კგ-ს აღწევს. გავრცელებულია ყველა ოკეანეში, უმთავრესად ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. იკვებება კალმარებით, თინუსით და ზვიგენით. რეწვის ძვირფასი ობიექტია. კოსმოპოლიტია. ერთეულებად გვხვდება შავ, აზოვის, იაპონიის და სხვა ზღვებში. ხმელთაშუა ზღვაში ქვირითს ყრის ივნის-ივლისში. ხიზილალა პელაგიურია. ადამიანზე თავდასხმის შემთხვევა არ არის რეგისტირებული. ძლიერი თევზია, ძალიან სწრაფად გადაადგილდება. ზედა ყბის ხარჯზე იქმნება „ხმალისებრი“ წარმონაქმნი, რომელიც შეადგენს მისი სხეულის სიგრძის 1/3-ს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იალქნოსნისნაირნი
მუსასინო
ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები