cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ევლია ჩელები
წარმომავლობა
კარგ ოჯახურ მდგომარეობაში აღზრდილ ევლიას განსწავლის წლებში თავი უსახელებია თავისი ნიჭითა და შრომისმოყვარეობით, განათლებითა და გონების სისხარტით.
„წიგნი მოგზაურობათა“
„წიგნი მოგზაურობათა“, ანუ სეიაჰათნამე (ოსმალური მართლწერით سياحت نامه, თანამედროვე თურქული მართლწერით Seyahatnâme) წარმოადგენს მოგზაურობათა რეპორტაჟების ერთგვარ კრებულს, რომლებიც ევლია ჩელების სხვადასხვა დროს უწარმოებია. ის აღწერდა ყველაფერ იმას, რაც მას ღირშესანიშნავად ეჩვენებოდა. ნაწარმოებში წააწყდებით პასაჟებს, სადაც ნათლად ჩანს მწერლის ცოდნა სხვადასხვა სფეროდან. ის ხშირად აღწერს ქალაქებს, ცალკეულ შენობებს, განსაკუთრებულ ყურადღებას მიაპყრობს მეჩეთებს, სინაგოგებს, ეკლესიებს და მათ ისტორიებს. ე. ჩელები აღწერს ასევე ადამიანებს, მათ ჩაცმულობასა და დღესასწაულებს, წეს-ჩვეულებებს, სიმღერებს, ენებს. საუბრობს სხვადასხვა აღმსარებლობის ხალხებზე და ადამიანურ ურთიერთობებზე.
ძვ. წ. 544
'''ძვ. წ. 544''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
მონაგასის შტატი
ჩრდილოეთით ესაზღვრება სუკრეს შტატი, დასავლეთით და სამხრეთით — ანსოატეგის შტატი, სამხრეთით — ბოლივარის შტატი, სამხრეთით და აღმოსავლეთით — დელტა-ამაკუროს შტატი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით კი პარიის ყურე.
სახელი ეწოდა გენერალ ხოსე ტადეო მონაგასისა და მისი ძმის — ხოსე გრეგორიო მონაგასის პატივსაცემად.
შტატის დედაქალაქია მატურინი.
გეოგრაფია
შტატის სამხრეთ-დასავლეთში ბევრი პლატო და სავანაა. ჩრდილო-აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით გავრცელებულია დელტის სავანები, სადაც გაედინება რამდენიმე მდინარე. ჩრდილო-დასავლეთში წარმოდგენილია მთათა ჯგუფი. ლიანოსში კლიმატი ცხელია, მაგრამ ჩრდილოეთის მთიან არეალებში საკამაოდ ცივი.
ისტორია
მონაგასის შტატი წარსულში ნუევა-ანდალუსიის პროვინციის შემადგენლობაში შედიოდა, რომელსაც მოგვიანებით კუმანის პროვინცია ეწოდა. 1856 წელს მონაგასს პროვინციის სტატუსი მიენიჭა და ეწოდა მატურინის პროვინცია, 1864 წელს კი გაფორმდა როგორც მატურინის შტატი. 1891 წელს შევიდა დიდი ბერმუდესის შტატში, სადაც მის გარდა შედიოდნენ სუკრეს, ანსოატეგისა და ბოლივარის შტატები. 1901 წელს მონაგასმა კვლავ მოიპოვა ავტონომია მატურინის შტატის სახელით. 1904 წელს ის კვლავ კარგავს ამ სტატუსს და უერთდება ბერმუდესის შტატს.
საბოლოოდ, 1909 წელს მონაგასი გამოეყო ბარსელონის შტატს და ეწოდა ამჟამინდელი სახელი.
ეკონომიკა
ეკონომიკური აქტივობის მთავარი დარგია ნავთობმოპოვება, რომლითაც საზრდოობს მრავალი ქალაქი. ასევე განვითარებულია მიწათმოქმედება და მეცხოველეობა. მოყავთ კაკაო, ყავა, სიმინდი, პომიდორი, ბანანი, შაქრის ლერწამი, თამბაქო, ბრინჯი და ტროპიკული ხილი. შტატი საკმაოდ ტყიანია, შესაბამისად ხედება ხე-მასალის წარმოებაც.
ნავთობმოპოვების წყალობით, დედაქალაქი მატურინი არა მარტო შტატის, არამედ მთლიანად აღმოსავლეთ ვენესუელის კომერციული და საბანკო ცენტრია.
მუნიციპალიტეტები და მუნიციპალური ცენტრები
მონაგასის შტატი ადმინისტრაციულად 13 მუნიციპალიტეტად იყოფა:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელის შტატები კატეგორია:მონაგასის შტატი
მბაია
მბაია — ტომი, რომელიც წინათ მდინარე პარაგვაის ორივე ნაპირზე სახლობდა, პარაგვაის ჩრდილო-დასავლეთ საზღვართან, გარკვეული ნაწილი კი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში. მათ ასევე ეძახდნენ კადუვეოს და გუაიკურის. მბაიას ხალხის შემორჩენილი შტოა კადივეუს ხალხი.
სქოლიო
კატეგორია:ინდიელები კატეგორია:პარაგვაის დემოგრაფია კატეგორია:ბრაზილიის დემოგრაფია
კუზნეცოვო (მიტენსკის სოფსაბჭო)
კუზნეცოვო (Кузнецово) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ვისოკოვის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 3 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ძვ. წ. 545
'''ძვ. წ. 545''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
Lasioglossum subterminale
Lasioglossum subterminale — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1941 წელს.
სქოლიო
subterminale
სიბუიანის ზღვა
მინი|250პქ|სიბუიანის ზღვის მდებარეობა სიბუიანის ზღვა — პატარა ზღვა ფილიპინების აკვატორიაში. მდებარეობს ფილიპინების კუნძულებს — ვისაიანსა და ლუსონს შორის.
დასავლეთით, ტაბლასის სრუტის საშუალებით უერთდება სავუს ზღვას. ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება სამხრეთ ჩინეთის ზღვა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ვისაიანის ზღვა. საშუალო სიღრმე შეადგენს 1 700 მეტრს, მარილიანობა 32,0—32,5 ‰-ს.
1944 წლის 24 ოქტომბერს, ამ ზღვაში მოხდა აშშ-ისა და იაპონიის საზღვაო ძალების შეტაკება, რომელიც ისტორიაში „სიბუიანის ზღვის ბრძოლის“ სახელით შევიდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:წყნარი ოკეანის ზღვები კატეგორია:ფილიპინების ზღვები კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით
კლაინეს-შრეკჰორნი
კლაინეს-შრეკჰორნი (Kleines Schreckhorn) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს გრინდელვალდის მუნიციპალიტეტის სამხრეთით. აღმართულია ზემო და ქვემო გრინდელვალდის მყინვარების ხეობებს შორის, შრეკჰორნის მთის ჩრდილოეთით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
ძვ. წ. 546
გარდაიცვალნენ
*
Cerapachys polynikes
Cerapachys polynikes — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cerapachys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ირანი
ირანის ისლამური რესპუბლიკა ( — ჯომჰური-იე ესლომი-ე ირან, ასევე გამოიყენება სახელწოდება ირანი ან სპარსეთი) — სახელმწიფო აზიის სამხრეთ-დასავლეთით. დედაქალაქი — ქალაქი თეირანი.
ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება აზერბაიჯანს, სომხეთსა და თურქეთს, დასავლეთით ესაზღვრება ერაყს, აღმოსავლეთით ავღანეთსა და პაკისტანს.
ირანი არის ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფო მსოფლიოში. პირველი პროტოირანული სახელმწიფო ელამი წარმოიშვა ჩ.წ.-მდე III ათასწლეულში. დარიუს I-ის დროს (550 — 486 წლებში) ირანის სახელმწიფო გადაჭიმული იყო საბერძნეთიდან მდინარე ინდამდე. ირანი არის ზოროასტრიზმის (მაზდეანობის) შექმნის ადგილი. XVI საუკუნესთვის ირანის რელიგია ხდება შიიზმის მიმდინარეობის მაჰმადიანობა.
1979 წელს ირანში მოხდა ისლამური რევოლუცია აიათოლა ჰომეინის ხელმძღვანელობით, რომლის შედეგადაც ირანში გაუქმდა მონარქია და შეიქმნა ისლამური რესპუბლიკა.
დასავლეთ აზიაში ირანის ეკონომიკას უკავია მეორე ადგილი განვითარების მხრივ და ასევე არის რეგიონის ერთ-ერთი ყველაზე ტექნოლოგიურად განვითარებული სახელმწიფო.
აქემენიანთა იმპერია
700 px|center|thumb|დიდი სპარსული იმპერია thumb|200 px|[[კიროს დიდის მონუმენტი სიდნეის ოლიმპირ პარკში]] ასურეთის იმპერიის განადგურების შემდეგ (ძველი წელთაღრიცხვით 614-612 წლებში) იწყება სპარსული ტომების დომინირება ახლო აღმოსავლეთში. სპარსული ტომების გაერთიანებას მეთაურობდა დინასტიის დამფუძნებელი - აქემენი.
thumb|200 px|სპარსეთის მეომრები (სავარაუდოდ უკვდავები), ბარელიეფი დარიუსის სასახლეში [[სუზაში. ძველი წელთაღრიცხვით 510 წელი, ლუვრი.]]
ძველი წელთაღრიცხვით 558 წელს აქემენელთა სამეფოს სათავეში ჩაუდგა აქემენის შთამომავალი კიროს II დიდი (558-530), რომელმაც ძველი წელთაღრიცხვით 550 წელს დაამარცხა მიდიელები და შემოიერთა მიდიის ტერიტორიები. ძველი წელთაღრიცხვით 539 წელს კიროსმა დაიპყრო ბაბილონი. ამავე პერიოდში კიროსმა ბაბილონში ძალით გადმოსახლებული ებრაელები თავის სამშობლოში დააბრუნა. კიროსმა სახელმწიფო სახსრებით აღადგინა იერუსალიმის ტაძარი. ამის გამო ბიბლიაში არცერთ არაებრაელს არ მიეგება ისეთი პატივი როგორც კიროსს.
კიროსმა შესძლო შეერწყა გამარჯვებულთა და დამარცხებულთა წეს-ჩვეულებები. მან სათავე დაუდო დიდ სპარსულ იმპერიას, ხოლო დიდგვაროვანი ბელადები სახელმწიფო სამსახურში ჩადგნენ.
კიროს II-ის მემკვიდრის კამბიზ II-ის (ძველი წელთაღრიცხვით 530-522 წლებში) დროს სპარსელებმა დაიპყრეს ეგვიპტე. მალე მათი სახელმწიფო უზარმაზარ იმპერიად იქცა, რომელიც გადაჭიმული იყო ცენტრალური აზიიდან მაკედონიამდე. ამ იმპერიაში შედიოდა სპარსულ იმპერიამდე გაცილებით ადრე შექმნილი სახელმწიფოები (ელამა, ბაბილონი, სირია, ფინიკია, ეგვიპტე.) და გაცილებით დაბალ საფეხურზე მყოფი არაბული და სკვითური ტომებიც.
დაპყრობილ ტომთა განვითარების სხვადასხვა დონის გამო, მმართველობის სისტემის შექმნისას სპარსელები დიდ პრობლემებს წააწყდნენ, თუმცა გარკვეულ წარმატებებსაც მიაღწიეს. თავდაპირველად კიროსმა და კამბიზმა შეინარჩუნეს ადგილობრივი მმართველობის სისტემა, მაგრამ შემდგომი მმართველების დროს დაპყრობილ ქვეყნებში გამოვლინდა სეპარატისტული ტენდეციები, რის გამოც სპარსელები იძულებულნი გახდნენ განეახლებინათ მმართველობის წესი. დარიოს I-მა (ძველი წელთაღრიცხვით 522-486 წლები) მნიშვნელოვანი ადმინისტრაციული რეფორმები ჩაატარა, რამაც დაპყრობილ ქვეყნებში სახელმწიფოს კონტროლი გააძლიერა, მოაწესრიგა გადასახადების აკრეფა და დაპყრობილ ქვეყნებში სამხედრო კონტიგენტი გაზარდა.
მე-19 სატრაპიაში შედიოდა კოლხეთის სამეფოს სამხრეთი ნაწილი, რომელიც აქემენდებმა უშუალოდ დაიმორჩილეს. კოლხეთის სამეფო ამ პერიოდში განაგრძობდა დამოუკიდებელ არსებობას აქემენიანებს კი ძღვენს უგზავნიდა ყოველწლიურად 100 ბიჭისა და 100 გოგოს სახით. აქემენდებს ემორჩილებოდა სამხრეთით მდებარე ქართული მიწები, ხოლო ჩრდილოეთში მყოფ ხალხს აქემენიანებთან მცირე ვალდებულებები ჰქონდათ.
ახალი ადმინისტრაციული ოლქების სათავეში იდგნენ სატრაპები, რომლებიც თავდაპირველად ეროვნებით სპარსელები იყვნენ. დარიოს I-მა ერთმანეთისგან გამიჯნა სატრაპებისა და მხედარმთავრების ფუნქციები.
აქემენიანთა იმპერია იყო დამყარებული ჯარზე. ამიტომ ქვეყანა დაყოფილი იყო სამხედრო ტოპარქიებად, რომელთა რაოდენობა ხშირად იცვლებოდა, ყოველთვის ჩამორჩებოდა სატარპების რაოდენობას. ჯარში ძირითადად მსახურობდნენ სპარსელები და მიდიელები, იგი შედგებოდა კავალერიისა და ქვეითი ნაწილებისაგან.
დარიოს I-მა თავი სპარსეთისა და მთელი ქვეყნიერების მეფედ გამოაცხადა. სპარსელთა ბატონობა იმ პერიოდში მართლაც ვრცელდებოდა მთელ მაშინდელ ცივილიზირებულ სამყაროზე, გარდა ბერძნული პოლისებისა, რომლებიც ინარჩუნებდნენ დამოუკიდებლობას.
ამ უზარმაზარი იმპერიის ცენტრად და ძლიერების სიმბოლოდ იქცა აქემენიანთა სატახტო ქალაქი პერსეპოლისი, რომელიც აშენებული იყო უზარმაზარ ხელოვნურ ტერასზე და დაჰყურებდა დაბლობს. თითქმის მიწასა და ზეცას შორის იყო გამოკიდებული. ქალაქში შედიოდა ფართო სადღესასწაულო კიბე, რომელიც მორთული იყო 33 ადამიანის რელიეფით, რომლებსაც ხარკი მიჰქონდათ მეფესთან. უზარმაზარი კარიბჭე ხსნიდა გზას აპადანისაკენ, იმდროისთვის ყველაზე დიდ სასახლისკენ. დარბაზში 10 000 კაცი ეტეოდა. პერსეპოლისში ინახებოდა იმპერიის საგანძური. ქალაქიდან კი გადიოდა უამრავი გზები მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში. გზების ყოველ 20 კმ-ში სასტუმრო და საფოსტო სადგური იყო. კიროს II-ის დროიდან სახელმწიფო კანცელარიაში იყენებდნენ არამეულ ენას, რომელზეც ლაპარაკობდნენ ახლო აღმოსავლეთში მოსახლე მრავალრიცხოვანი სემიტური ტომები. დარისოს II-ის რეფორმების შემდეგ ეს ენა ოფიციალურად იქცა კანცელარიების ენად.
ძვ.წ. V საუკუნეში მცირე აზიის ბერძნული ქალაქები აქემენიანებს ემორჩილებოდნენ. მაგრამ ამ ტერიტორიებზე ხშირად ხდებოდნენ აჯანყებები. აქემენიანებს მიაჩნდათ, რომ თავიანთი იმპერიის განსამტკიცებლად საჭირო იყო ბალკანეთის ნახევარკულის დაპყრობა, რომელზეც ბერძნული ახალშენები მდებარეობდნენ, მათ შორის ათენი და სპარტა.
აქემენიანთა მონარქმა ქსერქსემ (ძველი წელთაღრიცხვით 486-465 წლები) წამოიწყო ლაშქრობა ბერძენთა წინააღმდეგ. მაგრამ ძველი წელთაღრიცხვით 490 წელს ქალაქ მარათონთან ბრძოლისას, ძველი წელთაღრიცხვით 480 წლის სალამინის საზღვაო ბრძოლაში, ძველი წელთაღრიცხვით 479 წლის პლატეასთან ბრძოლაში და იმავე წელს მიკალის კონცხთან საზღვაო ბრძოლაში ბერძნებმა დაამარცხეს სპარსელები და აიძულეს უარი ეთქვათ საბერძნეთის დაპყრობის გეგმაზე. ძველი წელთაღრიცხვით 449 წელს დაიდო საზავო ხელშეკრულება, მაგრამ მას შემდეგაც სპარსეთი აქტიურად ერეოდა საბერძნეთის საქმეებში, განსაკუთრებით პელოპონესის ომის დროს.
აქემენიანთა სამეფო კარის ინტრიგებმა, სახელმწიფო გადატრიალებებმა, დაპყრობილი ხალხების პერიოდულმა აჯანყებებმა, სატრაპთა სეპარატისტულმა მიდრეკილებებმა დაასუსტა იმპერეია და მას აღარ ეყო ძალა გამკლავებოდა ახალ მეტოქეს მაკედონიას. ძველი წელთაღრიცხვით 334 წელს მაკედონურ-ბერძნული არმია შეიჭრა აქემენიანთა იმპერიაში და რამდენიმე წელიწადში სასტიკად გაანადგურა. აქემენიანთა იმპერიამ არსებობა შეწყვიტა. იმპერიის დამხობა გარდაუალი აღმოჩნდა მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფოს აურაცხელი სიმდიდრე და ჯარი ჰყავდა. center|thumb|აქემენიანთა ბრძოლა [[ალექსანდრე მაკედონელი|ალექსანდრე მაკედონელთან|600px]]
სეფიანთა ირანი
thumb|center|500px|სეფიანთა ირანი 1501-1722 წლებში thumb|230px|შაჰი [[ისმაილ I]] XV საუკუნის მიწურულისთვის ირანი დაშლილი იყო რამდენიმე სამეფოდ, რომელთა შორის გამუდმებული ბრძოლები მიმდინარეობდა პირველობისათვის. ირანულ სამფლობელოებს შორის ყველაზე განვითარებული იყო ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი აზერბაიჯანითურთ. thumb|[[აბას I (ირანი)|შაჰ აბას I|230px]] უკვე XVI საუკუნის დასაწყისიდან აქ სულ უფრო ძლიერდება სეფიანელთა საგვარეულო. მათ თავიანთი გავლენის განსამტკიცებლად მიიღეს შიიტობა და დაიწყეს ირანული მიწების დაპყრობა. შვიდი თურქმენული ტომის გამაერთიანებელმა სეფიანელთა საგვარეულომ, საკუთარი მომხრეებისთვის სავალდებულო გახადა წითელზოლიანი ჩალმების ტარება. სწორედ ამიტომ მათ მომხრეებს ყიზილბაშები დაერქვა, რადგან ყიზილბაში წითელ თავიანს ნიშნავს.
XV-XVI საუკუნეების მიჯნაზე ყიზილბაშთა ახალმა მეთაურმა ისმაილმა (დ. 1502-გ. 1524) დაიპყრო მთელი სამხრეთი აზერბაიჯანი თავრიზითურთ და თავი შაჰად გამაცხადა. მან თავისი ხელისუფლება გაავრცელა ცენტრალურ და დასავლეთ ირანშიც. ირანის დედაქალაქი გახდა თავრიზი. ოფიციალური რელიგია შიიზმი. შაჰ ისმაილის მეთაურობით ყიზილბაშებმა რამდენიმეჯერ ილაშქრეს აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოში. ისმაილის დროს დაიწყო ხანგრძლივი ომები ოსმალეთთან, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგაც არ შეწყვეტილა. შაჰ ისმაილის გარდაცვალების შემდეგ ირანის შაჰი გახდა შაჰ თამაზ I (დ.1524-გ.1576). მისი მმართველობის დროს ყიზილბაშებმა ოთხჯერ ილაშქრეს საქართველოში.
1555 წელს დასრულდა ოსმალეთთან ომი და დაიდო ამასიის ზავი. ამ ზავის პირობების თანახმად ერაყი გადავიდა ოსმალეთის ხელში, ხოლო სამხრეთ აზერბაიჯანი თავრიზითურთ რჩებოდა ირანს. ოსმალეთის და ირანის მიერ საქართველოსა და სომხეთის განაწილების შედეგად დასავლეთ საქართველო ოსმალეთს ერგო, ხოლო ქართლ-კახეთი სამცხე-საათაბაგო - ირანს.
შაჰ თამაზის მმართველობის ბოლოს ქვეყანაში შიდა მდგომარეობა ძალზედ დაიძაბა. ქვეყანას გადაუარა შავი ჭირის ეპიდემიამ. აღმოსავლეთიდან ირანს გამუდმებით თავს ესხმოდნენ უზბეკი ხანები.
შაჰ თამაზის გარდაცვალების შემდეგ ირანში დაიწყო შიდა ომები. ამით ისარგებლა ოსმალეთმა და ირანს გამოსტაცა დასავლეთი ტერიტორიები და სამხრეთ აზერბაიჯანი თავრიზითურთ. უზბეკმა ხანებმა შეტევები განაახლეს. ასეთ მძიმე ვითარებაში ყიზილბაში დიდებულების ერთმა ნაწილმა ირანის ტახტზე აიყვანა შაჰ თამაზის შვილიშვილი, 16 წლის აბას მირზა.
აბას I-ის ზეობის დროს სეფიანთა ირანი ძალზედ გაძლიერდა. მმართველობის პირველ წლებში აბას I დაკავებული იყო უზბეკ ხანებთან ბრძოლებით. ხშირი იყო ქვეყნის შიგა აჯანყებები. ამიტომ 1590 წელს შაჰი იძულებული გახდა ოსმალეთთან უმძიმესი ზავი დაედო. ზავის პირობების თანახმად მთელი ამიერკავკასია ოსმალეთს გადაეცა.
სამშვიდობო შესვენებამ აბას I-ს საშუალება მისცა გაენადგურებინა უზბეკი ხანები და მოეხდინა მათი ქონების ჩამორთმევა, რამაც ქვეყნის შემოსავლები ძალზედ გაზარდა. მანვე გაანადგურა 10 უძლიერესი ფეოდალი.
შაჰ აბასმა ინგლისელების დახმარებით შექმნა არტილერია. ხოლო ჯარის საუკეთესო ნაწილები ცეცხლსასროლი იარაღებით აღჭურვა. აბას I-ის რეფორმებმა გაზარდა ირანული ელემენტების გავლენა. მან დედაქალაქი სპარსული რაონების ცენტრში ისპაჰანში გადაიტანა. აბას I-მა გააძლიერა სპარსული ენა, როგორც ოფიციალური ენა. ის თავის სამფლობელოებში ყოველმხრივ აძლიერებდა შიიტურ რელიგიას.
1603 წელს აბასმა ისარგებლა ოსმალეთში დაწყებული შიდა არეულობით და დაიწყო ომი ოსმალეთის წინააღმდეგ. რამდენიმე წელიწადში მან დაიბრუნა 1590 წელს დაკარგული კავკასია.
1613 წელს სტამბოლში დაიდო ზავი, რომლითაც ირანმა განიმტკიცა მისი დაპყრობილი ტერიტორიები. კახეთში შაჰ-აბასის რამდენიმე ლაშქრობის შედეგად, საქართველოს ეს კუთხე განადგურების პირას იყო მისული.
XVI საუკუნის ბოლოს და XVII საუკუნის დასაწყისში ირანი საგრძნობლად დაწინაურდა ეკონომიურად. ირანი ვაჭრობდა პორტუგალიასთან, ნიდერლანდებთან, ინგლისთან, რუსეთთან, ჩინეთთან და ინდოეთთან.
აბას I ხელს უწყობდა შიდა ვაჭრობის განვითარებას. გაჰყავდათ გზები, რომლებსაც იცავდნენ ყაჩაღებისგან და მომთაბარეებისაგან. ისპაჰანი ნახევარმილიონიან ქალაქად იქცა.
ირანი XVII საუკუნის მიწურულიდან 1814 წლამდე
thumb|[[ნადირ-შაჰი|ნადირ შაჰი |left|200px]] thumb|[[აღა-მაჰმად-ხანი|აღა მაჰმად ხანი|left|200px]] XVII საუკუნის მიწურულიდან ირანის სეფიანელთა დინასტია საგრძნობლად დასუსტდა. მომთაბარეები სისტემატიურად არბევდნენ და ანადგურებდნენ სოფლებს და ქალაქებს. ანადგურებდნენ მოსახლეობას. საძოვრებად აქცევდნენ სახნავ-სათეს და ხეხილის ბაღებს. ეს გარემოება ხელს უშლიდა ირანში მტკიცე ერთიანი ძლიერი მეურნეობის შექმნას. ირანის ხელისუფლება ვერ ახერხებდა სახელმწიფოს დაშლის მომხრე ფეოდალების ალაგმას.
ფეოდალური ირანის შინაგანი სისუსტე გამოვლინდა, სეფიანელთა დინასტიის ყველაზე ძლიერი შაჰის სიკვდილის შემდეგ. XVII საუკუნის მეორე ნახევარში დაიწყო ირანის მკვეთრი ეკონომიური და პოლიტიკური დაქვეითება. თანდათანობით დაეცა სოფლის მეურნეობა, მოიშალა ვაჭრობა. სეფიანელთა დინასტიის უკანასკნელი, უნიჭო შაჰები სულ არ ცდილობდნენ ქვეყნის სავალალო მდგომარეობიდან გამოყვანას. ქვეყნის შემცირებული შემოსავლის დიდ ნაწილს საკუთარ ოჯახებს ახმარდნენ. შექმნილი ვითარებით კარგად ისარგებლეს ავღანელმა ტომებმა, თავიდან მათ მოიშორეს სეფიანელთა უღელი, ხოლო 1722-1723 წლებში მათ დაიპყრეს ირანის ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი.
ამავე პერიოდში ირანის წინააღმდეგ ომებს აწარმოებდა რუსეთიც. პეტრე I-ს მიზნად დასახული ჰქონდა კასპიის ზღვის აღმოსავლეთი და დასავლეთი ტერიტორიების დაპყრობა. ირანთან დადებული პეტერბურგის ზავით აღნიშნული ტერიტორიები რუსეთს გადაეცა. ასეთ მძიმე ვითარებაში სეფიანელთა დინასტიამ ფაქტობრივად დაკარგა ძალაუფლება. ირანის ასეთი მძიმე ვითარებით ისარგებლა ოსმალეთმა და კავკასია დაიკავა.
ირანში ავღანელთა ასეთმა თარეშმა ხალხის მასობრივი აღშფოთება გამოიწვია. 1772 წელს ირანში მასობრივი ანტიავღანული განმათავისუფლებელი ბრძოლები დაიწყო. ბრძოლას თურქმანული წარმოშობის ნადირ-ხანი ჩუდგა სათავეში. მან ავღანელი დამპყრობლები ირანიდან განდევნა. მალე მან დაიწყო ომი ოსმალეთის წინააღმდეგ, რომელიც სრული გამარჯვებით დასრულდა. 1736 წლის ზავით ირანმა დაიბრუნა ყველა ის ტერიტორია, რომელიც დაკარგა 1723 წელს. რუსეთმა ნებაყოფლობით დაუბრუნა ირანს პეტრე დიდის დროს შეერთებული ირანული მიწები. ავღანეთთან და ოსმალეთთან მოპოვებული წარმატებების შემდეგ ნადირ ხანმა შეკრიბა ირანული ფეოდალური დიდკაცობა და ოფიციალურად ეკურთხა ირანის შაჰად. ნიჭიერი მხედართმთავარი ურჩ ქვეშევრდომებს სასტიკად სჯიდა, 1745 წელს ნადირ შაჰმა საქართველოს გამაჰმადიანებაზე ხელი აიღო. მეფეებად თეიმურაზ II და მისი შვილი ერეკლე II დანიშნა. ქართველი მეფეები ქრისტიანული წესით აკურთხეს.
1747 წელს ნადირ შაჰმა მთელ ირანს აუტანელი გადასახადები დააკისრა. ეს ღონისძიება მისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა. იმავე წელს ნადირ შაჰი შეთქმულების მსხვერპლი გახდა და მის მიერ სისხლით და მახვილით შექმნილი სახელმწიფო დაინგრა.
ნადირ შაჰის სიკვდილის შემდეგ 10 წლის განმავლობაში ირანის ტახტისთვის იბრძოდა რამდენიმე საგვარეულო. ზენდების ირანული ტომის ბელადმა ქერიმ-ხანმა, თავდაპირველად სამხრეთ ირანი, შემდეგ კი მთელი ქვეყანა დაიმორჩილა. ქერიმ ხანის მმართველობის დროს ირანში დროებითი სიმშვიდე ჩამოვარდა. იგი სოფლის მეურნეობის, ვაჭრობის და ხელოსნობის აღდგენას ცდილობდა.
ქერიმ-ხანსა და ერეკლე II-ს შორის კეთილგანწყობილი ურთიერთობები იყო. 1779 წელს ქერიმ-ხანის სიკვდილის შემდეგ ირანი 15 წლიანმა ქაოსმა მოიცვა. ზენდები ჩრდილო ირანელმა ყაჯარებმა დაამარცხეს. 1794 წელს ყაჯარების თავკაცმა, ჭკვიანმა და ენერგიულმა, მაგრამ ვერაგმა და შეუბრალებელმა აღა-მაჰმად-ხანმა ზენდების წინააღმდეგობას ბოლო მოუღო.
აღა-მაჰმად-ხანმა 1795 წელს დალაშქრა და დაარბია თბილისი. ამიერკავკასიიდან დაბრუნებული აღა მაჰმად ხანი თეირანში საზეიმოდ ეკურთხა შაჰად. მანამდე უცნობი და უმნიშვნელო დასახლებული პუნქტი თეირანი აღა მაჰმად ხანმა დედაქალაქად გამოაცხადა. მას შემდეგ, რაც შაჰმა გაიგო რომ ერეკლე II-ის დროს კავკასიაში შემოყვანილი რუსული 30 000-იანი ჯარი პავლე I-მა უკან გაიწვია, შაჰმა თავისი ჯარი კვლავ დაძრა კავკასიისკენ, მაგრამ საქართველო ვერ ააოხრა, რადგან 1797 წელს მცველებმა, რომელთა შორის ერთ-ერთი ქართველი იყო შაჰი სიცოცხლეს გამოასალმა. აღა მაჰმად ხანის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი ძმისშვილი ბაბა-ხანი.
1801 წელს რუსეთის მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ ბაბა-ხანი შეეცადა არ დაეშვა კავკასიაში რუსეთის გაბატონება. ბაბა-ხანი 1804-1813 წლებში რუსეთს ეომებოდა, მაგრამ ამ ომში ირანი დამარცხდა. 1813 წელს დაბა გულისტანში დაიდო რუსეთ-ირანის საზავო ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულებით ირანმა უარი თქვა საქართველოზე, დაღესტანზე, ჩეჩნეთზე და აზერბაიჯანზე. ირანი ცნობდა კავკასიაში რუსეთის გაბატონებას, აგრეთვე კასპიის ზღვაზე სამხედრო ფლოტის ყოლის უფლება მხოლოდ რუსეთს დარჩა.
ირანი 1814-1914 წლებში
XVIII საუკუნის მიწურულიდან ირანში ყაჯართა დინასტიის შაჰების მმართველობა დამყარდა. ყაჯარები ვერ ეგუებოდნენ 1804-1813 წლების ომში მარცხს და კავკასიაში რუსების გაბატონებას. ამიერკავკასიაში რუსების გაბატონებით უკმაყოფილო იყო ინგლისიც. 1814 წელს ირანსა და ინგლისს შორის დაიდო დიდი ხელშეკრულება, რომელიც რუსეთის წინააღმდეგ იყო მიმართული. 1826 წელს ყაჯარებმა ჩათვალეს, რომ ირანის არმია ბრძოლისთვის საკმარისად ამაღლდა, ამიტომ ირანმა ომი გამოუცხადა რუსეთს. ირანმა განჯა დაიკავა, მაგრამ კონტრშეტევაზე გადასულმა რუსეთის ლაშქარმა ირანელები განჯიდან განდევნა, რის შედეგადაც დაიკავა ერევანი და თავრიზი. ყაჯარებმა ზავი ითხოვეს. 1828 წლის ზავით ირანი საბოლოოდ უარი თქვა აღმოსავლეთ საქართველოზე, დაღესტანზე, ჩეჩნეთზე, აზერბაიჯანზე და ცნობდა ერევნის და ნახიჭევნის სახანოების შესვლას რუსეთის შემადგენლობაში. ამის შემდეგ ირანი უკვე უშუალოდ აღარ ესაზღვრება საქართველოს. 1828 წლის ზავით ირანს რუსეთისთვის უნდა გადაეხადა 20 მლნ ოქროს მანეთის კონტრიბუცია. ნიკოლოზ I-მა ამის შემდეგ ირანში ელჩი დანიშნა. რუსეთი ირანის საქმეებში ერეოდა.
აღშფოთებული ირანელი შიიტები 1829 წელს შეიჭრნენ რუსეთის საელჩოში და დაარბიეს, ამოხოცეს რუსები, მათ შორის ალექსანდრე გრიბოედოვიც. რუსეთის იმპერატორი მოერიდა ირანთან ურთიერთობის დაძაბვას. ინციდენტის გამო კი გრიბოედოვი და რუსი მოხელეები დაადანაშაულა. რუსეთის იმპერატორი ირანის შაჰის ოფიციალურ ბოდიშს დაკმაყოფილდა და მიიღო მის მიერ გამოგზავნილი საჩუქრები (მათ შორის დიდი ბრილიანტი სახელით შაჰი). რუსეთმა ირანს კონტრიბუციაც კი შეუმცირა 2 მლნ მანეთით. thumb|ირანი XIX საუკუნის ბოლოს - XX საუკუნის დასაწყისში|right|250px ყაჯარებმა ისარგებლეს ინგლისის მოუცლელობით (რომელიც ყირიმის ომში იყო ჩართული 1853 - 1856) და 1856 წელს მოაწყვეს ლაშქრობა ავღანეთის ქალაქ ჰერათზე. ამ ქალაქს უდიდესი სავაჭრო სტრატეგიული ფუნქციები ჰქონდა ინგლისისთვის, რომელიც ინდოეთის დაპყრობას აპირებდა და მისთვის ყოვლად მიუღებელი იყო ავღანეთში ირანის ყოფნა. ყირიმის ომის დამთავრებისთანავე დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ ჰერათთან დაკავშირებით შეუვალი პოზიცია დაიკავა. ინგლისმა ირანთან დიპლომატიური ურთიერთობები გაწყვიტა და ომი გამოუცხადა. ინგლისმა თავისი ფლოტი სპარსეთის ყურეში შეიყვანა და დესანტი გადასხა ირანის სამხრეთით. 1856-1857 წლების ინგლის-ირანის ომი პარიზის საზავო ხელშეკრულებით დასრულდა. ხელშეკრულების თანახმად ირანს გაჰყავდა თავისი ჯარი ჰერათიდან ხოლო ინგლისი ტოვებდა დესანტს სამხრეთ ირანში.
XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ირანში იაფფასიანმა ინგლისურმა და რუსულმა საქონელმა გააჩანაგა ირანის მრეწველობა, უმძიმეს მდგომარეობაში ჩავარდა ირანის საფაბრიკო-სახელოსნო მრეწველობა. უცხოელთა კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა არა მარტო ირანის ეკონომიკა არამედ სახელმწიფო მმართველობის ზოგიერთი სფეროებიც. მთავარ თანამდებობებზე ინიშნებოდნენ რუსი და ინგლისელი პირები. ირანი გადაიქცა ნახევარკოლონიურ ქვეყნად, რამაც გამოიწვია ფეოდალური ურთიერთობების დაკონსერვება. 1879 წელს ირანის შაჰის თხოვნით მოწვეულმა რუსმა ოფიცრებმა, ადგილობრივი მცხოვრებთაგან შექმნეს რუსული კაზაკური სამხედრო ნაწილების გაერთიანება — თავდაპირველად პოლკი, რომელიც ჯერ ბრიგადად, ხოლო შემდგომ დივიზიად გადაიქცა.
XIX საუკუნის მიწურულს ირანში აღმოცენება იწყო ფარულმა პატრიოტულმა ორგანიზაციებმა, რომელთა მიზანს წარმოადგენდა ბრძოლა უცხოელების წინააღმდეგ. გაზრდილი გადასახადების გამო გაჩანაგდა უამრავი გლეხი, ამიტომ ისინი თავიანთ საცხოვრებლებს ტოვებდნენ და გადადიოდნენ სამხრეთ რუსეთში. XX საუკუნის პირველ ხანებში რუსეთში უკვე 200 000 ირანელი იყო.
ჯარმა უარი თქვა 1905 წლიდან დაწყებული მიტინგების დარბევაზე. შაჰი იძულებილი გახდა მოეწვია პირველი მეჯლისი, რომელმაც შაჰის ძალაუფლება შეზღუდა.
1908 წელს ინგლისმა და რუსეთმა ირანი გაიყვეს.
1908 წელს მოჰამედ ალ შაჰის მითითებით ირანის კაზაკთა ბრიგადამ რუსი პოლკოვნიკ ლიახოვის სარდლობით თეირანში კონტრრევოლუციური გადატრიალება მოახდინა. იმავე 1908 წელს ირანის მთავარ ქალაქ თავრიზში დაიწყო შაჰის საწინააღმდეგო აჯანყებები. მათ მთავრობის ჯარები განდევნეს, რასაც მოყვა რუსეთის კონტრრევოლუციური ინტერვენცია. შაჰის საწინააღმდეგო აჯანყებები მთელ რიგ ქალაქებს და პროვინციებს მოედო. 1909 წელს აჯანყებულებმა აიღეს ქალაქი თეირანი, დაამხეს მოჰამედ ალ შაჰის ხელისუფლება და აღადგინეს კონსტიტუცია. 1911 წლის ბოლოს რუსეთის, ინგლისისა და შინაგანი რეაქციის ძალებმა შეძლეს ირანის რევოლუციის ჩახშობა.
ირანი პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ
1921 წელის თებერვალში მოეწყო სახელმწიფო გადატრიალება. გადატრიალებაში მონაწილეობას იღებდა ირანულ კაზაკთა ნაწილები ვიცე პოლკოვნიკ რეზა ფეჰლევის სარდლობით, რომელმაც ახალ მთავრობაში სამხედრო მინისტრის პოსტი მიიღო. 1921 წლის 26 თებერვალს მოსკოვში ხელი მოეწერა ირან-საბჭოთა რუსეთის ხელშეკრულებას. ამ ხელშეკრულებით უქმდებოდა მანამდე ირან-რუსეთის ყველა ხელშეკრულება. რომელებიც ბღალავდა ირანის სუვერენიტეტს. ამ ხელშეკრულებით საბჭოთა რუსეთს საშუალება ეძლეოდა შეეყვანა ირანის ტერიტორიაზე თავისი ჯარები და განეხორციელებინა საჭირო მოქმედებები, თუ მესამე ქვეყანა შეეცდებოდა ირანის გამოყენებას საბჭოთა რუსეთის წინააღმდეგ. 1923 წელს რეზა ფეჰლევი პრემიერ მინისტრი გახდა. მან აიძულა მეჯლისი ყაჯართა დინასტია დაემხოთ. მართლაც 1923 წლის 12 დეკემბერს რეზა ფეჰლევი გახდა შაჰი. ახალ დინასტიას ეწოდა ძველი პართიული დინასტიის ირანული სახელი - ფეჰლევი. სახელწოდება სპარსეთი შეიცვალა ირანით.
რეზა შაჰმა ულმობლად ჩაახშო ყველა აჯანყება ირანის ტერიტორიაზე. შაჰი შეეცადა დაეცვა ქვეყნის ეკონომიკა. მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება მიწების ყიდვა-გაყიდვის შესახებ. შესაძლებელი გახდა სახელმწიფო მიწების გაყიდვა. დაიწყო ტრანს-ირანის რკინიგზის მშენებლობა, რომელსაც უნდა დაეკავშირებინა ერთმანეთთან სპარსეთის ყურე და კასპიის ზღვა. ჩატარდა რეფორმები განათლების სფეროში, რის შედეგადაც შეიქმნა უფასო დაწყებითი და ფასიანი საშუალო და უმაღლესი სასწავლებლები. ყოველივე ამასთან ერთად ირანში ჩატარდა ნაციონალისტური სულისკვეთების კამპანია. გაძლიერდა არაირანელი მოსახლეობის ჩაგვრა-შევიწროება, რომელთა შორის იყვენენ ფერეიდნელი ქართველებიც.
1941 წელს მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას რეზა შაჰმა სცადა დიდი ბრიტანეთისა და სსრკ-სთვის უარი ეთქვა მათი ჯარების ქვეყნის ტერიტორიაზე განლაგებაზე, რის გამოც მოკავშირეთა მიერ იძულებული გახდა ტახტზე უარი ეთქვა. იგი გარდაიცვალა იოჰანესბურგში. მისმა მემკვიდრემ მუჰამედ რეზა ფეჰლევიმ მამის ნეშთი ირანში გადაიტანა და სპეციალურად აგებულ დიდებულ მავზოლეუმში დაასვენა, თუმცა ისლამური რევოლუციის შემდეგ აიათოლას განკარგულებით მავზოლეუმი დაანგრიეს.
ირანი 1946-1990 წლებში
thumb|left|150px|[[რუჰოლა ხომეინი|ხომეინის დაბრუნება ირანში.]] thumb|left|150px|მასობრივი დემონსტრაცია [[თეირანი|თეირანში.]] 1946 წლამდე ირანის ტერიტორიაზე საბჭოთა და ინგლისის ჯარები იყვნენ. მაგრამ დასავლეთის ზეწოლის შედეგად საბჭოთა კავშირმა თავისი ძალები გაიყვანა ირანის აზერბაიჯანიდან და ქურთისტანიდან. ცივი ომის დაწყების დროიდან გაძლიერდა ირანის შიდა საქმეებში აშშ-ს და ინგლისის ჩარევა. ამ ორ ქვეყანას შორის ქიშპობა აშშ-ს გამარჯვებით დასრულდა. განსაკუთრებით მწვავედ მიდიოდა ბრძოლები სამხრეთ ირანის ნავთობისათვის, რომლის ექსპლუატაცია მთლიანდ ინგლის-ირანის ნავთობის კომპანიის ხელში იყო. ნავთობის მრეწველობის ნაციონალიზაციის მოთხოვნამ მთელი ქვეყანა მოიცვა და დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის შემადგენელი ნაწილი გახდა. 1951 წელს ირანის პარლამენტმა — მეჯლისმა მიიღო გადაწყვეტილება ნავთობის ნაციონალიზაციის შესახებ. ამ ყველაფერს ნავთობის მომპოვებელი დიდი კომპანიების ბოიკოტი მოჰყვა. 1953 წელს შეერთებული შტატების ცენტრალური სადაზვერვო სამსახურების მონაწილეობით ირანში სახელმწიფო გადატრიალება მოეწყო, რომლის შედეგადაც დამხობილი იქნა ეროვნული ფრონტის მთავრობა. ახალმა მთავრობამ ნავთობი 25 წლის ვადით საერთაშორისო კონსილიუმს გადასცა, რომელშიც მთავარ როლს ამერიკული კომპანიები და ინგლის-ირანული კომპანიები თამაშობდნენ.
ირანი ჩამორჩენილ აგრარულ ქვეყნას წარმოადგენდა. მოჰამედ რეზა შაჰმა სცადა მდგომარეობის გამოსწორება სოფლის მეურნეობაში, წარმოებაში, მოსახლეობის განათლებისა და კულტურის სფეროში.1963 წლის რეფერენდუმზე მოსახლეობამ მხარი დაუჭირა შაჰის ახალ რეფორმებს, რომელსაც თეთრი რევოლუცია ეწოდა. ამ რეფორმებს დაუპირისპირდნენ ულიმები — შიიტი სამღვდელოების პირები, რომლებმაც ეს რეფორმები ისლამური პრინციპების შელახვად და საერთოდ ისლამზე პირდაპირი შეტევად აღიქვეს. შაჰის რეფორმამ ვერ გადაჭრა ქვეყანაში პრობლემები - სურსათი ისევ არ კმაროდა, ვინაიდან მოსახლეობის ზრდის ტემპები უსწრებდა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის წარმოების ტემპს. ირანი ვერ გადაიქცა ინდუსტრიულ ქვეყნად. ქვეყანას ნავთობის ბუმმა ვერ უშველა, რომელიც ხანმოკლე აღმოჩნდა. ქვეყნის შემოსავლები ისევ შემცირდა, სამხედრო ხარჯები კი გაიზარდა. ამას მოჰყვა ინფლაცია და მოსახლეობის ცხოვრების პირობის გაუარესება. ასეთმა მძიმე ვითარებამ გამოიწვია შაჰის ხელისუფლების პოზიციის შესუსტება და მისდამი დაპირისპირებული შიიტი სამღვდელოების გაძლიერება. ირანში გაზრდილმა საპროტესტო მოქმედებებმა შაჰის ხელისუფლება აქცია ავტორიტარულ დიქტატურად. მოსახლეობას აღიზიანებდა შაჰის კარზე არსებული ფუფუნება, კორუფციის მაღალი დონე. მოსახლეობაში იზრდებოდა ანტიდასავლური განწყობაც. ასეთ პირობებში კიდევ უფრო გაიზარდა საზოგადოების სრული ისლამიზაციის მომხრე სასულიერო პირების გავლენა. მათმა ლიდერმა აიათოლა ხომეინმა გააკეთა მოწოდება ჭეშმარიტი ისლამური წყობის დამყარების შესახებ. ოპოზიციას შეუერთდა დასავლური ორიენტაციის ინტელიგენცია.
ამის მიუხედავად დასავლეთს შაჰის ხელისუფლება სტაბილურად მიაჩნდა და ისინი შაჰის ხელისუფლებას უახლესი იარაღით ამარაგებდნენ. დასავლეთისთვის შაჰის ხელისუფლება ყველაზე საიმედო მოკავშირე იყო.
1978 წლიდან ქვეყანა მასობრივმა დემონსტრაციებმა მოიცვა. მთავრობის შეცვლამ შაჰს ვერ უშველა. 1979 წლის იანვარში შაჰს მოუწია ქვეყნიდან წასვლა. სამაგიროდ ქვეყანაში დაბრუნდა რუჰოლა ხომეინი, რომლის მხარეს არმიაც გადავიდა. ხომეინმა ირანის ისლამური რესპუბლიკის შექმნა გამოაცხადა. რეფერენდუმში ამ იდეას მოსახლეობამ მხარი დაუჭირა და 1979 წლის 1 აპრილიდან ირანი ისლამურ რესპუბლიკად გამოცხადდა. ქვეყნის მმართველი გახდა აითოლა ხომეინი შეუზღუდავი ძალაუფლებით. ქვეყანა დაუბრუნდა შარიათის ნორმებს, ურწმუნოებისადმი შეუწყალებლობასა და თავსაბურავს (ჩადრს).
ქვეყნის საგარეო პოლიტიკის ლოზუნგი გახდა „არც აღმოსავლეთი, არც დასავლეთი“. ირანელების მტრად შაჰთან ერთად გამოცხადდა შეერთებული შტატები, რომლის საელჩოს 52 თანამშრომლები რადიკალურმა მუსლიმმა სტუდენტებმა მძევლად აიყვანეს. მძევლები 15 თვის შემდეგ გაათავისუფლეს. ირანმა მტრად გამოაცხადა აგრეთვე საბჭოთა კავშირიც.
ხომეინი ყველა ისლამურ ქვეყანას გაერთიანებისკენ მოუწოდებდა, რამაც ირანის მეზობელი ქვეყნები შეაშფოთა. განსაკუთრებით გართულდა ირან-ერაყის ურთიერთობები, რაც 1980 წელს ომში გადაიზარდა. ეს ომი ორივე მხარისათვის ძალზედ სისხლიანი იყო, დაიღუპა ნახევარი მილიონი ადამიანი. ომი დასრულდა 1988 წელს გაეროს უშუალო შუამავლობით. საზავო ხელშეკრულება 1990 წელს დაიდო.
ისლამიზაციამ ქვეყნის ეკონომიკას მაინც ვერ უშველა. 1989 წელს გარდაიცვალა ხომეინი. მოგვარდა ურთიერთობები ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებთან, მათ შორის საქართველოსთანაც.
გეოგრაფია
thumb|left|ირანის გეოგრაფიული რუკა thumb|left|float|150px|[[დემავენდი|მთა დემავენდი, ირანის ყველაზე მაღალი მთა, მდებარეობს მაზანდარანში.]] ქვეყანა მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში. მოსაზღვრე ქვეყნებია: თურქეთი, აზერბაიჯანი, სომხეთი, თურქმენეთი, ავღანეთი, პაკისტანი, ქუვეითი, ერაყი.
ქვეყნის უდიდესი ნაწილი მთიანი რელიეფით ხასიათდება, ტერიტორიის მნიშვნელოვან ნაწილზე გაშლილია ზაგროსის და კუხუდის მთათა სისტემები. კასპიის ზღვის სამხრეთ სანაპიროს გაუყვება ელბურსის მთები. ტერიტორიის ცენტრალურ და აღმოსავლეთ რეგიონებს იკავებს ირანის მთიანეთი. დაბლობებს უკავია ქვეყნის 7 %. განსაკუთრებით მდიდარია ნავთობით და გაზით. ასევე მოიპოვებენ ნახშირს, სპილენძს, რკინას და ა. შ. ირანის შიგა რაიონებში ბატონობს მშრალი სუბტროპიკული და ტროპიკული კონტინეტური კლიმატი, კასპიის ზღვისპირეთში - ტენიანი სუბტროპიკული. ნალექების სიუხვით გამოირჩევა ელბრუსის მთების ჩრდილოეთი კალთები. ირანი ჰიდროგრაფიული ქსელით ღარიბი ქვეყანაა. ნიადაგურ და მცენარეულ საფარში ჭარბობს სტეპის და უდაბნოსთვის დამახასიათებელი სახეობები. ტყეებს უკავია ტერიტორიის 17 %.
ნავთობისა და გაზის მარაგით ირანი მსოფლიოს ქვეყნების ხუთეულშია. მოპოვების უდიდესი რაიონია სპარსეთის ყურე, კერძოდ ხუზესტანი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ირანის ტერიტორია იყოფა ოსტანებად ( — ostān; მრავლობით. — استانﻫﺎ — ostānhā), ოსტანები იყოფა შაჰრისტანებად, ირანის დიდი ქალაქები სარგებლობენ სპეციალური უფლებებით. ამჟამად ირანი იყოფა 31 ოსტანად, ესენია:
1950 წლამდე ირანი იყოფოდა თორმეტ პროვინციად: არდალანი, აზერბაიჯანი, ბელუჯისტანი, ფარსი, გილანი, არაქ-ე აჯამი, ხორასანი, ხუზესტანი, კერმანი, ლარესტანი, ლორესტანი და მაზანდარანი. 1950 წელს ირანის რეორგანიზაცია მოხდა, რომლის მიხედვით ჩამოყალიბდა ათი ძირითადი პროვინცია საკუთარი დაქვემდებარებული გუბერნიებით: 1960-დან გუბერნიებს სათითაოდ მიენიჭა პროვინციის სტატუსი. მას შემდეგ რამდენიმე ახალი პროვინციაც შეიქმნა. 2004 წელს, პროვინცია ხორასანი გაიყო სამ ახალ პროვინციად. 2010 წელს კი შეიქმნა ახალი პროვინცია ალბორზი.
ეკონომიკა
ირანი განვითარებადი ქვეყანაა, რომელიც მშპ-ს საერთო მოცულობით სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში 4 ქვეყანაა. ეკონომიკის წამყვანი დარგია მრეწველობა, რომელშიც უდიდესია ნავთობ გაზის ინდუსტრიის როლი. განვითარებულია აგრეთვე მეტალურგია, მანქანათმშენებლობა, მსუბუქი მრეწველობა. სოფლის მეურნეობა სუსტად არის განვითარებული, წამყვანია მემცენარეობა. ბოლო წლებში დაიწყო მომსახურების სფეროს განვითარება.
ნავთობის მოპოვებით ირანი მსოფლიოს ხუთეულშია. მოპოვებული ნავთობის 75 % ექსპორტზე გადის. სპარსეთის ყურის 24 გიგანტი საბადოდან 8 ირანში მდებარეობს. მათ შორის აგა-ჯარისა და გეჩსარინი. ნავთობ გადამამუშავებელი ქარხნებს შორის უდიდესია აბადანის საწარმო. ისპაჰანში მოქმედებს შავი მეტალურგიის უდიდესი ქარხანა. მსუბუქი მრეწველობის დარგებიდან წამყვანია ხალიჩების წარმოება. ამ დარგში დასაქმებულია 2 მლნ ადამიანი.
სოფლის მეურნეობის პროდუქციის წარმოებით ირანი ვერ აკმაყოფილებს საკუთარი მოსახლეობის მოთხოვნილებებს.
სქოლიო
* კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები კატეგორია:აზიის ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
ავსტრიის დროშა
კატეგორია:მსოფლიოს ქვეყნების დროშები კატეგორია:ავსტრიის ეროვნული სიმბოლოები
ძვ. წ. 547
'''ძვ. წ. 547''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ვიქტორ ზუბკოვი
ვიქტორ ზუბკოვი (Ви́ктор Алексе́евич Зубко́в; დ. 15 სექტემბერი, 1941, სვერდლოვსკის ოლქი) — საბჭოთა და რუსი სახელმწიფო მოღვაწე, ეკონომისტი, 1991–2004 წლებში რამდენიმე მინისტრის მოადგილე. 2004–2007 რუსეთის საფინანსო მონიტორინგის ფედერალური სამსახურის ხელმძღვანელი. 2007–2008 წლებში რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარე. 2008 წლის 12 მაისიდან არის რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები კატეგორია:„ერთიანი რუსეთის“ წევრები კატეგორია:დაბადებული  15 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული  1941
ამუნდსენის ყურე
მინი|250პქ ამუნდსენის ყურე — მდებარეობს კანადის ჩრდილო-დასავლეთ ტერიტორიაში, ბანქსის კუნძულებს, კუნძულ ვიქტორიასა და მატერიკს შორის. მისი სიგრძე დაახლოებით 400 კმ-ია, სიგანე 150 კმ. ესაზღვრება ბოფორტის ზღვა.
ყურეს 1903-1906 წლებში იკვლევდა ნორვეგიელი მკვლევარი რუალ ამუნდსენი. ყურე მდებარეობს წყნარი და ატლანტის ოკეანის დამაკავშირებელი, ცნობილი ჩრდილო-დასავლეთის მარშრუტის დასავლეთით. წელიწადის უმეტეს დროს, ყურე ყინულებითაა დაფარული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კანადის ყურეები
ტანაი (რისალი)
ტანაი (ოფიციალურად ტანაის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Tanay) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი რისალის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 139 420 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 20 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:რისალის მუნიციპალიტეტები
სანაპანა
სანაპანა — ერთ-ერთი იმ მრავალ მომთაბარე ტომთაგან, რომლებიც ქვემო გრან-ჩაკოში სახლობდნენ, დასავლეთ პარაგვაიში. 1930-იან წლებში ცენტრალურ გრან-ჩაკოში მენონიტების დასახლებების გამოჩენისას, ბევრი მომთაბარე ტომი მათ სიახლოვეს დასახლდა. მენონიტებმა მათთვის მისიები დააფუძნეს. სანაპანა და ლენგუას ხალხი მისიონ-ლა-ესპერანსაში დასახლდნენ, ქალაქ ფილადელფიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, პანამერიკულ გზატკეცილთან. სანაპანაც და ლენგუაც თავის თავს „ენჰლიტს“ უწოდებს, რაც „ხალხს“ ნიშნავს. მათი ენები ხშირად შეიცავს ესპანურ და გუარანის სიტყვებს, ზოგჯერ კი სიტყვებს მენონიტების ძირითადი ენიდან — ქვემო გერმანულიდან.
ანტონ ფურცელაძე
ანტონ ნიკოლოზის ძე ფურცელაძე (დ. 6 დეკემბერი, 1839, მერეთი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი ― გ. 3 ნოემბერი, 1913, არბო) — ქართველი მწერალი, პოეტი, მთარგმნელი, პუბლიცისტი.
ბიოგრაფია
ფურცელაძეთა გვარის წარმომადგენლები ღარიბი აზნაურები ყოფილან. სოფლის უბრალო, ღარიბი აზნაური იყო ა. ფურცელაძის მამა ნიკოლოზიც. მწერლის დედა ბარბალე გედევანიშვილი-ფურცელაძისა ჭკვიანი დარბაისელი და სათნო მანდილოსანი იყო. თავისი დროის კვალობაზე მასნ კარგად იცოდა როგორც სასულიერო, ისე საერო მწერლობა.
ა. ფურცელაძის აღზრდას უშუალოდ ხელმძღვანელობდა დედა, რომელმაც მომავალ მწერალს წერა-კითხვა შეასწავლა. ბავშვობის წლები ანტონმა თავის სოფელში გაატარა. ხელმოკლეობის გამო მშობლებმა ვერ შეძლეს ანტონის სამოქალალო სასწავლებელში მიბარება. მათ მხოლოდ იმის მოხერხება შეძლეს, რომ 11 წლის ბავშვი ქ. ორიოლის კადეტთა კორპუსში მიეღებინებინათ სახელმწიფო ხარჯზე. აქ ანტონი სამიოდე წელი დარჩა. 1854 წელს ის ვარჯიშის დროს ორძელიდან ჩამოვარდა და სამუდამოდ დაკოჭლდა. ამის გამო, სამხედრო სამსახურისათვის გამოუსადეგარი, იძულებული გახდა დაეტოვებინა სასწავლებელი და დაბრუნებულიყო სამშობლოში.
მიუხედავად იმისა, რომ ა. ფურცელაძემ რუსეთში მხოლოდ რამდენიმე წელი დაჰყო და ისიც ბავშვობის ასაკში, ამ პერიოდმა მაინც გარკვეული კვალი დააჩნია მის ინტელექტუალურ ცხოვრებას. კადეტთა კორპუსში ყოფნისას, ა. ფურცელაძის მასწავლებელთა შორის ვხედავთ არაერთ რევოლუციურად განწყობილ ადამიანს. მათი გავლენით რადიკალური განწყობილება 14 წლის ა. ფურცელაძესაც დაეუფლა. კადეტთა კორპუსშივე მან კარგად შეისწავლა რუსული ენა, როგორც ცნობილია, 60-იან წლებში ა. ფურცელაძემ მთელი რიგი სტატიები გამოაქვეყნა რუსულ ენაზე.
რუსეთიდან დაბრუნების შემდეგ ის ერთხანს თავის სოფელში რჩება და დიდი მონდომებით ეწევა თვითგანვითარებას. ახლო ნათესავის, დავით მირზაშვილის დახმარებით, ა. ფურცელაძე სამსახურს შოულობს, ეწყობა დავრდომილთა თავშესაფარში გადამწერლის თანამდებობაზე. აქ იგი დიდხანს არ დარჩენილა. მალე თბილისში გადმოვიდა და რამდენიმე სემინარიელთან ერთად დაიქირავა ოთახი კალოუბნის ქუჩაზე (ახლანდელი ფურცელაძის ქუჩა). მისი ბინა მაშინდელი მოწინავე ახალგაზრდობის თავშესაყრელ ადგილად იქცა. ამ ახალგაზრდებმა შეადგინეს პატარა წრე, რომლის სული და გული იყო ა. ფურცელაძე. წრე მრავალი საზოგადოებრივი საკითხით იყო დაინტერესებული. წრის წევრები ამზადებდნენ და შეკრებებზე კითხულობდნენ რეფერატებს, პროგრესული მიმართულების რუსულ ჟურნალ-გაზეთებს, საზღვარგარეთულ გამოცემებს.
1861 წელს ა. ფურცელაძე თანამშრომლობას იწყებს ჟურნალ “ცისკარში”. პირველ ხანებში, 1861–1862 წლებში, ის მეტწილად მთარგმნელობით მუშაობას ეწევა. იგი გულგრილი მაცქერალი არ ყოფილა მამათა და შვილთა ლიტერატურული პაექრობისა, რომელიც “ცისკარში” დაიწყო 1861 წელს. ახალგაზრდა პუბლიცისტი გვერდში ამოუდგა “შვილებს” და მთელი თავისი შეგნებით ჩაება ბრძოლაში ძველი თაობის წინააღმდეგ.
“ცისკარში” თანამშრომლობის შეწყვეტის შემდეგ ა. ფურცელაძე “დროებაში” გადავიდა და გახდა მისი ერთ-ერთი აქტიური თანამშრომელი. 1866 წელს ა. ფურცელაძემ “დროებაში” გამოაქვეყნა მოთხრობა მართას რამდენიმე თავი.
1867 წელს ფურცელაძემ დატოვა თბილისი და მუშაობას დაიწყო ზუგდიდში სასამართლოს გამომძიებლად. ზუგდიდში ყოფნის დროს დაააფუძნა დაწყებითი სასწავლებელი. „დროებაში“ თანამშრომლობა მას ამის შემდეგაც არ შეუწყვეტია. აღნიშნულ ორგანოში ის აქვეყნებდა კორესპონდენციებს (სათაურით „ზუგდიდამ“, „სამეგრელოდამ“), რომლებშიც ეხებოდა სამეგრელოს მკვიდრთა საჭირბოროტო საკითხებს.
1869 წელს იგი კვლავ თბილისში ბრუნდება. სწორედ ამ პერიოდში წერს ა. ფურცელაძე რომანს “მაცი ხვიტია” (1869–1870 წლები) და ტრაგედიას “დიდი მოურავი” (1899წ.).
მათი თაოსნობით 1869 წლის მარტიდან გამოსვლას იწყებს ყოველთვიური სამეცნიერო და სალიტერატურო ჟურნალი “მნათობი”. 1872 წელს ჟურნალ “მნათობის” გამოცემა შეწყდა. 1873 წლიდან ა. ფურცელაძე რედაქტორობს პირველ აგრონომიულ ჟურნალს ქართულ ენაზე “გუთნის დედას”.
1905 წელს ა. ფურცელაძე სათავადაზნაურო ბანკის თავმჯდომარედ იქნა არჩეული. 1911 წელს ა. ფურცელაძემ ბანკში სამსახურს თავი დაანება და მუდმივ საცხოვრებლად გადასახლდა სოფელ არბოში. ამის შემდეგ მას დიდხანს არ უცოცხლია. ა. ფურცელაძე გარდაიცვალა 1913 წლის 3 ნოემბერს, თანახმად ანდერძისა, დაასაფლავეს სოფელ მერეთში (იხ. ანტონ ფურცელაძის საფლავი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1839 კატეგორია:გარდაცვლილი 1913 ანტონ კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
ძვ. წ. 548
'''ძვ. წ. 548''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ზედა გორა
ზედა გორა (ყოფილი გორა-ზეინდარი) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში (გორის თემი), მდებარეობს ფერეთის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 160 მეტრი, ვანიდან 20 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 399 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Lasioglossum subtropicum
Lasioglossum subtropicum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1994 წელს.
სქოლიო
subtropicum
ეშინენჰორნი
ეშინენჰორნი (Oeschinenhorn) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. გადმოჰყურებს ეშინენის მთას. აღმართულია ბლიუმლისაფის მასივის დასავლეთით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
ლავი (ვოლოგდის ოლქი)
ლავი (ვოლოგდის ოლქი) (Лавы) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ვისოკოვის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 1 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
Cerapachys potteri
Cerapachys potteri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cerapachys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
ბელა მირიანაშვილი
ბელა მირიანაშვილი (დ. 1 აპრილი, 1938, თბილისი — გ. 28 აგვისტო, 1992, იქვე) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1976).
ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ თბილისში 1938 წლის 1 აპრილს. თბილისის პირველი მუსიკალური სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ 1952 წელს შევიდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრთან არსებულ ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში, სადაც სწავლობდა 4 წელი. 1960 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. ინსტიტუტის მეორე კურსიდან მიწვეული იქნა კინოში, ხოლო მეოთხე კურსიდან მიწვეულ იქნა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრის სცენაზე. 1974 წლიდან მუშაობდა რეჟისორ რობერტ სტურუას ასისტენტად.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1938 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1992 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ჩერნიგოვო
ჩერნიგოვო (Чернигово) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის არდინოს მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 80 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ დოლნო-პრახოვოს საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის ჩერნიგოვო, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს ახმედ რამადან ემინი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — რესმი მეჰმედ მურადი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არდინოს მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
ასაფა პაუელი
thumb|ასაფა პაუელი [[2016 წელს]] ასაფა პაუელი (Asafa Powell; დ. 23 ნოემბერი, 1982) — იამაიკელი სპორტსმენი, მორბენალი. 2005 წლიდან 2008 წლამდე იგი იყო 100 მეტრზე სპრინტში მსოფლიო რეკორდსმენი (9,74 წმ.)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იამაიკელი სპორტსმენები კატეგორია:სპრინტის მსოფლიოს რეკორდმენები კატეგორია:დაბადებული  23 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული  1982
People Are People
სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეოს რეჟისორია კლაივ რიჩარდსონი. იგი ორი ვერსიის სახით გამოვიდა, რომლებშიც გამოყენებულია სიმღერის ორი სხვადასხვა ვერსია - სინგლიდან და ვრცელი მიქსი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1983 წლის სინგლები კატეგორია:1985 წლის სინგლები კატეგორია:Depeche Mode-ის სიმღერები
ტუკუპიტა
ტუკუპიტა (Tucupita) — ქალაქი ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ვენესუელაში, დელტა-ამაკუროს შტატის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე ორინოკოს დელტის ფარგლებში, ზღვის დონიდან 5 მ სიმაღლეზე. ქვეყნის დედაქალაქ კარაკასიდან დაშორებულია 730 კილომეტრით.
2001 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 72.856 კაცს. მოჰყავთ სიმინდი, ბანანი, კაკაო, შაქრის ლერწამი და თამბაქო. ქალაქის იერ-სახის შეცვლა განაპირობა მდინარე მანამოზე აშენებულმა კაშხალმა და ასევე ნავთობის წარმოების განვითარებამ. კაშხლის ზედა მხარეს გაშენებულია გზატკეცილი, რომლის საშუალებით დამყარებულია საავტომობილო მიმოსვლა ტუკუპიტასა და მატურინს შორის.
ქალაქი ტუკუპიტა გაშენებულია მდინარე ორინოკოს ტოტის კანიო-მანამოს ნაპირებზე, კარიბის ზღვის სანაპიროდან 110 კილომეტრში. ორინოკოს დელტა უმეტესად დაკავებულია წყალ-ჭაობური მცენარეებით, გაბატონებულია ცხელი და ნოტიო კლიმატი. დელტის ტერიტორიაზე უხვადაა ტბები, ასევე მდიდარია აქაური ფლორისტული შედგენილობა, რის გამოც ტერიტორია ეკოლოგიური თვალსაზრისით მეტად მრავალფეროვანია. ქალაქის მიდამოებშია (ორინოკოს დელტის დასავლეთ ნაწილში) ნავთობის მნიშვნელოვანი მარაგი, სადაც დაახლოებით 1930-იანი წლებიდან მოყოლებული 1960 წლამდე მიმდინარეობდა მისი ინტენსიური მოპოვება.
დაარსდა 1885 წელს. ქალაქ ტუკუპიტის ჰაერის ტემპერატურის საშუალო მაჩვენებელი უტოლდება 26,8 °C-ს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
ლიბერტადის მუნიციპალიტეტი (ანსოატეგი)
ლიბერტადი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, ანსოატეგის შტატში. მუნიციპალიტეტს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სიმონ-ბოლივარის მუნიციპალიტეტი, დასავლეთიდან — არაგუის მუნიციპალიტეტი, სამხრეთიდან და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან — პედრო-მარია-ფრეიტესის მუნიციპალიტეტი, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან — სუკრეს შტატის სუკრეს მუნიციპალიტეტი.
პიტერ კერი
პიტერ ფილიპ კერი (დ. 1943, 7 მაისი) − ავსტრალიელი რომანისტი, ავსტრალიის საპატიო ორდენის მფლობელი. მას სამჯერ აქვს მოგებული მაილს ფრანკლინის პრემია და მიჩნეულია ნობელის პრემიის მომავალ ავსტრალიელ კანდიდატად ლიტერატურის დარგში. კერი ერთ-ერთია იმ ხუთი მწერალიდან, ვინც ორჯერ მიიღო ბუკერის პრემია - დანარჩენები იყვნენ ჯეიმზ გორდონ ფარელი, ჯონ მაქველ კუტზეე, ჰილარი მანტელი და მარგარეტ ეტვუდი. კერიმ ბუკერის პრემია პირველად 1988 წელს მიიღო წიგნისთვის "ოსკარი და ლუსინდა". მეორედ კი 2001 წელს წიგნისთვის "კელის საძმოს უტყუარი ამბავი". 2008 წელს კი "ოსკარი და ლუსინდა" ბუკერის პრემიის საუკეთესო წიგნთა ექვსეულში მოხვდა.
ლიბერტადის მუნიციპალიტეტი (ანსოატეგი)
ლიბერტადის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა, 2007 წლის მონაცემებით, შეადგენს 14 720 ადამიანს. ხოლო ფართობი — 2 043 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:ანსოატეგის შტატის მუნიციპალიტეტები
პიტერ კერი
ადრეული ცხოვრება და კარიერა: 1943–1970 წწ
პიტერ კერი დაიბადა ბაკუს-მარსში, ვიქტორიაში 1943 წელს. მისი მშობლები General motors-ის ერთ-ერთ ფილიალს მართავდნენ. კერი 1948-53 წლებში ბაკუს-მარსის სახელმწიფო სკოლაში სწავლობდა, 1954-60 წლებში კი გელონგის გრამატიკის სკოლაში. 1961 წელს ავტორი მონაშის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა საბუკებისმეტყვებო მეცნიერებათა ფაკულტეტზე ქიმიისა და ზოოლოგიის სპეციალობით, თუმცა სწავლა შეწყვიტა, რადგან სპეციალობა, რომელსაც ეუფლებოდა საერთოდაც არ იზიდავდა. უნივერსიტეტში გაიცნო თავისი პირველი მეუღლე ლი უიტმენიც, რომელსაც მელევე გაშორდა.
1962 წელს სარეკლამო ტექსტებზე დაიწყო მუშაობა და 1967 წლამდე არაერთი ჟურნალი გამოიცვალა. სწორედ ამ დროს დაიწყო მისი ლიტერატყრით გატაცება. ამ პერიოდში ის გაეცნო სემულ ბეკეტის, უილიამ ფოლკნერის, ჯეიმზ ჯოისის, ფრანც კაფკასა და გაბრიელ გარსია მარკესის ნაწერებს, რამაც მომავალ ავტორს წერისაკენ უბიძგა. პირველი ნაწერის გამოქვეყნებაზე 1964 წელს მიიღო უარი თუმცა არ გაჩერებულა და მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში მან დაწერა ხუთი რომანი: "კონტაქტები" (1964–1965), "აქ იწყება, აქ მთავრდება" (1965–1967), "უაზრო მანქანა" (1966–1967), "ვოგი" (1969) და "მარიო სელესტის ''თავგადასავლები ბორტზე" (1971). თავდაპირველად გამომცემლობა Sun book-მა მიიღო კერის "უაზრო მანქანა" და მისი გამოქვეყნებაც გადაწყვეტილი იყო, თუმცა რატომღაც გამომცემლობამ ავტორს უარის წერილი გაიგზავნა და ურჩიეა თავისი ნაწერები თავადვე გამოექვეყნებინა. 1968 წელს კერიმ გულაცრუებულმა გადაწყვიტა ავსტრალიის დატოვება და ევროპაში მოგზაურობდა მეუღლესთან, ლუსთან ერთად, სანამ 1969 წელს ლონდონში არ დასახლდნენ.''