cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ევროპის ეკონომიკური თანამეგობრობა
ევროპის გაერთიანება ერთ-ერთი იმ სამ ბურჯთაგანია, რომელსაც ევროკავშირი ეყრდნობა. მეორე ბურჯს წარმოადგენს საერთო საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკა, მესამეს – თანამშრომლობა მართლმსაჯულების სფეროში. ევროკავშირში გაწევრიანებისათვის ქვეყანა უნდა გახდეს ორივე დღეს არსებული გაერთიანების წევრი და ითანამშრომლოს მეორე და და მესამე ბურჯებით მოცულ სფეროებში.
გაწევრიანების პროცედურა
ევროპის გაერთიანებაში ახალი წევრების მიღების პროცედურა შემდეგი ეტაპებისგან შედგება:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ევროპის კავშირი კატეგორია:ცივი ომის პერიოდის ისტორიული სახელმწიფოები
ალბერტ აინშტაინი
ალბერტ აინშტაინი (Albert Einstein; დ. 14 მარტი, 1879, ულმი, გერმანია — გ. 18 აპრილი, 1955, პრინსტონი, აშშ) — ფიზიკოს-თეორეტიკოსი, საყოველთაოდ მიჩნეულია XX საუკუნის უდიდეს მეცნიერად. მან წამოაყენა ფარდობითობის თეორია და ასევე დიდი წვლილი აქვს შეტანილი კვანტური მექანიკის, სტატისტიკური მექანიკისა და კოსმოლოგიის განვითარებაში. 1921 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკაში 1905 წელს ფოტოელექტრონული ეფექტის მისეული განსაზღვრებისთვის და ასევე თეორიულ ფიზიკაში მის მიერ შეტანილი წვლილისთვის.
ბიოგრაფია
დაიბადა ელექტროტექნიკის ხელსაწყოთა მაღაზიის მფლობელის ოჯახში, ულმში, ბადენ-ვურტემბერგში (შტუტგარტიდან დაახ. 100 კმ-ში), გერმანიაში. მისი მშობლები არა-დენომინაციური ებრაელები იყვნენ. პატარა ალბერტი კათოლიკურ დაწყებით სკოლაში მიაბარეს და ამასთან, დედის დაჟინებით, ვიოლინოს კლასებზეც ატარებდნენ. ამ პერიოდში ის, როგორც მიიჩნევენ, საგნებს ძნელად ითვისებდა, შესაძლოა დისლექსიისა და საერთო სიმორცხვის გამო, ან კიდევ მისი ტვინის არაორდინალური, იშვიათი სტრუქტურის გამო (რაც მისი სიკვდილის შემდეგ დადგინდა). ზოგიერთ მკვლევარის მტკიცებით, მას ასევე შესაძლოა მსუბუქი ფორმის აუტიზმიც ჰქონოდა, თუმცა მეცნიერის სიკვდილის შემდგომ ამ ვარაუდის დადგენა შეუძლებელია.
საშუალო განათლებას აინშტაინი ლიტპოლდის გიმნაზიაში (მიუნხენი) იღებს, რომელიც იმ დროს საკმაოდ პროგრესულად ითვლებოდა. მათემატიკას იგი თორმეტი წლის ასაკიდან ეზიარა. მის შემდგომ განვითარებაზე დიდი ზეგავლენა მის ორ ბიძას მოუხდენია, რომლებიც მას სამეცნიერო, მათემატიკურ და ფილოსოფიურ წიგნებს უგზავნიდნენ.
ელექტროტექნიკის ბიზნესის გაკოტრების გამო აინშტაინების ოჯახი იტალიაში, ქალაქ პავიაში (მილანთან) გადაბარგდა. ალბერტი მიუნხენში დარჩა გიმნაზიის დასამთავრებლად, თუმცა ერთი სემესტრის შემდეგ 1895 წლის გაზაფხულზე ნაცნობი ექიმისგან მიღებულ სამედიცინო ცნობის საფუძველზე გიმნაზიას ტოვებს (მშობლების უკითხავად) და ოჯახთან იტალიაში გადადის. ამ ფაქტის გამო მას საშუალო სკოლის დამთავრების დიპლომი არ მიუღია. იმავე წელს ის შვეიცარიის ტექნოლოგიის ფედერალურ ინსტიტუტში (ციურიხი) ცდილობს ჩაბარებას, თუმცა მიუხედავად მათემატიკისა და მეცნიერების გამოცდების წარმატებით ჩაბარებისა, ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში იჭრება და ინსტიტუტში ვერ ხვდება. ამის შემდგომ ოჯახი მას აარაუში, შვეიცარია, აგზავნის საშუალო სკოლის დასამთავრებლად და 1896 წლის სექტემბერში ის დიპლომს იღებს. ამ პერიოდში ის პროფესორ იოსტ ვინტელერის ოჯახში ცხოვრობდა. ოჯახის ქალიშვილი მარია მისი პირველი სიყვარული გახდა. მოგვიანებით ალბერტის და მაია ამ ოჯახის ძეზე, პოლზე ქორწინდება, ხოლო მისი მეგობარი მიშელ ბესო კი მათ მეორე ქალიშვილს ანას ირთავს. აინშტაინი საბოლოოდ წარმატებით აბარებს შესასვლელ გამოცდებს ციურიხის ტექნიკურ ინსტიტუტში და ოქტომბერში ციურიხში გადადის, მარია კი ამ პერიოდში ოლსბერგში მიდის მასწავლებლად. იმავე წელს აინშტაინი უარჰყოს ვიურტენბერგის ქვეშევრდომობას და „მოქალაქეობის“ გარეშე რჩება. პოლიტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ იგი ცოტა ხანს მასწავლებლობდა. 1901 წელსშვეიცარიის ქვეშევრდომობა მიიღო. 1902 ბერნის საპატენტო ბიუროში ტექნიკის ექსპერტად დაიწყო მუშაობა. 1952 წელს ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა დავიდ ბენ-გურიონმა აინშტაინს შესთავაზა ისრაელის პრეზიდენტობა, მაგრამ აინშტაინმა უარი განაცხადა, რადგანაც ის თვლიდა რომ მას საჭირო გამოცდილება არ ჰქონდა.
პროფესიული კარიერა და მოღვაწეობა
thumb|left|აინშტაინი 1911 წელს 1909-1911 წლებში აინშტაინი ციურიხის უნივერსიტეტის პროფესორია, 1911-1912 - პრაღის გერმ. უნივერსიტეტის თეორიული ფიზიკის კათედრის გამგე. 1912 კვლავ ციურიხის პოლიტექნიკუმის პროფესორია. 1913 აინშტაინს ირჩევენ პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად, ხოლო 1914 გადადის ბერლინში, სადაც წლების მანძილზე ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი და ბერლინის უნივერსიტეტის პროფესორია. გერმანიაში ფაშისტური რეჟიმის გაბატონების შემდეგ (1933), აინშტაინმა პროტესტის ნიშნად უარი განაცხადა პრუსიის აკადემიის წევრობაზე და აშშ-ში გადასახლდა. აქ იგი მიიწვიეს პრინსტონის ფუნდამენტურ გამოკვლევათა ინსტიტუტში, სადაც გარდაცვალებამდე მუშაობდა.
1901-1903 გამოქვეყნდა აინშტაინის პირველი შრომები, რომლებიც კაპილარული მოვლენებისა და თერმოდინამიკის სტატისტიკის დასაბუთების საკითხებს შეეხებოდა. ფიზიკაში ახალი ეპოქა შექმნა 1905 გამოქვეყნებულმა ოთხმა ნაშრომმა. აინშტაინმა მაქს პლანკის კვანტური ჰიპოთეზა სინათლის ენერგიაზეც გაავრცელა და წამოაყენა სინათლის კვანტების ჰიპოთეზა, რომლის თანახმად სინათლე შეიძლება წარმოვიდგინოთ როგორც ნაწილაკების ნაკადი. ეს იდეა საფუძვლად დაედო გამოსხივების კვანტურ თეორიას.
აინშტაინმა ჩამოაყალიბა ფოტოეფექტის კანონი; განავითარა ბროუნის მოძრაობის მოლეკულური თეორია, რომლის თანახმად ეს მოძრაობა სითხის მოლეკულების ქაოსური მოძრაობისა და ბროუნის ნაწილაკებთან მათი დაჯახების შედეგია. საფუძველი ჩაუყარა ფარდობითობის სპეციალურ თეორიას, რითაც რადიკალურად შეცვალა კლასიკური ფიზიკის წარმოდგენა სივრცესა და დროზე. წინააღმდეგ კლასიკური ფიზიკის დებულებისა, სივრცის, დროისა და ერთდროულობის აბსოლუტურობის შესახებ, მან დაამტკიცა, რომ ისინი ფარდობითი არიან, ე. ი. დამოკიდებული არიან ათვლის სისტემის არჩევაზე. ეს შედეგები აინშტაინმა მიიღო ფარდობითობის პრინციპსა და იმ დებულებაზე დამყარებით, რომ სინათლის სიჩქარე არ არის დამოკიდებული წყაროს სიჩქარეზე. ამით საფუძველი ჩაეყარა თანამედროვე რელატივისტურ ფიზიკას.
შემდეგ აინშტაინმა დაადგინა ენერგიისა და მასის ურთიერთდამოკიდებულება, რომლის თანახმადაც ყოველი სხეულის ენერგია დაკავშირებულია მასასთან შემდეგნაირად: E = mc², სადაც m მასაა, ხოლო c — სინათლის სიჩქარე. ეს თანაფარდობა თანამედროვე ბირთვული ენერგეტიკის საფუძველია. 1907 აინშტაინი აქვეყნებს მნიშვნელოვან შრომას, რომელშიც მყარი სხეულების სითბოტევადობის საკითხებში პლანკის კვანტურ ჰიპოთეზას იყენებს და ამით საფუძველს უყრის სითბოტევადობის თანამედროვე კვანტურ თეორიას.
1907-16 იგი მუშაობს ფარდობითობის ზოგადი თეორიის შექმნაზე. ეს თეორია არაინერციული სისტემისათვის ფარდობითობის სპეციალური თეორიის განზოგადებაა. აინშტაინი ემყარება გრავიტაციული და ინერციული მასების ტოლობის ექსპერიმენტულ ფაქტს და გამოთქვამს ფარდობითობის ზოგად პრინციპს, რომლის თანახმად ბუნების კანონები ათვლის ერთი სისტემიდან ათვლის ნებისმიერ სისტემაზე გადასვლისას ინვარიანტული უნდა იყოს. ამით აინშტაინმა გააიგივა ინერცია და გრავიტაცია, რამაც შესაძლებლობა მისცა შეექმნა გრავიტაციული ველის ახალი თეორია. ამ თეორიის თანახმად, გრავიტაციული ველი შედეგია სივრცე-დროის კონტინუუმის გამრუდებისა, რაც მატერიალური სხეულებითაა გამოწვეული.
აინშტაინმა გამოიყვანა გრავიტაციული ველის განტოლებები, რომელთა საშუალებითაც ახსნა ერთი ასტრონომიული მოვლენა — მერკურის პერიჰელიუმის საუკუნეობრივი გადანაცვლება, რაც ორი საუკუნის განმავლობაში აუხსნელი რჩებოდა, და იწინასწარმეტყველა ორი ახალი მოვლენა — სინათლის სხივის გადახრა დიდი მასის მქონე სხეულის მახლობლად გავლისას და ატომის მიერ გამოსხივებული სინათლის სიხშირის შემცირება ძლიერ გრავიტაციულ ველში. ორივე ამ მოვლენის ექსპერიმენტულმა შემოწმებამ დაადასტურა აინშტაინის მოსაზრებები. აინშტაინმა გრავიტაციული ველის განტოლებები მთელი სამყაროს მიმართ გამოიყენა და ამით საფუძველი ჩაუყარა რელატივისტურ კოსმოლოგიას (1917). აინშტაინის, ნიდერლანდელი ვილემ დე სიტერის, საბჭოთა ფიზიკოს ალექსანდრე ფრიდმანის, ბელგიელი ჟორჟ ლემეტრისა და სხვების შრომებმა რელატივისტური კოსმოლოგია თანამედროვე ფიზიკისა და ასტრონომიის ერთ-ერთ მოწინავე დარგად აქცია.
1916 აინშტაინი აქვეყნებს მნიშვნელოვან შრომას, რომელშიც გამოჰყავს პლანკის კანონი გამოსხივებისათვის სპონტანურ და ინდუცირებულ გამოსხივებათა ალბათობის განხილვის საშუალებით. აქ გამოთქმული იდეები საფუძვლად დაედო თანამედროვე კვანტურ რადიოფიზიკას. 1921 აინშტაინს ფოტოელექტრულ ეფექტზე დაწერილი შრომებისათვის ნობელის პრემია მიენიჭა. 1924 იგი აქვეყნებს ინდოელი ფიზიკოსის შატენდრანათ ბოზეს სტატიას „პლანკის კანონი და სინათლის კვანტების ჰიპოთეზა“, რომელიც მას ავტორმა გამოუგზავნა. ამ სტატიის იდეის საფუძველზე მან განავითარა ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკა იდეალური აირისათვის. ამ შრომაში ავტორმა პირველად მიუთითა ახალ მოვლენაზე, რომელიც შემდეგ ცნობილი გახდა ბოზე-აინშტაინის კონდესაციის სახელწოდებით. ამავე შრომაში აინშტაინმა აღნიშნა, თუ რა დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ლუი დე ბროილის იდეას ნაწილაკების ტალღური ბუნების შესახებ, და განავითარა სინათლის კვანტების ორმაგი — კორპუსკულური და ტალღური ბუნების იდეა.
დაახლოებით ამავე წლებიდან აინშტაინი ცდილობდა შეექმნა ე. წ. „ველის ერთიანი თეორია“, რომელშიც ყველა არსებული ველი და მატერიალური ნაწილაკი წარმოდგენილი იქნებოდა, როგორც რიმანის სივრცის ან უფრო რთული სივრცის გეომეტრიული თვისებების შედეგი. მიუხედავად იმისა, რომ სიცოცხლის უკანასკნელი ათეული წლები მან ამ იდეას მიუძღვნა, მისი ბოლომდე განხორციელება მაინც ვერ შეძლო. აინშტაინი ვერ შეურიგდა კვანტური თეორიის იმ ინტერპრეტაციას, რომელიც განავითარეს ნ. ბორმა და ვ. ჰაიზენბერგმა და რომელიც, საერთოდ, თანამედროვე ფიზიკაშია მიღებული. ფიზიკის და, კერძოდ, კვანტური თეორიის პრინციპული საკითხების გასარკვევად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა აინშტაინისა და ბორის დისკუსიას.
სქოლიო
კატეგორია:ფილატელისტები კატეგორია:ამერიკელი აგნოსტიკოსები კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით კატეგორია:პანთეისტები
არკადიოპოლის ბრძოლა (970)
არკადიოპოლის ბრძოლა (970 წლის მარტი) — ბიზანტიის იმპერიის დაპირისპირება რუსეთის, ბულგარეთის, უნგრეთისა და პეჩენიგების გაერთიანებული ჯარის წინააღმდეგ. ბიზანტიის არმიას მეთაურობდა ბარდა სკლიაროსი. წინა წლებში რუსეთის მართველმა სვიატოსლავმა დაიპყრო, ბულგარეთის ჩრდილოეთ ნაწილი და ბიზანტიასაც იგივეთი ემუქრებოდა. რუსეთის ძალები თრაკიის გავლით კონსტანტინოპოლისკენ მიიწევდნენ, როცა მას სკლიაროსის ძალები შეხვდნენ. რუსებს რიცხობრივი უპირატესობა ჰქონდათ, თუმცა, სკლიაროსი მას ჩაუსაფრდა და მოულოდნელობის ეფექტის გამოყენებით ჯარს პირველმა შეუტია. ამის შემდეგ ბიზანტიელებმა მტრის გასატყუებლად უკან დაიხიეს და პეჩენიგების კონტიგენტი მახეში შეიტყუეს, სადაც ისინი გაანადგურეს. რუსების არმიამ ბრძოლისას დიდი დანაკარგები განიცადა და უკან დახევისას ბიზანტიელებმა მათი დევნა დაიწყეს. ამ ბრძოლას ბიზანტიისთვის უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა, რამეთუ, ამით დრო მისცეს იმპერატორ ციმისკე I-ს შიდა პრობლემების მოსაგვარებლად. მომდევნო წელს დიდი ლაშქრობა წამოიწყეს და საბოლოოდ დაამარცხეს სვიატოსლავი.
წინაპირობა
965 ან 966 წლებში ბულგარეთის საელჩო ეწვია ბიზანტიის იმპერატორ ნიკიფორე II ფოკასს (963–969) კონსტანტინოპოლში, რათა მიეღო ხარკი, რომელიც შეთანხმებული იყო ორ სახელმწიფოს შორის 927 წელს მშვიდობის სანაცვლოდ. ფოკასი თავდაჯერებული იყო რადგან ცოტა ხნით ადრე არაბების წინააღმდეგ ბრძოლაში გაიმარჯვა, რამაც გამოიწვია კრეტის, კვიპროსის და კილიკიის აღდგენა, ამიტომაც ხაკის გადახდაზე უარი თქვა. ამის შემდეგ ტაქტიკური ნაბიჯი გადადგა ძალის საჩვენებლად და სამხედრო დანაყოფები თრაკიაში ბულგარეთის საზაღვრო პუნქტების გასანადგურებლად გაგზავნა.
ეს ნიშნავდა ომის გამოცხადებას, მაგრამ ნიკოფორეს ჯარები აღმოსავლეთით იყო გადაყვანილი. ამგვარად, იმპერატორმა მიმართა ტრადიციულ ბიზანტიურ მიზანშეწონილობას, ჩრდილოეთით, თანამედროვე უკრაინაში მცხოვრები ხალხი ბულგარეთის წინააღმდეგ საბრძოლველად შეკრიბა. მან გაგზავნა ელჩი, პატრიკიოს კალოკიროსი რუსეთის მმართველთან. სვიატოსლავმა ენთუზიაზმი გამოიჩინა და 967 ან 968 წლებში დამანგრეველი დარბევით შეიჭრა ბულგარეთში, მაგრამ მალევე მოუწია დაბრუნება, რადგან დედაქალაქს პეჩენიგები თავს დაესხნენ. ამან ბულგარეთის მეფეს აიძულა მოლაპარაკებებზე წასვლა და ბიზანტიასთან ზავის დადება. თუმცა, ამ ხანმოკლე ცხოვრებამ სვიატოსლავაშიც გააღვიძა ბულგარეთის დაპყრობისა და იქ საკუთარი სამეფოს დამკვიდრების სურვილი. იგი 969 წლის ივლისსა ან აგვისტოში დაბრუნდა ჯარით და რამდენიმე თვეში დაიპყრო ქვეყანა.
ნიკიფორეს სქემამ მკვეთრი უკუშედეგი იქონია: მშვიდობის ნაცვლად ბალკანეთში ახალი მტერი გამოჩნდა და ბულგარეთის თავადაზნაურობის დიდი ნაწილი რუსეთის პრინცის მხარეზე გადავიდა. თუმცა, იმპერატორი მოკლეს 969 წლის დეკემბერში და რუსეთთან გამკლავება მის მემკვიდრეს, იოანე I ციმისკეს (969–976) დაეკისრა. სვიატოსლავმა ახალ იმპერატოს მიმართა და მოსთხოვა რომ დაეტოვებინა ევროპის ტერიტორიები. თავად ციმისკესი დაკავებული იყო თავისი პოზიციის გამყარებით და ძლევამოსილი ფოკას კლანის და მისი მიმდევრების მიერ გამოწვეული არეულობის გამოსწორებას ცდილობდა, ამიტომაც ბალკანეთში ომის ზედამხედველად დანიშნა თავისი ძმა, ბარდას სკლეროსს და სტრატოპერდაქ პეტრეს. გამოიზამთრება მოუწიათ თრაკიაში, იქ ჯარი შეკრიბეს და ჯაშუშები გაგზავნეს სვიატასლოვის სათვალთვალოდ.
რუსებმა, პეჩენიგებთან და ბულგარელებთან ერთად გაგზავნეს ძლიერი არმია ბალკანეთის მთების სამხრეთით. თრაკიის ქალაქ ფილიპოპოლის (თანამედროვე პლოვდივი) გაძარცვის შემდეგ, მათ გვერდი აუარეს კარგად დაცულ ქალაქ ადრიანოპოლს და კონსტანტინოპოლისკენ გაემართნენ. გაურკვეველია რუსეთის ჯარის რაოდენობა და ისიც იყო თუ არა ეს სვიატოსლავის მთლიანი ძალა. მაგალითად, იოანე სკილიცისი წერს, რომ ეს იყო რუსეთის მთლიანი არმია, რომელიც წარმოუდგენელ 308 000 კაცს ითვლიდა, მაგრამ ლეო დიაკონი იუწყება, რომ ეს იყო "30 000-ზე მეტი კაცისგან შემდგარი" რაზმი; ამის საპირისპიროდ, რუსეთის პირველადი ქრონიკა სვიატოსლავის მეთაურობით მთელ რუსეთის არმიას 30 000 კაცით აფასებს, ხოლო რუსებს არკადიოპოლისში მხოლოდ 10 000 კაცი ჰყავდათ, ბიზანტიელებს კი 100 000. თუმცა ცხადია, რომ ბიზანტიელები საგრძნობლად აღემატებოდნენ და რომ რუსეთის არმია არკადიოპოლისში უმეტესად ბულგარელებისგან შედგებოდა.
ბრძოლა
სკლეროსმა სწრაფად შეკრიბა 10-12 ათას კაციანი არმია და გაემართა რუსებთან შესახვედრად. ორი არმია შეხვდა არკადიოპოლისთან (თანამედროვე ლულებურგაზი თურქულ თრაკიაში), კონსტანტინოპოლიდან დასავლეთით დაახლოებით 80 კმ-ში. ბიზანტიის მხარეზე ორი ძირითადი ცნობა გვაქვს ბრძოლის წინასწარი ეტაპის შესახებ: ლეო დიაკონი იტყობინება, რომ სკლეროსმა გაგზავნა სკაუტური რაზმი პატრიკიოს იოანე ალაკასევის მეთაურობით, შემდეგ კი იბრძოლა, მაგრამ მოგვიანებით მატიანე სკილიცისი იუწყება, რომ რამდენიმე დღის განმავლობაში სკლეროსი თავის კაცებთან ერთად დარჩა არკადიოპოლისის კედლებში, რადგან რუსები ახლოს იყვნენ დაბანაკებული და უარი თქვა მათთან ბრძოლაზე. სკილიცის თქმით, რუსები მალევე დარწმუნდნენ, რომ იმპერიულ არმიას ძალიან ეშინოდა მათთან შეხვედრის; შესაბამისად, ისინი არბევდნენ სოფლებს და ბანაკს დაუცველად ტოვებდნენ ღამ-ღამობით.
სკლეროსი საბოლოოდ გაემგზავრა ქალაქიდან და დაყო თავისი ძალები სამ ჯგუფად: ორი დივიზია ჩასაფრებული იყო რუსების ბანაკისკენ მიმავალი გზის ტყიან მხარეებზე, ხოლო მეორე, სავარაუდოდ, დაახლოებით 2000-3000 კაცი, უკან დააყენეს. ბიზანტიური არმია მალევე შეეჯახა რუსებისას და მოუწიათ პეჩენიგების კონტიგენტთან დაპირისპირება. ბიზანტიელებმა განახორციელეს ეტაპობრივი დისციპლინირებული უკან დახევა, გარკვეული ინტერვალებით უკუაგდებნენ პეჩენიგებს და ამ ტაქტიკით პეჩენიგების კონტიგენტი დააშორეს მთავარ ჯარს. ეს ბრძოლა სასტიკი და სისხლიანი იყო, რასაც ბიზანტიის მცირე არმია დისციპლინისა და გამძლეობის საშუალებით იტანდა. ლეო დიაკონის თქმით, ერთ-ერთმა პეჩენიგმა მეთაურს შეუტია, თავში მახვილი ჩაარტყა, მაგრამ კარგმა აბჯარმა დაიცვა. ბარდასის ძმა კონსტანტინე მის საშველად მივიდა და პეჩენიგი მოკლა.
როდესაც მტრის ძალები მახეში შეიტყუეს ბარდასმა საყვირით ნიშანი მისცა და ორმა დივიზიამ ალყაში მოაქცია პეჩენიგები. პეჩენიგებმა თავის გადასარჩენად უკან დაიხიეს. პეჩენიგების მეთაურმა მათი შეკრება სცადა მაგრამ ბარდასმა ხმლის ერთი მოქნევით შუაზე ჩაჩეხა. პეჩენიგების უკანდახევამ დიდი არეულობა გამოიწვია ბულაგრელთა კონტიგენტში, მოგვიანებით კი დიდი დანაკარგები განიცადეს. ბიზანტიელტა მსხვერპლი ძალიან მცირე იყო (დაახლოებით 25-55 კაცამდე), მაგრამ მათ დაკარგეს ბევრი ცხენი პეჩენიგების ისრების გამო.
ბრძოლის შემდეგ
ბიზანტიელებმა ვერ შეძლეს ამ გამარჯვების გამოყენება და რუსეთის არმიის ნარჩენების დახოცვა, რადგან ბარდას ფოკასი აჯანყდა მცირე აზიაში. ბარდას სკლეროსი და მისი ხალხი, შესაბამისად, გადაიყვანეს მცირე აზიაში, ხოლო სვიატოსლავმა თავისი ძალები შეამცირა ბალკანეთის მთებში. თუმცა, მომდევნო წლის გაზაფხულზე, ფოკასის აჯანყება ჩაახშეს და ციმისკესი, ჩრდილოეთით, ბულგარეთში გადავიდა. ბიზანტიელებმა აიღეს ბულგარეთის დედაქალაქი პრესლავი, შეიპყრეს ბულგარეთის მეფე ბორის II და ალყაში მოაქციეს რუსები დოროსტოლონის ციხესიმაგრეში (თანამედროვე სილისტრა).
უნგრეთის ისტორიოგრაფიაში, არკადიოპოლისის ბრძოლა განიხილება, როგორც ევროპაში უნგრეთის შემოსევების ბოლო ეტაპი, ძარცვის სერია, როგორც დასავლეთით, ისე სამხრეთის მიმართულებით. ამის შემდეგ, ახალმა დიდმა უფლისწულმა გეზამ გააძლიერა თავისი ავტორიტეტი და მხარი დაუჭირა დასავლეთ ევროპის ქრისტიან მისიონერებს (ბულგარეთის საპატრიარქომ ჯონ ციმისკესის ლაშქრობის შემდეგ, დამოუკიდებლობა დაკარგა), რამაც გამოიწვია მეიარების გაქრისტიანება და ახალი ათასწლეულის დასაწყისისთვის უნგრეთის ქრისტიანული სამეფოს დაარსება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერია კატეგორია:ბიზანტიის ბრძოლები კატეგორია:ბიზანტიის იმპერიის ომები კატეგორია:ბულგარეთის ისტორია კატეგორია:ბულგარეთის ომები კატეგორია:უნგრეთის ბრძოლები კატეგორია:X საუკუნის ბრძოლები კატეგორია:კიევის რუსეთი კატეგორია:რუსეთის ისტორია კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები
დისოციაციური აშლილობები
დიცოსიაციური ამნეზია
ინდივიდს არ შეუძლია გაიხსენოს ცხოვრების მნიშვნელოვანი ეპიზოდები,რომელიც არის ემოციურად დატვირთული.ეტიოლოგიას განაპირობებს ფსიქოლოგიური სტრესი.ძირითადად გავრცელებულია მოზარდებში და ქალებში.დისოციაციური ამნეზია ვლინდება რეტროსპექტულად,მას განაპირობებს მეხსიერების დარღვევების უკიდურესაც ცვალებადი ხანგრძლივობა.მისი სიმპტომი არის ამნეზია,რომელიც შეიძლება იყოს განზოგადებული ან სელექციური ერთი განსაზღვრული შემთხვევის მიმართ.ამნეზია შეიძლება განვითარდეს უეცრად ან თანდათანობით,შეიძლება გადაიზარდოს ქრონიკულ მდგომარეობაშიც.თან ახლასვ ემოციური აშლილობა,მეტყველების პრობლემა და პიროვნული აშლილობა.მისი მკურნალობა შესაძლებელია ჰიპნოზისა და სარელაქსაციო ტექნიკების გამოყენებით.ფსიქოთერაპია პირდაპირ ხსნის ემოციონალურ სტრესს.
დისოციაციური ფუგა
ცნობიერების მოულოდნელი გათიშვა,რომელსაც თან ახლავს წარსულის დამახსოვრების უუნარობა და პიროვნული იდენტიფიკაციის არევა.დისოციაციური ფუგა სტრესული სიტუაციის შემდეგ უეცრად ვითარდება,მისი ეპიზოდები იზოლირებულია და გრძელდება ერთი საათიდან-თვემდე.მდგომარეობიდან გამოსვლა ხდება სწრაფად,მაგრამ ამნეზია შეიძლება დარჩეს.დისოციაციურ ფუგას მკურნალობენ ჰიპნოზისა და სარელაქსაციო ტექნიკების გამოყენებით.ასევე ეფექტურია ფსიქოთერაპია.
დისოციაციური პიროვნული აშლილობა
ეს არის იდენტიფიკაციის აშლილობა.ადამიანს არ შეუძლია გაიხსენოს მნიშვნელოვანი პიროვნული ინფორმაცია და ეს პერიოდულად აკონტროლებს ინდივიდის ქცევას.ძირითადა გავრცელებულია ქალებში.რისკ-ფაქტორს წარმოადგენს ბავშვობაში განცდილი სექსუალური ძალადობა.აშლილობის შეტევა არის ფარული.კლინიკური სურათი გრძელდება რამდენიმე წელი,რაც ხელს უშლის ინტერპერსონალურ ფუნქციონირებას.პიროვენული აშლილობის სიმპტომების აღმოჩენა ხდება მოხლოდ მისი მონატესავე სიმპტომების მკურნალობის პროცესში. ახასიათებს ქაოტური ინტერპერსონალური ურთიერთობები,იმპულსურობა და დესტრუქვიული ქცევა.სუიციდის მცდელობა.სიმპტომები შეიძლება იყოს მერყევი.დისოციაციური პიროვნული აშლილობის მკურნალობა შეიძლება ფსიქოთერაპიით,რომელიც ადამიანს ეხმარება ემოციური პრობლემების გადაწყვეტაში და ფსიქოლოგიური ტრავმისგან გათავისუფლებაში.
დეპერსონალიზაციური აშლილობა
საკუთარი სხეულისა და პიროვნების სრულყოფილი არქმის დარღვევა.ამ აშლილობისთვის დამახასიათებელი შეტევები იწყება ადრეულ ჭაბუკობაში.შეტევას წინ უსწრებს მატრავმირებელი შემთხვევები და სტრესი.დეპერსონალიზაციას ხშირად აღწერენ,როგორც "სხეულიდან გამოსვლის გამოცდილებას".ერთ-ერთი სიმპტომი დეპერსონალიზაციასთან ერთად არის დერეალიზაცია,ეს არის რეალური გარემოს დამახინჯებული აღქმა.დარღვეულია გარესამყაროდან მომავალი ინფორმაციის გადამუშავება.მას ახასიათებს ასევე jamais vu -არასდროს ნანახი(ნაცნობი სიტუაცია განიცდება როგორც უცნობი) და deja vu-უკვე ნანახი(უცნობი სიტუაცია განიცდება ოროგრც ნაცნობი).მკურნალობის მეთოდად იყენებენ ფსიქოთერაპიას შფოთვის მოსახსნელად.
ყვირილა
thumb|250px|left|მდინარე ყვირილა ზესტაფონთან ყვირილა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს რაჭის ქედზე, ძირულას შესართავამდე ხეობაში მიედინება, შემდეგ — დაბლობზე. მდინარის სიგრძე 140 კმ-ია, აუზის ფართობი 3630 კმ², წყლის საშუალო ხარჯი — 61 მ³/წმ ზესტაფონთან, 90 მ³/წმ — შესართავთან. ძირითადად საზრდოობს წვიმის წყლებით. ყვირილის აუზში მდებარეობს ჭიათურის მანგანუმის საბადოები. მის ნაპირზე გაშენებულია ქალაქები — საჩხერე, ჭიათურა, ზესტაფონი.
ვახუშტი ბაგრატიონი მდ. ყვირილას შესახებ წერს:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:რიონის შენაკადები კატეგორია:ყვირილა
სკომოროხი
სკომოროხი (რუს. Скоморох) — შუა საუკუნეების რუსეთში მსახიობი, რომელიც ერთდროულად იყო მომღერალი, მოცეკვავე, მუსიკოსი და პოეტი. სკომოროხობა აღმოცენდა არა უგვიანეს XI საუკუნისა (გამოსახულება გვხვდება კიევის სოფიოს ტაძრის ფრესკებზე, 1037), განვითარების მწვერვალს მიაღწია XV—XVII საუკუნეებში, ხოლო XVIII საუკუნიდან თანდათან გაქრა და ადგილი დაუთმო ბალაგანს. სკომოროხები გამოდიოდნენ ქუჩებსა და მოედნებზე, უშუალო კონტაქტს ამყარებდნენ მაყურებელთან და თავისი მხიარული წარმოდგენის მონაწილედ ხდიდნენ მას. XVI—XVII საუკუნეებში სკომოროხები. ერთიანდებოდნენ „ვატაგებად“ (70-100 კაცი). ეკლესია და სახელმწიფო ხელისუფლება ხშირად დევნიდა მათ. 1648 და 1657 გამოიცა ბრძანებულება სკომოროხების აკრძალვის თაობაზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:თეატრი კატეგორია:თეატრალური პროფესიები
E pluribus unum
1956 წელს "In God We Trust" (ღმერთის ჩვენ გვწამს) გახდა დამატებითი ნაციონალური დევიზი, თუმცა მან საწყისი დევიზე არ შეცვალა. მსგავსი დევიზი „In varietate concordia“ (ერთიანობა მრავალფეროვნებაში) მიღებულ იქნა ევროკავშირის მიერ 2000 წელს.
ფრაზის წარმოშობა
ფრაზა თავდაპირველად მოვიდა პოემიდან მორეტუმ (Moretum), რომელსაც ვირგილიუსს მიაკუთვნებენ, თუმცა მისი ფაქტობრივი ავტორი უცნობია, და ის ყველის, ნივრისა და სანელებელთა რეცეპტზე იყო. პოემის ტექსტში — color est e pluribus unus — აღწერს მრავალ ფერთა ერთში შერევას.
ეს ფრაზა ასევე გამოყენებულია წმინდა აუგუსტინეს კონფესიებში (397 – 398 წწ), წიგნი IV, რომელშიც მეგობრობაა აღწერილი.
ეს დევიზი კარგად იყო ცნობილი განათლებული ამერიკელებისთვის მე-18 საუკუნეში. ის ხშირად ფიგურირებდა „ჯენტლმენთა ჯურნალში“, რომელიც ყოველთვიურად იბეჭდებოდა ლონდონში 1731 წლიდან.
1994 წელს აზრთა წინააღმდეგობა გამოიწვია ფრაზის ალ გორისეულმა ინტერპრეტაციამ „ერთიდან, მრავალი“ ამერიკული იდენტიკის მულტიკულტურული მოდელის წამოწევისას საერთაშორისო ურთიერთობათა ინსტიტუტში წარმოთქმულ სიტყვაში.
სხვა გამოყენება
ეს ფრაზა ასევე დევიზია პორტუგალიური ფეხბურთის გუნდის Sport Lisboa e Benfica მნიშვნელობით „ერთი ყველასათვის და ყველა ერთისათვის“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლათინური ტერმინები და ფრაზები
Solenopsis rugiceps
Solenopsis rugiceps — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ალპი
ალპი — გერმანული სული-ვამპირი, რომელიც ბუგიმენსა და ინკუბუსს უკავშირდება. ალპი მამრობითი სქესისაა, ხშირად იგი ცოტა ხნის წინ გარდაცვლილი ნათესავის სულია და უმეტესად დემონია. ალპებად შეიძლება იქცნენ ბავშვებიც, რომელთაც ორსული დედა ცხენის ფაფარის საშუალებით იშორებს. შუა საუკუნეებში ალპი კატის, ღორის, ფრინველის თუ სხვა ცხოველის სახით ჩნდებოდა; მათ შორის, ლექორუსის — დემონი-ძაღლის სახით კელნში და ამგვარად უკავშირდება მაქციასაც. ნებისმიერ განსხეულებაში ალპი შლაპას ატარებს; სვამს მოზრდილთა და ბავშვების სისხლს, თუმცა უპირატესობას ქალის რძეს ანიჭებს. ალპის მოკვლა, ფაქტობრივად, შეუძლებელია.
კატეგორია:ვამპირები
ერიმანთოსის ქედი
ერიმანთოსის ქედი (Ερύμανθος) — ქედი საბერძნეთში, აქაიის სამხრეთ და ელისის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. მაქსიმალური სიმაღლე 2224 მ (ოლენოსი). ქედის უმაღლესი წერტილი პელოპონესის ნახევარკუნძულის სიმაღლით მე-4 მწვერვალია. მდიდარია ფაუნითა და ფლორით. კალთები, ზღვის დონიდან 1000-1600 მ-მდე უმეტესწილად მთის ტყეებითაა დაფარული, უფრო მაღლა გვხვდება ალპური მდელოები და ქვიანი ვერანი ადგილები.
ლიტერატურა
კატეგორია:საბერძნეთის ქედები
პლატონის აკადემია
thumb|რაფაელის „პლატონის პორტრეტი“ გამოსახული ათენის სკოლის ფრესკაზე პლატონის აკადემია — პლატონის მიერ დაფუძნებული ფილოსოფიის სკოლა ათენში, დაახლოებით ძვ. წ. 385 წელს.
სანამ აკადემია სკოლა გახდებოდა, ის ძველი ათენის კედლებს გარეთ არსებული ზეთისხილის ბაღი იყო - წმინდა ადგილი ათენელთათვის. ამ ადგილის არქაული სახელი იყო „ჰეკადემია“, რომელიც კლასიკურ ხანაში „აკადემია“-დ გარდაიქმნა დაახლოებით ძვ.წ. VI საუკუნეში, დაუკავშირდა რა ეპიკურ ათენელ გმირს, ლეგენდარულ აკადემოსს.
აკადემიის ბაღი ქალღმერთ ათინასა და სხვა უკვდავთათვის მიძღვნილი წმინდა ადგილი იყო; ეს ასევე იყო ადგილი ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული რელიგიური კულტისა, რომელსაც გმირ-ღმერთებს დიოსკურელებს უკავშირებენ. დიოსკურთან ასოციაციის გამო სპარტანელები „აკადემიის ბაღს“ ხელუხლებელს ტოვებდნენ ატიკაზე შემოსევების დროს, განსხვავებით რომაელი სულასგან, რომელმაც ძვ. წ. 86 წელს ერთიანად გაჩეხა წმინდა ზეთისხილის ხეები ნაღმსატყორცნების ასაგებად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ათენი კატეგორია:პლატონიზმი
ლუთერანობა
ლუთერანიზმი — ქრისტიანული დენომინაცია, ერთ-ერთი უდიდესი პროტესტანტული ეკლესია. სათავეს იღებს გერმანიაში XVI საუკუნეში მიმდინარე რეფორმაციიდან. ეფუძნება მარტინ ლუთერისა და მისი მიმდევრების მოძღვრებას. ლუთერანიზმში მოცემულია პროტესტანტიზმის ძირითადი დებულებანი. იგი უარყოფს კათოლიციზმის მიდგომას, რომ ეკლესია და სამღვდელოება შუამავალნი არიან ადამიანსა და ღმერთს შორის. რწმენის ერთადერთ ავტორიტეტად და წყაროდ აცხადებს საღვთო წერილს. ლუთერანიზმმა კათოლიციზმისაგან აიღო ყველაფერი ის, რაც პირდაპირ არ ეწინააღმდეგებოდა ბიბლიას. შეინარჩუნა საკურთხეველი, ჯვარი, ორგანი, რელიგიური ფერწერა (ხატების გარდა). 7 საიდუმლოდან დატოვა მხოლოდ 2 მთავარი - ნათლისღება და ზიარება. კათოლიკური დოგმა პურისა და ღვინის ქრისტეს სხეულად და სისხლად გარდაქმნის შესახებ შეცვალა ამ დოგმასთან ახლოს მდგომი დებულებით, რომლის თანახმად ქრისტეს სხეული და სისხლი ზიარებას საიდუმლოდ „ესწრება“.
ლუთერანიზმი გერმანიაში ოფიციალურ სარწმუნოებად იქნა აღიარებული 1555 წლის აუგსბურგის რელიგიური ზავით. დღესდღეობით მსოფლიოში 220-ზე მეტი ლუთერანული ეკლესია არსებობს და 80 მილიონზე მეტი ლუერანია. ლუთერანები გერმანიის გარდა ცხოვრობენ შვედეთში, ფინეთში, ნორვეგიაში, ისლანდიაში, ჩეხეთში, უნგრეთში, ესტონეთში, ლატვიასა და აშშ-ში. ტერმინ ლუთერანს თავდაპირველად იყენებდნენ კათოლიკეები, ამით ისინი მარტინ ლუთერს და მის მიმდევრებს აცხადებდნენ მწვალებლებად. მოგვიანებით თავად ლუთერანებმაც დაიწყეს ამ ტერმინით საკუთარი თავის აღნიშნვა. ისინი საკუთარ ეკლესიას ევანგელურ-ლუთერანულ ეკლესიას უწოდებენ.
ლუთერანობას დიდი გავლენა ჰქონდა ჩრდილოეთ ევროპის ქვეყნებზე. ძლიერი იყო ლუთერანობის გავლენა მუსიკოსებზე, იოჰან სებასტიან ბახზე, მიხაილ პრეტორუსზე, ჰაინრიხ შიუცზე. ლუთერანობობას გავლენა ჰქონდა ფილოსოფიაზეც.
მარტინ ლუთერი
მარტინ ლუთერი კათოლიკე ბერი და ღვთისმმეტყველი იყო. ის დიდ დროს უთმობდა წმინდა წერილის შესწავლას. მას ჩამოუყალიბდა კრიტიკული დამოკიდებულება კათოლიკურ ეკლესიაში გავრცელებული ზოგიერთი წესის მიმართ. თავდაპირველად მას კათოლიკური ეკლესიის რეფორმა სურდა და მიზნად არ ისახავდა ეკლესიის გაყოფას. მისი პირველი რეფორმატორული ნაბიჯი იყო ინდულგენციების წინააღმდეგ გალაშქრება. 1517 წლის 31 ოქტომბერს ლუთერმა 95 თეზისი გააკრა ვიტენბერგის ტაძრის კარზე. ის ხალხს მოუწოდებდა უარი ეტქვათ ინდულგენციებით ვაჭრობაზე და ეჭვ ქვეშ აყენებდა რომის პაპის ავტორიტეტს. ლუთერმა რწმენის ერთადერთ ავტორიტეტად ბიბლია გამოაცხადა. 517-1520 წლებში ლუთერი აქტიურად ქადაგებდა და აქვეყნებდა კრიტიკულ თხზულებებს. რომის პაპმა მას მოუწოდა უარი ეთქვა თავის იდეებზე. ლუთერმა დაწვა პაპის ბულა, რასაც 1521 წლის იანვარში მოჰყვა მისი და მისი მიმდევრების განდევნა ეკლესიიდან. 1521 წლის 16 აპრილს ლუთერი წარსდგა ვორმსის რაიხსტაგის წინაშე, სადაც დაადასტურა, რომ მხოლოდ წმინდა წერილს ეყრდნობოდა და არა პაპის ავტორიტეტს. რაიხსტაგმა გამოსცა ვომრსის ედიქტი, რომელიც ლუთერს და მის მიმდევრებს კანონგარეშედ აცხადებდა.
რეფორმაცია სწრაფად გავღცელდა. რეოფმირებული ეკლესიები აღიარებდნენ მარტინ ლუთერის დიდ და მცირე კატეხიზისს (1529), აუგსბურგის აღმსარებლობას (1530), აუგსბურგის აღმსარებლობის აპოლოგიას (1531), ლუთერის პარაგრაფებს (1537), მელანხტონის ტრაქტატს (1537). დავა ამ ნაწერების ინტერპრეტაციაზე XVI საუკუნის ბოლომდე გრძელდებოდა. 1577 წელს შემუშავდა თანხმობის ფორმულა, ოლო 1580 წელს გამოცა თანხმობის წიგნი.
მოძღვრება
ლუთერანულ მოძღვრებაში ძირითადია გამართლების დოქტრინა. ლუთერისთვის სულის ხსნა წმინდა წერილის ცენტრალური ნაწილია. ლუთერანებს სწამს, რომ ხსნა შესაძლებელია მხოლოდ ღვთის მადლით და რწმენით. წმინდა წერილი შეიცავს ამ ჭეშმარიტებას და თითოეული ადამიანის უფლებაა თავად მივიდეს ღმრეთთან საღვთო სიტყვის დახმარებით. წმინდა წერილი ერთადერთი ავტორიტეტია.მას არ სჭირდება განმარტება. ადამიანის ხსნა ხდება ღვთის მადლის გამო და არა ადამიანის ქმედებების გამო. ღმერთი პატიობს ადამიანს ყველა ცოდვას ქრისტეს გამო. რწმენა არის ღვთის წყალობის მიღების ერთადრეთი გზა.
ორგანიზაცია
ლუთერანული ეკლესიის ორგანიზაცია ნაკლებად იერარქიულია. არ არის განსხვავება საერო და სასულიერო პირს შორის. მღვდლის დასახლება ხდება მრევლის მიერ. სამრევლოს ხელმძღვანელია პასტორი. ის აუცილებლად უნდა იყოს თეოლოგი. რეგიონალური ნიშნით გაერთიანებულ სამრევლოებს ხელმძღვანელობს ეპისკოპოსი. ეპისკოპოსი ინიშნება სინოდის მიერ. სინოდი ლუთერანული ეკლესიების სათათბირო და კანონმდებელი ორგანოა. ეპისკოპოსი არ ითვლება პასტორზე მაღალ სასულიერო პირად, მას მხოლოდ საორგანიზაციო ფუნქციები აქვს. ეპისკოპოსიცა და პასტორიც შესაძლოა იყოს როგორც კაცი, ასევე ქალი.
რიტუალები
მარტინ ლუთერმა შეიმუშავა ღვთისმსახურების გარკვეული თანმიმდევრობა, თუმცა არ არსებობს ყველა ლუთერანული ეკლესიისთვის სავალდებულო ერთი განაწესი. ეკლესიებს აქვთ საკუთარი ტიპიკონი, სადაც განსაზღვრულია ღვთისმსახურების თანმიმდევრობა, საკითხავები, ლოცვები, საგალობლები. წირვის ცენტრალური ელემენტებია ქადაგება და საიდუმლო. საიდუმლოებად ითვლება ნათლობა და ზიარება.
ლუთერანულ ეკლესიაში გავრცელებულია კონფირმაციის რიტუალი. კონფირმაცია ნათლობის დადასტურებაა და მას მოზარდობის ასაკში გადიან. მას წინ უძღვის კონფირმაციის გაკვეთილები. ზოგ ლუთერანულ ეკლსიაში მხოლოდ კონფირმაციის შემდეგ არის დასაშვები ზიარება. ზიარებისას პური და ღვინო ურიგდება ღვთისმსახურების ყველა მონაწილეს. საიდომლოდ არ მიიჩნევა ქორწინება. ჯვრისწერას მხოლოდ რიტუალური დანიშNულება აქვს.
ღვთისმსახურებისას განსაკუთრებულ როლს ასრულებს მუსიკა და საგალობლები. თავად ლუთერი 40-მდე საგალობლის ავტორია. ლუთერანული ეკლესიისთვის ქმნიდა მუსიკას იოჰან სებასტიან ბახი. საეკლესიო წელიწადი იყოფა სამ მთავარ პერიოდად: შობის, აღდგომის და სამების პერიოდები. საეკლესიო წლის უმთავრესი დღესასწაულებია შობა, რომელსაც წინ უძღვის ადვენტი (შობის მოლოდინი) და მოსდევს ეპიფანია (ქრისტეს გამოცხადება), აღდგომა, რომელსაც წინ უძღვის ვნების კვირა და მოსდევს ამაღლება და სულთმოფენობა. სამების პერიოდის დღსასწაულებია მოსავლის დღე და რეფორმაციის დღე.
ლუთერანული ეკლესიები გამოირჩევა სადა არქიტექტურით. ცენტრში დგას კათედრა, საიდანაც ქადაგებს პასტორი. აუცილებელი ატრიბუტებია ემბაზი და საკურთხეველი. XVI საუკუნეში ლუთერანები კათოლიკურ ეკლესიებს იყენებდნენ. პირველი ლუთერანული ეკლესია აშენდა ტორგაუში (გერმანია).
ლუთერანობა საქართველოში
საქართველოში ლუთერანული ეკლესიის გაჩენა უკავშირდება XIX სუაკუნეში კავკასიაში გერმანელების დასახლებას.1817-1818 წლებში ვიურტემბერგიდან და შვაბიიდან მრავალი გერმანელი დაიძრა აღმოსავლეთისკენ. ამის მიზეზი იყო როგორც მძიმე პოლიტიკური და ეკონომიკური მდგომარეობა, ასევე რწმენა იოჰან ალბრეხტ ბრენგელის წინასწარმეტყველებისა, რომ 1836 წელს მეორედ მოსვლა უნდა მომხდარიყო. მეორედ მოსვლის შესახვედრად მორწმუნეები დაიძრნენ არარატის მთისკენ. ამას დაემატა ალექსანდრე I–ის მიერ 1809 წელს შვაბების მიპატიჟება რუსეთის იმპერიაში. 1818 წლის ბოლოს საქართველოში ექვსი შვაბური კოლონია დაარსდა: ალექსანდერდორფი, ელიზაბეტალი, პეტერსდორფი, ანანფელდი, ჰელენენდორფი და ბოლნისი. მეშვიდე კოლონია მარიენფელდი 1817 წელს შვაიკჰაიმიდან ჩამოსახლებულმა კოლონისტებმა დააარსეს. ამ კოლონიებს მოგვიანებით კიდევ რამდენიმე დასახლება დაემატა, მათ შორის ნოი-ტიფლისი.
საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ მოხდა ლუთერანების ეკლესიების კონფისკაცია, აიკრძალა რელიგიის გაკვეთილები, ღვთისმსახურება, კონფირმაცია. 1931 წელს დააპატიმრეს პასტორი რიხარდ მაიერი, რომელიც 1933 წელს მოკლეს. ლუთერანული ეკლესიები გადაკეთდა საწყობებად, თეატრებად, ან დაანგრიეს. 1941 წლის 8 ოქტომბერს გამოიცა ბრძანება კავკასიაში მცხოვრები გერმანელების გასახლების შესახებ. 1941 წლის შემოდგომაზე საქართველოდან 23 580 გერმანელი გაასახლეს. 1945 წელს გერმანელ ტყვეებს დაანგრევინეს წმინდა პეტრესა და პავლეს ლუთერანული ეკლესია.
საქართველოში მცხოვრებ ლუთერანებს თავისუფლად შეკრების უფლება 1991 წლიდან, საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენიდან, მიეცათ. ჩამოყალიბდა საქართველოს ევანგელურ-ლუთერანული ეკლესია, რომელიც რამდენიმე სამრევლოს აერთიანებს, მათ შორისაა თბილისის, რუსთავის, გარდაბვნის, ბოლნისის, ბორჯომის, სოხუმის, ასურეთის და ბაქოს სამრევლოები. ეკლესია დაახლოებით 1000-მდე წევრს ითვლის. ეკლესიას ხელმძღვანელობს ეპისკოპოსი. 1995-1997 წლებში აშენდა ლუთერანული ეკლესია თბილისში.
ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოება
ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოება (Geological Society of London) — დიდი ბრიტანეთის გეოლოგიური სამეცნიერო საზოგადოება, რომელიც დაარსდა 1807 წლის 13 ნოემბერს. წარმოადგენს მსოფლიოს უძველეს და ევროპის უდიდეს ეროვნულ გეოლოგიურ საზოგადოებას, რომელშიც გაერთიანებულია 12,000-მდე წევრი. საზოგადოება არის საქველმოქმედო ორგანიზაცია, ნ. 210161.
არის სამეცნიერო საბჭოს წევრი და დიპლომირებულ მეცნიერთა დასაჯილდოვებლად განკუთვნილი ლიცენზირებული ორგანიზაცია. საზოგადოების მისია შემდეგშია: გეოლოგთა დაკონტაქტება, მათი ენთუზიაზმის სტიმულირება, ერთი ნომენკლატურის ათვისება, ახალი ფაქტების გაზიარება და იმის დადგენა თუ რა არის ცნობილი მათ მეცნიერებაში და რა დარჩა აღმოსაჩენი.
დაარსდა 1807 წლის 13 ნოემბერს თავისუფალი მასონების ტავერნაში, გრეიტ-კვინ-სტრიტზე, ლონდონის კოვენტ-გარდენის რაიონში. ნაწილობრივ ის გახდა მანამდე არსებული ასკეზური კლუბის მემკვიდრე. სულ იყო 13 დამფუძნებელი წევრი: უილიამ ბაბინგტონი, ჯეიმზ პარკინსონი, ჰამფრი დეივი, ჯორჯ ბელას გრინაფი, არტურ ეიკინი, უილიამ ალენი, ჟაკ ლუი დე ბურნონი, რიჩარდ ნაიტი, ჯეიმზ ლერდი, ჯეიმზ ფრანკი, უილიამ ჰეზელდაინ პიპსი, რიჩარდ ფილიპსი და უილიამ ფილიპსი. 1825 წლის 23 აპრილს ჯორჯ IV-მ საზოგადოებას სამეფო ქარტია გადასცა.
1874 წლიდან ბაზირებულია ლონდონში, პიკადილიზე, ბერლინგტონ-ჰაუზში. ამ შენობაშია საზოგადოების ბიბლიოთეკა, რომელიც შეიცავს წიგნებისა და ჟურნალების 300,000-ზე მეტ ერთეულს. 1919 წლიდან საზოგადოებაში გაწევრიანების უფლება ქალებს მიეცათ. 1991 წელს შეუერთდა გეოლოგთა ინსტიტუტს, რასაც მოყვა საზოგადოების ფუნდამენტური რესტრუქტურიზაცია.
2007 წელს საზოგადოებამ აღნიშნა ორასი წლისთავი. ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოება დიდ ბრიტანეთსა და საზღვარგარეთ ატარებს გეომეცნიერულ პროგრამებს. გამოსცემს ორ საკუთარ ჟურნალს: „Journal of the Geological Society“ და „Quarterly Journal of Engineering Geology & Hydrogeology“. ამას გარდა, ნამდვილ წევრთათვის გამოსცემს ჟურნალ „Geoscientist“-ს და ნაწილობრივ „Geology Today“-ს.
ლონდონის გეოლოგიურ საზოგადოებას დაარსების დღიდან მოყოლებული მრავალი სახელგანთქმული პრეზიდენტი ჰყავდა. პირველი პრეზიდენტი იყო ჯორჯ ბელას გრინაფი. 1831 წლიდან გეოლოგიაში გადასცემს ყოველწლიურ სამეცნიერო პრესტიჟულ ჯილდოს — უოლასტონის მედალს.
აღსანიშნავია, რომ 1975 წელს ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოების წევრად აირჩიეს გამოჩენილი ქართველი გეოლოგები, აკადემიკოსები გიორგი ძოწენიძე და არჩილ ცაგარელი.
სქოლიო
კატეგორია:ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოება კატეგორია:გაერთიანებულ სამეფოში დაფუძნებული სამეცნიერო ორგანიზაციები
გიონიულაჩანის მეჩეთი
ისტორია
სოფელი გიონიულაჩანი, ადრე ცნობილი იყო როგორც შუაწყალი, ქართული დასახლება ოსმალებმა XVI საუკუნის შუა ხანებში აიღეს. სოფელ შუაწყალის მოსახლეობა 1595 წლის ოსმალეთის საკადასტრო რეესტრის, გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის მიხედვით, შედგებოდა 9 კომლისაგან. ამ პერიოდის ქართული ეკლესია 1909 წელს დაიშალა და მისი ქვები შუაწყალის მეჩეთის მშენებლობაში გამოიყენეს. მეჩეთის კედელზე მოთავსებულია ეკლესიიდან დარჩენილი ქვა, რომელზედაც ქართული წარწერაა ასომთავრული ასოებით. წარწერა ასე იკითხება: სოფლის მაცხოვრებლების ინფორმაციით, დანგრეული ეკლესიის ადგილზე საფლავები იყო. მეჩეთის წარწერის მიხედვით, ჰიჯრით 1327 წელს (1909) აგებული მეჩეთის ხის მინარეთი 1990-იან წლებში ქვის მინარეთით შეიცვალა.
არქიტექტურა
შუწყლის მეჩეთი არის თითქმის კვადრატული მართკუთხა ნაგებობა ხის ჭერით, მარტივი ნართექსით ჩრდილოეთის შესასვლელთან და მინარეთით, რომელიც მოგვიანებით დაემატა ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში. სამხრეთ, აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე ორი დაბალი მრგვალი თაღოვანი სარკმელია. მეჩეთს შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. მეჩეთის შიდა ხის ელემენტები, ჭერის ჩათვლით, მორთულია გეომეტრიული და ყვავილოვანი მოტივებით გაწყობილი ჩუქურთმებით.
სქოლიო
კატეგორია:არდაჰანის პროვინციის მეჩეთები კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები თურქეთში
საჭადრაკო ოლიმპიადა 1986
14 ნოემბერი - 2 დეკემბერი 1986 დუბაი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები
ტურნირი დუბაიში მეტად დაძაბული გამოდგა. თავიდანვე დაწინაურდნენ წინა ოლიმპიადის პრიზიორები, საბჭოთა, ამერიკელი და ინგლისელი მოჭადრაკეები. მესამე ტურიდან დაწინაურდნენ საბჭოთ მოჭადრაკეები, რომლებიც მეშვიდე ტურამდე ერთპიროვნულად ლიდერობდნენ ტურნირს. მეშვიდე ტურში ინგლისელები ჯერ დაეწივნენ საბჭოელებს, ხოლო შემდეგ გაასწრეს კიდეც მათ. მეათე ტურის წინ ინგლისელები უკვე 2,5 ქულით იყვნენ წინ და დარჩენილ ხუთ ტურში თითქოს ძნელი უნდა ყოფილიყო ამ სხვაობის აღმოფხვრა, მაგრამ მეათე ტურში ბრიტანელები უბრალოდ განადგურდნენ ესპანელებთან შეხვედრაში (0,5-3,5) და გუნდები გათანაბრდნენ. სამაგიეროდ წინ გაიჭრნენ ამერიკელები. ისინი ჯერ ქულით, ხოლო შემდეგ ქულანახევრით დაწინაურდნენ. საბჭოელებმა სხვაობა შეამცირეს და ბოლო ტურის წინ აშშ-ს 36,5 ქულა ჰქონდა, სსრკ-ს - 36, ხოლო ინგლისს - 35,5. ბოლო ტურში ყურადღების ცენტრში იყო აშშ - ბულგარეთის, სსრკ - პოლონეთის და ინგლის - ბრაზილიის მატჩები. პირველი სეირავან - კირილ გეორგიევის პარტია დამთავრდა. იგი ბულგარელმა მოიგო და საბჭოელებს კარგი შანსი მიეცათ. სანამ ისინი მისხალ-მისხალ აგროვენდნენ უპირატესობას, მანამდე ინგლისელებმა სპილმენმა, ჩანდლერმა და ნანმა გამარჯვებები მოიპოვეს. უკეთესი პოზიცია ჰქონდა შორტსაც. ეს კი იმას ნიშნავდა რომ ინგლისელები მატჩს 4-0-ზე იგებდნენ. ასეთ შემთხვევაში საბჭოელებსაც იგივე ანგარიში სჭირდებოდათ. პირველი თავისი პარტია ვაჰანიანმა მოიგო, მას მხარი იუსუპოვმაც აუბა. ამასობაში ამერიკელებმა კიდევ ორი პარტია დაამთვრეს ყაიმით და ცხადი გახდა, რომ ისინი პირველი ადგილისათვის ბრძოლას გამოეთიშნენ. თითქმის ერთდროულად მოიგეს თავისი პარტიები კარპოვმა და შორტმა. კასპაროვს თეორიულად უკეთესი, მაგრამ პრაქტიკულად ძნელად მოსაგები პარტია ჰქონდა. მაგრამ მსოფლიოს ჩემპიონი რისი ჩემპიონი იქნებოდა, რომ თავისი არ ექნა და პოლონელი გარის მახეში გაება. 4-0 და საბჭოელები კვლავ ოლიმპიური ჩემპიონები არიან. ინგლისელები მეორეზე დარჩნენ, ამერიკელები - მესამეზე.
ტექნიკური შედეგები
მონაწილეობდა 107 ქვეყნის 108 ნაკრები გუნდი (მასპინძლებმა ორი გუნდი გამოიყვანეს). ტურნირი ჩატარდა შვეიცარიული სისტემით 14 ტურად.
11.🇦🇷, 12.🇵🇪, 13.🇩🇪, 14.🇦🇹, 15., 16.🇵🇱, 17., 18., 19.🇮🇩 indonesia, 20.🇧🇷, 21.🇨🇱, 22., 23.🇨🇦, 24.🇪🇸, 25.🇮🇳, 26.🇬🇷, 27.🇮🇹, 28. undefined, 29.🇨🇭, 30.🇧🇪, 31.🇦🇺, 32.🇩🇴 dominican republic, 33. undefined, 34.🇫🇮, 35.🇨🇴, 36.🇵🇾 paraguay, 37.🇳🇿, 38.🇮🇶, 39.🇹🇷, 40.🇪🇬, 41.🇲🇽, 42. undefined, 43.🇪🇨 ecuador, 44.🇳🇮 nicaragua, 45.🇹🇳 tunisia, 46.🇮🇪, 47.🇻🇪, 48.🇵🇰 pakistan, 49.🇱🇾 libya, 50.🇺🇾 uruguay, 51. 🏴󠁧󠁢󠁷󠁬󠁳󠁿, 52.🇵🇷 puerto rico, 53. undefined, 54. undefined, 55.🇨🇷 costa rica, 56.🇲🇹 malta, 57.🇦🇩 andorra, 58.🇸🇾 syrian arab republic, 59.🇹🇭 thailand, 60.🇧🇴, 61.🇲🇦 morocco, 62.🇹🇹 trinidad and tobago, 63. undefined, 64. undefined, 65.🇧🇩 bangladesh, 66.🇳🇬 nigeria, 67.🇬🇬 guernsey, 68.🇯🇴 jordan, 69.🇭🇰 hong kong, 70.🇭🇳 honduras, 71.🇱🇺, 72., 73.🇿🇼 zimbabwe, 74.🇭🇹 haiti, 75.🇸🇲 san marino, 76.🇱🇰 sri lanka, 77. undefined, 78. undefined, 79.🇱🇾 libya, 80.🇲🇷 mauritania, 81.🇲🇱 mali, 82.🇧🇭 bahrain, 83.-2, 84.🇺🇬 uganda, 85.🇿🇲 zambia, 86.🇵🇦 panama, 87.🇧🇧 barbados, 88.🇸🇳 senegal, 89.🇨🇾 cyprus, 90.🇯🇵 japan, 91.🇾🇪 yemen (სამხრეთი), 92.🇯🇲 jamaica, 93.🇰🇪 kenya, 94.🇸🇩 sudan, 95.🇬🇭 ghana, 96.🇫🇯 fiji, 97. undefined, 98. undefined, 99.🇶🇦 qatar, 100.🇦🇬 antigua and barbuda, 101.🇵🇬 papua new guinea, 102. undefined, 103. undefined, 104. undefined, 105.🇲🇺 mauritius, 106.🇧🇼 botswana, 107.🇬🇲 gambia, 108.🇸🇨 seychelles.
ჩემპიონის და პრიზიორების შემადგენლობა და შედეგები
გარი კასპაროვი 8,5 (+7=3-1), ანატოლი კარპოვი 6 (+4=4-1), ანდრეი სოკოლოვი 6 (+4=4-1), არტურ იუსუპოვი 10 (+8=4-0), რაფაელ ვაჰანიანი 7 (+5=4-1), ვიტალი ცეშკოვსკი 2,5 (+2=1-2).
ენტონი მაილსი 4,5 (+3=3-3), ჯონ ნანი 7 (+4=6-1), ნაიჯელ შორტი 10 (+8=4-1), მიურეი ჩანდლერი 9 (+8=2-1), ჯონათან სპილმენი 7 (+5=4-0), გლენ ფლირი 2 (+1=2-0),
იასერ სეირავანი 8 (+5=6-1), ლარი კრისტიანსენი 6,5 (+3=7-0), ლუბომირ კავალეკი 4 (+1=6-1), ჯონ ფედოროვიჩი 8 (+7=2-1), ნიკ დე ფირმიანი 6,5 (+4=5-0), მაქსიმ დლუგი 7 (+4=3-0).
საუკეთესო პერფორმანსი
! style="background: #ddffdd;"|პირველი დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
საუკეთესო შედეგები დაფების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"|პირველი დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მეორე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მესამე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|პირველი სათადარიგო დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მეორე სათადარიგო დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
ოთხთავი (S-962)
მინიატიურა|250პქ|ოთხთავი (S-962) ოთხთავი (S-962) — XI საუკუნის ქართული ხელნაწერი სახარება, ოთხთავი. გადაწერილია 1054 წელს კალიგრაფი მიქაელ მწერლის მიერ.
საწერ მასალად გამოყენებულია მაღალი ხარისხის ეტრატი. შეიცავს 266 ფურცელს, რომელთა ზომებია 14,59X11,4 სანტიმეტრი. ნაწერია კალიგრაფიული ასომთავრულით, ყავისფერი მელნით, საზედაო ასოები შესრულებულია სინგურით.
წიგნი შემკულია კამარებით, ფერადოვანი საზედაო ასოებითა და თავსამკაულებით. ბოლოსამკაულად გამოყენებულია მოხატული ჯვარი ბერძნული წარწერით. ახლავს წმიდა მარკოზ და ლუკა მახარებლის მინიატიურები. მოხატულობა, სავარაუდოდ, შავი მთის სალიტერატურო სკოლისათვის დამახასიათებელი ხელწერითაა შესრულებული.
ოთხთავი ინახება საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის S ფონდში (S-962).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის S ფონდი კატეგორია:ქართული ოთხთავები კატეგორია:XI საუკუნის ხელნაწერები
წრე (ადიგენის მუნიციპალიტეტი)
წრე — სოფელი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ზანავის თემში. მდებარეობს მდინარე ქვაბლიანის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1220 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 1,5 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 28,5 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 152 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Eclipse (პინკ ფლოიდის სიმღერა)
„Eclipse“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის მეათე და უკანასკნელი სიმღერა ალბომიდან The Dark Side of the Moon. მისი ავტორია როჯერ უოტერსი, ხოლო დამატებით ჰარმონიულ ვოკალს ასრულებს დევიდ გილმორი. იგი უერთდება სიმღერას „Brain Damage“ და როგორც წესი, კონცერტებზე სრულდება მასთან ერთად.
სიმღერის ბოლოს ჟღერს ები-როუდის სტუდიების თანამშრომელ ჯერი დრისკოლის ხმა. ეს არის ნაწყვეტი მისი საუბრიდან, რომელშიც იგი მთვარის ბნელ მხარეზე საუბრობდა - „There is no dark side of the moon, really. Matter of fact, it's all dark. The only thing that makes it look light is the sun“.
სიმღერის შეტანას აპირებდნენ კომპილაციურ ალბომში Echoes: The Best of Pink Floyd.
ისტორია
„Eclipse“ დაიწერა მხოლოდ მაშინ, როდესაც ერთ-ერთი კონცერტის შემდეგ ჯგუფი მიხვდა, რომ პიესას, რომელსაც იგი ასრულებდა, ფინალი აკლდა. მანამდე, 1972 წელს, The Dark Side of the Moon-ის დაბოლოება იყო Brain Damage.
საკონცერტო ვერსიები
სიმღერა სრულდებოდა ჯგუფის მიერ კონცერტებზე, 1975 წლამდე და 1994 წელს. როჯერ უოტერსი მას ასრულებდა 1987, 1999-2002 და 2006-2008 წლების ტურნეებში და ინდივიდუალურ კონცერტებზე. 2016 წელს ნომერი დაბრუნდა მის საკონცერტო პროგრამაში და სრულდებოდა ისეთი სახით, როგორიც 1987 წელს ჰქონდა - არაკანონიკურად, დამატებული ნაწილებით და იენ რიჩის საქსოფონით.
სქოლიო
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები კატეგორია:1973 წლის სიმღერები კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
მთავარანგელოზი
მთავარანგელოზი ან არქანგელოზი დაწინაურებული ან მაღალი რანგის ანგელოზია. ისინი რამდენიმე რელიგიურ ტრადიციაში მოიხსენიებიან, მათ შორის ქრისტიანობაში, ისლამში, იუდაიზმსა და ზოროასტრიზმში. სიტყვა არქანგელოზი მომდინარეობს ბერძნულიდან arche (მმართველი ან წყარო) და angelos (მაცნე).
იუდაიზმში
ებრაული ბიბლიის (ძველი აღთქმა) კანონიკურ წერილებში რაიმე პირდაპირი მინიშნება არქანგელოზებზე არ არსებობს. უფრო მეტიც თავად ანგელოზებიც კი უცხოა გარდა შედარებით გვიანდელი წყაროებისა, როგორიცაა დანიელის წიგნი. ყველაზე ადრეული მინიშნებები არქანგელოზებზე არის აღთქმათა შორის პერიოდის ლიტერატურაში (მაგ. 4 ესდრას 4.36).
შესაბამისად ვარაუდობენ, რომ ებრაელთა ინტერესი ანგელოზთა მიმართ განვითარდა მათი ბაბილონელთა ტყვეობაში ყოფნის დროს. რაბინი შიმონ ბენ ლაკშ ტიბერიელის (230–270) თანახმად ანგელოზთა ყველა სპეციფიკური სახელები ებრაელთა მიერ ბაბილონიდანი იყო მოტანილი და ზოგიერთი თანამედროვე კომენტატორის მტკიცებით ანგელოზთა იერარქიის დეტალები ძირითადად ზოროასტრული წარმოშობის უნდა იყოს.
რაბინული ტრადიციისა და კაბალას მიხედვით მთავარგანგელოზთა რიცხვად მიღებულია შვიდი: მიქაელი, რაფაელი, გაბრიელი, ურიელი, სარიელი, რაგელი და რემიელი (ან რამიელი). ზოგიერთ წყაროში არქანგელოზთა რიცხვში ასევე არიან: ზადკიელი, ჯოფიელი, ჰანიელი და ხამუელი.
ქრისტიანობაში
ახალი აღთქმა იშვიათად ახსენებს ანგელოზებს, და მხოლოდ ორჯერ ახსენებს მთავარანგელოზებს, მიქაელს იუდას 1:9 (სადაც გაკვრით არის ნახსენები ებრაული ლეგენდიდან) და თესალონიელთა 4:16, რომლის მიხედვით "არქანგელოზის ხმა" ამცნობს ქვეყნიერებას ქრისტეს დაბრუნებას. პოპულარული რწმენის მიუხედავად გაბრიელი სახარებებში მთავარანგელოზად ნახსენები არსადაა.
გვიანდელ ქრისტიანულ ტრადიციაში ჩნდება სამი არქანგელოზი: მიქაელი, გაბრიელი და რაფაელი (ხანდახან ურიელია ნახსენები როგორც მეოთხე). აღმოსავლეთ ორთოდოქსული ტრადიციით შვიდი მთავარანგელოზია. ურიელი მათ რიცხვშია, ხოლო დანარჩენი სამია: სელაფიელი, იეგუდიელი და ვარახიელი. ზოგჯერ სატანა მოიაზრება როგორც დაცემული მთავარანგელოზი, რომლის თავდაპირველი სახელი იყო ლუციფერი.
იეჰოვას მოწმეებს სწამთ რომ იესო ქრისტე ფაქტობრივად ხორცშესხმული მთავარანგელოზი მიქაელი იყო. ამ მოსაზრებით მიქაელი არის პირველი და უდიდესი ღმერთის ქმნილებათაგან.
ეს ეწინააღმდეგება პროტესტანტულ მოსაზრებას, რომლის მიხედვით მთავარანგელოზი მიქაელი ანგელოზი არ არის, არამედ უშობელი ღვთაებრივი ძეა ღმერთის. ამავე მოსაზრებით "არქანგელოზი" ნიშნავს "ანგელოზთა მთავარს" და არა "მთავარ ანგელოზს" და ამგვარად ის მხოლოდ ერთი შეიძლება იყოს.
ისლამში
ისლამში მთავარანგელოზები არიან მიქაელი (ამინდის მთავარანგელოზი), გაბრიელი ან ჯიბრილი (რომელმაც ყურანი მოუტანა მუჰამედს), აზრაელი (სიკვდილის ანგელოზი), ისრაფილი ან ისრააფილი (ანგელოზი, რომელმაც საყვირს უნდა ჩაჰყვიროს განკითხვის დღეს), მალიკი (ჯოჯოხეთის განმგებელი), დამუნკაარი და ნაკირი (განკითხვის ანგელოზები, რომლებიც დაჰკითხავენ გარდაცვლილ სულებს მათ წარსულ ცხოვრებაზე). თუმცა არც ისრაფილი და არც აზრაელი ყურანში მოხსენიებული არ არიან.
სხვა ტრადიციებში
ოკულტისტები ზოგჯერ არქანგელოზებს კაბალისტურ წესზე სხვადასხვა ბუნებრივ მოვლენას ან ფერს აკუთვნებენ. ზოგიერთ კაბალური სისტემის მაგიურ ცერემონიებში ოთხივე მთავარანგელოზი (მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი და ურიელი) მოიხსენიება როგორც ოთხი კუთხის (ნაწილის, ან მიმართულების) მცველი და შესაბამისი ფერები მიეკუთვნებათ.
ხელოვნებაში მთავარანგელოზებს როგორც წესი უფრო დიდი ფრთებითა და მრავალი თვალით გამოსახავდნენ. ყველაზე ხშირად გამოსახული მთავარანგელოზებია მიქაელი, გაბრიელი და რაფაელი.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:რელიგია