cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ვინფრიდ გეორგ ზებალდი
შემოქმედება
„თავბრუსხვევა. გრძნობები“. ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებულ ოთხ მოთხრობაში მოგზაურობების შესახებ ზებალდი კაფკას, სტენდალსა და კაზანოვაზე წერს. „ემიგრანტები. ოთხი გრძელი მოთხრობა“ (1992) შეიცავს ოთხი პიროვნების, ნაწილობრივ ავთენტურ მოვლენებზე დაყრდნობილ, ამბავს. „სატურნის რგოლები“ 1995 წელს შექმნილი ნაწარმოებია. ნაწარმოების თემას წარმოადგენს ინგლისის აღმოსავლეთი სანაპიროს გასწვრივ ექვსდღიანი მოგზაურობა, რომელიც სხვადასხვაგვარად არის დაკავშირებული მრავალფეროვან ისტორიულ მოვლენებთან და მთხრობელის ბიოგრაფიის გარკვეულ ეპიზოდებთან. არამხატვრულ ნაწარმოებში „საჰაერო ომი და ლიტერატურა“ ზებალდი საყვედურობს ომისშემდგომ გერმანულენოვან ლიტერატურას, რომ საჰაერო ომის ფურცელზე სრულფასოვნად გადატანის და სათანადო სიმწვავით წარმოჩინების ამოცანას თავი ვერ გაართვა და ამას როგორც ესთეტიკური, ასევე ზნეობრივი თვალსაზრისით ჩავარდნად მიიჩნევს. რომანი „აუსტერლიცი“ ზებალდის შედევრად არის მიჩნეული. მასში მოთხრობილია ჟაკ აუსტერლიცის მიერ საკუთარი წარმომავლობის ძიება. 2015 წელს ბი-ბი-სის მიერ ეს რომანი 2000-დან 2014 წლამდე გამოცემულ 20 უმნიშვნელოვანეს წიგნს შორის დასახელდა. „კამპო სანტო“ (2003) შეიცავს პროზაული ნაწარმოებების ნაწყვეტებს და სამომხსენებლო გამოსვლებს მის მიერ დატოვებული მასალებიდან. ლექსების კრებული „ ხმელეთისა და წყლის შესახებ“ ( 2008 წელი) შეიცავს 1964-იდან 2001 წლამდე შექმნილ ლირიკას. მანამდე უკვე გამოქვეყნებული ტექსტების გარდა მასში თხუთმეტი მანამდე დაუბეჭდავი ლექსიც შედის.
ზებალდი ქართულად
ქართულად ზებალდის ორი წიგნია ნათარგმნი. „ემიგრანტები“ მწერლის პირველი ნაწარმოები იყო, რომელიც 2017 წელს გამოიცა სერიაში „დიოგენეს ბიბლიოთეკა“ (მთარგმნელი მაია ბადრიძე, გამომცემლობა „დიოგენე“). 2022 წელს იმავე სერიაში რომან „აუსტერლიცის“ თარგმანი გამოიცა (მთარგმნელი მაია ბადრიძე).
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
თოიდებერტ I
თოიდებერტ I ან თეუდებერტ I (Theudebert I.; Thibert Ier ან Théodebert Ier; დ. 500 — გ. 548) — ავსტრაზიის მეროვინგი მეფე 533 წლიდან 548 წელს მის გარდაცვალებამდე. თოიდერიხ I-ის ვაჟი და თოიდებალდის მამა.
წყაროები
მის შესახებ ჩვენთვის ცნობილი ინფორმაციის ძირითადი ნაწილის წყაროა VI საუკუნის მეორე ნახევარში გრიგოლ ტურელის მიერ დაწერილი ფრანკთა ისტორიები ან ისტორია. ამას გარდა, მოიპოვება ავსტრაზიულ სასამართლოსთან დიპლომატიური მიმოწერა (ცნობილი, როგორც ავსტრაზიული წერილები), ვენანციუს ფორტუნატუსის პოემები, ანგარიშები პროკოპი კესარიელის ნაშრომებიდან და მცირე რაოდენობით სხვა წყაროები.
ბიოგრაფია
მამამისის მმართველობის პერიოდში ახალგაზრდა თოიდებერტი წარმოჩნდა, როგორც კარგი მეომარი. დაახლოებით 516 წელს მან დაამარცხა დანიელთა არმია მეფე კლოკილაიკის (ბეოვულფის ჰიგელაკი) მეთაურობით მათ მიერ ჩრდილოეთ გალიის დარბევის შემდეგ. მისი რეპუტაცია კიდევ უფრო განმტკიცდა მის მიერ სეპტიმანიაში ვესტგუთების წინააღმდეგ წარმოებული სამხედრო კამპანიების შედეგად.
მამის სიკვდილის შემდეგ, თოიდებერტს სამეფო ტახტის მისაღებად ბიძებთან, ხილდებერტსა და ხლოტართან მოუხდა ბრძოლა. საბოლოოდ, მისმა სამხედრო ძალებმა დაარწმუნეს ხილდებერტი უარი ეთქვა დავაზე და მიეღო თოიდებერტი როგორც მისი მემკვიდრე. მათ ერთად წამოიწყეს კამპანია ხლოტარის წინააღმდეგ, თუმცა მათი ჯარების ქარიშხლში მოხვედრის შემდეგ მშვიდობა ითხოვეს.
ფრანკ მეფეებს შორის ურთიერთობის დასტაბილურების შემდეგ, თოიდებერტი ჩათრეული აღმოჩნდა გოთურ ომებში, რომელიც მას შემდეგ დაიწყო, რაც ბიზანტიის იმპერატორმა იუსტინიანე I-მა იტალიაში ოსტგუთების დამორჩილება სცადა. იუსტინიანე თოიდებერტს იდეალურ მოკავშირედ განიხილავდა, რადგანაც ავსტრაზიის მიწები ჩრდილოეთ იტალიაში ოსტგუთებს ესაზღვრებოდა. იმპერატორმა კარგად გადაუხადა თოიდებერტს მისი დახმარებისათვის, თუმცა მეფემ დაამტკიცა, რომ იგი არ იყო სანდო მოკავშირე. ფრანკთა არმიამ იტალიური კონფლიქტი ჩრდილოეთ იტალიის გასაძარცვად და მასზე საკუთარი პრეტენზიების წამოსაყენებლად ხელსაყრელ შანსად მიიჩნია, რის შემდეგაც ბიზანტიელებს ოსტგუთების გარდა ფრანკების წინააღმდეგაც მოუწიათ ბრძოლა.
როგორც ჩანს, თოიდებერტს სიამოვნებდა ევროპულ სცენაზე მისი ძალაუფლების ზრდა. მისი წერილები აჩვენებს, რომ მას პრეტენზიები ჰქონდა ავსტრაზიის მოსაზღვრე მრავალ ტერიტორიაზე, მათ შორის ბიზანტიურ მიწებზეც. რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ ფრანკი მეფეები ყოველთვის იჩენდნენ გარკვეულ პატივისცემას ბიზანტიის იმპერატორის მიმართ, თუმცა თოიდებერტმა უარყო საკუთარი, უმცროსი ლიდერის სტატუსი, მაგალითად მან დაარღვია საიმპერიო ჩვეულება საკუთარი ოქროს მონეტების მოჭრით, რომლებზეც მისი გამოსახულება იყო დატანილი. მანამდე ფრანკი მეფეები პატივს სცემდნენ იმპერიულ შეთანხმებას და მიმოქცევაში იყო იმპერატორის გამოსახულებიანი ოქროს მონეტები. ყოველივე ამის გამო, გასაკვირი არაა, რომ ბიზანტიელ ისტორიკოს აგათია სქოლასტიკოსს კონსტანტინოპოლში ჩაეწერა ჭორი, რომლის თანახმადაც, ბიზანტიელები ეჭვობდნენ, რომ თოიდებერტი თრაკიაში შეჭრას გეგმავდა.
იმ პერიოდის სხვა ფრანკი მმართველების მსგავსად, თოიდებერტსაც რამდენიმე ცოლი ჰყავდა როგორც და სადაც მას სურდა. როგორც მამამისის მემკვიდრე, იგი დანიშნული იყო ვიზიგარდაზე, ლანგობარდების მეფის, ვახოს ქალიშვილზე. ამ სახის პოლიტიკური აქტი მეროვინგი მეფეებისათვის იშვიათი იყო. თოიდებერტმა იგი გალო-რომაელი დეოტერიას გამო მიატოვა, რომელსაც სამხრეთ გალიაში კამპანიისას შეხვდა. ვიზიგარდასადმი მისმა მოპყრობამ მისი მომხრეების უკმაყოფილება გამოიწვია, სავარაუდოდ, პოლიტიკური მოსაზრებით და მათ აიძულეს თოიდებერტი მას დაბრუნებოდა, თუმცა ვიზიგარდა მალევე გარდაიცვალა და მეფე ხელახლა დაქორწინდა.
სამხედრო ნიჭთან ერთად, თოიდებერტი თანამედროვეებში ფართოდ იყო ცნობილი გალური ეკლესიისადმი პატრონაჟითაც. გრიგოლ ტურელი ქებას არ იშურებს მისი ყურადღებისათვის; თოიდებერტის ღვთისმოსაობას აღნიშნავს ფორტუნატუსიც.
თოიდებერტი გარდაიცვალა მმართველობის მეთოთხმეტე წელს (547 წლის ბოლოს ან 548 წლის დასაწყისში) და ტახტზე ავიდა თოიდებალდი, მისი ვაჟი დოიტერიასაგან. სხვა მეროვინგი მეფეების მმართველობის გამოცდილებისაგან განსხვავებით, თოიდებერტის ძალაუფლების გადაცემა მშვიდობიანი იყო.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანკთა მეფეები კატეგორია:მეროვინგები კატეგორია:დაბადებული 500 კატეგორია:გარდაცვლილი 548
ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება
ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება (მართლმადიდებლებისთვის — პირველი მსოფლიო საეკლესიო კრება) — მსოფლიო საეკლესიო კრება, ჩატარდა ქალაქ ნიკეაში, 325 წელს, რომის იმპერატორის — კონსტანტინე I დიდის საგანგებო ბრძანებით.
საისტორიო წყაროები
ნიკეის კრების შესახებ ძირითადი წყაროებია მისი ორი მონაწილის: ევსები კესარიელისა და ათანასე დიდის შრომები, აგრეთვე გვიანდელი ისტორიკოსების: რუფინუს აკვილეელი, სოკრატე სქოლასტიკოსი, სოზომენი და ნეტარი თეოდორე კიროსელი. საეკლესიო კრების დეტალური ისტორია, რომელიც შედგენილია გელასი კიზიკოსის მიერ, ზოგი მკვლევარის მიერ არასანდოდ მიიჩნევა.
ისტორია
გრძელდებოდა ორი თვის განმავლობაში და გახდა პირველი მსოფლიო საეკლესიო კრება ქრისტიანობის ისტორიაში. კრების ძირითადი მიზანი იყო ოფიციალური დადგენილების გამოტანა, ქრიასტიანობის, როგორც სახელმწიფოებრივად აღიარებული სარწმუნოების შესახებ, რომელიც თავისი არსებობის პირველ ხანებიდან IV საუკუნის დასაწყისშიც კი მკაცრად იდევნებოდა და, ამასთან ერთად განხილვა იმ უმთავრესი დოგმატიკურ-კანონიკური და იერარქიულ-ადმინისტრაციული საკითხებისა, რომლებიც იმ ხანებში ერთობ მწვავედ ისმოდა და რომელთა მოგვარება-მოწესრიგება ნიშნავდა ქრისტიანობის უკვე, როგორც სახელმწიფო რელიგიის ძლიერებასა და მის შემდგომ განვითარებას მთელ საქრისტიანო მსოფლიოში. კრებას ესწრებოდა როგორც რომის იმპერიაში შემავალ ქრისტიანულ ორგანიზაციათა წარმომადგენლები (ძირითადად ეპისკოპოსები), ასევე მის ფარგლებს გარეთ არსებულ, სხვა სახელმწიფოთა ქრისტიანულ ორგანიზაციათა წარმომადგენლებიც. კრებაზე მონაწილეობა მიიღო 300-მდე ეპისკოპოსმა და დაბალი ხარისხის სხვა წარმომადგენელმა. კრებას ესწრებოდა სულ 318 მამა. რომის პაპმა სილვესტერ I-მა პირადად ვერ მიიღო მონაწილეობა. მან კრებაზე თავისი დელეგატები გააგზავნა.
კრება, რომელიც ევსტათი ანტიოქიელის თავმჯდომარეობით გრძელდებოდა ორნახევარ თვეს, 20 მაისიდან — 19 ივნისამდე, მიმდინარეობდა ეკლესიის სასახლის ერთ-ერთ პალატაში. კრებაზე ნებადართული იყო საერო პირების დასწრებაც და დარბაზში ზოგჯერ 2000-მდე კაცი იყრიდა თავს. დარბაზის ირგვლივ იდგა სავარძლები ეპისკოპოსებისათვის, ხოლო შუაში კი, მაგიდაზე ესვენა საღმრთო წერილი (ბიბლია). იმპერატორი კონსტანტინე თავად ესწრებოდა ხოლმე სხდომებს და ზოგჯერ მათ სიტყვითაც ხსნიდა.
ნიკეის კრებამ ასევე დაადგინა აღდგომის აღნიშვნის წესი და დადგინა, რომ უნდა იდღესასწაულებოდეს ერთდროულად ყველა ეკლესიაში, ე. ი. პირველი კვირა სავსე მთვარიდან გაზაფხულის ბუნიობის შემდეგ.
კრებაზე დამსწრე ეპისკოპოსთა ერთ ნაწილს სურდა დაეკანონებინდა მღვდლებისა და დიაკვნების უქორწინებლობა. მაგრამ ამ წამოყენებული წინადადების წინააღმდეგ მკაცრად გაილაშქრა რა ეპისკოპოსმა პაფნუტიმ და კრებას მიუთითა, რომ ვაი თუ გადამეტებული სიმკაცრით ზიანი მივაყენოთ ეკლესიასო, კრებამ, ბჭობის შემდეგ, მღვდლებისა და დიაკვნების დაუქორწინებლობის შესახებ წამოყენებული აზრი უარყო და გაიზიარა პაფუნტის შეხედულება.
კრებამ, ასევე დაამტკიცა ამა თუ იმ ეკლესიის მთავარ წარმომადგენელთა იერარქიული და ადმინისტრაციული ნორმები, ურთიერთშორის პატივისა და უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ. კრებამ გამოსცა სულ 20 კანონი. კრების დასასრულს, მისი ყველა მონაწილე იმპერატორის მიერ მიწვეულ იქმნა საგანგებოდ გამართულ გამოსათხოვარ სადილზე.
კრების დადგენილების 20-ვე მუხლი კრების მონაწილე ეპისკოპოსების მიერ მათ ეპარქიებში, თავთავიანთი ქვეყნების მიხედვით ეცნობა ყველა ეკლესიას.
პირველი საეკლესიო კრების პროტოკოლი არ შემორჩენილა. აღნიშნული კრების გადაწყვეტილებების შესახებ ცნობილი ხდება სხვა წყაროებიდან, მათ შორის მომდევნო საეკლესიო კრებების ოქმებიდანაც. საყურადღებოა, რომ კრების მონაწილეთა სიაში, რომელიც ჩვენამდე მოღწეულია ექვს ენაზე და შედგენილია ეპპარქიებისა და საეპისკოპოსო კათედრების მიხედვით, — იხსენიება პიტიუნტის ეპისკოპოსი ვინმე სტრატოფილე.
კრების დღესასწაული იზეიმება, სხვა ხუთ მსოფლიო კრებასთან ერთად, როგორც — ექვსი მსოფლიო კრების წმიდა მამათა ხსენება. დღესასწაული გარდამავალია და იგი იდღესასწაულება 16 ივლისის უახლოეს კვირადღეს.
სქოლიო
1
ინწკირველი
საკუთარი სახელი ინწკირველი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
დაშნა
დაშნა — მოკლე, დანასავით ცალმხრივ გალესილი სწორი საკიდარი ხმალი.
დაშნა ფართოდ იყო გავრცელებული აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, კერძოდ, ხევსურეთში. ეთნოგრაფიული მასალის მიხედვით ხევსურები ხმალ-ხანჯალთან ერთად ხმარობდნენ აგრეთვე „ხმალ-დაშნას“, რომელსაც სახელოში ან ზურგზე ტანსაცმლის ქვემოდან შეფარულად ატარებდნენ. მაგალითად, სტუმრობის დროს, როდესაც წესის მიხედვით, იარაღს მასპინძელი ჩამოართმევდა, ხევსური დაშნის, უბისფარისა და საცერულების ამარა რჩებოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხმლები
ო’ჰიგინსის დეპარტამენტი
ო’ჰიგინსის დეპარტამენტი (Departamento O'Higgins) — დეპარტამენტი არგენტინაში, ჩაკოს პროვინციაში.
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 19 231 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 580 კმ²-ია.
დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სან-ბერნარდო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩაკოს პროვინციის დეპარტამენტები
ჰელიოპოლისი
მინი|ჰელიოპოლისის ყველაზე დიდი გადარჩენილი მონუმენტი ჰელიოპოლისი (Ἡλιούπολις — მზის ქალაქი; ძვ. ეგვიპტ. იუნუ; ბიბლიაში მოხსენიებულია, როგორც ონ) — ანტიკური ქალაქი ძველ ეგვიპტეში ძველი სამეფოს პერიოდიდან, დღევანდელი ქაიროს ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ცამეტი ეგვიპტური ნომის ცენტრი. ჰელიოპოლისი დღეს წარმოადგენს ნანგრევებს და არქეოლოგიური გათხრების მნიშვნელოვანი ობიექტია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის ქალაქები
ლითონთა თერმული დამუშავება
ლითონთა თერმული დამუშავება — ერთ-ერთი იმ პროცესთაგანია, რომელიც ლითონური მასალის წარმოებსა და დამუშავებასთან დაკავშირებულ მრეწველობის მრავალ დარგში გამოიყენება.
თერმული დამუშავების პროცესები ალოტროპიული, სტრუქტურული და კარბიდული გარდაქმნებით მიმდინარეობს. გარდაქმნა შეიძლება მოხდეს როგორც ნაკეთის მთელ მოცულობაში, ისე მხოლოდ მის ზედაპირულ შრეში. ორივე შემთხვევაში იცვლება ლითონის მექანიკური და ფიზიკური თვისებები. თერმული დამუშავებით შესაძლოა ლითონის თვისებების ცვლა ფართო ზღვრებში, ზოგჯერ კი სრულიად ახალი თვისებების მინიჭებაც. თერმულად დამუშავებული ლითონის გაუმჯობესებული მექანიკური თვისებები საშუალებას იძლევა შესამჩნევად შემცირდეს მანქანებისა და მექანიზმების ზომა და წონა, გაიზარდოს მათზე დასაშვები დატვირთვები, ამაღლდეს მანქანათა ნაწილებისა და იარაღების ხარისხი და ხანგამძლეობა. თერმულად მუშავდება არა მარტო მზა ნაკეთები, არამედ ნახევარფაბრიკატებიც. დასახული მიზნის მიხედვით დამუშავება სხვადასხვა ეტაპზე ხორციელდება. მანქანათა ნაწილების უმრავლესობა და იარაღები თერმულად მუშავდება მათი წარმოების ბოლო სტადიაში.
წაყენებული მოთხოვნების მიხედვით გამოყოფენ ლითონური ნაკეთობების სამ ჯგუფს და ზოგადად ასახელებენ მათ დასამზადებლად გამოყენებულ მასალას. ეს ჯგუფებია: 1) მანქანებისა და კონსტრუქციების ნაწილები განსაზღვრული მექანიკური თვისებებით, რომლებიც ძირითადად საკონსტრუქციო ფოლადისაგან მზადდება. 2) ) მანქანებისა და კონსტრუქციების ნაწილები განსაკუთრებული ფიზიკური (ხენჯმედეგობა, მხურვალსიმტკიცე, მაგნიტურობა, ელექტროგამტარობა, ელექტროწინაღობა და სხვა) და ხშირად მექანიკური თვისებებიც. ასეთი დეტალები საკონსტრუქციო ფოლადისგან მზადდება და განსაკუთრებული თვისებების მინიჭება კი ლეგირებით ხდება. 3)  იარაღები, რომელთა დანიშნულებაა დეტალისთვის სასურველი ფორმის მიცემა ან მათი ზომის განსაზღვრა; იმის მიხედვით, თუ რა გზით ეძლევა დეტალს სასურველი ფორმა - ბურბუშელის მოხსნით თუ პლასტიკური დეფორმაციით - არჩევენ საჭრელ იარაღს (საჭრისი, ბურღი, ფრეზი,..) და იარღის წნევით დამუშავებისთვის (ტვიფარი, ადიდვის თვალაკი, გლინი,..), რომელსაც მოეთხოვება მაღალი სისალე, სიმტკიცე, ცვეთამედეგობა თერმული დარტყმებისათვის, ხენჯმედეგობა და მცირე ადჰეზია, ზოგჯერ კი წითელმედეგობაც. საზომი იარაღებისათვის აუცილებელია ცვეთამედეგობა და ზომების უცვლელობა ექსპლუატაციის პირობებში. ასეთი ნაკეთები საიარაღო ნახშირბადიანი და ლეგირებული ფოლადისაგან მზადდება. მასალის შერჩევის შემდეგ უნდა დამუშავდეს თერმული დამუშავების ტექნოლოგია, რომლის რაციონალობის ხარისხი წარმოების ტიპით განისაზღვრება. თერმული დამუშავების ტიპებია: ჭედვა, წრთობა, მაღალი სიხშირის დენით მოცულობითი წრთობა, მოშვება, აზოტირება, იზოთერმული და ნათელი წრთობა, მაღალი სიხშირის დენით და სიცივით დამუშავება, მყარი და აირადი ცემენტაცია, დაციანება, დაბალ და მაღალტემპერატურიანი თერმომექანიკური დამუშავება და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლითონმცოდნეობა კატეგორია:მანქანათმშენებლობა კატეგორია:მეტალურგია
ალექსი ბენაშვილი
ალექსი ბენაშვილი (დ. 20 მარტი, 1989) — ქართველი ფეხბურთელი, თბილისის „ლოკომოტივის“ ნახევარმცველი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:სკ თბილისის ფეხბურთელები კატეგორია:ზესტაფონის ფეხბურთელები კატეგორია:მარტვილის მერანის ფეხბურთელები კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 20 მარტი
ოჩოპინტრე
ოჩოპინტრე ან ოჩოპინტე — ქართულ მითოლოგიაში გარეულ ცხოველთა წინამძღოლი და მფარველი. მისი სახელის პირველი ნაწილი (ოჩო), ქართული პანთეონის სხვა ღვთაებას - ბოჩის უკავშირდება, ხოლო მეორე ნაწილი (პინტე, პინტრე) - ბერძნულ პანს. ოჩოპინტრე თითოეული ცხოველის სულს ფლობს. მონადირე სანადიროდ წასვლამდე (და ნადირობისას) ოჩოპინტრეს ევედრება იღბალს და ნადირის მოკვლის ნებართვას.
ოჩოპინტე
ხევსურების რწმენით „ოჩოპინტე“ ნადირთა მწყემსია, რომელზეც ჩაბარებულია ნადირთა სულები, ურომლოდაც მონადირე ნადირს ვერ მოჰკლავს. ხევსურთა რწმენით ის უხილავი არსებაა. ხევსური მონადირე ჯიხვებზე სანადიროდ წასვლის წინ ყოველთვის ნადირთ მწყემს შეახვეწნის, რათა ნადავლის გარეშე არ დარჩეს. მათი რწმენით, როცა მონადირე ნადირს მიეკარება ოჩოპინტე ეტყვის ჯიხვებს და ისინიც გაიბნევიანო. როდესაც მონადირე ჯიხვს მოსაკლავად მიეპარება, უნდა წარმოთქვას შემდეგი სავედრებელი: „ნადირთ მწყემსო ოჩოპინტევ, შენ გეხვეწები, მამეცი ჯიჴვის თავი, მომაკლეიე! სულნი ხო შენნია ნადირთანი?“-ო. მხოლოდ ამ ლოცვის შემდეგ შესაძლებელია, რომ ნადირთ მწყემსმა ოჩოპინტემ მონადირეს ჯიხვი მოაკლვევინოსო.
სულხან-საბა ორბელიანი
სულხან-საბა ორბელიანი (ერისკაცობაში სულხან ორბელიანი, ბერად დაერქვა — საბა; დ. 3 ნოემბერი [ძვ. სტ. 24 ოქტომბერი], 1658, ტანძია, ახლანდელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტი  — გ.   6 თებერვალი [ძვ. სტ. 26 იანვარი] , 1725, მოსკოვი, რუსეთი) — ქართველი მწერალი, მეცნიერი, პოლიტიკური მოღვაწე.
ბიოგრაფია
სულხან-საბა ორბელიანი 1658 წელს სოფელ ტანძიაში დაიბადა. შთამომავლობით დიდგვაროვანი ფეოდალი იყო. მამა — ვახტანგი, ქართლის სამეფოს მდივანბეგი იყო; დედა — თამარი, ზაალ არაგვის ერისთავის ასული. სამეფო კარზე, რომელიც კულტურისა და განათლების ცენტრსაც წარმოადგენდა, ორბელიანი მეგობრობდა უფროს მამიდაშვილებთან, ვახტანგ V-ის (შაჰ-ნავაზის) განათლებულ ვაჟებთან: არჩილთან, ლევანთან, გიორგისთან (შემდეგში ქართლის მეფე გიორგი XI). ამ უკანასკნელს თავის სულიერ მოძღვრად მიიჩნევდა. მიიღო კარგი განათლება როგორც საერო, ისე სასულიერო დისციპლინებში. შემდეგში სამეფო კარზე მასვე დაევალა მომავალი ტახტის მემკვიდრის ვახტანგ ლევანის ძის (ვახტანგ VI) აღზრდა.
ორბელიანი ჭაბუკობიდანვე ჩაება სახელმწიფოებრივ, სამწერლო და სამეცნიერო საქმიანობაში. იყო ირან-ოსმალეთის აგრესიის წინააღმდეგ გაჩაღებული ბრძოლის ერთ-ერთი თავკაცი და გიორგი XI-ისა და, მოგვიანებით, ვახტანგ VI-ის ახალი პოლიტიკური ორიენტაციათა ძიების ერთგული თანამდგომი. 1688 წელს, როცა ირანის შაჰმა გიორგი XI-ს მეფობა ჩამოართვა, რეპრესირებული ორბელიანი იძულებული გახდა გასცლოდა ქართლს. ერთხანს იმერეთში, შემდეგ სამცხეში იმყოფებოდა. 1698 წლის 18 მარტს, როგორც ჩანს, პოლიტიკურ მიზეზთა გამო, საბას სახელით ბერად აღიკვეცა დავითგარეჯის იოანე ნათლისმცემლის მონასტერში. 1703 წლიდან, ქართლის ახალი გამგებლის, ვახტანგ VI-ის დავალებით, ორბელიანმა დიპლომატიური მისიით იმოგზაურა სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის საფრანგეთსა და იტალიაში (1713–1716). 1710 წლის 1 დეკემბრიდან 1711 წლის 20 თებერვლამდე იმყოფებოდა ხვარასანში, ქაიხოსრო მეფესთან. სამშობლოში დაბრუნდა 1711 წლის 11 მაისს. 1712 წლის 23 აპრილიდან - 2 ნოემბრამდე ვახტანგ მეფესთან ერთად ისპაჰანში იმყოფებოდა. სამშობლოში დაბრუნდა 20 დეკემბერს. 1713 წლის 17 აგვისტოს საფრანგეთში „გაიპარა“, მოიარა პარიზი, ჟენევა, სიცილია და რომი. შეხვდა რომის პაპს კრანდუკს. უკან მობრუნებულს რომის პაპმა წმინდა ჯვრის ნაწილი, წმინდა კლემენტოს თავი და და სხვა მრავალი ნაწილი უბოძა. 1715 წლის 19 იანვარს კონსტანტინოპოლში ჩავიდა, სადაც შეუდგა „ლექსიკონის“ წერას, რომელიც 1716 წლის 20 იანვარს დაასრულა.
გარკვეული პოლიტიკური მოსაზრებებით ორბელიანმა მიიღო კათოლიკური აღმსარებლობა. ირან-ოსმალეთის მუდმივი აგრესიისაგან განაწამებ ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეებს, მათ შორის ორბელიანს სურდათ მოესინჯათ ნიადაგი დასავლეთ ევროპასთან პოლიტიკური კავშირისათვის. ორბელიანი ეწვია საფრანგეთის მეფეს ლუი XIV-ს და რომის პაპს კლიმენტი XI-ს, რათა ეთხოვა აგრეთვე ფინანსური დახმარება ირანის ტყვეობიდან ვახტანგ VI-ის გამოსახსნელად. მისი დიპლომატიური მისია მარცხით დამთავრდა. იმედგაცრუებულმა ორბელიანმა დიდი გაჭირვებით ჩამოაღწია სამშობლოში. ბერის სამოსით შემოსილი ეძებდა გზებს ქვეყნის ოსმალეთისგან გასანთავისუფლებლად (სულხანი 1698 წელს ბერად აღიკვეცა დავითგარეჯის მონასტერში. ამ დროიდან იწოდება იგი სულხან-საბად).
1724 წელს, როცა ვახტანგ VI-მ რუსეთს დააპირა გადახვეწა, მან მოსკოვში წინასწარი მოლაპარაკებისათვის ორბელიანი გაგზავნა, მაგრამ ხანდაზმულ მწერალს არ დასცალდა უკანასკნელი მისიის აღსრულება, იგი მოსკოვში მალე გარდაიცვალა. დაკრძალეს ვსესვიატსკოეში.
შემოქმედება
ორბელიანის განმანათლებლური მოღვაწეობა, მწერლობის აღორძინებასთან ერთად, მიზნად ისახავდა სამეცნიერო დარგების განვითარებას. ენციკლოპედიურ ელემენტებს შეიცავს მისი „ქართული ლექსიკონი“ („სიტყვის კონა“, 1685–1716), რომელიც გამოირჩევა იმ დროისათვის მოწინავე მეთოდოლოგიით, უმდიდრესი ფაქტობრივი მასალის მოხშობით; მასში ასახულია ქართული სალიტერატურო ენის, კერძოდ, ლექსიკის განვითარების ძირითადი ეტაპები. ორბელიანი არ იფარგლებოდა მწიგნობრული ენით და ლექსიკონში გაბედულად შემოჰქონდა ცოცხალი, სასაუბრო მეტყველებაში დადასტურებული ენობრივი ფაქტები.
ორბელიანის ორიგინალური თხზულებისაგან გამორჩეულია იგავ-არაკთა კრებული „სიბრძნე სიცრუისა“ („წიგნი სიბრძე სიცრუისა“, 1686–1695). მსოფლიოში გავრცელებული ამ ტიპის კრებულებისაგან განსხვავებით, ფაბულა აქ ბევრად უფრო მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, სიმკვრივეს ანიჭებს თხზულებას, იგავ-არაკთა მკაცრ ჩარჩოში აქცევს და ძირითადი იდეური მიზანდასახულობის გამოკვეთას ემსახურება. ავტორმა მიმართა ცალკეული იგავ-არაკებისათვის მოარული სიუჟეტების დასესხების გზას, ზოგი სიუჟეტი ეროვნული ფოლკლორიდან გამოიყენა, რიგი იგავ-არაკებისა თვითონვე შეთხზა. მთელი მასალა შეზავებულია ეროვნული იუმორითა და კოლორიტით, გამდიდრებულია მხატვრულად ზუსტი დეტალებით. თხზულებაში სრულად იჩენს თავს ავტორის განმანათლებლური იდეალები. იგავ-არაკების ფორმით გაშლილი სიუჟეტი თავს იყრის სწავლა-აღზრდის საკითხების გარშემო. ორბელიანი ქადაგებს აღზრდის დემოკრატიულ პრინციპებს. მის საფუძვლად შრომასა და როგორც გონებრივ, ისე ფიზიკურ გაწვრთნილებას მიიჩნევს; აკრიტიკებს ცხოვრების მანკიერ მხარეებს, ზნეობრივ და სულიერ დაცემულობას. ამ დროს იგი, სამეფო კარიდან მოკიდებული, არც ერთი ფენის წარმომადგენელს არ ინდობს. მისი მამხილებელი სიტყვა ხშირად სატირიკოსის სიმძაფრეს აღწევს. ჰუმანიზმი, მეგობრობის მაღალი ოდეალები, ადამიანის პირად ღირსებათა პატივისცემა მსჭვალავს მთელს თხზულებას. ნაწარმოებს გასდევს ღრმა ეროვნული სულისკვეთება, ზრუნვა იმ კონკრეტილ საკითხების მოგვარებაზე, რაც ხელს უშლიდა იმდროინდელ საქართველოს თავი დაეღწია პოლიტიკური თუ სოციალური უკუღმართობისაგან. ავტორი თავს არიდებს მშრალ მორალისტიკას, მიმზიდველად მოთხრობილ ამბებში ბუნებრივად აქსოვს ამა თუ იმ ბრძნულ აზრს, შეგონებას. მინიატიურა|მარცხნივ|სულხან-საბას ძეგლი [[ბოლნისი|ბოლნისში]]
„სიბრძნე სიცრუისა“ აღადგენს ქართული პროზის დიდ ტრადიციებს, რომლებიც იმ ხანებში საკმაოდ დაქვეითებული იყო. ორბელიანმა ძველ ქართველ მწერალთაგან ერთ-ერთმა პირველმა მიმართა ხალხურ სასაუბრო ენას და ამ მხრივ ნაყოფიერი გავლენა მოახდინა ქართული პროზის შემდგომ განვითარებაზე. თხზულება თარგმნილია რუსულ (1878), ფრანგულ (1888), ინგლისურ (1895), გერმანულ (1933) და სხვა ენებზე.
ქართული დოკუმენტური პროზის ერთ-ერთი პირველი და უნიკალური ნიმუშია ორბელიანის „მოგზაურობა ევროპაში“, რომელიც დღიურების ფორმითაა დაწერილი. თხზულებამ ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია. დაკარგულია პირველი თავები, სადაც, ალბათ, აღწერილი იყო საფრანგეთის ქალაქები, მათ შორის პარიზი. შემორჩენილია მხოლოდ იტალიის და თურქეთის ქალაქთა აღწერილობანი. „მოგზაურობა ევროპაში“ საყურადღებოა დეტალური აღწერებით, ავტორის მრავალმხრივი ინტერესებით, მისი პიროვნული განცდებითა და შთაბეჭდილებებით.
ორბელიანმა წვლილი შეიტანა ქართული სასულიერო მწერლობის განვითარებაშიც. ქრისტიანული მოძღვრების ძირითადი დოგმებია გადმოცემული მის სასწავლო-აღმზრდელობითი დანიშნულების თხზულებაში „სამოთხის კარი“. განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ორბელიანის ქადაგებათა კრებულს, ე. წ. „სწავლანს“, რომელიც მიუხედავად სასულიერო შინაარსისა, გარკვეულ იდეურ კავშირს ამჟღავნებს იგავ-არაკთა კრებულთან „სიბრძნე სიცრუისა“. ორბელიან ეკუთვნის ჰიმნოგრაფიული თხზულებანი; დიდი წვლილი მიუძღვის მას სასულიერო მწერლობის ძეგლების, განსაკუთრებით ბიბლიის შესწავლა-რედაქტირებაში. ორბელიანმა ფაქტობრივად დაასრულა ვახტანგ VI-ის წამოწყებული საქმე და მოგვცა „ქილილა და დამანას“ საბოლოო, ამჟამად კანონიკურად აღიარებული ქართული რედაქცია. მანვე გალექსა ამ კრებულში ვახტანგ VI-ის მიერ პწკარედის სახით გადმოღებული სპარსული ლექსები. ორბელიანის პოეტური თარგმანები გამოირჩევა მაღალი კულტურით და სალექსო ფორმათა მრავალფეროვნებით. ამ შემთხვევაში იგი ქართული ლექსის ნოვატორადაც მოგვევლინა და ერთმა პირველთაგანმა სათავე დაუდო ქართული ლექსის რეფორმაციას.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1658 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1725 კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი დიპლომატები კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები კატეგორია:ქართველი მოგზაურები კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები სულხან-საბა
ჩათალჰოიუქი
დღეს ამ უზარმაზარი ბორცვის მეოთხედიც კი არ არის არქეოლოგიურად შესწავლილი, მაგრამ რაც გაითხარა მან უზარმაზარი მნიშვნელობისა და რაოდენობის მასალა მოგვცა ნეოლითური ხანის ანატოლიის მოსახლეობის ცხოვრების წესის შესახებ.
2012 წელს ჩათალჰოიუქის არქეოლოგიური ძეგლი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური ძეგლები
ზედა ლუჰა
ზედა ლუჰა  — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ფარის თემში (სოფლები: ზაგარი, ზედა ლუჰა, კაცხი, ლამხერი, ლაყვრი, სვიფი, ფალედი, ფარი, ქვედა ლუჰა, ღეშდერი, ყვანა, ხოსრარი). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1250 მ., მესტიიდან 36 კმ, ფარიდან 5 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეცხოველეობა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 34 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლუიზ ჰაფმანი
ლუიზ ტოლ ჰაფმანი (დ. 24 ივლისი, 1951) — ამერიკელი მასწავლებელი, 30 წელზე ხანგრძლივი სწავლების გამოცდილებით, მრავალი წლის განმავლობაში ორიენტირებულია პოლარული მეცნიერებისა და კლიმატის კვლევებზე, და აქვს დაწერილი საგანმანათლებლო წიგნები და სტატიები ანტარქტიდაზე. ის არის აშშ-ის ყინულის ბურღვის პროგრამის ოფისის განათლებისა და ურთიერთობის დირექტორი, რომელიც პასუხისმგებელია ბურღვის პროგრამის მეცნიერებისა და მათი კვლევის შედეგებზე ხაზგასმით გათვალისწინებულ ძალისხმევაზე.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
ჰაფმანმა დაიწყო თავისი კარიერა, როგორც აღმზრდელმა დამწყები კლასებისთვის, მათ შორის სპეციალური და მაღალნიჭიერი განათლების ჩათვლით. ჰაფმანმა მიიღო ბაკალავრის ხარისხი სამხრეთ ილინოისის უნივერსიტეტში, კარბონდეილში 1973 წელს, ხოლო მეცნიერების მაგისტრის ხარისხი ჩრდილოეთ ილინოისის უნივერსიტეტში 1979 წელს. 1989 წელს ჰაფმანი დაესწრო ეროვნული მეცნიერებისა და მასწავლებელთა ასოციაციის კონვენციას და შთაგონებული იყო პოლარული მკვლევარი უილ შტეგერის მიერ. 1989 წლიდან ჰაფმანი მუშაობდა პოლარულ მკვლევრებთან და მაძიებლებთან, რათა ეცნობებინა მათი კვლევების შედეგები არამეცნიერული აუდიტორიისთვის, მათ შორის ხელმძღვანელობდა საერთაშორისო პოლარული წლის (IPY) საერთაშორისო პოლარული ოფისის განათლებისა და ურთიერთობის კომიტეტის ფორმალური განათლების ქვეკომიტეტს.
კარიერა და გავლენა
ჰაფმანს აქვს 34 წლიანი სწავლების გამოცდილება, განსაკუთრებით ნაპერვილის სკოლებში,ილინოისში. 1989 წელს, მისი ინტერესები გადაიზარდა პოლარული მეცნიერებისა და განათლებისკენ, როდესაც ის და მისი სტუდენტები აკვირდებოდნენ ტრანს-ანტარქტიკულ ექსპედიციას ინტერნეტის საშუალებით. ტრანს-ანტარქტიკულ ექსპედიზიასთან დაკავშირებული ჰაფმანი რამდენიმე ზაფხულის განმავლობაში ატარებდა ვორქშოფებს საერთაშორისო პოლარული მასწავლებლებისთვის ანტარქტიდის ინსტიტუტში, ჰამლაინის უნივერსიტეტის გლობალური გარემოსდაცვითი განათლების ცენტრში, მინესოტაში. ამასთანავე, იგი იყო თავგადასავლების შესახებ თავების კრებულის და ინსტიტუტის საერთაშორისო მასწავლებლების მიერ შექმნილი პროექტების თანაავტორი (Project Circles: World School for Adventure Learning) . იგი მუშაობდა ჩიკაგოს მეცნიერებისა და მრეწველობის მუზეუმთან, როდესაც ისინი აწარმოებდნენ Omnimax-ის ფილმს, ანტარქტიდა , და იყო წიგნის, Antarctica: A Living Classroom-ის თანაავტორი.
1995 წლიდან ზაფხულის არდადეგების დროს ჰაფმანი ოქროს ვაშლის ფონდის მასწავლებელთა სემინარების თანაავტორი მეცნიერების საზაფხულო გამოკითხვაში, რომელიც გაიმართა ჩიკაგოს მეცნიერებისა და მრეწველობის მუზეუმსა და ჩიკაგოს უნივერსიტეტში. ჰაფმანმა შექმნა და ხელი შეუწყო კლიმატის ცვლილებისა და პოლარული მეცნიერების ბევრ სემინარს მასწავლებლებისთვის.
2003 წელს ჰაფმანი აირჩიეს ეროვნული სამეცნიერო ფონდის პროგრამაში მასწავლებლები არქტიკასა და ანტარქტიდაში მონაწილეობის მისაღებად და გაატარა 2002-03 კვლევითი სეზონი ანტარქტიდაში დაიან მაკნაითის ნაკადის გუნდთან ერთად, რომელიც მაკ-მერდოს მშრალი ველების გრძელვადიანი ეკოლოგიური კვლევითი პროექტის ნაწილია. ჯენი ბეისმანი იყო გუნდის ლიდერი და ჰაფმანის ზედამხედველი 2003 წლის სეზონზე. მისი პასუხისმგებლობა მოიცავდა კვლევის ყველა შესაძლებლობით დახმარებას, ასევე გაკვეთილების, სურათებისა და ბლოგების გაგზავნას კლასებში მთელს მსოფლიოში, რომლებიც თვალს ადევნებდნენ ექსპედიციას. კიდევ ერთი პასუხისმგებლობა იყო პოლარული მეცნიერების სხვა მასწავლებლების მენტორობა, პოლარული კვლევის გამოცდილების გადაცემა: მენტორობა.
იალქიშლაგი
იალქიშლაგი (Yalqışlaq) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში.
ლუიზ ჰაფმანი
კარიერა და გავლენა
ჰაფმანის ANDRILL-ში მუშაობის ფარგლებში, იგი ხელმძღვანელობდა ARISE-ის (ანდრილის კვლევაში ჩართვა მეცნიერების მასწავლებლებისთვის - ANDRILL Research Immersion for Science Educators) პროგრამას და ხელი შეუწყო ანტარქტიდაში რვა საერთაშორისო მასწავლებელს კვლევით მოგზაურობამდე, მოგზაურობის პერიოდში და მის შემდეგ.
იალქიშლაგი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიგოლის რაიონის სოფლები
ლუიზ ჰაფმანი
კარიერა და გავლენა
საერთაშორისო პოლარული წლის შემდეგ (IPY 2007-2012), ჰაფმანი მუშაობდა მკვლევართა და პედაგოგთა ჯგუფთან ერთად საერთაშორისო პოლარული განმანათლებლების ორგანიზაციის დასაარსებლად, სადაც მან აღმასრულებელი საბჭოს პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა. მუშაობდა ოსლოში და მონრეალში მასწავლებლებისთვის სემინარების დაგეგმვაზე, მან ხელი შეუწყო საერთაშორისო სემინარების შექმნას პედაგოგებისთვის: პოლარული მეცნიერების შემოტანა საკლასო ოთახებში, რომელიც ჩატარდა პორტუგალიაში, (კოიმბრაში) და გერმანიაში, ჰანოვერში.
შრი-ლანკის პრეზიდენტი
thumb|150px|შრი–ლანკის დროშაშრი-ლანკის პრეზიდენტი — შრი-ლანკის სახელმწიფოს მეთაური, რომელსაც მოსახლეობა ირჩევს 5 წლით.
ლუიზ ჰაფმანი
კარიერა და გავლენა
2016 წელს ჰაფმანმა აშშ-ის ყინულის ბურღვის პროგრამის ოფისის განათლებისა და ურთიერთობის დირექტორის თანამდებობა დაიკავა. პროგრამის ოფისი პასუხისმგებელია გრენლანდიასა და ანტარქტიდაში აშშ-ის ყინულის ბურღვის კოორდინაციასა და მხარდაჭერაზე. განათლებისა და ურთიერთობის პასუხისმგებლობა მოიცავს რესურსების შექმნას და პროფესიული განვითარების შესაძლებლობებს ყინულის მეცნიერების აღმოჩენების საკლასო ოთახებსა და არამეცნიერულ აუდიტორიებში გადასატანად, STEM აქტივობების მრავალფეროვნების წახალისებას ყინულის სკოლის მეშვეობით, კურსდამთავრებულ სტუდენტებთან მუშაობას მათი კვლევის კომუნიკაციისთვის. ამის გარდა, ოფისის ფუნქცია არის მეცნიერების და მათი მუშაობის აქტივობებით წარმოჩენა და მათი შეტყობინების სხვადასხვა ტიპის აუდიტორიაზე მორგება.
სქოლიო
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალები კატეგორია:დაბადებული 1951 კატეგორია:ამერიკელი პედაგოგები კატეგორია:დაბადებული 24 ივლისი კატეგორია:ქალი მეცნიერები კატეგორია:ამერიკელი ქალები
შრი-ლანკის პრეზიდენტი
ისტორია
პრეზიდენტის თანამდებობა დაარსდა 1972 წელს, მას შემდეგ, რაც სირიმავო ბანდარანაიკეს მთავრობის ინიციატივით გამოქვეყნდა ახალი კონსტიტუცია, რომლის ძალითაც დასრულდა დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის კონდომინიუმი და გამოცხადდა რესპუბლიკა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შრი-ლანკის პრეზიდენტები პრეზიდენტი კატეგორია:აზიის ქვეყნების პრეზიდენტები
თურღაის ოლქი
თურღაის ოლქი (Торғай облысы, Тургайская область) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ყაზახეთის სსრ-სა (1970—1988, 1990–1991) და ყაზახეთის რესპუბლიკაში (1991–1997). შეიქმნა 1970 წლის 23 ნოემბერს. მდებარეობდა რესპუბლიკის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარეების იშიმისა და თურღაის აუზში. ფართობი 111,9 ათასი კმ². მოსახლეობა 298 ათასი კაცი (1983 ), ქალაქად ცხოვრობდა 31% (1979). ცენტრი — ქ. არკალიკი. ოლქის უმეტესი ნაწილი თურღაის პლატოს და თურღაის ხეობას ეკავა (უმაღლესი წერტილი 478 მ). დიდი მდინარეა იშიმი. ოლქის ეკონომიკაში წამყვანი დარგები იყო მიწათმოქმედება და სახორცე-სამატყლე მეცხოველეობა. მრეწვველობის ძირითადი დარგები იყო: სამთამადნო (ბოქსიტებისა და ცეცხლგამძლე თიხების მოპოვება და პირველადი გადამუშავება), საშენ მასალათა წარმოება, კვების (საფქვავი, ერბო-კარაქის, ხორცის) და მსუბუქი (შალის პირველადი გადამუშავება) მრეწველობა, განვითარებული იყო სოფლის მეურნეობა — თესავდნენ მარცვლეულს (ხორბალი, ფეტვი, ქერი და სხვ.), მისდევდნენ მეცხოველეობას (მსხვილი რქოსანი საქონელი, ცხვარი და თხა, ღორი, აქლემი, ცხენი, ფრინველი). განვითარებული იყო ნადირობა. ოლქი 1973 წელს დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით.
თავდაპირველად გაუქმდა ყაზახეთის სსრ უმაღლესი საბჭოს 1988 წლის 2 ივნისის დადგენილებით. აღდგა ყაზახეთის სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მიერ 1990 წლის 17 აგვისტოს. 1997 წლის 22 აპრილს, ყაზახეთის პრეზიდენტის ბრძანებთ, ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია გაიყო კოსტანაისა და აყმოლის ოლქებს შორის.
სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის ოლქები კატეგორია:ყაზახეთის სსრ
ილუკის მუნიციპალიტეტი
ილუკის მუნიციპალიტეტი (Illuka vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, იდა-ვირუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იდა-ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
იოანე
საკუთარი სახელი  იოანე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
წყლის რესურსები
მინი|პლანეტა დედამიწა, რომლის ზედაპირის უდიდესი ნაწილი წყლითაა დაფარული წყლის რესურსები — გამოსაყენებლად ვარგისი წყალი; პრაქტიკულად ჰიდროსფეროს ყველა ნაწილი: მდინარეების, ტბების, არხების, წყალსაცავების, ზღვებისა და ოკეანეების, მიწისქვეშა, მყინვარების წყალი (ყინული), ნიადაგის ტენი, ატმოსფეროს წყლის ორთქლი.
ცნება წყლის რესურსები მოიცავს თვით წყლის ობოექტებსაც — მდინარეებს, ტბებს, ზღვებს, რადგან ზოგიერთი მიზნით (ნაოსნობა, ჰიდროენერგეტიკა, თევზის მეურნეობა, დასვენება, ტურიზმი) ისინი უშუალოდ გამოიყენებიან, მათგან წყლის ამოუღებლად.
წყლის რესურსების კომპლექსური, ბალანსური შეფასებისათვის მიმართავენ ხმელეთის წყლის ბალანსის განტოლებათა სისტემას : R = U + S; Р = U + S + Е; W = Р — S = U + Е, სადაც: მინი|მარცხნივ|380პქ|დედამიწის წყლების გრაფიკული განაწილება ამ განტოლებათა საშულებით შესაძლებელია ბუნებაში წყლის ბრუნვით განპირობებული ჩვეული ერთიანობის შესაბამისად ურთიერთკავშირში შევაფასოთ წყლის რესურსების სხვადასხვა წყარო.
სამეურნეო მიზნით (წყალმომარაგება, რწყვა, დასვენება და ტურიზმი, თევზჭერა და თევზის მოშენება, ჰიდროენერგეტიკა, შიგა ნაოსნობა) ყველაზე მეტად გამოყენებულია მდინარის წყალი, გამდნარი ტბებისა და აქტიური წყალცვლის ზონის მიწისქვეშა მტკნარი წყალი, რაც შეადგენს ჰიდროსფეროს სტაციონარული მოცულობის 0,3%.
თეორიულად წყლის რესურსები ამოუწურავია, რადგან მათი რაციონალური გამოყენების დროს ისინი კვლავაც აღდგებიან წრებრუნვის პროცესში. მაგრამ წყლის მოხმარება ისეთი ტემპით იზრდება, რომ კაცობრიობის წინაშე დგება ახალი პრობლემა — როგორ უზრუნველყოს მოთხოვნილება მათზე მომავალში.
წყლის რესურსების ამოწურვის საშიშროებას ქმნის მდინარის, ტბისა და ზღვის წყლის სწრაფად მზარდი გაჭუჭყიანება, რასაც იწვევს მათში ბინძური წყლების ჩაშვება.
წყალთან მეურნეობისა და სოფლის მეურნეობის პრაქტიკაში მიმართავენ წყლის რესურსების გაფართოებულ წარმოებას, ე.ი. გამოსაყენებლად ადვილად მისაწვდომ წყლის რესურსებს ზრდიან ძნელად მისაწვდომი ან პოტენციური წყლის რესურსების ხარჯზე.
მაგალითად: ნიადაგის ტენის რესურსების გაზრდა ზედაპირული (წყალმოვარდნის) ჩამონადენის წყალსაცავების მოწესრიგების საშუალებით. დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე მიწისქვეშა წყლების ხელოვნურ შეკავებას — დიდი ტრანზიტული მიწისქვეშა წყალსაცავების შექმნას.
ლიტერატურა
კატეგორია:წყლის რესურსები კატეგორია:ჰიდროლოგია
აზრი (მრავალმნიშვნელოვანი)
აზრი შეიძლება აღნიშნავდეს:
მაკროონი
მაკროონი (ოფიციალურად მაკროონის მუნიციპალიტეტი;Lungsod sa Macrohon; Bayan ng Macrohon) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ლეიტეს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 26 580 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 30 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ლეიტეს მუნიციპალიტეტები
სტამბოლის ტერაქტი (ნოემბერი, 2022)
აფეთქება სტამბოლის თავისუფლების გამზირზე, 2022 წლის 13 ნოემბერს, ადგილობრივი დროით 16:13 მოხდა. ბოლო მონაცემებით, აფეთქების შედეგად 6 პირი დაიღუპა და 53 პირი დაიჭრა. აფეთქების შემდეგ გამზირი ფეხით მოსიარულე პირებისთვის დაიკეტა, აფეთქების ადგილზე მოხდა ბევრი სასწრაფო, პოლიციის და სახანძრო მანქანის მობილიზება. აფეთქებიდან დაახლოებით 1 საათის შედმეგ, თურქეთის რადიოსა და ტელევიზიის უმაღლესმა საბჭომ დროებით აკრძალა აფეთქების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება. შესაბამისად, მედიას არ აქვს უფლება გაავრცელოს აფეთქების ამსახველი ვიდეომასალა.
ციხისუბანი (ვანის მუნიციპალიტეტი)
ციხისუბანი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში (დიხაშხოს თემი), მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთზე მდინარე სულორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 250 მეტრი. ვანიდან 7 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 62 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იოვანე (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი იოვანე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
პრესიდენსია-დე-ლა-პლასის დეპარტამენტი
პრესიდენსია-დე-ლა-პლასის დეპარტამენტი (Departamento Presidencia de la Plaza) — დეპარტამენტი არგენტინაში, ჩაკოს პროვინციაში.
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 12 231 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 284 კმ²-ია.
დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პრესიდენსია-დე-ლა-პლასა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩაკოს პროვინციის დეპარტამენტები
ჯუნო (ალასკა)
ჯუნო (Juneau) — ქალაქი აშშ-ში, ალასკის შტატის დედაქალაქი. ნავსადგური გასტონის სრუტეში, ალასკის სამხრეთ-აღოსავლეთ ნაწილში. დაარსდა 1880 წელს. ქალაქში არის აეროპორტი. მისდევენ თევზჭერას. განვითარებულია ხე-ტყის ხერხვა, თევზ-საკონსერვო წარმოება, ტურიზმი. სახელი ეწოდა ჯოზეფ ჯუნოს პატივსაცემად.
ლიტერატურა
კატეგორია:აშშ-ის შტატების დედაქალაქები კატეგორია:ალასკა
კლავესინი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კლავიშებიანი საკრავები
სამხრეთსლავური ენები
thumb|right|300px| {{legend|#004040|ქვეყნები სადაც სამხრეთსლავური ენები არის ეროვნული}} სამხრეთსლავური ენები — აღმოსავლეთ- და დასავლეთსლავური ენების გვერდით წარმოადგენს ერთ-ერთ შტოს, რომელიც თავის მხრივ ინდოევროპულ ენების ჯგუფში შედის.
სამხრეთსლავური ენებია ძველი საეკლესიო სლავური, ბულგარული, მაკედონური, სლოვენური, სერბო-ხორვატული ენები. ამ უკანასკნელს (სერბულ-ხორვატულს) პოლიტიკური კორექტულობის დაცვის მიზნით ხშირად ცალ-ცალკე ენებად მოიხსენიებენ — სერბულ და ხორვატულ ენებად. ამ ტენდენციამ განსაკუთრებით მოიკიდა ფეხი იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ. საქმე იქამდე მივიდა, რომ დასავლეთ ევროპის უნივერსიტეტებში შესაბამისი ენის კათედრებს გადაარქვეს სახელები და დღეს შეიძლება შეხვდეთ არა მარტო სერბულ-ხორვატული, არამედ ცალ–ცალკე სერბული, ხორვატული, ბოსნიური და მონტე-ნეგრ(ინ)ული ან ჩერნოგორიული ენების კათედრასაც კი. ენათმეცნიერული თვალსაზრისით კი ამ ენების დიალექტებად დაყოფაც კი ჭირს.
ყოფილი იუგოსლავიის გეოგრაფიულ სივრცეში საბოლოო პოლიტიკური სეპარაციის პროცესი ჯერ კიდევ არაა დასრულებული.
სამხრეთსლავისტიკა, როგორც დარგი
სამხრეთსლავისტიკა არის სლავთმცოდნეობის ( სლავისტიკის ) ერთ–ერთი ქვედარგი, რომელიც სამხრეთსლავური ქვეყნების (უპირველეს ყოვლისა მათი ენებისა და კულტურების) შესწავლითაა დაკავებული.
სამხრეთსლავისტიკა თავის მხრივ ძირითადი სამხრეთსლავური ენების მიხედვით დაიყოფა ბულგარისტიკად, სლოვენისტიკად და სერბო-ხორვატისტიკად. თუმცა ამ უკანასკნელი დარგის, სერბო–ხორვატისტიკის პარტიკულარიზაცია პოლიტიკური მიზეზით მოხდა ; იუგოსლავიის სახელმწიფოს დაშლამ შედეგად თან ისიც მოიტანა, რომ ევროპის მრავალ უნივერსიტეტში ახლადგაჩენილი სახელმწიფოების მიხედვით სერბისტიკის, ხორვატისტიკის და ბოსნისტიკის კათედრები ჩამოყალიბდა.
ვიკიპედია
აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ვიკიპედიას აქვს 4, სერბულ-ხორვატული, სერბული, ხორვატული და ბოსნიური განყოფილება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სლავური ენები კატეგორია:ფილოლოგია კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
პირქუში
პირქუში — ქართულ მითოლოგიაში ღვთაებრივი მჭედელი. სახელი და ეპითეტი (ცეცხლოვანი) პირქუშის ქტონურ ძალებთან (დევებთან, ქაჯებთან და სხვ.) კავშირზე მიუთითებს. დევების მიერ დატყვევებული პირქუში მათთვის იარაღს, ოქროს და ვერცხლის საგნებს ჭედავს. ტყვეობიდან პირქუშს იხსნის იახსარი მისთვის ზარის დამზადების პირობით. პირქუშს მიეწერება ფიალების, თასების, ქვაბების და სხვა საგნების დამზადება.
პირქუშის სალოცავები დაწესებულია ფშავსა (სოფ. ახადი) და ხევსურეთში (სოფ. ბაცალიგო).
ნარდი
მინი|300პქ|მოწინააღმდეგეთა ქვების მოძრაობის მიმართულება ნარდი — სამაგიდო თამაში ორი მოთამაშისათვის სპეციალურ დაფაზე, რომელიც ორ ნაწილადაა გაყოფილი და რომელზეც მოთამაშეები შაშებს გადაანაცვლებენ გაგორებულ კამათელზე ამოსული ქულის მიხედვით. მოთამაშე იგებს დაფიდან ყველა შაშის ამოღებით. ნარდის თამაშის მრავალი ვარიანტი არსებობს, თუმცა ყველა მათგანს საერთო ნიშნები აქვს. ნარდი ერთ-ერთი უძველესი სამაგიდო თამაშია მსოფლიოში.
მიუხედავად იმისა, რომ თამაშის მსვლელობაში გაგორებული კამათლის გამართლებას დიდი მნიშვნელობა აქვს, არანაკლებ მნიშვნელოვანია სტრატეგიაც. კამათლის ყოველ გაგორებაზე მოთამაშემ უნდა აირჩიოს შაშების გადათამაშების მრავალი ვარიანტიდან ერთი და გაითვალისწინოს მოწინააღმდეგის საპასუხო სვლებიც. მოთამაშეებს თამაშის დროს შეუძლიათ ფსონის ჩამოსვლაც. არსებობს გავრცელებული ტაქტიკების და კომბინაციების ცნობილი რეპერტუარიც.
ჭადრაკის მსგავსად კომპიუტერული მეცნიერები ნარდსაც დიდი ინტერესით სწავლობენ. ამ კვლევების წყალობით დამუშავებულია ნარდის სათამაშო პროგრამები, რომელთაც მსოფლიო კლასის მოთამაშე ადამიანების დამარცხება შეუძლიათ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თამაშები
არმაზელი და აზორკი
არსოკი და ამაზაერი, ან აზორკი და არმაზელი — ქართლის (იბერიის) მეფეთა წყვილი ძვ. წ. II-I საუკუნეების მიჯნაზე, ორმეფობის დროს.
აზორკი და არმაზელი, ლეონტი მროველის მიხედვით - „ორმეფობის ხანის“ ქართლის მეცამეტე მეფენი, რომელთაც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ არსოკს და ამაზაერს უწოდებს. ლეონტი მროველის ცნობით, აზორკისა და არმაზელის მეფობის ხანაში ქართველ-სომეხთა ომებს ჰქონდა ადგილი. არსებობს მოსაზრება, რომ აზორკი და არმაზელი ძვ. წ. II საუკუნის 80-იან წლებში ცხოვრობდნენ. გ. მელიქიშვილისა და კ. თუმანოვის აზრით აზორკი და არმაზელი ერთი პიროვნებაა. მელიქიშვილის ვარაუდით აზორკი არმაზის წარწერებიდან ცნობილი მეფე მითრიდატეს ადგილობრივი სახელია და იგი ახ. წ. I საუკუნის 70-იანი წლებში მეფობდა ქართლში, „არმაზელი“ კი ტერიტორიული ეპითეტია.
საისტორიო წყაროები
მოქცევაჲ ქართლისაჲ–ს თანახმად, არსოკი და ამაზაერი იყვნენ ქართლის მე-14 მეფეთა წყვილი:
მეფეთა ცხოვრება გვამცნობს, რომ ისინი ყოფილან „ძენი ფარსმანისი და კაოსისა“. მათ, ოსების, ლეკების, პაჭანიკებისა და ჯიქების დახმარებით, უცდიათ მათი მამების დროს სომეხთა მეფე იარვანდის მიერ წართმეული ტერიტორიების დაბრუნება. წარმატებული საომარი მოქმედებების შედეგად მათ სომხეთთან გარიგების გზით მიზნისთვის მიუღწევიათ, დაუბრუნებიათ დატყვევებული სომეხი უფლისწული, ხოლო წართმეული მიწები სამეფოსთვის კვლავ მიუერტებიათ:
სამეცნიერო მოსაზრებები
პავლე ინგოროყვას მიაჩნდა, რომ აზორკ/არსოკი უნდა იყოს არმაზის ბილინგვაში მოხსენიებული ქართლის მეფე ხსეფარნუგი და მის სახელს ასე კითხულობდა (ფ)არ(ნ)უკ. რაც შეეხება არმაზელს, პ. ინგოროყვას აზრით, ეს სახელი მეტყველებს მაზე, რომ თანამეფეები არმაზის პიტიახშები იყვნენ.
სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
მალაკის სასულთნო
მალაკის სასულთნო — ისტორიული სახელმწიფო მალაიზიაში, მალაკის თანამედროვე შტატში. მე-15 საუკუნეში სულთანატის ძლიერების მწვერვალზე, მისი დედაქალაქი გახდა ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვანი პორტი, რომელიც მოიცავდა მალაის ნახევარკუნძულის დიდ ნაწილს, რიაუს კუნძულებს და სუმატრას ჩრდილოეთ სანაპიროს მნიშვნელოვან ნაწილს, დღევანდელ ინდონეზიას.
საერთაშორისო სავაჭრო პორტი მალაკი მალაიური ენის, ლიტერატურისა და ხელოვნების გავრცელებისა და განვითარების ცენტრი გახდა. აქედან დაიწყო სულთანატების ოქროს ხანა, როდესაც კლასიკური მალაიური გახდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის საზღვაო ენა, ხოლო ჯავის დამწერლობა ძირითადი საშუალება კულტურული, რელიგიური და ინტელექტუალური გაცვლისთვის. სწორედ ამ ინტელექტუალური, სულიერი და კულტურული განვითარებით ჩამოყალიბდა მალაიური იდენტობა.
იენი-ყიზილჯა
იენი-ყიზილჯა (Yeni Qızılca) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში.
მალაკის სასულთნო
1511 წელს მალაკის დედაქალაქი დაეცა პორტუგალიის იმპერიასთან ბრძოლაში, უკანასკნელი სულთანი, მაჰმუდ შაჰი (რ. 1488–1511) იძულებული გახდა უკან დაეხია. მისმა შთამომავლებმა კი დააარსეს ახალი მმართველი დინასტიები ჯოჰორი და პერაკი. სასულთნოს პოლიტიკური და კულტურული მემკვიდრეობა დღემდე რჩება. საუკუნეების განმავლობაში მალაკი ითვლებოდა მალაიურ-მუსულმანური ცივილიზაციის ნიმუშად. მან ჩამოაყალიბა ვაჭრობის, დიპლომატიის და მმართველობის სისტემები, რომლებიც გაგრძელდა მე-19 საუკუნემდე და შემოიტანა ისეთი ცნებები, როგორიცაა daulat - სუვერენიტეტის მალაიური ცნება.
ოქროს ხანა
მალაკის დაარსდა ქრისტეს შობამდე 1400 წელს. მალაკიმ დიდების პიკს მიაღწია მე-15 საუკუნის დასაწყისში. მისი ტერიტორია ვრცელდებოდა თანამედროვე სამხრეთ ტაილანდიდან ჩრდილოეთით, სამხრეთით სუმატრას აღმოსავლეთ სანაპიროს უმეტეს ნაწილამდე. სამეფო აკონტროლებდა გლობალური ვაჭრობის სასიცოცხლო წერტილს ვიწრო სრუტეს, რომელიც დღეს თავის სახელს ატარებს, მალაკის სრუტე. მისი საპორტო ქალაქი იქცა რეგიონალური და საერთაშორისო ვაჭრობის ცენტრად, იზიდავდა როგორც რეგიონულ ვაჭრებს, ასევე სხვა აღმოსავლური ცივილიზაციებიდან, როგორიცაა ჩინეთის იმპერია და რიუკიუ და აზიური ცივილიზაციები, როგორიცაა სპარსეთი, გუჯარათი და არაბული.
სულთანის მანსურ შაჰის ექსპანსიონისტური პოლიტიკა შენარჩუნდა მთელი მისი მეფობის განმავლობაში, როდესაც მან მოგვიანებით თავის სამეფოს შემოუერთა კამპარი და სიაკი. მან ასევე დაიპყრო არქიპელაგის რამდენიმე სახელმწიფო სულთანი მანსურ შაჰი გარდაიცვალა 1477 წელს. მალაკის ოქროს ხანა გაგრძელდა მისი ვაჟის, სულთან ალაუდდინ რიაათ შაჰის (რ. 1477–1488) მმართველობის ქვეშ და რეგიონის მმართველებმა დაიწყეს მალაკის სულთანისადმი პატივისცემა. მათ შორის იყო მმართველი მოლუკის კუნძულებიდან. ალაუდდინ რიათ შაჰი იყო მმართველი, რომელიც მისი მეფობის დროს დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა მშვიდობისა და წესრიგის შენარჩუნებას. მან გაამეფა მისი ვაჟი, სულთანი მაჰმუდ შაჰი (რ. 1488–1511), რადგან ის ჯერ კიდევ სრულწლოვანი არ იყო, ამიტომ მალაკის მართავდა ბენდაჰარა ტუნ პერაკი სხვა მაღალი თანამდებობის პირების დახმარებით. პრინცესა გუნუნგ ლედანგი ცხოვრობდა მაჰმუდ შაჰის მეფობის დროს. ქალაქი მალაკი აგრძელებდა განვითარებას უცხოელი ვაჭრების შემოდინებით ტუნ მუტაჰირის ბენდაჰარად დანიშვნის შემდეგ. ეს განპირობებული იყო მისი ეფექტური ადმინისტრაციისა და მალაკიში მეტი უცხოელი ვაჭრების მოზიდვის უნარით. დაახლოებით 1500 წლისთვის მალაკი თავისი ძალაუფლებისა და დიდების მწვერვალზე იყო. ქალაქი კი დიდი მალაის იმპერიის დედაქალაქი, ინდური ქსოვილით, ჩინური ფაიფურისა და აბრეშუმის,მალაიური სანელებლების ვაჭრობის მთავარი ცენტრი და მალაის არქიპელაგის მუსლიმთა საქმიანობის შტაბი. მალაკი ჯერ კიდევ ცდილობდა ტერიტორიის გაფართოებას 1506 წლის ბოლოს, როდესაც დაიპყრო კელანტანი.
ვაჭრობა
მალაკი ერთი საუკუნის მანძილზე პატარა დასახლებიდან კოსმოპოლიტურ სასახლედ გადაიქცა. ეს სწრაფი პროგრესი განპირობებული იყო რამდენიმე ფაქტორით, რომელთა შორის მთავარი იყო მისი სტრატეგიული მდებარეობა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მალაკის სრუტის გასწვრივ და მზარდი მოთხოვნა საქონელზე როგორც აღმოსავლეთიდან, ასევე დასავლეთიდან. აღმოსავლეთიდან გემები ჩინეთიდან, რიუკიუ, ჯავა და მალუკუს კუნძულებიდან მიცურავდნენ ინდოეთის სანაპირო ზოლის გასწვრივ, წითელი ზღვისა და აღმოსავლეთ აფრიკა სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით.
მალაკის უპირატესობა ჰქონდა სხვა პორტებზე, რადგან მისმა მმართველებმა შექმნეს გარემო, რომელიც უსაფრთხო და ხელსაყრელი იყო ბიზნესისთვის. მე-15 საუკუნის შუა ჩინურ ჩანაწერებში ნათქვამია, რომ მალაკი განვითარდა, როგორც ვაჭრობის ცენტრი მისი ეფექტური უსაფრთხოების ზომების გამო. მას ასევე ჰქონდა კარგად აღჭურვილი და მართული პორტი. ვაჭრებისთვის გათვალისწინებულ ობიექტებს შორის იყო საწყობები, სადაც მათ შეეძლოთ თავიანთი საქონლის უსაფრთხოდ განთავსება. განსაკუთრებით თვალსაჩინოა მალაკის მენეჯმენტი მისი ეთნიკურად მრავალფეროვანი მოსახლეობის შესახებ - მალაკიში 84 სხვადასხვა ენაზე საუბრობდნენ მისი ოქროს ხანის პერიოდში.
მალაკი აწარმოებდა მცირე რაოდენობით კალისა და ოქროს, ასევე გამომშრალ თევზს, მაგრამ თევზის შესანარჩუნებლად მარილს სხვა რეგიონებიდან იღებდა. ძირითადი საქონელი, მათ შორის ბოსტნეული, პირუტყვი და თევზი მოწოდებული იყო მალაკის სავაჭრო პარტნიორების მიერ. ბრინჯი ძირითადად ადგილობრივი მოხმარებისთვის იყო შემოტანილი. ამრიგად, მალაკიში მერკანტილური საქმიანობის დიდი ნაწილი ეყრდნობოდა საქონლის ნაკადს რეგიონის სხვა ნაწილებიდან. მალაკის ყველაზე მნიშვნელოვან ფუნქციებს შორის იყო მისი როლი, როგორც მიხაკის, მუსკატის, ბამბის ქსოვილების გადანაწილების ცენტრი გუჯარათის, კორომანდელის, მალაბარის სანაპიროსა და ბენგალის პორტებიდან. მალაკიში ვაჭრობის სხვა საქონელი მოიცავდა ფაიფურს, აბრეშუმსა და რკინას ჩინეთიდან და მალაის არქიპელაგის ნატურალურ პროდუქტებს, როგორიცაა სანდლის ხე, სანელებლები, თევზი, და ზღვის მცენარეები. მალაკის სრუტის ორივე მხარეს სანაპირო რაიონებიდან მოდიოდა ტყის პროდუქტები: ფისი, ფესვები და ცვილი.
თუნუქის ინგოტები მალაკის უნიკალური სავაჭრო ვალუტა იყო. ოქროსა და ვერცხლის მონეტები ასევე გამოიცა მალაკიმ, როგორც სამეფოს სავაჭრო ვალუტა.
იიჰვის მუნიციპალიტეტი
იიჰვის მუნიციპალიტეტი (Jõhvi vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, იდა-ვირუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იდა-ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
ათასისთავი
ათასისთავი — ძველ საქართველოში სამხედრო და ადმინისტრაციული ფუნქციების მქონე ადგილობრივი მოხელე. ემორჩილებოდა ერისთავს. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ათასისთავს მინბაში ეწოდებოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ლა სკალა
thumb|433px|ლა სკალა ლა სკალა (Teatro alla Scala — სიტყვასიტყვით „თეატრი კიბეზე“) — ოპერის შენობა მილანში, იტალიაში.
ისტორია
შენობა ააგეს ორ წელიწადში არქიტექტორ ჯუზეპე პიერმარინის მიერ, მარი-ტერეზა ავსტრიელის შეკვეთით მას შემდეგ, რაც ხანძრის გამო განადგურდა ძველი საჰერცოგო თეატრი. ლა სკალა გაიხსნა 1778 წლის 3 აგვისტოს ანტონიო სალიერის ოპერით l'Europa riconosciuta.
ამ შენობაში იდგმებოდა დომენიკო ჩიმაროზას, ჯუზეპე ვერდის და სხვათა ოპერები. ეს ქორეოგრაფიული ხელოვნების მთავარი ადგილი იყო. ყოველ წელიწადს მასში უამრავი ბალეტი იდგმება კალასიკური ცეკვის უდიდესი ოსტატების მონაწილეობით. ამის გამო ლა სკალამ თითქმის მითოლოგიური მნიშვნელობა შეიძინა. thumb|left|250px|შენობის ახალი ინტერიერი