cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ფიოდორ დოსტოევსკი
რეპუტაცია
1917 წლის რუსეთის რევოლუციის შემდეგ დოსტოევსკის წიგნები ხშირად ცენზურის წნეხის ქვეშ ექცეოდა ან საერთოდ იკრძალებოდა. მისი ფილოსოფია, განსაკუთრებით კი „ეშმაკნში“ მიიჩნეოდა კაპიტალისტურად და ანტი-კომუნისტურად, რის გამოც მაქსიმ გორკიმ მწერალს ზედმეტსახელად უწოდა „ჩვენი ბოროტი გენიოსი“. აკრძალული იყო დოსტოევსკის წაკითხვა, შესაბამისად, ვინც ამ აკრძალვას არ დაემორჩილებოდა, აპატიმრებდნენ. მეორე მსოფლიო ომის დროს მისი ნამუშევრები პროპაგანდის საშუალებად გამოიყენებოდა როგორც საბჭოელების, ისე ნაცისტების მხრიდან. ომის შემდეგ, აკრძალვის კანონი საბჭოთა კავშირში გაუქმდა. უფრო მეტიც, 1947 წელს მწერლის 125-ე იუბილე მთელი რუსეთის მასშტაბით აღინიშნა. მისი ნამუშევრები კვლავ აიკრძალა სტალინის სიკვდილის შემდეგ, დესტალინიზაციის პერიოდში და ეს აკრძალვა ნიკიტა ხრუშჩოვის სათავეში მოსვლიდან ათ წელს კიდევ გრძელდებოდა.
შემოქმედება
170პქ|მინიატიურა|„საწყალი ადამიანების“ ერთ-ერთი პირველი გამოცემა დოსტოევსკის მხატვრული ნაწარმოებები მოიცავს 15 რომანსა და ნოველას, 17 მოთხრობას და 5 თარგმანს. ბევრი მისი დიდი რომანი პირველად ლიტერატურულ ჟურნალ-გაზეთებში დაიბეჭდა. ინგლისურ ენაზე ბევრი მისი ნაწარმოები სხვადასხვა სათაურითაა ცნობილი.
ძირითადი ნაშრომები
საწყალი ადამიანები
საწყალი ადამიანები ეპისტოლური რომანის ჟანრში აღწერს ურთიერთობას ასაკით უფროს, დაბალ ჩინოვნიკ მაკარ დევუშკინსა და ახალგაზრდა მკერავ ქალ ვარვარა დობროსელოვას შორის, რომლებიც შორეული ნათესავები არიან. ისინი ერთმანეთს ნაზ წერილებს სწერენ, ქალის მხრიდან ესაა მგრძნობიარე თაყვანისცემა ნათესაობის გამო, კაცის მხრიდან კი ქალის ერთგულების, თბილი მეგობრობის გამო; მათ უნდათ ცხოვრება მაღალ საზოგადოებაში, რისკენაც დამამცირებელი სიღარიბე უბიძგებთ. მათ იდილიას დარღვევს ფული და შესაძლებლობა.
არაკეთილსინდისიერი ვაჭარი პოულობს გამოუცდელ გოგონას და მას, როგორც თავის დიასახლისს და თავდებს ქირაობს. ერთხელაც აგზავნის მას მამულში, სადღაც მინდორზე, ამ დროს კი დევუშკინი სიღარიბესა და ტკივილს ალკოჰოლით უმკლავდება. ამბავის ძირითადი სიუჟეტია ღარიბი ხალხის ბრძოლა საკუთარი ღირსების შეგრძნების ნაკლებობასთან. საფრთხეები და განადგურება იწვევს მათი შინაგანი თავისუფლების დაკარგვას, სრულ დამოკიდებულებას სოციალურ მოთხოვნილებებზე და ინდივიდუალურობის გაქრობას. დოსტოევსკი აჩვენებს თუ როგორ კავშირშია სიღარიბე და დამოკიდებულება შინაგანი საფრთხის საძირკველთან, ღირსების შეგრძნების გაუკუღმართებასთან, რაც თავის მხრივ იწვევს შინაგან და გარეგან დანაკარგებს.
170პქ|მინიატიურა|„ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან“ ინგლისურ ენაზე ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან
მეორე ნაწილში ის განსხვავებულად ყვება, თავისი ცხოვრების ძველ ამბებს, რომლებსაც ბრალი მიუძღვით მის კარიერულ წარუმატებლობაში, ისევე როგორც პირად და სასიყვარულო ცხოვრებაში. მაგალითად, იგი ყვება თუ როგორ შეხვდა ძველ, სკოლისდროინდელ მეგობრებს, რომლებსაც მისგან განსხვავებით ცხოვრებამ მეტად გაუმართლად, მოწინავე პოზიციებზეც არიან და მას დიდი შემწყნარებლობით იღებენ. მისი აგრესია ამჯერად საკუთარი თავისკენ მიემართება და ცდილობს უფრო მეტად დაამციროს საკუთარი თავი. ამავე დროს, ის საკუთარ თავს დაბალი კლასის საზოგადოებას არ მიაკუთვნებს: წარმოიდგენს, რომ მას შეუძლია გადაარჩინოს ღარიბი მეძავი ლიზა და უარი თქვას საკუთარი თავის დაცინვაზე, იმ დროს როდესაც ლიზა სწორედ მასზე ამყარებს იმედებს. ნაწარმოებს დოსტოევსკი მოკლე კომენტარს ურთავს, სადაც აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ყველა პერსონაჟი და ისტორია გამოგონილია, მსგავსი მოქმედება შესაძლოა მოხდეს არა მხოლოდ თანამედროვე საზოგადოებაში, არამედ ხშირად იგი გარდაუვალია.
„ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან“ ძალიან გავლენიანი აღმოჩნდა ფილოსოფოსთათვის. მანვე დიდი გავლენა მოახდინა მოდერნისტულ ლიტერატურაზე.
დეტექტიური რომანი „დანაშაული და სასჯელი“ აღწერს როდიონ რასკოლნიკოვის ცხოვრებას, დაწყებული ლომბარდის მეპატრონის მკვლელობიდან, დამთავრებული მისი სულიერი აღორძინებით თავის გულის სწორ სონიასთან ერთად. კრიტიკოსი სტრახოვი რომანით ზოგადად კმაყოფილია და შენიშნავს: „1866 წელს მხოლოდ „დანაშაული და სასჯელს“ კითხულობდნენ“; იქვე აღნიშნავს, რომ დოსტოევსკი კარგად მართავდა რუსი პიროვნების პორტრეტის ხატვას, შესაფერისად და რეალისტურად. საწყის ეტაპზე, რომანმა კრიტიკოსთაგან არაერთგვაროვანი შეფასება მიიღო, ნიჰილისტებისგან ძირითადად უარყოფითი შეფასებები წამოვიდა. რადიკალურ ჟურნალ „თანამედროვეობის“ ხელმძღვანელი გრიგორი ელისეევი რომანზე ამბობდა „ფანტაზია, რომლის მიხედვითაც მთელი სტუდენტობა, ყოველგვარი გამონაკლისის გარეშე, დადანაშაულებულია მკვლელობისა და ქურდობის მცდელობაში“.
სიუჟეტი ვითარდება მთავარი გმირის როდიონ რასკოლნიკოვის ირგვლივ, რომელს გონებაშიც მწიფდება დანაშაულის თეორია. რასკოლნიკოვი უკიდურესად ხელმოკლეა, მას არა თუ უნივერსიტეტში სწავლის საფასურის, არამედ საცხოვრებლის ქირის გადახდაც კი არ შეუძლია. უღარიბესნი არიან მისი და და დედაც. მოულოდნელად ის შეიტყობს, რომ თავის და (დუნია რასკოლნიკოვა) აპირებს ცოლად გაჰყვეს კაცს, რომელიც სულაც არ აპირებს ფინანსურად დაეხმაროს მეუღლის ოჯახს. ეს ფაქტი უკანასკნელი წვეთი აღმოჩნდება, რის შემდეგაც რასკოლნიკოვი მოხუცი მევახშის მოკვლას გადაწყვეტს, თუმცა იძულებული გახდება მოკლას მოწმეც — მისი და. მაგრამ რასკოლნიკოვისთვის შეუძლებელი ხდება ისარგებლოს ნაქურდალით. ამის შემდეგ იწყება დამნაშავის საშინელი ცხოვრება. ნაწარმოებში ჩანს დოსტოევსკის ნატიფი ფსიქოლოგიზმი. რომანში ჩნდება უფრო და უფრო მეტი ახალი სახე. ბედი მას შეახვედრებს მარტოსულ, შეშინებულ, ღარიბ გოგონას, რომელშიც ის პოულობს მშობლიურ სულსა და დასაყრდენს — ეს იყო სონია მარმელადოვა, რომელიც ოჯახს პროსტიტუციის გზით არჩენდა. რასკოლნიკოვი მხარდაჭერას ასევე პოულობს უნივერსიტეტის მეგობარ რაზუმიხინში, რომელსაც მისი და — ავდოტია რომანოვნა რასკოლნიკოვა უყვარს.
170პქ|მინიატიურა|„იდიოტის“ ერთ-ერთი გამოცემის გარეკანი იდიოტი
რომანის მთავარი გმირი, ოცდაექვსი წლის თავადი ლევ მიშკინი შვეიცარიის ერთ-ერთ სანატორიუმში გატარებული რამდენიმე წლის შემდეგ რუსეთში ბრუნდება. გულუბრყვილობისა და ბუნებრივი ხასიათის გამო სანქტ-პეტერბურგის საზოგადოება მას შეიძულებს. მოულოდნელად იგი აღმოჩნდება კოხტად შენახული ქალისა (ნასტასია) და სათნო, კოხტა ახალგაზრდა გოგოს (აგლაია) ბრძოლის ცენტრში; ბრძოლა მისი სიყვარულის მოსაპოვებლად მიმდინარეობს. საუბედუროდ, მიშკინის ზედმეტი გულკეთილობა აჩქარებს უბედურებას; რჩება ისეთი შთაბეჭდილება, რომ მსოფლიოს ფული, ძალაუფლება, და სექსუალური დამორჩილება განაგებს, სანატორიუმი ალბათ ერთადერთ ადგილად რჩება, სადაც სიწმინდის შენარჩუნებაა შესაძლებელი. მიშკინი განასახიერებს „შედარებით მშვენიერ კაცს“, სახელდობრ ქრისტეს. „ზემოდან მოვლენილი“, შვეიცარიის მთებიდან რუსეთში, ის ფიზიკურად ქრისტეს წააგავს: საშუალოზე ოდნავ მაღალი, ძალიან ქერა, თხელი თმა, ჩაცვენილი ლოყები და თხელი, თითქმის მთლად თეთრი წვერი. გარდა იმისა, რომ ქრისტეს ჰგავს, მიშკინი მასწავლებელია, ცოდვათა მომნანიებელი და უცნაური უცხო ადამიანია. მისთვის უცხოა ისეთი თვისებები, როგორებიცაა სიხარბე და შური. იმ გარემოსგან განსხვავებით, რომელშიც ცხოვრობს, მისთვის არანაირი ღირებულება არ გააჩნია მის უფლებას ფულსა და ძალაუფლებაზე. თანაგრძნობას ის სიძულვილის, სიყვარულის ან სისასტიკის გარეშე განიცდის. მისი ურთიერთობა ცოდვილ მარიასთან ცხადადაა შთაგონებული ქრისტესა და მარია მაგდალინელის ურთიერთობით. ყოველივე ამ განსხვავებული თვისების გამო, მას „იდიოტს“ ეძახიან.
170პქ|მინიატიურა|მარცხნივ|„ეშმაკნის“ ერთ-ერთი გამოცემის გარეკანი ეშმაკნი
„ეშმაკნის“ ისტორია დიდწილად ეყრდნობა ივანოვის მკვლელობას და მოქცეულია იოანეს გამოცხადების გავლენის ქვეშ. მეორეხარისხოვანი პერსონაჟები — სტეფან და პიოტორ ვერხოვენსკები ნეჩაევისა და ტიმოთეი გრანოვსკის განასახიერებენ. მოქმედება რუსეთის ერთ-ერთ პროვინციაში ხდება, ძირითადად სტეფან ტრიფომოვიჩ ვერხოვენსკისა და ვარვარა სტავროგინას მამულებში. სტეფან ტრიფომოვიჩის ვაჟი, პიოტორ ვერხოვენსკი რევოლუციური სულისკვეთებითაა განმსჭვალული და ცდილობს იმ არეალში რევოლუციური კავშირის ორგანიზება მოახდინოს. თავისი გეგმის ცენტრალურ პერსონად მიიჩნევს ვარვარა სტავროგინას ვაჟს, ნიკოლაის, რადგან ის ფიქრობს, რომ ამ უკანასკნელს ადამიანთა მიმართ სიმპათია არ გააჩნია. ვერხოვენსკი თანდათან აგროვებს შეთქმულებს, რომელთა შორისაც აღმოჩნდნენ ფილოსოფოსი შიგალიოვი, თვითმკვლელი კირილოვი და ყოფილი სამხედრო ვირგინსკი. ამავე დროს ის გეგმავს მისადმი და ზოგადად ერთმანეთისადმი ერთგულება გაამყაროს თანაშეთქმულ ივან შატოვის მკვლელობით. ვერხოვენსკი კლავს შატოვს, თუმცა მისი გეგმა ჩაიშალა. იგი გარბის, მის რევოლუციურ დაჯგუფებას კი აპატიმრებენ. რომანის დასასრულს, საკუთარი დანაშაულებით განაწამები ნიკოლაი სტავროგინი თავს იკლავს.
thumb|170px|„ძმები კარამაზოვების“ პირველი გამოცემის თავფურცელი ძმები კარამაზოვები
დაახლოებით 800 გვერდიანი „ძმები კარამაზოვები“ დოსოტევსკის ყველაზე დიდი ლიტერატურული ნამუშევარია. მან მრავალი როგორც კრიტიკული, ისე დადებითი შეფასება მიიღო და ხშირად მოხსენიებულია მწერლის Magnum opus-ად. 12 წიგნისგან შემდგარი „ძმები კარამაზოვები“ აღწერს სამი მთავარი გმირის ისტორიას: ახალბედა ალიოშა კარამაზოვის, ურწმუნო ივან კარამაზოვის და ჯარისკაც დიმიტრის. წიგნის პირველ ნაწილში ხდება კარამაზოვების გაცნობა. მთავარი სიუჟეტია მათი მამის, ფიოდორის სიკვდილი, დანარჩენი კი ეძღვნება მამა ზოსიმესა და ალიოშას ფილოსოფიურ და რელიგიურ კამათებს.
რომანის ყველაზე სახელგანთქმული თავია „დიდი ინკვიზიტორი“ — პარაბოლა, რომელსაც ივანი ალიოშას უყვება და ეხება ქრისტეს მეორედ მოსვლას ესპანეთის ქალაქ სევილიაში, სადაც ის დააპატიმრა 90 წლის მოხუცმა, ფსევდო-რელიგიურმა კათოლიკე დიდმა ინკვიზიტორმა. თავის მართლების ნაცვლად, ქრისტე მას კოცნის, რის შემდეგაც ინკვიზიტორი მას ათავისუფლებს, მაგრამ სთხოვს უკან აღარ დაბრუნდეს. აღწერილი ამბავი ინკვიზიტორის ქმედებათა გასამართლებლად ზოგიერთებმა არასწორად გაიგეს, ზოგნიც, მაგალითად კათოლიკე მღვდელი რომანო გვარდინი ირწმუნებოდა, რომ ამ წიგნში ქრისტე ივანის საკუთარი ინტერპრეტაციით იყო წარმოდგენილი, როგორც „ურწმუნოების იდეალისტური ნაყოფი“. მით უმეტეს, ივანი მტკიცედ აცხადებს, რომ იგი ქრისტეს მოწინააღმდეგეა. თანამედროვე კრიტიკოსთა და სწავლულთა უდიდესი ნაწილი თანხმდება, რომ ამ ნაწარმოებით დოსტოევსკი თავს ესხმის კათოლიციზმსა და სოციალისტურ ათეიზმს, რომლებიც წარმოდგენილია ინკვიზიტორის სახით. რომანით იგი მკითხველს აფრთხილებს იმ საშინელი სამომავლო აპოკალიფსის შესახებ, რომელიც წარსულში უკვე მოხდა. დოსტოევსკის შეხედულებით, რომის პაპ პიპინის 750 წლის აქტი და XVI საუკუნის ესპანეთის ინკვიზიცია ამახინჯებს ჭეშმარიტ ქრისტიანობას.
გერმანელი მწერალი ჰერმან ჰესე რომანის შესახებ აღნიშნავს: „არაერთხელ უთქვამთ, ბედნიერებაა, რომ დოსტოევსკის „ძმები კარამაზოვები“ დაუმთავრებელი დარჩა. დასრულებული თხზულება ააფეთქებდა როგორც რუსულ ლიტერატურას, ისე მთელ რუსეთსა და მთელ კაცობრიობას. მაგრამ ნათქვამსაც, თუნდაც ბოლომდე უთქმელს, ვერ გააქრობ, ვერ აქცევ უთქმელად“.
რომანები და ნოველები
მოთხრობები
ესსეების კრებულები
თარგმანები
სქოლიო
* კატეგორია:რუსი მწერლები კატეგორია:რუსი ფილოსოფოსები კატეგორია:ქრისტიანი რომანისტები კატეგორია:ეპილეფსიით გარდაცვლილები
ლოქორა
ლოქორა, ლოფორთქინა — ხმელეთის მუცელფეხიანი ფილტვიანი მოლუსკები. გარეგანი ნიჟარა არა აქვთ (მანტიაში არის რუდიმენტი კიროვანი ფირფიტის ან მარცვლების სახით). მათი სხეული ჭიისმაგვარი ან ცილინდრულია. მრავალი ლოქორა მინდვრის, ბოსტნის კულტურების, თამბაქოსა სხვების მავნებელია.
სიცილით გარდაცვლილები
thumb|220 px|right|[[ქრისიპე]] სიცილით სიკვდილი — იშვიათი და სპეციფიკური შემთხვევა, რომლის დროსაც ხანგრძლივი და არაკონტროლირებადი სიცილი გვევლინება ადამიანის სიკვდილის მიზეზად. უმეტეს შემთხვევაში ხანგრძლივი სიცილი გულის მწვავე უკმარისობის მიზეზად იქცევა. სიცილით სიკვდილის შემთხვევები ცნობილია ანტიკური საბერძნეთის დროიდან.
სქოლიო
კატეგორია:სიკვდილი
ტიპო-ტიპო
ტიპო-ტიპო (ოფიციალურად ტიპო-ტიპოს მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Tipo-Tipo; Bayan ng Tipo-Tipo) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი ბასილანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 25 531 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 11 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ბასილანის მუნიციპალიტეტები
რატი ალექსიძე
რატი ალექსიძე (დ. 3 აგვისტო, 1978, თბილისი) — ვეტერანი ქართველი თავდამსხმელი, კარიერა დაასრულა. ბოლოს ირიცხებოდა გორის „დილას“ რიგებში. გამოდიოდა საქართველოს თითქმის ყველა ასაკობრივ ნაკრებში, ასევე ეროვნულ ნაკრებშიც.
საკლუბო
მისი საკლუბო კარიერა დაიწყო თბილისის „დინამოში“. ჯერ კიდევ 1996 წელს ვარჯიშობდა „ჩელსის“ სარეზერვო გუნდში. ალექსიძეს მთავარ გუნდში თამაშის უფლება არ ჰქონდა, რადგან გაერთიანებულ სამეფოში კონტრაქტის გაფორმების უფლება არ ჰქონდა და „დინამოში“ დაბრუნდა.
1996-97 წლების სეზონში. მისს გოლის გატანის ალღო დაეხმარა კლუბს მოეგო უმაღლესი ლიგა 1997, 1998 და 1999 წლებში, ისევე როგორც 1997 წლის თასის მოპოვებაში. მისი „დინამოში“ თამაშის მანძილზე 71 მატჩში შეძლო 33 გოლის გატანა და განსაკუთრებით 1999-00 წლების სეზონში 14 მატჩში გატანილი 12 გოლის შემდეგ მისით უცხოური კლუბები დაინტერესდნენ, მათ შორის მოსკოვის „სპარტაკი“, თუმცა ალექსიძის შეძენა „ჩელსიმ“ მოახერხა. ალექსიძემ პირველ გუნდში ჩაატარა მხოლოდ 2 მატჩი ლიგაში და 1 ევროპაზე, ყველა შემცვლელად. ეროვნულ ნაკრებში გამოძახებულმა ალექსიძემ ტრავმა მიიღო უკრაინის ანკებთან თამაშში, რის გამოც 11 თვე გაუცდა.
ტრავმის გამო ალექსიძეს „ჩელსის“ დატოვება მოუხდა და 2002 წელს დაბრუნდა თბილისის „დინამოში“, სადაც მის პირველივე სეზონში ცხრა გოლი მიითვალა. ამ დროს კლუბის მწვრთნელი იყო ივო შუშაკი. „დინამო“ გახდა საქართველოს ჩემპიონი და „თანამეგობრობის თასის“ გამარჯვებული. ალექსიძე მიიწვია რუსულმა კლუბებმა, „კრილია სოვეტოვმა“, „ალანიამ“ და „როსტოვმა“. ფეხბურთელმა აირჩია ეს უკანასკნელი და 2004 წელს იგი გახდა „როსტოვის“ ფეხბურთელი. „როსტოვში“ ლექსიძემ 9 მატჩი ითამაშა. შემდეგ ოჯახური პრობლემების გამო დაასრულა პროფესიული კარიერა და დაბრუნდა საქართველოში ნარკოდამოკიდებულების გამო სამწელიწადნახევრის მანძილზე კარიერა შეწყვეტილი ჰქონდა.
2008 წლის ივლისში იგი დაბრუნდა ფეხბურთში და კარიერა გააგრძელა თბილისის „ლოკომოტივში“. 2009 წელს შეუერთდა უნგრულ „დიორს“, სადაც 2012 წლამდე ითამაშა. შემდეგ უკანა კუნთის გაწყვეტის გამო გუნდს ვეღარ ეხმარებოდა და გადაწყვიტა საქართველოში დაბრუნებულიყო. კარიერა გორის „დილაში“ განაგრძო, თუმცა მალევე იქიდანაც წამოვიდა.
სანაკრებო
1998 დან 2004 წლამდე ეროვნულ ნაკრებში ჩატარებული აქვს 28 მატჩი და შეძლო 2 გოლის გატანა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:ჩელსის ფეხბურთელები კატეგორია:როსტოვის ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები კატეგორია:დიორის ფეხბურთელები კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 3 აგვისტო კატეგორია:საქართველოს ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები
1169
თარიღი უცნობია
*
გოჩა თევდორაძე
გოჩა თევდორაძე (დ. 21 ივნისი, 1963, ქუთაისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, იურისტი, პედაგოგი, პოლიტიკოსი.
1985 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მატემატიკის ფაკულტეტი და ქუთაისის მრავალპროფილიანი ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2008-2012 წლებში — საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
2020 წლის 11 დეკემბრიდან 2021 წლის 4 იანვრამდე იყო საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი“. სადეპუტატო უფლებამოსილება პარლამენტმა ირმა ინაშვილთან და გიორგი ლომიასთან ერთად საკუთარი განცხადების საფუძველზე (გაყალბებული არჩევნების მოტივით) შეუჩერა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1963 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს VII მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები გოჩა კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კლიმიაშვილი
საკუთარი სახელი კლიმიაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ლორე-ლინდუს ეროვნული პარკი
პარკამდე მიღწევის უადვილესი გზა ქალაქ პალუდან მიემართება. საკმაოდ დიდი, წელიწადში 4 000 მმ ნალქეის გამო, პარკის სამხრეთ ნაწილის მონახულებისათვის იდეალურია ივლისიდან სექტემბრამდე პერიოდი.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ეროვნული პარკები კატეგორია:ინდონეზიის ბიოსფერული ნაკრძალები კატეგორია:სულავესი კატეგორია:1982 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები კატეგორია:ცენტრალური სულავესის გეოგრაფია კატეგორია:ცენტრალური სულავესის ღირსშესანიშნაობები
გვაწა-ზანდური
გვაწა-ზანდური — ხორბლის ქართული ხალხური ჯიში-პოპულაცია. განეკუთვნება კულტურული ცალმარცვალას სახეობას (Triticum monococcum), რომელიც ფართოდ ყოფილა გავრცელებული ნეოლითის ეპოქაში.
საქართველოში ამ კულტურის მრავალი ფორმაა. აქვს წვრილი მტვრევადი მცირეპროდუქტიული თავთავი. მოჰყავდათ რაჭა-ლეჩხუმში, იმერეთში, ქართლსა და ცხინვალის რეგიონში. ამჟამად აღარ თესავენ. დაცულია კოლექციებში, იყენებენ სასელექციოდ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხორბლები
დავით თოდრაძე
დავით თოდრაძე (დ. 28 ივნისი, 1959, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.
1981 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი, ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “. 2008-2012 წლებში — საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1959 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს VII მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1981) კატეგორია:თბილისში დაბადებულები დავით
პანამა
ესპანელების მიერ ათვისებული და დასახლებული იქნა XVI საუკუნეში. 1821 წელს გამოეყო ესპანეთს და შეუერთდა ახალი გრანადის ვიცე-სამეფოს, ეკვადორისა და ვენესუელის კავშირს, რომელსაც დიდი კოლუმბიის რესპუბლიკა ეწოდებოდა. როდესაც 1831 წელს დიდი კოლუმბია დაიშალა, პანამა და ახალი გრანადა ერთად დარჩნენ ამ უკანასკნელის სახელწოდების ქვეშ. ახალი გრანადა მოგვიანებით კოლუმბიის რესპუბლიკად იქცა. აშშ–ის დახმარებით, 1903 წელს პანამა კოლუმბიას გამოეყო, რათა პანამის არხი 1904–1914 წლებში აშშ–ის არმიის ინჟინერიის კორპუსს აეშენებინა. 1977 წელს ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას, რომლის თანახმადაც XX საუკუნის ბოლოს პანამის არხი აშშ–ს სრულად უნდა გადაეცა პანამისთვის.
გეოგრაფია
მინი|მარცხნივ|250პქ|პანამის გეოგრაფია ქვეყანაში არის ტროპიკული კლიმატი, მაღალი ტენიანობითა და ღრუბლიანობით. მაისიდან იანვრამდე წვიმიანი სეზონია, ხოლო იანვრიდან მაისამდე მშრალი სეზონი.
რელიეფი უმეტესწილად ციცაბოა, უსწორმასწორო, მთებითა და დაბლობებით. ქვეყნის ყველაზე მაღალი წერტილი — ვულკანი ბარუ (3475 მ) მდებარეობს ჩირიკის პროვინციაში.
ბუნებრივი რესურსები — სპილენძი, მერქანი, ზღვის პროდუქტები, ასევე აქვს ჰიდრო რესურსები, რომლებიც შეიძლება ჰიდროელექტროსადგურების მეშვეობით გამოიყენო.
მდინარეები დაბინძურებულია სოფლის მეურნეობის ნარჩენებით, რაც საფრთხეს უქმნის მდინარის ფაუნას. ტროპიკული ტყეების უკანონო გაჩეხვა კი მის დეგრადაციას იწვევს.
პანამის არხი
პანამის არხი (ესპ. Canal de Panamá) — სანაოსნო არხი პანამაში, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს. არხი ჭრის პანამის ყელს და წარმოადგენს საერთაშორისო საზღვაო ვაჭრობის უმნიშვნელოვანეს არტერიას. არხის ორივე დაბოლოება სპეციალური რაბებითაა დაკეტილი, რათა მოხდეს გემების აწევა გატუნის ტბის სიმაღლემდე, ზღვის დონიდან 26 მეტრზე. გატუნის ტბა ხელოვნურად შეიქმნა არხის მშენებლობისას, სამუშაოს შემცირების მიზნით. ამჟამინდელი საკეტების სიგანე 33,5 მეტრია. მესამე უფრო ფართო საკეტი, 2015 წელს გაიხსნა.არხის სიგრძე 77,1 კილომეტრია.
ამ პერიოდის განმავლობაში, დღევანდელი პანამის არხის ტერიტორია ჯერ კოლუმბიას ეკუთვნოდა, შემდეგ საფრანგეთს, შემდეგ კი აშშ-ს, რომელმაც მისი მშენებლობა დაასრულა. 1999 წელს არხი პანამის მთავრობას გადაეცა, როგორც დიდი ხნით ადრე იყო დაგეგმილი. არხის გახსნიდან, 1914 წლიდან, 2008 წლამდე გემების წლიური ტრაფიკი 1000-დან 14 702-მდე გაიზარდა, მოცულობა კი პანამის არხის უნივერსალური საზომი სისტემით (PC/UMS) 309,6 მილიონ ტონამდე. 2008 წლისთვის, არხში გავლილი იყო 815 000 გემი, რომელთაგან ბევრი იმაზე დიდი მოცულობის იყო, ვიდრე თავდაპირველად იგეგმებოდა. უმსხვილეს გემებს, რომლებსაც დღეს არხში გავლა შეუძლიათ პანამაქსს უწოდებენ.ამერიკის სამოქალაქო ინჟინერიის საზოგადოებამ პანამის არხი მსოფლიოს ახალ შვიდ საოცრებათა შორის დაასახელა.
პანამის ყელის გასწვრივ არხის ხსენება პირველად 1534 წელს მოხდა, როდესაც საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორმა და ესპანეთის მეფე კარლ V ჰაბსბურგმა გამოაქვეყნა გამოკვლევის ანგარიში, რომელიც მიზნად ისახავდა ამერიკის კონტინენტზე გამავალი გზის შექმნას, რომელიც ესპანეთსა და პერუს შორის გემების მიმოსვლას გააადვილებდა. ასეთი გზა ესპანეთს სამხედრო უპირატესობას მისცემდა პორტუგალიასთან მიმართებაში. 1788–1793 წლების ექსპედიციის შედეგად, ესპანეთის სამსახურში მყოფმა იტალიელმა ოფიცერმა და მკვლევარმა ალესანდრო მალასპინამ არხის მშენებლობის გეგმა წარმოადგინა.
პანამის სტრატეგიული მდებარეობისა და იმ პოტენციალთან შედარებით, რომელსაც ორი ოკეანის გამყოფი ეს ვიწრო ყელი ფლობდა, არეალის სხვა სავაჭრო გზები წლების მანძილზე არასახარბიელო იყო. 1698 წელს შოტლანდიის სამეფომ წამოიწყო დარიენის სქემა, რომელიც მიზნად ისახავდა სახმელეთო სავაჭრო გზის გაყვანას პანამის ყელზე, მაგრამ იგი წარუმატებელი აღმოჩნდა. გეგმის ჩაშლის მიზეზი იყო არახელსაყრელი გარემო პირობები; მასზე ხელი საბოლოოდ 1700 წლის აპრილში აიღეს.
1849 წელს კალიფორნიაში ოქროს აღმოჩენამ ატლანტისა და წყნარი ოკეანეების დაკავშირების კიდევ უფრო დიდი ინტერესი განაპირობა. რამდენიმე წელში, 1855 წელს პანამის ყელზე გაიყვანეს პანამის რკინიგზა. ეს სახმელეთო კავშირი სასიცოცხლო მნიშვნელობის გახდა დასავლეთ ნახევარსფეროს ინფრატსტრუქტურაში, რომელმაც მნიშვნელოვნად გააადვილა ვაჭრობა და ფაქტობრივად განსაზღვრა მომავალი არხის გზა.
ოკეანეებს შორის საწყლოსნო გზის გაყვანა ჯერ კიდევ იდეალურ გამოსავლად რჩებოდა; 1855 წელს, კუნძულ მენზე დაბადებულმა და აშშ-ის მთავრობისათვის მომუშავე ინჟინერმა უილიამ კენიშმა გამოიკვლია პანამის ყელი და შეიმუშავა სპეციალური მოხსენება სამომავლო არხის გზის თაობაზე. მისი მოხსენება წიგნად გამოქვეყნდა, რომელსაც ერქვა „პრაქტიკულობა და მნიშვნელობა გემების არხისა, რომელიც ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს დააკავშირებს“ (The Practicality and Importance of a Ship Canal to Connect the Atlantic and Pacific Oceans).
ამჟამად არხში გემების ტრაფიკი იმდენად მაღალია, რომ მისი მშენებლები ვერც ვერასოდეს წარმოიდგენდნენ. 1934 წელს ვარაუდობენენ, რომ არხის წლიური გამტარუნარიანობა დაახლოებით 80 მილიონი ტონა იქნებოდა, თუმცა, მოლოდინი კვკლავ არ გამართლდა და 2009 წელს ამ მაჩვენებელმა 299,1 მლნ ტონა შეადგინა.
ჩამკეტის ყოველ დანაყოფში, გემების ასაწევ-დასაწევად საჭირო წყალი გრავიტაციის ძალით გატუნის ტბიდან (სურათზემაღლა) შედის.
გამტარუნარიანობის გაზრდის მიზნით, არხის ამჟამინდელ სისტემას რამდენიმე აღდგენითი სამუშაო ჩაუტარდა. ეს სამუშაოები ჩამკეტების სისტემის გამოყენების შესაძლებლობის მაქსიმალიზაციას ემსახურებოდა:
ჩამკეტების განათების სისტემის დამონტაჟება;
ორსართულიანი სადგურის მშენებლობა გაილარდის თხრილში;
გაილარდის თხრილის გაფართოება 192 მეტრიდან 218 მეტრამდე;
კარუსელისებური ჩამკეტი სისტემის დამონტაჟება გატუნის ჩამკეტებზე;
გემების განრიგის სისტემის გაუმჯობესება;
გატუნის ტბის სანავიგაციო არხების გაღრმავება 10,4 მეტრიდან 11,3 მეტრამდე;
ყველა ჩამკეტი სტრუქტურის მოდიფიკაცია გემების დამატებითი 0,30 მეტრი სიღრმის მისაღწევად;
წყნაროკეანური და ატლანტიკური შესასვლელების გაღრმავება;
სათავადო აზნაური
სათავადო აზნაური, თავადის ყმა-ვასალი XV-XVIII საუკუნეებში საქართველოში (ვასალიტეტი, როგორც ფეოდალური კლასის შინაგანი ორგანიზაციის ფორმა, ქართლსა და სამხრეთ საქართველოში ადრინდელი შუა საუკუნეებშივე წარმოიქმნა უფალ-მონობის სახელწოდებით). სათავადო აზნაური მემკვიდრეა IX-XIV საუკუნეების დიდებულის ვასალ-აზნაურისა (ისევე, როგორც ეს უკანასკნელი - ადრინდელი ფეოდალური ხანის დიდი აზნაურის ვასალის - მცირე აზნაურისა).
პანამა
პანამის არხი
აღნიშნული გაუმჯობესებითი სამუშაოები 2008-2012 წლებში განხორციელდა, რამაც არხის გამტარუნარიანობა 280–90 მლნ ტონიდან 330–40 მლნ ტონამდე გაზარდა.
სათავადო აზნაური
თავადსა და აზნაურს შორის პატრონ-ყმური (ე. ი. სენიორულ-ვასალური) დამოკიდებულების საფუძველი იყო სამამულე მფლობელობა: აზნაურის ყმა-მამული თავადის ყმა-მამულის შემადგენელ ნაწილად ითვლებოდა, ე. ი. საკუთრების უფლება სათავადო აზნაურის ყმა-მამულზე დანაწევრებული იყო თავადსა და აზნაურს შორის. სამამულე ურთიერთობა საფუძვლად ედო აზნაურის პირად დამოკიდებულებას თავადზე (თუმცა აზნაური იურიდიულად თავისუფალი იყო): ის ვალდებული იყო შეესრულებინა თავადის კარზე ან მის მამულში სხვადასხვა სამოხელო სამსახური (სახლთუხუცესის, ბოქაულთუხუცესის, ნაზირის, მოურავის და სხვა), აგრეთვე ხლებოდა მას როგორც მშვიდობიან დროს, ისე ლაშქრობაში. აზნაურის ყმა-მამულის შემოსავლიდან პატრონ-თავადი სხვადასხვა ფორმით იღებდა წილს (აზნაურისათვის ძრვნისა და შესაწევარის მირთმევის ვალდებულების დაკისრება ქორწილის ან სხვა რაიმე საგანგებო შემთხვევაში; აზნაურის ყმა გლეხების ექსპლუატაცია - მათზე თავადის სასარგებლოდ შრომითი ვალდებულებისა და ფულადი თუ ნატურალური გამოსაღების დაკისრება; აზნაურის ხლება თავისი ნუზლითა და აღწურვილობით, რაც აგრეთვე თავადის სასარგებლოდ ხარჯის გაღების ერთ-ერთი ფორმა იყო). მიუხედავად იმისა, რომ აზნაური პირადად თავისუფალი იყო (თავადს არ ჰქონდა უფლება აზნაურის დასახიჩრევა-მოკვლისა), თავადი ყოველნაირად ზღუდავდა ამ თავისუფლებას, ეწინააღმდეგებოდა მის წასვლას (თავადისაგან წასვლის შემთხვევაში აზნაურს ხელი უნდა აეღო თავის ყმა-მამულზე), ცდილობდა მიეთვისებინა მისი განსხვისების (გაყიდვა, გამზითვება) უფლება.
პანამა
პანამის არხი
კონკურენტები
სათავადო აზნაური
სათავადო აზნაურისა და მეფეს შორის თავადი იდგა, მაგრამ დამოუკიდებულება მეფესა და სათავადო აზნაურს შორის ბოლომდე მაინც არ გაწყვეტილა. ქართლისა და კახეთის მეფეები (ერეკლე I, ვახტანგ VI, ერეკლე II) ატიურად ერეოდნენ თავადისა და აზნაურის ურთიერთობაში და ხშირ შემთხვევაში ახორციელებდნენ სათავადო აზნაურზე თავის სენიორულ უფლებებს.
პანამა
პანამის არხი
მიუხედავად იმისა, რომ უკვე მრავალი წლის მანძილზე არხს პრივილეგირებული პოზიცია უკავია, ბოლო პერიოდში აქტიურდება მისი შესაძლო კონკურენტების საკითხი. იმის გამო, რომ არხზე გადასახადები საკმაოდ მაღალია და მისი ზრდა კიდევ მოსალოდნელია, აზიიდან აშშ-ის აღმოსავლეთ ნაპირზე ტვირთების გადასაზიდად პანამის არხის ალტერნატივად განიხილავენ სუეცის არხს. თუმცა, ამგვარი ვარაუდის მიუხედავად, აზიიდან აშშ-ის აღმოსავლეთ ნაპირზე ტვირთები ძირითადად მაინც პანამის არხზე გადის.
სათავადო აზნაური
სათავადო აზნაურები, ისევე როგორც მთლიანად სათავადო ყმა-მამული, კუთვნილების მიხედვიღ 3 ჯგუფად იყოფოდნენ: სახასო (სათავადო სახლის საერთო საკუთრება), საუფლისწულო (თავადიშვილების საკუთრება), სათავისთავო (თავადიშვილის ოჯახის წევრების ინდივიდუალური საკუთრება).
პანამა
ისტორია
თანამედროვე პანამის ტერიტორია დასახლებული იყო ინდიელთა ტომებით (კუნა, ჩოკო და გუიამი). ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში გავრცელებული იყო კოკლეს ტომის კულტურა, თავისი განხსვავებული ტრადიციებით, რომლებიც მეტალისა და კერამიკის ნივთების წარმოებით იყვნენ ცნობილნი. პირველი კონტაქტი ევროპასთან შედგა 1501 წელს, ესპანელ როდრიგო დე ბასტიდასოსთან.
სათავადო აზნაური
სათავადო აზნაურები დიდი რაოდენობით იყვნენ ქართლისა და ლიხთ-იმერეთის სამეფოებში. კახეთის სამეფოში სათავადო აზნაურები XVIII საუკუნემდე წყაროებში თითქმის არ ჩანან (მცირე გამონაკლისის გარდა), XVIII საუკუნეშიც აქ სათავადო აზნაური შედარებით მცირე რაოდენობით არიან. თვით ქართლში და ლიხთ-იმერეთშიც ყვალა თავადს არ ჰყავდა ყმა აზნაური. 1783 წელს ტრაქტატზე დართული სიის მიხედვით ქართლის 38 თავადიდან მხოლოდ 21-ს ჰყავდა ყმა აზნაურები.
პანამა
ისტორია
1502 წელს ქრისტეფორე კოლუმბმა იმოგზაურა პანამის აღმოსავლეთ სანაპიროზე თავისი მეოთხე მოგზაურობის განმავლობაში. thumb|მარცხნივ|300პქ|[[ვასკო ნუნიეს დე ბალბოას ექსპედიციის მარშრუტი ცენტრალურ ამერიკაში]] 1513 წელს ვასკო ნუნიეს დე ბალბოამ გადალახა პანამის ყელი და იგი იყო პირველი ევროპელი, რომელმაც ნახა წყნარი ოკეანე. 1510 წელს მან დააარსა კოლონია და გახდა რეგიონის გუბერნატორი. სულ მალე პორტობელო გახდა ოქროს გაცვლის ადგილი ინკებსა და ევროპელებს შორის, ასევე აქ თავს იყრიდნენ ინგლისელი მეკობრეები. 1519 წელს დააარსეს ქვეყნის მომავალი დედაქალაქი — პანამა. ინგლისელმა მეკობრემ ჰენრი მორგანმა, რომელიც შემდეგ იამაიკის გუბერნატორი გახდა, გაძარცვა ქალაქი პორტობელო, 1671 წელს კი ქალაქი პანამა.
სათავადო აზნაური
კახეთის შესახებ გამოთქმულია მოსაზრება, რომ იქ სათავადო აზნაურობა არ ყოფილა, რომ კახეთის აზნაურობამ "ცენტრალური ხელისუფლების ხელის შეწყობით თავადებისაგან დამოუკიდებელი არსებობა ძირითადად შეინარჩუნა" (გ. აკოფაშვილი); სხვა თვალსაზრისით კახეთში იყვნენ როგორც სამეფო ისე სათავადო და საეკლესიო აზნაურები (გ. ჯამბურია).
პანამა
ისტორია
შოტლანდიური კოლონიების ისტორია პანამაში ხანმოკლე გამოდგა. 1696 წელს დაახ. 2500 შოტლანდიელმა ემიგრანტმა დააარსა სავაჭრო კოლონია დარიენის პროვინციაში.
სათავადო აზნაური
აზნაურები ცდილობდნენ თავადების ყმობისაგან განთავისუფლებას (ეს ლტოლვა განსაკუთრებით გაძლიერდა XVIII საუკუნეში). ამის საფუძველზე დაიწყო შინაკლასობრივი ბრძოლა თავადებსა და აზნაურებს შორის. მაგრამ შუა საუკუნეების საქართველოში არ აღმოჩნდა ხელსაყრელი პირობები ვასილიტეტის მოშლისათვის. ეს შესაძლებელი გახდა მხოლოდ XIX საუკუნის I ნახევარში, საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ. 1833 სათავადო აზნაურები გათავისუფლდნენ თავადების ყმობისაგან და ქართველ თავადებთაბ ერთად რუსეთის "დვორიანსტვოს" გაუთანაბრდნენ.
გვარჯილის კლდე
გვარჯილის კლდე — გვარჯილას კლდეს მღვიმე -  განეკუთვნება ზედა პალეოლითის ეპოქის კარსტული წარმოშობის მღიმეს, რომელიც მდებარობს ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ რგანის ტერიტორიაზე, ზღვის დონიდან 480 მეტრში, მდინარე ყვირილის მარჯვენა შენაკადის, მდინარე ჭერულას ხეობაში (15 მეტრ სიმაღლეზე), ჭერულას მარჯვენა ნაპირზე, სადაც მას ერთის პატარა ღელე. მღვიმის სიგანე შესავლელთან 14 მეტრია, სიმაღლე 3.5- 4 მ, ხოლო სიგრძე 30, 5 მ. მღვიმეში არის მცირე ზომის სტალაქტიტები.
სათავადო აზნაური
ლიტერატურა
კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
პანამა
ადმინისტრაციული დაყოფა
პანამა ადმინისტრაციულად იყოფა 9 პროვინციად (provincias) და 5 კომარკად (comarca indígena).
კიდევ ორი კომარკა შედის პროვინციების შემადგენლობაში და იერარქიულად პანამის რაიონების (distrito) ეკვივალენტურია.
გვარჯილის კლდე
მღვიმეს 1916 წელს მიაკვლია და ნაწილობრივ გათხარა პოლონელმა არქეოლოგმა სტ. კრუკოვსკიმ. მან შეისწავლა ზედაპალეოლითური ხანის (მადლენის ეპოქის) ნამოსახლარი. კრუკოვსკიმ სულ 6 მ სისქის 11 ფენა დაადგინა, რომლებიდანაც 1- ლი, მე-10 და მე-11 ფენები წარმოადგენდნენ კულტურულ ფენებს და ისინი შეიცავენ მდიდარ ფაუნისტურ მასალასა და  ქვისა (კაჟი, ობსიდიანი) და ძვლის იარაღებს.
პანამა
სახელმწიფო
პანამა საპრეზიდენტო რესპუბლიკაა. ქვეყნის მეთაურია პრეზიდენტი, რომელსაც ირჩევს მოსახლეობა პირდაპირი არჩევნების გზით. 2009 წლის 1 სექტემბრიდან, პანამის პრეზიდენტია რიკარდო მარტინელი. საკანონმდებლო ხელისუფლებას ახორციელებს ერთპალატიანი ეროვნული ასამბლეა, რომელიც შედგება 71,5 წლით არჩეული წევრისაგან.
ეკონომიკა
პანამის ეკონომიკა პანამის არხის ექსპლუატაციას, ასევე საბანკო და სადაზღვევო საქმეებს, გემების რეგისტრაციას ქვეყნების მიხედვით და ტურიზმს ეყრდნობა. ეს ყველაფერი პანამის მშპ-ის და ქვეყანაში დასაქმებულთა დაახ. 2/3-ია.
ონტარიოს სამხატვრო გალერეა
მუზეუმი დაარსდა 1900 წელს, როგორც ტორონტოს ხელოვნების მუზეუმი და ფორმალურად გაერთიანდა 1903 წელს, მას დაერქვა ტორონტოს სამხატვრო გალერეა 1919 წელს, სანამ არ მიიღებდა მის ამჟამინდელ სახელს, ონტარიოს სამხატვრო გალერეას 1966 წელს. მუზეუმმა შეიძინა Grange 1911 წელს და მოგვიანებით განახორციელეს რამდენიმე გაფართოება. გაფართოების პირველი სერია მოხდა 1918, 1924 და 1935 წლებში. 1974 წლიდან გალერეაში მოხდა ოთხი ძირითადი გაფართოება და განახლება. ეს გაფართოებები მოხდა 1974 და 1977 წლებში, შემდეგ კი 1993 წელს. 2004 წლიდან 2008 წლამდე მუზეუმმა განიცადა მორიგი გაფართოება. სამუზეუმო კომპლექსმა განიცადა 2010-იან წლებში KPMB-ისა და Hariri Pontarini Architects-ის მიერ დაპროექტებული განახლება.
გვარჯილის კლდე
გვარჯილას კლდეში ნაპოვნი ნივთებისგან ყველა განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს მსხვილფეხა საქონლის 1.3 სმ სისქის ნეკნის ძვლისგან დამზადებული ნივთი, რომლის ზედაპირი კარგადაა გაპრიალებული. იგი შეიძლება სიმბოლურად წარმოადგენდეს „მეთაურის კვერთხის“ ფრაგმენტს (მასზე პატარა ორნამენტია ამოკაწრული) ან შეიძლება წარმოადგენდეს შუბისპირის ან ისრისპირის ზროში მოსარგებად და დასამაგრებლად გამოიყენებოდა (ამას ხელს უწყობს ერთი მხრივ საგანგებო ნახვრეტი და მეორე მხრივ შუბისპირთა და ისრისპირთა შვიდ-შვიდი გამოსახულებაა ორივე ზედაპირზე). კიკვიძე აღნიშნავდა რომ მნიშვნელობა არ ჰქონდა რომელ მათგანს მიაკუთვნევენ მას, მას მაინც საკულტო ხასიათს ატარებდა, კერძოდ ეს მშვიდ ნათობი ციურ სხეულებს წარმოადგენდა, ხოლო გვარჯილას ხანის ადამიანი მას სცემდა ჯერ კიდევ ზედაპალოლითის ხანაში თაყვანს. გვარჯილას კლდეში ნაპოვნის მასალები მიუთითებს რომ პირველყოფილი ადამიანი ქვისა და ძვლის დამუშავებაში საკმაოდ დახელვნებული ყოფილა. თითოეული ზედა პალოლითის ხანის რეტუშით არის ბრწყინვალედ დამუშავებული (როგორც დიდი ზომის, სწორი მოყვანილობის ფირფიტებზე და სხვა). გვარჯილას კოლექციები დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში
პანამა
ეკონომიკა
2009 მიხედვით მშპ ერთ სულ მოსახლეზე — 11,9 ათასი დოლარი იყო (93-ე ადგილი მსოფლიოში).
ონტარიოს სამხატვრო გალერეა
მუზეუმის მუდმივი კოლექცია მოიცავს 120 000-ზე მეტ ნამუშევარს. მათ შორისაა კანადელი, ინუიტელი, აფრიკელი, ევროპელი და ოკეანელი მხატვრების ნამუშევრები. გარდა კოლექციის ექსპონატებისა, მუზეუმმა მოაწყო და უმასპინძლა არაერთ სამოგზაურო ხელოვნების გამოფენას.
გვარჯილის კლდე
რაც შეეხება ფაუნისტურ მასალას, აქედან გამოსარჩევია: მეოთხეული პერიოდის ცხოველთა: დომბა, ჯიხვი, ქურციკი, შველი, ირემი, მურა დათვი, მღვიმის დათვი, მგელი, ციმბირის მაჩვის, პრომეთეოსის თაგვი და სხვათა ძვლები.
პანამა
ეკონომიკა
ქვეყნის მშპ-ის 17 % და დასაქმებულთა 18 % მრეწველობას უკავია, ხოლო სოფლის მეურნეობას მშპ-ის 6 % და დასაქმებულთა 15 % უკავია.
ონტარიოს სამხატვრო გალერეა
მუდმივი კოლექცია
მინი|პირველი შენობის სამხრეთი ხედი [[1922 წელს]] მუზეუმის მუდმივმა კოლექციამ მნიშვნელოვანი ზრდა განიცადა მე-20 საუკუნის ბოლოს და 21-ე საუკუნის დასაწყისში. მუზეუმის მუდმივი კოლექცია გაიზარდა 3,400 ნამუშევრიდან (1960) 10,700-მდე 1985 წელს. 2021 წლის მარტის მდგომარეობით, მუზეუმის მუდმივი კოლექცია ინახავს 120 000-ზე მეტ ექსპონატს, რომელიც წარმოადგენს მრავალ მხატვრულ მოძრაობას და ხელოვნების ისტორიის ეპოქას. მუზეუმის კოლექცია ორგანიზებულია რამდენიმე ,,კოლექციის არეალში", რომელიც როგორც წესი, მოიცავს ხელოვნების კონკრეტული ფორმის, მხატვრის, ქრონოლოგიური ეპოქის ან გეოგრაფიული მდებარეობის ნამუშევრებს. 1980-იანი წლების დასაწყისამდე, მუზეუმის კოლექციისთვის შეგროვებული ნამუშევრები ძირითადად ეკუთვნოდა კანადელ ან ევროპელ მხატვრებს. მას შემდეგ მისი კოლექცია გაფართოვდა და მოიცავდა ხელოვნების ნიმუშებს მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან.
პანამა
ეკონომიკა
მთავარი სოფლის მეურნეობის პროდუქტებია — ბანანი, ბრინჯი, სიმინდი, ყავა, შაქრის ლერწამი და სხვა.
გვარჯილის კლდე
ზოგადად გვარჯილას კლდე სხვა ზედაპალელითური დროის მასალებთან მსგავსება იჩენს, თუმცა მაინც ახალგაზრდა მიჩნევა (დევისხვრელის, საკაჟიას და სხვასთან შედარებით), ამიტომ თუშაბრამიშვილმა გვარჯილას კლდე მიაკუთვნა საქართველოს ზედაპალეოლითური მესამე ჯგუფის  (გვიან) ძეგლებს.
ონტარიოს სამხატვრო გალერეა
მუდმივი კოლექცია
მუზეუმის აფრიკული კოლექცია მოიცავს 95 ნამუშევარს, რომელთა უმეტესობა სათავეს იღებს მე -19 საუკუნიდან. მუზეუმის მეორე სართულზე მდებარე მუდმივ გალერეაში აფრიკული კოლექციის ექსპონატების უმეტესობა მუზეუმს მიურეი ფრუმმა გადასცა. მუზეუმს ასევე აქვს არაერთი ეთიოპური ქრისტიანული ხელნაწერი და ნამუშევარი, თუმცა ეს ნამუშევრები ტომსონის კოლოსა და სპილოს ძვლის კოლექციის ნაწილია.
გვარჯილის კლდე
ლიტერატურა
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის მღვიმეები
ონტარიოს სამხატვრო გალერეა
მუდმივი კოლექცია
2002 წელს მუზეუმმა ანდერძით აბორიგენელ-ავსტრალიელი და ტორესის სრუტის კუნძულებზე მცხოვრები მხატვრების 1000 ნამუშევარი მიიღო. ამ ნივთების ნაწილი გამოფენილია მუზეუმის მეორე სართულზე გალერეაში. 2004 წელს კენეტ ტომსონმა მუზეუმს გადასცა 2000-ზე მეტი ნამუშევარი მისი პირადი კოლექციიდან. მიუხედავად იმისა, რომ ტომსონის კოლექციის უმრავლესობა შედგება კანადელი ან ევროპელი მხატვრების ნამუშევრებისგან, კოლექცია ასევე მოიცავს ნამუშევრებს, რომლებიც შექმნილია მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში.
პანამა
ეკონომიკა
მრეწველობის მთავარი დარგებია — მშენებლობა, ლუდის წარმოება, შაქრის წარმოება, ასევე ცემენტის და სხვა სამშენებლო მასალების წარმოება.
ონტარიოს სამხატვრო გალერეა
მუდმივი კოლექცია
მუზეუმი მოიცავს კანადური ხელოვნების ვრცელ კოლექციას, კონფედერაციიდან 1990 წლამდე. მუზეუმის კანადური ხელოვნების უმეტესობა მეორე სართულზეა გამოფენილი, 39 დარბაზი ეძღვნება მუზეუმის კანადური კოლექციის 1,447 ექსპონატის გამოფენას. კანადური ნამუშევრები ასევე გამოფენილია დევიდ მილნის ცენტრში და ტომსონის კანადური ხელოვნების კოლექციაში.
პანამა
მოსახლეობა
მოსახლეობა — 3 230 000 (2005 წლის აღწერა).
ონტარიოს სამხატვრო გალერეა
მუდმივი კოლექცია
ტომსონის კოლექციის გალერეები იძლევა სიღრმისეულ სახეს ცალკეული მხატვრების ნამუშევრებზე, ხოლო სხვა სანახავი დარბაზები ორგანიზებულია განსხვავებულ თემატურ საკითხებზე. ტომსონის კოლექცია მუზეუმს გადასცა კენეტ ტომსონმა 2004 წლის იანვარში. კოლექციებში წარმოდგენილია კანადელი მხატვრების თითქმის 650 ნამუშევარი. მათგან 250 შეიქმნა ტომ ტომსონის მიერ, 145 ნამუშევარი კორნელიუს კრიჰოფის მიერ, ხოლო 168 ნამუშევარი დევიდ მილნისაა.
პანამა
მოსახლეობა
ბუნებრივი მატება — 1,5 %
მოსახლეობის შემადგენლობა:
ონტარიოს სამხატვრო გალერეა
მუდმივი კოლექცია
დევიდ მილნის სასწავლო ცენტრი გაიხსნა 2012 წელს და შეიქმნა კომპიუტერული ტერმინალები, რომლებიც დაკავშირებულია მილნის ციფრულ არქივთან. ცენტრში განთავსებულია მილნის კუთვნილი ნამუშევრები და 230 სხვა არტეფაქტი, მათ შორის დღიურები, ჟურნალები და საღებავის ყუთები. მილნის ნივთების უმეტესობა მუზეუმს მილნის შვილისგან გადაეცა 2009 წელს.
პანამა
მოსახლეობა
შობადობა — 20,18 % (96-ე ადგილი მსოფლიოში), სიკვდილიანობა — 4,66 % (196-ე ადგილი მსოფლიოში). სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა — 77,25 წელი (74,47 წელი კაცებში, 80,16 წელი ქალებში).
ონტარიოს სამხატვრო გალერეა
სქოლიო
კატეგორია:ხელოვნების მუზეუმები კატეგორია:მუზეუმის ტიპები კატეგორია:მუზეუმები კანადაში კატეგორია:მუზეუმები დაარსების წლის მიხედვით კატეგორია:მუზეუმები კატეგორია:მუზეუმები ტორონტოში კატეგორია:მუზეუმები ამერიკაში
პანამა
მოსახლეობა
ურბანიზაცია — 73 %.
ენები
ესპანური (ოფიციალური), ინგლისური (ფლობს მოსახლეობის დაახ. 14 %), ფრანგული (ფლობს მოსახლეობის დაახ. 18 %). პანამელთა უმრავლესობა რამდენიმე ენაზე ლაპარაკობს.
რელიგია
კათოლიკები შეადგენენ მოსახლეობის 85 % და პროტესტანტები — 15 %.
კუნა - იდენტიფიკაცია და ადგილმდებარეობა
კუნა არის პანამისა და კოლუმბიის მკვიდრი მოსახლეობა, ტომი. კუნა პანამის სამი ძირითადი ტომიდან ერთ-ერთია და მისი მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ქვეყნის ჩრდილოეთ სანაპიროზე ცხოვრობს. სან ბლასი არის ამ ტომით დასახლებული ყველაზე დიდი ტერიტორია, რომელიც ჩრდილო-აღმოსავლეთ პანამაში მდებარეობს. ის მოიცავს წვრილ, გაუვალ 200 კილომეტრიან ჯუნგლებს, ქვეყნის ცენტრალური რეგიონებიდან 15-20 კილომეტრითაა დაშორებული და უკავია 365 პატარა კუნძულის მქონე არქიპელაგი.
ერთადერთ საავტომობილო გზა არის სან ბლასისა და დანარჩენი პანამის დამაკავშირებელი, რომელზე გავლაც მხოლოდ და მხოლოდ ოთხივე წამყვანი თვლიანი ავტომობილითაა შესაძლებელი. 1985 წლიდან ეს გზა არ ფუნქციონირებს ჩვეულებრივი ტრანსპორტით მოსახლეობის ან სოფლის მეურნეობაში ჩართული ადამიანების გადასაყვანად. ამ გზის მდგომარეობის გამო, ტურისტები ძირითადად თვითმფრინავითა და გემებით მოგზაურობენ.
დემოგრაფია
1995 წელს სან ბლასში მცხოვრები კუნას მოსახლეობა 50 000-იდან 70 000-მდე ადამიანს შეადგენდა. იქ იყო 54 საზოგადოებრივი გაერთიანება, თითოეულში კი, 70-2000 ადამიანი ცხოვრობდა. ამ თემებს შორის 42 განლაგებული იყო პატარა კუნძულებზე, ათი ცხოვრობდა კონტინენტურ სანაპიროზე, დანარჩენი ორი კი - ცენტრში, მდინარის სანაპიროზე. დასახლებული კუნძულები კონტინენტური სანაპიროსგან კილომეტრ-ნახევრით არიან დაშორებული და ეს სიახლოვე იძლევა გადაადგილებისა და მიწის დამუშავების საშუალებას. მტკნარი წყლის მდინარეები იყო სასმელი წყლის მოპოვების ადვილი წყარო.
ამ რეგიონების გარდა, 10 000 კუნას მოსახლე ცხოვრობს ქალაქ პანამასა და კოლონში, ქვეყნის ორ უდიდეს ქალაქში. თუმცა ამ ადამიანების უმრავლესობა ინარჩუნებს მყარ კავშირს თავიანთი კულტურის ჩამოყალიბების ცენტრთან და მიაჩნიათ ეს რეგიონი თავიანთ სახლად.
სან ბლასში მცხოვრებთა ძირითადი ენა არის კუნა, თუმცა მათი დიდი ნაწილი საუბრობს ესპანურად, პანამის ოფიციალურ ენაზე. ის ადამიანები, რომლებიც პანამის არხის გავლით მოგზაურობენ სხვადასხვა ქვეყნებში სავაჭრო გემებზე, საუბრობენ ინგლისურად.
ისტორია და კულტურა
ესპანელების ჩამოსვლის პერიოდში კუნას მიმდევრები ცხოვრობდნენ დღევანდელი კოლუმბიის ტერიტორიაზე. 1600-იან წლებში მათ დაიწყეს ესპანელებთან კონტაქტი, რომელთაგანაც აშკარა იყო ძალმომრეობა და შეზღუდული ვაჭრობა. მათგან გასაქცევად, კუნამ გადაიარა ჯუნგლები და მდინარეები და დასახლდა დღევანდელი პანამას ტერიტორიაზე.
მე-19 საუკუნის შუა პერიოდში დაიწყო კუნას სოფლების ტერიტორიების ცვლა, ისინი გადადიოდნენ მტკნარი წყლის მდინარეებთან. კუნძულებთან დაახლოვებამ კუნას მოსახლეობას ხელი შეუწყო საზღვაო ვაჭრობის მარშრუტების შემუშავებაში და ასევე გაათავისუფლა ისინი ავადმყოფობის მატარებელი მწერებისგან.
1903 წელს პანამა გახდა დამოუკიდებელი ქვეყანა, ახალ მთავრობას სურდა კუნას მოსახლეობისთვის ნაციონალური კულტურის თავს მოხვევა. 1925 წელს იყო ინსცენირებული აჯანყება და აშშ-ს მთავრობის დახმარებით კუნას მოსახლეობამ მოახერხა და შეუთანხმდა პანამის მთავრობას, რის შემდეგაც კუნა აღიარეს ნახევრად-ავტონომიურ რეგიონად. 1945 წლისთვის რეგიონში შეიქმნა ახალი კონსტიტუცია. სან ბლასი ლეგალურად აღიარეს მთლიანად კუნას წარმომადგენლებით დასახლებულ რეგიონად და თითოეულ მოსახლეს შეეძლო ჩართულიყო რეგიონის ეკონომიკურ ორგანიზებაში. კუნას ტერიტორიაზე მყოფ სხვა ტომის წარმომადგენელს კონსტიტუცია უკრძალავდა ყიდვას, ქირაობას ან მიწის სხვა ტიპის ექსპლუატაციას. ამ კანონს კუნას მოსახლეობა იმიტომ იყენებდა, რომ ეჭვი არ შეპარვოდათ სან ბლასის ტერიტორიის მმართველობაში. ამ პერიოდიდან მოყოლებული პოლიტიკური და ეკონომიკური ურთიერთობები სან ბლასსა და დანარჩენ პანამას შორის კვლავ რჩება მოლაპარაკების დონეზე.
დასახლებები
კუნას მოსახლეობა ცხოვრობს ოთხ სხვადასხვა მხარეში. მათ ახასიათებთ დიდი ოჯახები, სადაც ცხოვრობს წყვილი, მათი დაოჯახებული ქალიშვილები, შვილიშვილები. ოჯახები მოიცავს სამ ან ოთხ თაობას. მათი საცხოვრებელი შედგება სამზარეულოსა და ერთი ან ორი საძინებლისგან. კუნას მოსახლეობის უმეტესობას ძინავს ჰამაკებში. ტანსაცმელი გადაკიდებულია ბამბუკის ბოძებზე ან შენახულია ხის ან მუყაოს ყუთებში. სახლების უმეტესობა აშენებულია ბამბუკისგან და აქვს ჩალით გადახურული ჭერი, თუმცა კუნას მოსახლეობამ უკვე ააშენა ცემენტის სახლები მეტალის ჭერით, რამაც გაზარდა საცხოვრებელი სივრცე.
იზრდებოდა კუნას მამაკაცების ჩართულობა აგრარულ სფეროში და ისინი უვლიდნენ პლანტაციებს, ბრინჯს, ხილს და სხვა პროდუქტებს. ქალებიც და კაცებიც თესავდნენ და ზრდიდნენ ქოქოსს, მაგრამ ყოველ ოჯახში იყო ქალი, რომელიც  ქოქოსს ყიდდა ან ცვლიდა სხვა საქონელში.
ქალები ინარჩუნებენ პასუხისმგებლობას შვილების მიმართ, მათი საქმეა საჭმლის კეთება, წყლის ტრანსპორტირება, უსაფრთხოება და ოჯახთან დაკავშირებული ყველა საკითხი. ისინი ასევე ამზადებენ მოლას (კუნას ტომის ტრადიციული სამოსი) ოჯახის წევრებისთვის. კაცები დაკავებული არიან სოფლის მეურნეობით, თევზაობით, ნადირობით, სახლები მშენებლობითა და ოჯახისთვის საჭირო ნივთების დამზადებით.
ქორწინება
წარსულში ახალგაზრდები თავიანთი გადაწყვეტილებით არ ქმნიდნენ ოჯახს. გოგოს მამა და დედა არჩევდნენ ახალგაზრდა ბიჭს მისი შრომითი შესაძლებლობების მიხედვით და აწესრიგებდნენ საქორწინო საკითხებს. ძირითადად ახალგაზრდებმა არ იცოდნენ ამის შესახებ. თუ დაუოჯახებელ კაცს შეამჩნევენ ქალთან ერთად, ისინი მომავალ ცოლ-ქმრად მიაჩნიათ და ახალგაზრდებს ქორწინება კანონის დაცვით შეუძლიათ. ქორწინების დროს ოჯახები არ ცვლიან არც ფულს, არც საკვებს და არც სხვა ნივთებს.
მემკვიდრეობა
კუნას მოსახლეობისთვის მემკვიდრეობის განაწილების პრინციპი ორმხრივია. მიუხედავად იმისა, რომ ვაჟსა და ქალიშვილს თითქმის თანაბარი რაოდენობის მიწა გადაეცემათ, ვაჟს ამ მიწაზე უფრო მეტი შესაძლებლობა ექმნება. მას შეუძლია დაუმუშავებელი მიწის ათვისება. ის, ვინც ამას გააკეთებს, თავის შვილებს გარანტირებულად დაუტოვებს ამ ტერიტორიას.
კათოლიკური და ბაპტისტური რწმენა ძალიან მნიშვნელოვანია კუნას მოსახლეობაში. რელიგიური გავლენის გამო კუნძულებზე მცხოვრები ხალხი გაიყო ორ პოლიტიკურ საზოგადოებად.
ლიტერატურაზე დაკვირვება გვაჩვენებს, რომ პანამის განვითარების სამი ძირითადი პოზიცია არსებობს. 1) მოდერნიზაცია არის სოციალურ-კულტურული ტრანსფორმაციების ერთიანობა; 2) მოდერნიზაცია არის სტრუქტურული პროცესი, რომლის დროსაც ხდება ფუნქციების დიფერენციაცია და ინფრასტრუქტურული განვითარება; 3) მოდერნიზაციის დროს მოსახლეობა ითვისებს მენტალურ შეხედულებებს და ჩნდება პოზიტიური შეფასება ცვლილებებისა და ინოვაციების მიმართ.
კუნას კულტურას სახელის გათქმის ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორი არის მოლა, ქალის ნაციონალური სამოსი. პანამა ახერხებდა ამ სამოსის ექსპორტირებას ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ევროპასა და იაპონიაში, რაც ეკონომიკური განვითარების მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო.
ტალამანკანი
პანამა ერთ-ერთ სტრატეგიულ ადგილას მდებარეობს. ამ ქვეყანაში არის სწორედ ის არხი, რომელიც აკავშირებს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას.
აღსანიშნავია პანამაში მცხოვრები ტომების ცხოვრება და ტრადიციები. პანამაში არსებობს ტომი გუნა. როდესაც ამ ტომის მამაკაცებს ცოლი მოჰყავდათ მათ უნდა ეცხოვრათ მეუღლის ოჯახში მანამდე სანამ ქალიშვილი არ გაუჩნდებოდათ.
1502 წელს ქრისტეფორე კოლუმბმა თავისი მეოთხე მოგზაურობის დროს გაიარა პანამის აღმოსავლეთ ნაპირი. 1519, 1522, 1523, 1526, 1539, 1540 და 1560 წლებში მიმდინარეობდა ექსპედიციები მაგრამ ამ მსვლელობის დროს ვერაფერი ვერ დაამატეს ესპანელი კონსიკსადორის ხუან ვასკეს დე კორონადოს აღმოჩენებს.
1770 წელს ქალაქში იყო 25 ქოხი რომლებშიც 155 ინდოელი ცხოვრობდა და 1801 წლისთვის ქალაქში უკვე 250 მაცხოვრებელი იყო.
პანამის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობს ტალანამკას ტომი, რომელიც სამ ნაწილადაა განლაგებული. ძირითადი ნაწილი ბორუკასთან ახლოს ცხოვრობს, ხოლო დანარჩენი ნაწილი წყნარი და ატლანტიკის ოკეანეების მიმდებარე ტერიტორიაზე.
ტალამანკანის მოსახლეობა მედიცინის მხრივ მისდევდა დასავლეთის ქვეყნებს. ტრადიციული სამედიცინო პრაქტიკა ტარდება სახლებში. მათ აქვთ ბევრი სამკურნალო ბალახი, ისინი ტრადიციის მიხედვით სამკურნალო ბალახებს მიმართავენ რათა თავიდან აიცილონ კონკრეტული ქცევები, როგორიცაა: სიყვარული, სიძულვილი, ქორწინება, ტკივილი, ასევე ორსულობის ასაცილებლად. ბევრს ჰგონია, რომ ნარკოტიკს შეუძლია შეცვალოს ადამიანურობა. მათი მედიცინის სტილი ემთხვევა დასავლეთის მედიცინას.
ტალამანკანების ენა მომდინარეობს მათი მსგავსი ტომისგან „ჩიბჩანი“. იქ ძირითადად საუბრობენ ორ - თავიანთ და ესპანურ ენებზე. ძალიან ცოტა ადამიანია ვინც მხოლოდ საკუთარ ენაზე ლაპარაკობს, მოსახლეობის უმეტესობა მინიმუმ ორ ენას მაინც ფლობს.
ასევე არსებობს ბრუნკას ენა, რომელზეც მოლაპარაკე ადამიანების რაოდენობა 11 იყო, ხოლო ეს ენა ტალამანკანების მოსახლეობიდან მხოლოდ 40 ადამიანს ესმოდა.
ტალამანკანების ქალაქი განვითარებული იყო აგრო სფეროში, მათ პირველ რიგში მოჰყავდათ სიმინდი, ლობიო, კარტოფილი და ა. შ. კოლონიური დროიდან ისინი ჩართულნი იყვნენ ბრინჯის, ბანანისა და ყავის მოყვანაში.
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ინდოელი ფერმერები შეუერთდნენ არასამთავრობო პროგრამებს და დაიწყეს ახალი ნათესების მომრავლება.
ამ სოფლებში ინდოელები მუშაობდნენ ბევრ პროფესიაზე, მაგალითად ისინი იყვნენ: მასწავლებლები, პოლიციელები, მცველები. მათ ვისაც შესწავლილი ჰქონდა სხვა პროფესიები დატოვეს სოფელი, მაგრამ ისინი ხშირად ეხმარებოდნენ ოჯახის წევრებს.
ამ სოფელში განვითარებული იყო აგროკულტურა. მოსახლეობას აქვს ბევრი ფერმა და მოშინაურებული ჰყავთ ღორი, ქათამი, ინდაური და იხვი. მესაქონლეობა კი მხოლოდ რამდენიმე ოჯახში იყო, მოსახლეობის ძალიან მცირე ნაწილს ჰყავდა ცხენი. დაინერგა ბაბმით გაკეთებული ნივთები, რომლებიც კეთდებოდა რამდენიმე ოჯახში. ბამბისგან ისინი ამზადებდნენ ჩანთებს, ქამრებს და დაიწყეს ამ ნივთების ტურისტებისთვის მიყიდვა. ასევე ისინი ყიდდნენ კალათებსა და ჰამაკებს. მაცხოვრებლების უმრავლესობა მიჰყვებოდა ხელნაკეთების გაყიდვას. მამაკაცების უმრავლესობა ერკვეოდა ნივთების გაკეთებაში, ხოლო ქალები გაწაფულნი იყვნენ ჭრა-კერვაში ასევე ისინი ფლობენ სამკერვალო მანქანებს.
რასობრივი ჰეგემონია პანამაში
პანამა, ოფიციალურად პანამის რესპუბლიკა სახელმწიფო ცენტრალური ამერიკის უკიდურესი სამხრეთ ნაწილში. მდებარეობს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის შემაერთებელ ყელზე. დასავლეთიდან ესაზღვრება კოსტა-რიკა, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან -კოლუმბია, ჩრდილოეთით- კარიბის ზღვა და სამხრეთით წყნარი ოკიანე. დედაქალაქი- პანამა.
XVI საუკუნეში ტერიტორია აითვისეს და დასახლდნენ ესპანელები. თუმცა, 1821 წელს გამოეყო ესპანეთს და შეუერთდა ახალი გრანადიის ვიცე-სამეფოს, ეკვადორისა და ვენესუელას კავშირს, რომელსაც დიდი კოლუმბიის რესპუბლიკა ეწოდებოდა.
როდესაც, 1831 წელს დიდი კოლუმბია დაიშალა, პანამა და ახალი გრანადა ერთად დარჩნენ ამ უკანასკნელის სახელწოდების ქვეშ. ახალი გარანდა მოგვიანებით კოლუმბიის რესპუბლიკად იქცა.აშშ-ის დახმარებით, 1903 წელს პანამა კოლუმბიას გამოეყო, რათა პანამის არხი 1904-1914 წლებში აშშ-ის არმიის ინინერიის კორპუსი აეშენებინა. 1977 წელს ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას, რომლის თანახმადაც XX საუკუნის ბოლოს პანამის არხი აშშ-ს სრულად უნდა გადაეცა პანამისთვის.
თანამედროვე პანამის ტერიტორია დასახლებული იყო ინდიელთა ტომებით- კუნა, ჩოკო და გუიამი. ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში გავრცელებული იყო კოკლეს ტომის კულტურა, თავისი განსხვავებული ტრადიციებით, რომლებიც მეტალისა და კერამიკის ნივთების წარმოებით იყვნენ განსხვავებულნი. პირველი კონტაქტი ევროპასთან შედგა 1501 წელს, ესპანელ როდრიგო დე ბასტიდასოსთან.