cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭო
I სესია
შემდეგ დაიწყო კამათი მოხსენების გამო. კამათში მონაწილეობა მიიღეს დეპუტატებმა: მ. ჯოპუამ, ე. კრავჩენკომ, ე. კაპბამ და ვ. ზაბელიანმა, ასევე აფხაზეთის ასსრ-ის ვაჭრობის მინისტრის მოადგილემ ნ. ჯალაღონიამ და გუდაუთის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარემ ს. თარკილმა.
შესვენების შემდეგ სიტყვა მოხსენებისათვის აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატთა რწმუნებებათა შემოწმების შესახებ მიეცა სამანდატო კომისიის თავმჯდომარეს ლ. უჩანეიშვილს.
უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ განაცხადა, რომ მის სახელზე შემოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის დეპუტატ ი. ჯ. უბილავას განცხადება უმაღლესი საბჭოს წინაშე რესპუბლიკის მთავრობის უფლებამოსილებათა მოხსნის თაობაზე.
საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის ბიუროს წევრობის კანდიდატის, საქართველოს კომპარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის პირველი მდივნის, დეპუტატ ბ. ადლეიბას წინადადებით აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო დადგენილება ამ განცხადების მიღების, აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს საქმიანობის მოწონების შესახებ და კვლავ დაინიშნა ი. უბილავა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარედ, რომელსაც დაევალა წარმოედგინა წინადადება აფხაზეთის ასსრ-ის ახალი მთავრობის შემადგენლობის შესახებ. ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესმა საბჭომ დაავალა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს წინანდელ შემადგენლობას გაეგრძელებინა თავისი საქმიანობა ახალი მთავრობის არჩევამდე.
კამათი გაგრძელდა. მოხსენების განხილვაში მონაწილეობა მიიღეს დეპუტატებმა: თ. აბშილავამ, კ. სიჭინავამ, გ. მუსაილოვმა, ო. ყვავაძემ, ს. კვიწინიამ, გ. პრაცკომ და აბსოიუზის გამგეობის თავჯდომარის მოადგილემ ვ. კაგანოვსკიმ.
შემოვიდა წინადადება კამათის შეწყვეტის შესახებ. განხილულ საკითხზე აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო დადგენილება.
შემდეგ სესია გადავიდა დღის წესრიგის შემდეგ საკითხზე — აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის არჩევაზე.
საქართველოს კომპარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის დავალებით დეპუტატმა ბ. ადლეიბამ შემოიტანა წინადადება აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარედ ვ. ო. კობახიას არჩევა, რომელიც სესიამ ერთხმად დაამტკიცა. ვ. კობახიამ სესიას დასამტკიცებლად შესთავაზა მისი ორი მოადგილის და მდივნის კანდიდატურა დასამტკიცებლად. სესიამ ერთხმად მიიღო წინადადება.
სესია გადავიდა დღის წესრიგის შემდეგ საკითხზე — აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მუდმივი კომისიების არჩევაზე. შემოიტანეს წინადადება კენჭი უყარონ მთლიანად ყოველი კომისიის შემადგენლობებს. დეპუტატებმა ერთსულოვნად აირჩიეს:
შემდეგ უმაღლესი საბჭო გადავიდა სესიის შემდეგი საკითხის განხილვაზე — აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობის — აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს შექმნაზე. ამ საკითხზე სიტყვით გამოვიდა დეპუტატი ი. ჯ. უბილავა. მან მადლობა მოახსენა სესიას მისთვის გაწეული ნდობისათვის და სესიის განსახილველად შეიტანა წინადადება აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობის შემადგენლობის შესახებ.
სესიამ ერთხმად დაამტკიცა აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობის შემდეგი შემადგენლობა:
შემდეგ სიტყვით გამოვიდა ი. ჯ. უბილავა.
აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ შექმნა რესპუბლიკის სახალხო კონტროლის კომიტეტი დეპუტატ კ. ნ. სიჭნავას თავმჯდომარეობით და უმაღლესი სასამართლო — დეპუტატ მ. მ. არგუნის თავმჯდომარეობით.
ამის შემდეგ აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილემ გ. ს. ცობეხიამ პასუხი გასცა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოში შემოსულ დეპუტატთა შეკითხვებს.
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს პირველმა სესიამ მუშაობა დაასრულა.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
1985 წლის 13 მაისი:
6 ივნისი:
6 ნოემბერი:
II სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს II სესია მოწვეულ იქნა 1985 წლის 10 დეკემბერს დილის 11 საათზე სოხუმში, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სხდომათა დარბაზში.
სესია გახსნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ გ. ა. ძიძარიამ.
სხდომამ დაამტკიცა შემდეგი დღის წესრიგი:
დეპუტატებმა ფეხზე ადგომით წუთიერი დუმილით პატივი მიაგეს აფხაზეთის ასსრ-ის პირველი სესიის შემდეგ გარდაცვლილი აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატის ვ. ჯ. კვარჭელიას ხსოვნას და მოისმინეს სამანდატო კომისიის მოხსენება ახლადარჩეული დეპუტატის უფლებამოსილებათა ცნობის შესახებ.
მოხსენებით „აფხაზეთის ასსრ ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1986 წლის სახელმწიფო გეგმა და აფხაზეთის ასსრ ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1985 წლის სახელმწიფო გეგმის შესახებ“ გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილე, ავტონომიური რესპუბლიკის სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის თავმჯდომარე, დეპუტატი ი. ჭანბა.
მოხსენება „აფხაზეთის ასსრ 1986 წლის ბიუჯეტი და ავტონომიური რესპუბლიკის 1984 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების შესახებ“ გააკეთა აფხაზეთის ასსრ-ის ფინანსთა მინისტრმა, დეპუტატმა დ. ჯიჭონაიამ.
აფხაზეთის ასსრის უმაღლესი საბჭოს საგეგმო-საბიუჯეტო კომისიის თანამოხსენებით გამოვიდა მისი თავმჯდომარე, დეპუტატი ა. მოსკალენკო.
მოხსენებებისა და თანამოხსენების გამო კამათში გამოვიდნენ დეპუტატები: ვ. ანდრიბავა, რ. გუმბა, ს. სმოლნიკოვი, ვ. მიქანბა, ი. ნაყოფია, ნ. ბუდკო, ზ. მორგოშია, ს. კალენჯიანირ. ჩალმაზი, ა. სალუქვაძე, მ. ნოდია და გაგრის სახალხო დეპუტატთასაქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე დ. დოღონაძე, აფხაზეთის ასსრ ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრის მოადგილე ლ. ა. გაბისონია და აფხაზეთის ასსრ მოსახლეობის საყოფაცხოვრებო მომსახურების მინისტრი რ. ხიკუბა.
კამათის დასრულების შემდეგ საბოლოო სიტყვებით გამოვიდნენ დეპუტატები ი. ს. ჭანბა და დ. მ. ჯიჭონაია.
შემდეგ სესიამ განიხილა ახფაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დადგენილების პროექტი აფხაზეთის ასსრ-ის მოსახლეობის საყოფაცხოვრებო მომსახურების მინისტრად რ. კ. ხიკუბას დანშვნის თაობაზე ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულების დამტკიცების შესახებ და დაამტკიცა იგი.
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მეორე სესიამ მუშაობა დაასრულა.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
19 მარტი:
17 ივნისი:
III სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს III სესია მოწვეულ იქნა 1986 წლის 28 ივლისს დილის 11 საათზე სოხუმში, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სხდომათა დარბაზში.
სესიის განსახილველად შემოტანილ იქნა საკითხები:
დღის წესრიგის პირველ საკითხზე მოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარეს, დეპუტატ ვ. ო. კობახიას.
მეორე საკითხზე მოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე ი. ჯ. უბილავა.
აფხაზეთის ასსრ-ის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების სახელმწიფო გეგმის შესახებ თანამოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს საგეგმო-საბიუჯეტო კომისიის თავმჯდომარე, დეპუტატი ა. მ. მოსკალენკო.
დღის წესრიგის მესამე საკითხის შესახებ მოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივანი, დეპუტატი ი. კ. კვიწინია.
სესიამ ერთხმად მიიღო დადგენილება აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო დეპუტატთა საბჭოების ამოცანების შესახებ, რომლებიც გამომდინარეობდნენ სკკპ XXVII ყრილობისა და საქართველოს კომპარტიის XXVII ყრილობების მიერ სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების წინაშე.
მიღებულ იქნა შესაბამისის დადგენილებები „აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებათა დამტკიცების შესახებ“.
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მესამე სესიამ მუშაობა დაასრულა.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
1986 წლის 6 აგვისტოი:
14 ნეომბერი:
IV სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს IV სესია მოწვეულ იქნა 1986 წლის 22 დეკემბერს დილის 11 საათზე სოხუმში, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სხდომათა დარბაზში.
სესია გახსნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ გ. ა. ძიძარიამ. დეპუტატებმა წუთიერი დუმილით პატივი მიაგეს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატის მ. ხ. ავიძბას ხსოვნას. სესიამ მოისმინა სამანდატო კომისიის მოხსენება ახლადარჩეული დეპუტატის რ. ვ. კუხალაშვილის უფლებამოსილებათა ცნობის შესახებ.
დეპუტატებმა ერთხმად მიიღეს დადგენილება აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მუდმივი კომისიების შემადგენლობებში ცვლილებების შესახებ.
სხდომამ დაამტკიცა შემდეგი დღის წესრიგი:
მოხსენებით „აფხაზეთის ასსრ-ის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1987 წლის სახელმწიფო გეგმა და აფხაზეთის ასსრ ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1986 წლის სახელმწიფო გეგმის შესახებ“ გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილე, ავტონომიური რესპუბლიკის სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის თავმჯდომარე, დეპუტატი ი. ს. ჭანბა.
მოხსენება „აფხაზეთის ასსრ-ის 1987 წლის ბიუჯეტი და ავტონომიური რესპუბლიკის 1985 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების შესახებ“ გააკეთა აფხაზეთის ასსრ-ის ფინანსთა მინისტრმა, დეპუტატმა დ. მ. ჯიჭონაიამ.
აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს საგეგმო-საბიუჯეტო კომისიის თანამოხსენებით გამოვიდა მისი თავმჯდომარე, დეპუტატი ა. მ. მოსკალენკო.
მოხსენებებისა და თანამოხსენების გამო გაიმართა კამათი, რომელშიც მონაწილეობა მიიღეს დეპუტატებმა: ნ. ი. ქარქაშაძემ, ი. მ. ცვეიბამ, დ. ა. ჯიქიამ, თ. ი. კოღონიამ, ვ. ი. თოთაძემ, ა. ა. არზუმანიანმა, ზ. ვ. მორგოშიამ, ვ. ი. კადენეცმა, შ. მ. აჯინჯალმა და ვ. მ. ქეცბამ, ასევე: ოჩამჩირის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარემ თ. ვ. ქაქუჩაიამ, გალის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარემ ვ. გ. ყოლბაიამ და აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს ჯანმრთელობის დაცვის, სოციალური უზრუნველყოფისა და ფიზიკური კულტურის მუდმივი კომისიის თავმჯდომარემ ვ. ე. ალექსანდროვმა.
საბოლოო სიტყვებით გამოვიდნენ დეპუტატები ი. ს. ჭანბა და დ. მ. ჯიჭონაია.
დეპუტატებმა ერთხმად მიიღეს კანონი „აფხაზეთის ასსრ-ის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1987 წლის სახელმწიფო გეგმის შესახებ“ და კანონი „აფხაზეთის ასსრ-ის 1987 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ“.
შემდგომ დეპუტატებმა ერთხმად მიიღეს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დადგენილება „აფხაზეთის ასსრ ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1986 წლის სახელმწიფო გეგმის შესრულების მიმდინარეობის შესახებ“ და „აფხაზეთის ასსრ-ის 1985 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების თაობაზე ანგარიშის დამტკიცების შესახებ“.
სესიამ მოისმინა ინფორმაცია აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს ახალგაზრდობის საქმეთა მუდმივი კომისიის მუშაობის შესახებ, რომლითაც გამოვიდა მისი თავმჯდომარე, დეპუტატი ვ. ჯ. ავიძბა. ამ საკითხზე სესიამ მიიღო შესაბამისი დადგენილება.
დეპუტატებმა ერთხმად მიიღეს კანონი „აფხაზეთის ასსრ-ში მოქალაქეთა საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით საერთო კრებების, ყრილობების თაობაზე დებულების დამტკიცების შესახებ“.
შემდეგ სესიამ განიხილა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დადგენილებათა პროექტები; აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილის თანამდებობიდან გ. ს. ცობეხიას განთავისუფლების შესახებ, სხვა სამშაოზე გადასვლასთან დაკავშირებით და აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილედ ვ. გ. ბერულავას დანიშვნის თაობაზე აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებათა დამტკიცების შესახებ და დაამტკიცა ისინი.
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მეოთხე სესიამ მუშაობა დაასრულა.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
1987 წლის 29 იანვარი:
4 თებერვალი:
17 თებერვალი:
2 მარტი:
11 მარტი:
27 მარტი:
26 ივნისი:
V სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს V სესია მოწვეულ იქნა 1987 წლის 31 ივლისს დილის 11 საათზე სოხუმში, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სხდომათა დარბაზში.
სესია გახსნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ გ. ა. ძიძარიამ. შეკრებილებმა წუთიერი დუმილით პატივი მიაგეს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატების შ. უ. შარანგიასა და გ. ა ქაჯაიას ხსოვნას, რომლებიც გარდაიცვალნენ სესიებს შორის პერიოდში.
შემდეგ უმაღლესმა საბჭომ მოისმინა სამანდატო კომისიის თავჯდომარის ლ. დ. უჩანეიშვილის მოხსენება, გამოკლებულ დეპუტატთა ნაცვლად არჩეული აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატების ე. ჯ. შამბას რწმუნებანი, რომელიც არჩულ იქნა ქ. სოხუმის №9 საარჩევნო ოლქში, ვ. გ. ყოლბაიას რწმუნებანი, რომელიც არჩულ იქნა გალის რაიონის №128 ოქუმის საარჩევნო ოლქში, გ. გ. ქავთარაძისა — გალის რაიონის №122 ლენინის საარჩევნო ოლქში.
უმაღლესმა საბჭომ აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის წევრის მოვალეობიდან გაანთავისუფლა დეპუტატი შ. ე. შარტავა, ხოლო მის მაგივრად აირჩია დეპუტატი გ. ს. ცობეხია.
უმაღლესმა საბჭომ აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მრეწველობის, ტრანსპორტისა და კავშირგაბმულობის მუდმივი კომისიის თავჯდომარის მოვალეობისაგან გაანთავისუფლა დეპუტატი ო. გ. ზუხბაია, ხოლო მის მაგივრად დანიშნა დეპუტატი შ. ე. შარტავა.
უმაღლესმა საბჭომ ერთხმად აირჩია აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სახალხო მახმარების საქონლისა და მოსახლეობის მოსახურების მუდმივი კომისიის თავმჯდომარედ, დეპუტატი რ. ვ. კუხალაშვილი, გაანთავისუფლა რა იგი მრეწველობის, ტრანსპორტისა და კავშირგაბმულობის მუდმივი კომისიის წევრის მოვალეობისაგან.
ასევე შეივსო რიგი მუდმივი კომისიის შემადგენლობანი, იმასთან დაკავშირებით, რომ გამოაკლდნენ ცალკეული დეპუტატები.
სესიის დღის წესრიგის მეორე საკითხზე მოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე, დეპუტატი ო. გ. ზუხბაია.
პრეზიდიუმში შემოსულ კითხვებზე პასუხი გასცა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარემ, დეპუტატმა ო. გ. ზუხბაიამ.
სესიამ ერთხმად მიიღო დადგენილება „სკკპ XXVII ყრილობისა და სკკპ ცენტრალური კომიტეტის 1987 წლის იანვრის პლენუმის მითითებათა შესაბამისად საბინაო მშენებლობის განვითარების, ბინების განაწილებაში, საჯაროობისა და სოციალური სამართლიანობის პრინციპების დაცვისათვის აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო დეპუტატთა საბჭოების პასუხისმგებლობის გაძლიერების შესახებ“.
დღის წესრიგის მესამე საკითხზე მოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო კონტროლის კომიტეტის თავმჯდომარე, დეპუტატი კ. ნ. სიჭინავა.
აღნიშნულ საკითხზე კამათში გამოვიდნენ დეპუტატები: ვ. გ. ყოლბაია, ი. მ. გავა, ლ. გ. მელეტლიანი და საქართველოს კომპარტიის გულრიფშის რაიონული კომიტეტის პირველი მდივანი რ. ვ. კვანტალიანი.
განხილულ საკითხზე მიღებულ იქნა შესაბამისი დადგენილება.
დეპუტატებმა მოისმინეს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივნის, დეპუტატ ი. ტ. კვიწინიას მოხსენება აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებათა დამტკიცების შესახებ და მიიღეს შესაბამისი კანონები და დადგენილებანი:
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მეხუთე სესიამ მუშაობა დაასრულა.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
1987 წლის 6 აგვისტო:
20 ოქტომბერი:
VI სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს VI სესია მოწვეულ იქნა 1987 წლის 21 ნოემბერს დილის 11 საათზე სოხუმში, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სხდომათა დარბაზში.
სესია გახსნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ გ. ძიძარიამ.
სხდომამ დაამტკიცა შემდეგი დღის წესრიგი:
სესიის მონაწილეებმა მოისმინეს სამანდატო კომისიის თავჯდომარის ლ. დ. უჩანეიშვილის მოხსენება აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს იმ დეპუტატთა რწმუნებების შესახებ, რომლებიც არჩეულ იქნენ გასულ დეპუტატებთა ნაცვლად.
აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს საგეგმო-საბიუჯეტო კომისიის თანამოხსენებით გამოვიდა მისი თავმჯდომარე, დეპუტატი ა. მ. მოსკალენკო.
მოხსენებებისა და თანამოხსენების გამო გაიმართა კამათი, რომელშიც მონაწილეობდნენ დეპუტატები: ლ. ვ. კვიტატიანი, ვ. ტ. მიქანბა, ე. ვ. კრავჩენკო, ვ. ა. ზებელიანი, რ. ჩ. ენიკი, დ. ა. ჯიქია, ა. ზ. აკშბა, ვ. გ. ყოლბაია, ტ. ა. შინკუბა, ლ. დ. ბგანბა, ი. ს. ლატარია და შ. ხ. ფილია, ასევე: სახალხო დეპუტატთა სოხუმის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე კ. ტ. ბიგვავა, გაგრის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე დ. მ. დოღონაძე და ტყვარჩელის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე ნ. ი. ხარბედია.
სესიის მონაწილეთა ჯგუფის შეკითხვაზე, ნ. კურჩენკოს სახელობის კომკავშირული პარკის კეთილმოსაწყობად რა ღონისძიებები იყო გათვალისწინებული, უპასუხა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილემ ვ. გ. ბერულავამ.
დეპუტატებმა ერთხმად მიიღეს კანონი „აფხაზეთის ასსრ-ის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1988 წლის სახელმწიფო გეგმის შესახებ“ და კანონი „აფხაზეთის ასსრ-ის 1988 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ“.
შემდგომ დეპუტატებმა ერთხმად მიიღეს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დადგენილება „აფხაზეთის ასსრ ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1987 წლის სახელმწიფო გეგმის შესრულების მიმდინარეობის შესახებ“ და „აფხაზეთის ასსრ-ის 1986 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების თაობაზე ანგარიშის დამტკიცების შესახებ“.
სესიის მონაწილეებმა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივნის, დეპუტატ ი. ტ. კვიწინიას მოხსენების მიხედვით ერთხმად მიიღეს კანონები ბრძანებულებათა დამტკიცების შესახებ.
აფხაზეთის ასსრ-ის სახაგრომრეწვის თავჯდომარის მოადგილემ, აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრმა კ. ლ. ანუამ პასუხი გასცა დეპუტატების მ. ვ. ჯონუასა და ს. მ. სმოლნიკოვის შეკითხვებს. პასუხების გამო მიღებულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დადგენილება, რომლის მიხედვიტაც ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს დაევალა მიეღოთ დამატებითი ზომები სკკპ ცენტრალური კომიტეტისა და სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს დადგენილების „კოლექტიური მებაღეობისა და მებოსტნეობის განვითარების შესახებ“ შესასრულებლად.
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მეექვსე სესიამ მუშაობა დაასრულა.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
1988 წლის 17 მარტი:
VII სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს VII სესია მოწვეულ იქნა 1988 წლის 30 მარტს დილის 11 საათზე სოხუმში, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სხდომათა დარბაზში.
სესია გახსნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ გ. ძიძარიამ.
სესიამ დაამტკიცა შემდეგი დღის წესრიგი:
მოხსენებით „აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო მეურნეობის მართვის გენერალური სქემის პროექტის შესახებ“ გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე, დეპუტატი ო. ზუხბაია.
მოხსენების გამო გამართულ კამათში მონაწილეობა მიიღეს დეპუტატებმა: ვ. ფილიამ, ლ. ბგანბამ, ნ. კუზნეცოვამ, ა. გრიგოლიამ, დ. ხურცილავამ, ნ. აშუბამ, ა. არზუმანიანმა, ხ. ახალაიამ და პ. ბარციცმა, ასევე ოჩამჩირის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარემ თ. ქაქუჩაიამ, ტყვარჩელის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარემ ნ. ხარბედიამ და სოხუმის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარემ თ. კალანდიამ.
დასასრულს დეპუტატებმა ერთსულოვნად, გამოთქმული შენიშვნების გათვალისწინებით მიიღეს დადგენილება „აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო მეურნეობის მართვის გენერალური სქემის პროექტის შესახებ“.
აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავჯდომარის მოადგილის, ბ. პასეჩნისკის წინადადებით სესიის მონაწილეებმა ერთხმად მიიღეს დადგენილება — აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს უფროსის თანამდებობიდან ე. არშბას გათავისუფლების თაობაზე აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებათა დამტკიცების შესახებ.
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მეშვიდე სესიამ მუშაობა დაასრულა.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
1988 წლის 5 აპრილი:
23 მაისი:
VIII სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს VIII სესია მოწვეულ იქნა 1988 წლის 31 ოქტომბერს დილის 11 საათზე სოხუმში, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სხდომათა დარბაზში.
სესია გახსნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავჯდომარის მოადგილემ ლ. კვიტატიანმა. შეკრებილებმა წუთიერი დუმილით პატივი მიაგეს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავჯდომარის გ. ძიძარიას ხსოვნას, რომელიც გარდაიცვალა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მეშვიდე სესიის შემდგომ პერიოდში.
სესიის მონაწილეებმა მოისმინეს სამანდატო კომისიის თავჯდომარის ლ. უჩანეიშვილის მოხსენება აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს იმ დეპუტატთა რწმუნებების ცნობის შესახებ, რომლებიც არჩეულ იქნენ გასული დეპუტატების ნაცვლად.
სესიის განსახილველად შემოტანილ იქნა საკითხები:
მოხსენებით „აფხაზეთის ასსრ-ის 1989 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტი და აფხაზეთის ასსრ-ის 1987 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების შესახებ“ გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის ფინანსთა მინისტრის მოადგილე ა. ჯიკირბა.
აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს საგეგმო-საბიუჯეტო კომისიის თანამოხსენებით გამოვიდა მისი თავმჯდომარე, დეპუტატი ა. მოსკალენკო.
მოხსენებისა და თანამოხსენების გამო კამათში გამოვიდნენ დეპუტატები: ნ. აშუბა, ს. სმოლნიკოვი, რ. ენიკი, ა. სალუქვაძე, დ. ჯიქია, თ. აბძილავა, თ. კოღონია და ე. იუგანსონი, ასევე ტყვარჩელის სახახლხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე ნ. ხარბედია.
სესიის დღის წესრიგის მეორე საკითხზე „სახელმწიფოებრივი ცხოვრების მნიშვნელოვანი საკითხების სახალხო განხილვის შესახებ“ მოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს კანონმდებლობისა და სოციალისტური კანონიერების საკითხთა მუდმივი კომისიის თავმჯდომარე, დეპუტატი ი. გავა.
აფხაზეთის ასსრ-ის კანონის პროექტის განხილვაში მონაწილეობა მიიღეს აფხაზეთის ასსრ-ის იუსტიციის მინისტრმა, დეპუტატმა შ. ლაკობამ, საქართველოს კომპარტიის გულრიფშის რაიკომის პირველმა მდივანმა რ. კვანტალიანმა.
დეპუტატებმა ერთხმად მიიღეს კანონი „სახელმწიფოებრივი ცხოვრების მნიშვნელოვანი საკითხების სახალხო განხილვის შესახებ“.
სესიის მონაწილეებმა ერთხმად მიიღეს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დადგენილება „აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობის ზოგიერთი წევრის გათავისუფლებისა და დანიშვნის შესახებ“, „აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებათა დამტკიცების შესახებ“
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მერვე სესიამ მუშაობა დაასრულა.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
1988 წლის 1 ნოემბერი:
3 ნოემბერი:
30 ნოემბერი:
15 დეკემბერი:
IX სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს IX სესია მოწვეულ იქნა 1988 წლის 22 დეკემბერს დილის 11 საათზე სოხუმში, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სხდომათა დარბაზში.
სესია გახსნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავჯდომარის მოადგილემ ლ. კვიტატიანმა.
შეკრებილებმა ფეხზე დგომით პატივი მიაგეს სომხეთში მიწისძვრის მსხვერპლთა სხდომას.
დეუტატებმა დაამტკიცეს დღის წესრიგი:
პირველ საკითხზე მოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილე, ავტონომიური რესპუბლიკის სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის თავმჯდომარე, დეპუტატი ვ. ა. აშხაწავა.
სესიაზე გამოსულმა სკპ აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის პირველმა მდივანმა, სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატმა ბ. ადლეიბამ შესთავაზა სესიის მონაწილეებს განეხილათ საკითხი აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავჯდომარის შესახებ. შეტანილ წინადადებას — აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარედ არჩეულ ყოფილიყო აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავჯდომარის მოადგილე კონსტანტინე ოზგანი.
აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარედ დეპუტატ კ. ოზგანის არჩევასთან დაკავშირებით, იგი განთავისუფლდა უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავჯდომარის მოადგილის მოვალეობისაგან, ხოლო აღნიშნულ თანამდებობაზე სესიამ ერთხმად დაამტკიცა დეპუტატი სერგეი ვასილის ძე ბაგაფში.
შემდეგ პირველ საკითხზე თანამოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს საგეგმო-საბიუჯეტო კომისიის თავმჯდომარე, დეპუტატი ა. მოსკალენკო.
დღის წესრიგის მეორე საკითხზე მოხსენებით გამოვიდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის პრეზიდიუმის თავმჯდომარე, დეპუტატი ვ. კობახია.
სესიამ ერთხმად დაამტკიცა დადგენილება „აფხაზეთის ასსრ-ის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1988 წლის სახელმწიფო გეგმის შესრულების მიმდინარეობის შესახებ“, კანონი — „აფხაზეთის ასსრ-ის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1989 წლის სახელმწიფო გეგმის შესახებ“, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დადგენილება „აფხაზეთის ასსრ-ის ბუნების დაცვის მდგომარეობა და სკკპ XXVII ყრილობისა და XIX საკავშირო პარტიული კონფერენციის მოთხოვნათა შესაბამისად მისი შემდგომი გაუმჯობესების ღონისძიებათა შესახებ“.
დეპუტატება მოისმინეს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივნის დეპუტატ ი. კვიწინიას მოხსენება — „აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებათა დამტკიცების შეესახებ“ და მიიღეს შესაბამისი კანონი და დადგენილება. დეპუტატ ვ. ოტირბას შეკითვას — აფხაზეთის ტოპონიმიკის პრობლემებისა და ამ მიმართულებით მუშაობის მდგომარეობის შესახებ პასუხი გასცა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარემ, დეპუტატმა ვ. კობახიამ.
დეპუტატ ვ. ოტირბას შეკითხვის გამო აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო შესაბამისი დადგენილება.
განხილული საკითხების გამო სესიაზე ცნობებით გამოვიდნენ საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის სოხუმის ბოტანიკური ბაღის მცენარეთა ანტროდუქციის განყოფილების გამგე, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი ს. ბებია, დეპუტატები პ. ბარციცი, რ. სალუქვაძე, ტრესტ „კოლხიდმშენის“ აფხაზეთის ასსრ-ის წყალსამეურნეო ობიექტების სოხუმის სათაო სამშენებლო სამმართველოს უფროსი ლ. შარანგია.
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მეცხრე სესიამ მუშაობა დაასრულა.
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
15 აგვისტო:
15 სექტემბერი:
1990 წლის 24 აგვისტო:
X სესია
1990 წლის 29 ივნისისთვის დაგეგმილი იყო ჩატარებულიყო უმაღლესი საბჭოს მორიგი სესია, მაგრამ გარკვეული მიზეზების გამო გადაიდო. სესიის დღისწესრიგი და მისი გადატანის მიზეზები მოყვანილი იყო გაზეთ სოვეცკაია აფხაზიას 27 ივნისის ნომერში.
24 ივლისს გამოქვეყნდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულება სესიის 28 ივლისს ჩატარებასთან დაკავშირებით.
28 ივლისს აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს X სესიაზე განსახილველი საკითხის შინაარსის გამო დეპუტატების უმრავლესობამ მონაწილეობა არ მიიღო, რის გამოც ქვორუმი არ შედგა. მიუხედავად აღნიშნულისა აფხაზეთის ასსრ-ის 58 დეპუტატისგან შემდგარმა ჯგუფმა შეადგინა „მიმართვა აფხაზეთის ასსრ-ის ყველა მოქალაქისადმი“.
18 აგვისტოს ქართულმა 13 კაციანმა დეპუტაციამ გააკეთა სპეციალური გაცხადება, რომელშიც დაგმობილი იყო მანამდე 58 დეპუტატის მიერ გაკეთებული „მიმართვა აფხაზეთის ასსრ-ის ყველა მოქალაქისადმი“.
Ознакомившись с «Обращением ко всем гражданам Абхазской АССР», принятым на совещании 58 депутатов. прибывших, на X сессию Верховного Совета Абхазской АССР, и с документами повестки дня сесии, считаем своим долгом обратиться к вам с настоящим заявлением.
В международном праве, также как и платформе также как и в платформе «Национальная политика КПСС в современных условиях», законодательных актах СССР и ГССР, провозглашается, что вопросы самоопределения пародов должны решаться при обязательном учете интересов народов и нации, повлеченных в данную ситуацию, существующих реальностей, вероятных последствий для жизни людей.
Абхазия является не мононациональным, изолированным государственным образованием, а представляет собой многонациональную автономную республику.
Принимая сформулированные выше положения за основу начала совместной работы по преодолению имеющихся противоречий, считаем, что определение конкретной формы реализации этого права требует обязательного учета интересов проживающих здесь народов и должно решаться политическими методами и с участием их на равноправной основе.
Между тем метод, избранный Президиумом Верховного Совета Абхазской АССР, далек от этих общепризнанных подходов, что в значительной мере проявилось в процессе подготовки документов повестки дня X сессии Верховного Совета Абхазской АССР.
То, что полную прерогативу решения итого вопроса присвоили себе часть Президиума Верховного Совета и отдельная группа депутатов, видно из следующего.
В нарушение ст. 15 Закона СССР «О статусе народных депутатов в СССР», ст. ст. 37, 39, 40, 46 Регламента Верховного Совета. Абхазской АССР Президиум не обнародовал, какая группа депутатов вошла с инициативой о проведении внеочередной сессии, кем готовились проекты правовых актов, подлежащих рассмотрению на сессии Не было выполнено требование Конституции о запросе мнения по рассматриваемому вопросу Совета Министров Абхазской АССР, районных, городских Советов народных депутатов и их исполнительних комитетов, других государственных и общественных организаций. При под готовке таких важных документов не ставился вопрос о вынесении проектов на всенародное обсуждение. Кроме того проекты не были заблаговременно представлены всем депутатам. Ряду членов Президиума и постоянных комиссий также не были заблаговременно представлены необходимые материалы, которые предполагалось рассмотреть на сессий.
При этом нужно констатировать. что депутаты грузинской - национальности в этой, работе не участвовали не по своей воле.
Таким образом, Президиум создал «условия», при которых большинство депутатов в день проведения X сессии и обсуждении вопросов не имело возможности полноценно и со внаиманием сути дела принять участие в их рассмотрении и вообше в работе сессии. Этим самым Президиум создал и «парламентский кризис».
Непонятна также позиция 58 депутатов, подписавших «Обращение», осуждающее проведение сессий местными Советами, принятие решений трудовыми коллективами по волнующим их и жизненно важным для всей республики вопросам. В контексте «Обращения» это звучит как прямое запрещение действий всех местных органов власти и организаций, участия избирателей в гласном обсуждении важнейших документов нашей общественной жизни. Сегодня это, по крайней мере, весьма странно.
Тем не менее, мы солидарны с мнением 58 депутатов в том, что «парламентский путь — это единственно возможный способ решения проблем, принятых среди цивилизованных народов». Однако при непременном условии, что он допускает и обеспечивает возможности выражать интересы всех народов на всех этапах подготовки документов, качественно и морально готов для конструктивного решения н регулирования межнациональных отношений и спорных вопросов и не подчинен влиянию никаких вла-стных структур и тем более эмоциям, прямо ведущим к келейному решению весьма важных для всего населения вопросов.
В этом, действительно, как указано в «Обращении», прямой долг высшего органа государственной власти автономной республики.
После получения возможностей ознакомления с проектами докладов по повестке дня X сессии Верховного Совета Абхазской АССР и постановлений по ним приходим к мнению, что они могут удовлетворить чаяния и запросы не всех народов, проживающих в Абхазии, поскольку составлены в одностороннем порядке, без учета сегодняшних реальностей и других факторов.
Мы не можем согласиться с положением « Обращения» о том, что не явившиеся на сессию депутаты уклонились от диалога и тем самым могут быть причислены к подстрекателям дестабилизации обстановки в автономной республике. Потому что, во- первых, Верховный Совет — высший законодательный орган, а не место для диалогов, которые в нашей жизни, к сожалению, заканчивались, как правило, безрезультатно, что не очень было бы к лицу для Верховного Совета; во-вторых, мы за диалог с участием всех заинтересованных сторон, за конструктивное, настойчивое обсуждение назревших вопросов с единственной благородной целью — восстановить историческую справедливость — многовековое единение абхазского и грузицского народов с учетом интересов других народов; в- третьих, к дестабилизации обстановки в автономной, республике могут привести именно не согласованные, адекватно не отражающие - реальности концепции и решения, на которые нас толкают.
В такой ситуации, когда и после 28 июля ничего не изменилось в деле консолидирующих усилий Президиума, Участие в работе намечаемой на 25 августа X сессии Верховного Совета Абхазской АССР не можем считать целесообразным с учетом настоятельного мнения наших избирателей.
ПРЕДЛАГАЕМ:
23 აგვისტოს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავჯდომარის ვ. კობახიასა და პრეზიდიუმის მდივნის ოფიციალური განცხადებით დაიდო პირობა რომ სესიაზე არ განიხილებოდა საკითხი საქართველოდან აფხაზეთის ასსრ-ის გამოსვლის შესახებ. ამ ცრუ განცხადებების პარალელურად დეპუტატებზე წინასწარ ახდენდნენ ზეწოლას, ცალკეულ შემთხვევებში კი საქმე დანაშაულებამდეც მივიდა. ასე მაგალითად, 24 აგვისტოს დილის 6 საათზე, მოტყუების გზით, პრეზიდიუმში მანდატის ჩაბარების საბაბით, უცნობმა პირებმა საცხოვრებელი ადგილიდან წაიყვანეს დეპუტატი კ. ფიტოზოვი და თავისუფლება აღუკვეთეს. ფსიქოლოგიური ზემოქმედების შემდეგ კი ის 25 აგვისტოს მიიყვანეს სხდომათა დარბაზში, გაატარეს რეგისტრაციაში და დასვეს დარბაზში. ასევე ზეწოლით მიიყვანეს დეპუტატები ნ. კუზნეცოვა და ა. აგრბა. გამოძიებისას დადგინდა დეპუტატებისადმი იძულების ფაქტები, მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობის იგნორირება. სესიის ჩატარების პროცედურების კანონების სხვა სერიოზული დარღვევები მოწმობდნენ სესიაზე დეპუტატთა ქვორუმის არსებობის ფიქტიურობას.
25 აგვისტოს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს XI მოწვევის X სესიაზე, სსრკ-ის მოქმედი კონსტიტუციისა და 1990 წლის 3 აპრილის კანონის უხეში დარღვევით, ყველანაირი რეფერენდუმის გარეშე გამოცხადდა „აფხაზეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა“, როგორც სუვერენული სახელმწიფო. ხელმომწერები იყვნენ აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე ვ. კობახია და აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივანი ი. კვიცინია.
31 აგვისტოს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს X სესიამ ქვორუმით მიიღო დადგენილება, რომლის თანახმად აფხაზეთის ასსრის უმაღლესი საბჭოს 1990 წლის 25 აგვისტოს დადგენილება „აფხაზეთის სახელმწიფობრიობის დაცვის სამართლებრივი გარანტიების შესახებ“ გაუქმდა, როგორც ანტიკონსტიტუციური, უკანონო და იურიდიული ძალის არმქონე. არ იქნა მიღებული აგრეთვე გამოცხადებული დეკლარაცია აფხაზეთის სახელმწიფოებრივი სუვერენიტეტის შესახებ, აფხაზეთის მოსახლეობის მიერ, როგორც უმრავლესობის ძირეული ინტერესების საწინააღმდეგო. მიღებული დადგენილება გადაეგზავნა სსრ კავშირის პრეზიდენტს მიხეილ გორბაჩოვს, საქართველოსა და რსფსრ-ის უზენაეს საბჭოებს.
სხდომაზე არძინბამ განაცხადა, რომ 27 თებერვალს, სესიის გახსნის წინა დღეს ორჯერ შეიკრიბა აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმი, რომელმაც დეპუტატთა ერთი ჯგუფის მიმართვის გათვალისწინებით გარკვეული კორექტივები შეიტანა დღის წესრიგში. კერძოდ, განსახილველ საკითხთა სიიდან ამოღებულ იქნა ის საკითხები, რომლებიც შექმნილ საზოგედოებრივ-პოლიტიკური ვითარების ფონზე ხელს ვერ შეუწყობდა ძალთა კონსოლიდაციასა და მდგომარეობის სტაბილიზაციას.
სესიამ დაამტკიცა დღის წესრიგი. აფხაზეთის ასსრ-ის მეთერთმეტე მოწვევის უზენაესი საბჭოს უფლებამოსილების ვადის გაგრძელების საკითხზე ილაპარაკა ვ. არძინბამ. მან აღნიშნა, რომ აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭო ყოველმხრივ იყო დაინტერესებული არჩევნების დროული ჩატარებით და ვითარების სტაბილიზაციით. შეიტანა წინადადება, ზემოთქმულის გათვალისწინებით, აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს უფლებამოსილება გაგრძელებულიყო 1 ოქტომბრამდე, რამდენადაც ამ დროში შესაძლებელი იქნებოდა არჩევნების ისე მომზადება, როგორც ამას მოითხოვდა საზოგადოებრივი ვითარება და საერთო პოლიტიკურ-ეკონომიკური მიზანდასახულობანი. საკითხი მიღებულ იქნა დეპუტატთა ერთსულოვანი მხარდაჭერით.
აფხაზეთის ასსრ-ის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1991 წლის პროგნოზის შესახებ მოხსენება გააკეთა აფხაზეტის ასსრ-ის სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის თავმჯდომარემ დეპუტატმა ვ. აშხაწავამ.
დეპუტატთა ფართო მსჯელობის საგნად იქცა აფხაზეთის ასსრ-ის ფინანსთა მინისტრის მოადგილის ა. ჯიკირბას მიერ სესიაზე წარმოდგენილი საკითხი 1991 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ, სადაც აღნიშნული იყო, რომ თვითმართველობის პირობებში ბიუჯეტის ფორმირების ახალი გზები იყო მოსაძებნი, რომ უნდა გამონახულიყო რესპუბლიკთაშორისი ურთიერთობის მობილური, მხარეებისათვის მისაღები მექანიზმი, რომელიც მაქსიმალურად უზრუნველყოფდა ავტონომიური რესპუბლიკის თავისუფლებას და ეკონომიკურ დამოუკიდებლობას. განსახილველ საკითხში კამათში გამოვიდნენ დეპუტატები: ვ. ანდრიბავა, ვ. ალექსანდროვი, ლ. ბგანბა, ე. კრავჩენკო, კ. ოზგანი, შ. ფილია, ო. ზუხბაია, თ. კოღონია, კ. სიჭინავა, ასევე აფხაზეთის ასსრ-ის შრომის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე ზ. ლაკერბაია, პროფკავშირთა კურორტების მართვის აფხაზეთის საოლქო საბჭოს თავმჯდომარე ე. კაპბა, სოხუმის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის თავჯდომარის მოადგილე ა. პოპოვა, აფხაზეთის ასსრ-ის ჯანდაცვის მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი მ. ჯანგველაძე, აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი ა. გვარამია, სოხუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე ჯ. გუბაზი და სხვები.
დეპუტატების ვ. მიქანბას, ს. ბაგაფშის, ი. კვიწინიას და სხვათა წინადადებით კანონპროექტი მიიღეს სრულად, პირველი წაკითხვით. ამასთან აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს შესაბამის მუდმივ კომისიას დაევალა საქართველოს და აფხაზეთის ფინანსთა სამინისტროების ხელმძღვანელ მუშაკებთან ერთად კანონპროექტის ერთობლივი გადამუშავება და დახვეწა. კონსესუსის მიღწევის შემდეგ შესაძლებელი გახდა სესიას გაეგრძელებინა მუშაობა.
აფხაზეთის ასსრ-ის ვაჭრობის მინისტრის ლ. ბგანბას მიერ გამოტანილი საკითხი აფხაზეთის ბანკის და ბანკებისა და საბანკო საქმიანობის შესახებ შესაბამისი განმარტების შემდეგ დეპუტატების მიერ მიღებულ იქნა.
გარკვეული წინააღმდეგობანი წამოიჭრა დეპუტატტა ჯგუფებს შორის აფხაზეთის ასსრ-ის იუსტიციის მინისტრის შ. ლაკობას მიერ გამოტანილი საკითხის გარშემო „აფხაზეთის ასსრ-ის საგანგებო მდგომარეობის შემოღების სამართლებრივი რეჟიმის შესახებ“. კერძოდ წარმოდგენილი პროექტის მიხედვით, კონფლიქტურ ვითარებაში ექსტრემალური ვითარების გადაუდებელი მოგვარების აუცილებლობის მოტივით, შეტანილ იქნა წინადადება, რომ საგანგებო რეჟიმის გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების დაუყოვნებელი მიღების უფლება მიეცეს აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარეს. დეპუტატების ერთმა ჯგუფმა განმარტა, რომ ასეთი გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგებოდა როგორც საქართველოს რესპუბლიკის, ისე ავტონომიური რესპუბლიკის კონსტიტუციებს.
საერთო გადაწყვეტილებებით შეიქმნა საკითხის შემსწავლელი კომისია 7 კაცის შემადგენლობით, რომელმაც შეისწავლა და შეათანხმა წარმოდგენილი პროექტის სადაო პუნქტები. შესაბამისი შესწორებების შემდეგ პროექტი მიღებულ იქნა.
სესიაზე ასევე მიღებულ იქნა კანონი „საერთო სახალხო კენჭისყრის (რეფერენდუმის) შესახებ“: აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს მიერ მიღებული კანონებისა და სხვა საკანონმდებლო აქტების ძალაში შესვლის წესის შესახებ“; გაგრის ზონის სოფელ ბზიფის ქალაქის ტიპის დაბად გარდაქმნისა და სასოფლო საბჭოს ქალაქ გორის სახალხო დეპუტატთა ბზიფის სადაბო საბჭოდ გარდაქმნის შესახებ“.
აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილის, დეპუტატ ვ. ბერულავას მიერ წარმოდგენილი აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს გადაწყვეილების შესაბამისად საბინაო კომუნალური მეურნეობისა და მოსახლეობის საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამინისტრო გარდაიქნა აფხაზეთის საბინაო-კომუნალური მეურნეობის მომსახურების სამინისტროდ. მინისტრად დაინიშნა ა. ხოკერბა.
აფხაზეთის ასსრ-ის აგროსამრეწველო გაერთიანების მუდმივი კომისიის თავმჯდომარედ დაინიშნა დეპუტატ კ. ოზგანი. ერთაშორისი ურთიერთობის საკითხებისა და მშრომელტა ინტერნაციონალური აღზრდის მუდმივი კომისიის თავმჯდომარედ დაინიშნა დეპუტატი ა. არგუნი.
ამით აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მეათე სესიამ მუშაობა დაასრულა.
''გაზეთ „აფხაზეთის ხმაში“ პირველი და ორი მარტის ნომრებში გამოქვეყნებული იყო ინფორმაციები ახფაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მეათე სესიის მორიგი სხდომის შესახებ, რომლებშიც არაფერი არ თქმულა იმის შესახებ, რომ სესიაზე მიღებულიყო დადგენილება აფხაზეთის ასსრ-ის ტერიტორიაზე საკავშირო რეფერენდუმის ჩატარების შესახებ. აღსანიშნავია ასევე, რომ არც სესიის დღის წესრიგის განხილვისას, არც მით უმეტეს დღის წესრიგის დამტკიცებისას რეფერენდუმის ჩატარების თაობაზე საკითხი შეთავაზებული არ ყოფილა. როგორც გაირკვა, სესიის დამთავრების შემდეგ დღის წესრიგის დამატებით დაისვა ეს საკითხი. გამოითქვა სხვადასხვა თვალსაზრისი. მთელმა რიგმა დეპუტატებმა დარბაზი დატოვეს, მეორე ჯგუფმა კენჭისყრაში მონაწილეობა არ მიიღო, მაგრამ დადგენილება მიღებულ იქნა.''
პრეზიდიუმის ბრძანებულებები
1991 წლის 25 ივნისი:
XI სესია
აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს XI სესია დაინიშნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავჯდომარის ვ. არძინბას ბრძანებულებით 1991 წლის 9 ივლისს ქ. სოხუმში. სესიაზე განსახილველად შეტანილი იყო საკითხები: ა) აფხაზეთის ასსრ-ის კანონი „აფხაზეთის ასსრ-ის რაიონების (ქალაქების) სასამართლოების მსაჯულთა არჩევისა და გამოწვევის წესების შესახებ“; ბ) აფხაზეთის ასსრ-ის სასამართლოთა მოსამართლეების საკვალიფიკაციო ატესტაციის დებულების დამტკიცების შესახებ; გ) აფხაზეთის ასსრ-ის სასამართლოების მოსამართლეთა არჩევის და კვალიფიკაციურ მოსამართლეთა საქმიანობის ორგანიზაციის დებულების დამტკიცების შესახებ; დ) აფხაზეთის ასსრ-ის სასამართლოების მოსამართლეთათვის საკვალიფიკაციო კლასების დამტკიცების შესახებ; ე) აფხაზეთის ასსრ-ის სასამართლოების მოსამართლეთა კონფერენციის მოწვევისა და ჩატარების წესის დებულების დამტკიცების შესახებ; ვ) მოსამართლეთა და სახალხო მსაჯულთა ფიცის შესახებ.
9 ივლისს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ 1991 წლის 22 სექტემბრისათვის დანიშნა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოსა და აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო დეპუტატთა ადგილობრივი საბჭოების დეპუტატთა არჩევნები.
20 ივლისს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესმა საბჭოს პრეზიდიუმმა „აფხაზეთის ასსრ-ის XII მოწვევის უზენაესი საბჭოსა და სახალხო დეპუტატთა ადგილობრივი საბჭოების დეპუტატთა არჩევნების“ შესახებ აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 9 ივლისის დადგენილებისა და „აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს დეპუტატთა არჩევნების შესახებ“, აფხაზეთის ასსრ-ის კანონის მე-20 მუხლის საფუძველზე დაადგინა: შეიქმნას აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს დეპუტატთა არჩევნების ცენტრალური კომისია შემდეგი შემადგენლობით: ვიაჩესლავ ცუგბა (კომისიის თავმჯდომარე), მერაბ გამზარდია და იულია კოპილოვა (კომისიის მდივანი); კომისიის წევრები: მელორ ალფენიძე, ვლადიმერ ანცუპოვი, ვახტანგ გასვიანი, ივანე გრინენკო, ლევონ დემერჭიანი, გრიგორი ერემიანი, პავლე ქვაჩახია, იური კვიწინია, როინი ლაგვილავა, მატევოს ტაშიანი, დიმიტრი ტიმოფეევი, ტარასი ხალბადი, ვახტანგ შონია და რაუფ ებჟნოუ.