cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მაიას ცივილიზაცია (იუკატანის ნახევარკუნძული)
„დიდი ათვლის კალენდარი“
== მედიცინა == ჯანმრთელობა და მედიცინა უძველეს მაიას კულტურაში იყო ნარევი გენებისა, სხეულისა, რელიგიისა, რიტუალებისა და მეცნიერებისა. მნიშვნელოვანია ის, რომ მედიცინას მხოლოდ რამდენიმე გამორჩეული ადამიანი იყენებდა, ისინი ვინც ამის უფლება მემკვიდრეობით მიიღო და მიიღო ფართე განათლება. მათ შამანებს უწოდებდნენ, ისინი იყვნენ შუამავალნი ხორციელ და სულიერ სამყაროს შორის. მათი წარმოდგენით ისინი იყენებდნენ ჯადოქრობას სამკურნალო მიზნებისთვის და შეეძლოთ ბუნებრივი მოვლენების მართვა. მას შემდეგ რაც მედიცინა და რელიგია ერთმანეთს დაუკავშირეს, მედიცინის მცოდნეებს აძლევდნენ უზარმაზარ ცოდნას და შესაძლებლობებს.
მედიცინის მცოდნეები ცნობილნი არიან, როგორც ah-men, მათ ჰქონდათ სპეციალური შესაძლებლობა დაედგნათ სხვისთვის გაუგებარი მიზეზები, იმ მოვლენებისა, როგორებიცაა მაგალითად დაავადება და სხვადასხვა უბედურებები.
ჰანსტვილი
ჰანსტვილი — ქალაქი აშშ-ში, ალაბამას შტატში, მდინრე ტენესის ჩრდილოეთით. დაარსდა 1805 წელს, ქალაქის სტატუსი მიიღო 1811 წელს. ქალაქში განვითარებულია რაკეტების წარმოება, მდებარეობს ნასასა და აშშ-ის საჰაერო ძალების ცენტრები.
მაიას ცივილიზაცია (იუკატანის ნახევარკუნძული)
„დიდი ათვლის კალენდარი“
მას შემდეგ რაც მაიას ტომში აღიქვეს, რომ ავადმყოფობა ეს იყო სასჯელი შეცდომისათვის ან დანაშაულისთვის, მკურნალები აუცილებლად ეკითხებოდნენავადმყოფს მისი წარსული ცხოვრების დეტალებს.ეს ყველაფერი ხდებოდა მეთოდოლოგიის სახით, პირველ რიგში იგი ეცნობოდა მის თვისებებს, შემდეგ კონკრეტულ მოვლენას ადამიანის ცხოვრებაში, ხოლობოლოს იკვლევდა არაპირდაპირ ან შეძენილ თვისებებს. ეს ასპექტი მაია ექიმის საქმიანობაში შეიძლება გავაიგივოთ დღევანდელ თერაპიის სესიასთან. ამ რიტუალების გარდა, მედიკოსს დიდი განათლება ჰქონდა მიღებული სამედიცინო ბალახების და მათი გამოყენების გზების შესახებ.ავადმყოფის სიპტომების შესწავლის შემდეგ, მედიცინის მცოდნეს შეიძლება გამოეწერა რეცეფტი ამ პაციენტისთვის. ამ წამლის მიღების ვადა განსხვავებული იყო ერთმანეთისგან ქალებისა და მამაკაცების შემთხვევაში. ჩვეულებრივ, რიცხვი ცამეტი დაკავშირებული იყო მამაკაცთან, ხოლო ცხრა ქალთან.
ჰანსტვილი
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
მაიას ცივილიზაცია (იუკატანის ნახევარკუნძული)
„დიდი ათვლის კალენდარი“
მედიცინის მცოდნეები, უძველეს მაიას საზოგადოებაში, ბევრი გზით ემსახურებოდნენ თავიანთ თემებს და დიდი პატივისცემით მსახურობდნენ. ცნობილია, რომ მათ ფართე ცოდნა და სულიერება გააჩნდათ, მათ ბევრი მიზეზით იწვევდნენ, მაგრამ ყველაზე ხშირად მათი სამედიცინო შესაძლებლობების გამო. მაიას ექიმებს ხშირად ასაქმებდნენ სპეციფიკური სამედიცინო ტექნიკების გამო, მაგალითად როგორიცაა ძვლის მოტეხილობა და მშობიარობა, ამით ისინი თანამედროვე ექიმებს ჰგვანან. მედიცინის მცოდნეებს ასევე უწოდებდნენ ah-pul-yaahრაც „დაავადების დანმდევნს“ ნიშნავს.
ასტრონომია
მაიას ტომები ქრონოლოგიულად აკვირდებოდნენ ციურ სხეულებს და ისინი იწერდნენ მზის, მთვარის, ვენერას, ვარსკვლავების მოძრაობას და მის თარიღებს. ისინი ამ ჩანაწერებს და დაკვირვებებს იყენებდნენ წინასწარმეტყველებისთვის, ასე რომ მაიას ასტრონომიული დაკვირვებებს და აღწერას ჰქონდა არსებითი ასტროლოგიური მიზანი. მაიას ასტრონომია სულაც არ ემსახურება სამყაროს შესწავლას სამეცნიერო  კუთხით. ის არც შეფასებისთვის გამოიყენება თუ როდის დაეთესათ მოსავალი. ეს იყო საკმაოდ გამოყენებადი სამღვდელო საქმიანობაში და ამ დაკვირვებებით და აღწერებით მაიას ტომი წინასწარმეტყველებდა. სამღვდელოება აკვირდებოდა და იწერდა მზის დაბნელებას, და მოძრაობას ვენერასა და ვარსკვლავების. ეს ყველაფერი კი შედარებული იყო წარსულში მომხდარ ციურ მოვლენებთან. ასევე ისინი ფიქრობდნენ რომ ეს მოვლენები აუცილებლად განმეორდებოდა მომვალშიც, როგორც კი იგივე ასტრონომიული მოვლენები განმეორდებოდა. გასაკვირია ის ფაქტიც რომ ამ დაკვირვებებს სამღვდელოება შეუიარაღებელი თვალით ახორციელებდა. მეცნიერული გამოკვლევებით და უძველეს გრაგნილებზე დაკვირვებებით, მეცნიერებმა დაადგინეს რომ მაიას ტომებს გაცილებით მეტი ცოდნა გააჩნდათ ციურ სხეულებზე ვიდრე ევროპას.
მაიას ტომი წელიწადს ზომავდნენ 584 დღით, და რაც ყველაზე მეტადაა გასაკვირი შეცდომა მხოლოდ 2 საათია. 5 ვენერას ციკლი გაუთანაბრეს 365 დღეს და „ჰააბ_ის“ კალენდარულ ციკლებში ჩაიწერა სწორედ 584 დღე. მაიას ტომი ასევე აკვირდებოდა იუპიტერის, მარსის და ვენერას მოძრაობას. თუ ვენერა გაიზარდა როგორც დილის ვარსკვლავი, მაშინ მაიას ტომში აუცილებლად მოხდება აღორძინება, ხოლო თუ ის ამოვიდა სპირალურად მაშინ ამ ყველაფერ ნგრევა და უბედურება მოჰყვება მათთვის. ვენერა იყო დაკავშირებული ომთან. მისი იეროგლიფსაც ასე გამოსახავდნენ. მაიას ტომის წესების შემოღება სამხედრო კამპანიაში ემთხვევა „Heliacal” ან “Cosmical” ვენერას ამოსვლებს. ასევე ისინი შეწირავდნენ ტყვეებს რომ დაუკავშირდნენ შესაბამის კავშირებს.
მზის და მთვარის დაბნელების მოვლენები მიჩნეულ იყო სახიფათო მოვლენად მათთვის, ის შეიძლება ყოფილიყო კატასტროფის საფუძველი მსოფლიოში. “Dresden_ის“ კოდექსსში მზის დაბნელება წარმოდგენილია „K’in“ იეროგლიფით. მზის დაბნელების მოახლოებას ისინი დაკვირვებებით, ძველ ჩანაწერებთან შედარებით ადგენდნენ და ამ დროისთვის ცერემონიებსაც (მსხვერპლშეწირვას) ატარებდნენ.
== რელიგია და მითოლოგია == დანარჩენი მეზოამერიკის მსგავსად მაიას ტომებს სწამდა უამრავი ძლევამოსილი ღვთაებით დასახლებული ზებუნებრივი სამყაროსი(სამეფოსი). ამ ღვთაებებს კი  სჭირდებათ დამშვიდება (დაშოშმინება რათა რისხვა აეცილებინათ) მსხვერპლშეწირვის ცერემონიებითა და რიტუალური ჩვეულებებით. მაიას რელიგიური ჩვეულების ცენტრში იყო გარდაცვლილი წინაპრების კულტი, რომელიც მოქმედებდა როგორც შუამავალი თავიანთი ცოხალი შთამომავლებისთვის, რომ შეწყობოდნენ (ურთიერთობა დაემყარებინათ) ზებუნებრივი სამეფოს მცხოვრებთთან. უადრესი შუამავლები ადამიანებსა და ზებუნებრივ სამყაროს შორის იყვნენ მამანები. როდესაც მაიას ცივილიზაცია განვითარდა, მმართველმა ელიტამ მოახდინა ზოგადი ცნებების, რომელებიც აღასრულებდა მაიას საზოგადოება, კოდირება და განავითარა ისინი რელიგიურ კულტურებში, რამაც იურიდიულად გაამართლა მათი უფლებები კანონთან. გვიან პრეკლასიკურ პერიოდში, ამ პროცესების კულმინაციური წერტილი იყო უკანასკნელი პოლიტიკური და რელიგიური ძალაუფლების კომბინაცია ღვთაებრივ მეფეში, K’uhulajaw_ში. მიუხედავად იმისა, რომ რთულია სარწმუნოებრივი სისტემის აღდგენა არქეოლოგიის გზით ზოგიერთი ინდიკატორი რიტუალური ჩვეულებისა ტოვებს ფიზიკურ კვალს. ეს მოიცავდა მისაძღვნელ მარაგებს და სხვა რიტუალებს მსხვერპლშეწირვა, დაკრძალვებს და სხვა. გარდა ამისა მაიას ხელოვნება, არქიტექტურა და მწერლობა, ყველაფერი გვეხმარება მაიას ურძველესი რწმენის აღდგენაში. ისინი შეიძლება გაერთიანებული იყოს ეთნოგრაფიულ წყაროებთან, რომლებიც მოიცავს ჩანაწერებს მაიას რელიგიური ჩვეულებისამებრ, რომლებიც გაკეთდა ესპანელების მიერ დაპყრობის პრედიოში. მაია ხედავდა კოსმოსს მაღალი სტრუქტურებიდან. იქ იყო 13 დონე ზეცაში დან 9 დონე ქვესკნელში. მოკვდავი სამყარო იკავებდა პოზიციას ზეცასა და მიწისქვეშეთს შორის. თითოეულ დონეს ჰქონდა 4 კარდინალური მიმართულება დაკავშირებულ სხვადასხვა ფერთან. მთავარ ღვთაებებს ჰქონდათ ამ მიმართულებებთან და ფერებთან დაკავშირებული სახეები. ჩრდილოეთი იყო თეთრი არმოსავლეთი იყო წითელი, სამხრეთი იყო ყვითელი და დასავლეთი იყო შავი(რა სახეებზე და მიმართულებებზეა ლაპარაკი). მაიას ოჯახები კრძალავდნენ თავიანთ მკვდრებს თავიანთ სახლების იატაკების ქვეშ, ოჯახის სტატუსის შესაბამისი მსხვერპლშეწივითურთ. იქ მკვდარს შეეძლო ემოქმედა, როგორც დამცველ წინაპარს. მაიას საგვარეულო ხაზები იყო მამაკაცის ხაზით განსაზღვრული, ასე რომ გამორჩეული მამაკაცი წინაპრის კულტი იქნებოდა განსახუთრებულად მნიშვნელოვნად, ხშირად კი აკლდამითაც კი. როგორც კი მაიას საზოგადოება განვითარდა და ელიტა გახდა უფრო ძლევამოსილი, მაიას სამეფო ოჯახმა თავიანთი საოჯახო აკლდამები უდიდეს პირამიდებში განავითარეს, რომლებიც თვითონ წინაპრების საფლავები იყო განთავსებული.(დაალაგე წინადადება)
ზებუნებრივმა ძალებმა აღავსო მაიას ცხოვრება და გავლენა მოახდინა მის ყოველ ასპექტზე, უმარტივესი დღიდან დღემდე მოქმედებდა, როგორიცაა საჭმლის მომზადება, ვაჭრობამდე, პოლიტიკასა და ელიტარულ მოქმედებებამდე.(ყოჩაღ) მაიას ღვთაებები მართავდნენ მსოფლიოს ყველა ასპექტს, ორივეს, ხილულ და უხილავს. მაიას მლოცველები იყო დასავლური ჯგუფი, რომელიც ირჩევდა მის წევრების არსებული სახელმწიფო ელიტიდან.(ყველა ასპექტი ორია? რა დასავლური ჯგუფი?) გვიან კლასიკური პერიოდისთვის, ისინი იწერდნენ მზარდად კომპლექტული რიტუალურ ინფორმაციას თავიანთი იეროგლიფური წიგნები, რაც მოიცავდა ასტრონომიულ დაკვირვებებს, კალენდარულ ცვლილებას და მითოლოგიას(ძმა ხარ). ქურუმები მართავდნენ სახალხო ცერემონიებს, რაშიც ჩართული იყო სხინი(შტო?), სისხლის გამოშვება (ღვრა), საკმევლის წვა, სიმღერა, სარიტუალო ცეკვა და განსაკუთრებულ შემთხვევებში ადამიანთა მსხვერპლშეწირვა. კლასიკური პერიოდის განმავლობაში, მაიას მმართველი იყო უმაღლესი ქურუმი და პირდაპირი არხი მოკვდავებისა და ღმერთებს შორის. ეს არის ხშირი შემთხვევა ჩვეულებრივ მოქალაქეებს შორის, რომ შამანიზმი გრძელდებოდა, სახელმწიფო რელიგიის პარალელურად. პოსტკლასიკური პერიოდისთვის რელიგიური ღირებულებები შეიცვალა, აქ იყო ზრდა ღვთაებების გამოსახულების თაყვანისცემაში და უფრო ხშირი მიმართვა ადამიანის მსოფხედველობაზე.
ადამიანური მსხვერპლი
სისხლი დანახული იყო (ხედავდნენ) როგორც ძლიერმოქმედი წყარო კვებისა, მაიას ღვთაებებისთვის. მათთვის სიხლი უფრო მეტიც იყო, თუ უფრო განვავრცობთ, ადამიანის სიცოცხლის მსხვერპლშეწირვა იყო უკანასკნელი სისხლის ძღვენი ღმერთებისადმი, და ყველაზე მნიშვნელოვანი მაიას რიტუალები კულმინირდებოდა ადამიანის მსხვერპლშეწირვით.ზოგადად მხოლოდ მაღალი სტატუსის ტყვეები შრომით საქმიანობაში იყვნენ გამოყენებული.
მნიშვნელოვანი რიტუალები როგორებიცაა მთავარი სამშენებლო პროექტების გახსნა ან აღსაყდრება სამეფო ტახტზე ახალი მმართველისა მოითხოვდა ადამიანის ძღვენს (ადამიანს მოითხოვდა ძღვნად). მტრის მეფის მსხვეროლშეწირვა ყველაზე ღირებული (დაფასებული) ძღვენი იყო, და ასეთ მსხვერპლშეწირვას მოსდევდა დატყვევებული მმართველების თავის მოკვეთა მაიას სიკვდილის ღმერთების მიერ, მაიას სიწმინდის ღმერთის თავის მოკვეთის რიტუალურ  აღდგენაში (აღდგენის რიტუალი)(ცოტა გარკვევით). ჩვენი წელთაღრიცხვით 738 წელს Quirigua_ს ვასალმა მეფემ K’ak’ Tiliw Chan Yopaat_მა დაატყვევა მისი მბრძანებელი UaxaclajiunnUb’aahK’awill კოპანის მმართველი და რამდენიმე დღის შემდეგ მას თავი მოჰკვეთა. მოწინააღმდეგის მეფის თავის მოკვეთა შეიძლება დადგმული ყოფილიყო როგორც რიტუალური ბურთის თამაშის ნაწილი, განმაცოცხლებელი (აღმდგენი). მაიას გმირები ტყუპების გამარჯვებისა მიწისქვეშეთის სამყაროს ღმერთებზე. თავის კვეთის მსხვერპლშწირვა გამოსახული იყო კლასიკური პერიოდის მაიას ხელოვნებაში, და ზოგჯერ იმართებოდა  მას შემდეგ, რაც მსხვერპლს აწამებდნენ, სცემდნენ სხვადასხვაგვარად, სკალპს ახდიდნენ, დაწვავდნენ ან გამოშიგნავდნენ. გმირი ტყუპების მითი მოთხრობილი PopolVuh_ ში ჰყვება როგორ იყვნენ თავმოკვეთილი (ერთი მათგანი) თითოეული ტყუპების წყვილიდან ბურთის თამაშში მათი მოწინააღმდეგების მიერ.
პოლსტკლასიკური პერიოდის განმავლობაშ ყველაზე გავრცელებული ფორმა ადამიანის მსხვერპლშეწირვისა იყო გულის ამოცლა მექსიკის ველზე მცხოვრები აცტეკების მიერ გამოყენებული მეთოდის გავლენით. ეს ჩვეულებრივ იმმართებოდა ეკლესიის შიდა ეზოში ან მაღალი პირამიდის მჭვერვალზე. ზუსტად რიტუალისდა მიუხედავად, ზოგჯერ, გვამს ატყავებდნენ დამხმარე ქურუმები, ხელებისა და ფეხების გამოკლებით. შემდგომ აღმსრულებელი ქურუმი მოიშორებდა მის რიტუალურ სამოსელს და გამოეწყობოდა შეწირული მსხვერპლის კანში, ვიდრე რიტუალურ ცეკვას შეასრულებდა, რაც სიმბოლიზაციას ახდენდა სიცოცხლის ხელახალი დაბადებისა. არქეოლოგიური ძიებებით დაადგინეს რომ გულის შეწირვა იმართებოდა ისე ადრეულად როგორც კლასიკური პერიოდია.
სისხლის მსხვერპლშეწირვის რიტუალი
ღმერთებისათვის და სხვა ზებუნებრივი ძალებისათვის ადამიანის სისხლის შეწირვა, მთელი მეზოამერიკული ხალხების რელიგიაში მთავარი სარიტუალო მოქმედება იყო. საუბედუროდ, ნივთები რომლებიც გამოიყენებოდა ამ რიტუალის შესრულებისას ცოტაა აღმოჩენილი. ამასთანავე არ ჩატარებულა სრულყოფილი კვლევა ამ ფენომენალური სარიტუალო წესისა, რაც ამ საკითხის სრულად გაგების პრობლემას ხდის. ამ რიტუალებისას სრულდებოდა თვითდასახიჩრება ან თვითმსხვერპლშეწირვა. განსაკუთრებით ყურადსაღებია ის, რომ მამაკაცები მსხვერპლად საკუთარ სასქესო ორგანოებს წირავდნენ. დღეს-დღეობით ჩვენამდე მოღწეული მაიას ხელოვნების ნიმუშები შეიცავს ამ ცერემონიებისა და რიტუალების ამსახველ უამრავ ვიზუალურ მასალას. იკონოგრაფიული (სკულპტურული გამოსახულებების შესწავლა) ელემენტები, რომლებიც დიდი ხნის განმავლობაში მაიას მკვლევარებისათვის თავსატეხს წარმოადგენდა, გაირკვა და სწორედაც ამ რიტუალებისას სექსუალური დასახიჩრების ამსახველი მასალაა. რიტუალებისას თვითმსხვერპლშეწირვისთივს გამოიყენებოდა თევზის ხერხემლისგან დამზადებული იარაღი. ამ რიტუალების ჩატარება მეფეების მთავარ მოვალეობას წარმოადგენდა და უზრუნველყოფდა მიწის ნაყოფიერებას, რაც განაპირობებს უხვ მოსავალს. ჰყავდათ თვიანთი მფარველი ღმერთები, რომელთაც სხეულის სხვადასხვა ნაწილებს წირავდნენ, რათა მისთვის ნიშანი მიეცათ. მსხვერპლად წირავდნენ: ენას, ლოყებს, ქვედა ტუჩს, ასევე ყველაზე ძლიერ და ვაჟკაცურ თანატომელს. მსხვერპლშეწირვისას ყველაზე გამორჩეული  ყველაზე მამაცად ითვლებოდა. აღსანიშნავია, რომ ამ სახის მსხვერპლშეწირვას ბავშვებს ადრეული ასაკიდანვე აჩვევდნენ.
ღვთაებები
სიტყვა მაია წარმოიქმნა სხვადასხვაგვარი ღვთაებების, ზებუნებრივი ქმნილებებისა და წმინდა ძალებისაგან. მაია მოიცავდა ფართო ინტერპრეტაციას იმისას, რაც იყო წმინდა, რომ კონკრეტული ფუნქციის მქონე განსაკუთრებული ღვთაებების გაიგივება, არაზუსტია.მაიას განმარტება ღვთაებების შესახებ  შინაგანად დაკავშირებულია კალენდართან, ასტრონომიასთან და მათ კოსმოვიზიასთან. ღვთაების, მისი მახასიათებლების, მისი ასოციაციების მნიშვნელობა განსხვავდება ციური სხეულების მოძრაობის მიხედვით. ასტრონომიული ჩანაწერებისა და წიგნების სამღვდელო განმარტება ამიტომაც იყო მნიშვნელოვანი, რადგან მღვდელს ესმოდა რომელი ღვთაება საჭიროებდა რიტუალურ კონცესიას, როდის უნდა გამართულიყო სწორი ცერემონიები და რა შესაბამისი შემოთავაზება იქნებოდა. თითოეულ ღვთაებას ჰქონდა ოთხი განსახიერება, რომელიც დაკავშირებული იყო კარდინალურ მიმართულებებთან, თითოეული გამოირჩეოდა განსხვავებული ფერით. მათ ასევე ჰქონდათ ორმაგი დღე-ღამის/სიცოცხლე - სიკვდილის ასპექტი. იტცამნა იყო შემქმნელი ღვთაება, მაგრამ ასევე მოიცავდა კოსმოსს და ამავდროულად იყო მზის ღვთაება; კინიჩ აჰაუ, დღის მზე, იყო მისი ერთ-ერთი ასპექტი. მაიას მეფეები ხშირად აიგივებდნენ საკუთარ თავს კინიჩ აჰაუსთან. იტცამნას ასევე ჰქონდა ღამის მზის ასპექტი, ღამის იაგუარი, რომელიც წარმოადგენდა მზეს მისი მოგზაურობისას ქვესკნელში. ოთხი ქმნილება ამყარებდა მოკვდავი სამყაროს კუთხეებს; ზეცაში, ბაკაბები იგივე ფუნქციას ასრულებდნენ. მათ ოთხ ძირითად ასპექტთან ერთად ბაკაბებს ჰქონდათ სხვა ათობით ასპექტი, რომელიც კარგად არ არის აღქმული. ოთხი ჩააქი იყვნენ ქარიშხლის ღმერთები, რომლებიც აკონტროლებდნენ ჭექა - ქუხილს, ელვას და წვიმას. ცხრა ღამის ღმერთებიდან, თითოეული მართავდა მიწისქვეშა სამყაროებს. სხვა მნიშვნელოვანი ღვთაებები იყვნენ მთვარის ქალღმერთი, სიმინდის ღვთაება და გმირი ტყუპები. პოპოლ ვუჰი დაიწერა ლათინური დამწერლობით ადრეულ კოლონიურ დროში და სავარაუდოდ გადმოწერილ იქნა იეროგლიფური წიგნიდან უცნობი მაია კიჩე აზნაურის მიერ. ეს არის ადგილობრივი ლიტერატურის ერთ -ერთი ყველაზე გამორჩეული ნამუშევარი ამერიკაში. პოპულ ვუჰი მოგვითხრობს სამყაროს მითური შექმნის შესახებ, გმირი ტყუპების ლეგენდაზე და პოსტკლასიკური კიჩე სამეფოს ისტორიაზე. ღვთაებები, რომლებიც ჩაწერილია პოპულ ვუჰში, მოიცავს ჰუნ ჰუნაჰპუს, კიჩე სიმინდის ღვთაებას,  და ღვთაებათა ტრიადას, რომელსაც უძვღვება კიჩე მფარველი ტოჰილი, ასევე არიან მთვარის ქალღმერთი ავილიქსი და მთის ღვთაება ჯაკავითცი. საერთოდ, სხვა მესო ამერიკულ კულტურებთან ერთად, მაია თაყვანს სცემდა ფრთოსანი გველის ღვთაებებს. ასეთი თაყვანისცემა იშვიათი იყო კლასიკურ პერიოდში მაგრამ პოსტკლასიკურის პერიოდისთვის ფრთოსანი გველი გავრცელდა ორივეგან, იუკატანის ნახევარკუნძულზე და გვატემალას მთიან მხარეში. იუკატანში ფრთოსანი გველის ღვთაება იყო კუკულკანი,  კიჩესთვის კი ის იყო ქუქუმათცი. კუკულკანი კლასიკური პერიოდის წარმოშობის ომის გველი იყო, ვაქსაკლაჰუნ უბაჰ კანი და ასევე აიგივებენ როგორც მაიას კლასიკური ხელოვნების პოსტკლასიკური ვარიანტის ხედვის გველი. მიუხედავად იმისა, რომ კუკულკანის კულტი წარმოიშვა ადრეულ მაიას ტრადიციებში, კუკულკანის თაყვანისცემაზე დიდი გავლენა მოახდინა ცენტრალური მექსიკის ქუეთზალქოუთლის კულტმა. გარდა ამისა, ქუქუმათც -ს ჰქონდა შედგენილი წარმომავლობა, რომელიც აერთიანებდა მექსიკური ქუეთზალქოუთლის თვისებებს კლასიკური პერიოდის იტცამნას ასპექტებთან.
სოფლის მეურნეობა
უძველეს მაიას ჰქონდა მრავალფეროვანი და დახვეწილი მეთოდები საკვების წარმოებისა. მიიჩნევდნენ, რომ საკულტივაციო მეურნეობის ცვლილება უზრუნველყოფდა მეტ საკვებს მათთვის მაგრამ ახლა ფიქრობენ, რომ მუდმივი დამუშავებული მინდვრები, ტერასები, ინტენსიური მებაღეობა, ტყის ბაღები და დამუშავებული ნასვენი მიწები ასევე მნიშვნელოვანი იყო კლასიკური პერიოდის მოსახლეობის დიდი ნაწილის დასახმარებლად ზოგიერთ ტერიტორიაზე. მართლაც, ამ სხვადასხვა სამეურნეო სისტემების მტკიცებულება დღესაც არსებობს: მინდვრები, რომლებიც არხებითაა დაკავშირებული, შეიძლება დავინახოთ აეროფოტოგადაღებით. თანამედროვე ნალექიანი ტყეების სახეობათა შემადგენლობა საგრძნობლად უხვ ეკონომიკური ღირებულების სახეობებს მოიცავს უძველესი მაიასთვის ისეთ ადგილებში, რომლებიც კომპაქტურად იყო დასახლებული კოლუმბამდელ პერიოდში და მცენარეთა მტვერის მონაცემები ტბის დანალექში ადასტურებს, რომ სიმინდი, მანიოკი, მზესუმზირის თესლები, ბამბა და სხვა კულტურები მოჰყავდათ ტყეების გაკაფვის მეშვეობით მესოამერიკაში ჩვ. წ. აღ.-მდე 2500 წლიდან. მაიას რაციონის ძირითადი საკვები იყო სიმინდი, ლობიო და სკვოში. ამას ემატებოდა მრავალფეროვანი სხვა მცენარეები, ან ბაღებში მოშენებული ან ტყეში მოკრეფილი. ჯოია დე სერენში ვულკანის ამოფრქვევამ შემოინახა საკვების მონაცემები, რომელიც ინახებოდა მაიას დროინდელ სახლებში, როგორიც იყო წიწაკა და პამიდორი. ბამბის თესლი იყო დაფქვის პროცესში, ალბათ საჭმლის ზეთის საწარმოებლად. გარდა ძირითადი საკვები ნაწარმისა, მაიას ტომი ასევე აშენებდა პრესტიჟულ კულტურებს, როგორიცაა ბამბა, კაკაო და ვანილი. კაკაო განსაკუთრებით ფასობდა ელიტარულ საზოგადოებაში, რომელიც მოიხმარდა შოკოლადის სასმელს. ბამბას რთავდნენ, ღებავდნენ და ქსოვდნენ ღირებულ ტექსტილად, რათა მოეხდინათ მისი სავაჭროდ გამოყენება. მაიას ტომს ჰყავდა რამდენიმე შინაური ცხოველი; ძაღლები მოაშინაურეს ჩვ. წ. აღ.-მდე 3000 წლისთვის და მუშკოსანი იხვი - გვიან პოსტკლასიკური პეიოდისთვის. ოცელატის ინდაურები მოსაშინაურებლად შეუფერებელი იყვნენ, მაგრამ მიერეკებოდნენ უკაცრიელ ადგილას და შერეკავდნენ გასასუქებლად. ყველა ამ ცხოველს იყენებდნენ საკვებად; ძაღლებს დამატებით იყენებდნენ სანადიროდ. არ არის გამორიცხული, რომ ირმებსაც ასევე ერეკებოდნენ და ასუქებდნენ.
მაიას მუზეუმი
მსოფლიოში არსებობს უამრავი მუზეომი რომლებშიც შემონახულია მაიას ტომის არტეფაქტები. ეს მუზეომები ქმნიან თავიანთ კოლექციას ამ არტეფაქტებისა.კვლევების მიხედვით „Advancement of Mesoamerican Studies“ გამოაქვეყნა იფნორმაცია იმის შესახებ რომ მსოფლიოში 250 ზე მეტ მუზეომში მონაცემთა ბაზაა გახსნილი მაიას ტომზე. მუზეომების არც თუ დიდი ნაწილი ევროპაშია. ევროპაში მხოლოდ 50 მდე მუზეომშია ეს კოლექცია. დანარჩენ მსოფლიოში კი 200.
პენტეკოსტი (კუნძული)
პენტეკოსტი (Pentecost Island) — კუნძული ახალი ჰებრიდების არქიპელაგში, წყნარ ოკეანეში. არის ვანუატუს რესპუბლიკის ნაწილი. ადმინისტრაციულად შედის პენამას პროვინციის შემადგენლობაში. ფრანგულ ენაზე კუნძული ცნობილია, როგორც Pentecôte. მეორე დასახელებაა — კუნძული რაგა.
გეოგრაფია
კუნძული პენტეკოსტი მდებარეობს ახალი ჰებრიდების არქიპელაგის ცენტრალურ ნაწილში, წყნარ ოკეანეში, ჩრდილოეთით მდებარე კუნძულ მაევოს, სამხრეთით მდებარე კუნძულ ამბრიმს და ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე კუნძულ ობას შორის. ვანუატუს დედაქალაქი — პორტ-ვილა მდებარეობს კუნძულიდან 190 კმ-ში სამხრეთით. უახლოესი მატერიკი ავსტრალია მდებარეობს დაახლოებით 1200 კმ-ში.
როგორც არქიპელაგის სხვა კუნძულები, პენტეკოსტს აქვს ვულკანური წარმოშობა. კუნძულ პენტეკოსტის ფართობი შეადგენს 490,5 კმ²-ს. კუნძულის უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან — მთა ვულმატი (947 მეტრი).
პენტეკოსტი — მთიანი კუნძულია, დაფარული ხშირი მცენარეულობით. სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ შეადგენს დაახლოებით 63 კმ-ს, სიგანე — 12 კმ-ს. მთელ კუნძულზე გადაჭიმული მთის ჯაჭვი, ყოფს პენტეკოსტს ორ ნაწილად: აღმოსავლეთი სანაპირო ნალექების დიდი რაოდენობით და დასავლეთი სანაპირო უფრო ზომიერი კლიმატით. სანაპირო დაბლობები, სადაც მოედინება მცირე მდინარეები, იდეალური ადგილია პლანტაციებისთვის და საძოვრებისათვის.
ისტორია
კუნძული პენტეკოსტი 1768 წლის 22 მაისს აღმოაჩინა ფრანგმა ზღვაოსანმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა. სახელი, რომელიც ინგლისური ენიდან ითარგმნება როგორც «სულთმოფენობა» (რომელიც აღდგომიდან ორმოცდამეათე დღეა), კუნძულს 1774 წელს დაარქვა ინგლისელმა მოგზაურმა ჯეიმზ კუკმა ქრისტიანული დღესასწაულის პატივსაცემად, რომელ დღესაც მან გაცურა პენტეკოსტის გვერდით.
XIX საუკუნის ბოლოს პენტეკოსტზე გაიგზავნა რამდენიმე ანგლიკანი მისიონერი. XX საუკუნის დასაწყისში კუნძულზე დაიწყეს საკუთარი მისიონერული მოღვაწეობა ქრისტეს ეკლესიის წარმომადგენლებმა.
1906 წლის მარტში პენტეკოსტი, როგორც ახალი ჰებრიდების არქიპელაგის სხვა კუნძულები, გახდა საფრანგეთის და დიდი ბრიტანეთის ერთობლივი სამფლობელო, ანუ არქიპელაგმა მიიღო ბრიტანულ-ფრანგული კონდომინიუმის სტატუსი.
1980 წლის 30 ივნისს ახალმა ჰებრიდებმა მიიღო დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან და საფრანგეთისგან, და პენტეკოსტის კუნძული გახდა ვანუატუს რესპუბლიკის ტერიტორია.
მოსახლეობა
2009 წელს პენტეკოსტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 16 843 ადამიანს. პენტეკოსტის ყველაზე უფრო დიდი დასახლებები მდებარეობენ კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე, თუმცა მოსახლეობის ნაწილი ცხოვრობს შიდა რაიონებში. დასავლეთ სანაპიროზე მთავარი დასახლებებია: ლაონე (Laone), ლოლტონგი (Loltong), ბვატნაპნე (Bwatnapne), მელსისი (Melsisi), ვანუ (Vanu), ბარავეტი (Baravet), ლონორორე (Lonorore), ჰოტვატა (Hotwata), პანასი (Panas), ვალი (Wali), პანგი (Pangi) და სალაპი (Salap). ბევრ დასახლებაში არსებობს საფოსტო განყოფილებები და ბანკების ფილიალები.
პენტეკოსტის აღმოსავლეთი სანაპირო მიუდგომელი ადგილია, ამიტომ აქ ცხოვრობს საკმაოდ ცოტა ხალხი. აღმოსავლეთით ყველაზე დიდი დასახლებებია: რანვასი (Ranwas), ბუნლაპი (Bunlap), რანონი (Ranon) და ვანრასინი (Vanrasini).
პენტეკოსტის ჩრდილოეთით მდებარე სოფელი ლაონე უოლტერ ლინის სამშობლოა, რომელმაც მიიყვანა ვანუატუ დამოუკიდებლობამდე 1980 წელს.
კუნძულზე ძირითადი სასაუბრო ენებია: ბისლამა, ფრანგული და ინგლისური, თუმცა ასევე გამოიყენება ადგილობრივი ენები:
ეკონომიკა
პენტეკოსტზე არ არსებობს მსხვილი ქალაქები. კუნძულის მოსახლეობის დიდი ნაწილი ცხოვრობს მცირე სოფლებში და დასაქმებულები არიან სოფლის მეურნეობაში. პენტეკოსტის ძირითადი სასოფლო სამეურნეო პროდუქტია ტარო. ადგილობრივი მოხმარებისთვის ასევე მოყავთ მანიჰოტი, იამსი, ბანანი, ქოქოსის პალმა, ნესვის ხე, სიზიგიუმი, ციტრუსები, შაქრის ლერწამი, კაკაო, ინდური მანგო, ანანასი და ზოგიერთი ევროპული ბოსტნეული კულტურები. ბოსტნეულს ხშირად ასუფთავებენ და ახვევენ მრგვალ ფოთლებში, რის შემდეგაც აცხობენ მიწის ღუმელში ქოქოსის კრემით. ასე მიიღება პუდინგი, რომლის ადგილობრივი დასახელებაა «ლაპლაპი». სოფლებში ასევე მოშენებულია ღორი, ქათამი, მსხვილფეხა პირუტყვი. კუნძულიდან ტრადიციულად ექსპორტირდება კოპრა, მაგრამ ბოლო დროს ძირითადი საექსპორტო საქონელია კავა.
კუნძული პენტეკოსტი — ვანუატუს ექსტრემალური თოკით ნახტომების სამშობლოა, რომელიც წარმოიშვა ადგილობრივი რიტუალისგან სახელად ნაგჰოლი. ყოველ წელს აპრილსა და ივნისს შორის კუნძულის მამაკაცები ფეხებშეკრულები ხტებიან მაღალი თაღებიდან. ადგილობრივი მოსახლეობის აზრით, ეს იამსის კარგი მოსავლის გარანტიას იძლევა. ბოლო დროს ეს გახდა შემოსავლის კარგი წყარო კუნძულელთათვის: ტურისტები კარგად იხდიან, რომ ნახონ ეს სანახაობა.
ტრანსპორტი
კუნძული პენტეკოსტზე არსებობს ორი ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი: ლონორორეში (Lonorore) კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთით და სარაში (Sara) ჩრდილოეთით. კუნძულის გვერდით ხშირად ცურავენ ტვირთიანი გემები. ჩრდილოეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ მიემართება გრუნტიანი ავტოგზა. ავტოგზით ასევე შეერთებულია სოფელი სალაპი პენტეკოსტის სამხრეთ-აღმოსავლეთში და სოფელი რანვასი სამხრეთ-აღმოსავლეთში.
სქოლიო
კატეგორია:ვანუატუ კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები კატეგორია:ვანუატუს კუნძულები
ვალია-ნოროკულუი
ვალია-ნოროკულუი (Valea Norocului) — სოფელი მოლდოვაში, სინჯერეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 144 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 493 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სინჯერეის რაიონის სოფლები
მენდელევიუმი
მენდელევიუმი (Mendelevium; ქიმიური სიმბოლო — ), უნნილინიუმი (Unnilinium; ქიმიური სიმბოლო — ), ეკა-თულიუმი (Eka-thulium) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, IIIბ) ხელოვნურად მიღებული რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. განეკუთვნება აქტინოიდების ოჯახს. მისი ატომური ნომერია — 101, tდნ — 827 °C, სიმკვრივე — 10.3 გ/სმ3. სტაბილური იზოტოპები არ გააჩნია. მენდელევიუმი მიღებულია ამერიკელი მეცნიერების ა. გიორსოს, ბ. ჰარვის, გ. ჩოპინის, ს. თომფსონისა და გ. სიბორგის მიერ -53Es(α, n)256 Md ბირთვული რეაქციით (1955). ცნობილია მენდელევიუმის იზოტოპები, რომელთა მასური რიცხვებია 252, 254 — 258. შედარებით მდგრადია α-რადიოაქტიური იზოტოპი, (T1/2 =51.5 დღ-ღ). მენდელევიუმის ჟანგვის ხარისხია +3, შეიძლება იყოს აგრეთვე +2 და +1.
ზიგაზა (სოფელი)
ზიგაზა  (Егәҙе) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 638 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 100 კილომეტრით.
მამლუქების სასულთნო (კაირო)
მამლუქების სასულთნო (არაბ: سلطنة المماليك‎ Sulṭanat al-Mamālīk) — სახელმწიფო, რომელიც მოიცავდა ეგვიპტეს, ლევანტის, თიჰამას და ჰიჯაზის. მამლუქების სასულთნო აიუბიდების დინასტიის დაშლის შემდეგ ჩამოყალიბდა და ოსმალების მიერ ეგვიპტის დაპყრობამდე არსებობდა. სასულთნოს მართავდნენ მამლუქების თავშეკავებული კასტა. მამლუქი ჯარისკაცების უმეტეს ნაწილს ქართველი, ყივჩაყი და ჩერქეზი მონები წარმოადგენდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ მამლუქები მონების ბაზარზე იყვნენ შეყიდულები, ისინი ბევრად უფრო მაღლა იდგნენ სხვა მონებზე, რომლებსაც იარაღის ტარების უფლებაც კი არ ჰქონდათ. მამლუქები „ჭეშმარიტ ლორდებად“ იყვნენ მიჩნეულნი, მათ ასევე გააჩნდათ სოციალური სტატუსი „თავისუფლად შობილი ეგვიპტელი მუსლიმები“.
ძალაუფლების ზრდა
აიუბიდების დინასტიის მმართველობის დროს მამლუქების ლეგიონები ეგვიპტური არმიის ხერხემალს წარმოადგენდნენ. ყოველ სულთანს ან მაღალი თანამდებობის ამირას მამლუქების საკუთარი კორპუსი ჰყავდა. როგორც ცნობილია სულთან ალ-სალიჰ აიუბი (მეფ. 1240-1249) განსაკუთრებით ენდობოდა საკუთარ მამლუქებს და სწორედ მათი დახმარებით ინარჩუნებდა ძალაუფლებას. მისი მამლუქების კორპუსი 800-დან 1000-მდე ცხენოსანს ითვლიდა, მათ ბაჰრის ეძახდნენ, რაც არაბული სიტყვაა ბაჰრ (بحر) და ნიშნავს ზღვას ან დიდ მდინარეს, რადგანაც მათი ბანაკები ნილოსში როდას კუნძულზე მდებარეობდა. მათი უმეტესობა იყო ყივჩაყი თურქი, რომლებიც შავი ზღვის ჩრდილოეთით სტეპებს აკონტროლებდნენ და ჩერქეზები კავკასიიდან.
1249 წელს საფრანგეთის მეფე ლუი IX ჯვაროსნების ლაშქართან ერთად ეგვიპტეში შეიჭრა, დაიპყრო დუმიატი, შემდეგ კი ნელ-ნელა სამხრეთის მიმართულებით გადაინაცვლა. როდესაც ისინი დაწინაურდნენ ალ-სალიჰ აიუბი გარდაიცვალა მმართველობა კი მისმა ვაჟმა ალ-მუაზამ ტურან-შაჰმა გადაიბარა. მაგრამ სანამ ტურან-შაჰი პრონტზე გამოჩნდებოდა, ბაჰრიების მამლუქებმა ელ-მანსურეს ბრძოლაში ჯვაროსნების დამარცხება შეძლეს და მეფე ლუი IX შეიპყრეს, ამით ჯვაროსნების ლაშქრობაც დასრულდა. ამის შემდეგ ტურან-შაჰი შეეცადე ხელისუფლებაში საკუთარი გარემოცვის მოეყვანას, განსაკუთრებით კი საკუთარი მამლუქების გაძლიერებას, რომლებსაც მი`აზამისს ეძარხდნენ და მათი დახმარებით ბაჰრიების მამლუქების ძალაუფლების შესუსტებას ცდილობდა. თუმცა მეფე ლუის შეპყრობიდან ოთხი კვირის შემდეგ, 1250 წლის 2 მაისს ბაჰრიების ჯგუფმა ალ-მუაზამ ტურან-შაჰი მოკლეს.
ომები მონღოლებთან და ჯვაროსნებთან
ტურან-შაჰის გარდაცვალებიდან ათი წლის მანძილზე ეგვიპტესა და სირიაში პოლიტიკური არასტაბილურობა სუფევდა, სხვადასხვა ფრაქციები კონტროლის მოპოვების მიზნით ერთმანეთს მუდმივად ქიშპობდნენ. 1254 წელს როდესაც ერთ-ერთი ფრაქცია ქუთუზის მეთაურობით შესამჩნევად გაძლიერდა, ბაჰრიების მამლუქები სირიაში გაიქცნენ და აიუბიდების სამსახურში ჩადგნენ. ამასაობაში, მონღოლები ჰულაგუ-ხანის მეთაურობით ახლო აღმოსავლეთში შემოიჭრნენ. 1258 წელს მათ დაიკავეს ბაღდადი და დასავლეთის მიმართულებით გადაინაცვლეს, აიღეს დამასკი და ალეპო. ბაჰრიები და ქუთუზი შეთანხმდნენ, რომ მათი კონფლიქტი გვერდზე გადაედოთ და საერთო საფრთხეს ერთად დაპირისპირებულიყვნენ. ისინი მონღოლების სამხედრო კონტიგენტს აინ ჯალუტეს ბრძოლაში შეხვდნენ და დაამარცხეს კიდეც. მონღოლების შემოსევის საფრთხე ჯერჯერობით აღარ არსებობდა, ამიტომ მამლუქებს შორის კონკურენცია და ქიშპობა განახლდა, სწორედ ამ დროს ბეიბარს I-მა ბაჰრიების წინამძღოლმა ქუთუზი მოკლა და საკუთარი თავი სულთნად გამოაცხადა.
მმართველობის შეცვლა
მეთოთხმეტე საუკუნის ბოლოს, ჩერქეზებმა ჩრდილოეთი კავკასიის რეგიონიდან, მამლუქებს შორის უმრავლესობა მოიპოვეს. 1377 სირიაში დაიწყო აჯანყება, რომელმაც მთელი ეგვიპტე მოიცვა, ჩერქეზებმა ბარკუკის მეთაურობით ხელისუფლება ჩამოაგდეს. 1382 წელს ბაჰრიების დინასტიის უკანასკნელი სულთანი ალ-სალიჰ ჰაჯი ტახტიდან ჩამოაგდეს რითაც ბაჰრიების დინასტიის მმართველობა დასრულდა, ბარკუკი კი სულთნად გამოაცხადეს. 1389 წელს ბარკუკი გააძევეს, თუმცა 1390 წელს ისევ დაბრუნდა კაიროში. ხესუფლებაში მოვიდა როგორც ბურჯიების დინასტიის დამაარსებელი და მისი პირველი წარმომადგენელი, ამით დაიწყო მამლუქების სასულთნოში ბურჯიების დინასტიის მმართველობა.
ოსმალები და მამლუქების სასულთნოს დასასრული
სანამ ოსმალეთის სულთანი ბაიაზიდ II ევროპაში იყო დაკავებული, 1501 წელს ეგვიპტესა და სეფიანთა დინასტიას შორის ახალი კონფლიქტი წარმოიშვა. შაჰმა ისმაილმა ვენეციელებს სირიის გავლით ელჩი გაუგზავნა და მათ გაერთიანება შესთავაზა, რათა დაებრუნებინათ ტერიტორიები, რომლებიც დიად ჭიშკართან დაკარგეს. ეგვიპტელი მამლუქების სულთანი ალ-აშრაფ კანსუჰ ალ-გაური ოსმალეთის სულთანმა ბაიაზიდ II-მ ბრალდება წაუხენა, მას ბრალად ედებოდა სეფიანთა ელჩის სირის გავლით ვენეციის რესპუბლიკში უსაფრთხოდ ჩასვლაში ხელშეწყობა და ლტოლვილებისთვის თავშესაფრის მიცემა. მის დასაწყნარებლად სულთანმა ალ-გაურიმ ეგვიპტესა და სირიაში ვენეციელი ვაჭრები დააპატიმრა, თუმცა ერთი წლის შემდეგ ისევ გაათავისუფლა.
1514 წლის ჩალდირანის ბრძოლის შემდეგ, სულთანმა სელიმ I-მა დუკლადირიდის შეუტია, ეგვიტელ ვასალს და მისი თავი მამლუქების სულთანს ალ-აშრაფ კანსუჰ ალ-გაურის გაუგზავნა. ჯერი სეფიანთა შაჰზე ისმაილ I-ზე მიდგა, მან ეგვიპტის დასაპყრობად დიდი არმია შეკრიბა, მაგრამ შაჰ ისმაილი მისი არმიის მიერ მოტყუებულ იქნა. ომი 1516 წელს დაიწყო, რომელიც წინ უძღვოდა ეგვიპტისა და მის დაქვემტებარებაში მყოფი ქვეყნების ოსმალეთის იმპერიასთან გაერთიანებას, მამლუქების კავალერია ოსმალეთი არტილერიასა და იანიჩარებს უკვე საფრთხეს აღარ წარმოადგენდა. 1516 წლის 24 აგვისტოს მარჯ-დაბიქის ბრძოლაში სულთანი ალ-გაური მოკლეს. სირია თურქეთის მფლობელობაში აღმოჩნდა, ისინი ბევრ ადგილას პატივით მიიღეს, როგორც მამლუქებისგან განმათავისუფლებლები.
მამლუქების სასულთნომ 1517 წლამდე იარსება, ამავე წელს სახელმწიფო ოსმალეთის იმპერიამ დაიპყრო. ოსმალეთის სულთანმა სელიმ I-მა კაირო 20 იანვარს აიღო. სელიმ I-მა მამლუქებს ეგვიპტის მმართველთა კლასის წოდება შეუნარჩუნა, თუმცა არა იმ სახით რა სახითაც ეგვიპტის სასულთნოში ჰქონდათ, რაც შეეხება ბურჯიების დინასტიას სულთანმა სელიმმა მათ ძველი გავლენა შეუნარჩუნა, თუმცა ისინი ოსმალეთის ვასალებად ითვლებოდნენ.
მამლუქების დამოუკიდებლობა ოსმალებისგან
1768 წელს სულთანმა ალი-ბეი ალ-ქაბირმა ოსმალეთის იმპერიისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. თუმცა ოსმალებმა მათის დამარცხებით საკუთარი პოზიციის შენარჩუნება შეძლეს. სწორედ ამ დროს მამლუქების რიგებს ახალი მებრძოლები შეუერთდნენ კავკასიიდან, უმეტესად საქართველოდან და ჩერქეზეთიდან.
1798 წელს როდესაც ნაპოლეონმა ეგვიპტეს შეუტია მამლუქი მებრძოლები პირამიდების ბრძოლაში დაამარცხა, და ზემო ეგვიპტეში განდევნა. მამლუქები ისევ იყენებდნენ სამხედრო კავალერიას, ერთადერთი სიახლე მათ კავალერიაში იყო მუშკეტი.
1801 წელს ფრანგების მიერ ეგვიპტის დატოვების შემდეგ, მამლუქებმა თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა განაახლეს, ოსმალეთის იმპერიისა და დიდი ბრიტანეთის წინააღმდეგ. 1803 წელს მამლუქების ლიდერებმა იბრაჰიმ ბეიმ და უსმან ბეგიმ წერილი მისწერეს რუს კონსულ-გენერალს და მას სულთანთან ცეცხლის შეყვეტასთან დაკავშირებით არსებულ მოლაპარაკებებში შუამავალობა სთხოვეს, მათ ასევე მშობლიურ მიწაზე საქართველოში დაბრუნება სურდათ. იმ დროს სტამბოლში მყოფმა რუსმა ელჩმა კატეგორიული უარი განაცხადა შუამავლობაზე. რუსეთის მთავრობა მამლუქების სამშობლოში საქართველოში დაბრუნების კატეგორიული წინააღმდეგი იყო, რადგანაც იმ დროს საქართველოში ეროვნულ-განთავისუფლებელი მოძრაობა ძალზედ ძლიერი იყო, რუსეთის იმპერიას ეშინოდა, რომ სამშობლოში დაბრუნებული მამლუქები ეროვნულ-განთავისუფლებელ მოძრაობას კიდევ უფრო გააძლიერებდა.
1805 წელს კაიროს მოსახლეობა აჯანყდა. ეს აჯანყება მამლუქებისთვის შესანიშნავი საშუალება იყო, მათ ძალაუფლების ხელში ჩასაგდება სურდათ, თუმცა შიდა დაძაბულობამ და ღალატმა მათ ამ შანსის გამოყენებაში ხელი შეუშალა. 1806 წელს მამლუქებმა თურთა ძალები რამდენიმეჯერ დაამარცხეს, ივნისში კი კონკურენტმა პარტიებმა სამშვიდობო ხელშეკრულება დადეს, რომლის თანახმადაც 1806 წლის 26 მარტს ეგვიპტის გუბერნატორად დანიშნული მუჰამედ ალი ფაშა უნდა ჩამოეგდოთ, ხოლო ძალაუფლება ეგვიპტეში ისევ მამლუქების ხელში უნდა გადასულიყო. თუმცა, კლანებს შორის არსებულმა უთანხმოებამ მათ ისევ შეუშალა ხელი, მუჰამედ ალიმ კი ძალაუფლება შეინარჩუნა.
ეგვიპტეში მამლუქების ძალაუფლების დასრულება
მუჰამედ ალიმ იცოდა, რომ თუ ოდესმე მაინც სურდა ეგვიპტის კონტროლი, მას მამლუქებდან შეთანხმება უნდა დაედო. ისინი ჯერ კიდევ ეგვიპტის ფეოდალი მფლობელები იყვნენ, ხოლო მათი მიწები სიმდიდრისა და ძალაუფლების წყარო იყო. მუდმივი უცვლელობა და დაძაბულობა მამლუქების სამხედრო ძალაში, დამადასტურებელი იყო იმისა, რომ საჭირო იყო მამლუქების სისტემის დაცვა ევროპელებისგან, რომლებიც საბოლოოდ დაასუსტებდნენ მათ, მათი დასუსტება კი მათ დაშლას გამოიწვევდა, მუჰამედმა კი იგრძნო რომ მამლუქების ძალა უნდა ჩანაცვლებულიყო.
1811 წლის 1 მარტს, მუჰამედ ალიმ მამლუქების ყველა ლიდერი საკუთარ სასახლიში არაბეთში იბნ საუდი ძალების წინააღმდეგ ომის გამოცხადების დეკლარაციის მიღების აღსანისნავად მიიწვია. 600-დან 700-მამდე მამლუქი მარშირებდა კაიროში. ალ-აზაბის კარიჭესთან ახლოს, მუხატამი მაღლობის ვიწრო გზაზე მამლუქებს მუჰამედ ალის მეომრებმა ჩასაფრება მოუწყვეს და მათი უმეტესობა მოკლს, ისტორიაში ეს ფაქტი ციტადელის სასაკლაოს სახელითაა ცნობილი. იმ პერიოდის ცნობების მიხედვით, სასაკლაოს მხოლოდ ერთი მამნლუქი, რომლის სახელიც დაზუსტებული არაა, მაგრამ მოხსენიებული როგორც ამინი (ასევე ამენი) ან ჰეშჯუკური (ბესლინი) გადარჩა, რომელიც ცხენზე ძალაუნებურად ამხედრდა, ციტადელი კედლიდან გადახტა, თუმცა სასიკვდილოდ დაეცა.
იმავე კვირაში უამრავი მამლუქი მოკლეს, კაიროს ციტადელში 1000-ზე მეტი მამლუქი მოკლეს. მთელ ეგვიპტეში დაახლოებით 3000 მამლუქი და მათი ახლობლები მოკლეს.
მამლუქების ოჯახები
მამლუქები ოჯახებად იყვნენ დაყოფილნი, რომელსაც უსტადი ხელმძღვანელობდა. მამლუქები ძალზედ ერთგულები იყვნენ საკუთარი უსტადების და თანამებრძოლების. მამლუქის ერთგულებას საკუთარი თანამებრძოლისადმი ხუშდაშიას (არაბ: خشداشية) ეძახდნენ. მამლუქების ვაჟებს უფლება არ ჰქონდათ მამლუქების რიგებში ყოფნის, ისინი ფართო საზოგადოებაში მოხვედრას ცდილობდნენ. მამლუქთა რიგებში საზღვარგარეთიდან იმპორტული მონებით ივსებოდა.
ხელოვნება და არქიტექტურა
მამლუქები საკუთარ თავს მათ მიერ არჩეული რელიგიის ისლამის დამცველებად მიიჩნევდნენ, ამიტომ ისინი სხვადასხვა რელიგიურ მშენებლობებს აფინანსებდნენ, მათ შორის მეჩეთებს, მადრასებს და ხანაკებს. მათ პროექტები პროვინციებშიც ხორციელდება, თუმცა მათი მშენებლობების უმეტესობა დედაქალაქში კაიროში შეიქმნა. მამლუქების შენობების უმეტესობამ დღემდე მოაღწია, მათი დიდი ნაწილი ძველი კაიროს უბანშია აშენებული.
როგორც ისლამური იდეოლოგიის წარმომადგენლები, მამლუქების დინასტიის ვალი იყო ისლამის წმინდა სიტყვა მათ გარშემო გაევრცელებინათ. ამის ერთ-ერთი საშუალება იყო ისლამის წმინდა წიგნის ყურანის გავრცელება ადგილობრივ მოსახლეობაში. ყურანის სტროფები შავი მელნით ნასხის წერის სტილით იყო დაწერილი, რაც ადგილობრივებისთვის ადვილი წასაკითხი იყო.
სქოლიო
კატეგორია:ეგვიპტის ისტორია კატეგორია:აფრიკის ყოფილი ქვეყნები კატეგორია:აზიის ყოფილი მონარქიები კატეგორია:მამლუქების სახელმწიფოები კატეგორია:ჩერქეზების დინასტიები კატეგორია:მუსლიმური დინასტიები კატეგორია:თურქების დინასტიები კატეგორია:ისლამის ისტორია კატეგორია:სირიის ისტორია
ილია ყანდაშვილი
ილია ყანდაშვილი (დ. 12 მაისი, 1989)  — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი). შშმ პირთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატის სამგზის გამარჯვებული — 2019 (კონსტანცა, რუმინეთი, 80 კგ), 2019 (კონსტანცა, რუმინეთი, 80 კგ),
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 12 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
ციტოკინეზი
მცენარეულ უჯრედებში, რომელთაც უჯრედის კედელი აქვთ, ციტოკინეზი განსხვავებულია. აქ გაყოფის ღარი არ ვითარდება. თუმცა ტელოფაზაში გოლჯის აპარატში წარმოქმნილი ბუშტუკები უჯრედის ცენტრისაკენ მიკრომილაკების გასწვრივ გადაადგილდება, ერთიანდება და წარმოქმნის უჯრედის ფირფიტას. შემდეგ უჯრედის ფირფიტა იზრდება, მასზე ერთიანდება უჯრედის კედლის მასალა, რომლის გადატანა ხდება ბუშტუკებით. იგი მატულობს მანამ, სანამ გარემომცველი მემბრანა არ შეერწყმება პლაზმურ მემბრანას უჯრედის მთელს პერიმეტრზე. შედეგად მიიღება ორი დამოუკიდებელი შვილეული უჯრედი საკუთარი პლაზმური მემბრანით, რადგან ამასობაში უჯრედის ფირფიტის შემადგენელი ნაწილებისგან განვითარებული ახალი უჯრედის კედელი ჩამოყალიბებულია ორ შვილეულ უჯრედს შორის.
ლიტერატურა
კატეგორია:უჯრედი
ჯოზეფ ლისტერი
ჯოზეფ ლისტერი (ინგ.Joseph Lister; დ. 5 აპრილი, 1827, აპტონი, ესექსის საგრაფო, — გ. 10 თებერვალი 1912, უილმერი, კენტის საგრაფო) — ინგლისელი ქირურგი, ქირურგიაში ასეპტიკის ფუძემდებელი. 1852 წელს დაამთავრა ლონდონის უნივერისტეტი. ქირურგ-პროფესორი გლაზგოში (1860), ედინბურგსა (1869) და ლონდონში (1877-88). 1896-დან ლონდონის სამეფო ქირურგიული საზოგადოების თავმჯდომარე. ლონდონის სამეფო საზოგადოების პრეზიდენტი (1895-1900). ლისტერმა 1867 წელს გამოთქვა აზრი, რომ ჭრილობის ინფექციას იწვევს რაღაც ცოცხალი საწყისი, რომელიც გარედან ხვდება ჭრილობაში. მან პირველად შეიმუშავა ქირურგიულ ინფექციასთან ბრძოლის თეორიულად დასაბუთებული ღონისძიებანი; მისი მეთოდით ჭრილობაზე ადებდნენ კარბოლმჟავაში დასველებულ სამფენოვან ნახვევებს, საოპერაციო ოთახის ჰაერში აფრქვევდნენ კარბოლმჟავას და ამავე მჟავით ამუშავებდნენ საოპერაციო ველს, ქირურგის ხელებსა და საოპერაციო ინსტრუმენტებს. ლისტერის მეთოდის შემოღების შემდეგ მკვეთრად შემცირდა ოპერაციის შემდგომი სიკვდილიანობა, თითქმის გაქრა სეპტიკური გართულებები. ლისტერმა პირველმა (1852) აღწერა გუგის გამაფართოებელი და დამავიწროებელი კუნთები და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისელი ქირურგები
ბინარული გაყოფა
ბაქტერიები მრავლდება უჯრედის გაყოფის ტიპით, რომელსაც ბინარული გაყოფა ეწოდება, რაც შუაზე გაყოფას ნიშნავს. ბაქტერიათა გენების უმრავლესობა განლაგებულია ბაქტერიის ერთადერთ ქრომოსომაზე, რომელიც შედგება წრიული დნმ-ის მოლეკულისა და მასთან დაკავშირებული ცილებისაგან. მიუხედავად იმისა, რომ ბაქტერია უფრო პატარა და მარტივია, ვიდრე ეუკარიოტული უჯრედი, გენომის ორგანიზებული რეპლიკაციისა და შვილეულ უჯრედებში მისი თანაბრად განაწილების მნიშვნელობა ძალიან დიდია.
მაევო
გეოგრაფია
კუნძული მაევო მდებარეობს 105 კმ-ით აღმოსავლეთით კუნძულ ესპირიტუ-სანტოდან. უახლოესი მატერიკი ავსტრალია მდებარეობს დაახლოებით 1300 კმ-ში.
ბინარული გაყოფა
მაგალითად ბაქტერია Escherichia coli-ის სრულად გაშლილი ქრომოსომა უჯრედის სიგრძეზე 500-ჯერ მეტია. Escherichia coli-ის უჯრედის გაყოფის პროცესი იწყება როდესაც ბაქტერიის დნმ-ი იწყებს რეპლიკაციას ქრომოსომის სპეციფიკურ ადგილზე-რეპლიკაორზე და წარმოქმნის ორ საწყის წერტილს. რადგან ქრომოსომა აგრძელებს რეპლიკაციას, ერთ-ერთი მათგანი გადაადგილდება უჯრედის საპირისპირო მხარეს და უჯრედის სიგრძე იზრდება. რეპლიკაციის დამთავრებისთვის ბაქტერიის უჯრედი საწყის ზომასთან შედარებით ორჯერ მატულობს, მისი პლაზმური მემბრანა ჩაიზრდება შიგნითკენ და დედისეულ უჯრედს ყოფს ორ შვილეულ უჯრედად.
ლიტერატურა
კატეგორია:უჯრედი
მაევო
გეოგრაფია
კლიმატი მაევოს კუნძულზე ნოტიო ტროპიკულია. ნალექების წლის საშუალო რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 3500 მმ-ს. წელიწადში გამოიყოფა ორი სეზონი: წვიმიანი სეზონი, რომელიც გრძელდება ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით, და მშრალი სეზონი, რომელიც გრძელდება მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით.
კუნძულზე ხდება ხშირი ციკლონები და მიწისძვრები.
მაევო დაფარულია ხშირი მცენარეულობით: ტროპიკული ტყეებით, რომლებშიც იზრდება ბენგალური ფიკუსი (Fícus benghalénsis).
ისტორია
ვანუატუს კუნძულები ადამიანებით დასახლდა დაახლოებით 2000 წლის წინ წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილიდან და პაპუა-ახალი გვინეიდან სოლომონის კუნძულების არქიპელაგის გავლით მოსახლეობის მიგრაციის დროს. კუნძულების დასახლება ხდებოდა ხანგრძლივი საზღვაო ცურვისას დიდი კანოეებით, რომლებსაც შეეძლოთ 200-მდე ადამიანის დატევა. მოგზაურებს თან ასევე მიჰყავდათ ზოგიერთი გამოსადეგი ცხოველები, სასოფლო სამეურნეო მცენარეების თესლები, რომლებმაც შემდგომში დაიწყო აღმოცენება ახალ მიწებზე.
1980 წლის 30 ივნისს ახალმა ჰებრიდებმა მიიღო დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან და საფრანგეთისგან, და კუნძული მაევო გახდა ვანუატუს რესპუბლიკის ტერიტორია.
მოსახლეობა
2009 წელს მაევოს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 3569 ადამიანი. მთავარი დასახლება — ლაკარერი მდებარეობს კუნძულ მაევოს ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე. სოფელ ნაონეს შორიახლოს მდებარეობს კუნძულის ერთადერთი აეროდრომი.
კუნძულზე ძირითადი სასაუბრო ენებია: ბისლამა, ფრანგული და ინგლისური, თუმცა ასევე გამოიყენება ადგილობრივი ენები:
სქოლიო
კატეგორია:ვანუატუ კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები კატეგორია:ვანუატუს კუნძულები
ლეო შენგელაია
ბიოგრაფია
ლეონ (ლეო) შენგელაია დაიბადა 1887 წელს, ზუგდიდის მაზრის სოფელ ობუჯში. დაამთავრა იურდიული ფაკულტეტი (უნივერსიტეტი გაურკვეველია).
თამარ ცინცაბაძე
თამარ ცინცაბაძე (დ. 14 მაისი, 1958, თბილისი) — ქართველი ექიმი.
ბიბიოგრაფია
1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.
1986–1991 წლებში იყო ექსპერიმენტული მორფოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1991–1994 წლებში სამედიცინო ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერ–თანამშრომელი. 1995 წელს ჯანდაცვის ეკონომიკისა და მართვის სამეცნიერო კვლევითი ლაბორატორიის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომნელი. 1995–1996 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროსთან არსებული სამედიცინო დახმარების ხარისხის რესპუბლიკური ინსპექციის დირექტორის მოადგილე. 1996 წლიდან საქართველოს სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიის განყოფილების გამგე. ავტორია 9 ნაშრომის, რომლებიც ეხება სასუნთქი გზების ალერგიულ დაავადებებს, სამედიცინო დაზღვევას, აღრიცხვას, ხარისხს.
საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „უჯრედული და ჰუმორული იმუნიტეტის მაჩვენებლები სასუნთქი გზების ატიპიური დაავადებების სპეციფიკურ ჰიპოსენსიბილიზაციასთან კავშირში“, დაიცვა 1994 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 14 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:ქართველი ექიმები
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1996: ფინალი
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1996: ფინალი — ევროპის 1996 წლის საფეხბურთო ჩემპიონატის დასკვნითი მატჩი, რომელმაც ტურნირის გამარჯვებული გამოავლინა. მატჩი გაიმართა 1996 წლის 30 ივნისს უემბლიზე, ლონდონში. ეს იყო პირველი მატჩი ფეხბურთის ისტორიაში, რომელშიც გავიდა ოქროს გოლი. ფინალში ერთმანეთს შეხვდენენ გერმანიისა და ჩეხეთის რესპუბლიკის ნაკრები გუნდები. შეცვლაზე შესული ოლივერ ბირჰოფის დუბლით გერმანიამ რიგით მესამე ტიტული მოიგო.
გზა ფინალამდე
ჩეხეთისთვის ეს იყო პირველი ევროპის ჩემპიონატი ჩეხოსლოვაკიის დაშლის შემდეგ. ორივე ნაკრები მოხვდა C ჯგუფში, სადაც მათი პირველი შეხვედრა გერმანიის გამარჯვებით, ანგარიშით 2-0 დასრულდა. გერმანიამ ფინალამდე ტურნირიდან გააგდო მასპინძელი ინგლისის ნაკრები, რომელიც ნახევარფინალში პენალტების სერიაში დაამარცხა.
ფინალი
შტეფან კუნცს პირველ ტაიმში ორი საგოლე მომენტი ჰქონდა, მაგრამ ვერ გამოიყენა. მეორე ტაიმში საჯარიმოში კარელ პობორსკის წაქცევის გამო დანიშნული თერთმეტმეტრიანი დარტყმის შემდეგ ჩეხები დაწინაურდნენ. ანგარიში შეცვლაზე შესულმა ოლივერ ბირჰოფმა კრისტიან ციგეს ჩაწოდების შემდეგ, თავური დარტყმით გაათანაბრა. დამატებით დროში კვლავ ბირჰოფმა გაიტანა და ოქროს გოლით გერმანიის ნაკრებს მესამე წოდება მოუტანა.
რესურსები ინტერნეტში
ფინალი კატეგორია:1996 წელი ფეხბურთში
არტავაზდი
არტავაზდი (Արտավազդ լեռ) — მთა სომხეთში. მდებარეობს კოტაიქის პროვინციაში, სოფელ არზაკანიდან ჩრდილო-დასავლეთით 3,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2452 მეტრია და წარმოადგენს ტეღენიაცის ქედის ნაწილს.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
ილია კოპალეიშვილი
ილია კოპალეიშვილი (დ. 1865, ეწერი, ქუთაისის მაზრა — გ. უცნობია) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი.
ბიოგრაფია
ილია კოპალეიშვილი დაიბადა 1865 წელს, ქუთაისის მაზრის სოფელ ეწერში.
1895 წლის ზაფხულიდან იყო რკინიგზის მთავარ სახელოსნოებში დაარსებული პირველი სოციალ-დემოკრატიული მუშათა წრის წევრი. 1898 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი. 1900 წელს მთავარი სახელოსნოსა და რკინიგზის მუშათა გაფიცვის შემდეგ დააპატიმრეს და საკუთარ სოფელში გადაასახლეს; მცირე ხნის შემდეგ იგი ისევ ტფილისში დაბრუნდა და პარტიული საქმიანობა განაგრძო. 1903 წელს სამუშაოდ გადავიდა ბათუმში, სადაც სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის ერთ-ერთი ლიდერი იყო; შედიოდა რსდმპ ბათუმის კომიტეტის შემადგენლობაში. 1905 წლიდან მუშაობდა რსდმპ მენშევიკების ფრაქციაში. მეფის რეჟიმის დროს რამდენჯერმე დააპატიმრეს პოლიტიკური საბაბით. 1919 წლის 12 მარტიდან არჩეული იყო საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრად საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის სიით; იყო სამეურნეო-საგამგეო კომისიის თავმჯდომარე, აგრარული, თვითმმართველობის, შრომების კომისიების წევრი. 1921 წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპირების შემდეგ დარჩა საქართველოში, ცხოვრობდა მშობლიურ სოფელში და ჩაბმული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1924 წლის 28 აგვისტოს დაწყებული ანტისაბჭოთა აჯანყების დამარცხების შემდეგ, ბოლშევიკური რეჟიმის სადამსჯელო ღონისძიებისას, რომელსაც ავადმყოფობის გამო (მწოლიარე, მაღალი სიცხით) აჯანყებაში მონაწილეობა არც კი მიუღია, სხვა მოქალაქეებთან ერთად დახვრიტეს სამტრედიასთან.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1865 კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
პენდრო
სქოლიო
კატეგორია:ქურთისტანი კატეგორია:ერაყი კატეგორია:ერაყის გეოგრაფია
კოპანის რაიონი
კოპანის რაიონი (Distrito de Copani) — რაიონი პერუში, პუნოს რეგიონის იუნგუიოს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 854 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 436 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 110 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 47.37 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პუნოს რეგიონის რაიონები კატეგორია:იუნგუიოს პროვინციის რაიონები
გოგოლაძე
საკუთარი სახელი გოგოლაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
სან-პედროს რაიონი (ლუკანასი)
სან-პედროს რაიონი (Distrito de San Pedro) — რაიონი პერუში, აიაკუჩოს რეგიონის ლუკანასის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 097 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 268 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 4.5 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 733.03 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აიაკუჩოს რეგიონის რაიონები კატეგორია:ლუკანასის პროვინციის რაიონები
პოლ ვიდალ დე ლა ბლაში
პოლ ვიდალ დე ლა ბლაში (Paul Vidal de La Blache; დ. 22 იანვარი, 1845, პეზენასი — გ. 5 აპრილი 1918, ტამარისი) — ფრანგი გეოგრაფი. ფრანგული გეოგრაფიული სკოლის დამაარსებელი. გეოგრაფიასა და ისტორიას სწავლობდა პარიზის უმაღლეს ნორმალურ სკოლაში. ავტორია გამოკვლევებისა ფიზიკური გეოგრაფიის და მოსახლეობის გეოგრაფიის დარგში. ამ მხრივ აღსანიშნავია მისი ნაშრომები: „საფრანგეთის გეოგრაფიის სურათი“ (1903), „აღმოსავლეთი საფრანგეთი“ (1917) და სხვა. 1891 წელს დააარსა ფრანგული გეოგრაფიული ჟურნალი „Annales de géographie“. 1898-1918 წლებში სორბონში იყო გეოგრაფიის პროფესორი. მკვლევარის ძირითადი თეორიული ნაშრომები განზოგადებულია ემანუელ დე მარტონის რედაქციით გამოშვებულ წიგნში „საზოგადოებრივი გეოგრაფიის პრინციპები“ (1922).
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი გეოგრაფები
აღმოსავლეთაზიური თაგვი
აღმოსავლეთაზიური თაგვი (Apodemus peninsulae) — ძუძუმწოვარი ცხოველი თაგვისებრთა ოჯახისა.
აღწერა
მისი მაქსიმალური მასაა 50 გ. სხეულის სიგრძეა (კუდის გარეშე) 7,2—12,5 სმ, კუდის სიგრძე — 6,7—11,6 სმ. ზურგზე ბეწვი ჟანგისფერი-წითური-მურა აქვს, ხოლო მუცელზე თეთრი.
გავრცელება და ჰაბიტატი
გავრცელებულია ციმბირის სამხრეთში და შორეულ აღმოსავლეთში, მათ შორის ჩრდილოეთ მონღოლეთში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ და აღმოსავლეთ ჩინეთსა და კორეაში. ბინადრობს ტყეებში.
ცხოვრების სტილი
ცხოვრობს ხეების ჯირკვების ქვეშ ამოთხრილ სოროებში და წაქცეული ხეების ღეროებში. სოროში საბუდარი ადგილი მდებარეობს 25-45 სმ-ის სიღრმეზე. აქტიურია ღამით და შებინდებისას.
გამრავლება
აღმოსავლეთაზიური თაგვების გამრავლების სეზონი მიმდინარეობს წელიწადის თბილ თვეებში. ამ დროს მდედრი შობს 2-10 ნაშიერს.
კვება
ძირითადად იკვებება სხვადასხვა თესლებით. გაზაფხულზე და ადრეულ ზაფხულში მცენარეთა მწვანე ნაწილებით, კენკროვნებითა და მწერებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტყის და მინდვრის თაგვები კატეგორია:ჩრდილოეთ კორეის ძუძუმწოვრები
სამბეკის დიდების მემორიალი
სამბეკის დიდების მემორიალი (Мемориал Славы на Самбекских высотах) — მემორიალური კომპლექსი როსტოვის ოლქის ნეკლინოვის რაიონში. სოფელ სამბეკის ახლოს. ძეგლი აღმართულია 130-ე და 416-ე მსროლელთა დივიზიის პატივისცემის ნიშნად, რომელთაც ეწოდებოდათ ტაგანროგული დივიზიები.