cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სერგეი მელგუნოვი
მელგუნოვი დაიბადა მოსკოვში არისტოკრატიულ ოჯახში, მისი დედა იყო პოლონური წარმოშობის, გვარად გრუშეცკა. 1904 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი და შეუდგა პოლიტიკურ და სამეცნიერო კარიერას მეფის რუსეთში. გახდა რუსეთის კონსტიტუციურ–დემოკრატიული (კადეტთა) პარტიის წევრი, ხოლო 1907 წელს რუსეთის სახალხო სოციალისტურ პარტიაში გადაინაცვლა.
1917 წლის ბოლშევიკური გადატრიალების შემდეგ გახდა ლენინის ხელისუფლების აქტიური ოპონენტი და გაწევრიანდა რუსეთის აღორძინების ანტი–საბჭოთა კავშირში. 1919 წელს დააპატიმრეს და მიუსაჯეს სიკვდილი. მოგვიანებით სასჯელი შეეცვალა პატიმრობით. 1921 წელს გათავისუფლდა პატიმრობიდან და 1922 წელს წავიდა ემიგრაციაში. საბოლოოდ დასახლდა პარიზში, სადაც განაგრძობდა თავის კვლევებს და გამოსცა რამდენიმე ემიგრანტული ჟურნალი. მისი ყველაზე ცნობილი ნაშრომია "წითელი ტერორი რუსეთში" (Красный террор в России), რომელიც გამოიცა 1924 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი ისტორიკოსები კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი კატეგორია:დაბადებული 6 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1880 კატეგორია:გარდაცვლილი 26 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1956
ცირკი
thumb|250px|ცირკის შენობა. [[პარიზი, საფრანგეთი.]] ცირკი (circus, სიტყვასიტყით — „წრე“), შენობა საცირკო წარმოდგენების ჩასატარებლად. ძვ. რომში გავრცელებული იყო ტრიბუნებიანი გეგმით ელიფსური არენა, რომელშიც ეწყობოდა შეჯიბრება (რბოლა) ეტლებით. შესვენების დროს გამოდიოდნენ აკრობატები, ეკვილიბრისტები, კომიკოსები და სხვ. რომის დიდი ცირკი იტევდა 50 ათასამდე მაყურებელს. ესპანეთში, მექსიკასა და ზოგ სხვა ქვეყანაში ცირკის არენას იყენებდნენ კორიდისთვის. თანამედროვე ცირკის არენა (მანეჟი) მრგვალია (დიამეტრი 13-14, ზოგჯერ 9-17 მ), გარს არტყია მკვიდრი ბარიერი, გადახურულია სფერული გუმბათით (საჰაერო აკრობატებისათვის), მაყურებელთა ადგილები განლაგებულია ამფითეატრისებურად. თანამედროვე ცირკი აღჭურვილია სპეციალური საცირკო ტექნიკით, დიდი საკულისო სათავსებით, სარეპეტიციო მანეჟებითა და სხვ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საშემსრულებლო ხელოვნება
იშხნელი
საკუთარი სახელი იშხნელი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ქართული გვარები
სალმარი
„სილმარილიონში“ სალმარი აღწერილია, როგორც მაია. უცნობია, არის თუ არა ეს კრისტოფერ ტოლკინის ვარაუდი ან ეკუთვნის თუ არა თავად ჯ.რ.რ. ტოლკინს. ვინაიდან არ არსებობს სხვა ადგილი, სადაც სალმარი მაიარების შორის არის ნახსენები, უფრო ლოგიკურია, პერსონაჟი ჩაითვალოს ულმოს მსახურად, რომელიც ვალარების სიაში არ შედიოდა.
„სილმარილიონის“ ადრეულ ვერსიებში („შუახმელეთის ისტორია“), სალმარს უწოდებენ ნოლდორინს, ზოგჯერ ლირილოს და განიხილავენ, როგორც აულეს მსახურს.
ბამბის ნაყინი
ბამბის ნაყინი -  ფხვიერი კონსისტენციის საკონდიტრო ნაწარმი, რომელიც ფიზიკური თვისებებით ბამბას წააგავს. მზადდება მდნადი შაქრისგან, რომელიც ისხმევა ცივ მოტრიალე მეტალის თეფშზე ან კონუსში. ამის შედეგად დამზადებული თხელი ძაფები გუნდად გროვდება. მსუბუქი კონსისტენციის გამო ჩვეულებრივი პორცია დიდი ზომისაა - აღემატება ზრდასრული ადამიანის თავის ზომას. შეიძლება დაემატოს არომატიზატორი და საკვები საღებავი. თავდაპირველად ბამბის ნაყინი თეთრია, მაგრამ მისი ყველაზე პოპულარული და ცნობადი ფერი ღია ვარდისფერია, ევროპაში და ამერიკაში გავრცელებულია ღია ცისფერი, იასამნისფერი, ყვითელი. წითელი და სხვა ფერის ბამბის ნაყინებიც. გაიცემა პლასტმასის ან ქაღალდის ჯოხზე, დახვეულ ქაღალდში ან ქაღალდის ან მუყაოს ცელოფანში. იყიდება მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, აზიის სხვადასხვა ქვეყნის სამზარეულოში არსებობს მსგავსი კერძები - კორეული კკულ-ტარაე, ირანული ფაშმაკი და სხვა.
ისტორია
ბამბის ნაყინის წინაპარი შეიძლება იყოს მე-19 საუკუნის ევროპაში დამზადებული დახვეული შაქარი. შაქრის დახვევა რთული, შრომატევადი და ძვირი პროცესი იყო და ჩვეულებრივ მოსახლეობას არ ჰქონდა ამის შესაძლებლობა. ზოგი წყარო მე-15 საუკუნის იტალიაზე მიგვითითებს როგორც კერძის სამშობლოზე. შაქრის დახვევის პირველი მექანიზმი 1897 წელს ინგლისელმა სტომატოლოგმა უილიამ მორისონმა გამოიგონა, დააპატენტა და წარადგინა საქალაქო გასართობ ღონისძიებაზე. მიუხედავად იმ დროისთვის მაღალი ფასის (დღევანდელი მიახლოებით 7$), კერძმა დიდი წარმატება იქონია და პოპულარობა სწრაფად მოიპოვა. მორისონის დაპატენტებული მექანიზმი დღემდე გამოიყენება როგორც უმარტივესი შაქრის დასახვევი მანქანა. შემდეგ მსგავსი ხელსაწყო დააპატენტა ჯოზეფ ლასკომ სხვა სახელწოდებით, რომელითაც ბამბის ნაყინი ახლა ცნობილია ინგლისურენოვსნი ქვეყნების უმეტესობაში. 1970-იან წლებში შეუქმნა პირველი მანქანა, რომელსაც შეეძლო ბამბის ნაყინის შექმნისთანავე ავტომატიზირებული შეფუთვა, რამაც გაამარტივა მისი მსოფლიოში გავრცელება და გაყიდვა კარნავალებზე და სხვა ქუჩის ღონისძიებებზე.
დღეს ბამბის ნაყინი გვხვდება ბევრ, უმეტესად საბავშვო ღონისძიებაზე, ცირკებში, პარკებში და ქუჩებში. ასევე ზოგ ქვეყანაში მზადდება ქარხნებში მაღაზიებისთვის, არსებობს კერძო პირებისთვის განკუთვნილი ხელსაწყოებიც. უმეტესად პოპულარობით ბავშვების შორის სარგებლობს. შეერთებულ შტატებში ბამბის ნაყინის ეროვნული დღე 7 დეკემბერს აღინიშნება.,
კატეგორია:დესერტები კატეგორია:ამერიკული გამოგონებები
Formica curiosa
Formica curiosa — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ძვ. წ. III ათასწლეული
აღმოჩენები, გამოგონებები
-97
ფლორიდა (კუბა)
ფლორიდა — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, კამაგუეის პროვინციაში. მდებარეობს კამაგუეის მუნიციპალიტეტიდან ჩრდილო-დასავლეთით 40 კმ-ში. ქალაქი დაარსდა 1907 წელს, ხოლო მუნიციპალიტეტი დაარსდა 1924 წელს.
დემოგრაფია
2004 წელს, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 73 612 ადამიანს შეადგენდა. 1 800 კმ² ფართობზე მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 1,761 ადამიანი კმ²-ზე.
სქოლიო
კატეგორია:კუბის ქალაქები
უკრაინის დამოუკიდებლობის დღე
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინის დღესასწაულები კატეგორია:უკრაინის ისტორია
ავანგარდიზმი
thumb|300px|[[მალევიჩი, კაზიმირ|კაზიმირ მალევიჩი, "სუპრემატიზმი".]] ავანგარდიზმი XIX საუკუნიდან ნიშნავს ახალ, ექსპერიმენტალურ წამოწყებებს, განსაკუთრებით ხელოვნებასა და კულტურაში. იგი შთაგონებულია საფრანგეთის რევოლუციის იდეებით. ავანგარდი არის აკადემიზმის საწინააღმდეგო მიმართულება. ხშირად ამ ტერმინს იყენებენ იმ შემოქმედთა აღსანიშნავადაც, რომლებიც წინ უსწრებენ თავიანთ ეპოქას.
ავანგარდიზმი მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მშვენიერების მარადიული მოდელი, შემოქმედმა თავის ნაწარმოებში თანამედროვეობის არსი უნდა ჩადოს, უარი თქვას ხელოვნების ხელოსნობის კონცეფციაზე, ბუნების კულტსა და ფიგურატიული ხელოვნების რეალიზმზე. ავანგარდიზმი შემოქმედების ინდივიდუალისტურ კონცეფციას აღიარებს. ყველაფერი შეიძლება ხელოვნებად იქცეს თუ ამას ხელოვანი გადაწყვეტს. ეს უკანასკნელი კი თავისუფალი უნდა იყოს ყოველგვარი სოციალური და ესთეტიკური სტერეოტიპებისგან.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები კატეგორია:ხელოვნების მიმდინარეობები კატეგორია:მხატვრული მიმდინარეობები
როდიონ მალინოვსკი
როდიონ მალინოვსკი (რუს. Родион Яковлевич Малиновский) (დ. 23 ნოემბერი, 1898, ოდესა, უკრაინა — გ. 31 მარტი, 1967, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის მარშალი, ორგზის საბჭოთა კავშირის გმირი, სსრკ-ის თავდაცვის მინისტრი 1957–1967 წლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის მარშლები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები კატეგორია:გამარჯვების ორდენის კავალრები კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1898 კატეგორია:გარდაცვლილი 31 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1967 კატეგორია:ფრუნზეს სამხედრო აკადემიის კურსდამთავრებულები კატეგორია:დიდი სამამულო ომის ფრონტების სარდლები კატეგორია:არმიათა სარდლები დიდ სამამულო ომში
11 იანვარი
11 იანვარი — გრიგორიანული კალენდრის მე-11 დღე. წლის ბოლომდე დარჩენილია 354 დღე (ნაკიან წელში - 355).
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები:
0111
ჩანადირთკარი
ჩანადირთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ბაზალეთის თემში. მდებარეობს ბაზალეთის პლატოზე, ბაზალეთის ტბის ჩრდილოეთით. ზღვის დონიდან 920 მ. დუშეთიდან 7 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 169 ადამიანი.
კონსტანტინე როკოსოვსკი
thumb|მარშალი კონსტანტინე როკოსოვსკი thumb|მარშალი კონსტანტინე როკოსოვსკი (1976) კონსტანტინე როკოსოვსკი (რუს. Константин Константинович Рокоссовский; პოლონ. Konstanty Rokossowski) (დ. 21 დეკემბერი, 1896, ველიკიე ლუკი, რუსეთი — გ. 3 აგვისტო, 1968, მოსკოვი, სსრკ) — პოლონელი საბჭოთა სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, პოლონეთის და საბჭოთა კავშირის მარშალი, ორგზის საბჭოთა კავშირის გმირი, პოლონეთის თავდაცვის მინისტრი 1949–1953 წლებში.
ჯილდოები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის მარშლები კატეგორია:გამარჯვების ორდენის კავალრები კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1896 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1968 კატეგორია:დიდი სამამულო ომის ფრონტების სარდლები კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები კატეგორია:ფრუნზეს სამხედრო აკადემიის კურსდამთავრებულები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:სუვოროვის I ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:კუტუზოვის I ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:მოსკოვის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები კატეგორია:სტალინგრადის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები კატეგორია:მუშურ-გლეხური წითელი არმიის XX წლის მედლით დაჯილდოებულები კატეგორია:სსრკ-ის არმიის გენერლები კატეგორია:რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილეები კატეგორია:მოსკოვისათვის ბრძოლის მონაწილეები კატეგორია:კურსკის ბრძოლის მონაწილეები კატეგორია:სტალინგრადის ბრძოლის მონაწილეები კატეგორია:დნეპრისათვის ბრძოლის მონაწილეები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები კატეგორია:სსრკ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სკკპ ცკ-ის წევრობის კანდიდატები კატეგორია:სსრკ-ის V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სკკპ-ის XXI ყრილობის დელეგატები კატეგორია:სკკპ-ის XXII ყრილობის დელეგატები კატეგორია:სკკპ-ის XXIII ყრილობის დელეგატები კატეგორია:არმიათა სარდლები დიდ სამამულო ომში
ხაგნა
ხაგნა (ოფიციალურად ხაგნის მუნიციპალიტეტი; Munisipalidad sa Jagna; Bayan ng Jagna) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი ბოჰოლის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 35 832 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 33 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ბოჰოლის პროვინციის მუნიციპალიტეტები
Formica dakotensis
Formica dakotensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ფრენკ გერი
სტილი
გერის სტილი გვიანდელ მოდერნიზმზს ეფუძნება. მისი დეფორმირებული სტრუქტურები მოდერნისტული არქიტექტურის დეკონსტრუქტივიზმის (დეკონ) სკოლის გამოხატულებად მიიჩნევა. დეკონის მიმდინარეობა მოდერნიზმიდან გადახვევაა, რაც სოციალურ მიზანთა და ფუნქციონალურ საჭიროებაზე ყურადღების არიდებაში გამოიხატება. ადრეული მოდერნისტული სტრუქტურებისგან განსხვავებით დეკონის სტრუქტურები არ საჭიროებენ სპეციფიურ სოციალურ იდეათა ასახვას (მაგ. სიჩქარე ან ფორმის უნივერსალობა) და ისინი არ ემყარებიან რწმენას, რომ ფორმა ფუნქციას მოსდევს. დეკონი, რომელსაც გერი თავად უფრო ხვეწს, ასევე ცნობილია, როგორც სანტა-მონიკას არქიტექტურული სკოლა. ამერიკის ამ რეგიონმა შექმნა ექსპერიმენტთა უდიდესი სპექტრი დეკონის დიზიანის დარგში და მოიცავს ამგვარ სტრუქტურათა უდიდეს კონცენტრაციას.
ამჟამად პროფესიულ წრეებში გერი თანამედროვე არქიტექტურის ხატად მიიჩნევა. ის დაკავშირებულია კომპანია ეპლის დიზაინის ფილოსოფიასთან. მისი შენობები, საკუთარი სახლის ჩათვლით, ტურისტთა ღირშესანიშნაობებად იქცა. მრავალი მუზეუმი, ფირმა და ქალაქიც კი ცდილობს გერის საკუთარი პროექტებით დაინტერესებას, მიუხედავად იმისა, თუ რა იქნება არქიტექტორის საბოლოო პროდუქტი.
thumb|250px|left|პრიცკერის პავილიონი მილენიუმის პარკში, ჩიკაგო სიეტლის მუსიკის მუზეუმი განასახიერებს ამ ფენომენს მის ექსტრემალურ ფორმაში. Microsoft-ის პოლ ალენმა არქიტექტორად გერი აირჩია მუსიკის ისტორიის ნიმუშთა კოლექციისთვის ურბანული სტრუქტურის დიზაინისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ შედეგი უდავოდ უნიკალური გამოვიდა, კრიტიკოსთა რეაქცია უკიდურესად მწვავე იყო. თვალისმომჭრელი ფერების, გარემოს არქიტექტურისა და ბუნების ჰარმონიის იგნორირებისა და მამონტის ჩონჩხის მაგვარი კონსტრუქციის გამო კრიტიკოსებმა მას უბრალოდ "დიდი შეცდომა" შეარქვეს. თუმცა შენობის მომხრეებს გვიანდელ მე-19 საუკუნეში ეიფელის კოშკის ისტორია მოჰყავთ მაგალითად და ამტკიცებენ, რომ მხოლოდ ისტორიულ პერსპექტივაში არის შესაძლებელი შენობის მხატვრული ღირსების შეფასება.
ბოლო დროს გერის აკრიტიკებენ საკუთარი თავის განმეორების გამო, თითქოს ლითონის დანაწევრებული პანოებით აკოწიწებული კონსტრუქციები, რომელიც გერის სამარკო ნიშანი გახდა, ზედმეტად ხშირად გამოყენებადი იყოს. მის ბოლოდროინდელ ნამუშევართა უმრავლესობა ბილბაოს გუგენჰაიმის ნაირსახეობად მიიჩნევა. მიუხედავად ყველაფრისა, გერის კრიტიკოსები და დამცველები გულდასმით ადევნებენ თვალყურს არქიტექტორის შემოქმედების, იმის მოლოდინში, შეძლებს თუ არა იგი ახალი განსხვავებული იდიომის შთამბეჭდავი ფორმების შექმნას.
გალერეა
გერის ნამუშევართა დამატებითი ფოტოგალერეა:
Lamborghini Estoque
Lamborghini Estoque საცდელი ავტომობილი, რომელიც შექმნა Lamborghini-მ. ეს მოდელი Lamborghini-ს სხვა მოდელებისაგან ბევრად განსხვავდება, სხვა მოდელებს ძრავა უკან აქვთ და ორ ადგილიანი სპორტული ავომობილებია, ეს მოდელი კი 4 კარიანი სედანია, რომელსაც ძრავა წინ აქვს და 4x4 გამწევი ძალითაა. Estoque საზოგაოებას 2008 წელს პარიზის ავტო შოუზე წარუდგინეს. LM002 მოდელსი შემდეგ Estoque Lamborghini-ს პირველი მოდელია რომელსაც ძრავა წინ აქვს. როგორც აღწერენ ეს არის 230.000$-იანი სედანი. რაც შეეხება ძრავას ის არც თუ ისე სუსტია, 5.2 ლიტრიანი V10 (10 ცილინდრიანი0, მაგრამ მისი ჩანაცვლებაც შესაძლებელია V8, V12 ვერსიებით, ან საერთოდაც ჰიბრიდული ან ტურბო-დიზელის ძრავებით.
2009 წლის 22 მარტს გაირკვა რომ ამ მოდელთან დაკავშირებული ყველა გეგმა შეჩერდა. რადგან ავტომობილმა წარდგენის შემდეგ ისეთი პოპულარობა ვერ მოიპოვა როგორსაც ესლოდნენ, რის გამოც პროექტი შეჩერდა. სტეფან ვინკელმენმა ფირმის თავმჯდომარემ განაცხადა რომ Lamborghini-ს არასდროს ჰქონია მის წარმოებასთან დაკავშირებული რაიმე გეგმა და რომ მანქანა მხოლოდ საცდელი ვერსია იყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლამბორგინის ავტომობილები კატეგორია:სპორტული ავტომობილები კატეგორია:სედანის კლასის ავტომობილები კატეგორია:სანახაობრივი მოდელი
ფრესნედოსო-დე-იბორი
ფრესნედოსო-დე-იბორი (Fresnedoso de Ibor) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების კასერესის პროვინციის ვილიუერკას-იბორეს-ხარის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 54,66 კმ². მოსახლეობა — 262 კაცი (2020 წ.).
ნაცისტური არქიტექტურა
thumb|250px|გერმანიის პავილიონი [[პარიზის საერთაშორისო ექსპოზიცია (1937)|პარიზის საერთაშორისო ექსპოზიციაზე 1937 წელს.]] ნაცისტური არქიტექტურა — სტალინისტურ არქიტექტურასთან ერთად ტოტალიტარული არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური გამოვლინება. ამ ტერმინით განისაზღვრება ძირითადი არქიტექტურული სტილები, მშენებლობისა და საქალაქო დაგეგმარების მეთოდები, რომლებიც გამოიყენებოდა მესამე რაიხში, სადაც 1933-45 წლებში ბატონობდა ნაციონალ-სოციალიზმის იდეოლოგია. ნაციონალ-სოციალიზმის ეპოქის არქიტექტურამ გარკვეული გავლენა მოახდინა ომის შემდგომი გერმანიის შენობათა არქიტექტურაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
პერესტროიკა
პერესტროიკა (перестройка) ქართულად აგრეთვე ცნობილი როგორც გარდაქმნა — პოლიტიკური მოძრაობა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის შიგნით, რომელიც ასოცირდება საბჭოთა ლიდერის, მიხეილ გორბაჩოვის სახელთან. გულისხმობდა საბჭოთა პოლიტიკური და ეკონომიკური სისტემის გარდაქმნას.
ხშირად, პერესტროიკას მიიჩნევენ საბჭოთა კავშირში და აღმოსავლეთ ევროპაში კომუნიზმის მარცხისა და ცივი ომის დამთავრების მიზეზად.
სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის ეკონომიკა კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ისტორია კატეგორია:საბჭოთა ლოზუნგები
ძვ. წ. IV ათასწლეული
აღმოჩენები, გამოგონებები
-96
გიორგი ლიპარტიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)
გიორგი ლიპარიტიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
Formica decipiens
Formica decipiens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სოტერი (პაპი)
მინი|250პქ|პაპი სოტერი სოტერი ; დ. უცნობია, ფონდი, იტალია — გ. 174 ან 175, რომი, იტალია) — რომის პაპი 166-174/175 წლებში.
ბიოგრაფია
პაპ სოტერის დროს დაკანონდა ქორწინების მღვდლის მიერ კურთხევის ტრადიცია. იგი მოწამეობრივი სიკვდილით აღესრულა ქრისტიანთა დევნისას მარკუს ავრელიუსის იპერატორობის დროს. დასაფლავებულია რომში, „კალიქსტის კატაკომბაში“.
კათოლიკურმა ეკლესიამ პაპი სოტერი წმინდანად შერაცხა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:გარდაცვლილი 175 კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის წმინდანები
სალადასის დეპარტამენტი
სალადასის დეპარტამენტი (Departamento Saladas) — დეპარტამენტი არგენტინაში, კორიენტესის პროვინციაში.
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 21 470 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 981 კმ²-ია.
დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სალადასი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კორიენტესის პროვინციის დეპარტამენტები
ჟახუნდერი
ჟახუნდერი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფ: ჟახუნდერი, ლამფალაში, ლეკოსანდი, ლემზაგორი, ლუჯი, მებეცი, სასაში, ჩუკული, ხერია). მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1350 მეტრი, თბილისიდან 346 კილომეტრი, ლენტეხიდან 35 კმ.
სოფელში განლაგებულია საშუალო სკოლა, საბავშვო ბაღი, ბიბლიოთეკა, კულტსახლი, ამბულატორია. 2007 წელს სოფელში აგებულ იქნა სპორტული დარბაზი.
ჟახუნდერში შემონახულია შუა საუკუნეების (VIII-IX სს) თლილი ქვით ნაგები წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია. ეკლესიას შესასვლელი განლაგებული აქვს დასავლეთიდან და სამხრეთიდან, სარკმელი მოჩუქურთმებულია, ჟახუნდერის ეკლესიის ხის მოჩუქურთმებული კარი დაცულია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 161 ადამიანი.
ეტიმოლოგია
სვანურად ჟახვ არყის ხეს ნიშნავს, უნდ კნინობითი სუფიქსია, შესაბამისად ჟახუნდერი ნორჩი ან პატარა არყნარის ამღნიშვნელია.
ლილა (ბოჰოლი)
ლილა (ოფიციალურად ლილის მუნიციპალიტეტი; Munisipalidad sa Lila; Bayan ng Lila) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბოჰოლის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 240 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 18 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ბოჰოლის პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ნიკოლაე მილესკუ
ნიკოლაე მილესკუ (Nicolae Milescu Spătaru; Спафарий, Николай Гаврилович; დ. 1636 — გ. 1708) — მოლდოველი მწერალი, დიპლომატი და მოგზაური.
სწავლობდა კონსტანტინოპოლსა და პადუაში. რუმინული ენის გარდა ფლობდა ლათინურ, ბერძნულ, ძველბერძნულ, თურქულ, რუსულ, იტალიურ, ჩინურ, ფრანგულ და შვედურ ენებს. დიპლომატიურ მისიებს ასრულებდა კონსტანტინოპოლში, სტოკჰოლმსა და პარიზში. იყო მოლდოვეთისა და რუსეთის პოლიტიკური ურთიერთობის მომხრე. 1653-1671 წლებში მსახურობდა მოლდაველ და ვლახელ მთავრებთან. 1659 წელს გახდა მოლდოვეთის სპეტარი. 1664 წელს გაემგზავრა ბერლინსა და შჩეცინში, 1666 წელს — სტოკჰოლმში. ერთი წლის შემდეგ გაემგზავრა ქალაქ პარიზში, სადაც ლათინურ ენაზე გამოაქვეყნა შრომა. 1671 წლიდან რუსეთშია. იყო პოსოლსკის ბრძანების მთარგმნელი. 1675-1678 წლებში სათავეში ედგა რუსეთის საელჩოს ქალაქ პეკინში. 1695 წელს იყო აზოვის ლაშქრობის მონაწილე.
არაერთი ისტორიული და თეოლოგიური ნაშრომის ავტორია. ეკუთვნის ბაიკალის ტბის ერთ-ერთი პირველი მოკლე აღწერა.
სქოლიო
კატეგორია:რუმინელი მწერლები კატეგორია:რუმინელი მთარგმნელები კატეგორია:რუმინელი დიპლომატები კატეგორია:რუმინელი მოგზაურები კატეგორია:რუმინელი გეოგრაფები კატეგორია:რუმინელი ისტორიკოსები კატეგორია:რუსი დიპლომატები კატეგორია:რუსი გეოგრაფები კატეგორია:რუსი მოგზაურები კატეგორია:დაბადებული 1636 კატეგორია:გარდაცვლილი 1708
იშიგ (ჟურნალი)
მინი|ჟურნალის გარეკანი „იშიგ“ (ایشیق, İşıq; ქართულ თარგმანში „სინათლე“) — პირველი ქალთა ყოველკვირეული ჟურნალი აზერბაიჯანულ ენაზე.
ისტორია
აზერბაიჯანელმა მილიონერმა, ქველმოქმედმა, მუსულმანურ სამყაროში ცნობილი გოგონების გიმნაზიის დამფუძნებელმა ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევმა აზერბაიჯანში დააარსა პირველი ქალთა გაზეთი სახელწოდებით „იშიგ“ („სინათლე“). მისი პირველი ნომერი გამოიცა 1911 წლის 22 იანვარს. 1911 წლის იანვრიდან 1912 წლის დეკემბრამდე გამოდიოდა გაზეთის 64 (ზოგიერთი წყაროს მიხედვით 68) ნომერი. ჟურნალის რედაქტორი იყო ექიმი ხადიჯა ალიბეკოვა, აზერბაიჯანის ერთ-ერთი განმანათლებელი ქალი, რომელიც აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის სოციალურ და კულტურულ ცხოვრებაში. ის იყო ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოებების შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი. გაზეთის გამომცემელი კი მისი მეუღლე მუსტაფა ალიბეკოვი იყო. ის გახლდათ ჟურნალისტი და მწერალი. მუსტაფა ბეი ასევე ცნობილი იყო როგორც ადამიანის უფლებების, განსაკუთრებით ქალთა უფლებების დამცველი.
გაზეთის მიზანი იყო იმ დროს გოგონების ჩართვა განათლებაში, ქალების უფლებების გაცნობა, რაც მუსულმანური ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე მტკივნეული თემა იყო.
მიუხედავად იმისა, რომ ორ წელიწადში ჟურნალის სულ 68 ნომერი იქნა გამოცემული „იშიგმა“ მნიშვნელოვანი ცვლილებები შეიტანა განათლებას მოკლებული ქალების ცხოვრებაში. ის არა მხოლოდ გახდა აზერბაიჯანელი ქალების თვალისა და განმანათლებლობის სინათლე მე-20 საუკუნის დასაწყისში, არამედ შეარყია ისლამური სამყაროს კანონებით მცხოვრები ქალების ლოზუნგები, მან ასევე შექმნა ქალთა პრესის საფუძველი და ტრადიცია აზერბაიჯანული პრესის ისტორიაში. გახდა საფუძველი პრესაში ქალთა პრობლემების გადაჭრისა.
გაზეთის ზოგიერთი სტატია რუსულადაც ითარგმნა. „იშიგმა“ ფინანსური სიძნელეების გამო დიდხანს ვერ იარსება.
გაზეთ „იშიგის“ გამოცემამ აჩვენა, რომ აზერბაიჯანული პრესის ბრძოლა ქალთა თავისუფლებისთვის შეუმჩნეველი არ დარჩენილა, ქალების თავისუფლების მომხრეები და თავად ქალები უკვე სერიოზულ სოციალურ ძალად იქცნენ.
გაზეთის გარეკანზე ძალზე სიმბოლური გამოსახულება იყო ჩადრაში ჩაცმული ქალი, რომელიც ბავშვს იჭერს და მას უთითებს ამომავალ მზეზე. ამით გამომცემელმა ხაზი გაუსვა წიგნიერების და ბეჭდვის მნიშვნელობას ხალხის ნათელი მომავლისთვის.
ქალები არა მარტო წერილებს გზავნიდნენ ჟურნალში, არამედ საკუთარ კორესპონდენციებს, სტატიებსა და ლექსებსაც კი.
მიუხედავად იმისა, რომ ჟურნალმა 1912 წელს შეწყვიტა ფუნქციონირება, 2012 წლის იანვარში ეროვნული მემკვიდრეობის კულტურული ისტორიული კვლევის ფონდის დაარსებით იგი კვლავ აღორძინდა, როგორც „იშიგ-გადინ“ („სინათლე - ქალი“). ჟურნალის მთავარი რედაქტორია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ოჯახის, ქალთა და ბავშვთა პრობლემების სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე სადაგათ გაჰრამანოვა.
ძვ. წ. XI საუკუნე
ათწლეულები და წლები
საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები
საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი
კატეგორია:ძვ. წ. XI საუკუნე
ვანო მურადელი
ვანო ილიას ძე მურადელი (დ. 6 აპრილი [ძვ. სტ. 24 მარტი], 1908, გორი — გ. 14 აგვისტო, 1970, ტომსკი, დაკრძალულია მოსკოვში) — ქართველი კომპოზიტორი, საზოგადო მოღვაწე. საქართველოს (11 აპრილი, 1968) და სსრკ (19 სექტემბერი, 1968) სახალხო არტისტი.
ბიოგრაფია
ვანო მურადელმა მუსიკის სწავლა დაიწყო 1925 წელს თბილისის კუკიის სამუსიკო სასწავლებელში, 1926 წელს კი — განაგრძო თბილისის კონსერვატორიაში კომპოზიციის (ს. ბარხუდარიანის და მ. ბაგრინოვსკის კლასში) და სადირიჟორო განხრით, რომელიც დაამთავრა 1931 წელს, ხოლო 1934–1938 წლებში კი სწავლა განაგრძო მოსკოვის კონსერვატორიაში ბ. შეხტერთან და ნ. მიასკოვსკისთან (კომპოზიციაში).
ვანო მურადელი ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდში გამოვიდა სამოღვაწეო ასპარეზზე. 1929–1932 წლებში მუშაობდა სამუსიკო ნაწილის გამგედ თბილისის მუშა-ახალგაზრდობის თეატრში. მუსიკალურად გააფორმა მარჯანიშვილის მიერ დადგმული სპექტაკლი „მზის დაბნელება საქართველოში“. 1932–1934 წლებში მუშაობდა საესტრადო განხრით ვასო გოძიაშვილთან ერთად. 1934 წელს გადავიდა მოსკოვში. 1939–1948 წლებში იყო საკავშირო მუსფონდის თავმჯდომარე. 1942–1944 წლებში იყო სსრ კავშირის სამხედრო–საზღვაო ფლოტის ცენტრალური ანსამბლის ხელმძღვანელი. 1959–1970 წლებში იყო კომპოზიტორთა კავშირის მოსკოვის ორგანიზაციის თავმჯდომარე. 1960–1970 წლებში იყო რუსეთის კომპოზიტორთა კავშირის გამგეობის მდივანი. 1968–1970 წლებში საბჭოთა კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის გამგეობის მდივანი.
მურადელის ძირითადი ნაწარმოებებია: „ოთხი ქართული სიმღერა“ (1935); „ქართული სიმფონიური საცეკვაო“ (1936); „ექვსი რომანსი“ პუშკინის ლექსებზე (1937); სიმფონიები (I – 1938; II – 1944 – სსრკ სახელმწიფო პრემია 1946); „გორული სიმღერები“ (1945); ოპერები – „დიადი მეგობრობა“ ლიბრეტო გ. მდივანისა (1947), „ოქტომბერი“ ლიბრეტო ვ. ლუგოვსკისა (1961); ოპერეტები – „ცისფერთვალა ქალიშვილი“ (1965), „მოსკოვი–პარიზი–მოსკოვი“ (1967); „ქართული საცეკვაო“ – ქსილოფონისა და ფორტეპიანოსათვის (ახალი რედაქცია 1968); „ექვსი საფორტეპიანო პიესა“ (1969); კანტატები; გუნდები; მასიური სიმღერები (300–ზე მეტი, მათ შორის „ჩემო გორო“ და „გორის მოსწავლეთა სიმღერა“ ორივე 1960.); მუსიკა სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის.
დაჯილდოებულია ლენინის, შრომის წითელი დროშის ორდენებითა და მედლებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 6 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1908 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1970 კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:გორში დაბადებულები
აშუტოშ გოვარიკერი
აშუტოშ გოვარიკერი (მარათ. आशुतोष गोवारीकर, IAST(სანსკრიტ.): Āśutoṣ Govārīkar) — ინდოელი კინორეჟისორი, კინოპროდიუსერი და მსახიობი.
2001 წელს გამოვიდა მისი ფილმი „ლაგაანი: ერთხელ ინდოეთში“, რომელმაც ფართო აღიარება მოიპოვა არა მხოლოდ ინდოეთში, არამედ მთელ მსოფლიოში. კერძოდ, იყო ნომინირებული ამერიკულ ოსკარზე 2002 წელს. სურათმა „ლაგაანი: ერთხელ ინდოეთში“ გოვარიკერს საშუალება მისცა გადაეღო ცნობილი ფიმლები, რომლებმაც მოიპოვეს მაყურებელთა შორის პოპულარობა და კინოკრიტიკოსების აღიარება. მათ შორის აღსანიშნავია: „სამშობლოში დაბრუნება“, სადაც მთავარ როლს შაჰ რუჰ ხანი ასრულებს, „ჯოდჰა და აქბარი“ , რომელმაც 2009 წელს  მიიღო წლის საუკეთესო ფილმის ჯილდო. Filmfare Award. 2016 წელს გოვარიკერმა შეასრულა მთავარი როლი მარათულ ენაზე გადაღებულ ინდურ ფილმში Fan.
ბიოგრაფია
აშუტოშ გოვარიკერი დაიბადა 1964 წელს ქალაქ კოლჰაპურში ( ან მუმბაიში), მდიდარი მარათების ოჯახში. მამა—აშოკ გოვარიკერი — იყო პოლიციის ერთ -ერთი უფროსი, ბიძა — ვასტან გოვარიკერი — ცნობილი მეცნიერი, რომელიც 1990 -იან წლებში გახდა ინდოეთის პრემიერ მინისტრის მრჩეველი. აშუტოშ გოვარიკერმა მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ქიმიაში მითიბაის კოლეჯში (Mithibai College), სადაც დაინტერესდა სტუდენტური თეატრით. სტუდენტურმა გატაცებამ  იგი საბოლოოდ  კინოში მიიყვანა.
აშუტოშ გოვარიკერმა კარიერა დაიწყო როგორც მსახიობმა 1984 წელს, მისი დებიუტი შედგა ქეთან მეტას დაბალ ბიუჯეტიან ექსპერიმენტულ ფილმში "ჰოლი", რომელშიც მან შეასრულა მეორეხარისხოვანი როლი. ამ ფილმის გადასაღებ მოედანზე იგი შეხვდა კიდევ ერთ დებიუტანტს, ახალბედა მსახიობს, ბოლივუდის მომავალ ვარსკვლავს— ამირ ხანს. ამის შემდეგ აშუტოშმა ითამაშა სატელევიზო სერიალებში: "ცირკი" (1989), "კრიმინალური საგამოძიებო დეპარტამენტი" ("C.I.D.") (1998); ფილმებში:  „სახელი“ (1986), „მომაჯადოებელი  შარმი“ (1992) და „სიყვარულის სეზონი“(1993).
28 წლის ასაკში გოვარიკერს მიეცა შესაძლებლობა გადაეღო თავისი პირველი ფილმი. ეს იყო კრიმინალური თრილერი "პირველი ხიბლი" (1993). ფილმი კინოგაქირავებაში ჩავარდა და კრიტიკოსების მხრიდან მკაცრი შეფასება დაიმსახურა. 1995 წელს გოვარიკერმა გადაიღო „შერკინება“, მთავარი როლი ამირ ხანმა შეასრულა. ამას მოჰყვა ფილმი ისევ ამირ ხანის მონაწილეობით "ლაგაანი: ერთხელ ინდოეთში", რომელიც  გარღვევა იყო რეჟისორის კარიერაში. ფილმმა მიიღო მრავალი ჯილდო ინდოეთში და მის ფარგლებს გარეთ და გახდა 2001 წელს ინდოეთის მესამე ყველაზე მაღალ შემოსავლიანი ფილმი.
2004 წელს გოვარიკერმა გადაიღო „სამშობლოში დაბრუნება“ მთავარი როლი განკუთვნილი იყო რიტიკ როშანისთვის, მაგრამ მსახიობის უარის შემდეგ, იგი შეასრულა შაჰ რუჰ ხანმა. ფილმმა, რომელიც მოგვითხრობს მეცნიერის დაბრუნების შესახებ  მდიდარი შეერთებული შტატებიდან სამშობლოში —   ინდოეთში, კრიტიკოსების ქება დაიმსახურა, თუმცა კინოგაქირავებაში წარუმატებელი აღმოჩნდა.
ეპიკური ფილმი "ჯოდჰა და აქბარი", გადაღებული გოვარიკერის მიერ 2008 წელს, მაყურებელს მოუთხრობს   დიდ მოგოლთა იმპერიის  ფადიშაჰ აქბარისა და მისი მეუღლის, რაჯპუტის პრინცესა ჯოდჰას სიყვარულზე. „ჯოდჰა და აქბარი“ Filmfare ჯილდოს მფლობელი გახდა, როგორც  წლის საუკეთესო ფილმი. 2008 წელს ფილმი  მეოთხე ადგილზე გავიდა ინდოეთში.
2019 წელს გამოვიდა რეჟისორის ახალი ისტორიული ფილმი "ბრძოლა პანიპატთან".
ოჯახი
აშუტოშ გოვარიკერი დაქორწინებულია ყოფილ მოდელზე სუნიტა გოვარიკერზე, რომელიც  მსახიობების დებ მუხერჯის და მანიშას ქალიშვილია. სუნიტა ასევე  მითიბაის კოლეჯში სწავლობდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1964 კატეგორია:ინდოელი მსახიობები კატეგორია:ინდოელი რეჟისორები კატეგორია:ინდოელი სცენარისტები
რეკონკისტა
რეკონკისტა (Reconquista დაბრუნება) — დაკარგული ქრისტიანული მიწების დაბრუნების პროცესი პირენეის ნახევარკუნძულზე, რომლებიც დაკავებული ჰქონდა მავრების სამეფოს. ასევე ფართო მნიშვნელობით, მუსლიმებისა და იუდეველების ძალდატანებითი მონათვლა. მონათლულ მავრებს ერქვათ "მორისკები" და მონათლულ იუდეველებს "მარანები". ინკვიზიციას კი ევალებოდა თვალყური ედევნებინათ, რომ მონათლულებს ისევ თვიანთ ძველ კულტებზე არ ელოცათ. მონათლული მორისკები და მარანები (გარდა იმისა რომ მათი დიდი ნაწილი დაწვეს კოცონზე) ესპანეთში გაითქვიფნენ უკვალოდ. პორტუგალიაში მონათლული ებრაელების მემკვიდრეები იყვნენ კათოლიკეები და ამასთანავე მათ შეინარჩუნეს თავისი თვითმყოფადობა. თანამედროვე ეპოქაში ეს არის ხალხი რომლებიც ეკუთვნიან მოსახლეობის შეძლებულ ფენას და ცხოვრობენ ქალაქ პორტუს რაიონში. ამჟამად მათი განსხვავება ადგილობრივი მოსახლეობისაგან შესაძლებელი მხოლოდ მათთვის დამახასიათებელი გვარებით.
ისტორია
მინი|400პქ|იბერიის ნახევარკუნძულის ტერიტორიული დაყოფა დაახლოებით 1031 წ.‎ რეკონკისტა დაიწყო კოვადონგის რაიონში ახლანდელ ასტურიაში, მავრების დამარცხებით და ასტურიის სამეფოს შექმნით. რეკონკისტის ცენტრი გახდა ნავარა, შემდეგ ტერიტორია პირენეებსა და მდინარე ებროს შორის. იგი დაიწყო პელაიომ 722 წელს. რეკონკისტა მიმდინარეობდა გარდამავალი წარმატებებით, რაც გამოწვეული იყო იმით, რომ ქრისტიანი მეფეები წინააღმდეგობაში მოდიოდნენ ერთმანეთთან და ვასალებთან.
ჯვაროსნული ლაშქრობების დროს, მავრების წინააღმდეგ ბრძოლა აღიქმებოდა როგორც ბრძოლა მთელი ქრისტიანული სამყაროსთვის. რაინდთა ორდენები ასევე ტამპლიერების ორდენი შეიქმნა იმისათვის რომ ებრძოლათ მავრების წინააღმდეგ, რომის პაპებიც მოუწოდებდნენ რაინდებს იბერიის ნახევარკუნძულზე ბრძოლისთვის. არსებობს არაბული ლიტერატურა რომელიც აგვიწერს არაბი მოსახლეობის განდევნას ნახევარკუნძულიდან, რომელსაც ისინი თავის სამშობლოდ თვლიდნენ. ამჟამად მუსულმანური ექსტრემიზმის წიაღში (განსაკუთრებით არაბულის, ოსამა ბინ ლადენი) ჩამოყალიბდა იდეა, რომ ქრისტიანების მიერ დაპყრობილი მუსულმანური მიწები (მათ შორის პირენეის ნახევარკუნძული, რომელიც „ოკუპირებული“ აქვს ქრისტიანებს), უნდა დააბრუნონ მუსულმანურ სამყაროში.
გადატანითი მნიშვნელობა
XX საუკუნის ბოლოს მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონებში, სიტყვა რეკონკისტას მიეცა სხვაგვარი მნიშვნელობა.
მექსიკა და აშშ
სიტყვა რეკონკისტას მნიშვნელობა ხშირად გამოიყენება ამერიკის ულტრამემარჯვენეებისა და კონსერვატიულ წრეებში დემოგრაფიული სიტუაციის აღწერისათვის, ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში, სადაც უკანასკნელი ათწლეულში მექსიკელთა და ლათინო ამერიკელთა უკონტროლო მიგრაციის შედეგად ისინი კვლავ გახდნენ მოსახლეობის უმრავლესობა. სამხრეთ-დასავლეთის ტერიოტორია 1848 წლის ომამდე (მექსიკა-ამერიკის ომი) ითვლებოდა მექსიკურ ტერიტორიად, სადაც ცხოვრობდა მცირერიცხოვანი (50 000) მაგრამ ესპანურენოვანი მოსახლეობა. მექსიკის დამარცხებამ ომში გამოიწვია ამ ტერიტორიაზე თეთრი ინგლისურენოვანი მოსახლეობის ჩამოსვლა, რომლებიც ჭარბობდნენ რეგიონში 1970-იან წლებამდე. მაგრამ დასთმეს თავისი პოზიციები უკანასკნელ წლებში.
მონრეალი და კვებეკი კანადაში
სიტყვა რეკონკისტას მნიშვნელობა ხშირად გამოიყენება ასევე ინგლისურ და ფრანგულენოვან პუბლიკაციებში ამერიკასა და კანადაში, რომლებიც აღწერენ დემოლინგვისტურ სიტუაციის განვითარებას თანამედროვე პროვინცია კვებეკში, განსაკუთრებით პროვინციის მთავარ მეგაპოლისში, ოდესღაც ქვეყნის უდიდეს ქალაქში (ახლა მეორე ტორონტოს შემდეგ) – მონრეალში. თანამედროვე კვებეკისა და მონრეალის ტერიტორია 1759 წლამდე (ახალი საფრანგეთი) წარმოადგენდა ფრანგულ ტერიტორიას მცირერიცხოვანი (60 000) მაგრამ ფრანგულენოვანი მოახლეობით. საფრანგეთის დამარცხებამ დიდ ბრიტანეთთან მიგვიყვანა იქამდე, რომ მონრეალში ჩამოვიდა ინგლისურენოვანი მოსახლეობა, რომლებიც ჭარბობდნენ 1930-იანი წწ. ბოლომდე, მაგრამ განსაკუთრებით დასთმეს პოზიციები ბოლო წლებში, რაც იყო დაკავშირებული კვებეკური ნაციონალიზმის განვითარებასთან და ისეთი კანონების მიღებასთან როგორიცაა ფრანგული ენის ქარტია, რომელმაც აღადგინეს მონრეალის ფრანგული იერსახე. ინგლისურენოვანი მოსახლეობა 2006 წლის მონაცემებით შეადგენს ქალაქის მოსახლეობოის 12,5 % და პროვინციის მოსახლეობის 8.2 %-ს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის ისტორია კატეგორია:რეკონკისტა
Formica demersa
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
მზე
მზე — მზის სისტემის ცენტრში მდებარე ერთადერთი ვარსკვლავი. ის თითქმის იდეალურად სფერულია და შედგება ცხელი პლაზმისგან, რომელშიც ჩაქსოვილია მაგნიტური ველები. მზის დიამეტრი დაახლოებით 1 392 684 კილომეტრია — დედამიწის დიამეტრზე 109-ჯერ დიდი. მისი მასა (1.989×1030 კილოგრამი; დედამიწის მასას დაახლოებით 330 000-ჯერ აღემატება) მზის სისტემის მთლიანი მასის 99,86%-ს მოიცავს. ქიმიურად, მზის მასის 3/4-ს წყალბადი შეადგენს, ხოლო დანარჩენი უმეტესად ჰელიუმია. დარჩენილი 1,69% (რომელიც დედამიწის მასას 5600-ჯერ აღემატება) მოიცავს მძიმე ელემენტებს, როგორებიცაა: ჟანგბადი, ნახშირბადი, ნეონი, რკინა და სხვა. <span id="why_the_sun_is_yellow">
მზე 4,568 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა დიდ მოლეკულურ ღრუბელში არსებულ რეგიონის გრავიტაციული კოლაფსით. მატერიის უმეტესობა ცენტრში მოგროვდა, ხოლო დანარჩენი გაბრტყელდა მბრუნავ დისკოდ, რომელიც შემდგომში მზის სისტემა გახდა. ცენტრალური მასა უფრო და უფრო ცხელი და მკვრივი გახდა, საბოლოოდ კი დაიწყო თერმობირთვული სინთეზი მის ბირთვში. მიჩნეულია, რომ თითქმის ყველა ვარსკვლავი ამ პროცესის შედეგად წარმოიქმნა. მზე სპექტრული კლასით არის G ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი (G2V) და მას არაფორმალურად ყვითელ ჯუჯად მოიხსენიებენ, რადგან მისი ხილული გამოსხივება სპექტრის ყვითელ-მწვანე ნაწილშია ყველაზე ინტენსიური. მიუხედავად იმისა, რომ სინამდვილეში იგი თეთრი ფერისაა, დედამიწის ზედაპირიდან ყვითელი ჩანს ატმოსფეროს მიერ ლურჯი სინათლის გაფანტვის გამო. სპექტრული კლასის მიხედვით, G2 მიუთითებს ზედაპირის ტემპერატურას (დაახლ. 5505°C) და V მიუთითებს, რომ მზე, სხვა ვარსკვლავების მსგავსად, მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავია და, აქედან გამომდინარე, ენერგიას წარმოქმნის წყალბადის ჰელიუმად სინთეზით. მზე თავის ბირთვში 620 მილიონი ტონა წყალბადის სინთეზს ახდენს წამში.
ერთ დროს ასტრონომები მზეს პატარა და შედარებით შეუმჩნეველ ვარსკვლავად აღიქვამდნენ, მაგრამ ახლა მიჩნეულია, რომ იგი ირმის ნახტომში არსებული ვარსკვლავების 85%-ზე კაშკაშაა, რომელთა უმეტესობა წითელი ჯუჯებია. მზის აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე +4,83-ია. თუმცა, რადგანაც მზე დედამიწასთან მდებარე უახლოესი ვარსკვლავია, ის ნებისმიერ ობიექტზე კაშკაშაა ცაზე, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე -26,74-ია. ეს არის დაახლოებით 13 მილიარდჯერ კაშკაშა, ვიდრე მეორე უფრო კაშკაშა ობიექტი სირიუსი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე -1,46-ია. მზის გავარვარებული გვირგვინი უწყვეტად ფართოვდება და ქმნის მზიურ ქარს — დამუხტული ნაწილაკების ნაკადი, რომელიც ფართოვდება ჰელიოპაუზამდე, 100 ასტრონომიული ერთეულის მანძილზე. ჰელიოსფერო (ბურთულის მსგავსი სტრუქტურა), რომელიც ვარსკვლავთშორის სივრცეში მზიურმა ქარმა წარმოქმნა, არის უდიდესი უწყვეტი სტრუქტურა მზის სისტემაში.
ამჟამად მზე ადგილობრივი ვარსკვლავთშორისი ღრუბლით (G-ღრუბელთან ახლოს) ადგილობრივი ბურთულის ზონაში მოძრაობს — ირმის ნახტომის ორიონის მკლავის შიდა რგოლში. 17 სინათლის წლის რადიუსით (დედამიწიდან) უახლოესი 50 ვარსკვლავური სისტემიდან (უახლოესი არის პროქსიმა კენტავრი, რომელიც 4,2 სინათლის წლითაა დაშორებული დედამიწიდან) მზე მეოთხეა მასით. მზე გალაქტიკის ცენტრიდან 24 000-26 000 სინათლის წლის მოშორებით ბრუნავს. ერთ სრულ საათის ისრის მიმართულების ორბიტას (თუ გალაქტიკის ჩრდილოეთ პოლუსიდან დავაკვირდებით) 225-250 მილიონ წელიწადში ასრულებს. რადგანაც მზე კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (კმფ) შესაბამისად ჰიდრის თანავარსკვლავედის მიმართულებით 550 კმ/წმ სიჩქარით მოძრაობს, მზის ტოლქმედი სიჩქარე კმფ-ს მიმართ არის დაახლოებით 370 კმ/წმ ფიალის ან ლომის თანავარსკვლავედის მიმართულებით.
დედამიწასა და მზეს შორის საშუალო მანძილი 1 ასტრონომიული ერთეულია (150 000 000 კილომეტრი), თუმცა დისტანცია იცვლება, როცა დედამიწა გადაინაცვლებს პერიჰელიუმიდან (იანვარში) აფელიუმში (ივლისში). ამ საშუალო მანძილზე სინათლეს მზიდან დედამიწამდე მისაღწევად დაახლოებით 8 წუთი და 19 წამი სჭირდება (იხ. სინათლის სიჩქარე). მზის სინათლის ენერგია დედამიწაზე არსებულ სიცოცხლის თითქმის ყველა ფორმას არჩენს ფოტოსინთეზით და დედამიწის კლიმატსა და ამინდზეა პასუხისმგებელი. დედამიწაზე მზის უზარმაზარი ეფექტი ჯერ კიდევ პრეისტორიულ ხანებში შეინიშნებოდა და მას მრავალი კულტურა ღვთაებად აღიქვამდა. მზის ზუსტი მეცნიერული გაგება ნელა განვითარდა და ბოლო ხანების (მე-19 საუკუნის) გამოჩენილ მეცნიერებს მზის ფიზიკურ შედგენილობასა და ენერგიის წყაროზე ძალიან მწირი ცოდნა ჰქონდათ. ეს გაგება ჯერ კიდევ ვითარდება: ჯერ კიდევ არსებობს გარკვეული რაოდენობის ანომალია მზის ქცევაში, რომლებიც აუხსნელია.
მახასიათებლები
მზე G2 ტიპის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავია, რომელიც მზის სისტემის მასის 99,86%-ს შეადგენს. ის თითქმის იდეალური სფეროა, რომელიც 9 მემილიონედითაა შეკუმშული, რაც ნიშნავს იმას, რომ პოლარული დიამეტრი ეკვატორული დიამეტრისაგან 10 კილომეტრით განსხვავდება. იმის გამო, რომ მზე პლაზმურ მდგომარეობაშია და მყარი არაა, ის ბევრად სწრაფად ბრუნავს ეკვატორზე, ვიდრე პოლუსებზე. ამ ქცევას დიფერენციალური ბრუნვა ეწოდება და გამოწვეული მზეში კონვექციითა და მასის მოძრაობით. ამ მასას გადააქვს მზის საათის ისრის საპირისპირო მიმართულების კუთხური მომენტის ნაწილი (თუ დავაკვირდებით ეკლიპტიკის ჩრდილოეთ პოლუსიდან), აქედან გამომდინარე ის ხელახლა ანაწილებს კუთხურ სიჩქარეს. ამ ნამდვილი ბრუნვის პერიოდი ეკვატორზე დაახლოებით 25,6 დღეა, ხოლო პოლუსებზე — 33,5 დღე. თუმცა, ჩვენი მუდამ ცვალებადი ხედვის პერსპექტივის გამო დედამიწიდან (რადგანაც ის მზის გარშემო ბრუნავს), ვარსკვლავის ხილული ბრუნვა ეკვატორზე დაახლოებით 28 დღეა. ამ ნელი ბრუნვის ცენტრიდანული ეფექტი 18 მილიონჯერ სუსტია, ვიდრე მზის ეკვატორზე ზედაპირის გრავიტაცია. პლანეტების გრავიტაციული გავლენა ბევრად სუსტია და მნიშვნელოვნად არ მოქმედებს მზის ფორმაზე.
მზეს გამოკვეთილი, ზუსტი საზღვარი არ აქვს, როგორც პლანეტებს, და მის გარე ნაწილებში გაზის სიმკვრივე ექსპონენციურად (მაჩვენებლიანით) ეცემა, რაც უფრო იზრდება მანძილი მისი ცენტრიდან. მაგრამ მას აქვს კარგად გამოკვეთილი შიდა სტრუქტურა, რომელსაც ქვემოთ აღვწერთ. მზის რადიუსი იზომება მისი ცენტრიდან ფოტოსფეროს კიდემდე. ფოტოსფერო უკანასკნელი ხილული ფენაა, რადგან მის ზემოთ ფენები ან ძალიან ცივია, ან ძალიან სქელი, რომ საკმარისი ხილული სინათლე გამოასხივონ შეუიარაღებელი თვალისთვის. მზის სრული დაბნელებისას, როდესაც ფოტოსფეროს მთვარე აბნელებს, მზის გარშემო გვირგვინის დანახვა ადვილადაა შესაძლებელი.
მზის ინტერიერი პირდაპირ დაკვირვებადი არაა და მზეც გაუმჭვირვალეა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებისთვის. თუმცა, როგორც სეისმოლოგია მიწისძვრების მიერ წარმოქმნილ ტალღებს იყენებს დედამიწის შინაგანი სტრუქტურის შესასწავლად, ჰელიოსეისმოლოგია მზის შინაგანი სტრუქტურიდან ამომავალ წნევის ტალღებს (ინფრაბგერა) იყენებს, რომ განსაზღვროს და თვალსაჩინო გახადოს ვარსკვლავის შიდა სტრუქტურა. მზის კომპიუტერული მოდელირება გამოიყენება თეორიულ იარაღად, რომ გამოკვლეულ იქნეს მისი უფრო ღრმა ფენები.
ბირთვი
მიჩნეულია, რომ მზის ბირთვი ცენტრიდან მზის რადიუსის 20-25%-მდე ფართოვდება. მისი სიმკვრივე 150 გ/სმ3-ია (წყლის სიმკვრივეზე 150-ჯერ მეტი), ხოლო ტემპერატურა 15,7 მილიონ კელვინს აღწევს. ამის საპირისპიროდ, მზის ზედაპირის ტემპერატურა დაახლოებით 5800 კელვინია. SOHO-დან მიღებული ბოლო დროინდელი მონაცემები მეტყველებს იმაზე, რომ ბირთვის ბრუნვის ტემპი ბევრად მეტია, ვიდრე მთელი მასხივებელი ზონისა. მზის სიცოცხლის უმეტეს ნაწილში ენერგია ბირთვული სინთეზით წარმოიქმნება. ეს ხდება ე.წ. პროტონ-პროტონული ჯაჭვის ეტაპებით; ეს პროცესი წყალბადს ჰელიუმად გარდაქმნის. მზის ენერგიის მხოლოდ 0,8% წარმოიქმნა ნახშირბად-აზოტ-ჟანგბადის ციკლით.
ბირთვი მზეში ერთადერთი ადგილია, რომელიც თერმული ენერგიის შესამჩნევ რაოდენობას სინთეზის დახმარებით წარმოქმნის. ენერგიის 99% მზის რადიუსის 24%-ში წარმოიქმნება და 30%-ში სინთეზი თითქმის მთლიანად წყდება. მთლიან ვარსკვლავს ის ენერგია აცხელებს, რომელიც ბირთვიდან წამოსული გამოსხივებით გადაეცემა კონვექციურ ფენებს. სინთეზის მიერ წარმოქმნილმა ენერგიამ მრავალი მომდევნო ფენა უნდა გაიაროს, რომ ფოტოსფეროს მიაღწიოს და საბოლოოდ კოსმოსში ფოტონად გამოსხივდეს ან ნაწილაკების კინეტიკურ ენერგიად გადაიქცეს.
პროტონ-პროტონული ჯაჭვი წამში 9,2×1037-ჯერ ხდება ბირთვში. იმის გამო, რომ ეს რეაქცია 4 თავისუფალ პროტონს (წყალბადის ბირთვებს) იყენებს, ის ყოველ წამში დაახლოებით 3,7×1038 პროტონს ალფა ნაწილაკებად (ჰელიუმის ბირთვები) გარდაქმნის (მთლიანობაში ~8,9×1056 თავისუფალ პროტონს მზეში), ან 6,2×1011 კილოგრამს წამში. რადგანაც წყალბადის ჰელიუმად სინთეზი სინთეზირებული მასის 0,7%-ს ასხივებს ენერგიად, მზის მიერ გამოცემული ენერგია მასა-ენერგიის გადაქცევის ტემპით არის 4,26 მილიონი ტონა წამში, ან 384,6 იოტავატი (3,846×1026 W), ან 9,192×1010 მეგატონა TNT-ს წამში.
სინთეზის მიერ წარმოებული სიმძლავრე ბირთვში მზის ცენტრიდან მანძილთან ერთად იცვლება. თეორიული მოდელების შეფასებით, მზის ცენტრში არსებული სიმძლავრე 276,5 ვ/მ3-ია - სიმძლავრის წარმოქმნის სიმკვრივე, რომელიც უფრო უახლოვდება რეპტილიის მეტაბოლიზმს, ვიდრე თერმობირთვულ ბომბს. წარმოქმნილი სიმძლავრის პიკი მზეში შედარებულია მოცულობით სითბოსთან, რომელიც წარმოიქმნება აქტიური კომპოსტის გროვაში. მზის უზარმაზარი სიმძლავრე არ არის იმის გამო, რომ ერთ კუბურ მეტრზე მაღალი სიმძლავრეა, არამედ იმიტომ, რომ მას დიდი ზომა აქვს.
ბირთვში არსებულ სინთეზის ტემპს თვითმარეგულირებელი წონასწორობა აქვს: სინთეზის მცირედით მაღალი ტემპი გამოიწვევს ბირთვის უფრო მეტად გათბობასა და გაფართოებას გარე ფენების წონის წინააღმდეგ, ამ დროს კი სინთეზის ტემპი მცირდება და რეგულირდება შეშფოთება; ოდნავ დაბალი დონე კი გამოიწვევს ბირთვის გაგრილებასა და შეკუმშვას, ამ დროს კი სინთეზის ტემპი იზრდება და უბრუნდება მის ჩვეულ დონეს.
სინთეზის დროს გამოცემული გამა სხივები (მაღალი ენერგიის ფოტონები) შთაინთქმება მზის პლაზმის მხოლოდ რამდენიმე მილიმეტრში და შემდეგ ხელახლა გამოსხივდება შემთხვევითი მიმართულებით და ოდნავ დაბალი ენერგიით. აქედან გამომდინარე, გამოსხივებას დიდი დრო სჭირდება მზის ზედაპირამდე მისაღწევად. ფოტონის მოგზაურობის დრო 10 000 წლიდან 170 000 წლამდე იჭიმება. ამის საპირისპიროდ, ნეიტრინოებს, რომლებიც მზის მიერ წარმოქმნილი ენერგიის მხოლოდ 2%-ს მოიცავს, სულ რაღაც 2,3 წამი სჭირდებათ ზედაპირამდე ამოსასვლელად. იმის გამო, რომ მზეში ენერგიის გადაადგილება პროცესია, რომელიც მოიცავს ფოტონებს მატერიასთან თერმოდინამიკურ წონასწორობაში, ენერგიის გადატანის დროის მასშტაბი მზეში ბევრად დიდია — დაახლოებით 30 000 000 წელიწადი. ამ დროში მზე შეძლებდა თავის სტაბილურ მდგომარეობაში დაბრუნებას, თუ მის ბირთვში ენერგიის წარმოების ტემპი უეცრად შეიცვლებოდა.
კონვექციურ გარე ფენაში ფოტონის მგზავრობის საბოლოო ნაწილის დროს შეჯახებები უფრო ნაკლებია და მათ ბევრად ნაკლები ენერგია აქვთ. ფოტოსფერო მზის გამჭვირვალე ზედაპირია, სადაც ფოტონები ხილულ სინათლედ გვევლინება. მზეში თითოეული გამა სხივი კოსმოსში „გაქცევამდე“ გარდაიქმნება ხილული სინათლის რამდენიმე მილიონ ფოტონად. ნეიტრინოებიც ბირთვში არსებული სინთეზით გამოიცემა, მაგრამ ფოტონებისაგან განსხვავებით, ისინი იშვიათად ურთიერთქმედებენ მატერიასთან და ამიტომ მათი უმეტესობა მზეს უცებვე უსხლტება. მრავალწლიანი კვლევების შედეგად დადგენილი მზეში არსებული ნეიტრინოების რიცხვი ბევრად დაბალი იყო, ვიდრე ამას თეორიები წინასწარმეტყველებდა. ეს უთანხმოება 2001 წელს გადაიჭრა, როცა ნეიტრინოს ოსცილაციის ეფექტები აღმოაჩინეს: მზე ასხივებს იმ რაოდენობის ნეიტრინოებს, რამდენსაც თეორია წინასწარმეტყველებს, მაგრამ ნეიტრინოების დეტექტორები მათი 2/3-ის დაფიქსირებას ვერ ახერხებენ, რადგან ისინი იცვლიან არომატს აღმოჩენიდან მალევე.
მასხივებელი ზონა
0,7 მზის რადიუსის ქვემოთ მზის მატერია იმდენად ცხელი და მკვრივია, რომ თერმული გამოსხივება ენერგიის ბირთვიდან გადაცემის ძირითადი წყაროა. ამ ზონას თერმული კონვექცია არ აწესრიგებს. თუმცა, ტემპერატურა 7 მილიონიდან 2 მილიონ კელვინამდე ეცემა ბირთვიდან ზრდად მანძილზე. ეს ტემპერატურული გრადიენტი ბევრად ნაკლებია, ვიდრე ადიაბატური გადახრის ტემპის მნიშვნელობა და, აქედან გამომდინარე, კონვექციას ვერ ახერხებს. ენერგია გადაეცემა გამოსხივებით — წყალბადისა და ჰელიუმის იონები ფოტონებს ასხივებს, რომლებიც ძალიან მოკლე მანძილს გადის სხვა იონების მიერ ხელახლა შთანთქმამდე. სიმკვრივე ასჯერ მცირდება (20 გ/სმ3-დან 0,2 გ/სმ3-მდე) 0,25 მზის რადიუსიდან მასხივებელი ზონის ზედა ნაწილამდე.
მასხივებელი ზონა და კონვექციური ზონა გადამსვლელი ფენითაა გამოყოფილი, რომელსაც ტახოკლინი ეწოდება. ეს არის რეგიონი, სადაც მკაცრი რეჟიმის ცვლილება მასხივებელი ზონის ბრუნვის ერთგვაროვნებასა და კონვექციური ზონის დიფერენციალურ ბრუნვას შორის შედეგად იძლევა დიდ გაჭრას — მდგომარეობა, სადაც მომდევნო ჰორიზონტალური ფენები ერთმანეთს ანაცვლებს. სითხის მოძრაობა, რომელიც კონვექციურ ზონაში შეინიშნება, ნელ-ნელა უჩინარდება ამ ფენის ზედა ნაწილიდან მის ძირამდე, რომელიც მასხივებელი ზონის მახასიათებლებს ემთხვევა. ამჟამად ნავარაუდებია, რომ მაგნიტური დინამო ამ ფენის შიგნით წარმოქმნის მზის მაგნიტურ ველს.
კონვექციური ზონა
მზის გარე ფენაში, მისი ზედაპირიდან დაახლოებით 200 000 კილომეტრის ქვემოთ (ცენტრიდან მზის რადიუსის 70%-ით), ტემპერატურა ბევრად დაბალია, ვიდრე მასხივებელ ზონაში და მძიმე ატომები სრულად იონიზირებული არაა. შედეგად, მასხივებელი სითბოს გადაადგილება ნაკლებად ეფექტიანია. გაზების სიმკვრივე იმდენად დაბალია, რომ საშუალებას იძლევა კონვექციური დინებები წარმოიქმნას. ტახოკლინში გაცხელებული მატერია სითბოს იღებს და ფართოვდება, ამის შედეგად კი მცირდება მისი სიმკვრივე და ხდება მისი ამოსვლა. შედეგად თერმული კონვექცია წარმოიქმნება, როცა თერმულ უჯრედებს გადააქვს სითბოს უმეტესობა მზის ფოტოსფეროდან გარე მიმართულებით. როგორც კი მატერია ფოტოსფეროში გრილდება, მისი სიმკვრივე იზრდება და იძირება კონვექციური ზონის ფსკერზე, სადაც ის უფრო მეტ სითბოს იღებს მასხივებელი ზონის ზედა ნაწილიდან და ციკლი გრძელდება. ფოტოსფეროში ტემპერატურა 5700K-მდე ეცემა, ხოლო სიმკვრივე — 0,2 გ/მ3-მდე (ზღვის დონეზე ჰაერის სიმკვრივის დაახლოებით 1/6000).
კონვექციურ ზონაში თერმული სვეტები მზის ზედაპირზე წარმოქმნის ნიშნებს, როგორც მზიური გრანულაციები (დანაწევრება) და ზეგრანულაციები. მზის ინტერიერის ამ გარე ნაწილის ტურბულენტური კონვექცია იწვევს „მცირე მასშტაბის“ დინამოებს, რომლებიც წარმოქმნის მაგნიტურ ჩრდილოეთ და სამხრეთ პოლუსებს მთელი მზის ზედაპირზე. მზის თერმული სვეტები ბენარის უჯრედებია და ექვსკუთხა პრიზმის ფორმა აქვს.
ფოტოსფერო
thumb|მზის ეფექტიანი ან შავი სხეულის [[ტემპერატურა (5777 კელვინი) ის ტემპერატურაა, რომელიც იმავე ზომის შავ სხეულს უნდა ჰქონდეს, რომ წარმოქმნას იგივე მთლიანი გამომყოფი სიმძლავრე]]
მზის ხილული ზედაპირი, ანუ ფოტოსფერო, არის ფენა, რომლის ქვემოთაც მზე ხილული სინათლისთვის გაუმჭვირვალე ხდება. ფოტოსფეროს ზემოთ მზის ხილული შუქი თავისუფლად ვრცელდება კოსმოსში და მისი ენერგია მთლიანად უსხლტება მზეს. გაუმჭვირვალობაში ცვლილება გამოწვეულია H— იონების კლებადი რაოდენობით, რომლებიც ხილულ სინათლეს ადვილად შთანთქავს. ამის საპირისპიროდ, ხილული სინათლე, რომელსაც ჩვენ ვხედავთ, წარმოიქმნება მაშინ, როცა ელექტრონები რეაქციაში შედის წყალბადის ატომებთან, რომ წარმოიქმნას H— იონები. ფოტოსფერო ათობით და ასობით კილომეტრის სისქისაა, რომელიც დედამიწის ჰაერზე ნაკლებად გაუმჭვირვალეა. იმის გამო, რომ ფოტოსფეროს ზედა ნაწილი ქვედა ნაწილზე უფრო გრილია, მზე ცენტრში უფრო კაშკაშა ჩანს, ვიდრე მზის დისკოს კიდეში. ამ ფენომენს კი დისკოს დაბნელება ეწოდება. მზის სინათლის სპექტრს დაახლოებით შავი სხეულის გამოსხივების სპექტრი აქვს დაახლოებით 6000 კელვინზე და მიმოიბნევა ფოტოსფეროს მაღლა მდებარე გათხელებულ ფენებში ატომური შთანმთქმელი ხაზებით. ფოტოსფეროს ნაწილაკური სიმკვრივე დაახლოებით 1023 მ−3-ია (0,37% დედამიწის ატმოსფეროში არსებული ნაწილაკების რაოდენობისა, რომელიც ერთ კუბურ მეტრშია). ფოტოსფერო სრულად იონიზირებული არ არის — იონიზაციის განფენილობა დაახლოებით 3%-ია და თითქმის ყველა წყალბადი ატომურ ფორმაშია.
ფოტოსფეროს ოპტიკური სპექტრის ადრეული კვლევებისას აღმოჩნდა, რომ ზოგიერთი შთანმთქმელი ხაზი არ უკავშირდება არცერთ ქიმიურ ელემენტს, რომლებიც მაშინ იყო ცნობილი დედამიწაზე. 1868 წელს ნორმან ლოკიერმა ივარაუდა, რომ ეს შთანმთქმელი ხაზები გამოწვეული იყო ახალი ელემენტის მიერ, რომელსაც მან ჰელიუმი უწოდა ბერძნული მზის ღმერთ ჰელიოსის პატივსაცემად. 25 წლის შემდეგ დედამიწაზე ჰელიუმის იზოლირება მოხდა.
გუაიმარო
გუაიმარო (Guáimaro) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, კამაგუეის პროვინციაში. მდებარეობს პროვინციის სამხრეთ ნაწილში, ქალაქების კამაგუეისა და ლას-ტუნასს შორის. მუნიციპალიტეტის შეიქმნა 1943 წელს.
მზე
ატმოსფერო
ფოტოსფეროს მაღლა მდებარე ნაწილებს მზის ატმოსფერო ეწოდება. მათი დანახვა ტელესკოპითაა შესაძლებელი, რომლებიც ხილული სინათლიდან გამა სხივების დიაპაზონამდე მუშაობს. ისინი შეიცავს 5 ძირითად ზონას: ტემპერატურულ მინიმუმს, ქრომოსფეროს, გადასვლის რეგიონს, გვირგვინსა და ჰელიოსფეროს.
გუაიმარო
დემოგრაფია
2004 წელს, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 57 086 ადამიანს შეადგენდა. 1 847 კმ² ფართობზე მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 39,9 ადამიანი კმ²-ზე.
მზე
ატმოსფერო
მზის ყველაზე გრილი ფენა არის ტემპერატურული მინიმუმის რეგიონი, რომელიც ფოტოსფეროდან 500 კმ-თი ზემოთაა. მისი ტემპერატურა დაახლოებით 4100 კელვინია. მზის ეს ნაწილი იმდენად გრილია, რომ მასზე უბრალო მოლეკულები არსებობს, როგორებიცაა ნახშირჟანგი და წყალი, რომელთა დაფიქსირება მათი შთანმთქმელი სპექტრითაა შესაძლებელი.
გუაიმარო
სქოლიო
კატეგორია:კუბის ქალაქები
მზე
ატმოსფერო
ქრომოსფერო, გადასვლის რეგიონი და გვირგვინი მზის ზედაპირზე ბევრად ცხელია. ამის მიზეზი ზუსტად არაა დადგენილი. მტკიცებულება მეტყველებს იმაზე, რომ ალფვენის ტალღებს აქვს იმდენი ენერგია, რომ გვირგვინი გაათბოს.