cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბამიანის ბუდას ქანდაკებები
ისტორია
ბამიანის ორი ყველაზე გამორჩეული ბუდას ფეხზე მდგარი ქანდაკებები იყო: ვაიროჩანა და შაკიამუნი. ორი მასიური ბუდას ქანდაკებები 2001 წელს ააფეთქეს ტერორისტებმა, ეს ქანდაკებები ყველაზე მაღალი იყო მსოფლიოში, ბუდას ფეხზე მდგარ ქანდაკებებს შორის, სანამ ჩინეთში გაზაფხულის ბუდას ტაძარი აშენდებოდა, ჩინეთში ფეხზე მდგარი ბუდას ქანდაკება 128 მეტრია, ამ მშენებლობის შესახებ გაცხადდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ტერორისტებმა ბუდას ქანდაკებები გაანადგურეს.
პატარა ქანდაკება აშენებულია 544-595 წლებში, ხოლო დიდი ქანდაკების აშენების თარიღად 591-644 წლები ითვლება. დიდი ბუდას ქანდაკება ასევე არის დიპანკარას ბუდას პორტრეტი. მათი ფერები დროთა განმავლობაში გახუნდა.
XI-XX საუკუნეები
1221 წელს ჩინგიზ-ყაენის გამოჩენამ, საფრთხე შეუქმნა ქანდაკებებს თუმცა, მიუხედავად ამისა ჩინგიზ-ყაენს დაენანა ქანდაკებები და არ დაანგრია. ამის შემდეგ დიდ მოგოლთა იმპერიის უკანასკნელმა წარმომადგენელმა აურანგზებმა სცადა მძიმე არტილერიით დაენგრია ქანდაკებები ცდა ამჯერადაც უშედეგოდ დასრულდა. შემდეგი ცდა მე-18 საუკუნეში თარიღდება ნადირ-შაჰის მიერ, მან ქანდაკებებს პირდაპირ ზარბაზნები დაუპირისპირა. მიუხედავად იმისა, რომ ქანდაკება არ დანგრეულა დაკარგა სახეს ნაწილი.
თალიბანის მიერ მომზადებული ტერაქტი
აბდულ ვაჰედმა, თალიბანის ერთ-ერთმა მეთაურმა გამოამჟღავნა თავისი შეედულებები ბუდას ქანდაკებების მიმართ ჯერ კიდევ 1997 წელს, იმაზე ადრე ვიდრე ის ბამიანის ხეობაზე კონტროლს მოიპოვებდა 1998 წელს, მისი მთავარი მიზანი ქანდაკებების განადგურება იყო. ვაჰედმა ბუდას თავში ხვრელები გააკეთა და შიგნით ასაფეთქებელი მოწყობილობები ჩააწყო, მიუხედავად ამისა ეს ცდა წარუმატებლად დასრულდა. ამის შემდეგ მუჰამედ ომარმა განაცხადა, რომ ავღანეთში აღარ არის დარჩენილი ბუდისტი მოსახლეობა თუმცა ბუდისტური ქანდაკება უვნებლად დარჩება. თალიბანმა მიმართა სპეციალისტებს ამოევსოთ ხვრელები ბუდას თავში. ამის შემდეგ თალიბანმა დაიწყო არა-ისლამური ქვეყნებიდან ინფორმაციის, მუსიკის, სპორტის მიღება და გავრცელება, ხოლო 2001 წელს მათ საბოლოოდ გაანადგურეს ქანდაკებები. თავდაპირველად თალიბანის ძალებმა დინამიტების საშუალებით დაიწყეს მონუმენტის დაშლა, შედეგის უქონლობის გამო მათ ქანდაკების ძირში ტანკსაწინააღმდეგო ჭურვები ჩაალაგეს და ქანდაკებები ააფეთქეს.
ქანდაკებების აღდენა
დღეს ბუდას ქანდაკებები თითქმის სრულიად არის დანგრეული, თუმცა მნახველებს დღემდე შეუძლიათ ბერების საცხოვრებელის და მასთან დაკავშირებული კომპლექსების ნახვა. საერთაშორისო ორგანიზაციების ნაწილმა გამოთქვა სურვილი, რომ აღდგეს მონუმენტები, იაპონიის მთავრობასთან და რამდენიმე გავლენიან ორგანიზაციასთან ერთად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბუდისტური კულტურა კატეგორია:ავღანეთის არქეოლოგიური ძეგლები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ავღანეთში
კოლექტივიზაცია (გაზეთი)
„კოლექტივიზაცია“ — საქართველოს სსრ მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატის საგლეხო გაზეთი (1930–1935). 1931 წლიდან (№ 1-46) საქართველოს კპ (ბ) ცკ-ის, ხოლო 47-ე ნომრიდან მიწსახკომისა და კოლმეურნცენტრის გაზეთი იყო. გამოდიოდა 2 დღეში ერთხელ „ახალი სოფლის“ (1925-1930) ნაცვლად, 1933–1935 — ყოველდღიურად. 1926–1931 წლებში გაზეთს ჰქონდა ორკვირეული იუმორისტული დამატება — ჟურნალი „შოლტი“.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
იისფერი (რომანი)
„იისფერი“ ("The Color Purple") — აფრო-ამერიკელი მწერლის, ელის უოკერის 1982 წლის ეპისტოლარული რომანი, რომელმაც ერთი წლის შემდეგ პულიცერისა და აშშ-ის წიგნის ეროვნული პრემიები დაიმსახურა. 1985 წელს რეჟისორმა სტივენ სპილბერგმა რომანის მიხედვით ამავე სახელწოდების ფილმი გადაიღო, რომელშიც მთავარი როლი როლი ვუპი გოლდბერგმა შეასრულა.
სიუჟეტი
ნაწარმოებში მოქმედება მეოცე საუკუნის პირველ ნახევარში ვითარდება მთავარი გმირის, 14 წლის სელის გარშემო, რომელმაც გადაწყვიტა, წეროს წერილები და მსგავსი სახით გაუზიაროს საკუთარი ტკივილი ღმერთს, რადგანაც მის გარშემო აღარავინ დარჩენილა ისეთი ადამიანი, რომელიც მას გაუგებს. მისი უკურნებელი სენით დაავადებული დედა შეხვდება მამაკაცს, რომელიც სელის მრავალ საოჯახო მოვალეობას დააკისრებს და, გარდა ამისა, მასზე იძალადებს. სელის, იმ მიზნით რომ ძალადობა მის უმცროს დას, ნეთის, არ შეეხოს, უწევს მრავალი ფიზიკური თუ სექსუალური შევიწროვების გადატანა, უფრო მეტიც, ის ორსულდება ორჯერ, თუმცა მამამისი ბავშვებს გააშვილებს.
დედის გარდაცვალების შემდეგ მამამისი ხელახლა ქორწინდება, საკუთარ შვილს კი მოუწოდებს, დაქორწინდეს სრულიად უცხო, დაქვრივებულ პიროვნებაზე, რომელსაც ის მოიხსენიებს, როგორც „მისტერ“ და რომელზეც ამიერიდან სელიმ უნდა იზრუნოს მასზე და მის შვილებზე. მისი ქმარი ასევე სცემს და შეურაცხყოფს მას, მაგრამ სელის არ აქვს ძალა და გამბედაობა, აღუდგეს განახლებულ ჩაგვრას. სელის ცხოვრება უკეთესობისკენ შეიცვლება, როდესაც მისი და — ნეთი — თავშესაფარს ეძებს მამის ძალადობისგან. მაგრამ ამას დიდი დრო არ სჭირდება და „მისტერ“-იც უახლოვდება ნეთის. ნეთი გარბის თავდაცვის მიზნით, თუმცა საკუთარ დას ჰპირდება, რომ ის მუდმივად იქნება კავშირზე და რეგულარულად გამოუგზავნის წერილებს. ამ დროიდან გავიდა დიდი ხანი, რაც ნეთის არაფერი მოუწერია, შესაბამისად, სელი ფიქრობს, რომ ის მკვდარია.
ერთ დღეს, „მისტერი“ სახლში დაპატიჟებს საკუთარ საყვარელს, სახელად შაგ ეივერის, რომელიც პროფესიით მომღერალია. სელი მისით მომენტალურად აღფრთოვანდება, მისი თავდაჯერებითა და სიმამაცით, ხოლო როცა შაგი დაავადდება, სელი მის ერთგვარ ექთნად იქცევა, რა დროსაც ორი აბსოლუტურად განსხვავებული სოციალური სტატუსის პიროვნება უმეგობრდება ერთმანეთს. სწორედ მისგან იგებს სელი, რომ ფიზიკური სიყვარული სრულებით არ არის აუცილებლად ძალადობა და ეს მას ღირსებას მატებს. ამ დროიდან იწყება სელის მიერ წამოწყებული ემანსიპაციური ქმედებები — იგი იწყებს შარვლების კერას თავისთვის და შაგისთვის, რაც, მოულოდნელად, დიდ მოგებაში გადაიზრდება და, ერთგვარად, საკუთარი მეუღლისგან ფინანსურად დამოუკიდებელი პიროვნება ხდება.
მოგვიანებით სელი აღმოაჩენს წერილების ურიცხვ რაოდენობას, რომლის ავტორი მისი და, ნეთი იყო და რომლებსაც, როგორც აღმოჩნდა, მისი მეუღლე უმალავდა. ამ წერილებიდან სელი იგებს, რომ ნეთი საკუთარ და სელის შვილებთან ერთად აფრიკაში იმყოფება. ეს აღმოჩნდება მისთვის რწმენის ნაპერწკლის გამღვივებელი, შედეგად, შაგისა და საკუთარი თვითდაჯერების წყალობით, ის საკუთარ მეუღლეს დატოვებს. სელის მამის გარდაცვალების შემდეგ დები მემკვიდრეობით მის სახლს მიიღებენ, რის შემდეგაც ის საკუთარ ორ შვილთან ერთად ბრუნდება ამერიკაში. სწორედ ამ მომენტიდან იწყება სელის ბედნიერებით აღსავსე ცხოვრება.
გამოხმაურება
1983 წელს ოუკერს რომანისთვის პულიცერის პრემია მიენიჭა, რითაც ამ ჯილდოს მფლობელი პირველი შავკანიანი ავტორი გახდა.
The New York Times Book Review-ში ამ წიგნზე თქვეს:"„ეს არის შესანიშნავი და კარგად დაწერილი რომანი, რომელიც ადიდებს მის ძლიერ ემოციურ სურათსა და ეპისტოლარულ სტრუქტურას“"მიუხედავად იმისა, რომ რომანმა კრიტიკოსების მოწონება დაიმსახურა, ის ასევე იყო დავის საგანი. იგი არაერთხელ აკრძალულა და მიჩნეულა ერთ-ერთ ყველაზე გამომწვევ წიგნად ამერიკულ ლიტერატურაში. წიგნის აკრძალვის საყოველთაოდ ციტირებული დასაბუთებები მოიცავს სექსუალურ გამოაშკარავებას, პირდაპირ ენას, ძალადობასა და ჰომოსექსუალობას.
წიგნმა უფრო დიდი ყურადღება მიიპყრო 1985 წელს ფილმის ადაპტაციის გამოშვებასთან დაკავშირებული კამათის ფონზე. დაპირისპირება მიმდინარეობდა შავკანიანი მამაკაცების გამოსახულების გარშემო, რაც ზოგიერთმა კრიტიკოსმა მიიჩნია, როგორც შავკანიანი მამაკაცის ძალადობის სტერეოტიპული ნარატივების მკვებავი, ზოგი კი თვლიდა, რომ ეს წარმოდგენა ჭეშმარიტი იყო.
2019 წლის 5 ნოემბერს BBC News-მა The Color Purple 100 ყველაზე გავლენიანი რომანის სიაში შეიყვანა.
ბოიკოტი ისრაელს
ავტორს არანაკლებად დიდი პრობლემა შეექმნა ისრაელში. 2012 წელს მან უარყო მოთხოვნა საკუთარი წიგნის ისრაელში გამოცემასთან დაკავშირებით. ეს გადაწყვეტილება გააკრიტიკა ჰარვარდის სამართლის პროფესორმა ალან დერშოვიცმა, რომელიც ამტკიცებდა, რომ უოკერმა „მიმართა ძალადობას მისი წიგნების ებრაულენოვანი მკითხველების წინააღმდეგ“. უოკერმა, როგორც აქტირუმა პროპალესტინის აქტივისტმა, საკუთარ ინტერვიუში ისაუბრა, რომ ისრაელი ახორციელებს აპარტეიდს. მან მიმართა ისრაელის მთავრობას, შეცვალოს საკუთარი პოლიტიკა, სხვაგვარად, ავტორის თქმით, მისი მაგნუმ ოპუსი ისრაელში არ გამოქვეყნდება.
სქოლიო
კატეგორია:ეპისტოლური ლიტერატურა კატეგორია:ცენზურის მიერ აკრძალული წიგნები კატეგორია:ელის უოკერის რომანები
ადრიან ბრაუერი
ადრიან ბრაუერი (ბროუვერი) (Adriaen Brouwer; დ. 1605, აუდენარდე — გ. იანვარი, 1638, ანტვერპენი) — ფლამანდიელი ფერმწერი, საყოფაცხოვრები ჟანრის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი. გალვლენა მოახდინა მხატვრებზე ფლანდრიასა და ჰოლანდიაში. 1621-1631 წლებში უმთავრესად მუშაობდა ჰერლემსა და ამსტერდამში, 1631 წლიდან ანტევერპენში. ხატავდა გლეხებს, ქალაქის დაბალი ფენების წარმომადგენლებს, ასევე სოფლის პეიზაჟებს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1605 კატეგორია:ფლამანდიელი მხატვრები კატეგორია:გარდაცვლილი 1638
ხენერალ-ნაკარი
ხენერალ-ნაკარი (ოფიციალურად ხენერალ-ნაკარის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Heneral Nakar) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი კესონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 34 225 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 19 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:კესონის მუნიციპალიტეტები
შიდაგერმანული საზღვარი
შიდაგერმანული საზღვარი (Innerdeutsche Grenze ან Deutsch-deutsche Grenze ;გამოითქმის ასევე Zonengrenze ) იყო საზღვარი  გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკასა (გდრ, აღმოსავლეთ გერმანია) და გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკას (გფრ, დასავლეთ გერმანია) შორის 1949 წლიდან 1990 წლის ჩათვლით. აღნიშნულში არ იგულისხმება, მსგავსი და ფიზიკურად განცალკევებული ბერლინის კედელი, საზღვრის სიგრძე იყო 1,393 კილომეტრი (866 მილი),  იწყებოდა   ბალტიის ზღვიდან და გრძელდებოდა ჩეხოსლოვაკიამდე.
ოკეანეთი
thumb|250px ოკეანეთი — კუნძულთა ჯგუფი (დაახლოებით 10 ათ. კუნძული) წყნარი ოკეანის ცენტრალურ და დასავლეთ ნაწილში, ჩრდილოეთის განედი 28°25′ და სამხრეთის განედი 52°30′ შორის. ფართობი — 1,25 მლნ. კმ². ტერიტორიის 80 % უჭირავს ახალი გვინეისა და ახალი ზელანდიის კუნძულებს. 10 ქვეყანა თანამეგობრობის წევრია.
შიდაგერმანული საზღვარი
საზღვარი ოფიციალურად დაარსდა 1945 წლის 1 ივლისს, როგორც გამყოფი ხაზი დასავლეთ და საბჭოთა კავშირის მიერ ოკუპირებულ ზონებს შორის, ყოფილი ნაცისტური გერმანიისგან. აღმოსავლეთ მხარე, რომელსაც მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე გამაგრებული საზღვარი ჰქონდა, შედგებოდა მაღალი ლითონის ღობეებისა და კედლების უწყვეტი ხაზისაგან, მავთულხლართების, სიგნალიზაციის, ანტი-საავტომობილო თხრილების, სათვალთვალო კოშკურების, ნაღმებისა და დანაღმული ველებისაგან. პატრულირებას ეწეოდა 50 ათასი, შეიარაღებული, აღმოსავლეთ გერმანელი ოფიცერი, რომელთა მოპირდაპირე მხარესაც იდგა ათი ათასობით დასავლეთ გერმანელი, ბრიტანელი და ამერიკელი სამხედრო ნაწილები. საზღვრის ორივე მხარეს განლაგებული იყო ნატოსა ჩრდილო-ატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაცია (NATO) და ვარშავის პაქტის წევრი ქვეყნების მილიონზე მეტი ჯარისკაცი.
ოკეანეთი
გეოგრაფია
მინი|250px|ოკეანეთის ფიზიკური რუკა მინი|250px|ოკეანეთის რეგიონები მინი|250px|ოკეანეთის პოლიტიკური რუკა ოკეანეთი წარმოადგენს მსოფლიოში ყველაზე დიდ კუნძულებს, რომლებიც მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილში, ჩრდილოეთი ნახევარსფეროს სუბტროპიკულ და სამხრეთი ნახევარსფეროს ზომიერ განედებს შორის.
შიდაგერმანული საზღვარი
საზღვარი იყო ფიზიკური მანიფესტაცია უინსტონ ჩერჩილის მეტაფორის - რკინის ფარდა, რომელიც ყოფდა საბჭოთა და დასავლურ ბლოკს ცივი ომის პერიოდში, რაც იყო ხაზგასმა ორი ეკონომიკური სისტემის დაპირისპირებისა - კაპიტალიზმისა და კომუნიზმის. მშენებლობა დაიწყო აღმოსავლეთ გერმანიის მიერ 1952 წლიდან და გრძელდებოდა გვიანდელ 1980-იან წლებამდე, მშენებლობის მიზანი იყო აღმოსავლეთ გერმანიიდან დასავლეთ გერმანიაში მასობრივი ემიგრაციის შეჩერება. ცნობილია, რომ საზღვრის არსებობის 45 წლის მანძილზე, ამ ემიგრაციას ემსხვერპლა 1000- მდე ადამიანი, რომლებიც ცდილობდნენ საზღვრის გადაკვეთას. ემიგრაცია იწვევდა მრავალ პრობლემას ორივე მხარეს, როგორც ეკონომიკურ ისე სოციალურ სფეროებში; აღმოსავლეთ გერმანიაში მცხოვრები ხალხი განიცდიდა აუტანელ შეზღუდვებს.
ოკეანეთი
გეოგრაფია
ყველა კუნძულის საერთო ფართობი შეადგენს 1,25 მილიონ კმ²-ს (ავსტრალიასთან ერთად 8,52 მილიონ კმ²-ს), მოსახლეობა — დაახლოებით 17,0 მილიონ ადამიანს (ავსტრალიასთან ერთად 38,5 მილიონ ადამიანს). გეოგრაფიულად ოკეანეთი იყოფა მელანეზიად, მიკრონეზიად და პოლინეზიად; ზოგჯერ ცალკე გამოყოფენ ახალ ზელანდიას.
შიდაგერმანული საზღვარი
ცნობილი ბერლინის კედელი იყო დაახლოებით 155 კილომეტრი სიგრძის (96 მილი) ფიზიკურად განცალკევებული და ბევრად უფრო პატარა სასაზღვრო ბარიერი, რომელიც გარს ერტყა დასავლეთ ბერლინს და მდებარეობდა შიდა გერმანული საზღვრის აღმოსავლეთით. ბერლინი, რომელიც საბჭოთა ზონაში მდებარეობდა, დაყოფილი იყო ოთხი სახელმწიფოს მიერ და ქმნიდა ისეთ ზონას, რომელსაც არ გააჩნდა საზღვარი სახელმწიფოს ძირითად ტერიტორიასთან, ამასთან ის გარშემორტყმული იყო აღმოსავლეთ გერმანიით, რომელიც ესაზღვრებოდა (მაგრამ ფორმალურად მის შემადგენლობაში არ იყო) დასავლეთ გერმანიას.
ოკეანეთი
გეოგრაფია
ოკეანეთის კუნძულებს გარს აკრავენ წყნარი ოკეანის ბევრი ზღვები: მარჯნის ზღვა, ტასმანიის ზღვა, ფიჯის ზღვა, კოროს ზღვა, სოლომონის ზღვა, ბისმარკის ზღვა, ფილიპინის ზღვა და ინდოეთის ოკეანის არაფურის ზღვა.
ბაჩ-კიშკუნის მედიე
ბაჩ-კიშკუნი (Bács-Kiskun) — მედიე უნგრეთში, შეიქმნა 1945 წელს ორი ომამდელი კომიტეტის გაერთიანების შედეგად. მდებარეობს სამხრეთ ალფიოლდში, ტისისა და დუნაის შუამდინარეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — კეჩკემეტი.
შიდაგერმანული საზღვარი
1989 წლის 9 ნოემბერს, აღმოსავლეთ გერმანიის მთავრობამ გამოაცხადა ბერლინის კედლისა და შიდა გერმანული სასაზღვრო ზოლის გახსნა. მომდევნო დღეებში, მილიონობით აღმოსავლეთ გერმანელი გადავიდა დასავლეთ გერმანიაში. ასობით ათასი ადამიანი გადავიდა დასავლეთ მხარეს შემდეგ თვეებში, რადგან უფრო და უფრო მეტი სასაზღვრო ზოლი გაიხსნა, აღდგა დიდი დროით დაკარგული კავშირი ორ საზოგადოებას შორის, სწორედ საზღვრების ლიბერალიზაციიდან გამომდინარე. შიდაგერმანული საზღვარი საბოლოოდ გაუქმა 1990 წლის 1 ივლისს, მისი დაარსებიდან ზუსტად 45 წლის შემდგომ და მხოლოდ სამი თვით ადრე სანამ გერმანიის გაერთიანება ოფიციალურად დაასრულებდა გერმანიის დაყოფას.
ბაჩ-კიშკუნის მედიე
ბაჩ-კიშკუნი ესაზღვრება ბარანიის, ტოლნისა და ფეიერის მედიეს დასავლეთით (დუნაიზე); პეშტის მედიეს ჩრდილოეთით, იას-ნადკუნ-სოლნოკისა და ჩონგრადის მედიეს აღმოსავლეთით, მდინარე ტისაზე. ბაჩ-კიშკუნის სამხრეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი სერბეთთან.
ოკეანეთი
გეოგრაფია
ფართობის მიხედვით ყველაზე დიდი კუნძულებია:
შიდაგერმანული საზღვარი
ცოტა რამაა დარჩენილი აღნიშნული საზღვრისგან. მისი გზა გამოცხადდა ევროპული მწვანე სარტყლის ნაწილად, რომელიც აკავშირებს ეროვნულ პარკებსა და ნაკრძალებს ძველი რკინის ფარდის გასწვრივ, არქტიკული წრიდან შავ ზღვამდე. ძველ საზღვართან არსებული რამდენიმე მუზეუმი და მემორიალი, გახსენებაა იმისა, თუ როგორ მოხდა გერმანიის დაყოფა და გაერთიანება. ზოგიერთ ადგილას, შემონახული და დაცულია საზღვრის ნაწილები.
ბაჩ-კიშკუნის მედიე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უნგრეთის მედიეები
შიდაგერმანული საზღვარი
დასაწყისი
შიდა გერმანული საზღვრის იდეა მოდის II მსოფლიო ომის მოკავშირეებისგან, იმ მიზნით რათა დაყოფილიყო დამარცხებული გერმანია საოკუპაციო ზონებად. საზღვრების გავლება მოხდა იმ ტერიტორიულ საზღვრებში, რომლებიც არსებობდა მე-19 საუკუნეში გერმანული სახელმწიფოებისა და პროვინციების სახით, რომლებიც შემდგომ გაქრა გერმანიის გაერთიანების გამო, 1871 წელს. მოხდა სამ ზონაზე შეთანხმება, საიდანაც თითოეული მოიცავდა გერმანიის მესამედს: ბრიტანული ზონა ჩრდილო-დასავლეთით, ამერიკული ზონა სამხრეთით და საბჭოთა ზონა აღმოსავლეთით. საფრანგეთს მოგვიანებით მის მეზობლად გადაეცა ზონა სამხრეთ-დასავლეთ გერმანიაში, რომელიც მოიცავდა ყოფილ ბრიტანულ და ამერიკულ საოკუპაციო ზონებს.
ოკეანეთი
გეოლოგია
გეოლოგიური თვალსაზრისით ოკეანეთი არ არის კონტინენტი: მხოლოდ ავსტრალიას, ახალ კალედონიას, ახალ ზელანდიას, ახალ გვინეას და ტასმანიას აქვთ კონტინენტალური წარმოშობა, რომელიც ჩამოყალიბდა ჰიპოთეთიკური მატერიკის გონდვანას ადგილას. ძველად ეს კუნძულები წარმოადგენდნენ ერთიან ხმელეთს, მაგრამ მსოფლიო ოკეანის დონის აწევის შედეგად მიწის ზედაპირის მნიშვნელოვანი ნაწილი აღმოჩნდა წყლის ქვეშ. ამ კუნძულების რელიეფი მთიანია და საკმაოდ დანაწევრებულია. მაგალითად, ოკეანეთის ყველაზე მაღალი მთები, მათ შორის, მთა ჯაია (5029 მეტრი), მდებარეობენ კუნძულ ახალ გვინეაზე.
შიდაგერმანული საზღვარი
დასაწყისი
გერმანიის დაყოფის გეგმა ამოქმედდა 1 ივლისს, 1945 წელს. იქიდან გამომდინარე, რომ ამერიკულ და ბრიტანულ ნაწილებს ომის ბოლო კვირებში მოულოდნელი წინსვლა ჰქონდათ ცენტრალურ გერმანიაში, მათ საოკუპაციო ნაწილში აღმოჩნდა ისეთი ზონები, რომლებიც გეგმის მიხედვით საბჭოთა ზონები უნდა ყოფილიყო. დასავლური ნაწილების გადაჯგუფებამ, მრავალ გერმანელს აიძულა ისინიც დასავლეთით გადასულიყვნენ, რათა არ მოხვედრილიყვნენ საბჭოთა ზონაში.
ოკეანეთი
გეოლოგია
ოკეანეთის უმრავლეს კუნძულებს აქვთ ვულკანური წარმოშობა: მათი ნაწილი წარმოადგენს დიდი წყალქვეშა ვულკანების მწვერვალებს, რომელთაგან რამდენიმე დღემდე ავლენენ მაღალ ვულკანურ აქტიურობას (მაგალითად, ჰავაის კუნძულები).
შიდაგერმანული საზღვარი
დასაწყისი
ომისდროინდელი მოკავშირეები გერმანიის საკითხზე მუშაობდნენ ერთად, მოკავშირეთა კონტროლის საბჭოს (ACC) დაქვემდებარებაში. თანამშრომლობა დასავლელ მოკავშირეებსა და საბჭოთა კავშირს შორის ჩაიშალა მრავალი შეუთანხმებლობის გამო, რაც დაკავშირებული იყო გერმანიის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ მომავალთან. 1949 წლის მაისში, სამი დასავლური საოკუპაციო ზონა გაერთიანდა და ჩამოყალიბდა გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა (FRG) დემოკრატიულად არჩეული მთავრობით. ოქტომბერში, საბჭოთა ზონაში შეიქმნა გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა (GDR), კომუნისტური მმართველობის ქვეშ.
დასაწყისიდანვე, დასავლეთ გერმანიამ და მოკავშირეებმა არ აღიარეს აღმოსავლეთ გერმანიის ლეგიტიმურობა. აღმოსავლეთ გერმანიის შექმნა მიჩნეულ იქნა როგორც საბჭოთა/კომუნისტური მომხდარი ფაქტი, რომელსაც არ ჰყავდა სამართლიანად და თავისუფლად არჩეული მთავრობა. გფრ-მ საკუთარი მოქალაქეობის უფლება გასცა, როგორც დასავლეთ გერმანიაში მცხოვრებ გერმანელებზე, ასევე აღმოსავლეთ გერმანიაში მცხოვრებ პირებზეც. აღმოსავლეთ გერმანელი, რომელიც მოახერხებდა დასავლეთ გერმანიაში გადასვლას, ავტომატურად მიიჩნეოდა დასავლეთ გერმანიის სრულუფლებიან მოქალაქედ, ხდებოდა ცხოვრებისა და მუშაობის, ასევე (მოგვიანებით) EEC გადაადგილების უფლების მინიჭება; დასავლეთ გერმანიის კანონების მოქმედება ფორმალურად ვრცელდებოდა აღმოსავლეთ გერმანიაზეც. ამ ყველაფრის ჩათვლით აღმოსავლეთ გერმანიაში მცხოვრებ ხალხს ძლიერი სურვილი ჰქონდა გადასახლებულიყვნენ დასავლეთ გერმანიაში, სადაც მათ შეეძლოთ ესარგებლათ თავისუფალი პოლიტიკური, სოციალური და ეკონომიკური გარემოთი. აღმოსავლეთ გერმანიის მთავრობამ განაცხადა, რომ მათი სახელმწიფო იყო ლეგიტიმური სახელმწიფო, ხოლო დასავლეთ გერმანია გამოაცხადა, როგორც მტრის ტერიტორია (feindliches Ausland) – კაპიტალისტური, ნახევრად-ფაშისტური სახელმწიფო, რომელიც საკუთარ მოქალაქეებს უწევდა ექსპლუატაციას, სურდა მესამე რაიხის დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნება და ეწინააღმდეგებოდა გდრ-ის მშვიდობიან სოციალიზმს.
ოკეანეთი
გეოლოგია
ოკეანეთის რაიონში წყნარი ოკეანის ფსკერის რელიეფს და გეოლოგიურ სტრუქტურას აქვს რთული სტრუქტურა. ალიასკის ნახევარკუნძულიდან (არის ჩრდილოეთი ამერიკის ნაწილი) ახალ ზელანდიამდე მდებარეობენ დაშორებული ზღვებში, ღრმა ოკეანურ ღარებში (ტონგის ღარი, კერმადეკის ღარი, ბუგენვილის ღარი) არსებული ქვაბულების დიდი რაოდენობა, რომლებიც ქმნიან დანაოჭების სარტყელს, რომლებისთვისაც დამახასიათებელია აქტიური ვულკანიზმით, სეისმურობით და კონტრასტული რელიეფით.
შიდაგერმანული საზღვარი
1945–1952: „მწვანე საზღვარი“
ოკუპაციის პირველ დღეებში, მოკავშირეები აკონტროლებდნენ გზებს ზონებს შორის, რათა ეკონტროლებინათ ლტოლვილების გადაადგილება და ხელი შეეშალათ ყოფილი ნაცისტი მაღალჩინოსნების და დაზვერვის ოფიცრების გაქცევისათვის. აღნიშნული მოქმედებები შემსუბუქდა დასავლეთ გერმანიაში, მაგრამ უფრო გამკაცრდა დასავლეთ და საბჭოთა ზონებს შორის 1946 წელს,რათა შეკავებულიყო ეკონომიკური და პოლიტიკური დევნილების გადმოსვლა საბჭოთა ზონიდან. 1945 წლის ოქტომბერსა და 1946 წლის ივნისის პერიოდში, 1.6 მილიონმა გერმანელმა დატოვა საბჭოთა ზონა, დასავლეთში გადასასვლელად.
ოკეანეთი
გეოლოგია
ოკეანეთის უმრავლეს კუნძულებზე სასარგებლო წიაღისეული არ არსებობს, მხოლოდ მათ ყველაზე უფრო დიდ კუნძულებზე მიმდინარეობს მოპოვება: ნიკელის (ახალი კალედონია), ნავთობის და ბუნებრივი აირის (ახალი გვინეა, ახალი ზელანდია), სპილენძის (ბუგენვილი პაპუა-ახალ გვინეაში), ოქროსი (ახალი გვინეა, ფიჯი), ფოსფატები (კუნძულების უმრავლესობაზე საბადოები თითქმის ან უკვე დამუშავებულია, მაგალითად, ნაურუში, კუნძულებზე ბანაბა, მაკატეას კუნძული). ძველად რეგიონის ბევრ კუნძულებზე მიმდინარეობდა გუანოს აქტიური დამუშავება, რომელიც გამოიყენებოდა აზოტის და ფოსფორის შემცველი სასუქის სახით. ზოგიერთი ქვეყნის განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონის ოკეანის ფსკერზე მდებარეობს რკინა-მანგანუმის კონკრეციის და კობალტის დიდი მარაგი, მაგრამ დღეისათვის რაიმე-სახის მოპოვება ეკონომიკური არამიზნობრიობის გამო არ მიმდინარეობს.
ნიადაგი და ჰიდროლოგია
სხვადასხვა კლიმატური პირობების გამო ოკეანეთის ნიადაგი საკმაოდ ნაირფეროვანია. ატოლების ნიადაგი მაღალტუტიანია, მარჯნული წარმოშობისა, საკმაოდ ღარიბია. ჩვეულებრივ ისინი ფორიანებია, რის გამოც საკმაოდ ცუდად ინარჩუნებენ სინოტივეს, ასევე შეიცავენ საკმაოდ მცირე რაოდენობის ორგანულ და მინერალურ ნივთიერებებს კალციუმის, ნატრიუმის და მაგნიუმის გარდა. ვულკანური კუნძულების ნიადაგს, როგორც წესი, აქვს ვულკანური წარმოშობა და გამოირჩევა მაღალი ნაყოფიერებით. დიდ მთიან კუნძულებზე გვხვდება წითელ-ყვითელი, მთის ლატერიტული, მთის-მინდვრიანი, ყვითელ-წაბლისფერი ნიადაგი, ყვითელმიწანიადაგი, წითელმიწანიადაგი.
დიდი მდინარეები არსებობენ მხოლოდ ახალი ზელანდიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კუნძულზე, ასევე ახალი გვინეის კუნძულზე, რომელზეც მდებარეობენ ოკეანეთის დიდი მდინარეები, სეპიკი (1126 კმ) და ფლაი (1050 კმ). ახალი ზელანდიის უდიდესი მდინარე — უაიკატო (425 კმ). მდინარეები უპირატესად წვიმის წყლებით იკვებებიან, თუმცა ახალ ზელანდიაში და ახალ გვინეაზე მდინარეები ასევე იკვებებიან გამდნარი მყინვარებისა და თოვლის წყლებისაგან. ატოლებზე მდინარეები საერთოდ არ არსებობენ ნიადაგის საკმაოდ მაღალი ფორიანობის გამო. ამის მაგივრად წვიმის წყალი, ჟონავს ნიადაგში, ქმნის ოდნავ მარილიან წყლის ლინზას, სადამდე მიღწევაც შესაძლებელია მხოლოდ ჭის ამოთხრის შემთხვევაში. უფრო დიდ კუნძულებზე (როგორც წესი, ვულკანური წარმოშობის) გვხვდება წყლის მცირე დინებები, რომლებიც მიმართულია ოკეანისკენ.
ტბების ყველაზე უფრო დიდი რაოდენობა, მათ შორის, თერმალური, მდებარეობს ახალ ზელანდიაში, სადაც ასევე არსებობენ გეიზერები. ოკეანეთის სხვა კუნძულებზე ტბები — დიდი იშვიათობაა.
კლიმატი
ოკეანეთი მდებარეობს რამდენიმე კლიმატური სარტყლის ფარგლებში: ეკვატორული, სუბეკვატორული, ტროპიკული, სუბტროპიკული, ზომიერი. კუნძულების დიდ ნაწილზე ჭარბობს ტროპიკული კლიმატი. სუბეკვატორული კლიმატი ბატონობს ავსტრალიასთან და აზიასთან ახლომდებარე კუნძულებზე, ასევე ეკვატორის ზონის 180 მერიდიანიდან აღმოსავლეთით, ეკვატორული კლიმატი — 180 მერიდიანიდან დასავლეთით, სუბტროპიკული კლიმატი — ტროპიკებიდან ჩრდილოეთით და სამხრეთით, ზომიერი კლიმატი — ახალი ზელანდიის სამხრეთის კუნძულის დიდ ნაწილზე.
ოკეანეთის კუნძულების კლიმატზე დიდ გავლენას ასევე ახდენს ისეთი ანომალიები, როგორიცაა ელ-ნინიოს და ლა-ნინიას მოვლენები. ელ-ნინიოს დროს ტროპიკებს შორის არსებული კონვერგენციის ზონა მიემართება ჩრდილოეთისკენ ეკვატორის მხარეს, ლა-ნინიას დროს — სამხრეთისაკენ, ეკვატორიდან გარე მხარეს. ბოლო შემთხვევაში კუნძულებზე შეიმჩნევა ძლიერი გვალვები, პირველ შემთხვევაში — ძლიერი წვიმები.
ოკეანეთის კუნძულთა უმრავლესობაზე ხდება ბუნებრივი კატაკლიზმების დამღუპველი ზემოქმედება: ვულკანური ამოფრქვევები (ჰავაის კუნძულები, ახალი ჰებრიდები), მიწისძვრები, ცუნამები, ციკლონები, რომლებსაც თან ახლავს ტაიფუნები და ძლიერი წვიმები, გვალვები. ბევრ მათგანს მოაქვს მნიშვნელოვანი მატერიალური და ადამიანური დანაკარგები. მაგალითად, პაპუა-ახალ გვინეაში 1999 წლის ივლისში მომხდარი ცუნამის შედეგად დაიღუპა 2200 ადამიანი.
ახალი ზელანდიის სამხრეთის კუნძულზე და ახალი გვინეის კუნძულზე მაღალ მთებში არსებობენ მყინვარები, მაგრამ გლობალური დათბობის პროცესების გამო ხდება მათი ფართობის თანდათანობითი შემცირება.
ფლორა და ფაუნა
ოკეანეთი შედის მცენარეულობის პალეოტროპიკულ სამეფოში, ამასთან გამოირჩევა სამი ქვეზონა: მელანეზიურ-მიკრონეზიული, ჰავაური და ახალზელანდიური. ოკეანეთის ყველაზე უფრო ფართედ გავრცელებულ მცენარეებს შორის გამოირჩევა ქოქოსის პალმა და პურის ხე, რომლებიც მთავარ როლს თამაშობენ ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრებაში: ნაყოფი გამოიყენება საკვებში, მერქანი სითბოს და სამშენებლო მასალის მიღების წყაროა, ქოქოსის პალმის კაკლების ზეთოვანი ენდოსპერმისგან აწარმოებენ კოპრას, რომელიც შეადგენს ამ რეგიონის ქვეყნების ექსპორტის საფუძველს. კუნძულებზე ასევე დიდი რაოდენობით ხარობენ ეპიფიტები (გვიმრანაირნი, ჯადვარისებრნი). ენდემების ყველაზე უფრო დიდი რაოდენობა (როგორც ფლორის, ასევე ფაუნის წარმომადგენლები) დარეგისტრირებულია ახალ ზელანდიაში და ჰავაის კუნძულებზე, ამასთან დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ ხდება მცენარეთა სახეობების, ჯიშების და ოჯახების რაოდენობის შემცირება.
ოკეანეთის ცხოველთა სამყარო მიეკუთვნება პოლინეზიური ფაუნის ზონის ჰავაის კუნძულების ქვეზონას. ახალი ზელანდიის ფაუნა გამოირჩევა თავისი თვითმყოფადობით, ახალი გვინეის ფაუნა მიეკუთვნება ავსტრალიის ზონის პაპუასურ ქვეზონას. ყველაზე უფრო დიდი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა ახალი ზელანდია და ახალი გვინეა. ოკეანეთის პატარა კუნძულებზე, უპირველეს ყოვლისა, ატოლებზე, ძუძუმწოვრები თითქმის არ გვხვდება: ბევრ მათგანზე ცხოვრობს მხოლოდ პატარა ვირთაგვა (Rattus exulans). სამაგიეროდ საკმაოდ მდიდარია ადგილობრივი ორნიტოფაუნა. ატოლების უმრავლესობაზე მდებარეობენ ფრინველთა ბაზრები, სადაც ბუდობენ ზღვის ფრინველები. ახალი ზელანდიის ფაუნის წარმომადგენლებიდან ყველაზე უფრო ცნობილი ფრინველებია კივისნაირნი, რომლებიც ქვეყნის ეროვნული სიმბოლოებია. ქვეყნის სხვა ენდემებია — კეა (Nestor notabilis, ანუ ნესტორი), კაკაპო (Strigops habroptilus, ანუ ბუსებრი თუთიყუში), ტაკაჰე (Notoronis hochstelteri). ოკეანეთის ყველა კუნძულზე ბუდობენ დიდი რაოდენობით ხვლიკისნაირნი, გველები და მწერები.
რეგიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს დაცული ტერიტორიების დიდი რაოდენობა, რომელთაგან ბევრს უკავია მნიშვნელოვანი ფართობი. მაგალითად, ფენიქსის კუნძულები კირიბატის რესპუბლიკაში 2008 წლის 28 იანვრიდან მსოფლიოში უდიდესი საზღვაო ნაკრძალია (ფართობი შეადგენს 410 500 კმ²-ს).
კოლონიამდელი პერიოდი
კუნძული ახალი გვინეა და მელანეზიის ახლომდებარე კუნძულები სავარაუდოდ დასახლებული იყვნენ სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიიდან წამოსული ხალხით, რომლებმაც აქ კანოეებით მოცურეს დაახლოებით 30—50 ათასი წლის წინ. დაახლოებით 2—4 ათასი წლის წინ დასახლებული იქნა მიკრონეზიის და პოლინეზიის დიდი ნაწილი. კოლონიზაციის პროცესი დამთავრდა დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის 1200 წელს. XVI საუკუნის დასაწყისისთვის ოკეანეთის ხალხებმა გადაიტანეს პირველყოფილი თემური წყობის დაშლის და ადრეულ კლასობრივი საზოგადოების ჩამოყალიბების პერიოდი. აქტიურად ვითარდებოდა ხელსაქმეობა, სოფლის მეურნეობა, ზღვაოსნობა.
კოლონიალური პერიოდი
XVI საუკუნიდან XVIII საუკუნის ჩათვლით დროის მონაკვეთში გრძელდებოდა ევროპელების მიერ ოკეანეთის შესწავლის პერიოდი, რომლებმაც ნელ-ნელა დაიწყეს კუნძულებზე დასახლება. მაგრამ ევროპული კოლონიზაციის პროცესი საკმაოდ ნელა მიმდინარეობდა, რადგანაც რეგიონი არ იწვევდა განსაკუთრებულ ინტერესს უცხოელების მხრიდან ბუნებრივი სიმდიდრის არ არსებობის გამო, და ნეგატიურად აისახა ადგილობრივ მოსახლეობაზე: შემოტანილი იქნა ბევრი ავადმყოფობა, რომლებიც ადრე ოკეანეთში საერთოდ არ არსებობდა, რამაც მოიტანა ეპიდემიები, რის შედეგადაც ნადგურდებოდა ადგილობრივი მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი. იმავდროულად მიმდინარეობდა მოსახლეობის გაქრისტიანება, რომლებიც მანამდე რამდენიმე ღვთაებას და სულებს ეთაყვანებოდნენ.
XVIII—XIX საუკუნეებში მიმდინარეობდა ოკეანეთის კუნძულების დაყოფა კოლონიურ სახელმწიფოებს შორის, უპირველეს ყოვლისა, ბრიტანეთის იმპერიას, ესპანეთს და საფრანგეთს შორის (შემდგომში მათ შეუერთდა აშშ და გერმანიის იმპერია). ევროპელების განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობდა კუნძულებზე პლანტაციების შექმნის შესაძლებლობა (ქოქოსის პალმის კოპრის წარმოებისთვის, შაქრის ლერწმის), ასევე მონათა ვაჭრობა (ეგრეთ წოდებული „შავ შაშვებზე ნადირობა“, რომელიც ნებას რთავდა კუნძულელთა დაქირავებას პლანტაციებში სამუშაოდ).
1907 წელს ახალი ზელანდია გახდა დომინიონი, მაგრამ ფორმალურად ის გახდა მთლიანად დამოუკიდებელი სახელმწიფო მხოლოდ 1947 წელს. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ჩასახვა დაიწყო პირველმა პოლიტიკურმა ორგანიზაციებმა („მაუ“ დასავლეთ სამოაზე, „ფიჯის ახალგაზრდობა“ ფიჯიზე), რომლებიც იბრძოდნენ კოლონიების დამოუკიდებლობისათვის. მეორე მსოფლიო ომის წლებში ოკეანეთი იყო საბრძოლო მოქმედებების ერთ-ერთი თეატრი, სადაც მოხდა ბევრი ბრძოლები (ძირითადად იაპონელ და ამერიკელ ჯარებს შორის).
ომის შემდეგ რეგიონში მოხდა ზოგიერთი წინსვლა ეკონომიკაში, მაგრამ კოლონიების უმრავლესობაში მას ჰქონდა ცალმხრივი ხასიათი (პლანტაციური მეურნეობის უპირატესობა და წარმოების პრაქტიკულად მთლიანი არარსებობა). 1960-იანი წლებიდან დაიწყო დეკოლონიზაციის პროცესი: 1962 წელს დამოუკიდებლობა მიიღო დასავლეთმა სამოამ, 1963 წელს — დასავლეთმა ახალმა გვინეამ, 1968 წელს — ნაურუმ. შემდგომში კოლონიების დიდი ნაწილი გახდა დამოუკიდებელი.
კოლონიისშემდგომი პერიოდი
დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ ოკეანეთის ქვეყნების უმრავლესობაში შენარჩუნდა სერიოზული ეკონომიკური, პოლიტიკური და სოციალური პრობლემები, რომელთა გადაწყვეტას ისინი ცდილობენ მსოფლიო თანამეგობრობის დახმარების მეშვეობით (მათ შორის, გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია) და რეგიონალური თანამშრომლობის საშუალებით. მიუხედავად XX საუკუნის დეკოლონიზაციის პროცესისა, რეგიონის ზოგიერთი კუნძული დღემდე რჩება ამა თუ იმ ფორმით დამოკიდებულები: ახალი კალედონია, საფრანგეთის პოლინეზია და უოლისი და ფუტუნა საფრანგეთზე, პიტკერნის კუნძულები დიდ ბრიტანეთზე, კუკის კუნძულები, ნიუე, ტოკელაუ ახალ ზელანდიაზე, რიგი კუნძულები (ყველა აშშ-ის მიმდებარე მცირე კუნძულები, ნავასას კუნძულის გარდა) აშშ-ზე.
დამოუკიდებელი ქვეყნები (ან მათი ადმინისტრაციული ერთეულები)
ოკეანეთში მდებარეობს 14 დამოუკიდებელი ქვეყანა და 3 დამოუკიდებელი ქვეყნის ადმინისტრაციული ერთეული (ინდონეზიის 2 პროვინცია: პაპუა და დასავლეთი პაპუა, აშშ-ის ჰავაის შტატი და ჩილეს პროვინცია აღდგომის კუნძული. ამას გარდა კირიბატის გილბერტის კუნძულები და კუნძული ბანაბა მდებარეობენ მიკრონეზიაში, რომლებშიც ცხოვრობს ქვეყნის მოსახლეობის დიდი ნაწილი. ხოლო ფენიქსის კუნძულები და ლაინის კუნძულები მდებარეობენ პოლინეზიაში.
დამოკიდებული ტერიტორიები
ოკეანეთში მდებარეობენ ავსტრალიის, ახალი ზელანდიის, აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის კუთვნილი კუნძულებიც (სულ 19 დამოკიდებული ტერიტორია).
მოსახლეობა
ოკეანეთის მკვიდრ მოსახლეობას შეადგენენ პოლინეზიელები, მიკრონეზიელები, მელანეზიელები და პაპუასები.
პოლინეზიის ქვეყნებში მცხოვრებ პოლინეზიელებს აქვთ შერეული რასობრივი ტიპი: მათ შესახედაობაში უფრო მეტად იკვეთება კავკასიური და მონღოლოიდური რასების ნაკვთები და ნაკლებად — ავსტრალოიდური რასის ნაკვთები. პოლინეზიის ყველაზე უფრო დიდი რაოდენობის ხალხია — ჰავაელები, სამოელები, ტაიტელები, ტონგელები, მაორი, მარკიზელები, რაპანუელები და სხვები. მათი მშობლიური ენა მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ენების ოჯახის პოლინეზიური ენების ქვეჯგუფს: ჰავაელთა ენას, სამოურს, ტაიტურს, ტონგურს, მაორულს, მარკიზულს, რაპანუის ენას და სხვებს. პოლინეზიური ენების დამახასიათებელი თვისებებია — ბგერების, განსაკუთრებით თანხმოვნების, ნაკლები რაოდენობა, ხმოვნების დიდი რაოდენობა.
შიდაგერმანული საზღვარი
1945–1952: „მწვანე საზღვარი“
აღმოსავლეთ-დასავლეთის ინტერზონალური საზღვარი გადაიქცა დაპირისპირების კერად, დასავლელ მოკავშირეებსა და საბჭოთა კავშირს შორის ურთიერთობის გაფუჭების გამო. 1947 წლის სექტემბრიდან, გამკაცრდა აღმოსავლეთ ზონის სასაზღვრო კონტროლი. გაიზარდა საბჭოთა არმიის რიცხვი საზღვრის პირას, რომელთაც ემატებოდათ აღმოსავლეთ გერმანიის სასაზღვრო დაცვა Volkspolizei („სახალხო პოლიცია“). მრავალი უკანონო კვეთა იქნა შეჩერებული ბარიკადებითა და თხრილების დახმარებით. 1952 წელს დასავლეთ გერმანიამაც დაიწყო სასაზღვრო კონტროლის ინსტიტუციების ჩამოყალიბება, პერსონალის რიცხვი შეადგენდა 20,000 ადამიანს –  Bundesgrenzschutz, ან BGS; აღსანიშნავია, რომ მოკავშირეთა ძალები  (ბრიტანელები - ჩრდილოეთში, ამერიკელები - სამხრეთში) ინარჩუნებდნენ საზღვრის კონტროლზე პასუხისმგებლობას.
მიუხედავად ამ ზომებისა, საზღვრის კვეთა მაინც მარტივი იყო. არსებობდა მრავალი ფაქტი იმისა, როდესაც ადგილობრივი მაცხოვრებლები ცხოვრობდნენ ერთ მხარეს, ხოლო სასოფლო-სამეურნეო მიწები გააჩნდათ მეორე მხარეს, ან პირიქით. ლტოლვილებს შეეძლოთ საზღვრის კვეთა გადაპარვით ან სასაზღვრო დაცვის აგენტების მოსყიდვით. საქონლის კონტრაბანდა ორივე მიმართულებით იყო გავრცელებული. მიგრანტთა მოძრაობა დიდი იყო, მიუხედავად აღმოსავლეთ გერმანიის მიერ მიღებული ზომებისა: 675,000 ადამიანმა დატოვა აღმოსავლეთ გერმანია 1949-52 წლებში.
1952–1967: „სპეციალური რეჟიმი“
საზღვარზე შედარებითი გახსნილობა მოულოდნელად დასრულდა 1952 წლის 26 მაისს, როდესაც აღმოსავლეთ გერმანიამ დააწესა „სადემარკაციო ზოლის სპეციალური რეჟიმი“, რომელიც გამართლდა, როგორც ღონისძიება „ჯაშუშების, კანონის დამრღვევების, ტერორისტებისა და კონტრაბანდისტების“ შემოდინების თავიდან ასაცილებლად. დანარჩენ მსოფლიოში ეს ქმედება აღიქვეს, როგორც აღმოსავლეთ გერმანიაში მცხოვრები ხალხის გადინების შესაჩერებლად მიღებული ზომები, რაც საფრთხეს უქმნიდა მათ ეკონომიკას.
გერმანიის შიდა საზღვრის მთლიან სიგრძეზე 10 მეტრი (32.8 ფუტი) სიგანის ეკლიანი ზოლი გაივლო. 500 მეტრი (1,640 ფუტი) სიგანის კონტაქტური „დამცავი ზოლი“ (Schutzstreifen) აყვანილ იქნა მკაცრ კონტროლზე. დამატებით 5 კმ (3.1 მილი) სიგანის „შეზღუდული ზონა“ (Sperrzone) შეიქმნა, სადაც მხოლოდ სპეციალური ნებართვის მქონე პირებს შეეძლოთ ცხოვრება ან მუშაობა. ხეები და მსგავსი სხვა საგნები, რომლებიც საზღვრის კონტროლისას ჯარისკაცების ხედვას უშლიდა ხელს, მოჭრეს ან აიღეს. სახლები, რომლებიც საზღვართან მდებარეობდა, დაინგრა, ხიდები დაიკეტა, ეკლიანი მავთულხლართები გაივლო მრავალ ადგილას. ფერმერებს, რომელთა მიწებიც საზღვართან იყო, მუშაობის უფლება მხოლოდ დღის საათებში ჰქონდათ, ჯარისკაცების კონტროლის ქვეშ. ნებისმიერ ჯარისკაცს ჰქონდა იარაღის გამოყენების უფლება თუ მათ ვინმე არ დაემორჩილებოდა.
საზღვრის პირას მცხოვრები ხალხის ცხოვრება მნიშვნელოვნად დაზარალდა ორივე მხარეს. ფერმები, ნახშირის საბადოები, სახლებიც კი გაიყო ორად, საზღვრის ჩაკეტვის გამო. 8,300-ზე მეტი აღმოსავლეთ გერმანელი, რომლებიც საზღვრის პირას ცხოვრობდნენ, ძალით გადაასახლეს პროგრამით, რომლის სახელწოდებაც იყო „ოპერაცია ვერმინი“ (Aktion Ungeziefer). დანარჩენი 3,000 მიხვდა, რომ მათაც იგივე ბედი ემუქრებოდათ და მოასწრეს დასავლეთ გერმანიაში გადასვლა. მსგავსი საბაჟო კონტროლი კიდევ უფრო გაფართოვდა 1962 წლის ივლისში, როდესაც აღმოსავლეთ გერმანიამ მთელი მისი ბალტიის სანაპირო გამოაცხადა სასაზღვრო ზონად და იგივე შეზღუდვები გაავრცელა.
1967–1989: „თანამედროვე საზღვარი“
აღმოსავლეთ გერმანიამ 1960 წლების ბოლოს გადაწყვიტა დამცავი ნაგებობების კიდევ უფრო გაძლიერება, რათა შექმნილიყო „თანამედროვე საზღვარი“, რომელიც გადასაკვეთად ბევრად უფრო რთული იქნებოდა. მავთულის ღობეები შეიცვალა უფრო ძნელად ასასვლელი გაფართოებული ლითონის ბარიერებით; დამონტაჟდა ნაღმები, გაითხარა ორმოები მანქანების შესაჩერებლად; დამონტაჟდა ელექტრო სიგნალები და მავთულები, საზღვრის გადაკვეთის აღმოსაჩენად; ხის კოშკურები ჩანაცვლდა ბეტონის კოშკებით და აშენდა სათვალთვალო ბუნკერები.
ახალი სასაზღვრო კონტროლის მექანიზმების მშენებლობა დაიწყო 1967 წელს. მოიცავდა 1300 კმ (808 მილი) სიგრძის მავთულების მშენებლობას, უფრო ღრმად საზღვარში. საზღვრის განახლების პროგრამები გაგრძელდა 1980-იან წლებში. ამ მშენებლობებმა მნიშვნელოვნად შეამცირა გაქცევები - ყოველ წელიწადში 1000 ადამიანიდან 120 ადამიანამდე.
1988 წელს, აღმოსავლეთ გერმანიის მთავრობამ გაითვალისწინა შემოთავაზებები, რათა მომხდარიყო ნაგებობების ჩანაცვლება ახალი ტექნოლოგიებით, სახელწოდებით Grenze 2000. ეს ტექნოლოგია გამოიყენა საბჭოთა არმიამ  ავღანეთ-საბჭოთა ომის დროს. აღნიშნული გეგმა არასდროს არ განხორციელებულა.
ეკონომიკური და სოციალური შედეგები
საზღვრების დაკეტვას ჰქონდა საკმაოდ უარყოფითი გავლენა გერმანიის ორივე ნაწილზე. ორ ქვეყანას შორის ტრანსპორტირება, ფაქტობრივად, აღარ ხორციელდებოდა; 10 მთავარი სარკინიგზო ხაზი, 24 მეორეული ხაზები, 23 ავტობანი ან ნაციონალური გზა, 140 რეგიონული გზა და ათასობით პატარა გზა, ბილიკები და საზღვაოსნო გზები გაუქმდა ან სხვაგვარად მათზე მოძრაობა შეფერხდა. ყველაზე მკაცრი ზომები მიიღეს 1966 წელს, რა დროსაც მხოლოდ ექვსი სარკინიგზო გზა, სამი ავტობანი, ერთი რეგიონული გზა და ორი საზღვაოსნო გზა იყო მოქმედი. როდესაც ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები შერბილდა 1970-იან წლებში, გდრ დათანხმდა გაეხსნა უფრო მეტი დამაკავშირებელი გზა, რის სანაცვლოდაც მიიღებდა ეკონომიკურ დახმარებას. სატელეფონო და წერილობითი კომუნიკაცია მიმდინარეობდა ცივი ომის პერიოდში, თუმცა წერილები და სხვა სახის გზავნილები მოწმდებოდა აღმოსავლეთ გერმანიის პოლიციის მიერ.
ეკონომიკური გავლენა საზღვრებისა იყო მძიმე. მრავალი ქალაქი და სოფელი სარგებლობდა ღია საზღვრებით, რადგანაც წვდომა ჰქონდათ ბაზრებზე, ხოლო საზღვრების დაკეტვამ მათზე მძიმედ იმოქმედა, რაც აისახა დემოგრაფიულ შემცირებაში. ორივე გერმანული სახელმწიფო ამ პრობლემის მოგვარებას სხვადასხვანაირად ცდილობდა. აღმოსავლეთ გერმანია დიდი მოცულობის ფინანსურ დახმარებებს გასცემდა მოსახლეობაზე, პროგრამის ფარგლებში, რომლის დასახელებაც იყო დახმარება „სასაზღვრო რეგიონების“ და რომელიც შეიქმნა 1971 წელს, რათა სასაზღვრო მოსახლეობის გაქრობა შეეჩერებინა. ინფრასტრუქტურამ და ბიზნესებმა ნახეს სარგებელი ამ დახმარებისგან.
ოკეანეთი
მოსახლეობა
მიკრონეზიელები ცხოვრობენ მიკრონეზიის ქვეყნებში. ყველაზე უფრო მრავალრიცხოვანი ხალხია — კაროლინელები, კირიბატელები, მარშალელები, ნაურუელები, ჩამოროელები და სხვები. მათი მშობლიური ენა მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ენების ოჯახის მიკრონეზიული ენების ჯგუფს: კირიბატულს, კაროლინურს, კოსრაეს ენას, მარშალურს, ნაურუულს და სხვებს. პალაუს და ჩამოროს ენები მიეკუთვნება დასავლეთ-მალაურ-პოლინეზიურ ენებს, ხოლო იაპის ენა ქმნის ცალკე განშტოებას ოკეანური ენების შემადგენლობაში, რომელსაც მიეკუთვნება მიკრონეზიული ენებიც.
მელანეზიელები ცხოვრობენ მელანეზიის ქვეყნებში. რასობრივი ტიპი — ავსტრალოიდურია, მცირე მონღოლოიდური ელემენტებით, ახლოა ახალი გვინეის პაპუასებთან. მელანეზიელები ლაპარაკობენ მელანეზიურ ენებზე, მაგრამ მათი ენები მიკრონეზიულისა და პოლინეზიურისგან განსხვავებით არ ქმნიან ცალკე გენეტიკურ დაჯგუფებებს, ხოლო ენობრივი დაცალკევება საკმაოდ დიდია, ასე რომ მეზობელი სოფლის ხალხს შესაძლებელია ერთმანეთისა არც ესმოდეთ.
პაპუასები სახლობენ კუნძულ ახალ გვინეაზე და ინდონეზიის ზოგიერთ რაიონში. ანთროპოლოგიური ტიპის მიხედვით ისინი ახლო არიან მელანეზიელებთან, მაგრამ მათგან განსხვავდებიან ენით. ყველა პაპუასური ენა არ ენათესავება ერთმანეთს. პაპუასების საერთო ეროვნული ენა პაპუა-ახალ გვინეაში არის კრეოლური ენა — ტოკ-პისინი ინგლისური ენის საფუძველზე. სხვადასხვა მონაცემებით პაპუასების ხალხის და ენების რაოდენობა 300-დან 800-მდეა. ამასთან არსებობს სიძნელეები ცალკეულ ენასა და დიალექტებს შორის სხვაობის დადგენაში.
ოკეანეთის ბევრი ენა იმყოფება გაქრობის ზღვარზე. ყოველდღიურ ცხოვრებაში მათ სულ უფრო მეტად ავიწროვებს ინგლისური და ფრანგული ენა.
მკვიდრი მოსახლეობის მდგომარეობა ოკეანეთის ქვეყნებში სხვადასხვანაირია. მაგალითად თუ, ჰავაის კუნძულებზე მათი წილი საკმაოდ დაბალია, ახალ ზელანდიაში მაორები შეადგენენ ქვეყნის მოსახლეობის 15 %-მდე რაოდენობას. ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულებზე პოლინეზიელთა წილი, რომელიც მიკრონეზიაში მდებარეობს, შეადგენს დაახლოებით 21,3 %-ს. პაპუა-ახალ გვინეაში მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ მრავალრიცხოვანი პაპუასების ხალხი, თუმცა ასევე მაღალია რეგიონის სხვა კუნძულებიდან ჩამოსული ხალხის წილიც.
ახალ ზელანდიაში და ჰავაის კუნძულებზე მოსახლეობის უმრავლესობა — ევროპელია, რომელთა წილი ასევე მაღალია ახალ კალედონიაში (34 %) და საფრანგეთის პოლინეზიაში (12 %). ფიჯის კუნძულებზე მოსახლეობის 38,2 %-ს წარმოადგენენ ინდო-ფიჯელები, კონტრაქტით მომუშავე ინდოელების შთამომავლები, რომლებიც იქ ჩაიყვანეს ბრიტანელებმა XIX საუკუნეში.
გომისჯვრის კოშკი
მინი|ჩრდილოეთ-დასავლეთი მხარე გომისჯვრის კოშკი – კოშკი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომისჯვარში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით, ნასოფლარის სასაფლაოზე.
ოკეანეთი
მოსახლეობა
ოკეანეთის მოსახლეობა აღმსარებლობით ძირითადად ქრისტიანია, რომლებიც მიეკუთვნებიან ან პროტესტანტულ, ან კათოლიკურ მიმდინარეობას.
ეკონომიკა
ოკეანეთის ქვეყნების უმრავლესობას აქვს საკმაოდ სპეციფიკური ეკონომიკა, რაც დაკავშირებულია რამდენიმე მიზეზთან: შეზღუდული ბუნებრივი სიმდიდრეები, პროდუქციის მსოფლიო გასაღების ბაზრებიდან დაშორება, მაღალკვალიფიკაციური სპეციალისტების დეფიციტი. ბევრი სახელმწიფო დამოკიდებულია სხვა ქვეყნების ფინანსურ დახმარებაზე.
ოკეანეთის ქვეყნების უმეტესობის ეკონომიკის საფუძველს შეადგენს სოფლის მეურნეობა (კოპრის და პალმის ზეთის წარმოება) და თევზჭერა. ყველაზე უფრო მთავარ სასოფლო სამეურნეო კულტურებს შორის გამოიყოფა ქოქოსის პალმა, ბანანი, პურის ხე. ოკეანეთის ქვეყნები ფლობენ უზარმაზარ განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონას და სამაგიეროდ არ გააჩნიათ დიდი თევზსაჭერი ფლოტი, რის გამოც მთავრობები გასცემენ ლიცენზიებს სხვა ქვეყნების გემებს თევზჭერის უფლებაზე (ძირითადად იაპონიის, ტაივანის, აშშ-ის გემებს), რაც მნიშვნელოვნად ზრდის სახელმწიფო ბიუჯეტს. სამთომომპოვებელი წარმოება ყველაზე უფრო განვითარებულია პაპუა-ახალ გვინეაში, ნაურუში, ახალ კალედონიაში, ახალ ზელანდიაში.
გომისჯვრის კოშკი
ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის კოშკები
შიდაგერმანული საზღვარი
ეკონომიკური და სოციალური შედეგები
აღმოსავლეთ გერმანიის მოსახლეობას უფრო რთული პერიოდის გავლა მოუწია, რადგან ქვეყანა უფრო ღარიბი იყო, ხოლო მთავრობა მძიმე შეზღუდვებს უწესებდა საკუთარ მოსახლეობას. სასაზღვრო ზოლის მოსახლეობა, ფაქტობრივად, გაქრა, რასაც ხელი შეუწყო მთავრობის მიერ ამ პირთა იძულებით გადასახლებამ. სასაზღვრო ქალაქებს დაუწესდათ ძალიან მძიმე შეზღუდვები: მაცხოვრებლებს აეკრძალათ ახალი სახლების აშენება, ასევე არსებული სახლების შეკეთება, რამაც არსებული ინფრასტრუქტურა განადგურების პირას მიიყვანა. სახელმწიფომ მათ დასახმარებლად ცოტა რამ გააკეთა, მხოლოდ და მხოლოდ შემოსავლის 15 პროცენტის დახმარებას გასცემდა იმ პირებზე, რომლებიც ცხოვრობდნენ Sperrzone-სა და Schutzstreifen-ში; თუმცა ამ დახმარებებმა პრობლემები ვერ გადაწყვიტა და მოსახლეობის შემცირება გაგრძელდა, უმეტესად კი ახალგაზრდა მოსახლეობის, რომლებიც უკეთესი ცხოვრებისათვის სხვა ადგილებში მიდიოდნენ.
ოკეანეთი
ეკონომიკა
მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკავებულია სახელმწიფო სექტორში. ბოლო წლებში ტარდება ზომები ეკონომიკის ტურისტული სექტორის განვითარებისათვის.
შიდაგერმანული საზღვარი
ეკონომიკური და სოციალური შედეგები
გდრ-მ მძიმე ეკონომიკური დარტყმა მიიღო საკუთარი სასაზღვრო რეფორმების გატარებით. სასაზღვრო ზონა მთლიანი ტერიტორიის 6900 კმ2-ს, ექვს პროცენტზე მეტს შეადგენდა, სადაც, ფაქტობრივად, გამქრალი იყო ეკონომიკური აქტივობა. რეალური შედეგი და ფასი სასაზღვრო სისტემისა დღემდე არ არის ცნობილი, რადგან წარმოადგენდა სახელმწიფო საიდუმლოებას. მხოლოდ კოშკურების აშენება ჯდებოდა 65,000 გერმანული მარკა ერთ კილომეტრზე, ხოლო მისი გაფართოება მეტალის ღობეებით 151,800 მარკა. „თანამედროვე საზღვრის“ განხორციელება 1970-იან წლებში კიდევ უფრო მძიმე ტვირთად დააწვა ეკონომიკას. გდრ-ის სასაზღვრო სამხედრო ნაწილების წლიური ხარჯი 1970 წლიდან გაიზარდა წელიწადში 600 მილიონი მარკიდან 1 მილიარდ მარკამდე 1983 წელს. ადრეულ 1989 წელს, აღმოსავლეთ გერმანიის ეკონომისტებმა დაითვალეს, რომ თითო დაკავება ჯდებოდა 2.1 მილიონი მარკა, სამჯერ უფრო მეტი, ვიდრე საშუალო ტიპის მუშახელის ფასი, რომელიც სახელმწიფოსათვის მუშაობდა.
ტურიზმი
ბერლინის კედელი იყო სპეციფიკური ნაწილი შიდა საზღვრისა, რომელიც იქცა რკინის ფარდის ფიზიკურ განსხეულებად, რომელიც მდებარეობდა აღმოსავლეთ გერმანიასა და დასავლეთ გერმანიას შორის. სიგრძე უშუალოდ ქალაქ ბერლინში იყო დაახლოებით 28 მილი (45 კმ) და დასავლეთ ბერლინის გარშემო დამატებით 75 მილი (120 კმ), სიმაღლე კი იყო 5 მეტრი (15 ფუტი). ბერლინის კედელმა აშკარა ფიზიკური ღირებულება შეიძინა, გარდა რეალური მიზნისა და იქცა ცივი ომის სიმბოლოდ, რამაც საბოლოოდ ის პოპულარულ ტურისტულ ადგილად აქცია არა მარტო მისი არსებობის პერიოდში, არამედ გაუქმების შემდგომაც. მნახველების ზუსტი რიცხვი არ გაგვაჩნია, რადგან აღწერა არ ხდებოდა იმ პერიოდში. ძირითადად მნახველთა დათვლა ხდებოდა ორივე ქვეყნის ჯარისკაცების მიერ. მათგან მოპოვებული ინფორმაციით, ბერლინის კედელს მრავალი მნახველი ჰყავდა, როგორც გერმანიაში, ასევე მის საზღვრებს გარეთ. მხოლოდ 1969 წელს იგი 1.65 მილიონმა ტურისტმა მოინახულა, რომელთაგან 23,000 იყო უცხოელი.
ოკეანეთი
კულტურა
პოლინეზიელების სახვით ხელოვნებაში მთავარი ადგილი ეკუთვნის ხისგან ნაკეთობების გამოთლას და სკულპტურებს. მაორებმა ხისგან ნაკეთობების გამოთლის მაღალ დონეს მიაღწიეს, რისი საშუალებითაც ისინი ალამაზებდნენ ნავებს, სახლის დეტალებს, თლიდნენ ღმერთების და წინაპრების სტატუებს, რომლებიც დგას ყველა სოფელში. ორნამენტის ძირითადი მოტივი — სპირალია. მოაის ქვის სტატუები იქმნებოდა აღდგომის კუნძულზე და მარკიზის კუნძულებზე. ხელსაქმეობიდან ყველაზე მთავარი იყო ნავების აგება, რადგანაც ისინი მეთევზეობის და შორ მანძილებზე მოგზაურობის საშუალებას იძლეოდნენ (ამასთან დაკავშირებით პოლინეზიელებში ვითარდებოდა ასტრონომია). პოლინეზიელებს შორის ფართე გავრცელება ჰპოვა ტატუირებამ. ტანსაცმლად გამოიყენებოდა ტაპა, რომელიც მზადდებოდა თუთისებრნთა ოჯახის ხეების ქერქისაგან. პოლინეზიაში გავრცელებული იყო მითები, ლეგენდები, ზღაპრები, სიმღერები და ცეკვები. დამწერლობა, სავარაუდოდ, არსებობდა მხოლოდ აღდგომის კუნძულზე (რონგო-რონგო), სხვა კუნძულებზე ფოლკლორი ზეპირად გადაეცემოდა.
შიდაგერმანული საზღვარი
შეხედულებები საზღვარზე
ორივე გერმანული მთავრობა სხვადასხვა პოზიციას გვთავაზობდა საზღვართან მიმართებაში. გდრ მას უყურებდა როგორც სუვერენული სახელმწიფოს საერთაშორისო საზღვარს, რომელიც ემსახურებოდა დასავლეთ ქვეყნების აგრესიის შეკავებას. 1981 წლის აღმოსავლეთ გერმანიის პროპაგანდისტულ ფილმში - In Grenzer-ში („საზღვრის დაცვა“), NATO და დასავლეთ გერმანული ძალები დახასიათებული არიან, როგორც დაუნდობელი მილიტარისტები, რომლებიც ცდილობენ აღმოსავლეთ გერმანიის დაპყრობას. საზღვრის მცველების ინტერვიუებისას აღწერილია მათი მიზნის ლეგიტიმურობა და ასევე დასავლელი აგენტების, აგენტ-პროვოკატორებისა და ჯაშუშების საფრთხე. მათი კოლეგები, რომლებიც საზღვრის დაცვისას დაიღუპნენ, მოხსენიებული არიან როგორც გმირები და სკოლის მოსწავლეები მათ მემორიალს პატივს მიაგებდნენ.
Like a Rolling Stone
Like a Rolling Stone — სიმღერა, რომელიც დაწერა ამერიკელმა პოეტმა და მუსიკოსმა ბობ დილანმა 1965 წელს მისი ცნობილი ტურნეს დროს ინგლისში. ტურნემ დილანის შემოქმედებაზე დიდი გავლენა იქონია; ის ფიქრობდა მომდევნო ალბომი როკისა და ფოლკის სინთეზი ყოფილიყო, ამიტომ ცნობილი როკ მუსიკოსები მოიწვია. რამდენიმე კვირის შემდეგ სიმღერის საცდელი ვერსია ჩაიწერა ალბომისთვის Highway 61 Revisited. თავიდან დილანის ახალი იმიჯი Columbia Records-მა წამგებიანად ჩათვალა, რადგან მომღერალს ყველა იცნობდა, როგორც ფოლკ მუსიკოსს, ამიტომ მათ უარი თქვეს ალბომის წარმოებაზე. შემდეგ, როდესაც გავლენიანმა კრიტიკოსებმა და მუსიკალურმა კლუბებმა მოიწონეს სიმღერა, მისი სინგლად გამოშვება გადაწყდა. ვინაიდან კომპოზიცია აღიარეს, ის კვლავ შეიტანეს ალბომში Highway 61 Revisited. იმის და მიუხედავად, რომ "Like a Rolling Stone"-მა მეორე ადგილს მიაღწია ამერიკულ ჩარტებში (პირველი ჯგუფ The Beatles-ის სიმღერას - help-ს ეკავა ) და მსოფლიო აღიარება მოიპოვა, რადიოები მაინც იშვიათად რთავდნენ მას, ხანგრძლიობის გამო. განსხვავებული მუსიკალური ელემენტებისა და უამრავი სიახლისგან შემდგარი კომპოზიცია მალე აღიარეს, როგორც რევოლუციური. დილანს სწორედ ამ სიმღერით სცნობენ, როგორც მეოცე საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან მუსიკოსს. 2004 წელს, მუსიკალურმა ჟურნალმა „როლინგ სტოუნმა“, აირჩია 500 საუკეთესო სიმღერა, რომლის სათავეშია Like a Rolling Stone. არსებობს კომპოზიციის უამრავი ქავერი, მათ შორის ჯიმი ჰენდრიქსის, როლინგ სტოუნზის, ბობ მარლის და სხვა მრავალი მუსიკოსის შესრულებით.
შიდაგერმანული საზღვარი
შეხედულებები საზღვარზე
რაც შეეხება დასავლეთ გერმანიის პოზიციას, ისინი საზღვარს უყურებდნენ, როგორც „საბჭოთა ოკუპაციის სადემარკაციო ზონას“, და ხაზს უსვამდნენ გერმანიის დანაყოფების სისასტიკესა და უსამართლობას. საზღვრის დასავლეთ მხარის გასწვრივ გამოსახული იყო ნიშნები წარწერებით: „Hier ist Deutschland nicht zu Ende – Auch drüben ist Vaterland!“ („გერმანია აქ არ მთავრდება: სამშობლო იქაც არის!).“
ოკეანეთი
კულტურა
მიკრონეზიელებში ხელოვნების სახეებიდან პოპულარულია სიმღერა და ცეკვები. თითოეულ ტომს აქვს საკუთარი მითები. კუნძულელების ყოფაცხოვრებაში მთავარი ადგილი ეკავა ნავებს. ჰქონდათ სხვადასხვა ტიპის ნავები: დიბენილი — აფრიანი, ვალაბი — დიდი ნიჩბებიანი ნავი. იაპის კუნძულებზე გვხვდება მეგალითები. განსაკუთრებულ ინტერესს წარმოადგენს ნან-მადოლი, ცნობილი როგორც „მიკრონეზიის ვენეცია“. ეს მთელი ქალაქია წყალზე, ლაგუნაში კუნძულ პონაპეზე. ხელოვნურ მომცრო კუნძულებზე აშენებულია ქვის ნაგებობები.
შიდაგერმანული საზღვარი
შეხედულებები საზღვარზე
აღმოსავლეთ გერმანია საკუთარ მოქალაქეებს საზღვრიდან შორს ამყოფებდა, ხოლო დასავლეთ გერმანია ხელს უწყობდა ტურიზმის განვითარებას ამ რეგიონში. ამის ერთ-ერთი მაგალითია გაყოფილი სოფელი Mödlareuth ბავარიაში. Associated Press-მა 1976 წლის რეპორტში აჩვენა,რომ „დასავლელი ტურისტები ავტობუსებით მიდიოდნენ სასაზღვრო ზოლებში, რათა გადაეღოთ ფოტოები ბოლო კომუნისტური ქალაქისა, რომელიც შემოსაზღვრული იყო კედლებით.“
Like a Rolling Stone
სქოლიო
კატეგორია:ბობ დილანის სიმღერები კატეგორია:როლინგ სტოუნზის სიმღერები კატეგორია:1965 წლის სიმღერები
შიდაგერმანული საზღვარი
შეხედულებები საზღვარზე
ქალაქ ზიმერაუში, ბავარიაში, 38 მეტრიანი (125 ფუტი) სათვალთვალო კოშკი (Bayernturm) აშენდა 1966 წელს, რათა ტურისტებს ჰქონოდათ შესაძლებლობა თვალი ედევნებინათ აღმოსავლეთ გერმანიის ტერიტორიებისთვის. აღმოსავლეთ გერმანიის სოფლის მაცხოვრებლები, სახელწოდებით კელა, იყვნენ ტურისტების ერთ-ერთი მთავარი სამიზნე 1970-იან 1980-იან წლებში. ადგილი საიდანაც ხდებოდა მათზე დაკვირვება, „კელას ფანჯარა“, აშენდა შემაღლებულ გორაზე, საიდანაც ტურისტები მათ სხვადასხვა სათვალთვალო მოწყობილობებით აკვირდებოდნენ. ბევრის გასაკვირად, ნუდისტური სანაპირო გაიხსნა დასავლეთ გერმანიის მხარეს 1975 წელს, რომელიც მდებარეობდა საზღვრის პირას ბალტიის ზღვასთან ტრავემიუნდეში. ვიზიტორები ხშირად ცდილობდნენ გადაეღოთ შიშველი ფოტო აღმოსავლეთ გერმანიის საგუშაგო კოშკის ქვემოთ; დასავლეთ გერმანელები ამბობდნენ „ბევრად უფრო ხშირია სათვალთვალო კოშკში აქტიურობა, ნუდისტური პლაჟის გახსნის შემდგომ“.
შიდაგერმანული საზღვრის ნაგებობები
აღმოსავლეთ გერმანიის მხარეს არსებული საზღვრის ფორტიფიკაციები იყო საკმაოდ კომპლექსური სისტემა, რომელიც დაყოფილი იყო 1,300 კილომეტრზე მეტი სიგრძის (810 მილი) ნაგებობებად და უსაფრთხოების ზონებად. ნაგებობები აშენდა 1952 წელს და საბოლო სახე მიიღო 1980-იან წლებში. სასაზღვრო მცველები ამ საზღვრის ნაწილს, რომელიც გდრ-ის შემადგენლობაში იყო, მოიხსენიებდნენ როგორც freundwärts („მეგობრულ პალატას“), ხოლო იმ ნაწილს რომელიც გფრ-ის შემადგენლობაში შედიოდა feindwärts („მტრის პალატას“).