cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ფერიდე ზურიკაშვილი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1949 კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:გეოგრაფიის მეცნიერებათა კანდიდატები
გიოიშაბანი
გიოიშაბანი (Göyşaban) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 3,038 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
კუკური კირცხალია
კუკური კირცხალია (დ. 23 ოქტომბერი, 1994, სენაკი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), 23-წლამდელებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2016, სოფია, ბულგარეთი, 98 კგ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1994 კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
ჭუბერის თემი
ჭუბერის თემი (ჭუბერის ადმინისტრაციული ერთეული; ) მდებარეობს მდინარე ნენსკრას ხეობაში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში. მის შემადგენლობაში შედის 10 სოფელი: დევრა, ზემო მარღი, ლარილარი, ლახამი, ლეკულმახა, ლეწფერი, სგურიში, ტიტა, ქვემო მარღი, ყარი. 2018 წლის მონაცემებით, ჭუბერში 1003 ადამიანი (321 კომლი) ცხოვრობს. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრია სოფელი ქვემო მარღი.
გეოგრაფია
მინი|338x338პქ|ხედი სოფ. ზემო მარღიდან მდ. ნენსკრას ხეობაზე ჭუბერი მდ. ნენსკრას (მდ. ჭუბერულა) აუზში მდებარეობს. ნენსკრას ხეობა გეორაფიულად დასავლეთ საქართველოს ნაწილს (ზემო სვანეთი) ეკუთვნის და კავკასიონის ცენტრალური ქედის სამხრეთ ფერდობები უკავია. ჩრდილოეთიდან მას ესაზღვრება კავკასიონი, რომელიც რუსეთთან ბუნებრივ საზღვარს ქმნის. მდინარე სათავეს მთავარ ქედზე განლაგებული მუდმივი მყინვარებიდან იღებს და მიედინება ღრმად ჩაჭრილ ტროგულ ხეობაში. მარჯვენა მხრიდან იგი უერთდება მდ. ენგურს.
ჭუბერის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი წიწვოვანი და შერეული ფოთლოვანი ტყის მასივებს უკავია. დასავლეთ საქართველოში საშუალო წლიური ტემპერატურა იკლებს სიმაღლის მატებასთან ერთად და დაბლობის მთიან ნაწილში მერყეობს 6-10 °C ფარგლებში, ხოლო მაღალმთიან რაიონებში - 2-4 °C ფარგლებში. ზემო სვანეთის ხეობის სამხრეთი ფერდობის საშუალო წლიური ტემპერატურა 2 °C-ზე ნაკლებია.
ლახამის მეტეოსადგურის მონაცემებით ნალექების დონე დაახლოებით 1267 მმ-ია წელიწადში და ხასიათდება წვიმის განსაკუთრებული ინტენსივობით ზაფხულისა და შემოდგომის თვეებში. წვიმის ინტენსივობა იმატებს სიმაღლის მატებასთან ერთად და მწვერვალებზე 2800 მმ აღწევს, ხოლო კავკასიონის ქედის უმაღლეს წერტილებში - 3200 მმ აღემატება.
ჭუბერის ჰავის ჩამოყალიბებაზე მნიშვნელოვნად მოქმედებს რელიეფი და სუბტროპიკული ჰავის ოლქთან სიახლოვე. ხეობის კლიმატი არის კონტინენტური და ამავე დროს ნოტიო სუბტროპიკული.
ჭუბერის მოსახლეობა მდინარის ტერასებსა და გამოზიდვის კონუსებზე სახლობს.
სვანეთის ფარგლებში კავკასიონის მთავარი ქედის ყველა უღელტეხილი ზღვის დონიდან 3000 მ-ზე მდებარეობს. ერთი ნაწილი შედარებით ადვილად სავალი უღელტეხილებია (დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ)/ მათ შორისაა ბასა-ჭუბერის უღელტეხილი. იგი მდინარეების ნენსკრასა და ყუბანის აუზში მდებარეობს. ეს გზა სასაპალნე ტვირთზიდვისთვის საყოველთაოდ ცნობილ ქლუხორის უღელტეხილზე არანაკლებ ხელსაყრელი იყო. ქლუხორთან შედარებით, ჭუბერის უღელტეხილის მისადგომები ნაკლებად ციცაბოა. ეს უღელტეხილი (ჩიპერი, ზღვის დონიდან 3400მ) ცენტრალური კავკასიონისა და მწვერვალ იალბუზის დამაკავშირებელ ქედზეა განლაგებული.
ჭუბერიდან მემულისკენ მიმავალი გზის თითქმის ყველა მონაკვეთიდან შეიძლება გასვლა მარცხნივ მდებარე ხიდას უღელტეხილზე (ზღვის დონიდან 2632 მ). ყველაზე ხელსაყრელია გზა მდ. ნენსკრას მარჯვენა შენაკადის - თეთნაშურას ხეობით, ან დევრას გავლით, რომელიც შამფურილისა და რატიანის მთა-საძოვრებს გაივლის, ხოლო უღელტეხილიდან გზა ბარდღუშნაკრავალად წოდებული ადგილის გავლით მდ. კოდორის ხეობაში ეშვება.
ჭუბერის ხეობიდან მეორე მარშრუტი ნენსკრას უდიდეს მარჯვენა შენაკადს - მდ. ლახამის ხეობას მიუყვება. ეს გადასასვლელი მთელი ზაფხულის განმავლობაში მეტად ადვილი და ხელსაყრელია როგორც საცხენოსნოდ, ისე ფეხით მოსიარულეთათვის და საქონლის გადასარეკად, ამიტომაც ისტორიულად, იგი ინტენსიურად გამოიყენებოდა მიმოსვლისთვის.
ისტორია
ენგურის ხეობაში არქეოლოგიურად ერთ-ერთი განსაკუთრებულად საინტერესო მიკრორეგიონი ჭუბერის-ნენსკრას ხეობაა. იგი ცნობილია ლარილარის ანტიკური ხანის კრემაციული სამაროვანით, ძვ.წ. VIII-VII სს. მეტალურგიული ქურებით, ანტიკური ხანის (ალექსანდრე მაკედონელისა და ლისიმაქეს) სტატერების ადგილობრივი მინაბაძებით, ქვემო მარღის გვიანანტიკური-ადრეშუასაუკუნეების პერიოდის სამარხებით, ზემო მარღის რომაული ხანის საგუშაგო-სამეთვალყურეო კოშკით და შემთხვევით აღმოჩენილი უამრავი არტეფაქტით, რომელთა ქრონოლოგია იწყება ადრებრინჯაოს ხანიდან და მთავრდება გვიანი შუასაუკუნეებით. მინი|350x350პქ|2012-2014 წლებში ჭუბერის თემის სოფ. ზემო მარღში აღმოჩენილი ბრინჯაოს ფაბულა, წიდები და რკინის შემცველი ქვები ძვ.წ. VIII-VII სს. ჭუბერში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალა აქ ადრეანტიკური ხანიდან ყველა ეპოქის მოსახლეობის არსებობას ადასტურებს. როგორც ჩანს, ადგილზე ხდებოდა ადრეული სამეურნეო და საბრძოლო იარაღების დამზადება. ჭუბერში, კერძოდ ზემო მარღში ნაპოვნია მადნის გამოსადნობი ადგილები, რომელთაც შხიბარი ჰქვია (შხიბ - წიდა, ნამწვი). აქ ნაპოვნია სპილენძისა და ბრინჯაოს ზოდები. სამეურნეო იარაღებიდან მეცნიერთათვის ძლიერ საინტერესოა ბრინჯაოს ე.წ. ყუადაქანებული ცულები, საფხეკები, ბრინჯაოს ქინძისთავისნაირი სამაგრები, გვიანი ბრინჯაოს ხანის თოხი და ნამგალი, ასევე მეტალურგიულ მოედანზე (შხიბარი) ნაპოვნი სახნისი, რომელიც წინარე ანტიკურ ხანას მიეკუთვნება.
ჭუბერში, მდ. ნენსკრას მარცხენა სანაპიროზე აღმოჩენილ იქნა სამაროვანი. მიცვალებულის კრემაციის ეს მოედანი რამდენიმე ფენას შეიცავს. სამაროვანი დათარიღებულია ძვ. წ. VI-IV საუკუნეებით. აქ აღმოაჩინეს ათასობით ნივთი: თიხის ჭურჭელი, ლითონის იარაღ-საჭურველი, ბრინჯაოს, მინის, ქარვის, გიშრისა და სხვა მასალისგან დამზადებული მძივ-სამკაული, ფუფუნების სხვა საგნები. ყურადღებას იქცევს ცხვრის, ხარის, ცხენის, ჯიხვის, ფრინველის პლასტიკური გამოსახულებები, რომელიც ადგილობრივი ფაუნის გამოხატულებას უნდა წარმოადგენდეს. ე.ი., უნდა ვივარაუდოთ, რომ მეცხოველეობა ჭუბერში ოდითგანვე განვითარებული იყო. საინტერესოა ისიც, რომ სამაროვანში აღმოჩენილია უცხოური წარმომავლობის ნივთები, მძივ-სამკაულები და ფუფუნების სხვა საგნები. ლარილარის სამაროვანის ტერიტორიაზე ალექსანდრე მაკედონელის სტატერის არსებობა სხვა სამარხეულ ინვენტართან ერთად უმნიშვნელოვანესია იმ აზრის განსამტკიცებლად, რომ სვანეთი ელინისტურ პერიოდში ჩართული იყო საერთაშორისო ფულად მიმოქცევაში და არ წარმოადგენდა კარჩაკეტილ რეგიონს (ლორთქიფანიძე 2008: 23; პატარიძე 2011:32).
ამგვარად, ჭუბერი, რომელსაც მრავალი საკომუნიკაციო გადასასვლელი და გზა აქვს, ანტიკურ ხანაში დაკავშირებული იყო უძველეს კულტურულ ცენტრებთან. სხვადასხვა დანიშნულების ნივთების დამზადება ხდებოდა ადგილობრივად, ბევრი შემოჰქონდათ უცხოეთიდანაც.
ძვირფას ლითონებზე მომუშავე ოსტატები ჭუბერის ტერიტორიაზე გასული საუკუნის 60-იან წლებამდე არსებობდნენ. ისინი ამზადებდნენ ვერცხლის მძივებს, ღილკილოებს, ჩაფრასტებსა და კებზარებს – ოქროთი დაფერილსა და მოსავადებულს. XX საუკუნის 80-იან წლებში ასეთი სამჭედლოს კოლექცია სვანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულმა მუზეუმმა შეიძინა.
უძველესი სამჭედლოების არსებობაზე ადგილობრივი ტოპონიმებიც მიუთითებს - „შხიბარ“ სვანურად წიდას ნიშნავს. ჭუბერის ერთ-ერთ უბანს ლახამ (ხამ-ღორი) ჰქვია, აქ ღორების კოლტი ჰყოლიათ, ღორის ტყავისგან კი ყველაზე გამძლე საბურველი მზადდებოდა, რაც ძალზე საჭირო იყო მჭედლობისთვის. ლახამში კი ღორის შენახვის შესანიშნავი პირობები არსებობდა (რკო, წაბლი, წიწიბო, ტყის პანტა და სხვა).
მეურნეობის დარგებიდან ჭუბერში განვითარებული იყო მიწათმოქმედებაც და მესაქონლეობაც. ერთ-ერთით მთაში კაცი თავს ვერ შეინახავდა, ამიტომაც მეურნეობის დარგებს შერწყმული ხასიათი ჰქონდათ.
როგორც აღვნიშნეთ, ჭუბერში მოსახლეობის კვალი უძველესი დროიდან ჩანს, მაგრამ არის დროის გარკვეული მონაკვეთები, როცა ჭუბერი დაუსახლებელი იყო. ამჟამინდელი მოსახლეობა ჭუბერს XIX საუკუნის ბოლოდან ითვისებს. ისინი ჩუბე-ხევიდან, სოფ. ფარიდან და ეცერიდან გამოვიდნენ, ახოს (საყანედ გაკაფული ტყე) აღებით სახნავ-სათესი ფართობები შექმნეს. გადმოცემით, თანამედროვე მოსახლეობის ჩამოსვლამდე აქ გაუვალი ტყეები იყო. თავდაპირველად მოსახლეობა სეზონურად - ზაფხულიდან შემოდგომის ბოლომდე რჩებოდა, შემდეგში (XX ს-ის დასაწყისი) უკვე ბინადარ ცხოვრებაზე გადავიდა.
ჩამოსახლებულმა ოჯახებმა ტრადიციები, ადათები და წესები ჭუბერშიც ჩამოიტანეს. წინარე ქრისტიანული ხასიათის დღესასწაულები დღესაც აქტიურად აღინიშნება. განსაკუთრებული სილამაზით ხასიათდება ლამპრობის დღესასწაული. სოფლის ყველა ეზოსა და უბანში ინთება „ლამპარი“, რომლის დამზადებასაც თავისი ტექნოლოგია აქვს. ლამპრობაზე სრულდება სვანური სიმღერა „რიჰო“, ან „ჯგრაგიშ“ (რიჰო - გათენება, ჯგრაგიშ - წმ. გიორგის საგალობელი). დღესასწაულებს კაიშობას, ღუნობს, ლიგიერგის ფრიად საინტერესო რიტუალები ახლავს როგორც სანახაობრივი, ასევე რელიგიურ-შინაარსობრივი თვალსაზრისით.
დღესაც არ არის ახსნილი, თუ რატომ აიყარა მოსახლეობა და რა მიზეზით დატოვა ჭუბერი. ფაქტია, რომ აქ მოსახლეობა, სვანეთის სხვა სოფლებთან შედარებით, უფრო შეძლებულად ცხოვრობდა. მკვიდრებში არსებობს ვერსიები, თითქოს მოსახლეობის აყრის მიზეზი სტიქიური უბედურებები ან მტერთა შემოსევები იყო, თუმცა ჩვენს ხელთ არც ერთი ამ მოსაზრების დამადასტურებელი მასალა არ მოიპოვება.
მოსახლეობა
ტრადიციულად, სვანეთის მოსახლეობისთვის დამახასიათებელი იყო სეზონურ სამუშაოზე როგორც საქართველოში, ისე მის ფარგლებს გარეთ გასვლა. ამის მიზეზი მცირემიწიანობა და ადგილზე დაბალანაზღაურებადი სამუშაო იყო. დოკუმენტური მასალების ანალიზითა და დაკვირვებით გამოიკვეთა, რომ ჭუბერიდან მიგრაციის პროცესი განსაკუთრებული ინტენსივობით 1987 წლიდან დაიწყო. იმ წელს, ზამთარში თოვლის საფარმა 4-5 მ-ს გადააჭარბა. რამდენიმე ადგილას ჩამოვიდა ზვავი, რომელმაც 14 ადამიანი იმსხვერპლა. იმჟამად მთავრობის პოლიტიკას საქართველოს სამხრეთ სასაზღვრო რეგიონებში ქართული მოსახლეობის დამკვიდრება (განსაკუთრებით სვანებისა და აჭარლების, რადგანაც ამ კუთხეების მკვიდრთათვის დამახასიათებელი იყო მაღალი შობადობა) წარმოადგენდა. სვანეთის მოსახლეობის დიდი ნაწილი საცხოვრებლად ქვემო ქართლის რეგიონში გადავიდა, რადგან სოფლად სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა არცთუ კარგი იყო.
მოხდა ჭუბერიდან 615 მოსახლის მიგრირება. მათი უმეტესი ნაწილი მხოლოდ შინამეურეობით ირჩენდა თავს. სტაბილური დასაქმების მიუხედავად, სკოლა დატოვა რამდენიმე პედაგოგმა, რაც ძნელად მოსაგვარებელ პრობლემებს ქმნიდა სოფლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან დაწესებულებაში. 2004-2005 წლებში მიგრაციული ნაკადი ჭუბერიდან ძირითადად წალკისკენ გაემართა. თუმცა იგი გაცილებით მცირე იყო, ვიდრე 1987-1988 წლებში. მოსახლეობის რაოდენობა
ჭუბერის განვითარების პერსპექტივა
იმ შემთხვევაში, თუ რესურსები მიზნობრივად იქნება გამოყენებული, ჭუბერს განვითარების შესანიშნავი პერსპექტივა გააჩნია.
მდინარე ნენსკრას მნიშვნელოვანი ენერგეტიკული პოტენციალი აქვს. დღეს მასზე რამდენიმე ჰიდროელეტროსადგურის მშენებლობა მიმდინარეობს. მათ შორისაა ნენსკრა ჰესი, ლახამი ჰესი 1 და ლახამი ჰესი 2. აღნიშნული ენერგეტიკული პროექტების განხორციელებას ჭუბერის სოციალურ-ეკონომიკური განვითარებისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს.
ენერგეტიკული პოტენციალი
ნენსკრას 280 მგვტ სიმძლავრის მაღალკაშხლიანი ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა მდინარეების ნენსკრასა და ნაკრას ხეობებში მიმდინარეობს. ნენსკრა ჰესი საქართველოს ყოველწლიურად 1'200.00 გიგავატ/სთ ელექტროენერგიით მოამარაგებს, რომელიც მთლიანად ადგილობრივ ბაზარს მოხმარდება. ჰესის საპროექტო კომპანია, სს „ნენსკრა ჰიდრო“, მთელ რიგ მასშტაბურ სოციალურ პროექტებს ახორციელებს, რომლებიც რეგიონის მდგრად განვითარებაზეა მიმართული. სოციალური პროექტები ძირითადად პროფესიული განათლების, მცირე ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაციისა და მცირე და საშუალო ბიზნესის ხელშეწყობის სფეროებში ხორციელდება. კომპანია ასევე აწარმოებს საინფორმაციო კამპანიას ნენსკრასა და ნაკრას ხეობებში ტურიზმის პოპულარიზაციისთვის, რაც საოჯახო სასტუმროების, ტურისტული ატრაქციებისა და აქტივობების შესახებ ინფორმაციის გავრცელებას გულისხმობს.
აღსანიშნავია, რომ ნენსკრა ჰესის წყალსაცავის ტერიტორიაზე დასახლებული პუნქტები და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები არ არის.
პროექტის ფარგლებში, კომპანია „ნენსკრა ჰიდრო“ თანამშრომლობს კომპეტენტურ არქეოლოგებთან, რომლებსაც მრავალწლიანი გამოცდილება აქვთ სამეგრელო-ზემო სვანეთის არქეოლოგიურ აღმოჩენებისა და კულტურული მემკვიდრეობის განვითარებაში. არქეოლოგები ატარებენ შესაბამის ტრენინგებს პროექტის თანამშრომლებისათვის, არქეოლოგიური აღმოჩენებისა და კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ მათი ცნობიერების ამაღლების მიზნით. ასევე ტარდება ინსტრუქტაჟი, იმისათვის, რომ სამუშაოების შესრულებისას საეჭვო / უცხო ნივთის აღმოჩენის შემთხვევაში, დაუყოვნებლივ მოხდეს სამუშაოს შეჩერება, რათა კომპეტენტურმა პირებმა (არქეოლოგებმა) შეაფასონ აღმოჩენილი ნივთი.
ამჟამად ჰესის მოსამზადებელ სამუშაოებზე დასაქმებულია 125 ადგილობრივი მაცხოვრებელი. მშენებლობის აქტიურ ფაზაში შესვლისას 1000-ზე მეტი სამუშაო ადგილი შეიქმნება, პრიორიტეტი კი ადგილობრივ მოსახლეობას მიენიჭება. ჰესის ექსპლუატაციაში შეყვანა 2025 წლილსთვის არის დაგეგმილი.
ლახამი ჰესი 1-ისა და ლახამი ჰესი 2-ს მშენებლობას ახორციელებს კომპანია „ქლინ ენერჯი სოლუშენს“. პროექტის ჯამური დადგმული სიმძლავრე - 16 მგვტ, ხოლო წლიური გამომუშავება ჯამში 87 მლნ. მგვტ/სთ იქნება. სამშენებლო სამუშაოებზე ამჟამად დასაქმებულია 65 ადგილობრივი მაცხოვრებელი. პროექტის ფარგლებში განხორციელდა რამდენიმე სოციალური პროექტი, მათ შორის - ხიდის სარეაბილიტაციო სამუშაოები, წისქვილის აღდგენა და ელექტროგადამცემი ბოძების გამოცვლა. ჰესების ექსპლუატაციაში შეყვანა 2020 წლისთვის იგეგმება.
წიაღისეული
ჭუბერს მარმარილოს, გრანიტისა და ტუფის საკმაო მარაგები გააჩნია. გასული საუკუნის 80-იან წლებში აქ არსებობდა კუსტარული საწარმო, რომელიც მარმარილოს ხერხავდა. თვით მარმარილოს ამოღება აფეთქების გზით ხდებოდა, რაც მეტად აზიანებდა კარიერს. იმის გამო, რომ ამგვარად მოპოვებულ მარმარილოს ბზარები ჰქონდა, მასზე საერთაშორისო ბაზრის მოთხოვნა არ იყო. მნიშვნელოვანია, მოსაპირკეთებელი მასალების ამოსაღებად და შემდგომი დამუშავებისთვის ახალი ტექნოლოგიები დაინერგოს.
ჭუბერი ასევე მდიდარია სხვადასხვა ქიმიური შემცველობის (კარბონატული, გოგირდოვანი, რკინის შემცველი) მინერალური წყლებით. განსაკუთრებით დიდია მინერალური წყლის დებეტი ზემო სგურიშში. პერსპექტიულია მტკნარი და მინერალური წყლის ჩამოსასხმელი საწარმოს აშენება.
სასოფლო-სამეურნეო წარმოება
ჭუბერში შესანიშნავი ხარისხის ხილია. განსაკუთრებით გამოირჩევა იგი ვაშლის მეტად არომატული ჯიშებით («ანტონოვკა», «შამპანური», «მაისის ვარდი», «შაფრანი», «სამეფო», «ბროცკი», «კეხურა», «კიტრა» და ა.შ.). 70-იან წლებში ჭუბერში არსებობდა წვენების ჩამოსასხმელი საწარმო, თუმცა უმეტესად ხდებოდა პროდუქციის ფალსიფიკაცია. დღევანდელი კონკურენციის პირობებში ადვილად არის შესაძლებელი აქ ეკოლოგიურად სუფთა, ნატურალური წვენებისა და სხვა უალკოჰოლო სასმელების დამზადება.
მესაქონლეობისთვის ჭუბერს საზაფხულო იალაღები აქვს, მიწათმოქმედებისათვის - ნოყიერი, ფხვიერი ნიადაგი.
სვანეთის სხვა სოფლებისგან განსხვავებით, ჭუბერში ყურძენიც ხარობს - უმეტესად „ადესა“ და „ფრანგულა“. დღეს ჭუბერში დიდი რაოდენობით ითესება სიმინდი, ლობიო, კარტოფილი, გოგრა, პომიდორი, მწვანილი.
ტურიზმი
ჭუბერის სოფლებს საფეხმავლო ტურიზმის დიდი პოტენციალი აქვს. ჭუბერიდან მემულის უღელტეხილისკენ გზის თითქმის ყველა მონაკვეთიდან შეიძლება გასვლა მარცხნივ მდებარე ხიდას უღელტეხილზე (2632 მ). ჭუბერიდან მის მისადგომებამდე ყველაზე ხელსაყრელია მდ. ნენსკრას მარჯვენა შენაკადის „თეთნაშრას“ ხეობა, ან გზა დევრას გავლით, რომელიც შამფრილისა და რატიანის უმშვენიერეს მთა-საძოვრებს მოიცავს. ხოლო უღელტეხილიდან გზა ბარდღუშნაკრავად წოდებული ადგილის გავლით ეშვება მდ. კოდორის ხეობაში. ჭუბერის ხეობიდან მეორე მარშრუტი ნენსკრას მარჯვენა უდიდესი შენაკადის - მდ. ლახამის ხეობას მიუყვება. მინი|436x436პქ|ტბა "ლთნარი" უთვირის უღელტეხილზე დღესდღეობით ჭუბერში ერთადერთი ტურისტული მარშრუტი მოქმედებს ქვემო მარღი-უთვირი-ნაკრას მიმართულებით. გზად ულამაზეს ალპურ ტბებს, თვალისმომჭრელი ხედების პანორამას და ხელუხლებელ ბუნებას იხილავთ.
რამდენიმე ტურისტული კომპანია ტურისტებს აღნიშნული მიმართლებით ტურებს სთავაზობს:
ნენსკრას ხეობაში სხვა არანაკლებ საინტერესო ტურების დაგეგმვაა შესაძლებელი, განსაკუთრებით - ჭუბერი-უთვირი-ნაკრას მიმართლებით, საიდანაც დონღუზორუნისა და იალბუზის უმშვენიერესი სამყარო მოჩანს. იგეგმება მარშრუტების შედგენა შემდეგ ლოკაციებზე:
1.   სოფ. ლახამი - მთა ხიდა- მაცინაკრავი - შანავი- ლახამი
2.   ლახამი -თენგიზნაკრავი- შანავი - რატიანი - შავრულა- ს.დევრა
ტომი თეიერი
ტომას კენინგემ „ტომი“ თეიერი (Thomas Cunningham Thayer; დ. 7 ნოემბერი, 1960, პორტლენდი) — ამერიკელი მუსიკოსი, როკ-ჯგუფ Black ’n Blue-ის დამაარსებელი და Kiss-ის წამყვანი გიტარისტი 2002 წლიდან.
ჭუბერის თემი
ტურიზმი
3.   ს. სგურიში - ქვ. ოკრილი- ოკრილის მყინვარი და ტბა
4.   ს. სგურიში - ქვ.მემული - ზედა მემული - მემულის ტბები
ტომი თეიერი
Kiss-ისთვის იგი ცნობილი გახდა ჯგუფ Cold Gin-დან და მიიწვიეს პოლ სტენლის დაბადების დღეზე დასაკრავად. ცოტა მოგვიანებით Kiss-ის დამფუძნებელმა წევრმა და ბასისტმა ჯინ სიმონსმა თეიერს შესთავაზა მის პირად თანაშემწედ მუშაობა, იგი დაუყოვნებლივ დათანხმდა შემოთავაზებას, ხოლო შემდგომში გახდა Kiss-ის ტურების მენეჯერი. როდესაც ეის ფრეილიმ 2002 წელს დატოვა ჯგუფი, სწორედ ტომიმ ჩაანაცვლა იგი. 2002 წლის მარტში, იამაიკაზე თეიერმა Kiss-ის შემადგენლობაში პირველად დაუკრა.
ჭუბერის თემი
ტურიზმი
5.   ს. სგურიში - ქვ. მემული - ზედა მემული - ცხვანდირის ტბები
ტომი თეიერი
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1960 კატეგორია:ამერიკელი მძიმე მეტალ გიტარისტები კატეგორია:ამერიკელი როკ-გიტარისტები კატეგორია:ამერიკელი გიტარისტები კატეგორია:Kiss-ის წევრები კატეგორია:Black 'n Blue-ის წევრები
ჭუბერის თემი
ტურიზმი
6.   ს. ტიტა – მემული - ლაროკა- დალარი - ლახვრას ჩანჩქერი- დალარის ტბა
7.   ცენტრი – ს.ლარილარი – ს.ტიტა-ჰოკრილი – მემული – მაშრიწალა-ლაროკა - მანჩხაფის ჩანჩქერი- ბასას უღელტეხილი – ს.ნაკრა.
ეს მარშრუტები, სამწუხაროდ, ჯერ არ არის კეთილმოწყობილი. პირველ რიგში, აუცილებელია ინფრასტრუქტურული პრობლემების მინიმალიზაცია, გზებისა და ბილიკების კეთილმოწყობა. გარდა ამისა, საჭიროა საინფორმაციო ინფრასტრუქტურის განვითარება: გზებზე და გზაჯვარედინებზე შესაბამისი მაჩვენებლების არსებობა, ტურისტული მარშრუტების, ბლოგებისა და გზამკვლევების შექმნა ამა თუ იმ ლოკაციაზე. მინი|326x326პქ|საოჯახო სასტუმრო სოფელ ტიტაში ჭუბერში ნელ-ნელა ფეხს იდგამს საოჯახო სასტუმროების ბიზნესი. დღეს უკვე 12 საოჯახო სასტუმრო ფუნქციონირებს და კიდევ რამდენიმეს მშენებლობა მიმდინარეობს. ტურიზმის განვითარება მოსახლეობას მისცემს საშუალებას, მოაწყოს და განავითაროს საოჯახო სასტუროების ბიზნესი. გარდა ამისა, რეგიონში მიმდინარეობს უცხო ენის სწავლების სპეციალური პროგრამების შემუშავება და გიდების გადამზადება.
ჭუბერში ეკოტურიზმის განვითარების დიდი პოტენციალია. საჭიროა ნატურალური პროდუქტის პოპულარიზაცია და ხელშეწყობა სოფლის მეურნეობის დარგების განვითარებაში. ჭუბერს აქვს უნიკალური ბუნებრივი და კულტურული ლანდშაფტი, მოხერხებული კლიმატი და ტურისტების მომსახურეობის ინფრასტრუქტურისთვის თვითკმარი მრავალფეროვანი ადგილობრივი რესურსები.
გარდა ამისა, სვანური ტრადიციული დღესასწაულები, მათი ისტორია, უნიკალური ფოლკლორი და საინტერესო ლეგენდები სამონადირეო ეპოსზე, მის როლზე ძველ სვანურ ყოფით სინამდვილეში, დალის ინსტიტუტზე და ა.შ. ადგილობრივ მოსახლეობას აძლევს საშუალებას, ტურისტს განსხვავებული და საინტერესო გარემო შესთავაზოს.
იხილეთ ვიდეო ჭუბერის ტურისტული პოტენციალის შესახებ.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის თემები
გიუნაჰირი
გიუნაჰირი (Günəhir) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 845 კაცი.
ზაჰიდ ხალილოვი
ზაჰიდ ისმაილ ოღლი ხალილოვი (Zahid İsmayıl oğlu Xəlilov; დ. 14 იანვარი, 1911, თბილისი — გ. 4 თებერვალი, 1974, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მათემატიკოსი და მექანიკოსი. აზერბაიჯანის სსრკ რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოს, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ყოფილი პრეზიდენტი (1962–1967).
საერთო ცნობები
1944–1960 წლებში იგი ხელმძღვანელობდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის თეორიულ მექანიზმების კათედრას, 1967–1974 წლებში იყო აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკისა და მექანიკის ინსტიტუტის დირექტორი.
1957–1959 წლებში აკადემიკოს-მდივანი ფიზიკა-მათაემატიკის და ტექნიკური მეცნიერებების, შემდგომ აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე პრეზიდენტი, 1962–1967  აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი.
ძირითადი სამეცნიერო მოღვაწეობა
სამეცნიერო კვლევების ძირითად დარგებს მიეკუთვნება ფუნქციონალური ანალიზი და მისი გამოყენება ინტეგრალურ და დიფერენციალურ განტოლებებში, ავტომატური საკონტროლო სისტემების მათემატიკური თეორია და მათემატიკის სხვა სფეროები. ზ. ხალილოვი იყო აზერბაიჯანის ერთ-ერთი პირველი მათემატიკოსთანი, მან დააარსა ფუნქციონალური ანალიზის სკოლის საფუძვლები.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:აზერბაიჯანელი მათემატიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1911 კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 4 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1974
უნტერვახინგენი
უნტერვახინგენი (Unterwachingen) — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ალბ-დუნაის რაიონში. თემის ფართობია 2,6 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 197 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის თემები
აგუა-ბრანკა (პარაიბა)
აგუა-ბრანკა (Água Branca) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 735 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დუ-ტეიშეირის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 449 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 39.94 კმ²-ზე. ფართობი 236 608 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაიბის შტატის მუნიციპალიტეტები
შეპერდის კუნძულები
გეოგრაფია
რეგიონში მდებარეობს ორი წყალქვეშა ვულკანი: კუვაე და მაკურა. კუნძულები მდებარეობს ამ ვულკანების კალდერის კონტურებში. ყველაზე მაღალი კუნძულია — ემაე (ზღვის დონიდან 644 მეტრზე). ტონგარიკის კუნძულის სიმაღლე ასევე აჭარბებს 500 მეტრს.
ენები
შეპერდის კუნძულების უმრავლესობა დასახლებულია მელანეზიელებით, როგორც ვანუატუს კუნძულების უმრავლესობა, მაგრამ ემაე ეკუთვნის პოლინეზიურ კულტურას. ემაეს კუნძულის გარდა, რომელზეც ლაპარაკობენ ფუტუნას ენაზე, შეპერდის კუნძულებზე, Ethnologue.com-ის თანახმად, არსებობს სამი ენა, რომელზეც საუბრობს სხვა კუნძულების მოსახლეობა: ჩრდილოეთ ეფატე, რომელიც გამოიყენება კუნძულებზე — ნგუნა და ტონგოა; ნამაკურა (კუნძულებზე: მატასო, მაკურა, ტონგოა და ტონგარიკი); და ლელეპა (კუნძული ლელეპა). ამ ენებზე ასევე საუბრობს კუნძულ ეფატეს მოსახლეობა. ისინი ახლო არიან ერთმანეთთან და ეფატეს სხვა ენებთან და ცენტრალურ ვანუატუსთან, რომლებიც შედიან ცენტრალური-ვანუატუს ენების ენობრივ ჯგუფში.
სქოლიო
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები კატეგორია:ვანუატუს კუნძულები
ფოთოლთგანლაგება
მინი|ფოთოლთგანლაგების მოვლენა [[მზესუმზირას მაგალითზე]] ფოთოლთგანლაგება, ფილოტაქსისი (phyllon — ფოთოლი და  taxis — განლაგება, რიგი)  — ფოთლების განლაგების რიგი ღეროზე;  არსებობს ფოთოლთგანლაგების 3 ძირითადი ტიპი: მორიგეობითი ანუ სპირალური (ღეროს ყოველი მუხლიდან თითო ფოთოლი გამოდის), მოპირისპირე  (ყოველ მუხლზე 2 ფოთოლი ზის) და რგოლური (ყოველ მუხლზე ორზე მეტი ფოთოლია). ფოთოლთგანლაგებაღეროზე გარკვეულ კანონზომიერებას ექვემდებარება.
მორიგეობითი ანუ სპირალური ფოთოლთგანლაგების დროს ერთ ვერტიკალზე გაწყობილია რამდენიმე ფოთოლი. მათი მიმაგრების ადგილას პირობითი ხაზით შეერთების შედეგად იქმნება ძირითადი გენეტიკური სპირალი. სწორ ხაზებს, რომლებიც ერთი მეორის ზევით მდებარე ორ ფოთოლს აერთებს, ეწოდება ორთოსტიქები, ხოლო იმ ფოთლების ერთობლიობას, რომლებიც ძირითად სპირალზე და ერთ ორთოსტიქზეა განლაგებული (უკანასკნელი ფოთლის გამოკლებით) — ფოთლის ციკლი. კუთხეს, რომლითაც ფოთლები დაშორებულია ერთიმეორისაგან, დაშორების კითხე ჰქვია. სპირალური ფოთოლთგანლაგება შეიძლება გამოისახოს წილადით, სადაც მრიცხული გამოხატავს ერთი ფოთლის ციკლის ძირითადი სპირალის ხვევების რაოდენობას, ხოლო მნიშვნელი — ამ ციკლში შემავალი ფოთლების რიცხვს, რომელიც ემთხვევა ღროზე ორთოსტიქების რაოდენობას.
ფოთლები ღეროზე ისეა განლაგებული, რომ ნაკლებად ჩრდილავენ ერთმანეთს და უზრუნველყოფენ ფოტოსინთეზისათვის სრულყოფილი სინათლის მიღებას. ამას განაპირობებს ყუნწის სხვადასხვა სიგრძე. მისი მოხვევა, ფოთლის ფირფიტის სხვადასხვა ზომა და ფორმა, სივრცეში ორიენტაცია და ა. შ.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
დონის როსტოვის შორეული ნაოსნობის საზღვაო სასწავლებლის მთავარი კორპუსი
მისამართი: დონის როსტოვი, სედოვის ქუჩა 8/2 А.
ისტორია
1974 წელს ნაგებობის ფასადზე დაკიდეს მემორიალური დაფა ტექსტით: როსტოვის საოლქო ადმინისტრაციის მეთაურის 1998 წლის 9 ოქტომბრის  № 411 დადგენილების მიხედვით დონის როსტოვის შორეული ნაოსნობის საზღვაო სასწავლებლის მთავარი კორპუსის შენობა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ მოექცა, როგორც რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.
არქიტექტურა
დონის როსტოვის შორეული ნაოსნობის საზღვაო სასწავლებლის მთავარი კორპუსის ორსართლიანი შენობა აგებულია მოდერნის სტილში. აქვს სწორკუთხა დაგეგმარება და დაგეგმარების კორიდორული სისტემა.
სქოლიო
კატეგორია:დონის როსტოვის ღირსშესანიშნაობები
პალდოს გორასამარხი
პალდოს გორასამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პალდოს ჩრდილოეთით, 2 კილომეტრზე. ქვაყრილიანი გორასამარხი (დიამეტრი - 20 მეტრი, სიმაღლე - 1,2 მეტრი) 1971 წელს, დაზვერა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის გარდაბნის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). სამარხის ყრილის ზედაპირზე აიკრიფა ობსიდიანის უსახო ანატკეცები.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ლიანა ტატიშვილი
ლიანა ტატიშვილი (დ. 22 ივნისი, 1948, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, მუსიკოსი, პედაგოგი. კულტურის დამსახურებული მოღვაწე, ხაშურის საპატიო მოქალაქე.
ბიოგრაფია
ლიანა ტატიშვილი დაიბადა 1948 წლის 22 ივნისს ქალაქ თბილისში. 1969 წელს დაამთავრა ქალაქ თბილისის დიმიტრი არაყიშვილის სახელობის №1 სამუსიკო სასწავლებელი. 1984 წელს გაიარა დახელოვნების კურსები ხალხური შემოქმედების ცენტრში. 1987 წელს წარჩინებით დაამთავრა ლენინგრადის კრუპსკაიას სახელობის კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 1967 წლიდან მუშაობს ხაშურის ცენტრალურ სამუსიკო სასწავლებელში. მუშაობდა ხაშურის მუნიციპალიტეტის მრავალ სოფელში, მუსიკის მასწავლებლად. 1972 წლიდან 2019 წლამდე მუშაობდა ქალაქ ხაშურის №9 საჯარო სკოლაში, მუსიკის მასწავლებლად.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1948 კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები კატეგორია:ხაშურის საპატიო მოქალაქეები
ბიკასი
ბიკასი (Bicas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 600 მეტრზე. მიეკუთვნება ზონა-და-მატის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟუის-დი-ფორის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 653 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 97.46 კმ²-ზე. ფართობი 140 082 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ნათლისმცემლისხევის ნამოსახლარი
ნათლისმცემლისხევის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოში, ნათლისმცემლისხევის მარჯვენა მხარეს, ნათლისმცემლისხევის სამონასტრო კომპლექსიდან ჩრდილო-დასავლეთით 1 კილომეტრზე, განივი ტაფობის თავზე არსებული სერის შუა ნაწილზე, განეკუთვნება ძვ. წ. II და I ათასწლეულების მიჯნას.
ძეგლი აღმოაჩინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. ნამოსახლარს ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან შემოსდევს, 8-10 მეტრის სიგანის, უსწორმასწორო ზედაპირის მქონე მიწაყრილი. ნამოსახლარზე აიკრიფა მცირე რაოდენობის არქეოლოგიური მასალა, რომლებიც დაცულია ქალაქ სიღნაღის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
არმხი (სოფელი)
არმხი (МохтIе) — სოფელი ინგუშეთის ჯეირახის რაიონის შემადგენლობაში. შედის ჯეირახის სასოფლო დასახლებაში. განვითარებულია ტურსტული ცენტრი, სოფლის ახლოს მდებარეობს ყველა სეზონის კურორტი არმხი.
სოფელი მდებარეობს მდინარე არმხის მარცხენა ნაპირზე. უახლოესი სოფლებია: ჩრდილოეთით - ბეინი, დასავლეთით - ჯეირახი, აღმოსავლეთით ლიაჟგი.
სქოლიო
კატეგორია:ჯეირახის რაიონის სოფლები
როტენაკერი
როტენაკერი (Rottenacker) — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ალბ-დუნაის რაიონში. თემის ფართობია 10,29 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 2 075 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის თემები
პატარძეულის ციხე-კოშკი
პატარძეულის ციხე-კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულში, სოფლის სამხრეთ განაპირას, ჯიღაურიაანთ უბანში. ღვთისმშობლის ეკლესიის გვერდით, სამიოდე მეტრზე. თარიღდება XVIII საუკუნით.
კოშკი ცილინდრულია. ნაგებია რიყის, წვრილი ქვითა და კირის დუღაბით. შემორჩენილი იყო 2,5-3 მეტრ სიმაღლეზე. 1990-იან წლებში, ამ ადგილას მამათა მონასტრის დაარსების დროს, იგი თვთნებურად აღადგინეს და ამჟამად მონასტრის საჭიროებისთვის გამოიყენება.
ბატიკალოის ოლქი
ბატიკალოის ოლქი (මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය, மட்டக்களப்பு மாவட்டம்) — შრი-ლანკის 25 ოლქიდან ერთ-ერთი. შედის აღმოსავლეთი პროვინციის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბატიკალოა.
ოლქის ფართობია 2 854 კმ². ადმინისტრაციულად დაყოფილია 14 დივიზიონად.
სქოლიო
კატეგორია:შრი-ლანკის ოლქები
სპონდილიტი
მინი|სპონდილიტით დაავადებული ხერხემალი
სპონდილიტი (Spondylos — მალა)— ადამიანის ხერხემლის ქრონიკული ანთებითი დაავადება. უმეტეს შემთხვევაში მიზეზია ტუბერკულოზი, უფრო იშვიათად სხვა ინფექცია.
ტუბერკულიოზური სპონდილიტით უფრო ხშირად ავადდებიან ბავშვები 10 წლამდე. უმეტესად ზიანდება გულმკერდის მალები.
ტუბერკულიოზური სპონდილიტი ნელი მიმდინარეობით ხასიათდება. დასაწყისში ცვლილებები მხოლოდ რენტგენოლოგიური გამოკვლევებით ხასიათდება. დაზიანებულ მალებთან ახლომდებარე ქსოვილებზე პროცესის გადასვლასთან ერთად იწყება ტკივილი, რომლებიც მოძრაობისას ძლიერდება. სპონდილიტის დროს ხერხემლის დეფორმაცია კუზის გაჩენის უხშირესი მიზეზია. ზურგის ტვინზე ან მისგან ნერვულ ფესვებზე მალების დეფორმირებული სხეულის ზეწოლამ შეიძლება გამოიწვიოს დამბლა, ტკივილი ნერვების გაყოლებით და მგრძნობელობის მოშლა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ანთებითი დაავადებები
ბიზანტია-საქართველოს ურთიერთობები
მინი|ბრძოლა [[ბასილი II-სა და გიორგი I-ს შორის XII საუკუნის ბიზანტიური მინიატურა. გიორგი გამოსახულია ცხენით გაქცეული მარჯვნივ, ბასილს კი ფარი და შუბი უჭირავს მარცხნივ.]] ბიზანტიის იმპერიისა და საქართველოს ურთიერთობები წარმოადგენს ხანგრძლივ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, კულტურულ და რელიგიურ ურთიერთობათა რთულ ციკლს, რომელიც ბიზანტიის იმპერიის წარმოქმნიდან მის დაცემამდე უწყვეტად გრძელდებოდა.
ბიზანტია საქართველოს უშუალოდ ესაზღვრებოდა სამხრეთ-დასავლეთიდან და თითქმის მუდმივი ურთიერთობა ჰქონდა ჯერ ცალკეულ ქართულ პოლიტიკურ ერთეულებთან, ხოლო შემდეგ საქართველოს ერთიან სამეფოსთან. ქართველი მეფე-მთავრები და დიდებულები ბიზანტიის მთავრობისაგან იღებდნენ საიმპერიო კარის მაღალი რანგის ტიტულებს. საგანგებო დესპანის ხელით მათ ასევე ეგზავნებოდათ შესაფერისი ტანსაცმელი, სამკაულები, საჩუქრები, თუმცა იმპერიისა და ქართულ პოლიტიკურ ერთეულებს შორის ურთიერთობა ყოველთვის კეთილმეზობლური არ ყოფილა, ზოგჯერ ადგილი ჰქონდა ბიზანტიის აგრესიას საქართველოში, ძირითადად კი ბიზანტიის დამოკიდებულება საქართველოს მიმართ უბრალო მფარველობისა და გავლენის ხასიათს ატარებდა.
ბიზანტიურ-ქართული ურთიერთობები განსაკუთრებით გაცხოველდა IX-XI სს-ში. საქართველო და ქართველი მოღვაწეები მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ იმპერიის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ცნობილი ბიზანტიოლოგი ჰ. გელცერი აცხადებდა, რომ X საუკუნეში თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი სამხედრო თანამდებობა ბიზანტიაში ქართველებსა და სომხებს ეკავათ. X საუკუნეში შიდაპოლიტიკური პრობლემების გადაწყვეტაში ბიზანტიის მთავრობამ დახმარება სთხოვა ტაოს მეფე დავით III-ს, სამაგიეროდ იმპერატორმა მას ვრცელი ტერიტორიები უბოძა. დავით III-ის მემკვიდრეობისათვის ბრძოლა საბაბი გახდა იმისა, რომ XI ს-ის დასაწყისიდან ბიზანტია საქართველოს მიმართ აშკარა ექსპანსიურ პოლიტიკაზე გადავიდა. ბიზანტიელები არავითარ საშუალებას არ ერიდებოდნენ, აწყობდნენ პოლიტიკურ ინტრიგებს, ცდილობდნენ იმპერატორის მხარეს გადაებირებინათ ქართველი დიდებულები, მათ ბიზანტიაში იწვევდნენ, ადგილ-მამულებსა და დიდ თანამდებობებს აძლევდნენ. ამ პერიოდში ბიზანტიაში თითქმის არც ერთ შიდაპოლიტიკურ ბრძოლასა და დაპირისპირებას არ ჩაუვლია საქართველოს ან იმპერიაში მყოფ ქართველ მოღვაწეთა მონაწილეობის გარეშე. ამ უკანასკნელთა მოქმედება ხშირ შემთხვევაში საქართველოს სამეფოს ინტერესებს ემთხვეოდა და ბიზანტიის აგრესიული პოლიტიკის წინააღმდეგ იყო მიმართული.
XI საუკუნის 70-იანი წლებიდან ბიზანტიისა და საქართველოს ურთიერთობა არსებითად შეიცვალა, მათ შორის მშვიდობიანობა დამყარდა. ამგვარი ურთიერთობა უცვლელი დარჩა ბიზანტიაში კომნენოსთა დინასტიის მმართველობის დასასრულამდე (XII ს-ის 80-იანი წლები). საქართველოს მეფე ბიზანტიის ფორმალურ ვასალად რჩებოდა დავით IV აღმაშენებლის მეფობის (1089-1125 წწ) პირველ პერიოდამდე. უფლისწულობისას და მეფობის დასაწყისში დავით აღმაშენებელი ჯერ კიდევ სევასტოსად და პანიპერ-სევასტოსად იწოდებოდა, მაგრამ შემდგომ არც მას და არც სხვა ქართველ მეფეებს ბიზანტიური ტიტულები აღარ ჰქონიათ.
ბიზანტია-საქართველოს მჭიდრო ურთიერთობამ ასახვა ჰპოვა როგორც პოლიტიკური, ისე კულტურული და რელიგიური ცხოვრების პრაქტიკულად ყველა სფეროში.
კომენტარები
<references group="კ"/>
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ისტორია კატეგორია:ბიზანტიის ისტორია
Н’
Н’, н’ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო.
დამატებითი ინფორმაცია
აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:
კოდების ცხრილი
„Н’“ უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
კატეგორია:კირილური ასოები
კოლუმბიის დროშა
კოლუმბიის დროშა — კოლუმბიის ოფიციალური სიმბოლო, მიღებულ იქნა 1861 წლის 26 ნოემბერს. დროშა სამზოლიანია და ზოლები ჰორიზონტალური. ყვითელ ზოლს, რომელსაც პირველი ადგილი უჭირავს, დროშის ნახევარზეა განთავსებული, დანარჩენ ნაწილზე მეოთხედ-მეოთხედი წითელ და ლურჯ ფერებს უკავიათ.
სიმბოლიკა და დიზაინი
დროშის ოფიციალური ფერები ჯერ კანონით დაზუსტებული არაა.
ახლანდელი ინტერპრეტაციით დორშის ფერები გამოსახავენ:
სხვა ინტერპრეტაცია ასეთია: "ყვითელი, მზისა და ხალხის მიწისათვის. ლურჯი წყლისათვის და წითელი იმ ხალხის სისხლისათვის, რომლებიც კოლუმბიის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში დაიღუპნენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიოს ქვეყნების დროშები კატეგორია:კოლუმბიის ეროვნული სიმბოლოები
კასიმბასი
კასიმბასი (Cacimbas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 645 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დუ-ტეიშეირის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 814 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 53.85 კმ²-ზე. ფართობი 126 543 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაიბის შტატის მუნიციპალიტეტები
მადარა უჩიჰა
thumb|100px|მადარას მუდმივი მანგეკიო შარინგანი
მადარა უჩიჰა (うちはマダラ) — ნარუტოს მანგის პერსონაჟი. უჩიჰას კლანის ლიდერი იყო, რომელმაც ჰაშირამა სენჯუსთან ერთად კონოჰაგაკურე დააარსა. ობიტო უჩიჰას დახმარებით იგი მთვარის თვალის გეგმის განხორციელებას შეეცადა, რათა მსოფლიოს ერთპიროვნული მმართველი გამხდარიყო, თუმცა დამარცხდა.
თავის დროზე, მადარა ერთ-ერთ უძლიერეს შინობად იყო მიჩნეული. იგი უჩიჰას კლანის უძლიერესი წევრი იყო. მადარა განსაკუთრებით ძლიერი და ბოროტი ბუნების ჩაკრით დაიბადა, რაც თვით კურამასაც კი აშინებს. მეოთხე მსოფლიო ომის დროს მადარა ხუთივე კაგეს ერთდროულად შეებრძოლა და ყველა მათგანი დაამარცხა. რინეგანის გამოყენების დროს მადარას სუსანოს გამოყენება შეუძლია. მეტეორის ტექნიკის წყალობით, მეოთხე მსოფლიო ომის დროს მან მეოთხე დივიზიის დიდი ნაწილი გაანადგურა.
მადარა უჩიჰა ჩნდება სერიალის მიხედვით გადაღებულ ფილმებში და სხვა მედიაში — თამაშებში და ორიგინალურ ანიმაციურ ვიდეოებში (OVA).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნარუტოს პერსონაჟები კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
ოქსირენი
ოქსირენი — ჰიპოთეტური ჰეტეროციკლური ნაერთი ქიმიური ფორმულით. ციკლი შედგება სამწევრიანი უჯერი რგოლისგან, რომელიც შეიცავს ორ ნახშირბადის და ერთ ჟანგბადის ატომს. დაძაბულობის გამო ციკლს გააჩნია ძალიან მაღალი ენერგია, ამიტომაც ის არასტაბილურია.
სქოლიო
კატეგორია:ორგანული ნაერთები კატეგორია:ჰეტეროციკლური ნაერთები
ბერიკაანთ ხატი
ბერიკაანთ ხატი — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში. ბერიკაანთ ხატი დგას სოფელ მაღრაანის ჩრდილოეთით 2 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა (7,2 X 5,3 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. წყობის რიგების სწორხაზოვნება დაცულია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: კედლები 1,5-1,8 მეტრის სიმაღლეზეღაა შემორჩენილი, ინტერიერი ნანგრევებითაა ამოვსებული. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდის ღერძზე, ვიწრო სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა, თაღოვანი ნიშია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ფრედრიკ ბაიერი
ფრედრიკ ბაიერი (Fredrik Bajer დ. 21 აპრილი, 1837 - გ. 22 იანვარი, 1922) – დანიელი მწერალი, მასწავლებელი და პაციფისტი, რომელმაც მიიღო ნობელის პრემია მშვიდობის განმტკიცებისთვის 1908 წელს კლას არნოლდსონთან ერთად.
ბიოგრაფია
ის სასულიერო პირის, ალფრედ ბაიერის ვაჟი იყო. დაიბადა ნესტვედში 1837 წელს. ბაიერი დანიის არმიაში ოფიცრად მსახურობდა, იბრძოდა 1864 წლის ომში პრუსია-ავსტრიის წინააღმდეგ, სადაც პირველი ლეიტენანტის წოდება მიიღო. 1865 წელს გადავიდა კოპენჰაგენში, სადაც გახდა მასწავლებელი, მთარგმნელი და მწერალი.
ის შევიდა დანიის პარლამენტში 1872 წელს, როგორც ფოლკეტინგის წევრი და შეინარჩუნა ადგილი 23 წლის განმავლობაში. როგორც პარლამენტის წევრი ის მუშაობდა საერთაშორისო არბიტრაჟის საშუალებით ერთა შორის კონფლიქტების მოგვარებაზე. ბაიერის დამსახურებით საგარეო ურთიერთობები გახდა დანიის პარლამენტის სამუშაოს აქტიური ნაწილი და დანია შედიოდა საპარლამენტთაშორისო კავშირში თავიდანვე და დაიკავა მნიშვნელოვანი პოზიცია ამ კავშირის წევრთა შორის.
ბაიერი მხარს უჭერდა ქალთა უფლებების ორგანიზაციას და ბევრ სხვა სამშვიდობო ორგანიზაციას, მათ შორის მშვიდობის საერთაშორისო ბიუროს, ორივე დანიისა და ევროპის მასშტაბით. ის გაუძღვა კანონის წარდგენას საარბიტრაჟო შეთანხმების მისაღწევად შვედეთსა და ნორვეგიას შორის.
ადრეული წლები
28-დან 35 წლამდე ბაიერმა საფუძველი ჩაუყარა მის მოგვიანო კარიერას. ის სწავლობდა ენებს - ფრანგულს, ნორვეგიულს, შვედურს. მოღვაწეობა დაიწყო მასწავლებლად და მთარგმნელად კოპენჰაგენში. მისი შემოსავალი თავისუფალი მწერლობის ასპარეზზე საქმიანობით გაიზარდა. 1872 წელს პოლიტიკურ მოღვაწეობას მიჰყო ხელი. ამავე წელს აირჩიეს ფოლკეტინგის წევრად, დანიურ წარმომადგენლობით ორგანოში და 23 წლის განმავლობაში ინარჩუნებდა ადგილს. პოლიტიკაში, ბაიერი ლიბერალურ ტენდენციებს მისდევდა.
განათლების კუთხით, ბაიერი პროფესიულ დონეზე იყო დაინტერესებული ლინგვისტიკით, ძირითადად ორთოგრაფიითა და ფონეტიკით. ის იყო პედაგოგიური საზოგადოების სამთავრობო ბორდის წევრი და მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა პირველ სკანდინავიურ სასწავლო კონფერენციაში, გეტებორგში 1870 წელს. მინი|ფრედრიკ ბაიერი მეუღლესთან, მატილდა ბაიერთან ერთად ბაიერი იყო დანიის წამყვანი მომხსენებელი ქალთა უფლებებისთვის Dansk Kvindesamfund-ის (დანიელ ქალთა საზოგადოება) დაფუძნებისას 1871 წელს და მხარს უჭერდა კანონის მიღებას ქალთა თანასწორობის შესახებ, განსაკუთრებით ეკონომიკის საკითხებში.
საერთაშორისო მოღვაწეობა
ბაიერი წარმოდგენილი იყო, როგორც მშვიდობის მოძრაობის ორგანიზატორი. ენების სწავლის პერიოდში დაინტერესდა ფრანგი პაციფისტი ლიდერით ფრედერიკ პასით და მისი საქმიანობით. შესთავაზა დახმარება ლიტერატურის გავრცელებასთან დაკავშირებით. ბაიერმა დააფუძნა პირველი მშვიდობის საზოგადოება დანიაში 1882 წელს სახელწოდებით Foreningen til Danmarks Neutralisering (საზოგადოება დანიის ნეიტრალიტეტის წარმოჩენისთვის). ბაიერს სწამდა, რომ დანიისთვის ნეიტრალიტეტი უნდა ყოფილიყო განუყოფელი, რადგან სხვა ქვეყნებსა და ორგანიზაციებზე არ ყოფილიყო ქვეყნის მშვიდობა დამოკიდებული.
ბაიერი ჩამოყალიბდა წამყვან ფიგურად საერთაშორისო მშვიდობის მოძრაობისთვის. ის მონაწილეობდა ევროპის სამშვიდობო კონგრესში 1884 წელს, ბერნში. ასევე, პირველ რეგულარულ მშვიდობის მსოფლიო კონგრესზე პარიზში, 1889 წელს და მუდმივად წარმოადგენდა დანიის მშვიდობის საზოგადოებას კონგრესებზე 1914 წლამდე. მონაწილეობდა პირველ საპარლამენტთაშორისო კავშირის შეხვედრაში,რომელიც გაიმართა პარიზში. მეორე მშვიდობის მსოფლიო კონგრესზე ლონდონში, 1890 წელს, ბაიერმა წამოაყენა მუდმივი ბიუროს შექმნის წინადადება, რომლის შტაბ-ბინა იქნებოდა ბერნში, და ფოკუსირდებოდა სამშვიდობო მოძრაობაზე. მისი წინადადება მიიღეს 1891 წელს რომის კონგრესზე და ბაიერი დასახელდა სამთავრობო ბორდის პირველ პრეზიდენტად. ბაიერმა დააფუძნა დანიის საპარლამენტთაშორისო ჯგუფი 1891 წელს, 25 წლის მანძილზე ასრულებდა მდივნის მოვალეობას. მან ასევე მიმართულება მისცა სკანდინავიური საპარლამენტთაშორისო კავშირის შექმნას 1908 წელს.
1907 წლის შემდეგ ბაიერის ჯანმრთელობა გაუარესდა. სამშვიდობო ბიუროს აქტიურ საოფისე საქმიანობაზე უარის თქმა მოუწია. შეზღუდული შესაძლებლობების მიუხედავად, ინარჩუნებდა მსოფლიო ღონისძიებებთან კავშირს, აქტიურად აკვირდებოდა პირველ მსოფლიო ომს და სწამსდა პაციფისტური გამოსავლის.
ფრედრიკ ბაიერი გარდაიცვალა 1922 წელს, კოპენჰაგენში.
კომპიენის ხელშეკრულება (1624)
კომპიენის ხელშეკრულება — ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს 1624 წლის 10 ივნისს კომპიენში საფრანგეთის სამეფომ, ინგლისის სამეფომ და გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკამ. მათ შექმნეს კავშირი ჰაბსბურგების საიმპერატორო სახლის წინააღმდეგ.
კავშირი შეიქმნაი ოცდაათწლიანი ომის პირველი ეტაპზე ჰაბსბურგ-კათოლიკური კოალიციის შექმნის პასუხი, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა საფრანგეთის ინტერესებს და მიმართული იყო ევროპაში პროტესტანტიზმის განვითარების წინააღმდეგ. ერთი თვის შემდეგ კომპიენში შექმნილ ალიანსს შეუერთდა შვედეთი, დანია, სავოიის საჰერცოგო  და ვენეციის რესპუბლიკა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოცდაათწლიანი ომის ხელშეკრულებები კატეგორია:XVII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ფარეში
ფარეში (არაბ. ფარრაშ — მსახური) — შინამოსამსახურე ძველ საქართველოში. სასახლის მოსამსახურე ფარეშები თავიანთ უფროსს, ფარეშუხუცესს ექვემდებარებოდნენ. სასახლეში იყო საფარეშო და ფარეშხანა — მოსამსახურების უწყება და ფარეშების სამყოფი ადგილი. დედოფალს, უფლისწულებს, ფეოდალებს თავ-თავიანთი ფარეშები ჰყავდათ.
ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ლუის ენრიკე
ლუის ენრიკე მარტინეს გარსია (Luis Enrique Martínez García; დ. 8 მაისი, 1970, ხიხონი, ესპანეთი) — ესპანელი საფეხბურთო მწვრთნელი, ესპანეთის ნაკრების მწვრთნელი. წარსულში პროფესიონალი ფეხბურთელი. ფეხბურთელის სტატუსით ნათამაშები აქვს ისეთ კლუბებში, როგორიცაა: „ხიხონის სპორტინგი“, „მადრიდის რეალი“ და „ბარსელონა“. ამჟამად ესპანეთის ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელი. 2015 წელს კატალონიურ გუნდთან ერთად მოიგო ჩემპიონთა ლიგა, ესპანეთის ჩემპიონატი, ესპანეთის სამეფო თასი, უეფას სუპერთასი და ფიფას მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი.
36 წლის ასაკში დაიწყო სამწვრთნელო მოღვაწეობა. პირველი სერიოზული გუნდი იყო „ბარსა ბ“, სადაც 2008 წელს ხოსეპ გუარდიოლა ჩაანაცვლა. პირველივე სეზონში ესპანელმა სპეციალისტმა გუნდი რანგით მესამე ჩემპიონატიდან მეორეში გადაიყვანა. 2011 წელს კი დააფიქსირა გუნდის ისტორიაში საუკეთესო შედეგი. 71 ქულით (20 მოგება, 11 ფრე, 11 წაგება) გათამაშება მე-3 ადგილზე დაასრულა, რაც დღესაც საუკეთესო შედეგია „ბარსა ბ“-სთვის. ამ წარმატების შემდეგ ლუის ენრიკემ ბედი ესპანეთის ფარგლებს გარეთ სცადა და იტალიურ „რომაში“ დაიწყო მუშაობა. იტალიის ჩემპიონატში რომამ მე-7 ადგილი დაიკავა, იტალიის თასის ნახევარფინალში გააღწია და ევროპის ლიგაზე ასპარეზობის უფლება მოიპოვა. 2012 წელს ლუის ენრიკემ დატოვა „რომა“ და 2013 წელს კვლავ ესპანეთში დაბრუნდა, სადაც ვიგოს „სელტა“ ჩაიბარა. იმ სეზონში „სელტამ“ წარმატებით იასპარეზა და სეზონი მე-9 ადგილზე დაასრულა, რაც საკმაოდ კარგი მაჩვენებელი იყო ვიგოური კლუბისთვის.
2014 წლის ივლისში დაიკავა „ბარსელონას“ მთავარი მწვრთნელის პოსტი. არასახარბიელოდ დაწყებული სეზონი ენრიკემ ტრიუმფით დაასრულა და მოიგო სამივე ტურნირი: ჩემპიონთა ლიგა, ესპანეთის ჩემპიონატი და ესპანეთის სამეფო თასი. მომდევნო სეზონის დასაწყისში მონაგარს კიდევ ორი ტიტული შემატა:უეფას სუპერთასი და მსოფლიოს საკლუბო ჩემპიონატი. 2015–2016 წლების სეზონი ლა ლიგისა და ესპანეთის თასის მოგებით დაასრულა. მესამე სეზონი ნაკლებად წარმატებული ჰქონდა, 2017 წლის ივლისში პოსტი დატოვა.
ფეხბურთელობისას
რეალ მადრიდი:(3)
ბარსელონა:(7)
მწვრთნელობისას
ბარსელონა:(9)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1970 კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:ხიხონის სპორტინგის ფეხბურთელები კატეგორია:სელტას მწვრთნელები კატეგორია:ბარსელონის მწვრთნელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:ფიფას 100-ეული კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი
შაკარა (მინას-ჟერაისი)
შაკარა (Chácara) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ზონა-და-მატის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟუის-დი-ფორის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 792 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18 27 კმ²-ზე. ფართობი 152 807 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ოკლენდის უნივერსიტეტი
ოკლენდის უნივერსიტეტი (University of Auckland, Te Whare Wānanga o Tāmaki Makaurau) — საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ახალი ზელანდიის ქალაქ ოკლენდში. თავდაპირველად ოკლენდის უნივერსიტეტი შეიქმნა როგორც ახალი ზელანდიის უნივერსიტეტის შემადგენელი კოლეჯი 1883 წლის 23 მაისს. 1961 წელს ახალი ზელანდიის უნივერსიტეტის დაშლის შედეგად მიიღო დამოუკიდებელი უნივერსიტეტის სტატუსი.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის უნივერსიტეტები
პალდოს სამაროვანი
პალდოს სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პალდოს მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ივრის კაშხალთან. განეკუთვნება ll და l ათასწლეულების მიჯნას. არქეოლოგი ი. გრძელიშვილის ცნობით, კაშხლის მშენებლობის დროს დაუზიანებიათ ოთხკუთხა ორმოებში გამართული სამარხები, რომლებშიც ადამიანის ძვლები და ბრინჯაოს მახვილები აღმოჩნდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კორუნიის ბრძოლა
მინი|გენერალ ჯონ მურის სიკვდილი. კორუნიის ბრძოლა — ბრძოლა საფრანგეთის და ბრიტანეთის ჯარებს შორის 1809 წლის 16 იანვარს ესპანეთში, ქალაქ კორუნიასთან (ლა-კორუნია), ნაპოლეონის ომებისა და ნახევარკუნძულის ომის ერთ-ერთი ეპიზოდი.
1808 წლის ნოემბერ-დეკემბრის კამპანიაში ნაპოლეონის მიერ ესპანეთის ჯარების დამარცხების შემდეგ ბრიტანეთის საექსპედიციო კორპუსმა (დაახლ. 16 ათასი კაცი, 12-მდე ქვემეხი) გენერალ-ლეიტენანტ ჯონ მურის სარდლობით უკან დაიხია სანაპიროსკენ, კორუნიას მიმართულებით, საიდანაც სამეფო ფლოტს მისი ევაკუაცია უნდა განეხორციელებინა. ბრიტანელებს ფეხდაფეხ მისდევდა საფრანგეთის მარშალ ნიკოლა ჟან დე დიე სულტის კორპუსი (დაახლ. 16 ათასი კაცი, 20 ქვემეხი), რომლის მოგერიებაც ბრიტანელებს უწყვეტი არიერგარდული ბრძოლებით უწევდათ. 1809 წლის 16 იანვარს ფრანგებმა იერიში მიიტანეს კორუნიას ნავსადგურში გემებში ჩასხდომის პროცესში მყოფ მტრის ჯარებზე. ბრძოლა დაღამებამდე გაგრძელდა. ფრანგებმა კორუნია დაიკავეს, თუმცა ბრიტანელების ევაკუაციისთვის ხელის შეშლა ვერ შეძლეს. ბრძოლაში ბრიტანელებმა მოკლულთა და დაჭრილთა სახით 900 კაცამდე დაკარგეს, 300 ავადმყოფი კი კორუნიაში დატოვეს. სასიკვდილოდ დაიჭრა გენერალი მურიც. ფრანგების დანაკარგები მოკლულთა და დაჭრილთა სახით 700 კაცამდე იყო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები კატეგორია:1809
მალტის გვირგვინის კოლონია
მალტის კუნძულის გვირგვინის კოლონია და მისი დამოკიდებულებები (საყოველთაოდ ცნობილი როგორც მალტის გვირგვინის კოლონია ან უბრალოდ მალტა) – ბრიტანეთის კოლონია მალტის კუნძულებზე, თანამედროვე მალტის რესპუბლიკაში. იგი შეიქმნა მას შემდეგ, რაც მალტის პროტექტორატი გარდაიქმნა ბრიტანეთის გვირგვინის კოლონიად 1813 წელს და ეს დადასტურდა პარიზის ხელშეკრულებით 1814 წელს.
დაარსება და ადრეული წლები (1813–1824)
1530– 1798 წლებში მალტას მართავდა წმინდა იოანეს ორდენი. ორდენი გაუქმდა მეორე კოალიციის ომის დროს და მალტა დაიპყრო ნაპოლეონმა. მალტელები აჯანყდნენ საფრანგეთის რამდენიმე თვიანი მმართველობის შემდეგ და ბრიტანეთს დახმარება სთხოვეს. საბოლოოდ, ფრანგებმა კაპიტულაცია მოახდინეს 1800 წელს და მალტა ნებაყოფლობით გახდა ბრიტანეთის პროტექტორატი. ბრიტანეთს მაშინ კუნძულის ევაკუაცია უნდა განეხორციელებინა 1802 წლის ამიანის ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, მაგრამ ვერ შეასრულა ეს ვალდებულება. მალტა გახდა გვირგვინის კოლონია 1813 წლის 23 ივლისს, როდესაც სერ თომას მეიტლენდი დაინიშნა მალტის გუბერნატორად. იმ წელს მალტას მიენიჭა კონსტიტუცია. მალტის გვირგვინის კოლონიის სტატუსი დაადასტურა პარიზის ხელშეკრულებამ 1814 წელს, რომელიც თავად დაადასტურა ვენის კონგრესმა 1815 წელს.
შოანი
შოანი (Шоани) — აული ინგუშეთის ჯეირახის რაიონის შემადგენლობაში. შედის ოლგეთის სასოფლო დასახლებაში. მდებარეობს საქართველოს საზღვართან.