cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ალექსანდროსი (საბერძნეთი)
ტახტზე ასვლა
1917 წლის 11 ივნისს ალექსანდროსმა სამეფო სასახლის სამეჯლისო დარბაზში საბერძნეთის კონსტიტუციაზე ფიცი დადო. ათენის მთავარეპისკოპოსის, თეოქლეტუს I-ის გარდა, რომელიც ფიცის დადების ცერემონიას ხელმძღვანელობდა, დარბაზში მხოლო მეფე კონსტანტინოს I, პრინცი გეორგიოსი და მეფის პრემიერ-მინისტრი ალექსანდროს ძაიმისი იმყოფებოდნენ. არანაირი ზეიმი არ გამართულა. 23 წლის მონარქს საზეიმო სიტყვის წარმოთქმისას ხმა უკანკალებდა და თვალები ცრემლებით ჰქონდა სავსე. მან იცოდა, რომ რეალური ძალაუფლება ანტანტისა და ვენიზელოსის ხელში იქნებოდა, ამავდროულად, ტახტზე თავიანთი პრეტენზიები კვლავაც ექნებოდათ მამამისსა და უფროს ძმას. კონსტანტინოსმა შვილს განუცხადა, რომ მას საკუთარი თავი რეგენტად უნდა მიეჩნია და არა ნამდვილ მეფედ.
საღამოს, ცერემონიის შემდეგ, სამეფო ოჯახმა გადაწყვიტა ათენის სამეფო სასახლიდან ტატოიში გადასულიყო, თუმცა ქალაქის მაცხოვრებლებმა გააპროტესტეს მონარქის გადასახლება და სასახლის ირგვლივ შეჯგუფდნენ, რათა არ დაეშვათ სამეფო ოჯახის წასვლა. 12 ივნისს ყოფილი მეფე და მისი ოჯახი შეუმჩნევლად გაიპარა. ტატოიში კონსტანტინოსმა კიდევ ერთხელ განუცხადა ალექსანდროსს, რომ მას მხოლოდ მინდობილი ჰქონდა ტახტი. ეს იყო უკანასკნელი შემთხვევა, როდესაც ალექსანდროსს უშულო კონტაქტი ჰქონდა ოჯახთან. მომდევნო დღეს კონსტანტინოსი ცოლსა და შვილებთან (ალექსანდროსის გამოკლებით) ოროპოსის პატარა პორტში ჩავიდა და ქვეყანა დატოვა.
მეფე-მარიონეტი
მშობლებისა და და-ძმების გადასახლებაში წასვლის შემდეგ ალექსანდროსი იზოლაციაში აღმოჩდა. როიალისტები არაპოპულარულნი იყვნენ ვენიზელოსის მხარდამჭერებს შორის და ანტანტის წარმომადგენლები მეფის მამიდებსა და ბიძებს, განსაკუთრებით კი პრინც ნიკოლოზს მოუწოდებდნენ მეფე მიეტოვებინათ. საბოლოოდ, ყველა მათგანი კონსტანტინოსს გაჰყვა გადასახლებაში. სამეფო ოჯახის მსახურები თანდათან ჩაანაცვლეს ყოფილი მეფის მტრებით, ხოლო ალექსანდროსის მხარდამჭერები ან დააპატიმრეს ან მისგან დააშორეს. საჯარო სივრცეებიდან სამეფო ოჯახის პორტრეტები ჩამოხსნეს, ხოლო ალექსანდროსის ყოფილი მინისტრები მას ღიად ეძახდნენ „მოღალატის შვილს.“
1917 წლის 26 ივნისს მეფე იძულებული გახდა ელეფთერიოს ვენიზელოსი მთავრობის მეთაურად გამოეცხადებინა. კონსტანტინოსის გამგზავრებისას ანტანტის მიერ მიცემული დაპირებების მიუხედავად, წინა პრემიერ-მინისტრი, ძაიმისი, იძულებული გახდა გადამდგარიყო როდესაც ვენიზელოსი ათენში დაბრუნდა. ალექსანდროსი დაუყოვნებლივ დაუპირისპირდა ახალი პრემიერ-მინისტრის ხედვებს. ამ უკანასკნელმა, რომელსაც მეფის წინააღმდეგობებმა თავი მოაბეზრა, ალექსანდროსს განუცხადა, რომ საერთოდაც გადააყენებდა მას და მისი ძმის, პრინცი პავლოსის სახელით სარეგენტო საბჭოს შექმნიდა, თუმცა საქმეში ანტანტის ძალები ჩაერივნენ და ვენიზელოსს მოსთხოვეს შეჩერებულიყო, რამაც ალექსანდროსს ტახტი შეუნარჩუნა. პრემიერ-მინისტრის მომხრეები დღე და ღამე უთვალთვალებდნენ ალექსანდროსს, რომელიც სულ მალე პატიმრად იქცა საკუთარ სასახლეში, მის მიერ გაცემულ ბრძანებებს კი ყველა უყურადღებოდ ტოვებდა.
ალექსანდროსს სახელმწიფოს მართვის საქმეებში არანაირი გამოცდილება არ ჰქონდა, თუმცა მოწადინებული იყო რთული მდგომარეობებიდან საუკეთესო გამოსავალი მოეძებნა და შეძლებისდაგვარად საუკეთესოდ წარმოედგინა მამა. მთავრობის ინდიფერენტული დამოკიდებულების პირობებში მეფე იშვიათად თუ წაიკითხავდა ოფიციალურ დოკუმენტებს სანამ ბეჭედს დაარტყამდა მათ. მისი ფუნქციები მკვეთრად იყო შეზღუდული და განსაზღვრული იყო მაკედონიის ფრონტზე სტუმრობით, რათა ბერძნები და მოკავშირეთა ძალები მორალურად გაემხნევებინა. ხელისუფლებაში ვენიზელოსის მოსვლის შემდეგ საბერძნეთი ცენტრალურ ძალებთან ომში ჩაება და ბერძენი ჯარისკაცები ჩრდილოეთით ბულგარელებს ებრძოდნენ.
საბერძნეთის ტერიტორიის გაფართოება
პირველი მსოფლიო ომის დასასრულისათვის საბერძნეთის საზღვრები გაფართოვდა 1914 წლის მდგომარეობასთან შედარებით და ნეურ-სურ-სეინისა (1919 წ.) და სევრის ხელშეკრულებებით (1920 წ.) დადასტურდა საბერძნეთის ტერიტორიული შენაძენები. თრაკიის უმეტესი ნაწილი, რომელიც მანამდე ბულგარეთსა და თურქეთს შორის იყო გაყოფილი, ასევე, ეგეოსის კუნძულების ნაწილი (მაგალითად, იმბროსი და თენედოსი) საბერძნეთის შემადგენლობაში მოექცა. იონიაში მდებარე სმირნის რეგიონი კი საბერძნეთის მანდატს დაექვემდებარა. ალექსანდროსის სამეფოს ტერიტორია დაახლოებით მესამედით გაიზარდა. პარიზში ოსმალეთის იმპერიასა და ბულგარეთთან სამშვიდობო მოლაპარაკებებს ვენიზელოსი აწარმოებდა. 1920 წელს მისი საბერძნეთში დაბრუნების შემდეგ, ვენეზილოსმა მეფისაგან დაფნის გვირგვინი მიიღო პანელინიზმის სასარგებლოდ მისი მოღვაწეობისათვის.
მიუხედავად პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე მოპოვებული ტერიტორიებისა, საბერძნეთი კვლავაც იმედოვნებდა, რომ შეძლებდა დიდი იდეის ხორცშესხმას და კონსტანტინოპოლისა და ოსმალეთის კონტროლქვეშ მყოფი მცირე აზიის დიდი ნაწილის დაკავებას. ბერძნები შეიჭრნენ ანატოლიაში სმირნის მიღმა და ანკარის აღება სცადეს იმ მიზნით, რომ გაენადგურებინათ თურქეთის წინააღმდეგობა, რომელსაც მუსტაფა ქემალი (მოგვიანებით ათათურქის სახელით ცნობილი) მეთაურობდა. აღნიშნულს შედეგად მოჰყვა 1919-1922 წლების ბერძნულ-თურქული ომი. მიუხედავად იმისა, რომ საბერძნეთის არმია წარმატებას წარმატებაზე აღწევდა, 1922 წელს საბოლოო გამარჯვება მაინც ათათურქის რევოლუციურმა ძალებმა მოიპოვეს.
მითქმა-მოთქმა
1917 წლის 12 ივნისს, ტახტზე ასვლიდან მეორე დღეს, ალექსანდროსმა მამამისს გაუმჟღავნა ასპასია მანოსთან თავისი ურთიერთობის შესახებ და დასაქორწინებლად თანხმობა სთხოვა. კონსტანტინოსს არ სურდა შვილისთვის უფლება მიეცა არასამეფო წრის წარმომადგენელზე დაქორწინებულიყო და ალექსანდროსს მოსთხოვა ნიშნობის განხილვა ომის დამთავრებამდე გადაედო, რასაც ალექსანდროსი დაეთანხმა. მომდევნო თვეებში ოჯახისაგან განცალკევებამ ალექსანდროსი ძალიან გაანაწყენა. მშობლებისადმი მიწერილი მისი წერილები მთავრობამ ჩაიგდო ხელში. ასეთ რთულ მდგომარეობაში ალექსანდროსისათვის ნუგეშის ერთადერთი საშუალება ასპასია იყო და ამიტომაც მამის მოთხოვნის მიუხედავად მასზე დაქორწინება გადაწყვიტა.
საბერძნეთის მმართველი დინასტია გერმანულ-დანიური წარმოშობის იყო და ვენიზელოსის მომხრეები კონსტანტინოსსა და სოფიას „ძალიან გერმანელებად“ მიიჩნევდნენ. მიუხედავად ამისა, თუმცა მონარქის ბერძენზე დაქორწინების შესაძლებლობა სამეფო ოჯახის ელინიზაციის შანსს აჩენდა, რასაც მისი უცხოური წარმოშობის გამო არსებული კრიტიკული დამოკიდებულება უნდა გაექარწყლებინა, ალექსანდროსის არჩევანი მიუღებელი აღმოჩნდა როგორც კონსტანტინოსის, ასევე ვენიზელოსისათვის. ვენიზელოსი შიშობდა, რომ ეს ქორწინება ალექსანდროსს გაძევებულ ოჯახთან კომუნიკაციის შესაძლებლობას მისცემდა პოლკოვნიკ მანოსის საშუალებით, ასევე, პოლიტიკურად დაპირისპირებული ორივე მხარისათვის მიუღებელი იყო მეფის უბრალო წარმოშობის ქალზე დაქორწინება. მიუხედავად იმისა, რომ ვენიზელოსი პეტროს მანოსის მეგობარი იყო, პრემიერ-მინისტრმა გააფრთხილა მეფე, რომ ეს ქორწინება ხალხის თვალში არაპოპულარული იქნებოდა.
როდესაც 1918 წელს ათენს ქონაუთისა და სტრეთეარნის ჰერცოგი, პრინცი ართური ეწვია, რათა მეფისათვის ბაზის ორდენი გადაეცა, ალექსანდროსი შიშობდა, რომ მოხდებოდა მისი და პრინცესა მერის ქორწინების, როგორც საბერძნეთსა და ბრიტანეთს შორის ურთიერთობების გამყარების საშუალების განხილვა. მისდა სასიხარულოდ, ართურმა სთხოვა მას რომ ასპასიას შეხვედროდა და განუცხადა, რომ მასზე დაქორწინებას თავადვე შეეცდებოდა უფრო ახალგაზრდა რომ ყოფილიყო. საგარეო ძალებისათვის და განსაკუთრებით კი ბრიტანეთის ელჩისათვის, ეს ქორწინება დადებითად იყო აღქმული. ბრიტანეთის ხელისუფლება შიშობდა, რომ ასპასიაზე დასაქორწინებლად ალექსანდროსი ტახტიდან გადადგებოდა თუკი მას ქორწინების საშუალებას არ მისცემდნენ, რასაც შესაძლოა გამოეწვია საბერძნეთის რესპუბლიკად გამოცხადება, ამას მოჰყვებოდა არასტაბილურობა და შესაძლოა, საფრანგეთის გავლენის ზრდაც, ბრიტანეთს კი ამის თავიდან არიდება სურდა.
ალექსანდროსის მშობლები შვილის არჩევანით არცთუ ისე ბედნიერები იყვნენ. სოფია უარს აცხადებდა მისი ვაჟის უბრალო ქალზე დაქორწინებაზე, ხოლო კონსტანტინოსს სურდა გადაევადებინა ქორწინება და მზად იყო შვილის მეჯვარეც კი ყოფილიყო, თუკი ალექსანდროსი მოთმინებას გამოიჩენდა. 1918 წლის ბოლოს ალექსანდროსი პარიზს ეწვია, რამაც მის ოჯახს იმედი ჩაუსახა, რომ საბერძნეთის გარეთ ისინი მასთან დაკავშირებას შეძლებდნენ, თუმცა როდესაც დედოფალმა სოფიამ შვილს პარიზის სასტუმროში ტელეფონზე დაურეკა, ზარს მინისტრმა უპასუხა და განუცხადა, რომ „მისი უდიდებულესობა წუხს, თუმცა მას პასუხის გაცემა არ შეუძლია.“ მეფეს არც კი უთხრეს, რომ დედამ დაურეკა.
საჯარო სკანდალი
სამი წარუმეტებელი მცდელობის შემდეგ, ასპასიას სიძის, ხრისტო ზალოკოსტასის დახმარებით, საბოლოოდ, წყვილი საიდუმლოდ დაქორწინდა სამეფო კარის მღვდლის, არქიმანდრიტ ზაქარისტასის მიერ 1919 წლის 17 ნოემბერს. ცერემონიის შემდეგ არქიმანდრიტმა ფიცი დადო, რომ ქორწინების შესახებ არ გაამხელდა, თუმცა მალევე დაარღვია პირობა, როდესაც ათენის მთავარეპისკოპოსს, მელეტიოს მეტაქსაკისს აღსარებაში გამოუტყდა. კონსტიტუციის თანახმად, სამეფო ოჯახის წევრებს ქორწინებაზე თანხმობა უნდა მიეღოთ როგორც მონარქისაგან, ასევე საბერძნეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურისაგან. ასპასიაზე დაქორწინებით მთავარეპისკოპოსის თანხმობის გარეშე ალექსანდროსმა დიდი სკანდალი გამოიწვია.
1920 წლის შუა ხანებში მთავრობამ წყვილს საბერძნეთში დაბრუნების უფლება მისცა. მიუხედავად იმისა, რომ მათი ქორწინება დაკანონდა, ასპასია დედოფლად არ აღიარეს, არამედ მას „მადამ მანოსს“ უწოდებდნენ. თავდაპირველად, იგი ათენში, დის სახლში რჩებოდა, შემდეგ კი ტატოიში გადავიდა და სწორედ ამ პერიოდში დაორსულდა.
ალექსანდროსი ესტუმრა ახლად შემოერთებულ ტერიტორიებს დასავლეთ თრაკიაში. 1920 წლის 8 ივლისს რეგიონის მთავარ ქალაქს მეფის პატივსაცემად ალექსანდროპოლი (ბერძნულად, ალექსანდროსის ქალაქი) ეწოდა, რამდენადაც მისი პირვანდელი სახლი დედეაგაჩი ძალიან თურქულად ჟღერდა. 7 სექტემბერს ვენიზელოსმა სევრის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისა და ქვეყნის ტერიტორიული გაფართოების პირობებში მხარდაჭერის იმედით ნოემბრის დასაწყისისათვის საყოველთაო არჩევნები გამოაცხადა.
გარდაცვალება
1920 წლის 2 ოქტომბერს ალექსანდროსი ტატოის ბაღში სეირნობისას დაშავდა. სასახლის ვენახის მნეს მოშინაურებულ მაგოტს თავს დაესხა მეფის გერმანული ნაგაზი, ფრიცი. ალექსანდროსმა ცხოველების გაშველება სცადა, რა დროსაც მას სხვა მაიმუნი დაესხა თავს და ფეხსა და ტორსოზე ღრმად დაკბინა. საბოლოოდ მაიმუნები მსახურებმა გაყარეს; მეფეს ჭრილობები სასწრაფოდ გაუწმინდეს და შეუხვიეს, თუმცა არ მოუწვავთ. ალექსანდროსმა ჭრილობები სერიოზულად არ ჩათვალა და ითხოვა რომ საჯაროდ არ გაემღჟავნებინათ ეს შემთხვევა.
იმავე საღამოს მეფე ჭრილობებში ინფექცია შეეჭრა. იგი ძლიერი ცხელებითა და სეფსისით იტანჯებოდა. ექიმებმა ფეხის ამპუტაციაზე დაიწყეს მსჯელობა, თუმცა არავის სურდა ასეთ რადიკალურ ზომაზე პასუხისმგებლობა აეღო. 19 ოქტომბერს მეფეს ბოდვა დაეწყო და დედას ეძახდა, თუმცა საბერძნეთის მთავრობამ დედოფალს მისი პროტესტის მიუხედავად ქვეყანაში შესვლის უფლება არ მისცა. საბოლოოდ, გეორგიოს I-ის ქვრივსა და ალექსანდროსისი ბებიას, დედოფალ ოლღას უფლება მისცეს მარტო ჩამოსულიყო ათენში და მეფისათვის მოევლო, თუმცა იგი უამინდობამ შეაფერხა და როდესაც საბერძნეთში ჩავიდა, ალექსანდროსი უკვე გარდაცვლილი იყო სეფსისით მის ჩასვლამდე 12 საათით ადრე, 1920 წლის 25 ოქტომბერს 16 საათზე. სამეფო ოჯახის სხვა წევრებმა ეს ამბავი იმავე ღამეს, ტელეგრამით მიიღეს.
ორი დღის შემდეგ ალექსანდროსის ცხედარი ათენის საკათედრო ტაძარში გადაასვენეს, სადაც 29 ოქტომბერს მის დაკრძალვამდე იმყოფებოდა. სამეფო ოჯახს კვლავაც უარი ეთქვა საბერძნეთში დაბრუნებაზე და დედოფალი ოლღა იყო ოჯახის ერთადერთი წევრი, რომელიც დაკრძალვას დაესწრო. მეფის დაკრძალვას უცხეთიდან ესწრებოდნენ სერბეთის პრინც-რეგენტი დასთან ერთად; შვედეთის ტახტის მემკვიდრე ბიძასთან ერთად, ადმირლები, სერ ჯორჯ ჰოუპი ბრიტანეთიდან და დუმენსილი საფრანგეთიდან, აგრეთვე, ათენში მყოფი დიპლომატიური კორპუსი.
მეფე ალექსანდროსის ცხედარი ტატოის სამეფო მამულში დაკრძალეს. საბერძნეთის სამეფო ოჯახი არასდროს მიიჩნევდა ალექსანდროსის მმართველობას ბოლომდე ლეგიტიმურად. სამეფო სასაფლაოზე როდესაც სხვა მონარქების საფლავებს აწერიათ „ელინთა მეფე, დანიის პრინცი“, ალექსანდროსის საფლავზე წერია „ალექსანდროსი, ელინთა მეფის ძე, დანიის პრინცი. იგი ქვეყანას მამამისის ნაცვლად 1917 წლის 14 ივნისიდან 1920 წლის 25 ოქტომბრამდე მართავდა.“ ალექსანდროსის საყვარელი დის, ჰელენას თქმით, არალეგიტიმურობის ამ განცდას ალექსანდროსიც იზიარებდა. მისი ეს განცდა ერთგვარად ხსნის ასპასია მანოსთან მის ქორწინებას.
მემკვიდრეობა
ალექსანდროსის გარდაცვალებამ წამოჭრა საკითხი ტახტზე მის შეცვლასთან დაკავშირებით, ასევე, საბერძნეთის მმართველი რეჟიმის ბუნებასთან დაკავშირებით. რადგანაც მეფე არათანასწორ ქორწინებაში იმყოფებოდა, მისი მემკვიდრეები მემკვიდრეობის რიგში ვერ მოხვდებოდნენ. საბერძნეთის პარლამენტმა მოითხოვა, რომ მეფობის კანდიდატურებიდან გამორიცხულიყვნენ კონსტანტინოს I და მისი უფროსი ვაჟი გეორგიოსი, თუმცა პარლამენტს მაინც სურდა მონარქიის შენარჩუნება და საამისოდ სამეფო ოჯახის რომელიმე სხვა წევრის მეფედ გამოცხადებას უჭერდა მხარს. 1920 წლის 29 ოქტომბერს ბერნში მყოფმა საბერძნეთის მინისტრმა თავისი მთავრობის ინსტრუქციების მიხედვით, ტახტი ალექსანდროსის უმცროს ძმას, პავლოსს შესთავაზა. პავლოსმა უარი განაცხადა მეფობაზე, რადგანაც მამამისი და მისი უფროსი ძმა ცოცხლები იყვნენ. იგი ამტკიცებდა, რომ არც ერთ მათგანს ოფიციალურად უარი არ უთქვამს ტახტზე და ამდენად, იგი ვერ შეძლებდა კანონიერი მონარქი გამხდარიყო.
ტახტი კვლავაც ვაკანტური დარჩა და 1920 წლის საპარლამენტო არჩევნები ვენიზელოსის მომხრე რესპუბლიკელებსა და ყოფილი მეფის, კონსტანტინოსის მომხრეებს შორის ღია კონფლიქტში გადაიზარდა. 1920 წლის 14 ნოემბერს, თურქეთთან კვლავაც მიმდინარე ომის პირობებში, მონარქისტებმა გაიმარჯვეს და პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა დიმიტრიოს რალისმა დაიკავა. ვენიზელოსმა (რომელმაც საკუთარი საპარლამენტო მანდატი დაკარგა) გადაწყვიტა საბერძნეთი დაეტოვებინა და ნებაყოფლობით გადასახლებაში წასულიყო. რალისმა დედოფალ ოლღას სთხოვა კონსტანტინოსის დაბრუნებამდე ტახტის რეგენტი ყოფილიყო.
ტახტზე კონსტანტინოს I-ის აღდგენის შემდეგ, რომლის დაბრუნებასაც 1920 წლის რეფერენდუმში დიდმა უმრავლესობამ დაუჭირა მხარი, საბერძნეთმა თურქეთთან მიმდინარე ომი წააგო, რასაც მძიმე სამხედრო და სამოქალაქო მსხვერპლი მოჰყვა. თურქეთის კონტინენტურ ტერიტორიაზე ალექსანდროსის მმართველობისას მოპოვებული ტერიტორიები საბერძნეთმა დაკარგა. შუა საარჩევნო კამპანიის დროს ალექსანდროსის სიკვდილმა თავისი წვლილი შეიტანა ვენიზელოსის რეჟიმის დესტაბილიზაციაში და ამის შედეგად მოკავშირეთა მხარდაჭერის დაკარგვამ საბერძნეთის ტერიტორიული ამბიციების კრახი გამოიწვია. უინსტონ ჩერჩილის სიტყვებით, „ალბათ გადაჭარბებული არ იქნება თუ ვიტყვით, რომ ამ მაიმუნის ნაკბენით მეოთხედი მილიონი ადამიანი გარდაიცვალა.“
შთამომავლობა
ალექსანდროსის ქალიშვილი ასპასია მანოსისაგან, ალექსანდრა (1921-1993 წწ.) მამის გარდაცვალებიდან 5 თვის შემდეგ დაიბადა. თავდაპირველად, მთავრობის პოზიციით, რადგანაც ალექსანდროსი ასპასიაზე მამამისის ან/და ეკლესიის თანხმობის გარეშე დაქორწინდა, ქორწინება უკანონო იყო და მეფის გარდაცვალების შემდეგ დაბადებული ქალიშვილიც არალეგიტიმური იყო. თუმცა შემდეგ, 1922 წლის ივლისში პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომელიც უფლებას აძლევდა მეფეს ეღიარებინა არადინასტიურ საფუძველზე შემდგარი სამეფო ქორწინება ფაქტის დადგომის შემდეგ. იმავე წლის სექტემბერში კონსტანტინოსმა, სოფიას დაჟინებული მოთხოვნით, აღიარა თავისი შვილის ქორწინება ასპასიასთან და მას პრინცესას ტიტული მიანიჭა. მისი ქალიშვილი (და კონსტანტინოსის შვილიშვილი) საბერძნეთისა და დანიის პრინცესად გამოცხადდა და მოგვიანებით, 1944 წელს იგი ლონდონში დაქორწინდა იუგოსლავიის მეფე პეტრე II-ზე. წყვილს ჰყავდა ერთი შვილი, ალექსანდრე.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1893 კატეგორია:გარდაცვლილი 1920 კატეგორია:საბერძნეთის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 1 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ოქტომბერი
ამერიკული საშინელებათა ისტორიის პერსონაჟების სია
ამერიკული საშინელებათა ისტორია (American Horror Story) — ამერიკული საშინელებათა ჟანრის სატელევიზიო სერიალი, რომელიც შექმნილია რაიან მერფისა და ბრედ ფელჩაკის მიერ. სერიალი ანთოლოგიური ხასიათისაა რის გამოც თითოეული სეზონი წარმოადგენს მინისერიალებს სხვადასხვა ისტორიებითა და პერსონაჟებით, თუმცა მერფის განცხადებით ყველა სეზონი არის დაკავშირებული ერთმანეთთან.
სერიალის ყველა სეზონში მონაწილეობა აქვს მიღებული მხოლოდ ორ მსახიობს, ესენია: ივან პიტერსი და სარა პოლსონი.
მსახიობები და პერსონაჟები
{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; font-size:85%; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" ! scope="col" rowspan="2" width="11%" | მსახიობი ! colspan="7" scope="col" | სეზონი ! scope="col" style="width: 10%" | მკვლელი სახლი (2011) ! scope="col" style="width: 10%" | ფსიქიატრიული კლინიკა (2012-13) ! scope="col" style="width: 10%" | ალქაჯთა კრება (2013-14) ! scope="col" style="width: 10%" | მახინჯების შოუ (2014-15) ! scope="col" style="width: 10%" | სასტუმრო (2015-16) ! scope="col" style="width: 10%" | როანოკი (2016) ! scope="col" style="width: 10%" | კულტი (2017) ! colspan="9" style="background: LightSteelBlue;" |
მთავარი მსახიობები
! scope="row" style="text-align: center" | კონი ბრიტონი ! scope="row" style="text-align: center" | დილან მაკდერმოტი ! scope="row" style="text-align: center" | ივან პიტერსი ! scope="row" style="text-align: center" | ტაისა ფარმიგა ! scope="row" style="text-align: center" | დენის ოჰარე ! scope="row" style="text-align: center" | ჯესიკა ლანგი ! scope="row" style="text-align: center" | ზაქარი კუინტო ! scope="row" style="text-align: center" | ჯოზეფ ფაინსი ! scope="row" style="text-align: center" | სარა პოლსონი ! scope="row" style="text-align: center" | ლილი რეიბი ! scope="row" style="text-align: center" | ლიზი ბროშერე ! scope="row" style="text-align: center" | ჯეიმზ კრომველი ! scope="row" style="text-align: center" | ფრენსის კონროი ! scope="row" style="text-align: center" | ემა რობერტსი ! scope="row" style="text-align: center" | კეთი ბეიტსი ! scope="row" style="text-align: center" | მაიკლ ჩიკლისი ! scope="row" style="text-align: center" | ფინ ვიტროკი ! scope="row" style="text-align: center" | ანჯელა ბასეტი ! scope="row" style="text-align: center" | უეს ბენტლი ! scope="row" style="text-align: center" | მეტ ბომერი ! scope="row" style="text-align: center" | კლოე სევინი ! scope="row" style="text-align: center" | შეიენ ჯექსონი
! scope="row" style="text-align: center" | ლედი გაგა ! scope="row" style="text-align: center" | კუბა გუდინგ უმცროსი ! scope="row" style="text-align: center" | ანდრე ჰოლანდი ! scope="row" style="text-align: center" | ბილი ლურდი ! scope="row" style="text-align: center" | ელისონ პილი ! colspan="9" style="background: LightSteelBlue;" |
სპეციალურად მოწვეული მსახიობები
! scope="row" style="text-align: center" | კეიტ მარა ! scope="row" style="text-align: center" | ერიკ სტოუნსტრიტი ! scope="row" style="text-align: center" | ჩარლზ ს. დატონი ! scope="row" style="text-align: center" | იან მაკშეინი ! scope="row" style="text-align: center" | გაბოურეი სიდიბე ! scope="row" style="text-align: center" | დენი ჰიუსტონი ! scope="row" style="text-align: center" | პეტი ლიუპონი ! scope="row" style="text-align: center" | სტივ ნიკს ! scope="row" style="text-align: center" | სელა უესტონი ! scope="row" style="text-align: center" | ნეილ პატრიკ ჰარისი ! scope="row" style="text-align: center" | მერ უინინგჰემი ! scope="row" style="text-align: center" | ნაომი კემპბელი ! scope="row" style="text-align: center" | ბილი აიკნერი ! scope="row" style="text-align: center" | ლენა დანჰემი ! colspan="9" style="background: LightSteelBlue;" |
რესურსები ინტერნეტში
პერსონაჟები
კარლო თაბუკაშვილი
კარლო თაბუკაშვილი (დ. 5 აპრილი, 1925, თბილისი — გ. 24 სექტემბერი, 2004) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1991), პროფესორი (1992).
ბიოგრაფია
1948 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის საინჟინრო-სატრანსპორტო ფაკტულტეტი.
1948–1951 წლებში მუშაობდა ქ. ვლადიმირში წყალმომარაგების სექტორის ინჟინრად. შემდეგ საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წყალთა მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევით უნივერსიტეტში. 1972 წლიდან საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში თეორიული მექანიკის კათედრაზე ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. მისი კვლევები ეხება ჰიდროტექნიკაში ჰიდრავლიკური პრობლემების გადაწყვეტას და მის დანერგვას პრაქტიკაში. კარლო თაბუკაშვილის მიერ გამოკვლეული ჰიდრავლიკური გაანგარიშების მეთოდები შესულია სსრკ-ის წყალთა მეურნეობის საპროექტო უნივერსიტეტების რეკომენდებულ ნორმატივებში. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 24 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2004 კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ახოსპირელის 5)
თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბეგლარ ახოსპირელის ქუჩაზე (№ 5). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით. გადმოცემით იგი აუგია ვინმე კუპატაძეს.
სახლი ნახევარსარდაფისა და ბელეტაჟისგან შედგება. ნაგებია კვადრატული აგურით. ამჟამად მნიშვნელოვნადაა სახეშეცვლილიб მთლიანადაა შემინული აივანი. ძველი აივნიდან შემორჩენილია ხის სვეტების თავები და მოხარატებული მოაჯირის ფრაგმენტები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები კახეთის მხარეში
ალუქსნეს ტბა
ალუქსნე (Alūksnes ezers) — ტბა ლატვიაში. ქვეყანაში სიდიდით მეთერთმეტეა. ტბის ზედაპირის ფართობია 15,437 კმ². უდიდესი სიღრმე 15,2 მ, საშუალო სიღრმე 7,1 მ. კუნძულების ფართობია 13,2 ჰა, მათ შორის ყველაზე დიდი კუნძულის პილსალის ფართობია 9,9 ჰა, რომელზეც მდებარეობს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი მარიენბურგის ციხესიმაგრე (1342 წ.). ტბის აუზის ფართობია 28 კმ².
ტბის ნაპირზე მდებარეობს ქალაქი ალუქსნე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლატვიის ტბები
ანტონოვკა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ანტონოვკა შეიძლება აღნიშნავდეს:
იარქენდი (მდინარე)
იარქენდი (يەكەن دەرياسى იექენ დარიასი, ; ზემო წელზე ეწოდება რასქემ-დარია) — მდინარე დასავლეთ ჩინეთში, ტარიმის შემდგენელი. სიგრძე 1068 კმ. სათავეს იღებს ყარაყორუმის მყინვარებში; მთებიდან გამოსვლისას წარმოქმნის გამოზიდვის კონუსს მრავალი ტოტით, შემდეგ, მდინარეებთან აქსუსა და ხოთანთან შეერთებამდე (ტარიმის სხვა შემდგენლები), მიედინება ტარიმის ღრმულის ჩრდილო დასავლეთ განაპირა მხარეს, არამდგრად კალაპოტში. წყალდიდობა იცის ზაფხულში, რომელიც გამოწვეულია თოვლისა და მყინვარების დნობით და წვიმით; ზაფულში ვაკეზე შრება. წყლის საშუალო ხარჯი 170 მ³/წმ. რწყავს იარქენდის ოაზისს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები
ჯატაკა
ჯატაკა — (სანსკრიტული; სიტყვასიტყვით — მოთხრობა (ბუდას) წინა დაბადებაზე) — ძველი ინდური ლიტერატურის ჟანრი. ლეგენდის, არაკის ტიპის მოთხრობა, რომელშიც აღწერილია ბუდას წინა დაბადებანი, ნაჩვენებია როგორ დაძლია მან დაბადებათა, გარდასახვათა თანამიმდევრობა და მიაღწია სრულ ნეტარებას (ნირვანას). ჯატაკას საფუძვლად უდევს ფოლკლორული მასალა, რომელიც ემსახურება ბუდიზმის დოქტრინის ილუსტრირებას და კარგად ასახავს ბუდიზმის ხალხურ გაგებას. გამოყენებულია ინდური ლიტერატურის ტრადიციული ხერხები — პროზის და ლექსის მონაცვლეობა, ადამიანებივით მოლაპარაკე და მოქმედი ცხოველების მონაწილეობა, სენტიციები. ამ ჟანრის უძველესი ნიმუშები წარმოდგენილია კრებულში „ჯაკატა“, ბუდისტური კანონიკური ძეგლის „ტიპიტაკას“ მეორე წიგნის „სუტაპიტაკას“ სუტრათა მეხუთე კრებულის მეათე ნაწილში. ამ კრებულის მრავალი სიუჟეტი გავრცელდა მსოფლიო ლიტერატურაში. არსებობს ჯატაკას მრავალი ვერსია საშუალო და ახალ ინდურ ენებზე. ჯატაკამ გავლენა მოახდინა აზიის ხალხების, განსაკუთრებით ბუდისტური რელიგიის ქვეყნების თხრობითი ლიტერატურის განვითარებაზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:რელიგია კატეგორია:ბუდიზმი
ფირდოუსის დაკრძალვა
„ფირდოუსის დაკრძალვა“ (Firdovsinin dəfni) — 1934 წელს შესრულებული, აზერბაიჯანელი მხატვრის გაზანფარ ხალიკოვის ნახატი. ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმში, ბაქოში.
ნახატზე აღბეჭდილია ტრაღიკული სცენა. ერთი კარიბჭიდან ასვენებენ პოეტ ფიზულის ნეშთს, ხოლო მქალაქის მეორე კარიბჭეში შედის მდიდრული ქარავანი მეფური საჩუქრებით დატვირთული, რაც ალეგორიულად მიუთითებს პოეტის დაგვიანებულ აღიარებაზე. თქმულების მიხედვით, სულთან მაჰმუდმა ერთ-ერთი თავისი მსახურისგან მოისმინა ნაკვესი „შაჰნამედან“. როდესაც მას მოახსენეს, რომ ეს არის ნაკვესი ცნობილი ფირდოუსის მიერ მისადმი მიძღვნილი პოემიდან „მეფეთა წიგნიდან“ და რომელის ავტორიც ცხოვრობს გაჭირვებაში ტუსში, სულთან მაჰმუდმა გასცა განკარგულება დაუყოვნებლად გაეგზავნათ ტუსში ფირდოუსისთვის მდიდარი საჩუქრები. ფირდოუსი რამდენიმე დღით ადრე გარდაიცვალა. იმ დროს, როდესაც ერთი კარიბჭედან ასვენებდნენ ფირდოუსის, მეორე კარიბჭეში შემოდიოდა სულთან მაჰმუდის მიერ გამოგზავნილი მდიდრული ქარავანი.
სქოლიო
კატეგორია:ნახატები
ყარაიუსიფლი
ყარაიუსიფლი (Qarayusifli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ბარდის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —  	1 138 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბარდის რაიონის სოფლები
მშველიეთის ამაღლების ნიში
მშველიეთის ამაღლების ნიში — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
კირქვის დიდი ლოდებით აწყობილინიში მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთ განაპირას. ნიში სავარაუდოდ ნაეკლესიარზე დაუდგამთ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ფრიდრიხ ადლერი
ფრიდრიხ ადლერი (Friedrich Adler; დ. 9 ივლისი, 1879 — გ. 2 იანვარი, 1960) — ავსტრიელი ფილოსოფოსი, ავსტრომარქსიზმისა ერთ-ერთი წარმომადგენელი, ვიქტორ ადლერის შვილი.
ბიოგრაფია
განათლებით იყო ფიზიკოსი. 1907-1911 წლებში იყო ციურიხის უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი. ფილოსოფიაში გააერთიანა დიალექტიკური მატერიალიზმი და ემპირიოკრიტიციზმი. მხარს უჭერდა პროლეტარიატის ნეიტრალიტეტს პირველი მსოფლიო ომის დროს. 1916 წელს მოკლა ავსტრიის პრემიერ-მინისტრი კარლ ფონ შტრუხი. 1918 წელს გათავისუფლდა პატიმრობიდან. ჩართული იყო მეორე ინტერნაციონალის მუშაობაში. 1923-1940 წლებში იყო სოციალისტური მუშათა ინტერნაციონალის აღმასკომის წევრი. ებრძოდა კომუნიზმს. მხარს უჭერდა ანშლუსს. 1946 წლიდან ცხოვრობდა ციურიხში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 9 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1879 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1960 კატეგორია:ავსტრიელი მარქსისტები კატეგორია:ავსტრიელი ფილოსოფოსები
კარლოტა ხოაკინა ესპანელი
კარლოტა ხოაკინა ესპანელი (Carlota Joaquina de España, Carlota Joaquina de Espahna; დ. 25 აპრილი, 1775 — გ. 7 იანვარი, 1830) — ბურბონთა დინასტიის ესპანური შტოს წარმომადგენელი. ესპანეთის ინფანტა დაბადებით, პორტუგალიისა და ალგარვეს დედოფალი, ბრაზილიის იმპერატრიცა ქორწინებით.
ესპანეთის მეფე კარლ IV-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ მარია ლუიზა პარმელის უფროსი ქალიშვილი. 1785 წლის 10 მაისს დაქორწინდა პორტუგალიის დედოფალ მარია I-ისა და პედრუ III-ის ვაჟზე, ბეჟას ჰერცოგ ჟუან დე ბრაგანსაზე. მათი ქორწინებით გამყარდა ესპანეთ-პორტუგალიის ალიანსი.
პორტუგალიაში ჩასვლიდან მალევე ხალხის დიდი ზიზღის ობიექტი გახდა, თუმცა მან შეძლო, გადააბიჯა საზოგადოების ანტიპათიას და ქმარზე გავლენის მოხდენით იცავდა ესპანეთის ინტერესებს.
პორტუგალიის სამეფო კარიდან ბრაზილიაში გაქცევის შემდეგ კარლოტა ხოაკინამ ქმრის წინააღმდეგ შეთქმულების მზადება დაიწყო და აცხადებდა, რომ ჟუანი ფსიქიკურად არ იყო ჯანმრთელი, ის ვერ შესძლებდა პორტუგალიის დაბრუნებას, რის გამოც იგი რეგენტად უნდა ეცნოთ. მან მართლაც შეძლო და დაიბრუნა პორტუგალიის ტახტი. ამბიციურმა კარლოტა ხოაკინამ ასევე თავის ძმიშვილს დაუბრუნა ესპანეთის გვირგვინი, რომელიც მას ნაპოლეონმა წაართვა და თავის ძმას - ჟოზეფ ბონაპარტეს დაადგა თავზე.
1817 წელს, ჟუანმა დააქორწინა ავსტრიის ერცჰერცოგინია მარია ლეოპოლდინა ავსტრიელი და თავისი ვაჟი პედრუ, რაზეც კარლოტა ხოაკინა განრისხდა. 1821 წლიდან იგი მარტო გადავიდა კელუზოს სასახლეში, სადაც 1830 წელს გარდაიცვალა ყველასგან მიტოვებული.
გარდაცვალების შემდეგ, კარლოტა ხოაკინა ბრაზილიურ და პორტუგალიურ კულტურაში მეტად მნიშვნელოვანი ისტორიული ფიგურა გახდა. მასზე დაიწერა უამრავი წიგნი, გადაიღეს ფილმები და დადგეს სპექტაკლები. ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ იმის მიზეზი, რომ იგი ყველას სძულდა, იყო მისი ძალიან უხეში და ზედაპირული ხასიათი.
ბავშვობა
მარცხნივ|მინი|247x247პქ|კარლოტა ხოაკინა 1775-76 წლებში კარლოტა ხოაკინა დაიბადა 1775 წლის 25 აპრილს არანხუესის სამეფო სასახლეში. იგი იყო ასტურიის პრინც კარლ დე ბურბონისა და მისი ცოლის, პრინცესა მარია ლუიზა პარმელის უფროსი ქალიშვილი. იგი მოინათლა კარლოტა ხოაკინა ტერეზა კაიეტანას სახელით. მას სახელი ბაბუის, კარლ III-ის პატივსაცემად დაარქვეს, რომელიც მისი საყვარელი შვილიშვილი გახდა. მიუხედავად სუსტი განათლებისა და სამეფო ეტიკეტის ცუდად ცოდნისა, ინფანტა კარლოტა აღწერილია, როგორც არაჩვეულებრივი და სასიამოვნო.
მან მიიღო მკაცრად ღრმა კათოლიკური განათლება. იგი შეისწავლიდა რელიგიას, გეოგრაფიას, უცხო ენებს, მხატვრობასა და ცხენით ჯირითს. ესპანეთის სამეფო ოჯახი დახურული და ძალიან მკაცრი იყო. აქ ყველა თავშეკავებულად და ეტიკეტის ზუსტი დაცვით მოქმედებდა. მეფე კარლ III ძალიან თავშეკავებული კაცი იყო და მასზე დიდი გავლენა ჰქონდა რძალს, კარლოტას დედას — მარია ლუიზა პარმელს. კარლოტას დედამ სამეფო კარზე მალევე აამოქმედა გასართობი ოთახები, ძვირადღირებული ბაზრობები და საოცარი ბანკეტები, "სადაც მორალის დავიწყება ძალიან მარტივი იყო". მალევე სამეფო კარზე სკანდალი აგორდა, რომ მარია ლუიზას საყვარელი ჰყავდა. ამას ემატებოდა, ისიც, რომ 1784 წლამდე ვაჟს ვერ აჩენდა. იგი ესპანეთის ისტორიაში, ერთ-ერთი ყველაზე არაპოპულარული დედოფალია. მისი ცუდი რეპუტაცია კი ყველაზე ძლიერ მის უფროს ქალიშვილ კარლოტას შეეხო.
ქორწინება
მარცხნივ|მინი|324x324პქ|ინფანტა კარლოტა ხოაკინა 1784 წელს კარლოტა ხოაკინას ქორწინება აუცილებელი საქმე იყო. ამ საკითხის მოგვარება თავის თავზე კარლ III-მ და მისმა დამ, პორტუგალიის მეფის ქვრივმა — მარიანა ვიქტორია ესპანელმა აიღეს. მარიანა ვიქტორია ესპანეთში ჩავიდა, რათა დინასტიური ქორწინებებით ესპანეთისა და პორტუგალიის კავშირი გაემყარებინა. დაიგეგმა ორმაგი დინასტიური ქორწინება. კარლოტა ხოაკინა ცოლად მიჰყვებოდა პორტუგალიის ინფანტ ჟუან დე ბრაგანსას, დედოფალ მარია I-ის ვაჟს, ხოლო კარლოტა ხოაკინას ბიძას, ინფანტ მიგელ დე ბურბონს ცოლად რთავდნენ პორტუგალიის ინფანტა მარიანა ვიქტორია დე ბრაგანსას.
კარლოტამ სანამ პორტუგალიის მომავალ მეფეზე დაქორწინდებოდა, ესპანეთის სამეფო კარზე დიდი შემოწმება გაიარა. ესპანელების შემდეგ, დედოფალმა მარია I-მა მადრიდში ელჩობა გაგზავნა, რათა შეემოწმებინათ მისი სარძლო. 1785 წლის ოქტომბერში ლისაბონის გაზეთმა გამოაქვეყნა კარლოტას გამოცდის შემდგომი, ელჩის მიერ დაწერილი დახასიათება:
პატარძლის ტალანტის დამტკიცების შემდეგ მის პორტუგალიის პრინცთან ქორწინებას უკვე აღარაფერი აყოვნებდა, ამიტომაც 1785 წლის 8 მაისს შედგა მათი მარიონეტული ქორწინება. სამი დღის შემდეგ, 11 მაისს 10 წლის კარლოტამ ამალითურთ დატოვა მადრიდი და ლისაბონისკენ გაემართა. კარლოტა ხოაკინამ დედამისს სთხოვა, რომ გამგზავრებისას მისთვის ზუსტად ისეთი კაბა ჩაეცმია, როგორიც ერთ დროს მარგარიტა ტერეზა ესპანელს ეცვა ავსტრიაში გამგზავრების წინ (რომელიც კარლოტაზე ბევრად ლამაზი ქალი იყო). ოფიციალური საქორწინო ცერემონიალი 1785 წლის 9 ივნისს შედგა ლისაბონში. ამ დროს კარლოტა მხოლოდ 11 წლის იყო, ხოლო მისი მეუღლე 18-ის. პატარძლის მცირეწლოვანების გამო წყვილის სქესობრივი ურთიერთობა 1790 წლის 9 იანვრამდე გადაიდო, რის შემდეგაც კარლოტა დაფეხმძიმდა და გოგონა გააჩინა.
ცხოვრება პორტუგალიის სამეფო კარზე
პორტუგალიის სამეფო კარზე მცხოვრები ქალბატონებისგან განსხვავებით, იგი ძალიან ლიბერალური იყო. ტრადიციული ქალისაგან განსხვავებით, კარლოტა ხოაკინა ხშირად ერეოდა მამაკაცების საქმეში, პოლიტიკასა და საჯარო ყრილობებში. მას შემდეგ რაც პორტუგალიელებს თავისუფალი და ბედნიერი ცხოვრება წაართვეს, სამეფო კარზე კარლოტაზე საშინელი ჭორაობა დაიწყეს, რადგან მათ შურდათ მისი ასე თუ ისე თავისუფლების. ბევრი მათგანი მას ქმრის ღალატში სდებდა ბრალს, რაც მართალია სიცრუე იყო, მაგრამ სახელს მაინც ძალიან ულახავდა. ამ დროს იგი ძალიან დამეგობრდა ფრანგი გენერლის მეუღლესთან. მალე მის მეგობარზეც დაიწყეს საშინელი ჭორების გავრცელება. ამბობდნენ, რომ კარლოტა მას მხოლოდ იმიტომ ემეგობრებოდა, რომ ეცოდებოდა, ვინაიდან ისეთი მახინჯი იყო, რომ სხვა არავინ ეკარებოდა.
ბრაზილიის პრინცესა
მარცხნივ|მინი|კარლოტა ბრაზილიაში, 1824 წელს 1788 წელს გარდაიცვალა კარლოტას მაზლი, რომელიც პორტუგალიის ტახტის მემკვიდრე იყო და ატარებდა ბრაზილიის პრინცისა და ბრაგანსის ჰერცოგის წოდებას. აქედან მოყოლებული 1816 წლამდე ის და მისი ქმარი ატარებდნენ ბრაზილიის პრინც-პრინცესისა და ბრაგანსის მეთხუთმეტე ჰერცოგ-ჰერცოგინიის წოდებას.
კარლოტა ხოაკინას ქმარი კარგი ხასიათების, ზარმაცი, მსუქანი და თითქმის მახინჯი შესახედაობის კაცი იყო. ცოლ-ქმარი ერთმანეთს განსაკუთრებით რელიგიურ საკითხებში ვერ ეწყობოდნენ. მიუხედავად ამისა მათ ცხრა შვილი გააჩინეს, რომელთაც საბედნიეროდ მამის გარეგნობა არ დაჰყვათ.
1792 წლიდან დედოფალი მარია I შიშობდა, რომ კარლოტას მის ვაჟზე ზედმეტად დიდი გავლენა ჰქონდა. 1799 წლიდან კი ჟუანმა რეგენტის წოდება მიიღო, რამაც მათი ძალაუფლება ერთი-ორად გაზარდა. ამან დიდი ცვლილებები გამოიწვია კარლოტას ხასიათში. იგი საშინლად ამბიციური და ზოგჯერ მოძალადეც გახდა. პორტუგალიის სამეფო კარზე ის ხშირად ერეოდა პოლიტიკურ ცხოვრებაში და ცდილობდა ქმრის გადაწყვეტილებებზე გავლენა მოეხდინა. მისი პოლიტიკაში ჩარევის სურვილით უკმაყოფილო იყვნენ როგორც არისტოკრატი, ისე დაბალი ფენის პორტუგალიელები.
ვინაიდან კარლოტას სამეფოს მართვის საკითხებში უკვე დიდი გავლენა ჰქონდა, მას პრეტენზიებიც გაუჩნდა. მან თავისი ქმრის წინააღმდეგ შეთქმულების მოწყობა სცადა, ვინაიდან ისიც დედამისის მსგავსად მართავდა ქვეყანას.
ცხოვრება ბრაზილიაში
1807 წელს პორტუგალიაში ნაპოლეონის მეთაურობით ფრანგების დიდი ლაშქარი შევიდა. სამეფო ოჯახი იძულებული გახდა დაეტოვებინა ლისაბონი და ბრაზილიაში გაქცევით ეშველა თავისთვის.
დედოფალი
მინი|268x268პქ|დედოფალი კარლოტა ჯირითისას როდესაც სამეფო ოჯახი 1821 წელს, 14 წლიანი გადასახლებიდან პორტუგალიაში დაბრუნდა, კარლოტა აღმოჩნდა სახელმწიფოში, სადაც ყველაფერი გადასხვაფერებული იყო. 1807 წლამდე პორტუგალიაში ვითარება მშვიდად მიმდინარეობდა, სანამ მეზობელი ესპანეთიდან რევოლუციურმა იდეება არ შეაღწია. 1820 წელს პორტუგალიის ქალაქ ოპორტოდან დაიწყო ე.წ. "ლიბერალური რევოლუცია", რაც მალე მთელს ქვეყანას მოედო. 1821 წელს პორტუგალიის პარლამენტმა პირველი კონსტიტუცია მიიღო. დედოფალ ხოაკინას სურდა რევოლუციონერები მკაცრად დაესაჯა და კვლავ აბსოლუტური მონარქია აღედგინა. თუმცა ჟუან VI საფრანგეთის რევოლუციის შედეგებით (სადაც მეფე ლუი XVI-სა და დედოფალ მარი ანტუანეტს თავები მოჰკვეთეს) იყო შეშინებული და კონსტიტუციის გაუქმებას არ აპირებდა. 1824 წელს კარლოტამ და მისმა ვაჟმა მიგელმა ჟუანის წინააღმდეგ შეთქმულების მოწყობა და მისი მოკვლა სცადეს. მეფემ ბრიტანელებისგან დროული დახმარება მიიღო, დაამარცხა ისინი და ცოლიც და ვაჟიც ქვეყნიდან გააძევა.
საბოლოოდ დედოფალმა ქვეყანაში დაბრუნდა, მაგრამ მიგელი კვლავ დევნილობაში იყო. ჟუანი ბემპოსტას სასახლეში ცხოვრობდა, კარლოტა კი კუელუცის სასახლეში. მიუხედავად იმისა, რომ იგი მშვიდად ცხოვრობდა, აშკარად ექსტრავაგანტური ჩაცმულობა და ქცევები დასჩემდა. მისი უფროსი ვაჟი — პედრუ, ბრაზილიის პრინცად გამოცხადდა, 1822 წლის 1 დეკემბერს მან თავი ბრაზილიის დამოუკიდებელ იმპერატორად გამოაცხადა. 1826 წელს ჟუანი გარდაიცვალა. სასიკვდილო სარეცელზე მყოფი ქმრის მონახულებაზე დედოფალმა უარი განაცხადა, რამაც ააგორა ჭორები, რომ მან მეფე მოწამლა.
პედრუ ბრაზილიის იმპერატორთან ერთად პორტუგალიისა და ალგევრის მეფეც გახდა, თუმცა იცოდა, რომ ამ ყველაფერს ვერ გაუმკლავდებოდა. თავად ბრაზილიაში დარჩა, პორტუგალიაში კი რეგენტად თავისი უმცროსი და, ინფანტა ისაბელ მარია დანიშნა. რამდენიმე წელიწადში პედრუმ ბრაზილიის ტახტი დაკარგა, რის შემდეგაც პორტუგალიაში დაბრუნდა და თავად დაიწყო მისი მართვა. მას დიდი გავლენა ჰქონდა ვაჟზე, რის გამოც სიცოცხლის უკანასკნელ დღემდე ახერხებდა პოლიტიკაში ჩარევას.
დედოფალი კარლოტა ხოაკინა ესპანელი გარდაიცვალა 1830 წლის 7 იანვარს. ბევრი ვარაუდობს, რომ იგი ბუნებრივად გარდაიცვალა, რადგან უკვე ხანში იყო შესული, თუმცა უამრავი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ მან თავი მოიკლა.
წინაპრები
კარლოტა ხოაკინა ესპანელის წინაპრები
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 25 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1775 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1830 კატეგორია:ბურბონები კატეგორია:ქალი რეგენტები კატეგორია:პორტუგალიის დედოფლები კატეგორია:ბრაზილიის იმპერატრიცები კატეგორია:დედა დედოფლები კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა იზაბელის ორდენის კავალრები
G-კვადრუპლექსები
მინი|მარჯვნივ|400პქ|G-­კვადრუპლექსის სტრუქტურა. მარცხნიბ: G­-კვარტეტი. მარჯვნივ: G-­კვადრუპლექსი სამი კვარტეტისგან G-­კვადრუპლექსები (G-quadruplex, აგრეთვე G-tetrads ან G4) — ნუკლეინის მჟავების მიმდინარეობები, რომლებიც გაჯერებულია გუანინით და შეუძლია ოთხჯაჭვიანი სტრუქტურის წარმოქმნა. ნუკლეინის მჟავების გუანიზირებული ოლიგო- ან პოლინუკლეოტიდების შემცველ ჯაჭვებს მცირე ზომის მონოვალენტური კათიონის არსებობისას (ხშირ შემთხვევაში, კალიუმის) შეუძლიათ ერთმანეთთან დაკავშირება. G­-კვადრუპლექსები წარმოიქმნება მოკლე ოლიგონუკლეოტიდების შესაბამისი წყობით, რომლის სქემატურად ჩაწერაც შემდეგნაირად შეიძლება: GmXnGmXoGmXpGm, სადაც m არის G-ბლოკში გუანინის რაოდენობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნუკლეინის მჟავები კატეგორია:დნმ
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ი. ჭავჭავაძის 127)
თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის გამზირზე (№ 127). თარიღდება XIX საუკუნის შუა წლებით.
სახლი ორსართულიანია. ნაგებია ქართ. აგურით. ქუჩის მხრიდან ფასადი შელესილია ცემენტით. პირველ სართულზე, სავაჭრო რიგისათვის დამახასიათებლ, ორ თაღოვან არეში მოქცეულია სწორკუთხა ღიობები. მეორე სართულზე, ტიმპანიანი ორი კარი და ოთხი სარკმელია. ნახევარწრიული სათაურით, სათაურები ვიწროა და ერთმანეთს ბოლოებით ებმის მეორე სართულს, მთელ სიგრძეზე ხის, შეკიდული აივანი გასდევდა. შენობის გვერდითი ფასადები რიყის ქვისა და გაურის შერეული წყობითაა ნაგები. სახლის მეორე სართულს, ეზოს მხარეს, ხის სვეტებიანი, ჭვირული აივანი გასდევს, რომელიც ამჟამად შემინულია, პირველი სართულის წინ არსებული აივანი კი- ამოშენებულია. შენობა გადახურულია ოთხკალთა, კრამიტით დაბურული სახურავით.
ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
აზერბაიჯანული ჩაის კულტურა
აზერბაიჯანული ჩაის კულტურა — ჩაის მოხმარების მეთოდები, ადათ-წესები და ისტორია, რომელიც უშუალოდ ჩამოყალიბდა აზერბაიჯანში. ჩაის კულტურა ამ ქვეყანაში მაღალ დონეზეა განვითარებული.
ჩაი სტუმართმოყვარეობის და სტუმრების პატივისცემის სიმბოლოდ ითვლება. აზერბაიჯანელები თვლიან, რომ ჩაი ხელს უწყობს საუბარს და მარტივ კომუნიკაციას ადამინებს შორის. აზერბაიჯანში ძირითადად შავ ჩაის სვამენ. დღეს აზერბაიჯანი ითვლება ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ჩაის დალევის კლასიკურ ქვეყნად კავკასიაში.
პირველად ჩაის ნერგები აზერბაიჯანში დარგეს XIX საუკუნის ბოლოს, მომდევნო ეტაპი კი XX საუკუნის 30-იან წლებში განხორციელდა, კერძოდ ლენქორანისა და ზაქათალას რაიონებში. 1937 წელს დამზადდა აზერბაიჯანული ჩაის პირველი პაკეტები.
80-იან წლებში ჩაის წარმოებამ პიკს მიაღწია საბჭოთა აზერბაიჯანში. დაახლოებით იმ პერიოდში, ყოველწლიურად, 34-38,000 ტონა ჩაის ფოთოლი იღებდნენ. თუმცა, ჩაის წარმოება შემცირდა ყოფილი საბჭოთა კავშირის დაცემის შედეგად. 2007-2008 წლებში 500 ტონაზე ნაკლები მოსავალი მიიღეს და ეს იყო ყველაზე დაბალი მოსავალი ჩაის აზერბაიჯანის ისტორიაში.
აზერბაიჯანმა საბაზრო ურთიერთობების განვითარების მხრივ ჩაის წარმოება დაიწყო - თურქეთთან და არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებთან ერთობლივი საწარმოთა წყალობით. ქვეყანაში წარმოებული ჩაი უპირატესად მწვანეა, მაგრამ შავი ჩაი საკმაოდ გავრცელებულია. დღეისათვის აზერბაიჯანული ჩაი იზრდება ძირითადად ლანკარანის ზონაში (მაგალითად: ჰაფტონის ჯიშის ჩაი). აზერბაიჯანული ჩაი ექტპორტზე გადის, ერთ-ერთ მთავარ საექსპორტო ქვეყანებს წარმოადგენს: რუსეთი, საქართველო და თურქეთი.
აზერბაიჯანელებისთვის ჩაი რძით ძალიან იშვიათია. თუმცა ერთიანი რწმენის თანახმად, შაქრიანი ჩაის დალევა შუა საუკუნეების პერიოდიდან მოდის, როდესაც მმართველები, რომლებსაც მოწამვლის ეშინოდათ, სითხეს ამოწმებდნენ შაქრის ნაჭრის ჩაგდებით ჩაიში, რადგან ითვლებოდა, რომ შხამი რეაგირებდა შაქრისკენ. ტრადიციულ ჩაის მიირთმევენ ლიმონით, შაქრით, ტკბილეულის ან ხილის დესერტეით, ხშირად ჩაის უმატებენ პიტნის ან ვარდის წყალს. სწორედ ეს ორი სითხე კარგია კუჭისა და გულისთვის.
აზერბაიჯანში, ადამიანები ადუღებენ წყალს თბილ ლითონის კონტეინერებში, რომლებიც ცნობილია როგორც სანოვარები. ჩაი აზერბაიჯანული კულტურის განუყრელი ნაწილია. საგულდაგულოდ მომზადებულ ჩაის მსხლის ფორმის ჭიქებში ასხამენ, შიგ ნატეხ შაქარს აგდებენ და ნუშთან, ქიშმიშთან და ფისტასთან ერთად სიამოვნებით მიირთმევენ. ჩაიხანებს პატარა ქალაქებშიც კი შეხვდებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: ჩაი ჩაი
ვიტებსკის ოლქი
ვიტებსკის ოლქი (Віцебская вобласць) — ოლქი ჩრდილოეთ ბელარუსში.
მოსახლეობა 1,202 მილიონი ადამიანი. ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ვიტებსკი. დაარსდა 1938 წლის 15 იანვარს.
ისტორია
დაარსდა 1938 წლის 15 იანვარს, სსრკ-ს „01.15.1938 ცვლილებების შეტანის შესახებ კონსტიტუციაში“ (ძირითად კანონში) შესაბამისად.
სსრკ-ს შექმნის დროს ოლქის ტერიტორია იყო ნაწილი რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის. 1924 წელს ოლქია მთავარი ნაწილი გადაეცა ბელორუსიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკას.
გეოგრაფია
ვიტებსკის ოლქი მოიცავს 40,000 კმ² ფართობს, რომელიც დაახლოებით 19.4% ბელარუსის მთლიანი ტერიტორიის.
2000 წელს ბელარუსი მეცნიერები ალექსეი სოლომონოვმა და ვალერი ანოშკომ გამოაქვეყნეს ანგარიში, სადაც მათ განაცხადეს, რომ ევროპის გეოგრაფიული ცენტრი მდებარეობდა ტბა შოში (Шо), ვიტებსკის ოლქში.
ოლქში მდებარეობს ბევრი ეროვნული პარკი, ნაკრძალი და დაცული ველური ბუნება ეროვნული მნიშვნელობის, ვიდრე ბელარუსის რომელიმე სხვა ოლქში. ბრასლავის ტბები და ნაროჩის ეროვნული პარკები და ასევე ბერეზინსკის ბიოსფერული ნაკრძალი მოიცავს მთელი ოლქის ტერიტორიის 3,4%, აგრეთვე 22 ველური დაცული პარკი, რომელიც ატარებს ეროვნულ მნიშვნელობას შეადგენს ოლქის ტერიტორიის 4,1%.
ადმინისტრაციული დაყოფა
რეგიონალური დაქვემდებარების ქალაქები:
ვიტებსკის ოლქი მოიცავს 21 რაიონს:
რაოდენობა
ოლქის მოსახლეობა 1999 წლის აღწერის მონაცემებით იყო 1377,2 ათასი ადამიანი, მათ შორის ქალაქის — 923.1 (67%), სოფლის — 454,1 ათასი ადამიანი (33%).
დინამიკა
1959 — 1999 პერიოდში, ქალაქის მოსახლეობა გაიზარდა 2,3-ჯერ, ხოლო სოფლის იმავე პერიოდში შემცირდა 48%-ით.
სიმჭიდროვე
ოლქში არსებობს 6480 სოფლის ტიპის დასახლება, საიდანაც 366 - მოსახლეობის გარეშეა დარჩენილი. სოფლებს შორის დომინირებს მცირე დასახლებები - რომლის მოსახლეობა 10-მდე ადამიანია. ასეთი დასახლებები 2006 წლის დასაწყისში იყო 4.718, ან 73%-ს შეადგენდა. აქ ცხოვრობს სოფლის მოსახლეობის 19%.
სქოლიო
კატეგორია:ბელარუსის ოლქები
ლედა მილევა
ლედა მილევა (Леда Милева; დ.5 თებერვალი, 1920 — გ.5 თებერვალი, 2013) — ბულგარელი პოეტი, მთარგმნელი და დიპლომატი. ის იყო ბულგარელი პოეტ გეო მილევის შვილი. წერდა ლექსებსა და საბავშვო პიესებს, თაგმნიდა ინგლისური, რუსული და ფრანგული ენებიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ბულგარელი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1920 კატეგორია:ბულგარელი დიპლომატები კატეგორია:ბულგარელი მთარგმნელები
მარია ლუიზა კარლოტა პარმელი
მარია ლუიზა კარლოტა პარმელი (Maria Luisa Carlota di Parma, Maria Luisa Carlota von Parma; დ. 2 ოქტომბერი, 1802 — გ. 18 მარტი, 1857) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ეტრურიის მეფე ლუდოვიკო I-ისა და დედოფალ მარია ლუისა ესპანელის ასული. საქსონიის პრინცესა როგორც თავისი მამიდის ქვრივის მეორე მეუღლე.
ბიოგრაფია
მარია ლუიზა კარლოტა დაიბადა 1802 წლის 2 ოქტომბერს, ეტრურიიდან ბარსელონაში მიმავალ გემზე, ბარსელონასთან ახლოს. იგი იყო ეტრურიის მეფე ლუდოვიკო I-ისა და დედოფალ მარია ლუისა ესპანელის ქალიშვილი. მისი მშობლები ესპანეთის პრინცესა მარია ისაბელისა და სიცილიის პრინც ფრანჩესკოს, ასევე ასტურიის პრინც ფერდინანდისა და მარია ანტონია ნეაპოლელის ქორწილზე დასასწრებლად მიდიოდნენ, რა დროსაც გემზე ორსულ დედოფალს მშობიარობა დაეწყო.
დაბადებისას მარია ლუიზა ძალიან სუსტი იყო და ვინაიდან შუა ზღვაში მყოფი ექიმები უძლურნი იყვნენ, მის გადარჩენას ღმერთს შესთხოვდნენ. ასევე მძიმედ იყო დედოფალი მარია ლუისაც, რომელსაც მშობიარობა ძალიან გაურთულდა, თუმცა საბოლოოდ დედაც და შვილიც გადარჩნენ და ქორწილებსაც დაესწრნენ.
მის ბებია-ბაბუას, ესპანეთის წინა მეფე კარლ IV-ს, დედოფალ მარია ლუიზა პარმელსა და ბიძამისს, ესპანეთის მეფე ფერდინანდ VII-ს, ყველას ერთხმად სურდა მარია ლუიზა კარლოტას დაქორწინება დედამისის ძმაზე, ინფანტ ფრანსისკო დე პაულაზე, რომელმაც საბოლოოდ ცოლად მეორე დის შვილი შეირთო.
1825 წლის 15 ოქტომბერს იგი მარიონეტულად დაქორწინდა თავისი მამიდის, კაროლინა პარმელის ქვრივ მაქსიმილიან საქსონიელზე. მათი ნამდვილი ქორწინება 1825 წლის 7 ნოემბერს შედგა დრეზდენში. მათი ქორწინება არ ყოფილა ბედნიერი და არც საერთო შვილები ჰყოლიათ. მაქსიმილიანი 1838 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც იგი ვენაში გადასახლდა. აქ იგი 1849 წელს მეორედ დაქორწინდა, წარმოშობით ასევე იტალიელ გრაფ ფრანჩესკო როსიზე, თუმცა შვილები არც მასთან ჰყოლია. ფრანჩესკო 1854 წელს გარდაიცვალა, 1855 წლის 5 თებერვალს კი იგი მესამედ გათხოვდა. ამჯერად მისი რჩეული კვლავ იტალიელი გრაფი ჯოვანი ვიმერკატი გახდა, რომელთან ერთადაც იგი რომში დასახლდა და აქ გაატარა სიცოცხლის უკანასკნელი წლები. მარია ლუიზას შვილები არც მასთან ჰყოლია, თუმცა ამჯერად უკვე თავად გარდაიცვალა, 1857 წლის 18 მარტს, 54 წლის ასაკში, მისი ქვრივი ჯოვანი კი 1861 წელს დაიღუპა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 2 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1802 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1857 კატეგორია:ბურბონები კატეგორია:ხელახლა დაქორწინებული სამეფო კონსორტები კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები
სტეროიდები
სტეროიდები — ლიპიდები, რომლებისთვისაც დამახასიათებელია ოთხი შერწყმული რგოლისაგან შემდგარი ნახშირბადოვანი ჩონჩხი. სხვადასხვა სტეროიდები განსხვავდებიან რგოლების ანსამბლზე მიმაგრებული ფუნქციონალური ჯგუფების მიხედვით.
ერთ-ერთი ცნობილი სტეროიდი — ქოლესტერინი, ცხოველური უჯრედის მემბრანის გავრცელებული კომპონენტია და ამავე დროს, იგი არის წინამორბედი, რომლისგანაც სხვა სტეროიდები სინთეზდებიან. მრავალი ჰორმონი, ხერხემლიანთა სასქესო ჰორმონების ჩათვლით, ქოლესტერინიდან წარმოქმნილი სტეროიდებია. ასე, რომ ქოლესტერინი ცხოველებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის მოლეკულაა, თუმცა, სისხლში მისი კონცენტრაციის მომატებამ შეიძლება ათეროსკლეროზი გამოიწვიოს. ნაჯერი ცხიმები და ტრანსცხიმები ჯანმრთელობაზე უარყოფითად მოქმედებენ ქოლესტერინის დონეზე მოქმედების გამო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგია კატეგორია:ორგანული ნივთიერებები
ლატვიის ტბების სია
რესურსები ინტერნეტში
*
ჯატები
მინი|ჯატები [[დელის ტერიტორიაზე, 1868.]] ჯატები — პენჯაბის დასავლეთ რაიონებში დასახლებულ ტომთა მრავალრიცხოვანი ჯგუფი ახალი წელთაღრიცხვის დასაყისში. ლაპარაკობდნენ დასავლურ პენჯაბურ დიალექტზე. მოგვიანებით ჯატები ფართოდ გავრცელდნენ ჩრდილოეთ ინდოეთში, მათ შეადგინეს პენჯაბელების ეთნიკური საფუძველი და სიქების თემში შევიდნენ, ინდოეთში ჯატების მნიშვნელოვანი ნაწილი გადაიქცა მსხვილ მიწათმფლობელ კასტად. შუა საუკუნეებში ჯატები შეადგენდნენ სრულუფლებიან მეთემეთა ფენას, ჰქონდათ სამხედრო ჩვევები და დელის სულთნებისა და მოგოლთა ფადიშაჰების ჯარებში იწვევდნენ დაქირავებულ მეომრებად. XVII საუკუნის დასასრულს ჯატებმა დაიწყეს ბრძოლა დიდი მოგოლების ბატონობის წინააღმდეგ. ჯატების თემის ზედა ფენა ისწრაფოდა მოგოლთა თავკაცების ადგილის დასაჭერად ჯატი გლეხების ფეოდალურ ექსპლუატაციაში. ცნობილია ჯატების სამი აჯანყება (1669, 1672, 1686-91 წწ). ჯატების ბრძოლა მოგოლთა წინააღმდეგ XVIII საუკუნემდე გაგრძელდა. XVIII საუკუნის შუა წლებში შეიქმნა ჯატების დამოუკიდებელი სამთავრო, რომელიც 1763 წელს დაიშალა. თანამედროვე ჯატები ცხოვრობენ ინდოეთის რესპუბლიკის ჩრდილოეთ ნაწილსა და პაკისტანში. საერთო რაოდენობა—რამდენიმე მილიონი კაცი (ზუსტი ცნობები არ არის). ინდოეთში ჯატების უმრავლესობა ლაპარაკობს პენჯაბურ ენაზე და ჰინდუსტანის ჩრდილოეთ დიალექტებზე. აღიარებენ ინდუიზმსა და სიქიზმს. პაკისტანში ლაპარაკობენ პენჯაბურ ენაზე და თავის დიალექტებზე. ძირითადად აღიარებენ ისლამს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინდოეთის ხალხები კატეგორია:ინდოეთის ისტორია
ანიუტინო (მრავალმნიშვნელოვანი)
ანიუტინო შეიძლება აღნიშნავდეს:
ისლამ II გირეი
ისლამ II გირეი (‎‎II İslâm Geray, اسلام كراى‎; დ. 1539, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 1588, ჯანკოი) — ყირიმის ხანი 1584–1588 წლებში, დევლეთ I გირეის ვაჟი.
ბიოგრაფია
დაიბადა სტამბოლში, ოსმალეთის იმპერიაში. ყირიმში პირველად მოხვდა 1551 წელს, როდესაც მამამისი, დევლეთ I გირეი გახდა ხანი. ისლამი 1572-1584 წლებში იყო მძევალი სულთნების, სელიმ II-ისა და მურად III-ის კარზე. 1584 წელს სათავეში ჩაუდგა 30 000-მდე იანიჩარს და დაიძრა ყირიმისკენ, მისი ძმის, მეჰმედ II გირეის ტახტიდან ჩამოსაგდებად. მეჰმედ გირეი მისმა მეორე ძმამ, ყაფლანმა შეიპყრო და სიკვდილით დასაჯა. მალევე ყაფლანზე შური იძია მეჰმედის ვაჟმა, ყირიმის ახალმა ხანმა, საადეთ II გირეიმ.
დამარცხებული ისლამ გირეი სულთნისგან მეომრების დამატებას ითხოვდა. ოსმალთა ჯარის ახალი ფრთა კავკასიიდან მიეშველა მას, 7 ივლისს შევიდა ბახჩისარაიში და ყირიმის სახანოს უპრობლემოდ ტახტზე ავიდა. მისი ძმისშვილი, საადეთ II გირეი კი ასტრახანში გაიქცა.
1585 წელს საადეთ გირეიმ ნოღაის ურდოს 15 000 კაციანი არმიით გაილაშქრა ყირიმზე, თუმცა ისლამ გირეიმ 28 000 ყირიმელი თათრითა და 13 000 ოსმალო ჯარისკაცით მარტივად დაამარცხა მდინარე დნეპრთან.