cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აჩიბუენო
პატარა სოფელ პეხერეის ქვემოთ, ხეობაში ჯერ კიდევ გვხვდება ხეების ისეთი სახეობები, რომლებიც გარდამავალია უფრო სამხრეთით ჩილესათვის დამახასიათებელი სახეობებებს შორის. მათ შორისაა ჩილეური მუხა, არაიანი (Luma apiculata), Nothofagus dombeyi და ა. შ. გზები მხოლოდ ნაკადულ ლას-ანიმასამდე მიდის, რაც ხეობას კიდევ უფრო უნიკალურს ხდის. დასავლეთით, პანამერიკულ მაგისტრალთან, უერთდება მდინარე ანკოა და შემდეგ სვლას განაგრძობს ქალაქ ლინარესიდან რამდენიმე კილომეტრით სამხრეთით. თავის მხრივ, აჩიბუენო მდინარე ლონკომილიის მთავარი მარჯვენა შენაკდია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს მდინარეები
ვალენტინ შერპილოვი
ვალენტინ შერპილოვი (დ. 25 აგვისტო, 1911, თბილისი — გ. 22 ივლისი, 1974, იქვე) — ქართველი მხატვარი, საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი (1961), საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1962),
დაიბადა თბილისში. 1932-1939 წლებში სწავლობდა თბილისის ნატიფი ხელოვნების სახელმწიფო აკადემიაში ჯერ სკულპტურის, შემდეგ კი ფერწერის ფაკულტეტზე, დავით კაკაბაძის ხელმძღვანელობით. სწავლის დასრულების შემდეგ აკადემიაში მუშაობდა მოსე თოიძის ასისტენტად, მოგვიანებით კი თავად ასწავლიდა. 1960-იანი წლებიდან ინკრუსტირების ტექნიკით მუშაობდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1911 კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1974 კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
სკონე (ლენი)
სკონეს ლენი (Skåne län) - შვედეთის ყველაზე სამხრეთით მდებარე ადმინისტრაციული ერთეული - ლენი. ძირითადად ემთხვევა ისტორიული სკონეს პროვინციას. ის ესაზღვრება ჰალანდის, კრუნუბერგის და ბლეკინგეს ლენებს. სკონეს მთავრობის ადგილსამყოფელია - მალმე, ხოლო სკონეს რეგიონული საბჭოს შტაბი მდებარეობს კრისტიანსტადში.
სკონეს ლენი შეიქმნა 1997 წელს, კრისტიანსტადისა და მალმეს ლენების გაერთიანებით. იგი მოიცავს შვედეთის მთელი ტერიტორიის დაახლოებით 3%-ს და მოსახლეობის 13%-ს.
ყველაზე დასახლებული ადგილები
შვედეთის სტატისტიკის სამმართველოს 2005 წლის მონაცემებით ლენის ყველაზე დასახლებული ადგილებია:
სქოლიო
კატეგორია:შვედეთის ლენები
ვესელინა კასაროვა
ვესელინა კასაროვა (Веселина Кацарова; დ. 18 ივლისი, 1965 წელი, სტარა ზაგორა, ბულგარეთი) - ბულგარეთის საოპერო მეცო-სოპრანო.
ადრეული ცხოვრება
კასაროვა დაიბადა ბულგარეთის ცენტრალურ ქალაქ სტარა ზაგორაში, ბულგარეთის სახალხო რესპუბლიკაში. კომუნისტური რეჟიმის დროს მან შეისწავლა რუსული, როგორც მეორე ენა და ადრეულ ასაკში დაიწყო მუსიკალური განათლება. მან პიანერსკის დომენში პიანინკის გაკვეთილების გავლა დაიწყო 4 წლის ასაკში (1970 წელს) და ჩაირიცხა სტარა ზაგორას ჰრისტინა მორფოვას მუსიკისა და საშემსრულებლო ხელოვნების სკოლაში 1979 წელს. ასისტენტად მუშაობდა ლექციებზე, კასაროვას ხმა ისე მიიპყრო, როგორც მუსიკალურმა ინსტრუმენტმა, რომ 1987 წელს კონცერტის პიანისტის დიპლომის მოპოვების შემდეგ იგი გადავიდა სიმღერაზე, რომელიც სწავლობდა რესა კოლევას სოფიის მუსიკალურ აკადემიაში - ფოკუსირებული იყო მოცარტისა და როსინის შემოქმედებაზე. კასაროვამ პირველი სიმღერა წარმოადგინა სტარა ზაგორაში, "ბიბეს კარმენის" სიმღერით "ჰაბანერა". იგი ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდში გამოდიოდა სოფიის ეროვნულ ოპერაში. მან როზინას ნაწილი შეასრულა სევილიის დალახში, მისი გამოსაშვები გამოცდისთვის. 1989 წელს, სოფიის კონსერვატორიაში მისი ბოლო წელი იყო, იგი და კიდევ 5 სტუდენტი გაგზავნეს ერთთვიანი საკონცერტო ტურნეთი საფრანგეთში. მხატვარმა აგენტმა ლუიზა ლასერ-პეტროვმა ჩაწერა მისი ერთ-ერთი შესრულების ჩანაწერი, რომელიც მან გაუგზავნა ჰერბერტ ფონ კარაიანს, რომელმაც დაუყოვნებლივ მოითხოვა მისი ნახვა ზალცბურგში, შემდეგ კი ვენაში. ისინი შეხვდნენ ზალცბურგში, სადაც მას სთხოვეს მღეროდა "აგნუს დეი" ბახის მასიური ბინ მინორიდან. კარაჯანს სურდა, რომ მასთან ერთად გაეგზავნა ბახის მასა ზალცბურგის ფესტივალზე შემდეგ წელს, მაგრამ ცოტა ხნის შემდეგ გარდაიცვალა. ვენის სახელმწიფო ოპერის იმპრესარიო, იოანე ჰოლენდერი (მაშინ რეჟისორი იყო ებერჰარდ ვახტერთან) დაარწმუნა ლასერ-პეტროვმა, რომ მოესმინა მისი აუდიტები და მაშინვე შესთავაზა 2 წლიანი კონტრაქტი ამ სახლში 1991-92 წლების სეზონში. როდესაც იგი ბულგარეთში დაბრუნდა, მან მონაწილეობა მიიღო სხვა აუდიციაში სტარა ზაგორას ოპერაში, სადაც ის მოისმინა კრისტოფ გროზერმა, ციურიხის ოპერის იმპრესარიომ. მან ასევე დაუყოვნებლივ ჩართო იგი თავისი კომპანიისთვის.
კარიერა
სკოლის დამთავრების შემდეგ, კასაროვა 1989 წელს შეუერთდა ციურიხის ოპერის ანსამბლს და შედგა მისი პროფესიონალური სცენა ვაგნერის Götterdämmerung- ში, როგორც Norn და Wellgunde. იგი მალე გახდა ადგილობრივი კუმირი, სადაც აუდიტორიამ დააფასა მისი უნიკალური ვოკალური ტემბრი, გამომხატველი ინტენსივობა და ვირტუოზის უნარი. მან ასევე მიიღო მონაწილეობა და მოიგო იმ წლის Neue Stimmen კონკურსში. შეჯიბრის სპონსორი იყო ბერტელსმანი, რომელიც ფლობს BMG Classics ლეიბლს, რამაც გამოიწვია მისი ექსკლუზიური კონტრაქტი. 1991 წელს მისი დებიუტი შედგა ზალცბურგის ფესტივალზე, სადაც იმღერა 2 კონცერტი მოცარტის გარდაცვალების 200 წლისთავისადმი. იმავე წელს მან დატოვა ციურიხი კონტრაქტის შესასრულებლად ვენის სახელმწიფო ოპერის სადებიუტო ოპერის დებიუტი როსინას როლში როსინის სპექტაკლში "სევილიის დალაქი" და კომპანიაში დარჩა 2 წლის განმავლობაში. მისმა საერთაშორისო კარიერამ მაღლა სვლა დაიწყო ზალცბურგში 1992 წელს, როდესაც ცოტა ხნის შემდეგ იგი მერლინ ჰორნის როლს ასრულებდა, როგორც ტანკრედი, როსინის ოპერის ორ საკონცერტო სპექტაკლში. მას შემდეგ ის იმ ზაფხულის მუდმივი სტუმარია, სადაც მონაწილეობდა მოცარტის სპექტაკლებში La Clemensa di Tito, Idomeneo, Così fan tutte, Mitridate, Mozart pastiche Ombra felice და Berlioz La Damnation de Faust. იგი ასევე მონაწილეობდა სხვა მნიშვნელოვან საოპერო ფესტივალებზე, როგორიცაა ბრეგენცი, სენტ-მორიცი, გლინდბურნი, მიუნხენი და პესარო. კასაროვა თავდაპირველად სპეციალიზირებული იყო მოცარტის ოპერებში და ბელ კანტოელის საკომპოზიტორო ნამუშევრებში, როგორიცაა როსინი, ბელინი და დონიცეტი. 2000-იანი წლების შუა პერიოდში იგი ძალიან პოპულარული გახდა ბაროკოს ტანისამოსის როლებში, როგორიცაა ორფეე გლუკის ორფეეში და ევრიდიკეში, რუჟიერო ჰონდელის ალცინაში და მთავარი როლი არიოდანტეში. მას შემდეგ, რაც 2008 წელს მიიღო ბიზეტის „ კარმენი “ პირველად, მისმა ხმამ უფრო მეტი სითბო და ზომა შეიძინა, რადგან იგი უფრო დრამატულ როლებს მატებს მის რეპერტუარს. ინტერვიუებში მისი რეპერტუარის შეცვლის შესახებ კითხვაზე, მომღერალი მუდმივად აცხადებს, რომ სურს შეინარჩუნოს bel canto როლები რაც შეიძლება დიდხანს, რათა შეინარჩუნოს ვოკალური ჯანმრთელობა, რადგან ის მიემართება საფრანგეთის, ვერდისა და ვაგნერის ოპერების უფრო მძიმე როლებისკენ. 2003 წელს კასაროვა თანამშრომლობდა ბულგარელ კომპოზიტორ კრასმიმირ კურკჩიისკისთან CD- ს "ბულგარული სული" წარმოებისთვის.
კასანდრა (მრავალმნიშვნელოვანი)
კასანდრა შეიძლება აღნიშნავდეს:
ჯაკიჯახუანის ბრძოლა
ჯაკიჯახუანის ბრძოლა — ბრძოლა გაიმართა გონსალო პისაროსა და პედრო დე ლა გასკას ძალებს შორის, 1548 წლის 9 აპრილს, ესპანელი კონკისტადორების მიერ ენკომენდეროსების აჯანყების დროს.
ესპანეთს იმპერიის მიერ ინკების დაპყრობის შემდეგ, 1541 წელს მოხდა ფრანცისკო პისაროს მკვლელობა და მისი მთავარი ანტაგონისტის, დიეგო დე ალმაგროს (1538) და მისი ვაჟის, ელ მოზოს (1542) სიკვდილით დასჯა, რომელიც ბოლო დროის ყველაზე კომპეტენტური მეთაური იყო. ახლად დაარსებული ახალი კასტილიის გუბერნატორი დაიკარგა, როდესაც იგი მეტი ძალაუფლების მოსაპოვებლად იბრძოდა. 1540 წელს, ძმები პისაროებიდან რიგით მეორე, ერნანდო პისარო დაბრუნდა ესპანეთში, რათა დაეცვა თავისი და მისი ძმების მეფობის საკითხი, პერუში ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების ბრალდებების წინააღმდეგ. ის საბოლოოდ დააპატიმრეს მეფე კარლის ბრძანებით. ალმაგრისტასები, იგივე დიეგო დე ალმაგროს მიმდევრები, 1542 წლის 16 სექტემბერს ჩუპასის ბრძოლაში იბრძოდნენ. ორი წლის შემდეგ მეფე კარლმა საბოლოოდ გაგზავნა თავისი ელჩი, ბლასკო ნუნეზ ველა, როგორც ახლად ჩამოყალიბებული პერუს ვიცე-სამეფოს გუბერნატორობისათვის, ასევე იმისთვის რომ მას იქ შეეტანა 1542 წელს მიღებული ახალი კანონები, პერუს მკვიდრი მოსახლეობის დასაცავად.
თუმცა, გონსალო პისარომ უარი თქვა ძალაუფლებაზე და პერუს სუვერენიტეტზე, რომელიც ერთ დროს მას და მის ძმებს ეკუთვნოდათ. თავისი სახელით, როგორც პისაროს ყოფილმა მეფემ, მან შეკრიბა მომხრეები, რომლებსაც ძირითადად ეწინააღმდეგებოდა ახალი კასტილიის ოფიციალური გუბერნატორი, კრისტობალ ვაკა დე კასტრო, ჩუპასას ალმაგრისტის გამარჯვებული. ვიცე-მეფე ჩავიდა ლიმაში, პერუს ახალ დედაქალაქში, და მიიღო თანამდებობა 1544 წლის 17 მაისს. ცოტა ხნის შემდეგ მან კასტრო დააპატიმრა და სახლში გაგზავნა, ესპანეთში. 18 სექტემბერს გონსალო პისარომ მოახერხა ბლასკო ნუნეს ველას გადაყენება და პანამაში ტყვედ გაგზავნა. 28 ოქტომბერს გონსალო პისაროს 1200 კაციანი არმია ლიმაში შევიდა. თუმცა, პანამაში ჩასვლისთანავე, ველა გაათავისუფლეს და დაბრუნდა პერუში სამეფო პრეტენზიებით, როგორც პერუს კანონიერი ვიცე-მეფე და გუბერნატორი. ორივე კანდიდატმა შეკრიბეს მხარდამჭერები და შეხვდა 1546 წლის 18 იანვარს ანაკიტოში, დღევანდელ ეკვადორში, რიცხვითა და ცეცხლსასროლი იარაღით უპირატესობამ უზრუნველყო გონსალო პისაროს გამარჯვება, მისმა არმიან გაანადგურა ბლასკო ნუნეზ ველას არმია, რომელიც ბრძოლის ველზე თავმოკვეთილი იყო. ამან, თავის მხრივ, უზრუნველყო უთანხმოება პერუს კონტროლისთვის გონსალო პისაროსა და სამეფო ძალებს შორის.
თავდაპირველი შეტაკებების შემდეგ, 1547 წლის ბოლოს, ორი არმია საკმაოდ ახლოს იყვნენ დაპირისპირებასთან, კუსკოს მახლობლად მდებარე ჯაკიჯახუანას (Xaquixaguana, Sacsahuana) ვაკეზე, მაგრამ დე ლა გასკამ მოახერხა თავიდან აეცილებინა ბრძოლა და მოიპოვა ძვირფასი დრო, რომელიც მან გამოიყენა იმისთვის პისაროს კიდევ უფრო მეტ ოფიცერს მოეხრეხებინა მხარეების შეცვლა, მათ შორის იყო ყბადაღებული ალონსო დე ალვარადო. მიუხედავად იმისა, რომ პისარო ჯაკიჯახუანაში უაღრესად აღმატებული ძალით იყო ჩასული 1548 წლის აპრილში, მაშინ როდესაც მხარეები საბოლოოდ შეხვდნენ ბრძოლის ველზე ერთმანეთს, სიტუაცია შეიცვალა, უკან დახევების მუდმივმა სერიამ პისაროს ძალები მძიმე რიცხობრივ არასრულფასოვნებასა და ცუდ ზნეობამდე მიიყვანა. ცნობილი კონკისტადორი ლოპე დე აგირე, რომელიც ცნობილია როგორც „ღვთის რისხვა“, ბრძოლაში როიალისტებისთვის ბრძოლისას ფეხში დაჭრეს ჰარკებუსმა. ბრძოლა თავისთავად კატასტროფა აღმოჩნდა გონსალო პისაროსთვის, რადგან ყველა მისი მებრძოლი, რომლებიც ჯერ არ იყვნენ გასულები, მოკლეს ან ტყვედ აიყვანეს მინდორზე, ხოლო დე ლა გასკას კაცებმა, გავრცელებული ინფორმაციით, განიცადეს მხოლოდ და მხოლოდ ერთი მსხვერპლი. თავად გონსალო, თავის ყველაზე ერთგულ მეთაურთან, ფრანცისკო დე კარვახალთან ერთად, რომელსაც ანდეს დემონს უწოდებენ, ტყვედ ჩავარდა ბრძოლის ველზე და სიკვდილით დასაჯეს, თავის მოკვეთით. შემდეგ დე ლა გასკა ცდილობდა თავისი კონტროლის გამყარებას პერუზე, რომელიც რჩებოდა სამეფო კოლონიად და ვიცე სამეფოდ, XIX საუკუნის დასაწყისამდე, ხოსე სან-მარტინისა და სიმონ ბოლივარის რევოლუციურ ქმედებებამდე.
სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის ბრძოლები კატეგორია:ბრძოლები კატეგორია:კონფლიქტები 1548 წელს კატეგორია:1548 წელი ესპანეთში კატეგორია:ინკების იმპერია
შუა ალეჩის მყინვარი
შუა ალეჩის მყინვარი (Mittelaletschgletscher) — ხეობის ტიპის მყინვარი ბერნის ალპების სამხრეთ კალთაზე, შვეიცარიის ვალეს კანტონის ტერიტორიაზე. 1973 წლისათვის მყინვარის სიგრძე 5,4 კმ-ს აღწევდა, ფართობი 8,31 კმ²-ს. იწყება მწვერვალ ალეჩჰორნის აღმოსავლეთ კალთაზე და დრაიეკჰორნის სამხრეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 3700 მ სიმაღლეზე, საკმაოდ ფართო ფირნის ველიდან (დახრის კუთხე 36°). შემდეგ სვლას აგრძელებს სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით გისჰორნსა და ოლმენჰორნს შორის არსებულ ხეობაში. გისჰორნის სიახლოვეს იკვებება ფირნული ველით. მყინვარის ენა მდებარეობს ზღვის დონიდან 2350 მ სიმაღლეზე. ენიდან გამომავალ მდნარ წყალს შთანთქავს დიდი ალეჩის მყინვარი. შუა ალეჩის მყინვარი დიდი ხნის მანძილზე იყო დიდი ალეჩის მყინვარის ტოტი. გლობალური დათბობისა და შედეგად ალპების მყინვარების უკან დახევის გამო 1970-იანი წლების დასაწყისში იგი მოწყდა ალეჩის მყინვარს. 2001 წლის დეკემბერში შუა ალეჩის მყინვარი იუნესკომ ალეჩის მყინვართან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა (იუნგფრაუ-ალეჩის დაცული ტერიტორია).
სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის მყინვარები კატეგორია:ალპების მყინვარები
ფანასკერტი
ფანასკერტი, ფანასკეთი, ფანასკეტი — შუა საუკუნეების უმნიშვნელოვანესი ციხესიმაგრე სამხრეთ საქართველოში, ისტორიულ ტაოში (ამიერტაოში; ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია), მდინარე ფანასკერტის-წყალის ნაპირას.
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
დანიელ ვან ბეიტენი
შენიშვნები
ა. ქართულ მასმედიაში ფეხბურთელის გვარს ხშირად მოიხსენიებენ დამახინჯებული ფორმით, როგორც ვან ბუიტენი.
სინუსოიდალური ტალღა
ფიზიკასა და მათემატიკაში სინუსოიდალური ტალღა ან სინუსოიდა არის მათემატიკური ფუნქცია, რომელიც აღწერს გლუვ განმეორებად რხევას. მისი ყველაზე მარტივი ფორმა მოიცემა როგორც:
სადაც:
ზოგადი სახე
ზოგად შემთხვევაში ფუნქციას ასევე შეიძლება ჰქონდეს :
ტალღური რიცხვი დაკავშირებულია კუთხურ სიხშირესთან შემდეგი თანაფარდობით:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ტალღები კატეგორია:ტრიგონომეტრია
გაგლუანთუბანი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 17 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კარუშეთი
კარუშეთი — ისტორიული სოფელი თრიალეთში (ახლანდელი სოფ. არწივანი, წალკის მუნიციპალიტეტი). წყაროებში იხსენიება X საუკუნიდან. XIX საუკუნეში აქ თურქეთიდან დევნილი ბერძნული მოსახლეობა დასახლდა, შემდგომდროინდელი სახელიც — ჯინისი — მათ უწოდეს სოფელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ოლმენჰორნი
ოლმენჰორნი (Olmenhorn) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიის ვალეს კანტონის ტერიტორიაზე. სიმაღლე 3314 მ. სიახლოვეს ჩამოწოლილია შუა ალეჩის მყინვარი (სიგრძე 5,4 კმ, ფართობი 8,31 კმ², 1973 წლის შეფასება).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვეიცარიის მთები კატეგორია:ალპები
პერკელაუკენი
პერკელაუკენი (Loncomilla) – მდინარე ჩილეში. მდებარეობს მაულეს რეგიონის ლინარესის პროვინციაში. მდინარე ლონგავისთან შეერთების შედეგად წარმოქმნის მდინარე ლონკომილიას. სიგრძე 190 კმ. აუზის ფართობი – 	5.023 კმ².
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს მდინარეები
გულიელმო V მოხუცი
გულიელმო V მოხუცი (Guglielmo il Vecchio; დ. 1115 — გ. 1191, ტვიროსი) — მონფერატის მარკიზი 1136 წლიდან მის გარდაცვლაბამდე 1191 წლამდე. მეტსახელი მოხუცი მიიღო იმის გამო, რომ დიდი ხნის განმავლობაში მართავდა თავის სამარკიზოს. ალერამიჩების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი ჩრდილოეთ იტალიაში. გულიელმო იყო რანიერ I-სა და მისი ცოლის გიზელას ერთადერთი შვილი.
გულიელმომ მონაწილეობა მიიღო მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობაში. 1147 წელს მონაწილეობდა დამასკის ალყაში, თუმცა წარმატებას ვერ მიაღწია და დაბრუნდა თესალონიკში. ლაშქრობის პერიოდში დაუმეგობრდა ბიზანტიის იმპერატორ მანუელ I კომნენოსს.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1115 კატეგორია:გარდაცვლილი 1191 კატეგორია:მონფერატის მარკიზები
ფარაკანი
ფარაკანი — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში, არდაჰანის მხარეში, მდინარე მტკვრის ნაპირას (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). ფარაკანის ზუსტი ადგილმდებარეობა არ არის დადგენილი. წყაროების ცნობით ფარაკანი, არტაანისა და კოლის ერისთავის რეზიდენცია იყო.
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
ვედსვორტის ათენეუმი
ვედსვორტის ათენეუმი — ხელოვნების მუზეუმი ჰარტფორდში, კონექტიკუტის შტატში. ვედსვორტი გამოირჩევა ევროპული ბაროკოს ხელოვნების კოლექციებით, ძველი ეგვიპტური და კლასიკური ბრინჯაოებით, ფრანგული და ამერიკული იმპრესიონისტული ნახატებით, ჰადსონის მდინარის სკოლის პეიზაჟებით, მოდერნისტული შედევრებითა და თანამედროვე ნამუშევრებით. ასევე მუზეუმში განთავსებულია ადრეული ამერიკული ავეჯისა და დეკორატიული ხელოვნების კოლექციები.
მუზეუმი მდებარეობს 600 მთავარ ქუჩაზე, ციხის მსგავს შენობაში, ჰერტფორდის ცენტრში. 75000 sqft საგამოფენო სივრცის  მუზეუმი არის უდიდესი ხელოვნების მუზეუმი კონექტიკუტის შტატში.
მუზეუმი არის ჩრდილოეთ ამერიკის საპასუხო მუზეუმების პროგრამის წევრი.
მუზეუმის ისტორია
მუზეუმს ვედსვორტი ეწოდა, რადგან იგი აშენდა დენიელ ვედსვორტის ოჯახის სახლში, ჰერტფორდის შუა გულში. მისი არქიტექტორები იყვნენ ალექსანდრე ჯექსონ დევისი და ითიელ თაუნი. მშენებლობა დაიწყო 1842 წელს მას შემდეგ, რაც მუზეუმი დაარსდა იმავე წლის 1 ივნისს. მუზეუმი გაიხსნა 1844 წლის 31 ივლისს და მას შემდეგ მუდმივად მუშაობს.
ვედსვორტის ოჯახმა, რომელიც იყო ერთ -ერთი უძველესი და მდიდარი ოჯახი ქალაქში, ხელი შეუწყო მრავალი ღირებული ხელოვნების ნიმუშის გამოფენას მუზეუმის გახსნის დროს. პირველი კოლექცია შედგებოდა 78 ნახატის, ორი მარმარილოს ბიუსტის, ერთი პორტრეტული მინიატურის და ერთი ბრინჯაოს ქანდაკებისგან. სახვითი ხელოვნების კოლექციის გარდა, თავდაპირველ შენობაში განთავსებული იყო ჰარტფორდის საჯარო ბიბლიოთეკისა და კონექტიკუტის ისტორიული საზოგადოების წინამორბედები, რამაც წარმოშვა სახელი "ათენეუმი", დაწესებულება, რომელიც ფართოდ ეძღვნება კულტურის სწავლებას. ვედსვორტმა, დაარსებიდან დღემდე, უმასპინძლა მრავალფეროვან კულტურულ და საზოგადოებრივ აქტივობებს, მათ შორის დრამატულ და საცეკვაო წარმოდგენებს და ისტორიული არტეფაქტების ექსპონატებს.
თანამედროვე ისტორია
მუზეუმის კოლექციების შემომწირველებს შორის გამორჩეულია ელიზაბეტ ჯარვის კოლტი, სამუელ კოლტის ქვრივი და ფინანსისტი და ჰარტფორდის მკვიდრი ჯონ პირპონტ მორგანი. თითოეულმა მათგანმა 1000-ზე მეტი ობიექტი უსახსოვრა მუზეუმებს. ამ კოლექციებს შორისაა მდინარე ჰადსონის სკოლის პეიზაჟების მნიშვნელოვანი ჯგუფი და კოლტის ცეცხლსასროლი იარაღის კოლექცია, რენესანსული ფასდაუდებელი დეკორატიული ხელოვნებისა და კოლონიური ეპოქის ამერიკული ავეჯის კოლექცია. სამუელ პ. ევერიმ მუზეუმს უსახსოვრა ბაბილონის თიხის ფირფიტები, ჩინეთის დინასტიის ფაიფურები და მე-19 საუკუნის ფრანგული ქანდაკებები, მან ასევე ფულადი სახსრები გამოყო ახალი მშენებლობისთვის.
1927 წელს მუზეუმმა მიიღო მილიონი დოლარი ბანკირი ფრანკ სამნერის ანდერძისგან, რათა შექმნილიყო შესყიდვებისთვის განკუთვნილი ფონდი. მუზეუმის წინამძღოლების, განსაკუთრებით ა. ევერეტის "ჩიკ" ოსტინისა და ჩარლზ კანინგემის ხელში, ფონდმა შეძლო გამორჩეული მხატვრების ხელოვნების ნიმუშების ყიდვა, მათ შორისაა კარავაჯოს, სალვადორ დალის, პოლ გოგენის, ჟოან მიროს, სტროზის, ტინტორეტოს, ვან დიკისა და ფრანსისკო დე სურბარანის ნამუშევრები.
1940-იან და 1950-იან წლებში კლარა ჰინტონ გოლდისა და ენ პარიშ ტიცელის ანდერძებმა გაამდიდრა მუზეუმი, ჰადსონის მდინარის სკოლის და იმპრესიონისტული ნახატების, კოულის, გიფორდის, მონესა და რენუარის ცნობილი ნახატებით. ამავე პერიოდში, ჰენრი შნაკენბერგმა მუზეუმს უანდერძა რამდენიმე ნამუშევარი და ფულადი სახსრები, რომლითაც მუზეუმმა შეძლო კვიპროსული, ეგვიპტური და ბერძნული სიძველეების შესყიდვა. ასევე მუზეუმმა შეიძინა მოდერნისტების ნახატები, მათ შორის პიტერ ბლუმის, სტიუარტ დევისის და რეჯინალდ მარშის ნახატები.
ომისშემდგომ და თანამედროვე განყოფილებაში გამოფენილია ტონი სმიტისა და სიუზან მორს ჰილესის მიერ შემოწირული ნამუშევრები. მათ შორისაა იოზეფ ალბერსის, ჯექსონ პოლოკის, ბარნეტ ნიუმანის, რობერტ რაუშენბერგისა და მარკ როტკოს ნახატები. არჩიბალდის, გუდვინის, კენისა და სმიტების ოჯახებისა და ალექსანდრე გოლდფარბის და ჩარლზ შვარცის სახსრებით, მუზეუმმა შეიძინა ალექსანდრე კოლდერის, არტემიზია ჯენტილესკის, სინდი შერმანის, ბილ ვიოლას და კარა უოკერის ძვირფასი ნივთები.
სქოლიო
კატეგორია:მუზეუმები კატეგორია:კონექტიკუტის მუზეუმები კატეგორია:მუზეუმები დაარსებული 1844 წელს კატეგორია:მუზეუმები დაარსების წლის მიხედვით კატეგორია:ხელოვნების მუზეუმები კატეგორია:სამხატვრო გალერეები
Naudedrillia nealyoungi
Naudedrillia nealyoungi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
1297
თარიღი უცნობია
*
სეისმოგრამა
მინი|სეისმოგრამის ნიმუში
სეისმოგრამა (ბერძნ. seismos – მიწისძვრა და gramma – ჩანაწერი, საწერი ნიშანი) — სეისმოგრაფის საშუალებით შესრულებული ჩანაწერი მიწისძვრის ბიძგებისა. ჩაწერის ტექნიკა სხვადასხვაგვარია. სეისმოგრამის აღსაწერად მიღებულია საერთაშორისო აღნიშვნები, რომელიც ეფუძნება ლათინურ სახელწოდებებს.
სქოლიო
კატეგორია:სეისმოლოგია
8 აგვისტო
8 აგვისტო — გრიგორიანული კალენდრის 220-ე დღე (ნაკიან წლებში – 221-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 145 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
0808
Lasioglossum aureimontanum
Lasioglossum aureimontanum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1970 წელს.
სქოლიო
aureimontanum
დიხჩო
დიხჩო — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, გუდამაყრის თემში, მდებარეობს გუდამაყრის ქედის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე, დუშეთიდან 48 კილომეტრში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შუააზიური ნაგაზი
250პქ|მინი|მარჯვნივ|შუა აზიური ნაგაზი შუააზიური ნაგაზი — ძაღლის ერთ-ერთი უძველესი ჯიში შუა აზიიდან. არ წარმოადგენს ხელოვნური სელექციის შედეგად მიღებულ სახეობას. გამოიყენება დაცვისათვის და საყარაულოდ. ჯიში ისტორიულად გავრცელებულია შუა აზიის ხალხებს შორის. აღიარებულია კინოლოგთა საერთაშორისო ფედერაციის მიერ, როგორც რუსული წარმოშობის ძაღლი.
სქოლიო
კატეგორია:აზიური წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
ჩიქუნეთი
ჩიქუნეთი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახელას თემში. მდებარეობს მდინარე მაჭახელისწყლის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 390 მ., ხელვაჩაურიდან 27 კმ. სოფელში არის ადრეული შუა საუკუნეების ხიდი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 349 კაცი. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა აჭარისაღმართის სასოფლო საბჭოში, განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მეთამბაქოეობა, მევენახეობა, მეცხოველეობა.
სქოლიო
კატეგორია:ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხაბონგა
ხაბონგა (ოფიციალურად ხაბონგის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Jabonga; Bayan ng Jabonga) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ აგუსანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 24 855 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 15 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ აგუსანის მუნიციპალიტეტები
ფსამიტი
ფსამიტი (psamitēs – ქვიშიანი) — დანალექი ქანები, რომლებიც შედგება (50% და მეტი) 0,05-1 მმ ზომის მინერალთა მარცვლებისა და ქანების ნატეხებისაგან. ფხვიერი ფსამიტი არის ქვიშა, ბუნებრივად შეცემენტებული კი ქვიშაქვა. განარჩევენ მონომინერალურ, ოლიგომიქტურ და პოლიმინერალურ ქანებს. მონომინერალური ქანებია უფრო ხშირად კვარცი, ოლიგომიქტური — მინდვრის შპატ-კვარცული, ხოლო პოლიმინერალური — არკოზი და გრაუვაკა.
ფსამიტი წარმოადგენს სასარგებლო წიაღისეულს, იყენებენ საშენ მასალად.
ლიტერატურა
კატეგორია:დანალექი ქანები კატეგორია:სასარგებლო წიაღისეულები
ვასილ ლაკობა
ვასილ დიმიტრის ძე ლაკობა (Уасил Дмитри-иԥа Лакоба; დ. 27 მარტი, 1897, სოფელი ლიხნი, სოხუმის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია — გ. 3 ნოემბერი, 1937) — აფხაზი რევოლუციონერი.
ბიოგრაფია
ვასილ დიმიტრის ძე ლაკობა დაიბადა 1897 წლის 27 მარტს სოფელ ლიხნში. 1912 წელს მშობლიურ სოფელში დაამთავრა ორკლასიანი სასწავლებელი და სწავლა განაგრძო გუდაუთის უმაღლეს დაწყებით სკოლაში.
1914 წელს სწავლას დაანება თავი და პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ჩაერთო „აფხაზთა ასეულის“ ჯარისკაცად, რომელიც შედიოდა კავკასიის მკვიდრთა ცხენოსან დივიზიაში. ეს დივიზია ცნობილი იყო აგრეთვე „ველური დივიზიის“ სახელითაც. 1915 წელს ვასილ ლაკობამ ქალაქ კამენეც-პოდოლსკში დაამთავრა სამეთაურო სკოლა.
თებერვლის რევოლუციამ ვასილ ლაკობას ქალაქ კიევში მოუსწრო, სადაც იგი მივლინებული იყო იმჟამად მხედართა რაზმის ცხენთა შემადგენლობის დასაკომპლექტებლად. კიევში იგი უკავშირდებაბოლშევიკურ პარტიულ კომიტეტს, რომლისაგანაც მიიღო დავალება გაეწია სათანადო მუშაობა „ველური დივიზიის“ ჯარისკაცებს შორის. ეს დივიზია წარმოადგენდა მეფის ხელისუფლების ყველაზე საიმედო დასაყრდენ ჯარის შენაერთს რევოლუციური მოძრაობის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ვ. ლაკობას რევოლუციურ ორგანიზაციებთან კავშირი შეუმჩნეველი არ დარჩენილა ხელისუფლებისათვის. იგი გაძლიერებული მეთვალყურეობის ქვეშ იქნა აყვანილი. მალე, მისი იზოლაციის მიზნით, გაგზავნეს ბესარაბიის გუბერნიაში სამხედრო სამსახურის გასაგრძელებლად, მაგრამ იქაც გააგრძელა ბოლშევიკური აგიტაცია ჯარისკაცთა შორის, ავრცელებდა კიევის ბოლშევიკური პარტიული კომიტეტის მიერ გამოშვებულ მოწოდების ფურცლებს.
ერთხელ ვ. ლაკობამ მოიწვია მეზობელი სოფლის მცხოვრებთა კრება. შეკრებილთ მოუწოდა სოფლიდან განედევნათ მღვდლები, გაენადგურებინათ მემალუთეთა სახლ-კარი და დაეტაცათ მათი მიწის სავარგულები. მალე მის მიერ ორგანიზებულმა ცხენოსანთა რევოლუციურმა რაზმმა, რომელსაც შეურთდნენ ფრონტიდან გამოქცეული ფეხოსანთანაწილის ჯარისკაცებიც ქალაქ ბენდერში მოაწყო აჯანყება. მაგრამ იგი ჩაქრობილ იქნა, მისი ორგანიზატორები, მათ შორის ვასილ ლაკობაც, კიშინიოვის ციხეში გამოამწყვდიეს. ცნობა უმალ გავრცელდა დივიზიაში, რომელმაც ფეხზე დააყენა მთელი მისი შემადგენლობა. ოფიცრები, თავადაზნაურთა შვილები, რომლებიც ჯარში მსახურობდნენ, მოითხოვდნენ ვასილ კალობას დახვრეტას. მაგრამ ჯარისკაცთა უმრავლესობა, რომლებიც წარმოადგენდნენ გლეხობისა და მუშების შვილებს, ერთსულოვნად გამოვიდნენ თავიანთი ამხანაგის დასაცველად. დივიზიაში შეიქმნა დაძაბული მდგომარეობა. სამხრეთ-დასავლეთი ფრონტის სარდალმა სასწრაფოდ გამოითხოვა ვასილ ლაკობა კიევში. მას ჩამოართვეს სამხედრო ჩინი, წინადადება მისცეს დაუყოვნებლივ დაეტოვა ფრონტის ხაზი და შინ, მშობლიურ აფხაზეთში დაბრუნებულიყო.
1917 წლის ბოლოს ვასილ ლაკობა აფხაზეთში ბრუნდება. გუდაუთის უბანი, სადაც ის ცხოვრობდა იმ დროს წარმოადგენდა ყველაზე რევოლუციურ კუთხეს მთელ აფხაზეთში. აქ ბოლშევიკები, ნესტორ ლაკობას ხელმძღვანელობით, ჯერ კიდევ 1917 წლის გაზაფხულიდან სარგებლობდნენ დიდი გავლენით მშრომელ საზოგადოებაში.
ვასილ ლაკობა მაშინვე ჩაერთო მუშაობაში, 1918 წლის დასაწყისში შევიდა კომუნისტური პარტიის რიგებში. პირველი დავალება, რომელიც მან მიიღო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის გუდაუთის კომიტეტისაგან, იყო გლეხთა შეიარაღებული რაზმის „კიარიაზის“ შექმნა.
1918 წლის გაზაფხულზე აფხაზეთი მოიცვა შეიარაღებულმა აჯანყებამ, რომელიც გამარჯვებით დამთავრდა თითქმის მთელ ტერიტორიაზე. ვასილ ლაკობა ხელმძღვანელ როლს ასრულებდა აჯანყებაში. იგი მონაწილეობდა ბათუმიდან იარაღის გადმოტანასა და კ. პ. ინალ-იფასთან ერთად სოხუმის დაპყრობაში. სოხუმის დაკავების შემდეგ ვ. ლაკობა შეყვანილ იქნა აფხაზეთის სამხედრო-რევოლუციური კომიტეტის შემადგენლობაში, რომლის მუშაობაშიც იგი აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდა.
მალე, 1918 წლის მაისში, საქართველოს დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ აფხაზეთიდან განდევნა ბოლშევიკური საოკუპაციო ძალები. წითელი არმიის ნაწილები, რომელთა ავანგარდშიც ვასილ ლაკობას ცხენოსანთა რაზმი იმყოფებოდა, იძულებული გახდნენ უკან დაეხიათ და სოჭი-ადლერის მხარეში გადასულიყვნენ. სოჭი-ადლერისა და ტუაფსის მხარეში აფხაზთა ცხენოსანთა რაზმი ვასილ ლაკობას ხელმძღვანელობით აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდა ადგილობრივ წითელგვარდიელებთან ერთად საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ ბრძოლაში. როცა სამხრეთის არმიის მოწინავე კოლონის სარდალი დაადანაშაულეს ღალატში, მის ადგილას დაინიშნა ვ. ლაკობა. ამ დროს ტუაფსის რაიონში მოხდა მოწინააღმდეგე რაზმების გაერთიანება, რომელთა წინააღმდეგ ბრძოლაშიც იგი შრაპნელით დაიჭრა გულმკერდის არეში. შემონახულია ფოტოგრაფია ვ. ლაკობა ყავარჯნებზე დაყრდნობილი, რომლის გვერდით დგანან ნესტორ ლაკობა და ნიკოლოზ ბახტაძე. ჭრილობებისაგან მოშუშების შემდეგ მალევე ვასილ ლაკობა დაინიშნა სამხრეთის ფრონტის სარდლის ადიუნტანტად.
1918 წლის შემოდგომაზე აფხაზთა რაზმი ნ. ლაკობას ხელმძღვანელობით კავკასიონის უღელტეხილით გადასროლილ იქნა საქართველოს ტერიტორიაზე პარტიზანული ბრძოლის გასაჩაღებლად. აქტიური ბრძოლების შედეგად დაპატიმრებულ იქნა პარტიზანული რაზმის „კიარზის“ ბევრი ხელმძღვანელი, მათ შორის ვასილ ლაკობაც. სოხუმის ციხიდან ვასილ ლაკობა გადაიყვანეს ქუთაისის ციხეში, საიდანაც იგი განთავისუფლებული იქნა მხოლოდ საქართველოში საბჭოტა წყობის დამყარების შემდეგ.
ციხიდან გამოსვლის შემდეგ, ბრუნდება აფხაზეთში, სადაც ის საბრძოლო დამსახურებისათვის წითელი ვარსკვლავის ორდენით დააჯილდოვეს. საბჭოთა აფხაზეთში ის იყო აფხაზეთის ცხენოსანთა პოლკის სამხედრო კომისარი, მილიციის უფროსი გაგრისა და გუდაუთის მაზრებში, ქალაქ სოხუმში, გუდაუთის სამაზრო აღმასკომის თავმჯდომარე, რესპუბლიკური მილიციის უფროსი. ვასილ ლაკობა არაერთხელ იყო არჩეული პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტისა და აფხაზეთის ცაკის წევრად.
1937 წლის 13 აპრილს დაპატიმრებული იქნა აფხაზეთის ასსრ შინსახკომის მე-4 განყ-ის მიერ. მოთავსებული იყო კომენდატურაში 26 აპრილიდან. 2 ნოემბერს „ნ. ლაკობას დავალებით ეწეოდა მავნებლურ საქმიანობას გუდაუთის კოლმეურნეობებში, იყო წევრი ტერორისტული დაჯგუფებისა, რომელიც ამზადებდა ტერაქტებს ამხ. სტალინისა და ამხ. ბერიას წინააღმდეგ“ ბრალდებით მიესაჯა უმაღლესი სასჯელი — დახვრეტა. განაჩენი მოყვანილ იქნა შესრულებულებაში 3 ნოემბერს.
1955 წლის 3 ივნისს მოხდა ვ. ლაკობას რეაბილიტაცია. სსრკ უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის განჩინებით, რსფსრ სისხლის სამართლის კოდექსის №387 მუხლით, აფხაზეთის ასსრ უზენაესი სასამართლოს საგანგებო დაწესებულების 30.10.1937—2.11.1937 განაჩენი ვ. დ. ლაკობას მიმართ გაუქმდა და №4н-010805 საქმე შეწყდა დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1897 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1937 კატეგორია:აფხაზი რევოლუციონერები ვასილ
სიმენსი (ერთეული)
სიმენსი (აღნიშვნა: ', ') — ელექტრული გამტარობის საზომი (წარმოებული) ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. 1 სიმენსი ტოლია ისეთი გამტარის ელექტრული გამტარობისა, რომლის წინაღობა 1 ომია. სახელი ეწოდა ერნსტ სიმენსის პატივსაცემად. XIX საუკუნეში სიმენსის სახელით იყო ცნობილი ახლა ხმარებიდან გამოსული ელექტრული წინაღობის ერთეული, რომელიც ტოლია 1 მ სიგრძისა და 1 მმ² განივკვეთის ფართობის მქონე ვერცხლისწყლის სვეტის წინაღობისა 0 °C-ზე.
თიხა
თიხა — დანალექი და ჰიდროთერმულად შეცვლილი ქანი, რომელიც ძირითადად შედგება თიხის მინერალებისაგან. თიხებში რელიქტური და ტერიგენული მინერალების — კვარცი, მინდვრის შპატი, ქარსი და სხვა — ჯამური რაოდენობა არ უნდა აღემატობედეს 30-40%. ძირითადად ცემენტის როლს ასრულებს წმინდადისპერსიული თიხის მინერალები (კაოლინიტი, მონტმორილონიტი, ჰიდროქარსი და სხვა). თიხის მინერალთა დიდი კონცენტრაცია განაპირობებს მის მაღალ ხარისხს. თიხის მინერალოგიური და ფიზიკურ-ქიმიური თვისებები (იონთა გაცვლის უნარი, კოლოიდურობა, წყლიანი სუსპენზიების ტიქსოტროპიულობა, პლასტიკურობა, ცეცხლგამძლეობა და სხვა) განსაზრვრავს მის ეფექტურ გამოყენებას კერამიკული, სამსხმელო, ნავთობის, კომბინირებული საკვების წარმოებაში, აგრეთვე ქანდაკების ორიგინალის შესაქმნელად და სხვა.
მეტამორფიზმის შედეგად თიხა გარდაიქმნება არგილიტად, თიხაფიქლად, ფილიტად.
მონტმორილონიტიანი თიხების საბადოები ცნობილია საქართველოში, უკრაინაში, სომხეთში, აზერბაიჯანში, თურქმენეთში, ყაზახეთში, მექსიკაში, იტალიაში, რუმინეთში, აშშ-ში და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნიადაგის ტიპები კატეგორია:სკულპტურული მასალები კატეგორია:ბუნებრივი მასალები კატეგორია:სედიმენტოლოგია კატეგორია:ფილოსილიკატები კატეგორია:თიხა
მათრახა
მათრახა (Isatis) — მცენარეთა გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ერთ- ან ორწლოვანი, იშვიათად მრავალწლოვანი ბალახია.
60-მდე სახეობა გავრცელებულია აზიასა და ევროპაში. საქართველოში 7 სახეობაა, მათ შორის ქართული მათრახა (Isatis iberica) ფართოდაა გავრცელებული თბილისის მიდამოებში; Isatis buschiana და Isatis bungeana სამხრეთ საქართველოს მთის ქსეროფილური დაჯგუფებების კომპონენტებია.
მათრახა იზრდება მშრალ კლდეებსა და ჩამონაზვავებზე, ველის დაჯგუფებებში. საღებავი მათრახას (Isatis tinctoria) ფოთლებისაგან მაუდის მუქ ლურჯ საღებავს (ინდიგო) იღებდნენ და დიდი რაოდენობით მოჰყავდათ დასავლეთ ევროპაში (ინდიგოს სინთეზური წარმოების შემდეგ მისი მნიშვნელობა დაეცა).
შუქურა ქობულეთი (საფეხბურთო კლუბი)
„შუქურა“ ქობულეთი – საქართველოს საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ქობულეთიდან. თამაშობს რევაზ ჩელებაძის სახელობის ჩელე არენაზე. კლუბი დაარსდა 1968 წელს.
ისტორია
კლუბი შეიქმნა 1968 წელს. თავდაპირველად ქობულეთის „ქობულეთი“ ერქვა. 2003-04 წლების სეზონში გახდა პირველი ლიგის ჩემპიონი გახდა და აღზევდა უმაღეს ლიგაში, სადაც მხოლოდ 1 სეზონი გაატარა. შემდგომ წლებში გუნდი დაიშალა და 2011 წელს განახლდა, მთავარი მწვრთნელის ასლან ბალაძის დახმარებით რეგიონ ლიგაში წარმატებით ასპარეზობის შემდეგ პირველ ლიგაში დაბრუნდა. მალევე ასლან ბალაძემ დატოვა კლუბი და მის ნაცვლად ვალერი ჩხარტიშვილი მოვიდა. 2012-13 წლების სეზონში „შუქურა“ პირველი ლიგის B ჯგუფში მესამე ადგილს დასჯდერდა. 2013-14 წლების სეზონში ასპარეზობა ამჯერად პირველი ლიგის A ჯგუფში განაგრძო და ჩემპიონიც გახდა. სეზონის პირველი ნახევრის შემდეგ ვალერი ჩხარტიშვილის ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემების გამო იგი ბესიკ შეროზიამ ჩაანაცვლა, აგვისტოდან მთავარი მწვრთნელის პოსტი ამირან გოგიტიძემ ჩაიბარა, თუმცა ნოემბერში კლუბი დატოვა, მისი ადგილი უკრაინელმა კონსტანტინ ფროლოვმა დაიკავა.
სწორედ 2013-14 წლების სეზონში შეძლო „შუქურამ“ ისტორიაში პირველად საქართველოს თასის ნახევარფინალში გასვლა, სადაც საჩხერის „ჩიხურასთან“ დამარცხდა.
ყველაზე დიდი ანგარიშით „შუქურამ“ ბათუმის „ადელის“ დამარცხება შეძლო (6-0), „შუქურას“ ნახევარმცველმა და კაპიტანმა გიორგი ჩელებაძემ დუბლი გაიფორმა, ამავე ანგარიშით დაამარცხა ოზურგეთის „მერცხალი“, სადაც გიორგი ჩელებაძემ პოკერი შეასრულა. ყველაზე დიდი ანგარიშით მარცხი „ჩიხურასთან“ განიცადა (0-8).
სტადიონი
thumb|right|ჩელე არენა განახლების შემდეგ [[2012]] მას შემდეგ, რაც ქობულეთში საფეხბურთო კლუბი აღარ არსებობდა, სტადიონი სავალალო მდგომარეობაში აღმოჩნდა და საფეხბურთო მატჩებისთვის აღარ გამოიყენებოდა. 2012 წელს ქობულეთის ცენტრალურ სტადიონს ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია, გამოიცვალა სკამები, რეაბიულიტაცია ჩაუტარდა ლოჟას, მინდვრის საფარის ნაცვლად დაიგო ხელოვნური საფარი. ლეგენდარული ქობულეთელი ფეხბურთელის, რევაზ ჩელებაძის პატივსაცემად სტადიონს ეწოდა „ჩელე არენა“.
შემადგენლობა 2017
მონაცემები ზამთრის სატრანსფერო ფანჯრის დახურვის შემდეგ.
მოვიდნენ
* — იჯარით
** — იჯარიდან
წავიდნენ
* — იჯარით
** — იჯარიდან
სეზონები
! სეზონი ! ლიგა ! ადგ. ! თ. ! მ ! ფ ! წ ! გტ ! გშ ! ქ ! თასი ! ევროპა ! შენიშვნა ! მწვრთნელი ბესიკ შეროზია გელა სანაია
ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტი
ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტი, ოზაკომი (Особый Закавказский Комитет, ОЗАКОМ; 22 მარტი — 28 ნოემბერი) — რუსეთის დროებითი მთავრობის მიერ ამიერკავკასიის მართვა-გამგეობის გამგებლობისთვის შექმნილი სამხარეო ხელისუფლების ორგანო, შტაბ-ბინით თბილისში.
1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ რუსეთში საიმპერატორო ხელისუფლება ჩაანაცვლა ახლადმოსულმა რუსეთის დროებითმა მთავრობამ, რომელმაც ამიერკავკასიის მართვა-გამგეობა ჩააბარა სამხარეო ხელისუფლების ორგანოს — ამიერკავკასიის განსაკუთრებულ კომიტეტს. ახალი სამხარეო ხელისუფლების ორგანო დაკომპლექტდა რუსეთის სახელმწიფო სათათბიროს კავკასიელი დეპუტატებით. კომიტეტი თავმჯდომარედ დაინიშნა ვ. ხარლამოვი წევრები იყვნენ მ. პაპაჯანოვი, მ. ჯაფაროვი, აკ. ჩხენკელი კ. აბაშიძე.
1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის გამარჯვებით მოხდა რუსეთის დროებითი მთავრობის მიერ დანიშნული სამხარეო ორგანოს — ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტის გადაყენება, რომლის სათავეშიც კადეტი ვ. ხარლამოვი იდგა.
ისტორია
1917 წლის 23 თებერვალს (8 მარტი) რევოლუციის გამარჯვებით, თავისი არსებობა დაასრულა რუსეთის იმპერიამ.
6 (19) მარტს კავკასიის მთავარსარდალმა თბილისი დატოვა. გუბერნატორი და ვიცეგუბერნატორი გადააყენეს. ქალაქში არსებულმა 12 ათასმა ჯარისკაცმა ახალ რევოლუციურ მთავრობას ნდობა გამოუცხადა და ქალაქში სიმშვიდის უზრუნველყოფა გადაიბარა. შესდგა თბილისის აღმასრულებელი კომიტეტი ათი კაცის შემადგენლობით. იმავე დღეს თბილისის სასახლიდან ჩამოხსნეს სამფეროვანი სამეფო შტანდარტი (დროშა) და მის ნაცვლად აღიმართა ახალი წმინდა გიორგის ლენტის ფერის დროშა, რომელზედაც ეწერა „კავკასიის მხედრობა“.
რუსეთის დროებითმა მთავრობამ დაადგინა „შედგეს განსაკუთრებული კომიტეტი, რომელშიც შედიან სახელმწიფო სათათბიროს წევრები: ხარლამოვი, პაპაჯანოვი, ჯაფაროვი და კ. აბაშიძე. ესენი დროებით უმაღლეს მთავრობის სახელით და უფლებებით არიან აღჭურვილნი ამიერკავკასიის მართვა-გამგეობის და მკვიდრთა შორის წესიერების დამყარებაში, ამ დებულების ძალით, რომელიც მთავრობის მიერ გამოქვეყნებულია 6 მარტის თარიღით; მოხსენებულ განსაკუთრებულ კომიტეტის თავჯდომარედ დანიშნულია სახელმწიფო სათათბიროს წევრი ხარლამოვი“. კომიტეტს დაევალა დაუყოვნებლივ გამგზავრება კავკასიაში.
11 (24) მარტს თბილისში მოვიდა გ. ლვოვის დეპეშა კომისრების: პერევერზიევის, პაპაჯანოვის, ჯაფაროვის, კ. აბაშიძისა და ხარლამოვის მოსკოვიდან გამოგზავნის თაობაზე.
კავკასიის კომისარიატში კიტა აბაშძის მაგივრად დაინიშნა აკაკი ჩხენკელი. აღნიშნულის თაობაზე დეპეშით აუწყებდა მინისტრთა თავჯდომარე ლვოვი თბილისის ქალაქის თავს. თბილისის ქალაქის აღმასრულებელმა კომიტეტმა ცნობა მიიღო, რომ 11 მარტს პეტროგრადიდან თბილისს გამოემგზავრა დროებითი მთავრობის კომიტეტის წევრი ვ. ხარლამოვი, რომელსაც მართვა-გამგეობა უნდა გადაებარა.
9 (22) მარტს, ოზაკომის შემადგენლობაში შევიდნენ IV სახელმწიფო სათათბიროს ამიერკავკასიელი დეპუტატები: კადეტები ვ. ხარლამოვი (თავმჯდომარე), პ. პერევერზევი და მ. პაპაჯანოვი, მუსავატელი მ. ჯაფაროვი და სოციალისტ-ფედერალისტი კ. აბაშიძე. მოგვიანებით ქართველი დემოკრატიული ძალების მტკიცე მოთხოვნით, დროებითმა მთავრობამ კომიტეტის შემადგენლობაში კ. აბაშიძის მაგივრად შეიყვანა ქართველი სოციალურ-დემოკრატების ერთ ერთი ლიდერი ა. ჩხენკელი, რამაც მენშევიკების პოზიცია ამიერკავკასიაში გაამყარა.
ამიერკავკასიის ეკონომიკურ ცენტრ — ბაქოში წარმოიქმნა საკუთარი სახელისუფლებო ორგანოები — ბაქოს დროებითი აღმასრულებელი კომიტეტი და მშრომელ დეპუტატთა საბჭოს თავმჯდომარედ არჩეული იყო ბოლშევიკი ს. შაუმიანი. აქ მენშევიკთა პოზიციები საკმაოდ სუსტი იყო, თუმცა მალევე მოძლიერდა „მუსავატელთა“ და „დაშნაკცუთიუნის“ პარტიები, რომლებიც უწევდნენ დიდ კონკურენციას ბოლშევიკებს.
26 აპრილს (9 მაისი) დროებითი მთავრობის დადგენილებით შეიქმნა თურქეთის სომხეთის გენერალური კომისრის პოსტი, რომელსაც უნდა გადაცემოდა სამოქალაქო მმართველობა რუსეთის არმიის მიერ დაკავებული დასავლეთ სომხეთის ტერიტორიაზე.
აპრილის ბოლოს შეიქმნა ამიერკავკასიის მმართველობის პროექტი. პროექტის მიხედვით ამიერკავკასია უნდა დაქვემდებარებოდა 74 წევრისაგან შემდგარ „ამიერკავკასიის საბჭოს“. საბჭო უნდა განაწილებულიყო სამ სექციად: პირველ სექციას (ჩხენკელის ან აბაშიძის ხელმძღვანელობით) შეადგენდნენ წარმომადგენლები თბილისის (14) და ქუთაისის (10) გუბერნიებისა, ბათუმის მხარის (1), სოხუმის (2) და ზაქათალის ოლქებისა (1), სულ 28 კაცი; მეორე სექციას (პაპაჯანოვის ხელმძღვანელობით) შეადგენდნენ ერევნის გუბერნიის (11) და ყარსის ოლქის (4) წარმომადგენლები, სულ 15 კაცი; მესამე სექციას (ჯაფაროვის ხელმძღვანელობით) შეადგენდნენ ელიზავეტპოლის (12), ბაქოს (12) და დაღესტნის (7) წარმომადგენლები, სულ 31 კაცი.
მინი|გ. ვ. გუტოპი დროებითმა მთავრობამ ამიერკავკასიაში თავის მეექვსე კომისრად კადეტი გ. ვ. გუტოპი დანიშნა.
28 მაისს ამიერკავკასიის გლეხთა და მუშათა ყრილობის ეროვნულ სექციაში სიტყვით გამოვიდა კომისარი ა. ჩხენკელი, სადაც მან ისაუბრა ავტონომიის თემაზე. მისი სიტყვებით ამიერკავკასიაში უნდა ჩამოყალიბებულიყო უფლებამოსილი არჩეული ორგანო (სახელწოდება არ იყო შეჯერებული, ან პარლამენტი, ან სეიმი, ან საბჭო), რომელსაც არ ექნებოდა სახელმწიფო სტატუსი როგორც ეს უნდოდათ ფედერალისტებს, არამედ იქნებოდა ტერიტორიული თვითმართელობა. მისივე სიტყვებით ეროვნულ-ტერიტორიული თვითმართველობისა უნდა დაარსებულიყო კულტურულ-ეროვნული ავტონომიებიც, რათა ეროვნულ უმცირესობებს ეზრუნათ საკუთარ განვითარებაზე.
1917 წლის ივლისის თვეში ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტის თავჯდომარე ვ. ხარლამოვი იმყოფებოდა პეტროგრადში სახელმწიფო სათათბიროს კერძო სხდომაზე, სადაც ის ვრცელი მოხსენებით წარსდგა. სხდომაზე მან კატეგორიულად უარყო მოსაზრება ამიერკავკასიის რუსეთიდან გამოყოფის თაობაზე.
1917 წლის ზაფხულიდან თავი იჩინა სამხარეო ძალის დამოკიდებულებამ ადგილობრივი პოლიტიკური ძალების მიმართ, რომლებიც კონცენტრირებული იყო საბჭოებში, რამაც დაასუსტა იგი. აღნიშნული თავს იჩენდა ნაციონალური, მუშათა და აგრარული საკითხების გადაწყვეტის დროს.
29 ოქტომბერს (11 ნოემბერი) ოზაკომმა ჩამოაყალიბა „საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დროებითი კომიტეტი“, რომელშიც შევიდნენ სხვადასხვა ანტიბოლშევიკური ორგანიზაციების წარმომადგენლები, მათ შორის მენშევიკები, ესერები, დაშნაკები, ქართველი სოციალ-ფედერალისტები და მუსულმანური ორგანიზაციები.
11 (24) ნოემბერს ტფილისში შედგა სხდომა ამიერკავკასიაში ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანიზაციასთან დაკავშირებით, სადაც მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება შექმნილიყო ამიერკავკასიის დამოუკიდებელი მთავრობა — „ამიერკავკასიის კომისარიატი“. შეხვედრაზე მონაწილეობა მიიღო ყველა პოლიტიკური პარტიის წარმომადგენელმა, სამხარეო და ტფილისის საბჭოების, ოზაკომის, კავკასიის ფრონტის მეთაურის, მოკავშირეების (კავკასიის არმიის შტაბთან მდებარე ბრიტანეთისა და საფრანგეთის სამხედრო აგენტებმა) და აშშ-ის კონსულმა. პოლიტიკურ პარტიათა შორის გამოირჩეოდა ქართული სოციალ-დემოკრატიული პარტია, „მუსავატელები“, „დაშნაკცუთიუნიები“, ასევე მემარჯვენე ესერები. ბოლშევიკებმა ბოიკოტი გამოუცხადეს სხდომის მსვლელობას, რომელზეც მხოლოდ კავკასიის სამხარეო კომიტეტის პარტიის დეკლარაცია გამოაცხადეს, რომელზეც მხარდაჭერილი იყო პეტროგრადში წარმოებული რევოლუცია და აღიარებული იყო საბჭოთა მთავრობა.
15 (28) ნოემბერს ოზაკომმა მხარის მართვის უფლებამოსილება მოიხსნა და რწმუნებანი ამიერკავკასიის კომისარიატს გადასცა.
სქოლიო
კატეგორია:ამიერკავკასიის ისტორია კატეგორია:საქართველოს ისტორია კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:სომხეთის ისტორია
1298
თარიღი უცნობია
*
Naudedrillia perardua
Naudedrillia perardua — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
სონია ბრაგა
სონია მარია კამპოს ბრაგა (Sônia Braga დაიბადა 8 ივნისი, 1950. მარინგა, პარანა, ბრაზილია) - ბრაზილიელი მსახიობი. იგი ინგლისურენოვან სამყაროში ცნობილია თავისი ოქროს გლობუსის პრემიით - ნომინირებული ფილმებში Kiss of the Spider Woman (1985) და მთვარე პარადორზე (1988). მან ასევე მიიღო BAFTA ჯილდოს ნომინაცია 1981 წელს Dona Flor and Her Two Husbands (პირველად გამოვიდა 1976 წელს). 1994 წლის სატელევიზიო ფილმისთვის "წვის სეზონი", იგი იყო ნომინირებული ემის პრემიაზე და მესამე ოქროს გლობუსის პრემიაზე. მისი სხვა სატელევიზიო და კინო შედევრებია: The Cosby Show (1986), Sex and the City (2001), American Family (2002), Alias (2005), Aquarius (2016), Bacurau (2019) და Fatima (2020). 2020 წელს The New York Times– ის 21 – ე ადგილი დაიკავა 21 – ე საუკუნის 25 საუკეთესო მსახიობთა სიაში.
კარიერა
რეჟისორმა ვისენტე სესომ 14 წლის ბრაგა მიიწვია Jardim Encantado- ს პროგრამაში "teleteatros". ამის შემდეგ, იგი შეუერთდა თეატრალურ ჯგუფს პრეზენტაციებში ABC Paulista რეგიონში 17 წლის ასაკში მისი დებიუტი შედგა სპექტაკლში ჯორჯ დანდინი სანტო ანდრეში. 1968 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ბრაზილიის პირველი ასამბლეის Hair-ის მონაწილეობებში, რეჟისორი ადემარ ომი.
1975 წელს ბრაგამ ითამაშა ტელენოველა გაბრიელაში, ხორხე ამადოს რომანის "გაბრიელა, მიხაკი და დარიჩინი" ადაპტაციაში. რეჟისორმა ვალტერ ავანჩინმა სერიალით დიდი წარმატება მოიპოვა ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე, რომელმაც სონია ბრაგა დაასახელა როგორც სექსსიმბოლო. ბრაგა დაბრუნდა და ფილმში ხორხე ამადოს პერსონაჟებს განასახიერებს. 1976 წელს მან ხოსე ვილკერთან და მაურო მენდონჩასთან ერთად გადაიღო ფილმი დონა ფლორი და მისი ორი მეუღლე, რეჟისორი ბრუნო ბარეტო. ფილმს დიდი შედეგები მოჰყვა საერთაშორისო მასშტაბით. 1983 წელს მან ითამაშა გაბრიელაში, მარჩელო მასტროიანის გვერდით.
1980-იანი წლების დასაწყისში ბრაგამ, რომელმაც უკვე გადაიღო ფილმები, როგორიცაა ლედი ავტობუსში (1978), გადაწყვიტა მონაწილეობა მიეღო ამის შემდეგ მხოლოდ ფილმებში. 1981 წელს მან ითამაშა ფილმში Eu Te Amo, რეჟისორი არნალდო ჯაბორი და მოიგო გრემადოს კინოფესტივალის საუკეთესო მსახიობი ქალის ტიტული. მან ითამაშა ფილმში Kiss of the Spider Woman (1985) უილიამ ჰერტისა და რაულ ჯულიასთან ერთად. მისმა როლმა გამოიწვია ოქროს გლობუსის ნომინაცია საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობი ქალისთვის და წარმატება მოუტანა მას საერთაშორისო მოღვაწეობაში. მან გადაწყვიტა დაეტოვებინა ბრაზილია და კარიერა შეერთებულ შტატებში გაეკეთებინა, სადაც 14 წელი იცხოვრა. 2003 წელს მან მიიღო ამერიკის მოქალაქეობა.
პირადი ცხოვრება
გასული საუკუნის 80-იანი წლების განმავლობაში ბრაგას ჰქონდა ურთიერთობა დევიდ ლი როტთან, მსახიობ რობერტ რედფორდთან  და რეჟისორ კლინტ ისტვუდთან.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:ბრაზილიელი მსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მსახიობები
გაიჩაანთუბანი
გაიჩაანთუბანი — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ბოშურის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ტუსრებისწყლის (ტანის შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 1360 მეტრი, გორიდან 34 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
Lasioglossum aureolum
Lasioglossum aureolum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1903 წელს.
ლონგავი (მდინარე)
ლონგავი (Longaví) – მდინარე ჩილეში. მდებარეობს მაულეს რეგიონის ლინარესის პროვინციაში. მდინარე პერკელაუკენისთან შეერთების შედეგად წარმოქმნის მდინარე ლონკომილიას. სიგრძე 120 კმ.
სიმსივნე
[[სურათი:Malignant neoplasms world map-Deaths per million persons-WHO2012.svg|მინი|300პქ|ავთვისებიანი სიმსივნით გარდაცვლილთა რაოდენობა 100 000 მოსახლეზე, 2012 წლის მონაცემებით.
]] სიმსივნე — ბლასტომა, ახალწარმონაქმნი, ქსოვილების არანორმალურად ჭარბი ზრდა.
დახასიათება
სიმსივნე, ისევე როგორც ნორმალური ქსოვილი უჯრედებისაგან შედგება, მაგრამ ნორმალური უჯრედებისაგან განსხვავებით სიმსივნურ უჯრედებს დაქვეითებული ან სრულიად დაკარგული აქვთ მომწიფების, დიფერენციაციის უნარი და ახასიათებთ განუსაზღვრელი გამრავლება, რის შედეგადაც წარმოქმნილი სიმსივნური ქსოვილი აზიანებს და არღვევს ირგვლივმდებარე ნორმალურ ქსოვილებსა და ორგანოებს; სიმსივნეებს შეისწავლის მეცნიერება ონკოლოგია.
იმისდა მიხედვით თუ რომელი ქსოვილისაგან ვითარდება სიმსივნე, განარჩევენ მწიფე ანუ კეთილთვისებიან სიმსივნეს, რომელიც შენებით წააგავს დედურ ქსოვილს (ჰომეოპლაზია), და უმწიფარ ანუ ავთვისებიან სიმსივნეს რისი შენება მკვეთრად განსხვავდება დედური ქსოვილისაგან (ანაპლაზია).
წარმოშობა
სიმსივნის ქსოვილოვანი წარმოშობა და ხასიათი ასახულია მათ სახელწოდბებში — ქსოვილის სახელს, რომლისგანაც ვითარდება სიმსივნე ემატება დაბოლოება „ომ“ა. მაგალითად, ფიბრომა — კეთილთვისებიანი სიმსივნე. განვითარებულია შემაერთებელი ქსოვილისაგან; მიომა — კეთილთვისებიანი სიმსივნე განვითარებულია კუნთოვანი ქსოვილისაგან. ზოგიერთი სიმსივნე განსაკუთრებულ სახელს ატარებს, მაგალითად, ეპითელიუმური ქსოვილისაგან განვითარებულ ავთვისებიან სიმსივნეს კარცინომა ეწოდება. ( — კიბო) ხოლო შემაერთებელი ქსოვილისაგან განვითარებულს — სარკომა. ზოგ ქვეყანაში ყველა ავთვისებიანი სიმსივნე კიბოს (კანცერის) სახელწოდებითაა ცნობილი.
დიფერენციაცია
კეთილთვისებიან და ავთვისებიან სიმსივნეებს შორის არსებული განსხვავება ისაა, რომ ავთვისებიანი სიმსივნისთვის დამახასიათებელია სწრაფი ზრდა, სიმსივნური უჯრედების შეჭრა ირგვლივმყოფ საღ ქსოვილებში (ინფილტრაციული ზრდა), სიმსივნური უჯრედების სისხლისა და ლიმფის გზით გადატანა დაშორებულ ორგანოებში და იქ მეორეული სიმსივნური კვანძების — მეტასტაზების გაჩენა, სიმსივნის ამოკვეთისას იმავე ადგილას განმეორებითი სიმსივნის განვითარება (რეციდივი).
სიმსივნის აღმოცენებამდე დიდი ხნით ადრე ქსოვილებში ხდება უჯრედთა ჯერ დიფუზური, ხოლო შემდეგ კეროვანი გამრავლება. ეს ცვლილებები ცნობილია როგორც სიმსივნისწინარე ანუ კიბოსწინარე მდგომარეობა. უკვე განვითარებული სიმსივნე დროთა განმავლობაში იძენს ახალ თვისებებს (სიმსივნის პროგრესია), რაც საფუძვლად უდევს სიმსივნური პროცესის დაყოფას სტადიებად.
განსაზღვრება
სიმსივნის განვითარების მიზეზებსა და ნორმალური უჯრედების სიმსივნურ უჯრედებად გარდაქმნის (მალიგნიზაციის) მექანიზმების შესახებ ცნობილია, რომ სიმსივნურ ზრდას იწვევს ვირუსი (ე.წ. ონკოგენური ანუ სიმსივნისმბადი ვირუსი), ზოგიერთი ქიმიური ნივთიერება (კანცეროგენული ნივთიერებების), მაიონიზებელი გამოსხივება, თამბაქოს კვამლში შემავალი ერთ-ერთი არომატული ნახშირწყალბადი — ბენზპირენი ფილტვის კიბოს განვითარების ძირითადი ფაქტორია.
ეპიდემიოლოგიური დაკვირვებები ადასტურებენ, რომ გარკვეული ქვეყნისა თუ რეგიონისათვის დამახასიათებელია სიმსივნეების ესა თუ ის სახე. იაპონიაში — კუჭის სიმსივნე, ინგლისში — ფილტვის, აფრიკაში — ღვიძლის, ახლო აღმოსავლეთში — პირის ღრუს და საყლაპავის.
ადამიანებს შორის სიმსივნის სიხშირე დაკავშირებულია მოსახლეობის პოპულაციის თავისებურებასთან. მაგალითად, ეკონომიკურად განვითარებულ ქვეყნებში, სადაც სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა მაღალია, სიმსივნით გამოწვეულ სიკვდილიანობას მეორე ადგილი უჭირავს გულსისხლძარღვთა დაავადებების შემდეგ. ავთვისებიან სიმსივნეებს შორის ყველაზე ხშირია სარძევე ჯირკვლის, კანის, საშვილოსნოს, კუჭისა და ფილტვის კიბო.
სიმსივნის დიაგნოსტიკა
სიმსივნის ხასიათის დასადგენად (შემოწმება) გადამწყვეტია ბიოფსია და ბიუფსიური მასალის მორფოლოგიური გამოკვლევა. სიმსივნის ხასიათთან ერთად აუცილებელია დაავადების სტადიის დადგენაც, რადგან მკურნალობის ტაქტიკა და მეთოდები სხვადასხვა სტადიის დროს - სხვადასხვაგვარია. ეფექტიანი მკურნალობისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სიმსივნის ამოცნობას მის ადრეულ სტადიაში, როდესაც პროცესი ტკივილისა და გამოკვეთილი კლინიკური სიმპტომების გარეშე მიმდინარეობს და ავადმყოფები როგორც წესი ექიმს არ მიმართავენ.
ამიტომ ადრეულ სტადიაში სიმსივნის დადგენას ძალზე დიდი მნიშვნელობა აქვს ჯანმრთელი მოსახლეობის პერიოდულ პროფილაქტიკურ გასინჯვას, რაც მიზნად ისახავს არა მარტო სიმსივნის ადრეულ დიაგნოსტიკას, არამედ კიბოსწინარე დაავადებების გამოვლენას და მკურნალობას.