საქართველო-ირანის_პოლიტიკური,_ეკონომიკური_და_კულტურული_ურთიერთობები
აქემენიდურ წარწერათა ჟანრი დიაქრონიაში და რეტროსპექციაში: ლიტერატურულობა და ეპოსის ნიშნები
აქემენიდურ წარწერათა ქართული ლიტერატურული მხატვრული თარგმანების ორიგინალთან შედარებისა და გამხტავრულების პარამეტრების გამოვლენის შედეგად დადგინდა აღნიშნული სისტემის გარკვეული შემადგენლები, როგორიცაა თარგმანში გამოყენებული შემდეგი პარამეტრები: ვარიანტების ხერხი – მრავალფეროვნება, მრავალმხრივობა; დამატებანი ან შევსება, განმეორების ან ცვლილების გზით: დამატებითი აღწერები, ცნობები, განსაზღვრებანი, კომენტარები, სხვა სიტყვები იმავე სემანტიკით, დამატებითი მონაცემები ან ელემენტები და სხვა; თარგმანული ენის რელიგიური ლექსიკა; სინონიმურობა (სინონიმები); რემინისცენციები, ასოციაციები, ასოციატური რიგები; ჩანაცვლება–შეცვლა (შენაცვლება); სიტყვათა რიგი და გადასმები/გადანაცვლებები; საკუთარ სახელთა ფორმები; სათაურები, – დასათაურება, თავები და თემატური ჯგუფები (თემები). მოცემულ კვლევას სწორედ თემატურმა ჯგუფებმა მისცეს ბიძგი. აღნიშნული მიმართულებით შემდგომმა კვლევა–დაკვირვებამ არა მარტო განამტკიცა ამგვარი ლიტერატურული თარგმნების შესაძლებლობები, არამედ თვით ქვეშეცნეული შემოქმედებითი პროცესების წყალობით წარმოაჩინა თავად ორიგინალის ტექსტოლოგიური განსაზღვრისა და კოდიფიკაციების ახლებური საკითხები, ძველი მსოფლიოს ისტორიულ ეპიკრაგიფიკულ ძეგლთა შესწავლის სფეროში ერთგვარი სიახლის სახით (იხ. სახოკია 2012, 2014, 2015). ჩვენი დასკვნით, ძველპარსული აქემენიდური წარწერების ტექსტი მიჩნეული უნდა იყოს ლიტერატურული ჟანრის კუთვნილებადაც, ისტორიული ქრონიკების ჟანრთან ერთად; ეს იდეა კი მოსულია სწორედ რომ მხატვრული თარგმანების, – კერძოდ, გადმოქართულების – პროცესში. უფრო მეტიც, ორიგინალიც, რომელიც იძლევა პოეტიზირებული, გალექსვითი თარგმანების შესაძლებლობას, თავადაც შეიცავს პოეტიზირების ნიშნებს. სხვადასხვა მკვლევართა მოსაზრებების მოშველიებითაც დავადგენ, რომ ეს თითქმის ლექსებია ან გარკვეულად ლექსები, სულ ცოტა თეთრი ლექსებია (შდრ. მ. ანდრონიკაშვილი, მ. მოინი, ი. ფრიდრიხი, ვ. კენიგი). ჩვენ ცოტა რამ ვიცით ამ დროის ირანულ ფოლკლორზე, სადაც უთუოდ ივარაუდება ამა თუ იმ ფორმის პოეტური ნიმუშების არსებობა; ივარაუდება ისიც, რომ ძველსპარსულ ქრონიკებში ჩადებული უნდა იყოს მოცემული ენის გარკვეული ცოცხალი ტრადიციებიც, მარტო წერილობითი კი არა, ზეპირიც, თუნდაც ხალხური ზეპირმეტყველი, ზეპირსიტყვიერი მემკვიდრეობაც. მათ შორის ცნობილია სასახიობო (ხალხური თეატრის) მონაცემებიც (იხ. მამულაშვილი და სხვ.), რამაც დიდწილად დღემდეც მოაღწია. პოეტური ფორმების მხრივ უძველესი ვითარების კუთხით ფაქტობრივად და მასალობრივად ჩვენ ხელი მიგვიწვდება შესადარებლად და პარალელის გასავლებად მხოლოდ ავესტის ჰიმნებზე თუ ავესტის სხვა ნაკვეთებზე; მაგრამ ყველა შემთხვევაში აშკარაა აქემენიდურ ტექსტურ სტრუქტურებში რიტმისა და რითმის, აგრეთვე სხვადასხვა მრავალი მხატვრულ–ლიტერატურული ხერხის, ნიშნის, მახასიათებლის არსებობა (კვლავ შდრ. ზემოთ დასახელებული ავტორები). შედეგად შექმნილია საკმაოდ ეფექტიანი მხატვრული სისტემა. გამეორების ეფექტი, მაგალითად: განმეორებათა ეფექტი ძალიან თვალსაჩინოა. აქემენიდური ტექსტურის მუსიკალობა და მელოდიკა ადასტურებს ორიგინალურ წარწერათა პოეტურობას. ამაღლებული პათოსი, ბელეტრისტული პათეტიკა და აღწერათა სტილი გვიბიძგებს შედარებისკენ ახალსპარსულ ეპოსთან, პირველ რიგში „შაჰნამესთან“, რადგან თემატური და სტილური მსგავსება თვალსაჩინოა ერთი შეხედვითვე და თვალის გადავლებითვე. განმეორებადი გამოთქმებისა და ფრაზირების მთელი სისტემების პარალელები დევს პირდაპირ ხელისგულზე, ზედაპირზე. აქ საგულისხმოა კულტურული, კულტუროლოგიური მემკვიდრეობის როლი, ზეპირსიტყვიერი ტრადიციის ფაქტორი და ა. შ. ამგვარი დეტალიზაცია სამომავლოდ დასაზუსტებელია.