cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნიგერია
რელიეფი
ნიგერიის ტერიტორიის რელიეფის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი ნაწილებია მდინარე ნიგერის და მდინარე ბენუეს ხეობები, რომლებიც გვინეის ყურიდან გამოყოფილია სანაპირო ჭაობებიანი ვიწრო ზოლით. ამ ზოლის სიგანე არ აჭარბებს 16 კმ-ს, გარდა მდინარე ნიგერის დელტისა, სადაც ის აღწევს 97 კმ-ს.
გვინეის ყურის სანაპიროს გასწვრივ მდებარეობს ტალღისებური სანაპირო დაბლობი, რომელიც ჩრდილოეთით თანდათან მაღლდება და ღებულობს საფეხურიანი პლატოს ფორმას.
ქვიშოვანი პლაჟების ბარიერების იქით მდებარე ლაგუნებისა და მდინარეების რთული ქსელი ქმნის დაცული მეჩხერწყლოვანი გზების სისტემას, რისი მეშვეობითაც პატარა გემებს შეუძლიათ დასავლეთით მდებარე ბენინის სახელმწიფო საზღვრიდან აღმოსავლეთით მდებარე კამერუნის სახელმწიფო საზღვრამდე ოკეანეში გაუსვლელად გაცურონ. ქვეყნის სიღრმეში მკვეთრად გამოირჩევა მდინარე კროსის ხეობაში ამოწეული ნსუკა-ოკიგვის საფეხური, ჯოსის და ბიუს პლატოები, ასევე ადამავის პლატო. ქვეყნის ჩრდილოეთში და დასავლეთში კრისტალური ქანებისაგან, ხოლო აღმოსავლეთში ქვიშაქვებისაგან აგებული პლატოს ზედაპირის თანდათანობითი დადაბლება ბევრ ადგილას ძირითადად დაფარულია ინზელბერგებით, ანუ ციცაბო ფერდოებიანი კლდოვანი ბიუტისებრი ბორცვებით. ჩრდილო-აღმოსავლეთში ზედაპირი თანდათან დაბლდება ჩადის ტბის მხარეს.
ქვეყნის ყველაზე უფრო მაღალი წერტილი — ჩაპალ-უადის მთა (2419 მეტრი) მდებარეობს ტარაბის შტატში, ნიგერია-კამერუნის სახელმწიფო საზღვართან ახლოს.
ნიადაგი
ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც ტროპიკულმა ტყეებმა განიცადა მნიშვნელოვანი დეგრადაცია, გვხვდება წითელ-ყვითელი ოქსისოლის და აკრისოლის ნიადაგი. ნიგერიის სანაპირო ზოლი დაფარულია წითელი ნატისოლის ნიადაგით, რომელსაც აქვს ცოტათი უფრო მეტი ჰუმუსი, ვიდრე ოქსისოლს. ქვეყნის ყველაზე უფრო მეტი ფართობი უკავია მოყვითალო-მოყავისფრო რკინის შემცველ ლუვისოლის ნიადაგს. ამ ნიადაგით დაფარულია ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთი და ჩრდილოეთი ნაწილების დიდი პლატოების ვრცელი მონაკვეთები. ჩრდილოეთ სავანურ რეგიონებში მნიშვნელოვანი ტერიტორიები დაფარულია მოწითალო-მოყავისფრო არენოსოლის ნიადაგით. მდინარე ნიგერის დელტაში გავრცელებულია ალუვიური ფლუვისოლის ნიადაგი.
ჰიდროლოგია
მიუხედავად ქვეყანაში არსებული აფრიკის ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე ნიგერისა, რომელიც მიედინება მთელი ქვეყნის ტერიტორიაზე, წყლის რესურსები ღარიბია. ქვეყნის ჩრდილოეთში და ცენტრალურ ნაწილში არსებული ზოგიერთი მდინარე მშრალი სეზონების დროს შრება. მოსახლეობა წვიმიანი სეზონების დროს წყალს ინახავს. ქვეყნის ტერიტორიის დაახლოებით 65 %-ს წყლით კვებავს გვინეის ყურეში ჩამავალი მდინარე ნიგერი და მისი შენაკადები, რომელთაგან ყველაზე უფრო დიდებია ბენუე და კადუნა. მდინარეების უმრავლესობა, განსაკუთრებით ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში სანაოსნოა ჭორომებისა და ჩანჩქერების არყოფნის გამო. ნიგერიის დანარჩენ ტერიტორიებს წყლით კვებავენ ჩადის ტბისკენ მიმდინარე მდინარეები.
ქვეყნის ყველაზე უფრო დიდი ბუნებრივი წყლის რეზერვუარია ჩადის ტბა, რომლის სამხრეთი ნაწილი მიეკუთვნება ნიგერიის ტერიტორიას. კრატერული ტიპის პატარა ტბები მდებარეობენ ნიგერიის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორი დიდი ხელოვნური ტბა. კაინჯის და შიროროს ტბა შეიქმნა კაშხლების მშენებლობის დროს, პირველი მდინარე ნიგერზე და მეორე მდინარე კადუნაზე.
კლიმატი
thumb|right|250px|ნიგერიის რუკა [[კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია|კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის მიხედვით.]] ნიგერია მიეკუთვნება ცხელ ტროპიკულ სარტყლებს, სადაც გვხვდება კლიმატის ორი ტიპი: ეკვატორული სამხრეთით და სუბეკვატორული ჩრდილოეთით. ამას გარდა სუბეკვატორული კლიმატი წვიმიანი და მშრალი სეზონების მიხედვით თავის მხრივ ორ ნაწილად იყოფა: ნოტიო და მშრალი. ნიგერიის ამინდს აყალიბებს ორი ჰაერის მასა. ნოტიო გვინეის ყურესთან და კონტინენტური-მშრალი მატერიკის სიღრმეში. ჩრდილოეთის რეგიონები ზამთრის პერიოდში ხვდება მშრალი ჰაერის ნაკადის გავლენის ქვეშ (მშრალი სეზონი).
სამხრეთი რეგიონების ეკვატორული კლიმატი ხასიათდება 26-29 °C მუდმივი ტემპერატურებით და 2000 მმ-ზე მეტი წლიური ნალექების რაოდენობით. ნალექების ეს რაოდენობა ზოგჯერ აღწევს 3000 მმ-მდე წელიწადში, ხოლო ჰაერის ტენიანობა არასოდეს ეცემა 80 %-ზე დაბლა. ნალექების ყველაზე უფრო დიდი რაოდენობა და ჰაერის მაღალი ტენიანობა ახასიათებს მდინარე ნიგერის დელტას.
ჩრდილოეთის მიმართულებით კლიმატი უფრო მშრალი ხდება. ქვეყნის შუა ნაწილში (8°-10° N), სადაც კლიმატი სუბეკვატორულია, ჰაერის ტემპერატურა უფრო სხვადასხვანაირია. იგივე ხდება ნალექების მხრივაც, სადაც გამოიყოფა ორი მკვეთრად გამოკვეთილი წვიმიანი სეზონი. მშრალი ამინდის დროს ცხელა, დღისით ტემპერატურა აჭარბებს 30 °C-ს, ხოლო ღამით ეცემა რამდენიმე გრადუსით. ნალექების რაოდენობა მერყეობს 1000 მმ-დან 2000 მმ-მდე. მშრალი სუბეკვატორული კლიმატის დროს იკვეთება ჰაერის ტემპერატურის მაღალი ამპლიტუდები, ერთი წვიმიანი სეზონი და იშვიათი ნალექები. 10°-12° N შორის ნალექების წლიური რაოდენობა მერყეობს 500 მმ-დან 900 მმ-მდე. ჰაერის ტემპერატურა წვიმიანი სეზონის დროს ნალექებამდე რამდენიმე კვირის განმავლობაში მერყეობს 24 °C-დან 34-36 °C-მდე. ყველაზე უფრო თბილი ჰაერის ტემპერატურა დგება წვიმიან სეზონებამდე რამდენიმე კვირით ადრე, შემდეგ ჰაერი მკვეთრად გრილდება.
კიდევ უფრო ჩრდილოეთისკენ (13°–14°48' N) სუბეკვატორული კლიმატი იძენს საკმაოდ მშრალ სახეს. ეს იწვევს ჰაერის დაბალ ტენიანობას, იშვიათ ნალექებს და ჰაერის ტემპერატურის მაღალ ამპლიტუდებს. წვიმების დროს და მათი დამთავრებისას ჰაერის ტემპერატურა მერყეობს 23 °С-ის ფარგლებში. ხანგრძლივი მშრალი სეზონის დროს, წვიმიან სეზონამდე რამდენიმე კვირით ადრე, ჰაერის ტემპერატურა ადის 40 °C-მდე, ხოლო ღამით ორჯერ ეცემა. ნალექების რაოდენობა შეადგენს უკიდურეს ჩრდილოეთში 300 მმ-დან დაახლოებით 12° N ხაზზე 700 მმ-მდე. ჩრდილოეთში წვიმიანი სეზონი გრძელდება დაახლოებით სამი თვე.
ფლორა და ფაუნა
thumb|right|250px|ნიგერიის მცენარეულობა. ნიგერიის მცენარეულობა კლიმატური ზონების შესაბამისად დაყოფილია ოთხ ტიპად: სანაპირო მანგროს ტყეები, მდინარე ნიგერის დელტის ჭაობიანი ტყეები, ქვეყნის სამხრეთი ნაწილის ტროპიკული ტყეები და სავანის ტყეების მოზაიკა. ამას გარდა ნიგერიის ჩრდილოეთის განაპირა მხარეები, განსაკუთრებით ჩადის ტბის რაიონში, დაფარულია საჰელის ზონისთვის დამახასიათებელი მშრალი სავანებით.
ეკვატორული ზონის ტყეებისათვის დამახასიათებელია მდიდარი სახეობების მაღალი ხეები. ჭაობის ტყეები ხის ჯიშებით ღარიბია, სადაც პალმები უფრო ჭარბობენ. სამხრეთ ნიგერიის მთელი ზოლი პირველ რიგში უკავია ნოტიო ტროპიკულ ტყეებს, მაგრამ დღეისათვის ეს ტყეები საკმაოდ დეგრადირებულია. სავანები, რომლებსაც უკავიათ ქვეყნის დიდი ნაწილი, დაყოფილია სამ ტიპად: გვინეის სავანა, რომელსაც უკავია ქვეყნის ტერიტორიის 40 %, ჩრდილოეთში არსებული სუდანის სავანა და მცირე ფართობის მქონე საჰელის სავანა. რაც უფრო ჩრდილოეთისაკენ მივდივართ მცენარეული საფარის სახეობების რაოდენობა და მათი სიმჭიდროვეც შესაბამისად კლებულობს.
ადამიანის მოღვაწეობის შედეგად (სოფლის მეურნეობა) ველური ცხოველების რაოდენობა საკმაოდ შემცირდა. ასევე საკმაოდ შემცირდა მათი სახეობების რაოდენობა, განსაკუთრებით გორილების, რომლებიც ოდესღაც ცხოვრობდნენ ტროპიკულ ტყეებში კამერუნის სახელმწიფო საზღვართან ახლოს. მხოლოდ ეროვნული პარკების ტერიტორიებზე შეიძლება შეგვხვდეს ბევრი ველური სახეობების ცხოველი. დიდი რაოდენობით გვხვდება ფრინველები, ქვეწარმავლები და მცირე ძუძუმწოვრები. ისეთი ცხოველები, როგორებიცაა ბეჰემოთი, ჟირაფი, ლომი და ჯიქი იშვიათად გვხვდება. ქვეყანაში ანტილოპების და მაიმუნების ბევრი სახეობა, მაგრამ ისინი ბინადრობენ მხოლოდ დაცულ ტერიტორიებზე. ზღვარზეა მისული სპილოების პოპულაცია, რომლებიც გვხვდებიან მხოლოდ იანკარის ნაკრძალში, ხოლო მათი რაოდენობა არ აღემატება ათასს.
სახელმწიფო წყობა
მინი|ატიკუ აბუბაკარი, ნიგერიის მე-11 ვიცე-პრეზიდენტი (1999-2007) მინი|ნიგერიის 12 შტატი, სადაც მოქმედებენ შარიათის კანონები. ნიგერია ფედერალური საპრეზიდენტო რესპუბლიკაა, სადაც მოქმედებს 1999 წლის 29 მაისს მიღებული კონსტიტუცია. სახელმწიფოსა და შეიარაღებული ძალების მეთაური არის პრეზიდენტი, რომელიც ირჩევა საყოველთაო პირდაპირი არჩევნების გზით (ფარული ხმის მიცემით) 4 წლის ვადით. იმარჯვებს ის პრეზიდენტობის კანდიდატი, რომელიც იღებს არჩევნებში არანაკლებ 1/4 ხმას საერთო ამომრჩევლებიდან. პრეზიდენტი ამ პოსტზე შეიძლება აირჩეს მხოლოდ ორჯერ, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტი ინიშნება პრეზიდენტის მიერ იმ პოლიტიკური პარტიის წევრებიდან, საიდანაც მან იყარა კენჭი. ორპალატიან პარლამენტს (ნაციონალური ასამბლეა), რომელიც შედგება წარმომადგენელთა პალატისა და სენატისაგან, აქვს საკანონმდებლო უფლება. წარმომადგენელთა პალატის 360 დეპუტატი ინიშნება პირდაპირი საყოველთაო და ფარული არჩევნების გზით. სენატი კი რომელიც შედგება 109 წევრისგან (3 წევრი ყოველი 36 შტატიდან და 1 წევრი დედაქალაქიდან) ირჩევა საყოველთაო არჩევნების გზით. წარმომადგენელთა პალატის მუშაობას ხელმძღვანელობს თავმჯდომარე, სენატისას კი – სპიკერი. ნაციონალური ასამბლეის ორივე პალატის უფლებამოსილების დროის ხანგრძლივობა არის 4 წელი.
სახელმწიფო დროშა - შედგება სამი ვერტიკალური ერთნაირი ზომის ზოლებისაგან, რომელთა შორის ორი მწვანე, ერთი კი თეთრი ფერისაა.
ადმინისტრაციული მოწყობა – 1996 წლიდან ქვეყანა დაიყო 36 შტატად და აბუჯის ფედერალური დედაქალაქის ტერიტორიად (შეიქმნა 1979 წელს, 1991 წლის დეკემბრიდან ითვლება სახელმწიფოს დედაქალაქად, მანამდე კი ნიგერიის დედაქალაქი ლაგოსი იყო).
შტატების სათავეში დგას გუბერნატორი, რომელსაც ირჩევენ 4 წლის ვადით. იმისთვის, რომ ნიგერიის გუბერნატორი გახდე საჭიროა დააგროვო არანაკლებ 25 % მთლიანი ხმებისა. შტატების გუბერნატორს იცავს იმუნიტეტი.
სასამართლო სისტემა – მოქმედებს უზენაესი სასამართლო, ფედერალური სააპელაციო სასამართლო, პირველი ინსტანციის ფედერალური სასამართლო და ასევე შტატების პირველი ინსტანციის სასამართლოები. ზოგიერთ შტატებში არსებობს შარიათის ან ჩვეულებრივი სააპელაციო სასამართლოები, რომლებიც განიხილავენ საქმეებს მუსულმანურ უფლებებთან ან ტრადიციის ნორმებთან დაკავშირებით.
ქვეყნის პოლიტიკა
საგარეო პოლიტიკა მიმართულია ქვეყნის ავტორიტეტის გამყარებაზე. იმის გამო, რომ საერთაშორისო არენაზე მისი იზოლირების შემდეგ დიდხანს სუფევდა სამხედრო დიქტატურა, მას საფუძვლად უდევს არშემოერთების პოლიტიკა. სახელმწიფოს პოლიტიკური კურსის მთავარ მიმართულებად ითვლება მეგობრულ-პარტნიორული ურთიერთობების გამყარება აფრიკულ სახელმწიფოებთან. პრეზიდენტი აბასანჯო იყო ოთხიდან ერთ–ერთი ავტორი პროგრამისა, სახელწოდებით „ახალი პარტნიორობა აფრიკის განვითარებისთვის“.
ნიგერია კომისია „მდინარე ნიგერიის სახელმწიფოების“ აქტიური წევრია, აქვს კეთილმეზობლური ურთიერთობები ბენინთან (Benin) და ნიგერთან (Niger).
2005 წლის ზაფხულში ნიგერიამ გააგზავნა 1000 ტონა მარცვლეული ნიგერში, სადაც დაიწყო შიმშილობა გვალვისა და მწერების შემოსევის გამო.
ვითარდება თანამშრომლობა სან-ტომესა და პრინსიპის (Sao Tome & Principe) რესპუბლიკასთან, ვისთანაც აქვს ნავთობის მოპოვების საერთო ზონა. ამჟამად აგვარებს ჩინეთთან ურთიერთობას. 2000 წლის დასაწყისში ამ ქვეყნებს შორის ხელი მოეწერა შეთანხმებას ნავთობის მოპოვებასთან დაკავშირებით. 2006 წლის იანვარში „ჩინეთის ნაციონალურმა ნავთობის კორპორაციამ“ და ნიგერიის ნავთობის კომპანია „სამხრეთ ატლანტიკამ“ ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ნიგერიის საზღვაო ნავთობის რესურსების ერთობლივ ექსპლუატაციაზე მდინარე ნიგერიის რაიონში.
ნიგერია იყო დიდი ბრიტანეთის უმნიშვნელოვანესი საგარეო პოლიტიკური პარტნიორი, თუმცა ქვეყნებს შორის ურთიერთობა გაფუჭდა 1993 წელს გენერალ აბაჩის (Sani Abacha) ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ. 1995 წელს ლონდონმა ოფიციალურად შეუჩერა ნიგერიას კავშირის წევრობა და მის წინააღმდეგ შემოიღო ევროკავშირის სავაჭრო სანქციები. 1999 წლიდან დიდ ბრიტანეთთან ურთიერთობები გამოსწორდა. პრეზიდენტ ობასანჯოს (Olusegun Obasanjo) ინაუგურაციას პრინცი ჩარლზიც (Prince Charles) კი ესწრებოდა. ნიგერიამ სწორედ ამ წელსვე აღიდგინა კავშირის წევრობა. დიდმა ბრიტანეთმა დემოკრატიული რეფორმების მხარდასაჭერად ნიგერიას 2000 წელს გამოუყო 12 მილიონი ფუნტი სტერლინგი. 2002 წლის თებერვალში კი ნიგერიას ეწვია ტონი ბლერი (Tony Blair).
ნიგერია გაეროს (UN) აქტიური წევრია. ქვეყანა ცდილობს გაეროს უშიშროების საბჭოს ორი მუდმივი ადგილის მოპოვებას და ამასთანავე საკმაოდ დიდ კონკურენციას უწევს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკას, ანგოლას, კენიას, ლიბიასა და სენეგალს.
1960 წლის 25 ნოემბერს დამყარდა დიპლომატიური ურთიერთობები ნიგერიასა და საბჭოთა კავშირს (USSR) შორის. საბჭოთა კავშირმა ნიგერიას სამხედრო და მატერიალური დახმარება გაუწია 1967-1970 წლის სამოქალაქო ომის დროს. ორმხრივი თანამშრომლობის შედეგი სავაჭრო ეკონომიური ურთიერთობების სფეროში ნავთობის 900 კილომეტრიანი მაგისტრალისა და მეტალურგიული კომბინატის მშენებლობა იყო აჯაოკუტაში (Ajaokuta). 1971-1980 წელს ქვეყანაში საბჭოთა ექიმები მუშაობდნენ.
1998 წლის მაისში შეიქმნა რუსულ-ნიგერიული სავაჭრო პალატა, სადაც შევიდა დაახლოებით 160 კომპანია და ბიზნესმენები. ნიგერიაში ოთხი კომპანია მუშაობს რუსეთის ჩათვლით (2004 წლიდან). 2001 წლის თებერვალში შეიქმნა რუსულ-ნიგერიული კომისია სამხედრო-ტექნიკური ურთიერთობების ერთობლივი განვითარების გზების შესასწავლად. 2005 წლის 19-23 სექტემბერს მოსკოვში გაიმართა ნიგერიული საქონლის გამოფენა ორმხრივი სავაჭრო ურთიერთობების განვითარებისთვის. განსაკუთრებით აქტიურად ვითარდებოდა ორმხრივი ურთიერთობები ნიგერიასა და რუსეთს შორის ნაციონალური კადრების მომზადების სფეროში, ასევე მეცნიერებისა და კულტურის დარგებში.
საბჭოთა კავშირის ურთიერთობების წლებში უმაღლესი განათლება მიიღო 10 000-მა ნიგერიელმა. 2001-2003 წლებში წარმატებით განხორციელდა ორმხრივი კულტურულ-მეცნიერული თანამშრომლობის პროგრამა. ლაგოსში (Lagos) მოქმედებს იტარ-ტასსის (ITAR - TASS) წარმომადგენლობა. გაცვლები ხორციელდება რუსული აკადემიის მეცნიერების ხაზით. 2005 წლის ნოემბერში ნიგერიაში იმყოფებოდა მეცნიერთა დელეგაცია აფრიკის ინსტიტუტიდან „RAS“.
2004 წლის გაზაფხულზე მოხდა ინციდენტი თორმეტი რუსი მეზღვაურის შესახებ, რომელთა ტანკერიც „აფრიკის სიამაყე“ (Afriken prayd) დაცურავდა პანამის დროშით, თუმცა სინამდვილეში მიეკუთვნებოდნენ ბერძნულ კომპანია „აზორ სერვისს“ (Azor service). ტანკერი დააკავეს 31 მილის დაშორებით ნიგერიის სანაპიროდან. ისინი ეჭვმიტანილები იყვნენ ნავთობის კონტრაბანდულ გადატანაში, თუმცა ხანგრძლივი სასამართლო გარჩევებისა და შეთანხმების შემდეგ რუსი მეზღვაურები 2005 წელს გაათავისუფლეს და ისინი დაუბრუნდნენ თავიანთ სამშობლოს.
პოლიტიკური ორგანოზაციები - ქვეყანაში დამყარდა მრავალპარტიული სისტემა (2003 წელს დარეგისტრირებული იყო 30 პოლიტიკური პარტია). ყველაზე გავლენიანი იყო „სახალხო-დემოკრატიული პარტია“ (PDP - People's Democratic Party), თავმჯდომარე ოგძე აუდუ (Audu Ogbeh), ეროვნული მდივანი - ნვოდო ოკვეზილიეზე (Okwesilieze Nwodo). პრეზიდენტ ობასანჯოს მმართველი პარტია შეიქმნა 1998 წლის 26 აგვისტოს.
„ნიგერიული სახალხო პარტიის“ (ANPP - All Nigeria People's Party) ლიდერი იყო გარბა ალი იუსუფი (Yusuf Garbah Ali). პარტია დაფუძნდა 1998 წლის 19 ოქტომბერს.
„დემოკრატიის კავშირი“ (AD - Alliance for Democracy) თავმჯდომარე იყო აჰმედ აბდულქადირი (Ahmed Abdulkadir). პარტია შეიქმნა 1998 წლის 19 ოქტომბერს.
პროფკავშირული გაერთიანება „ნიგერიული შრომის კონგრესი“ (NLC - Nigerian Labour Congress) არის ქვეყნის ერთიანი ცენტრალური პროფკავშირული ორგანიზაცია. შეიქმნა 1978 წელს და აერთიანებს 29 ქვეყანას. პროფკავშირის თავმჯდომარეა ოშიომჰოლე ადამსი (Adams Oshiomhole).
შეიარაღებული ძალები
შეიარაღებული ძალები და თავდაცვა – ნიგერიის ნაციონალური შეიარაღებული ძალები ითვლება ერთ–ერთ ყველაზე დიდ ძალად უმეტესად ტროპიკულ აფრიკაში. 2002 წელს მათ რიცხვში შედიოდა 78 500 ადამიანი (სახმელეთო ძალები - 6200, სამხედრო-საჰაერო ძალები - 9500, სამხედრო–საზღვაო ძალები – 7000). ამ ძალებში გაერთიანება შეუძლია ყველა ნიგერიელ ადამიანს 18 წლიდან, გაწვევა ხდება პირის სურვილით. ნიგერია შევიდა იმ ქვეყნებთა რიგში, რომელსაც დახმარებას უწევენ სამხედრო კადრების მომზადებაში. 2004 წელს თავდაცვაზე დანახარჯი შეადგენდა 544,6 მილიონ ამერიკულ დოლარს (მშპ-ს 0,8 %).
ადმინისტრაციული დაყოფა
thumb|300px|ნიგერიის შტატები და [[აბუჯა|აბუჯის ფედერალური ტერიტორია]] ნიგერიის ტერიტორია დაყოფილია 36 შტატად (state) და ერთ დედაქალაქის ფედერალურ ტერიტორიად (Federal Capital Territory), რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან 774 თვითმმართველობის რაიონებად (Local Government Area, LGA).
1960 წელს მიღებული დამოუკიდებლობის შემდეგ ნიგერია იყოფოდა ეთნო-რელიგიური პრინციპების მიხედვით შექმნილ სამ ოლქად: ჩრდილოეთის (ადმ. ცენტრი — კადუნა, ძირითადი მოსახლეობა — ჰაუსა), დასავლეთის (ადმ. ცენტრი — იბადანი, ძირითადი მოსახლეობა — იორუბა) და აღმოსავლეთის (ადმ. ცენტრი — ენუგუ, ძირითადი მოსახლეობა — იგბო, ედო და იბიბიო). 1963 წელს დასავლეთის ოლქის ორი პროვინციისაგან შეიქმნა შუადასავლეთის ოლქი.
1967 წელს ოლქები გაუქმდა და ჩამოყალიბდა ფედერალურ მთავრობაზე პირდაპირ დაქვემდებარებული 12 შტატი (მხოლოდ ყოფილ შუადასავლეთის ოლქს არ შეეხო ეს ცვლილებები). 1976 წელს შეიქმნა კიდევ 9 შტატი, ასევე დედაქალაქის ფედერალური ტერიტორია (დღეისათვის აბუჯა). 1987 წელს შეიქმნა 2 ახალი შტატი, 1991 წელს — 9, 1996 წელს — 6.
დემოგრაფია
ნიგერიის მოსახლეობა 1990 წლიდან 2008 წლამდე 57 მილიონით გაიზარდა, ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში დაფიქსირებულია 60 %-იანი ზრდის ტემპით. ნიგერიელების თითქმის ნახევარი 14 წლისა ან უფრო ახალგაზრდაა.
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მონაცემების თანახმად ნიგერიას მოსახლეობის მიხედვით ერთ-ერთი ყველაზე ზრდადი მაჩვენებელი აქვს მსოფლიოში. მათი პროგნოზით ნიგერია არის ერთ-ერთი რვა ქვეყნიდან, რომელთა ერთობლივი რაოდენობა გაიზრდება მსოფლიო მოსახლეობის ნახევრამდე 2005 წლიდან 2050 წლამდე. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის შეფასებით 2100 წლისთვის ნიგერიის მოსახლეობა იქნება 505 მილიონიდან 1,03 მილიარდ ადამიანამდე (საშუალო შეფასებით 730 მილიონი ადამიანი). 1950 წლის მონაცემებით ნიგერიაში მხოლოდ 33 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა.
სტატისტიკის მიხედვით 4 აფრიკელიდან 1 ნიგერიელია. ამჟამად ნიგერია არის მსოფლიოში მეშვიდე ადგილზე ყველაზე ხალხმრავალ ქვეყნებში.
ნიგერიის უდიდესი ქალაქია ლაგოსი. ლაგოსი 1950 წლიდან დღემდე 300 000 მოსახლიდან 15 მილიონამდე გაიზარდა. ნიგერიის მთავრობა ვარაუდობს, რომ ქალაქის მობინადრეთა რიცხვი 2025 წლისთვის გაიზრდება 25 მილიონამდე.
მოსახლეობა
1990-იანი წლების ბოლოს მოხდა ეთნიკური და კონფესიონალური დაპირისპირება. 1999 წელს ადგილი ჰქონდა დაპირისპირებას ეთნიკურ ჯგუფებსა და ეკლესიის წარმომადგენლებს შორის, რის შედეგადაც დაიღუპა დაახლოებით 200 კაცი.
შედარებით ურბანიზებულია (ქალაქში მაცხოვრებელი) ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთი შტატები. ურბანიზაციის დონე შეადგნეს დაახლოებით 3,8 %-ს (2004 წლის მონაცემების მიხედვით). შედარებით მსხვილი ქალაქებია - ლაგოსი, სადაც ცხოვრობს 13 მილიონი ადამიანი, აბეოკუტა, ზარია, იბადანი, იგო, ელეშა, ილორიონი, კანო, ოგბოშო, ონიჩა, ოშოგბო და სხვა.
ნიგერიაში მცხოვრებლების ნაწილი არის ნიგერიდან სამუშაოდ ჩამოსული მიგრანტები. ნიგერიელი ლტოლვილები და მიგრანტები (ჩამოსული სამუშაო ძალა) დასაქმებულები არიან გაბონში, კამერუნში (დაახლოებით 4 მილიონი ადამიანი) და კოტ-დ'ივუარი. ეთნოკონფესიონალური კონფლიქტების დროს 2001-2002-ში, რომელიც დაკავშირებული იყო ჩრდილოეთ ქვეყნებში არსებულ შარიათის სასამართლოების დაარსებასთან, დევნილთა რიცხვმა შეადგინა 750 ათასს. 2000 წლის დასაწყისიდან ემიგრანტების და ლტოლვილების რიცხვი გაიზარდა და ერთ-ერთ პირველ ადგილს იკავებს ევროპაში (კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკისა და სენეგალთან ერთად).
ენები
ნიგერიაში 521 ენაზე საუბრობენ (აქედან 9 უკვე გაქრა, ესენია: აიავა, ბასა-გუმნა, ხოლმა, აიოკავა, გამო-ნინგი, კპატი, მავა, კუბი და ტეშენავა). ნიგერიაში ზოგიერთ ეთნიკურ ჯგუფში საუბრობენ ერთზე მეტ ენაზე. ნიგერიის ოფიციალური ენაა ინგლისური. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ეთნიკური ჯგუფი ამჯობინებს ისაუბროს საკუთარ ენაზე, ინგლისური, როგორც ოფიციალური ენა ფართოდ გამოიყენება ბიზნეს ოპერაციებში და სხვა ოფიციალური მიზნებისთვის. მოსახლეობაში ფართოდაა გავრცელებული ენები: ედო, ეფიკი, ადამავა ფულფულდე, ჰაუსა, აიდომა, იგბო, კანური და იორუბა. მათ შორის ყველაზე მეტად გამოიყენება ჰაუსა. ეთნიკური ჯგუფების ენებს იყენებენ ურთიერთობისას და მასიური ინფორმაციის გადაცემისას, ზოგიერთი ენა ისწავლება სკოლებში.
რელიგია
მოსახლეობის დაახლოებით 50 % მუსულმანია, 40 % - ქრისტიანი (ქრისტიანების უმრავლესობა კი პროტესტანტი, კონკრეტულად კი 74 % პროტესტანტი, 25 % - კათოლიკე, 1 % სხვა ქრისტიანები), ნიგერიელების დაახლოებით 10 % კი მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიას. ესენია: ანიმალიზმი, ფეტიშიზმი, წინაპრების კულტისა და ბუნების ძალების თაყვანისცემა და სხვა. (მოცემული მაჩვენებლები 2002 წლის მონაცემებს ეკუთვნის).
ისლამის გავრცელება დაიწყო ჩვენი წელთაღრიცხვის XII საუკუნეში. ცენტრალური სახელმწიფოს არსებობის პერიოდში კანე-ბარნუში, რომელიც თანამედროვე ჩრდილოეთ ნიგერიის ტერიტორიაზე მდებარეობს, ისლამი გავრცელებულია, როგორც სუნიტური, ასევე შიიტური მიმართულებებით. ისლამს ქადაგებს თანემდროვე იორუბის, ჰაუსას და ფულბეს ხალხის უმეტესობა.
ქრისტიანობა გავრცელდა XIX საუკუნის დასაწყისში. ქრისტიანული რელიგიის მატარებლები ცხოვრობენ ძირითადად სამხრეთ შტატებში. იბიობის, იგბოს, იჯოსა და ტივის მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი ქრისტიანია. პროტესტანტული ეკლესიის ძალა შედარებით ძლიერია ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. კონფესიონალური სიტუაცია ქვეყანაში აისახება ისლამსა და ქრისტიანობას შორის კონკურენციაში. ქრისტიანული და მუსულმანური ორგანიზაციის ქმედება ხშირად სცდება რელიგიურ ინტერესების სფეროს და იძენს პოლიტიკურ ელფერს. ასე, 2005 წლის ოქტომბერში, ქალაქ კანოში, ისლამურმა მოძრაობამ ორგანიზება გაუკეთა მუსულმან-შიიტების მანიფესტაციას, რომლის მეშვეობითაც თანადგომა გამოუცხადა ირანის პრეზიდენტს მაჰმუდ აჰმადინეჟადს. აქციის მონაწილები ითხოვდნენ „ისრაელის დედამიწიდან მოკვეთას“.
აფრიკულ ტრადიციულ რელიგიაში გამოყოფილია რამდენიმე კულტი, მათ შორის შანგო - ჭექა-ქუხილის ღმერთი და ოგუნომი - რკინისა და ომის ღმერთი. ოგუნი ითვლება ყველაზე საპატივცემულო და ყოვლისშემძლე ღმერთად იოგურის პანთეონში. მეომარი ოგუნის კულტი თანამედროვე ნიგერიაში ტრანსფორმირდა, როგორც ჯარისკაცების, მჭედლების, მონადირეებისა და ოჯახის მფარველობის კულტი. ასევე, მოსახლეობის რწმენა - წარმოდგენით, სწორედ ოგუნი უზრუნველყოფს ჯანმრთელ შთამომავლობას. ქალაქ ოლე-ოფეში (ონდოს შტატი) ყოველწლიურად ტარდება დღესასწაულები ოგუნის პატივსაცემად, რომელშიც მონაწილეობას იღებენ არა მხოლოდ ადგილობრივი ტრადიუციული რელიგიის მიმდევრები, არამედ ნიგერიის სხვა შტატებიდან ჩამოსული მუსულმანები, ქრისტიანები და უცხოელი სტუმრები.
სოფლის მეურნეობა
2010 წლის მონაცემებით ნიგერიელების 30 % დასაქმებულია სოფლის მეურნეობაში.
ძირითადი მარცვლოვანი კულტურები მოიცავს: ლობიო, მანიჰოტი, კაკაოს მარცვლები, არაქისი, სიმინდი, ნესვი, კაუჩუკი, ბრინჯი, სოიო, პალმის ზეთი და იამსი.
კაკაო არის პირველი წამყვანი გაცვლითი სავალუტო საშუალება ნავთობის შემდეგ, კაკაოს შემდეგ კი კაუჩუკი.
ნავთობი
ნიგერიაში ნავთობი აღმოჩენილი იყო 1901 წელს. 1956 წლიდან დაიწყო სამრეწველო წარმოება. 1971 წელს ნიგერია ნავთობის ექსპორტიორი ორგანიზაციის წევრი გახდა. 2007 წელს ნიგერიამ მიიღო მსოფლიოში მეშვიდე ადგილი ნავთობის ექსპორტიორ ქვეყნებს შორის. 2013 წელს ნავთობის მოპოვებამ შეადგინა 111,3 მილიონი ტონა (2,322 მილიონი ბარელი დღეში).
საზღვარგარეთული ფულადი გზავნილები
ნავთობიდან მიღებული შემოსავლის შემდეგ, ნიგერიაში სავალუტო მოგების ყველაზე დიდ წყაროს წარმოადგენს საზღვარგარეთიდან შემოსული ფულადი გზავნილები საზღვარგარეთ მცხოვრები ნიგერიელი ემიგრანტების მიერ. 2014 წლის მონაცემებით უცხო ქვეყნებში ცხოვრობდა 17,5 მილიონი ნიგერიელი, დიდ ბრიტანეთში და აშშ-ში თითოეულში დაახლოებით 2 მილიონზე მეტი ნიგერიელი ცხოვრობს.
სამთო მრეწველობა
ნიგერიას აქვს გამოუყენებელი მინერალური რესურსების ფართო არეალი, რომელიც მოიცავს ბუნებრივ აირს, ქვანახშირს, ალუმინის მადანს, ოქროს, კალას, რკინის მადანს, კირქვას, ნიობიუმს, ტყვიას და თუთიას. მიუხედავად მინერალური რესურსების საბადოების ასეთი დიდი რაოდენიბით არსებობისა, სამთო მრეწველობა ნიგერიაში ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების სტადიაშია.
ფაბრიკები
ნიგერიას აქვს ფაბრიკული წარმოებები, რომლებიც ორიენტირებულები არიან ტყავზე და ტექსტილზე (ისინი გადანაწილებულები არიან კანოში, აბეოკუტაში, ონიცაში და ლაგოსში). ნიგერიაში ასევე იწარმოება ავტომობილები, რომლის ქარხანაც მდებარეობს ქალაქ ნევში. იგი აწარმოებს ავტობუსებს და ჯიპებს. ბოლო ათწლეულში ნიგერიაში განვითარდა ინდუსტრიალიზაცია. ნიგერიაში ასევე არის რამდენიმე ელექტროტექნიკის მწარმოებელი ფაბრიკა, როგორიცაა ზინოქსი, რომელიც ნიგერიაში პირველი ბრენდული კომპანიაა კომპიუტერული და ელექტრო გაჯეტების წარმოებაში.
ავტოგზები
ნიგერიას აქვს დიდი ავტოსაგზაო ქსელი დასავლეთ აფრიკაში და სიგრძით მეორე სუბსაჰარულ აფრიკაში, 1990 წელს ქვეყნის ავტოგზების დაახლოებით 108 000 კმ იყო გრუნტიანი საფარის.
მაგრამ ისინი იმყოფებიან ცუდ მდგომარეობაში და ამ მიზეზის შედეგად ქვეყანაში ხშირად ხდება ავტო-საგზაო შემთხვევები. 2004 წელს ნიგერიის ფედერალური საგზაო სარემონტო სააგენტომ (FERMA) დაიწყო 32 000 კმ ფედერალური ავტოსაგზაო ქსელის რემონტი, ხოლო 2005 წელს FERMA-მ წამოიწყო მისი უფრო გაძლიერებული რეკონსტრუქცია. ავტოგზების რემონტს ხელს უშლის წვიმების სეზონი და ცუდი ტექნიკა.
ავტოგზების საერთო კილომეტრაჟი: 193 200 კმ
ნიგერიის სტრატეგიული მდგომარეობა და მისი შეფასება ტრანსაფრიკული ავტომაგისტრალური ქსელის ოთხ მარშრუტზე, რომელსაც იყენებს ქვეყნის ეროვნული ავტოსაგზაო ქსელი:
რკინიგზები
thumb|250px|ნიგერიის რკინიგზების რუკა. შენიშვნა: წითელი ფერით აღნიშნულია ლიანდაგები 1067 მმ-იანი სიგანით, ლურჯი ფერით ლიანდაგები 1435 მმ-იანი სიგანით ნიგერიის რკინიგზებს ექსპლოატაციას უწევს ნიგერიის სარკინიგზო კორპორაცია. ნიგერიაში 1067 მმ-იანი სიგანის ლიანდაგიანი რკინიგზების მთლიანი სიგრძე შეადგენს 3505 კმ-ს, ხოლო 1435 მმ-იანი სიგანის ლიანდაგიანი რკინიგზების 479 კმ-ს. მუშავდება 1067 მმ-იანი სიგანის ლიანდაგების რეკონსტრუქციისა და მოდერნიზაციის და ახალი 1435 მმ-იანი სიგანის ლიანდაგების მშენებლობის ღონისძიებები.
ქვეყანაში არსებობს ორი ძირითადი 1067 მმ-იანი სიგანის ლიანდაგიანი ხაზი. დასავლეთის ხაზი ქალაქ ლაგოსს აერთებს ბენინის ყურესთან და ქვეყნის ჩრდილოეთში არსებული იობეს შტატის ქალაქ ნგურუსთან. აღმოსავლეთის ხაზი ქალაქ პორტ-ჰარკორტს აერთებს მდინარე ნიგერის დელტასთან და ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე ბორნოს შტატის ქალაქ მაიდუგურისთან. აღმოსავლეთის და დასავლეთის ეს ორი მთავარი ხაზი ერთმანეთს უერთდება დასავლეთის ხაზზე მყოფი ქალაქ კადუნიდან აღმოსავლეთის ხაზზე მყოფ პატარა ქალაქ კაფანჩანამდე გამავალი მოკლე სარკინიგზო ხაზით.
სარკინიგზო კავშირი მეზობელ ქვეყნებამდე არ არსებობს. ნიგერიაში არ არის ლიანდაგის ის სიგანე, რაც მის მეზობელ ქვეყნებში, სადაც ფრანგი და გერმანელი კოლონისტები აშენებდნენ 1000 მმ-იანი სიგანის რკინიგზებს. არსებობდა კამერუნთან ნიგერის სარკინიგზო დაკავშირების გეგმები სოკოტოს სახელმწიფოს გავლით, მაგრამ ეს გეგმები ვერ განხორციელდა.
სტანდარტული 1435 მმ-იანი სიგანის ლიანდაგიანი რკინიგზა დედაქალაქ აბუჯას აერთებს ქალაქ კადუნასთან, საიდანაც იგი უერთდება 1067 მმ-იანი სიგანის ლიანდაგიან ხაზს. ეს პირველი ნაწილია დაგეგმილი ლაგოს–კანოს 1435 მმ-იანი სიგანის ლიანდაგის მშენებლობისა.
საჰაერო ტრანსპორტი
ნიგერიის ძირითადი აეროპორტებია მურტალა მუჰამედის საერთაშორისო აეროპორტი ლაგოსში და ნნამდი აზიკივეს საერთაშორისო აეროპორტი აბუჯაში. სამი სხვა საერთაშორისო აეროპორტია მალამ ამინუ კანოს საერთაშორისო აეროპორტი კანოში, აკანუ იბიამის საერთაშორისო აეროპორტი ენუგუში და პორტ-ჰარკორტის საერთაშორისო აეროპორტი ქალაქ პორტ-ჰარკორტში. საერთო ჯამში ნიგერიის, როგორც საერთაშორისო, ასევე რეგიონალურ აეროპორტებს, აქვთ ცუდი რეპუტაცია ოპერატიული ეფექტურობისა და უსაფრთხოების მხრივ. კერძო ადგილობრივმა ავიაგადამზიდავებმა საკუთარი ბიზნესი დაიწყეს ყოფილი ეროვნული ავიაკომპანია Nigeria Airways-ის მეშვეობით, რომელიც ბანკროტად აღიარეს 2004 წელს. ნიგერიის ეროვნულმა ავიაგადამზიდავმა Air Nigeria-მ, რომელშიც Virgin Atlantic ფლობს 49 %, ხოლო დანარჩენ 51 %-ს ნიგერიის ინვესტორები, შეწყვიტა პარტნიორობა 2009 წლის 18 სექტემბრიდან. ეროვნული ავიაგადამზიდავი შემდეგ გახდა Air Nigeria, რომელმაც შეწყვიტა თავისი მოღვაწეობა 2012 წელს. დღეისათვის Arik Air ნიგერიის დიდი ავიაკომპანიაა და მას გადაყვანილი ჰყავს 10 მილიონზე მეტი მგზავრი.
საწყლოსნო ტრანსპორტი
ნიგერიის პორტების სამმართველო (NPA) პასუხისმგებელია ნიგერიის პორტების მართვაზე, რომელთაგანაც ზოგიერთი ჩამორჩება საერთაშორისო სტანდარტებს მომსახურების ხარისხის და ოპერატიული ეფექტურობის თვალსაზრისით. იმის გამო, რომ ხელისუფლებას არ ჰყოფნის თანხები და ცოდნა წარმოების მოდერნიზაციისთვის და პორტების ეფექტური მუშაობისათვის, NPA ატარებს პორტების ნაწილობრივ პრივატიზაციას. კონცესიური შეთანხმების პირობების თანახმად, ხელისუფლება აბარებს ექსპლოატაციის უფლებებს კერძო კომპანიებს რამდენიმე წლის განმავლობაში პორტის მიწებზე საკუთრების უფლებაზე უარის თქმის გარეშე. ნიგერიის ძირითადი საკონტეინერო პორტია ლაგოსის პორტი, რომელიც ყოველწლიურად ამუშავებს დაახლოებით 5,75 მილიონ ტონა ტვირთს. პორტს, რომელიც შედგება ცალკეული ნაგებობებისაგან, აქვს სარკინიგზო კავშირი შიდა რეგიონებთან. პორტ-ჰარკორტის პორტი მდებარეობს გვინეის ყურიდან 66 კმ-ში, მდინარე ნიგერის დელტაში მდებარე მდინარე ბონის გასწვრივ, ამუშავებს დაახლოებით 815 000 ტონა ტვირთს ყოველწლიურად, ასევე აქვს სარკინიგზო კავშირი. ორივე პორტი არა მარტო პასუხისმგებელია ნიგერიის საზღვაო ვაჭრობაზე, არამედ ემსახურება ნიგერსაც და ჩადსაც. ახალი პორტი შენდება ქალაქ ონესთან, დაახლოებით 25 კმ-ით სამხრეთით ქალაქ პორტ-ჰარკორტიდან. შედარებით თანამედროვე და ეფექტური ტერმინალები იმართება ტრანსეროვნული ნავთობკომპანიების მიერ, რომლებიც ამუშავებენ ნავთობისა და ბუნებრივი აირის ექსპორტის უმრავლესობას.
ნიგერიის სავაჭრო ფლოტი არ არის იურიდიულად აღიარებული ორგანო, მაგრამ უფროსი ოფიცრები სავაჭრო ფლოტში წარმოდგენილები არიან ოფიცრებად, ხოლო საწყლო ტრანსპორტში ასოციაციის უფროს თანამშრომლებად. საზღვაო დარგებს არეგულირებს ნიგერიის საზღვაო ადმინისტრაცია და უსაფრთხოების სააგენტო (NIMASA), რომელიც პასუხს აგებს ნიგერიის ნაოსნობასთან დაკავშირებული ნორმების დაცვაზე, ზღვაში შრომაზე და სანაპირო წყლებზე. სააგენტო ასევე ატარებს ინსპექციებს და უზრუნველყოფს საკვლევ-სამაშველო სამსახურებს.
მილსადენები
2004 წელს ნიგერიაში ფუნქციუნირებს 105 კმ მილსადენი კონდენსანტებისთვის, 1896 კმ ბუნებრივი აირისათვის, 3638 კმ ნავთობისათვის და 3626 კმ ნავთობპროდუქტებისათვის. მილსადენების სხვადასხვა პროექტები იგეგმება ბუნებრივი აირის შიდა განაწილების გაფართოებისთვის და დასავლეთ აფრიკის გაზსადენის მშენებლობის საშუალებით მისი ექსპორტისათვის ბენინში, განაში, ტოგოში, ასევე შეიძლება ალჟირშიც (სადაც მდებარეობენ ხმელთაშუაზღვის საექსპორტო ტერმინალები) ტრანს-საჰარის გაზსადენის წინადადებით. ენერგეტიკული მილსადენები განიცდიან ბოევიკების დივერსიული ჯგუფების თავდასხმებსა და ქურდების მიერ ძარცვას.
ტურიზმი
ნიგერიაში ტურისტული ობიექტები მოიცავენ: საფესტივალო და კულტურულ ღონისძიებებს (როგორებიცაა დურბარის ფესტივალი და სხვა), ეროვნულ პარკებს (როგორებიცაა ოლდ ოიო, იანკარი და კროს-რივერი) და სხვა გეოგრაფიულ ობიექტებს (როგორებიცაა ასოს კლდე აბუჯაში).
ტურიზმის ინდუსტრიას არეგულირებს ნიგერიის კულტურის, ტურიზმის და ეროვნული ორიენტაციის სამინისტრო.
ქვეყნის ტურისტული სექტორის პოპულარობის განვითარების მიზნით 2004 წლიდან ტარდება სილამაზის კონკურსი — ნიგერიის მის ტურიზმი. 2004, 2005 და 2006 წლების გამარჯვებულები არიან: შირლი აგნოტცი, აბიგეილ ლონგე და გლორია ზირიგბე.
ტურიზმისა და მოგზაურობის მსოფლიო საბჭოს მოხსენების თანახმად, 2007 წელს ნიგერიაში ტურიზმიდან შემოსავლებმა გადააჭარბა 10 მილიარდ ამერიკულ დოლარს და შეადგინა ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 6 %.
ჯანმრთელობა
ნიგერიაში აივ/შიდსის კოეფიციენტი გაცილებით დაბალია სხვა აფრიკული ერებისგან განსხვავებით, როგორიცაა კენია ან სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა, რომელთა პროცენტული მაჩვენებელი ორჯერ დიდია. 2012 წლის მონაცემებით, აივ/შიდსის სიჭარბე 15-49 ასაკის მქონე მოსახლეობის იყო 3,1 %. სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 52,62 წელს შეადგენდა, მოსახლეობის მხოლოდ ნახევარზე მეტს ჰქონდა ხელმისაწვდომობა დასალევად ვარგის წყალზე და სათანადო სანიტარიაზე. 2010 წლის მონაცემებით ახალდაბადებულ ჩვილთა სიკვდლიანობა ყოველ 1000 დაბადებულ ბავშვზე შეადგენდა 8,4-ს.
ნიგერია იყო ერთადერთი ქვეყანა აფრიკაში, სადაც ვერ აღმოფხვრეს პოლიომიელიტი, რომელიც პერიოდულად გადაიტანებოდა ხოლმე სხვადასხვა აფრიკულ ქვეყნებში. პოლიომიელიტი 98 %-ით იქნა განადგურებული 2009 და 2010 წლებში. 2014 წელს ებოლას ეპიდემიისას, ნიგერია იყო პირველი ქვეყანა, სადაც ეფექტურად აღმოიფხვრა ებოლას საფრთხე. ნიგერიის ეფექტური მეთოდი შემდგომში გამოყენებული იყო ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა აშშ, როდესაც ებოლას საფრთხეები იყო აღმოჩენილი.
ნიგერიის ჯანდაცვის სისტემა მუდმივად დგას ექიმების დეფიციტის წინაშე, რადგან ხდება ე. წ. „ტვინების გადინება“, კვალიფიციური ნიგერიელი ექიმები მიემგზავრებიან ევროპაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში.
განათლება
ქვეყანაში 1830 წელს დაარსდა პირველი მისიონური სკოლა, 1950 წელს გაუნათლებელი ხალხი წარმოადგენდა მთლიანი საზოგადოების 90 %-ს. 1992 წლიდან აუცილებელი იყო დაწყებითი განათლება, რომლის მიღებაც სრულიად უფასოდ ხდებოდა. ბავშვები 6 წლის ასაკში უნდა მისულიყვნენ სკოლაში. შემდეგ 6-დან 12 წლამდე შესაძლებელი იყო საშუალო განათლების მიღება, რომელიც იყო დაყოფილი 2 ეტაპად: ყოველი ეტაპი კი გრძელდებოდა 3 წელი.
ამავე დროს ასევე ფუნქციონირებენ კერძო სკოლები. არსებობს 56 კოლეჯი და 26 პოლიტექნიკური სასწავლებელი. 2005 წლის მონაცემების მიხედვით, სკოლის განათლებას არ იღებს დაახლოებით 8 მლნ ბავშვი. უმაღლეს განათლებაში შედის 33 უნივერსიტეტი, სწავლა მიმდინარეობს ინგლისურ ენაზე, რომლის ხანგრძლივობა არის 3 წელი. ბევრ მათგანს ფედერალური უნივერსიტეტის სახელწოდება აქვს. უძველეს უნივერსიტეტად ითვლება იბადანური უნივერსიტეტი, თავდაპირველად, ის ატარებდა კოლეჯის სახელს, 1962 წელს კი გახდა უნივერსიტეტი.
მოცემულ უნივერსიტეტებს აქვთ უზარმაზარი ბიბლიოთეკები. ნიგერიის ნაციონალურ ბიბლიოთეკაში (მდებარეობს ქალაქ ლაგოსში, აშენებულია 1964 წელს) ინახება 158 ათასი ტომი. უმეტეს შემთხვევაში ნიგერიელები უმაღლეს განათლებას იღებენ აშშ-ში ან დიდ ბრიტანეთში. რუსეთი გამოყოფს 50 სტიპენდიას ნიგერიის სტუდენტებისათვის. 2004 წელს რუსეთში 289 ნიგერიელმა სტუდენტმა მიიღო განათლება. განათლების სისტემა ნიგიერიელებისთვის დაფინანსებულია სახელმწიფოს ბიუჯეტიდან. 2001 წელს გამოიყო ბიუჯეტის 7,5 %. 1977 წლიდან მოყოლებული მოქმედებს ნიგერიული მეცნიერული აკადემია, რომელიც ითვლის ასობით წევრს. მუშაობენ 20-ზე მეტ კვლევით ინსტიტუტებსა და ცენტრებში (მათ შორის, უნივერსიტეტები).
ნიგერიაში განათლებას ზედამხედველობას უწევს განათლების სამინისტრო. ადგილობრივი ხელისუფლება პასუხისმგებლობას იღებს განახორციელოს სახელმწიფოს მიერ შემუშავებული მეთოდიკა საჯარო განათლებასა და სახელმწიფო სკოლებში რეგიონალურ დონეზე. 1970 წლის ნავთობის ბუმის შემდეგ უმაღლესი განათლება ისე გაუმჯობესდა, რომ მიაღწია ნიგერიის ყველა რეგიონში, ნიგერიის მოსახლეობის 68 %-მა ისწავლა წერა, მათ შორის კაცების 75,7 %-მა და ქალების 60,6 %-მა.
დანაშაული
ნიგერია წარმოადგენს ორგანიზებული დანაშაულების სამშობლოს, განსაკუთრებით აქტიურად მიმდინარეობს ნარკოტიკებით ვაჭრობა. ნიგერიის კრიმინალური ჯგუფები ძლიერად არიან ჩართული ნარკოტიკების გადაზიდვაში, ჰეროინი გადააქვთ აზიის ქვეყნებიდან ევროპასა და ამერიკაში, კოკაინი გადააქვთ სამხრეთ ამერიკიდან ევროპასა და სამხრეთ აფრიკაში.
საერთაშორისოდ, ნიგერია ცნობილია თავისი სამარცხვინო საბანკო თაღლითობებით. ნიგერიაში ასევე არსებობს რამდენიმე მსხვილი მეკობრული თავდასხმები. ნიგერიაში გავრცელებული იყო პოლიტიკური კორუფცია, 2011 წლის მონაცემებით გამჭირვალეობის მიხედვით 182-დან 143 კორუფციული ინდექსი აღიბეჭდებოდა, თუმცა 2014 წელს ეს ინდექსი გაუმჯობესდა და შეადგინა 136. 1960 წლიდან 1999 წლამდე ნიგერიის პოლიტიკურ ლიდერებს 400 მილიონ დოლარზე მეტი ჰქონდათ მოპარული სახაზინოდან.
მასმედია
ნიგერიის მასმედიას სხვა აფრიკული ქვეყნების მასმედიებისგან განსხვავებით აქვს ხანგრძლივი ისტორია. ისტორიულად ნიგერიას, აფრიკის დანარჩენი ქვეყნებისგან განსხვავებით, გააჩნია ყველაზე უფრო თავისუფალი და ღია პრესა, მაგრამ ამასთან ერთად ის ყოველმხრივ განიცდის დიდ ზეწოლას სამხედრო დიქტატურების მმართველობის მხრიდან. ბევრი ნიგერიელი ჟურნალისტი ჩასვეს ციხეში, აწამეს და მოკლეს.
ნიგერიაში ჟურნალისტების მოსყიდვა და მოქრთამვა ჩვეულებრივი ამბავია. მათ დიდ თანხებს აძლევენ კარგი სტატიების დასაწერად ან ნეგატიური ფაქტების გასაბათილებლად. ეს ჩვეულებრივი პრაქტიკაა ქვეყანაში, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრმა ჟურნალისტმა შესანიშნავად იცის მისი არაეთიკური ხასიათი.
1990-იან წლებამდე პრესის დიდი ნაწილი სახელმწიფოს ხელში იყო, მაგრამ ასევე არსებობდნენ ისეთი გაზეთები, როგორებიცაა Nigerian Tribune, The Punch, Vanguard და The Guardian, რომლებიც აქვეყნებდნენ საზოგადოებრივი და კერძო მოვლენების გამოქვეყნებას. კანონი მასმედიის შესახებ, გაზეთების ჩათვლით, დარიგებულია საკანონმდებლო ხელისუფლების სხვადასხვა ორგანოებში. არსებობს მათი განხილვისა და ანალიზის რამდენიმე კარგი წყარო.
პრესის ანალიზი აჩვენებს, რომ გაზეთებს, ქვეყანაში გავრცელებული ტრადიციებიდან გამომდინარე, უფრო ხშირად მამაკაცები კითხულობენ. რამდენიმე გაზეთს ქალები უფრო კითხულობენ, განსაკუთრებით მოდის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ 1980-იანი წლების ბოლოს შემოსავალი შემცირდა გაზეთების რაოდენობა განუწყვეტლად იზრდებოდა. 2008 წლის მდგომარეობით გამოდიოდა 100-ზე მეტი ეროვნული, რეგიონალური და ადგილობრივი გაზეთი.
მაშინ როდესაც გაზეთები უკვე დიდი ხანია პოპულარობით სარგებლობენ ნიგერიაში, რადიომ და ტელევიზიამ ვერ მოიპოვა ასეთი აღიარება რესურსების ნაკლებობისა და ძლიერი შეზღუდვების გამო, რომლებსაც განიცდიან ქვეყანაში შექმნილი რადიო და სატელევიზიო კომპანიები. მაგრამ, როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე მის ფარგლებს გარეთ, უფრო ფართე აუდიტორიის მისაღწევად ეს შეზღუდვები შემცირდა, რაც გამოიხატება თანამგზავრული ტელევიზიების რაოდენობის ზრდაში. BBC-ის მსოფლიო სამსახური, ამერიკის ხმა და გერმანული სამაუწყებლო ორგანიზაცია Deutsche Welle (DW) ასევე აწარმოებენ მოკლეტალღოვან რადიოგადაცემებს ჰაუსას ენაზე.
ქვეყანაში არსებობს ფედერალურ სამთავრობო საკუთრებაში მყოფი ეროვნული, რეგიონალური და შტატების რადიოსადგურები; დაახლოებით 40 შტატების სამთავრობო საკუთრებაში მყოფ რადიოსადგურებს გააჩნიათ საკუთარი პროგრამები, ახალი ამბების გარდა. ამას გარდა მაუწყებლობს დაახლოებით 20 კერძო რადიოსადგური და შესაძლებელია საერთაშორისო რადიოსადგურების გადაცემების მოსმენაც (2007). ნიგერიაში არსებობს 83 AM, 36 FM და 11 მოკლეტალღოვანი სადგური (2001).
ნიგერიაში არსებობს დაახლოებით 70 ფედერალურ სამთავრობო საკუთრებაში მყოფი და რეგიონალური სატელევიზიო სადგური; ყველა 36 შტატში მუშაობს სატელევიზიო არხები; მაუწყებლობს რამდენიმე კერძო სატელევიზიო სადგური; აბონენტების მფლობელებისათვის შესაძლებელია კაბელური და თანამგზავრული ტელეგადაცემების მიღება (2007).
ნიგერიაში გაზეთები, ტელევიზია და რადიო ყველაზე მთავარი საკომუნიკაციო და საინფორმაციო საშუალებებია, უკვე შემდგომში სოციალური მედია სწრაფად გადაიქცა კომუნიკაციის დიდ წყაროდ. საერთაშორისო მაუწყებლები, BBC-ის ჩათვლით, დიდი პოპულარობით სარგებლობენ. ტელეგადაცემების ყურება ხდება ქალაქის რაიონებში.
თითოეულ შტატს ასევე აქვს ტელეკომპანია, რომელიც მაუწყებლობს ერთი ან ორი ადგილობრივი სახმელეთო ტელესადგურით. ეს ნიშნავს, რომ დაახლოებით 50 ეკუთვნის სახელმწიფოს, ხოლო დანარჩენი ნაწილობრივ დამოუკიდებელი სატელევიზიო სადგურებია. ნიგერიის სატელევიზიო სფეროში კერძო ტელეკომპანიებია: Silverbird Television (STV), Africa Independent Television (AIT), Channels TV, Superscreen Television, და ზოგიერთი სხვა. პროგრამების უმრავლესობა მიმართულია აფრიკული და მსოფლიო ბაზრებისაკენ და გადაიცემა მთელ მსოფლიოში ლაგოსის, აბუჯის და პორტ-ჰარკორტის ცენტრებიდან, ნიგერიის სხვა ქალაქების ტელეარხების ფილიალებიდან და ზოგიერთი აფრიკული სახელმწიფოდან. African Independent Television-ს (AIT) გააჩნია მაუწყებლობის მაღალი თანამგზავრული სატელევიზიო სადგურები მთელ მსოფლიოში ლაგოსის და აბუჯის ცენტრებიდან. ნიგერიაში მაუწყებელი სხვა საერთაშორისო მასშტაბის პირდაპირი თანამგზავრული ტელეარხებია: Murhi International Television, ON Television, Galaxy Television, TV Continental და სხვა.
ქვეყანაში შესაძლებელია ისეთი საკაბელო ტელევიზიების გადაცემების ნახვა, როგორებიცაა DSTV, HiTV, DaarSat, StarTimes და Infinity TV და ნიგერიის სხვა საკაბელო არხებით.
== კულტურა ==
არქიტექტურა
ნიგერიის რაიონებში შენობები განსხვავდებიან არქიტექტურული ფორმით. ჩრდილოეთში შენობას აქვს ოთკუთხედი ფორმა, სახურავი კი ბრტყელია. ნიგერიის ტროპიკულ ზონებში საცხოვრებელი ადგილები ქოხის მაგვარია, სახურავის მაგივრად კი იყენებენ პალმის ფოთლებს. ცენტრალურ შტატებში შენობებს მრგვალი ფორმა აქვთ, სახურავს კი კონუსური, რომელიც გეომეტრიული ფორმებით არის მორთული. ქალაქებში სახლს ძირითადად აგურისგან აშენებენ. „საქმიან“ რაიონებში კი გვხვდება უამრავი მრავალსართულიანი შენობა, მაგრამ ეს ყველაფერი აშენებულია დაბალხარისხიანი მასალებისაგან, ამიტომაც შენობები ხშირად ინგრევა.
ლიტერატურა
ნიგერიის მოქალაქეებმა შექნეს ყოფილი კოლონიური ლიტერატურის ბევრი გავლენიანი ნაშრომი ინგლისურ ენაზე. ნიგერიელი ყველაზე ცნობილი მწერლები არიან: ვოლ სოინკა (Wole Soyinka), პირველი აფრიკელი ნობელის ლაურეანტი ლიტერატურის დარგში, ასევე ცნობილი ნიგერილი მწერალია ჩინუა აჩებე (Chinua Achebe), რომელიც ცნობილია მისი ნოველით „ის რაც ინგრევა“ (Things Fall Apart).
მუსიკა და ფილმები
ნიგერიამ დიდი როლი ითამაშა სხვადასხვა ჟანრის აფრიკული მუსიკის განვითარებაში, მათ შორის დასავლეთ აფრიკული „ჰაილაიფი“, „აფრობიტი“ და „ფალმ-ვაინ მუსიკა“, რომელის ადგილობრივი რიტმიც ერწყმის კონგოს, ბრაზილიის, კუბის, იამაიკის და მსოფლიო ტექნიკებს. მინი|ეიოს ფესტივალის მასკარადი XX საუკუნის მეორე ნახევრის მუსიკოსებმა, მაგალითად ფელა კუტი-მ (Fela Kuti) წარმატებულად გააერთიანა კულტურული ელემენტები ამერიკულ ჯაზთან, რომ შეექმნა აფრობიტი, რომელმაც თავის მხრივ ჰიპ-ჰოპ მუსიკაზე იქონია გავლენა. ასევე ნიგერიული მუსიკიის მიმდინარეობაა ჯუჯუც (Juju), რომელიც რიტმულ მუსიკასა და იორუბას ნაციონალურ მუსიკას აერთიანებს. ასევე იორუბას მუსიკას მიეკუთნება ფუჯიც (Fuji).
ასევე ნიგერიული მუსიკალური მიმდევრობაა აფანი (Afan), რომელიც პოეტმა და მუსიკოსმა უმუობუამ შექმნა. კენის მუსიკა არის თვით გამოცხადებული, როგორც აფრიკაში ნომერი პირველი ჩანაწერების მხრივ და ნიგერიელებისთვის ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი მუსიკაა და მასზე ზეგავლენა ჰიპ-ჰოპ არტისტებს აქვთ.
ნიგერიელი სახელოვანი მუსიკოსების სიაში არიან: სეიდ ადუ (Sade Adu), კინგ სანი ადე (King Sunny Ade), ონიეკა ონვენუ (Onyeka Onwenu), დელ სოსიმი (Dele Sosimi), ადევალ აიუბა (Adewale Ayuba), ეზებუირო ობინა (Ezebuiro Obinna), ალჰაჯი სიკირუ აინდე ბარისტერი (Alhaji Sikiru Ayinde Barrister), ბენი კინგი (Bennie King), ებენეზერ ობეი (Ebenezer Obey), უმობუარი იგბერაესე (Umobuarie Igberaese), ფემი კუტი (Femi Kuti), ლაგბაია (Lagbaja), დოქტორი ალბანი (Dr. Alban), ბოლა აბიმბოლა (Bola Abimbola), ზაკი აძე (Zaki Adze), ტუფაკ იდიბია (Tuface Idibia), ასა (Asa), ნნეკა (Nneka), პი სქვეარ (P Square) და დიბანჯი (D’Banj).
2008 წლის ნოემბერში ნიგერიის მუსიკალურმა სცენამ მიიპყრო ყურადღება საერთაშორისო მასშტაბით, როდესაც „ემტივი“-მ ჩაატარა პირველი აფრიკული მუსიკალური დაჯილდოების ცერემონიალი აბუჯაში. ასევე ყველაზე პირველი მუსიკალური ვიდეო, რომელიც გაჟღერდა აფრიკულ „ემტივი“-ზე (ორიგინალი „ემტივის“ მეასე სადგური), იყო თუფაკ იდიბიას (Tuface Idibia) მიერ შექმნილი ჰიტი „African Queen”. მინი|233x233პქ|ნოლივუდის ბრენდის ლოგო ნიგერიული ფილმების ინდუსტრია ცნობილია ნოლივუდის სახელით (Nollywood) სადაც ნიგერია და ჰოლივუდია გაერთიანებული. 2015 წელს იგი სიდიდით იყო მეორე ფილმების მწარმოებელი მსოფლიოში. ნიგერიის ფილმების ინდუსტრია დაფუძნებულია ლაგოსში, კანოში და ენუგუში და უნდა ითქვას, რომ ამ ქალაქების ეკონომიკის საკმაოდ დიდი ნაწილი სწორედ ამ ფილმების ინდუსტრიაზეა დამოკიდებული. ნიგერიული კინო არის აფრიკის ყველაზე დიდი ფილმების ინდუსტრია, როგორც ხარისხით, ისე წელიწადში გადაღებული ფილმების რაოდენობით. მიუხედავად იმისა, რომ ნიგერიული ფილმები 1960-იანი წლებიდან იწარმოება, მისთვის დიდი შეღავათი იყო ხელმისაწვდომი ციფრული კინოგადაღება და მონტაჟის ტექნოლოგიები.
სამზარეულო
ნიგერიული სამზარეულო, ისევე როგორც ზოგადად დასავლეთ აფრიკის სამზარეულო, მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. პალმის ზეთი და მიწის თხილის ზეთი ხშირად გამოიყენება სხვადასხვა სუნელებთან, მცენარეებთან და სურნელოვან არომატებთან ერთად, იმისათვის, რომ შექმნან არომატული გარნირები და წვნიანები, რომლებიც ძირითადად ცხარეა. ნიგერიული დღესასწაულები ფერებითა და სიუხვით გამოირჩევა.
სპორტი
2010 წლის ფიფას მსოფლიო რეიტინგების ოფიციალური მონაცემებით, ნიგერია იყო აფრიკის ერების საფეხბურთო გუნდებში მეორე ადგილას, ხოლო მსოფლიოს მასშტაბით 21-ე ადგილი ეკავა. ნიგერია ასევე ჩართულია მძლეოსნურ სახეობებში, ასევე კრიკეტსა და კალათბურთში. კრივი ასევე საკმაოდ მნიშვნელოვანი სპორტია ნიგერიისთვის. Dick Tiger და Samuel Peter, ორივე ყოფილი მსოფლიო ჩემპიონები არიან.
ნიგერიამ პირველად მონაწილეობა მიიღო 1952 წლის ჰელსინკის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში და მას შემდეგ გამოდიოდა ყველა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში, 1976 წლის მონრეალის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების გარდა. ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებში ნიგერიელ სპოტსმენებს მონაწილეობა არასოდეს არ მიუღია.
ოლიმპიურ თამაშებში გამოსვლის დროს ნიგერიელმა სპორტსმენებმა მოიპოვეს 24 ოლიმპიური მედალი: 3 ოქროს, 8 ვერცხლის და 13 ბრინჯაოს. ყველაზე უფრო მეტი მედალი ნიგერიელმა სპორტსმენებმა მოიპოვეს მძლეოსნობაში და კრივში.
ნიგერიის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი შეიქმნა 1951 წელს.
დღესასწაულები
ნიგერიაში სადღესასწაულო დღეებია:
ასევე აღინიშნება რელიგიური სადღესასწაულო დღეები, რომელთა თარიღი მერყევია მათი შესაბამისი კალენდარული დღეების გამო.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები კატეგორია:ნიგერია კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
ისაო ტაკაჰატა
მინი|ტაკაჰატა ისაო ისაო ტაკაჰატა (高畑 勲 Takahata Isao) (დ. 29 ოქტომბერი, 1935 — გ.  5 აპრილი, 2018, პრეფექტურა ტოკიო) — იაპონური ანიმაციური ფილმების - ანიმეს ერთ-ერთი წამყვანი რეჟისორი.
დაიბადა უძიამადეში (ამჟამად ისე), მიეს პრეფექტურა, იაპონია, დიდი ხნის განმავლობაში თანამშრომლობდა ჰაიაო მიაძაკისთან, რომელთან ერთადაც დააფუძნა „Studio Ghibli“. მსოფლიოში ყველაზე უკეთ ცნობილია მისი ოთხი ანიმაციური ფილმი შექმნილი ამავე სტუდიაში: სამხედრო დრამა "ციცინათელების საფლავი", რომანტიკული დრამა "მხოლოდ გუშინ", კომედია "ჩემი მეზობლები იამადები" და სათავგადასავლო "პომ-პოკო". მათ შორის "ციცინათელების საფლავი" საყოველთაოდ მოიაზრება როგორც დღემდე შექმნილი საუკეთესო ანიმაციური ფილმი.
1959 წელს ტოკიოს უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ტაკაჰატა მუშაობას იწყებს ახლად ჩამოყალიბებულ ანიმაციურ კომპანიაში ტოეი დოგა (ტოეი ანიმაცია), სადაც მოკლე ხანში მიაძაკის ხვდება. აქვე იღებს მის პირველ ფილმს "მზის პრინცი". ფილმის ფინანსური კრახის გამო კომპანიაში მიღებული კრიტიკით ტაკაჰატა და მიაძაკი ტოვებენ სტუდიას და ერთად იწყებენ მუშაობას.
სხვა ანიმეს რეჟისორთაგან განსხვავებით ტაკაჰატა არასდროს ხატავს და ანიმატორად არასდროს უმუშავია რეჟისორად გახდომამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იაპონელი კინორეჟისორები კატეგორია:იაპონელი ანიმატორები კატეგორია:დაბადებული 29 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:გარდაცვლილი 5 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 2018
დღნორისა
დღნორისა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ლეხიდრისთავი, საჩხეური, ჭაშლეთი). მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, წყალტუბოდან 65 კილომეტრი. სოფლის ტერიტორიაზეა თავშავას ტბა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 321 ადამიანი.
ისტორია
დღნორისა წყაროებში XVII საუკუნის 60-იანი წლებიდან იხსენიება. სოფელსა და მის მიდამოებში აღმოჩენილია სპილენძის ზოდები, ბრინჯაოს თოხები, კოლხური მონეტები, შემორჩენილია ფეოდალური ხანის ციხის ნანგრევები.
სქოლიო
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ტაჩირის შტატი
მინი|300პქ|დედაქალაქ [[სან-კრისტობალი (ვენესუელა)|სან-კრისტობალის მე-7 ავენიუ]] მინი|300პქ|ქალაქი მიჩელენა ტაჩირა (Estado Táchira) — შტატი ვენესუელაში. დედაქალაქია სან-კრისტობალი.
ტაჩირა ერთ-ერთია ვენესუელის სამი ანდური შტატიდან (დანარჩენი ორია მერიდა და ტრუხილიო). ჩრდილოეთით ესაზღვრება სულიას შტატი, აღმოსავლეთით ბარინასი და მერიდა, სამხრეთით აპურე, ბარინასი და კოლუმბია.
ისტორია
ტაჩირამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა თანამედროვე ვენესუელის ისტორიის საწყის ეტაპზე. XX საუკუნეში, ამ წარმოშობით შტატიდან იყო ქვეყნის ყველაზე ბევრი პრეზიდენტი: სიპრიანო კასტრო, ხუან ვისენტე გომესი, მარკოს პერეს ხიმენესი, ისაიას მედინა ანგარიტა, ელეასარ ლოპეს კონტრერასი, კარლოს ანდრეს პერესი და რამონ ხოსე ველასკესი.
XX საუკუნის დასაწყისამდე დიდ სირთულესთან იყო დაკავშირებული ტრანსპორტირება ტაჩირასა და სხვა შტატებს შორის, ისევე როგორც თვით შტატის შიგნით. ამ პირობებმა წარმოშვა ძლიერი განსხვავება ტაჩირისა და დანარჩენი ვენესუელის მოსახლეობას შორის, განიცდიდა რა კოლუმბიის ძლიერ გავლენას, რომელთანაც ბევრად ადვილი იყო დაკავშირება.
მუნიციპალიტეტები და მუნიციპალური ცენტრები
შტატი ადმინისტრაციულად 29 მუნიციპალიტეტად იყოფა:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელის შტატები კატეგორია:ტაჩირის შტატი
Stupid Girl (როლინგ სტოუნზის სიმღერა)
Stupid Girl — ინგლისური როკ-ჯგუფ როლინგ სტოუნზის სიმღერა. იგი სინგლზე Paint It, Black 1966 წელს გამოიცა. შეტანილია ალბომში Aftermath.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როლინგ სტოუნზის სიმღერები კატეგორია:1966 წლის სიმღერები
დერჩი
დერჩი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, მექვენის ადმინისტრაციულ ერთეულში. მდებარეობს ჩრდილოეთ იმერეთის მთისწინეთში, მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 600 მეტრის სიმაღლეზე. წყალტუბოდან დაშორებულია 55 კილომეტრით. მოსახლეობა — 159 მცხოვრები (2014 წლის აღწერის მიხედვით). სოფელში არის ბარიტის საბადო და განვითარებული შუა საუკუნეების ნათლისმცემლის ეკლესია.
ისტორია
დერჩი პირველად იხსენიება XII საუკუნის საბუთში, საიდანაც ჩანს, რომ იგი საქართველოს მეფე გიორგი III-ს გელათის სამეფო სამწირველოსთვის შეუწირავს. სოფელი გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ლეჩხუმის შემადგენლობაში იყო.