ბრიტანელები
რელიგიური რწმენა
მინი|ცნობილი ჩანახატი - ჩარლზ დარვინი და ევოლუციის თეორია მეჩვიდმეტე და მეთვრამეტე საუკუნეები ხასიათდება, როგორც ერთგვარი არარელიგიური პერიოდი. ინტელექტუალებს შორის დეიზმი იყო მთავარი ბაზისი მკაცრი სოციალური კრიტიკისთვის. განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რომ ამ კრიტიკის ობიექტთა რიცხვში შედიოდა ტრადიციული ქრისტიანობაც. 1729-1730 წლების მონტესკიეს ინგლისური მოგზაურობების შემდგომ შექმნილი ჩანაწერების თანახმად, მაღალი კლასის წარმომომადგენელი ფენა რელიგიის მიმართ საკმაოდ ინდეფერენტული იყო და ასეთ საკითხებს ძალიან გულგრილად უყურებდა. მანამდე, წინა საუკუნეებში, როცა ადამიანები საკმაოდ დიდ სიდუხჭირეში ცხოვრობდნენ და უწევდათ ძალიან რთულ პირობებში ყოფნა, ეკონომიკა იყო განუვითარებელი, განათლება დაბალი დონის, ხოლო მეცნიერება დაბალ სტადიაში მყოფი, ხშირად გვხვდებოდა რელიგიური ფანატიზმის სხვადასხვა ფორმები და გამოვლინებები, აგრესიული სექტები და ა. შ, მაგრამ მატერიალური კომფორტის განვითარებამ, სოციალური პირობების დონის გაზრდამ, რა თქმა უნდა, ასეთი პროცესები, ცხადია, ბოლომდე არა, მაგრამ შეცვალა. თუმცა, ამ დროსაც რელიგიური შეხედულებები მაინც დიდ გავლენას ინარჩუნებდა. ბიბლია მიღებული იყო როგორც აუცილებლად ჭეშმარიტი, ხოლო მასში ნაქადაგები მორალური და ეთიკური წესები საყოველთაოდ შესასრულებელი. ეს ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელია „ვიქტორიანიზმის“. ამ პერიოდში, ლიტერატურული ნაწარმოებების დიდი ნაწილი სწორედ დამყარებული იყო რელიგიურ დოგმატებზე. ამასთან, ამ დროს ხალხს სწამდა, რომ თუ რელიგია ყველას მიერ ერთხმად იქნება მიღებული და აღიარებული, მაშინ დასრულდება ყველანაირი კრიმინალი და ბოროტება სამყაროში, ხოლო ხალხი იცხოვრებს ბედნიერად. თუმცა, როგორც ვახსენეთ, მას შემდეგ რაც მეცნიერება განვითარდა და განათლება მოედო ბრიტანეთს, ადამიანთა შეხედულება სხვადასხვა რელიგიური სიწმინდეების მიმართ უფრო მარტივი და თავისუფალი გახდა, რაც სოციალური ფორმების ცვილებების პროცესის ერთ-ერთი მთავარი გამომხატველია. ეს პროცესები მოგვიანებით კიდევ უფრო გააქტიურდა და ბევრად კომპლექსური და მასშტაბური სახე მიიღო. 1858 წელს, როცა უდიდესმა ინგლისელმა მეცნიერმა ჩარლზ დარვინმა გამოაქვეყნა საყოველთაოდ ცნობილი ევოლუციის თეორია, საზოგადოებამ და მათ შორის სასულიერო პირებმა კრიტიკული თვალით შეხედეს ღმერთის იდეას, რელიგიას და კონკრეტულ რელიგიურ დოგმატებს. მათ შორის გააქტიურდა კრიტიკული აზრი ასევე ეკლესიის, როგორც ფართო მასებისთის ძალიან გავლელიანი ინსტიტუტის მიმართ. ახლებური შეხედულებები და მოსაზრებები რელიგიაზე შეგვიძლია განვიხილოთ, როგორც ლოგიკური საპასუხო რეფლექსი რელიგიურ უწესრიგობაზე. ეს არისტოკრატების გაჭირვებული ხალხისადმი უარყოფით დამოკიდებულებას შეგვიძლია შევადაროთ. ორივე შემთხვევაში, ადამიანთა გარკვეული ჯგუფი გამოხატავდა თავის აზრებსა და შეხედულებებს ჩამოყალიბებული ინსტიტუციების მიმართ, ერთ შემთხვევაში რელიგიის, ხოლო მეორე შემთხვევაში კონკრეტული სოციალური ფენის. მეჩვიდმეტე საუკუნის შუა პერიოდში, როცა მეფე წავიდა, მშვიდობიანი ეპოქა დასრულდა და დაიწყო სამოქალაქო ომი. საზოგადოების რამდენიმე ნაწილად დაყოფა, ცხადია, პოლიტიკასა (მათ შორის საპარლამენტო ცხოვრებას) და რელიგიასაც შეეხო. ქვეყნის შიგნით მიმდინარეობდა ბრძოლა ისეთ სამღვდელოებებს შორის როგორებიცაა: ირლანდიური კათოლიკეე ეკლესია, ანგლიკანური ეკლესია, პურიტანები. რელიგიური დაპირისპირება საბოლოოდ ქვეყნის რამდენიმე ნაწილად დაყოფამდე მივიდა. ეს პროცესები მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისამდე გაგრძელდა, როცა პარლამენტმა დიდი ცვლილებები დაიწყო, რის შედეგადაც ქვეყანა ინგლისელი მეფეების გიორგების ეპოქიდან ვიქტორიანულ ხანაში გადავიდა.