cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რესპუბლიკის დღე (თურქეთი)
რესპუბლიკის გამოცხადებამდე
მეორე კონსტიტუციური ერის გამოცხადებიდან 6 წლის შემდეგ, 1914 წელს პირველი მსოფლიო ომი დაიწყო. ოთხწლიანი ომის შედეგად, ოსმალეთის იმპერიის მოკავშირეებმა დამარცხდნენ და ოსმალეთის იმპერიის ტერიტორიის ოკუპაცია დაიწყო ისეთი ქვეყნების მიერ, როგორიცაა ინგლისი, საბერძნეთი, საფრანგეთი და იტალია.
რესპუბლიკის გამოცხადება
200px|left|thumb|ათათურქი 1936 წლის 29 ოქტომბერს, რესპუბლიკის დღეს პარლამენტში მიმავალი. 1919 წლის 19 მაისს, მუსტაფა ქემალ-ფაშა ოსმალეთის სახელმწიფოს მთავრობის მიერ, რეგიონში წესრიგის აღდგენის მიზნით, გემით სამსუნში გაიგზავნა. ქვეყნის უმეტეს პროვინციებში კონფერენციები ჩატარდა და ითქვა, რომ: „არსებობს მხოლოდ ერთი წესი, ეს არის ეროვნული თავისუფლება. ეროვნულ თავისუფლებას მარტო ერის ნება გადაარჩენს.“ ამ პრინციპით თითოეული პროვინციის წარმომადგენლის დასწრებით, 1920 წლის 23 აპრილს შეიკრიბა დიდი ეროვნული კრება ანკარაში. ასამბლეამ მუსტაფა ქემალ-ფაშა „ასამბლეის თავმჯდომარედ“ აირჩია. მუსტაფა ქემალ-ფაშის ხელმძღვანელობით, დიდმა ეროვნულმა კრებამ, დაიწყო ომი დამოუკიდებლობისთვის. ხალხი და რეგულარული არმია ერთად იბრძოდნენ მტრის წინააღმდეგ.
დამოუკიდებლობისთვის ომში გამარჯვების შემდეგ, 1922 წლის 1 ნოემბერს, თდეა-მ ოსმალეთის სასულთნო გააუქმა, ხოლო ოსმალეთის იმპერიის ბოლო სულთანი მეჰმედ ვაჰედეთინი მოღალატედ გამოცხადდა და ქვეყანა დატოვა.
1923 წლის 24 ივლისს, შვეიცარიის ქალაქ ლოზანაში, ლოზანის უნივერსიტეტში, თურქეთის დიდი ეროვნული კრების წარმომადგენლები და დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, იტალიის, იაპონიის, საბერძნეთის, რუმინეთის, ბულგარეთის, პორტუგალიის, ბელგიის, საბჭოთა კავშირისა და იუგოსლავიის წარმომადგენლები ხელი მოაწერეს ლოზანის სამშვიდობო ხელშეკრულებას. ამ ხელშეკრულებამ საფუძველი ჩაუყარა ახალ სახელმწიფოს, მაგრამ არ განუსაზღვრავს სახელმწიფოს მმართველობის ფორმა.
29 ოქტომბერს, ათათურქმა მის მიერ შემუშავებული „რესპუბლიკის“ შესახებ კანონპროექტი, დეპუტატებთან კონსულტაციების შემდეგ, ეროვნულ ასამბლეას წარუდგინა. პარლამენტმა მიიღო რეზოლუცია და ამით თურქეთის სახელმწიფოს მართვის ახალი ფორმატი რესპუბლიკა გახდა, ახალი სახელი კი „თურქეთის რესპუბლიკა“. ხოლო ათათურქი თურქეთის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი გახდა.
რესპუბლიკაში, როგორც ათათურქმა აღნიშნა, სუვერენიტეტი უპირობოდ ეკუთვნის ერს. ერი, თავისი მართვის უფლებამოსილებას იყენებს, მათი წარმომადგენლების მეშვეობით. რესპუბლიკის დროს, მოქალაქეს აქვს უფლება აირჩიოს და არჩეული იყოს.
დღესასწაულად გამოცხადება
1925 წლის 2 თებერვალს, საგარეო საქმეთა მინისტრომ წინადადებით გამოვიდა, სადაც 29 ოქტომბერი ოფიციალურ დღესასწაულად შესთავაზა. ეს წინადადება 18 აპრილს, პარლამენტის საკონსტიტუციო კომისიის მიერ განეხილა და გადაწყდა. ხოლო მეორე დღეს, 19 აპრილს, 628 ნომრიანი კანონით, 29 ოქტომბერი ოფიციალურად რესპუბლიკის დღედ გამოცხადდა.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ეროვნული დღესასწაულები
გავაზის ღვთისმშობლის კომპლექსი
გავაზის ღვთისმშობლის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
სოფლიდან დასავლეთით 0,5 კმ-ზე მდებარე კომპლექსი მთლიანად დანგრეულია. არც ერთი ნაგებობის გეგმა არ იკითხება. ქვები იმდენად დაშლილია, რომ რაიმეს თქმა შეუძლებელია. კომპლექსის სახელწოდება „ღვთისმშობელი“, უკავშირდება აქვე არსებული ეკლესიის სახელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნათელა (ფილმი)
ნათელა — 1926 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ამო ბეკ-ნაზაროვის მიერ. ფილმი ასახავს სამეგრელოში გლეხთა აჯანყებას 1856-57 წლებში. ფილმისგან განსხვავებით, სინამდვილეში უტუ მიქავა არ მოუკლავთ, არამედ გადაასახლეს, შემდეგ კი დაბრუნდა და მჭედლად და მამასახლისად მუშაობდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სსრკ-ის მუნჯი ფილმები კატეგორია:1926 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:ამო ბეკ-ნაზაროვის ფილმები კატეგორია:ქართული შავ-თეთრი ფილმები კატეგორია:ისტორიული ფილმები
ლურსმნიანი ბომბი
ლურსმნიანი ბომბი — ასაფეთქებელი მოწყობილობა, მიმართული ადამიანის სიცოცხლის მოსპობისკენ. აფეთქებისგან გამოწვეული ფრაგმენტაციის შემდეგ მეტალის საგნები დიდი სიჩქარით ვრცელდება და დიდ ზიანს აყენებს ადამიანის სიცოცხლეს. მსგავსი ასაფეთქებელ მოწყობილობებს ბევრად დიდი ზიანის მიყენება შეუძლია ვიდრე ჩვეულებრივ ასაფეთქებლებს. ლურსმანთან ერთად ასევე გამოიყენება მეტალის ბურთები, დამსხვრეული საპარსები, ისრის თავები და მეტალის საგნები.
ლურსმნის ბომბების გამომყენებლები ძირითადად თვითმკვლელი ტერორისტები არიან, ისინი ბომბებს ხალხმრავალ ადგილებში აფეთქებენ, რომ გაიზარდოს დაღუპულთა და დაშავებულთა რაოდენობა. მსგავსი ბომბების აღმოჩენა შესაძლებელია ელექტრომაგნიტური სენსორებით და ჩვეულებრივი მეტალის დეტექტორებით.
ტერორისტული აქტები
უკანასკნელი ტერორისტული აქტი ლურსმნიანი ბომბით განხორციელდა 2016 წლის 22 მარტს, ბრიუსელში.
1970 წლის, 6 მარტს, აფეთქება მოხდა ნიუ-იორკში. ტერორისტული დაჯგუფების Weatherman-ის სამ წევრს ასაფეთქებელი მოწყობილობა შემთხვევით სახლში აუმოქმედდათ, რის შედეგაც სამივე წევრი გარდაიცვალა.
რამდენიმე აფეთქება დაფიქსირდა ჩრდილოეთ ირლანდიაში, რესპუბლიკელებისა და ლოიალისტების მიერ.
1999 წელს ლონდონში რამდენიმე ბომბი ამოქმედდა, რომელიც ნეო-ნაცისტ დევიდ კოუპლენდის მიერ იქნა დამონტაჟებული, მიმართული იყო ლგბტ და ეთნიკური უმცირესობების წინააღმდეგ. დაიღუპა 3 და დაშავდა 140 ადამიანი.
2004 წლის, 9 ივნისს, ლურსმნიანი ბომბი ამოქმედდა კელნში, ბომბი დამონტაჟებული იყო ნეო-ნაცისტების მიერ. აფეთქება მოხდა პოპულარულ თურქული მაღაზიების უბანში, რომელსაც "პატარა სტამბოლი" ეწოდება. დაზიანება მიიღო 22 ადამიანმა, ასევე დაზიანდა მაღაზიები და მანქანები.
2005 წლის, 31 დეკემბერს, ინდონეზიურ სავაჭრო ცენტრში ბომბი ამოქმედდა, მეორე აუმოქმედებელი ბომბი კი აფეთქების ადგილიდან ახლოს იპოვეს.
2007 წლის, 28 ივნისს, ლონდონში მერსედესის მარკის ავტომანქანაში ნაპოვნი იქნა ლურსმნიანი ბომბი, რომელიც პოლიციის მიერ იქნა დეაქტივირებული. როგორც შემდეგ აღმოჩნდა ეს ტერორისტული თავდასხმის ნაწილი იყო. აფეთქებულ მანქანას უნდა გამოეწვია ქაოსი და შემთხვევის ადგილიდან გაქცეულ ადამიანებს, ქუჩის გაწვრივ მეორე დანაღმული მანქანაც ელოდა, რომელიც სწორედ იმ დროს უნდა აფეთქებულიყო, რა დროსაც მასთან ხალხის მასა გაივლიდა.
2007 წლის, 21 დეკემბერს, ბომბი ამოქმედდა შერპაოში, პაკისტანში, თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ.ბომბის აფეთქება მოხდა მეჩეთში, როდესაც ის მლოცველებით იყო სავსე. 50-მდე ადამიანი დაიღუპა და 100-ზე მეტი დაშავდა.
2008 წელს, ექსეტერში, აფეთქების მცდელობისას ბომბის აქტივაცია მოხდა ტერორისტის წინ, ხალხისგან მოშორებით.
2011 წლის, 11 აპრილს მინსკში აფეთქებისას დაიღუპა 15 და დაშვდა 149 ადამიანი.
2011 წელს, სირიის სამოქალაქო ომის მიმდინარეობისას, სირიის შეიარაღებულმა ძალებმა დაადასტურა მათ მიერ მსგავსი ბომბების გამოყენება.
2016 წლის, 22 მარტს, ბრიუსელში მოხდა აფეთქებების სერია ლურსმნიანი ბომბების გამოყენებით. თავდასხმები ერთოდროულად მოხდა მეტროს სადგურში და აეროპორტში.
სქოლიო
კატეგორია:თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სინგაპურში
2016 წლის მონაცემებით  სინგაპურში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 1 ძეგლია. 2012 წლის 19 ივნისს სინგაპურმა მოახდინა მსოფლიო კულტურული და ბუნებრივი ძეგლების დაცვის შესახებ კონვენციის რატიფიცირება.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სინგაპურში
ლორენ ჯერმანი
ლორენ ქრისტინ ჯერმანი (Lauren Christine German; დ. 29 ნოემბერი, 1978) — ამერიკელი მსახიობი. მან 2002 წელს, პირველი მნიშვნელოვანი როლი რომანტიკულ-კომედიურ დრამა ფილმში, „იჩქარე შეიყვარო“-ში შეასრულა. შემდეგ კი მიიღო მონაწილეობა საშინელებათა ჟანრის ფილმ: „ტეხასური ჟლეტა ხერხით“-ში(2003) და „ჰოსტელი 2“-ში (2007). 2011 წლიდან 2012 წლამდე ჯერმანს ჰქონდა მთავარი როლი, როგორც DHS აგენტი ლორი ვისტონი, CBS-ს სატელევიზიო დრამა სერიალში, „ჰავაის პოლიცია“-ში. ხოლო, 2012 წლიდან 2015 წლამდე, იგი გადაღებული იქნა, როგორც, ლესლი შეი, NBC-ს სატელევიზიო დრამა სერიალში, „ჩიკაგოს მეხანძრეები“-ში. 2016 წელს, მან დეტექტივის, კლო დეკერის როლის შესრულება, ამერიკულ ფანტაზიური ჟანრის სატელევიზიო სერიალ „ლუციფერი“-ში დაიწყო.
ადრინდელი ცხოვრება
ლორენ ქრისტინ ჯერმანი 1978 წლის 29 ნოემბერს დაიბადა ჰანთინგთონში, კალიფორნიის შტატში, აშშ-ში. მამამისი სისხლძარღვების ქირურგია, ხოლო ბაბუამისი, ჯეიმზ ჯერმანი გერმანელი იყო, რომელიც 1909 წელს ამსტერდამში დაიბადა. ხოლო შემდგომ თავის ოჯახთან ერთად ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადავიდა საცხოვრებლად. ლორენის წინაპრების დარჩენილი ნაწილი ინგლისელია. ლორენსმა დაამთავრა „ლოს ალამიტოსის უმაღლესი სკოლა“ და „ორანჟ-ქაუნთის ხელოვნების უმაღლესი სასწავლებელი“, ხოლო შემდგომ, ანთროპოლოგიის სწავლა სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტში დაიწყო.
კარიერა
ლორენსის პირველი სამსახიობო სამუშაო სცენაზე შედგა, როდესაც სპექტაკლ პიტერ პენსა და ოლივერში ითამაშა. 2002 წელს იგი გადაიღეს კრის ისაკსონის ამერიკულ კომედიურ დრამა ფილმ „მხოლოდ მე და შენ“-ში, სადაც მან უმნიშვნელო როლი შეასრულა.
2002 წელს ჯერმანი გადაიღეს ნიკოლა სპარქსის ნოველაზე დაფუძნებულ ამერიკულ რომანტიკულ-დრამა ფილმში, „იჩქარე შეიყვარო“-ში, მსახიობებთან შეინ ვესთთან და მენდი მურთან ერთად, სადაც მან ითამაშა ბელინდას როლი. იგი შემდეგ გადაიღეს საშინელებათა ჟანრის ფილმში, სახელად „Dead Above Ground“ და დრამა ფილმ „A Midsummer Night's Rave“-ში. მოგვიანებით მან მონაწილეობა სატელევიზიო ფილმ, „მარტოხელა რეინჯერი“-ში მიიღო.
ლორენსი გადაღებულია შემდეგ ფილმებში: კრიმინალურ დრამა „Born Killers“(2005), „Rx“(2005), რომანტიკულ კომედიურ ფილმი, „ყველაფრის მიუხედავად“(2007), დრამა ფილმი „It Is Fine! Everything Is Fine“. მან მსახიობ შეინ ვესთან ერთად, მონაწილეობა მიიღო მიუზიკლში „რასაც ჩვენ ვაკეთებთ საიდუმლოა”, რომელიც ასევე დაფუძნებულია რეალურ ისტორიაზე.
2012 წლიდან 2015 წლის ჩათვლით, მონაწილეობას იღებდა სერიალ-„ჩიკაგოს მეხანძრეები“-ში. აქ შესრულებული როლისთვის, მსახიობი 2015 წელს, ნომინირებული იყო „People’s Choice Awards“-ის პრემიაზე, კატეგორიაში–„საყვარელი ტელეპერსონაჟი“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:დაბადებული 29 ნოემბერი კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
ფინ ვულფჰარდი
მინი|220პქ|ვულფჰარდი [[San Diego Comic-Con-ზე 2017 წელს]] ფინ ვულფჰარდი (Finn Wolfhard; დ. 23 დეკემბერი, 2002) — კანადელი მსახიობი და მუსიკოსი, რომელმაც სახელი გაითქვა მაიკ უილერის როლით ტელესერიალში „უცნაურ ამბები“, რომელიც დაფუძნებულია სტივენ კინგის რომანზე „ის“. აგრეთვე იყო როკ-ჯგუფ Calpurnia-ს წამყვანი ვოკალისტი, სანამ ეს უკანასკნელი 2019 წლის ნოემბერში არ დაიშლებოდა.
ვულფჰარდმა მსოფლიო აღიარება Netflix-ის ტელესერიალ „უცნაურ ამბებში“ მონაწილეობით მოიპოვა.
ყორაღანი
ყორაღანი (Qorağan) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1262 კაცი. XX საუკუნის დასაწყისში სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 756 ადამიანს, რომელთაგან 322 იყო ქრისტიანი, ხოლო 434 მუსლიმი ინგილო. სოფელში მოქმედებდა ეკლესია და სკოლა. 1865-1870 წლებში სოფელში მღვდლად მოღვაწეობდა დიმიტრი ჯანაშვილი.
სქოლიო
კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
აფრიკული მითოლოგია
მინი|[[კონგო (ხალხი)|კონგოს ხალხის მასკები.]] აფრიკული მითოლოგია — მითოლოგია, რომლის დახმარებითაც შეგვიძლია თვალყური ვადევნოთ კაცობრიობის მილიონზე მეტწლიან ისტორიას. შესაძლოა არ იყოს კავშირი იმ უძველეს და დღევანდელ დღეებს შორის, მაგრამ უეჭველია ზოგიერთიიმ ხალხის ხანგრძლივი ისტორია, ვინც ახლა ცხოვრობს ამ კონტინენტზე. მაშინ, როდესაც ჩრდილოეთი აფრიკა, ხმელთაშუა და წითელი ზღვის სანაპირო ზოლები სავაჭრო კავშირში იყვნენ სამხრეთ ევროპასასა და დასავლეთ აზიასთან 4000 წლის წინათ, აფრიკის სამხრეთი ნაწილი ჩამოშორებული იყო დასავლური სამყაროსგან, ვიდრე ევროპული ინტერესი მოიყვანდა აქ მეზღვაურებსა და ვაჭრებს, და ასევე ახალმოსახლეებს XV საუკუნეში.
ხოი-სანის ხალხი აფრიკის სამხრეთიდან და პიგმეები ცენტრალური აფრიკის დიდი ტყეებიდან წარმოადგენდნენ კაცობრიობის უძველეს მოდგმას, რომლებიც, შესაძლოა, ერთ დროს უფრო ფართოდ ყოფილიყვნენ გავრცელებული კონტინენტზე. სხვადასხვაგვარი ფიზიკური აღნაგობისა და ტანმაღალი ნეგროიდული რასის შემდგომი მიგრაცია სამხრეთსა და აღმოსავლეთში უკანასკნელი ორი ათასწლეულის მანძლზე სხვადასხვა დროს მოხდა. მათ დაიკავეს ცარიელი მიწები და შევიდნენ დასახლებულ ტერიტორიაზე.
ზეპირი ტრადიციები
აფრიკაში არ არსებობდა დამწერლობა, სანამ ისლამი გავრცელდებოდა დასავლეთის მიმართულებით, ხმელთაშუა ზღვის დაბლობების გაყოლებაზე. VIII-IX საუკუნეებში, ხოლო სამხრეთით - XII საუკუნეში საჰარის უდაბნოს გავლით დასავლეთ აფრიკის და საჰელის გადაღმა. დამწერლობა ევროპიდან შემოვიდა ქრისტიან მისიონერებთან, ვაჭრებთან და სავაჭრო კომპანიებთან ერთად XV-XVI საუკუნეებში, დასავლეთ ნაპირების შემოვლით, საბოლოოდ შუაგულ აფრიკამდე მიაღწია. დამწერლობა მცირედით შეეხო მოსახლეობის ძირითად ნაწილს, სადაც ზეპირმეტყვრლების ტრადიცია დიდი ხნის მანძილზე არსებობდა. დამწერლობამ და ყურანისა და ბიბლიის ცოდნამ დიდი გავლენა იქონია სოციალურ წყობაზე, რადგანაც ისინი დაკავშრებუილ იყო გარე ძალების ზეგავლენასთან და გამორჩეული ინდივიდუუმებისა და ჯგუფების აღზევებასთან. ზეპირმეტყველების მოქნილი კულტურა XX საუკუნემდე მაინც შემორჩა, თუმცა მისი მნიშვნელობა სულ უფრო და უფრო მცირდებოდა ტექნოლოგიურად განვითარებულ მსოფლიოში. აქ შესწავლილი ამბები აფრიკული საზოგადოების ფართო ასპექტს მოიცავს: ჩრდილოეთიდან სამხრეთამდე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე, სანაპირო ზოლზე და კუნძულებზე მცხოვრები ხალხით დაწყებული, აფრიკის შუაგულში, სავანაში მთებსა და ტყეებში მცხოვრები ხახით დამთავრებული. ეს ამბები ეფუძნება განხსხვავებულ მეურნეობებს, მრავალი მათგანი სუმბოლურად დაკავშირებულია მეცხოველეობასთან, სოფლის მეურნეობასთან, თევზაობასთან, ლითონზე მუშაობასთან და სხვა ცხოვრებუსეულ საქმიანობებთან. ზოგი საკრალურია, ზოგიც საერო, მაგრამ დიდი მნიშვნელობა აქვს ყველასთვის -როგორც მთხრობელის, ისე მსმენელისთვის - ისტორიის, თვად ხალხის წარმომავლობის და  სამყაროს შექმნაზე მათი წარმოდგენის სუთხით.
აფრიკულ თხზულებებს სამყაროს შექმნის შესახებ გარკვეული მსგავსება აქვს დასავლური დამწერლობამდელი კულტურის შეხედულებასთან „შესაქმის ამბავზე“. უმაღლესი არსების რწმენა მრავალ აფრიკულ ტრადიციაში ვლინდება. ასევე არსებობს უამრავი ნაკლებად მნიშვნელოვანი ღმერთი, ქალღმერთი და სული, რომიბიც უმაღლეს არსებასა და ადამიანს შორის დამაკავშირებელ ხიდს წარმოადგენენ მთელი მათი სიცოცხლის მანძილზე.
მითების მნიშვნელობა
გმირული ისტორიები, რომლებიც ადამიანების შესახებ იყო მოთხრობილი, ხალხის წარმოსახვას იპყრობდა და ჩვეულებრივ მოკვდავების როლს მეტ მნიშვნელობას ანიჭებდა. მითები მარჯვე ადამიანების შესახებ ეხება დღევანდელ ადამიანებსაც, რომლებიც ბოროტად იყენებენ ძალაუფლებას და სხვადასხვა ხრიკებს მიმართავდნენ ხელისუფლებასთან ურთიერთობასთან ურთიერთობისას. ზოგიერთი ეს მითი ეხება ყველა დროის ადამიანებს,. დღესაც ისევე, როგორც წინათ, აფრიკელი ხალხების მითლოგიას დიდი მნიშვნელობა აქვს ბავშვებისა და ახალგაზრდების სოციალიზაციისთვის. ამასთანავე მათ აქვთ გასართობი ფუნქციაც, რომელიც გაცილებით მნიშვნელოვანი იყო იმ დროს, როდესაც არ არსებობდა მასმედია, მაგრამ რომელიც დღესაც მნიშვნელოვანია კონტინენტის ზოგიერთ მხარეში. . აფრიკის ზოგიერთ ნაწილში შესაქმის მითების მნიშვნელობა იზღუდება სწავლების დასავლური მეთოდების მიერ, რომლებიც რაციონალური აზროვნების განვითარებაზე აკეთებენ აქცენტს. ოჯახებსა და სოფლებში მითებს, ძირითადად ასაკოვანი ხალხი ყვებოდა, რაც მათ განსაკუთრებულ როლს ანიჭებდა ახალგაზრდა თაობის აღზრდის საკითხში. ამ ცვალლებად სამყაროში ეს ტრადიცია ყოველთვის არ არის შენარჩუნებული.
ნიშნები, ცოდნა და შექმნა
დასავლეთ აფრიკის ვრცელი რეგიონის ისტორიას ბამბარას, მალინკეს, დიალას და კასონკეს ენობრივ ჯგუფებში თხრობის ზეპირსიტყვიერი ტრადიცია აქვს და ამ მოსახლეობის ზეპირსიტყვიერებაშ გვხვდება, რომელიც ამჟამად სენეგალის ატლანტის ოკეანის სანაპიროდან და ჩრდილოეთ ნიგერიის უდაბნოებიდან იმ ქვეყნებამდეა გადაჭიმული, რომლებიც გვინეის ყურეში მდებარეობს. ეს მითლოგია ქმნის საერთო ჯაჭვს და მოგვითხრობს მანდეს ტომის თავდაპირველ სამშობლოზე, რომელიც რომელიც მდინარე ნიგერის ზედა ნაწილზე მდებარეობდამ და მათთან დაკავშრებულ იმ 30 ოჯაზე რომლებმაც XII საუკუნეში მანამდე დატოვეს და მალის იმპერია დააარსეს. შემდგომ ისინი ინტერვალებიტ დაუბრუნდნენ მათ მშობლიურ მიწას, თავიანთი გენეალოგია ჩაწერეს და გარკვეულ რიტუალებს ასრულებდნენ. დოგონები ცხოვრობდნენ და დღესაც სახლობენ ბანდიაგარის მთებში და ტრადიციულ რელიგიასა და მითოლოგიას ინარჩუნებენ. ჩამოშრებულნი თანამედროვე გავლენას, თავიანთ მთის სახლებში მცხოვრები დოგონები იყენებენ კომუნიკაციის ნიშნების სისტემას, რომელიც სათავეს იღბს მათი უძველესი ისტორიიდან, ერთმანეთშ აერთიანებენ შესაქმის გაგებასა და მასთან ერთად ცოდნას.
დღისა და ღამის შექმნა, ღამურას მითი
უამრავი მითი მოგვითხრობს ღამის შექმნაზე. ერთ ერთი, სირეა ლეონეში მცხოვრები კონოს ხალხის მიხედვით, მოგვითხრობს, თუ როგორ შექმნა შემოქმედმა სინათლე მზისგან დღისით და ბინდი მთვარისგან, ასე რომ, არასოდეს ბნელოდა, თვით სიცივეც კი არ იყო. ღვთაებამ სთხოვა ღამურას, წაეღო სიბნელის კალათა მთვარეზე. ღამურა დაიღალა და ტვირთი დადო, რათა დაესვენა და ეჭამა. ამასობაში ზოგიერთმა ცხოველმა კალათა აღმოაჩინა და გახსნა, რამაც სიბნელის გაქცევა გამოიწვია. იმ დროიდან მოყოლებული ღამურას დღისით სძინავს და ბინდისას იღვიძებს, რათა გააგრძელოს თავისი დაუსრულებელი მოგზაურობა გაქცეული სიბნელის მოსაძებნად, ამაოდ ცდილობს კვლავ მოათავსოს ის კალათაში და გააგრძელოს მთვარისაკენ სვლა.
იორუბას ღმერთების პანთეონს შორის არის უზენაესი ღვთაება ოლორუნი - სამყაროს შემოქმედი, რომელმაც შექმნა დღე და ღამე. უმაღლესი არსება ასევე ყოფს დღესა და ღამეს კენიის მცხოვრები აბალუიას ხალხის მითებში, სადაც ველემ, შემოქმედმა ღმერთმა ცაში განათავსა მზე და მთვარე, მაგრამ მზე მთვარეს შეებრძოლა და გადმოოაგდო თავისია დგილიდან, მერე კი მთვარემ დაარტყა და ძრს დასცა.
საბოლოოდ ველემ ბრძანა, რომ მზე მხოლოდ დღისით უნდა ყოფილიყო, მთვარე კი ღამით გაანათებდა. უძველესი ტვას ხალხის მოთხრობა ასევე უმაღლეს ღვთაებას ხონვუმს მიაწერს დედამიწისა და ცის, ტყეებისა და ცხოველების შექმნას. ღამით ხონვუმის ამოცანა იყო დილის მზის რეგულარული განახლების უზრუნველყოფა. ტვას ტომის მთხრობელები, რომ ის ერთად აგროვებს ვარსკვლავებსის ფრაგმენტებს და სტყორცნის მათ მზისკენ, რათა მზე კვლავ ამოვიდეს.
მითების სხვა კატეგორიაში ღამე და სიკვდილი ერთად მოდიან. მასიაის მით მოგვითხრობს წინაპარ პერსონაზე - ლე-ეიოზე, რომელსაც ევალებოდა ბავშვის სიკვდილის გამოცხადება. მას უნდა ეთქვა, რომ ბავშვი უნდა წასულიყო და შემდეგ უკან დაბრუნებულიყო. ასევე უნდა ეთქვა მთვარისთვის, რომ ის უნდა წასულიყო და აღარ დაბრუნებულიყო. საწყალი ლე-ეიო ძალიან შეწუხდა, როდესაც მისი საკუთარი შვილი გარდაიცვალა. ამ შეწუხების ჟამს მან შეცდომით უთხრა ბავშვს, რომ წასულიყო და იქვე დარჩენილიყო, ხოლო მთვარეს წასულიყო და დაბრუნებულიყო. მასაელები ამბობენ, რომ სწორედ ამ შეცდომის გამო აგრძელებს მთვარე ამოსვლას და ჩასვლას, შესვენებისა და კლების შეუჩერებელ ციკლს.
ცის ღმერთის მით
აფრიკის მთელ ტერიტორიაზე, სიგრძესა და სიგანეზე, ფართოდ განსხვავებული წარმიომავლობისა და კულტურის ხალხს აქვს მითოლოგია, რომელიც უძველეს წინაპრებს ღმერთების სტატუსს ანიჭებდა. მათ პატივს მიაგებენ სოციალური ურთიერთობების თვალსაზრისით და უზრუნველჰყოფენ ჰარმონიას, რომელიც საზოგადოებას აერთიანებს. სოციალური წყობის და მითოლოგიის შერწყმა კარგადაა ნაჩვენები პასტორალურ ნილოტურ ხალხში, რომლებიც ცხოვრობდნენ ზედა ნილოსის აუზის მდინარიან დაბლობებში - სუდანში, დასავლეთ ეთიოპიასა და ჩრდილოეთ უგანდაში, მათ შორის არიან დინკას, შილუკის, ნიუერის და ანუაკის ეთნიკური ჯგუფები. სოციალური წყობა დამოკიდებულია მიწის, მდინარის და ცის ახლო კავშირთან. სეზონების ყოველწლიური ცვალებადობა, წვიმების მნაცვლეობა, რომელიც ადიდებს მდინარეებს, და გვალვისას მიწის გაშროვა, მნიშვნელოვანია როგორც პირუტყვისთვის, ისე - მათთვის. როგორც ყველა დაბლობზე, გორიზონტი აქაც ახლოს არის და ზეცის თაღ უფრო გარკვევით ჩანს, ვიდრე მთაგორიან ლანდშაფტებზე. ძევამოსილი ცის ღმერთის საერთო რწმენა გასდევს ყველა ამ ჯგუფს. ძღვენები და მსხვერპლშეწირვა სრულდებოდა ყველა სამლოცველოში მთლს ამ ტერიტორიაზე, რომელიც მდებარეობს მდინარის მთლს განშტოებაზე, და რომელშიც პატარა თიხით შელესილი საკურთხევლები, ქვები, სკამები და ქოთნები იყო. მოთხრობილი მითოლოგია სიმღერებიტა და ლექსებით ადიდებს ღმერთ მეფეებს, რომლებიც ამავე დროს წინაპრებიც არიან. მათგან მთავარი არის ჯგუფების წყობა და საგვარეულო ხაზები, რომლებიც აკავშირებს დღევანდელ ადამიანებს მათ წინაპრებთან. მითოლოგიის საწყისი არის დედამიწისა და ცის სამყარო, ითვლებოდა, რომ ის გაერთიანებული იყო, ასე რომ, პირველ ადამიანს შეეძლო ემოძრავა დედამიწასა და ცას შორის და ცის ღმერთს მისწვდომოდა. ცა და დედამიწა თოკით იყვნენ დაკავშირებულნი, კაცს ხელი რომ გაეშვა, მას მისწვდებოდა. ერთ მითშ პირველი ადამიანები, გარანგი და აბუკი უნდა ყოფილიყვნენ ფრთხილად, რათა არ აეწიათ თოხები ან ფილთაქვა იმ შემთხვევაში, თკი ცის ღმერთს შეეხებოდნენ. შილუკის სამეფო დინასტიის დამფუძვნებელი, ნიიკანგი (ან ნიიკანგო) ერთ მოთხრობაში არის ციდან მოსული კცის შთამომავალი. თთეული ახალი მეფე უკვდავყოფილია, როგორც ნიკანგო და ხდება როგორც მეფე, ასევე ღვთისმსახური. სხვა მოთხრობებში ნიკანგო შეიქმნა, როგორც ძროხა და ცოლადდ მოიყვანა მდედრი ნიანგი ან ქალის მსგავსი ნიანგი.
წარმოშობის მითბი
ეს მითი ერთ-ერთი მაგალითია მრავალ მითს შორის, რომლებსაც ჰყავს მსგავსი მთავარი მოწმედი პერსონაჟი, დამაკავშირებელი ცის ღმერთსა და წინაპრების წარმოშობას შორის. ამ მითის ვარიაციები დამოკიდებულია გარკვეულ ზეპირსიტყვიერების ტრადიციებსა და კულტურულ ჯგუფებზე.
ეფე პირველი კაცი
პიგმეებში არსებობს მით, რომელიც მოგვითხრობს პირველ კაცზე, ეფეზე. აერთიანებს ცის ღმერთის ელემენტებს წინაპრებთან და ტყის გარეომოსთან, რომლებშიც პიგმეები ცხოვრობდნენ. შემოქმედმა ღმერთმა ეფე დედამიწაზე მოათავსა, მაგრამ უკან გამოიხმო ცაში სანადიროდ, მოაყვანინა ტყიდან ლიანითი (ყურძენი), რომელიც გარს ეხვევა ტყის მაღალ ხეებს. ეფე მანამ დადიოდა, სამამ არ იპოვა და მოკლა სპილო, რომლის ეშვები ხეების ზომისანიიყვნენ. ყველანი ბედნიერები იყვნენ განსაკუთრებით კი ქალები, და კმაყოფილებმა ნადიმი გამართეს. საბოლოოდ, ეფე უკან გაიგზავნა თავის ტყის სახლში, სადაც ვერავინ ცნობდა, მაგრამ გარკვეული შშ სუფევდაიმ შუშების გამო, რომელსაც ატარებდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აფრიკული მითოლოგია კატეგორია:აფრიკული რელიგია
ფრიდრიხ ბერლინის გამომცემლობა
ფრიდრიხ ბერლინის გამომცემლობა (გერმ. Friedrich Berlin Verlag) — სათეატრო გამომცემლობა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში. სათავო ოფისი მდებარეობს ქალაქ ბერლინში. ფრიდრიხ ბერლინის გამომცემლობა წარმოადგენს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას. (მანამდე ფრიდრიხ ბერლინის შეზღუდული პასუხისმგებლობის საგამომცემლო საზოგადოება).
2009 წლიდან მოყოლებული გამომცელობასთან არსებობს საზოგადოება სახელწოდებით კულტივერსუმი (იხ. kultiversum ) და გააჩნია პლატფორმა კულტურის სფეროზე ინტერნეტში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გამომცემლობები კატეგორია:გერმანიის გამომცემლობები კატეგორია:თეატრი
თოხთამიშ გირეი
თოხთამიშ გირეი (Toqtamış Geray, طوقتامش كراى‎; დ. ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო, 1589 — ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო, 1608) — ყირიმის ხანი 1607–1608 წლებში, გაზი II გირეის უფროსი ვაჟი.
ბიოგრაფია
1604 წელს მამამისმა, გაზი II გირეიმ სულთან აჰმედ I-ის თანხმობით დანიშნა კალგად, თუმცა სულთანისვე ინიციატივით 1606 წელს კალგა ბიძამისი, სელამეთი გახდა. მიუეხადავად ამისა, ძალაუფლება ხელში აიღო 1607 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, 18 წლის ასაკში. ის გახდა ყირიმის ყველაზე ახალგაზრდა ხანი. თავად თოხთამიშმა კალგას ტიტული უბოძა მის უმცროს ძმას, 16 წლის სეფერ გირეის. თოხთამიშ გირეის მმართველობა მხოლოდ 4 თვემდე გაგრძელდა, რადგან მისი ყირიმის ხანად დამტკიცება ოსმალეთის სულთნითსთვის, აჰმედ I-ისთვის მოულოდნელი იყო, რადგან გაზი გირეის ურჩობის გამო ყირიმის სახანოს ანექსირება ჰქონდა დაგეგმილი.
1608 წელს სულთანმა გასცა ბრძანება ყირიმის ხანის ტიტულზე თოხთამიშის ბიძის, სელამეთ I გირეის დამტკიცების შესახებ. თოხთამიშმა ტახტი იძულებით დათმო და იმავე წელს, თავის ძმებთან ერთად, სტამბოლში გაემგზავრა სულთნისთვის გადაწყვეტილების შეცვლის სათხოვნელად.
მისი მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა. ედირნეში, ყირიმისკენ მიმავალ გზაზე უეცრად თავს დაესხა მისი ნათესავის, სახანოს იმჟამინდელი კალგის და მომავალი ხანის — მეჰმედ III გირეის არმია. სწორედ მასთან ბრძოლის დროს დაიღუპა 19 წლის თოხთამიში თავის ძმასთან, სეფერ გირეისთან ერთად. მისი ოჯახის წევრებიდან გადარჩა 3 უმცროსი ძმა, ინაიეთი, ჰუსამი და საადათი. ინაიეთმა მოგვიანებით შეძლო ყირიმის ხანის ტიტულის მოპოვება. ჰუსამი კალგად, ხოლო საადათი კი ნურედინად დანიშნა.
ლიტერატურა
კატეგორია:გირეის დინასტია კატეგორია:ყირიმის ხანები კატეგორია:ყირიმის სახანო კატეგორია:მოკლული მონარქები კატეგორია:დაბადებული 1589 კატეგორია:გარდაცვლილი 1608
კონსტანსია დ’არლი
კონსტანსია დ’არლი (Constance d'Arles; დ. 986 — გ. 28 ივლისი, 1032) — პროვანსის გრაფ გულიელმ I-ისა და ადელაიდა ანჟუელის ქალიშვილი. საფრანგეთის დედოფალი 1001-31 წლებში როგორც რობერ II-ის მესამე ცოლი. საფრანგეთის მეფე ანრი I-ისა დედა და პორტუგალიის მეფე აფონშუ I-ის დიდი ბებია.
ბიოგრაფია
კონსტანსია დაიბადა 986 წელს, პროვანსის ქალაქ არლში. იგი იყო პროვანსის გრაფ გულიელმ I-ისა და მისი მეორე ცოლის, ანჟუს გრაფ ფულკ II-ის ასულ ადელაიდა-ბლანშ ანჟუელის უფროსი ქალიშვილი. 1000 წელს საფრანგეთის მეფე რობერ II უკვე მეორე ცოლს, დედოფალ ბერთა ბურგუნდიელს გაშორდა უშვილობის მიზეზით, რის გამოც 1001 წელს მან ცოლად შეირთო კონსტანსია. ამ ქორწინებას დიდი სკანდალი მოჰყვა, რადგანაც ბერთა ბურგუნდიელი და მისი ოჯახი კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდნენ მათ ერთად ყოფნას.
1010 წელს რობერი რომში წავიდა და პაპს საბოლოოდ ააყრევინა ჯვარი მასსა და ბერტას შორის. მალევე პაპმა სერგიუს IV-მ რობერისა და კონსტანსიას ქორწინების ლეგიტიმაცია მოახდინა. ეს საქმე თავიდან ძალიან გართულდა, რადგან მას უკვე ორი ცოლი ჰყავდა, თუმცა როგორც თავად განაცხადა, რობერს "უყვარდა ცოლი" ამიტომაც პაპი კომპრომისზე წავიდა.
მესამე ქორწინება მართლაც იღბლიანი აღმოჩნდა რობერისთვის. მასა და კონსტანსიას ერთმანეთი ძლიერ უყვარდათ, ამასთან დედოფალმა მას ექვსი შვილიც გაუჩინა. კონსტანსიას ყოველთვის ძალიან უნდოდა, რომ მისი ვაჟი მეფე გამხდარიყო. 1017 წელს მისი ზეგავლენით რობერმა მათი უფროსი ვაჟი — უგო მაგნუსი თავის თანამმართველად დაინიშნა. 1025 წელს მათი კიდევ ორი ვაჟი: ანრი და რობერი ხელისუფლების ჩასაგდებად აჯანყდნენ, რამაც კონსტანსია დიდად გაანაწყენა და ცნობილია, რომ პირველად ცხოვრებაში მან თავის შვილებს სახალხოდ მიაყენა სიტყვიერი შეურაცხყოფა. ამ ამბიდან მალევე, 1026 წელს 18 წლის უგო მაგნუსი გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტის მემკვიდრე ანრი გახდა. ვაჟის გარდაცვალებამ კატასტროფულად უარყოფითი გავლენა მოახდინა დედოფალზე, რომელსაც ამის შემდეგ ფსიქიკა შეერყა და გამუდმებით სულიერად იტანჯებოდა.
მონარქიული წესების თანახმად და რობერის სურვილითაც, საფრანგეთის მომავალი მეფე ანრი იყო, თუმცა კონსტანსია მეორე ვაჟს, პრინც რობერს უჭერდა მხარს. მიუხედავად დედოფლის დიდი პროტესტისა, 1027 წელს ეპისკოპოსთან მხარდაჭერით ანრი საფრანგეთის ტახტის მემკვიდრედ გამოცხადდა. აღსანიშნავია, რომ პროტესტის ნიშნად ამ ცერემონიალს კონსტანსია არ დაესწრო.
რობერ II 1031 წლის 20 ივლისს გარდაიცვალა და ტახტზე ანრი I ავიდა. საყვარელი მეუღლის დაკარგვამ კიდევ უფრო უარეს დღეში ჩააგდო დედოფალი, რომლის ჯანმრთელობის მდგომარეობაც ძალიან დამძიმდა. კონსტანსიამ გადაწყიტა დარჩენილი დრო კარგად გამოეყენებინა და ტახტზე რობერი დაესვა. მალევე მან დატოვა სამეფო კარი და რობერთან გაემგზავრა ნორმანდიაში, სადაც იგი ჯარებს აგროვებდა. როდესაც დედა-დედოფალი ჯერ კიდევ პუასუში იყო, ანრი ჩავიდა ნორმანდიაში და სასტიკად დაამარცხა რობერი. ამის შემდეგ კონსტანსია პუატიეში გაიქცა. საბოლოოდ იგი ანრის ჩაბარდა, თუმცა დაიფიცა, რომ ყველა მის მომხრეს გაანადგურებდა.
ყოველივე ეს მას არ დასცალდა და 1032 წლის 28 ივლისს გარდაიცვალა. როგორც ცნობილია იგი ხოხბის წვნიანმა მოწამლა. იგი დაკრძალეს რობერ II-ის გვერდით, სენ დენის სამეფო ბაზილიკაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 986 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1032 კატეგორია:საფრანგეთის დედოფლები კატეგორია:დედა დედოფლები კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
აფრიკის დეკოლონიზაცია
მინი| ანიმაციური რუკა გვიჩვენებს აფრიკის ერების დამოუკიდებლობის გამოცხადებას, 1950–2011 აფრიკის დეკოლონიზაცია მიმდინარეობდა 1950-იანი წლების შუა პერიოდიდან 1975 წლამდე. კონტინენტზე მოულოდნელი და რადიკალური რეჟიმის ცვლილებით,კოლონიურმა მთავრობებმა დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად გარდაქმნა მიახერხეს; ეს მეტწილად საკმაოდ არაორგანიზებულად მიმდინარეობდა ძალადობისა და პოლიტიკური არეულობის ფონზე. იყო ფართო არეულობა, ორგანიზებული აჯანყებები, როგორც ჩრდილოეთ, ისე სუბ-საჰარის კოლონიებში, რომლებიც გამოიხატა ალჟირის ომიში, ფრანგულ ალჟირში, ანგოლანის დამოუკიდებლობის ომში, პორტუგალიის ანგოლაში, ბელგიის კონგოს, კონგოს კრიზისისა და ბრიტანეთის კენიაში მაუ-მაუს აჯანყებით.
ფონი
მინი| ევროპული კონტროლი 1939 წელს 1870 და 1900 წლებში აფრიკის თითქმის ყველა სახელმწიფო კონტროლდება ევროპის მცირე რაოდენობის სახელმწიფოების მიერ. დაიწყო რბოლა, რაც შეიძლება მეტი მიწის დასასაკუთრებლად. ხოლო ერთმანეთთან კონფლიქტის თავიდან ასაცილებლად, აფრიკის დანაწილება დადასტურდა 1885 წლის ბერლინის ხელშეკრულებაში. 1905 წლისთვის, აფრიკის თითქმის ყველა მიწაზე კონტროლი დაიჭირეს დასავლეთ ევროპის მთავრობებმა, რომელთაგან ერთადერთი გამონაკლისი იყო ლიბერია (რომელიც დასახლდა აფრიკელ-ამერიკელი ყოფილი მონების მიერ) და ეთიოპია (ოკუპირებული იტალიის მიერ 1936 წელს). ბრიტანეთსა და საფრანგეთს ყველაზე დიდი ჰოლდინგი ჰქონდათ, მაგრამ გერმანიას, ესპანეთს, იტალიას, ბელგიასა და პორტუგალიასაც ჰქონდათ კოლონიები. კოლონიალიზმისა და იმპერიალიზმის შედეგად, აფრიკის სახელმწიფოთა უმრავლესობამ დაკარგა სუვერენიტეტი და ისეთ ბუნებრივ რესურსებზე კონტროლი, როგორიცაა ოქრო და რეზინა. იმპერიული პოლიტიკის შემოღებამ ადგილობრივი ეკონომიკების ჩავარდნა განაპირობა, რესურსების ექსპლუატაციის და იაფი მუშა ხელის გამო. დამოუკიდებლობისკენ მიმავალი პროგრესი შენელდა მე -20 საუკუნის შუა პერიოდამდე. 1977 წლისთვის აფრიკის 54 ქვეყანა გათავისუფლდა ევროპული კოლონიური მმართველებისგან.
გარეგანი მიზეზები
მსოფლიო ომების დროს აფრიკელი ჯარისკაცები შედიოდნენ იმპერიულ სამხედრო ძალებში. ამან გააღვივა პოლიტიკური სიღრმისეული ცნობიერება და უფრო დიდი პატივისცემისა და თვითგამორკვევის მოლოდინი, რაც დიდწილად არ ასრულებულა. 1941 წლის ატლანტიკური კონფერენციის დროს, ბრიტანეთისა და აშშ-ს ლიდერები შეხვდნენ ომის შემდგომი სამყაროს შესახებ იდეების განსახილველად. პრეზიდენტ რუზველტის მიერ დამატებული ერთ-ერთი დებულება შეეხებოდა იმას, რომ ბრიტანეთის კოლონიებში შემავალ ყველა ადამიანს ჰქონდა თვითგამორკვევის უფლება.
შინაგანი მიზეზები
აფრიკის ადრეული ნაციონალისტებისთვის, დეკოლონიზაცია მორალური ძალაუფლების დაბრუნება იყო. 1945 წელს მეხუთე პან-აფრიკის კონგრესმა მოითხოვა კოლონიალიზმის დასრულება. დელეგატებში შედიოდნენ განას, კენიის, მალავის მომავალი პრეზიდენტები და ეროვნული აქტივისტები.
1930-იან წლებში კოლონიურმა ძალები ხშირად იყენებდნენ შემდეგი ტიპის მიდგომას(ხშირად უნებლიედ): აფრიკის ლიდერთა მცირე ელიტას განათლებას აძლევდნენ დასავლეთის უნივერსიტეტებში და ეცნობოდნენ ისეთ იდეებს, როგორიცაა თვითგამორკვევა. ეს ლიდერები მოგვევლინენ დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის მთავარ აქტორებად და მოიცავდა ისეთ წამყვან ნაციონალისტებს, როგორებიცაა ჯომო კენიატა (კენია), კვამე ნკრუმა (ოქროს ნაპირი, ახლანდელი განა), ჯულიუს ნიერერე (ტანგანიკა, ახლა ტანზანია), ლეოპოლდ სედარ სენგორი (სენეგალი), ნამნდი აზიკივე (ნიგერია), და ფელიქს უფუე-ბუანი (კოტ დ 'ივუარი).
ეკონომიკური მემკვიდრეობა
არსებობს ლიტერატურის ფართო მიმართულება, რომელმაც შეისწავლა არსებულ ეკონომიკურ შედეგებზე კოლონიალიზმისა და კოლონიური ინსტიტუტების მემკვიდრეობა აფრიკაში. მრავალრიცხოვანმა გამოკვლევებმა, აჩვენეს კოლონიალიზმის მუდმივად უარყოფითი გავლენა ეკონომიკაზე.
კოლონიალიზმის ეკონომიკური მემკვიდრეობის რაოდენობრივი დაანგარიშება საკმაოდ ძნელი საქმეა, მაგრამ ზოგადად, ითვლება, რომ ის იყო უარყოფითი. მოდერნიზაციის თეორია ხაზს უსვამს იმას, რომ კოლონიურმა ძალებმა შექმნეს ინფრასტრუქტურა აფრიკის მსოფლიო ეკონომიკაში ინტეგრაციის მიზნით, თუმცა, ეს იქმნებოდა ძირითადად რესურსებისა და კონტროლის მოპოვების მიზნით. აფრიკის ეკონომიკა იყო სტრუქტურირებული კოლონიზატორის სასარგებლოდ და ყოველგვარი ჭარბი რესურსი სწრაფ ამოწურვას ექვემდებარებოდა, რითაც ფერხდებოდა კაპიტალის დაგროვება. დამოკიდებულების თეორია ვარაუდობს, რომ აფრიკის ეკონომიკის უმეტესობამ დამოუკიდებლობის შემდეგ განაგრძო დაქვემდებარებულის პოზიციაში არსებობა მსოფლიო ეკონომიკაში. ის დაეყრდნო პირველად საქონელს, როგორიცაა სპილენძი ზამბიაში და ჩაი კენიაში. მიუხედავად ძველი სტანდარტების გამოყენებისა და არასათანადო ვაჭრობის პირობებისა, აფრიკის 18 ქვეყნის მეტა ანალიზმა დაადგინა, რომ ქვეყნების მესამედმა მიიღო ეკონომიკური ზრდა დამოუკიდებლობის შემდგომ პერიოდში.
Ენა
მეცნიერები Dellal (2013), Miraftab (2012) და Bamgbose (2011) ამტკიცებენ, რომ აფრიკის ენობრივი მრავალფეროვნება გაქრა. დასავლეთის კოლონიურმა ძალებმა ენა გამოიყენეს ტერიტორიების დაყოფისა და ახალი იდენტობის შესაქმნელად, რამაც გამოიწვია კონფლიქტები და დაძაბულობა აფრიკის ქვეყნებს შორის.
ბრიტანეთის იმპერია
მინი| ბრიტანეთის იმპერია 1959 წლისათვის
განა
1957 წლის 6 მარტს განა (ყოფილი ოქროს სანაპირო) გახდა პირველი სუბარჰარის აფრიკის ქვეყანა, რომელმაც მოიპოვა დამოუკიდებლობა ევროპული კოლონიზაციისაგან. 1945 წლის პან-აფრიკის კონგრესიდან დაწყებული, გოლდსკოსტის ბრიტანელმა და ამერიკული განათლების მქონე დამოუკიდებელმა ლიდერმა, კვამე ნკრუმამ მისი მიზნები ნათლად ჩამოაყალიბა. კონფერენციის დეკლარაციაში ის წერდა: ”ჩვენ გვჯერა, რომ ყველა ხალხს აქვს უფლება საკუთარი თავი მართოს. ჩვენ ვაღიარებთ ყველა კოლონიური ხალხის უფლებას გააკონტროლონ საკუთარი ბედი. ყველა კოლონია უნდა იყოს თავისუფალი იმპერიალისტური კონტროლისაგან, იქნება ეს პოლიტიკური თუ ეკონომიკური.” მინი| ბრიტანეთის დეკოლონიზაცია აფრიკაში. 1970 წლისთვის ყველა გარდა [[როდეზია|როდეზიისა (მომავალი ზიმბაბვე) და სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკისა ( ნამიბია ) იქნა დეკოლონიზირებული. ]] 1949 წელს კონფლიქტი კიდევ უფრო დაძაბა, როდესაც ბრიტანელმა ჯარებმა ცეცხლი გაუხსნეს აფრიკის მომიტინგეებს. ამან გამოიწვია კვამე ნკრუმასა და სხვა ლიდერების დაპატიმრება. ეს მოვლენა დამოუკიდებლობის მოძრაობის კატალიზატორი გახდა. ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ, ნკრუმამ დააფუძნა კონვენციის სახალხო პარტია (CPP), რომელმაც დაიწყო მასობრივი წინასწარ ჩმოყალიბებული კამპანია დამოუკიდებლობისათვის, ლოზუნგით „თვითმმართველობა ახლა!” ქვეყნის შიგნით გაძლიერებული ნაციონალიზმი ძალას მატებდა მათ და პოლიტიკური პარტია ნელ-ნელა ფართოვდებოდა. 1951 წლის თებერვალში, კონვენციის სახალხო პარტიამ მოიპოვა პოლიტიკური ძალაუფლება. 38-დან მათ მოიპოვეს 34 ადგილი პარლამენტში, მათ შორის ერთი ადგილი ნკრუმასთვის, რომელიც იმ დროს დაპატიმრებული იყო. ლონდონმა შეცვალა ოქროს სანაპიროს კონსტიტუცია, რათა 1951 წელს შავკანიანებს უმრავლესობა მიეღოთ საკანონმდებლო ორგანოში. 1956 წელს მათ მოითხოვეს დამოუკიდებლობა თანამეგობრობის შიგნით, რომელიც მშვიდობიანად მიენიჭა 1957 წელს. ნკრუმა პრემიერ მინისტრად და დედოფალ ელისაბედის სუვერენად გამოცხადდა.
საფრანგეთის კოლონიალური იმპერია
საფრანგეთის კოლონიურმა იმპერიამ დაცემა დაიწყო მეორე მსოფლიო ომის დროს, როცა საფრანგეთს იმპერიას ვიშის რეჟიმი აკონტროლებდა. დაკარგული კოლონიები მალევე ერთმანეთის მიყოლებით დაიკავეს საგარეო ძალებმა (იაპონიამ ინდოჩინეთი, ბრიტანეთმა სირია, ლიბანი და მადაგასკარი, შეერთებულმა შტატებმა და ბრიტანეთმა მაროკო და ალჟირი, ხოლო გერმანიამ და იტალიამ ტუნისი). ამასთან, კონტროლი თანდათანობით აღადგინა ჩარლზ დე გოლმა, რომელიც კოლონიურ ბაზას იყენებდა ვიშის რეჟიმის გადასახლების წერტილად. დე გოლი ფრანგების უმეტესობასთან ერთად (კომუნისტების გარდა) მზად იყო იმპერია შეენარჩუნებინა ახალი ფორმით. საფრანგეთის კავშირმა, რომელიც გაწერილი იყო 1946 წლის კონსტიტუციაში, ნომინალურად შეცვალა ყოფილი კოლონიალისტური იმპერია, მაგრამ პარიზში მყოფი ოფიციალური პირები კვლავ სრულ კონტროლს ფლობდნენ აღნიშნულ ტერიტორიებზე. კოლონიებს გადაეცა მხოლოდ შეზღუდული უფლებები, როგორებიცაა: ადგილობრივი მცირე სამხედრო ძალების ყოლა და ბიუჯეტის დაგეგმვა. წარმოიშვა ელიტების ჯგუფი, ცნობილი როგორც ევოლუციონერები, რომლებიც უცხოეთის ტერიტორიების მკვიდრნი იყვნენ, მაგრამ ცხოვრობდნენ საფრანგეთის მეტროპოლიაში.
Კონფლიქტი
საფრანგეთი მალევე დაუპირისპირდა დეკოლონიზაციის მოძრაობას. 1945 წლის მაისში ალჟირში გამართულ დემონსტრაციებზე გამოსული მოსახლეობა რეპრესირებულ იქნენ. დაახლოებით 6,000 ალჟირელი კი მოკლული. არეულობა იყო ინდოჩინაშიც. პოლ რამადიეს ( SFIO ) კაბინეტი რეპრესირებას ახდენდა აჯანყებულებისა მადაგასკარში 1947 წელს. აქ ფრანგი ჩინოვნიკების მიერ დახოცილი ამბოხებულების რაოდენობა 11000 - 89000-მდე ადამიანს შეადგენდა, საფრანგეთის არმიის დაახლოებითი დაანგარიშებით.
საფრანგეთის საზოგადოება
მინი| ევროკავშირის სპეციალური ტერიტორიები c. 2011 წ საფრანგეთის კავშირი შეიცვალა 1958 წლის ახალი კონსტიტუციით და გახდა საფრანგეთის საზოგადოება. მხოლოდ გვინეამ განაცხადა უარი რეფერენდუმის საშუალებით ახალ კავშირში გაწევრიანებაზე. ამასთანავე, საფრანგეთის საზოგადოება მალევე დაიშალა ალჟირი - საფრანგეთის ომის დროს; თითქმის ყველა სხვა აფრიკის კოლონიას მიენიჭა დამოუკიდებლობა 1960 წელს, ადგილობრივი რეფერენდუმების შედეგად. ზოგიერთმა კოლონიამ დამოუკიდებლობის ნაცვლად არჩევანი გააკეთა იმაზე, რომ დარჩენილიყო საფრანგეთის შემადგენლობაში - საზღვარგარეთული დეპარტამენტების (ტერიტორიების) სტატუსის ქვეშ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აფრიკის ისტორია კატეგორია:დეკოლონიზაცია კატეგორია:კოლონიზაცია კატეგორია:ევროპული იმპერიალიზმი კატეგორია:აფრიკული ნაციონალიზმი კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის შედეგები
კონსტანტინე ამირაჯიბის ქუჩა
კონსტანტინე ამირაჯიბის ქუჩა— ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (საბარგოს დასახლება); ნოე ხომერიკის ქუჩიდან ყვარლის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 30-იან წლებში. ადრე საბარგოს დასახლების VI ქუჩა ერქვა, შემდეგ კონსტანტინე ამირაჯიბის სახელი ეწოდა.
ლიტერატურა
ამირაჯიბი
ცხავათის ლომთის ეკლესია
ლომთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მცირე ზომის სწორკუთხასაკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კარი გაჭრილია სამხრეთით. გადახურვა და კედლების ნაწილი მთლიანად ჩაქცეულია. მიწის დონე აწეულია დაახლოებით ერთ მეტრზე. ეკლესიაში ამოსულია ორი დიდი მუხა. დანგრეულია ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლები.
მისისიპის ქალთევზა
მისისიპის ქალთევზა (La sirène du Mississipi)) — ფრანსუა ტრიუფოს 1969 წლის ფილმი. დაფუძნებულია უილიამ აირიშის რომანზე. ფილმი თამბაქოს პლანტაციის მეპატრონეზეა, რომელსაც უცნობი ქალი უყვარდება.
ესუქანი
ესუქანი, ესუქნი (დ. დაახლ. 1241 – გ. 1270 შემდეგ) — საქართველოს მეფის დავით VII ულუს მეოთხე და უკანასკნელი მეუღლე, მონღოლი დიდგვაროვანი ქალი. ცნობილია XIV საუკუნის ანონიმი ქართველი ისტორიკოსის — ჟამთააღმწერლის თხზულებიდან.
ჟამთააღმწერლის მიხედვით, ესუქანი იყო მონღოლთა დიდი ნოინის, ჩორმაღანის ქალიშვილი და შირამუნ ნოინის და. ჩორმაღანი წარსულში ჩინგიზ ყაენის საჭურველმტვირთველი იყო, შემდეგ კი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა კავკასიის ქვეყნების მართვა-გამგეობაში. დავით მეფემ ესუქანი ცოლად შეირთო ჰულაგუ-ხანის მიერ გვანცა დედოფლის სიკვდილით დასჯის შემდეგ დაახლ. 1262 წელს. ქორწინება დავითის მონღოლებთან შერიგების შემდეგ მოხდა და პოლიტიკური ხასიათის იყო. სამეფო ქორწილი ტფილისში გადაუხდიათ. დავითს და ესუქანს შვილები არ ჰყავდათ. მალე დედოფლის გარშემო მითქმა-მოთქმა დაიწყო. ჭორების მიხედვით, მწიგნობართუხუცესმა ბასილ უჯარმელ-ჭყონდიდელმა დედოფლის სარეცელი გაიზიარა. მონღოლთა ჯარში სამსახურის გამო მეფის ქვეყანაში არყოფნის დროს ბასილი ქვეყნის ფაქტობრივი გამგებელი იყო. თბილისში დაბრუნებულმა მალემრწმენმა დავითმა ბასილი დაუყოვნებლივ შეაპყრობინა და გამოუძიებლად სიკვდილით დასაჯა: „დამოჰკიდეს ძელსა შუა ქალაქსა“. ივანე ჯავახიშვილს მიაჩნდა, რომ ბასილის დასჯას პოლიტიკური სარჩული ჰქონდა და უკავშირდებოდა მის აღზევებას და ღონისძიებებს, რომლითაც ხელისუფლებამ ეკლესიისათვის სახელმწიფოს მიერ შეწირული მიწები ეკლესიას გამოსწირა და უმიწოდ დარჩენილ აზნაურობას დაურიგა.
ესუქანი არ დაუსჯიათ და ის დავითის თანამეცხედრე მეფის სიკვდილამდე იყო, თუმცა მათი თანაცხოვრების შესახებ სხვა ინფორმაცია ისტორიული წყაროებში არ მოიპოვება. ჟამთააღმწერელი აღნიშნავს, რომ მოარული ხმებით, დავითის სიკვდილში ესუქანსაც ადანაშაულებდნენ: ბასილის მკვლელობის გამო ქალმა მეფე შურისძიების მიზნით მოწამლაო. მემატიანე ამ ბრალდებას ანტიპატრეს მიერ ალექსანდრე მაკედონელის მოწამვლის ლეგენდას ადარებს:
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს დედოფლები
ჰარიჭავანქი
ჰარიჭავანქი (Հառիճավանք) — შუა საუკუნეების მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს შირაკის პროვინციის სოფელ არიჭში. აგებულია 1201 წელს.
ნაგებობის უძველესი ნაწილი თარიღდება VII საუკუნით. ეს არის წმინდა გრიგორის სახელობის ეკლესია, რომელიც აგებულია მასტარის ეკლესიის გავლენით. შემონახულია ასევე ერთნავიანი ეკლესია, რომელიც განეკუთვნება V საუკუნეს. არქიტექტურული კომპლექსის ცენტრალური ნაგებობაა ორი ეკლესია და გავიტი. კომპლექსის მთავარი ეკლესია აგებულია 1201 წელს ზაქარია მხარგრძელის თაოსნობით.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
ლუჟნიკის სტადიონი
ლუჟნიკის სტადიონი (стадион „Лужники“; 1992 წლამდე - ვ. ი. ლენინის სახელობის ცენტრალური სტადიონის დიდი სპორტული არენა) — საფეხბურთო სტადიონი რუსეთში. მდებარეობს დედაქალაქ მოსკოვში, ვორობიოვოს მთების სიახლოვეს. განთავსებულია ოლიმპიურ კომპლექს „ლუჟნიკის“ ცენტრალურ ნაწილში.
ისტორია
1954 წლის 23 დეკემბერს საბჭოთა ხელისუფლებამ ლუჟიკებში „მოსკოვის დიდი სტადიონის“ მშენებლობა გადაწყვიტა. ვ. ი. ლენინის სახელობის ცენტრალური სტადიონის შემადგენლობაში შემავალი დიდი სპორტული არენის პროექტირება 1955 წლის იანვარში დაიწყო, მშენებლობა კი იმავე წლის აპრილში. სამშენებლო პროცესს სკკპ-ის მოსკოვის საქალაქო კომიტეტის პირველი მდივანი ეკატერინა ფურცევა კურირებდა.
თავდაპირველად, სტადიონი და მთლიანი კომპლექსი ვლადიმერ ლენინის სახელს ატარებდა. (ვ. ი. ლენინის სახელობის ცენტრალური სტადიონი ეწოდებოდა არა თავად სტადიონს, არამედ მთლიან სპორტულ კომპლექსს. ) მისი საზეიმო გახსნა 1956 წლის 31 ივლისს მოხდა. მას შემდეგ სტადიონს რამდენჯერმე ჩაუტარდა რეკონსრუქცია. მინი|მარცხნივ|250პქ|სტადიონის შიდა ხედი [[რუსეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|რუსეთ—გერმანიის მატჩის დროს]] 1973 წლიდან სტადიონზე გამართულ მატჩებზე დიქტორად იური ლევიტანი და ვალენტინ ვალენტინოვი მუშაობდნენ.
1980 წელს სტადიონი მთავარი ოლიმპიური არენა გახდა, რომელიც ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ერთ-ერთი მთავარი ადგილი იყო.
1982 წელს მოსკოვის „სპარტაკისა“ და ჰოლანდიის ჰარლემს შორის გამართულ საფეხბურთო მატჩზე ლუჟნიკების ტრაგედია მოხდა. ჭყლეტვის დროს 66 ადამიანი დაიღუპა.
1990 წლის 24 ივნისს სტადიონზე ჯგუფ „კინოს“ ბოლო კონცერტი გაიმართა. ღონისძიებას 70 000 მაყურებელი ესწრებოდა.
1992 წლის გაზაფხულზე სახელმწიფო საწარმოს და მასში შემავალი სპორტკომპლექსის პრივატიზირება მოხდა, რის შემდეგაც ახალი სახელი „ოლიმპიური კომპლექსი „ლუჟნიკი“ მიიღო, ხოლო ივნისისთვის კი სახელწოდებიდან სრულად მოშორდა ლენინის ხსენება.
1996-1997 წლებში გადახურვის დამონტაჟების გამო სტადიონს რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა.
1998 წელს უეფას მიერ სტადიონი ევროპის ხუთვარსკვლავიანი სტადიონების სიაში შევიდა (2006 წლიდან 4 კატეგორიის სისტემა გამოიყენება).
1999 წლის 12 მაისს სტადიონმა უეფას თასის ფინალს უმასპინძლა, რომელშიც იტალიური პარმა და ფრანგული მარსელის ოლიმპიკი დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს. ეს ფინალი რუსეთში გამართული ევროპული საკლუბო ტურნირის პირველი ფინალი იყო.
2008 წლის 21 მაისს ლუჟნიკის სტადიონზე პირველად გაიმართა უეფას ჩემპიონთა ლიგის ფინალური მატჩი. შეხვედრაში ერთმანეთს ინგლისური ჩელსი და მანჩესტერ იუნაიტედი დაუპირისპირდნენ. 22 მაისს უეფამ „ლუჟნიკის“ „ელიტური“ სტადიონის წოდება მიანიჭა.
2017 წლის 11 ნოემბერს ხანგრძლივი რეკონსტრუქციის შემდეგ სტადიონი რუსეთისა და არგენტინის ნაკრებების მატჩით გაიხსნა. შეხვედრაში, მასპინძლები 0:1 დამარცხდნენ. განახლებულ სტადიონზე მატჩის ერთადერთი გოლი არგენტინელმა სერხიო აგუერომ გაიტანა.
2018 წელს სტადიონზე მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის 7 მატჩი გაიმართება (ჯგუფური ეტაპის 4 მატჩი, მერვედფინალური მატჩი, ერთი ნახევარფინალი და ფინალი).
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის სტადიონები
ინტეგრირებული მიკროსქემა
მარჯვნივ|მინი|ფართო კუთხოვანი დასხივების მეხსიერების მიკროსქემა. მას გააჩნია გამჭვირვალე ფანჯარა, საიდანაც ჩანს შიდა ინტეგრირებული სქემა. ეს ფანჯარა საშუალებას იძლევა, წაიშალოს დამახსოვრებული მონაცემები ძლიერი [[ულტრაიისფერი გამოსხივების მეშვეობით, რომელიც წამშლელ მოწყობილობას გააჩნია.]]
ინტეგრირებული მიკროსქემა (ასევე მიკროჩიპი ან უბრალოდ ჩიპი) — ელექტრონული სქემების ნაკრები, დატანილი თხელ პატარა პლატაზე ან ფირზე („ჩიპზე“), რომელიც შედგება ნახევარგამტარული მასალისგან, ჩვეულებრივ, სილიციუმისგან. იგი განთავსებულია დახურულ კორპუსში, ან მის გარეთ, თუკი ის ჰიბრიდული სქემის ნაწილია. . ინტეგრირებული მიკროსქემა გაცილებით პატარაა ზომებში, ვიდრე იმავე ფუნქციების შემსრულებელი დიკრეტული სქემა იქნებოდა, დამზადებული დამოუკიდებელი კომპონენტებისაგან.
დღესდღეობით, ინტეგრირებული მიკროსქემები გამოიყენება პრაქტიკულად ყველა ელექტრონულ მოწყობილობაში, მათ რევოლუცია მოახდინეს ელექტრონიკის სამყაროში. კომპიუტერები, მობილური ტელეფონები და სხვა ციფრული საყოფაცხოვრებო ტექნიკა, რომლებიც თანამედროვე საზოგადოების განუყოფელი ნაწილია, სწორედ ინტეგრირებულ სქემებს იყენებენ მათი დაბალი საწარმოო ფასისა და მცირე ზომების გამო.
მიკროჩიპებმა, შესაძლოა, დაიტიონ რამდენიმე მილიარდი ტრანზისტორი და სხვა ელექტრონული მოწყობილობები თითის ფრჩხილის ზომის ფართობზე, შესაბამისად ძალიან კომპაქტურებია. ტექნოლოგიების წინსვლასთან ერთად, თითოეული შემაერთებელი ხაზების სიგანე სულ უფრო და უფრო კლებულობს; 2008 წელს იგი 100 ნანომეტრზე მცირე იყო, ხოლო 2013 წელს — ათ ნანომეტრს შეადგენდა (სავარაუდოდ).
მატილდა ფრიზიელი
მატილდა და ანრი 1034 წელს, მისი საცოლის, მატილდა ფრანკონიელის გარდაცვალების შემდეგ დაქორწინდნენ. 1040 წელს მან თავისი პირველი და უკანასკნელი გოგონა გაააჩინა, რომელიც ოთხ წელიწადში დაიღუპა. იგი თავისი ქალიშვილის გარდაცვალებიდან სულ რამდენიმე კვირაში გარდაიცვალა. დედოფალი მატილდა დაკრძალეს სენ დენის სამეფო ბაზილიკაში, პარიზში.
მისი გარდაცვალების შემდეგ ანრიმ ცოლად ანა კიეველი შეირთო, რომელთანაც შეეძინა მემკვიდრეები.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1024 კატეგორია:გარდაცვლილი 1044 კატეგორია:საფრანგეთის დედოფლები კატეგორია:მშობიარობის დროს გარდაცვლილები კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
ცხავის ძვალი
200პქ|მინი|ორბიტალური ძვლები მარცხნივ|მინი|300პქ|კრანიალური ძვლები ცხავის ძვალი (os ethmoidale) — კენტი ძვალი. მდებარეობს შუბლის ძვალის თანამოსახელე ამონაჭდევში, ავსებს მას და დაკავშირებულია სახნისთან, შუბლის, ძირითადად, ყვრიმალი და ცრემლის ძვლებთან. ცხავის ძვლის ძირითადი ნაწილი წარმოდგენილია მეტად თხელი, ნაზი კედლებისა და ტიხრების მქონე ჰაეროვანი უჯრედებით, რომელთა გაერთიანება ქმნის ცხავის ძვლის ლაბირინთს. მთლიანად ცხავის ძვალს კუბის ფორმა აქვს, რომლის ზედა კედელს ქმნის ჰორიზონტალურად მდებარე, ქალას ფუძის შემადგენელი, დაცხრილული ფირფიტა, რომელზეც ორმოცამდე წვრილი ნაჩვრეტი აღინიშნება. ზემოთა ზედაპირის ნაწილი შუბლის ძვლისკენაა მოქცეული. ამ უკანასკნელზე მას დართული აქვს კარგად გამოხატული ხვრელები შუბლის წიაღთან დასაკავშირებლად. ლაბირინთის ლატერალურ კედელს ქმნის თვალბუდისკენა ფირფიტა, უკანას — ლაბირინთის უკანა უჯრედების კედელი, ხოლო ქვედას ცხავის დიდი ბუშტუკის ძირი და კავისებრი მორჩი, რომელთა შორის არსებული თავისუფალი სივრცე — ცხავის ძაბრი ზევით უკავშირდება შუბლის წიაღს, ხოლო მის ქვევით მდებარე ნახევარმთვარისებრი ნაპრალი აკავშირებს ზედა ყბის წიაღს ცხვირის შუა გასავალთან. ცხავის ძვლის ლაბირინთი ორ განცალკევებულ (მარჯვენა და მარცხენა) ნაწილებად არის დაყოფილი. ცხავის ძვალი გადის გაძვალების 3 სტადიას: მუცლადყოფნის მე-16 კვირას გაძვალების წერტილი წარმოიქმნება შუა ნიჟარაში, მე-20 კვირას - ზედა ნიჟარაში, მე-9 თვეს- წყვილ დაცხრილულ ფირფიტაში. პერპენდიკულარული ფირფიტა ძვალდება 6-8 წლის ასაკში. დაბადების შემდეგ ლაბირინთში ვითარდება 2-3 ჰაეროვანი ღრუ, ხოლო ლაბირინთის სრული ჩამოყალიბება მთავრდება 12-14 წლის ასაკში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ანატომია კატეგორია:ოსტეოლოგია
შიხლი (აღდაში)
შიხლი (Şıxlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, აღდაშის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 669 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აღდაშის რაიონის სოფლები
ცხავათის წმინდა ბარბარეს კოშკი
ცხავათის წმინდა ბარბარეს კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
ჩხავათის ხევი მდინარის მარჯვენა ნაპირის გაყოლებით უფრო იყო დასახლებული, ვიდრე მარცხენა. ძველი გზაც ამ მხარეს შეიმჩნევა. სწორედ ამ გზის პირას, სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. ცხავატურას გაღმა დგას წმ. ბარბარეს ზურგიანი კოშკი. კოშკი საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები და მთლიანად ბუნებრივ ქანზე დგას. ძეგლი ზურგიანი კოშკის ტიპის საინტერესო ნიმუშს წარმოადგენს. კერძოდ, კოშკი გარედან ზურგიანია, შიგნიდან კი სწორკუთხა გეგმისაა. შეიმჩნევა ხუთი სართულის კვალი, რომელთაგან ყველაზე დასრულებული მეორე სართულია. სამხრეთით - მდინარის მხარეს კარის ღიობი და ორი სარკმელ-სათოფურია. ჩრდილოეთით მესამე სართულის ერთ-ერთ კედლის მთელ სიმაღლეზე მოწყობილია კონქისებურად დასრულებული ნიშა. მეოთხე სართულზე ინტერიერში უკვე გარკვეული სიმრუდე შეიმჩნევა. ძეგლმა ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია. მთლიანად ჩაქცეულია კოშკის სართულშუა გადახურვა და აღმოსავლეთ კედელი. დანარჩენი კედლებიც დაზიანებულია. ბევრ ადგილზე წყობაც გახსნილია. კოშკს დასავლეთიდან მინაშენი ჰქონია, რომელიც ამჟამად მთლიანად დანგრეულია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ანაკლიის ქუჩა
ანაკლიის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); გიორგი ჩიტაიას ქუჩიდან რკინიგზამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის I ნახევარში. ადრე ბათუმის შესახვევი ერქვა. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ანაკლიის ქუჩა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩუღურეთის რაიონის ქუჩები