cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ვილჰელმ ჰუმბოლდტი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანელი ენათმეცნიერები კატეგორია:გერმანელი ფილოსოფოსები კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1767 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1835 კატეგორია:XVIII საუკუნის დიპლომატები კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი ფილოსოფოსები კატეგორია:XIX საუკუნის დიპლომატები კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი ფილოსოფოსები კატეგორია:კულტურის კრიტიკოსები კატეგორია:განმანათლებელი ფილოსოფოსები კატეგორია:ეპისტემოლოგები კატეგორია:გერმანელი ანთროპოლოგები კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრები კატეგორია:პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები კატეგორია:კულტურის ფილოსოფოსები კატეგორია:განათლების ფილოსოფოსები კატეგორია:ენის ფილოსოფოსები კატეგორია:გონების ფილოსოფოსები კატეგორია:პოლიტიკური ფილოსოფოსები კატეგორია:სოციალური კრიტიკოსები კატეგორია:სოციალური ფილოსოფოსები
ხეჩინაშვილი
კატეგორია:ქართული გვარები
პოლიკლიტე
მინი|250პქ|პოლიკლიტეს „დორიფოროსი“ პოლიკლიტე — ძველი ბერძენი სკულპტორი და ხელოვნების თეორიტიკოსი. გარდაიცვალა V საუკუნის ბოლოს. დაბადების ადგილი სხვადასხვა ავტორთან სხვადასხვაა. ზოგი ასახელებს სიკიონიასა და არგოსს. მისი მასწავლებელი მოქანდაკე აგელადა იყო.
ადრეულ წლებში პოლიკლიტე (ძვ. წ. 464-460 წწ.) ქმნიდა ათლეტთა ქანდაკებებს — კინისი, პითოკლე, არისტონი, თუმცა მისი „დორიფოროსი“ (450-440 წწ.) შუბის მტყორცნელი, ყველაზე განთქმული ქანდაკებაა. ამ ქანდაკების ასლებს დგამდნენ გიმნასიუმებში, სტადიონებზე. თავისი ჰარმონიული პროპორციებით, რიტმით,მოძრაობით, სახის ნაკვთებით, ყმაწვილის საუკეთესო მაგალითს წარმოადგენდა. რომელიც თავისი დროისა და ხალხის შვილი, გმირად უნდა ქცეულიყო.
პოლიკლიტე როგორც სხეულის ასევე სახის კონკრეტულ დეტალებზე უარს ამბობდა. ალბათ ამიტომაც უწოდებდნენ მას „კანონს“ ვინაიდან ის ადამიანის სხეულის გამოსახვისას ყველაზე კარგად აქანდაკებდა იმას, რომლითაც უნდა ეხელმძღვანელათ მოქანდაკეებს.
ავტორს სურდა შეექმნა პროპორციული ფიგურა და ცდილობდა შეექმნა ფიგურები რომლებიც არ იქნებოდნენ არც წაგრძელებული და არც დადაბლებული; მან პროპორციებში ჩადო რიცხვი რომელიც რამდენიმეჯერ თავსდებოდა ფიგურის თავის, ხელებისა და ფეხების სიმაღლეში. ასეთი მათემატიკური გათვლების მიუხედავად, პოლიკლიტეს ქანდაკება მაინც არ იყო სქემატური და მშრალი, მასში იგრძნობა სისადავე და ბუნებრივობა. ცნობილია რომ მოძრაობისას მარჯვენა ხელი და მარცხენა ფეხი წინ უნდა ყოფილიყო გაწეული, მოქანდაკემ ასევე დაიცვა წონასწორობა ტანის სხვა ნაწილებშიც. რა თქმა უნდა ეს წესი ე.წ. ხიაზმი (სხეულის ნაწილების ასეთ ბრწყინვალე განლაგებას ხიაზმს უწოდებენ) პირველად პოლიკრატეს მიერ არ იყო შემოღებული, მაგრამ ადამიანის სხეულის გამოხატვისას ეს ნორმა მან დააკანონა. ყველას გვაოწებს „დორიფოროსში“ გამოვლენილი მშვიდი, შეკრული ენერგია. ჰარმონიისთვის სხეული მან ოდნავ დახარა. სხეულის ყველა ელემენტი თანხმობაშია ერთმანეთთან „დორიფოროსის„ მოძრაობაში მონაწილეობს არა მარტო ფეხები და მხრები, არამედ ხელებიც და ტორსიც. კუნთების დაძაბულობაში იგრძნობა შინაგანი ძალა. ბრინჯაოს აქვს ანარეკლი, რომელიც არბილებს მასიურობას, რაც გვიან შექმნილ რომაულ მარმარილოს რომაულ ასლებს ახასიათებს.
პოლიკლიტეს შემოქმედებიდან შემორჩენილია „დორიფოროსის“ რამდენიმე კარგი ასლი: მუქი მწვანე ბაზალტის ფლორენციული ტორსი, ნეაპოლიდან ბრინჯაოს ჰერმა. (მოქანდაკე აპოლონიუსი)
პოლიკლიტემ თავი გამოიჩინა პორტრეტულ ხელოვნებაშიც. შემოქმედების ახალი თავისებურებები ჩანს „დიადუმენში“ ყმაწვილი რომელიც გამარჯვების ლენტით იკრავს თავს. მასზე პოლიკლიტე მუშაობდა უკვე თენში. „დიადუმენში“ ვლინდება მეტი სინატიფე ვიდრე „დორიფოროსში“, რომელშიც სრულყოფილება ჰარმონიულად განვითარებული ადამიანის სილამაზის საწყისი იყო. „დორიფოროსის“ კომპაქტური მოცულობა შეიცვალა ტანადი სხეულის მოქნილმა კონტურულმა ხაზმა, ფეხების წყობამ და ხელების მდგრადობამ.
„დორიფოროსი“ მშვიდია, მიზანდასახული მზადაა მოქმედებისთვის. ის ათლეტია, რომელიც ნებისმიერ წუთში შეიძლება გახდეს მებრძოლი. მისი სახე ეთანხმებოდა ათენის პოლისის აყვავების პერიოდს.
„დიადუმენი“ პირველი გადადგმული ნაბიჯია სინაზისკენ, ბუნებრიობისა და უბრალოებისკენ, იმავდროულად იგი მოწყენილობასაც გამოხატავდა. ოქროსა და სპილოს ძვლისგან (ქსიზოელეფანტური ტექნიკა) შესრულებული პოლიკლიტეს ქალღმერთი ჰერა ერთადერთი გამოსახულებაა რომელიც არ შემორჩა.
ისკრა (პლოვდივის ოლქი)
ისკრა (Искра) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 1481 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
გერმანია 1904 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
გერმანიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მესამედ იასპარეზა 1904 წელს, აშშ-ის ქალაქ სენტ-ლუისში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 13 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1904 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:გერმანია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჰანტერ ტომფსონი
მინი|ჰანტერ ტომფსონი, [[1971 წელი]] ჰანტერ სტოკტონ ტომფსონი (Hunter Stockton Thompson; დ. 18 ივლისი, 1937, ლუისვილი, კენტუკი – გ. 20 თებერვალი, 2005, ვუდი კრიკი, კოლორადო) — ამერიკელი ჟურნალისტი და მწერალი, „გონზო ჟურნალისტიკის“ ფუძემდებელი. სახელი გაითქვა 1967 წელს, როცა დაწერა წიგნი მოტოციკლისტების კლუბ „Hells Angels“-ზე.
1970 წელს გამოვიდა ტომფსონის სტატია „კენტუკის დერბი დეკადანსური და გარყვნილია“ ჟურნალ „Scanlan's Monthly“-ში. ამან ტომფსონს უფრო მეტი ცნობადობა მოუტანა და სახელი გაუთქვა, როგორც კონტრ-კულტურულ მწერალს. ამასთან ერთად, ეს იყო პირველი ნაბიჯი „გონზო ჟურნალისტიკის“ მიმდინარეობის დაფუძნებისკენ, რომლის ფარგლებშიც ავტორი ამბის ცენტრალური ფიგურა და უშუალო მონაწილეცაა.
ტომფსონი აქტიურად მონაწილეობდა პოლიტიკურ პროცესში და 1970 წელს იყრიდა კოლორადოს პიტკინის საგრაფოს შერიფად, როგორც „ფრიკთა ძალაუფლების“ წარმომადგენელი. იყო პრეზიდენტ რიჩარდ ნიქსონის კრიტიკოსი.
1970-იანი წლების შუა პერიოდიდან ტომფსონი შედარებით იშვიათად იყო აქტიური საზოგადოებრივ ველზე და აცხადებდა, რომ აღარ შეეძლო მოვლენების გაშუქება ისე, როგორც ადრე გამომდინარე იქიდან, რომ მას მარტივად ცნობდნენ.
გარდაიცვალა 67 წლის ასაკში, სუიციდის შედეგად. ანდერძის შესაბამისად, კრემაციის შემდეგ მისი ფერფლი ზარბაზნიდან გაისროლეს.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ჟურნალისტები კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 18 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1937 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
Belphegor
Belphegor — ბლეკენდ დეზ მეტალ ჯგუფი ზალცბურგიდან, ავსტრია. 1991 წელს ჯგუფი ჩამოყალიბდა სახელით Betrayer, მაგრამ 1993 წელს მათ სახელი გადაირქვეს და ერთ–ერთი დემონის, ბელფეგორის სახელი დაირქვეს.
ვიდეოები
კატეგორია:ბლეკ-მეტალი კატეგორია:ავსტრიული მუსიკალური ჯგუფები
Aenictus icarus
სქოლიო
კატეგორია:Aenictus
ბარბარიზმი
ბარბარიზმი (ბერძნ. barbaros — უცხო), ამა თუ იმ ენის ბუნებისათვის შეუფერებელი გამონათქვამი ან სიტყვა, რომელიც შექმნილია სხვა ენის წესის მიხედვით. მაგ., ქართულში „არ მაწყობს“ (შდრ. რუს. меня не устраивает), „თავისთან არის“ (он у себя), „ძირითადში“ (в основном), „ჯერჯერობით!“ (пока!). ბარბარიზმი ისეთი კალკია, რომელიც არღვევს მოცემული ენის სალიტერატურო ნორმას. ბარბარიზმად ითვლება აგრეთვე საჭიროების გარეშე გამოყენებული უცხო სიტყვა.
მხატვრულ ლიტერატურაში ბარბარიზმს მიმართავენ პერსონაჟის დასახასიათებლად, სოციალური გარემოს დასახატავად. სხვა ხალხთა ყოფის რეალიების, ადგილობრივი კოლორიტის გადმოსაცემად. ბარბარიზმების ხაზგასმული სიჭარბით ხმარებას „მაკარონული მეტყველება“ ეწოდება. «ქართული ღვინო! ეტო გლუპოსტ! რა ღვინოა, ჰსწორეთ კლუკვენი კვასია! კლუკვას რა ჰქვიან? ძა… ძახველი» (გ. ერისთავი).
ლიტერატურა
კატეგორია:სოციოლინგვისტიკა
მამად ჰასან ჰაჯინსკი
ებმამად ჰასან ჯაფარგულუ ოგლუ ჰაჯინსკი (Məmməd Həsən Cəfərqulu oğlu Hacınski; დ. 3 მარტი, 1875 წელი, ბაქო, ბაქოს გუბერნია, რუსეთის იმპერია - გ. 9 თებერვალი, 1931 წელი, ტფილისი, საქართველოს სსრ, საბჭოთა კავშირი) — აზერბაიჯანელი არქიტექტორი და საზოგადო მოღვაწე. ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის (ADR) საგარეო საქმეთა სამინისტროს. მოგვიანებით დაინიშნა პრემიერ მინისტრად. ჰაჯინსკი იყო ADR.-ის ბოლო პრემიერ მინისტრი.
ადრეული ცხოვრება
ჰაჯინსკი დაივადა 1875 წლის 3 მარტს ბაქოში. დაამთავრა ბაქოს, რეალნის სკოლა და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის ტექნიკურ სკოლაში. სწავლა 1902 წელს ინჟინრის ხარისხით დაასრულა. ის მუშაობდა რუსეთში ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის მშენებლობაზე, რომელსაც აზერბაიჯანელი ბიზნესმენი შამსი სადაულაევი აშენებდა. მალევე მუშაობა შეწყვიტა და აზერბაიჯანში დაბრუნება გადაწყვიტა, სადაც დაინიშნა ბაქოს მუნიციპალიტეტის სამშენებლო განყოფილების დირექტორად. დირექტორობის პერიოდში მან დიდი წვლილი შეიტანა ბაქოს არქიტექტურულ განვითარებაში. მისი ხელმძღვანელობით გაუმჯობესდა ბაქოს ზღვისპირა ბულვარი. ჰაჯინსკის დაჟინებული მოთხოვნის შედეგად მუნიციპალურმა პარლამენტმა ბულვარის გასაუმჯობესებლად 60 000 რუბლი გამოყო. ბულვარის სარეაბილიტაციო სამუშაოების დროს ჰაჯინსკის მოწვეული ჰყავდა ერთ-ერთი ცნობილი გერმანელი არქიტექტორი ადოლფ ეიკლერი, რომელმაც დააპროექტა ბაქოს მაცხოვრის ეკლესია. ბულვარის პროექტი 1911 წელს დასრულდა. 1913 წელს ის მცირე ხნით სათავეში ჩაუდგა მუნიციპალიტეტის ხელმძღვანელობას.
პოლიტიკური კარიერა
ჰაჯინსკი 1911 წელს ფარულად შეუერთდა მუსავათის პარტიას, თუმცა აქტიური პოლიტიკური მოღვაწეობა 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაიწყო. ის აქტიურად მოღვაწეობდა გაზეთ Hummet-ის დაარსებაში. 1917 წლის 22 მარტს შეიქმნა მუსლიმთა საბჭოს დროებითი აღმასრულებელი კომიტეტი და ჰაჯინსკი დაინიშნა მის თავმჯდომარედ. მან მონაწილეობა მიიღო ბაქოში, კავკასიელ მუსლიმთა სამიტში, ხოლო იმავე წლის მაისში მოსკოვში რუს მუსლიმთა ყრილობაში. მოგვიანებით ის აირჩიეს რუსეთის პარლამენტის აზერბაიჯანელ დეპუტატად. ის 1917 წლის 15 ნოემბერს დაინიშნა ამიერკავკასიის კომისარიატის მრეწველობისა და ვაჭრობის კომისრის (მამედ იუსუფ ჯაფაროვი) მოადგილედ, ხოლო 1918 წლის 22 აპრილიდან ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკის მრეწველობისა და ვაჭრობის მინისტრად.
აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა
1918 წლის 28 მაისს, როდესაც აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა (ADR) გამოცხადდა, ჰაჯინსკი დაინიშნა საგარეო საქმეთა მინისტრად პრემიერ მინისტრ ფათალი ხან ხოისკის მიერ დაარსებულ აზერბაიჯანის ახალ კაბინეტში. თანამდებობა ეკავა 1918 წლის 6 ოქტომბრამდე. მოგვიანებით შეიქმნა ADR-ის ახალი მთავრობა, სადაც ჰაჯინსკი დაინიშნა აზერბაიჯანის შინაგან საქმეთა მინისტრად. ის ამ თანამდეგობაზე მუშაობდა 1920 წლის 15 თებერვლამდე. როგორც საგარეო საქმეთა მინისტრმა, 1918 წლის 4 ივნისს ჰაჯინსკიმ მამედ ამინ რასულზადესთან ერთად ხელი მოაწერა კონტრაქტს თურქეთის მთავრობასთან აზერბაიჯანისთვის სამხედრო დახმარების გაწევის შესახებ. 1920 წლის 1 აპრილს ჰაჯინსკი დაევალა ADR-ის ახალი კაბინეტის ფორმირება. კოალიციური მთავრობის შექმნის განზრახვით მან მოლაპარაკება აწარმოვა აზერბაიჯანის პარლამენტის ყველა ფრაქციასთან, მათ შორის ბოლშევიკებთან. ბოლშევიკების ახალ მთავრობაში მიწვევით ჰაჯინსკი იმედოვნებდა, რომ შეანელებდა მე-11 წითელი არმიის წინსვლას, რომელიც უკვე, რუსეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე, სამურის ხიდთან იყო. იმ დროისთვის აზერბაიჯანული არმიის ქვედანაყოფების უმეტესობა მთიანი ყარაბაღის ფრონტზე იყო დაშნაკთა აჯანყების წინააღმდეგ საბრძოლველად. ჰაჯინსკი იმედოვნებდა რომ არმიის ბაქოში გადაყვანას მოასწრებდა, სანამ წითელარმიელები ქალაქში შეაღწევდნენ. 22 აპრილს ბოლშევიკებმა უარყვეს ჰაჯინსკის შეთავაზება. ჰაჯინსკიმ აცნობა ეროვნული ასამბლეის სპიკერის მოვალეობის შემსრულებელს, მამედ იუსუფ ჯაფაროვს, რომ მთავრობის ჩამოყალიბება შეუძლებელი იყო. პარალელურად ჰაჯინსკიმ დატოვა „ მუსავათის “ რიგები და ოფიციალურად შეუერთდა ბოლშევიკურ პარტიას. 1920 წლის 28 აპრილს წითელი არმიის შემოჭრით აზერბაიჯანის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ არსებობა შეწყვიტა.
საბჭოთა აზერბაიჯანი
საბჭოთა მმართველობის დროს ჰაჯინსკი მუშაობდა აზერბაიჯანის სასოფლო-სამეურნეო საბჭოში.1923 წლიდან მუშაობდა ამიერკავკასიის სახელმწიფო დაგეგმარების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილედ. მოგვიანებით იგი ამიერკავკასიის რეგიონის მაშინდელი პირველი მდივნის, ლავრენტი ბერიას ბრძანებით დააკავეს. წამების შემდეგ ჰაჯინსკი 1931 წლის 9 თებერვალს ტფილისის ციხეში გარდაიცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1875 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1931 კატეგორია:აზერბაიჯანელი არქიტექტორები
გერმანია 1908 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
გერმანიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეოთხედ იასპარეზა 1908 წელს, დიდი ბრიტანეთის დედაქალაქ ლონდონში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 13 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1908 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:გერმანია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
1902
ლიტერატურა
*
Cyphomyrmex wheeleri
Cyphomyrmex wheeleri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cyphomyrmex-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ოროსკო (მუნიციპალიტეტი)
სქოლიო
კატეგორია:ბისკაიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ბისკაიის ქალაქები
Better than You (მეტალიკის სიმღერა)
Better than You — ამერიკული მძიმე მეტალ ჯგუფ მეტალიკის მეოთხე სინგლი და მეხუთე სიმღერა 1997 წლის ალბომიდან ReLoad. სიმღერას თავდაპირველად ერქვა Better. სიმღერა გამოვიდა როგორც პრომო CD და მიიღო გრემი 1998 წელს საუკეთესო მეტალ შესრულებისათვის; ეს იყო ჯგუფის მეოთხე ჯილდო კატეგორიაში. სიმღერის თემატიკა ეთმობა ვიღაცის აკვიატებულ აზრს, ბრძოლით გახდეს სხვაზე უკეთესი. 1995 წელს ჯგუფმა ცოცხლად პირველად ჯემ-სესიაში შეასრულა ეს სიმღერა ლონდონში.
სიმღერების სია
1998 წლის პრომო CD 1 (აშშ: Elektra PRCD 1149-2)
1998 წლის პრომო CD 2 (აშშ: Elektra PRCD 1165-2)
სქოლიო
კატეგორია:მეტალიკის სიმღერები კატეგორია:1998 წლის სინგლები
კინეტიკური ენერგია
კინეტიკური ენერგია — დამატებითი ენერგია, რომელსაც ობიექტი (სხეული) იძენს მისი მოძრაობის გამო. სიდიდეს, რომელიც ტოლია სხეულის მასისა და სიჩქარის კვადრატის ნახევრისა, ეწოდება კინეტიკური ენერგია. იგი აღინიშნება ფორმულით E=mv²/2. M მასის უძრავ სხეულს, რომ მიენიჭოს V სიჩქარე, საჭიროა რაღაც ენერგია. გარკვეული სიჩქარით მოძრავი სხეულის კინეტიკური ენერგია ტოლია იმ მუშაობისა, რომელიც უნდა შესრულდეს, რომ უძრავ სხეულს ესმიენიჭოს ეს სიჩქარე. ბურთის გასაგორებლად აუცილებელია ბიძგი, ე.ი. მას უნდა გადაეცეს კინეტიკური ენერგია. ეს ენერგია მით მეტია, რაც მეტი იქნება ბურთის სიჩქარე. ყველა მოძრავ სხეულს გააჩნია კინეტიკური ენერგია. რაც მეტია სხეულის სიჩქარე მით მეტია მისი კინეტიკური ენერგია.
სხეულზე მოქმედი ძალის მუშაობა სხეულის კინეტიკური ენერგიის ცვლილების ტოლია A=Eკ2-Eკ1. დედამიწის ზედაპირზე დავარდნილი სხეულის კინეტიკური ენერგია მით უფრო მეტია, რაც მეტია ამ სხეულის მასა და ვარდნის სიმაღლე. მაგალითად, ვარდნილი წყალს აქვს კინეტიკური ენერგია, რადგან კაშხალში არსებული წყლის პოტენციური ვარდნისას გარდაიქმნება კინეტიკურ ენერგიად, რომელსაც იყენებენ ელექტროენერგიის მისაღებად. ვარდნილი წყალი ეცემა ტურბინას და იწვევს ელექტროგენერატორის ამოძრავებას, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ელექტრული დენი.
ისტორია და ეტიმოლოგია
ის პრინციპი, რომ მოძრაობის ენერგია პროპორციულია მასისა და სიჩქარის კვადრატისა, პირველად გოტფრიდ ლაიბნიცისა და იოჰან ბერნულის მიერ იქნა ფორმულირებული. ისინი კინეტიკურ ენერგიას უწოდებდნენ ცოცხალ ძალას, ლათინურად —vis viva. ჰოლანდიელმა უილემ გრავეზანდმა ამ დამოკიდებულების ექსპერიმენტული მტკიცებები მოგვაწოდა. იგი სიმძიმეებს სხვადასხვა სიმაღლიდან აგდებდა თიხის ბლოკებზე. მან განსაზღვრა, რომ რბილ თიხაში სიმძიმის მიერ დატოვებული კვალი პროპორციული იყო დარტყმისას ამ საგნების სიჩქარისა. ემილი დიუ შატლემ ამ ექსპერიმენტის შედეგები გააანალიზა და მათი ახსნა-განმარტებებიც გამოაქვეყნა.
ტერმინები „კინეტიკური ენერგია“ და „მუშაობა“ დღევანდელი სამეცნიერო აზრით მე-19 საუკუნის შუა ხნებიდან შემოვიდა. გასპარ-გუსტავ კორიოლისი იყო ამ ცნებების პირველავტორი, რომელმაც 1829 წელს გამოაქვეყნა სტატია სათაურით „Du Calcul de l'Effet des Machines“ (ანგარიშიდან მანქანების ეფექტამდე). ამ სტატიაში იგი კინეტიკური ენერგიის მათემატიკურ გამოთვლებს იძლეოდა. უილიამ თომსონმა, პირველმა ბარონმა კელვინმა, შემდგომში ლორდმა კელვინმა უკვე საბოლოოდ მოჭრა ტერმინი „კინეტიკური ენერგია“ 1849-1851 წლებში.
სქოლიო
კატეგორია:ენერგია კატეგორია:დინამიკა
ალექსან ნალბანდიანი
ალექსან (ალექსანდრ) ავესტის ძე ნალბანდიანი (დ. 18 აპრილი, 1971, ერევანი, სომხეთის სსრ) — საბჭოთა, სომეხი და რუსი მოკრივე, სსრკ ხალხთა X სპარტაკიადის გამარჯვებული (1991), რუსეთის ჩემპიონი (1997), რუსეთის ჩემპიონატის მედალოსანი (1997, 1999), 2004 წლის ათენის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე. სსრკ სპორტის საერთაშორისო ოსტატი (1991).
ბიოგრაფია
ალექსან ნალბანდიანი დაიბადა 1971 წლის 18 აპრილს, სომხეთის სსრ-ის დედაქალაქ ერევანში. კრივში ვარჯიში 11 წლის ასაკში დაიწყო, ჰენრიხ თატევოსიანის ხელმძღვანელობით. 1984 წლიდან ვარჯიშობდა იური ნერსესიანთან. 1991 წელს გახდა სსრკ ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი და სსრკ ხალხთა X სპარტაკიადის გამარჯვებული, მონაწილეობა მიიღო სიდნეიში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე.
1993-1994 იყო სომხეთის ნაკრების წევრი. 1994 წლის ბოლოს გადავიდა რუსეთის ქალაქ სოჭში, სადაც განაგრძო კრივში ვარჯიში არჩილ მინოსიანის ხელმძღვანელობით. 1998-2002 წლებში ცხოვრობდა რუსეთის ქალაქ კრასნოდარში. 1990-იანი წლების მეორე ნახევარში ის იყო ერთ-ერთი წამყვანი რუსი მოკრივე თავის წონით კატეგორიაში, გახდა რუსეთის ჩემპიონი (1997), ვერცხლის მედალოსანი ნიუ-იორკში კეთილი ნების (გუდვილის) თამაშებზე (1998) და ბრინჯაოს მედალოსანი მსოფლიო ჩემპიონატზე, ჰიუსტონში (1999). ჰიუსტონში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე პირველ შეხვედრაში, 1/8 ფინალში დაამარცხა ლიეტუველი ივანას სტაპოვიჩიუსი, ანგარიშით 11:10. მეოთხედფინალში ანგარიშით 6:1 დაამარცხა ვენესუელელი ხოსე ლუის ვარელა. ნახევარფინალში დამარცხდა კუბელ მაიკრო რომეროსთან, ანგარიშით 2:9.
2002 წელს ალექსან ნალბანდიანი დაბრუნდა სომხეთში და მოგვიანებით კვლავ განაგრძო გამოსვლა ამ ქვეყნის სახელით. 2004 წელს მან მონაწილეობა მიიღო პულაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატში და გახდა ერთადერთი სომეხი მოკრივე, რომელმაც მოახერხა ათენის ოლიმპიური თამაშების ოლიმპიური ლიცენზიის მოპოვება. ოლიმპიური ტურნირის მსვლელობისას მან მოიგო ფრანგ და ერაყელ მეტოქეებთნ, მაგრამ მეოთხედფინალში წააგო გამოჩენილ ჩინელ მოკრივესთან ზუ შიმინთან.
2004 წელს სპორტული კარიერის დასრულების შემდეგ გადავიდა ერევნის ვლადიმერ იენგიბარიანის სახელობის ბავშვთა და ახალგაზრდულ სპორტულ სკოლაში, სადაც დაიწყო სამწვრთნელო კარიერა. 2011 წლიდან მუშაობს ქალაქ სოჭის კრივის სპორტულ სკოლაში. 1991 წელს მიიღო სსრკ-ის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატის წოდება.
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მოკრივეები
ზურაბ კანდელაკი
ზურაბ კონსტანტინეს ძე კანდელაკი (დ. 25 თებერვალი, 1941, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი რეჟისორი, მწერალი, დრამატურგი, პოლიტიკოსი.
ბიოგრაფია
ზურაბ კანდელაკი დაიბადა 1941 წლის 25 თებერვალს, თბილისში.
დედა: თამარ კანდელაკი. მამა: კონსტანტინე კანდელაკი. მეუღლე: ზეინაბ გზირიშვილი (1944). შვილი: კონსტანტინე (1966).
1958 წელს დაამთავრა თბილისის 29-ე საშუალო სკოლა. 1965 წელს შოთა რუსთაველის სახელობის საქართველოს თეატრალური ინსტიტუტის  სარეჟისორო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, მუშაობა დაიწყო სოხუმის დრამატულ თეატრში, დამდგმელ რეჟისორად.
1967 წლიდან მუშაობს საქართველოს რადიოში, ჯერ რეჟისორად, შემდეგ კი, 1973 წლიდან მთავარ რეჟისორად. პარალელურად დგამდა სპექტაკლებს საქართველოს სხვადასხვა თეატრებში და ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას.
ამჟამად საზოგადოებრივი მაუწყებლის რადიოთეატრის მთავარი რეჟისორია. რადიოში განხორციელებული აქვს ოთხასამდე რადიოსპექტაკლი. სხვადასხვა დროს დადგმული აქვს რადიოსპექტაკლები ბუდაპეშტში, ტალინში, ვარშავაში, მოსკოვში, მინსკში.
ზურაბ კანდელაკის პროზაული ნაწარმოებები პირველად გამოქვეყნდა ჟურნალ „ცისკარში“. გამოცემული აქვს მოთხრობების კრებული „უფალო, გამიყვანე დერეფნის ბოლოს“. მისი მხატვრული ნაწარმოებები და პუბლიცისტური წერილები იბეჭდება ქართულ პრესაში („მნათობი“, „ჩვენი მწერლობა“, „ომეგა“, „ახალი ქართული გაზეთი“, „ლიტერატურული პალიტრა“ და სხვა.
ალექსანდრე ორბელიანის საზოგადოებამ გამოსცა მის მიერ შედგენილი რადიოპიესების ორი კრებული.
დაჯილდოებულია
დაჯილდოებულია „ღირსების ორდენით“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი დრამატურგები კატეგორია:ქართველი რეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
Aenictus idoneus
Aenictus idoneus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Aenictus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Aenictus
საბაწმინდის საყინულე
საბაწმინდის საყინულე — ბუნებრივი საყინულე საქართველოში, სოფელ საბაწმინდის მიდამოებში, ზღვის დონიდან 1100 მ-ზე, გუდისის ქედის დასავლეთი კალთის ამფითეატრისებრ ამაღლებაში, რომლის კალთები და ძირი მოფენილია ლოდნარით. ლოდნარებს შორის 1,5 - მ მ სიღრმისა და 3-4 მ სიგრძის სიცარიელეებია. მათ ფსკერზე ზაფხულშიც კი 2,3 სმ სისქის ყინული ძევს. ზოგან ყინულის ლოლუების ცაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გეოგრაფია კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტი
ეზნიკ კოლბელი
ეზნიკ კოლბელი (სომხურად: Եզնիկ Կողբացի, იეზნიკ კოღბაცი) — სომეხი ქრისტიანი მწერალი, ფილოსოფოსი და მთარგმნელი, რომელიც მოღვაწეობდა მე-5 საუკუნეში.
ბიოგრაფია
ეზნიკი დაიბადა ქალაქ კოღბში (დღევანდელი ტუზლუკა, ქალაქი თურქეთის აღმოსავლეთში), ტაიკის ისტორიულ პროვინციაში, მდინარე ჭოროხის მიმდებარე ტერიტორიაზე, ჩრდილოეთ დიდ სომხეთში 374-380 წლებში (ზუსტი თარიღი უცნობია). ის იყო ისააკ დიდ სომეხისა და წმინდა მესროპის მოსწავლე. მათი თხოვნით იგი ჯერ ედესაში, შემდეგ კონსტანტინოპოლში გაემგზავრა, რათა სრულყოფილიყო სხვადასხვა მეცნიერებაში და შეეგროვებინა ან გადაეწერა ბიბლიური სირიული და ბერძნული ხელნაწერები და ეკლესიის მამათა ნაწერები. ბიზანტიაში ჩასვლისას სადაც იგი მთავარეპისკოპოსმა მაქსიმიანემ მიიღო. იგი სომხეთში დაბრუნდა ეფესოს პირველი კრების (431) შემდეგ. უცხოეთში მიღებული განათლების შედეგად კათოლიკოს საჰაკ ფარტევისთან ერთად შეასწორა ბიბლიის სომხური თარგმანი, რის შემდეგაც მისი, როგორც მთარგმნელის მოღვაწეობა იწყება.
ის ალბათ იგივეა ბაგრევანდის მხარის ეპისკოპოსის, ეზნიკისა, რომელიც მონაწილეობდა არტაშატის სინოდში 449 წელს.
შემოქმედება
გარდა იმისა, რომ იგი მუშაობდა ბიბლიის ახალ ვერსიასა და სხვადასხვა თარგმანებთან დაკავშირებით, მან შექმნა რამდენიმე ნაწარმოებიც, რომელთა შორისაა ,,სექტების წინააღმდეგ" ან ,,ღმერთის შესახებ". იგი დაიწერა 441 და 449 წლებში და შეიცავს ოთხ ნაწილს:
პირველში, წარმართთა წინააღმდეგ, ეზნიკი ებრძვის მატერიის მარადიულობას და ბოროტების არსებით არსებობას.
მეორეში იგი უარყოფს პარსეიზმის / ზოროასტრიზმის (განსაკუთრებით ზურვანიზმის) მთავარ დოქტრინებს.
მეოთხე წიგნი არის მარკიონიზმის, როგორც დუალისტური ერესის, ექსპოზიცია და უარყოფა.
ნაშრომის ძირითადი თემაა თავისუფალი ნების მნიშვნელობა ქრისტიანულ თეოლოგიაში. ეზნიკი დიდ სიწრფელესა და ფართო ერუდიციას ავლენს. ეზნიკი აშკარად იცნობდა სპარსულ ენას (შუა სპარსული), ისევე როგორც ბერძნულ ლიტერატურას. მისი სომხური მხატვრული ლიტერატურა ყველაზე კლასიკური ტიპისაა, თუმცა საგნის ხასიათმა მას აიძულა საკმაოდ ბევრი ბერძნული სიტყვა გამოეყენებინა. წიგნი ასევე შეიცავს უამრავ საინტერესო ასპექტს, როგორიცაა ეზნიკის მიერ ასტრონომიის უარყოფა, ასევე მისი გადახვევები ცხოველთა ქცევისა და ფსიქოლოგიის თემაზე.
"სექტების წინააღმდეგ" ორიგინალი ხელნაწერი დაიკარგა: ნაწარმოები გადარჩა გლაძორის უნივერსიტეტში გადაწერილი ერთი შუა საუკუნოვანი წყაროს შედეგად. ეს ხელნაწერი ამჟამად მესროპ მაშტოცის ძველ ხელნაწერთა ინსტიტუტშია დაცული. "სექტების წინააღმდეგის" პირველი ბეჭდვის ასლი, როგორც წიგნი სმირნაში (ახლანდელი იზმირი) დაიბეჭდა 1762 წელს, დღესეობით კი ეს ექსპონატი ბრიტანეთის ბიბლიოთეკის კრებულშია შენახული. ვენეციის მეკარისტებმა გამოაქვეყნეს განახლებული გამოცემა 1826 წელს და კვლავ 1865 წელს. სულ ახლახან, სოფენ ბუკსმა გამოაქვეყნა "სექტების წინააღმდეგ", როგორც ქაღალდზე დაწერილი მოკლე ნაწარმოები 2019 წელს. ნაწარმოების წაკითხვა შესაძლებელია მთლიანად ინტერნეტის მეშვეობით.
ფრანგული თარგმანი
1853 წელს გამოქვეყნდა ლევაილან დე ფლორივალის ფრანგული თარგმანი სახელწოდებით ,,Réfutation des différentes sectes"
გერმანული თარგმანი
1900 წელს გამოიცა გერმანული თარგმანი ჯ. მ. შმიდტის მეშვეობით. წიგნის გერმანული სახელწოდებაა ,,Eznik von Kolb, Wider die Sekten"
ინგლისური თარგმანი
1998 წელს გამოიცა მონიკა ბლანჩარდისა და რობინ დარლინგ იანგის სრული ინგლისური თარგმანი (სახელწოდებით ,,On God").
თომას სამუელიანის მიერ ინგლისურ ენაზე ნაწარმოების (შემოკლებული) თხრობა (სახელწოდებით ,,Refutation of the Sects") გამოქვეყნდა 1986 წელს და მისი წაკითხვა შესაძლებელია ინტერნეტით.
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მწერლები კატეგორია:სომეხი ფილოსოფოსები კატეგორია:სომეხი თეოლოგები
Cyphomyrmex vorticis
Cyphomyrmex vorticis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cyphomyrmex-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
გერმანია 1912 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
გერმანიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხუთედ იასპარეზა 1912 წელს, შვედეთის დედაქალაქ სტოკჰოლმში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 25 მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1912 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:გერმანია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ოქროს გლობუსის 71-ე დაჯილდოება
ოქროს გლობუსის 71-ე დაჯილდოება გაიმართა Beverly Hilton Hotel-ში, კალიფორნია შტატის ქალაქ ბევერლი ჰილსში, 2014 წლის 12 იანვარს და გადაიცა პირდაპირ ეთერში ტელეკომპანია NBC-ის მიერ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოქროს გლობუსი
იოანე ლაზი
მინი|[[იერუსალიმის ჯვრის მონასტერი|იერუსალიმის ჯვრის მონასტერში ამ ფრესკაზე გამოსახული პიროვნება იოანე ლაზად ითვლება.]] იოანე ლაზი იოანე ქართველი, მითრიდატე, იეროთეოსი (გ. დაახლოებით 464-465, სირია) — ქართველი ფილოსოფოს-თეოლოგი, პეტრე იბერის თანამოაზრე და მეგობარი. ცხოვრობდა საქართველოსა და კონსტანტინოპოლში, სადაც თანამშრომლობდა პროკლე დიადოქოსთან. პეტრე იბერთან ერთად ითვლება არეოპაგიტიკის ავტორად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კალეკოვეცი
კალეკოვეცი (Калековец) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 2657 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
მარიგო პოსიო
მარიგო პოსიო (ალბ. Marigo Posio; 1882-1932) — ალბანელი სოციალური აქტივისტი, ალბანეთის ნაციონალური მოძრაობის აქტივისტი, ალბანეთში ქალთა უფლებებისთვის მებრძოლი.
ბიოგრაფია
მარიგო პოსიო დაიბადა 1882 წლის 2 თებერვალს ოსმალეთის იმპერიის ქალაქ კორჩაში, პაპა კოსტა პოჩისა და ლენკა ბალაურის ოჯახში. მისი და ურანი დაქორწინებული იყო ალბანელ პოლიტიკოსსა და დრამატურგზე კრისტო ფლოკიზე, ხოლო ძმები — ნიკო და კრისტო, ემიგრაციაში წავიდნ ამერიკის შეერთებულ შტატებში: ნიკო ცხოვრობდა ნატიკში (მასაჩუსეტსის შტატი); კრისტო — სოლტ ლეიკ სიტიში (იუტას შტატი).
მარიგომ განათლება კორჩას First Albanian School-ში მიიღო. საკმაოდ ადრეულ ასაკში ის ცოლად გაჰყვა იოვან პოსიოს. წყვილი 1904 წელს სამხრეთ ალბანეთში საპორტო ქალაქ ვლორაში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც მათი სახლი ალბანელი პატრიოტი მოღვაწეების შეხვედრის ადგილი გახდა. მარიგო  პატრიოტული კლუბის Laberia-ს წევრი იყო, რომელიც  ქალაქში 1908 წელს დაარსდა. მისი ინიციატივით 1909 წელს შეიქმნა ალბანური სკოლა. მარცხნივ|მინი|მარიგო პოსიოს ბიუსტი როდესაც 1912 წლის 28 ნოემბერ ს ვლორაში ალბანეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია გამოცხადდა, ქალაქში თავად მარიგო პოსიოს მიერ შეკერილი დროშა აღმართეს. როგორც ავტორიტეტული ალბანელი პოლიტიკოსი ლეფ ნოსი იტყობინებოდა, რომ შავი არწივი ატლასისგან გამოჭრეს და წითელ ქსოვილს დააკერეს. მარიგომ საკუთარი ხარჯებით დაამზადა დროშის რამდენიმე ეგზემპლარი ვლორას სხვადასხვა საჯარო დაწესებულებისთვის.
მარიგო 1914 წლის 13 მაისს დაარსებული ალბანელ ქალთა ორგანიზაციის ლიდერი იყო. რომელიც სხვა საკითხებთან ერთად, ეხმარებოდა ალბანეთსა და საბერძნეთში სასაზღვრო ომის დაჭრილ ჯარისკაცებს. ორგანიზაციის  წევრები იყვნენ იმ დროის გამოჩენილი ალბანელი მოღვაწეების, მათ შორის სირჯა ვლორას და მეჰმედ ფაშას ცოლები.
სამთაწყარო
სამთაწყარო — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთის მხარის დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 350 მეტრზე. დედოფლისწყაროდან დაშორებულია 48 კილომეტრით.
მარიგო პოსიო
ბიოგრაფია
1921 წლის თებერვალში მან დაიწყო თავისი წიგნის Shpresa shqiptare („ალბანური იმედი“) გამოცემა, რომელიც შედგებოდა ექვსი ნაწილისგან (ექვსი გამოშვება).
მოგვიანებით ოჯახს მთელი რიგი უსიამოვნება დაატყდა თავს. ჯერ ბავშვებთან დაკავშირებით, შემდეგ თავად მარიგო პოსიოს შეერყა ჯანმრთელობა: იგი ტუბერკულოზით დაავადდა. პოლიტიკოსმა და დრამატურგმა კრისტო ფლოკიმ 1928 წლის 9 დეკემბერს ხმა აიმაღლა  და ალბანეთის ხელისუფლება დაადანაშაულა ალბანეთის დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლი  მარიგო პოსიოს წვლილის  დავიწყებაში. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მარიგო პოსიოს არ მიუღია ვეტერანის სტატუსი, ისევე როგორც 1912 წლის მოვლენების ბევრ სხვა მონაწილეს.
სამთაწყარო
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1037 ადამიანი.
მარიგო პოსიო
ბიოგრაფია
ალბანელი პატრიოტი მივიწყებული გარდაიცვალა 1932 წლის 23 თებერვალს ქალაქ ვლორაში და დაკრძალეს ზვრნეცის მონასტრის სასაფლაოზე.
სამთაწყარო
სქოლიო
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები
მარიგო პოსიო
ბიოგრაფია
მარიგო პოსიოს სახელი მიანიჭეს ერთ-ერთ სკოლას ალბანეთი ს ქალაქ ვლორაში.
საბედიანო
საბედიანო — ისტორიულ-გეოგრაფიული ტერმინი, რომელიც ივანე ჯავახიშვილმა შემოიტანა სამეცნიერო ლიტერატურაში XV საუკუნის II ნახევარში ოდიშის (სამეგრელოს) სამთავროს აღსანიშნავად. მომდინარეობს ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებული დადიანთა წოდებისგან „ბედიანი“. მეცნიერის აზრით, 1470-1475 წლებში საბედიანო მოიცავდა საკუთრივ ოდიშს, აფხაზეთსა და გურიას. ბოლო წლების სამეცნიერო ლიტერატურაში საბედიანოს არსებობა ეჭვის ქვეშაა დაყენებული.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სამეფო-სამთავროები
Aenictus inconspicuus
Aenictus inconspicuus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Aenictus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Aenictus
ორუროს დეპარტამენტი
ორურო — ბოლივიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მისი ფართობი 53,588 კმ²-ს შეადგენს. დედაქალაქია ორურო. 2001 წლის აღწერის მონაცემებით, დეპარტამენტის მოსახლეობა შეადგენდა 391,870 ადამიანს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივიის დეპარტამენტები
არბის ტბა
არბის ტბა (Arbi järv) — ტბა სამხრეთ ესტონეთში, ქალაქ ელვის შუაგულში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 42,5 მეტრზე, ფართობი 6 ჰა. სანაპირო ლელქაშიანია.
სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის ტბები
Cyphomyrmex vallensis
Cyphomyrmex vallensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cyphomyrmex-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
დიოკლეტიანე
thumb|დიოკლეტიანეს ანტონინიანუსი დიოკლეტიანე (Gaius Aurelius Valerius Diocletianus Augustus გაიუს ავრელიუს ვალერიუს დიოკლეტიანუს ავგუსტუსი), დაბადებისას დიოკლესი (დ. 22 დეკემბერი, 244 — გ. 3 დეკემბერი, 311)  — რომის იმპერატორი 284–305 წლებში.
293 წლის 1 მარტს მან კიდევ უფრო ფართოდ გაანაწილა საიმპერატორო ძალაუფლება და გალერიუსი და კონსტანციუსი კეისრებად, უმცროს თანაიმპერატორებად დანიშნა. ამ ტეტრარქიის, „ოთხის მმართველობის“, პირობებში, თითოეულ იმპერატორს იმპერიის მეოთხედი უნდა ემართა. დიოკლეტიანემ უზრუნველყო იმპერიის საზღვრების უსაფრთხოება და ის თავისი ძალაუფლებისათვის საფრთხისშემცველი ყველა ძალისაგან გაწმინდა. 285-299 წლებს შორის პერიოდში მოწყობილი რამდენიმე კამპანიისას დაამარცხა სარმატები და კარპები, 288 წელს — ალემანები და 297-298 წლებში — უზურპატორები ეგვიპტეში. გალერიუსმა, მისი მხარდაჭერით, წარმატებით ილაშქრა სასანიანთა სპარსეთის, იმპერიის ტრადიციული მტრის წინააღმდეგ და 299 წელს მისი დედაქალაქი, ქტესიფონიც აიღო. დიოკლეტიანე მეთაურობდა შემდგომში წარმოებულ მოლაპარაკებებს და შეძლო გრძელვადიანი და ხელსაყრელი მშვიდობის მიღწევა.
თუმცა დიოკლეტიანეს ყველა გეგმა როდი იყო წარმატებული: 301 წელს მის მიერ გამოცემული მაქსიმალური ფასების ედიქტი, რომელიც ფასების კონტროლის მეშვეობით ინფლაციის შემცირებას ისახავდა მიზნად, კონტრპროდუქტიული გამოდგა და მალევე მიივიწყეს. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ზეობისას ეფექტიანი იყო, დიოკლეტიანეს ტეტრარქიული სისტემა მისი გადადგომის შემდეგ დაიშალა მაქსიმიანესა და კონსტანციუსის შვილების, მაქსენციუსისა და კონსტანტინეს დინასტიური პრეტენზიების პირობებში. დიოკლეტიანეს დევნამ (303-311 წწ.), იმპერიაში ქრისტიანების უკანასკნელმა და ყველაზე სისხლიანმა დევნამ, ვერ შეძლო ქვეყნის ქრისტიანული საზოგადოების განადგურება, პირიქით, 324 წლის შემდეგ, პირველი ქრისტიანი იმპერატორის, კონსტანტინეს მმართველობისას, ის იმპერიის პრივილეგირებული რელიგია გახდა.
სეანური
სეანური (Ceánuri, Zeanuri) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბასკეთის ავტონომიური გაერთიანების ბისკაიის პროვინციის არატია-ნერვიონის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 67 კმ². მოსახლეობა — 1245 კაცი (2020 წ.).
დიოკლეტიანე
ცხოვრების ადრეული წლები
thumb|right|სალონაში მდებარე ამფითეატრის პანორამა. დიოკლეტიანე 244 წლისათვის დაიბადა სალონასთან ახლოს, დალმაციაში (თანამედროვე სოლინი, ხორვატია). მშობლებმა მას ბერძნული სახელი, დიოკლესი დაარქვეს ან შესაძლოა, დიოკლეს ვალერიუსი. თანამედროვე ბრიტანელი ისტორიკოსი, ტიმოთი ბარნეზი, დიოკლეტიანეს ოფიციალურ დაბადების დღეს, 22 დეკემბერს, მის რეალურ დაბადების დღედ მიიჩნევს, თუმცა სხვა ისტორიკოსები ასე დარწმუნებულები არ არიან. დიოკლესის მშობლები დაბალი სოციალური სტატუსის მქონეები იყვნენ და მისდამი კრიტიკულად განწყობილი მწერლები ამტკიცებდნენ, რომ მამამისი სენატორ ანულინუსის აზატი ან გადამწერი იყო და იმასაც კი ამბობდნენ, რომ თავად დიოკლესი იყო აზატი. მისი ცხოვრების პირველი ორმოცი წელი, ძირითადად, ბურუსითაა მოცული. ბიზანტიელი მემატიანე იოანე ზონარა ამტკიცებს, რომ იგი მეზიის დუქსი, ქვემო დუნაის ჯარების მთავარსარდალი იყო. ხშირად არასანდო ჰისტორია ავგუსტა აცხადებს, რომ იგი გალიაში მსახურობდა, თუმცა ამ ინფორმაციას არ ადასტურებენ სხვა წყაროები და მისი დროის ისტორიკოსებიც ყურადღებას არ აქცევენ მას. პირველი თარიღი, როდესაც დიოკლეტიანეს ადგილსამყოფელი ზუსტადაა გარკვეული, 282 წელია, როდესაც ახალმა იმპერატორმა კარუსმა იგი პროტექტორეს დომესტიცის, ელიტარული კავალერიის მეთაურად დანიშნა, რომელიც პირდაპირ იყო დაკავშირებული საიმპერატორო კართან. ამ თანამდებობამ მას 283 წელს კონსულობის პატივი არგუნა. იგი მონაწილეობდა კარუსის შემდგომ სპარსულ კამპანიაშიც.
სეანური
სქოლიო
კატეგორია:ბისკაიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ბისკაიის ქალაქები
დიოკლეტიანე
ნუმერიანეს სიკვდილი
კარუსის სიკვდილმა სპარსეთთან წარმოებულ შუა წარმატებულ ომში და გაურკვეველ გარემოებებში, მიჩნეული იყო, რომ (შესაძლოა, შემდგომი პერიოდის დიოკლეტიანეს პროპაგანდის შედეგად) მას მეხი დაეცა, მისი ვაჟები, ნუმერიანე და კარინუსი ახალ ავგუსტუსებად აქცია. კარინუსი მალევე გაეშურა რომისაკენ თავისი პოსტიდან გალიაში, როგორც საიმპერატორო უფლებებით აღჭურვილი პირი. იგი ქალაქში 284 წლის იანვრისთვის ჩავიდა და დასავლეთის კანონიერი იმპერატორი გახდა. ნუმერიანე აღმოსავლეთში შეყოვნდა. რომაელთა სპარსეთიდან უკან დახევა მოწესრიგებული იყო და მას წინააღმდეგობა არ შეხვედრია. სასანიდ შაჰს, ბაჰრამ II-ს არ შეეძლო მათ წინააღმდეგ არმიის გამოყვანა, რადგანა თავადაც ჯერ ისევ თავისი მმართველობის დამყარებისათვის იბრძოდა. 284 წლის მარტისათვის ნუმერიანემ მხოლოდ ემესას (ჰომსი) მიაღწია სირიაში, ნოემბრისთვის კი მხოლოდ მცირე აზიას. ემესაში იგი ჯერ ისევ ცოცხალი და აშკარად ჯანმრთელი იყო: აქ მან თავისი სახელით ერთადერთი ბრძანებულება გამოსცა, თუმცა მას შემდეგ, რაც ნუმერიანემ ქალაქი დატოვა, მისმა შტაბმა, პრეფექტ (მისი სიმამრი და იმპერატორის გარემოცვაში ყველაზე დიდი გავლენის მქონე პირი) აპერის ჩათვლით, მოხსენება გააკეთეს, რომ იგი თვალების ანთებით იტანჯებოდა. ამის შემდეგ, ნუმერიანე დახურული ეტლით მგზავრობდა. როდესაც არმიამ ბითინიას მიაღწია, ზოგიერთმა ჯარისკაცმა ეტლიდან მომდინარე სუნი იგრძნო. მათ ფარდები გადახსნეს და ნუმერიანე მკვდარი დახვდათ. როგორც ევტროპიუსი, ასევე ავრელიუს ვიქტორი მის სიკვდილს აღწერს, როგრც მკვლელობას.
აპერმა ახალი ამბავი ოფიციალურად, ნიკომედიაში, ნოემბერში გააჟღერა. ნუმერიანეს გენერლებმა და ტრიბუნებმა საბჭო მოიწვიეს მემკვიდრის შესარჩევად და მიუხედავად აპერის მცდელობებისა მხარდაჭერა მოეპოვებინა, ახალ იმპერატორად დიოკლესი გამოაცხადეს. 284 წლის 20 ნოემბერს აღმოსავლეთის არმია ნიკომედიიდან 5 კილომეტრით დაშორებულ ბორცვზე შეიკრიბა. ჯარი ერთხმად მიესალმა დიოკლესს, როგრც მათ ახალ ავგუსტუსს და მანაც მიიღო მეწამული საიმპერატორო სამოსელი. ახალმა იმპერატორმა მზის შუქზე აღმართა მახვილი და დაიფიცა, რომ ნუმერიანეს სიკვდილზე პასუხისმგებელი არ იყო. იგი ამტკიცებდა, რომ ის აპერმა მოკლა და დამალა. მთელი არმიის თვალწინ მან ხმალი იშიშვლა და აპერი მოკლა. ჰისტორია ავგუსტას მიხედვით, ამ დროს იგი ვირგილიუსს ციტირებდა. აპერის მოკვლიდან მალევე, დიოკლესმა უფრო ლათინური სახელი, „დიოკლეტიანუსი“ დაირქვა და მთლიანობაში გახდა გაიუს ავრელიუს ვალერიუს დიოკლეტიანუსი.
კონფლიქტი კარინუსთან
thumb|upright|[[კარინუსის თავი კაპიტოლიუმის მუზეუმებიდან.]] იმპერატორად არჩევის შემდეგ, დიოკლეტიანე და ლუციუს ცეზონიუს ბაზუსი კონსულებად დასახელდნენ და ფასცები კარინუსისა და ნუმერიანეს ნაცვლად ჩაიბარეს. ბაზუსი იყო კამპანიელი სენატორული ოჯახის წევრი, ყოფილი კონსული და აფრიკის პროკონსული. პრობუსმა იგი ერთადერთი თვისების გამო შეარჩია. ის გარკვეული იყო მთავრობის საკითხებში, მაშინ, როდესაც დიოკლეტიანეს, ამ სფეროში შესაძლებელია, საერთოდ არ ჰქონოდა რაიმე გამოცდილება. დიოკლეტიანეს მიერ ბაზუსის კონსულად დაწინაურება მის მიერ რომში კარინუსის მმართველობის უარყოფის სიმბოლური გამოხატულება იყო, მისი უარი რომელიმე იმპერატორის უპირატესობის აღიარებასა და მეორე კაცის სტატუსზე და მისი მზაობა გაეგრძელებინა დიდი ხნის განმავლობაში არსებული თანამშრომლობის პოლიტიკა იმპერიის სენატორულსა და სამხედრო არისტოკრატიას შორის. ყველაფერთან ერთად, ამით დიოკლეტიანემ თავისი წარმატება სენატსაც დაუკავშირა, რომლის მხარდაჭერაც მას რომისაკენ მსვლელობისას დასჭირდებოდა.
კარინუსს მმართველობას მხოლოდ დიოკლეტიანე არ ეცილებოდა. ამ უკანასკნელის იმპერატორად გამოცხადების შემდეგ, კარინუსის კორექტორმა, უზურპატორმა მარკუს ავრელიუს საბინუს იულიანუსმა კონტროლი დაამყარა ჩრდილოეთ იტალიასა და პანონიაზე. იულიანუსმა სისკიაში (სისაკი, ხორვატია) მდებარე ზარაფხანაში მონეტებიც მოჭრა, თავი იმპერატორად გამოაცხადა და თავისუფლების პირობა დადო. ეს ყოველივე კარგი რეკლამა იყო დიოკლეტიანესათვის და ხელი შეუწყო მის მიერ კარინუსის სასტიკი და ულმობელი ტირანის პორტრეტის დახატვას. მიუხედავად ამ ყველაფრისა, იულიანუსის ჯარი სუსტი იყო და როდესაც კარინუსის არმია ბრიტანეთიდან ჩრდილოეთ იტალიაში გადმოვიდა, მალევე გაიფანტა. როგორც ერთიანი აღმოსავლეთის ლიდერი, დიოკლეტიანე აშკარად ბევრად უფრო დიდ საფრთხეს წარმოადგენდა. 284-285 წლების ზამთარში იგი დასავლეთით ბალკანეთამდე დაწინაურდა. გაზაფხულზე, მაისის დასასრულამდე, მისი არმიები კარინუსისას მეზიაში, მდინარე მარგუსის (მორავა) პირას შეხვდნენ. თანამედროვე წყაროების მიხედვით, ეს ადგილი მდებარეობდა მონს აურეუსსა (სეონე, სმედერევოს დასავლეთით) და ვიმინაციუმს (თანამედროვე ბელგრადის მახლობლად ) შორის.
კარინუსს უფრო დიდი და ძლიერი არმია ჰყავდა, თუმცა მას სუსტი პოზიცია ეკავა. მისი მმართველობა პოპულარობით არ სარგებლობდა და მოგვიანებით იმასაც ამბობდნენ, რომ იგი ცუდად ეპყრობოდა სენატს და თავისი ოფიცრების ცოლებს აცდუნებდა. შესაძლებელია, რომ ფლავიუს კონსტანციუსი, დალმაციის მმართველი და დიოკლეტიანესთან დაკავშირებული პირი საიმპერატორო კარის დაცვაში ამ უკანასკნელის მხარეს ჯერ კიდევ ადრეულ გაზაფხულზე გადავიდა. როდესაც ბრძოლა დაიწყო, კარინუსის პრეფექტი, არისტობულუსიც დიოკლეტიანეს მიემხრო. ბრძოლის მსვლელობისას კარინუსი მისივე ხალხმა მოკლა. დიოკლეტიანეს გამარჯვების შემდეგ, როგორც აღმოსავლეთის, ასევე, დასავლეთის არმიებმა იგი ავგუსტუსად აღიარეს. მან დაჟინებით მოითხოვა დამარცხებული ჯარისაგან ერთგულების ფიცი და იტალიაში გაემგზავრა.
მმართველობის ადრეული პერიოდი
მარგუსის ბრძოლის შემდეგ დიოკლეტიანე შესაძლოა, უმალვე ჩართულიყო ქვადებსა და მარკომანებთან ბრძოლებში. მან საბოლოოდ, შეძლო ჩრდილოეთ იტალიაში გზის გაკვალვა და შექმნა საიმპერატორო მთავრობა, თუმცა უცნობია ამ პერიოდში ეწვია თუ არა იგი რომს. არსებობს ამ მოვლენების თანადროულად მოჭრილი მონეტები, რომლებიც ქალაქში იმპერატორის დახვედრის ცერემონიაზე ვარაუდის გამოთქმის საშუალებას იძლევიან, თუმცა ზოგიერთი თანამედროვე ისტორიკოსი აცხადებს, რომ დიოკლეტიანემ გვერდი აუარა რომს და ასე პრინციპულად მოიქცა, რდგანაც ქალაქსა და სენატს უკვე აღარაფერი აკავშირებდათ იმპერიის საქმეებთან და მათ უნდა გაეგოთ ეს. დიოკლეტიანე თავისი ზეობის დასაწყისად არმიის მიერ მის იმპერატორად გამოცხადებას მიიჩნევდა და არა სენატის მიერ დამტკიცების თარიღს, რითაც კარუსის დამკვიდრებული ჩვეულება გააგრძელა, რომელმაც სენატის მიერ იმპერატორის დამტკიცება უსარგებლო ფორმალობად გამოაცხადა. მიუხედავად ამისა, დიოკლეტიანემ სენატის მიმართ თავისი პატივისცემის დასამტკიცებლად, არისტობულუსი 285 წლის კონსულად და თავის კოლეგად დატოვა (ერთ-ერთი გვიანი იმპერიის მაგალითებიდან, როდესაც იმპერატორი კერძო მოქალაქეს თავის კოლეგად აღიარებდა), უფროსი სენატორები, ვეტიუს აკულინუსი და იუნიუს მაქსიმუსი კი მომდევნო წლის კონსულებად დაამტკიცა. მაქსიმუსისათვის ეს კონსულობის მეორე ვადა იყო.
იმის მიუხედავად, დიოკლეტიანე ოდესმე ჩავიდა თუ არა რომში იმპერატორად არჩევის შემდეგ, იგი იქ დიდხანს მაინც არ დარჩენილა. დადასტურებულია, რომ 285 წლის 2 ნოემბრისათვის ის უკან, ბალკანეთში დაბრუნდა სარმატების წინააღმდეგ სალაშქროდ.
თავის თანაკონსულთან, ბაზუსთან ერთად, დიოკლეტიანემ რომის პრეფექტი შეცვალა, თუმცა ოფიციალური თანამდებობის პირთა უმეტესობამ, რომლებიც კარინუსის დროს მსახურობდნენ, დიოკლეტიანეს მმართველობისას პოსტები შეინარჩუნეს. აქტში კლემენტია, ეპიტომატორი ავრელიუს ვიქტორი აღნიშნავს, როგორც უჩვეულო ფაქტს, რომ დიოკლეტიანემ არც მოკლა და არც გადააყენა კარინუსის მოღალატე პრეტორიანელთა პრეფექტი და კონსული ტიტუს კლავდიუს ავრელიუს არისტობულუსი, არამედ იგი ორივე პოზიციაზე დატოვა. მოგვიანებით მან ის აფრიკის პროკონსულად დანიშნა, 295 წელს კი საქალაქო პრეფექტის თანამდებობა უბოძა. სხვა პიროვნებები, რომლებმაც თანამდებობები შეინარჩუნეს, ასევე, კარინუსის მოღალატეები უნდა ყოფილიყვნენ.
მაქსიმიანეს თანაიმპერატორად დანიშვნა
ორკაციანი მმართველობის კონცეფციაში რომის იმპერიისათვის ახალი არაფერი იყო. ავგუსტუსი, რომის იმპერიის დამაარსებელი და მისი პირველი იმპერატორი, თავის ძალაუფლებას, ნომინალურად, კოლეგებს უზიარებდა, თანაიმპერატორის უფრო ოფიციალური თანამდებობა კი მარკუს ავრელიუს შემდეგ არსებობდა. დიოკლეტიანემდე ყველაზე ბოლოს, იმპერატორი კარუსი და მისი ვაჟები ერთობლივად მმართველობდნენ, თუმცა წარუმატებლად. დიოკლეტიანე ყველაზე ნაკლებად კომფორტულად გრძნობდა თავს, ვიდრე მისი წინამორბედების უმეტესობა, რადგანაც მას ჰყავდა ქალიშვილი, ვალერია, თუმცა ვაჟები – არა. მისი თანამმართველი მისივე ოჯახიდან ვერ იქნებოდა, რაც მისი სანდოობის კითხვას აჩენდა. ზოგიერთი ისტორიკოსი აცხადებს, რომ დიოკლეტიანემ იშვილა მაქსიმიანე, როგორც ფილიუს ავგუსტი, „ავგუსტუსი ძე“, სანამ მას ტახტზე დასვამდა, როგორც ეს მოხდა ზოგიერთი წინა იმპერატორის შემთხვევაში, ეს მოსაზრება საყოველთაოდ მიღებული არაა.
ურთიერთობა დიოკლეტიანესა და მაქსიმიანეს შორის მალევე გამოისახა რელიგიურ საკითხებში. 287 წლისათვის დიოკლეტიანემ მიიღო ტიტული იოვიუსი, მაქსიმიანემ კი — ჰერკულიუსი. შესაძლოა, ეს ტიტულები მათთან ასოცირებული ლიდერების გარკვეული მახასიათებლების გადმოსაცემად იყო შემოღებული. დიოკლეტიანეს იოვიანურ სტილში უნდა აეღო დომონანტური როლი დაგეგმვასა და მეთაურობაზე, მაქსიმიანეს კი ჰერკულიანურ მდგომარეობაში იუპიტერის გმირულ დამხმარესავით უნდა ემოქმედა. მათი ყველა დამატებითი რელიგიური ფორმალობების მიუხედავად, ტრადიციული საიმპერატორო კულტის მიხედვით, იმპერატორები „ღმერთები“ არ იყვნენ, თუმცა მათ შესაძლოა ასეც მოიხსენიებდნენ საიმპერატორო ქება-დიდებისას. ნაცვლად ამისა, მათ ღმერთების წარმომადგენლებად მიიჩნევდნენ, რომლებიც თავიანთ ნებას დედამიწაზე ავრცელებდნენ. არმიის აღიარებისგან ღვთიური კურთხევისაკენ გადანაცვლებით იმპერატორების დანიშვნის ძალაუფლება არმიას ჩამოერთვა. რელიგიურმა ლეგიტიმაციამ დიოკლეტიანე და მაქსიმიანე იმ სახით აღამაღლა მათ პოტენციურ მოქიშპეებზე, რომელსაც ვერც მათი სამხედრო ძალა შესწვდებოდა და ვერც დინასტიური პრეტენზიები.
კონფლიქტი სარმატიასა და სპარსეთთან
ამ ყოველივეს შემდეგ, მაქსიმიანე აჯანყებული ბაგაუდების, გალიის მეამბოხე გლეხების წინააღმდეგ საბრძოლველად გაიგზავნა. დიოკლეტიანე ნელი სვლით აღმოსავლეთში დაბრუნდა. 2 ნოემბრისთვის მან მხოლოდ ციტივას იოვიას (ბოტივო, პტუის მახლობლად, სლოვენია) მიაღწია. 285 წლის შემოდგომაზე ბალკანეთში იგი სარმატების ტომს გადააწყდა, რომელიც დახმარებას ითხოვდა. სარმატები ითხოვდნენ, რომ დიოკლეტიანე მათ ან დაკარგული მიწების დაბრუნებაში დახმარებოდა, ან იმპერიაში მწყემსობის უფლება მიეცა. იმპერატორმა უარით უპასუხა და ბრძოლაც გაუმართა, თუმცა სრულყოფილი გამარჯვების მიღწევა ვერ შეძლო. ევროპის ვაკეზე მომთაბარეთა ზეწოლა გრძელდებოდა და ამ პრობლემის გადაჭრა მხოლოდ ერთი ომით ვერ მოხერხდებოდა. მალე სარმატებთან ბრძოლა კიდევ გახდებოდა საჭირო.
დიოკლეტიანემ ნიკომედიაში გამოიზამთრა. ამ დროისათვის აღმოსავლეთის პროვინციებში შესაძლოა ამბოხება ყოფილიყო, რადგანაც მან თრაკიაში დაცარიელებულ სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებში ჩასასახლებლად აზიიდან ახალმოსახლეები გადმოიყვანა. მომდევნო გაზაფხულზე იგი სირია-პალესტინას ეწვია. მისმა აღმოსავლეთში ყოფნამ ქვეყანას დიპლომატიური წარმატებაც მოუტანა სპარსეთთან: 287 წელს შაჰმა ბაჰრამ II-მ მას ძვირფასი საჩუქრები გაუგზავნა, იმპერიასთან ღია მეგობრობის შესახებ განაცხადა და დიოკლეტიანე სტუმრადაც მიიწვია. რომაული წყაროები დაჟინებით ამტკიცებენ, რომ ეს აქტი მთლიანად ნებაყოფლობითი იყო.
დაახლოებით იმავე დროისათვის, შესაძლოა 287 წელს, სპარსეთმა უარი თქვა სომხეთზე თავის პრეტენზიებზე და ცნო რომის ავტორიტეტი ტიგროსის დასავლეთით და სამხრეთით მდებარე მიწებზე. სომხეთის დასავლეთი ნაწილი იმპერიას შეუერთეს და პროვინციად აქციეს. არშაკუნიანების დინასტიის წარმომადგენელი, თრდატ III, სომხეთის ტახტის მაძიებელი და რომის ვასალი, 252-253 წლების სპარსული დაპყრობების შემდეგ, გადააყენეს და აიძულეს თავშესაფარი რომის იმპერიაში მიეღო. 287 წელს იგი დაბრუნდა, რათა პრეტენზია გამოეთქვა თავისი წინაპრების დომენის აღმოსავლეთ ნახევარზე და არავითარ წინააღმდეგობას არ გადასწყდომია. ბაჰრამ II-ის საჩუქრები აღიქვეს, როგორც სპარსეთთან მიმდინარე კონფლიქტში გამარჯვების სიმბოლო და დიოკლეტიანე „მარადიული მშვიდობის დამაარსებლად“ გამოაცხადეს. აღნიშნულ მოვლენებს, შესაძლოა, ფორმალურად დაესრულებინათ კარუსის აღმოსავლეთის კამპანია, რომელიც, სავარაუდოდ, აღიარებული მშვიდობის გარეშე დასრულდა. სპარსელებთან მოლაპარაკებების დასკვნით ეტაპზე, დიოკლეტიანემ გადაახალისა მესოპოტამიის საზღვარი და გაამაგრა ევფრატზე მდებარე ქალაქი კირკესიუმი.
მაქსიმიანეს ავგუსტუსად დანიშვნა
მაქსიმიანეს კამპანიები ასე შეუფერხებლად როდი წარიმართა. ბაგაუდები მალევე დაამარცხდნენ, თუმცა კარაუზიუსმა, ვისაც დავალებული ჰქონდა საქსებისა და ფრანკი მეკობრეების წინააღმდეგ საქსონიის სანაპიროზე ოპერაციების წარმოება, წერილობითი წყაროების თანახმად, მეკობრეებს ტვირთი და საქონელი იმისათვის ჩამოართვა, რომ თავად მიესაკუთრებინა. მაქსიმიანემ თავისი ქურდი ხელქვეითის მოკვლის ორდერი გასცა. კარაუზიუსი კონტინენტიდან გაიქცა, თავი ავგუსტუსად გამოაცხადა და ბრიტანეთსა და ჩრდილო-დასავლეთ გალიას ღიად მოუწოდებდა მაქსიმიანესა და დიოკლეტიანეს წინააღმდეგ ამბოხებისაკენ.
უფრო სავარაუდოა არსებული არქეოლოგიური მტკიცებულებების თანახმად გაკეთებული დასკვნა, რომ კარაუზიუსს, სავარაუდოდ, ბრიტანეთში რომელიმე მნიშვნელოვანი სამხედრო თანამდებობა ეკავა და როგორც აქ, ასევე, ჩრდილოეთ გალიაში, უკვე შექმნილი ჰქონდა ძალაუფლების მყარი საფუძველი (რუანში აღმოჩენილი მონეტა ამტკიცებს, რომ იგი აჯანყების დასაწყისისათვის უკვე აკონტროლებდა კონტინენტის ამ ნაწილს) და რომ იგი სარგებლობდა ცენტრალური ხელისუფლების ლეგიტიმურობის ნაკლებობით. კარაუზიუსი ლამობდა ჰქონოდა დიოკლეტიანეს მიერ აღიარებული ლეგიტიმურობა, როგორც უმცროს იმპერატორს: მის მიერ მოჭრილ მონეტებზე (რომლებიც ოფიციალურ ვარიანტებზე ბევრად უკეთესი ხარიხის იყო, განსაკუთრებით ვერცხლის ეგზემპლარები) იგი განადიდებდა მასა და ცენტრალურ ხელისუფლებას შორის მიღწეულ „შეთანხმებას“ (PAX AVGGG, „სამი ავგუსტუსის მშვიდობა“, რომელიც იკითხება 290 წლის ერთ-ერთ ბრინჯაოს მონეტაზე, რომლის მეორე მხარეზეც კარაუზიუსი დიოკლეტიანესა და მაქსიმიანესთან ერთადაა გამოსახული, წარწერით CARAVSIVS ET FRATRES SVI, „კარაუზიუსი და მისი ძმები“ ). თუმცაღა, დიოკლეტიანეს არ შეეძლო პროვინციელი უზურპატორისთვის ნება მიეცა გაჰყოლოდა პოსტუმუსის გზას და მხოლოდ საკუთარი ნებით მოხვედრილიყო საიმპერატორო კოლეგიაში. ასე რომ, კარაუზიუსი უნდა წასულიყო.
კრიზისით წაქეზებულმა მაქსიმიანემ 286 წლის 1 აპრილს ავგუსტუსის ტიტული მიიღო. მისი ეს დაწინაურება უჩვეულოა, რამდენადაც დიოკლეტიანესათვის შეუძლებელი იყო მომხდარს შესწრებოდა, რათა დაემოწმებინა. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ მაქსიმიანემ მიიტაცა ტიტული და დიოკლეტიანემ ეს მხოლოდ მოგვიანებით აღიარა სამოქალაქო ომის თავიდან არიდების იმედით. ეს მოსაზრება არაპოპულარულია, რამდენადაც აშკარაა, რომ დიოკლეტიანეს სურდა, რომ მაქსიმიანეს გარკვეული დამოუკიდებლობით ემოქმედა. მიუხედავად ამისა, შესაძლებელია აღნიშნოს, რომ დიოკლეტიანემ იგრძნო მაქსიმიანეს კიდევ უფრო დაახლოების საჭიროება მისი უფლებამოსილ მოკავშირედ გადაქცევით, რათა თავიდან აეცილებინა მის მიერ კარაუზიუსთან რაიმე სახის გარიგების დადების შესაძლებლობა.