cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბაქოს მუსიკალური აკადემია
უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახელობის ბაქოს მუსიკალური აკადემია (Üzeyir Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyası), ასევე ცნობილი, როგორც: ბაქოს მუსიკალური აკადემია, აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორია და აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუსიკალური აკადემია — უმაღლესი მუსიკალური საგანმანათლებლო დაწესებულება აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. სასწავლებელი 1920 წელს დაარსდა და მას კონსერვატორია ეწოდა.
ისტორია
1920 წელს აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა უზეირ ჰაჯიბეკოვმა ჩამოაყალიბა მოძრაობა, რომელიც მიზნად ისახავდა ხალხში კლასიკური მუსიკის პოპულარიზაციას. აზერბაიჯანის განათლების სახალხო კომისარიატში (აზერბაიჯანის განათლების სამინისტროს ადრეული საბჭოთა ანალოგი) წარდგენილმა მოხსენებამ მაღალი დონის მუსიკალური საგანმანათლებლო დაწესებულების შექმნის შესახებ, მისი წინადადება დააკმაყოფილა. წინადადების საფუძველზე აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორია დაარსდა 1920 წლის 25 მაისს. ჰაჯიბეკოვი გახდა სასწავლებელის პირველი მმართველი. 1920-იან წლებში მან დააარსა აღმოსავლეთის განყოფილება, სადაც აზერბაიჯანულ ხალხურ მუსიკას ასწავლიდნენ როგორც ტრადიციულად (ზეპირად), ასევე ევროპული მეთოდებით, ანუ ნოტების გამოყენებით. კომპოზიტორ მუსლიმ მაგომაევთან ერთად მან შეიმუშავა სახელმძღვანელო, რომელიც აზერბაიჯანულ ხალხურ სიმღერებს შეიცავდა. წიგნი მოგვიანებით, 1927 წელს გამოიცა. 1939 წელს ჰაჯიბეკოვი დაინიშნა კონსერვატორიის ოფიციალურ ხელმძღვანელად.
1930 წელს ბაქოს წმინდა თადეოზისა და ბართლომეს სახელობის სომხური საკათედრო ტაძარი დაანგრიეს, რაც ადრეული საბჭოთა ათეისტური პოლიტიკის ნაწილს წარმოადგენდა. სწორედ ამ ადგილას აშენდა აკადემიის ახალი შენობა.
აზერბაიჯანში ეროვნული მუსიკალური განათლების სისტემაში დასავლური და რუსული მოწინავე მუსიკალური მიღწევების ინტეგრირების გზით, ჰაჯიბეკოვმა მოკლე დროში მოახერხა გამოჩენილი კომპოზიტორების, პროფესიონალი შემსრულებლებისა და მომღერლების მომზადება, რომლებიც დღეს აზერბაიჯანის ეროვნულ მუსიკას ჰქმნიან.
მეორე მსოფლიო ომის დროს კონსერვატორიის აღმასრულებლებმა მოაწყვეს ასობით კონცერტი სამხედრო ნაწილებისა და ჯარისკაცებისთვის, რომლებიც საავადმყოფოებში იყვნენ განთავსებულები. სასწავლებელმა შემოიერთა მრავალი დაწესებულება, მათ შორის: 1931 წელს ბულბულის საშუალო მუსიკალური სასწავლებელი, 1980 წელს მუსიკალური სტუდიის სკოლა და 1984 წელს მამედოვას საოპერო სტუდია. მინი|308x308პქ|ბაქოს მუსიკალურ აკადემიაში 1991 წელს კონსერვატორიას სახელი ოფიციალურად გადაერქვა და ეწოდა ჰაჯიბეკოვის სახელობის ბაქოს მუსიკალური აკადემია.
სტრუქტურა
აკადემია შედგება სამი ფაკულტეტისა და თვრამეტი განყოფილებისგან, არსებობს სამაგისტრო და სადოქტორო სწავლებებიც. აკადემიაში არსებობს სპეციალური განყოფილებები: ბულბულის სახელობის სპეციალური სამუსიკო სკოლა (1931 წლიდან), მუსიკალური სკოლა-სტუდია (1980 წლიდან) და მამედოვას სახელობის ოპერის სტუდია (1984 წლიდან). სასწავლებელი მოიცავს ასევე 2 სამეცნიერო ლაბორატორიასაც. 2002 წლისთვის აკადემიის ბიბლიოთეკაში 235 000 წიგნი იყო დაცული.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის უნივერსიტეტები და კოლეჯები კატეგორია:აზერბაიჯანის უნივერსიტეტები
946
თარიღი უცნობია
*
Crassispira xanti
Crassispira xanti — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
ჯორდი ლა ფორჟი
ჯორდი ლა ფორჟი (Geordi La Forge) — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. მონაწილეობს სერიალში ვარსკვლავური გზა: შემდეგი თაობა და მომდევნო ფილმებში (თაობები, პირველი კონტაქტი, აჯანყება, შურისგება).
ნახევრად დაშლის პერიოდი
თუ სისტემის შემადგენელი ელემენტების რაოდენობა ექსპონენციალურად კლებულობს, მისი ნახევრად დაშლის პერიოდი ეწოდება დროს, რომელიც საჭიროა ამ სისტემაში შემავალი ელემენტების საწყისი რაოდენობის ორჯერ შემცირებისათვის. კერძოდ, რადიოაქტიური ნივთიერების ნახევრად დაშლის პერიოდი გვიჩვენებს თუ რა დროში დაიშლება ამ ნივთიერების რაოდენობის ნახევარი. ექსპონენციალური დაშლის პროცესი გამოისახება ფორმულებით: სადაც: ფორმულების შედარებიდან გამომდინარეობს, რომ აქედან მივიღებთ, რომ: ანუ ნახევრად დაშლის პერიოდი დაახლოებით 30%-ით ნაკლებია \tau ელემენტის სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობაზე.
ჯორდი ლა ფორჟი
ბიოგრაფია
ლა ფორჟი დაიბადა 2335 წლის 16 თებერვალს, მან დაამთავრა ზეფრამ კოკრეინის სახელობის სკოლა და სწავლობდა ვარსკვლავური ფლოტის აკადემიაში 2353 - 2357 წლებში. 2357 მსახურობდა ხომალდზე USS Victory რომელსაც მეთაურობდა კაპიტანი ზიმბატა. მოგვიანებით გადავიდა ხომალდზე USS Hood, სადაც ასევე მსახურობდა უილიამ რაიკერი. ამ პრიოდში ლა ფორჟმა მიიღო უმცროსი ლეიტენანტის წოდება.
ნახევრად დაშლის პერიოდი
კატეგორია:ბირთვული ფიზიკა კატეგორია:რადიოაქტიურობა
ჯორდი ლა ფორჟი
ბიოგრაფია
კაპიტანმა პიკარმა აიყვანა ლა ფორჟი თავის ეკიპაჟში მესაჭედ, თუმცა მეორე სეზონიდან მან დაიკავა მთავარი ინჟინრის თანამდებიობა და ასეევე მიიღოლეიტენანტის წოდება. 2372 წელს იგი გადავიდა ახალ ხომალდზე Enterprise-E. როცა ხომალდი მოხვდა 21_ე საუკუნეში იგი ეხმარებოდა ზეფრამ კოკრეინს პირველი ვარპ-ხომალდის აწყობასა და ვულკანელებთან კონტაქტის დამყარებაში.
ვიზორი
ჯორდი ლა ფორჟი დაბადებიდან ბრმაა, ამიტომ იგი იყენებს მოწყობილობას სახელად ვიზორი (VISOR). ეს მოწყობილობა კეთდება თვალებზე სათვალის მსგავსად. იგი ახდენს ელექტრომაგნიტური სპექტრის სკანირებას, ქმნის ვიზუალურ სიგნალს და გადასცენს ტვინს მხედველობის ნერვის საშუალებით. დასახელება ვიზორი იშიფრება როგორც: Visual Instrument and Sensory Organ Replacement.
მინი| დაახლოებით 2371 - 2373 წლებს შორის ვიზორი შეიცვალა კიბერნეტიკული თვალით, რომელიც ასრულებდა იგივე ფუნქციებს. დაახლოებით 2371 - 2373 წლებს შორის ვიზორი შეიცვალა კიბერნეტიკული თვალით, რომელიც ასრულებდა იგივე ფუნქციებს.
სქოლიო
კატეგორია:ვარსკვლავური გზა კატეგორია:ვარსკვლავური გზის პერსონაჟები კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
ჟან-მიშელ ჟარის კონცერტების სია
ქვემოთ წარმოდგენილია ჟან-მიშელ ჟარის ყველაზე ცნობილი კონცერტების ქრონოლოგია.
ოპერა AOR
პირველი ელექტრონული-აკუსტიკური ოპერა AOR. ჟარი იქცა ყველა დროის ყველაზე ახალგაზრდა კომპოზიტორად, რომლის ნამუშევარიც წარდგენილი იქნა პარიზის ოპერაში, მისი გახსნისას, 1971 წელს. ელექტრონული მუსიკის გამოყენება ოფიციალურად იქნა დაშვებული ოპერაში. მეტი ეფექტისათვის, რათა ვიზუალურად წარმოდგენა ახლოს ყოფილიყო ოპერის სტილთან, ჟარმა დინამიკები შეღება ოქროს ტონებში. წარმოდგენა შედგა პარიზის ოპერის ბალეტისა და ქორეოგრაფ ნორბერტ შმუკის მხარდაჭერით. ჟარმა დაწერა მუსიკა ორი დამატებითი ოპერისათვის: ლაბირინთი (1972) და დორიან გრეი (1973), მაგრამ დღემდე უცნობია, შესრულებულა თუ არა რამე ამ ნაწარმოებიდან.
Swatch the World
ამ დროისათვის გაიყიდა 100 მილიონი სვოჩის საათი. შვეიცარიულ სოფელ ცერმატში ამ ამბის აღსანიშნავად ჟარმა, 1992 წლის 25 და 26 სექტემბერს გამართა ორი კონცერტი. მათ დაესწრო 100.000 მსმენელი. ახალი კომპოზიცია Une Alarme Qui Swingue მოგვიანებით შეტანილი იქნა ალბომში Chronologie.
დაკარგული ქალაქის ლეგენდები
ჟარი მიწვეული იქნა სამხრეთ აფრიკაში, სასტუმრო დაკარგული ქალაქის გახსნაზე. კონცერტები გაიმართა 1992 წლის 1-3 დეკემბერს. ყოველ მათგანს დაესწრო 15.000 მაყურებელი.
ტურნე Europe in Concert
1993 წელს ჟარმა გამართა ალბომის Chronologie მხარდასაჭერი ევროპული ტურნე, რომელიც გაიხსნა საფრანგეთში და დასრულდა კვლავ საფრანგეთში. მთლიანობაში, ტურს დაესწრო 660.000 მაყურებელი. ბარსელონაში გამართული შოუს ჩანაწერი გამოვიდა ვიდეოკასეტის სახით. რამდენიმე ჩანაწერი გამოყენებული იქნა ალბომში Hong Kong album.
თარიღები
ჰონგ-კონგი
1994 წლის 11 მარტს ჟარმა დაესწრო ჰონგ-კონგში ახალი სტადიონის გახსნას. მის მიერ ჩატარებულ სპეციალურ კონცერტს 50.000 მაყურებელი ჰყავდა. ასევე გამოვიდა საკონცერტო ალბომი Hong Kong, რომელშიც კონცერტის ჩანაწერი შევიდა, თუმცა მათი ნაწილი აღებულია ევროპული საკონცერტო ტურნედან.
Concert pour la Tolérance
1995 წლის 14 ივლისს ეიფელის კოშკთან შედგა ჟარის შოუ Concert pour la Tolérance (კონცერტი ტოლერანტობისათვის), რომელიც ბასტილიის აღების მორიგ წლისთავს, იუნესკოს დაარსებიდან 50-ე წლისთავს და მის მიერ 1995 წლის ტოლერანტობის წლად გამოცხადებას ეძღვნებოდა. გამოვიდა ლაზერული დისკი ამ კონცერტის ჩანაწერით.
Wetten, dass...? Vienna
1997 წლის 22 მარტს ჟარმა კომპოზიცია Oxygène 8 შეასრულა გერმანული ტელეშოუს Wetten, dass..? ეთერში. პროექციების სახით ნაჩვენები იქნა ვენის ხედები.
ტურნე Oxygène
1997 წლის 3 მაისიდან 20 ოქტომბრამდე გაიმართა საკონცერტო ტურნე, რომელიც ეძღვნებოდა ალბომის Oxygene 7–13 გამოსვლას. საფრანგეთში მას 230.000 მსმენელამდე დაესწრო.
(სია დრო და დრო იცვლებოდა)
Oxygen in Moscow
ჟარი მოსკოვში მიიწვიეს ქალაქის დაარსებიდან 850-ე იუბილეზე. კონცერტი გამოვიდა როგორც ვიდეოკასეტებზე, ასევე DVD დისკებზე.
Nuit Électronique
ჟარი 1998 წელს, ბასტილიის აღების დღეს დაუბრუნდა ეიფელის კოშკის ტერიტორიას, სადაც Apollo 440-სთან და ტეტსუია კომუროსთან ერთად კონცერტი გამართა. მაყურებელთა რაოდენობამ 600.000 შეადგინა. იაპონიაში გამოვიდა ვიდეოკასეტა სახელწოდებით Paris Live Rendez-Vous 98 Electronic Night. კონცერტზე სრულდებოდა ალბომის Odyssey Through O2 მასალის ნაწილი.
The Twelve Dreams of the Sun
ძირითადი კონცერტი
Metamorphoses - პრეზენტაცია
სიმღერების სია:
Rendez-Vous in Space
2001 წლის პირველ დღეს ჟარი კვლავ გამოვიდა ტეტსუია კომუროსთან ერთად ოკინავაზე, სადაც აღინიშნა ახალი საუკუნის დადგომა. მოვლენას 15.000 მაყურებელი დაესწრო. ასევე მონაწილეობდა მწერალი არტურ კლარკი. კონცერტზე სრულდებოდა მასალა, რომელიც ჟარის სტუდიურ ალბომებზე არ გამოცემულა.
Hymn to the Akropolis
2001 წლის 19 და 20 ივნისს ჟარი გამოვიდა ჰეროდე ატიკუსის ოდეონში. კონცერტის შემოსავალი გადაირიცხა ბერძნული ორგანიზაცია Elpida-ს ფონდში. აქ შესრულდა ახალი კომპოზიცია Akropolis, რომელიც მოგვიანებით პეკინსა და პოლონეთში იქნა წარმოდგენილი. მეორე კონცერტი გავიდა NRJ-ს რადიოს და ფრანგულ ტელეარხ M6-ის ეთერში.
Le Printemps de Bourges
ამ საზაფხულო ფესტივალის ორგანიზატორებმა მიიწვიეს ჟარი 2002 წლის კონცერტებზე. კონცერტს დაესწრო მხოლოდ 100 ადამიანი. ჟარმა შეასრულა 3 სრულიად ორიგინალური კომპოზიცია და "Metamorphoses". 2006 წელს ეს კონცერტი გამოვიდა ონლაინ-ალბომის Live Printemps de Bourges 2002 სახით, iTunes-ზე.
Aero - Tribute to the Wind
აალბორგში, დანიაში, ჟარმა 2002 წლის 7 სექტემბერს გამართა კონცერტი. მასში მონაწილეობდა დუეტი Safri Duo-ც.
Live in Beijing
საფრანგეთის წლის აღნიშვნისას ჩინეთში გაიმართა ჟარის ორი კონცერტი. პირველი გაიმართა აკრძალულ ქალაქში, მეორე - ტიანანმენის მოედანზე, ორივე - 2004 წლის 10 ოქტომბერს. ეს იყო ჟარის პირველი კონცერტი 5.1 ჟღერადობით. მისი ჩანაწერი გამოიცა DVD-ის Jarre in China სახით.
Once Upon A Time
კომპოზიციები Rendez-Vous 2, ჰანს ქრისტიან ანდერსენის 200 წლისთავის აღსანიშნავად.
Salle des Étoiles
ორი მცირე კონცერტი, ჩატარებული 2005 წლის 6 და 7 აგვისტო მონაკოში. პირველ დღეს დაესწრო 1500, ხოლო მეორე დღეს - 1100 მაყურებელი.
LinX Live Event
10 სექტემბერი, 2005 ცენტრის Eurocam Media გახსნა.
Oxygene - 30 წლიანი საიუბილეო ტურნე
2007 წელს ჟარმა ალბომი Oxygene ხელახლა ჩაწერა, რაც მიეძღვნა ამ ჩანაწერის იუბილეს. ჩანაწერი გამოიცა Oxygene: New Master Recording-ის სახით. იმავე წელს ჟარმა პარიზში გამართა 10 კონცერტი. 2008 წელს ტურნე სხვა ქვეყნებში გაგრძელდა.
ეტაპი 1 (2009)
სხვადასხვა კონცერტზე:
ეტაპი 3 (2010)
იგივე, რაც მეორე ეტაპზე, თუმცა სიიდან ამოღებული იქნა "Oxygene 1".
ეტაპი 4 (2010)
იგივე, რაც ეტაპი 3, მაგრამ რამდენიმე კონცერტზე "Rendez-Vous 4" (reprise) შესრულდა დასასრულს და უკანასკნელი სამი სიმღერის თანმიმდევრობა ასეთი იყო:
კონცერტი მონაკოში
ჰერკულესის პორტი ერთი საღამოსთვის გადაკეთდა სცენად. ეს არ იყო ტურნეს ნაწილი და მიეძღვნა სამეფო ქორწილს. როგორც ვიზუალური ეფექტები, ასევე სეტლისტიც განსხვავდებოდა ტურნესგან, რომელიც დარბაზებში მიმდინარეობდა.
სქოლიო
კატეგორია:ჟან-მიშელ ჟარი კატეგორია:საკონცერტო ტურნეები
Don't Bore Us, Get to the Chorus!
Don't Bore Us, Get to the Chorus! — შვედურ ჯგუფ როქსეტის რიგით მეორე კრებული, რომელიც გამოვიდა 1995 წელს. ამ კრებულისათვის ხელახლა ჩაიწერა სიმღერების June Afternoon, You Don't Understand Me, She Doesn't Live Here Anymore და I Don't Want To Get Hurt ახალი ვერსიები. Almost Unreal მანამდე მხოლოდ ფილმში Super Mario Bros. ჟღერდა.
სერტიფიცირებები
!scope="row"|მსოფლიო
საერთო ეროვნული კონგრესი
საერთო ეროვნული კონგრესი (المؤتمر الوطني العام) — ლიბიის ერტპალატიანი საპარლამენტო ორგანო. აირჩიეს 2012 წლის 7 ივლისს.
დევონპორტი
დევონპორტი (Devonport) — ქალაქი სამხრეთ ავსტრალიაში, მდებარეობს ტასმანიის შტატში, კუნძულ ტასმანიის ჩრდილოეთ მხარეში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 24 615 ადამიანს. შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ ჰობარტიდან დაშორებულია 277 კილომეტრით, ქალაქ ბერნიდან 47 კილომეტრით. დევონპორტი დაარსდა 1823 წელს. გაშენებულია ბასის სრუტის სანაპიროზე. ქალაქიდან რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს დევონპორტის აეროპორტი, რომლის ტრასის სიგრძე შეადგენს 2 კილომეტრს, აქედან სრულდება რამდენიმე შიდა რეისი.
საერთო ეროვნული კონგრესი
8 აგვისტოს გარდამავალმა ეროვნულმა საბჭომ, რომელიც ქვეყანას მართავდა ლიბიის სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, ოფიციალურად გადასცა ხელისუფლება საერთო ეროვნულ კონგრესს. საერთო ეროვნულმა კონგრესმა უნდა დაამტკიცოს მინისტრთა კაბინეტი და შეიმუშაოს კონსტიტუციის პროექტი.
სქოლიო
კატეგორია:ლიბიის პოლიტიკა კატეგორია:ლიბიის პარლამენტი
დევონპორტი
კლიმატი
ქალაქის ყველაზე ცხელი თვეებია იანვარი და თებერვალი, ყველაზე ცივი ივლისი და ივნისი. ნალექების ყოველწლიური რაოდენობა შეადგენს 778.3 მმ-ს.
დაძმობილებული ქალაქები
ქალაქ დევონპორტის აქვს ერთი დაძმობილებული ქალაქი. 1996 წელს დევონპორტს დაუძმობილდა იაპონიის ქალაქი მინამატა.
სქოლიო
კატეგორია:ტასმანიის ქალაქები
დიდი მთავარი
დიდი მთავარი — მთავართა უპირველესის წოდება კიევის რუსეთსა და ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პერიოდში (X საუკუნიდან კიევის დიდი მთავარი, XVIII საუკუნიდან ვლადიმირის დიდი მთავარი და სხვა). რუსეთის ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ (XV საუკუნის მიწურული) ამ ტიტულს მხოლოდ მოსკოვის დიდი მთავარი ატარებდა. 1547 წელს შევიდა რუსეთის მეფის, ხოლო 1721 — იმპერატორის ტიტულში. რუსეთის იმპერიაში დიდი მთავარები ეწოდებოდათ იმპერატორის ოჯახის წევრებს. XIV-XVI საუკუნეებში ამ ტიტულს ლიტვის გამგებლებიც ატარებდნენ. 1569 წელს ლიტვის დიდ მთავრის ტიტული პოლონეთის სამეფო ტიტულსაც მიემატა.
ლიტერატურა
კატეგორია:წოდებები
Crassispirinae
Crassispirinae — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
დაშლის მუდმივა
თუ სისტემის შემადგენელი ელემენტების რაოდენობა ექსპონენციალურად კლებულობს, მაშინ t დროის შემდეგ დარჩენილი ელემენტების რაოდენობა შეიძლება გამოისახოს ფორმულით, რომელიც ხარისხის მაჩვენებელში შეიცავს λ მუდმივას, რომელსაც დაშლის მუდმივა ეწოდება: λ დაშლის მუდმივასა, სისტემის ელემენტის სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობასა (\tau) და ნახევრად დაშლის პერიოდს (t_{1/2}) შორის არსებობს ასეთი ურთიერთკავშირი:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბირთვული ფიზიკა კატეგორია:რადიოაქტიურობა
ხანლარ მელიქოვი
ხანლარ ჰამიდის ძე მელიქოვი (Xanlar Həmidoğlu Məlikov; 15 თებერვალი 1923, ბაქო — 5 აგვისტო, 1999 ) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა მუსიკათმცოდნე, ხელოვნებათმცოდნეობის კანდიდატი (1965), დიდი სამამულო ომის მონაწილე.
1952 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის კონსერვატორიის ისტორიულ-თეორიული ფაკულტეტის ნ. ს. ჩუმაკოვის კლასი (აგრეთვე მეცადინეობდა უზეირ ჰაჯიბეკოვთან, დ. ვ. ჟიტომირსკისთან, დ. ხ. დანილოვთან). 1952 წლიდან აზერბაიჯანის კონსერვატორიის მასწავლებელი იყო (1966 წლიდან დოცენტი).
არის აზერბაიჯანელი კომპოზიტორებისადმი მიძღვნილი სტატიების, საკონცერტო და თეატრალური რეცენზიების ავტორი.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მუსიკათმცოდნეები კატეგორია:საბჭოთა მუსიკათმცოდნეები
პატაგონიის არქიპელაგი
პატაგონიის არქიპელაგი (Patagonic Archipelago) — არქიპელაგი სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაპირზე, ჩილეს სანაპიროსთან. მდებარეობს ჩაკაოს არხსა და დრეიკის სრუტეს შორის. მოქცეულია ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს შორის. არქიპელაგი შედის ჩილეს ორი რეგიონის - აისენისა და მაგალიანესი და ჩილეს ანტარქტიკის რეგიონების შემადგენლობაში. პატაგონიის არქიპელაგში გადის ისეთი უმნიშვნელოვანესი საწყლოსნო გზები, როგორებიცაა მაგელანის სრუტე და ბიგლის არხი.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ჩილეს კუნძულები
დოსტოევსკის მუზეუმი
დოსტოევსკის ლიტერატურული მემორიალური მუზეუმი (Литературно-мемориальный музей Ф. М. Достоевского) - ფიოდორ მიხაილოვიჩ დოსტოევსკის ერთ-ერთი ექვსი რუსული მუზეუმიდან, მდებარეობს პეტერბურგში, კუზნეჩნის შესახვევის სახლში, სადაც მწერალი პირველად მცირე ხნით ცხოვრობდა. იგი მოიცავს მუდმივ გამოფენას, რომელიც შედგება ორი ნაწილისგან - მემორიალური ბინა და ლიტერატურული ექსპოზიცია, ასევე საგამოფენო დარბაზები და მუზეუმის თეატრი.
ისტორია
დოსტოევსკის ცხოვრება და მოღვაწეობა დიდწილად უკავშირდება პეტერბურგს, ვინაიდან მწერალმა მასში თავისი ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილი გაატარა და მისი მრავალი ნაწარმოების მოქმედება იქ ხდება. სახლი, რომელშიც ახლა მუზეუმი მდებარეობს, შორს არის პეტერბურგში იმ მისამართისგან, რომელიც დოსტოევსკის ბიოგრაფიაში ჩანს. თუმცა, მუზეუმის შექმნისას არჩევანი მას ჰქონდა, რადგან მწერალმა სიცოცხლის ბოლო წლები ამ სახლში გაატარა, აქვე დაიწერა მისი ბოლო რომანი "ძმები კარამაზოვები".
სახლი No5 კუზნეჩნის შესახვევში, დოსტოევსკის ქუჩის კუთხეში არის საცხოვრებელი სახლი, რომელიც აშენდა მე -19 საუკუნის პირველ ნახევარში (ზუსტი წელი მშენებლობა უცნობია) არქიტექტორ ს. პონომარევის პროექტით და 1882 წელს იგი ნაწილობრივ აღადგინეს არქიტექტორ ვასილი ფონ ვიტის პროექტის მიხედვით.
პირველად, მწერლის ხსოვნის გაგრძელების აუცილებლობაზე, თუნდაც სახლის ფასადზე მემორიალური დაფის სახით, ჯერ კიდევ რევოლუციამდე იყო საუბარი. კერძოდ, ასეთი ინიციატივა წამოაყენა მწერლის ქვრივმა ანა დოსტოევსკაიამ, რომელმაც დატოვა პეტროგრადი 1917 წელს. საბჭოთა იდეოლოგიაში მწერლისადმი დამოკიდებულება, მისი სოციალურ-პოლიტიკური შეხედულებების გამო, დიდი ხნის განმავლობაში ნეგატიური დარჩა, მაგრამ 1960-იანი წლებისთვის ის უკეთესობისკენ შეიცვალა. 1956 წელს კუზნეჩნი პერეულოკში მდებარე სახლის ფასადზე განთავსდა მემორიალური დაფა, ხოლო დოსტოევსკის მემორიალური მუზეუმის შექმნა დაიწყო მხოლოდ 1968 წელს, როდესაც დაიწყო სახლის რემონტი. მუზეუმის შექმნის აქტიური ინიციატორი იყო მხატვარი გეორგი პიონტეკი, რომელმაც შეიმუშავა ექსპოზიციის კონცეფცია. ბინა, რომელშიც მწერალი ცხოვრობდა, გადაეცა მუზეუმს უშუალოდ გამოფენისთვის, ხოლო კიდევ სამი ბინა გადაეცა მუზეუმს და დროებით გამოფენებს. მუზეუმის შექმნაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მწერლის შვილიშვილმა ანდრეი ფედოროვიჩ დოსტოევსკიმ - მის მიერ შეგროვებული კოლექცია ექსპოზიციის საფუძველი გახდა. ასევე, ნივთების ნაწილი მისმა შვილიშვილმა მარია სავოსტიანოვამ გადასცა მუზეუმს. იმ დროისთვის მწერლის შემორჩენილი პირადი ნივთების უმეტესობა უკვე მოსკოვის დოსტოევსკის მუზეუმში იყო, ხოლო ბინას რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა სახლის საარქივო გეგმებისა და თანამედროვეთა მოგონებების შესაბამისად. 1971 წლის 11 ნოემბერს, მწერლის დაბადებიდან 150 წლისთავის დღეს, მუზეუმი გაიხსნა. მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო ბორის ფედორენკო.
ექსპოზიცია
მუზეუმის ექსპოზიცია იყოფა ორ მთავარ ნაწილად. პირველი არის დოსტოევსკის მემორიალური ბინა, რომელშიც მწერალი ცხოვრობდა. მეორე არის ლიტერატურული ექსპოზიცია, რომელიც მდებარეობს მემორიალური ბინის მოპირდაპირე დარბაზებში. ექსპოზიციის ამ ორ ნაწილად დაყოფა აისახება მუზეუმის სახელზე - "ლიტერატურულ - მემორიალური". ორ ნაწილს შორის ფუნდამენტური განსხვავება ისაა, რომ მემორიალური ბინა მთლიანად უცვლელია და ლიტერატურული ექსპოზიცია, რომელიც არ არის გამიზნული რაიმე სიტუაციის სტატიკურად ასახვისთვის, პერიოდულად ექვემდებარება ცვლილებებს. არსებული ლიტერატურული ექსპოზიცია უკვე რიგით მესამეა მუზეუმის არსებობის განმავლობაში და გაიხსნა 2009 წლის 9 თებერვალს.
დოსტოევსკის მემორიალური ბინა შედგება შვიდი ოთახისგან: დოსტოევსკის ოფისი, მისაღები, სასადილო ოთახი, ანა გრიგორიევნას (დოსტოევსკის ცოლი) ოთახი, სანერგე, სარეცხი ოთახი და დერეფანი. ბინაში არსებული ატმოსფერო ხელახლა შეიქმნა სახლის საარქივო გეგმებისა და თანამედროვეთა მოგონებების დახმარებით. დოსტოევსკის კვლევის რეკონსტრუქციის წყარო იყო პეტერბურგელი ფოტოგრაფის ვოლდემარ ტაუბის მიერ 1881 წელს გადაღებული ფოტო მწერლის გარდაცვალების შემდეგ, რის გამოც კაბინეტის ექსპოზიცია შეიძლება ჩაითვალოს ისტორიულ რეალობასთან ყველაზე ახლოს. დოსტოევსკი გარდაიცვალა ამ ოფისში 1881 წელს. აქ გამოფენილი ერთ - ერთი ექსპონატი არის საათი, რომელიც ეკუთვნოდა მწერალ ანდრეი დოსტოევსკის უმცროს ძმას; ისინი ფანჯარასთან მაგიდაზე გამუდმებით აჩვენებენ მწერლის გარდაცვალების დროს. ოფისის კედელთან არის მაგიდა მემორიალური ნივთებით: მასზე არის შადრევანი კალამი, წამლების ყუთი და საფულე, არის სასანთლეები. ასევე მაგიდაზეა ლიტერატურული ჟურნალის "მწერლის დღიური" გვერდები, რომლის ერთადერთი ავტორი იყო დოსტოევსკი, რომანი "ძმები კარამაზოვები" და ასევე პუშკინის ღია რომანი "ევგენი ონეგინი". მაგიდის გვერდით დგას დოსტოევსკის პირადი ბიბლიოთეკის მქონე წიგნების თარო, რომელიც ხელახლა იქმნება მისი მეუღლის ანას მიერ შედგენილი წიგნების სიიდან. ოფისის კუთხეში კედელზე კიდია ღვთისმშობლის ხატი "სიხარული ყოვლისა მწუხარეთა" ვერცხლისფერ გარემოში.
სქოლიო
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის მუზეუმები
ინდაური
ინდაური (Meleagris) — ფრინველთა გვარი ქათმისნაირთა რიგისა. მოიცავს ორ სახეობას (ადრე ინდაური კრებითი სახელი იყო და დღეს გვარში შესულ ორ სახეობას აერთიანებდა სათითაო გვარებით): ჩვეულებრივი ინდაური (Meleagris gallopavo) შინაური ინდაურის წინაპარია, მისი ტანის სიგრძეა 100-110 სმ, მამლის მასა დაახლოებით 8 კგ. გავრცელებულია აშშ-ის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და მექსიკაში; კოპლებიანი ინდაური (Meleagris ocellata, ადრე — Agriocharis ocellatus) ბინადრობს ცენტრალურ ამერიკაში. ინდაური იკვებება მცენარეული და ცხოველური საკვებით. სანადირო ობიექტია.
Purpendicular
Purpendicular — მძიმე როკ ჯგუფ Deep Purple-ის მეთხუთმეტე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1996 წელს. ისევე, როგორც ჯგუფის შემდეგი ალბომი, Abandon, ამ შემთხვევაშიც დისკი სახელწოდებას სესხულობდა ჯგუფის ისტორიიდან და წარმოადგენდა სიტყვების purple და პერპენდიკულარულის თამაშს.
ეს იყო პირველი ალბომი, რომელიც ჩაიწერა გიტარისტ სტივ მორსის მონაწილეობით. მუსიკალურად იგი უფრო ექსპერიმენტულია, ვიდრე რამდენიმე წინა დისკი. რამდენიმე სიმღერა სამუდამოდ დარჩა ჯგუფის საკონცერტო პროგრამაში - მათ შორის არის „Sometimes I Feel Like Screaming“ და „Vavoom: Ted the Mechanic“.
სქოლიო
კატეგორია:Deep Purple-ის ალბომები კატეგორია:1996 წლის ალბომები კატეგორია:CMC International-ის ალბომები კატეგორია:RCA Records-ის ალბომები
პონტოური ბერძნული
პონტოური ბერძნული (პონტ. Ποντιακόν λαλίαν, რომანიზებული: Pontiakón lalían ან Ρωμαίικα რომანიზებული: Roméika; Ποντιακή διάλεκτος რომანიზებული: Pontiakí diálektos; Rumca) — თანამედროვე ბერძნულის დიალექტი. დღეს მასზე ძირითადად ჩრდილოეთ საბერძნეთში ლაპარაკობენ. მის მოსაუბრეებს მოიხსენიებენ როგორც პონტოელ ბერძნებს ან პონტოელებს.
პონტოური ბერძნულის ენობრივი წარმომავლობა სათავეს იღებს იონიური ბერძნულიდან, კოინედან და ბიზანტიური ბერძნულიდან. ასევე ის შეიცავს სიტყვებს ქართულიდან, რუსულიდან, თურქულიდან, სომხურიდან და ქურთულიდან.
პონტოური ბერძნული არის გადაშენების პირას მყოფი ინდოევროპული ენა, რომელზეც ლაპარაკობს დაახლოებით 778 000 ადამიანი მთელს მსოფლიოში. ბევრი პონტოელი ცხოვრობს საბერძნეთში; მათგან მხოლოდ 200 000–300 000 ითვლება პონტოურ ბერძნულად აქტიურად მოსაუბრედ. მასზე ასევე საუბრობენ თურქეთის, რუსეთის, საქართველოს, სომხეთისა და ყაზახეთის პონტოურ დიასპორებში. ენა საბერძნეთში გავრცელდა 1920-იან წლებში ქრისტიან პონტოელ ბერძნებსა და თურქებს შორის მოსახლეობის გაცვლის შემდეგ.
მასზე დღესაც ლაპარაკობენ პონტოს რეგიონში, ძირითადად პონტოელი ბერძენი მუსლიმები ტრაპიზონის პროვინციის აღმოსავლეთ რაიონებში. პონტოური ბერძნული არის ბერძნულის ერთ-ერთი დიალექტი, რომელიც განცალკევებულია ბერძნულისგან. პონტოური ბერძნულისა და ტიპური ბერძნულის მოლაპარაკეებს, როგორც წესი, არ ესმით ერთმანეთის. იგი ძირითადად ბერძნული დამწერლობით არის წარმოდგენილი; თურქეთსა და უკრაინაში ლათინური დამწერლობა უფრო ხშირად გამოიყენება; რუსეთში და სხვა ყოფილ საბჭოთა ქვეყნებში გამოიყენება კირილური დამწერლობა.
სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის ენები კატეგორია:სომხეთის ენები კატეგორია:რუსეთის ენები კატეგორია:კვიპროსის ენები კატეგორია:აზერბაიჯანის ენები კატეგორია:საქართველოს ენები კატეგორია:თურქეთის ენები კატეგორია:საბერძნეთის ენები
ასტრა
ასტრა — ბალახოვანი მცენარეების ორი გვარი – Aster და Callistephus – რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. Aster-ის გვარში გაერთიანებულია მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეები, რომელთაც მორიგეობით განლაგებული ფოთლები და კალათა ყვავილედები აქვთ. ცნობილია 200-მდე სახეობა. ძირითადად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში, მცირე რაოდენობით - სამხრეთ ამერიკაში, აფრიკაში, აზიასა და ევროპაში.
საქართველოში გავრცელებულია 5 სახეობა, მათგან 1 ენდემური. გვხვდება ალპურ მდელოებზე, ტყე-სტეპებსა და სტეპებში ბიცობ და კირიან ნიადაგებზე. მრავალი სახეობა დეკორატიულია. ყირიმსა და კავკასიაში კულტივირებულია Aster alpinus და Aster ammellus. ცნობილია აგრეთვე ასტრის ჯუჯა (15-20 სმ) ფორმები, რომელთაც ბორდიურებისათვის იყენებენ, ჯიშთა უმრავლესობა ყვავის შემოდგომაზე, ზოგი კი გაზაფხულზე (მაისში). მრავლდება ბუჩქის დაყოფით, კალმითა და თესლით.
Callistephus-ის გვარი შეიცავს მხოლოდ ერთ სახეობას, ე. წ. ბაღის ასტრას ანუ ქრისტესთვალას (ლათ. Callistephus chinensis), რომელიც ველურად იზრდება ჩინეთსა და იაპონიაში და ერთწლოვანი ასტრების წინაპარია. კულტურაში ასტრის 400-მდე ჯიშია ცნობილი. ფორმით, ზომითა და შეფერილობით ეს ჯიშები ერთმანეთისაგან განსხვავდება. ყვავილები იისფერი, წითლი ან თეთრია.
ლიტერატურა
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ქობულეთი
ქობულეთი — ქალაქი და კურორტი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქობულეთის დაბლობზე, შავი ზღვის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 10 მ, ბათუმიდან 32 კმ, თბილისიდან 329 კმ.
ისტორია
XIII საუკუნემდე ქობულეთი ეკუთვნოდა ქობულიძეების საგვარეულოს. აქედან უნდა მომდინარეობდეს მისი სახელწოდება. ქობულეთი გვიან ფეოდალურ ხანაში წარმოადგენდა გურიის სამთავროში ტყვეთა ყველაზე დიდი ბაზრობის ადგილს. აქ ტყვეთა შესასყიდად რიზედან, გონიოდან და ტრაპიზონიდან მოდიოდნენ თურქი ვაჭრები. ქობულეთის ბაზარი ისე ცნობილი იყო, რომ იქ არა მხოლოდ გურია-სამეგრელოდან, არამედ აფხაზეთიდან და ქართლ-კახეთიდანაც მიჰყავდათ ტყვეები. დონ ქრისტოფორო დე კასტელი წერს: thumb|250პქ|ბავშვების გასაყიდი ბაზარი ქობულეთში, კასტელის ჩანახატი thumb|250px|ქობულეთის პორტი (Port De Copolet) ნიკოლა დელილის 1723 წლის რუკაზე XVII საუკუნის შუა წლებში ქობულეთი და მისი შემოგარენი გურიელებმა უბოძეს თავდირიძეებს, რომლებიც მას XVIII საუკუნის 70-იან წლებამდე ფლობდნენ. ქუჩუქ-კაინარჯის ზავის შემდეგ ქვემო გურია და ქობულეთი ოსმალეთის იმპერიამ დაიკავა. ოსმალეთის ბატონობის დროს ქალაქს ეწოდა თურქული სახელი ჩურუქ-სუ (Çürüksu). შეიქმნა ჩურუქ-სუს კაზა, რომელიც ლაზისტანის სანჯაყში შედიოდა.
1877-1878 წლებში რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ, ქობულეთი, ისევე როგორც მთელი აჭარა რუსეთის იმპერიამ დაისაკუთრა. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ქობულეთი იქცა ელიტურ კურორტად. ზღვისპირა ზოლი რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე II-ს განკარგულებით გადაეცა საუკეთესო მთავარსარდლებს, რომლებმაც თავი გამოიჩინეს რუსულ-თურქული კამპანიის დროს. მაღალჩინოსნებმა დაიწყეს ქობულეთის ზღვისპირა ზოლის გაშენება მდიდრული აგარაკებით. ქობულეთის გამაჯანსაღებელმა კლიმატმა სულ რამდენიმე წელიწადში გაითქვა სახელი. მრავალრიცხოვანი პუბლიკაციები იბეჭდებოდა გაზეთ „კავკაზის“ ფურცლებზე, სადაც ექიმები პანტიუხოვი და პერედელსკი წერდნენ ქობულეთის გამაჯანსაღებელი ჰავის შესახებ. ისინი იხსენიებენ ქობულეთს, როგორც „სმეკალოვკას“ (ასე ერქვა რუსული დიდგვაროვნების დასახლებას). ისინი იშველიებენ ექიმ პრეობრაჟენსკის და პროფესორ შერბაკოვის სიტყვებს, რომლის მიხედვითაც ქობულეთის ჰავა საუკეთესოდ მოქმედებს გულ-სისხლძარღვებზე, ნერვულ სისტემაზე და სასუნთქ ორგანოებზე. 1890-იან წლებში ქობულეთს იყენებდა ბათუმის ოლქისა და ოზურგეთის მაზრის მოსახლეობა სარეკრეაციო და სამკურნალო დანიშნულებით ზღვაზე საბანაოდ. 1886 წელს ქობულეთში გაიხსნა სასწავლებელი
საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ არისტოკრატების აგარაკები წითელი კომისრების მფლობელობაში გადავიდა. 1923 წელს ქობულეთმა მიიღო კურორტის სტატუსი. 1944 წელს კი ქობულეთმა ქალაქის სტატუსი მიიღო.
ეკონომიკა
thumb|250px|ქობულეთის რკინიგზის სადგური thumb|250px|ქობულეთის მუზეუმი ქობულეთში გადის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზა ს-2. ქალაქში არის რკინიგზის სადგური სამტრედია-მახინჯაურის ხაზზე. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ბამბის საქსოვი ფაბრიკა, საკონსერვო და ტუნგის ქარხნები, მეღორეობის ფერმა.
ქალაქში არის ჩაის, საკონსერვო და სხვა მცირე საწარმოები, ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიის რეზიდენცია, 3 მართლმადიდებლური ეკლესია, 2 მეჩეთი, 4 პარკი და 15 სასტუმრო. ქალაქში გამოვლენილია სულფატურ-ჰიდროკარბონატული, ნატრიუმიანი მინერალური წყალი, დებეტი 140 000 ლ/დ.
ტურიზმი
thumb|250px|right|ქუჩა ქობულეთში ქობულეთი კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. ქალაქში ზღვის ნოტიო სუბტროპიკული ჰავაა. იცის რბილი, თბილი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 13,4 °C. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 4,8 °C, ივლისის 22,4 °C. აბსოლუტური მინიმუმი -16 °C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 41 °C. ნალექები 2510 მმ წელიწადში.
სამკურნალო ფაქტორებია: ზღვის ჰავა, ზღვაში ბანაობა, ქვიშიანი პლაჟი. სამედიცინო ჩვენებები: სუნთქვის ორგანოთა არატუბერკულოზური, ნერვული და გულსისხლძარღვთა სისტემის დაავადებანი, სისხლნაკლებობა, რაქიტი.
ქობულეთი საბჭოთა კავშირში საკავშირო მნიშვნელობის კურორტად ითვლებოდა. ფუნქციონირებდა სანატორიუმები და პანსიონატები, რომელთა უმრავლესობა თავდაცვის სამინისტროს ეკუთვნოდა. 1990-იანი წლებიდან განსაკუთრებით გაიზარდა ქობულეთის პოპულარობა, რადგანაც ის გახდა აფხაზეთის საკურორტო ზონის ალტერნატივა. ზაფხულობით ქობულეთს ყოველწლიურად 100 000-მდე ტურისტი სტუმრობს.
ცნობილი ადამიანები
ქალაქში დაიბადნენ: 2007 წლიდან დაწესდა „საპატიო ქობულეთელის“ წოდების მინიჭება. წოდება მიენიჭებათ იმ პიროვნებებს, რომლებსაც განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვით ქვეყნის (კუთხის) სხვადასხვა სფეროების (მეცნიერება, ხელოვნება, კულტურა და ა. შ.) განვითარებაში. 2007 წელს აღნიშნული ტიტული მიენიჭა ნინო ჯავახიშვილს, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორს.
947
თარიღი უცნობია
*
დამოუკიდებელი სახელმწიფოები 1 წელს
დამოუკიდებელი სახელმწიფოების სია წლების მიხედვით •  დამოუკიდბელი სახელმწიფოები ძველი წელთაღრიცხვის 1 წელს  •  1  •  დამოუკიდბელი სახელმწიფოები 2 წელს
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:დამოუკიდებელი ქვეყნები 1 საუკუნეში კატეგორია:1
ოდრადოკამიანკა
ოდრადოკამიანკა (Одрадокам'янка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ბერისლავის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 2285 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერისლავის რაიონის სოფლები
Cretaspira
Cretaspira — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ფოთი
ფოთი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი, საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში. მდებარეობს შავ ზღვის ნაპირზე, მდინარე რიონის შესართავთან. არის საპორტო ქალაქი, ფოთისა და ხობის ეპარქიის ცენტრი.
რელიეფი
მდებარეობს კოლხეთის დაბლობზე, ზღვის დონიდან 1-3 მეტრზე, თბილისიდან დაშორებულია 312 კმ-ით (რკინიგზით). ქალაქის ტერიტორია შეადგენს 69 კვ. კმ-ს. ქალაქს უჭირავს ზღვისპირა ვაკე-დაბლობი, რომელსაც მდინარე რიონის ერთ-ერთი ტოტი არათანაბარ ნაწილებად ყოფს. ქალაქის მოსაზღვრე მიწები მეტწილად დაჭაობებულია, განსაკუთრებით იქ, სადაც ნიადაგის ზედაპირის დონე ზღვის დონეზე დაბალია. ქალაქს სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩამოუდის მდინარე კაპარჭინა, აქვე მდებარეობს პალიასტომის ტბა.
ჰავა
ფოთში ზღვის ნოტიო სუბტროპიკული ჰავაა. იცის თბილი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 14,1 °C, იანვრისა 5,2 °C, ივლისის — 22,9 °C. აბსოლუტური მინიმუმი -13 °C; აბსოლუტური მაქსიმუმი 41 °C. ნალექების წლიური რაოდენობა 1960 მმ.
ფლორა და ფაუნა
კოლხეთის დაბლობში გვხვდება შემდგეგი ეკოსისტემები: კოლხეთის დაბლობი, უპირველეს ყოვლისა ბოტანიკური თვალსაზრისით არის საინტერესო. აქ დღემდე შემორჩენილია ფლორისტული შედგენილობით საკმაოდ მრავალფეროვანი, რელიქტური და ენდემური სახეობებით (ლაფანი, იმერული მუხა, პონტოური კანაფის მასივები, მწერიჭამია დროზერა, სამეფო გვიმრა) მდიდარი ფიტოცენოზების კომპლექსები – ჭაობების, რელიქტური კოლხური ტყეებისა და ზღვის სანაპიროს გასწვრივ მდებარე ქვიშიანი დიუნების მცენარეული დაჯგუფებებით.
შავი ზღვის პირა ზოლზე მხოლოდ აქ არის შემორჩენილი ულამაზესი მოთეთრო მოვერცხლისფროდ შებუსვილი სპარსული ხვართქლა. ნაბადას ტორფიანი უბანი გამოირჩევა ჯადვარების ბიომრავალფეროვნებით. ტორფის ხავსიან უბნებს უდიდესი გარემოს დაცვითი ღირებულება გააჩნია. როგორიცაა, გლობალური და რეგიონული კლიმატის რეგულაცია, წყალშემაკავებელი და წყალმარეგულირებელი ფუნქციები.
კოლხეთში სამკურნალო მცენარეების გამოყენებას მოსახლეობაში უძველესი ისტორია აქვს. კვლავ მითი არგონავტებზე, გრძნეული ქალი მედეა. „მედეა წამალს პრომეთეს (ამირანი) სისხლით ნაპოხ მიწაზე აღმოცენებული ყვავილებისაგან ამზადებდა-ო“ ასეა ნათხრობი მითში. დღესაც გამოიყენება სამკურნალოდ ისეთი მცენარეები როგორიცაა: კოთხოჯი, ზამბახი, ლაფანი, მოცვი, წყლის სამყურა, პიტნა, მატიტელა, ჩიტისთვალა და სხვა. ასევე ცნობილია სამკურნალო ცხოველების გამოყენება, როგორიცაა სამედიცინი წურბელა. მცენარეებს მოსახლეობა ტრადიციულად ბუნებრივი საღებავების დასამზადებლად იყენებდა: მაგ. ზამბახს, ლაფანს და სხვა.
დეკორატიული მცენარეებიდან გავრცელებულია ცხენისკბილა, ზამბახი, ყვითელი და თეთრი დუმფარა. ტყეში ველურად იზრდება ლეღვი, თეთრი და შავი თუთა, ჟოლო და მაყვალი. ეკალასა და სხვა ბალახეულებს მოსახლეობა იყენებს მხალეული კერძების დასამზადებლად. დეგრადირებული მეორადი ცენუზები საქონლის საძოვრებს წარმოადგენენ. მოსახლეობა სასილოსედ იყენებს სიმინდს, ლელს, ისლს. სასოფლო-სამეურნეო მონოკულტურებს მარცვლოვანი - სიმინდი და პარკოსნები - ლობიო და მუხუდო წარმოადგენენ. ადრე მარცვლოვანი კულტურებიდან მოჰყავდათ ისეთი ძირძველი კულტურა, როგორიცაა სპელტა (ორთავა ხორბალი). XIX საუკუნის ბოლოს ტორფის ხავსიანი ჭაობის განაპირა ჭილიან მდელოებს მოსახლეობა იყენებდა ღომისა და ბრინჯის მოსაყვანად. დღეს ბრინჯი აღარ მოჰყავთ, ღომიც იშვიათობაა სამეგრელოში. ასევე მიივიწყეს ფეტვიც. ოდითგანვე ცნობილია სუნელ-სანელებლების მოყვანა პიტნა, ზაფრანა, ქონდარი და სხვა.
ფოთის მიმდებარე ტერიტორიაზე ხარობდა ეკალღინჯები, ფოთლოვანი ხეებიდან წიფელი, მუხა, წაბლი, კოპიტი (იფანი) და ლაფნის ხეები. ამჟამად ამ მცენარეთა უმეტესობა გადაშენების პირასაა მისული გაჩეხვის გამო. რის შედეგადაც განვითარდა და გაბატონდა სწრაფადმზარდი მურყანის (თხმელა) მეორადი წარმოშობის ტყეები. ფოთში ეკოსისტემა ძირითადად ანტროპოგენულია და შეცვლილია ადამიანის ჩარევის გამო.
ქალაქში არსებული მწვანე საფარი ძირითადად წარმოდგენილია ქალაქის ცენტრალური პარკის, მალთაყვის ტყე-პარკის, გამწვანების ზოლების, სკვერების და ქუჩების გამწვანების სახით. გვხვდება სხვადასხვა სახეობის მერქნიანი, დეკორატიული, ბუჩქი და ნახევრად ბუჩქი მცენარეები. მაგალითად: ქალაქის ქუჩებში ვხვდებით ეგზოტიკურ პალმებს, ჭადრებს, ლუგუსტრინებსა და ქაფურის ხეებს. ნაბადასა და მალთაყვაში შემორჩენილია ფიჭვის კორომები. ქალაქის პირველი განაშენიანება - გამწვანება უკავშირდება რუსეთის არმიის გადამდგარი ოფიცრის ადამ კურკოვსკის სახელს, რომელიც XIX საუკუნის 70-იანი წლების მიწურულს ჩამოვიდა ფოთში. მან გადაწყვიტა აქ პომოლოგიური ინსტიტუტის გაშენება და ჩამოიყვანა ცნობილი გერმანელი ბოტანიკოსი რესლერი. 1873 წელს კურკოვსკიმ თხოვნით მიმართა კავკასიის მეფის ნაცვალს, გამოეყოთ მისთვის დახმარება 10 000 მანეთის ოდენობით ინსტიტუტის დასაარსებლად. ამ დროისათვის კურკოვსკის ფოთში ჩამოტანილი ჰქონდა 1000-მდე სხვადასხვა სახეობის ხეხილი, ბოსტნეული, წიწვოვანი და დეკორატიული მცენარეები. მან 4 ჰექტარის ნაკვეთზე გააშენა ულამაზესი ბაღი, ე.წ. კურკოვსკის ბაღი (ახლანდელი საცდელი სადგურის ტერიტორია) სწორედ აქედან გადატანილი ნერგებით გაშენდა ცენტრალური ბაღი, რომელსაც შემდეგ კურირებდა კურკოვსკის მეუღლე ბრონისლავა სმიტი. ცნობილია რომ 80-იანი წლების დასაწყისში რესლერმა დატოვა ფოთი და გადავიდა ბათუმში. ქალაქის ხელმძღვანელობის ნებართვის გარეშე, ფოთიდან წაღებული ნერგებით გაუშენებია ბათუმის ბულვარი. კურკოვსკის მიერ დარგული რამდენიმე ძირი მაგნოლია, ჭაობის კვიპაროსი და ფიჭვი დღესაც დგას საცდელი სადგურისა და ცენტრალური პარკის ტერიტორიაზე. სხვა მცენარეებთან ერთად აქ დაირგო ციტრუსების უძვირფასესი ჯიშები. ამბობენ, ამ ბაღში მოკრეფილ ციტრუსის ნაყოფს ფოთის პოლიცმეისტერი აბაშიძე საჩუქრად უგზავნიდა ქუთაისის გუბერნატორს.
ნაბადას მიმდებარე ტერიტორიაზე მცირედ შემორჩენილ სფაგნუმიან-ტორფიანი ჭაობები და პალიასტომის ტბა საუკეთესო დასასვენებელი ადგილია მობუდარი, მოზამთრე და მიგრირებადი ფრინველებისათვის. ეს ადგილი ანაკლია-ჭურიის ტორფიანი ჭაობებისა და მის განაპირა კოლხურ ტყეებთან ერთად წარმოადგენს საყვარელ და ერთადერთ საბუდარს „ფაზანელ-კოლხად“ წოდებული კოლხური ხოხობისათვის. აქ მიგრირებს და იზამთრებს შემდეგი ფრინველები: თეთრკუდა არწივი, შავი ყარყატი, დიდი თეთრი ყანჩა, ხუჭუჭა ვარხვი, თეთრშუბლა ბატი, მყივანა გედი, გარეული იხვი. ოქტომბრის თვეში აქ სამხრეთისკენ შავი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ დაძრულ მტაცებლებზე დაკვირვებაა შესაძლებელი. სხვადასხვა სიმაღლეზე და სხვადასხვა სისწრაფით ლივლივებენ კაკაჩები, ძერები, კირკიტები, ძელქორები, თეთრკუდა და ბექობის არწივები. ზოგჯერ შესაძლებელია გადამფრენი შაკის თევზზე ნადირობის დანახვა. ხოლო ზღვის ნაპირთან ტალღების მოტანილი მოლუსკებისა და უხერხემლოების ძიებაში მაღალ ფეხებზე შემდგარი მექვიშიები დარბიან. მათ უკან კი ზღვაში სხვადასხვა სახეობის თოლიები და თევზიყლაპიები ნადირობენ. ზამთარში ჩრდილოეთიდან იხვების, ბატებისა და გედების გუნდები მოფრინავენ. ვხვდებით ჩვამებს, წყალზე მოლივლივე კოკონებსა და მელოტებს.
ძუძუმწოვრებიდან გავრცელებული სახეობაა ტურა, კავკასიური თხუნელა, გარეული ღორი (წითელ წინგშია შეტანილი), დელფინი აფალინა და თეთრგვერდა დელფინი.
ამფიბიებიდან ყურადღებას იპყრობს ვასაკა, ტბორის ბაყაყი, ჩვეულებრივი და მცირეაზიური ტრიტონი. ქვეწარმავლებიდან გავრცელებულია წყლის ანკარა, ესკულაპის მცურავი და ჭაობის კუ.
მალთაყვა
მალთაყვა კლიმატური კურორტია. ჩვენამდე მოღწეული თქმულების მიხედვით მალთაყვის უბანი გაუვალი და ჭაობიანი ყოფილა. ხოლო აქ გამდინარე მდინარე მალთაყვა ღრმა. მტრების ერთ-ერთი შემოსევისას ადგილობრივმა მოსახლეობამ აქ მოიმწყვდია მომხდურები, რომელთაც სიმწრისგან აღმოხდათ „მულტა აკუა“ - რაც დიდ წყალს ნიშნავს. მას შემდეგ შემორჩა ამ ადგილს სახელწოდება მალთაყვა.
ნაბადა
ნაბადა - ფოთის ერთ-ერთი უძველესი უბანია. ბევრს ეუცნაურება სახელწოდება ნაბადა. ზეპირი გადმოცემით, კოლხეთის ისტორიის ჩინებული მცოდნე ბესარიონ გოგოლიშვილი ასე ხსნის ამ სახელწოდების წარმოშობას: ქალაქის ამ ნაწილში უსიერი, ნაბადივით შავი ტყე იყო. ამის გამო დაარქვესო - ნაბადა.
ფასისი
თანამედროვე ფოთის ტერიტორიაზე მდებარეობდა ისტორიული ქალაქი ფაზისი. ფაზისი დაარსდა ძვ. წ. VII საუკუნეში და იგი მნიშვნელოვან საპორტო ქალაქს წარმოადგენდა. მიიჩნევენ, რომ ფაზისი კოლონია დააარსეს მილეტის ბერძენმა ახალმოშენეებმა. ფასისი ფიგურირებს არგონავტების შესახებ მითში. მისსაგან მოდის ხოხბის სახელწოდება ევროპულ ენებში. სტრაბონის მიხედვით ის მდებარეობდა ზღვას, ტბას და მდინარეს შორის. ფაზისი იყო ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქი შავი ზღვის სანაპიროზე. მიწათმოქმედების, ხელოსნობის, საფეიქრო, კერამიკული და სხვა დარგების განვითარებამ ის კოლხეთის სამეფოს ეკონომიკურ და სავაჭრო ცენტრად აქცია.
II-IV საუკუნეებში ფლავიუს არიანესა და ამიანე მარცელინუსის ცნობებით ფასისში იდგა რომის იმპერიის 400 მეომრისაგან შემდგარი გარნიზონი, ქალაქში იდგა კიბელის ტაძარი. ქალაქი ცნობილი იყო ფასისის აკადემიით, სადაც სწავლება მიმდინარეობდა ქართულ და ბერძნულ ენებზე. აქ მიიღო განათლება ცნობილმა ქართველმა ფილოსოფოსმა იოანე ლაზმა.
ქალაქ ფასისის ზუსტი ადგილმდებარეობა ჯერ კიდევ დაუდგენელია და საკამათოა მეცნიერებს შორის. გავრცელებული შეხედულებით ის ემთხვევა ფოთის მდებარეობას (ნუგზარ ნადარაია, ცოტნე მირცხულავა). საწინააღმდეგო შეხედულების თანახმად რიონის შესართავთან ან მომიჯნავე მხარეებში კლასიკური და ელინისტური ხანის ქალაქი არქეოლოგიურად არ არის დადასტურებული და მოსახლეობის ყოფაში არ ჩანს ბერძნული კულტურის ზეგავლენა ამ მოსაზრების მიხედვით ფოთს არ შეხებია ბერძნული კოლონიზაცია, ხოლო რამდენადაც ფასისი უნდა ყოფილიყო ბერძნული კოლონიზაციის შედეგი, ის უნდა მდებარეობდეს სხვა რეგიონში, შესაძლოა ჭოროხის შესართავთან, ანდა უფრო სამხრეთით და ზღვაში უნდა იყოს ჩაძირული.
შუა საუკუნეები
სახელწოდება ფოთი პირველად მოხსენებული აქვს VIII საუკუნის სომეხ ისტორიკოსს ღევონდის. ეგრისის დიდი ომის დროს ქალაქის მიდამოებში გაიმართა ფოთის ბრძოლა. ბრძოლა შედგა ბიზანტიელებსა და ირანელებს შორის 555 წელს. ირანელების იერიში ფოთის სიმაგრეზე სრული მარცხით დამთავრდა. ირანელებმა ამ ბრძოლაში 10 000-ზე მეტი მეომარი დაკარგეს, რის შემდეგაც ქუთაისისა და მუხურისისაკენ დაიხიეს.
ფოთი აფხაზთა სამეფოს მნიშვნელოვანი საპორტო ქალაქი იყო. VII საუკუნიდან იყო სამიტროპოლიტოს ცენტრი. ქართულენოვან წყაროებში ფოთი პირველად იხენიება XI საუკუნის ძეგლში „გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრება“. ამ ცნობის თანახმად საზღვარგარეთიდან სამშობლოში დაბრუნებული გიორგი ათონელი ქალაქ სამსუნიდან ნავით ფოთში ჩავიდა. XIV-XV საუკუნეებში ფოთში, ისევე როგორც გონიოში, მდებარეობდა გენუის რესპუბლიკის სავაჭრო ფაქტორია.
ფოთი ოსმალეთის იმპერიაში
1578 წელს ფოთი ოსმალეთის იმპერიამ დაიპყრო და დიდი ციხესიმაგრე ააგო. ოსმალური გარნიზონი 62 წლის განმავლობაში აკონტროლებდა ფოთს. 1640 წელს სამეგრელოს მთავარმა ლევან მეორე დადიანმა იმერეთის სამეფოსა და გურიის სამთავროს ჯარების დახმარებით იერიშით აიღო ფოთი და დაანგრია ოსმალების მიერ აშენებული ციხე-სიმაგრე. 1723 წელს ფოთი ისევ ოსმალეთის იმპერიამ აიღო და მცირე ზომის ახალი სიმაგრე ააშენა, რომელსაც ოთხკუთხედი ფორმა ჰქონდა და ოთხივე კუთხეში კოშკით იყო გამაგრებული. ფოთში დასვეს ფაშა, რომელსაც დაექვემდებარა შავი ზღვის სანაპირო ზოლი. ოსმალეთის იმპერიის ხელში ფოთი ტყვეებით ვაჭრობის ერთ-ერთ მთავარ ცენტრად გადაიქცა. XVIII საუკუნეში ფოთის დაუფლება სცადა უკვე რუსეთის იმპერიამ. რუსეთისა და ქართული სამეფო-სამთავროების ერთობლივი ძალისხმევით რუსეთ ოსმალეთის 1768-74 წლების ომის დროს ორჯერ განხორციელდა ფოთის ციხეზე შეტევა 1770 და 1771 წლებში, მაგრამ ორივეჯერ უშედეგოდ. 1770-71 წლების ალყის დროს მოხდა ბრძოლა გენერალ ტოტლებენის კორპუსსა და ოსმალეთის 6000-იან ჯარს შორის, რომელიც ბათუმიდან ფოთის გარნიზონის დასახმარებლად დაიძრა. ბრძოლაში, რომელიც 1771 წლის 3 იანვარს მალთაყვის მიდამოებში გაიმართა, რუსეთის ჯარმა დაამარცხა ოსმალების დამხმარე ჯარი, თუმცა ციხის აღება ვერ შეძლო. ტოტლებენმა ფოთს ალყა 1771 წლის 6 თებერვალს მოხსნა. ტოტლებენის შემდეგ ფოთის აღებას სოლომონ I-ს, ერეკლე II-ის და მამია IV გურიელის დახმარებით ცდილობდა გენერალი ალექსეი სუხოტინი, თუმცა ციხე ვერც მან აიღო და 1771 წლის ოქტომბერში ალყა მოხსნა. 1786 წელს ოსმალეთის იმპერიამ შავიზღვისპირეთში მისი პოზიციების გასამტკიცებლად დამატებითი ზარბაზნებითა და გემებით ფოთისა და ბათუმის ციხეები გაამაგრა
ფოთის ციხის დაუფლებას რუსეთის იმპერიის სამხედრო მოხელეები უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებდნენ. პავლე ციციანოვი მიიჩნევდა, რომ სამეგრელო ფოთის გარეშე არაფერს წარმოადგენდა და მისი აზრით ფოთი უფრო მეტი შენაძენი იქნებოდა ვიდრე სამეგრელო. 1807 წელს ფოთის აღებას ცდილობდა გენერალი რიკჰოფი. 1809 წლის 14 მაისს რუსეთის იმპერიის ჯარებმა გენერალ დიმიტრი ორბელიანის სარდლობით ფოთის ციხეს ალყა შემოარტყეს. ფოთის გარნიზონის დასახმარებლად დაიძრა ტრაპიზონის სერასკერი შერიფ-ფაშა. ამ დროს რუსეთის ჯარებს ებრძოდა იმერეთის მეფე სოლომონ II. გადამწყვეტი როლი შეასრულა გურიის მთავარმა მამია V გურიელმა, რომელიც ოსმალეთისა და სოლომონის მოკავშირედ მოიაზრებოდა, მაგრამ პოზიცია შეცვალა, ოსმალთა დამხმარე ჯარს უკან დასახევი გზა გადაუკეტა და მალთაყვის ბრძოლაში დაამარცხა. მიუხედავად სამხედრო წარმატებისა, 1812 წლის ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულებით რუსეთის იმპერიამ ფოთი კვლავ დაუთმო ოსმალეთს.
საბოლოოდ ფოთი რუსეთის იმპერიამ მიიღო 1828-1829 წლების ომის შედეგად. 1827 წელს ფოთის ფაშა აჰმედმა შეკრა ალიანსი სოფიო გურიელთან, რომელიც რუსეთის იმპერიისგან გურიის სამთავროს დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას ცდილობდა, მაგრამ რუსეთის იმპერიის ჯარებმა 1828 წლის 15 ივლისს აიღეს ფოთი. იმპერატორ ნიკოლოზ I-ის დავალებით გზათა მინისტრმა ფოთში გაგზავნა ინჟინერ-კაპიტანი ჩადაევი. 1829 წლის ადრიანოპოლის ზავით ოფიციალურად დადასტურდა ფოთის გადაცემა ოსმალეთიდან რუსეთისთვის.
ფოთი რუსეთის იმპერიაში
ნიკოლოზ I-ის განკარგულებით ფოთის ნავსადგურის მოსაწყობად იწყება საპროექტო სამუშაო, რომელიც 1831 წელს დაასრულა გენერალ-მაიორმა მატიემ. 1831 წელს ფოთი აღწერა კარლ ჰაინრიჰ ემილ კოხმა. 1832 წელს ბარონმა როზენმა რედუტ-კალედან ფოთში გადაიტანა სახელმწიფო და საბაჟო დაწესებულებები. 1836 წელს გენერალ ესპესოს ხელმწღვანელობით ფოთში დაიწყო სამუშაოები ქალაქისა და ნავსადგურის მოსაწყობად. ოსმალების მიერ აშენებული ციხე დაშალეს, ნაშალი ძირითადად ნავსადგურის მშენებლობაში გამოიყენეს. ფოთის კოშკი იმ ციხის ნაშთია. 1847 წელს ფოთი იხსენიება როგორც სამეგრელოში მდებარე ციხე-სიმაგრე 1858 წლის 18 ნოემბერს, იმპერატორ ალექსანდრე II-ის ბრძანებულებით, დამტკიცებულ იქნა დებულება „სანავსადგურო ქალაქ ფოთის დასახლებისა და მმართველობის შესახებ“. 1859 წელს დაიწყო სამუშაოები ნავსადგურის შიდა აუზის შესაქმნელად. ამ პერიოდში ფოთში იმყოფებოდა ფრანგი მწერალი ალექსანდრე დიუმა, რომელმაც ეს ამბავი ასახა თავის ნაშრომში „კავკასია“.
1858-1872 წლებში ფოთიდან ორპირამდე, კვირაში ორჯერ მოძრაობნენ ორთქლის გემები - „თავადი ბარიატინსკი“, „გოლუმჩიკი“, და სხვა. მათი საშუალებით ვაჭრებს ორპირში ჩაჰქონდათ შალეული, ტილო, მაუდი, შაქარი, მარილი და სხვა, სანაცვლოდ კი ფოთში ჩაჰქონდათ ხე-ტყის მასალა, ნედლი აბრეშუმი, ბამბა, ღვინო. ფოთის მნიშვნელობას ზრდიდა ის, რომ 1828-29 წლებში რუსეთმა ვერ მოახერხა ოსმალეთისთვის ბათუმის წართმევა. ფოთმა ჩაანაცვლა რედუტ-კალე. 1863 წელს დაიწყო ფოთის ნავსადგურის მშენებლობა ნიკოლოზ შავროვის პროექტის მიხედვით. ახლადშექმნილი ნავსადგურის ნავმისადგომები მოუწყობელი იყო ტექნიკური თვალსაზრისით, უმნიშვნელო ქარის შემთხვევაშიც ნავსადგურში მდგარი გემები ღია ზღვაში გადიოდნენ. შვიდი წლის შემდეგ პროექტი არადამაკმაყოფილებლად შეფასდა. ნავსადგურის რეკონსტრუქციის პროექტებიდან შეირჩა პროფესორ ვოზნესენსკის პროექტი. 1865 წლისთვის ფოთის მოსახლეობამ 1000-ს გადააჭარბა. 1867 წლის ზაფხულში დაიწყო რკინიგზის მშენებლობა. 1871 წელს კი გაიხსნა ამიერკავკასიის პირველი სარკინიგზო ხაზი: ფოთი-შორაპანი. 1872 წელს ფოთსა და თბილისს შორის რკინიგზის ხაზის გაყვანამ ფოთის მნიშვნელობა ძალიან გაზარდა. 1872-1885 წლებში ბაქოს ნავთობის ტრანსპორტირება თბილისი-ფოთის რკინიგზით ხდებოდა. ამიერკავკასიისთვის ეს იყო ეპოქალური მოვლენა. გაიზარდა ამიერკავკასიის სამრეწველო და სავაჭრო პოტენციალი. კაპიტალიზმის განვითარებამ ფოთი შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროს საკვანძო სატრანსპორტო ქალაქად აქცია.
1882 წელს ფოთმა საქალაქო თვითმმართველობის უფლება მიიღო. 1894 წლის 18 სექტემბერს ფოთის ქალაქის თავად აირჩიეს ნიკო ნიკოლაძე. ნიკოლაძე ამ თანამდებობას იკავებდა 1912 წლამდე. ხელმძღვანელობდა ნავსადგურის, ელექტროსადგურის, მუზეუმის, საკათედრო ტაძრის, გიმნაზიებისა და ხიდების მშენებლობას. მისი პროექტით განხორციელდა ფოთის დაგეგმარება. აპირებდა პალიასტომისა და სუფსის დაკავშირებას არხით. 1896 წელს გაიხსნა ბიბლიოთეკა, რაშიც თედორე კიკვაძე იყო ჩართული. 1904 წლის მეორე ნახევარში დამთავრდა საკათედრო ტაძრის მშენებლობა. ტაძრის მიმდებარე ტერიტორიაზე რუსეთის არმიის გადამდგარი ოფიცრის ადამ კურკოვსკის ძალისხმევით გაშენებულ იქნა ცენტრალური პარკი. 1905 წლის დასაწყისში დამთავრდა ნავსადგურის რეკონსტრუქცია და ამავე წლის 15 მარტს ოფიციალურად გაიხსნა ნავსადგურის ახალი შესასვლელი ჩრდილოეთის მხრიდან, რითაც ძირეულად გაუმჯობესდა მისი ექსპლუატაციის პირობები. ფოთის ნავსადგურის მშენებლობაზე საერთო დანახარჯი 1865 წლიდან 1907 წლამდე შეადგენდა 16 000 000 მანეთს. 1908 წელს განხორციელდა ფოთის ელექტროფიკაცია. განათდა ნავსადგური და რკინიგზა. 1911-12 წლებში ფოთში აშენდა 500 ადგილიანი კინოთეატრი. 1912 წლისთვის გაყვანილ იქნა წყალსადენი. 1885-1917 წლებში ფოთში იყო გურია-სამეგრელოს ეპარქიის კათედრა.
1918 წლის 28 მაისს ფოთში გაფორმდა ფოთის ხელშეკრულება. ეს იყო შეთანხმება საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და გერმანიის იმპერიას შორის, რომლითაც საქართველოს რესპუბლიკამ, რომელსაც დამოუკიდებლობა ახალგამოცხადებული ჰქონდა, მიიღო გერმანიის მფარველობა.
ფოთი საბჭოთა კავშირში
1925 წელს ი. ზარდალიშვილის ხელმძღვანელობით დაარსდა ფოთის დრამატული თეატრი. XX საუკუნის შუაში ფოთი გაიზარდა და სრულიად შეიცვალა იერსახე. 1948 წელს დადგნდა ფოთის საზღვრები, მის შემადგენლობაში მოექცა სოფელი მალთაყვა. აშენდა ახალი საცხოვრებელი მასივები, სამკურნალო და კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებები, სპორტულ-ტურისტული ბაზები. ფოთი გახდა კოლხეთის ჭაობების დაშრობისა და ათვისების სამეცნიერო ცენტრი. საბჭოთა პერიოდში ფოთი იყო რესპუბლიკური დაქვემდებარების ქალაქი. მოქმედებდა აეროპორტი, საჰაერო ხაზით დაკავშირებული იყო თბილისთან, სოხუმთან, ქუთაისთან, ბათუმთან, ოდესასთან და სიმფეროპოლთან. განვითარებული იყო მანქანათმშენებელი, ელექტროტექნიკის, კვებისა და მსუბუქი მრეწველობა.
მოქმედი მსხვილი საწარმოები იყო გემთშემკეთებელ-გემთსაშენი ქარხანა, ჰიდრომექანიზაციის, მანქანათსაშენი, ელექტროაპარატების, რკინაბეტონის, ღვინის, ლუდის, ხილის, წვენისა და წისქვილის ქარხნები, პურის, ხორცისა და ჩაის კომბინატები, სამკერვალო ფაბრიკა. ფოთი იყო საქართველოს საოკეანო თევზჭერის ძირითადი ბაზა. 1981 წელს ამოქმედდა ფოთის ტროლეიბუსის სისტემა.
თანამედროვეობა
thumb|right|300px|რუსული არმიის ნაწილები ქალაქ ფოთის შესასვლელში 2008 წელს, რუსეთ-საქართველოს ომის დროს, ქალაქი ფოთი დაიბომბა რუსული ბომბდამშენების მიერ. დაბომბვა 8 აგვისტოს, 23:45 წუთზე მოხდა. 12 აგვისტოს რუსულმა არმიამ ფოთის ოკუპაცია მოახდინა. რუსებმა ქალაქში 2 პოსტი გახსნეს: 1, უშუალოდ ქალაქში-ნაბადის ტერიტორიაზე, მეორე კი-ფოთის შესასვლელში მთავარ წყალგამყოფ ხიდთან. 9 სექტემბერს, მედვედევი-სარკოზის 6-პუნქტიანი სამშვიდობო გეგმის შეთანხმების მიხედვით რუსმა ოკუპანტებმა ქალაქი ფოთი დატოვეს.