cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბაზალტური ფენა
ბაზალტური ფენა — დედამიწის ქერქის ყველაზე ქვედა ფენა. ქვემოდან ისაზღვრება მოხოროვიჩიჩის ზედაპირით. კონტინენტებზე ბაზალტურ ფენას ზემოდან გრანიტული ფენა მოსდევს, ოკეანეებში-ოკეანური ნალექები; ფიქრობენ, რომ ოკეანურ ზურგობებზე იგი უშუალოდ ოკეანის ფსკერსა ქმნის. ბაზალტურ ფენაში სეისმური გრძივი ტალღების გავრცელების სიჩქარე ბაზალტისათვის ექსპერიმენტულად მიღებულ სიჩქარეებს შეესაბამება. სავარაუდოა, რომ ბაზალტური ფენა აგებულია არა მარტო ბაზალტებით, არამედ ამფიბოლიტებით, გაბროებით და სხვა ფუძე ქანებით. გრანიტული ფენისაგან განსხვავებით ბაზალტური ფენა უწყვეტად გრძელდება როგორც კონტინენტების, ისე ოკეანეების ქვეშაც.
ლიტერატურა
კატეგორია:დედამიწის აგებულება
ჰერათის კამპანია (1729)
ჰერათის კამპანია (1729) — ნადირ-შაჰის სპარსული ჯარების მიერ ავღანეთის დურანის (აბდალი) ტომის ტერიტორიების და დედაქალაქ ჰერათის დაპყრობის შეტაკებების და ბრძოლების სერიის ნაწილი. კონფლიქტმა აჩვენა ნადირ-შაჰის ტაქტიკური შესაძლებლობები და გააძლიერა მისი ჯარი ავღანეთის მსუბუქი კავალერიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. მიღებულმა გამოცდილებამ ფასდაუდებელი გავლენა იქონია მომავალ გამარჯვებაზე დამღანში.
წინაისტორია
დურანების ძალებს შეადგენდა ქაფერ-კალეჰის ირგვლივ თავმოყრილი 15 000 მხედარი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ჰერათის გუბერნატორი ალაჰიარ-ხანი და 12 000 პირისგან შემდგარი რაზმი  თვითნებური მეთაურის — ზულფაკარ-ხანის ხელმძღვანელობით, რომელიც ქაფერ-კალეჰს სამხრეთიდან უახლოვდებოდა.
მიმდინარე ბრძოლებისა და მანევრირების დროს ნადირ-შაჰმა  შეძლო დურანების  შემოტევის შეკავება და უზრუნველყო, რომ ალაჰიარ ხანს თავისი ჯარი აღმოსავლეთისაკენ წაეყვანა.
ბერძენი ვაჭრის ბასილი ვატაცესინის გადმოცემით, რომელიც ნადირ-შაჰის ლაშქრობის მოწმე გახლდათ, არმიის საბრძოლო მზადყოფნაში მოსაყვანად ნადირ-შაჰი ატარებდა ყოვედღიურ წვრთნებს. ასევე საბრძოლო ველზე მისვლისას, თავად ესალმებოდა 100 ან 1000 კაცისგან შემდგარ რაზმებს.
ჰერათის გზა
კაფერ კალეჰის ბრძოლა ნადირისთვის ტაქტიკურ გამარჯვებად შემობრუნდა. ბრძოლის შუაგულში მზვერავებმა ნადირს ზულფაკარ -ხანის ჯარების მოახლოების შესახებ შეატყობინეს და შაჰმა ხრიკის გამოყენება გადაწყვიტა. სპარსეთის ჯარების კოლონა გაგზავნეს ალახიარ-ხანის ლაშქრის გვერდის ავლით: ჯარისკაცებმა ხმამაღლა დაუკრეს, ალაჰიარ-ხანმა ჩათვალა, რომ ასე ზეიმობდნენ სპარსელები ზულფაკარ-ხანის დამარცხებას და უკან დახევის ბრძანება გასცა. როგორც კი ალახიარმა თავისი არმია ჰერათისკენ წაიყვანა, ნადირ-შაჰმა დაადევნა არმიის ნაწილი, ამავედ როს თავისი არმიის მოწინავე ნაწილი თავისთან დაიტოვა  ზულფაკარ-ხანის შეტევის მოსაგერიებლად. თუმცა, სპარსელების პოზიციებთან მიახლოებისას, ზულფაკარ-ხანის ჯარები ქვიშის ქარიშხალში გაეხვია: ბრძოლა შეუძლებელი გახდა და ავღანელებმაც გადაწყვიტეს ჰერათში წასვლა.
მალე ნადირ-შაჰი ჰერათს მიუახლოვდა, სადაც მას ალახიარ-ხანისა და ზულფაკარ ხანის გაერთიანებული ძალები დახვდა.
ჰერათის დაპყრობა
ჰერათისათვის შემდგომ ბრძოლაში კვლავ გადამწყვეტი როლი შეასრულეს სპარსელმა მსროლელებმა და კავალერიის ფალანგურმა დარტყმებმა. დურანის ჯარისკაცების ფრონტალური შეტევა სპარსეთის ქვეითი ხაზის ცეცხლმა შეაჩერა. შედეგად, ავღანელები იძულებულნი გახდნენ უკან დაეხიათ ქალაქის კედლების დაცვის ქვეშ. ჰერათი ალყაში მოექცა სპარსული თოფებისა და ნაღმტყორცნების ძლიერი ცეცხლის ქვეშ, რამაც საბოლოოდ აიძულა ალახიარ ხანი მიეღო სამშვიდობო პირობები და ეღიარებინა სპარსეთის ჰეგემონია ჰერათზე.
შედეგი
მოგვიანებით დაპყრობილი ავღანელები ნადირ-შაჰის სანდო მეომრები და მეთაურები გახდნენ. ზოგიერთი ავღანური ტომი გადავიდა მეშჰედში. ნადირ-შაჰი თამაზთან  ერთად ქალაქ მეშჰედში 1729 წლის 1 ივლისს  შევიდა.
ამ დამარცხებით დამწუხრებული ავღანელები ერთხელ აჯანყდნენ. მაგრამ მათი აჯანყება ჩაახშეს. მათი დამარცხების შედეგად სეფიანთა იმპერიაში განადგურდა მითი ავღანელთა უძლეველობის შესახებ. შედეგად საგრძნობლად აიწია ჯარისკაცთა ზნეობამ გილზაი ავღანელებთან ომის წინა პერიოდში.
სქოლიო
კატეგორია:ნადირ-შაჰ აფშარის ლაშქრობები კატეგორია:1729 წლის კონფლიქტები კატეგორია:სეფიანთა იმპერიის ომები
ქვემო გრინდელვალდის მყინვარი
ქვემო გრინდელვალდის მყინვარი — მყინვარი შვეიცარიაში, ბერნის ალპებში, ერთ-ერთი (დასავლეთი) უფრო დიდი გრინდელვალდის მყინვარიდან; მეორე მყინვარია ზემო გრინდელვალდი. მდებარეობს გრინდელვალდის მუნიციპალიტეტის სამხრეთით.
1973 წელს მყინვარის ფართობი 20,8 კმ² იყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვეიცარიის მყინვარები კატეგორია:ალპების მყინვარები
ჰიპ-ჰოპი
ჰიპ-ჰოპი (Hip hop) — სუბკულტურა, რომელიც მომდინარეობს ადრეული 70-იანი წლების ნიუ-იორკის აფრო-ამერიკული საზოგადოებიდან. კერძოდ, იგი წარმოიშვა ბრონქსში და მოგვიანებით ლათინო ამერიკულ საზოგადოებებში გავრცელდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტერმინით ხშირად ჰიპ-ჰოპ მუსიკა იგულისხმება, ჰიპ-ჰოპ კულტურას ახასიათებს ოთხი ელემენტი: ემსინგი (MCing), დიჯეინგი (DJing), ბრეიკდანსი (break dancing) და გრაფიტი (graffiti art).
სქოლიო
კატეგორია:აფრო-ამერიკული კულტურა კატეგორია:ჰიპ-ჰოპი კატეგორია:აფრო-ამერიკის ისტორია
ძიგური
ძიგური — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, ნორიოს თემში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე აბაშის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 25 მეტრზე. ქალაქ აბაშიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 151 ადამიანი.
ფორესტ გამპი (ფილმი)
ფორესტ გამპი — რეჟისორ რობერტ ზემეკისის 1994 წლის ფილმი. იგი ეფუძნება უინსტონ გრუმის ამავე სახელწოდების რომანს და მოგვითხრობს მთავარი გმირის, ფორესტ გამპის მიერ განვლილ ცხოვრებისეულ გზაზე. ფილმმა არაერთი ჯილდო მიიღო, რაც ფილმზე მთელი მსოფლიოს რეაქციის შედეგი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ გრუმის მეორე რომანზე დაფუძნებული სცენარიც კი დაიწერა, 2009 წლისათვის ფილმის მეორე ნაწილი არ გადაღებულა.
ძიგური
სქოლიო
კატეგორია:აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფორესტ გამპი (ფილმი)
სიუჟეტი
ფილმი იწყება თავად ფორესტ გამპით, რომელიც 1981 წელს, ჯორჯიის შტატის ქალაქ სავანას მოედანზე, ავტობუსის გაჩერებაზე, სკამზე ზის. ის ავტობუსის მომლოდინე სხვადასხვა ადამიანს თავის ამბავს უყვება.
ბავშვობაში ფორესტს ჰქონდა პრობლემები ხერხემალზე და ექიმმა მას ორთოპედიულ დამხმარე ლითონის კონსტრუქცია დაუმზადა. დაბალი გონებრივი ინტელექტის გამო მას სკოლაში არ იღებდნენ, თუმცა მას შემდეგ, რაც დედამისმა სკოლის დირექტორთან სექსუალური კონტაქტი დაამყარა, ბიჭი სკოლაში მიიღეს. პირველ დღეს სახლთან სკოლის ავტობუსმა ჩამოიარა. გამპი ავტობუსში ავიდა, თუმცა დასაჯდომ ადგილს ვერ იპოვა, მის გვერდით დაჯდომაზე ყველამ თავი შეიკავა. ამ დროს, ბიჭს უკნიდან ხმა მოესმა, პატარა, ლამაზი გოგონა ჯენი კარენმა მას სკამი შესთავაზა. პატარები ერთმანეთის საუკეთესო მეგობრებად იქცევიან.
სკოლის შემდეგ ის ჯარში მოხვდა, შემდეგ კი ვიეტნამის ომში, სადაც ბაბა სმითს შეხვდა და დაუმეგობრა. ბაბა სმითი გამპს მუდმივად იმაზე ესაუბრება, ომის დამთავრების შემდეგ თუ როგორ იყიდის გემს და წინაპრებივით კიბორჩხალებზე ინადირებს და გამდიდრდებიან ორივენი ერთად. თუმცა ომში ბაბა დაიღუპა, ფორესტი კი მეთაურის, დენის და სხვა ჯარისკაცების გადარჩენას ახერხებს. ხოლო მას შემდეგ რაც თავად ფორესტიც დაჭრეს, ის არ დაბრუნებულა საბრძოლო ველზე. აშშ-ში დაბრუნების შემდეგ მან თავად პრეზიდენტ ლინდონ ჯონსონისგან მიიღო ღირსების მედალი.
ფორესტი ბრუნდება არმიაში და თავის თავში აღმოაჩენს მაგიდის ჩოგბურთისადმი მიდრეკილებას. თავისი ნიჭით ის კომუნისტურ ჩინეთშიც კი მოგზაურობს, სადაც იმარჯვებს სპორტის ამ სახეობის შეჯიბრებში. როგორც ომის ვეტერანი, ის ხვდება რიჩარდ ნიქსონს, აშშ-ს ახალ პრეზიდენტს. მოგვიანებით ფორესტი ძალაუნებურად ხდება უოტერგეიტის სკანდალის თანამონაწილე. ნიუ იორკში გამპი მონაწილეობს ტელეგადაცემაში, ჯონ ლენონთან ერთად. ტელესტუდიიდან გამოსული ის ხვდება ლეიტენანტ დენს, რომელიც ფეხებდაკარგულია და არ უხარია, რომ გამპმა ის გადაარჩინა.
ფორესტი ბრუნდება თავის მშობლიურ ქალაქ გრინბოუში, რადგან მისი დედა კიბოს გამო სიკვდილის პირას არის. დედის გარდაცვალების შემდეგ, ის უფასოდ კრეჭს ბალახს თავისი მეზობლების სახლების წინ.
ერთ დღეს მას ჯენი ეწვევა, რომელიც მასთან ერთად ვნებიან ღამეს ატარებს. მეორე დღეს ის ტოვებს ფორესტს. მაშინ გამპი გადაწყვეტს, მცირე გარბენა მოაწყოს. ეს გარბენა შემდგომ მთელ ქვეყანას მოიცავს და გაგრძელდება 3 წლის განმავლობაში, მისით მთელი ქვეყანა ინტერესდება.
ამით ავტობუსის გაჩერებაზე გამპის მონათხრობი მთავრდება. ის დგება სკამიდან და მიემართება ჯენისთან, რომელმაც სთხოვა, ჩამოსულიყო სავანაში. ჯენი მას პატარა ფორესტს, მის შვილს გააცნობს. გამპი გაოგნებულია, ჯენი კი უხსნის, რომ მას რაღაც უცნაური ვირუსი სჭირს. სამივე ერთად ალაბამას მიაშურებს. ფორესტი და ჯენი ქორწინდებიან. ცოტა ხანში ჯენი კვდება. დენის ცოლი მოჰყავს, მას ახალი, ლითონის ხელოვნური ქვედა კიდურები აქვს.
ჯილდოები
ოსკარი
ოქროს გლობუსი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1994 წლის ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:რობერტ ზემეკისის ფილმები კატეგორია:ისტორიული ფილმები კატეგორია:ბიოგრაფიული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:აშშ-ის ფილმების ეროვნული რეესტრის ფილმები
Mauidrillia felina
Mauidrillia felina — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ბროუნის ჩანჩქერი
ბროუნი — ჩანჩქერი აღმოსავლეთ ავსტრალიაში, კვინსლენდის შტატში. ჩანჩქერი წარმოიშვება მდინარე კონდამინიზე. ბროუნის ჩანჩქერიდან 50 კილომეტრში მდებარეობს მარჯნის ზღვა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:კუინზლენდის ჩანჩქერები
პეკჰემის ბიბლიოთეკა
შენობის უჩვეულო გადაწყვეტა გადაბრუნებულ ლათინურ „L“-ს წააგავს, რომლის ზედა ნაწილი თხელ სხვადასხვა კუთხით დახრილ ლითონის საყრდენებზეა დაბჯენილი.
სტირლინგის პრემიის შემფასებლებზე გავლენა შენობის დიზაინერთა მიდგომამ იქონია. არქიტექტორებმა ბიბლიოთეკის ძირითადი მასა ზემოთ აწიეს, რათა მის ქვეშ საზოგადოებრივი სივრცე შექმნილიყო, ხოლო წყნარი სამკითხველო დარბაზები კი ხმაურიან ქუჩის დონეს აცდენოდა. მიწის დონეზე დარჩენილი საყრდენი ნაგებობა საინფორმაციო და მედიის ცენტრისთვის არის დათმობილი.
სქოლიო
კატეგორია:ლონდონის ბიბლიოთეკები კატეგორია:ლონდონის არქიტექტურა
21 ივლისი
21 ივლისი — გრიგორიანული კალენდრის 202-ე დღე (ნაკიან წლებში – 203-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 163 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები
0721
ფაფრისხევი
ფაფრისხევი — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, შიგნიკახეთში (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი), ჭერმისხევის მარჯვენა შენაკადი (ალაზნის აუზი). სათავე აქვს გომბორის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 915 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 22 კმ, აუზის ფართობი 55 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა — ზამთარში.
მავრეტანია
მავრეტანია წარმოადგენდა დამოუკიდებელ ტომობრივ სამეფოს ძველი წელთაღრიცხვის მესამე საუკუნიდან ძვ. წ 33 წლამდე, როდესაც ის გახდა რომის ვასალური სახელმწიფო. ხოლო ახალი წელთაღრიცხვით 40 წელს, ხოლო ბოლო მეფის პტოლემეის გარდაცვალების შემდეგ ის გადაიქცა რომის პროვინციად. მავრეტანია 430-იან წლებში დაიპყრეს ვანდალებმა, თუმცა აღმოსავლეთ რომის იმპერიამ ის 533 წელს დაიბრუნა. ტერიტორია ბოლოს 698 წელს დაიპყრეს არაბებმა.
ფაფრისხევი
საშუალო წლიური ხარჯი 1,4 მ³/წმ.
მავრეტანია
მეფეები
მავრეტანიის ცნობილი მეფეები არიან:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აფრიკის ყოფილი ქვეყნები კატეგორია:რომის პროვინციები კატეგორია:ჩრდილოეთ აფრიკის ისტორია
ლიბხო
ლიბხო (ოფიციალურად ლიბხოს მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Libjo; Bayan ng Libjo) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი დინაგატის კუნძულების პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18 051 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 16 ბარანგაის. წარსულში მუნიციპალიტეტს ალბორი ერქვა.
სქოლიო
კატეგორია:დინაგატის კუნძულების მუნიციპალიტეტები
ბურგოსი (სამხრეთი ილოკოსი)
ბურგოსი (ოფიციალურად ბურგოსის მუნიციპალიტეტი; ილოკ: Ili ti Burgos; ფილ: Bayan ng Burgos) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ილოკოსის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 793 ადამიანს შეადგენს. ადმინისტრაციულად 26 ბარანგაიდ იყოფა.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ილოკოსის მუნიციპალიტეტები
Lasioglossum arizonense
Lasioglossum arizonense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1907 წელს.
სქოლიო
arizonense
ცინალის მყინვარი
ცინალის მყინვარი (Glacier de Zina l) — 7 კილომეტრი სიგრძის მყინვარი (2005) პენინის ალპებში, შვეიცარიის ვალეს კანტონში. 1973 წელს მისი ფართობი 15,4 კმ² იყო. ცინალის მყინვარიდან სათავეს იღებს მდინარე ნივისენსი, რომელიც მღვიმეში მიედინება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვეიცარიის მყინვარები კატეგორია:ალპების მყინვარები
აფხაზური იორდასალამი
აფხაზური იორდასალამი (Paeonia abchasica) — მრავალწლოვანი მცენარე იორდასალმისებრთა ოჯახისა. გვხვდება მხოლოდ აფხაზეთში. ტიპური ტყის მცენარეა და ტყიან მთებშია გავრცელებული. აფხაზური იორდასალამის თითისტარივით გამსხვილებული ფესვები გამრავლების ერთ-ერთი საშუალებაა. ღერო 50-80 სმ სიმაღლისაა, უხვად შეფოთლილი. ფოთლები ორგზის სამყურაა. აქვს მკრთალი ყვითელი ნაზი ყვავილები.
ლიტერატურა
კატეგორია:იორდასალმისებრნი
Megasurcula
Megasurcula — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ვანონის ჩანჩქერი
ვანონის ჩანჩქერი (Wannon Falls) — ჩანჩქერი ავსტრალიაში, ვიქტორიას შტატში. მდებარეობს ჰამილტონის დასავლეთით 19 კილომეტრში. ჩანჩქერი წარმოიქმნება მდინარე ვანონზე.
ყანის ნიორი
ყანის ნიორი (Allium atroviolaceum) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ამარილისისებრთა ოჯახისა. აქვს კვერცხის ან სფეროს ფორმის ბევრი ბოლქვი. ღეროს სიმაღლე 20–90 სმ-ია. ფოთოლი — 4–5, ფართო ან ვიწრო-ხაზური, ზოგჯერ – კიდეწამწამებიანი, ვაგინები შებუსულია. ყვავილედი სფეროს ფორმისაა, ხშირ- და მრავალყვავილიანი. ყვავილი ალუბლისფერ-მეწამულია. ყვავის და ნაყოფს იძლევა ივნის-აგვისტოში. გავრცელებულია მთელ კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, ახლო აღმოსავლეთში, შუა აზიაში. იზრდება მშრალ, ქვიან ადგილებში, ნათესებში, ბუჩქნარებში. საქართველოში ძირითადად გვხვდება აღმოსავლეთ ნაწილში და იმერეთში.
„ყანის ნიორი“ ეწოდება აგრეთვე Allium rotundum-ს, Allium ponticum-ს და ამ გვარის ზოგიერთ სხვა სარეველა სახეობას.
სქოლიო
კატეგორია:ხახვი
The Pros and Cons of Hitch Hiking
The Pros and Cons of Hitch Hiking — ბრიტანელი როკ-მუსიკოს როჯერ უოტერსის 1984 წლის კონცეპტუალური, სადებიუტო სოლო ალბომი, რომელიც მან ჩაიწერა პინკ ფლოიდიდან წასვლის შემდეგ. 1995 წლის აპრილში RIAA-მ მას აშშ-ში ოქროს სტატუსი მიანიჭა.
კონცეფცია
ალბომისა და შემდგომი ტურნეს გრაფიკული გაფორმება ჯერალდ სკარფს ეკუთვნის, რომელმაც მანამდე უკვე იმუშავა The Wall-ის გაფორმებაზე, სასცენო პროექციებსა და ფილმის „პინკ ფლოიდი: კედელი“ ანიმაციურ სეგმენტებზე. ტურნეს პროგრამისათვის ჯერალდმა აგრეთვე შექმნა უოტერსის ბენდის ყველა წევრის კარიკატურა, ისევე როგორც როჯერის - ეს იყო სასაცილო ძაღლი, რომელიც ძალიან ჰგავდა უოტერსს და ერქვა „როჯი“. სცენაზე პროეცირებული კადრებიდან ჩანდა, რომ როჯი ისტორიის მთავარ გმირს განასახიერებდა.
1984 წელს მოწყობილ საკონცერტო ტურნეზე როჯერ უოტერსის ჯგუფში უკრავდა ერიკ კლეპტონიც, რომელსაც ეკუთვნის ალბომზე რამდენიმე სოლო გიტარაზე. რამდენიმე მუსიკალურმა თემამ მანამდე უკვე გაიჟღერა პინკ ფლოიდის სიმღერებში „In the Flesh“ და „The Fletcher Memorial Home“. სიმღერის 5:11AM (The Moment of Clarity) რამდენიმე სტრიქონი მანამდე ჟღერდა ფილმში „პინკ ფლოიდი: კედელი“, ისევე როგორც Your Possible Pasts-ის ნაწყვეტი, ალბომიდან „The Final Cut“.
სქოლიო
კატეგორია:კონცეპტუალური ალბომები კატეგორია:როჯერ უოტერსის ალბომები კატეგორია:Harvest Records-ის ალბომები კატეგორია:Columbia Records-ის ალბომები კატეგორია:1984 წლის სადებიუტო ალბომები კატეგორია:როკ-ოპერები კატეგორია:ალბომები როჯერ უოტერსის პროდიუსერობით
აქატინა
აქატინა (Achatina) — ხმელეთის მოლუსკების გვარი აქატინისებრთა (Achatinidae) ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 20 სმ-მდეა. გავრცელებულია აფრიკაში. მისი ერთ-ერთი სახეობა — გიგანტური აფრიკული ლოკოკინა (Achatina fulica) სამხრეთ და აღმოსავლეთ აზიის მრავალ ქვეყანასა და წყნარი ოკეანის კუნძულებზეა შეტანილი. აქატინა სოფლის მეურნეობის კულტურებუს (განსაკუთრებით შაქრის ლექწმის) საშიში მავნებელია.
აღმოსავლეთი დავაო
აღმოსავლეთი დავაო (Sidlakang Dabaw; Silangang Davao, ოფიციალურად აღმოსავლეთ დავაოს პროვინცია) ― ფილიპინების პროვინცია. მდებარეობს დავაოს რეგიონში, მინდანაოზე. პროვინციის დედაქალაქია მატი. დასავლეთით დავაო-დე-ორო ესაზღვრება, ჩრდილოეთით ― სამხრეთი აგუსანი და სამხრეთი სურიგაო. პროვინციის ძირძველი მოსახლეები მანდაიები და კალაგანები არიან.
აღმოსავლეთი დავაო ფილიპინების ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე პროვინციაა. ფილიპინების ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე წერტილი პუსანი კარაგაში მდებარეობს. პროვინციის აღმოსავლეთით ფილიპინის ზღვა მდებარეობს. პროვინცია მოიცავს უსახელო ნახევარკუნძულს, რომელიც დავაოს ყურის დასავლეთით მდებარეობს.
აღმოსავლეთი დავაო ქვეყნის მასშტაბით ქოქოსისა და კოპრის მთავარი მწარმოებელია, რის გამოც ზოგჯერ ფილიპინების ქოქოსის დედაქალაქადაც მოიხსენიებენ.
სქოლიო
კატეგორია:აღმოსავლეთი დავაო კატეგორია:ფილიპინების პროვინციები კატეგორია:დავაოს რეგიონის პროვინციები კატეგორია:1967 წელს დაარსებული ქვეყნები და ტერიტორიები კატეგორია:1967 წელს დაარსებულები ფილიპინებში
ქვაბების მთა
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის ქედები
სიმბოლიზმი
thumb|240px|right|„მესაფლავის სიკვდილი“, [[შვაბი, კარლოს|კარლოს შვაბი, სიმბოლისტური მოტივების ვიზუალური გამოხატულებაა. სიკვდილისა და ანგელოზთა პერსონიფიკაცია, ქათქათა თოვლი და სახეთა დრამატული პოზები — ყოველივე ეს გამოხატავს სიმბოლისტურ მისწრაფებას ტრანსფიგურაციისკენ „სადმე, ამ სამყაროს იქით“.]] სიმბოლიზმი (symbolisme) — მიმდინარეობა დასავლეთ ევროპის ლიტერატურასა და ხელოვნებაში XIX საუკუნის დასასრულს და XX საუკუნის დასაწყისში (საფრანგეთში — შარლ ბოდლერი, არტურ რემბო, პოლ ვერლენი, სტეფან მალარმე და სხვა. ბელგიაში — ემილ ვერჰარნი, მორის მეტერლინკი. გერმანიაში — გერჰარტ ჰაუპტმანი, შტეფან გეორგე; ინგლისში — ოსკარ უაილდი, ელჯერნონ ჩარლზ სუინბერნი; ავსტრიაში — რაინერ მარია რილკე; რუსეთში — ალექსანდრე ბლოკი, კონსტანტინე ბალმონტი, ვალერი ბრიუსოვი).
სიმბოლიზმი ერთგვარი რეაქცია იყო პარნასელთა პოეზიაზე. მისთვის დამახასიათებელია კონკრეტული სახის შეცვლა სიმბოლოთი, ირეალური სინამდვილის ძიება, კამერულობა, მაქსიმალური ზრუნვა სიტყვაზე, მუსიკალობის შექმნაზე. სიმბოლიზმი იყო სინამდვილისადმი ოპოზიციის გამოხატვა. მისმა საუკეთესო წარმომადგენლებმა დიდი ამაგი დასდეს ლირიკული აზროვნების განვითარებას.
საქართველოში სიმბოლიზმი ლიტერატურაში ჩამოყალიბდა XX საუკუნის 10-იან წლებში. 1915 წელს ქუთაისში შეიქმნა სიმბოლისტთა ჯგუფი, რომელმაც 1916 წელს გამოსცა ჟურნალი „ცისფერი ყანწები“, „ცისფერყანწელების“ ჯგუფში შედიოდნენ პაოლო იაშვილი, ტიციან ტაბიძე, ვალერიან გაფრინდაშვილი, გიორგი ლეონიძე, სანდრო ცირეკიძე, კოლაუ ნადირაძე და სხვა. ქართველი სიმბოლისტები ცდილობდნენ პოეტური ფორმის გადახალისებას, გამომსახველობით საშუალებათა გამდიდრებას, ამასთან კლასიკური მემკვიდრეობის გამოყენებასაც. 1925 წლის შემდეგ ქართული სიმბოლისტური სკოლა დაიშალა.
წინაპირობა
ფრანგული სიმბოლიზმი უმეტესწილად რეაქცია იყო ნატურალიზმისა და რეალიზმის წინააღმდეგ, რომელთა მიმდევრები ცდილობდნენ რეალობის ასახვას მისი პირდაპირი მნიშვნელობით. ამ პირდაპირმა თითქმის სანიტარულმა მიმდინარეობებმა გამოიწვია რეაქცია სპირიტუალობის, გამოგონილისა თუ ოცნებების წარმოსახვისკენ, რამაც დასაბამი მისცა სიმბოლიზმის აღმოცენებას. ზოგი ავტორი, როგორიცაა იორის-კარლ ჰუიზმანსი, შემოქმედებას იწყებს როგორც ნატურალისტი, თუმცა შემდგომში სიმბოლიზმისკენ იხრება; ჰუიზმანსში ეს ცვლილება გამოიხატა მის გამოცოცხლებულ ინტერესში რელიგიასა და სპირიტუალობისადმი.
სიმბოლისტურ მოძრაობას ლიტერატურაში ფესვები შარლ ბოდლერის პოემათა კრებულში „Les Fleurs du Mal“ (ბოროტების ყვავილები) აქვს. სიმბოლიზმის ესთეტიკა განავითარეს სტეფან მალარმემ და პოლ ვერლანმა 1860-70-იან წლებში. 1880-იანებში ეს ესთეტიკა გამოიხატა ერთგვარ მანიფესტთა სერიაში და მან მწერალთა მთელი თაობის ყურადღება მიიპყრო. ედგარ ალან პოს ნამუშევრები, რომლებიც ბოდლერმა ფრანგულად თარგმნა, დიდ გავლენას ახდენს მთლიანად ამ მიმდინარეობაზე და მნიშვნელოვანი წყარო ხდება მრავალი ტროპისა და პერსონაჟის შექმნაში.
სიმბოლიზმი თეატრში
სიმბოლისტური თეატრის შექმნის იდეა გამომდინარეობს სცენაზე ხელოვნების ყველა დარგის ორგანული შერწყმის ნეორომანტიკული კონცეფციიდან. თეატრალურ წარმოდგენაში სიტყვის, ფერისა და მუსიკის შეხამებას მაყურებელზე უნდა მოეხდინა ისეთივე ზემოქმედება, როგორსაც მოახდენდა მუსიკა; ე. ი. უნდა შექმნილიყო სახეები, რომლებიც კონკრეტულ აზრობრივ გაშიფვრას არ დაექვემდებარებოდა. სიმბოლისტური თეატრის შექმნას XIX საუკუნის დასასრულს და XX საუკუნის დასაწყისში ხელი შეუწყო:
სიმბოლიზმი XIX—XX საუკუნეების მიჯნის მხატვრული კულტურის რთული მოვლენაა. მისი გავლენა განიცადა ბევრმა მხატვრულმა მიმდინარეობამ (ექსპრესიონიზმი, სიურრეალიზმი, ნაწილობრივ ფუტურიზმი და სხვა) ქართულ დრამატურგიასა და თეატრში სიმბოლიზმი თავს იჩენს XX საუკუნის პირველ ათეულ წლებში. იგი წარმოდგენილია პიესებით:სანდრო შანშიაშვილის „შვების თავადი“ (1908—1911), „მეფე-მგოსანი“ (1912); სანდრო ცირეკიძე „პირიმზე“ (1918), პოლიკარპე კაკაბაძის „სამი ასული“ (1919). ამ პიესებში შეიმჩნევა ის წინააღმდეგობანი, რაც საერთოდ დამახასიათებელია სიმბოლისტური მწერლობისათვის: რეალისტური ხელოვნების ტრადიციებისაგან ირაციონალობისა და მისტიკურობისაკენ გადახრა, თანამედროვე სინამდვილისადმი პროტესტი, უსამართლობის სასტიკი მხილება ახალი მხატვრული გამომსახველობითი საშუალებების მეოხებით. ქართველი რეჟისორების მიერ დადგმული სიმბოლისტური პიესებიდან აღსანიშნავია: მორის მეტერლინკის „მარიამ მაგდალინელი“ (სპექტაკლის რეჟისორი იყო ლადო ალექსი-მესხიშვილი, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ დაამთავრა შ. ბერიშვილმა, 1921), ოსკარ უაილდის „სალომე“ (რეჟისორი კოტე მარჯანიშვილი, 1922), სანდრო შანშიაშვილის „ბერდო-ზმანია“ (რეჟისორი სანდრო ახმეტელი, 1920) და სხვ.
სიმბოლიზმი სახვით ხელოვნებაში
thumb|left|რუს სიმბოლისტთა შორის იყო [[ვრუბელი, მიხაილ|მიხაილ ვრუბელი (1856—1910).]] სახვით ხელოვნებაში სიმბოლიზმს არ გააჩნდა ჩამოყალიბებული სახე. მის წარმომადგენლებს არ აერთიანებდათ არც საერთო თეორიული პროგრამა, არც სტილური ნიშნები. საწყის ეტაპზე სიმბოლიზმს სახვით ხელოვნებაში ჰქონდა ტენდენცია ნაწარმოების სიუჟეტი დაეტვირთა რამდენიმე მნიშვნელობით, ალეგორიებითა და მისტიური სიმბოლოებით. ამან გამოიწვია ინტერესის გაცხოველება ძველ რელიგიებისადმი; ბიბლიური, ძველ აღმოსავლეთის, ანტიკური ლეგენდებისადმი. უფრო სხვაგვარად ესმოდათ სიმბოლიზმი სახვით ხელოვნებაში ე. წ. პონტა-ვენის სკოლის წარმომადგენლებს. ამ ეტაპზე სიმბოლურ დატვირთვას იღებდა არა ნაწარმოების სიუჟეტი, არამედ თვით მხატვრული გამომსახველობითი საშუალებანი — ფერი, ხაზი, მონასმი, კომპოზიციური აგების რიტმი. ამგვარი გაგება სიმბოლიზმისა მხატვრობაში გაგრძელდა XX საუკუნეშიც, „მოდერნის“ ხელოვნებაშიც, ფორმის აქტიურ გასულიერების ცდებში. სიმბოლიზმის მნიშვნელოვანი წარმომადგენლები იყვნენ XX საუკუნეში ფ. ფონ შტუკი, მ. კლინგერი — გერმანიაში, ფ. კნოპფი — ბელგიაში, ო. ბერდზლი — ინგლისში, ჩიურლიონისი — ლიტვაში და სხვა. რუსეთში სიმბოლიზმის ნიშნები გამოვლინდა „მირ ისკუსტვას“ ხელოვნებაში, რერიხის, ბორისოვ-მუსატოვის, ვრუბელის ნაწარმოებებში, თუმცა არც ერთი მათგანი არ იყო სიმბოლისტი.
ქართულ სახვით ხელოვნებაში სიმბოლიზმი არ ჩამოყალიბებულა თავისთავადი მიმართულების სახით და არც მიმდევრები ჰყოლია, მხოლოდ რამდენიმე მხატვრის ცალკეულ ნაწარმოებებში შეიმჩნევა მიმართულებისათვის დამახასიათებელი ნიშნები (შ. ქიქოძე „დაღუპული მეგობრის მოსაგონრად“, 1921, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი).
გავლენა ინგლისურ ლიტერატურაში
ინგლისურენოვანი ავტორები, რომელთაც სიმბოლიზმზე გავლენა მოახდინეს ან თავად განიცადეს:
სიმბოლიზმი საქართველოში
საქართველოში სიმბოლიზმი ლიტერატურაში ჩამოყალიბდა XX საუკუნის 10-იან წლებში. 1915 წელს ქუთაისში ჩამოყალიბდა სიმბოლისტთა ჯგუფი, რომელმაც გამოსცა ჟურნალი „ცისფერი ყანწები“. „ცისფერყანწელების“ ჯგუფში შედიოდნენ პაოლო იაშვილი, ტიციან ტაბიძე, ვალერიან გაფრინდაშვილი, გიორგი ლეონიძე, სანდრო ცირეკიძე, კოლაუ ნადირაძე და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები კატეგორია:მხატვრული მიმდინარეობები
ევროპის ლიგა ფრენბურთში
2004 წლიდან ვაჟებისათვის და 2009 წლიდან ქალებისათვის ევროპის ფრენბურთის კონფედერაცია ატარებს ევროპის ლიგის გათამაშებას ეროვნულ ნაკრებ გუნდებს შორის. ტურნირი ტარდება ორ ეტაპად. გუნდები ჯერ ქვეჯგუფებში არკვევენ ოთხი ფინალისტის ვინაობას და მერე ფინალში ერთ რომელიმე ქვეყანაში არკვევენ გამარჯვებულს.
ჩემპიონები და პრიზიორები, ვაჟები
! style="background: #ddffdd;"|# ! s! style="background: #ddffdd;"|წელი ! s! style="background: #ddffdd;"|ჩატარების ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|პირველი ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|მეორე ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|მესამე ადგილი
ჩემპიონები და პრიზიორები, ქალები
! style="background: #ddffdd;"|# ! s! style="background: #ddffdd;"|წელი ! s! style="background: #ddffdd;"|ჩატარების ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|პირველი ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|მეორე ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|მესამე ადგილი
ქლორი
ქლორი (Chlorum < chlōros; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მესამე პერიოდის, მეჩვიდვმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეშვიდე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIIა) ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერია — 17, ატომური მასა — 35.453, tდნ- 101 °C, tდუღ - 34,05 °C, სიმკვრივე (აირადი ქლორისა)3,214 კმ/მ³, მოყვითალო-მომწვანო აირი; მიეკუთვნება ჰალოგენებს.
ევროპის ლიგა ფრენბურთში
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრენბურთი კატეგორია:საერთაშორისო ტურნირები ფრენბურთში
ქლორი
ფიზიკური თვისებები
ქლორი მომწამლავი, მოყვითალო მწვანე ფერის, მხრჩოლავი სუნის გაზია. 6,6 ატ. წნევაზე და 20 °C ქლორი ადვილად თხევადდება. 1 მოცულობა წყალში იხსნება 2,3 მოცულობა ქლორი.
აირადი ქლორი ჰაერზე 2,5–ჯერ მძიმეა. ქლორის რიგობრივი რიცხვი Z=17. მისი ატომის გარე გარსი შეიცავს 7 ელექტრონს. ქლორის მოლეკულაში ატომები კოვალენტური ბმით არის შეერთებული CI:Cl. ქლორის წყალხსნარს მომწვანო ფერი და სპეციფიკური მძაფრი სუნი აქვს.
ქლორის მიღება
ბუნებაში ქლორის ნაერთებში ქლორი თავის უარყოფით ვალენტობას ავლენს, ამიტომ თავისუფალი სახით მისაღებად საჭიროა მისი დაჟანგვა ელექტრონეიტრალურ მდგომარეობამდე. ლაბორატორიულ პირობებში ქლორი შეიძლება მივიღოთ კონცენტრირებული მარილმჟავას მოქმედებით რაიმე მჟანგავზე, როგორიცაა მაგალითად, MnO2, KMnO4, CaOCl2 და სხვა.
ქლორის მიღებისას მანგანუმის მინარალის პიროლუზიტის MnO2-ის გამოყენებისას რეაქცია მიმდინარეობს განტოლებით:
ეს რეაქცია ორ ფაზად მიმდინარეობს: ჯერ წარმოიქმნება შედარებთ ნაკლებად მდგრადი ოთხვალენტიანი მანგანუმის ქლორიდი – MnCl4, რომელიც გათბობისას იშლება ორვალენტიან მანგანუმის ქლორიდად და თავისუფალ ქლორად:
ქლორის მიღების ეს რექცია გათბობას მოითხოვს. ამ რეაქციით ამჟამად იშვიათად იღებენ ქლორს.
ზემო რეაქციაში ნაცვლად მარილმჟავასი გოგირდმჟავასთან ერთად შეიძლება შევიტანოთ NaCl
ამ რეაქციის მიმდინარეობა მოითხოვს ნარევის გათბობას.
ბევრად უფრო ადვილად მიდის რეაქცია პერმანგანატსა და მარილმჟავას შორის:
ამ რეაქციის წარმართვისთვის გათბობა საჭირო არ არის, რადგან ქლორი ჰაერზე უფრო მძიმეა, ამირომ მისი შეგროვება თავღია ჭურჭელში შეიძლება.
მანგანუმის ორჟანგის ნაცვლად შეიძლება სხვა უმაღლესი ჟანგეულის გამოყენება. მაგალითად, ტყვიის ორჟანგთან (PbO2) რეაქცია იმავე გზით მიდის:
რეაქცია ქლორიან კირსა და მარილჟავას შორის მიდის შემდეგი გზით:
ბერთოლეს მარილზე მარილმჟავას მოქმედებისას აგრეთვე მიიღება თავისუფალი ქლორი:
ლაბორატორიულ პირობებში და ტექნიკაში ქლორს იღებენ ქლორნატრიუმის კონცენტრირებული ხსნარების ელექტროლიზით.
ელექტროლიზის პროცესს, როგორც ცნობილია, თან ახლავს ელექტრონების გადასვლა კათოდიდან კატიონებზე და ანიონებიდან ანოდზე. მაშასადამე, კათოდზე ხდება აღდგენის პროცესი, ანოდზე – კი დაჟანგვის, ამგვარად, ჟანგვა–აღდგენა შეიძლება ელექტროდენის საშუალებით.
ქლორნატრიუმის წყალხსნარის ელექტროლიზის დროს კათოდზე განიმუხტება წყალბად–იონები (აღდგენა), ანოდზე კი ქლორ–იონები(დაჟანგვა):
ამის შედეგად გამოიყოფა თავისუფალი ქლორი და წყალბადი, ხოლო ხსნარში დარჩება ნატრიუმის ტუტე NaOH. არ შეიძლება ქლორი წყლის ზემოთ შევაგროვოთ, რადგან იგი იხსნება წყალში. თუ წყალში გავხსნით NaCl–ს გაჯერებამდე, მასში ქლორის ხსნადობა მცირე იქნება. ამიტომ მოხერხდება ქლორის შეგროვება გაზომეტრში, რომელშიც წყლის ნაცვლად სუფრის მარილის ნაჯერი ხსნარია.
წარმოებაში მიღებულ ქლორს რკინის ბალონებში ინახავენ მაღალი წნევის ქვეშ. ჩაწნევის წინ ქლორს გააშრობენ, რადგან ტენიანი ქლორი რკინის ძლიერ კოროზიას იწვევს.
ქლორი მომწამლავია, ამიტომ მასთან მუშაობისას დიდი სიფრთხილეა საჭირო.
ქიმიური თვისებები
ქლორი ძლიერ აქტიური ელემენტია. ის ყველა მეტალს უერთდება, ზოგს ადვილად, ზოგს კი ძნელად. განსაკუთრებით ადვილად უერთდება მეტალებს, როცა უკანასკნელი გავარვარებულია ან გაცხელებულია. ამის მაგალითია მეტალური ნატრიუმი. თუ მეტალურ ნატრიუმს ცეცხლს მოვუკიდებთ და შევიტანთ ქლორის არეში, ის კაშკაშა ალით დაიწვის ქლორში. რეაქციის შედეგად მიიღება ქლორნატრიუმი: ამ რეაქციას ახლავს სინათლისა და სითბოს გამოყოფა.
ქლორის გამოყენება
ქლორი გამოიყენება მრავალი ნაერთის მისაღებად და კერძოდ, ქლორიანი კირის მოსამზადებლად, რომელიც ფართო გამოყენებას პოულობს სხვადასხვა მიზნებისათვის. თავისუფალი ქლორის მცირე მინარევი საკმარისია დაავადებათა გამომწვევი მიკრობების მოსასპობად. ამიტომ წყალსადენის წყალს დააქლორებენ. დაქროლებულ წყალში წარმოქმნილი მცირეოდენი მარილმჟავა სრულიად უვნებელია. თავისუფალი ქლორი და ქლორიანი წყალი გამოიყენება როგორც გამათეთრებელი საშუალება. ქლორით ათეთრებენ ქსოვილებს და ქაღალდს. ქლორის ნაერთები გამოიყენებასოფლის მეურნეობის მავნებლებთან საბრძოლველად.
მეტალურგიაში ქლორი გამოიყენება იშვიათი და ფერადი მეტალების მისაღებად. ქლორის დიდი რაოდენობით ხმარებას მარილმჟავას წარმოქმნის.
ქლორის ჟანგბადოვანი ნაერთები
ქლორი, სხვა ჰალოგენების მსგავსად, უშუალოდ არ უერთდება ჟანგბადს, ამიტომაც ქლორის ჟანგბადოვანი ნაერთები არაპირდაპირი გზით მიიღება. ქლორის ჟანგბადნაერთები არამდგრადია, არამდგრადია მისი ჟანგბადობანი მჟავებიც. ყველაზე მეტად მდგრადია ქლორის ჟანგბადოვანი მჟავების მარილები. ჟანგბადოვან ნაერთბში ქლორი დადებით ვალენტობას იჩენს.
ქლორის ჟანგბადოვან ნაერთებს შეესაბამება შემდეგი ჟანგბადოვანი მჟავები:
ქლორმჟავას შეესაბამება ქლორის ანჰიდრიდი Cl2O7
ადამ ვაისჰაუპტი
ადამ ვაისჰაუპტი (Adam Weishaupt; დ. 6 თებერვალი, 1748, ინგოლშტადტი (ბავარია) — გ. 18 ნოემბერი 1830, გოთა) — გერმანელი ფილოსოფოსი, ილუმინატების ორდენის დამაარსებელი, ინგოლშტადტის უნივერსიტეტის სამართლის პროფესორი, იმანუელ კანტის ფილოსოფიურ მოძღვრებათა მოწინააღმდეგე.
ადრეული ცხოვრება
ადამ ვაისჰაუპტი დაიბადა 1748 წლის 6 თებერვალს ინგოლშტადტში (ბავარია). როდესაც ადამ ვაისჰაუპტის მამა, იოჰან გეორგ ვაისჰაუპტი გარდაიცვალა 1753 წელს, ადამი მხოლოდ 5 წლის იყო. მამის გარდაცვალების შემდეგ პატარა ადამზე მისი ნათლია, იოჰან ადამ ფონ იქშტატი ზრუნავდა, რომელიც ასევე სამართლის პროფესორი იყო. 7 წლის ადამმა განათლების მისაღებად იეზუიტთა სკოლას მიაშურა, 15 წლის ასაკში სკოლა მიატოვა, დაინტერესდა სამეცნიერო კვლევებითა და იურისპრუდენციით, ეცნობოდა იურიდიულ ლიტერატურას, მოგვიანებით ჩაერიცხა ინგოლშტადტის უნივერსიტეტში, 20 წლის ასაკში წარმატებით დაასრულა უნივერსიტეტის დოქტურანტურა, 1772 წელს კი გახდა სამართლის პროფესორი. 1775 წელს გაეცნო გეტინგენის უნივერსიტეტის პროფესორის, ჰანრიხ ფედერის ფილოსოფიურ მოძღვრებას ემპირიზმის შესახებ და სწორედ ამ ნაშრომმა განაპირობა მისი მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბება, რის შედეგადაც ვაისჰაუპტი დაუპირისპირდა იმანუელ კანტის იდეალიზმს.
ილუმინატების ორდენის დაარსება
1776 წლის 1 მაისს ვაისჰაუპტმა დააარსა „პერფექტებილისტების“ ორდენი („Order of Perfectibilists“), რომელიც დღესდღეობით „ბავარიელი ილუმინატების“ სახელითაა ცნობილი. ვაისჰაუპტმა დაირქვა ფსევდონიმი „სპარტაკი“ („Brother Spartacus“). ორდენის უმთავრეს მიზანს წარმოადგენდა მონარქიული ხელისუფლებისა და სახელმწიფო რელიგიის გაუქმება მთელ ევროპასა და მის კოლონებში. საკუთარი ორდენის პოპულარიზაციის მიზნით, 1777 წელს ადამ ვაისჰაუპტი გაწევრიანდა მიუნხენის მასონურ ლოჟაში — „Theodor zum guten Rath“. ვაისჰაუპტს სურდა ადამიანური ბუნების სრულყოფა, რისი მიღწევის ძირითად საშუალებას, მისი აზრით, წარმოადგენდა სრული შემეცნება, გათვითცნობიერება, სახელმწიფოსა და ეკლესიის ზემოქმედებისაგან გათავისუფლება. მოგვიანებით, ვაისჰაუპტმა დაიწყო მუშაობა „ბავარიელი ილუმინატების“ ორდენის სტრუქტურაზე, რათა ეს უკანასკნელი მაქსიმალურად დამსგავსებოდა მასონთა საიდუმლო ორგანიზაციების სტრუქტურას. ადამ ვაისჰაუპტის რადიკალურ რაციონალიზმსა და მის მსოფლმხედველობას ბავარიის ხელისუფლება არ მიესალმებოდა. 1784 წელს ბავარიის მმართველმა, კარლ IV თეოდორმა აკრძალა ადამ ვაისჰაუპტის „ბავარიელი ილუმინატების“ ორდენის და, ზოგადად, ნებისმიერი ფარული ორგანიზაციისა და საზოგადოების საქმიანობა. საბოლოო ჯამში, ვაისჰაუპტმა დაკარგა უნივერსიტეტის პროფესორის ხარისხი და დატოვა ბავარია.
მოღვაწეობა დევნილობაში
ბავარიის დატოვების შემდეგ, ადამ ვაისჰაუპტი გადავიდა რეგენსბურგში, იქიდან კი ქალაქ გოთაში, სადაც შეხვდა ჰერცოგ ერნესტ II-ს, რომელიც მხარს უჭერდა მის იდეებსა და შეხედულებებს. ადამ ვაისჰაუპტმა გოთაში მოღვაწეობის დროს მრავალი ნაშრომი შექმნა, მათ შორის აღსანიშნავია — „A Complete History of the Persecutions of the Illuminati in Bavaria“ (1785), A Picture of Illuminism (1786), An Apology for the Illuminati (1786) და An Improved System of Illuminism (1787). გარდაიცვალა 1830 წლის 18 ნოემბერს.
ტომას ჯეფერსონი ვაისჰაუპტის შესახებ
მინიატიურა|170px|მარცხნივ|[[ტომას ჯეფერსონი — ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით მე-3 პრეზიდენტი]]
ჩიკაგოს მეცნიერების და მრეწველობის მუზეუმი
მეცნიერებისა და მრეწველობის მუზეუმი — მეცნიერების მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ჩიკაგოში, ილინოისის შტატში, ჯექსონის პარკში, ჰაიდ პარკის სამეზობლოში მიჩიგანის ტბასა და ჩიკაგოს უნივერსიტეტს შორის. იგი განთავსებულია ყოფილი სახვითი ხელოვნების სასახლეში, რომელიც შეიქმნა 1893 წლის მსოფლიო კოლუმბიის ექსპოზიციის შემდეგ.
მუზეუმის ექსპონატებს შორის არის სრული ზომის ქვანახშირის მაღარო, 3,500 კვადრატული ფუტის რკინიგზის მოდელი, აპოლო 8 და პირველ დიზელზე მომუშავე უჟანგავი ფოლადის სამგზავრო მატარებელი პიონერი ზეფირი.
2021 წელს მუზეუმის პრეზიდენტი და აღმასრულებელი დირექტორი გახდა შევი ჰემფრი.
ისტორია
მინი| სახვითი ხელოვნების სასახლის იატაკის გეგმა სახვითი ხელოვნების სასახლე (ასევე ცნობილია როგორც სახვითი ხელოვნების შენობა) შეიქმნა 1893 წლის მსოფლიო კოლუმბიის გამოფენაზე ჩარლზ ბ. ეტვუდის მიერ. კოლექციაში წარმოდგენილია ფერწერები, ნახატები, და სკულპტურული ნამუშევრები მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებიდან. მინი| მეცნიერებისა და მრეწველობის მუზეუმი 1700 აღმოსავლეთ 56-ე ქუჩიდან
მსოფლიო გამოფენის შემდეგ, ამ ადგილზე თავდაპირველად განთავსდა კოლუმბიის მუზეუმი, რომელიც შემდგომ გადაიქცა საბუნებისმეტყველო ისტორიის საველე მუზეუმად. როდესაც საველე მუზეუმი გადავიდა ახალ შენობაში, ჩიკაგოს ცენტრში, 1920 წელს, ყოფილი ადგილი ცარიელი დარჩა.
ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტის პროფესორმა ლორადო ტაფტმა ჩაატარა საზოგადოებრივი კამპანია შენობის აღდგენისა და სხვა ხელოვნების მუზეუმის შექმნისათვის. სამხრეთ პარკის კომისარმა (ამჟამად ჩიკაგოს პარკის ოლქის ნაწილია) 5 მილიონი აშშ დოლარი მოიპოვა, რომლითაც მას იმედი ჰქონდა რომ მუზეუმი აღდგებოდა და შეიქმნებოდა სკულპტურების მუზეუმი. თუმცა, რამდენიმე წლის შემდეგ, შენობა შეირჩა ახალი მეცნიერების მუზეუმის ადგილად.
ამ დროს ჩიკაგოს კომერციული კლუბი დაინტერესებული იყო ჩიკაგოში მეცნიერების მუზეუმის დაარსებით. იულიუს როზენვალდმა, Sears, Roebuck and Company– ს პრეზიდენტმა და ქველმოქმედმა, კლუბის წევრებს აღუთქვა, რომ 3 მილიონ აშშ დოლარს გადაიხდიდა მუზეუმის გადაკეთების ხარჯებისთვის. (როზენვალდმა საბოლოოდ 5 მილიონ დოლარზე მეტი შეიტანა პროექტში). მუზეუმის გარემონტების დროს, შენობის ექსტერიერი ხელახლა ჩამოასხეს კირქვაში, რომ 1893 წლის ბოზ-არტის სტრუქტურული სახე შეენარჩუნებინა. ინტერიერი შეიცვალა სტრიმლაინ-მოდერნის სტილში, ინტერიერის დიზაინი შექმნილია ალფრედ პ. შოუს მიერ.
როზენვალდმა შექმნა მუზეუმის ორგანიზაცია 1926 წელს, თუმცა მას არ სურდა დაწესებულებას მისი სახელი ჰქონოდა. პირველი რამდენიმე წლის განმავლობაში მუზეუმს ხშირად უწოდებდნენ როზენვალდის სამრეწველო მუზეუმს. 1928 წელს მუზეუმის სახელი ოფიციალურად შეიცვალა და ეწოდა მეცნიერებისა და მრეწველობის მუზეუმი. როზენვალდის ინსპირაციის წყარო გახდა მიუნხენის გერმანიის მუზეუმი, რომელიც მან 1911 წელს გერმანიაში, ოჯახთან ერთად მოინახულა.
სიუელ ევერი, სხვა ბიზნესმენი, მხარს უჭერდა მუზეუმს კომერციული კლუბის ფარგლებში, შემდეგ იგი აირჩიეს დირექტორთა საბჭოს პირველ პრეზიდენტად. მუზეუმის დირექტორთა საბჭომ დაწესებულების დირექტორად შეარჩია ვალდემარ კაემფერტი, რომელიც მაშინ ნიუ-იორკ ტაიმზის მეცნიერული განყოფილების რედაქტორი იყო.
მეცნიერებისა და მრეწველობის ახალი მუზეუმი საზოგადოებისთვის სამ ეტაპად გაიხსნა, 1933 წლიდან 1940 წლამდე. პირველი გახსნის ცერემონია შედგა საუკუნის პროგრესის ექსპოზიციის დროს. მუზეუმის ორი პრეზიდენტი, რიგი კურატორი და სხვა თანამშრომლები მუზეუმის პერსონალს საუკუნის პროგრესის ექსპოზიციის შემდეგ შემოუერთდნენ.
წლების განმავლობაში, სტუმრები მუზეუმში შედიოდნენ მისი მთავარი შესასვლელით, მაგრამ ეს შესასვლელი აღარ იყო საკმარისად დიდი. ახალი მთავარი შესასვლელი არის მუზეუმის მთავარი შენობიდან გამოყოფილი სტრუქტურა, რომლის მეშვეობითაც სტუმრები ჩადის მიწისქვეშა უბანში, ხოლო შემდეგ ადის მთავარ შენობაში, სტრუქტურა ლუვრის პირამიდის მსგავსია.
1983 წელს, დამსწრე საზოგადოების გაზრდის გამო, მუზეუმმა დაიწყო მიწისქვეშა ავტოსადგომის მშენებლობა, რომელიც მდებარეობს მიწისქვეშა სართულზე. მიწისქვეშა ავტოსადგომის მშენებლობა დასრულდა 1990-იან წლებში.
55 წლის განმავლობაში მუზეუმში შესვლა უფასო იყო, თუმცა ზოგ გამოფენაზე დასწრება მცირე გადასახადს მოიცავდა. მუზეუმში შესვლის გადასახადები 2008 წელს 13 დოლარს შეადგენდა, ხოლო 2015 წელს 18 დოლარს.
2019 წლის 3 ოქტომბერს მუზეუმმა გამოაცხადა, რომ აპირებს სახელის შეცვლას, კენეტ გრიფინის 125 მილიონი დოლარის შემოწირულობის შემდეგ. ეს მუზეუმის ისტორიაში ყველაზე დიდი შემოწირულობა იყო. თუმცა, პრეზიდენტმა და აღმასრულებელმა დირექტორმა დავით მოსენამ თქვა, რომ სახელის ფორმალურ ცვლილებას შეიძლება გარკვეული დრო დასჭირდეს, პროცესის სირთულის გამო. მან ასევე თქვა, რომ საჩუქრის ნაწილი დაიხარჯება უახლესი ციფრული გალერეისა და სპექტაკლის სივრცის დაფინანსებაში.
სქოლიო
კატეგორია:მუზეუმები კატეგორია:ჩიკაგოს ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:ჩიკაგოს არქიტექტურა კატეგორია:ჩიკაგოს მუზეუმები კატეგორია:მუზეუმები ჩრდილოეთ ამერიკაში კატეგორია:ილინოისის მუზეუმები
Lasioglossum articulare
Lasioglossum articulare — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1895 წელს.
სქოლიო
articulare
ბუდერიმის ჩანჩქერი
ბუდერიმი — ჩანჩქერი აღმოსავლეთ ავსტრალიაში, კვინსლენდის შტატში. ეს ადგილი მდებარეობს ბუდერინის ტყიანი პარკში. ბუდერიმის ჩანჩქერიდან 23 კილომეტრში მდებარეობს მარჯნის ზღვა, ხოლო ჩანჩქერიდან 100 კილომეტრში მდებარეობს შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი ბრისბენი.
ადელაიდა
ადელაიდა (Adelaide) — ქალაქი ავსტრალიაში, სამხრეთ ავსტრალიის შტატის დედაქალაქი და მისი ყველაზე დიდი ქალაქი. ავსტრალიის სიდიდით მე-5 ქალაქი სიდნეის, მელბურნის, ბრიზბენის და პერთის შემდეგ. ქალაქში 2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით ცხოვრობდა 1 225 235 ადამიანი. მდებარეობს სამხრეთის ოკეანის, წმინდა ვინსენტის ყურის სანაპიროზე, ადელაიდის ვაკეებზე, ფლოროს ნახევარკუნძულიდან ჩრდილოეთით, ლოფტის მთის ქედის ძირში.
ქალაქი დაარსდა 1836 წლის 28 დეკემბერს, როგორც დედაქალაქი, რომელიც ავსტრალიაში იყო ერთადერთი თავისუფალი ბრიტანული დასახლება. სახელი ეწოდა მეფე უილიამ IV-ის მეუღლის, დედოფალ ადელაიდას პატივსაცემად. ქალაქის ერთ-ერთმა დამაარსებელმა, პოლკოვნიკმა უილიამ ლაიტმა, შეიმუშავა ქალაქის გეგმა და შეარჩია ქალაქის განლაგების ადგილი მდინარე ტორენსის ნაპირზე. უილიამ პენის გავლენით, ლაიტმა ქალაქის ქუჩებს უჯრედის ფორმა მისცა, რომელშიც ერთმანეთს კვეთავენ ფართე ბულვარები და მოედნები. ქალაქის ცენტრი მთლიანად გარშემორტყმულია საპარკე ზონით. ადრეული ადელაიდა გახდა რელიგიური თავისუფლების, პროგრესული პოლიტიკის და სამოქალაქო უფლებების ციტადელი, რომლებმაც მოიტანეს უნიკალური სოციალური რეფორმების ჩატარება. დღეს ადელაიდა განთქმულია თავისი ფესტივალებით, ასევე ღვინით, ხელოვნებით და სპორტული მიღწევებით.
გეოგრაფიული მდებარეობა
upright|thumb|ადელაიდას მეტროპოლიტან არეა ადელაიდა მდებარეობს სამხრეთის ოკეანის, წმინდა ვინსენტის ყურის სანაპიროზე, ადელაიდის ვაკეებზე, ფლოროს ნახევარკუნძულიდან ჩრდილოეთით, ლოფტის მთის ქედის ძირში. ქალაქი გაჭიმულია 20 კმ-ზე სანაპიროდან ადელაიდის მთების ძირამდე, და 90 კმ-ზე ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქ გოულერიდან სამხრეთით მდებარე სელიქს-ბიჩამდე. ავსტრალიის სტატისტიკის ბიუროს მონაცემებით, ადელაიდას საქალაქო ტერიტორიის საერთო ფართობი შეადგენს 870 კმ²-ს, და მისი საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 50 მეტრს. ლოფტის მთა მდებარეობს ქალაქიდან აღმოსავლეთით ადელაიდის მთებში და მისი სიმაღლე შეადგენს 727 მეტრს. ეს ყველაზე მაღალი წერტილია ქალაქში და სამხრეთ ავსტრალიის შტატის იმ ნაწილში, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ბურადან სამხრეთით.
ადელაიდის თანამედროვე ტერიტორიის დიდი ნაწილი ბრიტანულ დასახლებამდე წარმოადგენდა ბუშს, მხოლოდ სანაპიროზე არსებობდა ჭაობიანი ნიადაგი. მაგრამ ბუნებრივი მცენარეულობებით დაფარული მნიშვნელოვანი ტერიტორია გაიწმინდა, ნაკრძალების ტერიტორიების გარდა, ისეთების როგორებიცაა კლელანდის ნაკრძალი და ბელეირის ეროვნული პარკი. რეგიონზე მიედინება რამდენიმე მდინარე და ნაკადული. მათგან ყველაზე დიდებია მდინარეები ტორენსი და ონკაპარინგა. მტკნარ წყალს ქალაქი იღებს რამდენიმე წყალსაცავისგან, რომელთაგან ყველაზე დიდები — მაუნტ ბოლდი და ჰეპი უელი — უზრუნველყოფენ ქალაქის წყლის მოთხოვნილების ნახევარზე მეტს.
კლიმატი
ადელაიდა მდებარეობს ხმელთაშუაზღვის კლიმატის ზონაში და წვიმის დიდი ნაწილი აქ მოდის ზამთარში. ეს ქალაქი ყველაზე მშრალია ავსტრალიის ყველა მსხვილ ქალაქებს შორის. ზაფხულში ნალექების პროგნოზის გაკეთება საკმაოდ რთულია, და ის როგორც წესი უმნიშვნელო რაოდენობისაა და იშვიათია. ზამთარში კი ჩვეულებრივ მოდის ნალექების საკმაო რაოდენობა, რომელთაგან უმრავლესობა მოდის ივნისში (საშუალოდ დაახლოებით 80 მმ). სუსხი საკმაოდ იშვიათობაა, ყველაზე ცნობილი შემთხვევები დაფიქსირებულია 1908 წლის ივლისში და 1982 წლის ივლისში. როგორც წესი, ამ ადგილებში არ აღინიშნება მნიშვნელოვანი თოვლი, ლოფტის მთების და ადელაიდის მთების ზოგიერთი სხვა რეგიონების გარდა.
ისტორია
ადელაიდის რაიონში ბრიტანელებით დასახლებამდე პერიოდამდე ცხოვრობდა ავსტრალიელი აბორიგენების კაურნის ტომი. მათ ეკუთვნოდათ ადელაიდის თანამედროვე ვაკე ადგილების და მისი გარშემო ადგილების ტერიტორია — სამხრეთით მდებარე კეიპ-ჯერვისიდან ჩრდილოეთით მდებარე პორტ-უეიკფილდამდე. ამ ტომის უნიკალურ წეს-ჩვეულებებში შედიოდა ტყის ხანძრების კონტროლირება ადელაიდის მთების რაიონში. ევროპელების დასახლების შედეგად, აბორიგენები გამოაძევეს ამ ტერიტორიიდან, და 1852 წლისთვის აღწერის შედეგებით ისინი შეადგენდნენ 650 ადამიანს. შემდგომში ტომის მოსახლეობის რაოდენობა მუდამ მცირდებოდა.
სამხრეთ ავსტრალიის შტატი ახალ ბრიტანულ პროვინციად ოფიციალურად გამოცხადდა 1836 წლის 28 დეკემბერს ძველ ევკალიპტის ხესთან ადელაიდის თანამედროვე თანამგზავრ ჩრდილოეთი გლენელგის ტერიტორიაზე. დღეისათვის ეს დღე სამხრეთ ავსტრალიის შტატში დღესასწაულია Proclamation day. ახალი კოლონიის დედაქალაქის ასაშენებელი ადგილი შეირჩა და დაგეგმა პოლკოვნიკმა უილიამ ლაიტმა. 1823 წელს ლაიტი წერდა სიცილიის ქალაქ კატანიაზე: «ქალაქის ორი მთავარი ქუჩა ერთმანეთს კვეთავენ მართი კუთხით, ქმნიან მოედანს და მიდიან ჩრდილოეთის და სამხრეთის, დასავლეთის და აღმოსავლეთის მიმართულებით. ისინი ფართეები და ვრცელია, და თითოეული მათგანის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით ერთ მილს». ზუსტად ეს გახდა ქალაქის გეგმის საფუძველი. ლაიტმა აირჩია ის გზა, რომ ქალაქი დაფუძნებულიყო ბორცვებზე, რომლებიც მდებარეობდნენ მდინარე ტორენსის ნაპირზე, რომელიც გახდა სასმელი წყლის ძირითადი წყარო ახალი კოლონიისათვის. დაგეგმარების ასეთი ტიპი ითვალისწინებდა, რომ ქალაქის პირველადი მდებარეობა მისი განვითარებისა და საზღვრების გაფართოების შემდეგ ოდნავ შეიცვლებოდა. ჩვეულებრივ ძველი ქალაქები ითხოვენ გზების გაფართოებას და პარკების დამატებას, მაშინ როდესაც, ადელაიდაში ისინი არსებობდნენ თავიდანვე. ადელაიდა გახდა თავისუფალი დასახლებულების კოლონიის ცენტრი, რომელიც იძლეოდა სამოქალაქო და რელიგიური თავისუფლების გარანტიებს. ეს განასხვავებს ქალაქს სიდნეისგან და ჰობარტისგან, რომლებიც დაფუძნდნენ როგორც კატორღელთა დასახლება.
ადელაიდას ძველი ისტორია გამოირჩეოდა ეკონომიკური არასტაბილურობით და არაკომპეტენტური მმართველობით. სამხრეთ ავსტრალიის შტატის პირველი გენერალ-გუბერნატორი ჯონ ჰაინდმარში, ხშირად უპირისპირდებოდა უილიამ ლაიტს ქალაქის დაგეგმარებისა და განვითარების გამო. ქალაქის გარშემო არსებული ადელაიდის მთები უილიამ ლაიტმა მოამზადა გასაყიდად. სავარაუდოდ უნდა გაყიდულიყო 405 კმ² მიწა. ქალაქის ეკონომიკამ ზრდა დაიწყო 1838 წელს, როდესაც ახალი სამხრეთი უელსიდან და ტასმანიიდან ჩამოიყვანეს შინაური ცხოველები. ცხვრების მომრავლება და მატყლის გაყიდვა გახდა ქალაქის ადრეული ეკონომიკის საფუძველი. იმ დროისათვის უილიამ ლაიტის სამუშაო მიწის გასაყიდად მომზადებაზე დასრულდა, და ძველ კოლონისტებს შესთავაზეს დიდი ნაკვეთები. 1860 წლისთვის ქალაქს გარს ერტყა ხორბლის მინდვრები სამხრეთით მდებარე ქალაქ ენკაუნტერ-ბეიდან ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქ კლერამდე.
1838 წლის ბოლოს ჯონ ჰაინდმარში გუბერნატორის პოსტზე შეცვალა ჯორჯ გოულერმა, რომელმაც დაიწყო გუბერნატორის რეზიდენციის, პოლიციის შენობების, ასევე ნავსაყუდელის და ადელაიდის პორტში საბაჟოს მშენებლობა. აშენდა საცხოვრებლები სახელმწიფო მოხელეებისთვის და მისიონერებისთვის, ასევე რამდენიმე შენობა პოლიციის ნაწილისთვის. მისი მმართველობის პერიოდში ქალაქის ეკონომიკა ვითარდებოდა, მაგრამ კეთილდღეობამდე ჯერ კიდევ შორს იყო: კოლონია მუდმივად იმყოფებოდა ვალებში და ლონდონის ფინანსური დახმარების იმედზე.
1841 წელს ჯორჯ გოულერი უკან გაიწვიეს, და მისი ადგილი დაიკავა სერ ჯორჯ გრეიმ. მიუხედავად დიდი წინააღმდეგობებისა ჯორჯ გრეიმ შეამცირა სახელმწიფო აპარატის ხარჯები, მაგრამ ამან დიდი ეფექტი ვერ მოიტანა. ამავე წელს დასახლება გლენ ოსმონდში აღმოაჩინეს ვერცხლი, სოფლის მეურნეობა აქტიურად ვითარდებოდა, და მთელ შტატში გაჩნდა სამთომოპოვების წარმოების საწარმოები. გრეის გუბერნატორის პოსტიდან წასვლის მომენტისთვის, ქალაქიდან ექსპორტზე გაჰქონდათ ხორცი, მატყლი, ღვინო, ხილი და ხორბალი, რაც წინ გადადგმული დიდი ნაბიჯი იყო 1842 წელთან შედარებით, როდესაც შენობების მესამედი მიტოვებული იყო.
ადელაიდის სავაჭრო კავშირები ავსტრალიის დანარჩენ შტატებთან დამყარდა 1853 წელს მდინარე მურეიზე ნავიგაციის წარმატებული დასაწყისის შემდეგ, რომელიც განახორციელა ქალაქის მაცხოვრებელმა ფრენსის კეიდელმა.
1856 წელს სამხრეთ ავსტრალიის შტატი გახდა ადგილობრივი თვითმმართველობის კოლონია, როდესაც ბრიტანეთის პარლამენტმა ახალი კონსტიტუციის რატიფიცირება მოახდინა. შემოღებული იქნა ფარული კენჭისყრის პრაქტიკა და 1857 წლის 9 მარტს არჩეულ იქნა ორპალატიანი პარლამენტი. იმ დროისათვის ტერიტორიის მოსახლეობა შეადგენდა 109 917 ადამიანს.
XIX საუკუნის დასასრულს ქალაქი უკვე აწარმოებდა მნიშვნელოვან ვაჭრობას, გაჩნდა ბევრი ბანკები და სხვა კომერციული დაწესებულებები. ადელაიდიდან ჩრდილოეთით ბურას კონცხისკენ, სადაც არსებობენ საბადოები, აშენდა 226 კმ-იანი რკინიგზა. 1890-იანი წლების ბოლოს ავსტრალიას შეეხო მკაცრი ეკონომიკური დეპრესია, რომელმაც დაამთავრა «მიწის ბუმის» და ტერიტორიის უკონტროლო გაფართოების ერა. მელბურნის საფინანსო დაწესებულებები და სიდნეის ბანკები დაიკეტა. ქვეყანაში შობადობამ მნიშვნელოვნად იკლო, ხოლო მოსახლეობის იმიგრაცია პრაქტიკულად შეწყდა. ექსპორტის საერთო მოცულობა სამხრეთ ავსტრალიაში შემცირდა თითქმის ორჯერ. 1884 წლის გვალვამ და ცუდმა მოსავალმა კიდევ უფრო დაამძიმა სიტუაცია შტატში, რის შედეგადაც ზოგიერთი ოჯახი გადასახლდა დასავლეთ ავსტრალიაში. ადელაიდამ სიძნელეები გადაიტანა შედარებით ადვილად, სხვა დიდ ქალაქებთან — სიდნეისთან და მელბურნთან შედარებით, რომლებიჩ კიდევ ებრძოდნენ ოქროს ციებ-ცხელების შედეგებს. ამას გარდა, ვერცხლის და ტყვიის საბადოების აღმოჩენამ ბროუკენ ჰილის მიდამოში დაეხმარა სიტუაციის სიტუაციის გამოსწორებაში. საბიუჯეტო დეფიციტი დარეგისტრირდა სულ ერთი წლის განმავლობაში, მაგრამ მთავრობას მოუწია ხარჯვითი ნაწილის სერიოზული შემცირება. ქალაქის ეკონომიკის ერთადერთი სექტორები, რომლებიც არ დაზარალდნენ ამ დეპრესიის დროს, იყო ღვინის და სპილენძის წარმოება.
1900 წელს ქალაქის ქუჩებში დაამონტაჟეს ელექტროგანათება, ხოლო 1909 წელს პირველი მგზავრები გადაიყვანა ელექტრო ტრამვაიმ. 28 000 ადამიანი იღებდა მონაწილეობას პირველ მსოფლიო ომში. ადელაიდის ეკონომიკამ გადაიტანა ომისშემდგომი ბუმი, მაგრამ რამდენიმე შემგომმა თანმიმდევრობითმა გვალვებმა შედეგად მოიტანა მორიგი ეკონომიკური ვარდნის დადგომა 1930-იან წლებში. სიტუაციის გამოსწორება შესაძლო გახდა ძლიერი და კარგი მმართველობის გამო. ეკონომიკის მეორადმა სექტორმა გასწრება დაუწყო ეკონომიკის პირველადი სექტორის წიაღისეულის მოპოვებას, რეგიონის რესურსებზე დამოკიდებულების შემცირებით. 1933 წლის აღწერის შედეგად შტატის მოსახლეობა შეადგენდა 580 949 ადამიანს, მოსახლეობის ზრდის ტემპი იყო შემცირებული, ვიდრე სხვა შტატებში, რაც აიხსნებოდა რეგიონის ეკონომიკური სიძნელეებით.
მეორე მსოფლიო ომი გახდა იმპულსი ადელაიდის განვითარებისთვის და ეკონომიკის დივერსიფიკაციისთვის ტომას პლეიფორდ IV-ის მთავრობის პერიოდში, რომელიც დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა რეგიონის სხვა ავსტრალიის ქალაქებთან შედარებით უფრო დაცული ამ ქალაქის მრეწველობის განვითარებას. ომში მონაწილეობას იღებდა 70 000 ადამიანი და ამ პერიოდში შტატის მეორე პორტში, ქალაქ უაიალაში (ადელაიდიდან 395 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით) ვითარდებოდა გემთმშენებლობა.