cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ალექსანდრე ბრეგაძე
ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ბრეგაძე (დ. 29 მარტი, 1901, ქუთაისი ― გ. 10 მაისი, 1978, თბილისი) ― ქართველი ფიზიოლოგი, პროფესორი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1941), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1972).
ბიოგრაფია
დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
ხურამიტები
ხურამიტები, ხურამდინები (სპარს. ხურამდინ „ბედნიერი, სასიამოვნო სარწმუნოების მიმდევრები“) — რელიგიური მოძღვრების მიმდევრები და ანტიარაბული სოციალურ-პოლიტიკური მოძრაობის მონაწილენი ადრე შუა საუკუნეების ირანში, აზერბაიჯანში, ცენტრალურ აზიასა და სომხეთში. უკავშირდება მაზდაკიზმისა და მანიქეიზმის მოძღვრებას. ხურამიტები დუალისტები იყვნენ. სამყაროს საფუძვლად მიაჩნდათ სინათლე, სწამდათ სულის გარდასახვა, ნათელხილვის მუდმივობა და, რომ ყველა წინასწარმეტყველი შთაგონებულია ერთი ღვთაებრივი სულით; ერიდებოდნენ ადამიანის შეურაცხყოფას და სისხლის ღვრას. ხურამიტები მონაწილეობდნენ აბუ მუსლიმის აჯანყებაში 747-750 წლებში, სუმბატ მოგვის აჯანყებაში 755 წელს. ხურამიტების დროშით მიმდინარეობდა „წითელბაირაღიანთა“ აჯანყება 778-779 წლებში, მუკანას აჯანყება VIII საუკუნის 70-80-იან წლებში, ბაბექის აჯანყება IX საუკუნეში. უკანასკნელად იხსენიებიან XII საუკუნის I ნახევარში აზერბაიჯანსა და ჰამადანის მხარეში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:ირანის ისტორია კატეგორია:ცენტრალური აზიის ისტორია კატეგორია:ისლამის ისტორია
ალექსანდრე (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)
წმიდა ალექსანდრე (დ. 239 — გ. 337) — კონსტანტინოპოლის არქიეპისკოპოსი 325–337 წლებში წმინდანი, ხსენების დღე კიდევ ორ პატრიარქთან ერთად (იოანე VI ს. და პავლე IV-სთან ერთად) არის ძველი სტილით 30 აგვისტო, ახალი სტილით — 12 სექტემბერი.
ცხოვრება
პატრიარქი ალექსანდრე ქორეპისკოპოსი იყო პირველი კონსტანტინოპოლელი პატრიარქის, მიტროფანეს (316-325) დროს და პატრიარქის მხცოვანების გამო ცვლიდა მას არიანელთა წინააღმდეგ გამართულ I მსოფლიო კრებაზე ნიკეაში (325). სიკვდილის წინ მღვდელმთავარმა მიტროფანემ დაიბარა, კონსტანტინოპოლის კათედრაზე მისი ქორეპისკოპოსი აერჩიათ. ამ ხანებში უწმიდეს პატრიარქ ალექსანდრეს უხდებოდა ბრძოლა არიანელებთან და კერპთმსახურებთან. ერთხელ, ერთ წარმართ ფილოსოფოსთან კამათში, მღვდელმთავარმა მას მიმართა: „ჩვენი უფლის, იესო ქრისტეს სახელით გიბრძანებ, დადუმდე!“ და უღმრთოს ენა წაერთვა. შემდეგ მან უსიტყვოდ მიანიშნა, რომ აღიარებდა თავის ცდომას, მეტყველების უნარი დაუბრუნდა და სხვა წარმართ ფილოსოფოსებთან ერთად მოინათლა. მღვდელმთავარ ალექსანდრეს ლოცვით ღვთის სასჯელი დაატყდა თავს ერეტიკოს არიოზს. მან მოჩვენებით თანხმობა განაცხადა მართლმადიდებლებთან ურთიერთობაზე და წმიდა კონსტანტინე დიდმა მისი მიღების დღეც დანიშნა. ნეტარი ალექსანდრე მთელი ღამე ლოცვად იდგა და უფალს შესთხოვდა, არ დაეშვა ერეტიკოსის ცრუ კავშირი ეკლესიასთან. დილით, როცა მეფის მრჩევლებითა და საჭურველთმტვირთველებით გარშემორტყმული არიოზი საზეიმოდ მიემართებოდა ეკლესიისკენ, უეცრად კონსტანტინეს მოედანზე სნეულებამ დაჰრია ხელი, მუცელი გაუსკდა და შიგნეული გადმოუცვივდა.
მრავალგვარი ღვაწლით დამაშვრალი უწმიდესი პატრიარქი ალექსანდრე 337 წელს მიიცვალა, ოთხმოცდათვრამეტი წლის ასაკში.
ლიტერატურა
კატეგორია:წმინდანები კატეგორია:გარდაცვლილი 337 კატეგორია:კონსტანტინოპოლის არქიეპისკოპოსები
Calyptomyrmex tensus
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
.jm
.jm — ზედა დონის ეროვნული დომენი (ccTLD) იამაიკისთვის.
რესურსები ინტერნეტში
Toppdomän
The Final Cut (სიმღერა)
„The Final Cut“ — მეათე სიმღერა ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1983 წლის ალბომზე The Final Cut.
ისტორია
სიმღერაში საუბარია ადამიანის მარტოობაზე, დეპრესიაზე, სექსუალურ რეპრესიასა და უარყოფაზე. სიმღერის ბოლოს პერსონაჟი ამბობს, რომ ცდილობდა თავის მოკვლას, მაგრამ უკანასკნელ ნაბიჯს ვერ დგამდა. კომპოზიციაში აგრეთვე ჟღერს ფრაზა „behind the wall“, რომელსაც გასროლა ახშობს.
„The Final Cut“ ამავე სახელწოდების ალბომის ის სიმღერაა, რომელიც იწერებოდა The Wall-ისთვის. სიმღერის ვიდეო შეტანილია მოკლემეტრაჟიან The Final Cut Video EP-ში. კომპოზიცია მოხვდა რადიოსთვის განკუთვნილ პრომო სინგლში „Selections From The Final Cut“, რომელზეც „Your Possible Pasts“ A-მხარეზეა წარმოდგენილი. სიმღერა შეტანილია ანიმაციურ ფილმში „უცნაური კადრი“.
სიმღერის პრომო ფილმს (რომელიც შეტანილია ფილმში The Final cut EP) ახლავს სხვადასხვა წლების კინოქრონიკა, ცნობილი თუ უცნობი ქალბატონების კადრებით, რომლებიც ისვენებენ ან მუშაობენ.
სიმღერა ჯგუფის ან როჯერ უოტერსის მიერ კონცერტებზე არასოდეს შესრულებულა.
ციტატები
დევიდ გილმორი:
"ვფიქრობ, ალბომზე სამი დიდებული სიმღერა არის: Fletcher, The Gunner's Dream და The final Cut, ყველა კარგია. ვფიქრობ, დანარჩენი არ არის საჩემო. მხოლოდ ჩემი აზრია. როჯერი, ჩემი აზრით, ალბომით ამაყობს."
პერსონალი
აგრეთვე
სქოლიო
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები კატეგორია:1983 წლის სიმღერები კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
შამანიზმი
შამანიზმი (ქურუმი ტუნგისურად) ― რელიგიის უძველესი ფორმა სმოფლიოს მრავალ ხალხში. აღმოცენდა პრეისტორიულ ხანაში. მორწმუნეებს სწამდათ ექსტაზში შესული შამანისა და მასში ჩასახლებული სულის ურთიერთობა. შამანებს ეცვათ სპეციალური სამოსელი, რომელიც აღჭურვილი იყო სიმბოლური აქსესუარებით: ზოომორფული ნიშნებით, ცხოველების და ფრინველების ნაწილებით. თითოეულ მათგანს ჰქონდა კონკრეტული საკრალური მნიშვნელობა. შამანი იყენებდა სხვადასხვა ჟღარუნებს, ცეკვავდა, ტრაი;ლებდა, იყენებდა ჰიპნოზს. შამანიზმის ელემენტები შეითვისეს მაღალგანვითარებულმა რელიგიებმაც, მაგალითად გამოცხადებები და ხილვები ქრისტიანობაში, დერვიშთა ზოგიერთი მოქმედება ისლამში.
ნოვოკიზგანოვო
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 491 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბურაევოდან დაშორებულია 21 კილომეტრით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (97 %).
ნიშავის ოლქი
ნიშავის ოლქი (Нишавски управни округ) — ოლქი სერბეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, შედის ცენტრალური სერბეთის შემადგენლობაში.
მინი|მარცხნივ|ოლქის თემები
მოსახლეობა
ოლქის ტერიტორიაზე ცხოვრობს 381,8 ათასი ადამიანი.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:სერბეთის ოლქები
ბრომლი-ბაი-ბოუ (მეტროსადგური)
ბრომლი-ბაი-ბოუ (Bromley-by-Bow) — ლონდონის მეტროპოლიტენის ერთ-ერთი სადგური, რომელიც ბრომლი-ბაი-ბოუში, ტაუერ ჰემლეტსი მდებარეობს.
კატეგორია:დისტრიქტის ხაზის სადგურები კატეგორია:ჰამერსმით-ენდ-სიტის ხაზის სადგურები
ნიკიტა ქალკედონელი
მინი|მარჯვნივ|200px|ნიკიტა ქალკედონელი ნიკიტა ქალკედონელი – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 28 მაისი, ახალი სტილით - 10 ივნისი.
ცხოვრება
წმინდა ნიკიტა, ქალკედონის ეპისკოპოსი, VIII საუკუნის მეორე ნახევარში ცხოვრობდა. მას ღვთივსათნო ცხოვრებისათვის დაასხეს ხელი ქალკედონის ეპისკოპოსად. წმინდა ნიკიტა გულმოწყალებით გამოირჩეოდა; ზრუნავდა ქვრივებსა და ობლებზე, მხარში ედგა უსამართლოდ დაჩაგრულებს, ეხმარებოდა ღარიბებს. მისი სახლი მწირთა თავშესაფრად იყო ქცეული. ხატმბრძოლი ლეონ V-ის (813-820) დროს წმინდანი თამამად ამხელდა ერეტიკოსებს. ამისთვის მრავალი დევნა დაითმიანა უსჯულო იმპერატორისა და მისი მიმდევრებისაგან. წმინდა აღმსარებელი გარდაიცვალა IX საუკუნის დასაწყისში. მის ნაწილებთან სასწაულებრივი კურნებები აღესრულებოდა. კონსტანტინოპოლელი პრესვიტერის იოსების მიერ დაწერილ კანონში მოიხსენიება წმინდა ნიკიტას ძმაც - წმინდა ეგნატე.
ლიტერატურა
კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები კატეგორია:IX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
Calyptomyrmex vedda
Calyptomyrmex vedda — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Calyptomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ესპანეთი
ესპანეთი (España), ოფიციალურად ესპანეთის სამეფო (Reino de España) — სახელმწიფო ევროპის სამხრეთ-დასავლეთით, პირენეს ნახევარკუნძულზე. მოსაზღვრე ქვეყნებია: საფრანგეთი, ანდორა, პორტუგალია. ესპანეთი კონსტიტუციური მონარქიაა, საკანონმდებლო ორგანოა გენერალური კორტესები, რომელიც შედგება სენატისა (256 წევრი) და კონგრესისაგან (350 წევრი), სახელმწიფოს მეთაურია მეფე ფილიპე VI. ესპანეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედის 17 ავტონომიური რეგიონი, აგრეთვე ჩრდილოეთ აფრიკის სანაპიროზე მდებარე ორი ავტონომიური ქალაქი. ესპანეთი ინდუსტრიულ-აგრარული ქვეყანაა, ერთობლივი ეროვნული პროდუქტის მოცულობით (570 მლრდ $) მსოფლიოში მე-10 ადგილი უკავია. ესპანეთის ეროვნული დღესასწაული არის ესპანელი ერის დღე, რომელიც ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ ამერიკის აღმოჩენის დღეს, 12 ოქტომბერს აღინიშნება.
ისტორია
XX საუკუნის დასაწყისში ქვეყანაში აქტიური პოლიტიკური ბრძოლა მიმდინარეობდა, რაც სამოქალაქო ომში გადაიზარდა (1936-1939). 1975 წლამდე ქვეყანას მართავდა დიქტატორი გენერალი ფრანსისკო ფრანკო, რის შემდეგაც აღდგენილ იქნა მონარქია. 1986 წელს ქვეყანა ევროკავშირის წევრი გახდა.
1875-1885: ბურბონების სახლი (ალფონსო XII)
1885-1886: ბურბონების სახლი (მარია დე-ლას-მერსედესი)
1886-1931: ბურბონების სახლი (ალფონსო XIII)
1939-1975: ფრანკოს დიქტატურა
1975-2014: ბურბონების სახლი (ხუან კარლოს I)
გეოგრაფია და ბუნება
მინი|300პქ|მარცხნივ left|300px|thumb|ესპანეთის ფიზიკური რუკა ქვეყანა დასავლეთ ევროპაში მდებარეობს და პირენეს ნახევარკუნძულის 84 % უკავია. მოსაზღვრე ქვეყნებია: საფრანგეთი, ანდორა, პორტუგალია. ეკუთვნის კუნძულები ატლანტის ოკეანესა და ხმელთაშუა ზღვაში, ასევე ტერიტორიები ჩრდილოეთ აფრიკაში. რელიეფში ჭარბობს დაბალი და საშუალო სიმაღლის პლატოები და მთები. ქვეყანა მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულით (მათ შორის ნახშირითა და ვერცხლისწყლით).
ესპანეთის სანაპირო ზოლის მნიშვნელოვან ნაწილში ჰავა ხმელთაშუაზღვიურია, შიგა რაიონებში კი უფრო კონტინენტური. ტყეებს ტერიტორიის მხოლოდ 10 % უკავია.
ესპანეთი შვეიცარიის შემდეგ ყველაზე მაღალმთიანი ქვეყანაა ევროპაში. მთები და მთაგრეხილები მისი ტერიტორიის 90 %–ს შეადგენს. მესეტის მთაგრეხილი იკავებს ქვეყნის თითქმის 1/2-ს. მესეტის დასავლეთ ნაწილში ტექტონიკური კანიონები და მდინარეების კალაპოტებია, აღმოსავლეთით ის უფრო მოსწორებულია. ცენტრალური კორდილიერები მესეტას ყოფენ ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებად. მესეტის ჩრდილოეთით ბისკაის ყურის სანაპიროზე გადაჭიმულია კანტაბრიის მთები, რომლებიც წარმოადგენენ ესპანეთის ყველაზე ძნელად მისადგომ მთათა სისტემის — პირენეს გაგრძელებას, რამდენიმე პარალელური სისტემა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ გადაჭიმულია 450 კმ. პირენეს მთების საშუალო სიმაღლე დაახლოებოთ 2500 მეტრია. ყველაზე მაღალი წერტილია ანეტო (3404 მ). პირენეების სამხრეთ ფერდობი წარმოადგენს სამთო ტურიზმის მსხვილ საერთაშორისო ცენტრს. მესეტის ჩრდილო-აღმოსავლეთით გადაჭიმულია იბერიის მთები: სიგრძით 250 კმ და სიმაღლით 2313 მ (პიკი მონკაო). იბერიის მთებში იღებს სათავეს ესპანეთის ყველაზე მსხვილი მდინარეები. აღმოსავლეთ პირენეებსა და იბერიის მთებს შორის ხმელთაშუა ზღვამდე გადაჭიმულია არც თუ ისე მაღალი კატალონიის მთები. ქვეყნის სამხრეთ აღმოსავლეთში განლაგებულია კორდილიერა — ბეტიკას მთათა სისტემა. ცენტრში — სიერა–ნევადას მთები.
ტერიტორიის დარჩენილი 10 % უკავია ანდალუზიის დაბლობს სიერა-მორენასა და კორდილიერა-ბეტიკას შორის (სადაც მიედინება მდინარე გვადალკვივირი), არაგონის დაბლობი მდინარე ებროს ხეობაში და რამდენიმე პატარა დაბლობი ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. ესპანეთის სანაპიროები ძალიან მრავალფეროვანია დიუნებით, ქვიშიანი და სილიანი სანაპიროებით. გალისიის სანაპიროს ნაწილი ნორვეგიის ფიორდების მსგავსია, ხოლო ჩრდილო სანაპირო ცნობილია მცირე ზომის გამოქვაბულებით. ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროებზე გვხვდება უდაბური ლაგუნები და ჭაობები.
ჰავა
ესპანეთისთვის დამახასიათებელია სუბტროპიკული ხმელთაშუაზღვიური ჰავა ცხელი, მწველი ზაფხულითა და რბილი, წვიმიანი ზამთრით. საშუალო ტემპერატურა იანვარში მერყეობს +8 °C-დან +12 °C-მდე, ივლისში +18 °C–დან + 28 °C–მდე. ესპანეთის მრავალფეროვანი და კონტრასტული ჰავა აიხსნება რელიეფის სირთულით, ატლანტის ოკეანისა და აფრიკის კონტინენტის კლიმატის ზემოქმედებით. ყველაზე მეტი ნალექი მოდის ჩრდილოეთში და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (წლიური ნალექის რაოდენობა აქ 1000 მმ-ზე მეტია, მთიან რაიონებში კი — 1500-2000 მმ), ცენტრალური და სამხრეთ აღმოსავლეთი რაიონები უფრო მშრალია (წლიური ნალექიანობა 500 მმ-ზე ნაკლებია). გამოიყოფა მაღალმთიანი რაიონები ცივი ზამთრით, უხვი თოვლიანობითა და გრილი ზაფხულით, რომელიც მშრალია სამხრეთში, ნესტიანი და წვიმიანი — ჩრდილოეთ ესპანეთში. პირენეებში თოვლის ხაზი 2800 მეტრზეა. ესპანეთში, საბერძნეთისა და იტალიის მსგავსად, ევროპაში ყველაზე ბევრი მზიანი დღეა.
მდინარეები და ტბები
ესპანეთში საკმაოდ ბევრი, მაგრამ მცირეწყლოვანი მდინარეთა სისტემაა, რომლებიც როგორც ატლანტის ოკეანის, ასევე ხმელთაშუა ზღვის აუზსაც მიეკუთვნებიან. განსაკუთრებით მნიშვნელოვან მდინარეთა სისტემებს წარმოადგენს ატლანტის ოკეანის აუზში შემავალი მდინარეები დუერო (780 კმ), ტეჟო (1010 კმ), გვადიანა (820 კმ), გვადალკვივირი (680 კმ) და ასევე ებრო (928 კმ), რომელიც ხმელთაშუა ზღვაში ჩაედინება. ესპანეთის სხვა მსხვილი მდინარეებიდან გამოიყოფა მინო (340 კმ), ატლანტიკისაუტი, ხუკარი (498 კმ) და სეგურა (341 კმ).
ფლორა და ფაუნა
თუ არ ჩავთვლით კანარის კუნძულებს, ესპანეთში ითვლიან დაახლოებით 8000 ჯიშის მცენარეს. ოდესღაც ვრცელი ტყეებისაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი დარჩა, ძირითადად ჩრდილოეთში. მცენარეების საფარი ჩრდილოეთის ნესტიან და დანარჩენ მშრალ ნაწილში მკვეთრად არის განსხვავებული. ჩრდილოეთისათვის დამახასიათებელია ფართოფოთლოვანი ტყეები, ასევე არის ფოთოლმცვენი მუხა. „მშრალი“ ესპანეთი ღარიბია ტყეებით, აქ გავრცელებულია მარადმწვანე მუხის ჯიშები, ასევე ხმელთაშუა ზღვის მცენარეები. ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილსა და სამხრეთის მთებში, გვხვდება შავი ფიჭვის ტყეები. „მშრალ“ ესპანეთში ყველაზე მეტად გავრცელებულია მარადმწვანე ხმელთაშუაზღვის ტიპის ბუჩქები და ნახევრადბუჩქოვანი (გარიგები). ქვეყნის აღმოსავლეთში გარიგებს ენაცვლება მაღალი ბალახები.
ესპანეთი ძალიან მდიდარი და მრავალფეროვანი ფაუნით გამოირჩევა, ჩრდილოეთში ფაუნა შუაევროპულია (ბევრია ირემი, შველი და ტახი), მთის რაიონებში შემორჩა წმინდა სისხლის ირემი და პირენეს მთის თხები. კანტაბრიისა და ლეონის მთებში გვხვდება მურა დათვი, მტაცებლებიდან მგელი და მელა. ესპანეთი ევროპაში ყველაზე მდიდარ ქვეყნად ითვლება ფრინველთა ჯიშის რაოდენობით. ზაფხულში აქ შეგვიძლია ვნახოთ 25 სახეობის მტაცებელი ფრინველი (ქორი, არწივი, შავარდენი). ბევრია წყალმცურავი სახეობები (იხვი, ბატი, ფლამინგო, წერო), ქვეწარმავლებიდან კუ, გველი,ქამელეონი, მორიელი, ასევე მდიდარია თევზებით.
სახელმწიფო
thumb|ესპანეთის მონარქის ოფიციალური რეზიდენცია
დემოგრაფია
სამეფოს მოსახლეობა მრავალფეროვანია. ეროვნულ უმცირესობაში გამოირჩევიან ბასკები, გალისიელები და კატალონიელები. სიმჭიდროვე მაღალია ცენტრსა და სანაპირო ზოლში. მოსახლეობის 80 % ცხოვრობს ქალაქებში. გაბატონებული რელიგია კათოლიციზმია.
ეკონომიკა
ქვეყნის ეკონომიკურ ცხოვრებაში, მსგავსად სხვა პოსტინდუსტრიული ქვეყნებისა, წამყვანი პოზიცია უკავია მომსახურების სფეროს. უდიდესია ტურიზმის როლი. მრეწველობაში, ძირითადად უცხოური კაპიტალის დახმარებით ვითარდება ულტრათანამედროვე დარგები, მიმდინარეობს ტრადიციული დარგების მოდერნიზაცია. მნიშვნელოვანია აგრობიზნესის როლი, რაშიც წამყვანია მემცენარეობა. ესპანეთი ზეთისხილისა და მეციტრუსეობის კლასიკური ქვეყანაა. ზეთისხილის მოყვანით ესპანეთი პირველია მსოფლიოში. 50 პროვინციიდან ზეთისხილი მოჰყავთ 34-ში. ზეთისხილის ნარგავებს უკავია დამუშავებული მიწების 10 %. ციტრუსების ექსპორტით ესპანეთს ბადალი არ ჰყავს მსოფლიოში.
ესპანეთში ასევე განვითარებულია ეკონომიკის შემდეგი დარგები: საფეიქრო მრეწველობა, აგრობიზნესი, ქიმიური მრეწველობა, გემთმშენებლობა, მსუბუქი მანქანების წარმოება, მძიმე მანქანათმშენებლობა, მსუბუქი მანქანათმშენებლობა, თევზის რეწვა და სხვ.
ესპანეთი ინდუსტრიულ-აგრარული ქვეყანაა, ერთობლივი ეროვნული პროდუქტის მოცულობით (570 მლრდ $) მსოფლიოში მე-10 ადგილი უკავია.
ტრანსპორტი
ესპანეთში ფართოდაა გავრცელებული საავტომობილო მაგისტრალების ქსელი, რომელიც დაახლოებით 340 ათას კმ–ს შეადგენს; ამასთან, 7 ათასი კმ დიდი გამტარობის მქონე მაგისტრალებია. მაღალსიჩქარიანი გზების მეშვეობით უპრობლემოდ შეგიძლიათ გადაადგილდეთ პირენეს მთებიდან ანდალუზიამდე როგორც ხმელთაშუა ზღვის გასწვრივ, ასევე მადრიდის გავლით, რომელიც ყველა სატრანსპორტო არტერიის მთავარ კვანძს წარმოადგენს. საერთაშორისო საავტობუსო მარშრუტები მოსახერხებელი და ეფექტურია. არსებობს ავტობუსის მომსახურება, როგორც შორეულ ისე ახლო მარშრუტებზე. ესპანეთის სარკინიგზო ხაზი გადაჭიმულია დაახლოებით 15 ათას კმ-ზე, რომლიდანაც 471 კმ შეადგენს სწრაფმავალ გზას მადრიდი–სევილია (მოძრაობის სიჩქარე 250 კმ/სთ), ასევე სწრაფი მატარებელი ტალგო (200 კმ/სთ) დადის მარშრუტებზე მადრიდი-მალაგა და მადრიდი-კადისი. როგორც საავტომობილო, სარკინიგზო ქსელი რადიალურად იტოტება გადის მადრიდიდან ქვეყნის მთელს ტერიტორიაზე.
მგზავრების გადაყვანა საზღვაო გზებით თანდათან მნიშვნელოვან მაჩვენებელს აღწევს ისეთ პორტებში, როგორიცაა ალხესირას პორტი (3,8 მილიონი ადამიანი), სეუტა (2,2 მილიონი) სანტა კრუს დე ტენერიფე (2,6 მილიონი). ხმელთაშუაზღვის კომპანია „ტრანსმედიტერია“ რეგულარულად ასრულებს მარშრუტებს პირენეს ნახევარკუნძულისა და აფრიკის ჩრდილოეთ ნაწილს შორის. საზღვაო ტრანსპორტში ჩართულია დაახლოებით 430 გემი. უცხოელი ტურისტების თითქმის მესამედი ესპანეთში სამოგზაუროდ ირჩევს საჰაერო ტრანსპორტს. ესპანეთის აეროპორტებში ყოველწლიურად დაახლოებით 50 მილიონი მგზავრი მოძრაობს (გადის). 42 აეროპორტიდან 34 ასრულებს რეგულარულ გადაზიდვებს. ყველაზე მსხვილია მადრიდის აეროპორტი. 2009 წელს ბარახას აეროპორტით 32 383 191-მა მგზავრმა ისარგებლა.
ტურიზმი
2008 წლის მონაცემებით ესპანეთში 58,7 მილიონი ტურისტი ჩავიდა. ესპანეთი მსოფლიოს ყველაზე მონახულებად ქვეყნებს შორის მესამე ადგილზეა. ესპანეთში მოგზაურობა ნიშნავს შეხვედრას მზესთან, შესანიშნავ სამზარეულოსთან, სტუმართმოყვარეობასა და სიცოცხლის სიხარულთან, ასევე შეხვდებით უძველესი ცივილიზაციის ნაკვალევს, თვალწარმტაც და უნიკალურ პეიზაჟებს. ესპანეთის მრავალფეროვანი ბუნება, გეოგრაფიული, კლიმატური და პეიზაჟების კონტრასტი მის ყველა რაიონში იგრძნობა.
ფლამენკო
ფლამენკო (ესპანურად Flamenco) არის ესპანური მუსიკისა და ცეკვის ჟანრი, რომელიც წარმოიშვა ანდალუსიაში. საბოლოოდ ჩამოყალიბებული სახე მან XVIII საუკუნეში მიიღო. ფლამენკო ესპანური, ბოშური და არაბული ფოლკლორის ელემენტებს შეიცავს. მისთვის დამახასიათებელია ცეკვა და სიმღერა გიტარის თანხლებით. ცეკვას თან ახლავს შეძახილები, ტაში, თითების ტკაცუნი, მამაკაცები ცეკვას ასრულებენ ფეხების ძლიერი რიტმული მოძრაობით, ქალები ხელებისა და ტანის ცეცხლოვანი მოძრაობით.
კორიდა
კორიდა სათავეს იღებს ბრინჯაოს ხანიდან და უკავშირდება პირენეს ნახევარკუნძულის მცხოვრებ იბერიელებს, რომლებიც ხარებს წმინდა ცხოველებად აღიქვამდნენ. თავიდან ხარის მოკვლა სპეციალური რიტუალი იყო. უკვე ესპანეთის ერთიან სახელწიფოდ ჩამოყალიბების შემდეგ კორიდა მოსახლეობის ელიტარული ნაწილის გასართობი გახდა. თანამედროვე კორიდა გაჩნდა ანდალუზიაში. მასში მონაწილეობას იღებს ხარი 4-დან 6 წლამდე, მისი წონა არ უნდა იყოს 450 კგ-ზე ნაკლები.
სქოლიო
კატეგორია:ევროპის ქვეყნები კატეგორია:ესპანურენოვანი ქვეყნები კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიები კატეგორია:სამეფოები კატეგორია:ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ნატოს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
I'm Gonna Sit Right Down and Cry (Over You)
I'm Gonna Sit Right Down and Cry (Over You) — ჯო თომასისა და ჰოვარდ ბიგზის მიერ 1953 წელს დაწერილი სიმღერა. იგი არაერთი შემსრულებლის მიერ იქნა ჩაწერილი. ჯგუფ The Beatles-ის მიერ ასევე ჩაწერილი იქნა მისი საკუთარი ვერსია, რომელიც 1994 წელს საარქივო ჩანაწერების ალბომზე Live at the BBC გამოიცა.
სქოლიო
კატეგორია:The Beatles-ის სიმღერები კატეგორია:1953 წლის სიმღერები
ტუტე ლითონები
ტუტე ლითონები — ელემენტთა პერიოდული სისტემის პიველი ჯგუფის ქიმიური ელემენტები. მათში ერთიანდება: ლითიუმი (Li), ნატრიუმი (Na), კალიუმი (K), რუბიდიუმი (Rb), ცეზიუმი (Cs) და ფრანციუმი (Fr). ეს სახელწოდება მათ შესაბამისი ჰიდროქსიდების — ტუტეებიდან მიიღეს. მათი ჟანგვის ხარისხია +1. ახასიათებთ მსგავსი ფიზიკური და ქიმიური თვისებები (განსაკუთრებით K, Rb და Cs).
თვისებები
მათი გარე შრის აღნაგობა ერთნაირია (გარე შრეზე ერთი S ელექტრონია), ამიტომ ტუტე ლითონების თვისებები მსგავსია. მათ შეუძლიათ ადვილად გასცენ გარე შრის, ბირთვთან სუსტად დაკავშირებული ელექტრონი და წარმოქმნან მდგრადი კათიონები +1 ჟანგვის ხარისხით. ტუტე ლითონებისათვის დამახასიათებელი დაბალი ელექტროუარყოფითობა და მაღალი აღმდგენი თვისებები. მათ ახასიათებთ ბზინვარება, თბოგამტარობა, ელექტროგამტარობა და პლასტიკურობა.
ატომური რადიუსის გაზრდით იზრდება მათი სიმკვრივე, მაგრამ მცირდება ლღობის და დუღილის ტემპერატურები, რადგან იონთა რადიუსის გაზრდით სუსტდება ქიმიური ბმები და კრისტალები უფრო დაბალ ტემპერატურაზე ირღვევა.
ტუტე ლითონებისათვის დამახასიათებელი ალის შეფერადება წვისას, ალის ფერის მიხედვით შესაძლებელია მათი გამოცნობა: ნატრიუმი იძლევა ყვითელ, კალიუმი – იისფერ შეფერილობას და ა.შ. ტუტე ლითონების ოქსიდის ზოგადი ფორმულაა EշO ჰიდროქსიდისა (ტუტის) E-OH, წყალბადნაერთებისა კი – EH. წყალბადნაერთებს ჰიდრიდები ეწოდება. ტუტე ლითონთა წყალბადნაერთები – ჰიდრიდები თეთრი კრისტალური ნივთიერებებია ისინი ადვილად შედის წყალთან რეაქციაში შესაბამისი ტუტეების წარმოქმნით. მეტალთა იონების რადიუსის ზრდის გამო რიგში LiOH-NaOH-KOH-RbOH-CsOH ფუძე თვისებები თანდათან ძლიერდება.
ტუტე ლითონები მაღალი აქტიურობის გამო თავისუფალი სახით ბუნებაში არ გვხვდება. Na და K ბუნებაში გავრცელებულია მნიშვნელოვანი შენაერთების (NaCl, KCl, NaCl-KCl…) სახით. ჰაერზე ტუტე მეალები სწრაფად იჟანგება, ამიტომ მათ ნავთში ინახავენ.
საერთო თვისებები
ტუტე ლითონები ბევრი საერთო თვისებით ხასიათდება: რეაქციის შედეგად გამოიყოფა წყალბადი და ხსნარში მიიღება ტუტე.
გამოყენება
აქტიურობის გამო თავისუფალი სახით ტუტე ლითონების გამოყენება შეზღუდულია. ნატრიუმი და მისი შენადნობი კალიუმთან გამოიყენება როგორც სითბოგამტარი ბირთვულ დანადგარებში, ასევე მეტალოთერმიაში. Rb-სა და Cs-ს იყენებენ ფოტოელემენტებში. თანამედროვე მრეწველობასა და ტექნიკაში განსაკუთრებით გამოიყენება ლითიუმი და მისი ნაერთები: მეტალურგიაში, ავტომანქანების აკუმულატორებში, საცხებად, ატომურ ენერგეტიკაში და სხვა.
.jo
.jo — ზედა დონის ეროვნული დომენი (ccTLD) იორდანიისთვის.
რესურსები ინტერნეტში
jo კატეგორია:კომუნიკაციები იორდანიაში
Toppdomän
ევტიქი მელიტინელი
ევტიქი მელიტინელი – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 28 მაისი, ახალი სტილით - 10 ივნისი.
ცხოვრება
მღვდელმოწამე ევტიქი მელიტინელი წმინდა მოციქულთა თანამოსაგრე იყო. ქრისტესთვის აღესრულა ქალაქ მელიტინაში I საუკუნეში.
ლიტერატურა
კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
პავლე IV (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)
მღვდელმთავარი პავლე (Παύλος Δ΄; გ. 784) - კონსტანტინოპოლის პატრიარქი 780-784 წწ. წმინდანი, ხსენების დღე კიდევ ორ პატრიარქთან ერთად (იოანე VI ს. და ალექსანდრესთან ერთად) არის ძველი სტილით 30 აგვისტო, ახალი სტილით - 12 სექტემბერი.
ცხოვრება
წარმოშობით კვიპროსიდან იყო. იგი ხატმბრძოლი იმპერატორის, ლეონ IV ხაზარის (775-780) დროს აღსაყდრდა კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო ტახტზე. იგი სათნოებებით უხვად შემკული, კეთილმსახური, მაგრამ გაუბედავი ადამიანი იყო. ხედავდა რა იმ ტანჯვა-წამებას, რომელსაც მართლმორწმუნეები ითმენდნენ ხატთაყვანისცემის წესის ერთგულებისთვის, ნეტარი მამა მალავდა თავის მართლმადიდებლურ სარწმუნოებას და ხატმბრძოლებთან ურთიერთობაში იმყოფებოდა. იმპერატორ ლეონის სიკვდილის შემდეგ მას სურდა, აღედგინა ხატთაყვანისცემა, მაგრამ ვერ შეძლო განზრახვის განხორციელება, რადგან მწვალებლები უკვე მეტად მომძლავრებულიყვნენ. მღვდელმთავარი მიხვდა, რომ არ შეეძლო სამწყსოს წინამძღვრობა, ნებით დატოვა კათედრა, წმიდა ფლოროსის მონასტერს მიაშურა და სქიმა შეიმოსა. მან შეინანა თავისი კავშირი ხატმბრძოლებთან და წამოაყენა წინადადება ამ ერესის დასაგმობად VII მსოფლიო კრების მოწვევის აუცილებლობის შესახებ. საპატრიარქო ტახტზე წმიდა პავლეს შემდეგ, მისივე რჩევით, აღასაყდრეს მღვდელმთავარი ტარასი (784-806), რომელიც იმჟამად მეფის მრჩეველი იყო. პატრიარქი-სქიმოსანი 784 წელს მიიცვალა (მას „ახალს“ უწოდებენ წმიდა პატრიარქ პავლესგან (გ. 350, ხს. 6 ნოემბერს, განსასხვავებლად).
ლიტერატურა
„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი III, თბილისი, 2001 წ.
კატეგორია:კონსტანტინოპოლის პატრიარქები კატეგორია:წმინდანები კატეგორია:გარდაცვლილი 784
ბენდიგო
ბენდიგო (Bendigo) — რეგიონალური ქალაქი ცენტრალურ ავსტრალიაში, ვიქტორიას შტატში. შტატის დედაქალაქ მელბურნიდან დაშორებულია დაახლოებით 131 კილომეტრით. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით წარმოადგენს შტატის მეოთხე ყველაზე დასახლებულ ქალაქს 82 794 მოსახლით.
პემბა
პემბა, ძველად პორტუ-ამელია (Pemba) — ქალაქი მოზამბიკში. პემვა კაბუ-დელგადუს პროვინციის მთავარი სამრეწველო და ადმინისტრაციული ცენტრია. მოსახლეობა — 141 316 ადამიანი (2007 წლის აღწერის მონაცემები).
გეოგრაფია და ეკონომიკა
ქალაქი პემბა ინდოეთის ოკეანის მოზამბიკის სანაპიროების ჩრდილოეთით მდებარეობს, კაბუ-დელგადუს პროვინციაში, პემბის ყურეში მდებარე ნახევარკუნძულზე. მოსახლეობა ძირითადად შედგება მაკუას, მაკონდესა და მვანის ხალხებისგან.
ისტორია
აფრიკულ სანაპიროზე XIV საუკუნიდან მოყოლებული პემბა ცნობილია, როგორც სავაჭრო პუნქტი. XVII საუკუნიდან ის პორტუგალიური სავაჭრო ფაქტორიაა. 1904 წლიდან იღებს ქალაქის სტატუსს სახელით — პორტუ-ამელია — პორტუგალიის მაშინდელი დედოფლის პატივსაცემად. ამავე წელს პემბაში დამყარდა ანგლო-პორტუგალიური ნიასის კომპანიის (Companhia do Niassa) მმართველობა. 1843 წელს პემბის მიდამოებში მოხდა ადგილობრივი ტომების აჯანყება პორტუგალიის ბატონობის წინააღმდეგ.
დაძმობილებული ქალაქები
პემბას მეგობრული ურთიერთობები აქვს შემდეგ ქალაქებთა:
სქოლიო
კატეგორია:მოზამბიკის ქალაქები კატეგორია:კაბუ-დელგადუს პროვინცია
ჟან კალვინი
ჟან კალვინი, ჟან კოვენი (Jean Calvin, Jehan Cauvin, Ioannes Calvinus; დ. 1509 ნუვაიონი, საფრანგეთი — გ. 1564, ჟენევა, შვეიცარია) — ფრანგი თეოლოგი, რეფორმატორი, კალვინიზმის დამფუძნებელი.
ბიოგრაფია
ჟან კოვენი დაიბადა 1509 წლის 10 ივლისს ქალაქ ნუაიონში, საფრანგეთი. 14 წლის ასაკში მამამისმა, ადვოკატმა ჟერარ კოვენმა, გაგზავნა პარიზის უნივერსიტეტში ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა და სამართლის სასწავლად. 1532 წელს ორლეანში დაიცვა სადოქტორო ხარისხი.
1536 წელს გაემგზავრა შვეიცარიის ქალაქ ბაზელში, თუმცა გზად შეჩერდა და, საბოლოოდ, დასახლდა ჟენევაში. იმავე წელს ქალაქიდან გაქცევა მოუწია, ვინაიდან ძალაუფლება მისმა მოწინააღმდეგეებმა ჩაიგდეს ხელთ. 1538–1541 წლებში სტრასბურში მღვდლად მსახურობდა. 1541 წელს ჟენევის მაგისტრატმა სთხოვა ქალაქში დაბრუნება. კალვინი დაბრუნდა ჟენევაში, სადაც სიკვდილამდე იცხოვრა. კალვინის რეფორმატორული იდეები არა მარტო შვეიცარიაში გავრცელდა, არამედ მრავალ სხვა ქვეყანაში.
მიუხედავად იმისა, რომ კალვინს არ ჰქონდა საერო ძალაუფლება, ნელ-ნელა ქალაქში დამყარდა რეჟიმი, რომელიც თეოკრატიულ დიქტატურას წააგავდა. კალვინს „ჟენევის პაპსაც“ კი უწოდებდნენ, ხოლო კალვინისტურ ჟენევას - „პროტესტანტულ რომს“. კალვინისტები სასტიკად უსწორდებოდნენ მოწინააღმდეგეებს: თავის შეურიგებელ მტრებს კოცონზე წვავდნენ. მიუხედავად ამისა, კალვინისტური ეკლესიის ორგანიზაციამ მაინც შეინარჩუნა შედარებით დემოკრატიული ხასიათი.
კალვინი გარდაიცვალა 1564 წლის 27 მაისს ქალაქ ჟენევაში.
სერვეტის გასამართლება
იმ დროის ცნობილი მეცნიერი, ექიმი, თეოლოგი და ენათმეცნიერი მიგელ სერვეტი, რომელიც წერდა ნაშრომებს სამების დოგმატის წინააღმდეგ, ჩაება კალვინთან მიმოწერაში. კალვინმა რამდენიმე მიმოწერის შემდეგ, თავის მეგობარს მისწერა: „თუ სერვეტი ხელში ჩავიგდე, არ ვაცოცხლებ“. მართლაც, ცოტა ხანში პირველი მცდელობა კალვინის მხრიდან ვენაში მოხდა, სადაც სერვეტი გამოიჭირა და ბრალი დასდო. სერვეტი ციხეში ჩასვეს, თუმცა იგი გაიქცა ციხიდან, სანამ განაჩენს გამოუტანდნენ. ცოტა ხნის შემდეგ, სერვეტი ჟენევაში გამოჩნდა, სადაც კალვინმა თავისი ქადაგებისას მსმენელებში ამოიცნო და დააპატიმრებინა. ჟენევის კანონებით სხვა ქვეყნის მოქალაქის გასამართლება არ შეიძლებოდა, თუ იგი კრიმინალს არ ჩაიდენდა ქალაქში. თუმცა კალვინმა მთელი თავისი გავლენა გამოიყენა არა მარტო თავის ქვეყანაში, არამედ წერილები დააგზავნა სხვა ქალაქებში და სთხოვა იქ მყოფთ, რომ სერვეტის მოკვლაში დახმარებოდნენ.
საბოლოოდ, კალვინმა თავისი გაიტანა და განაჩენი 26 ოქტომბერს დამტკიცდა — 41 წლის სერვეტის ცეცხლზე დაწვა მიესაჯა. თავისი წიგნები მიაყარეს და ცეცხლი წაუკიდეს, მისი ბოლო სიტყვები იყო: „უფალო იესო ქრისტე, ძეო მარადიული ღვთისა, შემიწყალე მე“. კალვინი ამის შემდგომ წერდა: „უნდა განადგურდნენ ესენი (ანაბაპტისტები) ისე, როგორც ესპანელი სერვეტი გავანადგურე...“
1903 წელს კალვინისტებმა სერვეტის მკვლელობის ადგილას დაფა გააკეთეს წარწერით: „ვაღიარებთ და ვწუხვართ კალვინის შეცდომის გამო, რომელიც იყო მისი დროის შეცდომა.“
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1509 კატეგორია:გარდაცვლილი 1564 კატეგორია:ფრანგი თეოლოგები კატეგორია:ფრანგი პროტესტანტები
I'm Happy Just to Dance with You
I'm Happy Just to Dance with You — ინგლისური როკ-ჯგუფ The Beatles-ის სიმღერა. იგი შეტანილია ალბომში A Hard Day's Night, რომელიც გამოვიდა 1964 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:The Beatles-ის სიმღერები კატეგორია:1964 წლის სიმღერები
ლაკათხევი
ლაკათხევი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ქვეშეთის თემი), მთიულეთის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ლაკათხევზე (მთიულეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი). ზღვის დონიდან 1800 მ, დუშეთიდან 62 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 13 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სატაკუნტის მუნიციპალიტეტები
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:სატაკუნტის მუნიციპალიტეტები
სტივენ ადამ ამელი
სტივენ ადამ ამელი (დ. 8 მაისი, 1981) — კანადელი მსახიობი.
ბიოგრაფია
სტივენ ადამ ამელი დაიბადა ონტარიოს შტატის ქალაქ ტორონტოში. იგი არის სანდრა ანისა და ტომას ამელის შვილი. იგი არის მსახიობ რობი ამელის ბიძაშვილი. მან სწავლა დაიწყო წმინდა ანდრიას კოლეჯში რომელიც იყო ვაჟთა კერძო სკოლა.
სქოლიო
კატეგორია:კანადელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი
ფრაქტალი
სქოლიო
კატეგორია:ფრაქტალები კატეგორია:ციფრული ხელოვნება კატეგორია:მათემატიკური სტრუქტურები კატეგორია:ტოპოლოგია
ზღვის დონე
thumb|300px| 23 გრძელი მოქცევის ჩანაწერის მიხედვით [[მე-20 საუკუნე|მე-20 საუკუნის განმავლობაში ზღვის დონე 20 სმ-ით გაიზარდა (2 მმ-ით წლიურად) ]] ზღვის დონე — ზღვის საშუალო სიმაღლე, რომელიც ერთი განსაზღვრული ათვლის ზედაპირიდან იზომება. ათვლის ზედაპირის განსაზღვრა სიძნელეებთანაა დაკავშირებული და რთულ გაზომვებს ითვალისწინებს, რაც ზღვის დონის ზუსტ განსაზღვრას აძნელებს. განარჩევენ „მყისიერ“, მოქცევის, საშუალო დღე-ღამის, საშუალო თვიურ, საშუალო ნახევარ წლიურ და საშუალო მრავალწლიურ ზღვის დონეებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კარტოგრაფია კატეგორია:კლიმატის ცვლილება კატეგორია:ოკეანოლოგია
ბაბექის აჯანყება
ბაბექის აჯანყება, დიდი სახალხო ანტიფეოდალური და ანტიარაბული აჯანყება აზერბაიჯანსა და დასავლეთ ირანში. ბაბექის წინამძღოლობით დაახლოებით 816-817 წლებში. მისი მთავარი მონაწილენი იყვნენ ხურამიტების მოძღვრების მიმდევარი გლეხები და ხელოსნები, რომლებიც იბრძოდნენ არაბთა ბატონობის, ფეოდალური ექსპლოატაციისა და გაბატონებული რელიგიის — ისლამის წინააღმდეგ. მათ ბევრი წვრილი მიწათმფლობელიც მიემხრო. შეიქმნა ძლიერი ლაშქარი, რომლის ცხენოსანი ჯარი 20 ათას მხედარს ითვლიდა. 819-827 წლებში აჯანყებულებმა დაამარცხეს არაბთა 6 ლაშქარი. მტრის გარნიზონების განდევნის შემდეგ ისინი დაეუფლნენ მთელ აზერბაიჯანს და ირანის ზოგიერთ პროვინციას. აჯანყებამ სომხეთისა და საქართველოს ზოგი რაიონიც მოიცვა. ბაბექის მომხრეთა რიცხვმა 300 ათას კაცს მიაღწია. ერთ ხანს არაბთა სახალიფომ აჯანყებულებს სერიოზული წინააღმდეგობა ვერ გაუწია, რადგან ბიზანტიასთან ომითა და ეგვიპტეში აჯანყების (830-833) ჩახშობით იყო დაკავებული. 833 წელს ბიზანტიასთან დაზავების შემდეგ, ხალიფა მუთასიმმა (833-842) მთელი ძალები აჯანყებულთა წინააღმდეგ მიმართა. 834 წელს ქ. ჰამადანთან ბრძოლაში აჯანყებულებმა მძიმე დამარცხება განიცადეს (არაბული წყაროების მიხედვით, დაახლოებით 60 ათასი კაცი დაკარგეს). 835 წელს ხალიფამ არაბთა ჯარის სათავეში გამოჩენილი სარდალი, უსრუშანის მმართველი ჰაიდარ იბნ კავუს აფშინი დანიშნა. აჯანყებულები თანდათან კარგავდნენ ძალებს. ფეოდალები, რომლებიც პირველ ხანებში მიემხრნენ აჯანყებას, თანდათან ჩამოშორდნენ მას. ბაბექის მომხრეები ბოლოს ბაძის ციხეში (თალიშის მთები, ყარაბაღი) გამაგრდნენ. ბაბექმა ბიზანტიის იმპერატორს არაბების წინააღმდეგ ერთობლივი ბრძოლა შესთავაზა. 837 წელს ბიზანტიის ლაშქარი შეება არაბებს, მაგრამ აჯანყებულთა მდგომარეობა ამით არ შემსუბუქებულა. მძიმე ბრძოლების შემდეგ, 837 წლის შემოდგომაზე არაბებმა ბაძი აიღეს. მიუხედავად დამარცხებისა, ბაბექის აჯანყებამ დაასუსტა სახალიფო და დააჩქარა მისი დაშლა.
ლიტერატურა
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:ირანის ისტორია
შირვანშაჰების სასახლე
შირვანშაჰების სასახლე ბაქოში (აზერ. Şirvanşahlar sarayı) — შუა საუკუნეების აზერბაიჯანის ხუროთმოძღვრების თვალსაჩინო ძეგლი. ანსამბლში შედის: სასახლის 2-სართულიანი შენობა (ყველაზე ძველია კომპლექსში), დივანხანე რვაწახნაგა დარბაზით, რომლის 5 წახნაგს ამშვენებს თარებიანი გალერეა (XV საუკუნე), გეგმით სწორკუთხა საძვალე (1435), 2-გუმბათიანი მეჩეთი და მინარეთი (1442) სეიდ იაჰია ბაქუვის მომცრო მავზოლეუმი, აღმოსავლეთის კარი (1585), აბანო. დეკორი ძუნწია. შირვანშაჰების სასახლეში მუზეუმია.
სასახლის კომპლექსი აშენდა XIII—XVI საუკუნეების პერიოდში. სასახლის მშენებლობა უკავშირდებოდა შირვანშაჰების სახელმწიფოს დედაქალაქის გადატანას ბაქოდან შამახიში.
ანსამბლის მშენებლები ეყრდნობოდნენ შირვან-აფშერონის არქიტექტურული სკოლის ძველ ტრადიციებს.
1964 წელს სასახლის კომპლექსი გამოცხადდა მუზეუმ-ნაკრძალად და სახელმწიფო დაცვის ქვეშ იყო აყვანილი. 2000 წელს, უნიკალური არქიტექტურული და კულტურული ანსამბლი, ქალაქის ისტორიული ნაწილისა და ქალწულის კოშკთან ერთად, შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. დღეს შირვანშაჰების სასახლე აზერბაიჯანის არქიტექტურის ერთ-ერთ მარგალიტად ითვლება.
ადგილმდებარეობა
სასახლის შენობა მდებარეობს ბაქოს გორაზე, ქალაქის უძველეს ნაწილში, სახელწოდებით „ციხე“. ამჟამად, ის გარშემორტყმულია უძველესი ქალაქის კედლებით. ნაკვეთი, რომელიც სასახლის ანსამბლის შენობას იკავებს, პატარაა, მხოლოდ ერთი ჰექტარია. სასახლის გვერდით არის რამდენიმე სხვა შენობა, რომლებიც პირდაპირ უკავშირდება სასახლეს. სასახლესთან ერთად ეს შენობა წარმოადგენს მთლიან კომპლექსს.
იმის გამო, რომ ეს შენობები განლაგებულია გორაზე, მათ აქვთ დომინანტური პოზიცია ძველი ქალაქის ტერიტორიაზე, ასევე ისინი ჩანან შორიდან. შუა საუკუნეების ბაქოს მშენებლობებში ისინი გამოირჩეოდნენ თავისი არქიტექტურული მასიურობითა და მნიშვნელობით. წარსულში, სასახლეს გარს ეხვა კედელი კოშკებით, და ამით ემსახურებოდა ბაქოს ციხეს ციტადელად. მიუხედავად იმისა, რომ დღეისათვის ზედაპირზე კედლის კვალი არ შემორჩენილა, XX საუკუნის 20-იან წლებში სასახლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს ჩანდა მისი ნაშთები.
სასახლის ისტორია
მინი|233x233პქ|შაჰის მეჩეთის მინარეთი, სადაც ხსენებულია ხალილ ულა I-ის სახელი თვითონ შენობაზე არანაირი დამწერლობა არ შენარჩუნებულა. ამიტომ მისი მშენებლობის ვადა განისაზღვრება არქიტექტურულ ძეგლებზე წარწერით, რომლებიც სასახლის კომპლექსს მიეკუთნება. ასეთი ორი წარწერა მთლიანად შენახულია საძვალესა და შაჰის მეჩეთის მინარეთზე. ორივე წარწერაზე მესაკუთრის სახელი გვხვდება, რომელმაც ბრძანა ეს შენობა დაედგათ. ეს არის შირვანის მესაკუთრე ხალილ ულა I.
საძვალე, სასახლე და მეჩეთი აშენებულია იმავე მასალისაგან. კომპლექსი ერთ დროს გაცილებით დიდ ფართობს იკავებდა, სადაც იყო ოთახები მოსამსახურეთათვიც.
1501 წლამდე, სასახლის შენობის შესახებ ინფორმაცია ვერ მოიძებნება. ერთ-ერთ სპარსულ მატიანეში წერია, რომ 1501 წელს შირვანშაჰ ფარუხ-იესარის, ხალილ ულა I-ს ვაჟის, არმია შემახიში დამარცხდა შაჰ ისმაილ პირველთან ბრძოლაში, რომელიც იყო სეფევიდთა დინასტიიდან. ბრძოლაში შირვანშაჰი ფარუხ-იესარი დაიღუპა; ისმაილ I-ს არმია მიადგა ბაქოს და აიღო ის. მაშინ, მატიანეს თქმით, შაჰ ისმაილ I-ს ბრძანებით განადგურდა შირვანშაჰების მაღალი შენობა. ეს გამოთქმა იგულისხმებოდა იმ გაგებით, რომ შირვანშაჰების სასახლე განადგურდა. ისტორიკოსი ლევიატოვი აღნიშნავს, რომ ამ გამოთქმის გაგება საჭიროა იმ გაგებით, რომ შირვანშაჰებისა და მათი საკუთრების უმაღლესი უფლებები განადგურდა. შესაძლებელია, რომ იმ ვითარებაში, როდესაც ბაქო აიღო შაჰ ისმაილმა პირველმა სასახლე გაქურდეს და, შესაძლოა, ნაწილობრივ გაანადგურეს. რამდენიმე ხნის მერე ბაქოსა და შირვანის მთელს ოლქს მეფისნაცვლები მართავდნენ, რომლებიც დანიშნეს სეფევიდებმა. ვინ ცხოვრობდა სასახლეში და რა მდგომარეობაში იყო ის XVI საუკუნის პირველ ნახევარში, ინფორმაცია არ მოიძებნება.
ბურიტო
მინი ბურიტო (burrito, „პატარა ვირი“ ან „ვირუკა“ — კნინობითი ფორმა სიტყვისა burro — ვირი) — მექსიკური და ამერიკის სამხრეთის შტატების სამზარეულოს კერძი. მზადდება მექსიკურ პურში - ტორტილიაში სხვადასხვა ინგრედიებტების შეხვევით. ტორტილია ხანდახან მსუბუქად იწვება მის დასარბილებლად და ტექსტურის შესაცვლელად. იჭმევა ხელით შეხვეული ინგრედიენტების ადგილზე შესანარჩუნებლად, დანით და ჩანგლით იჭმევა „სველი“ - ცხარე სოუზით დაფარული ბურიტო. შიგთავსში შედის რაიმე ხორცი, ბრინჯი, ლობიო, ბოსტნეული, მაგ. პომიდორი, ხახვი ან სალათის ფურცელი, ყველი და სხვადასხვა სოუსი - სალსა, გუაკამოლე, კრემა და სხვა. მსგავსი კერძებია ტაკო - დაკეცილი პატარა ტორტილია შიგთავსით და ენჩილადა - სოუსით დაფარული სიმინდის ტორტილია შიგთავსით, რომელსაც დანით და ჩანგლით ჭამენ. ბურიტო ხანდახან ტაკოს ნაირსახეობადაც მოიხსენიება.
ეტიმოლოგია
ესპანურად „burrito“ პატარა ვირს ნიშნავს, რაც სავარაუდოდ დაკავშირებულია კერძის შიგთავსთან, რომელიც შედგება ბევრი ინგრედიენტისგან - მას ადარებენ ვირს, რომელსაც ასევე დიდი ტვირთის ტარება შეუძლია. სახელს ასევე კერძის წარმოშობის სხვადასხვა ლეგენდას უკავშირებენ.
ისტორია
ამერიკების ევროპელების მიერ აღმოჩენამდე მექსიკის და ამერიკის ტერიტორიაზე მცხოვრები სხვადასხვა ტომი ახვევდა სხვადასხვა საკვებს - სოკოს, პამიდორს, ავოკადოს, ჩილის - სიმინდის ტორტილიაში. თანამედროვე აშშ-ს ტერიტორიაზე მცხოვრები პუებლოს ტომი ტორტილიაში ბურიტოს მსგავსად ახვევდა ლობიოს და ხორცს. თუმცა, ეს შეიძლება მსგავსი და უფრო მარტივი კერძის, ტაკოს წარმოშობის ისტორიაც იყოს.
შირვანშაჰების სასახლე
სასახლის ისტორია
XVII საუკუნიდან სასახლე დაცარიელდა და მასში არავინ ცხოვრობდა. 1723 წელს ბაქო ალყაში მოაქციეს პეტრე I- ს ჯარებმა და ქალაქი დაბომბეს. სასახლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფასადი ჩამოინგრა. ასეთ დანგრეული მდგომარეობაში, სასახლე მე -19 საუკუნის შუა წლებამდე იმყოფებოდა სანამ რუსულ სამხედრო განყოფილებას გადაეცა.
ბურიტო
ისტორია
ბურიტოს ჩამოყალიბების ზუსტი ისტორია უცნობია. XIX საუკუნეში გვხვდება ბურიტოს წერილობითი ხსენება, რომელიც აღწერს ბურიტოს როგორც კერძს, რომელსაც სხვადასხვა ადგილას ან ტაკოს, ან ბურიტოს უწოდებენ. შესაძლოა, რომ ბურიტო XIX საუკუნეში ჩრდილოეთი მექსიკის ვაკუეროებმა ჩამოაყალიბეს. ბურიტოს სახელწოდებაზე და წარმოშობაზე არსებობს რამდენიმე ლეგენდა - ერთ-ერთის თანახმად მექსიკის რევოლუციის პერიოდში ჯონ მენდეზი თავის ვირით ტაკოს ყიდდა და შემდეგ დიდ ტაკოს „ბურიტო“ დაარქვეს. სხვა ლეგენდის მიხედვით ერთ-ერთი ქუჩის საჭმლის გამყიდველი ტორტილიაში გახვეულ ბოსტნეულს გაჭირვებუმ ბავშვებს აჭმევდა, რომლებსაც „პატარა ვირებს“ (Burritos) ეძახდა, რის გამოც ეს სახელი შემდეგ კერძსაც დაარქვეს. პირველად რესტორნის მენიუში ბურიტო ლოს-ანჯელესის ერთ-ერთ რესტორანში გაჩნდა 1930-იან წლებში.
მექსიკა
მარცხნივ|მინი ბურიტო ითვლება ჩრდილოეთი მექსიკის ტრადიციულ კერძად. ტრადიციული მექსიკური ბურიტო შედგება ფქვილისგან დამზადებული თხელი ტორტილიის და პამიდორის, კარტოფილის, ბრინჯის, ყველის და ჩილის შიგთავსისგან. მიუხედავად იმის, რომ ბურიტო მექსიკის გარეთ ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მექსიკური კერძია, ის უმეტესად მხოლოდ მექსიკის ჩრდილოეთით გვხვდება, თუმცა, ბოლო წლებში ბურიტომ ქვეყნის სამხრეთით გავრცელება დაიწყო.
შირვანშაჰების სასახლე
სასახლის ისტორია
რუსეთის სამხედრო განყოფილებამ სასახლე ნაწილობრივ გაარემონტა. იმავდროულად სასახლის მნიშვნელოვანი რესტრუქტურიზაცია მოხდა. სასახლეს გამოიყენებდნენ სამხედრო ტექნიკის საწყობად. სამხედრო განყოფილების მიერ განხორციელებულმა სარემონტო სამუშაოებმა, განადგურებული ნაწილების აღდგენასთან ერთად, სასახლის რესტავრაციისთვის აუცილებელი რაოდენობის დეტალების განადგურება გამოიწვია.
ბურიტო
აშშ
ამერიკის სამხრეთის შტატებში ბურიტო სწრაფი კვების ბევრ რესტორანში გვხვდება. ასეთი რესტორნები ხშირად სთავაზობენ ბურიტოს ამერიკულ ვარიაციებს. პოპულარულია „საუზმის ბურიტო“ - ტორტილიაში შეხვეული საუზმის საკვენი, მაგ. შემწვარი კვერცხი და ბეკონი, სოსისი; ჩიმიჩანგა - ფრიტურში შემწვარი ბურიტო; ბურიტო თეფშში - ღრმა თეფშში  მოთავსებული უტორტილიო ბურიტოს შიგთავსი, ხანდახან ბრინჯის ფენის ზემოთ, და სხვა სახეობები.
შირვანშაჰების სასახლე
სასახლის ისტორია
ამ პერიოდში მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ ბაქოში მოითხოვა სასახლის დემონტაჟი და მის ადგილზე ბაქოს ტაძრის აშენება. თუმცა, ეს შუამდგომლობა უარყოფილ იქნა ცარისტული ხელისუფლების მიერ იმ მიზეზის გამო, რომ სასახლის შენობაში საწყობები იყო.
აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის (1918-1920 წწ.) განმავლობაში არქიტექტურული ძეგლების შესწავლისა და დაფიქსირების მიზნით რამდენიმე ღონისძიება ჩატარდა. ამრიგად, 1918 წლის ბოლოს, შირვანშაჰების სასახლის ნახაზები გაკეთდა არქიტექტორ- ტექნიკოსის, ისმაილ ბეკ ნაბი ოღლუ, მიერ.
ბურიტო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: სწრაფი კვება კატეგორია:გასტრონომია კატეგორია: კულინარია
შირვანშაჰების სასახლე
სასახლის ისტორია
1920 წელს, აზერბაიჯანის სსრ-ს მთავრობამ ძეგლის დაცვის მიზნით ზომები მიიღო. 1932-1934 წლების ძირითადი სარემონტო სამუშაოების დასრულების შემდეგ ყოფილი შირვანშაჰების სასახლის შენობა აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმს გადაეცა.
1937-1938 წლებში არქეოლოგ ლევიატოვის ხელმძღვანელობით სასახლეში ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები და აღმოჩენილ იქნა დიდი რაოდენობის არტეფაქტები, რომლებიც მიეკუთვნებოდნენ XII—XV საუკუნეებს. 1945 წელს კვლავ ლევიატოვის ხელმძღვანელობით ჩატარდა სასახლის ტერიტორიაზე გათხრები და გამოვლინდა მჭიდროდ დასახლებული საცხოვრებელი კვარტლის ნარჩენები. კერამიკული ნაკეთობებისა და მონეტების მრავალი ფრაგმენტი თარიღდება VIII-IX საუკუნეებით.
გარკვეული დროის განმავლობაში, სასახლის შენობაში მდებარეობდა აზერბაიჯანის სახალხო მუზეუმი და რელიგიის ისტორიის მუზეუმი. 1960 წელს სასახლე გადაიქცა არქიტექტურულ ნაკრძალად, რომელიც 1964 წელს გადაკეთდა სახელმწიფო ისტორიულ და არქიტექტურულ მუზეუმ-ნაკრძალად — „შირვანშჰაების სასახლის კომპლექსი“.
1992 წელს დაიწყო ახალი სარეაბილიტაციო სამუშაოები. სასახლის კომპლექსის რესტავრაციის ავტორი ნიაზი რზაევი იყო.
2000 წელს, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის 24-ე სესიაზე, ბაქოს ისტორიული ნაწილი იჩერი-შეჰერი, სასახლესთან ერთად, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მოხვდნენ. ეს იყო პირველი ობიექტები, რომლებიც შეტანილია იუნესკოს სიაში და რომლებიც მდებარეობენ აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. 2006 წელს, სასახლის მომდევნო რესტავრაცია დასრულდა.
სასახლე
სასახლის შენობა ერთიანად არ აღიდგა. კომპლექსის მშენებლობა დაიწყო 1411 წელს შირვანშაჰ იბრაჰიმ I -ს მიერ. სასახლე წარმოადგენს რთულ ფიგურას. დასავლეთის, ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთ ფასადის პატარა ნაწილები ქმნიან არასრულ მართკუთხედს. აღმოსავლეთ ფასადის დანარჩენი ნაწილი და მთლიანი სამხრეთ ფასადი შედგენილია ორი სამწახნაგოვანი ფანრითა და ტეხილი ხაზით მათ შორის, რომელიც ოთხ სწორ კუთხეს წარმოშობს.
ადრე სასახლეში 52 ოთახი იყო: 27 ოთახი პირველ სართულზე და 25 ოთახი მეორეზე (დღესდღეობით 16 ოთახი მეორე სართულზე ). სასახლის ცენტრალურ ნაწილს გააჩნია სქელი კედლები. დასავლეთის ფასადის მთავარი შემოსასვლელთან მაღალი პორტალია. პორტის კიბე, გუმბათით დაფარული მაღალი რვაწახნაგოვანი დარბაზით. ვარაუდობენ, რომ ეს მიღების ოთახი იყო. რვაწახნაგოვანი ვესტიბიული აერთიანებდა დარბაზს  დანარჩენ ოთახებთან. ქვედა სართულზე მდებარეობდა მომსახურეთა ოთახები. მეორე სართულის ოთახები და დარბაზები უფრო საზეიმოა. მეორე სართულზე ასევე არის შაჰისა და მისი ოჯახის ოთახები.
დივან-ხანე
მინი|278x278პქ|შირვანშაჰების სასახლე, დივან-ხანე პატარა ღიობს, რომელიც სასახლის ბაღის ჩრდილოეთ მხარეს მდებარეობს, მივყავართ დივან-ხანეს დახურულ ეზოში, რომელიც სამი მხრიდან ისროვანი არკადითაა წარმოდგენილი. დივან-ხანეს საკომპოზიციო ცენტრში დგას რვაწახნაგოვანი როტონდა-პავილიონი. ამ დარბაზის როტონდა გარშემორტყმულია იმავე ორდერის ღია არკადით. ელიფტიკური საფარი ოდნავ მბრუნავი ზედაპირით დაცულია გარედან ქვის გუმბათით. როტონდის დასავლური ფასადი გაფორმებული და მორთულია არაბესკების პორტალებით. ბრტყელი კედლები მოხატულია ორნამენტებით. პორტალს მივყავართ წინკარამდე, რომელიც უკავშირდება დარბაზს და სხვა ოთახებს.
დივან-ხანის დანიშნულების რამდენიმე ვარიანტი არსებობს. ითვლებოდა, რომ იგი ემსახურებოდა იურიდიული წარმოების, მიღებებისა თუ სახელმწიფო საბჭოს მიღებას, ან შესაძლოა იყო მავზოლეუმი. ყველაზე გავრცელებული ჰიპოთეზა ეფუძნება ძეგლის საერთო სახელს, რომლის მიხედვითაც მიიჩნეოდა, რომ იყო სასამართლო, ან სასახლის მიმღები ოთახი, ან „წესრიგის დამცავი შენობა“. სტილი და დაუსრულებელი ნაწილები იძლევა იმის საშუალებას, რომ დივან-ხანე დათარიღებულ იქნეს XV საუკუნით, როდესაც სეფევიდებმა აიღეს ბაქო. სადარბაზოს შესასვლელთან  წარწერა (ყურანი, სურა 10, ლექსები 26 და 27) მიუთითებს მის მემორიალურ დანიშვნაზე.
ორიგინალური არქიტექტურის სტრუქტურის წარმოშობას აკავშირებენ წინა ისლამურ დამარხვის ტრადიციასთან. ისტორიკოსი სარა აშურბეილი მიიჩნევს, რომ წინა მუსულმანურ დროში დივან-ხანეს ტერიტორიაზე წმინდა ადგილი იყო (ითვლება, რომ თასის ფორმის ღარები მსახურობდა ცხოველების სამსხვერპლო სისხლის ავსებისთვის). მინი|244x244px|სეიდ იაჰია ბაქუვის მავზოლეუმი
სეიდ იაჰია ბაქუვის მავზოლეუმი
სასახლის ეზოში დგას XV საუკუნის მავზოლეუმი, რომელსაც „დერვიშის“ მავზოლეუმს უწოდებენ და ცნობილია ხალილ ულა I-ის სამეფო კარის მეცნიერის სეიდ იაჰია ბაქუვის საფლავით, რომელიც შეისწავლიდა მედიცინას, მათემატიკასა და ასტროლოგიას.
მავზოლეუმს რვაწახნაგოვანი კორპუსი გააჩნია, რომელიც სრულდება პირამიდული კარვით. მავზოლეუმის ინტერიერი შედგება მიწისქვეშა საძირკვლისგან, სადაც მდებარეობს ბაქუვის საფლავი. მავზოლემის გვერდებზე  სამი პატარა ფანჯარაა, რომელიც კირქვის მყარი ფირფიტებისგანაა ამოტვიფრული და მრავალსხივებიანი ვარსკვლავებისგან შედგება. ჩრდილოეთ ნაწილში არსებული არკის ღიობი აერთიანებდა მავზოლეუმს უძველეს მეჩეთთან.
მეჩეთი ქეი-კუბადა
მარცხნივ|მინი|ბაქუვის მავზოლეუმი და მეჩეთის ნანგრევები ძველ დროს სეიდ იაჰია ბაქუვის მავზოლეუმს მიუშენეს მეჩეთი, რომელსაც „ძველ“ მეჩეთს უწოდებდნენ. ის ცნობილია სახელით „ქეი-კუბადა“. მეჩეთი აშენებულ იქნა XIV საუკუნის ბოლოსა და XV საუკუნის დასაწყისში. მეჩეთი იყო დაფარული გუმბათით, რომელიც ეყრდნობოდა ოთხი ქვის სვეტს, რომლებიც იდგნენ მეჩეთის შიგნით. 1918 წელს ხანძრის დროს „ძველი“ მეჩეთი დაიწვა.
აღმოსავლეთის კარი
კომპლექსის სამხრეთ ეზოს მივყავართ ე.წ აღმოსავლეთის კარს, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც „მურადის კარიბჭე“. ამ კარის მშენებლობით დასრულდა ანსამბლის ფორმირება. კარიაშენებული იყო ოსმალეთის იმპერიის მიერ ბაქოს აღების პერიოდში ცნობილი ბაქოელის რაჯაბ-ბაბას ბრძანებით. ამას მოწმობს კარის უმაღლეს ნაწილზე არაბულ ენაზე წარწერა. დივან-ხანესა და საძვალესთან შედარებით კარის სტრუქტურა და ფორმა უბრალოა და არ გამოირჩევა მდიდრული დეკორით. სასახლის სხვა პორტალებისაგან განსხვავებით, აღმოსავლეთ კარს აქვს ფართო შესასვლელი.
სასახლის მეჩეთიქვედა ეზოს ნაწილში მდებარეობს მეჩეთის შენობა მინარეთით. მეჩეთი მართკუთხაა, აქვს დიდი დარბაზი, პატარა ქალთა სამლოცველო და მომსახურების ოთახი. ჩრდილოეთის პორტალი შირვანშაჰის სამარხს გადაჰყურებს. ეს პორტალი უფრო საზეიმოა, ვიდრე აღმოსავლური. ორსვეტიანი სამლოცველო დარბაზი დაფარულია გუმბათებით.
მეჩეთის მიჰრაბი მდებარეობს დარბაზის სამხრეთით. ქალთა სამლოცველოზე ასევე არის გუმბათოვანი ოთახი.
მეჩეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში აღმართულია მინარეთი. წარწერა აღბეჭდავს მინარეთს ქვემოთ მოთავსებულ სტალაქტურ კარნიზს. ის დაწერილია „ნასხის“ შრიფტით, რომელშიც წერია მინარეთის მშენებლობის შესახებ, მაგრამ არა მეჩეთის, რომელიც ადრე აშენდა.
საძვალე
შაჰის მეჩეთთან ქვედა ეზოში განლაგებულია შირვანშაჰების საძვალე შენობა, ე.წ „თურბე“. შენობაზე აღმართულია მდიდრულად დეკორირებული პორტალი. ეს პორტალი იმეორებს დივან-ხანეს კომპოზიციას, მაგრამ მასთან შედარებით უბრალოა.
პორტალის მარჯვნივ და მარცხნივ ორი მედალიონია, სადაც წერია საძვალის არქიტექტორ-მშენებელია სახელი. ერთ მედალიონში ერთი და იგივე წარწერა ორჯერაა განმეორებული და შემდეგი სიტყვები წერია: ალლაჰ მუჰამად ალი მემარ („ალლაჰ, მუჰამად ალი, არქიტექტორი“). სახელიდან გამომდინარე ვარაუდობენ, რომ არქიტექტორი შიიტი იყო. ტიმპანების ორნამენტებზე არის ხაზი რელიგიური წარწერით.
პორტალს მივყავართ წინკარამდე, რომლის მარჯვენა და მარცხენა მხარეს განლაგებულია პატარა ოთახები, რომლებიც, სავარაუდოდ, განკუთვნილია კულტის თაყვანისმცემელთათვის. წინკარს მივყავართ მთავარ დარბაზში, რომელიც ჯვრისებრია, ხოლო მისი ცენტრალური ნაწილი გუმბათითაა დაფარული.
არქეოლოგიური გათხრების დროს საძვალეში აღმოჩენილი იყო საფლავის არქიტექტურული დეტალების ფრაგმენტები დარბაზში, ისევე როგორც ჰალილ ულას ოჯახის წევრების რამდენიმე სამარხი. 1946 წელს არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოაჩინეს ხუთი სამარხი (ერთ-ერთში იყო 6-7 წლის ბავშვის ნაშთები, სავარაუდოდ ჰალილ ულას ვაჟის, მეორეში - ხანში შესული ქალბატონის, სავარაუდოდ ჰალილ ულას დედის, და კიდევ ერთი - 18-19 წლის მამაკაცის ჩონჩხი). საძვალეში მუშაობის გაგრძელების შედეგად უამრავი ხელშეუხებელი სამარხი აღმოაჩნდა, რომელთა საერთო რაოდენობამ 14-ს მიაღწია.
ჰალილ ულას ოჯახის წევრების სახელების გაგება შიძლება ბადრ შირვანის ელეგიებისა და ქრონოლოგიების საფუძველზე: ჰალილ ულას დედა - ბიქე ხანუმი (გარდაიცვალა ჰიჯრის 839 წელს - 1435/36 წ), მისი ვაჟები - ფარუხ იამინი (დაიბადა ჰიჯრის 839 წელს - გარდაიცავალა ჰიჯრის 846 წელს შვიდი წლის ასაკში - 1435/36 – 1442/46 ); შიხ სალეჰი (დაიბადა ჰიჯრის 847 წელს - გარდაიცავალა ჰიჯრის 849 წელს ორი წლის ასაკში - 1443 -1445/46); მირ ბაჰრამი (მოკლული (შაჰიდი) ყაითაგანის სტეპებში ახალგაზრდა წლის ასაკში, დაიდაბა ჰიჯრის 850 წელს 20 მუჰარემს / 1446 წლის 17 აპრილი); პრინცი (შახზადე) მუჰამმად იბრაჰიმი (ჰიჯრის 836 წელს 20 მუჰარემს დაიბადა/ 1432 წლის 16 სექტემბერი); ფარუხ იასარი (ჰიჯრის 845 წელს 12 მუჰარემს დაიბადა/ 1441 წლის 2 ივნისი).
შირვანშაჰთა აბანო
კომპლექსის ქვედა ეზოში შენარჩუნებულია აბანო. ვარაუდობენ, რომ XV საუკუნეში აშენებული აბანო მართლაც სასახლის იყო. მისი აღდგენა შესაძლებელი გახდა კედლის ქვის ქვედა რიგების შენარჩუნების წყალობით.