cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბენინი
ისტორია
დღევანდელი ბენინის ტერიტორიაზე შუა საუკუნეების დამლევს მრავალი სახელმწიფო შეიქმნა, მათ შორის დაჰომეა. XV საუკუნეში ბენინის ტერიტორიაზე პორტუგალიელი მონათვაჭრები გამოჩნდნენ, ხოლო XVII საუკუნეში ჰოლანდიელი, ფრანგი და ინგლისელი ვაჭრები. ბენინის სანაპირო და მისი მოსაზღვრე ოლქები გადაიქცა მონებით ვაჭრობის უმსხვილეს რაიონებად აფრიკაში (ამიტომაც მას მონათა ნაპირსაც უწოდებდნენ).
1890 წლის თებერვალში ფრანგმა კოლონიზატორებმა ბენინის წინააღმდეგ ომი დაიწყეს და მხოლოდ 1892 წლის ნოემბერში მოახერხეს მისი დედაქალაქის აბომეის აღება. 1893 წელს ბენინი საფრანგეთის კოლონია გახდა. 1904 წელს იგი საფრანგეთის დასავლეთი აფრიკის შემადგენლობაში შევიდა.
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ჩამოყალიბდა ახალგაზრდა დაჰომეელთა მოძრაობა, რომელსაც პროგრესულად განწყობილი ადგილობრივი ინტელიგენციის წარმომადგენლები ჩაუდგნენ სათავეში. 1923 წელს მოეწყო მასობრივი ანტიკოლონიალისტური გამოსვლები.
მეორე მსოფლიო ომმა არსებითი ძვრები გამოიწვია ქვეყნის ეკონომიკასა და სოციალური ძალების თანაფარდობაში. გაიზარდა მუშების რიცხვი, გახშირდა გაფიცვები. განმათავისუფლებელ მოძრაობას სათავეში ჩაუდგნენ ქვეყანაში შექმნილი პირველი აფრიკული პოლიტიკური პარტიები და პროფკავშირები. 1957 წელს საფრანგეთის მმართველი წრეები იძულებულნი გახდნენ ბენინში შეექმნათ პირველი სამთავრობო საბჭო აფრიკელთა მონაწილეობით, 1958 წელს კი დასთანხმდნენ ბენინი ავტონომიურ რესპუბლიკად გამოეცხადებინათ. 1960 წლის 1 აგვისტოს ბენინი დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოცხადდა და გამოვიდა საფრანგეთის გაერთიანებიდან. 1960 წლის 20 სექტემბერს ბენინი გაეროში მიიღეს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ბენინი იყოფა 12 დეპარტამენტად (ფრანგული: départements), ისინი კიდევ იყოფიან და თავის მხრივ 77 კომუნს ადგენენ. 1999 წელს, არსებული 6 დეპარტამენტიდან თითოეული ორ ნაწილად გაიყო და საერთო ჯამში 12 დეპარტამენტი შეადგინა. ახალ, ექვს დეპარტამენტს დედაქალაქები 2008 წელს შეურჩიეს.
პოლიტიკა
მინი|[[პატრის ტალონი, ბენინის ამჟამინდელი პრეზიდენტი]] ბენინის პოლიტიკა ტარდება საპრეზიდენტო წარმომადგენლობითი დემოკრატიული რესპუბლიკის ფარგლებში. მრავალპარტიული სისტემის ფარგლებში ბენინის პრეზიდენტი არის როგორც სახელმწიფო მეთაური, ისე მთავრობის მეთაური. აღმასრულებელი უფლებამოსილება ენიჭება მთავრობას. საკანონმდებლო ძალაუფლება ენიჭება როგორც მთავრობას, ისე საკანონმდებლო ორგანოს. სასამართლო სისტემა დამოუკიდებელია აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ორგანოებისაგან. პოლიტიკური სისტემა გამომდინარეობს 1990 წლის ბენინის კონსტიტუციიდან და ასევე 1991 წელს დემოკრატიაზე გადასვლიდან.
2007 წელს პრესის თავისუფლების ინდექსმა ბენინი 169 ქვეყნიდან 53 ადგილი დაიკავა.
2005 წელს პოლიციის, ბიზნესის და პოლიტიკური კორუფციის ანალიზის შედეგად ბენინმა 159 ქვეყნიდან 88-ე ადგილი დაიკავა.
დემოგრაფია
მარცხნივ|მინი|255x255პქ|კოტონუ ბენინის 11,485,000 მცხოვრებიდან უმეტესი ნაწილი ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში ცხოვრობს. მოსახლეობა ახალგაზრდაა, რომელთა სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 62 წელია. ქვეყანაში დაახლოებით 42 აფრიკული ეთნიკური ჯგუფი ცხოვრობს. მათ შორისაა იორუბას ხალხი, რომლებიც ბენინის სამხრეთ- აღმოსავლეთ ნაწილში ცხოვრობენ (მე –12 საუკუნეში გადასახლებული იყო ნიგერიიდან), ასევე დენდის ხალხი, რომლებიც ჩრდილოეთ- ცენტრალურ ნაწილში ცხოვრობენ და რომლებიც, მალიდან მე-16 საუკუნეში გადასახლდნენ. ასევე არიან ბარიბები და ფულები ქვეყნის ჩრდილო- აღმოსავლეთ ნაწილში და ტამაარი და სომბიები, რომლებიც ათაკორას მთებში ცხოვრობენ.
ბოლოდროინდელმა მიგრაციებმა ბენინში შეიყვანა სხვა აფრიკელი მოქალაქეები, რომლებიც მოიცავს ნიგერიელებს, ტოგოელებს და მალელებს. უცხოელთა საზოგადოება მოიცავს ინდიელებს და ლიბანელებს, რომლებიც მონათა ვაჭრობის დროს შევიდნენ ქვეყნის ტერიტორიაზე. ევროპის მრავალი საელჩოსა და საგარეო დახმარების მისიებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების და სხვადასხვა მისიონერული ჯგუფების პერსონალი მოიცავს 5,500 ევროპელ მოსახლეს, რომლებიც ქვეყანაში ცხოვრობენ. ევროპელების მოსახლეობის ნაწილი ასევე მოიცავ ადგილობრივ ბენინელებს, რომლებიც ფრანგული წარმოშობის არიან.
უდიდესი ქალაქები
კოტონუ, ლიტტორალის დეპარტამენტი, მოსახლეობა 679,012 ადამიანი;
პორტო-ნოვო, ოუემეს დეპარტამენტი, მოსახლეობა 264,320 ადამიანი;
გოდომეი, ატლანტიქეს დეპარტამენტი, მოსახლეობა 253,262 ადამიანი;
აბომეი- ცალავი, ატლანტიქეს დეპარტამენტი, მოსახლეობა 117,824 ადამიანი;
დჯოუგოუ, დონგას დეპარტამენტი, მოსახლეობა 94,773 ადამიანი;
ბოჰიცონი, ზოუს დეპარტამენტი, მოსახლეობა 93,744 ადამიანი;
ეკპე, ოუემეს დეპარტამენტი, მოსახლეობა 75,313 ადამიანი; მინი|271x271პქ|[[პორტო-ნოვო]] აბომეი, ზოუს დეპარტამენტი, მოსახლეობა 67,885 ადამიანი;
ნიკკი, ბორგოუს დეპარტამენტი, მოსახლეობა 66,109 ადამიანი.
რელიგია
2013 წლის მონაცემებით, ბენინის მოსახლეობის 48.5% ქრისტიანი იყო (25.5% კათოლიკე, 6.7% ქრისტეს ციური ეკლესია, 3.4% მეთოდისტური, 12,9% სხვა ქრისტიანული მიმდინარეობა). მოსახლეობის 27.7% მუსლიმი იყო, 11.6% ვუდუს მიმდევარი, ხოლო მოსახლეობის 2.6% ადგილობრივ, ტრადიციულ რელიგიას მიჰყვება. ქვეყანაში 2.6% სხვა რელიგიის მიმდევარი და 5.8% არცერთი რელიგიის მიმდევარია.
ტრადიციული რელიგიები მოიცავს ანიმისტურ რელიგიებს, როგორებიც ათაკორაში გავრცელებული ვუდუ და ორიშა, რომლებსაც იორუბასა და ტადოს ხალხები მისდევენ. ქალაქი ოუდაჰი, რომელიც ცენტრალურ სანაპიროს ტერიტორიაზე მდებარეობს, ბენინური ვუდუების სულიერ ცენტრს წარმოადგენს.
ეკონომიკა
ბენინის ეკონომიკა დამოკიდებულია საარსებო სოფლის მეურნეობაზე, ბამბის წარმოებასა და რეგიონულ ვაჭრობაზე. ბამბა მშპ-ს 40% -ს შეადგენს, ხოლო ოფიციალური ექსპორტის შემადგენელი ნაწილის 80% სწორედ ამ ორგანოებზე მოდის. ინფლაცია შემცირდა ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში. ბენინი იყენებს აფრიკულ ფრანკს, რომელიც ევროზე არის დამოკიდებული. მინი|ბამბის პლანტაციები ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში ბენინის ეკონომიკა გასული წლების განმავლობაში შედარებით გაძლიერდა, ხოლო მშპ-ს რეალური ზრდა შეფასდა 5.1 -დან 5.7%- მდე, 2008 და 2009 წლებში. ეკონომიკური ზრდის მთავარი წარმომქმნელი არის სოფლის მეურნეობის სექტორი, საიდანაც ბამბა ქვეყნის მთავარ საექსპორტო პროდუქტს წარმოადგენს. ქვეყანაში მოქმედი სერვისების უმეტესობას ბენინის გეოგრაფიული მდებარეობა განაპირობებს. გეოგრაფიული მდებარეობა ხელს უწყობს მეზობელ ქვეყნებთან ვაჭრობას, ტრანსპორტირებას, გადაზიდვებსა და ტურისტების ქვეყანაში შემოსვლას.
ბენინში ბიოშეღწევადობის ხელმისაწვდომობა მსოფლიო საშუალოზე ნაკლებია. 2016 წელს ბენინს ჰქონდა თავისი ქვეყნის ტერიტორიაზე 0,9 გლობალური ჰექტარი ბიოეკრანით, რაც გაცილებით ნაკლებია ვიდრე მსოფლიო საშუალოდ 1.6 გლობალური ჰექტარი ერთ პერსონაზე.
ეკონომიკის ზრდის მიზნით, ბენინი გეგმავს უფრო მეტი უცხოური ინვესტიციის მოზიდვას და უფრო მეტ აქცენტს ტურიზმის განვითარებაზე. ბენინში ასევე იგეგმება ახალი საკვები გადამამუშავებელი სისტემების დანერგვა.
მიუხედავად იმისა, რომ ბენინში პროფკავშირების წარმომადგენლები წარმოადგენენ ოფიციალური მუშახელის 75% -ს,საერთაშორისო პროფკავშირის კონფედერაციამ (ITCU) აღნიშნა, რომ ქვეყანაში არის ისეთი პრობლემები, როგორებიცაა ქალთა ხელფასების თანასწორობის არ არსებობა, ბავშვთა შრომის გამოყენებას, ასევე იძულებით შრომას. მარცხნივ|მინი|ბენინის სახნავ -სათესი მიწები დჯოუგოუს მიმდებარედ. ბენინი არის აფრიკაში ბიზნეს სამართლის ჰარმონიზაციის ორგანიზაციის წევრი (OHADA).
კოტონოუში მდებარეობს ქვეყნის ერთადერთი საზღვაო პორტი და საერთაშორისო აეროპორტი. ამჟამად შენდება ახალი პორტი კოტონოუსა და პორტო-ნოვოს შორის მდებარე ტერიტორიაზე. ბენინი უკავშირდება ორ ზოლიანი ასფალტირებული გზებით მის მეზობელ ქვეყნებს (ტოგო, ბურკინა ფასო, ნიგერია და ნიგერი).
მიუხედავად იმისა, რომ მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდის ტემპი მუდმივად 4-5% -ია ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში, ქვეყანაში სიღარიბე იზრდება. ამის მთავარ მიზეზს მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდასთან ერთად მოსახლეობის სწრფად ზრდაც წარმოადგენს. ბენინში სტატისტიკისა და ეკონომიკური ანალიზის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, სიღარიბის ზღვარს ქვეშ მყოფი ადამიანები 2011 წელს 36.2% -დან 2015 წელს 40.1% -მდე გაიზარდა.
განათლება
ბენინში წიგნიერების მაჩვენებელი ყველაზე დაბალია მსოფლიოში: 2015 წელს იგი შეფასდა 38.4% -ით (მამაკაცებისთვის 49.9% და ქალებისთვის 27.3%). ბენინმა მიაღწია უნივერსალურ დაწყებით განათლებას და იუნესკოს სტატისტიკის ინსტიტუტის თანახმად, ბავშვების ნახევარი (54%) 2013 წელს ჩაირიცხა საშუალო განათლებაში.
მიუხედავად იმისა, რომ ერთ დროს განათლების მიღება არ იყო უფასო, ბენინმა სკოლის გადასახადი გააუქმა და 2007 წლის სასწავლო ფორუმის რეკომენდაციებს პირნათლად ასრულებს.  მინი|ბენინელი მოსწავლეები მთავრობამ მთლიანი შიდა პროდუქტის 4% -ზე მეტი მიუძღვნა განათლებას 2009 წლიდან. 2015 წელს განათლებისათვის გაღებული ხარჯები ხარჯები იუნესკოს სტატისტიკის ინსტიტუტის თანახმად (ყველა დონეზე) მშპ-ის 4.4% -ს შეადგენდა.
2009 წლიდან 2011 წლამდე, უნივერსიტეტში ჩარიცხული ახალგაზრდების წილი მკვეთრად გაიზარდა, რის გამოც ბენინს დასავლეთ აფრიკაში ერთ – ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს. სტუდენტთა ჩარიცხვა საშუალო სკოლაში, გაორმაგდა 2006 და 2011 წლებში, 50,225 – დან 110,181 – მდე. ეს სტატისტიკა მოიცავს არა მხოლოდ საბაკალავრო, განათლებას, არამედ მაგისტრატურისა და დოქტორანტურის განათლების ეტაპებსაც.
ტრანსპორტირება
ტრანსპორტი ბენინში მოიცავს საგზაო, სარკინიგზო, წყლისა და საჰაერო ტრანსპორტის ტიპებს. ბენინი ფლობს 6,787 კილომეტრის სიგრძის მაგისტრალს, საიდანაც 1,357 კმ სრულიად კეთილმოწყობილია. ქვეყანაში დაგებული ავტომაგისტრალიდან 10 საავტომობილო გზაა. ეს 5,430 კილომეტრიან გზას წარმოადგენს. დასავლური აფრიკის სანაპირო გზატკეცილი კვეთს ბენინს, რომელიც მას აღმოსავლეთით ნიგერიასთან აკავშირებს, დასავლეთით კი ტოგოსთან, განასა და კოტ-დ’ივუართან. როდესაც დასრულდა მშენებლობა ლიბერიასა და სიერა ლეონეში ბენინი მაგისტრალით კიდევ შვიდ სახელმწიფოსთან დაკავშირებას შეძლებს.დაგებული გზატკეცილი ასევე აკავშირებს ბენინს ჩრდილოეთით მდებარე ნიგერთან, და ამ ქვეყნის გავლით ბურკინა ფასოსა და მალთან.
ლიტერატურა
* კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები კატეგორია:ფრანგულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
მონიკა
მონიკა დენიზ არნოლდი (Monica Denise Arnold; ქალიშვილობის გვარი ბრაუნი; დ. 24 ოქტომბერი, 1980 წელი, ატლანტა, ჯორჯია, აშშ) - არის ამერიკელი მომღერალი, კომპოზიტორი, რეპერი, მსახიობი და ბიზნესმენი. დაიბადა და გაიზარდა კოლეჯ პარკში, ჯორჯია, მან ბავშვობიდან დაიწყო კონცერტები და ათი წლის ასაკში იყო გოსპელის გუნდის შემადგენლობაში.
ადრეული ცხოვრება
მონიკა არის მერლინ ბესტის ერთადერთი ქალიშვილი, Delta Air Lines მომხმარებელთა მომსახურების წარმომადგენელი და აფროამერიკული წარმოშობის ყოფილი საეკლესიო მომღერალი და მ. "ბილი" არნოლდ უმცროსი, რომელიც არის აფრიკელი ამერიკელი, ინდური და ირლანდიური წარმოშობით და იყო ატლანტას სატვირთო კომპანიის მექანიკოსი. მას ჰყავს უმცროსი ძმა, მონტეზი (1983 წელს დაბადებული) და ნახევარ ძმა, ჯერმონდ გრანტი, მამის მხრიდან. მონიკა ასევე არის ჩანაწერების პროდიუსერის, პოლოვ და დონის ბიძაშვილი და ნათესაობა აქვს რეპერ ლუდაკრისთან დედის მეორე ქორწინებით მეუფე ედვარდ ბესტთან, მეთოდისტ მინისტრთან. 2 წლის ასაკში მონიკა დედის კვალს გაჰყვა რეგულარული გამოსვლებით ჯონსი ჰილის სამლოცველო გაერთიანებულ მეთოდისტურ ეკლესიაში, მერლინის მშობლიურ ქალაქ ნიუანში, ჯორჯია. მიუხედავად იმისა, რომ მშობლები 1984 წლის განშორების და 1987 წლის განქორწინების შემდეგ მარტოხელა სახლის მოკრძალებულ ვითარებაში იზრდებოდნენ, მონიკამ სიმღერაში განაგრძო ვარჯიში და გახდა ტალანტების შოუს ხშირი კონკურსანტი. მარცხნივ|მინი|338x338px|მონიკა 2014 წელს
კარიერა
მონიკა ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც 1993 წელს ხელი მოაწერა Rowdy Records- ს და ორი წლის შემდეგ გამოუშვა სადებიუტო ალბომი Miss Thang. მას მოჰყვა წარმატებული ალბომების სერია, მათ შორის გლობალური ბესტსელერით The Boy Is Mine (1998), ასევე ნომერ პირველი ალბომი Storm After (2003), The Makings of Me (2006) და Still Standing (2010). მთელი მისი კარიერის განმავლობაში, მონიკას რამდენიმე სინგლი გახდა პოპ და R&B ჩარტებში ნომერ პირველი ჰიტები, მათ შორის "Before You Walk Out My Life", "Don't Take It Personal (Just One of Dem Days)", "Like This" და ამის მსგავსად ", " ბიჭი ჩემია ", " პირველი ღამე ", " ჩემი ანგელოზი ", " ასე წავიდა "და" ყველაფერი ჩემთვის ". მონიკას პოპულარობა კიდევ უფრო გაამყარა მისმა როლებმა სატელევიზიო სერიალებში, როგორიცაა Living Single (1996), Felicity (2001) და American Dreams (2003) და ფილმები, მათ შორის ბიჭები და გოგონები (2000), Love Song (2000) და Pastor Brown (2009). NBC– ის ნიჭიერი შოუს The Voice– ის კონტრიბუტორი, 2008 წელს, იგი გამოჩნდა Peachtree– ს სატელევიზიო რეალითი შოუში, სპეციალურ Monica: The Single, რომელიც თვალყურს ადევნებდა სიმღერის "Still Standing" ჩაწერას მის პირად ცხოვრებასთან ერთად და წარმოადგენდა მის მაღალ შეფასებულ BET სერია Monica: Still Standing, რომელიც შეიცავს მსგავს კონცეფციას.
პირადი ცხოვრება
ის განშორდა რეპერ როდნი "როკო" ჰილს, მისი პირველი ორი შვილის მამას, მონიკამ 2010 წლის ნოემბერში იქორწინა პროფესიონალ კალათბურთელზე, შენონ ბრაუნზე. მათი ერთადერთი შვილი, ქალიშვილი, 2013 წელს დაიბადა. მონიკამ 5,3 მილიონი ალბომი გაყიდა შეერთებულ შტატებში და იგი აღიარებულია, როგორც ერთ – ერთი ყველაზე წარმატებული ურბანული R&B ქალი ვოკალისტი, რომელმაც დაიწყო კარიერა 1990 – იანი წლების შუა ხანებიდან. ბილბორდის თანახმად, ის ყველაზე ახალგაზრდა მომღერალია, რომელსაც ოდესმე ჰქონდა ზედიზედ ორი ჩარტის ტოპ ჰიტი Billboard Top R&B სინგლების ჩარტში, ისევე როგორც პირველი შემსრულებელი, ვინც აშშ – ს Billboard Hot R & B / Hip-Hop სიმღერების ჩარტში გავიდა ზედიზედ სამი ათწლეულის განმავლობაში (1990, 2000 და 2010). 2010 წელს ბილბორდმა მონიკა ბოლო 25 წლის ტოპ 50 R&B და Hip Hop შემსრულებლების სიაში 24-ე ადგილზე მიიყვანა. ოთხჯერ ნომინირებით, მან მოიგო გრემის პრემია Duo- ს ან Vocals ჯგუფის საუკეთესო R&B სპექტაკლისთვის, ბრენდის გვერდით "The Boy Is Mine" - ში შეტანილი წვლილისთვის, 41-ე დაჯილდოების ცერემონიაზე და იყო ერთი Billboard Music Award- ის მიმღები. ერთი BET პრემია და ორი BMI Pop Awards.
სტილობატი
სტილობატი (ბერძნ. stylobates) — ანტიკურ არქრიტექტურაში, ძველი ბერძნული ტაძრის საფეხურისებრი ცოკოლის (სტერეობატის) ზედაპირი, რაზედაც აწყობენ სვეტნარს. ზოგჯერ სტილობატს უწოდებენ სტერეობატის მთელ ზედა საფეხურს.
ლიტერატურა
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
Stylobat
993
თარიღი უცნობია
*
იჰოტრი
იჰოტრი (Lac Ihotry) — მარილიანი ტბა კუნძულ მადაგასკარზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან დაახლოებით 50 მ სიმაღლეზე, ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ზედაპირის ფართობი 96-112 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 3,8 მ. ტბის სანაპიროზე არის ბანანის პლანტაციები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მადაგასკარის ტბები
Daphnella elegantissima
Daphnella elegantissima — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ლუბიცა მარიჩი
ლუბიცა მარიჩი (დ. 18 მარტი, 1909 — გ. 17 სექტემბერი, 2003 ) — კომპოზიტორი იუგოსლავიიდან, იოსიპ შტოლცერ-სლავენსკის მოსწავლე, რომელიც შთაგონებული იყო ბიზანტიური მართლმადიდებლური საეკლესიო მუსიკით. იყო ბელგრადის მუსიკის ფაკულტეტის პროფესორი და სერბეთის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიის წევრი. ლუბიცა მარიჩი ითვლება მეოცე საუკუნის ყველაზე ორიგინალურ სერბ კომპოზიტორად და მუსიკალურად ყველაზე გავლენიან კომპოზიტორად.
ცხოვრება
დაიბადა კრაგუევაცში, სერბეთი, მამა პავლესა და დედა კატარინა ჯორჯევიჩის ოჯახში, ვოევოდა ჩოლაკ-ანტა სიმეონოვიჩის, სერბეთის პირველი აჯანყების ერთ-ერთი ლიდერის შთამომავალი. ლუბიცამ დიდი მხატვრული და ინტელექტუალური მოგზაურობა გაიარა სერბული მუსიკის წინსვლის ხელშეწყობის მიზნით. იგი იყო პირველი სერბი, რომელმაც მიიღო დიპლომი კომპოზიციისათვის 1929 წელს. პრაღის სახელმწიფო კონსერვატორიაში სწავლობდა ასპირანტურაში ჯოზეფ სუკის ხელმძღვანელობით. სტუდენტობის დროს მან დაიმსახურა მოწონება ამსტერდამის, სტრასბურგის და პრაღის ფესტივალებზე.
მას აღწერდნენ, როგორც გენიალურად ნიჭიერ ქალს და მის მუსიკალურ განვითარებას შეუწყო ხელი თანამედროვე მუსიკის დიდმა მხარდამჭერმა, ჰერმან შერჩენმა. მის მუსიკას ასრულებდნენ ყველაზე მნიშვნელოვანი კამერული ანსამბლები და ორკესტრები. ალოის ჰაბამ მას შესთავაზა ასოცირებული პროფესორის თანამდებობა პრაღის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკის დეპარტამენტში. მეორე მსოფლიო ომმა შეაფერხა მისი საერთაშორისო კარიერა, ამიტომ მან თავისი ცხოვრების უმეტესი ნაწილი გაატარა ბელგრადში, სადაც ქმნიდა ნაწარმოებებს. იგი ასევე იყო დაკავებული ვიზუალური ხელოვნებით, წერდა ფილოსოფიურ პოეზიას, მუშაობდა ბელგრადის მუსიკალური აკადემიის პროფესორად და სერბეთის ხელოვნებისა და მეცნიერებათა აკადემიის წევრად.
ლუბიცა მარიჩი იყო პირველი კომპოზიტორი, რომელმაც ბიზანტიური საეკლესიო მუსიკა გამოიყენა არალიტურგიულ კომპოზიციებში. მან შეასრულა შუა საუკუნეების მუსიკა მე-20 საუკუნის მუსიკის ავანგარდულ გამოცდილებასთან შერწყმით თავის შემოქმედებაში, შექმნა ნაწარმოებები ფილოსოფიური ტექსტებით. მისმა მუსიკამ გამოაცხადა პოსტმოდერნიზმისა და მინიმალიზმის დასაწყისი და იგი განიხილება როგორც არვო პერტისა და ჯონ ტავენერის წინამორბედი.
სიცოცხლის ბოლოს ლუბიცა მარიჩის მუსიკა კვლავ ენთუზიაზმით მიიღეს დიდ ევროპულ მუსიკალურ ცენტრებში, ნიდერლანდებში, გერმანიასა და დიდ ბრიტანეთში. ამსტერდამში გამოიცა დისკი მისი კამერული მუსიკით. ფონდმა KölnMusik-მა შეუკვეთა მისი ახალი კომპოზიცია და გამომცემლობა Furore Verlag-მა კასელიდან გამოუშვა მისი ყველა კომპოზიცია. დისკი მისი ყველაზე წარმომადგენლობითი კომპოზიციებით გამოსცა Chandos- მა. ლუბიცა მარიჩი მე-20 საუკუნის მეორე ნახევრის ერთ-ერთ ყველაზე ორიგინალურ შემოქმედად ითვლება.
მემკვიდრეობა
მინი|314x314პქ| ლუბიცა მარიჩის საფლავი ბელგრადში 2009 წელს სერბეთის რესპუბლიკის მუდმივმა დელეგაციამ იუნესკოში მოითხოვა, რომ იუნესკო ასოცირდეს ლუბიცა მარიჩის დაბადებიდან 100 წლისთავთან.
„ლუბიცა მარიჩმა გამოიყენა თანამედროვე მუსიკის მთელი არსენალი მაღალი მიზნის მისაღწევად. სულის სიღრმიდან ლაპარაკობს მკაფიო და შთამბეჭდავი ენით...“ – ასე ახასიათებს დიმიტრი შოსტაკოვიჩი ლუბიცა მარიჩის მუსიკას. მისი მუსიკა და ორიგინალურობა შეაქო მე-20 საუკუნის ისეთმა დიდმა მხატვრებმა, როგორებიც არიან ბარტოკი, ლუტოსლავსკი, ჰაბა, ნიკოლას სლონიმსკი, ჰერმან შრეჩენი და მარიუს ფლოტუისი. ყველა მათგანს მიაჩნია, რომ ლუბიცა მარიჩის კომპოზიციები მე-20 საუკუნის უდიდესი მუსიკალური შემოქმედებაა.
იგი გარდაიცვალა 2003 წლის 17 სექტემბერს.
სქოლიო
<references group="" responsive="0">
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მუსიკოსები კატეგორია:სერბი კომპოზიტორები კატეგორია:გარდაცვლილი 2003 კატეგორია:დაბადებული 1909 კატეგორია:კომპოზიტორი ქალები
ჭიები
ლიტერატურა
კატეგორია:უხერხემლოები
Vermes
არჩილ I
არჩილ I, არჩილ მირდატის ძე — ქართლის მეფე V საუკუნის 20-30-იან წლებში – ჯუანშერის „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა“-ს თანახმად. მემატიანე არჩილის მეფობის შესახებ ამბობს: „განაცხადა მტერობა სპარსთა, გამოაჩინა ჯუარნი და მოკაზმნა ეკლესიანი“. მან ცოლად შეირთო ბიზანტიის იმპერატორის იობიანის (363–364) შთამომავალი – მარიამი.
„მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მიხედვით მის დროს „მოგუნი მოგობდეს ცეცხლისა მსახურებასა ზედა“.
(არჩილის მეფობის დათარიღება: ვახუშტი 410–434 წ. ვ. გოილაძე 402–426 წ. გ. მელიქიშვილი V ს. მე-2 ნახ. ა. ბოგვერაძე V ს. 20-30 წ. ).
ბოჰდანივკა (კახოვკის რაიონი)
ბოჰდანივკა (Богданівка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის კახოვკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 759 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახოვკის რაიონის სოფლები
Daphnella epicharta
Daphnella epicharta — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
ლაგუნა-დელ-ლახის ეროვნული პარკი
ლაგუნა-დელ-ლახის ეროვნული პარკი (Parque Nacional Laguna del Laja) – ეროვნული პარკი ჩილეში, ბიო-ბიოს რეგიონის ბიო-ბიოს პროვინციაში. მდებარეობს ჩილეს ანდებში. ფართობი – 119 კმ². შეიქმნა 1958 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს ეროვნული პარკები
დერეფაზარის რაიონი
დერეფაზარის რაიონი — რაიონი რიზეს პროვინციაში, თურქეთი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი დერეფაზარი. ფართობი 28 კმ². 2021 წლის მონაცემებით კი მოსახლეობა შეადგენს 7 057 ადამიანს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
რაიონის შემადგენლობაშია ერთი მუნიციპალიტეტი:
დერეფაზარის რაიონის შემადგენლობაშია 11 სოფელი:
სქოლიო
კატეგორია:რიზეს პროვინციის რაიონები
კინკონი
კინკონი (Lac Kinkony) — ტბა კუნძულ მადაგასკარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ზედაპირის ფართობი 100 კმ². ფართობით მადაგასკარის ერთ-ერთი უდიდესი ტბაა. წარმოადგენს მაჰავავი-კინკონის დაცული ლანდშაფტის ნაწილს. ტბის პირას დიდი რაოდენობით ბუდობენ ფრინველები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მადაგასკარის ტბები
ფსკალი
ფსკალი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (სომხური ათარის თემი), შავიზღვისპირა დაბლობზე, მდინარე ჭაშის ზემოთში. ზღვის დონიდან 150 მ, ოჩამჩირიდან 45 კმ. სახელწოდება ქართულია, „ფსკა“ მეგრულად „საფუტკარეს“ ნიშნავს. 1949 წლის მდგომარეობით, შედიოდა მეორე ათარის (დღევანდელი სომხური ათარა) სოფსაბჭოს შემადგენლობაში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სომხური ათარის თემის სოფლები
Low (ალბომი)
Low — ინგლისელი მუსიკოს დეივიდ ბოუის ალბომი, გამოცემული 1977 წელს. მისი თანაპროდიუსერია ტონი ვისკონტი. ალბომი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ჩანაწერად. იგი არის „ბერლინური ტრილოგიის“ ნაწილი - ალბომების სერიის, რომელიც ასევე ჩაიწერა ბრაიან ინოს პროდიუსერული თანაშემწეობით ბერლინში (თუმცა ეს ალბომი ძირითადად საფრანგეთში იწერებოდა). ალბომში წარმოდგენილი ექსპერიმენტული ავანგარდული სტილი შემდგომში უფრო ღრმად იქნა განხილული ალბომებში Heroes და Lodger. ალბომის სამუშაო სათაური იყო New Music Night and Day.
ხელახალი გამოცემები
ალბომი CD-ზე ხელახლა სამჯერ გამოიცა. RCA-მ იგი 1984 და 1985 წელს გამოუშვა. Rykodisc-ის (აშშ) და EMI-ს (სხვა ქვეყნები) 1991 წლის ვერსიებში შეტანილია დამატებითი სიმღერები. 1999 წელს გამოვიდა EMI-ს 24 ბიტიანი რემასტერი, რომელშიც დამატებები არ არის.
სქოლიო
კატეგორია:1977 წლის ალბომები კატეგორია:დეივიდ ბოუის ალბომები კატეგორია:EMI Records-ის ალბომები კატეგორია:RCA Records-ის ალბომები კატეგორია:Rykodisc-ის ალბომები კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები ტონი ვისკონტის პროდიუსერობით
კოლოსალური ორდერი
thumb|350px|ლუვრის აღმოსავლეთის ფასადის კოლოსალური ორდერი. კოლოსალური ორდერი — კლასიკურ არქიტექტურაში ორდერი, რომლის სვეტები და პილასტრები ორ ან მეტ სართულს სცილდება.
ამ ფორმის ერთ-ერთი ადრეული გამოყენების ნიმუშია სანტ ანდრეა დი მანტოვას ბაზილიკა, აგებული ლეონ ბატისტა ალბერტის მიერ 1472 წელს. რაფაელის ნახაზებიდან საკუთარი სასახლისთვის რომში შეიძლება დაისკვნას, რომ ამ შენობის ყველა ფასადს პილასტრების კოლოსალური ორდერი ჰქონდა, რომელთა სრული სიმაღლე, როგორც ნაკლები, ორ სართულს აღემატებოდა, გრანდიოზულობა, რომელიც უპრეცედენტო იყო სასახლეების დიზაინში იმ პერიოდში. როგორც ჩანს, მას ეს პროექტი გარდაცვალებამდე ორი წლით ადრე შეუქმნია, რის გამოც შენობის აგება ვერ მოხერხერბულა. ეს პროექტი შემდგომში დაამუშავა მიქელანჯელომ რომის კაპილოლიუმის ბორცვის სასახლეებისთვის (1564-68), სადაც მან კორინთული ორდერის კოლოსალური პილასტრები მცირე ზომის იონიურ სვეტებს შეუხამა, რომლებიც ზემო სართულის ფანჯრებს ამშვენებდა.
კოლოსალური ორდერი მეტად პოპულარული გახდა გვიანდელი XVI საუკუნეში მანიერისტულ არქიტექტურაში და ბაროკოში. იგივე ელემენტები განმეორდა XVII საუკუნეში ნეოპალადიურ მიმდინარეობაში და ასევე გამოყენებულ იქნა 1880-1920-იანი წლების ბოზ-არტის არქიტექტურაში.
ჯეიმზ ფარლის შენობას ნიუ-იორკში (ნიუ-იორკის ფოსტის შენობა) მსოფლიოში ყველაზე ვრცელი კოლოსალური ორდერის კორინთული კოლონადა აქვს მსოფლიოში.
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები კატეგორია:არქიტექტურული ორდერი
Music of the Spheres (მაიკ ოლდფილდის ალბომი)
Music of the Spheres — მაიკ ოლდფილდის სტუდიური ალბომი, გამოცემული 2008 წელს. ალბომის კომპოზიციაში On My Heart ვოკალურ პარტიას ასრულებს სოპრანო ახალი ზელანდიიდან ჰეილი ვესტენრა. ფორტეპიანოს პარტიას ექვს კომპოზიციაში ასრულებს ჩინელი პიანისტი ლან ლანი.
დისკი მთლიანად ორკესტრულია და წარმოადგენს ოლდფილდის მიერ ლეიბლზე Mercury Records გამოცემულ მეორე ჩანაწერს. მისი შეზღუდული რაოდენობით გამოცემულ ვერსიას ახლავს მეორე დისკი, 2008 წლის 24 ნოემბრის საკონცერტო გამოსვლით.
სქოლიო
კატეგორია:მაიკ ოლდფილდის ალბომები კატეგორია:2008 წლის ალბომები კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები კატეგორია:ები-როუდის სტუდიებში ჩაწერილი ალბომები
იტალიის სამეფო (1861-1946)
იტალიის სამეფო (Regno d'Italia) — ყოფილი სამეფო დღევანდელი იტალიის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. შეიქმნა 1861 წელს რისორჯიმენტოს შემდეგ, სარდინიის სამეფოს ქვეშ და დაასრულა არსებობა მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ, როდესაც მას ბენიტო მუსოლინის ფაშისტური პარტია მართავდა.
სომხეთის სამედიცინო ინსტიტუტი
სომხეთის სამედიცინო ინსტიტუტი — სამედიცინო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება ერევანში. უნივერსიტეტი დაარსდა 1990 წელს და არის პირველი არასახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი დსთ-ში. უნივერსიტეტში არის 2 ფაკულტეტი, სწავლება სომხურ ენაზე მიმდინარეობს. ინსტიტუტი 32-ე ადგილზეა სომხეთში და 12271 ადგილზეა უნივერსიტეტების გლობალურ რეიტინგში. ინსტიტუტი მდებარეობს ერევნის ერებუნის რაიონში.
ისტორია
სომხეთის სამედიცინო ინსტიტუტი დაარსდა 1990 წელს ახალგაზრდა ექიმების მიერ. საგანმანათლებლო დაწესებულების შექმნის პროცედურას სხვადასხვა სირთულეები მოჰყვა: სპეციალიზებული აღჭურვილობის არარსებობა, ლაბორატორიების აღჭურვის მაღალი ღირებულება და ა.შ. ამას გარდა, საზოგადოებამ იდეა ორაზროვნად აღიქვა.
სომხეთის ჯანდაცვის სამინისტროს ამ ინიციატივისადმი დამოკიდებულება, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ახლად დანიშნული მინისტრი მიჰრან ნაზარეტიანი, ძალიან ნეგატიური იყო.
მინისტრმა თქვა, რომ ის არანაირ წვლილს არ შეიტანდა და სამედიცინო დაწესებულებებს დაავალა, რომ ინსტიტუტისთვის არ გამოეყოთ შენობა. ერევნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი ასევე არ მიესალმა ახალი ინსტიტუტის გაჩენას.
ამავდროულად, ბევრ ექიმს მიაჩნდა, რომ სამინისტრომ და სამედიცინო საზოგადოებამ ხელი უნდა შეეწყოს მეორე სამედიცინო უნივერსიტეტის შექმნას, რითაც აღმოფხვრიან მონოპოლიას და მის მიერ გამოწვეულ ნეგატიურ ტენდენციებს, რაც სამედიცინო განათლების ხარისხის საერთო გაუმჯობესებას გამოიწვევდა.
იმ დროს ერევანში მოქმედებდა საკავშირო ქირურგიის ფილიალი, რომელიც სსრკ ჯანდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში იყო და არ ექვემდებარებოდა სომხეთის ჯანდაცვის სამინისტროს. მას ხელმძღვანელობდა აკადემიკოსი ალექსანდრე მიქაელიანი. ლარისა ჟურულის შუამავლობით, პროფესორი მიქაელიანი დათანხმდა სომხეთის სამედიცინო ინსტიტუტისთვის შენობების იჯარით აღებას. ბაზა იყო გულის ქირურგიის კვლევითი ინსტიტუტი, მისი პროფესორები გახდნენ უნივერსიტეტის სწორედ პირველი მასწავლებლები.
1991 წელს სომხეთის სამედიცინო ინსტიტუტი გადავიდა ერებუნის სამედიცინო ცენტრში, სადაც ამჟამად მდებარეობს. მინისტრის აკრძალვის მიუხედავად, ერევანში ჯანმრთელობის განყოფილების ახალმა უფროსმა, არმენ სარქისიანმა უზრუნველყო ნაბიჯი და ამ საავადმყოფოს ახალი მთავარი ექიმი დანიშნა. საავადმყოფოს ბაზაზე შესაძლებელი იყო პრაქტიკული სწავლების დამყარება.
1996 წელს დასრულდა პირველი სომხეთის სამედიცინო ინსტიტუტის სტუდენტების ტრენინგი, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ სომხეთის ჯანდაცვის სამინისტრო არ ცნობს ამ უნივერსიტეტის დიპლომებს. დაიწყო დავის პერიოდი და 2001 წელს უნივერსიტეტმა საბოლოოდ მიიღო სახელმწიფო ლიცენზია 0008 ნომრით, რამაც მას საშუალება მისცა გაეცა სახელმწიფო დიპლომები.
სქოლიო
კატეგორია: კავკასიის უნივერსიტეტები კატეგორია: კავკასია კატეგორია: სომხეთის უნივერსიტეტები
ჟურნალისტი
ჟურნალისტი — პირი, რომელიც აგროვებს, ქმნის, არედაქტირებს ან ამზადებს მასალებს მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში გამოსაქვეყნებლად და აქვს სათანადო რწმუნება ან არის ჟურნალისტთა რეგისტრირებული კავშირის წევრი. (10 აგვისტო, 1991) – საქართველოს პრესისა და მასობრივი ინფორმაციის სხვა საშუალებების შესახებ კანონის 21-ე მუხლი. კანონი 2004 წელს შეიცვალა  და მას დაერქვა: კანონი სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ, სადაც საერთოდ არ არის ჟურნალისტის ცნება განმარტებული, ხოლო ამ პროფესიის შესახებ სახეშეცვლილ კანონში საუბარია მხოლოდ 3 მუხლში:
პროფესიული სტანდარტები
საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის ქცევის კოდექსის თანახმად: „ჟურნალისტი უნდა იყოს თავშეკავებული და კარგად ინფორმირებული, მის მიერ გადმოცემული მასალა კი ინფორმაციული და ამომწურავი. ფაქტები და შეხედულებები დაბალანსებულად უნდა გაშუქდეს. ყოველი მხარისა და პირის აზრი მიუკერძოებლად უნდა გადმოიცეს. საინფორმაციო პროგრამების მიუკერძოებლობა არა მხოლოდ საპირისპირო პოზიციების დაბალანსებული გაშუქებით, არამედ ყველა იმ გარემოების სრულფასოვანი აღწერით მიიღწევა, რომლებიც საფუძვლად უდევს ამ პოზიციებს“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მედიაპროფესიები
ანტონ გენათელი
ანტონ გენათელი — გელათის მთავარ-ეპისკოპოსი XVI საუკუნის II ნახევარში. ადრე აწყურის ეპისკოპოსი (მაწყვერელი). სამცხე-საათაბაგოში ოსმალთა მომძლავრების გამო იძულებული გახდა იმერეთში გადასულიყო. ანტონ გენათელი მონაწილეობდა იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ის მიერ მოწვეულ საეკლესიო კრებაში (კათოლიკოსთა სამართალი). გიორგი II-ის დროს (1565-1585) ანტონ გენათელმა შეაკეთა და მოახატვინა გელათის ღვთისშობლის ტაძრის ჩრდილოეთ კარიბჭე, რომლის კედლებს დღესაც ამკობს იმდროინდელი ფრესკები და წარწერები. სამხრეთის კედლის ასომთავრულ წარწერაში იხსენიება ანტონ გენათელი.
ლიტერატურა
კატეგორია:მაწყვერელი მღვდელთმთავრები კატეგორია:გელათის მღვდელთმთავრები
სეზარია ევორა
სეზარია ევორა (Cesária Évora; დ. 27 აგვისტო, 1941, მინდელო, კაბო-ვერდე — გ. 17 დეკემბერი, 2011, სან-ვისენტე, კაბო-ვერდე) — განთქმული ფოლკლორული მომღერალი სან-ვისენტედან, კაბო-ვერდე. საყოველთაოდ ცნობილია, როგორც „ფეხშიშველა დივა“ მისი სცენაზე ფეხშიშველა გამოჩენის ჩვევის გამო, რითაც ის საკუთარი ქვეყნის უსახლკარო და ღარიბ ქალებსა და ბავშვებს თანაუგრძნობდა.
სეზარიას მოიხსენიებენ, როგორც მორნას დედოფალს — სოულის სტილის ჟანრი (პორტუგალიური ფადოს ნაირსახეობა), რომელსაც კრეოლ-პორტუგალიურად მღერიან. საკუთარ სენტიმენტალურ ფოლკლორულ ჰანგებს, რომელიც ლოდინითა და წუხილითაა აღსავსე, სეზარია ახამებს აკუსტიკური გიტარის, კავაქინიოს, ვიოლიონოს, ფორტეპიანოს, აკორდეონისა და კლარნეტის ხმოვანებას. ევორას კაბო-ვერდული ბლუზი ხშირად ამ ქვეყნის ხანგრძლივი და მწვავე იზოლაციისა და მონათა ვაჭრობის სიმწარეს ასახავს, ისევე როგორც ემიგრაციას — თითქმის ორი-მესამედი კაბო-ვერდელთა საზღვარგარეთ ცხოვრობს.
ევორას ხმა, მომართული მელანქოლიური ინსტრუმენტია, რომელიც ხაზს უსვამს მის ემოციურ ლირიკას გარკვეულ სიტყვებსა თუ ფრაზებზე აქცენტირებით, რაც მის აუდიენციაზე, რომელსაც მისი ენა შესაძლოა საერთოდ არ ესმოდეს, მომნუსხველ ეფექტს ახდენს.
2004 წელს ევორამ გრემის ჯილდო მიიღო საუკეთესო თანამედროვე მსოფლიო მუსიკის ალბომისთვის.
2011 წლის 17 დეკემბერს, ავადმყოფობის შემდეგ კაბო-ვერდეში, თავის მშობლიურ სან-ვისენტში გარდაიცვალა 70 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:კაბო-ვერდელი მომღერლები კატეგორია:ფოლკლორული მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 27 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
გორაკა
გორაკა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, ქვემო ჭალის თემში. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. მდინარე ლეხურის მარცხენა მხარეზე. ზღვის დონიდან 840 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 185 კილომეტრით.
ისტორია
სოფლის თავში ნამოსახლარია, სადაც აღმოჩენილია ადრინდელი და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის კერამიკა. უძველეს ხანაში ეს ადგილი ლეხურის ხეობის ცენტრი ყოფილა. შემდეგ მის ახლობლად გაჩენილა ხეობის ახალი ცენტრები - სხვილოს ციხე (განვითარებული შუა საუკუნეები) და ქვემო ჭალა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 55 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვასილივკა (ლიუბიმივკის თემი)
ვასილივკა (Василівка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის კახოვკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 1456 კაცს შეადგენდა.
Daphnella eugrammata
Daphnella eugrammata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ფელიქს სავარი
ფელიქს სავარი (Félix Savart; დ. 30 ივნისი, 1791, მეზიერ — გ. 16 მარტი, 1841, პარიზი) — ფრანგი ფიზიკოსი. იგი ცნობილია თავისი სამეცნიერო კვლევებით, ძირითადად აკუსტიკის დარგში.
ბიოგრაფია
1816 წლიდან მუშაობდა ექიმად სტრასბურგში, შემდეგ ფიზიკის მასწავლებლად პარიზის კერძო საგანმანათლებლო დაწესებულებაში და ბოლოს კოლეჯ დე ფრანსის ფიზიკური კაბინეტის კონსერვატორად.
ფიზიკის სახელმძღვანელოებში მოხსენიებულია სავარის გადაცემათა ბორბალი, რომელიც ემსახურება ხმოვანი სხეულის ვიბრაციების რაოდენობის განსაზღვრას, ასევე მარტივი მოწყობილობა კვანძებისა და ანტიკვანძების პოზიციების საძიებლად ხმოვან მილებში; იგი შედგება ხის რგოლზე გადაჭიმული გარსისგან, რომელზედაც ქვიშა ასხამენ და რომელიც ძაფებზე ეშვება ვერტიკალურ მილში.
გარდა ამისა, სავარდმა დიდი დრო დაუთმო ტონების მოსმენის საზღვრების საკითხს. ექსპერიმენტების შედეგად მან აღმოაჩინა, რომ წამში 30000 ვიბრაციის ტონი თითქმის ყველას ესმის; 33000 რხევა წამში უკვე რამდენიმეს ისმის. უფრო მეტიც, ტონები, რომელთა ვიბრაცია აღემატება 16000 ვიბრაციას წამში, ყურით აღარ გამოირჩევიან ერთმანეთისგან და ამიტომ ვერ გამოიყენებენ მუსიკაში. სავარმა მოსმენის ზედა ზღვარი 96 000 რხევად წამში მიიჩნია (სხვებმა ეს ზღვარი 80 000 და 70 000 რხევადაც კი დაადგინეს). ქვედა ზღვრისთვის მან 14-16 რხევა აიღო.
მან ჩაატარა კვლევა მილების ხმაზე, რომლებშიც ალი შემოდის ან საიდანაც სითხის თხელი ჭავლი მოედინება. მონაწილეობა მიიღო ბიოტის ექსპერიმენტებში ელექტრული დენისა და მაგნიტური ველის ურთიერთქმედების შესასწავლად; ამ ექსპერიმენტების შედეგი იყო ბიო-სავარის კანონის დამკვიდრება.
მიუხედავად იმისა, რომ სავარს განსაკუთრებული წვლილი არ მიუძღვის მეცნიერებაში, მისი მრავალრიცხოვანი და გენიალური კვლევების წყალობით, მისი სახელი საკმაოდ მნიშვნელოვანი და დამსახურებული პოპულარობით სარგებლობს.
გარდაიცვალა პარიზში 1841 წლის 16 მარტს.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები
თენგიზ გიორგაძე
თენგიზ გიორგაძე (დ. 2 მაისი, 1958) — ქართველი მსახიობი.
1980 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი, ხოლო 2003 წელს სარეჟისორო ფაკულტეტი. 1980 წლიდან შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობია. აღსანიშნავია როლები: კოტე („ხანუმა”), კუკური დიხამინჯია („ძველი სამრეკლო“), სასიძო („სისხლიანი ქორწილი“), ფრედი („საშობაო სიზმარი“), ედგარი („მეფე ლირი“), ბენკო („მაკბეტი“), ბაკური („წათეს წითელი წაღები“). მას ჰყავს მეუღლე ექიმი და მწერალი ირმა კეკელიძე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 2 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:ქართველი მსახიობები
გობის უდაბნო
მინი|300პქ|გობის უდაბნოს მდებარეობა გობი (Говь; 戈壁(沙漠)) — უდაბნო ცენტრალურ აზიაში (მონღოლეთის და ჩინეთის ტერიტორიაზე, ხასიათდება ნახევარუდაბნოსა და უდაბნოს ლანდშაფტით. მდებარეობს, აღმოსავლეთით ალთაისა და ტიან-შანის მთებიდან დასავლეთით ჩრდილოეთ ჩინეთის ვაკემდე, ჩრდილოეთით უდაბნო გადადის მონღოლეთის სტეპში, ხოლო სამხრეთით შემოსაზღვრულია ნანშანის და ალტინტაგის მთებით, აგრეთვე მდინარე ხუანხეთი. სიტყვა „გობი“ მონღოლური წარმომავლობისაა და ნიშნავს „უწყლო ადგილს“. ცენტრალურ აზიაში ამ სიტყვით აღნიშნავენ ნახევარუდაბნოს და უდაბნოს ლანდშაფტებს. გობი თავისი ფართობით აზიის უდიდესი უდაბნოა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მონღოლეთის უდაბნოები კატეგორია:ჩინეთის უდაბნოები
ჭილი (გვარი)
ჭილი (ლათ. Juncus) — მცენარეთა გვარი ჭილისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ან ერთწლოვანი ბალახებია.
250-ზე მეტი სახეობა უმეტესად გავრცელებულია ზომიერად თბილ და ცივ ქვეყნებში, ზოგი სუბტროპიკებისა და ტროპიკების მთიან რაიონებში. საქართველოში გავრცელებულია ჭილის 16 სახეობა.
უმთავრესად იზრდება ჭაობებში და ტენიან ადგილებზე. ჩვენში შედარებით ფართოდ არის გავრცელებული J. effusus, J. articulatus და J. bufonius. ქიმიური შემადგენლობით უახლოვდება მარცვლოვნებს. საქონელი ცუდად ძოვს, მაგრამ თივაში შერეულს კარგად ჭამს. იყენებენ ჭილობებისა და ჩანთების მოსაწნავად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჭილისებრნი
გაღმამხარი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი გაღმამხარი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ვილნა-უკრაინა (კახოვკის რაიონი)
ვილნა-უკრაინა (Вільна Україна) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის კახოვკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 322 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახოვკის რაიონის სოფლები
Daphnella euphrosyne
Daphnella euphrosyne — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ანხი
მინი|ანხი ანხი ან სიცოცხლის გასაღები — ძველეგვიპტური იეროგლიფი. წააგავდა ჯვარს რომელსაც ზედა შტოს მაგივრად წრე ჰქონდა. ანხი იყო სიცოცხლისა და ღვთაებების სიმბოლო. უწოდებდნენ ნილოსის გასაღებს. უფრო ფართო გაგებით ითვლება სიცოცხლის სიმბოლოდ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჯვრის სიმბოლოები კატეგორია:რელიგიური სიმბოლოები კატეგორია:ეგვიპტური მითოლოგია
ტრიტრივა
ტრიტრივა (Lac Tritriva) — ვულკანური წარმოშობის ტბა კუნძულ მადაგასკარზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2040 მ სიმაღლეზე, ქვეყნის დაახლოებით ცენტრალურ ნაწილში. მოქცეულია ჩამქრალი ვულკანის კრატერში. ტბის სიღრმე მერყეობს 80-150 მ ფარგლებში. არის ცხელი წყაროების გამოსავლები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მადაგასკარის ტბები
ფოქვეში
ფოქვეში — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ღალიძგის მარცხენა ნაპირას. თემის ცენტრი (სოფლები:აყვარაში, კაციჰაბლა, საჩაჩხალია, ურთა). ზღვის დონიდან 40 მ, ოჩამჩირიდან 18 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ფოქვეშის თემის სოფლები
არმავირის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი
არმავირის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი — რუსული უნივერსიტეტი. სრული სახელი - უმაღლესი განათლების ფედერალური სახელმწიფო საბიუჯეტო საგანმანათლებლო დაწესებულება ან არმავირის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი. უნივერსიტეტის მთავარი შენობა მდებარეობს არმავირში, კრასნოდარის მხარეში.
ისტორია
არმავირის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი ერთ-ერთი უძველესი საგანმანათლებლო დაწესებულებაა რუსეთის სამხრეთ ნაწილში, რომელიც უზრუნველყოფს პროფესიულ პედაგოგიურ განათლებას.
პროფესიული პედაგოგიური განათლება დაიწყო 1923 წელს, როდესაც განათლების სახალხო კომისარიატის გადაწყვეტილებით შეიქმნა არმავირის პედაგოგიური კოლეჯი.
1932 წელს პედაგოგიურ კოლეჯში გაიხსნა ასირიული განყოფილება, რომლის პირველი დამთავრებაც შედგა 1936 წელს. არმავირის პედაგოგიური კოლეჯის ბაზაზე მოეწყო მოკლევადიანი კურსები ასირიელი პედაგოგების გადამზადებისთვის.
არმავირში დროებითი ფაშისტური ოკუპაციის პერიოდში 1942 წლის აგვისტოდან 1943 წლის იანვრამდე პედაგოგიური ტექნიკური სკოლა არ ფუნქციონირებდა.
1944 წელს ტექნიკურ სკოლას ეწოდა არმავირის პედაგოგიური სკოლა. 1948 წლის 1 სექტემბერს სკოლის ბაზაზე გაიხსნა არმავირის მასწავლებელთა ინსტიტუტი.
განათლების სამინისტროს 1948 წლის 27 ივლისის ბრძანებით, იაროვაია რომელიც ადრე მსახურობდა პედაგოგიური სკოლის ხელმძღვანელად, დაინიშნა არმავირის უნივერსიტეტის პირველ დირექტორად.
რსფსრ მინისტრთა საბჭოს 1954 წლის 26 ივნისის ბრძანებულებით მასწავლებელთა ინსტიტუტი გადაკეთდა არმავირის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტად.
XX საუკუნის 50-60-იან წლებში უნივერსიტეტი გახდა ქვეყნის სამეცნიერო და მეთოდოლოგიური ცენტრი პედაგოგ-მათემატიკოსისთვის. ასოცირებულმა პროფესორმა შოლასტერმა გამოსცა წიგნი დაწყებითი გეომეტრია (მოკლე კურსი პედაგოგიური ინსტიტუტების კორესპოდენტური სტუდენტებისათვის) 20 ათასი ტირაჟით.
უნივერსიტეტს ჰქონდა სხვადასხვა სტატუსი: ინსტიტუტი, აკადემია, ხოლო 2015 წლიდან უნივერსიტეტის სტატუსი დაუბრუნდა.
უნივერსიტეტი აქტიურად მონაწილეობდა განათლების სამინისტროს საერთაშორისო პროექტებში. ინსტიტუტის ავტორიტეტზე მეტყველებს ის ფაქტი, რომ 1984 წლიდან 1995 წლამდე ათ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში რუსული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტზე არსებობდა თურქმენეთის ფილიალი, რომელიც ერთადერთი იყო ქვეყანაში.
ეროვნული დეპარტამენტის არსებობის პერიოდში, მაღალკვალიფიციური სპეციალისტების მნიშვნელოვანი ნაწილი მომზადდა თურქმენეთისთვის. ამ დეპარტამენტის კურსდამთავრებულთა ნაწილი გახდა წამყვანი პედაგოგი მათი ქვეყნის უნივერსიტეტებში.
სტრუქტურა
2018-2019 სასწავლო წლის მონაცემებით, უნივერსიტეტში მოქმედებს შემდეგი ფაკულტეტები და ინსტიტუტები:
სქოლიო
კატეგორია: კავკასიის უნივერსიტეტები კატეგორია: კავკასია კატეგორია: კრასნოდარის უნივერსიტეტები
ფერსათის პლატო
ფერსათის პლატო — ლავური პლატო საქართველოში, ახალციხის ქვაბულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. წარმოადგენს მესხეთის ქედის სამხრეთი ფერდობის შემადგენელ ნაწილს. ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 11 კმ-ზე, დასავლეთიდან-აღმოსავლეთისაკენ 7 კმ-ზე. ფართობი 30 კმ². საშუალო სიმაღლე 2200 მ. მაქსიმალური სიმაღლეები და მწვერვალები აღმოსავლეთ ნაწილში და კიდეებზეა განლაგებული, რომელთა შორის გამოიყოფა: უსახელო მთა (2443.3 მ), გოგორაული (2376 მ), ფერსათი (2372.2 მ) და საბურთალი (2258.6 მ).
ფერსათის პლატო აგებულია ქვედაპლიოცენური ასაკის ანდეზიტ-დაციტური ლავებით. მორფოლოგიურად ოდნავ ჩაზნექილი ვაკეა, რომლის უდაბლესი ნაწილი დაჭაობებულ ადგილს, — იალაღ ფლატეს უკავია. ყველა მხრიდან ქარაფოვანია და ქარაფების ძირში პლატოს ზედაპირი ეროზიულ-დენუდაციური წარმოშობისაა. უხვადაა წყაროები. რამდენიმე ნაკადული სათავეს წყაროებიდან იღებს, რომელთა შორის მნიშვნელოვანია ქვაბლიანის შენაკადი ხორხი.
ზედაპირი სუსტადაა დანაწევრებული და უმეტესად დახრილია დასავლეთის მიმართულებით. ხასიათდება მსუბუქი ტალღოვანი რელიეფით, გუმბათისებრი ამაღლებებით. ჩრდილოეთი ნაწილის გარდა, პლატო სამივე მხრიდან ათეულობით მეტრი სიმაღლის ციცაბო ქარაფოვანი ფერდობებითაა შემოსაზღვრული და მეტად მკვეთრი რელიეფური გამოყოფილობით ხასიათდება. მის ზედაპირზე და ირგვლივ მდებარე ადგილებში, უმთავრესად დასავლეთის მხარეს, გვხვდება სხვადასხვა სიდიდის და ფორმის ლოდნარი, რომელიც პლატოს მფარავი ანდეზიტური ლავების გამოფიტვის შედეგადაა მიღებული. აღნიშნული მასალა განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით დასავლეთ კიდეზე კარნიზების ძირზეა წარმოდგენილი, ნაშალის სახით.
გეომორფოლოგიურად ფერსათის პლატო ლავური მოწმე, ტიპური მესაა. ჩრდილო-დასავლეთიდან, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან შემოსაზღვრულია მდინარეების ღაღვის, კურცხანისა და ქვაბლიანის ხეობებით. მერიდიანული მიმართულების ვიწრო თხემური ზვინულით ჩრდილოეთით დაკავშირებულია მესხეთის ქედის შედარებით დაბალ თხემთან.
გოდერძის წყების ძლიერ გაფიქლებული ანდეზიტ-დაციტებით აგებული პლატოს ლავების ასაკის შესახებ სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს. ბორის მეფერტი მათ მიიჩნევდა მეოთხეულ ლავებად, პეტრე გამყრელიძე ასაბუთებდა ლავების ზედაპლიოცენურ ასაკს. დეტალური კვლევისა და ფაქტობრივი მასალის ანალიზის საფუძველზე ლევან მარუაშვილი და ნიკოლოზ სხირტლაძე ასაბუთებდნენ, რომ გოდერძის ვულკანოგენური წყება მიეკუთვნებოდა ვულკანური მოქმედების იმ ციკლს საქართველოში, რომელსაც ადგილი ჰქონდა ზედა მიოცენ — ქვედა პლიოცენში.
აგრეთვე არარსებობს საყოველთაოდ მიღებული ერთიანი აზრი ფერსათის პლატოს რელიეფის გენეზისის შესახებ. ბორის კლოპოტოვსკით ფერსათის პლატო განიხილება როგორც მესა, პეტრე გამყრელიძეთი ლავური საფრის მოწმედ, ლევან მარუაშვილითა და ნიკოლოზ სხირტლაძეთი ეროზიულ-დენუდაციურ წარმონაქმნად. ისევე როგორც მესხეთის ქედის შესახებ, ფერსათის პლატოსა და მისი მიდამოების ფორმირებაში მყინვართა როლზე მკვლევართა შორის აზრთა სხვადასხვაობაა. სოფელ ციხისუბნის ბოლო მორენა, პლატოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში არსებული ტროგული ხეობის ფრაგმენტი და სხვა გარემოებები შოთა ცხოვრებაშვილს აფიქრებინებდა, რომ პლატოზე ადგილი ჰქონდა ქუდისებური ტიპის გამყინვარებას.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს პლატოები
ჟან ბატისტ ბიო
ჟან ბატისტ ბიო (Jean-Baptiste Biot; დ. 21 აპრილი, 1774, პარიზი — გ. 3 თებერვალი, 1862, იქვე) — ფრანგი ფიზიკოსი, გეოდეზისტი და ასტრონომი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1803).
სწავლობდა პარიზის პოლიტექნიკურ სკოლაში. 1800 წლიდან იყო კოლეჟ დე ფრანსის პროფესორი. 1806 წელს იყო გეოდეზიურ კომისიაში, რომელიც მერიდიანის სიგრძის გაზომვაზე მუშაობდა. ბიომ თავისი სამეცნიერო ოღვაწეობის დასაწყისში შეისწავლა ციური მექანიკა და აირების თვისებები. სხვადასხვა სიმაღლეზე ჰაერის თვისებების შესწავლის მიზნით 1804 წელს ჟ. ლ. გეი-ლუსაკთან ერთად აფრინდა აეროსტატით. ბიოს უმნიშვნელოვანესი საეცნიერო შრომები შეეხება სინათლის პოლარიზაციას, ელექტრული დენის მაგნიტურ ველს და აკუსტიკას. 1815 წელს მან დაადგინა სინათლის პოლარიზაციის სიბრტყის ბრუნვის კანონი და გამოიკვლია სინათლის პოლარიზაციის სიბრტყის ბრუნვა კრისტალებში და ორგანულ ნივთიერებებში, რითაც საფუძველი ჩაუყარა საქარიმეტრიას. 1820 წელს ფ. სავართან ერთად გაზომა წრფივი ელექტრული დენის მაგნიტური ველი და დაადგინა ელექტროდინამიკის მნიშვნელოვანი კანონი. იკვლევდა მეცნიერების ისტორიის საკითხებს, განსაკუთრებით ი. ნიუტონის შრომებს, ავტორია ფიზიკის ცნობილი კურსისა (Traité de physique expérimentale et mathématique, P., 1816).
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები
ჭიათურა
ჭიათურა — ქალაქი საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.
გეოგრაფია
მინი|250პქ|მარჯვნივ|ჭიათურის რუკა ჭიათურა მდებარეობს ჭიათურის პლატოსა და მდინარე ყვირილის ვიწრო ხეობაში, ზღვის დონიდან 340-500 მეტრზე, გომი-საჩხერე-ზესტაფონის საავტომობილო გზაზე. თბილისიდან 220 კმ-ის დაშორებით (რკინიგზით).
ჭიათურაში საკმაოდ ნოტიო ზღვის სუბტროპიკული ჰავაა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და შედარებით მშრალი, ცხელი ზაფხული. ჰაერის საშუალო ტემპერატურაა +13 °C, იანვარი +2,4 °C, ივლისი +23,1 °C, აბსოლუტური მინიმუმი -20 °C, აბსოლუტური მაქსიმუმი +42 °C ნალექები 1100 მმ. წელიწადში.
ქალაქის ცენტრალური დასახლება მდინარე ყვირილის ორივე ნაპირზეა და თითქმის ყოველი მხრიდან მაღალი, ციცაბო კლდეებით შემოზღუდულ ქვაბულშია მოქცეული. სამრეწველო უბნები მას 2-6 კმ რადიუსით ეკვრის.
ისტორია
ქალაქის წარმოშობა და შემდგომი განვითარება კი განაპირობა მდინარე ყვირილის ხეობაში არსებული მანგანუმის მადნის საბადოს ბაზაზე წარმოქმნილმა მრეწველობამ. ქალაქს საფუძველი ჩაეყარა 1879 წელს, როდესაც აკაკი წერეთლის ინიციატივით დაიწყო მანგანუმის მადნის მოპოვება. დაარსდა ჭიათურის შავი ქვის მომპოვებელი საზოგადოება, რომელიც ახორციელებდა მანგანუმის მოპოვებას. 1895 წელს გაიყვანეს რკინიგზა, რომელმაც ჭიათურის რკინიგზის სადგურ შორაპანს დაუკავშირა. ამ პერიოდში ჭიათურაში 6 ათასამდე ადამიანი მუშაობდა, მანგანუმის ხვედრი წილი მსოფლიო ექსპორტში კი 50 %-ს აღწევდა. XIX საუკუნეში განაშენიანებული მხოლოდ მდინარე ყვირილის მარჯვენა მხარე იყო, ძველი ჭიათურა ცნობილი იყო თავისი ვიწრო ქუჩებით, რომლებიც სტიქიურად, დაგეგმვის გარეშე წარმოიშვნენ. ამ ნაწილში ისტორიული განაშენიანება და ქუჩების ქსელი შემორჩენილია.
1892 წელს ინგლესელებმა, ჭიათურაში, საქართველოს ტერიტორიაზე ჩოგბურთის პირველი კორტი ააშენეს. ჩოგბურთის განვითარება საქართველოში დასაბამს XIX საუკუნის დამლევიდან იღებს. ჭიათურაში ინგლისური ფირმა „Forward and Salinas“-ის მმართველმა ჯონ ტარსეიმ მანგანუმის ქალაქში ახალი თამაში ლაუნ-ჩოგბურთი შემოიტანა. გამოჩენილი ინგლისელი ჩოგბურთელი და პედაგოგი იან ჰომერი, რომელიც ჭიათურაში მოღვაწეობდა თავის მოგონებებში აღნიშნავს, რომ წერეთლების ოჯახი და აკაკი წერეთელი ადევნებდა თვალს საჩოგბურთო სანახაობას. ჭიათურიდან ჩოგბურთმა გავრცელება თბილისსა და ბათუმში ჰპოვა.
ჭიათურა ქალაქად გამოცხადდა 1921 წელს. 1921 წლიდან ჭიათურაში აღინიშნება ქალაქის დღესასწაული „ჭიათურობა“, რომელსაც ცნობილი ქართველები და ჭიათურასთან დამეგობრებული ქალაქების წარმომადგენლები ესწრებიან. 1924 წელს საქართველოს თითქმის ყველა დიდ ქალაქში დაიწყო აჯანყება საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ. 28 აგვისტოს აჯანყება დაიწყო ჭიათურაშიც. 3 დღის განმავლობაში ჭიათურლებმა შეძლეს შეეკავებინათ აჯანყების ჩასახშობად თბილისიდან გამოგზავნილი სადამსჯელო რაზმები, თუმცა მე-4 დღეს საქართველოს ცეკა-მ ჩაახშო აჯანყება და სასტიკად გაუსწორდა გამოსვლებში მონაწილე ხალხს, დახვრიტეს 2000-მდე ჭიათურელი.
ეკონომიკა
thumb|250px|ჭიათურის მაღაროების საბაგირო გზა ჭიათურა საქართველოს მოპოვებითი მრეწველობის და ამიერკავკასიაში მანგანუმის მოპოვებისა და გადამუშავების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრია. ქალაქის მთავარი საწარმოა ჭიათურის მანგანუმის საბადო, სადაც 3500 ადამიანია დასაქმებული. ჭიათურა მანგანუმის კონცენტრატით ამარაგებს ფეროშენადნობთა ქარხანას. ამჟამად ჭიათურაში მოპოვებული მანგანუმი საქართველოს საერთო ექსპორტის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ჭიათურაში მოიპოვებენ უმაღლესი ხარისხის კვარცის ქვიშას, რომელიც საუკეთესო მასალაა შენობების მოსაპირკეთებლად, ქალაქის მახლობლად სალიეთის მარმარილოს საბადოა, რომელიც ღია კარიერული წესით ამუშავებს წითელ, ვარდისფერ და რუხ მარმარილოს.
ჭიათურაში გადის ზესტაფონი-საჩხერის სარკინიგზო ხაზის მონაკვეთი, ქალაქში არის რკინიგზის სადგური. ქალაქზე გადის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საავტომობილო გზა ზესტაფონი-ჭიათურა-საჩხერე-გომი, რომლითაც ჭიათურა უმოკლესი გზით უკავშირდება თბილისს, შიდა საქალაქო ტრანსპორტია ავტობუსები და ბაგირგზები, რომლითაც ქალაქის თითქმის ყველა უბანი დაკავშირებული ცენტრთან.
საზოგადოებრივი სფერო
ჭიათურაში არის ჭიათურისა და საჩხერის ეპარქიის კათედრა და რეზიდენცია. ქალაქში ფუნქციონირებს რეგიონალური ტელეკომპანია იმერვიზია, ჭიათურაში გამოდის გაზეთები: „საშევარდნო“, „მაღაროელი“ და „ჭიათურა“ (დაარსდა 1924 წელს). ქალაქის მახლობლად არის ხუროთმოძღვრების ძეგლი შუა საუკუნეების ციხე და გამოქვაბულები „ჯარბელა“.
კულტურა
ქალაქში არის კულტურის დაწესებულებები: აკაკი წერეთლის სახელობის ჭიათურის დრამატული თეატრი, კინო-თეატრი, რიტუალების სასახლე, მხატვრის სახლი, ჭიათურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი და კულტურის სასახლე. ჭიათურაში მოსწავლეთა კულტურულ აღზრდას ემსახურება კულტურის ცენტრთან არსებული „მსახიობთა სკოლა“, ცეკვისა და სიმღერის სახელმწიფო ანსამბლი „ჩანგი“, ხალხური ცეკვის ანსამბლები: „მერცხალი“, „ფესვები“ და „ანსამბლი-XXI“, ქართული ხალხური სიმღერის ანსამბლი „იმერეთი“, საესტრადო სიმღერის შემსწავლელი სკოლა „ნატვრისთვალი“, სამეჯლისო-სპოტრული ცეკვების სტუდიები: „დანს-ფორუმი“, „გრაცია“ და „ელეგანტი“.