cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბეისბოლი 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
შეჯიბრის ფორმატი
გამოვარდნის რაუნდში, პირველ სამ თამაშში მონაწილეობას მიიღებენ ნაკრებები, რომლებმაც თავ-თავის ჯგუფებში ერთნაირი პოზიციები დაიკავეს (A1 – B1, A2 – B2, A3 – B3). A3-ისა და B3-ის დაპირისპირებაში დამარცხებული შეჯიბრს გამოეთიშება (მხოლოდ ერთი წაგებით). დანარჩენ შემთხვევაში, თამაში გაგრძელდება ორი წაგების შემდეგ გამოვარდნის სისტემით, სანამ გამარჯვებულთა და დამარცხებულთა ჯგუფებში თითო-თითო ნაკრები არ დარჩება. ეს ორი ნაკრები ითამაშებს ოქროს მედლისათვის (ერთი თამაში). წაგებულთა ჯგუფში დარჩენილი ბოლო ორი გუნდი კი დაუპირისპირდება ბრინჯაოს მედლისათვის. საერთო ჯამში, გამოვარდნის რაუნდში 10 თამაში ჩატარდება:
ამრიგად, ჯგუფური თამაშის საუკეთესო ორი გუნდი მეოთხედფინალში დაუპირისპირდება ერთმანეთს და მოგვიანებით შესაძლოა მათ შორის კიდევ ერთი მატჩი ჩატარდეს (ოქროს მედლისათვის თამაშში; თუ გამარჯვებული მოიგებს შემდეგ თამაშს და დამარცხებული მოიგებს შემდეგ ორს).
სქოლიო
2020 * კატეგორია:2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების შეჯიბრებები
ზლატარიცის თემი
ზლატარიცის თემი (Община Златарица) — თემი ჩრდილო-ცენტრალურ ბულგარეთში. შედის ველიკო-ტირნოვოს ოლქში. თემის მოსახლეობაა 4 636 ადამიანი, ხოლო ფართობი შეადგენს 223.72 კმ²-ს. მოიცავს 24 დასახლებულ პუნქტს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ზლატარიცა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ველიკო-ტარნოვოს ოლქის თემები კატეგორია:ბულგარეთის თემები
დამჯილი
დამჯილი (Damcılı) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიგოლის რაიონის სოფლები
ჰაცავანი (სიუნიქი)
ჰაცავანი (Հացավան) — სოფელი სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 730 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 245 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 31 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 7.96 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიუნიქის პროვინციის სოფლები
სტოუკ-ფილდის ბრძოლა
სტოუკ-ფილდის ბრძოლა (Battle of Stoke Field) — ვარდების ომის უკანასკნელი ბრძოლა ლანკასტერებსა და იორკებს შორის. გაიმართა 1487 წლის 16 ივნისს. ბრძოლა დასრულდა ლანკასტერების გამარჯვებით.
პო დემერონი
პო დემერონი (Poe Dameron) — ერთ-ერთი წამყვანი პერსონაჟი 2015 წლის ფილმში „ვარსკვლავური ომები: ძალის გამოღვიძება“. სიუჟეტის მიხედვით, იგი არის X-ფრთიანი გამანადგურებლის პილოტი, რომელიც გენერალმა ლეია ორგანამ გააგზავნა იმ რუკის მოსაპოვებლად, რომელიც ლუკ სკაიუოკერის ადგილმდებარეობის კოორდინატებს ასახავს.
ანდრიევო-ივანოვე
ანდრიევო-ივანოვე (Андрієво-Іванове) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ოდესის ოლქის როზდილნის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 184 კაცს შეადგენდა.
სტოუკ-ფილდის ბრძოლა
ლიტერატურა
კატეგორია:ვარდების ომის ბრძოლები
პო დემერონი
პო არის წინააღმდეგობის პილოტი, აჯანყებულთა ალიანსის მებრძოლის შვილი, რომელსაც შეუძლია ნებისმიერი საფრენი აპარატის მართვა.
სქოლიო
კატეგორია:გამოგონილი ავიატორები კატეგორია:ვარსკვლავური ომების პერსონაჟები
ანდრიევო-ივანოვე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როზდილნის რაიონის სოფლები
იეზდიგერდ III
იეზდიგერდ III (დ. 624 — გ. 652 )— სასანიანების დინასტიის უკანასკნელი შაჰინშაჰი, ხოსრო II ფარვიზის შვილიშვილი, შაჰრიარის ძე. 632 წელს მხედართმთავარმა რუსტემმა იგი სასანიანების შაჰად გამოაცხადა. არეულობისაგან დასუსტებული სპარსეთი გაერთიანდა. თუმცა ახალი შაჰი მცირე ხანს ცხოვრობდა მშვიდობიან პერიოდში. მმართველობის დასაწყისში არაბებმა სამხრეთში ერაყზე თავდასხმა დაიწყეს. იბნ ჰარისი უდაბნოდან თავს ესხმოდა სპარსეთის ქალაქებს და კვლავ უდაბნოში უჩინარდებოდა. 633 წელს ერაყზე თავდასხმით არაბებმა სასანიანებთან ბრძოლა დაიწყეს. 636 წელს კადისის ბრძოლაში სპარსელები სასტიკად დამარცხდნენ არაბებთან. 651 წელს იეზდიგერდი მერვში გაიქცა, სადაც მოკლეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:სპარსეთის მონარქები კატეგორია:VII საუკუნის სასანიანი მონარქები კატეგორია:დაბადებული 624 კატეგორია:გარდაცვლილი 652 კატეგორია:სპარსეთის მოკლული მონარქები კატეგორია:სასანიანი შაჰები
ჯოყოლოს კვირაცხოვლის ეკლესია
მინი|329x329პქ|ჯოყოლოს კვირაცხოვლის ეკლესია. ჯოყოლოს კვირაცხოვლის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯოყოლოს ცენტრში. აგებულია XIX საუკუნეში.
ეკლესია დარბაზულია (12,5 X 6,7 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. კედლები რიყის ქვისაა, რომელშიც გარკვეული ინტერვალებით აგურის ორი რიგისგან შედგენილი შრეებია ჩატანებული. კამარა, კონქი, საბჯენი თაღები და კარ-სარკმელთა ღიობები მთლიანად აგურისაა. ინტერიერი და ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი შიგნიდან და გარედან თაღოვანია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული შვერილი აფსიდაა, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს თითო მოზრდილი თაღოვანი ნიშია მოწყობილი, ჩრდილოეთ ნიშის გვერდით სამკუთხა თაღით გადახურული პატარა ნიშია. საკურთხევლის ბაქანი ნავის იატაკზე ორი საფეხურით მაღალია და ცენტრში წინ წამოწეული ნახევარწრიული ამბიონი აქვს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კავთიაშვილები
კავთიაშვილები — ქართული გვარი. ძირითადად გავრცელებულია საქართველოს შემდეგ დასახლებულ პუნქტებში: თვალადი, კავთისხევი, კასპი, მცხეთა, სასხორი, სოფელი ახალქალაქი და ქსანი. საქართველოში ცხოვრობს 283 კავთიაშვილი (139 ქალი და 144 კაცი).
სქოლიო
კატეგორია:კავთიაშვილები
ბარონი (უისკონსინი)
ბარონი (Barron) — ქალაქი აშშ-ში, უისკონსინის შტატში, შედის ბარონის ოლქის შემადგენლობაში.
2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 3 423 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 458,9 კაცი/კმ². ფართობი 7,67 კმ².
გეოგრაფია
აშშ-ის ბიუროს აღწერის მონაცემებით, ქალაქის ფართობი 7,67 კმ²-ს შეადგენდა, აქედან ხმელეთს ფართობია 7,46 კმ², ხოლო წყალს 0,21 კმ² უჭირავს.
სქოლიო
კატეგორია:ბარონის ოლქის ქალაქები
უულვაშოები
უულვაშოები (Protura ან  Myrientonata) — პირველადუფრთო მწერების (აპტერიგოტების) რიგი. მათი სხეულის სიგრძე 0,5—2 მმ აღწევს. ულვაშები, თვალები და ფრთები არ გააჩნიათ. წინა წყვილი კიდურები, რომლებზეც შეხების ორგანოებია განლაგებული, ულვაშების ფუნქციას ასრულებს. მუცელზე 1 — 4 წყვილი რუდიმენტული ფეხია. ბევრ უულვაშოებს ტრაქეები არ აქვს. ფართოდ არიან გავრცელებული, ბინადრობენ ძირითადად თბილჰავიან რაიონებში. რიგში 200-მდე სახეობაა. ყოფილ სსრკ-ში აღმოჩენილია   Eosentomin silvestrii და Nipponentomon.
ლიტერატურა
კატეგორია:უულვაშოები
ლიასკოვეცის თემი
ლიასკოვეცის თემი (Община Лясковец) — თემი ჩრდილო-ცენტრალურ ბულგარეთში. შედის ველიკო-ტირნოვოს ოლქში. თემის მოსახლეობაა 13 641 ადამიანი, ხოლო ფართობი შეადგენს 177.37 კმ²-ს. მოიცავს 6 დასახლებულ პუნქტს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ლიასკოვეცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ველიკო-ტარნოვოს ოლქის თემები კატეგორია:ბულგარეთის თემები
იშხანასარი
იშხანასარი (Իշխանասար) — სოფელი სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 900 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 264 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 7.2 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 36.53 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიუნიქის პროვინციის სოფლები
ედგარ ვარეზი
ედგარ ვარეზი (დ. 22 დეკემბერი, 1885, პარიზი — 7 ნოემბერი, 1965, ნიუ-იორკი) — წარმოშობით ფრანგი ამერიკელი კომპოზიტორი და დირიჟორი.
დანაიერი
დანაიერი (Danayeri) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში.
ედგარ ვარეზი
ბიოგრაფია
კომპოზიციას სწავლობდა პარიზში. 1908 წლიდან ბერლინში დირიჟორობდა მის მიერ ჩამოყალიბებულ სიმფონიურ გუნდს. 1915 წლიდან ცხოვრობდა აშშ-ში. 1926 წელს მონაწილეობდა კომპოზიტორთა პანამერიკული საზოგადოების დაარსებაში. იყო მუსიკალური ავანგარდიზმის წარმომადგენელი. გავლენა იქონია სხვა ავანგარდისტების შემოქმედებაზე. 1929 წლიდან იყო ელექტრონული მუსიკის მიმდევარი. მისი ნაწარმოებებია „იონიზაცია“ 41 დასარტყელი საკრავისა და 2 სირენისთვის (1932), „ელექტრონული პოემა“ (1958).
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 22 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1885 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1965 კატეგორია:ამერიკელი კომპოზიტორები კატეგორია:ფრანგი ამერიკელები
დანაიერი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიგოლის რაიონის სოფლები
გორაფი (მთა)
გორაფი — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ჩხალთის ქედის თხემზე, მდინარე ჯამპალის მარცხენა შენაკადის — არვაშის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2742 მ. აგებულია იურული პორფირიტებით და ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფქვიშაქვებითა და ფიქლებით. აქვს ციცაბო კალთები, შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოს ბალახეულით.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
ანდრიივკა (ბახმუტის რაიონი)
ანდრიივკა (Андріївка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს დონეცკის ოლქის ბახმუტის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 74 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბახმუტის რაიონის სოფლები
დესპინა ხათუნი
თეოდორა კომნენოსი (Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή; თეოდორა მეგას კომნენოსი; დ. 1439, ტრაპიზონის იმპერია — გ. უცნობია, დიარბაქირი) — ტრაპიზონის იმპერიის პრინცესა. იმპერატორ იოანე IV კომნენოსისა შვილი. ასევე ცნობილია, როგორც დესპინა ხათუნი.
ბიოგრაფია
თეოდორა დაიბადა 1439 წელს, ტრაპიზონში. იგი იყო იოანე IV-ს ქალიშვილი. 1458 წელს, თეოდორა დააქორწინეს აყ-ყოიუნლუს მმართველზე, უზუნ-ჰასანზე.
დესპინა ცნობილი იყო თავისი სილამაზით. მან უზუნ-ჰასანი დაითანხმა, რომ იგი რჯულს არ შეიცვლიდა და იქნებოდა კვლავ ქრისტიანი. 1459 წელს, იოანე კომნენოსი გარდაიცვალა და ტრაპიზონის ტახტი დაიკავა მისმა ბიძამ, დავით კომნენოსმა. ამ დროს, ტრაპიზონის იმპერიას საფრთხე ემუქრებოდა ოსმალეთის მხრიდანაც. დესპინამ დახმარება სთხოვა უზუნ-ჰასანს, მაგრამ დავითმა ყველაზე ადრე დაიწყო შეტევა ოსმალთა წინააღმდეგ. 1461 წლის შემოდგომის ბოლოს, ოსმალეთის სულთანმა, მეჰმედ II დამპყრობელმა დაიპყრო ტრაპიზონი და ტყვედ წაიყვანა დავითი და მისი ოჯახი.
დესპინას საიდუმლო მიმოწერა ჰქონდა დავითთან და მის ოჯახთან. ერთხელ, მან დავითს მისწერა, რომ საქართველოში გამოეპარებინა მისი ერთ–ერთი ვაჟი, ალექსი, და დალოდებოდა დახმარებას. ამ წერილის შესახებ შეიტყო სულთან მეჰმედმა და დავითი და მისი შვილები სიკვდილით დასაჯა.
დესპინა და მისი მეუღლე, უამრავ ეკლესიასა და ტაძრებს აშენებდნენ. 1471 წელს, დესპინა გაურკვეველი მიზეზების გამო, ქმარს გაეყარა, მაგრამ ერთი წლის შემდეგ კვლავ შეურიგდა.
1478 წელს, უზუნ-ჰასანი გარდაიცვალა. ტახტი მის ვაჟს, სულთან ჰალილს ერგო. ის ერთი დღის შემდეგ, მოკლეს და მისი ადგილი დაიკავა უზუნ-ჰასანის სხვა ცოლის შვილმა, იაქუბმა. დესპინა დედაქალაქიდან გააძევეს და ტაძარში მონაზვნად აღიკვეცა. მისი გარდაცვალების თარიღი უცნობია. დაკრძალულია მისსავე აშენებულ წმინდა გიორგის ეკლესიაში, ირანში. დესპინამ შური აყ-ყოიუნლუს მმართველებზე იმით იძია, რომ მისი ქალიშვილი მართა, დაქორწინდა არდებილის შეიხზე, ჰეიდარზე, რომლისგანაც ეყოლა ირანის მომავალი შაჰი, ისმაილ I. ისმაილმა რამდენიმე წლის შემდეგ, ბოლო მოუღო აყ-ყოიუნლუს დინასტიას.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1439 კატეგორია:კომნენოსები
სითები
სითები (Sith) — ორგანიზაცია ვარსკვლავური ომების სამყაროდან. იგი არის უძველესი კრატოკრატული ვარსკვლავთშორისი მთავრობა, რომელსაც მართავენ ძალის მფლობელები. სითების ორდენმა სითების რამდენიმე იმპერია შექმნა და არსებობის პერიოდში რამდენიმე შემადგენლობა შეიცვალა. ბანიტური ორდენი, მაგალითად, დართ ბეინის მიერ ჩამოყალიბდა. იგი იავინის ბრძოლამდე 1000 წლის განმავლობაში არსებობდა და დასრულდა პალპატინის და დართ ვეიდერის აღსასრულთან ერთად.
პავლიკენის თემი
პავლიკენის თემი (Община Павликени) — თემი ჩრდილო-ცენტრალურ ბულგარეთში. შედის ველიკო-ტირნოვოს ოლქში. თემის მოსახლეობაა 24 976 ადამიანი, ხოლო ფართობი შეადგენს 622.69 კმ²-ს. მოიცავს 20 დასახლებულ პუნქტს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პავლიკენი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ველიკო-ტარნოვოს ოლქის თემები კატეგორია:ბულგარეთის თემები
ბადაანის ცხრაკარა
ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კაღნუტი
კაღნუტი (Կաղնուտ) — სოფელი სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 530 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 93 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 16 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 5.84 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიუნიქის პროვინციის სოფლები
გორანა (მდინარე)
გორანა — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, ივრის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 8,6 კმ, აუზის ფართობი 24,8 კმ². სათავეს იღებს ქართლის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირეა ზამთარში. ერთვის რამდენიმე შენაკადი. საშუალო წლიური ხარჯი 0,4 მ³/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:ივრის შენაკადები
ანდრიივკა (ბერეზანკის რაიონი)
ანდრიივკა (Андріївка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს მიკოლაივის ოლქის ბერეზანკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 146 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერეზანკის რაიონის სოფლები
ვლადიმერ ჯიქია
ვლადიმერ გაბრიელის ძე ჯიქია (დ. 1893 — გ. 1937) — ქართველი ინჟინერი, ჰიდროენერგეტიკოსი.
1913 წლიდან რსდპმ-ის წევრი, პირველი საბჭოთა სამხედრო ჟურნალის „კრასნი კომანდირ“ რედაქტორი, საქართველოს სამხედრო-საზღვაო საქმეთა კომისარი, პეტროგრადის ოლქის სამხედრო სასწავლებლის კომისარი. დახვრიტეს 1937 წელს.
თბილისში არსებობდა მისი სახელობის ქუჩა (ახლანდ. ანა პოლიტკოვსკაიას ქუჩა).
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1893 კატეგორია:გარდაცვლილი 1937 კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:ქართველი ჰიდროენერგეტიკოსები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
ლინის ბრძოლა
ლინის ბრძოლა — ნაპოლეონის ომების ბრძოლა, რომელშიც უკანასკნელ წარმატებას მიაღწია იმპერატორმა ნაპოლეონ I-მა. გაიმართა 1815 წლის 16 ივნისს თანამედროვე ბელგიის ტერიტორიაზე ნამიურის პროვინციაში.
15 ივნისს ნაპოლეონი მთავარი ძალებით (75-80 ათ., 210 ზარბაზანი) გადავიდა მდინარე სამბრზე, რათა დარტყმა მიეყენებინა გებჰარდ ბლიუჰერის ძალებისათვის (90 ათ., 216 ზარბაზანი). ნაპოლეონმა მთავარი დარტყმა ბლიუჰერის მარჯვენა ფლაგს მიაყენა. პარალელურად მარშალი ნეი ჩაება კატრ-ბრის ბრძოლაში.
პრუსიელებმა დაკარგეს 20 ათასი ადამიანი და 27 ზარბაზანი. ფრანგებმა მხოლოდ 12 ათასი. ბლიუჰერი გატეხეს, მაგრამ ვერ გაანადგურეს. ნაპოლეონმა ვერ მიაღწია თავის მიზანს, დარჩენილიყო ართურ უელსლის პირისპირ. ლინის ბრძოლაში პრუსიის დამარცხებულმა არმიამ ორი დღის შემდეგ შეძლო ვატერლოოს ბრძოლაში გადამწყვეტი სიტყვის თქმა.
სქოლიო
კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:პრუსიის ბრძოლები კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
ბაღდათის ციხე
ბაღდათის ციხე, თხმელის ციხე — ციხესიმაგრე ისტორიულ დასავლეთ საქართველოში, იმერეთში (ბაღდათის ტერიტორია), მდინარე ხანისწყლის ნაპირას. ვახუშტი ბატონიშვილის და თურქი ისტორიკოსის მეჰმედ რაშიდის ცნობით ბაღდათის ციხე ააგეს ოსმალებმა და შიგ თავიანთი მეციხოვნე ჩააყენეს (1703 წ.). ბაღდათის ციხე თავდაპირველად თხმელისაგან იყო აგებული და თხმელის ციხესაც ეძახდნენ. მოგვიანებით თურქებმა აქ ქვის ციხეც ააშენეს. 1703-1770 წლებში ბაღდათის ციხე იმერეთის ერთი იმ ოთხ ციხეთაგანი იყო, სადაც თურქთა გარნიზონი იდგა და ამოწმებდა იმერეთიდან მესხეთში მიმავალ გზას. დასავლეთ საქართველოს 1737 წლის რუკის მიხედვით, ბაღდათის ციხის გარნიზონი ასი კაცისაგან შედგებოდა და ძირითადად ტყვეთა სყიდვით იყო დაკავებული, 1770 წლის 2 ივლისს ბაღდათის ციხეს ალყა შემოარტყა იმერეთის მეფის სოლომონ I-ის ჯარმა და გენერალ ტოტლებენის ხელქვეით მყოფმა რუსთა ჯარმა. ციხის გარნიზონმა იმერეთის დედოფალ მარიამს მიმართა, მისგან უვნებლობის ფიცი მიიღო და ციხეც მას ჩააბარა. დღეისათვის ბაღდათის ციხის მხოლოდ სარდაფია შემორჩენილი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბაღდათის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
პოლსკი-ტრიმბეშის თემი
პოლსკი-ტრიმბეშის თემი (Община Полски Тръмбеш) — თემი ჩრდილო-ცენტრალურ ბულგარეთში. შედის ველიკო-ტირნოვოს ოლქში. თემის მოსახლეობაა 14 229 ადამიანი, ხოლო ფართობი შეადგენს 463.65 კმ²-ს. მოიცავს 15 დასახლებულ პუნქტს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პოლსკი-ტრიმბეში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ველიკო-ტარნოვოს ოლქის თემები კატეგორია:ბულგარეთის თემები
ქაჯარანი (სოფელი)
ქაჯარანი (Քաջարան) — სოფელი სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 970 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 190 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 15 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 12.3 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიუნიქის პროვინციის სოფლები
კატრ-ბრის ბრძოლა
კატრ-ბრის ბრძოლა — ინგლის-ჰოლანდიის გაერთიანებული ძალებისა (მეთაური ართურ უელსლი) და საფრანგეთის სამხედრო ნაწილების (მარშალი ნეი) ბრძოლა. გაიმართა მეშვიდე კოალიციის ფარგლებში 1815 წლის 16 ივნისს კატრ-ბრაში (დღევანდელი ბელგია) ვატერლოოს ბრძოლამდე ორი დღით ადრე. ამ ბრძოლაში მარშალმა მიშელ ნეიმ სტრატეგიული გამარჯვება მოიპოვა ინგლის-ჰოლანდიური არმიის წინააღმდეგ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ბრძოლები კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
ბანის საეპისკოპოსო
ბანის საეპისკოპოსო — ფეოდალური ხანის საეპისკოპოსო სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ისტორიული ტაოს ტერიტორიაზე. საეპისკოპოსოს ცენტრი იყო ბანა. ბანის საეპისკოპოსო დააარსა ადარნასე II-მ (888-923 წწ.) და პირველ ეპისკოპოსად დასვა კვირიკე.
ისტორია
ბანის საეპისკოპოსომ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა შუა საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებაში. მისი ტერიტორია მოიცავდა აღმოსავლეთ (ამიერ) ტაოს: ბანას, ტაოსკარს, ფანასკერტს, ოლთისს, მამროვანს (ნამროვანს). ბანის საეპისკოპოსო და მთლიანად ტაო საქართველოს მეფეთა მამული იყო. აქვე იყო მათი ერთ-ერთი რეზიდენციაც და საძვალეც. უკანასკნელად 1446 წელს ბანის დაძარში დაიმარხა ვახტანგ IV, ხოლო ერთი წლით ადრე მისი მეუღლე ფანასკერტელის ასული სითიხათუნი. ბანის საეპისკოპოსო საქართველოს სახელმწიფო საზღვარზე მდებარეობდა, ამის გამო იგი ხშირად იყო სამხრეთიდან შემოსული მტრის პირველი დარტყმის ობიექტი. XI-XII საუკუნეებში ქართველთა ჯარმა არაერთხელ დაიბრუნა ბიზანტიელთა და თურქთაგან მიტაცებული ბანა. XIII საუკუნის II ნახევარში თურქმანთა დიდმა ჯარმა ბანას ალყა შემოარტყა, მაგრამ ქართველებმა მტერი გაანადგურეს.
1555 წელს ირან-ოსმალეთის (ამასიის) ზავის თანახმად სამხრეთ საქართველოს მთელი დასავლეთი ნაწილი ოსმალეთმა მიიტაცა, მათ შორის ბანის საეპისკოპოსოს ტერიტორიაც. შემდგომში საეპისკოპოსო გაუქმდა. ბანელ მოღვაწეთაგან აღსანიშნავი არიან: ზაქარია ბანელი (X-XI სს.), რომელიც ბიზანტიის იმპერატორის კარზე ჯერ დიპლომატად იყო, შემდეგ კი - მწიგნობრად, და იოანე ბანელი (XI ს.), რომელიც გადაუდგა ბაგრატ IV-ს და ბიზანტიაში წავიდა.
შარტრის სკოლა
მინი შარტრის სკოლა — მაღალ შუა საუკუნეებში შარტრის საკათედრო ტაძართან არსებული სასწავლებელი. წარმოადგენდა ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან სკოლას. თავისი განვითარების მწვერვალს მიაღწია XI-XII საუკუნეებში. XI საუკუნის დასაწყისში (1020 წ.) ეპისკოპოსმა ფულბერმა დააარსა შარტრის ფილოსოფიური სკოლა, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე საუკეთესო სასწავლო ცენტრს წარმოადგენდა იმდროინდელ დასავლეთ ევროპაში. ეპისკოპოსი ფულბერი თავის სქოლასტიკურ-პედაგოგიურ მოღვაწეობას ნაკლებ ღირებულებას ანიჭებდა, თუმცა ადმინისტრაციულ საკითხებში წარმატებული აღმოჩნდა.
სკოლა მრავალ სწავლულს იზიდავდა. მათ შორის იყვნენ ბერნარდ შარტრელი, ტიერი შარტრელი და გიიომ კონზეხუსი. სწავლება მიმდინერეობდა შვიდი თავისუფალი ხელოვნების პრინციპზე დაყრდნობით. მოიცავდა ტრივიუმს (ლოგიკა, გრამტიკა და რიტორიკა) და კვადრივიუმს (არითმეტიკა, გეომეტრია, მუსიკა და ასტრონომია). შარტრის სკოლაში განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა კვადრივიუმს (მათემატიკურ მიმართულებებს) და ნატურფილოსოფიას.
სქოლიო
კატეგორია:ფილოსოფიური სკოლები და ტრადიციები კატეგორია:საფრანგეთი შუა საუკუნეებში
ანდრიივკა (ბილჰოროდ-დნისტროვსკის რაიონი)
ანდრიივკა (Андріївка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ოდესის ოლქის ბილჰოროდ-დნისტროვსკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 1203 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბილჰოროდ-დნისტროვსკის რაიონის სოფლები
ვარო ჯაფარიძე
ვარო (ბარბარე) ხოჯაშვილი-ჯაფარიძე (დ. 1886 — გ. 1952) — პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, ბოლშევიკი.
ბიოგრაფია
ვარო ხოჯაშვილი დაიბადა 1886 წელს. 1902 წელს მისთხოვდა ბოლშევიკ პროკოფი ჯაფარიძეს და გახდა რსდმპ (ბ) წევრი. ჰქონდა პედაგოგიური განათლება. 1904 წლიდან ჯაფარიძეები დასახლდნენ ბაქოში, სადაც ვარო პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ბაქოს კერძო გიმნაზიაში. ჰყავდათ 2 ქალიშვილი — რევოლუცია (ლუცია) და ელენე.
1918 წელს ბაქოს კომუნის დამხობის და ქმრის დახვრეტის შემდგომ დააპატიმრეს. 1 წლის შემდეგ, სერგო ორჯონიკიძის აქტიური მონაწილეობის შედეგად, გათავისუფლდა და ჯერ მოსკოვში გადავიდა, სადაც შვილები ელოდნენ, შემდეგ კი — მათთან ერთად დაბრუნდა საქართველოში, სადაც აზერბაიჯანის მისიაში მუშაობდა.
საქართველოს გასაბჭოების შემდგომ განაგრძო პარტიული ხაზით მუშაობა. იკავებდა სხვადასხვა თანამდებობებს: იყო მძიმე მრეწველობის სახალხო კომისარიატის სასწავლო დაწესებულებათა მთავარ სამმართველოში განყოფილების გამგე, ს აქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის, ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის და საკონტროლო კომისიის წევრი.
ცხოვრების ბოლო წლებში ცხოვრობდა მოსკოვში. გარდაიცვალა იქვე. დასაფლავებულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე მასთან ერთად დასაფლავებულები არიან:
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1886 კატეგორია:გარდაცვლილი 1952
ლუნა-3
მინი|ლუნა-3 „ლუნა-3“ (Луна-3) — საბჭოთა ავტომატიკური კოსმოსური სადგური, შექმნილი მთვარისა და კოსმოსური სივრცის შესასწავლად. მისი გაფრენის მეშვეობით პირველად მოხერხდა მთვარის უკანა მხარისთვის სურათების გადაღება.
კოსმოსური აპარატი გაიშვა 1959 წლის 4 ოქტომბერს „ვოსტოკ-ლ“ (Восток-Л) რაკეტით. პირველი სურათის გადაღება 3 დღის შემდეგ, 7 ოქტომბერს გახდა შესაძლებელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პროგრამა ლუნა
ქარაჰუნჯი
ქარაჰუნჯი (Քարահունջ) — სოფელი სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 240 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 302 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 68 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 19.16 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიუნიქის პროვინციის სოფლები
სვიშტოვის თემი
სვიშტოვის თემი (Община Свищов) — თემი ჩრდილო-ცენტრალურ ბულგარეთში. შედის ველიკო-ტირნოვოს ოლქში. თემის მოსახლეობაა 43 768 ადამიანი, ხოლო ფართობი შეადგენს 625.32 კმ²-ს. მოიცავს 16 დასახლებულ პუნქტს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სვიშტოვი.
ანდრიივკა (ბლიზნიუკის რაიონი)
ანდრიივკა (Андріївка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხარკივის ოლქის ბლიზნიუკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 137 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბლიზნიუკის რაიონის სოფლები
ქარაშენი
ქარაშენი (Քարաշեն) — სოფელი სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 700 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 635 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 46 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 13.82 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიუნიქის პროვინციის სოფლები
გაბრიელ ხუნდაძე
გაბრიელ (გაბო) ხუნდაძე (დ. 1877 — გ. 1937) — სოციალისტი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ელჩი აზერბაიჯანში (1918-1921).
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1877 კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
სიკვდილზე დაწესებული აკრძალვა
მინი|250პქ|ადგილები, სადაც არ შეიძლება სიკვდილი სიკვდილზე დაწესებული აკრძალვა — სიკვდილის სამართლებრივი აკრძალვა გარკვეულ ადგილებში, რაც ითვალისწინებს კანონის დამრღვევის ოჯახისთვის სხვადასხვა სახის ჯარიმის დაკისრებას.
წარსულში ეს გამოწვეული იყო რელიგიური ან პოლიტიკური მიზნით, რათა შეურაცხყოფა არ მიეყენებინათ წმინდა, საკრალური ადგილისთვის. ძველ ბერძნებისათვის ძვ. წ. V საუკუნიდან აკრძალული იყო სიკვდილი კუნძულ დელოსზე. ხშირად აღნიშნავენ, რომ სიკვდილი ასევე აკრძალულია დიდი ბრიტანეთის ვესტმინსტერის სასახლეში და თუ ვინმე იქ შემთხვევით გარდაიცვლება, იგი უნდა დაიკრძალოს მეფის ხარჯებით.
ჩვენს დროში, ზოგიერთ დასახლებულ პუნქტში მიიღეს კანონი სიკვდილის აკრძალვაზე, როგორც „სასოწარკვეთილების აქტი“, რომელიც გამოწვეული იყო ქალაქის სასაფლაოების გადავსებით და ამ აქტით იმედოვნებდნენ, რომ ხელისუფლება გამოყოფდა ახალ ადგილებს მიცვალებულთა დასაკრძალად.
მსგავსი კანონი მოქმედებს ლანხარონში (ანდალუზია, ესპანეთი), სამხრეთი საფრანგეთის სამ დასახლებულ პუნქტში — კიუნიო, ლე-ლავანდუ და სარპურანსი. ასეთივე კანონი მოქმედებს შპიცბერგენის არქიპელაგის ქალაქ ლონგიირში. ასევე წარდგენილია კანონპროექტი ბრაზილიის ქალაქ ბირიტიბა-მირიმში. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში ქალაქის მერმა აღნიშნული კანონპროექტის მიღების საბაბად გამოაცხადა ის, რომ ქალაქის მახლობლად გაედინება რამდენიმე მდინარე, საიდანაც იღებენ სასმელ წყალს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ახალი სასაფლაოები აბინძურებენ გარემოს და წარმოადგენენ საფრთხეს ადამიანის ჯანმრთელობისათვის.
ქალაქ ლონგიირში მოქმედებს კანონი, რომლის მიხედვითაც აკრძალულია სიკვდილი მის ტერიტორიაზე. თუ ვინმე გახდა მძიმედ ავადმყოფი და მის სიკვდილს საფრთხე დაემუქრა, პაციენტი დაუყოვნებლივ საზღვაო ან საჰაერო გზით უნდა გადაიყვანონ ნორვეგიის სხვა ნაწილში სადაც იგი გარდაიცვლება. თუკი ადამიანი გარდაიცვლება ქალაქში, მას მაინც ასაფლავებენ „დიდ მიწაზე“, ეს აუცილებლობა გამოწვეულია იმით, რომ სხეული მუდმივი გაყინვით დამარხვის მერე არ გაიხრწნება და არ მიიპყრობს ისეთი ცხოველების ყურადღებას როგორიცაა თეთრი დათვი.
სქოლიო
კატეგორია:სიკვდილი კატეგორია:სასაფლაოები
ვალოდია ხუტულაშვილი
ვალოდია (მიშა) ხუტულაშვილი (დ. 1883 — გ. 1936) — ბოლშევიკი, რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილე. კამოს დის, ჯავაირას მეუღლე. საქართველოს სსრ განსაკუთრებული დანიშნულების ნაწილის (ჩრნ) უფროსი (1921 წლიდან). ტროცკისტობის ბრალდებით გადაასახლეს 1927 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1883 კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
სხალთის ეპარქია
სხალთის ეპარქია — საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპარქია, 2006 წლის 21 დეკემბერს გამართული წმიდა სინოდის განჩინებით ბათუმისა და სხალთის ეპარქია გაიყო და შეიქმნა სხალთის ეპარქია და ბათუმისა და ქობულეთის ეპარქია. ამავე გადაწყვეტილების მიხედვით სხალთის ეპარქიის პირველ მღვდელმთავრად გამორჩეულ იქნა დეკანოზი გრიგოლი (გოჩა აბულაძე), რომელსაც ბერად აღკვეცისას ეწოდა სახელი სპირიდონი და იკურთხა ეპისკოპოსად. ეპარქია მოიცავს ზემო (მაღალმთიან) აჭარას, რომელშიც შედის ქედის, შუახევისა და ხულოს მუნიციპალიტეტები. კათედრა სხალთაში და ხულოში, რეზიდენცია ხულოში და ხიჭაურში.
ისტორია
სხალთის ეპარქია საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთით, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთიან მხარეს — ზემო აჭარას მოიცავს. ეპარქიის შემადგენლობაში შედის ქალაქები ქედა, შუახევი და ხულო თავიანთი მიმდებარე ტერიტორიებით. სხალთის ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის, დასავლეთიდან _ ბათუმისა და ლაზეთის, ჩრდილოეთიდან — შემოქმედის ეპარქიები, სამხრეთის მხრიდან ეპარქიის საზღვარი ემთხვევა საქართველო-თურქეთის სახელმწიფო საზღვარს და გასდევს ჭანეთისა და შავშეთის ქედებს. სხალთის ეპარქიის მომცევლი ტერიტორია აჭარისწყლის ხეობას მოიცავს ჭოროხის შესართავამდე და ისტორიულ წყაროებში „აჭარის ქვეყნის“, ხანაც „აჭარის ხევის“ სახელით არის მოხსენიებული. ქართული და უცხოური წერილობითი წყაროები და წმიდა საეკლესიო ტრადიცია საქართველოში ქრისტიანობის ქადაგებას აჭარის გავლით შემოსულ წმიდა ანდრია პირველწოდებულს და მის თანმხლებ მოციქულებს უკავშირებს, რომელთაც პირველი ეკლესიაც, ყოვლაწმიდა ღვთისმშობლის სახელზე, აქვე აუშენებიათ, სადაც ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხელთუქმნელი ხატი იყო დასვენებული. საქართველოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ, IV საუკუნეში, თანამედროვე სხალთის ეპარქიის ტერიტორია ერთიანდება მეზობელი შავშეთის მხარეში არსებულ თუხარელის სამწყსოში, რომლის ეკლესია მირდატ III ბაქარის ძემ (364-379 წწ.) ააშენა თუხარისის ციხეში (ვახუშტი). V საუკუნის 60-იანი წლებიდან, ამ მხარეზე ვახტანგ გორგასლის მიერ კლარჯეთში დაარსებული და გაძლიერებული ახიზის ეპარქიის იურისდიქცია ვრცელდებოდა. დროთა განმავლობაში აჭარის ხეობაზე მეზობელ სამღვდელმთავროთა უფლებრივი მონაცვლეობა ქვეყნის პოლიტიკურ-ეკონომიკური მდგომარეობიდან იყო ნაკარნახევი. XVI საუკუნის 70-იან წლებში აჭარა ოსმალებმა დაიპყრეს და იგი ახალციხის (ჩილდირის) ვილაიეთს მიუერთეს. თურქთაგან შევიწროებული აქაური მოსახლეობა საქართველოს სხვადასხვა მხარეს შეეხიზნა, დარჩენილების დიდმა ნაწილმა კი ისლამი მიიღო, მაგრამ ქართული ენისა და კულტურის შენარჩუნება შეძლეს.
XX-XXI საუკუნეებში
საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, 1917 წლის სექტემბერში მოწვეული საქართველოს საეკლესიო კრების გადაწყვეტილებით დაარსდა ბათუმის საეპისკოპოსო, რომელსაც ბათუმ-შემოქმედის ეპარქია ეწოდა. მისი მწყემსმთავარი საქართველოს საკათოლიკოსო საბჭოს წევრი იყო. აღნიშნული ეპარქია აჭარის და გურიის რეგიონების ტერიტორიას აერთიანებდა. ბათუმ-შემოქმედის ეპარქია 1995 წლის 5 აპრილამდე არსებობდა. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის გადაწყვეტილებით, 1995 წლის 5 აპრილს ბათუმ-შემოქმედის ერთი ეპარქია გაიყო ორ — შემოქმედისა და ბათუმ-სხალთის ეპარქიებად. 1996 წლის ნოემბრიდან ბათუმისა და სხალთის ეპარქიას მართავდა ეპისკოპოსი (ამჟამად მიტროპ.) დიმიტრი (შიოლაშვილი). 2006 წლის 21 დეკემბერს სინოდის გადაწყვეტილებით ბათუმისა და სხალთის ეპარქია გაიყო და შეიქმნა სხალთის ეპარქია და ბათუმისა და ქობულეთის ეპარქია. 2006 წლის 21 დეკემბერს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდმა დეკანოზი გრიგოლი (გოჩა აბულაძე) ახლადშექმნილი სხალთის ეპარქიის მღვდელმთავრად გამოარჩია. 2006 წლის 22 დეკემბერს, სამების საპატრიარქო ლავრის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხარების ტაძარში დეკანოზი გრიგოლი ბერად აღკვეცეს და სახელად სპირიდონი უწოდეს. 2006 23 დეკემბერს მღვდელ-მონაზონ სპირიდონს არქიმანდრიტის წოდება მიენიჭა.
2006 წლის 24 დეკემბერს, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II-სა და წმინდა სინოდის წევრების მიერ, სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში არქიმანდრიტი სპირიდონი ეპისკოპოსად იკურთხა.
ზემო აჭარის ტერიტორია ეპარქიათა კუთვნილებაში
საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, 1917 წლის სექტემბერში მოწვეული საქართველოს საეკლესიო კრების გადაწყვეტილებით აღდგა ბათუმ-შემოქმედის ეპარქია. მისი მწყემსმთავარი საქართველოს საკათოლიკოსო საბჭოს წევრი იყო. აღნიშნული ეპარქია შექმნისთანავე სამხრეთ საქართველოს ვრცელ ტერიტორიას აერთიანებდა, მათ შორის ზემო აჭარასაც. სხვადასხვა დროს ბათუმ-შემოდქმედის ეპარქი გაერთიანებული იყო ჭყონდიდის ეპარქიასთან. ბათუმ-შემოქმედის ეპარქია 1995 წლის აპრილამდე არსებობდა, რომელსაც მართავდნენ:
1995 წლის 5 აპრილს, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის გადაწყვეტილებით ბათუმ-შემოქმედის ეპარქიის ტერიტორიის საფუძველზე ჩამოყალიბდა ბათუმი-სხალთისა და შემოქმედის ეპარქიები. ბათუმისა და სხალთის ეპარქიის მწყემსთავრად იკურთხა:
საეკლესიო კულტურული მემკვიდრეობა
აგარა - შუა საუკუნეების ძეგლი "ნასაყდრალი" ვერნები - XII-XIII საუკუნეების ეკლესია; ზედა თხილვანა - ხიხანის ციხე; XIII საუკუნის ეკლესიის ნანგრევები; ვანაძეები - X–XIII საუკუნეების ეკლესიის ნანგრევები; საციხური - XI საუკუნის ეკლესიის ნანგრევები; ხიხაძირი - XIII საუკუნის ეკლესია თიკინაური; კალოთა - XI-XIII საუკუნეების ეკლესიის ნანგრევები;
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ეპარქიები
სკაიუოკერების ოჯახი
სკაიუოკერების ოჯახი — ოჯახი „ვარსკვლავური ომების“ სამყაროდან. ამ სერიაში იგი არის გვარი, რომლის წარმომადგენლებს აქვთ კავშირი ძალასთან. სკაიუოკერები არიან სერიის ძირითადი პერსონაჟები. ასეთები, მაგალითად, არიან ლუკ სკაიუოკერი და მისი მამა, ენეკინი.
ანდრიივკა (ბორისპილის რაიონი)
ანდრიივკა (Андріївка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს კიევის ოლქის ბორისპილის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 169 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბორისპილის რაიონის სოფლები
სტრაჟიცის თემი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ველიკო-ტარნოვოს ოლქის თემები კატეგორია:ბულგარეთის თემები
დავით ულუს აჯანყება
დავით VII ულუს აჯანყება — საქართველოს მეფის აჯანყება მონღოლთა ბატონობის წინააღმდეგ. მიმდინარეობდა 1260 წელს. საბოლოოდ აჯანყებულები დამარცხდნენ და 1262 წელს გაემგზავრნენ ურდოში, რათა პატიება ეთხოვათ.
წინაპირობები
მულჰიდების სახელმწიფოს განადგურების შემდეგ ჰულაგუ-ყაენმა გადაწყვიტა დასავლეთ საქართველოც დაემორჩილებინა და დაეხარკა. 1259 წლის ზაფხულში დავით ნარინის წინააღმდეგ დიდი ჯარი გამოგზავნა, რომელიც მონღოლი და მუსლიმი მოლაშქრეებისგან შედგებოდა. აქვე გაემართა თავისი ჯარით არღუნ ამირაც (არღუნ-აღა). მათ შესახვედრად დასავლეთ საქართველოს ჯარით გადმოვიდა დავით ნარინი. ბრძოლა უკომპრომისო და სასტიკი იყო. ორივე მხარემ დიდი ზარალი განიცადა. საბოლოოდ მონღოლებმა ვერ შეძლეს დასავლეთ საქართველოში გადასვლა. არღუნი იძულებული იყო უკან გაბრუნებულიყო და არღუნ-ყაენს ხლებოდა თავრიზში. მან ყაენს მოახსენა აქართველოში შექმნილი მდგომარეობა და ახალი დამხმარე ძალები ითხოვა. ილხანმა ბრძანება გასცა შეეკრიბათ ლაშქარი როგორც მონღოლთაგან, ისე ერაყიდან და საქართველოს დამორჩილებული ნაწილიდან. ქართველ დიდებულებს და დავით ულუს ებრძანათ თავიანთი ლაშქრით გადმოსულიყვნენ არღუნ-ყაენის დროშის ქვეშ. მაგრამ საქართველოში ჩამოსულ არღუნ-აღას დავით ულუც აჯანყებული დახვდა.
აჯანყება
დავით ულუს განდგომა და აჯანყება იმანაც გააბედინა, რომ სწორედ ამ ხანებში დავით ნარინმა ფაქტობრივად შეძლო მონღოლების დამარცხება. როგორც ჩანს, მონღოლები ითვალისწინებდნენ დავით ულუს შესაძლო შეყოყმანებას დავით ნარინის წინააღმდეგ ბრძოლაში მონაწილეობის მიღების თაობაზე, ამიტომ მათ ოფიციალურად მოსთხოვეს ჯარის გამოყვანა, თითქოსდა ეგვიპტეში გასალაშქრებლად.
დავით ულუმ წინასწარ თადარიგი დაიჭირა. მან თავისი მეუღლე — დედოფალი გვანცა და ახალ შეძენილი ვაჟი, დიმიტრი ბიჯნისის ციხეში შეაფარა, თვითონ კი ქართველთა ლაშქრით ჯავახეთისკენ გაემართა. აქ მან მოიწვია დიდებულთა თათბირი და შეკრებილთ აცნობა თავისი გადაწყვეტილება, რომ მონღოლებს აღარ დაემორჩილებოდა. მან დიდებულებს თავისუფალი მოქმედების უფლება მისცა. სხვანაირად მას, ალბათ არც შეეძლო. ქართველ დიდებუთლთა ნაწილი მონღოლების სამსახურში იყო ჩამდგარი და მედროვეობის გზას ადგა. მათ მიმართ ულუ დავითს არავითარი ძალა არ გააჩნდა. ურჩ და მეფის მიერ შერისხულ დიდებულებს მონღოლები მფარველობდნენ ხოლმე და საქართველოს მეფეს მათი დასჯის ან გადაყენების საშუალებას არ აძლევდნენ. ამიტომ სწერს მატიანე, რომ მეფემ „ვერ სცვალნა ერისთავნი შიშისთვის მონღოლთა“, ამდენად დიდებულთა ნაწილი აჯანყების მომხრე ვერ იქნებოდა და მეფეს მათი იძულების საშუალება არც გააჩნდა. დავითის მოწოდებას მონღოლთა წინააღმდეგ გამოსვლის შესახებ დიდ ფეოდალთაგან მხოლოდ სამცხის მთავარმა, სარგის ჯაყელმა დაუჭირა მხარი.
ქვიშხეთის ბრძოლა
დავით ულუს და სარგის ჯაყელს მხოლოდ 8000-იანი ლაშქარი ჰყავდათ. მეფემ მხედართმთავრობა სარგის ჯაყელს დაავალა.
ზამთრის ყინვიანი დეკემბრის თვე იდგა. მტრის დანახვისთანავე ქართველები საბრძოლველად განეწყვნენ და „მყის ზედამიეტევნეს“. ქართველთა 1500 ცხენოსანმა დაამარცხა არღუნის 6000-იანი მეწინავე ლაშქარი. მათი შეტევა ისეთი ძლიერი და ფიცხი იყო, რომ თათრებმა ვერ გაუძლეს და ოტებულნი გაიქცნენ ბრძოლის ველიდან. მონღოლთა ამ რაზმიდან მცირეოდენიღა გადარჩნენ. გაქცეულებმა არღუნის ძირითად ბანაკს მიაშურეს და „შეიხვეწნენ რაზმსა შინა არღუნისასა შინდარას გორისასა“. გამარჯვებული ქართველთა მეწინავენი თავიანთ ბანაკში დაბრუნდნენ და სარგის ჯაყელს მონღოლთა დამარცხების ამბავი მიუტანეს.
ბრძოლა დაიწყო მესხთა შეტევით. თვითონ „სარგის ჯაყელი უპირველეს ყოველთასა, მიუხდა რაზმსა და უმხნესი მათი, ჩინ-ბაადური, ჰოროლითი ცხენისაგან ქუეყანად დასცა“ — გადმოსცემს მემატიანე. როგორც ჩანს ჯარს თვითონ სარგისი ედგა. გაიმართა სასტიკი ბრძოლა („იქმნა ძლიერი ომი“). არღუნის ლაშქრიდან ბევრი დაიღუპა. ბოლოს მონღოლებმა ვეღარ გაუძლეს მეფის ჯარის შემოტევას და ბრძოლის ველიდან უკუიქცნენ. აქ კი მათ თავიანთი ჩვეული ხერხი გამოიყენეს: თათართა ამ მანევრმა გაჭრა — მტერს დადევნებული და გაფანტული („მიმოდაბნეული“) ქართველთა ჯარი შემობრუნებულმა და ჩასაფრებულმა მონღოლებმა შუაში მოიქციეს და სასტიკად დაამარცხეს. როგორც ჟამთააღმწერელი აგვიწერს: ქართველთა ჯარიდან მხოლოდ მცირე ნაწილი გადარჩა. დავით ულუ და სარგის ჯაყელი შერჩენილი ჯარით სამცხეში გადავიდნენ. არღუნმა ქართველთა მეფის დადევნება ვერ გაბედა. მისი ზარალიც საკმაოდ დიდი იყო, ამიტომ იგი უკან, ურდოში გაბრუნდა.
შემდგომი მოვლენები
1262 წელს დავით ულუ სარგის ჯაყელთან ერთად გაემგზავრა ყაენთან, რათა პატიება ეთხოვნა. ჰულაგუ-ყაენმა დავითის აჯანყების სასამართლო გამოძიება დაიწყო. სადუნ მანკაბერდელის რჩევით, სარგის ჯაყელმა მიზეზი შემდეგნაირად წარმოაჩინა: მონღოლი მოხელენი, მეტადრე კი გადასახადების ამკრებნი, საქართველოში დიდ უსამართლობას სჩადიოდნენ, ისინი ატყუებდნენ თვით ყაენსაც. საქართველოს მხარეს მონღოლთა მოხელეების ამ უსამართლო მოქმედებისგან თავდაცვის არავითარი საშუალება არ გააჩნდა, რადგან მათ ქრთამით ჰქონდათ შეკრული ყაენის კარი და საჩივარი ყაენის ყურამდე ვერ აღწევდა. ამის გამო თითქოს სხვა გზა, გარდა აჯანყებისა, არ არსებობდა რომ ყაენს მათთვის ყურადღება მიექცია. ჰულაგუმ ეს დაიჯერა. ამავე დროს მას აცნობეს, რომ ჩრდილოეთიდან ოქროს ურდოს ლაშქარი, თვით ბერქა ყაენის მეთაურობით ილხანთა სამფლობელოებისაკენ მოემართებოდა. ჰულაგუ-ყაენმა შეწყვიტა სასამართლო გამოძიება და დავით ულუს უბრძანა სასწრაფოდ შეეკრიბა ქართველთა ლაშქარი და თავისი ლაშქრით მასთან გამოცხადებულიყო.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
ეი-იჩი ნეგისი
ეი-იჩი ნეგისი 根岸 英一 (Negishi Eiichi) (დ. 14 ივლისი, 1935, ჩანჩუნი, მანჯოუ-გო, ახლანდ. ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა, — გ. 6 ივნისი, 2021, ინდიანაპოლისი, აშშ) — იაპონელი ქიმიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიაში (აკირა სუძუკისთან და რიჩარდ ფ. ჰეკთან ერთად, 2010).
ეი-იჩი ნეგისი დაიბადა მანჯოუ-გოს ტერიტორიაზე. 1958 წელს დაამთავრა ტოკიოს უნივერსიტეტი, 1963 წელს კი — პენსილვანიის უნივერსიტეტი ფილადელფიაში (აშშ), სადაც მიიღო დოქტორის ხარისხი. 1958-1966 წლებში, ხანგამოშვებით, მუშაობდა იაპონური ქიმიური კომპანიის, „ტეიძინის“ ლაბორატორიაში, როგორც მეცნიერი-ქიმიკოსი. 1966 წლიდან მუშაობდა აშშ-ში, პურდუის უნივერსიტეტის (ვესტ-ლაფაიეტი, ინდიანა), 1972-1979 წლებში კი იყო სირაკუზის უნივერსიტეტის ასისტენტ-პროფესორი, შემდეგ — ასოცირებული პროფესორი. 1979 წელს პროფესორად დაბრუნდა პურდუის უნივერსიტეტში.
1977 წელს ეი-იჩი ნეგისიმ განავითარა ამერიკელი ქიმიკოსის, რიჩარდ ჰეკის მიერ შექმნილი ორგანული რეაქციების პალადიუმით კატალიზის მეთოდი. მის მიერ მოდიფიცირებული მეთოდი პალადიუმის ატომზე ნახშირბადის ატომის გადატანას თუთიის ატომის მეშვეობით ახდენდა (ნეგისის რეაქცია). ამ რეაქციას დიდი მნიშვნელობა აქვს ფარმაცევტულ მრეწველობაში. 2010 წელს რიჩარდ ჰეკთან და იაპონელ აკირა სუძუკისთან ერთად ქიმიაში ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა. ნეგისი გარდაიცვალა 2021 წელს, 85 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2021 კატეგორია:იაპონელი ქიმიკოსები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიაში კატეგორია:2010 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:იაპონელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კაშარის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი
კაშარის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი (Кашарский историко-краеведческий музей) — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი სლობოდა კაშარში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მუზეუმი დაარსდა 1969 წელს. მისი სრული და ოფიციალური სახელწოდებაა „მუნიციპალური საბიუჯეტო განყოფილება კაშარის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი“.
მუზეუმის მისამართი: როსტოვის ოლქი, სლობოდა კაშარი, ლენინის ქუჩა № 62.
ისტორია
მუზეუმი გაიხსნა 1969 წლის 27 დეკემბერს რაიონის მუშათა დეპტატაების საბჭოს გადაწყვეტილებით. მუზეუმის შექმნასა და ჩამოყალიბებაში დიდი წვლილი შეიტანა მეორე მსოფლიო ომის მონაწილეებმა ა. რუდენკომა და ვ. ბირიულინმა. არქივში დაცულია პლაკატი, რომლითაც რაიონის დეპუტატთა საბჭოები თხოვნით მიმართავენ კაშარის რაიონის მოსახლეობას რათა დახმარება გაუწიონ ექსპონატების შეგროვებაში. ეს ექსპონატები იყო: დოკუმენტები, ფოტოები, ძველი წიგნები, გაზეთები, შრომის იარაღები, საყოფაცხოვრებო ნივთები და სხვ.
ამჟამად მუზეუმის ძირითადი ფონდი მოიცავს 1 169 ერთეულ დაცულ ნივთს, მათ შორისაა:
2009 წლის აპრილიდან მუზეუმი შეიყვანეს რუსეთის ფედერაციის მონაცემთა ერთიან ბაზაში. 2009 წლის 9 მაისიდან მუზეუმი განთავსებულია ახალ შენობაში.
2016 წელს მუზეუმის 22 ექსპონანტი შეიტანეს რუსეთის ფედერაციის სამუზეუმო ფონდის არასახელმწიფო ნაწილის შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:როსტოვის ოლქის მუზეუმები
შელფური მყინვარი
[[ფაილი:Antarctica ice shelves.svg|მინი|250პქ|ანტარქტიკის უდიდესი შელფური მყინვარები (2007)
]] მინი|250პქ|როსის შელფური მყინვარი შელფური მყინვარი — მოტივტივე ან ფსკერთან ნაწილობრივ მიყრდნობილი მყინვარი, რომელიც მოემართება კიდისკენ შესქელებული ფილაქნის სახით ნაპირიდან ზღვაში. ჩვეულებრივ, წარმოადგენს მიწისზედა მყინვარული საფრის გაგრძელებას, იშვიათად წარმოიქმნება ზღვის ყინულზე თოვლის დაგროვებითა და სხვა. შელფური მყინვარების სისქე უკანა მხარეს, იქ, სადაც დაყრდნობის ხაზი გადის, 200–1300 მ-ია, ხოლო ზღვის კიდესთან, რომელსაც მყინვარული ბარიერი ეწოდება 50–400 მ.
კვების არე მოიცავს თითქმის მთელ ზედა ზედაპირსა და ქვედა ზედაპირის ზღვისპირა ნაწილს, სადაც მიმდინარეობს ყინულის გათოშვა. ხარჯი ძირითადად ხორციელდება მყინვარული ბარიერებისგან მოწყვეტილი მაგიდა აისბერგებით, აგრეთვე კიდურ ზონაში ყინულის ლღობით 1 მ-მდე წელიწადში. მოძრაობის სიჩქარე იზრდება კიდურ ნაწილში 300–800 მ-დან გარე მხარეში 1800 მ-მდე. შელფური მყინვარების მასა გაწონასწორებულია წყლის ჰიდროსტატიკური წნევით; ხახუნის ძალა ფსკერულ ზედაპირზე ძალიან მცირეა. ზოგიერთ შედარებით უფრო პატარა ადგილში შელფური მყინვარი ზღვის ფსკერს ეხება, რასაც ხშირად თან სდევს მყინვარული გუმბათის წარმოქმნა.
შელფური მყინვარები დამახასიათებელია კვების საზღვრის დაბალი მდებარეობის მქონე ადგილებისთვის. ამჟამად შელფური მყინვარები უმთავრესად მხოლოდ ანტარქტიდაშია თავმოყრილი, სადაც მათი საერთო ფართობია 1541 ათ. კმ². ანტარქტიდის უდიდესი შელფური მყინვარია როსის შელფური მყინვარი, რომლის ფართობია 472 960 კმ², ხოლო მეორე ადგილზეა ფილხნერ-რონეს შელფური მყინვარი, რომლის ფართობი 422 420 კმ² აღწევს. ამას გარდა, შელფური მყინვარები გვხვდება გრენლანდიაში, ჩრდილოეთ კანადასა და რუსეთის არქტიკაში. შელფური მყინვარები ანტარქტიკასა და არქტიკაში გაცილებით ფართოდ იყო გავრცელებული გამყინვარების ზრდის ეპოქაში.
დეგრადაციის სტატიის მიხედვით, გამოიყოფა შელფური მყინვარის ოთხი გენეტიკური ტიპი: ნორმალური, სემირელიქტური, რელიქტური და დარჩენილი.
ნორმალური შელფური მყინვარი კავშირს ინარჩუნებს კონტინენტურ მყინვარულ საფართან და მისი ზედაპირი მთლიანადაა გაწოლილი კვების საზღვრის ზემოთ; მასის ბალანსი შეიძლება იყოს ნებისმიერი. ამ ტიპს მიეკუთვნება ანტარქტიკის შელფური მყინვარების უმეტესობა.
სემირელიქტური შელფური მყინვარი წარმოიქმნება კონტინენტური მყინვარული საფრისგან გამოყოფილი ნორმალური ტიპით გამყინვარების დეგრადაციის დროს, თუმცა მათი ზედაპირი მთლიანად ან ნაწილობრივ არის მოქცეული კვების საზღვრის ზემოთ; მასის ბალანსი ჩვეულებრივ, სუსტად უარყოფითია. ასეთ მყინვარებს მიეკუთვნება შეკლტონის შელფური მყინვარი, ლარსენის შელფური მყინვარი ანტარქტიდაში, მატუსევიჩის შელფური მყინვარი ჩრდილოეთის მიწაზე.
რელიქტური შელფური მყინვარი წარმოიქმნება სემირელიქტური ტიპით კვების საზღვრის აწევის შედეგად; მათი კვება მიმდინარეობს ყინულის გათოშვის ხარჯზე ფსკერულ ზედაპირზე. მასის ბალანსი მკვეთრად უარყოფითია, მყინვარები სწრაფად იმტვრევა. ასეთი შელფური მყინვარის მაგალითია მოზრდილი უორდ-ჰანტის შელფური მყინვარი კანადის არქტიკულ არქიპელაგში.
დარჩენილი შელფური მყინვარი წარმოიქმნება რელიქტური მოტივტივე ნაწილების სრული დანგრევის შედეგად. მათ შედარებით მცირე ზომა ახასიათებთ და არსებობენ ქარბუქიანი დანალექების ხარჯზე. ასეთ მყინვარებს მიეკუთვნება არქტიკული კუნძულების მრავალრიცხოვანი მცირე მყინვარები.
სქოლიო
კატეგორია:მყინვარები
დერებეილი
დერებეილი (Derebeyli) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიგოლის რაიონის სოფლები
ანდრიივკა (ბოროვის რაიონი)
ანდრიივკა (Андріївка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხარკივის ოლქის ბოროვის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 47 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოროვის რაიონის სოფლები
კარჭევანი
კარჭევანი (Կարճևան) — სოფელი სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 920 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 256 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 6.1 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 41.8 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიუნიქის პროვინციის სოფლები
აღსიაზანი
აღსიაზანი (Agsiazan) — სოფელი აზერბაიჯანში, ხიზის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხიზის რაიონის სოფლები
დოზულარი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიგოლის რაიონის სოფლები
ლომოურები
ლომოურები — ქართული გვარი. ძირითადად გავრცელებულია საქართველოს შემდეგ დასახლებულ პუნქტებში: არბო, გორი, მცხეთა, ნიჩბისი, სასხორი და ქორდი. საქართველოში ცხოვრობს 241 ლომოური (118 ქალი და 123 კაცი).
სქოლიო
კატეგორია:ლომოურები
ხაჩმაზი
ხაჩმაზი (Xaçmaz) — ქალაქი აზერბაიჯანის ჩრდილოეთში. ხაჩმაზის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე გუდიალჩაიზე. სარკინიგზო სადგური იმყოფება ბაქოდან 163 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით გუდერმესი—ბაქოს ხაზზე.
ისტორია
1898 წელს ბაქოდან პეტროვსკის პორტამდე არსებულ გზაზე აშენდა სარკინიგზო ვაგზალი. 1938 წელს ხაჩმაზმა მიიღო ქალაქის სტატუსი.
მეორე მსოფლიო ომის დროს ფრონტზე წავიდა 8739 ხაჩმაზელი, რომელთაგან დაიღუპა 2800 ადამიანი. მოსკოვისათვის ბრძოლაში დაიღუპა 124 ხაჩმაზელი მაცხოვრებელი. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა საკონსერვო და ლუდის ქარხნები, მიმდინარეობდა ხალიჩების წარმოება.
დემოგრაფია
1974 წელს ქალაქში ცხოვრობდა 24 ათასი ადამიანი. 1989 წლის საბჭოთა კავშირის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით ხაჩმაზში ცხოვრობდა 28 990 ადამიანი. 2009 წლის აზერბაიჯანის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 39 500 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ქალაქები
ელმინა (უისკონსინის ქალაქი)
2000 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 910 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 8.3 კაცი/კმ². ფართობი 84.4 კმ².
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბარონის ოლქის ქალაქები
მარმუზოვიჩი
მარმუზოვიჩი (Мармузовичі; 2016 წლამდე - ანდრიივკა Андріївка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ლვივის ოლქის ზოლოჩივის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 1457 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ზოლოჩივის რაიონის სოფლები (ლვივის ოლქი)
ოქროს გლობუსის 27-ე დაჯილდოება
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოქროს გლობუსი
ვარზაჰანი
ვარზაჰანი — XII საუკუნის ეკლესია და ნამონასტრალი სოფელ უღრაკთან (ყოფილი ვარზაჰანი), ბაიბურთიდან ჩრდილო-დასავლეთით 10 კმ-ში, აღმოსავლეთ თურქეთში.
ისტორია
შუა საუკუნეებში ამ სახელწოდების დასახლება არსებობდა ბაიბურთიდან ჩრდილო-დასავლეთით 9 კმ-ში, საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთ ისტორიულ კუთხე სპერში. XVIII საუკუნეში მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენდნენ სომხები, რომელთაც ოსმალეთის იმპერიამ გენოციდი მოუწყო. ამავე პერიოდში უნდა დაზიანებულიყო მონასტერიც. 1849 წელს ტრაპიზონიდან მოსულამდე მოგზაურობის შემდგომ, ბრიტანელმა არქეოლოგმა ოსტინ ჰენრი ლეიარდმა მოიხსენია ვარზაჰანის ნანგრევები ერთადერთ ღისშესანიშნაობად, რომელსაც იგი თავის გზაზე შეხვდა.
XIX საუკუნის ბოლოს ამ მხარეებში იმოგზაურა ფრანგმა მეცნიერმა, მხატვარმა და ენტომოლოგმა თეოფილე დეიროლმა, რომელმაც მოგვიანებით გამოქვეყნებულ თავის გრავიურებში ვარზაჰანისა და მახლობელ ბეშ ქილისეს ეკლესიებს ქართული უწოდა.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მონასტრები კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
აზგილი (მრავალმნიშვნელოვანი)
აზგილი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ბედიის საეპისკოპოსო
ბედიის საეპისკოპოსო — ეპარქია შუა საუკუნეების საქართველოში. დააარსა XI საუკუნის დასაწყისში ბაგრატ III-მ გუდაყვის საეპისკოპოსოს ნაცვლად. საქართველოს ერთიანობის (XI-XV სს.) ხანაში ბედიის ეპისკოპოსი სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს ემორჩილებოდა, ხოლო საქართველოს ცალკეულ სამეფო-სამთავროებად დაშლის შემდეგ - აფხაზეთის ანუ დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსს.
ისტორია
ოდიშის სამთავროს შექმნის (XVI საუკუნე) შემდეგ ბედიის ეპისკოპოსებს ჩვეულებრივ ოდიშის მთავრები ნიშნავდნენ და აფხაზეთის კათალიკოსს ამტკიცებინებდნენ. გვიანდელ შუა საუკუნეებში ბედიის საეპისკოპოსო დაახლოებით მდინარეებს მოქვსა და ოქუმს შორის მოქცეულ ტერიტორიას მოიცავდა. თავდაპირველად ბედიის ეპისკოპოსები მთავარეპისკოპოსის ტიტულს ატარებდნენ; XVIII საუკუნეში ისინი თავს მიტროპოლიტ-მთავარეპისკოპოსს უწოდებენ. დღეისათვის ცნობილი პირველი ბედიელია მთავარეპისკოპოსი გიორგი, რომელიც იხსენიება ილორის წმ. გიორგის ტაძრის XI საუკუნის I მეოთხედის წარწერაში. შემდეგი ბედიელია მთავარეპისკოპოსი სოფრონი (სანივაჯის ძე), რომელიც იხსენიება კაბერის ტაძრის წარწერაში. ფოთოლეთის წმ. გიორგის ეკლესიის წარწერაში იხსენიება XI საუკუნეში მოღვაწე მთავარეპისკოპოსი დამიანე ბედიელი. შემდეგი ბედიელია მთავარეპისკოპოსი და სვინგელოზი იოანე, XI საუკუნის II ნახევრის მოღვაწე, რომელიც შედიოდა იმ დელეგაციაში, რომელიც ბიზანტიაში ახლდა ბაგრატ IV-ის (1027-1072) ასულს მართას 1065 წელს. იგი იხსენიება გიორგი ხუცესმონაზონის თხზულებაში „ცხოვრება გიორგი მთაწმინდელისა“. დავით აღმაშენებლის ანდერძში მღვიმისადმი იხსენიება სვიმონ ბედიელ-ალავერდელი და მწიგნობართუხუცესი სვიმეონი (გულაბერისძე), რომელმაც შემდეგ ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესობა მიიღო; იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპებში მოხსენიებულნი არიან მიქაელი (გონგლიბაისძე), ნიკოლოზი (გონგლიბაისძე), სოფრონი (გონგლიბაისძე), რომლებიც XIII-XV საუკუნეებში მოღვაწეობდნენ. ნიკოლოზ და სოფრომ ბედიელები მოხსენიებული არიან ბედიის ტაძრის სამრეკლოს წარწერაში, რომელიც XIII საუკუნის II ნახევრით თარიღდება. მთავარეპისკოპოსი ლაზარე იხსენიება სინას მთის სადღესასწაულოს მინაწერში (XIV ს.), მარკოზ ბედიელი - ჯვრის მონასტრის აღაპებში (XIV-XV სს.), გრიგოლ ბედიელი - თოფურისძეთა სასისხლო სიგელში (XV ს. I მესამედი), მელქიზედეგი - სინის მთის სულთა მატიანეში (XV ს. I ნახევარი). ცაიშელ-ბედიელი იოვაკიმე ცნობილია XV საუკუნის 70-იან წლებში (1470-1474 აკურთხეს დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსად). XVI-XVIII საუკუნეებში ბედიის ეპისკოპოსებს შორის ცნობილი არიან ანტონ ჟუანისძე, კირილე ჟვანისძე, გერმანე ჩხეტისძე, ნიკოლოზ მხეიძე, ნიკოლოზ ირუბაქიძე-ჩოლოყაშვილი. ევტიხი ბედიელს იხსენიებს დიაკი ფედოტ ელჩინი, რუსეთის ხელმწიფის მიხეილ რომანოვის (1613-1645 წწ.) დესპანი, რომელიც ოდიშის სამთავროში 1639-1640 წწ. იმყოფებოდა; ანდრია ბედიელს იხსენიებს ანტიოქიის პატრიარქი მაკარიოსი (1636-1672), რომელიც 1664-1666 წლებში იმყოფებოდა ოდიშის სამთავროში; მრავალ საბუთში იხსენიება გაბრიელ ჩიქვანი, რომელიც ბედიის კათედრაზე XVII ს. 70-80-იან წლებში იჯდა. ბედიის უკანასკნელი ეპისკოპოსი, როგორც ჩანს, მიტროპოლიტი მაქსიმე (იაშვილი) იყო, რომელიც მოხსენიებულია დასავლეთ საქართველოს 1759 და 1761 წლების საეკლესიო კრების მონაწილეთა შორის. ამის შემდეგ ბედიის საეპისკოპოსო წყაროებში აღარ იხსენიება. აფხაზთა ექსპანსიის გამო ის გაუქმდა. 1770 წელს შედგენილ დოკუმენტში „დასავლეთ საქართველოს სამწყსოთა ნუსხა“, ბედია იხსენიება საყდრად, სადაც ეპისკოპოსი არ ზის.