cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ზორა ნიელ ჰიურსტონი
ბიოგრაფია
ზორა ნიელ ჰიურსტონი რვიდან მეხუთე შვილი იყო. დაიბადა ჯონ ჰიურსტონისა და ლუსი ენ ჰიურსტონის (ქალიშვილობაში ფოთსი) ოჯახში. ჰიურსტონის ბებია-ბაბუები მონობაში დიაბადნენ. მამამისი ბაპტისტი მქადაგებელი და ფერმერი იყო, რომელის შემდეგში დურგალი გახდა, ხოლო დედამისი სკოლის მასწავლებელი იყო. ჰიურსტონი ალაბამის შტატში, ქალაქ ნოტასულგაში დაიბადა 1891 წლის 7 იანვარს, სადაც მამამისი გაიზარდა და მამის მხრიდან ბაბუაც ბაპტისტური ეკლესიის მქადაგებელი იყო.
სამი წლის ასაკში ოჯახი ფლორიდაში, იტონვილში გადავიდა საცხოვრებლად. 1887 წელს იტონვილი ერთ-ერთი პირველი აფრო-ამერიკული დასახლება გახდა, რომელიც აშშ-ის შემადგენლობაში შევიდა. ჰიურსტონის თქმით, იტონვილი მისი „სახლი“ იყო, რადგანაც იქ ადრეულ ასაკში გადასახლდა. ზოგჯერ მას დაბადების ადგილადაც მოიხსენიებდა. 1897 წელს მამამისი ქალაქის მერად აირჩიეს.
იტონვილი ჰიურსტონის ნაწარმოებებში ხშირად სამოქმედო ადგილს წარმოადგენს, ადგილს, სადაც აფრიკელ ამერიკელებს ისე ცხოვრება შეეძლოთ, როგორც სურდათ, თეთრი საზოგადოებისგან დამოუკიდებლად. 1901 წელს იტონვილს ჩრდილოელი მასწავლებლები ესტუმრნენ, რომლებმაც ჰიურსტონს რამდენიმე წიგნი გადასცეს, რამაც ზორა ლიტერატურას აზიარა. მოგვიანებით პიროვნული ლიტერატურული გამოღვიძება „დაბადების“ სახედ მიიჩნია. ბავშვობის წლები იტონვილში გაატარა და გამოცდილება მოგვიანებით, 1928 წელს, ესეში „How It Feels To Be Colored Me“ აღწერა. მის საპატივცემულოდ იტონვილში ფესტივალი „ზორა! ფესტივალი“ იმართება.
ჰიურსტონის დედა 1904 წელს გარდაიცვალა. 1905 წელს მამამისი მეთი მოუგიზე დაქორწინდა, რამაც სკანდალიც გამოიწვია, რადგანაც ჭორების თანახმად, მას მოუგისთან სექსუალური ურთიერთობები მისი პირვლეი ცოლის გარდაცვალებამდეც ჰქონდა. ჰიურსტონის მამამ და დედინაცვალმა ზორა ჯექსონვილში, ფლორიდაში ბაპტისტურ სკოლაში გაგზავნეს. მათ საბოლოოდ გადასახადი შეუწყვიტეს და ზორა სკოლიდან გარიცხეს.
ფილმები, ტელევიზია და რადიო
1935 და 1936 წელს ზორა ნიელ ჰიურსტონმა ფლორიდასა და ჰაიტიში დოკუმენტური კადრები გადაიღო, როგორც საველე კვლევის შემადგენელი ნაწილი. კადრები იშვიათ ეთნოგრაფიულ მონაცემებს შეიცავს აშშ-სა და ჰაიტიში ჰუდუსა და ვუდუს რელიგიების შესახებ.
1989 წელს PBS-მა ჰიურსტონის ცხოვრების შესახებ დრამა ჩემი სახელია ზორა შექმნა. 2004 წელს გადაღებულ ფილმში ძმა ძმისთვის, რომელშიც მოქმედება ჰარლემის რენესანსის დროს მიმდინარეობს, ჰიურსტონის როლს ონჟანიუ ელისი თამაშობს.
სქოლიო
კატეგორია:ზორა ნიელ ჰიურსტონიკატეგორია:დაბადებული 1891კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1960კატეგორია:გარდაცვლილი 28 იანვარიკატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტებიკატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მეცნიერებიკატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლებიკატეგორია:XX საუკუნის ქალი მეცნიერებიკატეგორია:ამერიკელი ანთროპოლოგებიკატეგორია:ამერიკელი ათეისტებიკატეგორია:ამერიკელი ლიბერტარიანელებიკატეგორია:ქამერიკელი ქალი ანთროპოლოგებიკატეგორია:ამერიკელი ქალი რომანისტებიკატეგორია:ქალი ფოლკლორისტები
კეთილაური
კეთილაური — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, გომის თემში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 57 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Camponotus modoc
Camponotus modoc — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Quercus robur
Quercus robur — ორლებნიანთა კლასის ხე წიფლისებრთა ოჯახიდან. გავრცელებულია ევროპასა და დასავლეთ აზიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუხა
სემენიხა (ხაროვსკის რაიონი)
სემენიხა (Семениха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის ილინსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 246 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ბენევენტოს პროვინცია
ბენევენტოს პროვინცია (Provincia di Benevento) — პროვინცია იტალიაში, კამპანიის რეგიონში. დედაქალაქია ბენევენტო.
პროვინციის ფართობი 2 071 კმ²-ია, მოსახლეობა 289 455 (2005). შედგება 78 კომუნისგან.
ბენევეტოს პროვინცია მეთხვევა XI საუკუნის შუა და ბოლო წლებში არსებულ ბენევეტოს საჰერცოგოს.
კომუნები
ცხრილში მოცემულია პროვინციის უდიდესი კომუნები:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის პროვინციები
თერმოდინამიკური ენტროპია
ენტროპია — თერმოდინამიკური სისტემის მახასიათებელი ფუნქცია.
ენტროპიის თერმოდინამიკური განმარტება
ენტროპიის თერმოდინამიკური განმარტება, ისევე როგორც ზოგადად ენტროპიის ცნება, შემოღებულ იქნა გერმანელი ფიზიკოსის რუდოლფ კლაუზიუსის მიერ 1850-იან წლებში. კლაუზიუსის თეორემა გვეუბნება, რომ შექცევადი თერმოდინამიკური პროცესების შემთხვევაში
რაც ნიშნავს, რომ წრფივი ინტეგრალი მოცემულ საწყის და საბოლოო წერტილებს შორის არ არის დამოკიდებული ინტეგრების გზაზე. ამიტომ შეგვიძლია შემოვიტანოთ სისტემის მდგომარეობის აღმწერი ფუნქცია S, რომლისთვისაც
ენტროპიის სტატისტიკური განმარტება
ენტროპია შეგვიძლია ასევე განვიხილოთ სტატისტიკური კუთხით. ამ შემთხვევაში სისტემა უნდა დავახასიათოთ არა მხოლოდ მაკროსკოპული პარამეტრებით (ენერგია, მოცულობა, წნევა, ტემპერატურა და ა.შ.), არამედ უნდა განვიხილოთ როგორც მისი შემადგენელი ატომებისა და მოლეკულების ერთობლიობა. დავუშვათ, მოცემული მაკროსკოპული მდგომარეობის მიღწევა შეიძლება სხვადასხვა მიკროსკოპული მდგომარეობებით, რომელთაგან თითოეულის მოხდენის ალბათობაა Pi, მაშინ
სადაც kB არის ე.წ. ბოლცმანის მუდმივა. ანუ, რაც უფრო მეტი ისეთი მიკრომდგომარეობა არსებობს, რომლითაც შეიძლება მოცემული მაკრომდგომარეობის მიღწევა, მით მეტია ენტროპია. ამიტომ ენტროპია გარკვეულწილად არის სისტემის მოწესრიგებულობის მაჩვენებელი, რაც უფრო დიდია მოწესრიგებულობა, მით უფრო მცირეა ენტროპია და პირიქით, რაც უფრო მცირეა მოწესრიგებულობა (ანუ სისტემა მოუწესრიგებელია), მით უფრო დიდია ენტროპია. ენტროპიის ეს განმარტება შეიძლება ჩაითვალოს ფუნდამენტურ განმარტებად, რადგან ყველა სხვა განმარტება შეიძლება მივიღოთ აქედან, მაგრამ ამ ფორმულას სხვა ფორმულებიდან ვერ მივიღებთ.
თუკი ყველა მიკრომდგომარეობა თანაბარალბათურია, და სულ გვაქვს Ω ასეთი მიკრომდგომარეობა, მივიღებთ
ეს არის ენტროპიის განმარტების ყველაზე ცნობილი ფორმულა. ენტროპიის სტატისტიკური თეორიის ძირითადი იდეები ეკუთვნის ავსტრიელ ფიზიკოს ლუდვიგ ბოლცმანს, კერძოდ მან დაადგინა, რომ სისტემის ენტროპია დაკავშირებულია ამ სისტემის განხორციელების ალბათობასთან. ზემოთმოყვანილი ფორმულის სახე მის იდეებს მისცა მაქს პლანკმა.
თერმოდინამიკის მეორე კანონი
თერმოდინამიკის მეორე კანონის მიხედვით, ჩაკეტილი სისტემის ენტროპია ვერ შემცირდება. აქედან გამომდინარეობს, მაგალითად, რომ სითბო ვერ გადაეცემა უფრო ცივი სხეულიდან უფრო თბილ სხეულს, თუკი მასზე მუშაობას არ შევასრულებთ. აქედან ასევე გამომდინარეობს, რომ ნებისმიერ მოწყობილობა, რომელიც ციკლურად მუშაობს, ვერ შეასრულებს მუშაობას მხოლოდ ერთი ტემპერატურის რეზერვუარიდან მიღებული ენერგიის საშუალებით. ანუ, თერმოდინამიკის მეორე კანონი გამორიცხავს მეორე ტიპის მუდმივი ძრავის არსებობას.
არაიზოლირებული სისტემისთვის ენტროპიის შემცირება შესაძლებელია. მაგალითად, მაცივარი სითბოს ართმევს ცივ შიგთავსს და გადასცემს უფრო თბილ გარემოს (ოთახს), შესაბამისად ამცირებს ენტროპიას. მაგრამ მაცივარი არ არის ჩაკეტილი სისტემა, იგი ამას აკეთებს ენერგიის დახარჯვის შედეგად.
ენტროპიის სტატისტიკური განმარტებიდან გამომდინარე შეიძლება ითქვას, რომ თეორიულად ჩაკეტილი სისტემისთვის ენტროპიის შემცირების ალბათობა არსებობს, მაგრამ მაკროსკოპული სისტემებისთვის ეს ალბათობა იმდენად მცირეა, რომ თამამად შეგვიძლია ის ნულის ტოლად ჩავთვალოთ.
წყარო
კატეგორია:თერმოდინამიკა
ლუკ სკაიუოკერი
ლუკ სკაიუოკერი — ფილმ „ვარსკვლავური ომების“ პერსონაჟი, პადმე ამიდალა ნაბერიეს და ენეკინ სკაიუოკერის (დართ ვეიდერის) შვილი, პრინცესა ლეია ორგანა-სოლოს ტყუპისცალი ძმა.
ლუკი დაიბადა პირველი გალაქტიკური იმპერიის შექმნისთანავე, ასტეროიდ პოლის-მასას მედსადგურზე, მას შემდეგ, რაც მამამისი ძალის ბნელ მხარეზე გადავიდა. დედამისმა მეუღლის დაკარგვას ვერ გაუძლო და მშობიარობისას გარდაიცვალა. მამამისისგან დასაცავად ის და მისი ტყუპისცალი და ლეია ერთმანეთს დააშორეს, ლეია პლანეტა ალდერაანის მმართველმა, ბეილ ორგანამ იშვილა, ხოლო ლუკი, ენეკინის საუკეთესო მეგობარმა, ობი-ვან კენობიმ ბიძამის ოუენს მიაბარა გასაზრდელად პლანეტა ტატუინზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვარსკვლავური ომების პერსონაჟები კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
Figuren aus Star Wars
მღამიობი
მღამიობი (Myotis) — ძუძუმწოვრების გვარი ღამურასებრთა ქვერიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 3,5—8 სმ აღწევს. აქვთ მუქი, მურა-ყავისფერი შეფერილობა, გრძელი ყურები, ვიწრო, ბოლოში წაწვეტებული ყურსარქველები. გავრცელებული არიან ყველგან, არქტიკის, ანტარქტიდისა და ზოგიერთი ოკეანის კუნძულების გარდა. გვარში 60-ზე მეტი სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 5. წელიწადში ერთხელ შობენ თითო ნაშიერს. იკვებებიან მწერებით, ზოგიერთი სახეობა — პატარ-პატარა თევზებით და წყლის უხერხემლოებით.
პინიორი
პინიორი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ორენსეს პროვინციის კარბალინოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 52,7 კმ². მოსახლეობა — 1183 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ორენსეს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ორენსეს ქალაქები
თამარ ჭავჭავაძე
ბიოგრაფია
1917–1919 წლებში სწავლობდა ხარკოვის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე და, პარალელურად, პ. ლებედინსკის თეატრ-სტუდიაში. 1919–1921 წლებში სწავლობდა თბილისში, ჯერ ნ. მიხაილოვსკის, შემდეგ კი — ნ. ხოდოტოვის დრამატულ სტუდიებში. 1920–1928 და 1942–1964 წლებში იყო რუსთაველის თეატრის მსახიობი, შემდეგ მონაწილეობდა მეორე სახელმწიფო თეატრის (ქუთაისი, 1928; 1933 წლიდან მარჯანიშვილის თეატრი) ჩამოყალიბებასა და მუშაობაში 1928–1942 წლებში. 1964–1968 მოღვაწეობდა სოხუმის თეატრში.
ჭავჭავაძის ადრეული როლებიდან აღსანიშნავია ლაურენსიას სახე მარჯანიშვილის მიერ 1922 წელს დადგმულ ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყაროში“, რომელმაც ქართულ სცენაზე განაახლა ტრაგედია. გმირული პათოსით, ლირიზმით, უშუალობით, მგზნებარე ტემპერამენტით გამოირჩევა ჭავჭავაძის როლები: სალომე (უაილდის „სალომე“), ლამარა („ლამარა“, ვაჟა-ფშაველას ნაწარმოებთა მიხედვით), ბეატრიჩე (შელის „ბეატრიჩე ჩენჩი“), ემილია (შექსპირის „ოტელო“), ლედი მილფორდი (შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“), მარგარიტა (დიუმა-შვილის „მარგარიტა გოტიე“), ზეინაბი (სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), ქეთევანი (ყაზბეგის „ქეთევან დედოფალი“), იოკასტე (სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“), სინათა („ბახტრიონი“, ვაჟა-ფშაველას მიხედვით) და სხვ. მსახიობის რეპერტუარში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა კომედიურ როლებს: დიანა (ლოპე დე ვეგას „სხვისთვის სულელი, თავისთვის ჭკვიანი“), მადამ სან-ჟენი (გ. სარდუსა და მოროს „მადამ სან-ჟენი“), დარეჯანი (მოსაშვილის „მისი ვარსკვლავი“) და სხვა. ჭავჭავაძემ შექმნა თანმამედროვე ქალთა რეალისტური სახეებიც: ტატიანა (ლავრენიოვის „რღვევა“), ბაილი (ჩიანელის „ბაილი“), პელაგია ნილოვნა (მოსაშვილის „სადგურის უფროსი“) და სხვ.
ჭავჭავაძე ასევე იყო მხატვრული კითხვის ოსტატი. 1926 წლიდან იღებდნენ კინოშიც. ფილმები: „დინა ძაძუ“ (1926, თავადის ქალი), „ქეთო და კოტე“ (1948, ხანუმა) და სხვა. დაჯილდოებული იყო არაერთი ორდენითა და მედლით.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 16 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1896 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1968 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები თ კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
თანამეგობრობის თასი
თანამეგობრობის თასი (Кубок Содружества) — საფეხბურთო ტურნირი, რომელიც ყოველწლიურად ტარდებოდა რუსეთში. 1993-დან 2011 წლამდე, ტურნირზე ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნების ეროვნულ საფეხბურთო ჩემპიონატებში გამარჯვებული კლუბები იღებდნენ მონაწილეობას, ხოლო 2012 წლიდან სხვადასხვა ქვეყნების ახალგაზრდული ნაკრებები. თავდაპირველად დაგეგმული იყო ტურნირში მონაწილეობა მიეღოთ ორგანიზაცია დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობისა და ბალტიისპირეთის ქვეყნების ჩემპიონებს, თუმცა სხვადასხვა მიზეზებით მათ პერიოდულად ცვლიდნენ ან პრიზიორები, ან რუსეთის ახალგაზრდული ნაკრებები. ტურნირი მოსკოვში, ან სანქტ-პეტერბურგში იმართებოდა. 2016 წლის 23 ივლისს ტურნირი გაუქმდა.
ტურნირის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული გუნდია მოსკოვის „სპარტაკი“, რომელმაც 6-ჯერ მოიგო თასი. უკანასკნელი გამარჯვებულია რუსეთის 21 წლამდე ნაკრები.
ფინალები
right|thumb|2009 წლის თანამეგობრობის თასის გამარჯვებული – ტირასპოლის [[შერიფი (საფეხბურთო კლუბი)|„შერიფი“.]]
სქოლიო
კატეგორია:თანამეგობრობის თასი
Quercus rugosa
Quercus rugosa — ორლებნიანთა კლასის ხე წიფლისებრთა ოჯახიდან. გავრცელებულია აშშ-ის სამხრეთ-დასავლეთსა და მექსიკის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუხა
Camponotus moderatus
Camponotus moderatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის დრამაში
ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის დრამაში — ოქროს გლობუსის დაჯილდოების ერთ-ერთი ნომინაცია. გაიცემა 1951 წლიდან. მანამდე გაიცემოდა ერთიანი ჯილდო ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოქროს გლობუსის ჯილდოები
ოსტატი და მარგარიტა
ოსტატი და მარგარიტა (Мастер и Маргарита) — მიხეილ ბულგაკოვის რომანი, რომელიც გამოიცა 1966 წელს. რომანის ჟანრის ზუსტი დახასიათება რთულია - მასში არის როგორც სატირა, ფარსი, მისტიკა, ასევე - რომანტიკა, ფილოსოფიური იგავები და სხვა. რომანის სიუჟეტი არის ერთ-ერთი პოპულარული XX საუკუნის ლიტერატურაში და მის მიხედვით ასევე გადაღებული და დადგმულია არაერთი ფილმი თუ სპექტაკლი.
რომანი გამოიცა მწერლის მეუღლის, ელენე ბულგაკოვას ინიციატივით, რომელიც თავად ეხმარებოდა მიხეილს მის დაწერაში (ბოლო დროს, როდესაც მიხეილი ავად იყო, იგი ტექსტს მეუღლის კარნახით წერდა). იგი დაიბეჭდა 1966-1967 წლებში, ავტორის გარდაცვალებიდან 26 წლის შემდეგ, ჟურნალში, შემოკლებული ფორმატით. საბჭოთა ინტელიგენციაში იგი პოპულარობით სარგებლობდა და ოფიციალურ გამოცემამდე ხელით გადაბეჭდილი ასლების სახით ვრცელდებოდა.
თავად ბულგაკოვი დარწმუნებული იყო, რომ რომანი არ გამოქვეყნდებოდა საბჭოთა ხელისუფლების დროს. მიუხედავად ამისა, წიგნმა გავლენა იქონია საბჭოთა ხალხის აზროვნების განვითარება-ჩამოყალიბებაზე და მისმა ისეთმა ფრაზებმა, როგორიც არის „ყოველი ხელისუფლება არის ადამიანზე ძალადობა“, საკუთარი წვლილი შეიტანეს საბჭოთა რეჟიმისადმი ერთგვარ პროტესტში.
წიგნიდან ამონაწერების მიხედვით ჩანს, რომ დემონოლოგიის წყაროდ ბულგაკოვის ამ ნაწარმოებში იქცა ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონის შესაბამისი სტატიები, მიხეილ ორლოვის წიგნი „ადამიანისა და ეშმაკის ურთიერთობათა ისტორია“ (1904) ალექსანდრე ამფითეატროვის „ეშმაკი ყოფითში, ლეგენდაში და შუასაუკუნოვან ლიტერატურაში“. .
სიუჟეტი
240px|მინი|სერგეი პანასენკო-მიხალკინი, „ოსტატი და მარგარიტა“, ტილო, ზეთი, 1995
გაზაფხულის თვეებში, სავსე მთვარისას თავად სატანა (ვოლანდის სახით) მოსკოვს თავის ამალასთან ერთად ეწვევა. ყველა ადამიანს, რომელთანაც იგი კონტაქტში შედის, ახასიათებს სიხარბე, ლოთობა, ეგოიზმი, მექრთამეობა, ტყუილი და ა.შ. ვოლანდის მსახურები თავის მხრივ, ხუმრობენ ასეთ ხალხთან მიმართებაში და მათ თავს ბევრ ფათერაკში ამოაყოფინებენ.
სიუჟეტის მეორე ხაზია ოსტატისა და მარგარიტას თემა. ოსტატმა დაწერა რომანი იესო ქრისტეს უკანასკნელ დღეზე, მაგრამ მოხვდა საგიჟეთში, რადგან ცენზორებმა და ლიტერატორებმა დაგმეს ეს ნაწარმოები და ჩათვალეს, რომ ავტორი გიჟი იყო.
მარგარიტა მისი შეყვარებულია, რომელიც ცდილობს, იპოვოს მისი კვალი მას შემდეგ, რაც ოსტატი გაქრა. ამის გამო ის ყველაფრისათვის არის მზად. მას გაეცნობა აზაზელო, ვოლანდის მსახური, რომელიც სთავაზობს ვოლანდის მეჯლისზე ერთი ღამით დედოფლად გარდაქმნას. ამ საღამოს მიწურულს მარგარიტა კვლავ ხვდება ოსტატს.
მესამე სიუჟეტური ხაზია თავად ქრისტეს ცხოვრების უკანასკნელი დღეები, მოთხრობილი ოსტატის სიტყვებით. ამ რომანში რეალური პერსონაჟების სახელები ოდნავ შეცვლილია.
რომანის დასასრულს ორივე სიუჟეტური ხაზი გადაიკვეთება - ოსტატი ათავისუფლებს თავისი რომანის ავტორს და პილატე, რომელსაც სწადია იეშუასთან (იესო) საუბარი და პატიების მიღება, როგორც იქნა, მშვიდდება და ცაში ადის. სიმშვიდეს არაამქვეყნიერ ცხოვრებაში ჰპოვებენ ოსტატი და მარგარიტაც.
მოქმედების ადგილი
რომანის ყველა მოვლენა (ძირითადი თხრობისას) ვითარდება 1930-იანი წლების მოსკოვში, მაისში, ოთხშაბათის საღამოდან კვირის ღამემდე. ამ დღეებს ემთხვევა სავსე მთვარეც. ზუსტი წელი უცნობია, ვინაიდან ტექსტში არის დროის არაერთი ურთიერთგამომრიცხავი მინიშნება - ან შეგნებული, ან გამოწვეული ავტორის დაუსრულებელი რედაქტირებით.
რომანის 1929—1931 რედაქციებში მოქმედება ვითარდება მომავალში, მითითებულია 1933, 1934, ისევე, როგორც 1943 და 1945 წლები. მოვლენებს ადგილი აქვს წლის სხვადასხვა პერიოდში - მაისიდან ივლისის დასაწყისამდე. თავდაპირველად ავტორი მოქმედების დროდ უთიტებდა ზაფხულს. მაგრამ, სავარაუდოდ, თხრობის ერთგვარი კანვის დასაცავად, მოქმედება გადატანილი იქნა გაზაფხულზე - პირველ თავში, როდესაც ბერლიოზი და უსახლკარო პარკში იმყოფებიან, ნახსენებია მაისის საღამო.
რომანის ეპილოგში სავსე მთვარე, რომლის დროს მოქმედება აქვს ადგილი, მითითებულია, როგორც საზეიმო. ამ შემთხვევაში ჩნდება ვარაუდი, რომ იგულისხმება აღდგომის დღესასწაული, სავარაუდოდ - მართლმადიდებლური. ამ შემთხვევაში მოქმედება უნდა იწყებოდეს ვნების კვირის ოთხშაბათს, რომელიც 1929 წელს 1 მაისს დაიწყო. ამ ვერსიის მომხრეებს მოჰყავთ შემდეგი არგუმენტებიც:
1 მაისი მუშათა საერთაშორისო სოლიდარობის დღეა, რომელიც იმ პერიოდში აღინიშნებოდა (და 1929 წელს ვნების კვირას დაემთხვა). 1 მაისის ღამე არის ვალპურგის ღამე - ამ დროს ბროკენის მთაზე, თქმულების თანახმად, კუდიანები აწყობენ ყოველწლიურ ღრეობას. ამიტომ, ვარაუდობენ, რომ სატანა მოსკოვში სწორედ იქიდან ჩამოვიდა.
ოსტატი რომანში არის დაახლოებით 38 წლის მამაკაცი. ამდენი ბულგაკოვს შეუსრულდა 1929 წლის 15 მაისს. თუმცა, საგულისხმოა, რომ 1929 წლის 1 მაისს მთვარე უკვე აღარ იყო სავსე. სააღდგომო სავსე მთვარე არასოდეს ემთხვევა მაისს. გარდა ამისა, ტექსტში არის მითითებები უფრო გვიანდელ პერიოდზე:
რომანის ფილოსოფიური მხარე
რომანის ერთ-ერთი სავარაუდო ახსნაა ბულგაკოვის პასუხი პოეტებსა და მწერლებს, რომლებიც საბჭოთა კავშირში ათეიზმის პროპაგანდას ეწეოდნენ.
რომანის პერსონაჟთა განმარტების საშუალება არაერთია. ერთ-ერთი მთავარი იდეაა ის, რომ ბოროტი საწყისი (სატანა) სამყაროს მუდმივი ნაწილია, ისევე როგორც ჩრდილი, რომელიც მუდამ თან სდევს შუქს. სატანაც და ღმერთიც, უპირველეს ყოვლისა, ადამიანში ცოცხლობენ. იეშუა, მაგალითად, ვერ განჭვრეტდა იუდას ღალატს (მიუხედავად პილატეს მინიშნებებისა), ვინაიდან ადამიანებში მხოლოდ კარგს ხედავდა. ასევე მან ვერ დაიცვა თავი, რადგან არ იცოდა, როგორ გაეკეთებინა ეს.
პერსონაჟები
ძირითადი პერსონაჟები
სქოლიო
კატეგორია:მიხეილ ბულგაკოვის ნაწარმოებები კატეგორია:რუსული რომანები კატეგორია:1966 წლის რომანები კატეგორია:1973 წლის რომანები კატეგორია:სატირული რომანები კატეგორია:მოდერნისტული რომანები კატეგორია:მაგიური რომანები კატეგორია:ცენზურის მიერ აკრძალული წიგნები
Camponotus mocsaryi
Camponotus mocsaryi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
მღერა
მღერა — უძველესი ქართული ხალხური ტერმინი, ადრინდელი მნიშვნელობით — თამაშობა, XII საუკუნიდან სიმღერაც.
მღერის ორგვარი გაგება მოცემულია ვეფხისტყაოსანში: „ავთანდილ ჯდა მარტო საწოლს, ეცვა ოდენ მართ პერანგი, იმღერდა და იხარებდა, წინა ედგა ერთი ჩანგი“, მაგრამ აქვე, II თავში, მღერა თამაშობის სინონიმია:„მეფესა ესე ამბავი უჩს ვითა მღერა ნარდისა...“ XII საუკუნიდან ამ ტერმინის პირვანდელი მნიშვნელობა მივიწყებულია, თუმცა XVII—XVIII საუკუნეებში მხატვრულ ლიტერატურაში მეტად იშვიათად, მაგრამ მაინც გვხვდება მღერის ძველი მნიშვნელობით გამოყენების შემთხვევა. მაგ., არჩილის „საქართველოს ზნეობანის“ მე-17 სტროფი ასე იწყება: „ჭადრაკის მრერა, ნარდისა და სხვა რაც რამა ყუმარ... ხტომა, ქვის გდება, რკინობა, მოგვერდი, ფანდიც რამ არი...“
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული კულტურა
ირმის მუხა
ირმის მუხა (Quercus sadleriana) — ორლებნიანთა კლასის ხე წიფლისებრთა ოჯახიდან. გავრცელებულია აშშ-ში (სამხრეთ-დასავლეთი ორეგონი და ჩრდილოეთი კალიფორნია).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:წიფლისებრნი
სიდოროვსკაია (ილინსკოეს სასოფლო დასახლება)
სიდოროვსკაია (Сидоровская) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის ილინსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 4 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
კეჭინარი
ეტიმოლოგია
სოფელს სახელწოდება კეჭინარი ქვაღორღისა და კენჭების არსებობის გამო დაერქვა. კენჭნარი არის დანალექი ქანი, რომელიც შედგება ფხვიერი კენჭისაგან. შეცემენტებული კენჭნარი წარმოადგენს კონგლომერატის ერთ-ერთ სახესხვაობას.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 251 ადამიანი.
კრეფელდი
კრეფელდი (Krefeld) — ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში. მიეკუთვნება დუსელდორფის ადმინისტრაციულ ოლქს. ქალაქის ცენტრი მდინარე რაინის დასავლეთ ნაპირისგან სულ რამდენიმე კმ-ში მდებარეობს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 235 076 ადამიანს შეადგენს.
ქალაქი დაყოფილია ცხრა ურბანულ არეალად. მას ხშირად „ხავრედისა და აბრეშუმის ქალაქს“ უწოდებენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის ქალაქები
რომი
რომი (Roma; Rōma) — ქალაქი და სპეციალური კომუნა („Roma Capitale“) იტალიაში. რომი არის იტალიისა და ლაციოს რეგიონის დედაქალაქი. 2,9 მილიონი მცხოვრებით 1 285 კმ²-ზე, იგი, ასევე, არის ქვეყნის უდიდესი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული კომუნა და სიდიდით მეოთხე ქალაქი ევროკავშირში ქალაქის საზღვრებში არსებული მოსახლეობის მიხედვით. რომის მეტროპოლიაში ცხოვრობს 4,3 მილიონი ადამიანი. ქალაქი მდებარეობს აპენინის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ტიბრის ნაპირებზე. ვატიკანი არის დამოუკიდებელი სახელმწიფო რომის საზღვრებში. ეს არის ერთადერთი მაგალითი ქალაქში არსებული სახელმწიფოსი, ამ მიზეზით, რომს ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც ორი სახელმწიფოს დედაქალაქს.
რომის ისტორია 2,5 ათასწლეულზე მეტს მოიცავს. რომაული მითოლოგიის თანახმად, ქალაქი დაარსდა ძვ. წ. 753 წელს, თუმცა იგი ბევრად უფრო ადრე იყო დასახლებული, რის გამოც რომი არის ერთ-ერთი უძველესი მუდმივად დასახლებული ქალაქი ევროპაში. ქალაქის თავდაპირველი მოსახლეობა წარმოადგენდა ლათინების, ეტრუსკებისა და საბინების ნაზავს. საბოლოოდ რომი გახდა, თანმიმდევრულად, რომის სამეფოს, რომის რესპუბლიკისა და რომის იმპერიის დედაქალაქი. იგი ითვლება დასავლური ცივილიზაციის ერთ-ერთ აკვნად. რომი მოიხსენიებოდა, როგორც „Roma Aeterna“ (მარადიული ქალაქი) და „Caput Mundi“ (მსოფლიოს დედაქალაქი), ორი ცენტრალური ცნებით ძველ რომაულ კულტურაში.
დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, რაც შუა საუკუნეების დასაწყისად ითვლება, რომი ნელ-ნელა მოექცა პაპის პოლიტიკური გავლენის ქვეშ, რომელიც ქალაქში I საუკუნეში დასახლდა, სანამ VIII საუკუნეში პაპის ოლქის დედაქალაქად არ იქცა, რაც 1870 წლამდე გაგრძელდა.
რენესანსის პერიოდიდან მოყოლებული, თითქმის ყველა პაპი, დაწყებული ნიკოლოზ V-დან (1422–55 წწ.) ოთხასი წლის განმავლობაში ატარებდა თანმიმდევრულ ქალაქდაგეგმარებით და არქიტექტურულ პროგრამას, რომელიც მიზნად ისახავდა ქალაქის მსოფლიოს მხატვრულ და კულტურულ ცენტრად გადაქცევას. ამის გამო, რომი გახდა უპირველესი იტალიური რენესანსის მთავარ ცენტრებს შორის, ხოლო მოგვიანებით აქვე ჩაისახა ბაროკო. რენესანსისა და ბაროკოს პერიოდების ცნობილმა მხატვრებმა და არქიტექტორებმა რომი თავიანთი მოღვაწეობის ცენტრად აქციეს, რის შედეგადაც მთელ ქალაქში უამრავი შედევრი შეიქმნა. 1871 წელს რომი გახდა იტალიის სამეფოს, ხოლო 1946 წელს იტალიის რესპუბლიკის დედაქალაქი.
რომს გააჩნია გლობალური ქალაქის სტატუსი. 2011 წელს, იგი იყო მე-18 ყველაზე მეტად მონახულებადი ქალაქი მსოფლიოში, მესამე — ევროპის კავშირში და ყველაზე პოპულარული ტურისტული ობიექტი იტალიაში. რომის ისტორიული ცენტრი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. ვატიკანის მუზეუმებისა და კოლოსეუმის მსგავსი ძეგლები და მუზეუმები მსოფლიოს ყველაზე მონახულებად ტურისტულ ობიექტთა შორისაა, რომლებიც წელიწადში მილიონობით ვიზიტორს ღებულობენ. რომმა უმასპინძლა 1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს. ქალაქში, ასევე, მდებარეობს გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის (FAO) შტაბ-ბინა.
ეტიმოლოგია
ქალაქის დაარსების ძველი რომაული მითის მიხედვით, არსებობს სახელი „რომის“ წარმოშობის ხანგრძლივი ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც ის მომდინარეობს რომის დამაარსებლისა და პირველი მეფის, რომულუსის სახელიდან. თუმცა, უფრო სავარაუდოა, რომ თავად სახელი რომულუსი მომდინარეობს რომიდან. ჯერ კიდევ მე-4 საუკუნეში არსებობდა ალტერნატიული თეორიები სახელ რომის წარმოშობის შესახებ. არსებობს სახელის წარმოშობის რამდენიმე ჰიპოთეზა, რომლებიც აქცენტს მის გაურკვეველ ენობრივ ფესვებზე აკეთებენ:
უძველესი ისტორია
არსებობს არქეოლოგიური მტკიცებულება, რომელიც ადასტურებს, რომ ადამიანი რომის ტერიტორიაზე დაახლოებით 14 000 წლის წინ დასახლდა, მაგრამ ბევრად ახალგაზრდა ნარჩენების მკვრივი ფენა ბუნდოვანს ხდის პალეოლითურ და ნეოლითურ ფენებს. ქვის ხელსაწყო-იარაღები და ჭურჭელი ადასტურებს ადამიანის 10 000 წლიან ცხოვრებას რომის ტერიტორიაზე. რამდენიმე არქეოლოგიური გათხრა ამყარებს იმ მოსაზრებას, რომ რომი პალატინის ბორცვზე არსებული სოფლის ტიპის დასახლებიდან განვითარდა, მომავალი რომის ფორუმის ზედა ტერიტორიაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი არქეოლოგი ამტკიცებს, რომ რომი ნამდვილად დაარსდა ძვ. წ. VIII საუკუნის შუა ხანებში (ქალაქის დაარსების ტრადიციული თარიღი), რომის დაარსების თარიღი მაინც დაპირისპირების საკითხს წარმოადგენს.
რომის დაარსების ლეგენდა
რომის დაარსების ტრადიციული ისტორია წარმოადგენს ალბათ ყველაზე ცნობილ ძველრომაულ მითს ტყუპ ძმებზე, რომულუსსა და რემუსზე, რომლებიც ძუ მგელმა გაზარდა. ძმებმა ქალაქის აშენება გადაწყვიტეს, თუმცა უთანხმოების შემდეგ რომულუსმა მოკლა რემუსი. რომაელი ისტორიკოსების მიხედვით, ეს მოხდა ძვ. წ. 753 წლის 21 აპრილს.
ეს ლეგენდა შეჯერებული უნდა იყოს ორმაგი ტრადიციით, რომლის მიხედვითაც, ტროელი ლტოლვილი ენეასი გაიქცა იტალიაში და გახდა რომაელთა ხაზის დამაარსებელი მისი ვაჟის, იულიუს-კლავდიუსების სეხნიის, იულიუსის მეშვეობით. აღნიშნულ ტრადიციას გადმოგვცემს პირველი საუკუნის რომაელი პოეტი ვერგილიუსი.
მონარქია, რესპუბლიკა, იმპერია
რომულუსის მიერ ქალაქის ლეგენდარული დაარსების შემდეგ, რომი 244 წლის განმავლობაში მონარქიული სისტემით იმართებოდა, თავდაპირველად, ლათინური და საბინური წარმოშობის, მოგვიანებით კი ეტრუსკი მეფეების მიერ. ტრადიციული გადმოცემით, რომს სულ შვიდი მეფე მართავდა: რომულუსი, ნუმა პომპილიუსი, ტულიუს ჰოსტილიუსი, ანკუს მარციუსი, ლუციუს პრისკუს ტარკვინიუსი, სერვიუს ტულიუსი და ლუციუს სუპერბუს ტარკვინიუსი.
ძვ. წ. 509 წელს რომაელებმა ქალაქიდან გააძევეს უკანასკნელი მეფე და დაამყარეს ოლიგარქიული რესპუბლიკა. ამის შემდეგ, რომისათვის დაიწყო პერიოდი, რომელიც ხასიათდება შიდა დაპირისპირებით პატრიციებსა (არისტოკრატია) და პლებსს (მცირე მიწათმფლობელები) შორის და მუდმივი ომით ცენტრალური იტალიის ხალხების, ეტრუსკების, ლათინების, ვოლსკების, ეკვიების წინააღმდეგ. ლაციაში გაბატონების შემდეგ რომმა რამდენიმე ომი გადაიხადა (გალების, ოსკი-სამნიტებისა და ბერძნული კოლონია ტარანტოს წინააღმდეგ, რომლებშიც მისი მოკავშირე იყო ეპიროსის მეფე პიროსი), რის შედეგადაც დაიპყრო აპენინის ნახევარკუნძული ცენტრალური ნაწილიდან დიდ საბერძნეთამდე.
დაარსებიდან ძვ. წ. 386 წლამდე რომი აუღებელი იყო, სანამ ქალაქში კელტები არ შევიდნენ, თუმცა ამავე წლის დამლევს რომაელებმა არა მხოლოდ განდევნეს ისინი, არამედ დაიპყრეს კიდეც.
ძვ. წ. III და II საუკუნეებში, ქალაქ კართაგენის წინააღმდეგ წარმოებული სამი პუნიკური ომისა (ძვ. წ. 264-146) და მაკედონიასთან გადახდილი ოთხი მაკედონური ომის (ძვ. წ. 215-148) შედეგად, რომმა ხმელთაშუა ზღვასა და აღმოსავლეთზე სრული ჰეგემონია მოიპოვა. ამის შემდეგ შეიქმნა პირველი რომაული პროვინციები: სიცილია, კორსიკა და სარდინია, ესპანეთი, მაკედონია, საბერძნეთი (აქაია), აფრიკა.
ძვ. წ. II საუკუნის დასაწყისიდან, ძალაუფლების მოსაპოვებლად ერთმანეთს დაუპირისპირდა არისტოკრატთა ორი ჯგუფი: ოპტიმატები, რომლებიც სენატის კონსერვატიულ ნაწილს წარმოადგენდნენ და პოპულარები, რომლებიც ქალაქის მოსახლეობას ეყრდნობოდნენ. ამავე პერიოდში, მცირე მიწათმოქმედთა გაკოტრებამ და მონათა დიდი მასის ჩამოყალიბებამ გამოიწვია ხალხის დიდი ნაკადის მიგრაცია ქალაქში. გამუდმებული ომის პირობებში აუცილებელი გახდა პროფესიული არმიის არსებობა, რომელიც მისი მეთაურების მიმართ უფრო ერთგული იქნებოდა, ვიდრე რესპუბლიკის მიმართ. ამის გამო, ძვ. წ. II საუკუნის მეორე ნახევარსა და ძვ. წ. I საუკუნეში რომი გახდა როგორც საგარეო, ისე სამოქალაქო ომების მომსწრე: ტიბერიუს და გაიუს გრაკქუსების მიერ სოციალური რეფორმის გატარების წარუმატებელი მცდელობისა და იუგურთას წინააღმდეგ წარმოებული ომის შემდეგ, მიმდინარეობდა პირველი სამოქალაქო ომი გაიუს მარიუსსა და სულას შორის, რასაც მოჰყვა მონათა აჯანყება სპარტაკის მეთაურობით და პირველი ტრიუმვირატის ჩამოყალიბება კეისრის, პომპეუსისა და კრასუსის შემადგენლობით.
გალიის დაპყრობის შემდეგ, მნიშვნელოვნად ამაღლდა კეისრის რეიტინგი, რომელიც დაუპირისპირდა პომპეუსსა და სენატს მეორე სამოქალაქო ომში, რომელში გამარჯვების შემდეგაც იგი სამუდამო დიქტატორი გახდა. კეისრის მკვლელობის შემდეგ შეიქმნა მეორე ტრიუმვირატი ოქტავიანეს (კეისრის დისშვილიშვილი და მემკვიდრე), ანტონიუსისა და ლეპიდუსის შემადგენლობით, რაც, საბოლოოდ, დასრულდა სამოქალაქო ომით ანტონიუსსა და ოქტავიანეს შორის. ძვ. წ. 27 წელს ეს უკანასკნელი გახდა პრინცეპს ცივიტატისი (princeps civitatis) და მიიღო ავგუსტუსის ტიტული, რითაც გახდა პრინციპატის (დიარქია პრინცეპსსა და სენატს შორის) დამაარსებელი. შეიქმნა დე-ფაქტო იმპერია, რომელმაც უდიდეს საზღვრებს II საუკუნეში, იმპერატორ ტრაიანეს დროს მიაღწია. რომი მოიხსენიებოდა, როგორც კაპუტ მუნდი (caput Mundi) — მსოფლიოს დედაქალაქი, ფრაზით, რომელიც ჯერ კიდევ რესპუბლიკის პერიოდში არსებობდა. იმპერიის არსებობის პირველი ორი საუკუნის განმავლობაში, რომს, ოქტავიანე ავგუსტუსის შემდეგ, მართავდნენ იულიუს-კლავდიუსების, ფლავიუსებისა (მათ დროს აიგო გრანდიოზული ამფითეატრი, რომელიც კოლოსეუმის სახელითაა ცნობილი) და ანტონინუსების დინასტიების წარმომადგენლები. ეს პერიოდი, ასევე, ხასიათდება ქრისტიანული რელიგიის გავრცელებით, რომელიც იესო ქრისტემ იქადაგა იუდეაში პირველი საუკუნის პირველ ნახევარში (ტიბერიუსის მმართველობისას), ხოლო შემდეგ მისმა მოწაფეებმა გაავრცელეს იმპერიაში. ანტონინუსების დინასტიის მმართველობის პერიოდი ითვლება იმპერიის ძლიერებისა და აყვავების მწვერვალად, როდესაც მისი ტერიტორია გადაჭიმული იყო ატლანტის ოკეანიდან ევფრატამდე და ბრიტანეთის ჩრდილო-ცენტრალური ნაწილიდან ეგვიპტემდე.
III საუკუნეში, ანტონინუსების დინასტიის მმართველობის დასრულების შემდეგ, სევერუსებმა პრინციპატი სამხედრო ხელისუფლებით ჩაანაცვლეს, რასაც მალევე მოჰყვა სამხედრო ანარქიით გამოწვეული დესტაბილიზაციის პერიოდი. ამავდროულად, გაუარესდა ეკონომიკური მდგომარეობა, გაიზარდა ინფლაცია, ხოლო რომის ისტორიულმა მტრებმა, გერმანელებმა დასავლეთით და სპარსეთის იმპერიამ აღმოსავლეთით, იმპერიის საზღვრებზე ზეწოლა გააგრძელეს.
იმპერატორი დიოკლეტიანე (284-305 წწ.) ებრძოდა ეკონომიკურ და სამხედრო პრობლემებს დომინატის, აბსოლუტური მონარქიის, შემოღებით, სადაც იმპერატორი გაღმერთებული იყო, ფასებზე კონტროლის დაწესებითა და ადმინისტრაციის დეცენტრალიზაციით: იმპერია დაყო თორმეტ დიოცეზად, რომლის აღმოსავლეთ ნაწილსაც თავად მართავდა ავგუსტუსის ტიტულით (რეზიდენციით ნიკომედიაში), ხოლო დასავლეთ ნაწილს მართავდა მაქსიმიანე ავგუსტუსი, რომლის დედაქალაქიც მედიოლანუმში იქნა გადატანილი. მემკვიდრეობის საკითხი რეგულირდებოდა ტეტრარქიის სისტემით: თითოეულ ავგუსტუსს, ფაქტობრივად, უნდა დაენიშნა უმცროსი იმპერატორი კეისრის ტიტულით, რომელსაც უნდა ემართა იმპერიის ტერიტორიის ნაწილი თავისი ავგუსტუსის სახელით და რომელიც, საბოლოოდ, უნდა გამხდარიყო ახალი იმპერატორი.
დიოკლეტიანესა და მაქსიმიანეს გადადგომისა (305 წ.) და მრავალი დინასტიური ბრძოლის შემდეგ არსებულმა სისტემამ კრახი განიცადა. ახალმა მმართველმა, კონსტანტინემ, ხელახლა მოახდინა ძალაუფლების ცენტრალიზება, 313 წლის მილანის ედიქტით ქრისტიანებს აღმსარებლობის თავისუფლება მიანიჭა და ახალი რელიგიის სტაბილურობის დაცვის პირობა დადო. ააგო რამდენიმე ტაძარი და რომის სამოქალაქო ხელისუფლება პაპ სილვესტერ I-ს გადასცა, თავად კი იმპერიის აღმოსავლეთ ნაწილში დააარსა ახალი დედაქალაქი, კონსტანტინოპოლი.
ქრისტიანობა იმპერიის ოფიციალურ რელიგიად იმპერატორ თეოდოსიუსის მიერ 380 წელს თესალონიკის ედიქტის გამოცემის შემდეგ გამოცხადდა. თეოდოსიუსი იყო ერთიანი იმპერიის უკანასკნელი იმპერატორი, რომლის გარდაცვალების შემდეგაც (395 წ.), მისმა შვილებმა, არკადიუსმა და ჰონორიუსმა იმპერია გაიყვეს დასავლეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებად. დასავლეთ რომის იმპერიის დედაქალაქი გახდა რავენა.
რომი, რომელმაც დაკარგა თავისი ცენტრალური როლი იმპერიის ადმინისტრაციაში, 410 წელს, ალარიხ I-ის მეთაურებით, ვესტგუთებმა აიღეს და გაძარცვეს. გაღატაკებული და მოსახლეობისაგან დაცლილი ქალაქი 455 წელს ვანდალებმა ააოხრეს მეფე გაიზერიხის მეთაურობით. მეხუთე საუკუნის სუსტ იმპერატორებს იმპერიის რეგრესის შეჩერება არ შეეძლოთ. 476 წლის 22 აგვისტოს უკანასკნელი იმპერატორის, რომულუს ავგუსტულუსის დამხობა მიიჩნევა დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის თარიღად და მრავალი ისტორიკოსისათვის შუა საუკუნეების დასაწყისად.
შუა საუკუნეები
thumb|left|XV საუკუნის მინიატურა, სადაც 410 წლის რომის რბევაა გამოსახული. რომის ეპისკოპოსი, რომელსაც პაპს უწოდებენ, მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო ქრისტიანობის ადრეული პერიოდიდანვე, რადგან ქრისტეს ორი მოციქული — პეტრე და პავლე სწორედ რომში აწამეს. რომის ეპისკოპოსები ითვლებოდნენ (კათოლიკეები დღესაც თვლიან) წმინდა პეტრეს, როგორც რომის პირველი ეპისკოპოსის მემკვიდრეებად. ქალაქი კათოლიკური ეკლესიის მზარდი მნიშვნელობის ცენტრი გახდა. 476 წელს, დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, რომი, თავდაპირველად, ოდოაკრის კონტროლის ქვეშ მოექცა, შემდეგ კი ოსტგუთების სამეფოს ნაწილი გახდა, სანამ აღმოსავლეთ რომის იმპერიამ არ აღიდგინა კონტროლი ქალაქზე გოთური ომების შემდეგ, რამაც რომის აოხრება გამოიწვია. მისი მოსახლეობა მილიონზე მეტიდან (210 წ.) 500 000-მდე (273 წ.), ხოლო გოთური ომების შემდეგ 35 000-მდე შემცირდა. უზარმაზარი ქალაქი ნანგრევების, ვენახების, მცენარეებისა და ბაზრების დიდ ტერიტორიებს შორის მოქცეულ მაცხოვრებელთა სახლების მცირე ჯგუფებად იქცა.
ლანგობარდების იტალიაში შეჭრის შემდეგ, ქალაქი ნომინალურად ბიზანტიას ეკუთვნოდა, თუმცა, რეალურად, პაპები ატარებდნენ პოლიტიკას, რომელიც ბიზანტიას, ფრანკებსა და ლანგობარდებს შორის წონასწორობის შენარჩუნებას გულისხმობდა. 729 წელს, ლანგობარდთა მეფე ლიუტპრანდმა, ეკლესიას ჩრდილოეთ ლაციუმში მდებარე ქალაქი სუტრი გადასცა, რის შემდეგაც დაიწყო ეკლესიის ძლიერების აღმავლობა. 756 წელს პიპინ მოკლემ, ლანგობარდების დამარცხების შემდეგ, პაპს მიანიჭა დროებითი იურისდიქცია რომის საჰერცოგოსა და რავენის საეგზარქოსოზე, რის შედეგადაც შეიქმნა პაპის ოლქი. ამ პერიოდის შემდეგ, ქალაქში ძალაუფლების მოპოვებას სამი ძალა ცდილობდა: პაპი, წარჩინებულები სამხედრო მეთაურებთან, მოსამართლეებთან, სენატსა და მოსახლეობასთან ერთად და ფრანკთა მეფე, როგორც ლანგობარდების მეფე, პატრიციუსი და იმპერატორი. ეს სამი პოლიტიკური ძალა (თეოკრატიული, რესპუბლიკური და იმპერიული) წარმოადგენდა უმთავრეს მოთამაშეს რომის ცხოვრებაში მთელი შუა საუკუნეების განმავლობაში. 800 წლის შობის ღამეს, პაპმა ლეო III-მ კარლოს დიდი საღვთო რომის იმპერიის პირველ იმპერატორად აკურთხა. ამ დროს რომმა პირველად უმასპინძლა ორ ძლას, რომელთა დაპირისპირებაც საყოველთაო ძალაუფლებისათვის მთელი შუა საუკუნეების პერიოდის განმავლობაში უწყვეტად გრძელდებოდა.
846 წელს მაჰმადიანმა არაბებმა წარუმატებლად სცადეს ქალაქში შეჭრა, თუმცა წმინდა პეტრესა და პავლეს ბაზილიკების გაძარცვა მაინც მოახერხეს, რადგან ორივე მათგანი ქალაქის კედლებს გარეთ მდებარეობდა. კაროლინგების დასუსტების შემდეგ, რომი ფეოდალურმა ანარქიამ მოიცვა: რამდენიმე წარჩინებული ოჯახი იბრძოდა პაპის, იმპერატორისა და ერთმანეთის წინააღმდეგ. ეს პერიოდი ხელსაყრელი იყო თეოდორასა და მისი ქალიშვილი მაროზიასათვის, რომლებიც რამდენიმე პაპის საყვარლები და დედები იყვნენ და ასევე, კრესცენტიუსისათვის, ძლევამოსილი ფეოდალისათვის, რომელიც იბრძოდა იმპერატორ ოტო II-ისა და ოტო III-ის წინააღმდეგ. ამ პერიოდის სკანდალებმა აიძულა პაპიზმი საკუთარი თავის რეფორმირებისათვის: პაპის არჩევის უფლება კარდინალებს გადაეცათ, ასევე, სცადეს სამღვდელოების რეფორმის გატარება, თუმცა ამ გარდაქმნების მამოძრავებელმა ძალამ — ბერმა ჰილდებრანდ სოვანელმა გრიგოლ VII-ის სახელთ პაპად არჩევის შემდეგ აქტიურად დაიწყო იმპერატორ ჰაინრიხ IV-სთან ბრძოლა საეკლესიო ინვესტიტურის უფლებისათვის. ამ პერიოდში რომი აიღეს და გადაწვეს ნორმანებმა რობერტ გვიზარდის მეთაურობით, რომელსაც იმპერატორის მიერ სანტ-ანჯელოს ციხესიმაგრეში ალყაში მოქცეულმა პაპმა მიმართა დახმარებისათვის.
XII საუკუნეში რომს დამოუკიდებლად მართავდა სენატორი ან პატრიციო. ეს ადმინისტრაცია, იტალიის მრავალი სხვა ქალაქის მსგავსად, ჩამოყალიბდა კომუნად, სოციალური ორგანიზაციის ახალ ფორმად, რომელიც ახალი, შეძლებული, კლასების ინტერესებს გამოხატავდა. პაპმა ლუციუს II-მ დაიწყო ბრძოლა რომის კომუნის წინააღმდეგ. ეს ბრძოლა გააგრძელა მისმა მემკვიდრემ — ევგენი III-მ. მაშინ, კომუნამ, რომელმაც კავშირი შეკრა წარჩინებულებთან, მხარი დაუჭირა არნალდო და ბრესციას, ბერს, რომელიც იყო რელიგიური და სოციალური რეფორმატორი. პაპის გარდაცვალების შემდეგ, არნალდო დააპატიმრეს ადრიანე IV-ის ბრძანებით, რომელიც რომის კომუნის ავტონომიის გამაუქმებლად ითვლება. პაპ ინოკენტი III-ის მმართველობისას, რომლის დროსაც პაპიზმმა თავისი ძლიერების პიკს მიაღწია, კომუნამ გააუქმა სენატი და ის სენატორით ჩაანაცვლა, რომელიც პაპს ექვემდებარებოდა.
ამ პერიოდში, პაპიზმი თამაშობდა მნიშვნელოვან საერო მნიშვნელობის როლს დასავლეთ ევროპაში, ხშირად გამოდიოდა არბიტრის როლში ქრისტიან მონარქებს შორის და ახორციელებდა დამატებით პოლიტიკურ ძალაუფლებას.
1266 წელს, შარლ ანჟუელი, რომელიც პაპის სახელით ჰოენშტაუფენებს ებრძოდა, სენატორად დაინიშნა. შარლმა დააარსა საპიენცა, რომის უნივერსიტეტი. ამ პერიოდში გარდაიცვალა პაპი და კარდინალები, რომლებიც ვიტებროში იყვნენ შეკრებილები, მის შემცვლელზე ვერ შეთანხმდნენ. ამან ქალაქის მოსახელობის გაღიზიანება გამოიწვია. მათ სახურავი გადახადეს შენობას, სადაც მიმდინარეობდა შეკრება და დააპატიმრეს კარდინალები სანამ მათ ახალი პაპი არ აირჩიეს. ეს მოვლენები კონკლავის დაარსების თარიღად მიიჩნევა. ამავე პერიოდში რომი მნიშვნელოვნად დაზიანდა წარჩინებულ ოჯახებს: ანიბალდის, კაეტანის, კოლონას, ორსინისა და კონტის შორის მიმდინარე უწყვეტი ბრძოლების შედეგად. ეს ოჯახები, რომელთაც თავიანთი ციხესიმაგრეები უძველეს რომაულ ნაგებობებზე ააშენეს, ერთმანეთს პაპობის გასაკონტროლებლად ებრძოდნენ.
პაპი ბონიფაციუს VIII იყო უკანასკნელი პაპი, რომელიც ეკლესიის საყოველთაო ძალაუფლებისათვის იბრძოდა. 1300 წელს შემოიღო საუკუნეების დამდეგის აღმნიშვნელი საიუბილეო წლების დღესასწაული, რის გამოც რომში მილიონობით პილიგრიმი ჩავიდა. ბონიფაციუს VIII დამარცხდა საფრანგეთის მეფე ფილიპ IV ლამაზთან კონფლიქტში, რომელმაც იგი ტყვედ წაიყვანა ავინიონში. ამის შემდეგ აირჩიეს ახალი, საფრანგეთის ერთგული პაპი, ხოლო პაპის ტახტი რომიდან ავინიონში იქნა გადატანილი (1309–1377 წწ. იხ. პაპების ავინიონის ტყვეობა). ამ პერიოდის განმავლობაში, რომის მნიშვნელობა დაკნინდა, სანამ ძალაუფლება კოლა დი რიენცოს ხელში არ აღმოჩნდა. იდეალისტი და ანტიკურ რომზე შეყვარებული კოლა რომის იმპერიის აღორძინებაზე ოცნებობდა, თუმცა სახალხო ტრიბუნის ტიტულის მიღების შემდეგ მისი რეფორმები მოსახლეობამ არ მიიღო. საბოლოოდ იგი რომის მაცხოვრებლებმა მოკლეს. 1377 წელს პაპმა გრიგოლ XI-მ პაპის ტახტი კვლავ რომში გადმოიტანა, რის შემდეგაც ქალაქი კვლავ გახდა კათოლიკური ეკლესიის ცენტრი. პაპის რომში დაბრუნებას მოჰყვა დიდი განხეთქილება (1378-1417 წწ.). მომდევნო ორმოცი წლის განმავლობაში, ქალაქი იქცა ბრძოლების ასპარეზად, რომელმაც დაანაწევრა ეკლესია და მნიშვნელოვნად შეარყია მისი ავტორიტეტი.
ადრეული თანამედროვე პერიოდი
1418 წელს კონსტანცის საეკლესიო კრებამ წერტილი დაუსვა დიდ განხეთქილებას და არჩეულ იქნა რომის ახალი პაპი მარტინ V. ამან რომს ხანგრძლივი მშვიდობა მოუტანა, რაც რენესანსის დაწყებით აღინიშნა. რომის მმართველმა პაპებმა XVI საუკუნის პირველ ნახევრამდე, ნიკოლოზ V-დან, ვატიკანის ბიბლიოთეკის დამაარსებლიდან, პიუს II-მდე, ჰუმანისტსა და ლიტერატორამდე, სიქსტუს IV-დან, მეომარი პაპიდან, ალექსანდრე VI-მდე, ამორალურ და ნეპოტისტ პიროვნებამდე, იულიუს II-დან, ჯარისკაცი და მეცენატიდან, ლეო X-მდე, რომელმაც ამ პერიოდს საკუთარი სახელი მისცა („ლეო X-ის საუკუნე“), ყველამ მიუძღვნა თავისი ენერგია მარადიული ქალაქის განდიდებასა და გალამაზებას თავიანთი ფონდის ძალითა და ხელოვნების მფარველობითა და მეცენატობით. ამ პერიოდში იტალიური რენესანსის ცენტრმა ფლორენციიდან რომში გადაინაცვლა. მიმდინარეობდა ისეთი მასშტაბური სამუშაოები, როგორებიც იყო წმინდა პეტრეს ახალი ბაზილიკის, სიქსტეს კაპელისა და პონტე სისტოს (პირველი ხიდი მდინარე ტიბრზე ანტიკური პერიოდის შემდეგ) მშენებლობა. თავიანთი გრანდიოზული მიზნების განსახორციელებლად პაპები იწვევდნენ იმ დროის საუკეთესო მხატვრებს, როგორებიც იყვნენ მიქელანჯელო, პერუჯინო, რაფაელი, დომენიკო გირლანდაიო, ლუკა სიგნორელი, ბოტიჩელი და კოზიმო როსელი.
ეს პერიოდი, ასევე, სამარცხვინო იყო პაპების კორუფციის, ნეპოტიზმისა და სიმონიის გამო. პაპების კორუმპირებულობამ და მათი გრანდიოზული სამშენებლო პროექტებისათვის გამოყოფილმა დიდმა ხარჯებმა, გარკვეულწილად, ხელი შეუწყო რეფორმაციისა და მოგვიანებით, საპასუხოდ, კონტრ-რეფორმაციის დაწყებას. ალექსანდრე VI-ის მსგავსი პაპები კარგად იყვნენ ცნობილნი თავიანთი აღვირახსნილი, ამორალური და ექსტრავაგანტური ცხოვრების გამო. მიუხედავად ამისა, ასეთი ექსტრავაგანტური და მდიდარი პაპების პერიოდში რომი ხელოვნების, პოეზიის, მუსიკის, ლიტერატურის, განათლებისა და კულტურის ცენტრად ჩამოყალიბდა. რომი კონკურენციას უწევდა სხვა წამყვან ევროპულ ქალაქებს სიმდიდრეში, სიდიადეში, ხელოვნებაში, განათლებასა და არქიტექტურაში. რენესანსის პერიოდში შეიცვალა რომის იერსახე ისეთი ნამუშევრებით, როგორიცაა მიქელანჯელოს პიეტა და ბორჯიას აპარტამენტების ფრესკები. რომმა ბრწყინვალების მწვერვალს მიაღწია პაპ იულიუს II-ისა და მისი მემკვიდრეების, ლეო X-ისა და კლიმენტ VII-ის (ორივე მედიჩის ოჯახის წარმომადგენელი) დროს.
ამ ოცწლიან პერიოდში რომი გახდა ხელოვნების ერთ-ერთი უდიდესი ცენტრი მსოფლიოში. კონსტანტინე დიდის მიერ აგებული წმინდა პეტრეს ძველი ბაზილიკა დაანგრიეს და დაიწყეს ახლის მშენებლობა. ქალაქი მასპინძლობდა ისეთ ხელოვანებს, როგორებიც იყვნენ რიდოლფო გირლანდაიო, პიეტრო პერუჯინო, სანდრო ბოტიჩელი, დონატო ბრამანტე, რომლებმაც ააგეს სან-პიეტრო-ინ-მონტორიოს ტაძარი და შეიმუშავეს ვატიკანის განახლების გრანდიოზული გეგმა. რაფაელმა, რომელიც რომში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი იტალიელი მხატვარი გახდა, შექმნა ფრესკები ვილა ფარნეზინაში, რაფაელის ოთახებში (აპოსტოლურ სასახლეში), ასევე, მრავალი ცნობილი ფერწერული ნამუშევარი. მიქელანჯელომ დაიწყო სიქსტეს კაპელის ჭერის გაფორმება და შექმნა მოსეს ცნობილი ქანდაკება იულიუს II-ის საფლავისათვის. რომმა დაკარგა თავისი რელიგიური ხასიათის ნაწილი ნამდვილ რენესანსულ ქალაქად ჩამოყალიბებით დიდი რაოდენობით პოპულარული დღესასწაულის, ცხენების რბოლების, პარტიების, ინტრიგებისა და სკანდალების თანხლებით. მინიატიურა|მარჯვნივ|[[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელოს მიერ მოხატული სიქსტეს კაპელის ჭერი.]] ქალაქის ეკონომიკა საკმაოდ ძლიერი იყო. რომში იმყოფებოდა რამდენიმე ტოსკანელი ბანკირი, მათ შორის რაფაელის მეგობარი და ხელოვნების მეცენატი აგოსტინო ჩიჯი. ადრეულ ასაკში სიკვდილამდე, რაფაელმა, ასევე, ხელი შეუწყო უძველესი ნანგრევების შენარჩუნებას. ევროპაში საფრანგეთსა და ესპანეთს შორის მიმდინარე ბრძოლებმა გამოიწვია რომის პირველი გაძარცვა ბოლო ათას წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. 1527 წელს, იმპერატორ კარლ V-ის ლანდსკნეხტებმა ქალაქი აიღეს, რამაც დასასრულამდე მიიყვანა რენესანსის ოქროს ხანა რომში.
1545 წელს ტრიენტის კრების გახსნით ეკლესიამ დაიწყო კონტრ-რეფორმაცია, როგორც საპასუხო ნაბიჯი რეფორმაციის კითხვებზე ეკლესიის ავტორიტეტზე სულიერ და მმართველობის საკითხებში. პიუს IV-დან სიქსტუს V-მდე პაპების პერიოდში რომი რეფორმირებული კათოლიციზმის ცენტრად იქცა და შეივსო ახალი ძეგლებით, რითაც აღინიშნა პაპების აღდგენილი სიდიადე. XVII და ადრეული XVIII საუკუნის პაპებმა და კარდინალებმა ქალაქის ლანდშაფტი ბაროკოს შენობებით გაამდიდრეს. ეს პერიოდი ხასიათდება კიდევ ერთი პროტექციონისტული ურთიერთობებით: ახალ წარჩინებულ ოჯახებს (ბარბერინი, პამფილი, ჩიჯი, როსპიგლიოსი, ალტიერი, ოდესკალჩი) მფარველობდნენ მათ მიერ მხარდაჭერილი პაპები, რომლებიც მათი ნათესავებისათვის აგებდნენ ბაროკოს დიდებულ შენობებს. განმანათლებლობის პერიოდში ახალმა იდეებმა მარადიულ ქალაქამდეც მიაღწია, სადაც პაპები მხარს უჭერდნენ არქეოლოგიურ კვლევებსა და ხალხის ცხოვრების დონის გაუმჯობესებას. მიუხედავად ამისა, კონტრ-რეფორმაციის პერიოდში ყველაფერი ეკლესიის სასარგებლოდ არ წარიმართა. იგი უპირისპირდებოდა ევროპის სახელმწიფოთა ანტიეკლესიურ პოლიტიკას, თუმცა ამ ბრძოლაში წარმატებებს ვერ მიაღწია, ამ მხრივ ეკლესიის ყველაზე მნიშვნელოვანი უკანდახევა, ალბათ, 1773 წელს მოხდა, როდესაც პაპი კლიმენტ XIV იძულებული გახდა იეზუიტთა ორდენისათვის საერო უფლებამოსილებები ჩამოერთმია.
XIX-XX საუკუნეები
პაპების მმართველობას ხელი შეუშალა ხანმოკლე რომის რესპუბლიკამ (1798-1800 წწ.), რომელიც საფრანგეთის რევოლუციის შედეგად შეიქმნა. პაპის ოლქი აღდგა 1800 წლის ივნისში, თუმცა ნაპოლეონის მმართველობისას რომი ანიქსირებულ იქნა, როგორც საფრანგეთის იმპერიის დეპარტამენტი: თავდაპირველად როგორც ტიბრის დეპარტამენტი (1808-1810 წწ.), ხოლო შემდეგ როგორც რომის დეპარტამენტი (1810-1814 წწ.). 1814 წელს, ნაპოლეონის მარცხის შემდეგ, ვენის კონგრესის საშუალებით აღდგა პაპის ოლქი.
1849 წელს კიდევ ერთი რომის რესპუბლიკა ჩამოყალიბდა 1848 წლის რევოლუციების ფარგლებში. ორი ყველაზე გავლენიანი პიროვნება იტალიის გაერთიანების საკითხში — ჯუზეპე მაძინი და ჯუზეპე გარიბალდი იბრძოდნენ ამ ხანმოკლე რესპუბლიკისათვის. მოგვიანებით, რომი გახდა იტალიის გაერთიანების იმედების ეპიცენტრი, რამდენადაც მთელი დანარჩენი იტალია უკვე გაერთიანებული იყო, როგორც იტალიის სამეფო დროებითი დედაქალაქით ფლორენციაში. 1861 წელს რომი იტალიის დედაქალაქად გამოცხადდა, მიუხედავად იმისა რომ იგი კვლავ პაპის მმართველობის ქვეშ რჩებოდა. 1860 წლიდან, ნაპოლეონ III-ის საგარეო პოლიტიკის წყალობით, პაპის ოლქის უკანასკნელი ნარჩენები ფრანგული დაცვის ქვეშ აღმოჩნდა. 1870 წელს, საფრანგეთ-პრუსიის ომის მსვლელობისას, იტალიელმა ჯარისკაცებმა მოახერხეს პორტა-პიას მახლობლად დაცვის გარღვევა და ქალაქში შევიდნენ. ამის შემდეგ, პაპმა პიუს IX-მ თავი ვატიკანის პატიმრად გამოაცხადა. 1871 წელს იტალიის დედაქალაქი საბოლოოდ გადავიდა ფლორენციიდან რომში.
პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ რომი ბენიტო მუსოლინის ფაშისტური რეჟიმის დამყარების მოწმე გახდა. 1922 წელს მუსოლინიმ ქალაქში მარშით გაიარა, სადაც ახალი იმპერიის დაარსებისა და ფაშისტურ გერმანიასთან ალიანსის შექმნის შესახებ გააკეთა განცხადება. მუსოლინის განკარგულებით დაანგრიეს ქალაქის ცენტრის დიდი ნაწილი, რათა შესაძლებელი გამხდარიყო ფართო ქუჩებისა და მოედნების აგება ფაშისტური რეჟიმისა და კლასიკური რომის აღმავლობის აღსანიშნავად. ეს პერიოდი მოსახლეობის სწრაფი ზრდით გამოირჩევა, როდესაც ქალაქის მოსახლეობამ მილიონს გადააჭარბა. მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, მისი ხელოვნებისა და ვატიკანის საგანძურის წყალობით რომი, ძირითადად, გადაურჩა სხვა ევროპული ქალაქების ტრგიკულ ბედს, თუმცა, 1943 წლის 19 ივლისს ამერიკულ-ბრიტანულმა ძალებმა დაბომბეს სან-ლორენცოს რაიონი, რის შედეგადაც დაიღუპა დაახლოებით 3 000 ადამიანი, ხოლო 11 000 დაიჭრა. მუსოლინის დამხობისა და იტალიის ზავის დადების შემდეგ, 1943 წლის 8 სექტემბერს, გერმანელებმა მოახდინეს რომის ოკუპაცია და ის ღია ქალაქად გამოაცხადეს და ასევე დარჩა 1944 წლის 4 ივნისს მის გათავისუფლებამდე.
ომის დასრულების შემდეგ რომი ისევ აღორძინებას იწყებს, როგორც იტალიის ომისშემდგომი მოდერნიზაციისა და „იტალიის ეკონომიკური სასწაულის“ ფლაგმანი.
1950-1960-იან წლებში რომი ხდება მოდური ქალაქი და ისეთი კლასიკური ფილმების გადასაღები მოედანი, როგორებიცაა ბენ-ჰური, რომაული არდადეგები, ტკბილი ცხოვრება და სხვა. ამ წლებს „ტკბილი ცხოვრება“ (la dolce vita) ეწოდება. მოსახლეობის ზრდის ტენდენცია რომს 1980-იანი წლების შუა ხანებამდე მოჰყვა, როდესაც კომუნის მოსახლეობამ 2 800 000-ს მიაღწია, შემდგომ მოსახლეობამ თანდათან გარეუბნებში იწყო გადასვლა. 80-იან წლებში რომი მეტად „გადაჭედილი“ ქალაქი იყო გართულებული მგზავრობითა და უსუფთაო ჰაერით, რაც მოსახლეობის უკმაყოფილებას იწვევდა.
უკანასკნელ წლებში ქალაქის მოსახლეობა ისევ იზრდება, ოღონდ, ძირითადად, უცხო ქვეყნებიდან ჩასული ემიგრანტების ხარჯზე.
ადგილობრივი მთავრობა
რომი წარმოადგენს სპეციალურ კომუნას სახელწოდებით „რომა კაპიტალე“ (Roma Capitale) და უდიდესია როგორც მოსახლეობის, ისე ფართობის მიხედვით იტალიის 8 101 კომუნას შორის. ქალაქს ხელმძღვანელობს მერი (ახლანდელი მერია იგნაზიო მარინო) და საკრებულო. კომუნის ხელმძღვანელობა განთავსებულია პალაცო სენატორიოში, კაპიტოლიუმის ბორცვზე, ქალაქის მთავრობის ისტორიული ადგილსამყოფლის ადგილას. ადგილობრივი მთავრობა ხშირად მოიხსენიება ბორცვის იტალიური სახელით — „კამპიდოლიო“-თი (Campidoglio).
ადმინისტრაციული და ისტორიული დაყოფა
1972 წლიდან ქალაქი დაიყო ადმინისტრაციულ ტერიტორიებად — მუნიციპიოებად (municipio) (2001 წლამდე ერქვათ კირკოსკრიციონები (circoscrizioni)). ისინი შეიქმნენ ადმინისტრაციული მიზეზით — ქალაქის დეცენტრალიზაციის გასაზრდელად. თითოეულ მუნიციპიოს მართავს პრეზიდენტი და ოთხი წევრისაგან შემდგარი საბჭო, რომელსაც მაცხოვრებლები ხუთ წლში ერთხელ ირჩევენ. მუნიციპიოები ხშირად კვეთენ ქალაქის ტრადიციულ, არაადმინისტრაციულ ერთეულებს.
თავდაპირველად არსებობდა 20 მუნიციპიო, შემდეგ 19. 2013 წელს მათი რაოდენობა 15-მდე შემცირდა.
რომი, ასევე, იყოფა სხვადასხვა სახის არაადმინისტრაციულ ერთეულად. ისტორიული ცენტრი დაყოფილია 22 რაიონად, რომლებიც ავრელიანეს კედლის შიგნით მდებარეობენ პრატისა და ბორგოს გარდა.
ეს სისტემა სათავეს ანტიკური რომის რეგიონებიდან იღებს, რომლებიც შუა საუკუნეებში რაიონებად ჩამოყალიბდნენ. რენესანსის ეპოქაში, პაპ სიქსტუს V-ის დროს მათმა რიცხვმა კვლავ 14-ს მიაღწია, ხოლო მათი საზღვრები საბოლოოდ 1743 წელს, ბენედიქტე XIV-ის დროს დადგინდა.