cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კორეული ენის რომანიზაცია
ლათინური ანბანის კორეული სახელწოდება არის „რომაჯა“ და სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც რომაული ასოები.
დასავლეთში
მაკიუნ-რაიშაუერის სისტემებში არსებული ნაკლოვანებების გამო გაჩნდა ალტერნატიული სისტემების გაჩენის საჭიროება:
საბჭოთა კავშირში
კორეულის რომანულ ვარიანტს მოიხსენებდნენ არა რომანიზაციად, არამედ ლათინიზაციად (გალათინურება, ლათინურად ქცევა), ისევე როგორც მთელ პოლიტიკურ პროცესს, რომელიც იმჟამად საბჭოთა კავშირში მიმდინარეობდა ოფიციალურად ლათინიზაცია ერქვა.
<font size="+1">a в d e æ g h i y k kh l r m n ng o ө ə p ph s t th u z
რუსი ლინგვისტების მიერ შემუშავებული კორეულის ლათინური ვარიანტი დამტკიცდა 1935 წელს, მაგრამ პრაქტიკულად იგი არ გამოუყენებიათ.
რესურსები ინტერნეტში
* * * * *
ტომას ლინდალი
ტომას რობერტ ლინდალი (Tomas Robert Lindahl, დ. 28 იანვარი 1938, სტოკჰოლმი) — შვედი ბიოქიმიკოსი. მუშაობს კარცინომას შესწავლის მიმართულებით. 1964-1967 წლებში იყო პრინსტონის უნივერსიტეტის ასპირანტურაში (PhD, 1967); 1967-1969 წლებში — ნიუ-იორკში არსებულ როკფელერის უნივერსიტეტის პოსტდოქტორანტურაში; 1969-1977 წლებში — სტოკჰოლმის შვედეთის სამეფო ინსტიტუტში, სადაც 1971 წელს მიიღო ექიმის დიპლომი, ხოლო შემდეგ გახდა მეცნიერ-მუშაკი; 1977-1981 წლებში — გეტებორგის უნივერსიტეტის სამედიცინო ბიოქიმიის კათედრაზე. 1981 წლიდან არის დიდი ბრიტანეთის კიბოს კვლევის მეცნიერ-მუშაკი. პენსიაზე გასვლის შემდეგ, 2009 წელს სათავეში ჩაუდგა ამ ფონდის ლაბორატორიას ჰერტფორდშირში. დიდი ბრიტანეთის ნატურალიზებული მოქალაქე. მისი მეუღლე ელის ადამსი აგრეთვე ბიოქიმიკოსია. ტომას ლინდალს 2015 წელს პოლ მოდრიჩსა და აზიზ სანჯართან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. მეცნიერები დნმ-ის დაზიანებული მონაკვეთის აღდგენის (რეპარაციის) პროცესის შესწავლისთვის დაჯილდოვდნენ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1938 კატეგორია:შვედი ბიოქიმიკოსები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
საუდი (საუდის არაბეთი)
საუდი იბნ აბდულაზიზ ალ საუდი (سعود بن عبد العزيز آل سعود Su'ūd ibn 'Abd al-'Azīz Āl Su'ūd) (დ. 15 იანვარი, 1902, ელ-ქუვეითი, ქუვეითი — გ. 23 თებერვალი, 1969, ათენი, საბერძნეთი) — საუდის არაბეთის მეფე 1953-1964 წლებში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1902 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1969 კატეგორია:საუდები კატეგორია:საუდის არაბეთის მეფეები კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
წიფორის კოშკი
წიფორის კოშკი — საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფორში. აგებული შუა საუკუნეებში. წიფორის კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.
კოშკი გეგმით კვადრატს უახლოვდება. იკითხება ორი სართული; აქედან პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვებით. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში მოთავსებულია თაღოვანი ნიშები, რომლებშიც სათოფურებია გაჭრილი. დასავლეთი სათოფური ამოქოლილია.
დასავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია კოშკის გარშემო მიწის დონე აწეულია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ურუტი (ლორე)
ურუტი (Ուռուտ) — სოფელი სომხეთში, მდებარეობს ლორეს პროვინციაში, ქალაქ სტეფანავანიდან 6-7 კილომეტრზე. მოსახლეობა შეადგენს 1 197 კაცს (2008). 1988 წლის მიწისძვრამ დააზარალა, თუმცა მსხვერპლი არ ყოფილა.
სოფელში დაიბადნენ სომეხი ატომური ფიზიკის სპეციალისტი ნორიკ ხალატიანი და პედაგოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი ვაჩაგან ხალატიანი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
ხეივნის II ქუჩა
ხეივნის II ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მდებარეობს ისნის რაიონში (ორთაჭალა).გია გულუას ქუჩიდან დიმიტრი გულიას ქუჩამდე.
ლიტერატურა
ხეივნის II
ვაჟა ჩაგუნავა
ვაჟა ჩაგუნავა (დ. 14 ოქტომბერი, 1937, თბილისი — გ. 2016) — ქართველი არქიტექტორი.
ბიოგრაფია
1964 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი არქიტექტურის სპეციალობით.
1965-1967 წლებში მუშაობდა საქართველოს საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამინისტროს თბილისის საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამმართველოს საპროექტო ბიუროში პროექტის მთავარ არქიტექტორად. 1967 წლიდან საპროექტო ინსტიტუტ „თბილქალაქპროექტის“ მე-4 არქიტექტურული სახელოსნოს ჯგუფის ხელმძღვანელი იყო. 1995-2001 წლებში პროექტის მთავარი არქიტექტორი. მისი ავტორობით შექმნილი და განხორციელებულია მრავალსართულიანი საცხოვრებელი შენობა თამარ მეფის გამზირზე (1969), 132-ბინიანი საცხოვრებელი სახლი ნიკოლაძის ქუჩაზე (1972), 16-სართულიანი საცხოვრებელი სახლი ატენის ქუჩაზე, 132-ბინიანი საცხოვრებელი სახლი იყალთოს გორაზე, 16-სართულიანი საცხოვრებელი სახლი (არქიტექტორთა კავშირისთვის) სიმონ ჩიქოვანის ქუჩაზე. ასევე, ინდივიდუალური სააგარაკო ვილები: ნატახტარში, მცხეთაში, კოჯორში, წყნეთში, ბეთანიაში, მარტვილში, საგურამოში, ციხისძირში, კახეთში. მისი პროექტით ჩატარებულია აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის ოქროს ფონდის საგამოფენო დარბაზის რეკონსტრუქცია. მონაწილეობდა არქეოლოგიურ და ეთნოგრაფიულ ექსპედიციებში. ძეგლების აზომვითი სამუშაოების შესასრულებლად, როგორც მხატვარ-არქიტექტიორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 14 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1937 კატეგორია:გარდაცვლილი 2016 კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1964) ვ
ლეჯეთი (გუსარი)
ლეჯეთი (Ləcət) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუსარის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 650  კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გუსარის რაიონის სოფლები
ბიჯნისის ციხესიმაგრე
ბიჯნისის ციხესიმაგრე (Բջնի Բերդ) — შუა საუკუნეების სომხური ციხესიმაგრე, სოფელ ბჯნიში, კოტაიქის პროვინციაში. ციხე განლაგებულია მთაზე, რომელიც სოფელს ორად ჰყოფს და მხოლოდ სოფლის დასავლეთ ნაწილიდან ჩანს. ციხესიმაგრე ზღვის დონიდან 1504 მეტრზე მდებარეობს.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
ღრუბელას მიქელ-გაბრიელის ნიში
ღრუბელას მიქელ-გაბრიელის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღრუბელას მიდამოებში.
ძველი ეკლესიის ადგილას დგას სალოცავი ნიში. ნიში ნაგებია დიდი ზომის ფლეთილი ქვით. წყობა მშრალია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
უილიამ ტაბმენი
უილიამ ტაბმენი (William Vacanarat Shadrach Tubman; დ. 29 ნოემბერი 1895, ჰარპერი, ლიბერია — გ. 23 ივლისი 1971, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი) — ლიბერიის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ლიბერიის პრეზიდენტი 1944-1971 წლებში.
ბიოგრაფია
მიეკუთვნებოდა ამერიკელი ლიბერიელების, პირველმოსახლეების, უძველეს შტოს, რომლებიც ლიბერიაში გადმოსახლდნენ XIX საუკუნის 40-იან წლებში. უილიამ ტაბმენის მამა იყო ლიბერიის არმიის გენერალი, შემდეგ ლიბერიის პარლამენტის სპიკერი. თანამდებობიდან წასვლის შემდეგ ის მეთოდისტური ეკლესიის მქადაგებელი გახდა.
უილიამ ტაბმენმა მიიღო იურიდიული განათლება, ხოლო შემდეგ იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. 1937-1943 წლებში იყო პროკურორის თანაშემწე და უზენაესი სასამართლოს წევრი. 1923-1931 და 1934-1937 წლებში სენატორი იყო მერილენდის საგრაფოდან. 1944 წლიდან გარდაცვალებამდე კი - ქვეყნის პრეზიდენტი და ქვეყნის კონსტიტუციის თანახმად ასევე ხელმძღვანელობდა მთავრობას. ამავდროულად იყო მმართველი ჭეშმარიტი ვიგების პარტიის ლიდერი. იყო მეთოდისტური ეკლესიის აქტიური მოღვაწე. მონაწილეობდა აფრიკის ქვეყნების მთელ რიგ საერთაშორისო კონფერენციებში.
1944 წელს პრეზიდენტმა უილიამ ტაბმენმა გამოაცხადა „გაერთიანების პოლიტიკა“, რომელიც მიზნად ისახავდა ადგილობრივ მოსახლეობასა და ამერიკელთა შთამომავლებს შორის უთანასწორობის ლიკვიდაციას. მკვიდრ მამაკაცებს მიენიჭათ საარჩევნო უფლება - შეზღუდული ქონებრივი ცენზით. მათ მიიღეს უფლება დაეკავებინათ სახელმწიფო თანამდებობები, თუმცა წინააღმდეგობები ეთნიკურ ჯგუფებს შორის მაინც გრძელდებოდა.
ტაბმენი ასევე „ღია კარის პოლიტიკის“ მომხრე იყო. ტაბმენის მთავრობამ ასევე გაატარა მთელი რიგი ღონისძიებები, რომლის მიხედვითაც გაძლიერა ქვეყნის როლი ეკონომიკაში და სოციალურ სფეროში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიბერიის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1895 კატეგორია:დაბადებული 29 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1971 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ივლისი
ნაკრის თემი
ნაკრის თემი, (ნაკრის ადმინისტრაციული ერთეული) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 11 სოფელს: ნაკრა (თემის ცენტრი), ანილი, თავრალი, კვიცანი, კიჩხულდაში, ლაშხრაში, ლაწომბა, ლენკვაში, ჩუბარი, ცალერი, ხერხვაში.
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 384 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 297 კაცი საიდანაც 151 მამაკაცია, ხოლო 146 ქალი
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის თემები
ლაცაურის ნაგებობის ნაშთი
ლაცაურის ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ცხინვალის რაიონის სოფელ ლაცაურში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები
ნანა კიზირია
ნანა ანტონის ასული კიზირია (დ. 17 ივნისი, 1941, თბილისი — გ. 2 თებერვალი, 1994) — ქართველი ენათმეცნიერი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.
ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში. 1958-1963 წელს დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1965-1969 წლებში ნანა კიზირია ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ასპირანტი იყო. 1970 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია („ჭანურის ბგვერითი შედგენილობა. ექსპერიმენტული გამოკვლვეა“). 1971 წლიდან მუშაობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ექსპერიმენტული ფონეტიკის ლაბორატორიაში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1982 წლიდან ნანა კიზირია უფროსი მეცნიერ თანამშრომელია, 1990 წლიდან — წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი. 1989 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „თანამედროვე სალიტერატურო ქართული ინტონაცია (ექპერიმენტული გამოკვლევა)“.
ნანა კიზირია ორი მონოგრაფიისა და რამდენიმე ათეული სამეცნიერო წერილის ავტორია. იგი, აგრეთვე იყო ფონეტიკოს-ექსპერიმენტატორი, რომელიც იყენებდა ექსპერიმეტული კვლევის უახლეს მეთოდებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები კატეგორია:ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ნიკოლოზ აზაროვი
ნიკოლოზ აზაროვი (Мико́ла Аза́ров, დაბადებისას: მიკოლა პახლო; დ. 17 დეკემბერი, 1947, კალუგა, რსფსრ) — უკრაინელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. უკრაინის პრემიერ-მინისტრი 2010 წლის 11 მარტიდან - 2014 წლის 28 იანვრამდე. უკრაინის რეგიონების პარტიის ლიდერი. უკრაინის უმაღლესი რადას რამდენიმე მოწვევის დეპუტატი. გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1991). ორჯერ ეკავა უკრაინის პირველი ვიცე პრემიერის და უკრაინის ფინანსთა მინისტრის თანამდებობა, 1996—2002 წლებში იყო უკრაინის სახელმწიფო საგადასახადო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი.
ბიოგრაფია
აზაროვმა, თავის ერთ-ერთ ინტერვიუში განაცხადა, რომ მას დაბადებისას არ მიანიჭეს არც მამის და არც დედის გვარი, რადგან მისი მშობლების ურთიერთობა, მისი დაბადებისას, არ იყო დაკანონებული. ამ მიზეზით მიკოლა ჩაწერეს დედის გვარზე - დედის ქალიშვილობის გვარი კი აზაროვა იყო. ზოგი წყარო ამტკიცებს, რომ აღნიშნული გვარი მან მიიღო ქორწინების შემდეგ, ანუ გადავიდა მეუღლის, ლიუდმილა აზაროვას გვარზე. ამასთან, სხვა წყაროების ინფორმაციით მიკოლა აზაროვის მეუღლის ქალიშვილობის გვარი — მურლანია, აზაროვი კი ბებიის გვარია.
დაამთავრა კალუგის მე-5 სკოლა, ვერცხლის მედალით.
1971 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგიის ფაკულტეტი გეოლოგ-ფიზიკოსის სპეციალობით.
1971—1976 წლებში მუშაობდა მთავარ ინჟინრად „ტულაუგოლის“ კომბინატში.
1984 წელს საცხოვრებლად გადავიდა უკრაინის სსრ-ში.
1984—1995 წლებში — უკრაინის სახელმწიფო სამთო გეოლოგიის, გეომექანიკის და მარკშეიდერის საქმის სამეცნიერო-კვლევითი და პროექტირება-კონსტრუირების ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე და დირექტორი. დონეცკის ეროვნული ტექნიკური უნივერსიტეტის გეოლოგიის კათედრის პროფესორი.
პოლიტიკური კარიერა
1990 წელი — სკკპ-ის XXVII ყრილობის დელეგატი. გაწევრიანდა სკკპ-ის დემოკრატიულ პლატფორმაში
1991—1992 წლები — „მოძრაობა დონბასის აღორძინებისთვის“ წევრი.
1992—1994 წლები — დონეცკში ჩამოყალიბებული „უკრაინის სამოქალაქო კონგრესის“ ხელმძღვანელობის წევრი.
1993—1994 წლები — შრომის პარტიის თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელი.
1994 წელი — არჩეულ იქნა უმაღლესი რადას II მოწვევის დეპუტატად პეტროვსკის საარცევნო ოლქიდან, დონეცკი. 1995—1997 წლებში იყო უკრაინის უმაღლესი რადას პრეზიდიუმის წევრი და საბიუჯეტო კომიტეტის თავმჯდომარე.
1996—2002 წლები — უკრაინის სახელმწიფო საგადასახადო ადმინისტრაციის თავმჯდომარე; ფინანსური სექტორის საკითხებში საკოორდინაციო საბჭოს წევრი; უკრაინის ეროვნული უშიშროების და თავდაცვის საბჭოს წევრი.
1998 წელი — სურსათის ბაზრის რეგულირების, სასოფლო-სამეურნეო საქონელმწარმოებელთა ფასების და შემოსავლების საკითხებში კომისიის წევრი.
1999 წელი — უკრაინის პრეზიდენტთან არსებული, კორუფციასთან და ორგანიზებულ დანაშაულთან ბრძოლის საკოორდინაციო კომიტეტის წევრი.
200 წლის ნოემბრიდან — პარტია „უკრაინის შრომული სოლიდარობას" პრეზიდიუმის წევრი. 2001 წლის 5 მარტიდან სათავეში ჩაუდგა რეგიონების პარტიას; ნახევარ წელში ეს თანამდებობა დატოვა. 2003 წლის აპრილში, რეგიონების პარტიის V ყრილობაზე აირჩიეს პოლიტსაბჭოს თავმჯდომარედ.
2002 წლის 26 ნოემბრიდან—2005 წლის 3 თებერვლამდე — უკრაინის პირველი ვიცე-პრემიერ-მინისტრი და ფინანსთა მინისტრი.
2004 წლის ბოლოდან — 2005 წლის დასაწყისამდე — როგორც უკრაინის პირველი ვიცე-პრემიერი, იკავებდა უკრაინის პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელის თანამდებობას.
რედენი (სტრეშენის რაიონი)
რედენი (Rădeni) — სოფელი მოლდოვაში, სტრეშენის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 101 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 979 ადამიანს შეადგენდა.
ნიკოლოზ აზაროვი
პოლიტიკური კარიერა
2006 წლის 26 მარტი — რეგიონების პარტიის სიით აირჩიეს უმაღლეს რადაში.
რედენი (სტრეშენის რაიონი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სტრეშენის რაიონის სოფლები
ნიკოლოზ აზაროვი
პოლიტიკური კარიერა
2006 წლის აგვისტოში ხელახლა დაინიშნა უკრაინის პირველი ვიცე-პრემიერის თანამდებობაზე, ხოლო რამდენიმე თვეში დაიკავა უკრაინის ფინანსთა მინისტრის თანამდებობა და ამ იკავებდა ამ პოსტს ხელისუფლებაში იულია ტიმოშენკოს მოსვლამდე (2007 წლის დეკემბრი).
2006 წლის 6 დეკემბერს მიკოლა აზაროვმა „უკრაინის აღორძინებისთვის“ I ხარისხის ორდენით დააჯილდოვა უკრაინაში პერსონა ნონ გრატად გამოცხადებული რუსეთის დუმის დეპუტატი კონსტანტინე ზატულინი.
2007 წელი — რეგიონების პარტიის სიით გადაირჩიეს უმაღლეს რადაში.
2009 წლის მარტში გახდა მოძრაობა „ახალი უკრაინას“ ერთ-ერთი ორგანიზატორი; ამ ორგანიზაციის საბჭოს წევრი.
2009 წლის 9 ივნისი — რეგიონების პარტიის პოლტსაბჭომ აზაროვი დანიშნა ვიქტორ იანუკოვიჩის საარჩევნო შტაბის უფროსად.
მიკოლა აზაროვი არის იანუკოვიჩის მთავრობის ეკონომიკური გეგმის მთავარი ავტორი. 2006 წლის დეკემბერში, უმაღლეს რადაში გამოსვლისას აზაროვმა განაცხადა, რომ ის არის უკრაინის დამოუკიდებლობის პერიოდის 14 ბიუჯეტის ავტორი.
აზაოროვი მხარს უჭერს ერთიანი ეკონომიკური სივრცის შექნას რუსეთთან, ყაზახეთთან და ბელორუსის რესპუბლიკასთან ერთად.
2010 წლის 24 აპრილი — რეგიონების პარტიის ყრილობაზე ერთხმად აირჩიეს პარტიის თავმჯდომარედ.
პრემიერ-მინისტრობა
2010წლის მარტში რეგიონების პარტიამ უკრაინის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე მიკოლა აზაროვის კანდიდატურა წარადგინა; 11 მარტს უკრაინის რადამ 245 ხმით დაამტკიცა მისი კანდიდატურა. 2010 წლის 25 მარტს რუსეთის მთავრობის ხელმძღვანელთან, ვლადიმერ პუტინთან შეხვედრისას, აზაროვმა აღნიშნა, რომ შესაძლებელია რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობების „სუფთა ფურცლიდან“ დაწყება.
2010 წლის 28 აპრილს აზაროვმა განაცხადა, რომ იულია ტიმოშენკოს ქმედებებმა უკრაინას 100 მლრდ. გრივნის ოდენობით ზარალი მოუტანა. მან გამოვიდა მოწოდებით დაიწყოს ტიმოშენკოს და მისი მთავრობის წევრების საქმიანობის გამოძიება.
2012 წლის 3 დეკემბერს ახალი პარლამენტის არჩევასთან ერთად აზაროვის მთავრობა სრული შემადგენლობით გადადგა.
2012 წლის 9 დეკემბერს ახლადარჩეულ უკრაინის რადაში პრეზიდენტმა იანუკოვიჩმა, კვლავ, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე მიკოლა აზაროვი წარადგინა. 13 დეკემბერს უმაღლესმა რადამ განიხილა და პრემიერ-მინისტრად დაამტკიცა მისი კანდიდატურა.
ევრომაიდანი
2013 წლის 21 ნოემბერს უკრაინის მინისტრთა კაბინეტმა, მიკოლა აზაროვის ხელმძღვანელობით, გამოსცა დადგენილება უკრაინის ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის შეჩერების შესახებ, რამაც ფართომასშტაბიანი საპროტესტო მიტინგი, ევრომაიდანი გამოიწვია.
2014 წლის 22 იანვარს აზარვმა საპროტესტო აქციის მონაწილეებს ტერორისტები უწოდა და მათი პასუხისმგებლობა მოითხოვა.
2014 წლის 28 იანვარს გადადგა უკრაინის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობიდან, რაც საზოგადოებრივ-პოლიტიკური კომპრომისისთვის დამატებით ბერკეტად დაასახელა.
გადადგომის შემდეგ
გადადომიდან რამდენიმე საათში მიკოლაი აზაროვმა კერძო თვითმფრინავით ვენაში გაემგზავრა. ვენის ერთ-ერთ ელიტურ უბანში, აზაროვის შვილზე, ალექსეი აზაროვზე გაფორმებულია ბინა. ამ ბინაში ცხოვრობს მიკოლა აზაროვის ოჯახი.
მეცნიერული საქმიანობა
გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), დონეცკის ეროვნული ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორი (1991), მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი (2009), უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1997).
უკრაინის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი მეცნიერების და ტექნიკის დარგში (2004).
მიკოლა აზაროვი არის 112-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი და თანაავტორი.
კრიტიკა
მიკოლა აზაროვის რუსული წარმომავლობა ხშირად უკრაინელი ნაციონალისტების კრიტიკის მიზეზი ხდება, განსაკუთრებით ის ფაქტი, რომ აზაროვი ცუდად ფლობს უკრაინულ ენას.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1947 კატეგორია:უკრაინელი პოლიტიკოსები კატეგორია:უკრაინის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 17 დეკემბერი
ისმაილ კადარე
ისმაილ კადარე (Ismail Kadare; დ. 28 იანვარი, 1936) — ალბანელი პროზაიკოსი, პოეტი, ესსეისტი და დრამატურგი. მის რომანებს მიღებული აქვს სხვადასხვა ქვეყნის ლიტერატურული ჯილდოები: ჩინო დელ დუკას (1992), ბუკერის (2005), პრინც ასტურიელის (2009), იერუსალიმის (2015) პრემიები. რამდენჯერმე იყო წარდგენილი ნობელის პრემიაზე.
სქოლიო
კატეგორია:ალბანელი მწერლები კატეგორია:ალბანელი რომანისტები კატეგორია:XX საუკუნის რომანისტები კატეგორია:XXI საუკუნის რომანისტები კატეგორია:საპატიო ლეგიონის ორდენის კომანდორები კატეგორია:ალბანურენოვანი მწერლები კატეგორია:ალბანეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები კატეგორია:ალბანელი ათეისტები კატეგორია:XXI საუკუნის ალბანელი პოეტები კატეგორია:XXI საუკუნის ალბანელი მწერლები კატეგორია:ალბანელი დრამატურგები კატეგორია:ჰერდერის პრემიის მფლობელები კატეგორია:XX საუკუნის მამაკაცი მწერლები კატეგორია:XXI საუკუნის მამაკაცი მწერლები
მალომბეს ტბა
მალომბეს ტბა (Lake Malombe) — ტბა მალავის სამხრეთ ნაწილში, სამხრეთ რეგიონში, მდინარე შირეზე.
ტბის ფსკერი მშრალი იყო რამდენიმე ასეული წლის მანძილზე, სანამ ის წყლით არ შეივსო XIX საუკუნის შუა პერიოდში.
სქოლიო
კატეგორია:მალავის ტბები
ლოგიკოსი ეშმაკი
ლოგიკოსი ეშმაკი — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის, სალვადორ დალის ნახატი. შესრულებული 1951 წელს. ინსპირირებული დანტე ალიგიერის ღვთაებრივი კომედიიიდან.
ნახატი შესრულებულია ხეზე. ნამუშევრის სიმაღლეა 10 სანტიმეტრი სიგანე კი 7.5 სანტიმეტრი.
ინდიელთა რიტუალები
ინდიელები ან ასევე ე. გ. ‘ადგილობრივი/ მკვიდრი ამერიკელები’ ხალხის იმ რასას წარმოადგენენ, რომლებიც ამერიკის მიწაზე კოლუმბის ჩასვლამდე ცხოვრობდნენ. ეს ცივილიზაცია დღემდეა შემონახული ძალიან ბევრი ტომის სახით, რომლებიც თავიანთ თავებს, როგორც აბორიგენებს ისე მოიხსენიებენ. უკლებლივ ყველა ტომი ისევ იმ იდოლოგიით ცხოვრობს, რომლითაც ოდითგანვე არსებობდა და შესაბამისად მათი ყოფა თანამედროვე სამყაროსგან ძალიან განსხვავდება. ტრადიციები, კულტურა, ადათწესები და წესჩვეულებები ინდიელებს დღემდე შემონახული აქვთ და არანაირი ეკონომიკური განვითარებით ან სულაც მედიცინის წინსვლით არ არიან დაინტერესებულნი. მთავარი ინტერესი კულტურის შენარჩუნებაა რაც სამწუხაროდ თუ სებედნიეროდ ტომის არსებობას ხელს არ უწყობს.
პუებლო ლათინური სიტყვაა და ქართულად დაახლოებით “სოფელს” ნიშნავს. უმეტესწილად ლათინურ ქვეყნებში ეს სიტყვა ყველა იმ “ქალაქთან” თუ დასახლებასთან ასოცირდება, რომელიც მეგაპოლისის ან უბრალო ჩამოყალიბებული, განვითარებული ქალაქის სტანდარტებს ვერ წვდება. შესაბამისად ზია პუებლო ვულკანური კრესტით წარმოშობილ პატარა გორაზეა გაშენებული დაახლოებით 64 კილომეტრის დაშორებით ქალაქ  ‘ალბაკურკიდან’, რომელიც შტატ ‘ახალ მექსიკა’-ში მდეობარეობს. ზია პუებლო სხვა ტომებისგან თავისი კონსერვატიულობით გამოირჩევა. მისი რამდენიმე ათასი მაცხოვრებლიდან 235 ჯერ კიდევ იმ ენაზე საუბრობს, რომელზეც ოდითგანვე აბორიგენული ტომები საუბრობდნენ. ასევე მიხუედავად იმისა, რომ სხვა ტომებმა რაღაც დონეზე მიიღეს ახალი სამყაროს შემოთავაზებები, ზია პუებლო თავიდან ბოლომდე ინარჩუნებს მის პირვანდელ იერსახეს, რაც მის ეკონომიკურ სტატიკურობაზეც ისახება.
ეკონომიკა და ცხოვრება
ზია პუებლოს ეკონომიკა ძირითადად ფერმერობით/მიწათმოქმედებით იზრდება, მაგრამ მათ ცხოველების მოვლა უჭირთ რადგან ოჯახების ზრდასთან ერთად მეტი ყურადღება ეთმობა ახალგზარდებს და ახალი თაობის აღზრდას, შესაბამისად ერთ-ერთი მთავარი შემოსავლის წყარო კარგავს თავის უწინდელ ძლიერ სახეს. ეს ყველაფერი კი ზია პუებლოს მაცხოვრებლების ძალიან დაბალ საცხოვრებელ პირობებს განაპირობებს და სამიდან ორი ოჯახი ელემენტარულად ძალიან ღარიბად ცხოვრობს. ეს საკითხი საკმაოდ პარადოქსულია, რადგან ბავშვების სიკვდილის პროცენტული მაჩვენებელი ასევე ძალიან მაღალია, ამას კი ისევ და ისევ ტომის პრინციპულობა განსაზღვრავს, რომელიც ვერ ეგუება ბოლომდე ახალ სამედიცინო გამოწვევებს. მიწათმოქმედებაზე ხელის ჩაქნევა იწვევს ნაკლებ საჭმელს და უარესს პირობებს, ეკონომიკურ დაცემას; ეს ხელის ჩაქნევა კი ისევ და ისევ ბავშვების გამო ხდება, მაგრამ შედეგად ამ ბავშვებსვე არააქვთ საჭმელი ან ავადდებიან და ოჯახს არააქვს ფული რომ ექიმი მოიყვანოს; ამ ყველაფერს კი ის ემატება, რომ ზიას მაცხოვრებლები ეტანებიან სიგარეტს და ალკოჰოლს და მისი უმეტესობა, ქალების გამოკლებით, დიდი დოზით მოიხმარს ორივეს. ამ ყველაფერს კი იქამდე მივყავართ, რომ მიწათმოქმედება ამ ტომის მთავარი მამოძრავებელი ძალაა და მისი დაკრგვა წერტილს უსვამს მთლიანი ტომის განვითარებას.
მიწათმოქმედება არა მარტო  ფიზიკურად არჩენს მომავალ თაობებს და განაპირობებს მათთვის საჭმელს, არამედ ასევე ყველას უნარჩუნებს სამსახურს, განაპირობებს აქტიურ ცხოვრებას და ჯანსაღ ცხოვრების წესს. რადგან სოფელში არც არაფერია გასაყიდი და მთლიანი ბაზარი ბარტერულ სისტემაზეა დაფუძნებული ოჯახმა თავი თვითონ უნდა ირჩინოს. სახლი აქვს, საჭმელი კი თვითონ უნდა გაიკეთოს, რაც ისევ და კიდევ ერთხელ მიწათმოქმედებას აუცილებლობად აქცევს.
კიდევ ერთი პარადოქსი კი იმ შინაარს მოიცავს რომ ზია პუებლოს მაცხოვრებლები იმის და მიუხედავად რომ ძალიან რელიგიურები არიან საერთოდაც არ მიაკუთვნებენ სიკვდილს ზეციურ ძალებს. თუ ბავშვი ოჯახში გარდაიცვლება ეს იმას არ ნიშნავს, რომ იგი ღმერთმა წაიყვანა, მათ თავიანთი ექიმების და განკურნების წესების სჯერათ ამიტომ მიწათმოქმედების აღიარებას წინ რელიგია ნამდვილად არ უდგას. უფრო მეტიც, მათ ფიზიკური კარგად ყოფნის სჯერათ და ადამიანის ჯანსაღ ცხოვრებას უჭერენ მხარს. ეს რა თქმა უნდა არ გამორიცხავს მათ ძალიან ღრმა რელიგიურობას და იმ ფაქტებს რომ ისინი ასევე ძალიან ბევრს ღმერთების ანგარიშზეც წერენ, მაგრამ ეს მოყვანილი ფაქტებიც არ ამბობენ ცოტას კულტურის იერსახეზე და თავიანთ განვითარების პოტენციას მსოფლიოს აჩვენებენ.
ზია პუებლოში, მიუხედავად იმისა რომ ყველა ოჯახი ღარიბია, სოციალური სტატუსი ამით არ განისაზღვრება. ელემენტარული მოქალაქეობრივი ვალი, სოციალური ხელშეწყობა, და მათი წესების/კანონების დაცვაა ის რაც განაპირებობს ხალხის/ოჯახის სახელს. მაგალითად თუ ქალი უშვილოა და თუ ოჯახს შვილი არ ჰყავს ისინი კოშაირში, კვირაინაში ან სხვა მახლობელ სოფლებში უნდა გადავიდნენ და იქ ხდება ამ პრობლემის გადაჭრა. ეს ქალი ან იშვილებს ბავშვს ან სხვისგან ეყოლება. ეს ზია პუებლოს სხვა ტომებთან სიახლოვეს უწყობს ხელს და ამასთანავე რიცხობრივათაც მრავლდებიან. წესჩვეულისამებრ ამ პროცესს ცეკვა, სიმღერა და ერთგვარი რიტუალი მოჰყვება სადაც ქალი იღებს სათამაშოს, რომელიც სამი-ოთხი დღე მასთან რჩება, როგორც იღბალის სიმბოლო შემდეგ კი უბრუნებს კუთვნილ სოფელს. ის ქალი, რომელიც ასეთ წესებს ემორჩილება პატივით არის მიღებული საზოგადოებაში.
რიტუალები
ასეთ რიტუალებთან ერთად ერთგვარი ყოველდღიური და ჩვეულებრივი რელიგიო-სოციალური ცხოვრებაც მოიცავს ბევრ წესჩვეულებებს, როგორებიცაა მშობიარობა, ქორწილი ან დაკრძალვა. სამივეს და განსაკუთრებით მშობიარობას და დაკრძალვას თან სდევს განსაკუთრებული პროცესები და ადათწესები.ბავშვი უნდა იბადებოდეს სიმღერის თანხლებით და იმის და მიხედვით თუ რომელი სიმღერის დროს დაიბადება იქმენა წარმოდგენა მის ხასიათზე და “სახეზე”. თვალებს ენიჭება დიდი ყურადღება და იწმინდება ძალიან ბევრჯერ დაბადებისთანავე. რაც შეეხება სიკვდილს, ის ახლოსაა ძველ ეგვიპტურ და მეზო-ამერიკულ ტრადიციებთან რომელიც მიცვალებულის სხეულის შემონახვას მოიცავს. ასევე დიდია დღესასწაულები როგორიცაა “Tablita Dance,” “Feast Day” და სხვები.
ზიას დიდი ისტორია ახლავს თან რომელიც V-VI საუკუნეებიდან იღებს სათავეს. ექვსი ათასი მაცხოვრებელი ოცამდე ასულა და დღესდღეობით 2-3-მდე შემცირებულა, მაგრამ ეს დარჩენილი ორი ათასი ისედაც გაცილებით უფრო ფასობს ვიდრე რომელიმე სხვა ტომის მეტი “მიმდევარით”, რომელსაც ომი არ უნახავს. ზია იმ ერთ-ერთაგანია, რომელიც ესპანელებს ებძოდა თავისი კულტურის შენახვისათვის, სავარაუდოდ კათოლიკური შერწყმაც მაშინ მოხდა.
ზიას მოსახლეობა კათოლიციზმის მიმდევრობის, რიტუალების და ძველი პაგანური ადათწესების გარდა, კოსმოლოგიასაც დიდ ყურადღებას ანიჭება, რომელიც მათ ერთგვარ მითოლოგიას წარმოშობს და განაპირობებს ისეთ წმინდა ღმერთებს, ცხოველებს, ან ადგილებსაც როგორებიცაა გველები, ხეები, სულები, ფერები, მთები, ფრინველები, ცხოველები, მეომრები და ქალები. თითოეულს თავისი მნიშვნელობა ენიჭება და თავისი წმინდა სახე ემიჯნება რომლის მისაღწევადაც ყველა იბრძვის. ეს კულტურის და ცხოვრების მხარე კი ზია პუებლოს ხელოვნებას უთქვამს სახელს, რომელიც გამოხატავს ხალხის ამ ღრმა დამოკდებულებას კოსმოლოგიაზე და არაამქვეყნიურ ცხოვრებაზე, რაც თანამედროვე ტურიზმის განვითარებასაც უწყობს ხელს.
ეს ერთგვარი კულტურული ანთროპოლოგია ზია პუებლოს შესახებ სამოცდაათი პროცენტით შეიძლება გარდაქმნილი იქნას და ასოცირებული სხვა ინდიელი ტომების მიმართ. მათ რა თქმა უნდა სხვა წესები მაგრამ იგივე ცხოვრების სტილი და იდეოლოგია აქვთ. ზოგი უფრო განვითარებული ზოგი კი დღემდე “კარვებში” და პატარა მიწის სახლებში ცხოვრობს, მაგრამ სოციალური მენტალობა დიდად არცერთის განსხვავდება ერთმანეთისგან. ყველას ცხოვრება დამოკიდებულია მათ ხელობაზე და თავის რჩენა თითქმის ასივე პროცენტით საკუთარ თავზეა დაფუძნებული. ინდიელები ცდილობენ თავიანთი ტომები შეინარჩუნონ რაც დღევანდელ კულტურაში უკვე ძალიან რთულია შესაბამისად ბევრი მათგანი ნადგურდება და “მიგრაციას” ახდენს დღევანდელობაში, რაც შეიძლება ინდივიდუალურად კარგი მაგრამ ისტორიულად და ტრადიციულად ცოტა საწყენია, მაგრამ მათი კარგად ყოფნა, კომფორტი და პირობები რა თქმა უნდა უფრო წინ უდნა იქნას დაყენებული ვიდრე ზოგადი ქვეყნის კულტურული ინტერესი და მრავალფეროვნება. დრო გადის და რაღაც ეტაპზე ყველა ფასეულობის გადაფესება ხდება საჭირო. შესაბამისად არ არის გამორიცხული, რომ ინდიელების ცხოვრების გაუმჯობესების მიზნით უკეთესი იყოს მათი ინტეგრაცია ამერიკის სხვადასვხა ქალაქებში, სადაც უფრო გაუადვილდებათ ადაპტაცია, თვითონ კულტურა კი რომელიმე წიგნის ერთ ფურცელზე იყოს შემონახული.
<references group="http://www.legendsofamerica.com/na-cermonies.html" /> ადგილობრივ ამერიკულ კულტურაში ცერემონიები და რიტუალები უკვე დიდი ხანია თამაშობენ სასიცოცხლო და მნიშვნელოვან როლს. ხშირად, რიტუალები მოიხსენიება როგორც რელიგია, თუმცა ადგილობრივი მოსახლეობის უმრავლესობა ცერემონიებსა და რიტუალებს არ აღიქვამენ ისეთ რელიგიად როგორც, მაგალითად - ქრისტიანები. პირიქით, რწმენა და რიტუალები მათი ყოფის განუყოფელ ნაწილად არის ქცეული. აბორიგენ ხალხებში რწმენაზე ძირითად გავლენას ახდენს მეთოდები, რომლებითაც საკვებს მოიპოვებენ, (ნადირობა ან სოფლის მეურნეობა). მათი რიტუალები და ცერემონიები ასევე მოიცავენ ბევრ ცხოვრებისეულ მოვლენასა და ეტაპს, როგორიც არის: სქესობრივი მომწიფება, ქორწინება თუ სიკვდილი. თუმცა წლებთან ერთად ცერემონიები იცვლებოდა ისე, როგორც ეს ტომებს ესაჭიროებოდათ.
ევროპელების ჩასვლამ დიდი ზეგავლენა იქონია ადგილობრივი ამერიკელების კულტურაზე. პირველი ევროპელები, ვისთან შეხვედრაც მოუწიათ ინდიელებს, ძირითადად იყვნენ მისიონერები. ისინი ფიქრობდნენ, რომ აბორიგენების ტრადიციები იყო უსარგებლო ცრურწმენები, რომლებიც ეშმაკისგან იყო შთაგონებული. მისიონერებმა მოახერხეს და ბევრ აბორიგენს ქრისტიანობა მიაღებინეს როგორც სარწმუნოება. რაც უფრო მეტი ევროპელი ჩადიოდა ამერიკაში, მით უფრო სუსტდებოდა ადგილობრივების ტრადიციები და კულტურა.
ამ ყოველივემ ასევე შეცვალა მათი სულიერი ტრადიციებიც და 1882 წელს ამერიკის შეერთებული შტატების ფედერალურმა მთავრობამ მუშაობა დაიწყო ადგილობრივი ამერიკელების რელიგიური უფლებების აკრძალვაზე. სწორედ ამ დროს, აშშ-ს შინაგან საქმეთა მდივანმა ეს პერიოდი გამოაცხადა როგორც „წარმათული ცეკვებისა და ცერემონეიბის“ დასასრულის პერიოდი, რადგან, მისი აზრით, ეს ყოველივე ხელს უშლიდა ცივილიზაციის განვითარებას.
ცერემონიები
სიკვდილის ცერემოენიები- ადგილობრივი ამერიკელები ზეიმობდნენ სიკვდილს, რადგან ფიქრობდნენ რომ ეს იყო დასასრული დედამიწაზე სიცოცხლისა, ხოლო სიკვდილის შემდეგ იწყებოდა სულიერი ცხოვრება. ბევრ თემს სჯეროდა, რომ "მოგზაურობა" საკმაოდ გრძელი იყო, ამიტომაც გარდაცვალების შემდეგ გარდაცვლილს პატივს სცემდნენ როგორც საჭმლით, ასევე საჩუქრებითაც, რათა დარწმუნებულიყვნენ ისინი კარგად აგრძელებდნენ ცხოვრებას. მაგალითად- ჰოპი ინდლიებელს სჯეროდათ, რომ მოგზაურობა გრძელდებოდა ცაში ფრენით და ისინი, ვინც სწორი გზით იცხოვრებდნენ, ფრენასაც ასევე კარგად გააგრძელებდნენ, ხოლო ვისაც არც თუ ისე შესაშური განვლილი ცხოვრება ჰქონდა, დაიტანჯებოდნენ შემდგომ მოგზაურობაში. რომ დარწმუნებულიყვნენ, თუ რამდენად მშვიდობიანი იქნებოდა მოგზაურობა, ისინი გარდაცვლილს ნატურალური იუკას საპნით აბანავებდნენ და ტრადიციულ სამოსს აცმევდნენ. შემდგომ, ლოცვის დროს, შუბლზე ტყავს ამაგრებდნენ გარდაცვლილს და წვავდნენ მათ საყვარელ ნივთებთან ერთად.
მწვანე მარცვლის ფესტივალი- ასევე მოიხენიებდნენ როგორც მწვანე მარცვლის ცერემონიას, ეს არის როგორც რელიგიური ცერემონია, ასევე დღესასწაულიც. ეს ცერემონია ტარდება აღმოასვლეთ ტყეების ტომებისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ტომების მიერ, მათ შორის არიან: ჩეროკები, სემინოლეები, იუჩები და სხვა. ცერემონია, როგორც წესი, ემთხვევა გვიან ზაფხულს და გრძელდება სიმინდის ნათესების დამწიფებამდე. აღინიშნება ცეკვით, სუფრით და რელიგიური დაკვირვებებით, როგორც წესი გრძელდება 3 დღე. აქტივობები განსხვავდება და სხვადასხვა ტომები სხვადასხვანაირად აღნიშნავენ მას, თუმცა მთავარი წესი მდგომარეობს იმაში, რომ სიმინდის ჭამა არ შეიძლება სანამ „დიდ სულს“ სათანადო პატივს არ მიაგებენ. თემი მადლობას უხდის „დიდ სულს“ სიმინდისთვის, მზისთვის, წვიმისთვის და კარგი მოსავლისთვის. ზოგ თემში იმისიც კი სწამთ, რომ ისინი სიმინდისგან შემქნა დიდმა სულმა. ამ ცერემონიის დროს ტარდება ბევრი სხდომები, სადაც განიხილიება წინა წლის პრობლემები, მიუტევებენ ტომის წევრებს ჩადენილ ცოდვებს, სახელებს არქმევენ ახალშობილებს და ასე შემდეგ. ზოგ თემში ამ ფესტივალის დროს ტარდება ბურთის თამაშები და შეჯიბრებები. ასევე ტარდება გაწმენდითი სამუშაოები, ხალხი ალაგებს სახლებს და ყრიან ნარჩენებს. დღემდე ბევრი თემი ახორციელებს ამ ცერემონიას.
სამკურნალო რიტუალები- სიმბოლური სამკურნალო რიტუალები და ცერემონიები ხშირად ტარდებოდა, რომ თემის ყველა წევრი ჰარმონიაში ყოფილიყო გარემოსთან და ერთმანეთთან. დიდი ცერემონიები არ იყო განკუთვნილი ინდივიდებისთვის. სხვადასხვა თემებში ერთმანეთისგან განსხვავებულად ტარდებოდა ცერემონიები, მაგალითად Sioux და Navajo თემები იყენებდნენ სამედიცინო ბორბალს, ბორბლის გარშემო მღეროდნენ და ცეკვავდნენ. ცერემონია გრძელდებოდა რამდენიმე დღე. ისტორიულ ტრადიციებში ასევე იყენებდნენ ბევრ მცენარესა და ბალახებს სულიერ ზეიმებში, ამით ქმნიდნენ კავშირს სულსა და მის შემდგომ ცხოვრებას შორის. მცენარეები, რომლებიც გამოიყენება სულიერ რიტუალებში არის: თამბაქო, ტკბილი ბალახი, წითელი ჭედარი და სხვა.
სამკურნალო პროცესები და მეთოდები
რაც შეეხება სამკურნალო პროცესებს, ადგილობრივი ამერიკელების სამკურნალო პროცესები ბევრად სხვაგვარია, ვიდრე ჩვენ მას აღვიქვამთ დღეს. ადგილობრივი ამერიკული სამკურნალო რიტუალები შეიცავენ რწმენასა და პრაქტიკას, რომლებიც აერთიანებენ რელიგიას, სულიერებას და მცენარეულ მედიცინას. ადგილობრივი ამერიკელების აზრით, მედიცინა უფრო მეტად არის ადამიანების განკურვნა, ვიდრე თვითონ დაავადების. ტრადიციული მკურნალები ცდილობენ, რომ ადამიანები აქციონ როგორც ერთი მთლიანობა, რადგან ფიქრობენ, რომ ბევრი დაავადება მომდინარეობს სულიერი პრობლემებიდან.
ბევრ თემში ფიქრობენ, რომ მცენარეული საშუალებების გარდა ასევე მნიშვნელოვანია სხეულის განწმენდვა და ამისთვის იყენებენ სპეციალურ ორთქლის აბაზანებს. როცა ხდება ავადმყოფის განკურნება, მათ გარშემო ხარშავენ მცენარეებს და მკურნალი იწყებს ლოცვას, რათა განდევნოს ბოროტი სულები. ზოგჯერ ამ რიტუალში მონაწილეობს მთელი თემი, სადაც მონაწილეები მღერიან, ცეკვავევნ, ხატავენ ავადმყოფის ორგანოებს და ეხმარებიან მკურნალს რომ ბოროტი სული განიდევნოს.
ფოლკლორი და მუსიკა
ადგილობრივი ჩრდილოეთ ამერიკელების მუსიკა ძირითადად არის ვოკალური ხელოვნება, ხშირშემთხვევაში იგი საგუნდოა, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი ქვეყანა უპირატესობას ანიჭებს სოლო შესრულებას. ადგილობრივი ამერიკული მუსიკა მთლიანად მელოდიურია, მასში არ არსებობს ჰარმონია ან პოლიფონია, ასევე სოლისტსა და გუნდს შორის არის ხოლმე ანტიფონური სიმღერაც. მათი მელოდია ზოგადად ხასიათდება დაღმავალი მელოდიურობით, მისი რიტმი კი არარეგულარულია. არ არსებობს აბსოლუტური ბგერის სიმაღლის კონცეფცია და ინტონაცია შეიძლება იყოს გაურკვეველიც კი, რაც გამოწვეულია ხმის დამუშავების და წარმოშვების გამორჩეული მეთოდით- ვოკალურ აღჭურვილობაში (დაკვრის დროს) კუნთების დაჭიმვით. ეს "გაურკვევლობა" ასევე გამოწვეულია ძლიერი აქცენტებისა და გლისანდირებისგან (glissando-მუსიკალური ნაწარმოების შესრულების განსაკუთრებული ხერხი). სიმღერას თითქმის ყოველთვის თან ახლავს რაიმე ინსტრუმენტის ხმა, როგორც მინიმუმ დასარტყამი ინსტრუმენტების ხმა. მთავარი დასარტყამი ინსტრუმენტებია დრამი. ასევე გამოიყენებენ ე.წ. ჩხარუნას. ხოლო ჩასაბერი ინსტრუმენდებიდან უფრო მეტად გამოიყენება ფლეიტა და სტვენა.
ადგილობრივი ამერიკელებისთვის სიმღერა ტრადიციულად არის მთავარი გზა ზებუნებრივ ძალებთან საკონტაქტოდ და მუსიკა იშვიათად სრულდება საკუთარი სიამოვნებისთვის. მუსიკის შესრულების შემდეგ ელიან ზუსტ შედეგებს, როგორებიც არის წვიმის მოსვლა, ომის მოგება, ავადმყოფობის განდევნა. მათ სიმღერის სამი კლასი აქვთ:
ინდიელების ენა
‘ინდიელების’ ფართო განმარტება ამერიკის აბორიგენი მოსახლეობაა. ანთროპოლოგების აზრით ინდიელები ამერიკანოიდულ რასას მიეკუთვნებიან. რაც შეეხება მათ ენას, ისინი ძირითადად თავიან ენაზე საუბრობენ, თუმცა ასევე ესპანურ და ინგლისურ ენოვანი ინდიელებიც გვხვდებიან.
მშობლიური ამერიკული ენების რაოდენობა ძალიან დიდია, დაახლოებით 175 ენა არსებობდა, აქედან უმრავლესობა გადაშენდა, თუმცა XV საუკუნემდე, ‘ახალი მსოფლიოს’ ჩამოყალიბებამდე ისინი აქტუალური იყო. აფრიკული და ინდო-ევროპული ენებისგან განსხვავებით ძველი ენები ძირითადად არ მიეკუთვნებოდნენ არც-ერთ ოჯახთა ენას, მათი დახასიათება გეოგრაფიული მდებარეობით ხდებოდა.
თითქმის შეუძლებელია იმის დადგენა თუ რამდენი ენა არსებობდა ახალ მსოფლიოში, ევროპელების ჩამოსვლამდე, ასევე იმისა თუ რამდენი ადამიანი საუბრობდა ამ ენებზე. ზოგიერთი მკვლევარი ფიქრობს, რომ ევროპელების ჩამოსვლისთვის დაახლოებით 40 მილიონი ადამიანი ლაპარაკობდა 1800 ერთმანეთისგან განსხვავებულ ენებზე, ხოლო სხვა ფართოდ აღიარებული გამოკვლევებით ცნობილია, რომ კოლუმბის დროს დასავლეთ ნახევარსფეროში 2000ზე მეტი ენა არსებობდა და 15 მილიონზე მეტი მაცხოვრებელი. გეოგრაფიული დაყოფის ფარგლებში, 1,5 მილიონი მკვიდრი მექსიკელი ამერიკელები 300 ცალკეული ენას გამოიყენებდნენ, ასევე მექსიკაში და ცენტრალურ ამერიკაში 300 ენა მოდიოდა დაახლოებით 5მილიონ მოსახლეზე, ხოლო სამხრეთ ამერიკისა და დასავლეთ ინდიელების 9მილიონზე მეტი მაცხოვრებელი 1400 განსხვავებულ ენაზე საუბრობდნენ.
XX საუკუნის შუა რიცხვებში, მართალია ძირძველი ამერიკული ენების ორი მესამედი უკვე გადაშენების პირას იყო, თუმცა დასავლეთ ნახევარსფეროს დაპყრობამ და ევროპელების დასახლებამ გამოიწვია მათი მთლიანად გაქრობა, და ჩვენს დროში მოახერხეს მკვარებმა აღმოეჩინათ ეს უძველესი ენები. არსებობს მოსაზრებაც, რომ მექსიკელი ამერიკელების მშობლიური ენების მხოლოდ ნახევარი გადაშენდა, ხოლო მეორე ნახევარი დღემდე გამოიყენება დაახლოებით 1000 ადამიანის მიერ, ამ უძველეს ენებზე მოლაპარაკე ხალხების უმეტესობა ორენოვანია. ამ ენებიდან მხოლოდ ორი ნავაჯო და ჩეროკი ამტკიცებს,რომ დღემდე მართლაც საუბრობენ ამერიკის შეერთებულ შტატებში ძველ ამერიკულად. როგორც ცნობილია, ნავაჯოზე 150 000-ზე მეტი ადამიანი ლაპარაკობს, იგი ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია ამერიკაში. XX საუკუნის ბოლოს 175 მშობლიური ენა ფიქსირდება, მაგრამ მათგან მხოლოდ 20 იყო ფართოდ გავრცელებული, 55 ენაზე ძირითადად ტომის ხანში შესული წევრები საუბრობდნენ, ხოლო დანარჩენი 100 ენა არც ისე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა.
ჩრდილო ამერიკულ-ინდიური ენები
ჩრდილო ამერიკულ-ინდიური ენები არის ამერიკის შეერთებული შტატებისა და სუბარქტიკული კანადის მშობლიური ენები, მაგრამ მათზე მექსიკის ჩრდილოეთ საზღვართანაც საუბრობენ. მართალია ამ ენების ჯგუფი ამ ტერიტორიის ფარგლებშია, თუმცა ასევე ვრცელდება, როგორც სამხრეთ ისე ცენტრალურ ამერიკაში.
ინდიური წარმოშობის ჩრდილოეთ ამერიკის ენების რადოენობა 300 და დაახლოებით 1,5 მილიონი მკვიდრი მაცხოვრებელი ლაპარაკობდა ამ ენებზე, როგორც კვლევებმა აჩვენა 1962 წლისთვის დაახლოებით 200 ენა არსებობდა, თუმცა დროთა განმავლობაში მათი რაოდენობა უფრო და უფრო მცირდება, არის გამონაკლისი ნავაჯო, რომელიც პირიქით სტაბილური ზრდით გამოირჩევა და დღემდე აქტუალურია.
ინდიური წარმოშობის ჩრდილო ამერიკული ენების მრავალფეროვნების მიუხედავად მათი ზოგადი დახასიათება შესაძებელია, ძირითადად ეს ენები სტრუქტურულად ერთნაირია, მაგრამ აქვთ თავისი განმასხვავებელი და დამახასიათებელი ნიშან-თვისებები, რომლებიც ერთმანეთისგან მკაფიოდ განასხვავებს. ამავე დროს ამ ენებს აქვთ საერთო ენობრივი რესურსები, სისტემა და სირთულეები, რაც ევროპულ ენებს გააჩნიათ. თუ ენების ისტორიულ კავშირს გადავხედავთ, ვნახავთ,რომ სისტემურად ესპანური, იტლიური და ფრანგული ენები ძალიან ჰგვანან ერთმანეთს, სწორედ მსგავსებებით ხდება ენების ოჯახებად დაყოფა.
ჩრდილო ამერიკულ-ინდიური ენების დაყოფა 57 ენათა ოჯახად ხდება. შესამჩნევია ზოგიერთ ოჯახში ენათა მრავლფეროვნება. 37 ენათა ოჯახი მდებარეობს კლდოვანი მთების დასავლეთით, 20 კი კალიფორნიაში. კალიფორნია გამოირჩევა არა მხოლოდ ენის არამედ კულტურის მრავალფეროვნებით, როგროც ცნობილია ის ენების რაოდენობით აჭარბებს მთელს ევროპაში არსებულს. ზოგიერთი ოჯახი ერთმანეთს შორეული ისტორიული დაჯგუფებებით უკავშირდება, რასაც ხშირად ფილეს (ენათა დიდი ოჯახი) ეძახიან. ენების ასეთი კლასიფიკაცია ხშირად სპეკულაციას ჰგავს, თუმცა ნაწილობრივ ასე იმიტომ ხდება, რომ ენების უმრავლესო გადაშენებულია ან ჯერ კიდევ არ არის შესწავლილი და ნაწილობრივ იმიტომ, რომ მათი განსხვავება ღრმა ისტორიულ დონეზე ძალიან რთულია, ვინაიდან ინდიურ ენებს საერთო წარმომავლობა აქვთ.
კლასიფიკაცია
ჩრდილო ამერიკული ენებრივი ოჯახების პირველი სრულყოფილი კლასიფიკაცია 1891 წელს შეიქმნა ამერიკელი ჯონ უესლი-პოუველის მიერ. მისი სწავლება დაფუძნებული იყო იმპრესიონისტულ მსგავსებათა ლექსიკაზე. ნომენკლატურის პრინციპი, რომელიც პოუველმა შექმნა მდომრეობდა შემდეგში: ოჯახის სახელი წარმოადგენდა იმ ძირითადი ენის სახელს საიდანაც წარმოიშვა სხვა პატარა ენები და ემატებოდა-‘ან, მაგ., კადოან არის ენათა ოჯახის სახელი, რომელიც მოიცავს ენას კადოს და კიდევ სხვა ენებს. ბოლო დრომდე პოუველის კლასიფიკაცია შეუცვლელია, ბევრი მკვლევარი ეცადა უფრო ჩაღრმავებოდა ენების ისტორიულ მსგავსებებს და მათ შორის კავშირებს, თუმცა უკეთესი შედეგი ვერ აჩვენეს. მკვლევარებს შორის ყველაზე ამბიციური და კარგად ცნობილი იყო ედვარდ საპირი, რომელიც პირველად ენციკლოპედია ‘ბრიტანიკაში’ გამოჩნდა 1929 წელს. საპირის კლასიფიკაციის მიხედვით ყველა ენა მოქცეულია 6 ფილეში: ესკიმო-ალეუტური, ალგანკვიანი-ვაკაშური, ნა-დენე, პენუტური, ჰოკან-სიოანური და აზტეკურ-ტანოანური. ენების ასე დაოჯახება მათმა გრამატიკულმა მსგავსებებმა განაპირობა. 1958 წელს ამერიკელმა ლინგვისტმა მერი ჰაასმა დაადგინა ზუსტი ბგერითი კორესპონდენცია ალგანკვიან ენებსა და ‘გალფ’ (ყურე) ჯგუფს შორის, რომელიც სამხრეთ ამერიკის შეერთებული შტატებში მდებარეობს. თუმცა ‘გალფ’ საპირმა შეიტანა ჰოკან-სიოანურ ენათა ფილეში. ამის შემდეგ ენათა კლასიფიკაციის უამრავი მცდელობა იყო, ჩარლზ და ფლორენს ვოგელინებმა შექმნდეს კლასიფიკაციის რუკა 1966 წელს, წარმოიშვა ენათა ახალი დაჯგუფებები, თითქმის საპირის მსგავსი, თუმცა ბევრი ენა, დაახლოებით ენათა 9 ოჯახი კლასიფიკაციის გარეთ დარჩა.
კლასიფიკაციამ გაადვილა შემდგომში მათი შესწავლა, მონათესავე და საერთო სისტემის მქონე ენების გამოყოფა და მათი გეოგრაფიული მდებარეობით დაყოფა.
ბანივას ხალხი
ბანივა — სამხრეთამერიკელი ინდიელები, რომლებიც არავაკული ენების ოჯახის ბანივას ენაზე ლაპარაკობენ. ცხოვრობენ ამაზონის რეგიონში, ბრაზილიის, კოლუმბიისა და ვენესუელის საზღვრებთან, მდინარე რიო-ნეგროსა და მისი შენაკადების გასწვრივ.
ინდიელთა რიტუალები
ენებს შორის კავშირი
ინდიური წარმოშობის ჩრდილო ამერიკული ენები ძალიან ჰგავს მსოფლიოს სხვა ენებს, ყოველთვის არსებობდა კავშირი სხვა ენებს შორის. ინდიური ენების მაგალითზე შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ არსებობს სხვადასხვა ხარისხით ენობირივი კულტურული და ფსიქოლოგიური შერწყმა, ანუ შეიძლება ენებმა ერთმანეთისგან ‘ისესხონ’ ლექსიკური ელემენტები,ასევე ფონეტიკური, გრამატიკული და სემატიკური ნიშნები. მკვდრი(აბორიგენი) მოსახლეობისთვის მნიშვნელოვანი იყო ბილინგუალიზმი, განსაკუთრებით ჩრდილო-დასავლეთში, სადაც ძალიან კარგად იყო დაცული ენობრივი კუთვნილების გენეტიკური მრავალფეროვნება, საიდანაც შემდგომში კარგად განვითარდა ენათა ‘მსესხებლობის’ სისტემა.
რა თქმა უნდა ენებს შორის ინფორმაციის გაცვლა დიდ სირთულეებს ქმნიდა გენეტიკურ კლასიფიკაციაში. რამდენიმე შემთხვევაში, ენებს შორის ასეთი კონტაქტი წარმოშობს ერთ ენაში მეორე ენის შეჭრას, რაც იწვევს პიჯინის (ენის გამარტივება) ზრდას ლექსიკაში. ერთ-ერთი მაგალითია ჩრდილო-დასავლეთის ჩინუკის ჟარგონი, რომელიც ბევრი თეთრკანიანის მიერ გამოიყენებოდა და იღებდა ბევრ სიტყვას როგორც ფრანგულიდან ისე ინგლისურიდან, მანამ სანამ არ დაძველდა და არ გაქრა.
ბანივას ხალხი
დაახლოებით 5 811 ბანივა ცხოვრობს ბრაზილიაში, 7 000 კოლუმბიაში, 2 408 კი ვენესუელის ამასონასის შტატში. თუმცა, ტროპიკული ტყეების რთული გარემოს გათვალისწინებით, მათი ზუსტი ოდენობის დადგენა შეუძლებელია.
ინდიელთა რიტუალები
ენებს შორის კავშირი
ბოლო დროს, ინდიური და ევროპული ენების (ფრანგული, ინგლისური, ესპანური და რუსული) კონტაქტი შეფასდა, როგორც ბილინგუალიზმი.
ინდიური ენების ტიპი და ენობრივი ხარისხი შესანიშნვად შეერწყა ევროპულ კულტურას, რაც ემყარებოდა სოციალურ ფაქტორს. მაგალითად; ჩრდილო-დასავლეთ კალიფორნიის კაროკი, ტომი, რომელსაც საკმაოდ მკაცრად მოექცდნენ თეთრკანიანები, მხოლოდ რამდენიმე ნასესხები ენა აქვთ ინგლისელებისგან (მაგ., apus ‘apples’), ასევე ზოგი სიტყვა ოდნავ არის გადაკეთებული თავიანთი ინტერპრეტაციით და ლექსიკის გავლენით, მაგალითად სასტუმროს (hotel) არის ‘am-naam’, ანუ ოთახი საჭმელად (eating room).
სამხრეთ ამერიკა და დასავლურ-ინდიური ენები
100-ზე მეტი განსხვავებული  ენობრივი ოჯახი არსებობდა სამხრეთ ამერიკაში და 1000-ზე მეტი ცალკეული ენები აღმოაჩინეს ამ კონტინენტზე და დასავლეთ ინდიაში. ამ უკანასკნელს მხოლოდ ორი აბორიგენული ოჯახი გააჩნდა, არავაკული და კარიბანული, რომლებიც ასევე სამხრეთ ამერიკაშიც არსებოდნენ. სამხრეთ ამერიკის მშობლიური ენები უფრო კარგადაა ცნობილი, აქედან ზოგი ოჯახი ისე არის ერთმენთთან დაკავშირებული,რომ ლინგვისტებს თავისუფლად შეუძლიათ შეამცირონ ძირითადი ოჯახების რაოდენობა და უფრო მეტად დაახლოვონ ენები ერთმანეთთან. სამხრეთ ამერიკის და ჩრდილო-ინდიური ენობრივი ოჯახები, როგორც წესი არის რვა: ჩიბჩანური, კარიბანული, კეჩუა, აიმარა, ჯე, არავაკული, არაუკანიანური და ტუპი-გუარანი.
ბანივას ხალხი
სქოლიო
კატეგორია:ინდიელები კატეგორია:ბრაზილიის დემოგრაფია კატეგორია:კოლუმბიის დემოგრაფია კატეგორია:ვენესუელის დემოგრაფია
ინდიელთა რიტუალები
სამხრეთ ამერიკა და დასავლურ-ინდიური ენები
ევროპელების შემოსევებამდე, ჩიბჩანური ფართოდ იყო განვითარებული იმ ადგილებში, სადაც ახლა, კოლუმბია, ეკვადორი, პანამა, კოსტა რიკა და ნიკარაგუა არის. ის მიეკუთვნება დიდ, ზოგად ჩიბჩანულ ენათა ჯგუფს. ზოგი ჩიბჩანური ენები დღემდე არსებობს კოლუმბიასა და ცენტრალურ ამერიკაში.
კეჩუა, აიმარა და არაუკანიანური ენობრივი ოჯახები გავრცელებული იყო ანდების შტოზე, რომელიც ანდურ-ეკვატორულ ოჯახებს მიეკუთვნება. ბოლო დროინდელი მონაცემებით აიმარა მოიცავს 14 ენას, რომელიც მშობლიური ენაა დაახლოებით 2 მილიონი ადამიანისა პერუსა და ბოლივიას ნაწილში, სადაც ეს ენები გამოიყენებოდა შემოსევებამდე. უამრავი ენებიდან, ყველაზე მნიშვნელოვანი არის მაპუდუნგუნი, რომელიც შეადგენს არაუკანიან ენათა ოჯახს, და გავრცელებულია ჩილესა და არგენტინაში.
არავაკული და ტუპი-გუარანის ოჯახი ეკუთვნის ეკვატორულ განშტოებას, ანდების-ეკვატორულ ენათა ჯგუფს. არავაკული მიიჩნევა, როგორც ყველაზე გავრცელებული ენა სამხრეთ ამერიკის ენათა ოჯახში. აბორიგენების დროს, 1500 წლამდე, არავაკული ენებზე საუბრობდნენ დასავლური წარმოშობის ინდიელები, ასევე სამხრეთ ბრაზილია და ანდების აღმოსავლეთ მხარე. დროთა განმავლობაში არავაკული ენები განადგურდა დასავლეთ ინდიაში, თუმცა სამხრეთ ამერიკაში, განსაკუთრებით: ვენესუელა, კოლუმბია, ბრაზილია, გვიდეა, პერუ, პარაგვაი და ბოლივია დღემდე ინარჩუნებენ უძველეს მშობლიურ ენას.
ტუპი-გუარანის წარმოშობის ენები გეოგრაფიული მდებარეობით არავაკულს ჰგავს. ტუპიური ოჯახში ენები აღმოსავლეთ ბრაზილიიდან, ამაზონის მდინარის გავლით ანდებამდე ვრცელდება. გუარანის ენები აღმოჩენილია პარაგვაიში, ბრაზილიაში, არგენტინასა და ბოლივიაში. ტუპი-გუარანის ოჯახიდან 120 ენა გადარჩა, მათგან ყველაზე დიდი ოჯახები ტუპი და გუარანაა. ტუპი ბრაზილიაში გამოიყენება და ცნობილია, როგორც ‘ლინგვა ფრანკა’, გუარანი პარაგვაიში გამოიყენება,ისევე როგორც ესპანური და დაახლოებით 4 მილიონი ადამიანი საუბრობს მასზე ბრაზილიასა და პარაგვაიში.
ენათა მრავალფეროვნება გასაოცარია სამხრეთ ამერიკაში. კიდევ უამრავი ენობრივი ოჯახები და ასობით დამატებითი ენები არსებობს, რომლებიც ჯერ გამოკვლეული არ არის და არც მათი კლასიფიკაციაა შესაძლებელი.
მექსიკის და ცენტრალური ამერიკის ენები
დაახლოებით 24 ენობრივი ჯგუფია აღმოჩენილი მექსიკისა და ცენტრალური ამერიკის ტერიტორიაზე. ჯერჯერობით კარგად არ არის ენების წარმომავლობა და მსგავსება შესწავლილი, ამიტომ მათი კლასიფიკაცია ჯერ კიდევ დასამუშავებელია, როგორც მკვლევარები ამბობენ შესაძლებელია ენობრივი ოჯახების შემცირება და ბევრი მსგავსი ენების ერთ ჯგუფში მოთავსება.
ერთ-ერთი ამ ჯგუფებს შორის არის იომანური, რომელიც გავრცელებულია თავისუფალ კალიფორნიაში და დაკავშირებულია ამერიკის შეერთებულ შტატებში არსებულ იომანურ ენებთან. იომანური ჯგუფი შედის ერთ-ერთ დიდ ენობრივ ოჯახში ჰოკან-სიოუანში, რომელიც გავრცელებულია მექსიკასა და ცენტრალური ამერიკის ნაწილში, ამას გარდა ის ასევე მოიცავს კოაჰილტეკანს, გუაკურანს და ჯიკაქუეს ოჯახებს. ოტომეანური ოჯახი, რომელიც ცენტრალურ მექსიკაში გვხვდება, მოიცავს როგორც ოტომეანურ ენას, წარმოადგენს ერთ-ერთი დიდი, ზოგადი ენათა ჯგუფის ოტომეანგეური ენათა ოჯახის ძირითადად, საყრდენ ენათა ცალკეულ ჯგუფს, რომელშიც შედის მიქსტეკური და ზოპოტეკური. ეს ენებიც ასევე მექსიკაშია გავრცელებული.
უტო-აზტეკური არის უტო-ტანოანური წარმოშობის ენათა ოჯახში, ასევე არსებობს ენა მაია რომელიც შედის იუკატანურ ენათა ჯგუფში და გავრცელებულია ცენტრალურ ამერიკაში და არის ყველაზე დიდი ჯგუფის პენტიანური ენების რიგში.
ამას გარდა პენტიანური ენობრივ ჯგუფში შედის ჰუავე, მიქს-ზოკო და ტოტონაკური წარმოშობის ენები, რომლებზეც საუბრობდნენ მექსიკასა და გვატემალაში.
მექსიკასა და ცენტრალურ ამერიკაში დღემდე არის 4 მილიონი ადამიანი, რომელიც მაიას სათანადო დიალექტზე საუბრობს და სწორედ ეს იყო ოფიციალური ენა მაიას იმპერიის, რომელიც ესპანელების შემოსევების შემდეგ განადგურდა. ასევე სამხრეთ ამერიკის ორი ენობრივი ოჯახი კარიბანული და ჩიბჩანი აღმოჩენილია ცენტრალურ ამერიკაშიც.
ამ თემაში ისინი როგორც ‘ინდიელები’ იქნებიან მოხსენიებულნი. მხოლოდ და მხოლოდ ამ სიტყვის ჟღერადობის და სოციალური ასოციაციების გამო. არსებობს თეორია რომ ეს სიტყვა პოლიტიკურად არასწორია, რადგან მათ ინდიელები მხოლოდ იმიტომ ეწოდათ, რომ თავდაპირველად კოლუმბი ინდოეთში მიემგზავრებოდა, მაგრამ ამ თეორიას მხარს არ უბავს უფრო მყარად გამაგრებული არგუმენტი, რომელიც ამტკიცებს, რომ ეს ხალხი თავიანთ თავებს უკვე როგორც ინდიელებს ისე მიმართავდა. ამას არსებითი მნიშვნელობა ამ კვლევაში არ ექნება.
სქოლიო
* კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
საბა ლატარია
საბა ლატარია (დ. უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), ჭაბუკებს (U15) შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, კონსტანცა, რუმინეთი, 65 კგ), ჭაბუკებს (U15) შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, კონსტანცა, რუმინეთი, 60 კგ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
ლაგერქიშლახი
ლაგერქიშლახი (Ləgərqışlaq) — სოფელი აზერბაიჯანში, გუსარის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 536  კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გუსარის რაიონის სოფლები