cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლათინური ამერიკა
მუსიკა და ცეკვა
thumb|upright|[[არგენტინული ტანგოს მოცეკვავე წყვილი.]] კლასიკური კომპოზიტორი ვიქტორ ვილია-ლობოსი (1887–1959) ბრაზილიაში ადგილობრივ მუსიკალურ ტრადიციათა ჩაწერაზე მუშაობდა. ამ ტრადიციებმა დიდი გავლენა იქონია მის კლასიკურ ნამუშევრებზე. ასევე აღსანიშნავია კუბელი ლეო ბრაუერის ბოლოდროინდელი ნამუშევრები, ვენესუელელი ანტონიო ლაუროსა და პარაგვაელი აგუსტინ ბარიოსის ნამუშევრები გიტარაზე. გარდა ამისა, ლათინურმა ამერიკამ მსოფლიოს მისცა მსოფლიო კლასის ისეთი კლასიკური შემსრულებლები, როგორებიც არიან ჩილელი პიანისტი კლაუდიო არაუ, ბრაზილიელი პიანისტი ნელსონ ფრეირი და არგენტინელი პიანისტი და დირიჟორი დანიელ ბარენბოიმი.
მთავარი წვლილი მუსიკაში ალბათ მაინც ფოლკლორიდან შევიდა, სადაც ლათინური ამერიკისა და კარიბის ზღვის აუზის ქვეყნების ნამდვილი სული იგრძნობა. უმაღლესი, სადაც ეს სული შეიძლება აისახოს, არის ისეთი მუსიკოსების შემოქმედება, როგორებიც არიან იმა სუმაკი, ჩააბუკა გრანდა, ატაუალპა იუპანკი, ვიოლეტა პერა, ვიქტორ ხარა, ფაკუნდო კაბრალი, მერსედეს სოსა, ხორხე ნეგრატე, ლუის გონსაგა, კაეტანუ ველოზუ, სუსანა ბაკა, ჩაველა ვარგასი, სიმონ დიასი, ხულიო ხარამილიო, ტოტო ლა მომპოსინა, ასევე ჯგუფები ინტი-ილიმანი და ლოს კხარკასი.
ლათინურ ამერიკაში დღეს პოპულარულია ლათინური პოპი, რომელიც როკის მრავალ სახეობას მოიცავს.
ბოლო დროს, სულ უფრო პოპულარული გახდა რეგეტონი, რომელიც იამაიკური რეგისა და დენსჰოლის ნაზავია, ასევე ლათინოამერიკული სხვა ჟანრები, მაგალითად ბომბა და პლენა, ისევე როგორც ჰიპ-ჰოპი. ეს უკანასკნელი ძალიან პოპულარულია იმ მოსახლეობაში, რომელთაც „მიგრანტების კულტურის“ გავლენა ეტყობა, ძირითადად აშშ-ის ლათინოამერიკელ მაცხოვრებლებში — სამხრეთ ფლორიდასა და ნიუ-იორკში, ასევე ლათინური ამერიკის იმ ნაწილში, სადაც აშშ-ში მიგრაციის ტენდენცია შეიმჩნევა — პუერტო-რიკოში, ტრინიდადი და ტობაგოში, დომინიკელთა რესპუბლიკაში, კოლუმბიაში, ეკვადორში, სალვადორსა და მექსიკაში.
სპორტი
მინიატიურა|მარცხნივ|[[მსოფლიო თამაშები 2013. კალი, კოლუმბია. ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ამ თამაშებს ლათინოამერიკულმა ქალაქმა უმასპინძლა.   ]] მინიატიურა|მარცხნივ|გარდა ფეხბურთისა, ბრაზილიაში ასევე პოპულარულია შერეული საბრძოლო ხელოვნება. thumb|ტუნისის დელეგაცია 1968 წლის მეხიკოს ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. thumb|[[პანამერიკული თამაშების გახსნის ცერემონია (რიო-დე-ჟანეირო, 2007).]] მინიატიურა|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი ბრაზილიაში]] ლათინური ამერიკა სამჯერ იქნა არჩეული ოლიმპიური თამაშების მასპინძლად. პირველი თამაშები 1968 წელს მეხიკოში ჩატარდა, დანარჩენი ორი კი ჩატარდება ჯერ 2016 წელს რიო-დე-ჟანეიროსა (ზადხულის თამაშები) და 2018 წელს ბუენოს-აირესში (ზაფხულის ახალგაზრდული ოლიმპიადა).
ლათინური ამერიკა გამოირჩევა სპორტის მრავალი სახეობით, მათ შორისაა ფეხბურთი, კალათბურთი, ფრენბურთი, ჰოკეი, კრივი, ჩოგბურთი, მძლეოსნობა, ბეისბოლი და სერფინგი; შედარებით ნაკლებადაა განვითარებული ფარიკაობა, ჭიდაობა, ცურვა. თუმცა, ლათინოამერიკული ფეხბურთი დიდი ხნის ისტორიას ითვლის და რეგიონში სპორტის ყველაზე პოპულარული სახეობაა.
რეგიონში იმართება რამდენიმე მნიშვნელოვანი საფეხბურთო ჩემპიონატი, მათ შორის კოპა ამერიკა, რომელშიც მონაწილეობას იღებს სამხრეთ ამერიკის საფეხბურთო კონფედერაციის წევრი ათი ეროვნული ნაკრები; ტურნირის ამჟამინდელი ჩემპიონია ურუგვაი და მას სულ მიღებულ აქვს 15 თასი, ბრაზილიას 14, არგენტინას კი 8. საკლუბო დონეზე ყველაზე მნიშვნელოვანი ტურნირია ლიბერტადორესის თასი (ლიდერობს არგენტინული კლუბი ინდეპენდიენტე 7 თასით), რომელიც მთელ მსოფლიოში მეორე უმნიშვნელოვანეს საკლუბო ტურნირად მიიჩნევა და აღიარებულია მესამე უმსხვილეს შეჯიბრად ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატისა და უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის შემდეგ.
ლათინური ამერიკა ასევა წარმატებულია კალათბურთში, საუკეთესო ნაკრებები კი ბრაზილიას და არგენტინას ჰყავს, რომლებიც მსოფლიო და ოლიმპიური ჩემპიონის ტიტულებს ფლობენ. არგენტინა მსოფლიო ჩემპიონი გახდა 1950 წელს, ოლიმპიური ჩემპიონი კი 2004 წელს, ბრაზილია კი ორგზის მსოფლიო ჩემპიონია (1959 და 1963 წლებში).
რეგიონში ასევე განვითარებულია სპორტის სხვა სახეობებიც, რომელთა ნაკრებიც ზოგიერთ ქვეყანას ჰყავს; მაგალითად ბეისბოლის — კუბას, ნიკარაგუას, პუერტო-რიკოს, დომინიკელთა რესპუბლიკას, მექსიკას, პანამას, ვენესუელას, კოლუმბიას. რაგბის ნაკრებები ჰყავს არგენტინას, ჩილესა და ურუგვაის. გარდა ამისა, არგენტინა, ბრაზილია და ჩილე მისდევენ პოლოსაც.
ოკლენდი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ოკლენდი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ლათინური ამერიკა
სპორტი
სპორტის საბრძოლო სახეობებს, ძირითადად ძიუდოს საკმაოდ მისდევენ ბრაზილიაში, კუბასა და ვენესუელაში. ტაეკვანდო პოპულარულია ეკვადორში, კოლუმბიაში, მექსიკაში, პერუსა და ვენესუელაში. პროფესიონალურ რესლინგს მისდევენ მექსიკაში, პანამაში, ბოლივიაში, არგენტინაში, პერუსა და პუერტო-რიკოში. კრივს — კუბაში, კოლუმბიის კარიბულ სანაპირო ზოლში, მექსიკაში, პანამაში, არგენტინასა და პუერტო-რიკოში; გამორჩეული მოკრივეები არიან ექტორ კამაჩო, ფელიქს ტიტო ტრინიდადი, ხულიო სესარ ჩავესი, სალვადორ სანჩესი, ალექსის არგუელიო, ანტონიო სერვანტესი და რობერტო დურანი. კარატე პოპულარულია კოსტა-რიკაში, პერუში, პუერტო-რიკოსა და ვენესუელაში; კიკ-ბოქსინგი — არგენტინაში, კოლუმბიასა და პუერტო-რიკოში; ვალე-ტუდო და ჯიუ-ჯიცუ კი ბრაზილიაში.
ლთინური ამერიკის ისტორიას გამორჩეული ფიგურები ჰყავს ათლეტიზმში. ამ მხრივ გამორჩეულია კუბა, რომელმაც სხვა ქვეყნებთან ერთად მსოფლიოს მაღალი კლასის ათლეტები აჩუქა. მათ შორის არიან ეკვადორელი ჯეფერსონ პერესი, დომინიკელი ფელიქს სანჩესი და მექსიკელი ანა გევარა, რომლებიც მსოფლიოს მიწანავე ათლეტთა ათეულში შედიან.
ლათინურ ამერიკაში ასევე განვითარებულია სპორტის საწყლოსნო სახეობები. ცურვაში მსოფლიო მასშტაბით ერთ-ერთი მოწინავეა ბრაზილია, რომელსაც არაერთი წამყვანი მოცურავე ჰყავს, მაგალითად, სეზარ სიელო მსოფლიოს საუკეთესო მოცურავედაა მიჩნეული. დაივინგში რეგიონის მასშტაბით მოწინავეა მექსიკა, რომელსაც ამ სპორტის ხანგრძლივი ტრადიციები გააჩნია; მექსიკელი ხოაკინ კაპილია პირველი ესპანურენოვანი მყვინთავი იყო, რომელმაც ოლიმპიური ოქრო მიიღო; სხვა მექსიკელებს შორის, რომლებმაც მსოფლიო ჩემპიონატებსა და ოლიმპიადებზე ისახელეს თავი, არიან კარლოს ხირონი, ფერნანდო პლატასი და პაოლა ესპინოსა.
ავტოსპორტს მისდევენ არგენტინაში, ბოლივიაში, ბრაზილიაში, ჩილეში, კოლუმბიაში, მექსიკაში, პარაგვაისა და პერუში. ველოსპორტს — კოლუმბიაში, ვენესუელასა და ბოლივიაში; ალპინიზმს — არგენტინაში, ბოლივიაში, ჩილესა და პერუში; ციგურებით სრიალს — კოლუმბიაში, ფიგურულ სრიალს კი მექსიკაში.
ლათინურ ამერიკაში სპორტის ერთ-ერთი პოპულარული სახეობაა ასევე ფრენბურთი, განსაკუთრებით ბრაზილიაში, კუბასა და პერუში. თუმცა ასევე პოპულარულია დომინიკელთა რესპუბლიკაში, პუერტო-რიკოში, ვენესუელასა და არგენტინაში.
პოპულარობიდან გამომდინარე, ზოგიერთ ქვეყანაში სპორტის ესა თუ ის სახეობა კანონმდებლობის მიხედვით ეროვნულ სპორტადაა გამოცხადებული; მაგალითად, არგენტინაში პატო, კოლუმბიაში — ტეხო, ჩილეში — ჩილეური როდეო, და მექსიკაში — ჩარერია.
რეგიონის წარმომადგენელი სპორტსმენები წარმატებით ასპარეზობენ საერთაშორისო დონის უმთავრეს ტურნირებზე, მაგალითად, ზაფხულისა და ზამთრის ოლიმპიადებსა და საფეხბურთო ტურნირებზე. კონტინენტური მასშტაბით გამოირჩევა პანამერიკული თამაშები, ცენტრალური ამერიკისა და კარიბების თამაშები, სამხრეთამერიკული თამაშები, ბოლივარული თამაშები, იბეროამერიკული თამაშები და კოპა ამერიკა.
ქალთა უფლებები
რეგიონის უმრავლესი ქვეყანა დღეისათვის აღიარებს ქალთა ჯანდაცვის, მუშაობის (მათ შორის პოლიტიკოსად) და სხვა უფლებებს, მისადმი ცუდად მოპყრობა კი კანონით ისჯება. სხვა აღიარებულ უფლებებს შორისაა ჯარსა და სხვა სამხედრო სამსახურებში მუშაობის უფლება. მათგან მრავალ ქვეყანაში, ჯარში ქალს მხოლოდ მოხალისედ შეუძლია ყოფნა, როცა ეს მამაკაცებისთვის სავალდებულოა; თუმცა სხვა შემთხვევაა კოსტა-რიკა და პანამა, რომელთაც ჯარი არ ჰყავთ.
ბავშვთა და მოზარდთა უფლებები
უპირველეს ყოვლისა გულისხმობს განათლების უფლებას, ჩაცმისა და კვების უფლებას და ცუდი მოპყრობისგან დაცვას. რეგიონში ბევრი ბავშვი ან მოზარდი ცუდად მოპყრობის, ექსპლუატაციის, პედოფილიის ან სექსუალური ძალადობის მსხვერპლია. ზოგიერთმა ქვეყანამ ცუდად მოპყრობის კრიმინალიზაცია მოახდინა. მოქმედებს უფასო პირველადი განათლების სისტემა, თუმცა ასევე მრავლადაა ფასიანი კერძო სკოლები, სადაც შეძლებული ოჯახების ბავშვები სწავლობენ. იგივე სიტუაციაა უნივერსიტეტების შემთხვევაშიც. კუბა ერთადერთი ქვეყანაა ლათინურ ამერიკაში, სადაც კერძო ინსტიტუციები არ არსებობს და მოსახლეობა უფასო სწავლებით სარგებლობს.
მუშათა უფლებები
გულისხმობს დასაქმებული ადამიანების დაცვას. რეგიონის მრავალ ქვეყანაში დასაქმებულებს კანონმდებლობა იცავს უსაფუძვლო გათავისუფლებისა და ექსპლუატაციისაგან, ასევე იძლევა პროფკავშირების ჩამოყალიბების შესაძლებლობას.
უმცირესობათა უფლებები
[[ფაილი:Latin America homosexuality laws.svg|thumb| ჰომოსექსუალობის სამართლებრივი სტატუსი: ლეგალური
არალეგალური
]]
ჰომოსექსუალობა
რეგიონის ყველა ქვეყანაში პრაქტიკული ჰომოსექსუალობა ლეგალურია. ბოლო ქვეყანა, რომელმაც ეს ლეგალიზებული გახადა, ნიკარაგუა იყო, სადაც 2008 წლამდე ჰომოსექსუალიზმი სისხლის სამართლის დანაშაული იყო.
ამჟამად, ერთსქესიან წყვილთა შორის ქორწინება და ჰეტეროსექსუალური წყვილების მიერ ბავშვის აყვანა კანონმდებლობით უზრუნველყოფილია არგენტინაში, ბრაზილიაში, მექსიკასა და ურუგვაიში. გეი-წყვილებისთვის სამოქალაქო პარტნიორობაში ყოფნა ნებადართულია კოლუმბიაში (2007), ურუგვაისა (2008) და ეკვადორში (2008). რეგიონულ დონეზე სამოქალაქო პარტნიორობაში ყოფნა ლეგალიზებულია მექსიკასა და ბრაზილიაში; ურუგვაიში, ეს უფლება 5 წლიანი თანაცხოვრების შემდეგ ენიჭებათ.
2003 წელს არგენტინის დედაქალაქი ბუენოს-აირესი პირველი ლათინოამერიკული ქალაქი გახდა, სადაც ჰომოსექსუალურ წყვილებს ქორწინებისა და ბავშვის აყვანის უფლება მიეცათ. 2009 წლის დეკემბერში, მეხიკოს ფედერალური ოლქის წარმომადგენელთა ასამბლეამ ერთსექსიან წყვილთა ქორწინება დააკანონა და ბავშვის აყვანის უფლებაც მისცა.
გარდა იმისა, რომ არგენტინა ლათინური ამერიკის პირველი ქვეყანაა, რომელმაც გეი-ქორეინება დააკანონა, 2012 წლის 24 მაისიდან ამ ქვეყანაში ამოქმედდა გენდერული იდენტობის კანონიც, რომლის საფუძველზეც, ნებისმიერ ადამიანს, პირადობის მოწმობაში ქირურგიული ჩარევის გარეშე შეუძლია მიუთითოს სასურველი სქესი. გარდა ამისა, სადაზღვევო სისტემები ანაზღაურებს სქესის შეცვლის ოპერაციის ხარჯებს; ამ ყოველივეს შემდეგ, არგენტინა ერთ-ერთი მოწინავე ქვეყანაა მთელ მსოფლიოში ჰომოსექსუალთა უფლებების თვალსაზრისით საკანონმდებლო დონეზე.
ადგილობრივ ხალხთა უფლებები
გულისხმობს ადგილობრივ ინდიელთა და აფრიკელთა შთამომავლების უფლებებს. იმის გამო, რომ რასიზმი ჯერ კიდევ მძლავრობს, ამ მოსახლეობის უფლებები რეგიონის ქვეყანათა უმრავლესობაში კანონმდებლობითაა დაცული, განსაკუთრებით ძლიერად ასეთი ნორმები მოქმედებს იმ ქვეყნებში, სადაც ადგილობრივ ინდიელთა ხვედრითი წილი საკმაოდ მაღალია, მათ შორისაა ბოლივია, კუბა, ვენესუელა და კოლუმბია.
მეცნიერება და ტექნოლოგიები
მინიატიურა|ნაწილაკური აქსელერატორი ბრაზილიის ეროვნულ ლაბორატორიაში, ქალაქი [[კამპინასი.]] მინიატიურა|მარცხნივ|ფართო მილიმეტრული ტელესკოპი მექსიკის ქალაქ აციცინტლაში. უდიდესია მსოფლიოში სიხშირის დიაპაზონის მიხედვით. მინიატიურა|RA-6-ის ატომური რეაქტორის შიდა ნაწილი, ბარილოჩეს ატომური ცენტრი, [[სან-კარლოს-დე-ბარილოჩე, არგენტინა.]] მინიატიურა|მარცხნივ|[[Very Large Telescope-ის პლატფორმა. სერო-პარანალის მთა, ჩილე.]] მინიატიურა|ნაწილაკური აქსელერატორი ბრაზილიის ეროვნულ ლაბორატორიაში, ქალაქი [[კამპინასი.]] მინიატიურა|მარცხნივ|კლიმატური და ოკეანოგრაფიული დაკვირვებებისათვის გამიზნული თანამედროვე თანამგზავრ II-ის გაშვება, არგენტინა. მინიატიურა|არგენტინულ-ბრაზილიური თანამგზავრი SABIA-Mar, რომლის გაშვებაც 2022 წელსაა დაგეგმილი. მინიატიურა|მარცხნივ|[[ლა-სილიის ობსერვატორია, ჩილე]] მინიატიურა|ბოლივარის კოსმოსური სააგენტოს აღჭურვილობა, [[ვენესუელა.]] მინიატიურა|[[ტექნოპოლისი — მეცნიერების, ტექნოლოგიების, მრეწველობისა და ხელოვნების უდიდესი გამოფენა მთელ ლათინურ ამერიკაში, არგენტინა. ]]
ლათინურ ამერიკაში მეცნიერების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალგანვითარებადი დარგია ასტრონომია. ყველაზე მნიშვნელოვანი ცენტრები მდებარეობს სამხრეთ არგენტინაში, ჩილეში, ბრაზილიაში, კოლუმბიაში, ვენესუელაში, მექსიკასა და პუერტო-რიკოში (ეს უკანასკნელი თანამშრომლობს ნასასთან). 2005 წლიდან კოსტა-რიკა ავითარებს პლაზმის დანადგარებს, რომელიც სამომავლოდ გამოიყენება კოსმოსურ მისიებში და უზრუნველყობს დიდ მანძილზე მოგზაურობას მოკლე დროში. პროექტს ახორციელებს ნასას ყოფილი ასტრონავტი, კოსტა-რიკელი ფრანკლინ ჩანგ-დიასი.
პირველი ლათინოამერიკელი მეცნიერი, რომელმაც ნობელის პრემია მიიღო (1947 წ.), იყო არგენტინელი ფსიქოლოგი და მედიკოსი ბერნარდო ალბერტო უსაი. მეცნიერებს შორის, ეს პრემია ასევე მიღებული აქვთ არგენტინელ ფიზიკოსსა და ბიოქიმიკოს ლუის ფედერიკო ლელუარს (1970), ასევე არგენტინელ ბიოქიმიკოს სესარ მილშტაინს (1984), ვენესუელელ იმუნოლოგ ბარუხ ბენასერაფს (1980) და მექსიკელ ქიმიკოს მარიო მოლინას (1995).
არგენტინას აქვს ატომური ენერგიის ეროვნული კომისია, რომელიც არგენტინის ფედერალური დაგეგმარების, საზოგადოებრივი ინვესტირებისა და მომსახურების სამინისტროს ერთ-ერთი სააგენტოა და ბირთვული საქმიანობისა და პოლიტიკის კონტროლით პასუხისმგებელია აღმასრულებელი ხელისუფლების წინაშე. მთელ მსოფლიოში იგი მიიჩნევა ბირთვული მეცნიერების ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ აკადემიურ ორგანიზაციად.
ორბიტული თანამგზავრების ისტორია ლათინურ ამერიკაში 1985 წელს, ბრაზილიიდან BRASILSAT A1-ის გაშვებით დაიწყო. 1990 წელს გაუშვეს მექსიკური Morelos I და არგენტინული Lusat 1. ამას მოჰყვა რამდენიმე სამხრეთამერიკული სხვა ქვეყანა. ამჟამად ბრაზილიას 11 თანამგზავრი ჰყავს, არგენტინას 10, მექსიკას 7, ჩილეს 2, ვენესუელას 2, კოლუმბიას 1.
2002 წელს არგენტინამ წარმატებით განახორციელა მსხვილი რქოსანი საქონლის კლონირება და პირველი ლათინოამერიკული სახელმწიფო გახდა, რომელმაც ეს შესძლო, ასეთი კი მსოფლიოში სულ 9 ქვეყანა იყო. გარდა ამისა, არგენტინა მსოფლიოს იმ ოთხ ქვეყანას შორისაა (აშშ, იტალია და კანადა), რომლებიც მაღალი ღირებულების ცხენების კლონირებას ახდენენ. 1960-1970-იან წლებში არგენტინამ ორბიტაზე გაგზავნა ცხოველები და იმ ოთხ ქვეყანას შორის მოხვდა, რომელთაც ცხოველები კოსმოსში ჰყავდათ გაგზავნილი; ამჟამად კი ასეთი ქვეყანა მის გარდა სულ ხუთია: აშშ, საბჭოთა კავშირი, საფრანგეთი, იაპონია და ჩინეთი.
1995 წელს იუნესკომ არგენტინაში, მენდოსის პროვინციის ქალაქ მალარგუეში გადაწყვიტა პიერ ოჟეს ობსერვატორიის აშენება, რომელმაც მუშაობა 2005 წელს დაიწყო. ეს ოცზე მეტი ქვეყნის ერთობლივი პროექტია, სადაც 250 მეცნიერი 30-ზე მეტ ინსტიტუტთან ერთად მუშაობს კოსმოსური გამოსხივების სუბატომური ენერგიის გამოვლენაზე.
ტექნოპოლისი სამეცნიერო, ტექნოლოგიური და სამრეწველო მეგა-გამოფენაა არგენტინაში, რომელიც მთელ ლათინურ ამერიკაში უდიდესია. აქ შესაძლებელია როგორც რაკეტა ტრონადორ II-ისა და FMA I.Ae. 27 Pulqui I-ის ნახვა, ისე დიდი აფეთქების, დიდი ადრონის კოლაიდერის და ანტარქტიდის ყინულის ატმოსფეროს სიმულაციების ხილვა, კომუნიკაციებისა და ტექნოლოგიების ისტორიის ტურნე, სხვადასხვა ნანოტექნოლოგიების ხილვა.
2007-2008 წლებში ბრაზილიამ სამეცნიერო ტექნოლოგიების ზრდის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აჩვენა მთელ მსოფლიოში; ჟურნალებში გამოქვეყნებული 30 ათასი სტატიიდან 19 ათასი სწორედ მას ეძღვნებოდა.
მექსიკაში, ისეთ სახელმწიფო ინსტიტუტებს, როგორებიცაა თავდაცვის სამინისტრო და მექსიკის არმია, წვლილი შეაქვთ მიკროპროცესორების, კომპიუტერული სისტემების, რაკეტებისა და ქობინების განვითარებაში, ისევე როგორც სამხედრო ძალებისათვის გამოსადეგი სხვადასხვა ელექტრონული მოწყობილობების წარმოებაში, რომლებსაც მექსიკა ლათინური ამერიკის სხვა ქვეყნებშიც ყიდის. AllBusiness.com-ის მონაცემებით, აშშ-ში გაყიდული ყოველი ოთხი ხელსაწყოდან, ერთი მექსიკური წარმოშობისაა.
პერუელი იყო პედრო პაულეტი — ისტორიაში პირველი ფუნქციონალური რაკეტის შემქმნელი, რაც პირველად გერმანიასა და შეერთებულ შტატებში დამზადდა.
საკუთარი კოსმოსური სააგენტო შექმნა ვენესუელამაც, რომელიც თანამგზავრ „სიმონ ბოლივარს“ (VENESAT-1) ეროვნული ინტერესების დონეზე აყენებს. გარდა ამისა, ამ ქვეყანას გააჩნია ეკვატორის სიახლოვეს მდებარე ერთ-ერთი უმსხვილესი ასტრონომიული ობსერვატორია (ლიანო-დელ-ატოს ეროვნული ასტრონომიული ობსერვატორია), რომელიც 1950-იანი წლების შუაში აშენდა. ვენესუელა მნიშვნელოვნად აძლიერებს კვლევებს ატომურ ენერგიაში, ძირითადად სამედიცინო და ელექტრომომარაგების მიზნებისთვის.
თავდაცვა
რეგიონის ზოგიერთი ქვეყნის შეიარაღებული ძალები დიდია, ზოგის საშუალო. მათი სპეციალიზაცია ძირითადად გაეროს სამშვიდობო მისიებსა და სხვადასხვა ქვეყნების არმიებთან ერთობლივი მუშაობით ხდება.
სამხედრო სამსახური მამაკაცებისთვის სავალდებულო რჩება ბოლივიაში, ბრაზილიაში, კოლუმბიაში, კუბაში, მექსიკაში, პარაგვაიში, ქალებისთვის კი მოხალისეობრივი. მიუხედავად სქესისა, სამხედრო სამსახური ნებაყოფლობითია არგენტინაში, ჩილეში, ეკვადორში, სალვადორში, ჰონდურასში, ნიკარაგუაში, პერუში, დომინიკელთა რესპუბლიკაში, ურუგვაისა და ვენესუელაში.
ლათინურ ამერიკაში მხოლოდ არგენტინასა და ბრაზილიას ჰყავთ მართული ჭურვების გადამზიდავები: ARA Independencia (V-1) და ARA Veinticinco de Mayo (V-2) — არგენტინის სამხედრო-საზღვაო ძალებს  და NAe São Paulo (A-12) და NAeL Minas Gerais — ბრაზილიის სამხედრო-საზღვაო ძალებს.
რაც შეეხება ატომურ ენერგიას, მხოლოდ ბრაზილია და არგენტინა არიან ბირთვული იარაღის შექმნის ზღვარზე. 1970-იან წლებში არგენტინამ შექმნა პლუტონიუმის ტიპის ატომური ბომბის პროტოტიპი, რაც ბრაზილიასთან შეიარაღების შეჯიბრის ერთგვარი გამოძახილი იყო, რადგან ეს ორი ქვეყანა რეგიონში ლიდერობისათვის ისტორიულად მუდამ ქიშპობენ. საბოლოოდ, 1991 წელს, არგენტინისა და ბრაზილიის პარლამენტებმა ორმხრივი ინსპექციის — ბრაზილია-არგენტინის სააგენტოს რატიფიცირება მოახდინეს, რომელსაც ორი ქვეყნის სამშვიდობო მიზნების მასალების მონიტორინგი დაევალა. ამის შემდეგ, 1995 წელს არგენტინამ, ხოლო 1998 წელს ბრაზილიამ ხელი მოაწერეს ბირთვული იარაღის გავრცელების აკრძალვის ხელშეკრულებას.
სქოლიო
* კატეგორია:ამერიკის რეგიონები
ოსტეო...
ოსტეო... (ბერძნ. osteon — ძვალი) — რთული სიტყვის ნაწილი, მიგვანიშნებს ძვალთან, ძვლოვან ქსოვილთან კავშირზე. მაგ., ოსტეოლოგია, ოსტეომიელიტი, ოსტეოპლაზია და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თავსართები
26 აგვისტო
26 აგვისტო — გრიგორიანული კალენდრის 238-ე დღე (ნაკიან წლებში – 239-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 127 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები:
რევაზ მაჭარაშვილი
რევაზ მაჭარაშვილი (დ. 20 იანვარი, 1954, კორბოული, საჩხერის რაიონი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი და პედაგოგი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი.
ბიოგრაფია
რევაზ მაჭარაშვილი დაიბადა 1954 წლის 20 იანვარს ახლანდელი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ კორბოულში, პედაგოგების ანდრო მაჭარაშვილისა და ქრისტინე ხარშილაძისა ოჯახში. 1977 წელს დამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი სამშენებლო ნაკეთობათა და კონსტრუქციების წარმოების სპეციალობით. 1981-1984 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კირიაკ ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტის დასწრებული სწავლების ასპირანტია. 1987 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია „საშენი მასალებისა და ნაკეთობების“ სპეციალობით. მინიჭებული აქვს ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორის აკადემიური ხარისხი; 1991-1995 წლებში კითხულობდა ლექციებს საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში სამშენებლო ფაკულტეტზე. 1977-1995 წლებში იყო სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება „საქსპეცტრანსის“ პროექტირებისა და კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს უფროსი, მშენებარე ობიექტების დირექციის დირექტორის მოადგილე, მთავარი ინჟინერი. 1996-1998 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტრანსპორტის სამინისტროს დარგშორისი კოორდინაციის სამმართველოს უფროსად. 1998-2000 წლებში საქართველოს ტრანსპორტის მინისტრის აპარატის უფროსად. 2000-2003 წლებში კი საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების მინისტრის აპარატის უფროსად.
კვალიფიკაცია აიმაღლა საზღვარგარეთ: შვედეთში (ქ. სტოკჰოლმი, 1999) პროგრამით „საგზაო ადმინისტრაციისა და საგზაო ქსელის მენეჯმენტი“; იაპონიაში (2000 წ.) პროგრამით „სახმელეთო ტრანსპორტი ცენტრალური აზიისა და კავკასიის ქვეყნებისათვის“; ავსტრიაში (2002) პროგრამით „მყარი ფინანსური სტრუქტურა და ტექნოლოგიები“;
ჯანგირ ზეინალოვი
ჯანგირ მეშადი რზა-ოღლუ ზეინალოვი (Cahangir Zeynalov; დ. 1865, ბაქო — გ. 4 ნოემბერი 1918, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მსახიობი. ეროვნული თეატრის ხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1885 წელს. ასრულებდა უმთავრესად კომედიურ და სახასიათო როლებს. ზეინალოვის ხელოვნებას ახასიათებდა ფსიქოლოგიური სიმართლე და გულწრფელობა. შესრულებული აქვს როლები: ჰაჯი ყარა, ვეზირი, მოლა იბრაჰიმ ჰალილი (ახუნდოვის „ჰაჯი ყარა“, „ლენქორანის ხანის ვეზირი“, „მოლა იბრაჰიმ ჰალილი“), ჰაჯი სამედი (ახვერდოვის „უბედური ჭაბუკი“), გოროდნიჩი („გოგოლის რევიზორი“), მოხუცი მოორი (შილერის „ყაჩაღები“) და სხვა. მისი მოწაფეები იყვნენ ჰ. არაბლინსკი, მ. ალიევი და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1865 კატეგორია:გარდაცვლილი 4 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1918
აბდულაი ვადი
აბდულაი ვადი (Abdoulaye Wade; დ. 29 მაისი, 1926, კებემერი, სენეგალი) — სენეგალის პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტი 2000–2012  წლებში.
მხარს უჭერს აფრიკის შეერთებული შტატების შექმნის იდეას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სენეგალის პრეზიდენტები კატეგორია:სენეგალელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 29 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1926
Top Eleven Football Manager
Top Eleven Football Manager — ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული, ონლაინ საფეხბურთო მენეჯერი. NORDEUS-ის პროდუქტი. რეგისტრირებულ მოთამაშეთა რაოდენობა აღწევს 10 000 000-ს. თამაში გაშვებულია 34 ენაზე, მათ შორის ქართულადაც. საფეხბურთო მენეჯერის სათამაშოდ აუცილებელია Facebook-ის ანგარიშის ქონა, თამაში შესაძლებელია ოფიციალურ საიტზე, facebook აპლიკაციით. თამაში ასევე ხელმისაწვდომია Android-ისა და iOS-ის ოპერაციული სისტემებზე.
აღწერა
თამაში დაყოფილია სეზონებად. თითო სეზონი გრძელდება 28 დღის განმავლობაში, რომლის დროსაც მოთამაშეს 3 სახის ტურნირზე შეუძლია მონაწილეობა: საფეხბურთო ლიგა, ჩემპიონთა ლიგა და საფეხბურთო თასი; თასსა და ლიგაზე ყველა გუნდი იღებს მონაწილეობას, ხოლო ჩემპიონთა ლიგაზე სათამაშოდ საჭიროა წინა სეზონის ლიგაში საუკეთესო ოთხეულში მოხვედრა. ყოველი სეზონის შემდეგ, ლიგის რეიტინგის პირველი 7 გუნდის მენეჯერი გადადის ახალ დონეზე, ხოლოდ დანარჩენი 7 გუნდის მენეჯერი იგივე დონეზე რჩება. ამჟამადად არის სულ 50 დონე, თუმცა ჯერ ამ დონემდე არავის მიუღწევია.
ძირითადი მახასიათებლები
მოთამაშეს შეუძლია:
სქოლიო
კატეგორია:Facebook-ის თამაშები
წივწივასებრნი
წივწივასებრნი, წიწკანასებრნი (Paridae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მოიცავს ტანად პატარა (სხეულის სიგრძე 10-20 სმ, მასა 7-25 გ) ფრინველებს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკაში (საჰარის სამხრეთით) და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მეხეური ფორმებია. ბინადრობენ ტყეებში, ბაღებში და პარკებში, ბუჩქნარებში, მცირე რაოდენობა — ლელქაშში. წივწივასებრნი იკვებებიან მწერებით, მათი მატლებითა და ჭუპრებით, კენკრითა და თესლით. მოიცავს 9 გვარის 65-მდე სახეობას. საქართველოში აღრიცხულია დიდი წივწივა, წიწკანა, შავი წიწკანა, რემეზი, ულვაშა წიწკანა. შეიძლება აჭარაში დადასტურდეს ხმელთაშუაზღვიური წიწკანას არსებობაც. ულვაშა წიწკანა შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
პაველ მონცივოდა
პაველ მონცივოდა (პოლ.Paweł Mąciwoda, დ. 20 თებერვალი, 1967) — პოლონელი როკ მუსიკოსი, რომელიც მოღვაწეობს გერმანულ ჯგუფ Scorpions-ში. იგი ჯგუფს შეურთდა 2003 წელს, მაგრამ ოფიციალურად გაფორმდა ჯგუფის წევრად 2004 წლის 10 იანვარს.
ადრეული კარიერა
პაველ მონცივოდა დაიბადა პოლონეთში. მან ბას გიტარაზე დაკვრა დაიწყო 15 წლის ასაკში მამამისის მხარდაჭერით. პაველს გამოშვებული აქვს სოლო ალბომი სახელად Radio Wieliczka.
სკორპიონსი
პაველი სკორპიონსში მივიდა 2003 წელს. ამის შემდეგ დაიწყო მისი წარმატებული კარიერა. მან ჯგუფთან ერთად გამოუშვა ორი სტუდიური ალბომი: Unbreakable (2004) და Humanity: Hour I (2007).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონელი მუსიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1967 კატეგორია:სკორპიონსის წევრები კატეგორია:დაბადებული 20 თებერვალი
ათენის მეტროპოლიტენი
მინი|ხაზების გეგმა ათენის მეტროპოლიტენი — საბერძნეთის დედაქალაქის ათენის საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ერთ-ერთი წამყვანი სახეობა. ექსპლუატაციაში პირველად 1869 წელს შევიდა, ლონდონის მეტროპოლიტენზე ექვსი წლით ადრე, და მსოფლიოში რიგით მეორე მეტროპოლიტენი გახდა. თავდაპირველად წარმოადგენდა ცალლიანდაგიან მიწისზედა ტრასას, რომელზეც ორქთლმავალი დადიოდა. 1904 წელს ელექტროფიკაციისა და მეორე ლიანდაგის დამატების წყალობით, ათენის მეტრომ სრულფასოვანი მეტროპოლიტენის სახე შეიძინა.
2000 წლამდე მხოლოდ ერთი ხაზი იყო, მაგრამ, 2004 წლის ოლიმპიური თამაშებისთვის კიდევ ორი ხაზი - წითელი და ლურჯი დაამატეს, პირველ ხაზს კი კაპიტალური რემონტი ჩაუტარეს. აქედან გამომდინარე, ათენის მეტრო დღესდღეობით მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მოდერნიზებულ და კეთილმოწყობილ მეტროპოლიტენად არის მიჩნეული. thumb|200px|left|სადგური „პირეი“, ხაზი 1
ისტორია
thumb|20-იანი წლების ისტორიული ვაგონი [[Siemens AG|Siemens]] 1869 წელს 1 მიწისზედა ხაზმა დაიწყო მუშაობა ტისოდან პირეიმდე; იმხანად მოძრაობა ცალლიანდაგიან ტრასაზე ხდებოდა ორთქლმავლის საშუალებით, შუალედებში გაჩერებების გარეშე.
1889 (სხვა მონაცემებით 1895) წელს ექსპლუატაციაში შევიდა ტისო - ომონიას მიწისქვეშა ხაზი.
1904 წელს ათენის მეტროპოლიტენის ელექტრიფიკაცია მოხდა და სტანდარტული სქემით მესამე საკონტაქტო ლიანდაგის გამოყენებით ორლიანდაგიან სისტემაზე გადავიდა.
1957 წელს ხაზი 1 აშენდა თანამედროვე სიგრძემდე - 26 კმ - 23 სადგურით.
ხაზები
ათენის მეტროს საერთო სიგრძე 52 კილომეტრია, სადგურების საერთო რაოდენობა — 48.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ათენი კატეგორია:საბერძნეთის მეტროპოლიტენები
Lasioglossum bicingulatum
Lasioglossum bicingulatum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1853 წელს.
სქოლიო
bicingulatum
მულანჯეს რაიონი
მულანჯეს რაიონი (Mulanje District) — მალავის რაიონი, მდებარეობს მალავის სამხრეთ რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — მულანჯე. ფართობი — 2056 კმ². მოსახლეობა — 521 391 კაცი (2008 წელი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მალავის რაიონები
Paracomitas augusta
Paracomitas augusta — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ლივერმორიუმი
ლივერმორიუმი (Livermorium; ქიმიური სიმბოლო — ); უნუნჰექსიუმი (Ununhexium; ქიმიური სიმბოლო — ), ეკა-პოლონიუმი (Eka-polonium) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, მეთექვსმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეექვსე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIა) ხელოვნურად მიღებული რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 116, tდნ — 364–507 °C, tდუღ — 762–862 °C, სიმკვრივე — 12.9 გ/სმ3. ბუნებაში არ გვხვდება, ყველაზე სტაბილური იზიტოპის მასური რიცხვი ტოლია 293 (ატომური მასით — 293.204 მაე).
წივწივა
წივწივა (Parus) — ფრინველთა გვარი წივწივასებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ძველი სამყაროს ტერიტორიაზე. მოიცავს 24 სახეობას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
შორეული აღმოსავლეთი
მინი|350პქ|შორეული აღმოსავლეთი [[მსოფლიო რუკაზე]] შორეული აღმოსავლეთი — ტერმინი (ქართულსა და ევროპის ზოგ სხვა ენებში) რომელიც აღნიშნავს სამხრეთ აზიის სხვადასხვა ქვეყნებს. ამ ტერმინში ხშირად ასევე აერთიანებენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიას და სამხრეთ აზიას, თუმცა კულტურაში ამ ტერმინს ხშირად სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის და სამხრეთ აზიის აღსანიშნავად ხმარობენ, სავარაუდოდ, ბუდიზმის გამო.
სქოლიო
კატეგორია:აზია
ასკარ რასულოვი
ასკარ ადილ ოღლუ რასულოვი (Əsgər Adil oğlu Rəsulov) (დ. 3 მარტი, 1954, ნახიჩევანი) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული არქივის დეპარტამენტის უფროსი.
ბიოგრაფია
ასკარ ადილ ოღლუ რასულოვი დაიბადა 1954 წლის 3 მარტს ქალაქ ნახიჩევანში. 1960-1970 წლებში სწავლობდა ნახიჩევანის აქბარ აღაევის სახელობის სკოლა-ინტერნატში. 1971 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე, ხოლო 1971-1976 წლებში სწავლობდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის თურქულ განყოფილებაში. მან წარჩინებით დაამთავრა უნივერსიტეტი. ბსუ-ში 1980 წლიდან მუშაობს. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი და პროფესორია.
უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა თარჯიმნად თურქეთის რესპუბლიკაში სსრკ საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების კომიტეტში. ბაქოს სახელმწოფო უნივერსიტეტში აგრძელებს სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას.
1983 წელს ასკარ რასულოვმა მიიღო ფილოლოგიის დოქტორის ხარისხი თემაზე „ესეების ჟანრი თურქულ ლიტერატურაში“.
2005 წელს წარმატებით დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ფილოლოგიაში თემაზე „მხატვრული ჟურნალისტური ჟანრების გაჩენა და განვითარების გზები თურქულ ლიტერატურაში“.
2012 წლის ნოემბერში რასულოვი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებით დაინიშნა ეროვნული არქივის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილედ, ხოლო 2018 წლის 31 ივლისს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებითა ზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული არქივის დეპარტამენტის უფროსად.
მონაწილეობდა მრავალ საერთაშორისო სემინარში, სიმპოზიუმსა და კონფერენციაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 3 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1954 კატეგორია:აზერბაიჯანელი აღმოსავლეთმცოდნეები კატეგორია:აზერბაიჯანელი ფილოლოგები
იაკობინელები
thumb|right|200px|[[რობესპიერი]] იაკობინელები (jacobins) — პოლიტიკური კლუბი საფრანგეთის დიდი რევოლუციის პერიოდში. მათ ეს სახელი ეწოდათ იმის გამო, რომ თავიანთი პირველი სხდომა ჩაატარეს წმინდა იაკობის (ფრანგულად „ჟაკობის“) მონასტერში. 1793 წელს მეფე ლუი XVI-ის სიკვდილით დასჯის შემდეგ ისინი რობესპიერის მეთაურობით ხელისუფლების სათავეში მოექცნენ და დაიწყეს „დიდი ტერორი“. იმავე წლის სექტემბერში იაკობინელებმა გამოსცეს დეკრეტი „არაკეთილსაიმედო პირთა შესახებ“, რომელიც ადგენდა საეჭვო პირების კატეგორიებს და მოითხოვდა მათ შემოწმებას. მათ დასმენა „რევოლუციურ სიქველედ“ გამოაცხადეს. სიკვდილით დასაჯეს ასევე ივნისში დაპატიმრებული ჟირონდისტები. 1793 წლის სექტემბრიდან დეკემბრამდე დააპატიმრეს დაახლოებით 3 ათასი პირი, 1794 წლის ზაფხულამდე კი მთელი ქვეყნის მასშტაბით სიკვდილით დაისაჯა სავარაუდოდ 35 ათასი ადამიანი. „დიდი ტერორის“ მსხვერპლთა უდიდესი ნაწილი უდანაშაულო იყო. 1794 წლის თებერვალ-მარტში მათ მიერ მიღებული კანონები (ვანტოზის დეკრეტები) „რევოლუციის მტრების“ ქონების კონფისკაციასა და მის ღარიბთა შორის დანაწილებას მოითხოვდა.
1794 წლისთვის რობესპიერისა და მისი უახლოესი გარემოცვის დიქტატურას შეუტიეს როგორც მარცხნიდან – ებერტის გარშემო გაერთიანებულმა „ულტრარევოლუციონერ“ იაკობინელთა ჯგუფმა, ისე მარჯვნიდან – დანტონმა და მისმა თანამოაზრე „ზომიერებმა“. ებერტისტები დიქტატურისა და ტერორის გამკაცრებას მოითხოვდნენ, დანტონისტები კი პირიქით, რობესპიერის პოლიტიკის შერბილებისა და ზომიერებისაკენ მოუწოდებდნენ.
ამ შემოტევების პასუხად დიქტატურამ 1794 წლის მარტსა და აპრილში გილიოტინაზე აიყვანა ჯერ ებერტი და ებერტისტები, ორი კვირის შემდეგ კი დანტონი და მისი „ზომიერები“. 1794 წლის ივნისში სიკვდილით დასჯის პროცედურის დასაჩქარებლად რობესპიერმა შეიმუშავა და გამოსცა კანონი რევოლუციური ტრიბუნალის რეორგანიზაციის შესახებ. კანონით უქმდებოდა ბრალდებულთა წინასწარი დაკითხვა და დამცველის ინსტიტუტი. იაკობინელების ტერორს ბოლო არ უჩანდა.
კონვენტის კულუარებში „ჭაობი“ რობესპიერის ტირანიაზე ალაპარაკდა და რობესპიერისა და მისი ჯგუფის მოწინააღმდეგეთა იმ ნაწილთან ერთად, რომელიც ტერორს გადაურჩა, გადაწყვიტა წერტილი დაესვა ტირანიისათვის. 1794 წლის 27 ივლისს (9 თერმიდორს) დააპატიმრეს რობესპიერი და მისი მომხრეები. მეორე დღეს მათ გილიოტინაზე დაასრულეს სიცოცხლე. შურისძიება სასტიკი იყო. გილიოტინირებულ იქნა რობესპიერის ჯგუფის ორი წევრის, რობესპიერის უმცროსი ძმისა და ლებას ცხედრებიც კი (ორივემ დაპატიმრებისას მოიკლა თავი).
იაკობინელები დაისაჯნენ მათ მიერვე ერთი თვით ადრე დაკანონებული წესით – გამოძიებისა და გასამართლების გარეშე.
ლიტერატურა
კატეგორია:საფრანგეთის რევოლუცია
ჯიმ მორისონი
ჯეიმზ დაგლას მორისონი (Jim Morrison; დ. 8 დეკემბერი, 1943 — გ. 3 ივლისი, 1971) — ამერიკელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი და პოეტი, უფრო მეტად ცნობილი, როგორც როკ-ჯგუფ The Doors-ის წამყვანი ვოკალისტი. კრიტიკოსებმა და მოყვარულებმა, ტექსტების, შეშლილი პიროვნების, შესრულების მანერის და დაკავშირებული დრამატული მოვლენების გამო მორისონი აღიარეს როკ-მუსიკაში ყველა დროის ერთ-ერთ აღსანიშნავ და გავლენიან ლიდერად.
მორისონმა The Doors სხვებთან ერთად დააარსა 1965 წლის ზაფხულში, კალიფორნიაში. ორი წლის განმავლობაში ჯგუფი ცდილობდა წარმატების მიღწევას, შემდეგ კი, პირველი ალბომიდან გამოცემული „Light My Fire“-ით, მოხვდა აშშ-ის სინგლების #1 პოზიციაზე. მორისონმა The Doors-თან ერთად სულ ექვსი ალბომი ჩაწერა - ექვსივე კრიტიკოსების მიერ აღიარებული და კომერციულად წარმატებული. მიუხედავად იმისა, რომ დარჩენილმა სამეულმა მისი გარდაცვალების შემდეგ კიდევ ორი ალბომი ჩაწერა, მუსიკოსის დაკარგვა მათზე აისახა და ჯგუფი 1973 წელს დაიშალა. 1993 წელს ჯიმი, The Doors-ის შემადგენლობაში, შეიყვანეს როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში.
1960-იანებში ჯიმი დამოკიდებული იყო ალკოჰოლზე, რაც დროდადრო გავლენას ახდენდა მის სასცენო ქცევაზე. იგი პარიზში, 27 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ვინაიდან აუტოფსია არ ჩატარებულა, გარდაცვალების ზუსტი მიზეზი უცნობი რჩება. მუსიკოსი დასაფლავებულია პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე, აღმოსავლეთ პარიზში.
ადრეული წლები
ჯეიმზ დაგლას მორისონი დაიბადა მელბურნში (ფლორიდა). დედა იყო კლარა ვირჯინია (ქორწინებამდე - კლარკი), მამა — ადმირალი ჯორჯ სტივენ მორისონი, რომელიც აშშ-ის საზღვაო ძალებს მიუძღვოდა ტონკინის ყურეში ინციდენტის ოპერაციაში (რომელიც, თავის მხრივ, აშშ-ის ვიეტნამის ომის მოვლენებში ჩართვის წინაპირობად იქცა). მათ კიდევ ორი შვილი ჰყავდათ, ენ რობინი, დაბადებული 1947 წელს, ალბუკერკში (ნიუ-მექსიკო) და ენდრიუ ლი მორისონი (დ. 1948, ლოს-ალტოსი, კალიფორნია).
ჯიმის წინაპრები წარმოშობით შოტლანდიელები, ირლანდიელები და ინგლისელები იყვნენ. 1947 წელს მორისონი, 4 წლის ასაკში, შემთხვევით გახდა უდაბნოში ავტოავარიის მოწმე - ამ ავარიის დროს დაზარალდნენ და დაიღუპნენ მკვიდრი ამერიკელები. წლების შემდეგ ეს მოვლენა აისახა The Doors-ის „Peace Frog“-ში, ალბომიდან Morrison Hotel, ისევე, როგორც სცენიდან წარმოთქმულ ლექსებში "Dawn's Highway" და "Ghost Song" (შეტანილია 1978 წლის An American Prayer-ში). მორისონის აზრით, ამ მოვლენამ მის ცხოვრებაზე ყველაზე დიდი გავლენა იქონია. იგი არაერთხელ განმეორებულა მის სიმღერებში, ლექსებსა და ინტერვიუებში.
ოჯახი ამ ავტოავარიას ისე არ იხსენებდა, როგორ ჯიმი. ავტობიოგრაფიის No One Here Gets Out Alive თანახმად, ოჯახმა ინდიელების რეზერვაციას მანქანით ჩაუარა და მორისონი უბრალოდ აღელვებული იყო. წიგნში The Doors, რომელიც ჯგუფის დარჩენილმა წევრებმა დაწერეს, განმარტებულია, თუ რამდენად განსხვავდებოდა ჯიმის წარმოდგენა ამ უსიამოვნო შემთხვევაზე მამამისის მოგონებებისგან. მოყვანილია მამის ციტირებაც: „რამდენიმე ინდიელს ჩავუარეთ. მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა. მთელი ცხოვრება იხსენებდა იმ მოტირალ ინდიელს“. ეს მკვეთრ კონტრასტშია მორისონის მიერ აღწერილ მოვლენებთან - „გზატკეცილზე მიმოფანტული ინდიელები, სისხლისგან დაცლილები, სიკვდილის პირას“. იმავე წიგნში მისი და ამბობს: „უყვარდა ამ ამბის თხრობა და გაზვიადება. ამბობდა, რომ გზის პირას მკვდარი ინდიელი დაინახა და არც კი ვიცი, სიმართლეა თუ არა“.
ვინაიდან მამა სამხედრო მსახური იყო, ოჯახი ხშირად იცვლიდა საცხოვრებელ ადგილს. ჯიმმა ბავშვობის დიდი ნაწილი სან-დიეგოში გაატარა. ფეირფაქსის საგრაფოს დაწყებით სკოლაში სამი კლასი დაამთავრა. მამა 1952 შემდეგ გადაიყვანეს კინგსვილის ბაზაზე, სადაც მორისონი ჩარლზ ჰ. ფლატოს სკოლაში შეიყვანეს. სწავლა განაგრძო წმ. იოანეს სკოლაში (ალბუკერკი, ნიუ-მექსიკო), შემდეგ კი — სან-დიეგოში, ლონგფელოუს სასწავლებელში.
1957 წელს ჯიმი ალამედაში (კალიფორნია), საშუალო სკოლაში სწავლობდა. საბოლოოდ სწავლა 1961 წელს, ჯორჯ ვაშინგტონის სკოლით დაასრულა. იმავე სკოლაში დადიოდა კეს ელიოტი.
შთაგონებები
როგორც ბავშვობიდან აქტიური მკითხველი, მორისონი განსაკუთრებით შთაგონებული იყო ფილოსოფოსების და პოეტების შემოქმედებით. მათ შორის გამოირჩეოდა ფრიდრიხ ნიცშე, რომლის ესთეტიკისადმი, მორალისადმი მიდგომამ ჯიმის საუბრებში, პოეზიაში და სიმღერებში დაისადგურა. ნაწილობრივ გავლენა იქონია პლუტარქეს „პარალელური ბიოგრაფიების“ ტექსტმა, ისევე, როგორც ფრანგი სიმბოლისტი პოეტის, არტურ რემბოს ნაშრომებმა (უკანასკნელის სტილი მნიშვნელოვანი იყო მორისონის მოკლე პროზაული ლექსების სტილის ჩამოყალიბებაში). მნიშვნელოვანი შთაგონებების წყაროს წარმოადგენდნენ უილიამ სიუარდ ბეროუზი, ჯეკ კერუაკი, ალენ გინზბერგი, ლოურენს ფერლინგეტი, შარლ ბოდლერი, მოლიერი, ფრანც კაფკა, ონორე დე ბალზაკი და ჟან კოქტო, ისევე, როგორც ფრანგი ეგზისტენციალისტი ფილოსოფოსების უმეტესობა. უმაღლეს კლასებში ჯიმის მასწავლებელი ამბობდა: „კითხულობდა ისევე, როგორც სხვები, უფრო მეტსაც, მაგრამ ყოველივე, რასაც კითხულობდა, იმდენად არასტანდარტული იყო, რომ სხვა მასწავლებელს (კონგრესის ბიბლიოთეკის თანამშრომელს) ვთხოვე, შეემოწმებინა, არსებობდა თუ არა ყველა ის წიგნი, რომელსაც ჯიმი ასახელებდა. ეჭვი მქონდა, რომ თავად იგონებდა, ვინაიდან ყველა იყო ინგლისური წიგნი XVI და XVII საუკუნის დემონოლოგიაზე. არასოდეს მომისმენია მათ შესახებ, მაგრამ ყველა არსებობდა და მე დამარწმუნა მისმა ჩანაწერმა ამის შესახებ, კონგრესის ბიბლიოთეკა კი ამისთვის ერთადერთი წყარო იყო.“ მოგვიანებით ჯიმი მამის მშობლებთან ერთად კლირუოტერში (ფლორიდა) დასახლდა და სენტ-პიტერსბერგის კოლეჯში სწავლობდა.
1962 წელს გადავიდა ფლორიდის შტატის უნივერსიტეტში (ტალაჰასი), სადაც სასკოლო ფილმში გადაიღეს. ამ პერიოდში მორისონი დააპატიმრეს - მას შემდეგ, რაც ფეხბურთის მატჩის დროს მცირე ოინი ჩაიდინა.
ცხოვრება კოლეჯში, ლოს-ანჯელესი, 1964—1965
1964 წლის იანვარში მორისონი ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიის უნივერსიტეტში სასწავლებლად გადავიდა. 1964 წლის 2 აგვისტოს მისი მამა ხელმძღვანელობდა ტონკინის ყურის ოპერაციას, რამაც შემდგომში გამოიწვია ვიეტნამის ომი. უნივერსიტეტში მორისონი სწავლობდა ჯეკ ჰირშმანის ჯგუფში და ანტონენ არტოს პიროვნებით დაინტერესდა. მისი სიურრეალისტური თეატრალური ხედვა მნიშვნელოვანი იყო მორისონის მიერ კინემატოგრაფიული თეატრალურობის ბნელი პოეტური აღქმის ჩამოყალიბებაში. კურსი უნივერსიტეტის კინოსკოლაში ჯიმმა დაამთავრა 1965 წელს. დაჯილდოების ცერემონიის დროს იგი ვენისში (ლოს-ანჯელესი) იმყოფებოდა, ამიტომ დიპლომა დედამისს, კორონადოში გაუგზავნეს. უნივერსიტეტში სწავლისას რამდენიმე მოკლემეტრაჟიანი ფილმი გადაიღო. სადებიუტო იყო „პირველი სიყვარული“ (გადაღებული მაქს შვარცთან, ჯიმის კურსელთან ერთად). საჯაროდ ეს ფილმი პირველად იხილეს მხოლოდ დოკუმენტურ ფილმ „ობსკურას“ შესახებ გამოსული ფილმის ფარგლებში. ვენისის სანაპიროსთან ცხოვრებისას მორისონი „ლოს-ანჯელესის თავისუფალი პრესის“ ავტორებს დაუმეგობრდა - ამ საზოგადოებას მხარს უჭერდა გარდაცვალებამდე. მან აგრეთვე ჩაწერა ინტერვიუ „თავისუფალი პრესის“ თანამშრომლებთან ბობ ჩორაშთან და ენდი კენტთან. ცნობილია, რომ გარდაცვალებამდე, პარიზში გამგზავრებამდე, იგი აპირებდა გაერთიანების ოფისში სტუმრობას.
The Doors
1965 წლის ზაფხულში, ბაკალავრის ხარისხით კალიფორნიის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, მორისონი ვენისის სანაპიროზე ბოჰემური ცხოვრების მიმდევარი გახდა. ცხოვრობდა რა თანაკურსელ დენის ჯეიკობსის სახლის სახურავზე, დაწერა The Doors-ის მომავალი სიმღერების მრავალი ტექსტი, მათ შორის - "Moonlight Drive" და "Hello, I Love You". ჯეიკობსის თქმით, ჯიმი რამდენიმე თვე მხოლოდ LSD-თი და კონსერვირებული ლობიოთი არსებობდა.
იმავე ზაფხულს ჯიმმა და უნივერსიტეტის კიდევ ერთმა კურსდამთავრებულმა, რეი მანზარეკმა, ჯგუფი ჩამოაყალიბეს. ერთმანეთის რამდენიმე თვით ადრე გაიცნეს. არსებობს ლეგენდად ქცეული ამბავი, თითქოს მანზარეკი ვენისში, სანაპიროზე იწვა და შემთხვევით შეხვდა ჯიმს. ჯიმის პოეტური ტექსტების შთაბეჭდილების ქვეშ მყოფი, თვლიდა, რომ ეს მასალა განკუთვნილი იყო „როკ-ჯგუფისთვის“. მოგვიანებით მათ დაემატნენ დრამერი რობი კრიგერი და დრამერი ჯონ დენსმორი. კრიგერი დენსმორის რჩევით მონაწილეობდა მოსმენაში და ჯგუფს შეუერთდა. სამი წევრი მაჰარიში მაჰეშ იოგის მედიტაციური ლექციებით იყო დაინტერესებული, ესწრებოდა შეხვედრებს, მორისონს კი ამ ღონისძიებებისადმი ინტერესი არ ჰქონია. მოგვიანებით აღნიშნავდა, რომ „მედიტაციებით დაკავებული არ ყოფილა“.
ჯგუფის სახელწოდება აიღეს ოლდოს ჰაქსლის „აღქმის კარიდან“. ჰაქსლის მიერ გამოყენებული სახელწოდება, თავის მხრივ, არის უილიამ ბლეიკის „სამოთხის და ჯოჯოხეთის ქორწინების“ ციტირება. მიუხედავად იმისა, რომ ჯიმი ტექსტების ძირითადი ავტორი იყო, კრიგერმაც ამ მხრივ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა - მის მიერ არის დაწერილი ტექსტების სიმღერებისთვის „Light My Fire“, „Love Me Two Times“, „Love Her Madly“ და „Touch Me“. ამავე დროს, მორისონი, რომელიც სიმღერების დიდ ნაწილს ინსტრუმენტის გარეშე წერდა, იგონებდა ტექსტების ვოკალურ მელოდიებს, ხოლო სხვა წევრები აკორდებს და რიტმს არჩევდნენ. ცოცხალი გამოსვლებისას ჯიმი ინსტრუმენტებზე არ უკრავდა (მარაკასის და დაირას გარდა). რამდენიმეჯერ დაუკრავს ჰარმონიკაზე. სტუდიაში იყენებდა მარაკასს, დაირას, უკრავდა ტაშს და უსტვენდა. თუმცა, „Orange County Suite“-ში როიალზე უკრავს, ხოლო „Strange Days“-ში — მუგის სინთეზატორზე.
1966 წლის ივნისში მორისონი და ჯგუფი პირველი შემსრულებლის სახით გამოდიოდნენ Whisky a Go Go-ში, ვენ მორისონის Them-ის ძირითადი კონცერტების უკანასკნელ კვირაში. მოგვიანებით ჯონ დენსმორმა წიგნში Riders On The Storm აღნიშნა ვენის სასცენო ქცევის ჯიმზე გავლენა, თუ როგორ ითვისებდა ჯიმი თავზეხელაღებულობას, პოეზიის როკ-რიტმებზე იმპროვიზაციას, ინსტრუმენტული პაუზების დროს ბას-დოლთან. უკანასკნელ საღამოს ორივე ჯგუფმა სიმღერის „Gloria“ დროს იმპროვიზაცია შეასრულა.
1966 წლის ნოემბერში The Doors-მა გადაიღო „Break on Through (To the Other Side)“-ის, სადებიუტო სინგლის პრომო ვიდეო. მასში ჯგუფის ოთხივე წევრი ბნელ ფონზე, სხვადასხვა რაკურსით ჩნდება. მომავალში მათ კიდევ რამდენიმე პრომო ფილმი გადაიღეს, მათ შორის - „The Unknown Soldier“, „Moonlight Drive“ და „People Are Strange“.
ეროვნულ სივრცეში წარმატებას კოლექტივმა 1967 წელს, Elektra Records-თან კონტრაქტის გაფორმების შემდეგ მიაღწია. სინგლი „Light My Fire“ Billboard Hot 100-ის პირველ ადგილზე 1967 წლის ივლისში-აგვისტოში სამი კვირის განმავლობაში იმყოფებოდა. ეს იყო წინ გადადგმული ნაბიჯი, Simon & Garfunkel-ის კონცერტების წინ და უნივერსიტეტში გამოსვლების შემდეგ. მოგვიანებით ისინი „ედ სალივანის შოუში“ გამოვიდნენ. ედ სალივანის, გადაცემის წამყვანის თხოვნით, მათ უნდა შეესრულებინათ სიმღერები „People Are Strange“ და „Light My Fire“. უკანასკნელისთვის სალივანის ცენზორებმა მოითხოვეს სტრიქონის Girl we couldn't get much higher ჩანაცვლება Girl we couldn't get much better-ით, ვინაიდან, თვლიდნენ, რომ ორიგინალური სტრიქონში იყო ნარკოტიკებთან კავშირი. ჯგუფი დათანხმდა, მაგრამ გამოსვლისას ორიგინალური ტექსტი შესრულდა. სალივანი ამით უკმაყოფილო ჩანდა და გამოსვლის შემდეგ ჯიმისთვის ან ჯგუფის სხვა წევრისთვის ხელი არ ჩამოურთმევია. სალივანის პროდიუსერმა განაცხადა, რომ The Doors ამ გადაცემაში აღარასოდეს გამოვიდოდა. თუმცა, ჯიმი ამით კმაყოფილი ჩანდა და მას მიუგო, რომ „სალივანის შოუს შეუსრულეს“.
მეორე ალბომის, Strange Days გამოსვლის დროისთვის The Doors აშშ-ში უკვე ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ჯგუფად იქცა. ბლუზის და ფსიქოდელიური როკის აღრევის ფონზე შეიქმნა რამდენიმე ცნობილი სიმღერის ქავერ-ვერსიაც - მათ შორის „Alabama Song“. ჯგუფს აგრეთვე ეკუთვნოდა რამდენიმე ვრცელი კონცეპტუალური ნომერი - „The End“, „When the Music's Over“ და „Celebration of the Lizard“. 1966 წელს ფოტოგრაფმა ჯოელ ბროდსკიმ გადაიღო ჯიმის სურათების მთელი სერია, ცნობილი, როგორც The Young Lion. ითვლება, რომ ეს არის მორისონის ერთ-ერთი აღსანიშნავი ფოტოსესია - ფოტოსურათებს ამ სერიიდან ხშირად იყენებს ესა თუ ის ჟურნალი, ისინი იბეჭდება წიგნებზე, ალბომების სხვადასხვა გარეკანზე და დაკავშირებულ პროდუქციაზე.
1967 წელს, ნიუ-ჰევენში (კონექტიკუტი) გაიმართა ჯგუფის შემდგომში სკანდალური სახელით ცნობილი კონცერტი - ჯიმი პირდაპირ სცენაზე დააპატიმრეს, რამაც მისი იდუმალი და მეამბოხე იმიჯის ჩამოყალიბებას მხოლოდ ხელი შეუწყო.
1969 წლისთვის ჯიმი ფიზიკურად შეიცვალა, მოიმატა წონაში, დადიოდა წვერ-ულვაშით და უფრო ტრადიციულად იცვამდა, მოიშორა რა ტყავის შარვალი, ჯინსი და მაისურები. 1969 წლის 1 მარტს, მაიამიში კონცერტის დროს მაყურებლებში უწესრიგობის გამოწვევა სცადა - წარუმატებლად, თუმცა დეიდის საგრაფოს პოლიციამ გამოსცა მისი დაპატიმრების ექვსი ბრძანება, მიუღებელი ქცევისთვის (სხვა მიზეზებთან ერთად). შედეგად, ჯგუფის ყველა დაგეგმილი კონცერტი გაუქმდა. 1970 წლის სექტემბერში მას ბრალად დასდეს მიუღებელი ქცევა და სალანძღავი სიტყვების სცენაზე გამოყენება. მორისონი მშვიდად უსმენდა განაჩენს, რომელიც ითვალისწინებდა მისი ექვსი თვით ციხეში დარჩენას და 500 დოლარიან ჯარიმას. 50 000 დოლარის სანაცვლოდ მუსიკოსი გამოუშვეს. სხდომისას მოსამართლე მარი გუდმენმა მორისონს უთხრა, რომ იგი იყო „ნიჭით დაჯილდოებული პიროვნება“, რომელსაც ბევრი ნაცნობი სცემდა პატივს.
2007 წელს ფლორიდის გუბერნატორმა ჩარლზ კრისტმა გამოხატა იმედი, რომ მორისონს სიკვდილშემდგომ აპატიებდნენ აღნიშნულ ქმედებებს. 2010 წლის 9 დეკემბერს მისი შეთავაზება წარმატებით იქნა რატიფიცირებული. წლების შემდეგ ჯონ დენსმორმა უარყო ის ფაქტი, რომ ჯიმმა კონცერტის დროს სცენაზე გაიხადა.
The Soft Parade-ის ჩაწერის შემდეგ ჯგუფმა გამოსცა Morrison Hotel. ხანგრძლივ შესვენებას 1970 წლის ოქტომბერში მორისონის მონაწილეობით უკანასკნელი ალბომის, L.A. Woman-ის ჩაწერა მოჰყვა. მოგვიანებით სტუდია კამათის გამო დატოვა პროდიუსერმა პოლ როტშილდმა. მას ბრიუს ბოტნიკი ჩაენაცვლა.
პოეზია და კინემატოგრაფია
მორისონმა ლექსების წერა ბავშვობისას დაიწყო. კალიფორნიის უნივერსიტეტში დაკავდა თეატრის და კინოს სფეროების შესწავლით. 1969 წელს საკუთარი თანხებით გამოსცა ლექსების ორი ტომი, The Lords / Notes on Vision და The New Creatures. The Lords ძირითადად შედგება სხვადასხვა ადგილის, პიროვნების მოვლენების და მორისონის კინემატოგრაფიაზე შთაბეჭდილებებისგან. The New Creatures უფრო პოეტურია, თავისი სტრუქტურით თუ განწყობით. ორივე წიგნი მოგვიანებით გამოიცა, როგორც The Lords and The New Creatures. მორისონის სიცოცხლეში მხოლოდ ეს ორი ხელნაწერი გამოვიდა.
ჯიმი მეგობრობდა ბიტნიკების თაობის პოეტთან, მაიკლ მაკ-კლურთან, რომელმაც დენი შუგერმანის მიერ დაწერილი მორისონის ბიოგრაფიის, No One Here Gets Out Alive-ის ბოლოსიტყვაობა შექმნა. არსებობს ინფორმაცია, რომ მაკ-კლური და მორისონი მუშაობდნენ რამდენიმე დაუსრულებელ კინოპროექტზე, მათ შორის - მაიკლის ცნობილი პიესის The Beard ეკრანიზაციაზე (რომელშიც მორისონს ბიჭუნა ბილის როლი უნდა ეთამაშა). გარდაცვალების შემდეგ გამოიცა ჯიმის ლექსების კიდევ ორი ტომი. ისინი შეადგინა მორისონის მეგობარმა და ფოტოგრაფმა ფრენკ ლიშანდრომ. მასალების შერჩევაში მონაწილეობდნენ ჯიმის მეგობარი გოგონა პამელა კურსონის მშობლებიც, რომლებიც ფლობდნენ ლექსების გამოცემის უფლებას.
The Lost Writings of Jim Morrison-ის პირველ ტომს ეწოდება Wilderness. 1988 წელს გამოცემისთანავე იგი New York Times-ის ბესტსელერად იქცა. მეორე ტომი, The American Night (1990) ასევე წარმატებული იყო. მორისონმა საკუთარი ლექსები აგრეთვე ჩაწერა პროფესიონალურ სტუდიაში - ორჯერ. პირველი სესია გაიმართა 1969 წლის მარტში, ლოს-ანჯელესში, ხოლო მეორე — შემდეგი წლის 8 დეკემბერს. უკანასკნელს ესწრებოდნენ ჯიმის ახლო მეგობრებიც. 1969 წლის სესიების მცირე ნაწილი გამოვიდა ბუტლეგურ დისკზე The Lost Paris Tapes, ისევე, როგორც ოფიციალურ ალბომზე An American Prayer. უკანასკნელი ჩარტში #54 პოზიციამდე ავიდა. 1970 წლის დეკემბრის სესიების ჩანაწერების ნაწილი დღემდე გამოუცემელია - მას კურსონების ოჯახი ფლობს.
ჯიმის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი, მაგრამ იშვიათად განხილული კინომცდელობაა HWY: An American Pastoral - პროექტი, დაწყებული 1969 წელს. მან ამ წარმოების სამართავად საკუთარი კომპანიაც კი ჩამოაყალიბა. მუსიკოსს ეხმარებოდნენ პოლ ფერარა, ფრენკ ლიშანდრო და ბეიბ ჰილი. მორისონი მთავარი პერსონაჟის, მკვლელად/მანქანების გამტაცებლად ქცეული მოგზაურის როლს ასრულებდა. საუნდტრეკის შედგენა ჯიმმა მეგობარს, ფრედ მაიროუს შესთავაზა.
ოჯახი
ეს მცდარი ინფორმაცია გამოქვეყნდა სადებიუტო ალბომთან ერთად გავრცელებულ მასალებში. ადმირალი მორისონი ისედაც არ იყო კმაყოფილი შვილის მიერ არჩეული მომავალი საქმიანობით. ერთ-ერთმა ნაცნობმა ერთხელ მოუტანა გრამფირფიტა, რადგან გარეკანზე ჯიმი ამოიცნო. ოჯახმა მოისმინა ფირფიტა და ადმირალმა შვილს უმალვა მისწერა წერილში, რომელშიც სთავაზობდა მუსიკალური კარიერის დავიწყებას, ვინაიდან ამ მხრივ არანაირი ნიჭი არ ჰქონია. 1970 წელს, ფლორიდის შტატის პრობაციის კომისიაში გაგზავნილ წერილში, ჯორჯი აღიარებდა, რომ კავშირები შვილთან შესუსტდა მას შემდეგ, რაც მისი მუსიკალური ნიჭი ეჭვქვეშ დააყენა. ამბობდა, რომ შვილს ვერ დაადანაშაულებდა კავშირის აღდგენის მცდელობის არარსებობაში და მაინც ამაყობდა მისით.
საკუთარი ირლანდიური და შოტლანდიური წარმომავლობის შესახებ მორისონი სიამაყით საუბრობდა. მის პოეზიასა თუ სიმღერებზე გავლენა იქონია კელტურმა მითოლოგიამაც. Celtic Family Magazine-მა 2016 წლის საგაზაფხულო ნომერში გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ მორისონები წარმომავლობით იყვნენ ლუისის კუნძულიდან (შოტლანდია), ხოლო ირლანდიური წინაპრები, კლელანდები — დაუნის საგრაფოდან.
ურთიერთობები
მორისონს პირველი მნიშვნელოვანი სასიყვარულო ურთიერთობა ჰქონდა მერი უერბელოუსთან, რომელიც ფლორიდაში, სანაპიროზე გაიცნო. ურთიერთობა რამდენიმე წელს გაგრძელდა და გავლენა იქონია The Doors-ის პირველი ორი ალბომის რამდენიმე სიმღერაზე - მათ შორის, 11 წუთიან ბალადაზე „The End“, რომელიც, რეი მანზარეკის თქმით, თავდაპირველად იყო „მოკლე დამშვიდობება მერისთან“. რეი ადასტურებდა, რომ მერი „ჯიმის პირველი სიყვარული“ იყო.
უერბელოუ პრესასთან და როკის ისტორიკოსებთან ურთიერთობას ერიდებოდა. მხოლოდ 2005 წელს მან ისაუბრა St. Petersburg Times-თან და აღნიშნა, რომ The Doors-ის მეოთხე ალბომის გარეკანისთვის ფოტოსესიის წინ ჯიმი მას ესაუბრა და უთხრა, რომ პირველი სამი ალბომი მას მიუძღვნა.