cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კოსოვოს ბრძოლა (1448)
ბრძოლა
მურად II ბრძოლას პირადად აკვირდებოდა. იანიჩრები თავს დაესხნენ და დახოცეს ყველა მარაგში დარჩენილი. ჰუნიადი გაიქცა, მაგრამ მოგვიანებით სერბებმა შეიპყრეს. ღამით თურქი ქვეითები უნგრელებს შაშხანებს ესროდნენ, რომლებმაც თოფებით უპასუხეს. მეორე დღეს, საბოლოო შეტევამ გაანადგურა უნგრეთის დარჩენილი არმია.
შემდგომი
ამ დამარცხების შემდეგ ქრისტიანულმა ბალკანურმა სახელმწიფოებმა ვერ შეძლეს წინააღმდეგობის გაწევა ოსმალეთისთვი. საბოლოოდ, ერთმანეთის მიყოლებით მოხვდნენ ოსმალეთის იმპერიის კონტროლის ქვეშ. ჰუნიადი დაიპყრო ბრანკოვიჩმა სერბეთში უნგრეთის არმიის მიერ მიყენებული ზიანის საპასუხოდ. ჰუნიადის გათავისუფლებისთვის უნდა გადაეხადათ 100 000 ფლორინი, როგორც გამოსასყიდი თანხა.ამავდროულად უნდა დაებრუნებინა ის დომენები, რომლებიც ჰუნიადიმ ჩამოართვა ბრანკოვიჩს და ჰუნიადის მემკვიდრე უნდა დანიშნულიყო ბრანკოვიჩის ქალიშვილზე, მისი მეფობის დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში ჰუნიადი წარმატებით იცავდა უნგრეთის სამეფოს ოსმალეთის ლაშქრობებისგან. ჰუნიადის მხარდაჭერისთვის სასჯელის სახით, მურადმა 1449 წელს შეუტია და დაიმორჩილა ვლახეთი, რასაც მოჰყვა ალბანეთი 1450 წელს, სადაც სკანდერბეგმა განაგრძო წინააღმდეგობა, დაარღვია მურადის მიერ მოწყობილი კრუჟის ციხესიმაგრის ალყა 1451 წელს. იმ წელს მურადი გარდაიცვალა. ტახტზე ავიდა მისი 19 წლის ვაჟი მეჰმედ II, რომელმაც კონსტანტინოპოლის დაცვის შემდეგ 1453 წელს დაიწყო ახალი სამხედრო კამპანია სერბეთის წინააღმდეგ 1454 წელს.
ასტრახანის ქართველ მოღვაწეთა პანთეონი
ასტრახანის ქართველ მოღვაწეთა პანთეონი — საფუძველი ჩაეყარა მას შემდეგ, რაც 1737 წლის 30 მარტს ქართლის მეფე ვახტანგ VI ასტრახანის კრემლის მიძინების ტაძარში დაკრძალეს. 1750 წელს ამავე პანთეონში დაასაფლავეს ვახტანგის თანამებრძოლი, მთავარეპისკოპოსი იოსებ სამებელი (ქობულაშვილი), 1752 წელს — მწერალი და კულტურის მოღვაწე მიტროპოლიტი რომანოზი (ერისთავი), 1762 წელს — თეიმურაზ II, შემდეგში — მწერალი და მოგზაური, მიტროპოლიტი ტიმოთე (გაბაშვილი), ასტრახანის მთავარეპისკოპოსი გაიოზ რექტორი. ქართველი საზოგადოება ყურადრებით ეკიდებოდა ასტრახანის ქართველ მოღვაწეთა პანთეონს. 1907 წელს პანთეონი ინახულა და აღწერა მწერალმა ჭ. ლომთათიძემ. XVIII საუკუნის 30-იანი წლებიდან ქართული კულტურის ძეგლებისადმი ინტერესი გაიზარდა. ამ საბაბით ისარგებლეს და უნებართვოდ გახსნეს ვახტანგ VI-ის აკლდამა. 1971 წელს ყოფილი სსრკ კულტურის სამინისტროს არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ასტრახანის მიძინების ტაძრის რესტავრაცია ჩაატარა. აკლდამები გახსნეს და ნეშტი კედლებში ჩაასვენეს. 1983 წელს ტაძრის ზედა სართულზე დადგეს ძეგლი ქართველ მოღვაწეთა პატივსაცემად.
ვიჰმა
ვიჰმა (Võhma) — ქალაქი ესტონეთის ცენტრალურ ნაწილში ვილიანდიმაას მაზრაში. წარმოადგენს დამოუკიდებელ საქალაქო მუნიციპალიტეტს და არ შედის არც ერთი თემის შემადგენლობაში.
ისტორია
ქალაქის დაარსების თარიღად XVI საუკუნე ითვლება. 1928–1996 წლების პერიოდში ის უმეტესად ცნობილი იყო ხორცის წარმოებით. ხორცის გადამამუშავებელი საწარმოს დაკეტვამ უმუშევრობის მატება გამოიწვია, თუმცა ქალაქი ამ მდგომარეობას ცოტათი დაშორდა.
სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის ქალაქები
ასტრახანის ქართველთა ახალშენი
ასტრახანის ქართველთა ახალშენი — ქართული კულტურის მნიშვნელოვანი კერა რუსეთში, ქ. ასტრახანში (XVII–XVIII სს.).
ისტორია
ქართველთათვის ასტრახანის მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა XVI საუკუნის II ნახევრიდან, როცა რუსეთსა და კახეთის სამეფოებს შორის სამხედრო-პოლიტიკური კავშირი შეიკრა. აქ ხანგრძლივად უხდებოდათ ცხოვრება რუსეთში დიპლომატიური მისიით წარგზავნილ ქართველებს. ასტრახანში დამკვიდრებულ ქართველებზე ცნობები რუსულ დოკუმენტებში XVII საუკუნის I მესამედიდან მოგვეპოვება. იმ დროს იქ ცხოვრობდნენ ყირიმის სახანოდან ტყვეობას თავდაღწეულნი, სამშობლოდან სოციალური ბრძოლის შედეგად გადახვეწილი და რუსეთის სამსახურში შესული ქართველები. ასტრახანს განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიენიჭა მოსკოვის ქართველთა ახალშენის შექმნის შემდეგ (XVII ს. 90-იანი წწ.), ამიერიდან მოსკოველ ქართველთა სამშობლოსთან კავშირ-ურთიერთობა ძირითადად ასტრახანის მეშვეობით ხორციელდებოდა. ამის საფუძველზე მოსკოვში დამკვიდრებულმა არჩილ II-მ მიაღწია თავისი მოხელის დანიშვნას ამ ქალაქში. არჩილ II-ის მუდმივი წარმომადგენელი, თავისი მხლებლებით, ერთგვარად საკონსულოს ფუნქციებს ასრულებდა და საკმაოდ უწყობდა ხელს რუსეთ-საქართველოს კულტურული, პოლიტიკური და ეკონომიკური თანამშრომლობის განვითარებას. ასტრახანში ხანგრძლივად ცხოვრობდნენ და მოღვაწეობდნენ გ. გეგენავა, ი. სააკაძე, ნიკოლოზ ბატონიშვილი (შემდეგში ერეკლე I), დედოფალი ელენე, თეიმურაზ I, არჩილ II, მიტროპოლიტი იაკობი (დუმბაძე), მიტროპოლიტი რომანოზი (ერისთავი), მიტროპოლიტი ანტონი, დიპლომატები: გ. მეტრეველი, ბ. თურქესტანიშვილი, გ. დადიანი და სხვ.
1724 წელს ასტრახანი განვლო მოსკოვის დიპლომატიური მისიით გაგზავნილმა სულხან-საბა ორბელიანმა, მისმა ძმამ ზაალმა და მხლებლებმა. იმავე წელს ასტრახანში დიდი ამალით შევიდა სამშობლოდან ლტოლვილი მეფე ვახტანგ VI, რომელსაც აქ დიდი პატივით შეეგებნენ. 1725 წელს მეფე მოსკოვს გაემგზავრა, ამალის დიდი ნაწილი კი ასტრახანში დარჩა და მათ ვახუშტი ბატონიშვილი ხელმძღვანელობდა. აქ ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები ქალაქსა და მის შემოგარენში არსებულ ტაძრებში ღვთისმსახურებას შეუდგნენ. აქედან 1727–1729 წლებში ამალის წევრები ნაწილ-ნაწილ მოსკოვისკენ გაემართნენ. ვახტანგ VI-ის ამალის ნაწილმა ასტრახანში დარჩენა გადაწყვიტა. ესენი იქცნენ ქართველთა ახალშენის ბირთვად, რომელთაც ყოველ წელს ემატებოდნენ სხვადასხვა მხრიდან ჩამოსული ქართველები. 1734 წელს ასტრახანში დაბრუნდა და ქართველთა ახალშენს სათავეში ჩაუდგა მეფე ვახტანგ VI. მეფემ ქალაქში საცხოვრებლად შეიძინა სასახლე კრემლში, ხოლო აგარაკი მდინარე კუტუმის სანაპიროზე. მეფე ვახტანგი იმთავითვე გახდა ქართველთა, სომეხთა და ამ მრავალეროვან ქალაქში დამკვიდრებულ სხვა კავკასიელთა სათვისტომოს მეთაური. ამ პერიოდში ქართველთა დასახლება უფრო გაფართოვდა და გაძლიერდა. გარდაცვალების შემდეგ (1737 წ. 30 მარტი) ვახტანგ VI აქვე დიდი პატივით დაკრძალეს ასტრახანის კრემლის მიძინების ტაძრის ქვედა სართულში, რითაც საფუძველი ჩაეყარა ასტრახანის ქართველ მოღვაწეთა პანთეონს.
ასტრახანის ქართველთა ახალშენის მემკვიდრეობა მეფე ბაქარმა და გიორგი ბატონიშვილმა გაინაწილეს. ბაქარი ასტრახანში ჩავიდა. იქ დაუახლოვდა ასტრახანის გუბერნატორს, ცნობილ ისტორიკოსს ვ. ტატიშჩევს და ენერგიულად იღვწოდა ჩრდილო კავკასიის ხალხებთან ურთიერთობის გასაღრმავებლად. XVIII საუკუნის 30-იან წლებში ასტრახანში დასახლდა დარუბანდიდან ჩასული მთავარეპისკოპოსი იოანე (სააკაძე), რომელმაც იქ სამების მონასტერი ააშენა. იქვე ჩავიდნენ ტიმოთე (გაბაშვილი), მთავარეპისკოპოსი იოსებ სამებელი, ანტონ I თავისი ამალით, თეიმურაზ II, გაიოზ რექტორი, გ. ხარჭაშნელი, რომელთაც ახალშენის იდეური ცხოვრება გაამრავალფეროვნეს. იქ გადაიწერა, სხვა ენებიდან ითარგმნა და შეიქმნა ლიტერატურის მრავალი ძეგლი, რომელთაც მნიშვნელოვნად გაამდიდრეს ქართული მწერლობა. არჩილ II-მ იქ დაასრულა „გაბაასება თეიმურაზისა და რუსთაველისა“, იქვე დაწერა „გაბაასება კაცისა და სოფლისა“, „საქართველოს ზნეობანი“ და სხვ. (1682–1685); მ. ბარათაშვილმა დაასრულა „წამებული“ (1725), ონანა მდივანმა (ქობულაშვილმა) გალექსა „ბარამგულიჯანიანი“ (1726). მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები შექმნეს ვახტანგ VI-მ, ნ. ორბელიანმა, ზ. გაბაშვილმა, ა. ამილახვარმა, მ. ბაგრატიონმა და სხვ.
ასტრახანში გვხვდება ქართული სიძველენი: ბაგრატიონთა გერბი, ივერიის („გრუზინსკი“) და იმერეთის („მელეტინსკი“) ღვთისმშობლის ხატები, ქართულ-წარწერიანი ჯვრები, ნაბეჭდი და ხელნაწერი წიგნები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველთა ახალშენები კატეგორია:ქართული დიასპორა
ასტროდინამიკა
ასტროდინამიკა — ცის მექანიკის თანამედროვე დარგი, რომელიც შეისწავლის ხელოვნური კოსმოსური სხეულების (დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრების, კოსმოსური ხომალდების, ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურების და სხვ.) მოძრაობას. ასტროდინამიკა წარმოიშვა კოსმონავტიკის განვითარებასთან ერთად. ზოგჯერ მას კოსმოდინამიკას ან კოსმოსური ფრენის მექანიკასაც უწოდებენ.
კლასიკური ცის მექანიკა ბუნებრივი სხეულების მოძრაობისას სწავლობს უმთავრესად მათი ურთიერთმიზიდულობის ნიუტონისეული ძალების გათვალისწინებით. ასტროდინამიკა კი ხელოვნური კოსმოსური სხეულების მოძრაობის შესწავლისას მხედველობაში იღებს სხვა ძალებსაც. მაგალითად, ამ სხეულებზე მოთავსებული ძრავების რეაქტიულ წევას, ატმოსფეროს წინაღობას, მზის სხივების წნევის ძალას და სხვ.
ასტროდინამიკის ამოცანები, რომლებიც ეხება გრავიტაციულ ველში ცვლადმასიანი მრავალი კოსმოსური სხეულის მოძრაობის საკითხებს, გამოკვლეულია ნ. მაღნარაძის შრომებში. მან განაზოგადა და გამოიყენა მუდმივმასიანი 3 სხეულის შეზღუდული ამოცანის ამოხსნის სტეფენსენისეული მეთოდი. ფარდობითობის თეორიის ეფექტების, რეაქტიული ძალების და ატმოსფეროს წინაღობის გათვალისწინებით ნ. მაღნარაძემ შეისწავლა ნიუტონისეულ და პოსტნიუტონისეულ ველებში ბუნებრივი და ხელოვნური კოსმოსური სხეულების მოძრაობის განტოლებები რეგულარულ და არარეგულარულ (წყვილადი შეჯახება) შემთხვევებში. ეს მეთოდი მოხერხებულია ამ ამოცანების ამოხსნისათვის თანამედროვე კომპიუტერული მეთოდებით. მანვე გამოიკვლია ასტროდინამიკის ზოგიერთი შებრუნებული ამოცანა რაკეტისა და კომეტის ცვლადი მასების განსაზღვრის შესახებ, როდესაც ცნობილია მათი ტრაექტორიების ნაწილი დროის მცირე შუალედისათვის.
ასტროდინამიკის ზოგიერთი მნიშვნელოვანი ამოცანა გამოიკვლია რ. კილაძემ.
აკურეირი
აკურეირი — ქალაქი და სათემო ისლანდიის ჩრდილოეთ ნაწილში; ისლანდიაში სიდიდით მეორე ქალაქია რეიკიავიკის შემდეგ. 2009 წლის აღწერის თანახმად, ქალაქის მოსახლეობა 17.563 კაცს შეადგენს. მას ასევე ისლანდიის „ჩრდილოეთ დედაქალაქსაც“ უწოდებენ (ისლან. Höfuðstaður Norðurlands).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისლანდიის ქალაქები
აიროვო
აიროვო (Айрово) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის კირჯალის მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 626 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ ოპილჩენსკოს საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის აიროვო, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს შენოლ აპტილიაზიმ აპტი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — ჰასან აზისი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კირჯალის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
ჭიორა
ჭიორა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი.
ხალხური თქმულების მიხედვით თავდაპირველად ჭიორელებს ფასის მთის იქით თურმე უცხოვრიათ. აქ მათ თათრები (ჩრდილოეთის ტომები) მეტისმეტად ავიწროებდნენ. ამიტომ ჭიორელებს ღებელებისათვის უთხოვიათ ღების ფარგლებში გადმოსახლების ნებართვა. ღებელებს მათთვის „სარჩევი“ მიუციათ, თუ სად გსურთ დასახლებაო. ჭიორელებს თურმე ის ჭალა უთხოვიათ, სადაც ბევრი „მწიორი“ ბუდებულა (მწიორს აქ უწოდებენ: მელას, კვერნას, კურდღელს, თრითინას და სხვა ამგვარ ცხოველს). ღებელებს მათთვის ეს ადგილი დაუთმიათ და სოფელსაც აქედან ჭიორა დარქმევია.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 116 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
არეს მუნიციპალიტეტი
არეს მუნიციპალიტეტი (Are vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, პიარნუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიარნუმაას მუნიციპალიტეტები
არტურ შაჰინიანი
არტურ შაჰინიანი (Արթուր Շահինյան; დ. 8 იანვარი, 1987) — სომეხი ბერძნულ-რომაული სტილის მოჭიდავე.
2011 წელს დორტმუნდში, გერმანიაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2013 წელს თბილისში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2018 წელს ბუდაპეშტში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე შაჰინიანმა მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.
2021 წლის მარტში მან მონაწილეობა მიიღო 2021 წლის ოლიმპიური თამაშების ევროპის საკვალიფიკაციო ტურნირზე, რომელიც ბუდაპეშტში, უნგრეთიში გაიმართა. იმ იმედით რომ იაპონიაში, ტოკიოში გასამართ 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე კვალიფიკაციის მოპოვების იმედით.
2013 წელს თბილისში გამართული ევროპის ჩემპიონატის 84 კგ წონით კატეგორიაში იასპარეზა. 1/32 ფინალში დაამარცხა პოლონელი მოჭიდავე, დამიან იანიკოვსკი, ანგარიშით 6-0. შემდეგ ეტაპზე 1/16 ფინალში მისი მეტოქე იყო პეტერ ბაჩი, რომელთანაც გამარჯვება მოიპოვა, ანგარიშით 4-1. მეოთხედფინალში დაამარცხა ფინელი ანტი ჰაკალა. ნახევარ-ფინალში შაჰინიანის მეტოქე იყო ქართველი მოჭიდავე, ვლადიმერ გეგეშიძე. შაჰინიანი შეხვედრაში ანგარიშით, 0-5 დამარცხდა. ბრინჯაოს მედლისთვის ბრძოლაში დაამარცხა ბულგარელი მოჭიდავე ჰრისტო მარინოვი და ევროპის ჩემპიონატზე მესამე ადგილი დაიკავა.
2018 წელს ბუდაპეშტში, უნგრეთში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე 87 კგ წონით კატეგორიაში შაჰინიანმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. 1/32 ფინალში დაამარცხა ისრაელის სახელმით მოასპარეზე რომან ჟერნოვეცკი (ანგარიშით 9-0). 1/16 ფინალში მომავალ ფინალისტ უკრაინელ ჟან ბელენიუკთან დამარცხების გამო რეპეშაჟში განაგრძო მედლისთვის ბრძოლა. რეპეშაჟში გამართული პირველ შეხვედრაში დაამარცხდა ლიეტუველი მოჭიდავე ეივიდას სტანკევიჩუსი, ანგარიშით 9-0. რეპეშაჟში მისი შემდეგი მეტოქე ირანელი ჰუსეინ ნური იყო, რომელთანაც ანგარიშით 8-5 იმარჯვა. ბრინჯაოს მედლისთვის ბრძოლაში დაამარცხა ევროპული თამაშების ვერცხლისმედალოსანი, აზერბაიჯანელი ისლამ აბასოვი.
2014 წელს მოიგო „Trophee Milone 2014“. არის გერმანიის მოჭიდავეთა გრან პრის ორგზის გამარჯვებული (2011, 2014). 2011 წელს მოიგო ესპანეთის გრან პრი. არის „Top Masters 2013“-ის გამარჯვებული. 2009 წელს იასპარეზა მსოფლიო მოჭიდავეთა თასზე. 2008 წელს იასპარეზა ოლიმპიური თამაშების შესარჩევ ტურნირზე. დაიკავა მე-10 ადგილი.
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
საბუნებისმეტყველო ფილოსოფია
მეცნიერების სხვადასხვა ფორმები ისტორიულად ფილოსოფიისგან, ან უფრო კონკრეტულად ნატურფილოსოფიისგან განვითარდა. ძველ უნივერსიტეტებში ოდითგანვე არსებულ საბუნებისმეტყველო ფილოსოფიის კათედრას ამჟამად ფიზიკის პროფესორები განაგებენ. მეცნიერებისა და მეცნიერთა თანამედროვე გაგება მე-19 საუკუნიდან მომდინარეობს. მანამდე კი სიტყვა "მეცნიერება" უბრალოდ ცოდნას ნიშნავდა და გაგება "მეცნიერი" როგორც ასეთი არ არსებობდა. ისააკ ნიუტონის 1687 წლის მეცნიერული ტრაქტატი ცნობილია როგორც "ნატურფილოსოფიის მათემატიკური პრინციპები".
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფილოსოფიის ისტორია კატეგორია:მეცნიერების ისტორია კატეგორია:ფიზიკის ისტორია
ესტონეთის დამოუკიდებლობის დღე
მინი|right|300px|[[ტარტუ, 1989 წელი. დამოუკიდებლობის დღის აღნიშვნა]] ესტონეთის დამოუკიდებლობის დღე (Eesti Vabariigi aastapäev) — ესტონეთის ეროვნული დღესასწაული. აღინიშნება ყოველწლიურად 24 თებერვალს 1918 წელს ტალინში დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მიღების წლისთავზე, რომელიც ითვლება ესტონეთის რესპუბლიკის დაარსების თარიღად. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ოფიციალურად აღინიშნება 1991 წლის 20 აგვისტოდან.
სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის ისტორია
ვალენსიის მეტროპოლიტენი (ესპანეთი)
ვალენსიის მეტროპოლიტენი (MetroValencia) — მეტროპოლიტენისა და ტრამვაის სისტემა ვალენსიასა და მის შემოგარენში.
ეს არის რიგით მესამე ყველაზე ძველი მეტროპოლიტენი ესპანეთში მადრიდის და ბარსელონის შემდეგ, მეორე ყველაზე გრძელი მადრიდის შემდეგ და მეოთხე მგზავრების გადატვირთვულობის მხრივ მადრიდის, ბარსელონისა და ბილბაოს შემდეგ.
ისტორია
თავდაპირველად, (1988) მეტროპოლიტენის ჩრ. და სამხ. რეგიონები ქალაქგარე ელმავლის ხაზებს წარმოადგენდა. ისინი ერთმანეთს ქალაქის ცენტრქვეშ გამავალი გვირაბებით უკავშირდებოდნენ. შემდეგ მოხდა მეტროპოლიტენისა და ტრამვაის გადაიარაღება (სრულიად მიწაზე მოსიარულე ტიპის 4 და 6 ხაზები).
2006 წელს ვალენსიის მეტროში მომხდარმა ავარიამ 43 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.
სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის მეტროპოლიტენები მეტროპოლიტენი
ედმუნდ ჰალეი
ედმუნდ ჰალეი, ჰელი (დ. 8 ნოემბერი [ძვ. სტ. 29 ოქტომბერი ], 1656, ჰეიგერზტაუნი, ლონდონის ახლოს — გ. 25 იანვარი [ ძვ. სტ. 14 იანვარი ] , 1742, გრინვიჩი) — ინგლისელი ასტრონომი და გეოფიზიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1678-იდან).
განათლება მიიღო ოქსფორდის უნივერსიტეტში, 1703 წლიდან იყო მათემათიკის პროფესორი იქვე, 1720-იდან - გრინვიჩის ობსერვატორიის დირექტორი. შეადგინა სამხრეთის ცის ვარსკვლავთა (341) პირველი ტელესკოპური კატალოგი (1676–1678), დაამტკიცა კომეტის პერიოდულობა (1682); აღმოაჩინა ვარსკვლავთა საკუთარი მოძრაობა (1718), მთვარის მოძრაობის საშუალო აჩქარება და უთანასწორობები იუპიტერისა და სატურნის მოძრაობაში. დააკვირდა მზის დისკოზე ვენერას გავლას. აღმოაჩინა მზის პარალაქსი|პარალაქსის განსაზღვრის მეთოდი (1679), მერკურის მოძრაობაზე დაკვირვებით (1677) კი თვითონ განსაზღვრა მანძილი მზემდე და მერკურამდე. 1698–1700 ექსპედიციის შედეგად შეადგინა პირველი გეომაგნიტური რუკა (1701). პირველმა გამოსცა საკუთარი სახსრებით ი. ნიუტონის "ნატურალური ფილოსოფიის მათემატიკური საწყისები". არაბულიდან თარგმნა და 1710 გამოსცა აპოლონიოს პერგელის მათემატიკური შრომები.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ასტრონომები კატეგორია:ინგლისელი ფიზიკოსები
600
თარიღი უცნობია
*
Lasioglossum musculoides
Lasioglossum musculoides — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1974 წელს.
სქოლიო
musculoides
კიმჯე
კიმჯე (김제시) — ქალაქი სამხრეთ კორეაში. მდებარეობს ჩოლა-პუქტოს პროვინციაში. მისი ფართობი 546.45 კმ²-ია. 2012 წელს ქალაქის მოსახლეობა 93111 კაცს შეადგენდა.
კატეგორია:ჩოლა-პუქტოს პროვინციის ქალაქები კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
ვაცლავ ოსტროვსკი
ბიოგრაფია
საშუალო განათლება ვარშავის გიმნაზიაში მიიღო. სწავლობდა ციურიხის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, მოგვიანებით დაამთავრა მიუნხენის პოლიტექნიკური სასწავლებელი. სწავლის დასრულების შემდეგ მუშაობდა გერმანიის რკინიგზაში ინჟინრად. მონაწილეობდა სარკინიგზო ხაზების მშენებლობაში. პირველი მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა რუსეთის არმიის შემადგენლობაში.
1918 დაინიშნა ჯერ სარენეგატო საბჭოს, ხოლო შემდეგ პოლონეთის რესპუბლიკის წარმომადგენლად საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. პოლონეთი, როგორც ყოფილი რუსეთის იმპერიის ნაწილი და ახლად გამოცხადებული დამოუკიდებელი სახელმწიფო, უთანაგრძნობდა საქართველოს და მხარს უჭერდა საქართველოს დამოუკიდებლობას, თუმცა იძულებული იყო მოკავშირეთა უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებამდე მყარი ნაბიჯები არ გადაედგა. ვაცლავ ოსტროვკი, როგორც პოლონეთის დიპლომატიური წარმომადგენელი, თბილისში მყოფ სხვა ქვეყნების დიპლომატიურ წარმომადგენლებთან ერთად მონაწილეობდა ოფიციალურ ღონისძიებებში. 1919 წლის 12 მარტს დაესწრო დამფუძნებელი კრების პირველ სხდომას. 1920 წლის მარტში გორის მომხდარი ძლიერი მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა დასახმარებლად 10 000 მანეთი შესწირა, ოლივერ უორდროპთან და სხვა დიპლომატებთან ერთად მოინახულა განადგურებული ქალაქი. 1920 წლის მარტში პოლონეთს საგარეო საქმეთა მინისტრმა, პატეკმა, ევგენი გეგეჭკორს მისწერა წერილი, რომლითაც გამოხატავდა სრულ მხარდაჭერას საქართველოსადმი, ამასთან პოლონეთის მთავრობა დიპლომატ ტიტუს ფილიპოვიჩს ნიშნავდა ამიერკავკასიაში პოლონეთის მისიის ხელმძღვანელად, მისიაში ასევე შევიდოდა თბილისში მყოფი პოლონეთის წარმომადგენელი ვაცლავ ოსტროვსკიც.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1870 კატეგორია:გარდაცვლილი 1944 კატეგორია:პოლონელი დიპლომატები კატეგორია:პოლონელი ინჟინრები
ვლადიმერ ვორონინი
ვლადიმერ ვორონინი (Влади́мир Воро́нин; დ. 25 მაისი 1941, კორჟოვა, მოლდავეთის სსრ) — მოლდოვის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. მოლდოვის მესამე პრეზიდენტი. პარლამენტმა ორჯერ აირჩია ამ პოსტზე: 2001 და 2005 წელს. მოლდოვის კომუნისტების პარტიის ლიდერი.
ბიოგრაფია
ვლადიმერ ვორონინი დაიბადა 1941 წლის 25 მაისს, მოლდავეთის სსრ-ში, დუბოსარის რაიონის სოფელ კორჟოვაში. 1961 წელს დაამთავრა კიშინიოვის კოოპერატიული ტექნიკუმი. 1966-1971 წწ. მუშაობდა დუბოსარის პურის ქარხნის დირექტორად. 1971 წელს დაამთავრა საკავშირო ინსტიტუტის კვების მრეწველობის ფაკულტეტი. 1989-1990 წწ. ეკავა მოლდავეთის სსრ-ს შინაგან საქმეთა მინისტრის პოსტი.
მოლდოვის პრეზიდენტია 2001-2009 წწ. თანამდებობა დატოვა მოლდოვაში 2009 წლის ზაფხულში მიმდინარე პოლიტიკური მოვლენების შედეგად. 11 სექტემბერს თანამდებობის დატოვებისას განაცხადა:
სქოლიო
კატეგორია:მოლდოვის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:დაბადებული 25 მაისი
ამერიკული ინტრიგა
სიუჟეტი
1963 წელი. 13 წლის ადამ სტეფორდი ტიპური ცხოვრების მიმდევარია. ერთ-ერთ საღამოს მის ყურადღებას მიიპყრობს მეზობლად მცხოვრები ქერათმიანი ქალბატონი სახელად კეთრინ კასველი. ადამი მასთან ეზოს ბაღში სამუშაოდ მოეწყობა. ამასთანავე ადამი კეთრინს უთვალთვალებს. ერთხელაც იგი შენიშნავს, რომ კეთრინ კასველი ურთიერთობაში იმყოფება ქვეყნის პრეზიდენტთან — ჯონ კენედისთან.
ლიტორალი
ლიტორალი, ლიტორალური ზონა (litoralis — ნაპირისა) — ზღვის ფსკერის ზონა, რომელიც მიქცევისა და მოქცევის შედეგად დღე-ღამეში ორჯერ იფარება წყლით და შიშვლდება. ფსკერის დახრისა და მიქცევ-მოქცევის ამპლიტუდის მიხედვით ლიტორალი შეიძლება რამდენიმე მეტრიდან მრავალ კილომეტრამდე სიგანისა იყოს. ზოგი მკვლევარი ლიტორალს უწოდებს ზღვის ფსკერს 200 მ (მცენარეთა გავრცელების ზონა), ზოგი კი 40-50 მ (ტალღების მოქმედების ქვედა საზღვარი) სიღრმემდე.
ლიტორალი განლაგებულია წყლის დონეებს შორის ყველაზე დაბალ მიქცევასა და ყველაზე მაღალ მოქცევაში. ვერტიკალის მიხედვით იყოფა სამ ნაწილად: ქვედა, — რომელიც განლაგებულია სიღრმეების ნულსა და კვადრატურული მიქცევის დონეს შორის, შუა, — კვადრატურული მიქცევისა და მოქცევის დონეებს შორის, და ზედა, — კვადრატურული და სიზიგიური მოქცევის დონეებს შორის. ლიტორალის მაღლა განლაგებულია სუპრალიტორალი, ქვევით — სუბლიტორალი. მოქცევის სიმაღლისა და ფსკერის დახრილობის გათვალისწინებით ლიტორალის სიგანე შეიძლება მერყეობდეს ასეული მეტრიდან რამდენიმე კმ-მდე. გამოყოფენ ზომიერად დაცულ, ღია ზღვის, ღია ოკეანური სანაპიროების, ლაგუნებისა და ესტუარების ლიტორალებს.
გრუნტის ხასიათის მიხედვით განასხვავებენ: ლამიან, ქვიშიან, ქვიან და კლდოვან ლიტორალებს. ლიტორალური ზონისთვის დამახასიათებელია სინათლის სიუხვე, წყლის მაღალი მოძრაობა, წყლის ტემპერატურისა და მარილიანობის მკვეთრი რყევები. ლიტორალური ზონის ცოცხალი ორგანიზმები შეგუებული არიან პირობების ცვალებადობას. ქვედა ნაწილში ისინი წყლიდან მოკლე დროით შიშვლდებიან ერთხელ მოქცევის ციკლის დროს, შუაში — წყლით იფარებიან და მისგან შიშვლდებიან ორჯერ ყოველი ციკლის დროს, ზედაში — მოკლე დროით წყლით იფარებიან ერთხელ ციკლის განმავლობაში.
ტერმინი „ლიტორალი“ შემოიღეს ედვარდ ფორბზმა და სილვანუს ჩარლზ თორპ ჰენლიმ 1853 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:წყლის ბიომები კატეგორია:ზღვის ბიოლოგია კატეგორია:წყლის ეკოლოგია კატეგორია:ჰაბიტატები კატეგორია:სანაპიროები კატეგორია:ნაპირთმცოდნეობა კატეგორია:ოკეანოლოგიური ტერმინოლოგია
აუდრუს მუნიციპალიტეტი
აუდრუს მუნიციპალიტეტი (Audru vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, პიარნუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიარნუმაას მუნიციპალიტეტები
ხეითი (ონის მუნიციპალიტეტი)
ხეითი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, კვაშხიეთის თემში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოთარ თუხარელი
ოთარ გიორგის ძე თუხარელი (დ. 24 მარტი, 1922, თბილისი, — გ. 14 თებერვალი, 1997) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი, დაღესტნის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, ღირსების ორდენის კავალერი.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1922 წელს თბილისში, სამხედრო მოღვაწის გენერალ გიორგი ალექსანდრეს ძე თუხარელის და ექიმ ფეოდოსია რატიანის ოჯახში.
დაამთავრა თბილისის რკინიგზისა და სატრანსპორტო საინჟინრო ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი 1946 წელს. 1950 წელს ჩაირიცხა მოსკოვის არქიტექტურის ინსტიტუტში არქიტექტორების დახელოვნების ფაკულტეტზე. ამ პერიოდში დაიწყო მისი მოღვაწეობა მოსკოვის სხვადასხვა საპროექტო ინსტიტუტებში. იგი მალე „კურორტსანპროექტის“ საპროექტო სახელოსნოში მთავარ არქიტექტორად დაინიშნა. მისი ხელმძღვანელობით შეიქმნა დასასვენებელი სახლების, პიონერთა ბანაკების, სანატორიუმების, საავადმყოფებისა და კულტურის სახლების, ტიპური და ინდივიდუალური პროქტები. 1956 წელს სესტრორეცკისა და ისიკ-კულის დასასვენებელი სანატორიუმების პროექტირებისათვის მოიპოვა საკავშირო მასშტაბით ჩატარებული ღია კონკურსის ორი პირველი პრემია. 1957 წელს მიღებულ იქნა სსრკ-ის არქიტექტორთა კავშირის მოსკოვის განყოფილების წევრად. 1960 წელს მოღვაწეობა გააგრძელა თბილისში, სადაც დაინიშნა სახელოსნოს ხელმძღვანელად, შემდეგ კი ინსტიტუტის მთავარ არქიტექტორად. პარალელურად ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას თბილისის სამხატვრო აკადემიაში პროფესორის რანგში, სადაც ხელმძღვანელობდა საკურსო და სადიპლომო პროექტირებას.
ამ პერიოდში მუშაობდა საქართველოს ზოოვეტერინალური ინსტიტუტის კომპლექსის პროექტირებაზე, რომლის მშენებლობის დასრულების შემდეგაც, 1973 წელს სახალხო მეურნეობის მიღწევების გამოფენის (ВДНХ) ოქროს მედალი მიენიჭა.
1964 წელს დაინიშნა საქსახმშენის თავმჯდომარედ. 1970 წლიდან იყო ტიპობრივი და ექსპერიმენტალური დაპროექტების თბილისის ზონალური სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის („თბილზნიიეპი“) დირექტორი. ამ წლების განმავლობაში იქმნება საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი დანიშნულების ობიექტების პროექტები, მათ შორის გამოირჩევა მრავალსართულიანი კარკასული პროექტი, რომელიც თუხარელის პროექტად არის ცნობილი. ამავე წლებში მას მიენიჭა საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორის წოდება და აგრეთვე დაღესტნის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება.
1986 წელს დააარსა პერსონალური შემოქმედებითი არქიტექტურული სახელოსნო, სადაც იქმნებოდა და ხორციელდებოდა პროქტები ამიერკავკასიის მასშტაბით: აეროვაგზალი თბილისი, კარკასული საცხოვრებელი სახლების სერია თბილისის, სოჭის, კრასნოდარის, ტუაფსეს და ნოვოროსიისკის დაკვეთით.
1993 წელს არჩეულია აღმოსავლეთ ქვეყნების არქიტექტურის საერთაშორისო აკადემიის საპატიო წევრად. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით. არის სსრკ მინისტრთა საბჭოს პრემიის ლაურეატი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 24 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1922 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1997 კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:დაღესტნის ასსრ-ის დამსახურებული მოღვაწეები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ო
Lasioglossum musgravei
Lasioglossum musgravei — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1929 წელს.
სქოლიო
musgravei
1433
თარიღი უცნობია
*
Cosmic Gate
Cosmic Gate (კოსმიური ჭიშკარი) — გერმანული ჰარდ-ტრანს დუეტი, რომლის შემადგენლობაში კლაუს ტერჰოვენი და სტეფან ბოსემსი შედიან.
1999 წელს ჩამოყალიბების შემდეგ, Cosmic Gate-ის პირველი სინგლი "The Drums" გახდა, რასაც შემდეგ მოჰყვა "Mental Atmosphare" და მათი რემიქსი "Somewhere over the Rainbow", რომელიც ფართოდ ცნობილი ფილმიდან "The Wizard of Oz" სემპლებს იყენებდა. თუმცა, Cosmic Gate-სს 2001 წელს დიდ ბრიტანეთში გამოცემული სინგლის "Firewire"-ის გამოშვებამდე წარმატებისთვის არ მიუღწეივა.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანული ელექტრონული ჯგუფები კატეგორია:გერმანული ტრანს ჯგუფები კატეგორია:1999 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
ერიტრეა
ერიტრეა (ტიგ. ሃገረ ኤርትራ, دولة إرتري) — სახელმწიფო ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში. წითელი ზღვის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე. დასავლეთიდან ესაზღვრება სუდანი, სამხრეთიდან ეთიოპია, ხოლო აღმოსავლეთიდან ჯიბუტი. ეთიოპიისგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა 1993 წელს. 2005 წლის შეფასებით, ქვეყანაში მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 3 622 400 ადამიანს. ქვეყნის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 117 600 კმ²-ს, რომელიც ასევე მოიცავს დაჰლაკის არქიპელაგს და ჰანიშის კუნძულების ნაწილს. დედაქალაქი — ასმერა.
ეტიმოლოგია
ძველ ბერძნულ ენაზე «ერიტრაია» (Ἐρυθραία) ნიშნავს წითელს (ἐρυθρός, «ერიტროს» — წითელი). ბერძნული ენიდან ტერმინმა გადაინაცვლა ლათინური ენაში ფორმით Erythræa; ასე რომ, წითელ ზღვას ეძახდნენ «ერიტრეას».
გეოგრაფია
thumb|right|275px|ერიტრეის რუკა ([[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის) მონაცემებით]] ერიტრეა მდებარეობს აღმოსავლეთ აფრიკაში, წითელი ზღვის სანაპიროზე და დაჰლაკის არქიპელაგის კუნძულებზე. აქვს სახმელეთო საზღვრები სუდანთან ჩრდილო-დასავლეთით (საზღვრის სიგრძე — 605 კმ), ეთიოპიასთან სამხრეთით და სამხრეთ-დასავლეთით (912 კმ) და ჯიბუტისთან სამხრეთ-აღმოსავლეთით (113 კმ).
ქვეყნის ფართობი შეადგენს 117 600 კმ²-ს, ერიტრეას უკავია 101-ე ადგილი მსოფლიოს ქვეყნებს შორის ტერიტორიის მიხედვით. ქვეყანას ეკუთვნის დაახლოებით 350 კუნძული წითელ ზღვაში, რომელთაგან 200 ქმნის დაჰლაკის არქიპელაგს. ქვეყნის სანაპირო ზოლის საერთო სიგრძე შეადგენს 2234 კმ-ს; მატერიკული სანაპირო ზოლის სიგრძეა — 1151 კმ, წითელ ზღვაში მდებარე კუნძულების — 1083 კმ.
რელიეფი
thumb|right|275px|ერიტრეის ტოპოგრაფიული რუკა ქვეყნის რელიეფი საკმაოდ არაერთგვაროვანია. ერიტრეის ტერიტორიის დაახლოებით მესამედი მდებარეობს ერიტრეის პლატოზე (მისი სიმაღლე — დაახლოებით 2000 მეტრია), რომელიც სამხრეთით ეთიოპიის მთიანეთის გაგრძელებაა. მისგან დასავლეთით მდებარეობს დიდი პლატო (მთელი ფართობის მესამედზე მეტი), აღმოსავლეთით — სანაპირო ხეობები და ქვაბულები, მათ შორის, აფარის ქვაბულის ნაწილი. მთიანეთზე მდებარეობს ქვეყნის ჭარბად დასახლებული რაიონები. ამ რეგიონის აქტუალური პრობლემაა მიწის ნაყოფიერების კლება სოფლის მეურნეობაში მიწის რესურსების ინტენსიური გამოყენების, ხშირი გვალვების, ტყის მასივების ფართობის შემცირების და ნიადაგის ეროზიის გამო. აქ მდებარეობენ ბევრი მდინარის შენაკადების სათავეები, როგორებიცაა: ანსება, ბარკა, ტეკეზე და მერები. ერიტრეის ყველაზე მაღალი წერტილია — სოირას მთა (2989 მ); მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქ ასმერიდან სამხრეთით, რომელიც ზღვის დონიდან 2374 მეტრ სიმაღლეზე იმყოფება. ქვეყნის ყველაზე დაბალი წერტილი მდებარეობს კულულის ტბასთან (ზღვის დონიდან 75 მეტრით დაბლა) აფარის ქვაბულში. ერიტრეის დასავლეთით მდებარე დაბლობი რაიონები გადაჭიმულია კერენიდან (ასმერიდან ჩრდილო-დასავლეთით) სუდანის საზღვრამდე. მიწა ამ რეგიონში ირწყვება მდინარეებით: ანსება, მერები და ბარკა.
გეოლოგია
thumb|right|275px|ერიტრეის ხედი კოსმოსიდან ერიტრეის და მთლიანად აღმოსავლეთ აფრიკის გეოლოგია დასავლეთში შედგება კამბრიულისწინა პერიოდის ქანებისაგან და კაინოზოური ჯგუფის დანალექი ქანებისა და მაგმური ქანებისაგან სანაპირო ზოლის გასწვრივ, რომელიც ეკვრის წითელ ზღვას. უფრო გვიანდელი ქანები მოიცავს მეტამორფულ და გვიანდელი გნაისის ფუნდამენტს, რომელიც ეკუთვნის სხვადასხვა პროტეროზოური ეონის ტერეინებს. ზღვის წარმოშობის მეზოზოური ჯგუფის დანალექები გვხვდება წითელი ზღვის ნაპირის გასწვრივ მდებარე სანაპირო ზონაში. მიოცენის პერიოდის ასაკის თხელი ბაზალტის ფენა შეიმჩნევა ამ ზონის ნალექებში პლიოცენიდან ჰოლოცენამდე დროის მონაკვეთში, რომლებიც ზოგიერთი ჩაპრესილია ამოწევის და რიფტოგენეზის ძირითადი ფაზის მომენტში პლეისტოცენის პერიოდში.
ქვეყანაში იწარმოება სუფრის მარილი, თაბაშირი და კაოლინიტი, მაგრამ მას ასევე აქვს აზბესტის, ბარიტის, კალიუმის მარილის და ტალკის რესურსები. რესურსები მოიცავენ შემდეგ ლითონებს: სპილენძი, ოქრო, რკინის მადანი, ტყვია, თუთია, ვერცხლი და მაგნიუმი.
კლიმატი
thumb|right|275px|ერიტრეის რუკა ქვეყანაში წითელი ზღვის სანაპიროზე კლიმატი მშრალი და ცხელია. ზამთრის საშუალო ტემპერატურა (დეკემბერი — თებერვალი) მერყეობს 20-35 °C-ის დიაპაზონში, ზაფხულის (ივნისი — სექტემბერი) 40-50 °C-ის ფარგლებში. ნალექების წლის საშუალო ნორმაა — 200 მმ. ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში ტემპერატურა კიდევ უფრო მაღალია. ცხოვრებისათვის ამ არასასურველ პირობებში, მოსახლეობა დაკავებულია მომთაბარე მესაქონლეობით, ხოლო თევზით მდიდარ სანაპირო რაიონებში — მეთევზეობით.
ერიტრეის მთიანეთი გამოირჩევა უფრო ნოტიო და ცივი კლიმატით. რელიეფის უმეტესი ნაწილი მდებარეობს 1500 მეტრზე მაღლა, ნალექების წლის საშუალო ნორმა მერყეობს 500-850 მმ-ის საზღვრებში. რეგიონის საშუალო ტემპერატურა მერყეობს 15-30 °C-ის საზღვრებში, ზოგჯერ ხდება ნახტომები 40 °C-მდე. ზამთარში ღამით შესაძლებელია ტემპერატურის ვარდნა 0 °C-მდე. ამ კლიმატურ ზონაში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი — ასმერა, სადაც ტემპერატურა საშუალოდ მერყეობს ზამთარში 21 °C-დან 25 °C-მდე ზაფხულის დასაწყისში.
რეგიონის ცენტრალურ და დასავლეთ რეგიონებში შეიმჩნევა ორი ნოტიო პერიოდი — ზაფხულის (მთავარი) ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლით და ნაკლებად გამოხატული გაზაფხულის მარტიდან აპრილის ჩათვლით. სანაპიროსთან ნალექები უპირატესად მოდის ზამთარში. ქვეყანაში საშუალოდ ნალექების წლის საშუალო ნორმა შეადგენს 400-600 მმ-ს.
ბუნებრივი რესურსები
საერთოდ ერიტრეა ისეთი ბუნებრივი რესურსებით მდიდარი არაა, რომლებიც უზრუნველყოფდა მისი ეკონომიკის განვითარებას. ქვეყნის ტერიტორიის დიდი ნაწილი უკავია მთებს ან უდაბნოს რაიონებს. ადრე ქვეყანა აწარმოებდა ციტრუსების და ბოსტნეული კულტურების ევროპაში და ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში ექსპორტს, მაგრამ მრავალწლიანი ომის შემდეგ მკვეთრად შემცირდა ტყეებისა და სოფლის მეურნეობისათვის სასარგებლო ნიადაგის რაოდენობა; მუშავდება ქვეყნის ფართობის დაახლოებით 10-12 %, სადაც მუდმივი მოსავლისათვის მხოლოდ 1 %-ია. ერიტრეის ტერიტორიის დაახლოებით 6 % უკავია ნაკრძალებს და ტყეებს, 49 % — საძოვრებს.
ჭარბად დასახლებული ერიტრეის მთიანეთი ყველაზე უკეთ გამოსაყენებელია მარცვლეული კულტურების, პარკოსნების და ბოსტნეული კულტურების ინტენსიური მოყვანისათვის, სარძევე მეცხოველეობისათვის და მეფრინველეობისათვის. მაგრამ წარმოების დონის შესანარჩუნებლად აუცილებელია მორწყვა და ეროზიასთან ბრძოლა. ასევე არსებობს დიდი ნაყოფიერი ხეობები, რომლებიც მუდმივი ან სეზონური მორწყვისას შეიძლება გამოყენებული იქნეს პლანტაციური მეურნეობისთვის და მარცვლეული და ხილის კულტურების მოსაყვანად. საერთოდ, ერიტრეის მიწის რესურსების სიღარიბის გარდა, სოფლის მეურნეობა და მეცხოველეობა საკმაოდ შეზღუდულია თავის განვითარებაში. ერიტრეას ასევე გააჩნია თევზის მნიშვნელოვანი რესურსები.
ქვეყნის სასარგებლო წიაღისეულებს შორის აღსანიშნავია: ოქრო, კალიუმის მარილი, თუთია, სპილენძი. 1990-იანი წლების შუიდან ქვეყანაში მიმდინარეობს ნავთობის ძიება.
ცხოველთა სამყარო
ერიტრეაში ცხოველების და ფრინველების სამყარო საკმაოდ მდიდარია. აქ ბინადრობენ: ბაბუინები, გაზელები, სირაქლემები, ლომები, სპილოები, დიდი და მცირე კუდუები, ჯიხვები, ჯიქები, მაიმუნები, დუკერები, მეჭეჭებიანი ღორები, კამეჩები, ბეჰემოთები, აფთრები, მაჩვზღარბები, კურდღლები, ტახები, ნიანგები, მარტორქები, მღრღნელები, გველები, კუები, ტურები, ორბები, არწივები, მარაბუები, ადგილობრივი და გადამფრენი ფრინველების ბევრი სახეობა და სხვა. დაჰლაკის არქიპელაგის რაიონში არსებობს თევზების 250 სახეობა.
ისტორიამდელი პერიოდი
ერიტრეა იყო ერთ-ერთი რეგიონი, სადაც ცხოვრობდნენ ჰომოს პირველი წარმომადგენლები. 1995 წელს იტალიელმა მეცნიერებმა ბუიაში აღმოაჩინეს ერთ-ერთი უძველესი ჰომინიდი, სავარაუდო რგოლი ჰომო ერექტუსისა და ჰომო საპიენსის არქაულ წარმომადგენლებს შორის, რომლის ასაკიც 1 მილიონ წელზე მეტია. ასევე სავარაუდოა, რომ ერიტრეა იყო ადგილი, სადაც პირველმა ადამიანებმა გაიარეს გზა აფრიკიდან სხვა კონტინენტებზე მიგრაციის დროს.
ერიტრეის სამეცნიერო-კვლევითმა ჯგუფმა (Eritrean Research Project Team), რომელიც შედგებოდა ერიტრეელი, კანადელი, ამერიკელი, ნიდერლანდელი და ფრანგი მეცნიერებისგან, ზულას ყურესთან (მასაუადან სამხრეთით, წითელი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ) 1999 წელს აღმოაჩინა 125 ათას წელზე მეტი ასაკის ისტორიამდელი სადგომი ქვის და ობსიდიანური ინსტრუმენტებით. ნავარაუდევია, რომ უძველესი ადამიანები ამ ინსტრუმენტებს იყენებდნენ ისეთი ზღვის ნობათის შესაგროვებლად, როგორებიცაა მოლუსკები და ხამანწკები. არსებობს ჰიპოტეზა, რომ დანაკილის ქვაბულის ერიტრეის ნაწილი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ადამიანის ევოლუციაში და, სავარაუდოდ, მოიცავს მთელი ევოლუციის არქეოლოგიურ წარსულს ჰომო ერექტუსიდან თანამედროვე ადამიანამდე.
კლდის მხატვრობა ცენტრალურ და ჩრდილო-დასავლეთ ერიტრეაში, რომელიც აღმოჩენილი იქნა იტალიელების მიერ კოლონიალურ ეპოქაში, ამტკიცებს მონადირეების არსებობას ეპიპალეოლითის პერიოდში.
ძველი ისტორია
თანამედროვე ერიტრეის ტერიტორიაზე პირველად დასახლდნენ ნილოტები, რომლებიც აქ მოვიდნენ ნილოსის ხეობიდან და დამკვიდრდნენ ქვეყნის დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ რაიონებში. კუნამას და ნარას თანამედროვე ხალხი იმ ძველი პირველი დამსახლებლების შთამომავლები არიან. მოგვიანებით ჩრდილოეთიდან ქვეყნის ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთ რაიონებში გადმოსახლდნენ ჰამიტები, რომლებმაც თანდათან ასიმილაცია განიცადეს ადგილობრივ ნილოტ მოსახლეობასთან. ამ ჰამიტი გადმოსახლებულების უახლოესი თანამედროვე შთამომავლები არიან გედარების და ბილინის ეთნიკური ჯგუფები, თუმცა ზოგიერთი ეთნოლოგი მათ ასევე კიდევ აკუთვნებს აფარელებს და საჰოს. ბეჯას ტომის პირველი ხსენება ძველი ეგვიპტის ისტორიაში მიეკუთვნება ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 2700 წელს.
დაახლოებით ჩვენს წელთაღრიცხვამდე VII–V საუკუნეებში დაიწყო საბიელი-სემიტების მიგრაცია თანამედროვე ერიტრეის ტერიტორიაზე სამხრეთი არაბეთიდან წითელი ზღვის გავლით. გადმოსახლების მეორე ტალღა მოხდა თანამედროვე იემენის ტერიტორიიდან ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 400 და 100 წლებს შორის პერიოდში. გადმოსახლებულები ჯერ ცხოვრობდნენ წითელი ზღვის სანაპიროზე, მოგვიანებით დაიწყეს სამხრეთით გადაადგილება, რის შედეგადაც ისინი დასახლდნენ ერიტრეის მაღალმთიან რაიონებში და თანამედროვე ეთიოპიის ტიგრაის რეგიონში. თანდათან, სხვადასხვა ტომის ხალხის ქორწინებების შედეგად, ისინი შეერივნენ ადგილობრივ მოსახლეობას, უფრო სავარაუდოდ ბეჯას ხალხს. თანამედროვე ეთნიკური ჯგუფები, რომლებიც ლაპარაკობენ ტიგრინიულ და ტიგრაის ენებზე მათი შთამომავლებია. საბიელებმა თან მოიტანეს მიწადმოქმედების, ფერდოებზე ტერასების აგების, რკინის იარაღის, დამწერლობის და სახელმწიფო აპარატის იმ დროისათვის მოწინავე მეთოდები. რამდენიმე ხანი გადმოსახლებულები ემორჩილებოდნენ საბის სამეფოს, რომელიც არსებობდა იემენის ტერიტორიაზე. მაგრამ თანდათან ადგილობრივმა მოსახლეობამ, რომლის სხვადასხვა ეთნიკური წარმომადგენლები ერთმანეთში შეჯვარდნენ, შექმნა თავისი საკუთარი პროტოსახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები ცენტრებით მეტერაში, კოჰაიტოში და კესკესეში (ერიტრეის ტერიტორიაზე), იეჰაში და აქსუმში (ტიგრაის ტერიტორია, ეთიოპია), რომლებიც ნელ-ნელა იკრეფდნენ ძალას. ადულისის პორტი წითელი ზღვის ერიტრეის სანაპიროზე იყო სავაჭრო ჭიშკარი ანტიკური სამყაროს ბევრ ქვეყანასთან, რომელთა შორის იყო ძველი საბერძნეთი და რომის რესპუბლიკა. ჩვენი წელთაღრიცხვით 710 წელს ქალაქი განადგურდა.
აქსუმის პერიოდი
thumb|right|275px|აქსუმი 230 წელს დაახლოებით IX საუკუნემდე ერიტრეის თანამედროვე ტერიტორიის დიდი ნაწილი შედიოდა აქსუმის სამეფოს შემადგენლობაში. ამ სახელმწიფოს დედაქალაქი, ქალაქი აქსუმი, მდებარეობდა დაახლოებით 180 კმ-ით სამხრეთში ერიტრეის თანამედროვე დედაქალაქ ასმერადან ეთიოპიის რეგიონ ტიგრაიში, ერიტრეის საზღვრიდან შორიახლოს. აქსუმის სახელმწიფოს აყვავების ხანა იყო IV–VI საუკუნეები. ადულისის პორტი იყო ვაჭრობის მთავარი ცენტრი წითელი ზღვის რეგიონში. აქსუმის სამეფომ დაცემა დაიწყო IX საუკუნეში. საბიელების შერწყმამ ერიტრეის და ჩრდილოეთ ეთიოპიის (არაბულად — ჰაბეშა) ადგილობრივ მოსახლეობასთან ქვეყანას მისცა დასახელება — «აბისინია», რომელი სახელითაც იგი ცნობილი იყო დანარჩენი სამყაროსთვის მრავალი საუკუნეების განმავლობაში.
დაახლოებით 750 წლისთვის მნიშვნელოვნად გაიზარდა ბეჯას ძლიერება, რომლებმაც შექმნეს ხუთი დამოუკიდებელი ქვეყანა: ნეგაში, ბელჯინი, ბაზინი, ჯარინი და კუაიტა. IX–XIII საუკუნეების პერიოდში ერიტრეის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი იმყოფებოდა ბეჯას კონტროლ ქვეშ, თუმცა აქსუმის სამეფო, რომელიც თანდათან სუსტდებოდა, ზოგჯერ იბრუნებდა რეგიონზე ხელისუფლებას. XIV საუკუნეში ერიტრეის მნიშვნელოვანი ნაწილი იმყოფებოდა მედრი-ბაჰრი («ზღვის ქვეყანა») სახელმწიფოს შემადგენლობაში. XV საუკუნიდან და XVI საუკუნის შუიდან ერიტრეის ტერიტორიაზე არსებობდა მრავალი მცირე სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი ბელადების და შეიხების ხელმძღვანელობით, რომლებიც ერთმანეთს მუდმივად ეომებოდნენ, ასევე ეომებოდნენ ეთიოპელებს, რომლებიც ცხოვრობდნენ მდინარე მერების იქით.
შუა საუკუნეები
შუა საუკუნეების განმავლობაში ერიტრეა, რომელსაც უკავია განსაკუთრებული სტრატეგიული მდგომარეობა რეგიონში, იყო მრავალი ტერიტორიული პრეტენზიების მუდმივი ობიექტი მეზობელი ქვეყნების მხრიდან. რამდენიმე საუკუნეების განმავლობაში, ერიტრეაში ცდილობდნენ გამაგრებულიყვნენ ეთიოპიის იმპერატორები, რომლებიც ისწრაფოდნენ უზრუნველყოთ თავიანთი ქვეყნისათვის წითელ ზღვაზე გასასვლელი, არაბები, თურქები, ეგვიპტელები, ასევე ადგილობრივი ხალხის ბელადები, რომლებიც ცდილობდნენ დაემყარებინათ ეთიოპიის ვაჭრობაზე და შიდა ერიტრეის სანაპიროებზე კონტროლი.
ოსმალეთის მმართველობა
1557 წელს ერიტრეის სანაპირო ტერიტორიები დაიპყრო ოსმალეთის იმპერიის ჯარებმა, რომლებმაც ამ მიწებზე შექმნეს ჰაბეშის (Habesh) ცალკე ეალეთი (პროვინცია). დედაქალაქად არჩეული იქნა ერიტრეის ქალაქი მასაუა. ოზდემირ-ფაშას ხელმძღვანელობით, ოსმალეთის ჯარმა სცადა დაეპყრო თანამედროვე ერიტრეის დანარჩენი ნაწილი. ხორციელდებოდა თავდასხმები ქვეყნის შიდა მაღალმთიან და დასავლეთ რაიონებზე თვით ქალაქ აკორდატამდე. ადგილობრივი მოსახლეობის წინააღმდეგობის, ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში და სპარსეთის საზღვართან ჯარების შეყვანის აუცილებლობის გამო, ოსმალებმა, როგორც ადრე ეთიოპელებმა, ვერ შეძლეს დამკვიდრებულიყვნენ ერიტრეის შიდა რაიონებში; თურქებმა მასაუას და მისი შემოგარენის მმართველად დანიშნეს ბელუს ხალხის არისტოკრატიის წარმომადგენელი და დაუქვემდებარეს იგი თურქ გუბერნატორს ქალაქ სუაკინში, რომელიც მდებარეობს სუდანში.
ეგვიპტის მუქარა
thumb|right|275px|1880 წლის აღმოსავლეთ აფრიკის რუკა XIX საუკუნის შუაში, ოსმალეთის იმპერიის ფორმალურ ვასალს — ეგვიპტის ხედივატს, რომელიც ცდილობდა გაეფართოვებინა თავისი სამფლობელოები ერიტრეის და ჩრდილოეთ ეთიოპიის ტერიტორიების ხარჯზე, შეხვდა ეთიოპიის იმპერატორის — იოჰანის IV-ის დიდი წინააღმდეგობა. ეთიოპიის მმართველი, თავის მხრივ, ცდილობდა უზრუნველყო თავისი ქვეყნისთვის ზღვაზე გასასვლელი და დაესრულებინა ეგვიპტე-სუდანის ჯარების თავდასხმები მის სამფლობელოზე. რამდენიმე დიდ ბრძოლაში ეგვიპტელებმა განიცადეს გამანადგურებელი დამარცხება, რამაც გააცამტვერა ეთიოპიაზე და ერიტრეაზე ექსპანსიის მათი გეგმები. გამარჯვებამ არა მარტო გააძლიერა იოჰანის IV-ის პოზიციები, არამედ 17 წლის განმავლობაში დაეპყრო ერიტრეის ტერიტორიის ნაწილი, რომლის მმართველადაც მან დანიშნა თავისი მხედართმთავარი ალულა.
ეგვიპტელების მმართველობის ქვეშ რჩებოდა ბოგოსის რაიონი (ქალაქ კერენთან) და მასაუა, რომელიც 1846 წელს მათ გადასცეს თურქებმა. 1865 წელს უკვე დასუსტებულმა ოსმალეთის იმპერიამ ეგვიპტეს გადასცა მათი ყველა ერიტრეის სამფლობელოები, რის შედეგადაც დატოვეს 300 წლის განმავლობაში მათ მფლობელობაში მყოფი ჰაბეშის ეალეთი. ეგვიპტელები, რომლებსაც ჯერ კიდევ მთლიანად არ ჰქონდათ მოშუშებული მარცხი ეთიოპელებისგან და მაჰდისტური სუდანისგან, უკვე მზად იყვნენ გაეყვანად საკუთარი ჯარები მასაუადან, მაგრამ 1885 წელს იქ გადასხდა იტალიელთა საზღვაო დესანტი. კიდევ უფრო ადრე იტალიელები გამაგრდნენ სამხრეთში, ასების რაიონში, ხოლო 1890 წელს მათ მიერ დაპყრობილი ტერიტორიები გააერთიანეს საკუთარ ერიტრეის კოლონიაში.
იტალიის ერიტრეა
იტალიის ერიტრეა იტალიის სამეფოს პირველი კოლონიაა. იგი შეიქმნა 1890 წელს (მაგრამ პირველი იტალიური დასახლებები დაარსდა 1882 წელს, ქალაქ ასებაში), იტალიური ხელისუფლება ოფიციალურად გრძელდებოდა 1947 წლამდე, თუმცა რეალურად იტალიელები იძულებულები იყვნენ დაეტოვებინათ ტერიტორია 1941 წელს დიდი ბრიტანეთის ოკუპაციის შემდეგ მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას.
იტალიურმა კომპანია Rubattino-მ იყიდა თანამედროვე ასებას ტერიტორია ადგილობრივი სულთანისგან პორტის მშენებლობის გამო საკუთარი ფლოტის კომერციული სამსახურისთვის. 1882 წლის 10 მარტს იტალიის მთავრობამ შეისყიდა ასებას ტერიტორია იტალიური კომპანიისგან. იტალიის ჯარმა თანდათან დაიპყრო მთელი სანაპირო და 1885 წლის 5 თებერვალს დაიკავა ქალაქი-პორტი მასაუა.
იტალიამ იგნორირება გაუკეთა სხვა დაინტერესებული მხარეების პროტესტებს (ეგვიპტე, თურქეთი და ეთიოპია) და 1890 წლის 1 იანვარს გამოაცხადა იტალიის ერიტრეის კოლონიის შექმნის შესახებ.
იტალიის ერიტრეას ჰქონდა გარკვეული განვითარება იტალიელების ბატონობის დროს. 1939 წლის აღწერით ერიტრეაში ცხოვრობდა თითქმის 100 ათასი იტალიელი ერთ მილიონ ადგილობრივ მოსახლეობას შორის. ერიტრეაში იტალიელები ხელს უწყობდნენ კათოლიციზმს, სოფლის მეურნეობის, მძიმე მრეწველობის და ვაჭრობის განვითარებას, მაგრამ უპირველეს ყოვლისა შექმნეს ავტოსტრადების და რკინიგზის, პორტების, საავადმყოფოების და სხვა სფეროების ინფრასტრუქტურა. იტალიელების დროს აშენებული რკინიგზა ასმერასა და მასაუას შორის, დღემდე ერთ-ერთი უდიდესია აფრიკის რქის ტერიტორიაზე.
იტალიელები იძულებულები იყვნენ დაეტოვებინათ ტერიტორია 1941 წელს, როდესაც ერიტრეის ოკუპაცია მოახდინა დიდმა ბრიტანეთმა.
ასმერა გახდა ერიტრეის დედაქალაქი 1900 წელს და შეცვალა ქალაქი მასაუა, უპირველეს ყოვლისა მისი ცივი კლიმატის გამო — ის მდებარეობს ზღვის დონიდან 2200 მეტრზე უფრო მაღლა.
1939 წლის აღწერის მონაცემების თანახმად, იმ მომენტში ასმერის მოსახლეობა შეადგენდა 98 000 ადამიანს, რომელთაგან 53 000 იყო იტალიელი. შედეგად ასმერა იყო მთავარი «იტალიური ქალაქი» იტალიის აღმოსავლეთ აფრიკაში და, შესაბამისად, ხელს უწყობდა ბენიტო მუსოლინის რეჟიმს, რომ გამხდარიყო მისი პოლიტიკის მაგალითი მთელი მსოფლიოს თვალში.
მეორე მსოფლიო ომმა შეაჩერა კოლონიის განვითარება. ბრიტანელებმა მრავალი დანადგარის დემონტაჟი მოახდინეს და გააგზავნეს სამხრეთ აფრიკაში, რამაც ერიტრეაში გამოიწვია სერიოზული ეკონომიკური კრიზისი 1945 წლის შემდეგ. მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ იტალიელები ერიტრეაში დევნას განიცდიდნენ, ამიტომ მათი უმრავლესობა იძულებული გახდა დაბრუნებულიყო იტალიაში.
ბრიტანეთის სამხედრო ადმინისტრაციის მმართველობა
ერიტრეის მომავალ ბედთან დაკავშირებით ანტიჰიტლერული კოალიციის მოკავშირეებს შორის ერთიანი შეთანხმების არარსებობის შედეგად, ბრიტანელები აგრძელებდნენ კოლონიის მმართველობას 1950 წლამდე. პირველი ომისშემდგომი წლების განმავლობაში თითოეული დაინტერესებული მხარე სთავაზობდა ერიტრეის საკითხის გადაწყვეტის საკუთარ თვალსაზრისს. დიდმა ბრიტანეთმა წამოაყენა ერიტრეის რელიგიური პრინციპით დაყოფის იდეა, რომლის მიხედვითაც შესაბამისი ტერიტორიები გადაეცემოდა სუდანს და ეთიოპიას. საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი, რომელიც ელოდებოდა კომუნისტების გამარჯვებას ომისშემდგომ იტალიაში, ემხრობოდა ერიტრეის იტალიისთვის დაბრუნების იდეას, ან კოლონიის, ან «მეურვეობის» ქვეშ მყოფი ქვეყნის სახით. არაბული სამყარო, მიუხედავად ერიტრეის მრავალრიცხოვანი მუსლიმი მოსახლეობისა, ემხრობოდა მითვის დამოუკიდებლობის მინიჭებას.
ერიტრეის მიმართ საკუთარი გეგმები ჰქონდა ეთიოპიას, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს იყო აშშ-ის და დიდი ბრიტანეთის მოკავშირე. ეთიოპიის იმპერატორმა ჰაილე სელასიე I-მა აშშ-ის პრეზიდენტისადმი თავის მიმართვაში და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის პირველ კონფერენციაზე საკუთარი მოთხოვნები ჩამოაყალიბა ერიტრეის და იტალიის სომალის ეთიოპიისათვის გადაცემის თაობაზე. მიუხედავად იმისა, რომ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში ამ საკითხზე დებატები ჯერ კიდევ არ იყო დამთავრებული, აშშ და დიდი ბრიტანეთი ემხრობოდნენ ერიტრეის ეთიოპიისათვის გადაცემის გეგმას, როგორც თავიანთი მოკავშირისთვის საჩუქარს მეორე მსოფლიო ომში მხარდაჭერისათვის. აშშ ასევე გეგმავდა, რომ ეთიოპიისთვის ერიტრეის მიერთების შემდეგ იგი სამხედრო ბაზას შექმნიდა ასმერასთან ახლოს. ამავე დროს, ერიტრეის პოლიტიკური ძალების წარმომადგენლები მუდმივად მოუწოდებდნენ კოლონიაში რეფერენდუმის ჩატარებისაკენ ქვეყნის მომავლის საკითხის პირდაპირი გზით გადასაწყვეტად.
1950 წლის თებერვალში ერიტრეაში გაიგზავნა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კომისია, რომელსაც ადგილზე უნდა შეესწავლა საკითხი მხარეების გამოკვეთილი პოზიციების არყოფნის და თვითონ ერიტრეელების მხრიდან თვითგამორკვევის მოთხოვნის პირობებში. კომისიამ მიიღო გადაწყვეტილება ერიტრეის ეთიოპიასთან შეერთების თაობაზე ავტონომიის უფლებით, გაეროს გენერალური ასამბლეა დაეთანხმა ამ გადაწყვეტილებას. ასევე დადგინდა, რომ ბრიტანელებს უნდა დაეტოვებინათ ერიტრეა არაუგვიანეს 1952 წლის 15 სექტემბრისა. 1952 წლის 16 მარტს ჩატარდა არჩევნები ერიტრეის პარლამენტში (წარმომადგენლობითი ასამბლეა), რის შედეგადაც არჩეული იქნა 68 დეპუტატი, ქრისტიანების და მუსლიმების თანაბარი რაოდენობით. ამ ორგანომ 1952 წლის 10 ივლისს მიიღო კონსტიტუციის პროექტი, რომელიც გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წარმომადგენლების მიერ იყო წარდგენილი. 1952 წლის 11 სექტემბერს ეთიოპიის იმპერატორმა ჰაილე სელასიე I-მა მოახდინა კონსტიტუციის რატიფიცირება და ერიტრეა ოფიციალურად შევიდა ეთიოპიის შემადგენლობაში. ფედერაციის სტატუსი არ აწყობდა ერიტრეის მოსახლეობის დიდ უმრავლესობას, მაგრამ უზრუნველყოფდა მათი ავტონომიის გარკვეულ დონეს.
რეფერენდუმი ერიტრეის დამოუკიდებლობის შესახებ
უკვე 1990-იანი წლების დასაწყისში ერიტრეის ტერიტორიის დიდი ნაწილი იმყოფებოდა ერიტრეის განთავისუფლების სახალხო ფრონტის (ეგსფ) კონტროლ ქვეშ. ქვეყნის დედაქალაქ — ასმერის აღების შემდეგ, ერიტრეამ მოიპოვა დე ფაქტო დამოუკიდებლობა, ჩამოყალიბდა დროებითი მთავრობა. ერიტრეის განთავისუფლებასთან ერთად ეთიოპიაში ხელისუფლებაში მოვიდა ახალი ხელისუფლება (ეთიოპიის კოალიციური გარდამავალი მთავრობა), რომელშიც წამყვან როლს თამაშობდნენ ოპოზიციური ძალები (უპირველეს ყოვლისა, ტიგრაის განთავისუფლების სახალხო ფრონტი (ტგსფ); მცირე ხარისხით — ორომოს განთავისუფლების ფრონტი, (ოგფ)), რომლებიც ერიტრეელ ამბოხებულებთან ერთად იბრძოდნენ მმართველი რეჟიმის წინააღმდეგ. ამ პირობებში მხარეებს შორის მიღწეული იქნა შეთანხმება მასზე, რომ ორი წლის შემდეგ — 1993 წლის 23-25 აპრილში ერიტრეაში ჩატარებულიყო რეფერენდუმი, სადაც გადაწყდებოდა ერიტრეის თვითგამორკვევის საკითხი. ერიტრეელებს შეთანხმება აძლევდა შესაძლებლობას დემოკრატიულად და ლეგიტიმურად გამოეცხადებინათ საკუთარი ქვეყანა დამოუკიდებლად. ეთიოპია გეგმავდა გაემაგრებინა საკუთარი პოზიციები და არ ჩართულიყო ერიტრეის გამოყოფის საკითხებში. ასევე მოსალოდნელი იყო, რომ ორი წლის განმავლობაში მხარეები მივიდოდნენ საკითხის უფრო აწონილ გადაწყვეტაში.
როგორც იგეგმებოდა, რეფერენდუმი გაიმართა 1993 წლის აპრილში. 27 აპრილს გამოქვეყნდა შედეგები, რომლის თანახმადაც რეფერენდუმში მონაწილე ერიტრეელთა 99,8 %-მა ხმა მისცა საკუთარი ქვეყნის დამოუკიდებლობას. მრავალრიცხოვანმა საერთაშორისო და რეგიონალურმა დამკვირვებლებმა აღნიშნეს, რომ არჩევნები ჩატარდა დარღვევების გარეშე და შედეგები შეესაბამებოდა რეალობას.
1990-იანი წლები
ახალი ქვეყნის დამოუკიდებლობის ოფიციალურად დამტკიცების შემდეგ, ეთიოპიამ და ერიტრეამ დაადასტურეს ადრინდელი შეთანხმებები ეთიოპიის მიერ ერიტრეის პორტ ასებას თავისუფალი გამოყენების (ერიტრეის გამოყოფის შემდეგ ეთიოპია დარჩა ზღვაზე გასასვლელის გარეშე, პროდუქციის ექსპორტი, პირველ რიგში ყავის, დამოკიდებული იყო საზღვაო პორტებზე), ეთიოპიური ავიაკომპანიის — «Ethiopian Airlines»-ის მიერ ასმერის აეროდრომის გამოყენების უფლების, ერიტრეის ტერიტორიაზე ეთიოპიური ვალუტის — ბირის მიმოქცევაში გამოყენების, ორივე ქვეყნის მოქალაქეებისთვის ღია საზღვრების რეჟიმის შემოღების შესახებ.
ქვეყნებს შორის ურთიერთხელსაყრელი კეთილმეზობლური ურთიერთობა გრძელდებოდა 1998 წლის მაისამდე, როდესაც სასაზღვრო კონფროტაციამ მოიტანა ორწლიანი ეთიოპია-ერიტრეის კონფლიქტი, რომელშიც დაიღუპა რამდენიმე ათეული ათასი ადამიანი და ეთიოპიიდან დეპორტირებული იქნა ათასობით ერიტრეელი.