cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სამოქალაქო ომი ტრაპიზონის იმპერიაში
აჯანყება ანა კომნენოსის წინააღმდეგ
ამიძანტარების მიერ ძალაუფლების გამყარებამ, სქოლარები და სხვა მოწინააღმდეგე საგვარეულოები ძლიერ შეაშფოთა და მათ უკვე ახალი იმპერატორის დამხობისთვის დაიწყეს მზადება. 1341 წლის 30 ივლისს მიხეილ კომნენოსი ბიზანტიის იმპერატორის იოანე VI კანტაკუზენის მხარდაჭერით ნიკიტა სქოლართან და გრიგოლ მიზომატთან ერთად, ბიზანტიის სამხედრო ფლოტით, კონსტანტინოპილიდან ტრაპიზონის იმპერიაში ჩავიდა. ჩასვლის მიზანი ყოფილი იმპერატორის, ირინას ცოლად მოყვანა და მის მეშვეობით იმპერიის ტახტის ხელში ჩაგდება იყო. ტრაპიზონელი წარჩინებულები და მეტროპოლიტი აკაკი მიხეილს ზეიმით შეეგებნენ, ტახტის ახალმა პრეტენდენტმა ერთგულების ფიცი არისტოკრატიბისა და იმპერიის ზოგიერთი მოხელისგან მიიღო. რის შემდეგაც მათ მიხეილის ტრაპიზონის საიმპერატორო სასახლეში საკორონაციო ცერემონიისთვის მომზადება დაიწყეს. გამთენიისას სიტუაცია რადიკალურად შეიცვალა, დედოფალი ანას მომხრეები მთელი ღამის განმავლობაში ემზადებოდნენ კონსტანტინოპოლიდან ახლად ჩამოსული ავანტიურისტების გეგმების აღსაკვეთავად. მათ შეიპყრეს მიხეილი და ჯერ უნიეს, შემდეგ ლიმნიის ციხესიმაგრეში დაატყვევეს. ლაზებმა ბიზანტიური ფლოტები შეიპყრეს და სამი დღის შემდეგ ირინა ფრანკთა ფლოტით კონსტანტინოპოლში გაგზავნეს. ლაზური არისტოკრატია მთელს იმპერიაში უკვე ერთადერთ ძალას წარმოადგენდა და იმპერატორი ანას მეშვეობით იმპერიის მართველობაშიც იღებდნენ მონაწილეობას.
ნიკიტა სქოლარმა, ბერძნული პარტიის მხედართმთავარმა, რომელიც ბიზანტიის იმპერიასთან პოლიტიკურ კავშირს განიხილავდა, როგორც საიმედო გარანტს ტრაპიზონში სამოქალაქო წესრიგის დასამყარებლად, გადაწყვიტა კიდევ ერთხელ ეცადა მოწინააღმდეგე პარტიის დამარცხება. ნიკიტა სქოლარი კონსტანტინე და იოანე დორანიტებთან, ძმებთან გრიგოლ და მიხეილ მიზომატთან და სხვებთან ერთად, ვენეციური ფლოტით გაემგზავრა კონსტანტინოპოლში, სადაც მათ იოანე კომნენოს, ტრაპიზონის ყოფილი იმპერატორის მიხეილის ვაჟს შეხვდნენ და მას ტრაპიზონის იმპერიის ტახტი შესთავაზეს, რაზეც ეს უკანასკნელი უმალ დასთანხმდა. ექსპედიცია ბიზანტიის იმპერიის ყოველგვარი ღია მხარდაჭერის გარეშე განხორციელდა. 1342 წელს ისინი ტრაპიზონში დაბრუნდნენ. მეამბოხეებმა სასტიკი ბრძოლის შემდეგ 4 სექტემბერს აიღეს დედაქალაქი და დედოფალი ანა სასახლეში შეიპყრეს. მომავალში შესაძლო აჯანყებების ასაცილებლად ანა იქვე მოაშთვეს. 1342 წლის 9 სექტემბერს იოანე III კომნენოსი ხრისოკეფალოსის ეკლესიაში იმპერატორად აკურთხეს. სქოლარების პარტიამ, რომელიც იოანეს თავიდანვე უჭერდა მხარს, ძალაუფლების ხელში ჩაგდებისთანავე ლაზური არისტოკრატიის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მათ შორის ამიძანტარები, სიკვდილით დასაჯა.
მიხეილ კომნენოსი
მინი|322x322პქ|[[ალექსი III (ტრაპიზონი)|ალექსი III და მისი მეუღლე თეოდორა კანტაკუზენი.]] არისტოკრატები, რომლებმაც იოანე III ტახტზე აიყვანეს, თანდათან მის მიმართ უკმაყოფილებას იჩენდნენ. ნიკიტამ მიხეილი ლიმნიის ციხიდან გაათავისუფლა და 1344 წლის მაისში ის ტახტზე აიყვანა, ხოლო იოანე წმ. საბას მონასტერში ბერად აღკვეცა. სანაცვლოდ მიხეილმა ნიკიტას დიდი დუქსის ტიტული უბოძა და სქოლართა პარტიის დანარჩენი წევრებიც დააწინაურა. გრიგოლ მაზომატისს მიანიჭა დიდი სტრატოპედარხის ტიტული, ლეონ კავაზიტისს დიდი დომესტიკოსის, კონსტანტინე დორანიტს პროტოვესტიარიოსის, მის ვაჟიშვილ იოანეს ეპიკერნისის, იოანე კავაზიტისს დიდი ლოგარიასტის, მიქელ მიზომატისს ამირჩანტარიოსის, სტეფანე ჭანიხიტისს დიდი კონდოსტავლოსის. იმპერიის ორი უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური პარტია, რომლებიც ერთმანეთის მიმართ დაპირისპირებული ლაზებისა და ბერძნებისაგან შესდგებოდა, აქტიურად ცდილობდა იმპერიის ცენტრალური თუ ადგილობრივი ხელისუფლების ხელში ჩაგდებას. მათი ეს დაპირისპირება იმპერიის მაშტაბით გაუთავებელ კონფლიქტების წყაროდ იქცა. მიხეილმა ძალაუფლებას ორივე პარტია ჩამოაშორა. ის განსაკუთრებულად გაუსწორდა ლაზური პარტიის წევრებს, რაშიც მნიშვნელოვანი წვლილი ბერძნულმა პარტიამ შეიტანა. ბერძნულმა პარტიამ საბოლოოდ მოახერხა იმპერიაში ყველა მნიშვნელოვანი თანამდებობის ხელში ჩაგდება და ძალაუფლების მონოპოლიზაცია.
სქოლარების დაწინაურებამ ტრაპიზონელი მოსახლეობის უკმაყოფილება გამოიწვია, რომლებიც მალევე აჯანყდნენ ოლიგიარქიის წინააღმდეგ. 1345 წლის, ნოემბერში იმპერატორმა ნიკიტა, დიდი დომესტოსი მიზომატოსი და პარტიის სხვა წევრები დაატყვევა. ხანში შესულმა იმპერატორმა მოგვიანებით ნიკიტა ისევ გაათავისულფა და 1349 წლის, 13 დეკემბერს თანამდებობაზეც აღადგინა. 22 დეკემბერს, ნიკიტა იმპერატორიის წინააღმდეგ აჯანყდა და ტახტზე იოანე, ბასილის ძე აიყვანა, რომელიც ტახტზე ალექსი III-ის სახელით ავიდა.
სქოლიო
კატეგორია:შუასაუკუნეების სამოქალაქო ომები კატეგორია:ტრაპიზონის იმპერია კატეგორია:XIV საუკუნის ომები
ენ-არბორი
ენ-არბორი, ან-არბორი (Ann Arbor) — ქალაქი აშშ-ში, მიჩიგანის შტატში. მოსახლეობა 2000 წლის მონაცემებით 114 110 ადამიანს შეადგენს და სიდიდით შტატის მეშვიდე ქალაქის წარმოადგენს. მაცხოვრებლების 32% სტუდენტია.
ენ-არბორში მდებარეობს მიჩიგანის უნივერსიტეტის მთავარი კამპუსი, რომელიც აქ დეტროიტიდან 1837 წელს გადაიტანეს. ქალაქში განლაგებულია დეტროიტის ობსერვატორია და მიჩიგანის უნივერსიტეტის სამხატვრო მუზეუმი.
ისტორია
ენ-არბორი 1827 წელს გახდა დასახლებული პუნქტი, რომელიც 1831 წელს გადაკეთდა სასოფლო დასახლებად. ქალაქი შეიცავდა თექვსმეტ ჰექტარ აუთვისებელ მიწას. ენ-არბორმა მიჩგანის უნივერსიტეტისაგან მიიღო შეთავაზება და 1837 წელს ის ამ ტერიტორიაზე გადავიდა.
მიჩგანის უნივერსიტეტის გადასვლის შემდეგ, მისი ისტორია უნივერსიტეტისას შეერწყა. ქალაქი რეგიონალური სატრანსპორტო ცენტრი გახდა 1839 წელს, მიჩიგანის ცენტრალური სარკინიგზო გზის გახსნის შემდეგ.
1960-1970 წლებში ითვლებოდა ლიბერალური პოლიტიკის მნიშვნელოვან ცენტრად. ასევე ცნობილი იყო, როგორც მემარცხენე საქმიანობის ცენტრი; გამოირჩეოდა სამოქალაქო უფლებების, ვიეტნამის ომის წინააღმდეგ მიმართული, ასევე, სტუდენტური მოძრაობებით.
ეკონომიკა
ენ-არბორში მდებარეობს სატვირთო და ლოჯისტიკური კომპანია Con-way-ის სათაო ოფისი. ქალაქში ასევე მდებარეობს საერთაშორისო ფასტფუდის რესტორნების ქსელი Domino’s Pizza-ის (დომინოს პიცა) სათაო ოფისი.
გეოგრაფია და პეიზაჟი
აშშ-ის მოსახლეობის აღწერის ბიუროს თანახმად, ქალაქის სრული ფართობი შეადგენს 72 კმ²-ს, რომლიდანაც 1,8 კმ² (2,43 %) უჭირავს წყლის ზედაპირს (უმეტესად მდინარე ჰურონი). ქალაქი მდებარეობს დეტროიტიდან დაახლოებით 56 კმ-ით დასავლეთით. ენ-არბორის მდებარეობა ხელსაყრელია სოფლის მეურნეობისა და ხილის გაშენებისთვის. მდინარე ჰურონის გარშემო არსებული ლანდშაფტი დაფარულია ბორცვებითა და ხეობებით. ბორცვების სიმაღლე მდინარის გასწვრივ, დასავლეთით, 230-დან 300 მეტრამდე აღწევს. მთლიანობაში, დასავლეთი და ცენტრალური, ასევე ჩრდილო-დასავლეთით არსებული ქალაქის უბნები, წარმოადგენს უმაღლეს ადგილებს, სადაც ასევე მდებარეობს მიჩიგანის უნვიერსიტეტის ჩრდილოეთი კორპუსი. აეროპორტი მდებარეობს ქალაქის სამხრეთით, 256 მეტრის სიმაღლეზე. ყველაზე დაბალი ადგილები კი მდინარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს.
გამომცემლობა „არდისი“
1971-2002 წლებში ქალაქში მუშაობდა გამომცემლობა „არდის ფაბლიშინგი“, რომელიც ორიენტირებული იყო რუსული ლიტერატურის გამოცემაზე, მშობლიურ და ინგლისურ ენებზე. გამომცემლობამ დიდი როლი ითამაშა რუსული ლიტერატურის განვითარებაში, რაც სსრკ-ის პერიოდში შეზღუდული იყო. „არდისის“ მიერ გამოცემულმა წიგნებმა ხელი შეუწყო აშშ-ში რუსული ლიტერატურის შესახებ ცნობიერების ამაღლებას.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
იუხარი ბაში
იუხარი ბაში (Yuxarı Baş) არის ისტორიული და არქიტექტურული ნაკრძალი აზერბაიჯანის ქალაქ შეკის ზედა (ამაღლებულ) ისტორიულ ნაწილში. ეს არის ქალაქ შექის ყველაზე უძველესი ნაწილი. ნაკრძალის ფართობია 283 ჰექტარი, ამ სარეზერვო ნაწილში შედის შექის ციხე, რომელიც მდებარეობს მასში მდებარე შენობის სასახლის სასახლესთან, მთავარი სავაჭრო ქუჩა, რომლის გასწვრივ მდებარეობს ქარავანსარაი და ხელოსნური მაღაზიები. "იუხარი ბაში" არქიტექტურულ ნაკრძალად გამოცხადდა 1968 წლის 6 მარტს, აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს დადგენილებით. 2001 წლიდან ქალაქის ისტორიული
ნაწილი აზერბაიჯანიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დარეგისტრირდა კანდიდატად, ხოლო 2019 წლის 7 ივლისს, ქალაქის ისტორიული ნაწილი შექის ხანების სასახლესთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის 43-ე სესიაზე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ისტორია
მკვლევრები თვლიდნენ, რომ ნუხა იყო უძველესი ქალაქი შეკი. მაგრამ ისტორიული წყაროებისა და ნატურალური განახლების ანალიზის საფუძველზე გამოირკვა, რომ შეკი და ნუხა სხვადასხვა დასახლებული პუნქტებია. ქალაქი შეკი მდებარეობს კიშის ხეობის გაცილებით ქვემოთ. 1772 წელს მდინარე კიშის ადიდების შედეგად ძლიერი დატბორვის გამო ქალაქი შეკი საფუძვლიანად დაინგრა. მისი მაცხოვრებლები ნუხაში გადასახლდნენ, რომელიც მშფოთვარე მდინარის დონიდან ას მეტრზე ზემოთ მდებარეობდა. შედეგად ნუხა ძლიერ განვითარდა და გაფართოვდა. აქვე აშენდა ციხე-სიმაგრე — ციტადელი. ნუხას დაგეგმარებაში (შეკის დასახელება 1968 წლის 15 მარტამდე ) 1852 წელს მითითებულია ქალაქის დაყოფა რაიონებად — მეხელე: ა. იუხარი ბაში, ბ. განჯალი მიაგლიასი, გ. დაბახი, დ. პაიდუმლი, ე. ჩაიკრახი, ვ. ტაზაკიანტი, ზ. კოგნიაკიანტი. «იუხარი ბაში» ქალაქის ზედა ნაწილს ეწოდებოდა, სადაც მდებარეობდა ციხე-სიმაგრე. ნაკრძალი შეიქმნა აზერბაიჯანის სსრ ცკ კპ-ის 1967 წლის 23 აპრილის № 206 და აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს 1967 წლის 24 ნოემბრის № 594 განკარგულებების საფუძველზე. ნაკრძალის საზღვრები დამტკიცებულია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურის და ტურიზმის სამინისტროს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მიწის მოწყობისა და კარტოგრაფიის კომიტეტის და მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მიერ. აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს 1968 წლის 6 მარტის № 97 დადგენილებით «იუხარი ბაში» გამოცხადდა არქიტექტურულ ნაკრძალად. 2001 წლის 24 ოქტომბერს ქალაქი შეკის ისტორიული ნაწილი შეკის ხანების სასახლესთან ერთად აზერბაიჯანიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეტანის კანდიდატად იქნა წარდგენილი.
ადლერის ანომალია
ადლერის ანომალია — იშვიათი ანომალია, დაკავშირებულია გლიკოზამინოგლიკანების მეტაბოლიზმის დარღვევასთან. ამ დროს აღინიშნება ხერხემლის დეფორმაციის, გარგოილიზმის, ან ქონდროდისპლაზიის შერწყმა; ანომალიური მარცვლოვნება ნეიტროფილებში, ეოზინოფილებში, მონოციტებსა და ლიმფოციტებში მსხვილი ზუროფილურია.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაავადებები კატეგორია:ჰემატოლოგია
მამაშაურის ეკლესია
მამაშაურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე მღვრიეხევის მარცხენა ნაპირზე შემაღლებულ ადგილას. თარიღდება IX-X საუკუნეებით.
ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა და კირის ხსნარით. გარეთა კედლების წყობაში ალაგ-ალაგ ლოდებიცაა ჩართული. წყობა ირეგულარულია, გარედან კედლების ზედაპირი ბათქაშით ყოფილა გასწორებული. შიგნით კედლები წვრილი რიყის ქვისაა და მთლიანად შელესილი ყოფილა. დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდნის უმეტესი ნაწილი, განგრეულია ჩრდილოეთ კედელი, კამარის მთელ სიგრძეზე განიერი ბზარი გასდევს, ფასადებზე აქა-იქ ამოცვენილია საპირე ქვები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომელშიც თაღოვანი სარკმელია და ორი მცირე ზომის სწორკუთხაა ნიშაა. საკურთხეველი დარბაზისგან ორსაფეხურიანი მხრებითა და მათზე გადაყვანილი ნალისებრი თაღითაა გამოყოფილი. თაღების ქუსლებთან შირიმის ტლანქად ნაკვეთი იმპოსტებია, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში გაჭრილი თითო სარკმელიც აშუქებს. დასავლეთ სარკმელი ორივე მხრიდან თაღოვანია, სამხრეთისა კი თარაზულადაა გადახურული.
დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით საბჯენი თაღის გარეშე. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ნახევარწრიული თაღი გამოკვეთილია შირიმის ნახევარწრიული ფორმის ქვაში რომელზეც ამოკვეთილია ბოლოებგაფართოებული ტოლმკლავი ჯვარი. ქვას ზემოდან ევლება შირიმისავე ქვაში გამოკვეთილი რელიეფური თავსართი ჰორიზონტალური გადანაკეცებით ბოლოებში. ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია რიყის ბრტყელი ქვებისგან ნაწყობი ორსაფეხურიანი ლავგარდნის ნაწილი.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სეით დევდარიანი
სეით (სეიდ) სარდიონის ძე დევდარიანი (დ. 1879 — გ. 21 სექტემბერი, 1937, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი, მარქსისტი. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების დეპუტატი (1919–1921). სიკვდილით დასაჯეს სტალინური დიდი წმენდის დროს.
ბიოგრაფია
სეით დევდარიანი რამდენიმე ფილოსოფიური ნაშრომის ავტორი იყო, მათ შორის საქართველოს ისტორიის სამტომეულისა, რომელიც მისი სიკვდილით დასჯის შემდეგ დაიკარგა. შემორჩა მხოლოდ ერთი თავი, რომელიც ეხება XVIII საუკუნის კათალიკოსს — ანტონ I-ს, გამოქვეყნდა 1989 წელს.
მაია ბოჭორიძე
მაია ბოჭორიძე (დ. ?) — ქართველი სპორტსმენი (ბატუტზე ხტომა), მოზარდთა (U12) შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, ტოკიო, იაპონია), ჭაბუკებსა და ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2019, ანაპოლისი, აშშ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ბატუტზე მხტომელები მ
ანტონივკა (კაგარლიკის რაიონი)
ანტონივკა (Антонівка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს კიევის ოლქის კაგარლიკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 198 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კაგარლიკის რაიონის სოფლები
ალფრედ მარშალი
ალფრედ მარშალი (Alfred Marshall; დ. 26 ივლისი, 1842, ლონდონი — გ. 13 ივლისი, 1924, კემბრიჯი) — ინგლისელი ეკონომისტი, პოლიტიკური ეკონომიის კემბრიჯის სკოლის დამაარსებელი.
ბიოგრაფია
დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი. თავს მიიჩნევდა რიკარდოს მიმდევრად და ცდილობდა მისი მოძღვრება სუბიექტურ-ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით აეხსნა. მარშალმა წარმმოების ხარჯების, მოთხოვნა მიწოდების, ნაყოფიერებისა და დათმენის თეორიები ეკლიქტიკურად შეაერთა ზღვრული სარგებლიანობისა და ზღვრული ნაყოფიერების თეორიებთან. მარშალი ცდილობდა საზოგადოებრივ ურთიერთობებზე გაევრცელებინა დარვინის მოძღვრება. საზოგადოების განვითარების ერთადერთ ფორმად ევოლუცია მიაჩნდა. მარსალი პროპაგანდას უწევდა კაპიტალისტური ეკონომიკის მწყობრი განვითარების თეორიას. თავის კვლევებში იყენებდა ანალიზის მათემატიკურ და გრაფიკულ მეთოდებს. მარშალის შეხედულებებს გავლენა ჰქონდა კაპიტალისტური ეკონომიკის აზრის განვითარებაზე.
დორადინა (მატუ-გროსუ-დუ-სული)
დორადინა (Douradina) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 553 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 364 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19.1 კმ²-ზე. ფართობი 280 787 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის მუნიციპალიტეტები
ბნელი საუკუნეები
ბნელი საუკუნეები (Saeculum obscurum) — პერიოდი რომის ეკლესიის ისტორიაში IX საუკუნის შუა ხანებიდან XI საუკუნის შუა ხანებამდე, როდესაც 80 წლის მანძილზე 25 პაპი გამოიცვალა. ამ პერიოდის პაპებს „ცუდ პაპებს“ უწოდებენ. ამ დროს მათი ავტორიტეტი დაცემულია და გაძლიერებულია სპოლეტოსა და ტოსკანის არისტოკრატიული პარტიები. ისინი თავად ნიშნავდნენ პაპებს. ამ პერიოდში პაპობა ყიდვა-გაყიდვის საგნად იქცა.
ამ პერიოდში პაპ სტეფანე VI-ის მიერ ჩატარდა „გარდაცვლილის საეკლესიო კრება“, რომელზეც ყოფილი პაპის, ფორმოზუსის გვამზე სასამართლო გაიმართა. გასამართლების შემდეგ ყოფილი პაპი ამოთხარეს და ის მდინარე ტიბრში გადააგდეს. თავის მხრივ, სტეფანე VI 897 წელს ციხეში ჩააგდეს და შემდეგ დაახრჩვეს. 897-903 წლებში შვიდი პაპი ცვლიდა ერთმანეთს, რომლებიც ძალადობრივი სიკვდილით მოკლეს. პაპმა სერგიუს III-მ ციხეში დაახრჩო მისი ორი წინამორბედი პაპი. X საუკუნის დასაწყისში რომს მართავენ პაპის ხაზინადარ თეოფილაქტეს ოჯახის ქალები: მეუღლე თეოდორა, ქალიშვილი მაროცია და შვილიშვილი თეოდორა უმცროსი. პაპ სერგიუს III-ის დროს ამ ოჯახს დიდი გავლენა ჰქონდა პაპზე. მაროციამ იოანე X გაუშვა და პაპის ტახტზე საკუთარი შვილი 18 წლის იოანე XI აიყვანა, რომელიც პაპ სერგიუს III-სგან ჰყავდა. თუმცა, მაროციას უკანონო ვაჟიმა ალბერიხ სპოლეტოელი გადატრიალება მოახდინა, მან განდევნა დედამისის მესამე ქმარი — იტალიის მეფე ჰუგო, ხოლო დედამისი და იოანე XI-ს ციხეში ჩასვა. ალბერიხი 22 წლის მანძილზე მართავდა რომს. მისი 18 წლის ვაჟი ოქტავიანე, იოანე XII-ის სახელით პაპი ხდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:პაპობის ისტორია კატეგორია:შუა საუკუნეების ისტორია
გარდაცვლილის საეკლესიო კრება
მინი|გარდაცვლილის საეკლესიო კრება [[ჟან-პოლ როლანის ნახატზე.]] გარდაცვლილის საეკლესიო კრება — საეკლესიო კრება რომის ეკლესიაში 897 წელს, რომელიც გაიმართა პაპი სტეფანე VI-ის მიერ ყოფილი პაპის ფორმოზუსის გვამის გასასამართლებლად. მთავარი ბრალდება, რაც გვამს წაუყენეს, პორტოს საეკლესიო კათედრის რომში გადმოტანა იყო. გვამი საერო ტანსაცმლით შემოსეს, იმ ხელზე, რომლითაც ხალხს ლოცავდა, სამი თითი მოკვეთეს და დამარხეს. შემდგომ პაპმა სტეფანემ გვამი ამოათხრევინა და მდინარე ტიბრში გადააგდებინა.
ლიტერატურა
კატეგორია:პაპობის ისტორია კატეგორია:შუა საუკუნეები
გაო
გაო (Gao) — ქალაქი მალის ცენტრალური ნაწილის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, თვითგამოცხადებული სახელმწიფო აზავადის ტერიტორიაზე. ქალაქი გაოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია, ასევე აზავადის ყველაზე უფრო დიდი ქალაქი და ფაქტობრივი დედაქალაქი — მისი ხელისუფლების და აზავადის განთავისუფლების ეროვნული მოძრაობის ხელმძღვანელობის ადგილსამყოფელი.
ისტორია
ძველად გაო იყო შუა საუკუნეების პერიოდის სონგაის იმპერიის დედაქალაქი. თითქმის დღევანდელ დღემდე ქალაქი იყო ტრანსსაჰარული ვაჭრობის ერთ-ერთი ცენტრი.
გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მალის აღმოსავლეთში (აზავადის სამხრეთ-აღმოსავლეთი), მდინარე ნიგერის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 226 მეტრ სიმაღლეზე. გაო მდებარეობს 320 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთში ქალაქ ტომბუქტუდან, 103 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთში ქალაქ ანსონგოდან და 204 კმ-ში ნიგერის სახელმწიფო საზღვრიდან.
ქალაქი ასფალტირებული ავტოგზით დაკავშირებულია ქვეყნის დედაქალაქ ბამაკოსთან; ამ ავტოგზის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 1200 კმ-ს. 2006 წელს გაოში მდინარე ნიგერზე აშენდა ხიდი, რომელმაც შეცვალა საბორნე გადასასვლელი. ხიდის მშენებლობა განახორციელა ჩინურმა სახელმწიფო სამშენებლო კომპანიამ, ხოლო დააფინანსა განვითარების ისლამურმა ბანკმა და მალის ხელისუფლებამ. მდინარე ნიგერზე ფუნქციონირებს სეზონური საბორნე გადასასვლელი. საბორნე გადაზიდვებს კულიკოროსა და გაოს შორის (1380 კმ) ახორციელებს კომპანიაCompagnie Malienne de Navigation და როგორც წესი მოქმედებს ივლისის ბოლოდან ნოემბრამდე, როდესაც მდინარეში არსებული წყლის დონე გემების ნაოსნობის საშუალებას იძლევა.
კლიმატი
კლიმატი გაოში ცხელი და მშრალია. ჰაერის წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს +27 °C-ს. წლის ყველაზე უფრო ცივი თვეა — იანვარი (საშუალოდ +22 °C), ყველაზე უფრო ცხელი — მაისი (საშუალოდ +37 °C). წელიწადში აქ მოდის მხოლოდ 270 მმ ნალექი, თანაც ამ რაოდენობიდან 100 მმ-ზე მეტი — აგვისტოში. წელიწადში 5 თვის განმავლობაში წვიმა საერთოდ არ მოდის.
მოსახლეობა
2013 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 49 483 ადამიანს.
ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:
ღირსშესანიშნაობები
250px|right|thumb|[[ასკიას საფლავი]] ქალაქ გაოში მდებარეობს სონგაის იმპერიის დამაარსებლის ასკიას საფლავის განთქმული «პირამიდა», რომელიც ქალაქის ორ შუა საუკუნეების მეჩეთთან და ადგილობრივ ძველ სასაფლაოსთან ერთად მიეკუთვნება იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებს. გაოს მეორე ღირსშესანიშნაობაა მდინარე ნიგერის მარჯვენა სანაპიროზე ვერტიკალურად დაკიდული წითელი დიუნების წინაღობები.
სქოლიო
კატეგორია:მალის ქალაქები
ნანა შათაშვილი
ნანა შათაშვილი (დ. 1959, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ფიზიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2005), პროფესორი, თბილისის ებრაული სახლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი.
ბიოგრაფია
1980 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი, 1984 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტის ასპირანტურა, სპეციალობით „თეორიული ფიზიკა“.
1980 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. სხვადასხვა დროს ხანგრძლივი დროით მუშაობდა, როგორც მიწვეული პროფესორი ან მკვლევარი, უცხოეთის წამყვან სამეცნიერო ცენტრებსა და სასწავლო დაწესებულებებში. 2009 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუსტ და საბუნებისმეტყვლო მეცნიერებათა ფაკულტეტის ფიზიკის დეპარტამენტის პროფესორი. 2013 წლიდან ამავე დეპარტამენტის ასტროფიზიკის კათედრის გამგე. 2014 წლიდან — საქართველოს განათლების განვითარების ეროვნული ცენტრის „ავტორიზაციისა და აკრედიტაციის სტანდარტების შემუშავების“ ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა სამუშაო ჯგუფის კოორდინატორი. მიღებული აქვს სხვადასხვა ჯილდო და სამეცნიერო პრემია. მისი ძირითადი სამეცნიერო ინტერესებია: თეორიული პლაზმური ასტროფიზიკა, არაწრფივი მაგნიტური ჰიდროდინამიკა, მაგნიტო-სითხური ბმების თეორია, მზის ფიზიკა, დისკი-ჯედის სისტემების ფიზიკა, რელატივისტური პლაზმის დინამიკა, კომპაქტური ობიექტების ფიზიკა. მის მიერ შემოთავაზებული თეორიები და აღიარებული ძირითადი სამეცნიერო შედეგებია: ვარსკვლავთა ატმოსფეროებში ჩაკეტილი სტრუქტურების ერთდროული ფორმირებისა და პირველადი გაცხელების და ასევე დინების აჩქარების/გენერაციის მაგნიტო-სითხური ბმების განზოგადებული თეორია. დიდ-მასშტაბიანი მაგნიტური ველის გენერაციის თეორია მძლავრი გამოსხივებით. განზოგადებული ბელტრამის დინების მოდელი დისკი-ჯედის სისტემის ფორმირების უნივერსალური ბუნების ასახსნელად. გამოქვეყნებული აქვს 63 სამეცნიერო პუბლიკაცია, მათ შორის 40-მდე მაღალი იმპაქტ-ფაქტორის მქონე საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალებში. არის არაერთი საერთაშორისო კონფერენციისა და თანამშრომლობის პროექტის თანაორგანიზატორი, ასევე მიწვეული რეფერი არაერთი მაღალი იმპაქტ-ფაქტორის მქონე სამეცნიერო ჟურნალისა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები კატეგორია:ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორები
მარშრუტი
მარშრუტი (Marschrute < marche და route — „გზა“) — წინასწარ დასახული გზა, მიმართულება (ადამიანის, მაქანის, მატარებლის, თვითმფრინავის და სხვა) გასაჩერებელი პუნქტების აღნიშვნით.
ლიტერატურა
კატეგორია:მარშრუტები კატეგორია:ორიენტაცია
სადი კარნო
სადი კარნო (Nicolas Léonard Sadi Carnot; დ. 1 ივნისი, 1796 — გ. 24 აგვისტო, 1832) — ფრანგი სამხედრო მეცნიერი, ფიზიკოსი. ხშირად აღწერენ როგორც „თერმოდინამიკის მამა“.
ბიოგრაფია
სადი კარნო დაიბადა 1796 წლის 1 ივნისს პარიზში. მამამისი ლაზარ კარნო იყო საფრანგეთის რესპუბლიკის სამხედრო მინისტრი და ცნობილი მათემატიკოსი. 1812 წელს კარნო შევიდა პარიზის პოლიტექნიკურ სკოლაში, რომელიც 1814 წელს დაამთავრა საინჟინრო ჯარის ოფიცრის წოდებით. 1819 წლიდან იგი იყო გენერალური შტაბის ლეიტენანტი, მაგრამ იმის გამო, რომ მამამისი საფრანგეთიდან განდევნილი იყო სამხედრო კარიერაში კარნომ წინ ვერ წაიწია და 1828 წელს მან სამხედრო სამსახურს თავი დაანება.
მოღვაწეობა
1820 წლიდან კარნომ დაიწყო სითბური მოვლენების შესწავლა. იმდროინდელი ფიზიკის სხვადასხვა ნაწილის განვითარება იწვევდა ძველი შეხედულების უარყოფას და ახალის წარმოქმნას. ამ გარდაქმნებში, ექსპერიმენტალურ ფიზიკაში, პირველ ადგილზე არის ელექტრომაგნიტიზმის აღმოჩენა, რომელმაც მთელ ფიზიკაზე დიდი გავლენა მოახდინა. ამ ღმოჩენას მოჰყვა გალვანურის ინდუქციის, თერმომაგნიტიზმის და საერთოდ მაგნიტიზმის სხვა ნივთიერებებზე მოქმედების აღმოჩენები. შემდგომში ელექტრომაგნიტური მოვლენები ომის კანონად დაედო საფუძვლად. ელექტრომაგნიტიზმის საშუალებით პირველად შეეცადნენ გამოეყენებინათ ელექტროობა მექანიკური მუშაობის წყაროდ და რაც მთავარია, ელექტრომაგნიტიზმის აღმოჩენა თავისთავად საკმარისი იყო იმსათვის, რომ ფიზიკოსებს უკუეგდოთ შეხედულება სითბომბადზე. მაშინდელი არასწორი შეხედულებით სითბო წარმოადგენდა რაღაც ნივთიერებას, რომელსაც არ გააჩნია სუნი, წონა, გემო, მასა და სხვა, მაგრამ რაღაც რაოდენობით ყველა სხეულში შედიოდა. აგრეთვე ფიქრობდნენ რო ორი სხეულის ურთიერთშეხებისას ერთი სხეულიდან მეორეზე გადადიოდა. ფურიეს აღმოჩენების შემდეგ კარნოს საშუალება მიეცა დაედგინა არა მარტო სითბოს მექანიკურ მუშაობად გარდაქმნის ფაქტი, არამედ მათ შორის დამოკიდებულების მუდმივობაც.
იმ მოვლენების აღმოჩენამ, რომ აირის შეკუმშვა იწვევს მის გათბობას, ხოლო გაფართოება — გაცივებას, განაპირობა არა მარტო მექანიკური ენერგიის სითბურში გადასვლის შესაძლებლობა, არამედ ამ გარდაქმნათა ურთიერთკავშირის არსებობაც. ამ ფაქტებიდან თავისთავად იბადებოდა კითხვა, ხომ არ წარმოადგენს ამ გარდაქმნათა რაოდენობრიფი ფარდობა მუდმივას და ხომ არ შეიძლებამექანიკური მოქმედების შედეგად მიღებული სითბოსაგან მივიღოთ იმავე სახისა და რაოდენობის მექანიკური ძალა და ხომ არ არიან ისინი ერთნაირ რაოდენობრივ ურთოერთკავშირში? ამ საკითხის გადაწყვეტა სადი კარნომ შეძლო ჯერ კიდე სამხედრო სამსახურში მსახურობისას. 1824 წელს მან გამოსცა თავისი მეტად მნიშვნელოვანი ნაშრომი — „ფიქრები ცეცხლის მამოძრავებელი ძალისა და იმ მანქანების შესახებ, რომელთად ძალთაც ძალუძთ ამ ძალის განვითარება“. ამ ნაშრომში კარნომ პირველად გაამახვილა ყურადღება შემდეგ ფაქტზე: მხოლოდ მეტად გახურებული სხეულებიდან ნაკლებად გახურებულ სხეულებზე სითბოს გადასვლისას შეიძლებოდა მივიღოთ სასარგებლო მუშაობა და პირიქით, სითბო რომ გადავიტანოთ ნაკლებად გახურებული სხეულიდან მეტად გახურებულზე, უნდა დაიხარჯოს მუშაობა.
კორნოს მის ერთადერთ ნაშრომში ასევე განხილული აქვს იდეალური წრიული პროცესი, ეგრეთ წოდებული ციკლი, რომელსაც შემდგომში „კორნოს ციკლი“ ეწოდა. იგი შედგება ორი იზოთერმული და ორი ადიაბატური პროცესისაგან. „კორნოს ციკლით“ ავტორმა დაადასტურა თავისი სწორი მოსაზრებანი სითბოს გადასვლის შესახებ ერთი სხეულიდან მეორეზე. კორნი თვლიდა რომ ორთქლის ქვაბის მიერ დაკარგული სითბო კონდენსატორის მიერ მიღებული სითბოს ტოლია. აქედან გამომდინარეობს, რომ მუშაობა შეიძლება წარმოიქმნას მხოლოდ სითბოს გადასხვლისას მაღალი ტემპერატურის მქონე სხეულიდან უფრო დაბალი ტემპერატურის მქონე სხეულზე. კარნოს ციკლის შემთხვევაში მიღებული მუშაობის ნამატი დაიხარჯება იმაზე, რომ სითბოს პირვანდელი რაოდენობა კონდენსატორიდან ორთქლის ქვაბს დაუბრუნდეს.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები
იივანი
იივანი (, Uiwang-si) — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა.
ეკონომიკა
ქალაქის ბიუჯეტი 137,772 მილიონ ვონს შეადგენს. ეკონომიკის ძირითადი დარგებია - ავეჯის წარმოება, სოფლის მეურნეობა. ქალაქში მოყავთ - ბრინჯი, ბოსტნეული, ყვავილები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები კატეგორია:კიონგიდოს პროვინციის ქალაქები
აგია-ტრიადა
კვლევა დაიწყო 1901 წლიდან. მისი უძველესი ფენები მიეკუთვნება ნეოლითის ხანას. აგია-ტრიადამ აყვავების საფეხურს ადრინდელი ბრინჯაოს ხანაში მიაღწია (ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევარში). აგია-ტრიადას ნაგებობები განლაგებული იყო სასახლის გარშემო, შედარებით უკეთ არის შემონახული სასახლის ჩრდილოეთ-დასავლეთის ნაწილი. აღმოჩენილია საზეიმო (9 მ X 6 მ) და სვეტებიანი დარბაზები, წარწერებიანი თიხის ფირფიტების არქივისა და სხვა სათავსები. აგია-ტრიადის დაცემა დაკავშირებულია კუნძულ კრეტაზე აქაველების შემოსევასთან (ძვ. წ. XV საუკუნე).
ლიტერატურა
კატეგორია:კრეტის არქეოლოგია კატეგორია:ეგეოსის კულტურა
მეჯნუნი ცხოველებს შორის
„მეჯნუნი ცხოველებს შორის“ — აღა მირექ მირზა გიასის მიერ შექმნილი მხატვრული ნაწარმოები, რომელიც შევიდა ნიზამი განჯევის „ხამსის“ ხელნაწერში. 1539 – 1543 წლებში შაჰ თაჰმასიბ I-ის დაკვეთით დამზადებული ნაწარმოები გაფორმებულია თებრიზის მინიატურის სკოლის ოსტატების ნახატებით. აღნიშნული ხელნაწერი ამჟამად ინახება ბრიტანეთის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში.
ნიზამი განჯევის პოემის მიხედვით ლეილის მამამ უარი თქვა ქალიშვილის ქორწინებაზე და ამის შემდეგ მეჯნუნმა დაშორდა ადამიანებს და მიიღო უდაბნოში ცხოვრების გადაწყვეტილება. თანდათან იგი დამეგობრდა მტაცებელ ცხოველებს და უზიარებდა მათ თავის დარდს.
მინიატურის ქვედა ნაწილში მოთავსებულია პოემის შესაბამისი სტრიქონები.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
აგზნების მემბრანული თეორია
აგზნების მემბრანული თეორია, აგზნების იონური თეორია (membrane hypothesis) — თეორია, რომელიც ორგანიზმის ბიოელექტრული პოტენციალების წარმოშობის მეცნიერულ ახსნას იძლევა. აგზნების მემბრანული თეორიას საფუძვლად დაედო ვ. ოსტვალდის, ე. ოვერტონის, ვ. ნერსტისა და სხვათა შრომები, მაგრამ სისტემური სახე მას ი. ბერნშტეინმა მისცა. ბერშტეინის თეორიის მიხედვით, ცოცხალი უჯრედის ციტოპლაზმას აქვს პოლარიზებული ზედაპირული შრე ანუ მემბრანა, რომლის გარეთა ზედაპირი დამუხტულია დადებითად, ხოლო შიგნითა — უარყოფითად. მემბრანის ამგვარ პოლარიზებას იწვევს იონთა ასიმეტრიული განაწილება. უჯრედის გარეთ ჭარბობს ნატრიუმისა და ქლორის იონები, ხოლო შიგნით — კალიუმის იონები და ცილოვანი ან სხვა სახის ანიონები. ელექტრომამოძრავებელი ძალების წარმოშობაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა ჰქონდეს მემბრანის ნახევრად გამტარულ თვისებებს: იგი ზოგ იონს ატარებს, ზოგს — არა. ბერშტაინის აზრით, მემბრანა თავისუფლად მხოლოდ კალიუმის იონებს ატარებს, ისინი დიფუზიურად მოძრაობენ უჯრედის შიგნიდან გარეთ. ამის გამო მემბრანის შიგნითა ზედაპირი კარგავს, ხოლო გარეთა ზედაპირი იძენს დადებით მუხტს. მემბრანა პოლარიზდება, მისი შიგნითა მხარე იმუხტება უარყოფითად, გარეთა დადებითად. მეორე მხრით, კალიუმის დადებითი იონების მიგრაცია ელექტროსტატიკური ძალებს აღძრავს. შიგნითა უარყოფითი მუხტი (მას ორგანული წარმოშობის ანიონები ქმნის) კალიუმის დადებითად დამუხტულ იონებს მიიზიდავს, ხოლო მემბრანის გარეთა ზედაპირის დადებითი მუხტი ამ იონებს განიზიდავს. ამიტომ კალიუმი შიგნიდან გარეთ გამოდის მანამ, სანამ ქიმიური ძალები ელექტრულ ძალებს სჭარბობს, მაგრამ როგორც კი ეს ძალები ერთიმეორეს გაუტოლდება, მაშინვე მყარდება კალიუმის იონების დინამიკური წონასწორობა: უჯრედიდან იმდენივე კალიუმის იონი გამოდის, რამდენიც შედის. ამიტომ არის, რომ მემბრანული პოტენციალი კალიუმის ელექროქიმიური წონასწორობის პოტენციალს ან უახლოვდება ან უტოლდება. ამგვარად, მემბრანული თეორიის მიხედვით, მოსვენებითი პოტენციალი ზედაპირული მემბრანის პოლარიზებულობის შედეგია, რაც მის ორ მხარეს შორის იონთა ასიმეტრიული განაწილებითაა შეპირობებული. კუნთოვანი და ნერვული ბოჭკოების უჯრედშიდა პოტენციალების რეგისტრაციამ აჩვენა, რომ მოქმედების პოტენციალების განვითარებისას იცვლება მემბრანული პოტენციალის ნიშანი, ხდება რევერსია. თუ მემბრანა მოსვენებითი მდგომარეობის დროს შიგნიდან დამუხტულია უარყოფითად, ხოლო გარედან — დადებითად, მაშინ მოქმედების პოტენციალი არა მარტო მის დეპოლარიზაციას იწვევს, არამედ შიგნითა ზედაპირს დადებითად მუხტავს, ხოლო გარეთა ზედაპირს — უარყოფითად. გაღიზიანების საპასუხოდ მემბრანა განვლადობის თვისებას არ კარგავს, მოკლე ხნის განმავლობაში შერჩევით გაატარებს ჯერ ნატრიუმს, შემდეგ კი — კალიუმს.
ფიზიკურ ან ქიმიური ფაქტორების მოქმედებამ მემბრანული პოტენციალი შეიძლება გაზარდოს ან შეამციროს. მემბრანის აგზნებას მხოლოდ მისი დეპოლარიზაცია იწვევს. დეპოლარიზაცია კრიზისულ დონეს მიაღწევს თუ არა, მემბრანის განვლადობა იცვლება ჯერ ნატრიუმის იონების, ხოლო შემდეგ — კალიუმის იონების მიმართ. ნატრიუმის შესვლა თავისი კონცენტრაციული და ელექტრული გრადიენტების მიმართულებით იწვევს მემბრანის შემდგომ აქტიურ დეპოლარიზაციას, რაც კიდევ უფრო ზრდის ნატრიუმის განვლადობას. ანგვარად, მემბრანის კრიზისულ დონემდე დეპოლარიზაციის შემდეგ იწყება რეგენერაციული პროცესი, რომელიც უკუქცევითი კავშირის პრინციპით მოქმედებს: დეპოლარიზაცია აძლიერებს ნატრიუმის შესვლას, ხოლო ნატრიუმის შესვლა — დეპოლარიზაციას. ნატრიუმი ისწრაფვის თავისი კონცენტრაციული და ელექტრული გრადიენტების მიმართულებით და ახდენს არა მარტო მემბრანის სრულ დეპოლარიზაციას, არამედ მისი ნიშნის რევერსიასაც, ახლა მემბრანა შიგნიდან დადებითად იმუხტება, გარედან კი — უარყოფითად. ამის შემდეგ ნატრიუმი ინაქტივირდება და უჯრედში აღარ შედის. სამაგიეროდ მემბრანაში კალიუმის დენი აღიძვრება უჯრედის შიგნიდან გარეთ და ნორმალურ პოლარიზაციას არადგენს. ეს პროცესები იმდენად სწრაფად ვითარდება, რომ მომქედებსის ანუ აგზნების პოტენციალის ხანგრძლივობა შეიძლება წამის მეასედზე ნაკლები იყოს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიოლოგია
Arborescence (ალბომი)
Arborescence — ფსიქოდელიური როკ-ჯგუფ Ozric Tentacles-ის მეხუთე სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 1994 წელს. იგი გამოსცა ლეიბლმა Dovetail.
სქოლიო
კატეგორია:1994 წლის ალბომები კატეგორია:Ozric Tentacles-ის ალბომები
ზურაბ ჭელიძე
ბიოგრაფია
დაიბადა 1963 წლის 17 სექტემბერს, ქალაქ თბილისში. 1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი.
იყო გეოფიზიკის ინსტიტუტის ტექნიკოსი, უმცროსი და უფროსი ინჟინერი, 1982 წლიდან კი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1983 წლიდან არის „პირველი რადიოს“ პრეზიდენტი, 1997 წლიდან „პირველი სტერეოს“ გენერალური დირექტორი. გამოქვეყნებული აქვს 10-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მიწისძვრის შესწავლის შესახებ, სხვადასხვა ქვეყნის გეოფიზიკურ ჟურნალებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები კატეგორია:დაბადებული 17 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1963 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
გულადი ბუკია
გულადი ბუკია (დ. უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), ჭაბუკებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატი (2016, ანტალია, თურქეთი, 65 კგ), ახალგაზრდებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, კონსტანცა, რუმინეთი, 65 კგ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
პოცელუევის ხიდი
პოცელუევის ხიდი (Поцелуев мост) — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში მდინარე მოიკაზე, საადმირალოს რაიონში. აკავშირებს ყაზანისა და საადმირალოს მეორე კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 41,5 მეტრი, სიგანე - 23,5  მ.
მდებარეობა
ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს გლინკას ქუჩას მოიკის დასავლეთ სანაპიროსთან. ხიდთან ახლოს მდებარეობს ახალი ჰოლანდიის კომპლექსი და ცენტრალური სამხედრო-საზღვაო მუზეუმი. ამ ხიდიდან ისააკის ტაძრის პანორამა არაერთხელ გამოუყენებიათ მხატვრებს.
დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს ფოსტის ხიდი, ხოლო ქვემოთ კი - კრასნოფლოტის ხიდი.
უახლოესი მეტროს სადგურია (1,3 კმ) „სადოვაია“.
სახელწოდება
ხიდის სახელწოდება ცნობილია 1790 წლიდან. იგი ეწოდა მესამე გილდიის ვაჭრის ნიკიფორე პოცელუევის გვარის მიხედვით, რომელსაც ეკუთვნოდა სახლი მდინარე მოიკის სანაპიროზე გლინკას ქუჩის კუთხეში.
ისტორია
1738 წელს მდინარე მოიკის სანაპიროს გრანიტით გაფორმებასთან დაკავშირებით ამ ადგილზე ააგეს საფეხმავლო ხის ხიდი.
1768 წელს ხიდი გადააკეთეს და მისი კონსტრუქცია გახდა ერთმალიანი, რომელიც ქვის საყრდენებზე იდგა.
1808-1816 წლებში ხიდი გადააკეთეს უილიამ გესტეს ტიპური პროექტის მიხედვით, ხოლო 1952 წელს ხიდი ალექსანდრ როტაჩის პროექტით გადააკეთეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ხიდები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
ანტონივკა (კეგიჩივკის რაიონი)
ანტონივკა (Антонівка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხარკივის ოლქის კეგიჩივკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 221 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კეგიჩივკის რაიონის სოფლები
ილია აბაშიძე
ილია აბაშიძე (დ. 24 მარტი, 1882, გურჯაანი — გ. 1953) — ქართველი ვიოლონჩელისტი, საქართველოს დამსახურებული პედაგოგი.
ბიოგრაფია
ილია აბაშიძე რვა წლის იყო როდესაც თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში მიაბარეს. მეოთხე კლასში ვიოლონჩელოზე დაკვრის შესწავლა დაიწყო. 1902-1904 წლებში თბილისის მუსიკალურ სკოლაში სწავლობდა. 1904 წელს მუსიკალური განათლების მიღება მოსკოვის ფილარმონიულ სასწავლებელში განაგრძო. პარალელურად, მოსკოვის უნივერსიტეტში იურიდიულ ფაკულტეტზეც ისმენდა ლექციებს. შემდგომში სასწავლებლად იყო ფინეთში და გერმანიაში, ლაიფციგის კონსერვატორიაში, შემდეგ ჩეხეთში. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ საკონცერტო მოღვაწეობას შეუდგა. 1918 წელს დამოუკიდებელ საქართველოში მან ითავა ნიკო სულხანიშვილის დავიწყების სივრციდან ხელახლა ასპარეზზე გამოყვანა. ქართველთა სამხედრო კავშირის დახმარებით ფასიანი გუნდი შეადგინა და კომპოზიტორი მის ლოტბარად მოიწვია. ამ გუნდმა ორი ისტორიული მნიშვნელობის ეროვნული კონცერტი ჩაატარა: 9 ივნისს ქართულ კლუბში და 30 ივნისს ოპერის თეატრში. გასაბჭოების შემდეგ, სხვადასხვა დროს იყო თბილისსა და ქუთაისში პირველი საფორტეპიანო ტრიოს ორგანიზატორი და წევრი; მელიტონ ბალანჩივაძის მიერ დაარსებული ქუთაისის მუსიკალური სასწავლებლის გამგე და პედაგოგი; მოსწავლეთა გუნდის დამაარსებელი და ლოტბარი; ანდრია ყარაშვილის სიმებიანი კვარტეტისა კამერულ-ინსტრუმენტული ანსამბლების წევრი.
ლიზინი
ლიზინი — α, ε-დიამინოკაპრონმჟავა, დიამინომონოკარბონმჟავათა ჯგუფის ამინომჟავა. უფერო კრისტალებია და მოლური მასაა 146.19 გ/მოლი.
ლიზინი ცნობილია ორი ოპტიკურად აქტიური ფორმის სახით — D- და L- ფორმები. ბუნებრივი L-ლიზინი (დნობის ტემპერატურა 224-225°C) კარგად იხსნება წყალში, მჟავებსა და ტუტეებში, ცუდად — სპირტში. ლიზინი მიღებულია სინთეზურად. შედის ყველა ცხოველურ და მცენარეულ ცილაში. ლიზინი შეუცვლელი ამინომჟავაა, მისი ნაკლებობა საკვებში იწვევს ბავშვის ზრდის შეჩერებას, მოზრდილის აზოტის ბალანსის დარღვევას. მოზრდილი ადამიანისთვის დღე-ღამეში საჭიროა 23 მგ ლიზინი სხეულის მასის ერთ კილოგრამზე, ჩვილი ბავშვისთვის 170 მგ/კგ.
ალექსანდრე აგინი
ალექსანდრე ალექსის ძე აგინი (Алекса́ндр Алексе́евич А́гин; დ. 1817 — გ. 1875, სოფელი კაჩანოვკა) — რუსი მხატვარი, ილუსტრატორი.
ბიოგრაფია
სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში (კ. ბრიულოვის კლასი, 1834-1839). სახელი მოიხვეჭა ნ. გოგოლის, „მკვდარი სულების“ ილუსტრაციებით (104 ილუსტრაცია, 1846-1847; გრავიურა ხეზე ე. ბერნარდსკისა; სრულიად გამოიცა 1892 წელს). 1853 წელს ცენზურისაგან დევნილმა პეტერბურგი მიატოვა, კიევში გადასახლდა და ხატვის მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი მხატვრები
შირვანზადე
შირვანზადე ალექსანდრე მინასის ძე მოვსესიანი (Ալեքսանդր Շիրվանզադե; დ. 18 აპრილი, 1858, შირვანი — გ. 7 აგვისტო, 1935, კისლოვოდსკი) — სომეხი საბჭოთა მწერალი, სომხეთისა და აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების სახალხო მწერალი (1930).
ბიოგრაფია
დაიბადა ხელოსნის ოჯახში 1858 წლის 18 აპრილს შირვანში, დღევანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, უფრო გვიან კი საკუთარი თავისთვის სპარსული ენიდან შთაგონებული ლიტერატურული ფსევდონიმი შეარჩია — შირვანის შვილი, შირვანზადე.
დაამთავრა რუსული სამაზრო სასწავლებელი 1873 წელს. 1883 წლამდე ბაქოში ცხოვრობდა. ბევრი პროფესია გამოიცვალა. მე-19 საუკუნის 80-იან წლებში აქვეყნებდა პუბლიცისტურ სტატიებსა და ნარკვევებს ნავთობის სარეწის მუშების მძიმე მდგომარეობის შესახებ, რაც მის პირველ მოთხრობებშიც აირეკლა, ისევე როგორც ერთ-ერთ რომანში (ქაოსი).
1883 წლიდან თბილისში ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. 1905 - 1910 წლებში პარიზში ცხოვრობდა, 1910 - 1919 წლებში - თბილისში, შემდეგ კი ისევ გაემგზავრა საზღვარგარეთ. 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციას აღტაცებით შეხვდა. 1926 წელს საბჭოთა სომხეთში დაბრუნდა. ავტორია რომანებისა: ნამუსი (დაიწერა 1885 წელს, ქართულად ითარგმნა 1931 წელს), ავი სული (1894), ქაოსი (დაიწერა 1898 წელს, ქართულად ითარგმნა 1952 წელს), აღსანიშნავია მისი მემუარები ცხოვრების ბრძმედში. შირვანზადემ შექმნა რეალისტური სახეების მდიდარი გალერეა. მის ნაწარმოებებს ახასიათებს ღრმა ფსიქოლოგიზმი, ემოციურობა, მწვავე სატირა.
1916 წელს მაქსიმ გორკი წერდა, რომ შირვანზადეს შრომები „ცნობილი იყო მკითხველისთვის არა მხოლოდ კავკასიაში, არამედ ინგლისში, სკანდინავიაში და იტალიაშიც“.
ბოლო წლები შირვანზადემ საბჭოთა კავშირში გაატარა, გახდა აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი.
სიცოცხლე დაასრულა 1935 წელს კისლოვოდსკში და დაკრძალული იქნა კომიტასის პანთეონში, რომელიც მოთავსებულია ერევნის ცენტრში.
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1858 კატეგორია:გარდაცვლილი 1935 კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
რუდოლფი (ანჰალტ-ცერბსტის მთავარი)
რუდოლფ ფონ ანჰალტ-ცერბსტი (Rudolf von Anhalt-Zerbst) — ანჰალტ-ცერბსტის მთავარი ასკანიების საგვარეულოდან.
ბიოგრაფია
რუდოლფი იოახიმ ერნსტისა და მისი მეორე მეუღლის, ელეონორა ფონ ვიურტემბერგის, ჰერცოგ ვიურტემბერგის ქალიშვილის მეხუთე შვილი იყო. 1600 წელს ის სასწავლებლად გაემგზავრა რომში, სადაც შეხვდა პაპ კლემენტ VIII-ს, შემდეგ წავიდა სიცილიაში. თავის ძმასთან, მთავარ ლუდვიგთან ერთად ერთი წელი გაატარა ფლორენციაში. 1601 წლის 21 ნოემბერს რუდოლფი ჩაირიცხა სიენის უნივერსიტეტში. ერთი წლის შემდეგ, 1602 წელს რუდოლფი შვეიცარიის გავლით დაბრუნდა დესაუში.
1606 წელს, ანჰალტის ერთობლივი მართვის შემდეგ, ძმებმა ანჰალტი გაიყვეს: იოჰან გეორგი გახდა ანჰალტ-დესაუს მთავარი, კრისტიანი — ანჰალტ-ბერნბურგის, ლუდვიგი — ანჰალტ-კეთენის, ხოლო რამდენიმე წლის შემდეგ, ავგუსტი გახდა ანჰალტ-პლოცკაუს მთავარი. რუდოლფი გახდა ცერბსტის სამთავროს მმართველი, რომელშიც შედიოდა ამთები, ლინდაუ, როსლაუ და კოსვიგი.
რუდოლფის დროს ცერბსტში მრავალი შენობა აშენდა და გარემონტდა სასახლე-რეზიდენცია. რუდოლფი 45 წლის ასაკში გარდაიცვალა და დაკრძალეს ცერბსტის წმ. ბართლომეს ეკლესიაში.
ოჯახი
1605 წლის 29 დეკემბერს რუდოლფი დაქორწინდა დოროთეა ჰედვიგა ფონ ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელზე, ჰერცოგ ჰაინრიხ იულიუს ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის ქალიშვილზე. ამ ქორწინებიდან დაიბადნენ:
1612 წლის 31 აგვისტოს მისი მეორე მეუღლე გახდა მაგდალენა ფონ ოლდენბურგი, გრაფ იოჰან XVI ფონ ოლდენბურგის ქალიშვილზე. მაგდალენასთან ქორწინებიდან დაიბადნენ:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასკანიები კატეგორია:ანჰალტ-ცერბსტის მმართველები კატეგორია:დაბადებული 1576 კატეგორია:გარდაცვლილი 1621
ჰუსეინიას მეჩეთი
ჰუსეინიას მეჩეთი (თათების მეჩეთი) (Hüseyniyyə məscidi və ya Tatlar məscidi) — XIX საუკუნის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში. ჰუსეინიას მეჩეთი არის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც აშენდა 1825 წელს ირანის პრინცის ბაჰმან მირზას ქალიშვილის, საბია ხანუმის სახსრებით. მეჩეთს ირანიდან ჩამოსული მორწმუნეებიც სტუმრობდნენ, რის გამოც ადგილობრივმა მოსახლეობამ უწოდა მას „თათების მეჩეთი“. მაგრამ არსებული ქითაბეს თანახმად თავდაპირველად მეჩეთს ეწოდებოდა „ჰუსეინია“. მეჩეთში, მიჰრაბის თავზე შემონახულია სამი ქითაბე. ერთ-ერთ მათგანში წერია: „ამ მეჩეთს საფუძველი ჩაეყარა საბია ხანუმის სამფლობელოში მისივე სახსრებით. შენობის მშენებლობაში ინვესტიციები ჩადეს სხვა ადგილობრივმა მიწათმფლობელებმაც“.
XIX საუკუნის ბოლოს ა.ს.პუშკინის დაბადების მეასე წლისთავთან დაკავშირებით ჰუსეინიას მეჩეთი აქციეს ბიბლიოთეკად, თუმცა ეს დიდხანს არ გაგრძელებულა და მოკლე ხანში მეჩეთმა კვლავ დაიწყო ფუნქციონირებდა. 1920 წელს ბიბლიოთეკის მოღვაწეობა აღდგა, და მას მიენიჭა სახელი „ნიზამი-პუშკინი“. სახალხო მხატვარმა თოღრულ ნარიმანბეკოვმა შეასრულა მოხატულობა შენობის შიგნითა კედელზე ნიზამის წლისთავის წინადღეს. ამჟამად ბიბლიოთეკა ატარებს აზერბაიჯანელი პოეტის ნიზამი განჯევის სახელს. ნიზამი განჯევის სახელობის №19 ბიბლიოთეკა ითვლის დაახლოებით 100000-მდე წიგნს.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მეჩეთები
გიორგი ამილახვარი
გიორგი ამილახვარი (დ. 1 იანვარი, 1984, თბილისი ) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი. სამართლის დოქტორი. საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრი. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი 2023 წლის 20 მარტიდან.
განათლება
1999-2000 წლებში სწავლობდა ალამოს უმაღლესი სკოლაში (ტეხასი, აშშ); 2006 წელს დაამთავრა თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (სამართალმცოდნეობა). 2016 წელს მაქს-პლანკის საერთაშორისო კერძო და შედარებითი სამართლის კვლევით ინსტიტუტში გადიოდა კვლევითი სტაჟირებას (ჰამბურგი, გერმანია).
სამუშაო გამოცდილება
2015-2017 წლებში იყო „დეგუსტოს“ მმართველი პარტნიორი. 2017 წელს მიიღო სამართლის დოქტორის სტატუსი. 2007-2008 წლებში იყო სახელმწიფო მინისტრის აპარატი ევროპული და ევროატლანტიკური ინტეგრაციის საკითხებში მთავარი სპეციალისტი. 2008-2010 წლებში იყო ლიეტუვური საინვესტიციო კომანია შპს „სავერუსის“ ფილიალი საქართველოში „სავერუს ჯორჯია“ მთავარი იურისტი. 2010-2020 წლებში – თბილისის ღია სასწავლო უნივერსიტეტის ვიცე-რექტორი, რექტორი და ასოცირებული პროფესორი სამართალში. 2018-2019 წლებში იყო საგანმანათლებლო პროგრამების აკრედიტაციის საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე.
საპარლამენტო საქმიანობა
გიორგი ამლახვარი იყო კახა კალაძის საარჩევნო შტაბი ხელმძღვანელი, როცა კალაძე თბილისის მერობისთვის იბრძოდა.
გიორგი ამილახვარი ერთ-ერთი ავტორია „სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის შესახებ კანონში ცვლილებების“ კანონპროექტისა (რატი იონათამიშვილთან, გივი მიქანაძესთან, ანრი ოხანაშვილთან, დავით მათიკაშვილთან, ალუდა ღუდუშაურთან და გურამ მაჭარაშვილთან ერთად), რასაც ინსპექტორის სამსახურის გაუქმება და დიდი წინააღმდეგობა და კრიტიკა მოჰყვა ოპოზიციის, არასამთავრობო სექტორის და თავად სახელმწიფო ინსპექტორის, ლონდა თოლორაიას მხრიდან.
2022 წლის 13 ოქტომბერს, ვაკის პარკის შადრევნის ტრაგედიიისას, ამილახვარმა ერთ-ერთმა პირველმა განცხადება გააკეთა. მისი განცხადებით, „ბავშვს უნდა ჰყავდეს მეთვალყურე“. მისივე განცხადებით, რეკონსტრუქციის მიმდინარეობისას, ბუნებრივია, შეიძლება იყოს „ტექნიკური შეფერხება“, რამაც ადამიანის ჯანმრთელობის დაზიანება შეიძლება გამოიწვიოს; რეაბილიტირებული შადრევანი, სადაც ბავშვებს დენმა დაარტყა, იქვე მდებარე მცირე კასკადთან ერთად, წინა დღეს, 12 ოქტომბერს საზეიმოდ გაიხსნა. მოგვიანებით დეპუტატმა განცხადებისთვის ბოდიში მოიხადა.
ამილახვარი ერთ-ერთია „ქართული ოცნების“ იმ 78 დეპუტატს შორის, ვინც მხარი დაუჭირა „უცხოეთის აგენტების კანონს“ („უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონპროექტი), რომლის გასაპროტესტებლად მარტის დასაწყისში ათასობით დემონსტრანტი გამოვიდა, მათ შორის, სტუდენტები.
განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი
2023 წლის 20 მარტს საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი ღარიბაშვილმა ღარიბაშვილმა განაცხადა, რომ განათლებისა და მეცნიერების მინისტრმა მიხეილ ჩხენკელმა თანამდებობის დატოვების სურვილი თავად გამოთქვა, რადგან აკადემიურ საქმიანობაში უნდა დაბრუნება. მის თანამდებობაზე კი გიორგი ამილახვარი წარადგინა.
დარა ტორესი
დარა გრეის ტორესი (Dara Grace Torres; დ. 15 აპრილი, 1967) — ამერიკელი მოცურავე, რომელიც თორმეტჯერ გახდა  ოლიმპიური მედალოსანი და მსოფლიოს სამგზის რეკორდსმენი. ტორესი არის პირველი მოცურავე,რომელმაც აშშ-ს დროშის ქვეშ ხუთჯერ მიიღო მონაწილეობა ოლიმპიურ თამაშებში(1984, 1988, 1992, 2000 და 2008) და ბოლოს 41 წლის ასაკში მიიღო უფლება გამოსულიყო ოლიმპიადაზე. 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაში მან მონაწილეობა მიიღო 50 მეტრზე თავისუფალი სტილით ცურვაში, 4×100-მეტრზე კომბინირებულ ესტაფეტაში და 4×100 მეტრზე თავისუფალი სტილით ცურვაში და სამივე შეჯიბრებაში ვერცხლის მედლები მოიგო.
ტორესმა მოიგო თორმეტი ოლიმპიური მედალი (ოთხი ოქროს, ოთხი ვერცხლის, ოთხი ბრინჯაოს). იგი ერთ-ერთი ყველაზე მეტი მედლის მფლობელია ქალთა შორის ცურვაში ჯენი ტომპსონთან და ნატალი კოგლინთან ერთად. ტორესმა 33 წლის ასაკში მოიპოვა  ხუთი მედალი 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, იგი აშშ-ის ოლიმპიური გუნდის ყველაზე ასაკოვანი წევრი იყო. მან ასევე მოიგო მინიმუმ ერთი მედალი ხუთივე ოლიმპიადაზე, რომელშიც მონაწილეობდა.
ადრეული წლები
ტორესი დაიბადა კუბურ-ამერიკულ ოჯახში, ლოს-ანჯელესში. იგი იყო ედვარდ ტორესის და მარილი კაუდერის შვილი. მამამისი  იყო უძრავი ქონების დეველოპერი და კაზინოს მფლობელი კუბაში; დედამისი მარილი კი ყოფილი ამერიკელი მოდელი. ტორესი გაიზარდა ბევერლი-ჰილზე, კალიფორნია. იგი იყო მეხუთე შვილი ექვსიდან. 7 წლის ასაკში თავისი ძმების კვალდაკვალ  ჩაეწერა საცურაო კლუბში. 14 წლის ასაკში, მან მოიგო ეროვნული ღია ჩემპიონატი, სადაც დაამარცხა მოქმედი ჩემპიონი ჯილ სტელკერი.
დარა სწავლობდა ვესტლეიკის სკოლაში, რომელიც გოგოებისთვის იყო განკუთვნილი და გამოდიოდა ამავე  გუნდისთვის დარლინ ბიბლის ხელმძღვანელობით. იგი ასევე იყო ამ სკოლის კალათბურთის, ტანვარჯიშის და ფრენბურთის გუნდის წევრიც. 1983-84 წლებში იგი გადავიდა კალიფორნიაში, რომ ეცურავა კლუბ „Mission Viejo Nadadores“-ში, რათა მომზადებულიყო თავისი პირველი ოლიმპიადისთვის მარკ შუბერტის ხელმძღვანელობით. 1984 წლის ოლიმპიადის შემდეგ, ტორესი დაბრუნდა ვესტლეიკის სკოლაში, რომელიც 1985 წელს დაამთავრა.
ცურვა კოლეჯში
ტორესმა  მიიღო სპორტული  სტიპენდია ფლორიდის უნივერსიტეტში, სადაც ის გამოდიოდა ,,ფლორიდ გატორსის" ყვინთვისა და ცურვის გუნდში, ამ სპორტული ასოციაციის ხელმძღვანელი 1986-1989 წლებში იყო რენდი რიზა. ოთხი წლის განმავლობაში ტორესმა 9 ინდივიდუალური ჩემპიონატი მოიგო ჩრდილო-სამხრეთ კონფერენციაში, მათ შორის 50 მეტრზე თვისუფალ სტილში (1987, 1988, 1989), 100 მეტრზე ბატერფლაიში  (1987, 1988, 1989), 200 მეტრზე თავისუფალ სტილში (1987) და 100 მეტრზე ბატერფლაიში (1988, 1989); იგი აგრეთვე გატორსის 12 კაციანი გუნდის წევრი იყო. ტორესმა1988 წელს მოიგო ,,NCAA"-ის ნაციონალური ჩემპიონატი (50 და 100 მეტრი თავისუფალ სტილში, 100 მეტრი ბატერფლაიში). 1988 წელს ტორესი დასახელებულ იქნა ,,SEC"-ის მიერ წლის სპორტსმენად ,1987და 1989 წლებში კი ამავე ორგანიზაციაში დასახელებულ იქნა,როგორც წლის ქალი მოცურავე. ამ დროისთვის  მან მიიღო 28 ამერიკული დიპლომი ცურვაში. ეს კოლეჯში სწავლის პერიოდში რეკორდული მაჩვენებელია. ფლორიდაში ტორესმა აგრეთვე დაიწყო ფრენბურთის თამაში.
ტორესმა 1990 წელს მიიღო ბაკალავრის დიპლომი ტელეკომუნიკაციის სფეროში და 1999 წელს შეიყვანეს ფლორიდის უნივერსიტეტის დიდების დარბაზში როგორც Grator Great-ი. ტორესმა 2014 წლის ნოემბერში მიიღო ,,NCAA"-ის ლაურეატის ვერცხლის პრემია, რომელიც გადაეცემა ექვს გამორჩეულ სტუდენტ-სპორტსმენს სკოლის დამთავრების  25-ე წლისთავზე.
1984, 1988 და 1992 წლის ოლიმპიადები
1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე ლოს ანჯელესში, ტორესი იყო გამარჯვებული გუნდის წევრი 4x100 მეტრ თავისუფალი სტილით ცურვაში. მისი თანაგუნდელები ფინალში იყვნენ ნენსი ჰოგსჰედი, ჯენა ჯონსონი და კერი სტაინსაიფერი, ჯილ  სტერკელი და მერი უეიტი ასევე იღებდნენ მონაწილეობას კვალიფიკაციაში.
1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, ტორესმა მოიპოვა უფლება გამოსულიყო აშშ-ს ოლიმპიურ ქალთა გუნდში ერთ ინდივიდუალურ და ორ ესტაფეტურ შეჯიბრებაში. ტორესმა მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი  4×100 მეტრი თავისუფალი სტილით ცურვაში. მისი  თანაგუნდელები იყვნენ მიტსი კრემერი, ლორა ვოლკერი და მერი ვეითი. მან ასევე მოიპოვა ვერცხლის მედალი თავისუფალი სტილით ცურვაში (4×100 კომბინირებული ესტაფეტა). ინდივიდუალურ შეჯიბრში ტორესი იყო მე-7 100 მეტრზე  თავისუფალი სტილით ცურვაში.
1992 წლის ბარსელონას ზაფხულის ოლიმპიადისთვის ტორესმა მოიპოვა უფლება გამოსულიყო გუნდურ შეჯიბრებაში. ოლიმპიადაზე მან გაცურა მეორე ეტაპი  4×100 მეტრი თავისუფალი სტილით გამოსვლაში და თავის თანაგუნდელებთან ერთად გამარჯვება მოუტანა აშშ-ს ოლიმპიურ ნაკრებს. მასთან ერთად გამოდიოდნენ ნიკოლ ჰაისლეტი, ენჯელ მარტინო და ჯენი ტომპსონი.