cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბოროდინოს ბრძოლა
ბაგრატიონის ფლეშები
განსაზღვრა რა ბაგრატიონმა ნაპოლეონის მიერ არჩეული მთავარი დარტყმის მიმართულება, უბრძანა გენერლებს - რაევსკის, ტუჩკოვს ფლეშებისაკენ გადაადგილება. ერთდროულად, მოთხოვნისამებრ, კუტუზოვმა ბაგრატიონისაკენ გააგზავნა იზმაილოვის პოლკი და ლიტოვსკის ლეიბ-გვარდიის რეზერვი. ასევე, მე-3 საკავალერიო კორპუსის 7 პოლკი, გრენადერთა 1-ლი და კირასირის 1-ლი დივიზიები. დამატებით, უკიდურესი მარჯვენა მხრიდან მარცხენა ფლანგისკენ დაიწყო გადაადგილება გენერალ-ლეიტენანტ ბაგოვუტის მე-2 ქვეითმა კორპუსმა.
ძლიერი საართილერიო მზადების შემდგომ, ფრანგებმა შეძლეს სამხრეთის ფლეშში და ფლეშებს შორის შეჭრა. ხელჩართულ ბრძოლაში დაიჭრა დივიზიის მეთაურები - ნევეროვსკი და ვორონცოვი.
რუსეთის არმიამ კონტრშეტევით უპასუხა ფრანგებს. მათზე შეტევა მიიტანა კირასირის სამმა პოლკმა. შეტევის დროს მარშალი მიურატი შემთხვევით გადარჩა რუსების მიერ ტყვედ აყვანას. მან ძლივს მოასწრო ვიურტემბერგის ქვეითებში მიმალვა. დილის 10 საათამდე ფლეშები ხელიდან ხელში გადადიოდა.
დილის 4 სთ-თვის ფლეშებზე შეტევისათვის ნაპოლეონმა თავი მოუყარა 45 ათას ქვეითსა და კავალერიას და თითქმია 400 ზარბაზანს. ამ გადამწყვეტ შეტევას რუსული ისტორიოგრაფია მერვედ მოიხსენიებს. ბაგრატიონი ხედავდა რა, რომ ფლეშების არტილერია ვერ შეაჩერებდა ფრანგულ კოლონებს, სათავეში ჩაუდგა მარცხენა ფრთის სრულიად საერთო კონტრშეტევას, რომლის ჯარების საერთო რაოდენობა შეადგენდა სულ რაღაც 20 ათას ჯარისკაცს. რუსების პირველ რიგებში შეტევა შეჩერებულ იქნა. ის გადაიზარდა საშინელ ხელჩართულ ბრძოლაში, რომელიც საათზე მეტ ხანს გაგრძელდა. მტვერს, ბოლს, არეულობასა და უძლურებას ერთიანად მოეცვა მთელი ფრანგული არმია. მათ წინამძღოლებს (დავუს, მიურატს, ნეის) მხოლოდ ისღა აძლებინებდათ ბრძოლის ველზე ხმალმომარჯვებულთ, რომ იცოდნენ - მთელი რუსული არმია დაშლილი და განადგურებული იყო. სარდლები ნაპოლეონისგან დაუყოვნებელ შევსებას ითხოვდნენ. ნაპოლეონი კი, რომელიც ავად იყო (გაციებული) და ბრძოლის ველიდან შორს იმყოფებოდა, ვერ ახდენდა შეტაკებებზე დაკვირვებას და მოვლენებს სწორად ვერ აფასებდა. უარი, რომელითაც მან გაისტუმრა თავისი ოფიცრები, ალბათ ღირსების საკითხიც იყო. მას არ უნდოდა რომ უკანასკნელი რეზერვი - მისი პირადი დაცვა, ძველი გვარდია, სამშობლოდან ასე შორს მისი პირადი ხელმძღვანელობის გარეშე, მისი აზრით, არც თუ ისე მნიშვნელოვან ბრძოლაში გამოეყენებინა. ბოლოსდაბოლოს, გამარჯვების სასწორმა რუსების მხარეს გადაიწია, მაგრამ კონტრშეტევაზე გადასვლის დროს ფეხში დაჭრილი ბაგრატიონი ცხენიდან გადმოვარდა. ის დაუყოვნებლივ გაიყვანეს ბრძოლის ველიდან. ცნობამ, ბაგრატიონის დაჭრის შესახებ, წამებში მოიარა რუსული ჯარის რიგები და უდიდესი გავლენა მოახდინა რუს ჯარისკაცებზე, რომლებიც დიდ პატივს სცემდნენ გენერალს. ჯარისკაცები დაიბნენ, აირივნენ და უკანდახევა დაიწყეს.
ბრძოლის დასასრული
ბრძოლის დამთავრების შემდეგ დე-ტოლი დაუკავშირდა კუტუზოვს, რათა შემდგომი მითითებები მიეღო. მისი ერთ-ერთი თანამებძოლი ამ ამბავს ასე ყვება:
მიუხედავად ამ ქადილისა, მიხეილ ილარიონის-ძემ იცოდა, რომ მისი არმია მეტის-მეტად დასუსტებული იყო და ნაპოლენონთან ხელმეორე შეტაკებას ვეღარ გაუძლებდა. მთავარსარდლის ძირითად გეგმას ნაპოლეონის რუსეთის სურსათით მდიდარი ნაწილის დაცვა წარმოადგენდა, მან მოსკოვის საზოგადოებას განუცხადა: "მოსკოვის დაკარგვით ჯერ კიდევ არ არის დაკარგული რუსეთი, არმიის მოსპობით კი მოსკოვიცა და რუსეთიც დაიღუპებაო."
8 სექტემბერს ალექსანდრე I-მა დაცალა მოსკოვი მთელი მოსახლეობისაგან და ნაპოლეონი დაცარიელებულ დედაქალაქში შევიდა. მეორე დღეს ქალაქში ხანძარი გაჩნდა და ფრანგულმა არმიამ გამოსვლა ძლივს მოაწრო. ბონაპარტეს არმია თავშესაფრისა და სურსათ-სანოვაგის გარეშე დარჩა. სავარაუდოდ, რუსებმა შეგნებულად მიმართეს ამგვარ ხერხს, რომ დაქანცულ, ძალაგამოცლილ ფრანგულ არმიას ვერ უნდა მოესვენა ქალაქში და ვერ უნდა აღედგინდა ძალები. ამასთავნავე, ძლიერი სიცივე და ყინვები, რომელიც იმ ზამთარს დაიჭირა უფრო უძნელებდა საქმეს ნაპოლეონს. მან რუსული ჯარის სწრაფი განადგურების იმედი დაკარგა და რუსეთის სურსათით მდიდარი მხარისაკენ გადაწყვიტა დაძვრა. 19 ოქტომბერს ნაპოლეონმა მოსკოვი დატოვა. ის ცდილობდა არმია სამხრეთის გზით, სმოლენსკისაკენ წაეყვანა კალუგის გავლით, სადაც სურსათი და ცხენების საკვები ეგულებოდა. გზად ფრანგული არმია ყველაფერს ანადგურებდა, მაგრამ 24 ოქტომბერს მცირე იაროსლავეცთან ბრძოლაში კუტუზოვმა შეაჩერა. ნაპოლეონი იძულებული გახდა მისივე განადგურებული სმოლესკის გზით დაეხია უკან. კუტუზოვმა ბრძანებით, ნაპოლეონის არმიას ფლანგებიდან ურტყამდნენ რუსთა რეგულარული და პარტიზანული რაზმები, რადგან კუტუზოვმა კარგად იცოდა, რომ რუსული არმია უკვე დაუძლურებული იყო და  გაურბოდა ფრონტალურ ბრძოლებს დიდი საჯარისო შენაერთებით. იგი პირისპირ ბრძოლაში აღარ შეჯახებია ნაპოლეონს.
ნაპოლეონის არმია პრაქტიკულად სრულიად განადგურდა. თანამედროვეთა თქმით, კუტუზოვი არავის უზიარებდა თავის ჩანაფიქრს, მისი საჯაროდ ნათქვამი სიტყვები არმიაში გაცემულ ბრძანებებს ხშირად არ ემთხვეოდა, თუმცა მისი მოღვაწეობის საბოლოო შედეგი ეჭვგარეშეა - ნაპოლეონის აბსოლუტური განადგურება,  რისთვისაც კუტუზოვი წმ. გიორგის პირველი I  ხარისხის ორდენით დააჯილდოვეს.
დანაკარგები
220px|მინიატიურა|ბოროდინოს ბრძოლის დასასრული ბრძოლისას დაშავებულთა რიცხვი განსაცვიფრებელი იყო.
ბოროდინოს ბრძოლა ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე უფრო სისხლისმღვრელ ბრძოლად მთელ მე-19 საუკუნეში და მანამდეც. ყველაზე უფრო თავშეკავებული მონაცემებითაც კი, ყოველ საათში ბრძოლის ველზე იღუპებოდა ან ჭრილობას იღებდა 6 000 ადამიანი, ფრანგულმა არმიამ დაკარგა თავისი შემადგენლობის 25%, ხოლო რუსულმა არმიამ - 30%. ფრანგთა მხრიდან მოხდა  60 ათასამდე საზარბაზნე გასროლა, ხოლო რუსული მხრიდან - 50 ათასამდე.
დაღუპულა რიცხვი ბევრად დიდია, ვიდრე  ოფიციალური მონაცემები გვაუწყებს; მსხვერპლთა შორის მოიხსენება მოგვიანებით გართულებული ჭრილობებით გარდაცვლილი ადამიანები. ცნობილია, რომ 1813 წლის გაზაფხულამდე რუსები წვავდნენ და კრძალავდნენ ბოროდინოს ველზე დაუმარხავად დარჩენილ გვამებს. სამხედრო ისტორიკოს, გენერალ მიხაილოვ-დანილოვის ცნობით, სულ დამწვარი და დამარხული იქნა   58 521 მოკლულის სხეული. რუსი ისტორიკოსები, კერძოდ, ბოროდინოს ველიდ მუზეუმ-ნაკრძალის თანამშრომლები გარდაცვლილთა რიცხვს 48−50 ათასის ფარგლებში ასახელებენ. ა. სუხანოვის თანახმად, მთლიანად ბოროდინოს ველზე და სოფლის შემოგარენში  დაკრძალულ იქნა 49 887 დაღუპული.
ბოროდინოს ველი
220px|მინიატიურა|მონუმენტი თანამედროვე ბოროდინოს ველზე, რაევსკის ბატალიონის ადგილას ბრძოლაში ერთ-ერთი დაღუპულის ქვრივმა ბაგრატიონის ფლეშებთან დააარსა დედათა მონასტერი, რომელსაც წესის თანახმად, უნდა ელოცა 1812 წლის ზაფხულში რწმენის, მამულისა და სახელმწიფოსათვის ამ ადგილებში გარდაცვლილი მეთაურებისა და ჯარისკაცების სულების საოხად. ბოროდინოს ბრძოლის მე-8 წლისთავზე, 1820 წლის 26 აგვისტოს აკურთხეს ტაძარი პირველად. ტაძარი აღიმართა, როგორც სამხედრო დიდების მემორიალი.
1839 წლისათვის ბოროდინოს ველის ცენტრალური ნაწილის მიწები გამოისყიდა იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა. 1839 წელს ყორღანის სიმაღლეზე, რაევსკის ბატალიონის განლაგების ადგილას საზეიმოდ გაიხსნა მონუმენტი, რომლის საძირკველში დაკრძალულია პეტრე ბაგრატიონის ნეშტი. საწინააღმდეგო მხარეს აშენდა საგუშაგო მომსახურე პერსონალისათვის, რომელთაც უნდა მოევლოთ ძეგლისა და ბაგრატიონის საფლავისათვის, ეწარმოებინათ მნახველთა ჩანაწერების წიგნი, ეჩვენებინათ ჩამოსულთათვის ბრძოლის გეგმა და მთლიანად ველი ბრძოლის დასაწყისიდან.
ბოროდინოს ბრძოლის 100 წლისთავთან დაკავშირებით საგუშაგო გადაკეთდა, ველზე განლაგებულ იქნა რუსული არმიის კორპუსების, დივიზიების, პოლკებისადმი მიძღვნილი 33 მონუმენტი.
თანამედროვე მუზეუმ-ნაკრძალი მოიცავს 110 კმ² ფართობს. მასზე განლაგებულია 200-ზე მეტი ძეგლი და ღისრშესანიშნავი ადგილი. ყოველწლიურად ბოროდინოს ველზე სექტემბრის პირველ კვირაში 1000-ზე მეტი მონაწილე აღადგენს ბოროდინოს ბრძოლის ეპიზოდებს.
ლიტერატურა და ხელოვნება
ბოროდინოს ბრძოლას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია რუსულ ლიტერატურასა და ხელოვნებაში.
მხატვრებმა - ვ. ვერეშჩაგინმა, ნ. სამოშკინმა, ფ. რიბომ თავიანთი ნახატების მთელი ციკლი მიუძღვნეს ბოროდინოს ბრძოლას.
ბოროდინოს პანორამა
1000px|მინიატიურა|ცენტრი|ბოროდინოს ბრძოლის პანორამა ბოროდინოს ბრძოლის 100 წლისთავის აღსანიშნავად, იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის ბრძანებით, მხატვარმა ფრანც რუბომ დახატა პანორამა "ბოროდინოს ბრძოლა". თავდაპირველად, პანორამა  განთავსებული იყო სუფთა წყლების პავილიონში (ე.წ. "ჩისტიე პრუდი"),  1918 წელს ის დემონტირებულ იქნა, ხოლო  1960-ან წლებში იგი აღდგენილი  და  კვლავ გაიხსნილი იქნა ბოროდინოს ველის მუზეუმ-ნაკრძალის შენობაში.
ბოროდინოს ბრძოლის 200 წლისთავი
thumb|140px| 5 [[რუბლის ღირებულების სამახსოვრო მონეტა წარწერით: 1812 წლის სამამულო ომი. ბოროდინოს ბრძოლა]] 2012 წლის 2 სწქტემბერს, ბოროდინოს ველზე ისტორიული ბრძოლის 200 წლისთავთან დაკავშირებით საზეიმო ღონისძიებები ჩატარდა. მასში მონაწილეობდნენ თვით რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი და საფრანგეთის ყოფილი პრეზიდენტი ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი, აგრეთვე, ბრძოლის მონაწილეთა შთამომავლები და რომანოვები. ბრძოლის რეკონსტრუირებულ ინსცენირებაში მონაწილეობდნენ რამდენიმე ათასი ადამიანი რუსეთის, ევროპის ქვეყნების, აშშს და კანადის 120-ზე მეტი სამხედრო-ისტორიული კლუბიდანრუსეთი და საფრანგეთი კვლავ შეეჯახნენ ბოროდინოს ველზე. ღონისძიებებს დაესწრო 150 ათასზე მეტი ადამიანი.
საბრძოლო დიდების დღე
8 სექტემბერი რუსეთში წარმოადგენს საბრძოლო დიდების დღეს — რუსული არმიის ფრანგულ არმიასთან ბოროდინოს ველზე ბრძოლის დღეს მიხეილ ილარიონის ძე კუტუზოვის მეთაურობით (ეს რიცხვი მიღებულია იულიანური კალენდრის გრიგორიანულზე არასწორი გადათვლის შედეგად. სინამდვილეში, ბრძოლა 7 სექტემბერს მოხდა).
სქოლიო
კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები კატეგორია:მიხეილ კუტუზოვი
977
თარიღი უცნობია
*
ეშმაკი
thumb|300px|სატანა (ეშმაკი) ჯ. მილტონის პოემიდან „დაკარგული სამოთხე“, მხატვ. [[დორე, გუსტავ]]
სატანა, ეშმაკი, ლუციფერი, ბელზებელი, შაითანი — ღმერთისა და ყველა მისი ერთგული, ციური და მიწიერი ძალის მთავარი ანტაგონისტი, ქრისტიანული, იუდაიზმისა და ისლამის რელიგიურ-მითოლოგიური წარმოდგენებით.
სატანა — არსი სიბნელისა და ქაოსის გამოვლინებისა, რელიგიურ-მითოლოგიური, აგრეთვე სატანისტების ფილოსოფიური წარმოდგენებით. ის უმაღლესია ქაოსსა და სიბნელეში, სატანა თავადვეა სიბნელე, ქაოსი და ნგრევა.
სატანის ბიბლიური კონცეფცია
thumb|300px||„წმინდა ავგუსტინე და ეშმაკი“, [[მიხაელ პახერი.]]
სატანა ხელოვნებაში
ეშმაკის ხახა ხშირად ასოცირდება ჯოჯოხეთის კარიბჭესთან, მასში შესვლა კი ნიშნავს შეჭმას. დანტეს ღვთაებრივ კომედიაში (ჯოჯოხეთი, XXXIV) ეშმაკი, ნახევრად ჩაეყინება ყინულში (სიცივე, ყინული — უსიყვარულობის სიმბოლო) და ღვთაებრივი (ციური) სიმბოლოების საპირისპიროდ მას სამი სახე აქვს (შევადაროთ სამებას). ერთი წითელია (მრისხანება სიყვარულის წინააღმდეგ), მეორე — ღია ყვითელი (სისუსტე და სიზარმაცე — ძლიერების წინააღმდეგ), მესამე შავია (უმეცრება და უწესობა განათლებისა და სამართლიანობის წინააღმდეგ). ეშმაკის 6 ფრთა უპირისპირდება ქერუბიმნის 6 ფრთას. სატანას კბილები ღრღნიან იუდას - უმაღლესი სულიერი ავტორიტეტის გამცემს, ასევე ბრუტას და კასიას — ვინც ხელყო უმაღლესი სახელმწიფო ავტორიტეტი.
ჯ. მილტონი დაკარგულ სამოთხეში სატანას ანიჭებს ეპიკური გმირის ბნელ დიდებულებას. ამავე მიმართულებით ვითარდება ი ვან დელ ვონდელას ლუციფერი, რომლის გმირსაც უნარი შესწევს იყოს იმპოზანტური და განსჯის ღმერთს რომ გამოასწოროს მისი შეცდომა — მისავე სასარგებლოდ. მხოლოდ ჯ. ბაირონის და მისი ეპოქის რომანტიზმში, ლიბერალიზმისა და ანტიკლერალიზმის ფონზე, კეთდება მცდელობა წარმოვიდგინოთ სატანის სახე, როგორც თავისუფელბისა და ჯანყის მოყვარულ „დადებით“ გმირისა, რომელიც იღებს ძველბერძნული ღვთაების ნაკვთებს ( „სატანას“ კარდუჩი, „ლუციფერი“ რასპისარდი, „ლიტანია სატანას“ ბოდლერი). ა. ფრანცისთვის კი, როგორც ამ ტრადიციის მემკვიდრისთვის, უკვე აქსიომატურია სატანა, როგორც იდეალი. იგი თამაშობს ამ აქსიომით („ანგელოზთა აჯანყება“) და ამტკიცებს, რომ ჩვენს თავში ღმერთი უნდა განადგურდეს „რამდენადაც ჩვენ არ გვესმოდა, რომ გამარჯვება - სულია და ჩვენში, და მხოლოდ ჩვენში უნდა დავძლიოთ და გავანადგუროთ იალდავაოფი.“
ბევრმა არ იცის, რომ აკაკი წერეთლის ლექსზე შექმნილი, მსოფლიოში, თავისი მელოდიურობით ცნობილი ქართული სიმღერა „სულიკოს“ სიუჟეტი ითვალისწინებს სამ მეტაფორას (სამი — ღვთიური ციფრია) — ღმერთის სამ ჰიპოსტასს: მამა ღმერთი, ძე ღმერთი და სული წმინდა (სულიკო). ეშმაკის პროტოტიპი აქ არის ეკალი. ალბათ ასევე სიმბოლურია შავი ყორანი, რომელიც ნიკოლოზ ბარათაშვილის „მერანის“ პერსონაჟია; მაგრამ, ჰანს ქრისტიან ანდერსენის ზღაპარში — „ყინულის დედოფალი“, იგივე შავი ყორანი არის კეთილი მეგობარი, რომელიც გოგონა „ჰერდას“ ასწავლის გზას — ბიჭუნა „კაის“ მოსაძებნად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქრისტიანობა კატეგორია:იუდაიზმი კატეგორია:ისლამი კატეგორია:მითოლოგია კატეგორია:სატანიზმი კატეგორია:ზოროასტრიზმი
ლატერანის სასახლე
ლატერანის სასახლე ოფიციალურად ცნობილი, როგორც ლატერანის აპოსტოლური სასახლე (იტალ. Palazzo Laterano) — სასახლე ვატიკანის ქალაქ-სახელმწიფოში. სასახლე ჯერ კიდევ რომის იმპერიის დროს აშენდა და შემდგომში პაპის ოფიციალური რეზიდენცია იყო. ლატერანის სასახლე არის წმინდა ჯოვანის ბაზილიკის (რომის საკათედრო ტაძრის) გვერდით. ამჟამად სასახლეში განთავსებულია ვატიკანის ისტორიის მუზეუმი.
Lateran
წნორი
წნორი — ქალაქი საქართველოში, სიღნაღის მუნიციპალიტეტში. ქალაქში არის ჯანდაცვის, განათლებისა და კულტურის დაწესებულებები. მდებარეობს წმ. ილია მართლის სახელობის ტაძარი.
გეოგრაფია
მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 294 მ სიმაღლეზე, სიღნაღიდან 6 კმ, თბილისიდან 120 კმ. წნორში ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკული ჰავაა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 12,6 °C, იანვრისა 0,1 °C, ივლისისა 24,4 °C. აბსოლუტური მინიმუმი -25 °C, აბსოლუტური მასიმუმი 40 °C.
ისტორია
1938 წლამდე საქობოსუბანი ეწოდებოდა. ქალაქად გამოცხადდა 1965 წელს. საბჭოთა პერიოდში წნორის საქალაქო საბჭო მოიცავდა სოფლებს ასანური და კვენაკელი. აღნიშნული სოფლები 2002 და 2014 წლის აღწერებში აღარ იხსენიება და უშუალოდ ქალაქთანაა შეერთებული. წნორი სარკინიგზო მიმოსვლით დაკავშირებული იყო თბილისთან და თელავთან, ქალაქში იყო რკინიგზის სადგური, თუმცა ამჟამად სადგური უმოქმედოა. 1981-1993 წლებში მოქმედებდა წნორი-სიღნაღის საბაგირო გზა (სიგრძე 4460 მ), მოქმედებდა ღვინის, საკონსერვო, რძის, კარაქის, ლუდის და ლიმონათის ქარხნები, მეფრინველეობის და მეცხოველეობის კომპლექსები.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 4815 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტის ქალაქები
გოტლიბ კურტ ჰაინრიხ ტოტლებენი
250px|მინიატიურა|გოტლიბ კურტ ჰაინრიხ ტოტლებენი გოტლიბ კურტ ჰაინრიხ ტოტლებენი (დ. 21 დეკემბერი, 1715 — გ. 20 მარტი, 1773) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი. სხვადასხვა დროს მსახურობდა საქსონიის, ნიდერლანდების, პრუსიისა და რუსეთის არმიებში. შვიდწლიანი ომის დროს რუსეთის სამსახურში შევიდა. თავი გამოიჩინა კუნერსდორფის ბრძოლაში (1759 წ.). 1761 წელს ღალატის ბრალდებით დააპატიმრეს. 1762 წელს სამხედრო ტრიბუნალმა სიკვდილი მიუსაჯა, მაგრამ პეტრე III-ის სიკვდილის გამო განაჩენის ასრულება დაყოვნდა. 1763 წელს ეკატერინე II-მ ტოტლებენს სასჯელი ქონების კონფისკაციით და გაძევებით შეუცვალა. რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლების ომის დროს ეკატერინე II-მ იმერეთის მეფის დასახმარებლად გასაგზავნი რაზმის მეთაურად დანიშნა. 1769 წელს ტოტლებენი ერეკლე II-ს დაუკავშირდა და დახმარება აღუთქვა. სექტემბერში იმერეთში გადავიდა და თურქებთან ბრძოლაში ჩაება, მაგრამ ოქტომბერში ქართლში დაბრუნდა. 1770 წლის აპრილში ტოტლებენმა ქართლ-კახეთის ჯართან ერთად ახალციხისაკენ გაილაშქრა. 19 აპრილს აწყურთან მიატოვა ერეკლე II, თბილისისაკენ გაემართა და ქართლ-კახეთის ხელში ჩაგდება და რუსეთისათვის გადაცემა მოინდომა. ასპინძის ბრძოლაში ქართველთა გამარჯვებამ ეს გეგმა ჩაშალა. შემდეგ ტოტლებენი იმერეთში გადავიდა და თურქთაგან შორაპნის, ცუცხვათის, ბაღდათისა და ქუთაისის ციხეების განთავისუფლებაში მიიღო მონაწილეობა, ამის მერე მოუმზადებლად შეუტია ფოთს და დამარცხდა.
საქართველოში ყოფნისას ტოტლებენი თავისი თვითნებური აქციებით სახელს უტეხდა რუსულ მხედრობას. რუსეთის მთავრობა იძულებული გახდა 1771 წლის იანვარში იგი გენერალ სუხოტინით შეეცვალა. პეტერბურგში დაბრუნებულ ტოტლებენს ჩამორთმეული ორდენი დაუბრუნეს, დივიზია ჩააბარეს და ვარშავაში გაგზავნეს, სადაც მალე გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1715 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1773 კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
თურქული ლიტერატურა
მინი|გვერდი "დივან-ი-ფიზული"-დან, მე-16 საუკუნის ოსმანი მწერლის [[ფიზულის პოემები.]] თურქული ლიტერატურა — თურქულ ენაზე დაწერილი ნამუშევრებია ოსმანურ (რომელზეც ძლიერი ზეგავლენა მოახდინა სპარსულმა და არაბულმა, და რომელიც სპარსულ-არაბულ დამწერლობის ვარიანტს იყენებდა) ან მის უფრო ნორმატიულ ნაირსახეობაში, რომელიც დღევანდელი თურქეთის სასაუბრო/სალიტერატურო ენაა.
თურქეთის ლიტერატურას დაახ. 1500 წლის ისტორია აქვს. დღემდე შემორჩენილი უძველესი თურქული ჩანაწერებია ორღონის მანუსკრიპტები, რომელიც ორღონის ხეობაში იქნა ნაპოვნი ცენტრალურ მონღოლეთში და მე-8 საუკუნით თარიღდება. მომდევნო პერიოდში (IX-XII სს.) ცენტრალური აზიის მომთაბარე თურქულ ტომებში წარმოიშვა ზეპირი ეპოსის ტრადიცია, მათ შორის აღსანიშნავია: დღევანდელი თურქების წინაპრების - ოღუზის თურქთა დედე ქორკუთის წიგნი, და ყირგიზი ხალხის მანასის ეპოსი.
თურქი მწერლები
*
ტრაქეის ციხე
ტრაქეის ციხე — ისტორიული ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთში, აბაზგიისა და აფსილეთის საზღვარზე; ვარაუდით მერმინდელი ანაკოფია (ახლანდელი ახალი ათონის ადგილზე). ნანგრევებიღაა შემორჩენილი. წყაროებში პირველად VI საუკუნეში იხსენება. აუღებელ ციხესიმაგრედ ითვლებოდა. აქ ზღვის სანაპიროს გასწვრივ გადიოდა ერთადერთი სახმელეთო გზა, რომელიც აფსილეთსა და დანარჩენ ეგრისს აბაზგიასთან აკავშირებდა. 550 წელს ტრაქეის ციხესთან გაიმართა ბრძოლა ბიზანტიელთა ლაშქარსა და აჯანყებულ აბაზგებს შორის. არსებობს მოსაზრება, რომ ტრაქეა იგივე ძველი გაგრის ციხესიმაგრეა.
ლიტერატურა
კატეგორია:გუდაუთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ბალბინუსი
მინი|ბალბინუსის ბიუსტი დეციუს კელიუს კალვინუს ბალბინუსი (Decius Caelius Calvinus Balbinus) (დ. დაახ. 178 — გ. 29 ივლისი, 238) — რომის იმპერატორი 238 წელს პუპიენუსთან ერთად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის იმპერატორები კატეგორია:მესამე საუკუნის კრიზისი კატეგორია:დაბადებული 178 კატეგორია:გარდაცვლილი 238
ახულგოს იერიში
ახულგოს იერიში — კავკასიის ომის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სამხედრო ეპიზოდი, რუსეთის იმპერიის არმიის მიერ ჩრდილო-აღმოსავლეთ კავკასიის მთიელთა წინააღმდეგობის ლიდერის, იმამ შამილის გამაგრებული აულის — ახულგოს (ახლანდელი უნცუყულის რაიონი, დაღესტანი) დასაუფლებლად ჩატარებული სამხედრო ოპერაცია 1839 წლის ივნის-აგვისტოში. თითქმის 80-დღიანი ალყისა და 5 იერიშის შემდეგ რუსეთის ჯარმა აული აიღო და დაანგრია, თუმცა შამილმა გაქცევა შეძლო და ბრძოლა არ შეუწყვეტია.
შესავალი
1832 წელს რუსეთის ჯართან ბრძოლაში აულ გიმრისთან დაიღუპა დაღესტნის პირველი იმამი ყაზი-მუჰამადი. მიუხედავად ამისა, მთიელთა წინააღმდეგობა გაგრძელდა ჯერ ჰამზათ-ბეგის, შემდეგ კი — შამილის წინამძღოლობით. რუსეთის სარდლობამ ჩრდილოეთ დაღესტანში შამილის მზარდი გავლენისა და რუსეთის სამხედრო კომუნიკაციებზე ადგილობრივების თავდასხმების აღსაკვეთად დამსჯელი ექსპედიციის მოწყობა გადაწყვიტა. შამილი აულ ახულგოში იყო გამაგრებული, სადაც მას თავისი ოჯახი, თანამებრძოლები და დამორჩილებული ტომებიდან აყვანილი მძევლები ჰყავდა. ახულგო ჩრდილოეთ დაღესტანში იმავე დასახელების მთიან პლატოზე მდებარე სოფელი იყო, რომელიც კლდოვანი ქედებით და მდინარე ანდის ყოისუს ღრმა ხეობით იყო გარშემორტყმული. აულის თავზე შულატლულღოს მაღალ კლდეზე აღმართული იყო სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი „სურხაის კოშკი“, რომელსაც ახულგოს მიდამოებში გაბატონებული პოზიცია ეჭირა.
ალყის დასაწყისი და „სურხაის კოშკის“ აღება
ახულგოს ლაშქრობაში კავკასიის ცალკეული კორპუსის 10 ქვეითი ბატალიონი, მესანგრეთა 1 როტა, კაზაკთა 5 ასეული და რუსეთის მიმართ ლოიალურად განწყობილ ადგილობრივთა ლაშქარი (სულ 10 ათასამდე კაცი, 18 ქვემეხი) მონაწილეობდა გენერალ-ლეიტენანტ პავლე გრაბეს სარდლობით. 1839 წლის 9-12 ივნისს რუსეთის ჯარმა მდინარე ანდის ყოისუს ორივე ნაპირი დაიკავა და ახულგო ალყაში მოაქცია. გრაბემ თავდაპირველად „სურხაის კოშკის“ აღება გადაწყვიტა. 29 ივნისს, გამთენიისას, რუსულმა ბატარეებმა კოშკს ცეცხლი გაუხსნა, ხოლო ქვეითებმა ციცაბო კლდის დალაშქვრა დაიწყეს და რთული რელიეფისა და კოშკში გამაგრებული მიურიდების წინააღმდეგობის მიუხედავად მწვერვალს მიაღწიეს. გააფთრებული ბრძოლა დაღამებამდე გაგრძელდა. რუსებმა კოშკის აღება ვერ შეძლეს და უკან დაიხიეს. ორივე მხარემ საგრძნობი დანაკარგი განიცადა. სასიკვდილოდ დაიჭრა კოშკის დამცველთა მეთაური ალი-ბეგიც. 4 ივლისს, შუადღისას, რუსეთის ჯარმა „სურხაის კოშკზე“ მორიგი იერიში მიიტანა. ინტენსიური საარტილერიო დაბომბვის შემდეგ კოშკი ჩამოინგრა და გადარჩენილი მიურიდები ნანგრევებში მოიყოლა. ამის შემდეგ ქვეითებმა კლდე დაიკავეს.
ახალი ახულგოს წარუმატებელი იერიში
„სურხაის კოშკის“ დაცემამ ბრძოლის ბედზე გადამწყვეტი გავლენა მოახდინა. გენერალმა გრაბემ შეძლო ბლოკადის ხაზის შემჭიდროვება მდინარის მარჯვენა ნაპირზე, აულისკენ არტილერიის წინ წაწევა და მთელი ძალების შამილის მთავარი დასაყრდენის, ე. წ. ახალი ახულგოსკენ მიმართვა. 12 ივლისს მოალყეებს სამხრეთ დაღესტნიდან პოლკოვნიკ ვრანგელის 3 ქვეითი ბატალიონი მიეშველა. რუსეთის ჯარის რაოდენობამ 13 ათასს მიაღწია, არტილერია კი 30 ქვემეხამდე გაიზარდა. 16 ივლისს, გამთენიისას, გრაბემ იერიშის ბრძანება გასცა. მძლავრი საარტილერიო მომზადების შემდეგ მთავარი რუსული კოლონა ვრანგელის მეთაურობით აულში შეიჭრა, მაგრამ ვიწრო ხევებისა და მთიელთა ბარიკადების გადალახვისას ახალი ახულგოს დამცველთა ჯვარედინ ცეცხლში მოექცა. უკან დასახევი გზა დაჭრილებითა და დახოცილებით იყო ჩახერგილი. ოფიცრების უმეტესობა დაღუპული ან დაჭრილი იყო. დაბინდებისას ძალაგამოცლილმა ჯარმა უკან დაიხია.
ახულგოს დაცემა
ახალი ახულგოს იერიშის პარალელურად გრაბემ ქვეითთა ერთი ბატალიონი ძველი ახულგოს წინააღმდეგ გაგზავნა. აულს 600-მდე მთიელი იცავდა. ახალი ახულგოს დაცემის შემდეგ მოიერიშეებს დამატებითი ძალები მიუვიდა, რამაც ბრძოლის ბედი საბოლოოდ გადაწყვიტა. დამცველთა რაზმი მთლიანად განადგურდა. 22 აგვიტოს საღამოსთვის ახულგოს ქედის ორივე მხარეს რუსეთის ჯარი აკონტროლებდა. 23 აგვისტოს გრაბე ახულგოს შემოგარენის „წმენდას“ შეუდგა. მცირე შეტაკებები ყოისუს ხეობასა და მიუვალ ქვაბულებში 29 აგვისტომდე გაგრძელდა. რუსმა ჯარისკაცებმა ახულგო მთლიანად დაანგრიეს და რამდენიმე დღეში აულის ტერიტორია დატოვეს. დასახლება აქ მას შემდეგ არც აღდგენილა.
შედეგები
ოფიციალური მონაცემებით, რუსეთის არმიამ მოკლულთა სახით 500 კაცზე მეტი დაკარგა, დაიჭრა 1722 და დაშავდა 694. დიდი იყო მსხვერპლი ოფიცრობაში: 23 მოკლული, 91 დაჭრილი და 33 დაშავებული. მთიელთა ზუსტი დანაკარგი უცნობია, თუმცა რუს თვითმხილველთა ჩანაწერები მიუთითებს 1000-ზე მეტ დაღუპულს. ალყას თავი მხოლოდ 200-მდე ადამიანმა დააღწია; მათ შორის იყო დაჭრილი შამილი. იერიშის დროს დაიღუპნენ შამილის ცოლი ჯავგარატი და მათი ჩვილი ვაჟი საიდი. შამილის დამ ტყვეობას სიკვდილი ამჯობინა და კლდიდან უფსკრულში გადავარდა. გრაბეს ტყვედ დარჩა შამილის მიერ მძევლად გაგზავნილი ვაჟი ჯამალუდინი. რუსეთის ჯარის შემადგენლობაში იბრძოდნენ ქართველი ან ქართული წარმოშობის ოფიცრებიც. ბრძოლაში თავი გამოიჩინა პოდპოლკოვნიკმა წიკლაურმა. დაღუპულთა შორის იყვნენ გურიის უკანასკნელი (და ყოფილი) მთავარი, კორნეტი დავით გურიელი და პოდპორუჩიკი თავადი შალიკოვი (შალიკაშვილი).
მიუვალ და აუღებელ სიმაგრედ მიჩნეული ახულგოს დაცემამ მთიელებზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა, თუმცა აულის განადგურებისა და დიდი დანაკარგის მიუხედავად მათი წინააღმდეგობა არ შეწყვეტილა. რუსეთის სარდლობამ ახულგოს აღებით საბოლოო მიზანს მაინც ვერ მიაღწია. შამილი კიდევ თითქმის 20 წელი განაგრძობდა ბრძოლას.
Daphnella chrysoleuca
Daphnella chrysoleuca — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
დაღესტნის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
მინი|დაღესტნის სახელმწიფო უნივერსიტეტი დაღესტნის სახელმწიფო უნივერსიტეტი — ერთ-ერთი უდიდესი უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება, მთავარი სამეცნიერო და კულტურული ცენტრი. დაღესტნის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის სახელით დაარსდა 1931 წელს, 1957 წლამდე აღნიშნული უნივერსიტეტი დაღესტნის სახალხო პოეტის სულეიმან სტალსკის სახელს ატარებდა.
უნივერსიტეტი მოიცავს 16 სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ცენტრს, 18 ფაკულტეტს, 97 განყოფილებას, 4 ფილიალს , 2 მუზეუმს (ბიოლოგიურ და ისტორიულ), ფუნდამენტურ ბიბლიოთეკას, ბიოლოგიურ სადგურს და პლანეტარიუმს. უნივერსიტეტში დასაქმებულია 3000-მდე პედაგოგი და პერსონალი.
სტრუქტურა
დაღესტნის სახელმწიფო უნივერსიტეტი მოიცავს:
ისტორია
1931 წლის 8 ოქტომბერს დაღესტნის სახალხო კომისართა საბჭომ მიიღო რეზოლუცია დაღესტნის აგროპედაგოგიური ინსტიტუტის გახსნის შესახებ. ინსტიტუტის ინაუგურაცია დროულად დაემთხვა ოქტომბრის რევოლუციის 14 წლის იუბილეს.
1931 წლის ნოემბერში დაიწყო გაკვეთილები პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 75 სტუდენტი მიიღეს ინსტიტუტის პირველ კურსზე.
1931 წელს ინსტიტუტში გაიხსნა 3 განყოფილება:
1935 წელს შედგა პირველი გამოშვება უნივერსიტეტის. დაღესტანმა მიიღო 39 პედაგოგი უმაღლესი განათლებით. შემდეგ უნივერსიტეტში 260 სტუდენტი სწავლობდა.
1954 წელს ინსტიტუტმა მიიღო შენობა 6 ათას კვადრატულ მეტრზე მეტი ფართით, სააქტო და სპორტული დარბაზებით, აუდიტორიებით და ოფისებით. გაკვეთილების ჩატარება დაიწყო ერთ ცვლაში. ძველი საგანმანათლებლო შენობა ჰოსტელად გადაკეთდა.
1957 წელს პედაგოგიური ინსტიტუტი გადაკეთდა დაღესტნის სახელმწიფო უნივერსიტეტად. სტაციონარულ განყოფილებაში დამტკიცდა 5 ფაკულტეტი:
1964 წელს ფაკულტეტების უმეტესობის სტრუქტურა შეიცვალა, შეიქმნა ახალი განყოფილებები. ხუთის ნაცვლად, უკვე არსებობდა 8 ფაკულტეტი.
სტუდენტთა კონტინგენტმა შეადგინა 4691 ადამიანი. უნივერსიტეტში მუშაობდა 31 განყოფილება, 287 მასწავლებელი. მათ შორის: 6 პროფესორი, მეცნიერებათა დოქტორი და მეცნიერებათა 93 კანდიდატი, ასოცირებული პროფესორი.
1967 წელს რეგიონალური პარტიული სკოლის შენობა გადაეცა უნივერსიტეტს, დასრულდა დიდი სპორტული დარბაზისა და საერთო საცხოვრებლის მშენებლობა.
1971 წელს დასრულდა უნივერსიტეტის პლანეტარიუმის მშენებლობა.
1970 წელს დაღესტანში ორგანიზაციის შესახებ გამოიცა განკარგულება დაღესტნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის უნივერსიტეტის ჩამოყალიბებისა საინჟინრო ფაკულტეტების ბაზაზე.
1972 წელს უნივერსიტეტმა მოაწყო ეკონომიკისა და სამართლის ფაკულტეტი, რომელიც გაიყო ორ ნაწილად 1973 წელს.
1980 წელს უნივერსიტეტში 7487 სტუდენტი სწავლობდა. ამ დროისთვის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის წიგნის ფონდმა შეადგინა 993,864 ტომი, ხოლო უნივერსიტეტს უკვე ჰქონდა: 11 ფაკულტეტი და 49 განყოფილება.
სქოლიო
კატეგორია: კავკასია კატეგორია: დაღესტნის უნივერსიტეტები კატეგორია: დაღესტანი
ყირიმის ტროლეიბუსი
ყირიმის ტროლეიბუსი (Кримський тролейбус) — საქალაქთაშორისო ტროლეიბუსის უნიკალური სისტემა, რომელიც სიმფეროპოლს ყირიმის სამხრეთ სანაპიროს კურორტებთან აკავშირებს; ყველაზე გრძელი ტროლეიბუსის ხაზი მსოფლიოში (86 კმ). გადის სიმფეროპოლის რაიონის და ყირიმის ალუშტისა და იალტის რეგიონების ტერიტორიაზე.
ტორლეიბუსების მოძრაობა მარშრუტზე სიმფეროპოლი - ალუშტა გაიხსნა 1959 წელს, მარშრუტზე სიმფეროპოლი - იალტა — 1961 წელს. არსებობის ორი ათწლეულის განმავლობაში (1959-80) ხაზმა 142 მილიონზე მეტი მანეთის მოგება მიიღო. მოგზაურობის ხანგრძლივობა სიმფეროპოლიდან ალუშტამდე 1,5 საათს, ხოლო იალტამდე 2,5 საათს შეადგენდა. სიმფეროპოლიდან ალუშტამდე ტროლეიბუსს ანგარის უღელტეხილის გადავლა უწევს (752 მ). უღელტეხილის რაიონი მთამსვლელი ტურისტების ტრადიციული შეხვედრის ადგილია.
კატეგორია:ყირიმის ტრანსპორტი
შოთა ჩოჩიშვილი
შოთა ჩოჩიშვილი (დ. 10 ივლისი, 1950, ღვლევი, ქარელის რაიონი — გ. 27 აგვისტო, 2009) — ქართველი ძიუდოისტი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1972), ღირსების და ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენების კავალერი.
ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი (1972) და ბრინჯაოს პრიზიორი (1976), მსოფლიოს 1975 წლის ბრინჯაოს პრიზიორი, ევროპის 3-გზის ვერცხლის (1973, 1974, 1975) და ბრინჯაოს (1977) პრიზიორი. აგრეთვე საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ორგზის მეორე (1974, 1977) და ორგზის მესამე (1974, 1975) პრიზიორი, საქართველოს ორგზის აბსოლუტური ფალავანი ქართულ ჭიდაობაში (1972, 1977).
ბიოგრაფია
შოთა ჩოჩიშვილი პირველი ოლიმპიური ჩემპიონია ძიუდოში საბჭოთა კავშირიდან. 1972 წელს, სსრკ ჩემპიონატში, შოთამ მე-5 ადგილი დაიკავა და საოლიმპიადო ნაკრებში მხოლოდ სტანისლავ ივანოვის (სსრკ სამბისტთა ნაკრების მთავარი მწვრთნელი) დაჟინებული მოთხოვნით მოხვდა, რომელიც თვლიდა, რომ 93 კგ წონით კატეგორიაში, შიდა ჩემპიონატზე ნაჩვენები მე-5 ადგილის მიუხედავად, საუკეთესო სწორედ ქართველი ფალავანი იყო. 1989 წელს მონაწილეობდა შერეული ორთაბრძოლების იაპონიის ლიგაში, სადაც სუპერპოპულარულ იაპონელ ფალავანს ანტონიო ინოკისაც სძლია.
2011 წელს, სერიაში „ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები“ (პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი ელგუჯა ბერიშვილი) გამოიცა ნუგზარ შატაიძის წიგნი „შოთა ჩოჩიშვილი“. 2015 წელს შოთა ჩოჩიშვილი ძიუდოს საერთაშორისო ფედერაციის — IJF — დიდების დარბაზის წევრი გახდა (გარდაცვალების შემდეგ). სპეციალური დიპლომი მის შვილს გადაეცა. ძიუდოისტი იყო მისი ვაჟი რამაზი, რომელიც ასევე აბსოლუტურ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა. 1996, 2001 და 2003 წლებში რამაზ ჩოჩიშვილი ევროპის ჩემპიონატებზე ბრინჯაოს მედლებს დაეუფლა, 1999 და 2000 წლებში თბილისის საერთაშორისო ტურნირი მოიგო, 1999 წელს კი მსოფლიო უნივერსიადის ვიცე-ჩემპიონი გახდა. ამას გარდა არაერთი მედალი მოიპოვა IJF-ის ეგიდით გამართულ საერთაშორისო ტურნირებზე.
ცათამბჯენი
მინი|[[უილის ტაუერი. ჩიკაგო. აშშ]] ცათამბჯენი (ინგლისურიდან სიტყვასიტყვით skyscraper) — ძალიან მაღალი შენობა. ცათამბჯენი ეწოდება თავისუფლად მდგომ ნაგებობას, ერთზომიერად განაწილებული სართულებით ვერტიკალურად, რომელიც ადამიანთა საცხოვრებლად და/ან სამუშაოდ არის გათვალისწინებული, და მისი ბოლო სართულის სიმაღლე არა ნაკლებ 500 ფუტია (152 მ).
შოთა ჩოჩიშვილი
ბიოგრაფია
2008 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს ძიუდოს ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტის პოსტზე.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები კატეგორია:ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 2009 კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები შოთა
ცათამბჯენი
1000 ფუტზე მაღალ (300 მ) ცათამბჯენს ზემაღალს უწოდებენ. ქართულ ენაში ასევე იყენებენ გამოთქმას „მაღლივი შენობა“.
XIX ს-მდე 6 სართულზე მაღალ შენობებს არ აგებდნენ კიდეებზე ასვლის მოუხერხებლობის გამო. ამის გარდა წყალსაქაჩებს არ შეეძლო წყლის 15 მ-ზე მაღლა აქაჩვა. ფოლადის, რკინა-ბეტონისა და წყალსაქაჩების ტექნოლოგიის განვითარებამ, ასევე ლიფტების გამოგონებამ საშუალება მისცა ადამიანებს შენობების სიმაღლე ათჯერ გაეზარდათ, რაზეც განსაკუთრებული მოთხოვნა მეგაპოლისებში იყო.
რესურსები ინტერნეტში
*
გრანიკოსის ბრძოლა
გრანიკოსის ბრძოლა (Μάχη του Γρανικού) (აგრეთვე ცნობილი როგორც მდინარე გრანიკოსის ბრძოლა) — ბრძოლა ალექსანდრე მაკედონელსა და სპარსელებს შორის, რომელიც ძვ. წ. 334 წლის მაისში გაიმართა. ეს იყო მაკედონელების და სპარსელების პირველი მნიშვნელოვანი ბრძოლა, მას შემდეგ რაც ალექსანდრემ ჰელესპონტი გადაკვეთა და მცირე აზიაში შეიჭრა. ბრძოლა გაიმართა მდინარე გრანიკოსზე (დღევანდელი ბაია-ჩაი, თურქეთი). ალექსანდრემ ბრძოლაში დაამარცხა არსიტესი, არსამესი, მითრიდატე და სხვა სპარსელი მეთაურები, რომელთან ერთადაც იბრძოდნენ დაქირავებული ბერძნები მემნონ როდოსელის მეთაურობით. შეტაკებაში მრავალი სპარსელი მეთაური დაეცა. ბრძოლამ ალექსანდრეს სახელი და რეპუტაცია მოუხვეჭა. გრანიკოსის შეტაკების შემდეგ ბევრი ქალაქი ალექსანდრეს უბრძოლველად ნებდებოდა. ბრძოლის შედეგად ალექსანდრემ მცირე აზიის ნახევარი დაიპყრო.
ბრძოლის შემდეგ ალექსანდრემ თავის მოქანდაკეს, ლისიპეს უბრძანა, რომ ბრძოლის ველზე აღემართა ქანდაკებები 25 ჰეტაირი კავალერისტის ხსოვნის პატივსაცემად. ამ ქანდაკებებს ჩვენს დრომდე არ მოუღწევია.
ბრძოლა აღწერილი აქვთ არიანეს, პლუტარქეს, იუსტინიანეს და დიოდორე სიცილიელს. მათგან ყველაზე დეტალურია არიანეს ჩანაწერები.
წინაპირობები
ძვ. წ. 334 წლის მაისში ალექსანდრეს არმიამ 150 ტრირემის მეშვეობით ჰელესპონტი გადაკვეთა.პლუტარქე გვამცნობს, რომ ალექსანდრეს არმიის რაოდენობა სხვადასხვა წყაროების მიხედვით 34,000-დან 46,000 მეომრამდე მერყეობს. მაკედონიაში ალექსანდრემ თავისი გენერალი ანტიპატრე დატოვა 12,000 ქვეითით და 1,500 კავალერისტით.
თავდაპირველად ალექსანდრემ მცირე აზიაში ბერძნული ქალაქების განთავისუფლება დაიწყო. სპარსელები დიდი ხანი იგნორირებას უწევდნენ მაკედონიის არმიის მოქმედებას, თუმცა შემდეგ სასწრაფოდ შეიკრიბა საბჭო საბრძოლო გეგმის შესადგენად ქალაქ ზელეაში. კრებას ესწრებოდნენ არსამესი, რეომითრესი, პეტინესი, ნიფატესი, სპითრიდატესი, მემნონ როდოსელი და სხვა მეთაურები. მათ შორის საუკეთესო იყო დაქირავებული ბერძენის, მემნონ როდოსელის გეგმა. მისი გეგმის მიხედვით, სპარსელებს გადამწყვეტი ბრძოლისთვის თავი უნდა აერიდებინათ და ომი უნდა გაეჭიანურებინათ, უკანდახევისას კი მტრისთვის არმიის მომარაგება გაერთულებინათ. ამავე დროს თავიანთი სახმელეთო და საზღვაო ძალები მაკედონიისკენ უნდა გადაესროლათ და ომი აზიიდან ევროპაში გადაეტანათ. თუმცა სპარსელმა მეთაურებმა ეს გეგმა არ მოიწონეს. მათ გადაწყვიტეს ალექსანდრესთან ბრძოლა გაემართათ. ორი არმია ერთმანეთს მდინარე გრანიკოსთან შეხვდა.
მოწინააღმდეგეთა ძალები
thumb|right|300px|მოწინააღმდეგეთა განლაგება ბრძოლის ველზე არმიის მარცხენა ფლანგს პარმენიონი მეთაურობდა, ალექსანდრე კი მარჯვენა ფლანგს ჩაუდგა სათავეში.
მემნონ როდოსელი და სატრაპი არსამესი თავიანთი კავალერიით სათავეში ჩაუდგნენ მარცხენა ფლანგს. მათ გვერდით განლაგებული იყვნენ პაფლაგონიელი მხედრები არსიტესის მეთაურობით. შემდეგ მოდიოდა იონიის სატრაპი სპითრობატესი, რომლის განკარგულებაშიც იყვნენ ჰირკანიელი კავალერისტები. მარჯვენა ფლანგზე განლაგებულები იყვნენ 1,000 მედელი, რეომითრესის 2,000 კავალერისტი და დაახლოებით ამდენივე ბახტრიელი. ცენტრი კი დაკავებული ჰქონდათ სხვადასხვა ეროვნების წარმომადგენლებს. კავალერიის უკან განლაგებული იყვნენ დაქირავებული ბერძნები, რომელსაც სპარსი მეთაური ომარი მეთაურობდა
არიანეს მიხედვით სპარსელების არმია შედგებოდა 20,000 კავალერისტისგან და 20,000 ქვეითისგან. დიოდორეს მიხედვით კი არმიაში 10,000-ზე ოდნავ მეტი მხედარი შედიოდა, ქვეითების რაოდენობად კი ის 100,000 ასახელებს, თუმცა ეს რიცხვი ნაკლებად სარწმუნოა. ზოგიერთი წყაროების მიხედვით სპარსელთა ქვეითი ჯარი მხოლოდ ხუთი ათასს შეადგენდა.
ბრძოლა
ბრძოლას წინ უძღოდა ალექსანდრესა და პარმენიონის ლაპარაკი. პარმენიონმა ალექსანდრეს ურჩია, რომ დაბანაკებულიყვნენ და მეორე დღემდე არაფერი მოემოქმედებინათ. ასეთ შემთხვევაში სპარსელები ან უკან დაიხევდნენ ან მდინარის მეორე ნაპირზე გადმოსვლას დაიწყებდნენ. სანამ მწყობრში ჩადგომას მოასწრებდნენ კი მაკედონელები მათზე იერიშს მიიტანდნენ. პარმენიონის აზრით იმ შემთხვევაში კი თუ ალექსანდრე შეტევას ახლავე დაიწყებდა ვერ მოასწრებდა არმიის განლაგებას სპარსელების იერიშამდე. ალექსანდრემ პარმენიონის რჩევა არ მიიღო და უპასუხა:
პირველი იერიში
სპარსელებზე პირველი იერიში ამინტასმა (არაბეუსის ძე) მიიტანა პეონიელი კავალერისტებით და ჰიპასპისტების მცირერიცხვოვანი დანაყოფით, სოკრატეს ესკადრონთან ერთად. ამინტასისა და სოკრატეს ჯარისკაცებს სპარსელების მარცხენა ფრთის კავალერისტებმა ჯერ ნატყორცნი შუბები შეაგებეს, შემდეგ კი მემნონი თავისი კავალერისტებით მათკენ გაქანდა და ხელჩართული ბრძოლა გაუმართა. მაკედონელები მოწინააღმდეგესთან შედარებით გაცილებით მცირერიცხვოვანნი იყვნენ. ბევრი მათგანი მტრის მიერ ნასროლ შუბებს ეწირებოდა. ისინი ვალდებულნი იყვნენ მტრის წინააღმდეგ ებრძოლათ პირდაპირ მდინარიდან, სადაც მიწა არამყარი იყო. ეს სპარსელებს დამატებით უპირატესობას აძლევდა. სოკრატეს ორასკაციანმა ელიტარულმა ესკადრონმა 25 მხედარი დაკარგა. მას შემდეგ კი, რაც მემნონს სხვა სპარსელებიც წამოეხმარნენ, მაკედონელებმა სერიოზული დანაკარგები იგემეს. ასე რომ სპარესლებმა ეს იერიში მოიგერიეს. მაკედონელების დიდი ნაწილი დაიღუპა, დანარჩენებმა ალექსანდრესკენ დაიხიეს.
ალექსანდრეს კავალერიის ძირითადი შეტევა
მაკედონელების შემდეგი შეტევა ისევ მარჯვენა ფლანგიდან დაიწყო. ამჯერად შეტევას ალექსანდრე თვითონ წარუძღვა. მან მთელი მარჯვენა ფლანგით სპარსელების მარცხენა ფრთაზე მიიტანა შეტევა, სადაც იმ დროს თავმოყრილნი იყვნენ სპარსელი მეთაურების და სატრაპების უმეტესობა.thumb|190px|right|ალექსანდრეს კავალერისტების მძვინვარე შეტევა გრანიკოსის ბრძოლაზე, ანდრე კასტანის ნამუშევარიმოწინააღმდეგეთა შორის ხელჩართული, პოზიციური ბრძოლა გაიმართა და იმის მიუხედავად, რომ ერთმანეთს მხედრები ებრძოდნენ, შეტაკება ქვეითებისას უფრო ჰგავდა. მაკედონელები ცდილობდნენ, რაც შეიძლება შორს შესულიყვნენ სანაპიროზე და დანარჩენებისთვის გაეადვილებინათ მდინარის ფონზე გადმოსვლა. სპარსელები პირიქით ცდილობდნენ მაკედონელები უკუეგდოთ და მდინარეში გადაეყარათ. ამ ბრძოლის დროს ალექსანდრემ დახოცა სპარსელი მეთაურები:მითრიდატე და როსაკესი. ამ უკანასკნელის ძმა, სპითრიდატესი კი კლიტოს შავმა გამოასალმა სიცოცხლეს მაშინ, როდესაც მას უკვე აღმართული ჰქონდა მახვილი ალექსანდრეზე.↑
ამ ბრძოლის პარალელურად მაკედონელების ცენტრში თავმოყრილმა ჰოპლიტებმა მდინარის გადალახვა დაიწყეს. სპარსელებს წინა ხაზზე ქვეითები არ ჰყავდათ განლაგებული, მათ ცენტრს კი, რომელიც მხოლოდ მხედრებისგან შედგებოდა, მხოლოდ ის შეეძლო ფალანგებისთვის მანამდე დაეშინა შუბები სანამ, ამის საშუალება ექნებოდათ. საკვირველია, რომ დაქირავებული ბერძნები(ფალანგები) ადგილიდანაც არ დაძრულან მას, შემდეგ რაც მაკედონელმა ქვეითებმა შეტევა დაიწყეს. ამას არიანე იმით ხსნის, რომ ბერძნები "შეცბუნებულები" იყვნენ.
thumb|left|240px|მაკედონური კავალერიის შეტევა
სპარსელების მარჯვენა ფრთამ იერიში მიიტანა პარმენიონის კავალერიაზე, რომელიც მაკედონელების მარცხენა ფლანგზე იყო განლაგებული, თუმცა ბერძენმა და თესალიელმა მხედრებმა შეტევა უკუაგდეს და საპასუხოდ თვითონ დაიწყეს მდინარის გადალახვა.
ამასობაში ალექსანდრეს კავალერისტებმა და ჰიპასპისტებმა უპირატესობა მოიპოვეს სპარსელებზე. სპარსელი მეთაურების უმეტესობა დაიღუპა. ამან მათ რიგებში არეულობა გამოიწვია და საბოლოოდ დაახლოებით ერთსაათიანი ბრძოლის შემდეგ მათ გაქცევა დაიწყეს. 1000-მდე სპარსელი დაიღუპა. დანარჩენები გაიქცნენ. სპარსელების მარცხენა ფლანგთან ერთად გაქცევა დაიწყეს ცენტრსა და მარჯვენა ფრთაზე განლაგებულმა კავალერისტებმაც, რომლებიც შესაბამისად ფალანგებმა და პარმენიონის კავალერიამ შეავიწროეს. ალექსანდრეს მტრის დევნა დიდხანს არ განუგრძია, რადგან ბრძოლის ველზე ჯერ კიდევ დარჩენილნი იყვნენ ბერძენი ჰოპლიტები.
დაქირავებული ბერძნების გარშემორტყმა
მას შემდეგ, რაც მაკედონელებმა მთელი სპარსელი მხედრობა გააქციეს, ალექსანდრემ მთელი არმია სპარსეთის არმიაში მომსახურე, დაქირავებული ბერძნებისკენ მიმართა, რომელთაც ომარესი მეთაურობდა. მან განიზრახა ბერძენი ქვეითების გარშემორტყმა. მაკედონურმა ფალანგებმა პირდაპირი იერიში მიიტანეს მათზე. პარმენიონის კავალერიამ 5,000 ბერძენს მარჯვნიდან შემოუარა და ზურგიდან დაარტყა. იგივე გააკეთა ალექსანდრემაც ბერძნების მარცხენა ფლანგთან. ასე, რომ ბერძნებს გასაქცევი არსაითღა დარჩათ. ბრძოლა დიდ ხანს გაგრძელდა. როგორც ბერძნებმა, ასევე მაკედონელებმაც დიდი დანაკარგები განიცადეს. ალექსანდრეს ბრძოლაში ცხენიც კი დაეღუპა (არა ბუცეფალა) ბერძენი ჰოპლიტები მთლიანად განადგურდნენ. მაკედონელებმა 2,000 მებრძოლი დაატყვევეს. არიანეს სიტყვებით:
დანაკარგები
thumb|280px|right|ალექსანდრე დიდი გრანიკოსის ბრძოლის ველზე, კორნელის ტრუსტის ნამუშევარი
სპარსეთის არმია
ამ ხანის სხვა ბრძოლებისგან განსხვავებით, სპარსელების კავალერისტების დანაკარგები ძალზედ მცირე იყო. ეს შეიძლება აიხსნას იმით, რომ ალექსანდრეს მათი დევნა დიდხანს არ გაუგრძელებია. მათმა მარცხენა ფლანგმა ბრძოლაში 1,000 მებრძოლი დაკარგა. დაახლოებით ამდენივე დაიღუპა ცენტრსა და მარჯვენა ფრთაზე განლაგებულ მხედართთაგან. თუმცა ამის მიუხედავად იმ სპარსელი მეთაურთაგან, რომლის სახელების ჩვენ დრომდე შემონახულია, თითქმის ყველა დაეცა ბრძოლის ველზე. მათ შორის: პეტინესი, ნიფატესი, სპითრიდატესი, მითრიდატე, ომარესი, როსაკრესი, მითრობუზანესი, არბუპალესი და ფარნაკესი. არსიტესმა კი, რომელმაც ბრძოლის ველიდან გაქცევა მოახერხა, ფრიგიაში თავი მოიკლა.
მაკედონიის არმია
მაკედონელთა რიგებში დანაკარგები გაცილებით მცირეა. პირველი იერიშის დროს დაიღუპა 25 ჰეტაირი კავალერისტი სოკრატეს ესკადრონიდან, რომელთაც ალექსანდრეს სკულპტორმა ლისიპემ ბრძოლის ველზე აღუმართა 25 ქანდაკება მათი ხსოვნის პატივსაცემად. ქანდაკებებს ჩვენ დრომდე არ მოუღწევია. მათ გარდა ასევე დაეცა 60-დან 100-მდე მხედარი. არიანეს მიხედვით მაკედონელ ქვეითებს შორის მხოლოდ 30 მებრძოლი დაიღუპა. თუმცა მათ შორის დაჭრილთა რიცხვი შედარებით მრავალრიცხვოვანია. ასეთი მცირე დანაკარგები იმითაა განპირობებული, რომ ქვეითებმა ბრძოლაში მნიშვნელოვანი როლი მხოლოდ ბერძნების წინააღმდეგ ითამაშეს.
სქოლიო
კატეგორია:ალექსანდრეს სპარსეთის კამპანია კატეგორია:ალექსანდრე მაკედონელის ბრძოლები კატეგორია:ძვ. წ. IV საუკუნის ბრძოლები
კაუსვაგანი
კაუსვაგანი (ოფიციალურად კაუსვაგანის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Kauswagan; Bayan ng Kauswagan) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ლანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 24 193 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 13 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
პაპის მეცნიერებათა აკადემია
რესურსები ინტერნეტში
Pontifical Academy of Sciences
ტუგელა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტერმინი ტუგელა შეიძლება აღნიშნავდეს:
მარკო ბორიელო
მარკო ბორიელო (დ. 18 ივნისი, 1982, ნაპოლი, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი. მარკომ ფეხბურთის თამაში 2001 წელს მილანში დაიწყო, მაგრამ 2007 წლამდე განათხოვრებული იყო შემდეგ გუნდებში: ტრიესტინა, ტრევიზო, ემპოლი, რეჯინა, სამპდორია და ტრევიზო. 2007 წელს მარკო სერია ა-ში გადმოსულმა ჯენოამ წაიყვანა არენდით. ჯენოამ როდესაც მარკო ინათხოვრა იგი არ მოიაზრებოდა ძირითადის ფეხბურთელად, თუმცა მარკომ არათუ ძირითადი არამედ ლიდერობაც კი შესძლო. ბორიელომ 35 თამაშში 19 გოლი გაიტანა. რა თქმა უნდა შემდეგ წელს ბორიელო მილანში დააბრუნეს. 2010 წელს ბორიელო რომაში გაანათხოვრეს.
კატეგორია:იტალიელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 18 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1982 კატეგორია:რომას ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:მილანის ფეხბურთელები კატეგორია:იუვენტუსის ფეხბურთელები კატეგორია:სამპდორიას ფეხბურთელები კატეგორია:ემპოლის ფეხბურთელები კატეგორია:ტრევიზოს ფეხბურთელები
წუთი
წუთი (შემოკლ. წთ, საერთაშორისო min) — დროის საზომი ერთეული; საათის 1/60-ისა და 60 წამის ეკვივალენტი.
წუთი არ წარმოადგენს სი-ს ნაწილს, მაგრამ მიღებულია სი-სთან გამოსაყენებლად.
ტენგერის უდაბნო
ტენგერის უდაბნო (腾格里沙漠) — უდაბნო აზიაში, ჩინეთის ტერიტორიაზე, შიგა მონღოლეთის ავტონომიურ პროვინციაში. მოიცავს 36 700 კმ² ტერიტორიას.
უდაბნოში მდებარეობს საკმაოდ მაღალი დიუნები, რომლებსაც ქარი სხვადასხვა ფორმებს აძლევს, რის დროსაც ქვიშა ზარისმაგვარ ხმას გამოსცემს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინეთის უდაბნოები
Daphnella cladara
Daphnella cladara — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
სალბი
სალბი — მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახები, ნახევრად ბუჩქები, იშვიათად ბუჩქებია (Salvia garedzhii). ყვავილები რგოლურადაა გაწყობილი და შეკრებილია თავაკისებრ ან საგველა ყვავილებად.
ოსური ენა
ოსური ენა (Ирон æвзаг ან Иронау, ) — ინდოევროპულ ენათა ოჯახის ირანული შტოს ენა; გენეტურად უკავშირდება სკვითურ-ალანურ ენას. ძირითადად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ოსეთში, აგრეთვე საქართველოში (სამხრეთ ოსეთში და ნაწილობრივ ზოგიერთ რაიონში), ყაბარდო-ბალყარეთში და სტავროპოლის მხარეში. ოსურად მოლაპარაკეთა რაოდენობა ამჟამად 700 000-მდეა.
სალბი
იზრდება ხმელთაშუაზღვისპირეთში. ყოფილ სსრკ-ში კულტივირებულია როგორც სამკურნალო მცენარე. მის ფოთოლში ეთერზეთები, ალკალოიდები და მთრიმლავი ნივთიერებებია. ნაყენი ყელისა და პირის ღრუს გამოსავლებად იხმარება.
ოსური ენა
ოსურ ენას აქვს ორი დიალექტი: ირონული (საფუძვლად უდევს სალიტერატურო ენას) და დიგორული. ოსური ენის ფონეტიკასა და ლექსიკაზე დიდი გავლენა მოახდინა კავკასიურმა სამყარომ, განსაკუთრებით ქართულმა ენამ.
სალბი
ხარისვარდა (Salvia sclarea) მრავალწლოვანი ბალახია. ყვავილისაგან იღებენ ეთეროვან ზეთს, რომელსაც იყენებენ ფარმაცევტულ, ლიქიორის, საკონდიტრო და თამბაქოს წარმოებაში. სალბის ბევრი სახეობა დეკორატიულია.
ოსური ენა
თანამედროვე ოსური ენა ჩამოყალიბდა ირანულენოვანი მოსახლეობის აღრევით ჩრდილო კავკასიის ადგილობრივ მოსახლეობასთან, რომლებიც თათარ-მონღოლთა და თემურლენგის შემოსევებს ცენტრალურ კავკასიაში გაექცნენ. შესაბამისად, ოსური ენა გამდიდრდა ინდოევროპული ენებისთვის უჩვეულო ლექსიკით (აშკარად ადიღეური, ნახურ-დაღესტნური და ქართველური წარმოშობის სიტყვებით), იგივე ითქმის ფონოლოგიურ შედგენილობაზე. 28 თანხმოვანია (მ. შ. მკვეთრები — კ, წ, ჭ, ტ, პ) და 7 ხმოვანი. აქვს 9 ბრუნვა. ბრუნვა აგლუტინაციურია, უღვლილება — ფლექსიური. ოსურ ენას აქვს მეტად კომპლექსური გრამატიკა. ოსურმა ენამ ძველირანული ენის ბევრი თავისებურება შეინარჩუნა. ოსური ბრუნება შედგება 8 ბრუნვისაგან.
ანბანი
ოსური დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 43 ასო–ნიშანს (გრაფემას). 200px|right|1940 წლებში ოსური ენა ქართულ დამწერლობას იყენებდა|thumb
ოსური ენის ანბანი შედგება 33 გრაფემისაგან, რომელთა შორის 26 თანხმოვანი და 7 ხმოვანია. ოსურს აქვს ასევე 2 დიფტონგი. ოსური დამწერლობა გაჩნდა XIX საუკუნეში და ეფუძნება კირილურ ანბანს.
1930-იანი წლების ბოლოს ოსური ენა ქართულ დამწერლობასაც გამოიყენებდა: ა, ჷ, ბ, გ, დ, ე, ვ, ზ, თ, ი, კ, ლ, მ, ნ, ჲ, ო, პ, ჟ, რ, ს, ტ, ჳ, უ, ჶ, ქ, ღ, ყ, შ, ჩ, ც, ძ, ხ, ჯ, ჰ. ამ დროს სახრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის მცხოვრებნი ქართულ სადამწერლო სისტემაზე გადაიყვანეს, ხოლო ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მცხოვრებნი კი კირილიცაზე. დღეს ეს ისტორიული ფაქტი ბევრი ოსი სეპარატისტისთვის ეს საბჭოთა კავშირის დროს ქართველთა მხრიდან მათი გაქართველების მცდელობის ერთ-ერთ მამტკიცებელ არგუმენტს წარმოადგენს. ქართველი ენათმეცნიერის, აფხაზური ენის ცნობილი მკვლევრის თეიმურაზ გვანცელაძის სტატიაში დახასიათებულია ის ზოგადი სიტუაცია, რომელიც ყოფილ სსრკ-ში სუფევდა. (მოცემული სტატიის ბოლო თავში „რესურსები ინტერნეტში“ იხილეთ თეიმურაზ გვანცელაძის სტატია „აფხაზური სამწიგნობრო ენის ქართულ გრაფიკაზე გადაყვანის ისტორიიდან“.
პირველი წერილობითი ძეგლი, რომელიც შესრულებულია ბერძნული გრაფიკით, 941-ით თარიღდება. პირველი ოსური ხელნაწერი (1802) შესრულებულია ქართული გრაფიკით ი. იალღუზიძის მიერ. პირველი ნაბეჭდი წიგნი - „მოკლე კატეხიზისი“ დაბეჭდილია ძველი სლავური ანბანით.
სქოლიო
კატეგორია:ოსური ენა კატეგორია:საქართველოს ენები კატეგორია:რუსეთის ენები
მთიულასებრნი
მთიულასებრნი (Fringillidae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. ოჯახი მოიცავს 414 (468) სახეობას. მთიულასებრნი ფართოდ არის გავრცელებული აფრიკაში, პალეარქტიკაში, ამერიკაში. მათი სხეულის სიგრძე 8-25 სმ. მასა 7-100 გრამს აღწევს. ბევრი მათგანი კარგი მგალობელია. ნამდვილი მთიულების ქვეოჯახიდან საქართველოში ბუდობისას გვხვდება 13 (კულუმბური, მწვანულა, ჩიტბატონა, ჭივჭავი, ჭვინთა, წითელთავა მთიულა, სტვენია და სხვა), ხოლო ზამთარში — 1 სახეობა (მთიულა). მონოგამებია. ბუდობენ წყვილებად. ბუდობისას იცავენ ე.წ. „საბუდარ ტერიტორიას“. კრუხობა გრძელდება 10-14 დღე-ღამე. იკვებებიან სარეველებისა და კულტურული მცენარეთა თესლით, კენკრით, იშვიათად მწერებით. მართვეებს კვებავენ საყლაპავი მილიდან ამონთხეული მარცვლებით, ზოგჯერ მწერებით. ზოგი მთიულასებრნი (კულუმბური, მწვანულა) უმნიშვნელოდ აზიანებს მარცვლოვანსა და ბოსტნის კულტურებს.
ლიტერატურა
*
გორდიანე III
thumb|200px|გორდიანუს III მარკუს ანტონიუს გორდიანუს პიუს (Marcus Antonius Gordianus; დ. 20 იანვარი, 225 — გ. 11 თებერვალი, 244) — რომის იმპერატორი 238 წლიდან 244 წლამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მესამე საუკუნის კრიზისი კატეგორია:დაბადებული 20 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 225 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 244 კატეგორია:პრეტორიანელების მიერ მოკლული რომის იმპერატორები კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები
სუზდალი
სუზდალი (Су́здаль) — ქალაქი ვლადიმირის ოლქში, მოსკოვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით; 26 კმ-ში ქალაქ ვლადიმირიდან, მდინარე კამენკაზე. მოსახლეობა: 9,749 (2017). ქალაქის ისტორია არა უგვიანეს 1024 წლიდან იწყება. საუკუნეების განმავლობაში ის რამდენიმე რუსული სამეფოს დედაქალაქის ფუნქციას ასრულებდა. სუზდალი ისტორიული ოქროს რგოლის შემადგენელ ქალაქთაგანია. ქალაქი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
პოლიტიკური მნიშვნელობის დაკნინების შემდეგ ქალაქის მნიშვნელობა იზრდება, როგორც რელიგიური ცენტრისა უამრავი მონასტრითა და ერთ სულ მოსახლეზე ეკლესიების რაოდენობის სიუხვით: ერთ პერიოდში ქალაქში მცხოვრებ ოთხას ოჯახზე ორმოცი ეკლესია მოდიოდა. ამჟამად ქალაქი მნიშვნელოვანი ტურისტული ცენტრია ძველი რუსული არქიტექტურის უამრავი ნიმუშით.
სქოლიო
კატეგორია:ვლადიმირის ოლქის ქალაქები კატეგორია:ოქროს რგოლი კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
კეტური ენა
გრამატიკული აღწერილობა
დამახასიათებელია მაგარი და რბილი ხმოვნების დაპირისპირება, გარჩეულია ტონები. ძირითადად აგლუტინაციური ენაა, დასტურდება ფუძის ფლექსია და ინკორპორაცია. სახელებში გარჩეულია გრამატიკული კლასი, ზმნას აქვს პირის, კლასის, რიცხვის, დროის, კილოს, ასპექტისა და გარდამავლობის კატეგორიები. თანამედროვე კეტურ ენაში ორი დიალექტი შენიშნება - იმბატური და სიმური (ლაპარაკობს ათიოდე კაცი).
კატეგორია:ენისეური ენები კატეგორია:რუსეთის ენები კატეგორია:გაქრობის პირას მყოფი ენები
როდრიგო ტადეი
როდრიგო ფერანტე ტადეი (Rodrigo Taddei; დ. 6 მარტი, 1980) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, პოზიციით შემტევი ნახევარმცველი და უკანა მცველი. მიუხედავად იმისა, რომ ის არის შემტევი ნახევარმცველი, მას კარიერის განმავლობაში უთამაშია ყველა პოზიციაზე, გარდა ცენტრალური მცველის პოზციისა.
ის ასევე არის იტალიის მოქალაქე.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 6 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1980 კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები კატეგორია:სიენის ფეხბურთელები კატეგორია:პერუჯის ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:სერია B-ს ფეხბურთელები კატეგორია:რომას ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 6 მარტი