cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გარეგინ ნჟდე
ადრეული წლები და განათლება
გარეგინ ტერ-ჰარუთიუნიანი დაიბადა 1886 წლის 1 იანვარს, ნახჩივანში, სოფელ კზნუტში. ის იყო ყველაზე უმცროსი ოთხი დედმამიშვილიდან. მან დაკარგა მამა, ტერ ეგიშე, ადრეულ ბავშვობაში. ნჟდე სწავლობდა ნახჭევანის რუსულ სკოლაში და შემდეგ სწავლა განაგრძო ტფილისის გიმნაზიაში. ცოტა ხნის შემდეგ იგი პეტერბურგში გადავიდა საცხოვრებლად, სწავლა განაგრძო ადგილობრივ უნივერსიტეტში. იურიდიულ ფაკულტეტზე ორწლიანი სწავლის შემდეგ, მან დატოვა პეტერბურგის უნივერსიტეტი და დაბრუნდა კავკასიაში ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ სომხურ ეროვნულ მოძრაობაში მონაწილეობის მისაღებად. 1906 წელს ნჟდე გადავიდა ბულგარეთში, სადაც დაასრულა განათლება სოფიის დიმიტრი ნიკოლოვის სამხედრო კოლეჯში და 1907 წელს მიიღო ჯარში ლეიტენანტის წოდება.
ბალკანეთის ომები
იმავე წელს იგი დაბრუნდა სამხრეთ კავკასიაში. 1908 წელს იგი შეუერთდა სომხეთის რევოლუციურ ფედერაციას და მონაწილეობა მიიღო ირანის რევოლუციაში ი ეფრემ ხანთან და სებასტიელ მურადთან ერთად. 1909 წელს, კავკასიაში დაბრუნებისთანავე, ნჟდე რუსეთის ხელისუფლებამ დააპატიმრა და სამი წლით ციხეში ჩასვა. 1912 წელს, გენერალ ანდრანიკ ოზანიანთან ერთად, იგი შეუერთდა ეთნიკური სომხების ბატალიონს ბულგარეთის არმიის მაკედონიურ-ადრიანოპოლიტურ მოხალისეთა კორპუსში ბალკანეთის ომებში ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ საბრძოლველად, მონაწილეობა მიიღო თრაკიისა და მაკედონიის დასაპყრობ კამპანიებში. ბალკანეთის მეორე ომის დროს იგი დაიჭრა. ბრძოლაში სიმამაცისა და თავდადების გამო ბულგარეთის სამხედრო ხელისუფლებამ ნჟდეს მიანიჭა მამაცობის ჯვარი.
პირველი მსოფლიო ომი
პირველ მსოფლიო ომამდე, 1914 წელს რუსეთის ხელისუფლების მიერ ამნისტიის შემდეგ, ნჟდე დაბრუნდა კავკასიაში, რათა მოემზადებინა სომხური მოხალისე ქვედანაყოფები რუსეთის არმიაში ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ საბრძოლველად. ომის საწყის ეტაპზე, 1915 წელს, იგი დაინიშნა დრასტამატ კანაიანის მოადგილედ, რომელიც ხელმძღვანელობდა მე-2 მოხალისეთა ბატალიონს. მოგვიანებით, 1916 წელს, იგი მეთაურობდა სპეციალურ სომხურ-ეზიდურ სამხედრო ნაწილს. რუსეთის რევოლუციისა და რუსული არმიის გაყვანის შემდეგ, ნჟდემ წამოიწყო შეტაკებები ალაჯაიში, რამაც უზრუნველყო სომხური ძალების ალექსანდრაპოლში უსაფრთხო გადასვლა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1886 კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 21 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1955 კატეგორია:სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:სამხედრო მოღვაწეები ეროვნების მიხედვით კატეგორია:სამხედრო მოღვაწეები დაღუპვის მიზეზის მიხედვით კატეგორია:სამხედრო მოღვაწეები საუკუნეების მიხედვით კატეგორია:სამხედრო მოღვაწეები ომის მიხედვით კატეგორია:სამხედრო მოღვაწეები პერიოდის მიხედვით კატეგორია:სამხედრო მოღვაწეები ისტორიული სახელმწიფოების მიხედვით
ვიაიკე-მაარიის მუნიციპალიტეტი
ვიაიკე-მაარიის მუნიციპალიტეტი (Väike-Maarja vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, ლიაენე-ვირუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიაენე-ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
ადგილწარმოებისა და ხარისხის ნაციონალური ინსტიტუტი
მინი|მარჯვნივ|ადგილწარმოებისა და ხარისხის ნაციონალური ინსტიტუტის შენობა [[პარიზი|პარიზში.]]
ადგილწარმოებისა და ხარისხის ნაციონალური ინსტიტუტი (Institut national de l'origine et de la qualité, INAO) — ფრანგული საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, რომელიც დაარსდა 1935 წლის 30 ივლისს. მის მიზანს ადგილწარმოშობის კონტროლირებადი დასახელების ღვინოების წარმოების პირობების განსაზღვრა და გაკონტროლება წარმოადგენს. მისი თანადამფუძნებელი იყო ბარონი პიერ ლე როი.
ორგანო ექვემდებარება საფრანგეთის მთავრობას და წარმოადგენს საფრანგეთის სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ნაწილს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის სამთავრობო ორგანიზაციები კატეგორია:მეღვინეობა საფრანგეთში
მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძარი
300px|მინი მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძარი — სამონასტრო კომპლექსი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში. შედგება ტაძრის, გალავნის, კოშკებისა და სამრეკლოსაგან. ნაგებობები რამდენჯერმეა შეკეთებული. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში აღდგენილია ტაძრის გუმბათი, კამარები, კედლების ზედა მონაკვეთები, ორნამენტიანი სამკაულები. 1968 წლის სარესტავრაციო სამუშაოების დროს ტაძარი გადაიხურა კრამიტით. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ტაძარი
ღვთისმშობლის ტაძარი ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობაა (15 X 20 მ), თარიღდება XIII საუკუნით. ნაგებია კარგად დამუშავებული ბაზალტის კვადრებით. ფასადებში ჩართულია მწვანე ფერის ქვებიც. შესასვლელი ორი აქვს - სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე შიგნიდან თაღოვანია, გარედან - ოთხკუთხა. გუმბათი აღმართულია აფსიდის კედლებსა და დასავლეთის წყვილ ბურჯზე. ნახევარწრიული აფსიდი იატაკის საერთო დონიდან ორი საფეხურითაა ამაღლებული. აფსიდს ერთსაფეხურიანი ჩამოსაჯდომი გასდევს; ღერძზე კი, ღრმა ნიშის სახით, საწინამძღვრო ტახტია მოწყობილი. აფსიდში სამი სარკმელია. ტაძრის აღმოსავლეთ მკლავებშორისი მონაკვეთები გაყოფილია ორ სართულად. პირველ სართულზე, საკურთხევლის ორივე მხარეს, სამკვეთლო და სადიაკვნეა. აფსიდთან მხოლოდ სამკვეთლოა უშუალოდ დაკავშირებული. სამკვეთლოსა და სადიაკვნეს თავზე სამალავი საკნებია. ტაძრის განივი მკლავები ტოლია, ხოლო გრძივი მკლავები გათანაბრებულია საკურთხეველზე ღრმა ბემის დამატებით. გუმბათქვეშა თაღები ნახევარწრიულია და ორი საფეხურისგან შედგება. ისინი ამავე დროს გუმბათის ყელისა და მკლავების კამარების საყრდენს წარმოადგენს. გუმბათის ყელი ზევით ძლიერ შევიწროებულია. მასში 12 სარკმელია. ტაძრის მკლავები გადახურულია ნახევარწრიული კამარებით. კამარებში ორ-ორი სარკმელია. დასავლეთ მკლავის გრძივი კედლები არასწორი მოყვანილობის დაბალ თაღებზეა ამოყვანილი. თაღების ერთ მხარეს გუმბათქვეშა ბურჯს ეყრდნობა, ხოლო მეორე მხარეს – ორნაწილიან პილასტრებს.
ფასადებზე საპერანგე ქვებიც და ორნამენტული ელემენტებიც ბევრგან შეცვლილია, გადაწყობილია ან საერთოდ აღარ არსებობს. ტაძრის ფასადების მორთულობის შემკვრელი იყო დეკორატიული თაღედი, რომლის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. ოთხივე ფასადზე ერთი და იგივე ძირითადი დეკორატიული მოტივი მეორდება: დიდი ჯვარი და სარკმლების მოჩარჩოება, უამრავი მედალიონი. ისინი უმთავრესად კედლების ცენტრალურ არეებზეა თავმოყრილი. აღმოსავლეთ ფასადის ჯვარი, რომელსაც თითქმის მთელი ცენტრალური მკლავი უჭირავს, გლუვი ლილვებისაგან შედგება. თითოეული მკლავის ბოლოში მრგვალი მედალიონია ჩასმული, ხოლო მკლავების გადაკვეთის ადგილი გირჩითაა ხაზგასმული. ქვევით ჯვრის ლილვები უწყვეტად გადადის ჯერ მედალიონების, შემდეგ კი საკურთხევლის ცენტრალური სარკმლის მოჩარჩოებაში, ვერტიკალურად ეშვება და შუა ფასადზე წყდება. გლუვი ლილვებითაა შემოხაზული ყველა დანარჩენი სარკმელი ამ ფასადზე. მდიდრულად მორთული სამკუთხა ნიშების დეკორისაგან მხოლოდ ზედა თაღოვანი ნაწილებია შემორჩენილი. დანარჩენ ფასადებზე დეკორატიული ჯვრების ქვედა მკლავი წყვილ სარკმლებს შორისაა ჩაყოლებული. არშია დასავლეთ ფასადზე გლუვია, გრძივ ფასადებზე კი ორნამენტული წნულითაა შევსებული. გლუვია დასავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადების სარკმლების მოჩარჩოებაც.
გალავანი
გალავანი (70 X 60 მ, კედლის სისქე 0,7 მ) კომპლექსს გარს უვლის. ნაგებია ნატეხი ქვით, ბევრგან ჩართულია მოზრდილი ზომის ლოდები, წყობაში გვხვდება აგური და რიყის ქვაც. გალავანი და კოშკები გვიანდელ ფეოდალურ ხანას განეკუთვნება. XIX საუკუნეში გალავანზე დასავლეთიდან მიუშენებიათ სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობა, რომელიც ნაშენია რიყის ქვით. გალავანს სამხრეთით ჰქონია კარიბჭე (ამჟამად ლითონის კარია ჩამოკიდებული).
კოშკები
გალავანში ჩრდილო-დასავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩაშენებულია კოშკები. ერთი სწორკუთხა ყოფილა (მთლიანად დანგრეულია), მეორე ცილინდრულია და ზევით საგრძნობლად ვიწროვდება (დიამეტრი 4,4 მ). კოშკს ჩრდილოეთით სწორკუთხა შესასვლელი აქვს.
სამრეკლო
სამრეკლო ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთითაა. ნაგებია აგურით. იგი XIX საუკუნეში დაუშენებიათ გალავანში ჩართულ ცილინდრულ კოშკზე. სამრეკლოს გუმბათი შიგნიდან ნახევარსფერულია, სახურავი – პირამიდული, კეხზე ლითონის ჯვარი ადგას. სამრეკლო ოთხივე მხარეს თაღოვანი ღიადებითაა გახსნილი. თაღები ნახევარწრიულია და ოთხკუთხა დეკორატიულ ჩარჩოებშია ჩასმული.
სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
სან-ფრანსისკუ-დუ-კონდი
სან-ფრანსისკუ-დუ-კონდი (São Francisco do Conde) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება სალვადორის აგლომერაციის მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 34 226 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 266.631 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 128.36 კმ²-ზე.
მაისა
მაისა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.
მაისა წარმოადგენს ადრე არსებული, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.
ივანე ჯავახიშვილის გადმოცემით, მაისას წვრილი მარცვალი ჰქონია, სიცხისა და მშრალი ქარისაგან ძალიან ზიანდებოდა. მისგან თეთრი ღვინო დგებოდა, მაგრამ სუსტი.
მონღოლების პირველი შეჭრა უნგრეთში
მონღოლების პირველი შეჭრა უნგრეთში — მონღოლებსა და უნგრელებს შორის დაპირისპირება, რომელიც დაიწყო 1241 წელს და დამთავრდა 1242 წლის მარტში. მონღოლებს მეთაურობდა ოქროს ურდოს დამაარსებელი, ბათო-ყაენი.
მონღოლების შეჭრა ევროპაში
უნგრელებმა პირველად შეიტყვეს მონღოლთა საფრთხის შესახებ 1229 წელს, როდესაც მეფე ანდრაშ II-მ თავშესაფარი მისცა ზოგიერთ გაქცეულ რუს ბიჭს. ზოგიერთი მადიარი (უნგრელი), რომელიც დარჩა პანონიის აუზში დიდი მიგრაციის დროს, ჯერ კიდევ ცხოვრობდა ზემო ვოლგის ნაპირებზე (ზოგიერთი მიიჩნევს, რომ ამ ჯგუფის შთამომავლები თანამედროვე ბაშკირები არიან, თუმცა ეს ხალხი ახლა ლაპარაკობს თურქული ენა და არა მაგიური). 1237 წელს დომინიკელი ბერი, ჯულიანუსი, გაემგზავრა ლაშქრობაში, რათა უკან წაეყვანათ ეს ბიჭები და უკან დაბრუნდა წერილით მეფე ბელათან. ამ წერილში ბათუ მოუწოდებდა უნგრეთის მეფეს, უპირობოდ დაეთმო თავისი სამეფო თათრებისთვის, წინააღმდეგ შემთხვევაში სრულ განადგურებას ემუქრებოდა. ბელამ არ უპასუხა და მოგვიანებით კიდევ ორი შეტყობინება გადაეცა უნგრეთს. პირველი, 1239 წელს, გაგზავნეს დამარცხებულმა კუმანმა ტომებმა, რომლებმაც ითხოვეს და მიიღეს თავშესაფარი უნგრეთში. მეორე გაიგზავნა 1241 წლის თებერვალში პოლონეთიდან, რომელიც სხვა მონღოლური ძალების შემოსევის წინაშე აღმოჩნდა.
კუმანელი ლტოლვილები
1239 წელს მონღოლთა რუსეთში შეჭრისა და მათი დამარცხების შემდეგ, ბევრი კუმან-ყიფჩაკელი განდევნეს სტეპიდან უფრო დასავლეთით ან სამხრეთით. ერთ-ერთი ასეთი ტომი იყო ხან კოტენის. როჯერიუსის თქმით, კოტენი ხელმძღვანელობდა ჯგუფს, რომელიც შედგებოდა 40 000 ოჯახისგან (ლათინური ფრაზა მრავალი მნიშვნელობით) უნგრეთში. ზოგიერთი ისტორიკოსი ამას განმარტავს, როგორც კოტენის ტომს, რომელიც შედგებოდა 40,000 ოჯახისაგან, თუმცა როგორც უნგრელი ისტორიკოსი ანდრაშ პალოჩი-ჰორვათი აღნიშნავს, მიწაზე, სადაც კუმანები უნდა დასახლდებოდნენ, შეეძლო მხოლოდ 17,000 ოჯახის დატევა, რითაც ვასკვნით რომ კოტენი მეთაურობდა 40 000 კაცს. კოტენმა თავშესაფარი ითხოვა ახლომდებარე უნგრეთის სამეფოში; მეფემ უპასუხა, რომ მათ შეეძლოთ ამის გაკეთება მანამ, სანამ კუმანები კათოლიციზმს მიიღებდნენ და მას თავიანთ ბატონად აღიარებდნენ და სამხედრო სამსახურს გაუწევდნენ.
კოტენი დათანხმდა ბელას პირობებს, დაჰპირდა ქრისტიანობის მიღებას და მონღოლებთან ბრძოლას (უნგრელები მოიხსენიებენ როგორც "თათრებს"). მეფემ მათ დაუყონებლივ მისცა ნება დასახლებულიყვნენ მდინარე ტისას გასწვრივ მდებარე ვაკეზე. თუმცა კუმანები, რომლებიც მიჩვეულნი იყვნენ მომთაბარე და დარბევაზე დაფუძნებულ ცხოვრების წესს, კარგად არ შეეგება უნგრეთის უმოძრაო მოსახლეობა. ყაჩაღობისა და გაუპატიურების მრავალი შემთხვევა დაფიქსირდა კუმანებთან, როგორც მოძალადეებად; ბელა ხშირად არ სჯიდა ამ დამნაშავეებს, რადგან არ სურდა მათთან კონფლიქტის წამოწყება. ადგილობრივები კუმანელებს ბრალს დებდნენ მონღოლებთან თანამშრომლობაში.
შეჭრა
ხუთი ცალკეული მონღოლური არმია შეიჭრა უნგრეთში 1241 წელს. მთავარმა არმიამ ბატუსა და სუბუტაის მეთაურობით გადალახა ვერეკეს უღელტეხილი. ყადანისა და ბურის არმიამ გადალახა ბორგოის უღელტეხილი. ორი მცირე ჯარი ბოჩეკისა და ნოიან ბოგუტაის მეთაურობით უნგრეთში სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან შევიდა. არმია, რომელიც პოლონეთში შეიჭრა ორდასა და ბაიდარის მეთაურობით, უნგრეთში შეიჭრა ჩრდილო-დასავლეთიდან.
მონღოლების გაქცევა
1241 წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე მონღოლთა ჯარების უმეტესი ნაწილი ისვენებდა უნგრეთის დაბლობზე. 1242 წლის მარტის ბოლოს მათ დაიწყეს გაქცევა. წასვლის ყველაზე გავრცელებული მიზეზი არის დიდი ხანი ოგედეის სიკვდილი 1241 წლის 11 დეკემბერს, რამაც სავარაუდოდ აიძულა მონღოლები უკან მონღოლეთში დაბრუნებულიყვნენ, რათა სისხლის მთავრები ესწრებოდნენ ახალი დიდი ხანის არჩევის ცერემონიას. ამას მოწმობს ერთი პირველადი წყარო: ჯოვანი და პიან დელ კარპინის მატიანე, რომელმაც მონღოლთა კარის მონახულების შემდეგ განაცხადა, რომ მონღოლებმა ამ მიზეზით უკან დაიხიეს; მან ასევე განაცხადა, რომ ღმერთმა გამოიწვია დიდი ხანის სიკვდილი ლათინური ქრისტიანული სამყაროს დასაცავად.
მონღოლთა წასვლის ნამდვილი მიზეზები ბოლომდე არ არის ცნობილი, მაგრამ მრავალი დამაჯერებელი ახსნა არსებობს. მონღოლთა შემოსევა გადაიზარდა ძვირადღირებულ და იმედგაცრუებულ ალყაში, სადაც მათ მცირე ნაძარცვი მოიპოვეს და მკაცრ წინააღმდეგობას შეხვდნენ. გამარჯვების მიუხედავად, მათ ბევრი მამაკაცი დაკარგეს (იხ. ზემოთ). დაბოლოს, ისინი ევროპულ თეატრში დაჭიმულნი იყვნენ და განიცდიდნენ კუმანების აჯანყებას ახლანდელ სამხრეთ რუსეთში და კავკასიაში (ბათუ დაბრუნდა მის დასამხობად და ამაში დაახლოებით ერთი წელი გაატარა). კიდევ ერთი თეორია ეხება ევროპის ამინდს: უნგრეთს აქვს მაღალი წყლის დონე და ადვილად იტბორება. თანამედროვე მკვლევარების მიერ ხეების რგოლების ანალიზმა დაადგინა, რომ უნგრეთში 1242 წლის დასაწყისში იყო ცივი სველი ზამთარი (რაც ხელს უწყობდა შიმშილობას), რამაც, სავარაუდოდ, უნგრეთის ცენტრალური დაბლობი უზარმაზარ ჭაობად გადააქცია. ცხენებისთვის საძოვრების არარსებობის გამო, მონღოლებს მოუწიათ რუსეთში დაბრუნება უკეთესი მდელოების მოსაძებნად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უნგრეთი კატეგორია:უნგრეთის ისტორია კატეგორია:უნგრეთის ბრძოლები კატეგორია:უნგრეთის ომები კატეგორია:მონღოლეთის ისტორია კატეგორია:მონღოლეთის ბრძოლები
ჩხინკილოური
ჩხინკილოური წარმოადგენს ადრე არსებული, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
შილალის რაიონი
შილალის რაიონი (Šilalės rajono savivaldybė) — რაიონი ლიეტუვაში, ტაურაგეს მაზრაში.
მოსახლეობა
საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით:
სქესობრივი ნიშნის ნიხედვით:
სარწმუნოების მიხედვით:
ეროვნების მიხედვით:
დასახლებული პუნქტები
მოსახლეობის რაოდენობა (2001):
საძვალე
საძვალე — საგანგებო სათავსო, უპირატესად, ტაძრებისა და ეკლესიების იატაკქვეშ ან ცალკე, მათთან ახლოს, საკულტო ადგილებში კი — მიწის ქვეშ, რომელშიც კრძალავდნენ ოჯახის, გვარის წევრებს. საძვალე მრავალგზის და ხანგრძლივად გამოსაყენებელი, ჩვეულებრივ, მოზრდილი, კარიან-ტახტრევნიანი სამარეა; აგებული ან კლდეში გამოკვეთილი, რომლის გაღება და კვლავ დახურვა შეიძლება.
საძვალე ჰქონდათ ძველ ეგვიპტეში, სადაც მას, მუმიებთან ერთად, სფინქსები იცავდნენ. საქართველოში საძვალე განსაკუთრებით გავრცელდა ადრინდელი ფეოდალური ხანიდან. საძვალის სახეობებია ოსუარიუმები.
საძვალეს (საგანგებოდ გაჭრილ ორმოებს) აკეთებენ არქეოლოგიური გათხრების დროს, რათა აღმოჩენილი ძვლები გადარჩევის შემდეგ ისევ დამარხონ. იგი აღნიშნულია გათხრების გეგმასა და სხვა საველე დოკუმენტებში. ზოგი არქეოლოგიური ექსპედიცია გათხრებისას აღმოჩენლ ყველა ძვალს  აღრიცხავს და ინახავს შემდგომში დამატებითი ინფორმაციის მიღების მიზნით. საქართველოში ამ მეთოდს მიმართავს მცხეთის მუდმივმოქმედი არქეოლოგიური ექსპედიცია,რომელსაც საგანგებო საძვალე — ოსტეოთეკა აქვს.
ლიტერატურა
კატეგორია:აკლდამები კატეგორია:სამარხები
Lasioglossum modestum
Lasioglossum modestum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1944 წელს.
სქოლიო
modestum
ერნსტ ჰაინკელი
thumb|right|ერნსტ ჰაინკელი ჰაინკელი, ერნსტ (Ernst Heinkel; დ. 24 იანვარი, 1888, გრუნდბახი, (ვიურტემბერგი) — გ. 30 იანვარი, 1958, შტუტგარტი) — გერმანელი ავიაკონსტრუქტორი.
1911 წელს დაამთავრა უმაღლესი ტექნიკური სკოლა შტუტგარტში. 1913–1922 წლებში მუშაობდა თვითმფრინავთსაშენი ფირმების მთავარ კონსტრუქტორად. I მსოფლიო ომის (1914–1918) პერიოდში შექმნა 30-ზე მეტი ტიპის თვითმფრინავი. 1922 ვარნემიუმდეში (გერმანია) დააარსა თვითმფრინავთსაშენი ფირმა, რომელიც 1945-მდე არსებობდა. ფირმა უშვებდა 100-ზე მეტი ტიპის თვითმფრინავს. 1939 წელს ააგო პირველი საცდელი რეაქტიული თვითმფრინავები He-176 და He-178. ჰაინკელის მიერ აგებულ ორძრავიან ბომბდამშენებს He-111 ფართოდ იყენებდნენ II მსოფლიო ომის (1939–1945) დროს. 1950 წლიდან ხელმძღვანელობდა თვითმფრინავთსაშენ ფირმას შტუტგარტში.
განდეგილი
განდეგილი (ნამდვილი სახელი და გვარი დომინიკა ზურაბის ასული ერისთავი, ქორწინებაში დომინიკა ერისთავი-მდივნისა; დ.  9 ნოემბერი [ძვ. სტ. 28 ოქტომბერი], 1864 — გ. 29 იანვარი, 1929) — ქართველი პოეტი და პროზაიკოსი.
ბიოგრაფია
დომინიკა ერისთავი დაიბადა 1864 წლის 28 ოქტომბერს (ახალი სტილით 9 ნოემბერს) ქუთაისის მაზრის სოფელ სალომინაოში, (ამჟამინდელი ვანის მუნიციპალიტეტი) ზურაბ ერისთავისა და ანა მარჯანიშვილის შეძლებულ ოჯახში. წერა-კითხვა თავიდან ასწავლა დედამ, ხოლო შემდეგ მიაბარეს სოფელ როხის პანსიონში, სადაც მან ათი წლის ასაკში ლექსების წერა დაიწყო. ზამთრობით დომინიკას ოჯახი ქუთაისში გადადიოდა საცხოვრებლად, სადაც დომინიკამ გუბერნატორ რავეცკის ქალიშვილები გაიცნო. მათი წყალობით იგი დაეუფლა რუსულ ენასა და ლიტერატურას.
90-იანი წლების ჟურნალ-გაზეთებში იგი წარმოდგა როგორც ნიჭიერი პუბლიცისტი, კრიტიკოსი, ბელეტრისტი, მთარგმნელი და ჟურნალისტი; სტატიებით, საპოლემიკო წერილებით, ფელეტონებით ეხმაურებოდა იმ დროის მოწინავე ქართველ მოაზროვნეთა კონცეფციებს. პირველი ლექსი „ბარათაშვილის ნეშთის გადმოსვენების გამო“ ილია ჭავჭავაძემ გაზეთ „ივერიაში“ დაუბეჭდა 1893 წელს და მაშინვე მიიწვია მუდმივ თანამშრომლად, როგორც ქართული ენის კარგი მცოდნე, იგი პირველი კორექტორი ქალი იყო. ამავე გაზეთში 1894 წელს გამოქვეყნდა მისი მოთხრობა „მუნჯი“, რომელსაც მოჰყვა სხვა მოთხრობები: „გოგია“, „იის კონა“, „გვირგვინი“, „საშინელი ღიმილი“, „ურწმუნო ბოშა“ და სხვა. პატრიოტული მოთხრობის „მარინეს“ გამოქვეყნებისთანავე (1897) აღიარეს, რომ ქართულ მწერლობაში ნიჭიერი ბელეტრისტი ქალი მოვიდა. ამის შემდეგ განდეგილი თანამშრომლობს პერიოდულ გამოცემებში „ივერიაში“, „ცნობის ფურცელში“, „კვალში“, „თემში“, „ნობათში“, „ფასკუნჯში“, „სახალხო ფურცელში“, „ალმანახში“, „ჯეჯილში“, „ნაკადულში“ და სხვა.
დომინიკა განდეგილს უწოდებდნენ ქართველ ჟორჟ სანდს. განდეგილი იცნობდა და იზიარებდა ინდოელი მწერლის, რაბინდრანათ თაგორის შეხედულებებს. ჰქონდა მასთან მიმოწერა. აპირებდა ინდოეთში გამგზავრებას, მაგრამ ავადმყოფობამ ხელი შეუშალა. ახლო მეგობრობა აკავშირებდა ალექსანდრე ხახანაშვილთან, ვაჟა-ფშაველასთან, ილია ჭავჭავაძესთან და მის მეუღლესთან, ოლღა გურამიშვილთან. ეხმარებოდა იაკობ გოგებაშვილს წიგნების კორექტურასა და რედაქტირებაში.
1904 წელს დომინიკა ერისთავი ჟურნალ „ნობათის“ რედაქტორად დაინიშნა.
განდეგილმა დიდი ამაგი დასდო ქართველი ქალის უფლებების დაცვის საქმეს, 1914 წელს მან დიდი წვლილი შეიტანა „ქართველ ქალთა საზოგადოების“ დაარსებაში, მასთან ერთად ორგანიზაციის წევრები იყვნენ ეფემია მესხი, ნინო ნაკაშიძე, ნინო მაჭავარიანი, ნეიმანი, ოლღა აღლაძე, ნინო დაფქვიაშვილი. დომენიკა ორგანიზაციის თავმჯდომარედ აირჩიეს, მან შეიმუშავა სამუშაო პროგრამა, მაგრამ ერთ წელიწადში დაიწყო პირველი მსოფლიო ომი. ამიტომ მან ორგანიზაციის ყურადღება ფრონტის ინტერესებს დაუკავშირა და დაიწყო ფრონტის დასახმარებლად სახსრების გამონახვა. რადგანაც მხოლოდ ლიტერატურული საღამოებით და კონცერტებით შემოსული ფული არ იყო საკმარისი, განდეგილის თაოსნობით გაიხსნა სალონი-საჩაიე „ძმური ნუგეში“. სალონში იკრიბებოდნენ იმ დროის გამოჩენილი მოღვაწეები, მწერლები და პოეტები: იოსებ გრიშაშვილი, კონსტანტინე გამსახურდია, იოსებ მჭედლიშვილი, ნ. ნალაშიძე, პოეტი ქალი მარიჯანი, დარია ახვლედიანი და სხვები. აქ მიღებულ შემოსავალს გადასცემდნენ პირველ მსოფლიო ომში მონაწილეებს. შემოსული ფულით „ქართველ ქალთა საზოგადოება“ წმინდა ნინოს ლაზარეთში ათობით საწოლს ინახავდა დაჭრილი აჭარლებისათვის.
განდეგილის ლექსების კრებული 1898 წელს გამოქვეყნდა, ლექსებისა და მოთხრობების კრებული — 1910 წელს. ავტორი მათში უმთავრესად წარმოგვიდგება როგორც ლირიკოსი. მისი პოეზიის მთავარი მოტივია პატრიოტიზმი (პოემა „შეჩვენებული“). აგრეთვე სამოქალაქო ლირიკული შესანიშნავი ნიმუშებია მისი „ჩადრი“, „ევა“, „მოწოდება“, „პოეტი“, „დილა“, „არა, არ ვსტირი“, „მე მიყვარს ჩემი სამშობლო“, „საცოდავო დედაჩემო“, „ნ. ორბელიანს“ და სხვა. აღსანიშნავია განდეგილის მთარგმნელობითი მოღვაწეობაც, თარგმნა ჰაინრიხ ჰაინეს, კონდრატი რილეევის, მაქსიმ გორკის, ივან ტურგენევის, ალექსანდრ კუპრინის, ტარას შევჩენკოს, მარკიზ სონიესა და სხვების ნაწარმოებები. მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანია თარგმანი ალექსანდრე გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან“, რომლის ნაწყვეტები იბეჭდებოდა 1898-1899 „კვალში“, ცალკე წიგნად გამოვიდა 1902 წელს, წიგნის რედაქტორი იყო ილია ჭავჭავაძე. განდეგილმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა საბავშვო ლიტერატურაშიც, მან დაწერა და თარგმნა არაერთი უცხოური საყმაწვილო მოთხრობა.
დომინიკა გარდაიცვალა 1929 წლის 29 იანვარს, თბილისში. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მისივე თხოვნის თანახმად იგი მეგობრების, ალექსანდრე ხახანაშვილის და იაკობ გოგებაშვილის საფლავებს შორის დაკრძალეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1864 კატეგორია:გარდაცვლილი 1929 კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:ქართველი ქალები
პიპილეთი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 59 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ულან-ბატორი
ულან-ბატორი, ულაანბაატარი (Улаанбаатар) — მონღოლეთის დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქი. ქვეყნის მთავარი პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული ცენტრი. გაშენებულია ტოლის (მდინარე სელენგის აუზი) ხეობაში, 1300-1350 მეტრ სიმაღლეზე.
ეტიმოლოგია
მარცხნივ|მინი|231x231პქ|ულან- ბატორი ტრადიციული [[მონღოლური დამწერლობა|მონღოლური დამწერლობით.]] ულან- ბატორს თავისი ისტორიის განმავლობაში მრავალი სახელი მიენიჭა. 1911 წლამდე ოფიციალური სახელწოდება ნომიინ ხურეე (მონღოლური: Номын хүрээ) და იხ ხურეე ( Их Хүрээ; სიტყვასიტყვით ,,დიდებული დასახლება"). მას ასევე ეწოდებოდა ბოგდიინ ხურეე (Богдын Хүрээ, სიტყვასიტყვით დიდებული წმინდა ხანის მონასტერი). სხვა სახელწოდებები მოიცავდა და ხიურეე (Да Хүрээ, ,,დიდებული"). ქალაქი მოიხსენიებოდა, როგორც ხიურეე (,,დიდებული). დასავლურ ენებზე, იმ დროს ქალაქს ყველაზე ხშირად უწოდებდნენ ურგას (Өргөө, "სასახლე").
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1911 წელს, როგორც საერო მთავრობამ, ასევე ბოგდ-ხანის სასახლემაც, ქვეყნის სახელი შეიცვალა და ნიისლელ ხიურეე (ᠨᠡᠶᠢᠰᠯᠡᠯ ᠬᠦᠷᠢᠶᠡᠨ; Нийслэл Хүрээ, "დედაქალაქი ბანაკი"). უწოდა.
1924 წელს, როდესაც ქალაქი მონღოლეთის რესპუბლიკის ოფიციალური დედაქალაქი გახდა, მისი სახელი კიდევ ერთხელ შეიცვალა და ულაანბაატარი გახდა. (Ulaganbagatur, სიტყვასიტყვით "წითელი გმირი"). 1924 წელს, დელეგატთა უმრავლესობამ გამოთქვა სურვილი, რომ ქალაქის სახელი ბაატარ ხოტით შეცვლილიყო, რაც გმირ ქალაქს ნიშნავს. თუმცა, კომუნისტური ინტერნაციონალის საბჭოთა აქტივისტის, ტურარ რისკულოვი ს ზეწოლის შედეგად, ქალაქს ულაანანბაატარ ხოტი ("წითელი გმირის ქალაქი") შეარქვეს.
ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში ულაანბატარი ცნობილი იყო როგორც ურგა ან ხიურე 1924 წლამდე, ამის შემდეგ გამოიყენება ულან-ბატორი. რომელიც მონღოლეთში გამეფებული რუსული მართლწერით იყო განპირობებული. იმ პერიოდში, როდესაც მონღოლეთი ლათინურ დამწერლობას იყენებდა, ქალაქის სახელწოდება ულაანბატაარ კოტო იყო. დღეს ინგლისურად მოსაუბრეები ქალაქს ხშირად იუ ბის (UB) უწოდებენ.
ისტორია
ულან-ბატორი დაარსდა 1639 წელს, როგორც მონღოლეთში ლამაისტური ეკლესიის მეთაურის რეზიდენცია და ეწოდა ორგოო. 1706 წლიდან ეწოდებოდა იხ-ხურეე (დიდი მონასტერი), ხოლო 1911 წლიდან — ნიისლელ-ხურეე (დედაქალაქის მონასტერი). XVIII საუკუნის II ნახევრიდან იხ-ხურეე მანჯურიის ამბანიის (მეფის ნაცვლის) რეზიდენცია და გარე მონღოლეთის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო. 1911-1915 წწ. ნიისლელ-ხურეე იყო მონღოლეთის ფეოდალურ-თეოკრატიული სახელმწიფოს დედაქალაქი, 1915 წლიდან — ავტონომიური გარე მონღოლეთის მთავარი ქალაქი. 1919 წლის ნოემბერში დაიკავეს ჩინეთის ჯარებმა, ხოლო 1921 წელს რუსეთის თეთრგვარდიელთა ჯარის ნაწილებმა. 1921 წლის 6 ივლისს გაათავისუფლა მონღოლეთის სახალხო არმიამ. 1924 წლის ნოემბერში ნიისლელ-ხურეეს ეწოდა ულან-ბატორი და მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკის დედაქალაქი გახდა.
გეოგრაფია
ულან- ბატორი მდებარეობს ზღვის დონიდან დაახლოებით 1,350 მეტრის (4,430 ფუტი) სიმაღლეზე, მონღოლეთის ცენტრიდან ოდნავ აღმოსავლეთით მდინარე ტუულზე. ულან- ბატორის სამხრეთით 2,250 მეტრის სიმაღლის (7,380 ფუტი) ტყით დაფარული მთა მდებარეობს, რომელიც ბუნებრივ საზღვარს ქმნის ველის ზონისა და ტყე-სტების ზონებს შორის.
ქალაქი ასევე არის ასევე მსოფლიოში ერთ – ერთი უძველესი ნაკრძალი, რომელიც დაცულია კანონით მე –18 საუკუნიდან. ულაანბატაარის მიმდებარე მთების ტყეები შედგება მარადმწვანე ფიჭვებისგან და ბუჩქებისგან, ხოლო მდინარე ტუულის მიმდებარე ტყე შედარებით ფართოფოთლოვანი ტყეებითაა დაფარული. ულან-ბატარი მდებარეობს დაახლოებით იგივე განედზე, სადაც მდებარეობენ ქალაქები: ვენა, მიუნხენი, ორლეანი და სიეტლი. ასევე ის მდებარეობს იგივე გრძედზე, რომელზედაც მდებარეობს ჰანოი, ჯაკარტა და ჩუნცინი. ცენტრი|მინი|1014x1014პქ|ქალაქის პანორამული ხედი
კლიმატი
მისი ზღვის დონიდან მაღლა მდებარეობიდან გამომდინარე, მისი ნებისმიერი სანაპიროდან ასობით კილომეტრში მდებარეობიდან და ციმბირის ანტიციკლონის ზემოქმედებიდან გამომდინარე, ულაანბატაარი არის ყველაზე ცივი ეროვნული დედაქალაქი მსოფლიოში. ქალაქშ ცივი, ნახევრად უდაბნოს კლიმატია. ის სუბარქტიკური კლიმატიდან არც თუ ისე შორს მდებარეობს. მასთან ახლოსვეა თბილ- ზაფხულიანი ნოტიო კონტინენტური კლიმატი.
ქალაქში არის მოკლე, თბილი ზაფხული და გრძელი, მწარედ ცივი და მშრალი ზამთარი. ყველაზე ცივი თვე იანვარია. ჩვეულებრივ, მზის ამოსვლამდე, ტემპერატურაა −36 – დან -40 ° C –მდე (-32.8 და -40.0 ° F) ეცემა. წლიური ნალექების უმეტესობა, რომელთა მთლიანი რაოდენობა 267 მილიმეტრს (10.51 ინსტალტით) წარმოადგენს მაისიდან სექტემბრამდე მოდის. ყველაზე მაღალი დაფიქსირებული ნალექები ქალაქში იყო 659 მილიმეტრი ან 25.94 ინჩია ბოგდ ხან უულის მთაზე, ხურელტოგოოტის ობსერვატორიის მიმდებარე ტერიტორიაზე. ულაანბატაარს აქვს საშუალო წლიური ტემპერატურა −0.4 ° C ან 31.3 ° F, რის გამოც ის მსოფლიოში ყველაზე ცივ დედაქალაქად ითვლება (იგივე შედეგი აქვს ნუუკს, გრენლანდიაში, თუმცა გრენლანდია დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ არ ითვლება). ულანანბატარის წლიური საშუალო მაჩვენებელი შემცირებულია მისი ცივი ზამთრიდან გამომდინარე, თუმცა ის მნიშვნელოვნად თბილია აპრილის ბოლოდან ოქტომბრის დასაწყისამდე პერიოდში. ქალაქი მრავალწლოვანი მზრალობის ზონაში მდებარეობს, რაც ნიშნავს იმას, რომ მშენებლობა ძალიან რთულია. გარეუბნების მაცხოვრებლები ცხოვრობენ ტრადიციულ იურტებში, რომლებიც ნიადაგში არ იშლებიან. ქალაქში დაფიქსირებული ყველაზე დაბალი ტემპერატურა -42.2 ° C-ია (−44.0 ° F), რომელიც 1957 წლის იანვარსა და თებერვალში დაფიქსირდა. უმაღლესი ტეპერატურა კი 1988 წელს, ივლისში დაფიქსირდა, რომელიც 39.0 ° C-ს (102.2 ° F) შეადგენდა.
ადმინისტრაციული დაყოფა
მარცხნივ|მინი|291x291პქ|ულან-ბატორის ადმინისტრაციული დაყოფა ულაანბატაარი ცხრა უბნად (დიუიურეგებად) იყოფა: ბაგანუურ, ბაგახანგაი, ბაიანგოლ, ბაიანზიურხ, ჩინგელტეი, ხან უულ, ნალაიხ, სონგინო ხაირხან და სიუხბაატარ. თითოეყული უბანი, თავის მხრივ, ხოროოებად იყოფა, რომელთა მთლიანი რიცხვიც 173-ს შეადგენს. დედაქალაქს მართავს დედაქალაქის მოქალაქეთა წარმომადგენლების ხურალი (ქალაქის საბჭო) რომელიც 45 წევრისაგან შედგება და ოთხ წელში ერთხელ ირჩევა. მონღოლეთის პრემიერ მინისტრი დედაქალაქის გუბერნატორსა და ულანანბატარის მერს თანამდებობაზე ნიშნავს 4 წლის ვადით, საკრებულოს წარდგინებით.
ეკონომიკა
მონღოლეთის უმსხვილესი კორპორაციების და კონგლომერატების თითქმის ყველა სათავო ოფისები ულაანბატაარში მდებარეობს. 2017 წელს უკან- ბატორს ჰყავდა 5 მილიარდერი და 90 მულტიმილიონი, რომელთა წლიური შემოსავალი 10 მილიონ დოლარზე მეტი იყო. მიუხედავა იმისა, რომ მონღოლური კომპანიების უმრავლესობა საერთაშორისო საქმიანობებს არ ეწევა, ისინი ქვეყნისთვის ძალიან გავლენიან კომპანიებს წარმოადგენენ. ულან- ბატორი (ურგა) იყო მნიშვნელოვანი ადგილი, სადაც ერის ეკონომიკური ისტორია და სიმდიდრე შექმნა. ზამთრისა და ზაფხულის საძოვრებს შორის მომთაბარე მწყემსების უაღრესად მობილური ცხოვრების წესისგან განსხვავებით, ურგაში ზანაბაზარის რეზიდენცია მდებარეობდა 15 წლის განმავლობაში, 1640 – დან 1654 წლამდე, სანამ ზანაბაზარმა ის აღმოსავლეთით სარადაგის მთის ძირში, ხენის მთებში არ გადაიტანა.
როგორც მონღოლეთის მთავარი ინდუსტრიული ცენტრი, ულლანბაატარი აწარმოებს მრავალფეროვან სამომხმარებლო საქონელს და პასუხისმგებელია მთელი მონღოლეთის  მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) დაახლოებით ორ -მესამედზე. მინი|[[ბითლზები|ბითლზების მონუმენტი ულან- ბატორში]] სამთო საქმიანობა ულანანბატარის მშპ-ის სიდიდით მეორე წვლილს, 25% -ს შეადგენს. ქალაქის ჩრდილოეთით არის რამდენიმე ოქროს მაღარო, მათ შორის გამორჩეულია ბოროოს ოქროს მაღარო, რასაც ხელი უცხოური ინვესტიციების ზრდამ შეუწყო. 2008 წლის ფინანსური კრიზისის დროს მთლიანი შიდა პროდუქტის შესამჩნევი ვარდნის ფონზე,ოქროს მოპოვების მნიშვნელობა შეამცირეს და ეკონომიკა დივერსიფიკაციისკენ დაიძრა.
ღირსშესანიშნაობები
ტურისტული სააგენტოების უმრავლესობა მომხმარებლებს, ულან- ბატორში მოგზაურობისას განდანტეგჩინლენის მონასტრის მონახულებას ურჩევენ. დიდი იანრაისგის ქანდაკებით, ზაისანის მემორიალის სოციალისტური ძეგლის კომპლექსით, თავისი შესანიშნავი ხედით ქალაქზე, ბოგდ-ხანის ზამთრის სასახლით, სიუხბაათარის მოედნითა და მიმდებარე ჩოიჯინ ლამას ტაძრით.
ქალაქში მდებარეობს რამდენიმე მუზეუმი, რომელთაგან განსაკუთრებით ცნობილია მონღოლეთის ეროვნული მუზეუმი და ზანაბაზარის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი. ყოველდღიური მოგზაურობის პოპულარული ადგილებია გორხი-ტერელჯის ეროვნული პარკი, მანზუშირის მონასტრის ნანგრევები. მარცხნივ|მინი|გორხი-ტერელჯის ეროვნული პარკი ამჟამად ულანანბატარს აქვს სამი დიდი კინოთეატრი, ერთი თანამედროვე სათხილამურო კურორტი, ორი დიდი დახურული სტადიონი, რამდენიმე დიდი მაღაზია და ერთი დიდი გასართობი პარკი. საკვები, გასართობი და დასვენების ადგილები სტაბილურად იზრდება მრავალფეროვნებით. ქალაქში გახსნილია საერთაშორისო სწრაფი კვების ობიექტებიც.
ქალაქში უმაღლს შენობას ბლუ სქაი თაუერი წარმოადგენს, რომლის სიმაღლეც 105 მეტრია. დაგეგმილია 309 მეტრი სიმაღლის (1,014 ფუტი) კოშკის სახელწოდებით მორინი ხუურის კოშკის, მშენებლობა, რომელიც ცენტრალური სტადიონის გვერდით აშენდება.
ტაძრები
აღსანიშნავ ძველ მონასტრებს შორისაა ჩოჯინ ლამის მონასტერი, ბუდისტური მონასტერი, რომლის მშენებლობაც 1908 წელს დასრულდა.ის მონღოლთა მონასტრების განადგურების პერიოდში განადგურებას გადაურჩა, როდესაც მუზეუმად გადაკეთდა 1942 წელს.
კიდევ ერთია განდანის მონასტერი, რომელიც XIX საუკუნით თარიღდება. მისი ყველაზე ცნობილი ღირსშესანიშნაობაა 26,5 მეტრი სიმაღლის ოქროს ქანდაკება მიგჯიდ ჯანრაისიგ. ეს მონასტრები მონღოლეთში იმ მცირერიცხოვანთა რიცხვშია, რომლებიც ხორლოგინი ჩიბალანსის მიერ მონღოლური მონასტრების განადგურების დროს გადარჩნენ. მინი|მონღოლეთის ეროვნული სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლი
ხელოვნება და კულტურა
ულან -ბატორს გააჩნია ტრადიციული და დასავლური სტილის თეატრების ნაზავი, რომლებიც მსოფლიო დონის სპექტაკლებს ქმნიან. ტრადიციული ფოლკლორის შემსრულებლების დიდი ნაწილი რეგულარულად თამაშობენ მთელ მსოფლიოში, მათ შორის ნიუ იორკში, ლონდონსა და ტოკიოში. ულანანბატარის ოპერის სახლი, რომელიც ქალაქის ცენტრში მდებარეობს, კონცერტებსა და მუსიკალურ წარმოდგენებს მასპინძლობს.
ლიტერატურა
კატეგორია:მონღოლეთის ქალაქები კატეგორია:აზიის დედაქალაქები
ჩუმალია
ჩუმალია (Сүмәлә; Чумаля) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაკალის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 65 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაკალიდან დაშორებულია 29 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტუიმაზი, რომელიც დაშორებულია 104 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები (72 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბაკალის რაიონის სოფლები
ტყობა-ერდი
ტყობა-ერდი, თხაბა-იერდის ეკლესია (ინგუშ.: ТкъобIa–Ерды) — შუა საუკუნეების ქართული ტაძარი ინგუშეთში, ჯეირაჰ-ასინის მუზეუმ-ნაკრძალის ტერიტორიაზე. ნასოფლარ ხაირახიდან 200–300 მეტრის დაშორებით.
ძეგლი პირველად აღწერა რუსეთის არმიის კვარტერმეისტერმა შტედერმა 1871 წელს. ნანგრევები მოიცავს ოთხ ძირითად სამშენებლო ფენას, რომელთაგან პირველი მე-9-10, ხოლო უკანასკნელი მე-15-16 საუკუნეებს განეკუთვნება. ტყობა-ერდი ერთ-ერთია იმ ტაძართაგან რომელიც ქართველმა მისიონერებმა ააგეს ვაინახურ ტომებში ქრისტიანობის გასამტკიცებლად. იგი თავდაპირველად სამეკლესიიანი ბაზილიკა იყო, ტიპური შუა საუკუნეების ქართული არქიტექტურისთვის. გვიანდელ დეტალებში შეინიშნება აგრეთვე ადგილობრივი ხუროთმოძღვრული ტრადიციის კვალიც. შემორჩენილია რელიეფური გამოსახულებების, ორნამენტების და ქართული ასომთავრული წარწერების ფრაგმენტები.
ტაძარი შეტანილია რუსეთის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლთა ნუსხაში, თუმცა ჩეჩნეთის მეორე ომის დროიდან მახლობლად განლაგებული რუსეთის სამხედრო პოლიგონი და სამხედროთა უდიერი მოპყრობა ადგილობრივი სიძველეებისადმი დიდ საფრთხეს უქმნის ტყობა-ერდის, რის წინააღმდეგაც არაერთხელ გამოსულან ინგუში პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწეები, თუმცა უშედეგოდ.
სქოლიო
კატეგორია:ინგუშეთი კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ჩრდილოეთ კავკასიაში
ვინის მუნიციპალიტეტი
ვინის მუნიციპალიტეტი (Vinni vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, ლიაენე-ვირუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიაენე-ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
ცისფერერულა
ცისფერერულა — ქართული აბორიგენული რუხყურძნიანი ვაზის ჯიში გურიიდან.
ცისფერერულა წარმოადგენს ადრე არსებული, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის რუხყურძნიანი ქართული ჯიშები
პიამა ქალწული
ღირსი პიამა ქალწული - მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 3 მარტი, ახალი სტილით - 16 მარტი. ქალაქ ალექსანდრიის მახლობლად მოღვაწეობდა. იგი საკუთარ სახლში დაყუდებულივით ცხოვრობდა, არავის ნახულობდა, საზრდელს დღეგამოშვებით იღებდა და მთელ დროს ლოცვასა და შრომაში ატარებდა. უფალმა წმინდანს წინასწარხილვის ნიჭი მიმადლა. ერთხელ მეზობელი სოფლის მცხოვრებლებმა გადაწყვიტეს წმიდა პიამას სოფლელების ამოწყვეტა, რათა ნილოსის მოქცევისას მხოლოდ თავიანთი მინდვრები მოერწყათ. ეს უფლისაგან ეუწყა წმიდა ქალწულს და თავისი სოფლის უხუცესებს შეატყობინა. შეშინებული უხუცესები ფეხებში ჩაუვარდნენ წმიდანს და სთხოვეს, წასულიყო მეზობელ სოფელში და გონს მოეყვანა მისი მცხოვრებლები. ქალწულმა ამაზე უარი განაცხადა - ადამიანებთან კავშირი ხომ მას დიდი ხნის გაწყვეტილი ჰქონდა. ღვთისა და მოყვასის სიყვარულით აღსავსემ მთელი ღამე ლოცვაში გაატარა. დილით, როდესაც ბოროტისაგან გონდაბინდული, შეიარაღებული მეზობელი სოფლელები წმიდა ქალწულის სოფელს მოადგნენ, მოულოდნელად შედგნენ და ადგილიდან ფეხი ვერ მოიცვალეს. უფლის გამოცხადებით მათ შეიტყვეს, რომ ხელ-ფეხს წმიდა პიამას ლოცვა უბორკავდათ, გონს მოეგნენ და ბოროტი განზრახვა შეინანეს, შემდეგ წმიდა ქალწულის სოფელში ხალხი გაგზავნეს და შენდობა ითხოვეს.
წმიდა პიამა მშვიდობით აღესრულა 337 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ჰაინრიხი
ჰაინრიხი (Heinrich) — გერმანულენოვანი მამაკაცის სახელი და გვარი. მდედრობითი სქესის ფორმაა — ჰენრიკე (Henrike). სახელი ჰაინრიხი წარმოიშვა ძველი ზემოგერმანული ენიდან და სავარაუდოდ ძველგერმანული სახელის „ჰაიმრიხის“ მემკვიდრე ფორმაა. სახელი ორი ნაწილისაგან შედგება: „ჰაიმ“ (heim: სახლი), აგრეთვე „ჰაგან“ (hagan, მამული) და „რიჰჰი“ (rîhhi, მბრძანებელი, თავადი). აქედან გამომდინარე, სახელი შეიძლება ნიშნავდეს „სახლის ბატონს“ (der Herr im Haus); „ბატონს მამულში“ (der Herr im Hof) ან „მამულზე მბრძანებელს“ (der Herrscher über Gut und Hof).
ცნობილი პიროვნებები სახელით ჰაინრიხ
კატეგორია:მამაკაცის სახელები
Discipline (ალბომი)
Discipline (წესრიგი) — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ King Crimson-ის 1981 წლის სტუდიური ალბომი. ეს იყო პირველი დისკი ჯგუფის შვიდწლიანი შესვენების შემდეგ. წინა შემადგენლობიდან დარჩნენ მხოლოდ ბილ ბრუფორდი და კინგ კრიმსონი. ფრიპმა ასევე მოიყვანა ედრიან ბელიუ, შესრულების ორიგინალური მანერის მქონე გიტარისტი და ბას გიტარისტი ტონი ლევინი, რომელიც მანამდე პიტერ გებრიელის პროექტებში მონაწილეობდა. ეს უკანასკნელი უკრავდა ჩეპმენ სტიკით, რაც ბას პარტიების ჟღერადობას ორიგინალურ ტონს აძლევდა.
სქოლიო
კატეგორია:პროგრესული როკ-ალბომები კატეგორია:King Crimson-ის ალბომები კატეგორია:1981 წლის ალბომები კატეგორია:E.G. Records-ის ალბომები
მიხეილ მარჯანიშვილი
მიხეილ მარჯანიშვილი (დ. უცნობია — გ. 1919) — ქართველი სუფლიორი (მოკარნახე).
ბიოგრაფია
1892 წელს ქუთაისში, კოტე მესხის პირველად შედგენილ დასში დაიწყო მუშაობა. ქუთაისის თეატრის დაწვის შემდეგ დასი დაიშალა. მიხეილმა ახალი დასი შეადგინდა და ხარაზოვის თეატრში დაიწყო მუშაობა. 1909 წლიდან ბაქოში გადავიდა საცხოვრებლად. 1915 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბაქოს განყოფილების წევრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი  1919 კატეგორია:ქართველი სუფლიორები
სამხრეთის თევზის თანავარსკვლავედი
მინი|სამხრეთის თევზი სამხრეთის თევზის თანავარსკვლავედი (Piscis Austrinus) — ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედი. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავის (ფომალჰაუტის) ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 1,2-ია. დაკვირვებისათვის ხელსაყრელი პირობებია აგვისტოში. ჩანს საქართველოდანაც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები
ღირსი არკადი კვიპრელი
ლიტერატურა
კატეგორია:IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კადეშის ბრძოლა
კადეშის ბრძოლა — ბრძოლა ხეთებსა და ეგვიპტელებს შორის, რომელიც გაიმართა ძვ. წ. 1274 წელს, ქალაქ კადეშთან, დღევანდელი სირიის ტერიტორიაზე. ეგვიპტის ჯარს ხელმძღვანელობდა რამზეს II, ხოლო ხეთების ჯარს — მუვათალი II. ეს იყო ყველაზე დიდი ეტლების ბრძოლა, რომელშიც, დაახლოებით, 5 000-6 000 ეტლი მონაწილეობდა. ბრძოლაში გამარჯვება ორივე მხარემ თავის თავზე მიიწერა, თუმცა რეალურად ბრძოლას გამარჯვებული არ გამოუვლნია
წინაპირობები
ანტიკურ სამყაროში სირიის მნიშვნელობა განპირობებული იყო მისი მდიდარი ეკონომიკური რესურსებითა და რეგიონის სავაჭრო შესაძლებლობებით. სწორედ ამიტომ, ის მუდმივად იყო ანტიკური დომინანტი სახელმწიფოების დაპირისპირების მიზეზი და ამ პერიოდში „ტერმინი მსოფლიო ძალა სირიის კონტროლის სინონიმური იყო“.
ძვ. წ. XV საუკუნეში ეგვიპტელები თუტმოს III-სა და ამენჰოტეპ II-ის მმართველობის დროს სირიაზე კონტროლის მოსაპოვებლად მითანის სამეფოს წინააღმდეგ იბრძოდნენ. როგორც ჩანს, ისინი ვერ ახერხებდნენ მითანელთა შეჩერებას და ტერიტორიებსაც კარგავდნენ, თუმცა ანატოლიაში ხეთების გამოჩენის შემდეგ მითანელებმა თავად მოინდომეს სამხრეთელ მეზობელთან დაზავება. მხარეებმა ამენჰოტეპის მმართველობისას შეწყვიტეს ბრძოლა, თუმცა საბოლოო შეთანხმება მისი ვაჟის, თუტმოს IV-ის მმართველობისას გაფორმდა, რომელმაც მითანის მეფის, არტატამას ქალიშვილზე იქორწინა. ამ დროსვე მოხდა სახელმწიფოებს შორის საზღვრების დაზუსტება. მართალია, ეგვიპტემ უარი თქვა ტერიოტორიებზე რეგიონის ჩრდილოეთში, რომლებიც თუტმოს I-ის მმართველობისას მას ეკუთვნოდა, მაგრამ მის შემადგენლობაში დარჩა სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი კადეში და ამურუ.
ხელშეკრულების დადებამ და რეგიონში მშვიდობის დამყარებამ ეგვიპტეს იქ სამხედრო კონტინგენტის ყოლის საჭიროება მოუხსნა და ტერიტორიას ვასალური წარმონაქმნების მეშვეობით მართავდა. კადეშს ჰყავდა თავისი მეფე, ამენჰოტეპ III-ის მმართველობის პერიოდში კი მის აღმოსავლეთით ჩამოყალიბდა ასევე ამურუს სამეფო, რომელსაც აბდი-აშირტა მეთაურობდა. მისმა ამბიციამ საფრთხე შეუქმნა საზღვრის სტაბილურობას. ისარგებლა რა იმით რომ ეგვიპტე არ იყო დაინტერესებული ასეთი მცირე დაპირისპირებებით, განსაკუთრებით ეხნატონის მმართველობის ხანაში, მან სცადა დაემორჩილება მეზობელი ტერიტორიები, თუმცა საბოლოოდ ჯერ მითანთან მოუხდა დაპირისპირება, შემდეგ კი საქმეში ეგვიპტე ჩაერია და სიტუაცია განმუხტა.
ხეთების გამოჩენა
რეგიონის სტაბილურობა კიდევ ერთხელ შეირყა ასპარეზზე ხეთების გამოჩენით. ხეთების მეფემ სუფილულიუმა I-მა მითანის სამეფო დაამხო და შემდეგ სირიაში მისი ვასალების დაპყრობას შეუდგა. ხეთები ეგვიპტელებს არწმუნებდნენ, რომ რეგიონში მათი ინტერესი მხოლოდ მითანის ყოფილი ტერიტორიით შემოიფაგლებოდა, თუმცა როგორც ჩანს კადეშის მეფემ ერთპიროვნულად გადაწყვიტა მათ დაპირისპირებოდა და დამარცხების შემდეგ, ხეთების ხელში აღმოჩნდა კადეშიც და უგარითიც, რომლებიც მანამდე ეგვიპტის ვასალები იყვნენ. ხეთებს არ სურდათ ამით ეგვიპტესთან ღია დაპირისპირება გამოეწვიათ, ამიტომ ქალაქი კადეშის მეფის ვაჟს აიტაკამას დაუბრუნეს.
როგორც ჩანს, კადეშში დაბრუნებული აიტაკამა მიუხედავად იმისა, რომ ფორმალურად ეგვიპტის ვასალი იყო, ხეთების პოლიტიკას ატარებდა და ამჯერად მან დაიწყო მეზობელ ტერიტორიებზე საკუთარი გავლენის გავრცელება. ეგვიპტეს კვლავ არ უნდოდა რეგიონში სამხედრო ძალის გაგზავნა, ამიტომ მის საპირისპიროდ მან ამურუს მეფის, აბდი-აშირტას ვაჟის, აზირუს გამოყენება სცადა. აზირუ სანდო მოკავშირე არ აღმოჩნდა, ეგვიპტურ რესურსებს საკუთარი ინტერესებისთვის იყენებდა და რამდენიმე წლის ახეტატონში სტუმრის სტატუსით გატარებაც მოუხდა. აზირუს ეგვიპტეში ყოფნის დროს, როგორც ჩანს, ეგვიპტელებმა კადეშის დაბრუნება სცადეს, თუმცა არ გამოუვიდათ. შემდგომში აიტაკამა ღიად აცხადებს თავს ხეთების ვასალად და ამ შეტევამ სავარაუდოდ ხეთებისგან საპასუხო ლაშქრობაც გამოიწვია ეგვიპტის ტერიტორიაზე, რომელიც წყაროებში ამკიდ არის მოხსენიებული. ეს შეტევა მიიჩნევა მხარეებს შორის არსებული მოკავშირეობის შეთანხმების (კურუშტამას შეთანხმება) პირველ დარღვევად ხეთებისაგან.
რეგიონში სტატუს-კვო ხეთების მიერ კონტროლირებად ჩრდილოეთ სირიაში სუფილულიუმას ვაჟების ძალების განთავსებამ შეარყია. მათ საბოლოოდ შეძლეს ქარხემიშის დაკავება. ხეთების გავლენა გაიზარდა და ამურუში დაბრუნებულმა აზირუმაც ხეთების მხარე დაიჭირა. ამ პერიოდში ეგვიპტელებმა კადეშს კიდევ ერთხელ შეუტიეს და საპასუხოდ კვლავ ხეთების ლაშქრობა მიიღეს ამკიში. ეგვიპტის მე-19 დინასტიისათვის ამურუსა და კადეშის დაბრუნება მთავარი სამხედრო ამბიცია გახდა.
ქორწინების შეთავაზება
ქარხემიშის ალყის დროს სუფილულიუმამ მოულოდნელი შემოთავაზება მიიღო ეგვიპტის დედოფლისგან ფარაონის გარდაცვალების შემდგომ. მან სუფილულიუმას სთხოვა მისი რომელიმე ვაჟი გაეგზავნა ეგვიპტეში დასაქორწინებლად. როგორც წესი, ითვლება რომ საუბარია ფარაონ ტუტანხამონზე და შესაბამისად, წერილების ავტორი ანხესენამოსი იყო. სუფილულიუმა შემოთავაზებას ეჭვით შეხვდა და მხოლოდ ორმხრივი მოლაპარაკების შემდეგ, რომლის დროსაც მისი წარმომადგენლები ეწვივნენ დედოფალს და თავადაც მიიღო ეგვიპტელი მოხელე, გაგზავნა საკუთარი ვაჟი, ზანაზნა, ეგვიპტეში. ქორწინება არ შემდგარა, რადგან ხეთი უფლისწული ეგვიპტელებმა მოკლედ, ანხესენამოსი კი ტუტანხამონის მრჩეველზე, ეიეზე დაქორწინდა, რომელმაც ფარაონის ტახტი დაიკავა.
ფარაონსა და ხეთების მეფეს შორის კორესპონდენციიდან ირკვევა, რომ სუფილულიუმამ ის დაადანაშაულა ვაჟის სიკვდილში და ომიც წამოიწყო, თუმცა ამას სტატუს-კვოს შეცვლა არ მოჰყოლია და ხეთებმა მხოლოდ ეგვიპტელი ტყვეების მეშვეობით გავრცელებული ეპიდემია მიიღეს. თანაც ეიეც და სუფილულიუმაც მალევე გარდაიცვალნენ. ეს უკანასკნელიც და მისი ვაჟი არუვანდა II-ც ამავე ეპიდემიას შეეწირნენ. შემდგომში ურთიერთობა, ასე თუ ისე, დასტაბილურდა და მურსილი II-ს ან მუვათალი II-ის მმართველობის საწყის პერიოდში სავარაუდოდ მათ შორის ხელშეკრულებაც გაფორმდა.
სეთის ლაშქრობები
ეხნატონის გარდაცვალების შემდეგ, ეგვიპტის პოლიტიკა სამხედრო ძალის გავლენის ქვეშ მოექცა და მას რამდენიმე გენერალიც მართავდა. მათ აღარ აკმაყოფილებდათ დაპყრობილი ტერიტორიების ვასალების მეშვეობით მართვა და ხეთებთან დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნებაც სურდათ, მაგრამ შინა არეულობების გამო ეს მხოლოდ XIX დინასტიის ფარაონმა, სეთი I-მა მოახერხა.
სქოლიო
კატეგორია:ძველი ეგვიპტე კატეგორია:ხეთები კატეგორია:ძვ. წ. XIII საუკუნის ბრძოლები
მეფე უილიამის კუნძული
მეფე უილიამის კუნძული (აგრეთვე: მეფე უილიამის მიწა; ინუკტიტუტი: Qikiqtaq) — კუნძული კანადის ტერიტორიის ნუნავუტის შემადგენლობაში, ეს კუნძული განეკუთვნება კანადის არქტიკული არქიპელაგის კუნძულების ჯგუფს. ფართობი შეადგენს 13 111 კმ², მას მსოფლიოს კუნძულებს შორის 61-ე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ, ხოლო კანადაში მე-15 ადგილს იკავებს. 2006 წელს ჩატარებული აღწერის შედეგად აქ ცხოვრობს 1,064 ადამიანი, აქ მცხოვრებთა უმრავლესობა ცხოვრობს სამხრეთით არსებულ დასახლებულ პუნქტ იოვა-ჰეივენში.
კუნძულის აღმოსავლეთით მდებარეობს ბუტიას ნახევარკუნძული, რომლისგანაც გამოყოფილია ჯეიმზ-როსის და რაეს სრუტეებით. დასავლეთით ვიქტორიის სრუტით გამოყოფილია ვიქტორიის კუნძულს. კუნძული ვიწრო სიმფსონის სრუტითაა დაშორებული კანადის კონტინენტური ნაწილის ნახევარკუნძულ ადელაიდას, კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს მეფე მაუდის ნახევარკუნძული.
კუნძული უძველესი დროიდან დაკავებული ჰქონდათ ინუიტელ ხალხს, ორიგინალური სახელი 'მეფე უილიამის მიწა' დაერქვა გაერთიანებული სამეფოს მეფის უილიამ IV პატივსაცემად. ეს სახელი ამ კუნძულს დაარქვა ცნობილმა ბრიტანელმა აღმომჩენმა ჯონ როსმა 1830 წელს. ამ პერიოდში როსი ახორციელებდა არქტიკაში თავის ექსპედიციას. 1847 წელს აქ მოეწყო ჯონ ფრანკლინის ექსპედიცია. 1903-1905 წლებში რუალ ამუნდსენმა, მოახდინა მეფე უილიამის კუნძულის და კიდევ რამდენიმე კანადური არქტიკული კუნძულის გამოკვლევა.
სქოლიო
კატეგორია:კანადის კუნძულები კატეგორია:კანადის არქტიკული არქიპელაგი
საპოტეკები
thumb|250px|ადამიანის ფორმის ურნა [[მონტე-ალბანიდან. ახლა იმყოფება ვორჩესტერის მუზეუმში, აშშ. ]] საპოტეკები — მექსიკის ინდიური ხალხი. დასახლებულნი არიან ოახაკას შტატსა და ჩიაპასის, გერეროსა და ვერაკრუსის შტატების რაიონებში. მოსახლეობა — 450 ათასი ადამიანი. რელიგიის მიხედვით ფორმალურად კათოლიკეები, მაგრამ ინახავენ ტრადიციულ სარწმუნოებას.
ენა
ძველად საპოტეკებს თავიანთი საპოტეკური დამწერლობა ჰქონდათ. ამჟამად საპოტეკები ხმარობენ ლათინურს ესპანური ორთოგრაფიის საფუძველზე.
ყოფა
ძირითადი საქმიანობა — მიწათმოქმედება (სიმინდი,შაქრის ლერწამი, პარკოსნები, გოგრისებრნი და მარცვლეული კულტურები), მეთევზეობა, მეცხოველეობა (მსხვილფეხა და წვრილფეხა საქონელი, ცხენები, ღორები, ჩიტები), ხელობა (ქსოვა).
სამოსი — საზოგადო-მექსიკური ტიპის. ქალები თავს იხვევენ ტურბანის მსგავსი მოსახვევით ან ფართო შარფით, რომელიც მხრებამდე წვდება.
რელიგია
საპოტეკების ღმერთებიდან ცნობილია პიტაო-შოო, კოსაანა და უიჩაანა, კოსიჰო-პიტაო („დიდებული კოსიჰო“), პიტაო-კოსობი, პიტაო-სიჰი, პიტაო-პიჰი, პიტაო-შიკალა, კოკი-ლაო, პიშეე.
კულტურა
ყოფასა და ფოლკლორში შეინიშნება ესპანეთამდელი წარსულის ტრადიციების გავლენა. არსებობს საპოთეკური იეროგლიფური დამწერლობა, რომელიც ჰგავს ოლმეკებისა და მაიას დამწერლობას. გამოქვეყნებულია 50 ტექსტზე მეტი. ესენია წარწერები ქვის ძეგლებსა და დაკრძალვის სარდაფებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აცტეკები კატეგორია:მექსიკის ხალხები კატეგორია:ცენტრალური ამერიკის ინდიელები კატეგორია:საპოტეკები კატეგორია:ამერიკის ხალხები
იოსებ თბილელი
იოსებ თბილელი (გვარად სააკაძე) (დ. 1620 — გ. 1688) — ქართველი საეკლასიო მოღვაწე, პოეტი; თბილისის მიტროპოლიტი 1662 წლიდან. გიორგი სააკაძის ძმისწული.
ბავშობიდან იზრდებოდა ქვათახევის მონასტერში, იქვე ბერად აღიკვეცა და წავიდა იმერეთში სადაც დროთა განმავლობაში აყვანილი იქნა ნიკორწმინდის მთავარეპისკოპოსის ხარისხში. მალევე როსტომ მეფისა და მარიამ დედოფლის თხოვნით გადაყვანილი იქნა სამცხე–საათაბაგოში აწყურის მთავარეპისკოპოსად, სადაც რეგიონის მმართველად იყო მისივე ნათესავი როსტომ-ფაშა. მეფე-დედოფალს ჰქონდა იმის იმედი, რომ აღნიშნული ნათესაური კავშირებით შესძლებდნენ მორღვეული ქრისტიანული ეკლესიის აღდგენას სამცხეში. მაგრამ იმედები არ გამართლდა და როსტომ-ფაშამ ის გამოაძევა ახალციხიდან. მაშინ მეფემ იოსებს უბოძა თბილისის სამიტროპოლიტო ტახტი.
მისი როგორც თბილელის მოღვაწეობის პერიოდი ნაყოფიერი აღმოჩნდა ეპარქიისათვის. გამრავლდა საეკლესიო მამულები, გაიზარდა სიონის ბიბლიოთეკის წიგნთსაცავი, სიონის ეკლესიას გადაეცა შემდგომში წოდებული როგორც „სიონის აბანო“. ეპარქიის სიმდიდრეზე მეტველებს ისიც რომ 1849 წელს დიმიტრი ბაქრაძეს, ათონის ივერითა მონასტერში უნახავს მოოქროვილი ვერცხლის ტაკუკი წარწერით: აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, იბრძოდა ცენტრალური ხელისუფლების განსამტკიცებლად. დაიღუპა როგორც გიორგი XI-ის მომხრე განდგომილ არაგვის ერისთავთან ბრძოლაში. მის პოეტურ მემკვიდრეობაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია ქართული პატრიოტული ეპოსის თვალსაჩინო ძეგლს — პოემა „დიდმოურავიანს“ (1681-1687), რომელიც უცხოელ დამპყრობთა წინააღმდეგ ქართველი ხალხის ამსახველი გმირული ეპოპეაა. იოსებ თბილელმა ხოტბა შეასხა დიდ მოურავს გიორგი სააკაძეს; ამავე დროს გამოკვეთა საზოგადოებრივი აზრი საქვეყნო გასაჭირზე. ერის ტკივილი და საწუხარი საზოგადოებრივ სამსჯავროზე გამოიტანა. „დიდმოურავიანი“ მნიშვნელოვანი ისტორიული წყაროცაა. იგი პირველად პ. იოსელიანმა გამოსცა 1851 წელს. იოსებ თბილელს ეკუთვნის აგრეთვე სასულიერო შინაარსის თხზულებები: „ცხოვრება და მოქალაქეობა ალექსი კაცისა ღმრთისა“, „წმინდანთა კრებათათვის“, „ქება და წამება წმიდისა მარინასი, თქმული შაირად“; აგრეთვე „ანბანთქება“. იოსებ თბილელი ვეფხისტყაოსნის ერთ-ერთი გამგრძელებელია (დაურთო 67 სტროფი). მის სახელთანაა დაკავშირებული თბილისის სიონის ბიბლიოთეკის დაარსება, რომლისთვისაც იოსებ თბილელს მრავალი ხელნაწერი წიგნი შეუძენია.
სქოლიო
კატეგორია:თბილელი მღვდელთმთავრები კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1620 კატეგორია:გარდაცვლილი 1688
დავით გიორგაძე
დავით მოსეს ძე გიორგაძე (დ. 27 აგვისტო, 1960, თბილისი, სსრკ) — ქართველი ქირურგი, ონკოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, კლინიკა „ნიუ ჰოსპიტალსის“ თორაკოქირურგიისა და ონკოლოგიის გუნდის ხელმძღვანელი 2018 წლის სექტემბრიდან, საქართველოს ონკოლოგთა ასოციაციის გამგეობის წევრი და ხაზინადარი, ევროპის სამედიცინო ონკოლოგთა ასოციაციის (ESMO) წევრი, ამერიკის სამედიცინო ონკოლოგთა ასოციაციის (ASCO) წევრი, აგრეთვე ევროპის მედიკოსთა ასოციაციის საქართველოს თორაკალურ ქირურგთა სექციის ხელმძღვანელი, საქართველოს რესპირატურთა საზოგადოების გამგეობის წევრი.
ბიოგრაფია
1976 წელს წარმატებით დაამთავრა კომაროვის სახელობის ფიზიკა-მათემატიკურ სკოლა, ხოლო 1982 წელს — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი. 1982-1989 წლებში გაიარა კლინიკური ორდინატურა და ასპირანტურა ქალაქ მოსკოვის ონკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრში და მიიღო ონკოლოგისა და ონკოქირურგის კვალიფიკაცია. 1989 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე – გართულებული ფილტვის კიბო. (კლინიკა-დიაგნოსტიკა, მკურნალობა)