cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბაქო-თბილისი-ყარსის რკინიგზა
ბაქო-თბილისი-ყარსის პროექტი, რკინიგზის მეშვეობით ენერგოკორიდორის შესაქმნელად შენდება, რომელსაც რესურსებით ძირითადად აზერბაიჯანი მოამარაგებს. ამის გარდა, თურქეთიდან დსთ-ის მიმართულებით მიმავალი გადაზიდვებიც სწორედ ამ ხაზზე გადმოინაცვლებს. აგრეთვე, იმის გამო, რომ ამჟამინდელი გადაზიდვები ირანის მიმართულებით ხანგრძლივ შეყოვნებებს განიცდიან ვანის ტბასთან და ირანის სასაზღვრო ქალაქ სარახსთან, ბაქო-თბილისი-ყარსის სარკინიგზო ხაზის გახსნის შემდეგ ამ მიმართულებიდანაც მიიზადავს დამატებით ტვირთებს. დასაწყისისთვის ელიან, რომ ხაზის ყოველწლიური ტვირთბრუნვა 6,5 მილიონი ტონა იქნება, გრძელვადიან გათვლაში კი ამ მაჩვენებლის 17 მილიონ ტონამდე გაზრდას ისახავენ მიზნად.
ისტორია
1993 წელს დაიწყო საუბარი ბაქო-თბილისი-ყარსის რკინიგზის შექმნის თაობაზე, 1996 წლის 4 აპრილს თურქეთისა და საქართველოს პრეზიდენტების მიერ ხელმოწერილ იქნა დეკლარაცია თბილისი-ყარსის სარკინიგზო გზის მშენებლობისა და დაპროექტების შესახებ. 2005 წლის იანვარში ხელმოწერილ იქნა ახალი ხელშეკრულება, რომლის დაფინანსებაზე ევროკავშირმა და აშშ-მა უარი განაცხადეს.
პროექტის განხორციელება დაიწყო 2007 წლის 7 იანვრიდან სამმხრივი ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ. ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს სამივე ქვეყნის პირველმა პირებმა - აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა, საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა და თურქეთის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა. რკინიგზის მშენებლობის ვადა რამდენჯერმე გადაიწია ფინანსური, რელიეფური და პოლიტიკური სიძნელეების გამო.
პროექტის საერთო ღირებულება 600 მილიონი ამერიკური დოლარია. თავდაპირველად მისი ღირებულება შეადგენდა 422 მილიონ დოლარს. აქედან 202 მილიონი გამოყოფილი იყო საქართველოს მონაკვეთისათვის, ხოლო 220 მილიონი კი თურქული მხარისთვის. აზერბაიჯანმა საქართველოს გამოუყო თანხა 25 წლიანი კრედიტის სახით, რათა ამ უკანასკნელმა თავის ტერიტორიაზე განახორციელოს სამშენებლო სამუშაოები.
მოცემული პროექტი აერთიანებს სამხრეთ კავკასიის სარკინიგზო გზებს ევროპასთან თურქეთის გავლით. ბოსფორის სრუტეში გამავალი რკინიგზის მშენებლობის დასრულების შემდეგ საზღვაო გზით გადაზიდვის საჭიროება აღარ იარსებებს. მოცემული მაგისტრალი შეამცირებს ტვირთების გადაზიდვის დროს აზიიდან ევროპისკენ. პერსპექტივაში ბაქო-თბილისი-ყარსის სარკინიგზო მაგისტრალი გახდება ევროპა-კავკასია-აზიის სარკინიგზო დერეფნის ნაწილი. სხვანაირად ამ პროექტს „აბრეშუმის გზადაც" მოიხსენიებენ.
რკინიგზის გახნა
2017 წლის 30 ოქტომბერს ბაქო-თბილისი-ყარსის სარკინიგზო მაგისტრალი ოფიციალურად გაიხსნა. გახსნის ცერემონიაში მონაწლეობა მიიღეს აზერბაიჯანისა და თურქეთის პრეზიდენტებმა- ილჰამ ალიევმა და რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა, საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა - გიორგი კვირიკაშვილმა, ასევე უზბეკეთისა და ყაზახეთის პრემიერ-მინისტრებმა - აბდულა არიპოვმა და ბაკიტჟან საგინტაევმა. ევროკავშირმა დადებითად შეაფასა რკინიგზის გახსნა და უწოდა მას სატრანსპორტო კავშირების მთავარი ელემენტი, რომელიც აერთიანებს ევროკავშირს თურქეთთან, აზერბაიჯანთან, საქართველოსთან და ცენტრალურ აზიასთან .ბაქო-თბილისი-ყარსის რკინიგზის სიგრძე შეადგენს 826 კილომეტრს. საქართველოს ტერიტორიაზე 254 კილომეტრი გაივლის.
სქოლიო
კატეგორია:სარკინიგზო ტრანსპორტი ევროპაში კატეგორია:სარკინიგზო ტრანსპორტი აზიაში კატეგორია:სარკინიგზო ხაზები საქართველოში კატეგორია:სარკინიგზო ხაზები აზერბაიჯანში კატეგორია:საერთაშორისო სარკინიგზო ხაზები
ჰუნგ-ჰომი (სადგური)
ჰუნგ-ჰომი, ყოფილი კოულუნი — სადგური ჰონგ-კონგში, ისტ-რეილისა და უესტ-რეილის ხაზებზე. მდებარეობს კოულუნში, იაუ-ციმ-მონგის რაიონში, კროს-ჰარბორის გვირაბის გვერდით.
მიუხედავად იმისა, რომ სადგურს ჰუნგ-ჰომი ჰქვია ის საკმაოდ შორს არის ჰუნგ-ჰომის ტერიტორიის ცენტრისაგან, რომელიც ფეხით 15 წუთის სავალზე მდებარეობს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისტ-რეილის ხაზი კატეგორია:უესტ-რეილის ხაზი
ომის დოქტორი
ომის დოქტორი (War Doctor) — დოქტორის ერთ-ერთი ინკარნაცია BBC-ის სამეცნიერო ფანტასტიკური სატელევიზიო პროგრამიდან Doctor Who. მიუხედავად იმისა, რომ შოუს ფიქციურ ქრონოლოგიაში ის წინ უსწრებს კრისტოფერ ეკლსტონის მეცხრე დოქტორს, ეკრანზე პირველად 8 წლის შემდეგ გამოჩნდა. ომის დოქტორის შექმნის იდეა ეკუთვნის სცენარისტსა და პროდიუსერს სტივენ მოფატს. მას სურდა, შოუს 50 წლისთავთან დაკავშირებით გადაღებულ სპეციალურ ეპიზოდში დოქტორის 3 ინკარნაცია ყოფილიყო და რადგან ეკლსტონმა პროექტი მიატოვა, ახალი პერსონაჟი შემოიყვანა.
სპეციალური ეპიზოდის სცენარის თავდაპირველ ვერსიაში მოფატს ჩაფიქრებული ჰქონდა, დროის ომის დამსრულებელი მეცხრე დოქტორი ყოფილიყო. თუმცა ის დარწმუნებული იყო, რომ კრისტოფერ ეკლსტონი როლზე დაბრუნებას არ დათანხმდებოდა, რაც გამართლდა. გარდა იმისა, რომ ამის შემდეგ ჩასვა პოლ მაკგანის მერვე დოქტორი - ინკარნაცია, რომელიც ომს ბოლოს მოუღებდა, დამატებით შექმნა დოქტორის მანამდე უცნობი ინკარნაცია, რამაც სცენარის გამრავალფეროვნებას და გაშლას შეუწყო ხელი.
კოსტიუმი
ეპიზოდში „დოქტორის სახელი“ ჰარტის პერსონაჟი მოხუცი და ჭუჭყიანია, აცვია შელახული ყავისფერი ტყავის პალტო, რომელიც მეცხრე დოქტორის შავი ტყავის პალტოს ჰგავს, შიგნით კი მუქი ყავისფერი ჟილეტი, მსგავსად მერვე დოქტორისა. კოსტიუმების დიზაინერმა ჰოვარდ ბერდენმა აღნიშნა, რომ ჰარტის პერსონაჟი არის „ბნელი დოქტორი“, რომელიც მერვე და მეცხრე ინკარნაციებს შორის არსებობს. „დოქტორის ღამის“ მოვლენებისას, მერვე დოქტორის რეგენერაციის შემდეგ, აშკარა ხდება, რომ ომის დოქტორი გაცილებით ახალგაზრდა იყო თავდაპირველ იერსახეში, ვიდრე დროის ომის მიწურულს.
ომის დოქტორი იყენებს ახალ ბგერით სახრახნისს, რომელიც წითლად ანათებს და მიაგავს მერვე დოქტორის სახრახნისს 1996 წლის ფილმიდან „დოქტორი ვინ", თუმცა უფრო მეტად ემთხვევა მესამე და მეოთხე დოქტორებისას. ომის დოქტორი სახრახნისს ინახავს სავაზნე ჩანთაში, რომელიც თავდაპირველად ეკუთვნოდა ახალგაზრდა პილოტს სერიიდან „დოქტორის ღამე".
გამოჩენა
ომის დოქტორი პირველად ჩნდება მეშვიდე სეზონის დასკვნით სერიაში „დოქტორის სახელი“, სადაც მეთერთმეტე დოქტორი (მეთ სმითი) და მისი კომპანიონი კლარა ოსვალდი (ჯენა-ლუის კოლმანი) დოქტორის დროის ხაზში არიან დატყვევებული. კლარა თვლის, რომ დოქტორის ყველა სახე აქვს ნანახი, მაგრამ ერთ-ერთი მათგანის ამოცნობას ვერ ახერხებს. დოქტორი (სმითი) უმხელს, რომ არსებობს მისი კიდევ ერთი ვერსია, მიუხედავად იმისა, რომ მას დოქტორის წოდების ტარების უფლება დაკარგული აქვს. როდესაც ფიგურა აცხადებს, რომ ის, რაც გააკეთა, იყო „არჩევნის გარეშე [...] მშვიდობისა და კეთილგონიერების სახელით“, დოქტორი, სანამ ის და კლარა სამყაროში დაბრუნდებიან, ირწმუნება, რომ ფიგურას არჩევანი დოქტორის სახელით არ გაუკეთებია.
ომის დოქტორის წარმოშობა ნაჩვენებია მინი-ეპიზოდში „დოქტორის ღამე“, რომელიც დროის ომის პერიოდს ეხება. მას შემდეგ, რაც მერვე დოქტორი (პოლ მაკგანი) კოსმოსური ხომალდის ავარიისას კვდება უდანაშაულო გოგონას გადარჩენის მცდელობისას, რომელიც უარს ამბობს დახმარებაზე, რადგან დროის მბრძანებლებსა და დალეკებს თანაბრად საზარლად თვლის ომისას გამოწვეული ზარალის გამო, მას დროებით აღადგენენ კარნის დობის წევრები და შთააგონებენ, ომში მიიღოს მონაწილეობა. დოქტორს მისცემენ ელექსირს, რომელიც გამოიწვევს რეგენერაციას მისი სასურველი ფორმით. იმ დასკვნით, რომ სამყაროს დოქტორი აღარ სჭირდება, ის მეომარი ხდება. ომის დოქტორად გარდასახვისას უარყოფს დოქტორის სახელს და პირველი სიტყვები, რასაც ამბობს, არის „დოქტორი აღარ არსებობს“.
50-ე წლისთავის სპეციალურ ეპიზოდში „დოქტორის დღე“ ომის დოქტორმა უკვე მრავალი წელი იბრძოლა დროის ომში და ასაკიც მნიშვნელოვნად მოემატა. ის იპარავს სუპერიარაღს, სახელად „მომენტს“ იმ მიზნით, რომ ყველა მეომარი გაანადგუროს თავისი სამშობლოს, გალიფრეის ჩათვლით. თუმცა აღმოჩნდება, რომ „მომენტს“ ცნობიერება აქვს და გამოყენებამდე საჭიროა ამ აქტის მორალურად დასაბუთება. „მომენტი“ ომის დოქტორს ესაუბრება მისი მომავალი კომპანიონის, როუზ ტაილერის „ცუდი მგლის“ ფორმაში. მიუხედავად იმისა, რომ მას შეუძლია დოქტორის სურვილის ასრულება, ის ომის დოქტორს აგზავნის მომავალში, რათა მეათე და მეთერთმეტე დოქტორებს (დევიდ ტენანტი და მეთ სმითი) შეხვდეს და საკუთარი თვალით იხილოს ის სევდა და სინანული, რომელსაც მომდევნო ინკარნაციები განიცდიან მისი ქმედების გამო. მათი ნახვის შედეგად ხერხდება ზაიგონების მიერ დედამიწის დაპყრობისა და ლონდონის განადგურების თავიდან აცილება, მაგრამ ომის დოქტორი გადაწყვეტს, რომ საჭიროა გალიფრეის განადგურება. ამ შეცდომის შედეგად გამოწვეული სინდისის ქენჯნა შემდეგ ინკარნაციებს მასზე გაცილებით უკეთეს პიროვნებებად აქცევს. მასთან ერთად წარსულში დაბრუნება და „მომენტის“ გააქტიურება მხოლოდ მეათე და მეთერთმეტე დოქტორებს შეუძლიათ, ეს უკანასკნელები კი აღნიშნავენ, რომ ახლა უკვე ომის დოქტორს აღიქვამენ „დოქტორად იმ დღეს, როცა სწორად მოქცევა შეუძლებელი იყო“. თუმცა იმის ხილვის შემდეგ, რა საშინელება მოყვა არკადიას დაცემას, დოქტორები იღებენ გადაწყვეტილებას, რომ „მომენტის“ გამოყენების შედეგად დაკარგული სიცოცხლე ის მსხვერპლია, რომლის გაღებაზეც ვერ დათანხმდებიან. ისინი აერთიანებენ თავიანთ რესურსებს და დოქტორის სხვადასხვა ინკარნაციების დახმარებით ცდილობენ გალიფრეის გადარჩენას მისი გაყინვით დროის კონკრეტულ მომენტში, რაც პლანეტის განადგურების ილუზიას ქმნის. წარმატებით ახერხებენ ასევე დალეკების მოტყუებას, რის შემდეგაც ისინი ერთმანეთს უხსნიან ცეცხლს და ნადგურდებიან. ომის დოქტორი თანხმდება იმაზე, რომ თავის დროში დაბრუნებისას დაივიწყებს ამ გმირულ ამბებს და იცხოვრებს მცდარი მოგონებებით, რომ თითქოს საკუთარი ხალხი დახოცა. მანამდე თავის მომავალ ინკარნაციებს მადლობას უხდის დახმარების გამო, რისი მეშვეობითაც ისევ „დოქტორი გახდა“. ტარდისში შესვლისას ის რეგენერაციას იწყებს და ხვდება, რომ მისი სხეული უფრო „წვრილი ხდება“, რაც გვაგონებს პირველი დოქტორის ფრაზას ეპიზოდიდან „მეათე პლანეტა“.
ომის დოქტორი გამოჩნდა BBC-ის ნოველაში „ომის ძრავები“, რომლის ავტორიც არის ჯორჯ მანი. წიგნში დეტალურად არის აღწერილი ის მოვლენები, რამაც დოქტორს გადააწყვეტინა, აემოქმედებინა „მომენტი“ ეპიზოდში „დოქტორის დღე“, მათ შორის მისი გადაწყვეტილება, წინ აღდგომოდა გაცოცხლებულ რასილონს და დროებითი კომპანიონის სიკვდილი, რომელიც ცდილობდა, დალეკებისთვის ხელი შეეშალა იარაღის შექმნაში და გალიფრეის ისტორიიდან წაშლაში. ომის დოქტორი ასევე ჩნდება სხვა ინკარნაციებთან ერთად 2014 წლის კოლექციაში „შექსპირის რვეულები“. მის ერთ-ერთ მოთხრობაში, სახელად „პროლოგში“, აღწერილია დროის ომის მოქმედებები და მისი ავტორია უილიამ შექსპირი.
სქოლიო
კატეგორია:Doctor Who კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
მუფიდე ილჰანი
მუფიდე ილჰანი (დ.11 თებერვალი, 1911, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია - 2 თებერვალი, 1996, ბოდრუმი, თურქეთი) — თურქი პოლიტიკოსი, პედაგოგი. ქალაქ მერსინის მერი, 1950-იან წლებში. ის იყო პირველი ქალი მერი, თურქეთში.
ჩუბუკოღულარები
ჩუბუკოღულარები (Çubukoğulları Beyliği) — მცირე სამთავრო (ბეილიქი), რომელიც 1085 წლიდან 1178 წლამდე არსებობდა აღმოსავლეთ ანატოლიაში (დღევამდელი თურქეთი).
მუფიდე ილჰანი
=ბიოგრაფია== მუფიდე ილჰანი დაიბადა 1911 წლის 11 თებერვალს ქალაქ სტამბოლში. მამამისი იყო მუსტაფა ნაზიფი, არმიის ოფიცერი, ხოლო დედა ემინე, დიასახლისი. იგი მხოლოდ ოთხი წლის იყო, როდესაც მისი მამა ნაფიზი გარდაიცვალა დარდანელის ოპერაციის, გალიპოლის ბრძოლის დროს პირველ მსოფლიო ომში. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ მუფიდზე გაგზავნეს ანკარაში, სადაც დაასრულა დაწყებითი განათლება.
ჩუბუკოღულარები
ისტორია
1071 წელს მანასკერტის ბრძოლაში სელჩუკების მიერ ბიზანტიის იმპერიის დამარცხების შედეგად, გამარჯვებული თურქმანული ტომები, მათი სარდლების მეთაურობით ანატოლიაში დასახლდნენ. ჩუბუკი ერთ-ერთი სარდალი იყო, რომელსაც ხარფუთის (დღევანდელი ელაზიღი) აღება დაევალა. მან დავალებას წარმატებით გაართვა თავი და პარალელურად მიმდებარე ტერიტორიების დაპყრობაც გააგრძელა. ჩუბუკმა ამ ტერიტორიებზე საკუთარი სამთავრო დააარსა და სელჩუკთა მფარველობა აღიარა. მისი სმთავრო პალუ, ჩემიშგეზეკს და ეღინს (დღევანდელი ქემალიე) მოიცავდა. 1092 წელს ჩუბუკი გარდაიცვალა და ტახტი მისმა მემკვიდრე მეჰმედმა დაიკავა. მეჰმედი სამთავროს 1112/13 წლამდე მმართავდა, ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ კი სამთავრო ართუქიდების სამფლობელოს შეუერთდა.
მუფიდე ილჰანი
სტამბოლის განთავისუფლების შემდეგ იგი სტამბოლში გადავიდა საცხოვრებლად და საშუალო განათლება დაასრულა კანდილის ქალთა საშუალო სკოლაში. 1928 წელს დაამთავრა მასწავლებელთა კოლეჯი. კოლეჯის დასრულების შემდეგ მან სტამბოლში მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა.
მუფიდე ილხანმა იქორწინა ექიმ ფარუკ ილჰანზე. ქორწინებაში მათ შვიდი შვილი ჰყავდათ. წყვილი ხშირად მოგზაურობდა თურქეთის ქალაქებში. 1937 წელს მუფიდე და ფარუქ ილხანი ბერლინიდან დაბრუნდნენ თურქეთში, მაგრამ შემდეგ კვლავ დატოვეს ქვეყანა, რადგან ფარუქ ილხანს მოუვიდა მოწვევა ქაბულის სამედიცინო უნივერსიტეტიდან, სადაც ის წლების განმავლობაში ასწავლიდა. წყვილი მოგზაურობდა მთელს ერაყში, 1945 წელს წყვილს სურდა თურქეთში დაბრუნება, მაგრამ რადგან ომმა შეუძლებელი გახადა საზღვაო მოგზაურობა, ისინი დაბრუნდნენ ირანში ტრანსპორტით. 1946 წელს თურქეთში დაბრუნების შემდეგ, წყვილი აქტიურად ჩაერთო პოლიტიკურ ცხოვრებაში.
1950 წელს თურქეთის სახალხო დემოკრატიულმა პარტიამ გაიმარჯვა საყოველთაო არჩევნებში, რითაც დასრულდა თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტიის 27-წლიანი მმართველობა. სწორედ ამ გამარჯვების შედეგად ქალაქ მერსინის მერი გახდა მუფიდე ილჰანი, პირველი ქალი მერი თურქეთის ისტორიაში.
1951 წელს მუფიდე ილჰანი გადადგა მერის თანამდებობიდან და დატოვა პარტია.
1968-1981 წლებში მუფიდე ილჰანი ასწავლიდა გერმანიაში თურქ ემიგრანტებს. იგი ასევე მუშაობდა არაერთ საქველმოქმედო ორგანიზაციებში და დახმარებას უწევდა საავადმყოფოებსა და მერსინის მოხუცთა თავშესაფარს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1911 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1996 კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსი ქალები
ლეილა მესხი
ლეილა მესხი შეიძლება იყოს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგან:
ჰელიოტექნიკა
ჰელიოტექნიკა — ტექნიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის მზის რადიაციის ენერგიის გარდაქმნას ენერგიის ისეთ სახეობად, რომელიც უფრო ხელსაყრელია პრაქტიკული საქმიანობისთვის. ეს დარგი მოიცავს ჰელიოდანადგარების კვლევისა და დაპროექტების საკითხებს. მზის ფოტოელექტროგარდამქმნელებს წარმატებით იყენებენ კოსმოსურ აპარატებში. მნიშვნელოვანია, ჰელიოტექნიკის გამოყენება სოფლის მეურნეობაში მრავალრიცხოვანი მცირე ელექტროტევადობისა და განწერტებული მომხმარებლებისათვის, მაშინ, როდესაც ძვირადღირებული ელექტროგადამცემი ხაზების მშენებლობა ეკონომიკურად არახელსაყრელია. ჰელიოტექნიკით მინერალიზებული წყლის მზის ენერგიით გამტკნარება ეკონომიკურად მიზანშეწონილია. ტექნიკის ამ დარგს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა სსრკ-ის შუა აზიის ქვეყნებში მეცხოველეობის განვითარებისთვის.
ლიტერატურა
კატეგორია:მზის ენერგია კატეგორია:ტექნიკა
დეჟავიუ
დეჟავიუ — შეგრძნება, რომ მომენტი, რომელიც აწმყოში მიმდინარეობს, უკვე მომხდარა წარსულში. დეჟავიუ არის ნაცნობობის შეგრძნება, ხოლო დეჟა ვექუ (შეგრძნება, თითქოს ეს რაღაც უკვე აღმქმელს გადახდენია/გაუვლია ცხოვრებაში) არის მოგონების განცდა. სამეცნიერო მიღწევები დეჟავიუ-ს ხსნიან არა როგორც პრეკოგნიციას ან წინასწარმეტყველებას, არამედ, როგორც მეხსიერების ანომალიას, რომელიც ქმნის ეფექტს, თითქოს ამწამინდელი გამოცდილება ახსენდება. ფენომენის ამგვარ ახსნას ამყარებს ის ფაქტი, რომ დეჟავიუ-ს დროს გახსენების განცდა ძალიან მძაფრია ძირითად შემთხვევებში, მაგრამ წინა გამოცდილების გარემოება (როდის, სად და როგორ მოხდა აწმყოს წინა გამოცდილება) გაურკვეველია. არსებობს ორი სახის დეჟავიუ. პათოლოგიური, რომელიც ძირითადად ასოცირებულია ეპილეფსიასთან და არაპათოლოგიური, რომელიც ფიზიოლოგიურია და შეიძლება ნებისმიერ ჯანსაღ ადამიანსაც ახასიათებდეს. 2004 წლის კვლევებმა აჩვენეს რომ პოპულაციის 2/3-ს ჰქონია დეჟავიუს გამოცდილება. სხვა კვლევებმა დაადასტურეს, რომ დეჟავიუ არის საერთო გამოცდილება ჯანმრთელი ადამიანების 31-96% ში. დეჟავიუ შეიძლება იყოს ასოცირებული ჰალუცინაციებთან, რომელიც ერთ-ერთი ინდიკატორია ნევროლოგიური ან ფსიქიატრიული დაავადებებისა. ტერმინი მომდინარეობს ფრანგული ენიდან და ნიშნავს უკვე ნანახს.
აშლილობებთან კავშირი
ადრეული კვლევებში ცდილობდნენ ეპოვნათ კავშირი დეჟავიუ-სა და გონებრივ დაავადებებს შორის, როგორიც არის შფოთი, დისოციაციური იდენტობის მოშლა და შიზოფრენია, თუმცა ღირებული დიაგნოსტიკური კორელაციის პოვნა ვერ შეძლეს. როგორც ჩანს, დეჟავიუ-სა და შიზოფრენიას შორის, რაიმე სპეციფიკური კავშირი არ არსებობს.
ყველაზე მჭიდრო პათოლოგიური კავშირი აღმოჩნდა დეჟ ვუ- სა და საფეთქლის ეპილეფიას შორის. ამ კორელაციამ მეცნიერებს აფიქრებინა, რომ დეჟავიუ შესაძლოა იყოს ნევროლოგიური ანომალია, რომელიც დაკავშირებულია ტვინში არასათანადო იმპულსების გადარებასთან, რომელიც გვიქმნის შეგრძნებას, რომ ის, რაც ახლა მიმდინარეობს, უკვე მომხდარა წარსულში და ამის გამოცდილება ადამიანს უკვე აქვს. როგორც ადამიანების უმეტესობა იტანჯება (არაპათოლოგიური) რეგულარული ეპილეფსიური ეპიზოდებით (ჰიპნაგოგური რეფლექსი, „jolt“) ხდება ხოლმე ხშირად, მაგრამ არა ყოველთვის, ჩაძინებამდე, ვარაუდობენ, რომ მსგავსი ნევროლოგიური ცდომილება ხდება დეჟავიუ-ს დროს, რაც მცდარი მეხსიერების გამომწვევი. მეცნიერები ასევე დეჟავიუ-სთან მიმართებაში ითვალისწინებდნენ გენეტიკურ ფაქტორსაც დეჟავიუ-სთან მიმართებში. ამჟამად, არცერთი გენი არ არის ცალსახად დაკავშირებული დეჟავიუ-სთან, თუმცაღა ვარაუდობენ, რომ LGII გენი, მეათე ქრომოსომაზე შესაძლოა იყოს დაკავშირებული დეჟავიუ სთან.
2008 წლის კვლევებმა დაადასტურა, რომ დეჟავიუ, არ არის რაიმე სახის პათოლოგიური დისოციალური გამოცდილება.
ფარმაკოლოგია
ზოგიერთი ნარკოტიკული საშუალება ზრდის დეჟავიუს შანსებს მომხმარებლებში, რის შედეგადაც იქმენა ეფექტი, თითქოს მომენტი, რომელიც ახლა ხდება, თითქოს უკვე მომხდარა აქამდე. ზოგიერთი ფარმაცევტული წამლის ერთად მიღება ასოცირდება დეჟავიუს გამომწევევ ფაქტორთანაც. Taiminen და Jääskeläinen მა. კვლევა წარადგინეს ჯანმრთელი ადამიანის შესახებ, რომელსაც დაეწყო ინტენსიური და განმეორებადი დეჟავიუ მას შემდეგ, რაც დაიწყო ამანტადინის და ფენილპროპანოლამინის მიღება, გრიპის სიმპტომების წინააღმდეგ. იგი იმდენად დაინტერესდა ამ გამოცდილებით, რომ მთლიანად დაასრულა მკურნალობის კურსი და მაშინცე ამცნო ფსიქოლოგებს და მოუწოდა საკუთარი ქეისის შესწავლისკენ. წამლის დოპამინერგიული აქტივობიდან და ადრინდელი აღმოჩენებიდან, ტვინის ელექტრული სტიმულირების შესახებ,. Taiminen და Jääskeläinen მა დაასკვნეს, რომ დეჟავიუ ტვინის შუა ნაწილში ჰიპერდოპამინერიული აქტივობის შედეგია.
მეხსიერებაზე დაფუძნებული ახსნა
კვლევებმა დეჟავიუს გამოცდილება მეხსიერების კარგად ფუნქციონირებას დაუკავშირეს.
დეჟავიუსა და მოგონების მსგავსებამ შეიძლება დაბადოს შეგრძნება, თითქოს ეს გამოცდილება წარსულში უკვე არსებულა. ისეთი გამოცდილება, რომელიც ცხად ასოციაციებს იწვევს რაღაც შეგრძნებებზე, რომლის გახსენებაც შეუძლებელია, დეჟავიუდ შეიძლება იქცეს.
მეხსიერებაზე დაფუძნებულმა განმარტებებმა შეიძლება გამოიწვიოს გარკვეული რაოდენობის არაინვაზიური ექპერიმენტული მეთოდების განვითარება, რომელთა საშუალებითაც ექსპერიმენტულ პირობებში შემოწმებადი დეჟავიუს ანალოგი შეიძლება შეიქმნას. კლერი საუბრობს იმაზე, რომ დეჟავიუ შეიძლება იყოს ცნობა იმისა, რაც წარსულში უკვე მოხდა, ამიტომ დეჟავიუს ლაბორატორიული კვლევა ძალიან ემსგავსება მეთოდებს, რომელიც ცნობის (რამეს რომ ცნობს ადმაიანი) ფენომენის გამოკვლევისას გამოიყენება.
კიდევ ერთი ახსნა, რითიც დეჟავიუ შეიძლება აიხსნას, არის ე.წ. კრიპტომნეზია. ესაა შემთხვევა, როცა ნასწავლი ინფორმაცია დავიწყებულია, თუმცა ამის მიუხედავად, მაინც შენახულია ტვინში და მსგავსი სცენები ან გამოცდილება, ამ დავიწყებულ ცოდნას აღვიძებს ან ნაცნობობის შეგრძნებას ბადებს. ზოგიერთი ექსპერტის აზრით, მეხსიერება არათუ ფიქსირებულის გახსენებაა, არამედ შენახული ინფორმაციის რეკონსტრუქციის პროცესია. თითოეული მოვლენის გახსენება რეალურად ბოლო რეკონსტრუქციის გახსენებაა. ხოლო დეჟავიუ, ამ ახსნის მიხედვით, არის შენახული მონაცემისა და აწმყო გამოცდილების ზუსტი თანხვედრა.
1963 წელს რობერტ ეფრონმა ბოსტონის ვეტერანთა ჰოსპიტალიდან ივარაუდა, რომ დეჟავიუ გამოწვეულია დაგვიანებული სიგნალების ორმაგი ნევროლოგიური პოცესით. ეფრონმა დაადგინა, რომ ტვინში შემავალი სიგნალების დახარისხება ხდება ტვინის მარცხენა ჰემისფეროს საფეთქლის წილში. თუმცა, სიგნალები საფეთქლის წილში ორჯერ შედიან პროცესის დაწყებამდე, თითოეული ჰემისფეროდან ერთხელ მილიწამების სხვაობით. ეფრონმა ივარაუდა, რომ თუ ეს ორი სიგნალი ასინქრონირებულია, ანუ არ დაემთხვა ერთმანეთს, სხვადასხვა გამოცდილებად პროცესირდება.
სიზმარზე დაფუძნებული ახსნა
ერთ-ერთი თეორია დეჟავიუს ფენომენს უკავშირებს სიზმარში ნანახ გამოცდილებას, რომელიც შემდეგ დაგვავიწყდა და მოულოდნელად შეგვახსენა თავი ღვიძილის მდგომარეობაში. დეჟავიუს გამოცდილების სპონტანურობა უცნაურ შეგრძნებას, ან შოკს იწვევს, განსაკუთრებით კი მაშინ, როცა დეჟავიუ ხდება ადგილზე, სადაც არასდროს ვყოფილვართ.
ჟამე ვუ
ჟამე ვუ (ფრანგული სიტყვა, ნიშნავს „არასდროს ნანახს“) არის ფსიქოლოგიის ტერმინი, რომელიც გამოხატავს ნაცნობ სიტუაციას, რომელსაც დამკვირვებელი ნაცნობად არ აღიარებს. ჟამე ვუს ხშირად დეჟავიუს საპირისპიროდ მოიხსენიებენ და აიგივებენ უცნაურ შეგრძნებასთან, რომ ადამიანი შთაბეჭდილების ქვეშაა, თითქოს პირველად ნახულობდეს ამ კადრს. ჟამე ვუს ყველაზე მარტივი მაგალითია, როცა ადამიანი მისთვის ნაცნობ სიტყვას, ადგილს ან ადამიანს ვერ ცნობს. ჟამე ვუ ხშირად გაიგივებულია ამნეზიის, ადაზიის და ეპილეფსიის გარკვეულ სახეებთან.
ბოდვითი აშლილობის ან ინტოქსიკაციის მქონე ადამიანში ჟამე ვუმ შეიძლება გამოიწვიოს კაპგრას ბოდვა, კერძოდ პაციენტი ნაცნობ ადამიანს აბრალებს, რომ თავისი დუბლიორი და მატყუარაა. თუმცა შესაძლოა საკუთარ თავზე საუბრობდეს ასე, ამიტომ აქ ადგილი აქვს დეპერსონალიზაციას. ეს შეგრძნება სემანტიკური ვალიდურობით ვლინდება. კრის მულინმა ლიდის უნივერსიტეტში 95 მოხალისეს სთხოვა სიტყვა „კარი“ 60 წამში 30ჯერ დაეწერათ. ცდისპირთა 68%-მა ჟამე ვუ განიცადა, კერძოდ საერთოდ დაეჭვდა, „კარი“ რეალური სიტყვა იყი თუ არა. ამ ფენომენს ასევე „ვუჟა დეს“ და „ვეჟა დუს“ უწოდებენ.
დეჟა რევე
დეჟა რევე(ფრანგულში ნიშნავს უკვე დასიზმრებულს) - ესაა შეგრძნება, რომ რა გამოცდილებასაც იღებ, სიზმრად უკვე გინახავს.
დეჟა ანტანდუ
დეჟა ანტანდუ - (სიტყვასიტყვით „უკვე გაგონილი“) არის გამოცდილება, როცა ადამიანი დარწმუნებულია, რომ უკვე გაგონილი გაქვს რაღაც, მიუხედავად იმისა, რომ დეტალებში სათუოა ან უფრო მეტად, წარმოსახვის ნაყოფია.
სქოლიო
კატეგორია:შემეცნების ფილოსოფია კატეგორია:დრო სიცოცხლეში
მარია ლუისა ესპანელი (1782-1824)
მარია ლუისა ესპანელი (María Luisa de España, Maria Luisa di Spagna; დ. 6 ივლისი, 1782 — გ. 13 მარტი, 1824) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანელი ინფანტა. ესპანეთის მეფე კარლ IV-ისა და დედოფალ მარია ლუიზა პარმელის შუათანა ქალიშვილი. 1795 წელს ცოლად გაჰყვა პარმის პრინც ლუდოვიკოს. მან თავისი ქორწინების პირველი წლები ესპანეთის სამეფო კარზე გაატარა, სადაც დაიბადა მათი ვაჟი კარლო.
1801 წელს დადებული არანხუესის ხელშეკრულების საფუძველზე მისი ქმარი ეტრურიის (თანამედროვე ტოსკანის ტერიტორია) მეფე ხდება. შესაძლოა ითქვას, რომ ტოსკანის გადაცემით ფრანგებმა ლუდოვიკოს აუნაზღაურეს მათ მიერ პარმის ტახტის მიტაცება. ამის შემდეგ ისინი ფლორენციაში გადასახლდნენ, მათი ახალი სამეფო კი ოფიციალურად 1801 წლის აგვისტოში შეიქმნა. ამ ვიზიტის დროს 1802 წელს მარია ლუისამ თავისი მეორე შვილი გააჩინა. მისი ქმრის მმართველობა ეტრურიაში დიდხანს არ გაგრძელებულა. იგი იტალიაში ჩასვლისთანავე მძიმედ დაავადდა და 1803 წელს გარდაიცვალა 30 წლის ასაკში. ამის შემდეგ ეტრურიის მეფე მათი ვაჟი კარლო II ხდება, რომლის რეგენტადაც მარია ლუისა გვევლინება. რეგენტობის პერიოდში იგი ყოველ ღონეს ხმარობდა, რათა როგორმე ახალი ადმინისტრაციული რეფორმებით ეტრურია გაეძლიერებინა და გამკლავებოდა ნაპოლეონ ბონაპარტის მუდმივ შემოჭრებს. საბოლოოდ 1807 წლის ოქტომბერში გაფორმდა ფონტენბლოს ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ეტრურია ნაპოლეონის დომენში გადადიოდა.
მას შემდეგ, რაც ეტრურიის შემდეგ ნაპოლეონმა მილანიც აიღო (სადაც იყო გაქცეული მარია ლუისა), იგი თავის შვილებთან ერთად ესპანეთში დაბრუნდა. ამ დროისათვის თავად ესპანეთის სამეფო ოჯახშიც არ იყო სტაბილური მდგომარეობა. სამეფო რეზიდენცია არანხუესში იყო გადატანილი, მეფე კარლს კი თავის თანამმარველად მარია ლუისას ძმა, ფერდინანდ VII დაენიშნა. მალევე ნაპოლეონი ბაიონიდან ესპანეთშიც შეიჭრა, სადაც 1808 წლის 2 მაისს დაამხო კარლ IV-ის მმართველობა და ესპანეთის მეფედ თავისი ძმა, ჟოზეფ I დასვა. კვლავ ფრანგული ოკუპაციის გამო მარია ლუისამ თავის ოჯახთან ერთად დატოვა ესპანეთი. ესპანეთიდან გაქცევის შემდეგ სამეფო ოჯახმა თავი რომის პაპს შეაფარა.
მას შემდეგ რაც 1814 წელს ნაპოლეონი დაამხეს და მისი დაპყრობილი ქვეყნები განთავისუფლდნენ, მარია ლუისა კვლავ ეტრურიის დედოფლად მოიხსენიებოდა, თუმცა ამ დროს ეტრურია როგორც სამეფო უკვე აღარ არსებობდა. ამ დროისათვის იგი კვლავ რომში რჩებოდა და იმედოვნებდა თავისი ვაჟისათვის ტახტის მოპოვებას. მალევე ვენის კონგრესზე აღადგინეს პარმის საჰერცოგო, რომლის ტახტიც კვლავ მარია ლუისას ვაჟს დაუბრუნდა, თავად მარია ლუისას კი პატარა ლუკას საჰერცოგო უბოძეს სამართავად. 1817 წლის დეკემბერში მან უარი განაცხადა ლუკაში ჩასვლასა და მის მმართველობაზე, რის გამოც საჰერცოგოს მართვა მისმა ადგილობრივმა მთავრობამ აიღო თავის თავზე. თავად მარია ლუისამ თავისი უკანასკნელი წლები რომში გაატარა და აქვე გარდაიცვალა 1824 წელს, 41 წლის ასაკში.
ესპანეთის ინფანტა
1795 წელს მარია ლუისას ბიძაშვილი, პარმის პრინცი ლუდოვიკო ესპანეთის სამეფო კარზე ჩავიდა განათლების დასასრულებლად. აქ მას დედოფალმა მარია ლუიზამ და მეფე კარლმა მას თავიანთ ერთ-ერთ ქალიშვილზე დაქორწინება შესთავაზეს ესპანელი და პარმელი ბურბონების კიდევ უფრო დასაახლოვებლად. თავდაპირველად ლუდოვიკოს საცოლედ მოიაზრებოდა კარლ IV-ის უფროსი გაუთხოვარი ასული მარია ამალია, რომელიც დიდად არ გამოირჩეოდა სილამაზით და მელანქოლიური ხასიათიც ჰქონდა, რასაც ისიც ემატებოდა, რომ იგი ლუდოვიკოზე ხუთი წლით უფროსი იყო. ამ ყველაფრის გამო ლუდოვიკომ უარი თქვა მარია ამალიაზე და თავის საცოლედ მისი უმცროსი და მარია ლუისა შეარჩია, რომელიც კარლ IV-ის ქალიშვილებიდან ყველაზე მომხიბლავი იყო. მარია ლუისას ჰქონდა გრძელი და ხვეული შავი თმა, აპრეხილი ცხვირი, თეთრი კანი, ჩამოსხმული ტანი და ლამაზი ყავისფერი თვალები. ამას გარდა იგი ძალიან განათლებული, დახვეწილი და ცოცხალი ხასიათის გოგონა იყო. ლუდოვიკოს გადაწყვეტილებამ დიდად გაახარა დედოფალი მარია ლუიზა, რომელიც ცხადია დასთანხმდა მათ ქორწინებას.
ქორწინება
1795 წლის 25 აგვისტოს, ლა გრანხას სამეფო სასახლეში შედგა მარია ლუისასა და ლუდოვიკო პარმელის ქორწინება, რის შემდეგაც ლუდოვიკოს ესპანეთის ინფანტის წოდება მიენიჭა. ეს იყო ორმაგი დინასტიური ქორწინება, რა დროსაც მათთან ერთად დაქორწინდნენ მარია ლუისას უფროსი და, მარია ამალია და ბიძამისი ანტონიო პასკალი (კარლ IV-ის უმცროსი ძმა). მიუხედავად იმისა, რომ ლუდოვიკოსა და მარია ლუისას რადიკალურად განსხვავებული ხასიათი ჰქონდათ, მათ შესძლეს და ბედნიერი ოჯახი შექმნეს. ლუდოვიკოს გამუდმებულად აწუხებდა ჯანმრთელობის პრობლება: ჰქონდა სახსრების პრობლემა, ტკივილები გულმკერდის არეში და ეპილეფსიური შეტევები, რაც მას შემდეგ დაეწყო, რაც ბავშვობაში თავში მარმარილოს მაგიდა მოხვდა. წლების მანძილზე მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა მხოლოდ უარესდებოდა და სულ უფრო დამოკიდებული ხდებოდა მარია ლუისაზე. წყვილმა თავიანთი ქორწინების პირველი წლები ესპანეთის სამეფო კარზე გაატარა, რაც მათი ცხოვრების ყველაზე ბედნიერი პერიოდი იყო.
როდესაც გათხოვდა მარია ლუისა მხოლოდ ცამეტი წლის იყო და შემდეგი ოთხი წელი იგი ბავშვს ვერ აჩენდა. მისი პირველი ვაჟი, კარლო დაიბადა 1799 წლის 22 დეკემბერს მადრიდში. ამის შემდეგ წყვილს პარმაში დაბრუნება მოუნდა. თუმცა, 1800 წლის გაზაფხულამდე მეფისა და დედოფლის თხოვნით ისინი კვლავ ესპანეთში, არანხუესის სასახლეში დარჩნენ, მანამ სანამ ფრანსისკო გოია მათ საოჯახო პორტრეტს დაასრულებდა.
ეტრურიის დედოფალი
მინი|299x299პქ|ეტრურიის სამეფო 1803 წელს იტალიაში გადასვლასთან ერთად მარია ლუისას ცხოვრება უკავშირდება გამუდმებულ ბრძოლას საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ ბონაპარტის წინააღმდეგ. თავდაპირველად ნაპოლეონი დაინტერესებული იყო ესპანეთთან ალიანსის შექმნით, ისევდაისევ ინგლისის წინააღმდეგ. 1800 წელს მან თავისი ძმა, ლუსიენ ბონაპარტი გააგზავნა ესპანეთის სამეფო კარზე მოსალაპარაკებლად, რასაც არანხუესის ხელშეკრულების დადება მოჰყვა. ნაპოლეონი, რომელმაც მთელი ჩრდილოეთ იტალია დაიპყრო (მათ შორის ლუდოვიკოს მშობლიური პარმაც), ალიანსის სანაცვლოდ ბურბონებს სთავაზობდა ტოსკანის ტერიტორიებზე ახალი სამეფოს — ეტრურიის შექმნას, რომლის მმართველებიც მარია ლუისა და ლუდოვიკო იქნებოდნენ, რითაც თავის მხრივ იგი ამით ანაზღაურებდა პარმის ოკუპაციას.
ტოსკანის ეტრურიად გადაკეთებისას, ნაპოლეონმა დაამხო ტოსკანის დიდი ჰერცოგი ფერდინანდ III (მარია ლუისას მამიდაშვილი), რომელიც ზალსბურგში გაიქცა. მარია ლუისა, რომელიც აქამდე არასდროს ჩარეულა პოლიტიკაში, ახლა გამუდმებით ეწინააღმდეგებოდა მათ გეგმას. ეტრურიის ტახტის მისაღებად, ნაპოლეონი ითხოვდა მარია ლუისასა და ლუდოვიკოს პარიზში ჩასვლას, სადაც იგი მათ ოფიციალურად გამოაცხადებდა ეტრურიის მეფე-დედოფლად. მარია ლუისა კატეგორიულ უარს აცხადებდა საფრანგეთში წასვლაზე, სადაც შვიდი წლის წინ მისი ბიძაშვილები, საფრანგეთის მეფე ლუი XVI და დედოფალი მარია ანტუანეტა რევოლუციონერებმა სიკვდილით დასაჯეს. საბოლოოდ, 1801 წლის 21 აპრილს წყვილმა დატოვა მადრიდი და მართალია პარიზში არა, თუმცა საფრანგეთის საზღვრისპირა ქალაქ ბაიონში ჩავიდნენ. 24 მაისს ისინი პარიზში მაინც ჩავიდნენ, სადაც ნაპოლეონი მათ გულთბილად დახვდათ და დიდი ყურადღება მიაქციათ. ფრანგებმა ახალგაზრდა წყვილზე კარგი შთაბეჭდილება დატოვეს, თუმცა თავად ფრანგებს დიდად არ მოეწონათ ესპანელი წყვილი. ფრანგმა არისტოკრატმა, ჰერცოგინია დე აბრანტემ თავის მემუარებში მარია ლუისაზე ასეთი რამ დაწერა:
თავის მხრივ არც მარია ლუისა დარჩენილა დიდად ნასიამოვნები პარიზის ვიზიტით. მას იქ ჩასვლისთანავე საშინელი ცხელება შეეყარა და ვიზიტის დიდი ნაწილი საწოლში გაატარა ექიმების მეთვალყურეობის ქვეშ. ამის მიუხედავად იგი დიდად შეშფოთებული იყო ქმრის ჯანმრთელობის მდგომარეობით, რომელიც როდესაც შატო დე მალმეზონში მიემგზავრებოდნენ ეპილეფსიურ კრუნჩხვებში ჩავარდა. ნაპოლეონისაგან ტახტის მიღებისას მარია ლუისამ უფრო კარგი შთაბეჭდილება დატოვა სამეფო ოჯახსა და მინისტრებზე ვიდრე ლუდოვიკომ. ნაპოლეონის პირველმა კონსულმა თავის მემუარებში მარია ლუისაზე ასეთი რამ დაწერა:
მარცხნივ|მინი|385x385პქ|მარია ლუისა ქმართან და შვილებთან ერთად 30 ივნისს, სამკვირიანი პარიზული ვიზიტის შემდეგ, ეტრურიის მეფე-დედოფალი სამხრეთისაკენ დაიძრნენ. ისინი ჯერ პიაჩენცაში ჩავიდნენ, სადაც მარია ლუისამ გაიცნო ლუდოვიკოს მშობლები, ჰერცოგი ფერდინანდო I და მარია ამალია ავსტრიელი, აგრეთვე ლუიჯის ორი გაუთხოვარი და: კაროლინა და ანტონია. მათ შენიშნეს, რომ ლუდოვიკო იტალიურ ენაზე უკვე ესპანური აქცენტით საუბრობდა და იტალიურად საუბრისას ხშირად ესპანურ სიტყვებს იშველიებდა. პიაჩენცაში სამკვირიანი შეჩერების შემდეგ წყვილი ეტრურიაში ჩავიდა. აგვისტოში ისინი უკვე ფლორენციაში იყვნენ. მანამდე ლუდოვიკომ ფრანგი გენერალი იოაჰიმ მიურატი გააგზავნა ფლორენციაში, რათა მათი ჩასვლისათვის ყველაფერი მოემზადებინა. მიურატმა მეფე-დედოფალს პიტის სასახლე მოუმზადათ, თუმცა წყვილმა არც თუ ისე დიდი აღფრთოვანებით დაიწყეს მათი ახალი ცხოვრება. ამ დროს მარია ლუისას მუცელი მოეშალა, რასაც ლუდოვიკოს ჯანმრთელობის გაუარესება დაერთო. მას ეპილეფსიური შეტევები კიდევ უფრო გაუხშირდა. პიტის სასახლე საუკუნეების წინ იყო აგებული და გარემონტებული. მას ჯერ კიდევ ეტყობოდა რენესანსის დროის, მედიჩებისათვის ჩვეული არქიტექტურული კვალი. სასახლე უკანასკნელი მედიჩი მმართველის, კოზიმო III-ის გარდაცვალების შემდეგ მიტოვებული იყო და ფერდინანდ ავსტრიელმა მთელი ძვირფასეულობა თან წაიღო როცა ნაპოლეონის შემოჭრისას ზალსბურგში გაიქცა. ვინაიდან ამ დროისათვის ხაზინა ცარიელი იყო, მეფე-დედოფალი იძულებულები გახდნენ ავეჯი ადგილობრივები დიდგვაროვნებისაგან მიეღოთ. მარია ლუისასა და ლუდოვიკოს თავდაპირველად კეთილი განზრახვები ჰქონდათ და ახალი რეფორმების გატარება დაიწყეს, თუმცა ადგილობრივი არისტოკრატიის მხრიდან უკმაყოფილებას წააწყდნენ, ვინაიდან იტალიელები მათ ფრანგების მარიონეტებად თვლიდნენ. მალევე ეტრურიის ეკონომიკა სავალალო მდგომარეობაში აღმოჩნდა. ქვეყანა მიწასთან იყო გასწორებული გამუდმებული ფრანგული და ესპანური შემოსევებისაგან, რასაც გვალვა და ცუდი მოსავალიც ემატებოდა. 1802 წელს ეტრურიის მეფე-დედოფალი ესპანეთის სამეფო კარზე მიიწვიეს ორმაგ დინასტიურ ქორწინებაზე დასასწრებლად, რა დროსაც მარია ლუისას ძმა, ინფანტი ფერდინანდი ცოლად ირთავდა ნეაპოლისა და სიცილიის მეფის ასულ მარია ანტონია ნეაპოლელს, ხოლო ნეაპოლისა და სიცილიის ახალი მეფე ფრანჩესკო I ცოლად ირთავდა მარია ლუისას დას, მარია ისაბელ ესპანელს. ცხადია ასეთ ქორწილში მათ ყველა ძვირფასი საჩუქრებით ელოდა, რისი საშუალებაც ამ დროს ეტრურიას არ გააჩნდა, ამასთან ლუდოვიკოს გამუდმებული შეტევებისა და მარია ლუისას ორსულობის გამო საზღვარგარეთ, ასეთ შორ მანძილზე მოგზაურობა მიზანშეწონილი არ იყო. ამ მიზეზების გამო მარია ლუისამ და-ძმის ქორწილზე ჩასვლაზე უარი განაცხადა. თუმცა, მამის დაჟინებული მოთხოვნითა და ხელშეწყობით მარია ლუისა და ლუდოვიკო საბოლოოდ მაინც გაემგზავრნენ ესპანეთში.
ეტრურიაში დაბრუნებული ლუდოვიკო კიდევ უფრო მძიმედ გახდა, თუმცა დედოფალი ხალხს მის ავადმყოფობას უმალავდა. ამ დროს საჯარო და სასამართლო ფუნქციები მთლიანად მარია ლუისამ აიღო თავის თავზე. მიუხედავად ყველაფრისა, 1803 წლის 27 მაისს, 30 წლის ლუდოვიკო ეპილეფსიური შეტევის შედეგად გარდაიცვალა.
ეტრურიის რეგენტი
მინი|339x339პქ|1803 წელს მოჭრილი ტოსკანური ვერცხლის მონეტა მარია ლუისას და მისი ვაჟის გამოსახულებით. უდრიდა ათ ლივრს. საყვარელი მეუღლის გარდაცვალებით გამოწვეულმა ტკივილმა, საფუძველი ჩაუყარა მარია ლუისას ნერვულ დაავადებებს. ახალი მეფე მისი მცირეწლოვანი ვაჟი კარლო II გახდა, რომლის რეგენტიც მარია ლუისა გახდა. დაქვრივებისას მარია ლუისა მხოლოდ ოცი წლის იყო, ამიტომაც საფრანგეთიდან და ესპანეთიდან უამრავი საქორწინო შეთავაზება მიუვიდა. ერთ-ერთი ასეთი ხელისმთხოვნელი იყო მისი ბიძაშვილი, ესპანეთისა და პორტუგალიის ინფანტი პედრო კარლოსი, თუმცა მარია ლუისამ ყველა შეთავაზებაზე ცივი უარი განაცხადა.
თავისი რეგენტობის ოთხი წლის მანძილზე მან ჩამოაყალიბა მინისტრთა კაბინეტისაგან შემდგარი მთავრობა და ასე მართავდა ეტრურიას. მისი მთავარი მინისტრები იყვნენ გრაფი ფოსომბრონი და ჯან გაბრიელ ეინარდი. მათთან ერთად მარია ლუისამ მოახდინა საგადასახადო სისტემის რეორგანიზაცია, რა დროსაც მან დაბეგრა თამბაქოსა და ფაიფურის ვაჭრებიც, რომლებიც აქამდე ამ მხრივ თავისუფლები იყვნენ. დედოფალ-რეგენტმა გაატარა ახალი საგანმანათლებლო რეგორმებიც, რა დროსაც მან ჩამოაყალიბა მეცნიერების უმაღლესი სკოლა და ფიზიკისა და ეროვნული ისტორიის მუზეუმები. როგორც ადვილად ინტეგრირებულმა ადამიანმა, მარია ლუისამ პიტის სასახლეში აწყობდა საოცარი ბანკეტებს, იწვევდა მწერლებსა და მხატვრებს, ასევე უცხოელ ელჩებსა და არისტოკრატებს.
მიუხედავად იმისა, რომ მარია ლუისამ როგორც იქნა შესძლო ფლორენციელებისათვის თავი მოეწონებინა, მისი მმართველობა მაინც შეირყა, თუმცა ამჯერად უკვე ნაპოლეონის გამო. ნაპოლეონი მალევე შეიჭრა ეტრურიაში, რის მიზეზადაც შემდეგი რამ განაცხადა: "ვშიშობ, რომ დედოფალი და მისი ვაჟი ზედმეტად ახალგაზრდები არიან ეტრურიის სამეფოს სამართავად." მიუხედავად იმისა, რომ მარია ლუისას საკუთრივ იტალიელების გარდა ინგლისელი და ესპანელი ბლოკადებიც იცავდნენ, ნაპოლეონმა მოახერხა მათი დამარცხება და მარია ლუისას იზოლაცია. მალევე ნაპოლეონმა თავისი ცოლის, იმპერატრიცა ჟოზეფინ დე ბოარნეს თხოვნით მარია ლუისასთან საფრანგეთის ელჩი, ექტორ დე ობუზონი გააგზავნა მოსალაპარაკებლად. მარია ლუისამ კატეგორიული უარი განაცხადა ჩაბარებაზე. საბოლოოდ, 1807 წლის 23 ნოემბერს ნაპოლეონის გარნიზონებმა აიღეს ფლორენცია, თუმცა მარია ლუისა თავის შვილებთან ერთად კვლავ პიტის სასახლეში დარჩა. ნაპოლეონმა მას კიდევ ერთხელ შესთავაზა ტახტიდან გადადგომა, რის სანაცვლოდაც იგი მას ესპანეთში მშვიდობით დაბრუნებას ჰპირდებოდა. საბოლოოდ მარია ლუისა დათანხმდა და 1807 წლის 10 დეკემბერს შვილებთან ერთად დატოვა ფლორენცია და ესპანეთში დაბრუნდა, სადაც მისი დანებებით გულგატეხილი მამა დახვდა, წინ კი გაურკვეველი მომავალი ელოდა. მალევე ნაპოლეონმა ეტრურია საფრანგეთს მიუერთა და მის მმართველად თავისი და — ელიზა ბონაპარტი დანიშნა, რომელიც ქვეყანას "ტოსკანის დიდი ჰერცოგინიის" წოდებით მართავდა.
დევნილობა
მარცხნივ|მინი|308x308პქ|მარია ლუისა თავის შვილებთან ერთად ეტრურიიდან გადასახლებული მარია ლუისა თავდაპირველად მილანში ჩავიდა, სადაც მას პირადი აუდიენცია ჰქონდა ნაპოლეონთან. იმპერატორმა მას პირობა მისცა, რომ ეტრურიის ტახტს ლუზიტანიით აუნაზღაურებდა (ჩრდილო პორტუგალია), რომელსაც მას შემდეგ მიიღებდა რაც ფრანკო-ესპანური ჯარები პორტუგალიას დაიპყრობდნენ და დაინაწილებდნენ. ეს იყო 1807 წელს გაფორმებული ფონტენბლოს ხელშეკრულების ნაწილი, რომლის მიხედვითაც ნაპოლეონმა ეტრურია საფრანგეთის დომენს მიუერთა. ამ კავშირის განსამტკიცებლად ნაპოლეონმა გადაწყვიტა მარია ლუისა თავის ძმაზე, ლუსიენზე დაექორწინებინა, თუმცა ქორწინებაზე ორივე მხრიდან უარი წამოვიდა: ლუსიენისგან იმიტომ, რომ მას თავის საყვარელ მეუღლესთან, ალექსანდრინა დე ბეზშამპთან განქორწინება არ სურდა, მარია ლუისამ კი მთლიანად უარყო ეს გეგმა, რადგანაც პორტუგალიის ტახტზე მისი და კარლოტა იჯდა, მისი დაზარალება კი არ სურდა. ამის შემდეგ ნაპოლეონმა მისი დასახლება ნიცაში, ან ტურინში მოისურვა, თუმცა მარია ლუისა მისი მშობლების დაჟინებული მოთხოვნით შვილებთან ერთად ესპანეთში დაბრუნდა. მადრიდში დაბრუნებულ მარია ლუისას ყველაფერი გადასხვაფერებული დახვდა: მის ძმას, ასტურიის პრინც ფერდინანდს კვლავ მემკვიდრის პრობლემა ჰქონდა, მამამისი ხალხში ძალიან არაპოპულარულ მონარქად იქცა და სახელმწიფოს ფაქტიურად პრემიერ-მინისტრი მანუელ გოდოი მართავდა.
ფერდინანდის უნაყოფობამ სამეფო ოჯახის ავტორიტეტი დიდად შეარყია, ფონტენბლოს ხელშეკრულების დარღვევამ კი ნაპოლეონს საშუალება მისცა ესპანეთში შეჭრილიყო. პორტუგალიური ლაშქრობისას დახმარების არ გაწევის გამო, საფრანგეთის ჯარები 1807 წლის დეკემბერში ესპანეთში შევიდა. ესპანეთის დაშინებულმა სამეფო ოჯახმა სასწრაფოდ მექსიკაში გაქცევა გადაწყვიტა, თუმცა მათი გეგმა ჩაიშალა. ამ ეტაპტე, 1808 წლის 19 თებერვალს მარია ლუისა თავის შვილებთან ერთად არანხუესში გადავიდა. მინი|288x288პქ|მარია ლუისა საფრანგეთში ყოფნისას პრინცი ფერდინანდი და მისი მხარდამჭერები ამბობდნენ, რომ პრემიერ-მინისტრი გოდოი ნაპოლეონის მხარეს გადავიდა და ქვეყანას უღალატა. 18 მარტს არანხუესი აჯანყდა. არისტოკრატები, ჯარისკაცები და გლეხები ერთიანად მოითხოვდნენ გოდოის გადაყენებას. მალე ისინი სამეფო რეზიდენციაში შეიჭრნენ, სადაც მეფე კარლ IV იძულებული გახდა გოდოი დაკავებული თანამდებობიდან გაენთავისუფლებინა. ორ დღეში აჯანყებულებმა მეფე კარლი აიძულეს თანამდებობიდან თავადაც გადამდგარიყო თავისი ვაჟის, ახლა უკვე მეფე ფერდინანდ VII-ის სასარგებლოდ. კარლის გადადგომამ და ფერდინანდის გამეფებამ ხალხი დააკმაყოფილა და აჯანყებაც ჩაცხრა.
მარია ლუისა, რომელიც ამ დროს ესპანეთში მხოლოდ ერთი თვის ჩასული იყო, ფერდინანდმა თავის მხარეს გადაიყვანა. იგი ფერდინანდ VII-ისა და ნაპოლეონის მარშალ იოჰაკიმ მიურატს შორის შუამავლის როლს ასრულებდა, რომელმაც უკვე 23 მარტს მადრიდი აიღო. ცხადია ნაპოლეონსა და მის მარშლებს ესპანეთში ორი მეფის არსებობა ხელს აძლევდა და ფრანგებიც ყველანაირად ცდილობდნენ მამა-შვილს შორის უთანხმოების ჩამოგდებას. აჯანყებისას მარია ლუისამ არანხუესიდან ვერ გაასწრო, ვინაიდან მოულოდნელად მისი ვაჟი ავად გახდა, ამიტომაც მის დასაცავად ბიძამისი ანტონიო და უმცროსი ძმა ფრანსისკო ჩავიდნენ. თუმცა, ნაპოლეონმა დაჟინებით მოითხოვა და ესპანეთის მეფის ყველა ნათესავი საფრანგეთში წაიყვანა. 1808 წლის 2 მაისს, როდესაც ესპანელი დიდგვაროვნები იძულებით მიჰყავდათ საფრანგეთში, მადრიდელები ფრანგული ოკუპაციის წინააღმდეგ აჯანყდნენ, თუმცა ამბოხი მიურატმა სასტიკად ჩაახშო.
ამ დროისათვის, ესპანელების თვალში მარია ლუისა არაპოპულარული იყო. ეტრურიაში გათხოვების შემდეგ, ესპანელებისათვის იგი უკვე უცხოელ პრინცესას წარმოადგენდა, რომელსაც თავისი ვაჟისათვის ესპანეთის ტახტის მიღება სურდა და ამისათვის მიურატთანაც კი თანამშრომლობდა. როდესაც იგი საფრანგეთ-ესპანეთის სასაზღვრო ქალაქ ბაიონში მამამისს შეხვდა, კარლი მას ამ სიტყვებით შეეგება: "ჩემო ქალიშვილო, ჩვენმა ოჯახმა სამუდამოდ დაკარგა მეფობა". ნაპოლეონი იძულებული გახდა კარლ IV და ფერდინანდ VII ოფიციალურად კვლავ ესპანეთის მეფეებად ეცნო, რის გამოც მან მათ დიდი პენსია გამოუყო და საკუთრად შამბორის შატო უბოძათ კოპიენში. თავიდან მარია ლუისა გულმოგდინედ ცდილობდა დაერწმუნებინა ნაპოლეონი, რომ მისთვის ტოსკანა ან პარმა დაებრუნებინა. ნაპოლეონმა მას სანაცვლოდ დიდი პენსია გამოუყო და დაარწმუნა, რომ საფრანგეთის სამეფო კარზე უფრო ბედნიერი იქნებოდა ვიდრე იტალიაში. მიუხედავად ყველაფრისა, იგი ჯიუტად აპროტესტებდა თავისი ვაჟის მემკვიდრეობის უსამართლო კონფისკაციას.
ტყვეობა
მარცხნივ|მინი|351x351პქ|მარია ლუისა საპატიო ტყვეობაში 1808 წლის 6 ივნისს ნაპოლეონმა უკვე ოფიციალურადაც ჩამოართვა ტახტი კარლსა და ფერდინანდს და ესპანეთის ახალ მეფედ თავისი ძმა, ჟოზეფ I დასვა, ამის შემდეგ კი ესპანეთის სამეფო ოჯახი იძულებით შეასახლა ფონტენბლოში. მარია ლუისამ ნაპოლეონს სთხოვა, რომ ის და მისი შვილები პასიში გადაეყვანა, თუმცა ამის ნაცვლად 18 ივნისს ისინი კომპიენში გადაიყვანეს. აქ მას წლების წინ დაწყებული ფსიქიკური აშლილობა კიდევ უფრო გაუმძაფრდა, რასაც გაუსაძლისი სიღარიბეც დაერთო. ნაპოლეონი მას მიზერულ პენსიას უხდიდა. ცნობილია, რომ მარია ლუისას ცხენიც კი არ ჰყავდა და იძულებული იყო ფეხით წასულიყო იქ სადაც სჭირდებოდა. საბოლოოდ ნაპოლეონმა მას 12, 000 ფრანკი გაუგზავნა და მისწერა, რომ ეს იყო ის შეპირებული ტოსკანისა და პარმის ტახტის კომპენსაცია. განრისხებულმა მარია ლუისამ ეს ფული მას უკან გაუგზავნა და შეუთვალა, რომ სანაცვლოდ მხოლოდ თავისუფლებას ითხოვდა. მას პარმაში, კოლორნოს სასახლეში მშვიდად ცხოვრება სურდა. თავდაპირველად ნაპოლეონი დასთანხმდა, მარია ლუისაც შვილებთან ერთად იტალიისკენ დაიძრა, თუმცა ლიონთან იგი შეაჩერეს, ბრალად ღალატი დასდეს და ნიცაში წაიყვანეს, სადაც იგი შვილებთან ერთად გამოკეტეს.
მან მალევე ინგლისში გაქცევა დაგეგმა, თუმცა მისი წერილები გაშიფრეს, მისი ორი თანამზრახველი კი სიკვდილით დასაჯეს. ამავე წლის 26 ივლისს მარია ლუისა დააპატიმრეს და რომში გადაასახლეს, მისი ცხრა წლის ვაჟი და ქალიშვილი კი საფრანგეთში დატოვეს. მის შვილებზე ზრუნვა მეფე კარლმა და დედოფალმა მარია ლუიზა პარმელმა ითავეს. მარია ლუისას ჩამოართვეს მთელი სამკაულები და ძვირფასეულობა, პენსია კი 2, 500 ფრანკამდე შეუმცირეს. 1811 წლის 14 აგვისტოს მის ქალიშვილთან ერთად იგი რომის სანტო დომინიკო ე სანტოში გადაიყვანეს და იქ გამოკეტეს. მან ყოველივე ეს გააასაჩივრა, თუმცა პასუხი ვერ მიიღო.
1812 წლის 18 მარტს მარია ლუისასა და მის შვილებს შეუჩერეს მემკვიდრეობის უფლება ესპანეთის ტახტსა და ყველა მის დომინონზე, თუმცა მათ ეს უფლებები 1820 წელს კვლავ აღიდგინეს. შემდგომში ეტრურიის ექს-დედოფალი თავის მემუარებში წერდა:
1812 წლის 19 ივნისს მან შეძლო კვლავ ენახა თავისი ოჯახი. ამ ემოციური შეხვედრისას, მარია ლუისა დედამისმა გულში ჩაიკრა, მან კი თავის შვილებს სიხარულისაგან ყელში კოცნა დაუწყო. ასევე გულთბილად შეხვდა მამასაც. ამის შემდეგ მას ნება დართეს მშობლებსა და შვილებს თვეში ერთხელ, მხოლოდ ოცი წუთით შეხვედროდა ხოლმე, ისიც ზედამხედველობის ქვეშ. იგი მხოლოდ ნაპოლეონის დამხობის შემდეგ განთავისუფლდა. 1814 წლის 14 იანვარს, როდესაც მიურატის ჯარებმა რომი აიღო, ჯარისკაცებმა მისი მონასტის კარიბჭე შეანგრიეს და ოთხწლიანი ტყვეობიდან გაანთავისუფლეს მარია ლუისა ესპანელი.
ვენის კონგრესი
მინი|356x356პქ|მარია ლუისა 1815 წელს თავის შვილებთან ერთად განთავისუფლების შემდეგ მარია ლუისა შვილებთან და მშობლებთან ერთად ბარბერინის სასახლეში გადავიდა საცხოვრებლად. მან იმედი გამოთქვა, რომ 1814-15 წელს ვენის კონგრესზე, რომელიც მოწვეულ იქნა, რათა ნაპოლეონის მიერ "არეული" ევროპა კლვავ ძველ საზღვრებში უნდა დაბრუნებულიყო, მის ვაჟს პარმისა და პიაჩენცის ტახტს დაუბრუნებდნენ. მას შემდეგ, რაც ნაპოლეონი დევნილობიდან კუნძულ ელბაზე გადავიდა, შეშინებული მარია ლუისა და მისი ოჯახი რომში გაიქცა. ნაპოლეონის გადაადგილებასთან ერთად ის და მისი ოჯახიც იტალიის ერთი ქალაქიდან მეორეში დადიოდა. გენუაში იგი ძველ ნაცნობს, გრაფინია და ბრინოლს შეხვდა, რომელმაც განაცხადა, რომ მარია ლუისა ჭუჭყიანი და ვულგალური იყო. მას შემდეგ რაც ნაპოლეონი ვატერლოოს ბრძოლაში დამარცხდა, მარია ლუისა თავის მშობლებთან და შვილებთან ერთად რომში დაბრუნდა.
მარია ლუისამ ამ კომპრომისზე კატეგორიული უარი განაცხადა და პროტესტის ნიშნად შემდეგი ორი წელი რომში ცხოვრობდა. ამ ყოველივეს საოჯახო ურთიერთობების დაძაბვა მოჰყვა: მარია ლუისას ძმას, მეფე ფერდინანდ VII-სა და მის მშობლებს სურდათ, რომ მისი ასული, 14 წლის მარია ლუიზა კარლოტა ცოლად მარია ლუისას უმცროს ძმას, ინფანტ ფრანსისკო დე პაულას გაჰყოლოდა. მარია ლუისა ამ ყოველივეს გააფთრებით დაუპირისპირდა, ვინაიდან მას არ სურდა საკუთარი ქალიშვილი თავის ძმაზე დაექორწინებინებინა, რომელიც მარია ლუიზა კარლოტაზე ექვსი წლით უმცროსი იყო. საბოლოოდ მან ისე მოაწყო, რომ ფრანსისკომ ცოლად მისი კიდევ ერთი დის, სიცილიისა და ნეაპოლის დედოფალ მარია ისაბელის ასული ლუიზა კარლოტა შეირთო.
ლუკას ჰერცოგინია
მარცხნივ|მინი|395x395პქ|მარია ლუისა ესპანელის ძეგლი ქალაქ ლუკაში როდესაც მარია ლუისა ლუკაში ჩავიდა, იგი უკვე 35 წლის იყო. მიუხედავად ყველაფრისა, ასე თუ ისე იგი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა იყო და მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლების მანძილზე წონაშიც მოიმატა, მას კვლავ შერჩენოდა თავისი სილამაზე. სწორედ ამიტომ, მას მთელი ევროპის მასშტაბით კვლავ ბევრი ხელის მთხოვნელი ჰყავდა. პირველი ხელისმთხოვნელი ეს იყო ტოსკანის დიდი ჰერცოგი ფერდინანდო III, მისი პირველი თაობის ბიძაშვილი და ორჯერ დაქვრივებული კაცი, რომელზე ქორწინებითაც მარია ლუისა ფლორენციაში საყრდენს გაიჩენდა და ლუკაში მმართველობას გაიმყარებდა. მასზე უარის თქმის შემდეგ მისი ხელი ითხოვა ერცჰერცოგმა ფერდინანდ კარლ იოზეფ ავსტრიელმა, თუმცა ისიც უარით გაისტუმრა. 1820 წელს კი მისი ხელი ითხოვა თვით საფრანგეთის მეფე შარლ X-მ, თუმცა მარია ლუისამ მასაც ცივი უარი უთხრა.
მარია ლუისას მთავარი მიზანი იყო დაეჩრდილა ელიზა ბონაპარტი თავისი კარგი მმართველობით. მარია ლუისამ ლუკაში ხელი შეუწყო საზოგადოებრივ სამსახურებს, კულტურას, განათლებასა და მეცნიერებას. 1817-20 წლებში მისი ბრძანებით განაახლეს დუკალეს სასახლის შიდა დეკორაციები. გარდა ამისა, მარია ლუისა, როგორც ძალზედ მორწმუნე ქალი, აქტიურად უჭერდა მხარს სასულიერო პირებს. თავის პატარა საჰერცოგოში ექვსწლიანი მმართველობისას მან ჩვიდმეტი ახალი რეფორმა გაატარა. ყოველივეს დასრულების შემდეგ, მან ლუკას შენობა-ნაგებობების რესტავრაციას და გარემონტებას მიჰყო ხელი.
გარდაცვალება
სიცოცხლის ბოლო წლებისას, მარია ლუისა ზაფხულებს ლუკაში, ზამთრებს კი რომში ატარებდა. 1823 წლის 25 ოქტომბერს იგი რომში ჩავიდა და ვენეციის სასახლეში დაბინავდა, სადაც იგი მძიმედ დაავადდა. 1824 წლის 22 თებერვალს იგი სიმსივნით გარდაიცვალა, რომში. მისი ცხედარი ესპანეთში გადდაასვენეს და იქ მადრიდში, ესკორიალის სამეფო ბაზილიკაში დაკრძალეს.
წინაპრები
მარია ლუისა ესპანელის წინაპრები
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 6 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1782 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1824 კატეგორია:ბურბონები კატეგორია:ესპანეთის ბურბონები კატეგორია:ესპანეთის ინფანტები კატეგორია:ნაპოლეონის ომები კატეგორია:ქალი რეგენტები კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები კატეგორია:ესკორიალის ინფანტების პანთეონში დაკრძალულები
ხანჩობანი
მინი|ცეკვის შესრულება ბაქოში ნოვრუზის დღესასწაულზე ხანჩობანი (Xançobanı — „ხანის მწყემს“) — აზერბაიჯანული ეროვნული ცეკვა, რომელიც სწრაფი ეროვნული მუსიკის თანმხლებით სრულდება. მას ასრულებენ მხოლოდ მამაკაცები.
17-18 სს. შირვანის ზონაში გაჩნდა ახალი ტომი, რომელიც სამხრეთიდან მოვიდა. ისინი უწოდებდნენ თავის თავს „ხანჩობანებს“. ცეკვას დაერქვა სახელი ამ ტომის პატივსაცემად, ვინაიდან იგი სრულდება ამ ტომისთვის დამახასიათებელი ჟანრით. ცეკვა წარმოიშვა XIX საუკუნეში.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
ბოჰდანივკა (სემენივკის რაიონი)
ბოჰდანივკა (Богданівка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს პოლტავის ოლქის სემენივკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 525 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სემენივკის რაიონის სოფლები (პოლტავის ოლქი)
ეკოპორანგა
ეკოპორანგა (Ecoporanga) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ესპირიტუ-სანტუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 230 მეტრზე. მიეკუთვნება ესპირიტუ-სანტუს შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბარა-დი-სან- ფრანსისკუს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 212 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.16 კმ²-ზე. ფართობი 2 285 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპირიტუ-სანტუს შტატის მუნიციპალიტეტები
ჩაპარალი (ბუჩქნარი)
ლიტერატურა
კატეგორია:ნეოარქტიკული ეკორეგიონები
ვილიენა (ესპანეთი)
ვილიენა  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ალიკანტეს პროვინციის ალტო-ვინალოპოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 345,6 კმ². მოსახლეობა — 34 155 კაცი (2020 წ.).
ჩობან ნოინი
ჩობანი (დაახ. 1262 — ნოემბერი,1327) — ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს გავლენიანი ემირი და დიდი ხნის განმავლობაში არაოფიციალური მმართველი. ჩობანოიდების დინასტიის დამფუძნებელი.
1304 წელს ყაზან ყაენის გარდაცვალების შემდეგ ჰულაგუიანთა ილხანის ტახტი მისმა ძმამ ოლჯაითუ ყაენმა დაიკავა. ოლჯაითუს კარზე ჩობანი კიდევ უფრო დაწინაურდა და ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფიგურად იქცა. 1306 წელს ჩობანმა ცოლად ოლჯაითუს ქალიშვილი დულანდი ხათუნი შეირთო. 1307 წელს გილანის სამხედრო კამპანიის დროს, ყუთლუ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ, ჩობანმა ულუსის ემირის პოსტი დაიკავა. 1316-1327 წლებში ოლჯაითუ ყაენის გარდაცვალების შემდეგ, აბუ საიდის სრულწლოვანებამდე თავის ვაჟიშვილებთან ერთად მართავდა ილხანატს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1327 კატეგორია:მონღოლები
უნის რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის რაიონები
გივი მარგველაშვილის სახელობის პრემია
დაწესდა საქართველოს გოეთეს ინსტიტუტისა და სახალხო უნივერსიტეტთა გერმანული ასოციაციის საერთაშორისო თანამშრომლობის ინსტიტუტის (DVV International) კავკასიის, თურქეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის რეგიონალური ოფისის მიერ 2013 წელს.
პრიზს ყოველწლიურად გასცემდა 5 კაციანი დამოუკიდებელი ჟიური, DVV International-ის რეგიონული ოფისისა და თბილისის გოეთეს ინსტიტუტის თაოსნობით.
2013 წელს პრემიის პირველი ლაურეატი თავად გივი მარგველაშვილი გახდა. დაჯილდოების ცერემონია მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის თეატრში გაიმართა.
2018 წელს გივი მარგველაშვილის სახელობის პრემია გაუქმდა.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ჯილდოები კატეგორია:2013 წელს დაარსებული ჯილდოები კატეგორია:გივი მარგველაშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატები