cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ქალი-კატა (კომიქსი)
სქოლიო
კატეგორია:კომიქსების პერსონაჟები კატეგორია:DC Comics-ის სუპერგმირები
სვანტე არენიუსი
სვანტე ავგუსტ არენიუსი (Svante August Arrhenius; დ. 19 თებერვალი, 1859, ვეიკის მამული უფსალასთან — გ. 2 ოქტომბერი, 1927, სტოკჰოლმი) — შვედი ფიზიკოს-ქიმიკოსი, შვედეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1901). მრავალი ქვეყნის აკადემიებისა და სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1926-იდან).
ბიოგრაფია
1879 წელს დაამთავრა უფსალის უნივერსიტეტი. 1895 წლიდან იყო სტოკჰოლმის უნივერსიტეტის პროფესორი, 1905 წლიდან - ნობელის ინსტიტუტის დირექტორი. ავტორია ელექტროლიტური დისოციაციის თეორიისა. სწავლობდა მჟავებისა და სხვა ელექტროლიტების განზავებული ხსნარების ელექტროგამტარობას და 1887 წელს დაასკვნა, რომ მათი მოლუკულები გახსნისას იშლება დამუხტულ ნაწილაკებად – იონებად (ანიონებად და კატიონებად). არენიუსს ეკუთვნის შრომები ქიმიურ კინეტიკაში. მან დაადგინა ქიმიური რეაქციის სიჩქარის ტემპერატურაზე დამოკიდებულება (1889), რომელსაც არენიუსის განტოლება ეწოდა. გამოიკვლია ასტრონომიისა და ასტროფიზიკის საკითხები. ითვლება ფიზიკური ქიმიის დარგის ერთ-ერთ დამაარსებლად. მისი იდეა სიცოცხლის ჩანასახების პლანეტიდან პლანეტაზე გადატანის შესახებ საკმაოდ აზრიანია და დღესაც განიხილება პანსპერმიის თეორიის მომხრეების მიერ. ფიქრობდა უნივერსალური ენის შემუშავებაზე ინგლისური ენის მოდიფიკაციის გზით.
მის სახელს ატარებს მთვარის კრატერი არენიუსი და სტოკჰოლმის უნივერსიტეტის კვლევითი ლაბორატორიების ჯგუფი.
რაც შეეხება არენიუსის რელიგიურ შეხედულებებს, ის თავის თავს ათეისტად აცხადებდა. მოღვაწეობის მრავალმხრივობის გამო თავისუფლად შეიძლება ჩაითვალოს უნივერსალად, „პოლიმათად“.
1903 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია.
სქოლიო
კატეგორია:შვედი ქიმიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1859 კატეგორია:გარდაცვლილი 1927 კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
ხიხვი ლეჩხუმის
ხიხვი ლეჩხუმის — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ლეჩხუმიდან.
რაჭა-ლეჩხუმში მცირე ნაკვეთების სახით უძველესი დროიდან იყო გავრცელებული. რაჭული ხიხვი სრულიად განსხვავდება ამავე სახელწოდების კახური ჯიშისგან (იხ. ხისვი (ჯაწაწურა).
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან მომრგვალო, სამნაკვთიანი, იშვიათად დაუნაკვთავი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი, ძლიერ კუმსი, იშვიათად საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად ოვალური და მომწვანო. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანი აქვს, სასიამოვნო გემოთი.
ხიხვი საშუალო ზრდის ვაზია. საშუალო ან საშუალოზე უხვმოსავლიანია. ცაგერში ყურძნის დამწიფებას 192 დღე სჭირდება, ხოლო იმერეთში 156 დღე. ლეჩხუმში სრულ სიმწიფეში ოქტომ-ბრის მეორე ნახევარში შედის, იმერეთში კი ოქტომბრის პირველ რიცხვებში. მტევნის წონა 100-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 9.5-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.
ხიხვი გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლეჩხუმის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ლეონიდ გაიდაი
ლეონიდ იობის ძე გაიდაი (Леонид Иович Гайдай; დ. 30 იანვარი, 1923, სვობოდნი, ამურის გუბერნია, სსრკ ― გ. 19 ნოემბერი, 1993, მოსკოვი) — საბჭოთა და რუსი კინორეჟისორი და სცენარისტი, სსრკ სახალხო არტისტი (1989).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 30 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1923 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1993 კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები კატეგორია:საბჭოთა კინორეჟისორები კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
შაქარი
thumb|300px|გადიდებული შაქრის კრისტალები შაქარი (σάκχαρον < ) — შაქრის ჭარხლის ან შაქრის ლერწმისგან მიღებული ტკბილი საკვები პროდუქტი. კალორიულობა 100 გრამ შაქარში 1,68 მეგაჯოული (დაახლოებით 400 კკალ). აწარმოებენ თეთრ კრისტალურ შაქარს (შაქრის ფხვნილი) და რაფინირებულ შაქარს (კენჭი შაქარი, რაფინირებული ფხვნილი, პუდრი). პირდაპირი გამოყენების გარდა იხმარება საკონდიტრო, პურის, საკონსერვო, ღვინისა და სხვა სახის წარმოებაში.
დამზადება
შაქრის ქარხანაში ჭარხალს გარეცხვის შემდეგ ჭრიან წვრილ ბურბუშელად და გადასცემენ დიფუზიურ აპარატებს. მუქი ფერის მიღებულ დეფუზიურ წვენს გასაწმენდად შემთბობში აცხელებენ 88°C-მდე და უმატებენ კირის რძეს (დეფეკაცია), შემდეგ კი წვენს ნალექთან ერთად აჯერებენ ნახშირორჟანგით (სატურაცია). ამ დროს ჭარბი კირი გადაიქცევა უხსნად ნალექად, რომელზეც აბსორბირდება ზოგიერთი შეღებილი მინარევი (არაშაქრები). შემდეგ წვენს აცხელებენ 90°C-მდე, ფილტრავენ და უტარებენ ხელახალ სატურაციას, კვლავ ფილტრავენ გასაუფერულებლად, ამუშავებენ გოგირდოვანი აირით (სულფიტაცია) და ისევ ფილტრავენ. გაწმენდილი წვენი ღია ყვითელი ფერისაა, შეიცავს 14%-მდე მშრალ ნივთიერებებს, მათ შორის 13%-მდე შაქარს. გაწმენდილ წვენს გამოორთქლავენ (მშრალი ნივთიერება — 65%, მათ შორის 60% შაქარი). სიროფს ერთხელ კიდევ უტარებენ სულფიტაციას, ფილტრავენ და ვაკუუმაპარატებში შეხარშავენ (მშრალი ნივთიერება 92.5% მათ შორის 85%-მდე შაქარი). მიღებულ პროდუქტს 1-ლი კრისტალიზაციის უტფელი ჰქვია. შეხარშვისას შაქრის ნაწილი გამოკრისტალდება. ხსნარში (მწვანე ბადაგში) რჩება მხოლოდ 30% შაქარი. სითხისგან კრისტალებს გამოყოფენ ცენტრიფუგვით. მიღებულ თეთრ შაქრის ფხვნილს (შეიცავს 99.75% საქაროზას) აშრობენ და ფუთავენ. მწვანე ბადაგს ერთხელ კიდევ ხარშავენ ვაკუუმ-აპარატებში (მშრალი ნივთიერება 95%) და ღებულობენ მე-2 კრისტალიზაციის უტფელს. მისი გაცივების პროცესში შაქარი გამოკრისტალდება. კრისტალებს გამოყოფენ ცენტრიფუგვით. ამ შემთხვევაში ღებულობენ ე. წ. ყვითელ შაქარს, რომელსაც ისევ ხსნიან გაწმენდილ წვენში და უმატებენ სიროფს. სიროფს სამჯერ ხარშავენ: 1-ლი უტფელი იძლევა შაქრის თეთრ ფხვნილს, მე-2 და მე-3 — ყვითელს. შაქრის რაფინადის (შეიცავს 99.9% საქაროზას) მისაღებად შაქრის ფხვნილს ხსნიან წყალში, სიროფს დამატებით წმენდენ ადსორბენტებით ან იონიტებით, შემდეგ ფილტრავენ და გაწმენდილ სიროფს შეხარშავენ უტფელის მიღებამდე. უტფელის ცენტრიფუგვით ღებულობენ 2% ტენიანობის მქონე შაქარს, რომელსაც წნეხენ და აშრობენ. ანალოგიურად მიიღება შაქარი შაქრის ლერწმისაგან ოღონდ წვნის მისაღებად დაქუცმაცებულ ლერწამს წნეხავენ ვალცებიან წნეხებში.
შაქრიანობა
სითხეში შაქრის შემცველობა ითვლება ბრიქსის გრადუსებში. იგი გამოისახება გრამებში ლიტრზე (გ/ლ) ან პროცენტებში (%) შაქრის წონის სითხის მოცულობაზე პროპორციულად. მაგალითად, თუ სითხე ლიტრზე 2 გრამ შაქარს შეიცავს, მაშინ მისი შაქრიანობაა 2 გ/ლ, ანუ.
სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია (Српска православна црква) – ავტოკეფალური, მართლმადიდებლური, სამოციქულო ეკლესია, უკავია მე–6 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა დიფტიქში. დაარსებულია ანდრია პირველწოდებულის მიერ. ხელმძღვანელობს პატრიარქი და წმინდა სინოდი. პატრიარქის სრული სახელწოდებაა პეჩის მთავარეპისკოპოსი, ბელგრად–კარლოვაცის მიტროპოლიტი, პატრიარქი სრულიად სერბეთისა.
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები
პავლე (სერბეთის პატრიარქი)
პავლე (Патријарх Павле, ერობაში გოიკო სტოიჩევიჩი, Гојко Стојчевић; 11 სექტემბერი 1914 — 15 ნოემბერი 2009) – სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსი. სერბეთის პატრიარქი 1990-2009 წლებში. ცნობილი იყო თავისი ასკეტური და უანგარო ცხოვრების წესით, არ ჰყავდა საკუთარი ტრანსპორტი, უარს ამბობდა მატერიალურ კეთილდღეობაზე და შემოწირულობებზე.
ბიოგრაფია
დაიბადა იოანე ნათლისმცემლის თავისკვეთის დღეს, 11 სექტემბერს (1914). დღევანდელი ხორვატიის ისტორიულ ოლქ სლავონიაში, სოფელ კუჩანცში;
1929 წელს დაამთავრა ბელგრადის გიმნაზია;
1936 წელს სარაევოს სემინარია;
1941 წელს ბელგრადის უნივერსიტეტის ღვთისმეტყველების ფაკულტეტი;
1948 წელს აღიკვეცა ბერად და ეწოდა პავლე;
1948 წელს ხელდასხმულ იქნა იეროდიაკვნად;
1949-1955 წლებში მოღვაწეობდა რაჩას მონასტერში;
1954 წელს ხელდასხმულ იქნა მღვდელმონაზვნად და დაინიშნა საპატრიარქოს პროტოსვინგელოზად;
1955 წელს სწავლა განაგრძო ათენში, საღვთისმეტყველო ფაკულტეტზე;
1957 წელს წმ. სინოდმა არქიმანდრიტი პავლე დაინიშნა რაშკო-პრიზრენის ეპისკოპოსად; ხელდასხმა შესრულდა ბელგრადის საპატრიარქო ტაძარში 1957 წლის 21 სექტემბერს;
1990 წლის 1 დეკემბერს იგი არჩეულ იქნა სერბეთის პატრიარქად. აღსაყდრება შესრულდა ამავე წლის 3 დეკემბერს;
გარდაიცვალა 2009 წლის 15 ნოემბერს, ბელგრადში.
სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის პატრიარქები კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
მარიამ დადიანი
მარიამ დადიანი (დ. დაახ.1599-1609 — გ. 1684) — ქართლის დედოფალი, როსტომ ბაგრატიონის ცოლი, ოდიშის მთავრის მანუჩარ დადიანის ასული, ლევან II დადიანის და, ასევე გურიის მთავრის ქაიხოსრო I გურიელის ნახევარდა.
1621 მისთხოვდა მამია II გურიელის ძეს სიმონს. როდესაც ამ უკანასკნელმა მამია გურიელი მოკლა (1625), ლევან II-მ (მარიამის ძმა) წაართვა მას მარიამი და თავის შვილთან (ოტია) ერთად დადიანის სასახლეში წამოიყვანა. 1634 წელს ირანის შაჰის თანხმობით მარიამი შეირთო ქართლის მეფემ როსტომმა. ეს აქტი მიმართული იყო თეიმურაზ I-ისა და იმერეთის მეფის გიორგი III-ის წინააღმდეგ. როსტომის გარდაცვალების (1658) შემდეგ შაჰის ბრძანებით მიათხოვეს ქართლის მეფეს ვახტანგ V-ს (შაჰნავაზ I).
მარიამი ზრუნავდა მტრების შემოსევების დროს დანგრეული ეკლესია-მონასტრების აღდგენა-შეკეთებასა და შემკობაზე: ხელახლა ააშენა ბოლნისის ეკლესია, განაახლა რუისის ეკლესია და სხვა. აგროვებდა და ამკობდა ქართულ ხელნაწერებს, თავისი ხარჯით ყიდულობდა მტრების მიერ მიტაცებულ ხელნაწერ წიგნებს. მარიამის თაოსნობით 1633-1646 გადაწერილ იქნა „ქართლის ცხოვრების“ კრებული (მარიამისეული „ქართლის ცხოვრება“).
ოჯახი
230px|left|thumb|მარიამის ძმის, [[ლევან II დადიანის პორტრეტი]] მარიამ დედოფალი იყო ასული ოდიშის მთავრის მანუჩარ I დადიანის, რომელიც ტახტზე 1590–1611 წლებში იჯდა. მანუჩარ დადიანის პირველი მეუღლე იყო ნესტან დარეჯან ბაგრატიონი, კახეთის სახელგანთქმული მეფის ალექსანდრე II-ის (1574–1605) ასული, რომლის ხელსაც მას სპარსეთის მრისხანე მბრძანებელი აბას I სთხოვდა. კახეთის მეფემ, რომელსაც საქართველოს მოსისხლე მტერზე თავისი ასულის გათხოვების გაგონებაც არ უნდოდა, ის სასწრაფოდ მიათხოვა ოდიშის მთავარს, შაჰს კი მოუბოდიშა, სანამ ჩემი ასულის ხელს მთხოვდით, ის დადიანზე იქნა დაწინდული და ნუ განმირისხდებითო.
რუსი ელჩების კუზმა სოვინისა და ანდრეი პოლუხანოვის ცნობით, მანუჩარ I დადიანი ნესტან–დარეჯან ბაგრატიონზე 1596 წელს დაქორწინებულა. რუსი ელჩების ამ ცნობაზე და არქანჯელო ლამბერტის ცნობაზე დაყრდნობით ილია ანთელავამ დაადგინა ნესტან–დარეჯან ბაგრატიონსა და მანუჩარ I დადიანის პირმშოს – ლევან II დადიანის დაბადების ზუსტი თარიღი – 1597 წელი, რომელიც ნესტან-დარეჯანის გარდაცვალების წელიცაა. რადგან ვახუშტი ბაგრატიონის ცნობით ლევანის "შობასვე მოკვდა ნესტან–დარეჯანი"
ნესტან–დარეჯანის გლოვას რომ მორჩა, მანუჩარ დადიანმა, ვახუშტის ცნობით "მოიყვანა ცოლად ქურივი ვახტანგ გურიელისა და ასული ათაბაგისა და იქორწინა მის თანა". ბერი ეგნატიშვილი კი გვაუწყებს, რომ "მარიამი ნაშობი იყოო ათაბაგის ქალისა". მარიამ დადიანის დედას, ანონიმი ქართველი მემატიანის ცნობით თამარი რქმევია .ამრიგად დადგინდა,რომ მარიამი დადიანის დედა ყოფილა თამარ ჯაყელი, რომელსაც პირველი გარდაცვლილი მეუღლისაგან ვარტანგ გურიელისაგან ჰყოლია ძე ქაიხოსრო I გურიელი. ირკვევა კიდევ ერთი რამ, დედოფალი მარიამ დადიანი და XVII საუკუნის შუა ხანების დასავლეთ საქართველოს ცნობილი პოლიტიკური მოღვაწე ქაიხოსრო I გურიელი, რომელიც 1639–1658 წლებში იჯდა გურიის სამთავროს ტახტზე და-ძმანი ყოფილან. მანუჩარ დადიანს თამარ ჯაყელისაგან ოთხი შვილი ჰყავდა. ერეკლე, იესე (იოსები), მარიამი და კიდევ ერთი ასული, რომლის სახელი წყაროებს არ შემოუნახავთ (1652 წელს თეიმურაზ I–ის მიერ რუსეთის სახელმწიფოს კარზე გაგზავნილი ელჩების მასალებში აღნიშნულია, რომ ლევან დადიანმა თავისი ერთი და ირანის შაჰს გაუგზავნა, მეორე კი როსტომ ხანს გაუგზავნაო)
უცნობია, იესე იყო უფროსი, ერეკლე, მარიამი თუ მათი საზელდაკარგული და, მაგრამ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მარიამი იყო უფროსი, მისი დაბადების თარიღი 1599 წელს არ გასცდება. ცნობილია, რომ მარიამი სიმონ II გურიელს მიათხოვეს 1621 წელს. ძველ საქართველოში კი 12 წელზე ნაკლები ასაკის გოგოს გათხოვება აკრძალული იყო. ამ წესის გათვალისწინებით მარიამი 1609 წელზე გვიან არაა დაბადებული, ამრიგად მარიამ დადიანი 1599–1609 წლებს შორის უნდა დაბადებულიყო.
ბავშვობა
მარიამი, ისევე როგორც ყველა სხვა დიდებულის შვილი, უნდა გაეძიძევებინათ რომელიმე თავადის ან აზნაურის სახლში. 1634 წელს შედგენილ მის მზითვებში დასახელებულია მისი "პატიოსანი, სასახელოდ ზრდილი გამდელი ლერწამტანისა
მარიამი ადრე დაობლდა. 1611 წელს, ვახუშტი ბაგრატიონის ცნობით "ნადირობისა შინა ხრომან ირმისამან წარიტაცა დადიანი მანუჩარ და მოკლა იგი".
მარიამი და სიმონ გურიელი
1621 წელს მარიამ დადიანი გურიის მთავრის მამია III–ის ძეს სიმონ II გურიელს მიათხოვეს. ამ ქორწინების ეს თარიღი მითითებულია ერთ–ერთი ქრონიკაში. მარიამს სვიმონ გურიელისაგან ეყოლა შვილი ოტია. ოზურგეთში, გურიელის სასახლეში მარიამი თავს ბედნიერად გრძნობდა, მაგრამ 1625 წელს ის შეაძრწუნა თავისი მეუღლის უღირსმა საქციელმა. სამთავრო გვირგვინზე მეოცნებე სიმონ გურიელმა მოკლა თავისი მამა, მთავარი მამია და სამთავრო ტახტზე თვითონ დაბრძანდა.
ამის გამგონე ლევან მეორე დადიანმა ჯარი შეჰყარა და გურიაში შეიჭრა. ლევან II დადიანისათვის სიმონ გურიელის მიერ მამის მოკვდინება შესაშნიშნავი საბაბი იყო თავისი პოლიტიკური მიზნის – გურიის სამთავროს დამორჩილების განსახორციელებლად. სიმონ გურიელი თავისი ლაშქრით ლანჩხუთთან შეება ოდიშის მთავარს, რომელმაც ის სასტიკად დასაჯა:"დასწუა თუალნი" და თავისი და მარიამი წაიყვანა. გურიის მთავრად კათალიკოსი მალაქია გურიელი დასვა, თანამოსაყდრედ კი, როგორც ჩანს მარიამის ძმა (დედის მხრიდან) ქაიხოსრო გურიელი დანიშნა.
წყაროებში არ შემონახულა ცნობა იმის შესახებ, თუ როგორ აფასებდა მარიამ დადიანი თავისი ძმის, ლევანის ესოდენ სისასტიკეს, მაგრამ თავისი ქმრის შემაძრწუნებელი დანაშაულის ჩადენის შემდეგ ისეთ სათნოს, როგორც მარიამი იყო, შეუძლებელია მამისმკვლელ მეუღლესთან სარეცლის გაყოფის სურვილი ჰქონოდა. ასე იყო თუ ისე, ლევანმა მარიამი ქმარს გაჰყარა და სამეგრელოში წაიყვანა.
გადედოფლება ქართლში
200px|thumb|[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომი (ხოსრო მირზა) - მარიამ დედოფლის მეუღლე,(კრისტოფერ კასტელის ნახატი)]] 1632 წლის მიწურულს ირანის შაჰმა სეფი I–მა (1629–1642) ქართლის სამეფო ტახტი მის კანონიერ მემკვიდრეს, გამაჰმადიენებულ ქართველ უფლისწულს როსტომ ბაგრატიონს (1565–1658) უბოძა.
როსტომ მეფისადმი განსაკუთრებული დამოკიდებულება ჩანს მის მიერ გაცემული საბუთებიდანაც. "ჩემი ძმა ქართლის ვალი როსტომ ხანი" – აი, ასე მოიხსენიებს მას შაჰი არაერთ საბუთში
თავის გამახელმწიფებელ ქართველ უფლისწულს შაჰ–სეფიმ მალე გადაუხადა პატივისცემა: ტახტიდან გადაყენებული ურჩი მეფის თეიმურაზ I–ის ნაცვლად ქართლის სამეფო გვირგვინი მას უბოძა. ეს მოხდა 1631 წლის 3 ნოემბერს.
ირანის მბრძანებელმა ქართლში მიმავალ როსტომ მეფეს ყიზილბაშთა დიდძალი ლაშქარიც აახლა, რომელსაც დავალებული ჰქონდა ბეგლარ-ბეგ როსტომ ხან-სააკაძის მთავარსარდლობით, რომელსაც დავალებული ჰქონდა როსტომ მეფის ქართლის ტახტზე დასმა და ყიზილბაშ სელიმ ხანისათვის გადაცემა როსტომს თან მოჰყვებოდა შაჰის კარზე შაჰის კარზე მყოფ ერთგულ ქართველ დიდებულთა მთელი ამალა. როსტომ მეფე საქართველოსაკენ 1632 წლის 1 დეკემბერს დაიძრა. 1633 წლის დამდეგს უკვე ყარაბაღში იყო, 1633 წლის 18 თებერვალს კი თბილისში შემოვიდა და ქართლის სამეფო ტახტზე ავიდა. .
1626 წლიდან ქართლში მცხოვრები იტალიელი კათოლიკე მისიონერის პიეტრო ავატაბილის ცნობით, "ახალი მეფე ჯერ ქართლში არ იყო ჩასული, რომ უკვე დადიანის, ანუ ოდიშის (მთავრის) დაზე დაქორწინებას ცდილობდა" და ამ საქმეზე დესპანს დესპანზე აგზავნიდა
სხვა წყაროების ცნობით კი ცნობილია, რომ საქართველოში ჩამოსვლისთანავე როსტომ მეფეს ცოლად შეურთავს ქეთევან გურჯასპის ასული აბაშიშვილი.
სწორედ ამის შემდეგ დაქორწინებულა როსტომ მეფე მარიამ დადიანზე. "მოუკვდა როსტომ მეფეს ცოლი პირველი და დაემზახლა ლევან დადიანსა და ამან მოსცაო დაი თვისი მარიამ" - გვაუწყებს ვახუშტი ბაგრატიონი. ქართლში გამეფებისთანავე როსტომ მეფე თავისი მონაპოვრის განმტკიცებაზე ზრუნვას შეუდგა. მის მეფობას იმერეთში თავის სიძესთან თავშეფარებული თეიმურაზ I-ის სახით ნიადაგ საშიშროება ემუქრებოდა. ამიტომ საჭირო იყო ძლიერი მოკავშირის შოვნა. ასეთი კი შორსმჭვრეტელ როსტომ მეფეს სამეგრელოს დაუდეგარი და პატივმოყვარე მთავარი ეგულებოდა. მან ლევან II დადიანს "სამოყვარო მოციქულები" გაუგზავნა თბილელი ეპისკოპოსის ელისე საგინაშვილის (1628-1659) მეთაურობით, რომელმაც სამეგრელოს მბრძანებელს მისი დის დასაწინდი "დაწესებული ნიშანი" მიართვა. ლევან II ძლიერ გაახარა ამ წინადადებამ, რადგან როსტომ მეფის მოკავშირეობა მასაც არანაკლებ სჭირდებოდა იმერეთის სამეფოს ხელში ჩაგდებისათვის ბრძოლაში.
სამეგრელოს მთავარმა ქართლის მეფეს თავისი დესპანები აახლა სახელგანთქმული მოღვაწის, გამოცდილი დიპლომატის, ნიკოლოზ (ნიკიფორე) ირუბაქიძე-ჩოლოყაშვილის (1585-1657) მეთაურობით. 1633 წლის ზაფხულში დადიანის დესპანები ქართლში ჩასულან.
როსტომ მეფე ირანის შაჰთან მაცნე აფრინა, მარიამ დადიანზე დაქონრწინების შესახებ თავისი განზრახვა აცნობა. შაჰ-სეფიმ როსტომ მეფეს დადიანთან დაკავშირება მოუწონა, რადგან მასაც კარგად ესმოდა ამ კავშირის პოლიტიკური სარგებლიანობა. შაჰმა შირვანის ბეგლარ-ბეგ ფარუხაძის ხელით როსტომ მეფეს საქორწილო საჩუქრები გამოუგზავნა. წაინასწარი შეთანხმებისამებრ ქართლის მეფე და სამეგრელოს მთავარი ბაღდათთან მდებარე კაკას ხიდზე უნდა შეხვედროდნენ ერთმანეთს. როსტომ მეფე დიდი ლაშქრით, რომელშიც ქათიბ ჩელების (1609-1657) ცნობით 30 000 მეომარი ყოფილა. ოცხეს დაბანაკდა, ლევან II დადიანმა კი თავის დასთან, მარიამთან ერთად "დიდი ლაშქრით" საჩხეიძოში დასცა კარავი.
იმერეთის მეფემ გიორგი III-მ იმ მიზნით, რომ ჩაეშალათ მისთის ესოდენ საშიში პოლიტიკური ქორწინება, თავის სიმამრ მეფე-ყოფილ თეიმურაზთან ერთად გადაწყვიტა თავს დასხმოდა მექორწილეებს. მათ მრავალრიცხოვანი ლაშქრით სამეგრელოს მთავარს გზა გაუჭრეს. გიორგი მეფე "ცოტა კაცის" თანხლებით ოდიშართა ლაშქრის დასაზვერავად წავიდა. მაგრამ მისმა ერთ-ერთმა მხლებელმა მტერს შეატყობინა მეფის ამ წინდაუხედავი საქციელის შესახებ. ლევან დადიანმაც არ დააყოვნა, ანაზდეულად თავს წაადგა რამდენიმე კაცის ანაბარად დარჩენილ მეფე გიორგის და დაატყვევა.
მარიამი, როგორც სახელმწიფო მოღვაწე
1634 წელს, ქართლში გადედოფლებისთანავე მარიამ დადიანმა, როსტომ მეფისაგან დამოუკიდებლად სამეფო და სათათრო გადასახადებისაგან გაათავისუფლა სათბილელოს გლეხები, რაც სავსებით უჩვეულო ქართული ფეოდალური სამართლისათვის.
მარიამ დედოფალი იმთავითვე, მეფის ხელისუფლების მოზიარე გახდა, ის მეფის უფლებებით აღიჭურვა.ასევე, როგორც ჩანს, მარიამ დადიანი, რომელიც სასტიკი წინააღმდეგი იყო მაჰმადიან, მოხუც მეფესთან ქორწინების, როდესაც მიხვდა, რომ თავისი ძმის, ლევან დადიანის დაძალებას დიდ წინააღმდეგობას ვერ გაუწევდა, ქორწინების პირობად სახელმწიფოს მართვის საქმეში მეფის უფლებამოსილების ნაწილის გადმოცემა (ანუ თანამოსაყდრეობა) მოითხოვა. რომტომ მეფემ, რომელსაც ლევან II დადიანთან პოლიტიკური მოკავშირეობა ტახტის შესანარჩუნებლად ჰაერივით სჭირდებოდა, სადედოფლოს ეს მოთხოვნაც დააკმაყოფილა.
მარიამ დედოფლის ადგილის გასარკვევად ქართლის სამეფოს პოლიტიკურ ცოხვრებაში ფრიად მნიშვნელოვანია იმ მოვლენის შეფასება, რომელიც მოჰყვა 1658 წელს როსტომ მეფის გარდაცვალებას. XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში შედგენილი ქრონიკა "ცხოვრება საქართველოისა" გვაუწყებს:
მაგრამ მარიამ დედოფალი არ გაჰყვა. მან შაჰთან საჩუქრებით დატვირთული პაპუნა ციციშვილი აფრინა დესპანად და ირანის ხელმწიფეს როსტომ მეფის გარდაცვალება აუწყა. ამასთან, როგორც ირკვევა, შაჰს წერილიც მისწერა. თუ რას თხოვდა მარიამ დედოფალი ირანის შაჰ აბას II-ს პაპუნა ციციშვილის ხელით გაგზავნილ წერილში, კარგად ჩანს დიდვაზირისადმი როსტომ მეფის გარდაცვალებისთანავე, 1658 წელს მიწერილი წერილიდან. მარიამი თურმე შაჰნავაზ მეფის (ვახტანგ V-ის) დედობის ბოძებას ითხოვდა. ე.ი. სურდა დარჩენილიყო სადედოფლო ტახტზე, როგორც დედა."პაპუნა სარდალი ადრე მოსულიყო, ყაენს სწყენოდა როსტომ მეფის სიკვდილი, დედოფლისა დიაღ ბევრი დედაკაცობა უამბო... როსტომ მეფემ თავისი საბატონო ცოცხალმაც იმას მისცაო და ანდერძითაც მუხრანის ბატონს უანდერძაო" - წერს "ცხხოვრება საქართველოისას" უცნობი შემდგენელი.
თვითონ მარიამ დედოფალი დიდვაზირს 1658 წელსვე წერდა: როდესაც როსტომ მეფე გარდაიცვალა, ჩვენის მხლებლებით და დარბაისლებით ციხეში შევედი "ყაენის წყალობის მლოდნელი ვიყავიო", თქვენი და როსტომ მედის მეგობრობის ამბავი ვიცოდი და თქვენი იმედი მქონდაო. ამასთან, აცნობებდა, რომ როსტომ მეფის გარდაცვალების გამო "მრავალს კაცს გული გასცუდებოდა", მაგრამ ჩვენი იმედი დიდი ჰქონდათო
მარიამ დედოფალს იმედი ჰქონდა, რომ შაჰი მის თხოვნას დააკმაყოფილებდა და დატოვებდა ქართულის დედოფლად მეფის უფლებით, მაგრამ ცოტა ხანში საფარვერდიბეგს მისთვის რაყამი ჩამოუტანია, რომლითაც ქართულის მეფედ შაჰნავაზი (ვახტანგ V) იყო დამტკიცებული. შაჰის ბრძანებით შაჰნავაზს მარიამ დედოფალი ცოლად უნდა შეერთო. ამ გზით მარიამი სადედოფლო ტახტს ინარჩუნებდა. მარიამ დედოფალს ამ აუცილებელი პოლიტიკური ნაბიჯის გადადგმა მოუხდა.
მარიამ დედოფალი უაღრესად მოქნილი პოლიტიკოსი და დახვეწილი დიპლომატი იყო. თეიმურაზ I-ისა და მის მომხრეთა რადიკალიზმი ირანთან ურთიერთობის საკითხში საქართველოსთვის მიუღებლად მიაჩნდა, რადგან მან კახეთი და ნაწილობრივ ქართლიც განადგურების პირას მიიყვანა. პატარა ქართლ-კახეთს სპარსელ დამპყრობთა განდევნა იმხანად ხმლით არ შეეძლო.
მიუხედავად იმისა, რომ იმდროინდელი ირანი აჩრდილიღა იყო შაჰ-აბას დიდის დროინდელი ძლევამოსილი სპარსეთის სახელმწიფოსი, მას მაინც შესწევდა ძალა ჩვენი პატარა და სისხლისაგან დაცლილი ქვეყნის განადგურებისა. ასეთ ვითარებაში მარიამს აუცილებელ საჭიროებად მიაჩნდა ირანის შაჰის მოჩვენებითი ყმადნაფოცობის და მორჩილების გზით მეტნაკლები მშვიდობიანობის მიღწევა, რაც საშუალებას იძლეოდა ქვეყნის იავარქმნილი მეურნეობის აღდგენისა, მოსახლეობის მომრავლებისა, ვაჭრობა-ხეოსნობის აღორძინებისა,ქრისტიანული ეკლესიის გაძლიერებით, ქრისტიანული სარწმუნოების, როგორც ქართველობის შენარჩუნებისათვის ბრძოლის ზნეობრივი საყრდენის განმტკიცებისა და აღორძინების გზაზე მდგარი ეროვნული კულტურის განვითარებისათვის ხელშეწყობისა.
მხოლოდ ამგვარი, მოქნილი პოლიტიკის ცხოვრებაში გატარებას შეეძლო ეხსნა საქართველო მოსალოდნელი დაღუპვისაგან. ეს პოლიტიკური ხაზი, რომლის შემუშავებაშიც როსტომ მეფესთან ერთად დიდი წვლილი მარიამ დედოფალსაც ედო, ირანისთვის მისაღები იყო, რადგან თავის გავლენას ქართლ-კახეთზე ინარჩუნებდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1682 კატეგორია:ქართლის სამეფო კატეგორია:საქართველოს დედოფლები კატეგორია:ხელახლა დაქორწინებული სამეფო კონსორტები
ჰრიჰორი ეპიკი
ჰრიჰორი ეპიკი (დ. 17 იანვარი, სოფ. კამიანკა, დღეს დნიპროს შემადგენლობაში — გ. 3 ნოემბერი, 1937) — უკრაინელი მწერალი. დაამთავრა კამიანკის სახალხო სასწავლებელი (1916). ამ დროიდან მუშაობდა სადგურ ეკატერინოსლავის სარკინიგზო სახელოსნოებში (ახლანდ. დნიპრო). მონაწილეობდა მუშათა რევოლუციურ გამოსვლებში. 1920 წლიდან იყო კომკავშირის პოლტავის გუბერნიის კომიტეტის მდივანი, სამაზრო აღმასკომის ხელმძღვანელი. 1924 წლიდან იყო ხარკივში: გამოცემა „ჩერვონი შლიახის“ და უკრაინის სახელმწიფო გამომცემლობის მთავარი რედაქტორი. სწავლობდა წითელი პროფესურის ინსტიტუტში (1925–1929). 1929–1930 წლებში ხელმძღვანელობდა გლეხ მწერალთა კავშირის წევრთა მხატვრული ლიტერატურის სახელმწიფო გამომცემლობა „პლუგს“, 1926 წლიდან იყო ვაპლიტეში, შემდეგ პროლიტფრონტში, 1931 წლიდან — პროლეტარული მწერლების სრულიად უკრაინის კავშირში. 1925–1928 წლებში ლიტერატურულ დისკუსიაში მხარს უჭერდა მიკოლა ხვილიოვის პოზიციას. ლექსების პირველი კრებული — „წითელი კობზა: ფიქრები წითელ კაზაკობაზე“ 1923 წელს გამოსცა. მის ნაწარმოებს შორისაა: პიესა „სისხლი ლენაზე“ (ხარკივი, 1925), რომელიც 1912 წელს მეფის ჯარების მიერ ციმბირის გაფიცული ოქროს მომპოვებლების დახვრეტას ეხება; რომანი „ნიადაგის გარეშე“ (ხარკივი, 1928; მე-5 გამოც. — 1932), რომელშიც დაგმო შემგუებლები, რომლებმაც არსებობის თავისი სისტემა შეიმუშავეს: ძლიერებისადმი სრული მორჩილება და უფრო სუსტების ულმობელი ჩაგვრა. რომანი „პირველი გაზაფხული“ (ხარკოვი; კიევი, 1931; მე-9 გამოც. — 1934) მიუძღვნა კოლექტივიზაციას; მისი აპოლოგეტიკის უკან იგრძნობა პროცესის სირთულე და გლეხობისადმი ფაქტიური წინააღმდეგობა. წარუმატებელ რომანად თავადვე შეაფასა „პეტრო რომენი“ (ხარკოვი, ოდესა, 1932), რომელიც ახალგაზრდა მუშის პოზიტიური სახის შექმნის თხოვნის საფუძველზე დაწერა. მონაწილეობდა სრულიად უკრაინის ფოტოკინოსამმართველოს სცენარის განყოფილების საქმიანობაში, მისი სცენარით (ვ. ომალჩენკოს თანაავტორობით) იალტის კინოსტუდიაში გადაიღეს ლენტი „ტრიპოლიის ტრაგედია“ (1926, რეჟ. ა. ანოშჩენკო) — ისტორია კიევის რეგიონში ატამან ზელენის აჯანყებულთა რაზმების წინააღმდეგ კომკავშირელთა ლაშქრობის შესახებ (ტრიპოლიის ლაშქრობა). უკრაინული კინემატოგრაფის საბავშვო პოპულარული ნაწარმოებია კინოამბავი „პარტიზანის ქალიშვილი“ (ვ. დანილევიჩთან ერთად; 1935, რეჟ. ო. მასლიუკოვი და მ. მაევსკა, ოდესის კინოსტუდია „უკრაინფილმი“) — 1918–1920 წლების სამხედრო მოქმედებების დროს უკრაინულ სოფელში კლასობრივი ბრძოლის ოფიციალური ვერსია.
1934 წლის 5 დეკემბერს ეპიკი დააპატიმრეს და ტერორისტულ საქმიანობის ბრალდებით 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს, სასჯელს იხდიდა სოლოვეცკის ბანაკში. 1937 წლის 9 ოქტომბერს შინსახკომის განსაკუთრებული ტროიკის მიერ დახვრეტა მიესაჯა. 1956 წელს მოხდა მისი რეაბილიტაცია. ამის შემდეგ გამოიცა კრებული „ნაწარმოებები“ (1958), რომანი „პირველი გაზაფხული“ (1971) და პატიმრობისას ვაჟისთვის დაწერილი თხზულება «„რომენის ანბანი“ სოლოვკიდან» (1993; ყველა — კივში). მისი ცალკეული ნაწარმოებები თარგმნილია რუსულ, ბელარუსულ, პოლონურ, მოლდოვურ (რუმინულ), ებრაულ, გერმანულ ენებზე.
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინელი მწერლები
Polyrhachis excellens
Polyrhachis excellens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Don't Go Away
„Don't Go Away“ — ინგლისური როკ-ჯგუფ Oasis-ის სიმღერა. გამოიცა სინგლის სახით 1998 წელს. შეტანილია ალბომში Be Here Now.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Oasis-ის სიმღერები კატეგორია:1997 წლის სიმღერები
ანტონ ფურცელაძის სახლი
ანტონ ფურცელაძის სახლი — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არბოში. წმ. გიორგის სახელობის გუმბათიან ეკლესიის მახლობლად.
არქიტექტურული აღწერა
ანტონ ფურცელაძის სახლი (22,6X12,2 მ) ორსართულიანია, ნაგებია აგურითა და ნატეხი ქვით. შენობა სახეშეცვლილია: მთლიანად მონგრეულია ჩრდილოეთის აივანი, რომელიც მთელ სიგრძეზე გასდევდა სახლს. პირველ სართულზე აივნის ნაცვლად გრძელი სათავსებია მიშენებული. სახლში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, ცალ მხარეს გახსნილი აივნიდან. პირველ სართულზე ჰოლი და სხვადასხვა ზომის ოთხი ოთახია. ერთი ოთახის კარი აივანზე გამოდის. ოთახებში ბუხრებია. ჰოლიდან ხის კიბე მეორე სართულზე ადის, ხოლო ამ სართულის ჰოლიდან - სხვენში. მეორე სართული პირველი სართულის გეგმას იმეორებს. სარდაფის უმეტესი ნაწილი მარანს უჭირავს. აღმოსავლეთით კიდევ ერთი დამოუკიდებელი სათავსია. მარანში ზედა სართულის კაპიტალური კედლის საყრდენი აგურის ბურჯები და მასიური თაღებია. სვეტებსა და გარე კედელს შორის აგურის ორი საწნახელია. იატაკში ჩადგმულია სხვადასხვა ზომის 36 ქვევრი. მთავარი ფასადის მხარეს მარანში ჩასასვლელი ქვის კიბეა.
სამხრეთ ფასადზე ორივე სართულის აივანი და სიმეტრიულად განლაგებული ფლიგელები დასრულებულია აგურის პარაპეტით, რომლის კუთხეებში მცირე დეკორატიული კოშკურებია. სართულშუა გადახურვები მოწყობილია ხის კოჭებზე. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია კრამიტით.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
სან-დიონისიო (ილოილო)
სქოლიო
კატეგორია:ილოილოს პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ლიანო-ლარგო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პანამის ქალაქები კატეგორია:ლოს-სანტოსის დასახლებული პუნქტები
ვერხვისძირა
ვერხვისძირა (Leccinum aurantiacum, ადრე Boletus aurantiacus) — ლექცინუმის გვარის სოკო ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპასა და აზიას.
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. იჭმება ახალი, შემწვარი, დამწნილებული, დამარილებული, გამხმარი. იზრდება ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში ზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას უპირატესად ქმნის ვერხვთან და ალვის ხეებთან.
სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1791 წელს როგორც Boletus aurantiacus. მიმდინარე ბინომინალური სახელწოდება მიანიჭა ბრიტანელმა მიკოლოგმა სემიუელ ფრედერიკ გრეიმ 1821 წელს.
სამეცნიერო სინონიმები:
აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 4-15 სმ (იშვიათად 30-სმ-მდე), თავიდან ნახევარსფეროსებრი, ფეხთან მჭიდროდ დაპრესილი კიდით, შემდგომში ბალიშისებრ-ამოზნექილი, ადვილად სცილდება ფეხს. წითელი, ნარინჯისფერი ან მომურო-წითელი, გლუვი ან ოდნავ ხავერდოვანი, კანი არ შორდება.
რბილობი — ხორციანი, მკვრივი, ქუდში ელასტიური, ასაკთან ერთად რბილდება, ფეხში სიგრძივ-ბიჭკოვანი. გაჭრისას თეთრია, ფეხის ქვედა ნაწილში მოლურჯო, სწრაფად ლურჯდება, შემდეგ შავდება. მკვეთრად გამოხატული სუნითა და გემოთი.
ფეხი — 5-15 სმ, სისქე — 1,5-5 სმ, მთლიანი, ხშირად ძირისკენ გაფართოებული. ზედაპირი მონაცრისფრო-თეთრი, დაფარულია სიგრძივ-ბიჭკოვანი ქერცლებით, თავიდან თეთრია, ასაკთან ერთად მომურო ხდება.
სპორების ფხვნილი — ზეთისხილისფერ-ყავისფერი. სპორები — (13-17) × (4-5) მკმ, გლუვი, თითისტარისებრი.
ნაირსახეობები
ვერხვისძირას სისტემატიკა არასაკმარისადაა შესწავლილი.
არსებობს ფესვიანი ვერხვისძირების ნაირსახეობები, რომლებსაც ტრადიციულად მიაკუთვნებენ L. aurantiacum-ის სახეობას, თუმცა ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ ისინი უნდა მიეკუთვნებოდნენ სხვა სახეობას. Leccinum aurantiacum SENSU STRICTO ხასიათდება შემდეგი ნიშნებით: აგურისფერ-წითელი ქუდი; რბილობი გაჭრისას ჯერ მოწითალოა, შემდეგ მოლურჯო-შავი; ჰიფების უჯრედებში მელცერის რეაგენტების მოქმედების შედეგად წარმოჩნდებიან პიგმენტური პოლიმერები.
ეკოლოგია და გავრცელება
იზრდება ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში ახალგაზრდა ხეებთან, უპირატესად ვერხვთან და ალვის ხეებთან, იშვიათად ტირიფთან, ფესვის გაკეთება შუძლია მუხასთან, წიფელთან, რცხილასთან და არყთან. მრავლადაა ვერხვით დაბურულ ადგილებში. მშრალ ზაფხულში ჩნდება ნესტიან მაღალი ვერხვის ხეებთან. ყველაზე ხშირად ნაყოფს იძლევა მცირე ჯგუფებით ან ერთეულებად მდელოებზე და ტყის გზების გასწვრივ, ბალახებში.
სეზონი — ივნისიდან ოქტომბრამდე. ვერხვისძირასთვის დამახასიათებელია სამ ფენად გამოჩენა. პირველი ფენა („თავთავები“) — ივნისის ბოლოდან ივლისის პირველ რიცხვებამდე (მცირე რაოდენობით). მეორე ფენა („მკის“) — ივლისის შუა რიცხვებში, შედარებით უხვია. მესამე („ფოთოლცვენის“) — აგვისტოს შუიდან სექტემბრის შუამდე, ნაყოფიერება უფრო ხანგრძლივი და მასიურია. ფენებს შორის და შემდეგ, ოქტომბრის შუამდე, შეიძლება შეგვხვდეს ერთეული ნაყოფის გამოჩენა, განსაკუთრებით ნოტიო ზაფხულში, როცა ფენები სუსტად არის გამოხატული.
კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალმოკრეფილი (მოხარშული, შემწვარი), გამხმარი, დაწნილებული და დამარილებული. დამუშავებისას მუქდება, დამწნილებისას ბუნებრივ ფერს ინარჩუნებს. გამუქების თვიდან ასააცილებლად ან შესამცირებლად საჭიროა მომზადების წინ დალბობა 0,5% ლიმონის მჟავის ხსნარში. მოხმარებამდე თერმულად უნდა დამუშავდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში შეიძლება გამოიწვიოს კუჭის მომნელებელი სისტემის მოშლა.
უხეში კონსისტენციის გამო დასავლეთ ევროპელი ავტორები გვირჩევენ ფეხები მოვაშოროთ.
სქოლიო
კატეგორია:ბოლეტუსისებრნი კატეგორია:საჭმელი სოკოები
ოქსიტანური ენა
ოქსიტანური ენა — რომანული ენა, რომელზეც ლაპარაკობენ სამხრეთ საფრანგეთში, იტალიაში, მონაკოსა და ესპანეთში. მიეკუთვნება ინდოევროპულ ენათა რომანულ ჯგუფს, რომელიც მონათესავე კატალანურ ენასთან ერთად ქმნის ოქსიტანურ-რომანულ ენათა ქვეჯგუფს.
ოქსიტანური ენა წარმოადგენს ესპანეთის ავტონომიური რეგიონის — კატალონიის ერთ-ერთ ოფიციალურ ენას (ცნობილია როგორც არანული დიალექტი). 2010 წლის სექტემბერში კატალონიის პარლამენტმა არანულ ოქსიტანური ენა დაამტკიცა როგორც ვალ დ’არანის რაიონის ოფიციალური ენა.
ტერმინი პროვანსული დიალექტი შეიძლება განხილულ იქნას როგორც ოქსიტანური ენის ტრადიციული სინონიმი.
1999 წლის მდგომარეობით ოქსიტანურ ენაზე ლაპარაკობდა 2,000,000 ადამიანი. არის საფრთხეში მყოფი ენა, ამიტომ იუნესკომ ოქსიტანური ენა შეიტანა წითელ წიგნში.
სქოლიო
კატეგორია:ოქსიტანური ენა კატეგორია:საფრანგეთის ენები კატეგორია:ესპანეთის ენები
ჭუბულო
ჭუბულო — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ლეჩხუმიდან.
გავრცელებული ყოფილა ლეჩხუმში, მაგრამ 1937-1939 წლებში შესწავლის დროს ერთადერთი ვაზი იყო დარჩენილი სოფელ სპათაგორში.
ბოტანიკური აღწერა
ჭუბულო საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 156 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 80-100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.4-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8 გ/ლ-ს.
გამოიყენება სხვა ჯიშებთან ერთად სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლეჩხუმის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჰორსენსი
ჰორსენსი (Horsens) — ქალაქი დანიაში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში, ჰორსენსის მუნიციპალიტეტის ცენტრი. 2012 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 54 450 ადამიანს შეადგენს, მთლიანი მუნიციპალიტეტის კი 83 598-ს. მუნიციპალიტეტი თავის მხრივ 1,2 მილიონიან აღმოსავლეთ იუტლანდიის მეტროპოლიურ არეალს მიეკუთვნება.
სქოლიო
კატეგორია:დანიის ქალაქები
შოთა კუპრი
შოთა კუპრი, კუპარი — ქართველი ფეოდალი. ჰერეთის ერისთავი XIII საუკუნის 30-40-იან წლებში. ზოგიერთი მოსაზრებით "კუპრი" მას ეწოდა სახის კანის სიშავის გამო, ზოგით იმის გამო, რომ მის სამფლობელოში კუპრი მოიპოვებოდა. უარყოფილია შეხედულება, თითქოს შოთა კუპრი მანის მოძღვრების მიმდევარი და, ამდენად, ქრისტიანული სარწმუნოებისაგან განდგომილი ("კუპარი") იყო (პ. ინგოროყვა).
ზოგიერთი მკვლევარი შოთა კუპრს ვეფხისტყაოსნის ავტორად მიიჩნევდა (თეიმურაზ ბატონიშვილი, მ. ბროსე, პ. ინგოროყვა). შოთა კუპრი აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. როდესაც დასავლეთ საქართველოში გადასულმა მეფე რუსუდანმა მონღოლებთან შეთანხმება გადაწყვიტა, შანშე და ავაგ მხარგრძელებთან და ვარამ გაგელთან ერთად შოთა კუპრიც გაგზავნა მათთან მოსალაპარაკებლადე. აღმოსავლეთ საქართველოში დაბრუნებულ რუსუდანს და მის ვაჟს - დავითს სხვა დიდებულებთან ერთად მიეგება შოთა კუპრი. მან მონაწილეობა მიიღო კოხტასთავის შეთქმულებაში. სხვა ქართველ მთავრებთან ერთად ის შეეგება პატიმრობის შემდეგ მცირე აზიიდან დაბრუნებულ ლაშა-გიორგის ძეს დავითს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ევროპის ფრენბურთის კონფედერაცია
thumb|250პქ ევროპის ფრენბურთის ფედერაცია (Confédération Européenne de Volleyball) შეიქმნა 1963 წლის 21 ოქტომბერს ფრენბურთის საერთაშორისო ფედერაციის VIII კონგრესის გადაწყვეტილებით. მას უნდა ეხელმძღვანელა ფრენბურთის განვითარებისათვის ევროპაში და წარმოადგინა ფრენბურთის საერთაშორისო ფედერაცია ევროპულ ქვეყნებში. თავდაპირველად ამ ორგანოს ფრენბურთის ევროპული კომისია ეწოდებოდა. 1972 წელს კომისია გადაკეთდა კონფედერაციად და ეწოდა დღევანდელი სახელი.
ფედერაციის უნაღლესი ორგანოა გერერალური ასამბლეა, რომელსაც იწვევენ ორ წელიწადში ერთხელ. ასამბლეებს შორის ფედერაციის მუშაობას ხელმძღვანელობს 30 წევრიანი ადმინისტრაციული საბჭო (ირჩევენ ოთხი წლით), რომლელიც თავისი შემადგენლობიდან ირჩევა აღმასრულებელ კომიტეტს. მის უშობას ხელმძღვანელობს პრეზიდენტი. ადმინისტრაციული საბჭო ყოველ წლიურად ატარებს სხდომას (არანაკლებ ერთსა წელიწადში) სადაც განიხილავს მიმდინარე საკითხებს. გარდა ამისა ფედერაციაში ყოველდღიურ სამუშაოებს უძღვებია დარგობრივი კომიტეტები (საორგანიზაციო, საფინანსო, იურიდიული, სამსაჯო, ევროპული თასების, პლაჟის ფრენბურთის და სამედიცინო). ფედერაციის შტაბ-ბინა მდებარეობს ლუქსემბურგში. ოფიციალური ენებია ინგლისური, რუსული და ფრანგული.
ამჟამად პრეზიდენტია - ანდრე მეიერი (ლუქსემბურგი)
ფედერაცია აერთიანებს 55 ქვეყანას.
ქვეყნები
ფედერაცია თავისი ეგიდით ატარებს:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საერთაშორისო სპორტული ორგანიზაციები კატეგორია:ფრენბურთი
შპიგელი (ჟურნალი)
ჟურნალის პირველი გამოცემა ჰანოვერში დაიბეჭდა 1947 წლის 4 იანვარს, შაბათს. მანამდე, ჟურნალს მოკლე პრელუდია ჰქონდა სახელწოდებით Diese Woche (ეს კვირა), რომელიც 1946 წლის ნოემბრიდან რამდენიმეჯერ გამოიცა და ბრიტანეთის საოკუპაციო ადმინისტრაციის დაფინასებით იბეჭდებოდა. ბრიტანელებთან კონფლიქტის შემდეგ ჟურნალი გადაეცა მთავარ გერმანელ რედაქტორს რუდოლფ აუგშტაინს და შპიგელი დაერქვა. აუგშტაინი ჟურნალის მთავარი რედაქტორი გარდაცვალებამდე, 2002 წლის 7 ნოემბრამდე, დარჩა.
ჟურნალი 1950 წლიდან აუგშტაინისა და ჯონ ლარის მფლობელობაშია. 1962 წელს ლარის წილი რიჩარდ გრუნერმა გამოისყიდა. 1969 წელს აუგშტაინმა გრუნერის წილი იყიდა 42 მილიონ გერმანულ მარკად და ერთპიროვნული მფლობელი გახდა. 1971 წელს გრუნერ-ლარის კომპანიამ ისევ შეიძინა აქციათა 25%. 1974 წელს აუგშტაინი კომპანიის რესტრუქტურიზაციას ახდენს და თანამშრომლებს თანამფლობელებად ხდის. ყოველ თანამშრომელს, რომელიც ჟურნალში სამ წელზე მეტს დაჰყოფს, საშუალება ეძლევა მმართველი საბჭოს ასოცირებული წევრი გახდეს და ჟურნალის მენეჯმენტში მიიღოს მონაწილეობა.
1952 წლიდან შპიგელი ჰამბურგში ინაცვლებს. მას საკუთარი შენობა აქვს ქალაქის ცენტრში, პორტთან.
მინი|200პქ|შპიგელის ოფისი [[ჰამბურგი|ჰამბურგში]]
შპიგელი სტილითა და პრეზენტაციით ემსგავსება ამერიკულ ჟურნალებს ტაიმი და ნიუსუიკი, თუმცა გაცილებით უფრო ტევადი, ღრმა-გაანალიზებული სტატიები აქვს და ამით ატლანტიკ-მანზლის ან ბრიტანულ ეკონომისტს ჰგავს. გერმანიაში ის ცნობილია გამორჩეული, აკადემიური წერის სტილითა და უკიდურესი სიმძიმით. ტიპური გამოცემა 200 გვერდიანია მიუხედავად იმისა, რომ ყოველკვირეულია და რეკლამას მხოლოდ მოცულობის მესამედს უთმობს.
სკანდალები
შპიგელს პოლიტიკური არაეთიკურობის გამოვლენისა და სკანდალების დიდი ისტორია აქვს, რითაც დაიმსახურა "Sturmgeschütz der Demokratie" (დემოკრატიის დამბაჩა) წოდება. ფაქტობრივად ამ როლში შპიგელი ადრეული 1950-იანებიდან გამოდის, როცა ფედერალური მთავრობა იძულებული გახდა გამოეძიებინა შპიგელის ბრალდებები ზოგიერთ პარლამენტართა მოქრთამვაზე, რამაც ხელი შეუწყო დასავლეთ გერმანიის მთავრობის ფრანკფურტის ნაცვლად ბონში დაფუძნებას.
ეს ინციდენტი საყოველთაოდ განიხილებოდა, როგორც პრესის თავისუფლების შელახვა, ხოლო შპიგელი კი — ამ თავისუფლების ბასტიონი. მას შემდეგ შპიგელი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გერმანიის მთავრობაში სხვადასხვა პოლიტიკური მაქინაციებისა და ძალთა დაპირისპირებების გამოვლენაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის ჟურნალები
ჭიანჭველასებრნი
ჭიანჭველასებრნი (Formicidae) — მწერების ოჯახი სიფრიფანაფრთიანთა რიგისა. ისინი „საზოგადოებრივი მწერები“ არიან და ენათესავებიან ბზიკებსა და ფუტკრებს. ჭიანჭველები წარმოიშვნენ და განვითარდნენ ბზიკისებრთა სახეობის წინაპრებისგან შუა ცარცულ პერიოდში, 110-130 მილიონი წლის წინ და ამ მწერების სხვადასხვა სახეობად დაყოფა მოხდა დედამიწაზე ყვავილოვანი მცენარეების განვითარების შემდეგ. საერთო, 22 000 სახეობიდან ჭიანჭველების 12 500-ზე მეტი სახეობა კლასიფიცირებულია, რაც გამოწვეულია მათთვის დამახასიათებელი თავზე მიერთებული მოხრილი საცეცებითა და სხეულის კვანძოვანი აგებულებით.
ჭიანჭველები ცხოვრობენ კოლონიებად, დაწყებული მცირე ზომის ჯგუფიდან, რომელიც შეიძლება ცხოვრობდეს პატარა ბუნებრივ ღრმულებში, დამთავრებული რთული სტრუქტურის ორგანიზაციით, რომლებიც შეიძლება იკავებდეს უზარმაზარ ტერიტორიას და მისი კოლონია შედგებოდეს მილიონობით ინდივიდისაგან. დიდი კოლონიები ხშირად შედგება უნაყოფო და უფრთო მდედრი ჭიანჭველებისაგან, რომლებიც გაერთიანებულნი არიან „მუშების“, „ჯარისკაცების“ ან სხვა სპეციფიკურ ჯგუფებში. თითქმის ყველა კოლონიას ჰყავს რამდენიმე ნაყოფიერი მამრი და ერთი ან მეტი ნაყოფიერი მდედრი, რომელსაც ეძახიან დედოფალს. კოლონიებს ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც სუპერორგანიზმს, რადგანაც მათ ახასიათებთ ერთობლივი მოქმედება და საერთო საქმიანობა კოლონიის განსავითარებლად.
ჭიანჭველები დასახლებულნი არიან დედამიწის თითქმის მთელ ტერიტორიაზე. გამონაკლისია მხოლოდ ანტარქტიდა და ასევე, რამდენიმე უმნიშვნელო და საცხოვრებლად არახელსაყრელი ბუნებრივი პირობების მქონე კუნძული. ჭიანჭველები ვითარდებიან უმრავლეს ეკოსისტემაში და ხმელეთის ბინადართა ბიომასის დაახლოებით 15-25%-ს შეადგენენ. სხვადასხვა გარემოში განვითარების მთავარი გასაღები მდგომარეობს მათ სოციალურ ორგანიზაციასა და უნარში, გარდაქმნან საცხოვრებელი ადგილი გარემო პირობების შესაბამისად.
ჭიანჭველასებრთა წარმომადგენლებს ახასიათებთ სპეციფიკური ნიშნები დაანაწილონ სამუშაო, დაამყარონ ერთმანეთთან კომუნიკაცია და ასევე, გადაჭრან რთული პრობლემები. ამით ისინი ადამიანთა საზოგადოებას ემსგავსებიან. ჭიანჭველებს იყენებენ სხვადასხვა კულტურაში: სამზარეულოში, მედიცინაში და ასევე, სხვადასხვა რიტუალში. ჭიანჭველების უნარმა, დაამუშაონ და გამოიყენონ სხვადასხვა სახის რესურსი, შესაძლოა გარკვეული კონფლიქტი წარმოშვას ადამიანებთან, რადგანაც ისინი ქმნიან საფრთხეს გაანადგურონ მარცვლეულის მარაგები ან შეაღწიონ შენობებში. ზოგიერთი სახეობა, როგორიცაა წითური ჭიანჭველები, ცნობილნი არიან როგორც „დამპყრობლები“, რადგანაც ისინი ფუძნდებიან და იკავებენ იმ ტერიტორიას, სადაც შემთხვევით მოხვდებიან.
ტყისა და ველის ბიოცენოზში ტყის ქარც ჭიანჭველებს მათი მტაცებლური ბუნების გამო დიდი მნიშვნელობა აქვთ. მათ იყენებენ ტყის მავნებლების წინააღმდეგ და ამიტომ ხელოვნურადაც ავრცელებენ, ზრუნავენ როგორც ჭიანჭველასებრთა, ისე მათი ბუდეების დასაცავად. საქართველოში ჭიანჭველების 102 სახეობა და 23 ქვესახეობაა აღნიშნული.
ევოლუცია
ცარცული პერიოდის განმავლობაში, ჭიანჭველასებრთა ოჯახის რამდენიმე სახეობა გავრცელებული იყო ლავრაზიის კონტინენტზე. ისინი ამ არეალში წარმოადგენდნენ უმცირესობას სხვა მწერებთან შედარებით, დაახლოებით 1%-ს მწერების სხვა სახეობებთან შედარებით. თუმცა, პალეოგენური პერიოდის დასაწყისისთვის, ჭიანჭველებმა ამ რეგიონში მოიპოვს დომინანტის როლი. ხოლო ოლიგოცენისა და მიოცენის პერიოდისთვის, ჭიანჭველების წილი შეადგენდა დაახლოებით 20-40%-ს, რაც დასტურდება ამავე პერიოდების ნამარხი ნაშთების მიხედვით.
მართალია, ტერმიტებს ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც „თეთრ ჭიანჭველებს“, თუმცა ისინი სულაც არ განეკუთვნებიან ჭიანჭველების სახეობას. ტერმიტები უფრო მეტად ახლოს დგანან ტარაკნებთან და კალიებთან. ტერმიტებსაც, ისევე როგორც ჭიანჭველებს, ახასიათებთ საზოგადოებრივ ჯგუფებად დაყოფა, თუმცა, ისინი დიდად განსხვავდებიან როგორც გენეტიკით, ასევე რეპროდუქციით.
გავრცელება და მახასიათებლები
ჭიანჭველები სახლობენ დედამიწის თითქმის მთელ ტერიტორიაზე, ანტარქტიდის გარდა. ასევე, კუნძულები, როგორიცაა გრენლანდია, ისლანდია, პოლინეზიის ნაწილი და ჰავაის კუნძულები არ წარმოადგენენ მშობლიურ ტერიტორიას ჭიანჭველებისთვის. ჭიანჭველასებრთა სახეობას შეუძლია მრავალმხრივ შეეგუონ გარემო პირობებს, რასაც ადასტურებს მათი უნარი მრავალმხრივ დაამუშაონ საკვები პროდუქტები. ამით, ისინი წარმოადგენენ როგორც ბალახისმჭამელთა კატეგორიას, ასევე არიან ხორცისმჭამელები და ხშირ შემთხვევაში, შეუძლიათ ნაგვითაც გაიტანონ თავი. ამ ოჯახის სახეობათა აბსოლუტური უმრავლესობა ყველაფრისმჭამელთა კატეგორიას მიეკუთვნება, თუმცა არსებობს სახეობათა ნაწილი, რომლებიც შერჩევით იკვებება. მათი ეკოლოგიური დომინირება შეიძლება განისაზღვროს ბიომასის მიხედვით და მათი საერთო რაოდენობა სხვადასხვა გარემოში, ხმელეთის ბინადართა 15-20%-ს შეადგენს (ხოლო ტროპიკებში — დაახლოებით 25%-ს). ეს რიცხვი კი უფრო მეტია, ვიდრე ხერხემლიანთა სახეობის საერთო რაოდენობა.
ჭიანჭველების ზომა მერყეობს 0.75 მმ-დან 5.2 სმ-მდე. უდიდესი ჭიანჭველად მიჩნეულია Titanomyrma, რომლის ზომა იყო 6 სმ, ხოლო ფრთების შლილის ზომა — 15 სმ. ჭიანჭველებს სხვადასხვა შეფერილობა აქვთ, რომელთაგან უმრევლესობა არის შავი ან წითელი, თუმცა ზოგიერთი სახეობა მწვანეა ან რკინის შეფერილობის მზინავი გარსი აკრავთ. 12 000-ზე მეტი სახეობა დღეისთვის ცნობილია, თუმცა სხვადასხვა დათვლებით, მათი საერთო ოდენობა 22 000 სახეობას აღწევს. ტაქსონომიური კვლევები აგრძელებენ მცდელობას საბოლოოდ გადაჭრან ჭიანჭველების კლასიფიკაციისა და სისტემატიზაციის საკითხი.
აგებულება
ჭიანჭველასებრთა ოჯახის წარმომადგენლები გამოირჩევიან თავიანთი მორფოლოგიით სხვა მწერებისგან თავიანთი მოხრილი საცეცებით, მეტაპლევრული ჯირყვალითა და მუცლის მეორე სეგმენტით. თავი, მეზოსომა და მეტასომა არიან მკაფიოდ გამოკვეთილი ნაწილები.
მინიატიურა|მარცხნივ|მუშა ჭიანჭველას აგებულება
თავი
ჭიანჭველის თავი შედგება მრავალი მგრძნობიარე ნაწილისგან. მწერთა უმრავლესობის მსგავსად, მას აქვს რთული აგებულების თვალები, შემდგარი უამრავი ერთმანეთთან შეკავშირებული ლინზისგან. ჭიანჭვალის თვალს შეუძლია დააფიქსიროს უმცირესი მოძრაობაც კი, თუმცა მას არ აქვს უნარი მიიღოს მკვეთრი გამოსახულება. მათ ასევე გააჩნიათ სამი პატარა მარტივი თვალი თავის ზედა ნაწილში, რომელთა მთავარი ფუნქციაა სინათლის დონისა და გავრცელების სიხშირის დაფიქსირება. ხერხემლიანთა შედარებით, მათ არ შეუძლიათ ფერთა სრულად აღქმა, ხოლო მიწისქვეშა ბინადრების რამდენიმე სახეობა საერთოდ ბრმა არის. თუმცა, ჭიანჭველების რამდენიმე სახეობა, როგორიცაა მაგალითად ავსტრალიური ბულდოგი-ჭიანჭველა, გამოირჩევა შესანიშნავი მხედველობითი უნარით. ამ სახეობას შეუძლია განასხვავოს სხვადასხვა ფერი, ზუსტად განსაზღვროს ობიექტამდე მანძილი და ზომა დაახლოებით ერთი მეტრის რადიუსში.
თავზე დაკავშირებული ორი საცეცით ჭიანჭველას შეუძლია დააფიქსიროს ქიმიური ნივთიერებები, ჰაერის ნაკადები და ვიბრაცია. ეს წანაზარდები ასევე გამოიყენება ერთმანეთს შორის სიგნალის გადასაცემად და სიგნალის მისაღებად. მას აქვს ასევე ორი ძლიერი ყბა, რაც გამოიყენება საკვების გადასატანად, საგნების გადასაადგილებლად, ბუდეების ასაშენებლად და ასევე, თავის დაცვის მიზნით. ზოგიერთ სახეობას პირის შიგნით აქვს სპეციალური ჩაღრმავება, სადაც გროვდება საკვები, რომელიც შემდეგ შეიძლება სხვა ჭიანჭველას გაუნაწილოს.
ფეხები
ჭიანჭველას, მეზოსომასთან დაკავშირებული ექვსი ფეხი აქვს, რომლებიც მოკაუჭებული ბრჭყალისებრი ბოლოთი მთავრდება.
ფრთები
ფრთები ჭიანჭველებში მხოლოდ გამრავლების უნარის მქონე ინდივიდებს, როგორიცაა დედოფალი ჭიანჭველა და მამრი ჭიანჭველები, გააჩნიათ. დედოფალი ჭიანჭველა ფრთებს საქორწინო გაფრენის შემდეგ კარგავს. არსებობს რამდენიმე სახეობა, სადაც არც დედოფალს და არც მამრ ჭიანჭველებს არ გააჩნიათ ფრთები.
მეტასომა
მეტასომა (იგივე მუცლის ღრუ) აერთიანებს ჭიანჭველების უმნიშვნელოვანეს ორგანოებს, როგორებიცაა რეპროდუქციის, სასუნთქი და გამომყოფი სისტემები. მრავალი სახეობის მუშა ჭიანჭველებში კვერცხსადები ორგანო გარდაქმნილია ნესტრად, რომელსაც იყენებენ როგორც ნანადირევის დასამორჩილებლად, ასევე ბუდეების დასაცავად.
პოლიმორფიზმი
ჭიანჭველასებრთა ოჯახის რამდენიმე სახეობის კოლონიაში, არსებობს მუშა ჭიანჭველების ერთგვარი „კასტები“ სხეულებრივი მახასიათებლების მიხედვით: მცირე, საშუალო და დიდი მუშა ჭიანჭველები. უმეტესად, დიდ ჭიანჭველებს აქვთ არაპროპორციულად დიდი თავი და შესაბამისად ძლიერი ქვედა ყბა. ასეთ ინდივიდებს ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც „ჯარისკაცებს“, რადგანაც მათი ძლიერი ყბების გამო ისინი ბრძოლებში ეფექტურობით გამოირჩევიან, თუმცა ისინი მაინც „მუშები“ არიან და მათი ძირითადი ფუნქციები მნიშვნელოვნად არ განსხვავდებიან მცირე და საშუალო კატეგორიებისგან. რამდენიმე სახეობაში საერთოდ არაა საშუალო ზომის მუშების კატეგორია და ამიტომაც, ამ სახეობებში არის უხეში დაყოფა მცირე და დიდ მუშა ჭიანჭველებად. მცირე და დიდ ჭიანჭველებს შორის, Pheidologeton diversus-ის სახეობაში არსებობს მნიშვნელოვანი განსხვავება, რაც გამოიხატება იმაში, რომ დიდი ჭიანჭველის მასა ხშირ შემთხვევაში 500-ჯერ აღემატება მცირე ჭიანჭველის მასას.
ჭიანჭველის როლი და ფუნქცია შეიძლება ასაკთან ერთად შეიცვალოს. მაგალითად, რეზერვუარი-ჭიანჭველების მთავარი ფუნქცია ადრეულ პერიოდში არის საკვები ნივთიერებების დაგროვება, ხოლო შემდგომ ეტაპზე, არსებობას განაგრძობენ როგორც „საკვების შესანახი ცოცხალი ჭურჭლები“.
უილიამ რამზაი
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ქიმიკოსები კატეგორია:ინგლისელი ფიზიკოსები კატეგორია:დაბადებული 2 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1852 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1916 კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
Polyrhachis excisa
Polyrhachis excisa — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Google
Google (ზოგჯერ ქართული ასოებით — გუგლი) — ამერიკული კორპორაციის Google Inc, მისი საიტისა და საძიებო სისტემის სახელი. დაარსდა 1998 წელს ლარი პეიჯისა და სერგეი ბრინის მიერ. დღეს Google არის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული კომპიუტერული ძებნის პროგრამა მთელ მსოფლიოში. Google-ის თავდაპირველი ვერსია ინგლისურენოვანი იყო. დღეს სისტემა ნათარგმნია მრავალ ენაზე (მათ შორის ქართულადაც). მისი შექმნა ენდი ბეჩტოლშეიმს 100 000 ამერიკული დოლარი დაუჯდა, შეიქმნა Sun Microsystems-ის მიერ.