cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ადამიანის უფლებები ტაილანდში
სიტყვის თავისუფლება
კრიტიკოსები აცხადებენ, რომ ტაილანდის სისხლის სამართლის კოდექსის დებულებები ცილისწამების შესახებ სიტყვის თავისუფლების ფაქტობრივი საფრთხეა. როგორც სამოქალაქო, ისე კერძო კოდექსები შეიცავს ცილისწამების საკითხებს. სისხლის სამართლის ბრალდებები, რასაც შეიძლება მოჰყვეს დაკავება, ბრალდებულის პასპორტის ჩამორთმევა (თუ დაკავებული უცხოელია) და სასამართლო განხილვა, რომელიც შეიძლება წლობით გაგრძელდეს. ცილისწამება ითვალისწინებს ერთ წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ან / და ჯარიმას.
ადამიანით ვაჭრობა
ადამიანებით ვაჭრობა არის მთავარი საკითხი ტაილანდში. ეს გულისხმობს მოვაჭრეების მიერ კამბოჯიდან მამაკაცების შეცდომაში შეყვანას, გატაცებას და მათ გაყიდვას უკანონოდ სათევზაო კატარღებში, რომლებსაც ტაიტის ყურესა და სამხრეთ ჩინეთის ზღვაში ამუშავებენ. ამ კაცებს კარგ ანაზღაურებად სამუშაოებს ჰპირდებიან, მაგრამ აიძულებენ 3 წლის განმავლობაში იმუშაონ მონებად. ბავშვთა ტრეფიკინგი კიდევ ერთი მთავარი საკითხია ტაილანდში: გატაცებულ ბავშვებს აიძულებენ, იყვნენ სექსუალური მონები დიდ ქალაქებში, როგორიცაა ბანგკოკი და ფუკეტი.
ქალთა უფლებები
ქალთა საერთაშორისო დღის 2020 წლის 8 მარტის აღსანიშნავად, დაცვის საერთაშორისო ორგანიზაციამ და ტაილანდური ორგანიზაციების ქსელმა მთავრობას გადასცეს „ქალთა მოხსენება“. მთავრობამ განაცხადა, რომ გაფართოვდა უფლებების დაცვა ყველა მნიშვნელოვან სფეროში. შეფასების თანახმად, მთავრობის დაპირება ქალთა უფლებების დასაცავად უფუნქციოდ არ აღიქმება, არამედ მიჩნეულია, რომ ტაილანდელი ქალების მხრიდან ძირეული ძალისხმევა ხორციელდება თვით სახელმწიფოზე. ტაილანდი ვალდებულია ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის კონვენციის შესაბამისად (CEDAW) დაიცვას ქალთა უფლებები და დაიცვას კომიტეტის პოლიტიკური რეკომენდაციები შეცდომების გამოსწორების მიზნით. 2020 წლის 30 სექტემბერს ტაილანდში დაფუძნებული კომპანიების 110 აღმასრულებელმა დირექტორმა ხელი მოაწერა ქალთა გაძლიერების პრინციპებს გაეროს მიერ, რომლებიც გენდერულ თანასწორობას, თანაბარ ანაზღაურებას და ქალთა უსაფრთხო სამუშაო ადგილს უზრუნველყოფს. დოკუმენტს ხელი მოეწერა ქალთა გაძლიერების პრინციპების (WEP) მე-10 წლისთავზე. ღონისძიებას მასპინძლობდა „WeEmpowerAsia“.
სქოლიო
კატეგორია:ტაილანდი კატეგორია:ადამიანის უფლებები კატეგორია:ადამიანის უფლებები ქვეყნის მიხედვით
კრისტიან ტოტი
კრისტიან ტოტი (დ. 1 მაისი, 1994, დარმშტადტი, გერმანია) — უნგრელი ძიუდოისტი. 2016 წელს მონაწილეობა მიიღო ოლიმპიადაზე, 90კგ წონით კატეგორიაში, მაგრამ ვერ მოახერხა მედლის მოპოვება. 2014 წელს მსოფლიო ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. 2016 წელს ევროპის ჩემპიონატის ფინალში დამარცხდა ვარლამ ლიპარტელიანთან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1994 კატეგორია:უნგრელი ძიუდოისტები
დიტმარ ჰამანი
დიტმარ ჰამანი (Dietmar Hamann; დ. 27 აგვისტო, 1973, ჰამბურგი) — გერმანელი ფეხბურთელი. არის ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული „ლივერპულთან“ ერთად 2005 წელს. მონაწილეობდა მსოფლიოს (1998, 2002) და ევროპის (2000, 2004) ჩემპიონატებზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 27 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1973 კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:გერმანიის ნაკრების ფეხბურთელები
ალოფონები
ასიმილაცია
დროთა განმავლობაში კანადის ალოფონების დიდი ნაწილი გადადის ქვეყნის ერთ-ერთ ოფიციალურ ენაზე (ზოგიერთ შემთხვევაში ორივეზე). ოფიციალურად ფრანგულენოვანი კვებეკის პროვინციის ფარგლებს გარეთ ალოფონების 97,0 %-მდე დროთა განმავლობაში მთლიანად ან ნაწილობრივ გადადის ინგლისურ ენაზე. ესენია ეგრეთ წოდებული ანგლოტროპები, ანუ ალოფონები, რომლებიც უპირატესობას აძლევენ ინგლისურ ენას. მათ როგორც წესი მიეკუთვნება აშშ-ის და დიდი ბრიტანეთის ყოფილი კოლონიებიდან ჩამოსულები (ინდოეთი, პაკისტანი, ფილიპინები).
იშვიათ გამონაკლისს (3,0 %) შეადგენენ ზოგიერთი უახლოეს პერიოდში ჩამოსული აფრიკული, ფრანკო-ანტილური და ლათინოამერიკული წარმოშობის ალოფონები ორენოვან ქალაქებში — ონტარიოს პროვინციის ოტავაში და ნიუ-ბრანსუიკის პროვინციის მონქტონში, ანუ იქ, სადაც არსებობენ ფრანგულენოვანი უნივერსიტეტები. თვითონ კვებეკის პროვინციაში, სადაც ერთადერთი ოფიციალური ენა 1977 წლიდან არის ფრანგული, ალოფონების ენობრივი პრეფერენცია უფრო მრავალფეროვანია; ისინი თანდათანობით იხრებიან ფრანგული ენისკენ. თუ 1970-იანი წლების დასაწყისში ფრანკოტროპები შეადგენდნენ ალოფონების მხოლოდ დაახლოებით 20 %-ს, ხოლო ანგლოტროპების წილი აღწევდა 80 %-ს, 2006 წლის აღწერის მონაცემებით, ახალი ემიგრანტების 75 %-მდე ირჩევს ფრანგულ ენაზე გადასვლას, ხოლო ინგლისურს უპირატესობას ანიჭებს მხოლოდ 25 % და ეს წილი კიდევ უფრო ეცემა. ასეთი ცვლილება კარგად აიხსნება უნიკალური კვებეკ-კანადის საიმიგრაციო შეთანხმებით, რომელიც პროვინციამ დადო ფედერალურ მთავრობასთან 1991 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:კანადის დემოგრაფია
აიგეშატი (ვაღარშაპატი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არმავირის პროვინციის სოფლები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1462
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1462 მიიღეს ერთხმად 2003 წლის 30 იანვარს, მას შემდეგ, რაც კიდევ ერთხელ დაადასტურა, აფხაზეთისა და საქართველოს შესახებ მიღებული ყველა რეზოლუცია, კერძოდ, გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1427 (2002), საბჭომ გადაავადა გაეროს დამკვირვებელთა მისიის მანდატი საქართველოში, 2003 წლის 31 ივლისამდე.
დაკვირვება
რეზოლუციის პრეამბულაში, საბჭომ ხაზი გაუსვა, რომ მიუღებელია მხარეებს შორის მოლაპარაკებებში პროგრესის არარსებობა. საბჭომ დაგმო გაეროს დამკვირვებელთა მისიის შვეულმფრენის ჩამოგდება 2001 წლის ოქტომბერში, რის შედეგადაც ცხრა ადამიანი დაიღუპა, ასევე სინანულით აღნიშნა ისიც, რომ დამნაშავეები თავდასხმაში ვერ დადგენდა. საბჭომ მიესალმა დსთ-ს სამშვიდობო ძალების მანდატის გადავადებას რეგიონში.
გადაწყვეტილებები
უშიშროების საბჭომ მიესალმა სიტუაციის მოსაგვარებლად პოლიტიკური ძალისხმევას, კერძოდ, „უფლებამოსილებათა ძირითადი პრინციპების განაწილებას თბილისსა და სოხუმს შორის“, რომელიც ხელი უნდა შეეწყო მოლაპარაკებებში. რეზოლუციაში გამოხატულია სინანული, რომ არ არსებობს პროგრესი, რეგიონის პოლიტიკური სტატუსის შესახებ მოლაპარაკებებში, შემდგომ მოუწოდა ორივე მხარეს, გადალახონ ორმხრივი უნდობლობა. დაგმეს 1994 წლის შეთანხმება ცეცხლის შეწყვეტისა და ძალთა დაშორიშორების შესახებ, ყველა დარღვევა. საბჭომ, ასევე მიესალმა კოდორის ხეობაში დაძაბულობის კლებას და ორივე მხარის მიერ, 2002 წლის 2 აპრილს, პროტოკოლის ხელმოწერას.
რეზოლუცია მოუწოდებს ორივე მხარეს დაიწყონ სამშვიდობო პროცესი, მიაღწიონ პროგრესს ლტოლვილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა სახლებში დაბრუნების საკითხზე და კიდევ ერთხელ დაადასტურა, კონფლიქტის შედეგად, დემოგრაფიული ცვლილებების დაუშვებლობა. საბჭომ, აფხაზეთის მხარეს მოუწოდა, ნება დაერთო ადგილობრივ მოსახლეობას, ქართულ ენაზე სწავლა.
საბჭომ კიდევ ერთხელ მოუწოდა ორივე მხარეს, მიიღონ ზომები და დააკავონ პასუხისმგებელი პირები, გაეროს მისიის შვეულმფრენის ჩამოგდებაში. ბოლოს, საბჭომ გენერალურ მდივანს, კოფი ანანს დაავალა, საბჭოს რეგულარულად ინფორმაცია მიაწოდოს განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით.
სქოლიო
1462 კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები საქართველოს შესახებ კატეგორია:აფხაზეთის კონფლიქტი კატეგორია:2003 წელი საქართველოში
სან-მიგელი (მდინარე)
სან-მიგელი (San Miguel) — მდინარე ეკვადორსა და პერუში. მდინარის უდიდეს ნაწილზე გაივლის საზღვარი ამ ორ ქვეყანას შორის. ჩაედინება მდინარე პუტუმაიოში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეკვადორის მდინარეები კატეგორია:პერუს მდინარეები
ჰაფუთი
სქოლიო
კატეგორია:ყუბის რაიონის სოფლები
სუსი (მრავალმნიშვნელოვანი)
სუსი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ბელა ბარტოკი
ბელა ვიქტორ იანოშ ბარტოკი (Béla Viktor János Bartók ; დ. 25 მარტი, 1881 — გ. 26 სექტემბერი, 1945) — უნგრელი კომპოზიტორი, პიანისტი და ეთნომუსიკოლოგი. განიხილება XX საუკუნის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპოზიტორად და ფრანც ლისტთან ერთად, ერთ-ერთ უდიდეს უნგრელ კომპოზიტორად.
მის მიერ ფოლკლორული მუსიკის შეგროვება და ანალიტიკური კვლევა შედარებითი მუსიკოლოგიის, ხოლო შემდგომ, ეთნომუსიკოლოგიის საფუძველი გახდა.
პროსკურენი
პროსკურენი (Proscureni) — სოფელი მოლდოვაში, რიშკანის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 182 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 172 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიშკანის რაიონის სოფლები
ბელა ბარტოკი
ბავშვობა და ადრეული წლები (1881–98)
ბარტოკი დაიბადა ბანატის რეგიონის ქალაქ ნადსენტმიკლოშში, უნგრეთის სამეფოში, ავსტრო-უნგრეთში (1920 წლიდან სანნიკოლაუ მარე, რუმინეთი) 1881 წლის 25 მარტს.
მამის მხრიდან ბარტოკის ოჯახი წარჩინებულთა დაბალ კლასს მიეკუთვნებოდა, წარმოშობით ბორშოდსირაკიდან (ბორშოდის მხარე). მამამისის დედა, თუმცაღა კათოლიკე იყო, წარმოშობით ბუნიევციდან, თავს უნგრელად თვლიდა. ბარტოკის მამასაც ბელა ერქვა, ხოლო დედას, სახელად პაულა (ქალიშვილობის გვარი ვოიტი), გერმანული ფესვები ჰქონდა, მაგრამ უნგრულად გამართულად საუბრობდა.
ბელამ მუსიკალური ნიჭი ადრეულ ასაკში გამოამჟღავნა. დედამისი იხსენებდა, რომ მას შეეძლო სხვადასხვა საცეკვაო რიტმების ერთმანეთისგან გარჩევა მანამ, სანამ წინადადებების წარმოთქმას ისწავლიდა. ოთხი წლის ასაკისთვის 40-მდე პიესის დაკვრა შეეძლო ფორტეპიანოზე და მომდევნო წელს დედამ ინსტრუმენტის შესწავლა ფორმალურადაც დააწყებინა.
ბელა პატარა, ავადმყოფი ბავშვი იყო და ხუთ წლამდე მწვავე დერმატიტით იტანჯებოდა. 1888 წელს, როცა ბელა შვიდი წლის იყო, მამამისი, რომელიც ერთ-ერთი სასოფლო-სამეურნეო სკოლის დირექტორი იყო, მოულოდნელად გარდაიცვალა. ამის შემდეგ დედამ ის და მისი და, ერჟებეტი, საცხოვრებლად ჯერ ნადსელეშში (დღევანდელი ვინოგრადივი, უკრაინა), ხოლო მოგვიანებით, პოჟონში (დღევანდელი ბრატისლავა, სლოვაკეთი) წაიყვანა.
პირველი საკონცერტო გამოსვლა ბარტოკს 11 წლის ასაკში, ნადსელეშში ჰქონდა. შესრულებულ ნამუშევრებს შორის მისი პირველი კომპოზიციაც იყო, სახელად „დუნაის დინება“. ცოტა ხნის შემდეგ ის ლასლო ერკელის მოსწავლე გახდა.
ადრეული მუსიკალური კარიერა (1899–1908)
1899 წლიდან 1903 წლამდე ბარტოკი ფორტეპიანოს იშტვან ტომანთან სწავლობდა, ფრანც ლისტის ყოფილ მოსწავლესთან, ხოლო კომპოზიციას – იანოშ კესლერთან, ბუდაპეშტის მუსიკის სამეფო აკადემიაში. აქ გაიცნო ზოლტან კოდაი, რომელმაც მასზე ძლიერი შთაბეჭდილება მოახდინა და რომელთანაც ცხოვრების ბოლომდე მეგობრობდა. 1903 წელს დაწერა პირველი დიდი საორკესტრო ნაწარმოები „კოსუტი“ (Kossuth), სიმფონიური პოემა, რომელიც ლაიოშ კოსუტს, 1848 წლის უნგრეთის რევოლუციის გმირს ეძღვნებოდა.
მის ადრეულ შემოქმედებაზე დიდი გავლენა იქონია რიხარდ შტრაუსის მუსიკამ, რომელსაც 1902 წელს შეხვდა, ბუდაპეშტში, „ასე იტყოდა ზარათუშტრას“ (Also sprach Zarathustra) უნგრულ პრემიერაზე.
1904 წელს, ერთ-ერთ კურორტზე დასასვენებლად ყოფნისას მოისმინა, თუ როგორ უმღეროდა ლიდი დოშა – ახალგაზრდა ძიძა კიბედიდან, ტრანსილვანიიდან, ბავშვებს ხალხურ სიმღერებს. ამან გააღვივა მასში ხალხური სიმღერების სიყვარული, რომელიც მთელი ცხოვრება გაჰყვა.
1907 წლიდან მოყოლებული მასზე გავლენა იქონია ფრანგი კომპოზიტორის, კლოდ დებიუსის მუსიკამაც, რომელიც კოდაიმ საფრანგეთიდან ჩამოიტანა. ამ დროისათვის ბარტოკის დიდი ზომის საორკესტრო ნაწარმოებები კვლავ იოჰანეს ბრამსის და რიხარდ შტრაუსის სტილში იყო, მაგრამ წერდა მცირე ზომის საფორტეპიანო პიესებსაც, რომელიც ხალხური მუსიკის მიმართ მის ინტერესს აჩვენებდა. პირველი ნაწარმოები, რომელშიც ნათლად ჩანს მისი ეს ახალი მიმართულება, არის სიმებიანი კვარტეტი №1 ლა-მინორში, რომელიც ხალხურის მსგავს ელემენტებს შეიცავს.
1907 წელს ბარტოკმა სამეფო აკადემიაში ფორტეპიანოს სწავლება დაიწყო, რამაც საშუალება მისცა, ევროპაში ტური შეეწყვიტა და უნგრეთში ემუშავა. მისი სტუდენტებიდან აღსანიშნავია ფრიც რაინერი, სერ გეორგ შოლტი, დიერდ შანდორი, ერნე ბალოგი და ლილი კრაუსი.
1908 წელს კოდაისთან ერთად იმოგზაურა ქვეყნის მასშტაბით მადიარების ხალხური მელოდიების შესაგროვებლად და გამოსაკვლევად. მათი ინტერესის ზრდა ხალხური მუსიკისადმი დაემთხვა საზოგადოების დაინტერესებას ტრადიციული ეროვნული კულტურით. მათ რამდენიმე მოულოდნელი აღმოჩენა გააკეთეს. მადიარების მუსიკა მანამდე ბოშურ მუსიკად იყო კატეგორიზებული. ამის მაგალითია ფრანც ლისტის ცნობილი „უნგრული რაფსოდიები“ ფორტეპიანოსთვის, რომელიც მან იმ დროს პოპულარულ ბოშათა სიმღერებზე დააფუძნა. ბარტოკმა და კოდაიმ, ამისგან განსხვევბით, აღმოაჩინეს, რომ ძველი მადიარული ხალხური სიმღერები პენტატონიკურ გამაზეა დაფუძნებული, ცენტრალური აზიის, ანატოლიის და ციმბირის რეგიონების მსგავსად.
ბარტოკმა და კოდაიმ მაშინვე დაიწყეს მადიარი გლეხების მუსიკის გამოყენება თვიანთ კომოზიციებში. ხშირად ახდენდნენ ხალხური მელოდიების ზუსტ ციტირებას და წერდნენ პიესებს, რომლებიც მთლიანად მსგავს სიმღერებზე იყო დაფუძნებული. ამის მაგალითია ბარტოკის საფორტეპიანო ორტომეული სათაურით „ბავშვებისათვის“, რომელიც 80 ხალხურ მელოდიას შეიცავს მისი დაწერილი აკომპანიმენტით. ბარტოკის მუსიკის სტილი ამ დროს ხალხური მუსიკის, კლასიციზმის და მოდერნიზმის სინთეზს წარმოადგენდა. მისი მელოდიური და ჰარმონიული აზროვნება უნგრეთის, რუმინეთის და სხვა ქვეყნების ფოლკლორული მუსიკით იყო შთაგონებული. განსაკუთრებით უყვარდა ბულგარული მუსიკის ასიმეტრიული საცეკვაო რიტმები და გამოკვეთილი ჰარმონიები. მისი ადრეული ნამუშევრების უმეტესობაში ნაციონალისტური და რომანტიკული ელემენტების ნაზავი გვხვდება.
პირადი ცხოვრება
ბარტოკი კათოლიკედ აღიზარდა, თუმცა ზრდასრულ ასაკში ათეისტი გახდა. მოგვიანებით, მიიზიდა უნიტარიანულმა რწმენამ და 1916 წელს იგი ოფიციალურადაც მიიღო. იგი რელიგიური არასოდეს ყოფილა, თუმცა, მისი ვაჟის თანახმად, „ბუნების მოყვარული იყო: ყოველთვის უდიდესი მოწიწებით საუბრობდა ბუნების სასწაულებრივ წესრიგზე“. თავად ბელა III უნგრეთის უნიტარიანული ეკლესიის ხელმძღვანელიც გახდა.
ოპერა
1911 წელს ბარტოკმა დაწერა თავისი ერთადერთი ოპერა „ლურჯწვერას სასახლე“, რომელიც მარტას მიეძღვნა. ნაწარმოები უნგრეთის გამოყენებითი ხელოვნების კომიასიასაც წარუდგინა ჯილდოსთვის, მაგრამ იგი უარყოფილი იქნა, როგორც სცენისთვის შეუფერებელი. 1917 წელა ბარტოკმა ნაწარმოების რევიზია მოახდინა 1918 წლის პრემიერისთვის, ხოლო დასასრული თავიდან დაწერა. 1919 წლის უნგრეთის რევოლუციის შემდეგ, რომელშიც აქტიურად მონაწილეობდა, ჰორტის რეჟიმმა აიძულა, წაეშალა ლიბრეტისტის, ბელა ბალაჟის გვარი, რომელიც შავ სიაში იყო და ვენაში იყო გაქცეული. „ლურჯწვერას სასახლე“ ბარტოკის ემიგრაციამდე მხოლოდ ერთხელ, 1936 წელს დაიდგა. ცხოვრების დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში ბარტოკი, რომელიც უნგრეთის, მისი ხალხის და კულტურის ერთგული იყო, ქვეყნის მთავრობას და ოფიციალურ დაწესებულებებს აღარ ენდობოდა.
ხალხური მუსიკა და კომპოზიცია
გამოყენებითი ხელოვნების კომისიის გადაწყვეტილებით იმედგაცრუებულ ბარტოკს მომდევნო ორი-სამი წლის განმავლობაში თითქმის არაფერი დაუწერია და სანაცვლოდ, გადართული იყო ფოლკლორული მუსიკის შეგროვებასა და არანჟირებაზე. თავდაპირველად სიმღერებს აგროვებდა შუა დუნაის დაბლობში (რომელიც მაშინ უნგრეთის სამეფოში შედიოდა), სადაც ნოტებზე ჩაწერა უნგრული, სლოვაკური, რუმინული და ბულგარული ხალხური მუსიკა. ნიმუშებს აგრეთვე აგროვებდა მოლდოვის სამთავროში, ვალახიაში და 1913 წელს, ალჟირშიც. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამ ექსპედიციების შეწყვეტა აიძულა, რის შემდეგაც კომპოზიციას დაუბრუნდა. ამ დროს დაწერა ბალეტი „ტყის პრინცი“ (1914–16) და სიმებიანი კვარტეტი №2. ორივე ნაწარმოები დებიუსის გავლენას აჩვენებდა.
ბარტოკის კიდევ ერთი ბალეტი, „გასაოცარი მანდარინი“, იგორ სტრავინსკის, არნოლდ შონბერგის და რიხარდ შტრაუსის გავლენას ამჟღავნებდა. თანამედროვე ამბავი პროსტიტუციაზე, ძარცვაზე და მკვლელობაზე 1918 წელს დაიწყო, მაგრამ 1926 წლამდე მისი სექსუალური შინაარსის გამო არ შესრულებულა. შემდგომი ნაწარმოებები იყო ორი სავიოლინე სონატა (1921 და 1922 წელს დაწერილი), რომლებიც ჰარმონიულად და სტრუქტურულად მის ყველაზე რთულ ნაწარმოებთა შორისაა.
1927-28 წლებში დაწერა მე-3 და მე-4 სიმებიანი კვარტეტები, რომელთა შემდეგი კომპოზიციებიც უკვე მის მომწიფებულ სტილს აჩვენებს. ამ პერიოდის გამორჩეული ნაწარმოებებია „მუსიკა სიმებიანების, დასარტყამების და ჩელესტასთვის“ (1936) და დივერტიმენტო სიმებიანი ორკესტრისთვის (1939). მე-5 სიმებიანი კვარტეტი 1934 წელს დაიწერა, ხოლო ბოლო, მე-6, 1939 წელს.
1936 წელს ხალხური მუსიკის შესაგროვებლად და შესასწავლად თურქეთში გაემგზავრა, სადაც თურქ კომპოზიტორთან, აჰმეთ ადნან საიგუნთან თანამშრომლობდა, ძირითადად, ადანას მიდამოებში.
მეორე მსოფლი ომი და უკანასკნელი წლები ამერიკაში (1940–45)
1940 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, ევროპაში პოლიტიკური ვითარების გაუარესებასთან ერთად, ბარტოკი სულ უფრო მეტს ფიქრობდა უნგრეთიდან გაქცევაზე. მას მკვეთრად უარყოფითი დამოკიდებულება ჰქონდა ნაცისტების და უნგრეთის გერმანიასთან მოკავშირეობის მიმართ. 1930-იანი წლების დასაწყისში, როცა სათავეში ნაცისტები მოვიდნენ, გერმანიაში კონცერტების გამართვაზე უარი განაცხადა და იქაურ გამომცემელთან კონტაქტი შეწყვიტა. ანტი-ფაშისტური პოლიტიკური შეხედულებები უნგრეთის მთავრობასთან სირთულეებს უქმნიდა. ხელნაწერების ქვეყნის გარეთ გაგზავნის შემდეგ, 1940 წლის ოქტომბერში, მეუღლესთან, დიტასთან ერთად, აშშ-ში გაემგზავრა. წყვილი 29-30 ოქტომბერს ლისაბონიდან ნიუ-იორკში ჩავიდა და იქვე დასახლდა. უმცროსი შვილი, პეტერ ბარტოკი მათ 1942 წელს შეუერთდა. იგი შემდეგ აშშ-ის საზღვაო ძალებში გაწევრიანდა და ომის ბოლომდე წყნარი ოკეანის წყლებში მსახურობდა, ხოლო შემდგომ ფლორიდაში დასახლდა და ხმის ინჟინერი გახდა. ბარტოკის უფროსი შვილი პირველი ქორწინებიდან, ბელა ბარტოკი III, უნგრეთში დარჩა და 1980 წლამდე რკინიგზის სისტემაში მუშაობდა.
მიუხედავად იმისა, რომ 1945 წელს, გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე ამერიკის მოქალაქე გახდა, აშშ-ში ცხოვრება ბარტოკისთვის ყოველთვის საკმაოდ რთული იყო და თავდაპირველად, წერაც უჭირდა. იგი ამერიკაში კარგად ცნობილი იყო, როგორც პიანისტი და ეთნომუსიკოლოგი, თუმცა ნაკლებად, როგორც კომპოზიტორი. სიცოცხლის ბოლო წლებში მისი მუსიკის მიმართ ინტერესი აშშ-ში დიდი არ ყოფილა. დაბალი იყო მოთხოვნა კონცერტებზეც, რომლებსაც მეუღლესთან ერთად ატარებდა ხოლმე. ბარტოკმა, რომელსაც ჩაწერის გამოცდილება უნგრეთშიც ჰქონდა, რამდენიმე ჩანაწერი აშშ-ში ჩამოსვლის შემდეგ Columbia Records-ისთვისაც გააკეთა. ბევრი მათგანი, ზოგიერთი მისივე სიტყვიერი შესავლით, მოგვიანებით ვინილზე და CD-ს სახით გამოიცა.
კოლუმბიის უნივერსიტეტის კვლევითი სტიპენდიის საშუალებით ბარტოკი და დიტა რამდენიმე წელი სწავლობდნენ კოლუმბიის ბიბლიოთეკებში არსებულ სერბულ და ხორვატიულ ხალხურ სიმღერებს. ბარტოკის რთულ ეკონომიკურ მდგომარეობას აშშ-ში ცხოვრების პირველ წლებში გარკვეულწილად ამსუბუქებდა ჰონორარები გამოცემებიდან, პედაგოგიური საქმიანობა და ტურები. მისი ფინანსები ყოველთვის საკმაოდ შეზღუდული იყო, მაგრამ გავრცელებული მითის საწინააღმდეგოდ, სიღარიბეში არ უცხოვრია და არ გარდაცვლილა. მას საკმაო რაოდენობის მეგობარი და მხარდამჭერი ჰყავდა საიმისოდ, რომ სამსახური და საკმარისი ფული მისთვის ხელმისაწვდომი ყოფილიყო. ბარტოკი ამაყი კაცი იყო და ქველმოქმდების მიღებას ძნელად თანხმდებოდა, ხშირად ეუბნებოდა მეგობრებს უარს მათი საკუთარი ჯიბიდან ფინანსური დახმარების მიღებაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ამერიკის კომპოზიტორთა, მწერალთა და გამომცემელთა საზოგადოების (ASCAP) წევრი არ იყო, სიცოცხლის ბოლო ორი წლის განმავლობაში ეს ორგანიზაცია მის სამედიცინო ხარჯებს ფარავდა, რასაც ბარტოკი უხალისოდ თანხმდებოდა.
ჯანმრთელობის პრობლემების პირველი ნიშნები 1940 წლის ბოლოს გამოჩნდა, როცა მისმა მარჯვენა მხარმა გაშეშება დაიწყო. 1942 წელს სიმპტომები გაიზარდა და ციების შეტევებიც დაეწყო. სამედიცინო შემოწმების მიუხედავად, საერთო დიაგნოზი არ დასმულა. ბოლოს, 1944 წლის აპრილში ლეიკემია დაუდგინდა, მაგრამ ამ დროს უკვე ცოტა რამის გაკეთება თუ შეიძლებოდა.
ჯანმრთელობის გაუარესების პარალელურად ბარტოკმა ახალი შემოქმედებითი ენერგია იპოვა და შედევრების ბოლო წყება სწორედ ამ დროს შექმნა, რაშიც მევიოლინე ჯოზეფ სიგეტი და დირიჟორი ფრიც რაინერი ეხმარებოდნენ (რაინერი ბარტოკის მეგობარი და რჩეული იყო მასთან ბუდაპეშტში სწავლის დროიდან). რომ არა სერჟ კუსევიცკის შეკვეთა საორკესტრო კონცერტზე, მისი ბოლო ნაწარმოები შესაძლოა მე-6 სიმებიანი კვარტეტი ყოფილიყო. კუსევიცკის ბოსტონის სიმფონიურმა ორკესტრმა ნაწარმოების პრემიერა 1944 წლის დეკემბერში წარადგინა, უაღრესად დადებითი შეფასებების ფონზე. საორკესტრო კონცერტი ბარტოკის ყველაზე პოპულარული ნაწარმოები გახდა, თუმცა მისი სრული წარმატების ხილვას კომპოზიტორი ვერ მოესწრო. 1944 წელს სავიოლინე სონატის შეკვეთა მიიღო იეჰუდი მენუჰინისგან. 1945 წელს შექმნა მე-3 საფორტეპიანო კონცერტი, გრაციოზული და თითქმის ნეოკლასიკური ნაწარმოები, რომელიც დიტას 42-ე დაბადების დღისთვის მოულოდნელ საჩუქრად იყო განსაზღვრული, თუმცა ბარტოკი მის დაბადების დღემდე ერთი თვით ადრე გარდაიცვალა ისე, რომ ნაწარმოები დასრულებული არ ჰქონდა. აგრეთვე დაასრულა ალტის პარტია ალტის კონცერტისთვის, თუმცა საორკესტრო ნაწილის მხოლოდ მონახაზების გაკეთება მოასწრო.
ბელა ბარტოკი 1945 წლის 26 სექტემბერს, 64 წლის ასაკში გარდაიცვალა ნიუ-იორკის ერთ-ერთ ჰოსპიტალში, ლეიკემიის გართულებების შედეგად. მის დაკრძალვას მხოლოდ ათი ადამიანი ესწრებოდა, მათ შორის იყვნენ მისი მეუღლე დიტა, მათი შვილი პეტერი და მისი მეგობარი, პიანისტი დერდ შანდორი.
ბარტოკი თავდაპირველად ფერნკლიფის სასაფლაოზე დაკრძალეს ჰარტსდეილში, ნიუ-იორკში. კომუნისტური უნგრეთის ბოლო წლებში, 1980-იანი წლების ბოლოს, უნგრეთის მთავრობამ და ბარტოკის ორივე ვაჟმა ითხოვეს მისი ნეშტის ექსჰუმაცია და გადასვენება ბუდაპეშტში, სადაც დაკრძალვის საჯარო ცერემონია გაიმართა 1988 წლის 7 ივლისს. ნეშტი ბუდაპეშტის ფარკასრეტის სასაფლაოზე, დიტას გვერდით დაკრძალეს, რომელიც 1982 წელს, კომპოზიტორის 100 წლის იუბილედან ერთი წლის შემდეგ გარდაიცვალა.
ბოლო ორი ნაწარმოები მოგვიანებით მისმა მოსწავლემ, ტიბორ შერლიმ დაასრულა. მე-3 საფორტეპიანო კონცერტის პრემიერა 1946 წლის 8 თებერვალს გაიმართა და სოლისტი დიერდ შანდორი იყო. მოგვიანებით, ის დიტამ შეასრულა და ჩაწერა. ალტის კონცერტის რევიზია და ხელახლა გამოცემა 1990-იან წლებში ბარტოკის ვაჟის, პეტერის მიერ მოხდა. აღნიშნული ვერსია კომპოზიტორის ნაგულისხმევთან, სავარაუდოდ, უფრო ახლოა. ამავდროუალად, პეტერ ბარტოკი არგენტინელ მუსიკოსთან, ნელსონ დელამაჯორესთან ერთად მე-3 საფორტეპიანო კონცერტის ძველი გამოცემების რევიზიაზეც მუშაობდა.
ადრეული წლები (1890–1902)
ახალგაზრდა ბარტოკის ნაწარმოებები კლასიკურ და ადრერომანტიკულ სტილში იყო, პოპულარული და ბოშური მუსიკის მცირედი გავლენით. 1890-1894 წლებში (ცხრა წლიდან ცამეტი წლის ასაკამდე) მან 31 საფორტეპიანო პიესა დაწერა, საკუთარი ოპუსის ნომრებით. მათი უმეტესობა უბრალო საცეკვაო მუსიკა იყო, თუმცა ჰქონდა უფრო განვითარებული ფორმებიც, მაგალითად, ათნაწილიანი დუნაის დინება (A Duna folyása) (1890–94), რომელიც 1892 წელს, თავის პირველ საჯარო გამოსვლაზე დაუკრა.
კათოლიკურ სკოლაში ბარტოკი სხვადასხვა პარტიტურის შესწავლას შეუდგა, „ბახიდან ვაგნერამდე“, რითიც მისი სტილი განვითარდა და შუმანთან და ბრამსთან მსგავსება შეიძინა. 1890 წელს ბუდაპეშტის აკადემიაში ჩაბარების შემდეგ ძალიან ცოტას წერდა, თუმცა ვარჯიშობდა გაორკესტრებაში და ზედმიწევნით ეცნობოდა ვაგნერის ოპერებს. 1902 წელს მისი შემოქმედებითი ენერგია რიხარდ შტრაუსის მუსიკის აღმოჩენამ გააღვიძა. მისმა სიმფონიურმა პოემამ ასე იტყოდა ზარათუშტრა, ბარტოკში უდიდესი ენთუზიაზმი გააღვივა: „ბოლოს და ბოლოს დავინახე გზა ჩემს წინაშე“. ბარტოკს ასევე ჰქონდა შტრაუსის სხვა სიმფონიური პოემის, გმირის ცხოვრების (Ein Heldenleben) პარტიტურა, რომლისთვისაც საფორტეპიანო ტრანსკრიპციაც მოამზადა და ზეპირადაც იცოდა.
ახალი გავლენები (1903–11)
შტრაუსის გავლენით 1903 წელს დაწერა კოსუტი, სიმფონიური პოემა ათ სურათად, რომლის თემაც 1848 წლის ომია უნგრეთის დამოუკიდებლობისთვის, რაშიც კომპოზიტორის მზარდი ინტერესი გამოიხატა მუსიკალური ნაციონალიზმის მიმართ. ერთი წლის შემდეგ განაახლა თხზულებათა ნომრები რაფსოდიით ფორტეპიანოს და ორკესტრისთვის (Rhapsody for Piano and Orchestra), Op 1.
ნაციონალისტური სულისკვეთებით და სხვა კომპოზიტორების გავლენისგან გათავისუფლების სურვილის გამო ბარტოკი ხალხური მუსიკით დაინტერესდა. მან დაიწყო მადიარი გლეხების მელოდიების შეგროვება, მოგვიანებით კი მისი ძებნის არეალი გაფართოვდა და მოიცვა შუა დუნაის დაბლობის სხვა ხალხების მუსიკაც. მისი კომპოზიციებიდან თანდათანობით განიდევნა რომანტიკული ელემენტები და სანაცვლოდ, დამკვიდრდა ხალხური მუსიკის ელემენტები, როგორც მისი სტილის ძირეული მახასიათებელი. მოგვიანებით მან ხალხური და არტ-მუსიკის კომბინირების შესახებ თქვა:
"შეკითხვა მდგომარეობს იმაში, თუ რა გზებით შეიძლება ხალხური მუსიკის აღება და თანამედროვე მუსიკად გარდაქმნა. შეგვიძლია, მაგალითად, ავიღოთ ხალხური მელოდია უცვლელად, ან უმნიშვნელო ცვლილებებით, დავწეროთ მისთვის თანხლება და შეიძლება, რამდენიმე შესავალი ან დასკვნითი ფრაზა. ამ სახის სამუშაო გარკვეულწილად ანალოგიურია ბახის მიდგომისა ქორალებთან. ... კიდევ ერთი მეთოდი ... მდგომარეობს შემდეგში: კომპოზიტორი არ იყენებს ნამდვილ ხალხურ მელოდიას, არამედ იგონებს ასეთი მელოდიების საკუთარ იმიტაციას. ამ და ზემოთ აღწერილ მეთოდს შორის რეალურად, განსხვავება არ არსებობს. ... თუმცა არის კიდევ მესამე გზა ... კომპოზიტორის მუსიკაში არც ხალხური მელოდიები მოიპოვება და არც მათი იმიტაციები, მაგრამ ის გაჟღენთილია ხალხური მუსიკის ატმოსფეროთი. ამ შემთხვევაში შეგვიძლია ვთქვათ, რომ კომპოზიტორმა სრულად შეითვისა ხალხური მუსიკის ენა და იგი მის მუსიკალურ დედაენად გადაიქცა."
ბარტოკი დებიუსის მუსიკას 1907 წელს დაეცნო და მასზე ძალიან მაღალი წარმოდგენისა იყო. 1939 წელს ინტერვიუში თქვა:
"დებიუსის უდიდესი სამსახური მუსიკის მიმართ მუსიკოსებში ჰარმონიის და მისი შესაძლებლობებისადმი ცნობიერების გაღვიძება იყო. ამაში მისი მნიშვნელობა უტოლდება ბეთჰოვენისას, რომელმაც პროგრესირებადი ფორმის შესაძლებლობები წარმოაჩინა, ან ბახის, რომელმაც კონტრაპუნქტის ტრანსცენდენტური მნიშვნელობა დაგვანახა. ახლა კი შეკითხვა, რომელსაც საკუთარ თავს მუდმივად ვუსვამ: შესაძლებელია თუ არა ამ სამი დიდი ოსტატის სინთეზის შექმნა, ცოცხლი სინთეზისა, რომელიც ჩვენს დროში ღირებული იქნება?"
დებიუსის გავლენა ჩანს თოთხმეტ ბაგატელაში (1908). მათ შესახებ ფერუჩიო ბუზონიმ თქვა: „ბოლოს და ბოლოს, რაღაც ნამდვილად ახალი!“ 1911 წლამდე ბარტოკი ქმნიდა ძალიან მრავალფეროვან ნაწარმოებებს, რომლებიც მოიცავდა როგორც რომანტიკული სტილის მუსიკას, ისე ხალხური სიმღერების არანჟირებებს და მოდერნისტულ ოპერას ლურჯწვერას სასახლე. ნაწარმოებების მიმართ უარყოფითი რეაქციის გამო 1911 წლიდან ხალხური მუსიკის კვლევაზე კონცენტრირდა და კომპოზიცია, ხალხური სიმღერების არანჟირებების გამოკლებით, შეწყვიტა.
ახალი შთაგონება და ექსერიმენტები (1916–21)
კომპოზიციის მიმართ ბარტოკის პესიმისტური დამოკიდებულება 1915 წლის ზაფხულში კლარა გომბოსისთან ურთიერთობამ გამოასწორა. მისი ცხოვრების ეს საინტერესო ეპიზოდი დამალული იყო, სანამ დენეის დილემ არ გამოიკვლია 1979-1989 წლებში. ბარტოკმა განაახლა კომპოზიცია საფორტეპიანო სიუიტით op. 14 (1916), დაწერა გასაოცარი მანდარინი (1918) და დაასრულა ტყის პრინცი (1917).
ბარტოკმა პირველი მსოფლიო ომის შედეგები პირად ტრაგედიად აღიქვა. ბევრი რეგიონი, რომელის მას უყვარდა, უნგრეთს ჩამოშორდა, მათ შორის ტრანსილვანია, ბანატი, სადაც დაიბადა და პოჟონი, სადაც დედამისი ცხოვრობდა. გარდა ამისა, უნგრეთსა და ავსტრო-უნგრეთის იმპერიის სხვა მემკვიდრეებს შორის არსებული პოლიტიკური ურთიერთობა ხალხური მუსიკის კვლევას უნგრეთის საზღვრებს გარეთ შეუძლებელს ხდიდა.
„აღმოსავლეთის და დასავლეთის სინთეზი“ (1926–45)
1926 წელს ბარტოკს მოზრდილი ნაწარმოები სჭირდებოდა ფორტეპიანოს და ორკესტრისთვის, რომელსაც ევროპასა და ამერიკაში ტურისთვის გამოიყენებდა. თავისი პირველი საფორტეპიანო კონცერტისთვის მომზადების პერიოდში დაწერა სონატა გარეთ (Out of Doors) და ცხრა პატარა პიესა, ყველა სოლო ფორტეპიანოსთვის. თავისი უნიკალური ხმოვანება მან მოწიფულ ასაკში იპოვა. მისი უკანასკნელი პერიოდის სტილის, რომელსაც „აღმოსავლეთის და დასავლეთის სინთეზს“ უწოდებენ, ერთი განსაზღვრების ქვეშ მოქცევა რთულია. ამ პერიოდში ბარტოკი შედარებით მცირე რაოდენობის ნაწარმოებებს წერდა, თუმცა მათი უმეტესობა დიდი ზომისა და დიდი შემადგენლობისთვის იყო განსაზღვრული.
2016 წლის 1 იანვარს ბარტოკის ნაწარმოებები ევროპის მასშტაბით საყოველთაო საკუთრება გახდა.
მუსიკალური ანალიზი
მუსიკის თეორეტიკოსი პოლ უილსონი ბარტოკის მუსიკის ყველაზე მნიშვნელოვან მახასიათებლებს შორის 1920 წლიდან მოყოლებული აღნიშნავს შუა დუნაის დაბლობის ხალხური და ევროპული არტ-მუსიკის გავლენას, მის ცვალებად დამოკიდებულებას ტონალობის მიმართ და მის გამოყენებას ტრადიციული დიატონური ფუნქციონალობის გარეშე, რაც მაჟორულ და მინორულ გამებს უკავშირდება.
უბრალოდ თორმეტტონიან აგრეგატს ბარტოკი იშვიათად იყენებს, თუმცა ამის შემთვევა გვხვდება მე-2 სავიოლინე კონცერტის პირველი მოქმედების მეორე თემაში, რითაც, მისივე თქმით, „სურდა ეჩვენებინა არნოლდ შონბერგისთვის, რომ შეიძლება თორმეტივე ტონი გამოიყენო და მუსიკა მაინც ტონალურად დარჩეს“. უფრო დაწვრილებით, მე-2 სიმებიანი კვარტეტის ბოლო მოქმედების პირველ რვა ტაქტში ყველა ნოტი იკრიბება დუოდეციმასთან (სოლ), რომელიც მე-8 ტაქტის ბოლო თვლაზე პირველად ჟღერს და ასრულებს პირველ სექციას. აგრეგატი დაშლილი სახითაა მე-3 სიმებიანი კვარტეტის შესავალში, სადაც დო–რე–რე–E გამოყენებულია აკომპანიმენტში, ხოლო დარჩენილი ბგერათა კლასები გამოყენებულია 1-ლი ვიოლინოს მელოდიაში. უფრო ხშირია დიატონური („თეთრკლავიშიანი“) და პენტატონური („შავკლავიშიანი“) გროვები, როგორც №6-ში რვა იმპროვიზაციიდან. აქ, ძირითადი თემა მოცემულია მარჯვენა ხელის შავ კლავიშებში, ხოლო მარცხენა ხელი თანხლებას უწევს სამხმოვანებებით თეთრ კლავიშებზე. მე-4 სიმებიანი კვარტეტის მესამე მოქმედების 50-51 ტაქტებში პირველი ვიოლინო და ჩელო უკრავენ „შავკლავიშიან“ აკორდებს, ხოლო მეორე ვიოლინო და ალტი - საფეხურეობრივ დიატონურ ხაზებს. მეორე მხრივ, ჯერ კიდევ საფორტეპიანო სიუიტუდან (Op. 14, 1914) მოყოლებული იყენებს სერიალიზმის ფორმას, რომელიც რთულ ინტერვალურ ციკლებს ემყარება.
ერნე ლენდვაის (1971) ანალიზის თანახმად, ბარტოკის ნამუშევრები ემყარება ორ ერთმანეთის საწინააღმედეგო ტონალურ პრინციპს: აკუსტიკურ გამას და ღერძულ სისტემას, აგრეთვე, ის აღნიშნავს ოქროს კვეთის, როგორც სტრუქტურული პრინციპის გამოყენებას.
დისკოგრაფია
საველე ჩანაწერების კოლექცია და მათი ტრანსკიპციები ორი ალტისთვის 2014 წელს გამოსცა Tantara Records-მა.
2016 წლის 18 მარტს Decca Classics-მა გამოსცა 32 კომპაქტ-დისკისგან შემდგარი კოლექცია Béla Bartók: The Complete Works, რომელიც ბარტოკის კომპოზიციების პირველ სრულ კომპილაციას წარმოადგენს, მათ შორისაა ადრეული საფორტეპიანო და ვოკალური მუსიკის ახალი ჩანაწერებიც.
სქოლიო
კატეგორია:უნგრელი კლასიკური კომპოზიტორები
უინფილდ სკოტი
მინიატიურა|გენერალი უინფილდ სკოტი უინფილდ სკოტი (Winfield Scott; 13 ივნისი, 1786, ვირჯინია — 29 მაისი, 1866, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი გენერალი, დიპლომატი და პოლიტიკოსი.
დაიბადა ფერმერის ოჯახში. მიიღო იურიდიული განათლება უილიამსბურგის კოლეჯში და მუშაობდა ადვოკატად. 1808 წელს შევიდა აშშ-ის არმიაში არტილერიის კაპიტნის წოდებით. 1812 წლის ინგლის-ამერიკის ომში მონაწილეობდა პოლკოვნიკ-ლეიტენანტის წოდებით. 1813 წელს პოლკოვნიკის წოდება მიიღო და მონაწილეობდა კანადის პორტ სენტ-ჯორჯის აღებაში. მონაწილეობდა ასევე ამერიკა-ინდიელების ომის მრავალ ბრძოლაში. 1847 წლის 18 აპრილს სერო-გორდოს ბრძოლაში დაამარცხა მექსიკის ჯარი, რომელსაც პრეზიდენტი ანტონიო ლოპეს დე სანტა-ანა ხელმძღვანელობდა. 19 და 20 აგვისტოს კონტრერასის და ჩურუბუსკოს ბრძოლებში კვლავ დაამარცხა მექსიკელები, რის შედეგადაც ამერიკელებს გზა გაეხსნათ მექსიკის დედაქალაქისაკენ. 13 სექტემბერს ორდღიანი ბრძოლის შემდეგ მეხიკო აიღო.
1848 წელს წამოაყენა თავისი კანდიდატურა პრეზიდენტის თანამდებობაზე, მაგრამ პარტიამ მხარი მექსიკასთან ომის სხვა მხედართმთავარს ზაქარია ტეილორს დაუჭირა, რომელიც გახდა ქვეყნის მეთაური. 1852 წელსაც წარადგინა კანდიდატურა მაგრამ ფრანკლინ პირსთან დამარცხდა.
აშშ-ის სამოქალაქო ომის დროს ფედერაციის  ერთგული დარჩა. სამხედრო მოღვაწეობას ჩამოშორდა 1861 წელს ავადმყოფობის გამო. გარდაიცვალა 1866 წელს ნიუ-იორკის შტატში.
ლიტერატურა
კატეგორია:აშშ-ის გენერლები კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსები კატეგორია:ამერიკელი დიპლომატები კატეგორია:დაბადებული 1786 კატეგორია:გარდაცვლილი 1866
რონალდ არაუხო
რონალდ ფედერიკო არაუხო და სილვა (Ronald Federico Araújo da Silva; დ. 7 მარტი, 1999) — ურუგვაელი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონასა“ და ურუგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ცენტრალური მცველი.
მიღწევები
ბარსელონა:(2)
აიგეშატი (არმავირი)
აიგეშატი (Այգեշատ) — სოფელი სომხეთში, არმავირის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 064 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 294 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 7.03 კმ²-ია.
ხანალილარი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ხანალილარი შეიძლება აღნიშნავდეს:
აიგეშატი (არმავირი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არმავირის პროვინციის სოფლები
Nokia Lumia 1020
Nokia Lumia 1020 — სმარტფონი, რომელიც შემუშავებულია Nokia-ის მიერ. მუშაობს საოპერაციო სისტემა Windows Phone 8.1-ზე. აპარატის საზეიმო გახსნა მოხდა 2013 წლის 11 ივლისს აშშ-ის ქალაქ ნიუ-იორკში. მართალია იგი წარმოდგენილია საოპერაციო სისტემა Windows Phone 8-ზე, თუმცა ხელმისაწვდომია Windows Phone 8.1-ც. მისი კონტენტი შეიცავს Nokia's PureView ტექნოლოგიას. აღჭურვილია ზემგრძნობიარე 4.5-დუიმიანი ეკრანით, რომლის გაფართოება HD+ (1280x768) უდრის. დისპლეი შესრულებულია AMOLED-ის მეშვეობით და დაცულია მტკიცე Corning Gorilla Glass 3 მინით. აგრეთვე, აპარატში ჩასმულია ორბირთვიანი პროცესორი, რომლის სიხშირეა 1,5 GHz. აქვს Qi-ის სტანდარტის ინდუქციური დამუხტვის მხარდაჭერა. გააჩნია ძირითადი 41 მეგაპიქსელიანი Carl Zeiss ლინზით აღჭურვილი ფოტოკამერა, Xenon-ის ტიპის განათებით და 3-ჯერადი მაღალი რეზოლუციის ზუმით, ხოლო ვიდეო გადაღება წარმოებს Full HD ფორმატში 1080p რეზოლუციით. ჩაშენებული მეხსიერება 32 გიგაბაიტიანია. 2014 წლის იანვარში Nokia-მ გამოუშვა ჩაშენებული პროგრამული უზრუნველყოფის განახლება Nokia Lumia 1020 „Black“, რომელშიც დამატებულია ახალი სხვადასხვა თავისებურებები.
სქოლიო
კატეგორია:Windows Phone კატეგორია:სმარტფონები კატეგორია:Nokia-ს მობილური ტელეფონები
კონონაკო
კონონაკო (Cononaco) — მდინარე ეკვადორსა და პერუში. ჩაედინება მდინარე კურარაიში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეკვადორის მდინარეები კატეგორია:პერუს მდინარეები
რიო 2
რიო 2 (Rio 2) — ამერიკული სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური მუსიკალური ფილმი, რომლის პრემიერა 2014 წლის 20 მარტს გაიმართა. Blue Sky Studios და კინო-გაერთიანება 20th Century Fox Animation ერთობლივი წარმოება. რეჟისორი — კარლუს სალდანია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანიმაციური ფილმები
ელიზავეტპოლის მაზრა
250პქ|მინი|მარჯვნივ|რუკა განჯის მაზრა (Gəncə qəzası) ან ელიზავეტპოლის მაზრა (Елизаветпольский уезд) — რუსეთის იმპერიის, შემდეგ კი აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ელიზავეტპოლის გუბერნიის ერთ-ერთი მაზრა (ადმინისტრაციული ერთეული), რეგიონი მდებარეობდა კავკასიაში და მისი ადმინისტრაციული ცენტრი 1840 წლიდან იყო ელიზავეტპოლი (დღევანდელი განჯა), ვიდრე 1929 წელს, საბჭოთა ხელისუფლების მიერ არ იქნა ოფიციალურად გაუქმებული.
გეოგრაგია
ელიზავეტპოლის მაზრა მდებარეობდა ელიზავეტპოლის გუბერნიის ჩრდილოეთ ნაწილში, რეგიონს ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა ტფილისის გუბერნია, დასავლეთით ყაზახის უეზდი, აღმოსავლეთით არეშის მაზრა, ხოლო სამხრეთის მხრიდან კი ჯავანშირის მაზრა. მაზრას ცენტრი იყო ქალაქი ელისაბედპოლი. უეზდის მთლიანი ტერიტორია 7 695,7 კვადრატულ მეტრს შეადგენდა და დაყოფილი იყო ორ ნაწილად ესენი იყო: ჩრდილო - აღმოსავლეთის დაბლობიანი სტეპები, რომლებსაც რწყავდნენ მდინარე მტკვრისა და მისი შენაკადების საშუალებით, ხოლო მეორე ნაწილს მიეკუთნებოდა სამხრეთ-დასავლეთ მთიანი ნაწილი, რომელიც მდებარეობდა მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს მხარეს. მტკვრისა და ალაზნის მიერ გაყოფილი დაბლობიანი ნაწილები არ იყო ტყით დაფარული, ვინაიდან ნაკლებად ნაყოფიერი ტერიტორია იყო და იშვიათად გამოიყენებოდა მიწათმოქმედებისთვის. უეზდის მთიანი ტერიტორია გადაჭიმული იყო სევანის ტბამდე.
ისტორია
სამხრეთ კავკასიაში აზერბაიჯანულ სახანოებზე რუსული მმართველობის დამყარებისა და ადმინისტრაციული რეფორმების განხორციელების შემდეგ განჯის სახანოს ტერიტორიები შედიოდა რუსეთის იმპერიის ტფილისის გუბერნიის შემადგენლობაში. 1840 წლის 10 აპრილს დაარსდა ელიზავეტპოლის მაზრა საქართველო-იმერეთის გუბერნიის ტერიტორიის შემადგენლობაში, ხოლო 1846 წლის 14 დეკემბერს მისი ტერიტორიები გადაეცა ახლად შექმნილ ტფილისის გუბერნიას. 1918 წელს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის (ADR-ის) დამყარების შემდეგ, უეზდს გადაერქვა სახელი და ეწოდა განჯის მაზრა, მოგვიანებით კვლავ დაარქვეს ელიზავეტპოლის მაზრა და შემდეგ ისევ 1918 წლის 10 აგვისტოს თავიდან უწოდეს ძველი სახელი განჯის მაზრა. 1920 წლის 22 აპრილს განჯის მაზრა შეიქმნა როგორც შამქორის უეზდის ნაწილი (ADR- ს ფარგლებში). ბოლშევიკების მიერ აზერბაიჯანის ხელში ჩაგდებით და საბჭოთა მმართველობის დამყარებით, უეზდი საბოლოოდ გაუქმდა 1929 წლის 8 აპრილს.
იასუნი
იასუნი (Yasuní) — მდინარე აღმოსავლეთ ეკვადორში. ჩაედინება მდინარე ნაპოში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეკვადორის მდინარეები
Walt Disney Records: The Legacy Collection
Walt Disney Records The Legacy Collection — საუნდტრეკების ბოქს-სეტების სერია, გამოცემული ლეიბლ Walt Disney Records-ის მიერ. სერიით აღინიშნება დისნეის სტუდიის ფილმების იუბილეები და დისნეილენდის გახსნიდან 60 წლის იუბილე. ყოველ გამოცემას ახლავს უოლტ დისნეის ანიმაციური სტუდიების მხატვრის, ლორელეი ბოვეს მიერ შექმნილი გარეკანი. გამოცემების დიდი ნაწილი აგრეთვე შეიცავს "The Lost Chords"-ს - ხელმეორედ ჩაწერილ კომპოზიციებს ან საუნდტრეკების თავდაპირველი ვერსიებისთვის შექმნილ კომპოზიციებს, რომლებიც არ ჩაიწერა ორიგინალური გამოცემებისთვის. პირველი ამ სერიიდან, „მეფე ლომი“, გაოვიდა 2014 წლის 24 ივნისს.
მეფე ლომი
The Legacy Collection: The Lion King გამოვიდა 2014 წლის 24 ივნისს, „მეფე ლომის“ იუბილეს აღსანიშნავად. მასში შეტანილია მანამდე გამოუცემელი მუსიკა. თანმხლებ წიგნს ახლავს ჰანს ციმერის და პროდიუსერ ჯონ ჰანის ანოტაციები.
მერი პოპინსი
The Legacy Collection: Mary Poppins გამოვიდა 2014 წლის 26 აგვისტოს, „მერი პოპინსისს“ 50 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავად. პირველ დისკში შეტანილია სრული ორიგინალური საუნდტრეკი, ხოლო მეორეში - დემო ჩანაწერების კომპილაცია და შვიდი ჩანაწერი სერიიდან "Lost Chords". მესამე დისკი მთლიანად შედგება საარქივო მასალისგან, რომელიც მოიცავს პამელა ტრევერსის, რიჩარდ შერმანის, რობერტ შერმანის და დონ დაგრადის შეხვედრის ჩანაწერებს, ისევე, როგორც ჯულია ენდრიუსის, დიკ ვან დაიკის, ირვინ კოსტალის და შერმანების ინტერვიუებს.
მძინარე მზეთუნახავი
The Legacy Collection: Sleeping Beauty გამოვიდა 2014 წლის 7 ოქტომბერს, „მძინარე მზეთუნახავის“ 55 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავად. პირველ დისკში შეტანილია ფილმის სრული ორიგინალური საუნდტრეკი, ხოლო მეორეში - სამი დემო, სამი ჩანაწერი სერიიდან "Lost Chords" და ოთხი დამატებითი სიმღერა.
პატარა ქალთევზა
The Legacy Collection: The Little Mermaid გამოვიდა 2014 წლის 24 ნოემბერს, „პატარა ქალთევზას“ 25 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავად. პირველ დისკში შეტანილია ფილმის სრული ორიგინალური საუნდტრეკი, ხოლო მეორეში - ალან მენკენის და ჰოვარდ ეშმენის დუბლები და დემო ჩანაწერები.
სქოლიო
კატეგორია:2014 წლის კომპილაციური ალბომები კატეგორია:2015 წლის კომპილაციური ალბომები კატეგორია:კომპილაციური ალბომების სერიები კატეგორია:დისნეილენდი კატეგორია:Walt Disney Records-ის კომპილაციური ალბომები კატეგორია:დისნეის ანიმაციური ფილმების საუნდტრეკები
ანასტასია ბატონიშვილი
ანასტასია ბატონიშვილი (დ. 3 ნოემბერი, 1763 — გ. 17 მაისი, 1838) — ბაგრატიონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-ისა და დედოფალ დარეჯან დადიანის შუათანა ასული. საქართველოს უკანასკნელი მეფის, გიორგი XII-ის ნახევარ-და. ცოლად გაჰყვა ქსნის ერისთავ რევაზს, რომელთანაც ხუთი შვილი შეეძინა. საქართველოს ანექსიის შემდეგ ოჯახთან ერთად რუსეთში, პეტერბურგში გადაასახლეს, სადაც გარდაიცვალა კიდეც.
ბიოგრაფია
ანასტასია ბატონიშვილი დაიბადა 1763 წლის 3 ნოემბერს, მარტყოფში. იგი იყო ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-ისა და მისი მესამე ცოლის, დედოფალ დარეჯან დადიანის შუათანა ასული. 1797 წლის 12 ნოემბერს, 34 წლის ანასტასია ცოლად შერთეს ქსნის ერისთავ რევაზს (1757-1813), ქსნის ერისთავ გიორგის ვაჟს. ეს იყო ორმაგი დინასტიური ქორწინება ერისთავებსა და ბაგრატიონებს შორის, რამაც მათ შორის ალიანსი შექმნა ირანელების წინააღმდეგ. ამ დროს, რევაზის და, ანა ერისთავი დაქორწინდა ანასტასიას ძმაზე, ფარნაოზ ბატონიშვილზე. ქორწინებიდან ერთ წელიწადში, ერეკლე II გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტზე ანასტასიას უფროსი ნახევარ-ძმა, გიორგი XII ავიდა. ამ დროისათვის, ანასტასიას მთელი ქონება ერთი პატარა მამულით შემოიფარგლებოდა თბილისთან ახლოს. 1800 წელს გიორგი XII გარდაიცვალა. 1801 წელს ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსია რუსეთის იმპერიამ მოახდინა. 1802 წლამდე, ანასტასია, დედოფალი დარეჯანი და მისი ქალიშვილები თბილისში, დედოფალ დარეჯანის სასახლეში ცხოვრობდნენ, ხოლო ანასტასიას ანტირუსული პოლიტიკის მატარებელი ძმები იმერეთში გაიქცნენ.
შვილები
ანასტასია ბატონიშვილსა და რევაზ ერისთავს ხუთი საერთო შვილი ჰყავდათ:
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1763 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1838 კატეგორია:ქართლ-კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
გოქჩაი
გოქჩაი (Göyçay) — ქალაქი აზერბაიჯანში, გოქჩაის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობს 36 200 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:არანის რეგიონის ქალაქები
პირჟოტა
პირჟოტა (Pîrjota) — სოფელი მოლდოვაში, რიშკანის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 166 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 727 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიშკანის რაიონის სოფლები
რაჭული ლორი
რაჭული ლორი — ლორის ნაირსახეობა, რომელიც დამახასიათებელია რაჭული კულინარიისთვის. რაჭულ ლორს საუკუნეების განმავლობაში აწარმოებენ რაჭაში, დასავლეთ საქართველოს მთიან რეგიონში.
რაჭაში ღორი თავისუფლად გადაადგილდება ტყეში, სადაც იკვებება ვაშლით, პანტით, რკოთი და სხვა მცენარებია ნაყოფით. მეღორეობა (ამჟამად, ბუნებრივ გარემოშიც და ფერმის პირობებშიც) რეგიონში ერთ-ერთი ძირითადი სამეურნეო საქმიანობას წარმოადგენს. რაჭული ლორის მოსამზადებლად, ტრადიციულად, ღორს კლავენ ნოემბერში. დაკვლის შემდეგ ღორს ორ ნაწილად, სიგრძეზე, ჭრიან.
თითოეულ ნაწილს ფელიკს უწოდებენ. ფელიკს დებენ მრავალწლიანი ხის გობში. 4 დღის შემდეგ ფელიკს გადაბრუნებენ და კიდე 7-8 დღით ტოვებენ. ამის შემდეგ, ფელიკს ოთახის ტემპერატურაზე გასაშრობად 5 დღის განმავლობაში კიდებენ. შემდეგ, ფელიკებს შესაბოლად ჭერქვეშ, ფიცრისგან მარტივად შეჭედილ კამერებში 40 დღის განმავლობა შიკიდებენ. ქვემოთ ინთება ცეცხლი, სასურველია, რამდენიმე სახის ხის მორი (წიფელი, ტყემალი, ფიჭი, მუხა) ერთად ენთოს. შეშა იწვის ალის გარეშე და გამოყოფს კვამლს, რაც ლორს სპეციფიკურ არომატსა და გემოს ანიჭებს. რაჭული ლორისთვის დამახასიათებელი მოყავისფრო-მოწითალო ფერი მიუთითებს ლორის მაღალ ხარისხზე. ცხიმი და მჭლე ხორცი ფენებად არის გადანაწილებული.
რაჭული ლორი სადღესასწაულო სუფრის და ქართული რაციონის შემადგენელი ნაწილია უძველესი დროიდან. როდესაც რაჭველები შორ მანძილზე მიდიოდნენ, საგზლად მიჰქონდათ ლორი, რადგან ის ნოყიერი და არამალეფუჭებადია. რაჭული სამზარეულოში ტრადიციული ქართული კერძი — ლობიანი, რაჭული ლორით მზადდება.
ქვეყანაში და მის ფარგლებს გარეთ რაჭული ლორის პოპულარობის გამო, წარმოების მოცულობის და სისწრაფის გაზრდამ, წარმოების ტექნოლოგის დარღვევა გამოიწვია, რაც გავლენას ახდენს საბოლოო პროდუქტის ხარისხზე. მაგ., შემოტანილი გაყინული ხორცის ან ხელოვნური შებოლვის მეთოდის გამოყენება (რის შედეგადაც, მიღებულ პროდუქტს უფრო ღია ფერი აქვს, ხორცი რბილია).
სქოლიო
კატეგორია:ქართული სამზარეულო
ტერი ჰატჩერი
ტერი ჰატჩერი (ინგლ. Teri Hatcher; დ. 8 დეკემბერი, 1964, პალო-ალტო, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი, მწერალი, მომღერალი და პრეზენტატორი. სახელი გაითქვა ლუის ლეინის როლით ფილმში „ ლუისი და კლარკი: სუპერმენის ახალი თავგადასავლები “, ჯეიმზ ბონდის ფილმში „ ხვალინდელი დღე არასოდეს მოკვდება “ და სერალში „ სასოწარკვეთილი დიასახლისები “ შესრულებული სიუზენ მეიერის როლით. მას მოგებული აქვს ოქროს გლობუსის, ხოლო ნომინირებული იყო ემისა და კინომსახიობთა გილდიის ჯოლდოებზე.
ბავშვობა
სასკოლო განათლების პარალელურად მშობლებს ის ბალეტზეც დაჰყავდათ. სკოლის დამთავრების შემდეგ, მამის გავლენით სწავლა დე ანზას კოლეჯში განაგრძო მათემატიკისა და ინჟინერიის განხრით.
2006 წლის მარტში ტერი ჰატჩერმა გაასაჯაროვა, რომ ხუთი ძლის ასაკში სექსუალური სახის ძალადობა განიცადა თავისი ბიძის, რიჩარდ ჰაის სტოუნის მხრიდან, რომელიც მამიდამისის განქორწინებული მეუღლე იყო. ამის გამო მას სერიოზული ფსიქოლოგიური დარღვევა ჰქონდა, რის გამოც 14 წლის ასაკში თვითმკვლელობა სცადა. სტოუნი 2002 წელს დააპატიმრეს, ოღონდ არა ტერის, არამედ სხვა მცირეწლოვანი გოგონას ჩვენების საფუძველზე, რომელზეც ანალოგიურად იძალადა. მას 14 წლიანი თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა, რის შემდეგაც ექვს წელიწადში, 2008 წელს რიჩარდ ჰაის სტოუნი ციხეში, სწორი ნაწლავის კიბოთი გარდაიცვალა.
კარიერა
მარცხნივ|მინი|331x331პქ|ტერი ჰატჩერი 2008 წელს „სასოწარკვეთილი დიასახლისების“ თანავარსკვლავებთან ერთად. ტერი ჰატჩერის სამსახიობო დებიუტი 1985 წელს შედგა სერიალში „საყვარელი ნავი“ შესრულებული ემის როლით. ეს წესით ეპიზოდური როლი უნდა ყოფილიყო, თუმცა რეჟისორს მოეწონა მისი შესრულება და კიდევ 19 სერიაში გადაიღო, რის გამოც ტერი ამ სერიალში 1986 წლამდე დარჩა. ამის შემდეგ მას რამდენიმე პატარა როლის შესრულება მოუწია, 1988 წელს კი ფილმში „ ვარსკვლავური გზა: შემდეგი თაობა “ შეასრულა ლეიტენანტ ბრონუინ გაილ რობინზონის როლი.
1993 წელს ტერი ჰატჩერი დაამტკიცეს ლუის ნეილის მთავარ როლზე სერიალში „ ლუისი და კლარკი: სუპერმენის ახალი თავგადასავლები “, რომელშიც იგი 87 სერიაში გადაიღეს. სერიალის გადაღებები 1997 წელს დასრულდა, რის შემდეგაც იგი მაშინვე დაამტკიცეს ჯეიმზ ბონდის ფილმში „ ხვალინდელი დღე არასოდეს მოკვდება “ ერთ-ერთ მთავარ, პარის კარვერის როლი. ამ როლებმა მას საოცარი პოპულარობა და აღიარება მოუტანა, თუმცა შემდეგი წლები კვლავ იძულებული იყო ეპიზოდურ და მეორეხარისხოვან როლებზე დათანხმებულიყო.
2004 წელს იგი სერიალში „ სასოწარკვეთილი დიასახლისები “ დაამტკიცეს ოთხი მთავარი როლიდან ერთ-ერთის, სიუზენ მეიერის როლზე. იგი ამ სერიალში 2012 წლამდე თამაშობდა და გადაიღეს 180 სერიაში. მასთან ერთად მონაწილეობდნენ ისეთი მსახიობები, როგორებიც არიან: ევა ლონგორია, მარშა კროსი, ფელისიტი ჰაფმენი, ნიკოლეტ შერიდანი და ა.შ. სიუზენის როლმა მას განსაკუთრებულად დიდი პოპულარობა და ხალხის სიყვარული მოუტანა. ამ როლისათვის იგი ნომინირებული იყო 17 სამსახიობო ჯილდოზე, მათ შორის ემისა და კინომსახიობთა გილდიის ჯილდოებზე. ამ ნომინაციებიდან გაიმარჯვა ოთხში და მოიპოვა ოქროს გლობუსის ერთი და კინომსახიობთა გილდიის სამი ჯილდო.
პირადი ცხოვრება
1988 წელს ტერი ჰატჩერი პენსილვანიაში დაქორწინდა მარკუს ლეითოლდზე, რომელსაც ერთ წელიწადში, 1989 წლის 24 ივნისს გაეყარა. 1994 წლის 27 მაისს იგი მეორედ დაქორწინდა მსახიობ ჯონ ტენეიზე, რომელთანაც ერთი ქალიშვილი შეეძინა და რომელსაც 2003 წლის მარტში გაეყარა.
ამან ტულეევი
მინი|ამან ტულეევი ამან ტულეევი (დაბადებისას ამანგელდი ტულეევი, Аманкелді Молдағазыұлы Төлеев; დ. 13 მაისი, 1944, კრასნოვოდსკი, თურქმენეთის სსრ, სსრკ) — რუსი პოლიტიკოსი. პროფესიონალური განათლების განვითარების ინსტიტუტის კუზბასის რეგიონალური ფილიალის რექტორი 2018 წლის 17 სექტემბრიდან.
პოლიტიკური მოღვაწეობა
1989 წელს წარუმატებლად იყარა კენჭის სსრკ-ს სახალხო დეპუტატობაზე.
1991 წელს ტულეევმა კენჭი იყარა რუსეთის პრეზიდენტის პირველ არჩევნებზე. დააგროვა ხმათა 7% და დაიკავა მეოთხე ადგილი ბორის ელცინის, ნიკოლოზ რიჟკოვისა და ვლადიმერ ჟირინოვსკის შემდეგ.
1990-1993 წლებში იყო რსფსრ-ს სახალხო დეპუტატი.
1990-1993 წლებში იკავებდა კემეროვოს სახალხო დეპუტატების საოლქო საბჭოს თავმჯდომარის პოსტს. 1990 წლის დეკემბრიდან 1991 წლის აგვისტომდე იყო კემეროვოს სახალხო დეპუტატების საოლქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე. 1991 წლის აგვისტოში ამან ტულეევი დაპირდა „ГКЧП“-ს ხელმძღვანელს და სსრკ-ს ვიცე-პრეზიდენტ გენადი იანაევს, რომ სახელმწიფო გადატრიალებაში მხარს დაუჭერდა. საბოლოო ჯამში, ამის გამო, პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა ტულეევის ნაცვლად კემეროვოს ოლქის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელად დანიშნა კუზბასის მუშათა მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი მიხეილ კისლიუკი.
1994 წლის მარტში კემეროვოს საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნებში მის მიერ შექმნილმა წინასაარჩევნო ბლოკმა მიიღო ხმების 63,3 პროცენტი, აპრილში კი ტულეევი სათავეში ჩუადგა საოლქო საკანონმდებლო ორგანოს. სპიკერის პოსტზე, სისტემატიურად სდებდა ბრალს ელცინის მიერ დდანიშნულ მიხეილ კისლიუკს კორუფციასა და მაქინაციებში, ინიცირებდა ადმინისტრაციის ქმედებების სხვადასხვა სახის საპარლამენტო შემოწმებებს, რის შედეგადაც მან მიიღოდიდი პოპულარობა რეგიონში.
1997 წლის 1 ივლისს დაინიშნა კემეროვის ოლქის საოლქო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელად. ეს დანიშვნა განახორციელა პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა, კუზბასში მაღალი სოციალური დაძაბულობიდან გამომდინარე.
1997 წლის 19 ოქტომბერს ტულეევმა გაიმარჯვა კემეროვოს ოლქის გუბერნატორის არჩევნებზე ხმათა 94,54 პროცენტით.
2001 წლის 25 იანვარს გადადგა გუბერნატორის პოსტიდან. მისივე თქმით, გადადგომის მიზეზი იყო გუბერნატორისა და მუნიციპალური არჩევნების შეთავსება. 2001 წლის 22 აპრილის ვადამდელ არჩევნებზე კვლავ წამოაყენა თავისი კანდიდატურა და ხმათა 93,5 პროცენტი მიიღო. 2001 წლის 4 მაისს დაიკავა კემეროვოს ოლქის გუბერნატორის თანამდებობა.
სამჯერ, 1991, 1996 და 2000 წელს ამან ტულეევი კენჭს იყრიდა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტობაზე. 1991 წლის 12 ივნისს, რსფსრ-ის პრეზიდენტის არჩევნებზე მიიღო ხმების 6,81 პროცენტი, დაიკავა მეოთხე ადგილი. 1996 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე მოხსნა საკუთარი კანდიდატურა ჯერ კიდევ პირველ ტურამდე და მოუწოდა მხარადმჭერებს ხმა მიეცათ „სახალხო-პატრიოტული ბლოკის“ კანდიდატი გენადი ზიუგანოვისთვის. 2000 წლის არჩევნებზე, მიიღო ხმათა 2,95%, თითქმის ყველა ხმა კემეროვოს ოლქში, სადაც მისი მხარდაჭერის დონე 52 პროცენტი იყო და საბოლოო ჯამში არჩევნების გამარჯვებულის, ვლადიმერ პუტინის მხარდაჭერასაც გადააჭარბა.