cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ყიზილბაშობა
ისტორია
რუსეთისათვის ირანი უკვე სახიფათო შეიქმნა. ამიტომ გააძლიერა კონტროლი ჩრდილო კავკასიაზე – აქ მდებარე რუსული ციხე-სიმაგრეების შემოწმების და ჩერქეზებთან პოლიტიკური კავშირის დამყარების მიზნით რუსეთის მთავრობამ გენერალ-ლეიტენანტი ბაქარ ბაგრატიონი ასტრახანში გააგზავნა, ყიზლარში ჯარი ჩააყენა, საქართველოში კი, აქაური პოლიტიკური სიტუაციის შესასწავლად, ქართული ესკადრონის პორუჩიკი ერემეი დავიდოვი (დავითიშვილი) მოავლინა. კასპიისპირეთში ბაქარის გამოჩენამ შაჰი დააფრთხო, ქართველებს კი ცრუ იმედი ჩაუსახა. მათ არ ესმოდათ რუსული დიპლომატიის არსი და მცდარად შეაფასეს ბაქარის ასტრახანში ყოფნა.
ქართველებისათვის ეს იყო აჯანყებისაკენ ბიძგი. ამასობაში შაჰმა კიდევ გაზარდა გადასახადები. ქართლს უკვე უკან დასახევი გზა აღარ ჰქონდა. 1742 წლის 11 ივლისს ქართლში დიდმა აჯანყებამ იფეთქა გივი ამილახორის ტაოსნობით, რომელიც სამ წლამდე გაგრძელდა. რუსეთის პორუჩიკი გივი ამილახვართან ცხოვრობდა და უშუალო მოსწრე გახდა ქართლში დაწყებული ახალი აჯანყებისა. გივი ამილახორი უთვლიდა ბაქარს ეხელმძღვანელა აჯანყებისათვის, ამავე დროს ის და ბეჟან ერისთავი სთხოვენ იმპერატორ ელისაბედს ბაქარის გამოგზავნას, მომენტის მნიშვნელობას განუმარტავენ გენერალ ანსეფ ტარაკანოვს და ასტრახანის გუბერნატორს ტატიშჩევს.
დაღესტნის ექსპედიციის დროს შაჰს ძალზე გაუჭირდა, ამ დროს აჯანყებული ზურგი მის გეგმებს დიდ ზიანს აყენებდა, ამიტომ აჯანყების შესაჩერებლად ყველა ღონეს ხმარობდა – რეპრესიებს, დაპატიმრებებს, მოსყიდვას, დეზინფორმაციას. ამის შედეგად, აჯანყებულებმა თანდათან დაკარგეს პოზიციები: პეტრეს ციხე (საავალიშვილო), ბაზალეთი (არაგვის საერისთავო).
1743-1746 წლებში ნადირი ახალ ომში ებმება ოსმალეთთან და უაღრესად დაინტერესებულია ქართლის აჯანყების შეწყვეტით. ამიტომ შაჰმა გადახედა თავის საგადასახადო პოლიტიკას – ქართლს გადასახადები, ფულადიც და ნატურალურიც, შეუმცირა, ეკლესია გაათავისუფლა. შაჰის ყველაზე კომპრომისული, ამასთანავე ეფექტიანი ღონისძიება იყო კახეთის გათავისუფლება ყიზილბაშური გადასახადებისაგან. ამით მან კახეთში ცხოვრება უფრო მიმზიდველი გახადა და კახეთის მეპატრონეს, თეიმურაზს, ქართლში ბევრი მომხრე გაუჩინა.
გივი ამილახვარი ერთხანს ირან-ოსმალეთის ახალი ომის მიმდინარეობას შეჰყურებდა და რუსეთში წერილებს გზავნიდა, რომლებშიც ამიერკავკასიაში პოლიტიკური სიტუაციის შეცვლას რუსეთისათვის სასარგებლო პოზიციდან აშუქებდა. მას ჯერ კიდევ ჰქონდა სუსტი იმედი, რომ რუსეთი ომში ჩაებმებოდა. შაჰი ამილახვართან მშვიდობიან მოლაპარაკებებსაც ცდილობდა და მოციქულთა პირით უვნებლობის გარანტიებს აძლევდა. ამილახვარი შაჰს არ ნებდებოდა და აღარც შაჰის შუამავალს, თეიმურაზ კახთა მეფეს ენდობოდა.
ამ დროს თეიმურაზმა განჭვრიტა, რომ რეალური მოთამაშე ქართლ-კახეთისათვის ისევ ირანი იყო და მკაფიოდ აირჩია ირანული ორიენტაცია. გაჩნდა კახეთთან ერთად ქართლის მიღების შესაძლებლობა და თეიმურაზმა ეს შესაძლებლობა გამოიყენა. 1743 წელს, როგორც ირკვევა, თეიმურაზის დავალებით, არაგვის საერისთავოში შეთქმულებმა მოკლეს გივი ამილახვარის სიძე და მისი ერთგული თანამებრძოლები: ბეჟან ერისთავი და მისი ძმა ოტია. ამის შემდეგ, არაგვის საერისთავო თეიმურაზმა დაიჭირა. მოკლე ხანში თეიმურაზმა და ერეკლემ ქსნის საერისთავო დაიმორჩილეს. გივი ამილახვრის სამოქმედო სივრცე ძლიერ შეიზღუდა. აჯანყება კრიზისში შედიოდა.
1743 წელს ოსმალებმა ძლიერი დარტყმა მიაყენეს ნადირ შაჰს. აჯანყდა შირვანი და შემახა. ასეთ ვითარებაში აჯანყებული ამილახვარი ოსმალეთის მხრიდან დიდ მხარდაჭერას იღებს და ისიც უნებლიეთ ექცევა იმ ჯადოსნურ რკალში, საიდანაც საქართველო საუკუნეების განმავლობაში ვერ გამოდიოდა. სულ რამდენი წლის წინ ოსმალთა წინააღმდეგ ბრძოლის წინამძღოლი ახლა იმავე ოსმალების დახმარებაზე თანხმდება საერთო მტრის წინააღმდეგ, თუმცა გამოცდილება კარნახობდა, რა ფასი ღირდა ეს დახმარება.
1744 წელს ქართლში, ვითომცდა გივი ამილახვრის დასახმარებლად, ოსმალთა დიდი ჯარი შემოდის. ამილახვარს თავის მხრივ, დაქირავებულ ლეკთა 7 ათასიანი ჯარი ედგა. ნადირ შაჰი მიხვდა, რომ ქართლში ოსმალთა შესაჩერებლად მისი დანიშნული ხანებით შეუძლებელი იყო ადგილობრივი ძალების მობილიზება და თეიმურაზსა და და ერეკლეს მიანდო ოსმალთა წინააღმდეგ ბრძოლის წინამძღოლობა. თეიმურაზმა და ერეკლემ ყიზილბაშთა და კახეთის გაერთიანებული ძალებით მოახერხეს ოსმალებისა და ლეკების განდევნა ქართლიდან. ამ გამარჯვების სანაცვლოდ 1744 წლის ივლისში თეიმურაზმა ქართლის, ხოლო ერეკლემ კახეთის მეფობა მიიღო. „ქართველობა შეიქნა“ – ასე აფასებს ამ მოვლენას იმდროინდელი მემატიანე ისე ოსეს ძე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის სამეფო
ოპერაცია ბარბაროსა
thumb|250px|right|ოპერაცია ბარბაროსა ოპერაცია „ბარბაროსა“ (Fall Barbarossa) — მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში გერმანია-სსრკ-ის ომის ოფიციალური გერმანული კოდური სახელწოდება („საღვთო რომის იმპერიის“ იმპერატორ ფრიდრიხ I ბარბაროსას სახელის მიხედვით). 1940 წლის 5 დეკემბერს დამტკიცდა სახმელეთო ჯარების გენერალური შტაბის უფროსის გენერალ ჰალდერის მიერ წარმოდგენილი გეგმის („გეგმა ოტო“) საბოლოო ვარიანტი. საერთო სტარატეგიული ამოცანა იყო საბჭოთა კავშირის დამარცხება უმოკლეს დროში (ინგლისთან ომის დამთავრებამდე). იგი დაიწყო 1941 წლის 22 ივნისს ვერმახტის მიერ სსრკ-ზე თავდასხმით და დასრულდა 1941 წლის 5 დეკემბერს, როდესაც მოსკოვისთვის გამართულ ბრძოლაში გერმანულმა ნაწილებმა შეაჩერეს წინსვლა მოსკოვისაკენ. ოპერაციის დასრულებას მაშინვე მოჰყვა წითელი არმიის კონტრშეტევა (1941 წლის 5 დეკემბრიდან 1942 წლის 7 იანვრამდე). მიუხედავად იმისა, რომ ოპერაცია საბოლოო ჯამში წარუმატებელი აღმოჩნდა, საბჭოთა წითელ არმიას კიდევ მრავალწლიანი ომი დასჭირდა ომში საბოლოო გამარჯვების მოსაპოვებლად. საბჭოთა კავშირში ამ ომს „დიდი სამამულო ომი“ (Великая Отечественная Bойна) ეწოდა.
ოპერაცია ბარბაროსამ გახსნა მეორე მსოფლიო ომის აღმოსავლეთის ფრონტი, რომელიც მთელი ომის განმავლობაში იყო ყველაზე დიდი თეატრი. სწორედ ამ მიმართულებაზე გაიმართა ომის და მსოფლიო ისტორიაში ყველაზე დიდი შეტაკებები, ბრძოლები, ომის დანაშაულები და დანაშაულები კაცობრიობის წინააღმდეგ. სწორედ აღმოსავლეთის ფრონტზე განიცადეს ომში მონაწილე მხარეებმა (როგორც ნაცისტურმა გერმანიამ, ისე საბჭოთა კავშირმა) ყველაზე დიდი დანაკარგები და სწორედ აქ გავნითარებულმა მოვლენებმა იქონია უდიდესი ზეგავლენა მთლიანი ომის მსვლელობაზე.
ოპეარციის ჩავარდნამ უდიდესი ზეგავლენა მოახდინა ნაცისტური გერმანიის ბედზე მეორე მსოფლიო ომში. მიუხედავად იმისა, რომ ტაქტიკურ თუ სტრატეგიულ დონეზე ვერმახტმა მრავალ მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია, ოპერაციის საბოლოო სტრატეგიული მიზანი მიუღწეველი დარჩა. ნაცისტური გერმანია, ომის სწრაფად დასრულების ნაცვლად, ჩართული აღმოჩნდა მსოფლიოს გიგანტების დაპისპირებაში, რამაც საბოლოოდ განაპირობა კიდეც ნაცისტური გერმანიის დასასრული.
სქოლიო
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი კატეგორია:კოდური სახელწოდებები
ვენცესლაუს ჰოლარი
ვენცესლაუს ჰოლარი (Wenceslaus Hollar; 23 ივლისი, 1607 წელი, პრაღა, ბოჰემია - გ. 25 მარტი, 1677 წელი, ლონდონი, ინგლისი) - XVII საუკუნის ბოჰემელი გრაფიკოსი, რომელმაც თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილი ინგლისში გაატარა. ის გერმანულენოვანთათვის ცნობილია როგორც ვენცელ ჰოლარი; ჩეხურად მოსაუბრეებისთვის, როგორც ვაჩლავ ჰოლარი. იგი განსაკუთრებით გამოირჩევა გრავიურებით. იგი დაიბადა პრაღაში, გარდაიცვალა ლონდონში და დაკრძალეს წმინდა მარგარეტის ეკლესიაში, ვესტმინსტერში.
ადრეული ცხოვრება
მას შემდეგ, რაც ოცწლიანმა ომმა მისი ოჯახი დაანგრია, ახალგაზრდა ჰოლარმა, რომელიც იურიდიული პროფესიისთვის იყო მზად, გადაწყვიტა გამხდარიყო მხატვარი. მისი ადრეული ნამუშევრები, რომლებიც ჩვენამდე მოვიდა, თარიღდება 1625 და 1626 წლებით; ისინი პატარა ფირფიტებია და ერთ-ერთი მათგანი არის დიურერის "ღვთისმშობლისა და ბავშვის" ასლი, რომლის გავლენა ჰოლარის შემოქმედებაზე ყოველთვის დიდი იყო. 1627 წელს იგი ფრანკფურტში იმყოფებოდა, სადაც იგი ცნობილ გრავიურისტ მატაუს მერიანისთან სწავლობდა. 1630 წელს იგი ცხოვრობდა სტრასბურგში, მაინცსა და კობლენცში, სადაც ჰოლარმა დახატა ქალაქები, ციხესიმაგრეები და პეიზაჟები. 1633 წელს იგი გადავიდა კიოლნში. სწორედ 1636 წელს მიიპყრო მან ცნობილი ხელოვნების კოლექციონერის თომას ჰოვარდის ყურადღება (იგივე ლორდ არუნდელი). ის იმპერატორ ფერდინანდ II- ის საიმპერატორო კარზე დიპლომატიური მისიით იმყოფებოდა.
1635 წელს კელნში ჰოლარმა გამოსცა პირველი წიგნი. 1637 წელს იგი თომასთან ერთად გაემგზავრა ინგლისში, სადაც მან თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილი გაატარა.
ცხოვრება ინგლისში
მინი|ანტვერპენის ღვთისმშობლის ტაძარი მინი|418x418პქ|ლონდონის გრძელი ხედი ბანკსაიდიდან, 1647 წ 1646 წლიდან ჰოლარი სხვადასხვა გამომცემლობაში მუშაობდა, რაც შემდგომში მისი ძირითადი შემოსავალი იყო. ლორდ არუნდელის გარდაცვალების შემდეგ, 1646 წელს, ჰოლრდმა დაწერა სამახსოვრო წერილი არუნდელის პატივსაცემად.
ინგლისში პირველად მან შექმნა "გრინვიჩის ხედი". 1641 წლის 4 ივლისს ჰოლარმა იქორწინა ტრეისიზე (გვარი უცნობია) მათ ორი შვილი ჰყავდათ.
ნამუშვრები
ჰოლარი თავისი დროის ერთ-ერთი საუკეთესო და ნაყოფიერი მხატვარი იყო. მისი ნამუშევრები მოიცავს დაახლოებით 400 ნახატს და 3000 ტილოს. ჰოლარმა შექმნა მრავალი ნაწარმოები. მისი ნამუშევრები ხედებს, პორტრეტებს, გემებს, რელიგიურ თემებს, ჰერალდიკურ საგნებს, პეიზაჟებს და ნატურმორტს სხვადასხვა ფორმით. მისი პროექტების სირთულისა და მასშტაბის მაგალითებია რვა ფირფიტული პორტუგალიური გენეალოგია და მწერების 12 ფირფიტიანი სერია, რომელიც გამოქვეყნდა Muscarum Scarabeorum Vermiumque varie-ის მიერ. მისი არქიტექტურული ნახატები, როგორიცაა ანტვერპენისა და სტრასბურგის საკათედრო ტაძრები. მან აღადგინა სხვა მხატვრების დეკორატიული ნამუშევრები.
ჰოლარის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ტილოა ანტვერპენის ღვთისმშობლის ტაძრის ხედი, რომელიც დათარიღებულია 1649 წლით. ნამუშევრის მშვენიერი ფიგურული გაფორმება, რომელიც ჰოლარის სტილისაა დამახასიათებელი, მოიცავს ტაძრის შესასვლელისკენ მსვლელობას, ცხენებით მოსიარულეებს, გამვლელებს და ძაღლები ეკლესიის წინ მდებარე სკვერში. ანტვერპენის საკათედრო ტაძრის სურათი გამოიფინა 2013 წელს ლობკოვიჩის სასახლეში, ლობკოვიჩის ბიბლიოთეკის გამოფენაზე "არქიტექტურა პიტერ პოლ რუბენსისა და ვაცლავ ჰოლარის შემოქმედებაში". ჰოლარი ცნობილი იყო თავისი ტოპოგრაფიული ნამუშევრებით და რუქებით. მან შეადგინა რამდენიმე სამხედრო რუქა, რომლებიც შედგენილია ფლამანდელი მხატვრისა და კარტოგრაფი იაკობ ვან ვერდენის მიერ. ამის მაგალითია Landrecies- ის ალყა 1648 წლით დათარიღებული. იგი მოიცავს ქალაქ ლანდრეცესიის გეგმას. ჰერცოგის ზოგიერთი ჯარი ნაჩვენებია ხის წინა პლანზე, ეტლებით და იარაღით. რუქა ასევე გთავაზობთ სქემატურ ხედვას სხვადასხვა პოლკისა და ძალების შესახებ რამდენიმე მეთაურის ქვეშ და მათ პოზიციებს ქალაქის გარშემო. მარცხენა წინა პლანზე ჩანს საფრანგეთის არმია, რომელიც უახლოვდება მიწინააღმდეგეს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1607 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1677 კატეგორია:გრაფიკოსები კატეგორია:გრაფიკოსები ეროვნების მიხედვით კატეგორია:მხატვრები კატეგორია:მხატვრები ეროვნების მიხედვით კატეგორია:მხატვრები პერიოდის მიხედვით კატეგორია:მხატვრების სანავიგაციო დაფები კატეგორია:მხატვრები საუკუნის მიხედვით კატეგორია:ჩეხი მხატვრები კატეგორია:ჩეხები საუკუნისა და საქმიანობის მიხედვით კატეგორია:ჩეხები საქმიანობის მიხედვით კატეგორია:ჩეხები საუკუნის მიხედვით
NGC 704-2
NGC 704-2 — გალაქტიკა ანდრომედას თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1786 წლის 21 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:ანდრომედას თანავარსკვლავედი
იჰლასი (ახალი ამბების სააგენტო)
„ახალი ამბების სააგენტო იჰლასი“ (IHA) (İhlas Haber Ajansı, Ihlas News Agency) — უმსხვილესი დეპეშათა სააგენტო თურქეთში. 1993 წლიდან უზრუნველყოფს ახალი ამბების მომსახურებით თურქულ, ამერიკულ, ევროპულ და არაბულ სატელევიზიო და რადიო კომპანიებს. ცენტრალური ოფისი მდებარეობს სტამბოლში. გააჩნია 148 შიდა ოფისი თურქეთში და 145 საინფორმაციო ოფისი მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში. ფუნქციონირებს მისი 45 საზღვარგარეთული ბიურო. სააგენტო ფარავს თურქეთს, ევროპას, კავკასიას, დიდ შუა აღმოსავლეთს, არაბეთის ნახევარკუნძულს, ცენტრალურ აზიას, ამერიკასა და რუსეთს. ამასთან, საჭიროების შემთხვევაში შეუძლია დაიკავოს პოზიცია მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილში (მაგალითად, ცხელ წერტილებში), რისთვისაც იყენებს თანამგზავრული კავშირებით აღჭურვილ სპეციალურ მობილურ ავტომობილებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის საინფორმაციო სააგენტოები
ჩუჩური
ჩუჩური (Чучур) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 1 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
მირზაანი
საკუთარი სახელი მირზაანი შეიძლება აღნიშნავდეს:
მეიარაღეთა რიგი
მეიარაღეთა რიგი, მესაჭურვლეთა რიგი — ძველ თბილისში, ერთ რიგზე განლაგებული მეიარაღეთა სახელოსნოები, სადაც ყველა სახის იარაღს ამზადებდნენ და ვაჭრობდნენ. რუსეთის იმპერიის პერიოდში, რუსულ წყაროებში Оружейный ряд-ს უწოდებდნენ.
მეიარაღეთა რიგის ფორმირება როსტომ მეფის მიერ გატარებულ ეკონომიკურ და ადმინისტრაციულ რეფორმებს უნდა უკავშირდებოდეს, რომელმაც ნარიყალას ციხიდან სამეფო სასახლე გადმოიტანა და სიონის ტაძარსა და ანჩისხატის ეკლესიას შორის მდებარე ტერიტორიაზე სპარსული გემოვნების შენობა აიშენა. ქალაქის დაგეგმარებაში მთავარი ფუნქცია მიენიჭა სამეფო სასახლის წინ მდებარე მეფის (იგივე ბატონის) მოედანს, რომელსაც დასავლეთის მხრიდან მეიარაღეთა დუქნები ერტყა და საიდანაც იწყებოდა სხვადასხვა ხელოსანთა სავაჭრო რიგები. მეიარაღეთა რიგი 1782 წლისა და 1785 წლის თბილისის გეგმებზეც არის აღნიშნული — „Boutiques d'armuriers et seruriers“. ასევე პორუჩიკ ვ. ჩუიკოს მიერ 1800 წელს შედგენილი გეგმაზეც და ქალაქის სხვა შედარებით გვიანდელ გეგმებზე.
მეიარაღეთა რიგი, რომელიც როსტომ მეფის რეფორმების დროს ფორმირდა, მდებარეობდა იმ ადგილზე, სადაც დღევანდელი ანტონ კათალიკოსის ქუჩის დასაწყისი, კოტე აბხაზის N22-19-ში მდებარე შენობა და მისი ეზოა განლაგებული (ე.წ. მანთაშევის ქარვასლა). ამ მიდამოებში ხელოსანთა დუქნებმა უცვლელად მოაღწიეს 1795 წლამდე, სანამ თბილისს ირანის შაჰი აღა-მაჰმად-ხანი არ დაესხა თავს და მეიარაღეთა რიგები მთლიანად არ გაანადგურა. მას შემდეგ, რაც ერეკლე დანგრეული ქალაქის აღდგენას შეუდგა, მეიარაღეებს საგანგებო ყურადღება მიაქცია, მის ერთ ბრძანებაში ჩანს, რომ მეფე მოითხოვს მეიარაღე ხელოსნები დაუბრუნდნენ მეფის მოედნის პირას არსებულ ტერიტორიებს და კვლავ ააშენონ შესაბამისი დუქნები. ქართლ-კახეთის სამეფოს რუსეთის იმპერიის მიერ ანექსიის შემდეგ, XIX საუკუნის პირველივე ათწლედში მეფის მოედნის ირგვლივ შენდება მთავრობის დაწესებულებათა შენობები. სავარაუდოდ, ამ მიზეზით უნდა მომხდარიყო მეიარაღეთა დუქნების გადატანა ოდნავ მოშორებით, ასიოდე მეტრში სამხრეთით, სიონის ქუჩაზე — თბილისის მთავარი ტაძრის — სიონის ღვთისმშობლის სახელობის ტაძრის სიახლოვეს და მის პარალელურ ქუჩაზე, რომელსაც „შუა ბაზარი“ ერქვა (თანამედროვე კოტე აბხაზის ქუჩა, მე-19 საუკუნეში „სომხის ბაზარს“ უწოდებდნენ). მეიარაღეთა დუქნები ძირითადად თავმოყრილი იყვნენ „შუა ბაზრის“ იმ მონაკვეთზე, რომელიც სიონის ქუჩის პარალელურად მდებარეობდა. ამ ადგილებში მეიარაღეთა დუქნებმა XX საუკუნის პირველ მესამედამდე მოაღწიეს.
=ლიტერატურა=
კატეგორია:ძველი თბილისის უბნები
მირაბელი
მირაბელი — ქლიავის ჯიშების ჯგუფი. მირაბელის ხე ძლიერ დატოტვილია. აქვს წვრილი, მომრგვალო ან ოვალური, უმეტესად ყვითელი ნაყოფი, მკვრივი, ძლიერ ტკბილი რბილობი. კურკა ადვილად სცილდება რვილობს. ნაყოფს იყენებენ ნედლად, ამზადებენ ჩირს, კომპოტს და სხვა. მირაბელის ცნობილი ჯიშებია ყვითელი მირაბელი, ნანსის მირაბელი, მირაბელების დედოფალი და სხვა ჯიშები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
ზემო თელეთი
ზემო თელეთი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, თელეთის თემში. მდებარეობს შავნაბადის მთის სამხერთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრზე, გარდაბნიდან დაშორებულია 45 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 890 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თელეთის თემის სოფლები
Anonychomyrma nitidiceps
Anonychomyrma nitidiceps — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Anonychomyrma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Anonychomyrma
გრიგოლ ჰამამი
გრიგოლ ჰამამი (დ. დაახლ. IX საუკუნის IV მეოთხედი — გ. 897) — ჰერეთის მთავარი, ჰერეთის მეფე 893 წლიდან. მის დროს იწყება ჰერეთის ახალი გაძლიერება. სამთავროს შემადგენლობაში ამ დროისთვის შედის მარჯვენა ნაპირის ალბანეთის ნაწილი. გრიგოლ ჰამამმა დაიპყრო კახეთის ტერიტორიის ნაწილიც და 893 წელს მეფედ ეკურთხა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჰერეთის მეფეები კატეგორია:გარდაცვლილი 897
ტეტოვოს თემი
ტეტოვოს თემი (Општина Тетово) — თემი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მდებარეობს პოლოგის რეგიონში. მოსახლეობა შეადგენს 86 580 ადამიანს (2002 წლის აღწერის მონაცემები ). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 330 კაცი/კმ²-ზე.
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ტეტოვო. ადმინისტრაციული ცენტრის ჩათვლით თემის შემადგენლობაში შედის 20 დასახლება.
თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 261.89 კმ²-ს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის თემები
ჩეჩნეთის ისტორია
მინი|ჩეჩნეთის მდებარეობა [[კავკასია|კავკასიის რეგიონში.]] ჩეჩნეთის ისტორია — ჩეჩნეთის, ამჟამად რუსეთის ფედერაციის სუბიექტის, ისტორია, რომელიც მჭიდროდაა დაკავშირებული ჩრდილო-აღმოსავლეთ კავკასიის სხვა რეგიონების წარსულთან. ადამიანის უძველესი დასახლება აქ ზედა პალეოლითში გაჩნდა. ჩეჩნების პირდაპირი წინაპრები, რომლებიც ვაინახურ ენაზე მეტყველებდნენ, მთებში ცხოვრობდნენ და XV საუკუნეში დაბლობშიც დასახლდნენ. XVIII საუკუნის დამდეგიდან ერთ-ერთი ვაინახური ტომის – ნოხჩუოს ტომის ეთნიკურ სახელწოდებად თანადათანობით დამკვირდა ჩეჩნები (ჩაჩნები, აულ ჩეჩენიდან). XVI საუკუნიდან ჩეჩნებს შორის გავრცელდა მუსლიმანობა. XVIII-XIX საუკუნეებში ჩეჩნები აქტიურად იბრძოდნენ რუსეთის იმპერიის ექსპანსიონისტური პოლიტიკის წინააღმდეგ. 1936 წელს ჩეჩნეთი და მეზობელი ინგუშეთი რუსეთის სფსრ-ში შემავალი ავტონომიური რესპუბლიკის სახით გაერთიანდა. 1944-1957 წლებში ჩეჩნები მასობრივად დეპორტირებული იყვნენ სამშობლოდან. 1991 წლიდან რუსეთიდან გამოყოფის მიზნით ჩეჩნეთში დაწყებულ მოძრაობას მოჰყვა ორი დამანგრეველი ომი ცენტრალურ ხელისუფლებასთან (1993-1996, 1999-2001), რის შემდეგაც რუსეთის არმიამ მოახერხა ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე კონტროლის დამყარება, თუმცა პარტიზანული მოძრაობა, დივერსიული და ტერორისტული თავდასხმები მომდევნო წლებშიც არ შეწყვეტილა. 2003 წელს ახალი კონსტიტუციით განისაზღვრა ჩეჩნეთის რესპუბლიკის, როგორც რუსეთის ფედერაციის სუბიექტის, სტატუსი.
უძველესი ისტორია
თანამედროვე ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე უძველესი არქეოლოგიური ძეგლები რესპუბლიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონსა (ვედენო, წა-ვედენო, ბალანსუ) და ტბა კეზენოიამის ახლოს მდებარე მთებშია (მაკაჟოი, ხოი და სხვ.) აღმოჩენილი და განეკუთვნება ზედა პალეოლითის, მეზოლითისა და ნეოლითის ხანას. ენეოლითი წარმოდგენილია სამოსახლოებით (კურჩალაი), დაბლობზე — ყორღანებით. ადრე და შუა ბრინჯაოს ხანაში ჩეჩნეთის დაბლობი და მთისწინეთი წარმოადგენდა მტკვარ-არაქსისა და მაიკოპის კულტურების საკონტაქტო ზონას, რომელიც შემდეგ ჩრდილოეთ კავკასიის კულტურამ შეცვალა. მდინარე თერგის ჩრდილოეთით მდებარე სტეპების არქეოლოგიური ძეგლები ორმოსამარხების („ იამნაიას “), შემდეგ კი კატაკომბურ კულტურას განეკუთვნება. მათი გავლენა მთისწინეთამდე ვრცელდებოდა. მთებში გავრცელებული იყო ქვის აკლდამები, სამარხები, ყუთი-სამარხები, გრუნტის საფლავები, რომლებსაც ნახური ენების მატარებელი ხალხების წინაპრებს მიაკუთვნებენ. გვიანბრინჯაოს ხანა წარმოდგენილია კაიაკენტ-ხოროჩოის და ყუბანის კულტურებით. ამ უკანასკნელს ადრერკინის ხანაში სტეპიდან მოსულ სკვითურ და სავრომატულ არქეოლოგიურ კულტურებთან ჰქონდა კონტაქტი. მოგვიანებით აქ სარმატული კულტურა გაჩნდა, აღმოსავლეთის მთისწინეთსა და მთიანეთში კი ადგილობრივი მოსახლეობა სჭარბობდა.
ძველი და შუა საუკუნეების ისტორია
მინი|ჩეჩნები ეროვნულ სამოსში. XIX საუკუნის ბოლო. ახ. წ. II საუკუნიდან ჩეჩნეთის ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი კავკასიის ალანთა კულტურის ზონაში იყო მოქცეული. II-V საუკუნეებში აქ ქალაქური ტიპის დასახლებები (მაგალითად, ალხან-ყალა) გაჩნდა. სხვადასხვა პერიოდში საგრძნობი იყო ჩრდილოეთ კავკასიის დიდ ნაწილში გაბატონებული ჰუნების, თურქთა და ხაზართა სახაკანოების, X საუკუნიდან — ალანთა სამეფოს გავლენა. ეს უკანასკნელი მეტად ჩეჩნეთის დასავლეთში იყო გამოხატული. XIII საუკუნის შუა პერიოდში გავრცელდა მონღოლთა ოქროს ურდოს ძალაუფლება, რომლის მოსახლეობა ზოგან ადგილობრივს ერწყმოდა. ამ პერიოდში მთებში აგებდნენ სამოსახლოებს, ნახევრადსაბრძოლო და საბრძოლო კოშკებს, მიწისქვეშა და მიწისზედა აკლდამებს. XIV საუკუნის ბოლოს ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე არსებობდა სახელმწიფო სიმსირი, რომელიც 1396 წელს თემურლენგმა დაიპყრო.
XV საუკუნის შუა პერიოდში ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე დაბლობისა და მთისწინეთის დასახლებების აღდგენა დაიწყო. ამავე დროიდან ხდებოდა მთიელების გადასახლება ბარში. დასავლეთში ჩნდება ყაბარდოული ყორღანები, დაბლობზე — მთიელთა გრუნტის სამარხები. XVI საუკუნის მიწურულს ფეხი მოიკიდა დაღესტნიდან შემოსულმა მუსლიმანობამ, რომელმაც თანდათან განდევნა X საუკუნიდან საქართველოს ზეგავლენით გავრცელებული ქრისტიანობა. ისლამის მზარდ როლს ადასტურებს მუსლიმანური სამარხების საფლავის ძეგლები; მათ შორისაა ჩეჩენი შეიხების სამარხები ტერმოლში, ბეთისა და ბერსაში.
XVI-XVIII საუკუნეებში ვაინახებმა დაიკავეს თანამედროვე ჩეჩნეთის ცენტრალური და სამხრეთი ტერიტორიები, რომლებიც ჩრდილოეთით მდინარე თერგის შუა წელამდე ვრცელდებოდა. XVI საუკუნის II ნახევარში რეგიონის ტერიტორიაზე დადასტურებულია ცალკეული გაერთიანებების არსებობა, რომლებსაც XVI-XVII საუკუნეების რუსულენოვან დოკუმენტებში „მიწებს“, მოგვიანებით — „თემებს“ უწოდებდნენ. ამ წარმონაქმნებში ძალაუფლება, როგორც წესი, არჩევითი იყო. ამავდროულად, არსებობდა მემკვიდრეობითი სამფლობელოებიც (ულუსები, იურტები) — ოკოცის, გეხინის, ჩეჩნეთის, კაჩკალიკის, ყარაბულაკის, ალდის და სხვ. ჩეჩნური მონაპირე თემებისა და დასახლებების ნაწილი XVI-XVIII საუკუნეების განმავლობაში ტარკის საშამხლოს, ავარიის სახანოს, ენდერის სამფლობელოს და მცირე ყაბარდოს შემადგენლობაში შედიოდა. 1567 წელს ვაინახთა სამოსახლო ტერიტორიის საზღვარზე რუსებმა ციხესიმაგრე თერგი ააგეს, რასაც რუსეთის სახელმწიფოსა და ჩეჩნებს, კერძოდ, ოკოცის სამფლობელოს შორის პოლიტიკური ურთიერთოებების დამყარება მოჰყვა. 1588 წელს მოსკოვში პირველი ჩეჩნური ელჩობა ჩავიდა ბატაის ხელმძღვანელობით. XVI საუკუნეში რეგიონში ე.წ. გრებენის კაზაკები გამოჩნდნენ; 1712 წლისთვის თერგის მარცხენა ნაპირზე მათი 5 მსხვილი დასახლება (სტანცია) არსებობდა.
ბრძოლა რუსეთის იმპერიასთან
მინი|შამილის დანებება 1859 წელს. მხატვარი ალექსეი კივშენკო, 1880. XVII საუკუნის შუა ხანებში ჩეჩნური ტომების გამაერთიანებელი ცენტრი მდინარე არღუნის ქვედა და მდინარე სუნჯის შუა წელის დაბლობებში მდებარე აულები გახდა. XVIII საუკუნეში ვაინახების თავისუფალი თემებიდან უდიდესი იყო ნახჩ-მოხკი („მიჩკიზის საზოგადოება“, აერთიანებდა 36 აულს), ხოლო სამფლობელოებს შორის — ჩეჩნეთის (აერთიანებდა 10-მდე სოფელს). სოფლებს უხუცესები მართავდნენ ყადის თანამონაწილეობით. XVIII საუკუნეში ჩეჩნების საგარეო პოლიტიკური ორიენტაცია, ერთი მხრივ, ოსმალეთის იმპერიასა და ყირიმის სახანოს, ხოლო მეორე მხრივ, რუსეთის იმპერიას შორის მერყეობდა. რუსეთის ექსპანსიის წინააღმდეგ ჩეჩნები არაერთხელ იარაღით ხელში გამოვიდნენ. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო შეიხ მანსურის ბელადობით ჩეჩენთა გამოსვლა 1785-1787 წლებში, რასაც ჩეჩნეთის ტერიტორიის სიღრმეში რუსეთის ჯარების სამხედრო ექსპედიცია მოჰყვა.
რუსეთის იმპერიის მიერ აღმოსავლეთ საქართველოს ანექსიის (1801) შემდეგ თანამედროვე ჩეჩნეთის ტერიტორიის დიდი ნაწილი რუსეთის კონტროლს მიღმა დარჩენილ ანკლავს წარმოადგენდა. კავკასიაში ალექსი ერმოლოვის მმართველობის პერიოდში (1816-1827) რუსები რეგიონში უფრო გააქტიურდნენ. ერმოლოვის ინიციატივით აშენდა არაერთი რუსული გამაგრებული პუნქტი, მათ შორის, პრეგრადნი-სტანი სუნჯაზე და გროზნაია (1818), დაიწყეს რუსეთის ჯარების მიერ დაკავებულ ტერიტორიაზე ფრონტალური წინსვლისა და მყარად დამკვიდრების ტაქტიკის გამოყენება. ერმოლოვის სახელს უკავშირდება კავკასიის ომის სახელით ცნობილი კონფლიქტის ყველაზე აქტიური პერიოდის (1817-1864) დასაწყისი. ჩრდილოეთ კავკასიის სამხედრო კოლონიზაციის გაძლიერებამ გამოიწვია მთიელთა მოძრაობა ყაზი-მუჰამადის, ჰამზათ-ბეგისა და შამილის წინამძღოლობით. 1830-იანი წლებიდან შამილის კაპიტულაციამდე (1859) თანამედროვე ჩეჩნეთის ტერიტორიის სამხრეთი ნაწილი კავკასიის იმამატის შემადგენლობაში შედიოდა. შამილის დამარცხების შემდეგ ჩეჩნეთი საბოლოოდ და მთლიანად დაემორჩილა რუსეთის იმპერიას. 1860 წლიდან მისი ტერიტორია თერგის ოლქში შედიოდა. რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომის დროს ალიბეკ-ხაჯი ალდამოვის წინამძღოლობით ჩეჩნეთში იფეთქა რუსეთის ბატონობის წინააღმდეგ მიმართულმა აჯანყებამ, რომელიც 1878 წლის ნოემბრისთვის ჩაახშეს. XIX საუკუნის ბოლოს ჩეჩნეთში გაჩნდა სამრწეველო სავაჭრო ბურჟუაზია, გაიყვანეს რკინიგზა, დაჩქარდა ნავთობის მოპოვება გროზნოში, განვითარდა მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა. ამავდროულად, რუსეთის ხელისუფლება ახშობდა უკმაყოფილების ყველა გამოვლინებას. 1911 წელს თერგის ოლქიდან გადაასახლეს 30-ზე მეტი გავლენიანი რელიგიური მოღვაწე, მათ შორის, შეიხები: ბარატ-გირეი მიტაევი, აზიზ შაპტუკაევი, სუფაიპ-მულა.
თომას ბართოლინუსი
სქოლიო
კატეგორია:დანიელი ანატომები კატეგორია:დანიელი მედიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1616 კატეგორია:გარდაცვლილი 1680
ჩეჩნეთის ისტორია
რევოლუცია და საბჭოთა პერიოდი
მეორე მსოფლიო ომის დროს, გერმანია-საბჭოთა კავშირის ომის დაწყების შემდეგ, 1941 წლის ოქტომბერში ჩეჩნეთის მთიანეთში ხასან ისრაილოვისა და მაირბეკ შერიპოვის ხელმძღვანელობით ანტისაბჭოთა აჯანყებამ იფეთქა. საბჭოთა კავშირის თავდაცვის სახელმწიფო კომიტეტის 1944 წლის 31 იანვრის დადგენილებით ჩეჩნებსა და ინგუშებს სამშობლოდან ტოტალური დეპორტაცია მიუსაჯეს. გადაწყვეტილება სისრულეში იქნა მოყვანილი 1944 წლის 23 თებერვლიდან 2 მარტის ჩათვლით ლავრენტი ბერიას პირადი მეთვალყურეობით. იმავე წლის 7 მარტს საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის განკარგულებით ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ გაუქმნდა. მისი ტერიტორიის დიდ ნაწილში შეიქმნა გროზნოს ოკრუგი (შედიოდა სტავროპოლის ოლქში; 1944 წლის 22 მარტიდან — გროზნოს ოლქი), 4 სხვა რაიონი მთლიანად და 3 ნაწილობრივ გადაეცა დაღესტნის ასსრ-ს, ხოლო ითუმ-ყალეს რაიონი — საქართველოს სსრ-ს (1943-1955 წლებში ეწოდებოდა ახალხევის რაიონი).
იოსებ სტალინის სიკვდილის შემდეგ მოხდა ჩეჩნების რეაბილიტაცია, რაც სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1956 წლის 16 ივლისის განკარგულებით დაიწყო, რომელიც ჩრდილოეთ კავკასიიდან დეპორტირებულ ხალხებს „სპეციალური განსახლებით“ დაწესებულ შეზღუდვას უხსნიდა, თუმცა ადრინდელ საცხოვრებელ ადგილებზე დაბრუნებას უკრძალავდა. 1956 წლის 24 ნოემბერს განკარგულებით აღდგა ჩრდილოეთ კავკასიის გაუქმებული ნაციონალური ავტონომიები, ხოლო 1957 წლის 9 იანვარს — ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ (რამდენადმე შეცვლილი საზღვრებით). საბოლოოდ, ჩეჩნებს და ინგუშებს სამშობლოში დაბრუნების უფლება მიეცათ. გადასახლებულების სტიქიურ დაბრუნებას 1958 წლის 25-26 აგვისტოს გროზნოში მასობრივი არეულობა მოჰყვა, რომლის დროსაც ქალაქის რუსმა და რუსულენოვანმა მოსახლეობამ დაიკავა საზოგადოებრივი შენობები და ჩეჩნებისთვის სამშობლოში დაბრუნების აკრძალვა მოითხოვა.
ეროვნული მოძრაობა და კრიზისი
მინი|ჯოხარ დუდაევი 1980-იანი წლების ბოლოს ჩეჩნეთში გაძლიერდა ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობა. 1990 წლის 27 ნოემბერს ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ უმაღლესმა საბჭომ მიიღო დეკლარაცია ჩეჩნეთ-ინგუშეთის რესპუბლიკის სახელმწიფოებრივი სუვერენიტეტის შესახებ. 1991 წლის 8 ივნისს ჩეჩენი ხალხის საერთო-სახალხო კონგრესმა (აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე — გენერალ-მაიორი ჯოხარ დუდაევი) მიიღო ჩეჩნეთ-ინგუშეთის უმაღლესი საბჭოს გადაყენებისა და ჩეჩნეთის რესპუბლიკის გამოცხადების გადაწყვეტილება. მოვლენები მოსკოვში სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობამ („აგვისტოს პუტჩი“) დააჩქარა. იმავე წლის 6 სექტემბერს გროზნოში ჩეჩენთა კონგრესის შეიარაღებულმა მომხრეებმა უმაღლესი საბჭოს შენობა დაიკავეს. 1991 წლის 27 ოქტომბერს ქვეყანაში ჩატარდა ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტისა და პარლამენტის არჩევნები. პრეზიდენტად აირჩიეს ჯოხარ დუდაევი, რომელმაც პრიორიტეტად რუსეთისგან ჩეჩნეთის რესპუბლიკის სრული გამოყოფა და დამოუკიდებელი სეკულარული სახელმწიფოს მშენებლობა დაისახა. 1991 წლის 1 ნოემბერს მან ხელი მოაწერა განკარგულებას „ჩეჩნეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო სუვერენიტეტის შესახებ“. მომდევნო დღეს რუსეთის სფსრ სახალხო დეპუტატთა ყრილობამ ჩეჩნეთის არჩევნების შედეგები უკანონოდ გამოაცხადა. 7 ნოემბერს პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა გამოსცა განკარგულება ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ტერიტორიაზე საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადების შესახებ, რომელიც რუსეთის სფსრ უმაღლესმა საბჭომ არ დაამტკიცა. ინგუშეთმა დუდაევის ხელისუფლება არ სცნო. 1992 წლის 4 ივნისს რუსეთის ფედერაციის შესაბამისი კანონით ინგუშეთი ცალკე რესპუბლიკად გამოიყო, ხოლო ჩეჩნეთის საკითხის საბოლოოდ გადაწყვეტა კრიზისული სიტუაციის დარეგულირებამდე გადაიდო.
ამ დროისათვის ჩეჩნეთში სიტუაცია უკიდურესად დაიძაბა. 1992 წლის 2 მარტს ჩეჩნეთის პარლამენტმა მიიღო რესპუბლიკის კონსტიტუცია, რომლის მიხედვით ჩეჩნეთი ცხადდებოდა „ჩეჩენი ხალხის თვითგამორკვევის საფუძველზე შექმნილ სუვერენულ დემოკრატიულ სამართლებრივ სახელმწიფოდ“. ჩეჩნების ხელში აღმოჩნდა რეგიონიდან საბჭოთა არმიის ნაწილების გაყვანის შემდეგ დარჩენილი დიდი რაოდენობით შეიარაღება. შეიქმნა ერთმანეთთან დაპირისპირებული სხვადასხვა ჩეჩნური სამხედრო და პოლიტიკური დაჯგუფება. ე. წ. ჩეჩნური ბატალიონი მონაწილეობდა აფხაზეთის ომში საქართველოს წინააღმდეგ. დუდაევის მთავრობამ თავშესაფარი მისცა სამხედრო გადატრიალების შედეგად საქართველოდან განდევნილ პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას.
1992 წლის 21 მარტს წარუმატებლად დამთავრდა დუდაევის მოწინააღმდეგე ოპოზიციური შეიარაღებული დაჯგუფების მიერ გროზნოში ხელისუფლების ჩაგდების მცდელობა. 7 ივნისს ჩეჩნეთი დატოვა უკანასკნელმა რუსულმა ქვედანაყოფმა — გროზნოს გარნიზონმა. 1993 წლის აპრილში ჩეჩნეთში ხელისუფლების აღმასრულებელ და საკანონმდებლოს შტოებს შორის კონსტიტუციური კრიზისი დუდაევის მომხრეთა და მოწინააღმდეგეთა შორის ქუჩის დაპირისპირებაში გადაიზარდა. 1993 წლის 4 ივნისს დუდაევის მომხრეებმა შამილ ბასაევის მეთაურობით დაიკავეს გროზნოს სახელმწიფო შენობები და განდევნეს პარლამენტი, საკონსტიტუციო სასამართლო და გროზნოს ქალაქის საბჭო.
1994 წლის 14 იანვარს ჩეჩნეთის რესპუბლიკას (ნოხჩი-ჩო) გადაერქვა სახელი და ეწოდა ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერია. თებერვლიდან დუდაევის ხელისუფლებაზე შეირაღებული ოპოზიციის თავდასხმებმა უფრო ინტენსიური ხასიათი მიიღო. შეტაკებები ხდებოდა ურუს-მარტანში, არღუნსა და გროზნოში. 11 აგვისტოს მთავრობამ ჩეჩნეთში სამხედრო მდგომარეობა შემოიღო და მობილიზაცია გამოაცხადა. სექტემბერში დაიწყო ფართომასშტაბიანი საბრძოლო მოქმედებები სამთავრობო ჯარებსა და ოპოზიციური „ჩეჩნეთის დროებითი საბჭოს“ ფორმირებებს შორის. ამ უკანასკნელთ ზურგს უმაგრებდნენ რუსეთის ძალოვანი სტრუქტურები. 26 ნოემბერს ოპოზიციის ძალებმა რუსი სამხედროების მონაწილეობით იერიში მიიტანეს გროზნოზე, მაგრამ დამარცხდნენ. ამის შემდეგ, 1994 წლის 29 ნოემბერს რუსეთის ფედერაციის უშიშროების საბჭომ მიიღო ჩეჩნეთში სამხედრო ოპერაციის ჩატარების გადაწყვეტილება. მომდევნო დღეს პრეზიდენტმა ელცინმა ხელი მოაწერა საიდუმლო განკარგულებას „ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე კონსტიტუციური კანონიერებისა და წესრიგის აღდგენის მიზნით ღონისძიებების შესახებ“.
ჩეჩნეთის პირველი ომი
მინი|რუსული „მი-8“ ვერტმფრენის ჩამოგდება ჩეჩნების მიერ გროზნოსთან 1994 წლის დეკემბერში (ფოტო მიხაილ ევსტაფიევისა). 1994 წლის 1 დეკემბერს, გამთენიისას, რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებმა დაიწყეს იერიში ჩეჩნეთის ქალაქების და სამხედრო ობიექტების წინააღმდეგ, 11 დეკემბერს კი რუსეთის თავდაცვისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროების ჯარების გაერთიანებული დაჯგუფება სამი მხრიდან შეიჭრა ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე. დაიწყო ჩეჩნეთის პირველი ომი. 1994 წლის 31 დეკემბრიდან 1995 წლის 6 მარტამდე გროზნოს ქუჩებში მძიმე ბრძოლების შემდეგ ჩეჩნების ძალები იძულებული გახდნენ ქალაქი დაეტოვებინათ. 1995 წლის აპრილის ბოლოსთვის რუსეთის არმიამ ჩეჩნეთის ბარის უმეტესი ნაწილი დაიკავა. აქტიური საბრძოლო მოქმედებების რამდენიმეთვიანი შეჩერების შემდეგ, 1995 წლის 12 მაისს ფედერალურმა ძალებმა დაიწყეს ფართომასშტაბიანი შეტევა ჩეჩნეთის მთიან რაიონებში. ჩეჩნების წინააღმდეგობა არ შეწყვეტილა, გახშირდა დივერსიული და ტერორისტული თავდასხმები რუსი სამხედროებისა და რუსეთის მიმართ ლოიალურად განწყობილი ჩეჩნების წინააღმდეგ. რუსეთის ხელისუფლებამ 16-17 დეკემბერს ჩეჩნეთის რესპუბლიკის მეთაურის არჩევნები ჩაატარა და უზრუნველყო მასში დოკუ ზავგაევის გამარჯვება.
1996 წლის 6 მარტს ჩეჩენი მებრძოლები გროზნოში შეიჭრნენ, სამდღიანი ბრძოლების შემდეგ ქალაქი დატოვეს და თან წაიღეს საბრძოლო და სამედიცინო მარაგების ნაწილი. 21 აპრილს რუსეთის ავიაციის თავდასხმას ემსხვერპლა ჯოხარ დუდაევი. იჩქერიის თავდაცვის საბჭომ პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად ზელიმხან იანდარბიევი დანიშნა. ომის გახანგრძლივებამ აიძულა რუსეთის ხელისუფლება ჩეჩნეთის წინააღმდეგობის მოძრაობის ლიდერებთან მოლაპარაკებები დაეწყო. 27 მაისს მოსკოვში ბორის ელცინმა და ზელიმხან იანდარბიევმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ, თუმცა მოლაპარაკებები უშედეგოდ დასრულდა და 9 ივლისს რუსეთის არმიამ საომარი მოქმედებები განაახლა. 6 აგვისტოს ჩეჩნების რაზმებმა გროზნოში შეაღწიეს და რუსული ნაწილები ალყაში მოაქციეს. მნიშვნელოვანი რიცხობრივი და ტექნიკური უპირატესობის მიუხედავად რუსებმა ქალაქის შენარჩუნება ვერ შეძლეს. იმავე დღეს ჩეჩნებმა დაიკავეს არღუნი და გუდერმესი. 31 აგვისტოს ხასავიურტში იჩქერიის შეიარაღებული ძალების მთავარი შტაბის უფროსმა ასლან მასხადოვმა და რუსეთის უშიშროების საბჭოს მდივანმა ალექსანდრე ლებედმა ხელი მოაწერეს დაზავების შეთანხმებას, რომლითაც დასრულდა ჩეჩნეთის პირველი ომი. ფედერალურმა ჯარებმა ჩეჩნეთი დატოვეს. რესპუბლიკის სტატუსის საკითხის გადაწყვეტა 2001 წლის 31 დეკემბრამდე გადავადდა.
კრიზისი ომებს შორის
დუდაევის დაღუპვისა და საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ ჩეჩნეთში ისლამური ექსტრემიზმის აღმავლობა აღინიშნა. დამოუკიდებელი სეკულარული რესპუბლიკისთვის მოძრაობა თანდათან ჩრდილოეთ კავკასიაში ისლამური სახელმწიფოს შექმნის იდეამ ჩაანაცვლა. განსაკუთრებით გაძლიერდა სუნიტური ისლამის რადიკალური მოძღვრების – ვაჰაბიზმის პოზიციები. ჩეჩნეთის სხვადასხვა რაიონებში შეიქმნა შარიათის სასამართლოები, ჩამოყალიბდა შარიათის გვარდია, ისლამისტი მებრძოლების საწვრთნელი ბანაკები. ქვეყანაში გააქტიურდნენ კრიმინალური დაჯგუფებები, რომლებიც გავლენისა და რესურსებისთვის ერთმანეთს ებრძოდნენ. შეიცვალა რესპუბლიკის დემოგრაფიული მდგომარეობაც. ჩეჩნეთი რუსული და რუსულენოვანი მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა დატოვა.
1997 წლის 27 იანვარს ჩეჩნეთში საპრეზიდენტო არჩევნები გაიმართა, რომელშიც ხმათა 51,1 %-ით ასლან მასხადოვმა გაიმარჯვა. ახალი მთავრობა შეეცადა მიეღწია თანხმობას რესპუბლიკის სხვადასხვა რაიონში დამკვიდრებულ საველე მეთაურებთან და 1998 წელს მინისტრთა კაბინეტის თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებლად შამილ ბასაევი დანიშნა. სხვა სამხედრო ლიდერები ცენტრალურ ხელისუფლებასთან აშკარა დაპირისპირების გზას დაადგნენ. 1998 წლის 20-21 ივნისს სალმან რადუევის დაჯგუფებამ გროზნოში სამთავრობო ტელევიზიისა და მერიის შენობის აღება სცადა. ივლისში სამთავრობო ეროვნული გვარდიასა და ისლამური დაჯგუფებებს შორის კიდევ რამდენიმე შეტაკება მოხდა, განსაკუთრებით, ქალაქ გუდერმესში. 20 ივლისს პრეზიდენტმა მასხადოვმა ორი დიდი დაჯგუფება – „შარიათის გვარდია“ და „ისლამური პოლკი“ დაშლილად გამოაცხადა, სექტემბერში კი მასთან დაპირისპირებული ბასაევი გადააყენა. საბოლოოდ, რესპუბლიკის რაიონების უმეტეს ნაწილზე მასხადოვის მთავრობამ კონტროლი ფაქტობრივად დაკარგა. ის მყარად მხოლოდ გროზნოს აკონტროლებდა. 1999 წლის 3 თებერვალს მასხადოვმა ჩეჩნეთში „შარიათის მმართველობა“ გამოაცხადა, პარლამენტს საკანონმდებლო უფლება ჩამოართვა და უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოდ ისლამური საბჭო – შურა გამოაცხადა. ამის საპასუხოდ ბასაევმა ე.წ. ოპოზიციური შურა შექმნა.
ამავდროულად, დაიძაბა მდგომარეობა ჩეჩენთ-დაღესტნის საზღვარზე, სადაც დაღესტნელი ვაჰაბიტები მოქმედებდნენ რადიკალი ჩეჩენი საველე მეთაურების მხარდაჭერით. 1999 წლის 7 აგვისტოს ჩეჩნურ-დაღესტნური დაჯგუფება ბასაევისა და არაბი მებრძოლის, ხაბაბის მეთაურობით ჩეჩნეთის ტერიტორიიდან დაღესტანში შეიჭრა. მასხადოვმა ჩეჩნეთში საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა და დაღესტანში კრიზისის შექმნაში რუსეთის ხელისუფლება დაადანაშაულა.
ჩეჩნეთის მეორე ომი
მინი|განადგურებული რუსული ჯავშანტექნიკა ჟანი-ვედენოსთან 2000 წლის მარტში. დაღესტნის მოვლენები რუსეთის მთავრობამ ვლადიმერ პუტინის ხელმძღვანელობით ჩეჩნეთში საკუთარი კონტროლის აღდგენის საბაბად გამოიყენა. მან მასხადოვის მთავრობა არაქმედითად გამოაცხადა და ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე სამხედრო ოპერაციები დაიწყო. 1999 წლის 18 სექტემბერს რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა ჩეჩნეთთან საზღვრის პერიმეტრი სხვადასხვა მხრიდან ბლოკადაში მოაქციეს, ავიაციამ კი რესპუბლიკის ტერიტორიის შეუჩერებელი დაბომბვა დაიწყო. 30 სექტემბერს რუსეთის არმიის ჯავშანსატანკო შენაერთები სტავროპოლისა და დაღესტნის მხრიდან ჩეჩნეთში შეიჭრნენ. ნოემბერში რუსეთის ჯარებმა დაიკავეს სტრატეგიული ტერის ქედი და ქალაქი გუდერმესი, დეკემბრისთვის კი – დაბლობის უმეტესი ნაწილი. 14 დეკებერს რუსებმა გროზნოს აღმოსავლეთ მისადგომებთან მდებარე დასახლება – ხანკალუ აიღეს, 26 დეკემბერს კი ქალაქი სრულ ალყაში მოაქციეს. 2000 წლის 6 თებერვალს, მძიმე ბრძოლების შემდეგ, ნანგრევებად ქცეული გროზნო დაეცა. 29 თებერვალს რუსეთის არმიამ ჩეჩნეთის ეროვნული გვარდიის უკანასკნელი მსხვილი დასაყრდენი – სოფელი შატოი იერიშით აიღო. ალყიდან თავის დაღწევა შეძლო ჩეჩნების მხოლოდ ორმა შედარებით დიდმა ჯგუფმა რუსლან გელაევისა და ხატაბის მეთაურობით. მარტის ბოლოსთვის ფართომასშტაბიანი საბრძოლო ოპერაციები დასრულდა. ჩეჩნურმა დაჯგუფებებმა ფედერალური ძალებისა და რუსეთისადმი ლოიალური ჩეჩნების წინააღმდეგ პარტიზანული ბრძოლა გააჩაღეს, რომელსაც შეტევითი ოპერაციები ენაცვლებოდა. სხვადასხვა დროს შეტაკებებში დაიღუპა ჩეჩენი სამხედრო ლიდერების უმეტესობა. რუსეთის ხელისუფლებამ ოფიციალურად ჩეჩნეთში შემოღებული „კონტრტერორისტული რეჟიმი“ მხოლოდ 2009 წლის 15 აპრილს მოხსნა.
ჩეჩნეთის მეორე ომმა საერთო ჯამში 80 ათასზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა, თითქმის მთლიანად განადგურდა რესპუბლიკის ინფრასტრუქტურა, დევნილად იქცა ათასობით ადამიანი, მათ შორის საქართველოს ტერიტორიაზე, პანკისის ხეობაში, რამაც ამ მხარეში კრიზისული მდგომარეობა შექმნა.
რუსეთის კონტროლის აღდგენა
მინი|რამზან კადიროვი 2018 წელს. 2000 წლის 12 ივნისს რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებით დაინიშნა ჩეჩნეთის რესპუბლიკის დროებითი ადმინისტრაცია პრორუსულად განწყობილი მუფთის, აჰმად კადიროვის ხელმძღვანელობით. 2003 წელს მიიღეს ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ახალი კონსტიტუცია, რომლითაც ქვეყანა რუსეთის ფედერაციის სუბიექტად გამოცხადდა. კონსტიტუციის პროექტი ჯერ კიდევ დაუსრულებელი ომის პირობებში, 2003 წლის 23 მარტს რეფერენდუმზე გაიტანეს. ოფიციალური მონაცემებით, მას მოსახლეობის 95,97 %-მა დაუჭირა მხარი. იმავე წელს კადიროვი პრეზიდენტად აირჩიეს. 9 მაისს ის გროზნოში მოწყობილ ტერორისტულ თავდასხმას ემსხვერპლა. რესპუბლიკის ახალი ხელმძღვანელი ალი ალხანოვი გახდა, 2007 წელს მისი გადადგომის შემდეგ კი აჰმად კადიროვის შვილი – რამზან კადიროვი.
Cephalotes persimilis
Cephalotes persimilis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cephalotes-ის გვარიდან.
ჩეჩნეთის ისტორია
რუსეთის კონტროლის აღდგენა
რამზან კადიროვი პუტინის მთავრობასთან მჭიდრო თანამშრომლობის გზას დაადგა და რეგიონის მართვის საკითხებში მნიშვნელოვანი ავტონომია მიიღო. ფედერალური რესურსების მიზიდვით აღდგა ქალაქი გროზნო და ჩეჩნეთის სხვა დასახლებები. 2009 წლის შემდეგ მნიშვნელოვნად შემცირდა შეიარაღებული შეტაკებები, გაუმჯობესდა ოფიციალური ეკონომიკური მაჩვენებლები. ამავდროულად, ადამიანის უფლებათა დამცველი ადგილობრივი და საერთაშორისო ორგანიზაციები, აქტივისტები და ჩეჩენი ემიგრანტები კადიროვს ადანაშაულებენ განსხვავებული აზრის სასტიკ დევნაში, პოლიტიკური ოპონენტების და კრიტიკოსების განადგურებაში, ათასობით ადამიანის გაუჩინარებაში, წამებასა და გაურკვეველ ვითარებაში გარდაცვალებაში.
Cephalotes persimilis
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჩეჩნეთის ისტორია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩეჩნეთის ისტორია
სამეგრელოს ეპარქია
ისტორია
სამეგრელოს ეპარქია დაარსდა 1818 წლის 28 დეკემბერს. : მასში გაერთიანდა გაუქმებული ჭყონდიდის ეპარქია, ცაიშის საეპისკოპოსო და ცაგერის ეპარქია. 1873 წელს სამეგრელოს ეპარქია შეუერთეს იმერეთის საეპისკოპოსოს, ხოლო 1885 წლის 12 ივნისს შეიქმნა გურია-სამეგრელოს ეპარქია.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ყოფილი ეპარქიები კატეგორია:საქართველოს საეგზარქოსო კატეგორია:სამეგრელო
ოჩხამური (მრავალმნიშვნელოვანი)
ოჩხამური შეიძლება აღნიშნავდეს:
სიბრმავე (რომანი)
სიბრმავე (Ensaio sobre a cegueira ანუ ესე სიბრმავეზე) - პორტუგალიელი ნობელის პრემიის ლაურეატის ჟოზე სარამაგოს მიერ დაწერილი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი რომანი. 2004 წელს, სარამაგომ რომანს მიუმატა პატარა მონაკვეთი - დანახვა. 2008 წელს გამოვიდა რომანის კინომატგრაფიული ადაპტაცია, გადაღებული ბრაზილიელი რეჟისორის ფერნანდუ მეირელისის მიერ, რომლითაც გაიხსნა წლის კანის კინოფესტივალი. ჟოზე სარამაგოს თავდაპირველად არ სურდა ეკრანიზაციაზე უფლებების გაცემა, თუმცა პროდიუსერებმა დაარწმუნეს, რომ ფილმში არ იქნება დაკონკრეტებული ქვეყანა და ქალაქი.
კატეგორია:ჟოზე სარამაგოს ნაწარმოებები
დავიდკოვო
დავიდკოვო (Давидково) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 682 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
ოჩხომური (მრავალმნიშვნელოვანი)
ოჩხომური შეიძლება აღნიშნავდეს:
სხვისი სახე
სხვისი სახე (他人の顔) — იაპონელი ავტორის, კობო აბეს 1964 წლის რომანი, რომელიც წარმოადგენს "გაუჩინარების ტრილოგიის" მეორე ნაწილს, რიგით მეორე რომანს ავტორის სხვა, არანაკლებ ცნობილი ნაწარმოების - ქალი ქვიშაში - გამოცემის შემდეგ.
წიგნი შედგება სამი თავისგან - "შავი", "ნაცრისფერი" და "თეთრი" - და, აგრეთვე, მთავარი გმირის მეუღლის ჩანაწერებისგან.
რომანი მოგვითხრობს ადამიანზე, რომელიც ქიმიურ ლაბორატორიაში მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად, მძიმე დამწვრობის გამო, სახეს კარგავს. იმ მიზნით, რომ საკუთარი თავი განკურნოს და მეუღლის მხრიდან ერთგულება შეინარჩუნოს, ის ნიღაბს მოირგებს (როგორც ავტორი განმარტავს, სხვის სახეს), რაც იქცევა ერთგვარ მეტაფორად და ნაწარმოების ლაიტმოტივად —- მკითხველი აწყდება ინდივიდისა და საზოგადოების ურთიერთობის თემებს.
ნაწარმოების გამოცემიდან ორიოდე წლის თავზე იაპონელმა რეჟისორმა, ჰიროში ტეშიგაჰარამ წიგნზე დაყრდნობით გადაიღო საკმაოდ ცნობილი ეკრანიზაცია.
მოკლე შინაარსი
სამრეწველო უბედური შემთხვევის შედეგად, მისტერ ოკუიამამ სახე დაკარგა. ეს იწვევს მისი მეუღლის აღშფოთებას, რომელიც უკუაგდებს მას და უარს ამბობს მასთან სექსუალურ კონტაქტზე. მეუღლესთან კავშირის აღსადგენად, მეცნიერი ნაქირავებ ბინაში პროთეზის ნიღბის შექმნას შეეცდება. ამ ახალი "სახით" გმირი სულ სხვანაირად უყურებს სამყაროს და იწყებს ფარულ რომანს საკუთარ გაუცხოებულ მეუღლესთან. მიუხედავად იმისა, რომ ნიღაბი ოკუიამას, ერთგვარად, თავისუფლებას ანიჭებს, ნაწარმოების ბოლოს მაინც რთულია იმის გარკვევა, ადამიანი დაეუფლა ნიღაბს, თუ პირიქით - ნიღაბი ადამიანს.
თემა
თავად ავტორმა, "სხვა ადამიანების სახეების" თემატიკაზე საუბრისას, თქვა:"'მე ახლახან გამიელვა თვალწინ სხვების შიშმა'"აბემ აღნიშნა, რომ ნაწარმოებში არსებული ერთგვარი ექსპედიცია დაკავშირებული იყო "საკუთარი თავის არსებობასთან". გარდა ამისა, სხვისი სახე, როგორც "გაუჩინარების ტრილოგიის" მეორე ნაწილი, კრიტიკოსებმა შეაფასეს თანამედროვეობის აღმწერად - ეპოქის, რომელსაც გაუჩინარების პროდრომული სიმპტომები გააჩნია.
შეფასება და ინტერპრეტაცია
არანაკლებ ცნობილი იაპონელი ავტორი, იუკიო მისიმა რომანზე საუბრისას წერდა: "სახე - ესაა მემკვიდრეობითობაით ''მიღებული მოცემულობა, რომლის ფუნდამენტური თვისებების წაშლა საკმაოდ ძლიერ პლასტიკურ ოპერაციასაც კი არ ძალუძს. მეტიც, გარდა იმისა, რომ ის ადამიანის კუთვნილებაა, მისი ნახევარი სოციუმს ეკუთვნის და ფლობს ერთ-ერთ განსაკუთრებულ უნარს - მისცეს საშუალება სხვას, რომ განარჩიოს მისი პატრონი და იპოვოს უნიკალური მასში. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჩვენ მიჩვეულნი ვართ, განვსაზღვროთ საზოგადოებისადმი ჩვენი დამოკიდებულება კუთრი ეგოს სქემით, მაგრამ, ამჯერად, ავტორი წარმოგვიდგენს სახისა და საზოგადოების დამოკიდებულებას, ანუ წინ აყენებს ფიზიკურ მონაცემს. ზედმიწევნითი ძალისხმევა, რომლითაც ეგომ წარმოქმნა ნიღაბი, როგორც ჩანს, კარგად ეხმიანება ავტორისეულ მოტივებს და აიძულებს მკითხველს, მასთან ერთად დაფიქრდეს მსგავს პრობლემატურ საკითხზე და გადაჭრას იგი. ნიღბის წარმოქმნის კლასიკური მეთოდი, როგორც ასეთი, არ არსებობს და რომც არსებობდეს, უსარგებლო იქნებოდა. სადავოა, შეუძლია თუ არა ნამდვილ ეგოს წარმოქმნას სხვისი კუთრი სახე.'' — იუკიო მისიმა, "თანამედროვე რომანის სამი მიმართულება". თუ გადავხედავთ ნიღბის შექმნის საკითხს, აღმოჩნდება, რომ იგი საჭიროებს უდიდეს შრომას, რითაც საბოლოოდ ირღვევა სამყაროს წესრიგი და მსგავსი პროცესი ბუნებრივ მექანიზმებს მწყობრიდან აგდებს. სოციალური წესრიგის ნგრევა ჩვენ წინ იშლება. მიშიმა განმარტავს, რომ ეს არის აკრძალული მსგავსების ძირეული მიზეზი და ყურადღებას ამახვილებს იმ ნაწილზე, რომელშიც მთავარი გმირი ამბობს, რომ მხატვრული მღელვარება და შემაძრწუნებელი ეიფორია მას ნიღბის დამზადებისას ეუფლება.
მიშიმა უპირატესობას ანიჭებს სტილს, სტილს, რომელსაც ხელმძღვანელობს "ენობრივი ეროსი" და "მაცდუნებელი პანთეისტური" სტილი აბეს მარტივ, უარმყოფელ მონოთეისტურ სტილს.
სქოლიო
კატეგორია:კობო აბეს ნაწარმოებები კატეგორია:იაპონური ლიტერატურა კატეგორია:1964 წლის რომანები
Cephalotes pellans
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
კარაუბასი (რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი)
კარაუბასი (Caraúbas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 144 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადა-დუ-აპოდის შემადგენლობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის მუნიციპალიტეტები
Status quo ante bellum
სქოლიო
კატეგორია:ლათინური ტერმინები და ფრაზები
მირზაანის ნავთობის საბადო
მირზაანის ნავთობის საბადო მდებარეობს დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. ექსპლუატაცია დაიწყო 1939 წელს. აგებულია ზედასარმატული და შირაქის წყების თიხა-ქვიშაქვიანი ნალექებით, რომელთა ზედა ნაწილში კონგლომერატების შუაშრეებია; ტექტონიკურად — თარუღ ნაწილში გარღვეული ანტიკლინური ნაოჭია. ნავთობი დაკავშირებულია შირაქის წყების ნალექებთან, რომლებიც 27 ქვიშაქვიან ჰორიზონტს მოიცავს. ნავთობის ბუდობები ფენობრივ-თაღურია, ტექტონიკურად ეკრანირებული და ლითოლოგიურად შეზღუდული. კოლექტორები ალევროლითური ქვიშაქვებია. ნავთობის საწყისი დებიტი 2-4 ტ/დღ-ღ არ აღემატებოდა. ბუდობების განლაგების სიღრმეა 1000-1300 მ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ნავთობის საბადოები
მძვინვარებდა შავი ზღვა
„მძვინვარებდა შავი ზღვა“ (Çırpınırdı Qara dəniz) — 1918 წელს აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის უზეირ ჰაჯიბეკოვის მიერ დაწერილი სიმღერა პოეტ აჰმედ ჯავადის სიტყვებზე. სიმღერა ძალიან ცნობილია თურქეთში. აზერბაიჯანში გამორჩეულად უყვართ ადგილობრივი დამსახურებული არტისტის აზერინას მიერ შესრულებულის ვერსია.
სიმღერის ისტორია
პირველ მსოფლიო ომში ოსმალეთის მონაწილეობით აღელვებულმა აზერბაიჯანელმა პოეტმა, აჰმედ ჯავადიმა, 1914 წლის დეკემბერში დაწერა ლექსი „ღელავდა შავი ზღვა“. 1918 წელს უზეირ გაჯიბეკოვმა ამ ლექსისთვის შექმნა მუსიკა. 1920 წლიდან აზერბაიჯანში ეს სიმღერა ვეღარ სრულდებოდა, მუსიკის ნოტების დაკარგვამ სიმღერა თითქმის დავიწყებას მისცა. მიუხედავად ამისა, სიმღერამ თურქეთში მოიპოვა პოპულარობა, სრულდებოდა რადიოსა და ტელევიზიაში, ოფიციალურ ღონისძიებებსა და ბანკეტებზე. აღსანიშნავია, რომ სიმღერის პირველად მოსმენისას თავად ათათურქს ცრემლი მოსდგომია თვალზე.
1990 წელს სტამბოლის ტექნიკური უნივერსიტეტის ლექტორმა სულეიმან შენელმა, რომელიც აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში სტაჟირებას გადიოდა, ამ სიმღერის შესახებ გაჯიბეკოვის მემორიალურ სახლ-მუზეუმს შეატყობინა. დიდი პაუზის შემდეგ, 1993 წლის 10 მარტს, ბაქოში არსებულ რესპუბლიკის სასახლეში სიმღერამ კვლავ გაიჟღერა აზერბაიჯანის საზოგადოების წინაშე. ეს მოხდა ახმედ ჯავადის 100 წლისთავისადმი მიძღვნილ საიუბილეო საღამოზე.
მყინვარული ნალექები
მინი|მორენა მინი|ტილიტები მყინვარული ნალექები, გლაციალური ნალექები — დანალექების კომპლექსი, რომელთა წარმოშობა დაკავშირებულია თანამედროვე ან ძველ მთის მყინვარებთან და კონტინენტურ ყინულოვან ფარებთან. გამოიყოფა მყინვარული ნალექების 4 გენეტიკური ტიპი: საკუთრივ მყინვარული (მორენა), წყალ-მყინვარული (ფლუვიოგლაციალური ნალექები), ტბიურ-მყინვარული დანალექები (ლიმნოგლაციალური ნალექები) და აისბერგული ნალექები.
მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი
მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი — ტაძარი თბილისში, მეტეხის აღმართის №1-ში.
არქიტექტურა
ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანია. მისი კედლების წყობა კლასიკურ ქართულ ტრადიციებს ემყარება. ის თავიდან მთლიანად იყო შემოსილი თლილი მომწვანო-რუხი ქვით, მოგვიანებით კი აღდგენილია აგურით. ტაძრის გეგმა წარმოადგენს აღმოსავლეთით შვერილი ნახევარწრიული აფსიდებით დასრულებულ მართკუთხედს, რომლის შუაში აღმართულია ოთხ ბურჯზე დაფუძნებული გუმბათი. აღმოსავლეთის ცენტრალურ შვერილ აფსიდს დიდი ჯვარი და ორი ნატიფად მოჩუქურთმებული რომბი ამშვენებს. ესაა სამთავისის ტაძრის საფასადო მორთულობის ცნობილი კომპოზიცია.
მყინვარული ნალექები
ქვედა და ზედა პროტეროზოულისა და ზედა პალეოზოურის დანალექებს შორის ცნობილია აგრეთვე ძველი მყინვარული ნალექებიც, რომლებიც ჩვეულებირვ, ძლიერაა შემჭიდროებული და შეცემენტებული, ხოლო ზოგჯერ მეტამორფიზებული (ტილიტები).
მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი
არქიტექტურა
მეფე დემეტრემ ტაძარი ადრინდელი შენობის ნაშთზე ააგო, რამაც განაპირობა XIII საუკუნისათვის უჩვეულო არქიტექტურული თავისებურებები: ოთხი გუმბათქვეშა ბურჯი და სამინახევარ წრიულად შვერილი აფსიდი აღმოსავლეთ ფასადზე. ფასადები, ძირითადად, დემეტრეს დროინდელი სახით არის შემორჩენილი, იმხანისაა თლილი ქვის პერანგის მეტი ნაწილი და ტაძრის ორნამენტული შემკულობა.
მყინვარული ნალექები
მეოთხეულ და ძველ მყინვარულ ნალექებში ზოგჯერ მოთავსებულია ალმასის, ოქროს, პლატინას და სხვათა ღარიბი ქვიშრობები, რომლებიც წარმოადგენენ მდიდარი ალუვიური და ზღვიური ქვიშრობების კვების წყაროს.
მყინვარული ნალექები შედგენილია დაუხარისხებელი ფხვიერი ნატეხი ქანებით, უფრო ხშირად კაჭარ-თიხებით, თიხნარით, ქვიშნარით, უფრო იშვიათად კი კაჭარ-ქვიშებითა და უხეშღორღიანი ქანებით, რომელიც შეიცავს კაჭარს, ღორღსა და კენჭს. მყინვარული ნალექები განსაკუთრებით დამახასიათებელია ანთროპოგენური სისტემისათვის.
სქოლიო
კატეგორია:გლაციოლოგია კატეგორია:გეომორფოლოგია
მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი
ისტორია
ტაძრის აშენებას VI საუკუნეში ასევე ადასტურებენ ვახუშტი, პლატონ იოსელიანი და სხვა მკვლევარები. ვახუშტი ბატონიშვილი აღნიშნავს „იტყვიან ამას აღშენებად გორგასლისაო“. მეფე ვახტანგ I გორგასალმა აქ ეკლესია, ციხესიმაგრე და სასახლე აღმართა, რომელიც ასევე მეფის რეზიდენციის ფუნქციას ასრულებდა. ტაძარი სიმბოლურად იერუსალიმის გეთსიმანიის ბაღში ღვთისმშობლის საფლავზე აგებულ ტაძარს მიედრებოდა.
თენგიზ ვერულავა გადმოგვცემს: „ხალხში გავრცელებულია თქმულება, რომ დიდი ხნის წინათ მოპირდაპირე მხრიდან მეტეხის კლდეს რომ შემოხედავდით, შეიძლებოდა დაგენახათ ათი ქვის ბუმბერაზის ღრმა ნაოჭებით დასერილი მახინჯი სახე. მრავალი საუკუნის წინათ ამბოხებული გოლიათები სამეფო ციხის კედლებიდან გადმოაგდეს და მას შემდეგ თავისი მხრებით იჭერდნენო მას. დროისა და წყლის დინებამ ისე ჩამოქნა გადმოშვერილი კლდე, სანამ მთლად არ გაუერთიანა მეტეხის ციხე-კოშკებსა და ქონგურებიან კედლებს. ამბობენ, როცა ციხე-სიმაგრის გალავნიდან ძირს ყრიდნენო უკეთურებს, გაქვავებული გოლიათები კმაყოფილებით იღიმებოდნენ, ხოლო როცა სამეფო სახლში სიმშვიდე სუფევდა, ისინი მტკვარს ცივიმზერით ყინავდნენო“.