cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აღმოსავლეთი ტიმორი
გეოგრაფია
აღმოსავლეთ ტიმორი მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ტიმორის კუნძული, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის საზღვაო სივრცეს ეკუთვნის.კუნძულის ჩრდილოეთით მდებარეობს ომბაის სრუტე, უტერის სრუტე და დიდი ბანდის ზღვა. ტიმორის ზღვა, კუნძულს ჰყოფს, სამხრეთით მდებარე ავსტრალიისგან. დასავლეთით მდებარეობს ინდონეზიის პროვინცია- აღმოსავლეთ ნუსა თენგარა. აღმოსავლეთ ტიმორს ექსკლუზიური ეკონომიკური ზონა აქვს, სიდიდით 70 326 კვადრატული კილომეტრი.
ქვეყნის უმეტესი ნაწილი მთიანია, უმაღლესი წერტილია ტატამაილაუ (ასევე ცნობილი როგორც რამელაუს მთა), 2 963 მეტრი. დედაქალაქი, უდიდესი ქალაქი და მთავარი ნავსადგურია დილი, ხოლო სიდიდით მეორე ქალაქია ბაუკაუ.
კლიმატი
აღმოსავლეთ ტიმორში გავრცელებულია ტროპიკული, ნოტიო და მშრალი კლიმატი. ხასიათდება წვიმიანი და მშრალი სეზონით.
ეკონომიკა
'ტიმორ-ლესეს ნავთობის ფონდი', 2005 წელს შეიქმნა და 2011 წლისთვის, 8,7 მლრდ აშშ $ ს მიაღწია. აღმოსავლეთ ტიმორის საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა, ქვეყნის ეკონომიკა, შეაფასა როგორც 'მსოფლიოში ყველაზე ნავთობ-დამოკიდებული ეკონომიკა'.
ქვეყნის ეკონომიკა ძირითადად დამოკიდებულია სამთავრობო ხარჯებზე, მცირე დოზით უცხოელი ინვესტორების დონაციაზეც. კერძო სექტორის განვითარება შეფერხებულია ადამიანური რესურსის დეფიციტის, ინფრასტრუქტურის სისუსტის, არასრული იურიდიული სისტემისა და მარეგულირებლების არაეფექტურობის გამო. ნავთობის შემდეგ, სიდიდით მეორე საექსპორტო საქონელია ყავა, რომელიც წელიწადში 10 მლნ აშშ $-მდე გამოიმუშავებს, სტარბაქსი კი მთავარი შემსყიდველია.
2012 წელის მოსავალზე, 9 000 ტონა ყავა, 108 ტონა დარიჩინი და 161 ტონა კაკაო იქნა მიღებული. შედეგად ქვეყანა მე-40ადგიზლეა ყავის, მე-6 ადგილზე დარიჩინის, ხოლო 50-ე ადგილზე კაკაოს წარმოებით.
2010 წლის მონაცემებით, ელექტროენერგიით სარგებლობს, ქალაქური ოჯახების 87.7% (321 043 კაცი) და სოფლის ოჯახების 18.9% (821 459 ადამიანი) სარგებლობს, საერთო ჯამში, სრული მოსახლეობის 38.2%.
აღმოსავლეთ ტიმორის აქტიური მოსახლეობის 80% სასოფლო-სამეურნეო სექტორშია დასაქმებული.
მსოფლიო ბანკის, მოქმედი ბიზნესები 2013 - ის დასკვნაში, არმოსავლეთ ტიმორი 169-ე ადგილს იკავებდა, აღმოსავლეთ აზიისა და წყნარი ოკეანის რეგიონში. 'საკუთრების აღრიცხვის', 'კონტრაქტების აღსრულების' და 'გადახდისუნარიანობის მოგვარების' საკითხებში, ქვეყანა ბოლო ადგილს იკავებს.
ტურიზმი
აღმოსავლეთ ტიმორში ტურიზმი ნაკლებადაა განვითარებული და მისი ეკონომიკური წვლილიც მცირეა. 2017 წელს ქვეყანას 75 000 ტურისტი ესტუმრა. ბოლო წლების განმავლობაში ტურიზმის ზრდამ, გამოიწვია სასტმროებისა და კურორტების რაოდენობის ზრდა, ასევე მთავრობამ გადაწყვიტა, დილიში არსებულ საერთაშორისო აეროპორტის განვითარებაში ჩაედო ინვესტიცია.
აღმოსავლეთ ფაქტორში რისკი/საფრტხე ტიროსტებისთვის დაბალია, ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ნულოვანი ტერორისტული თავდასხმები, გზების უსაფრთხოების ხელშეწყობა და დაბალი კრიმინალური შემთხვევები შეინიშნება. ტურისტებისთვის უარყოფით ფატორად მხოლოდ გაუმართავი გზები რჩება.
დემოგრაფია
2015 წლის აღწერის მონაცემებით, აღმოსავლეთ ტიმორში 1 183 643 ადამიანი ცხოვრობდა. ქვეყანა მრავალი განსხვავებული ეთნიკური ჯგუფის მაცხოვრებლებისგან შედგება, რომელთა უმეტესობაც, ავსტრონეზიური და მელანეზიურ/პაპაუნი წარმოშობისაა. მალაო-პოლინეზიური ეთნიკური ჯგუფის უდიდესი ნაწილი ტეტუმები არიან (100 000 ადამიანი),ძირითადად ჩრდილოეთ სანაპიოზე და დილის შემოგარენში, მამბაი (80 000), ცენტრალურ მთებში, ტეკუდედე (63 170), მაუბარასა და ლაქუიჩას გარშემო, გალოლი (50 000), მამბასა და მაკესეეს ტომებს შორის, ქემაკი (50 000), ჩრდილო-ცენტრალური ტიმორის კუნძულზე და ბაიკენო (20 000), პანტე მაკასარის მიმდებარე ტერიტორიაზე.
პაპუანური წარმოშობის ძირითადი ტომები მოიცავს ბუნაკს (84 000), ტიმორის კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში, ფატალუკუ (40 000), კუნძულის აღმოსავლეთით, ლოსპალოსის მახლობლად და მაკასა (70 000), კუნძულის აღმოსავლეთ ბოლოში. პორტუგალიის ეპოქაში გავრცელებული ინტერაქციული ქორწინებების შედეგად, არსებობს აღმოსავლეთ ტიმორისა და პორტუგალიის ნაზავი წარმოშობის ხალხი, რომლებიც პორტუგალიაში ცნობილები არიან, როგორც მესტიოები. გვხვდება ჩინური უმცირესობაც, რომლის უმეტესი ნაწილიც შედგება ჰაკგასგან.1970-იან წლებში, ბევრმა ჩინელმა დატოვა აქაურობა.
მიმოხილვა
აღმოსავლეთ ტიმორში ორი ოფიციალური ენა აქვთ : პორტუგალიური და ტეტუმი. იყენებენ ინგლისურსაც და ინდონეზიურსაც. ტეტუმი მიეკუთვნება, ავსტრიის ინდონეზიურ ენათა ოჯახს, რომელზედაც საუბრობენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისა და წყნარი ოკეანეთის ნაწილებში.
2015 წლის შედეგად, ყველაზე მეტად გავრცელებული სასაუბრო ენებია : ტეტუმ პრასა (მშობლიური ენა, მოსახლეობის 30.6%), მამბაი (16.6%), მაკასაი (10.5%), ტეტუმ ტერიკი (6.05%), ბაიკენუ (5.87%), კემაი (5.85%), ბუნაკი (5.48%), ტოქოდედე (3.97%) და ფატალუკუ (3.52%). ძირძველ ენებზე 10.47% საუბრობდა, ხოლო 1.09% უცხოურზე.
ინდონეზიური მმართველობისას, პორტუგალიურის გამოყენება აკრძალული იყო, სამთავრობო ოფისებში, სკოლებდა და საზოგადოებრივ ბიზნესებში მხოლოდ ინდონეზიურ ენა გამოიყენებოდა. ინდონეზიური ოკუპაციის პერიოდში, ტეტუმი და პორტუგალიური მნიშვნელოვანი გამაერთიანებელი ელემენტი იყო აღმოსავლეთ ტიმორის ხალხისთვის, რომლებიც ინდონეზიურ კულტურას ეწინააღმდეგებოდნენ. ამ მიზეზით იქნა მიღებული ორი ოფიციალური ენა.
ინდონეზიური და ინგლისური ენები სამუშაო ენებადაა განსაზღვრული. 2012 წელს, პორტუგალიურ ენაზე წერა-კითხვა და საუბარი, მოსახლეობის 35%-ს შეეძლო, ეს ნამდვილად დიდი პროგრესი იყო, რადგან 2006 წლის გაეროს მონაცემებით, ასეთი ადამიანები, ტიმორის მოსახლეობის მხოლოდ 5%-ს შეადგენდნენ. პორტუგალიური ენა მეტად პოპულარიზებულია, ის ბოლო პერიოდში ტიმორის მთავარ ენად იქცა და ისწავლება სკოლების უმეტესობაში. დადგენილია, რომ ინგლისური ესმის მოსახლეობის 31.4%-ს. აღმოსავლეთ ტიმორი, პორტუგალიური ენების ქვეყნების საზოგადოებისა და ლათინური კავშიწის წევრი ქვეყანაა.
ტეტუმის გარდა, ეთნოლოგები ასახელებენ შემდეგ ძირძველ ენებს : ადაბე, ბაიკენო, ბუნაკ, ფატალუკუ, გალოლი, ჰაბუნი, იდატე, კაირუი-მიდიკი, კემაკ, ლაკალეი, მაკასაე, მაკუვ'ა, მამბაე, ნაუეტე, ტუკუდედე და ვაიმა'ა. სამყაროში არსებული საფრთხის ქვეშ მყოფი ენების სიაშია, აღმოსავლეთ ტიმორის ექვსი ენა : ადაბე, ჰაბუ, კაირუი-მიდიკი, მაკუვა'ა, ნაუეტე და ვაიმა'ა.
პორტუგალიური
დადგენილია, რომ მოსახლეობის 70% დან 80%მდე, შეუძლია პორტუგალიურად საუბარი. მოსახლეობის დაახლოებით 40%, ყოველდღიურად იყენებს პორტუგალიურს სასაუბროდ. ენას უმეტესად იყენებენ დედაქალაქსა და დიდ ქალაქებში, სადაც მოსახლეობის 75%, ყოველდღიურად საუბრობს პორტუგალიურად. სოფლად, მოსახლეობის 30% საუბრობს პორტუგალიურად.
ენა აქტიურად გამოიყენება აღმოსავლეთ ტიმორის კომერციულ, ფინანსურ და ადმინისტრაციულ სექტორში. მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა ასევე იყენებს ტეტუმს, კომპანიების უმრავლესობა, პორტუგალიურს ანიჭებს უპირატესობას.
პორტუგალიისა და ბრაზილიის ხელშეწყობიით, აღმოსავლეთ ტიმორში, სულ უფრო მეტი ადამიანი საუბრობს პორტუგალიურად. მოსახლეობის 90% სახელებისა და გვარების გათვალისწინებით პორტუგალიელია.
სავარაუდოა, რომ 2025 წლისთვის, მოსახლეობის 90%-ს შეეძლება პორტუგალიურის თავისუფლად ფლობა.
განათლება
2010 წელს, აღმოსავლეთ ტიმორში, ზრდასრულთა წიგნიერების მაჩვენებელი 58.3% იყო, მაჩვენებელი პროგრესირებულია, გამომდინარე იქედან რომ 2001 წელს, ზრდასრულთა წიგნიერების მაჩვენებელი 37.6% იყო. პორტუგალიური მმართველობის დასასრულს, გაუნათლებელთა მაჩვენებელი, მოსახლეობის 95% იყო.
ქვეყნის მთავარი უნივერსიტეტია, აღმოსავლეთ ტიმორის საერთაშორისო უნივერსიტეტი. ასევე აქ არის ოთხი კოლეჯი.
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ტეტუმმა და ინდონეზიურმა, საკუთარი ფუნქცია დაკარგეს და სასწავლო მნიშვნელობა პორტუგალიურს მიენიჭა. ინდონეზიურმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა განათლებაში, ცნობილია რომ საშუალო სკოლის მოსწავლეების 73.7% იყენებდა მას, თუმცა 2005 წლიდან ეს მაჩვენებელი საგრძნობლად შემცირდა, რადგან მათი უმეტესობა უკვე პორტუგალიურს იყენებდა.
ფილიპინელებმა, ფილიპინელი მასწავლებლები, აღმოსავლეთ ტიმორში გააგზავნეს, ინგლისურის სწავლის მიზნით, რათა ორ ქვეყანას შორის წამოწყებულ პროგრამას, ხელი შეუწყონ. პროგრამა ითვალისწინებს აღმოსავლეთ ტიმორიდან ინგისური ენის მცოდნე სტუდენტების სასტიპენდიო პროგრამებზე მიღებას, ფილიპინებში.
კულტურა
აღმოსავლეთ ტიმორის კულტურა, უამრავი სხვა კულტურის გავლენას განიცდის, განსაკუტრებით პორტუგალიური, რომაული კათოლიკური და ინდონეზიური. ტიმორის ძირძველი კულტურებია ძველი ავსტრიული და მელანეზიური.
ხელოვნება
ქვეყანაში პოეზიის მძლავრი კულტურა არსებობს. მაგ. პრემიერ მინისტრი Xanana Gusmão, გამორჩეული პოეტია.
არქიტექტურა, ძირითადად პორტუგალიური შენობებისგან შედგება, თუმცა აღმოსავლეთ რეგიონში ტრადიციულ ტოტემურ შენობებსაც ვხვდებით. მსგავსი არქიტექტურა, ცნობილია როგორც 'უმა ლულიკ' ('წმინდა სახლები'), ტეტუმზე და 'ლი ტეინუს' ('ფეხის სახლები'), ფატალუკუში. გავრცელებულია ხელოსნობა და ტრადიციული შარფების ქსოვა.
ტიმორში აუდიოვიზუალური მასალის ვრცელი კოლექცია აქვთ.
თეატრი და სატელევიზიო დრამა
2009-10 წლებში, აღმოსავლეთ ტიმორში იღებდნენ, ავსტრალიურ ფილმს 'ბალიბო' და სამხრეთ კორეულ ფილმს 'შიშველი ოცნება'. 2013 წელს, გამოვიდა პირველი აღმოსავლეთ ტიმორული მხატვრული ფილმი 'ბითრიზის ომი'. მომდევნო ორი მხატვრული ფილმი, 2017 წლის 30 ივლისს გამოვიდა, სატელევიზიო ქსელის მეშვეობით. 2010 წელს კი პირველი ადგილობრივი სატელევიზიო დრამა გამოუშვეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები კატეგორია:აზიის ქვეყნები კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
იოანე ქაჯაზნუნი
იოანე ქაჯაზნუნიანი ( Յովհաննես Քաջազնունի; დ. 14 თებერვალი, 1868; გ. 15 იანვარი, 1938) — სომეხი არქიტექტორი და პოლიტიკოსი, სომხეთის პირველი რესპუბლიკის პირველი პრემიერ მინისტრი 1918 წლის 6 ივნისიდან 1919 წლის 7 აგვისტომდე. სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის წევრი.
ადრეული წლები
დაიბადა 1868 წელს ქალაქ ახალციხში (ახალციხე), მაშინდელი რუსეთის იმპერიის ტფილისის გუბერნიის ახალციხის მაზრის, ამჟამად საქართველოს შემადგენლობაში. საშუალო სკოლაში სწავლობდა ტფილისში 1877-1886 წლებში. 1887 წელს გადავიდა სანკტ-პეტერბურგში და ჩაირიცხა სამოქალაქო არქიტექტურულ ინსტიტუტში, რომელიც 1893 წელს წარჩინებით დაამთავრა. სანკტ-პეტერბურგში ყოფნისას ქაჯაზნუნი შეუერთდა სომხეთის რევოლუციურ ფედერაციას. სკოლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ბაქოს პროვინციის ადმინისტრაციის სამშენებლო განყოფილებაში (1893– 1895), არქიტექტორად ბათუმში (1895– 1897), რეგიონალურ არქიტექტორად ტფილისის პროვინციის ადმინისტრაციაში (1897– 1899). 1899 წლიდან 1906 წლამდე ბაქოში ეკავა უფროსი არქიტექტორის თანამდებობა, აპროექტებდა საავადმყოფოებსა და მრავალბინიან შენობებს, მისი ყველაზე გამორჩეული ნამუშევარია წმინდა თადეოსისა და ბართლომეოს ტაძარი, რომელიც დასრულდა 1911 წელს. 1906 წლის შემდეგ თავი მიუძღვნა პოლიტიკურ და სოციალურ საქმიანობას.
პოლიტიკური კარიერა
ქაჯაზნუნი იძულებული გახდა დაეტოვებინა კავკასია 1911 წელს, რათა 1912 წლის იანვარში სანქტ-პეტერბურგში რუსეთის მთავრობის მიერ მოწყობილ სომეხთა რევოლუციური ფედერაციის წევრების სასამართლო პროცესზე არ მიეცა ჩვენება. დაბრუნებამდე ცხოვრობდა კონსტანტინოპოლში, შემდეგ ვანში 1914 წლამდე. 1917 წელს გახდა სომეხთა ეროვნული საბჭოს წევრი და 1918 წლამდე იყო სეიმში (ამიერკავკასიის პარლამენტში) დაშნაკცუთიუნის წარმომადგენელი.
ტრაპიზონის სამშვიდობო კონფერენცია და ამიერკავკასიის ფედერაცია
1918 წლის 14 აპრილს ოსმალეთის ჯარების მიერ ბათუმის აღებამ შეარყია ქართველი მენშევიკების ნება, გაეგრძელებინა ბრძოლა ოსმალეთთან და მათ აიძულეს თავიანთი ამიერკავკასიელი მოკავშირეები მიეღოთ ოსმალეთის ორი წინაპირობა მოლაპარაკების განახლებისთვის: თურქეთის ტერიტორიული უფლებების აღიარება და სრული აღიარება. რუსეთთან გაწყვეტა. ამის შედეგად მენშევიკებმა და მუსლიმებმა სეიმში შესთავაზეს 1918 წლის 22 აპრილს შეექმნათ ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა სულ უფრო და უფრო იზოლირებული სომეხი წარმომადგენლების უხალისო მოწონებით.
დამოუკიდებელი სომხეთი
სომხეთის ეროვნულმა საბჭომ 1918 წლის 6 ივნისს აირჩია ქაჯაზნუნი დამოუკიდებელი სომხური სახელმწიფოს პირველ პრემიერ მინისტრად და მისი კაბინეტი ჩამოყალიბდა 30 ივნისს. ქაჯაზნუნი ამ თანამდებობას იკავებდა 1919 წლის 7 აგვისტომდე. მსახურობდა დიპლომატიურ მისიებში ევროპაში (დაწყებული 1919 წლის აგვისტოდან) და შეერთებულ შტატებში (1919 წლის 9 ოქტომბრიდან 1920 წლის აგვისტომდე). 1920 წლის 19–21 ივნისს ზანგიბასარისთვის (დღევანდელი მასისი ) ბრძოლის დროს თათარმა აჯანყებულებმა მოკლეს ქაჯაზნუნის ვაჟი არამი ( სომხეთის არმიის ლეიტენანტი). ქაჯაზნუნი მოგვიანებით დაბრუნდა სომხეთში და გახდა პარლამენტის თავმჯდომარე 1920 წლის 4 ნოემბერს. დააპატიმრეს 1920 წლის დეკემბერში ბოლშევიკების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, მაგრამ მალევე გაანთავისუფლეს.
მახვილკუდანი
მახვილკუდანი (Limulidae) — ზღვის ფეხსახსრიანების რიგი მერისტომიანების კლასისა. მათი სხეულის სიგრძე 90 სმ აღწევს, გაბრტყელებულია, ბოლოვდება მახვილისებრი მორჩით, ზემოდან დაფარულია ოვალური გრძელი ჯავშნით. იკვებებიან მოლუსკებით და სხვა უხერხემლოებით. ცალსქესიანებია. მახვილკუდანთა 12 ნამარხი გვარი ცნობილია სილურულიდან. თანამედროვე მახვილკუდანი შეიცავს 3 გვარის 5 ტროპიკულ სახეობას: ერთი ატლანტის ოკეანეშია ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ამერიკის სანაპიროებთან, დანარჩენები — აზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ და აღმოსავლეთ სანაპიროებთან. ამერიკასა და იაპონიაში მახვილკუდანი რეწვის ობიექტია (სასუქად იყენებენ).
იოანე ქაჯაზნუნი
საბჭოთა პერიოდი
1921 წლის აპრილის დასაწყისში აჯანყების დასრულების შემდეგ მან დატოვა ქვეყანა და 1921 წლიდან 1924 წლამდე ბუქარესტში ცხოვრობდა. 1925 წელს დაბრუნდა საბჭოთა სომხეთში და მუშაობდა არქიტექტორად ლენინაკანში. ის ასევე ასწავლიდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, კითხულობდა ლექციებს მშენებლობასა და არქიტექტურაში. 1930 წელს შეუერთდა ახლად დაარსებულ სამშენებლო ინსტიტუტს და იქ მიენიჭა პროფესორის წოდება. ქაჯაზნუნი გახდა სომხეთის არქიტექტორთა კავშირის წევრი. ქაჯაზნუნი სტალინის დიდი ტერორის მსხვერპლი იყო - დააპატიმრეს 1937 წელს და გარდაიცვალა ციხეში 1938 წელს.
მახვილკუდანი
ლიტერატურა
კატეგორია:ფეხსახსრიანები
იოანე ქაჯაზნუნი
სქოლიო
<references group="" responsive="0">
კატეგორია:სომხეთის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:გარდაცვლილი 1938 კატეგორია:დაბადებული 1868
გაძგიფვა
მინი|გაძგიფვა ედომაზე, რუსეთი მინი|გაძგიფვა მინი|გაძგიფვა ხოპიორზე, რუსეთი გაძგიფვა — წყალსადინარისა და წყალსატევის ზედაპირზე უძრავი ყინულის წარმოქმნის პროცესი და პერიოდი, რომლის განმავლობაში წყალსადინარისა და წყალსატევის ზედაპირზე შეინიშნება უძრავი ყინულსაფარი. გაძგიფვის პროცესი დამოკიდებულია ზამთრის ტემპერატურულ რეჟიმზე, მის ხანგრძლივობაზე, წყლის ობიექტის დინამიკასა და სხვა. გაძგიფვის პერიოდის ხანგრძლივობა და ყინულის სისქე დამოკიდებულია აგრეთვე ამ პირობებზე და ამასთან, ყინულის ზედაპირზე თოვლის საფარის სიმაღლესა და ქარის რეჟიმზე. ჩქარი დინების გამო მთის მდინარეებს უწყვეტი გაძგიფვა არ ახასიათებს.
გაძგიფვის პერიოდში მიმდინარეობს ყინულის უძრავი მასების განმტკიცება, წყლის კრისტალიზაციის შედეგად ყინულსაფრის ქვედა ზედაპირზე ყინულის მატება, აგრეთვე წყლით გაჟღენთილი და ყინულსაფარზე მდებარე თოვლის შეყინვა.
მდინარეზე ან ტბაზე უძრავი ყინულსაფრის დღეების რაოდენობას გაძგიფვის ხანგრძლივობა ეწოდება. გაძგიფვის ხანგრძლივობა განისაზღვრება ამა თუ იმ რეგიონის კლიმატური პირობებით, კონკრეტულ წელიწადში ჰაერის ტემპერატურის რეჟიმით.
დიდ მდინარეებთან და ტბებთან შედარებით, პატარა მდინარეების და ტბების გაძგიფვა უფრო ხანგრძლივია. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, კერძოდ, რუსეთის აზიურ ნაწილში, ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, ალასკასა და კანადის მნიშვნელოვან ნაწილში გაძგიფვა ხდება ოქტომბერ-ნოემბერში, ხოლო რუსეთის ევროპული ნაწილის, სკანდინავიის, აშშ-ის ჩრდილო შტატებისა და კანადის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილის მდინარეებზე ნოემბერ-დეკემბერში.
რუსეთის ევროპული ნაწილის მდინარეებზე გაძგიფვა გრძელდება სამხრეთ-დასავლეთით 2 თვიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 7 თვემდე, აზიურ ნაწილში — 5 თვიდან (ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის სამხრეთ რაიონებში), 8 თვემდე (უკიდურესი ჩრდილოეთის მდინარეებზე), კანადაში სამხრეთით 3 თვიდან უკიდურეს ჩრდილოეთში 8 თვემდე. თბილ კლიმატურ რაიონებში გაძგიფვა შეიძლება იყოს არამდგრადი: მდინარეები ხან იყინება, ხან ყინულისგან თავისუფლდება. XX საუკუნიდან დაწყებული რუსეთის სამხრეთის რიგ მდინარეზე დაფიქსირდა ზამთარი გაძგიფვის გარეშე, რაც აიხსნება კლიმატის გლობალური დათბობით. ასეთი მდინარეების კარგი მაგალითია აზოვის ზღვის აუზის მდინარეები ყუბანი და დონი.
სქოლიო
კატეგორია:ყინული კატეგორია:ჰიდროლოგია
ეფრემ ასური
ეფრემ ასური („სინანულის მოძღვარი“; დ. დაახლ. 306 — გ. 9 ივნისი, 373) — სირიელი პოეტი, მწერალი, ასკეტური მიმართულების საეკლესიო მოღვაწე. მისი თხზულებები განსაკუთრებით პოპულარული იყო ქრისტიანულ აღმოსავლეთში, კერძოდ, საქართველოში.
დაიბადა ქალაქ ნისიბინში. მშობლები ღარიბი მოწათმოქმედები – კეთილმსახურებით ზრდიდნენ შვილს, მაგრამ ეფრემი ფიცხი ბუნების გამო ხშირად ჩხუბობდა, დაუფიქრებლად იქცეოდა და ღვთის განგებულებაშიც კი ეჭვი ეპარებოდა. დაუდევარი ჭაბუკი თვით უფალმა გაწვრთნა: ერთხელ მას ცხვრების მოპარვა დასწამეს და საპყრობილეში გამოამწყვდიეს, სადაც ჩაესმა ხმა, რომელიც სინანულისა და გამოსწორებისაკენ მოუწოდებდა. განთავისუფლების შემდეგ ეფრემი განეშორა ამ ქვეყანას და ნიზიბიის მთებში დაეყუდა. აქ მისი მოძღვარი შეიქნა ცნობილი ასკეტი იაკობი - ნიზიბიის ეპისკოპოსი (ხს. 13 იანვარს). მღვდელმთავრის მადლმოსილი ხელმძღვანელობით ღირსი მამა სხვადასხვა ქრისტიანულ სათნოებას იხვეჭდა და სულიერებაშიც წარემატებოდა. იაკობი მის ღირსებებს ეკლესიის საკეთილდღეოდ იყენებდა: ავალებდა ქადაგებების წარმოთქმას, ბავშვების სწავლებას სასწავლებელში. წმიდანი მოძღვარს თან ახლდა 325 წელს ნიკეაში გამართულ პირველ მსოფლიო კრებაზეც. ეფრემი იაკობის მორჩილებაში იმყოფებოდა 14 წლის განმავლობაში მის აღსასრულამდე.
როდესაც ნისიბინი სპარსელთა ხელში გადავიდა, იძულებული გახდა (363) დაეტოვებინა მშობლიური ქალაქი. ეფრემმა დატოვა უდაბნო და ერთ-ერთ მონასტერში დაემკვიდრა ქალაქ ედესის მახლობლად (365). აქ მის გვერდით მოსაგრეობდნენ დიდი მამები, რომლებიც ლოცვასა და ფსალმუნთა გალობაში ატარებდნენ დროს. მათი თავშესაფარი გამოქვაბული იყო, ერთადერთი საკვები კი - მცენარეულობა. ასკეტურ ღვაწლს ღირსი მამა საღვთო წერილის დაუცხრომელ შესწავლას უთავსებდა. უფალმა იგი მოძღვრობის ნიჭით დააჯილდოვა: ყოველი მხრიდან მოისწრაფოდნენ მისკენ სულიერი რჩევა-დარიგების მსურველები. ეფრემის ქადაგებებს მსმენელებზე განსაკუთრებული ზემოქმედება ჰქონდა, რადგან ღირსი მამა დარიგებებს საკუთარი თავის მხილებით იწყებდა. წმიდანი მსმენელებს სინანულისაკენ, სარწმუნოებისაკენ და კეთილმსახურებისაკენ მოუწოდებდა, ამხელდა ფართოდ გავრცელებულ არიანელთა ერესს. მისმა მადლმოსილმა სწავლა-მოძღვრებამ მრავალი წარმართი მოაქცია ქრისტეს სჯულზე.
ღირსმა მამამ იღვაწა საღვთო წერილის, კერძოდ კი, მოსეს ხუთწიგნეულის განმარტებისთვის. მას ეკუთვნის მრავალი ლოცვა და საგალობელი. განსაკუთრებით ცნობილია ლოცვები წმიდა სამების, ძე ღვთისას, ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის მიმართ, საგალობლები ათორმეტი საუფლო დღესასწაულის განსადიდებლად. ეფრემ ასურის ლოცვა „უფალო და მეუფეო“ დიდმარხვაში იკითხება და ქრისტიანებს სულიერი განახლებისაკენ მოუწოდებს. ეკლესია უძველესი დროიდანვე ფრიად აფასებდა ღირსი მამის ნაშრომებს; მიღებული იყო მათი კითხვა მართალთა ლიტურღიაზე, სახარების შემდეგ. ეფრემის ნაწერები ადრევე ითარგმებოდა სხვადასხვა ენებზე.
მისი ლიტერატურული მემკვიდრეობა მოიცავს მრავალ პროზაულ და პოეტურ თხზულებას. მას ეკუთვნის ბიბლიური ტექსტების კომენტარები, თეოლოგიური პოლემიკა, დიდაქტიკური ხასიათის ჰომილიები, აპოკრიფები, ჰიმნები საღვთისმეტყველო და ისტორიულ თემებზე. აღსანიშნავია მისი ჰიმნები ნისიბინზე ”Carmina Nisibina" (პირველი 20 ჰიმნი დაწერილია ნისიბინში, 350-363, დანარჩენი 52-ედესაში, 363-373). სირიულ პოეზიაში მის მიერ უნდა იყოს შეტანილი მადრაშის (სასიმღერო ლექსები) ერთ-ერთი სახეობა - ”სოღითა” და ლექსის შვიდმარცვლიანი ზომა. პროზაული თხზულებებიდან მნიშვნელოვანია ქრისტიანულ აღმოსავლეთში გავრცელებული ”სახარების” ტექსტის ”დიატესარონეს” კომენტარები.
ეფრემ ასურის თხზულებათა დიდი ნაწილი ადრინდელი თარგმანების სახით არის შემონახული ბერძნ., სომხ., კოპტურ და ეთიოპიურ ენებზე. სირიულ ენაზე ზოგიერთი თხზულება დაცულია სირიელი ბერის, სერვიუსის კრებულში "Catena Patrum" (861), აგრეთვე უფრო გვიანდელ სირიელ ავტორებთან.
წმიდა მამა, სიმდაბლის გამო, თავს ყველაზე უღირსად თვლიდა. სიცოცხლის მიმწუხრზე იგი ეგვიპტეში გაემგზავრა დიდი მეუდაბნოე მამების ღვაწლის გასაცნობად. უკან გამობრუნებულმა კაბადოკიის კესარიაში გამოიარა, ბასილი დიდთან (ხს. 1 იანვარს). დიდ მღვდელმთავარს მისი ხუცესად კურთხევა უნდოდა, მაგრამ ეფრემმა დაიჟინა და დიაკვნად დაასხა ხელი ღირს მამას. ამ ხარისხში იმყოფებოდა იგი აღსასრულამდე. წმიდა მამას მღვდელმთავრობაც შესთავაზეს, მაგრამ მან, თავიდან რომ აეცდინა ეს მძიმე ჯვარი, სალოსობა დაიწყო. როცა ედესაში საშინელი შიმშილობა მძვინვარებდა, ეფრემმა თავისი შთამაგონებელი სიტყვით მდიდრები გლახაკების დასახმარებლად აღძრა. მორწმუნეთა შემოწირულობით მან დავრდომილთა თავშესაფარი ააგო. შემდეგ კი ედესის მახლობლად, გამოქვაბულში განმარტოვდა და აქ მოღვაწეობდა აღსასრულამდე. წმინდანის ხსენების დღეა 28 (10.02) იანვარი.
ეფრემ ასურის თხზულებანი ფართოდ იყო ცნობილი ჯერ კიდევ VIII-IX სს. საქართველოში. ამ თხზულებებს სწავლობდნენ, თარგმნიდნენ. მათი ავტორი დიდი პატივისცემითა და ავტორიტეტით სარგებლობდა, რაც კარგად ჩანს გიორგი მერჩულეს ”გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაშიც”. 977 წელს ოშკში გადაწერილი ქადაგებათა კრებული ცხადყოფს, რომ მისი თხზულებანი ქართულად ჯერ კიდევ X საუკუნემდე უთარგმნიათ.
ეფრემ ასურის მთარგმნელთა შორის არიან ქართველი მოღვაწეები ექვთიმე მთაწმინდელი და ეფრემ მცირე (”სწავლანი”, ”ასკეტიკონი”, ”ლოცვები” და სხვ.)
ლიტერატურა
კატეგორია:IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:სირიელი ქრისტიანი ასკეტი ბერები კატეგორია:სირიელი ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:სირიელი პოეტები კატეგორია:სირიელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 306 კატეგორია:გარდაცვლილი 373
ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქია
ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქია, ცხუმ–აფხაზეთის ეპარქია – საქართველოს უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთში მდებარეობს.
მისაკ მანუჩანი
მისაკ მანუჩანი (დასავლეთ Միսաք Մանուշեան; დ. 1 სექტემბერი, 1906 — გ. 21 თებერვალი, 1944) — ფრანგი-სომეხი პოეტი და კომუნისტი აქტივისტი. 1925 წელს, სომეხთა გენოციდის შემდეგ ის საფრანგეთში გადავიდა ლიბანის ბავშვთა სახლიდან. ის აქტიური მოღვაწე იყო კომუნისტურ სომხურ ლიტერატურულ წრეებში. მეორე მსოფლიო ომის დროს ის გახდა FTP-MOI-ს სამხედრო კომისარი, ეს იყო ჯგუფი, რომელიც შედგებოდა ევროპელი ემიგრანტებისგან, მათ შორის ბევრი ებრაელისგან. ერთ-ერთი ავტორის აზრით, მანუჩანის ჯგუფი იყო ყველაზე აქტიური ფრანგული წინააღმდეგობის ჯგუფი. მანუჩიანი და მისი ბევრი ამხანაგი 1943 წლის ნოემბერში დააპატიმრეს და ნაცისტებმა სიკვდილით დასაჯეს ფორტ მონ-ვალერიენში 1944 წლის 21 თებერვალს. ითვლება ფრანგული წინააღმდეგობის გმირად.
ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქია
ეპარქიის ტერიტორია
ცხუმ–აფხაზეთის ეპარქია მოიცავს ისტორიული აფხაზეთის სამთავრო ტერიტორიას.მის შემადგენლობაში შედის ქალაქები: სოხუმი, ოჩამჩირე, გალი, გუდაუთა, გაგრა და მათი მიმდებარე ტერიტორიები. ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება მესტიისა და ზემო სვანეთის, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ზუგდიდისა და ცაიშის ეპარქიები, ჩრდილოეთის საზღვარი კავკასიონის ქედს ემთხვევა, დასავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის კი შავი ზღვისპირა ზოლზე მდებარეობს.
ისტორია
thumb|300px|right|მოქვის საკათედრო ტაძარი ძველი საეპარქიო კათედრები - მოქვი, ბედია, დრანდა, ბიჭვინთის საკათალიკოსო საყდარი XVII-XVIII ს-თვის ადიღე-ჩერქეზული ტომების შემოსევების შემდეგ გაუქმდა და ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, დაცლილი საეპისკოპოსოები მღვდლის ამარა დარჩა. დრანდის ბოლო ეპისკოპოსი გაბრიელი XVII ს-ში, მთიელთა შემოსევების გამო იძულებული გახდა მიეტოვებინა კათედრა და იერუსალიმში წასულიყო. აფხაზეთის საეპისკოპოსო კათედრების მწყემსმთავრებმა თავი სამეგრელოსა და იმერეთს შეაფარეს.
მისაკ მანუჩანი
ადრეული ცხოვრება
მისაკ მანუჩანი დაიბადა 1906 წლის 1 სექტემბერს, ადიამანში, ოსმალეთის იმპერიის სომეხი გლეხის ოჯახში. მისი მშობლები დაიღუპნენ 1915 წლის სომეხთა გენოციდის დროს, მაგრამ მან და მისმა ძმამ მოახერხეს გადარჩენა. 1920-იან წლებში იგი დასახლდა ლიბანში, ბავშვთა სახლში, სადაც მან განათლება მიიღო. 1925 წელს, მანუჩანი საფრანგეთში გადავიდა.
ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქია
ისტორია
ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქიის ტერიტორიაზე ადრიდანვე მრავალი სიწმინდე და საეკლესიო რელიკვია იყო დავანებული. მათგან აღსანიშნავია წმინდა იოანე ნათლისმცემლის თავის ქალის ნაწილი, წმიდა იოანე ოქროპირის სარკოფაგი და სხვ.
მისაკ მანუჩანი
ადრეული ცხოვრება
საბოლოოდ, მანუჩანი პარიზში დასახლდა, სადაც ციტრონის ქარხანაში ოპერატორად დაიწყო მუშაობა. ამ პერიოდში ხშირად სტუმრობდა ადგილობრივ ბიბლიოთეკებს. მოგვიანებით, შეუერთდა პროფესიული გაერთიანების ეროვნულ ასოციაციას, შრომის გენერალურ კონფედერაციას. 1930-იან წლებში, მსოფლიო მაშტაბის ეკონომიკური კრიზის, დიდი დეპრესიის დროს, მან სამსახური დაკარგა. იმედგაცრუებულმა, შემოსავლის მცირე წყარო მოქანდაკეების მოდელობით ნახა.
ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქია
ისტორია
დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის საკათალიკოსოში გარკვეულ დროს ეპარქიათა რიცხვი თექვსმეტამდე აღწევდა: ბიჭვინთის საკათოლიკოსო ეპარქია, დრანდის, მოქვის, ბედიის, ჭყონდიდის, ცაიშის, ხობის, წალენჯიხის, ცაგერის, ნიკორწმინდის, ქუთაისის, გელათის, ხონის, ჯუმათის, შემოქმედის და ხინოწმინდის ეპარქიები. დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსოს გაუქმების დროს, 1814 წელს საკათალიკოსოში მოქმედებდა შემდეგი ეპარქიები: 1.ქუთაისის; 2. გელათის; 3. ხონის; 4.ნიკორწმინდის; 5. ცაგერის; 6. ჭყონდიდის; 7. ცაიშის; 8. ჯუმათ-შემოქმედის; მმართველ მღვდელმთავართა რიცხვს ემატებოდა ხინოწმინდის ტიტულარული მღვდელმთავარი დავით წერეთელი. 1810-იანი წლებში რუსეთის იმპერიამ ქართველ მებრძოლებთან ერთად აფხაზეთის ტერიტორიიდან განდევნა ოსმალთა საოკუპაციო ჯარები და დაიწყო განადგურებული საეკლესიო ცხოვრების აღდგენა. XIX ს. 50-იან წლებში დაარსდა აფხაზეთის ეპარქია, რომელსაც 1885 წლამდე განაგებდნენ ქართველი მღვდელმთავრები. 1885 წლიდან სოხუმის ეპარქიის სახელით აღმდგარ აფხაზეთის ეპარქიას ანტიქართული ორიენტაციის რუსი ეპისკოპოსები მართავდნენ. რუსეთის ხელისუფლების რეაქციული გეგმა აფხაზეთში ეროვნული დაპირისპირებისა და მტრობის გაღრმავებას ითვალისწინებდა. XX ს-ის დასაწყისში, როდესაც რეალურად დადგა საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის საკითხი, რუსეთის უწმიდესი სინოდისა და ხელისუფლების წარმომადგენლებმა 1914 წელს სოხუმის ეპარქიის საქართველოს საეგზარქოსოდან ჩამოშორება და მისი რუსეთის ეკლესიის ჩვეულებრივ ეპარქიად გადაქცევა მოინდომეს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:საქართველოს ეპარქიები
მისაკ მანუჩანი
პოლიტიკური და ლიტერატურული კარიერა
მანუჩანი ლექსებს წერდა. მან ამერიკელ მეგობართან, კეღამ ათმადჯიანთან ერთად დააარსა ორი კომუნისტური ლიტერატურული გაზეთი, Tchank და Mechagouyt. ისინი სტატიებს ფრანგული ლიტერატურისა და სომხეთის კულტურის შესახებ აქვეყნებდნენ. ორივე მათგანი სორბონის უნივერსიტეტში ლიტერატურის, ფილოსოფოსიის, ეკონომიკისა და ისტორიის კურსებზე სწავლობდნენ.
მეორე მსოფლიო ომი
მინი| პორტრეტი ინახება გერმანიის ფედერალურ არქივში როდესაც მეორე მსოფლიო ომი დაიწყო 1939 წლის სექტემბერში, მანუჩანი, როგორც უცხოელი, პარიზიდან გადაასახლეს. მან სამსახური იპოვა რუენის მხარეში, ისევ ოპერატორად. 1940 წელს, ის დაბრუნდა პარიზში და აღმოაჩინა, რომ მისი პოლიტიკური საბრძოლო მოქმედებები უკანონო გახდა. (საფრანგეთის ხელისუფლებამ აკრძალა კომუნისტური პარტია ჯერ კიდევ 1939 წლის სექტემბერში.) 1941 წლის 22 ივნისს, როდესაც ნაცისტებმა საბჭოთა კავშირში შეჭრა დაიწყეს, მანუჩანი ანტიკომუნისტური შეკრების დროს, ოკუპანტმა გერმანელებმა დააპატიმრეს. მისი მეუღლის, მელინი ასადურიანის ძალისხმევის შემდეგ მისაკი გაათავისუფლეს.
მანუჩანი გახდა მიწისქვეშა შინაგან საქმეთა სამინისტროს სომხური განყოფილების უფროსი, მაგრამ 1943 წლამდე მისი საქმიანობის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი. იმავე წლის თებერვალში მანუჩიანი გადაიყვანეს FTP-MOI-ში, შეიარაღებული პირებისა და დივერსანტების ჯგუფში.
მანუჩანი გახდა FTP-MOI-ის ლიდერი, მან ბორის ჰოლბანი ჩაანაცვლა. მანუჩიანის ჯგუფებმა განახორციელეს თითქმის ოცდაათი წარმატებული შეტევა, 1943 წლის აგვისტოდან ნოემბრამდე. შარლ აზნავური და მისი ოჯახის წევრები იყვნენ მანუჩანის ჯგუფის წინააღმდეგ, ომის შემდეგ აღმოჩნდა, რომ ისინი ებრაელებსა და სომხებს ნაცისტური დევნისგან გადარჩენაში ეხმარებოდნენ.
1943 წლის 16 ნოემბერს საფრანგეთის პოლიციის თანამშრომლებმა დააკავეს მანუჩანის ჯგუფი, ევრი-პეტი ბურგში. მისმა თანამგზავრმა მელენემ მოახერხა პოლიციისგან თავის დაღწევა.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგული წინააღმდეგობის წევრები კატეგორია:გარდაცვლილი 1944 კატეგორია:დაბადებული 1906 კატეგორია:სომეხი პოეტები კატეგორია:XX საუკუნის ადამიანები კატეგორია:XX საუკუნის პოეტები კატეგორია:ადამიანები დაბადების წლის მიხედვით კატეგორია:ადამიანები გარდაცვალების წლის მიხედვით
დიდგორი (საწკეპელა-სათოვლის ქედი)
დიდგორი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთი განშტოების — საწკეპელა-სათოვლის ქედზე, სოფელ დიღმის ჩრდილო-დასავლეთით. სიმაღლე 1275 მ. აგებულია ზედაეოცენის დანალექი ქანებით. კალთები საშუალოდ დახრილია და შემოსილია ფოთლოვანი ტყით. დიდგორის ჩრდილოეთ კალთის ზემო ნაწილში განვითარებულია ბედლენდი.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
ყვიბისის მთავარანგელოზის ეკლესია
ყვიბისის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყვიბისში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, კერძოდ, შემაღლებულ ადგილას. ტაძრის აშენების ზუსტი თარიღი ცნობილი არ არის, თუმცა ისტორიკოსები ფიქრობენ, რომ ეს ეკლესია უნდა იყოს აშენებული XII საუკუნეში. წარმოადგენს ბაზილიკური ტიპის ტაძარს.
ეკლესია ნაგებია დიდი ზომის, უხეშად დამუშავებული, ღია ფერის ადგილობრივი ჯიშის ქვის კვადრებით. ეკლესიას სამხრეთით აბსიდი მინაშენი აქვს. ეკლესიის მთავარ დარბაზში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდია, ცენტრში სფერული კონქითაა გადახურული. კედელში გაჭრილი ორი სარკმელი, მათ ქვემოთ კი კარი, რომელიც გადის სამხრეთ ნავში. ამ კარების კონტურები მორღვეულია და გვიანაა ამოშენებული. ამიტომ დასავლეთის კედლის ცენტრში განიერი კარია, რომელსაც არქიტრავად გამოყენებული აქვს 240 სმ სიგრძის სწორკუთხა ქვა. წლების წინ მთავარანგელოზის ეკლესიის სახურავი შეკეთებულ იქნა, ხოლო 2005 წელს ეკლესია მოიხატა ადგილობრივი მთავრობისა და დავით გელაშვილის ფინანსური მხარდაჭერით. დღესდღეობით ტაძარი მოქმედია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჰაუბიცა
thumb|right|16-დიუმიანი ჰაუბიცა, აშშ, [[1942 წელი.]] right|thumb|15-დიუმიანი ჰაუბიცა, [[1917 წელი]] ჰაუბიცა (Haubitze, მისი პირველადი დანიშნულება - ქვის სროლა) — საარტილერიო იარაღის ტიპი, რომლის დანიშნულებაა დახურულ საცეცხლე პოზიციაზე იერიშის მიტანა. ჰაუბიცები შედიან საბრძოლო არტილერიის ჯგუფში, მათი კალიბრი 100 მილიმეტრი და მეტია, შედარებით მოკლე ლულა (15-30 კალიბრი), ცვალებადი ჭურვები, სროლის საკმაოდ მაღალი სიჩქარე - 0,5-1-დან 6 გასროლამდე წუთში (კალიბრიდან გამომდინარე), სროლის მანძილი 17 კმ. უმეტესი თანამედროვე ჰაუბიცები თვითმავალნი არიან, ხოლო მოძველებულ მოდელებს გააჩნიათ მექანიკური ბუქსირი.
ისტორია
ევროპაში პირველი ჰაუბიცა გამოჩნდა XIV საუკუნეში(იტალია, გერმანია) და მისი დანიშნულება იყო ქვის ბირთვის სროლა. ჰაუბიცა თანამედრო არმიის, დღემდე საარტილერიო იარაღის ძირითადი ტიპია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არტილერია
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები
thumb|right|„კოლუმბის რუკა“ ([[1490)]]
დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები — ეპოქა კაცობრიობის ისტორიაში, რომლის ათვლა ხდება XV საუკუნიდან და გრძელდება XVII საუკუნემდე. ამ პერიოდში ევროპელთა მიერ აღმოჩენილი იქნა მრავალი ახალი მიწა თუ ამა თუ იმ მიწის საზღვაო მარშრუტი. გამოკვლეული იქნა აფრიკა, ამერიკა, აზია და ოკეანეთი. 1453 წელს კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ დაიწყო ზღვის მარშრუტებით ალტერნატიული სავაჭრო გზების ძიება. ისტორიკოსები ამ პერიოდს აგრეთვე „აღმოჩენების ეპოქას“ უწოდებენ. ეს პერიოდი აგრეთვე ცნობილია ოქროს, ვერცხლისა და სანელებლებით ვაჭრობით.
აღმოჩენათა ეპოქა არის შუა საუკუნეთა და თანამედროვე ეპოქას შორის ერთგვარი ხიდი, რენესანსული მოძრაობით, რომელმაც ადრეული თანამედროვე პერიოდის დადგომა გამოიწვია. ევროპის ექსპანსიას უცხო ქვეყნებში მოჰყვა კოლონიალურ იმპერიათა აღმოცენება. ამას ახლდა მცენარეთა, ცხოველთა, საკვების, ადამიანთა (მათ შორის, მონების), სხვადასხვა ინფექციებისა და კულტურების მიმოქცევა აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნახევარსფეროებს შორის. ეს იყო ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა ეკოლოგიის, აგრიკულტურისა და კულტურის ისტორიაში. ამით შესაძლებელი გახდა მსოფლიოში ახალი მსოფლმხედველობების ჩამოყალიბება, უცხო ცივილიზაციათა დაახლოება და ტერიტორიების დაყოფა.
წანამძღვრები
thumb|left|ლათინური კარაველას მოდელი პირველი ევროპელები, რომლებმაც დედამიწის დასავლეთ ნახევარსფეროს მიაგნეს სკანდინავიის მკვიდრი — ნორმანები იყვნენ. ზღვაოსნობაში გაწაფული ნორმანები ჯერ კიდევ XI საუკუნის დასაწყისში გადასხდნენ ისლანდიასა და გრენლანდიაში, საიდანაც ჩრდილოეთ ამერიკაში გადავიდნენ. მაგრამ ნორმანთა მიერ აღმოჩენილი ახალი სამყარო დანარჩენი ევროპისათვის უცნობი დარჩა. ეს აღმოჩენა ნაადრევი გამოდგა, ვინაიდან ევროპელებს იმ დროისათვის ჯერ კიდევ არ სჭირდებოდათ ამერიკა. უფრო მეტიც, ეს აღმოჩენა თვით სკანდინავიელებმაც მიივიწყეს.
XV საუკუნისთვის ევროპაში განხორციელდა დიდი ტექნიკური ძვრები; კომპასის სრულყოფის შემდეგ მეზღვაურთათვის უსაფრთხო გახდა ღია ზღვაში გასვლა, წინანდელი მოუხერხებელი გემები შეცვალა სწრაფმავალმა მსუბუქმა გემებმა — „კარაველებმა“, რომლებსაც ჰქონდათ სამი ანძა პირდაპირი და დახრილი იალქნებით და მოძრაობა შეეძლოთ არა მარტო ზუგქარის, არამედ გვერდქარის დროსაც. ევროპაში განვითარდა სამხედრო ტექნიკაც. XV საუკუნეში იყენებდნენ როგორც საალყო ზარბაზნებს, ისე საველე ზარბაზნებსაც. სრულყოფილი გახდა ხელის ცეცხლსასროლი იარაღიც. გაჩნდა მძიფე თოფები — „მუშკეტები“, რომლებითაც საკმაოდ ზუსტად ისროდნენ ორას ნაბიჯზე. ამგვარმა ტექნიკურმა სიახლეებმა ევროპულ სახელმწიფოებს ოკეანეში გაჭრისა და აღმოჩენილი ქვეყნების დაპყრობის საშუალება მისცა. მათ მიზნად დაისახეს ზღვებსა და ოკეანეებში გაეკვალათ ახალი გზები.
ევროპელებისათვის უცნობ შორეულ ქვეყნებამდე ყველაზე ადრე პორტუგალიელმა და ესპანელმა მეზღვაურებმა მიაღწიეს.
პორტუგალიელთა გეოგრაფიული აღმოჩენები
thumb|right|ვასკო და გამა ახალი სანაპიროების კვლევისა და ათვისების საქმის სულისჩამდგმელი იყო პორტუგალიის უფლისწული ენრიკე ზღვაოსანი. მან სამხრეთ პორტუგალიის ერთ-ერთ კონცხზე დააარსა სანაოსნო სკოლა, სადაც თავს იყრიდნენ ასტრონომები, რუკების შემდგენლები, შორეული ზღვაოსნობის მოტრფიალენი. ისინი ერთმანეთს უზიარებდნენ თავიანთ ცოდნას და მართავდნენ ექსპედიციებს აფრიკის დასავლეთ სანაპიროს გამოსაკვლევად. ერთ-ერთი ასეთი ექსპედიცია 1460 წელს აფრიკიდან დაბრუნდა ოქროთი, სპილოს ძვლითა და შავი მონებით დატვირთული გემებით. 1460 წელს, ენრიკის გარდაცვალების დროისათვის, პორტუგალიელებს კონტროლი ჰქონდათ დამყარებული აფრიკის დასავლეთ სანაპიროს მნიშვნელოვან ნაწილზე. thumb|right|ვასკო და გამას მოგზაურობის მარშრუტი (1497-1499) 1488 წელს პორტუგალიელთა ექსპედიცია ბართლომე დიასის მეთაურობით აფრიკის შემოვლით ინდოეთის ოკეანეში გავიდა, მაგრამ დაღლილმა მეზღვაურებმა ვეღარ შეძლეს მოგზაურიბის გაგრძელება. ინდოეთში მიმავალი საზღვაო გზის საძებნელად 1497 წელს პორტუგალიიდან გაემგზავრა ახალი ექსპედიცია ვასკო და გამას მეთაურობით. ექსპედიციამ აფრიკის შემოვლითა და ინდოეთის ოკეანის გავლით ინდოეთის ქალაქ კალკუტას მიაღწია. პორტუგალიელებმა ძალადობის გზით მოპოვებული სანელებლებით დატვირთეს ხომალდები და უკან დაბრუნდნენ. ძვირფასი ტვირთის ღირებულება სამოცჯერ აღემატებოდა ექსპედიციის ხარჯებს.
პორტუგალიელთა შემდგომი ექსპედიციების დროს დაპყრობილ იქნა მნიშვნელოვანი ციხესიმაგრეები ინდოეთის ოკეანის სანაპიროებზე — ინდოეთსა და აღმოსავლეთ აფრიკაში. მალე მათ მთლიანად იგდეს ხელთ ინდოეთის საზღვაო გზები, მიაღწიეს ჩინეთისა იაპონიის ნაპირებამდე. პორტუგალიელთა ექსპედიციებს თან სდევდა აღმოჩენილი ქვეყნების მცხოვრებთა რბევა და ძარცვა. დამყრობლები ადგილობრივი მოსახლეობისაგან ხარკის სახით კრეფდნენ, ანდა ძალზე იაფად ყიდულობდნენ სანელებლებს. აღმოსავლური საქონლით ვაჭრობა პორტუგალიელებს დიდ მოგებას აძლევდათ.
ქრისტეფორე კოლუმბის მოგზაურობა
thumb|ქრისტეფორე კოლუმბი
ქრისტეფორე კოლუმბი იზიარებდა იმ მეცნიერთა ვარაუდს, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ დედამიწას სფეროს ფორმა აქვს და ამიტომ ინდოეთამდე მიღწევა შესაძლებელი არა მხოლოდ აფრიკის შემოვლით, არამედ ატლანტის ოკეანის გავლითაც დასავლეთის მიმართულებით.
შორეულ აღმოსავლეთში დასავლეთის გზით ჩაღწევის გეგმა მან ევროპის რამდენიმე სახელმწიფოს წარუდგინა. კოლუმბის იდეას გამოეხმაურა მხოლოდ ესპანეთი, სადაც XV საუკუნის მიწურულისათვის დასრულდა რეკონკისტა და ესპანელი აზნაურების პრობლემა შეიქმნა. „კათოლიკე მეფეებმა“ ისაბელმა და ფერდინანდმა სამეფო საბჭოს მრჩეველთა დიდი ეჭვების მიუხედავად, კოლუმბს სამი კარაველა: „სანტა-მარია“, „პინტა“ და „ნინია“ გადასცეს. ამასთან, იგი დანიშნეს ყველა იმ ქვეყნისა და კუნძულის გამგებლად, რომლებსაც ის აღმოაჩენდა.
თვალუწვდენელ ოკეანეში ხანგძლივი, დამქანცველი მოგზაურობის შემდეგ კოლუმბის ერთ-ერთი გემიდან გემი შენიშნეს. 1492 წლის 12 ოქტომბერს კოლუმბი ხმელეთზე გადავიდა. მან დაიჩოქა, ღმერთს მადლობა შესწირა და მაცხოვრის პატივსაცემად კუნძულს სან-სალვადორი (წმინდა მაცხოვარი) უწოდა. ესპანეთის „კათოლიკე მეფეების“ სახელით კოლუმბი კუნძულის მფლობელი გახდა. ამის შემდეგ მან აღმოაჩინა კუბა და ჰაიტი. კოლუმბი დარწმუნებული იყო, რომ აზიის განაპირა კუნძულებს ანუ „ინდიებს“ მიაღწია, ამიტომ ადგილობრივ მცხოვრებლებს ინდიელები უწოდა. 1493 წლის გაზაფხულზე კოლუმბი ესპანეთში დაბრუნდა. მას ტრიუმფალური შეხვედრა მოუწყვეს და „ოკეანის ადმირალის“ ტიტული უბოძეს.
1493—1502 წლებში კოლუმბმა კიდევ რამდენიმეჯერ იმოგზაურა ამერიკაში და აღმოაჩინა კარიბის ზღვის ბევრი კუნძული. მაგრამ კოლუმბის ექსპედიციებმა ესპანეთის სახელმწიფოს ვერ მოუპოვა ზღაპრული სიმდიდრე, ამიტომ მას ჩამოართვეს ყველა ტიტული და თანდათან მიივიწყეს. ყველასაგან მიტოვებული კოლუმბი ისე გარდაიცვალა, რომ არც კი იცოდა თავისი აღმოჩენის ჭეშმარიტი მნიშვნელობა. იგი ბოლომდე დარწმუნებული იყო, რომ ინდოეთს მიაღწია.
იტალიელმა მოგზაურმა ამერიგო ვესპუჩიმ დაამტკიცა, რომ კოლუმბის მიერ აღმოჩენილი მიწა ახალი კონტინენტი იყო. ახალ კონტინენტს ამერიგოს სახელი — ამერიკა ეწოდა.
მაგელანის მოგზაურობა
thumb|right|ფერნანდო მაგელანი დასავლეთის გზით ინდოეთამდე მიღწევის იდეა 1519 — 1522 წლებში განახორციელა ესპანელთა ექსპედიციამ, რომელსაც სათავეში ედგა უდრეკი ნებისყოფის მქონე მამაცი პიროვნება ფერნანდო მაგელანი. მისი ექსპედიცია ხუთი გემით გავიდა ატლანტის ოკეანეში. ფლოტილიამ გაიარა სამხრეთ ამერიკასა და ცეცხლოვან მიწას შორის მდებარე სრუტე, რომელსაც დღეს მაგელანის სახელი ჰქვია. შემდეგ ექსპედიცია შევიდა ოკეანეში. ოკეანე იმ მომენტში იმდენად მშვიდი იყო, რომ მაგელანმა მას „წყნარი“ უწოდა. ექსპედიციამ სამ თვეზე მეტი მოანდომა წყნარი ოკეანის გადალახვას. ახალ საკვებს და სასმელ წყალს მოკლებული ადამიანები სურავანდით ავადდებოდნენ, ბევრი მათგანი კვდებოდა.
1521 წლის მარტში ექსპედიციამ ფილიპინებს მიაღწია, სადაც მაგელანი დაიღუპა მკვიდრ მოსახლეობასთან შეტაკებაში. მაგელანის ექსპედიციის ხუთი გემიდან მხოლოდ ერთადერთი — „ვიქტორია“ დაბრუნდა უკან. ექსპედიციის 265 წევრიდან მხოლოდ 18 დაავადებული მეზღვაური გადარჩა ცოცხალი. „ვიქტორიათი“ ჩამოტანილი სანელებლებისაგან მიღებულმა მოგებამ დაფარა მოგზაურობის ხარჯები და ოთხი გემის დაკარგვით მიღებული ზარალი. „ვიქტორია“ იყო პირველი გემი, რომელმაც დედამიწის გარშემო იმოგზაურა და დაადასტურა, რომ მას სფეროს ფორმა აქვს.
სქოლიო
კატეგორია:გეოგრაფიის ისტორია კატეგორია:ევროპის ისტორია კატეგორია:ისტორიული ეპოქები
Fading Like a Flower (Every Time You Leave)
— შვედური პოპ-როკ დუეტ როქსეტის სიმღერა და სინგლი. შეტანილია ალბომში Joyride. გამოსცა ლეიბლმა EMI.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როქსეტის სიმღერები კატეგორია:1991 წლის სიმღერები
ვობანის თავდაცვითი ნაგებობები
ვობანის ფორტიფიკაციები — საფრანგეთის დასავლეთ, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ საზღვრების გასწვრივ მდებარე თავდაცვითი ნაგებობების 12 სისტემა. დაპროექტებულია სებასტიან ლე პრეტრ ვობანის მიერ (1633–1707). ვობანის მიერ კიდევ სხვა არაერთი თავდაცვითი ნაგებობაა დაპროექტებული.
2008 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც სამხედრო არქიტექტურის თვალსაჩინო ნიმუშები.
მინი|მარცხნივ|250პქ|ნაგებობების მდებარეობა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში
ენგსეს ეროვნული პარკი
ენგსე (Ängsö) — ეროვნული პარკი შვედეთში. მოიცავს სტოკჰოლმის არქიპელაგში მდებარე კუნძულ ენგსესა და მის გარშემო არსებული ზღვის 93 ჰა ტერიტორიას. შეიქმნა 1909 წელს, სხვა რვა ეროვნულ პარკთან ერთად. პარკი იცავს XIX საუკუნის სასოფლო-სამეირნეო ლანდშაფტს, ისევე როგორც ყვავილებით დაფარულ პრერიებს. ასევე დიდი ადგილი უჭირავს წიწვოვან ტყეებს.
სქოლიო
კატეგორია:შვედეთის ეროვნული პარკები
Lasioglossum ounuense
Lasioglossum ounuense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1939 წელს.
სქოლიო
ounuense
მუნში
მუნში — მოხელე გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, მუნშის თანამდებობა ქართლში დაწესდა როსტომ მეფის დროს (XVII ს.). ქართლი ირანის ვასალი იყო და მუნში ემსახურებოდა როგორც ირანის შაჰს, ისე ქართლის  მეფეს. ქართლის მეფის, ვეზირისა და მუსტოფის დავალებით იგი მუშაობდა სპარსული საბუთების, ანგარიშებისა და წერილების შედგენაზე. ვეზირი და მუსტოფი მუნშს იყენებდნენ თავიანთ საკონტროლო საქმიანობასთან დაკავშირებითაც.
ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
მახვილო
მახვილო — მთა საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ლიხის ქედის სამხრეთ დაბოლოებაზე, მდინარე ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადის — ნუნისისწყლის სათავეში. სიმაღლე 1725 მ. აგებულია პალეოგენური ვულკანური წყებებით. კალთები ციცაბოა. შემოსილია შერეული ტყით.
ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის მხარის მთები
მირი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი მირი შეიძლება აღნიშნავდეს:
1325
თარიღი უცნობია
*
ენ ჯილიენი
ადრეული წლები
ჯილიენი 1950 წელს დაიბადა კემბრიჯში, მასაჩუსეტსი. იგი დაიბადა ლიეტუველი ემიგრანტების ოჯახში და ის თავისუფლად საუბრობს ლიეტუვურად. ჯილიანი გაიზარდა, როგორც მორწმუნე კათოლიკე.
მან კარიერა დაიწყო როგორც ბავშვმა მსახიობმა 1960 წელს, როდესაც მან ითამაშა პატარა ბო პიპი დისნეის ფილმში Babes in Toyland. ჯილიენი გამოჩნდა დეინტი ჯუნის როლში როსალინდ რასელ - ნატალი ვუდის ფილმში Gypsy (1962). მას 1960 და 1970-იან წლებში ჰქონდა რამდენიმე სატელევიზიო გამოსვლა, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო 1960-იანი წლების სიტკომი Hazel (1965-66 სეზონი) და ასევე მონაწილეობა მიიღო 1963 Twilight Zone- ის ეპიზოდში "მუნჯი". 1983 წელს ახალგაზრდა მხატვრის ფონდმა ჯილიანი, როგორც ბავშვთა მსახიობი დააჯილდოვა Former Child Star "Lifetime Achievement" Award-ით.
ჯილიანი გადავიდა ხმოვან როლებზე, Scooby-Doo, Where Are You!-თვის და Sealab 2020 1970-იანი წლების დასაწყისში, მაგრამ - განუცხადეს, რომ ის ძალიან ასაკოვანი იყო, რომ ახალგაზრდული როლები ეთამაშა და ძალიან ახალგაზრდაა წამყვანი ქალბატონის როლისთვის - ჰოლივუდში მისთვის სამუშაო აღარ იყო. მან დაიწყო უნივერმაღის სამსახური და შეისწავლა ფსიქოლოგია, მაგრამ გაითვალისწინა ქასთინგის დირექტორის ჰოიტ ბაუერსისა და უოლტ დისნეის რჩევა, რომელმაც უთხრა: ”რაც არ უნდა გააკეთო, გააგრძელე მუშაობა შენს სფეროში”.
ABC- ის სერიალში ყოფნის ბოლოს მან 1982 წელს გადაღებულ სატელევიზიო ფილმში განასახიერა მეი უესტი. მეორეხარისხოვან შემადგენლობაში შედიოდნენ ჯეიმზ ბროლინი, პიპერ ლორი და როდი მაკდოუალი. მისი შესრულებისთვის ჯილიანი იყო ნომინირებული, როგორც მთავარი მსახიობი ემისთვის და ოქროს გლობუსისთვის.
1983 წელს ის გამოჩნდა ჯონ ჰიუზის ფილმში "მისტერ დედა" მაიკლ კიტონისა და ტერი გარსის მონაწილეობით. იმავე წელს, ის გამოჩნდა მინიბერილ მალიბუში, სადაც მთავარ როლებს ასრულებენ კიმ ნოვაკი, ევა მარი სენტი და ჯეიმზ კობურნი. იმ შემოდგომაზე მან ითამაშა საკუთარ სიტკომში, Jennifer Slept Here, რომელშიც მან მოჩვენება ითამაშა ვარიაციით The Ghost & Mrs. Muir. ამ დროისთვის, It's Living მოულოდნელად წარმატებული გახლდათ სინდიკატში.
1994 წელს მან ითამაშა უშვილო დედის როლი, რომელსაც გულის დეფექტი ჰქონდა Heart of a Child-ში.
პირადი ცხოვრება
მოგვიანებით ჯილიანმა ითამაშა სახელგანთქმულ სერიალში Ann Jillian, რომელიც 1989-90 წლების სეზონში NBC- ზე 13 ეპიზოდი გავიდა.
მას 1992 წელს ჰყავდა ვაჟი, ენდრიუ ჯოზეფი. მან განაგრძო მოღვაწეობა, ათ სატელევიზიო ფილმში როლით 90-იანი წლების განმავლობაში, თუმცა მისი სატელევიზიო და კინო კრედიტები სპორადული იყო 1990-იანი წლების ბოლოდან, რადგან მან გადაწყვიტა საკუთარი თავი მიეძღვნა შვილის აღზრდისთვის.
დღეს იგი ძირითადად მოტივაციურ სპიკერად მუშაობს და ასევე ასრულებს სიმღერებს კორპორატიულ და სიმფონიურ "პოპ" წრეებში, რომელსაც დირიჟორობს ჯუდიტ მორსი. ის ოჯახთან ერთად ცხოვრობს ლოს-ანჯელესის დიდ რაიონში.
2015 წლის 12 სექტემბერს ჯილიანი შეიყვანეს ნაციონალური ლიეტუვის ამერიკული დიდების დარბაზში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
მახისი
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
აჰმედ-ფაშა (ჯაყელი)
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალციხის ფაშები კატეგორია:გარდაცვლილი 1758 კატეგორია:ჯაყელები კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
ბრაიტონი (აიოვა)
ბრაიტონი (Brayton) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიოვის შტატის ოდიუბონის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 128 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიოვის ქალაქები
სან-ფერნანდოს კანტონი
სან-ფერნანდოს კანტონი (San Fernando) — კანტონი ეკვადორში, ასუაის პროვინციაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სან-ფერნანდო. 2001 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 3 961 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ასუაის პროვინციის კანტონები
კორდილიერა
კორდილიერა (ესპ. Cordillera - მთაგრეხილი) — კუნძულთა ვიწრო მწკრივი (პატარა, ჩვეულებრივ, კლდოვან კუნძულთა არქიპელაგი), რომელიც ტექტონიკურად გეოანტიკლინური აზევების თხემურ ნაწილს წარმოადგენს. ჩნდება გეოსინკლინის განვითარების საწყის სტადიაზე და მაქსიმალურ გავრცელებას აღწევს მისი მოწიფულობის პერიოდში.
ფიქრობენ, რომ კორდილიერები განაპირობებენ გეოსინკლინში ფლიშურ ნალექთდაგროვებას. ოროგენულ ეტაპზე, გეოსინკილინის საერთო აზევების პირობებში, კორდილიერა დამოუკიდებელ ერთეულად აღარ გამოიყოფა და შედის მთათა სისტემაში დიდი ანტიკლინორიუმის სახით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტექტონიკა
The Big L.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როქსეტის სიმღერები კატეგორია:1991 წლის სიმღერები
Lasioglossum ovaliceps
Lasioglossum ovaliceps — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1898 წელს.
სქოლიო
ovaliceps
აშშ-ის შტატების დროშები
აშშ-ის შტატების დროშები ასახავს როგორც რეგიონალური მრავალფეროვნების გავლენას და ისტორიულ მომენტებს, ასევე განსხვავდებიან სტილით და დიზაინის პრინციპებით. თანამედროვე შტატების დროშების ისტორია იწყება 1890-იანი წლებიდან, როდესაც შტატებს გაუჩნდათ სურვილი ქონოდათ განმასხვავებელი ნიშნები 1893 წლის მსოფლიო კოლუმბიური ექსპოზიციაზე ჩიკაგოში. უმეტესი შტატების დროშები შეიქმნა და დამტკიცდა 1893 წლიდან პირველ მსოფლიო ომამდე.
2001 წლის ჩრდილოეთ ამერიკის დროშების შემსწავლელი ასოციაციის მიერ ჩატარებული გამოკვლევის მიხედვით აშშ-ის შტატებს, ტერიტორიებსა და კანადის პროვინციებს შორის საუკეთესო დიზაინი აქვს ნიუ-მექსიკოს დროშას, ხოლო უარესი ჯორჯიას.
აშშ-ის შტატების მიმდინარე დროშები
წლები ფრჩხილებში აღნიშნავს, სახელმწიფოს კანონმდებლობით მიღებული დროშის თარიღებს.
სქოლიო
კატეგორია:სახელმწიფო დროშები კატეგორია:სახელმწიფო სიმბოლოები
მუნჯუხი
მუნჯუხი, მუნჯუხე — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთისა და ახალგორის მუნიციპალიტეტების საზღვარზე. მდებარეობს ალევის ქედზე, მდინარე ქსნის მარცხენა შენაკადის — ცხრაძმულის სათავეებში. სიმაღლე 2685 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. აქვს დამრეცი კალთები, შემოსილია სუბალპური მდელოებით.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
ემი ადამსი
ემი ლუ ადამსი (Amy Lou Adams; დ. 20 აგვისტო, 1974, ვიჩენცა) — ამერიკელი მსახიობი და მომღერალი. 2013 და 2014 წლებში ზედიზედ მოიგო ოქროს გლობუსის ჯილდოები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 20 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1974 კატეგორია:ოქროს გლობუსის გამარჯვებულები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
ვალერია ჰაჯიბეილი
ვალერია ქერიმის ასული ჰაჯიბეილი (დ. 2 ივნისი [ ძვ. სტ. 20 მაისი], 1914, თბილისი — გ. 1995) —   ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1967).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები კატეგორია:დაბადებული 2 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1914 კატეგორია:გარდაცვლილი 1995
ფრედერიკ VI
ფრედერიკ VI (დ. 28 იანვარი, 1768, კოპენჰაგენი — გ. 3 დეკემბერი, 1839, იქვე) — დანიისა და ნორვეგიის პრინც-რეგენტი 1784–1808, მეფე 1808–1814 წლებში, დანიის მეფე 1814–1839  ოლდენბურგების დინასტიიდან. კრისტიან VII-ის ძე. ე. წ. განათლებული აბსოლუტიზმის წარმომადგენელი. გაატარა მთელი რიგი რეფორმები: 1788–1800 წლებში გააუქმა ბატონყმობა, განსაზღვრა საბატონო ბეგარის ოდენობა, გააუქმა მონობა (1792 ) ვესტინდოეთის კოლონიებში, რუსეთთან ერთად ეომებოდა შვედეთს (1788–1790). საფრანგეთის მხარეზე მონაწილეობდა ნაპოლეონის ომებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დანიის მეფეები კატეგორია:ნორვეგიის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1768 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1839 კატეგორია:ოლდენბურგები კატეგორია:დანიის რეგენტები
ბიორნლანდეტის ეროვნული პარკი
ბიორნლანდეტი (Björnlandet) — ეროვნული პარკი შვედეთში. შეიქმნა 1991 წელს და მოიცავს 11 კმ²-ს.