cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბელოიარკა (აყმოლის ოლქი)
სქოლიო
კატეგორია:არშალის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ტურინული დერბი
მწვრთნელები
მოცემულია ტურინული დერბის ყველა ოფიციალურ გათამაშებაში ყველაზე მეტჯერ გამარჯვებული მწვრთნელები:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტორინო (საფეხბურთო კლუბი) კატეგორია:იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)
II დალაი ლამა
ბიოგრაფია
იგი დაიბადა 1475 წელს ტიბეტის ქალაქ შიგაცში. იგი იყო ნინგმას ტანტრების ოსტატი კუნგა გიალცოსა და მისი მეუღლის, მაჩინ კუნგა პემოს ვაჟი. მშობლებმა მას სანგიე ფელი დაარქვეს.
ბუდისტური რწმენის მიხედვით, დალაი ლამას სულის ხაზი არ წყდება და პირველი დალაი ლამას სული სახლდება სხვადასხვა ადამიანში, რომელსაც ირჩევენ შემდეგ დალაი ლამად. ლეგენდის თანახმად სანგიემ თავის მშობლებს განუცხადა, რომ მისი ნამდვილი სახელი გენდუნ დრუპია (პირველი დალაილამას სახელი). ოთხი წლის ასაკში მან უკვე განუცხადა მშობლებს, რომ ტაშილჰუნპოს მონასტერში ცხოვრება სურდა (რომელიც 1447 წელს დააარსა გენდუნ დრუპიმ).
მონასტერში ბუდისტმა ბერებმა იგი გენდუნ დრუპის რეინკარნაციად გამოაცხადეს და დალაი ლამას წოდება მიანიჭეს. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთი ლეგენდის თანახმად იგი ამ დროს ოთხი წლის იყო, ზოგის მიხედვით კი რვის.
ათი წლის ასაკში, 1486 წელს იგი ბერად აღიკვეცა და გედუნ გიაცო ეწოდა. თერთმეტი წლის ასაკში იგი უკვე გახდა ტაშილჰუნპოს მონასტრის პირველი აბატი.
იგი აქ 16-17 წლამდე ცხოვრობდა, რის შემდეგაც ბერების „ცუდი დამოკიდებულებისა და ეჭვიანობის“ გამო იძულებული გახდა მონასტერი დაეტოვებინა და ლჰასაში გადასულიყო, რომელიც ბოლომდე დარჩა დალაი ლამათა მთავარ რეზიდენციად.
ლჰასაში ჩასულ გედუნ გიაცოს ბერები დიდი პატივით დახვდნენ და მასში დალაი ლამა შეიცნეს, რომელმაც მაშინვე განუცხადა, რომ თავისი წოდების დაბრუნებას ელოდებოდა.
ლეგენტის თანახმად, პირველ დალაი ლამას, გენდუნ დრუპს საიდუმლო ტბის სული გამოეცხადა და უთხრა, რომ იგი დაიცავდა მისი სულის რეინკარნაციის ხაზს, რის გამოც, ახალი დალაი ლამას არჩევისას ბერები ყოველთვის მიდიოდნენ ამ ტბასთან და მედიტირებდნენ, რა დროსაც ხილვების საშუალებით ხვდებოდნენ, თუ ვის სხეულში ჩასახლდა განსვენებული დალაი ლამას სული. გედუნ გიაცო იყო პირველი, ვინც ამგვარი წესით აირჩიეს და 1492 წელს ოფიციალურად გამოაცხადეს დალაი ლამად.
1509 წელს იგი სამხრეთ ტიბეტში გაემგზავრა და ჩოკორგიელის მონასტერი დააარსა, რომელიც ზღვის მეტდიდან 4,500 მეტრზე მდებარეობს. 1517 წელს იგი ამ მონასტრის პირველი აბატიც გახდა და შეასრულა დიდი ლოცვების წესი. 1518 წელს მან კიდევ ორი დიდი მონასტერი — განდანტი და გელუკი დააარსა. 1525 წელს გახდა სერას მონასტრის პირველი აბატი.
გენდუნ გიაცო გარდაიცვალა 1542 წელს, 66-67 წლის ასაკში, წინამორბედის მსგავსად ღრმა მედიტაციისას.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1475 კატეგორია:გარდაცვლილი 1542 კატეგორია:დალაი ლამები
ტერი ჩენი
ტერი ჩენი (Terry Chen; დ. 3 თებერვალი, 1975) — კანადელი კინო- და ტელემსახიობი. ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილია ბენ-ფონგ ტორესის როლის შესრულებისთვის ფილმში „თითქმის ცნობილი“ (2001).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 3 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1975 კატეგორია:კანადელი მსახიობები კატეგორია:კანადელი ტელემსახიობები
უქალოები
უქალოები (Acrania) — უმდაბლესი ქორდიანების ქვეტიპი. სხეულის თვის ნაწილი არ აქვთ გამოყოფილი, არ გააჩნიათ ქალა (აქედან წარმოდგება სახელწოდება); მთელი სხეული, ზოგიერთი შინაგანი ორგანო, გამომყოფი სისტემა და სასქესო ჯირკვლები სეგმენტებადაა დაყოფილი. გრძნობის ორგანოები პრიმიტიულია (აქვთ მხოლოდ მგრძნობიარე უჯრედები). გული არ აქვთ. ქვეტიპში 2 ოჯახია. Branchiostomadae აერთიანებს 19 სახეობას, რომელთაგან ყველაზე მეტად ცნობილია ამფიოქსუსი, ხოლო ოჯახი Amphioxididae — 3 სახეობას. უქალოები ოკეანეების ეკვატორული ზონის სიზრქეში ბინადრობენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქორდიანები
ბურების შესახვევი
ბურების შესახვევი — შესახვევი თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ჩუღურეთი); მაცესტის შესახვევიდან ელენე ახვლედიანის ხევამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც შესახვევი, 1925–1926 წლების ცნობათა წიგნში „მთელი ტფილისი“ — როგორც ჩიხი. ზოგ სქემაზე საბუის (სოფლები ახმეტისა და ყვარლის მუნიციპალიტეტებში) სახელითაა დატანილი.
აგრონომი
აგრონომი (ἀγρόνόμος < — მინდორი,  — კანონი) — უმაღლესი განათლების მქონე სოფლის მეურნეობის სპეციალისტი უპირატესად მიწათმოქმედებისა და მემცენარეობის დარგში.
ლიტერატურა
კატეგორია:აგრონომია კატეგორია:პროფესიები
როსო-დი-რიბია
როსო-დი-რიბია (Rosso di Ribia) — მთა ლეპონტის ალპებში, შვეიცარიის ტიჩინოს კანტონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 547 მეტრზე და წარმოადგენს დი-კამპოსა და ვერგელეტოს ხეობებს შორის აღმართული ქედის უმაღლეს მწვერვალს. მთა მდებარეობს იტალიის საზღვრიდან რამდენიმე კილომეტრში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
ქართულის რვეულები
ქართულის რვეულები (XX საუკუნის სურათები) — ქართველი მწერლის აკა მორჩილაძის 2013 წელს გამოცემული რომანი.
შინაარსი
ეს წიგნი XIX საუკუნის საქართველოს მნიშვნელოვან მოვლენებსა და პიროვნებებს აცოცხლებს. აქ ვერ შეხვდებით ფაქტების დეტალურ აღწერას, ზუსტ თარიღებს, წყაროების მიხედვით დამოწმებულ ინფორმაციას. ავტორი მოგვითხრობს იმას, რაც უფრო მნიშვნელოვნად მოეჩვენა, ისტორიული თუ დოკუმენტური წიგნების კითხვისას გონებაში დაელექა და გულში ჩარჩა, რადგან როგორც თავადვე წერს: „მთავარი ხომ მაინც ის არის, რაც გულს სამუდამოდ დააჩნდება“. წიგნს ახლავს ხუთი ჩანართი – ისტორიული პიროვნებებისა და ადგილების ფოტოები, რომელთაგან ბევრი შეიძლება უცნობიც კი იყოს მკითხველისთვის.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული რომანები კატეგორია:2013 წლის რომანები კატეგორია:აკა მორჩილაძის ნაწარმოებები
რიო-ნეგროს რაიონი
რიო-ნეგროს რაიონი (Distrito de Río Negro) — რაიონი პერუში, ხუნინის რეგიონის სატიპოს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 650 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 448 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 24 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 714.98 კმ²-ია.
ალეკო გვარამია
ალეკო გვარამია (დ. 7 სექტემბერი, 1940, გუფი, ოჩამჩირის რაიონი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — ე. წ. აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, აფხაზეთის მეცნიერებათა და ადიღეის საერთაშორისო მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, ევროპის რექტორთა კლუბის წევრი.
რიო-ნეგროს რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხუნინის რეგიონის რაიონები კატეგორია:სატიპოს პროვინციის რაიონები
ალეკო გვარამია
ბიოგრაფია და მოღვაწეობა
ალეკო (ბავშვობაში მაკარი) გვარამია დაიბადა 1940 წლის 7 სექტემბერს ოჩამჩირის რაიონის სოფელ გუფში, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ.
დაამთავრა ტყვარჩელის № 2 საშუალო სკოლა და ჩააბარა სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში, მათემატიკის ფაკულტეტზე. მესამე კურსიდან ესწრება მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უმაღლესი ალგებრის კათედრის კვლევით სემინარებს. მეოთხე კურსზე დაწერა პირველი სამეცნიერო ნაშრომი, რომლითაც იგი წარსდგა ბელორუსის უნივერსიტეტში ალგებრის მიმართ მიძღვნილ კოლოქვიუმზე. მომდევნო წელს კი მონაწილეობა მიიღო მათემატიკოსთა მსოფლიო კონგრესში.
ასპირანტურა მოსკოვში, ალგებრისა და რიცხვთა თეორიის კათედრაზე მათემატიკოს ლეონიდ კულიკოვის ხელმძღვანელობით გაიარა. მოხსენიებულია მოლდოვის ენციკლოპედიაში, როგორც ცნობილი მათემატიკოსის, პროფესორ ვალერი ბელოუსოვის ერთ-ერთი საუკეთესო მოსწავლე.
1967 წელს მოსკოვში დაიცვა აკადემიკოსის წოდების მისაღები დისერტაცია თემაზე „კვლევა კვაზი ჯგუფების კლასისა და იგივეობების შესახებ“ და სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „აქსიომატიზირებული კვაზიჯგუფების კლასი და მრავალმხრივი უნივერსალური ალგებრა“ – 1985 წელს ქალაქ ნოვოსიბირსკში, სსრკ-ს მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკის უნივერსიტეტის ციმბირის განყოფილებაში. რამდენიმე წელიწადი მუშაობდა გერმანიის სხვადასხვა უნივერსიტეტებში. კითხულობდა ლექციებს მსოფლიოს ჩვიდმეტ უნივერსიტეტში (მოსკოვის, ბელორუსის, ლაიპციგის, პოტსდამის, სოფიის, ბუდაპეშტის და სხვა სასწავლებლებში).
მოხსენებით გამოვიდა 18 საერთაშორისო და საბჭოთა კავშირის 30 კონფერენციაზე.
თანამედროვე ალგებრის სფეროში დაწერა რიგი ფუნდამენტალური ნაშრომები, რომლებიც აქცენტს სვამენ - ალგორითმების ამოხსნის საკითხზე, ფუნქციურ განტოლებებზე  კვაზიჯგუფებში, ნაწილობრივი იგივეობის შესწავლაზე, მრავალმხრივი ალგებრის ცალკეულ საკითხებზე, აქსიომატიზირებული კვაზიჯგუფების კლასის ინვარიანტობის კრიტერიუმების გამოვლინებაზე იზოტოპიის დროს. მისმა ნაშრომებმა, როგორც ევრაზიის უნივერსიტეტთა ასოციაციაში ამბობენ, - უმაღლეს მათემატიკაში ახალი შესაძლებლობები დაანახა მეცნიერებს.
დისკრეტულ მათემატიკაში ხშირად შეხვდებით თეორემებს რომლებიც ალგებრულ გამოსათვლელ მანქანებზეა დაწერილი, მათ „გვარამიას თეორემებს“ უწოდებენ.
მუკაჩევო
მუკაჩევო (Мукачево) — ქალაქი უკრაინაში, ზაკარპატიის ოლქში, კარპატების მთისწინეთში, მდინარე ლატორიცის ორივე ნაპირზე. მუკაჩევოს რაიონის ცენტრი. რკინიგზის სადგური. საავტომობილო გზების კვანძი. 2008 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 93,738 ადამიანი. პირველად იხსენიება XII საუკუნის ბოლოს. სხვადასხვა დროს შედიოდა კიევის რუსეთის, უნგრეთის, პოდოლსკისა და ტრანსილვანიის სამთავროებში. 1918 წლამდე ეკუთვნოდა ავსტრია-უნგრეთს. 1919 წელს შეუერთდა ჩეხოსლოვაკიას. 1938-1944 წლებში ოკუპირებული იყო ჰორტისტული უნგრეთის მიერ. 1944 წლის 26 ოქტომბერს გაათავისუფლა საბჭოთა არმიამ. იმავე წლის 26 ნოემბერს მუკაჩევოში შეიკრიბა ზაკარპატიის სახალხო კომიტეტების I ყრილობა, რომელმაც მიიღო მანიფესტი ზაკარპატიის უკრაინის სსრ-თან შეერთების შესახებ (გაფორმდა 1945 წელს). შემორჩენილია XIV-XVIII საუკუნეების არქიტექტურული ძეგლები. ქალაქია 1946 წლიდან.
ალეკო გვარამია
ბიოგრაფია და მოღვაწეობა
1986 წელს, სსრკ-ს უმაღლესმა საატესტაციო საბჭომ ალეკო გვარამიას მიანიჭა საპატიო პროფესორის წოდება.
ცნობილია, რომ ალეკო გვარამია მონაწილეობას იღებდა ვლადისლავ არძინბას პოლიტიკური კარიერის დაწყებაში. თავდაპირველად ე. წ. აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის კანდიდატურაზე განიხილებოდა ისტორიკოსი და აზიათმცოდნე ვლადისლავ არძინბა, მის კანდიდატურას ალეკო გვარამიამაც დაუჭირა მხარი, მაგრამ თავად ვლადისლავმა უარი განაცხადა ამ პოსტზე და ალეკო გვარამიას კანდიდატურა წამოაყენა.
ალეკო გვარამია აქტიურად არის ჩართული აფხაზეთში მიმდინარე პოლიტიკურ და სოციო-კულტურულ პროცესებში, იგი აფხაზეთის დე ფაქტო პარლამენტის დეპუტატი გახლდათ 1991-1996 წლებში. ტელეკომპანია „აბაზისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში ალეკო გვარამია საუბრობს უმაღლესი საბჭოს 1991-1996 წლების მოწვევაზე, და მას ისტორიულს და გამართლებულს უწოდებს. უმაღლესი საბჭოს პირველი მოწვევის წევრები იური ვორონოვი, ზორიკ აჩბა, სტანისლავ ლაკობა, სერგეი ბაღაფში, სერგეი შამბა იყვნენ.
1992 წელს აირჩიეს აკადემიკოსად, ე. წ. აკადემიის პრეზიდიუმის წევრად, მათემატიკის,მექანიკისა და ინფორმატიკის განყოფილების ხელმძღვანელად, ადიღეის საერთაშორისო მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრად.
1993 წლის ნოემბერში გახდა უნივერსიტეტთა ევრაზიული ასოციაციის (მოსკოვი) წევრი. აქტიურ მონაწილეობას იღებს რუსეთის უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებათა რექტორთა კავშირის საქმიანობაში. ალეკო გვარამიას რექტორობის პერიოდში მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტს შორის გაფორმდა რამდენიმე მემორანდუმი.
ომის პერიოში - ქალაქ გუდაუთაში 1993 წლის აპრილში -დაიწყო აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღდგენა და მის გარშემო პროფესურის შეკრება.
2009 წელს ალეკო გვარამისას მიერ ხელმოწერილი მემორანდუმის ფარგლებში, საერთაშორისო ურთიერთობების მოსკოვის სახელმწიფო ინსტიტუტი დაეხმარა აფხაზეთს, სამთავრობო სტრუქტურებში დასაქმებული სტუდენტების კვალიფიური გადამზადებაში. ხელშეკრულებას ხელი ქალაქ სოხუმში მოეწერა და იგი საერთაშორისო კადრების მომზადება-გადამზადებას ითვალისწინებდა. როგორც ალეკო გვარამია რუსული გაზეთისთვის მიცემულ ინტერვიუში საუბრობს - აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტში 2007 წელს შეიქმნა საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტი, რომლის სტუდენტებმა გაიარეს სტაჟირებები სხვადასხვა ქვეყანაში - როგორიცაა ეგვიპტე, თურქეთი, ამერიკა, რუსეთი. მოსკოვის უნივერსიტეტის ლექტორები ხშირად იყვნენ მოწვეულები ლექცია-სემინარების ჩასატარებლად და სწორედ აქედან გაჩნდა უნივერსიტეტებს შორის ხელშეკრულებების მომზადების იდეა.
2010 წელს, ალეკო გვარამიას დამსახურებით, უნივერსიტეტმა სანქტ-პეტერბურგში მდებარე ა.ი. გერცენის სახელობის რუსეთის სახელმწიფო პედაგოგიკის ინსტიტუტთან და მოსკოვის ეკონომიკის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან თანამშრომლობის ხელშეკრულება გააფორმა. მთლიანობაში აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტს ორმოცდაათამდე ხელშეკრულება აქვს გაფორმებული რუსეთის უმაღლეს სასწავლებლებთან.
2010-2016 წლებში იყო აფხაზეთის საზოგადოებრივი პალატის წევრი.
2010 წელს მისი მოწვევით აფხაზეთს ესტუმრა გერმანელი დიპლომატი დიტერ ბოდენი, რომელიც 1999-2002 წლებში საქართველოში გაერო-ს გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი და მისიის ხელმძღვანელი იყო, მან ხაზი გაუსვა ჟენევის კონსულტაციების ფორმატის მნიშვნელობას და აღნიშნა, რომ აფხაზეთისა და თბილისის კომპეტენციები ერთიანი საქართველოს საზღვრებში უნდა გაიმიჯნოს.
ალეკო გვარამია ხშირად აწყობს უნივერსიტეტში სხვადასხვა თემაზე პრეზენტაციებსა და კონფერენციებს, რაც მიმართულია „აფხაზეთის დამოუკიდებლობისა და მისი უძველესი ისტორიის„ განსამტკიცებლად.
2016 წელს ე. წ. აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტში „ უახლესი დამოუკიდებელი სახელმწიფოების უნივერსიტეტების ასოციაციის“ ონლაინ-კონფერენცია ჩატარდა. კონფერენციას უნივერსიტეტის რექტორი ალეკო გვარამია გაუძღვა. აღსანიშნავია, რომ ეს ამ სახის პირველი კონფერენცია არ არის და იგი მუდმივად ატარებს კონფერენციებს რომლებიც ე. წ. „აფხაზეთის დამოუკიდებლობის„ განმტკიცებას შეძლებს.
2018 წლის 19 დეკემბერს ალეკო გვარამიას ოქსფორდის აკადემიურმა კავშირმა საპატიო პროფესორის წოდება მიანიჭა. ეს წოდება კავშირს მხოლოდ ცამეტი პროფესორისთვის აქვს მინიჭებული. ალეკო გვარამია ოქსფორდის აკადემიურ კავშირში 2009 წლიდან იკავებს ადგილს.
სოკრატეს უმაღლესმა საერთაშორისო კომიტეტმა (ოქსფორდი) ალეკო გვარამიას „მსოფლიო მეცნიერებაში შეტანილი წვლილისთვის“ ორდენი მიანიჭა და მისი სახელი შეიტანა ოცდამეერთე საუკუნის ცნობილ მეცნიერთა მსოფლიო რეესტრში.
ალეკო გვარამია რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიისა და აფხაზეთის მეცნიერებათა აკადემიის მოქმედი წევრი, 2013 წლიდან კი მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიწვეული ლექტორია. 2011 წელს იგი გახდა სამეცნიერო სფეროში არსებული საერთაშორისო პრემიის - „The name in Science“-ის ლაურეატი.
მეცნიერების სფეროში შეტანილი ღვაწლისთვის, საერთაშორისო ასპარეზზე სახელის მოხვეჭისთვის, მათემატიკის სფეროს განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის და მაღალკვალიფიციური კადრების მომზადებისთვის, ალეკო გვარამიას აფხაზეთში არსებული უმაღლესი ჯილდო მიეენიჭა - პირველი ხარისხის ორდენი „პატივი და დიდება“.
2018 წელს იგი აკადემიურმა საბჭომ ფარული კენჭისყრით ერთხმად აირჩია აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორად, რაც მას პირადად მიულოცა აფხაზეთის ყოფილმა დე ფაქტო პრეზიდენტმა რაულ ხაჯიმბამ და მადლობა გადაუხადა უნივერსიტეტის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის. აკადემიურ საბჭოში 57 ადამიანი შედის, მათ შორის არიან წამყვანი მეცნიერები, საუნივერსიტეტო სტრუქტურების წარმომადგენლები და ცხრა სტუდენტი. როგორც „აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის“ პრორექტორი ვიქტორ მალანძია აღნიშნავდა, ალეკო გვარამიას არჩევა უალტერნატივო იყო და ეჭვებს არ ბადებდა. ეგრეთ წოდებული „აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის“ სამეცნიერო საბჭომ ალეკო გვარამიას მეთაურობით 2019 წლის 14 მარტს რუს პოლიტიკოსებს - კონსტანტინ ზატულინს და სერგეი ბაბურინს, ასევე პოლიტოლოგ ანდრანიკ მიგრანიანს უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორების წოდება მიანიჭა. ეს წოდება ასევე აქვთ- მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორ ვიქტორ სადოვნიჩს, მეცნიერ მათემატიკოს ბორის პლოტკინს, აფხაზეთის დიასპორის წარმომადგენელს თურქეთში ომარ ბეიგუას და ნოვოსიბირსკის უნივერსიტეტის ყოფილ რექტორს იური ერშოვს.
ბავშვობაში იყო დაკავებული კრივით, მონაწილეობდა იღებდა სხვადასხვა შეჯიბრში, შემდგომში კი 22 წლის განმავლობაში იყო აფხაზეთის კრივის ფედერაციის თავმჯდომარე. იყო ხელმძღვანელი საბჭოთა დელეგაციის - პირველ მსოფლიო ჩემპიონატზე კრივში, მიიღო მსაჯის ტიტული  და 1980 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მსაჯთა ბრიგადაში შედიოდა.
ალეკო გვარამია მისი რექტორობის პერიოდის განმავლობაში დიდი ძალისხმევით ცდილობდა უნივერსიტეტის კადრების კვალიფიკაციის ამაღლებასა და პერსონალის გადამზადებას, რათა სტუდენტთა რაოდენობდა უნივერსიტეტში გაიზრდილიყო, მაგრამ როგორც თავადვე აღნიშნავდა ყოველწლიურად მეტი ახალგაზრდა მიდის რუსეთში და საქართველოში განათლების მისაღებად, რაც მიანიშნებს იმაზე, რომ უნივერსიტეტის პოლიტიკა და საგანმანათლებლო პროცესი მეტად უნდა დაიხვეწოს.
ოჯახი
მამა - ალექსი გვარამია (ბუღალტერი). დედა გარდაიცვალა 1945 წელს, რის შემდეგაც ალექსი გვარამიამ ხელმეორედ იქორწინა. მოგვიანებით ოჯახი სოფელ გუფიდან ქალაქ ტყვარჩელში გადასახლდა, მალევე კი სოხუმში გადავიდნენ. დაოჯახებულია, ჰყავს ერთი შვილი. ალეკო გვარამიას ჰყავს 2 და ირინა და გალინა გვარამიები.
პუბლიკაციები და ნაშრომები
ალეკო გვარამია გახლავთ ასამდე პუბლიკაციისა და მონოგრაფიის, ავტორი წამყვან მათემატიკურ გამოცემებში -სსრკ-ში, რუსეთში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, უნგრეთში, გერმანიაში, ბულგარეთში, პოლონეთში, ისრაელსა და ბალკანეთში.
მისი ნაშრომები ეხება კვაზიჯგუფების გარშემო არსებულ საკითხებს, რაც სრულიად ახალ ხედვას ხსნის მანქანურ მათემატიკაში. მისი კვლევები ფართოდ გამოიყენება პრაქტიკულ მეცნიერებაში, მანქანათ-მშენებლობასა და ელექტო-ტექნიკის შექმნაში.
არის თანაავტორი მონოგრაფიისა:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 7 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1940 კატეგორია:აფხაზი მათემატიკოსები კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის XII მოწვევის უზენაესი საბჭოს დეპუტატები
თორნიკე ფაილოძე
თორნიკე ფაილოძე (დ. 5 მარტი, 1994) — ქართველი ფეხბურთელი, მარტვილის „მერანის“ თავდამსხმელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1994 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:მარტვილის მერანის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 5 მარტი
მონიკა ბროდკა
მონიკა მარია ბროდკა (Monika Maria Brodka; დ.7 თებერვალი, 1988) — პოლონელი მომღერალი, ხმისჩამწერი ფონდის ZPAV წევრი.
ბიოგრაფია
2004 წელს მონიკა ბროდკა გახდა ცნობილი შოუს იდოლ მესამე სეზონის მონაწილე, შემდეგ კი გამარჯვებული. ამ დროიდან მან გამოუშვა რამდენიმე ალბომი, რომელმაც დიდი პოპულარობა მოიპოვა.
თავისი სადებიუტო ალბომი Album მომღერალმა პროექტის დასრულებისთანავე გამოუშვა, 2004 წელს. იგი გაიყიდა 35 ათას ეგზემპლარად.
შემდეგი ალბომი Moje piosenki უფრო მეტად საავტორო იყო, თუმცა წინას მსგავსად რადიო ფორმატში. ბროდკა კლასიკურ ევროპულ პოპულარულ მუსიკავს მიმართავს - მისი სიმღერები ხდება შედარებით მოკლე და ლაკონიური, მოხდენილი და ენერგიული.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1987 კატეგორია:პოლონელი მომღერლები
ბესიკ ბურკიაშვილის ქუჩა
ბესიკ ბურკიაშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ვაკის რაიონში (ვაკე); მცხეთის ქუჩიდან მარაბდის ქუჩამდე. 1946 წლმდე — ბაღის ქუჩა, შემდეგ მცხეთის I შესახვევი ერქვა. 1992 წელს ბესიკ ბურკიაშვილის სახელი ეწოდა.
ლიტერატურა
ბურკიაშვილი
მაირიპოტაბა
მაირიპოტაბა (Mairipotaba) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 658 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მეია-პონტის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 374 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5.08 კმ²-ზე. ფართობი 467 428 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიასის შტატის მუნიციპალიტეტები
სტოკჰოლმის ტერაქტი (2017)
2017 წლის 7 აპრილს, ადგილობრივი დროით დაახლოებით 14:50 წუთზე, შვედეთის უშიშროების სამსახურის (სეპო) ცნობით, ლუდის მიმწოდებელი სატვირთო მანქანა, დიდ სიჩქარეზე გადავიდა ხალხმრავალ ქუჩაზე და შეეჯახა ფეხით მოსიარულებს სტოკჰოლმში, შვედეთის დედაქალაქში. სატვირთოს ქვეშ დაიღუპა ოთხი ადამიანი, 15 ადამიანი დაიჭრა (აქედან 9 მდგომარეობა მძიმეა).
შვედეთის პოლიცია ამ თავდასხმას განიხილავს, როგორც ტერორისტულ აქტს. 39 წლის მამაკაცი, წარმოშობით უზბეკეთიდან, რახმატ აკილოვი იმავე დღეს დააკავეს. იგი ეჭვმიტანილია, როგორც სავარაუდო დამნაშავე ტერაქტში. პოლიციის განცხადებით, მან გამოავლინა ინტერესი ერაყისა და ლევანტის ისლამური სახელმწიფოს (დაიში) მიმართ. დამნაშავის ადვოკატის ინფორმაციით, 11 აპრილის წინასასამართლო სხდომაზე, მან აღიარა ჩადენილი ტერაქტი.
სქოლიო
კატეგორია:2017 წლის ტერორისტული აქტები კატეგორია:ტერორისტული აქტები სტოკჰოლმში
უქიმერიონის ციხე
250px|მინი|უქიმერიონის ციხე უქიმერიონი — ისტორიული ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, ეგრისის სამეფოს მნიშვნელოვანი თავდაცვითი ნაგებობა. წყაროებში პირველად VI საუკუნეში იხსენიება. არის მოსაზრება, რომ მდებარეობდა ცხენისწყლის ხეობის გასწვრივ მაგისტრალზე, რომელიც მუხურისს ლეჩხუმსა და სვანეთთან აკავშირებდა (ვარაუდობენ, რომ მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა ნაპირზე შემორჩენილი ციხესიმაგრის ნანგრევები უქიმერიონისაა). სხვა მოსაზრებით, უქიმერიონი ქუთაისში გორაზე დღემდე შემორჩენილი ძველი ციხესიმაგრეა. განსაკუთრებული მნიშვნელობა მოიპოვა უქიმერიონმა VI საუკუნეში ირან-ბიზანტიის ომის დროს; ბიზანტიის ისტორიკოსის პროკოპი კესარიელის ცნობით, უქიმერიონისა და ქუთაისის ციხეების მფლობელი მტკიცე კონტროლს უწევდა ეგრისის აღმოსავლეთ ნაწილს, ლეჩხუმსა და სვანეთს.
ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის მხარის ციხესიმაგრეები
ა...
ა... — უარყოფითი თავსართი. ერთვის უმთავრესად ბერძნულ-ლათინურ წარმომავლობის სიტყვებს. აღნიშნავს სიტყვის მომდევნო ნაწილით გამოხატული მნიშვნელობის უქონლობას. შეესაბამება ქართულ არა- და უ- თავსართებს.
მაგალითად: ამორალური, ასიმეტრიული, ანალფაბეტური, ანესთეზია და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თავსართები
ჩუგენი (ვენგენი)
ჩუგენი (Tschuggen) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში, ბერნის კანტონში. გადაჰყურებს სოფელ ვენგენს. აღმართულია ზღვის დონიდან 2 521 მეტრზე და წარმოადგენს კლაინე-შაიდეგის უღელტეხილის ჩრდილოეთით არსებული ჯგუფის უმაღლეს მწვერვალს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
ოჰრიდის ისტორიული არქივი
ოჰრიდის ისტორიული არქივი (Историски архив) — არქივი ქალაქ ოჰრიდში. დაარსდა 1951 წელს, ხოლო 1991 წელს გარდაიქმნა მაკედონიის რესპუბლიკის სახელმწიფო არქივის განყოფილებად. ოჰრიდის განყოფილების დაქვემდებარებაში შედის: ოჰრიდის, დებარცის, სტრუგის, ვევჩანის, კიჩევოს, დრუგოვოს, ოსლომეის, ვრანეშტიცის, ზაიასის, დებარისა და ცენტარ-ჟუპის თემებს. სპეციალურად არქივისთვის განკუთვნილი ახალი შენობა 1979 წელს აშენდა და განთავსებულია ნიკოლა კარევის ქუჩაზე.
განყოფილების მუშაობა
განყოფილებას გააჩნია 598 ფონდი და 17 კოლექცია. საარქივო მასალების უმრავლესობა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდს განეკუთვნება, ხოლო დანარჩენი ნაწილი დაკავშირებულია საარქივო ფონდებთან და XIX საუკუნისა და XX საუკუნის დასაწყისის ცალკეულ დოკუმენტებთან. საარქივო ფონდები და კოლექციები შეიცავს მნიშვნელოვან მონაცემებს მის დაქვემდებარებაში მყოფი თემების პოლიტიკური, კულტურული და ეკონომიკური ისტორიის შესახებ.
მნიშვნელოვანი ფონდები
ძალიან მნიშვნელოვანია XIV - XX საუკუნეების საეკლესიო სლავური ხელნაწერები, აგრეთვე აღმოსავლური ხელნაწერი და ნებეჭდი წიგნები. ამ განყოფილებაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:
გაინიიამაკი
გაინიიამაკი (Гәйнәямаҡ; Гайниямак) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ალშეევის რაიონში.
რაიონულ ცენტრ რაევსკიდან დაშორებულია 55 კილომეტრით. უხლოესი რკინიგზის სადგურია აკსიონოვო, რომელიც ასევე დაშორებულია 64 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (59%).
სქოლიო
კატეგორია:ალშეევის რაიონის სოფლები
ოჰრიდის ისტორიული არქივი
მნიშვნელოვანი ფონდები
გრუპჩევების, იოვანოსკების, კოცარევებისა და სხვების საოჯახო არქივები.
პირადი ფონდებიდან აღსანიშნავია ოჰრიდელი მწერლის ბორის ბოიაჯისკის, გრიგორ პრლიჩევისა და ოჰრიდელი მღვდლის ფოტი მასინის მასალები.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის არქივები კატეგორია:ოჰრიდი
Charlie Hebdo
Charlie Hebdo (წარმოითქმის: [ʃaʁli ɛbdo], „შარლი ებდო“, „შარლის ყოველკვირეული“) — ფრანგული სატირული ყოველკვირეული ჟურნალი, რომელიც ასახავს კარიკატურებს, რეპორტაჟებს, პოლემიკებსა და ხუმრობებს, რომელთაც ნონკონფორმისტული სტილი აქვთ. აქვეყნებს სტატიებს რელიგიის, პოლიტიკის, კულტურისა და სხვა საკითხების შესახებ. დაარსდა 1970 წელს როგორც ჟურნალ „ჰარა-კირის“ მემკვიდრე. 1981 წელს შეწყვიტა გამოცემა, ხოლო აღდგა 1992 წელს. სხვადასხვა დროს „შარლი ებდოს“ მთავარი რედაქტორები იყვნენ: ფრანსუა კავანა (1969-1981), ფილიპ ვალი (1992-2009) და სტეფან შარბონიე (2009-2015). ჟურნალი გამოდის ყოველ ოთხშაბათს. სათავო ოფისი მდებარეობს საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში. შარლი ებდო საფრანგეთში მიჩნეულია თავისუფალი პრესის სიმბოლოდ. 2015 წელს „შარლი ებდოს“ პარიზის საპატიო მოქალაქის წოდება მიენიჭა.
განხორციელებული შეტევები
ჟურნალი ცნობილია წინასწარმეტყველ მუჰამედის კარიკატურებთან დაკავშირებული სკანდალით 2006 წელს, როდესაც იმავე წლის თებერვალში გამოქვეყნდა მუჰამედის 12 გადაბეჭდილი კარიკატურა, რომელმაც ფართო პროტესტი გამოიწვია მუსლიმურ სამყაროში; მას შემდეგ რედაქცია „შარლი ებდო“ მუდმივად იღებდა თავისი მისამართით მუქარას. თუმცა ყველაფრის მიუხედავად, გამომცემლობის ყველაზე ცნობილი კარიკატურისტები აგრძელებდნენ თავიანთი ნახატების გამოქვეყნებას, რომელიც მიმართული იყო მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილებში მოღვაწე რელიგიური ფანატიკოსების წინააღმდეგ.
ტერორისტული შეტევა გამომცემლობაზე ორჯერ, 2011 და 2015 წლებში განხორციელდა. 2011 წლის ნოემბერში ჟურნალმა „შარლი ებდომ“ გამოუშვა ნომერი, რომელშიც მისი სახელწოდების „შარლი ებდოს“ ნაცვლად დაიწერა „შარიათ ებდო“. ეს ნომერი ტუნისელი ისლამისტების გამარჯვებას მიეძღვნა. ჟურნალის გარეკანზე კარიკატურისტმა ჟან კაბიუმ გამოსახა მომტირალე წინასწარმეტყველი მუჰამედი სიტყვებით: „ძნელია, როდესაც სულელებს უყვარხარ.“ ჟურნალის ეს ნომერი 400 000 ეგზემპლარით გავრცელდა, რაც ოდნავ მეტია გამომცემლობის ჩვეულებრივ ტირაჟთან შედარებით. ნომერის გამოსვლისთანავე ღამით რედაქციის შენობა მთლიანად დაიწვა. უცნობმა ადამიანებმა შენობას დაუშინეს ბოთლები ცეცხლგამჩენ ნივთიერებებთან ერთად, თუმცა არავინ არ დაშავებულა.
2015 წლის 7 იანვრის ტერაქტი
2015 წლის 7 იანვარს შეიარაღებული თავდასხმის შედეგად „შარლი ებდოს“ 10 თანამშრომელი და პოლიციის 2 ოფიცერი დაიღუპა, 10-ზე მეტი კი დაშავდა. თავდასხმამდე ერთი საათით ადრე, ჟურნალმა „ისლამური სახელმწიფოს“ ლიდერის აბუ ბაქრ ალ-ბაღდადის კარიკატურა გამოაქვეყნა. საფრანგეთის პრეზიდენტმა ფრანსუა ოლანდმა სატირული ჟურნალის „შარლი ებდოს“ რედაქციაზე თავდასხმას ტერაქტი უწოდა. ბიბისის ინფორმაციით, ქვეყნის პრეზიდენტი შემთხვევის ადგილზე მომხდარიდან რამდენიმე წუთში მივიდა. არსებული ინფორმაციით, რედაქციას თავს ორი ნიღბიანი ადამიანი ავტომატებით დაესხა და იქ მომუშავე პერსონალს ცეცხლი გაუხსნა. დაღუპულთა შორის იყვნენ ცნობილი კარიკატურისტები: სტეფან შარბონიე, ჟან კაბიუ, ჟორჟ ვოლინსკი და ბერნარ ვერლაკი.
2015 წლის 14 იანვარს „შარლი ებდომ“ ახალი ნომერი გამოუშვა 3 მილიონიანი ტირაჟით, რომლის გარეკანზე წინასწარმეტყველ მუჰამედის შარჟია, რომელსაც თვალებიდან ცრემლები მოსდის და ხელში ცნობილი სლოგანი „მე შარლი ვარ“ უჭირავს. გარეკანზე არის აგრეთვე წარწერა „ყველაფერი შეგინდეთ“. ჟურნალის პირველი 1 მილიონიანი ტირაჟი 2015 წლის 14 და 15 იანვარს გამოვიდა, ხოლო, დანარჩენ ორ მილიონს კი რედაქცია მოთხოვნის შესაბამისად გაავრცელებს.
გამოხმაურება მსოფლიოში
2015 წლის 7 იანვრის თავდასხმა მსოფლიო ლიდერებმა დაგმეს. მომხდართან დაკავშირებით განცხადება გაავრცელა თეთრმა სახლმა, სადაც აღნიშნულია, რომ ბარაკ ობამა რედაქციაზე თავდასხმას გმობს. ჟურნალის რედაქციაზე შეიარაღებულ თავდასხმასთან დაკავშირებით განცხადება ნატო-ს გენერალურმა მდივანმა იენს სტოლტენბერგმაც გაავრცელა. ანგელა მერკელის თქმით, პარიზში მომხდარი არ არის თავდასხმა მხოლოდ ფრანგ ხალხზე, არამედ ეს არის თავდასხმა პრესის თავისუფლებასა და თავისუფალ სიტყვაზე. განცხადება გაავრცელა კრემლის პრეს-სამსახურმაც, რომელშიც ნათქვამია, რომ ვლადიმერ პუტინმა დაგმო რედაქციაზე თავდასხმა და გამოთქვა მზადყოფნა ტერორიზმთან საბრძოლველად. გიორგი მარგველაშვილმა რედაქციაზე განხორციელებულ თავდასხმასთან დაკავშირებით თანადგომა გამოუცხადა საფრანგეთის რესპუბლიკის ხელისუფლებასა და ფრანგ ხალხს.
საფრანგეთის მთელ ტერიტორიაზე რედაქციაზე მომხდარი თავდასხმის შემდეგ სოლიდარობის აქციები გაიმართა. მომხდართან დაკავშირებით საფრანგეთში სამდღიანი გლოვა გამოცხადდა. ბიბისის ცნობით, უკანასკნელი 50 წლის განმავლობაში საფრანგეთში ეს ეროვნული გლოვის მეხუთე შემთხვევაა.
2015 წლის 11 იანვარს პარიზში დაღუპულთა ხსოვნის პატივსაცემად ერთიანობის მარში დაიწყო. პარიზის რესპუბლიკის მოედანსა და მიმდებარე ქუჩებში ასობით ათასი ადამიანი შეიკრიბა. სოლიდარობის მარშს წინ მსოფლიო ლიდერები და დაღუპულთა ოჯახის წევრები მიუძღვებოდნენ. აქციის მონაწილეები რესპუბლიკის მოედნიდან ეროვნულ მოედნამდე დაახლოებით 3-კილომეტრიანი მარშრუტი გაიარეს. ერთობის მარშში მონაწილეობა მიიღო 40-ზე მეტი ქვეყნის პირველმა პირმა. მარშის მსვლელობისას ერთმანეთის გვერდით საფრანგეთის ლიდერი ფრანსუა ოლანდი, დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი დეივიდ კამერონი, იტალიის პრემიერ-მინისტრი მატეო რენცი, გერმანიის კანცლერი ანგელა მერკელი, უკრაინის პრეზიდენტი პეტრო პოროშენკო, ისრაელის პრემიერ-მინისტრი ბინიამინ ნეთანიაჰუ და პალესტინის ლიდერი მაჰმუდ აბასი იდგნენ. მშვიდობის მარშში მონაწილეობდნენ ევროკავშირის ლიდერები ჟან-კლოდ იუნკერი და მარტინ შულცი. ერთიანობის მარშში მონაწილეობდა საქართველოს პრემირ-მინისტრი ირაკლი ღარიბაშვილი.
2015 წლის 8 იანვარს თბილისში, საქართველოს ფრანგულ ინსტიტუტთან გაიმართა სოლიდარობის აქცია „მე ვარ შარლი ებდო“. აქციის მონაწილეები შეუერთდნენ სოლიდარობის გლობალურ კამპანიას „Je suis Charlie Hebdo“-ს, რომელიც მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში შარლი ებდოზე თავდასხმისა და სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვის გამო იმართება. სოლიდარობის აქცია მოეწყო აგრეთვე ახალციხეში, ახალციხის ცენტრალურ პარკში, ლოზუნგით: „მე ვარ შარლი ებდო“, „ჩვენ ვგმობთ ძალადობას და ტერორიზმს“. ადგილობრივმა მასმედიის და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებმა, სტუდენტებმა და საჯარო სამსახურების პიარმენეჯერებმა საფრანგეთში განხორციელებული ტერორისტული აქტი დაგმეს.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგული სატირული ჟურნალები კატეგორია:ყოველკვირეული ჟურნალები
ელენ დეჯენერესი
ელენ ლი დეჯენერესი (Ellen Lee DeGeneres; ; დ. 26 იანვარი 1958) — ამერიკელი კომიკოსი, ტელეწამყვანი, მსახიობი, მწერალი და პროდიუსერი. ცნობილი გახდა სიტკომ „ელენში“ (1994-1998) მონაწილეობით, რომელიც ABC-ზე გადაიცემოდა. 2003 წლიდან დღემდე არის ტელეშოუ „ელენ დეჯენერესის შოუს“ წამყვანი.
1994-1998 წლებში მონაწილეობდა ტელესერიალში „ელენი“, 2001-2002 წლებში სიტკომში —„ელენის შოუ“. 1997 წელს ოპრა უინფრის შოუში განაცხადა, რომ იგი არის ჰომოსექსუალი. 2008 წლიდან დაქორწინებულია პორშია დე როსიზე.
ელენ დეჯენერესი იყო ოსკარის, გრემის და პრაიმტაიმის ემის დაჯილდოების ცერემონიების წამყვანი. იგი აგრეთვე 4 წიგნის ავტორია. 2010 წელს დააარსა საკუთარი ხმის ჩამწერი კომპანია Eleveneleven. მიღებული აქვს ემის 30, People's Choice Awards 20 და ასევე სხვა ჯილდოები. 2016 წელს დაჯილდოვდა თავისუფლების საპრეზიდენტო მედლით.
სქოლიო
კატეგორია:ელენ დეჯენერესი კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი კომიკოსები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი კომიკოსები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მწერლები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:ინგლისელი ამერიკელები კატეგორია:ფრანგი ამერიკელები კატეგორია:გერმანელი ამერიკელები კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობი ქალები კატეგორია:ამერიკელი ქალი გამხმოვანებლები კატეგორია:ამერიკელი ქალი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:ამერიკელი ქალი კომიკოსები კატეგორია:ამერიკელი ქალი ქველმოქმედები კატეგორია:ენის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:პრაიმტაიმის ემის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:ემის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:პრეზიდენტის თავისუფლების მედლის მფლობელები
საარჩევნო სისტემა
{{legend|#FF0000|ფარდობითი უმრავლესობის სისტემა}} {{legend|#A02C5A|აბსოლუტური უმრავლესობის სისტემა}} {{legend|#D35F8D|ალტერნატიული კენჭისყრა}} {{legend|#FF6600|ბლოკური კენჭისყრა}} {{legend|#C87137|პარტიული ბლოკური კენჭისყრა}}
ნახევრად პროპორციული სისტემა
საარჩევნო სისტემები იყოფა სხვადასხვა ოჯახებად. მათ შორისაა პლურალურ/მაჟორიტარული (ზოგჯერ ისინი ცალკე ოჯახებადაც განიხილება), პროპორციული და შერეული სისტემები. ასევე, გამოიყოფა სხვა სახის სისტემები, რომლებიც არ ერთიანდებიან არცერთ ზემოთ ჩამოთვლილ ოჯახში.
საარჩევნო სისტემა მოიცავს, როგორც პრეზიდენტის, ისე უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოსა და ადგილობრივ თვითმმართველობათა არჩევის წესს.
საარჩევნო სისტემა გამოიყენება არაპოლიტიკური გაგებითაც და მოიცავს როგორც კომერციულ კომპანიებში, ისე არაკომერციულ, არასამეწარმეო ორგანიზაციებში მმართველი ორგანოებისა და თანამდებობების არჩევის წესებს.
პლურალური/მაჟორიტარული სისტემები
პლურალური/მაჟორიტარული სისტემები ძირითადად ერთმანდატიან საარჩევნო ოლქში ტარდება, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში გამოიყენება მრავალმანდატიან ოლქშიც. ამ სისტემის გამოყენებისას ამომრჩეველი ხმას უმეტესად კანდიდატს აძლევს. პლურალური/მაჟორიტარული სისტემების ოჯახში ერთიანდება შემდეგი საარჩევნო სისტემები: ფარდობითი უმრავლესობის მაჟორიტარული სისტემა, ორტურიანი სისტემა, ალტერნატიული კენჭისყრა, ბლოკური კენჭისყრა და პარტიული ბლოკური კენჭისყრა. ფარდობითი უმრავლესობის მაჟორიტარული სისტემა, იგივე ერთმანდატიანი პლურალური სისტემა, ასევე, მოიხსენიება სახელით - „გამარჯვებული იღებს ყველაფერს“. სახელწოდების შესაბამისად, აღნიშნული სისტემა გამოიყენება ერთმანდატიან საარჩევნო ოლქში. გამარჯვებული ხდება ის კანდიდატი, რომელიც ხმათა ყველაზე მეტ რაოდენობას მიიღებს. ფარდობითი უმრავლესობის მაჟორიტარულ სისტემას პარლამენტის არჩევნებისთვის  იყენებენ დიდი ბრიტანეთი, აშშ, კანადა, ინდოეთი, მალაიზია, ეთიოპია, ნიგერია, აზერბაიჯანი, ბელარუსი და სხვა ქვეყნები. აღნიშნული სისტემა სახელმწიფოთა ნაწილში გამოიყენება საპრეზიდენტო არჩევნებისთვისაც. მათ შორის პრეზიდენტს, მოცემული სისტემით ირჩევენ აშშ-ში, მექსიკაში, ისლანდიაში, ბოსნია და ჰერცეგოვინაში, სამხრეთ კორეაში, სინგაპურში, ტაივანში, პანამაში, პარაგვაიში, კამერუნში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, რუანდასა და სხვა ქვეყნებში.
ორტურიანი სისტემაც, იგივე აბსოლუტური უმრავლესობის მაჟორიტარული სისტემა, ერთმანდატიან საარჩევნო ოლქში ტარდება, თუმცა არჩევნებში მონაწილე კანდიდატებს გამარჯვებისთვის ამომრჩეველთა ხმების ნახევარზე მეტის მიღება მოეთხოვებათ. ამომრჩეველთა ხმების საერთო რაოდენობა შეიძლება, განისაზღვროს არჩევნებში მონაწილე ამომრჩეველთა ან ნამდვილი, იმ ამომრჩეველთა ხმების რაოდენობით, რომლებმაც ხმა რომელიმე კანდიდატს მისცეს. თუკი ვერცერთი კანდიდატი აგროვებს ხმათა საჭირო რაოდენობას, იმართება მეორე ტური, სადაც, როგორც წესი, ორი საუკეთესო ადგილის მქონე კანდიდატი იღებს მონაწილეობას. მეორე ტურში გამარჯვებულად ცხადდება ის კანდიდატი, რომელიც უფრო მეტ ხმას მიიღებს. ორტურიანი სისტემა პარლამენტის არჩევნებისთვის  გამოიყენება თურქმენეთში, უზბეკეთში, ვიეტნამსა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. იმ ქვეყნების უმრავლესობაში, სადაც პრეზიდენტი პირდაპირი წესით ირჩევა, არჩევნები სწორედ ორტურიანი სისტემით ტარდება. მათ შორის ორტურიანი სისტემით ირჩევენ საფრანგეთის, პოლონეთის, პორტუგალიის, რუმინეთის, ლიეტუვის, რუსეთის, უკრაინის, თურქეთის, ვენესუელის, არგენტინის, ბრაზილიისა და კოლუმბიის პრეზიდენტებს.
ალტერნატიული კენჭისყრაც ერთმანდატიან ოლქში იმართება. ამ სისტემას პრეფერენციული ან რანგირებული კენჭისყრითაც მოიხსენიებენ. აშშ-ში კი იგი ცნობილია მყისიერი მეორე ტურის (Instant runoff) სახელწოდებით. იგი კანდიდატებისგან გამარჯვებისთვის, ორტურიანი სისტემის მსგავსად, ამომრჩეველთა ხმების ნახევარზე მეტის მიღებას მოითხოვს, თუმცა არჩევნები მხოლოდ ერთ ტურად იმართება. ამომრჩევლებს ხმის მიცემა ერთზე მეტი კანდიდატისთვის, მათთვის უპირატესობების მინიჭებით, შეუძლიათ. მაგალითად, ყველაზე სასურველი კანდიდატის გასწვრივ ბიულეტენში ისინი ნიშნავენ რიცხვ „1“-ს, მომდევნო სასურველი კანდიდატის გასწვრივ - „2“-ს და ა.შ. თუკი პირველი პრეფერენციის ხმებით ვერცერთი კანდიდატი მოაგროვებს გამარჯვებისთვის საჭირო ხმების რაოდენობას, პირველი უპირატესობით ყველაზე ნაკლები ხმის მიმღები კანდიდატი ეთიშება ხმების დათვლის პროცესს და მისი მეორე ხმები სხვა კანდიდატებზე ნაწილდება. ეს პროცესი გამარჯვებულის გამოვლენამდე გრძელდება. ალტერნატიული კენჭისყრა გამოიყენება ავსტრალიისა და პაპუა-ახალი გვინეის  საპარლამენტო  არჩევნებისთვის.
ბლოკური კენჭისყრის გამოყენებისას საარჩევნო ოლქი მრავალმანდატიანია. ყოველ ამომრჩეველს აქვს იმდენი ხმა, რამდენი კანდიდატიც არის ასარჩევი ოლქიდან. გამარჯვებულად კი ცხადდება იმდენი საუკეთესო შედეგის მქონე კანდიდატი, რამდენმანდატიანიც არის ოლქი. მანდატების განაწილებისას, კანდიდატების რიგითობისგან განსხვავებით, მათ მიერ მიღებული ხმების აბსოლუტურ რაოდენობას მნიშვნელობა არ აქვს. ბლოკური კენჭიყრა გამოიყენება ქუვეითის, სირიის, ტუვალუს, ფოლკლენდის კუნძულების, გერნზის საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნებისთვის.
პროპორციული სისტემები
პროპორციული სისტემების გამოყენებისას საარჩევნო ოლქი ყოველთვის მრავალმანდატიანია. გამოიყოფა პროპორციულ სისტემათა ოჯახის ორი სახე: სიითი პროპორციული წარმომადგენლობის სისტემა და ერთი გადაცემადი ხმის სისტემა. ამჟამად პროპორციულ საარჩევნო სისტემას საკანონმდებლო ორგანოს ასარჩევად 82 ქვეყანა იყენებს.
სიითი პროპორციული წარმომადგენლობის საარჩევნო სისტემის პირობებში ამომრჩევლები ხმას ერთიან ან ერთზე მეტ მრავალმანდატიან ოლქში რეგისტრირებულ პარტიულ სიებს აძლევენ. სია შეიძლება იყოდ დახურული, ღია ან თავისუფალი (პანაშაჟი). მანდატებს პროპორციულად მოიპოვებს ყველა ის პოლიტიკური პარტია ან წინასაარჩევნო კოალიცია, რომელიც საარჩევნო ბარიერს გადალახავს.
პროპორციული წარმომადგენლობის სისტემით ადგილების განაწილებისთვის სხვადასხვა საარჩევნო ფორმულა გამოიყენება. გამოიყოფა მეთოდთა ორი ჯგუფი: კვოტირებისა და გამყოფთა მეთოდები.
კვოტირების მეთოდის გამოყენებისას თითოეული სია ადგილებს იღებს საარჩევნო კვოტის მიხედვით. კვოტირება ორი ეტაპისგან შედგება. ჯერ განისაზღვრება საარჩევნო კვოტა ჰეირის ან ჰოგენბახ-ბიშოპის მეთოდით, მეორე ეტაპზე კი გაუნაწილებელი მანდატები ნაწილდება, ჩვეულებრივ, უდიდესი ნაშთის ან უდიდესი საშუალოს წესით. გამყოფთა მეთოდის გამოყენებისას მანდატები ერთ ეტაპად ნაწილდება. ყოველი სიის მიერ მიღებულ ხმათა რაოდენობა რიცხვთა ზრდად მწკრივზე იყოფა. მიღებული განაყოფები კლებადობის მიხედვით ლაგდება. მათ შორის საარჩევნო კვოტა იქნება ის განაყოფი, რომლის რიგითი ნომერი გასანაწილებელი მანდატების რიცხვს ემთხვევა. გამყოფთა მეთოდებს შორისაა დ’ონტისა და სენ-ლაგის ფორმულები. ერთი გადაცემადი ხმის სისტემის ძირითადი პრინციპები პირველად XIX საუკუნეში თომას ჰეირმა დიდ ბრიტანეთში და კარლ ანდრემ დანიაში, ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად, შეიმუშავეს. პრაქტიკაში კი პირველად 1921 წელს ირლანდიაში დაინერგა. აღნიშნული სისტემის გამოყენების პირობებში ამომრჩევლები ხმას მრავალმანდატიან საარჩევნო ოლქში რეგისტრირებულ კანდიდატებს აძლევენ. ამომრჩევლებს ერთზე მეტი კანდიდატისთვის შეუძლიათ ხმის მიცემა, თუმცა მათ იყენებენ, როგორც ერთ გადაცემად ხმას. კანდიდატებისთვის პრეფერენციების მინიჭება არჩევითია და შესაძლებელია, მხოლოდ ერთი ყველაზე სასურველი კანდიდატისთვის ხმის მიცემაც. პირველ ეტაპზე იწყება პირველი პრეფერენციით მიცემული ხმების დათვლა, რის შემდეგაც დგინდება საარჩევნო კვოტა, რომლის შესაბამისი რაოდენობის ხმების მოგროვების შემთხვევაში კანდიდატები გამარჯვებულად ითვლებიან. ძირითადად გამოიყენება დრუპის კვოტა. კანდიდატებმა გამარჯვებისთვის საჭიროა, მიიღონ იმ განაყოფზე ერთი მთელი ხმით მეტი მაინც, რომელიც მიიღება ამომრჩეველთა საერთო ხმების გაყოფით ერთი ერთეულით გაზრდილ მანდატების რაოდენობაზე. ამჟამად ერთი გადაცემადი ხმის სისტემა გამოიყენება ირლანდიის პარლამენტის ორივე პალატის, პრეზიდენტის, ადგილობრივი თვითმმართველობისა  და ევროპული არჩევნებისთვის. აღნიშნული სისტემა გამოიყენება მალტის საპარლამენტო  არჩევნებისთვისაც. აგრეთვე, მოცემულ სისტემას სხვადასხვა სახის არჩევნებისთვის იყენებს ზოგიერთი სხვა ქვეყანაც. მათ შორის გაერთიანებულ სამეფოში ერთი გადაცემადი ხმის სისტემას ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებისთვის შოტლანდია აგრეთვე ჩრდილოეთ ირლანდიის ასამბლეის  არჩევნებისთვის იყენებენ. ერთი გადაცემადი ხმის სისტემა შტატების წარმომადგენლობითი ორგანოებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებისთვის გამოიყენება ავსტრალიის შტატების ნაწილშიც.
შერეული სისტემები
შერეული (შერეული წევრობის) სისტემები წარმომადგენლობითი ორგანოს შემადგენლობას ერთზე მეტ დონეზე ანაწილებენ. როგორც წესი, ამომრჩეველს ორი ხმა აქვს, რომელთაგან ერთს კანდიდატს აძლევს, ხოლო მეორეს - პარტიულ სიას. შესაბამისად, მანდატების ნაწილი ნომინალურად, ძირითადად ერთმანდატიან ოლქებში, ხოლო ნაწილი პარტიული სიებით კომპლექტდება. ნომინალური კომპონენტი, ჩვეულებრივ, შეფარდებითი უმრავლესობის მაჟორიტარულ სისტემას ან ორტურიან სისტემას იყენებს, თუმცა არა ყოველთვის. მაგალითად, იაპონიის პარლამენტის მრჩეველთა პალატისა და ტაივანის პარლამენტის  არჩევნებისთვის  გამოყენებული შერეული საარჩევნო სისტემის ნომინალური კომპონენტი ადგილების ერთი არაგადაცემადი ხმის სისტემის საფუძველზე განაწილებას ითვალისწინებს. შერეულ სისტემათა ოჯახის ორი ძირითადი წარმომადგენელია პარალელური სისტემა და შერეული წევრობის პროპორციული სისტემა. მათ შორის შუალედურ ვარიანტს კი ნაწილობრივ კომპენსატორული სისტემა წარმოადგენს.
პარალელურ სისტემას სხვაგვარად დამოუკიდებელ, არაკომპენსატორულ, დაუკავშირებელ, შერეული წევრობის მაჟორიტარულ სისტემად და სუპერპოზიციადაც მოიხსენიებენ. პარალელური სისტემის გამოყენებისას წარმომადგენლობით ორგანოში ადგილები ნომინალურ (მაჟორიტარულ) და პროპორციულ კომპონენტებში ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად ნაწილდება. მაჟორიტარული და პროპორციული ადგილების თანაფარდობის მიხედვით გამოიყოფა სიმეტრიული და ასიმეტრიული პარალელური სისტემები. სიმეტრიული სისტემის პირობებში წარმომადგენლობით ორგანოში პროპორციული და მაჟორიტარული ადგილები თანაბრად, ასიმეტრიული სისტემის შემთხვევაში კი უთანაბროდ ნაწილდება. პარალელური საარჩევნო სისტემით ირჩევენ 20-ზე მეტი ქვეყნის საკანონმდებლო ორგანოს. მათ შორის მოცემული სისტემით საპარლამენტო არჩევნები  ტარდება იტალიაში, რუსეთში, უკრაინაში, ლიეტუვაში, საქართველოში, ტაჯიკეთში, იაპონიაში, სამხრეთ კორეაში, ვენესუელასა და სხვა ქვეყნებში.
შერეული წევრობის პროპორციულ სისტემას სამეცნიერო ლიტერატურაში კომპენსატორულ, დაკავშირებულ ან მაკორექტირებელ სისტემადაც მოიხსენიებენ. მოცემული საარჩევნო სისტემა პირველად გერმანიის ბუნდესტაგის ასარჩევად იქნა შემუშავებული 1949 წლის საარჩევნო კანონით და დღემდე მოქმედებს, რის გამოც ზოგჯერ ამ სისტემას „გერმანულ მოდელადაც“ მოიხსენიებენ. გერმანიის კანონმდებლობა ამ სისტემას პერსონალიზებულ პროპორციულ სისტემად განსაზღვრავს. შერეული წევრობის პროპორციული სისტემა ითვალისწინებს ერთმანდატიანი საარჩევნო ოლქების კენჭისყრის შედეგად გამოწვეული არაპროპორციულობის კომპენსირებას პარტიული სიებით. პარტიების მიერ პროპორციულ კომპონენტში მიღებული ადგილების რაოდენობა დამოკიდებულია, როგორც მათ მიერ მიღებული ხმების, ისე მოგებული ერთმანდატიანი ოლქების რაოდენობაზე. ამჟამად, გერმანიასთან ერთად, იგი გამოიყენება ახალი ზელანდიის, ბოლივიის, ჯიბუტის, ტაილანდის, მექსიკის, ლესოთოს საკანონმდებლო ორგანოთა არჩევნებისათვის.
შერეული საარჩევნო სისტემის ზოგიერთი ვარიანტი ნაწილობრივ კომპენსირებას ითვალისწინებს. მსგავს სისტემას იყენებდნენ უნგრეთის ეროვნული ასამბლეის არჩევნებისთვის  1990  წლებში. სამსაფეხურიანი არჩევნების შედეგად, ადგილების ერთი ნაწილი ერთმანდატიან მაჟორიტარულ ოლქებში ნაწილდებოდა, მეორე ნაწილი მრავალმანდატიან ოლქებში წარდგენილი რეგიონული სიებიდან, მესამე ნაწილი კი ერთიან ეროვნულ ოლქში წარდგენილი დამატებითი სიიდან, რომელიც საკომპენსაციო სიას წარმოადგენდა. უნგრული საარჩევნო სისტემის მოდელი, სამეცნიერო ლიტერატურაში, ასევე, მოიხსენიება, როგორც სუპერშერეული ან შერეული წევრობის მაჟორიტარული სისტემა პარტიული კომპენსირებით. დემოკრატიისა და საარჩევნო მხარდაჭერის საერთაშორისო ინსტიტუტი კი მას შერეული წევრობის პროპორციულ სისტემას მიაკუთვნებს. ნაწილობრივ კომპენსატორულ სისტემას წარმოადგენდა იტალიაში 1993-2005  წლებში მოქმედი საარჩევნო სისტემაც, რომელსაც „სკორპოროთი“ მოიხსენიებენ.
სხვა სისტემები
პლურალური/მაჟორიტარული, პროპორციული და შერეული სისტემების გარდა, არსებობს სხვა სისტემებიც, რომლებიც არ მიეკუთვნებიან კონკრეტულ ოჯახს. მათ შორისაა ერთი არაგადაცემადი ხმის სისტემა, ბორდას დათვლა და შეზღუდული კენჭისყრა.
საარჩევნო სისტემის განზომილებები
საარჩევნო სისტემებს შორის განსხვავებებს საფუძვლად უდევს სხვადასხვა განზომილებები. მაიკლ გალაგერის მიხედვით, საარჩევნო სისტემის ძირითად განზომილებებს შორისაა: ოლქის სიდიდე, კენჭისყრის სტრუქტურა, პარტიის ფარგლებში კანდიდატების არჩევა, ადგილების განაწილების დონეები და პროპორციულობის შეზღუდვა.
ოლქის სიდიდე
ოლქის სიდიდე წარმოადგენს საარჩევნო ოლქში გასანაწილებელი ადგილების რაოდენობას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საარჩევნო ოლქი შეიძლება, იყოს ერთმანდატიანი ან ერთზე მეტი მანდატისგან შემდგარი. საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნებზე ზოგჯერ მთელი ქვეყნის მასშტაბით ყველა ოლქი ერთი ზომისაა. აშშ-ში, კანადაში, დიდ ბრიტანეთში ინდოეთსა  და სხვა ქვეყნებში ყველა საარჩევნო ოლქი ერთმანდატიანია, ზოგიერთი ქვეყანა კი თანაბარი სიდიდის მრავალმანდატიან ოლქებად იყოფა ჩრდილოეთი მაკედონია, მალტა, ჩილე. ხშირად ქვეყნის მასშტაბით მრავალმანდატიან ოლქებში განსხვავებული რაოდენობის ადგილები ნაწილდება. ზოგჯერ კი მთელი ქვეყანა ერთიან ეროვნულ მრავალმანდატიან ოლქს წარმოადგენს ნიდერლანდები, სლოვაკეთი, ისრაელი. პრეზიდენტის არჩევნების  ჩატარებისას, როგორც წესი, მთელი ქვეყანა ერთმანდატიანი ოლქია.
ერთმანდატიანი ოლქები იქმნება შეფარდებითი უმრავლესობის მაჟორიტარული სისტემის, ალტერნატიული კენჭისყრისა და ორტურიანი სისტემის პირობებში, ზოგჯერ კი ბორდას დათვლის შემთხვევაშიც. მრავალმანდატიან ოლქებს კი იყენებს პროპორციულ და შერეულ სისტემათა ოჯახების ყველა წარმომადგენელი, აგრეთვე, პლურალურ/მაჟორიტარული სისტემების ზოგიერთი სახეობა (ბლოკური კენჭისყრა, პარტიული ბლოკური კენჭისყრა) და სხვა სახის სისტემაც (ერთი არაგადაცემადი ხმის სისტემა, შეზღუდული კენჭისყრა, ბორდას დათვლა.
კენჭისყრის სტრუქტურა
კენჭისყრის სტრუქტურა გულისხმობს, თუ როგორი არჩევანი არის წარმოდგენილი ბიულეტენზე ამომრჩევლის წინაშე ხმის მიცემის დროს. სტრუქტურის მიხედვით, კენჭისყრა შეიძლება, იყოს კატეგორიული, გამყოფი ან ორდინალური. კატეგორიული (აგრეთვე მოიხსენიება სახელწოდებით - ნომინალური ან ინტეგრალური) კენჭისყრის პირობებში ამომრჩეველს შეუძლია ხმის მიცემა მხოლოდ ერთი პარტიისთვის ან კანდიდატისთვის. კატეგორიული კენჭისყრის სისტემებს შორისაა შეფარდებითი უმრავლესობის მაჟორიტარული სისტემა, ორტურიანი სისტემა და სიითი პროპორციული წარმომადგენლობა. გამყოფი კენჭისყრის პირობებში ამომრჩეველს შეუძლია ხმების გაყოფა ორ ან მეტ პარტიას შორის. გამყოფი სტრუქტურით ხასიათდებიან შერეული სისტემები და სიითი პროპორციული სისტემა პანაშაჟით მაგალითად: ლუქსემბურგი, შვეიცარია. ორდინალური კენჭისყრის შემთხვევაში კი ამომრჩეველს აქვს კანდიდატების რანგირების შესაძლებლობა. კენჭისყრის ამგვარი სტრუქტურა გააჩნია ალტერნატიულ კენჭისყრასა და ერთი გადაცემადი ხმის სისტემას.
პარტიის ფარგლებში კანდიდატების არჩევა
საარჩევნო სისტემის ეს განზომილება განსაზღვრავს, აქვს თუ არა ამომრჩეველს შესაძლებლობა, პარტიის შიგნით ინდივიდუალურ კანდიდატებსაც მისცეს ხმა. აღნიშნულის მიხედვით საარჩევნო სისტემები სამ ჯგუფად იყოფა. საარჩევნო სისტემებს, რომლებიც არ იძლევიან პარტიის ფარგლებში კანდიდატების არჩევის შესაძლებლობას, განეკუთვნებიან ერთმანდატიანი ოლქების სისტემები, შერეული სისტემები და დახურული სიითი პროპორციული სისტემა. პარტიის ფარგლებში კანდიდატებისთვის ხმის მიცემის შესაძლებლობას იძლევა პრეფერენციული პროპორციული წარმომადგენლობის სისტემა, რომელიც მოქმედებს ბელგიაში, ჩილეში, დანიაში, ფინეთში, ნიდერლანდებსა და სხვა ქვეყნებში. მესამე ტიპის საარჩევნო სისტემა კი აღჭურვილია, როგორც პარტიის ფარგლებში, ისე მის გარეთ კანდიდატების არჩევის ფუნქციით. ამგვარ სისტემას ერთი გადაცემადი ხმის სისტემა წარმოადგენს.
ადგილების განაწილების დონეები
იმის მიხედვით, თუ რამდენ დონეზე ნაწილდება ადგილები, გამოიყოფა ერთსაფეხურიანი, ორსაფეხურიანი და სამსაფეხურიანი სისტემები. ქვეყნების დიდ ნაწილში ადგილები მხოლოდ ერთ დონეზე ნაწილდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამომრჩევლები ხმას აძლევენ ერთ საარჩევნო ოლქში, საიდანაც ადგილები გადაეცემა პარტიებს ან კანდიდატებს. პარტიების მიერ მიღებული ადგილების სრული რაოდენობა კი წარმოადგენს იმ ადგილების ჯამს, რომლებიც მიიღეს მათ თითოეულ ოლქში. ერთსაფეხურიანი სისტემებია: შეფარდებითი უმრავლესობის მაჟორიტარული სისტემა, ალტერნატიული კენჭისყრა, ორტურიანი სისტემა, ერთი გადაცემადი ხმის სისტემა და სიითი პროპორციული წარმომადგენლობის ნაწილი (ბელგია, ჩილე, ფინეთი, ისრაელი, ნიდერლანდები, ესპანეთი და სხვ).
ადგილების ორ საფეხურზე განაწილება ძირითადად შერეულ საარჩევნო სისტემებს ახასიათებთ. არსებობს ორსაფეხურიანი სისტემების ორი ქვეჯგუფი. შერეული წევრობის პროპორციული სისტემის, აგრეთვე სიითი პროპორციული წარმომადგენლობის ზოგიერთი ვარიანტის (სამხრეთ აფრიკისა და დანიის საპარლამენტო  არჩევნები) შემთხვევაში გამოიყოფა ზედა და ქვედა საფეხურები, რომელთაგან ზედა საფეხური ქვედა დონეზე ხმებისა და ადგილების განაწილების არაპროპორციულობის კომპენსირებას ემსახურება. პარალელური სისტემის გამოყენებისას კი პროპორციულ და მაჟორიტარულ საფეხურებზე ადგილების განაწილებას მსგავსი დამოკიდებულება არ ახასიათებს.
სამსაფეხურიან საარჩევნო სისტემას წარმოადგენს შერეული საარჩევნო სისტემის უნგრული მოდელი 1990-2012 წლებში და სიითი პროპორციული წარმომადგენლობის ავსტრიული ვარიანტი.