cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chick-fil-A
მენიუ
Chick-fil-A-ს რესტორნების ქსელის ერთ-ერთი წარმატების მიზეზი და ბიზნეს-სტრატეგია ისაა, რომ მათთვის მთავარი ფოკუსი სადა მენიუ და მაღალი ხარისხის მომსახურებაა. სხვა სწრაფი კვების რესტორნები ხშირად ცვლიან და ზრდიან მენიუში შემავალ პროდუქტებს, რათა ახალი მომხმარებლები მიიზიდონ. Chick-fil-A-სთვის კი მთავარი ისაა, რომ მათ მიერ მომზადებულმა პროდუქტმა შეინარჩუნოს მაღალი ხარისხი. რესტორანში მომუშავე პერსონალის წყალობით, რომლებიც მომხმარებელს მეგობრულ და სასიამოვნო გარემოს უქმნიან, Chick-fil-A ხალხის კმაყოფილებას მართლაც იწვევს. მინი|276x276პქ|ვაფლის ფორმის კარტოფილი ფრი მენიუში მხოლოდ რამდენიმე სახის სენდვიჩი შედის. Chick-fil-A-ს კლასიკური სენდვიჩი, რომლის ინგრედიენტებიცაა: ქათამი (არაქისის ზეთში ამოვლებული), პური (კარაქ-წასმული) და კიტრის მწნილი. რესტორანში ასევე შეგიძლიათ შეუკვეთოთ სენდვიჩი პურით, რომელიც არ შეიცავს გლუტენს. მომხმარებელს შეუძლია ცხარე კლასიკური სენდვიჩის შეკვეთაც. სახელგანთქმულია Chick-fil-A-ს უნიკალური სოუსი, რომლის შემადგენლობაც მომხმარებლების დიდ ინტერესს იწვევდა, სანამ 2012 წელს, კომპანიამ არ გაამხილა სოუსის ინგრედიენტების საიდუმლო. აღმოჩნდა, რომ სოუსი სამი სოუსის შერევით მიიღება. ესენია: ბარბექიუ სოუსი, რენჩის სოუსი და სოუსი თაფლითა და მდოგვით.
2018 წლის მონაცემების მიხედვით, ყველაზე ხშირად შეკვეთილი პროდუქტებიდან ერთ-ერთია Chick-fil-A-ს კარტოფილი ფრი, რომელსაც სხვა რესტორნების ფრისთან შედარებით სხვანაირი ფორმა აქვს. მას ვაფლის ფორმის ფრისაც უწოდებენ და ასეთი ფრი ბევრად ხრაშუნაა.
რეცეპტი
მას შემდეგ, რაც ამერიკაში დაადგინეს, რომ იმ ცხოველის ხორცის ჭამა, რომელსაც ანტიბიოტიკები ჰქონდა მიღებული, საფრთხეს უქმნიდა ადამიანის ჯანმრთელობას, 2014 წლის თებერვალში Chick-fil-A-მ გამოაცხადა, რომ მათი გეგმა წარმოადგენდა სრულიად ამოეღოთ ანტიბიოტიკები იმ ქათმების რაციონიდან, რომლსებსაც იყენებდნენ სენდვიჩების დასამზადებლად. მათ დანაპირები მართლაც შეასრულეს და Chick-fil-A გახდა პირველი სწრაფი კვების ობიექტი ვინც ეს გააკეთა.
ზემო პირკანმაა
ზემო პირკანმაა (Ylä-Pirkanmaan seutukunta) ― ფინეთის პირკანმაის რეგიონის ერთ-ერთი ქვერეგიონი 2009 წლიდან. 2021 წლის აღწერის მიხედვით, ქვერეგიონის მოსახლეობა 21 969 ადამიანს შეადგენს.
პოლიტიკა
2018 წლის ფინეთის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები:
სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქვერეგიონები კატეგორია:პირკანმაის გეოგრაფია
Anochetus estus
Anochetus estus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Anochetus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Anochetus
გრუზო ობოლაძე
გრუზო ობოლაძე (დ. 2 იანვარი, 1927 — გ. 1999) — ქართველი ინჟინერი და ტოპოგრაფი. დაამთავრა თბილისის ტოპოგრაფიული ტექნიკუმი 1946 წელს. 1952 წელს დაიწყო მუშაობა სამშენებლო გაერთიანება „თბილმეტრომშენის“ სისტემაში N5 საგვირაბო რაზმში გვირაბგამყვანთა ბრიგადის ბრიგადირად. 1985 წლიდან ხელმძღვანელობდა N154 პროფესიულ-ტექნიკურ სასწავლებელს. მიღებული აქვს სოციალისტური შრომის გმირის სტატუსი და საქართველოს დამსახურებული მშენებელის წოდება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1927 კატეგორია:გარდაცვლილი 1999 კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:ქართველი ტოპოგრაფები
ეკატერინე ბაღდავაძე
ეკატერინე ნიკოლოზის ასული ბაღდავაძე (დ. 24 ოქტომბერი, 1916, თბილისი —  გ. 15 აგვისტო, 1975, იქვე) —  ქართველი ფერმწერი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1954).
ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია, იყო მოსე თოიძისა და  უჩა ჯაფარიძის მოწაფე. ბაღდავაძის ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია სუფთა კოლორიტი და მაუყე ფერწერული მონასმები. მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია: „გიორგი სააკაძე“ (1946, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი), „მანანა ორბელიანი მეგობარ ქალებს შორის“ (1947, საქართველოს ლიტერატურული მუზეუმი) და სხვა.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული  24 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1916 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1975 კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
წნელისი (ბალთის თემი)
წნელისი — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ბალთის თემი). 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონში. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ლოპანისწყლის (დასავლეთ ფრონის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ყორნისიდან 10 კილომეტრი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბალთის თემის სოფლები
გურამ ბექაია
1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.
1954–1957 წლებში იყო ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტი. 1957–1961 წლებში უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1961–1973 წლებში სწავლული მდივანი. 1973–1981 წლებში უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 1981–1999 წლებში დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 1999 წლიდან არის ამავე ინსტიტუტის დირექტორი.
1970 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ტონური და გეტანური ნეირომოტორული გართულების ფუნქციური თავისებურებანი", დაიცვა 1959 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა -"ნათხემის როლი თავის ტვინის ინტეგრაციულ მოქმედებაში.“
ბიბლიოგრაფია
სისხლის მიმოქცევა : ნორმალური და პათოლოგ. ფიზიოლოგიის საფუძვლები თბილისი, ლეგია, 1994 გვ. 54
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1929 კატეგორია:ქართველი ექიმები
ანდრეევკა (ბლაგოვეშჩენსკის რაიონი)
ანდრეევკა (Андреевка; Андреевка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვეშჩენსკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 33 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბლაგოვეშჩენსკიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ზაგოროდნაია, რომელიც დაშორებულია 38 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (77%).
წნელისი (ძვილეთის თემი)
ლიტერატურა
კატეგორია:ძვილეთის თემის სოფლები
ძონკაბა
ძონკაბა (ტიბ: ཙོང་ཁ་པ།, ვაილი: tsong kha pa, IPA: tsoŋkʰapa - „კაცი ხახვის ველიდან; 1357-1419) — ტიბეტური ბუდიზმის ცნობილი მასწავლებელი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა გელუგპას სკოლის დაარსებას. ასევე ცნობილია სასულიერო სახელით ლობსანგ დრაკპა (ტიბ: བློ་བཟང་གྲགས་པ་, ვაილი: blo bzang grags pa ლობსან' დრაკპა) ან უბრალოდ ჯე რინპოჩედ.
მისი შთაგონების მთავარი წყარო იყო კადამპას ტრადიცია. ძონკაბას სწავლებათა მიხედვით, გელუკის ტრადიციის 2 ძირითადი განმასხვავებელი მახასიათებელია:
სქოლიო
კატეგორია:ლამები კატეგორია:ტიბეტური ბუდიზმი კატეგორია:დაბადებული 1357 კატეგორია:გარდაცვლილი 1419
ევრიპიდე
ევრიპიდე (Εὐριπίδης,, ძვ. წ. 480 — ძვ. წ. 406) — კლასიკური ათენის სამ უდიდეს ტრაგიკოსთაგან ბოლო (პირველი ორი იყვნენ ესქილე და სოფოკლე).
ბიოგრაფია
სოფოკლესა და ესქილესთან ერთად ევრიპიდე იყო ერთ-ერთი ძველი საბერძნეთის 3 უდიდეს ტრაგიკოს პოეტთა შორის. ძალზედ ცოტაა ცნობილი მისი სიცოცხლის შესახებ. იგი დაიბადა მიახლოებით 484 წელს. მოგვიანებით იგი დაქორწინდა ქალწულ მელიტოზე, რომლისგანაც 3 შვილი შეეძინა. 408 წელს მან დატოვა ათენი და მაკედონიაში გადავიდა, შესაძლოა სპარტასთან დაუსრულებელი პელოპონესის ომის გამო. გარდაიცვალა 406 წელს.
მითოლოგია და ლეგენდები მოღვაწეობაში
როგორც სხვა ტრაგიკოსების, ასევე ევრიპიდეს ნაწარმოებებში გამოყენებულია მითოლოგია და ლეგენდები, რომლებიც ძალზედ დაშორებული იყო მე-5 საუკუნის ათენს. თუმცა თემები, რომლებსაც იგი ეხებოდა მაშინდელ დროსთან ძალიან ახლოს იყო, განსაკუთრებით ომის სისასტიკეები.
პიესები
ცხოვრების ბოლო 20 წელიწადში მან დაწერა პიესები, რომლებსაც შეიძლება ვუწოდოთ რომანტიკული ტრაგიკომედიები. მათ შორის იყო „იონი“, „იფიგენია ტაურუსში“ და „ელენე“. ამით მან უკუაგდო ტრაგიკული სინამდვილე და მუშაობდა დრამატულ ფორმაში. მაგრამ მაინც, ცნობილი იგი მისმა ტრაგედიებმა გახადეს: „მედეა“  431 წელს ჩ.წ.-მდე, „იპოლიტა“ (428), „ანდრომახა“, „მთხოვნელი“, „ჰერაკლეს შვილები“ და ჰეკუბა (ყველა 423 წლამდე), „ელექტრა“ და „ტროელი ქალები (415), „ელენე“ (412), „ქალი-ფენიქსი“ (411-409); და „ჰერაკლეს შვილები“(408).
სქოლიო
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის დრამატურგები კატეგორია:დანტეს პერსონაჟები
ქართული ზმნის პარადიგმა
ქართული ზმნის პარადიგმა მრავალფეროვანია და რთული, ისევე როგორც ქართული ზმნა. ქართულ ზმნას მეცნიერულ სიბრტყეზე ყოველთვის მრავალი მეცნიერი იკვლევდა. თუმცა ამ მრავალსაუკუნოვანი კვლევის შედეგი მაინც არაა მკაფიო, ე.ი. ზმნის უღვლილების ცხრილი ჯერ კიდევ არაა ბოლომდე დაზუსტებული.
არსებობს მწკრივებისა და სერიების ვარიანტი. პარადიგმის შედგენისთვის ქართულ ზმნას ოთხ ჯგუფად ყოფენ: გარდამავალი, გარდაუვალი, ინვერსიულია და საშუალო. თითოეულ ჯგუფს აქვს თავიანთი წესები უღვლილებისთვის.
I სერია
პირველ სერიაში(ახლანდელი, მომავალი) სუბიექტი სახელობით ბრუნვაშია და პირდაპირი და ირიბი ობიექტი არის მიცემით ბრუნვაში. პირველი პირის სუბიექტი ვ- პრეფიქსით აღინიშნება. ვაუღლოთ (ა)შენება.
მომავალი დრო
ზმნისწინი ა- ჩნდება:
II სერია(აორისტი)
ზმნისწინი წარმოდგენილია, თემის ნიშანი არა:
სქოლიო
კატეგორია:გრამატიკა კატეგორია:ზმნა კატეგორია:ქართული ენა
მაო ძედუნი
ბიოგრაფია
მაო ძედუნი დაიბადა 1893 წლის 26 დეკემბერს, ხუნანის პროვინციის სოფ. შაოშანში გაუნათლებელი, მაგრამ შრომისმოყვარე და მდიდარი გლეხის ოჯახში. 17 წლის ასაკში შევიდა სკოლაში, მაგრამ მალე თავი დაანება სწავლას. მონაწილეობდა სინჰაის რევოლუციაში (1911— 1913). 1918 წ ქ. ჩანშას პედაგოგიურ სასწავლებელში შევიდა. სასწავლებლის დასრულების შემდეგ მაო ბეიჯინში გაემგზავრა სადაც უნირესიტეტის ბიბლიოთეკაში მუშაობდა. ეს იყო დრო, როდესაც მაომ მარქსისტული ლიტერატურის კითხვა დაიწყო. უნივერსიტეტში მუშაობისას ჩაერთო მეოთხე მოძრაობის ინტელექტუალურ და პოლიტიკურ აქტივობებში. ბეიჯინიდან მაო გაემგზავრა ჩანგშასა და შანხაიში სადაც 1919-1920 წლებში წვრილმან საქმიანობებს ეწეოდა. თავდაპირველად ის გონებრივი შრომის ადამიანის კარიერაზე ოცნებობდა. უყვარდა წიგნები დიდ ადამიანებზე. მისი იდეალი იყო ნაპოლეონი. ახალგაზრდობისას მერყევი იყო. მონაწილეობა მიიღო ჩკპ-ს და მისი შეიარაღების ძალების შექმნაში.
ჩპკ-ს ფაქტობრივი ხელმძღვანელი ის 1935 წ. გახდა 42 წლის ასაკში. თავისი ძირითადი ნაშრომები 1930— 1940 წწ დაწერა. პირველად უკვე 1938 წ. მან დაიწყო ლაპარაკი მარქსიზმ-ლენინიზმის ჩინეთის კონკრეტულ პირობებთან შეგუების შესახებ, 40-იანი წლების დასაწყისში კი წამოიწყო ბრძოლა დოგმატიზმის წინააღმდეგ, რომლის ქვეშაც გულისხმობდა საბჭოთა გამოცდილებისა და საბჭოთა კავშირის მითითებებისადმი ბრმა მორჩილებას. მაშინ ჩპკ-ს რიგებიდან გაირიცხა ყველა, ვინც მაოს არ ეთანხმებოდა. სწორედ ამიტომ მაო ძედუნის მოსვლას ხელისუფლების სათავეში სამოქალაქო ომის დასკვნით ეტაპზე სტალინი დიდი აღფრთოვანებით არ შეხვდა. მაგრამ გამარჯვებული მაო ძედუნის ზურგს უკან იყო ორგანიზაციული მუშაობისა და პარტიზანული ომის წარმოების 22-წლიანი გამოცდილება. სწორედ მის სახელთან არის დაკავშირებული ჩპკ-ს საშინაო და საგარეო პოლიტიკური კურსი, ყველა ცდა და პოლიტიკური კამპანია, რომელიც ქვეყანაში 70-იანი წლების მეორე ნახევრამდე გატარდა.
სქოლიო
კატეგორია:ჩინელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 26 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1893 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1976 კატეგორია:ჩინეთის კულტურული რევოლუცია
Anochetus evansi
Anochetus evansi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Anochetus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Anochetus
დილი
დილი (ტეტუმი Dili, Díli, Dili, Dili) — აღმოსავლეთი ტიმორის ყველაზე დიდი ქალაქი და დედაქალაქი. იგი ქვეყნის მთავარი საზღვაო პორტი და კომერციული ცენტრია. დილის ადგილობრივი მოსახლეობა დაახლოებით 150 000 ადამიანს შეადგენს.
ისტორია
აღმოსავლეთ ტიმორმა, პორტუგალიისგან ცალმხრივად გამოაცხადა დამოუკიდებლობა, 1975 წლის 28 ნოემბერს, მაგრამ 9 დღის შემდეგ, 7 დეკემბერს, ინდონეზიური ძალები შეიჭრნენ დილში. 1976 წლის 17 ივლისს, ინდონეზიამ მოახდინა აღმოსავლეთ ტიმორის ანექსია და გამოაცხადა ინდონეზიის 27-ე პროვინციად, ტიმორ ტიმური (Timor Timur) ხოლო დილი გამოცხადდა მის დედაქალაქად. 1975 წლიდან 1999 წლამდე, ინდონეზიასა და პრო-დამოუკიდებელ ძალებს შორის, მიმდინარეობდა პარტიზანული ომი, რომლის დროსაც ათობით ათასი ადამიანი დაიღუპა აღმოსავლეთ ტიმორიდან და რამდენიმე უცხოელი მშვიდობიანი მოქალაქე. 1991 წელს, ტელევიზიები აქტიურად აშუქებდნენ დილის ხოცვას (Dili Massacre), რამაც ხელი შეუწყო, აღმოსავლეთ ტიმორის დამოუკიდებლობის მოძრაობის საერთაშორისო მხარდაჭერას.
1999 წელს, აღმოსავლეთ ტიმორი გაეროს მეთვალყურეობის ქვეშ მოექცა, ხოლო 2002 წლის 20 მაისს, დილი გახდა ახლად დამოუკიდებელი რესპუბლიკის, აღმოსავლეთ ტიმორის დედაქალაქი. 2006 წლის მაისში, სამხედრო დანაყოფებს შორის დაპირისპირებამ და აჯანყებამ, მნიშვნელოვნად დააზიანა ქალაქი და საჭირო გახდა საგარეო სამხედრო ჩარევა მშვიდობის მისაღწევად.
გეოგრაფია და ადმინისტრაცია
მუნიციპალიტეტს ჰყავს არჩეული მერი და საბჭო.
დემოგრაფია
2010 წლის აღწერის შედეგად, დილის ქალაქებად კლასიფიცირებულ რაიონებში, დაფიქსირდა 193 563 ადამიანი, მთელი რაიონის მოსახლეობა (ისეთი სოფლების ჩათვლითაც კი, როგორებიცაა ათაურო და მეტინარო), კი შედგება 234 331 ადამიანისგან.
დილი, აღმოსავლეთ ტიმორის სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფებისთვის, ერთგვარი "შეზავების ქვაბია", რაც ნაწილობრივ განპირობებულია, სამუშაოს ძიების მიზნით, ახალგაზრდა მამაკაცების შიდა მიგრაციით. ამან გენდერული დისბალანსიც განაპირობა, მამრობითი სქესი აშკარად აღემატება მდედრობითს. 2001-2004 წლებში, დილის მოსახლეობა გაიზარდა 12.58%-ით. ქალაქში, რაიონის მოსახლეობის 54%დაიბადა, 7% ბაუკაუში, 5% ვიკესკში, 5% ბობონაროში, 4% ერმერაში, ხოლო დანარჩენები ან სხვა რაიონში დაიბადნენ, ან საზღვარგარეთ.
კლიმატი
კილიპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, დილა ხასიათდება ტროპიკული სავანის კლიმატით.
ღირსშესანიშნაობები
ინდონეზიის სამხედრო და ადგილობრივი ინდონეზიელი პროტესტანტების შეიარაღებული ძალების მიერ განხორციელებული ძალადობის შედეგად 1999 წელს, შენობების უმეტესობა დაზიანდა ან განადგურდა. თუმცა პორტუგალიური ხანიდან, ქალაქს მაინც ბევრი ნაგებობა შემორჩა. მაგალითად: 1930 წლისთვის აშენებულ სავაჭრო დარბაზს დღეს კონგრესის ცენტრად იყენებენ, ყოფილი პორტუგალიის გუბერნატორის ოფისი, ახლა მინისტრის ოფისია, მას ადრეც იყენებდნენ, ინდონეზიის მიერ დანიშნული გუბერნატორი და გაეროს გარდამავალი ადმინისტრაცია აღმოსავლეთ ტიმოში (UNTAET).
ინდონეზიური მმართველობის დროს იკრძალებოდა პორტუგალიურის გამოყენება, თუმცა ამ პირობებშიც კი მოხერხდა ქუჩებისთვის პორტუგალიური სახელების შენარჩუნება, მაგ: Avenida Marechal Carmona, თუმცა მათ აუცილებლად ერთვოდათ ინდონეზიური სიტყვა Jalan (ქუჩა) ან გზა.
დილის კრისტო-რეი, არის იესო ქრისტეს 27 მეტრიანი სიმაღლის ქანდაკება, რომელიც მდებარეობს დილის ნახევარკუნძულის დასასრულს მდებარე ბორცვის წვერზე. ის ქალაქის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობაა. ოკუპაციის პერიოდში, ეს ქანდაკება, იყო ინდონეზიის მთავრობისგან საჩუქარი, აღმოსავლეთ ტიმორის ინდონეზიაში ინტეგრირების 20 წლის იუბილის აღსანისნავად.
განათლება
ქალაქის სკოლებში შედის: წმინდა იოსების საშუალო სკოლა (Colégio de São José) და 28 ნოემბრის საჯარო სკოლა (28 de Novembro Public Secondary School). აქ მდებარეობს 5 საერთაშორისო სკოლა: სენტ-ანტონის საერთაშორისო სკოლა (რომელიც ტიმორის საკუთრებაშია, თუმცა აქ სწავლება ინგლისურ ენაზე მიმდინარეობს), რუი სინატის სახელობის პორტუგალიური სკოლა, დილის საერთაშორისო სკოლა (რომელსაც ავსტრალიის სახელმწიფო მართავს), ამერიკული სასწავლო პროგრამის სკოლა - QSI International School of Dili და მაჰარიკის საერთაშორისო სკოლა (ყოფილი დილის განათლებისა და განვითარების ცენტრი, რომელიც წარმოადგენს ფილიპინურ საერთაშორისო სკოლას).
აღმოსავლეთ ტიმორის მთავარი, უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება, აღმოსავლეთ ტიმორის ეროვნული უნივერსიტეტი, სწორედ დილში დაარსდა. დილში მდებარე სხვა უნივერსიტეტებში შედის კერძო სამაგისტრო უნივერსიტეტი, დილის უნივერსიტეტი და დილის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი.
ტრანსპორტი
დილიში ფუნქციონირებს დამოუკიდებლობის ლიდერის, ნიკოლაუ ლობატუს სახელობის საერთაშორისო აეროპორტი. ეს არის ერთადერთი მოქმედი საერთაშორისო აეროპორტი ტიმორში, თუმცა არსებობს სხვა შიდა ფრენებისთვის გამოყენებადი ავიარეისებიც. პორტუგალიის მმართველობისას, საერთაშორისო აეროპორტად ბუაკოს აეროპორტი გამოიყენებოდა, რომელსაც მეტად მოსახერხებელი ასაფრენი ბილიკი აქვს, თუმცა ინდონეზიელთა შემოსევებისას, ის მთლიანად დაიკავეს სამხედროებმა და სამოქალაქო მიმოსვლისათვის დაიხურა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აღმოსავლეთ ტიმორის ქალაქები კატეგორია:აზიის დედაქალაქები
Northern Songs
Northern Songs — მცირე კომპანია, რომელიც დაარსდა 1963 წელს. დამაარსებლები იყვნენ დიკ ჯეიმზი, ბრაიან ეპსტაინი, ჯონ ლენონი და პოლ მაკ-კარტნი. კომპანია მიზნად ისახავდა ლენონისა და მაკ-კარტნის, ისევე, როგორც ჯორჯ ჰარისონისა და რინგო სტარის, ჯგუფ The Beatles-ს წევრთა მიერ დაწერილი სიმღერების გამოქვეყნებას. ჯორჯ მარტინს შესთავაზეს კომპანიის წილი, მაგრამ მან ამ წილზე უარი თქვა, ვინაიდან დარწმუნებული იყო, რომ მისი თანამდებობა EMI-ში მხოლოდ ინტერესთა კონფლიქტს შექმნიდა. 1965 წელს Northern Songs-ს საჯარო კომპანიის სახე მიეცა, რათა მისი საშემოსავლო გადასახადები შეემცირებინათ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:The Beatles-თან ასოცირებული კომპანიები კატეგორია:Northern Songs
მოლდოვა
მოლდოვა (Moldova), ოფიციალურად მოლდოვის რესპუბლიკა (Republica Moldova) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო აღმოსავლეთ ევროპაში. რუმინეთსა და უკრაინას შორის. რუმინეთი მას დასავლეთიდან ესაზღვრება, უკრაინა კი ჩრდილოეთიდან, აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან. დედაქალაქია კიშინიოვი.
სსრკ-ის დაშლის პერიოდში, 1991 წელს მოლდოვამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა იმავე საზღვრებში, რაც მოლდავეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკას ეკავა. მიუხედავადა ამისა, 1990 წლიდან ქვეყნის საერთაშორისოდ აღიარებული ტერიტორია მდინარე დნესტრის აღმოსავლეთ ნაპირზე დე ფაქტო დამოუკიდებელი, თვითგამოცხადებული ტერიტორიის სახით არსებობს, დნესტრისპირეთის ადმინისტრაციის ქვეშ. 1994 წლის 29 ივლისს მიღებულ იქნა ქვეყნის ახალი კონსტიტუცია.
დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, დაეცა სამრეწველო და სასოფლო-სამეურნეო სექტორი, თუმცა მომსახურების სექტორის ფარდობითი წილი ქვეყნის ეკონომიკაში თანდათან გაიზარდა და ამჟამად ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 60 %-ს აწარმოებს. მიუხედავად ამისა, მოლდოვა დღემდე ევროპის უღარიბეს სახელმწიფოდ რჩება.
მოლდოვა პოლიტიკური მოწყობით საპარლამენტო რესპუბლიკაა, სახელმწიფოს მეთაურია პრეზიდენტი, ხოლო აღმასრულებელ ხელისუფლების — პრემიერ-მინისტრი. ქვეყანა გაწევრიანებულია: გაეროში, ევროსაბჭოში, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციაში, ეუთოში, სუამში, დსთ-ში, ბისეკში და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში. მოლდოვა მიისწრაფვის ევროკავშირში შესვლისკენ და ევროპის სამეზობლო პოლიტიკის პროექტის ფარგლებში მიღებული აქვს სამწლიანი სამოქმედო გეგმა.
ისტორია
მოლდოვის ტერიტორიაზე ადამიანის განსახლების კვალი ადრეული პალეოლითიდან დასტურდება. აღმოჩენილია ადრეული პალეოლითის აშელის კულტურის სადგომები (სოფ. ვიხვატინცი). შუა პალეოლითის მუსტიეს კულტურის სადგომები აღმოჩენილია სოფლებთან: ბუტეშტთან, ბუზდუჟანთან და ტრინკასთან. გვიანდელ პალეოლითში გამოჩნდა თანამედროვე ადამიანის ტიპი კრომანიონელი (სოფ. ჩუტულეშტი). ქვეყნის ტერიტორიაზე ასევე დაფიქსირებულია ბრინჯაოსა და რკინის ხანის ნამოსახლარებიც.
ძვ. წ. IV-III საუკუნეებში მოლდოვის ტერიტორიაზე დასახლება დაიწყეს გეტებმა.
ძვ. წ. I საუკუნიდან იწყება რომის იმპერიის ექსპანსია. რომაელებმა დააარსეს პროვინცია მეზია. იმპერატორმა ტრაიანემ კი ორი მძიმე ბრძოლის შემდეგ დაიპყრო გეტების ტერიტორია და დააარსა პროვინცია დაკია. დაიწყო ადგილობრივი მოსახლეობის რომანიზაცია. დნესტრისა და პრუტის შუამდინარეთი პროვინცია დაკიის შემადგენლობაში არ შესულა, თუმცა მისი მოსახლეობა განიცდიდა რომაელთა ძლიერ გავლენას.
271 წელს ბარბაროსების გავლენის გამო რომაელები იძულებული გახდნენ მეზობელი დაკიიდან დაეხიათ უკან და გადავიდნენ მდინარე დუნაის მარჯვენა ნაპირზე. ხალხთა დიდი გადასახლების დროს დნესტრ-პრუტის შუამდინარეთში შეაღწიეს სხვადასხვა ბარბაროსულმა ტომებმა: ვენედებმა, გუთებმა, სარმატებმა, გეპიდებმა და სხვ.
V-VI საუკუნეებში დნესტრ-პრუტის შუამდინარეთში შეაღწიეს სლავურმა ტომებმა, რომლებთანაც მოხდა ადგილობრივი მოსახლეობის ასიმილაცია. სლავები გაერთიანდნენ ორ ტომთა კავშირში ანტებთან და სკლავინებთან, რომელთა შორის საზღვარი, ისტორიკოს იორდანისის მიხედვით გადიოდა მდინარე დნესტრზე. X საუკუნეში სლავები კიევის რუსეთის შემადგენლობაში შევიდნენ.
XIV საუკუნემდე თანამედროვე მოლდოვის ტერიტორია სხვადასხვა ტომთა დაჯგუფებებისა (გეტები, დაკები, გუთები, ანტები) და სახელმწიფოებრივი გაერთიანებების (კიევის რუსეთი, გალიჩის სამთავრო, ოქროს ურდო) გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. XIV საუკუნის II ნახევრიდან მოლდოვის სამთავროს შემადგენლობაშია, XVI-XVIII საუკუნეებში ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის ქვეშაა. XVI საუკუნის პოლონელი ისტორიკოსი ლეონარდო გორეცკი მოლდაველებზე საუბრის დროს აღნიშნავს:
1711 წლის 13 აპრილს მოლდოვის გოსპოდარმა დიმიტრი კანტემირმა ქალაქ ლუცკში პეტრე I-თან დადო საიდუმლო ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც მოლდოვამ შეინარჩუნა ავტონომია, მაგრამ შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. 1711 წლის ივლისში პრუტის წარუმატებელი ლაშქობის შემდეგ ლუცკის ხელშეკრულებამ ძალა დაკარგა და მოლდოვა კვლავ ოსმალეთის ვასალი გახდა, დიმიტრი კანტემირი კი რუსეთში გაიქცა.
XVIII საუკუნის დასასრულს რუსეთ-ოსმალეთის ომის შედეგად რუსეთის ხელში გადავიდა დნესტრის მარცხენა სანაპირო, ხოლო 1812 წელს - ბესარაბია. 1858-1861 წლებში მოლდოვა და ვლახეთი ერთ სახელმწიფოდ გაერთიანდნენ, რომელმაც მოგვიანებით მიიღო სახელწოდება რუმინეთი.
მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტის ხელმოწერის შედეგად, 1940 წლის ივნისში რუმინეთი იძულებული გახდა ბესარაბია და ჩრდილოეთი ბუკოვინა სსრკ-სთვის დაეთმო. ჩამოყალიბდა მოლდავეთის სსრ. მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941-1944 წლებში, მოლდავეთის სსრ დაიპყრო გერმანულმა და რუმინულმა სამხედრო ძალებმა და შეიქმნა ბესარაბიის საგუბერნატორო. 1944 წლის 24 აგვისტოს იასი-კიშინიოვის ოპერაციის შედეგად მოლდავეთის ტერიტორია კვლავ რუსულმა სამხედრო ძალებმა დაიკავეს.
1994 წელს მოლდოვაში მიიღეს კონსტიტუცია, რომელიც დღემდე მოქმედებს.
გეოგრაფია
250px|მინიატიურა|მდინარე დნესტრი მოლდოვაში. მოლდოვა ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს განედის 45°-49° და აღმოსავლეთ ნახევარსეფოს გრძედის 26°-30° გრადუსებს შორის მდებარეობს (ტერიტორიის მცირე მონაკვეთი 30°-ზე ოდნავ აღმოსავლეთითაც მდებარეობს). ქვეყნის ტერიტორიის ფართობი 33 851 კმ² უდრის. აღმოსავლეთით ესაზღვრება უკრაინას, დასავლეთით — რუმინეთს. ქვეყნის უმაღლესი წერტილია ბალანეშტი (430 მ) კოდრის მაღლობზე.
მოლდოვის უმეტესი ნაწილი ორ მდინარეს — დნესტრსა და პრუტს შორის მდებარეობს. ქვეყნის დასავლეთ საზღვარს დუნაის შესართავი მდინარე პრუტი წარმოადგენს. დუნაიზე გასასვლელი მოდლოვას მხოლოდ 480 მეტრით აქვს და ამ მონაკვეთში მდებარე სოფელი და კომუნა ჯურჯულეშტი, დუნაიზე მდებარე მოლდოვის ერთადერთი პორტია. ქვეყნის აღმოსავლეთში მიედინება მოლდოვის მთავარი მდინარე დნესტრი, რომელიც ქვეყანას მთელ სიგრძეზე — ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ კვეთს. მოლდოვაში დნესტრის შესართავებია: რეუტი, ბიკი, იკელი, ბოტნა. მდინარე იალპუგი, დუნაის ერთ-ერთ უბეში, ხოლო კოგალნიკი შავი ზღვის უბეების ჯაჭვში ჩაედინება. thumb|left|ტოლტრის ბორცვები [[ფეტეშტიში, ედინეცის რაიონში.]] მოლდოვა გეოგრაფიულად ჩაკეტილი ქვეყანაა, თუმცა შავ ზღვასთან ძალიან ახლოს მდებარეობს. იმის მიუხედავად, რომ მთელი ქვეყანა ბორცვიანია, ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილის სიმაღლე 430 მეტრს არ აღემატება. მოლდოვის ბორცვები მოლდოვის ზეგნის ნაწილია, რომელიც გეოლოგიურად კარპატებისგან წარმოიშვა. მოლდოვის ტერიტორიაზე ზეგნის ნაწილს წარმოადგენს დნესტრის ბორცვები, მოლდოვის დაბლობი და ცენტრალური მოლდოვის ზეგანი. ქვეყნის სამხრეთში, მდებარეობს პატარა ბუჯაკის დაბლობი. დნესტრის აღმოსავლეთით მდებარე მოლდოვის ტერიტორია გაყოფილია პოდოლიის ზეგანსა და ევრაზიული ველის ნაწილებს შორის.
მოლდოვის მთავარი ქალაქებია ქვეყნის ცენტრში მდებარე დედაქალაქი კიშინიოვი, დნესტრისპირეთის მთავარი ქალაქი ტირასპოლი, ბელცი და ბენდერი. კომრატი გაგაუზიის ადმინისტრაციული ცენტრია.
კლიმატი
მოლდოვის შავ ზღვასთან სიახლოვე, მას რბილ და მზიან კლიმატს აძლევს.
მოლდოვის კლიმატი ზომიერად კონტინენტურია: ზაფხული გრძელი და თბილია, საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით 20 °C-ს შეადგენს, ზამთარი შედარებით რბილი და მშრალია, იანვრის საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით -4 °C-ს უდრის. ყოველსწლიური ნალექები, რომლებიც ქვეყნის ჩრდილოეთში 600 მმ-ს, ხოლო სამხრეთში 400 მმ-ს უდრის, ძალიან ცვალებადია; არ არის დამახასიათებელი ხანგრძლივი მშრალი პერიოდები. ყველაზე უხვი ნალექით გამოირჩევა ადრეული ზაფხული და ოქტომბრის თვე; კოკისპირული წვიმები და ელჭექი ჩვეულებრიცი მოვლენაა. უსწორმასწორო ზედაპირის გამო, ზაფხულის უხვი წვიმები ხშირად იწვევენ მიწის ეროზიასა და მდინარეების შლამით ამოვსებას.
მოლდოვაში დაფიქსირებული უმაღლესი ტემპერატურა — 41,5 °C, 2007 წლის 21 ივლისს ქალაქ კამენკაში იყო, ყველაზე დაბალი — -35,5 °C კი 1963 წლის 20 იანვარს, ედინეცის რაიონის ბრეტუშენის კომუნაში.
სახელმწიფო
thumb|250პქ|[[მოლდოვის პარლამენტი]] მოლდოვა უნიტარული, საპარლამენტო, წარმომადგენლობითი დემოკრატიის რესპუბლიკაა. სახელმწიფოს სტრუქტურას აყალიბებს 1994 წლის კონსტიტუცია. კონსტიტუციაში შესწორების შესატანად საჭიროა პარლამენტის წევრთა მინიმუმ ორი-მესამედის ხმა. ისეთი საკონსტიტუციო ცვლილებები, რომელთაც შეუძლია ზიანი მოუტანოს ქვეყნის სუვერენიტეტს, დამოუკიდებლობას ან ერთიანობას, მხოლოდ რეფერნედუმის გზით, ამომრჩეველთა ხმათა უმრავლესობითაა შესაძლებელი. გარდა ამისა, გადახედვას არ ექვემდებარება კონსტიტუციაში ჩამოთვლილი ადამიანის ფუნდამენტური უფლებები.
ქვეყნის ცენტრალური საკანონმდებლო ორგანოა მოლდოვის ერთპალატიანი პარლამენტი, რომელიც 101 წევრისაგან შედგება და რომლებიც საყოველთაო არჩევნების გზით, პარტიული სიებით აირჩევიან ყოველ ოთხ წელში ერთხელ.
სახელმწიფოს მეთაურია მოლდოვის პრეზიდენტი, რომელსაც ქვეყნის პარლამენტი ირჩევს, რაც დეპუტატების სამი-მეხუთედის (61 დეპუტატი) მხარდაჭერას მოითხოვს. მოლდოვის პრეზიდენტი პარლამენტის მიერ 2001 წლიდან აირჩევა. აღნიშნული ცვლილება კონსტიტუციაში აღმასრულებელი ხელისუფლების ძალაუფლების შესამცირებლად და საკანონმდებლოს გაზრდის მიზნით შევიდა. პრეზიდენტი ნიშნავს პრემიერ-მინისტრს, რომელიც არის მთავრობის მეთაური, რომელსაც თავად აყალიბებს. ორივე პროცედურას პარლამენტის თანხმობა ესაჭიროება.
1994 წლის კონსტიტუცია ასევე ადგენს დამოუკიდებელ საკონსტიტუციო სასამართლოს, რომელიც ექვსი მოსამართლისაგან შედგება (ორის ნიშნავს პრეზიდენტი, ორს პარლამენტი, ორს კი მაგისტრატის უმაღლესი საბჭო); აღნიშნული მოსამართლეები ექვსი წლის ვადით ინიშნებიან და ამ პერიოდის განმავლობაში, თანამდებობაზე ხელშეუხებელნი არიან, არ ექვემდებარებიან არანაირ ძალაუფლებას. სასამართლოს გააჩნია ძალაუფლება გადასინჯოს პარლამენტის მიერ მიღებული ნებისმიერი აქტი, პრეზიდენტის დეკრეტი და საერთაშორისო ხელშეკრულებები, რომლებსაც ქვეყანა აწერს ხელს.
საგარეო ურთიერთობები
მინი|255x255პქ|მოლდოვის მთავარი პრიორიტეტი [[ევროკავშირი|ევროკავშირში გაერთიანებაა]] საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, მოლდოვის საგარეო პოლიტიკა მიმართული იყო ევროპის სხვა ქვეყნებთან ურთიერთობების დამყარების, ნეიტრალიტეტისა და ევროკავშირში ინტეგრაციისაკენ. 1995 წელს ქვეყანა ევროსაბჭოს წევრი გახდა.
გარდა ნატოს პროგრამაში პარტნიორობა მშვიდობისთვის მონაწილეობისა, მოლდოვა გაწევრიანებულია ისეთ ორგანიზაციებში, როგორებიცაა გაერო, ეუთო, ევროატლანტიკური პარტნიორობის საბჭო, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია, საერთაშორისო სავალუტო ფონდი, მსოფლიო ბანკი, ფრანკოფონია, ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი.
2005 წელს მოლდოვამ და ევროკავშირმა შეიმუშავეს სამოქმედო გეგმა, რომელიც მიზნად ისახავდა თანამშრომლობიის გაუმჯობესებას მის ორ მეობელთან — რუმინეთთან და უკრაინასთან. 2005 წლის ბოლოს, მოლდოვისა და უკაინის პრეზიდენტების ერთობლივი მოთხოვნის საფუძველზე შეიქმნა ევროკავშირის სასაზღვრო დახმარების მისია მოლდოვისა და უკრაინისათვის (EUBAM). აღნიშნული ორგანიზაცია მოლდოვისა და უკრაინის ხელისუფლებებს ეხმარება მათი საზღვრის დაზუსტებასა და ევროკავშირის სტანდარტებთან საბაჟო პროცედურების დაახლოებაში, ასევე, ორივე ქვეყანას მხარს უჭერს ტრანს-სასაზღვრო კრიმინალის წინააღმდეგ ბრძოლაში.
1990–1992 წლების დნესტრისპირეთის ომის შემდეგ, მოლდოვა დნესტრისპირეთის კონფლიქტთან დაკავშირებული მშვიდობიანი რეზოლუციის მიღებას ცდილობდა, რაზეც მუშაობდა რუმინეთთან, უკრაინასთან და რუსეთთან ერთად; პროცესში ჩართული იყო საერთაშორისო მედიაცია, ეუთოსა და გაეროს ფაქტების შემგროვებელი და სადამკვირვებლო მისიები. მოლდოვის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრეი სტრატანმა არაერთხელ განაცხადა, რომ სეპარატისტულ რეგიონში განთავსებული იყო რუსეთის ჯარები, რომლებიც ხელს უშლიდნენ პროცესს და არაერთხელ მოუწოდა მათ ტერიტორია „დაუყოვნებლივ და უპირობოდ“ დაეტოვებინათ. 2012 წელს, უსაფრთხოების ზონაში მომხდარი ინციდენტის შედეგად გარდაიცვალა მშიდობიანი მოქალაქე, უფრო გამწვავდა რუსეთთან დაძაბულობა.
2010 წლის სექტემბერში, ევროპარლამენტმა მოლდოვას 90 მილიონი ევროს ოდენობის გრანტი გამოუყო. ეს ფული წარიმართა იმ 750 მლნ აშშ დოლარის დასაფარად, რომელიც მანამდე უკვე ჰქონდათ გამოყოფილი საერთაშორისო სავალუტო ფონდს, მსოფლიო ბანკსა და სხვა დონორებს. 2010 წლის აპრილში, რუმინეთმა მოლდოვას დახმარების სახით 100 მილიონი ევრო შესთავაზა, მოდოველი სტუდენტებისათვის კი სტიპენდიები გაიზარდა და მათმა რიცხვმა 5000 შეადგინა. სესხის თაობაზე დადებული შეთანხმების თანახმად, 2010 წელს მოლდოვას პოლონეთმა 15 აშშ დოლარი გამოუყო, როგორც ამ ქვეყნის ევროინტეგრაციისადმი ძალისხმევის მხარდაჭერის ნაწილი. პირველი შეხვედრა მოლდოვისა და რუმინეთის პრეზიდენტებს შორის 2012 წლის მარტში შედგა, რომელზეც მიღწეულ იქნა მრავალი ორმხრივი შეთანხმება სხვადასხვა სფეროში. ამავე წელს, მომავალმა პრეზიდენტმა, ნიკოლაე ტიმოფტიმ პოსტზე არჩევამდე აღნიშნა, რომ ევროპული ორიენტაცია „მოლდოვის ბოლო წლების პოლიტიკის მთავარი კომპონენტი იყო, რაც აუცილებლად უნდა გაგრძელდეს“.
2013 წლის 29 ნოემბერს, ვილნიუსის სამიტზე გადაწყდა, რომ მოლდოვა ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულებას მოაწერდა ხელს. რუმინეთის პრეზიდენტ ტრაიან ბესესკუს განცხადებით, რუმინეთი ყველა ღონეს იხმარს, რათა მოლდოვა ევროკავშირს შეუერთდეს რაც შეიძლება მალე. თუმცა, ბესესკუმ ასევე აღნიშნა, რომ რუმინეთის შემდეგი ეროვნული პროექტი მოლდოვისა და რუმინეთის გაერთიანებაა.
ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულებას მოლდოვამ 2014 წლის 27 ივნისს, ბრიუსელში, საქართველოსთან ერთად მოაწერა ხელი.
თავდაცვა
მინი|left|[[მოლდოვის შეიარაღებული ძალები|მოლდოვის არმიის ჯარისკაცები ერთობლივ მრავალეროვნულ მზადყოფნის ცენტრში ჰოჰენფელსში, გერმანია.]] მოლდოვის შეიარაღებული ძალები მოიცავს სახმელეთო და საჰაერო თავდაცვის ძალებს. მოლდოვამ ყველა შესაბამისი ზომა მიიღო მის ტერიტორიაზე არსებული ყოფილი საბჭოთა კავშირის შეიარაღების კონტროლთან დაკავშირებით. 1992 წლის 30 ოქტომბერს, მოლდოვამ რატიფიცერება გაუკეთა ევროპაში კონვენციური შეიარაღების ხელშეკრულებას, რომელიც ყოვლისმომცველ შეზღუდვებს აწესებს ასეთი შეიარაღების მთავარ კატეგორიებზე, ხოლო მათი გადაჭარბებისას ჭარბი შეიარაღების შემდგომ განადგურებას ითვალისწინებს. 1994 წლის ოქტომბერში, ქალაქ ვაშინგტონში ქვეყანა ბირთვული იარაღის გაუვრელებლობის ხელშეკრულებას შეუერთდა, მას არ გააჩნია ბირთვული, ბიოლოგიური ან ქიმიური შეიარაღება. 1994 წლის 16 მარტს, მოლდოვა შეუერთდა ნატოს მშვიდობისთვის პარტნიორობის პროგრამას.
1991 წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, მოლდოვამ მონაწილეობა მიიღო გაეროს სამშვიდობო მისიებში ლიბერიაში, კოტ-დ’ივუარში, სუდანში და საქართველოში.
რეგიონული უსაფრთხოების გაძლიერების მიზნით მოლდოვას რუმინეთთან ხელმოწერილი აქვს სამხედრო ხელშეკრულება. ხელშეკრულება მოლდოვის სტრატეგიის ნაწილია, რომელიც მიზნად საკუთარი არმიის რეფორმირებას და მეზობლებთან თანამშრომლობას გულისხმობს.
2014 წლის 12 ნოემბერს, მოლდოვის სამშვიდობო კონტინგეტის შესაძლებლობების გასაზრდელად, მოლდოვის შეიარაღებული ძალების 22-ე სამშვიდობო კონტინგენტს აშშ-მა 700 000 აშშ დოლარის ღირებულების 39 ერთეული მაღალი გამავლობის მრავალფუნქციური ბორბლებიანი სატრანსპორტო საშუალება HumVee და 10 ტრეილერი გადასცა.
ადამიანის უფლებები
აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2011 წლის აპრილის ადამიანის უფლებათა მოხსენების თანახმად, „წინა წლებთან შედარებით, არ შემიჩნევა მკვლელობები უშიშროების სამსახურების მხრიდან. წლის მანძილზე გაკეთებული მოხსენებების მიხედვით, ხელისუფლების მხრიდან მედიაზე კონტროლის დასამყარებლად გადადგმული ნაბიჯები შემცირდა,“ მაგრამ „დნესტრისპირეთის ხელისუფლება განაგრობს თავისუფალი მედიისა და ოპოზიციის შევიწროვებას, ზღუდავს ასოციაციის, მოძრაობისა და რელიგიის თავისუფლებას; ეწევა რუმინულად მოლაპარაკეთა დისკრიმინაციას“. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, მოლდოვამ „მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია“ რელიგიის თავისუფლების მხრივ, თუმცა ამის ხელშესაწყობად სამომავლოდ კიდევ გადასადგმელია შესაბამისი ნაბიჯები“, ნათქვამია რელიგიისა და რწმენის თავისუფლების გაეროს სპეციალური მომხსენებლის, ეინერ ბიელფელდტის განცხადებაში, რომელიც მან 2011 წლის სექტემბერში, კიშინოვში წარმოადგინა. 2008 წელს, ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლისა და პრევენციის შესახებ კანონის მიღებით, მოლდოვამ გააუმჯობესა თავისი კანონმდებლობა.
ადმინისტრაციული დაყოფა
მოლდოვა დაყოფილია ოცდათორმეტ რაიონად, სამ მუნიციპალიტეტად და ორ ავტონომიურ რეგიონად (გაგაუზია და დნესტრისპირეთი). დნესტრისპირეთის საბოლოო სტატუსი საკამათოა, რადგან ტერიტორიას ცენტრალური ხელისუფლება ვერ აკონტროლებს. ამ ორი ავტონომიური რეგიონის ადმინისტრაციულ ცენტრებს — კომრატსა და ტირასპოლს ასევე მუნიციპალიტეტის სტატუსი აქვთ.
მოდოვაში 66 ქალაქი და 916 კომუნაა. ქალაქებიდან ხუთს მუნიციპალიტეტის სტატუსი აქვს. ქვეყანაში 699 სოფელია, რომლებსაც თავიანთი ადმინისტრაცია ჰყავთ და ადმინისტრაციულად მიეკუთვნებიან ქალაქებს (40 მათგანი) ან კომუნებს (659).
კულტურული და ეთნიკური შემადგენლობა
მოსახლეობის აღწერა მოლდოვაში ბოლოს 2004 წელს ჩატარდა (ცენტრალური ხელისუფლების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე). ამავე წელს ჩატარდა აღწერა დნესტრისპირეთის სეპარატისტულ რეგიონში.
ენები
მოლდოვის ოფიციალური ენა რუმინულია — რომანული ენა, რომელიც დაკავშირებულია იტალიურთან, ფრანგულთან, ესპანურთან და პორტუგალიურთან.
1991 წლის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია ოფიციალურ ენას რუმინულ ენას უწოდებს. 1994 წლის კონსტიტუცია კი აცხადებს, რომ მოლდოვის ეროვნული ენაა მოლდავური, მისი დამწერლობის სისტემა კი ლათინურ ანბანს ეფუძნება. 2003 წელს, კომუნისტურმა მთავრობამ მიიღო პოლიტიკური დოკუმენტი, რომლის თანახმადაც, მოლდოვის ეროვნული პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტი მოლდავური ენის არსებობის დაზღვევაა. 2013 წლის დეკემბერში, მოლდოვის საკონსტიტუციო სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებით ბრძანა, რომ დამოუკიდებლობის დეკლარაცია კონსტიტუციისათვის პრეცედენტია და სახელმწიფო ენა არის „რუმინული“.
2004 წლის აღწერის მონაცემებით, ქვეყანას ჰყავს რუსულენოვანი (6 %) და უკრაინულენოვანი (8,4 %) მოსახლეობა. ეთნიკურ უკრაინელთა 50 %, გაგაუზთა 27 %, ბულგარელთა 35 % და სხვა პატარა ეთნიკურ ჯგუფთა 54 % ძირითად სალაპარაკო ენად რუსულს მიიჩნევს. საერთო ჯამში, მოლდოვაში 541 000 ადამიანია (მოსახლეობის 16 %), რომელიც თავის პირველად ენად რუსულს მიიჩნევს; მათ შორის 130 000 ეთნიკურად მოლდაველია. მოლაპარაკეთა მნიშვნელოვანი რაოდენობა ჰყავს რეგიონებში გაგაუზურსა და უკრაინულს.
რუსულის შემდეგ, სწავლების ძირითადი უცხოური ენაა ინგლისური. 2013 წელს, ინგლისურს, როგორც ძირითად უცხო ენას სკოლის მოსწავლეთა 60 % სწავლობდა. მას მოსდევდა ფრანგული, რომელსაც დაახლოებით 50 % სწავლობდა (1996 წლიდან, მოლდოვა ოფიციალურად გახდა ფრანკოფონიის სრული წევრი) და გერმანული.
რელიგია
2004 წლის აღწერით, მართლმადიდებელი ქრისტიანები მოსახლეობის 93,3 %-ს შეადგენენ. ქვეყანაში აქტიურია მოლდოვის მართლმადიდებელი ეკლესია და ბესარაბიის მიტროპოლია; პირველი მათგანი ავტონომიურია და რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას ემორჩილება, მეორე კი რუმინეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის შემადგენლობაში შედის. ორივე მათგანის წარმომადგენლობა მოლდოვის ეროვნულ ეკლესიად მიიჩნევს თავს.
მოსახლეობის 1,9 % თავს პროტესტანტად, 1,0 % კი არარელიგიურად მიიჩნევდა; 0,9 % სხვა რელიგიებს მიეკუთვნებოდა, ხოლო 0,4 % ათეისტი იყო. 2,2 %-მა რელიგიასთან დაკავშირებულ შეკითხვას არ უპასუხა.
კრიმინალი
CIA World Factbook-ის მიხედვით, მოლდოვის ერთ-ერთ მთავარ პრობლემურ საკითხებად ჩრდილოვანი ეკონომიკური საქმიანობა და ფართოდ გავრცელებული კრიმინალი სახელდება. ქვეყანაში სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს ევროპის სხვადასხვა რეგიონებში მოლდოველი ქალებისა და ბავშვების ტრეფიკინგი.
ეკონომიკა
მოლდოვაში ხელსაყრელი კლიმატური პირობებია, რაც სოფლის მეურნეობის განვითარების საშუალებას იძლევა, ამიტომ ქვეყნის ექსპორტში ჭარბობს კვების პროდუქტები, ღვინო, ტექსტილი, თამბაქო. აქვს მცირე მოცულობის მინერალური რესურსები - ფოსფორიტი, თაბაშირი, კირქვა. ენერგომატარებლებს (გაზი, ნავთობი, ქვანახშირი) ძირითადად რუსეთიდან იღებს. ეროვნული ვალუტაა მოლდოვური ლეი (MDL).
ტრანსპორტი
მინი|250პქ|[[კიშინიოვის საერთაშორისო აეროპორტი.]] მოლდოვის უმთავრესი სატრანსპორტო საშუალებაა რკინიგზა, რომლის საერთო სიგრძეც 1138 კმ-ია და ავტომაგისტრალების სისტემა (12 730 კმ). ქვეყნის საერთაშორისო საჰაერო ტრანსპორტის ერთადერთი ჭიშკარია კიშინიოვის საერთაშორისო აეროპორტი. ჯურჯულეშტის ტერმინალი მდინარე დუნაიზე ემსახურება პატარა სამდინარო გემებს. ქვეყნის სატრანსპორტო სისტემაში მოკრძალებულ როლს თამაშობს ნაოსნობა მდინარე პრუტისა და დნესტრის ქვემოწელში.
ტელეკომუნიკაციები
მობილური ტელეფონის მომხმარებელთა რიცხვმა ერთ მილიონს მოლდოვაში 2005 წელს მიაღწია. 2008 წელს, მობილურის მომხმარებელთა რაოდენობამ წინა წელთან შედარებით 47,3 %-ით იმატა და 2,89 მილიონს გადააჭარბა.
2009 წლის სექტემბერში, მოლდოვა პირველი ქვეყანა გახდა მსოფლიოში, რომელმაც მობილურ ტელეფონებზე ხმის მაღალი გარჩევადობის სერვისი (HD voice) გაუშვა; ამავე დროს, პირველი ქვეყანა იყო ევროპაში, რომელმაც 14,4 მეგაბიტი წამში სიჩქარის ფართოზოლოვანი მობილური ინტერნეტი გაუშვა, რომლის სერვისიც მოსახლეობის 40 %-ს ფარავდა.
2010 წლის სექტემბერში, მოლდოვაში ინტერნეტის 1 295 000 მომხმარებელი იყო, ინტერნეტზე წვდომა კი 35,9 %-ს შეადგენდა.
2012 წლის 6 ივნისს, ხელისუფლებამ მობილურ ოპერატორებზე 4G / LTE მობილური ინტერნეტის ლიცენზია გასცა.
ტურიზმი
მინი|250პქ|გამოფენა [[ლონდონი|ლონდონში, 2007 წ.]] მოლდოვის ტურიზმი ფოკუსირებულია ქვეყნის ბუნებრივ ლანდშაფტსა და ისტორიაზე. ტურისტებში პოპულარულია ღვინის ტურები.
მოლდოვა ტურისტს როგორც მეზობელი ქვეყნებიდან, ისე მთელი მსოფლიოდან იზიდავს.
2007 წლის იანვრიდან, მოლდოვამ უვიზო მიმოსვლა დააწესა აშშ-ის, კანადის, იაპონიის, შვეიცარიისა და ევროკავშირის ქვეყნების მოქალაქეთათვის, რისი მიზანიც ქვეყანაში უფრო მეტი ტურისტის მოზიდვა იყო. თუმცა, მოლდოვის სასტუმროების ფასი საკმაოდ მაღალია, მიუხედავად იმისა, რომ მომსახურების ხარისხი საშუალო ან მასზე დაბალია.
მოლდოვა ცნობილია მეღვინეობის მდიდარი ტრადიციებით. ტურისტებს ღვინის ტურებს სთავაზობენ როგორც კიშინიოვში, ისე მთელი ქვეყნის მასშტაბით.
განათლება
მინი|250პქ||[[მოლდოვის ეროვნული ბიბლიოთეკა.]] მოლდოვაში 16 სახელმწიფო და 15 კერძო უნივერსიტეტია. სტუდენტების საერთო რაოდენობა 126 000-ს უდრის, აქედან 104 300 სახელმწიფო, ხოლო 21 700 კერძო უნივერსიტეტში სწავლობს. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, სტუდენტების რაოდენობა თითოეულ 10 000 მოსახლეზე გამუდმებით მატულობდა, 2000-01 წლებში ამ მაჩვენებელმა 217, ხოლო 2005-06 წლებში — 351 სტუდენტი შეადგინა.
მოლდოვის ეროვნული ბიბლიოთეკა 1832 წელს დაარსდა. მოლდოვის მთავარი სამეცნიერო ორგანიზაციები, სახელწმიფო უნივერსიტეტი და მოლდოვის მეცნიერთა აკადემია 1946 წელს დაარსდნენ.
მასმედია
1939 წელს, კიშინიოვში, ეთერში გავიდა პირველი მოლდოვური რადიო „რადიო მოლდოვა“. ტელევიზია ქვეყანაში 1958 წლის აპრილში გამოჩნდა. ამჟამად მოქმედებეს საკაბელო ტელევიზიაც, რომლითაც ადგილობრივები დიდი რაოდენობით რუსულენოვან და რუმინულოვან ტელეარხებს უყურებენ. „Infotag“ სახელმწიფოს კუთვნილი ახალი ამბების სააგენტოა.
კულტურა
მინი|მარჯვნივ|[[მიჰაი ემინესკუ, მოლდოვისა და რუმინეთის ეროვნული პოეტი]] გეოგრაფიულად მოლდოვა ლათინური, სლავური და სხვა კულტურების გზაჯვარედინზე მდებარეობს. მოლდოვური კულტურა მეზობელი ქვეყნების ტრადიციებითაცაა გამდიდრებული.
კულტურული მემკვიდრეობიდან გამოსარჩევია მრავალი ეკლესიები და მონასტრები, რომლებიც XV საუკუნის მოლდოველმა მმართველმა შტეფან III დიდმა ააგო; ასევე მიტროპოლიტების ვარლაამისა და დოსოფტეის გვიანი რენესანსის ნამუშევრები და სწავლულების გრიგორი ურეკეს, მირონ კოსტინის, ნიკოლაე მილესკუ, დიმიტრი კანტემირისა და იონ ნეკულჩეს ნაშრომები. XIX საუკუნეში, მოლდოველებმა შუა საუკუნეების მოლდოვის სამთავროს ტერიტორიიდან, რომლებიც შემდგომში გაყოფილ აღმოჩნდნენ ავსტრიის და რუსეთის იმპერიებს და აგრეთვე ოსმალეთის ვასალ მოლდოვას (1859 წლიდან, რუმინეთი) შორის, მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს თანამედროვე რუმინული კულტურის ჩამოყალიბებაში. მათ შორის იყო ბევრი ბესარაბიელი, როგორიცაა ალეკუ დონიკი, ალექსანდრუ ჰეჟდეუ, ბოგდან პეტრიკეიკუ ჰასდეუ, კონსტანტინ სტამატი, კონსტანტინ სტამატი-კიურეა, კოსტახე ნეგრუზი, ალეკუ რუსო და კონსტანტინ სტერე.
მიჰაი ემინესკუ, გვიანი რომანტიკოსი პოეტი და მწერალი იონ კრეანგე წარმოადგენენ რუმინული ენის ყველაზე გავლენიან შემოქმედებს და როგორც რუმინეთში, ასევე მოლდოვაში ეროვნულ მწერლებად მიიჩნევიან.
მოლდოვის ყველაზე დიდი ეთნიკური ჯგუფი, რუმინულ ენაზე საუბრობს და რუმინული კულტურის მატარებელია. ქვეყნის კულტურაზე (მართლმადიდებლობიდან გამომდინარე) ასევე გავლენა იქონია ბიზანტიურმა კულტურამ.
ქვეყანაში არის მნიშვნელოვანი ეთნიკური ჯგუფები. გაგაუზები, რომლებიც ქვეყნის მოსახლეობის 4,4%-ს წარმოადგენენ, ქრისტიანი თურქულენოვანი ხალხია. ბერძნებმა, სომხებმა, პოლონელებმა და უკრაინელებმა, რომლებიც ადრეული XVII საუკუნიდან გამოჩნდნენ, მათი მცირერიცხოვნობის მიუხედევად საკუთარი კულტურული ნიშნები დატოვეს. XIX საუკუნეში, ქვეყნის ტერიტორიაზე ბევრი უკრაინელი დასახლდა, განსაკუთრებით პოდოლიიდან და გალიციიდან, ისევე როგორც სხვა ახალი თემები, როგორებიც არიან ლიპოვანები, ბულგარელები და ბესარაბიელი გერმანელები.
XX საუკუნის მეორე ნახევარში, მოლდოვაში მასობრივი საბჭოთა იმიგრაცია დაიწყო, რომელმაც საბჭოთა კულტურის მრავალი ელემენტი გამოიყოლა.
სამზარეულო
მინი|250პქ|პოპულარული მოლდოვური კერძი [[სარმა (კერძი)|სარმა, საუერკრაუტთან და მემელიგესთან ერთად.]] მოლდოვური სამზარეულო მეზობელი რუმინულის მსგავსია და გავლენა განიცადა რუსული, უკრაინული და თურქული სამზარეულოებისგან. მრავალი კერძი შეიცავს ძროხის ხორცს, ღორის ხორცს, კარტოფილს, კომბოსტოს და პურეულის ვარიაციებს. პოპულარული ალკოჰოლური სასმელებია: დივინი (მოლდოვური ბრენდი), ლუდი და ადგილობრივი ღვინო.
მუსიკა
მოლდოვის ყველაზე ცნობილი კომპოზიტორები არიან გავრილ მუზიჩესკუ, სტეფან ნიაგა და ევგენი დოგა. გამოჩენილ კლასიკური მუსიკის შემსრულებელთა შორისაა მარკ პესტერი, ცნობილი მევიოლინე, დირიჟორი და სახელმწიფო კონსერვატორიის პირველი პროფესორი. ასევე აღსანიშნავია ოპერის სოპრანო მარია ბიეშუ და პიანისტი მარკ ზელცერი.
პოპულარულ მუსიკაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი ჯგუფია O-Zone, რომელიც ცნობილი 2003 წელს გახდა ჰიტ-სიმღერით „Драгостя Дин Тей“. მოლდოვის წარმომადგენლები ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე 2005 წლიდან გამოდიან. კიდევ ერთი პოპულარული ჯგუფია Zdob și Zdub, რომელმაც 2005 წლის ევროვიზია მე-6 ადგილით დაასრულა.
სპორტი
ოლიმპიურ თამაშებზე პირველად მონაწილეობა დამოუკიდებელმა მოლდოვამ 1994 წლის ზამთრის თამაშებზე მიიღო. 1952-1988 წლებში, მოლდოველი სპორტსმენები ოლიმპიადაზე საბჭოთა ნაკრების სახელით ასპარეზობდნენ, ხოლო 1992 წელს, — ყოფილი საბჭოთა კავშირის გაერთიანებული გუნდის რიგებში გამოვიდნენ. სულ, მოლდოვას 7 ოლიმპიური მედალი აქვს მოპოვებული (2 ვერცხლისა და 5 ბრინჯაოსი), ყველა მათგანი, — ზაფხულის თამაშებზე. მოლდოვის ოლიმპიური კომიტეტი 1991 წელს დაფუძნდა, საერთაშორისო ოლიმპიურმა კომიტეტმა კი 1993 წელს აღიარა.
ფეხბურთი ყველაზე პოპულარული სპორტია მოლდოვაში. ქვეყნის ეროვნული ჩემპიონატი 1992 წლიდან ტარდება, მანამდე კი მოლდოვური კლუბები საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატში მონაწილეობდნენ.
ტრანტა (ჭიდაობის სახეობა) მოლდოვის ეროვნულ სპორტად ითვლება.
პაველ ჰერჩინსკი
პაველ ჰერჩინსკი (Paweł Herczyński) — პოლონელი დიპლომატი. 2022 წლიდან არის საქართველოში ევროკავშირის ელჩი.
მოლდოვა
სქოლიო
კატეგორია:ევროპის ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:სუამის წევრი ქვეყნები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
პაველ ჰერჩინსკი
ჰერჩინსკიმ დაამთავრა ვარშავის ეკონომიკის სკოლა და ფლობს ეკონომიკის მაგისტრის ხარისხს. პოლონეთის გარდა ასევე სწავლობდა გერმანიაში, ესპანეთში, გერმანიასა და ჩინეთში.
სხვადასხვა დროს მუშაობდა პოლონეთის სხვადასხვა დიპლომატიურ თანამდებობაზე. მსახურობდა პოლიტიკისა და უსაფრთხოების კომიტეტში პოლონეთის ელჩის თანამდებობაზე. ჰერჩინსკი ევროკავშირის საგარეო სამსახურის ერთიანი უსაფრთხოების და თავდაცვის პოლიტიკისა და კრიზისებზე რეაგირების დირექტორატს ხელმძღვანელობდა.
2022 წლის 29-30 მარტს, ევროკავშირის საგარეო სამსახურის ერთიანი უსაფრთხოების და თავდაცვის პოლიტიკისა და კრიზისებზე რეაგირების დირექტორატის ხელმძღვანელობისას,  პაველ  ჰერჩინსკი და ევროკავშირის სამხედრო შემადგენლობის გენერალური დირექტორი, ვიცე–ადმირალი ერვე ბლეჟანი, საქართველოს თავდაცვის  მინისტრის პირველ მოადგილესთან ლელა ჩიქოვანთან ერთად, თანათავმჯდომარეობდნენ ევროკავშირი–საქართველოს კონსულტაციებს უსაფრთხოებისა და თავდაცვის საკითხებზე.
ყოველწლიური კონსულტაციების მსვლელობისას, ასევე, უკრაინის წინააღმდეგ რუსული სამხედრო აგრესიის კონტექსტში, მხარეებმა განიხილეს რეგიონული უსაფრთხოების საკითხები და ევროკავშირსა და საქართველოს შორის თანამშრომლობის შემდგომი გაღრმავება უსაფრთხოების და თავდაცვის სფეროში, მათ შორის ჰიბრიდული საფრთხეებისა და კიბერუსაფრთხოების წინაშე არსებული გამოწვევები და დეზინფორმაციასთან ბრძოლის საკითხები. ევროკავშირის საგარეო სამსახურის წარმომადგენლები ასევე შეხვდნენ საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეს, შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილეს, პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტისა და საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის თავმჯდომარეებს.
ზედამხედველობდა ევროკავშირის საგარეო უსაფრთხოების პოლიტიკას, შეიარაღების კონტროლსა და განიარაღების სფეროებს, ჩართული იყო კონტრტერორიზმისა და ექსტრემიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში, ისეთი საკითხების მოგვარებაში როგორებიცაა კიბერ, საზღვაო და კოსმოსური უსაფრთხოება.
2022 წლის 8 ივნისს საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხებში ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა, ჯოზეფ ბორელმა საქართველოში ევროკავშირის ელჩად წარადგინა.
გარდა მშობლიური პოლონური ენისა საუბრობს ინგლისურ, ესპანურ, გერმანულ, ფრანგულ და რუსულ ენებზე.
სქოლიო
კატეგორია:პოლონელი დიპლომატები კატეგორია:ევროკავშირის ელჩები საქართველოში
პალავანის პროვინცია
პალავანის პროვინცია ― არქიპელაგი პროვინცია ფილიპინებში. მდებარეობს მიმაროპის რეგიონში. ფართობის მიხედვით ( 14,649.73 კმ²), უდიდესი პროვინციაა ფილიპინების პროვინციებს შორის. პროვინციის დედაქალაქია პუერტო-პრინსესა. პალავანი ცნობილია, როგორც ფილიპინების საუკეთესო კუნძული და უკანასკნელი საზღვარი.
პალავანის კუნძულები განლაგებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთით მინდოროსა და სამხრეთ-დასავლეთით ბორნეოს შორის. პროვინცია მდებარეობს სამხრეთ ჩინეთის ზღვასა და სულუს ზღვას შორის. პროვინციას სახელი ეწოდა მისი უდიდესი კუნძულის შესაბამისად, რომლის სიგრძე 450 კმ, ხოლო სიგანე 50 კმ-ია.
2019 წელს, 11295-ე რესპუბლიკური კანონი პალავანის სამ პროვინციად გაყოფასთან დაკავშირებით პლებისციტის ჩატარებას ითვალისწინებდა. COVID-19 პანდემიის გამო პლებისციტი 2020 წლის მაისის ნაცვლად 2021 წლის მარტში ჩატარდა, თუმცა ამომრჩევლებმა პროვინციის დაყოფას მხარი არ დაუჭირეს.
გეოგრაფია
პროვინცია გრძელი და ვიწრო კუნძულის, პალავანისა და გარშემო მდებარე პატარა კუნძულებისგან შედგება, რომელთა საერთო რაოდენობა 1780-ს აღწევს. ჩრდილო-აღმოსავლეთით კალამიანის კუნძულთა ჯგუფი მდებარეობს: ბუსუანგა, კორონი, კულიონი და ლინაპაკანი. ბალაბაკის კუნძულები პროვინციის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს და ბორნეოდან ბალაბაკის სრუტითაა გამოყოფილი. სულუს ზღვაში პალავანი კუიოს არქიპელაგს მოიცავს. სადავო სპრატლის კუნძულები პროვინციდან რამდენიმე ასეული კილომეტრით დასავლეთით მდებარეობს და ფილიპინების მთავრობის მიერ პალავანის ნაწილადაა აღიარებული. ადგილობრივები მას კალაიაანის კუნძულთა ჯგუფს უწოდებენ.
პალავანის დანაწევრებული სანაპირო ხაზის სიგრძე 2000 კმ-ია. უმაღლესი მწვერვალია მანტალიგაჰანი (2 086 მ). პროვინციის საერთო ფართობი 14 649.73 კმ²-ია. გეოგრაფიული დანიშნულებით, პუერტო-პრინსესასთან ერთად პროვინციის ხმელეთის ფართობი 17 030 კმ²-ს უდრის. პროვინციის კონტინენტური მუნიციპალიტეტების ფართობი 12 239 კმ², ხოლო კუნძულოვანი მუნიციპალიტეტების ფართობი 2 657 კმ²-ია. პალავანს უდიდესი საზღვაო რესურსები აქვს და სულუს ზღვის ნახევარსა და სამხრეთ ჩინეთის ზღვის ნაწილს ფარავს.
კლიმატი
პროვინციაში ორი ტიპის კლიმატია. უკიდურეს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილში, ასევე დასავლეთ სანაპიროზე ორი გამორჩეული კლიმატია: ექვსი თვე მშრალი სეზონია, ხოლო ექვსი თვე ― წვიმების სეზონი. პროვინციის აღმოსავლეთ ნაწილში მოკლე მშრალი სეზონი გამოიყოფა, რომელის ერთიდან სამ თვემდე გრძელდება. პალავანის სამხრეთი ნაწილი ტროპიკული დეპრესიისგან თავისუფალია, თუმცა ჩრდილოეთ ნაწილისთვის ივლისსა და აგვისტოში ძლიერი წვიმებია დამახასიათებელი. საუკეთესო სეზონი ზაფხულის თვეებს ემთხვევა. საზღვაო ნავიგაცია მარტიდან ივნისის დასაწყისამდეა მოსახერხებელი, როდესაც ზღვები მშვიდია. საშუალო წლიური ტემპერატურა 31 °C-ია (88 °F).
ადმინისტრაციული დაყოფა
პალავანი 23 მუნიციპალიტეტსა და დედაქალაქ პუერტო-პრინსესას მოიცავს. პროვინცია 433 ბარანგაისგან შედგება. როგორც არქიპელაგს, პალავანს 13 კონტინენტური მუნიციპალიტეტი და 10 კუნძულოვანი ქალაქი აქვს. პროვინცია სამ საკანონმდებლო რაიონად იყოფა: პირველ რაიონში ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე ხუთი კონტინენტური მუნიციპალიტეტი და 9 კუნძულოვანი ქალაქი შედის, მეორე რაიონში სამხრეთით მდებარე ექვს კონტინენტურ ქალაქსა და ბალაბაკის მუნიციპალიტეტს მოიცავს, ხოლო მესამე რაიონში დედაქალაქი პუერტო-პრინსესა და ქალაქი აბორლანი შედის. ცამეტი მუნიციპალიტეტიდან კონტინენტურია: აბორლანი, ნარა, კესონი, სოფრონიო-ესპანიოლა, ბრუკს-პოინტი, რისალი და ბატარასა (სამხრეთში); სან-ვისენტე, როხასი, დუმარანი, ელ-ნიდო და ტაიტაი (ჩრდილოეთში). კუნძულოვანი მუნიციპალიტეტებია: ბუსუანგა, კორონი, ლინაპაკანი და კულიონი (კალამიანესის კუნძულთა ჯგუფი), კუიო, აგუტაია და მაგსაისაი (კუიოს კუნძულთა ჯგუფი), არაკელი, კაგაიანკილიო, ბალაბაკი და კალაიაანი (სპრატლის კუნძულები). დედაქლაქი, პუერტო პრინსესა, მაღალურბანიზებული ქალაქია, რომელიც პროვინციისგან დამოუკიდებელია, თუმცა სტატისტიკური და გეოგრაფიული დანიშნულებით, ხშირად პროვინციის შემადგენლობაში შეჰყავთ.
რეგიონი
2001 წელს პალავანის მოსახლეობამ პლებისციტში მუსლიმური მინდანაოს ავტონომიურ რეგიონში გაერთიანების პლებისციტს მხარი არ დაუჭირეს. 2002 წლის 17 მაისს N103 აღმასრულებელი ბრძანების თანახმად, რეგიონი IV კალაბარსონად (რეგიონი IV-A) და მიმაროპად გაიყო. პალავანი მიმაროპის (რეგიონი IV-B) მიეკუთვნა.