cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ავსტრალიური ღვინო
ისტორია
მინი|500x500პქ| ვენახი ჰანტერის ხეობაში. მარჯვნივ|მინი|300x300პქ| ავსტრალიაში 1980 წლიდან ღვინის სამომხმარებლო ფასების ინდექსი კეთილი იმედის კონცხიდან ვაზის კალმები ახალი სამხრეთი უელსის საჯარიმო კოლონიაში შეიტანა გუბერნატორმა ფილიპმა (1788). ამ პირველი ვაზისგან ღვინის დაყენების მცდელობა ჩაიშალა, მაგრამ მოთმინების წყალობით, სხვა მკვიდრებმა მოახერხეს მეღვინეობისთვის ვაზის გაშენება და ავსტრალიაში დამზადებული ღვინო გასაყიდად ხელმისაწვდომი იყო 1820-იანი წლებისთვის. 1822 წელს გრეგორი ბლექსლენდი გახდა პირველი ადამიანი, ვინც ავსტრალიური ღვინო გაიტანა ექსპორტზე და იყო პირველი მეღვინე, რომელმაც მოიგო ჯილდო საზღვარგარეთ. 1830 წელს ჰანტერის ხეობაში გაშენდა ვენახები.
ადრეულ ეტაპზე ავსტრალიელ მეღვინეებს მრავალი სირთულე შეექმნათ, განსაკუთრებით ავსტრალიის უცნობი კლიმატის გამო. მაგრამ რადგან ის თბილი, მშრალი და ხმელთაშუაზღვისპირეთია, ავსტრალიას იდეალურს ხდის ღვინის წარმოებისთვის. მათ საბოლოოდ მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწიეს. ავსტრალიური ღვინოები განაგრძობდნენ პრიზების მოპოვებას საფრანგეთის კონკურსებში. ამ პროცესებზე დამანგრეველი გავლენა იქონია ფილოქსერას ეპიდემიამ.
2019 წლიდან 2020 წლამდე საზაფხულო ხანძრებმა მეღვინეობაზე უარყოფითი გავლენა იქონია. ცეცხლმა და კვამლმა გავლენა მოახდინა ღვინის არომატზე. განსაკუთრებით მძიმედ დაზარალდა ადელაიდა ჰილსის ღვინის რეგიონი, სადაც ვენახების 30 პროცენტამდე განადგურდა. ზოგიერთმა მეღვინემ იპოვა ინოვაციური გზები დაბინძურებული ყურძნის პრობლემის მოსაგვარებლად.
ყურძნის ჯიშები
მინი| ვენახი ტასმანიაში ყურძნის ძირითადი ჯიშებია შირაზი, პინო ნუარი, კაბერნე სოვინიონი, მერლო, შარდონე, სოვინიონ ბლანი, სემილონი და რისლინგი. ქვეყანას არ აქვს ადგილობრივი ყურძენი. ევროპული ვაზის ჯიშები ევროპიდან და სამხრეთ აფრიკიდან XVIII საუკუნის ბოლოს და XIX საუკუნის დასაწყისში შემოიტანეს. ზოგიერთი ჯიშის ვაზის ავსტრალიელმა მევენახეებმა გამოიყვანეს, მაგალითად, სიენა  და ტარანგო.
მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად სირას ავსტრალიაში შირაზს უწოდებოდნენ, სხვაგან კი სირა ეწოდებოდა, მისმა სწრაფმა კომერციულმა წარმატებამ მსოფლიოს ბევრი სირას მწარმოებელი აიძულა თავიანთი ღვინის „შირაზის“ სახელით ეტიკეტირება.
ავსტრალიაში კომერციული მეღვინეები 130-მდე ყურძნის სხვადასხვა ჯიშს იყენებენ. ბოლო წლების განმავლობაში მრავალი მეღვინე ხელახლა აღმოაჩენს ე.წ. „ალტერნატიულ ჯიშებს“.
სქოლიო
კატეგორია:ღვინო ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:ავსტრალია კატეგორია:ღვინო
სუბანსირი
სუბანსირი — მდინარე ინდოეთის ასამისა და არუნაჩალ-პრადეშის შტატებისა და ჩინეთის ტიბეტის ავტონომიური რეგიონის ტერიტორიებზე, ბრაჰმაპუტრის შენაკადი. სიგრძე — 442 კმ, აუზის ფართობი — 32 640 კმ². იგი ბრაჰმაპუტრის უდიდესი შენაკადია. მაქსიმალური ხარჯი 18 799 მ³/წმ, მინიმალური — 131 მ³/წმ. შეადგენს ბრაჰმაპუტრის საერთო დინების 7,92%-ს.
სუბანსირი სათავეს ჩინეთში, ჰიმალაის მთებში იღებს. შემდეგ მიედინება აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ინდოეთისკენ, ასამის ველზე, სადაც ლახიმპურის რაიონში ბრაჰმაპუტრას ერწყმის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები კატეგორია:ინდოეთის მდინარეები
დვირის ციხე
დვირის ციხე — ციხესიმაგრის ნანგრევები ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვირის დასავლეთით, მტკვრის მარჯვენა ნაპირის გორაზე. თავდაპირველი სამშენებლო ფენის მიხედვით იგი XIII-XIV საუკუნეებს მიეკუთვნება. ჩანს გვიანდელი გადაკეთების კვალიც. ციხეს რთული გეგმა ჰქონია და ადგილობრივი კლდის ქვით ყოფილა ნაგები. ციხე ორ იარუსად ყოფილა განლაგებული. კედლების წყობა შერეულია. ქვედა იარუსის კედელი ფართო ღიობით მტკვარს გადაჰყურებს. გალავნის ცენტრში გაჭრილია 230 სმ სიმაღლისა და 130 სმ სიგანის კარები. ციხე აშენებულია მონაცისფრო, ფლეთილი, სხვადასხვა ზომის ქვებით და დუღაბის სქელი ხსნარით.
წერილობით წყაროებში ეს ციხე არ იხსენიება, მაგრამ ის, რომ აქ გამავალი მნიშვნელოვანი გზის მაკონტროლებელი სიმაგრე იყო, ამას ნათელყოფს XX საუკუნის 20-იან წლებში დვირში აღმოჩენილი XI საუკუნის ბიზანტიური მონეტების განძი. ციხის მახლობლად არის ნახიდურის ბურჯები მტკვარზე, მცირე ნასოფლარი და ორნავიანი ეკლესია — საკვირიკე, რომელიც IX-X საუკუნეების მიჯნაზეა აგებული. ეს ნასოფლარი ახლა დვირის ტერიტორიაზეა, ადრე ცალკე სოფელი ყოფილა: „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ დვირი მოხსენიებულია როგორც სოფელი, საკვირიკე კი — როგორც ნასოფლარი.
1732 წლის 21 ივლისს შეესია ლეკები ქვიშხეთს, შემდეგ გაიარეს ხეობა და მიუხდნენ დვირს, რომლის აღების შემდეგაც წაუხდენიათ ასპინძა, ოშორა და მისი მიმდგომი მხარეები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ჭრეშის ღვთისმშობლის ეკლესია
ჭრეშის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭრეშში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
სატრიუმფო თაღი თავისი პილასტრებით და დასავლეთი კედლის კუთხის თაღი ნათალი ქვისაა, ისინი მარტივი ფორმის იმპოსტებს ეყრდნობა. ეკლესიის აღმოსავლეთი და დასავლეთი ფასადი მსგავსადაა გაფორმაბული. აღმოსავლეთი ფასადის სარკმელი ორლილვიანი საპირეთია შემკული, სარკმლის საპირის ორივე მხარეს ორი წაგრძელებული ჯვაარია ჩაკვეთილი, სარკმლის თავზე კი დიდი დეკორატიული ჯვარია, რომლის ზედაპირზე წყვილი სამლილვიანი ზოლის ხლართია წარმოდგენილი. დასავლეთი ფასადის სარკმელიც ანალოგიურადაა გაფორმებული: მის საპირეზე ერთმანეთთან ნასკვებით დაკავშირებული ლილვებია დატანილი, სარკმლის ორივე მხარეს ორი მცირე ზომის გრეხილი ლილვით დატანილი, სარკმლის ორივე მხარეს ორი მცირე ზომის გრეხილი ლილვით შემკული ჯვარია წარმოდგენილი, სარკმლის თავზე კი დიდი ჯვარია, რომლის ზედაპირი ლილვის ხლართითაა დაფარული. ამგავრად, ეკლესიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე სარკმლის ირგვლივ წარმოდგენილი სამი ჯვრის კომპოზიცია გოლგოთის სიმბოლური გამოსახულებაა. გოლგოთას განასახიერებს ბოლოებში სამკუთხად გაგანიერებული სამი ჯვარი, რომლებიც დასავლეთი კარის არქიტრავის ისრული მოხაზულობის დეკორატიული ტიმპანის ირგვლივაა გამოსახული. ტიმპანში სომხური მთავრული ასოებით ეკლესიის აგების წელია ამოკვეთილი. ტიმპანი გვერდით ამოკვეთილ ჯვრებთან არსებული სომხური წარწერიდან ვიგებთ, რომ ეკლესია ღვთისმშობლის სახელზეა აგებული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იოსებ ანდრიაშვილი
იოსებ ანდრიაშვილი (დ. 23 თებერვალი, 1919, მუკუზანი — გ. 13 მარტი, 1991) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი.
1941 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი.
1942–1965 წლებში მუშაობდა თბილისის საავიაციო ქარხანაში სხვადასხვა თანამდებობებზე. 1963 წლიდან გარდაცვალებამდე – საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში ლითონთა ტექნოლოგიისა და ლითონმცოდნეობის კათედრაზე. 1976 წლიდან იყო მეცნიერი მანქანათმშენებლობის დარგში, ტექნიკური მეცნიერების დოქტორი პროფესორი. მისი შრომები ძირითადად ეხება ქართული ლითონური უნიკალური ძეგლების დამზადების ტექნოლოგია–შესწავლას, ჭედური ხელოვნების, იარაღების დამზადების, მივიწყებული ტექნოლოგიური პროცესების აღდგენა–განვითარებას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1919 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1991 კატეგორია:ქართველი ექიმები კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
უდმურტები
უდმურტები (удмурт, удморт, მრ. რ. удмуртъёс; მოძველებული რუსული სახელი — вотяки) — ფინურ უგორული ერი, რომელიც ძირითადად სახლობს უდმურტის რესპუბლიკაში და რუსეთის მეზობელ რეგიონებში. XIV-XVI სს. რუსეთის წერილობით წყაროებში იხსენიებიან „არების“, „ოტიაკების“ სახელწოდებით. ცხოვრობენ უდმურტეთში, ასევე მცირე ჯგუფები ცხოვრობენ ბაშკირეთში, თათრეთში, მარეთში, პერმის, სვერდლოვსკისა და კიროვის ოლქებში, ყაზახეთში, ბელარუსში, უზბეკეთსა და უკრაინაში. 2002 წლის აღწერის მიხედვით რუსეთში ცხოვრობს 637 ათასი უდმურტი. მორწმუნეები მართლმადიდებლები არიან.
ეთნოგენეზი
უდმურტების ჩამოყალიბებაში დიდი როლი ითამაშეს ძველმა ტომებმა. I ათასწლეულის დასასრულსა და II ათასწლეულის დასაწყისისათვის მათზე დიდი გავლენა მოახდინეს ვოლგა-კამის ბულგარებმა. XI-XIII სს-ში შეინიშნება უდმურტების კავშირი რუსებთან. 1236 წლიდან მოექცნენ მონღოლ-თათართა უღელქვეშ. ჩრდილოეთის უდმურტები შედიოდნენ ვიატკის ქვეყნის (1489 წლიდან ნაწილი მოსკოვის სამთავროს) შემადგენლობაშია, სამხრეთისა — ყაზანის სახანოში, რომლის დაშლის შემდეგ (1552) შევიდნენ რუსეთის სახელმწიფოში (1558). ამ დროიდან დაიწყო მათი ხალხად ჩამოყალიბება. ძველთაგანვე მისდევენ მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობას და ნადირობას.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ხალხები კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
ლევანტე (საფეხბურთო კლუბი)
„ლევანტე“ (Levante Unión Deportiva) — ესპანური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ვალენსიიდან. დაარსდა 1909 წლის 9 სექტემბერს. ასპარეზობს ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონში. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ სიუდად დე ვალენსიაზე, რომელიც 25 453 მაყურებელს იტევს.
ადრეული წლები
კლუბი დაარსდა 1909 წელს, როგორც საფეხბურთო კლუბი „ლევანტე“. სახელი აღებულია ლევანტეს სანაპიროსგან, რომელიც ლა მავროსაში მდებარეობას და არის პირველი კლუბი ვალენსიაში. ადგილობრივი მეტოქე არის „ვალენსია“, რომელიც 1919 წელს ჩამოყალიბდა, ხოლო კიდევ ერთი ვალენსიური კლუბი „კაბანიალი“ არსებობდა 1903 წლიდან.
თავდაპირველად კლუბი საშინაო მატჩებს ატარებდა „ლა პლატიეტაზე“, რომელიც პარფიუმერიული მეწარმეების მფლობელობის ქვეშ იყო. შემდეგ კლუბისთვის ადგილი მოიძნებნა პორტთან ახლოს, რის გამოც კლუბმა თანდათან დაიწყო ასოცირება მუშათა კლასთან. 1919 წელს, კლუბმა პირველი მატჩი ჩაატარა „ვალენსიასთან“ და დამარცხდა ანგარიშით 0-1. მატჩი გაიმართა ახალი სტადიონის ინაუგურაციისთვის, რომელიც ალხიროსში მდებარეოდა. 1928 წელს „ლევანტე“ გახდა ვალენსიის ჩემპიონატის გამარჯვებული.
1909 წელს ასევე დაარსდა საფეხბურთო კლუბი „ხიმნასტიკო“, რომელსაც შემდეგში „ხიმნასტიკო-პატრონატო“ დაერქვა. 1920 წლისთვის კლბს დაერქვა „რეალ ხიმნასტიკო“, ალფონსო XIII-სგან მინიჭებული სამეფო პატრონაჟის გამო. 1920 წელს, „ხიმნასტიკომ“ შეძლო ვალენსიის ჩემპიონატის ფინალში გასვლა, მაგრამ საფინალო მატჩი არ გამართულა. 1932 წელს, ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის შექმნის გამო, კლუბს სახელიდან ჩამოშორდა „რეალი“.
თავისუფალი ესპანეთის თასი
ესპანეთის სამოქალაქო ომის პერიოდში, „ლევანტე“ და „ხიმნასტიკო“ ასპარეზობდნენ ხმელთაშუა ლიგაში, სადაც დაიკავეს მე-5 და მე-6 ადგილები, ამ ჩემპიონატის კლუბები ასევე მონაწილეობას იღებდნენ თავისუფალი ესპანეთის თასზე. (Free Spain Cup; Copa de la España Libre). თასზე მონაწილეობას იღებდნენ ჩემპიონატში პირველ 4 ადგილზე გასული კლუბები, „ბარსელონამ“ თასზე ასპარეზობას არჩია ტური მექსიკაში და აშშ-ში, შედეგად თასზე ასპარეზობის უფლება „ლევანტემ“ მიიღო.
ტურნირის პირველი ტური იყო მინი-ლიგა საუკეთესო 2 გუნდს შორის, „ლევანტე“ და „ვალენსია“ ფინალში იღებდნენ მონაწილეობას. 1937 წლის 18 ივლისს, „ლევანტემ“ ადგილობრივი მეტოქე დაამარცხა, ანგარიშით 1-0.
შერწყმა
ესპანეთის სამოქალაქო ომის პერიოდში, „ლევანტეს“ სტადიონი განადგურდა, მაგრამ გუნდი შენარჩუნდა. „ხიმნასტიკომ“ შეინარჩუნა სტადიონი, ესტადიო დე ვალიეხო, მაგრამ დაკარგა ძირითადი შემადგენლობის დიდი ნაწილი. შედეგად 1939 წელს მოხდა ორი კლუბის შერწყმა და შეიქმნა „Unión Deportiva Levante-Gimnástico“. 2 წლის შემდეგ კლუბს დაერქვა „Levante Unión Deportiva“, რომელიც დღემდე კლუბის სახელია. 2000-იანებიდან კლუბის ძირითადი ფერები არის ლურჯი და ბროწეულისფერი (blaugrana), რომელიც „ხიმნასტიკოს“ ძირითადი ფორმის ფერები იყო, ხოლო „ლევანტეს“ გასვლითი ფორმა შავ-თეთრი იყო.
პრიმერა დივიზიონი
„ლევანტეს“ დებიუტი პრიმერა დივიზიონში შედგა 1960-იან წლებში. 1963 წელს, კლუბმა მე-2 დივიზიონის გათამაშებაში დაიკავა მე-2 ადგილი, აღსაზევებელ პლეი-ოფში კი დაამარცხა „დეპორტივო ლა-კორუნია“, 2 მატჩის ჯამში ანგარიშით 4-2. 1963-64 წლების სეზონში, უმაღლესი დივიზიონის ორივე მატჩში „ლევანტემ“ დაამარცხა „ვალენსია“. 1964-65 წლების სეზონში კი საშინაო მატჩში მოუგო „ბარსელონას“, ანგარიშით 5-1. მიუხედავად ამისა, დასაქვეითებელ პლეი-ოფში დამარცხდა „მალაგა“ და დაქვეითდა სეგუნდა დივიზიონში. მომავალი 2 ათწლეულის დიდი ნაწილი გაატარა დონით მე-3 ჩემპიონატში. 1981 წელს „ლევანტეს“ ღირსებას იცავდა ჰოლანდიელი სუპერვარსკვლავი იოჰან კრეიფი, რომელმაც 3 წლის შემდეგ კარიერა დაასრულა.
2003-04 წლების სეზონში გახდა სეგუნდა დივიზიონის ჩემპიონი და აღზევდა უმაღლეს დივიზიონში, მაგრამ მხოლოდ 1 სეზონით. 2005-06 წლების სეზონში, სეგუნდა დივიზიონში მე-3 ადგილის დაკავების შემდეგ, ისევ აღზევდა. 2006-07 წლების სეზონის გადამწყვეტი მატჩი გაიმართა „ვალენსიის“ წინააღმდეგ, რომელშიც „ლევანტემ“ 4-2 იმარჯვა, 2 გოლი რიგა მუსტაფამ გაიტანა, ხოლო თითო სალვა ბალიესტამ და ლორან კურტუამ.
„ლევანტეს“ ფინანსური მდგომარეობა გაუარესდა და გავრცელდა ინფორმაცია, რომ მოთამაშეებმა კონტრაქტით გათვალისწინებული თანხის მხოლოდ მეხუთედი მიიღეს. საინფორმაციო გამოშვებებმა განაცხადეს, რომ მოთამაშეებისთვის გადასახდელი ხელფასები ჯამური ვალი €18 მილიონ ევროს აჭარბებდა. კლუბის მდგომარობა გაუარესდა, რის გამოც სეგუნდა დივიზიონში დაქვეითდა. მოთამაშეებმა უხელფასობა გააპროტესტეს, „დეპორტივოსთან“ გამართულ მატჩში, მსაჯის სასტარტო სასტვენის შემდეგ უარი თქვეს თამაშზე. 2007-08 წლების სეზონის ბოლო მატჩისას, „რეალ მადრიდის“ წინააღმდეგ, დააანონსეს, რომ გაიფიცებოდნენ. ამ მატჩში მონაწილეობა მიიღო შოთა არველაძემ.
2010 წლის 13 ივნისს, „ლევანტე“ დაბრუნდა პრიმერა დივიზიონში მას შემდეგ, რაც დაამარცხა უკვე დაქვეითებული „კასტელიონი“. მიუხედავად იმისა, რომ უშუალო კონკურენტ „რეალ ბეტისთან“ 4-0 დამარცხდნენ და ქულათა რაოდენობა გათანაბრდა, მე-3 ადგილი „ლევანტემ“ დაიკავა.
ლუის გარსიას მწვრთნელობის დროს, რომელმაც კლუბი უმაღლეს დივიზიონში აიყვანა, „ლევანტემ“ საბოლოოდ შეინარჩუნა ადგილი ჩემპიონატში. პრიმერა დივიზიონის მე-2 წრის დაწყებისას, კლუბი იკავებდა მე-3 ადგილი „ბარსელონას“ და „რეალ მადრიდის“ შემდეგ, ვინაიდან ბოლო 12 მატჩიდან წააგო მხოლოდ ერთი - მადრიდის „რეალთან“.
2011 წლის 26 ოქტომბერს, 2011-12 წლების სეზონის მე-9 ტურში, „ლევანტემ“ დაამარცხა „რეალ სოსიედადი“, ანგარიშით 3-2 და დაიკავა ადგილი სიის თავში. ეს იყო საუკეთესო შედეგი ისტორიაში, დააგროვა 7 გამარჯვება, პირველ 2 მატჩის ფრედ დასრულების შემდეგ. მას შემდეგ, რაც ბოლო ტურის მატჩში 3-0 დაამარცხა „ატლეტიკ ბილბაო“, „ლევანტემ“ გათამაშება დაასრულა მე-6 ადგილზე და მიიღო ევროპის ლიგაზე ასპარეზობის უფლება, პირველად ისტორიაში.
პრიმერა დივიზიონში გატარებული 6 სეზონის შემდეგ, 2015-16 წლების სეზონში დაიკავა მე-20 ადგილი და დაქვეითდა სეგუნდა დივიზიონში. დაქვეითებიდან პირველივე სეზონში, ჩემპიონატის დასრულებამდე რამდენიმე ტურით ადრე გაინაღდა ჩემპიონის ტიტული და დაბრუნდა უმაღლესი დონის ჩემპიონატში.
გამოჩენილი ფეხბურთელები
სიაში მოცემულია ფეხბურთელები, რომლებსაც მინიმუმ 100 მატჩი აქვთ უმაღლეს დივიზიონებში ჩატარებული, ან მიღებული აქვთ მონაწილეობა სანაკრებო მატჩებში.
სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:ლევანტე (საფეხბურთო კლუბი)
პორტუ-რეალ-დუ-კოლეჟიუ
პორტუ-რეალ-დუ-კოლეჟიუ (Porto Real do Colégio) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 314 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 240 310 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 80 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალაგოასის შტატის მუნიციპალიტეტები
ქვის ხავსი
ქვის ხავსი  — მელანელიას გვარის სოკო პარმელიაცეასებრთა ოჯახისა.
აღწერა
თალუსი არასორად როზეტისებრია, ზოგიერთ შემთხევაში გაურკვეველი ფორმის, 10 სანტიმეტრი დიამეტრის. მეტ-ნაკლებად მჭიდროდ მიმაგრებული სუბსტრატზე. აქვს მოკლე და ვწირო ნაკვეთები, 1-5 მმ სიგრძისა და 0.5-1.5 მმ სიგანის. ზემოთა ზედაპირი მოყავისფრო, მუქი ყავისფერი ან თითქმის შავი, გლუვი, პრიალა (განსაკუთრებით ახალგაზრდა ნაკვთების ბოლოები), ზოგჯერ მქრქალი ადგილებით, სორედიების და იზიდიების გარეშე, მაგრამ ჩვეულებრივ პიკნიდიებით. ქვემოთა ზედაპირი კი მქრქალი, შავი, ბოლოებისაკენ ყავისფერი და პრიალა, შავი რიცინებით, რომლებიც გვხვდება თალუსის კიდემდე. აპოტეციუმი 6 მმ-მდე დიამეტრის, მოყავისფრო-მოშავო მქრქალი ან ოდნავ პრიალა დისკოთი და სქელი, დაკბილული კიდით. სპორა ელიფსისებრი, 7.5-9.5 X 4.5-6 მკმ.
გავრცელება და ეკოლოგია
საქართველოში გავრცელებულია სვანეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და მესხეთის ტერიტორიაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარმელიაციასებრნი
იური ანდროპოვი
მინი|მარჯვნივ|იური ანდროპოვი იური ვლადიმერის ძე ანდროპოვი (Юрий Владимирович Андропов; დ. 2 ივნისი [ ძვ. სტ. 15 ივნისი] 1914, ნაგუტსკაია, სტავროპოლის მხარე, რუსეთის იმპერია — გ. 9 თებერვალი 1984, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა პოლიტიკოსი და სკკპ-ის გენერალური მდივანი.
კარიერა
ანდროპოვი სწავლობდა რიბინსკის საზღვაო-სატრანსპორტო ტექნიკურ კოლეჯში, რომელიც დაამთავრა 1936 წელს. მუშაობდა მეზღვაურად მდინარე ვოლგის სანაპირო ხაზზე. 1939 წელს ის გახდა კომუნისტური პარტიის წევრი. 1940-1944 წლებში იყო კარელია-ფინეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კომკავშირის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი. მეორე მსოფლიო ომის, კერძოდ, სამამულო ომის დროს ის ფინეთის წინააღმდეგ პარტიზანულ ბრძოლას ედგა სათავეში. 1947 წელს ის ხელმეორედ დააბრუნეს თანამდებობაზე. 1956 წელს ის ბუდაპეშტში გააგზავნეს. იქ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა უნგრეთის აჯანყების ჩახშობაში. 1961 წელს გახდა კომუნისტური პარტიის სრულუფლებიანი წევრი. 1967 წელს კი — კგბ-ის ხელმძღვანელი. 1973 წლიდან — პოლიტბიუროს სრულუფლებიანი წევრი.
საბჭოთა კავშირის ლიდერი
1982 წლის 10 ნოემბერს გარდაიცვალა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გენერალური მდივანი ლეონიდ ბრეჟნევი. 12 ნოემბერს მისი ადგილი დაიკავა იური ანდროპოვმა.
მიუხედავად მისი ხანმოკლე მოღვაწეობისა, მან ქვეყანაში დაიწყო მთელი რიგი ცვლილებები. იგი გამოირჩეოდა წინა ლიდერებთან შედარებით სიმკაცრით. ანდროპოვმა აქტიური ბრძოლა გამოუცხადა დისიდენტებს; მისი ინიციატივით განხორციელდა სოლჟენიცინისა და სახაროვის გადასახლება და დაკავება. წამოიწყო ანტიკორუფციული ბრძოლა. დაიწყო ფართომასშტაბიანი კამპანია შრომის დისციპლინის გასაძლიერებლად. მის დროს კონტროლი გამკაცრდა მრეწველობაში; დააწესა ჯარიმები და ციხე მათთვის, ვინც ფარულად აცარიელებდნენ სსრკ-ის ბიუჯეტს. თანამდებობიდან ათავისუფლებდნენ იმ პირებს, ვინც არღვევდნენ კანონებს. მან მეტი ავტონომია მიანიჭა სახელმწიფო საწარმოებს, რის შედეგადაც ქარხნის მენეჯერებს საშუალება მიეცათ, მეტი კონტროლი გაეწიათ მოგებისათვის. მისმა ასეთმა პოლიტიკამ შედეგად გამოიღო ის, რომ 7%-ით გაიზარდა სამრეწველო პროდუქტები. აგრეთვე გაიზარდა ინვესტიციები, რომლებმაც გზა გაუხსნეს რობოტებისა და სხვა მანქანა-დანადგარების განვითარება-გაუმჯობესებას.
საგარეო პოლიტიკა, კვლავ უცვლელი რჩებოდა. ანდროპოვი ცდილობდა ჰელსინკის ხელშეკრულების ანულირებას. აშშ-თან ურთიერთობა ისევ დაძაბული იყო, სსრკ-ში მიმდინარე ცვლილებებით შეშფოთებულმა რეიგანმა საბჭოთა კავშირი "ბოროტების იმპერიად" გამოაცხადა. 1983 წლის 8 მარტს ამერიკამ გფრ-ის, დიდი ბრიტანეთის, ბელგიის, დანიისა და იტალიის ტერიტორიებზე განალაგა პერმანგ-2-ის საშუალო რადიოლოკაციური რაკეტები. რითაც აშშ-მ დაარღვია ჟენევის მოლაპარაკების შეთანხმებანი განიარაღების შესახებ. ამის საპასუხოდ, საბჭოთა ბლოკმაც განალაგა თავისი რაკეტები.
გარდაცვალება
1983 წლის შემოდგომაზე ანდროპოვის ჯანმრთელობის მდგომარეობა კვლავ გაუარესდა. ექიმებმა ურჩიეს სიცივეს მორიდებოდა. სექტემბერში მან გამართა პოლიტბიუროს სხდომა და ყირიმში გაფრინდა შეხვედრაზე, სადაც გაცივდა. ეს იყო მისი ბოლო შეხვედრა. 7 ნოემბრის აღლუმზე ჯანმრთელობის გართულების გამო არ გამოცხადებულა. მისი ორგანიზმი სუსტი აღმოჩნდა და, შესაბამისად, დაავადებაც ძნელად განკურნებადი გახდა. ანდროპოვი 1984 წლის 9 თებერვალს 04:50 გარდაიცვალა. ოფიციალური ვერსიით თირკმლის უკმარისობით. ბევრი ვერსიებია მისი დაღუპვის შესახებ გამოთქმული. არის ვერსია, რომლის მიხედვითაც ის მოკლეს.
სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო მეთაურები კატეგორია:დაბადებული 2 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1914 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1984 კატეგორია:ცივი ომის ლიდერები კატეგორია:სსრკ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
ზიკილიის ქვაბები
ზიკილიის ქვაბები — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზიკილიაში, სოფლის დასავლეთით. აგებულია შუა საუკუნეებში.
ზიკილიის გამოქავაბულები მთლიანობაში ორი ქვაბია, რომლებიც ერთმანეთს კარით უკავშირდება, თითოეულ ამ ქვაბში დამატებით, დასავლეთით არის მცირე ოთახები გაჭრილი. ისინი გამოყვანილია რბილ კლოდოვან მასივში, კომპლექსის ნაწილი ჩანს განადგურებულია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ლია, პაპა და პატარა მედოლე
სიუჟეტი
ფილმი მოგვითხრობს მევიოლინე გოგონასა და მედოლე ბიჭის ბავშვურ სიყვარულზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები კატეგორია:1973 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
ედუარდ დე ბონო
ედუაედ დე ბონო (Edward de Bono; დ. 19 მაისი, 1933) — მალტელი ექიმი, მწერალი, გამომგონებელი და კონსულტანტი. მან შემოიღო ცნება „ლატერალური აზროვნება“ (lateral thinking), დაწერა წიგნი „ექვსი მოაზროვნე ქუდი“ (Six Thinking Hats) და ხელს უწყობს სკოლებში აზროვნების, როგორც სასწავლო დისციპლინის დანერგვასა და განვითარებას.
ბიოგრაფია
მან მოახდინა ოქსფორდის, კემბრიჯის და ჰარვარდის უნივერსიტეტების ფაკულტეტების რესტრუქტურიზაცია. ის არის პროფესორი მალტაში, პრეტორიაში, ცენტრალურ ინგლისში და დუბლინის უნივერსიტეტში. ის ასევე ფლობს და ვინჩის სახელობის „აზროვნების კათედრას“ აშშ-ს მოწინავე ტექნოლოგიების უნივერსიტეტში (University of Advancing Technology). დე ბონო იყო ერთ-ერთი იმ 27 ელჩიდან, რომლებიც 2009 წელს მიწვეულნი იყვნენ „ევროპის კრეატიულობისა და ინოვაციურობის წლის“-ადმი მიძღვნილ ღონისძიებაზე. დე ბონო ფორმალურად დაქორწინებულია იყო ჟოზეფინა ჰელ-უაითზე, რომლისგანაც ორი ვაჟიშვილი შეეძინა. ის აგრძელებს მოგზაურობას და სემინარების კითხვას მის მიერ შექმნილ წიგნებსა და კვლევებზე. ცხოვრობს მალტაში და ფლობს ბინას ლონდონის პიკადილში.
1995 წელს, მან დააარსა ფუტურისტული დოკუმენტური ფილმი „2040: ედუარდ დე ბონოს შესაძლებლობები“, რომელიც კონსტრუირებულია მაყურებლის მოსამზადებლად თანამედროვე (2040) საზოგადოების კრიოგენური გამყინვარებისთვის. დე ბონომ განავითარა აზროვნების სხვადასხვა ტექნიკები, რომლებშიც ის აზროვნებას აღწერს, როგორც შესწავლად უნარს. მისი ტექნიკები გამოიყენება ისეთი კომპანიების მიერ, როგორიცაა IBM და DuPont. სააგენტოები მსურველებს უზრუნველყოფენ ტრენინგებით „იფიქრე თავისუფლად“ (think outside the box) ტექნიკის დასაუფლებლად.
ლატერალური აზროვნება
ლატერალური, იგივე მრავალმხრივი აზროვნება იყენებს სხვადასხვაგვარ პროვოკაციულ ტექნიკებს გონებაში მიძინებული იდეების გამოსაღვიძებლად. ასეთი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პროვოკაცია არის "random word." ბონოს მიერ გამოგონებული სიტყვა "PO", რაც ნიშნავს პროვოკაციულ ოპერაციას, ასევე უკავშირდება პოეზიას (POetry) და ჰიპოთეზებს (hyPOthesis), რაც გულისხმობს იმას, რომ ის რაც გამომდინარეობს რაიმე საწყისიდან, არ შეიძლება იყოს სისულელე, არამედ არის საწყისის ლოგიკური გაგრძელება. სხვადასხვა პროვოკაციული ლატერალური აზროვნების აქტორები (როგორიცაა გაქცევა, ახალი სტიმული, და ა.შ.), სპეციალურად იქნა შემუშავებული, რათა დაკვირვებების გენერირებიდან სუბიექტის არსში ჩაწვდომა მომხდარიყო.
ენა
დე ბონო ენას ახასიათებს, როგორც ადამიანის პროგრესის ერთ-ერთ უმთავრეს წინაპირობას და ამავე დროს, ბარიერსაც მისი განვითარების საქმეში. ის საუბრობს იმაზე, რომე ერთი ენიდან მეორეზე ნაწარმოებების თარგმნამ განაპირობა სხვა ცივილიზაციებისათვის საშიში მითების და იდეების გადაცემაც.
ამავე დროს, წიგნში „მე ვარ მართალი, შენ ხარ მცდარი“ („I am Right You Are Wrong“), დე ბონო აცხადებს, რომ ენები არასწორი აზროვნების სისტემის განვითარებას უწყობს ხელს. ის დომინირებს ჩვენს აზროვნებაზე, ვინაიდან აყალიბებს სედუქციურ დიქოტომიებს, რომლებიც გვჭირდება ურთიერთწინააღმდეგობებს შორის ლოგიკური პრინციპების ოპერირებისათვის. 2000 წელს დე ბონომ გამოსცა წიგნი - "The Edward de Bono Code Book", რომელშიც მას ჩამოთვლილი აქვს მთელი რიგი სიტყვებისა, რომლებიც რიცხვებს ემყარება. ამ რიცხვების ყოველი კომბინაცია ასახავს გამოსადეგ იდეას ან სიტუაციას, რომელსაც ამჟამად არ აქვს ერთი კონკრეტული შესატყვისი სიტყვა. მაგალითად, დე ბონოს კოდი 6/2 ნიშნავს: მომეცით ჩემი აზრი და მე მოგცემთ თქვენს აზრს“ ("Give me my point of view and I will give you your point of view"). ეს სტრატეგია შეიძლება გამოვიყენოთ მაშინ, როდესაც კამათში ჩართული ორი მხარე არასაკმარის ძალისხმევას გამოხატავს სხვების აზრის გასაზიარებლად.
პუბლიკაციები
დე ბონოს მიერ გამოქვეყნებული წიგნების სერია მოიცავს შემდეგ ნაშრომებს:
ასევე დე ბონო არის ავტორი მთელი რიგი საგაზეთო პუბლიკაციებისა. მისი სტატიები დაიბეჭდა ისეთ ჟურნალებში, როგორებიცაა The Lancet და Clinical Science.
თურქია
საკუთარი სახელი თურქია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:
ელ-ტორნო
ელ-ტორნო (El Torno) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების კასერესის პროვინციის ვალიე-დელ-ხერტეს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 22 კმ². მოსახლეობა — 851 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კასერესის მუნიციპალიტეტები
ალექსი რიკოვი
thumb|right|ალექსი რიკოვი ალექსი ივანეს ძე რიკოვი (Алексей Иванович Рыков) (დ. 25 თებერვალი [  ძვ. სტ. 13 თებერვალი], 1881, სარატოვი — გ. 15 მარტი 1938, მოსკოვი) — საბჭოთა პოლიტიკოსი სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე 1924–1930 წლებში.
ბიოგრაფია
1901 წლიდან იყო რსდმპ წევრი. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ აირჩიეს მუშათა დეპუტატების მოსკოვის საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. იმავე წლის სექტემბერში აირჩიეს პეტროგრადის საბჭოს პრეზიდიუმის წევრად. ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ გახდა სახალხო კომისართა საბჭოს და პარტიის ცეკა-ს წევრი. იყო რსფსრ-ს პირველი შინაგან საქმეთა საქმეთა სახალხო კომისარი. 1921-1923 წლლებში იყო სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე.
სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარეები კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1881 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1938 კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი კატეგორია:რსდმპ(ბ)-ის VI ყრილობის დელეგატები კატეგორია:რსდმპ-ის III ყრილობის დელეგატები
ალგორითმი
thumb|right|3000px|მარტივი ალგორითმის [[ბლოკ-სქემა.]] ალგორითმი — იმ მოქმედებათა ერთობლიობის ზუსტი და სრული აღწერა, რომელთა მკაცრად განსაზღვრული თანმიმდევრობით შესრულება განაპირობებს დასმული ამოცანის ამოხსნას.
ტერმინი ალგორითმი IX საუკუნის შუა აზიელი მოაზროვნის მუჰამად ბენ მუსა ალ-ხვარაზმის სახელის ლათინურ ტრანსკრიფციას უკავშირდება (Algorithmi). როგორც ცნობილია, ალ-ხვარაზმმა ჩამოაყალიბა არითმეტიკული მოქმედებების წესები. მისმა ტრაქტატმა არითმეტიკაში და ალგებრაში, რომელიც XII საუკუნეში ლათინურ ენაზე თარგმნეს, მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია მათემატიკის განვითარებაზე დასავლეთ ევროპაში. აქედან გამომდინარე, თავდაპირველად ალგორითმის ქვეშ გულისხმობდნენ მრავალნიშნა რიცხვებზე მხოლოდ ოთხი არითმეტიკული მოქმედების შესრულების წესებს.
განმარტება
ამჟამად, ტერმინი ალგორითმი სხვადასხვა სახის, ცალკეული წესების, საზოგადო სახელია და იგი შემდეგნაირად არის განმარტებული: ალგორითმი გარკვეულ მითითებათა სასრული მიმდევრობაა, რომლის შესრულება საშუალებას გვაძლევს, მივიღოთ მოცემული ამოცანის ამონახსნი. ალგორითმი არის გამოსახულება, რომელიც შედგება მოქმედებების თანმიმდევრობისაგან და გამოთვლებით ამოცანის ამოხსნის საშუალებას იძლევა.
თუ ეს ოპერაციები ხორციელდება ნაწილ-ნაწილ, ასეთ ალგორითმს წყვეტილ ალგორითმს ეძახიან. თუ ოპერაციები ხორციელდება პარალელურად სხვადასხვა პროცესორზე, ალგორითმს პარალელურ ალგორითმს ეძახიან. თუ ოპერაციები სრულდება ერთ ქსელზე, ალგორითმს ეწოდება განაწილების ალგორითმი.
ისტორია
ყველაზე ცნობილი ალგორითმი აღნიშნულია ევკლიდეს მე-7 წიგნში „ელემენტები“. ის საშუალებას გვაძლევს ვიპოვოთ ორი რიცხვის ყველაზე დიდი საერთო გამყოფი. აღსანიშნავია, რომ ის შეიცავს იტერაციას და 1 და 2 გამონათქვამი აჩვენებს კრებადობას.
სისტემატური შესწავლა
ალგორითმმა სისტემატური სახე მიიღო სპარსი მათემატიკოსის ალ-ხორეზმის მიერ (780-850). ის იყო ავტორი წიგნისა „ალგებრა და ბალანსირება“, რომელიც აღწერს ალგებრული გამოთვლების მეთოდებს.
XVII საუკუნეში შეიძლება დავინახოთ რენე დეკარტის „მეთოდის დისკურსში“ ალგორითმული მეთოდში გარკვეული გამოძახილი. განსაკუთრებით მეორე ნაწილში, სადაც ფრანგი გვთავაზობს „ცალ-ცალკე გაიყოს თითოეული ამოცანა იმდენ ნაწილად, რამდენიც შესაძლებელია და რაც უფრო გააადვილებს მათ ამოხსნას.“ იტერაციისა და ციკლის კონცეპტიის ხსენების გარეშე დეკარტის მიდგომამ წინ გაუსწრო ლოგიკას მიიღოს პროგრამის მნიშვნელობა სიტყვისა, რომელიც ფრანგულში გაჩნდა 1977 წლიდან.
აღსანიშნავია, ადა ლავლეისისა (ბაირონის ქალიშვილი) და შარლ ბაბაჟის ასისტენტის, მიერ ტერმინი ალგორითმის გამოყენება.
არსებითი სახელი „ალგორითმული“ გამოხატავს ალგორითმების გამოყენების მეთოდს. ტერმინი ასევე გამოიყენება როგორც ზედსართავი სახელი. ალგორითმი გამოხატავს განსახორციელებელი ოპერაციების სერიის ამოხსნას. ალგორითმების შექმნა მდგომარეობს პროგრამირების ენაზე ამ მოქმედებების დაწერაში და წარმოადგენს ინფორმატიკული პროგრამის ბაზისს. ამ მოქმედების გამოსახატავად ინფორმატიკოსები ხშირად იყენებენ ინგლისურ სიტყვას „იმპლემენტაცია“. ინფორმატიკის ენაზე წერა გამოიხატება ტერმინით „კოდირება“, რომელსაც ამ შემთხვევაში საერთო არ აქვს კრიპტოგრაფიასთან, თუმცა კავშირშია ტერმინთან „საწყისი კოდი“, რითაც გამოიხატება პროგრამული ტექსტი. ალგორითმი მეტ-ნაკლებად დაზუსტებული უნდა იყოს გამოყენებული ენის სპეციფიურობის მიხედვით; სხვაგვარად რომ ვთქვათ, როგორც სამზარეულოს რეცეპტი ახლოს უნდა იყოს მზარეულის გამოცდილებასთან.
ალგორითმის მაგალითები
არსებობს გარკვეული რაოდენობის კლასიკური ალგორითმები, რომლებიც გამოიყენება ამოცანის ამოსახსნელად, უფრო დაზუსტებით პროგრამირების მეთოდების ასახსნელად. ყველაზე სრული დეტალების ასახსნელად აქ შევეხებით შემდეგ განყოფილელბებს:
ალგორითმული სირთულე
კონკრეტული ალგორითმის გამოთვლაში არის მთავარი მათემატიკური ცნებები (აღნიშნული 0(f(n)), სადაც f არის n-ის მათემატიკური ფუნქცია, ცვლადი, რომელიც გამოხატავს ინფორმაციის გარკვეულ რაოდენობას (ბიტებში, ჩანაწერის რაოდენობაში და ა.შ), რომელიც მანიპულირებს ალგორითმში ხშირად გვხვდება შემდეგი ტიპის სირთულეები:
მათემატიკურ დეტალების განხილვის გარეშე შეიძლება ვთქვათ, რომ როდესაც ვითვლით ალგორითმის სირთულეს, ვეძებთ გავიგოთ 2 მნიშვნელოვანი მონაცემი: თავდაპირველად, საბაზისო ინსტრუქციების რაოდენობის ზრდა დასამუშავებელ მონაცემებთან მიმათებაში (მაგ.: დახარისხების ალგორითმში დასახარისხებელი ხაზების რაოდენობა), შემდეგ გამოთვლებისათვის საჭირო მეხსიერების რაოდენობის შეფასება.
ალგორითმის სირთულის გამოთვლის დაყრდნობა დროზე ან მეხსიერების რაოდენობაზე, რომელოც კონკრეტულ კომპიუტერს სჭირდება ამ ალგორითმის განსახორციელებლად ვერ იძლევა ვერც ალგორითმის შიდა სტრუქტურისა და ვერც კომპიუტერის გაგების შესაძლებლობას; მისი სამუშაოს შესაბამოსად პროცესორის სიჩქარე, მონაცემებთან წვდომის სიჩქარე, ალგორითმის შესრულება(რომელსაც შეუძლია გაუთვალისწინებლობის შემოტანა) ან მისი მეზსიერების ორგანიზებულობა, მისი შესრულების დრო და მეხსიერების რაოდენობა არ იქნება უცვლელი.
სტატიაში სირთულის თეორიაზე ვნახავთ სირთულის სხვა შეფასებებს, რომლებიც ზემოთ ჩამოთვლილ საკითხებზე უფრო შორს მიდიან და რომლებიც ყოფენ ამოცანებს (და არა ალგორითმებს) სირთულის კლასებად.
რამდენიმე მინიშნება ალგორითმის შედეგიანობაზე
ხშირად, ალგორითმის შედეგიანობა განისაზღვრება მხოლოდ ასიმპტომატიური ხერხით ე.ი. n-პარამეტრის დიდი მნიშვნელობით. როდესაც ეს პარამეტრი საკმარისად პატარაა, რეალურად მაღალი სირთულის ალგორითმი შეიძლება იყოს უფრო შედეგიანი. ამგვარად, 30 ხაზიანი ცხრილის დასახარისხებლად (ეს პატარა ზომის პარამეტრია) არ არის საჭირო ისეთი ალგორითმის გამოყენება, როგორიცაა სწრაფი დახარისხება (დახარისხების ერთ-ერთი შედეგიანი ალგორითმი), ყველაზე მარტივი დალაგების ალგორიტმიც საკმარისად შედეგიანი იქნება.
აღსანიშნავია აგრეთვე: ორ ალგორითმს შორის, რომელთა სირთულეც თანაბარია, სჯობს იმის გამოყენება რომლის მეხსიერების ტევადობაც უფრო ნაკლებია. ალგორითმული სირთულის ანალიზი შეიძლება გამოყენებული იყოს ალგორითმის მეხსიერების ტევადობის შესაფასებლად. დაბოლოს, ერთი არჩევანი ალგორითმის მიერ უნდა განხორციელდეს იმ მონაცემების მიხედვით, რომელიც უნდა გადავცეთ. ასე რომ, Quicksort (ანუ სწრაფი დახარისხება), როდესაც საწყისად ვირჩევთ პირველ ელემენტს მოქმედებს კატასტროფულად. თუ მას გამოვიყენებთ უკვე დახარისხებული მნიშვნელობებისას ე.ი. მისი გამოყენება არ არის საჭირო თუ ვხვდებით, რომ პროგრამა შესვლისას მიიღებს უკვე დახარისხებულ სიებს.
სხვა გასათვალისწინებელი პარამეტრია ალგორითმის ადგილმდებარეობა. მაგალითად, ვირტუალური მეხსიერების სისტემისათვის, რომელსაც ცოტა მეხსიერება აქვს (შედარებით მონაცემთა რაოდენობასთან) სწრაფი დახარისხების მეთოდით იქნება უფრო შედეგიანი, ერთიანი დახარისხებით, რადგან პირველი გაივლის მხოლოდ ერთხელ მეხსიერების თითოეულ ელემენტზე, მაშინ როდესაც მეორე აღწევს მეხსიერებას წყვეტილ რეჟიმში (ეს კი ზრდის ვირტუალური მეხსიერების swapping-ის რისკს).
დაბოლოს, არსებობს ზოგი ალგორითმი, რომელთა სირთულე ე.წ. შეჩერებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ ზოგიერთი ალგორითმის შესრულებისას ალგორითმის სირთულე იქნება უფრო მაღალი, ვიდრე საშუალო შემთხვევებში. რა თქმა უნდა ამოწურული სირთულის ცნება გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც ეს რეაქცია ძალიან მარგინალურია.
ევრისტიკული მეთოდი
ზოგიერთი ამოცანისთვის ალგორითმები რეალურ დროში შედეგის მისაღებად ბევრად უფრო დიდ სირთულეს ხვდებიან, თუნდაც ფენომენალური შესაძლებლობების გამოთვლების გამოყენებისას. ასე თანმიმდევრული მცდელობებით მივდივართ გამოსავლის პოვნისაკენ, რომელიც ძალიან ახლოსაა ოპტიმქლურ გამოსავალთან. ვინაიდან ყველა კომბინაციის გამოყენაბა შეუძლებელია, მხოლოდ ზოგიერთი სტრატეგიული არჩევანი უნდა გაკეთდეს. ეს არჩევანი, რომელიც ზოგადად დამოკიდებულია ამოსახსნელ ამოცანაზე, იმას რასაც ვეძახით ევრისტიკულ მეთოდს (heuristique). ასე, რომ ამ მეთოდის მიზანი არ არის ყველა შესაძლო კომბინაციის გამოცდა, სანამ არ მოიძებნება ის, რომელიც ამოცანის ამოხსნას პასუხობს, რათა მოძებნილ იქნას მიახლოებული ამოხსნა(რომელიც ზოგ შემთხვევაში) რეალურ დროში. ამგვარად, ჭადრაკის თამაშისას სვლებს (ყველა რომ არ ჩამოთვალო) საერთო აქვს ევრისტიკულ მეთოდთან, რაც განისაზღვრება მოთამაშის გამოცდილებით. ზოგი antivirus პროგრამაც ეყრდნობა ასევე ევრისტიკულს რათა ამოიცნოს ის ინფორმაციული ვირუსი, რომელიც არ არის ცალკე კონკრეტულად გამოტოფილი მის ბაზაში.
რესურსები ინტერნეტში
*
კათოლიციზმი
კათოლიციზმი (καθολικός), ოფიციალური სახელია რომის კათოლიკე ეკლესია (Ecclesia Catholica Romana), ან უბრალოდ კათოლიკე ეკლესია (Ecclesia Catholica) ― ქრისტიანობის ყველაზე დიდი კონფესია და, ასევე, მსოფლიოს უდიდესი რელიგიური მიმდინარეობა, რომელსაც, 2019 წლის მონაცემებით 1,345 მილიარდი მონათლული კათოლიკე მიმდევარი ჰყავს. როგორც მსოფლიოში უდიდესმა და უძველესმა, ასევე მუდმივად მოქმედმა საერთაშორისო ინსტიტუტმა, კათოლიკე ეკლესიამ დიდი როლი შეასრულა დასავლური ცივილიზაციის ისტორიასა და განვითარებაში. კათოლიციზმი აერთიანებს 24 კონკრეტულ ეკლესიასა და მთელს მსოფლიოში არსებულ 3500 ეპარქიას. პაპი, რომელიც არის რომის ეპისკოპოსი, არის ასევე მთელი ეკლესიის მეთაური. რომის საეპისკოპოსო, რომელიც აგრეთვე ცნობილია, როგორც წმინდა საყდარი, არის ეკლესიის ცენტრალური მმართველი ორგანო. წმინდა საყდარი შედგება ორი ნაწილისაგან: რომის კურიისგან, რომელსაც ოფისები ვატიკანში აქვს, და რომის ანკლავისგან, რომლის მეთაურიც თავად პაპია.
კათოლიციზმის მთავარი რელიგიური იდეოლოგია გამომდინარეობს ნიკეის საეკლესიო კრების მრწამსიდან. ამ მოძღვრების მიხედვით, არსებობს ერთადერთი, წმინდა, კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესია, რომელიც თავად იესო ქრისტემ დააარსა. ამავე მოძღვრებით, კათოლიკე ეპისკოპოსები არიან ქრისტეს მოციქულთა მემკვიდრეები, ხოლო რომის პაპი თავად წმინდა პეტრეს მემკვიდრე და, მაშასადამე, მთელი ეკლესიის მეთაურია, რამეთუ მას მიანიჭა ქრისტემ პირველობა. კათოლიკეთა მტკიცებით, სწორედ ისინი იყენებენ თავდაპირველ ქრისტიანულ სარწმუნოებას, რომელსაც ქადაგებდნენ მოციქულები. კათოლიკე ეკლესია უშეცდომოდ ინარჩუნებს სწავლებას წმინდა წერილებისა და წმინდა ტრადიციების მეშვეობით, როგორც ავთენტურადაა განმარტებული ეკლესიის მაგისტერიუმში. ლათინური ეკლესია, ოცდასამი აღმოსავლური ეკლესია და ინსტიტუტები, როგორებიცაა: მენდიკანტური ორდენები, დახურული სამონასტრო ორდენები და სხვა წმინდა ორდენები, ასახავენ ეკლესიაში არსებულ მრავალფეროვან თეოლოგიურ და სულიერ აქცენტებს.
შვიდი საიდუმლოდან კათოლიციზმში მთავარ ადგილს ევქარისტია, ანუ ზიარება იკავებს, რომელიც ლიტურგიულად აღევლინება წირვისას. ამ დროს შეწირული პური და ღვინო წარმოადგენს ქრისტეს ხორცისა და სისხლის განსახიერებას. კათოლიციზმში ასევე დიდი ადგილი უკავია წმინდა მარიამს, რომელიც აღიქმება მარადიულ ქალწულად, ღვთისმშობლად, ზეცის დედოფლად და ეკლესიის დედად. კათოლიკური სოციალური სწავლება ასევე ხაზს უსვამს ავადმყოფთა, ღარიბთა და ტანჯულთა მხარდაჭერას მოწყალების ფიზიკური და სულიერი საშუალებების მეშვეობით. კათოლიკური ეკლესია ათასობით სკოლასა და საავადმყოფოს ფლობს მთელი მსოფლიოს გარშემო, რის გამოც იგი არის განათლებისა და ჯანდაცვის უმსხვილესი არასამთავრობო მიმწოდებელი მსოფლიოში. მის დაქვემდებარებაშია ასევე არაერთი საქველმოქმედო და ჰუმანიტარული ორგანიზაცია.
კათოლიციზმმა უდიდესი გავლენა იქონია დასავლურ ფილოსოფიაზე, კულტურაზე, ხელოვნებაზე, მუსიკასა და მეცნიერებაზე. კათოლიკე მისიონერები დღემდე მთელ მსოფლიოში მოღვაწეობენ ადამიანთა მოქცევისა და დიასპორის გაზრდის მიზნით. XX საუკუნეში ევროპაში განხორციელებული სეკულარიზმის პოლიტიკისა და კომუნისტური რეჟიმის მიერ ქრისტიანობის დევნის გამო, დღეისათვის კათოლიკეთა უმეტესობა დედამიწის სამხრეთ ნახევარსფეროში ცხოვრობს. კათოლიკური ეკლესია თანაზიარებაში იყო აღმოსავლეთის ბერძნული წესის მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან 1054 წლის დიდ სქიზმამდე, რომელიც უმეტესად პაპის ავტორიტეტისა და სულიწმინდის გამომავლობის საკითხში ორი კონფესიის უთანხმოებამ გამოიწვია. 431 წლის ეფესოს საეკლესიო კრებამდე დასავლური და აღმოსავლური ეკლესიები ფაქტობრივად იდენტური იყო, 451 წლის ქალკედონის კრების შემდეგ კი ქრისტოლოგიაში არსებული განსხვავებების გამო მოხდა მათი თავდაპირველი გახლეჩა. XVI საუკუნის ევროპაში განხორციელებულმა რეფორმაციამ გამოიწვია კათოლიკე ეკლესიისაგან მისი დიდი ნაწილის გამოყოფა და ცალკე, პროტესტანტულ კონფესიად გადაქცევა. XX საუკუნიდან კათოლიკური ეკლესია ხშირად ხდება კრიტიკის ობიექტი სექსუალობის შესახებ დოგმატური სწავლებების, ქალების მღვდლებად ხელდასმის წინააღმდეგ არსებული დოქტრინისა და სასულიერო პირების მხრიდან სექსუალური ძალადობის შემთხვევების გამო.
სახელი
მარცხნივ|მინი|[[ეგნატე ანტიოქიელი|წმინდა ეგნატე ანტიოქიელი, რომელმაც 110 წელს პირველად გამოიყენა ტერმინი „კათოლიკე ეკლესია“ (საყოველთაო ეკლესიის მნიშვნელობით) თავის „სმირნელთა მიმართ ეპისტოლეში“. იგი სიკვდილით დასაჯეს რომში, მისი წმინდა ნაწილები დაკრძალულია იქვე, ბაზილიკა სან-კლემენტე-ალ-ლატერანოში]]პირველად ტერმინი კათოლიკე (καθολικός, იგი პირდაპირ ნიშნავს „საყოველთაო“-ს) II საუკუნის დასაწყისში იქნა გამოყენებული. საკუთრივ ტერმინის „კათოლიკე ეკლესია“ (καθολικὴ ἐκκλησία) პირველი გამოყენება წმინდა ეგნატე ანტიოქიელის სახელს მიეწერება, რომელიც ერთიან ქრისტიანულ ეკლესიას ასე უწოდებდა 110 წელს დაწერილ ეპისტოლეში სმირნელთა მიმართ. წმინდა კირილე იერუსალიმელის კატეხეზურ სწავლებაში (დაახლ. 350 წ.) სახელი „კათოლიკე ეკლესია“ გამოიყენებოდა ქრისტიანობის განსხვავებული მიმდევრობებისაგან განსამიჯნად, რომლებიც საკუთარ თავს ასევე „ეკლესიას“ უწოდებდნენ. ცნება „კათოლიკე“ კიდევ უფრო ხაზგასმული იყო ერთიანი რომის უკანასკნელი იმპერატორის, თეოდოსიუს I-ის 380 წელს გამოცემულ ედიქტში, რომელიც აარსებდა რომის იმპერიის სახელმწიფო ეკლესიას.
მიუხედავად იმისა, რომ რომის პაპის ეპარქიის აღსაწერად დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ და ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდში (VI-X საუკუნეები) გამოიყენებოდა ტერმინი „რომაული ეკლესია“, მთელი დასავლური ეკლესიის აღსანიშნავად მაშინაც გამოიყენებოდა ტერმინი „რომის კათოლიკე ეკლესია“. „რომაული კათოლიკობა“ ასევე იხსენიება ხოლმე წმინდა საყდრის მიერ მომზადებულ დოკუმენტებში.
1990 წლიდან სახელი „კათოლიკე ეკლესია“ კათოლიკურ კატეხეზებში გამოიყენება მთელი ეკლესიის აღსანიშნად, ხოლო 1983 წლიდან კანონიკური სამართლის კოდექსშიც დამკვიდრდა. სახელი „კათოლიკე ეკლესია“ ასევე გამოიყენეს ვატიკანის პირველი კრების (1869-1870), ვატიკანის მეორე კრების (1962-1965), ტრიენტის კრებისა (1545-1563) და მრავალ სხვა დოკუმენტში.
ზოგადი მიმოხილვა
მარცხნივ|მინი|290x290პქ|[[პიეტრო პერუჯინო|პიეტრო პერუჯინოს მიერ შესრულებული ფრესკა სიქსტეს კაპელაზე, რომელზეც ნაჩვენებია, თუ როგორ გადასცემს ქრისტე სამოთხის გასაღებს წმინდა პეტრეს.]] ქრისტიანული რელიგია ეფუძნება იესო ქრისტეს სწავლებებს, რომელიც ცხოვრობდა და ქადაგებდა ჩვ. წ. I საუკუნეში, რომის იმპერიის იუდეის პროვინციაში. კათოლიკური მოძღვრებით, თანამედროვე რომის კათოლიკე ეკლესია არის თავად ქრისტეს მიერ დაარსებული ადრეული ქრისტიანული საზოგადოების მემკვიდრე. მიუხედავად რელიგიური კონფლიქტებისა და სასტიკი დევნისა, ქრისტიანობამ გავრცელება რომის იმპერიაში მალევე დაიწყო. იმპერატორმა კონსტანტინემ 313 წელს ქრისტიანობის დევნა შეწყვიტა, 380 წელს კი იმპერიის სახელმწიფო რელიგიაც ხდება. V-VI საუკუნეებში დასავლეთ რომის იმპერია მთლიანად გერმანულმა ტომებმა დაიპყრეს, რომლებმაც თავიდან არიული ქრისტიანობა მიიღეს, თუმცა საბოლოოდ კათოლიკეები გახდნენ და მოექცნენ რომის პაპის პრიმატში.
VII-VIII საუკუნეებში დაწყებულმა ისლამურმა დაპყრობებმა და ისლამის გაფართოვებამ გამოიწვია საქრისტიანოს საგრძნობლად შევიწროვება. მუსლიმთა ხმელთაშუა ზღვაზე გაბატონებას მოჰყვა ნელ-ნელა დასავლელი და აღმოსავლელი ქრისტიანების ჩამოშორება და რომისა და კონსტანტინოპოლის ეკლესიებს შორის ბზარების გაჩენა. საეკლესიო ხელისუფლებასთან დაკავშირებული კონფლიქტები, განსაკუთრებით რომის პაპის ავტორიტეტთან დაკავშირებული, ნელ-ნელა გამწვავდა და კულმინაციას XI საუკუნეში მიაღწია, როდესაც 1054 წელს მოხდა დიდი სქიზმა და ერთიანი საქრისტიანო გაიყო კათოლიკეებად და მართლმადიდებლებად. კათოლიკეებმა რომის პაპი მსოფლიო ეკლესიის მეთაურად სცნეს, მართლმადიდებლებმა კი — არა, თუმცა ეს გახლეჩის ერთადერთი მიზეზი არ ყოფილა. ეკლესიის შიდა განხეთქილება ჯერ კიდევ 431 წლის ეფესოს კრებასა და 451 წლის ქალკედონის კრებიდან დაიწყო. მიუხედავად სქიზმისა, არაერთი აღმოსავლური ეკლესია რომთან თანაზიარებაში დარჩა, რასაც XV საუკუნეში მოჰყვა აღმოსავლეთის კათოლიკური ეკლესიების გაჩენა. მინი|381x381პქ|[[საიდუმლო სერობა (ლეონარდო და ვინჩი)|საიდუმლო სერობა, შესრულებულია ლეონარდო და ვინჩის მიერ. გამოსახულია იესო ქრისტე და მისი თორმეტივე მოციქული.]] ადრეული ეკლესიები ევროპაში ბერძნული და რომაული ცივილიზაციების შემნარჩუნებლები გახდნენ. მალევე რომის კათოლიკე ეკლესია დომინანტი ძალა გახდა მთელ დასავლურ ევროპაში, რომელსაც თავად მონარქებიც ექვემდებარებოდნენ. რენესანსის დროსაც კი, მრავალი პოლიტიკური მოღვაწე განაგრძობდა ეკლესიის დაფინანსებას. უკვე XVI საუკუნიდან კი დაიწყო ეკლესიის, განსაკუთრებით კი რელიგიური ავტორიტეტის სერიოზული რყევა, რაც ლუთერის ქადაგებებისა და ევროპაში პროტესტანტული რეფორმაციის შედეგი იყო, რომლის დროსაც თითქმის მთელი ჩრდილოეთი ევროპა მოსწყდა რომის კათოლიკე ეკლესიას. ამას მოჰყვა XVII საუკუნეში დაწყებული განმანათლებლობა და ინტელექტუალურ-სამეცნიერო მიღწევები, რომლებიც თანდათან ამცირებდა ეკლესიის გავლენებს. თუმცა, ამ ყველაფრის პარალელურად, ესპანელი, პორტუგალიელი და ფრანგი მოგზაურები, მკვლევრები და მისიონერები კათოლიციზმს მთელს ამერიკაში, აზიასა და აფრიკაში ავრცელებდნენ.
1870 წელს მოწვეულმა ვატიკანის მეორე კრებამ მიიღო პაპის უცდომელობის დოგმატი, რასაც იტალიის სამეფოს მიერ ქალაქ რომის ანექსია და პაპის სამფლობელოების დაპყრობა მოჰყვა. XX საუკუნის ანტი-კლერიკული მთავრობები მთელ მსოფლიოში, მათ შორის ესპანეთში, პორტუგალიასა და მექსიკაში, სასტიკად დევნიდნენ კათოლიციზმს და სიკვდილით სჯიდნენ როგორც კათოლიკე სასულიერო, ისე საერო პირებს. მეორე მსოფლიო ომისას რომის კათოლიკე ეკლესიამ დაგმო ნაცისტური იდეოლოგია და ასობით ათასი ებრაელი გადაარჩინა ჰოლოკოსტს. თუმცა, პრესის მხრიდან მისი ეს ძალისხმევა კრიტიკულად შეფასდა, როგორც არაადეკვატური. ომის შემდეგ რელიგიის თავისუფლება სასტიკად შეიზღუდა საბჭოთა კავშირის მიერ გაკომუნისტებულ აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში, რომელთაგან რამდენიმეც უმეტესად კათოლიკური აღმსარებლობისა იყო.
1960-იან წლებში მოიწვიეს ვატიკანის მეორე კრება, ლიტურგიული და რელიგიური პრაქტიკების რეფორმებისათვის, რომელსაც მომხრეები „ფანჯრის გაღებას“ უწოდებდნენ, თუმცა ტრადიციული კათოლიკეების მხრიდან დიდი კრიტიკა გამოიწვია. როგორც შინაგანი, ისე გარეგანი კრიტიკის ფონზე, ეკლესიამ მხარი დაუჭირა, ან კიდევ ერთხელ ღიად მხარი დაუჭირა საკამათო დოქტრინალურ პოზიციებს სექსუალობასა და გენდერთან დაკავშირებით, მათ შორის სასულიერო პირად ხელდასმის შეზღუდვას ქალებისათვის და აბორტის აკრძალვა, ასევე კონტრაცეფციის, ქორწინების გარეშე სექსუალური აქტივობისა და განქორწინების შესახებ. კათოლიკური ეკლესია ასევე ეწინააღმდეგება ანულაციის გარეშე ხელმეორე ქორწინებას, ისევე, როგორც ერთი სქესის მქონე პირთა ქორწინებას.
მოციქულთა ეპოქა და პაპობა
მინი|293x293პქ|იესო დავალებებსა და სამოთხის გასაღებს გადასცემს წმინდა პეტრეს ახალი აღთქმის სახარებებში აღწერილია იესო ქრისტეს საქმიანობები და სწავლება, თორმეტი მოციქულის კურთხევა და მათი დიდი დავალება ― გააგრძელონ და მსოფლიოში გაავრცელონ მისი სწავლება. „ საქმე წმიდათა მოციქულთა “ მოგვითხრობს მოციქულების საქმეებზე, ქრისტიანული ეკლესიის დაარსებასა და რომის იმპერიაში მისი გავრცელების შესახებ. კათოლიკური ეკლესიის სწავლებით, ქადაგება სულთმოფენობიდან დაიწყეს, რომელიც ხდება ქრისტეს აღდგომიდან ორმოცდაათი დღის შემდეგ. ორმოცდამეათე დღეს მოციქულებზე სულიწმინდა ცეცხლის სახით გადმოვიდა და მოციქულებს შესძინა სხვადასხვა ენაზე ქრისტიანობის ქადაგებისა და სასწაულების მოხდენის უნარი. კათოლიკური სწავლებით, რომის ეპისკოპოსის თაოსნობით არსებული ეპისკოპოსთა კოლეგია მოციქულთა მემკვიდრეა.
მათეს სახარებაში არსებულ ერთ მომენტში, ქრისტე პეტრე მოციქულს უწოდებს „კლდეს“, რომელზეც დაშენდება ქრისტიანული ეკლესია. კათოლიკე ეკლესია რომის ეპისკოპოსს სწორედ პეტრეს მემკვიდრედ თვლის, რამეთუ მკვლევართა უმეტესობა ადასტურებს, რომ პეტრე რომის პირველი ეპისკოპოსი იყო. თუმცა ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ პაპის ინსტიტუტი არაა დაფუძნებული წმინდა პეტრეს ტახტზე და ამტკიცებენ, რომ პეტრე საერთოდაც არ ყოფილა რომში და, შესაბამისად, არც მისი პირველი ეპისკოპოსი ყოფილა. ამის გამო, ბევრი მკვლევარი სვამს კითხვას, არის თუ არა რეალური კავშირი პაპის ინსტიტუტსა და წმინდა პეტრეს შორის, თუმცა, ძირითადი სკოლები და სწავლებები ემხრობიან და ამოწმებენ იმ ფაქტს, რომ იგი რომის პირველი ეპისკოპოსი იყო და ავტომატურად ყველა რომის პაპი მისი მემკვიდრეა, რაც პაპს კათოლიკეებისათვის მსოფლიო ეკლესიის უპირობო მეთაურად აქცევს.
ანტიკური პერიოდი და ადრეული შუა საუკუნეები
მარცხნივ|მინი|312x312პქ|პაპი სილვესტერ I ნათლავს იმპერატორ კონსტანტინეს რომის იმპერიაში არსებული პირობები ხელს უწყობდა მთელ იმპერიაში ახალი იდეოლოგიების გავრცელებას. იმპერიის გზები და სანაოსნო პორტები მოგზაურობას აადვილებდა, ხოლო იმპერიის მკვიდრებისათვის მგზავრობა უფასო იყო. იმპერიული ხელისუფლება ხელს უწყობდა ბერძნული ფესვების მქონე საერთო კულტურის გავრცელებას.
ამ ყველაფერთან ერთად, ქრისტიანობა დასავლეთში კლასიკური ცივილიზაციისა და მწიგნობრობის მთავარ შემნარჩუნებელ ძალად იქცა, ბარბაროსების ბატონობის პირობებში. დასავლური წესის ბერ-მონაზვნობის ერთ-ერთმა ფუძემდებელმა, ბენედიქტე ნურსიელმა, თავისი მმართველობის მეშვეობით, უდიდესი გავლენა მოახდინა ევროპულ კულტურაზე ადრეული კათოლიკური სამონასტრო სულიერი მემკვიდრეობის დამკვიდრება-გავრცელებით. ბენედიქტური ტრადიცია დღემდეა მოღწეული, უძველესი კულტურის შენარჩუნება-გადაცემის გზით. ამ პერიოდის სამონასტრო სწავლების ცენტრი ირლანდია გახდა. ადრეულმა ირლანდიელმა მისიონერებმა, როგორებიც იყვნენ: კოლუმბა და კოლუმბანუსი, ქრისტიანული სამონასტრო ცხოვრების წესი მთელ ევროპაში გაავრცელეს.
ლათინური წესის ღვთისმსახურების გაჩენა და დიდი სქიზმა
რომის კათოლიკე ეკლესია იყო დომინანტი და დიდი გავლენის მქონე მთელ დასავლურ ცივილიზაციაზე, რაც დაიწყო ჯერ კიდევ ანტიკურ ეპოქაში და გასტანა თანამედროვე ეპოქის გარიჟრაჟამდე. იგი იყო რომაული, გოთიკური, რენესანსული, მანერისტული და ბაროკოს სტილის ხელოვნების ერთ-ერთი მთავარი მფარველი. რენესანსის დროის მოღვაწეები, როგორებიც იყვნენ: რაფაელი, მიქელანჯელო, და ვინჩი, ბოტიჩელი, ფრა ანჯელიკო, ტინტორენტო, ტიციანი, ბერნინი და კარავაჯო, ეკლესიის მიერ დაფინანსებულ არაერთ პროექტზე მუშაობდნენ. სწორედ ამიტომ, სტენფორდის უნივერსიტეტის ისტორიკოსმა პოლ ლეგუტკომ განაცხადა, რომ კათოლიკური ეკლესია არის „ღირებულებების, იდეების, მეცნიერების, კანონებისა და ინსტიტუტების განვითარების ცენტრი, რომელმაც შექმნა ის, რასაც ჩვენ ვუწოდებთ დასავლურ ცივილიზაციას“. მინი|279x279პქ|მუსლიმთა შეტევები ქრისტიანულ სამყაროზე VII საუკუნეში დაწყებულმა მასობრივმა ისლამურმა დაპყრობებმა და შემოსევებმა ქრისტიანული სამყარო ერთობ შეავიწროვა. მუსლიმებმა დაიკავეს ქრისტიანული ლევანტი, ჩრდილოეთ აფრიკა და იბერიის ნახევარკუნძული, რასაც მოჰყვა მუსლიმებსა და ქრისტიანებს შორის ბრძოლის დაწყება ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებში. ამასთან, მუსლიმთა ბატონობის ქვეშ აღმოჩნდა ხუთი მთავარი საყდრიდან სამი: იერუსალიმის, ალექსანდრიისა და ანტიოქიის. აქედან გამომდინარე, დარჩენილ ორ საყდარს შორის დაიწყო ბრძოლა პირველობისათვის. მუსლიმთა წინსვლა დასავლეთში კარლოს მარტელმა შეაჩერა პუატიეს ბრძოლაში გამარჯვებით, ხოლო აღმოსავლეთში კონსტანტინოპოლის წარუმატებელმა ალყამ. VIII საუკუნიდან ბიზანტიამ დაკარგა იტალიური სამფლობელოები, რომლებიც ავტომატურად რომის წმინდა საყდარს მიუერთდა. 754 წელს პაპ სტეფანე II-ის მოთხოვნით ფრანკთა მეფე პიპინ მოკლემ დაიპყრო მისი მოწინააღმდეგე ლომბარდიის სამეფო, რომლის მიწების დიდი ნაწილი მან რომის პაპს აჩუქა, რასაც მოჰყვა ცენტრალურ იტალიაში რომის პაპის ოლქის გაჩენა. ამან დასავლეთში რომის პაპის ავტორიტეტის განუზომელი ზრდა გამოიწვია. 860-იანი წლებიდან რომის პაპსა და კონსტანტინოპოლის პატრიარქს შორის წარმოიშვა განხეთქილება, რადგან პატრიარქმა ფოტიოს I-მა გააკრიტიკა და დაგმო რომის პაპი ნიკოლოზ I, რომელმაც დასავლური წესის ლიტურგიაში გარკვეული ცვლილებები შეიტანა. განხეთქილება საბოლოოდ შერიგებით დაგვირგვინდა, თუმცა არსებული განსხვავებები შემდეგ საუკუნეებში უფრო გაღრმავდა და საქრისტიანომ სქიზმის თავიდან აცილება ვეღარ მოახერხა. მარცხნივ|მინი|307x307პქ|საქრისტიანო 1054 წელს, სქიზმის შემდეგ: სტაფილოსფრად კათოლიკეები, ლურჯად კი მართლმადიდებლები შემდეგ საეკლესიო კრებაზე, 879 წელს პატრიარქმა ფოტიოს I-მა ისარგებლა იმით, რომ პაპ იოანე VIII-ის ლეგატებმა არ იცოდნენ ბერძნული და თავი მსოფლიო პატრიარქად გამოაცხადა. ამის გამო პაპმა იოანემ დასაჯა ლეგატები, ხოლო ფოტიოსს ანათემა გამოუცხადა. სწორედ აქედან ჩაეყარა დიდ განხეთქილებას მთავარი საფუძველი.