cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ვარშავის ისტორია
რეჩ-პოსპოლიტას თანადედაქალაქი
ვარშავისა და მის შემოგარენის ხელახლა აყვავება უკავშირდება მეცენატსა და ხელოვნების მოყვარულ იან III სობესკის. ამ დროს გაბატონდა ბაროკოს არქიტექტურა. იან სობესკი ყურადღებას აქცევდა ვარშავის სამხრეთ გარეუბნების განვითარებას და 1677 წელს ვილანუვში, ვარშავიდან სამხრეთით 10 კილომეტრით დაშორებულ სოფელში, დაიწყო ვერსალის მსგავსი, ფრანგული ბაღებით გაშენებული სასახლის მშენებლობა. მან ვარშავაში ჩაიყვანა იმ დროისთვის ცნობილი არქიტექტორები: ტილმან ვან გამერენი და ანდრეას შლუტერი. ამ დროს აშენდა ასევე ოსტროგსკისა და კრაშინსკის სასახლეები.
იან III სობესკის გარდაცვალების შემდეგ პოლონეთმა დასუსტება დაიწყო. 1697 წელს მეფედ აირჩიეს ავგუსტ II ძლიერი, რომელიც პოლონეთზე მეტ ყურადღებას საკუთარ მშობლიურ მხარე საქსონიას აქცევდა. პოლონეთის თავადაზნაურობა იბრძოდა პოლონეთისთვის ადრინდელი ძალის დასაბრუნებლად. ამასობაში მეზობელი ქვეყნები, რუსეთის იმპერია პეტრე დიდისა და შვედეთი კარლ XII-ის მეთაურობით, ცდილობდნენ პოლონეთის ხარჯზე გაეზარდათ საკუთარი ტერიტორიები. 1700 წელს ჩრდილოეთის ომი დაიწყო. ავგუსტ II-მ რუსეთის იმპერიის მხარე დაიჭირა. პოლონეთი ბრძოლების ასპარეზი გახდა. ვარშავა რამდენიმეჯერ მოექცა ალყაში და რამდეჯმერმე მოუწია სერიოზული კონტრიბუციის გადახადა. პირველად ის 1702 წელს შვედეთის არმიამ აიღო. შვედების გავლენით, პოლონეთის არისტოკრატიამ გადააყენა მეფე ავგუსტი და მის ნაცვლად შვედების მხარდამჭერი სტანისლავ ლეშჩინსკი აირჩია თუმცა საქსონიის საკურფიურსტოს არმიის დახმარებით 1704 წლის 1 სექტემბერს, 5 დღიანი საარეტილერიო შეტევის შემდეგ. ავგუსტ II-მ ვარშავა დაიბრუნა. 1705 წლის 31 ივლისს ავგუსტ II-ის 10000 კაციანი ჯარი 2000 კაციან შვედურ ჯართან დამარცხდა. ამის შემდეგ, ოქტომბერში, სტანისლავ ლეშჩინსკი ოფიციალურად ეკურთხა მეფედ. 1707 წელს, ავგუსტუს II-სა და კარლ XII-ეს შორის დადებული ზავის თანახმად ვარშავა ორი თვით რუსულმა ჯარმა დაიკავა. ლეშჩინსკიმ იმეფა 1709 წლამდე, სანამ რუსეთმა შვედეთი პოლტავის ბრძოლაში არ დაამარცხა და არ აიძულა ის, დაეტოვებინა პოლონეთი. ამის შემდეგ ავგუსტ II კვლავ გახდა პოლონეთის მეფე. 1713 წლის შემდეგ რუსებისა და საქსონელების ჯარი მუდმივად იდგა ვარშავაში, რაც მძიმე ტვირთი იყო მოსახლეობისთვის. ამას თან დაერთო 1708 წელს გავრცელებული ეპიდემია და 1713 წლის წყალდიდობა. ავგუსტ II 1733 წელს გარდაიცვალა. მისი სიკდვილის შემდეგ პოლონეთის თავადაზნაურობამ კვლავ სტანისლავ ლეშჩინსკი აირჩია მეფედ. ეს არ შეესაბამებოდა რუსეთისა და ავსტრიის ინტერესებს. რუსეთის ჩარევის შედეგად ერთ თვეში მეფედ ავგუსტ III საქსონიელი აირჩიეს. მეზობელი სახელმწიფოების სხვადასხვა განსხვავებულმა პოლიტიკურმა ინტერესებმა გამოიწვია ომი პოლონეთის მემკვიდრეობისთვის. ამ ომში პოლონეთი და ვარშავა კვლავ ბრძოლის ველად იქცა.
მიუხედავად პოლიტიკური სისუსტისა, საქსონიელთა მმართველობისას ვარშავა ეკონომიკურად განვითარდა. ამ დროს ვარშავაში ჩავიდნენ საქსონიელი არქიტექტორები, რომლებმაც ვარშავაში დრეზდენის მსგავსი განაშენიანება შექმნეს. 1713 წლიდან დაიწყო ქალაქში საქსონური ღერძის შექმნა. მისი შემადგენელი ნაწილები იყო საქსონური სასახლე და საქსონური ბაღი. საქსონური ბაღი 1727 წელს საჯარო გახდა და ეს იყო ერთ-ერთი პირველი საჯარო ბაღი ევროპაში. 1740 წელს სტანისლავ კონარსკიმ დააარსა სასწავლებელი წარჩინებულთა ვაჟებისთვის. 1747 წელს გაიხსნა პირველი საჯარო ბიბლიოთეკა პოლონეთში, რომელიც დააარსეს ძმებმა იუზეფ ანჯეი და ანჯეი სტანისლავ ზალუსკიმ. 1780 წლის ბოლოსთვის ბიბლიოთეკაში ინახებოდა 400 000 ექსპონატი. 1748 წელს გაიხსნა ვარშავის ოპერა.
1764 წელს პოლონეთის ახალ მეფედ აირჩიეს სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკი. ამ დროს ვარშავა კლასიცისტური არქიტექტურის ერთ-ერთ ნიმუშად იქცა. სტანისლავ პონიატოვსკიც ვარშავას სამხრეთის მიმართულებით ავითარებდა. მან გააშენა ქუჩა ნოვი სვიატი, ლაზიენკის პარკი, ზარაფხანა და დიდი თეატრი. ვარშავის მოსახლეობის რაოდენობამ 150 000-ს მიაღწია. 1765 წელს ვარშავაში შეიქმნა პირველი საჯარო სკოლა. 1770 წელს ქუჩებს სახელები ეწოდათ, სახლები კი დაინომრა. 1775 წელს კვლავ აიგო ხიდი მდინარე ვისლაზე. პოლიტიკური აქტიურობის ზრდა, პროგრესული იდეები, პოლიტიკური და ეკონომიკური ცვლილებები — ყოველივე ეს აისახა ქალაქზე. მისმა არქიტექტურამ დაიწყო იმ დროის ტენდენციებისა და მისწრაფებების ასახვა. ვარშავა ადრეულ კაპიტალისტურ ქალაქად იქცა. ვითარდებოდა მრეწველობა, იზრდებოდა მუშათა რიცხვი, მატულობდნენ ვაჭრები და ფინანსისტები. მაღალი იყო გლეხების მიგრაცია სოფლებიდან. განვითარდა უძრავი ქონების ბაზარი. შენდებოდა წარჩინებულთა კლასის სასახლეები, საშუალო კლასი აშენებდა საკუთარ სახლებს, რაც თვალსაჩინოს ხდიდა სოციალურ უთანასწორობას. სტანისლავ პონიატოვსკიმ შეცვალა ვარშავის სამეფო სასახლის ინტერიერი და მანვე ვარშავა კულტურისა და ხელოვნების ცენტრად აქცია ვარშავას „აღმოსავლეთის პარიზი“ შეარქვეს.
1772 წლიდან, პოლონეთის პირველი დანაწილების შემდეგ, პოლონეთი, პრაქტიკულად, რუსეთის იმპერიის გავლენის ქვეშ იყო. 1788 წელს შეიკრიბა ე.წ. ოთხწლიანი სეიმი, რომელმაც დაიწყო მსჯელობა პოლიტიკური სიტუაციის გამოსწორებასა და დამოუკიდებლობის აღდგენაზე. 1789 წელს, სეიმის მიმდინარეობისას, ჩატარდა ე.წ. შავი პროცესია, სადაც დემონსტრანტები ითხოდნენ პოლიტიკური უფლებების მინიჭებას. 1791 წლის 21 აპრილს სეიმმა საბოლოოდ გააუქმა ქალაქის დასახლებების განცალკევებული მმართველობა და ქალაქი ერთიანი ადმინისტრაციის ქვეშ მოაქცია. ამიტომაც 21 აპრილს ვარშავის დღე აღინიშნება. ყველასთვის მოულოდნელად, იმავე წლის 3 მაისს სეიმმა მიიღო პოლონეთის კონსტიტუცია. ეს იყო პირველი კონსტიტუცია იყო ევროპაში და მეორე კონსტიტუცია მსოფლიოში აშშ-ის კონსტიტუციის შემდეგ. მას ოფიციალურად „მთავრობის აქტი" ერქვა. კონსტიტუციამ მხოლოდ ერთ წელიწადს იმოქმედა. 1792 წელს რუსეთ-ოსმალეთის ომი დასრულდა და რუსეთის იმპერიამ პოლონეთისთვისაც მიიცალა. 1793 წელს მოხდა პოლონეთის მეორე დანაწილება. ეს გახდა საფუძველი შეიარაღებული გამოსვლისა, რომელიც მეწაღე იან კილინსკიმ დაიწყო და მიმდინარეობდა მიმდინარეობდა 1794 წლის 17-19 აპრილს. ეს გამოსვლა საერთოპოლონურ კოშჩიუშკოს აჯანყებაში გადაიზარდა. აჯაყების მიმდინარეობისას 1794 წლის 4 ნოემბერს ვარშავის აღმოსავლეთ უბან პრაგაში სადაც გაიმართა ბრძოლა, სადაცგ რუსებმა სრულად დაამარცხეს პოლონელები. პოლონელთა ჯარის მხოლოდ მცირე ნაწილმა მოახერხა ალყის გარღვევა, უკან დახევა და ხიდის გადაკვეთა. ბრძოლის დასრულების შემდეგ, გენერალ ალექსანდრე სუვოროვის მიერ გაცემული ბრძანების მიუხედავად, რუსებმა გადაწვეს ვარშავი. ეს იყო შურისძიება 1794 წლის გაზაფხულზე რუსული გარნიზონის ნახევრის, დაახ. 2000 კაცის განადგურების გამო თითქმის მთელი ქალაქი დაიწვა, პრაგას ყველა მცხოვრები მოკლეს. დახოცილთა საერთო რიცხვი უცნობია, სავარაუდოდ, ის 20000-ს უტოლდება. ბრიტანეთის ელჩი, უილიამ გარდინერი წერდა ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრს, რომ შტურმი პრაგის დამცავი ხაზებზე გამოირჩეოდა სრულიად ზედმეტი ბარბაროსობით. კოშჩიუშკოს აჯანყების მარცხის შემდეგ, 1795 წელს მოხდა პოლონეთის მესამე დანაწილება და პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა საბოლოოდ დაიშალა. სახელმწიფოს ტერიტორია გაიყვეს რუსეთმა, პრუსიამ და ავსტრია-უნგრეთის იმპერიამ. ვარშავა მოხვდა პრუსიის კუთვნილ ნაწილში და 1798 წლიდან გახდა სამხრეთ პრუსიის ცენტრი.
ვარშავის საჰერცოგო
მინი|[[იოზეფ პონიატოვსკის ძეგლი]] 1806 წელს ნაპოლეონმა ვარშავა აიღო და 1807 წელს დადებული ტილზიტის ზავის პირობების მიხედვით ფრანგული პროტექტორატის ქვეშ შექმნა ვარშავის საჰერცოგო. მიღებულ იქნა ახალი კონსტიტუცია და 12 წლიანი პაუზის შემდეგ კვლავ შეიკრიბა პოლონეთის სეიმი. საჰერცოგოს ტერიტორიაზე ამოქმედდა ნაპოლეონის კოდექსი, ევროპის ერთ-ერთი პირველი სამოქალაქო სამართლებრივი კოდექსი. ამ კოდექსს ემყარება პოლონეთის დღემდე მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი. პოლონეთის ბოლო მეფის მემკვიდრემ, გენერალმა იოზეფ პონიატოვსკიმ აღადგინა 200 ათასიანი არმია. 1809 წელს რაშინის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ საჰერცოგომ შეიერთა ქალაქი კრაკოვი და მისი მიმდებარე ტერიტორიები, რომლებიც პოლონეთის მესამე დანაწილების შემდეგ ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის შემადგენლობაში იყო მოქცეული. პონიატოვსკის არმია მონაწილეობდა ნაპოლეონის რუსულ კამპანიაში 1812 წელს და ლაიფციგის ბრძოლაში 1813 წელს, სადაც მდინარე ელზასში დაიღუპა თავად პონიატოვსკი. მიუხედავად იმისა, რომ პონიატოვკი ჰერცოგი არ ყოფილა, ის საჰერცოგოს სიმბოლოდ იქცა. 1814-1815 წლებში ვარშავაში დაიდგა დანიელი კლასიცისტი მოქანდაკის ბელტერ ტორვალდსენის მიერ გენერალ პონიატოვსკის პატივსაცემად შექმნილი ძეგლი.
რუსეთის შემადგენლობაში
ვარშავის საჰერცოგომ იარსება 1813 წლამდე. 1815 წელს ვენის კონგრესმა ვარშავის საჰერცოგოს ნაცვლად შექმნა პოლონეთის სამეფო, იგივე „რუსეთის პოლონეთი" შექმნა და ის რუსეთის იმპერიას გადასცა. ამ პერიოდში რუსეთის იმპერატორი იყო ლიბერალური შეხედულებების ალესანდრე I, რომელმაც თავისი წვლილი შეიტანა ვარშავის განვითარებაში. 1816 წელს დაფუძნდა ვარშავის უნივერსიტეტი, ხოლო ერთი წლის შემდეგ კი ვარშავის საფონდო ბირჟა. 1825 წელს დაიწყო ვარშავის დიდი თეატრის მშენებლობა არქიტექტორ ანტონიო კორაცის ხელმძღვანელობით. ამავე პერიოდში ვარშავაში მოღვაწეობდა ახალგაზრდა ფრიდერიკ შოპენი. ქალაქში მოხდა ინდუსტრიალიზაცია, გაჩნდა ახალი ფაბრიკები, შეიცვალა ქალაქის რატუშის ადგილმდებარეობა. ადრე რატუშა ძველი ვარშავის პატარა შენობაში იმყოფებოდა, თუმცა ქალაქის მასშტაბების ზრდის გამო მას უფრო დიდი შენობა სჭირდებოდა. 1818 წელს რატუშა გადავიდა იაბლონოვსკის სასახლეში, სადაც ის მდებარეობდა მეორე მსოფლიო ომამდე.
ალექსანდრეს გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი მემკვიდრე კონსერვატორი ნიკოლოზ I. ნიკოლოზის დროს გახშირდა სეიმის უგულვებელყოფისა და პოლონეთის კონსტიტუციის დარღვევის ფაქტები, რამაც 1830 წელს ნოემბრის აჯანყება გამოიწვია. 30 ნოემბერს აჯანყებულები თავს დაესხნენ არსენალსა და ბელვედერს, სადაც იყო კონსტანტინ პავლოვიჩის, პოლონეთის ფაქტობრივი მმართველის რეზიდენცია. აჯანყება თავიდან წარმატებული იყო, რუსული ჯარი იძულებული გახდა, დაეტოვებინა ვარშავა და მისი შემოგარენი. მთავარი ბრძოლა 1831 წლის 25 თებერვალს გაიმართა გრახოვთან, რომელიც იმ დროს ვარშავის მეზობელი სოფელი იყო, დღეს კი მისი ერთ-ერთი უბანია. აჯანყება დამარცხდა პოლონელ გენერალთა შეუთანხმებლობის გამო. აჯანყების დამარცხების შემდეგ დაახლოებით 30 000 ვარშაველი ემიგრაციაში წავიდა დასავლეთ ევროპასა და ამერიკაში. მათ შორის იყვნენ ფრიდერიკ შოპენი და ადამ მიცკევიჩი. მარცხმა პოლონეთის სამეფოს ავტონომია კიდევ უფრო შეამცირა. დამყარდა სამხედრო მმართველობა და დაიწყო რეპრესიები. 1832 წელს იმპერატორმა დაითხოვა სეიმი, დაშალა პოლონეთის არმია და დაიხურა უნივერსიტეტი. ახალი ქალაქის ჩრდილოეთით არსებული ფერმების ტერიტორიაზე გაშენდა ციტადელი საპატიმროთი პოლიტიკური პატიმრებისთვის.
1845 წელს ვარშავა სარკინიგზო ხაზით დაუკავშირდა ვენას. ეს იყო პოლონეთის სამეფოში პირველი, ხოლო რუსეთის იმპერიაში მეორე სარკინიგზო ხაზი. 1862 წელს ამოქმედდა ვარშავა-სანქტ-პეტერბურგის რკინიგზა. ქალაქის განვითრება ხდებოდა პოლონელთა ეროვნული იდენტობასთან ინტენსიური ბრძოლის პარალელურად. რუსული მმართველობა ხურავდა პოლონურ სკოლებს და მათ ნაცვლად აშენებდა მართლმადიდებლურ ტაძრებს. ეს პოლონელთა წინაარმდეგობას იწვევდა. 1861 წლის 27 თებერვალს გაიმართა საპროტესტო დემონსტრაცია, რომელსაც ქალაქის მმართველობამ ცეცხლი გაუხსნა და 5 ადამიანი დაიღუპა. 1863 წლის 2 იანვარს ახალი პარტიზანული ხასიათის აჯანყება დაიწყო, რომელიც იანვრის აჯანყების სახელითაა ცნობილი. აჯანყებისას შეიქმნა იატაკქვეშა ეროვნული მთავრობა აჯანყების დამარცხებამ პოლონეთის ავტონომიის საბოლოო გაუქმება გამოიწვია. პოლონეთის სამეფო ჩამოყალიბდა ვისლისპირეთის სამეფისნაცვლოს სახით. ვარშავა აღმოჩნდა სიდიდით მესამე ქალაქი რუსეთის იმპერიაში მოსკოვისა და სანქტ-პეტერბურგის შემდეგ. რუსეთთან საზღვრისა და სავაჭრო ბარიერების მოშლამ ეკონომიკური ბუმი და ვაჭრობის ზრდა გამოიწვია, რაც პირველ მსოფლიო ომამდე გაგრძელდა. ქალაქის ეკონომიკური ცენტრი „სამეფო გზისა“ მის გასწვრივ ვითარდებოდა. აქ გაჩნდა სავაჭრო და კულტურული შენობები. 1864 წელს აიგო პირველი რკინის ხიდი ქვის საფუძველზე, ხოლო 1874 და 1908 წლებში - ორი საკრინიგზო ხიდი. 1862 წელს ხელახლა გაიხსნა ვარშავის უნივერსიტეტი, ხოლო 1898 წელს გაიხსნა ტექნიკური უნივერსიტეტი. განსაკუთრებით აღმავლობას განიცდიდა პრაგა. ვითარდებოდა კულტურა და მეცნიერებაც. ამ პერიოდში ვარშავაში მოღვაწე მწერლები იყვნენ ბოლესლავ პრუსი, ჯოზეფ კონრადი და ჰენრიკ სენკევიჩი. ეს უკანასკნელი ვარშავის კათედრალშია დაკრძალული.
განსაკუთრებით აყვავდა ქალაქი რუსი გენერლის, სოკრატეს სტარენკევიჩის მმართველობისას 1875-1892 წლებში. ამ დროს მოეწყო კონკა, გარე განათება, ბუნებრივი აირით მომარაგება. 1881 წელს გაკეთდა წყალგაყვანილობა და კანალიზაცია, რაზეც ინგლისელი ინჟინრები მამა-შვილი ლინლები მუშაობდნენ. სტარენკევიჩმა დააარსა ბრუდნოს სასაფლაო, რომელიც დღემდე ყველაზე დიდი სასაფლაოა ევროპაში. მიუხედავად იმისა, რომ სტარენკევიჩი დამპყრობელი ქვეყნის წარმომადგენელი იყო, მისი სახელი ვარშაველებმა ქალაქის ერთ-ერთ მოედანს უწოდეს. 1900 წელს აშენდა ვარშავის ეროვნული ფილარმონია, სადაც იგნაცი იან პადერევსკი მოღვაწეობდა. 1904 წელს აშენდა პირველი ელექტრო სადგური და ქუჩებში ელექტრო განათება დამონტაჟდა. 1908 წელს ამოძრავდა პირველი ტრამვაი, 1914 წელს კი ქალაქის მესამე ხიდი გაიხსნა. 1897 წელს ვარშავის მოსახლეობის 56%-ს პოლონელები, 35,8%-ს ებრაელები და 4,9%-ს რუსები შეადგენდნენ. 1905 წელს ვარშავაში სოციალური გამოსვლები დაიწყო. გამოსვლებს წინ უძღოდა რუსეთის დამარცხება იაპონიასთან ომში და სისხლიანი კვირა სანქტ-პეტერბურგში. აქციების თანაორგანიზატორი იყო როზა ლუქსემბურგი, რომელიც ვარშავაში გაიზარდა.
მინი|გერმანული ავიაციის მიერ ქალაქის დაბომბვა პირველი მსოფლიო ომის დროს
პირველი მსოფლიო ომი და მეორე რესპუბლიკა
პირველი მსოფლიო ომის დაწყებიდან ერთი წლის შემდეგ, 1915 წელს ვარშავა გერმანიის იმპერიამ აიღო და დაარბია. რუსებმა უკან დახევისას მოშალეს ხიდები და თან წაიღეს იარაღი და აღჭურვილობა, რამაც ქალაქის დაცვა გაართულა. შეიქმნა გერმანიისა და ავსტრიის სატელიტი პოლონეთის სამეფო. გერმანიას პოლონელთა მხარდაჭერა სჭირდებოდა რუსეთის წინააღმდეგ, ამიტომ პოლონელთა მიმართ ლიოალური პოლიტიკა გატარდა: აღდგა სწავლება პოლონურ ენაზე, ხელახლა გაიხსნა ვარშავის ტექნიკური უნივერსიტეტი, ეკონომიკის სკოლა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა უნივერსიტეტი. სასიკეთო ცვლილებებიდან უმთავრესი კი ვარშავის ტერიტორიის გაფართოება იყო, რასაც რუსული ადმინისტრაცია ეწინააღმდეგებოდა. 1916 წლის აპრილში ვარშავას 115 კმ² ფართობის მქონე ტერიტორია დაემატა. ამ დროს მოსახლეობა ერთ მილიონს შეადგენდა. ომის დასრულების შემდეგ, 1918 წლის 8 ნოემბერს გერმანულმა შენაერთებმა დატოვეს ქალაქი. ძალაუფლება ხელში მარშალმა იუზეფ პილსუდსკიმ აიღო. ეს დღე - 1918 წლის 11 ნოემბერი - პოლონეთის დამოუკიდებლობის დღედ ითვლება. ვარშავა კი პირველად გახდა დამოუკიდებელი პოლონეთის დედაქალაქი.
პოლონეთის მეორე რესპუბლიის პირველი წლები რთული გამოდგა. მიზეზები ბევრი იყო, მათ შორის ჰიპერინფლაცია და პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომი 1920 წელს. ბრძოლებს, რომლებიც 13-16 აგვისტოს ვარშავასთან იმართებოდა და სადაც პოლონელებმა მარშალ პილსუდსკის მეთაურობით რუსები მოიგერიეს ვისლას სასწაული ეწოდა. ამ ომში გამარჯვებით პოლონეთმა რევოლუციის ექსპორტის იდეა შეაჩერა. ცენტრალური ევროპის ქვეყნებმა 24 წლით აირიდეს თავიდან კომუნისტური მმართველობა, ხოლო დასავლეთ ევროპის ქვეყნები, სადაც ქუჩებში რევოლუციური ციებ-ცხელება იყო, გადაურჩნენ დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას. მიუხედავად ამისა, „ვისლას სასწაულის“ სამხედრო და პოლიტიკური მნიშვნელობა მაშინდელ ევროპულ პოლიტიკაში სათანადოდ ვერ იქნა გააზრებული. ამ დღის სახსოვრად 15 აგვისტო პოლუნური არმიის დღედ გამოცხადდა. ომმა წაახალისა პოლონელებსა და რუსებს შორის ეთნიკურ-რელიგიური დაპირისპირება, რასაც მოყვა ვარშავაში ყველა მართლმადიდებლური ტაძრის, გარდა ორისა, დანგრევა.
1922 წლის 16 დეკემბერს ზახეტას გალერეაში ფსიქიკური პრობლემების მქონე მხატვარმა ელიგიუშ ნივიადომსკიმ, რომელიც მემარჯვენე მიმართულების ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიას მიეკუთვნებოდა, მოკლა პოლონეთის პრეზიდენტი გაბრიელ ნარუტოვიჩი, რომელიც მხოლოდ 5 დღის არჩეული იყო. 1926 წელს, როცა პრეზიდენტ სტანისლავ ვოიცეხოვსკის არც არმისაა და არც ქალაქის მოსახლეობის მხარდაჭერა აღარ აღმოაჩნდა, მოხდა მაისის გადატრიალება. ქუჩაში მიმდინარე შეტაკებებში 400-მდე ადამიანი დაიღუპა, მათი უმეტესობა სეირის მაცქერალი იყო. პოლონეთის ერთპიროვნული მმართველი შემდგომი 13 წლის მანძილზე გახდა იუზეფ პილსუდსკი ისე, რომ მას პრეზიდენტის პოსტი არ დაუკავებია.
1925 წელს ვარშავის მოსახლეობა 1 მილიონი ადამიანი იყო. მსოფლიო ომებს შორის ვარშავამ კვლავ სამშენებლო და კულტურული ბუმი განიცადა. 5 წელიწადში ქალაქის სიმდიდრე გაორმაგდა. აშენდა სეიმის ახალი შენობა და შოპენის სახელობის აეროპორტი. მოეწყო ავტობუსებისა და ტროლეიბუსების ქსელი, დაიგეგმა მეტროს მშენებლობა, მოეწყო რადიოსადგური. ამ დროს მოღვაწეობდა ნობელიანტი პოეტი ჩესლავ მილოში. 1939 წლისთვის ვარშავის მოსახლეობამ 1 350 000-ს მიაღწია. 1934 წელს ქალაქის მერად დანიშნეს სტეფან სტაჟინსკი. ის ეფექტიანი ჩინოვნიკი იყო: ებრძოდა ბიუროკრატიასა და კორუფციას, სტაბილური გახადა ქალაქის ბიუჯეტი. თუმცა პოლონელებმა ის ყველაზე მეტად მესამე რაიხის წინააღმდეგ ომში გმირული ბრძოლისთვის შეიყვარეს.
მეორე მსოფლიო ომის დროს
1939 წლის სექტემბერში დაიწყო შეჭრა პოლონეთში, რაც მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისს წარმოადგენდა. ქალაქის დაბომბვა პირველ სექტემბერს დაიწყო. სამოქალაქო და სამხედრო ხელმძღვანელობის უმრავლესობა მარშალ ედვარდ რიც-შმიგლისთან ერთად რუმინეთში გაიქცა და თან წაიღო ძირითადი საბრძოლო აღჭურვილობა. ქალაქის მერმა სტარჟინსკიმ, მიუხედავად იმისა, რომ ამის უფლება არ ჰქონდა, მთელი ძალაუფლება ხელში აიღო, რათა ქაოსი თავიდან აეცილებინა. მან შექმნა სამოქალაქო გვარდია და მუდმივად გამოდიოდა რადიოში ხალხის გამამხნევებელი სიტყვით. 8 სექტემბერს გერმანულმა სატანკო დივიზიამ ქალაქს სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან შეუტია, თუმცა ქალაქის გარნიზონმა, რომელშიც საკმაოდ მრავლად იყვნენ მოხალისე სამოქალაქო პირები, ის ოხოტასთან შეაჩერა. მიუხედავად ამისა, ვარშავის მდგომარეობა უიმედო იყო, გერმანელები ადრე თუ გვიან, აიღებდნენ მას, მით უმეტეს, რომ 17 სექტემბერს პოლონეთის აღმოსავლეთი ნაწილი საბჭოთა კავშირმა დაიპყრო. მალე მესამე რაიხის არმიამ ქალაქს ალყა შემოარტყა, ქალაქის გარეუბნები სასტიკი ბრძოლების ასპარეზად იქცა. ქალაქი დააზარალა როგორც საარტილერიო, ისე საჰაერო შეტევებმა. დაიღუპა 31 ათასი კაცი, მათგან 25 ათასი სამოქალაქო პირი, დაინგრა ქალაქის განაშენიანების 10 პროცენტი. 1939 წლის 28 სექტემბერს ვარშავამ კაპიტულაცია გამოაცხადა. გესტაპომ დააპატიმრა ქალაქის მერი სტაჟინსკი, რომელიც დახაუს საკონცენტრაციო ბანაკში მოკლეს. თავდაპირველად ქალაქის მოსახლეობამ დამპყრობლებს წინააღმდეგობა გაუწია. წინააღმდეგობა სხვადასხვა ფორმებს იღებდა, დაწყებული საიდუმლო შეკრებებით და დასრულებული საბოტაჟით. შეიქმნა პოლონეთის იატაკქვეშა სახელმწიფო, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლონდონში ემიგრირებული მთავრობა და პოლონეთის სახალხო არმია.
გერმანელებს ვარშავის განადგურება ომის დაწყებამდე ჰქონდათ დაგეგმილი. 1939 წლის 20 ივნისს ადოლფ ჰიტლერი სტუმრობდა ვიურცბურგის არქიტექტურულ ბიუროს, სადაც მისი ყურადღება მიიქცია არქიტექტურულმა პროექტმა „ახალი გერმანული ქალაქი — ვარშავა“. ამის შემდეგ მან დაამტკიცა პაბსტის გეგმა — პროექტი, რომელიც გულისხმობდა ვარშავის გადაქცევას პროვინციულ გერმანულ ქალაქად. შესაბამისად, ვარშავის აღებისთანავე დაიწყო რეპრესიები და დაპატიმრებები. ყველა უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება დაუყოვნებლივ დაიხურა. ხალხმრავალ ადგილებში, მაგ რკინიგზის სადგურზე, ალყას შემოარტყამდნენ იმ მომენტისთვის იქ მყოფ ადამიანებს და ყველას იჭერდნენ. დაპატიმრებულებს გზავნიდნენ საკონცენტრაციო ბანაკებში, იძულებით სამუშაოებზე ან სჯიდნენ სიკდვილით: თავდაპირველად ვარშავის მიმდებარე კამპინოსისა და კაბატის ტყეებში, მოგვიანებით კი საჯაროდ — ქალაქის ქუჩებში. 1943-1944 წლებში შეიქმნა ვარშავის საკონცენტრაციო ბანაკი, სადაც 200 ათასი პოლონელი მოკლეს გაზის კამერაში. ვარშავაში ამჟამად ამ მოვლენათა სახსოვრად უამრავი მონუმენტი დგას.
ვარშავის გეტო
1940 წლის ნოემბერში ვერმახტმა ქალაქის ებრაელი მოსახლეობა, რომელიც მთელი მოსახლეობის 30%-ს შეადგენდა, გეტოში შეასახლა. ვარშავის გეტო 300 000 ებრაელით ევროპაში ყველაზე დიდი გეტო იყო. გეტოში მოხვედრილი ებრაელები იხოცებოდნენ არა იმდენად სასჯელების, არამედ შიმშილის გამო. რაციონი ერთ პიროვნებაზე შეიცავდა მხოლოდ 183 კილოკალორიას. 1941 წელს ყველა ებრაელისთვის სავალდებულო გახდა გეტოში ცხოვრება, აიკრძალა გეტოს დატოვება და ვარშაველი ებრაელის დახმარება. ასეთი ქმედებები სიკვდილით ისჯებოდა. მიუხედავად ამისა, ფარულმა ორგანიზაცია „ჟეგოტამ“ ასეულობით ებრაელი გადაარჩინა.
1943 წელს ჰიტლერმა მიიღო გადაწყვეტილება ებრაელთა საკითხის შესახებ. ცნობილი გახდა, რომ ამ გადაწყვეტილების ფარგლებში გაცემული იყო ბრძანება გეტოს განადგურების შესახებ. 1943 წლის 18 აპრილს დაიწყო ვარშავის გეტოს აჯანყება, რომელსაც მორდეხაი ალენევიჩი და მარეკ ედელმანი ხელმძღვანელობდნენ. მიუხედავად ძალების აშკარა სიმცირისა, აჯანყებამ ერთი თვე გაძლო. აჯანყების დროს დახოცეს 7 ათასამდე ადამიანი, ხოლო ხანძრებში დაიწვა 6 ათასი. აჯანყებას შედეგად მოყვა შუცშტაფელის სადამსჯელო ღონისძიებები: 1943 წლის 16 მაისს გეტო გააუქმეს, ვარშავის დიდი სინაგოგა დაანგრიეს, გაანადგურეს მთელი კვარტალი, სადაც გეტო იყო მოწყობილი, ხოლო ებრაელები ტრებლინკას საკონცენტრაციო ბანაკში გადაიყვანეს და დახოცეს. აჯანყების ხელმძღვანელებმა თავი მოიკლეს, სხვები სიკვდილით დასაჯეს, გადარჩა მხოლოდ მარეკ ედელმანი.
გეტოს გადაწვისა და დანგრევის შესახებ ბრძანების შემსრულებელმა იორგენ შტროპმა ისე ზუსტად შეასრულა დავალება, რომ შენობებისგან კედლებიც არ დარჩა, ომის შემდეგ პოლონელებს ნანგრევები არც გაუწმენდიათ, არამედ მასზე პირდაპირ დააშენეს ახალი შენობები, რაც დღესდღეობით კარგად შესამჩნევია.
ვარშავის აჯანყება
1944 წლის ივლისში წითელი არმია ვარშავას მიუახლოვდა. პოლონეთის ემიგრირებულმთა მთავრობამ იცოდა, რომ სტალინი არ იყო პოლონეთის დამოუკიდებლობის მომხრე, ამიტომ პოლონეთის სახალხო არმიას ბრძანება მისცა, ეცადათ, ვარშავაზე კონტროლო მანამ მოეპოვებინათ, სანამ მას წითელი არმია დაიკავებდა. ასე დაიწყო 1944 წლის 1 აგვისტოს აჯანყება, პირობითი სახელწოდებით „ქარიშხალი“ რომელსაც ხელმძღვანელობდა ტადეუშ კომოროვსკი. ეს იყო მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანიის წინააღმდეგ მოწყობილი ყველაზე დიდი აჯანყება. მასში ქალაქის თითქმის მთელი მოსახლეობა მონაწილეობდა. აჯანყებულების განკარგულებაში იყო 16000 ადამიანი, მათგან 3500 იყო შეიარაღებული, ისიც მსუბუქად. აჯანყებულების შემადგენლობაში იყო აჯანყების დასაწყისი წარმატებული იყო, ვერმახტი იძულებული გახდა, დაეთმო ქალაქის ტერიტორიის დიდი ნაწილი. მაგრამ აჯანყება მალე აღმოჩნდა კრიტიკულ სიტუაციაში. წითელი არმია, რომელიც ამ დროს ვისლას მარჯვენა სანაპიროზე, პრაგაში იდგა, აჯანყებას დახმარებას არ უწევდა. სტალინმა ვარშავასთან გაგზავნა ორი სატანკო დივიზია, რომელთაც არ ჰქონდათ ქალაქში ბრძოლის გამოცდილება. გამოუცდელი დივიზიების გაგზავნა შეგნებული ქმედება იყო, რათა საბჭოთა კავშირი მომავალში არ დაედანაშაულებიათ აჯანყების დაუხმარებლობაში. გარდა ამისა, წითელმა არმიამ არ მისცა მოკავშირეებს საკუთარი აეროდრომების გამოყენების უფლება, რაც საშუალებას მისცემდა დასავლეთის ქვეყნებს, მიეწოდებინათ სურსათი და იარაღი ვარშაველი ამბოხებულებისთვის. პოლონეთის სახალხო არმიამ 2 ოქტომბერს კაპიტულაცია გამოაცხადა. აჯანყება, ძირითადად ვაფენ-სს-მა ჩაახშო და მასში 170 ათასი ადამიანი დაიღუპა, მათგან 16 ათასი იყო სამოქალაქო პირი. ჰიტლერი არ დაკმაყოფილდა კაპიტულაციის პირობებით და სადამსჯელო ღონისძიებების ჩატარება ბრძანა. გერმანელებმა გეგმაზომიერად ააფეთქეს ვისლას მარცხენა ნაპირზე იმ დროს ჯერ კიდევ გადარჩენილი შენობები, დაწვეს ან გერმანიაში გაზიდეს სამუზეუმო და საბიბლიოთეკო კოლექციები. განადგურდა ქალაქის ფიზიკური კაპიტალის 85%, მათ შორის ძველი ვარშავა და ვარშავის სამეფო სასახლე. 650 ათასი მოსახლე პრუშკუვის საკონცენტრაციო ბანაკებში ან იძულებით სამუშაოებზე გადაიყვანეს.
1945 წლის 17 იანვარს დაიწყო ვისლა-ოდერის ოპერაცია, რომლის შედეგად წითელმა არმიამ დაიკავა ვარშავის ნანგრევები და გაათავისუფლა ის გერმანული ოკუპაციისგან. 1939-1945 წლებში ჯამში 700 ათასი ვარშაველი დაიღუპა და განადგურდა 45 მილიარდი დოლარის ღირებულების ქონება პოლონეთის სახალხო არმიის ცოცხლად გადარჩენილი ჯარისკაცები სსრკ-ის შინსახკომმა დაიჭირა და სიკვდილით დასაჯა, ნაწილი კი ციმბირში გადაასახლა.
პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკა
გათავისუფლებული ვარშავაში შეიქმნა ქალაქის საბჭო, რომელიც კომუნისტურმა პარტიამ დააკომპლექტა. მალე საბჭომ ვარშავის სრული აღდგენის გადაწყვეტილება მიიღო. 1945 წლის 17 იანვარს დაარსდა ვარშავის აღდგენის ფონდი. 1945 წლის 1 თებერვალს გამოცხადდა პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკა. თუმცა ის იურიდიულად მხოლოდ 22 ივლისს შეიქმნა ლუბლინში.
1945 წლის თებერვალში ფონდმა რომან პიოტროვკის ხელმძღვანელობით პირველი აღდგენითი სამუშაოები წამოიწყო. ფონდში მომუშავე არქიტექტორებმა, რომლებიც გატაცებულები იყვნენ ფუნქციონალიზმით და მხარს კომუნისტური რეჟიმი უჭერდათ, გადაწყვიტეს ვარშავის თანამედროვე სტილში, ფართო სივრცეებით აღდგენა. შესაბამისად, მათ სურდათ დაენგრიათ გადარჩენილი შენობები, რომელთა აღდგენა ჯერ კიდევ შესაძლებელი იყო. თუმცა ეს იდეები არ განხორციელდა. 1946-1953 წლებში ძველ ვარშავაში, ახალ ვარშავასა და კრაკოვის გარეუბანში ჩატარებული სამუშაოები შეფასდა ისტორიული რეკონსტრუქციის შედევრად და 1980 წელს იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობად იქნა აღიარებული. ეს სამუშაოები დღედმე მიიჩნევა უდიდეს დაგეგმილ რეკონსტრუქციად მსოფლიოში. ამავდროულად განაშენიანება აღდგა თეატრისა და ბანკის მოედნებზე, ვარშავის სამეფო გზასა და სენატორთა ქუჩაზე. რეკონსტრუქციისას აქტიურად იყენებდნენ იტალიელი მხატვრის, ბერნარდო ბელოტოს მიერ XVIII საუკუნეში შესრულებულ ვარშავის პეიზაჟებს. აღდგენილ სახლებში დაასახლეს არა ამ უბნების ისტორიული მოსახლეობა, არამედ „უბრალო ხალხი“, რომელთაც არ ჰქონდათ გამოცდილება ისტორიულ უბნებში ცხოვრებისა. რეკონსტრუქცია არ შეეხო მხოლოდ ვარშავის სამეფო სასახლეს, რომლის აღდგენა ძვირი და რთული იყო.
ქალაქის ბევრი უბნის, მათ შორის ისტორიული უბნების არქიტექტურამ კი სოციალისტური რეალიზმის გავლენა განიცადა. ეს სტილი ვარშავაში 1949-1955 წლებში ბატონობდა და შეერია 30-იან წლებში ვარშავაში გაბატონებულ კლასიციზმს. ახალი ვარშავის სიმბოლოები გახდა აღმოსავლეთისა და დასავლეთის გვირაბი, გვირაბი ძველი ქალაქის ქვეშ, დეკადის სტადიონი, კულტურისა და მეცნიერების სასახლე, იმ პერიოდის ევროპის სიმაღლით მეორე ნაგებობა, რომელიც პოლონეთში საბჭოთა კავშირის სიმბოლოდ იქცა. 1951 წელს ვარშავა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, რათა საცხოვრისის მზარდი პრობლემა გადაჭრილიყო. 1957 წელს მას შეუერთდა ქალაქი რემბერტუვი. შეერთებულ ტერიტორიებზე შენდებოდა აღმოსავლეთის ბლოკის ქვეყნებისთვის დამახასიათებელი საცხოვრებელი მასივები.
1970 წლის 7 დეკემბერს გერმანიის კანცლერმა ვილი ბრანდტმა ვარშავაში ვიზიტისას ყველასთვის მოულოდნელად დაიჩოქა ვარშავის გეტოს მსხვერპლთა მემორიალის წინ, რამაც უკეთესობისკენ შეატრიალა გერმანიისა და პოლონეთის ურთიერთობები. გერეკის მმართველობა წინამორბედთან შედარებით უფრო რბილი იყო. ის დათანხმდა ვარშავის სამეფო სასახლის აღდგენას, რისი წინააღმდეგიც იყო გომულკა, მიაჩნდა რა სასახლე ფეოდალიზმისა და ბურჟუაზიის სიმბოლოდ. 1971 წელს შეიქმნა სასახლის აღდგენის კომისია სტანისლავ ლორენცის მეთაურობით და 1971-1974 წლებში განხორციელდა მისი რეკონსტრუქცია. გირეკის დროს აშენდა ვარშავის ცენტრალური სადგური. თუმცა ამ პერიოდის განვითარებას მყიფე საფუძველი ჰქონდა. გირეკი ბევრ საგარეო ვალს იღებდა და მათ ეფექტიანად ვერ განკარგავდა.
1975 წელს შეიქმნა ვარშავის სავოევოდო და ვარშავა მის ცენტრად გამოცხადდა. 1976 წელს ჩამოყალიბდა მშრომელთა დაცვის კომიტეტი, რომელიც შემდგომ მოძრაობა სოლიდარობაში გადაიზარდა. „სოლიდარობამ“ 1980 წლის 10 ნოემბერს ოფიციალურად რეგისტრაცია მოახერხა. კომუნიზმის დამარცხებაში გადამწყვეტი როლი შეასრულა 1979 წლის 2 ივნისს პაპ იოანე-პავლე II-ის ვიზიტმა და 1987 წელს მისმა მესამ დეფიალდების მოედანზე, რომელსაც მილიონი ვარშაველი დაესწრო. 1981 წლის 13 დეკემბერს გენერალმა ვოიცეხ იარუზელსკიმ საომარი მდგომარეობა გამოაცხადა. ქალაქი სპეციალიზებულმა მოტორიზებულმა შენაერთებმა დაიკავეს. მიუხედავად ამისა, მოძრაობა „სოლიდარობის“ საქმიანობამ შედეგი მოიტანა და 1989 წლის აპრილში პოლონეთის საპრეზიდენტო სასახლეში შეიკრიბა პოლონეთის მრგვალი მაგიდა. მოლაპარაკებების შედეგად „სოლიდარობას“ მიეცა 4 ივნისს დანიშნულ არჩევნებში მონაწილეობის უფლება. ეს იყო პირველი თავისუფალი არჩევნები ვარშავის პაქტის წევრ ქვეყანათა შორის. სეიმისა და საპრეზიდენტო არჩევნები მოიგეს მოძრაობა სოლიდარობამ და მისმა ლიდერმა, ლეხ ვალენსამ.
თანამედროვეობა
2004 წლიდან, პოლონეთის ვეროკავშირში გაწევრიანების შემდეგ ვარშავა განიცდის თავის ისტორიაში უდიდეს ეკონომიკურ აღმავლობას. ამჟამად ვარშავა ყალიბდება როგორც თანამედროვე მულტიკულტურული ქალაქი და ცენტრალური ევროპის კომერციული და კულტურული ცენტრი. აშენდა ახალი მაღლივი შენობები InterContinental (2003), Rondo 1 (2006) და Cosmopolitan Twarda (2010-2014). 2005 წელს გაიხსნა თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი. ვარშავა იყო 2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის, თანამასპინძელი ქალაქი. ვარშავის ეროვნულმა სტადიონმა უმასპინძმა ჩემპიონატის ხუთ შეხვედრას, მათ შორის ჩემპიონატის გახსნას. 2015 წელს ამოქმედდა ვარშავის მეტროპოლიტენის მე-2 ხაზი. 2019 წელს ვარშავის მოსახლეობამ 1,8 მილიონს მიაღწია.
სქოლიო
*
ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტი
ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტი (الصراع العربي الإسرائيلي ალ-სირა'ა ალ'არაბი ა'ისრაილი; הסכסוך הישראלי-ערבי ჰა'სიხსუხ ჰა'იისრაელი-არავი) — პოლიტიკური დაძაბულობა და სამხედრო კონფლიქტების არაბული ქვეყნების ლიგასა და ისრაელს, არაბებსა და ისრაელელებს შორის. თანამედროვე არაბულ-ისრაელიანური კონფლიქტი ეფუძნება XIX საუკუნის ბოლოს, სიონიზმისა და არაბული ნაციონალიზმის ზრდას. ტერიტორიას ებრაელები საკუთარ სამშობლოდ, პანაარაბისტული მოძრაობა კი პალესტინელი არაბების ისტორიულ კუთვნილებად, ხოლო პანისლამისტურ კონტექსტში, ისლამურ მიწად თვლიან. დაპირისპირება პალესტინელ ებრაელებსა და პალესტინელ არაბებს შორის XX საუკუნის დასაწყისში წარმოიშვა და მრავალეტაპიან დაპირისპირებებს, 1948 წლის მაისში თანამედროვე ისრაელის სახელმწიფოს შექმნა მოჰყვა.
კონფლიქტი, რომელიც დაიწყო ოსმალეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ, როგორც არაბებსა და ებრაელებს შორის პოლიტიკური და ნაციონალისტური კონფლიქტი ტერიტორიულ ამბიციებზე, გადაიზარდა უფრო ლოკალურ ისრაელურ-პალესტინურ კონფლიქტში. საომარი მოქმედებები დიდწილად დასრულდა ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ, რომელიც იომ-ქიფურის ომის დასრულებას მოჰყვა. შესაბამისად, სამშვიდობო შეთანხმებებს ხელი მოეწერა ისრაელსა და ეგვიპტეს შორის 1979 წელს და ისრაელსა და იორდანიას შორის 1994 წელს. ოსლოს ხელშეკრულებამ 1993 წელს პალესტინის ეროვნული ადმინისტრაცია შექმნა განაპირობა, თუმცა საბოლოო სამშვიდობო შეთანხმებას დღემდე ვერ მიაღწია. ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულება ისრაელსა აკავშირებს სირიასა და 2006 წლიდან ლიბანს შორის. კონფლიქტი ისრაელსა და ღაზას შორის, რომელიც დასრულდა 2009 წელს ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებით (მიუხედავად ამისა ბრძოლები დღემდე გრძელდება), თუმცა პირდაპირ არ უკავშირდება არაბული ქვეყნების ლიგას, განიხილება, როგორც ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტისა და შესაბამისად არაბეთ-ისრაელის კონფლიქტის ნაწილი. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს ეგვიპტესა და იორდანიასთან სამშვიდობო და ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებები, არაბულ სამყაროსა და ისრაელს შორის ტერიტორიული კონფლიქტი ჯერაც არ დასრულებულა.
კონფლიქტის რელიგიური ასპექტები
ებრაელებს, მუსლიმანებსა და ქრისტიანებს თავიანთი უკომპრომისო პოზიციის გასამყარებლად რელიგიურ არგუმენტები მოჰყავთ. კონფლიქტის თანამედროვე ისტორიაში ძალიან დიდ როლს რელიგიური რწმენა და რჩეული ერისა იდეის ინტერპრეტირება, აღთქმული მიწა და წმინდა ქალაქი, იერუსალიმი თამაშობს.
1896 წელს ებრაელმა-უნგრელმა ჟურნალისტმა და თანამედროვე პოლიტიკური სიონიზმის ფუძემდებელმა თეოდორ ჰერცლმა გამოაქვეყნა წიგნი „ებრაელების სახელმწიფო“ (გერმ. Der Judenstaat). ამ წიგნში ჰერცელმა ებრაელების პრობლემის პრაქტიკული მოგვარების მეთოდი განსაზღვრა. ეს წიგნი გახდა საფუძველი „პოლიტიკურ სიონიზმისა“, რომლის მიხედვით ჯერ მისაღები იყო საერთაშორისო აღიარება ფაქტის, რომ ებრაელების ქვეყანა იყო ერეც ისრაელი და შემდეგ უნდა მომხდარიყო ებრაელების დასახლება პალესტინაში.
მუსლიმანებიც ყურანზე დაყრდნობით, ასევე გამოთქვამენ პრეტენზიას ამ მიწაზე. ამის საპირისპიროდ ებრაელები ამტკიცებენ, რომ ღმერთმა ეს მიწა აბრაამის უმცროსი ვაჟის, ისააკის შთამომავლებს არგუნა, ხოლო არაბები კი აღთქმულ მიწას აკუთვნებენ აბრაამის სხვა ვაჟს, ისმაელს, რომლიდანაც არაბები წარმოიშვნენ. მუსლიმანები ასევე სცემენ თაყვანს ებრაელებისთვის ისეთ წმინდა ადგილებს, როგორებიცაა: პატრიარქების მღვიმე და მონასტრის მთა. ბოლო 1,400 წლის განმავლობაში მუსლიმებმა ანტიკურ-ებრაელთა მემკვიდრეობა გადააკეთეს და ისლამური სახე მისცეს. მათ შორის: კლდის გუმბათი და ელ-აკსა.
ქრისტიანი სიონისტები აღიარებენ „ისრაელის“ უფლებას იარსებოს პალესტინის მიწაზე. ქრისტიანი–სიონისტები აცხადებენ, რომ თანამედროვე ებრაელები ფლობენ ღვთივბოძებულ უფლებას პალესტინის წმინდა მიწაზე, ვინაიდან ისინი წარმოადგენენ „ღვთივრჩეულ ერს“. ისინი მხარს უჭერენ ისრაელის სახელმწიფოს, რადგან მიაჩნიათ, რომ მემკვიდრული უფლებები წმინდა მიწაზე ებრაელებს გააჩნიათ, ამის ერთ-ერთ დასტურად მოჰყავთ პავლე მოციქულის რომაელთა მიმართ ეპისტოლეს მეთერთმეტე თავი.
აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობა
ტექნიკური კულტურების სამინისტრო
1947 წლის 27 მარტს გაუქმდა აფხაზეთის ასსრ-ის ტექნიკური კულტურების სამინისტრო, აფხაზეთის ასსრ-ის მიწათმოქმედების სამინისტროს, აფხაზეთის ტექნიკური კულტურების სამინისტროსა და აფხაზეთის ასსრ-ის მეცხოველეობის სამინისტროს აფხაზეთსი ასსრ-ის სოფლის მეურნეობის სამინისტროდ გაერთიანების შედეგად.
მეცხოველეობის სამინისტრო
1947 წლის 27 მარტს გაუქმდა აფხაზეთის ასსრ-ის მეცხოველეობის სამინისტრო, აფხაზეთის ასსრ-ის მიწათმოქმედების სამინისტროს, აფხაზეთის ტექნიკური კულტურების სამინისტროსა და აფხაზეთის ასსრ-ის მეცხოველეობის სამინისტროს აფხაზეთსი ასსრ-ის სოფლის მეურნეობის სამინისტროდ გაერთიანების შედეგად.
სოფლის მეურნეობის მინისტრები
აფხაზეთის ასსრ-ის სოფლის მეურნეობის სამინისტრო შეიქმნა 1947 წლის 27 მარტს, აფხაზეთის ასსრ-ის მიწათმოქმედების, ტექნიკური კულტურებისა და მეცხოველეობის სამინისტროს გაერთიანების შედეგად.
აფხაზეთის ასსრ-ის შინაგან საქმეთა სამინისტრო
1934 წლის 13 ივლისს სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის №001 ბრძანებით შეიქმნა სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის აფხაზეთის ასსრ-ის სამმართველო. სამმართველოს უფროსები იყვნენ:
1937 წლის 5 აგვისტოს სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის №00457 ბრძანებით შეიქმნა აფხაზეთის ასსრ-ის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატი (1946 წლიდან სამინისტრო), რომლის სახახლო კომისრები (მინისტრები) იყვნენ:
აფხაზეთის ასსრ-ის სახელმწიფო უშიშროების ორგანოები
1921 წლის 6 მარტს შეიქმნა აფხაზეთის სსრ საოლქო საგანგებო კომისია, რომლის თავმჯდომარეები იყვნენ:
1926 წლის 7 სექტემბერს შეიქმნა აფხაზეთის სსრ სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული სახელმწიფო პოლიტიკური სამმართველო, რომლის თავჯომარეები იყვნენ:
აფხაზეთის ასსრ სახელმწიფო უშიშროების სახალხო კომისარიატი (1946 წლიდან სამინისტრო), რომლის სახალხო კომისრები (მინისტრები) იყვნენ:
ჰოვარდ დონალდი
ჰოვარდ დონალდი (დ. 1968 წლის 28 აპრილს) — ცნობილი ინგლისელი მუსიკოსი. იგი არის ჯგუფ Take That-ის ერთ-ერთი თანადამაარსებელი, რომელიც მღერის მის ცნობილ სიმღერებში. პირველად წამყვანი ვოკალისტის სახით გამოჩნდა სიმღერაში Never Forget.
აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობა
აფხაზეთის ასსრ-ის სახელმწიფო უშიშროების ორგანოები
აფხაზეთის ასსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის (სუკ-ის) თავმჯდომარეები:
ჰოვარდ დონალდი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1968 კატეგორია:Take That-ის წევრები
აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობა
1938-1947 წლებში
1938 წლის 14 ივლისს აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს პირველმა სესიამ ერთხმად დაამტკიცა აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობის შემდეგი შემადგენლობა:
1947-1951 წლებში
1947 წლის 30 მარტს აფხაზეთის ასსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს პირველმა სესიამ ერთხმად დაამტკიცა აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობის შემდეგი შემადგენლობა:
1985-1991 წლებში
1985 წლის 25 მარტს აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს პირველმა სესიამ ერთხმად დაამტკიცა აფხაზეთის ასსრ-ის მთავრობის შემდეგი შემადგენლობა:
ბენტონი
ბენტონი (Benton) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიოვის შტატის რინგოლდის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 41 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიოვის ქალაქები
ოკუპირებული ტერიტორიები
ოკუპირებული ტერიტორიები — საერთაშორისო სამართლით აღიარებული ტერმინი. 1907 წლის ჰააგის მეოთხე კონვენციის 42-ე პუნქტის მიხედვით ოკუპირებულად ითვლება ტერიტორია, რომელიც იმყოფება მოწინააღმდეგის შეიარაღებული ძალების ეფექტიანი კონტროლის ქვეშ.
2008 წლის 28 აგვისტოს, რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ, საქართველოს პარლამენტმა დაამტკიცა კანონი სამხრეთ ოსეთის ყოფილი ავტონომიური ოლქისა და აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებად, ხოლო რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებულ ძალების საოკუპაციო საჯარისო შენაერთებად გამოცხადების შესახებ.
სქოლიო
კატეგორია:სადავო ტერიტორიები კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი
ბალინდონგი
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
მინერალნიე-ვოდის აეროპორტი
მინერალნიე-ვოდის აეროპორტი (Аэропорт Минеральные Воды; ასევე იწერება როგორც Mineralnyye Vody Airport, რომელიც სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც მინერალური წყლები) — ფედერალური მნიშვნელობის საერთაშორისო აეროპორტი სტავროპოლის მხარეში, რუსეთში, 4 კილომეტრში (2,5 მილი), მინერალნიე ვოდის დასავლეთით.
ისტორია
მინერალნიე-ვოდის აეროპორტი გაიხსნა 1925 წლის 15 ივნისს. აეროპორტი მდებარეობს ქალაქ მინერალნიე ვოდის დასავლეთით 4 კმ მანძილზე. აეროპორტი არის A კლასის, 3900 მეტრის სიგრძისა და 60 მეტრის სიგანის. ის აშენდა 2006-2011 წლებში.
2010 წელს მინერალნიე ვოდის აეროპორტის მგზავრთა მაჩვენებელი 2009 წელთან შედარებით 26,5%-ით გაიზარდა. 2011 წლის თებერვალში რუსეთის ფედერაციის მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება მინერალნიე ვოდის აეროპორტის რეგიონალურ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ. მოხდა FSUE „Kavminvodyavia“-ის დაყოფა თავად ავიაკომპანიად და აეროპორტებად (სტავროპოლი და მინერალნიე ვოდი).
2011 წელს აეროპორტით ისარგებლა 966 716 ათასმა ადამიანმა. სტავროპოლის ტერიტორიის მთავრობის 2011 წლის 20 ივნისის ბრძანების შესაბამისად, მინერალნიე-ვოდის აეროპორტების ქსელი გადაკეთდა ღია სააქციო საზოგადოებად. საკუთრების ახალი ფორმის მქონე საწარმოს სახელმწიფო რეგისტრაცია 2012 წლის 25 იანვარს განხორციელდა.
2013 წლის ბოლოს მინერალნიე ვოდის საერთაშორისო აეროპორტის მგზავრთა რაოდენობამ შეადგინა 1,473,446 ადამიანი, რაც 15,15%-ით მეტია 2012 წელთან შედარებით. შიდა რეისებზე მგზავრთა რაოდენობამ 1 080 354 ადამიანი შეადგინა, რაც 10,46%-ით მეტია 2012 წელთან შედარებით. მინერალნიე ვოდის საერთაშორისო აეროპორტმა მოიპოვა 2011 წლის საუკეთესო დსთ-ის აეროპორტის ტიტული, აეროპორტებს შორის, რომელთა მგზავრთა რაოდენობა 1 მილიონამდე იყო, სამოქალაქო ავიაციის აეროპორტების ასოციაციის მიერ ჩატარებული კონკურსის შედეგების მიხედვით.
ავიახაზები და მიმართულებები
2020 წელს აეროპორტის მარშრუტების ქსელი მოიცავდა 37 მიმართულებას. 2020 წლის დასაწყისში, აეროპორტსა და Azimut Airlines-ს შორის გაფორმდა თანამშრომლობის ხელშეკრულება. მინერალნიე-ვოდის აეროპორტების ქსელი მოიცავს ისეთ შვილობილ ავიაკომპანიებს, როგორიცაა S7 ავიახაზები, Yamal, Utair და ა.შ.
ტრანსპორტი აეროპორტამდე
აეროპორტი მდებარეობს ფედერალური მაგისტრალის Kavkaz P217 და A157 მინერალნიე ვოდი - კისლოვოდსკის გზატკეცილის კვეთასთან. საზოგადოებრივი ტრანსპორტით აეროპორტი უკავშირდება რკინიგზის სადგურ Mineralnye Vody-ის (ავტობუსი No11 რკინიგზის სადგური - აეროპორტი. გადაადგილების ინტერვალი 6:00-დან 19:30-მდეა 30-40 წუთი). ავტობუსებით შეგიძლიათ სწრაფად და იაფად მოხვდეთ მინერალნიე ვოდის საკურორტო ადგილებში. აეროპორტში ასევე არის ტაქსის მომსახურება. ბოლო ორი წლის განმავლობაში განიხილებოდა Aeroexpress მატარებლის გაშვების საკითხი აეროპორტი - მინერალნიე ვოდი - კისლოვოდსკი მარშრუტზე.
ინციდენტები
1988 წლის 1 დეკემბერს ქალაქ ორჯონიკიძეში (ახლანდელი ვლადიკავკაზი) ტერორისტებმა გაიტაცეს ავტობუსი ბავშვებთან ერთად. მოლაპარაკებების დროს ხელისუფლება შეთანხმდა, რომ ტერორისტებისთვის ბავშვების სანაცვლოდ მიეცათ Ил-76-ის სატრანსპორტო თვითმფრინავი, ეკიპაჟი, იარაღი და ფული, თუმცა, ორჯონიკიძეში Ил-76 ის დაშვების შეუძლებლობის გამო, თვითმფრინავი მინერალნიე-ვოდის აეროპორტში დაეშვა. ტერორისტები პოლიციის მანქანების, კგბ-ისა და დატყვევებული ბავშვების მშობლების თანხლებით ავტობუსით მინერალნიე ვოდისკენ წავიდნენ. თვითმფრინავში ასვლის შემდეგ, ტერორისტებმა გაათავისუფლეს ბავშვები და თვითმფრინავის ეკიპაჟს უბრძანეს აფრენა და ისრაელისკენ გამგზავრება.
სქოლიო
კატეგორია:აეროპორტები რუსეთში კატეგორია:აეროპორტები ევროპაში კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები კატეგორია:აეროპორტები ანბანის მიხედვით კატეგორია:აეროპორტები ქვეყნების მიხედვით
ტეუვა
ტეუვა (Teuva) — მუნიციპალიტეტი სუუპოჰიის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4 843 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 554.66 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8.73 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები
ხოსე სეპადა
ხოსე სეპადა (José Zepeda, დ. 1784 — გ. 25 იანვარი, 1837,ლეონი) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და პოლკოვნიკი, ნიკარაგუის მე-2 უმაღლესი დირექტორი.
გარდაიცვალა უმაღლესი დირექტორის მოვალეობის შესრულების დროს.
კატეგორია: დაბადებული 1784 კატეგორია: გარდაცვლილი 25 იანვარი კატეგორია: გარდაცვლილი 1837 კატეგორია:ნიკარაგუის პრეზიდენტები
მეომრის ჩრდილი
მეომრის ჩრდილი — აკირა კუროსავას 1980 წლის ფილმი. ფილმი იაპონიის ისტორიის სენგოკუს პერიოდს ასახავს.
ჯილდოები
BAFTA
სხვა ჯილდოები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იაპონური ფილმები კატეგორია:იაპონურენოვანი ფილმები კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები კატეგორია:1980 წლის ფილმები კატეგორია:ისტორიული ფილმები
Lasioglossum olivaceum
Lasioglossum olivaceum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1889 წელს.
სქოლიო
olivaceum
ვირბენცი
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ გოლიამა-ბარის საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის ვირბენცი, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს მუსტაფა ოსმან მუსტაფა (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — ჰასან აზისი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კირჯალის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
ლელოვნის ნაეკლესიარი
ლელოვნის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლელოვანში გორაზე.
შემორჩენილია დაახლოებით 1-2 მეტრი სიმაღლის კედლები. შედარებით უკეთაა შემონახული საკურთხევლის მცირე ნაწილი. პერანგი მთლიანად შემოცლილი აქვს, მხოლოდ საკურთხევლის ინტერიერშია შემორჩენილი. ეკლესიის ქვები მოგროვებულია ერთ ადგილას, იქვე ნაეკლესიართან, სადაც გაჭრილია საძირკველი ახალი ტაძრის ასაშენებლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჰეკლა
ჰეკლა წარმოქმნილია ხაზობრივი ნაპრალიდან მრავალჯერ ამოფრქვევის შედეგად. 874 წლიდან მოყოლებული დაახლოებით 20-30 ჯერ ამოიფრქვა და ამრიგად წარმოადგენს ისლანდიის ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ ვულკანს. ვულკანური ფერფლის კვლევებმა უჩვენა, რომ ჰეკლა აქტიურია უკანასკნელი 6600 წლის განმავლობაში. ბოლო ამოფრქვევა დაფიქსირდა 2010 წლის 28 თებერვალს.
ჰეკლის მნიშვნელოვანი ამოფრქვევა მოხდა 1947-1948 წლებში, რომლის შედეგად ყველა მიმართულებით დაეშვა ბაზალტური ლავის ნაკადი, მწვერვალი ამაღლდა 1447 მეტრიდან 1502 მეტრამდე. შემდეგ დადაბლდა კრატერის კიდეების ჩანგრევის გამო.
პირველი ამონთხევა ფიქსირებულია 1104 წელს. ყველაზე დამანგრეველი იყო 1766 წლის ამოფრქვევა, რომელსაც ახლდა ადამიანთა მსხვერპლი.
ჰეკლამ სახელწოდება მიიღო იმის გამო, რომ მისი მწვერვალი ხშირი ღრუბლოვანი საფრით არის გახვეული. ტერმინი „ჰეკლა“ (Hekla) აღნიშნავს თავსაბურავს, მოსასხამს.
ვულკანის მიდამოები ოდესღაც დაფარული იყო ხეებით. ზედაპირი ეროზიისადმი არის მიდრეკილი. შემუშავებული იყო პროექტი, რომლის მიხედვით უნდა აღდგენილიყო ტყის 90 000 ჰა (ძირითადად, არყი, ტირიფი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისლანდიის ვულკანები
ლამარა ჟამიერაშვილი
ლამარა ჟამიერაშვილი (დ. 23 მაისი, 1932, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი.
1961 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტი.
1964 წელს დაიწყო პროფესიული საქმიანობა. მუშაობდა საქართველოს არქიტექტორთა კავშირში, თბილისის ზონალურ ს/კ, ტიპური და ექსპერიმენტული პროექტირების ინსტიტუტში („თბილზნიიეპი“), საპროექტო-შემოქმედებითი ჯგუფის ხელმძღვანელად. მისი ძირითადი ნამუშევრებია: სანატორიუმის ტიპის პანსიონატების 10 000-ადგილიანი კომპლექსი (1975), 3 000-ადგილიანი პანსიონატი და სპორტული ცენტრი გელენჯიკში (1985), თორმეტსართულიანი საცხოვრებელი სახლები კემეროვოში (1993), ხუთ-რვასართულიანი ორენბურგში (1995) და თექვსმეტსართულიანი ვორონეჟში (1999), ნოვოროსიისკის საზღვაო აკადემიის სასწავლო-სამეცნიერო კორპუსი (1995), 500-ადგილიანი სასტუმრო „გაგრიფში“, 300-ადგილიანი ტურბაზა და 700-ადგილიანი კულტურის სახლი ბაკურიანში, 72-ბინიანი საცხოვრებელი სახლი დიპლომატებისათვის (1996), 300-ადგილიანი სასტუმრო თბილისში (1997). არის ცალკეულ შემოქმედებით კონკურსებზე პრემირებული პროექტების ავტორი. მსოფლიოს არქიტექტორ ქალთა პარიზის საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატი. მონაწილეობდა მოსკოვისა (1961) და პარიზის (1972) საერთაშორისო გამოფენებში, ბუქარესტის არქიტექტორ ქალთა მსოფლიო კონგრესში (1972).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
ერვანდაშატი
მინი|მარჯვნივ|250პქ|ერვანდაშატი ერვანდაშატი (Երվանդաշատ) — ელინისტური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის სომხეთის ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი. ძვ. წ. III საუკუნის ბოლოს დააარსა სომხეთის მეფე ერვანდმა, რომლის სახელსაც ატარებდა და რომლის დროსაც სომხეთის დედაქალაქი იყო. მდებარეობდა მდინარე აზურიანისა და არაქსის შესართავის ახლოს.
ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის ისტორია კატეგორია:სომხეთის ყოფილი დედაქალაქები
1309
თარიღი უცნობია
*
ბუქსირებადი იარაღი
200 px|right|thumb|ბუქსირებადი 76,2 მილიმეტრიანი სადივიზიო იარაღი [[ЗиС-3]]
ბუქსირებადი იარაღი — ბორბლებზე ან მუხლუხებზე შემდგარი არათვითმავალი საარტილერიო იარაღი. იარაღის გადაადგილება ხდება სპეციალური საარტილერიო ტრაქტორით, ავტომობილით, ცხოველებით(ცხენი, ან ვირი) და ადამიანების მიერ. საერთოდ ბორბლები ასეთი იარაღის გადაადგილებისათვის აუცილებელი ნაწილია, თუმცა ზოგიერთს ბუქსირებად საარტილერიო იარაღს ისინი ეხსნება. თვითმავალ იარაღთან შედარებით, ბუქსირებადი იარაღს აქვს ნაკლები გაბარიტები და წონა, მისი შენიღბვა ბევრად ადვილია, ასევე მათი ფასი ბევრად ნაკლებია. ეს იარაღი ბევრად საიმედოა და მისი გადაადგილება შესაძლებელია საჰაერო ტრანსპორტით, პრაშუტით, ან ვერტმფრენით.
კატეგორია:არტილერია
პანიცოვო
პანიცოვო (Паницово) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 101 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
ფრანსისკო ხიმენეს რუბიო
ფრანსისკო ხიმენეს რუბიო (ესპ. Francisco Jiménez Rubio) - ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი, ნიკარაგუის მე-4 უმაღლესი დირექტორი.
კატეგორია:ნიკარაგუის პრეზიდენტები
პროვანსის გზა ღამით
პროდუქცია და გავლენები
პროვანსის გზა ღამით შესრულებულია 1890 წლის მაისში. საკუთარი ძმის, თეო ვან გოგისადმი მიწერილ ადრეულ წერილში ვან გოგი წერს, რომ კვიპაროსები ყოველთვის იპყრობდნენ მის ყურადღებას და რომ მან მათი აღქმა და გადმოცემა შეძლო, კვიპაროსებისა, რომლებიც ეგვიპტურ ობელისკებს ჰგვანან. ვან გოგი კვიპაროსების ღამის ფონზე ხატვას 1888 წლიდან შეუდგა მას შემდეგ რაც არლში გადავიდა სცხოვრებლად. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამხატვრო სტილი რაც ვინსნეტ ვან გოგის ბოლო წლებში შესრულებული ნახატებისთვისაა დამახასიათებელი. ამ სტილის საშუალებით ვინსენტი ახერხებდა ზუსტად გადმოეცა საკუთარი ემოცია, გრძნობები და ფიქრები. აღსანიშნავია ფერთა პალიტრა და მოსმის განსხვავებული სტილი. პროვანსის გზა ღამით შეიძლება ითქვას რომ ყოველივე ამას უკეთ ასახავს ვიდრე ვარსკვლავებიანი ღამე.
სქოლიო
კატეგორია:ვინსენტ ვან გოგის ნახატები კატეგორია:1890 წლის ნახატები კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
გლავატარცი
გლავატარცი (Главатарци) — დასახლება ბულგარეთში. მდებარეობს კირჯალის ოლქში, შედის კირჯალის მუნიციპალიტეტში. მოსახლეობა შეადგენს 1 ადამიანს.
პოლიტიკური სიტუაცია
ადგილობრივ ენჩეცის საკმეტოში, რომლის შემადგენლობაშიც შედის გლავატარცი, კმეტის (უხუცესის) თანამდებობას ასრულებს მუსტაფა მიუმიუნ შაბანი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
მუნიციპალიტეტის კმეტი (მერი) — ჰასან აზისი (მოძრაობა უფლებებისა და თავისუფლებებისთვის) არჩევნების შედეგების მიხედვით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კირჯალის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
ბერკლი
ბერკლი (Berkley) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიოვის შტატის ბუნის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 32 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიოვის ქალაქები
სანაპირო პროვინცია (კენია)
სანაპირო პროვინცია (Coast Province, Pwani) — კენიის 8 პროვინციიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. დედაქალაქი — მომბასა. შედგება 6 ოლქისაგან.
პროვინციას დასავლეთიდან ესაზღვრება აღმოსავლეთის და რიფტ-ველის, ჩრდილოეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთის პროვინციები, სამხრეთიდან ესაზღვრება ტანზანია, აღმოსავლეთიდან კი ინდოეთის ოკეანე.
2009 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 3 325 307 კაცს. მისი ფართობია 82 893 კმ². სიმჭიდროვე – 40,12 ად./კმ².
პროვინციაში მდებარეობს იუნესკოს მიერ დაცული ქალაქი ლამუ.
მოსახლეობა
პროვინციაში ცხოვრობენ სუაჰილის, მიჯიკენდას და სხვა ხალხების წარმომადგენლები.
ქალაქები
პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი და მთავარი ქალაქია — მომბასა. პროვინციის სხვა ქალაქებია: დიანი (ტურისტული ცენტრი ქვიშიანი პლაჟებით), მალინდი, ლამუ (არქიპელაგ ლამუზე) და ვატამუ (აქ მდებარეობს აღმოსავლეთ აფრიკაში ერთადერთი საზღვაო ნაკრძალი).
სქოლიო
კატეგორია:კენიის პროვინციები
Lasioglossum olympiae
Lasioglossum olympiae — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1898 წელს.
სქოლიო
olympiae
რანი
რანი (乱 რან) — კინორეჟისორ აკირა კუროსავას მიერ გადაღებული ფილმი, ისტორიული დრამა. აღწერს სენგოკუს პერიოდის გამოგონილი სარდლის, იტიმონძი კაგეტორას და მისი სამი შვილის ცხოვრებას. ფილმი ეფუძნება უილიამ შექსპირის ტრაგედიას მეფე ლირი.