cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
წყალმცირობა
წყალმცირობა ითვლება ხანგრძლივად, თუ მისი დგომის პერიოდი 30 დღეს აღემატება. წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი ხანმოკლეა.
Cardiocondyla longispina
Cardiocondyla longispina — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cardiocondyla-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
აზერბაიჯან-იტალიის ურთიერთობები
იტალია-აზერბაიჯანის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს აზერბაიჯანსა და იტალიას შორის. აზერბაიჯანს აქვს საელჩო რომში. იტალიას აქვს საელჩო ბაქოში. ორივე ქვეყანა არის სრულუფლებიანი წევრი ევროსაბჭოსი და ევროპის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციისა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიპლომატიური ურთიერთობები კატეგორია:იტალიის დიპლომატიური ურთიერთობები
მიტერზილი
მიტერზილი (Mittersill) — ქალაქი ავსტრიაში, ზალცბურგის მხარეში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 790 მ სიმაღლეზე. მიტერზილის გარშემო ტერიტორიები დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში. განვითარებულია ტურიზმი.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიის ქალაქები
პოლიკარპე კევლიშვილი
პოლიკარპე კევლიშვილი (დ. 1894, სოფ. დვირი, ახლანდ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1 ოქტომბერი, 1937) — ქართველი სამხედრო პირი, კომბრიგი (1935).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1894 კატეგორია:გარდაცვლილი 1937 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ოქტომბერი კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოს სსრ–ის შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
სარსაზი (ბურაევოს რაიონი)
სარსაზი (Һарыһаҙ; Сарсаз) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბურაევოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 46 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბურაევოდან დაშორებულია 30 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია იანაული, რომელიც დაშორებულია 98 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას უდმურტები შეადგენენ (94 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბურაევოს რაიონის სოფლები
სოტო (კერძი)
სოტო ზოგჯერ ინდონეზიის ერვნულ კერძად ითვლება. მას მიირთმევენ სუმატრადან პაპუა ახალ გვინეამდე. ისინი რეგიონების მიხედვით ერთმანეთისაგან განსხვავდება. სოტო ინდონეზიაში ყველგან არის წარმოდგენილი, რომელიც ბევრ ქუჩის რესტორანშია, ასევე ამზადებენ მდიდრულ რესტორნებშიც. სოტო, განსაკუთრებით სოტო აიამი (ქათმის სოტო), ინდონეზიური ქათმის სუპია. იმის გამო, რომ სოტოს ყოველთვის მიირთმევენ თბილ მდგომარეობაში ის ძალიან კომფორტულ კერძს წარმოადგენს.
ინდონეზიელი მიგრანტების წყალობით კერძმა ქვეყნის საზღვრებიდან გააღწია და ძალიან პოპულარულია სინგაპურში და მალაიზიაში, სადაც ის ადგილობრივი სამზარეულოს ნაწილი გახდა.
ისტორია
ინდონეზიის არქიპელაგზე სოტო სხვადასხვა სახელითაა ცნობილი. ადგილობრივი იავური დიალექტით მას სოტოს უწოდებენ, მაკასარზე კი კოტოს. სოტო ყველაზე პოპულარული ჯავაშია და ვარაუდობენ, რომ კერძი სწორედ აქ უნდა ჩამოყალიბებულიყო. მიუხედავად იმისა, რომ სოტო ინდონეზიის არქიპელაგზე ჩამოყალიბდა, ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით, კერძზე გავლენა უცხოურმა სამზარეულოებმა მოახდინა, განსაკუთრებით ჩინურმა სამზარეულომ. დენის ლომბარდმა თავის წიგნში Le Carrefour Javanais თქვა, რომ სოტო ჩინური წარმოშობის წვნიანია. მინი|ქათმის სოტო სპეციალურ მისაყოლებლებთან ერთად
ვარიანტები
სოტოს გავრცელების გამო ინდონეზიის არქიპელაგზე მისი სხვადასხვა რეცეპტი გაჩნდა, ადგილობრივი ინგრედიენტების გამოყენების გამო. შედეგად მთელს ინდონეზიაში სოტოს მომზადებისთვის საჭირო სხვადასხვა ინგრედიენტია და შესაბამისად, კერძის სხვადასხვა ვარიაცია არსებობს.
ამბონ სოტო - დამზადებულია ქათმის ხორცისაგან და ბულიონისგან, არომატიზებულია ფერადი კურკუმით, ჯანჯაფილით, ნიორით, ლიმნის ბალახით და უამრავი სანელებლებით. მიირთმევენ ბრინჯთან ერთად. ბრინჯი მომზადებულია სხვადასხვა მარცვლოვან კულტურებთან ერთად, ასევე ქათმის ხორცით, დაჭრილი ნიახურის ფოთლებით, კარტოფლის ჩხირებით და ცხარე სოუსით.
ბანჯარ სოტო- ცხარე სანელებლებიანი წვნიანი მიხაკით, კასიასა და ლიმნის ბალახით. მიირთმევენ ცხარე სოუსთან და კარტოფილის ნამცხვრებთან ერთად.
ინგრედიენტები
მინი|სოტო აიამ, ქათმის ხორცის სოტო ხორცი, რომელიც ყველაზე ხშირად გამოიყენება, არის ქათამი და საქონლის ხორცი, მაგრამ ასევე არსებობს ცხვრისა და წყლის კამეჩის ხორცით მომზადებული სოტოს სახეობები. ღორის ხორცი იშვიათად გამოიყენება ინდონეზიურ ტრადიციულ სოტოში. ბალიში, სადაც მოსახლეობის უმრავლესობა ინდუსია, არსებობს სოტო ბაბი (ღორის სოტო). ჩვეულებრივ წვნიანს თან ახლავს ბრინჯის ნამცხვრები (ლონტონგი, კეტუპატი ან ბურასა).
სოტოს სხვა ინგრედიენტებს მიეკუთვნება სოუნი, რომლის ალტერნატიული სახელებია: სოჰუნი ან ბიჰუნი (ბრინჯის ვერმიშელი), კომბოსტო და ხახვი. სოტოების საერთო სუნელებს მიეკუთვნება ნიორი, კურკუმა, კოჭა, ქინძი, მარილი და წიწაკა.
სოტოს წვნიანის ფერი, სისქე და კონსისტენცია შეიძლება განსხვავდებოდეს თითოეული რეცეპტის შესაბამისად. სოტო შეიძლება შეიცავდეს სუფთა, მსუბუქ ბულიონს, ასევე ყვითელი შეფერილობის წვენს (ფერს კურკუმა აძლევს).
მალაიზიასა და სინგაპურში სოტოს წვენი გამჭირვალეა, არანაირ დანამატს არ შეიცავს. ის ამ ქვეყნებში მე-20 საუკუნეში შევიდა, როდესაც ჯავადან მიგრანტების ნაკადი შეედინებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიური სამზარეულო კატეგორია:ეროვნული კერძები
ანტიოქიის საპატრიარქო
ანტიოქიის საპატრიარქო — ერთ-ერთი უძველესი მართლმადიდებლური ეკლესია, დაარსდა IV საუკუნეში. იხსენიება უკვე I მსოფლიო საეკლესიო კერებია (ნიკეის საეკლესიო კრება 325) მეექვსე კანონში.
აერთიანებდა "აღმოსავლეთის" დიოცეზში შემავალ ეკლესიებს. V საუკუნეში ანტიოქიის საპატრიარქო მოიცავდა 15 ეპარქიას. ანტიოქიის საპატრიარქოს მეთაური იწოდება "ანტიოქიისა და სრულიას აღმოსავლეთის პატრიარქად". VII საუკუნიდან ანტიოქიის საპატრიარქოს გავლენა თანდათან შემცირდა, რაც ამ მხარეში მუსლიმანთა (არაბების, თურქ-სელჩუკების, ოსმალების) ხშირი ლაშქრობისა და ბატონობის შედეგი იყო.
ანტიოქიის საპატრიარქოსთან საქართველოს ძველთაგანვე კულტურულ-რელიგიური ურთიერთობა ჰქონდა. აღსანიშნავია VI საუკუნეში ანტიოქიიდან საქართველოში იოანეს მეთაურობით ასურელ მამათა მოსვლა და კულტურულ-საეკლესიო მოღვაწეობა. ძველი წყაროები მიუთითებენ V საუკუნეში ანტიოქიის საპატრიარქოსთან ქართული ეკლესიის იერარქიულ დამოკიდებულებაზე. ანტიოქიის საპატრიარქოს დაკნინებული ეკონომიკური მდგომარეობის გამოსწორებისა და შეწირულებათა შეგროვების მიზნით ანტიოქიის პატრიარქები გვიან ხანაში შორეულ ქვეყნებშიც მოგზაურობდნენ, ერეოდნენ ადგილობრივი საეკლესიო საქმეებში. მაგრამ ეს მხოლოდ მათი ადრინდელი გავლენის ფორმალური გამოხატულება იყო. XV საუკუნეში საქართველოში ჩამოსულა ანტიოქიის პატრიარქი მიქაელი, 1664 და 1666 კი პატრიარქი მაკარიოსი და მისი შვილი პავლე.
ანტიოქიის საპატრიარქოს კათედრა ამჟამად დამასკოშია (სირია). აერთიანებს ლიბანელ და სირიელ მართლმადიდებლებს მთელ მსოფლიოში. აქვს 6 ეპარქია სირიაში, 6 - ლიბანში, 3 - თურქეთში, თითო - აშშ, ბრაზილიასა და არგენტინაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია
იიამსიის ქვერეგიონი
იიამსიის (Jämsän seutukunta) ― ფინეთის ცენტრალური ფინეთის რეგიონის ერთ-ერთი ქვერეგიონი 2009 წლიდან. 2021 წლის აღწერის მიხედვით, ქვერეგიონის მოსახლეობა 19 767 ადამიანს შეადგენს.
პოლიტიკა
2018 წლის ფინეთის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები:
სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქვერეგიონები კატეგორია:ცენტრალური ფინეთის გეოგრაფია
სირდარიის ოლქი
სირდარიის ოლქი (ვილაეთი) (Sirdaryo viloyati) — უზბეკეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი გულისტანი.
ზოგადი მიმოხილვა
შეიქმნა 1963 წლის 16 თებერვალს. ფართობი 4.3 ათასი კმ². მოსახლეობა 803100 ადამიანი (2017). სირდარიის ოლქის ტერიტორია წარმოადგენს ტალღოვან ვაკეს, რომლის ფარგლებში მდებარეობს მშიერი სტეპის ნაწილი. აღმოსავლეთით მდინარე სირდარიის ფართო ხეობაა. მთავარი მდინარეა სირდარია, რომელიც გამოყენებულია სარწყავად.
ლიტერატურა
კატეგორია:უზბეკეთის ოლქები
ჰიროიუკი კობაიასი
ჰიროიუკი კობაიასი (小林 裕幸) (დ. 12 აგვისტო, 1972, ნაგოია, იაპონია) — იაპონელი ვიდეო თამაშების და ანიმეს პროდიუსერი, რომელსაც მონაწილეობა აქვს მიღებული ისეთი განთქმული პროექტების შექმნაში, როგორებიცაა „Dino Crisis“ და „Resident Evil“-ის სერია. იგი დღესდღეობით არის იაპონური კომპანია Capcom-ის თანამშრომელი.
ილორი
ეს მიდამო პირველად ისტორიული წყაროებში ნახსენებია XI საუკუნეში. შუა საუკუნეებში ილორი სამეგრელოს სამთავროს ნაწილი იყო. ამ სოფელში მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს შუა საუკუნეების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი არქიტექტურული ძეგლი - ილორის წმინდა გიორგის ეკლესია, რომელიც XI საუკუნის პირველ მეოთხედშია აგებული.
დემოგრაფია
1886 წელს ილორში ცხოვრობდა 1120 მართლმადიდებელი ქრისტიანი და 6 სუნიტი მაჰმადიანი. ილორში ორი თავადი, 136 აზნაური, 6 სასულიერო პირი და 982 გლეხი სახლობდა.
სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჰენრი VIII
ჰენრი VIII (Henry„ VIII) (დ. 28 ივნისი, 1491, გრინიჩი — გ. 28 იანვარი, 1547, ლონდონი) — ინგლისის მეორე ტიუდორი მეფე 1509-1547 წ.წ. ირლანდიის ლორდი 1509-1542 და მეფე 1542-1547 წლებში. ტახტზე ავიდა მამის, ჰენრი VII-ის გარდაცვალების შემდეგ.
ჰენრი VIII-ის მმართველობის პერიოდს ინგლისის ისტორიაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. მის სახელთანაა დაკავშირებული ინგლისის რომისგან განდგომა და ანგლიკანიზმის ჩამოყალიბება. ჰენრიმ თავი ანგლიკანიზმის მეთაურად გამოაცხადა, რითაც მეფის უფლებები ინგლისში ხელშეუხებელი გახდა.
მეფე ჰენრი 6-ჯერ იყო დაქორწინებული. მას ძალიან აწუხებდა მემკვიდრის საკითხი და ეძებდა ქალს, რომელიც მისთვის ვაჟის გაჩენას მოახერხებდა. სწორედ ამ სურვილის გამო მოხდა მისი ძალზე გახმაურებული განქორწინება ეკატერინე არაგონელთან და ქორწინება ანა ბოლეინთან.
ადრეული წლები (1491–1509)
მინი|[[ეკატერინე არაგონელი ახალგაზრდა ქვრივი, ჰენრი VIII-ს მხატვარი მიხეილ ზიტოვი, 1502 წელი]]
ჰენრი VIII დაიბადა Palace of Placentia-ში (სამეფო სასახლე გრინვიჩში), ის იყო ჰენრი VII-ს და ელისაბედ იორკელის მესამე შვილი. ჰენრის ექვსი და-ძმიდან გადარჩა მხოლოდ სამი: არტური უელსის პრინცი, მარგარეტ ტიუდორი და მარია ტიუდორი (საფრანგეთის დედოფალი). 1493 წელს, 2 წლის ასაკში ჰენრი დაინიშნა დუვრის ციხესიმაგრის კონსტებლად და მიენიჭა ხუთი პორტის ლორდის წოდება. 1494 წელს გახდა იორკის ჰერცოგი, შემდეგ ის დაინიშნა ინგლისის ერლ მარშალად და ირლანდიის ლორდ-გამგებლად. მან წამყვანი მასწავლებლებიგან საუკეთესო განათლება მიიღო, თავისუფლად საუბრობდა ლათინურ, ფრანგულ და ესპანურ ენებზე. რადგან ტახტის მემკვიდრედ მისი უფროსი ძმა არტური ითვლებოდა მას სასულიერო კარიერისთვის ამზადებდნენ. დედამისი ელიზაბეტ იორკელი დაიღუპა როდესაც ჰენრი 11 წლის იყო.
ახალგაზრდობის წლები (1509–1525)
ჰენრის კორონაციიდან ორ დღეში, მისი ბრძანებით დააკავეს ჰენრი VII-ის დროინდელი ორი ყველაზე არაპოპულარური მინისტრი — რიჩარდ ემფსონი და ედმონდ დადლი, რომლებიც 1510 წელს სიკვდილით დაისაჯნენ. ისტორიკოს იან კროფთონის მიხედვით, ასეთი სახის სიკვდილით დასჯები ჰენრის ერთგვარი ტაქტიკა იყო, რათა იოლად მოეშორებინა ყველა, ვინც გზაზე წინ გადაუდგებოდა. თუმცა, ჰენრი მამისგან განსხვავებით შემწყნარეობლაბას იჩენდა იორკების დინასტიის წარმომადგენელთა წინააღმდეგ, რომელნიც რეალურად, ტახტზე მისი მთავარი კონკურენტები იყვნენ. ჰენრიმ რამდენიმე მათგანი შეიწყალა, რომელნიც ჰენრი VII-ის ბრძანებით ციხეში იმყოფებოდნენ.
ჰენრის მმართველობის პირველ წლებში ქვეყანაში კათოლიკური ეკლესიის უფლებები საგრძნობლად გაიზარდა და ფაქტობრივად, ხელშეუხებელი გახდა. ამის მთავარი მიზეზი კი მეფის ეკლესიისადმი დამოკიდებულება იყო, რაც თავის მხრივ, განპირობებული იყო მისი ცხოვრებით ტახტის მემკვიდრედ ქცევამდე. ჰენრიმ კარდინალის დახმარებით წიგნიც კი დაწერა სახელად „შვიდი საიდუმლოს დასაცავად“. ამ წიგნის გამო რომის პაპმა მას „რწმენის დამცველი“ უწოდა.
რომისგან განდგომა (1533–1540)
1533 წელს ჰენრიმ სასამართლოს მიმართა, რადგან სურდა, რომ გაჰყროდა თავის მეუღლეს — კატალინა არაგონელს და ცოლად შეერთო ანა ბოლეინი. რომის პაპმა მეფისა და ანა ბოლეინის ქორწინება კანონიერად არ სცნო. ჰენრის არ მოსწონდა ის, რომ რომის პაპს მის ქვეყანაში მასზე დიდი ძალაუფლება ჰქონდა, ამიტომ 1534 წელს უარყო პაპის ავტორიტეტი და დასაბამი მისცა ანგლიკანურ ეკლესიას.
სიკვდილი და მემკვიდრეები
მას დარჩა სამი მემკვიდრე ედუარდ VI, მერი I და ელიზაბედ I. ისინი ყველა სხვადასხვა ქალისაგან ჰყავდა. მისი გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ედუარდ უფლისწული ავიდა.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისის მეფეები კატეგორია:უელსის პრინცები კატეგორია:იორკის ჰერცოგები კატეგორია:დაბადებული 28 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1491 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1547 კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები კატეგორია:ტიუდორები
დილექის ნახევარკუნძულის-დიდი მენდერესის დელტის ეროვნული პარკი
დილექის ნახევარკუნძულის-დიდი მენდერესის დელტის ეროვნული პარკი (Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Millî Parkı) — 1966 წლის 19 მაისს დაარსებული ეროვნული პარკი დასავლეთ თურქეთში. თავისი საზღვრებით, პარკი შეიცავს მთლიანად დილექის ნახევარკუნძულს და მდინარე დიდი მენდერესის დელტის დიდ ნაწილს. პარკი მდებარეობს ეგეოსის რეგიონში, აიდინის პროვინციის ქუშადასის რაიონში. უშუალოდ ეროვნული პარკის დასავლეთით განლაგებულია პატარა სანაპირო ქალაქი გიუზელჩამლი, სადაც რამდენიმე ავტობუსი და ბორანი მოძრაობს ქუშადასის ცენტრსა და პარკს შორის, მანძილი კი დაახლოებით 30 კმ შეადგენს.
პარკი, თურქეთის ეროვნულ პარკებს შორის, ბიოლოგიურად ყველაზე მრავალფეროვანია. პარკი ადგილობრივი და მიგრაციული ფრინველების, ძუძუმწოვრების, მცენარეებისა და საზღვაო ცხოველების ასობით სახეობის ჰაბიტატია, რომელთაგან ზოგიერთი მარტო პარკისთვის ენდემურია და არ შეინიშნება მსოფლიოს სხვა ნაწილში. ამ მიზეზების გამო, პარკი დაცულია მრავალრიცხოვანი ველური და ჭარბტენიანი კონვენციებით და ტერიტორია ეროვნული და საერთაშორისო მნიშვნელობისაა.
პარკი გამოყოფილია საბერძნეთის კუნძულ სამოსისგან ძალიან ვიწრო სრუტით, რომელიც ცნობილია როგორც მიკალეს სრუტე. სრუტის სახელწოდება მომდინარეობს მიკალეს მთისგან, რომელიც ნახევრკუნძულის ყველაზე მაღალი და ყველაზე ცნობილი მთაა, ხოლო სრუტე ერთ-ერთი ყველაზე ვიწრო სრუტეა ეგეოსის ზღვაში.
ისტორია
ტერიტორიის დიდი ნაწილი, დაწყებული დილექის ნახევარკუნძულის სამხრეთიდან და დასრულებული მდინარე დიდი მენდერესის დელტასთან უკაცრიელი იყო, ან საკმაოდ იშვიათად დასახლებული, სხვაგვარად ხელუხლებელი იყო ადამიანის გავლენისგან. ამ იზოლაციის შედეგად, ტერიტორია ფართოდ იყო დასახლებული მრავალრიცხოვანი სახეობის მცენარეებისა და ველური ცხოველებით, რომელთა უმრავლესობა დღემდე მოიპოვება პარკში. საბოლოოდ ძველი ბერძნული და განსაკუთრებით იონიური გავლენის ქვეშ, ტერიტორიაზე აშენდა რამდენიმე დასახლება მიკელას მთასა და დიდი მენდერესის დელტასთან, როგორიცაა პრინი და მილეტი. ახლომდებარე პანიონუმი კი იონელების ლიგის შეხვედრის ადგილი იყო. თანამედროვე პერიოდში, მიუხედავად იმისა, რომ ქუშადასის პორტის მახლობლად მდებარე დასახლებების მოსახლეობის და სიმჭიდროვის მნიშვნელოვანი ზრდა დაფიქსირდა, თურქეთის სატყეო და წყლის საქმეთა სამინისტრომ მხოლოდ 1966 წლის 19 მაისს დილექის ნახევარკუნძული გამოაცხადა სახელმწიფო მიერ დაცულ ეროვნულ პარკად. რამდენიმე ათეული წლის შემდეგ, 1994 წელს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე დიდი მენდერესის მდინარის დელტას, ასევე ეროვნული პარკის სტატუსი მიანიჭა.
ინციდენტები
2005 წლის დასაწყისში, მდინარე დიდი მენდერესის დელტაში მძიმედ დაჭრილი ხმელთაშუაზღვიური სელაპი (Monachus monachus) აღმოჩნდა. დაუყოვნებლივ დაიწყეს მისი მკურნალობა, მაგრამ გართულებების გამო მალევე გარდაიცვალა. ხმელთაშუაზღვიური სელაპი კრიტიკული საფრთხის ქვეშაა, მსოფლიოში მხოლოდ 600-მდე სელაპია დარჩენილი, ხოლო მათგან 100-ზე მეტი თურქეთის საზღვაო საზღვრებში ცხოვრობს.
დაპირისპირება პარკის გარშემო 2010 წლის აპრილში დაიწყო, როდესაც აიდინის მეფუტკრეების ასოციაციის თავმჯდომარემ, ქადირ ქილიჩმა განაცხადა, რომ მეფუტკრეები ეროვნულ პარკში გადავლენ, სადაც აკრძალული იყო მათი შესვლა 1966 წელს დაარსების დღიდან. დებატები ამის გარშემო მოკლე დროის განმავლობაში გაგრძელდა, მაგრამ დავა დაუყოვნებლივ მოგვარდა, როდესაც ადიანის გუბერნატორის წარმომადგენელმა, საჯაროდ დაამთკიცა პროვინციის მთავრობის პოზიცია ამ საკითხზე. პროვინციის მთავრობამ უარყო პრეტენზიები და დაადასტურა, რომ მეფუტკრეები პარკში არ დაიშვებიან. მეფუტკრეებსთვის ამჟამად ნებადართული არ არის პარკში შესვლა, პარკის მდიდარი ფლორის დაცვის მიზნით.
გეოგრაფია
thumb|left|ეროვნული პარკის სრული რუკა, მათ შორის უძველესი ქალაქების სახელებით ეროვნული პარკის ხმელეთის მთლიანი ფართობია 27 598 ჰა, აქედან თვითონ ნახევარკუნძული ფართობი 110 კმ² შეადგენს, სიგანე ჩრდილოეთიდან სამხრეთით 6 კილომეტრს და სიგრძე აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 20 კილომეტრს შეადგენს. მდებარეობს დავუთლარიდან დაახლოებით 8 კმ-ში, ქუშადასის რაიონიდან 26 კილომეტრის დაშორებით (დაახლოებით 23-30 კილომეტრის დაშორებით) და მდებარეობს პირდაპირ ქალაქ გიუზელჩამლის მიმდებარედ. აიდინის პროვინციის სხვა ახლომდებარე ქალაქებს აქვთ პარკთან მისასვლელი გზები, მათ შორის აიდინს, სიოკე და ნაკლებად დიდიმს.
პოპულარული ადგილები
thumb|პარკის ხედი მიკალის მთით უკანა ფონზე ნახევარკუნძულის მთიანი რელიეფი და მრავალრიცხოვანი მღვიმე, კანიონი და ხეობა, განაპირობებს ვიზიტორებისა და მკვლევარების დიდ ინტერესს ამ პარკისადმი. ნაპირის გასწვრივ არსებობს რამდენიმე ბუხტა, რომლებიც ადვილად იდენტიფიცირდება მათი სახელებიდან გამომდინარე. აღმოსავლეთიდან პარკში შესვლისთანავე, პირველი და ყველაზე აღმოსავლეთი სანაპირო, რომელიც ხელმისაწვდომია საზოგადოებისთვის, ცნობილია როგორც იჩმელერის ბუხტა. აქ წყლის დონე ყველაზე დაბალია, ვიდრე პარკის სხვა ბუხტებში, ხოლო მისი პლაჟები ქვიშიანია, განსხვავებით ზოგიერთ შორს მდებარე ბუხტისგან. აქედან გამომდინარე, ტურისტებს შორის ის უფრო პოპულარულია, ვიდრე პარკის და ქუშადასის დანარჩენი პლაჟები. აიდინლიქის ბუხტა მდებარეობს დაახლოებით 5 კმ დასავლეთით და აქვს გალესური სანაპირო და ღრმა წყლები. ეს აღნიშნავს გარდამავალ წერტილს, სადაც ნახევარკუნძულის პლაჟების წყლები გაცილებით ღრმავდება. შედეგად, ეს პლაჟები უფრო გამოცდილ მყვინთავებსა და ადგილობრივებს იზიდავს, ვიდრე ტურისტებს. ჟანდარმის (საზოგადოებრივი უსაფრთხოების პატრული) საგუშაგოს გავლის შემდეგ, მიმავალი გზა მიჰყავს მიმდებარე კანიონში. აქედან არსებობს რამდენიმე ბილიკი ტყეში. ერთ-ერთი მათგანი სოფელ დოღანბეიში მიდის, ხოლო თუ გააგრძელებთ გზას, ის მიგვიყვანს ახლომდებარე ძველ ელინისტურ საპორტო ქალაქ კარინში. თუმცა, ამ გზის ბოლო 9 კმ შეზღუდულია და ხელმისაწვდომია მხოლოდ ნებართვისა ან თანმხლები გიდის მეშვეობით. მესამე ბუხტა არის ქავაქლი ბურუნის ბუხტა და ბოლო ყველაზე დასავლეთით მდებარე ბუხტა არის ქარასუს ბუხტა, ორივე ბუხტა ყველაზე ახლო ხედს შლის კუნძულ სამოსზე და განიცდის სტუმრების ნაკლებობას ვიდრე ნახევარკუნძულის სხვა ბუხტები. ნახევარკუნძულის ბოლოში აღმართულია ყველაზე მაღალი მთა მიკელა (დილექის მთა).
ზევსის მღვიმე
ეროვნულ პარკში შესვლისთანავე დაუყოვნებლივ იწყება შიდა ბილიკი ნახევარკუნძულიდან, რომელიც მიდის ადგილობრივ მღვიმეში, რომელიც ცნობილია როგორც ზევსის მღვიმე. შესასვლელი ძალზედ ხშირია მცენარეულობით, რომელიც მოიცავს შესასვლელის ნაწილს. ასევე არსებობს სურვილის ხე, რომელსაც ადამიანები, როგორც წესი, აბამენ ქსოვილსა და ნივთებს, იმ იმედით, რომ მათი სურვილები ასრულდება. ზევსის მღვიმე სავსეა მიწისქვეშა წყლებით, რაც კიდევ ერთი საერთო ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა ეროვნული პარკის მახლობლად. მღვიმის მონახულება, როგორც წესი იზრდება მაშინ, როდესაც ახლომდებარე პლაჟების წყლები ხდება ხისტი, რითაც ისინი ნაკლებად მიმზიდველი ხდებიან. მღვიმის სახელწოდებასთან დაკავშირებულია ბევრი ლეგენდა, რომელიც ეხება მღვიმეს და მის წარმოშობას, მათ შორის ერთ-ერთის მიხედვით, მღვიმის წყალში ზევსი ბანაობდა.
დიდი მენდერესის დელტა
დიდი მენდერის მდინარის ფართო ფელტა ეგეოსის ზღვაში ჩაედინება, ფართობით 16 613 ჰა, რაც მთელი დილექის ნახევარკუნძულზეც დიდია, რომელის უდიდესი ჩრდილოეთი ნაწილი მხოლოდ 10 985 ჰა. დიდი მენდერის დელტა, თურქეთში ერთ-ერთი ყველაზე მრავალფეროვანია ჭარბტენი მცენარეთა და საზღვაო ცხოვრების თვალსაზრისით და დაცულია რამდენიმე ხელშეკრულებით, როგორიცაა რამსარის კონვენცია. მისი ბიომრავალფეროვნება გამომდინარეობს ნაყოფიერი მიწებისა და დელტის მტკნარი წყლებით, რომლებიც აერთიანებს მრავალ სახეობას, მათ შორის რამდენიმე მიგრირებად ფრინველს. ნახევარკუნძულის მიმდებარე მთები იწვევენ ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებს შორის არსებულ ტემპერატურულ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია დელტას რეგიონში არსებული სახეობების ტიპებში კორელაციულ განსხვავებას. ტერიტორია აღჭურვილია ბილიკებით, ასევე პიკნიკისა და მოგზაურობისათვის. thumb|ნავი და ნახევარკუნძულის ერთ-ერთი პატარა ბუხტა, ხედი დასავლეთისკენ მიმავალი გზიდან|left
კლიმატი
დილექის ნახევარკუნძულის-დიდი მენდერესის დელტის ეროვნული პარკს აქვს ხმელთაშუაზღვიური კლიმატი, ანუ მშრალი და ზომიერია მთელი წლის განმავლობაში, გარდა ზამთრისა, როდესაც წლიური ნალექების უდიდესი ნაწილი მოდის. საშუალო ტემპერატურა წელიწადში დაახლოებით 18 °C-მდეა, ზამთრის საშუალო 8 °C-დან ზაფხულის საშუალო 27 °C-მდე. თუმცა მთებში, სიმაღლის მატებასთან ერთად, ტემპერატურა ჩვეულებრივ იკლებს და დაბალია, წლიური საშუალო ტემპერატურა, როგორც წესი 13 °C არ აღემატება. არსებობს ნალექის რაოდენობის განსხვავებებაც, რაც დამოკიდებულია სიმაღლის დონიდან, ასევე ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს შორის. ნალექის რაოდენობა შეადგენს 900-1 500 მმ წელიწადში. აქედან გამომდინარე, ფოთლებისა და მცენარეთა სხვადასხვა სახეობა ცხოვრობს მაღალ სიმაღლეზე, ვიდრე მიწის ზედაპირზე, იგივეა სიტუაცია, როდესაც ვადარებთ კუნძულის სამხრეთ ნაწილსა და მდინარის დელტის ჩრდილოეთ ნაწილს.
გეოლოგია
მიკალის მთა|thumb|right
ნახევარკუნძულის რელიეფზე დიდი მნიშვნელობა აქვს ეგეოსის რეგიონის გეოლოგიას. ნახევარკუნძული თანამედროვე სახით ჩამოყალიბდა რამდენიმე გეოლოგიური ეპოქის ტექტონიკური მოქმედების შედეგად, პალეოზოური, მეზოზოური და მარმარილოს დეპოზიტების ტექტონიკური შერწყმის შედეგად და საბოლოოდ ნეოგენური პერიოდის განმავლობაში დიდი თიხებისა და სხვა ნალექების მიღების შედეგად ჩამოყალიბდა. ეს ნაწილობრივ გამოწვეულია თურქეთის არასტაბილური ტერიტორიით, ასევე ანატოლიურ-ეგეოსის ტექტონიკური საზღვრის სიახლოვით, რაც დასავლეთ თურქეთის მთის მასივებს ქმნის. ტერიტორია მოიცავს ნახევარკუნძულს და მთიან მასივებს მენდერესის მდინარის გარშემო, რომელიც ცნობილია, როგორც მენდერეს მასივი.
ნახევარკუნძული მაღალმთიანობით ხასიათდება, მისი მთების უმეტესი ნაწილი ზღვის დონიდან 1 200 მეტრის სიმაღლისაა. ნახევარკუნძულის ყველაზე დიდი მთა მიკალის მთაა, რომლის სიმაღლე დაახლოებით 1 237 მეტრია.
ბიოლოგია
ეროვნული პარკი საკმაოდ მრავალფეროვანია თავისი ველური და მცენარეული ბუნებით, აქ დაახლოებით 804 ჯიშის მცენარე, 256 ჯიშის ფრინველი, ძუძუმწოვრების, ქვეწარმავლების და საზღვაო ცხოველების მრავალფეროვანი სახეობა ბინადრობს. მთლიანად ეროვნული პარკი, მათ შორის დილექის ნახევარკუნძულის ეროვნული პარკი და დიდი მენდერესის დელტის ეროვნული პარკი, ამჟამად დაცულია რამსარის კონვენციით, ბერნის ევროპის ბუნებისა და ბუნებრივი ჰაბიტატების კონსერვაციის შესახებ ხელშეკრულებით, რიოს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების და ბარსელონას კონვენციით.
ფლორა
პარკს გააჩნია მრავალფეროვანი მცენარეულობა. ტემპერატურისა და კლიმატის განსხვავება პარკის სხვადასხვა ნაწილებსა და სიმაღლეებს შორის, პარკში გვხდება არა მხოლოდ ეგეოსის რეგიონისთვის დამახასიათებელი ფლორა, არამედ თურქეთის ცალკე სანაპირო რეგიონისთვის დამახასიათებელი ფლორაც. ეს რეგიონებია: ხმელთაშუა ზღვის რეგიონი, მარმარილოს ზღვის რეგიონი და შავი ზღვის რეგიონი.
მთელი პარკის ტერიტორიაზე მოცემულია ფლორის 804 სახეობა, აქედან ექვსი პარკისთვის ენდემურია, რაც პარკის ტერიტორიაზე სრულიად ექსკლუზიურია და დედამიწაზე სხვაგან არსად არ არის მოცემული, ხოლო 30 პარკისთვის მკვიდრია. ეროვნულ პარკში ყველაზე გავრცელებული და ფართოდ გავრცელებულია მცენარეთა ისეთი ჯიშები, როგორიცაა ხმელთაშუა ზღვის მარადმწვანე ბუჩქები, ღვია (Juniperus phoenicea). ტერიტორიის სხვა საერთო მცენარეული სახეობებია: ფართო-ფოთოლიანი მსხალი (Pýrus elaeagrifolia), თურქული ფიჭვი (Pinus brutia) და თუთუბოს ხე (Rhus coriaria). thumb|ხის ხედი ტყის შიგნით|left
ფაუნა
სულ პარკის ტერიტორიაზე დაფიქსირდა ძუძუმწოვრების 28 სახეობა, ქვეწარმავლების 42 და თევზების 45 სახეობა. რამდენიმე ველური ღორი (Sus scrofa) პარკის ენდემური ცხოველია. მათ ხშირად ხვდებიან სანაპიროებთან ახლოს, სადაც ისინი სტუმრების მიერ დატოვილი ნარჩენებით იკვებებიან. ნახევარკუნძულის ტყეში შესვლისას სხვა ძუძუმწოვრებს შეიძლება შეხვდეთ, როგორიცაა ოქროს ტურას (Canis aureus), ევრაზიულ ფოცხვერს (Lynx lynx) და რამდენიმე ზოლებიან აფთარს (Hyaena hyaena) და კარაკალებს (Caracal caracal), რომლებიც ამ ადგილებისთვის არ არის ენდემური.
ნახევარკუნძულის სამხრეთ სანაპიროებთან და მდინარის დელტაში, არსებობს ფრინველებისა და საზღვაო ცხოველების რიგი სახეობა. ამ სახეობების უმეტესობა გაუჩინარების საფრთხე ემუქრება, რაც განაპირობა დელტის ეროვნული დაცვის ქვეშ მოქცევა. აქ გავრცელებულია რიგი ფრინველების სახეობა, რომელიც შეიცავს პატარა ბაკლანებს (Phalacrocorax pygmeus), პატარა თეთრ ყანჩას (Egretta garzetta), ველის კირკიტას (Falco naumanni), ზღვის ჩარადრიუსს (Charadrius alexandrinus), თეთრ არწივებს (Haliaeetus albicilla) და დალმატურ პელიკანებს (Pelecanus crispus), ვისთვისაც პარკი ბინადრობის უმნიშვნელოვანესი ადგილია. ზღვის მობინადრეები ეგეოსის ზღვის ტიპირ სახეობებს მოიცავს.
ადგილობრივი წყლების ბიომრავალფეროვნება კარგად არ არის შესწავლილი. პარკის ტერიტორიაზე ბინადრობენ ზღვის კუები და ძუძუმწოვრები, მათ შორის ფინვალი და დელფინები.
საქმიანობა
thumb|პატარა ბუხტა ჩრდილოეთ სანაპიროზე
ბუნების ფოტოს გადაღება პარკის საერთო საქმიანობაა, მრავალფეროვანი ფლორისა და ფაუნის გამო, აგრეთვე ლანდშაფტის ფოტოს გადაღება მთიანი რელიეფის გამო, საკმაოდ პოპულარულია. არსებობს რამდენიმე სატყეო ბილიკი და მაღალმთიანი ობიექტები, რომლებსაც იყენებენ ალპინისტები და ტურისტები. არსებობს მრავალი სხვა საქმიანობა, რომელიც ხელმისაწვდომია სტუმრებისთვის, ასევე ზოგიერთი აკრძალული საქმიანობა. მაგალითად, მიუხედავად იმისა, რომ რეკრეაციული მიზნით თევზჭერა ნებადართულია, თუმცა პარკის იურისდიქციაში ნადირობას, მძიმე შედეგები აქვს.
ტურიზმი
პარკს გაზაფხულსა და ზაფხულის თვეებში ძალიან ბევრი სტუმარი ჰყავს, როდესაც პარკი ღიაა 8:00-დან 19:00 საათამდე. შემოდგომაზე და ზამთარში იხურება 17:00 საათზე, ორი საათით ადრე. შესვლა პარკში ფასიანია. დაბანაკება, კოცონის დანთება ან ღამის გათენება პარკში მკაცრად იკრძალება, რათა დაცული იყოს მიმდებარე ეკოსისტემა. პარკამდე მისვლა შესაძლებელია ქალაქ ქუშადასიდან დოლმუშით (მიკროავტობუსი), რომელიც რეგულარულად გადის ქალაქის ცენტრიდან. მოქმედებს ასევე ბორანის სერვისი, რომელიც ფუნქციონირებს ქუშადასისა და გიუზელჩამლის შორის, რაც თავის მხრივ, სტუმრებისთვის პარკამდე მიღწევას უზრუნველყოფს. ყოველწლიურად პარკს დაახლოებით 700 000 უცხოელი და ადგილობრივი ტურისტი სტუმრობს.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ეროვნული პარკები
ვილანკულოსის რაიონი
ვილანკულოსი (Vilanculos) — რაიონი მოზამბიკში, ინიამბანეს პროვინციაში.
მოზამბიკის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2007 წელს რაიონის მოსახლეობა 135 710 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 5867 კმ²-ია, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23,1 კაცი კმ²-ზე.
რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ვილანკულო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოზამბიკის რაიონები კატეგორია:ინიამბანეს პროვინცია
დეფლაცია
დეფლაცია — პროდუქტებისა და მომსახურების ფასების შემცირების გრძელვადიანი პროცესი. დეფლაცია ნიშნავს მოვლენას, როდესაც ინფლაციის წლიური პროცენტი ეცემა ნულს ქვემოთ. ეს პროცესი არ უნდა გავაიგივოთ დეზინფლაციასთან, რომლის დროსაც ხდება ინფლაციის წლიური პროცენტის ნელი შემცირება მის მინიმალურ მნიშვნელობამდე. ინფლაციის საპირისპიროს ეს პროცესი ახდენს ფულის რეალური ღირებულების ზრდას ეროვნული ან რეგიონალური მასშტაბით, რისი ეფექტიც არის ის რომ იგივე თანხით შესაძლებელია უფრო მეტი პროდუქციის ყიდვა.
სქოლიო
კატეგორია:ეკონომიკა
სტიუარტ ჰოლი
სტიუარტ ჰოლი (Stuart Hall; დ. 3 თებერვალი, 1932, კინგსტონი — 10 თებერვალი, 2014, ლონდონი) — მარქსისტული მიმართულების კულტურისა და მასობრივი კომუნიკაციების ბრიტანელი სოციოლოგი.
ბიოგრაფია
დაიბადა იამაიკაზე.
1951 წელს მან მოიგო როდსის სტიპენდია ოქსფორდის უნივერსიტეტის მიორტონის კოლეჯში (Merton College, Oxford) სასწავლებლად.
მუშაობდა ბირმინგემის უნივერსიტეტში, სადაც 1964 წელს რიჩარდ ჰოგარდთან ერთად დააარსა თანამედროვე კულტურის კვლევის ცენტრი (Centre for Contemporary Cultural Studies).
1979–1997 წლებში ასწავლიდა ბრიტანეთის ღია უნივერსიტეტში.
თანამშრომლობდა რაიმონდ უილიამსთან, რიჩარდ ჰოგარტთან. მათთან ერთად გამოჩნდა ჟურნალში „ახალი მემარცხენე მიმოხილვა“ (New Left Review).
ანტისაომარი მოძრაობის წევრი. ბრიტანული სოციალოგიური ასოციაციის პრეზიდენტი (1995–1997). ბრიტანული აკადემიის წევრი.
სამეცნიერო პოზიცია და სამეცნიერო ინტერესები
ანტონიო გრამშის და ლუი ალტიუსერის იდეებზე დაყრდნობით, ის ავითრებდა მარქსისტული მიდგომას კულტურული მოვლენებისადმი. ის იყო სპეციალისტი საპროტესტო კულტურების, მასობრივი კომუნიკაციების, პოპულარული ლიტერატურის სოციოლოგიაში.
სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანელი ლიტერატურის კრიტიკოსები კატეგორია:ბრიტანელი სოციოლოგები კატეგორია:ბრიტანელი ფემინისტები
აზერბაიჯან-ირლანდიის ურთიერთობები
ირლანდია-აზერბაიჯანის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს აზერბაიჯანსა და ირლანდიას შორის. ირლანდიამ აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობა ცნო 1991 წელს. დიპლომატიური ურთიერთობა კი დამყარდა 1994 წელს. ირლანდია დიპლომატიურ ურთიერთობებს ახორციელებს ანკარის საელჩოს მეშვეობით. აზერბაიჯანი დიპლომატიურ ურთიერთობებს ახორციელებს ლონდონის საელჩოს მეშვეობით. ორივე ქვეყანა არის ევროსაბჭო სრულუფლებიანი წევრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიპლომატიური ურთიერთობები კატეგორია:ირლანდიის დიპლომატიური ურთიერთობები
ნოქალაქევი
ნოქალაქევი (, პირდ. მნიშვ. „ნაქალაქარი“), ასევე არქეოპოლისი (Αρχαιόπολις, სიტყვასიტყვით „ძველი ქალაქი“), ქართული წყაროების ციხეგოჯი — ისტორიული ციხე-ქალაქი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში, მდინარე ტეხურის მარცხენა სანაპიროზე, ამჟამინდელ სოფელ ჯიხას (სენაკის მუნიციპალიტეტი) მიმდებარედ.
ისტორია
thumb|left|200px|ნოქალაქევის აღმ. გალავანი (შიდა ხედი) ამ ადგილას უწინ მნიშვნელოვანი ქართული ქალაქი მდებარეობდა. რომაელი და ბიზანტიელი ისტორიკოსები მას მოიხსენიებდნენ როგორც არქეოპოლისს, თუმცა უფრო ადრინდელ ქართულ ქრონიკებში მას ციხეგოჯს (ქუჯის ციხე) უწოდებენ. ისტორიული წყაროების თანახმად, ააგო ეგრისის ერისთავმა ქუჯიმ (ძვ. წ. III საუკუნის დასაწყისი). ციხე-ქალაქის აგება განპირობებული იყო სტრატეგიული მოსაზრებით და მოსახლეობის სიმრავლით. ციხეგოჯი დასავლეთ საქართველოს ეგრისის სამეფოს (ლაზიკა) დედაქალაქი იყო IV-VIII საუკუნეებში. ბიზანტიასა და სპარსეთის იმპერიებს შორის ლაზური ომები (542-562) სწორედ ამ ქალაქის მიდამოებში მიმდინარეობდა. აქ მოხდა არქეოპოლისის ბრძოლა. ომის დროს სპარსელებმა ციხეგოჯზე იერიში სამჯერ მიიტანეს და მხოლოდ მესამედ მოახერხეს მისი აღება (554), თუმცა ქალაქი მცირე ხანში ისევ ჩაუვარდა ბიზანტიურ-ლაზურ ძალებს. 737-738 წლებში ქალაქი არაბმა მთავარსარდალმა მურვან იბნ-მუჰამედმა (მურვან ყრუ) გაანადგურა. გამუდმებული ნგრევისა და გაპარტახების შედეგად ციხეგოჯი დაკნინდა და მცირე სოფლად გადაიქცა. სოფელმა ხელმეორე აყვავება (შედარებით) ჰპოვა XVI საუკუნეში, როდესაც აქ სამეგრელოს მთავარმა საკუთარი სასახლე ააშენა. XVI-XVIII საუკუნეებში - ოდიშის მმართველთა - დადიანთა რეზიდენცია.
არქეოლოგიური გათხრები
thumb|250px|ნოქალაქევის აღმ. კარიბჭე. thumb|250px|ორმოც მოწამეთა ეკლესია. ნოქალაქევის არქეოლოგიური შესწავლა დაიწყო 1930-1931 წლებში აკადემიკოს ივ. ჯავახიშვილის ინიციატივით. გათხრები მიმდინარეობს 1973-დან. ნოქალაქევის ტერიტორიაზე ცხოვრების კვალი ჩანს ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისიდან. ცხოვრება ინტენსიური გახდა ძვ. წ. V-IV საუკუნეებიდან.
ქალაქი 3 ნაწილისაგან შედგებოდა (საერთო ფართობი 15 ჰა) და გალავნით იყო გარშემორტყმული. მთავარი ნაწილი განლაგებული იყო მდინარის ნაპირას, გარნიზონის სამყოფელი მდებარეობდა ფერდობზე, ხოლო შიდა ციხე (ციტადელი) - მთის წვერზე. ქვედა ციხის ტერიტორიაზე გამოვლინდა ეგრისის მეფეთა IV საუკუნის სასახლისა და V საუკუნის სამნავიანი ბაზილიკის ნანგრევები. VI საუკუნის დასაწყისში მცირე ზომის სამნავიანი ბაზილიკა, რომელიც მოგვიანებით გუმბათოვან ეკლესიად გადაკეთდა, იმავე ხანის მეფეთა სასახლის, კოშკიანი ჭიშკრის, 2 აბანოსა და სხვა ნაშთები. ყველა შენობა ნაგები იყო ქვათლილებით ან მცირედ დამუშავებული ქვით. გრანდიოზულობით გამოირჩევა ეგრისის მეფეთა მეორე, სამსართულიანი სასახლე. ქალაქში 2 აბანოს არსებობა კომუნალური მეურნეობის მაღალ დონეზე მიუთითებს. ერთი მათგანი დიდი მასშტაბის და რთული კომპოზიციის კაპიტალური ნაგებობაა. საქართველოში გათხრილ ამ პერიოდის აბანოთა მსგავსად, იგი ცენტრალური გათბობის სისტემაზეა აგებული. ქალაქის სიმაგრეთა სისტემა რელიეფის შესაბამისად იყო გადაწყვეტილი. მდინარის მხარეს სამხრეთით და დასავლეთით ციცაბო კლდეებს მხოლოდ ერთი კედელი გასდევს. მტრისთვის ადვილად მისადგომ აღმოსავლეთ მხარეს კი პარალელურად განლაგებულია 3 კედელი. ციტადელს 3 ჰა-ზე მეტი ფართობი უჭირავს. გალავანში ჩართულია 2 კოშკი, რომელთაგან ერთ-ერთი (ახლა "ჯიხად" წოდებული) კოლხეთის დაბლობსა და ჩრდილოეთ მხარეს უწევდა კონტროლს. ციტადელის ეზოში ადრინდელი ფეოდალური ხანის მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია დგას.
გათხრებმა მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური მასალა გამოავლინა ნოქალაქევში და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე. კერამიკა ძირითადად ადგილობრივი წარმოშობისაა, თუმცა ბევრია იმპორტულიც (მათ შორის IV-VII საუკუნეების ამფორები). გათხრილია ძვ. წ. IV-III საუკუნეების სამაროვანი. მიცვალებულები იწვნენ ქვევრსამარხებში, ჩვეულებრივ, პირში ედოთ კოლხური თეთრი. ადგილობრივი და შემოტანილი კერამიკის გარდა აღმოჩნდა ბრინჯაოს სამაჯურები, მძივები, მონეტები და სხვა. ერთ-ერთ სამარხში ნაპოვნია ხელოვნური იშვიათი ნიმუშები: ელინისტური კანთაროსი, შავლაქიანი კერამიკული სასმისი. ცალკეულ აღმოჩენებთაგან გამოირჩევა ტყვიის დასაკიდი საბეჭდავი, რომელსაც ჯვრისებრი მონოგრამა აქვს, ისრისწვერები, შუბისპირები, სპილენძისა და ოქროს მონეტები და სხვა. აღსანიშნავია ბიზანტიის იმპერატორის მავრიკიოსის (582-622) სახელით მოჭრილი 23 ოქროს მონეტის განძი. ადგილობრივ კერამიკასთან ერთად უცხოურის აღმოჩენა ეგრისისა და ნოქალაქევის უცხო ქვეყნებთან განვითარებულ სავაჭრო-ეკონომიკურ კავშირებზე მიუთითებს.
ნოქალაქევის ტერიტორიაზე შედარებით მცირე რაოდენობით არის მოპოვებული XVI-XVIII საუკუნეების მასალა.
2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
Junk (სიმღერა)
ისტორია
სიმღერა აგრეთვე შეტანილი იქნა EP-ზე ("Another Day", "Oh Woman, Oh Why" და "Valentine Day"-სთან ერთად), რომელიც მხოლოდ მექსიკაში გამოვიდა.
მაკ-კარტნის მიერ სიმღერა ცოცხლად პირველად როიალ ალბერტ ჰოლში, 2006 წლის ნოემბერში შესრულდა.
ტექსტი
სიმღერის ტექსტში მაკ-კარტნი საუბრობს იმაზე, თუ რატომ ტოვებს ადამიანი სხვა ადამიანთან იმას, რაც მისი სიცოცხლის ნაწილია, ვინაიდან ამავე დროს იგი ტოვებს ამ ნივთებთან დაკავშირებულ მოგონებებს.
Singalong Junk
Singalong Junk არის „Junk“-ის ინსტრუმენტული ვერსია. იგი ასევე შეტანილია ალბომში McCartney.
გარდა იმისა, რომ მასში არ არის ვოკალი, სიმღერა გამოირჩევა მელოტრონით, ხოლო მელოდია სრულდება ფორტეპიანოზე. მასში აგრეთვე გამოკვეთილია დასარტყმელი საკრავები. ცნობილია, რომ ეს ვერსია განკუთვნილი იყო ძირითადი „Junk“-ისთვის, მაგრამ უფრო უბრალო ვოკალური არანჟირების სასარგებლოდ მუსიკოსმა მეორე ვარიანტი აირჩია.
Unplugged (The Official Bootleg)-ში შეტანილია „Junk“, რომელიც ვოკალის გარეშე სრულდება, რითაც იგი შეიძლება ჩაითვალოს „Singalong Junk“-ად. თუმცა, იგი არ არის მითითებული ალბომის კომპოზიციების სიაში.
„Singalong Junk“ არასოდეს შესრულებულა ცოცხლად მაკ-კარტნის ძირითად გამოსვლებზე, მაგრამ მოხვდა კრებულში Wingspan: Hits and History.
სხვა ვერსიები
„Singalong Junk“ შეტანილია ფილმებში:
სქოლიო
კატეგორია:პოლ მაკ-კარტნის სიმღერები კატეგორია:The Beatles-ის სიმღერები კატეგორია:1970 წლის სიმღერები
სამუელ ბუაჩიძე
სამუელ გრიგოლის ძე ბუაჩიძე (პარტიზანული ფსევდონიმი ნოე; დ. 17 ივლისი [ძვ. სტ. 5 ივლისი], 1882, ფარცხნალი, შორაპნის მაზრა ― გ. 3 ივლისი [ძვ. სტ. 20 ივნისი] , 1918, ვლადიკავკაზი) —  რუსეთის რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე. ჩრდილოეთ კავკასიაში საბჭოთა ხელისუფლებისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. კომპარტიის წევრი 1902-იდან.
ბიოგრაფია
1907 წელს ბუაჩიძე მოსკოვში დააპატიმრეს და 4 წლის საკატორღო მუშაობა, ხოლო შემდეგ ციმბირში სამუდამოდ გადასახლება მიუსაჯეს. 1911 წელს საზღვარგარეთ გაიქცა. ჯერ თურქეთში ცხოვრობდა, შემდეგ ბულგარეთში, სადაც დაუახლოვდა ბულგარეთის რევოლუციური მოძრაობის ბელადებს დ. ბლაგოევს და გ. დიმიტროვს, მონაწილეობდა ბულგარეთის სოციალ-დემოკრატიულ მუშათა პარტიის მემარცხენე მიმდინარეობის — "ვიწრო სოციალისტების" მუშაობაში, აქვეზნებდა სტატიებს ბულგარეთის პრესაში. 1914-1915 წლებში ბუაჩიძემ წერილობითი ურთიერთობა დაამყარა ვლადიმერ ლენინთან. ბულგარეთიდან ბუაჩიძე შვეიცარიაში გადავიდა და ჟენევის ბოლშევიკური ჯგუფის აქტიური წევრი გახდა. იქ პირადად გაიცნო ლენინი, მუშაობდა რსდმპ (ბ) ცკ-ის დავალებით.
1917 წლის აპრილში ბუაჩიძე ემიგრაციიდან რუსეთში დაბრუნდა. პარტიის ცკ-მა იგი გაგზავნა ვლადიკავკაზში, სადაც სერგეი კიროვთან ერთად აქტიური მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯევბისა და განმტკიცებისათვის ბრძოლაში. ბუაჩიძე იყო ვლადიკავკაზის ბოლშევიკური ორგანიზაციის თავმჯდომარე, ვლადიკავკაზის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს პრეზიდიუმისა და რსდმპ (ბ) კავკასის სამხარეო კომიტეტის წევრი. 1918 წლის მარტში ბუაჩიძე თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოს თავმჯდომარედ აირჩიეს. ენერგიულად იბრძოდა თერგის ახალგაზრდა საბჭოთა რესპუბლიკის სახალხო მეურნეობის აღდგენისათვის, თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცებისათვის. 20 ივნისს მიტინგზე გამოსვლის დროს მოკლეს კონტრრევოლუციონერებნა. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები კატეგორია:დაბადებული 17 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1882 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1918 ს
მაკროეკონომიკა
მაკროეკონომიკა — ეკონომიკური მეცნიერების განშტოებაა, რომელიც შეისწავლის ქვეყნის მთლიანი (ან მისი ნაწილის, დარგის) ეკონომიკის ფუნქციონირებას, ისეთ საერთო პროცესებს და მოვლენებს როგორებიცაა - ინფლაცია, უმუშევრობა, საბიუჯეტო დეფიციტი, ეკონომიკური ზრდა, სახელმწიფო რეგულირება და ა.შ. მაკროეკონომიკა ოპერირებს ისეთი ცნებებით, როგორებიცაა - საერთო მოთხოვნა და მოხმარება, საერთო მოწოდება, იყენებს აგრეგირებულ მაჩვენებლებს. მიკროეკონომიკა, ამის საპირისპიროდ, შეისწავლის ინდივიდუალურ მომხმარებელთა, ფირმათა და საწარმოთა ეკონომიკურ ქცევას (ინდ. მოთხოვნასა და მოწოდებას, და ა.შ.).
პირველად ეს ტერმინი გამოყენებულია 1933 წელს.
თანამედროვე ეკონომიკური მეცნიერების უპირველესი ამოცანაა წარმოების, დასაქმების, ფასებისა და სხვა მსგავსი მოვლენების აღწერა, გაანალიზება, მათი დინამიკის ახსნა, აგრეთვე მათ შორის თანაფარდობის დადგენა, რომელიც განსაზღვრულ სისტემას უნდა დაექვემდებაროს. მხოლოდ ასეთ შემთხვევაში მიიღწევა ჭეშმარიტი ანალიზი, რომლის საფუძველზე შემუშავებული იქნას ისეთი ეკონომიკური პოლიტიკა, რომელმაც შეიძლება უზრუნველყოს საზოგადოების კეთილდღეობის ზრდა.
სისტემურობის პრინციპი მოითხოვდა იმას, რომ მთელ ეკონომიკას მისცემოდა საბაზრო ეკონომიკისებური ახსნა. ეს რთული ამოცანა გადაჭრა ინგლისელმა ეკონომისტმა, კეინზმა. მან გასულ საუკუნის 30-იან წლებში საფუძველი ჩაუყარა მაკროეკონომიკურ თეორიას, რომლის საგანია მთლიანად ეროვნული ეკონომიკური სისტემის, როგორც მაკრობაზრის განვითარების კანონზომიერებათა შესწავლა.
* კატეგორია:საზოგადოებრივი მეცნიერებები
ედუარდ VI
ედუარდ VI (Edward VI; დ. 12 ოქტომბერი, 1537, ჰემპტონ-კორტი, მიდლსექსი — გ. 6 ივლისი, 1553, გრინვიჩი, ლონდონი) — ტიუდორთა დინასტიის ინგლისის და ირლანდიის პირველი პროტესტანტი მეფე 1547–1553 წლებში. ჰენრი VIII-ის ძე. მეფის მცირეწლოვანების გამო სახელმწიფოს მართავდნენ რეგენტები — ჯერ სომერსეტის, შემდეგ ნორთამბერლენდის ჰერცოგები, რომელნიც განაგრძობდნენ აბსოლუტისტური პოლიტიკის გატარებას. მათი ხელშეწყობით დაგვირგვინდა ანგლიკანური ეკლესიის ჩამოყალიბება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისის მეფეები კატეგორია:უელსის პრინცები კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1537 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1553 კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები კატეგორია:ტიუდორები კატეგორია:ტუბერკულოზით გარდაცვლილები
სოკრატის პაპასტატოპულოსი
სოკრატის პაპასტატოპულოსი (Σωκράτης Παπασταθόπουλος), უფრო მეტად ცნობილი სახელით სოკრატისი; დ. 9 ივნისი, 1988, კალამატა, საბერძნეთი) — ბერძენი ფეხბურთელი, კარიერა დაიწყო 2005 წელს ბერძნულ კლუბ „აეკში“, 2008 წელს კი „ჯენოაში“ გადავიდა. 2010 წლის 20 ივლისს სოკრატისი ოფიციალურად გახდა „მილანელი“. 2012 წელს დატოვა მილანი და შეუერთდა „ვერდერს“. 2013 წლიდან თამაშობს გერმნაულ კლუბ „ბორუსია დორტმუნდი“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1988 კატეგორია:ბერძენი ფეხბურთელები კატეგორია:ათენის აეკის ფეხბურთელები კატეგორია:ჯენოას ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:დორტმუნდის ბორუსიას ფეხბურთელები კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:საბერძნეთის სუპერლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 9 ივნისი
ქაიხოსრო I გურიელი
ქაიხოსრო I გურიელი ( გ. 1660) — გურიის მთავარი 1641-1660 წლებში, ვახტანგ I გურიელის ვაჟი.
ქართლის დედოფლის მარიამ დადიანის ნახევარძმა (დედით), 1658 წელს ლიპარიტ III დადიანთან (დედით ნახევარძმა) ერთად ბანძასთან შეებრძოლა იმერეთის მეფეს ალექსანდრე III-ს და ვამეყ III დადიანს, მაგრამ დამარცხდა და ოსმალეთში გაიქცა. 1659 წლის მარტში ახალციხის ფაშას დახმარებით კვლავ დაჯდა გურიელთად, ხოლო გამთავრებული დემეტრე იმერეთში განდევნა. მისმა დაბრუნებამ არეულობა გამოიწვია, ფეოდალების ნაწილი უკმაყოფილო იყო. ამით ისარგებლა ვამეყ დადიანმა და იმერეთის, სამეგრელოსა და აფხაზეთის ლაშქრით გურიაში შეიჭრა და შუა გურია დაარბია. ქაიხოსრომ თავი აჭის ეკლესიას შეაფარა, ძალები მოიკრიბა და დაამარცხა ოზურგეთის ციხე-გალავანში გამაგრებული ვამეყ დადიანი. ამ გამარჯვების აღსანიშნავად აჭის ეკლესიას შესაწირი გაუკეთა.
ამის შემდეგ ქაიხოსრომ პოზიციები განიმტკიცა, ალექსანდრე იმერთა მეფის რჩევით ცოლად შეირთო თეიმურაზ I-ის შვილიშვილი ქეთევანი. ქალიშვილი თუთა (გ. 1678) კი ცოლად გაატანა ვახტანგ V-ის ვაჟს ლევანს.
1660 წელს ღალატით მოკლა იმერეთის მეფისა და დემეტრე გურიელის მიერ მოსყიდულმა თავადმა მაჭუტაძემ. მისი შვილები, გიორგი და მალაქია ახალციხის ფაშას შეეკედლნენ. ამით ვამეყ დადიანმა თავისი გავლენა აღიდგინა გურიის სამთავროზე. მოხსენიებულია შემოქმედის ღვთისმშობლის ხატის წარწერაში მშობლებთან ერთად.
სქოლიო
კატეგორია:გურიის მთავრები კატეგორია:გარდაცვლილი 1660 კატეგორია:მოკლული ქართველები
Cardiocondyla mauritanica
Cardiocondyla mauritanica — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cardiocondyla-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
უელსლის კუნძულები
უელსლის კუნძულები (Wellesley Islands) — კუნძულების ჯგუფი კუინზლენდის სანაპიროსთან, ავსტრალიაში, კარპენტარიის ყურეში. მათ სახელი დაარქვა მეთიუ ფლინდერსმა რიჩარდ უილსლის პატივსაცემად. მათი ფართობია — 1002 კმ². მოსახლეობა 2001 წლის აღწერის მიხედვით — 1007 ადამიანი.
გეოგრაფია
ჯგუფის ყველაზე დიდი კუნძულია მორნინგტონი. სულ ჯგუფში ირიცხება 22 კუნძული, ცხრილში მოყვანილია ყველაზე დიდი კუნძულები:
ისტორია
კუნძულები 1644 წელს აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა ზღვაოსანმა აბელ ტასმანმა. 1802—1803 წლებში კუნძულებთან მიცურდა მეთიუ ფლინდერსი და მას დაარქვა უელსლის კუნძულები ინდოეთის ყოფილი გენერალ-გუბერნატორის ბარონ რიჩარდ უილსლის პატივსაცემად.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციულად უელსლის კუნძულები შედის მორნინგტონ-შირის ადგილობრივი თვითმმართველობის რაიონის შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:კარპენტარიის ყურე კატეგორია:ავსტრალიის კუნძულები კატეგორია:უელსლის კუნძულები
ტობრუკის ნავსადგური
სქოლიო
კატეგორია:ლიბიის ნავსადგურები
სიბირგანოვო
სიბირგანოვო (Себергән; Сибирганово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბურაევოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 34 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბურაევოდან დაშორებულია 14 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია იანაული, რომელიც დაშორებულია 88 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:ბურაევოს რაიონის სოფლები
სტენლი როუზი
thumb|right|სტენლი როუზი
სერ სტენლი ფორდ როუზი (Sir Stanley Ford Rous; დ. 25 აპრილი, 1895, საფოლკი — გ. 18 ივლისი, 1986) — ინგლისელი ფეხბურთის მსაჯი და ადმინისტრატორი. ფიფას მეექვსე პრეზიდენტი. ამ ორგანიზაციას სათავეში ედგა 1961 წლიდან 1974 წლამდე.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:დაბადებული 25 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1895 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1986 კატეგორია:ფეხბურთის რაინდები კატეგორია:ფიფა-ს პრეზიდენტები
იოუტსის ქვერეგიონი
იოუტსის ქვერეგიონი (Joutsan seutukunta) ― ფინეთის ცენტრალური ფინეთის რეგიონის ერთ-ერთი ქვერეგიონი 2009 წლიდან. 2021 წლის აღწერის მიხედვით, ქვერეგიონის მოსახლეობა 4 966 ადამიანს შეადგენს.
პოლიტიკა
2018 წლის ფინეთის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები:
სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქვერეგიონები კატეგორია:ცენტრალური ფინეთის გეოგრაფია
ზავალის რაიონი
მოზამბიკის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2007 წელს რაიონის მოსახლეობა 139 616 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1997 კმ²-ია, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 69,9 კაცი კმ²-ზე.
რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ზავალა.
ტუჩფეხიანები
ტუჩფეხიანები (chilopoda ან opisthogoneata) არის ფეხსახსრიანი მტაცებელი ცხოველების კლასი. აქვთ წაგრძელებული - რამდენიმე მილიმეტრიდან 25-30 სანტიმეტრამდე სიგრძის სხეული, რომელიც დაყოფილია თავად და სეგმენტისებურ სხეულად. თითოეულ სეგმენტზე წყვილი კიდურია, თავზე წყვილი ულვაში, თავის გვერდით მხარეებზე მარტივი თვალების გროვა. სხეულის პირველი სეგმენტის ფეხები მტაცებელია, მათი ბოლო ნაწევრის ფუძეში არის შხამიანი ჯირკვალი, რომელიც ბრჭყალში იხსნება. სეკრეტი კლავს მსხვერპლს და იცავს მათ მტრისაგან. ტუჩფეხიანები ტრაქეებით სუნთქავენ. ცალსქესიანებია.
კლასში 5 რიგის (scolopendromorphus, geophilimorpha, lithobiomorpha, scutigeromorpha, Craterostigmomorpha) 2000-ზე მეტი სახეობაა, რომლებიც, ძირითადად, ტროპიკებშია გავრცელებული.
დაწვრილებით
ტუჩფეხიანები (Centipedes ლათ. centi-, ”ასი”, და ბერძნ. ποδός podos, ”ფეხი”) არიან სწრაფად მოძრავი შხამიანი ხმელეთის ფეხსახსრიანი ცხოველები, რომლებსაც გააჩნიათ გრძელი, სეგმენტებად დაყოფილი სხეული და მრავალი ფეხი. ტუჩფეხიანები ღამის ცხოველები არიან, გავრცელებულნი ძირითადად ტროპიკულ და ზომიერ კლიმატურ სარტყლებში. ზოგიერთი სახეობა ძლიერ შხამიანია, ნაკბენი მეტად მტკივნეულია, ამის მიუხედავად მხოლოდ ერთადერთი ოფიციალური ცნობა არსებობს ადამიანის დაღუპვის შესახებ - წყნარი ოკეანის კუნძულზე ბავშვს ტუჩფეხიანმა თავზე უკბინა. მრავალი შემთხვევაა დაფიქსირებული მათი კბენისა ზრდასრულებზეც.
მათი სხეული დაყოფილია 15-173 ნაწილად (სხეულის სეგმენტად). ტუჩფეხიანებს თითოეული სეგმენტის გვერდებზე სასიარულო ფეხების წყვილი გააჩნიათ. ისინი ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მოძრავი უფრთო ფეხსახსრიან მტაცებლებს განეკუთვნებიან. თავზე გააჩნიათ საცეცების წყვილი და პირის ნაწილები, ასევე შხამიანი ეშვები, რომელიც თავდაცვისა, მსხვერპლის დაჭერისა და პარალიზებისათვის გამოიყენება. მათი სახელწოდების მიუხედავად (”ას ფეხიანები”) მათ რეალობაში გააჩნიათ ამ რიცხვის ნახევარი სასიარულო ფეხი, თუმცა იმ ტუჩფეხიანის პოვნაცაა შესაძლებელი, რომელსაც 200 ფეხი გააჩნია. პატარა ტუჩფეხიანის ნაკბენი ფუტკრის ნაკბენს წააგავს, თუმცა ტროპიკული სახეობების ნაკბენი ძლიერ მტკივნეულია, კანში ტოვებს 2 შავ ნახვრეტს დაახლოებით 1 სანტიმეტრი სიღრმისას. გიგანტური სკოლოპენდრა (scolopendra gigantea), იგივე ამაზონის გიგანტური ტუჩფეხიანი ან პერუს გიგანტური ტუჩფეხიანი არის Chilopoda კლასის ყველაზე დიდი წარმომადგენელი, რომელიც სიგრძეში დაახლოებით 30 სანტიმეტრს აღწევს. ცნობილია, რომ ტუჩფეხიანთა კლასის ეს სახეობა იკვებება ღამურებითაც, რომელთა დაჭერა აფრენის პერიოდშიც კი ადვილად შეუძლია ამასთან ერთად იგი მიირთმევს მღრღნელებს, ობობებს და ა.შ. ამჟამად გადაშენებული euphoberia ტუჩფეხიანთა შორის სიგრძით პირველი იყო (აღწევდა 1 მეტრს), არაოფიციალური ინფორმაციის საფუძველზე გალაპაგოსის კუნძულის გიგანტური სკოლოპენდრა (scolopendra galapagoensis) სიგრძეში მაქსიმალურად აღწევს 60 სანტიმეტრს, თუმცა ეს უცნაური ხმები შესაძლოა გამომდინარეობდეს ამ სახეობათა სიმცირის გამო, ვინაიდან ტყვეობაში იგი მაქსიმუმ 19 სანტიმეტრამდე იზრდება. სახლის ტუჩფეხიანი (scutigera coleoptrata) იკვებება მწერებით, როგორებიცაა ტარაკნები, ბუზები და სხვა სახლის მწერები. სწორედ ამიტომ მეტად სასარგელონი არიან სახლისათვის, ისინი არ არიან ადამიანების სიცოცხლისათვის სახიფათონი, თუმცა მათი გარეგნობისა და საკმაოდ მტკივნეული ნაკბენის გამო ადამიანები ხშირად ანადგურებენ მათ. ბაღის სკოლოპენდრა ყველაზე გავრცელებული ტუჩფეხიანია ჩრდილოეთ ამერიკაში, იზრდება 7 სანტიმეტრამდე, გააჩნია 30 სასიარულო ფეხი (იბადებიან 15 ფეხით). ბინადრობენ ნიადაგში, ფოთლების გროვაში, ხშირად შევხვდებით ბაღებში, მიწის ქვეშ. ადამიანთათვის არ არიან სახიფათონი, იკვებებიან პატარა მწერებით, მათ შორის ობობებითა და ტარაკნებით.
ევოლუცია
ტუჩფეხიანთა ევოლუცია