cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნაურუ
საერთო დახასიათება
ფოსფორიტების მოპოვებამ გამოიწვია დამანგრეველი ზემოქმედება კუნძულის ცენტრალური ნაწილის რელიეფზე და მცენარეულ საფარზე. 1989 წლისთვის ტერიტორიაზე, რომელსაც ეკავა დაახლოებით 75 %, მიმდინარეობდა ფოსფორიტების აქტიური მოპოვება, და ტყეების დაახლოებით 90 % განადგურდა (შენარჩუნდა მხოლოდ 200 ჰა მცენარეული საფარი). რაიმე ღონისძიებები მიწის რეკულტივაციაზე არ ჩატარებულა, და XX საუკუნის ბოლოსთვის ხმელეთის 80 %-მდე დაემსგავსა უდაბნოს, რომელიც გვაგონებს „მთვარის პეიზაჟს“.
1990-იან წლებში კუნძული ნაურუ გადაიქცა ოფშორულ ზონად. იქ დარეგისტრირდა რამდენიმე ასეული ოფშორული ბანკი, რომლებშიც ირიცხებოდა მილიარდობით ამერიკული დოლარები, მათ შორის რუსეთიდანაც. საერთაშორისო ორგანიზაციების (კრიმინალური კაპიტალის გათეთრების წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფოთაშორისი კომისია) ზეწოლისა და აშშ-ის მხრიდან მოსალოდნელი სანქციების გამო ნაურუს რესპუბლიკა იძულებული იყო 2001 წელს შეეზღუდა, ხოლო 2003 წელს — აეკრძალა ოფშორული ბანკების მუშაობა და მიეღო ღონისძიებები ფულის გათეთრების წინააღმდეგ.
ნაურუს რესპუბლიკა ყიდდა უცხოელი მოქალაქეების პასპორტებს (ეგრეთ წოდებული „ინვესტორის პასპორტი“), მაგრამ უკანასკნელ წლებში ამ პრაქტიკაზე უარი თქვა.
2003 წლის დასაწყისში ნაურუზე განვითარდა მწვავე პოლიტიკური კრიზისი. პრეზიდენტობის პრეტენზია ჰქონდა ორ პიროვნებას: რენე ჰარისს და ბერნარდ დოვიიოგოს. არეულობის დროს დაიწვა პრეზიდენტის რეზიდენცია და გაითიშა სატელეფონო კავშირი. გარე სამყაროსთან კავშირი რამდენიმე კვირის განმავლობაში ხორციელდებოდა მხოლოდ პორტში შესული გემის საშუალებით, რომელსაც გააჩნდა თანამგზავრული ტელეფონი.
ქვეყნის შემოსავლების მნიშვნელოვანი ნაწილი ბოლო წლებში შედგება ავსტრალიური დახმარებებისაგან. საკუთარ ტერიტორიაზე ავსტრალიაში მოხვედრის მსურველი დევნილების შენახვა ქვეყნის მთავარი შემოსავალია, რომელსაც აფინანსებს ავსტრალია.
სოფლის მეურნეობა
კუნძულის სანაპირო ზოლში მოჰყავთ ბანანი, ანანასი, ნესვის ხე, მანგო, პურის ხე, ქოქოსის პალმა, რომლებიც ძირითადად მიდის ადგილობრივ ბაზარზე.
თევჭერა
თევჭერის ინდუსტრია ნაურუზე ჯერ კიდევ იმყოფება ჩანასახობრივ მდგომარეობაში: ქვეყანაში სულ ორი მცირე თევზსაჭერი გემია, რომლებიც თევზს იჭერენ ძირითადად ადგილობრივი ბაზრისთვის. დაჭერილი თინუსის ნაწილი მიდის ექსპორტზე ავსტრალიაში და იაპონიაში, მაგრამ შემოსავლები ჯერ კიდევ საკმაოდ მცირეა: 2001 წელს, მაგალითად, ექსპორტირებულია მხოლოდ დაახლოებით 600 კგ თინუსი კვირაში. 2000 წელს ნაურუზე გაჩნდა პირველი თევზის ბაზარი, რომელიც ასევე სამუშაო ადგილებით უზრუნველყოფდა ქვეყნის მოსახლეობის გარკვეულ ნაწილს.
ბოლო დროს ადგილობრივი ბიუჯეტის მატების მნიშვნელოვანი წყარო გახდა თევზჭერის უფლების ლიცენზიების გაცემა განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაში. 2000 წელს შემოსავალმა შეადგინა დაახლოებით 8,5 მილიონი ავსტრალიური დოლარი. ამ სფეროში ძირითადი პარტნიორებია თავზსაჭერი კომპანიები ჩინეთიდან, სამხრეთ კორეიდან, ტაივანიდან, აშშ-დან და იაპონიიდან.
ნაურუზე ასევე ვითარდება აკვაკულტურა: მცირე ხელოვნურ წყალსატევებში ამრავლებენ თევზ ხანოსს (Chanos chanos), რომელიც ძირითადად მიდის ადგილობრივ ბაზარზე.
მრეწველობა
1980-იან წლებში ფოსფორიტების მოპოვება მნიშვნელოვნად შემცირდა (1985—1986 წლებში 1,67 მილიონი ტონიდან 2001—2002 წლებში 162 ათას ტონამდე) და 2003 წელს მთლიანად შემცირდა. მაგრამ ფოსფორიტების მომპოვებული ავსტრალიური კომპანიის „Incitex Pivot“ ინვესტიციების დახმარებით სამთომომპოვებელი ინფრასტრუქტურა აღსდგა, და უკვე 2006 წლის სექტემბერში განახლდა ფოსფორიტების ექსპორტი. სავარაუდოდ, მისი პირველადი მარაგი სამყოფი უნდა იყოს 2009—2010 წლამდე.
ქვეყანაში შემოაქვთ საკვები, საწვავი, მანქანები და მოწყობილობები, სამშენებლო მასალები, სამომხმარებლო საქონელი.
ტრანსპორტი
ავტოგზების სიგრძე ნაურუზე შეადგენს დაახლოებით 40 კმ-ს. გზების სიგრძე მყარი გრუნტით შეადგენს 29 კმ-ს, რომლიდანაც 17 კმ მდებარეობს სანაპიროს გასწვრივ. ფოსფორიტების მომპოვებელი რაიონებიდან სანაპიროსკენ გაყვანილია 12-კილომეტრიანი გზა მყარი საფარის გარეშე. კუნძულის სამხრეთით მდებარეობს ნაურუს საერთაშორისო აეროპორტი. ნაურუს ეროვნული ავიაკომპანიაა „Our Airline“, რომლის განკარგულებაშია ორი თვითმფრინავი „Boeing 737“.
ნაურუზე არსებობს რკინიგზა სიგრძით 3,9 კმ, რომელიც აკავშირებს კუნძულის ცენტრში არსებულ ფოსფორიტების მომპოვებელ რაიონებს პორტთან სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი არ არსებობს და ოჯახების უმრავლესობა სარგებლობს პირადი სატრანსპორტო საშუალებებით. არსებობს საზღვაო კავშირი.
მასობრივი საინფორმაციო საშუალებები
პირველი საფოსტო მარკები ნაურუზე გამოუშვეს 1916 წელს. ისინი წარმოადგენდნენ დიდი ბრიტანეთის მარკებს, რომელზეც დაბეჭდილი იყო სიტყვა NAURU.
ნაურუს ერთადერთი რადიოსადგური ეკუთვნის მთავრობას და ძირითადად გადმოსცემს „ავსტრალიის რადიოსა“ და BBC-ს პროგრამებს. კუნძულზე ასევე არსებობს სამთავრობო ტელევიზია „Nauru TV“.
ნაურუზე არ არსებობს რეგულარული პრესის მასობრივი საინფორმაციო საშუალებები. დრო და დრო გამოიცემა გაზეთი „Nauru Bulletin“ (ინგლისურ და ნაურუულ ენებზე), „The Visionary“ (ოპოზიციური პარტია „ნაოერო ამოს“ გაზეთი). ორ კვირაში ერთჯერ გამოდიან გაზეთები „Central Star News“ და „Nauru Chronicle“.
1998 წლის სექტემბრიდან ნაურუზე გაჩნდა ინტერნეტი, მას წარმოადგენს კომპანია „CenpacNet“. ამ კომპანიასთან ინტერნეტის მოხმარებაზე ხელმოწერილი მომხმარებლები სავარაუდოდ შეადგენენ ნაურუს ინტერნეტ-აუდიტორიის საერთო რაოდენობის მხოლოდ ნახევარს. ჯერ კიდევ 2001 წლის მაისში „CenpacNet-მა“ გაუშვა ექსპლოატაციაში რამდენიმე თანამედროვე ინტერნეტ-კაფე საკუთარი სავაჭრო მარკით. მასში მომხმარებლებს მიეცათ ინტერნეტში შესვლის შესაძლებლობა 5 აშშ დოლარად საათში. ამას გარდა, კაფეში შეიძლება დოკუმენტების სკანირება და ციფრული ფოტოს დამუშავება.
ნაურუს სატელეკომუნიკაციო სისტემა განვითარებულია საკმაოდ კარგად. ბევრ საზოგადოებრივ ტელეფონს აქვს პირდაპირი გასვლა საერთაშორისო სისტემა IDD-ზე, მაგრამ იმის გამო, რომ მომსახურება ხდება ავსტრალიური კომპანიების ქსელებით, გამავალი საერთაშორისო ზარები ხორციელდება ოპერატორების მეშვეობით. ბოლო დროს შეინიშნება კავშირების რეგულარული უწესივრობები, რადგანაც ამ ბაზრის მომსახურე უცხოური კომპანიები უარს აცხადებენ აწარმოონ მომსახურება თანხების გადახდამდე. სტანდარტ AMPS-ის მობილური კავშირი მოიცავს პრაქტიკულად მთელ კუნძულს. ადგილობრივი ქსელები არ შეეფარდება GSM-ის სტანდარტებს, ამიტომ, აუცილებლობის შემთხვევაში მუდმივი კავშირის შენარჩუნებაისთვის რეკომენდირებულია ადგილობრივი ფორმატის ტელეფონების არენდა მობილური ოპერატორების ოფისებში.
ტურიზმი
ტურიზმი ნაურუზე შეზღუდულია ეკოლოგიური დაჭუჭყიანების მიზეზით, რომელიც შემორჩა ფოსფორიტების მოპოვების შემდეგ. ყველა მგზავრისაგან, რომლებიც ტოვებენ ქვეყნის ტერიტორიას, იქვითება აეროპორტის ანაკრებელი თანხით 25 ავსტრალიური დოლარი, რომელსაც იხდიან იქვე აეროპორტში. გადასახადს არ იხდიან ბავშვები ასაკით 12 წლამდე, ეკიპაჟის წევრები, სატრანზიტო მგზავრები და პირები, რომელთაც ხელში აქვთ სპეციალური წერილობითი ნებართვა ნაურუს იუსტიციის სამინისტროდან.
ფულადი სისტემა და ფინანსები
XXI საუკუნის დასაწყისში ნაურუს ხელისუფლება შეეჯახა ბევრ პრობლემას ფინანსების სფეროში, უპირველეს ყოვლისა, ფოსფორიტების ექსპორტის შემცირების გამო. შედეგად 2002 წელს ქვეყანამ ვერ შეძლო დროულად დაეფარა ვალი ზოგიერთი კრედიტორის წინაშე. მთავრობა აგრძელებს დაეყრდნოს ნაურუს ბანკის რესურსებს, რისი დახმარებითაც ცდილობს გადაწყვიტოს ბიუჯეტის დეფიციტის პრობლემები და როიალტის გადახდა.
ნაურუს ფულადი ერთეულია ავსტრალიური დოლარი. ინფლაციის დონე ქვეყანაში საკმაოდ მაღალია — 4 % 2001 წელს (ძირითადად ეს დაკავშირებულია მსოფლიო ბაზარზე ნავთობის ფასების და მისი ტრანსპორტირების ხარჯების ზრდით). 2000 წელს ბიუჯეტის დეფიციტმა შეადგინა 10 მილიონი ავსტრალიური დოლარი ანუ ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 18 %. გაიზარდა სახელმწიფო ვალი — 2000 წელს მან შეადგინა 280 მილიონი ავსტრალიური დოლარი.
ნაურუზე გადასახადი გაყიდვაზე არ იხდება, მაგრამ მთელ რიგ საქონელზე ვრცელდება საბაჟო გადასახადები, რომელთა გადახდის წესები პერიოდულად იცვლება. თამბაქოს პროდუქციაზე და ალკოჰოლზე გადასახადები არ ვრცელდება.
მაღაზიების სამუშაო დრო: ორშაბათიდან პარასკევის ჩათვლით — 09:00-დან 17:00-მდე, შაბათობით — 09:00-დან 13:00-მდე, მაგრამ ბევრი კერძო მაღაზია მუშაობს საკუთარი გრაფიკით.
ჯანდაცვა
ჯანდაცვის პრობლემების გადაწყვეტის ეფექტური სახელმწიფო პროგრამების შედეგად, რომლის ძირითადი მიზანია მოსახლეობის წყალმომარაგების გაუმჯობესება და მუდმივი სანიტარულ-პროფილაქტიკური ღონისძიებების ჩატარება, ბოლო წლებში ქვეყანაში შესაძლებელი გახდა ინფექციური დაავადებების თავიდან აცილება. მიუხედავად ამისა ისეთი ნეკონტაგიოზური დაავადებები, როგორიცაა დიაბეტი, ჰიპერტონია, გულ-სისხლძარღვთა დაავადება და კარცინომა, ასევე რესპირატორული დაავადებები, გახდა ადამიანთა სიკვდილის ძირითადი მიზეზი. ნაურუს მოსახლეობა ძლიერ სიმსუქნეს განიცდის. გაეროს მონაცემების თანახმად, ნაურუს უკავია პირველი ადგილი მსოფლიოში იმ ადამიანთა რაოდენობით, რომლებიც განიცდიან სიმსუქნეს. 2003 წელს დიაბეტის გავრცელების დონე ნაურუს მოზრდილ მოსახლეობას შორის (30,2 %) ყველაზე მაღალი იყო მსოფლიოში. ნაურუში სიმსუქნის მიზეზები, როგორც სხვა უახლოესი ინდუსტრიული წარსულის მქონე რეგიონებში, დაკავშირებულია იაფი მაღალკალორიული საკვების, უპირველეს ყოვლისა ხორცის კონსერვების გავრცელებით.
ნაურუს ჯანდაცვის ერთ-ერთი ძირითადი პრობლემაა — კადრების პრობლემა, ამიტომ ქვეყნის მთავრობა ცდილობს მოიზიდოს რაც შეიძლება მეტი სპეციალისტი ამ სფეროში. ქვეყანაში სამედიცინო მომსახურება უფასოა. 1999 წლის ივლისში საერთო ტიპის ნაურუული საავადმყოფო (Nauru General Hospital) და ეროვნული ფოსფორიტების კორპორაციის საავადმყოფო (National Phosphate Corporation Hospital) გაერთიანდა ნაურუს რესპუბლიკის საავადმყოფოდ (Republic of Nauru Hospital), რომელშიც სულ ხუთი ექიმი მუშაობს. მძიმედ დაავადებულებს ძირითადად სამკურნალოდ აგზავნიან ავსტრალიაში.
1995—1996 წლებში ხარჯებმა ჯანდაცვაზე შეადგინა 8,9 მილიონი ავსტრალიური დოლარი, ანუ ქვეყნის მთელი ბიუჯეტის 8,9 %. პროფესიონალი ექიმების დიდი ნაწილი არიან ექსპატრიატები.
განათლება
განათლება ნაურუზე სავალდებულოა ბავშვებისათვის 6-დან 15 წლამდე (I—X კლასები). საგანმანათლებლო სისტემა ასევე შეიცავს 2 საფეხურს ადრეული ასაკის ბავშვებისათვის: სკოლამდელ (Pre-school) და მოსამზადებელ საფეხურებს (Preparatory School).
შემდეგი საფეხურია — საშუალო სკოლა (VII—X კლასები სავალდებულო და XI—XII კლასები არასავალდებულო განათლება). 10 კლასის დამთავრების შემდეგ ბარდება გამოცდები საშუალო განათლების მიღების დამადასტურებელი სერთიფიკატის მისაღებად (Nauru Junior Certificate). სწავლის გაგრძელების შემთხვევაში XII კლასის დამთავრების შემდეგ ბარდება გამოცდები სრული საშუალო განათლების მიღების დამადასტურებელი სერთიფიკატის მისაღებად (Pacific Senior School Certificate).
უმაღლეს განათლებას ნაურუელები იღებენ საზღვარგარეთ, ძირითადად ავსტრალიაში. ნაურუში ასევე არსებობს სამხრეთ წყნარი ოკეანის უნივერსიტეტის (University of the South Pacific) განყოფილება, რომელშიც ტარდება დაუსწრებელი სწავლის კურსები.
განათლება ნაურუზე უფასოა.
კულტურა
კუნძულ ნაურუს ადრეული კულტურის შესახებ მონაცემები საკმაოდ მცირედაა შემონახული: დასავლეთის სამყაროს ძლიერი გავლენის გამო ბევრი წეს-ჩვეულებები და ტრადიციები უკვე დავიწყებულია ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ. ძველი ნაურუელების დამწერლობის უქონლობა უფრო აძნელებს ქვეყნის კულტურული სიმდიდრის შესწავლას.
კუნძულ ნაურუს კოლონიამდელი მოსახლეობის სოციალური ორგანიზება
ნაურუელთა ადრეული კულტურა დაფუძნებულია კუნძულზე მცხოვრები 12 ტომის კულტურაზე. ნაურუს ერთი საერთო ბელადი არ ჰყოლია, და თითოეულ ტომს ჰქონდა საკუთარი ისტორია. ტრადიციულად ტომები იყოფოდნენ გვარებად, და თითოეული ადამიანი იქ მიეკუთვნებოდა განსაზღვრულ კლასს: ტემონიბე (ნაურ. Temonibe), ემო (ნაურ. Emo), ამენენგამე (ნაურ. Amenengame) და ენგამე (ნაურ. Engame). ორი არაფრის მქონე კლასს ერქვა იტსიო (ნაურ. Itsio) და იტიორა (ნაურ. Itiora). ადამიანის რომელიმე კლასთან მიკუთვნების მთავარი ფაქტორი იყო დედის წარმოშობა. პრივილიგირებული მდგომარეობა ეკავა ტემონიბეს, რომლებსაც თევზაობის ნება ეძლეოდა და რომლებიც ფლობდნენ განსაზღვრულ მონაკვეთებს ზღვაზეც კი.
სპორტი
ნაურუში ეროვნული სპორტული თამაშია ავსტრალიური ფეხბურთი. არსებობს ნაურუს ნაკრები ფეხბურთში, მაგრამ ის დღემდე არ არის აღიარებული არც ფიფას, არც ოკეანეთის ფეხბურთის კონფედერაციის მიერ ქვეყანაში პროფესიონალი ფეხბურთელებისა და ფიფას ნორმების შესაბამისი სტადიონების არარსებობის გამო. მოთამაშეების ფორმის ფერია — ლურჯი ყვითელი განივი ხაზით. ეროვნული ნაკრების პირველი თამაში სხვა ქვეყნის ეროვნულ ნაკრებთან გაიმართა 1994 წლის 2 ოქტომბერს. ამ თამაშში ნაურუს ეროვნულმა ნაკრებმა დაამარცხა სოლომონის კუნძულების ეროვნული ნაკრები ანგარიშით 2:1. ეს იყო დიდი გამარჯვება, რადგანაც სოლომონის კუნძულების ნაკრები ითვლებოდა აშკარა ფავორიტად (ისინი გახდნენ მელანეზიის თასის გამარჯვებულებები იმავე წელს). ქვეყანაში არსებობს რამდენიმე სპორტული მოედანი და სტადიონი: „ლინკბელტ ოვალი“ (მდებარეობს აიოვოს რაიონში, მაგრამ ის მნიშვნელოვნად დაძველდა და არ შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს), მენენგის სტადიონი (აშენებულია 2006 წელს და იტევს 3500 მაყურებელს) და დენიგის სტადიონი.
საკმაოდ პოპულარულია ძალოსნობა, სოფტბოლი, კალათბურთი და ჩოგბურთი. ქვეყნის ხელისუფლების მხრიდან ყველაზე დიდი ყურადღება ექცევა ძალოსნობას: ზუსტად ამ დისწიპლინაში ნაურუმ მიაღწია ყველაზე დიდ წარმატებას. 1990 წელს თანამეგობრობის თამაშებზე ძალოსან მარკუს სტივენის სენსაციურ გამარჯვების შემდეგ ნაურუზე დაწესდა ნაურუს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი. 1992 წელს მარკუს სტივენი გახდა პირველი ნაურუელი, რომელმაც მიიღო მონაწილეობა ოლიმპიურ თამაშებში, რომელიც გაიმართა ბარსელონაში. ოფიციალურად ნაურუ ოლიმპიურ მოძრაობაში მიიღეს 1996 წელს. ნაურუდან პირველი ოფიციალური ათლეტები გახდნენ მარკუს სტივენი, ჯერარდ გარაბვანი და კუინსი დეტენამო.
ნაურუს ყველაზე უფრო წარმატებული ჩოგბურთელები არიან დევიდ დეტუდამო და ანგელიტა დეტუდამო.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები კატეგორია:ჯუჯა სახელმწიფოები
მაარი
მინი|მაარი უკინრეკ-მაარსი აშშ-ში მაარი (Маar) — თითქმის ბრტყელძირიანი ვულკანური წარმოშობის ძაბრისებრი ან ცილინდრული ფორმის ჩაღრმავება დედამიწის ზედაპირზე. წარმოადგენს ვულკანურ კონუსთან დაუკავშირებელ პატარა ზომის, დაბალტემპერატურიანი ვულკანური აფეთქების შედეგად დანგრეულ კრატერს, რომლის უკონუსო ყელს გარს აკრავს ამოფრქვეული ფხვიერი მასალის ზვინული.
მაარი წარმოიქმნება ვულკანური აირების ერთჯერადი აფეთქების შედეგად (ლავის ამოუღვრელად). მისი დიამეტრი იცვლება რამდენიმე ასეული მ-იდან რამდენიმე ათას მ-მდე; სიღრმე რამდენიმე ათეული მ-იდან რამდენიმე ასეულ მ-მდე. გარშემორტყმულია რგოლისებრი ზვინულით, რომელიც ხშირად მომრგვალო ფორმის ტბას უკავია. ამ მხრივ, აღსანიშნავია გერმანიაში მდებარე მაარული ტბა ლახერ-ზეე, რომლის მაქსიმალური სიღრმე 53 მ აღწევს. მაარის ზემო ნაწილის დენუდაციისას რჩება მხოლოდ აფეთქების მილი. ზოგჯერ იგი ამოვსებულია ულტრაფუძე ქანებით — კიმბერლიტებით, რომელიც ადგილ-ადგილ შეიცავს ალმასს.
დაბალი რგოლისებრი ზვინული უმეტესწილად აგებულია ამოფრქვევის დროს ამოსროლილი ფუძე ქანების ნატეხებით. მაარის ცენტრალურ ნაწილში ზოგჯერ აღმართულია ლავური გუმბათი, რომელიც ყალიბდება ვულკანური ციკლის ბოლოს. შლაკურ და ფერფლოვან კონუსებთან, ლავურ გუმბათებთან, ტუფურ რგოლებთან ერთად მაარი წარმოქმნის ვულკანურ მინდორსა და ჯაჭვს.
მაარი განსაკუთრებით განვითარებულია გერმანიასა (აიფელი) და საფრანგეთში (ოვერნი). გარდა ამისა, იგი გვხვდება ჩრდილოეთ ამერიკასა (აშშ, კანადა) და სამხრეთ ამერიკაში (პატაგონია) და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:რელიეფის ფორმები კატეგორია:ვულკანოლოგია
მალპიკა-დე-ტახო
მალპიკა-დე-ტახო (Malpica de Tajo) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების ტოლედოს პროვინციის ტორიხოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 80 კმ². მოსახლეობა — 1680 კაცი (2020 წ.).
საკვები პროდუქტების დაცვა მოზამბიკში
2009 წლის გაეროს განვითარების პროგრამის მიერ შედგენილი ადამიანის განვითარების ანგარიშის თანახმად, მოზამბიკის მოსახლეობის დაახლოებით 55 პროცენტი ცხოვრობს სიღარიბეში, დაახლოებით ნახევარი არის წერა-კითხვის უცოდინარი, 40 პროცენტი — არასაკმარისად იკვებება, ხოლო 47%-ს აქვს წვდომა დაცულ სასმელ წყალთან, ცხოვრების 48 წლის ხანგრძლივობით. ადამიანის განვითარების ინდექსში მოზამბიკი 169 ქვეყნიდან 165-ე ადგილზეა. შეფასებულია, რომ მოსახლეობის 64% არასანდო საკვებით იკვებება. სამხრეთ რეგიონებში ეს მაჩვენებელი უფრო მაღალია (75%).
მოზამბიკი განსაკუთრებით უსუსურია სტიქიური უბედურებების მიმართ, როგორებიცაა წყალდიდობა და გვალვა. ამ მოვლენებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა აგრარული სექტორი და ზოგადად ქვეყნის ეკონომიკა. მაგალითად, 2000 წლის მოზამბიკის წყალდიდობამ დააზარალა 2 მილიონი ადამიანი, როდესაც 1994 და 1996 წლის გვალვებმა ქვეყნის სამხრეთ და ცენტრალურ ნაწილებში დააზარალა 1.5 მილიონი.
ქვეყანაში ასევე არის შიდსის გავრცელების ერთ-ერთი უმაღლესი მაჩვენებელი მსოფლიოში.
ილია გრუზინოვი
ილია ეგორის ძე გრუზინოვი (დ. 1781 ― გ. 1813) — რუსი ანატომი და ფიზიოლოგი, წარმოშობით ქართველი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ანატომები კატეგორია:რუსი ფიზიოლოგები კატეგორია:რუსი ანატომები კატეგორია:ქართველი ფიზიოლოგები ილია
ანამორი
ანამორი — XI საუკუნის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, კლდეკარის ერისთავ ლიპარიტ IV ბაღვაშის მწიგნობართუხუცესი.
დაახლოებით 1060 წ. სულა კალმახის ერისთავის მიერ ლიპარიტის შეპყრობისა და მისი მეფე ბაგრატ IV-ისათვის გადაცემის შემდეგ ანამორმა უარი განაცხადა კლდეკარის ციხესიმაგრე მეფისათვის ჩაებარებინა. „მატიანე ქართლისაჲ“-ს ცნობით, მეფის ბრძანებით კლდეკარის დამცველთა თვალწინ ლიპარიტი და მისი ძე ივანე ძელებზე გაჰკიდეს და „განწირნეს სასიკვდილოდ“. მაშინ ანამორმა ბაღვაშთა სიცოცხლის შენარჩუნების სანაცვლოდ ციხესიმაგრე ბაგრატს გადასცა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
Pleurotomella evadne
Pleurotomella evadne — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
თეოდორე გიგნაძე
დეკანოზი თეოდორე გიგნაძე (დ. 22 დეკემბერი, 1960) — ქართველი სასულიერო პირი (საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია), ჯვართამაღლების სატაძრო კომპლექსის წინამძღვარი, თეოლოგიის დოქტორი.
ბიოგრაფია
დეკანოზი თეოდორე გიგნაძე დაიბადა 1960 წელს. სკოლა დაამთავრა 1978 წელს, ხოლო 1983 წელს - საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის სპეციალობით.
1989 წლიდან შეუდგა ეკლესიურ ცხოვრებას წმინდა პეტრესა და პავლეს სახელობის ტაძარში (წინამძღვარი: დეკანოზი არჩილ მინდიაშვილი).
1990-1994 წლებში სწავლობდა თბილისის სასულიერო აკადემიაში.
1998 წელს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქმა, ილია II-მ, მას ჯერ დიაკვნად, ხოლო შემდეგ მღვდლად დაასხა ხელი. 2003 წლიდან კი ჯვრის ამაღლების სახელობის ტაძრის (მცხეთა-თბილისის ეპარქია) წინამძღვარია.
2019 წლის 15 ივლისს დეკანოზ თეოდორეს მიენიჭა თეოლოგიის დოქტორის ხარისხი სამეცნიერო ნაშრომისთვის თემაზე “წმინდა გრიგოლ ხანძთელის ეკლესიოლოგია ”.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1960 კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 22 დეკემბერი
ქაჯურაჰო
thumb|240px|right|ქაჯურაჰოს მთავარი ტაძარი 240px|thumb|ღვთაებათა ეროტიკული თამაში
ქაჯურაჰო (ჰინდი: खजुराहो khajurāho) — ქალაქი მადჰია-პრადეშში, ინდოეთი.
ახ. წ. X საუკუნეში ქაჯურაჰოში აშენდა ინდუისტური ღვთაებათა ეროტიკული გამოსახულებებით შემკული 80-მდე ტაძარი. დღესდღეობით შენარჩუნებულია დაახ. 20 მათგანი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
Lasioglossum cerambyx
Lasioglossum cerambyx — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1980 წელს.
სქოლიო
cerambyx
1524
თარიღი უცნობია
*
ფრინველის გრიპი
ფრინველის გრიპი (Crippus avium) შინაურ სანიტარულ და გარეულ ფრინველთა მწვავედ მიმდინარე, ძლიერ კონტაგიოზური ავადმყოფობა, რომელიც ვლინდება ეპიზოოტიის ან ენზოოტიის სახით და ხასიათდება რესპირაციული, საჭმლის მომნელებელი ორგანოების დაზიანებით, ასევე სეპტიცემიური მოვლენებით.
ისტორიული ცნობა
ავადმყოფობა პირველად აღწერა იტალიაში პერონჩიტომ 1880წ. მისი ვირუსული ბუნება დაადგინა ჩენტანიმ 1901წ., ხოლო 1955 წლიდან აღმძვრელი იდენტიფიცირებული იყო როგორც influenza virus-A და მის შემდეგ, 1971 წლიდან ავადმყოფობას უწოდეს ფრინველის გრიპი. ამჟამად ფრინველის გრიპი კლასიკური ჭირის ფორმით იშვითად გვხვდება. უფრო ხშირად კი რეგისტრირდება ეპიზოოტიური აფეთქებები, რომლებიც გამოწვეულია სუსტი ვირულენტობის მქონე გრიპის ვირუსის ქვეტიპებით. რუსეთში ფრინველის კლასიკური ჭირის ვირუსი დაადგინეს 1902 წელს. ავადმყოფობა შეისწავლეს და აღწერეს მ. ტარტაკოვსკიმ, ვ. სიურინმა, ნ. ოსიძემ, ა. საფონოვმა, გ.ივანოვმა და სხვა.
ეკონომიკური ზარალი
ეკონომიკური ზარალი საკმაოდ დიდია. გრიპის A1 ქვეტიპის ვირუსით გამოწვეული ავადმყოფობის დროს ლეტალობა აღწევს 100%-ს, ხოლო ქვემწვავე და ქრონიკული მიმდინარეობისას კი დაავადებულ ფრინველთა 5-20% კვდება.
აღმძვრელი
აღმძვრელი 80-120 ნმ. ზომის, რნმ შემცველი ვირუსია ( influenza virus-A, ქვეტიპი Hav-1), რომელიც მსოფლიოს ჯანმრთელობის დაცვის ორგანოების მიერ მიკუთვნილი იქნა ორთომიქსოვირუსების ოჯახს, ინფლუენცას გვარს, მიქსოვირუსების ჯგუფს. ყველა ცნობილი ვირუსი იყოფა რვა ქვეტიპად (A1-A8) ვირუსი ნათესაურ კავშირსია ადამიანის, ცხენის, ღორის გრიპის A ტიპის ვირუსებთან. ვირუსი რეპროდუცირდება ქათმის ემბრიონში, ქსოვილოვან კულტურაში, აქვს მრავალი სახის ფრინველის, ძუძუმწოვარი ცხოველის და ადამიანის ერითროციტების ჰემაგლუტინაციის უნარი. ფრინველის ორგანიზმში ვირუსი ინდუციერებს ანტიჰემაგლუტინინს, გამანეიტრალებელ კომპლემენტშემბოჭავ ანტისხეულებს.
გამძლეობა
ვირუსი გამძლეა დაბალი ტემპერატურის მიმართ. ლიოფილურ მდგომარეობაში და დაბალ ტემპერატურაზე 2 წელი ძლებს. ვირუსი ღრმა გაყინვისას (-70 გრადუს ცელსიუსზე) ვირურენტული რჩება ფრინველის ხორცში 300 დღეზე მეტი. დაინფიცირებული სუბსტრატის გამოშრობა აკონსერვებს ვირუსს. 65-70 გრადუს ცელსიუსზე. ინაქტივირდება 2-5 წუთში. მზის პირდაპირი სხივები 40 საათში აუვნებლებს, დაინფიცირებულ ბუმბულზე 18-20 დღე ინარჩუნებს აქტიურობას. სუფრის მარილის 1%-იან ხსნარში ვირუსი არ კვდება 5-7 კვირა. იგი ინაქტივირდება 5 წუთში 5 %-იანი მარილმჟავის, 4%-იანი ფენოლის, 2%-იანი მწვავე ნატრიუმის ხსნარებით.
ეპიზოოტოლოგიური მონაცემები
გრიპით ავადდება ყველა სახის, ჯიშისა და ასაკის შინაური და გარეული ფრინველი. ამთვისებლობა საგრძნობლად იზრდება სხვადასხვა სანიტარიული სტრეს-ფაქტორების მოქმედებით. ფრინველის გრიპის ვირუსებს შორის ვლინდება ვირუსის ისეთი სტამები, რომელთა სუპერკაპსიდური გარსი შეიცავს ნეირამინიდაზას, რაც დამახასიათებელია ადამიანისა და ცხენის ვირუსებისათვის. დადგენილია ადამიანის გრიპის ვირუსუს სახეობათაშორისო გადაცემა ფრინველზე და ადამიანის გრიპის A2 ვირუსის ცირკულაცია გარეულ და შინაურ ფრინველებს შორის. გარეული ფრინველიდან გრიპის ვირუსს გამოყოფდნენ ეპიდემიათაშორისო პერიოდში. გარეულ და შინაურ ფრინველთა შორის შეიძლება ერთდროულად ცირკულირებდეს გრიპის ვირუსის რამდენიმე ანტიგენური სახესხვაობა, რომელიც დამახასიათებელია ადამიანისათვის, ფრინვველისა და შინაური ცხოველებისთვის. მეურნეობაში ფრინველის გრიპის აღმძვრელი შეიძლება მოხვდეს საკვებით, ინვენტარ-მოწყობილობით; განსაკუთრებით საშიშია არადეზინფიცირებული საბრუნავი ტარა, რომელსაც გადააქვს ფრინველის ტან-ხორცი და კვერცხი. დაავადების პირველი შემთხვევბი გვხვდება წიწილასა და დასუსტებულ ზრდასრულ ფრინველში. განსაკუთრებით არასრულფასოვანი კვების, ტრანსპორტირების და შემჭიდროვებულად გამოზრდის დროს. ქათმის დასუსტებულ ორგანიზმში ვირუსის პასაჟირებით იზრდება ვირუსის ვირულენტობა და შემდგომში ავადმყოფობა ვრცელდება. როგორც წესი, 30-40 დღეში ავადდება ყველა ამთვისებელი ფრინველი გრიპით ფრინველის დასნებოვნება ხდება რესპირაციული და პერორალური, ასევე დაზიანებული კანისა და კუნთების გზით. ინფექციის აღმძვრელის წყაროა ავადმყოფი და დაავადება გადატანილი ფრინველი
ვირუსმტარებლობა
ვირუსმტარებლობა გრძელდება 2-3თვე. ავადმყოფი ფრინველის ორგანიზმიდან ვირუსი გამოიყოფა ყველა ექსკრეტით და სეკრეტით, ასევე კვერცხით. მეურნეობის შიგნით არმძვრელის გავრცელების ფაქტორია მღრღნელი, კატა, გარეული ფრინველი ბუმბულჭამია მწერი, კოღო. საფრინველეში კვერცხმდებელი ვირუსმატარებელი ფრინველის არსებობა უზრუნველყოფს ეპიზოოტიური კერის შენარჩუნებას მეურნეობის სტაციონარულ არაკეთილსაიმედოობას. ფრინველის ავადობა შეადგენს 80-100%-ს, სიკვდილიანობის პროცენტი მაღალია, ეს დამოკიდებულია ვირუსის ვირულენტობაზე, ფრინველის მოვლა-შენახვის პირობებზე. გრიპის მიმართ არაკეთილსაიმედო მეურნეობაში წიწილა და ზრდასრული ფრინველი ხშირად ავადდება მიკოპლაზმოზით, კოლისეპტიცემიით, ინფექციური ლარინგოტრაქეიტით. ზრდასრულ ფრინველში 40-60%-ით იკლებს კვერცხმდებლობა, რომლის აღდგენა შესაძლებელი ხდება მხოლოდ გამოჯანმრთელებიდან 1,5-2 თვის შემდეგ. ხშირად გრიპგადატანილ ფრინველში ქრება იმუნიტეტი ნიუკასლის ავადმყოფობის, ინფექციური ლარინგოტრაქეიტის, ინფექციური ბრონქიტის და ყვავილის მიმართ, რაც ზოგჯერ იწვევს ზემოთ ჩამოთვლილი დაავადებების წარმოშობას.
კატეგორია:ვეტერინარია
რემედიოს-ტ.-რომუალდესი
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ აგუსანის მუნიციპალიტეტები
მაიპო (მდინარე)
მინი|250პქ|მაიპო მაიპო — მდინარე ჩილეში. სანტიაგოს რეგიონის მთავარი მდინარე. სათავეს იღებს ანდებში, ვულკან მაიპოს დასავლეთ კალთებზე. მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი შენაკადია მდინარე მაპოჩე. მაიპო წარმოადგენს სანტიაგოს რეგიონის ირიგაციისა და სასმელი წყლის ძირითად წყაროს.
მდინარის სიგრძეა 250 კმ, ხოლო მისი აუზის ფართობი 15,304 კმ. კვ. ერთვის წყნარ ოკეანეს, საპორტო ქალაქ სან-ანტონიოს სიახლოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს მდინარეები
მაიპო (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტოპონიმი მაიპო შეიძლება აღნიშნავდეს:
ორკეტა
ორკეტა (Horqueta) — ქალაქი პარაგვაიში, კონსეფსიონის დეპარტამენტში. მდებარეობს ქალაქ კონსეფსიონიდან 50 კმ-ის და ასუნსიონიდან 428 კმ-ის დაშორებით. გაშენებულია ბორცვზე.
დაარსდა 1793 წელს და ის პირველი ქალაქი იყო ქვეყანაში, რომელსაც საფეხმავლო ქუჩები გააჩნდა.
2008 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 55 882 ადამიანს შეადგენს, საიდანაც 28 936 კაცია და 26 947 ქალი. ეკონომიკური საქმიანობის მთავარი დარგია სოფლის მეურნეობა.
ზაფხულში ტემპერატურა მაქსიმალურ ნიშნულს 40°C-ს აღწევს, ზამთარში კი -2°C-მდე ეცემა. საშუალო წლიური ტემპერატურა 20°C-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაგვაის ქალაქები
მენტრიდა
მენტრიდა (Malpica de Tajo) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების ტოლედოს პროვინციის ტორიხოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 87 კმ². მოსახლეობა — 5320 კაცი (2020 წ.).
ალიტუსის რაიონი
ალიტუსის რაიონი (Alytaus rajonas) — რაიონი ლიეტუვაში, ალიტუსის მაზრაში.
ფართობი - 1 411 კმ², მოსახლეობა - 32,4 ათ. ადამიანი (32 116 2005 წლის 1 იანვრის მონაცემებით). მოსახლეობის 46,5 % მამაკაცია, 53,5 % კი - ქალია; 98 % - ლიეტუველები, 1 % - პოლონელები, 1 % - სხვა ერის წარმომადგენლები; 12, 5 % ქალაქის მაცხოვრებელია, 87,5 % კი - სოფლის.
შედის 11 სამამასახლისო:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიეტუვის რაიონები
13 ოქტომბერი
13 ოქტომბერი — გრიგორიანული კალენდრის 286-ე დღე (ნაკიან წლებში – 287-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 79 დღე.
დღის მოვლენები
thumb|150px|ტემპლიერთა კოცონზე დაწვა
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები:
1013
ალ-მუთავაქილი
ალ-მუთავაქილი (დ.   უცნობია — გ. 861) — აბასიანთა დინასტიის ხალიფა. სახალიფოს მართავდა 847-861 წლებში. მის დროს სახელმწიფო რელიგიად მუთაზილობის ნაცვლად კვლავ ორთოდოქსული ისლამი - სუნიტობა გამოცხადდა. სუნიტებზე დაყრდნობით ალ-მუთავაქილი ცდილობდა თურქული გვარდიის მზარდი გავლენის შესუსტებას. 853 წელს ალ-მუთავაქილმა თბილისის ამირა საჰაკ ისმაილის ძის წინააღმდეგ ლაშქრობა მოაწყო ბუღა თურქის სარდლობით. ალ-მუთავაქილი მოკლეს თურქული გვარდიის მეთაურებმა. მისის სიკვდილის შემდეგ ხალიფის ხელისუფლება უკიდურესად დასუსტდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:აბასიანთა ხალიფები კატეგორია:გარდაცვლილი 861 კატეგორია:IX საუკუნის ხალიფები
ტრიფონ ხუხუა
ტრიფონ ხუხუა (დ. 5 ნოემბერი, 1911, კიწია, გეგეჭკორის რაიონი — გ. 14 ივნისი, 1975) — ქართველი ლოტბარი, მომღერალი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1911 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1975 კატეგორია:ქართველი ლოტბარები კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
Pleurotomella formosa
Pleurotomella formosa — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
Lasioglossum cercothrix
Lasioglossum cercothrix — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1986 წელს.
სქოლიო
cercothrix
ვრეკ-ბეი-ვილიჯი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯერვის-ბეის ტერიტორიის დასახლებული პუნქტები
101 დალმაციელი (ფილმი)
101 დალმაციელი (One Hundred and One Dalmatians, ან 101 Dalmatians) — Walt Disney Productions-ის 1961 წლის ანიმაციური ფილმი, Buena Vista Pictures Distribution-ის დისტრიბუციით. იგი ეფუძნება დოდი სმითის ამავე სახელწოდების ნაწარმოებს. სიუჟეტის მიხედვით, ერთმანეთს გაიცნობენ როჯერი და ანიტა. მათ დალმაციელ ძაღლებს ასევე უყვარდებათ ერთმანეთი. მოგვიანებით მათ 15 ლეკვი ეყოლებათ, მაგრამ ოჯახს საშიშროებას უქმნის ბოროტი კრუელა დე ვილი, რომელიც ოცნებობს დალმაციელების ბეწვისგან დამზადებულ ქურქზე.
101 დალმაციელი კომერციულად წარმატებული იყო და სტუდია გადაარჩინა ფინანსური პრობლემებისგან, რომლებიც შეუქმნა „მძინარე მზეთუნახავმა“. გარდა კინოთეატრებიდან შემოსავლისა, კომერციული წარმატება გამოწვეული იყო სხვადასხვა ანიმაციური ტექნოლოგიის გამოყენებით, როგორიც იყო ქსეროგრაფია, აქტიურად ინტეგრირებულ კადრებში ფერების ჩასხმისას და ხატვისას.
ფილმი კინოგაქირავებაში 1969, 1979, 1985 და 1991 წლებში გავიდა. წლების შემდეგ გადაიღეს ფილმის გაგრძელებები, როგორც ანიმაციური, ასევე მხატვრული ფილმების სახით.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:1961 წლის ანიმაციური ფილმები კატეგორია:1961 წლის ფილმები კატეგორია:უოლტ დისნეის სტუდიების ანიმაციური ფილმები კატეგორია:Walt Disney Pictures-ის ფილმები
ტერა-როსა
ტერა-როსა (Terra rossa — წითელი ნიადაგი) — კარგად დრენირებული, მოწითალო, თიხიანი ან თიხიან-ლამიანი ნიადაგი, რომელიც ძირითადად გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში. მოწითალო ფერი უპირატესად, ჰემატიტის განვითარებასთანაა დაკავშირებული. ტიპურად წარმოდგენილია, როგორც წყვეტილი ფენა, რომლის სისქე მერყეობს რამდენიმე სმ-დან რამდენიმე მ-მდე. გავრცელებულია კარსტული რაიონების კირქვულ და დოლომიტურ მკვიდრ ქანებზე.
ტერა-როსას მაღალი შიდა დრენაჟი და ნეიტრალური pH მდგომარეობა ქვეფენილი კირქვული და დოლომიტური კარსტული ლანდშაფტის შედეგია. ტერა-როსა აგრეთვე დაკავშირებულია ხმელთაშუა ზღვის კლიმატთან და კარსტთან მსოფლიოს სხვა ადგილებშიც. სხვა თიხოვან ნიადაგთან შედარებით, ტერა-როსას აქვს საოცრად კარგი სადრენაჟი მახასიათებლები. ეს ნიადაგი პოპულარულია ღვინის საწარმოებლად. აღსანიშნავია ტერა-როსაზე განვითარებული ღვინის რეგიონი ლა-მანჩა ესპანეთში და კუნავარა, ფლერიე და ბაროსის ხეობა ავსტრალიაში. მდიდარია რკინის ჟანგეულების ჰიდრატებითა და ალუმინით.
ტერა-როსა აღწერილი იყო ძველად როგორც კირქვებზე განვითარებული სპეციფიკური მოწითალო ფერის ნიადაგი ევროპის ხმელთაშუაზღვიურ რაიონში, ხოლო მოგვიანებით მსოფლიოს სხვა რეგიონებშიც, მათ შორის ყირიმში, კალიფორნიასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მისთვის დამახასიათებელ თვისებად ითვლებოდა მძლავრი მრავალმეტრიანი გამოფიტვის ქერქი, რაც სუბტროპიკულ კლიმატთან ასოცირდებოდა. თუმცა, ამასთან ერთად, ვერ აიხსნებოდა ამავე რაიონების კირქვებზე განვითარებული თანამედროვე შავად შეფერილი ნიადაგის — რენძინების, აგრეთვე ყომრალი და სხვა ნიადაგის ერთობლივი გავრცელება. გამოსავალი იქნა ნაპოვნი, როდესაც ავსტრიელმა ნიადაგმცოდნემ ვალტერ კუბიენამ უჩვენა მათი სპეციფიკა, როგორც ძველი ტროპიკული გამოფიტვისა და ნიადაგწარმოქმნის რელიქტი. ტერა-როსა განიხილება, როგორც ძველი გამოფიტვის ქერქი, რომლის ზედაპირულ ფენაში ყალიბდება თანამედროვე სუსტადგანვითარებული ნიადაგი, წარმოდგენილი მცირესიმძლავრიანი ჰუმუსოვანი ჰორიზონტით. გენეზისთან დაკავშირებით სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს.
ტერა-როსა ფრაგმენტულადაა გავრცელებული დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, ცაგერის, ამბროლაურისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტებში, კორდიან-კარბონატული ნიადაგების ზოლში, კირქვებზე.
სქოლიო
კატეგორია:ნიადაგის ტიპები
მონტეარაგონი
მონტეარაგონი (Montearagón) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების ტოლედოს პროვინციის ტორიხოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 12 კმ². მოსახლეობა — 518 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტოლედოს მუნიციპალიტეტები
გრუზინსკები
გრუზინსკები (Грузинский) — ქართველ ბაგრატიონთა მიერ რუსეთში მიღებული ტიტული, რომელიც შემდეგ მისი მფლობელების გვარად იქცა. გრუზინკის ტიტულსა და გვარს ატარებდნენ ბაგრატიონთა ორი დამოუკიდებელი შტოს წარმომადგენლები.
თავდაპირველად გრუზინსკებად იწოდებოდნენ რუსეთში ემიგრირებული ქართლის მეფე ვახტანგ VI-ის შთამომავალი მუხრანელი ბაგრატიონები. ისინი სარგებლობდნენ რუსეთის იმპერიის თავადის („Князь“) უფლებებით. ამ შტოს უკანასკნელი წარმომადგენელი იყო მხატვარი პეტრე გრუზინსკი (გ. 1892). რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო საბჭოს 1833 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილებით, გრუზინსკის გვარი-ტიტული დაუმტკიცდათ ქართლ-კახეთის მეფეების ერეკლე II-ისა და გიორგი XII-ის შთამომავალ ბაგრატიონებს. მისი მფლობელები სახელმწიფო საბჭოს 1865 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით სარგებლობდნენ „უგანათლებულესი თავადის“ („Светлейший князь“) უფლებებით. ეს ტიტული აღემატებოდა თავადის ტიტულს. ამ შტოს შთამომავალია რეჟისორი ნუგზარ ბაგრატიონ-გრუზინსკი (დ. 1950).
ლიტერატურა
კატეგორია:ბაგრატიონები *
ბაჩა
ბაჩა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (ოთხარის თემი), აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთზე, მდინარე მჭიშთაზე. ზღვის დონიდან 125 მ, გუდაუთიდან 12 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ოთხარის თემის სოფლები
Pleurotomella frigida
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
გიორგი აბაშვილი
გიორგი სიმონის ძე აბაშვილი (დ. 8 იანვარი, 1910, თბილისი ― გ. 26 სექტემბერი, 1982, ლენინგრადი) — სამხედრო-საზღვაო მოღვაწე, საბჭოთა ვიცე-ადმირალი (1955), სამხედრო-საზღვაო მეცნიერებათა კანდიდატი (1964).
ბიოგრაფია
დაამთავრა ლენინგრადის სამხედრო-საზღვაო სასწავლებელი (1931) და დაინიშნა ბალტიის ფლოტის საესკადრო ნაღმოსან „ვოლოდარსკის“ შტურმანად. 1932–1934 წლებში საესკადრო ნაღმოსან „ლენინის“ შტურმანი იყო, 1935–1936 ― სასწავლო გემის უფროსის მოადგილე, 1936 ― საგუშაგო ხომალდ „პურგას“, ხოლო 1939 ― საგუშაგო ხომალდების დივიზიონის მეთაური. მონაწილეობდა ფინეთის წინააღმდეგ ომსა და მეორე მსოფლიო ომში. 1944 წელს მეთაურობდა საესკადრო ნაღმოსნების დივიზიონს, იყო ბალტიის ზღვის ფლოტის შტაბის უფროსის მოადგილე; თავი გამოიჩინა ლენინგრადის ბლოკადის გარღვევისათვის ბრძოლაში. 1962 წ. კარიბის კრიზისის დროს ხელმძღვანელობდა საბჭოთა სამხედრო-საზღვაო ძალებს კუბაზე. ზოგიერთი ცნობით აბაშვილმა დააყოვნა ამერიკის შეერთებული შტატების წინააღმდეგ ბირთვული დარტყმის გადაწყვეტილების მიღება. იმავე წელს თადარიგში გავიდა. დაჯილდოებულია ლენინის, წითელი დროშის, წითელი ვარსკვლავის, ნახიმოვის ორდენებითა და მედლებით.
ყუბაჩური სამაჯურის საიდუმლო
სიუჟეტი
აული ყუ­ბა­ჩი, საიდანაც არიან ფილმის მთავარი გმირები, ოდით­გან გან­თქმუ­ლია ხე­ლო­ვა­ნი ადა­მი­ა­ნე­ბით, რომ­ლე­ბიც სა­ი­უ­ვე­ლი­რო საქ­მიანობას ეწე­ვი­ან. აუ­ლის ყვე­ლა მშო­ბე­ლი ცდი­ლობს შთა­მო­მავ­ლო­ბას გა­დას­ცეს თა­ვი­სი ხე­ლო­ბის სა­ი­დუმ­ლო. ახალ­გაზ­რდა მუ­რადს კი ურ­ჩევ­ნია ლექ­სე­ბი წე­როს და უს­მი­ნოს გან­თქმულ აშუღს და მო­ხე­ტი­ა­ლე პო­ეტს მუ­რადს, რომ­ლის პა­ტივ­სა­ცე­მად დაარქვეს მას სა­ხე­ლი.
საიდა და მურადი ერთმანეთს დედაქალაქში გაიცნობენ და წარმოდგენაც არ აქვთ, რომ მათი ოჯახები ერთმანეთს მტრობენ მამების შუღლის გამო. ახალგაზრდებს დიდი ძალისხმევა სჭირდებათ, რომ ერთად დარჩნენ.
ფილმში უხ­ვა­დაა გამოყენებული ცნო­ბი­ლი ხე­ლო­ვა­ნი ქალის, ბა­ნა­ბა მა­გო­მე­დო­ვას ნა­მუ­შევ­რე­ბი, რომელიც ამ სოფ­ლი­და­ნაა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები კატეგორია:1982 წლის ფილმები კატეგორია:ლიტერატურაზე დაფუძნებული ფილმები
Invisible Touch (სიმღერა)
Invisible Touch — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის სინგლი 1986 წლის ალბომიდან Invisible Touch. ეს არის ჯენესისის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სიმღერა და მათი პირველი #1 ჰიტი აშშ-ში. კანადურ რეიტინგებში მან #4 ადგილი დაიკავა.
სიმღერის იდეა დაიბადა მუსიკალური ჯემის დროს, როდესაც ჯგუფი უკრავდა სხვა სიმღერას, Domino. ბილბორდის საუკეთესო 100-ეულში პირველი ადგილი, რომელიც მას ეკავა, მოგვიანებით დაიკავა პიტერ გებრიელის სიმღერამ Sledgehammer.
მუსიკალური ვიდეო ამ სიმღერისათვის საკმაოდ პრიმიტიულია და გადაღებულია სპონტანურად, ერთ-ერთი რეპეტიციისას, რადგანაც ჯგუფი დაკავებული იყო საკონცერტო ტურით.
1992 წლის სინგლი
Invisible Touch ასევე გამოიცა 1992 წელს, როგორც 7 და კომპაქტ დისკის ფორმატის მქონე სინგლი. მასში შეტანილია სიმღერების Invisible Touch, Abacab და The Brazilian საკონცერტო ვერსიები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯენესისის სიმღერები კატეგორია:1986 წლის სიმღერები
სანტიაგო (ჩრდილოეთი აგუსანი)
სანტიაგო (ოფიციალურად სანტიაგოს მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Santiago; Bayan ng Santiago) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ აგუსანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 28 657 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 9 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ აგუსანის მუნიციპალიტეტები
ვეგეტატიური ნერვული სისტემა
მინი|მარჯვნივ|250პქ|ვეგეტატიური ნერვული სისტემა ვეგეტატიური ნერვული სისტემა (ავტონომიური ნერვული სისტემა; ვნს) — ადამიანისა და ხერხემლიანი ცხოველების ნერვული სისტემის ნაწილი, რომელიც არეგულირებს შინაგანი ორგანოების (მომნელებელი, სუნთქვის, სისხლის მიმოქცევის, გამრავლების, გამომყოფი და სხვ.) მოქმედებას, ნივთიერებათა ცვლის პროცესებს და ამით — ყველა ქსოვილის ფუნქციურ მდგომარეობას.
შედგება ორი ნაწილისაგან - სიმპათიკური და მისი თანამგზავრი პარასიმპათიკური, რომლებიც აინერვირებენ შინაგან ორგანოებს. როგორც სიმპათიკური, ისე პარასიმპათიკური ნერვული სისტემა შედგება ცენტრალური და პერიფერიული ნაწილებისგან. ვეგეტაციური ნერვული სისტემის ერთიანი ცენტრები მოთავსებულია თავის ტვინის ჰემისფეროების ქერქში, ზოლიან სხეულში და ჰიპოთალამუსის მიდამოს ბირთვებში. ვეგეტაციური ნერვული სისტემის ნერვული ბოჭკოები ფუნქციის მიხედვით შეიძლება იყოს - მგრძნობიარე (აფერენტული), მამოძრავებელი (ეფერენტული) და სეკრეციული. ვნს-ის ნერვული ბოჭკოები, გამოსული შესაბამისი ცენტრებიდან მიემართება მომუშავე ორგანოსკენ და მისვლამდე შეწყდება მხოლოდ ერთ, რომელიმე ნერვულ კვანძში. ამგვარად, არჩევენ ორ მონაკვეთს: პირველი მონაკვეთი ცენტრიდან - კვანძამდე ანუ პრეგანგლიური ბოჭკო; მეორე მონაკვეთი კი - ნერვული კვანძიდან მომუშავე ორგანომდე ანუ რუხი ფერის  პოსტგანგლიური ნერვული ბოჭკო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნერვული სისტემა კატეგორია:ნევროლოგია
სირაბიძეები (ქედის მუნიციპალიტეტი)
სირაბიძეები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედის მუნიციპალიტეტში, ზვარის თემში (სოფლები: ზვარე, ვაიო, ზესოფელი, კვაშტა, სირაბიძეები). მდებარეობს მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 380 მ სიმაღლეზე, დაბა ქედიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 252 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Lasioglossum cervicale
სქოლიო
cervicale
პიდიგი
პიდიგი (ოფიციალურად პიდიგის მუნიციპალიტეტი; ილოკ: Ili ti Piddig; ფილ: Bayan ng Piddig) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ილოკოსის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 22 475 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 23 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ ილოკოსის მუნიციპალიტეტები
Illegal Alien (სიმღერა)
Illegal Alien — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის სიმღერა და სინგლი 1983 წლის ალბომიდან Genesis. ბრიტანეთის ჩარტში იგი 46-ე ადგილამდე ავიდა.
სიმღერაში მოთხრობილია არალეგალური უცხოელების ისტორია, რომლებიც ყველა მეთოდს იყენებენ ამა თუ იმ ქვეყნის ტერიტორიაზე არალეგალურად დასარჩენად. მუსიკალურ ვიდეოში მოთხრობილია იგივე ამბავი, საკმაოდ გროტესკული და ექსცენტრიული სცენებით.
სქოლიო
კატეგორია:1987 წლის სინგლები კატეგორია:ჯენესისის სიმღერები კატეგორია:1983 წლის სიმღერები
განივი ვულკანური სიერა
განივი ვულკანური სიერა, აგრეთვე ტრანს-მექსიკური ვულკანური სარტყელი (Eje Volcánico Transversal) – ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი ვულკანური სარტყელი დედამიწაზე. მდებარეობს ცენტრალური მექსიკის სამხრეთ ნაწილში. გადაჭიმულია წყნარი ოკეანის სანაპიროდან მექსიკის ყურემდე. სიგრძე 900 კმ. სიგანე 50-100 კმ.
სარტყელის (და მთელი მექსიკის) უმაღლესი მწვერვალია მთა ორისაბა (5636 მ). სხვა ვულკანებია (დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ): ნევადო-დე-კოლიმა (4339 მ), პარიკუტინი (2774 მ), ნევადო-დე-ტოლუკა (4577 მ), პოპოკატეპეტლი (5452 მ), ისტატკსიუატლი (5286 მ), ლა-მალინჩე (4461 მ), კოფრე-დე-პეროტე (4282 მ) და სიერა-ნეგრა (4580 მ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მექსიკის გეოგრაფია კატეგორია:მექსიკის ვულკანები კატეგორია:ფიზიოგრაფიული პროვინციები
2001: კოსმოსური ოდისეა (ფილმი)
2001: კოსმოსური ოდისეა (2001: A Space Odyssey) — სტენლი კუბრიკის 1968 წლის სამეცნიერო ფანტასტიკური ფილმი, რომელიც ნაწილობრივ დაფუძნებულია ართურ კლარკის მოთხრობაზე „გუშაგი“. ფილმი ეხება ტექნოლოგიების განვითარების, ხელოვნური ინტელექტისა და სხვა პლანეტებზე სიცოცხლის არსებობის თემებს.
კლარკმა ფილმის სცენარზე მუშაობის პარალელურად დაწერა ამავე სახელწოდების რომანიც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1968 წლის ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:სტენლი კუბრიკის ფილმები კატეგორია:წიგნებზე დაფუძნებული ფილმები კატეგორია:აშშ-ის ფილმების ეროვნული რეესტრის ფილმები კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკური ფილმები
1525
თარიღი უცნობია
*
ინდრა
ინდრა (इन्द्र — indra — „ხელმწიფე“) — ინდუისტური უძველესი ვედური ღვთაება, წვიმის მწირავი და ღმერთთა მეფე. ძველ ინდოეთში ინდრას კულტი ძლიერად იყო გავრცელებული, რომელიც შემდგომში ტრიმურტით და სხვა უფრო პოპულარული ღვთაებებით შეიცვალა. ბუდიზმში ის არის მფარველი ღვთაება. ჯაინიზმში უმაღლესი ზეცის მეფე სახელად - საუდდჰარმაკალპა მისი მითოლოგია და ძალები შეესაბამება ევროპული მითოლოგიის ისეთ გმირებს როგორიცაა: ზევსი, იუპიტერი, პერუნი, თორი და ოდინი.
სქოლიო
კატეგორია:ინდუისტური ღმერთები კატეგორია:რიგვედას ღვთაებები კატეგორია:ცის და ამინდის ღმერთები კატეგორია:ჭექა-ქუხილის ღმერთები კატეგორია:ადიტიები კატეგორია:ომის ღმერთები კატეგორია:ლოკაპალა
ბობ გელდოფი
რობერტ ფრედერიკ ზენონ „ბობ“ გელდოფი, ბრიტანეთის იმპერიის კავალერი (დ. 1951 წლის 5 ოქტომბერს) — ცნობილი ირლანდიელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი, მუსიკოსი, მწერალი და სოციალური აქტივისტი-ქველმოქმედი. იგი უფრო მეტად ცნობილია, როგორც როკ-ჯგუფის The Boomtown Rats ლიდერი. გარდა ამისა, ცნობილია მის მიერ ალან პარკერის 1982 წლის ფილმში კედელი განსახიერებული დრამატული როლი.
დისკოგრაფია
The Boomtown Rats
დასავლეთი სიერა-მადრე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მექსიკის ქედები
ბობ გელდოფი
დისკოგრაფია
სოლო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1951 კატეგორია:ირლანდიელი მუსიკოსები
მეხიკო
მეხიკო (Ciudad de México ) — მექსიკის დედაქალაქი, ფედერალური რაიონი და ხელისუფლების ადგილსამყოფელი. წარმოადგენს ფედერალურ ერთეულს მექსიკის შემადგენლობაში, არ მიეკუთვნება 31 შტატიდან არც ერთს და მთლიანად ეკუთვნის ფედერაციას. მეხიკო ამჟამად ქვეყნის უდიდესი ქალაქი, უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური, კულტურული, საგანმანათლებლო და საფინანსო ცენტრია.
მეხიკოს მინიჭებული აქვს „ალფა“ რანგის გლობალური ქალაქის სტატუსი და ის მთლიანად ამერიკის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საფინანსო ცენტრია. მდებარეობს მაღლობ პლატოზე, მეხიკოს ველზე, მექსიკის შუაგულში, ზღვის დონიდან 2 240 მეტრზე. ქალაქი შედგება ექვსი კვარტლისგან.
მეხიკო უძველესი დედაქალაქია დასავლეთ ნახევარსფეროში, ამავე დროს, კიტოსთან ერთად, იგი იმ ორ დედაქალაქს შორისაა, რომლებიც ადგილობრივმა ინდიელებმა დააარსეს. თავდაპირველად, 1325 წელს, ქალაქი ტესკოკოს ტბაში მდებარე კუნძულზე აცტეკებმა დააფუძნეს და მას ტენოჩტიტლანი უწოდეს. თითქმის ორი საუკუნის შემდეგ, 1521 წელს ტენოჩტიტლანის ალყის დროს ქალაქი თითქმის მთლიანად დაინგრა. ამის შემდეგ, ქალაქი ხელახლა დაპროექტდა და აშენდა ესპანური ურბანული სტანდარტებით. 1524 წელს შეიქმნა მეხიკოს მუნიციპალიტეტი, რომელსაც „მეხიკო-ტენოჩტიტლანი“ ეწოდებოდა, 1585 წელს კი ოფიციალურად ქალაქი მეხიკო დაერქვა. მეხიკო ესპანეთის კოლონიური იმპერიის საკმაოდ დიდი ნაწილის პოლიტიკურ, ადმინისტრაციულ და ფინანსური ცენტრის ფუნქციებს ასრულებდა. მას შემდეგ, რაც მექსიკამ ესპანეთისგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა, 1824 წელს შეიქმნა მეხიკოს ფედერალური რაიონი.
1997 წელს მეხიკოს მცხოვრებლებს უფლება მიეცათ, საყოველთაო არჩევნების გზით, პირდაპირ აირჩიონ მთავრობის მეთაური და ერთპალატიანი საკანონმდებლო ასამბლეის წარმომადგენლები. ამ დროიდან მოყოლებული, ხელისუფლების ორივე შტოს მართავს მემარცხენე მიმართულების დემოკრატიული რევოლუციის პარტია. ბოლო წლებში, ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ლიბერალური პოლიტიკა გაატარა, მათ შორის, დააკანონა თანხმობა აბორტის მოთხოვნის შემთხვევაში, ევთანაზიის შეზღუდული ფორმა, განქორწინება ორივე მხარის თანხმობის გარეშე და ერთსქესიანთა ქორწინება.
აცტეკების პერიოდი
ქალაქი, რომელსაც ამჟამად მეხიკო ეწოდება, 1325 წელს მეხიკას ხალხმა დააარსა, რომლებსაც მოგვიანებით აცტეკები ეწოდათ. მეხიკების ძველი ქალაქი ამჟამად ტენოჩტიტლანის სახელითაა ცნობილი, აშენდა მეხიკოს ველზე, სადაც მდებარეობდა პატარა ქალაქი-სახელმწიფო ტლატელოლკო. სამეცნიერო ლიტერატურაში მას ხშირად „ტენოჩტიტლან-ტლატელოლკოს“ სახელით მოიხსენიებენ. აცტეკების დიდი ბაზრობა, რომელიც ბერნალ დიას დელ კასტილიომ დაიპყრო, ამ უკანასკნელს დეტალებში აღწერს თავის ქრონიკაში „მექსიკის დაპყრობის ნამდვილი ისტორია“; დასტურდება, რომ ეს ბაზრობა ტლატელოლკოში მდებარეობდა. მეხიკას ხალხი ნაუატლზე მოლაპარაკთა ერთ-ერთი უკანასკნელი წარმომადგნლები იყვნენ, რომლებიც ტოლტეკების იმპერიის დაშლის შემდეგ, მეხიკოს ველის ამ ნაწილში დასახლდნენ. მათ მოსვლას წინააღმდეგობა გაუწიეს ამ მიდამოებში უკვე მოსახლე ხალხებმა, თუმცა, მეხიკას ხალხმა მაინც შესძლო ტესკოკოს ტბის დასავლეთ ნაწილში მდებარე კუნძულზე ქალაქი გაეშენებინა. თავის მხრივ, მეხიკას ხალხს ქალაქის დაარსების საკუთარი ისტორია ჰქონდა, რომლის თანახმადაც, ამ კუნძულისკენ მათ მთავარმა ღმერთმა, უიცილოპოჩტლიმ მიუთითა. ამ ისტორიის მიხედვით, ღმერთმა მათ მიანიშნა ის ადგილი, სადაც მათ თავიანთი ქალაქი უნდა აეშენებინათ. თქმულების მიხედვით, აღსრულდა უიცილოპოჩტლის დანაბარები, დაეარსებინათ ქალაქი იმ ადგილას, სადაც კაქტუსზე მჯდარ არწივს დაინახავდნენ, რომელსაც ნისკარტით გველი ეჭირებოდა, ასეთ სცენას ისინი ტესკოკოს ტბაში მდებარე კუნძულზე წააწყდნენ. 1325-1521 წლებში ტენოჩტიტლანი გაიზარდა და გაძლიერდა, დომინანტი გახდა ტესკოკოს ტბის ირგვლივ და მთლიანად მეხიკოს ველზე მდებარე სხვა ქალაქ-სახელმწიფოებს შორის. ესპანელების გამოჩენისას, აცტეკების იმპერია მესოამერიკის უდიდეს ნაწილზე ვრცელდებოდა, გასასვლელი ჰქონდა როგორც მექსიკის ყურეზე, ისე წყნარ ოკეანეზე. 1519 წლისთვის ტენოჩტიტლანის მოსახლეობა დაახლოებით 150 000-200 000 ადამიანს შეადგენდა; ამ დროისათვის, ლონდონის მოსახლეობა 50 000 კაცს აღწევდა, პარიზის კი დაახლოებით 300 000-ს.
ტენოჩტიტლანის დაპყრობა ესპანელთა მიერ
ვერაკრუსის სანაპიროსთან მიდგომის შემდეგ, ერნან კორტესის ყურამდე მიაღწია ხმებმა დიადი ქალაქისა და მისი მოქიშპეების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ კორტესი მექსიკაში ძალზედ პატარა არმიის თანხლებით ჩავიდა, მან ადვილად მოახერხა დაერწმუნებინა მრავალი ადგილობრივი ტომი, რომ მას ტენოჩტიტლანის დანგრევაში დახმარებოდნენ. ესპანელმა კორტესმა ტენოჩტიტლანი პირველად 1519 წლის 8 ნოემბერს იხილა. ქალაქის მშვენებამ და ზომამ კორტესსა და მის ამალაზე თავზარდამცემი შთაბეჭდილება მოახდინა. ესპანელები იმ ქვაფენილს მიუყვებოდნენ, რომელმაც ისინი ქალაქ ისტაპალპაში მიიყვანა. მიუხედავად იმისა, რომ იმპერატორი მონტესუმა ტენოჩტიტლანის ცენტრიდან მათ შესახვედრად და საჩუქრების გასაცვლელად დაიძრა, მათ შორის მეგობრობამ დიდხანს ვერ გასტანა. კორტესმა იმპერატორი შინაპატიმრობაში გამოკეტა იმ იმედით, რომ მისი ხელით იბატონებდა. დაძაბულობა 1520 წლის 30 ივნისის ღამემდე გაგრძელდა, ღამემდე, რომელიც ისტორიაში „მწუხარების ღამის“ სახელითაა ცნობილი, როდესაც აცტეკები ესპანელების წინააღმდეგ აჯანყდნენ და ევროპელებისა და მათი მოკავშირე ტლაჰკალტეკები შეპყრობა და განდევნა განიზრახეს. კორტესის ამალა ტლაჰკალტეკთან შეგროვდა. აცტეკებმა იფიქრეს, რომ ესპანელები სამუდამოდ წავიდნენ. მათ ახალ მეფედ კუიტლაუაკი აირჩიეს, თუმცა, ეს უკანასკნელი რამდენიმე თვეში ყვავილით დაავადდა და გარდაიცვალა. შემდეგი მეფე კუაუტემოკი გახდა. ტენოჩტიტლანზე შემდეგი იერიშის მიტანა კორტესმა 1521 წლის მაისისთვის განიზრახა. სამი თვის მანძილზე, აცტეკთა დიდებული ქალაქი საკვებისა და წყლის ნაკლებობით იტანჯებოდა, ამას თან ერთვოდა ევროპელთა მიერ მოტანილი ყვავილის ეპიდემიის გავრცელება. კორტესი და მისი მოკავშირეები კუნძულის სამხრეთით გამაგრდნენ და ქალაქში შესვლას ქუჩა-ქუჩა, სახლდა-სახლ გეგმავდნენ. საბოლოოდ, იმპერატორი კუაუტემოკი მტერს 1521 წლის აგვისტოში ჩაბარდა.
ქალაქის ხელახლა აშენება მეხიკოს სახელით
დაპყრობისას, ბოლო ალყისა დროს, ესპანელებმა ტენოჩტიტლანი პრაქტიკულად გაანადგურეს. კორტესი თავდაპირველად კოიოაკანში დასახლდა და გადაწყვიტა, აცტეკების ქალაქი ხელახლა აეშენებინა ისე, რომ წინა მმართველობის ყველანაირი კვალი წაეშალა. კორტესს თავისი პირადი მმართველობით დამოუკიდებლობა არ გამოუცხადებია, იგი ლოიალური რჩებოდა ესპანეთის სამეფოს მიმართ. პირველი ვიცე-მეფე ახალ სამფლობელოში თოთხმეტი წლის შემდეგ მოვიდა. ამ დროისათვის მეხიკო კვლავ ქალაქი-სახელმწიფო გახდა, რომლის ძალაუფლებაც ქალაქის საზღვრებს ბევრად სცდებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ესპანელებმა ტენოჩტიტლანის საწყისი დაგეგმარება შეინარჩუნეს, აცტეკების ძველი ტაძრების ადგილას მათ კათოლიკური ტაძრები ააშენეს, ასევე მიითვისეს საიმპერატორო სასახლე. ტენოჩტიტლანს სახელი შეუცვალეს და „მეხიკო“ უწოდეს, მხოლოდ იმიტომ, რომ ამ სახელს ესპანელები ადვილად წარმოთქვამდნენ.