cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მილტონ ფრიდმანი
ეკონომიკა
ფრიდმანი ასევე ცნობილი იყო მისი შრომებით მოხმარების ფუნქციის შესახებ, მუდმივი შემოსავლის ჰიპოთეზით (1957), რომელიც ფრიდმანმა დაასახელა თავის საკუეთესო სამეცნიერო ნაშრომად. ნაშრომის მიხედვით, რაციონალური მომხმარებლები მათი მუდმივი შემოსავლის პროპორციულ რაოდენობას დახარჯავდნენ. მოულოდნელი შემოსავლებ კი ძირითადად შეინახებოდა. გადასახადების შემცირებისას, რაციონალური მომხმარებლები იფიქრებდნენ, რომ გადასახადები მალევე გაიზრდებოდა საჯარო ფინანსების დასარეგულირებლად. სხვა წვლილიდან აღსანიშნავია ფილიპსის მრუდის კრიტიკია და თეორია ბუნებრივი უმუშევრობის დონის შესახებ (1968). ფრიდმანს უკავშირდება ასევე კრიტიკა იმის შესახებ, რომ მთავრობა, რომელიც დიდი ინფლაციით ამცირებს უმუშევრობის დონეს მუდმივად ვერ შეძლებს ასე. უმუშევრობა შეიძლება დროებით იყოს დაბალ ნიშნულზე, მანამ სანამ ინფლაცია იქნება სიურპრიზი, მაგრამ გრძელვადიან პერსპექტივაში უმუშევრობა გამოწვეული იქნება სამუშაო ბაზრის არასრულყოფილებითა და დაპირისპირებებით.
ფრიდმანის ესე სახელწოდებით პოზიტიური ეკონომიკის მეთოდოლოგია (1953) გვაწვდის ეპისტემოლოგიურ ნიმუშს მისი შემდეგი კვლევისთვის, რომლის მეშვეობითაც ჩიკაგოს სკოლის ხარისხი მიენიჭა. ესეში ის ამტკიცებდა, რომ ეკონომიკა როგორც მეცნიერება უნდა იყოს თავისუფალი შეფასებებში. უფრო მეტიც, სასარგებლო ეკონომიკური თეორია უნდა იყოს განსჯილი არა მისი აღწერილი რეალობით, არამედ მისი სიმარტივითა და ნაყოფიერებით, როგორც მექანიზმი წინასწარგანჭვრეტისთვის. ანუ, სტუდენტებმა უნდა გაზომონ მათი მოლოდინების სიზუსტე და არა „მათი აზრების ჟღერადობა“. მისი ეს სიტყვები ნაწილი იყო ისეთ სტატისტიკოსებს შორის მიმდინარე დებატებისა, როგორებიცაა ჯერსი ნეიმანი, ლეონარდ სავეიჯი და რონალდ ფიშერი.
თუმცაღა, მიუხედავად თავისუფალი ბაზრის ადვოკატობისა, მილტონ ფრიდმანს სწამდა, რომ მთავრობას ჰქონდა ორი გადამწყვეტი როლი. ფილ დონაჰიუსთან ინტერვიუში მან განაცხადა, რომ „ორი ძირითადადი ფუნქცია მთავრობისა არის დაიცვას ერი გარეშე მტრისგან და დაიცვას მოქალაქები ერთმანეთისგან“. ის ასევე აღიარებდა, რომ მიუხედავად პრივატიზაციის შესაძლებლობისა ეროვნული თავდაცვის ხარჯები შეემცირებინა, მას ჯერ არ ჰქონდა მოფიქრებული ის გზა, რითაც პრივატიზაციას შესაძლებელს გახდიდა.
სტატისტიკა
ფრიდმანის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი წვლილი სტატისტიკაში არის თამიმდევრვული ანალიზი. ფრიდმანმა სტატისტიკურ საქმიანობას ეწეოდა ომის კვლევებთან დაკავშირებით, კოლუმბიის უნივერსიტეტში, სადაც მან და მისმა კოლეგებმა შექმნეს ტექნიკა. შემდეგში ეს ტექნიკა ცნობილი გახდა ხარისხის კონტროლის ინსპექციის სტანდარტული ანალიზის სახელით. როგორც ფრიდმანის სხვა ნამუშევრები, დღევანდელი გადმოსახედიდან ის მარტივი და აშკარაა საბაზისო ეკონომიკური იდეების ხარისხის კონტროლისათვის. ეს კი მისი გენიოსობის მაჩვენებელია.
ფედერალური რეზერვი და მონეტარული პოლიტიკა
მიუხედავად იმისა, რომ ფრიდმანი დათანხმდა, რომ მთავრობას აქვს გარკვეული როლი მონეტარულ სისტემაში, ის მაინც კრიტიკულად იყო განწყობილი ფედერალური რეზერვის მიმართ, რეზერვის დაბალეფექტურობის გამო ფრიდმანი მისი გაუქმების მომხრე იყო. ფრიდმანი წინააღმდეგი იყო ფედერალური რეზერვის პოლიტიკის, „ვოლკერის შოკის“ დროსაც კი, რომელიც „მონეტარისტის“ სახელით იყო ცნობილი. ფრიდმანს სწამდა, რომ ფედერალური რეზერვი საბოლოოდ კომპიუტერული პროგრამით უნდა ჩანაცვლებულიყო. ის უპირატესობას ანიჭებდა სისტემას რომელიც ავტომატურად იყიდდა და გაყიდდა ფასიანი ქაღალდებს ფულის მიწოდების ცვლილების საპასუხოდ.
ფულის მიწოდების ყოველწლიური ზრდა ერთი კონკრეტული, წინასწარ განსაზღვრული, პროცენტით ცნობილი გახდა როგორც ფრიდმანის k-პროცენტის წესი. საკამათოა თეორიული ფულის მიწოდების მიზნობრივი რეჟიმი. ფედის უუნარობა დაეკმაყოფილებინა ფულის მიწოდების საჭიროება 1978-1982 წლებში ზოგიერთი მიიყვანა იმ დასკვნამდე, რომ განუხორციელებელია უკეთესი ინფლაციისა და პროცენტის დონის დაგეგმარება. სიცოცხლის ბოლოსკენ, ფირდმანი დაეჭვდა ფულის რაოდენობის დაგეგმვის ვალიდურობაში. იდეაში, ფრიდმანი ემხრობოდა 1930-იანების ჩიკაგოს გეგმის პრინციპებს, რომელიც დამთვარდებოდა ფულის კერძო წარმოებით. ეს აიძულებდა ბანკებს, რომ 100%-იანი დაბრუნების სარეზერვო დეპოზიტები ჰქონოდათ და სანაცვლოდ ფულის შექმნის ერთპიროვნული ძალაუფლება მთავრობის ხელში ყოფილიყო. ეს უფრო შესაძლებელს გახდიდა ფულის მიზნობრივ ზრდას უფრო შესაძლებელს. შესაბამისად, რეზერვისგან სესხებით წარმოქმნილი შიდა ფული აღარ იქნებოდა მთავარი პრობლემა.
გაცვლითი კურსი
ფრიდმანი იყო მცოცავი გაცვლითი კურსისის უდიდესი დამცველი სრულიად ბრიტონ-ვუდსის პერიოდის პერიოდის მანძილზე. ის ამტკიცებდა, რომ მოქნილი გაცვლითი კურსი შესაძლებელს გახდიდა გარე შესწორებებს და ქვეყნებს მისცემდა საშუალებას კრიზისები აერიდებინათ თავიდან. ის თვლიდა ფიქსირებულ გაცვლით კურსს მთავრობის ინტერვენციისთვის არასასურველ ფორმად. ამის შესახებ საუბრობს 1953 წლის გავლენიან სტატიაში, „ფიქსირებული გაცვლითი კურსის შემთხვევა“, როდესაც მისი კრიტიკოსები ფანტაზიად თვლიდნენ მცოცავ გაცვლით კურსს.
არჩევითი სკოლა
1955 წლის სტატიაში „მთავრობის როლი განათლებაში“ ფრიდმანმა წარმოადგინა საჯარო სექტორიდან დაფინანსებული სკოლების სასკოლო ვაუჩერიზაციის პროგრამა. სტატიაში წარმოდგენილი რეფორმების მსგავსი გამოყენებული იქნა ჩილეში 1981 წელს და შვედეთში 1992 წელს. 1996 წელს, ფრიდმანი, თავის ცოლთან ერთად, აარსებს ორგანიზაციას სახელწოდებით „Friedman Foundation for Educational Choice“, რათა დაიცვას არჩევითი სკოლის და ვაუჩერის იდეა. 2016 წელს, ორგანიზაციამ სახელი შეიცვალა EdChoice-ად ფრიდმანის სურვილის საპატივცემულოდ, მოძრაობას გაეგრძელებინა არსებობა მათი სახელის გარეშე.
სამხედრო სამსახურში გაწვევა
მაშინ, როცა უოლტერ ოი ეკონომიკურ საფუძველს ქმნიდა მოხალისეობრივი სამხედრო სამსახურის შესახებ, ფირდმანი იყო იმ იდეის დამცველი, რომ მსგავსი ვალდებულება „შეუთავსებელი იყო თავისუფალ საზოგადოებასთან“. წიგნში „კაპიტალიზმი და თავისუფლება“, ის ამტკიცებდა, რომ გაწვევა უსამართლოა და ახალგაზრდა ადამიანებს უზღუდავს საკუთარი ცხოვრების ისე მოწყობას, როგორც ამაზე თვითონ ოცნებობენ. ნიქსონის ადმინისტრაციის დროს ის ხელმძღვანელობდა კომიტეტს კვლევაში ანაზღაურებადი/მოხალისეობრივი სამხედრო ძალების შესახებ. მან მოგვიანებით განაცხადა, რომ მისი როლი სამხედრო გაწვევის რეფორმის შერსულებაში მისი როლი იყო ყველაზე საამაყო რამ. ფრიდმანი აღიარებდა, რომ რეზერვი, როგორც უნივერსალური სამხედრო მომზადების სისტემა ომის შემთხვევაში შეიძლებოდა გამართლებული ყოფილიყო. თუმცა, ის ეწინააღმდეგებოდა მის შემოღებას შეერთებულ შტატებში და მას მოიხსენიებდა, როგორც „სიმახინჯეს“.
საგარეო პოლიტიკა
ბიოგრაფი ლენი ებენშტეინი ხაზს უსვამს ფირდმანის შეხედულების გადახრას უფრო ინტერვენციონისტულიდან უფრო ფრთხილი საგარეო პოლიტიკისკენ. ის მხარს უჭერდა აშშ-ს მეორე მსოფლიო ომში ჩართვას და კომუნიზმის წინააღმდეგ მკაცრი ზომების გატარებას, მაგრამ ეს აზრი დროთა განმავლობაში შეიცვალა. 1996 წელს განაცხადა, რომ ის იყო ანტი-ინტერვენციონისტი. ის ეწინააღმდეგებოდა ყურის ომს და ირანის ომს. გ2006 წლის გაზაფხულის ინტერვიუში, ფრიდმანმა თქვა, რომ აშშ-ს ხატი მსოფლიოში ერაყის ომმა დააზიანა, მაგრამ ეს შეიძლებოდა გამოსწორებულიყო თუ ერაყი მშვიდობიანი და დამოუკიდებელი ქვეყანა გახდებოდა.
ლიბერტარიანიზმი და რესპუბლიკური პარტია
ფრიდმანი იყო ეკონომიკური მრჩეველი და სიტყვით გამომსვლის ტექსტის შემქმნელი ბარი გოლდვოთერის საპრედზიდენტო კამპანიის დროს 1964 წელს. ის ასევე მრჩეველის რანგში ეხმარებოდა რონალდ რეიგანს კალიფორნიის მართვაში, ასევე აქტიური მონაწილეობა მიიღო მის საპრეზიდენტო კამპანიაშიც. ის მუშაობდა, როგორც პრეზიდენტ რეიგანის ეკონომიკური პოლიტიკის გუნდის მრჩეველი 1981 წლიდა. 1988 წელს, კი მან მიიღო თავისუფლების საპრეზიდენტო ორდენი და მეცნიერების ეროვნული ორდენი. ფრიდმანმა თქვა, რომ ის იყო ლიბერტარიანელი ფილოსოფიურად მაგრამ, რესპუბლიკური პარტიის წევრი მიზანშეწონილობის გამო. „ვფიქრობ ტერმინი კლასიკური ლიბერალი უფრო მისაღებია, მაგრამ არ მადარდებს რას დამიძახებენ, რადგან უფრო დაინტერესებული ვარ დავაფიქრო ხალხი იდეებზე, ვიდრე პიროვნებებზე.“- თქვა ფრიდმანმა
საჯარო საქონელი და მონოპოლია
ფირდმანი მხარს უჭერდა სახელმწიფოს მიერ ზოგიერთი საჯარო საქონელის შექმნას, რომლის წარმოება ბიზნესისთვის შეუძლებელი იყო. თუმცაღა, ის ამტკიცებდა, რომ ძალიან ბევრი სერვისი, რომელიც სახელმწიფოს მიერაა მოწოდებული, უკეთესი იქნებოდა კერძო სექტორის ხელში. მიუხედავად ყველაფრისა, თუ ზოგიერთი საჯარო საქონელი უნდა ყოფილიყო სახელმწიფოს მიერ იყო მოწოდებული არ უნდა ყოფილიყო ლეგელური მონოპოლიის ქვეშ. მაგალითად ის წერდა:
"არ არსებობს საფოსტო ოფისზე დღევანდელი სახელმწიფო მონოპოლიის გამართლება. შეიძლება საკამათო იყოს, რომ ფოსტა ტექნიკური მონოპოლიაა და სამთავრობო მონოპოლია ყველაზე მცირე ბოროტებაა. ამის მიხედვითაც კი, მთავრობას შეუძლია გაამართლოს მონოპოლია, მაგრამ არა დღევანდელი კანონმდებლობა, რომელიც უკანონოს ხდის საფოსტო გადაზიდვებს. თუ საფოსტო გადაზიდვები არის ტექნიკური მონოპოლია, ვერავინ შეძლებს წარმატებას მიაღწიოს ამ საქმიანობაში მთავრობასთან კონკურენციით. თუ ასე არაა, არანაირი მიზეზი არ არსებობს თუ რატომ უნდა იყოს მთავრობა ამით დაკავებული. ერთადერთი გზა, რათა გამოვარკვიოთ სიმართლე, არის ხალხისთვის შესაძლებლობის მიცემა ბაზარზე შევიდნენ."
- Milton Friedman
სოციალური უსაფრთხოება, სოციალური პროგრამები და უარყოფითი შემოსავლის გადასახადი
1962 წელს, ფრიდმანმა გააკრიტიკა სოციალური უსაფრთხოება თავის წიგნში „კაპიტალიზმი და თავისუფლება“, ის ამტკიცებდა, რომ სოციალური პროგრამები იწვევდნენ „დამოკიდებულებას“. თუმცა, ბოლოს წინა თავში, ფრიდმანი აცხადებს, რომ კაპიტალიზმის მიერ სიღარიბის უდიდესი ნაწილის შემცირების პარალელურად სიღარიბე კვლავ რჩებოდა მთავარ პრობლემად და დასავლურ მდიდარ ქვეყნებშიც კი უამრავი ადამიანი კვლავ ცხოვრობდა სიღარიბეში. ფრიდმანი ასევე ხაზს უსვამდა:
"შეიძლება საკამათო იყოს კერძო პირების მიერ გაწეული ქველმოქმედების კმარობის საკითხი, იმიტომ რომ სარგებელი მისი ზრდისგან სხვა ხალხისთვის მეტია, ვიდრე თავად შემომწირველებისთვის-...მეზობლობის ეფექტი. თუმცა, მე ვიტანჯები სიღარიბის ცქერით; სარგებელს კი ვიღებ მისი შესუსტებით, მაგრამ მე თანაბრად ვიღებ სარგებელს ჩემი თუ სხვის მიერ გაღებული ხარჯით სიღარიბის აღმოსაფხვრელად. მაშასადამე, სხვისი ქველმოქმედების ბენეფიტები ნაწილობრივ მეც მარგებს. სხვა სიტყვებით ეს „უბილეთო მგზავრის ეფექტია“ - ჩვენ ყველას შეიძლება გვსურდეს წვლილი შევიტანოთ სიღარიბის დაძლევაში, რომელშიც ყველა მონაწილეობს, მაგრამ შეიძლება არ გვინდოდეს მსგავსი გარანტიის გარეშე იგივეს გაკეთება. პატარა სოციუმში, საჯარო ზეწოლა შეიძლება ეფექტური იყო ქველმოქმედების საკითხშიც კი. უფრო ფართო საზოგადოებებში კი ბევრად ძნელია ასე გაკეთება. თუ სხვებიც თანახმანი არიან გაკეთდეს ისე, როგორც ამას მე ვაკეთებ, მსგავსი ლოგიკური ჯაჭვით მართლდება მთავრობის მიერ სიღარიბის აღმოფხვრის მცდელობა. თითოეული პერსონისთვის საზოგადოებაში ცხოვრების დონის სტანდარტის ქვედა ზღვარის დადგენა, მაშინ როცა ზუსტად არ ვიცით თუ რამდენი უნდა დაიხარჯოს და როგორ, ასეთ შემთხვევაში მოწესრიგებისთვის საჭიროა უარყოფითი შემოსავლის გადასახადი. ამ მოწესრიგების უპირატესობები ნათელია. ის პირდაპირ მიმართულია კონკრეტულად სიღარიბის პრობლემაზე. ის ეხმარება ყველაზე ნათელი ფორმით, ქეშის სახით.
ფრიდმანი ამტკიცებდა, რომ სხვა უპირატესობები უარყოფითი შემოსავლის გადასახადისა იყო ის, რომ მას შეეძლო პირდაპირ მორგებოდა საგადასახადო სისტემას, იქნებოდა ნაკლებად ხარჯიანი და შეამცირებდა ადმინისტრაციულ ტვირთს. ფრიდმანმა თავისი არგუმენტები გაიმეორა 18 წლის შემდეგაც „თავისუფალ არჩევანში“ და დაამატა, რომ მსგავსი რეფორმა მხოლოდ მაშინ მოგვცემდა დამაკმაყოფილებელ შედეგს, როდესაც მიმდინარე სოციალური პროგრამები გაუქმდებოდა გაზრდის ნაცვლად. ეკონომისტი რობერტ ფრენკის ნიუ იორკ თაიმისის სტატიის მიხედვით, ფრიდმანის ხედვები ემყარებოდა რწმენას, რომ „საბაზრო ძალაუფლებას შეუძლია საოცარი შედეგების მოტანა“ და „მათ არ შეუძლიათ სწორად გადანაწილება შემოსავლისა ისე, რომ ყველა მოქალაქე აყმაყოფილებდეს მინიმალურ ცხოვრების დონეს“.
ნარკო პოლიტიკა
ფრიდმანი ასევე მხარს უჭერდა ლიბერტარიანულ პოლიტიკას ნარკოტიკების და პროსტიტუციის ლეგალიზაციის შესახებ. 2005 წელს, ფრიდმანმა და 500-მა სხვა ეკონომისტმა მხარი დაუჭირეს იდეას მარიხუანის ლეგალიზაციის შესახებ მისი ეკონომიკური სარგებლიანობის გამო.
ჰომოსექსუალთა უფლებები
ფრიდმანი ასევე მხარდამჭერი იყო ჰომოსექსუალთა უფლებების. მას არასდროს გამოუხატავს მხარდაჭერა ერთსქესიანთა კორწინების მიმართ, თუმცა ის ამბობდა „არ მჯერა, რომ რაიმე დისკრიმინაციას ჰომოსექსუალთა მიმართ უნდა ჰქონდეს ადგილი.“
ემიგრაცია
ფრიდმანი „მადლობელი“ იყო ემიგრაციის და ამბობდა „ლეგალურ და არალეგალურ ემიგრაციას აქვს ძალიან პოზიტიური გავლენა აშშ-ს ეკონომიკაზე.“ თუმცა, მიიჩნევდა, რომ ემიგრანტებს არ უნდა ჰქონოდათ წვდომა სოციალურ პროგრამებზე. ფიიდმანი აცხადებდა, რომ მექსიკიდან ემიგრაცია იყო „კარგი რამე“, თუნდაც არალეგალური. ფრიდმანი ამტკიცებდა, რომ არალეგალური ემიგრაცია სასიკეთო იყო, რადგან „ისინი ისეთ სამსახურში საქმდებიან, სადაც მოქალაქეებს არ სურთ დასაქმება, შესაბამისად, დამსაქმებლები ისეთ მუშახელს იღებენ, როგორსაც სხვა შემთხვევაში ვერ მიიღებდნენ“, ამავე დროს, ემიგრანტებს სოციალურ დახმარებაზე ხელი არ მიუწვდებათ. „არჩევანის თავისუფლებაში“ ფრიდმანი წერს:
"თვითნებურ წინაღობების არ არსებობას შეუძლია ხალხს მისცეს შესაძლებლობა როდესაც მათი ნიჭიერება და ღირებულებები მიიყვანს მათ სასურველ შედეგამდე. არც დაბადების ადგილს, არც ეროვნებას, კანის ფერს, რელიგიას, სქესს ან რაიმე სხვა მახასიათებლებს არ უნდა შეეძლოს განსაზღვროს შესაძლებლობები, რომლებიც ადმაიანის წინაშეა წარმოდგენილი. მხოლოდ მისი შესაძლებლობები უნდა იყოს ყველაფრის განმსაზღვრელი."
ეკონომიკური თავისუფლება
მაიკლ ვოლკერი ფრეიზერის ინსტიტუტის ეკონომისტი და ფრიდმანი მასპინძლობდენენ კონფერენციათა სერიას 1986 წლიდან 1994 წლამდე. კონფერენციათა მიზანი იყო ნათლად განესაზღვრათ ეკონომიკური თავისუფლების დეფინიცია და მისი გაზმოვის მეთოდი. საბოლოო ჯამში, შედეგი გამოქვეყნდა მსოფლიო ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ მოხსენებაში „ეკონომიკური თავისუფლება მსოფლიოში“. ეს ყოველწლიური მოხსენება შეიცავდა უამრავ განხილულ კვლევებს და გავლენა მოახდინა რამდენიმე ქვეყნის პოლიტიკაზე. თექვსმეტ განსხვავებულ ეკონომისტთა შორის ფრიდმანი დაუპირისპირდა საავტორო უფლებების აქტს და მას სისულელე უწოდა. ფრიდმანი კამათობდა ეკონომიკური უფლებებისა და თავისუფლების უფრო ძლიერი ლეგალური (კონსტიტუციური) დაცვის შესახებ, რათა მომავალში ინდუსტრიულ-კომრეციული ზრდა, დემოკრატიის აყვავება, თავისუფლებასა და კანონის უზენაესობასთან ერთად მყარად ყოფილიყო დაცული საზოგადოებაში.
ჯილდოები, აღიარება და მემკვიდრეობა
ჯორჯ ნეში, წამყვანი ისტორიკოსი ამერიკული კონსერვატიზმისა ამბობს, რომ „1960-იანების ბოლოსთვის ის [მილტონ ფრიდმანი] იყო ალბათ ყველაზე გავლენიანი კონსერვატორი მეცნიერი ქვეყანაში, ერთ-ერთი იმ მცირე საერთაშორისო რეპუტაციის მქონეთადაგან.“ 1971 წელს, ფრიმანმა მიიღო ამერიკის მიღწევების აკადემიის ოქროს ჯილდო. ფრიდმანმა უფლება მისცა კატონის ლიბერტარიანულ ინსტიტუტს გამოეყენებინა მისი სახელი თავისუფლების გავრცელებაში შეტანილი წვლილისთვის დაწესებული ჯილდოსთვის 2001 წლიდან. ფრიდმანის სახელობის პრიზი მიენიჭა პიტერ ბაუერს 2002-ში, პერუელ ეკონომისტს ჰერნანდო დე სოტოს 2004-ში, მარტ ლაარს, ესტონეთის ყოფილ პრემიერ მინისტრს 2006 წელს და ახალგაზრდა სტუდენტს ვენესუელიდან იონ გიოსიჩეას 2008 წელს.მისი ცოლი როუზი, ვისთან ერთადაც მან წარადგინა Friedman Foundation for Educational Choice, მონაწილეობდა საერთაშორისო ჟიურის როლში.
ფრიდმანი ასევე იყო ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკის დარგში.
რობერტ გოქსაძე
რობერტ შალვას ძე გოქსაძე (დ. 8 მარტი, 1931, ბაღდათი — გ. 26 თებერვალი, 2016) — ქართველი ფიზიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1972), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1986).
მილტონ ფრიდმანი
ჯილდოები, აღიარება და მემკვიდრეობა
ფრიდმანის სიკვდილის შემდეგ, ჰარვარდის პრეზიდენმა ლოურენს სამარსმა მას „დიადი განმათავისუფლებელი“ უწოდა - "... ნებისმიერი პატიოსანი დემოკრატი დამეთანმხება, რომ დღეს ჩვენ ყველანი ფირდმანიანელები ვართ.“ მან თქვა ფრიდმანის დიდი პოპულარობა და მისი წვლილი იყო „სარწმუონო ნიშანი ხალხისთვის, რათა დაენახათ თავისუფალი ბაზრის მნიშვნელობა“.
რობერტ გოქსაძე
ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა თსუ-ის ფიზიკის ფაკულტეტი. 1957–1964 წლებში მუშაობდა თბილისის ავტომატიზაციის საშუალებათა სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ტექნოლოგიური პროცესების მათემატიკური მოდელირების განყოფილების გამგედ. 1964–1975 წლებში იმავე განყოფილებას ხელმძღვანელობდა თბილისის მეტროლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. 1975–1990 წლებში იყო მიკროელექტრონიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში „მიონი“ მათემატიკური მოდელირების ლაბორატორიის გამგე. პარალელურად, ლექციებს კითხულობს საქართველოს ტექნიკურ უნიბერსიტეტში უმაღლესი მათემატიკისა და მიკროელექტრონიკის კათედრებზე. 1997 წლიდან უფროს მეცნიერ თანამშრომელია მართვის სისტემების ინსტიტუტში. გოქსაძის კვლევის მიმართულებაა ტექნოლოგიური პროცესების მათემატიკური მოდელირება და ზოგადი ფარდობითობის თეორიის საკითხები. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ფორაქიშვილის დარბაზი
მინი|ფორაქიშვილების დარბაზი ქ. თბილისში ფორაქიშვილის დარბაზი — ტრადიციული ქართული საცხოვრებელი სახლი, რომელიც შეადგენდა ძველი თბილისის საცხოვრებლის ძირითად სახეს. თბილისურ დარბაზს დღემდე არ მოუღწევია. XIX საუკუნეში იგი ან მოსპეს, ან გადააკეთეს, რადგან ეს მოითხოვდა ყოფა-ცხოვრების ახალ პირობებს და ნორმებს. თბილისის დარბაზთაგან დღემდე მოაღწია ფორაქიშვილის დარბაზმა, რომელიც მეტეხის უბანში მდებარეობს, მან 1904 წელს მთლიანად იცვალა სახე, მაგრამ ძველი ჩანახატიდან (გერმანელი მხატვარი კარლ ცაარი) ჩანს, რომ ჰქონდა 12-წახნაგოვანი გვირგვინი, ორი მაღალი, წვრილი დედაბოძი, კედლის განჯინები და თახჩები. გლეხური დარბაზისაგან განსხვავებით, აქ კერა არ არის. ინტერიერის არქიტექტურა მხატვრულად დასრულებულ ხასიათს ატარებს და ქართული ხუროთმოძღვრების ჩამოყალიბებულ ნიმუშს წარმოადგენს. დამახასიათებელია აგრეთვე ფორაქიშვილის დარბაზის განლაგება რელიეფზე — საფეხურისებრი, ისე, რომ ქვემო სახლის ბანი ზემოსათვის „ეზოდ“ იყო გამოყენებული.
ლიტერატურა
კატეგორია:საცხოვრებელი კატეგორია:ძველი თბილისი კატეგორია:ძველი თბილისის უბნები
მილტონ ფრიდმანი
ჯილდოები, აღიარება და მემკვიდრეობა
სტეფან მურმა, „ვოლ სტრიტ ჟურნალის“ სარედაქციო კოლეგიის წევრმა 2013 წელს თქვა: „ადამ სმიტის შემდეგ თავისუფალი ბაზრის ყველაზე დაფასებული ეკონომისტის ციტირება გახდა ბიბლიიდან ციტირების ტოლფასი. ...ზოგჯერ კი ადგილი აქვს რამდენიმე ერთმანეთთან დაპირისპირებულ ინტერპრეტაციებსაც კი.“
ნობელის პრემია ეკონომიკაში
ფრიდმანმა მოიგო ნობელის პრემია ეკონომიკის დარგში 1976 წელს, „მისი მიღწევებისთვის მოხმარების ანალიზში, მონეტარიზმის ისტორიაში და სტაბილიზაციის პოლიტიკის სირთულეების თეორიასა და მის დემონსტრირებაში.“
ჰონგ კონგი
ფრიდმანმა ერთხელ თქვა: „თუ გინდა ნახო კაპიტალიზმი მოქმედებაში, წადი ჰონგ კონგში“. მან 1990 წელს დაწერა, რომ ჰონგ კონგის ეკონომიკა იყო ალბათ საუკეთესო მაგალითი თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკისა.
ჩილე
1975 წელს - ორი წლის შემდეგ, რაც სამხედრო დიქტატორი პრეზიდენტი აუგუსტო პინოჩეტი მოვიდა ჩილეს მმართველობაში და დასრულდა სალვადორ ალენდეს მმართველობა - ჩილეს ეკონომიკამ განიცადა დიდი კრიზისი. ფრიდმანმა და არნოლდ ჰარბერგერმა მიიღეს მოწვევა კერძო ორგანიზაციისგან, რათა ჩასულიყვნენ ჩილეში და ლექციები წაეკითხათ ეკონომიკური თავისუფლების პრინციპებზე. მან შვიდი დღე გაატარა ჩილეში და ჩაატარა ლექციათა ციკლი ჩილეს კათოლიკურ უნიერსიტეტსა და ჩილეს უნივერსიტეტში. ერთ-ერთ ლექციას სათაურად ეწოდა „თავისუფლების მტვრევადობა“ და ფრიდმანის მიხედვით „მასთან გამკლავება სწორედაც ცენტრალიზებული სამხედრო მთავრობის საფრთხესთან გამკლავებაა.“
პინოჩეტისადმი წერილშიი 1975 წლის 21 აპრილს, ფრიდმანი მიიჩნევდა, რომ „ჩილეს მთავარი ეკონომიკური პრობლემაა ... ინფლაცია და ჯანსაღი საბაზრო მარკეტის ეკონომიკის წარმოქმნა. მან განაცხადა, რომ „მხოლოდ ერთი გზა არსებობს ინფლაციის დასასრულებლად: ფულის წარმოების მაჩვენებლის რადიკალური შემცირება ..." და "... მთავორბის ხარჯერბის სერიოზული შეკვეცა, ყველაზე მეტად მიმზიდველი ფისკალური დეფიციტის შემცირების გზით, რადგან ეს ... აძლიერებს კერძო სექტორს და ქმნის საფუძველს ჯანსაღი ეკონომიკური ზრდისთვის. იმის შესახებ თუ რამდენად ჩქარა შეიძლებოდა ინფლაციის დასრულება ფრიდმანმა თქვა: „ჩილესთვის, სადაც ინფლაცია მერყეობს 10-20% შორის თვეში ... თანდათანობითი ცვლილებები არაა შედეგიანი, რადგან ეს პროცესი გამოიწვევდა მტკივნეულ ოპერაციებს დიდი ხნის მანძილზე და ამ პროცესში „მოთმინება“ არ იქნებოდა საკმარისი“. მოკლე პერიოდიანი უმუშევრობის მაღალი დონის არჩევა გამოსავლის სახით იყო ნაკლები ბოროტება და „გერმანიის გამოცდილება ... ბრაზილიის ..., შეერთებული შტატების ომის შემდგომი შესწორებების. ... ყველაფერი ამტკიცებდა შოკური თერაპიის სასარგებლოდ“. წერილში ფრიდმანი შოკურ მიდგომას ურჩევდა „... რეფორმათა პაკეტს, რომელიც გამოიწვევდა სიურპირიზის ეფექტს და შეამცირებდა მწვავე სტრესს“ და ... სიცხადისთვის ნება მომეცით მონახაზი გაგიკეთოთ პაკეტის კონტენტისა ... რაც ილუსტრირებისთვის გამოგადგებათ“ მიუხედავად იმისა, რომ მისი ცოდნა ჩილეს შესახებ იყო „ზედმეტად მწირი, რათა ზუსტი და ყოვლისმომცველი ყოფილიყო“. მან დაასახელა რვა სარეკომენდაციო მაგალითი მონეტარული პოლიტიკისა და ფისკალური საზომებისა, მათ შორის „იმდენი დაბრკოლების მოხსნა კერძო სექტორისთვის რამდენიც შესაძლებელი იყო. მაგალითად, ... მიმდინარე კანონი დასაქმებულთა წინააღწმდეგ“. მან დასკვნის სახით თქვა, რომ „მსგავს შოკურ პროგრამას შეიძლებოდა ინფლაცია ერთ თვეში დაემთავრებინა“. მისი წერილი ურჩევდა მმართველებს, რომ ხარჯების შეკვეცით შეემცირებინათ ფისკალური დეფიციტი, რაც გამოიწვევდა ნაკლებ გარდამავალ უმუშევრობას ვიდრე გადასახადების გაზრდა.
სერხიო დე კასტრო, ჩილელი ჩიკაგოს სკოლის კურსდამთავრებული, გახდა ფინანსთა მინისტრი 1975 წელს. მისი ექვსწლიანი მინისტროპის მანძილზე, გაიზარდა საგარეო ინვესტიციები, დაწესდა აკრძალვები გაფიცვებსა და პროფკავშირებზე და მშპ იზრდებოდა ყოველწლიურად. უცხოეთში გაცვლითი პროგრამა შეიქმნა ჩილეს კათოლიკურ უნივერსიტეტსა და ჩიკაგოს უნივერსიტეტს შორის. ბევრი სხვა ჩიკაგოს სკოლის კურსდამთავრებული დაინიშნა სამთავრობო პოსტებზე პინოჩეტის მართველობის შემდეგ. სხვები ასწავლიდნენ ეკონომიკას ჩილეს უნივერსიტეტებში. ისინი ცნობილი გახდნენ, როგორც „ჩიკაგოს ბიჭები“.
ფრიდმანმა იმ ხანად არ გააკრიტიკა პინოჩეტის დიქტატურა, არც პოლიტიკური მკვლელობები, არც არაკანონიერი პატიმრობები, წამების ფაქტები და სხვა საშინელებები, რაც უკვე ცნობილი იყო. 1976 წელს ფრიდმანმა დაიცვა მისი არაოფიციალური მრჩეველის პოზიცია სიტყვებით: „არ მივიჩნევ უფრო დიდ ბოროტებად ეკონომისტის მხრიდან ეკონომიკური რჩევის ჩილეს მთავრობისთვის მიცემას, ვიდრე მივიჩნევდი ექიმის მხრიდან სამედიცინო რჩევას ჩილეს მთავრობისთვის, რათა დახმარებოდა სამედიცინო ჭირის შეწყვეტაში.“
ფრიდმანმა დაიცვა მისი ქმედებები ჩილეში იმ არგუმენტით, რომ თავისუფალი ბაზრის პოლიტიკის გატარებამ ჩილეს ეკონომიკური სიტუაცა არა მხოლოდ გააუმჯობესა, არამედ წვლილი შეიტანა პინოჩეტის სამხედრო დიქტატურის დასრულებაში და საბოლოო ჯამში ჩილეს დემოკრატიულ სახელმწიფოდ გარდაქმნაში 1990 წელს. ეს მოსაზრება გაჟღერდა წიგნში კაპიტალიზმი და თავისუფლება,სადაც მან ასევე განაცხადა, რომ ეკონომიკური თავისუფლება სასურველია არა მარტო თავისთავად, არამედ ის საჭიროა პოლიტიკური თავისუფლებისთვისაც. 1980 წლის დოკუმენტურ ფილმში არჩევანის თავისუფლება, მან თქვა შემდეგი: „ჩილე არაა პოლიტიკურად თავისუფალი სისტემა, და მე არ ვპატიობ სისტემას, თუმცა თუმცა ხალხი ჩილეში უფრო თავისუფალია, ვიდრე ხალხი კომუნისტურ საზოგადოებებში, რადგან მთავრობა თამაშობს უფრო მცირე როლს. ... ხალხის ეს მდგომარეობა ბოლო წლების მანძილზე გახდა უკეთესი და არა უარესი. ისინი კვლავ უკეთესნი იქნებოდნენ, რომ მოეშორებინათ ხუნტა და ჰქონოდათ უფრო დემოკრატიული სისტემა“. 1984-ში, ფრიდმანმა განაცხადა რომ მას „არასდროს შეუკავებია თავი ცილეს პოლიტიკური სისტემის კრიტიკისგან“. 1991-ში მან თქვა: „კარგი არაფერი მაქვს სათქმელი პინოჩეტის პოლიტიკურ რეჟიმზე. ეს იყო საშინელი პოლიტიკური რეჟიმი. ჩილეს ნამდვილი სასწაული არ იყო მისი ეკონომიკური მიღწევა; რეალური სასწაული ჩელისთვის იყო სამხედრო ხუნტა, რომელიც თავისი პრინციპების წინააღმდეგ წავიდა და მხარი დაუჭირა თავისუფალ საბაზრო რეჟიმს, რომელიც თავისუფალი ბაზრის პრინციპებში დარწმუნებული ადამიანების შექმნილი იყო. ... ჩილეში, პოლიტიკური თავისუფლების მოტანა განპირობებული იყო ეკონომიკური თავისუფლებით და ეკონომიკური თავისუფლების შედეგით, საბოლოოდ შედეგად მივიღეთ რეფერენდუმი, რომელმაც პოლიტიკური დემოკრატია მოიტანა. ახლა, დიდი ხნის შემდეგ, ჩილეს აქვს სამი რამ: პოლიტიკური თავისუფლება, ადამიანის თავისუფლება და ეკონომიკური თავისუფლება. ჩილე გააგრძელებს საინტერესო ექსპერიმენტად ყოფნას, რომელშიც დავინახავთ შეუძლია ამ სამი კომპონენტის შენარჩუნება თუ მისი პოლიტიკური თავისუფლება დაანგრევს ან შეამცირებს ეკონომიკურ თავისუფლებას.“ ის იმეორებდა, რომ ლექციები, რომელიც მან ჩილეში წაიკითხა იყო იგივე ლექციები, რაც მან ჩინეთში და სხვა სოციალისტურ ქვეყნებში წაიკითხა.
2000 წლის დოკუმენტურ ფილმში „The Commanding Heights“ (დაფუძვნებული ამავე სახელწოდების წიგნზე), ფრიდმანმა განაგრძო მტკიცება, რომ „თავისუფალი ბაზარი ძირს უთხრიდა პინოჩეტის პოლიტიკურ ცენტრალიზაციას და პოლიტიკურ კონტროლს.“ ეს კრიტიკა მისი როლის შესახებ ჩილეში არ ითვალისწინებდა მის მთავარ მტკიცებას, რომ უფრო თავისუფალი ბაზარი შედეგად გვაძლევს უფრო თავისუფალ ხალხს და ჩილეს არათავისუფალმა ეკონომიკამ კი გამოიწვია სამხედრო მთავრობა. ფრიდმანი იცავდა თავისუფალ ბაზარს, რომელმაც ძირი გამოუთხარა „პოლიტიკურ ცენტრალიზაციას და პოლიტიკურ კონტროლს“.
ისლანდია
ფირდმანი ისლანდიას ესტუმრა 1984 წლის შემოდგომაზე, შეხვდა მნიშვნელოვან ფიგურებს და ჩაატარა ლექცია ისლანდიის უნივერსიტეტში სახელწოდებით „status quo-ს ტირანია“. მონაწილეობა მიიღო ასევე სატელევიზიო დებატში 31 აგვისტოს, სოციალისტი ინტელექტუალების წინააღმდეგ, რომელთა შორისაც იყო ოლაფურ რაგნარ გრიმსონი იყო, გრიმსონი შემდეგში ისლანდიის პრეზიდენტი გახდა. დისკუსიისას, როცა მათ საყვედურით ხაზი გაუსვეს, რომ გადასახადი მისი ლექციის დასწრებაზეც კი იყო დაწესებული, როდესაც მანამდე მოწვეული მეცნიერების ლექციები უფასოდ ჩატარდა, ფირდმანმა უპასუხა, რომ სხვა ლექტორები არ იყვნენ „უფასო“ ერთი თვალსაზრისით: ლექციები ყოველთვის დაკავშირებულია ხარჯებთან. მნიშვნელოვანი კი ისაა, ფარავს თუ არა დასწრება ამ ხარჯებს. ფრიდმანმა ჩათვალა, რომ უფრო სამართლიანი იქნებოდა მხოლოდ ის დასწრებოდა ლექციებს, ვინც გადაიხდიდა. ამ დისკუსიაში მან ასევე აღნიშნა, რომ მას არ მიუღია ფული ამ ლექციის შემოსავლებიდან.
ესტონეთი
მიუხედავად იმისა, რომ მილტონ ფირდმანი არასდროს ჩასულა ესტონეთში, მისმა წიგნმა, არჩევანის თავისუფლებამ, დიდი გავლენა მოახდინა ამ ქვეყნის 32 წლის პრემიერ მინისტრზე მარტ ლაარზე. ლაარი ამტკიცებდა, რომ ეს წიგნი იყო ერთადერთი, რაც მას პრემიერ მინისტრობამდე ჰქონდა წაკითხული ეკონომიკის შესახებ. ლაარის რეფორმები ხშირად ეყრდნობოდა მილტონ ფრიდმანის იდეებს ესტონეთის ღატაკი პოსტ საბჭოთა ქვეყნიდან ბალტიის ვეფხვად გარდაქმნის პროცესში. მთავარი ელემენტი ლაარის პროგრამისა იყო დაბალი გადასახადი. 2006 წელს მარტ ლაარს მიენიჭა მილტონ ფრიდმანის სახელობის პრიზი თავისუფლების გავრცელებაში შეტანილი წვლილისთვის კატონის ინსტიტუტისგან.
დიდი ბრიტანეთი
1950 წლის შემდეგ ფრიდმანი ბრიტანეთში ხშირად იყო მოწვეული ლექციების წასაკითხად, ხოლო 1970-იანებში კი მისმა იდეებმა ფართო გავრცელება ჰპოვა კონსერვატიულ წრეებში. მაგალითად, ის რეგულარული მომხსენებელი იყო ეკონომიკური ურთიერთობების ინსტიტუტიში (IEA). კონსერვატიული პარტიის წევრი პოლიტიკოსი მარგარეტ ტეტჩერი კი IEA-ს პროგრამისა და იდეების მიმდევარი იყო. ტეტჩერი სწორედ აქ შეხვდა ფრიდმანს 1978 წელს. მან ასევე დიდი გავლენა მოახდინა ქეით ჯოზეფზე, ვინც შემდეგში ტეტჩერის მთავარი მრჩეველი გახდა ეკონომიკურ საკითხებში. მან ასევე გავლენა მოახდინა ისეთ ფიგურებზე, როგორებიც იყვნენ: ალან ვოლტერსზე, პატრიკ მინფორდზე და კიდევ ორ მთავარ მრჩეველზე. ყველა მთავარი გაზეთი, „დეილი ტელეგრაფი“, „თაიმზი“ და „ფაინანშალ თაიმზი“, ერთხმად აქვეყნებდნენ ფრიდმანის მონეტარისტულ იდეებს ბრიტანელი აღმასრულებელი ხელისუფლების წევრებისათვის. ფრიდმანის იდეებმა დიდი გავლენა იქონია ტეტჩერზე და მის თანაგუნდელებზე, როცა ის პრემიერ მინისტრი გახდა 1979 წელს.
შეერთებული შტატები
მილტონ ფრიდმანის სიკვდილის შემდეგ უამრავი ნეკროლოგი და სტატია დაიწერა ფრიდმანის საპატივცემულოდ, მას უწოდებნენ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგი ხანის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან და გავლენიან ეკონომისტსს. მილტონ ფრიდმანის რაღაც გაგებით საკამათო მემკვიდრეობა ამერიკაში ძლიერად რჩება კონსერვატიული მოძრაობის შიგნით. თუმცა, ზოგიერთი ჟურნალისტისა და ეკონომისტის აზრით - როგორებიც მაგალითად ნოა სმიტი და სკოტ სამნერი არიან - ფრიდმანის აკადემიური მემკვიდრეობა განადგურდა მისი პოლიტიკური ფილოსოფიის და თანამედროვე კონსერვატორების მიერ ცრუინტერპრეტირებით.
კრიტიკა
ეკონომეტრიკმა დეივიდ ფორბს ჰენდრიმ გააკრიტიკა ფრიდმანისა და ანა შვარცის ნაშრომის, „მონეტარული ტრენდების“, ნაწილი. 1984 წელს, როცა ფრიდმანს ამის შესახებ კითხეს ისლანდიურ ტელევიზიაში ინტერვიუს დროს, მან განაცხადა, რომ კრიტიკია მიემართებოდა სრულიად სხვა პრობლემას, ამიტომ ის რელევანტური არ იყო. მან ასევე ხაზი გაუსვა ლოგიკური მსჯელობის სიმცირეს და უზუსტობას ჰენდრის ნაშრომში. 2006 წელს, ჰენდრიმ თქვა, რომ ფრიდმანი დამნაშავე იყო „სერიოზულ ხარვეზებში“, რაც გამოიხატებოდა არასწორად გაგებაში „t-კოეფიციენტის, რომელიც გამოყენებული იყო დიდი ბრიტანეთის ფულის მოთხოვნის აღსაწერად და რომელიც დაახლოებით 100 პროცენტით იყო გადაჭარბებული ფრიდმანის მიერ“. მას ასევე უარყო „თითქმის ყველა ემპირიული სამხილი ... რაც დიდი ბრიტანეთის ფულის მოთხოვნაზე იყო წარმოდგენილი“ ფრიდმანისა და შვარცის მიერ.
კეინსიანელმა ეკონომისტმა და ნობელის პრემიის ლაურეატმა, პოლ კრუგმანმა ფრიდმანს „დიდი ეკონომისტი და დიდი კაცი“ უწოდა გარდაცვალების შემდეგ. მან ცნო ფრიდმანის უამრავი და ფართო აღიარებული წვლილი ეპირიულ ეკონომიკაში, თუმცა კრუგმანი იყო და რჩება ფრიდმანის უდიდეს კრიტიკოსად. ფრიდმანმა დაწერა: „მან ყველაფერი მარტივად შეაცურა იდეაში, რომ ბაზარი ყოველთვის მუშაობს და მხოლოდ ბაზარი მუშაობს. უზომოდ რთულია იპოვო სიტუაცია, რომელზეც ფრიდმანი განაცხადებდა, რომ ბაზარი შეიძლება შეცდეს ან მთავრობის ჩარევამ საჭირო შედეგი მოიტანოს.“ სხვები თანხმდებიან, რომ ფრიდმანი არ საკმარისად ღია ბაზრის არაეფექტურობის შესაძლებლობისთვის. ეკონომისტი ნოა სმიტი ამტკიცებს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ფრიდმანმა ბევრი მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ეკონომიკის თეორიაში, მისი ყველა იდეა არ უკავშირდება მაკროეკონომიკას და ძალიან ცოტა ადამიანი ინტერესდება ამით.
პოლიტიკის მეცნიერი ს.ბ. მაკფერსონი არ დაეთანხმა ფრიდმანის ფრიდმანის ეკონომიკური თავისუფლების ისტორიულ განსაზღვრებას, რომელიც ეკონომიკური თავისუფლების გზით ითვალისწინებს პოლიტიკურ თავისუფლებამდე მისვლას. იმ თვალსაზრისით, რომ პოლიტიკური თავისუფლება სინამდვილეში ეკონომიკურ თავისუფლებასთანაა გადაჭავული და აძლევს გასაქანს საკუთრების მქონე ელიტებს. მან ასევე ეჭვქვეშ დააყენა მოსაზრება, რომ ბაზარი ეფექტურად ანაწილებს რესურსებს და უარყო ფირდმანისეული თავისუფლების განმარტება. ფრიდმანის პოზიტივისტური მეთოლოგიური მიდგომა ეკონომიკის მიმართ ასევე კრიტიკის და დებატების საგანი გახდა. ფინელი ეკონომისტიუსკალი მაკი ამტკიცებდა, რომ ზოგიერთი მისი დაშვება იყო არარეალური და ბუნდოვანი.
წიგნში შოკისმომგვრელი დოქტრინა, ავტორი და სოციალური აქტივიტისტი ნაომი კლეინი აკრიტიკებს ფრიდმანის ეკონომიკურ ლიბერალიზმს და აიგივებს მას პრინციპებთან, რომელსაც ეკონომიკური რესტრუქტურიზაცია მიჰყავს ისეთ სამხედრო დაძაბულობამდე, როგორიც ჩილესა და არგენტინაში მოხდა. ამ მტკიცებაზე დაყრდნობით, რომელსაც აღწერს როგორ ნეოლიბერალურ პოლიტიკას, რაც იწვევს შემოსავლის არათანაბარ გადანაწილებას, კლეინი და ნაომ ჩომსკი ფიქრობდნენ, რომ  მთავარი როლს ამ „ნეოლიბერალიზმში“, როგორც ამას თავად უწოდებდნენ, თამაშობდა იდეოლოგიური საფარველი მულტინაციონალური კორპორაციების კაპიტალის აკუმულაციისთვის.
ჩილეში ვიზიტი
საერთაშორისო პროტესტი მოჰყვა პინოჩეტის მთავრობის დახმარების საკითხს, როცა ფრიდმანი 1976 წელს წარდგენილი იყო ნობელის პრემიაზე. ფრიდმანს ბრალს დებდნენ ჩილეს სამხედრო დიქტატურის მხარდაჭერაში, ურთიერთობებში პინოჩეტისთან ურთიერთობებში და შვიდ დღიან ვიზიტში. ის ჩილეში იმყოფებოდა 1975 წლის მარტში, მაშინ როცა ჯერ ორი წელიც არ იყო გასული პრეზიდენტ სალვადორ ალიენდეს გარდაცვალებიდან. ფრიდმანმა საპასუხოდ განაცხადა, რომ ის არასდროს ყოფილა დიქტატორის მრჩეველი და რომ მან უბრალოდ რამდენიმე ლექცია წაიკითხა ინფლაციაზე და შეხვდა ოფიციალურ წარმომადგენლებს, მათ შორის აუგუსტო პინოჩეტისაც.
ჩილელი ეკონომისტი ორლანდო ლეტელიერი აცხადებდა ფრიდმანის ვიზიტის საპასუხოდ, რომ პინოჩეტის დიქტატურამ მას მხოლოდ ჩაგრულთა დახმარებისთვის მიმართა. ნარკოტიკების ლეგალიზაციის შესახებ 1991 წელს გამართული გამოსვილის შემდეგ, ფრიდმანმა კითხვაზე მის და პინოჩეტის რეჟიმის კავშირზე უპასუხა, რომ როგორც 1984 წელს აღნიშნა ისლანდიაში, ის არასდროს ყოფილა პინოჩეტის მრჩეველი, მაგრამ „ჩიკაგოს ბიჭები“ - მისი სტუდენტების ჯგუფი - ნამდვილად იყვნენ ჩართულები ჩილეს ეკონომიკურ რეფორმებში. ფრიდმანი ამ რეფორმებისგან ელოდა ეკონომიკის ზრდის მაღალ ტემპებს და დემოკრატიის დაარსებას დაარსებას, რაც შემდეგში გამართლდა კიდეც, ჩილეში. 1988 წლის ოქტომბერში, ჩინეთის სალექციო მოგზაურობიდან დაბრუნების შემდეგ (ჩინეთში ფრიდმანი შეხვდა ჩაო ზიანგს, ჩინეთის კომუნისტური პარტიის გენერალურ მდივანს), ფრიდმანმა გაზეთ სტენდფორდ დეილის მისწერა: „უნდა ჰქონოდა თუ არა მოლოდინი პროტესტის ზვავის ანალოგიურად ბოროტი მთავრობისთვის რჩევის მიცემის გამო? და თუ არა, რატომ?
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები კატეგორია:ამერიკელი აგნოსტიკოსები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება (1700)
კონსტანტინოპოლის 1700 წლის ხელშეკრულება — ხელშეკრულება დაიდო 1700 წლის 3 (14) ივლისს რუსეთის იმპერიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის კონსტანტინოპოლში. ხელშეკრულება არის აზოვის ლაშქრობის შედეგი.
რუსეთმა აზოვი და მიმდებარე ტერიტორიები ისევ მიიღო და ააშენა რამდენიმე ციხესიმაგრე (ტაგანროგი, პავლოვსკი, მიუსი) და გაათავისუფლა ყირიის ხანის მიერ დაწესებული ყოველწლიური ხარკისაგან. ოსმალებს დაუბრუნდათ რუსეთის ძალების მიერ დაპყრობილი პატარა ციხესიმაგრე. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სასაზღვრო ზონაში არ ააშენებდნენ საფორტიფიკაციო ნაგებობებს. ოსმალეთს ასევე უნდა გაეთავისუფლებინა რუსი სამხედრო ტყვეები. ხელშეკრულებით პეტრე I-მა უზრუნველყო ოსმალეთის ნეიტრალიტეტი ჩრდილოეთის ომში.
ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო 30 წლით ოსმალეთმა დაარღვია 1710 წელს როდესაც სულთანმა ომი გამოუცხადა რუსეთს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:XVII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ფრანსისკო რობლესი
ფრანსისკო რობლეს გარსია (Francisco Robles García; დ. 5 მაისი, 1811, გუაიაკილი — გ. 7 მარტი, 1893) — ეკვადორის პრეზიდენტი 1856 წლის 16 ოქტომბრიდან 1859 წლის 31 ოქტომბრამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეკვადორის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 5 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1811 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1893
ფანშეტის კოშკი
ფანშეტის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ფანშეტის ჩრდილოეთ განაპირას, პიტალო კლდეზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.
1995 წელს, აღადგინა სპეციალური სამეცნიერო სარესტავრაციო საწარმოო სახელოსნომ (პროექტის ავტორები ნ. მინდორაშვილი, ა. შავერდაშვილი). კოშკი სათავდაცვო-სასიგნალოა, ხეობის საფორტიფიკაციო ნაგებობის სისტემის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილია. კოშკი ოთხსართულიანია, გეგმით კვადრატული (4,3x4,3 მეტრი), ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება. ნაგებია სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ტლანქად დამუშავებული ქვით. გარეთა კუთხეებში და კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია თლილი ქვიშაქვა. კოშკის ქვედა ნაწილი ყრუ მასივია. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდანაა, პირველ სართულზე, მიწიდან 4 მეტრის სიმაღლეზე. მოგვიანებით შესასვლელის დასაცავად ამ მხრიდან კედლის მთელ სიგანეზე, მიუშენებიათ ვიწრო და მაღალი, ცალკალთა, საფეხურებიანი სახურავით გადახურული ნაგებობა, რომელსაც კარი მიწის დონეზე, ჩრდილო-დასავლეთის კედლის შუა ნაწილში აქვს. მინაშენის შიგნით, დასავლეთ ნაწილში ქვის კიბეა, რომელიც კოშკის შესასვლელს ადგება. შენობის პირველი სართულის კვადრატული სივრცე თხელი, მოგრძო ქვებით თარაზულადაა გადახურული. გადახურვა გადაჯვარედინებულ ორ საბჯენ თაღს ეყრდნობა, თაღები-პილასტრებს. გადახურვის სამხრეთის კუთხეში, მეორე სართულზე ასასვლელად დატოვებულია რვაგვერდა ხვრელი. მეორე სართული, დანარჩენ სართულებთან შედარებით, ოდნავ მაღალია. გადახურვა აქაც თარაზულია. ეყრდნობა გადაჯვარედინებულ ორ საბჯენ თაღს, რომლებიც უშუალოდ კედლიდან იწყება. კედლებში გაჭრილია თითო პატარა თაღოვანი სარკმელი. გადახურვაში დატოვებულია მესამე სართულთან დამაკავშირებელი ხვრელი. მასთან დასავლეთ კუთხეში მოწყობილი ქვის კიბე ადის. მესამე სართული თავისებურადაა გადაწყვეტილი. სართულის ოთხივე კედელში, იატაკიდან 1,5 მეტრ სიმაღლეზე, განლაგებულია ერთმანეთისაგან თანაბრად დაცილებული რვა-რვა მცირე ზომის კვადრატული სათვალთვალო ხვრელი. გადახურვაში აქაც ხვრელია დატოვებული, საიდანაც მისადგმელი კიბით კოშკის მეოთხე სართულზე — ბანზე ვხვდებით. ბანი შემოზღუდულია კედლით (სიმაღლე: 2 მეტრი). ოთხივე კედლის შუაში (მთელ სიმაღლეზე) თითო ფართო ღიობია. ღიობების ქვემოთა ნაწილში თითო სალოდეა. კოშკის ოთხივე კუთხეზე და ღიობების ნაპირებზე დგას თითო წვეტიანი ქვა (სიმაღლე 0,5 მეტრი).
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თოუზი
თოუზი (Tovuz) — ქალაქი აზერბაიჯანში, თოუზის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ბაქოდან დაშორებულია 439 კილომეტრით. 1947 წლიდან არის რაიონული ქალაქი.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ქალაქები
კორეია-პინტუ
კორეია-პინტუ (Correia Pinto) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 847 მეტრზე. მიეკუთვნება სერანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კამპუს-დი-ლაჟისის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 785 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22.71 კმ²-ზე. ფართობი 651 117 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანტა-კატარინას მუნიციპალიტეტები
ბჰუტანის მეფე
მინი| დრუკ გიალპო (ძონგკხა: འབྲུག་རྒྱལ་པོ་; ვაილი: 'brug rgyal-po; "დრუკის მეფე") — ბჰუტანის სახელმწიფოს მეთაური. ბჰუტანის დღევანდელი მმართველი არის მისი უდიდებულესობა ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი, რომელიც არის მეხუთე დრუკ გიალპო. ის არის ბჰუტანის მეფის გვირგვინის მატარებელი, რომელიც არის ბჰუტანის ოფიციალრი გვირგვინი. მისი ოფიციალური წოდებაა "მისი უდიდებულესობა", ხოლო მიართვის ფორმა "თქვენო უდიდებულესობავ".
ბჰუტანის დღევანდელი მეფე ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი არის მსოფლიოში ყველაზე ახალგაზრდა მონარქებს შორის მეორე. ის ტახტზე ავიდა 2008 წლის ნოემბერში, მას შემდეგ რაც მამამისი ჯიგმე სინგე ვანგჩუკი მის სასარგებლოდ გადადგა.
დრუკ გიალპოების სია
ბჰუტანის მემკვიდრეობითი მეფეები:
სქოლიო
კატეგორია:ბჰუტანის მონარქები
სკოლეს რაიონი
სკოლეს რაიონი (Сколівський район) — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, ლვივის ოლქში. მისი ფართობი 1 471 კმ² იყო. 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 47 938 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 32 კაცს კმ²-ზე. სკოლეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი სკოლე.
სქოლიო
კატეგორია:ლვივის ოლქის გაუქმებული რაიონები
შალისა და სპარსული ხალიჩების საფეიქრო სახელოსნო-სასწავლებელი
შალისა და სპარსული ხალიჩების საფეიქრო სახელოსნო — სასწავლებელი, ისტორიული ძეგლი დაბა სტეფანწმინდაში. გაიხსნა 1908 წლის 4 იანვარს. სასწავლებლის გახსნის მოთავე იყო გიორგი ნიკოლოზის ძე ყაზბეგი (ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების თავმჯდომარე 1908-1918 წლებში). ეს იყო ასეთი სახის პირველი სასწავლებელი აღმოსავლეთ საქართველოს მაღალმთიან რაიონში. სწავლების ვადა ექვსი თვე იყო, გადასახადი — ექვსი მანეთი. ინსტრუქტორი ტვერის გუბერნიიდან მოიწვიეს. ამ სასწავლებელს დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა საზოგადო მოღვაწე ილია წინამძღვრიშვილი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
შაქი (აზერბაიჯანი)
შაქი (Şəki; 1968 წლამდე – ნუხა, Nuxa) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ აზერბაიჯანში, შაქის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. განლაგებულია კავკასიონის სამხრეთ ნაწილში, ბაქოდან 325 კმ-ში. მოსახლეობა შეადგენს 63 ათას კაცს.
გეოგრაფია
შაქის კლიმატს განსაზღვრავენ ციკლონები და ანტიციკლონები, სხვადასხვა საჰაერო მასები და ადგილობრივი ქარები. საშუალო წლიური ტემპერატურა შაქიში 12 °С. ივნისსა და აგვისტოში ტემპერატურა 20-25 °С აღწევს. ქალაქის სიმაღლე 500—850 მ ზღვის დონიდან. ტყეებში იზრდება წიფელი და თხილი. ქალაქის მთავარი მდინარეაბია - ქიში და გურჯანი.
ისტორია
მარცხნივ|მინი|[[შაქის სახანო|შაქის სახანოს რუქა, 1823 წ]] აზერბაიჯანელი ისტორიკოსების მიხედვით, ტოპონიმი უკავშირდება მომთაბარე ტომ საკების ეთნონიმს, რომლებმაც თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიას ძვ. წ. VII საუკუნეში მოაღწიეს და აქ დასახლდნენ კიდეც. შუა საუკუნეებში შაქი ჯერ ჰერეთის სამეფოს დედაქალაქი იყო, შემდეგ კი ერთიანი საქართველოს შემადგენლობაში შევიდა. 1743 წელს, აჯი-ჩალაბის სეფიანთა ირანის წინააღმდეგ აჯანყების შედეგად, დაარსდა შაქის დამოუკიდებელი სახანო. 1813 წლის გულისტანის ხელშეკრულებით, ქალაქი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
როგორც სახელმწიფო ფორმირება შაქი პირველად XIV საუკუნის ბოლოს იხსენიება. შაქის მფლობელი იყო სიდი აჰმედ ორლათი, რომელიც გათიურქებული მონღოლების ორლათების ტომიდან იყო. 1402 წელს შაქის ჯარებმა მონაწილეობა მიიღეს თემურლენგის ლაშქრობაში სულთან ბაიაზიდ I წინააღმდეგ. ყარა-ქეშიშ-ოღლუს დინასტიის პერიოდის დროს შაქის რეგიონი იყო აყვავებული სოფლის მეურნეობის ქვეყანა, რომელიც აბრეშუმს აწარმოებდა. სეფიანთა სახელმწიფოს განვითარებით შაქი გარკვეულწილად დამოუკიდებელი სეფიანების ხელისუფლებას აღიარებდა. 1551 წელს შაქის ჯარები ირანის შაჰის თამაზ I მიერ იქნა დამარცხებულ იქნა და ქალაქმა თავისი დამოუკიდებლობა დაკარგა.
1743-1819 წლებში შაქი შაქის სახანოს დედაქალაქია. 1743 წელს აჯი ჩალაბი კლავს ნადირ შაჰის ხელქვეითს, შაქის მმართველს მელიქ ნაჯაფს და საკუთარი თავი შაქის ხანად გამოაცხადა.
ირანის მმართველი ნადირ შაჰი იმისათვის, რომ შაქელები დაემორჩილებინა 1744 წელს დიდი არმიიით შეიჭრა შაქიში და ოთხი თვე ალყაში ჰყავდა ციხე სიმაგრე გელერსენ-გორერსენი, სადაც აჯი ჩალაბი იმალებოდა. ნადირ შაჰის ბრძანებით ქალაქი განადგურებულ იქნა. თუმცა ციხესიმაგრის აღება მაინც ვერ მოახერხეს და იძულებული გახდა მოეხსნა ციხის ალყა და შაქი დატოვა. აჯი ჩალაბი სიკვდილის შემდეგ შაქის ხანი გახდა მისი ვაჟი აღაქიში-ბეგი (1755-1760), შემდეგ კი მისი შვილიშვილი ჰუსეინ ხანი (1760-1779). ჩელების დინასტია მართავდა დამოუკიდებელ შაქის ხანს სანამ სახანო რუსეთის იმპერიას შეუერთდა. მარცხნივ|მინი|შაქის (ნუხას) გერბი რუსეთის იმპერიის დროს მკვლევარებს მიაჩნიათ, რომ ნუხა — ქალაქის ძველი სახელწოდებაა. თუმცა ისტორიული წყაროების ანალიზების შედეგად, დადგინდა, რომ შაქი და ნუხა სხვადასხვა დასახლებული პუნქტებია. ქალაქი შაქი ოდნავ დაბლა მდებარეობდა, ქიშის ხეობაში. 1772 წელს ძლიერი წყალდიდობის შედეგად ქალაქი დანგრეულ იქნა. მის მერე მოსახლეობა გადავიდა ნუხაში. შედეგად ნუხა ძლიერ განვითარდა და გაფართოვდა.
აზერბაიჯანელი ისტორიკოსის აბასგული-აღა ბაქიხანოვის მიერ, ნუხა იყო შირვანის ქალაქი, რომელსაც ადრე ეწოდა ნახია ან ნაგია. ქერიმ აღა ფათეჰი წერდა, რომ ნუხა არსებობდა XV საუკუნეში ნოხუს სახელწოდების ქვეშ.
არქეოლოგიური გათხრებისას ქალაქში იპოვეს მონეტები, რომლებიც XII საუკუნეს მიეკუთვნოდა.
XIX საუკუნის აზერბაიჯანელი ისტორიკოსი ჰაჯი სეიდ აბდულ ჰამიდი ადასტურებდა, რომ შაქი და ნუხა სხვადასხვა ქალაქები იყვნენ. ის წერდა, რომ ნუხისა და შაქის მაცხოვრებლებმა კავშირი შექმნეს და აირჩიეს მმართველად ალიჯანი, რომელიც შედეგად გახდა ხანი და შაქის ვილაიეთს მართავდა. იგი იცავდა სახანოს სპარსელებისგან და კარგი მმართველიც იყო (1456—1457).
1968 წლის 6 მარტს აზერბაიჯანის სსრ-ის 97-ე მინისტრთა საბჭოს რეზოლუციით ქალაქის ისტორიული ნაწილი „იუხარი ბაში “ არქიტექტურულ ნაკრძალად გამოცხადდა.
საბჭოთა წლებში ქალაქი გახდა აზერბაიჯანის სსრ-ს შაქის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში დაარსდა აბრეშუმის საწარმო, სამკერვალო ფაბრიკა, თამბაქოს ქარხანა, აგურის ქარხნა, ხორცის ქარხანა, კვების მრეწველობის ქარხანა, ტექსტილის, სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკური სკოლები, პედაგოგიური, სამედიცინო და მუსიკალური კოლეჯები, ხალხური თეატრი (დრამატული თეატრი), ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმი, აზერბაიჯანელი მწერლისა და განმანათლებლის მირზა ფათალი ახუნდოვის სახლ-მუზეუმი, რომელიც შაქიში დაიბადა, ასევე შაქის ხანების სასახლეც ქალაქში მდებარეობს.
OnePlus 7
OnePlus 7 Pro წარმოადგენს OnePlus-ის პირველ სამმაგი უკანა კამერით და სითხით გაგრილების სისტემით.
OnePlus 7 Pro მიიღო EISA-ს ჯილდო 2019-2020 წლების თანამედროვე ინოვაციებისთვის. 2019 წლის ნოემბერში AnTuTu-მა OnePlus 7 Pro შეიყვანა ყველაზე მძლავრი Android-სმარტფონების რეიტინგში. OnePlus ცნობით, გაყიდვების დაწყების შემდეგ 1 წუთში გაიყიდა OnePlus 7 Pro მოწყობილობის 1 მილიონზე მეტი ცალი.
კამერა
ორივე მოდელში სელფკამერა 16 MP-იანია. ამასთან, OnePlus 7 Pro-ის ფრონტალური კამერა ჩამალულია კორპუსში და გამოდის სურათების გადაღებისას. ამწე მექანიზმი გათვლილია 300 000 ამუშავებაზე. ამიტომ, თუ მფლობელი ძალზე ხშირად იყენებს სელფის კამერას, სმარტფონში ჩნდება სპეციალური გაფრთხილება. OnePlus 7 ძირითადი კამერა ორმაგია: 48 MP + 5 MP. OnePlus 7 Pro-ს ძირითადი კამერა სამმაგია: 48 MP + 16 MP (ფართეკუთხიანი) + 8 MP. რესურსმა DxOMark შეაფასა OnePlus 7 Pro-ს კამერა 111 ქულით: 118 ქულა ფოტოსთვის და 98 ქულა ვიდეოსთვის. სმარტფონმა რეიტინგში მესამე ადგილი დაიკავა Huawei P30 Pro და Samsung Galaxy S10 5G შემდეგ.
ვარიანტები
OnePlus 7 და OnePlus 7 Pro გამოდის რამდენიმე ვერსიაში გაყიდვის რეგიონის მიხედვით.
სქოლიო
კატეგორია:მობილური ტელეფონები კატეგორია:სმარტფონები
მეოცე საუკუნე (ფილმი)
მეოცე საუკუნე (Novecento) — ბერნარდო ბერტოლუჩის 1976 წლის ეპიკური ფილმი.
სიუჟეტი
1900 წლის ზაფხულში, ვერდის გარდაცვალების დღეს იტალიის პროვინცია ემილია-რომანიაში ორი ბავშვი იბადება. ერთი, ოლმო დალკო ღარიბი გლეხის გლეხის ქალისა და უცნობი მამის შვილია, ხოლო მეორე, ალფრედო ბერლიგნერი, მდიდარი მემამულის ერთადერთი მემკვიდრეა. მიუხედავად სოციალური განსხვავებისა, ბავშვები დამეგობრდებიან და მთელი ცხოვრების მანძილზე ინარჩუნებენ მეგობრობას. ოლმოსა და ალფრედოს მეგობრობა გამოივლის პირველ მსოფლიო ომს, იტალიაში ფაშისტებისა და ბენიტო მუსოლინის გაბატონებას, მეორე მსოფლიო ომსა და იტალიის გათავისუფლებას. მიუხედავად საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მიმდინარე ცვლილებებისა, ოლმო და ალფრედო მაინც მეგობრებად რჩებიან სიკვდილამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1976 წლის ფილმები კატეგორია:იტალიური ფილმები კატეგორია:იტალიურენოვანი ფილმები კატეგორია:ბერნარდო ბერტოლუჩის ფილმები
ვერა დავიდოვა
ვერა ალექსანდრეს ასული დავიდოვა (Ве́ра Алекса́ндровна Давы́дова; 17 სექტემბერი, 1906, ნიჟნი-ნოვგოროდი, რუსეთი, — გ. 20 თებერვალი, 1993, თბილისი) — რუსი მომღერალი (მეცო-სოპრანო) და პედაგოგი. რუსეთისა (1951) და საქართველოს (1981) სახალხო არტისტი, პროფესორი (1964), საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1946, 1950, 1951). მომღერალ დიმიტრი მჭედლიძის მეუღლე.
დაამთავრა ლენინგრადის კონსერვატორია 1930 წელს. 1929-1932 წლებში იყო ლენინგრადის ოპერისა და ბალეტის თეატრის, ხოლო 1932-1956 წლებში — სსრკ დიდი თეატრის სოლისტი; 1941-1943 წლებში მღეროდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში; 1959 წლიდან იყო თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი; შექმნა ღრმა დრამატიზითა და მასშტაბურობით გამორჩეული სახეები რუსულ კლასიკურ და საზღვარგარეთულ ოპერებში, მ.შ. ლიუბაშა (ნ. რიმსკი–კორსაკოვის „მეფის საცოლე“), მარფა (მ. მუსორგსკის „ხოვანშჩინა“), კარმენი (ჟ. ბიზეს „კარმენი“), ამნერისი (ჯ. ვერდის „აიდა“); პირველად თბილისის ოპერის სცენაზე შეასრულა კონჩაკოვნას (ა. ბოროდინის „თავადი იგორი“), დალილას (კ. სენ-სანსის „სამსონი და დალილა“), შარლოტას (ჟ. მასნეს „ვერთერი“) პარტიები. ავტორია წიგნისა „მომღერლის სუნთქვა და ზოგიერთი რჩევა ხმის დაყენებისათვის“ (1966). დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 17 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1906 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1993 კატეგორია:რუსი საოპერო მომღერლები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის მედლით დაჯილდოებულები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
სტეფანწმინდის მთამსვლელობის მუზეუმი
სტეფანწმინდის მთამსვლელობის მუზეუმი  — იაგორ კაზალიკაშვილის სახელობის მუზეუმი ისტორიული ძეგლი, სტეფანწმინდაში (ვაჟა- ფშაველას ქ. 54). სტეფანწმინდის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ფილიალი. მოთავსებულია ცნობილი მთასვლელის იაგორ კაზალიკაშვილის (1882-1935 წწ.) სახლში. გაიხსნა 1938 წელს მთამსვლელის დაბადების 100 წლისთავთან დაკავშირებით. მუზეუმი შედგება სამი ოთახისაგან. ერთ ოთახში გამოფენილია იაგორ კაზალიკაშვილის მემორიალი ნივთები, მეორე დათმობილი აქვს ფოტოგამოფენას, რომელიც ასახავს საქართველოში ალპინიზმის განვითარებას, მესამე ოთახში ხევში ალპინიზმის განვითარების ამსახველი ფოტომასალაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
ელიზაბეთ ბრიტანელი (1770-1840)
ელიზაბეთ ბრიტანელი (Elizabeth of the United Kingdom, Elisabeth von Großbritannien; დ. 23 მაისი, 1770, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი — გ. 10 იანვარი, 1840, ფრანკფურტი, გერმანია) — ჰანოვერის დინასტიის წარმომადგენელი. დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ III-ისა და დედოფალ შარლოტა მეკლენბურგ-შტრელიცელის ქალიშვილი. ჰესენ-ჰომბურგის ლანდგრაფინია 1820-1829 წლებში როგორც ფრიდრიხ VI-ის მეუღლე.
ბიოგრაფია
შარლოტა დაიბადა 1770 წლის 22 მაისს ლონდონში, ბუკინგემის სასახლეში. იგი იყო დიდი ბრიტანეთის, ირლანდიისა და ჰანოვერის მეფე ჯორჯ III-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ შარლოტა მეკლენბურგ-შტრელიცელის შუათანა ქალიშვილი. მამის მხრიდან იგი უელსის პრინც ფრედერიკისა და პრინცესა ავგუსტა საქსენ-გოთელის შვილიშვილი იყო. მარცხნივ|მინი|324x324პქ|პრინცესა ელიზაბეთი 1782 წელს. მსგავსად თავისი დებისა, პრინცესა ელიზაბეთიც საზოგადოებისაგან იზოლირებულად იზრდებოდა და იღებდა განათლებას. ამის გამო, მან მთელი თავისი ბავშვობა მხოლოდ და-ძმებთან, მშობლებსა და მასწავლებლებთან ერთად გაატარა. ამ გზით მეფე-დედოფალი თავიანთი ქალიშვილების „სწორად აღზრდას“ ცდილობდნენ.
1782 წლიდან იგი საზოგადოებაში გამოვიდა და დაიწყო აქტიური ცხოვრება. 1812 წელს მან ბერკშირში საკუთარი სასახლე შეიძინა და იქ გადასახლდა, სადაც ხშირად აწყობდა ბალებსა და მასკარადებს. სწორედ ერთ-ერთ ასეთ მასკარადზე ცეკვისას, 1814 წელს შეხვდა ელიზაბეთ გერმანელ პრინც ფრიდრიხ ჰესენ-ჰომბურგელს, რომელიც საკმაოდ სიმპათიური და წარმოსადეგი იყო და ავსტრიელი ოფიცრის ფორმაში იყო გამოწყობილი. ელიზაბეთს იგი პირველივე დანახვისას ისე მოეწონა, რომ განაცხადა: „ის თუ თავისუფალია, ჩემი ქმარი გახდება!“.
მრავალი წინააღმდეგობის გადალახვის შემდეგ, 1818 წლის 7 აპრილს ბუკინგემის სასახლის სამლოცველოში შედგა ელიზაბეთისა და ფრიდრიხის ქორწინება. მიუხედავად გაგებისა და ურთიერთპატივისცემისა, ეს ქორწინება „სიყვარულს“ მაინც არ ემყარებოდა. ეს უფრო შეთანხმება იყო, რომელიც ორივეს აწყობდა. ქორწილის შემდეგ ელიზაბეთი ქმართან ერთად გადავიდა საცხოვრებალად გერმანიაში.