cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იბერია
ჩამოყალიბება
მოსხებს (მესხებს), რომელთაც რამდენიმე კლასიკური პერიოდის ისტორიკოსი მოიხსენიებს, და სასპერებს (ჰეროდოტეს მიხედვით) მნიშვნელოვანი წვლილი უნდა მიუძღოდეთ ამ არემარის თემების კონსოლიდაციაში. მოსხების ადრეული ტომები მომთაბარეობისას ნელ-ნელა მიიწევდნენ ჩრდილოაღმოსავლეთისკენ, სადაც საბოლოოდ ხელშემწყობი კლიმატური და გეოგრაფიული პირობების გამო მუდმივი დასახლებები ჩამოაყალიბეს. ამ დასახლებათაგან მთავარი იყო მცხეთა, რომელიც შემდგომში იბერიის დედაქალაქი გახდა. შუასაუკუნეების ქართულ წყაროში „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ ასევე ნახსენებია აზო და მისი ხალხი, რომლებიც არიან-ქართლიდან მოსულან - პროტო-იბერიელების სამშობლოდან, რომელიც აქამენიდთა მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა სპარსეთის იმპერიის დაცემამდე, იმ ადგილას დასასახლებლად, სადაც ამჟამად მცხეთა მდებარეობს. მეორე ქართულ წყაროში „ქართლის ცხოვრება“, აზო მოხსენიებულია, როგორც ალექსანდრე დიდის მხედართმთავარი, რომელმაც ადგილობრივი მმართველი გვარი გაანადგურა და თავად ჩაიგდო არემარე ხელთ, სანამ ძვ. წ. IV საუკუნეში მას ადგილობრივი მეთაური ფარნავაზი არ დაამარცხებდა.
ადრეული ისტორია
ელინისტური ხანიდან იბერია მუდამ ერთ გარკვეულ პოლიტიკურ ერთეულს (სახელმწიფოს) აღნიშნავდა, რომელიც აღმოსავლეთ სამხრეთ საქართველოს ვრცელ მიწა-წყალს მოიცავდა. ამ ტერიტორიაზე უმეტესად აღმოსავლურ-ქართული ტომები (ქართები-იბერები) სახლობდნენ. წინაელინისტურ ხანაში, აქ მრავალი სატომთაშორისო გაერთიანება (ტომთა კავშირი) და ადრინდელი კლასობრივი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი იყო. ამ დროს აქაური მოსახლეობის პოლიტიკურ ცხოვრებაში აქტიური როლი უნდა ეთამაშა მესხების ქართველ ტომებს, რომლებიც ადრე ხეთური კულტურის გავლენის სფეროში შედიოდნენ და მცირე აზიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ცხოვრობდნენ. აქემენიდურ ხანაში ამ რაიონში არსებული ქართული გაერთიანება ცნობილია არიან-ქართლის („ირანის ქართლის“) სახელით და სპარსეთის ფარგლებში უშუალოდ შემავალ აღმოსავლურ-ქართულ გაერთიანებას გულისხმობს.
ძვ. წ. IV–III საუკუნეების მიჯნაზე მან შეძლო თავისი ძალაუფლების გავრცელება შიდა ქართლზეც. შეიქმნა დიდი სახელმწიფო გაერთიანება, რომლის ცენტრი მცხეთის მიდამოებში მდებარეობდა. თვით მცხეთის სახელიც მესხთა ტომის სახელიდან უნდა იყოს ნაწარმოები. მცირეაზიელ მესხებს უნდა მოეტანათ აქ ზოგიერთი ხეთური ღვთაების კულტი (არმაზის, ზადენის), რომლებიც უზენაეს ღმერთებად იქცნენ. მათ სახელზე მცხეთის მიდამოებში ააგეს ორი დიდი ციხესიმაგრე — არმაზციხე და ზადენციხე.
thumb|right|250px|კავკასიის უძველესი ქვეყნები: [[ეგრისი|კოლხეთი, იბერია, ალბანეთი და სომხეთი, ძვ. წ. II ს II ნახევარი]]
ძლიერების პერიოდი
ძვ. წ. III საუკუნის დასაწყისში ქართლში (იბერიაში) ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო ადგილობრივი წარმოშობის პირმა („მცხეთის მამასახლისების“ საგვარეულოს წევრმა) ფარნავაზმა, რომელიც იბერიის მეფეთა ახალი დინასტიის — ფარნავაზიანების ფუძემდებელი გახდა. ფარნავაზისა და მისი უახლოესი მემკვიდრეების დროს (ძვ. წ. III ს.) იბერიამ დიდ ძლიერებას მიაღწია და საკმაოდ ვრცელი სახელმწიფო გახდა. შიდა ქართლის, კახეთისა და მესხეთის გარდა მასში შედიოდა დასავლეთ საქართველოს ნაწილი (არგვეთი, აჭარა). მის შემადგენლობაში ივარაუდება ისტორიული ოლქები — გოგარენე, ხორძენე და პარიადრის მთის კალთები (ისინი, სტრაბონის ცნობით, მხოლოდ ძვ. წ. II–I საუკუნეებში ჩამოაჭრეს სომხეთის სამეფოებმა იბერებს). იბერიის სამეფოს ძალაუფლება ვრცელდებოდა აგრეთვე აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთზე და დასავლეთ საქართველოს ბარის რაიონებზეც (ეგრისი).
დაკნინების პერიოდი
ძვ. წ. II საუკუნისა და I საუკუნის პირველ ნახევარში იბერია დასუსტდა და გაძლიერებულ სომხეთის სამეფოებთან ბრძოლაში ზოგი ტერიტორია დაკარგა. ელინისტური ხანის იბერია ადრინდელი კლასობრივი წინაფეოდალური სახელმწიფო იყო. მატერიალური დოვლათის მწარმოებელ ძირითად მასას წარმოადგენდნენ თავისუფალი მეთემენი – მიწისმოქმედნი და მეომარნი. დამორჩილებულ სამიწათმოქმედო თემებს ძირითადად სამეფო საგვარეულო უწევდა ექსპლუატაციას. პრივილეგიურ ფენებს წარმოადგენდნენ აგრეთვე სამხედრო-სამოხელეო არისტოკტარია და ქურუმობა. სამეფო კარზე ჯერ არ იყო მტკიცედ ჩამოყალიბებული ტახტის მემკვიდრეობის წესი. სამეფო ტახტზე აჰყავდათ გარდაცვლილი მეფის უახლოეს ნათესავთაგან ყველაზე ხნიერი. მთის მოსახლეობა სამეურნეო საქმიანობით ჩაცმა-დახურვის წესითა და ზნე-ჩვეულებით მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა ბარის მოსახლეობისაგან. იგი ამ დროს ჯერ კიდევ პირველყოფილ-თემური წყობილების პირობებში ცხოვრობდა, თუმცა იბერიის სახელმწიფო სისტემის შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა.
ძვ. წ. 65 წელს იბერია დალაშქრა რომაელმა სარდალმა პომპუესმა. მიუხედავად ენერგიული წინააღმდეგობისა, იბერიის მეფე არტაგი ბოლოს და ბოლოს დამორჩილდა რომაელებს.
რომთან კავშირი
მალე იბერია გათავისუფლდა რომზე დამოკიდებულებისაგან. რომსა და იბერიას შორის დამყარდა მოკავშირეობითი ურთიერთობა. ახალი წელთააღრიცხვით I-II საუკუნეებში კი იბერია კვლავ გაძლიერდა და ხშირად რომის მეტოქედაც გამოდიოდა ამიერკავკასიისა და ახლო აღმოსავლეთში. იბერიის გაძლიერებას ხელი შეუწყო კონტროლის დაწესებამ კავკასიონის გადმოსასვლელებზე და საგარეო ლაშქრობებში იმიერკავკასიაში მომთაბარე ტომების გამოყენებამ. იბერიამ მოახერხა მთლიანად დაებრუნებინა ადრე სომხეთის მიერ ჩამორთმეული მიწები და I საუკუნის 30-50-იან წლებში (მეფე ფარსმან I-ისა და მისი ვაჟის რადამისტის დროს) მცირე ხნით მთელ სომხეთსაც დაეუფლა.
thumb|right|250px|[[რომის იმპერია იმპერატორ ტრაიანეს დროს, ა.წ. I-II სს.]]
სპარსეთის გავლენა
ამ დროს იბერია წარმატებით ებრძოდა პართიასაც, თუმცა მდგომარეობა შეიცვალა III საუკუნიდან, როდესაც ძალაუფლება სასანიდების ხელში გადავიდა. სასანური ირანი უფრო ძლიერი და ცენტრალიზებული სახელმწიფო იყო, ვიდრე არშაკიდების პართია. მეფე შაპურ I-ს (242-272) დროს იბერია იმპერიაში შემავალ ქვეყნად ითვლებოდა. თავის ცნობილ „ქააბაი ზარდოშტის“ („Ka’ba-i Zardošt“) ტრილინგვაში, შაპურ I იმ ქვეყნებსა და ხალხებს შორის, რომლებიც მას ხარკს უხდიდნენ ასახელებს: პერსიდას, პართიას, ხუზისტანს, მეშანს, ასურეთს, ადიაბენას, არაბეთს, ატრუპატკანს, არმენიას, იბერიას (წარწერის ფალაურ ტექსტში: „Vyršn“, ბერძნულში – „Ίβερια“), მახელონიას, ალბანეთს (პართულ-ფალაური:  Ardan, სასანურ-ფალაური, შეიძლება, Arrān), ბალასკანს კაპის მთებამდე (ე. ი. კავკასიონამდე) და ალბანეთის კარამდე (დერბენდის გასასვლელი) და სხვ.
იბერიის მეფე ამაზასპი წარწერის მიხედვით იმპერიის ერთ-ერთი უმაღლესი დიდებულია. წარწერაში სამეფო დიდებულები სამ კატეგორიადა დაყოფილი: 1. ისინი, ვინც ძალაუფლება მიიღო სასანიანთა დინასტიის ფუძემდებლის არდაშირ I-ის მამის – პაპაკის დროს, 2. ვინც ძალაუფლება მიიღო არდაშირ I-ის დროს და 3. ისინი ვინც ძალაუფლება მიიღო შაპურ I-ის დროს. სწორედ ამ უკანასკნელთა შორის იხსენიება „ამაზასპი, მეფე იბერიისა“ (პართულ-ფალაურ ტექსტში: Xmzasp Vyršn (სტრ. 28); სასანურ-ფალაურში: amčspy vl rvcan (სტრ. 30-31); ბერძნულში (სტრ. 60): Αμαςασπου τoς βασίλεύς τoς Ίβεριας). ამასთან მეფე ამაზასპს ასახელებს მეოთხედ, ადიაბენის მეფის არდაშირის, კირმანის მეფის არდაშირისა და დედოფალ დენაკეს შემდეგ. ყველაფერი ეს, იმაზე მიუთითებს, რომ ამაზასპის სახით საქმე გვაქვს არა იარაღის ძალით დამორჩილებულ მმართველთან, არამედ ირანის მბრძანებლის ერთ-ერთ ყველაზე უფრო გავლენიან მოკავშირესთან.
thumb|right|250px|სამენოვანი წარწერის დეტალი, „[[ქააბაი ზარდოშტი“, ნაყშე-როსთამი, ირანი.]]
მოსაზრება ამაზასპის ირანული ორიენტაციის შესახებ ძველი ქართული წყაროებითაც დასტურდება. „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით, ამაზასპმა „შეიყვარა სპარსელები“ (ქც., I, 57). მეფობის დასასრულს, ამავე წყაროს მიხედვით, ამაზასპი ქართველთა და მათ დასახმარებლად მოხმობილ სპარსელთა ლაშქრით ებრძვის ბერძნებს (რომაელებს), რომელთაც მხარს უჭერენ სომხები, მეგრები (დასავლეთ საქართველოს მოსახლეობა) და ოსები. მატიანეს ცნობით, ამაზასპს განუდგნენ და მტრულ დაჯგუფებას მიემხრნენ ქართლის რამდენიმე ერისთავი: ეგრისის ორი ერისთავი, აგრეთვე ოძრხეს, კლარჯეთისა და წუნდას ერისთავები. მომხდარ ბრძოლაში „სპარსელები და ქართველები“ დამარცხდნენ და თვით ამაზასპიც დაიღუპა.
სპარსელთა ბატონობას ამის შედეგად, III ს. ბოლოსათვის ბოლო მოეღო როგორც ქართლზე, ისე სომხეთზე. 283 წელს დადებული საზავო ხელშეკრულების თანახმად, სპარსელებმა დაკარგეს კონტროლი სომხეთის მნიშვნელოვან ნაწილზე. 287 წელს რომის იმპერატორის დიოკლეტიანეს დახმარებით სომხეთში გამეფდა ტირიდატ III (287-330). 298 წელს რომაელებთან მორიგი წარუმატებელი შეტაკების შემდეგ, სპარსელები იძულებული გახდნენ რომაელებთან 40 წლის ვადით ნისიბინში (მესოპოტამია) დაედოთ საზავო ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც რომაელებს გადასცეს მესოპოტამია და ზოგი სხვა ოლქი, ამასთანავე აღიარეს რომის პროტექტორატი სომხეთსა და იბერიაზე.
III საუკუნეშიც, კერძოდ, ამაზასპის დროს, ქართლი ფაქტობრივად დამოუკიდებელ და ძლიერ სახელმწიფოს წარმოადგენდა. მოგონება ამაზასპზე, როგორც ძლიერ მმართველზე, მკაფიოდ შემოინახა ქართულმა საისტორიო ტრადიციამ. „ქართლის ცხოვრებაში“ ვრცლადაა მოთხრობილი ამაზასპის ბრძოლაზე ქართლში შემოჭრილ ოსებთან. დედაქალაქ მცხეთის მისადგომებთან ამაზასპი იმარჯვებს მათზე, სდევნის ქართლიდან, ხოლო შემდეგ თვით ლაშქრობს ოსეთში და არბევს მას (ქც., I, 55-57). III საუკუნიდან, როგორც ცნობილია, მართლაც გახშირდა მომთაბარე ალანების შემოსევები ამიერკავკასიაში. შეიძლება ალანთა ერთი ასეთი შემოსევა იგულისხმება ქართული წყაროს ამ მოთხრობაში მეფე ამაზასპის ბრძოლაზე ქართლში შემოჭრილ ოსებთან.
thumb|right|250px|[[სასანიდები|სასანური ირანი ძლიერების ხანაში, მეფე ხოსრო II დროს, 610 წელი]]
შემდეგში, უკვე IV ს. დასაწყისში, ქართლის მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა. რომის იმპერიის ცენტრის გადანაცვლება აღმოსავლეთით იწვევს რომაელთა პოზიციების გაძლიერებას ამ მხარეში, გარდა ამისა, ადგილი აქვს სასანიანთა ირანის ენერგიულ შემოტევას, ეს უკანასკნელი განსაკუთრებით გაძლიერდა შაპურ II-ის (310-379) დროს. დასუსტებულ ქართლი იძულებული გახდა არჩევანი გაეკეთებინა, ერთი მხრით, ძლიერ ირანსა და, მეორე მხრით, გაძლიერების გზაზე მდგარ აღმოსავლეთ რომის იმპერიას შორის. ქართლის პოლიტიკური დამოუკიდებლობისა და მისი მოსახლეობის თავისთავადობისადმი მთავარი საფრთხეს ამ დროს სასანიანთა ირანი წარმოადგენდა. შედეგად, IV საუკუნის დასაწყისში იბერია რომის ორიენტაციას დაადგა, რაც სახელმწიფო რელიგიად ქრისტიანობის გამოცხადებაში გამოიხატა.
V საუკუნეში, ვახტანგ გორგასალის მეფობაში, ქართლის სამეფოს შემადგენლობაში მოექცა დასავლეთ საქართველო და სამხრეთ-დასავლეთი საქართველოს ნაწილი. 482 დიდი აჯანყება ირანელთა ბატონობის წინააღმდეგ მარცხით დამთავრდა. 523 წელს, გურგენ მეფის აჯანყების დამარცხების შემდეგ, კავად I-მა ქართლში მეფობა გააუქმა, მაგრამ ფაქტობრივად VI ს. 40-იან წლებამდე ქართულ და ბერძნულ წყაროებშიც იხსენიებიან ქართლის მეფეები.
ირანის მეფე ხოსრო I-ს (531-579) დროს ირანი დაიყო 18 ქუსტაკად (ოლქად). ქუსტაკის სამოქალაქო ხელისუფალი იყო პადოსპანი, ხოლო სამხედრო - სპასპეტი. ქუსტაკები იყოფოდა შაჰრებად, მისი გამგებელი კი იყო მარზპანი. ქართლი, სომხეთი და ალბანეთი კავკასიის ქუსტაკში ერთიანდებოდა. ქართლის მარზპანის რეზიდენცია თბილისში მდებარეობდა.
ეკონომიკური ვითარება
ბუნებრივ-გეოგრაფიული პირობების მიხედვით როგორც აღმოსავლეთი, ისე დასავლეთი საქართველო ზოგადად მთისა და ბარის ქვეყნებად იყოფა. სოფლის მეურნეობის ინტენსიური დარგების განვითარების თვალსაზრისით საქართველოს ბარი, ბუნებრივია, გაცილებით ვარგისი და ხელსაყრელი იყო. ბარი, ჩვეულებრივ, ვენახ-ხილიანი ზონა იყო, ხოლო მთა კი, პირიქით. ჰერეთ-კახეთში ბუნებით უხვად დაჯილოდოებულ მხარედ ძველთაგანვე ალაზნისა და ივრის ნაყოფიერი ხეობები ითვლებოდა. ქართლში კი შიდა ქართლის სარწყავად ქცეული თითქმის მთელი ველობი და ქვემო ქართლის ხეობები გამოირჩეოდნენ.
ანტიკური პერიოდის ბოლოსათვის, კერძოდ, IV საუკუნიდან, საქართველოს ეკონომიურსა და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში დიდი ცვლილებები შეინიშნება. აღსანიშნავია საწარმოო ძალების შემდგომი ზრდა, რამაც ყველაზე ძლიერ მიწათმოქმედების ინტენსიფიკაციაში იჩინა თავი. იბერიაში სპეციფიკური ბენებრივ-გეოგრაფიული პირობების გამო, ინტენსიური სასოფლო-სამეურნეო კულტურა, უმთავრესად მორწყვას ემყარებოდა. უძველესი არხის გაყვანას იბერიაში ტრადიცია ალექსანდრე მაკედონელს მიაწერს: „დასაცა ვენაჴი და რუჲ გამოიღო ქსნით“. მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანია ამ ხასიათის უკვე სავსებით რეალური მეორე ცნობა, რომ IV ს. ბოლოს მეფე თრდატმა „რუსთავისა რუჲ გამოიღო“. ამ წყაროს ცნობით, VI ს. გაუტანიათ წილკნის რუ. აღსანიშნავია, რომ V-VI საუკუნეებით თარიღდება ნახიდურის, გაჩიანის, მუხრანის, რუის-ურბნისის და ზოგი სხვა დიდი და მცირე არხებიც.
უფრო სრულყოფილი გახდა სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკა. გაუმჯობესდა ძირითადი სამიწათმოქმედო იარაღი – ერქვანი. ცხადია, გაუმჯობესებული ერქვანი მის წინამორბედზე უფრო ძვირი და ძნელად საშოვარი იყო, მაგრამ გაცილებით აუმჯობესებდა მიწის დამუშავებას, ზრდიდა შრომის ნაყოფიერებასა და მოსავლიანობას. მთის პირობებში მეტი გამოყენება ჰქონდა უფრო მარტივსა და მსუბუქ ცალუღელა სახვნელებს. ამ დროს მეურნეობის უმთავრესი დარგებია: მემინდვრეობა, მევენახეობა, მებაღეობა-მებოსტნეობა, მესაქონლეობა.
მემინდვრეობის სისტემაში წამყვანი ადგილი მეხორბლეობას ეჭირა. ხორბლეულის ყველაზე უფრო გავრცელებული და უძველესი ჯიშები იფქლი და დიკა იყო. საერთოდ, სპეციალისტები ხორბლეული კულტურების ერთ-ერთ სამშობლოდ საქართველოს მიიჩნევენ. მოყავდათ ასევე ქერი და ფეტვი.
სოფლის მეურნეობაში მევენახეობა-მეღვინეობის როლიც განსაკუთრებული მნიშვნელობისა იყო. აღმ. საქართველოში ამ დროს ვენახი უმთავრესად დაბლარია, როდესაც დას. საქართველოში უმეტესად მაღლარი ვენახი უნდა ყოფილიყო გაბატონებული. ყალიბდებოდა საქართველოს ცალკეული კუთხეების პირობებისადმი კარგად შეგუებული ვაზის ჯიშების ენდემური ჯგუფები. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მრავლად გამოვლინებული IV–V სს. ქვევრები მეღვინეობის, კერძოდ, ღვინის დაყენების წესის მაღალი განვითარების მაჩვენებელია.
სოციალური ვითარება
I-III საუკუნეებში იბერიაში მიმდინარეობდა საზოგადოების მკვეთრი ქონებრივი და სოციალური დიფერენცია. თავისუფალ მეთემეთა ერთმა ნაწილმა დაკარგა საკუთრება და დაქვემდებარებული თემების წევრებს ("გლეხებს") შეერწყა, ანდა "ტაძრეულთა" (სამეფო მიწების პირობით მფლობელობაში მქონე მიწისმოქმედთა) ფენა შექმნა. მეორე ნაწილი კი აღზევდა და სამხედრო-სამოხელეო არისტოკრატიასთან ერთად "ერისაგან" გამოყოფილ "აზნაურთა" წრე დააკომპლექტა. უკვე დიდად განშტოებული სამეფო საგვარეულო სეფეწულთა უმაღლეს ფენას წარმოადგენდა. ამ დროს განუყოფლად ბატონობდა სამეფო ტახტის მამიდან შვილზე გადასვლის წესი. მსხვილი მიწათმფლობელები იყვნენ ტაძრებიც, რომლებიც შემდგომ, IV საუკუნის დასაწყისში, ქრისტიანობის მიღებასთან დაკავშირებით განადგურდნენ.
იბერიის მეფეთა სია
იბერიის მეფეთა სია საბოლოოდ დაზუსტებული არ არის. ბევრი ისტორიკოსი და გენეალოგი (ვახუშტი ბატონიშვილი, თეიმურაზ ბატონიშვილი, სერგი გორგაძე, პავლე ინგოროყვა, ლევან სანიკიძე და გუბაზ სანიკიძე) არ ეთანხმება „ქართლის ცხოვრების“ (XII საუკუნე) ორიგინალურ წყაროს და საკუთარ ვერსიას გვთავაზობს. ასევე თავისი ვერსია გამოაქვეყნა ქართველმა გენეალოგმა კირილ თუმანოვმა, რომელიც ასევე ითვალისწინებს უცხოურ წყაროებს (ბერძნული, ლათინური, ირანული და სომხური ).
ადმინისტრაციული მოწყობა
250px|მინი|ფარნავაზის მიერ დაარსებული ადმინისტრაციული ერთეულები ქართული ისტორიული ტრადიცია საერისთავოების წარმოქმნას ფარნავაზის რეფორმებს უკავშირებს, რომლის მიხედვით, მეფე ფარნავაზ I-მა სამეფო 8 საერისთავოდ და ერთ სასპასპეტოდ დაყო: ცალკე ერთეულს ქმნიდა შიდა ქართლი, რომელიც სპასპეტის საგამგებლოს წარმოადგენდა. ამ ტრადიციის თანახმად ფარნავაზის სუვერენიტეტს ეგრისიც აღიარებდა. V საუკუნეში, საერისთავოთა სიას ემატება ჰერეთი. ჰერეთის საერისთავოს ჩამოყალიბება ვახტანგ I გორგასლის მეფობას უკავშირდება.
ძირითადი ქალაქები
thumb|left|250px|არმაზი და მცხეთა იბერიის დედაქალაქი მცხეთა მრავალი სხვადასხვა მხრიდან მომავალი გზის გადაკვეთის პუნქტში მდებარეობდა. აქ იყრიდა თავს გზები ალბანეთიდან, სომხეთიდან, კოლხეთის სამეფოდან, ჩრდილოეთ კავკასიიდან. ამ ადგილზე გადიოდა დიდი საერთაშორისო სატრანზიტო-სავაჭრო გზა, რომელიც ინდოეთიდან მოდიოდა და კოლხეთის შავიზღვისპირა ქალაქებისაკენ მიემართებოდა. მტკვრის ხეობაში მცხეთის გარდა იყო იბერიის მნიშვნელოვანი ცენტრები - უფლისციხე, წუნდა, ოძრხე და სხვა. სტრაბონის ცნობით ელინისტური ხანის იბერია წარმოადგენდა მჭიდროდ დასახლებულ მეტწილად ქალაქებითა და დაბებით დასერილ ქვეყანას, სადაც იყო კრამიტისსახურავიანი და ხუროთმოძღვრების წესით ნაგები სახლები, ბაზრები და სხვა საზოგადო შენობები. იბერიის ქალაქებში იყო სავაჭრო სახელოსნო უბნები, ხშირად უცხო ტომის ხალხით დასახლებული. მაგ., ძვ. ქართული ქრონიკის მიხედვით, ძვ. წ. 169 მცხეთაში დაარსებულა ებრაული კოლონია. იბერიაში ჭრიდნენ ალექსანდრე მაკედონელის ოქროს მონეტების მინაბაძებს, რაც მსოფლიო ბაზარზე იბერიის აქტიური მონაწილეობით იყო გამოწვეული. მის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია უცხო ქვეყნების მოჭრილი ელინისტური ხანის მონეტებიც. იბერიის სამეფოში დაწინაურებული იყო სამშენებლო საქმე. აიგო ციხესიმაგრეები: არმაზციხე - სამეფო რეზიდენცია, ზადენციხე - სევსამორა, კახეთში - ნეკრესი, აშენდა მცხეთა და სხვა, აღიმართა უზენაეს ღვთაებათა კერპები (არმაზის, ზადენის, აინინასი და დანინასი) და სხვა.
კულტურული მემკვიდრეობა
ანტიკური ხანის იბერიის კულტურის შესასწავლად ძვირფასი მასალა მოგვცა მცხეთაში და მის მიდამოებში, კლდეეთში, უფლისციხეში და სხვა ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა. აღმოჩნდა ოქრომჭედლობის და მხატვრული ხელოსნობის ბევრი შესანიშნავი ძეგლი, დიდძალი კერამიკის და ლითონის ინვენტარი, მოზაიკისა და სკულპტურის ნიმუშები. ნაპოვნია ბერძნული და რამეული წარწერები, აღმოჩნდა არქიტექტურის ძეგლები - სასახლეებისა და ტაძრების, აბანოებისა და საწარმოო კერების ნაშთები, დიდძალი ნუმიზმატიკური მასალა. იბერიის კულტურა უცხო (ბერძნულ-რომაული, ირანული და სხვა) ელემენტებთან ერთად შეიცავს მძლავრ ორიგინალურ ნაკადს.
სქოლიო
კატეგორია:იბერიის სამეფო
ალბრეხტ ბრანდი
მინი|150px|ალბრეხტ ბრანდი ალბრეხტ „ჩერი“ ბრანდი (გერმ.: Albrecht „Cherry“ Brandi) (დ. 20 ივნისი, 1914, დორტმუნდი — გ. 6 იანვარი, 1966, დორტმუნდი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, კრიეგსმარინეს ფრეგატის კაპიტანი მეორე მსოფლიო ომის დროს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 20 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1914 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კარბონარები
thumb|კარბონარების დროშა კარბონარები (იტალ. carbonaro — „მენახშირე“, ≤ ლათ. carbo — „ნახშირი“) — სამხრეთ იტალიაში XIX საუკუნის დამდეგს აღმოცენებული ამავე სახელწოდების ფარული პოლიტიკური ორგანიზაციის წევრები. იტალიელი კარბონარები მიზნად ისახავდნენ ეროვნულ-განმათავისუფლებელ ბრძოლას ფრანგების, შემდეგ კი ავსტრიელების წინააღმდეგ. კარბონარების სოციალური შემადგენლობა ჭრელი იყო. ამან განაპირობა მათი ბრძოლის მიზნებისა და საშუალებების ნაირფეროვნება. კარბონარები ბრძოლის მეთოდად უპირატესად იყენებდნენ შეთქმულებასა და ტერორს; 1831 წელს კარბონარების ნაწილი შეუერთდა ახალგაზრდა იტალიას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ანტიკათოლიციზმი იტალიაში კატეგორია:ანტიკათოლიციზმი პორტუგალიაში კატეგორია:ანტიკლერიკალიზმი კატეგორია:კარბონერები
განჯა-ყარაბაღული კულტურა
განჯა-ყარაბაღული კულტურა — გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის არქეოლოგიური კულტურა აზერბაიჯანის დასავლეთ რაიონებში, ცნობილია ხოჯალი-ქედიბეკური (გადაბეიური) კულტურის სახელწოდებითაც. მისი შესწავლა დაიწყო XIX საუკუნის 90-იან წლებიდან. ძეგლები 3 ჯგუფად იყოფა: ყარაბაღის (მთიანეთი და მთისპირა ადგილები), ქედაბეკის (გადაბეის) (მცირე კავკასიონის ჩრდილოეთი ნაწილი და მთისპირა ზოლი) და კიროვაბად-ხანლარისა (მტკვრის მარჯვენა ნაპირის დაბლობი). ეს ძეგლებია: დიდი და მცირე მიწაყრილიანი, ქვაყრილიანი გორასამარხები, ე. წ. ქვაყუთები და ორმოსამარხები, გამაგრებული (მთისპირას) და ღია ნამოსახლარები (მთისპირას და დაბლობში), ლითონსამსხმელო (ლენინქენდთან) და კაჟის ნაკეთობათა (ქილიქ-დაღზე) სახელოსნოები. ყარაბაღ-ქედაბეკის (გადაბეის) ჯგუფებს განეკუთვნება ციკლოპური სიმაგრეები. მიცვალებულებს უმეტესად ხელფეხმოკეცილს, იშვიათად - გაშოტილს ან მჯდომარეს მარხავდნენ. გვხვდება კრემაციაც, დანაწევრებული სახით დაკრძალვა და სხვა.
ამ კულტურაში გამოიყოფა 3 ეტაპი:
განჯა-ყარაბაღული კულტურის მატარებელი ტომები დაკავშირებული ყოფილან ადგილობრივ ქედაბეკისა (გადაბეისა) და ყარაბაღოის სპილენძის საბადოებსა და მთის საძოვრებთან; მათ ურთიერთობა ჰქონდათ მეზობელ საწარმოო რაინებთანაც. აშკარაა ყარაბაღის ძეგლების, განსაკუთრებით ხოჯალისა და არჩაძორის მდიდრული სამაროვნების, მჭიდრო კონტაქტი ძველ აღმოსავლეთთან. როგორც ჩანს, მესაქონლეობის აღმავლობასთან ერთად ამ ტომებში დამკვიდრდა პატრიარქატი, გაღრმავდა ქონებრივი უთანასწორობა, სიმდიდრით გამოირჩევა პატრიარქთა, საგვარეულო და სატომო არისტოკრატიის სამარხები - დიდი გორასამარხები, რომლებშიც აღმოჩენილია მრგვალი ოქროს ნივთი. შეწირული მონის, მსახურის და შეიარაღებული რაზმელის ჩონჩხები (ახმახის, ადამიანის გორასამარხები). ამ პერიოდის სამაროვნები მოწმობენ ცალკეულ ტომთა ქონებრივ გამორჩეულობასაც. ამ სოციალურ-ეკონომიკური ძვრებით გამოწვეული საომარი სიტუაციით აიხსნება ციკლოპური ციხესიმაგრეებისა და გამაგრებული ნამოსახლარების გამოჩენა ცენტრალურ ამიერკავკასიაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:არქეოლოგიური კულტურები კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:აზერბაიჯანის არქეოლოგიური ძეგლები
ბუგრები
ბუგრები (Aphidodea), მცენარეთა პარაზიტი მწერების ქვერიგი ტოლფრთიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 0,3-იდან 7,5 მმ აღწევს; შეფერილობა ჩვეულებრივ შეხამებულია იმ მცენარის ფერთან, რომელზედაც ბუგრები პარაზიტობენ. ხშირად დაფარული არიან ცვილისებრი მტვრით ან ღინღლით.
საქართველოში გავრცელებულია ბუგრების მრავალი სახეობა, ბუგრები ხშირად სიმბიოზურ დამოკიდებულებაშია ჭიანჭველებთან, რომლებსაც ბუგრების ტკბილი გამონადენი იზიდავს. ბუგრების მრავალი სახეობის უხვი გამონადენი მცენარეზე ქმნის ე. წ. ცვარტკბილს, რომელსაც ფუტკრები ღალის ნაკლებობის დროს იყენებენ. ზოგი ბუგრი სასარგებლოა - მათ მიერ მცენარეებზე (ფსტასა ან ბუსტუღზე) წარმოქმნილი გალებიდან იღებენ ძვირფას მღებავ და მთრიმლავ ნივთიერებებს. მავნე ბუგრებს ებრძვიან ქიმიური, აგროტექნიკური და ბიოლოგიური მეთოდებით.
დიო
დიო (Dio) — მძიმე მეტალის შემსრულებელი ჯგუფი, შექმნილი ვოკალისტ  რონი ჯეიმზ დიოს მიერ  1982 წლის ოქტომბერში, მას შემდეგ რაც მან დატოვა Black Sabbath. ახლადშექმნილ ჯგუფში მან მიიწვია ვივიან ქემპბელი (გიტარა), ჯიმი ბეინი (ბას გიტარა) და ვინი ეპისი (დასარტყმელი საკრავები).
1983 წლის მაისში გამოუშვეს პირველი ალბომი „წმინდა მყვინთავი“ (Holy Diver), სადაც დიო ერთდროულად იყო ვოკალისტი და უკრავდა კლავიშებიან ინსტრუმენტზე. იმისათვის რომ კონცერტების დროს ვოკალისტს სცენაზე თავისუფლად ეარა და სინთეზატორთან არ მდგარიყო, ჯგუფმა შემადგენლობაში მიიღო კიდევ ერთი წევრი კლოდ შნელი.
მომდევნო წლებში დიო მრალალ კონცერტს ატარებდა, ჩაწერილი იქნა ახალი ალბომები „რიგში ბოლო“ (The Last in Line) და „ღვთაებრივი გული“ (Sacred Heart).
1986 წელს ვივიან კემპბელი ჯგუფიდან წავიდა, ის შეცვალა გიტარისტმა ქრეიგ გოლდიმ. ახალი შემადგენლობით ჩაწერილი იქნა ალბომი „იოცნებე ბოროტად“ (Dream Evil), რის შემდეგაც ჯგუფის შემადგენლობა კვლავ შეიცვალა. ჯგუფში მიიღეს 19 წლის გიტარისტი როუან რობერტსონი, რომელიც მათი დიდი ფანი იყო, ის ორი მოსმენის შემდეგ დაუფიქრებლად იქნა მიღებული დიოს მიერ.
1990 წელს დიომ გამოუშვა ალბომი „გამოკეტე მგლები“ (Lock up the wolves), როლმლის შემდეგაც რონი დიო ვოკალისტად დაუბრუნდა ძველ თანაჯგუფელებს Black Sabbath-ში, მაგრამ მათი გაერთიანება მოკლე აღმოჩნდა, მოხერხდა მხოლოდ ერთი ალბომის ჩაწერა. Black Sabbath-ის ზოგიერთი წევრების ქცევის მანერით უკმაყოფილო რონი დიომ ჯგუფი დატოვა და ხელახლა ჩაუყარა საფუძველი მეტალ ჯგუსფს - დიო.
აღდგენილ ჯგუფში გიტარისტად ახალი წევრი თრეისი ჯი (Tracy G) მიიღეს. 1994-1999 წლებში ჩაწერილ ყველა ალბომს „უცნობი გზები“ (Strange Highways), „გაბრაზებული მანქანები“ (Angry Machines) და  „ჯოჯოხეთი“ (Inferno - Last in Live) ეტყობა რონი დიოს განაწყენებული ტონი და ისინი თავისი სიმძიმით გამოირჩევა. როგორც ფანების თვალსაზრისით, ასევე თვით ვოკალისტის სიტყვებით, ალბომი „გაბრაზებული მანქანები“ არის დიოს მიერ ჩაწერლი ყველაზე ცუდი ნაკრები.
აღსანიშნავია, რომ ორჯერ წასული გოლდი 2003-2004 წლებში კვლავ დაუბრუნდა ჯგუფს და დიომ კიდევ ერთი დიდი წარმატების მომტანი ალბომი „მთვარის მფლობელი“ (Master of the Moon) შესთავაზა თავის ფანებს.
2005 წელს გამოშვებული იქნა ნიუ-იორკში ცოცხლად ჩაწერილი ალბომი ბოროტი ან ღვთაებრივი (Evil or Divine - Live In New York City). 2005 წელს დიომ უამრავი გასტროლი ჩაატარა სამხრეთ ამერიკაში, იაპონიაში, რუსეთსა და ევროპაში.
2010 წლის 16 მაისს რონი ჯეიმზ დიო გარდაიცვალა კუჭის კიბოს გამო.
ყოფილი შემადგენლობა
დოუ ელდრიჩი დროებით შეუერთდა დიოს, ქრეიგ გოლდის მიერ რუსეთში მიმდინარე გასტროლების დროს მიღებული ხელის ტრავმის გამო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისური როკ-ჯგუფები კატეგორია:მძიმე მეტალ ჯგუფები
კოკა-კოლა
კოკა-კოლა (Coca-Cola) — უალკოჰოლო გაზირებული სასმელი, რომელსაც კომპანია „კოკა-კოლა“ უშვებს.
ისტორია
სასმელი „კოკა-კოლა“ შეიქმნა აშშ-ში, ქალაქ ატლანტაში 1886 წლის 8 მაისს ჯონ სტიტ პემბერტონის მიერ. სახელი პემბერტონის ბუღალტერმა მოიგონა. მას თავისი კალიგრაფია ჰქონდა და ლამაზად გამოყვანილი ასოებით დაწერა სიტყვა „Coca-Cola“, რაც დღემდე კოკა-კოლას ლოგოტიპია.
კოკა-კოლას უმთავრესი ინგრედიენტი იყო კოკაინის ფოთლების სამი მილიგრამი მცენარე კოლას თხილის ერთ ნაწილზე.
თავიდან კოკა-კოლას ყოველდღე ყიდულობდა საშუალოდ სულ 9 ადამიანი. პირველი წლის ზარალი სულ 20 დოლარი აღმოჩნდა. თანდათან კოკა-კოლა პოპულალური გახდა. 1888 წელს პემბერტონმა ბრენდი გაყიდა, ოთხი წლის შემდეგ, 1892 წელს, ასა გრიგს კენდლერმა დააარსა კომპანია „კოკა-კოლა“.
სქოლიო
კატეგორია:კოლა კატეგორია:უალკოჰოლო სასმელები
სარიყამიშის ტბა
სარიყამიშის ტბა (Sarygamyş köli; Sariqamish ko‘li) — გაუდინარი მწარე-მლაშე ტბა თურქმენეთსა და უზბეკეთში. მდებარეობს სარიყამიშის ქვაბულის ცენტრალურ ნაწილში, ზღვის დონიდან 5 მ-ზე, დაახლოებით კასპიისა და არალის ზღვებს შორის. ტბის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი უზბეკეთს ეკუთვნის, ხოლო დანარჩენი თურქმენეთშია. ტბის ფართობი ცვალებადია და დამოკიდებულია ხორეზმის ოაზისიდან მომდინარე კოლექტორულ წყლებზე.
1977 წლისთვის ტბის ზედაპირის ფართობი შეადგენდა დაახლოებით 1500 კმ²-ს, მარილიანობა დაახლოებით 7 ‰-ს, ყოველწლიურად ტბაში ჩადიოდა 4 კმ³-მდე წყალი. 1985 წლისთვის ტბის ზედაპირის ფართობი გაიზარდა 3200 კმ²-მდე. როდესაც დამყარდა შედარებით მუდმივი წყლის დონე, მარილიანობა გაიზარდა და მიაღწია 15–20 ‰-ს.
ტბაში არის თევზი, მათ შორის კობრი, ლოქო და გველთავა. განვითარებულია თევზჭერა. სახელწოდება „სარიყამიში“ თურქული წარმოშობისაა და აღნიშნავს „ყვითელ ლელქაშს, ლერწამს“.
სქოლიო
კატეგორია:თურქმენეთის ტბები კატეგორია:უზბეკეთის ტბები
Leptogenys hanseni
Leptogenys hanseni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
კარდამონის მთები
thumb|კარდამონის მთებში ხეტყის უნებართვო ჭრა კარდამონის მთები — მთები ინდოეთის სამხრეთით, დასავლეთ გატების სამხრეთ ნაწილში. სიმაღლე 2019 მ-მდე (მთა კოტაიმალაი). უმთავრესად აგებულია გნაისებითა და კრისტალური ფიქლებით. კალთები ციცაბოა და ღრმა ხეობებით არის დანაწევრებული. შემოსილია ნოტიო ტროპიკული ტყით. არის ჩაისა და კაუჩუკის პლანტაციები.
ვოლფგანგ ლიუთი
მინი|ვოლფგანგ ლიუთი ვოლფგანგ ლიუთი (Wolfgang Lüth; დ. 15 ოქტომბერი, 1913, რიგა, ლატვია — გ. 13 მაისი 1945, ფლენსბურგი, შლეზვიგ-ჰოლშტაინი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, კრიგსმარინეს ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული წყალქვეშა ნავების ოფიცერი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1913 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1945 კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
მეორე ბაგაჟიაშთა
მეორე ბაგაჟიაშთა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ფშაფის თემი), აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთზე. ზღვის დონიდან 100 მ, გულრიფშიდან 5 კმ, დრანდიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
ლიტერატურა
კატეგორია:ფშაფის თემის სოფლები
Power to the People (სიმღერა)
Power to the People — ჯონ ლენონის სიმღერა, რომელიც ჩაიწერა Ascot Sound Studios-ის სტუსიაში ქალაქ ლონდონში, ინგლისი. სიმღერა დიდ ბრიტანეთში გამოიცა 1971 წლის 12 მარტს, ხოლო აშშ-ში გამოსცა 1971 წლის 22 მარტს. სიმღერა 'Give Peace a Chance-ის შემნდეგ ეს იყო კიდევ ერთი სიმღერა რომელიც აშკარად ანტისაომარი შინაარსის ტექსტებს შეიცავდა.
სწორედ ეს სიმღერა იყო მომღერლის მეოთხე სოლო სინგლი, მის შექმნაში მონაწილეობდნენ ჯონ ლენონი/Plastic Ono Band. სიმღერის ჩაწერაში სხვა ცნობილმა მომღერლებმაც მიიღეს მონაწილეობა. ეს სიმღერა მომღელისთვის ერთ-ერთი მეტად წარმატებული ნაშრომი აღმოჩნდა. "Power to the People " მოგვიანებით სხვა ცნობილმა მომღერლებმაც შეასრულეს.
2000 წელს ერიკ ბიორდონმა, ბილი პრესტონმა და რინგო სტარმა გამოუშვეს, ამ სიმღერის სხვა ვერსია. ეს სიმღერა ამის შემდეგ გახდა ახლად გამოსული ფილმის Steal This Movie!-ის საუნდტრეკი.
სქოლიო
კატეგორია:ჯონ ლენონის სიმღერები
ზესტაფონი (საფეხბურთო კლუბი)
„ზესტაფონი“ — საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ზესტაფონიდან, შეიქმნა 2004 წლის 18 ივნისს სააქციო საზოგადოება „გ. ნიკოლაძის სახელობის ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხნის“ აქციონერთა ინიციატივით. იმავე, 2004 წელს, „ზესტაფონის“ მთავარი გუნდი ჩაერთო საქართველოს XIV-ე ეროვნულ ჩემპიონატში, უმაღლესი ლიგის გუნდებს შორის.
სადღეისოდ, საფეხბურთო კლუბის სისტემაში მთავარ გუნდთან ერთად შედიან: „ზესტაფონი–2“ (საქართველოს ჩემპიონატის უმაღლესი ლიგის დუბლიორთა ტურნირის მონაწილე) და ჭაბუკთა გუნდები.
საფეხბურთო კლუბი „ზესტაფონის“ შექმნის შემდეგ გარემონტდა დავით აბაშიძის სტადიონი, დაიგო ახალი ხელოვნურსაფარიანი სათამაშო მოედანი, მინდორზე დამონტაჟდა უახლესი ტექნოლოგიების შესაბამისი სადრენაჟო და სარწყავი სისტემები, მიმდიანრეობს კლუბის ბაზის მშენებლობა და ა. შ.
საწყისი წლები
thumb|right|ქალაქ ზესტაფონის ნაკრები, [[1923 წელი, გუნდის შემადგენლობა (მარცხნიდან მარჯვნივ): ბუხუტი გამცემლიძე, ვასილ ცნობილაძე, გიორგი ბუბაშვილი, ბიჭიკო ერაძე, გოგი ლაშხიანი, ლადო უზლავა, ალიოშა ბარდაველიძე, სანდრო ჭინჭარაძე, სერგო ჩხეიძე, კოტე ლალიაშვილი, სერგო ზაქარიაძე.]] ფეხბურთს ზესტაფონში თამაშობდნენ XX საუკუნის 10-იანი წლების დასაწყისიდან. პირველი ზესტაფონელი ფეხბურთელები იყვნენ ადგილობრივი გიმნაზიის (თანამედროვე I საჯარო სკოლა) აღსაზრდელები. ქალაქ ზესტაფონის საფეხბურთო ნაკრები პირველად შეიკრიბა 1918 წელს, როდესაც საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენასთან დაკავშირებით ორგანიზებულ დღესასწაულზე ამხანაგურად გაეჯიბრა დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი ქალაქის გუნდს (სხვადასხვა წყაროების მიხედვით, სენაკი ან ოზურგეთი). პირველი საერთაშორისო მატჩი გაიმართა ზესტაფონში, ასევე დამოუკიდებლობის პერიოდში, კერძოდ 1920 წელს. ზესტაფონის ნაკრებმა უმასპინძლა ბრიტანეთის იმპერიის საოკუპაციო ჯარების გუნდს და დაამარცხა იგი ანგარიშით 2-1. 20-იან წლებშიც ზესტაფონელი ფეხბურთელები არაერთხელ შეხვედრიან მეზობელი ქალაქების გუნდებს. 30-იან წლებში ზესტაფონში შეიქმნა ორი საფეხბურთო გუნდი — „მერცხალი“ და „ლოკომოტივი“, რომლებმაც მრავალჯერ მიიღეს მონაწილეობა შიდასაქალაქო და რეგიონალურ ტურნირებში.
მეტალურგი
thumb|left|220px|საქართველოს ვიცე-ჩემპიონი, „მეტალურგი“, [[1970 წელი]] ახალი ეპოქა ზესტაფონის ფეხბურთის ისტორიაში იწყება 30-იანი წლების მეორე ნახევარში, მას შემდეგ რაც ამოქმედდა ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანა. სწორედ ქარხნის პროფკომიტეტის ინიციატივით 1937 წლის 10 მაისს გაიმართა ფიზიკური კულტურის მუშაკთა თათბირი, რომელმაც მიიღო გადაწყვეტილება ფეხბურთელთა გუნდის ჩამოყალიბების შესახებ. გუნდს ეწოდა „მეტალურგი“. 1938 წლის აგვისტოში „მეტალურგმა“ მონაწილეობა მიიღო ქალაქ მინსკში გამართულ სპორტსაზოგადოება „მეტალურგი“-ს საკავშირო ტურნირში, სადაც ერთმანეთის მიყოლებით დაამარცხა მოსკოვის „ელექტროსტალი“, სტალინგრადის „კრასნი ოქტიაბრი“, ლენინგრადის „მეტალურგი“ და მხოლოდ ფინალში დამარცხდა „სერპ ი მოლოტი“-ის გუნდთან. ამავე 1938 წლის შემოდგომიდან ზესტაფონის „მეტალურგი“ ჩაერთო საქართველოს ჩემპიონატში, რომელშიდაც სისტემატურად მონაწილეობდა 1989 წლის ჩათვლით.
მარგვეთი
thumb|right|ქსაქართველოს ვიცე-ჩემპიონი, [[უეფა-ს თასი|უეფა-ს თასის მონაწილე, ს.კ. „მარგვეთი“ ,1996.]] 1990 წელს საქართველო გავიდა საკავშირო ფეხბურთის ფედერაციის შემადგენლობიდან, შეიქმნა საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია და დაიწყო საქართველოს საფეხბურთო ჩემპიონატი.
1990 წელს ზესტაფონში შეიქმნა ახალი კლუბი — საფეხბურთო კლუბი „მარგვეთი“, რომელმაც დაიკავა „მეტალურგის“ ადგილი საქართველოს ეროვნული ჩემპიონატის პირველ ჯგუფში და პირველივე წელს გადავიდა უმაღლეს ლიგაში. 1993 და 1996 წლებში „მარგვეთი“ საქართველოს თასის გათამაშების ნახევარფინალში გავიდა. 1996 წელს „მარგვეთი“ საქართველოს ვიცე-ჩემპიონი გახდა და უეფა-ს თასის გათამაშების საკვალიფიკაციო რაუნდში მონაწილეობას უფლება მიიღო. ფინანსური პრობლემების გამო 1998 წელს კლუბი დაიშალა.
1999—2004 წლებში კვლავ გამოჩნდა ასპარეზზე საფეხბურთო კლუბი „მეტალურგი“, რომელმაც 2001–2003 წლებში მოახერხა უმაღლეს ლიგაში თამაში. თუმცა ეს გუნდიც დაიშალა.
ზესტაფონი
2008 წლის 16 მაისს, საფეხბურთო კლუბმა „ზესტაფონმა“ საქართველოს დავით ყიფიანის თასის გათამაშების ფინალში დაამარცხა თბილისის „ამერი“ 2:1 და არსებობის ისტორიაში პირველი ტიტული მოიპოვა. 2010-2011 წლების სეზონში ზესტაფონი პირველად გახდა საქართველოს ჩემპიონი. გუნდმა ეს ტიტული მომდევნო სეზონშიც დაიცვა.
სტადიონი
2004 წელს კლუბ „ზესტაფონის“ შექმნის შემდეგ, ზესტაფონის ცენტრალურ სტადიონზე ჩატარდა და დღესაც მიმდინარეობს სამშენებლო სამუშაოები, რომელთა მიზანია არენის განახლება და თანამედროვე სტანდარტებთან მიახლოვება.
2005 წლის ზაფხულში სტადიონზე ჩატარდა მინდვრის საფარის გამოცვლასთან დაკავშირებული სამუშაოები. დამონტაჟდა გერმანული ტექნოლოგიით შექმნილი ახალი სადრენაჟო სისტემა, ამერიკული ფირმა „რაინბიორდის“ სარწყავი სისტემა, რომელიც წარმატებით გამოიცადა 2004 წელს პორტუგალიაში გამართული ევროპის ჩემპიონატის მასპინძელ 8 სტადიონზე. ზესტაფონის ცენტრალურ სტადიონზე დაგებულია მინდვრის საფარი – თურქული ფირმა „ჩიმექსის“ მიერ დამზადებული „ნატურალური მწვანე ხალიჩა“. სწორედ ამ ფირმის პროდუქციაა გამოყენებული „ბეშიქთაშისა“ და „ფენერბაჰჩეს“ მშობლიურ არენებზე, ასევე რუსთავის „მეტალურგის“ სტადიონზე. კლუბის ხელმძღვანელობის მიერ დაგეგმილია კლუბისათვის ახალი ბაზის აშენება, ახალი ტრიბუნების აგება, თანამედროვე ტაბლოს დამონტაჟება და სხვა.
2010 წლის 9 აპრილს სტადიონს მიენიჭა დავით აბაშიძის სახელი.
შემადგენლობა 2014/15
მონაცემები ზამთრის სატრანსფერო ფანჯრისას.
მოვიდნენ
** — იჯარიდან
წავიდნენ
* — იჯარით
** — იჯარიდან მუქი შრიფტით — ტრანსფერები, რომლებიც განხორციელდა ზამთრის სატრანსფერო ფანრჯისას.
ცნობილი ფეხბურთელები
მთავარი კატეგორია:ზესტაფონის ფეხბურთელები
სეზონები
! სეზონი ! ლიგა ! ადგ. ! თ. ! მ ! ფ ! წ ! გტ ! გშ ! ქ ! თასი ! ევროპა ! შენიშვნა უეფა–ს ევროპის ლიგის პლეი–ოფი
ალექსანდრე პიჩუშკინი
ალექსანდრე პიჩუშკინი (ცნობილია აგრეთვე როგორც: ბიცევსკის პარკის მანიაკი; Пичушкин, Александр Юрьевич; დ. 9 აპრილი, 1974, მიტიში, მოსკოვის ოლქი) — რუსი სერიული მკვლელი. მოკლა 49 ადამიანი, რის გამოც 2007 წლის ოქტომბერში მიესაჯა სამუდამო პატიმრობა. მოქმედების პერიოდი მოიცავდა 14 წელს (1992-2006). დანაშაულს სჩადიოდა მოსკოვის ბიცევსკის პარკში.
პიჩუშკინი როდესაც 9 თვისა იყო მამამ მიატოვა. მოგვიანებით დედასთან ერთად იზრდებოდა. ბავშვის აღზრდაში აგრეთვე აქტიურ მონაწილობას იღებდა ბაბუა. 1976 წელს დედა-შვილი მიტიშიდან საცხოვრებლად გადავიდა მოსკოვის მიკრორაიონ ზიუზინოში. პიჩუშკინი არ იყო ჩხუბისთავი, პირიქით, ხასიათდებოდა მორცხვი ხასიათით. უყვარდა ჭადრაკის თამაში. მოგვიანებით, როგორც დედამისი ამბობდა მისი შვილი საქანელიდან ჩამოვარდა, რის გამოც მიიღო ქალა-ტვინის ტრავმა, რის გამოც აღმოჩნდა საავადმყოფოში. ტრავმის შემდეგ პიჩუშკინს უძნელდებოდა გამართვით საუბარი. დედამისმა ბავშვი მიაბარა ლოგოპედიურ ინტერნატს. შემდეგ პიჩუშკინი აბარებს ტექნიკურ სასწავლებელში.
2005-2006 წლებში გავრცელდა ხმები, იმის შესახებ, რომ მოსკოვის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, კერძოდ, ბიცევსკის ტყე-პარკში გამოჩნდა სასტიკი მანიაკი, რომელიც ხოცავს ასაკოვან ადამიანებს. 2006 წლის დასაწყისში გაჩნდა პირველი პუბლიკაციები პრესაში. პიჩუშკინს ჩაფიქრებული ჰქონდა 64 ადამიანის მოკლა, რაც (ციფრის თვალსაზრისით) შეესაბამებოდა ჭადრაკის დაფის უჯრედების რაოდენობას. მოგვიანებით ეს განცხადება მან უარყო და აღნიშნა, რომ მოუწევს მკვლელობების ჩადენა უსასრულოდ. ყოველი ჩადენილი დანაშაულის შემდეგ იგი ჭადრაკის დაფის უჯრედებზე აკრავდა ნომრებს.
სასამართლო პროცესზე პიჩუშკინმა განაცხადა:
ალექსანდრე პიჩუშკინმა პირველი მკვლელობა ჩაიდინა 18 წლის აკაკში 1992 წელს. მოკლა თანაკურსელი (დაახრჩო) და სხეული ჭაში ჩააგდო. თავის ბოლო დანაშაული ჩაიდინა 2006 წლის ზაფხულში. მისი დაკავება მოხერხდა მხოლოდ 2006 წლის 15 ივნისს. მიესაჯა სამუდამო პატიმრობა. სასჯელს იხდის მკაცრი რეჟიმის კოლონიაში.
ჩოლ გალას მეჩეთი
ჩოლ გალას მეჩეთი (Çöl Qala məscidi) — მეჩეთი ყოფილ კუიბიშევის ქუჩაზე, ქალაქ შუშას ჩოლ გალას უბანში.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს ბრძანებით, ჩოლ გალას მეჩეთი გადავიდა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ, როგორც ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის არქიტექტურული ძეგლი.
მთავარი ფასადის ხუროთმოძღვრული კომპოზიციის მიხედვით, მეჩეთი ბრტყელი ფასადით და ასიმეტრიული შესასვლელით შუშას უბნების მეჩეთების ტიპს მიეკუთვნება. მეჩეთში, ისევე როგორც ქალაქის სხვა მეჩეთებში, სალოცავის სიღრმეში, მიჰრაბის მოპირდაპირე მხარეს, მეორე იარუსზე, იყო პატარა ღია გალერეა, რომელიც შემოსაზღვრული იყო სამი თაღით. ეს ადგილი განკუთვნილი იყო ქალებისთვის.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძეგლები
ქაზიმიე (ქემალფაშის რაიონი)
ქაზიმიე (Kazimiye) — სოფელი ქემალფაშის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 100 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 173 ადამიანი ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:ქემალფაშის რაიონის სოფლები
Leptogenys harmsi
Leptogenys harmsi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
კოდუა
კატეგორია:ქართული გვარები
ბუენოს-აირესი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ბუენოს-აირესი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ანგოლა-საქართველოს ურთიერთობები
ანგოლა-საქართველოს ურთიერთობები — ესაა ანგოლასა და საქართველოს შორის განვითარებული საგარეო ურთიერთობები. ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობა დამყარდა 1997 წლის 10 მარტს. ანგოლა ურთიერთობებს აწარმოებს საქართველოსთან მოსკოვში არსებული საელჩოს მეშვეობით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს დიპლომატიური ურთიერთობები
ანდრეევსკაია (ხაროვსკის რაიონი)
ანდრეევსკაია (Андреевская) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის კუმზეროს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 2 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ბუდიონური ცხენი
მინი|250პქ|ბუდიონური ცხენები ბუდიონური ცხენი — სამამულო ჯიშის საჯდომი ცხენი. გამოყვანილია 1921-1948 წლებში როსტოვის ოლქის ს. ბუდიონისა და პირველი ცხენოსანი არმიის სახელობის ცხენსაშენებში. ბუდიონურ ცხენში შერწყმულია დონური და ხალასსისხლიანი საჯდომი ჯიშების საუკეთესო თვისებები. ბუდიონური ცხენი ტანადია, მოხდენილი, ფერად თაფლაა, იშვიათად ქურანა. საშუალო განაზომები (სმ-ით) ულაყისა: სიმაღლე მინდაოში — 162,2; ტანის ირიბი სიგრძე — 163,5; გულმკერდის ირგვლივ — 186,0; ნების ირგვლივი — 20,5; ფაშატისა შესაბამისად: 161,8; 163,3; 189; 20,0 ულაყის ცოცხლი მასა საშუალოდ 550 კგ, ფაშატისა 500 კგ.
იყენებენ შესაჯდომად, შესაბმელად (მსუბუქ სამუშაოზე) და საცხენოსნო სპორტში. გამოირჩევა დიდი შრომისუნარიანობითა და ამტანობით. დოღში სიმკვირცხლით ყველა სამამულო ჯიშს სჯობია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ცხენის ჯიშები
Leptogenys havilandi
Leptogenys havilandi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ლომისა (ღვთაება)
ლომისა, წინაქრისტიანული ღვთაება მთიულეთში. მისი სახელობის სალოცავებიდან ერთი ქსნისა და არაგვის წყალგამყოფ ქედზეა, მეორე — სოფ. მლეთაში. ლომისას დღესასწაული იმართებოდა აღდგომის მე-7 კვირას.
ამ დღეს მლეთაში მლოცველები იკრიბებოდნენ მთელი აღმოსავლეთი საქართველოდან. დეკანოზები გამოასვენებდნენ დროშას და „ფერხისას“ სიმღერით აიტანდნენ მთაზე, სადაც იმართებოდა დღეობა შესაწირავით. ლეგენდების თანახმად, ლომისა გზოვანის წმ. გიორგია, რომელსაც ხორასნიდან 7 ათასი ტყვე დაუხსნია და ხარის რქებზე დაბრძანებული დამკვიდრებულა მლეთის მთაზე. მას ევედრებოდნენ შვილიერებას, თვალის სინათლეს, მიწისა და საქონლის ნაყოფიერებას. ლომისასსახით თაყვანს სცემდნენ საწინამძღვრო ჯვარს, რომელიც ტარზე იყო დამაგრებული და ოთხსავე ბოლოზე სოლარული სიმბოლოები — ბურთები ჰქონდა მიმაგრებული. მისი კულტის ამსახველი ლეგენდებისა და რიტუალების თანახმად, ლომისა მეომარია, ალისფერ ცხენზე ზის და ხელში მათრახი უჭირავს, რომლის დაკვრითაც წვავს ბოროტს. ლომისა გენეტიკურად უკავშირდება მონადირე, მხედარ ღვთაებას, რომელთა კულტი ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში ჩანს გავრცელებული საქართველოში. ლომისას კულტს სინკრეტიზაციის რთული გზა აქვს გავლილი და ქრისტიანობის ხანაში წმ. გიორგის სახელს დაუკავშირდა.
ტეილორის მუზეუმი
ტეილორის მუზეუმი ― ხელოვნების, ბუნების ისტორიისა და სამეცნიერო მუზეუმი ჰაარლემში, ნიდერლანდებში. 1778 წელს მუზეუმი დაარსდა, როგორც თანამედროვე ხელოვნებისა და მეცნიერების ცენტრი. მუზეუმის ისტორიული ცენტრია ნეოკლასიკური ტეილორის ოვალური ოთახი (174), რომელიც პიტერ ტეილორ ვან დერ ჰიულსტის (1702–1778) სახლის უკან აშენდა და Fundatiehuis-საც უწოდებენ.
ისტორია
პიტერ ტეილორი შოტლანდიური წარმოშობის ბანკირი და ქსოვილით მოვაჭრე იყო, რომელმაც ქონება რელიგიის, ხელოვნებისა და მეცნიერების განვითარებას მიუძღვნა. იგი მენონიტი იყო და შოტლანდიურ განმანათლებლობას მისდევდა. ტეილორის სურვილით, მისი კოლექცია და ქონების ნაწილი ფონდის შესაქმნელად შეიძლებოდა გამოეყენებინათ. ტეილორის ფონდი ორ საზოგადოებად გაიყო: ტეილორის პირველ თეოლოგიურ საზოგადოებად (Teylers Eerste of Godgeleerd Genootschap), რომელიც რელიგიის შესწავლას ისახავდა მიზნად და ტეილორის მეორე საზოგადოებად (Teylers Tweede Genootschap), რომელიც ფიზიკით, პოეზიით, ისტორიით, მხატვრობითა და ნუმიზმატიკით იყო დაინტერესებული.
ტეილორის ფონდის პირველმა დირექტორებმა სასწავლო და საგანმანათლებლო ცენტრის დაარსება გადაწყვიტეს. მათ შესაბამისი არტეფაქტების, წიგნების, სამეცნიერო ინსტრუმენტების, ნახატების, განამარხებული ნაშთებისა და მინერალების შეგროვება დაიწყეს. კონცეფცია განმანათლებლობის რევოლუციური იდეალიდან მომდინარეობდა, რომლის მიხედვითაც ხალხს მსოფლიოს შეცნობა და აღმოჩენა დამოუკიდებლად, ეკლესიის ან სახელმწიფოს დაძალების გარეშეც შეეძლო. დამფუძნებლების აზრით, კლასიკური ანტიკური ხანის მუზეუმი „ხელოვნებისა და მეცნიერების მუზების ტაძარი“ უნდა ყოფილი, რომელიც სწავლულთა შეხვედრის ადგილიც იქნებოდა და სხვადასხვა კოლექციასაც შეინახავდა.
ოვალური ოთახი
1779 წელს ლენდერტ ვირვანტ უმცროსმა ტეილორის რეზიდენციის უკან „ხელოვნებისა და წიგნების ოთახის“ დიზაინზე მუშაობა დაიწყო. ნეოკლასიკურ ოთახს მალევე ეწოდა ოვალური ოთახი და კვლევისა და სწავლისთვის გამოიყენებოდა. მასში წიგნები, ნახატები და ნაბეჭდი პროდუქცია იყო გამოფენილი და სამეცნიერო ექსპერიმენტები ტარდებოდა. ოვალური ოთახი 1784 წელს გახსნა მუზეუმის პირველმა დირექტორმა, მარტინ ვან მარუმმა.
ოვალური ოთახის ცენტრში XVIII საუკუნის მინერალოგიური კოლექციაა და სამეცნიერო ინსტრუმენტებია გამოფენილი. ზედა გალერეში, რომელიც ისეა დაპროექტებული, რომ რაც შეიძლება მეტი სინათლე მოხვდეს, წიგნების 12 კარადაა, სადაც ძირითადად პერიოდული გამოცემები და ენციკლოპედიებია დაცული.
გაფართოება
საუკუნეები მანძილზე მუზეუმი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. XIX საუკუნეში მუზეუმს ორი სამხატვრო გალერეა დაემატა: 1838 წელს ტეილორის პირველი სამხატვრო გალერეა (Teylers Eerste Schilderijenzaal) და 1892 წელს ― ტეილორის მეორე სამხატვრო გალერეა (Teylers Tweede Schilderijenzaal). 1878 წელს, მუზეუმის დაარსებიდან 100 წლის აღსანიშნავად, ვენელმა არქიტექტორმა, კრისტიან ულრიხმა ახალი შესასვლელი დააპროექტა, რომელიც 1885 წელს გაიხსნა. შესასვლელის უკან ინსტრუმენტების ოთახი და ნამარხი ნაშთების პირველი ოთახი, მის უკან კი ნამარხი ნაშთების მეორე ოთახი მდებარეობს, რომლებიც ჰაარლემელმა არქიტექტორმა, ა. ვან დერ სტერმა დააპროექტა. ამავე პერიოდში გაფართოვდა ბიბლიოთეკა, რომელსაც 150 ადგილიანი აუდიტორია დაემატა. 1996 წელს მუზეუმს ახალი ფრთა დაემატა. 2002 წელს მუზეუმს სამუზეუმო მაღაზია და მულტიმედიის ოთახი დაემატა.
კოლექცია
ტეილორის მუზეუმში ნამარხი ნაშთები, მინერალები, სამეცნიერო ინსტრუმენტები, მედლები, მონეტები და ნახატებია დაცული. მუზეუმის კოლექცია შეიცავს რემბრანდტისა და ადრიან ვან ოსტადეს გრაფიკულ ნამუშევრებს, მიქელანჯელოს, რაფაელის, კლოდ ლორენისა და სხვათა ნამუშევრებს.
მუზეუმის პირველი დირექტორის, მარტინ ვან მარუმის გარდაცვალების შემდეგ, ტეილორის მუზეუმის ფიზიკის კაბინეტის კურატორად ნობელის პრემიის ლაურეატი და თეორიული ფიზიკოსი, ჰენდრიკ ლორენცი დაინიშნა, რომელსაც ეს თანამდებობდა გარდაცვალებამდე ეკავა. მისი ხელმძღვანელობით, ტეილორის მუზეუმში სამეცნიერო კვლევები ისეთ სფეროებში მიმდინარეობდა, როგორებიცაა: ოპტიკა, ელექტრომაგნეტიზმი, რადიოტალღები და ატომური ფიზიკა. 1928 წელს ლორენცი ადრიან ფოკერმა შეცვალა.
მუზეუმის მთელი არქივი ხელუხლებლადაა შემონახული. არქივი 1778 წლიდან მოყოლებული ყველა შენაძენის, გაფართოებისა და ხელფასის, 1789 წლიდან მოყოლებული წიგნების მნახველთა სრულ სიასა და მუზეუმის დაარსებიდან მუზეუმის საბჭოს ყველა შეხვედრის შესახებ ინფორმაციას ინახავს.
კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი
1990 წელს ნიდერლანდების კონსერვაციის დეპარტამენტმა ტეილორის მუზეუმი ნიდერლანდების კულტურული მემკვიდრეობის 100 საუკეთესო ძეგლის სიაში შეიტანა. 2011 წლის 12 დეკემბერს ნიდერლანდების კაბინეტმა ხანგრძლივი ისტორიის მქონე მუზეუმი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიისთვის წარადგინა. 2013 წელს მთავრობამ განაცხადი უკან გამოიხმო.
ადმინისტრაცია
მუზეუმი კვირაში ექვსი დღის მანძილზე ღიაა. სამუშაო საათებია: სამშაბათიდან-შაბათამდე 10:00-17:00, ხოლო კვირას - 12:00-17:00. მუზეუმის დირექტორი მარჯან შარლო, ხოლო კონსერვატორი ტერი ვან დრუტენია.
2019 წელს მუზეუმს 137 000 დამთვალიერებელი ეწვია.
ტეილორის მუზეუმი მუზეუმთა ასოციაციის (Museumvereniging) წევრია.
ინტერნეტ-ბრაუზერი
ინტერნეტ-ბრაუზერი (ასევე ვებ ბრაუზერი ან უბრალოდ ბრაუზერი) წარმოადგენს პროგრამას, ტექნიკურად „HTTP კლიენტს“, რომელიც მომხმარებელს საშუალებას აძლევს „HTML დოკუმენტების“ ინფორმაციის ჩვენებას, ვებ-სერვერიდან ან ფაილური სისტემიდან. დღეისთვის მრავალი ინტერნეტ-ბრაუზერი არსებობს, მათ შორის პერსონალური კომპიუტერებისთვის ყველაზე პოპულარულია: Internet Explorer, Mozilla Firefox, Safari, Google Chrome, Opera.
რესურსები ინტერნეტში
*
ლაგუატის პროვინცია
პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 10 რაიონად. რაიონები თავის მხრივ იყოფიან 25 კომუნად (ან მუნიციპალიტეტად).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალჟირის პროვინციები
ბენიან-ბეგონი
ბენიან-ბეგონი — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ქვეშეთის თემი). მდებარეობს მდინარე ხადისწყლის (მთიულეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1680 მეტრზე, დუშეთიდან დაშორებულია 64 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
უბის წიგნაკი (ფილმი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2004 წლის ფილმები კატეგორია:ამერიკული რომანტიკული დრამატული ფილმები‎ კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:2000-იანი წლების რომანტიკული დრამატული ფილმები კატეგორია:ნიკოლას სპარქსის რომანების ეკრანიზაციები კატეგორია:ნიკ კასავეტესის ფილმები
გერმანიის მიერ ბელორუსიის ოკუპაცია მეორე მსოფლიო ომის დროს
მინი|300x300პქ| ბელორუსიის ქალაქ მოგილევის ებრაელები შეიკრიბნენ იძულებითი შრომისთვის, 1941 წლის ივლისი გერმანიის შეჭრა საბჭოთა კავშირში დაიწყო 1941 წლის 22 ივნისს და გამოიწვია ბელორუსიის ოკუპაციაც 1944 წლის აგვისტომდე მანამ, სანამ ის სრულად გათავისუფლდებოდა ოპერაცია ბაგრატიონის შედეგად. ბელორუსიის დასავლეთი მხარეები 1941 წელს გახდა რაიხსკომისარიატი ოსტლანდის ნაწილი, ხოლო 1943 წელს, გერმანიის ხელისუფლებამ ნება დართო ადგილობრივ კოლაბორაციონისტებს შეექმნათ რეგიონული მთავრობა, "ბელორუსიის ცენტრალური რადა", რომელმაც იარსება საბჭოთა კავშირის მიერ რეგიონზე კონტროლის ხელახლა დამყარებამდე. ამავდროულად, გერმანელებმა ოკუპაციის დროს ბელორუსიაში მოკლეს 2 მილიონზე მეტი ადამიანი, ანუ რეგიონის მოსახლეობის თითქმის მეოთხედი, მათ შორის, 500 000-დან 550 000-მდე ებრაელი ბელორუსიის ჰოლოკოსტის პირობებში.
წინაპირობები
მინი|300x300პქ| საბჭოთა რუკა, დამზადებული 1940 წელს: მხოლოდ რამდენიმე თვით ადრე, სანამ პოლონეთის ტერიტორიებზე (მონიშნულია ყვითლად) შეიჭრებოდა საბჭოთა კავშირი. ბელორუსის სსრ-ის საზღვრებში მოქცეულ პოლონეთის ყველა ქალაქს გადაერქვა და ეწოდა რუსული სახელწოდებები. შედეგად, სსრ-ის ზომა თითქმის გაორმაგდა. საბჭოთა ისტორიოგრაფია მიიჩნევს, რომ ეს რუკა წარმოადგენს ბელორუსიას მეორე მსოფლიო ომის დროს და არა - აღმოსავლეთ "კრესი". საბჭოთა და ბელორუსული ისტორიოგრაფიები შეისწავლიან გერმანული ოკუპაციის საკითხს თანამედროვე ბელორუსიის კონტექსტში, მიიჩნევენ რა ბელორუსიის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკას მთლიანობაში საბჭოთა კავშირის საზღვრებში მოქვეულ ერთ-ერთ რესპუბლიკად. პოლონური ისტორიოგრაფია კი დაჟინებით მოითხოვს სპეციალურ, განსხვავებულ მიდგომას 1921 წლის პოლონეთის აღმოსავლეთი მიწების მიმართ (სხვაგვარად - "Kresy Wschodnie", ან - დასავლეთ ბელორუსია), რომელიც შეიყვანეს ბელორუსიის სსრ-ში 1939 წლის 17 სექტემბერს პოლონეთში საბჭოთა კავშირის შეჭრის შემდეგ. საბჭოთა ხელისუფლების წარმომადგენლებმა სხვადასხვა ეთნიკური წარმოშობის 100 000 ადამიანი, უმეტესად პოლონელები და ებრაელები დააპატიმრეს, მოკლეს ან გადაიყვანეს აღმოსავლეთ სსრკ-ში გერმანიის შეჭრამდე. შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატმა (საბჭოთა საიდუმლო პოლიცია - NKVD) 1941 წლის ივნის-ივლისში, მაგალითად, ჩერვიენში, დახოცა 1000-ზე მეტი პატიმარი.
ინტერვენცია
დასავლეთ ბელორუსსა და დასავლეთ უკრაინაში 20 თვიანი საბჭოთა მმართველობის შემდეგ, ნაცისტური გერმანია და მისი ღერძის მოკავშირეები 1941 წლის 22 ივნისს შეიჭრნენ საბჭოთა კავშირში. აღმოსავლეთ ბელორუსია ბრძოლისა და გერმანული ოკუპაციის გამო მძიმედ დაზარალდა. სისხლიანი ბრძოლების შემდეგ, ბელორუსიის ყველა ახლანდელი ტერიტორია, 1941 წლის აგვისტოში დაიპყრეს გერმანელებმა. რამდენადაც პოლონეთის მოქალაქეები საბჭოთა ანექსიას თვლიდნენ არაკანონიერად, მათმა უმრავლესობამ 1939 წლიდან 1941 წლამდე საბჭოთა მოქალაქეობის მიღებაზე უარი განაცხადა, რის შედეგადაც ისინი ცხოვრობდნენ, როგორც პოლონეთის მოქალაქეები ჯერ საბჭოთა, ხოლო შემდეგ გერმანული ოკუპაციის პირობებში.