cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კოლაგის მთავარანგელოზის ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. წყობა რეგუკარულია, კედლები შეგნით და გარედან გასწორებული ყოფილა ბათქაშით, რითაც ნაწილობრივ ქვის ზედაპირსაც ფარავს, ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნით კი თარაზულადაა გადახურული, რაც ფასადის მხრიდან ტიმპანს ქმნის. ეკლესიის კვადრატული დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით. აფსიდში გაჭრილია დაბალი, გარეთკენ შევიწროებული, ბრტყლად გადახურული  სარკმელი, ქვემო კედელზე, რიყის ქვით ნაშენი ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, კიდევ ერთი სარკმელია გაჭრილი დასავლეთ კედელში. 2010 წელს საქართველოს ისტორიული ძეგლთა დაცვის და გადარჩენის ფონდის მიერ ეკლესიას ჩაუტარდა რესტავრაცია. აღდგა კედლების დანგრეული ნაწილები, შიგნით ეკლესია გადაიხურა რიყის ქვის ცილინდრული კამარით, ხოლო აფსიდი კონქით, სამხრეთ კედელში მოეწყო სწორკუთხა სარკმელი, გარედან კედლებს გაუკეთდა რიყის ქვის თაროსებრი ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ამირა (გადაბეი)
ამირა (Əmir) — სოფელი აზერბაიჯანში, გადაბეის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გადაბეის რაიონის სოფლები
ანდრო აბაშიძე
ანდრო ბესარიონის ძე აბაშიძე (დ. 19 დეკემბერი, 1907, ხონი — გ. 27 იანვარი, 1976, თბილისი) — საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1964). ჩრდილოეთის ექსპედიციების მონაწილე.
ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1931-1932 წლებში ექიმად მუშაობდა თეთრი ზღვის ექსპედიციაში ყინულმჭრელ „რუსანოვზე“, 1932-1934 წლებში ჩრდილო-აღმოსავლეთის პოლარულ ექსპედიციაში ყინულმჭრელ „ლიტკეზე“. მონაწილეობდა ჩელიუსკინელთა გადამრჩენი ჯგუფის მუშაობაში. არქტიკაში ყოფნის დროს ასრულებდა საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების დავალებასაც. შეაგროვა მდიდარი საკოლექციო მასალა.
1934 წლიდან მუშაობდა თბილისის I საავადმყოფოს ენდოკრინოლოგიურ განყოფილებაში, იყო მარნეულის რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ქირურგი. თბილისის I საავადმყოფოს ბავშვთა ქირურგიული განყოფილების გამგე. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. ანდრო აბაშიძე არის სამეცნიერო შრომების ავტორი, მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ექიმები კატეგორია:დაბადებული 19 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1907 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1976 ანდრო კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
მინაფრთიანასებრნი
მინაფრთიანასებრნი (Sesiidae) — უმაღლესი ღამის პეპლების ოჯახი. აქვთ ვიწრო ფრთები, რომელთა შლილი 15–45 მმ-ს აღწევს. უკანა და, ხშირად, წინა ფრთებზე არ გააჩნიათ ქერცლი (აქედან სახელწოდება). ბაძავენ სხვადასხვა სიფრიფანაფრთიანებს (კრაზანებს, ფუტკრებს და სხვ.). გავრცელებული არიან ყველგან. ცნობილია 800-მდე სახეობა. მათი მუხლუხები ჩვეულებრივ ღია ფერისაა, თხელი ჯაგრით; ხის მერქანში ღრღნიან გასასვლელებს, იშვიათად ბალახების ღეროებში, იზამთრებენ ჩვეულებრივ არაერთხელ. ზოგიერთი სახეობა ზიანს აყენებს ბაღებისა და პარკების ნარგავებს, მაგალითად, ალვის დიდი მინაფრთიანა (Sesia apiformis). მოცხარის მინაფრთიანა (Synanthedon tipuliformis) აზიანებს წითელი და შავი მოცხარის ყლორტებს, ვაშლის მინაფრთიანა (Synanthedon myopaeformis) — უმეტესად ვაშლს.
სქოლიო
*
საიმონ კუზნეცი
საიმონ სმიტ კუზნეცი (Simon Smith Kuznets; Сямён (Шымон) Абрамавіч Кузьнец; დ. 30 აპრილი, 1901, პინსკი — გ. 8 ივლისი, 1985, კემბრიჯი) — ამერიკელი ეკონომისტი, დემოგრაფი, სტატისტიკოსი და ეკონომიკის ისტორიკოსი. 1971 წელს მიანიჭეს ნობელის პრემია ეკონომიკის დარგში. მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ეკონომიკის, როგორც ემპირიულ მეცნიერებად გადაქცევის საკითხში და რაოდენობითი ეკონომიკური ისტორიის განვითარებაში.
ბიოგრაფია
კუზნეცი დაიბადა 1901 წლის 30 აპრილს პინსკში (ამჟამინდელი ბელარუსი), ებრაულ ოჯახში. პატარაობიდანვე საუბრობდა იდიშზე და რუსულ ენებზე. მისი ოჯახი გარკვეული ხანი მინსკში ცხოვრობდა, სადაც მისი პატარა ძმაც დაიბადა, 1909 წელს გადასახლდნენ როვნოში, საიმონმა უფროს ძმასთან ერთად სწავლა საქალაქო სასწავლებელში დაიწყო. საარქივო მასალების მიხედვით, შიმენ აბრამოვ კუზნეცი ამ სასწავლებლის მოსამზადებელ კლასში 1910 წლის 14 აგვისტოს ჩაირიცხა გამოცდების შედეგად, თავის ძმაზე ერთი წლით გვიან, ოთხი კლასი კი 1915 წელს დახურა.
1918-1921 წლებში ხარკოვის კომერციულ ინსტიტუტში სწავლობდა ეკონომიკურ დისციპლინებს, სტატისტიკას, ისტორიასა და მათემატიკას. ინსტიტუტის დასრულებისთანავე მუშაობა დაიწყო პროფკავშირების ცენტრალურ საკავშირო საბჭოს შრომის განყოფილებაში,ს ადაც გამოაქვეყნა თავისი პირველი ნაშრომი: „ქალაქ ხარკოვის ფაბრიკა-ქარხნების მრეწველობის მომუშავეთა და მოსამსახურეთა ფულადი სახელფასო გასამრჯელო 1920 წელს.“ იკვლევდა სხვადასხვა სახის ფულადი გასამრჯელოების სისტემებს. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, ამ პერიოდში კუზნეცი ბუნდის (საყოველთაო ებრაული შრომითი კავშირი ლიტვაში, პოლონეთსა და რუსეთში) გავლენას განიცდიდა..
1922 წელს, უფრო ძმასთან ერთად, პოლონეთის გავლით ნიუ-ორკში ემიგრირდა, სადაც მამამისი - ბანკის თანამშრომელი, აბრამ კუზნეცი უკვე 12 წელი იყო, რაც ცხოვრობდა. დედამისი, პეშა (პოლია) ფრიდმანი გაფანტული სკლეროზით იტანჯებოდა და ვარშავაში გარდაიცვალა, მასთან ერთად საიმონის უმცროსი ძმა - გრიშა იყო, რომელიც მამასა და უფრო ძმებს 1926 წელს შეუერთდა.
ამერიკაში ცხოვრებისას სწავლა განაგრძო კოლუმბიის უნივერსიტეტში (ხელმძღვანელი უესლი კლერ მიტჩელი). ბაკალავრის ხარისხი 1923 წელს მიიღო, მაგისტრის - 1924 წელს, ფილოსოფიის დოქტორის - 1926 წელს.) მაგისტრის ხარისხის მისაღებად კუზნეცმა ხარკოვში დაწერილი საკუთარი ნაშრომი: „დოქტორ შუმპეტერის ეკონომიკური სისტემა, წარმოდგენილი და გაანალიზებული“ წარადგინა და დაიცვა.  სადოქტორო ნაშრომად წარადგინა: „გრძელვადიანი ტენდენციები წარმოებასა და ფასებში“.
1927-1961 წლებში იყო ეკონომიკური კვლევების ეროვნული ბიუროს წევრი. ამავდროულად, 1930-1954 წლებში ასწავლიდა პენსილვანიის უნივერსიტეტში ეკონომიკისა და სტატისტიკის ფაკულტეტზე, 1954-1960 წლებში ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტში, 1960-1971 წლებში კი ჰარვარდის უნივერსიტეტში.
საიმონ კუზნეცი თანამშრომლობდა მთელ რიგ კვლევით ორგანიზაციებსა და მმართველ უწყებებთან. მეორე მსოფლიო ომი დროს დაგეგმარებისა და სტატისტიკის ბიუროს სამხედრო წარმოების საბჭოს დირექტორის მოადგილე იყო. 1936 წელს მონაწილეობდა შემოსავლებისა და კეთილდღეობის შემსწავლელი კონფერენციის დაგეგმვაში, რომლის მიზანიც აშშ-ის ეროვნული ანგარიშების სისტემის განვითარება იყო.
ბოლო პერიოდში, თანამშრომლობდა ტაივანის, იაპონიის, ინდოეთის, სამხრეთი კორეისა და ისრაელის მთავრობებთან. აქტიურად თანამშრომლობდა იელის უნივერსიტეტი ზრდის ცენტრთან, ასევე მორის ფალკის ეკონომიკური კვლევების ინსტიტუტთან.
კუზნეცი გარდაიცვალა 1985 წლის 8 ივლისს, 84 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1901 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1985 კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
Grand Theft Auto Online
Grand Theft Auto Online — ღია სამყაროს ჟანრის მრავალმოთამაშიანი ვიდეო თამაში, შექმნილი Rockstar North-ის და გამოცემული Rockstar Games-ის მიერ. იგი გამოვიდა 2013 წლის 1 ოქტომბერს, პლატფორმებისთვის PlayStation 3 და Xbox 360, ხოლო 2014 წლის 18 ნოემბერს - PlayStation 4-ის და Xbox One-ის სისტემებისთვის. 2015 წლის 14 აპრილს გამოვიდა Microsoft Windows-ის ვერსია. თამაში წარმოადგენს Grand Theft Auto V ონლაინ მრავალმოთამაშიან ვერსიას. მოქმედება, ისევე, როგორც წინა ნაწილებში, მიმდინარეობს გამოგონილ ქალაქ სან-ანდრეასში. თამაშში ერთდროულად შესაძლებელია 30 მოთამაშის მოქმედება. ღია სამყაროს მონაწილეები თავისუფლად მოძრაობენ სან-ადრეასში, რომელშიც აგრეთვე შედის ლოს-სანტოსის ძირითადი ნაწილი და გარეუბანი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მრავალმოთამაშიანი ონლაინ თამაშები კატეგორია:ღია სამყაროს ვიდეო თამაშები
ფრანკოფონტე
ფრანკოფონტე (Francofonte) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება სირაკუზის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 12684 ადამიანი. ფართობი 73.95 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 095, საფოსტო ინდექსი — 96015.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სირაკუზის პროვინციის კომუნები
მედიჩი: ფლორენციის მბრძანებლები
მედიჩი: ფლორენციის მბრძანებლები (Medici: Masters of Florence) — 2016 წელს გამოსული იტალიურ-ბრიტანული ისტორიული სერიალი, რომელიც მოგვითხრობს მედიჩების ოჯახის აღზევების ისტორიას პაპის ბანკირობიდან ფლორენციის მბრძანებლობამდე. სერიალის მოქმედება XV საუკუნის იტალიაში ხდება.
სერიალის პრემიერა 2016 წლის 18 ოქტომბერს შედგა. სერიალი გაიყიდა 190 ქვეყანაში მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, მათ შორის Netflix-ზე აშშ-ში, კანადაში, გაერთიანებულ სამეფოში, ირლანდიასა და ინდოეთში, ასევე SBS-ზე ავსტრალიაში. მის პირველ ეპიზოდს გაშვებისას 8.04 მილიონი ნახვა ჰქონდა.
პირველი სეზონი
სერიალის მოქმედება 1429 წელს იწყება ფლორენციაში. მდიდარი ბანკირი ჯოვანი მედიჩი ფლორენციის სენიორიაში იკიდებს ფეხს და მისი უძლიერესი წევრი ხდება. მას სურს, რომ რომის ეკლესიასთან ალიანსის შექმნით თავისი ოჯახი ფლორენციის მმართველად აქციოს, ამიტომაც ახალი პაპის არჩევისას იგი თავის ვაჟებს, კოზიმოსა და ლორენცოს უშვებს რომში, რათა კარდინალები მოისყიდონ და პაპად მათთვის სასურველი კანდიდატი აირჩიონ. რომში ყოფნისას ადგილობრივი არქიტექტურითა და ხელოვნებით მოხიბლული კოზიმო ხვდება მხატვარ დონატელოსა და მის მუზას, ბიანკას, რომელიც შემდეგში მისი საყვარელი ხდება. კოზიმოს ბიანკა უყვარდება, თუმცა იძულებულია იგი მიატოვოს და ცოლად შეირთოს ბარდის გრაფის ასული კონტესინა. ეს ქორწინება მიზნად ისახავდა მდაბიო წარმომავლობის მედიჩებისა არისტოკრატიულ წრეში შესვლას და გაკოტრებული ბარდების ოჯახის კვლავ გამდიდრებას. იმავდროულად, პაპად მედიჩების კანდიდატს ირჩევენ, რაც მედიჩების ბანკს დიდ ძალაუფლებას ანიჭებს. ოცი წლის შემდეგ ჯოვანი მედიჩი იდუმალ ვითარებაში კვდება. იმავდროულად, ფლორენციაში ალბიცების ოჯახის მეთაურობით მედიჩების წინააღმდეგ შეთქმულება მზადდება, რაც საფრთხეს უქმნის ასევე კოზიმოს პროექტებსაც, რომლებიც ფლორენციაში რენესანსის გაღვივებას უწყობდა ხელს. მისი ოცნებაა ფლორენციის დუომოს დასრულება, თუმცა არქიტექტორები ვერაფრით ახერხებენ ისეთი გუმბათის დაპროექტებას, რომელიც არ ჩამოინგრევა. სწორედ მაშინ, როდესაც იგი სათანადო არქიტექტორს იპოვის, რომელიც გუმბათს დააპროექტებს, ფლორენციაში მედიჩების წინააღმდეგ ხალხი ჯანყდება და კოზიმო იძულებულია ოჯახთან ერთად დატოვოს ქალაქი.
მეორე სეზონი
პირველ სეზონში განვითარებული მოვლენებიდან ოცი წელი გავიდა და ოჯახის სათავეში უკვე კოზიმოს ვაჟი, პიერო მედიჩი და მისი ცოლი, ლუკრეცია ტორნაბუონი არიან. დროთა განმავლობაში მედიჩები ახერხებენ ფლორენციაში ძალაუფლების აღდგენას, მაგრამ პიეროს მკვლელობის მცდელობის შემდეგ მედიჩის ბანკის ავტორიტეტი ეცემა. მილანის მმართველ სფორცების ოჯახს მედიჩების ბანკში ყველაზე დიდი ვალი აქვთ, რომლის გადახდასაც ვერ ახერხებენ. საპირისპიროდ, სფორცები თავიანთი ჯარით ფლორენციას ალყას შემოარტყამენ. ლორენცო, პიეროს ვაჟი, ქალაქის დაცემისაგან თავის ასარიდებლად მამის ადგილს იკავებს სენიორიაში, ისვე ხდება ოჯახის ახალი უფროსი და ახერხებს მილანელების გაძევებას. მიუხედავად იმისა, რომ ლორენცოს ურთიერთობა აქვს გათხოვილ ქალთან, ლუკრეცია დონატისთან, იგი გადაწყვეტს, რომ კავშირების გაფართოვების მიზნით იქორწინოს მდიდარ რომაელ დიდგვაროვან კლარისა ორსინიზე. იმავდროულად, ლორენცოს ძმა, ჯულიანო და მისი მეგობარი, ბოტიჩელი ერთ ქალზე, სიმონეტა ვესპუჩიზე არიან შეყვარებულები. ბოტიჩელის ინტერესები მისდამი უფრო მხატვრულია, ჯულიანოს კი მასთან რომანი აქვს. ამავდროულად, პაცების გავლენიანი ოჯახი უერთდება პაპის პოლიტიკას და ხელს უწყობენ მისი სამფლობელოების გაფართოვებას, რაც მედიჩების ინტერესებს ეწინააღმდეგება. ეს დაპირისპირება საბოლოოდ იწვევს ლორენცოს წინააღმდეგ შეთქმულების მოწყობას, რომლის მიზანიცაა ფლორენციაში მედიჩების მმართველობის დასრულება.
სქოლიო
კატეგორია:2010-იანი წლების ტელესერიალები კატეგორია:ბრიტანული ტელესერიალები კატეგორია:იტალიური ტელესერიალები
ალხესირასი
ალხესირასი (Algeciras; ; الجزيرة الخضراء) — ქალაქი სამხრეთ ესპანეთში, კადისის პროვინციაში, ავტონომიურ გაერთიანება ანდალუსიაში, ხმელთაშუა ზღვის პორტი, ალხესირასის უბის უდიდესი ქალაქი. ალხესირასის პორტი ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ნავსადგურია, რომელსაც გააჩნია სამი ძირითადი დანიშნულება: საკონტეინერო, სატვირთო და საგადაზიდო.
ეკონომიკა
ქალაქის მთავარი კომერციული საქმიანობა დაკავშირებულია პორტთან, სადაც ძირითადად ნავთობის იმპორტია განვითარებული. ზამთრის ზომიერ კლიმატზე დაფუძნებული ტურიზმი მზარდია. ადგილობრივი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებია პურეული, თამბაქო, მსხვილი რქოსანი საქონელი და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კადისის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:კადისის ქალაქები
მუკუზნის სვეტიცხოვლის ეკლესია
მუკუზნის სვეტიცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუკუზნის ცენტრში გურჯაან-თელავის გზის პირას დგას. ეკლესია ერთიანად არაა აგებული და აშკარად ეტყობა აღდგენა გადაკეთების კვალი, რის შედეგადაც თავდაპირველი სახე შეცვვლილი აქვს. ნაგებობების კედლებში რამდენიმე სამშენებლო ფენა გამოიყოფა, რომლებიც ერთმანეთისგან, როგორც მასალით ისე წყობის ხასიათითაც განსხვავდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აჰმადობა
აჰმადობა (Əhmədoba) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ხაჩმაზის   რაიონში.მოსახლეობის რაოდენობა 1548 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაჩმაზის რაიონის სოფლები
არაბული კულტურა
320პქ|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[დამასკის დიდი მეჩეთი არაბული კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნიმუშია.]] არაბული კულტურა — შუა საუკუნეების კულტურა, რომელიც ჩამოყალიბდა არაბთა სახალიფოში VII-X საუკუნეებში არაბი და მათ მიერ დაპყრობილი ხალხების კულტურული ურთიერთზემოქმედების პროცესში. სამეცნიერო ლიტერატურაში „არაბული კულტურა” იხმარება, როგორც საკუთრივ არაბი, ისე სახალიფოს შემადგენლობაში შემავალი სხვა ხალხების შუა საუკუნეების არაბულენოვანი კულტურების აღსანიშნავად.
ისტორია და ზოგადი მიმოხილვა
არაბეთის ნახევარკუნძულზე არაბულ კულტურას წინ უსწრებდა ისლამამდელი არაბების - მომთაბარე და მიწათმოქმედი მოსახლეობის კულტურა. IV-VI საუკუნეებში არაბული კულტურა განიცდიდა ძველი იემენური, სირიულ-ელინისტური, იუდეველთა და ირანული კულტურების გავლენას. საკუთრივ არაბული კულტურა ჩამოყალიბდა ისლამის აღმოცენებისა (VII ს) და სახალიფოს შექმნის პერიოდში. არაბული კულტურის კომპონენტებიდან საკუთრივ არაბთაგან მომდინარეობს ისლამი, არაბული ენა და ბედუინური პოეზიის ტრადიციები. არაბული კულტურის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს იმ ხალხებმა, რომლებმაც მიიღეს ისლამი, ასევე სახალიფოს არამუსლიმმა მოსახლეობამ (სირიელი ქრისტიანები, იუდეველები, სპარსელი ზოროასტრელები და სხვა). VII საუკუნის დასასრულიდან VIII საუკუნის შუახანებამდე დამასკთან ერთად არაბული კულტურის განვითარების მთავარი ცენტრები იყო მექა და მედინა არაბეთში, ქუფა და ბასრა ერაყში. აბასიანთა სახალიფოს შექმნის (750 წ) შემდეგ არაბული კულტურის ცენტრმა სირიიდან სახალიფოს აღმოსავლეთში, ერაყში (ბაღდადი, დაარსდა 762 წელს) გადაინაცვლა IX-X საუკუნეებში არაბულმა კულტურამ განვითარების უმაღლეს საფეხურს მიაღწია, გაამდიდრა ბევრი ხალხის, კერძოდ, შუა საუკუნეების ევროპის ხალხების კულტურა და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მსოფლიო კულტურის განვითარებაში. ეს, უპირველეს ყოვლისა, ეხება ფილოსოფიას, მედიცინას, მათემატიკას, ასტრონომიას, გეოგრაფიას, ფილოლოგიასა და ისტორიულ დისციპლინებს, ქიმიას, მინერალოგიას. არაბული კულტურის ცოდნის დარგების გამოყოფა პირობითია, რადგან მისთვის, ისევე როგორც შუა საუკუნეების  სხვა კულტურებისათვის, ნიშნეულია მეცნიერებათა დაუნაწევრებლობა, მოაზროვნეთა ენციკლოპედიური ცოდნა. ფილოსოფოსი და მათემატიკოსი ხშირად ისტორიკოსი, ექიმი, გეოგრაფი, პოეტიცა და ფილოლოგიც იყო. არაბული კულტურის გამდიდრებას ხელს უწყობდა მუსლიმური აღმოსავლეთის ხალხებს შორის კულტურული მონაპოვრების ურთიერთგაცვლის ფართო შესაძლებლობები, გაცხოველებული კავშირი აზიისა და ევროპის ბევრ ქვეყანასთან. აბასიანთა სახალიფოს დაშლამ (X საუკუნის შუა წლები) შეზღუდა არაბული კულტურის გავრცელების საზღვრები და თანდათანობით შეამცირა მისი როლი მსოფლიო კულტურების საერთო განვითარებაში.
მუსლიმურ ესპანეთში, რომელიც აბასიანთა სახალიფოს ჯერ კიდევ VIII საუკუნეში გამოეყო, დაიწყო ე. წ. არაბულ-ესპანური კულტურის დამოუკიდებელი განვითარება. სახალიფოს აღმოსავლეთ პროვინციებში IX საუკუნის დასასრულს წარმოიქმნა ირანული კულტურულ-ეროვნული აღორძინების კერები. სპარსულმა ენამ არაბული შეცვალა თავდაპირველად ლიტერატურასა და პოეზიაში, შემდეგ ზოგიერთ ჰუმანიტარულ მეცნიერებაში (ისტორია, გეოგრაფია). არაბული დარჩა ყურანისა და ზოგიერთი საბუნებისმეტყველო დისციპლინის (მედიცინა, მათემატიკა, ასტრონომია, ქიმია და ფილოსოფია) ენად. არაბული კულტურის ცენტრმა გადაინაცვლა სირიაში, ეგვიპტესა და ესპანეთში. ჩრდილოეთ აფრიკაში ფატიმიდებისა (X-XII სს) და აიუბიდების (XII-XIII სს) დროს გრძელდებოდა არაბული კულტურის საუკეთესო ტრადიციების განვითარება მეცნიერებაში, ლიტერატურის, ხელოვნებისა და მატერიალური კულტურის სხვა სფეროებში, თუმცა იგი უკვე ნაკლებ გავლენას ახდენდა მუსლიმური აღმოსავლეთის ხალხების საერთო კულტურულ პროგრესზე, ვიდრე VIII-X საუკუნეებში. X საუკუნის დასასრულისათვის ბაღდადმა პირველობა კაიროს დაუთმო.
არაბული კულტურის მეცნიერული და ესთეტიკური ტრადიციები არ შეწყვეტილა, მაგრამ XIII საუკუნის II ნახევრის არაბული კულტურის მოღვაწეთა შემოქმედებაში ჭარბობდა ეპიგონური მიმართულება (კომპილაცია - მეცნიერებაში და მიმბაძველობა - ლიტერატურაში). X-XV სს-ში განვითარების უმაღლეს საფეხურს მიაღწია არაბულ-ესპანურმა ცივილიზაციამ. მისი ცენტრები იყო კორდოვა, სევილია, მალაგა და გრანადა. დიდი მიღწევები აღინიშნა ასტრონომიაში, მათემატიკაში, ქიმიასა და მედიცინაში. აქ გრძელდებოდა არაბული ფილოსოფიის პროგრესული ხაზი. საქვეყნოდ გაითქვეს სახელი ესპანურ-მავრიტანული ხუროთმოძღვრებისა და გამოყენებითი ხელოვნების ძეგლებმა. XVI საუკუნეში არაბული ქვეყნები ოსმალეთის იმპერიის პროვინციებად გადაიქცნენ. არაბული კულტურა დაქვეითდა, თუმცა ამ პერიოდშიც სირიის, ერაყისა და ეგვიპტის ძველი კულტურული ცენტრები ტრადიციულად კვლავ იზიდავდნენ მუსლიმ სწავლულებს.
არაბული კულტურის განვითარების თავისებურად ახალი პერიოდი იწყება XIX საუკუნის პირველი ნახევრიდან. არაბული ქვეყნების ეკონომიკურ-პოლიტიკური აღორძინების, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის განვითარებისა და დამოუკიდებელი არაბული სახელმწიფოების ჩამოყალიბების პირობებში იქმნებოდა და იქმნება თანამედროვე არაბული კულტურა.
ზუსტი და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები
საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების განვითარების ცენტრი სახალიფოში თავდაპირველად სირიისა და ნაწილობრივ სამხრეთ-დასავლეთი ირანის ტერიტორიაზე იყო. აქ ჩაეყარა საფუძველი ანტიკური ავტორების ნაწარმოებთა თარგმნასა და კომენტირებას. ეს თარგმანები ხშირ შემთხვევაში ერთადერთი წყარო იყო, რომლის საშუალებითაც დასავლეთი ევროპა ანტიკურ კულტურას ეცნობოდა. მაგალითად, ჰერონის „მექანიკამ” და არქიმედეს ბევრმა ტრაქტატმა მხოლოდ არაბული თარგმანების სახით მოაღწია ჩვენამდე. არაბული სამყაროდან გავრცელდა ევროპაში მრავალი ტექნიკური სიახლე (კომპასი, ირიბი იალქანი და სხვა). მინიატიურა|მარცხნივ|[[ომარ ხაიამი]] მინიატიურა|მარჯვნივ|ალ-ხვარაზმის ტრაქტატის გვერდი IX საუკუნიდან მეცნიერებისა და განათლების ცენტრად ბაღდადი იქცა. აქ იქმნებოდა მშენებლობასა, მიწათმზომლობასა და ვაჭრობასთან დაკავშირებული სამეცნიერო დარგები. ინტენსიურად ვითარდებოდა ასტრონომია, მათემატიკა, მინერალოგია, აღწერითი გეოგრაფია. სახალიფოს ცალკეულ სახელმწიფოებად დაშლასთან (X ს) ერთად ბაღდადის პარალელურად გაჩნდა ახალი სამეცნიერო ცენტრები: დამასკი და ჰალაბი (ალეპო) - სირიაში, კაირო - ეგვიპტეში, მარაღა - აზერბაიჯანში, სამარყანდი - ცენტრალურ აზიაში, ღაზნი - ავღანეთში; აგრეთვე ესპანურ-არაბული კულტურის ცენტრები: კორდოვა, შემდგომ სევილია და გრანადა. სხვადასხვა დროს დიდი სამეცნიერო ცენტრები იყო ბუხარა და ისპაანი. XI საუკუნის დასაწყისიდან არსებობდა „ცოდნის სახლი”, სადაც მუშაობდნენ ასტრონომი იბნ იუნუსი (950-1009 წწ), მათემატიკოსი და ფიზიკოსი აბუ ალი იბნ ალ-ჰაისამი (დაახლ. 965-1039 წწ). 1004 წელს კაიროში ააშენეს ობსერვატორია.
მათემატიკა
ისლამურ ქვეყნებში მათემატიკის ჩამოყალიბებაზე ანტიკურ მემკვიდრეობასთან ერთად დიდი ზეგავლენა იქონია ინდოეთის სამეცნიერო ტრადიციამაც - გავრცელდა ინდური წარმოშობის თვლის ათობითი პოზიტიური სისტემა ნულის გამოყენებით. არითმეტიკისადმი მიძღვნილი პირველი ტრაქტატი არაბულ ენაზე დაწერა ალ-ხვარაზმმა (IX ს), XV საუკუნეში სამარყანდელმა მეცნიერმა ალ-ქაშიმ შემოიღო ათწილადები და შეიმუშავა მათზე მოქმედებების წესები, აბუ ლ-ვაფას, ალ-ბირუნის, ომარ ხაიამისა და ალ-ქაშის ნაწარმოებებში დამუშავებულ და სისტემატიზებულ იქნა ნატურალმაჩვენებლიანი ფესვის ამოღების მეთოდები. დიდია ალ-ხვარაზმისა და ომარ ხაიამის როლი ალგებრის, როგორც დამოუკიდებელი მათემატიკური დისციპლინის შექმნაში. დიდ ინტერესს იწვევს ძმებ „მუსას შვილების” („ბანუ მუსა”) გეომეტრიული ტრაქტატი; ასევე მნიშვნელოვანია აბუ ლ-ვაფას, იბნ კურას, აბუ ალი იბნ ალ-ჰაისამის, ომარ ხაიამის, ალ-ტუსისა და სხვათა წვლილი გეომეტრიის სხვადასხვა საკითხის დამუშავებაში. ისლამური ქვეყნების მათემატიკოსებმა ბრტყელი და სფერული ტრიგონომეტრია გამოყვეს ასტრონომიისაგან და აქციეს დამოუკიდებელ მათემატიკურ დისციპლინად. ალ-ხვარაზმის, ალ-მარვაზის, ალ-ბათანის, ალ-ბირუნის, ალ-ტუსის ნაშრომებში შემოღებულია წრის ექვსივე ტრიგონომეტრიული ხაზი, დადგენილია დამოკიდებულებანი ტრიგონომეტრიულ ფუნქციებს შორის, გამოკვლეულია სფერული სამკუთხედების ამოხსნის ყველა შემთხვევა, მიღებულია უმნიშვნელოვანესი ტრიგონომეტრიული თეორემები, შედგენილია ზუსტი ტრიგონომეტრიული ცხრილები.
ასტრონომია
მნიშვნელოვნად განვითარდა ასტრონომია. თავდაპირველად ითარგმნა და განმარტებულ იქნა პტოლემეს შრომები და ინდური ასტრონომიული თხზულებანი - სიდჰანტები; ციურ სხეულთა მოძრაობის მოდელირების ბერძნულ მეთოდებსა და გამოთვლის ინდურ წესებზე დაყრდნობით არაბმა ასტრონომებმა დაამუშავეს ციურ სფეროზე მნათობთა კოორდინატების განსაზღვრის ხერხები და აგრეთვე კოორდინატთა სამი ხმარებული სისტემის პირობებში ერთიდან მეორეზე გადასვლის წესები. ასტროლოგიის ტრაქტატებშიც კი მოიპოვებოდა მნიშვნელოვანი საბუნებისმეტყველო-სამეცნიერო ცოდნის ელემენტები. ფართოდ გავრცელდა ზიჯები - სფერული ასტრონომიის გათვლითი წესების ცხრილები. ჩვენამდე მოაღწია XIII-XV საუკუნეების დაახლოებით 100-მა ზიჯამ.
გეოგრაფია
არაბ გეოგრაფთა და მოგზაურთა მრავალრიცხოვანი და ჟანრობრივად მრავალფეროვანი გეოგრაფიული ნაწარმოებები შეიცავენ არა მარტო მთელი მუსლიმური სამყაროს, არამედ სხვა ქვეყნების (ევროპის, ჩრდილოეთი და ცენტრალური აფრიკის, აზიის) გეოგრაფიულ აღწერილობასაც. ამ მხრივ არაბულ გეოგრაფიულ ლიტერატურას ბადალი არ მოეპოვება შუა საუკუნეების გეოგრაფიაში. იგი მეტად მნიშვნელოვანი და ხშირად ერთადერთი წყაროა შუა საუკუნეების მრავალ ხალხთა შესასწავლად. მიუხედავად იმისა, რომ არაბმა გეოგრაფებმა დიდძალი რეალური ცნობები მოიპოვეს დედამიწის გეოგრაფიის შესახებ, სამყაროს ისინი მაინც პტოლემეს თვალით ხედავდნენ, მის თეორიულ პრინციპებს აღიარებდნენ, იმეორებდნენ მის რუკებს ან მიმართავდნენ სქემატურ რუკებს, რომლებიც ძველი ირანული პროტოტიპებიდან გადმოჰქონდათ. მინიატიურა|მარცხნივ|შუა საუკუნეების არაბული რუკა                                                                       მინიატიურა|მარჯვნივ|ალ-იდრისის შექმნილი მსოფლიოს რუკა არაბთა ისლამამდელი გეოგრაფიული წარმოდგენები ასახულია ძველ პოეზიასა და ყურანში. VIII-IX საუკუნეთა მიჯნაზე ითარგმნა და გადამუშავდა ანტიკური ავტორების, განსაკუთრებით კი პტოლემეს, ასტრონომიულ-გეოგრაფიული შრომები, რამაც საფუძველი დაუდო არაბულ მეცნიერულ გეოგრაფიას, რომელშიც გამოყენებულია სფერული ასტრონომიული გაანგარიშების წესები და ცხრილები. ალ-ბათანისა და ალ-ხვარაზმის შრომებთან ერთად არაბული გეოგრაფიის ამ დარგის უმაღლესი მიღწევა ალ-ბირუნის შრომებია. IX საუკუნეში გამოჩნდა აღწერილობითი გეოგრაფიის პირველი ნიმუშები (იბნ ხორდადბეჰის (დაახლ. 820-912/913 წწ), კუდამა იბნ ჯაფარის (X ს-ის პირველი ნახევარი), ალ-იაკუბის (გარდ. 897 ან 905 წ) და სხვ.) და მოგზაურობათა აღწერილობები, რომლებიც შეიცავდნენ როგორც ფანტასტიკურ, ისე რეალურ ცნობებს სახალიფოს გარე ქვეყნებისა და ხალხების შესახებ (აბუ ზაიდ ალ-სირაფის კრებული, X ს; ბუზურგ იბნ შაჰრიარის და სხვათა თხზულებები). მოგზაურობათა აღწერის ჟანრი შემდეგშიც ვითარდებოდა (იბნ ფადლანის (X ს), აბუ დულაფის (X ს) ჩანაწერები; მოგზაურობათა დღიურები აბუ ჰამიდ ალ-ღარნატისა (გარდ. 1170 წ), იბნ ჯუბაირისა (გარდ. 1217 წ), იბნ ბატუტასი (1304-1377 წწ), პატრიარქ მაკარიოს ანტიოქიელის რუსეთში მოგზაურობის აღწერილობა).
მინიატიურა|მარცხნივ|იბნ-ბატუტა მინიატიურა|მარჯვნივ|იბნ-ჰაუქალის შექმნილი მსოფლიოს რუკა (X ს)
არაბული გეოგრაფიული ლიტერატურის აყვავება X საუკუნეს ემთხვევა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ისლამური სამყაროს სავაჭრო გზებისა და მხარეების აღწერილობისადმი მიძღვნილი შრომები, რომლებიც უხვად შეიცავდნენ გეოგრაფიულ და ისტორიულ-კულტურულ ცნობებს (ალ-ისტახრის, იბნ ჰაუქალის (X ს), ალ-მუკადასის (946/947-დაახ. 1000 წწ) შრომები), XI-XIV სს-ში აღმოცენდა ჟანრები გეოგრაფიული ლექსიკონებისა და სამყაროს ზოგადი აღწერილობისა - კოსმოგრაფიისა, რომლებშიც შეჯამებული იყო ადრე დაგროვილი გეოგრაფიული მასალა. მაგალითად, სიტყვარები იაკუთისა (1179-1229 წწ), ალ-ბაქრისა (გარდ. 1094 წ); კოსმოგრაფიები ალ-ყაზვინისა (გარდ. 1283 წ), ალ-დიმაშკისა (გარდ. 1327 წ), აბუ-ლ-ფიდასი.
ალ-იდრისის (1100-1161/1165 წწ) თხზულება, რომელიც 70 რუკას შეიცავდა, შუა საუკუნეების ევროპაში საუკეთესო გეოგრაფიულ ტრაქტატად იყო მიჩნეული. მუსლიმური აღმოსავლეთის აღწერის გარდა, იგი შეიცავს სხვადასხვა ცნობებს დასავლეთ და აღმოსავლეთ ევროპის ხალხთა და ქვეყანათა შესახებ. გეოგრაფიის შემდეგი განვითარება უმთავრესად ვრცელი კომპილაციების შექმნისა და ცალკეული ქალაქებისა და ქვეყნების ისტორიულ-ტოპოგრაფიული აღწერის გზით წარიმართა. მეტად მნიშვნელოვანია ალ-ნუვაირის, ალ-კალკაშანდისა და სხვათა თხზულებათა გეოგრაფიული ნაწილები. არაბული გეოგრაფიული მეცნიერების დიდი შენაძენი იყო ვასკო და გამას ლოცმანის იბნ-მაჯიდის (XV ს), აგრეთვე ალ-მაჰრის (XVI ს) შრომები, რომლებშიც განზოგადებული იყო არაბული საზღვაოსნო თეორია და მრავალსაუკუნოვანი გამოცდილება.
ფილოსოფია
არაბულ ფილოსოფიას არსებითად ისლამთან ერთად ჩაეყარა საფუძველი. პირველი მუსლიმური სპეკულაციური თეოლოგები - მუთაზილიტები - ღმერთთან, სამყაროსა და ადამიანთან დაკავშირებული „დიადი საკითხების” განხილვამ აზიარა ანტიკურ ფილოსოფიას. შეიქმნა ე. წ. მუსლიმური რაციონალიზმი. ამ მიმართულებას დაუპირისპირდნენ ორთოდოქსული მუსლიმანური თეოლოგიის წარმომადგენლები - მუთაქალიმები, რომლებიც ებრძოდნენ როგორც არაისლამურ, ისე საერთოდ ანტირელიგიურ იდეებს. მინიატიურა|მარცხნივ|[[არისტოტელე]] მინიატიურა|მარჯვნივ|[[იბნ სინა]] მინიატიურა|მარცხნივ|[[ალ-ფარაბი]] მინიატიურა|მარჯვნივ|[[იბნ რუშდი]] არაბული ფილოსოფია განსაკუთრებით ვითარდება IX-XI სს-ში, მაგრამ ამ პერიოდისათვის დამახასიათებელია ის, რომ იგი ყურანის თვალსაზრისით განიხილავს არა მარტო ანტიკურ, არამედ მთელ საკაცობრიო აზროვნებას. ყურანსავე ეყრდნობა, თუმცა ზოგჯერ ფორმალურად, შუა საუკუნეების არაბული პროგრესული და მატერიალისტური მიმდინარეობები. IX ს-დან იწყება ბერძენ ფილოსოფოსთა, უპირველეს ყოვლისა, არისტოტელეს ინტენსიური ათვისება. IX-XI სს-ში არისტოტელეს ცნობილი კომენტატორები და მიმდევრები იყვნენ ალ-ქინდი, ალ-ფარაბი და იბნ სინა. ალ-ქინდი, რომელმაც პირველად თარგმნა არისტოტელეს ნაწარმოებები არაბულ ენაზე, ძირითადად მის მატერიალურ ტენდენციებს ავითარებს და ხაზს უსვამს საბუნებისმეტყველო და ზუსტი მეცნიერებების მნიშვნელობას ფილოსოფიისათვის. მიჩნეულია, რომ ალ-ქინდი რ. ბეკონის შთაგონების წყარო იყო. ალ-ფარაბი ავითარებდა ალ-ქინდის ენციკლოპედიურ ტრადიციას და ცდილობდა თავის ფილოსოფიურ სისტემაში გაეერთიანებინა არისტოტელეს მოძღვრება და ნეოპლატონიზმი. არაბული ფილოსოფიის მწვერვალია ალ-ფარაბის მოწაფე აბუ ალი იბნ სინა. ამ მოაზროვნეთა წყალობით არაბულ ფილოსოფიაში არისტოტელე ავტორიტეტად იქცა. მისმა არაბმა მიმდევრებმა უდიდესი გავლენა იქონიეს ევროპულ ფილოსოფიასა და თეოლოგიაზე. მათ შუამავლის როლი შეასრულეს საკაცობრიო აზროვნების ისტორიაში: არისტოტელეს ქმნილებებს შუა საუკუნეების ევროპა არაბი მოაზროვნეების საშუალებით გაეცნო. ამ პერიოდის პროგრესულ მოაზროვნეთა შორის აღსანიშნავია „სიბრმავისა და სიმარტოვის ტყვე”, სირიელი პოეტი-ფილოსოფოსი, ანტიკლერიკალი აბუ ლ-ალა ალ-მაარი (979-1058 წწ).
პარალელურად ვითარდება მუსლიმური სქოლასტიკის ორთოდოქსალური, რომელიც ალ-აშარის სახელთანაა დაკავშირებული და ანტიკური ფილოსოფიის წინააღმდეგ ბრძოლაში მუთაქალიმების ტრადიციას აგრძელებს. ვითარდება აგრეთვე, მისტიკური მიმართულება სუფიზმი, რომელშიც ნეოპლატონისტურ საწყისებთან ერთად ძველი ინდური და ირანული კულტურული ელემენტებიც გვხვდება. სუფიზმთან ახლოს იდგნენ სპარსი პოეტები ომარ ხაიამი და ჯალალ ალ-დინ რუმი. ორთოდოქსალური ისლამური ფილოსოფიისა და ანტიკური კულტურის ორთაბრძოლაში ისლამის გამარჯვების სულისჩამდგმელი იყო ალ-ღაზალი. მან მუსლიმურ ორთოდოქსალიზმს სუფიზმიც დაუმორჩილა. ამის შემდეგ XII-XIII სს-ში აღმოსავლეთის არაბულ ქვეყნებში არაორთოდოქსალური ფილოსოფიის წინააღმდეგ იქმნება ძლიერი ოპოზიცია, ფილოსოფოსებს დევნიან, სიტყვა „ფილოსოფოსი” სააუგო სიტყვად იქცევა.
XII ს-დან არაბული ფილოსოფიის ცენტრი დასავლეთში, არაბულ ესპანეთში ინაცვლებს. აქ პირველ დიდ ფილოსოფოსად ითვლება არისტოტელეს კომენტატორი, რაციონალისტი იბნ ბაჯა. მაჰმადიანი თეოლოგები მას ათეისტად მიიჩნევდნენ. იბნ ბაჯას რაციონალიზმი განავითარა იბნ ტუფაილმა, რომელმაც შექმნა დეისტური მოძრაობა ბუნებრივი რელიგიის შესახებ. დასავლეთ არაბული ფილოსოფიის უდიდესი წარმომადგენელია იბნ რუშდი (ავეროესი). იგი ავითარებდა არისტოტელეს ფილოსოფიის მატერიალისტურ ელემენტებს და ებრძოდა რელიგიის დამცველ ალ-ღაზალის. იბნ რუშდის მოძღვრებამ ჭეშმარიტების ორმაგი ბუნების შესახებ მნიშვნელოვანი კვალი დაამჩნია ქრისტიანულ ფილოსოფიას. არაბულმა ფილოსოფიამ ასევე განიცადა ებრაული ფილოსოფიის დიდი გავლენა.
არქიტექტურა
X-XV საუკუნეები მაღრიბსა და ესპანეთში არაბული არქიტექტურის აყვავების ხანაა. დიდ ქალაქებში (რაბატი, მარაქეში, ფესი და სხვა) შენდებოდა კასაბები, ციტადელები და მედინები - სავაჭრო და სახელოსნო კვარტალები. მაღრიბის სვეტებიანი, დიდი მეჩეთები და გეგმით იარუსებიანი მინარეთები გამოირჩევა ერთმანეთის გადამკვეთი ნავების სიმრავლით, ამოკვეთილი ჩუქურთმების სიმდიდრითა (თლემსენის, თაზის მეჩეთები და სხვა) და ფერადი კენჭების მოზაიკით. ესპანეთში კორდოვის მეჩეთთან ერთად შემონახულია არაბული არქიტექტურის სხვა უმნიშვნელოვანესი ძეგლები: ხუროთმოძღვარ ჯებერის „ლა-გირალდას” მინარეთი სევილიაში (1184-96 წწ), ალჰამბრას სასახლე გრანადაში (XIII-XV სს) - არაბული ხუროთმოძღვრებისა დეკორატიული ხელოვნების შედევრი. არაბულმა ხუროთმოძღვრებამ გავლენა მოახდინა ესპანეთის („მუდეხარის სტილი”), სიცილიისა და ხმელთაშუაზღვის სხვა ქვეყნების რომანულსა და გოტიკურ არქიტექტურაზე.
XVI საუკუნეში ოსმალთა მიერ არაბული ქვეყნების დაპყრობას მოჰყვა თურქული ხუროთმოძღვრების ფორმების დამკვიდრება, განსაკუთრებით საკულტო არქიტექტურაში; საერო არქიტექტურაში კი კვლავ ადგილობრივი სამშენებლო და მხატვრული ტრადიციები ცოცხლობდა და ვითარდებოდა.
სახვითი და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება
მინიატიურა|მარცხნივ|ალჰამბრას დეკორატიული მორთულობა შუა საუკუნეების მხატვრული აზროვნებისათვის დამახასიათებელი დეკორატიულობის პრინციპი კარგად განვითარდა არაბულ ხელოვნებაში. არაბებმა შექმნეს არაბეთის ყველა კუთხისათვის თავისებური, მაგრამ განვითარების ერთიანი კანონზომიერებით დაკავშირებული უმდიდრესი ორნამენტები; განსაკუთრებით აღსანიშნავია ანტიკური მოტივიდან წარმომდგარი არაბესკი, ჩუქურთმის ახალი ტიპი, სადაც ნახატების მათემატიკური სიზუსტე ერწყმის თავისუფალ მხატვრულ ფანტაზიას. მინიატიურა|მარჯვნივ|[[არაბესკი ალჰამბრადან]]განვითარდა აგრეთვე ეპიგრაფიკული ორნამენტი - ჩუქურთმაში ოსტატურად ჩართული კალიგრაფიულად შესრულებული წარწერა. არქიტექტურულ დეკორში ფართოდ გავრცელებული ორნამენტი და კალიგრაფია დამახასიათებელია გამოყენებითი ხელოვნებისთვისაც, სადაც სრულყოფილად გამოვლინდა არაბული მხატვრული შემოქმედების დეკორატიულობის სპეციფიკა. ლამაზი ორნამენტებით ამკობდნენ კერამიკასაც. ევროპულ გამოყენებით ხელოვნებაზე დიდი გავლენა მოახდინა XIV-XV საუკუნეების ესპანურ-მავრიტანულმა ლიუსტრიანმა კერამიკამ. ფართოდ იყო ცნობილი აგრეთვე არაბული სახეებიანი აბრეშუმი. არაბები ამზადებდნენ ხაოიან ხალიჩებს, ჭედურობით, გრავიურითა და ვერცხლისა და ოქროს ინკრუსტაციით ამკობდნენ ბრინჯაოს ნივთებს. განსაკუთრებული ოსტატობით გამოირჩევა XII-XIV საუკუნეებში ქალაქ მოსულისა (ერაყი) და სხვა სახელოსნო ცენტრებში შესრულებული ნივთები. ცნობილი იყო მინანქრით მოხატული სირიული მინა და მთის ბროლისაგან, სპილოს ძვლისაგან, ძვირფასი ჯიშის ხისაგან დამზადებული ორნამენტირებული ეგვიპტური ნაკეთობები.
ფერწერა და სკულპტურა
ისლამი, ქრისტიანობისა და ბუდიზმისაგან განსხვავებით, სახვით ხელოვნებას ნაკლებად იყენებდა რელიგიის პროპაგანდისათვის. IX ს-ში დაკანონებულ ე. წ. სარწმუნო ჰადისებში აკრძალული იყო ცოცხალი არსების, განსაკუთრებით კი ადამიანის გამოსახვა. XI-XIII სს-ის ღვთისმეტყველებმა (ალ-ღაზალი და სხვა) ასეთი გამოსახულების შესრულება უმძიმეს ცოდვად გამოაცხადეს. მიუხედავად ამისა, მხატვრები მთელი შუა საუკუნეების განმავლობაში ხატავდნენ ადამიანებსა და ცხოველებს, რეალურ და მითურ სცენებს. ისლამის პირველ საუკუნეებში, როცა ღვთისმეტყველებას ჯერ კიდევ არ ჰქონდა შემუშავებული თავისი ესთეტიკური კანონები, ომაიანთა სასახლეების რეალისტურად შესრულებული ფერწერული და სკულპტურული მორთულობა მოწმობდა მუსლიმანობამდე არსებული მხატვრული ტრადიციების ძალას. X-XIII საუკუნეებს განეკუთვნება ეგვიპტის სახვითი ხელოვნების აღორძინება (ადამიანის გამოსახულებებითა და საყოფაცხოვრებო სცენებითაა შემკული ქალაქ ფუსტატის შენობათა კედლები, კერამიკული ლანგრები და ლარნაკები). მზადდებოდა ცხოველთა და ფრინველთა ფიგურების მსგავსი ბრინჯაოს ჭურჭელი. ანალოგიური მოვლენა გვხვდება X-XIV სს-ის სირიისა და მესოპოტამიის ხელოვნებაში.
მუსიკა
არაბული მუსიკა შეიქმნა საკუთრივ არაბი და დაპყრობილი ქვეყნებიაგებობას მუსიკათა შერწყმის შედეგად. არაბული მუსიკის ადრეული, „ბედუინური” პერიოდი (VI-VII სს.) ხასიათდება მუსიკისა და პოეზიის ერთიანობით. ამ პერიოდისათვის დამახასიათებელი ჟანრებია: მარსა - დატირება, სარი - შურისძიების სიმღერა, ურჯუზა - ბრძოლაში გამოწვევა, ჰიჯა - სატირა, მადჰი - ქება, ხოტბა, ხამრია - ღვინის ქება, ჰაბაბი - ცხენოსანთა სიმღერა, ჰიდა - საქარავნო სიმღერა. მუსიკის ჰანგი მეტწილად ზეპირად ვრცელდებოდა (არსებობდა ციფრობრივი მუსიკალური მართლწერაც). აღსანიშნავია, რომ ყველაზე გავრცელებული პოეტური ჟანრი - ღაზალი, სრულდებოდა სიმღერით. მინიატიურა|მარცხნივ|რაბაბა
VII-VIII საუკუნეებში არაბები იწყებენ ბერძენ მეცნიერთა, მათ შორის მუსიკალურ თეორეტიკოსთა ნაშრომების თარგმნას. ომაიანთა პერიოდს განეკუთვნება არაბული სასიმღერო ტექსტების (ძირითადად პროფესიულის), ბიოგრაფიული და მუსიკალური ისტორიის მასალების (იუნუს ალ-ქათიბი) შეგროვება, აბასიანთა პერიოდში ამ მუშაობას აგრძელებდნენ იბნ ალ-კადიბი და ალი ისფაჰანი (897-967 წწ.), ამ უკანასკნელმა დაგვიტოვა მონუმენტური ნაშრომი „სიმღერათა დიდი წიგნი” („ქითაბ ალ-აღინი”). აღსანიშნავნი არიან მუსიკალური თეორეტიკოსები: ალ-ქინდი (შეიმუშავა და არაბულ მუსიკაში გამოიყენა ნეოპლატონიკოსების მეტაფიზიკის დოქტრინა „სამყაროს ჰარმონია”), საფი ალ-დინ ურმავი (დაახლ. 1230-1294), ავტორი ტრაქტატისა აკუსტიკური და ჰარმონიული კავშირების შესახებ - „ეშ-შარაფია”, ალ-ფარაბი (გარდ. დაახლ. 950) ავტორი „დიდი ტრქტატისა მუსიკის შესახებ”, იბნ სინა და სხვა. არაბული მუსიკის თეორეტიკოსებმა დიდი გავლენა მოახდინეს მსოფლიო მუსიკალური აზროვნების განვითარებაში. მრავალი მუსიკალური ტერმინი - მუტრიბი, შაირი, ზმა, ხოტბა, აგრეთვე მუსიკალური საკრავების სახელწოდებები, დამკვიდრდა ძველ ქართულ საერო პოეზიასა და მუსიკაში. ეს გავლენა ვრცელდება ესპანეთისა და პორტუგალიის მუსიკალურ ხელოვნებაზე, აგრეთვე ზოგიერთი ევროპული მუსიკალური საკრავის ფორმირებაზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:არაბული კულტურა
ოჩაკივის რაიონი
ოჩაკივის რაიონი (Очаківський район) — რაიონი უკრაინაში, მიკოლაივის ოლქში. მისი ფართობია 1 490 კმ². 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 15 746 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 11 კაცს კმ²-ზე. ოჩაკივის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ოჩაკივი.
სქოლიო
კატეგორია:მიკოლაივის ოლქის რაიონები
ამირასლანლი
ამირასლანლი (Əmiraslanlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, გადაბეის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გადაბეის რაიონის სოფლები
დიულა აბაშიძე
ბიოგრაფია
1962 წელს დაამთავრა ბაქოს უმაღლესი საერო საჯარისო სამეთაურო სასწავლებელი, ხოლო 1975 წელს მოსკოვის სამხედრო აკადემია. მსახურობდა უნგრეთში, ბელორუსიისა და შუა აზიის სამხრეთ ოლქებში. ხელმძღვანელობდა სამხედრო ნაწილებს, რომლებიც მონაწილეობდნენ ქალაქ ტაშკენტის აღდგენაში მიწისძვრის შემდეგ. 1975–1979 წლებში იყო პოლკის მეთაურის მოადგილე ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქში, ხოლო 1979–1981 წლებში — ავღანეთის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მრჩეველი. იქვე ვადაზე ადრე მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება. 1981–1986 წლებში იყო დივიზიის მეთაურის მოადგილე შუა აზიის სამხრეთ ოლქში, ხოლო 1986-1991 წლებში კორპუსის მეთაურის მოადგილე ოდესის სამხრეთ ოლქში. ყირიმში პოლკოვნიკმა აბაშიძემ ჩამოაყალიბა საქართველოს სათვისტომო, იყო მისი გამგებლობის პირველი პრეზიდენტი. 1991–1992 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის სამოქალაქო თავდაცვის შტაბის უფორის მოადგილე, 1992 წლის თებერვლიდან — საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს კადრების სამმართველოს უფროსი; 1992 წლიდან სამშვიდობო ძალების სარდალი საქართველოს რესპუბლიკიდან ცხინვალის რეგიონის ზონაში, ხოლო 1994 წლიდან სამეგრელოს რეგიონში.
დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენით და მედლებით, აგრეთვე ავღანეთის ორდენით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი გენერლები კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1941 დ კატეგორია:გარდაცვლილი 2004 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აპრილი
ალმერია (ბილირანი)
ალმერია (ოფიციალურად ალმერიის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Almeria; Bayan ng Almeria) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 17 954 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 13 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ბილირანის პროვინციის მუნიციპალიტეტები
უაილიოს რაიონი
უაილიოს რაიონი (Distrito de Huayllo) — რაიონი პერუში, აპურიმაკის რეგიონის აიმარაესის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3139 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 634 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 8.7 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 72.89 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აპურიმაკის რეგიონის რაიონები კატეგორია:აიმარაესის პროვინციის რაიონები
პარაუტა
პარაუტა (Parauta) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების მალაგის პროვინციის სერანია-დე-რონდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 44 კმ². მოსახლეობა — 239 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:მალაგის მუნიციპალიტეტები
ვესტსაიდური ამბავი
ვესტსაიდური ამბავი (ინგ. West Side Story; სიტყვა-სიტყვით: დასავლეთი მხარის ამბავი) — მიუზიკლი და სასიყვარულო დრამა. ფილმის რეჟისორია რობერტ ვაისი და ჯერომი რობინსი. ფილმი 1957 წლის ამავე სახელწოდების მიუზიკლის ადაპტაციაა, რომელიც, თავის მხრივ შექსპირის პიესა ,,რომეო და ჯულიეტა"-ზე დაყრდნობით შეიქმნა. ფილმში მონაწილებას იღებენ: ნატალი ვუდი, რიჩარდ ბეიმერი, რუს ტამბლინი, რიტა მორენო და ჯორჯ ჩაკირისი.
ფილმი 1961 წლის 18 ოქტომბერს გამოვიდა, რომელმაც კრიტიკოსებისა და მაყურებლებისგან დიდი მოწონება დაიმსახურა. ის 1961 წლის ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი გახდა. ფილმი ოსკარის თერთმეტ ნომინაციაში იყო წარდგენილი და აქედან 10-ში გაიმარჯვა, მათ შორის მოიპოვა ოსკარი საუკეთესო სურათისთვის.
ფილმი ,,კულტურულად მნიშვნელოვნად" მიიჩნია აშშ-ის კონგრესის ბიბლიოთეკამ და 1997 წელს შეარჩია ფილმების ეროვნული რეესტრისთვის. ფილმის ახალი ვარიანტი, რომლის რეჟისორიც სტივენ სპილბერგია 2021 წლის 10 დეკემბერს გამოვა, სადაც მონაწილებას მიიღებს ენსელ ელგორტი და რეიჩელ ზეგლერი.
სამსახიობო ჯგუფი
ნატალი ვუდი - მარიას როლში. ის ბერნარდის უმცროსი დაა და ჩინოს საცოლე გარიგებით. მას ტონი შეუყვარდება.
რიჩარდ ბეიმერი - ტონი. ჯეტსის დამაარსებელი და წევრი. რიფის საუკეთესო მეგობარი. დოკის აფთიაქში მომუშავე. მას მარია შეუყვარდება;
რუს ტამბლინი - რიფის როლში. ჯეტსის მმართველი, ტონის საუკეთესო მეგობარი;
რიტა მორენო - ანიტას როლში. ბერნარდოს შეყვარებული, მარიას უახლოესი ადამიანი;
ჯორჯ ჩაკირისი - ბერნარდოს როლში. შარკსის მმართვლი, მარიას უფროსი ძმა და ანიტას შეყვარებული;
საიმონ ოაკლენდი - პოლიციელი ლეიტენანტი შრანკი, დეტექტივი;
ყიზილგაზმა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ყიზილგაზმა შეიძლება აღნიშნავდეს:
ვესტსაიდური ამბავი
სამსახიობო ჯგუფი
უილიამ ბრემლი - პოლიციელი სერჟანტი კრუპკი.
გამოხმაურება
ნიუ-იორკ ტაიმზის რედაქტორი, ბოსლი ქროუთერი წერდა: ,,ნამუშევრის სცენიდან ეკრანზე გადატანა და ასე ხარისხიანი შექმნა კინემატოგრაფიის შედევრია".
Variety-ის რედაქტორი, ვითნი ვილიამსი წერდა: ,,ტექნიკურად ეს შესანიშნავია. ფერები შესანიშნავია, კამერა მომაჯადოვებლად არის გამოყენებული, პროდუქციის სტილი ხასიათს ჰქმნის და შესანიშნავი მოქმედება ყალიბდება".
The Hollywood Reporter-მა ფილმს ,,მომაჯადოვებელი შოუ" უწოდა. ჟურნალში წერდნენ: ,,ბრწყინვალე შოუ, მიუზიკლების გაცოცხლებაში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიღწევა. გაითვალისწინეთ რომ ფილმი მიუზიკლი და სასიყვარულო დრამაა, რომლის მსგავიც არც ჰოლივუდში და არც ამერიკაში არაფერი შექმნილა".
კრიტიკოსთა შორის არსებობდა მოწინააღმდეგეებიც, მათ შორის იყო პაულინ კაელი, რომელმაც ფილმს შეურაცხყოფა მიაყენა, მან განაცხადა, რომ დიალოგები ,,მტკივნეულად ძველმოდური" იყო, ხოლო ცეკვა ,,ავადმყოფურად რომანტიკული ბალეტი".
ჯილდოები
ვესტსაიდურმა ამბავმა ოსკარის 34-ე დაჯილდოებაზე 10 ოსკარი მოიპოვა, მათ შორისაა ოსკარი საუკეთესო სურათისთვის.
სქოლიო
კატეგორია:1961 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:მიუზიკლები კატეგორია:ამერიკული დრამატული ფილმები კატეგორია:ამერიკული რომანტიკული მუსიკალური ფილმები კატეგორია:ამერიკული რომანტიკული დრამატული ფილმები კატეგორია:United Artists-ის ფილმები კატეგორია:აშშ-ის ფილმების ეროვნული რეესტრის ფილმები კატეგორია:ფილმები ნიუ-იორკის შესახებ კატეგორია:მიუზიკლებზე დაფუძნებული ფილმები კატეგორია:ფილმები რასიზმის შესახებ კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კარენ ტერ-მარტიროსიანი
კარენ ტერ-მარტიროსიანი (დ. 28 სექტემბერი 1922, თბილისი — გ. 19 ნოემბერი, 2005) — საბჭოთა ფიზიკოს-თეორეტიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.
ნოვა-პრატა-დუ-იგუასუ
ნოვა-პრატა-დუ-იგუასუ (Nova Prata do Iguaçu) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 438 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ფრანსისკუ-ბელტრანის შემადგენლობაში.
კარენ ტერ-მარტიროსიანი
ბიოგრაფია
დაიბადა 1922 წელს თბილისში. 1943 წელს დაამთავრა თსუ. 1949-1957 წლებში მუშაობდა ლენინგრადის ფიზიკის ინსტიტუტში. 1957 წლიდან მუშაობდა თეორიული და ექსპერიმენტალური ფიზიკის ინსტიტუტში.
ნოვა-პრატა-დუ-იგუასუ
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 377 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 29.43 კმ²-ზე. ფართობი 352 565 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
კარენ ტერ-მარტიროსიანი
ბიოგრაფია
სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1968 წ.).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სსრკ-ის ფიზიკოსები კატეგორია:დაბადებული 1922 კატეგორია:გარდაცვლილი 2005 კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ტერუელი
ტერუელი (Teruel) — ქალაქი ესპანეთში, არაგონის ავტონომიურ გაერთიანებაში, ტერუელის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2014 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 35 675 ადამიანს, რის მიხედვითაც უკანასკნელ ადგილს იკავებს ესპანეთის პროვინციების დედაქალაქებს შორის.
ტერუელს „მუდეხარის ქალაქს“ უწოდებენ, რადგან ქალაქში ამ სტილში აგებული მრავალი შენობაა. ყველა მათგანი არაგონიის მუდეხარების არქიტექტურაში შედის, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს წარმოადგენს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტერუელის ქალაქები კატეგორია:ტერუელის მუნიციპალიტეტები
ყორღანი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ყორღანი შეიძლება აღნიშნავდეს:
აზიზლი
აზიზლი (Əzizli) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ხაჩმაზის   რაიონში.
ჯონოულის ლოდები
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს წითელი წიგნის არაორგანული ბუნების ძეგლები
ტიოპლი-სტანი (მოსკოვის მეტრო)
ტიოპლი-სტანი (Тёплый Стан) — მოსკოვის მეტროპოლიტენის სადგური. მდებარეობს კალუჟსკო-რიჟსკაიას ხაზზე და შედგება 1 კუნძულოვანი ბაქნისაგან. სადგური გაიხსნა 1987 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოსკოვის მეტროსადგურები
პერვომაისკის რაიონი (მიკოლაივის ოლქი)
პერვომაისკის რაიონი (Первомайський район) — რაიონი უკრაინაში, მიკოლაივის ოლქში. მისი ფართობია 1 319 კმ². 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 30 690 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 24 კაცს კმ²-ზე. პერვომაისკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პერვომაისკი.
სქოლიო
კატეგორია:მიკოლაივის ოლქის რაიონები
ხუსტო-აპუ-საუარაურის რაიონი
ხუსტო-აპუ-საუარაურის რაიონი (Distrito de Justo Apu Sahuaraura) — რაიონი პერუში, აპურიმაკის რეგიონის აიმარაესის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3150 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 037 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 10.62 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 97.64 კმ²-ია.
ბილირანი (ბილირანი)
სქოლიო
კატეგორია:ბილირანის პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ართაფა
ართაფა (Ərtəpə) (1991 წლამდე ცნობილი იყო როგორც ნოვოგორელოვკა Novoqorelovka) — სოფელი აზერბაიჯანში,  გადაბეის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —   1 487 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:გადაბეის რაიონის სოფლები
ნაზიქედა ქადინ ეფენდი
ბიოგრაფია
ნაზიქედა ქადინ ეფენდი დაიბადა 1850 წელს აფხაზი უფლისწულის, არზაქან ბეი ცანბას და ესმა ქლიჩის ოჯახში. რუსეთ-თურქეთის ომის დროს ადრეულ ასაკში მიიყვანეს სასახლში, სადაც მის აღზრდა-განათლებაზე ჯემილე სულთანმა იზრუნა. ნაზიქედა იყო მაღალი, გრძელი შავი თმით და ყავისფერი თვალებით.
აბდულჰამიდ II ჯერ კიდევ შეჰზადე იყო, როდესაც ჯემილე სულთნის სასახლეში ნაზიქედა შეამჩნია და ამის შემდეგ ჯემილეს მისი ხელი სთხოვა. 1863 წელს აბდულჰამიდმა და ნაზიქედამ დოლმაბაჰჩეს სასახლეში იქორწინეს. ქორწინებიდან 5 წელიწადში ნაზიქედას შეეძინა ერთადერთი ქალიშვილი ულვიე სულთანი, მაგრამ 7 წლის ასაკში ულვიე თამაშის დროს დაიწვა და 1875 წლის 5 ოქტომბერს გარდაიცვალა.
ნაზიქედა ქადინ ეფენდი გარდაიცვალა 1895 წლის 11 აპრილს ილდიზის სასახლეში, სტამბოლში.
სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის სულთნების მეუღლეები კატეგორია:დაბადებული 1850 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1895 ნაზიქედა
საიალონგა
საიალონგა (Sayalonga) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების მალაგის პროვინციის ახარკია-კოსტა-დელ-სოლის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 18 კმ². მოსახლეობა — 1568 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:მალაგის მუნიციპალიტეტები
პინიალ-დი-სან-ბენტუ
პინიალ-დი-სან-ბენტუ (Pinhal de São Bento) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 480 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ფრანსისკუ-ბელტრანის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 625 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26.93 კმ²-ზე. ფართობი 97 463 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
კაჭრეთის პირველი გორასამარხი
კაჭრეთის პირველი გორასამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაჭრეთში გურჯაანი-თბილისის საავტომობილო გზის სამხრეთით 200 მეტრზე ხევში, განეკუთვნება ძვ. წ. III ათასწლეულის პირველ ნახევარს.
სამარხი დაფარული იყო ხევის მიერ ჩამოტანილი ღორღნარევი თიხნარით. აღმოჩნდა სარწყავი არხის გაყვანის დროს. გორასამრხის ყრილი შედგებოდა საშუალო ზომის ქვებისგან. ყრილის ქვეშ, ცენტრალურ ნაწილში აღმოჩნდა წრიული ორმო, რითაც იატაკს წრიულადვე შემოსდევდა ქვითა და მიწით ამოვსებული არხი. სამარის ორმოს აღმოსავლეთით 15-20 სანტიმეტრით შემაღლებულ ადგილზე აღმოჩნდა წვრილფეხა საქონლის 5 თავის ქალა. 12 ადამიანის ძვლები მიმოფანტული იყო სამარხის მთელ იატაკზე. ცენტრალურ ნაწილში დაკრძალული იყო ერთი მიცვალებული. რომელიც კიდურებმოხრილი იწვა მარცხენა გვერდზე, თავით ჩრდილოეთისკენ. სამარხში აღმოჩნდა ოცამდე ხელით ნაძერწი, კარგად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი. უმეტესობა ცილინდრულყელიანი თუნგულებია. არის ერთი კონუსურკოპიანი ჯამი და ერთი ჰორიზონტალურშვერილიანი ბადია. ჭურჭლის კეცში შერეულია სილა, სუსტადაა ნაპრიალები, ფერი მოყვითალო, მონაცრისფრო ან მოწაბლისფროა, ზოგან მუქი ლაქებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გიულალანი
გიულალანი (Gülalan) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ხაჩმაზის   რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაჩმაზის რაიონის სოფლები
კონკოვო (მოსკოვის მეტრო)
კონკოვო (Коньково) — მოსკოვის მეტროპოლიტენის სადგური. მდებარეობს კალუჟსკო-რიჟსკაიას ხაზზე და შედგება 1 კუნძულოვანი ბაქნისაგან. სადგური გაიხსნა 1987 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოსკოვის მეტროსადგურები
პუხერა
პუხერა (Pujerra) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების მალაგის პროვინციის სერანია-დე-რონდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 24 კმ². მოსახლეობა — 308 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:მალაგის მუნიციპალიტეტები
Perfect Strangers Live
Perfect Strangers Live — ინგლისური როკ-ჯგუფ Deep Purple-ის საკონცერტო ალბომი. გამოვიდა 2013 წელს. ალბომში შეტანილია ჯგუფის 1984 წლის კონცერტი, ტურნედან Perfect Strangers. ალბომი გამოიცა ორმაგ გრამფირფიტებზე, CD-ებსა და DVD ვიდეოს სახით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Deep Purple-ის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:2013 წლის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:Eagle Rock Entertainment-ის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:Eagle Rock Entertainment-ის ვიდეო ალბომები კატეგორია:2013 წლის ვიდეო ალბომები
კაბუკგაიანი
კაბუკგაიანი (ოფიციალურად კაბუკგაიანის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Cabucgayan; Bayan ng Cabucgayan) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ბილირანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 21 542 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 13 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ბილირანის პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ჯუმბერ იზორია
ჯუმბერ იზორია (დ. 22 მარტი, 1966, ჩხოროწყუ) — ქართველი პოლიტიკოსი.