cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მურად მთვარელიძე
ბიოგრაფია
ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო გასული საუკუნის 70-იანი წლების მეორე ნახევრიდან.
მისი ლექსები და გამოკვლევები იბეჭდებოდა ალმანახებსა და ჟურნალებში: „პირველი სხივი“, „სათავე“, „ცისკარი“, „მაცნე“, და სხვა, ასევე სხვადასხვა პერიოდულ გამოცემასა და პრესის ფურცლებზე. მიღებული აქვს „აკაკი წერეთლის“ (2013 წ.), „ეღიშე ჩარენცის“ (2007 წ.), არის ქრისტიანული პოეზიის ფესტივალის პრიზიორი (2012 წ), დაჯილდოებულია „ღირსების ორდენით“, „იაკობ გოგებაშვილის“, „დიმიტრი ყიფიანის“ მედლებით, საქართველოს ისტორიულ საგვარეულოთა შთამომავლობის, თავად-აზნაურთა და მათ თანამდგომთა საკრებულოს მიერ მინიჭებული აქვს „ქართველ რაინდთა წოდება“.(2006 წ.) ქართულ-უკრაინული ლიტერატურულ ურთიერთობებში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის დაჯილდოებულია უკრაინის რესპუბლიკის საელჩოს საპატიო სიგელით (2013 წ.).
2011 წელს მონაწილეობდა იუნესკოს ხელოვნების, ლიტერატურის და მეცნიერების კლუბის II საერთაშორისო ლიტერატურულ კონგრესში საბერძნეთის რესპუბლიკის ქალაქ ატალანტში. 2მისი ნაწერები თარგმნილია უკრაინულ, ინგლისურ, სომხურ, ბერძნულ ენებზე.
არის საქართველოს განათლების მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, აკადემიკოსი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები კატეგორია:ხაშურში დაბადებულები კატეგორია:ხაშურის საპატიო მოქალაქეები
კატავის ოლქი
კატავის ოლქი (Katavi) — ტანზანიის 30-დან ერთ-ერთი ოლქი. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი მპანდა.
მოსახლეობა — 564 604 ადამიანი (2012 წელი).
ფართობი — 45 843 კმ².
ადმინისტრაციული დაყოფა
ოლქი შედგება ორი რაიონისაგან:
სქოლიო
კატეგორია:ტანზანია კატეგორია:ტანზანიის ოლქები
აღარაჰიმობა
აღარაჰიმობა  (Ağarəhimoba) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ხაჩმაზის   რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაჩმაზის რაიონის სოფლები
ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)
„ბაიერ 04 ლევერკუზენი“ (Bayer 04 Leverkusen) ასევე ცნობილია როგორც „ბაიერ ლევერკუზენი“, „ლევერკუზენი“, ან უბრალოდ „ბაიერი“ — გერმანული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ლევერკუზენიდან, ასპარეზობს ბუნდესლიგაში. საშინაო მატჩებს ატარებს ბაიარენაზე, რომელიც 30,210 მაყურებელს იტევს.
კლუბი დაარსდა 1904 წელს გერმანული ფარმაცევტული კომპანია ბაიერის თანამშრომლების მიერ. კომპანიის შტაბ-ბინა მდებარეობს ქალაქ ლევერკუზენში. ისტორიის მანძილზე, კლუბს თითო-თითოჯერ აქვს მოგებული გერმანიის თასი და უეფა-ს თასი.
ეროვნული
მეორე ბუნდესლიგა ჩრდილოეთი:
გერმანიის თასი:
საერთაშორისო
უეფა-ს თასი:
მიმდინარე შემადგენლობა
2017 წლის 31 აგვისტოს მიხედვით.
იჯარით წასული ფეხბურთელები
ყველა მათგანის იჯარის ხელშეკრულება იწურება 2018 წლის 30 ივნისს.
(ლესტერ სიტი)
სქოლიო
კატეგორია:ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი) კატეგორია:გერმანიის საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:ლევერკუზენი
ბულგარეთის სამთავრო
ბულგარეთის სამთავრო (Княжество България) — ოსმალეთის იმპერიის დე-ფაქტო დამოუკიდებელი ვასალური სამთავრო, რომელიც 1878 წელს ბერლინის ხელშეკრულებით შეიქმნა.
რუსეთ-ოსმალეთის ომში რუსეთის გამარჯვების შემდეგ 1878 წლის 3 მარტს მხარეებმა ხელი მოაწერეს სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულებას. ამ ხელსეკრულებით უნდა შექმნილიყო ბულგარეთის გაცილებით დიდი ვასალური სახელმწიფო, რომლის საზღვრებშიც ექცეოდნენ ბალკანეთის ყველა ეთნიკურად ბულგარელები. სახელმწიფოს უნდა მოეცვა: მეზია, თრაკია და მაკედონიის ისტორიული რეგიონი. ის იქნებოდა გადაჭიმული შავი ზღვიდან ეგეოსის ზღვამდე. გაერთიანებული სამეფო და ავსტრია-უნგრეთის იმპერია ბალკანეთში რუსეთზე დამოკიდებული ამხელა სახელმწიფოს შექმნის წინააღმდეგ წავიდნენ. მათ სანაცვლოდ იმავე წელს ბერლინის კონგრესზე ხელი ბერლინის ხელშეკრულებას მოაწერეს, რომელმაც სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულება ჩაანაცვლა. შედეგად შეიქმნა ბულგარეთის შედარებით მცირე სამთავრო.
1885 წლის 6 სექტემბერს ბულგარეთის სამთავრომ და აღმოსავლეთი რუმელიამ ქალაქ პლოვდივში გამოაცხადეს გაერთიანების შესახებ. გაერთიანების წინააღმდეგი იყვნენ სერბეთის სამეფო, ავსტრია-უნგრეთი და ოსმალეთი. სერბეთის სამეფოს მიაჩნდა, რომ ბულგარეთის გაერთიანება დაარღვევდა ძალთა ბალანსს ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე. 1885-86 წლების ომი ბულგარეთსა და სერბეთს შორის ბულგარეთის გამარჯვებით დასრულდა. 1886 წლის ბუქარესტის ხელშეკრულებამ სერბეთს დაუბრუნა ომის დროს ბულგარეთის მიერ დაკავებული მიწები, მაგრამ ცნო ბულგარეთის გაერთიანება. 1886 წლის აგვისტოში პრო-რუსული ძალების მარშის შედეგად დაითხოვეს ალექსანდრ ბატენბერგი. იმავე წლის სექტემბერში ბულგარეთში ჩავიდა რუსეთის წარმომადგენელი კაულბარსი, რათა შეერჩიათ მთავრის ახალი კანდიდატურა. მოლაპარაკებები ჩაიშალა და 1886 წელს რუსეთმა გაწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობა ბულგარეთთან. 1887 წლის აპრილში ავსტრია-უნგრეთმა გერმანიის მხარდაჭერით მთავრის პოსტზე დაამტკიცა ფერდინანდ საქსენ-კობურგ გოთსკი. ბულგარეთის ხელისუფლებაში მოვიდნენ პრო-ავსტრიული ძალები.
1908 წლის 5 ოქტომბერს ბულგარეთმა გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და ჩამოყალიბდა ბულგარეთის სამეფო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბულგარეთის ისტორია
დიდი
დიდი (Դիդ) — მთა სომხეთში. მდებარეობს ლორეს პროვინციაში, სოფელ დსეღიდან ჩრდილოეთით. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1272 მეტრია და წარმოადგენს სევორდიაცის ქედის ნაწილს.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
ბანგსამორო
ბანგსამორო, ოფიციალურად ბანგსამოროს ავტონომიური რეგიონი მუსლიმურ მინდანაოში (منطقة بانجسامورو ذاتية الحكم Munṭiqah banjisāmūrū dhātiyyah al-ḥukm) — ავტონომიური რეგიონი სამხრეთ ფილიპინებში.
ბანგსამოროს დაარსება ფილიპინების მთავრობასა და ავტონომიურ ჯგუფებს შორის რამდენიმე წლიანი სამშვიდობო მოლაპარაკებების შედეგი იყო. ავტონომიურ ჯგუფთაგან განსაკუთრებით მოროს ისლამური განთავისუფლების ფრონტი აქტიურობდა, რომელიც მუსლიმური მინდანაოს ავტონომიური რეგიონის ვალიდურობას უარყოფდა და ისეთი რეგიონის შექმნას მოითხოვდა, რომელსაც ეროვნული ხელისუფლებისგან უფრო მეტი ძალაუფლება ექნებოდა. ჩარჩო შეთანხმება, რომელიც ცნობილია როგორც სრული შეთანხმება ბანგსამოროს შესახებ, ბენინიო აკინოს მთავრობასა და მოროს ისლამური განთავისუფლების ფრონტს შორის 2014 წელს დაიდო. მოლაპარაკებებისა და დებატების შემდეგ ფილიპინების კონგრესმა შეიმუშავა ძირითადი კანონი, რომელსაც ამჟამად ბანგსამოროს ორგანულ კანონს უწოდებენ. 2018 წლის 26 ივლისს კანონსპროექტს პრეზიდენტმა როდრიგო დუტერტემ მოაწერა ხელი. მიუხედავად იმისა, რომ რეგიონის კონსტიტუციურობასთან დაკავშირებით კითხვები არსებობდა, რადგანაც საპრეზიდენტო სისტემის მქონე ფილიპინებში ბანგსამოროს საპარლამენტო სისტემა ექნებოდა, ორგანული კანონის საწინააღმდეგოს იურიდიული ზომები არ მიუღიათ და შედეგად საარჩევნო კომისიამ ორნაწილიანი პლებისციტი გამართა: პირველი პლებისციტის დროს მუსლიმური მინდანაოს ავტონომიური რეგიონის მოქალაქეებს უნდა გადაეწყვიტათ, რომ რეგიონი გაუქმებულიყო და მაშინვე შეცვლილიყო ბანგსამოროთი,  ხოლო მეორე პლებისციტით ლანაო-დელ-ნორტისა და კოტაბატოს პროვინციების მუნიციპალიტეტებსა და ბარანგაიებში უნდა ჩატარებულიყო ბანგსამოროს რეგიონთან მიერთების საკითხზე. პლებისციტის მეორე ნაწილის მიხედვით, კოტაბატოს პროვინციის 63-მა ბარანგაიმ ავტონომიურ რეგიონთან მიერთებას დაუჭირა მხარი.
ბანგსამორო ფილიპინების ერთადერთი ავტონომიური რეგიონია, სადაც მუსლიმი უმრავლესობაა. ბანგსამოროს რეგიონი ფილიპინების საკონსტიტუციო რეფორმასა და ფედერალიზმთან დაკავშირებული უფრო ფართო დებატების სატესტო საფუძვლად მიიჩნევა.
ეტიმოლოგია
ტერმინი ბანგსამორო ძველი მალაიური სიტყვებიდან ბანგსა (რასა, ერი) და მორო (ფილიპინებში მუსლიმური ეთნიკური ჯგუფების კოლექტიური სახელწოდება, მომდინარეობს ესპანური მავრებიდან) მომდინარეობს და „მოროს ერს“ ნიშნავს.
ადრეული ისტორია
ფილიპინების ისტორიის მანძილზე რეგიონი და მეტწილად მინდანაო დამოუკიდებელ ტერიტორიას წარმოადგენდა, რომელმაც საკუთარი კულტურა და იდენტობა განავითარა. უკიდურესი დასავლეთი და დასავლეთ-ცენტრალური რეგიონი XV საუკუნიდან ფილიპინელ მუსლიმთა საცხოვრებელი ტერიტორია იყო, სანამ 1565 წელს კუნძულზე ესპანელთა ჩამოსვლის შემდეგ დამპყრობლები ფილიპინების კოლონიზებას დაიწყებდნენ. მინდანაოს უდიდესი ნაწილი ლუმადების ჯგუფებით იყო დასახლებული, რომლებიც არც ქრისტიანები და არც მუსლიმები იყვნენ.
მუსლიმი მისიონერები ტავი-ტავიზე 1380 წელს ჩავიდნენ და ადგილობრივი მოსახლეობის ისლამზე მოქცევა დაიწყეს. 1457 წელს სულუს სასულთნო დაარსდა, ხოლო მცირე ხნის შემდეგ მაგინდანაოსა და ბუაიენის სასულთნოები. ტერიტორიის ისლამიზაციის გამო ლუმადების თემების დიდმა ნაწილმა საცხოვრებელი ადგილები შეიცვალა. ესპანელთა მმართველობის პერიოდში სასულთნოებმა დამოუკიდებლობა შეინარჩუნეს და რეგულარულად ეწინააღმდეგებოდნენ ესპანელთა დომინირებას ჩრდილოეთში ზღვისპირა ქალაქებზე თარეშითა და მათ ტერიტორიაზე შეჭრისგან ესპანელთა შეკავებით. სასულთნოების დამოუკიდებლობა XIX საუკუნის ბოლო მეოთხედამდე გაგრძელდა, სანამ სულუს სასულთნომ ესპანელთა სიუზერენობა არ აღიარა, თუმცა ტერიტორიებზე ესპანელთა სუვერენიტეტი მხოლოდ ზამბოანგასა და კოტაბატოში სამხედრო სადგურებითა და გარნიზონებით შემოიფარგლებოდა.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ბანგსამორო შედგება 3 შემადგენელი ქალაქის, 116 მუნიციპალიტეტისა და 2590 ბარანგაისგან. ქალაქი ისაბელა ბასილანის შემადგენლობაში შედის, იგი ავტონომიური რეგიონის ადმინისტრაციული იურისდიქციის ქვეშ არაა მოქცეული. სამაგიეროდ, ჩრდილოეთ კოტაბატოს 63 ბარანგაი ბანგსამოროს შემადგენლობაშია, მიუხედავად იმისა, რომ ჩრდილოეთ კოტაბატოს და სხვა მუნიციპალიტეტები ავტონომიური რეგიონის ადმინისტრაციული იურისდიქციის ქვეშ არაა.
კულტურული მემკვიდრეობა
ბანგსამოროს რეგიონის მოსახლეობას მუსლიმები, ქრისტიანები და ლუმადები შეადგენენ, რომელთა შორისაც ფართოდაა გავრცელებული კულინტანგის მუსიკა, გონგის თანხლებით შესრულებული სპეციფიკური მუსიკა, რომელიც სამხრეთ ფილიპინებში როგორც მუსლიმ, ისე არამუსლიმ მოსახლეობაშია გავრცელებული. ბანგსამოროს თითოეულ ეთნიკურ ჯგუფს ინდივიდუალური არქიტექტურა, არამატერიალური კულტურა და სახვითი ხელოვნება აქვს. რეგიონში განსხვავებული არქიტექტურული სტილის გამორჩეული ნიმუშია სამეფო სულუს არქიტექტურა, რომელიც მაიმბუნგში დარუ ჯამბანგანის (ყვავილების სასახლე) ასაგებად გამოიყენეს. 1932 წლსი ტაიფუნის დროს სასახლე ძლიერ დაზიანდა და აღარ აღდგენილა, რის შემდეგაც ამერიკული მმართველობის პერიოდშივე (1901-1935) დაანგრიეს. ყვავილების სასახლე ფილიპინების უდიდესი სასახლე უნდა ყოფილიყო. 1033 წლიდან ქალაქ მაიმბუნგის რესტავრაცია დაიწყო. 2010-იან წლებში ქალაქის მახლობლად სასახლის მცირე ასლი დადგეს. 2013 წელს მაიმბუნგი ყოფილი სულუს სასულთნოს სამეფო დედაქალაქად გამოაცხადეს.
ბუნებრივი მემკვიდრეობა
რეგიონი სახმელეთო და საზღვაო ლანდშაფტების სიუხვით გამოირჩევა. გამორჩეულია ლიგუასანის მარშები და ლანაოს ტბა, ერთ-ერთი უძველესი ტბა მსოფლიოში. სულუს არქიპელაგის რეგიონი მოიცავს კუების კუნძულების ველური ბუნების თავშესაფარს, ბონგაოს მთასა და ბასილანის წვიმის ტყეებს.
სქოლიო
კატეგორია:ბანგსამორო კატეგორია:ფილიპინების რეგიონები კატეგორია:2019 წელს დაარსებული სახელმწიფოები და ტერიტორიები
იმპერიის არმია
მინი|მარჯვნივ იმპერიის არმია (Reichsarmee) — საღვთო რომის იმპერიის შეიარაღებული ძალები. სხვა ფეოდალური არმიების მსგავსად, იყო ირეგულარული და იკრიბებოდა მხოლოდ ომებისა და ლაშქრობების დროს. ოცდაათწლიანი ომის წლებში იმპერიის არმიის მთავარსარდალი იყვნენ ვალენშტაინი (1625—1630) და ტილი. მთავარსარდლებს იმპერატორის რჩევით ნიშნავდა კურფიურსტების კოლეგია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საღვთო რომის იმპერია კატეგორია:გერმანიის შეიარაღებული ძალები
ენვერ-ფაშა
250px|მინი|ისმაილ ენვერ-ფაშა ისმაილ ენვერი, აგრეთვე ცნობილი როგორც ენვერ-ფაშა ან (თავდაპირველად) ენვერ-ბეი (اسماعیل انور پاشا, Enver Paşa, დ. 22 ნოემბერი, 1881 — გ. 4 აგვისტო, 1922) — ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, ბასმაჩების მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. პანთურქიზმის იდეოლოგი და პრაქტიკაში გამტარებელი. 1908 წლის ახალგაზრდა თურქების რევოლუციის აქტიური მონაწილე, ახალგაზრდა თურქების პარტიის „ერთიანობა და პროგრესის“ ერთ-ერთი ლიდერი. სამხედრო დამნაშავე. 1915 წელს სომხების გენოციდის ერთ-ერთი იდეოლოგი და მონაწილე. მისი უმცროსი ძმა იყო ნური ქილიგილი, ოსმალო სამხედრო მოღვაწე.
ბიოგრაფია
ისმაილ ენვერი დაიბადა 1881 წლის 22 ნოემბერს სტამბოლში, რკინიგზის მუშის ოჯახში. მისი მამა ეთნიკურად თურქი იყო, ხოლო დედა - ალბანელი. დაწყებითი და საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ ენვერი შევიდა მონასტირის სამხედრო ლიცეუმში. სასწავლებელში საშუალო მოსწავლე იყო და დასრულების შემდეგ მიიღო ლეიტენანტის წოდება. სამხედრო განათლება დაასრულა 1903 წელს გენერალური შტაბის სამხედრო აკადემიაში და მიიღო კაპიტნის წოდება. 1906 წელს დაუკავშირდა პარტია ერთიანობა და პროგრესის საიდუმლო ორგანიზაციას „სამშობლო და თავისუფლება“.
რევოლუციის გამარჯვებისა და 1876 წლის კონსტიტუციის არდგენის შემდეგ ენვერ-ფაშა დიპლომატიური მისიით გააგზავნეს ბერლინში. 1909 წელს ბერლინში სამხედრო ატაშედ დანიშნეს და ამ სამსახურში დარჩა კიდევ ორი წელი. გერმანიაში სამსახურის პერიოდში იგი გერმანოფილი გახდა. აღფრთოვანებული იყო გერმანიის არმიის დისციპლინით, მოზადების დონითა და შეიარაღებით.
1913 წელს ოსმალეთში სახელმწიფო გადატრიალება მოხდა. შედეგად დამყარდა „სამი ფაშის დიქტატურა“ (ენვერ-ფაშა, თალაათ-ფაშა, აჰმედ ჯემალ-ფაშა). სამხედრო მინისტრის თანამდებობის დაკავების შემდეგ წამოსწია პანთურქიზმისა და პანარაბიზმის იდები. იყო ოსმალეთიდან ქრისტიანი მოსახლეობის განდევნის მომხრე.
1914 წელს გამოვიდა გერმანიასთან კავშირის დამყარებით, რამაც გამოიწვია ოსმალეთის ჩართვა პირველ მსოფლიო ომში. ომის დროს ეკავა მთავარსარდლის მოადგილის თანამდებობა (მთავარსარდლად ფორმალურად ითვლებოდა სულთანი).
ენვერ-ფაშა, ჯემალ და თალაათ ფაშებთან ერთად, იყო ოსმლეთში სომხების, ასირიელებისა და ბერძნების გენოციდის ორგანიზატორი და შემსრულებელი.
1918 წლის 30 ოქტომბერს მუდროსის დროებითი ზავის ხელმოწერის შედმდეგ ტრიუმვირატის წევრებთან ერთად გაიქცა ქვეყნიდან. სტამბოლში გამართულმა სამხედრო საველე ტრიბუნალმა მას დაუსწრებლად სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა.
ენვერ-ფაშას საფლავს მიაკვლიეს 1996 წელს და ტაჯიკეთიდან გადაასვენეს სტამბოლში. დაკრძალეს ქაგლაიანის რაიონის მემორიალურ მთაზე, თალაათ-ფაშას გვერდით.
სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 22 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1881 კატეგორია:გარდაცვლილი 4 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1922
მიხეილ კინწურაშვილი
მიხეილ პავლეს ძე კინწურაშვილი (ფსევდონიმი — იასამანი; დ. 7 აპრილი, 1885, სოფელი შხეფი, სენაკი — გ. 4 იანვარი, 1955, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პოეტი, მთარგმნელი და საზოგადო მოღვაწე. იყო რუსეთის სოციალურ-დემოკრატიული პარტიის წევრი (1905) და საქართველოს საბჭოთა მწერლების კავშირის წევრი (1934).
ბიოგრაფია
1912 წელს დაამთავრა ხარკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი 1912 წელს. 1912 წელსვე შეუდგა პედაგოგიურ საქმიანობას აზერბაიჯანში, ქალაქ შუშის რეალურ სასწავლებელში, სადაც მოღვაწეობდა 1916 წლამდე. შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში და გორში ჯერ ვაჟთა გიმნაზიაში, შემდეგ ქალთა გიმნაზიაში ასწავლიდა (1916-1919). 1919-1922 წლებში იყო ფოთის ფოთის ვაჟთა გიმნაზიის დირექტორი, შემდეგ ფოთის ტექნიკუმის დირექტორი და განათლების განყოფილების გამგის მოადგილე. ეწეოდა რევოლუციურ პროპაგანდას სამეგრელოში.
1946 წელს გადაეცა კიროვის სახელობის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ჯილდო, აგრეთვე მინიჭებული აქვს მედალი „შრომითი მამაცობისთვის“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები კატეგორია:დაბადებული 7 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1885 კატეგორია:გარდაცვლილი 4 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
უკრაინის დამოუკიდებლობის გამოცხადების აქტი
უკრაინის დამოუკიდებლობის გამოცხადების აქტი (Акт проголошення незалежності України) — მიღებული იქნა უკრაინის რადას მიერ 1991 წლის 24 აგვისტოს. აქტი აღადგენდა უკრაინის სახელმწიფოებრივ დამოუკიდებლობას.
მიღება
აქტი მიღებულ იქნა საბჭოთა კავშირში 19 აგვისტოს გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, როდესაც მკაცრი კომუნისტური ლიდერები ცდილობდნენ აღედგინათ ცენტრალური კომუნისტური პარტიის კონტროლი სსრკ-ზე. ამის საპასუხოდ (დაძაბული 11-საათიანი რიგგარეშე სესიის დროს) უკრაინის სსრ უზენაესმა საბჭომ (პარლამენტმა) საგანგებო შაბათის სესიაზე აბსოლუტური უმრავლესობა დაამტკიცა დამოუკიდებლობის გამოცხადების აქტი. კანონპროექტი მიღებისას 321 მომხრე და 2 მოწინააღმდეგე იყო, ხოლო 6-მა თავი შეიკავა (360 დამსწრე). ტექსტი ძირითადად შედგენილია 23-24 აგვისტოს ღამით, ლევკო ლუკიანენკოს, სერხი ჰოლოვატიის, მიხაილო ჰორინის, ივან ზაიეტსის და ვიაჩესლავ ჩორნოვილის მიერ.
უკრაინის კომუნისტური პარტია (უკპ), რომელიც კულისებში დაარწმუნა მისმა თანაპარტიელმა და უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ ლეონიდ კრავჩუკმა, იძულებული გახდა მხარი დაეჭირა აქტის გადატრიალებისგან დისტანცირების მიზნით. უკრაინის კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი სტანისლავ ჰურენკო ამტკიცებდა, რომ „კატასტროფა იქნება“ თუ უკპ ვერ დაუჭერს მხარს დამოუკიდებლობას. უკპ-ს წევრები გააღიზიანა ყოფილი პარტიის ლიდერის, ვლადიმერ ივაშკოს, მოსკოვში დაპატიმრებამ, რუსეთის სფსრ-ს ლიდერების მიერ საბჭოთა არმიის ხელახალი დაქვემდებარებამ და კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის შენობების დალუქვამ.
მარცხნივ|მინი| საპარლამენტო გაზეთის ჰოლოს უკრაინის პირველი გვერდი ქვედა ნახევარზე დაბეჭდილი დეკლარაციის ტექსტით (1991 წლის 27 აგვისტო)
იმავე დღეს (24 აგვისტო) პარლამენტმა დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მხარდაჭერის შესახებ რეფერენდუმის ჩატარება მოითხოვა. ეროვნული რეფერენდუმის მოწვევის წინადადება ოპოზიციის ლიდერებმა, იჰორ იუხნოვსკიმ და დმიტრო პავლიჩკომ ერთობლივად მოიტანეს. პარლამენტმა ასევე მხარი დაუჭირა უკრაინის ეროვნული გვარდიის შექმნას და უკრაინის ტერიტორიაზე მდებარე ყველა შეიარაღებული ძალის იურისდიქცია საკუთარ თავს გადასცა.
პარლამენტის შენობასთან შეკრებილი ხმაურიანი ხალხის გარდა, იმ დღეს კიევის ქუჩები მშვიდი იყო, ღია ზეიმის მცირე ნიშნებით.
მომდევნო დღეებში მიღებულ იქნა არაერთი დადგენილება და დადგენილება: უკპ-ს მთელი ქონების ნაციონალიზაცია და უზენაესი საბჭოსა და ადგილობრივი საბჭოებისთვის გადაცემა; ყველა პოლიტპატიმრის ამნისტიის გამოცხადება; უკპ–ს ყველა საქმიანობის შეჩერება და უკპ–ს აქტივების და საბანკო ანგარიშების გაყინვა მოსკოვის გადატრიალების შემსრულებლებთან შესაძლო თანამშრომლობის შესახებ ოფიციალური გამოძიების მოლოდინში; გადატრიალების დროს ოფიციალური ქცევის საგამოძიებო კომიტეტის შექმნა და უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს შექმნასთან დაკავშირებული სამხედრო საკითხებზე კომიტეტის შექმნა.
1991 წლის 26 აგვისტოს უკრაინის სსრ-ის მუდმივმა წარმომადგენელმა გაეროში (უკრაინის სსრ იყო გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დამფუძნებელი წევრი), ჰენადი უდოვენკომ, აცნობა გაეროს გენერალური მდივნის ოფისს, რომ მისი მუდმივი მისია ამ საერთაშორისო ასამბლეაში ოფიციალურად იქნება დანიშნული უკრაინის წარმომადგენლად. იმავე დღეს, კიევის აღმასრულებელმა კომიტეტმა ასევე მხარი დაუჭირა კომუნისტი გმირების ყველა ძეგლის საზოგადოებრივი ადგილებიდან ამოღებას, მათ შორის ლენინის ძეგლს ოქტომბრის რევოლუციის ცენტრალურ მოედანზე. კომიტეტმა გადაწყვიტა, რომ დიდ მოედანს დაერქვა მაიდან ნეზალეჟნოსტი (დამოუკიდებლობის მოედანი), ისევე როგორც ცენტრალური მეტროსადგური მის ქვემოთ.
ორი დღის შემდეგ ლვივისა და ლვივის ოლქის 200 000-ზე მეტმა მცხოვრებმა გამოაცხადა მზადყოფნა ემსახურათ ეროვნულ გვარდიაში.
1991 წლის 1 დეკემბერს დამოუკიდებლობის რეფერენდუმზე უკრაინის ხალხმა გამოხატა ღრმა და ფართო მხარდაჭერა დამოუკიდებლობის გამოცხადების აქტის მიმართ, 90%-ზე მეტმა ხმა მისცა და ამომრჩეველთა 82%-მა მიიღო მონაწილეობა. რეფერენდუმი ჩატარდა უკრაინის პირველი პირდაპირი საპრეზიდენტო არჩევნების დღეს; საპრეზიდენტო ექვსივე კანდიდატმა მხარი დაუჭირა დამოუკიდებლობას და კამპანიას აწარმოებდა „კი“-სთვის. რეფერენდუმის მიღებამ დაასრულა საბჭოთა კავშირის შენარჩუნების ყოველგვარი რეალური შანსი, თუნდაც შეზღუდული მასშტაბით; უკრაინა დიდი ხანია მეორე იყო, მხოლოდ რუსეთის შემდეგ, ეკონომიკური და პოლიტიკური სიძლიერით.
არჩევნებიდან ერთი კვირის შემდეგ, ახლადარჩეული პრეზიდენტი ლეონიდ კრავჩუკი შეუერთდა თავის რუს და ბელორუს კოლეგებს (შესაბამისად, ბორის ელცინი და სტანისლავ შუშკევიჩი) ბელავეჟის შეთანხმების ხელმოწერაში, რომელიც აცხადებდა, რომ საბჭოთა კავშირმა არსებობა შეწყვიტა. საბჭოთა კავშირი ოფიციალურად დაიშალა 26 დეკემბერს.
1992 წლიდან უკრაინაში 24 აგვისტოს დამოუკიდებლობის დღე აღინიშნება.
საერთაშორისო აღიარება
პოლონეთი და კანადა იყვნენ პირველი ქვეყნები, რომლებმაც აღიარეს უკრაინის დამოუკიდებლობა, ორივემ 1991 წლის 2 დეკემბერს. იმავე დღეს (2 დეკემბერს) სატელევიზიო საინფორმაციო გადაცემის „ვესტის“ გვიან საღამოს ეთერში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ რუსეთის სფსრ პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა აღიარა უკრაინის დამოუკიდებლობა.
შეერთებულმა შტატებმა უკრაინის დამოუკიდებლობა აღიარა 1991 წლის 25 დეკემბერს. იმ თვეში უკრაინის დამოუკიდებლობა ცნო 68-მა სახელმწიფომ, ხოლო 1992 წელს - კიდევ 64-მა სახელმწიფომ.
1992 წლის იანვარში აშშ-ს პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა დაამტკიცა აშშ-ს ჰუმანიტარული მხარდაჭერის პროგრამა სსრკ-სა და უკრაინისთვის, რომელსაც ხელმძღვანელობდა თავდაცვის მდივანი.
დამოუკიდებლობის აქტის ტექსტი
"უკრაინის დამოუკიდებლობის გამოცხადების აქტი უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი რადა აცხადებს
უკრაინის დამოუკიდებლობასა და უკრაინული დამოუკიდებელი სახელმწიფოს - უკრაინის - შექმნას.
უკრაინის ტერიტორია არის განუყოფელი და ურღვევი.
ამ დღიდან, მხოლოდ უკრაინის კონსტიტუცია და კანონები არის მოქმედი უკრაინის ტერიტორიაზე.
აქტი ძალაში შედის დამტკიცებისთანავე."
- უკრაინის უმაღლესი რადა აგვისტო 24, 1991
სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის დაშლა კატეგორია:უკრაინის მთავრობა კატეგორია:დამოუკიდებლობის გამოცხადება კატეგორია:XX საუკუნე ევროპაში
Apple Bandai Pippin
Apple Pippin — მეხუთე თაობის მულტიმედიური სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი, შექმნილი Apple Computer-ის მიერ, რომელიც დაფუძნებული იყო Apple Pippin-ის პლატფორმაზე. ბანდაი აწარმოებდა ATMARK-ისა (იაპონია) და @WORLD-ის (აშშ, ევროპა) კონსოლებს 1996-1997 წლებში.
Bandai Pippin-ის მიზანი იყო CD-ზე დაფუძნებული იაფიანი კომპიუტერის შექმნა, რომელიც ამასთანავე, ქსელური კომპიუტერის როლს შეასრულებდა. მას გააჩნდა 4x-სიჩქარის CD-ROM-ის მოწყობილობა და ვიდეოგამომოვალი, რაც იძლეოდა კონსოლის სტანდარტულ ტელევიზორზე მიერთების საშუალებას, აგრეთვე PowerPC 603e-ის ცენტრალური პროცესორი, System 7.5.2-ის ოპერაციული სისტემა და Apple Color StyleWriter 2400-ის და 2500-ის სერიის პრინტერების მხარდაჭერა.
როდესაც Bandai Pipin გამოვიდა (1995 წელს იაპონიაში, 1996 წელს აშშ-ში), სათამაშო კონსოლების ბაზარზე დომინირებდნენ Nintendo 64, PlayStation და Sega Saturn, რომლებიც Pippin-თან შედარებით, აპარატულად და პროგრამულადაც გაცილებით მაღალ დონეზე იდგნენ, აგრეთვე კონსოლი განიცდიდა პროგრამული უზრუნველყოფის დეფიციტს და მას მხოლოდ Bandai აწარმოებდა. იდეა იმისა, რომ შეექმნათ იაფი კომპიუტერი, გამოსვლისთანავე გაქარწყლდა; მისი თავდაპირველი ფასი შეადგენდა 599 აშშ დოლარს, სისტემა სათმაშო კონსოლს უფრო ჰგავდა და სხვა მის თანამედროვე კონსოლებთან შედარებით გაცილებით ძვირიც ღირდა.
საბოლოოდ პიპინი ტექნოლოგიურად სუსტი აღმოჩნდა. იაპონიასა და აშშ-ში სისტემა გამოვიდა შეზღუდული ტირაჟით (სულ 100,000, აქედან გაიყიდა მხოლოდ 42,000). 2006 წელს ჟურნალ PC World-მა შეიყვანა სიაში „25 ყველაზე ცუდი ტექნოლოგიური პროდუქტი ისტორიაში“.
სქოლიო
კატეგორია:სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:მეხუთე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:Apple-ის აპარატული უზრუნველყოფა კატეგორია:Bandai-ის კონსოლები კატეგორია:CD-ROM-ზე დაფუძნებული კონსოლები კატეგორია:1995 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები კატეგორია:1996 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები
ბაზელი (საფეხბურთო კლუბი)
„ბაზელი 1983“ (Fussball Club Basel 1893) — შვეიცარული საფეხბურთო კლუბი, ამავე სახელწოდების ქალაქიდან. ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე ტიტულოვანი კლუბი, 20-გზის შვეიცარიის სუპერლიგის, 12 გზის შვეიცარიის თასის და ერთგზის შვეიცარიის ლიგის თასის გამარჯვებული.
სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:ბაზელი (საფეხბურთო კლუბი) კატეგორია:1893 წელს დაარსებული საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:1893 წელს დაარსებულები შვეიცარიაში
ტაძავა
ტაძავა (田沢湖) — გაუდინარი კალდერული ტბა იაპონიაში. ადმინისტრაციულად მდებარეობს აკიტის პრეფექტურაში, ქალაქ სემბოკუს ტერიტორიაზე. განლაგებულია ზღვის დონიდან 290 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 25,9 კმ², წყლის მოცულობა 7,2 კმ³. წარმოადგენს იაპონიის უღრმეს ტბას. მაქსიმალური სიღრმეა 423,4 მ. ტბის წყალი საკმაოდ გამჭვირვალეა, ზოგჯერ ეს მაჩვენებელი 30 მ აღწევს. დიდი სიღრმეების გამო ტაძავა არასდროს არ იყინება. ტბა და მისი მიდამოები დასვენების პოპულარული ადგილია. სიახლოვეს არის რამდენიმე სამთო-სათხილამურო კურორტი. მდიდარია თევზით, მოიპოვება Oncorhynchus kawamurae, Salvelinus leucomaenis, Oncorhynchus nerka და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:იაპონიის ტბები
ფორმენტერა-დელ-სეგურა
ფორმენტერა-დელ-სეგურა  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ალიკანტეს პროვინციის ვეგა-ბახა-დელ-სეგურის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 4 კმ². მოსახლეობა — 4268 კაცი (2020 წ.).
კერმადეკის კუნძულები
კერმადეკის კუნძულები (Kermadec Islands) — კუნძულოვანი რკალი წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში. კუნძულებს სახელი დაერქვა ფრანგი ზღვაოსნის იუონ დე კერმადეკის პატივსაცემად. 1934 წლიდან კუნძულები ბუნების ნაკრძალია.
გეოგრაფია
left|thumb|250px|რაულის კუნძულის ხედი კოსმოსიდან. კუნძულები მდებარეობს 800—1000 კმ-ში ჩრდილო-აღმოსავლეთით ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთი კუნძულიდან და 1100 კმ-ზე უფრო მეტი მანძილით სამხრეთ-დასავლეთით ტონგის კუნძულ ატადან.
კუნძულს დასავლეთიდან ეკვრის ფიჯის ზღვა, აღმოსავლეთით მდებარეობს ღრმა კერმადეკის ღარი.
კერმადეკის კუნძულების ფართობია — დაახლოებით 33 კმ². შემადგენლობა — 4 კუნძული და რამდენიმე კლდე:
კუნძულები დაფარულია ტროპიკული და სუბტროპიკული ტყეებით, ზოგიერთი სახეობა ენდემურია , გავრცელებულია Rhopalostylis sapida. კუნძულებზე — ზღვის ფრინველების დიდი კოლონიებია.
კლიმატი კუნძულებზე ტროპიკული ან სუბტროპიკულია. ტემპერატურა თებერვალში — +23 °C, აგვისტოში — +16 °C.
ადმინისტრაციული დაყოფა
კუნძულების ეს ჯგუფი ითვლება ახალი ზელანდიის გარე კუნძულებად და ახალი ზელანდიის ტერიტორიას წარმოადგენს, მაგრამ ის არ ითვლება რომელიმე რეგიონის ან ოლწის ნაწილად, ის იმყოფება სპეციალური ორგანოს — Area Outside Territorial Authority უშუალო მართვის ქვეშ.
მოსახლეობა
1934 წლამდე დასახლებული იყო პოლინეზიელებით და XX საუკუნის დასაწყისში კუნძულებზე ცხოვრობდა 8 ათასამდე ადამიანი. დღეისათვის კუნძულების მოსახლეობა შედგება მხოლოდ რაულის კუნძულზე არსებული სადგურის მეცნიერთა პერსონალისაგან.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
ალბანური კულტურა
ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე მდებარე ქვეყნის, ალბანეთის კულტურული თავისებურებანი.
იდენტიფიკაცია და ადგილმდებარეობა
სახელი „ალბანელი“ მოდის უძველესი ქალაქის, ალბანოპოლის, დასახელებიდან, რომელსაც პტოლემაიოსი ახსენებს ძვ.წ. მეორე საუკუნეში და განლაგებული იყო დღევანდელი ალბანეთის ტერიტორიაზე. ეტიმოლოგიურად ის მოდის ლათინური „albus-დან“, რომელიც "თეთრს" ნიშნავს, რაც შესაძლოა, მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებულ მთებზე მიუთითებდეს. “Arbëresh” მომდინარეობს ალბანური arbër-დან, რომელიც ტერმინი იყო ალბანელთათვის იტალიაში. “Arbanit,” “Arvanit” ბერძენი ალბანელების სახელწოდება შეიცვალა “Arbërit-ითა” და “Arbëreshët-ით”, რომლებიც თავდაპირველად მხოლოდ კათოლიკე ალბანელთა სახელი იყო. “Arnaut” მომდინარეობს ოტომანთა აღნიშვნიდან და როგორც “Albanoi,” თავდაპირველი ფრანგული სახელი, ნაპოვნია უძველეს წყაროებში. “Illyrian” არის სახელი ადგილობრივი მკვიდრი მოსახლეობისთვის, რომლებიც ნაწილობრივს თანამედროვე ალბანურ ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ რკინის ხანიდან მოყოლებული  და ხანდახან ალბანურ ეროვნულ ლიტერატურაში გამოყენებულია, როგორც „ნათესავი ალბანელების“ სახელი. “Shiptare,” “sons of the eagle,” თავდაპირველად მხოლოდ ჩრდილოეთის მთიანეთის მცხოვრებთა სახელი, არის თანამედროვე ალბანელთა სწორი ეთნონიმი. თანამედროვე ალბანეთი 28,748 კვადრატულ კილომეტრზეა გადაჭიმული 39°38' და 42°39' N და 19°16' და21°4' E შორის. დასავლეთიდან ესაძღვრება ადრეატიკისა და იონიის ზღვები, მონტენეგრო, სერბეთი და მაკედონია ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით, საბერძნეთი-სამხრეთით. ალბანეთის 76 % გორაკ-ბორცვებია, 23,4 % კი ვაკე. სანაპიროს ვაკესა და მთისწინეთში ხმელთაშუა ზღვის კლიმატია გავრცელებული, მთიან ალბანეთში კი კლიმატი უფრო კონტინენტური ხდება, ნაკლებად მშრალი ზაფხულითა და უფრო ცივი,ხშირად თოვლიანი ზამთრით.
ლინგვისტიკა
ალბანური ინდო-ევროპულ ენათა ჯგუფის წევრია. არსებობს ორი ძირითადი დიალექტი, რომლებიც, ასევე, ორი ძირითადი რეგიონალური ჯგუფის სახელია ალბანეთში, განსხვავდებიან თავიანთი ტრადიციული სოციალური ორგანიზაციით: Tosk, რომელსაც თურქული გავლენა აქვს, მდინარე შკუმბინის სამხრეთით და Gheg, რომანული, ბერძნული და სლოვაკური გავლენით, ჩრდილოეთით. თანამედროვე ოფიციალური ალბანური ენა სათავეს იღებს 1908-1912 წლებიდან, როცა ენა სტანდარტიზდა Tosk-ის ვარიანტზე და ლათინური ანბანი იქნა შემოტანილი.
კულტურული ურთიერთობები
ალბანურ ტერიტორიაზე ილირიული დასახლების არქეოლოგიური და პრეისტორიული მტკიცებულებები თარიღდება ძვ.წ. მეორე ათასწლეულით. თავდაპირველად, ბერძნული ცივილიზაციის გავლენით, ილირია ეკთვნოდა რომაულ იმპერიას ძვ.წ.168 წლიდან. მეოთხედან მეექვსე საუკუნეში ილირიას ჰუნები და გოთები შემოესივნენ, ხოლო მეექვსე საუკუნიდან სლავებმა დაიწყეს ილირიის ტერიტორიაზე დასახლება. 750 წლიდან ტერიტორიას ბიზანტია მართავდა, 851-1014 წლებში კი ის ბულგარეთის იმპერიას ეკუთვნოდა. შემდეგ მოდიან ნორმანები და ნეოპოლიტანები. მალე 1334-1347 წლებში ქვეყანა დიდი სერბეთის იმპერიის ნაწილი ხდება. 1393 წლამდე ვენეციელები ეპატრონებიან ამ ტერიტორიას, მანამ, სანამ ოტომანთა იმპერია არ იმორჩილებს და საბოლოოდ, 1912 წელს ეს ტერიტორია დამოუკიდებლობას აცხადებს.
ალბანეთი შედარებით ჰომოგენურია, მოსახლეობის 95 % ალბანელია. 1976 წლის ალბანური კონსტიტუცია აღიარებს სხვა ეროვნების, ენის, ტრადიციის მქონე უმცირესობათა უფლებებს, მაგრამ არა რელიგიურს. ბერძნები არიან უდიდესი ნაციონალური უმცირესობა. ათასობით ბერძენი ალბანელი დაბრუნდა საბერძნეთში 1990 წლის ბოლოს. ბალკანელი რუმინელები, ცნობილები, როგორც Aromuns ან Vlachs, ასიმილირებულ უმცირესობად მიიჩნევიან. ასევე არიან მაკედონელბი (0,4 %) და მონტენეგროელები (0,2 %). ბოშები 0,2 %-ზე ნაკლებნი არიან. დღესაც შეგვიძლია ვიპოვოთ ბოშათათვის განკუთვნილი ცალკე დასახლებები, ისინი სოცილაურად მაინც  გამიჯნულნი არიან.
ნათესაური ჯგუფები და წარმოშობა
Gheg კლანის საზოგადოება 1950-იან წლებამდე იყო ჩრდილოეთ ალბანეთში. ისინი, ვინც ამტკიცებდა, რომ ცნობილი, ხშირად მისტიკური მამაკაცი წინაპრის შთამომავლები იყვნენ, იდეალურად ეგზოგამურ პატრიკლანში ერთიანდებოდნენ, რაც მხოლოდ სოფლის დონეზე შეიმჩნევა. გააზრერბული, როგორც „საძმოები“ ისინი  ერთიანდებოდნენ ოჯახებში, რომელსაც ship ან shtepi ეწოდებოდა (სიტყვასიტყვით „სახლად“ ითარგმნება). ეს ოჯახები შედგებოდა ბურთვული ოჯახისგან რამდენიმე ძმით და 90-მდე ადამიანს აერთიანებდა. გენეოლოგიური ინფორმაცია თაობიდან თაობას გადაეცემოდა ეპიკური სიმღერებითა და მითებით.
ნათესაური ტერმინოლოგია
ნათესაური კავშირები განისაზღვრებოდა მხოლოდ მამის მიერ გადაცემული სისხლით. ცოლის ან დედის ნათესავები იყვნენ მხოლოდ მშობელი ოჯახის წარმომადგენლები, მის მამასა და ძმებს ეკისტებოდათ მასზე პასუხისმგებლობა მხოლოდ მის გათხოვებამდე. შესაბამისად, დედის ძმას და დედის შვილს სპეციალური ტერმინები ჰქონდათ, მაგრამ მათი შვილებისთვის ნათესაური ტერმინოლოგია არ არსებობდა. ყველა მატრილატერალური ბიძაშვილი პოტენციური პარტნიოერი იყო, მაგრამ პატრილატერალური ბიძაშვილების ურთიერთობა ინცესტად ითვლებოდა. ნებისრმინებს, მიერი თაობის პატრილატერალური ბიძაშვილები ძმებად და დებად იწოდებოდნენ, ბიძები კი მამებად ან ბიძებად. როცა ნამდივილი დედა და მამა ბერდებოდა, უფროს  ძმასა და დას ენიჭებოდა ეს ტერმინი.
ქორწინება და ოჯახი
ქორწინება ალბანურ საზოგადოებაში მუდმივად ლოკალური იყო. ქორწინება ეგზოგამიური იყო და ოჯახის უფროს გეგმავდა. ბავშვები ხანდახან დაბადებამდეც კი ინიშნებოდნენ, ხშირად არსებული კავშირის პატივსაცემად ან  სხვა კლანთან მეგობრობის და მშვიდობის საილუსტრაციოდ. რელიგიური განსხვავება დაბრკოლებას არ წარმოადგენდა. გოგონები 13-დან 16 წლამდე ქორწინდებოდნენ, ხოლო ვაჟებს 15-დან 18 წლამდე მოჰყავდათ ცოლი. რეგიონალურად, მზითვბეს გოგოებს მისი ოჯახი ატანდა, თითქოდა ის ქვრივდებოდა და სახლში იგზავნებდა, მას ნებისმიერი რამის თან წაღება შეეძლო. ლევირატიც იყო პრაქტიკაში. ხანდახან ახალგაზრდა ქვრივებს ყიდდნენ და მოგებას მისი ძველი ქმრის ოჯახი და თვითონ ქვრივი ინაწილებდნენ. ცოლი ქმრის საკუთრებად ითვლებოდა, როგორც მისი შვილები. დაუოჯახებელი ქალი კი მამას ეკუთვნოდა. თუ ქალი ვაჟს ვერ გააჩენდა, ქმარს ჰქონდა უფლება გაყროდა მას, მისი კაბის ნაწილის მოჭრის რიტუალით და გაეგზავნა სახლში. ასეთი ქალბატონი გამოუსადეგრად ითვლებოდა და თითქმის აღარ ჰქონდა გათხოვების შანსი. ეკლესიის გავლენამ აღკვეთა ქალის წაყვანა ქორწინების გარეშე მანამ, სანამ არ დაორსულდებოდა. ქალის ერთადერთი შანსი, რომ არასასურველი ქორწინებისგან თავი დაეხსნა, სამუდამო ქალიშვილობის აღთქმის დადება იყო. მაგრამ აქ სირთულეს საკუთარ კლანში იმ მსაჯულის პოვნა წარმოადგენდა, რომელიც გააკონტროლებდა, შეასრულებდა თუ არა ეს ქალი აღთქმას. მათ verdzin ეწოდებოდათ. ამ ქალებს შეეძლოთ მამაკაცთა ვალდებულებები და მოვალეობები აეღოთ საკუთარ თავზე, ზოგან კაცივითაც კი ეცვათ. მთიან რეგიონებში ქალების ნაკლებობა იყო, რაც პატარძალში გადახდილი ფულის „აფეთქებას“ იწვევა, რაც ხშირად მოტაცებით მთავრდებოდა. სოციალიზმმა გააუქმა ეს ტრადიციები და ორივე სქესს სასურველი პარტნიორის არჩევის უფლება მისცა.
მემკვიდრეობა
მაღალი პოზიციები/თანამდებობები, ტრადიციულად, არ იყო მომკვიდრეობითი. ერთადერთ გამონაკლისს მედროშე წარმოადგენდა. ამ შემთხვევაშიც, დამსახურება იყო მთავარი კრიტერიუმი მემკვიდრის არჩევისას ვაჟებს შორის. სხვა გამონაკლისი იყო კაპიტნის, კლანის თავის, პოზიცია, რომელიც მემკვიდრეობით გადაეზემოდა Gjomarkaj-ის ოჯახში, რომელიც Mirditë-ის კლანიდან იყო და ისინი ტრადიციული სამართლის შესახებ ცოდნას ინახავდნენ. მიწა არასდროს იყოფოდა მემკვიდრეობითობის პრინციპის მიხედვით, მისი პატრონი ყოველთვის ოჯახის უფროსი იყო. კლანის ასამბლეის გარეშე მიწის ჩუქება ეკლესიისთვის არავის შეეძლო. მამაკაცი მემკვიდრის არარსებობის შემთხვევაში, უფროს დას შეეძლო აერჩია verdzin-ად გახდომა, რათა ოჯახის თავი გამხდარიყო და მიწის ერთიანობა შეენარჩუნებინა მომავალი თაობებისთვის.
სოციალიზაცია
დაბადებიდან მესამე დღეს (poganík) სამი "ფერია" წინასწარმეტყველებდა ბავშვის მომავალს, ტრადიციული თქმულების მიხედვით. სამი ან ოთხი კვირის შემდეგ ბავშვი ინათლებოდა, ოჯახის წევრად კი ერთი წლის ასაკში თმის პირველი შეჭრის რიტუალით ყალიბდებოდა. შვილების, განსაკუთრებით ვაჟების, ნაკლებობა უიღბლობად ითვლებოდა. რიტუალები და ამულეტები ბავშვებს ბოროტი თვალისგან იცავდა. მამები ხშირად ცვლიდნენ ახალგაზრდა შვილებს, რათა უფრო მკაცრად აღზრდილიყვნენ და ბავშვებს საუბრის უფლება მხოლოდ მაშინ ჰქონდათ, როცა მათ ელაპარაკებოდნენ. მამაკაცს უნდა ეტარებინა იარაღი იმისთვის, რომ სერიოზულად აღექვათ. გოგონებს ოჯახური საქმის კეთება პატარა ასაკიდან უწევდათ. ბავშვების აღზრდის მთავარი საფიქრალი მათი სიმტკიცისა და უფროსების, განსაკუთრებით მამაკაცების, მიმართ პატივისცემის განვითარება იყო. თავიდან სოციალისტები წერა-კითხვის უცოდინრობის მაღალ მაჩვენებლებს შეეჯახნენ, რომელიც 1 %-ზე ნაკლები გახდა 2001 წლისთვის.
პოლიტიკური სტრუქტურა
სახლის თავი, იგივე thezot i shpis, თავის დიდ ოჯახს წარმოადგენდა სოფლის ასამბლეაში, რომელიც შედგებოდა სოფლის უფროსი წევრებისგან, რომლებსაც არანაირი პრივილეგია არ გააჩნდათ. ერთი ან რამდენიმე პატივსაცემი წევრი (plak ordryeplak) სოფელს კლანის ასამბელაში (kuvënd) წარმოადგენდა. ყველა კლანს ყაბდა ე. წ. მედროშე (bayraktars), სამხედრო ლიდერი, რომელსაც მშვიდობის დროს ადმინისტრაციული და იურიდიული ფუნქციებიც ეკისრებოდა. ადგილს, სადაც thezot i shpis თავის მიმდევრებს აგროვებდა bayrak ერქვა, რომელიც შესაძლოა კლანის ტერიტორეიზა ყოფილიყო. ზოგიერთ კლანს რამდენიმე მედროშეც ჰყავდა, ზოგ შემთხვევაში კი რამდენიმე კლანს ერთი bayraktar წარმოადგენდა. მას შეეძლო მოეწვია კლანის ასამბელა და გაძღოლოდა მას სამხედრო მიზნებისთვის. ასამბლეას აღმასრულებელი და იურიდიული ფუნქციები ჰქონდა. ხშირად ერთი ადამიანის და გვარი საქმე სოფლის კლანის დონეზე წყდებოდა. ბარში პოლიტიკური მოწყობის ეს ტრადიციული ფორმევი ოტომანთა ადმინისტრაციამ, ფეოდალურმა სტრუქტურამ ჩაანაცვლა. სოციალიზმის დროს პოლიტიკა ლოკალურ დონეზე იქნა ორგანიზებული. 1990-იანი წლების, კომუნისტთა დამხობის, შემდეგ ალბანეთი დემოკრატიისკენ ისწრაფვის.
სოციალური კონტროლი
==== ალბანური თემი და ჩვეულებები ====
(დაუწერელი კანონი)
ყველა სახის დაუწერელი კანონი ალბანურ კულტურაში მუდმივად სახეს იცვლიდა, მაგრამ მაინც, შეიცლება შედარებით ფუნდამენტური და მუდმივი კანონების გამოკვეთაც. პირველხარისხოვანი საკითხი არის კონკრეტული პიროვნების მმართველობის უზენაესობის აღიარება. მთაში მცხოვრებნი, მალევე მიხვდნენ, რომ თუ კი სამფლობელოები გაიყოფა, ეს იმოქმედებს მათ საწინააღმდეგოდ, რადგან ცალ-ცალკე ისინი აუცილებლად დაეცემოდნენ, ასე რომ კულტურაში შემოვიდა წოდებრივი სისტემა, რომლის სათავეშიც ერთპიროვნული მმართველი იდგა. ასეთი წყობა ოჯახებშიც ჩამოყალიბდა, რომელიც მემკვიდრეობით გადაეცემოდა, მაგრამ განსხვავებით სტანდარტული ფორმისგან, ალბანელები მიიჩნევდნენ, რომ პირველი ვაჟი შეიძლება ნაკლებად ეფექტიანი აღმოჩნდეს ოჯახის ხელმძღვანელობაში. ასე რომ, ალბანელები მთავარ მემკვიდრეს ირჩევდნენ გარკვეული ლოგიკითა და პროცედურით. პროცედურა საკმაოდ მარტივი იყო: ამომრჩეველს წარმოადგენდნენ ზრდასრული მამაკაცები ოჯახში, ამორჩეულს კი - ნებისმიერი ახალი თაობის მამრი, ზრდასრულების შეხედულების მიხედვით, რომელიც კი ყველაზე კარგად შეძლებდა ოჯახის ერთობის შენარჩუნებას. ასეთი ვაჟი დაიმსახურებდა ოჯახის ლიდერის სტატუსს. ასე რომ, ეს ლიდერები ზუსტად ამ ჩვეულების გამო სარგებლობდნენ მმართველობის ლეგიტიმური უფლებით და ყოველგვარი შური, აჯანყება თუ ინტრიგა დაგმობილი უნდა ყოფილიყო, ხოლო ლიდერი - ყოველი ხელქვეითისგან აღიარებული და მისი ყველა ბრძანება უყოყმანოდ უნდა შესრულებულიყო. ყოველივე ეს წამოადგენდა მშვიდობის შენარჩუნების ყველაზე მნიშვნელოვან ფაქტორს. თურქების სახელმწიფოდან გამოსვლამდე, ანუ 1912 წლამდე, ალბანელთა ტომის ბელადობას ძირითადად ერთი ოჯახი ითავსებდა. ბელადი ხდებოდა ის, ვისაც ოჯახში ზემოთნახსენები წესით აირჩევდნენ. თვითონ ოჯახის არჩევაც, სოფლის ან სოფლების ერთობის სამართავად, ანალოგიური ფორმატით ხდებოდა: ადგილობრივი საზოგადოება ირჩევდა ისეთ ოჯახს, რომელსაც ამ საზოგადოების აზრით, ლიდერობისათვის საუკეთესო უნარები გააჩნდა.
ძველი დროიდან, კულტურაში კანონების ადმინისტრირება, დადგენა თუ შესწორება ხდებოდა რანგით მმართველი პიროვნებების ერთობლივი ძალისხმევით, რომლებიც საზოგადოებაში ცნობილები იყვნენ როგორც უხუცესები. თავად მართლმსაჯულების პროცესი პროფესიონალურად სრულდებოდა, მას უხუცესები მიუძღვოდნენ, მტკიცებულებას იღებდნენ მოწმეებისგან, რომლებიც აუცილებლად დებდნენ ფიცს და ასევე მესარჩლისგანაც. საბოლოოდ უხუცესები ყველაფერს აჯამებდნენ და გამოჰქონდათ ვერდიქტი. წვრილმანი დანაშაულებანი ძირითადად ისჯებოდა ფულადი ჯარიმებით ან დროებითი გაძევებით საცხოვრებელი ადგილიდან, მძიმე დანაშაულები კი სამუდამო გაძევებით და სიკვდილითაც ისჯებოდა. აღსანიშნავია, რომ ოდნავ სახე ცვლილი პატიმრობით დასჯაც არსებობდა. ზოგადად საზოგადოებაში ყველაზე დიდ დანაშაულად ითვლებოდა ის დანაშაული, რომელიც შედარებით მასშტაბურ ხასიათს ატარებდა, რადგან ითვლებოდა, რომ საზოგადოების მნიშვნელობა გაცილებით უფრო მაღლა იდგა, ვიდრე კონკრეტული ინდივიდისა.
თემის და ინდივიდის ახლო ურთიერთობის ტრადიცია დაფუძნებული იყო ერთპიროვნული გადაწყვეტილების საწინააღმდეგოდ. ანუ, არსებობდა დიქტატორობის ხელისშემშლელი, ანუ შემზღუდველი ადათი. თემის კანონებიდან გამომდინარე, ჩინით მმართველი ყოველთვის ანგარიშვალდებული იყო, პატივი ეცა და დაეცვა ინდივიდის პირადი ქონება. მმართველებს არ ჰქონდათ უფლება, შეეტანათ რაიმე სახის ცვლილება კანონებში, მანამ სანამ არ მიიღებდნენ თანხმობას თავიანთი სოფლის ან ტომის ერთობლივი ყრილობისგან.
კულტურაში პრივილეგირებული ოლიგარქია არ იყო. მმართველ პირებს, შეიძლება, უფრო დიდი პატივით ეპყრობოდნენ, ზეიმებსა და თავყრილობებზე ძვირფას საჩუქრებს ჩუქნიდნენ, მაგრამ მათ არ ჰქონიათ დიდი ქონება, ოფიციალური რეზიდენციები, ცხენები და დაცვა, რომელთა შენახვაც ხალხის ხარჯზე უნდა მომხდარიყო. ისინი ცხოვრობდნენ სახლებში, რომლებიც ხშირად უფრო მოკრძალებული იყო, ვიდრე მათი ხელქვეითებისა. ისინი იკვებებოდნენ იმავე საკვებით, რომლითაც იკვებებოდნენ მათი ხელქვეითები, ისინი მუშაობდნენ იგივე ყანაში სადაც მათი ხელქვეითები და მწყემსავდნენ ნახირს ისე, როგორც მათი ხელქვეითები. მარტივად რომ ითქვას, გამოდის რომ ეს ნამდვილად იყო ხალხის მთავრობა, ხალხის მიერ და ხალხისთვის. აქედან გამომდინარე, ალბანეთი საკმაოდ დემოკრატიული წყობით სარგებლობდა. უდავოა, რომ მმართველობა არ იყო უნაკლო და ჰქონდა გარკვეული დეფექტებიც, როგორებიცაა მაგალითად სასამართლო პროცესზე მოსამართლის მხრიდან ქრთამის აღება ან სულაც მოწმის მხრიდან არასწორი ჩვენების მიცემა, მაგრამ საბოლოო ჯამში, სისტემურობის თვალსაზრისით ეს იყო იმ დროისათვის საკმაოდ კარგად აწყობილი დემოკრატიული სისტემა.
ზოგადად, სასამართლო სისტემა სახელმწიფოში საკმაოდ კარგად მუშაობდა, მართალია, რომ ის გაცილებით უფრო სწრაფი და ძვირი იყო, ვიდრე ნებისმიერი სისტემა ევროპაში, მაგრამ საკმაოდ ეფექტიანი, რადგან მას არ რჩებოდა მრავალი გაუხსნელი საქმე.
იმ იზოლაციის გამო, რომელშიც ალბანელ ხალხს უწევდა ცხოვრება, შეიქმნა საკმაოდ განსხვავებული და ინდივიდუალური საზოგადოებები. ამან გამოიწვია სხვადასხვა კანონების ჩამოყალიბება სხვადასხვა მხარეებში, ასე რომ ისინი ერთმანეთის კანონებს არ ემორჩილებოდნენ გარდა იმ უკიდურესი შემთხვევებისა, რომელიც საკმაოდ იშვიათად ხდებოდა. ნახსენები უკიდურესობების დროს, სიმართლის გასარკვევად გამოიძახებდნენ უხუცესს, რომელიც გადაწყვეტდა რომელი მხარის კანონით ეხელმძღვანელა. ეს სპეციფიკური სიტუაცია მოითხოვდა იმ უხუცესს, რომელიც განსაკუთრებით სახელგანთქმული იყო თავისი სიბრძნითა და განსჯის უნარით.
ალბანურ საზოგადოებაში წარმომავლობას განსაზღვრავდა მამაკაცი, ქალს იმდენად ცოტა ყურადღება ეთმობოდა, რომ თუ ოცი თაობის წინანდელი მამაკაცის სახელები იყო ცნობილი თანამედროვე ხალხისთვის, ქალის სახელებს ორ ან სამ თაობაში უკვე ივიწყებდნენ. ალბანური დაუწერელი კანონის თანახმად, „კაცს აქვს სისხლი, ქალს კი ჰყავს ნათესავები“. იგულისხმება, რომ კაცი ქმნის და აგრძელებს გვარს, საგვარეულო ტრადიციას, ქალი კი ნებისმიერი ადამიანის შვილი შეიძლება იყოს, ანუ არ გააჩნია გვარის შექმნისა და გადაცემის უფლება.
როგორც ჩვეულებრივ პატრიარქალურ საზოგადოებაში, ყველა უფლება და მთელი საკუთრება ეკუთვნოდა კაცს. ქალს ევალებოდა ბავშვების აღზრდა და სახლის საქმეების კეთება. ასევე იგი აქტიურად ერთვებოდა მეურნეობით საქმიანობებშიც. ვინაიდან ქალის როლი ოჯახში საკმაოდ დიდი იყო და მას უწევდა საკმაოდ ბევრი საქმის კეთება, მისი ცხოვრება საკმაო სირთულეს წარმოადგენდა, თავისუფალი დრო მას თითქმის არ ჰქონდა, ქმარს კი პირიქით, საკმაო დრო გააჩნდა თავის ნებაზე დასახარჯად. ადათი კრძალავდა ცოლის ყოველგვარ ინტერვენციას გარე სამყაროსთან (გარდა მეურნეობაში მუშაობისა) მის სიბერემდე. როდესაც იგი სახლის საქმეებს აგვარებდა, ქმარი დაკავებული იყო საგარეო საქმეებით, რაც მოიცავდა: საქონლის ყიდვა-გაყიდვას, სამართველო დაწესებულებაში სიარულს და ბეგარის გადასახადის მოგვარებას, თავის შვილების მომავალ ქორწილზე ზრუნვას და სხვა. ქმარს ჰქონდა სრული უფლება დაესაჯა მისი მეუღლე მისთვის არ მოსაწონი ქცევის გამო, ანუ ფიზიკურად გასწორებოდა მას. უდავოა, რომ ხშირი იყო ცოლის უკმაყოფილება ქმრის მიმართ, მაგრამ მათ უკმაყოფილების ჩუმად გამოთქმის გარდა არაფერი შეეძლოთ.
ცოლის სამსახური, საჭმლის კეთების, რეცხვის და ცხობის გარდა მოიცავდა შეშის ზიდვას ტყიდან და მდინარიდან წლის მოტანას. სეზონის კონკრეტულ პერიოდში ცოლს ასევე უწევდა სამეურნეო საქმიანობით დაკავებაც. ქმრის სამსახური ფიზიკური ძალის გამოყენებაზე იყო დაფუძნებული. მას უწევდა: ხვნა, თესვა, თივის შეგროვება და მუხის ფოთლების შეგროვება საზამთროდ. ქალის მოვალეობებში, გარდა ზემოთ ჩამოთვლილისა, ასევე შედიოდა ქმრის დახმარება მისივე საქმეებში, კონკრეტულად: ნაკელის გადაზიდვა თავლებიდან, თესვაში დახმარება, სიმინდის დაბარვა და ქმრის სახლში დარჩენის შემთხვევაშ მოსავლის აღებაც. ასევე ცოლს ევალებოდა თივის მიტანა და ჭმევა ცხოველებისთვის.
ქალების სასიხარულოდ, ალბანეთში თითქმის არ იყო ოჯახი, სადაც მუშაობა მხოლოდ ქმარს და განსაკუთრებით ცოლს უწევდა. მათი დამხმარეები იყვნენ მათი შვილები. უკვე შვიდი, რვა წლიდან ბავშვი იწყებდა თხების რეკვას და მათთვის საძოვრების ძებნას. ეს ფაქტი ცოლს საშუალებას აძლევდა ცოტა მოდუნებულიყო და ოჯახშიც შემოსულიყო მეტი საჭმელი, გაყიდული თხებისგან კი - ფული. გოგონებს ბავშობიდანვე უწევდათ თავიანთვის ტანსაცმლის ქსოვა. მამაკაცის დედას ან დას ყოველთვის შეეძლოთ ეთხოვათ ვაჟისთვის თუ ძმისთვის, სახლის გაზიარება, ხშირადაც ხდებოდა ასე, მით უმეტეს და ან დედა თუ დაქვრივებული იყო. ასეთ შემთხვევებში, კაცი თავის საქმიანობას ჩვეულებრივ აგრძელებდა, ახალგაზრდა ქალები გარეთ მუშაობდნენ, ხანში შესული ქალი კი რჩებოდა სახლში და რეცხვის, დასუფთავების და საჭმლის კეთების გარდა, იგი ასევე კავდებოდა შინაური ფრინველების მოვლით და რძის პროდუქტების დამუშავებით. ხშირად ხანში შესულ ქალს ასევე უწევდა ბავშვების მიხედვა, რომლებსაც უკვე შეეძლოთ სიარული, მაგრამ პატარები იყვნენ იმისთვის, რომ რომელიმე ოჯახის წევრს გაჰყოლოდნენ სამუშაოდ. ამის გარდა, იმ შემთხვევაში, თუ კი მისი შვილი შინ არ იყო, ისევ მოხუც ქალს, რომელიც სახლში იყო დარჩენილი ევალებოდა მის შვილთან მოსული სტუმრის გართობა, მანამ სანამ მისი შვილი არ დაბრუნდებოდა. როდესაც ასეთი ქალი უფრო დაბერდებოდა, და ვეღარ შეძლებდა თავისი საქმის კეთებას, წლოვანებით შემდეგი ქალი დაიკავებდა მის ადგილს, თვითონ კი ევალებოდა ისეთი პრიმიტიული სამუშაოს კეთება, როგორიც თხების მწყემსვა ან ხარების დახმარებით ხვნა.
კონფლიქტი
მორალური სიკვდილი უფრო საშიში იყო, ვიდრე რომელიმე ინტერვენცია ეკლესიის მხრიდან. ამა ალბანური ანდაზაც მოწმობს: „შენ მარხულობ სულისთვის და კლავ პატივისთვის“. მტრობის იდეა საბოლოო ჯამში მწარმოებელი ოჯახისა და ამავდროულად დანაშაულისა და დავების აღკვეა უნდა აღიქმებოდეს იმ სისტემის კონტექსტში, რომელისაც კავშირი არ ჰქონდა ოჯახში მომხდარ დავებთან და დანაშაულთან. რადგან ეს უკანასკნელი ოჯახურ სისხლს უკავშირდება, მტრობა აქ შედეგს ვერ გამოიღებდა. დავები ქორწინების, ტერიტორიის, მკვლელობის, ქურდობისა და ცილისწამების საფუძველზე წარმოიქმნებოდა. სტუმართა უსაფრთხოება განსაკუთრებით კარგად უნდა ყოფილიყო დაცული კაცრი რეგულაციების მიხედვით, რაც მიმოსვლის უსაფრთხოებას უწყობდა ხელს. სტუმრის შეურაცყოფა შეიძლებოდა პროვოკაცია ყოფილიყო სისხლით შურისძიებისა ან სანქციების, როგორიცაა მასპინძლის სახლის დაწვა, გააჩნია, რას გადაწყვეტდა სოფლის ასამბლეა. სისხლით გადახდა ან ერთგულების ფიცი (besa) მტრობის დამთავრების გზები იყო, რეგიონალური ვარიაციებით.
რელიგიური რწმენები
1967 წელს ალბანეთი პირველ ათესიტურ ქვეყანად გამოცხადდა მსოფლიოში და 1990 წლამდე ასე რჩებოდა, სანამ დემოკრატიზაციის პროცესი არ დაიწყო და ლიდერმა, რამის ალიამ, უფლება მისცა ადამიანებს თვითონ აერჩიათ რელიგიური მრწამსი. 70 % მუსლიმად დარეგისტრირდა, 20 % - მართლმადიდებლად, დანარჩენი კი კათოლიკედ. ბოლო წლებია შეინიშნება კათოლიციზმის აღიარების ტენდენცია, რაც დასავლეთთან დაახლოვების სურვილის ნიშანია. ძველი ალბანური გამოთქმები, „სადაც ხმალია, იქაა რწმენაც“ და „ალბანელის რწმენა ალბანელობაა“ (ამ უკანასკნელში სოციალისტთა გავლენა იგრძნობა პოლიტიკური მიზნებისთვის), ნათელს ფენენ XVII-XIX საუკუნეების ოტომანთა მმართველობის პერიოდს, როცა ისლამური რელიგია იყო გასაღები ხალხთა უფლებების სამართავად. ოტომანთა მმართველობიდ ქვეშ „კრიპტოქრისტიანობა“ და რელიგიური სინკრეტიზმიც გავრცელდა. 1054 წელს სქიზმის შემდეგ ჩრდილოეთ ალბანეთი რომაულ კათოლიციზმს მიემხრო, როცა სამხრეთი ბერძნულ ქრისტიანობას უჭერდა მხარს. ოტომანთა მმართველობის ქვეშ კათოლიციზმი მხოლოდ შორეულ არეებში შემორჩა. ოთხი ავტოკეფალიური მართლმადიდებლური ეპარქია შემორჩა ტირანაში, ბერატში, გიროკასტრსა და კორჩაში 1967 წლამდე, ათეიზმის გამოცხადებამდე. XV საუკუნიდან Bektashi-ები, შიიტი პანთეისტები დიდი პოპულარობით სარგებლობდნენ, მათი მონასტრები მთელი ალბანეთის ტერიტორიაზე იყო გაბნეული. ტიპური პრექრისტიანული ტრადიციული რწმენის ნიმუშია სინათლისა და სიბნელის დიქოტომია, ეკვივალენტი მდედრისა და მამრის, მზისა და მთვარის, ცუდისა და კარგის, რაც კარგად ჩანს სიმბოლოებსა და ფიგურებში, რომლებიც ლეგენდებში, მითებში, ზღაპრებში, წყევლებსა და ფიცებშია გამოყენებული. ვამპირებსა და ჯადოქრების შესახებ თქმულებებიც იყო გავრცელებული, სჯეროდათ მკითხაობის და ბუნებრივ მოვლენებზე დაკვირვებით მიღებული წინასწარმეტყველებების. აპოტროპული ხასიათის ტაბუების არსებობდა, მაგალითად, მგლის სახელს არასდროს ხმამაღლა არ გამოთვამდნენ.
რელიგიური პრაქტიკოსები
არც კათოლიკური მღვდლები, არც ეპისკოპოსები, არც მუსლიმი სასულიერო პირები, არც წინამძღვრები იყვნენ იმდენი, რომ ყველა სოფელში ემოღვაწევათ. ზოგი მოგზაური იყო და ყველა ღვთის კაცად მოიხსენიებოდა. არსებობს ფაქტები, რომ ხალხი, საჭიროების შემთხვევაში, ნებისმიერი აღმსარებლობის წარმომადგენელთან გადიოდა კონსულტაციას. სასულიერო პირებს ეკრძალებოდათ ძაღლის ყოლა, რადგან მათი სახლის კარი ყველასთვის ღია უნდა. მართლმადიდებელი და მუსლიმი მღვდლების სახლები წმინდად არ ითვლებოდა. ზემოთ ნახსენები ფუნქციების გარდა, მოძღვრებს განმანათლებლების დანიშნულებაც ჰქონდათ, რადგან ოტომანები მხოლოდ მათ აძლევდნენ უფლებას სკოლები გაეხსნათ. იეზუიტები ხანდახან  დიდხნიან მტრობებსაც კი ამთავრებდნენ იმ რწმენით, რომ ისინი პაპის გამოგზავნილი იყო და ჰქონდათ ძალა, წაერთმიათ ღმერთის მიერ მინიჭებული წყალობა. მეორე მსოფლიო ომის დროს რელიგიური ლიდერები ციხეში იგზავნებოდნენ ან კვდებოდნენ.