cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები (ენციკლოპედია)
წიგნს თან ახლავს სახელშეცვლილი ობიექტების სია, 117 სქემატური რუკა თავისი საძიებლით, სადაც მითითებულია 2500-ზე მეტი ობიექტის კოორდინატი და 260-მდე ფოტოილუსტრაცია.
გამოცემის სრულყოფისათვის დამუშავდა სხვადასხვა წლებში შედგენილი კავკასიის კალენდრები (თანდართული თბილისის გეგმებით), ქუჩების ცნობარები, თბილისის ცენტრალურ სახელმწიფო არქივში დაცული მასალა და საქართველოს პარლამენტისილია ჭავჭავაძის სახელობის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში არსებული შესაბამისი ლიტერატურა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული ენციკლოპედიები კატეგორია:ქართული ენციკლოპედიის გამოცემები
სან-მარტინი (სესარი)
2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18.068 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 789 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სესარის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
კუდუხაანთ ციხე
კუდუხაანთ ციხე — არქიტექტურული ძეგლი (კოშკი) კასპის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ქვემო ჭალიდან 300 მეტრით ჩრდილო-დასავლეთით, კუდუხანთკარის მიდამოებში. კოშკი (8,25×7 მ) აგებულია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. შესასვლელი აქვს პირველი სართულის ჩრდილოეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში. ეს სართული ნაწილობრივ ამოვსებულია ნანგრევებით. მეორე სართული ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია გეგმით სწორკუთხა ბუხარი. მის მარცხნივ ვიწრო სათოფურია დატანილი. სამი სათოფურია აღმოსავლეთ კედელშიც. მესამე სართულის დასავლეთ კედელში ორი სათოფურია. სართულშუა გადახურვები გამართულია ხის კოჭებზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ლევან კუხალეიშვილი
ლევან კუხალეიშვილი (დ. 24 თებერვალი, 1992) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ვიტ ჯორჯიის“ თავდამსხმელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1992 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:ვიტ ჯორჯიას ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 24 თებერვალი
კოსტეშტი (ჰინჩეშტის რაიონი)
კოსტეშტი (Costeşti) — სოფელი მოლდოვაში, ჰინჩეშტის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 38 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 349 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰინჩეშტის რაიონის სოფლები
ფრანჩესკო I მედიჩი
ფრანჩესკო I დე მედიჩი (Francesco I de' Medici; დ. 25 მარტი, 1541 — გ. 19 ოქტომბერი, 1587) — მედიჩთა დინასტიის წარმომადგენელი. ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო I-ისა და მისი ცოლის, ელეონორ ტოლედოელის უფროსი ვაჟი. ტოსკანის დიდი ჰერცოგი 1574-1587 წლებში. საფრანგეთის დედოფალ მარია მედიჩის მამა.
ბიოგრაფია
ფრანჩესკო დაიბადა 1541 წლის 25 მარტს, ფლორენციაში. მამამისი იყო ტოსკანის ჰერცოგი კოზიმო I, ხოლო დედა ელეონორ ტოლედოელი. იგი მათი უფროსი ვაჟი და შესაბამისად ტახტის მემკვიდრე იყო.
ქორწინება იოჰანა ავსტრიელზე
1565 წლის 18 დეკემბერს ფრანჩესკო დააქორწინეს საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ I-ის ნაბოლარა ქალიშვილ იოჰანა ავსტრიელზე. ქორწინება საოცრად აღინიშნა, თუმცა ამის მიუხედავად ის ძალიან უიღბლო იყო. იოჰანამ ვერ შეძლო მისთვის მემკვიდრის გაჩენა, ფრანჩესკო კი ძალიან არაერთგული ქმარი იყო და იოჰანა საერთოდ არ იზიდავდა მას. ქორწინებიდან ოცდაათ წელიწადში იოჰანა მერვე მშობიარობას გადაჰყვა.
ქორწინება ბიანკა კაპელოზე
იოჰანას გარდაცვალებიდან მალევე ფრანჩესკომ ცოლად შეირთო თავისი ვენეციელი საყვარელი ბიანკა კაპელო. ბიანკამ მალე დაიწყო პოლიტიკისა და სამეფო ოჯახის არევა. იგი უხეშად ერეოდა პოლიტიკაში და ამასთან მოაკვლევინა ფრანჩესკოს ძმა პიერო მედიჩი. იგი ფლორენციაში ყოველთვის არაპოპულარული იყო. ფრანჩესკოს იმედები ვერც პირველმა ცოლმა გაუმართლა, მათ მხოლოდ ერთი უკანონოდ შობილი შვილი ჰყავდათ. 1582 წელს ფრანჩესკოს ლეგიტიმური შვილის ფილიპოს გარდაცვალების შემდეგ, ბიანკასა და ფრანჩესკოს ვაჟი დონ ანტონიო მემკვიდრედ გამოცხადდა. გარდა ამისა ფრანჩესკოს ჰყავდა გერიც, ბიანკას ქალიშვილი პირველი ქორწინებიდან - პელეგრინა.
მას ჰქონდა საოცრად დიდი ინტერესი წარმოებასა და მეცნიერებაში. მან ფლორენციაში დააარსა ფაიფურისა და ძვირფასი მეტალების საამქროები, თუმცა ისინი მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ აყვავდნენ. იგი ხელოვნების დიდი პატრონაჟი იყო, მფარველობდა მხატვრებს, ააშენა მედიჩის თეატრი და ა.შ. იგი ასევე გატაცებული იყო ქიმიითა და ალქიმიით. მას ჰქონდა საკუთარი საოცარი ლაბორატორია სადაც ცდებს ატარებდა.
ფრანჩესკო გარდაიცვალა 1587 წლის 19 ოქტომბერს მალარიისაგან, მისი გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი ძმა ფერდინანდო I.
შვილები
პირველ ცოლთან ჰყავდა რვა შვილი:
მეორე ცოლთან ჰყავდა ერთი ვაჟი:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1541 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1587 კატეგორია:მედიჩები კატეგორია:ტოსკანის ჰერცოგები კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები
კეილა (მდინარე)
კეილა (Keila jõgi) — მდინარე ესტონეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სათავეს იღებს ლოოსალუს ჭაობიდან და ჩაედინება ფინეთის ყურეში. მდინარის საერთო სიგრძე 107 კილომეტრია, ხოლო აუზის ფართობი 682 კმ².
Future US
კომპანია დაარსდა კრის ანდერსონის მიერ 1990 წელს. შტაბ-ბინა მდებარეობს სან-ფრანცისკოში, კალიფორნიის შტატში. ის ასევე მცირე ოფისებს განაგებს ნიუ-იორკში. მისი მფლობელია Future plc — ბრიტანული გამომცემელი კომპანია.
კომპანია Future US ფლობს რამდენიმე ჟურნალსა და საიტს, მათ შორის: „PC Gamer, „Official Xbox Magazine“, „TechRadar“, „Maximum PC“.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის კომპანიები კატეგორია:1990 წელს დაარსებული კომპანიები
ქარაგლუხი
ქარაგლუხი (Քարագլուխ) — სოფელი სომხეთში, ვაიოცძორის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 650 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 909 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 37 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 24.73 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვაიოცძორის პროვინციის სოფლები
ვადიმ სმირი
ვადიმ ალიკსას ძე სმირი (Вадим Алықьса-иԥа Смыр) — აფხაზი პოლიტიკოსი. 2019 წლის აფხაზეთის ე. წ. საპრეზიდენტო არჩევნების დროს იყო პრეზიდენტობის კანდიდატ ალმას ჯაფუას პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატი. პირველ ტურში ჯაფუამ 1755 (2,12%) მიიღო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აფხაზი პოლიტიკოსები ვადიმ
სიანორტი
სიანორტი (Cianorte) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 490 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სიანორტის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 69 958 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 86.19 კმ²-ზე. ფართობი 811 666 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
ტამამალეკე
ტამამალეკე (Tamalameque) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, სესარის დეპარტამენტში.
გარმიშ-პარტენკირხენის რაიონი
გარმიშ-პარტენკირხენის რაიონი (Landkreis Garmisch-Partenkirchen) — რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი გარმიშ-პარტენკირხენი. რაიონი შედის ბავარიის ფედერალურ მხარეში. ექვემდებარება ზემო ბავარიის ადმინისტრაციულ ოლქს. იკავებს 1.012,28 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენს 87 590 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 87 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 09 1 80.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბავარიის რაიონები
ტამამალეკე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სესარის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
გიუნცბურგის რაიონი
გიუნცბურგის რაიონი (Landkreis Günzburg) — რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი გიუნცბურგი. რაიონი შედის ბავარიის ფედერალურ მხარეში. ექვემდებარება შვაბიის ადმინისტრაციულ ოლქს. იკავებს 762,52 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენს 123 154 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 162 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 09 7 74.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბავარიის რაიონები
გასკონი
250px|მინი|მარჯვნივ|გასკონის რუკა გასკონი (Gascogne, გასკ. Gasconha, Gasconha) — ისტორიული ოლქი სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში. სახელწოდება დაკავშირებულია ბასკებთან. (Vasconi, აქედან Vasconia, შემდეგ ფრანგ. Gascogne), რომლებმაც VI საუკუნეში პირენეები გადალახეს და ამ ტერიტორიაზე დასახლდნენ. 602 წლიდან გასკონი საჰერცოგოა. 1036 წელს აკვიტანიის საჰერცოგოს შეუერთდა. XVII–XVIII საუკუნეებში საფრანგეთის სამეფოში შედიოდა და გიენთან ერთად შეადგენდა გიენისა და გასკონის საგუბერნატოროს. გასკონის ტერიტორიაზე რამდენიმე დეპარტამენტი ჩამოყალიბდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საფრანგეთის ისტორიული პროვინციები
მოგოლ-სეფიანთა ომი (1622-1623)
პირველი მოგოლ-სეფიანთა ომი, იგივე მოგოლ-სეფიანთა ომი (1622-1623) — დაპირისპირება ირანში გაბატონებულ სეფიანთა იმპერიასა და ინდოეთის დიდ მოგოლთა იმპერიას შორის. გამოწვეული იყო ყანდაარის საკითხის გამო, რომელიც ჯერ კიდევ, 1525 წლიდან სადავო ქალაქად ითვლებოდა.
წინარეისტორია
1555 წელს დიდ მოგოლთა იმპერიის ტახტი ჰუმაიონმა დაიბრუნა სეფიანი შაჰის, თამაზ I-ის დახმარებით. იმპერატორმა შაჰს მადლობის ნიშნად ყანდაარი და ავღანეთის ტერიტორიის ნაწილი უბოძა. ამის შემდეგ ორ იმპერიას შორის დაისადგურა მშვიდობამ, რომელიც 1595 წელს შაჰ-აბას I-მა დაარღვია, რის შედეგადაც ყანდაარი დაკარგა.
1605 წელს შაჰ-აბასმა დაძრა ირანის არმია დიდ მოგოლთა იმპერიის მფლობელობაში მყოფ ავღანეთის დასალაშქრად, თუმცა ამ შემთხვევაში ლაშქარს თვითონ არ ჩადგომია სათავეში. მისმა ერთ-ერთმა ვეზირმა, ჰუსეინ-ხანმა 1605 წლის ოქტომბერში დაიწყო ყანდაარის ალყა, რომელიც 8 თვემდე გაიწელა და სეფიანთა სრული დამარცხებით დასრულდა. ამის შემდეგ ირანმა ახლად დაწყებული ირან-ოსმალეთის ომის გამო ვეღარ მოიცალა აღმოსავლეთისთვის და მთელი სამხედრო ძალები კავკასიაში შეიყვანა.
მიმდინარეობა
ირან-ოსმალეთის ომის წარმატებით დასრულების შემდეგ შაჰ-აბას I-მა განიზრახა ზარალი მიეყენებინა დიდ მოგოლთა იმპერიისათვისაც. 1621 წელს მან რამდენიმე მარბიელი ლაშქრობა განახორციელა პაკისტანში, რითაც იმპერატორ ჯაჰანგირის განრისხება გამოიწვია. ირანს იმდროინდელი სიტუაციაც უწყობდა ხელს. მისი მთავარი მეტოქე, ოსმალეთის იმპერია პოლონეთის წინააღმდეგ იბრძოდა, ხოლო დიდ მოგოლთა იმპერია ინდოსტანის ნახევარკუნძულის პროვინციებს უტევდა. შაჰ-აბასი მაცდურად მოქმედებდა, მან ჯერ საჩუქრებით დატვირთული ელჩები გააგზავნა აგრაში, ხოლო შემდეგ ჯაჰანგირს ყანდაარისა და ავღანეთის ტერიტორიის სანაცვლოდ 600 ათასი ყრანი (სპარსული ფულის ერთეული) შესთავაზა. იმპერატორმა მტკიცე უარი განაცხადა და მისი მეუღლის, ნურ-ჯაჰანის გავლენით სეფიანთა საზღვარზე მცხოვრები სპარსელების ხოცვა-ჟლეტა დაიწყო. იმპერიებს შორის პირველი მასშტაბური ომი უკვე გარდაუვალი იყო.
1622 წლის იანვარში, ახალი წლის პირველ დღეებში, შაჰ-აბასი მოულოდნელად დაესხა თავს ავღანეთს. მოგოლთა ვეზირებმა საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადეს. ჯაჰანგირმა თავის მემკვიდრეს, ხურამს(შაჰ-ჯაჰანს) უბრძანა არმიის სათავეში ჩადგმოა და ავღანეთში სასწრაფოდ გადასვლა, თუმცა ვაჟისგან მტკიცე უარი მიიღო. წარმატებების შემდეგ ირანელებმა ყანდაარს შეუტიეს. ქალაქს მხოლოდ 3000 მებრძოლი იცავდა. მოგოლმა სარდალმა, აზაფ ხანმა დახმარების წერილი გაუგზავნა ჯაჰანგირს, თუმცა ინდოეთში დაიწყო ხურამის აჯანყება და მოგოლებს ქალაქის დათმობა მოუწიათ. 45 დღიანი ალყის შემდეგ ყანდაარი დაეცა. მის აღებაში თავი გამოიჩინა გიორგი სააკაძემ, რომელიც 1500 მხედარს სარდლობდა. გამარჯვებულმა შაჰ-აბასმა ქალაქის მმართველად განჯ ალი ხანი დანიშნა და გააგრძელა ლაშქრობა. 4 თვიანი ალყის შემდეგ მან მოახერხა ჩაღჯარანის ციხის აღება, ხოლო მისმა ერთ-ერთმა რჩეულმა სარდალმა, ყარჩიხა ხანმა 1622 წლის ნოემბრისთვის ღარჯისტანის პროვინცია დაიკავა.
საბოლოოდ, 1623 წელს ჯაჰანგირმა ისპაჰანში გააგზავნა ელჩები, რომლებმაც ომის დასრულება და მოგოლთათვის არასახარბიელო ზავის დადება გადაწყვიტეს. ხელშეკრულების თანახმად ყანდაარი და ავღანეთის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი შევიდა სეფიანთა იმპერიის შემადგენლობაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:XVII საუკუნის ომები კატეგორია:ირანის ისტორია
ჯონსტონი
ჯონსტონი (Johnston Atoll) — კუნძულთა ჯგუფი წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთით, 1328 კმ-ში (717 საზღვაო მილი) სამხრეთ-დასავლეთით ჰონოლულუდან (ჰავაი) — ჰავაისა და მარშალის კუნძულებს შორის გზის ერთი მესამედი. ამერიკის შეერთებული შტატების არაინკორპორირებული არაორგანიზებული დაუსახლებელი ტერიტორია (ანუ, ფორმალურად არ შედის აშშ-ის შემადგენლობაში, მაგრამ მისი სამფლობელოა).
გეოგრაფია
left|thumb|225px|ჯონსტონის ატოლის ხედი კოსმოსიდან thumb|240px|left|ატოლ ჯონსტონის ხმელეთის ფართის ცვლილებები.
ატოლის ფართობია — 2,67 კმ². სანაპირო ზოლის სიგრძე — 34 კმ.
ატოლის შიდა წყლებს აქვს სიგანე 12 საზღვაო მილი, ეკონომიკურ ზონას — 200 საზღვაო მილი.
კლიმატი ტროპიკულია; უფრო მეტად მშრალი; მუდმივად ჩრდილო-აღმოსავლეთის პასატები მცირე სეზონური ტემპერატურული ცვლილებებით. რელიეფი უფრო მეტად გასწორებული, მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან — 5 მეტრი.
ბუნებრივი რესურსები: გუანოს მარაგი მუშავდებოდა მათ გამოლევამდე — 1890 წლამდე; ატოლზე არ არსებობს მტკნარი წყლის წყაროები.
ატოლი შედგება კუნძულთა ორი ჯგუფისაგან, გაქვავებული მარჯნის რიფებისგან. კუნძულები ჯონსტონი და სენდი — ბუნებრივი კუნძულებია, რომლებიც გაფართოვდნენ მარჯნული დრაგით; ჩრდილოეთი კუნძული (აკაუ) და აღმოსავლეთი კუნძული (ჰიკინა) — ხელით შექმნილი კუნძულებია, ჩამოყალიბებულები მარჯნული დრაგით. კვერცხის ფორმის რიფი — 34 კმ პერიფერიაში — დაკეტილია მნახველებისათვის. ძველად ის იყო ამერიკული ბირთვული იარაღის გამოცდის ადგილი. ატოლ ჯონსტონის მნახველთათვის ნებადართულ ნაწილში მდებარეობს ქიმიური ნივთიერების (JACADS)-ის განადგურების სისტემა; სისტემის მოწყობილობათა უმრავლესობა დემონტირებულია, ხოლო გაწმენდა 2004 წლისთვის უნდა დამთავრებულიყო. კუნძულებზე არსებობს დაბალი სიმაღლის მცენარეულობა.
ისტორია
პირველმა ევროპელმა ატოლი აღმოაჩინა 1796 წლის 2 სექტემბერს, როდესაც ამერიკული ბრიგი «სალი» შემთხვევით ატოლ ჯონსტონთან შორიახლოს რიფზე შეჯდა. გემის კაპიტანმა ჯოზეფ პირპონტმა გამოაქვეყნა თავისი ანგარიში რამდენიმე ამერიკულ გაზეთში და შემდეგ წელს დაასახელა კუნძულ ჯონსტონის და ქვიშოვანი კუნძულის ზუსტი მდებარეობა რიფის ნაწილთან ერთად. მაგრამ მას არ დაურქმევია მათთვის სახელები და არ გამოუთქვია კუნძულებზე პრეტენზია. კუნძულებს სახელი ოფიციალურად არ დარქმევია იქამდე, სანამ სამეფო სამხედრო-საზღვაო ფლოტის გემ «კორნუოლისის» კაპიტანმა ჩარლზ ჯ. ჯონსტონმა არ შეამჩნია ისინი 1807 წლის 14 დეკემბერს.
1858 წელს უილიამ პარკერი და რ. რაიანი გემით «პალესტინა» გაემართნენ ატოლ ჯონსტონის მოსაძებნად. იმ დროისათვის ატოლ ჯონსტონზე პრეტენზიას აცხადებდნენ აშშ და ჰავაის სამეფო. 1858 წლის ივნისში სამუელ ალენმა სპორტული აფრიანი გემით «კალამა» მიაღწია ატოლს, ჩამოხსნა იქ აღმართული აშშ-ის დროშა და აღმართა ჰავაის დროშა. 1858 წლის 27 ივლისს ატოლი გამოცხადდა ჰავაის სამეფოს სამფლობელოს ნაწილად. მაგრამ, როდესაც ცნობილი გახდა, რომ ატოლზე უკვე აღმართული იყო აშშ-ის დროშა, ჰავაელთა მეფემ გააუქმა ჰავაის იურისდიქცია ატოლზე. 1890 წლისთვის გუანოს მარაგი უკვე ამოწურული იყო და ატოლი აღარ წარმოადგენდა აშშ-ის ინტერესთა სფეროს «გუანოს შესახებ კანონის» ფარგლებში.
1923 წლის 10 ივლისიდან 22 ივლისის ჩათვლით ატოლი პირველად იქნა გადაღებული აეროფოტოგადაღების დახმარებით.
1923 წელს აშშ-ის პრეზიდენტის კალვინ კულიჯის № 4467 ბრძანებით ატოლ ჯონსტონის სტატუსი გახდა, როგორც ფრინველთა ფედერალური თავშესაფარი და მისი კონტროლის განხორციელება დაევალა სოფლის მეურნეობის სამინისტროს.
მარინა დურუნდა
მარინა დურუნდა (Marina Sergey qızı Durunda; Марина Сергеевна Дурунда; დ. 12 ივნისი, 1997, სევასტოპოლი, უკრაინა) — წარმოშობით უკრაინელი, კარიერა დასრულებული აზერბაიჯანელი რიტმული ტანმოვარჯიშე.
ჯონსტონი
ისტორია
2000 წლების ბოლომდე ატოლი გამოიყენებოდა ქიმიური იარაღის შესანახად და დასამარხად. დღეისათვის ქიმიური იარაღი განადგურება შეწყვეტილია. ტერიტორიის გასუფთავება და საწარმოების დაკეტვა სავარაუდოდ უნდა დამთავრდეს 2004 წელს.
მარინა დურუნდა
დურუნდამ პროფესიონალური კარიერა 2013 წელს დაიწყო და მალევე გახდა აზერბაიჯანული ტანვარჯიშის ლიდერი და სამგზის (2013-2015) ეროვნული ჩემპიონი. 2015 წლის ევროპის ჩემპიონატი (მინსკში) ბრინჯაოს მედლით, ხოლო ამავე წლის ევროპული თამაშები (ბაქოში) ვერცხლის მედლით დაასრულა. მარინა დურუნდა 2016 წლის რიოს ზაფხულის ოლიმპიადაზე აზერბაიჯანს წარმოადგენდა; ოლიმპიადა მე-9 ადგილით დაასრულა.
ჯონსტონი
მოსახლეობა
ძველად ატოლზე საშუალოდ იმყოფებოდა 1100 ადამიანი — სამხედრო და სამოქალაქო პერსონალი. 2001 წლის სექტემბრის მონაცემებით ატოლის მოსახლეობა მნიშვნელოვნად შემცირდა მას შემდეგ, რაც აშშ-ის წყნარი ოკეანის ქიმიური დანიშნულების ჯარებმა (US Army Chemical Activity Pacific, USACAP) დატოვეს ატოლი. 2004 წლის იანვარში კუნძულების მოსახლეობის რაოდენობა ცოტათი აჭარბებდა 200 ადამიანს, რომლებსაც შეადგენენ აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების და აშშ-ის ცხოველთა დაცვისა და მცენარეული რესურსების სამმართველოს (US Fish and Wildlife Service) თანამშრომლები.
მარინა დურუნდა
2013
დურუნდამ რიტმულ ტანვარჯიშში ვარჯიში 2001 წელს, სევასტოპოლში ოთხი წლის ასაკში დაიწყო. 6 წლის ასაკში ის და მისი ოჯახი საცხოვრებლად კვიპროსში გადავიდა. 2012 წელს, 7 წლის დურუნდამ კვიპროსის ეროვნული ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა და ყველა სხვა ტურნირშიც გაიმარჯვა. კვიპროსის პასპორტის ვერმიღების შემდეგ, დურუნდა აზერბაიჯანის შემოთავაზებას დათანხმდა (შემოთავაზების თანახმად, აზერბაიჯანის ტანვარჯიშის ეროვნული გუნდების ფედერაცია მას აზერბაიჯანის ჩემპიონატში მონაწილეობას სთავაზობდა).
ჯონსტონი
მოსახლეობა
ადგილობრივი მუდმივი მოსახლეობა არ არსებობს.
კოდიმის რაიონი
სქოლიო
კატეგორია:ოდესის ოლქის რაიონები
ჯონსტონი
ეკონომიკა
ატოლი ჯონსტონი იმართება ჰონოლულუდან (ჰავაი) წყნარი ოკეანის სამხედრო-საჰაერო ძალების, სამხედრო-საჰაერო ძალების და აშშ-ის ცხოველთა დაცვისა და მცენარეული რესურსების სამმართველოს ხელმძღვანელებისგან. ატოლზე მოქმედებს აშშ-ის საკანონმდებლო სისტემა, გამოიყენება აშშ-ის დროშა. სტატისტიკური მიზნებისთვის ატოლი მიეკუთვნება აშშ-ის მიმდებარე მცირე კუნძულების ჯგუფს.
მარინა დურუნდა
2013
დურუნდას პროფესიონალური კარიერის დებიუტი 2013 წლის მის ვალენტინის თასზე (ტარტუში, ესტონეთში) შედგა. ტურნირში მან მესამე ადგილი დაიკავა და ბრინჯაოს მედალი დაისაკუთრა (პირველ-მეორე ადგილებზე უკრაინელი ჩემპიონი განა რიზატდინოვა და ვერცხლისმედალისტი მელიტინა სტანიოუტა გავიდა). 2013 წლის პესაროს მსოფლიო თასი მან მე-5 ადგილით დაასრულა. 2013 წლის სოფიას მსოფლიო თასი მე-6 ადგილით დახურა. 2013 წლის მინსკის მსოფლიო თასზე მან კვლავ მე-6 ადგილი დაიკავა. 2013 წლის ვენაში (ავსტრიაში) გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე დურუნდა და მისმა მეწყვილე, ლალა იუსიფოვა აზერბაიჯანის სახელით წარსდგნენ. მათ ჩემპიონატი მე-4 ადგილით დაასრულეს. მარინა დურუნდამ აზერბაიჯანის ეროვნული ჩემპიონობა პირველად 2013 წელს მოიპოვა. იგი აგრეთვე მონაწილეობა 2013 კიევში ჩატარებულ მსოფლიო ჩემპიონატში; ჩემპიონატი მე-5 ადგილით დაასრულა.
ჯონსტონი
ეკონომიკა
სამეურნეო საქმიანობა შეზღუდულია ატოლზე განლაგებული აშშ-ის სამხედრო სამსახურების მომარაგებით და კონტრაქტული სამოქალაქო პერსონალით. ყველა საკვები და სამრეწველო საქონელი შემოტანილია.
მარინა დურუნდა
2017
მარინა დურუნდამ 2017 წლის სეზონის დასაწყისი ხელის ტრავმის გამო გამოტოვა. 2017 წლის მაისში, იგი ასპარეზობას დაუბრუნდა და ჯამში ხუთი მედალი მოიგო: მედლებს შორის იყო 2017 წლის ისლამის სოლიდარობის თამაშებზე მოპოვებული 3 ოქრო. იგი აგრეთვე ასპარეზობდა 2017 წლის ბუდაპეშტში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატში. ამავე წლის 6 ივნისს, ევროპული ტურნირის დაწყებამდე ექვსი დღით ადრე, დურუნდამ გამოაცხადა, რომ პროფესიონალურ რიტმულ ტანვარჯიშში კარიერა დაასრულა; მიზეზად მან წინა წელს მიღებული ხელის ტრავმა დაასახელა.
ჯონსტონი
ეკონომიკა
მოქმედებს პორტი «ჯონსტონის კუნძული», აეროპორტი მყარი საფარით, რომლის ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლის სიგრძე დაახლოებით 3 კმ-ია.
მარინა დურუნდა
პირადი ცხოვრება
დურუნდა 5 ენაზე საუბრობს. ესენია:რუსული, აზერბაიჯანული, ინგლისური, ფრანგული და ბერძნული.
ჯონსტონი
ეკონომიკა
კატეგორია:აშშ-ის კუნძულები კატეგორია:აშშ-ის კუნძულოვანი ტერიტორიები კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები
მარინა დურუნდა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 12 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1997 კატეგორია:აზერბაიჯანელი მხატვრული ტანმოვარჯიშეები
როუზ მოფორდი
როუზ მოფორდი (Rose Mofford; დ. 8 აგვისტო 1922, გლობი, არიზონა — გ. 15 სექტემბერი 2016, ფინიქსი, არიზონა) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, არიზონის მე-18 გუბერნატორი 1988-1991 წლებში და მე-13 შტატის მდივანი 1977-1988 წლებში. იგი არიზონის შტატის პირველი ქალი მდივანი და პირველი ქალი გუბერნატორია.
სახელმწიფო სამსახური
საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ მოფორდი მუშაობდა შტატის ხაზინადარის ჯო ჰანტის მდივნად. ორი წლის შემდეგ, როდესაც ჰანტი დანიშნეს არიზონის საგადასახადო კომისიაში, მოფორდი თავის უფროსს გაჰყვა ახალ თანამდებობაზე. 1945 წელს მიატოვა საგადასახადო კომისია და გახდა ჟურნალ Arizona Highways-ის კომერციული დირექტორი. 1947 წელს მოფორდი დაბრუნდა საგადასახადო კომისიაში პასუხისმგებელი მდივნის თანამდებობაზე. 1960 წელს, ჰანტის პენსიაზე გასვლის შემდეგ, ახალმა კომისარმა ტედ მურმა მოფორდი გაათავისუფლა შემდეგი სიტყვებით: „ჩვენ ვთვლით, რომ უკეთესი იქნება აღნიშნული თანამდებობა დაიკავოს მამაკაცმა.“
საგადასახადო კომისიიდან განთავისუფლების შემდეგ, მოფორდი მუშაობდა შტატის მდივნის უესლი ბოლინის აღმასრულებელ მდივნად, ხოლო 1975 წელს გახდა სახელმწიფო შემოსავლების დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე (ყოფილი საგადასახადო კომისია).
პოლიტიკური კარიერა
როდესაც გუბერნატორმა რაულ ექტორ კასტრომ გამოაცხადა გადადგომა, რათა დაეკავებინა არგენტინაში ელჩის თანამდებობა, გუბერნატორის თანამდებობა დაიკავა შტატის მდივანმა უესლი ბოლინმა. არიზონაში არ არსებობს ვიცე-გუბერნატორის შტატი, ამიტომ შტატის მდივანი იკავებს პირველ ადგილს გუბერნატორის მემკვიდრეობის ხაზით. ბოლინმა თავის მხრივ მოფორდი დანიშნა შტატის მდივნად დარჩენილი ვადის ამოწურვამდე. ბოლინი საკუთარ კაბინეტში გარდაიცვალა 1978 წლის 4 მაერტს. მიუხედავად იმისა, რომ მოფორდი შტატის მდივანი იყო, მან ვერ დაიკავა გუბერნატორის თანამდებობა, რადგან იგი არჩეული მდივანი არ ყოფილა, ასე იყო გათვალისწინებული არიზონის კონსტიტუციით. მოფორდი შტატის მდივნად აირჩიეს სამჯერ ზედიზედ 1978, 1982 და 1986 წლებში. 1982-1983 წლებში იგი ასევე იყო შტატის მდივნების ეროვნული ასოციაციის პრეზიდენტი.
1988 წლის 8 თებერვალს გუბერნატორ ევან მიჩემის იმპიჩმენტის პროცედურა დაიწყო. არიზონის კონსტიტუციით მას უფლებამოსილება შეუჩერდა და იგი გადაეცა მოფორდს, რომელიც გახდა გუბერნატორის მოვალეობის შემსრულებელი. მიეჩემის გადადგომის შემდეგ 1988 წლის 4 აპრილს მოფორდი გუბერნატორი გახდა. 1990 წელს მან განაცხადა, რომ მეორე ვადით არ აპირებდა კენჭისყრას.
უკანასკნელი წლები
თანამდებობიდან გადადგომის შემდეგ მოფორდი სამოქალაქო და საქველმოქმედო საქმიანობებით დაკავდა. 1997 წელს დაარსდა როუზ მოფორდის ფონდის სტიპენდია. მოფორდის პატივისცემის ნიშნად სოფტბოლის მოედანს ეწოდა მისი სახელი ბალტერეში და ფინიქსში.
გარდაიცვალა 2016 წლის 15 სექტემბერს 94 წლის ასაკში, ფინიქსში.
პირადი ცხოვრება
1957 წელს როუზი გათხოვდა ფინიქსის პოლიციის კაპიტანზე, ტ. რ. მოფორდზე. ათი წლის შემდეგ ისინი დაშორდნენ, მაგრამ დარჩნენ მეგობრებად. მათ შვილები არ შეძენიათ.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1922 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2016 კატეგორია:არიზონის გუბერნატორები კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის წევრები
მჟაუნმჟავა
მჟაუნმჟავა — ორგანული ნაერთი. ქიმიური ფორმულაა C2H2O4. სახელი მომდინარეობს მცენარე მჟაველასაგან, რომელიც მას შეიცავს. არის უფერო, კრისტალური, მყარი ნივთიერება, რომელიც წყალში გახსნისას წარმოქმნის ასევე უფერო ხსნარს. მჟაუნმჟავას მარილებს ეწოდებათ ოქსალატები. მისი ნახევრად გაშლილი ფორმულა არის, სადაც ორი ნახშირბადის ატომები უკავშირდება ერთმანეთს, შეიცავს ორ კარბოქსილის ფუნქციურ ჯგუფს, ამიტომაც მჟაუნმჟავა არის უმარტივესი დიკარბოქსილ მჟავა.
მჟაუნმჟავა არის უფრო ძლიერი მჟავა ვიდრე ძმარმჟავა. არის აღმდგენი აგენტი. შედის ბევრი საკვები პროდუქტის შემადგენლობაში. კონცენტრირებული მჟაუნმჟავა საშიშია კანზე მოხვედრის დროს და იწვევს დამწვრობას.
ისტორია
პირველად მჟაუნმჟავას მარილი 1745 წელს მიიღო ბოტანიკოსმა და ფიზიკოსმა ჰერმან ბურჰავესმა. მან მარილის გამოყოფა მოახერხა მცენარე მჟაველასაგან.
1776 წელს შვედმა ქიმიკოსებმა, კარლ ვილჰელმ შეელემ და ტორბერნ ბერგმანმა მიიღეს მჟაუნმჟავა საქაროზას მოქმედებით კონცენტრირებულ აზოტმჟავასთან.
1824 წელს გერმანელმა ქიმიკოსმა ფრიდრიხ ვიოლერმა მჟაუნმჟავა მიიღო ციანოგენის მოქმედებით ამიაკის წყალხსნართან. ეს ექსპერიმენტი შესაძლოა იყოს პირველი ექსპერიმენტი, როდესაც მიიღეს ნატურალური პროდუქტი.
მიღება
მჟაუნმჟავას წარმოებაში იღებენ კარბოჰიდრატების დაჟანგვით. მიღების თანამედროვე მეთოდი არის სპირტების კარბონილაცია, რის შედეგადაც მიიღება მჟაუნმჟავას დიესტერი:
4 ROH + 4 CO + O2 → 2 (CO2R)2 + 2 H2O
ამ მეთოდით ყოველწლიურად დაახლოებით 120 000 ტონა მჟაუნმჟავა იწარმოება.
მიღება ლაბორატორიაში
ლაბორატორიაში მას იღებენ საქაროზას დაჟანგვით კონცენტრირებული აზოტმჟავათი. კატალიზატორად იყენებენ მცირე რაოდენობით ვანადიუმის პენტოქსიდს. ასევე ღებულობენ აზეოტროპული დისტილაციით.
რეაქციები
C2O4H2 ⇌ C2O4H− + H+ pKa = 1.27
C2O4H− ⇌ + H+ pKa = 4.27
მას ახასიათებს ისეთი რეაქციები, რომლებიც ახასიათებთ ჩვეულებრივ კარბონმჟავებს. მჟაუნმჟავა წარმოქმნის ესტერებს, როგორიცაა, მაგალითად, დიმეთილის ოქსალატი. მჟაუნმჟავა და ოქსალატები იჟანგებიან პერმანგანატით ავროკატალიზატორული რეაქციისას.
შემცველობა საკვებში
მჟაუნმჟავას შემცველობა საკვებში (გ/100 გ):
უსაფრთხოება
კონცენტრირებული მჟაუნმჟავა არის ტოქსიკური შინაგანი თუ გარებანი ზემოქმედებისას, იწვევს უჯრედების და ლორწოვანი გარსის დაზიანებას. შეიძლება გამოიწვიოს დამწვრობა, ბრონქიტი, პნევმონიტი, პულმონარული ედემა, კალიუმის ოქსილატის ნალექით გამოწვეული თირკმლის უკმარისობა და სხვა უამრავი დაავადება.
ადამიანის ორგანიზმისთვის მჟაუნმჟავის ლეტალური დოზა არის 15–30 გრამი.
სქოლიო
კატეგორია:ორგანული მჟავები კატეგორია:ოქსალატები
ირაკლი თოფაძე
ირაკლი თოფაძე (დ. 1 მაისი, 1905, ყაზბეგი — გ. 1990) — ქართველი ინჟინერი.
ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პოლიტექნიკური ფაკულტეტი ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაციით.
1928 წლიდან მუშაობდა საქართველოს განათლების სამინისტროს ტექნიკურ განყოფილებაში ტექნიკოსად. 1928-1930 წლებში ხევსურეთის სოფლებში — ბარისახოში, ხახმატსა და შატილში — სკოლებისა და საავადმყოფოს (ბარისახოში) მშენებლობაზე. 1930-1932 წლებში სამშენებლო ტრესტ „ახალმშენში“ სამუშაოთა მწარმოებლად. 1932-1933 წლებში გაერთიანება „საქჩაის“ სამშენებლო ტრესტებში ინჟინერ-ინსპექტორად. 1933-1934 წლებში მინერალური წყლის „ყაზბეგის“ ჩამოსასხმელი ქარხნის მშენებლობაზე სამუშაოთა მწარმოებლად. 1935-1937 წლებში მუშაობდა თბილისში ავჭალის ფოლად-თუჯის სხმულების ქარხანა „ცენტროლიტის“ მშენებლობაზე მთავარ ინჟინრად. 1938-1941 წლებსი ტურისტულ სამმართველოში — მთავარ ინჟინრად. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში — თავდაცვის ობიექტების სამშენებლო უბნის უფროსად. 1945-1946 წლებში იყო სამშენებლო ტრესტ „საქშახტმშენის“ საწარმოო განყოფილების უფროსი. 1945-1950 წლებში „ჩითახევჰესის“ მშენებლობის მთავარი ინჟინრის მოადგილე და საწარმოო განყოფილების უფროსი. 1950-1954 წლებში ტყიბულის მაღაროთა სამმართველოს გამამდიდრებელი ფაბრიკის მშენებლობის მთავარი ინჟინერი და მშენებლობის უფროსი. 1954-1955 წლებში „შაორჰესის“ მშენებლობის მთავარი ინჟინერი. 1955-1957 წლებში „საქმთავარენერგოს“ უფროსის მოადგილე. 1957-1960 წლებში საბჭოთა კავშირის ქვანახშირის მრეწველობის, ტრესტ საქნავთობისა და სამთამადნო ობიექტების სამშენებლო სამმართველოს უფროსი. 1960-1963 წლებში საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს N3 სამშენებლო ტრესტ „თბილმრეწვმშენის“ მთავარი ინჟინერი. 1963-1972 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს სსრ კომუნალური მეურნეობის სამინისტროს სამშენებლო ტრესტ „საქკომუნრემმშეს“, იყო სამინისტროს კოლეგიის წევრი. 1972-1974 წლებში მუშაობდა იმავე სამინისტროს საპროექტო ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ. 1974-1976 წლებში კომუნალური მეურნეობებისა და ქალაქების კეთილმოწყობის სამმართლოს უფროსად. 1977 წლიდან სსრ კავშირის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტ „ორგწყალმშენის“ თბილისის განყოფილებაში მთავარ სპეციალისტად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1905 კატეგორია:გარდაცვლილი 1990 კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:ყაზბეგში დაბადებულები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ნიანგანი
ნიანგანი (Mount Nyangani) — მთა ზიმბაბვეში.
ნიანგანის მთა ზიმბაბვეს ყველაზე უფრო მაღალი წერტილია, რომლის სიმაღლე მდებარეობს ზღვის დონიდან 2592 მეტრზე. ნიანგანის მთა მდებარეობს მანიკალენდის პროვინციის ტერიტორიაზე, ქვეყნის უკიდურეს აღმოსავლეთში, მაღალმთიანეთში, ქალაქ მუტარეს ჩრდილოეთით, ნიანგას ეროვნული პარკის ზონაში.
ნიანგანის მთის კალთებზე სათავეს იღებს სამხრეთი აფრიკის რამდენიმე მდინარე, მათ შორის პუნგვე და ოდზი.
სქოლიო
კატეგორია:ზიმბაბვეს მთები
კაზარი
რესურსები ინეტრნეტში
კატეგორია:ესტონეთის მდინარეები
ლოქბათანის ტალახის ვულკანი
ლოქბათანის ტალახის ვულკანი (Lökbatan palçıq vulkanı) — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ტალახის ვულკანი. მდებარეობს ბაქოს გარადაღის რაიონში, ამავე სახელწოდების დასახლებაში. 1998 წლიდან შედის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
1933 წელს, ვულკანის ძირში ჭაბურღილი გახსნის შემდეგ, გეოლოგებმა რეგიონში ნავთობისა და გაზის დიდი მარაგი აღმოაჩინეს. ზუსტად ამ ფაქტიდან გამომდინარე შემდგომში გაჩნდა თეორია იმის შესახებ, რომ ტალახის ვულკანებს პირდაპირი კავშირი აქვს ნახშირწყალბადის საბადოსთან.
ლოქბათანი მსოფლიოში ყველაზე აქტიური ტალახის ვულკანია: 1810 წლიდან დაფიქსირებულია 25 ამოფრქვევა, აქედან ბოლო 2 ამოფრქვევა 2017 წელს დაფიქსირდა. ვულკანის ხასიათი ცვალებადია: როგორც წესი, მას ახასიათებს პელეს ტიპის ამოფრქვევა, რის შედეგადაც ხდება ტალახის გადაღვრა, რომელიც აგებს მის კონუსს, მაგრამ ხანდახან ხდება თვითანთებადი აირის ბობოქარი გამოყოფაც.
სქოლიო
კატეგორია:ტალახის ვულკანები კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოლოგია კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში კატეგორია:აზერბაიჯანის ნაკრძალები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობა ანბანის მიხედვით
კანონის უზენაესობა
კანონის უზენაესობა — ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონში განსაზღვრულია, როგორც „კანონის ძალაუფლება და გავლენა საზოგადოებაში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის განიხილება ინდივიდუალურ ან ინსტიტუციონალური ქმედების შეზღუდვად; (შესაბამისად) ამ პრინციპის მიხედვით, საზოგადოების ყველა წევრი (ხელისუფლების ჩათვლით) განიხილება სამართლებრივი კოდექსისა და პროცესების თანასწორ სუბიექტად“. ტერმინი კანონის უზენაესობა მჭიდროდ არის დაკავშირებული, როგორც კონსტიტუციონალიზმთან, ასევე სამართლებრივ სახელმწიფოსთან და ის მიემართება პოლიტიკურ მდგომარეობას და არა რომელიმე კონკრეტულ სამართლებრივ კანონს.
ეს ტერმინი უკვე გამოიყენებოდა XVI საუკუნის ბრიტანეთში და ამავე საუკუნეში შოტლანდიელი თეოლოგი  სამუელ რეზერფორდი იყენებს მას მეფეების საღვთო უფლებების წინააღმდეგ კამათში. ჯონ ლოკი წერდა, რომ თავისუფლება საზოგადოებაში ნიშნავს მორჩლებას მხოლოდ იმ კანონებისადმი, რომლებსაც ქმნის კანონმდებლი და, რომლებსაც  ემორჩილება ყველა. სხვა მხრივ, პიროვნება თავისუფალია, როგორც სახელმწიფოებრივი, ასევე კერძო შეზღუდვებისგან. შედგომ „კანონის უზენაესობა“ გავრცელდა XIX საუკუნეში ბრიტანელი იურისტის ალბერტ ვენ დაისის მიერ. თუმცა, ეს პრინციპი განსხავებული ფორმულირებით უკვე გამოიყენებოდა ანტიკური მოაზროვნეების მიერ. არისტოტელე წერდა: „უფრო მართებულია, რომ კანონი მართავდეს ყველა მოქალაქეს“.
კანონის უზენაესობის მიხედვით, ყველა ადამიანი კანონის სუბიექტია, მათ შორის კანონმდებლები სამართალდამცავები და  მოსამართლეები. ამ გაგებით, ის უპირისპირდება ტირანიას ან ოლიგარქიას, სადაც მმართველები დგანან კანონზე მაღლა. კანონის უზენაესობის არარსებობა შეიძლება შეგვხვდეს, როგორც დემოკრატიებში, ასევე მონარქიებში, სადაც არ ხდება კანონების გათვალისწინება. კანონის უზენაესობა საფრთხის ქვეშაა იქ, სადაც ხელისუფლებას არ გააჩნია შესაბამისი მაკორექტირებელი მექანიზმი მის აღსადგენად.
ისტორია
მართალია თანამედროვეობაში ამ ტერმინის „კანონის უზენაესობა“ გამავრცელებლად ითვლება ა. ვ. დაისი, თუმცა ეს სამართლებრივი ცნება ისტორიის მანძილზე ვითარდებოდა ბევრ ანტიკურ ცივილიზაციებში, მათ შორისაა: ანტიკური საბერძნეთი, მესოპოტამია, ინდოეთი, და რომი.
ანტიკურობა
დასავლეთში, ანტიკური ბერძნები საუკეთესო მმართველობის ფორმად მიიჩნევდნენ ყველაზე გამორჩეული პირის მმართველობას. პლატონი ემხრობოდა კეთილგანწყობილ დიქტატურას, რომელსაც მართავდა იდეალური ფილოსოფოსი მეფე და ის იდგა კანონზე მაღლა. თუცა პლატონი თვლიდა, რომ იდეალური მმართველი შეძლებდა დაწესებული კანონების პატივისცემას, ის ხსნიდა: „იქ, სადაც კანონი ექვემდებარება ხელისუფლებას, და თავად არ გააჩნია ძალაუფლება, სახელმწიფოს დაცემა, ჩემი აზრით, არ არის შორს, მაგრამ თუ კანონი არის ხელისუფლების ოსტატი და ხელისიფლება არის მისი შეგირდი, მაშინ მდგომარეობა დამაიმედებელია და ადამიანებს შეუძლიათ ისარგებლონ ყველა იმ სიქველით, რაც ღმერთმა სახელმწიფოს არგუნა.“  არისტოტელე პლატონზე მეტად ცდილობდა წინააღმდეგობა გაეწია უმაღლესი მმართველებისთვის და არ მიეცა მათთვის ნება ხელში ჩაეგდოთ ძალაუფლება კანონის მორჩილებასა და დაცვის მიღმა. სხვა სიტყვებით, არისტოტელე ემხრობოდა კანონის უზენაესობას:
"უფრო მართებულია, რომ კანონი მართავდეს ყველა მოქალაქეს: იმავე პრინციპის დაცვით, თუ სასარგებლოა, მეტი ძალაუფლება გადაეცეს კონკრეტულ პირებს, თუმცა მათ უნდა მიენიჭოთ მხოლოდ კანონის მცველისა და მორჩილის როლი“."
ხშირად ციტირებენ რომაელი პოლიტიკოსი ციცერონის სიტყვებს, დაახლოებით:  „ჩვენ ყველა ვემსახურებით კანონების, რათა ვიყოთ თავისუფლები“  რომის რესპუბლიკაში საეჭვო მაგისტრი მოსამართლეები შესაძლებელია, რომ გასამართლებულიყვნენ მათი მსახურების დასრულების შემდეგ, მაშინ როცა რომის იმპერიაში სუვერენებს გააჩნდათ იმუნიტეტი (legibus solutus), მაგრამ მომჩივარს შეეძლო სარჩელის შეტანა ხაზინის წინააღმდეგ.
ბოლო ხანებში იყო მცდელობაც ბიბლიის გავლენის გადაფასებისა დასავლურ საკონსტიტუციო სამართალში. ძველ აღთქმაში, წიგნი მეორე რჯულისა კონკრეტულ შეზღდვებს უწესებს მეფეს, ისეთ საკითხებთან მიმართებით, როგორიცაა ცოლების რაოდენობა ან  ცხენების ფლობის შეზღუდვა (საკუთარი გამოყენებისთვის). პროფესორი ბერნარდ ლევისნოსნის მიხედვით, „კანონმდებლობა იმ პერიოდში იყო ისეთი უტოპიური, რომ ის ფაქტობრივად არც არსებობდა...“ მოცემულ კანონიკურ წიგნში ასახულ სოციალურ ხედვას შეიძლება გავლენა მოეხდინა   მეფეების საღვთო კანონების  მხარდამჭერებზე, მათ შორისაა ეპისკოპოსი ჯონ პონეტი XVI საუკუნის ინგლისში.
შუა საუკუნეები
ისლამურ სამართლაში კანონის უზენაესობა ფორმირდა VII საუკუნეში, რომლის მიხედვით არავის ძალუძს საკუთარი თავი დააყენოს კანონზე მაღლა, თვით ხალიფასაც კი.
ალფრედ დიდმა, ანგლოსაქსონი მეფე IX საუკუნეში, მოახდინა სამეფოს სამართლის რეფორმა და შექმნა ახალი კოდექსი (მეფე ალფრედ დიდის კანონები), რომელიც მან დააფუძვნა ბიბლიის მოძღვრებებს. ის მიიჩნევდა, რომ ყველა ადამიანი, ღარიბი თუ მდიდარი, მეგობარი თუ მტერი, თანაბრად უნდა მიემართებოდეს იდენტურ სამართალს. სავარაუდოდ მასზე გავლენა იქონია ბიბლიის კანონიკურმა წიგნმა „წიგნი ლევიტელთა“ 19:15: „არა ჰქმნეთ ცრუ სარჩელსა შინა, არცა თუალ-ახუნე გლახაკსა, არცა თუალ-ახუნე პირსა ძლიერისასა სიმართლით განსაჯო მოყუასი შენი.“
1215 წელს, მთავარეპისკოპოსმა სტეფან ლანგტონმა ინგლისში შემოიკრიბა ბარონები და აიძულა ჯონ უმიწაწყლოს და მომავალ სუვერენებს, მაგისტრებს დამორჩილებოდნენ კანონის უზენაესობას, რათა დაეცვა  მაგნა კარტას მიერ  განსაზღვრულ ანტიკური თავისუფლებები, გადასახადების ამოღების სანაცვლოდ. კონსტიტუციის ეს საფუძველი შემდგომ შეიტანეს ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციაში.
1481 წელს, ფერდინანდ II არაგონელის მმართველობის პერიოდში, კატალონიის საბჭომ დაამტკიცა Constitució de l'Observança, რომლის მიხედვითაც სამეფო ძალაუფლება დაექვემდებარებოდა კატალონიის სამთავროს კანონებს.
ადრეული მოდერნული პერიოდი
ამ ინგლისური ტერნიმის გამოყენება დაიყო დაახლოებით 1500 წელს. სხვა ადრეული მაგალითი ამ ტერმინისა „კანონის უზენაესობა“ გვხვდება ჯეიმზ I სტიუარტისთვის დაწერილ პეტიციაში თემთა პალატის მიერ 1610 წელს: "„იმ ბედნირებებსა და თავისუფლებებს შორის, რაც ამ სამეფოში თქვენი უდიდებულესობის მსახურებს ერგოთ თქვენი სამეფო წინაპრების, ამჟამინდელი მეფეებისა და დედოფლებისგან, არაფერს არ მიიჩნევენ ისინი იმაზე უფრო  ძვირფასად და სასურველად, ვიდრე იმას, რომ მათ მართავენ  „კანონის უზენაესობის“ დაცვით, რაც ანიჭებს ხელმძღანელსაც და წევრსაც განსაზღვრულ უფლებებს, და მათ არ მართავენ გაურკვეველი და თვითნებური ხელისუფლების ქვეშ.“ ..."
1607 წელს ინგლისის სასამართლოს თავმჯდომარემ ედვარდ კოკმა აკრძალვების საქმეში (მისი ჩანაწერის მიხედვით) თქვა: „სამართალი არის ოქროს სახაზავი და საზომი საგნების მიზეზობრიობისა; და ის იცავს მეფეს უსაფრთხოებასა და სიმშვიდეში: ამან მეფე გაანაწყენა და თქვა, რომ ის არ უნდა ექვემდებარებოდეს კანონს, რომლის ძალაში შეყვანა იქნებოდა ღალატი; რაზეც მე ვუპასუხე, ბრაქტონმა თქვა, quod Rex non debet esse sub homine, sed sub Deo et lege (რომ მეფე არ უნდა ექვემდებარებოდეს რომელიმე პირს, არამედ მხოლოდ ღმერთს და კანონს.).“
ერთ-ერთი პირველ თანამედროვე ავტორი, რომელმაც გამოიყენა ეს ტერმინი და მისცა ამ პრიცნიპს თეორიული საფუძველი, იყო სამუელ რეზერფორდი თავის ნაშრომში კანონი, მეფე (1644). ლათინურმა სათაურმა „კანონი არის მეფე“ ჩაანაცვლა ტრადიციული ფორმულირება rex lex („მეფე არის კანონი“). ჯეიმზ ჰარინგტონი არისტოტელეს პოლიტიკოს გავლენის ქვეშ, თავის ნაშრომშიოკეანე (1656) წერს, რომ მმართველობის ფორმებს შორის  „კანონების და არა ცალკეული პირების მმართველობა“, იყო უკეთესი ვიდრე „პიროვნებების მმართველობა, და არა კანონების“.
ჯონ ლოკი ასევე ეხება ამ საკითხს თავის ნაშრომში მეორე ტრაქტატი მმართველობაზე (1690): "ადამიანის ბუნებითი თავისუფლებაა, რომ იყოს თავისუფალი ნებისმიერი აღმატებული ძალისგან დედამიწაზე, და არ ექვემდებარებოდეს სხვა ადამიანის ნებას ან საკანონმდებლო ძალაუფლებას, არამედ ფლობდეს მხოლოდ ბუნებით კანონებს საკუთარი თავის სამართავად. ადამიანის თავისუფლება საზოგადოებაში ნიშნავს, რომ არ ექვემდებარებოდე რომელიმე საკანონმდებლო ძალას, გარდა იმისა, რაც დადგენილია საერთო თანხმობით; არ ემორჩლებოდე სხვა ნების დომინაციას, ან კანონის რაიმე შეზღუდვას,  გარდა კანონმდებლის მიერ დაწესებულისა, რომელსაც იგი ქმნის ნდობით აღჭურვილი. მაშინ თავისუფლება არ არის ის, რასაც  რობერტ ფირმერი გვიამბობს ჩვენ, დაკვირვებები, A. 55, რომლის მიხედვითაც,  თავისუფლებაა ყველამ აკეთოს, რაც სურს, იცხოვროს, როგორც ესიამოვნება და არ იყოს შეზღუდული რაიმე კანონის მიერ. არამედ თავისუფლება ხელისუფლების ქვეშ არის ის, რომ ფლობდე კანონებს, რომლის მიხედვითაც ცხოვრობ და, რომელიც საერთოა საზოგადოების თითოეული წევრისთვის და, რომელსაც ქმნის საკანონმდებლო ძალა; თავისუფლება, რომ მივყვე ჩემს ნებას ყველგან, სადაც კანონი არ მიკრძალავს; არ ვიყო სუბიექტი სხვა ადამიანის ცვლადი, გაურკვეველი, უცნობი და თვითნებური ნებისა: რადგან ბუნებითი თავისუფლებაა არ ექვემდებარებოდე რაიმე შეზღუვას, გარდა ბუნების კანონებისა."
ამ პრინციპს ასევე განიხილავს მონტესკიე თავის ნაშრომში კანონის სული (1748). ცნება „კანონის უზენაესობა“ ასევე ჩნდება  სამუელ ჯონსონის ლექსიკონში (1755).
1776 წელს, ნააზრევი, რომ არავინ დგას კანონზე მაღლა ფართოდ გავრცელდა ამერიკის შეერთებული შტატების შექმნის პერიოდში. მაგალითად, ტომას პეინი წერდა თავის ნაშრომში საღი აზრი, რომ „ამერიკაში, კანონი არის მეფე. რადგან აბსოლუტიზმში მეფე არის კანონი, ხოლო თავისუფალ ქვეყნებში კანონი უნდა იყოს  მეფე; და არავინ სხვა.“ 1780 წელს, ჯონ ადამსმა შეიტანა ეს პრინციპი  მასაჩუსეტსის კონსტიტუციის უფლებათა დეკლარაციის მე-6 მუხლში: არცერთ ადამიანს, კორპორაციას, პირთა ასოციაციას არ გააჩნია შესაძლებლობა, რომ მოიპოვოს უპირატესობა, ან რაიმე კონკრეტული ან ექსკლუზიური პრივილეგია, საზოგადოებისგან განსხვავენული გზით, გარდა იმისა, რაც საზოგადოების წინაშე გაწეული სამსახურისგან აღმოცენდება და ეს სტატუსი შემდგომ არ გადაეცემა მემკვდირეობით არც შვილებს, შთამომავლებს ან სისხლით ნათესავებს. იდეა, რომ ადამიანი იბადება მაგისტრად, კანონმდებლად, ან მოსამართლედ არის აბსურდი და სიცრუე.
ბრიტანეთის, საფრანგეთის და ამერიკის შეერთებული შტატების გავლენით კანონის უზენაესობის პრინციპი მსოფლიოს გარშემო გავრცელდა სხვა ქვეყნებშიც.
განსაზღვრება და ინტერპრეტაციების კატეგორიზაცია
"კანონის ძალაუფლება და გავლენა საზოგადოებაში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის განიხილება ინდივიდუალურ ან ინსტიტუციონალური ქმედების შეზღუდვად; (შესაბამისად) ამ პრინციპის მიხედვით, საზოგადოების ყველა წევრი(ხელისუფლების ჩათვლით) ითვლება სამართლებრივი კოდექსისა და პროცესების თანასწორ სუბიექტად."
კანონის უზენაესობის მიხედვით, ყველა მოქალაქე არის კანონის სუბიექტი. ის ეწინააღმდეგება აზრს, რომ მმართველი დგას კანონზე მაღლა, როგორიცაა მაგალითად საღვთო უფლებები.
მიუხედავად მისი ფართო გამოყენებისა პოლიტიკოსების, მოსამართლეების და აკადემიკოსების მიერ, „კანონის უზენაესობას“ აღწერენ, როგორც „ბუნდოვან ცნებას“. თანამედროვე სამართლის თეორიტიკოსებს შორის, აღმოვაჩენთ, რომ სულ მცირე კანონის უზენაესობის ორგვარი განსაზღვრება არსებობს: ფორმალისტური ან  „თხელი“ განმარტება და  მატერიალური ან „სქელი“ განმარტება; შეიძლება გადავაწყდეთ მესამე  „მოქმედ“ ფორმულირებასაც. ფორმალისტებისთვის კანონის უზენაესობა არ მოიცავს განსჯას თავისთავად სამართლის „სამართლიანობასთან“ დაკავშირებით, არამედ ის აზუსტებს იმ პროცედურულ ატრიბუტებს, რომლებსაც უნდა მოიცავდეს სამართლებრივი ჩარჩო, რათა შეესაბამებოდეს კანონის უზენაესობას. კანონის უზენაესობის მატერიალური განსაზღვრებები მიდიან მოცემული განმარტების მიღმა და მოიცავენ იმ არსებით უფლებებსაც, რომელიც დაფუძნებულია და ნაწარმოები კანონის უზენაესობისგან.
უმრავლესობა სამართლის თეორიტიკოსებისა, თვლის, რომ სამართალს გააჩნია ფორმალური ხასიათი. მაგალითად, მსგავსი თეორიების მიხედვით, სამართალი მოითხოვს ზოგადობას (ზოგადი კანონები, რომელიც მიამართება ადამიანის კლასებს და ქცევებს, განსხვავებით ინდივიდებისა) საჯაროობას (საიდუმლო კანონების არარსებობა), მუდმივობას (კანონი არ უნდა იყოს რეტროსპექტული), შესაბამისობას (კანონები არ უნდა მოდიოდეს წინააღდეგობაში ერთმანეთთან), თანასწორობას (საზოგადოების თითოეულ წევრს თანაბრად უნდა მიემართებოდეს), და სიზუსტეს (კანონი არ უნდა ტოვებდეს ბევრნაირი ინტერპრეტაციის საშუალებას), თუმცა ფორმალისტებისთვის  არ  არსებობს  რაიმე მოთხოვნა  კანონის შინაარსთან დაკავშირებით. დანარჩენები, რამდენიმე სამართლის თეორეტიკოსის ჩათვლით, მიიჩნევენ, რომ კანონის უზენაესობა იცავს ინდივიდუალურ უფლებებს. სამართლის თეორიაში, ეს ორი მიდგომა კანონის უზენაესობის მიმართ ითვლება ორ მთავარ ალტერნატივად, რასაც უწოდებენ ფორმალურ და მატერიალურ მოდგომას. თუმცა, არსებობს სხვა მიდგომებიც. ზოგი თვლის, რომ დემოკრატია არის კანონის უზენაესობის ნაწილი.
„ფორმალური“ ინტერპრეტაცია არის უფრო გავრცელებული, ვიდრე „მატერიალური“. ფორმალისტები თვლიან, რომ კანონი უნდა იყოს მუდმივი, საჯარო და ასევე მას უნდა გააჩნდეს ზოგადობა, თანასწორობა და სიზუსტე. გარდა ამისა, ფორმალისტური თვასაზრისით, არ არსებობს მოთხოვნა კანონის შინაარსთან დაკავშირებით. ეს მიდგომა უზრუნველყოფს დემოკრატიისა და ინდივიდუალური უფლებების დაცვას კანონის მიერ, მაგრამ ასევე აღიარებს „კანონის უზესაესობის“ არსებობას ისეთ ქვეყნებშიც, რომელთაც არ გააჩნიათ კანონის დამცველი დემოკრატია ან ინდივიდუალური უფლებები. ყველაზე ცნობილი არგუმენტები ფორმალისტურ ინტერპრეტაციის სასარგებლოდ ეკუთვნის ა. ვ. დაისის, ფ. ა. ჰაიეკს. ჯოზებ რაზს, ჯოზეფ უნგერს.
მატერიალურ ინტერპრეტაცია, რომელსაც ემხრობა დვორკინი და ალანი, ამტკიცებს, რომ კანონის უზენაესობა თავის თავშივე მოიცავს ინდივიდუალური უფლებების დაცვას.
„კანონის უზენაესობის“ ფუნქციონალური განმარტება შეესაბამება ტრადიციულ ინგლისურ განმარტებას, რომელიც „კანონის უზენაესობას“ უპირირისპირებს „ადამიანის მმართველობას“. ფუნქციონალური თვალსაზრისით, საზოგადოებას, სადაც ხელისუფლების წარმომადგენლებს გააჩნიათ ფართო უფლებამოსილება, გააჩნია „კანონის უზენაესობის“ დაბალი ხარისხი, მაშინ როცა საზოგადოება, რომელშიც ხელისუფლების წარომადგენლებს გააჩნიათ შეზღუდული უფლებამოსილება, ხასიათდება „კანონის უზენაესობის“ მაღალი ხარისხით. კანონის უზენასესობის დაცვა ხანდახან მოითხოვს ისეთი ქმედებების დასჯას, რომელიც შესაძლოა გამართლებილი  იყოს  ბუნებითი სამართალის მიხედვით, თუმცა არა ნორმატიურლის. შესაბამისად, კანონის უზენაესობა შეიძლება გარკვეულ მოცემულობაში წინააღმდეგობაში მოდიოდეს პრაქტიკულობასთან, მაშინაც კი როცა ის კონკრეტულ სიტუაციაში უფრო სასურველი იქნებოდა.
ანტიკური ცნება „წესი კანონისა“ შეგვიძლია განვასხვაოთ ცნებისგან  „წესი კანონისგან“. პოლიტიკური მეცნიერების პროფესორის, ლი შუგუანგის მიხედვით: „განსხვავება ... არის ის, რომ კანონის უზენაესობის ქვეშ, კანონი არის წინამორბედი და ის შეიძლება გამოიყენოს, როგორც საზომი ძალაუფლების ხელში ჩაგდების წინააღდმეგ. ხოლო „კანონის წესის“ ქვეშ, კანონი არის იარაღი ხელისუფლების ხელში, რომელიც სამართლებრივი გზით უქმდება.“
სტატუსი სხვადასხვა იურისდიქციებში
[[File:Maprl.png|thumb|upright=2.05|
]] კანონის უზენაესობა განიხილება, როგორც მნიშვნელოვანი განზომილება ქვეყნის ხარისხის და ხელისუფლების შესაფასებლად. ისეთი კვლევა, როგორიცაა გლობალური მმართველობის ინდიკატორი, კანონის უზენაესობას განსაზღრავს შემდეგნაირად: „რამდენად ენდობიან სუბიექტები და ემორჩილებიან საზოგადოებრივ წესებს, და კონკრეტულად რა გზით ხდება წესების გატარება, პოლიცია და სასამართლო, ასევე  დანაშაულის ან ძალადობრივი ქმედების სიხშირე.“ ამ განსაზღვრებაზე დაყრდნობით, გლობალური მმართველობის ინდიკატორის პროექტმა შექმნა საერთო საზომი კანონის უზენაესობის შესაფასებლად 200-ზე მეტ ქვეყნაში, რაც გამოსახულია მარჯვნივ აღნიშნულ რუკაზე.
ევროპა
პრეამბულა ევროპულ კონვენციაში ადამიანის უფლებებსა და ფუნდამენტურ თავისუფლებებზე აღნიშნავს: „ევროპული ქვეყნების ხელისუფლებები, რომლებიც არიან თანამოაზრენი და იზიარებენ  პოლიტიკური ტრადიციების, იდეალების, თავისუფლებებისა და კანონის უზენაესობის საერთო მემკვიდრეობას“.
კარმრაშენი (ვაიოცძორი)
კარმრაშენი (Կարմրաշեն) — სოფელი სომხეთში, ვაიოცძორის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 030 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 212 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 5.4 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 39.06 კმ²-ია.
კანონის უზენაესობა
ევროპა
საფრანგეთსა და გერმანიაში, კანონის უზენაესობის ცნება (Etat de droit და Rechtsstaat) ექვივალენტურია კონსტიტუციური უზენაესობის პრინციპისა და  საჯარო ხელისუფლების მიერ  ფუნდამენტალური უფლებების დაცვის. (მოიძიე საჯარო სამართალი), კონკრეტულად  კანონმდებლობა. საფრანგეთი იყო კანონის უზენაესობის იდეის ერთ-ერთი პირველი პიონერი. გერმანული ვერსია არის უფრო „მკაცრი“, თუმცა ის ემსგავსება ფრანგულ და გაერთიანებული სამეფოს ინტერპრეტაციას.
კარმრაშენი (ვაიოცძორი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვაიოცძორის პროვინციის სოფლები
კანონის უზენაესობა
ევროპა
ფინეთის კონსტიტუცია მოითხოვს კანონის უზენაესობის ზუსტ განსაზღვრებას, რადგან: „საჯარო ძალაუფლების გამოყენება უნდა ეფუძვნებოდეს კანონს. ნებისმიერ საჯარო ქმედებაში, კანონი მკაცრად უნდა იკითხებოდეს“.
გაერთიანებული სამეფო
გაერთიანებულ სამეფოში კანონის უზენაესობა ხანგრძლივი პრინციპია, რომლის მიხედვითაც იმართებოდა სახელმწიფო 1215 წელს მაგნა კარტადან მოყოლებული და ასევე აღსანიშნავია უფლებათა ბილი 1689. XIX საკუნეში, ა.ვ დაისი, მოსამართლე და კონსტიტუციის მკვლევარი, თავის კლასიკურ ნაშრომში შესავალი სამართლის და კონსტიტუციის სწავლებაში (1885) ქმნის ბრიტანეთოს კონსტიტუციის ორ მთავარ საყრდენს. ეს ორი საყრდენია კანონის უზენაესობა და პარლამენტარიზმი.
შეერთებული შტატები
შეერთებული შტატეხის ხელისუფლების თითოეული წარმომადგენელი; აშშ-ის პრეზიდენტი, აშშ-ის უმაღლესი სასამართლო, კანონმდებლები, სახელმწიფო მოსამართლეები და კონგრესის ყველა წევრი, პირველ რიგში ცდილობს დაიცვას  კონსტიტუცია. მათი ფიცი ადასტურებს, რომ კანონის უზენაესობა დგას ადამიანის მმართველობაზე მაღლა. ამავდროულად, ფედერალურ ხელისუფლებას გააჩნია მნიშვნელოვანი უფლებამოსილება: საკანონმდებლო ორგანოს შეუძლია  კანონის შექმნა,  თავისი ფედერალური ძალაუფლების ჩარჩოში,  ინდივიდუალური უფლებების დაცვით. ასევე, სასამართლო ორგანოსაც გააჩნია გარკვეული ხარისხის სამართლებრივი დისკრეცია, რაც შეეხება აღმასრულებელ ორგანოს, ისიც ხასიათდება ფართო უფლებამოსილებით, მათ შორისაა შერჩევითი აღსრულების უფლებამოსილება.
მკვლევრები კამათობენ, აქვს თუ არა აშშ-ს კონსტიტუციაში „კანონის უზენაესობას“ განსხვავებული ინტერპრეტაცია და თუ გააჩნია, მაშინ როგორი. მაგალითად, ჯონ ჰარისონი ამბობს, რომ სიტყვა „კანონი“ კონსტიტუციაში განსაზღვრულია, როგორც რაიმე, რაც არის სამართლებრივად სავალდებულო, ვიდრე ის, რაც „განსაზღვრულია ფორმალური ან მატერიალური კრიტერიუმებით“, შესაბამისად, მოსამართლეებს არ გააჩნიათ უფლებამოსილება გააკრიტიკონ რაიმე კანონი, იმ მიზეზით, რომ ის ვერ აკმაყოფილებს მსგავს დაუწერელ და ბუნდობვან კრიტერიუმს. ამ აზრს ეწინააღდეგებოდა სამართლის პროფესორი ფრედერიკ მარკ გედიკსი, ის წერდა, რომ ციცერონს, ავგუსტინეს, თომა აკვინელს და აშშ-ის კონსტიტუციის მამებს სჯეროდათ, რომ უსამართლო კანონი ვერ იქნება კანონი.
ზოგიერთი თანამედროვე მკვლევარი თვლის, რომ წინა საუკუნის განმავლობაში კანონის უზესაესობის შემცირების მიზეზი გახდა  სამართლის ინსტრუმენტალური გაგება, რასაც  საფუძველი ჩაუდეს რეალისტებმა, მათ შორის ოლივერ ვენდელ ჰოლმსი და როსკო პაუნდი. მაგალითად, ბრაიან ტამანაჰა წერს: „კანონის უზენაესობა არის საუკუნოვანი იდეალი, თუმცა აზრი, რომ კანონი არის მიზნის მისაღწევი საშუალება, შეიქმნა XIX-XX საუკუნეებში“.