cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჭიათურის მუნიციპალიტეტი
დემოგრაფია
მუნიციპალიტეტში არის 1 ქალაქი და 60 სოფელი. ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი კარგადაა დასახლებული ათვისებული მეურნეობრივად. სოფლების უმეტესობა მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე. ზოგიერთი დასახლებული პუნქტი, მათ შორის ქალაქი ჭიათურა, მდებარეობს მდინარე ყვირილისა და მისი შენაკადების ვიწრო ხეობებში. განსახლების ძირითადი ზონა ვრცელდება 400-1000 მეტრის ფარგლებში. სოფლის მოსახლეობა შეადგენს მოსახლეობის 67 %-ზე მეტს. მოსახლეობის უმეტესობა ქართველები არიან. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვე 1 კვადრატულ კილომეტრზე 73,52 ადამიანია.
ადმინისტრაციული ერთეულები
ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოა მუნიციპალიტეტის საკრებულო, მუნიციპალიტეტში შექმნილია შემდეგი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები:
ეკონომიკა
მუნიციპალიტეტის ეკონომიკაში მთავარ როლს ასრულებს მრეწველობა, კერძოდ მანგანუმის მადნის მოპოვება-გამდიდრება. მანგანუმის მადნის მოპოვებას 130 წელზე მეტი ხნის ისტორია აქვს. ასევე მოიპოვება სხვა სასარგებლო წიაღისეული: მარმარილო და კვარციანი ქვიშა. კვარციანი ქვიშა გამოიყენება სხვადასხვა სახის მშენებლობაში, როგორც ბეტონის შემავსებელი და შესალესი მასალა. სოფელ სალიეთში მოიპოვება ყავისფერი მარმარილო, რომელიც ძვირფასი მოსაპირკეთებელი მასალაა.
განათლება და კულტურა
thumb|[[კაცხის სვეტი]] მუნიციპალიტეტში მოქმედებს 23 საბავშვო ბაღი, 17 საჯარო და ორი საბაზო სკოლა, არის კერძო და სასულიერო სკოლები. ჭიათურაში არის სამუსიკო და სასპორტო სასწავლებლები. სოფელ პერევისაში მოქმედებს საზაფხულო ბანაკი მუნიციპალიტეტში მცხოვრები სოციალურად დაცუველი ბავშვებისთვის.
მუნიციპალიტეტში მოქმედებს სამი საავადმყოფო, სასოფლო საექიმო ამბულატორიები, გამოდის რამდენიმე ადგილობრივი გაზეთი. ჭიათურაში არის საფეხბურთო კლუბი ჭიათურა.
ჭიათურაში არის ჭიათურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი და ჭიათურის დრამატული თეატრი, რომელიც აკაკი წერეთლის სახელობისაა.
ღირსშესანიშნაობები
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული ბუნების ძეგლია კაცხის სვეტი. ასევე არის მღვიმეები და გამოქვაბულები:
რელიგიური მნიშვნელობის ისტორიული ძეგლებია: კაცხის ტაძარი, მღვიმევის მონასტერი, პერევისის წმინდა გიორგის ეკლესია, უსახელოს მთავარანგელოზის ეკლესია, რგანის წმინდა გიორგის ეკლესია, მღვიმევის მონასტერი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ასევე შემორჩენილია ეკლესიები ზედუბანში, ნავარძეთში, მეჩხეთურში, ზედა ბერეთისაში, სვერში.
საერო ისტორიული ძეგლებია: ნავარძეთის ციხე, კაცხის ციხე, სვერის ციხე, დიდველის ციხე, ციხე-დარბაზი ხრეითში.
სქოლიო
*
გიორგი მთაწმიდელი
thumb|გიორგი მთაწმიდელი, ივერთა მონასტრის ფრესკა. გიორგი მთაწმიდელი, გიორგი ათონელი (დ. სავ. 22–დან 29 მარტის ჩათვლით, 1009, თრიალეთი — გ. 29 ივნისი, 1065, კონსტანტინოპოლი, დაკრძალულია ათონის ივერთა მონასტერში) — ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, მთარგმნელი; ქართული ეროვნული კულტურის მოამაგე; ათონის ივერთა მონასტრის წინამძღვარი; საზღვარგარეთ მოღვაწე ქართველთა სამეცნიერო-ლიტერატურული საქმიანობის სულისჩამდგმელი; საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი (ხს. დღ. 10 ივლისი [ძვ. სტ. 27 ივნისი] ).
ცხოვრება და მოღვაწეობა
მისი ბიოგრაფის გიორგი მცირის გადმოცემით, გიორგი მთაწმიდელი დაიბადა თრიალეთში, ადგილობრივი დიდებულის იაკობის ოჯახში. სწავლობდა ტაძრისის, შემდეგ კი ხახულის მონასტერში, სადაც მოღვაწეობდნენ მისი ბიძები — გიორგი მწერალი და საბა. ერთხანს ცხოვრობდა გიორგი მწერალთან ერთად ტაოელი დიდებულის ფერის ჯოჯიკის ძის ოჯახში — ტვარწატაფში; ეხმარებოდა ბიძას ქრისტიანული სამღვდელმსახურო წესების აღსრულებაში. 1022 წელს ფერის ჯოჯიკის ძეს იმპერატორ ბასილი II-ის წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის თავი მოჰკვეთეს. ბიძამ გიორგი კონსტანტინოპოლს წაიყვანა. იქ მან საფუძვლიანად შეისწავლა ბერძნული ენა და აზიარა ბიზანტიურ კულტურას. 1034 წელს გიორგი მთაწმიდელი სამშობლოში დაბრუნდა და ბერად აღიკვეცა ხახულის მონასტერში. 1036 წელს სირიაში, შავ მთაზე გიორგი შეყენებულს დაემოწაფა. 1039 წელს იერუსალიმს გაემგზავრა. წმინდა ადგილების მოლოცვის შემდეგ დაბრუნდა შავ მთაზე თავის მოძღვართან და 1040 წელს მისივე რჩევით ათონს გაემგზავრა. 1044 წელს გიორგი მთაწმიდელი ათონის ივერთა მონასტრის წინამძღვრად დაადგინეს. მის იშვიათ შემოქმედებით და ორგანიზატორულ ნიჭს სათანადო ასპარეზი მიეცა. მან კიდევ უფრო გააძლიერა მონასტერი და იგი ქართული სულიერი კულტურის მძლავრ კერად აქცია.
გიორგი მთაწმიდელმა მნიშვნელოვანი კვალი დაამჩნია ქართულ ჰაგიოგრაფიასა და აპოკრიფულ მწერლობას, ეგზეგეტიკას, ჰიმნოგრაფიასა და საეკლესიო სამართალს. განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს გიორგი მთაწმიდლის ჰაგიოგრაფიულ თხზულებას „ცხოვრება ნეტარისა მამისა ჩუენისა იოანესი და ეფთჳმესი და უწყებაჲ ღირსისა მის მოქალაქობისა მათისაჲ“, რომელიც ათონის ივერთა მონასტრის მხატვრული მატიანეა. ნაყოფიერად იღვაწა გიორგი მთაწმიდელმა ლიტურგუკის სფეროშიც და ქართული მწერლობას შესძინა როგორც თარგმნილი, ისე ორიგინალური თხზულებანი („დიდი სჳნაქსარი“, „სახარებაჲ გამოკრებული საწელიქდო“, „პავლე გამოკრებული საწელიწდო“, „თთუენი ათორმეტნივე“ და სხვა). გიორგი მთაწმიდლის ორიგინალური იამბიკოები და ნათარგმნი მდიდარი ჰიმნოგრაფიული მემკვიდრეობა მისი პოეტური კულტურის დადასტურებაა. გიორგი მთაწმიდელმა ბერძნულიდან თარგმნა, ბასილი დიდის, გრიგოლ ნოსელის, ათანასე ალექსანდრიელის, იოანე დამასკელის, ნექტარი კონსტანტინოპოლელის, დოროთეოს ტვირელისა და სხვათა თხზულებანი. მისი ბიოგრაფის სამართლიანი თქმით, „ესევითარი თარგმანი, თჳინიერ წმიდისა მამისა ჩუენისა ეფთჳმესსა, სხუაჲ არა გამოჩენილა ენასა ჩუენსა“. გიორგი მთაწმიდლის მრავალფეროვანმა მოღვაწეობამ ხელი შეუწყო ქართული კულტურის აღმავლობას მომდევნო საუკუნეებში.
ზოგიერთი მოსაზრებით, გიორგის ერთ-ერთი ჰიმნი მოგვიანებით თომას მურს ცნობილი ლექსის „Evening Bell“ შექმნაში დაეხმარა. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
აკროსტიქი
ქებით დიდებაჲ თავნი და ბოლონი იტყვიან: „ქრისტე შეიწყალე ცოდვილი გიორგი, ა[მინ“]
ქებით დიდებაჲ შენი თანა გვაც - რომელი მხსნელმან ქრისტემან ჩინებულ გყო! ისრად ელვისად, ენად ცეცხლისად, სამებისა დიდებაჲ ღმრთისმეტყველ ჰყავ; ტომთა და ნათესავთა შთააცუ ნათელი; ეკლესიაჲ ჰყავი შენ ამაღლებულ; შაბათნი დაჰხსენ, დააცხრვე შჯული, ერთ-არსებისა ბრწყინვალე ქადაგ! იოტე ბნელი, მტერნი დასთრგუნე, წესთა ზესკნელთა წარჰხედ, წმიდაო! ყოველთა ღმრთისა პირისპირ მდგომ ხარ, აღქუმული იგი გვირგვინი დაგვადგ. ლმობიერ ყვენ გულნი ჩუენნი ფიცხელნი, ერთბამად მკვიდრ მყვენ სასუფეველსა.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი წმინდანები კატეგორია:დაბადებული 1009 კატეგორია:გარდაცვლილი 1065 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ივნისი კატეგორია:ქართული წარმოშობის ბიზანტიელები კატეგორია:XI საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ძვ. წ. 724
'''ძვ. წ. 724''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
სემენოვსკოე (უსტ-კუბინსკის რაიონი)
სემენოვსკოე (Семеновское) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ვისოკოვის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 2 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
დასაწყისი (ფილმი)
დასაწყისი (Inception) — 2010 წლის სამეცნიერო ფანტასტიკური ფილმი, რომლის რეჟისორი, პროდიუსერი და სცენარის ავტორია კრისტოფერ ნოლანი. ფილმი მოგვითხრობს ქურდის, დომ კობის შესახებ, რომელიც სიზმრების მეშვეობით იღებს სხვა ადამიანებიდან ინფორმაციას, რომელიც ჩვეულებრივ მიუწვდომელია. ფილმში მთავარ როლს ასრულებენ ლეონარდო დიკაპრიო, კენ ვატანაბე, ჯოზეფ გორდონ-ლევიტი, მარიონ კოტიარი, ელენ პეიჯი, ტომ ჰარდი, კილიან მერფი, მაიკლ კეინი.
ოსკარის 83-ე დაჯილდოებაზე ფილმმა მოიპოვა 8 ნომინაცია, მათ შორის საუკეთესო სურათის კატეგორიაში, თუმცა მოულოდნელად კრისტოფერ ნოლანი ვერ მოხვდა ნომინანტ რეჟისორთა სიაში.
სიუჟეტი
წარსულში სიზმრების არქიტექტორი დომინიკ „დომ“ კობი (ლეონარდო დიკაპრიო) და მისი ბიზნეს-პარტნიორი ართური (ჯოზეფ გორდონ-ლევიტი) ეწევიან კორპორაციულ ჯაშუშობას - სამხედრო ძალების მიერ შემუშავებული მოწყობილობით. ისინი ფილტრავენ სამიზნის ქვეცნობიერს და მოიპოვებენ ინფორმაციას. მათი ერთ-ერთი ახალი მსხვერპლია იაპონელი ბიზნესმენი საიტი (კენ ვატანაბე). გამოიყენება მრავალდონიანი სიზმრები სიზმრებში. ამ სიზმრებიდან გამოღვიძება ხდება მოულოდნელი ხელისკვრით ან სიზმარში სიკვდილით. თუმცა, თუ სიზმარი ესიზმრება პიროვნებას, რომელიც კვდება, სიზმარი „ინგრევა“. სიზმრის ყოფილი ამომღები თან ატარებს ტოტემს - პირად, მცირე ზომის ობიექტს, რომლის მოქმედების შესახებ მხოლოდ მფლობელმა იცის. ტოტემი მას ეხმარება სიზმრისა და რეალობის ერთმანეთისგან გარჩევაში. სხვადასხვა მდგომარეობაში ტოტემი სხვადასხვანაირად მოქმედებს. კობის ტოტემი არის ბზრიალა, რომელიც სიზმრის დროს მუდმივად ბზრიალებს.
საიტოსთან დაკავშირებული ინფორმაციის ამოღებისას ჩნდება მელორი „მელ“ კობი (მარიონ კოტიარი), კობის გარდაცვლილი ცოლი. მისი მეხსიერების პროექციის მოქმედებით დომის მისია ჩაშლილია. საიტოსგან ცნობილი ხდება, რომ იგი სინამდვილეში აპირებს გუნდის აყვანას, რათა განახორციელოს დასაწყისის რთული ოპერაცია - ჩანერგოს იდეა ერთ-ერთი პიროვნების გონებაში, სანამ უკანასკნელი ქვეცნობიერში იმყოფება.
საიტოს სურს დაანგრიოს ენერგოინდუსტრიის ერთ-ერთი კონგლომერატი, მისი კონკურენტი მორის ფიშერი. ამისათვის იგი აპირებს მისი შვილისა და მემკვიდრის, რობერტ ფიშერის გონებაში ჩანერგოს იდეა, რითაც იგი მამის კუთვნილ კომპანიას დაშლის. კობის წარმატების შემთხვევაში საიტო გამოიყენებს საკუთარ გავლენას, რათა მის წინააღმდეგ საქმე მკვლელობის შესახებ გაუქმდეს და კობი დაბრუნდეს აშშ-ში, შვილებთან. კობი თანხმდება შემოთავაზებაზე და აგროვებს გუნდს. მასში შედიან: იმსი, იგივე გამყალბებელი; იუსუფი, ქიმიკოსი, რომელიც ქმნის მძლავრ დამამშვიდებელს, რითაც ხდება ხანგრძლივი ჩაძინება; არიადნე, არქიტექტურის ფაკულტეტის ახალგაზრდა სტუდენტი, რომელსაც ავალებენ სიზმრების ლანდშაფტებზე ლაბირინთების შექმნას; და ართური, რომელსაც „გამცილებელს“ უწოდებენ. <!-- სიუჟეტი ითარგმნება.
When the elder Fischer dies in Sydney and his body is flown back to Los Angeles, the team share the flight with Robert Fischer and Cobb sedates him, bringing him into the shared dream. At each stage, the member of the team generating the dream stays behind to initiate the kick, while the other members sleep within the dream to travel a level deeper. In the first level, Yusuf's rainy downtown dream, the team abducts Fischer. However Fischer's antibody-like trained subconscious projections attack, severely wounding Saito. Eames temporarily takes the appearance of Fischer's godfather, Peter Browning, to suggest Fischer reconsider his father's will. Yusuf drives the team in a van as they are sedated into Arthur's dream, a hotel, where the team recruit Fischer, convincing him his kidnapping was orchestrated by Browning. In the third dream level, a snowy mountain fortress dreamed by Eames, Fischer is told they are in Browning's subconscious, but they are, in fact, really going deeper into Fischer's. Yusuf, under assault by trained projections, initiates his kick too soon by driving off a bridge, sending Arthur's dream world into zero-gravity and causing an avalanche in Eames' dream. Arthur is forced to improvise a new kick using an elevator that will be synchronized with the van hitting the water, while the team in Eames' dream races to finish the job before the new round of kicks.
Unbeknownst to the rest of the team, due to the effects of heavy sedation and multi-layered dreaming, death during this mission will result in entering Limbo, unconstructed dream space where the dreamer could be trapped indefinitely. Elapsed time in each dream level is, on average, roughly twenty times greater than in the level above it; in Limbo, the deepest level of all, 24 hours of outer-world time would be experienced as about half a century there. Cobb reveals to Ariadne that he spent "50 years" with Mal in Limbo constructing a world out of their shared memories whilst seemingly growing old together. After waking back into our outermost world, however, Mal remained convinced she was still dreaming and committed suicide, trying to persuade Cobb to do so by retroactively incriminating him in her death. He subsequently fled the U.S. and left his children behind, ostensibly in the care of his father-in-law.
Saito finally succumbs to his wounds, and Cobb's projection of Mal sabotages the plan by killing Fischer, sending them both into limbo. Cobb and Ariadne enter limbo to find Fischer and Saito, while Eames remains on his dream level to set up a kick by rigging the fortress with explosives. Cobb confronts his projection of Mal, who tries to convince him to stay in limbo. Cobb refuses and confesses that he was responsible for Mal's suicide: having convinced her to leave limbo by using inception to plant the idea in her mind that the world they had been living in for 50 years was not real, and hence the need to kill themselves in order to return to the real world, once back in the real world she continued to believe dying would wake her. Mal attacks Cobb but Ariadne shoots her. Through his confession, Cobb attains catharsis and chooses to remain in limbo to search for Saito. Ariadne kicks Fischer off a balcony, bringing him back up to the mountain fortress, where he enters a safe room to discover and accept the planted idea: that his father wishes him to be his own man and, accordingly, that splitting up the conglomerate might not be such a radical notion after all.
All of the team members except Cobb and Saito ride the synchronized kicks back up to reality: Ariadne jumps off a balcony in limbo, Eames detonates the explosives in the fortress, Arthur blasts an elevator containing the team's sleeping bodies up an elevator shaft, and the van in Yusuf's dream hits the water. Cobb is slowly dying on each level and rides the kicks back up all the layers and dies again to re-enter Limbo. Cobb eventually finds an aged Saito and the two remember their arrangement, presumably killing themselves and awakening to outer-world reality on the airplane. Saito honors the arrangement and Cobb passes through U.S. customs once the plane lands in Los Angeles. Just before reuniting with his children, Cobb tests reality with his spinning top, but he turns away to greet his children before observing the results. -->
გადაღება
|right|thumb|210px|პენროუზის კიბე ფილმში წარმოდგენილია, როგორც პარადოქსი, რომლის შექმნაც სიზმარში შესაძლებელია
ფილმის გადაღებისას შესანიღბავად რეჟისორი იყენებდა სათაურს „ოლივერის ისარი“. გადაღებები 6 ქვეყანაში მიმდინარეობდა. თავდაპირველად ის დაიწყო ტოკიოში 2009 წლის 15 ივნისს, სადაც გადაიღეს სცენა ვერტმფრენში, რომლის დროსაც საიტომ კობს საქმე შესთავაზა.
ივლისში გადაღებებმა გადაინაცვლა კარდინგტონში, ინგლისი. კარდინგტონის აეროდრომის ანგარში production designer გაი ჰენდრიქს დიასმა, სპეცეფექტების ზედამხედველი კრის კორბოლდმა, და ოპერატორმა უოლი პფისტერმა მოაწყვეს სასტუმროს გრძელი, 360 გრადუსით მბრუნავი დერეფანი, სადაც უნდა გადაღებულიყო სცენა ნულოვანი გრავიტაციის პირობებში. თავდაპირველად დაგეგმილი იყო 40 ფუტიანი (12 მ.) დერეფნის მოწყობა, თუმცა შემდეგ გახდა საჭირო უფრო გრძელი, 100 ფუტიანი (30 მ.) დერეფანი. მბრუნავ დერეფანში გადაღებებისას არ გამოუყენებიათ დუბლიორი, რის გამოც გადაღებებამდე, რამდენიმე კვირის განმავლობაში stunt coordinator ტომ სტრუთერსი და მისი გუნდი ავარჯიშებდა ჯოზეფ გორდონ-ლევიტს. კარდინგტონში დერეფნის გარდა გადაიღეს სასტუმროში მიმდინარე სხვა ეპიზოდებიც. გადაღებები ინგლისში ივლისის ბოლომდე გაგრძელდა და ლონდონსა და მის შემოგარენში რამდენიმე ადგილას მიმდინარეობდა, მათ შორისაა ფლაქსმანის გალერეა, სადაც მიალსმა დომს გააცნო არიადნე. სხვა ადგილებში გადაიღეს იუსუფის ლაბორატორია და სცენა, რომლის დროსაც ართური არიადნეს პენროუზის კიბეს აჩვენებს.
საუნდტრეკი
ფილმში გამოყენებულია ედიტ პიაფის სიმღერა Non, je ne regrette rien. მაშინ როდესაც მსახიობებს შეუერთდა მარიონ კოტიარი, რომელმაც 2007 წელს შეასრულა ედიტ პიაფის როლი ფილმში ცხოვრება ვარდისფერ ფერებში, ნოლანმა გადაწყვიტა სიმღერა ამოეღო ფილმიდან, თუმცა შემდეგ ციმერმა გადაარწმუნა.
12 აგვისტოს გამოვიდა ორი დამატებითი მუსიკა: „Projections“ და „Don’t Think About Elephants“. Teaser ტრეილერისთვის მუსიკა დაწერა მაიკ ზარინმა, ოფიციალური ტრეილერებისთვის კი ზაკ ჰემსიმ.
ჯილდოები
ოსკარი
BAFTA
სქოლიო
კატეგორია:2010 წლის ფილმები კატეგორია:2010 წლის საუნდტრეკები კატეგორია:ფილმების საუნდტრეკები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:კრისტოფერ ნოლანის ფილმები კატეგორია:Syncopy Inc.-ის ფილმები კატეგორია:Warner Bros.-ის ფილმები
პესტლინგბერგი
პესტლინგბერგი (Pöstlingberg) — 539 მეტრის სიმაღლის მთა ზემო ავსტრიაში, მდინარე დუნაის მარცხენა სანაპიროზე. მთაზე მდებარეობს ქალაქ ლინცის ამავე სახელწოდების უბანი და კათოლიკური ტაძარი. პესტლინგბერგი არის ერთ-ერთი საუკეთესო საექსკურსიო დასახლება ზემო ავსტრიაში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ავსტრიის მთები
ორუ-პრეტუ
ორუ-პრეტუ (Vila Rica do Ouro Preto — შავი ოქროს მდიდარი სოფელი) — ქალაქი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში. მდებარეობს სიერა-დო-ესპინაკოს მთებში. იგი დაარსდა კოლონიურ ეპოქაში, როგორც სამთო-მოპოვებითი სამუშაოების ცენტრი. 1980 წელს ორტუ-პრეტუ თავის ბაროკოს სტილის არქიტექტურის გამო იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბრაზილიაში
ბალის ქედი
ბალის ქედი — კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ განტოტების, უშბის ქედის სამხრეთ დადაბლებული ბოლო, მდინარეების დოლრისა და ენგურ-მესტიაჭალის აუზების წყალგამყოფი. დაფარულია ტყით და დოლრის მეოთხეული მყინვარის მორენებით. ისტორიული საზღვარი ბალსქვემო ანუ სადადიშქელიანო სვანეთსა და ბალსზემო ანუ თავისუფალ სვანეთს შორის. შუა ნაწილში აღმართულია 2529 მ სიმაღლის უსახელო მწვერვალი.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
Sphinctomyrmex taylori
Sphinctomyrmex taylori — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Sphinctomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Lasioglossum tertium
Lasioglossum tertium — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1896 წელს.
სქოლიო
tertium
ძვ. წ. 725
'''ძვ. წ. 725''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
უღელტეხილი
მინი|მარჯვნივ|300პქ|უნაგირა. წითელი წერტილი წარმოადგენს უნაგირას ზედაპირს, ხოლო მწვანე ხაზი წარმოადგენს ციცაბო დაქანების მარშრუტს მინი|მარჯვნივ|300პქ|სენ-ბერნარის უღელტეხილი უღელტეხილი — ქედის ან მთის მასივის გადასასვლელად მოხერხებული ყველაზე დაბალი ადგილი. წარმოადგენს თხემის დადაბლებას, რომელიც ემსახურება ერთი პუნქტიდან (მაგ., ხეობიდან) მეორე პუნქტზე (მაგ., მეზობელ ხეობაში) გადასვლას. უღელტეხილზე შეიძლება გადიოდეს: საფეხთმავლო, საავტომობილო და იშვიათად სარკინიგზო გზები. საფეხთმავლოს მიეკუთვნება სასაპალნე და საჭაპანო გზები. გადის ასევე ბილიკები.
უღელტეხილზე ხშირად გადადის სამხედრო გზებიც. ასეთი უღელტეხილები კარგად არის გამოკვეთილი საქართველოში. მაგ., ჯვრის უღელტეხილი, ან ქლუხორის უღელტეხილი. პირველზე გადადის საქართველოს სამხედრო გზა, ხოლო მეორეზე სოხუმის სამხედრო გზა. სამხედრო სტრატეგიისათვის ორივე უღელტეხილი მნიშვნელოვანია.
კლიმატური პირობებიდან გამომდინარე განასხვავებენ მრავალწლიურ და სეზონური მოქმედების უღელტეხილებს. ხოლო სიმაღლე განსაზღვრულია ქედების სიმაღლესთან დაკავშირებით, მაგ., ურალზე მათი სიმაღლე მხოლოდ 400 მ-მდეა, ალპებში – 4000 მ-მდე, ჰიმალაიში – 5500 მ-მდე.
გამოიყოფა:
არსებობს დიფლუენტური და კონფლუენტური უღელტეხილი.
დიფლუენტური ისეთი უღელტეხილია, რომელიც ეროზიული წარმოშობისაა და წარმოქმნილია ყინულის კვების არედან ყინულის გალღობის შედეგად.
კონფლუენტური ისეთი უღელტეხილია, რომელსაც გააჩნია ამა თუ იმ მხარეზე ე. წ. კონფლუენტური საფეხური.
კლასიფიკაციის მიხედვით შეიძლება არსებობდეს რთული და მარტივი უღელტეხილი. რთული უღელტეხილები როგორც წესი ზღვის დონიდან საკმაოდ მაღლა მდებარეობენ, გააჩნიათ რა, ციცაბო კალთები, გამოირჩევიან მუდმივი თოვლითა და მყარი ყინულის არსებობით, ამასთანავე ასეთი უღელტეხილები ზოგჯერ მხოლოდ ალპინისტებისთვის არსებობენ.
მარტივი უღელტეხილები არც თუ ისე მაღლა ვრცელდებიან, სეზონურად თავისუფალი არიან მყარი ატმოსფერული ნალექებისაგან და ახასიათებთ მარტივი გადასავალი. დამალმთიანი და მარტივად გადასასვლელია მაგალითად გოითხის უღელტეხილი (ზღვის დონიდან 336 მ), რომელზედაც გადადის საავტომობილო გზატკეცილი და რკინიგზა.
ევროპაში მეტად მნიშვნელოვანია სიმპლონის, სენ-ბერნარისა და სენ-გოტარდის უღელტეხილი უღელტეხილები. სენ-ბერნანის უღელტეხილზე არსებობს ცნობილი საავტომობილო გზა, ხოლო სენ-გოტარდზე გადის საავტომობილო გზა, რომლის ქვეშ გაჭრილია გვირაბი, რომელშიაც სარკინიგზო გზა მიდის. ე.ი. სენ-გოტარდის უღელტეხილს გააჩნია ორმაგი დატვირთვა.
საქართველოს უღელტეხილები
მინი|მარცხნივ|240პქ|[[ჭაუხი (უღელტეხილი)|ჭაუხი]] საქართველოში, როგორც მთიან ქვეყანაში, არსებობს მრავალი უღელტეხილი. ყველაზე მაღალი და მიუვალი უღელტეხილები კავკასიონზე მდებარეობს. საქართველოს 4000 მ-ზე უფრო მაღალი უღელტეხილებია: მაილის, ჭალაათის, ლაჰილის.
აფხაზეთის კავკასიონზე მნიშვნელოვანია — ქლუხორისა და მარუხის უღელტეხილები; ცენტრალურ კავკასიონზე — ნაკრის, ბეჩოს, მამისონის, ზეკარის, როკის უღელტეხილები; აღმოსავლეთ კავკასიონზე — უყერიჩოს, ქერიღოს, ყადორის უღელტეხილები. ამ უღელტეხილების გავლით შესაძლებელია დაკავშირება საქართველო-რუსეთის სახელმწიფოებისა.
ქვეყნის შიდა (კავკასიონის განშტოებების) უღელტეხილებიდან აღსანიშნავია რიკოთის, გოდერძის, ჯვრისა და გუდამაყრის უღელტეხილები.
საინტერესოა ამ უღელტეხილების გენეზისის საკითხი. მორფოლოგიური ნიშნების მიხედვით ორივე უღელტეხილი მყინვარის მოქმედების მკაფიო კვალს ატარებს. მყინვარის მოქმედებაზე ლაპარაკობს როგორც უღელტეხილების ტროგული ხაისათი, ასევე ორთავე უღელტეხილზე კარგად შერჩენილი მორენული მასალა.
ქედში უღელტეხილების ღრმად ჩაჭრა და ზოგიერთი სხვა ნიშანი იმაზე მოუთითებს, რომ ისინი ძველ (პალეო) მდინარეთა ხეობებს წარმოადგენდნენ. როგორც ცნობილია, ჯვრის უღელტეხილს აგებენ ახალგაზრდა ვულკანური ქანები, რომლებიც აქ გაჩნდენ პატარა ნეფისკალოდან ლავების ამოღვრის შემდეგ. ამოღვრილმა ლავებმა წარმოშვა ნაკადი ჯვრის უღელტეხილისაკენ. ლავურმა ნაკადმა ამოავსო იმ ძველი მდინარის ხეობა. ლავების ამოღვრამდე ჯვრის უღელტეხილის სიმაღლე დაახლოებით 2000 მ ცოტა მეტი უნდა ყოფილიყო (ლავის ნაკადის სისქე 360 მ). ლავის ნაკადმა უღელტეხილის სიმაღლე მნიშვნელოვნად გაზარდა. შემდეგში, ჯვრის უღელტეხილის თანამედროვე სახის გამომუშავებაში, მყინვარებმა უდავოდ დიდი როლი ითამაშეს.
გუდამაყრის უღელტეხილიც ჯვრის უღელტეხილის ანალოგიური მორფოლოგიით ხასიათდება. ზოგიერთი ფაქტობრივი მასალა იმის სასარგებლოდ ლაპარაკობს, რომ ბურსაჭირის უღელტეხილზე წარსულში მიედინებოდა მდინარე (პალეოქვენამთისწალი), რომელიც მდინარე ბურსაჭირისხევის სათავეებისაგან დაბალი წყალგამყოფით იყო გამოყოფილი. მაქსიმალური გამყინვარების დროს მდინარე პალეოქვენამთისწყალის ხეობა მძლავრმა მყინვარმა დაიჭირა, რომელიც უღელტეხილის რაიონში დაბალ წყალგამყოფზე სამხრეთისაკენ გაედინებოდა.
დასაშვებია, რომ ჯვრისა და გუდამაყრის (ბურსაჭირის) უღელტეხილებს მდინარეული წარმოშობა აქვთ. ამ უღელტეხლების წარმოშობაში მთავარი როლი ითამაშეს მდინარეებმა, რომლებიც სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ მიედინებოდნენ (პალეობიდარა და პალეოქვენამთისაწყალი). მყინვარებმა კი უღელტეხილებს ტროგის ფორმა მისცეს და განაპირობეს ზემოაღნიშნული მდინარეების დინების მიმართულების შეცვლა.
სქოლიო
*
კომორის კუნძულების კავშირი
სახელი მოდის არაბული სიტყვიდან — al-qamar (ალ-ქამარი), რაც ნიშნავს „მთვარეს“. მთვარე სახელმწიფოს დროშაზეცაა გამოსახული.
გეოგრაფია
thumb|275პქ|კომორის კუნძულების რუკა ვულკანური კომორის არქიპელაგის ოთხი მთავარი კუნძული: ნგაზიჯა (გრანდ-კომორი), ნძუანი (ანჟუანი) და მვალი (მოჰელი) შეადგენს კომორის კუნძულების კავშირს, ხოლო კუნძულ მაიოტას აქვს „საფრანგეთის ზღვისიქითა დეპარტამენტის“ სტატუსი, რადგანაც მან 1974 წლის დეკემბრის რეფერენდუმზე უარი თქვა საფრანგეთისგან დამოუკიდებლობაზე, მაგრამ მასზე დღემდე პრეტენზიას აცხადებს კომორის კუნძულების კავშირი. ნძუანის (ანჟუანი) კუნძულზე დიდია სეპარატისტული განწყობილობები და მან გამოაცხადა კუნძულზე ოფშორული ზონების შექმნის შესახებ, რომლებიც არ აღიარა კომორის კუნძულების კავშირის ოფიციალურმა ხელისუფლებამ.
უმაღლესი წერტილია — მოქმედი ვულკანი კართალა (2361 მეტრი). კუნძულები მთიანია, გარშემორტყმულია მარჯნის რიფებით. კლიმატი ტროპიკული, ნოტიო და ცხელია. ნალექების რაოდენობა 1100 მმ-დან 3000 მმ-მდეა წელიწადში. მთების ფერდოების ზედა ნაწილი დაფარულია ხშირი ტროპიკული ტყეებით, ქვედა ნაწილში განლაგებულია სავანები და ბუჩქოვანი მცენარეები. მთელი წლის განმავლობაში არსებობს მალარიის სენით დაავადების საფრთხე.
ფლორა და ფაუნა
მცენარეულობას წარმოადგენს: შაქრის ლერწამი, ქოქოსის პალმა, ბანანი, ყავის ხე, მიხაკის ხე.
არქიპელაგზე ბინადრობს დედამიწაზე არსებული ერთ-ერთი იშვიათი ცხოველი — კომორის მფრინავი მელა (Pteropus livingstonii), რომელიც გვხვდება სულ 2 კუნძულზე.
უძველესი ისტორია
არქეოლოგიური გათხრების შედეგების მიხედვით კუნძული ნძუანი ადამიანებით დასახლებულ იყო ჯერ კიდევ ჩვენი წელთაღრიცხვის V საუკუნეში. XII საუკუნეში კომორის არქიპელაგზე ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო აფრიკის აღმოსავლეთ სანაპიროზე (ტანზანიის თანამედროვე ტერიტორია) არაბების მიერ შექმნილმა კილვის სულთანატმა. არქიპელაგი პირველად აღწერილია 1598 წელს ნიდერლანდელი მოგზაურის კორნელის დე ჰოუტმანის მიერ. 1610-იან წლებში ინდოეთისკენ მიმავალი პორტუგალიელების არქიპელაგზე დაფუძნების ცდებმა განიცადა მარცხი ადგილობრივი მოსახლეობის სასტიკი არასტუმართმოყვარეობის გამო. კილვის სულთანატის დაშლის შემდეგ აქ იყო მრავალრიცხოვანი ერთმანეთთან მეომარი სულთანატები, გაიზარდა ისლამის გავლენა, რომელიც შემოიტანეს და დანერგეს შირაზიდან (სპარსეთი) ჩამოსულებმა.
1600-იანი წლებიდან არქიპელაგზე დაიწყო დასახლების მეორე ტალღა აფრიკიდან, აღმოსავლეთი არაბული ქვეყნებიდან და მადაგასკარის კუნძულიდან ჩამოსული ხალხით. არქიპელაგი ასევე იყო მეკობრეების საბუდარი, რომლებმაც აქ მოიყვანეს დატყვევებული ინდოელები და ჩინელები. 1785 წლიდან მონების ხელში ჩაგდების მიზნით ტარდებოდა თავდასხმები მადაგასკარიდან, რის გამოც XIX საუკუნის დასაწყისში მაიოტას კუნძული პრაქტიკულად გაუკაცრიელდა და მვალის კუნძულთან ერთად კონტროლდებოდა მადაგასკარის ხელისუფლების მიერ.
კოლონიალური პერიოდი
1841 წელს საფრანგეთმა დაიპყრო კუნძული მაიოტა და 1843 წლიდან ის გახდა მისი პროტექტორატი. 1886—1892 წლებში პროტექტორატი დამყარდა ნძუანის (ანჟუანი), ნგაზიჯას (გრანდ-კომორი) და მვალის (მოჰელი) კუნძულებზე. 1909 წლიდან არქიპელაგი ოფიციალურად გამოცხადდა საფრანგეთის კოლონიად, ხოლო 1912 წელს ადმინისტრაციულად შეუერთდა მადაგასკარს.
კოლონისტების მეურნეობა დაფუძნებული იყო ვანილის, მიხაკის და ყავის მოყვანაზე. ადგილობრივი ელიტა მჭიდროდ ურთიერთობდა კოლონიალურ ადმინისტრაციასთან. მეორე მსოფლიო ომის დროს დიდი ბრიტანეთის ჯარების მიერ ოკუპაციის შემდეგ საფრანგეთის ახალი კონსტიტუციის თანახმად 1947 წელს არქიპელაგს მიენიჭა მისი „ზღვისიქითა ტერიტორიის“ სტატუსი. 1957 წელს დაარსდა სამთავრობო საბჭო (1961 წელს მას თავში ჩაუდგა ადგილობრივი მკვიდრი ს. მ. შეიხი), 1961 წელს დაარსდა არჩევადი დეპუტატების პალატა. ადგილობრივი თვითმმართველობა (ფინანსური, თავდაცვის და საგარეო ურთიერთობების საკითხების გარდა) შემოღებულია 1968 წლიდან. ადმინისტრაციული ცენტრი 1968 წელს ქალაქ მამუცუდან (მაიოტას კუნძული) გადაიტანეს ქალაქ მორონიში (ნგაზიჯას კუნძული). ადმინისტრაციას ხელმძღვანელობდა უმაღლესი კომისარი.
პირველი პოლიტიკური ორგანიზაციები, რომლებიც წარმოადგენდნენ სხვადასხვა მუსლიმურ არისტოკრატიულ ჯგუფებს, ჩაისახა 1962 წელს: „კომორის კუნძულების დემოკრატიული კავშირი“ (შექმნა ს. მ. შეიხმა) — ეგრეთ წოდებული „მწვანეთა პარტია“ (უმაღლესი სახელმწიფო მოსამსახურეების პარტია) და „კომორელი ხალხის დემოკრატიული გაერთიანება“, რომელმაც მიიღო „თეთრების პარტიის“ ანუ „პრინცების პარტიის“ სახელი. 1963 წელს ტანგანიიკის კომორელთა თემმა შექმნა „მოძრაობა კომორის კუნძულების ეროვნული განთავისუფლებისათვის“, რომელსაც აფრიკის ერთობის ორგანიზაცია აღიარებდა არქიპელაგზე ეროვნულ-გამანთავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერად. არქიპელაგზე 1970 წლიდან მოქმედებდა მისი განყოფილება — „კომორის ევოლუციის პარტია“. 1972 წელს ნგაზიჯას (გრანდ-კომორი) კუნძულზე შეიქმნა „ხალხის პარტია“.
1974 წლის დეკემბერში დამოუკიდებლობის შესახებ ჩატარებულ რეფერენდუმზე არქიპელაგის მოსახლეობის უმრავლესობამ გამოხატა დადებითი შეხედულება. მათ შორის, ნძუანის (ანჟუანი), ნგაზიჯას (გრანდ-კომორი) და მვალის (მოჰელი) კუნძულების მოსახლეობის 96 %-მა ხმა მისცა საფრანგეთიდან გამოყოფას, ხოლო მაიოტას კუნძულის მოსახლეობის 64 %-მა კი არა. 1975 წლის 6 ივლისს ადგილობრივმა დეპუტატების პალატამ ერთპიროვნულად გამოაცხადა კომორის კუნძულების რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა, რომელიც სამ კუნძულს აკონტროლებდა: ნძუანის (ანჟუანი), ნგაზიჯას (გრანდ-კომორი) და მვალის (მოჰელი). პრეზიდენტი გახდა სამთავრობო საბჭოს თავმჯდომარე აჰმედ აბდალაჰი. ეს საბჭო გაუქმდა, ჩამოყალიბდა პარლამენტი, მიღებული იქნა კონსტიტუცია და აღდგენილი იქნა კუნძულების არაბულენოვანი დასახელებები.
1975 წლის ნოემბერში კომორის კუნძულები მიიღეს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში ოთხი კუნძულის შემადგენლობით, როგორც ერთიანი სახელმწიფო. საფრანგეთმა, რომელმაც აღიარა კომორის კუნძულების რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა, ცალმხრივად კუნძულ მაიოტას მიანიჭა საკუთარი „ტერიტორიული ერთეულის“ სტატუსი.
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ
1975 წლის 3 აგვისტოს უსისხლო სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად ხელისუფლებაში მოვიდა ალი სუალიჰი, რომელმაც გამოაცხადა ეგრეთ წოდებული „ეროვნული სოციალიზმის“ კურსი: მსხვილი მიწის ნაკვეთების და ქვეყნიდან გაძევებული ფრანგი კოლონისტების საკუთრების ნაციონალიზაცია, ეკონომიკაში დაგეგმარების შემოღება, შარიათის კანონების მოქმედების გაუქმება და მუსლიმური სასულიერო პირების გავლენის შეზღუდვა, პოლიტიკური პარტიების გაუქმება. მთავრობის პოლიტიკის ანტიისლამურმა მიმართულებამ ქვეყანაში მოიტანა მდგომარეობის დესტაბილიზაცია. კომორის კუნძულების რესპუბლიკა აღმოჩნდა საერთაშორისო იზოლაციის პირობებში.
1978 წლის მაისში მოხდა ახალი გადატრიალება, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ფრანგების დაქირავებული ბობ დენარი (ალი სუალიჰი მოკლეს, ხელისუფლება ხელმეორედ გადავიდა აჰმედ აბდალაჰი ხელში). აღსდგა ადმინისტრაციული აპარატის, ფრანგული და ადგილობრივი კერძო კომპანიების მოღვაწეობა, მიწა დაუბრუნდა მსხვილ მესაკუთრეებს, ხელი შეეწყო უცხოურ ინვესტიციებს, აღდგა დიპლომატიური ურთიერთობა საფრანგეთთან.
1984 წელს (ხმების 99 %) ხელმეორედ არჩეული აჰმედ აბდალაჰის რეჟიმის ავტორიტარობამ და ნებისმიერი ოპოზიციური შეხედულებების ჩახშობამ 1989 წლის ნოემბერში გამოიწვია სახელმწიფო გადატრიალება, რომლის დროსაც აბდალაჰი იქნა მოკლული.
1990 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები გაიმართა მრავალპარტიულობის პირობებში (შეიქმნა 14 ლეგალური პარტია). პრეზიდენტად არჩეული იქნა საიდ მოჰამედ ჯოჰარი (ხმების 55,3 %). პარტიებს შორის მუდმივმა კონფრონტაციამ ხელი შეუწყო ახალ სახელმწიფო გადატრიალებას 1995 წლის სექტემბერში, რომელიც განახორციელეს უცხოელმა დაქირავებულებმა. 1996-1998 წლებში პრეზიდენტის პოსტზე იყო მოჰამედ თაკი აბდულქარიმი. 1996 წლის ახალმა კონსტიტუციამ გაამყარა მრავალპარტიულობის არსებობა და ისლამი, როგორც სახელმწიფო რელიგია.
2001 წლის 21 დეკემბერს ჩატარებული რეფერენდუმის შემდეგ მიღებული იქნა ახალი კონსტიტუცია, რომელმაც კუნძულებს უფრო ფართე ავტონომიური უფლებები მიანიჭა. ქვეყანას სახელად ეწოდა კომორის კუნძულების კავშირი. 2002 წლის 14 აპრილის საპრეზიდენტო არჩევნებზე (რამდენიმეჯერ გადადებული და ბოლოს და ბოლოს ორ ტურად გამართული) გაიმარჯვა აზალი ასუმანიმ. იმავე წლის მარტ-აპრილში არჩეულ იქნენ კუნძულ ნძუანის (ანჟუანი) და კუნძულ მვალის (მოჰელი) პრეზიდენტებიც. კუნძულ ნგაზიჯას (გრანდ-კომორი) პრეზიდენტად 2002 წლის მაისში არჩეული იქნა აზალი ასუმანის მოწინააღმდეგე აბდუ სულე ელბაკი (ხმების 63 %).
კუნძული ნძუანი (ანჟუანი) გამოხატავს სეპარატისტულ შეხედულებებს და მან გამოაცხადა საკუთარ ტერიტორიაზე ოფშორული ზონების შექმნის შესახებაც კი, რომელიც არ იქნა აღიარებული კომორის კუნძულების რესპუბლიკის ოფიციალური ხელისუფლების მიერ.
სახელმწიფო მოწყობა
კომორის კუნძულები რესპუბლიკაა. პრეზიდენტია — იკილილუ დუანინი (არჩეულია 2010 წლის 26 დეკემბერს, თანამდებობაზეა 2011 წლის 26 მაისიდან).
ქვეყნის პარლამენტში (ასამბლეა) — 33 დეპუტატია, მათ შორის 18 ირჩევა საყოველთაო არჩევნებში, 15 — სამი კუნძულის ასამბლეების მიერ, ხუთი წლის ვადით.
არმია
კომორის კუნძულების შეიარაღებული ძალები შედგება მცირე რაოდენობის რეგულარული ჯარისაგან და პოლიციისაგან 500 ადამიანის რაოდენობით, ასევე თავდაცვის ძალების 500 წევრისაგან. საფრანგეთთან ერთობლივი თავდაცვის შესახებ შეთანხმება უზრუნველყოფს საზღვაო ძალებით ტერიტორიული წყლების დაცვას, კომორელი სამხედროების სწავლებას და საჰაერო დაკვირვებას. საფრანგეთს ჰყავს რამდენიმე უფროსი ჩინის ოფიცერი კომორის კუნძულების მთავრობაში. საფრანგეთს აქვს პატარა საზღვაო ბაზა და უცხოური ლეგიონის (DLEM) გუნდი კუნძულ მაიოტაზე. შეიარაღებული ძალების ხარჯები (1500 ად.) შეადგენს მთლიანი შიდა პროდუქტის 3 %-ს (2002 წლისთვის).
ადმინისტრაციული დაყოფა
2001 წლის მოქმედი კონსტიტუციის თანახმად, კომორის კუნძულების კავშირი შედგება 4 ავტონომიური კუნძულისგან, საფრანგეთის კონტროლ ქვეშ არსებული მაიოტას (მაორე) ჩათვლით. ფაქტობრივად კომორის კუნძულების კავშირი მოიცავს მხოლოდ 3 ავტონომიურ რეგიონს (ავტონომიურ კუნძულს), რომელიც შეესაბამება დიდ კუნძულებს და რომლებზეც მდებარეობს 16 პრეფექტურა.
მოსახლეობა
2012 წლის მონაცემებით ქვეყნის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 724 294 ადამიანს (მაიოტას (მაორე) გარეშე, ხოლო მისი ჩათვლით დაახლოებით 936 900 ათას ადამიანს).
წლიური მატება — 2,7 % (ფერტილობა — 4,8 დაბადებული ერთ ქალზე).
სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა — 61 წელი კაცებისთვის, 66 წელი ქალებისთვის.
ეთნო-რასობრივი შემადგენლობა — ანტალოატრა (აფრო-არაბულ-მალაგასიური წარმოშობის მეტისები) — 95 %-ზე მეტი, მაკუა (შავკანიანი ბანტუს ხალხი) — 1,5 %, არაბები — 0,5 %, მალაგასიელები — 0,5 %, ასევე სპარსელები, ფრანგები, ინდოელები (თითოეული 0,2 %).
ოფიციალური ენებია — არაბული და ფრანგული, მოსახლეობის უმრავლესობა ლაპარაკობს შიკომორის ენაზე (სუაჰილი ენის განშტოება არაბულ ენასთან დიდი ნარევით).
რელიგია — ძირითადად მუსლიმი-სუნიტები, მუსლიმი-შიიტების უმნიშვნელო რაოდენობა, ფრანგები და მალაგასიელების ნაწილი — ქრისტიანი-კათოლიკეა.
განათლება — მამაკაცების 63 % და ქალების 39 % (2003 წლის შეფასება).
ქალაქის მოსახლეობა — 28 %.
ეკონომიკა
კომორის კუნძულების კავშირი — ერთ-ერთი უღარიბესი ქვეყანაა მსოფლიოში. 2009 წელს მთლიანმა შიდა პროდუქტმა ერთ სულ მოსახლეზე შეადგინა — 1 ათასი დოლარი (209-ე ადგილი მსოფლიოში). სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობს მთელი მოსახლეობის 60 %. ბუნებრივი რესურსები უმნიშვნელოა, მუშა ძალის კვალიფიკაციის დონე საკმაოდ დაბალია, მოსახლეობის ზრდის ტემპი მაღალია, დამოკიდებულება უცხოურ დახმარებაზე საკმაოდ მნიშვნელოვანია. ქვეყანა ვერ უზრუნველყოფს თავის თავს საკვები პროდუქტებით. კომორელი მოსახლეობის მთავარ საკვებ პროდუქტ — ბრინჯს იმპორტში უკავია ძირითადი წილი. მთავრობა ცდილობს აამაღლოს განათლების და შრომის კვალიფიკაციის დონე, პრივატიზირება გაუკეთოს კომერციულ და სამრეწველო საწარმოებს, გააუმჯობესოს ჯანდაცვა, განავითაროს ტურიზმი, შეამციროს მოსახლეობის ზრდის ტემპი.
სოფლის მეურნეობა (მთლიანი შიდა პროდუქტის 40 %, მომუშავეთა 80 %) — ვანილი, მიხაკი, ილანგ-ილანგი, კოპრა, ქოქოსი, ბანანი, მანიჰოტი (ტაპიოკა); თევზჭერა.
მრეწველობა (მთლიანი შიდა პროდუქტის 4 %) — პარფიუმერია.
მომსახურების სფერო — მთლიანი შიდა პროდუქტის 56 %.
2006 წლის ექსპორტი — 32 მილიონი დოლარი — ვანილი, ილანგ-ილანგი (საპარფიუმერო ესენცია), მიხაკი, კოპრა.
ძირითადი მყიდველები — საფრანგეთი — 31 %, თურქეთი — 17 %, საბერძნეთი — 11 %, ბრაზილია — 10 %, სინგაპური — 8 %.
2006 წლის იმპორტი — 143 მილიონი დოლარი — ბრინჯი და სხვა საკვები პროდუქტები, სამომხმარებლო საქონელი, ნავთობპროდუქტები, ცემენტი, სატრანსპორტო საშუალებები.
ძირითადი მომწოდებლები — ბრაზილია — 14 %, საფრანგეთი — 13 %, ჩინეთი — 11 %, არაბთა გაერთიანებული საამიროები — 9 %, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა — 6 %.
შედის აფრიკის, კარიბის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნების საერთაშორისო ორგანიზაციაში.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები კატეგორია:ფრანგულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:არაბულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები
გუარანის ომი
გუარანის ომი 1756 წელს, აგრეთვე ცნობილი როგორც შვიდი რედუქციის ომი — მიმდინარეობდა შვიდი იეზუიტური რედუქციის გუარანის ტომებსა და გაერთიანებულ ესპანურ-პორტუგალიურ ძალებს შორის. ამის მიზეზი იყო 1750 წლის მადრიდის ხელშეკრულება, რომელმაც სამხრეთ ამერიკაში ესპანურ-პორტუგალიურ კოლონიურ ტერიტორიებს შორის სადემარკაციო ხაზი გაავლო.
ორ ერს შორის საზღვარი მდინარე ურუგვაიზე გადიოდა, მდინარის აღმოსავლეთ ნაწილიდან მიწებს პორტუგალიელები ფლობდნენ. ამ ნაწილში განლაგებული შვიდი იეზუიტური მისია, რომლებსაც აღმოსავლეთის მისიებს უწოდებდნენ, დაიშალა და მდინარის დასავლეთ ნაპირზე, ესპანურ ნაწილში გადავიდა.
1754 წელს იეზუიტებმა მისიებზე კონტროლი დაკარგეს, მაგრამ გუარანის ხალხმა სეპე ტიარახუს ხელმძღვანელობით ადგილის შეცვლის შესახებ ბრძანების შესრულებაზე უარი განაცხადა. 1754 წელს, ესპანეთის არმიამ გუარანები წარუმატებელი მისიებიდან ძალის გამოყენებით გამოიყვანა. 1756 წელს, ესპანელი და პორტუგალიელი ჯარისკაცების გაერთიანებული 3 000 კაციანი რაზმი დასახლებას თავს დაესხა. დაიღუპა 1 511 გუარანი, ევროპელთა მხარეს კი მხოლოდ 3 ადამიანი. ბრძოლის შემდეგ, გაერთიანებულმა ესპანურ-პორტუგალიურმა არმიამ შვიდი მისია დაიკავა.
საბოლოოდ, ესპანეთმა და პორტუგალიამ 1750 წლის ხელშეკრულება 1761 წელს ელ-პარდოს ხელშეკრულებით ჩაანაცვლეს, რომლის მიხედვითაც, შვიდი მისია და მისი შემოგარენი ესპანეთის კონტროლის ქვეშ შედიოდა.
1986 წელს, ეს მოვლენები აისახა ფილმში „მისია“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის ისტორია კატეგორია:პორტუგალიის ისტორია კატეგორია:ბრაზილიის ისტორია კატეგორია:XVIII საუკუნის ომები
ფერნანდელი
ფერნანდელი (Fernand Joseph Désiré Contandin; დ. 8 მაისი, 1903 — გ. 26 თებერვალი, 1971) — ფრანგი კომიკოსი, მომღერალი და მსახიობი. მოღვაწეობდა ფრანგულ ვოდევილებში, ოპერეტებში, მიუზიკ-ჰოლში. 1930 წლიდან მოღვაწეობდა აგრეთვე კინოში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1903 კატეგორია:გარდაცვლილი 26 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1971
სვიმეონ ღვთისმიმრქმელი
thumb|[[რუსეთი|რუსული ხატი. XV საუკუნე.]] მართალი სვიმეონ ღვთისმიმრქმელი იერუსალიმში ცხოვრობდა. ეგვიპტის მეფემ პტოლემე II-მ 258-247 ქრისტეს შობამდე იგი სხვა სწავლულებთან ერთად მიიწვია ალექსანდრიაში წმინდა წერილის წიგნების ბერძნულ ენაზე სათარგმნელად. მართალი სვიმეონი ესაია წინასწარმეტყველის წიგნს თარგმნიდა. როდესაც მივიდა ადგილამდე: „აჰა, მუცლადიღებს ქალწული და შობს ძეს, და უწოდებს საბელად ემანუელს.“ (ესაია 7,14) მან ჩათვალა, რომ დედანში შეცდომა იყო გაპარული და აპირებდა „ქალწულის“ ნაცვლად „დედაკაცი“ ჩაეწერა. მაგრამ ამ დროს გამოეცხადა ანგელოზი, ხელი დაუჭირა და უთხრა: „ირწმუნე ამ სიტყვების და თავად დარწმუნდები მაგ ჭეშმარიტებაში. არ მოკვდები მანამ, სანამ არ იხილავ ყოვლადწმინდა ქალწულისაგან შობილ ქრისტე მაცხოვარს“. ამ დღიდან მოყოლებული, სვიმეონი მესიის მოლოდინით ცხოვრობდა.
და ეს დღეც დადგა. სულიწმინდამ აუწყა სვიმეონს: „აღდეგ და მირბიოდე ტაძრად, რამეთუ მოვიდა განმტევებელი შენი!“ და ისიც „მადლითა ქრისტიანე, მწიგნობარ კითხვით და ანგელოზ ცნობით“ ტაძრისკენ გაეშურა. მრავალ დედათა შორის მან გამოარჩია ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელი, ხელში აიყვანა ყმა იესო და შეჰღაღადა: „აწ განუტევებ მონას შენსას, მეუფეო, თანახმად შენი სიტყვისა, მშვიდობით. რადგანაც იხილეს თვალთა ჩემთა მაცხოვარი შენი, რომელიც განამზადე ყველა ხალხის წინაშე, ნათელი წარმართთა გასანათლებლად და შენი ხალხის, ისრაელის სადიდებლად.“ (ლუკა 2,29-32). შემდეგ მან აკურთხა მართალი იოსები და ღვთისმშობელს წინასწარმეტყველურად მიმართა: „აჰა, წევს იგი მრავალთა დამამხობლად და აღმადგინებლად ისრაელში, და განხეთქილების ნიშნად. და თვით შენც სულში გაგივლის მახვილი, რათა გამჟღავნდეს მრავალი გულის ზრახვანი.“ (ლუკა 2,34-35)
შემდგომ ამისა, აღესრულა ღირსი სვიმეონი. მან 360 წელი იცოცხლა. ლუკა მახარებლის მოწმობით, „კაცი ესე მართალი იყო და მოშიში უფლისაი და მოელოდა ნუგეშინისცემასა ისრაელისასა; და სული წმიდაი იყო მის ზედა.“ VI საუკუნეში მისი უხრწნელი ნაწილები კონსტანტინოპოლში დაასვენეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალი აღთქმის პერსონაჟები
ძვ. წ. 726
'''ძვ. წ. 726''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ვრცელი (ტრადიციული) ნიშნები
ვრცელი, ანუ ტრადიციული ნიშანი წარმოადგენს ე.წ. არაგამარტივებულ ჩინურ ნიშნებს. არაგამარტივებული, ტრადიციული, იგივე ვრცელი ჩინური ნიშნები დღემდე გამოიყენება ტაივანსა და ჰონგ-კონგის საგანგებო ადმინისტრაციულ ზონაში, ასევე ჰუაციაოს, ანუ ზღვისგაღმელ ჩინელთა მიერ.
ვრცელი და მოკლე ნიშანი
ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში ნიშანთა გამარტივების პროცესი რამდენიმე ნაბიჯად განხორციელდა. ეს გამარტივებული სადამწერლობო ნიშნები გამოიყენება ჩინეთსა და სინგაპურში. ტაივანში ვრცელ ნიშნებს 正體字 [zhèngtǐzì] ჯენტიზის, ხოლო ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში კი 繁体字 [fèngtǐzì] ფანტიზის უწოდებენ.
ასევე იაპონიაშიც გაამარტივეს ჩინური ნიშნები, სადაც მას კანჯი (შინჯიტაი) ეწოდება, თუმცა ეს გამარტივება უფრო არასრული ხასიათისა იყო, თანაც იაპონიაში ეს პროცესი სულ სხვანაირად წარიმართა, ვიდრე ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში.
ცხრილი
შედარების მიზნით აქ, ამ ცხრილში მაგალითის სახით მოტანილია ასობით ნიშანთაგან მხოლოდ რამდენიმე გამარტივებული იეროგლიფი, სადაც გამარტივებები, ან გამოტოვებული ხაზები საკმაოდ თვალსაჩინოა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინური ნიშნები
Čínské znaky כתב סיני
ელია (მთავარეპისკოპოსი)
ელია  — ქართლის ეკლესიის მეოთხე მამამთავარი. დაახ. IV საუკუნის 90-იანი წლებიდან V საუკუნის დასაწყისამდე. მისი ეპისკოპოსობის დროს მეფობდა ბაკურ თრდატის ძე და აშენდა ბოლნისის სიონი. „ქართლის ცხოვრებით“ ელია დაჯდა ეპისკოპოსად ვარაზ-ბაქარის სიმამრის თრდატის მეფობისას და გარდაიცვალა ფარსმან ვარაზ-ბაქარის ძის დროს. იგივე წყაროს ცნობით, მის დროს აშენდა რუსთავისა და ნეკრესის ეკლესიები.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთის მღვდელთმთავრები
სომხური დიასპორა
მარჯვნივ|მინი|400 პქ სომხური დიასპორა — სომეხთა სათვისტომოები, რომლებიც ცხოვრობენ სომხეთის გარეთ, მათ შორის, მთიან ყარაბაღში, აზერბაიჯანის რესპუბლიკა. მსოფლიოში მცხოვრებ სომეხთა საერთო რაოდენობა დაახლოებით 11 მილიონია, აქედან სომხეთში ცხოვრობს 3,3 მილიონი, ხოლო მთიან ყარაბაღში - 140 ათასი (2005).
სქოლიო
კატეგორია:სომხური დიასპორები ქვეყნების მიხედვით
ძვ. წ. 727
'''ძვ. წ. 727''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
სერგეევსკოე (ვოლოგდის ოლქი)
სერგეევსკოე (Сергеевское) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ვისოკოვის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 10 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
Sphinctomyrmex trux
Sphinctomyrmex trux — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Sphinctomyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Cerapachyinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ასკეტიზმი
მინი|[[ბუდა როგორც ასკეტი]] ასკეტიზმი (ბერძნ. ασκεσις — ვარჯიში, წვრთნა) — ადამიანთა რელიგიური ცხოვრების წესი, რომელიც ზნეობრივი სრულყოფის მისაღწევად ამ ქვეყნისაგან განდგომას, მიწიერი სურვილებისაგან უკიდურეს თავშეკავებას, სხეულის დართგუნვას გულისხმობს. თითქმის ყველა რელიგია ასკეტიზმს ადამიანის ზნეობრივ იდეალად აცხადებს. ეკლესია აკანონებს ასკეტიზმს, ადამიანის თვითგვემას სისტემურ ხასიათს აძლევს. „ტანჯვა არის ქრისტიანობის უმაღლესი მცნება, თვითონ ისტორია ქრისტირანობისა კაცობრიობის ტანჯვის ისტორიაა“, წერდა ლუდვიგ ფოიერბახი. რელიგიური ასკეტიზმი არის უარის თქმა არა მარტო ამქვეყნიურ სიამოვნებაზე, არამედ ყოველგვარი ბოროტების წინააღმდეგ ბრძოლაზეც. იგი ადამიანს ზრდის მონური მორჩილებისა და მოთმინების სულისკვეთებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:რელიგია
Gimme Shelter
Gimme Shelter — ინგლისური როკ-ჯგუფ როლინგ სტოუნზის სიმღერა. იგი სინგლის სახით 1969 წელს გამოიცა. შეტანილია ალბომში Let It Bleed.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როლინგ სტოუნზის სიმღერები კატეგორია:1969 წლის სიმღერები
მოსკოვის დიდი თეატრი
thumb|270px|მოსკოვის დიდი თეატრი რუსეთის სახელმწიფო აკადემიური დიდი თეატრი (რუს.: Государственный академический Большой театр России) — თეატრისა და თეატრალური დასის სახელწოდება მოსკოვში, რუსეთი. თეატრის დიდსა და მცირე დარბაზებში სრულდება სპექტაკლები, ბალეტისა და ოპერის წარმოდგენები.
ისტორია
thumb|300px|ბოლშოის დიდი დარბაზი კომპანია დაფუძნდა 1776 წელს პიოტრ ურუსოვისა და მიხაილ მედოკსის მიერ. თავადპირველად წარმოდგენები კერძო სახლში იმართებოდა, ხოლო 1780 წლიდან მათ პეტროვსკის თეატრი შეიძინეს და სპექტაკლებისა და ოპერების დადგმა დაიწყეს.
თეატრის თანამედროვე ბინა 1825 წელს აშენდა პეტროვსკის თეატრის ადგილას, რომელიც 1805 წლის ხანძარმა დაანგრია. შენობის პროექტი ჯოზეფ ბოუვს ეკუთვნის, რომელმაც 1824 წელს ასევე იქვე მყოფი მცირე თეატრი ააშენა. ამ პერიოდში რუსეთის ყველა თეატრი იმპერატორის კუთვნილება იყო. მოსკოვსა და პეტერბურგში მხოლოდ ორი თეატრი არსებობდა, ერთის დანიშნულება ოპერა და ბალეტი იყო, მეორისა კი ტრაგედიები და კომედიები. ვინაიდან ოპერა და ბალეტი დრამაზე უფრო არისტოკრატიულად მიიჩნეოდა, ოპერის სახლს „გრანდ თეატრი“ (ბოლშოი გრანდის რუსული ვარიანტია) შეარქვეს, ხოლო დრამის თეატრს კი „მცირე თეატრი“ (მალი - რუსულად მცირეს ნიშნავს).
თეატრის ინაუგურაცია 1825 წლის 18 იანვარს მოხდა. თავდაპირველად აქ მხოლოდ რუსული წარმოდგენები იმართებოდა, უცხოელი კომპოზიტორების რეპერტუარი პირველად 1840 წელს გაჟღერდა. 1853 წლის ხანძარმა დიდი ზარალი მოუტანა თეატრს; რეკონსტრუქცია წარიმართა ალბერტ კავოსის, საოპერო კომპოზიტორი კატერინო კავოსის ვაჟი, მიერ და ხელახლა გაიხსნა 1856 წელს. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში თეატრი სერიოზულად დაზიანდა საჰაერო დაბომბის შედეგად, თუმცა ის მალევე აღადგინეს.
ბოლშოი მრავალი ისტორიული პრემიერის ადგილი იყო, მათ შორის ჩაიკოვსკის „La Voyavoda und Mazeppa“, და რახმანინოვის „Aleko“ და „Francesca da Rimini“.
ანჯელა ლენსბერი
ანჯელა ბრიჯიდ ლენსბერი (Angela Lansbury, დ. 16 ოქტომბერი, 1925 — გ. 11 ოქტომბერი, 2022 ) — ინგლისელ-ამერიკელი მსახიობი. ამერიკის კინოაკადემიის ოსკარის სამგზის ნომინანტი, ემის თვრამეტგზის ნომინანტი, ოქროს გლობუსის ექვსგზის ლაურეატი და ამერიკის უმაღლესი თეატრალური პრემიის, ტონის რეკორდული, ხუთგზის ლაურეატი.
ცნობილია ჯესიკა ფლეტჩერის როლით სერიალში „მან დაწერა მკვლელობა“, კინოფილმებიდან „დორიან გრეის პორტრეტი“ (1945) და „მანჯურიის კანდიდატი“ (1962) და მიუზიკლიდან „სუინი ტოდი: დემონი-დალაქი ფლიტ-სტრიტიდან“ (1979). გახმოვანებული ჰყავს მისის პოტსი სრულმეტრაჟიან ანიმაციურ ფილმში „ურჩხული და მზეთუნახავი“ (1991).
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ინგლისელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 2022 კატეგორია:დაბადებული 16 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ოქტომბერი კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი მომღერლები კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი მომღერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
მეტყველების ნაწილები
მეტყველების ნაწილები — გარკვეული თვალსაზრისის მიხედვით დაჯგუფებულ სიტყვათა კლასები.
დიონისე თრაკიელმა 8 მეტყველების ნაწილი გამოჰყო ბერძნული ენისათვის: სახელი, ნაცვალსახელი, ართრონი, ზმნა, მიმღეობა, ზმნისართი, კავშირი, წინდებული. დიონისე თრაკიელისეულმა სქემამ დიდი ცვლილებები განიცადა რომაელ გრამატიკოსებთან და შუა საუკუნეებში მივიღეთ მეტყველების ნაწილების ტრადიციული კლასიფიკაცია: არსებითი სახელი, ზედსართავი სახელი, რიცხვითი სახელი, ნაცვალსახელი, ზმნა, ზმნიზედა, თანდებული, კავშირი, ნაწილაკი, შორისდებული.
ამ კლასიფიკაციას 2 ნაკლი აქვს:
1. მეტყველების ნაწილების დაჯგუფება სხვადასხვა ნიშნის მიხედვით წარმოებს: გამოყენებულია სემასიოლოგიური (რას აღნიშნავს სიტყვა?), სინტაქსური (რა ფუნქცია აქვს სიტყვას წინადადებაში?), მორფოლოგიური (სიტყვათა ფორმაცვალებადობა) კრიტერიუმები.
2. მეტყველების ნაწილების ტრადიციულ კლასიფიკაციას უნივერსალური მნიშვნელობა ენიჭება. მას იყენებენ სხვადასხვაგვარი სტრუქტურის ენებისათვის.