cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მიხეილ შარვაშიძე
ბიოგრაფია
1830 წელს აფხაზეთში დაიწყო მოძრაობა თურქეთის ქვეშევრდომობაში გადასასვლელად. მიხეილ შარვაშიძემ შეძლო თავიდან აეცილებინა მოვლენათა ამგვარი განვითარება და დაელოდა რუსული ჯარის მოსვლას, რომელმაც საბოლოოდ ჩაახშო ეს მოძრაობა. 1836 წელს დაქორწინდა მესამედ, ცოლად მოიყვანა ალექსანდრა გიორგის ასული დადიანი. 1838 წელს მინიჭებული ჰქონდა პოლკოვნიკის ჩინი. მონაწილეობდა რუსეთსა და უბიხებს შორის მოლაპარაკებებში როგორც შუამავალი. წარმოადგენდა რუსეთის დასაყრდენ ძალას შავიზღვისპირა რეგიონში. რუსებთან ერთად იბრძოდა უბიხების დასამორჩილებლად, რისთვისაც ის არაერთხელ იქნა დაწინაურებული, ჯერ გენერალ-მაიორის წოდება მიიღო, შემდეგ კი – გენერალ-ლეიტენანტის და გენერალ-ადიუტანტის. მუდმივად ექიშპებოდა სამურზაყანოს გამო ოდიშის სამთავროს, სადაც 1840 წელს დამყარდა რუსული მმართველობა.
1853-55 წლებში, ყირიმის ომის დროს დაეხმარა რუსებს აფხაზეთიდან სამეგრელოში ჯარების უდანაკარგოდ გადაყვანაში. თავად კი თავისი ცოლის ნათესავებს შეაფარა თავი, მაგრამ შემდეგ კვლავ დაუბრუნდა თავის სამფლობელოს. აფხაზეთში ჩასულს შეხვედრა ჰქონდა შამილის ნაიბ მაგომეტ ამინისა და ჩერქეზი თავად საფარბეისთან. მათი მიზანი იყო გადაებირებინათ მიხეილ შერვაშიძე, რაზეც უარი მიიღეს. ასევე უარით გაისტუმრა სტამბოლის მთავრობაში კავკასიის საქმეთა მმართველი ომარ-ფაშა. ასევე მას სტუმრობდა არაერთი ავანტიურისტი მათ შორის ვინმე მეხმედბეი, რომელიც თავს „კავკასიაში ევროპული არმიის მათავარსარდლად“ მოიხსენიებდა.
ყირიმის ომის დროს მან საბოლოოდ მაინც გამოუცხადა ლოიალობა ოსმალეთს და ომარ ფაშამ 1855 წელს მას აფხაზეთის სანაპიროს ფაშობა უბოძა. ეს ფაქტი მას გაუხსენეს 1864 წელს, როდესაც ომის დროს თურქეთთან თანამშრომლობაში დასდეს ბრალი. იმავე წლის 24 ივლისს მეფისნაცვალმა ოფიციალურად აუწყა მიხეილ შარვაშიძეს იმპერატორის ბრძანება აფხაზეთის მთავრის მოვალეობისაგან მისი განთავისუფლებისა და აფხაზეთში რუსული მმართველობის შემოღების შესახებ. აფხაზეთის მთავარი, რომელიც მაშინ ავადმყოფობდა და ითხოვდა საცხოვრებლად საქართველოში, კერძოდ, ქუთაისში დატოვებას, მაგრამ ის ვორონეჟში, რუსეთში გადაასახლეს, რაც ძალიან უარყოფითად იქნა აღქმული აფხაზი ხალხის მიერ. მიხეილ შარვაშიძე 1866 წ. 16 აპრილს გარდაიცვალა. მაისის თვეში მისი ნეშტი ჩამოასვენეს და მოქვის ტაძარში დაკრძალეს.
მიხეილ შარვაშიძის დეპორტაციის და მალევე მისი გარდაცვალების შედეგი იყო ის, რომ 1864 წელის 24 ივნისს საბოლოოდ გაუქმდა აფხაზეთის სამთავრო და შეიქმნა სოხუმის სამხედრო განყოფილება. 1866 წლის ივლისში აფხაზთა სახალხო აჯანყების მონაწილეებმა მიხეილის ვაჟი გიორგი აფხაზეთის მთავრად გამოაცხადეს, მაგრამ იმავე წლის აგვისტოში რუსეთის არმიამ აჯანყება ძალის გამოყენებით ჩაახშო.
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის მთავრები კატეგორია:დაბადებული 1806 კატეგორია:გარდაცვლილი 1866 მიხეილ
ძვ. წ. 1900-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XX საუკუნე
26 მარტი
26 მარტი — გრიგორიანული კალენდრის 85-ე დღე (ნაკიან წლებში – 86-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 280 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
0326
ლატიფ საფაროვი
ლატიფ საფაროვი (Lətif Bəşir oğlu Səfərov; 30 სექტემბერი, 1920 — 9 დეკემბერი, 1963) — აზერბაიჯანელი რეჟისორი, სცენარისტი.
ბიოგრაფია
ლატიფ საფაროვი დაიბადა შუშაში 1920 წლის 30 სექტემბერს. 1931 წელს ჩაირიცხა განჯის პედაგოგიურ კოლეჯში. სკოლის დამთავრების შემდეგ ბაქოში ჩადის, სადაც მუშაობდა დუბლირების განყოფილებაში მსახიობად, შემდეგ კი რეჟისორის ასისტენტად.
1940 წელს ლატიფ საფაროვი ჩაირიცხა მოსკოვის კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სარეჟისორო განყოფილებაში. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამ სწავლას ხელი შეუშალა და დროებით იძულებული გახდა შეეწყვიტა. 1941-1946 წლებში მუშაობდა ბარდაში მასწავლებლად. 1946 წელს დაბრუნდა მოსკოვში და განაგრძო განათლების მიღება.
1950-იანი წლების დასაწყისში მან რამდენიმე დოკუმენტური ფილმის დამდგმელი რეჟისორი იყო.
1955 წელს საფაროვმა გადაიღო თავისი პირველი ფილმი „ ბახტიარი “. მთავარ როლზე ცნობილი აზერბაიჯანელი მომღერალი რაშიდ ბეჰბუდოვი იყო მიწვეული.
1957 წელს საფაროვმა გადაიღო მხატვრული ფილმი მცხუნვარე მზის ქვეშ“ ჰასან სეიდბეილის ნაწარმოების „სოფლის ექიმის“ მიხედვით.
1958 წელს გადაიღო კინონარკვევი „ბაქო და ბაქოს ხალხი“.
1961 წელს გადაიღო ფილმი „ლეილი და მეჯნუნი“.
1958 წელს დააფუძნა აზერბაიჯანის სსრ-ს კინემატოგრაფისტთა კავშირი. ამავე წელს აირჩიეს კავშირის პირველ მდივნად. 1963 წელს მოხსნეს აზერბაიჯანის კინემატოგრაფისტთა კავშირის სამდივნოდან.
1963 წლის 9 დეკემბერს ლატიფ საფაროვმა სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.
პირადი ცხოვრება
ლატიფ საფაროვი ორჯერ იყო დაქორწინებული. მისი პირველი ცოლი იყო რუსი ქალი, სახელად ფაინა ნიკოლაევნა, რომელთან ერთადაც ერთ კურსზე სწავლობდნენ. ამ ქორწინებიდან რეჟისორს ორი შვილი შეეძინა. გარკვეული პერიოდის შემდეგ, ფაინამ მიატოვა იგი და შვილებთან ერთად მოსკოვში გაემგზავრა.
1955 წელს ლატიფ საფაროვმა გაიცნო ცნობილი მომღერალი შოვქათ ალექპეროვა, რომელიც გადასაღებ მოედანზე გაიცნო და მასთან შექმნა ოჯახი. ამ ქორწინებიდან მათ შეეძინათ შვილი, სახელად ბაშირი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1920 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1963 კატეგორია:აზერბაიჯანელი რეჟისორები კატეგორია:აზერბაიჯანელი კინემატოგრაფისტები
რეალ ბეტისი (საფეხბურთო კლუბი)
„რეალ ბეტისი“, ან უბრალდოდ „ბეტისი“ (Real Betis Balompié S.A.D.) — ესპანური საფეხბურთო კლუბი. დაარსდა 1907 წელს, ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების ქალაქ სევილიაში. ასპარეზობს ესპანეთის პრიმერა დივიზიონში. საშინაო მატჩებს ატარებს ქალაქის სამხრეთში მდებარე სტადიონ ბენიტო ვილიამარინიზე, რომელიც 52 500 მაყურებელს იტევს.
კლუბი 1934-35 წლების სეზონში გახდა ესპანეთის ჩემპიონი, 1977 და 2005 წლებში კი ესპანეთის თასის მფლობელი. ისტორიის მანძილზე კლუბი მრავალჯერ დაქვეითდა დაბალ დივიზიონებში. კლუბის დებიზია Viva el Betis manque pierda! (დიდება ბეტისს! მაშინაც, როდესაც ისინი აგებენ!).
სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:რეალ ბეტისი (საფეხბურთო კლუბი)
ისლისებრნი
ისლისებრნი (Cyperaceae) — ერთლებნიანი მცენარეების ოჯახი. მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთწლოვანი ბალახებია.
ცნობილია 90-მდე გვარის 400-მდე სახეობა. გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი და ცივი ჰავის ზონებში, უმთავრესად ტენიან და ჭაობიან სუბსტრატზე. საქართველოში — 22 გვარის 140 სახეობაა.
ლიტერატურა
*
ძვ. წ. 1920-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XX საუკუნე
იენი დალმანი
მინი|დალმანი [[2002 წელს]] იენი მარია დალმან-რაიკონენი (Jenni Maria Dahlman-Räikkönen; დ. 27 ოქტომბერი, 1981, პიიკიო, ფინეთი) — კიმი რაიკონენის მეუღლე.
2000 წელს იგი გახდა „მის ფინეთი“ და „მის სკანდინავია“. 2004 წლის 31 ივლისს დაქორწინდა კიმი რაიკონენზე ქ. ჰამეენლინაში
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფინელი მოდელები კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:დაბადებული 27 ოქტომბერი
ლა-ლისა
ლა-ლისა (La Lisa) — კუბის დედაქალაქ ჰავანის ერთ-ერთი მუნიციპალიტეტი.
გააჩნია რამდენიმე გარეუბანი, მათ შორის ალტურას-დე-ლა-ლისა, ელ-კანო, პუნტა-ბრავა, სან-აგუსტინი და ა. შ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კუბის ქალაქები
ძვ. წ. 1930-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XX საუკუნე
რუსული მუსიკის მიმართულებები დროის მიხედვით
რუსული მუსიკის მიმართულებები დროის მიხედვით
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსული მუსიკა
BAFTA-ს 64-ე დაჯილდოება
BAFTA-ს 64-ე დაჯილდოება — ბრიტანეთის ფილმისა და სატელევიზიო ხელოვნების აკადემიის რიგით 64-ე დაჯილდოება. ცერემონია გაიმართა 2011 წლის 13 თებერვალს, სადაც გამოვლინდნენ გამარჯვებულები 2010 წლის ბრიტანულ და უცხოურ ფილმებს შორის. ნომინანტები დასახელდა 18 იანვარს, 2011. მეფის სიტყვამ მიიღო თოთხმეტი ნომინაცია. ცერემონიაზე მან შვიდ კატეგორიაში მოიპოვა ჯილდო, მათ შორის საუკეთესო ფილმისთვის, ბრიტანული ფილმისთვის და მსახიობი კაცისთვის მთავარ როლში (კოლინ ფერთი). ნატალი პორტმანმა გაიმარჯვა ნომინაციაში - მსახიობი ქალი მთავარ როლში, დევიდ ფინჩერმა კი დაიმსახურა BAFTA საუკეთესო რეჟისორისთვის.
ჰარი პოტერის ფილმების სერია დაჯილდოვბედა კინოს განვითარებაში შეტანილი ბრიტანული წვლილისთვის. ჯილდო გადაეცემათ პროდიუსერ დევიდ ჰეიმენსა და ჯოან როულინგს. ყოველწლიური საპატიო ჯილდო გადაეცა სერ კრისტოფერ ლის.
ამომავალი ვარსკვლავი
ამომავალი ვასკვლავის კატეგორია დაწესებულია Orange UK-ის მიერ და ერთადერთია ნომინაციაა, რომელშიც გამარჯვებულები ხალხის ხმის მიცემით ვლინდება.
სქოლიო
კატეგორია:BAFTA-ს დაჯილდოებები
ძვ. წ. 1940-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XX საუკუნე
იოენსუუს ქვერეგიონი
პოლიტიკა
2018 წლის ფინეთის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები:
სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქვერეგიონები კატეგორია:ჩრდილოეთ კარელიის გეოგრაფია
27 მარტი
27 მარტი — გრიგორიანული კალენდრის 86-ე დღე (ნაკიან წლებში – 87-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 279 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
0327
Polyrhachis ops
Polyrhachis ops — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
არენა (უისკონსინის ქალაქი)
არენა (Arena) — ქალაქი აშშ-ში, უისკონსინის შტატში. შედის აიოვის ოლქის შემადგენლობაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 1 444 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 7,1 კაცი/კმ². ფართობი 205.9 კმ².
Polyrhachis ops
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ალექსანდროვკა (ბედეევა-პოლიანის სოფსაბჭო)
ალექსანდროვკა (Александровка; Александровка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვეშჩენსკის რაიონში.
არენა (უისკონსინის ქალაქი)
გეოგრაფია
აშშ-ის ბიუროს აღწერის მონაცემებით, ქალაქის ფართობი 205,9 კმ²-ს შეადგენდა, აქედან ხმელეთს ფართობია 202,1 კმ², ხოლო წყალს 3,8 კმ² უჭირავს.
ალექსანდროვკა (ბედეევა-პოლიანის სოფსაბჭო)
2002 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 194 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბლაგოვეშჩენსკიდან დაშორებულია 52 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ზაგოროდნაია, რომელიც დაშორებულია 61 კმ-ით.
არენა (უისკონსინის ქალაქი)
სქოლიო
კატეგორია:აიოვის ოლქის ქალაქები
ალექსანდროვკა (ბედეევა-პოლიანის სოფსაბჭო)
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვეშჩენსკის რაიონის სოფლები
ძვ. წ. 1950-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XX საუკუნე
უექსფორდი
უექსფორდი (Wexford; Loch Garman ) — ქალაქი ირლანდიაში, უექსფორდის საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი (ლენსტერის პროვინცია), ასევე მისი უდიდესი ქალაქი. ქალაქი მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში.
N-11 მაგისტრალი და ეროვნული სარკინიგზო გზა უექსფორდს აკავშირებს დუბლინთან. ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1874 წლის 17 აგვისტოს.
უექსფორდის დაძმობილებული ქალაქებია: ანოპოლისი და  კუერონი.
ძვ. წ. 1960-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XX საუკუნე
უექსფორდი
დემოგრაფია
მოსახლეობა — 18 163 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 17 235 ადამიანს.
2006 წლის აღწერის მონაცემები:
ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).
1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
სქოლიო
კატეგორია:ირლანდიის ქალაქები კატეგორია:უექსფორდის საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
ჩიგოგიძე
კატეგორია:ქართული გვარები
ისლურა
ისლურა (Luzula) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეების გვარი ჭილისებრთა ოჯახისა. ღერო შეფოთლილია ბრტყელი ხაზურ-ლანცეტა კიდებეწვიანი ფოთლებით. ნაყოფი ერთბუდიანი და სამთესლიანი კოლოფია.
ისლურის 80 სახეობა მეტწილად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ და ცივ სარტყელში. საქართველოში გვხვდება 8 სახეობა. საქართველოში იზრდება მთის შუა და ზედა სარტყლის ტყეებში. ხშირად გვხვდება სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე, ალპურ ხალებზე, ქვიან და კლდოვან ფერდობებზე. ისლურა არსად არ ქმნის დამოუკიდებელ ცენოზებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჭილისებრნი
დმანისის ნაქალაქარის ზემოუბნის ეკლესია
დმანისის ნაქალაქარის ზემოუბნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, დმანისის მუნიციპალიტეტში. თარიღდება XIII საუკუნით.
ძეგლის აღწერა
ნაგებია ქვიშაქვის ნაწილობრივ დამუშავებული და ბაზალტის ქვებით. მეტ-ნაკლებადაა დაცული წყობის ჰორიზონტალობა. ეკლესია დარბაზულია. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი არქიტრავულია. სარკმელი სამია: სამხრეთის, დასავლეთის და აღმოსავლეთის, სამივე თაღოვანი და შიგნითკენ წირთხლებგაგანიერებული. კედლები თაროსებრი ლავგარდნით იყო დასრულებული, რომლის კვალი სამხრეთის და ჩრდ. კედლებზეა შერჩენილი. აფსიდა ნახევარწრიულია მხრით გამოყოფილი. კონქი წვრილი ქვით იყო ნაწყობი. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს თითო ღრმა და ოთხკუთხა ნიშაა. დარბაზის კედლები დაუნაწევრებელია. წვრილი ქვით გადაყვანილი კამარა პირდაპირ კედლებს ებჯინებოდა. ეკლესია დაზიანებულია, კონქი და კამარა ჩამოშლილია. ეკლესიის ფასადებში ჩართულია ადრეშუა საუკუნეების სტელის სხვადასხვა ნაწილები რელიეფებით და ასევე უფრო გვიანი პერიოდის წითელი ტუფის ორნამენტული ქვები. 1986 წ. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ეკლესიის გვერდით რამდენიმე მეტრში მეორე უფრო მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გაითხარა, რომლის აღმოსავლეთის ნაწილია შემორჩენილი. ეკლესია ისეთივე წყობითა და ქვით ყოფილა ნაგები, როგორითაც მის გვერდით მდგარი ეკლესია, თუმცა აფსიდა შეღუნული ნახევარწრეა. აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმელი შიგნითკენ წირთხლებგაგანიერებული ყოფილა. ზედა ნაწილი შემორჩენილი არაა. სარკმლის ორივე მხარეს სწორკუთხა ნიშებია. საკურთხეველი სტელის ქვებითაა ამაღლებული. ეკლესიის ფასადები მოკლებულია მორთულობას. ეკლესიაზე სამხრეთიდან მიშენებული ყოფილა სათავსები. ორივე ეკლესია საკუთარ გალავანშია ჩართული და ორივე დმანისის ქალაქობის დროინდელი უნდა იყოს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
Polyrhachis ornata
Polyrhachis ornata — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
პიელინენის კარელია
პპიელინენის კარელია (Pielisen Karjalan seutukunta) ― ფინეთის ჩრდილოეთ კარელიის რეგიონის ერთ-ერთი ქვერეგიონი 2009 წლიდან. 2021 წლის აღწერით ქვერეგიონის მოსახლეობა 19 966 ადამიანს შეადგენს.
პოლიტიკა
2018 წლის ფინეთის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები:
სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქვერეგიონები კატეგორია:ჩრდილოეთ კარელიის გეოგრაფია
აპტრაკოვო
აპტრაკოვო (Аптраҡ; Аптраково) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის მელეუზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 312 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ მელეუზიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია „მელეუზი“, რომელიც დაშორებულია 20 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (97%).
სქოლიო
კატეგორია:მელეუზის რაიონის სოფლები
ტახტი-ი-ბაჰი
ტახტი-ი-ბაჰი (აგრეთვე ტახტბაი) — ბუდისტური სამონასტრო კომპლექსი პაკისტანში, ჰუბერ-პაჰტუნჰავის პროვინციაში, ქალაქ მარდანიდან 15 კმ-ით მოშორებით. კომპლექსი ძვ.წ. I საუკუნით თარიღდება. ურდუს ენაზე Takht ნიშნავს ტახტს, bahi - წყაროს, ნაკადულს. მონასტერს ეს სახელი იმის გამო ეწოდა, რომ ის მდებარეობს ბორცვზე, რომელიც წყლით ნაკადულიდან მარაგდებოდა.
კომპლექსის სიახლოვეს მდებარეობს პატარა თავდაცვითი ქალაქი, რომელიც ამავე ეპოქით თარიღდება.
მიუხედევად არაერთი გამანადგურებელი შემოსევისა ამ ტერიტორიებზე, ტახტ-ი-ბაჰი არაერთხელ გადაარჩინა დანგრევას მისმა ხელსაყრელმა, ბორცვზე მდებარეობამ, განსხვავებით ბევრი სხვა ადრეული ბუდისტური სამონასტრი კომპლექსისგან.
კომპლექსის მიმდებარე ტერიტორია ცნობილია შაქრის ლერწმის დიდი პლანტაციებით.
1980 წელს, იუნესკომ ტახტი-ი-ბაჰი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პაკისტანში
ძვ. წ. 1970-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XX საუკუნე
რაფაელ-ბუსტილიოს პროვინცია
რაფაელ-ბუსტილიოს პროვინცია (Provincia de Rafael Bustillo) — პროვინცია ბოლივიაში, პოტოსის დეპარტამენტში. სახელი ეწოდა ბოლივიელი დიპლომატისა და საგარეო საქმეთა მინისტრის — რაფაელ ბუსტილიოს პატივსაცემად. დედაქალაქია უნსია, უდიდესი ქალაქი — ლიალიაგუა.
რაფაელ-ბუსტილიო ერთ-ერთია პოტოსის დეპარტამენტის თექვსმეტი პროვინციიდან. ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ორუროს დეპარტამენტი. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ, ისევე როგორც აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, გადაჭიმულია 70 კმ-ზე, ხოლო მთლიანი ფართობი 2 249 კმ²-ს შეადგენს.
მოსახლეობა
მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი კეჩუასა და აიმარას შთამომავლები არიან.
რესურსები ინტერნეტში
-18.46667°N, -66.46667°W
კატეგორია:პოტოსის დეპარტამენტის პროვინციები
ტუპაკ ამარუ I
thumb|ტუპაკ ამარუ I — ინკების უკანასკნელი იმპერატორი ტუპაკ ამარუ I (კეჩ. მბრწყინავი გველი) — ინკების ვილკაბამბას სამეფოს უკანასკნელი იმპერატორი. მანკო ინკას ვაჟი, ტახტზე ავიდა მისი ძმის, ტიტუ კუსი იუპანკის უცნაური დაავადებით გარდაცვალების შემდეგ.
ჯერ კიდევ ახალგაზრდა და საკმაოდ გამოუცდელი ტუპაკ ამარუ, ესპანელი კონკისტადორების დაუძინებელ მტრად იქცა. მისი მეამბოხე სულის გამო ესპანელებმა მისი შეპყრობა განიზრახეს და ვილკაბამბასაკენ 300 შეიარაღებული ჯარისკაცი გაგზავნეს. ვილკაბამბაში მისულებს, ამარუ ცოლ-შვილთან და სხვა პარტიზანებთან ერთად ჯუნგლებში გაქცეული დახვდათ. ესპანელებმა მათ ბოლომდე სდიეს, შეიპყრეს და კუსკოში წაიყვანეს.
სასწრაფოდ გასამართლების შემდეგ, მას სიკვდილი მიუსაჯეს. სიკვდილით დასჯის ცერემონია შედგა კუსკოს ცენტრალურ მოედანზე, ჩვ.წ. 1572 წლის 24 სექტემბერს. ჯალათემბა სასტიკად აწამეს ინკების უკანასკნელი მმართველი – ჯერ ენა მოაჭრეს, შემდეგ თავი, შემდეგ ორივე ხელი, ბოლოს კი ორივე ფეხი. მისი სხეულის ნაწილები პერუს ოთხ სხვადასხვა ქალაქში გააგზავნეს, დარჩენილი ნაწილი კი დაწვეს. ტუპაკ ამარუს სხეულის მცირე ნაწილი დღესაც ინახება პერუს დედაქალაქ ლიმაში, სანტო-დომინგოს ეკლესიაში.
ტუპაკ ამარუს ცოლმა-შვილმა და მათთან ერთად შეპყრობილმა პარტიზანებმაც მისი ბედი გაიზიარეს – ესპანელებმა ისინიც დახოცეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინკები კატეგორია:ინკების მმართველები
ბრიგემი (უისკონსინის ქალაქი)
ბრიგემი (Brigham) — ქალაქი აშშ-ში, უისკონსინის შტატში. შედის აიოვის ოლქის შემადგენლობაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 908 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 5,5 კაცი/კმ². ფართობი 166.0 კმ².
გეოგრაფია
აშშ-ის ბიუროს აღწერის მონაცემებით, ქალაქის ფართობი 166.0 კმ²-ს შეადგენდა. აქედან ხმელეთს 165.9 კმ², წყალს კი 0,1 კმ² უჭირავს.
სქოლიო
კატეგორია:აიოვის ოლქის ქალაქები
მეჰმედ II
მეჰმედ II ფათიჰი (დამპყრობელი) (დ. 30 მარტი, 1432, ედირნე, ოსმალეთის იმპერია — გ. 3 მაისი, 1481, ჰუნქიარ-ჩიარი) — ოსმალეთის იმპერიის მე-7 სულთანი. ქვეყანას მართავდა 1444-1446 და 1451-1481 წლებში.
დაიბადა 1432 წელს, ედირნეში, მეჰმედ I-ის ვაჟის, მურად II-ისა და მისი ხარჭის, ჰიუმა ხათუნის ოჯახში. გაურკვეველი მიზეზის გამო, მეჰმედს დედობა გაუწია მურადის სხვა ხარჭამ, დესპინა ხათუნმა და არა ნამდვილმა დედამ.
1444 წელს, მურად II-ის გადადგომის შემდეგ, ტახტი 12 წლის მეჰმედს ერგო, მაგრამ მისი პირველი მმართველობა დიდ ხანს არ გაგრძელებულა. შემოჭრილი მტრის გამო იგი იძულებული გახდა მამისთვის ტახტზე დაბრუნება ეთხოვა. მეორედ კი ტახტზე მურადის გარდაცვალების შემდეგ, 1451 წელს ავიდა.
ატარებდა დამპყრობლურ პოლიტიკას, პირადად მეთაურობდა ოსმალეთის არმიის ლაშქრობებს. 1453 წელს დაიპყრო კონსტანტინოპოლი და ოსმალეთის იმპერიის დედაქალაქად გამოაცხადა. მის დროს სერბეთმა დაკარგა დამოუკიდებლობა (1459 წ.), დაპყრობილ იქნა მორეა (1460 წ.). ტრაპიზონის იმპერია (1461 წ.), ბოსნია (1463 წ.), კ. ევბეა (1471 წ.), ალბანეთი (1479 წ.), ყირიმის სახანო (1475). მის დროს შედგა ოსმალეთის იმპერიის კანონების პირველი კრებული.
ტახტზე ასვლამდე
მეჰმედი დაიბადა 1432 წლის 30 მარტს, ოსმალეთის იმდროინდელ დედაქალაქ ედირნეში. მისი მამა იყო ოსმალეთის სულთანი მურად II, ხოლო დედა მურადის ხარჭა ჰიუმა ხათუნი. მეჰმედი იყო მემკვიდრე შეჰზადე, ამიტომ 1443 წელს, 11 წლის ასაკში მურადმა იგი ამასიის პროვინციაში გაგზავნა სამართავად და გამოცდილების მისაღებად. მურადს გადაწყვეტილი ჰქონდა, რომ შვილისთვის კარგი განათლება მიეცა, ამიტომ საუკეთესო მასწავლებელი შეარჩია და ამასიაში მეჰმედთან გაგზავნა. მეჰმედი გახდა ძალიან მორწმუნე ადამიანი.
1444 წელს, როცა მეჰმედი 12 წლის იყო, მურადმა ჩათვალა, რომ ანატოლიაში სიმშვიდე დაამყარა და მეჰმედის სასარგებლოდ გადადგა. მეჰმედის პირველი მმართველობა მხოლოდ ორი წლის განმავლობაში გაგრძელდა. ქვეყანაში შექმნილი ცუდი ვითარების გამო, იგი იძულებული გახდა, რომ მამისთვის ტახტზე დაბრუნება ეთხოვა. მურადს შვილისთვის უარი არ უთქვამს, რადგან თვითონაც იცოდა, რომ იმ მომენტში ოსმალეთს 14 წლის მეჰმედი ვერ უშველიდა.
მურადი ტახტზე დაბრუნდა და ქვეყანაში შემოჭრილი მტერი დაამარცხა, ოღონდ აღარ გადამდგარა და ოსმალეთის სულთნობა გარდაცვალებამდე გადაწყვიტა. იგი გარდაიცვალა 1451 წლის 3 თებერვალს და ტახტი 19 წლის მეჰმედს ერგო.
მმართველობის პირველი წლები
ახალგაზრდა მმართველის მიზნები თავიდანვე ცნობილი იყო. მას გადაწყვეტილი ჰქონდა ბიზანტიის იმპერიის დედაქალაქი კონსტანტინოპოლი აეღო, რომელიც მის წინაპრებს ვერაფრით დაეპყროთ. მეჰმედმა ტახტზე ასვსლისთანავე მოქმედებები დაიწყო. უპირველე ყოვლისა, მან ბოსფორის სანაპიროზე ციხესიმაგრე ააგო და ამავდროულად, მორეაში ლაშქარი გაგზავნა. შედეგად, მან ყველა გზა მოუჭრა ბიზანტიას, რომ ვინმესთვის დახმარება ეთხოვა.
კონსტანტინოპოლის აღება
ორწლიანი მზადების შემდეგ, 1453 წლის ხუთ აპრილს მეჰმედმა კონსტანტინოპოლზე პირველი იერიში მიიტანა. მისი ლაშქარი 160 000 მეომარს ითვლიდა, ხოლო ბიზანტიის უკანასკნელ იმპერატორ კონსტანტინე XI-ს მხოლოდ 9 000 მეომარი ჰყავდა, საიდანაც რაღაც ნაწილი უცხოელი იყო. ბიზანტიელები დაკისრებულ მოვალეობებს ცუდად ასრულებდნენ, რის გამოც არმიაში არეულობა სუფევდა. სულთან მეჰმედს ინჟინარ ორბანის უზარმაზარი ზარბაზანი ეხმარებოდა, მაგრამ ოსმალეთის არმიის პირველი შეტევა ბიზანტიის არმიამ მაინც მოიგერია.
ამის შემდეგ, მეჰმედმა არმია ოქროს რქაში შეიყვანა და ქალაქის გალავნის მეორე მხარეს დაემუქრა, მაგრამ ბიზანტიელებმა 7 მაისის შეტევის მოგერიებაც მოახერხეს.
1453 წლისს 28 მაისს მესამე და უკანასკნელი შეტევა დაიწყო. ბიზანტიელებმა მტრის უკუგდება ორჯერ მოახერხეს. მეჰმედის ბრძანებით, ბრძოლაში იანიჩარები ჩაებნენ. ბრძოლის დროს ბიზანტიის არმიის თავდაცვის ხელმძღვანელი დაიჭრა და პოსტი მიატოვა, რამაც არმიაში დიდი არეულობა გამოიწვია. ოსმალეთის არმიამ მიწისქვეშა გვირაბის აღებით, მოახერხა ქალაქის მცველებს ზურგიდან დასხმოდა თავს. დაიღუპა კონსტანტინე XI და ოსმალებმა ქალაქის აღება მოახერხეს. 30 მაისს, დილით მეჰმედ II ზარ-ზეიმით შევიდა კონსტანტინოპოლში. ამ გამარჯვებით ბიზანტიის იმპერიამ არსებობა შეწყვიტა, ხოლო ოსმალეთის სასულთნო იმპერიად ჩამოყალიბდა. მეჰმედმა იგი სტამბოლის სახელით იმპერიის დედაქალაქად გამოაცხადა. ასევე მეჰმედის ბრძანებით, 1459-1465 წლებში იქ თოფქაფის სასახლე აშენდა, რომელიც ოსმალეთის სულთნების რეზიდენცია ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში, 1465-1853 წლებში იყო.
ბრძოლა სერბეთის წინააღმდეგ (1454-1459)
მინი|250პქ|მარჯვნივ|ბელგრადის ალყა, ოსმალური მინიატურა სულთან მეჰმედ II-ს კონსტანტინოპოლის აღების შემდეგ, სერბეთისკენ წასვლა მოუხდა. სერბეთი კოსოვოს ბრძოლიდან, 1359 წლიდან იყო ოსმალეთის ვასალი სახელმწიფო. სერბეთთან ოსმალეთს საკმაოდ კარგი ურთიერთობა ჰქონდათ. მურად II-ის ცოლიც სერბეთის სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი, მარა ბრაკოვიჩი იყო.
თუმცა, 1454 წელს სერბებმა უარი განაცხადეს ოსმალეთისათვის ხარკის გადახდაზე და გააფორმეს ალიანსი უნგრეთის სამეფოსთან. შედეგად, მეჰმედი ჯართან ერთად სერბეთისკენ დაიძრა. ოსმალებმა 1455 წელს მოახერხეს სერბეთის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქალაქის, ნოვო ბრდოს დაკავება.
1456 წელს ოსმალეთის არმიამ ალყა შემოარტყა სერბეთის დედაქალაქ ბელგრადს. ალყა 4 ივლისს დაიწყო. სერბების არმიის მეთაური უნგრელი მხედართმთავარი იანოშ ჰულიადი იყო. მისი არმია თავის დაცვას კარგად ახერხებდა და 22 ივლისს მეჰმედ II იძულებული გახდა ეს ალყა მოეხსნა. ბელგრადის აღება სულეიმან I-მდე ოსმალეთის სულთნებს აღარ უცდიათ. მეჰმედი და ოსმალეთის არმია იძულებული გახდა უკან დაბრუნებულიყო.
ამასობაში სერბეთში ტახტისთვის ბრძოლა გაჩაღდა. 1458 წელს ლაზარ ბრანკოვიჩი ტახტიდან ძმა იშტვანმა ჩამოაგდო და ტახტზე თავად ავიდა, თუმცა მისი მმართველობა დიდი ხნის განმავლობაში არ გაგრძელებულა. ის 1459 წლის 21 მარტს ტახტიდან ჩამოაგდეს. ბრანკოვიჩების გვარში აღარავინ დარჩა, ვისაც ტახტზე ასვლა შეეძლო, ამიტომ სერბეთის ტახტზე ასვლა ბოსნიის სამეფოს ტახტის მემკვიდრემ მოისურვა. ამან მეჰმედის განრისხება გამოიწვია. იგი არმიასთან ერთად სერბეთისკენ კიდევ ერთხელ დაიძრა. მეჰმედის არმიამ წარმატებას მიაღწია და სერბეთის დესპოტატი ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
მორეის დაპყრობა (1458-1460)
სულთან მეჰმედს უკვე გაგზავნილი ჰყავდა ჯარი მორეაში. 1453 წელს, ეს მან იმ მიზნით გააკეთა, რომ მორეას არ ჰქონოდა საშუალება დახმარებოდა ალყაშემორტყმულ კონსტანტინოპოლს. მას მართავდნენ ბიზანტიის იმპერიის მმართველთა დინასტიის, პალეოლოგოსების წარმომადგენელი, ხოლო როცა მეჰმედი მორეაში შევიდა, მისი დესპოტბი იყვნენ დემეტრიუს პალეოლოგისი და მისი ძმა თომა პალეოლოგისი.
მორეა კარგად უხდიდა ოსმალეთს ხარკს, რადგან მათ მშვიდობა სურთად და მეჰმედსაც ამისაკენ მოუწოდებნენ, მაგრამ 1458 წელს მათ სულთან მეჰმედს ხარკი არ გადაუხადეს და მეტიც, ოსმალეთის მმართველობას აუჯანყდნენ.
მეჰმედი საშინლად განრისხდა და მორეაში ლაშქარი გაგზავნა. ოსმალეთის არმიამ რამდენიმე მნიშვნელოვანი ქალაქი დაიპყრო და მალე მათ მეჰმედიც შეუერთდა. ოსმალებმა ტყვედ აიყვანეს დემეტრიუსი, მაგრამ თომამ გაქცევა მოახერხა. 1460 წლის მაისში ოსმალებს უკვე ეკავათ დესპოტატის ყველა ქალაქი და იგი ოსმალეთის იმპერიის ნაწილად აქციეს.
ბრძოლა ვლახეთთან
ოსმალები მე-15 საუკუნის ადრეული წლებიდან ცდილობდნენ ვლახეთის საკუთარი გავლენის ქვეშ მოქცევას. ისინი ცდილობდნენ, რომ ვლახეთის ტახტზე საკუთარი კანდიდატი დაესვათ, თუმცა მათი ყოველი მცდელობა მარცხით სრულდებოდა. ოსმალები ვლახეთს ბუფერულ ზონად განიხილავდნენ მათსა და უნგრეთის სამეფოს შორის. ეს ორი ძლიერი სახელმწიფო მუდმივად იმის ცდაში იყო, რომ ვლახეთი საკუთარ ვასლად ექცია. უნგრეთმა ვლახეთის ოსმალთა მიერ დაპყრობისგან თავის ასაცილებლად, 1448 წელს გამოიხსნა ტყვეობიდან ვლად III ცეპეში (დრაკულა) მის ძმასთან, რადუსთან ერთად. ის ოთხი წლის განმავლობაში იყო მეჰმედის მამის, მურად II-ის პატიმარი. ამის შედეგად, ვლადი ვლახეთის ერთპიროვნულ მმართველად იქცა. თუმცა, მისი პირველი მმართველობა დიდ ხანს არ გაგრძელებულა. ცოტა ხანში ვლახეთის ტახტზე კვლავ ვლადისლავ II აღმოჩნდა.
ვლად დრაკულა გაიქცა მოლდოვეთში, სადაც იგი ბიძის, ბოგდან II-ის დაცვის ქვეშ ცხოვრობდა. 1451 წელს, ბოგდანის მკვლელობის შემდეგ, ვლადი უნგრეთში გაიქცა. იქ მან ყველა გააოცა ოსმალეთის შიდა საქმეების ცოდნით, ამასთან ერთად თურქებისა და მათი ახალი სულთნის მეჰმედ II-ის მიმართ ზიზღით. იმდროისთვის უნგრეთის ფაქტობრივი მმართველი იანოშ ჰუნიადი იყო, რომელიც მუდამ ცდილობდა ვლადი მრჩევლად გაეხადა, მაგრამ იგი უარზე იდგა.
1456 წელს, როცა მეჰმედმა ალყა შემოარტყა ბელგრადს, ჰუნიადმა დაიწყო კონტრშეტევები, გადავიდა სერბეთში და მოახერხა ქალაქის გათავისუფლება, გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე. ამით ისარგებლა ვლად III-მ, ჩავიდა ვლახეთში, მოკლა მისი მმართველი ვლადისლავ II და მეორედ გახდა მისი მმართველი.
1459 წელს მეჰმედმა ვლადს გაუგზავნა ელჩები და შეახსენა, რომ ხარკი ჰქონდა გადასახდელი. ვლადს უნდა გადაეხადა 10,000 დუკატი და ამასთან, უნდა გადაეცა იმპერიისთვის 500 მეომარი. ცეპეშმა უარი განაცხადა ამაზე და მეტიც, სიკვდილით დასაჯა სულთნის ელჩები. მიზეზად კი ის დაასახელა, რომ მათ მის წინაშე ქუდები არ მოიხადეს.
მეჰმედმა უბრძანა ნიკოპოლისის გამგებელს, ჰამზა-ფაშას ვლად III-ის წინააღმდეგ საბრძოლველად წასვლა. ვლად III ჩასაფრებული იყო. ოსმალეთის არმია ალყაში აღმოჩნდა. ფაქტობრივად, ყველა ჯარისკაცი დაიჭირეს და ვლადის ბრძანებით, ყველა მათგანი ძელზე გასვეს.
1462 წლის ზამთარში ვლად III-მ გადაკვეთა დუნაი და შევიდა ბულგარეთში. სავარაუდოდ, იგი შეინიღმა და თავი თურქ ვაჭრად გაასაღა, რაშიც ოსმალური ენის ბრწყინვალედ ფლობა დაეხმარა. ვლად III-მ შეაღწია ოსმალეთის ბანაკში და 23,000-მდე თურქი ტყვედ აიყვანა. ვლადი ცდილობდა, ოსმალებთან შედარებით ფსიქოლოგიური უპირატესობა მოეპოვებინა და ამ მიზნით, ყველა ტყვე, ქალი თუ კაცი, ბავშვი თუ დიდი ძელზე გასვა და ამის შესახებ წერილიც მიწერა უნგრეთის მეფე მათიას I-ს.
ამის შემდეგ მეჰმედ II 120,000-იანი არმიით ვლახეთში შეიჭრა. ვლადს დახმარება არავინ აღმოუჩინა. ამიტომ, მან სრული მობილიზაცია გამოაცხადა და ჯარში გამოიძახა ყველა მამაკაცი, რომელიც 12 წელს ზემოთ იყო და იარაღის ჭერა შეეძლო. იგი პარტიზანულ ბრძოლებს მიმართავდა. 1462 წლის 17 ივნისს, შუაღამისას ვლადი თავს დაესხა ოსმალეთის ბანაკს და მტერს უდიდესი დანაკლისი მიაყენა. ამ მოვლენას მომავალში ტირგოვიშტის ღამის შეტევა ეწოდა. მეჰმედ II იძულებული გახდა, არმიის ნაწილით უკან დაეხია. მცირე ნაწილი მან ვლახეთში დატოვა და მათი სარდლობა ვლადის ძმას, რადუს დაავალა, რომელიც სულთნის მხარეს იყო. ვლადუს მხარეს აღმოჩნდა მოლდავეთის მმართველი შტეფან დიდი. მათ წინააღმდეგ ბრძოლა ვლადმა ვეღარ მოახერხა და იძულებული გახდა, კიდევ ერთხელ დაეტოვებინა ვლახეთის ტახტი და ტრანსილვანიაში გადასულიყო.
ტრაპიზონის იმპერიის დაპყრობა (1461)
1461 წელს, ოსმალეთის არმიამ კვლავ მეჰმედის მეთაურობით, ალყა შემოარტყა ტრაპიზონის იმპერიის დედაქალაქ ტრაპიზონს. ოსმალეთის არმია ტრაპიზონისას ბევრად აღემატებოდა, ამიტომ მეჰმედის გამარჯვება არავის გაუკვირდებოდა.
ტრაპიზონის იმპერია საშინელ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. 1456 წელს, ოსმალებმა ტრაპიზონი გაძარცვეს, ამიტომ იმპერატორ დავითს ქალაქის წესიერად დაცვა არ შეეძლო, ხოლო ოსმალეთის არმიის შემოტევები ძალზე ძლიერი იყო.
ოსმალებმა ტრაპიზონი 26 ოქტომბერს აიღეს. ტრაპიზონის იმპერია ოსმალეთის იმპერიის ერთ-ერთი სანჯაყად გადაიქცა. მეჰმედმა ტყვედ წაიყვანა იმპერატორი მის შვილებთან ერთად. მან ბევრი სცადა, თუმცა დავითი ვერ დაიყოლია ისლამის მიღებაზე და 1 ნოემბერს, შვილებთან ერთად სიკვდილით დაასჯევინა.
ბოსნიის დაპყრობა (1463)
როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ, მას შემდეგ, რაც იშტვან ბრანკოვიჩი ტახტიდან ჩამოაგდეს, მისი დაკავება ბოსნიის ტახტის მემკვიდრე სტეპან ტომაშევიჩმა მოისურვა, რამაც მეჰმედის განრისხება გამოიწვია და მან სერბეთი საბოლოოდ დაიპყრო.
1461 წლის 10 ივლისს გარდაიცვალა სტეპანის მამა და ტახტზე იგი ავიდა. მან მალევე გააფორმა ალიანსი უნგრეთის სამეფოსთან და ამასთან ერთად, დახმარება სთხოვა რომის პაპ პიუს II-ს, რადგან გრძნობდა საფრთხეს ოსმალეთის მხრიდან. მაგრამ პიუსმა უარი უთხრა ბოსნიას. 1463 წელს ბოსნიელებმა ჩვეულებრივად გადაუხადეს ხარკი ოსმალებს, თუმცა ამავე წელს სტეპანმა დახმარება სთხოვა ვენეციას, მაგრამ მისგანაც უარი მიიღო.
მალე ოსმალეთის არმია სულთან მეჰმედის ხელმძღვანელობით ბოსნიაში შეიჭრა. სატახტო ქალაქი, ბობოვაცი მალევე დაეცა და სტეპანის არმიას უკან დახევა მოუხდა. ოსმალეთის არმიის მძლავრმა შეტევებმა შედეგი გამოიღო და მათ მალე მთელი ბოსნიის სამეფო დაიკავეს და მეჰმედმა იგი მალევე აქცია ოფიციალურად ოსმალეთის იმპერიის ნაწილად.
ვენეცია-ოსმალეთის ომი (1463-1479)
1463 წელს ოსმალეთსა და ვენეციის რესპუპლიკასა და მის მოკავშირეებს შორის დაიწყო ომი, რომელიც 1479 წლამდე გაგრძელდა. ომის შედეგად ოსმალეთის იმპერიამ დაიპყრო საბერძნეთი და ალბანეთი, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია კუნძული ევბეა, რომელიც ვენეციას რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ჰქონდა დაკავებული. ამასთან ერთად, ომის მიმდინარეობის დროს მნიშვნელოვნად გაძლიერდა ოსმალეთის იმპერიის ფლოტი, რომელსაც უკვე შეეძლო პრეტენზიის გამოცხადება და ვენეციის ფლოტისთვის წინააღმდეგობის გაწევა ეგეოსის ზღვაზე ბატონობისთვის. თუმცა ვენეციამ მოახერხა და გადაარჩინა კვიპროსის სამეფო. ომი დასრულდა 1479 წლის 25 იანვარს კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულებით.
რომის პაპმა პიუს II-მ გააერთიანა რამდენიმე ევროპული ქვეყანა ოსმალეთის წინააღმდეგ ჯვაროსნული ლაშქრობის მოსაწყობად, რათა გაენთავისუფლებინათ კონსტანტინოპოლი. მან მოახერხა კიდეც ევროპული ქვეყნების გაერთიანება და შეხვედრიდ ადგილად ანკონა დათქვა, თუმცა მალევე გარდაიცვალა და ვერ მოახერხა ამ საქმის ბოლომდე მიყვანა, თუმცა ვენეციის მეთაურობით ოსმალეთის წინააღმდეგ ბრძოლა მაინც დაიწყო.
პიკასოს მუზეუმი (პარიზი)
პიკასოს მუზეუმი (Musée Picasso) — მუზეუმი პარიზში. მდებარეობს სასტუმრო სალში (Hotel Sale) თორინის ქუჩაზე, მარეს უბანში. შენობა, რომელშიც მუზემის კოლექციაა მოთავსებული აშენებულია 1656-59 წლებში გრაფ პიერ ობერ დე ფონტენესათვის რომელიც ე.წ. მარილის გადასახადით გამდიდრებულა (შენობის სახელი „მარილიანს“ ნიშნავს). მისი არქიტექტორი ყოფილა ჟან ბულიე, აგრეთვე ცნობილი როგორც ჟან დე ბურგესი, და მარეს უბანში ერთ-ერთ ყველაზე შესანიშნავ ისტორიულ შენობად ითვლება.
მეჰმედ II
ვენეცია-ოსმალეთის ომი (1463-1479)
მაჰმუდ-ფაშამ მოახერხა ვენეციელთა დამარცხება და მუსრი გაავლო მათ ფლოტს. ისინი იძულებულნი გახდნენ კვლავ უკან დაეხიათ და თავიდან ეღიარებინათ ოსმალეთის მიერ დაპყრობილი ტერიტორიები.
პიკასოს მუზეუმი (პარიზი)
შენობა
შენობამ მფლობელი გაყიდვითა და მემკვიდრეობით რამდენიმეჯერ შეიცვალა. მფლობელთა შორის იყვნენ: ვენეციის რესპუბლიკის საელჩო (1671); მარშალი დე ვილრუა; რევოლუციის დროს ექსპროპრირებულ იქნა; 1851 წელს გადაკეთდა სკოლად რომელშიც ბალზაკი სწავლობდა; ასევე მასში სახლობდა მუნიციპალური ხელოვნების მეცნიერებათა სკოლა. 1964 წელს პარიზის ქალაქის მმართველობამ შეიძინა, ხოლო 1968-ში ისტორიული მონუმენტის სტატუსი მიენიჭა. შენობას აღდგენითი სამუშაოები ჩაუტარდა 1974-80 წლებში.
მეჰმედ II
ვენეცია-ოსმალეთის ომი (1463-1479)
1466 წელს მეჰმედი ოსმალეთის არმიასთან ერთად ალბანეთისკენ დაიძრა. ალბანელები საკმაოდ დიდ წინააღმდეგობას უწევდნენ ოსმალებს და რაღაც დროის განმავლობაში იძულებულიც კი გახადეს ცოტა ხნით უკან დაეხია. მაგრამ ძალიან მალე ოსმალებმა კვლავ განაახლეს შეტევა, რომელსაც ალბანელები მაინც იგერიებდნენ. 1467 წლის ბოლოს ალბანეთში სასიკვდილო ეპიდემია გავრცელდა და მათი წინააღმდეგობა შესუსტდა. ამიტომ, ოსმალებმა იოლად მოახერხეს დაეკავებინათ ალბანეთის მნიშვნელოვანი ნაწილი.
პიკასოს მუზეუმი (პარიზი)
შენობა
სასტუმრო სალი პიკასოს მუზეუმისთვის შეირჩა დიდი საზოგადოებრივი დებატების შედეგად. ინტერიერის დიზაინისთვის კონკურსი ჩატარდა, რის შედეგადაც როლან სიმონეს პროექტის მიხედვით შენობის ინტერიერი მის პირვანდელ სახეს იბრუნებს.
მეჰმედ II
ვენეცია-ოსმალეთის ომი (1463-1479)
1470 წელს ოსმალებმა ბრძოლა დაიწყეს ევბეას დასაპყრობად. თავდაპირველად ოსმალებს გაუჭირდათ, მაგრამ 1471 წელს სულთან მეჰმედის მეთაურობით ოსმალეთის არმიამ მოახერხა ევბეას დაპყრობა.
პიკასოს მუზეუმი (პარიზი)
კოლექცია
1968 წელს საფრანგეთში მიღებულ იქნა კანონი, რომელიც მემკვიდრეებს საშუალებას აძლევს მემკვიდრეობის გადასახადის ფულის ნაცვლად ხელოვნების ნიმუშებით დაფარვას. ხელოვნების ნიმუში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი უნდა იყოს, როგორც საფრანგეთის კულტურული დანატოვარი. კანონი ცნობილია, როგორც “დაცია” და მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში დაიშვება. ეროვნული მუზეუმების კურატორმა დომინიკ ბოზომ შეარჩია იმ ნამუშევართა სია, რომელიც დაცია შეიძლება გამხდარიყო. ეს სია რატიფიცირებულ იქნა 1979 წელს. ის შეიცავდა ყველა ტექნიკისა და პერიოდის ნამუშევრებს, და განსაკუთრებით იშვიათია სკულპტურათა ბრწყინვალე კოლექციით. ჟაკლინ პიკასოს გარდაცვალების შემდეგ (1986), მისმა ქალიშვილმა ახალი დაცია შემოიტანა. ამ კოლექციას შემდგომში კიდევ რამდენიმე ნამუშევარი დაემატა შესყიდვებისა და საჩექრების სახით.
მეჰმედ II
ვენეცია-ოსმალეთის ომი (1463-1479)
1474-1479 წლებში მეჰმედმა საბოლოოდ დაიპყრო ალბანეთი. 1478-1479 წლებში მათ ალბანეთის ქალაქი შკოდერი დაიპყრეს და ამით დასრულდა ალბანეთის დაპყრობა. და ამის შემდეგ დაიდო ხელშეკრულება ოსმალეთსა და ვენეციას შორის.
პიკასოს მუზეუმი (პარიზი)
კოლექცია
პიკასოს უთქვამს - “მე ვარ პიკასოს უდიდესი კოლექციონერი მსოფლიოში”. გარდაცვალებამდე (1973) მან საკუთარი ნამუშევრების (მონახაზებიდან დასრულებული ნახატების ჩათვლით) უდიდესი კოლექცია მოაგროვა. მასში ასევე შედიოდა სხვა ავტორთა მისეული კოლექცია, რომელშიც იყვნენ სეზანი, დეგა, რუსო, სიურატი და მატისი. ასევე იბერიული ბრინჯაო და პრიმიტიული ხელოვნების კარგი კოლექცია. მუზეუმის თვალსაჩინო ნაწილია პიკასოს ნამუშევრები, რომელიც მან მისი 70-ე წლისთავის შემდეგ შეასრულა.
მუზეუმმა დიდი შრომა გასწია მასში არსებულ ნამუშევრებზე დეტალური ინფორმაციის მოსაპოვებლად. აქვე იხილავთ პიკასოს თანამედროვე კარიკატურისტის ნამუშევრებს, რომელიც პიკასოს მუშაობის პროცესს აღწერდა 1950-იან წლებში. რამდენიმე ოთახი თემატურ პრეზენტაციებს ეთმობა, თუმცა ძირითადად მუზეუმში ნამუშევრები ქრონოლოგიურად არის მოწყობილი. ფეწერული ნამუშევრების, მონახაზების, სკულპტურებისა და ანაბეჭდების გარდა აქ არის ფოტოები, მანუსკრიპტები, საგაზეთო ამონაჭრები დამატებითი კონტექსტუალური ინფორმაციისთვის.
მეჰმედ II
ვენეცია-ოსმალეთის ომი (1463-1479)
ხელშეკრულების თანახმად, ვენეციამ აღიარა ოსმალეთის მიერ დაპყრობილი ალბანეთი და ევბეა, დათმო საბერძნეთი, ხოლო ვენეციამ მოახერხა კვიპროსის სამეფოს შენარჩუნება.
პიკასოს მუზეუმი (პარიზი)
კოლექცია
მეორე სართული სპეციალურ გამოფენებს ეთმობა ხოლმე. მესამე სართულზე ბიბლიოთეკა, დოკუმენტაცია, კურატორის ოფისი და კვლევისთვის განკუთვნილი საარქივო განყოფილებაა.
მეჰმედ II
ომი მოლდავეთთან (1475-1476)
1456 წელს, პეტრუ III არონი დათანხმდა ოსმალეთისთვის ყოველწლიურად 2000 დუკატის ხარკის სახით გადახდაზე. მისი მთავარი მიზანი იყო, რომ მოლდოვეთის სამხრეთ საზღვრებზე მშვიდობა უზრუნველყო. ამით იგი გახდა პირველი მოლდაველი მმართველი, რომელიც დაემორჩილა ოსმალეთს. მაგრამ, პეტრუს მემკვიდრე სტეფან დიდი არ აპირებდა ოსმალეთისთვის ხარკის გადახდას. მის ამ გადაწყვეტილებას მოჰყვა სისხლისმღვრელი ბრძოლების სერია. სტეფანს სურდა, რომ ვლახეთიც საკუთარი გავლენის ქვეშ მოექცია და პრეტენზიას აცხადებდა მის ტახტზე. ვლახეთის მმართველებს კი განსხვავებული შეხედულებები ჰქონდათ — ზოგი მხარს უნგრეთს უჭერდა, ზოგი სტეფანს და ზოგიც ოსმალეთის მხარეს იყო.
პიკასოს მუზეუმი (პარიზი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის მუზეუმები
მეჰმედ II
ომი მოლდავეთთან (1475-1476)
მეჰმედ II-მ ვლახეთის საქმეში ჩარევისთვის სტეფანის დასჯა გადაწყვიტა. 1475 წელს ოსმალეთის არმია ჰადიმ-ფაშას მეთაურობით მოლდავეთისაკენ დაიძრა, თუმცა 10 იანვარს არმია განადგურდა ვასლუის ბრძოლაში. ოსმალებს დროებით უკან დახევა მოუხდათ. მეჰმედმა შეკრიბა დიდძალი ჯარი და მეორედ 1476 წლის ივნისში დაიძრა მოლდავეთისაკენ. ამავდროულად, ოსმალების ჯარის დასახმარებლად ყირიმიდანაც გაიგზავნა ჯარი. რომაული წყაროს მიხედვით, ოსმალთა ეს შეტევა მოგერიებულ იქნა, მაგრამ სხვა წყაროების მიხედვით, ოსმალებისა და ყირიმელი თათრების გაერთიანებულმა არმიამ ბესარაბია აიღო და დუნაის სამხრეთ სანაპიროზე დაამყარა კონტროლი.
საბოლოოდ, სტეფანისა და მეჰმედის არმია ერთმანეთის წინაშე აღმოჩნდნენ. ოსმალები შევიდნენ ცეცხლწაკიდებულ ტყეში, რასაც მცირე დანაკარგი მოჰყვა. მოლდაველებმა მტერი კიდევ რამდენიმეჯერ მოიგერიეს ცეცხლის დახმარებით. ბრძოლაში გარდამტეხი როლი იანიჩრებმა ითამაშეს, რომელთაც მოახერხეს ტყეში შეღწევა და მუსრი გაავლეს მოლდავეთის არმიას. სტეფანის არმია მთლიანად განადგურდა. დანაკარგი ორივე მხარეს ძალიან მაღალი იყო. ბრძოლის ქრონიკებში ნათქვამია, რომ მთელი ბრძოლის ველი მოკლულთა ძვლებით იყო დაფარული. ამის შედეგად გაჩნდა ტოპონიმი —„თეთრი ველი“.
სტეფან დიდი იძულებული გახდა მოლდოვეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში დაეხია, სადაც მან ახალი ჯარის ჩამოყალიბება დაიწყო. ოსმალებმა ვერ მოახერხეს მოლდავეთის მთავარ ციხე-სიმაგრეებში გამაგრება და მუდმივად შევიწროებულნი იყვნენ მოლდოველთა წვრილ-წვრილი შემოტევებისაგან. მალე არმია შიმშილის საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, სიტუაცია მას შემდეგ გაუარესდა, რაც შავი ჭირის ეპიდემია გავრცელდა. მეჰმედი იძულებული გახდა უკან, ოსმალეთის მიწაზე დაბრუნებულიყო. უკან დახევის მიუხედავად, ვლახეთში სტეფანისგან გამოწვეული საფრთხე აღარ არსებობდა.
ყირიმის სახანოს შემოერთება (1475)
ყირიმელი თათრები აკონტროლებდნენ ტერიტორიებს ყუბანიდან მდინარე დნესტრამდე, თუმცა მათ ვერ მოახერხეს კონტროლის დამყარება გენუურ ქალაქებ-კოლონიებზე, რომელთაც გაზარია ეწოდებოდა და გენუელთა კონტროლის ქვეშ 1357 წლიდან იყო. კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ, გენუა ვეღარ ახერხებდა ეკონტროლებინა საკუთარი კოლონიები ყირიმის საზღვართან. ამით ისარგებლეს ყირიმელებმა და დახმარება სთხოვეს ოსმალეთის იმპერიას. 1475 წელს ოსმალეთის არმია გედიკ აჰმედ-ფაშას მეთაურობით გაზარიისკენ დაიძრა. ოსმალეთის არმიამ დაიკავა ქალაქები კაფა, ბალაკლავა, სოლდაია და ტანა, განადგურებულ იქნა სამთავრო ფეოდორი. ოსმალებმა ააოხრეს და გაძარცვეს მისი დედაქალაქი მანგული. ამის შემდეგ, ოსმალებმა ტყვედ ჩაიგდეს ყირიმის ხანი მენგლი I გირაი. მისი გათავისუფლების სანაცვლოდ, ყირიმელებმა აღიარეს სულთნის მიმართ ვასალური დამოკიდებულება. ოსმალეთის იმპერიაში შესვლის შემდეგაც, ყირიმელები საკმაოდ ფართო ავტონომიით სარგებლობდნენ. მათ კვლავ ჰყავდათ საკუთარი მმართველი — ხანი, რომელიც ოსმალეთის სულთნის მიერ ინიშნებოდა.
სულთან მეჰმედი და მისი შვილები
1447 წელს მეჰმედს, სითი მიუქრიმე ხათუნისგან ეყოლა შეჰზადე ბაიაზიდი, 1450 წელს გულშაჰ ხათუნისაგან ეყოლა შეჰზადე მუსტაფა და 1459 წელს ჩიჩეკ ხათუნისგან ეყოლა ჯემ სულთანი. მან ბაიაზიდი ამასიის, ხოლო მუსტაფა ქარამანის სანჯაყ-ბეიდ დანიშნა (წლები უცნობია). 1469 წელს კი ჯემი კასთამონუში გაგზავნა.
1474 წელს მოულოდნელად გარდაიცვალა მუსტაფა. მის მაგივრად მეჰმედმა ქარამანის სანჯაყ-ბეიდ ჯემი დანიშნა, ხოლო ბაიაზიდი კვლავ ჩვეულებრივად განაგრძობდა ამასიის მართვას.
ვინაიდან და რადგანაც მეჰმედმა ქარამანი ჯემს ჩააბარა, ის ტახტის მემკვიდრე გახდა, რადგან მისი სანჯაყი ბევრად ახლოს იყო დედაქალაქიდან ვიდრე ბაიაზიდისა. ამიტომ მამის გარდაცვალების შემდეგ დედაქალაქში ის უფრო სწრაფად ჩავიდოდა და დაიკავებდა სულთნის ტახტს.
1481 წელს მეჰმედი გარდაიცვალა. დიდმა ვეზირმა ორივე შეჰზადესთან შიკრიკი გაგზავნა. ყველა ჯემს ელოდა დედაქალაქში, მაგრამ ბაიაზიდის მომხრეებმა მაცნე შეაყოვნეს და შედეგად, ბაიაზიდი ჩავიდა დედაქალაქში და დაიკავა სულთნის ტახტი. ჯემი ერთ დამარცხებას არ შეეგუა და ჯარი შეაგროვა ძმის წინააღმდეგ საბრძოლველად. მისმა არმიამ ერთხელ დაამარცხა სულთნის არმია, მაგრამ ბაიაზიდის არმიამ მოახერხა მისი მომხრეების პოვნა და დახოცვა, ხოლო ჯემმა თავი ეგვიპტეს შეაფარა.
ის 14 წლის განმავლობაში იბრძოდა ტახტისთვის, მაგრამ ჯერჯერობით ძმას ვერ აგდებდა ტახტიდან. 1495 წელს კი, ბაიაზიდი მიხვდა, რომ მის ტახტს სერიოზული საფრთხე ექმნდებოდა და ჯემი მოაწამვლინა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოსმალეთის სულთნები კატეგორია:ოსმანების დინასტია კატეგორია:ბრძოლის ველზე მყოფი ოსმალეთის სულთნები კატეგორია:დაბადებული 30 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1432 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1481
მარიანაო
მარიანაო (Marianao) — კუბის დედაქალაქ ჰავანის ერთ-ერთი მუნიციპალიტეტი. მდებარეობს ჰავანიდან 6 მილით სამხრეთ-დასავლეთით და მასთან დაკავშირებულია მარიანაოს რკინიგზით. დაარსდა 1830 წელს. მარიანაო შემაღლებულ ადგილას მდებარეობს, ზღვის დონიდან 1500 ფუტზე, შესაბამისად გამოირჩევა ჯანსაღი ჰაერით.
ჰავანის ზრდასთან ერთად, 1930-1940-იან წლებში მარიანაო მისი ერთ-ერთი გარეუბანი გახდა.
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე აღმართულია კუბელი ფიზიკოსის, დოქტორ კარლოს ფინლეის პატივსაცემი მონუმენტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კუბის ქალაქები
ლიაქტაპატა
ლიაქტაპატა (კეჩ.Llaqtapata, "საფეხურების ქალაქი" ან "ტერასების ქალაქი") — ინკების იმპერიის ქალაქი პერუში. ლიაქტაპატა მდებარეობს მდინარე ურუბამბას ველზე კუსკოს რეგიონში, ქალაქ კუსკოდან ჩრდილო-დასავლეთით, 80 კმ-ის მოშორებით, ზღვის დონიდან 2 500 მეტრზე. ლიაკტაპატადან ჩრდილოეთით 15 კმ-ში მდებარეობს ინკების ცნობილი ქალაქი მაჩუ-პიქჩუ, რომლისგანაც განსხვავებით ლიაკტაპატა მდებარეობს არა მთის მწვერვალზე, არამედ უშუალოდ მდინარესთან.
ჩვენს დრომდე მოაღწია ლიაქტაპატას სახლების კედლებმა, რადგან ესპანელ კონკისტადორებს ქალაქი არ დაუნგრევიათ. ქალაქს ეკავა სტრატეგიული მნიშვნელობა ინკებისათვის და ის აკავშირებდა ერთმანეთთან ინკების საგზაო ქსელებს.
მიწის მნიშვნელოვანი ნაწილი განკუთვნილი იყო სოფლის მეურნეობისათვის. აქ მოჰყავდათ კარტოფილი, სიმინდი და სხვა კულტურები. სიმინდისგან ინკები ამზადებდნენ სუსტ ალკოჰოლურ სარიტუალო სასმელ - ჩიჩას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
ზმნა
მინი|ერთსიტყვიანი ზმნა [[ესპანური ენა|ესპანურში, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას დროის (წარსული, აწმყო, მომავალი), პირის და რაოდენობის შესახებ.]] ზმნა — სრულმნიშვნელოვანი, ფორმაცვალებადი მეტყველების ნაწილი. აღნიშნავს საგნის მოქმედებას ან მდგომარეობას. ზმნას გააჩნია პირი, დრო და რიცხვი. ქართულ ენაში ზმნას აქვს სამი პირი (I, II, III,იშვიათად გვხვდებიან ოთხპირიანი ზმნებიც,მაგალითად მიჭმიე), სამი დრო (წარსული, აწმყო, მომავალი) და ორი რიცხვი (მხოლოობითი და მრავლობითი).
ქართული ზმნა რთული მეტყველების ნაწილია. სირთულეს უპირველესად ზმნურ კატეგორიათა სიმრავლე განაპირობებს. მნიშვნელობასთან მიმართების თვალსაზრისით ზმნის კატეგორიები შეიძლება ორ ჯგუფად დალაგდეს: უღლების და წარმოთქმის კატეგორიებად (ა.შანიძე). უღლების კატეგორიად მიჩნეულია ის, რომელიც ცვლის ზმნის გრამატიკულ მნიშვნელობას; ასეთებია პირი, რიცხვი, დრო, კილო, გზისობა, აქტი, თანამდევრობა; მწკრივი. წარმოთქმის კატეგორიებად მიჩნეულია ის, რომელიც ცვლის ზმნის ლექსიკურ მნიშვნელობას. ასეთებია გეზი, ორიენტაცია, ასპექტი, გვარი, ქცევა, კონტაქტი. შესაძლებელია ძველ ქართულში ასპექტი უღლების კატეგორია იყო, ახალში კი იგი წარმოთქმის კატეგორიაა (ა. შანიძე).
კატეგორიების დაყოფა
ფორმალური გამოხატვის თვალსაზრისით, ზმნის კატეგორიები იყოფა გრამატიკულ (მორფოლოგიურ) და სემანტიკურ კატეგორიებად. ამგვარ კლასიფიკაციას საფუძვლად უდევს გრამატიკული კატეგორიის, როგორც მორფოლოგიური კატეგორიის ტრადიციული გაგება, ე.ი. კატეგორიისა, რომელიც გამოიხატება მორფოლოგიური საშუალებით. ამ გაგებით მორფოლოგიური კატეგორიებია — პირი, რიცხვი, მწკრივი, გვარი, ქცევა, კონტაქტი... სემანტიკური — დრო, კილო და აქტი...
ზმნური ფორმები
ქართული ზმნური ფორმების ძირითადი საკლასიფიკაციო ერთეულებია, ერთი მხრივ, სტატიკური (იხ. სტატუსი) და დინამიკური ზმნები, მეორე მხრივ, გარდაუვალი და გარდამავალი ზმნები (არნოლდ ჩიქობავა).
ზმნის სირთულის ერთ-ერთი საფუძველი აფიქსებთან დაკავშირებული პრობლემაა: ერთი და იგივე კატეგორია შეიძლება რამდენიმე აფიქსით გადმოიცეს და, პირიქით, მასალობრივად ერთი და იგივე აფიქსი რამდენიმე ფუნქციით მოგვევლინოს.
თავისებურებები
ქართული ზმნის ძირითადი თავისებურება მრავალპირიანობაა: ერთსა და იმავე დროს ზმნა შეიძლება იყოს მორფოლოგიურად დაკავშირებული რამდენიმე პირთან, ე.ი. აისახოს რამდენიმე პირი — სუბიექტურიცა და ობიექტურიც. შესაბამისად, ზმნა შეიძლება იყოს ერთპირიანი (მასში აისახება მხოლოდ სუბიექტური პირი— იცვლება, კვდება...), ორპირიანი (სუბიექტური და ობიექტური პირები — მხატავს ის მე, ეზიდება ის მას...), სამპირიანი (სუბიექტი და ორი ობიექტური პირი — სწერს ის მას მას...). ასახელებენ ოთხპირიან ზმნასაც. პირიანობისა და ვალენტობის გარჩევამ ეს საკითხი დააზუსტა.
ზმნა ფორმას იცვლის როგორც სუბიექტური პირების (სუბიექტური წყობა, სუბიექტური უღლება), ისე ობიექტური პირების მიხედვით (ობიექტური წყობა, ობიექტური უღლება).
ზმნის ფორმაცვალება ხდება საუღლებო ერთეულთა (მწკრივი, დრო-კილო..) მიხედვით, საუღლებელი ერთეულის შიგნით - პირისა და რიცხვის მიხედვით. ზმნას მოეპოვება როგორც ორგანული წარმოება, ისე აღწერითი წარმოება.
საუღლებელი ფუძის მიხედვით ზმნურ ფორმათა დაჯგუფება ხდება (კ. დოდაშვილი, დ. ჩუბინაშვილი, ნ.მარი..) სერიებად და მწკრივებად (ნაკვთი). საუღლებელ ერთეულთა რაობისა და რაოდენობის საკითხზე ერთგვაროვანი აზრი არ არსებობს (უ. ყორღანაშვილი. ა. დავითიანი).
გარკვეული ნიშნებით ზმნებთან აერთიანებენ სახელზმნებსაც, თუმცა, აზრი იმის თაობა, სახელზმნა ზმნა არის თუ სახელი, არაერთგვაროვანია.
სიტყვა „ზმნის“ მნიშვნელობები
გამომცემლობა „მეცნიერების“ მიერ 1973 წელს გამოცემულ ილია აბულაძისეულ „ძველი ქართული ენის ლექსიკონში“ (გვ.167) ზმნასა და მისგან ნაწარმოებ სიტყვებს დათმობილი აქვს საკმაოდ მნიშვნელოვანი ადგილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მეტყველების ნაწილები კატეგორია:გრამატიკა
ძვ. წ. 1980-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XX საუკუნე
ესპანეთის მონარქთა გენეოლოგიური ხე
ესპანეთის მონარქთა გენეოლოგიურ ხეზე წარმოდგენილია გაერთიანებული ესპანეთის ყველა მონარქი, მათი მეუღლეები და ნათესავები, ისაბელ კასტილიელისა და ფერდინანდ არაგონელის მშობლებიდან მოყოლებული დღემდე.
ძვ. წ. 1990-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XX საუკუნე
28 მარტი
28 მარტი — გრიგორიანული კალენდრის 87-ე დღე (ნაკიან წლებში – 88-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 278 დღე.
დევიძე
საკუთარი სახელი დევიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ედუარდ უესტმინსტერელი
ედუარდ უესტმინსტერელი (Edward of Westminster; დ. 13 ოქტომბერი, 1453, უესტმინსტერის სასახლე, ლონდონი, ინგლისი — გ. 4 მაისი, 1471, ტევკესბური, გლოსტერშირი, ინგლისი) — ლანკასტერელთა დინასტიის წარმომადგენელი. ინგლისის მეფე ჰენრი VI-ისა და დედოფალ მარგარიტა ანჟუელის ერთადერთი ვაჟი. უელსის პრინცი 1454 წლიდან გარდაცვალებამდე. დედოფალ ანა ნევილის პირველი ქმარი. დაიღუპა იორკების წინააღმდეგ გამართულ ტევკესბურის ბრძოლაში. მისი გარდაცვალებით შეწყდა ლანკასტერთა დინასტიაც.
ბიოგრაფია
ედუარდი დაიბადა 1453 წლის 13 ოქტომბერს უესტმინსტერის სასახლეში, ლონდონში. იგი იყო ინგლისის მეფე ჰენრი VI-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარგარიტა ანჟუელის ერთადერთი შვილი. როგორც მეფის უფროსი ვაჟი, 1454 წელს იგი უელსის პრინცი გახდა, თუმცა მისი ბავშვობა ინგლისის ისტორიის ყველაზე რთულ და არეულ ეპოქას დაემთხვა.
ასწლიან ომში ფრანგებთან დამარცხებითა და საფრანგეთის ტახტის დაკარგვით ინგლისური არისტოკრატია მეფის უკმაყოფილო იყო, რის გამოც ჰენრის ბიძაშვილმა, იორკის ჰერცოგმა რიჩარდმა დაარწმუნა მეფე, რომ ტახტის მემკვიდრედ ის დაენიშნა პრინცის ნაცვლად. ამასთან, იგი ცდილობდა რეგენტიც გამხდარიყო, რასაც მასსა და დედოფალ მარგარიტას შორის დიდი დავის ჩამოვარდნა და 1455 წელს ვარდემის ომის სახელით ცნობილი სამოქალაქო ომის დაწყება მოჰყვა. თავისი ვაჟის მემკვიდრეობის დასაცავად 1460 წელს დედოფალმა მარგარიტამ რიჩარდ იორკელსა და მის ვაჟს თავები მოჰკვეთა და ხიშტებზე წამოაცვა. საპასუხოდ რიჩარდის ვაჟებმა დიდი ჯარები შეკრიბეს და 1460 წელს ნორთჰემპტონის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ დაამხეს ჰენრი VI, ტახტზე კი რიჩარდის უფროსი ვაჟი, ედუარდ IV დასვეს.