cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
შავი ჭირი
შავი ჭირის გავრცელების ქრონიკა
1348 წლის იანვარი, ვენეცია. დაავადების საწინააღმდეგო ეფექტიანი ადმინისტრაციული ზომების წყალობით ვენეციელებმა მოახერხეს ქაოსის თავიდან აცილება, მაგრამ შავი ჭირი მაინც ვერ შეაჩერეს. სხვადასხვა ცნობებით, ქალაქში დაიღუპა მოსახლეობის დაახლოებით 60 %.
1348 წლის იანვარი, ავინიონი. მატიანეები გვიჩვენებს, რომ შავ ჭირს შეეწირა რომის პაპის რეზიდენციის — ავინიონის მოსახლეობით თითქმის 80 %. თანამედროვე ისტორიკოსები ამ მაჩვენებელს გადაჭარბებულად მიიჩნევენ და თვლიან, რომ შავმა ჭირმა ავინიონელთა მხოლოდ 50 % იმსხვერპლა. ნებისმიერ შემთხვევაში, სიკვდილიანობის მაჩვენებელი იმდენად დიდი იყო, რომ გვამების დასამარხად მიწა არ ჰყოფნიდათ. პაპი კლემენტ VI იძულებული იყო, მდინარე ეკურთხებინა, როცა მასში გარდაცლილთა სხეულები გადააგდეს. სხვებთან ერთად შავი ჭირის ერთ-ერთი მსხვერპლი გახდა ლაურა — ფრანჩესკო პეტრარკას სატრფო და მუზა.
1348 წლის იანვარი-მარტი, იტალია. ტოსკანაში შავი ჭირი გენუელებმა შეიტანეს. ამ მომენტიდან სასიკვდილო სენმა დატოვა პორტები, სადაც აქამდე მძვინვარებდა, და გავრცელება დაიწყო კონტინენტის სიღრმეში. პირველი ქალაქი მის გზაზე აღმოჩნდა პიზა, შემდეგი — პისტოია, სადაც ვენეციელების მსგავსად სასწრაფოდ შექმნეს საბჭო, რომელსაც ევალებოდა საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე ზრუნვა. ბრძანეს გვამების დამარხვა მჭიდროდ აგებულ ხის კუბოებში, საფლავების სიღრმე უნდა ყოფილიყო არანაკლებ ნახევარი მეტრისა. პანიკა რომ არ გაევრცელებინათ, აკრძალეს დამკრძალავი სამსახურები, სამგლოვიარო სამოსი და ზანზალაკების რეკვა. თუმცა აქაც თავი იჩინა შუა საუკუნეებისთვის დამახასიათებელმა სოციალური ფენების არათანაბარუფლებიანობამ — ყველა ეს ბრძანება „სულაც არ ეხებოდა რაინდებს, სამართლის დოქტორებს, მოსამართლეებსა და მედიცინის დოქტორებს, რომლებსაც უნდა მომსახურებოდნენ ისე, როგორც მათი მემკვიდრეები ინებებდნენ“. პერუჯა, სიენა, ორვიეტო ცდილობდნენ, არ შეემჩნიათ ეპიდემიის გავრცელება და იმის იმედი ჰქონდათ, რომ საყოველთაო ბედისწერა მათ დაზოგავდა, მაგრამ, ამაოდ. თანამედროვეთა აზრით, ორვიეტოში სიკვდილიანობა შეადგენდა 90 %-მდე, მაგრამ თანამედროვე მკვლევრები ამ ციფრს გაზვიადებულად მიიჩნევენ და თვლიან, რომ შავი ჭირისგან მოსახლეობის მხოლოდ ნახევარი დაიღუპა.
1348 წლის მარტი, ესპანეთი. ისტორიკოსების მოსაზრებით, შავი ჭირი ესპანეთში შეიჭრა ორი გზით — ბასკური სოფლებიდან პირენეებზე და ჩვეულებრივი გზით — პორტებიდან — ბარსელონასა და ვალენსიიდან. 1348 წლის დასაწყისისთვის ეპიდემია გავრცელდა ნახევარკუნძულზე, მისგან გარდაიცვალა არაგონის დედოფალი ელეონორა. კასტილიის მეფე ალფონსო XI სამართლიანი დაავადებისგან გარდაიცვალა პირდაპირ თავის სალაშქრო ბანაკში გიბრალტარის ალყის დროს, 1350 წლის მარტში.
1348 წლის გაზაფხული, სამხრეთი და აღმოსავლეთი ხმელთაშუაზღვისპირეთი. ალექსანდრიის შავი ჭირი გიზაში გაჩნდა, საიდანაც გადავიდა სირიასა და პალესტინაში. დამასკომ დაკარგა მოსახლეობის თითქმის ნახევარი, მთელმა არაბულმა აღმოსავლეთმა კი მოსახლეობის 30—40 %. იბნ ბატუტა, რომელმაც ამ ადგილებში შავი ჭირი აღწერა, მოგვითხრობდა, რომ მორწმუნეები აწყობდნენ პროცესიებს და მკაცრ მარხვას იცავდნენ, ალაჰის რისხვა რომ დაეცხროთ. მომლოცველთა დიდმა ტალღამ დატბორა მექა და ნახევარკუნძულზე შავი ჭირი შეიტანა. იმის მიუხედავად, რომ მედინა, მნიშვნელობით მეორე ქალაქი, რომელიც დაკავშირებული იყო წინასწარმეტყველის სახელთან, გაურკვეველი მიზეზების გამო ეპიდემიამ შეიბრალა, მექა სასტიკად დააზიანა დაავადებამ. ქალაქში დაიღუპა მრავალი მცხოვრები და ადგილობრივი სასულიერო სასწავლებლის — მედრესეს მოსწავლე. ამგვარმა უბედურებამ, რომელიც ისლამის მთავარ რელიგიურ ცენტრს დაატყდა თავს, მორწმუნეები ააფორიაქა. ამოხსნის ძიებისას მათ, ისევე, როგორც ქრისტიანულმა მეზობლებმა, მექელი ებრაელები დაადანაშაულეს იმაში, რომ მათ წმინდა ქალაქში ყოფნით ქალაქს ალაჰის რისხვა დაატეხეს თავს.
1348 წლის გაზაფხული, ბორდო. 1348 წლის გაზაფხულზე შავი ჭირი გავრცელდა ბორდოში, სადაც დაავადებისგან გარდაიცვალა მეფე ედუარდ III-ის ქალიშვილი — პრინცესა ჯოანა, რომელიც ამ დროს ესპანეთში მიემართებოდა პრინც პედრო კასტილიელთან ჯვრის დასაწერად.
1348 წლის ივლისი-აგვისტო, სამხრეთ-დასავლეთი ინგლისი. „ნაცრისფერი ბერის ქრონიკის“ თანახმად, შავი ჭირის კარიბჭის როლი შეასრულა საპორტო ქალაქმა მელკომბმა, სადაც ჭირით დაავადების პირველი შემთხვევები დაფიქსირდა 7 ივლისს, „წმინდა თომა მოწამის დღესასწაულზე“. სხვა წყაროების თანახმად, პირველად შავი ჭირი გავრცელდა საუთჰემპტონსა და ბრისტოლში, თანაც ეპიდემიის დაწყების თარიღები მერყეობენ ივნისის დასაწყისიდან აგვისტოს შუა რიცხვებამდე. სავარაუდოდ, ხომალდები, რომლებმაც თან მოიტანეს შავი ჭირი, ჩამოვიდნენ კალედან, სადაც არცთუ ისე დიდი ხნის წინ სამხედრო მოქმედებები მიმდინარეობდა. ინგლისელები ძვირფასი ნადავლით ბრუნდებოდნენ უკან (როგორც აღნიშნავდა მემატიანე, „ერთი ქალიც კი არ იყო ისეთი, რომ ფრანგული კაბა არ ცმოდა“) და შესაძლოა, ერთ-ერთ ასეთ კაბას კუნძულზე შავი ჭირის ჩხირი გამოჰყვა.
საფრანგეთის მსგავსად, აქაც შავი ჭირის გავრცელებაში ბრალს სდებდნენ აღვირახსნილ მოდას, კერძოდ, ქალის ზედმეტად გულახდილ კაბებს, რომლებიც იმდენად მჭიდროდ იყო მორგებული, რომ მათ მფლობელებს უწევდათ უკან ქვედატანის ქვემოდან მელიის კუდის დაფენა, რათა ზედმეტად გამომწვევად არ სცმოდათ. ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად, სწორედ ასე ნათლად და სკანდალურად გამოწყობილი ხელში ხანჯლების მქონე ქალბატონი მხედრების კავალკადამ დაატეხა ინგლისელებს თავს უფლის რისხვა. დღესასწაულების დროს გარეთ ბობოქრობდა ჭექა-ქუხილი სეტყვანარევ ქართან ერთად, რის შემდეგაც კუნძულებზე გამოჩნდა შავი ჭირი შავი (ან წითელ) ტანისამოსის მქონე ქალწულის ან მოხუცებულის სახით.
მინი|მარცხნივ|შავი ჭირის მსხვერპლთა დაკრძალვა ტურნეში. მინიატურის ფრაგმენტი გილ მაიზეტის მატეანედან, XIV საუკუნე 1348 წლის ივლისი. შავი ჭირი შეიჭრა რუანში, სადაც „ადგილი აღარ იყო გარდაცვლილთა დასაკრძალავად“, მოიცვა ნორმანდია და გაჩნდა ტურნეში, ფლანდრიის საზღვართან არსებულ უკანასკნელ ქალაქში. იმ პერიოდშივე დაავადება გავრცელდა შლეზვიგ-ჰოლშტაინში, იუტლანდიასა და დალმაციაში.
1348 წლის შემოდგომა, ლონდონი. დასავლეთიდან შავი ჭირი გავრცელდა ბრიტანეთის კუნძულების აღმოსავლეთსა და ჩრდილოეთში. იგი ზაფხულში დაიწყო, სექტემბრისთვის კი უკვე დედაქალაქსაც მიადგა. მეფე ედუარდ III-მ, რომელიც აქამდე მკაცრად იცავდა ქალაქს პანიკისაგან, მოხელეებს კი გაქცევისგან (ქვეყანაში მუშაობდა სასამართლოები, იმართებოდა პარლამენტის სხდომები, რეგულარულად იკრიბებოდა გადასახადები), საბოლოოდ ვეღარ მოითმინა და ერთ-ერთ ქალაქგარე მამულში გაიქცა, თან წმინდა რელიკვიები მოითხოვა. ქალაქიდან გაქცევის წინ მისი უკანასკნელი ბრძანება იყო 1349 წლის ზამთრის საპარლამენტო სესიის გაუქმება. მეფესთანე ერთად გაიქცა უმაღლესი სამღვდელოებაც, რომელმაც თავი ბედის ანაბარად ჩათვალა; შემდგომში რამდენიმეჯერ გაქცეული ეპისკოპოსები სასჯელის სახით სცემეს და ეკლესიებში დაამწყვდიეს.
ინგლისში შავი ჭირი სხვა ნიშნების გარდა საქონლის გაურკვეველი სიკვდილითაც აღინიშნა. ამ ფენომენის მიზეზები უცნობია. ერთ-ერთი ვერსიით, დაავადება ცხოველებზე მოქმედებდა ან, შესაძლოა, უყურადღებოდ დარჩენილი ნახირი შეიწირა თურქულმა ან ციმბირულმა წყლულმა. ქვეყანა სასტიკად დაცარიელდა, თანამედროვე შეფასებით, გაუკაცრიელდა ათასამდე სოფელი. პულში ეპიდემიიდან ასი წლის შემდეგ ჯერ კიდევ იმდენი ცარიელი სახლი იყო დარჩენილი, რომ მეფე ჰენრი VIII იძულებული იყო, მათი ხელახლა დასახლების ბრძანება გაეცა.
1348 წლის დეკემბერი, შოტლანდია. შოტლანდიელები, რომლებიც ოდითგანვე ინგლისელთა მტრები იყვნენ, თავდაპირველად მათ თავს დატეხილ უბედურებას თვალყურს ადევნებდნენ. თუმცა სელკერკის ტყეში ინგლისელებთან ბრძოლის შემდეგ დაავადება შოტლანდიაშიც გავრცელდა. შოტლანდიელები პატარ-პატარა ჯგუფებად დანაწილდნენ და უკან დახეულ ჯართან ერთად შავი ჭირი შოტლანდიის მთებსა და ველებში შეიტანეს. ინგლისელი ისტორიკოსის ცნობით, „მათი სიხარული ტირილში გადაიზარდა, როდესაც უფლის დამსჯელი ხმალი… მათ თავს დაატყდა მრისხანედ და მოულოდნელად, ინგლისელების მსგავსად დააავადა წყლულებითა და მუწუკებით“. მიუხედავად იმისა, რომ მაღალმთიანეთს დაავადება ნაკლებად შეეხო, ეპიდემიამ იმსხვერპლა ქვეყნის მოსახლეობის მესამედი. 1349 წლის იანვარში შავი ჭირი გაჩნდა უელსში.
1348 წლის დეკემბერი, ნავარა. ერთმანეთის მიმართულებით მოძრავი „ესპანური“ და „ფრანგული“ შავი ჭირი ერთმანეთს შეხვდა ნავარის სამეფოს ტერიტორიაზე. პამპლონისა და სანგუესის (მათ უდიდეს ნაწილს შეადგენდა მცირე სოფლების მოსახლეობა) 202 ადგილობრივი თემიდან მხოლოდ 15 გადაურჩა ეპიდემიას.
1349 წლის დასაწყისი, ირლანდია. ირლანდიაში ეპიდემია შეიჭრა ბრისტოლიდან წამოსულ ინფიცირებულ ხომალდთან ერთად და მოკლე დროშივე დაიპყრო კუნძული. არსებობს მოსაზრება, რომ შავმა ჭირმა ადგილობრივ მოსახლეობას სამსახური გაუწია, ვინაიდან ციხესიმაგრეებში გამაგრებულ დამპყრობელ ინგლისელთა უმრავლესობა ამოხოცა, მაშინ როცა ირლანდიელები სოფლებსა და მაღალმთიანეთში თითქმის არ დაზარალდნენ. თუმცა, ეს მოსაზრება მრავალი მკვლევრისთვის სადავოა.
1349 წელი, სკანდინავია. პირველად შავი ჭირი გამოჩნდა ნორვეგიულ ბერგენში, სადაც, ლეგენდის თანახმად, იგი შეიტანა ერთ-ერთმა ინგლისურმა ხომალდმა, რომელსაც გასაყიდად ჩამოჰქონდა ბეწვი. გვამებით სავსე ეს ხომალდი სანაპიროსთან ახლოს აღმოჩნდა. იგი ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა დაინახეს, გემბანზე ავიდნენ და ბეწვის ტვირთი ხელში ჩაიგდეს, რის შემდეგაც დაავადება სკანდინავიაში გავრცელდა. ნორვეგიიდან შავი ჭირი შეიჭრა შვედეთში, რის შემდეგაც გავრცელდა ნიდერლანდებში, დანიაში, გერმანიაში, შვეიცარიაში, ავსტრიასა და უნგრეთში.
1349 წელი. აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის, მექისა და სპარსეთის შემდეგ შავმა ჭირმა მიაღწია ბაღდადს.
1350 წელს ჭირის შავი დროშა აღმართეს პოლონეთის ქალაქებში. მეფე კაზიმირ III-მ მოახერხა ხალხის მხრიდან „უცხოებთან“ მიმართებაში ექსცესების აღმოფხვრა, ამიტომ პოლონეთში გარბოდა მრავალი ებრაელი, რომლებიც ქაოსისგან თავის დაღწევას ცდილობდნენ.
1352 წელი, ფსკოვი. ნიკონის ხელნაწერის თანახმად, „бысть мор во Пскове силен зело и по всей земле Псковской, сице же смерть бысть скоро: храхне человек кровию, и в третий день умираше, и быше мертвии всюду“. მოგვიანებით ხელნაწერები იტყობინებიან, რომ მღვდლები ვერ ასწრებდნენ გარდაცვლილთა გვამების დამარხვას. ერთი ღამის განმავლობაში ეკლესიაში ოცი-ოცდაათი ცხედარი მოჰქონდათ, ამიტომ ერთ საფლავში ხუთი-ათი გვამის ჩადება და მათთვის წესის აგება უწევდათ. მიმდინარე მოვლენებისგან თავზარდაცემული ფსკოველები დახმარებას ევედრებოდნენ ნოვგოროდის არქიეპისკოპოს ვასილის. ეს უკანასკნელი ბოლოსდაბოლოს ქალაქში გამოჩნდა, მაგრამ უკან დაბრუნებისას, 3 ივნისს გარდაიცვალა მდინარე უზაზე.
1353 წელი, მოსკოვი. გარდაიცვალა 36 წლის დიდი მთავარი სიმეონ ამაყი. სიკვდილამდე მან დამარხა თავისი ორი მცირეწლოვანი ვაჟი. ტახტზე ავიდა სიმეონის უმცროსი ძმა მთავარი ივანე. გლუხოვში, მატიანეს თანახმად, ვერავინ გადარჩა. დაავადებამ აგრეთვე დააცარიელა სმოლენსკი, კიევი, ჩერნიგოვი, სუზდალი და საბოლოოდ, სამხრეთით გადანაცვლების შემდეგ, გაქრა ველურ ველში.
დაახლოებით 1351—1353 წლები, ჩრდილოეთი კუნძულები. ნორვეგიიდან შავი ჭირი მოხვდა ისლანდიაში. თუმცა, ისლანდიასთან დაკავშირებით მკვლევრებს შორის საერთო მოსაზრება არ არსებობს. თუკი ნეიფი ცალსახად მიათვლის ისლანდიას შავი ჭირისგან დაზარალებულ ქვეყნებს, მაშინ ოლე ბენედიკტოუ ისლანდიის იმდროინდელ დოკუმენტებზე დაყრდნობით ამტკიცებს, რომ კუნძულზე შავი ჭირი არ ყოფილა.
შეტლანდიის, ორკნეისა და ფარერის კუნძულების დაცარიელებისა და აღმოსავლეთით სკანდინავიის ნახევარკუნძულის, ხოლო დასავლეთით გრენლანდიის ბოლოების მიღწევის შემდეგ შავმა ჭირმა შემცირება დაიწყო. გრენლანდიაში ეპიდემიამ ადგილობრივ კოლონიას ისეთი დარტყმა მიაყენა, როგორთან გამკლავებაც ამ უკანასკნელს არ შეეძლო, რის გამოც დროთა განმავლობაში იგი აოხრდა და დაცარიელდა.
აღსანიშნავია, რომ საფრანგეთისა და ნავარის ცალკეული რეგიონები, აგრეთვე ფინეთი და ბოჰემიის სამეფო, უცნობი მიზეზების გამო არ დაზიანდნენ მეორე ეპიდემიით, თუმცა მოგვიანებით ეს რეგიონები განგმირა 1360—1363 წლების ახალმა ეპიდემიამ, აგრეთვე ბუბონური შავი ჭირის შემდგომმა აფეთქებებმა.
ეპიდემიის დემოგრაფია
როგორც ზოგადად შუა საუკუნეების მოსახლეობის, ისე შავი ჭირითა და ეპიდემიის შემდგომი დაბრუნებებით დაღუპული მოსახლეობის რაოდენობის ზუსტი ციფრები არ არსებობს, თუმცა შემონახულია თანამედროვეთა მრავალი რაოდენობრივი შეფასება, რომლებიც ეხება ცალკეულ რეგიონებსა და ქალაქებს, რაც ეპიდემიის მსხვერპლთა სავარაუდო რაოდენობის შეფასების საშუალებას იძლევა.
„კემბრიჯის დაავადებათა მსოფლიო ისტორიის“ თანახმად, მკვლევრები, როგორც წესი, ევროპასა და ახლო აღმოსავლეთში სიკვდილიანობის შეფასების დროს ერთმანეთს ეთანხმებიან 30-დან 50 %-მდე ციფრებზე. ყველაზე მეტად ეპიდემიისგან დაზარალდა ცენტრალური იტალია, სამხრეთი საფრანგეთი, აღმოსავლეთი ინგლისი და სკანდინავია; შედარებით ცოტა მსხვერპლი (20 %-ზე ნაკლები) იყო მილანში, ჩეხეთსა და ნიდერლანდების ზოგიერთ რეგიონში, მსხვერპლი საერთოდ არ ყოფილა ნიურნბერგში. „კემბრიჯის პალეონტოლოგიის ენციკლოპედია“ გარდაცვლილთა რაოდენობას აფასებს მსოფლიო მოსახლეობის 25 %-ით, ანუ 60 მილიონზე მეტი ადამიანით, რაც მოიცავს ევროპის მოსახლეობის მესამედს (15-25 მილიონი), ინგლისის მოსახლეობის 30-50 %-ს, ნორვეგიასა და ისლანდიაში ორ მესამედს, პარიზსა და ვენეციაში სამ მეოთხედამდე.
რაც შეეხება დასავლეთ ევროპას, უ. ნეიფი აღნიშნავს, რომ ეპიდემიის მსხვერპლთა რაოდენობა პირველად დაითვალეს რომის პაპ კლემენტ VI-ის ბრძანებით და მან შეადგინა 23,84 მილიონი ადამიანი — ევროპის მოსახლეობის 31 %. ბრიტანელი ისტორიკოსი ფილიპ ზიგლერი 1969 წელს გამოსულ ნაშრომში ევროპაში ეპიდემიისგან გამოწვეულ სიკვდილიანობას აფასებს დაახლოებით მოსახლეობის ერთი მესამედით, რაც შეადგენდა 20-დან 25 მილიონამდე ადამიანს.
ეპიდემიოლოგიის ნაშრომთა ავტორები (შ. მარტინი და უ. ნეიფი) მიუთითებენ, რომ 1331 და 1351 წლებს შორის ეპიდემიამ იმსხვერპლა ჩინეთის მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი, ამავდროულად დაღუპულთა კიდევ 15 % სტიქიურ უბედურებებზე მოდის. თუმცა აღწერათა მონაცემებზე დაყრდნობით სინოლოგები, როგორც წესი, არ აღნიშნავენ მოსახლეობის ასეთ გრანდიოზულ დანაკლისს. ისინი ხაზს უსვამენ, რომ ჩრდილოეთ ჩინეთის მოსახლეობა, რომელიც ეპიდემიამ განსაკუთრებით დააზიანა, უკვე XIV საუკუნის დასაწყისისთვის სამხრეთ ჩინეთის მოსახლეობასთან შედარებით შესამჩნევად შემცირდა, ხოლო XIV საუკუნის მეორე-მესამე მეოთხედებში შედარებით მაღალ სიკვდილიანობას უფრო მეტად უკავშირებენ შიმშილობას, ვიდრე ეპიდემიას.
ეპიდემიოლოგია
მინი|მარჯვნივ|[[შავი ვირთხა — ბუბონური შავი ჭირის გადამტანი]] შავი ჭირის გამომწვევია გრამუარყოფითი ბაქტერია Yersinia pestis, რომელსაც სახელი ეწოდა მისი პირველაღმომჩენის, ალექსანდრე იერსენის პატივსაცემად. სისველეში შავი ჭირის ჩხირი 10 დღის განმავლობაში ინახება. ავადმყოფის მიერ გამოყოფილი სეკრეტებით დაბინძურებულ თეთრეულსა და ტანსაცმელზე ის კვირების განმავლობაში ინახება, რადგან ლორწო და ცილა მას იცავენ გამოშრობის დამღუპველი მოქმედებისგან. შავი ჭირით გარდაცვლილი ცხოველებისა და ადამიანების გვამებში იგი არსებობას განაგრძობს შემოდგომის დასაწყისიდან ზამთრამდე. დაბალი ტემპერატურა, გაყინვა და გადნობა არ ანადგურებს აღმგზნებს. Y. pestis-სთვის დამღუპველია მაღალი ტემპერატურა, მზის განათება და გამოშრობა. 60 °C-მდე გახურება მიკროორგანიზმს 1 საათის შემდეგ ღუპავს, 100 °C-მდე — რამდენიმე წუთში. მგრძნობიარეა სხვადასხვა ქიმიური დეზინფექტანტების მიმართ.
ჭირის ბუნებრივი გადამტანია რწყილი Xenopsylla cheopis, რომელიც მღრღნელების პარაზიტა. სენის შეყრის მექანიზმი ასეთია: ინფიცირებული რწყილის პროვენტრიკულუსში ჭირის ბაქტერიები მრავლდებიან იმდენად დიდი რაოდენობით, რომ პირდაპირი მნიშვნელობით ქმნიან საცობს (ეგრეთ წოდებულ „ბლოკს“), რომლითაც იფარება საყლაპავი მილის გასასვლელი, ამიტომ რწყილი იძულებულია ლორწოვანი ბაქტერიული მასა გადმოანთხიოს ნაკბენისგან დატოვებულ ჭრილობაში. გარდა ამისა, დაკვირვებამ აჩვენა, რომ დაავადებული რწყილი იძულებულია უფრო ხშირად უკბინოს მსხვერპლს და მეტი ოდენობით სვას სისხლი, რადგან ყლაპვის პროცესი გართულებულია და კუჭში ნორმაზე გაცილებით ნაკლები ხვდება. მინი|მარცხნივ|რწყილი Xenopsylla cheopis — შავი ჭირის მთავარი გადამტანი, გამოსახულება [[მასკანირებელი ელექტრონული მიკროსკოპის ქვეშ]]
შავი ჭირი მღრღნელების სენია (უფრო იშვიათად — საიგებისა და აქლემების ), რომელიც შედარებით უფრო იშვიათად აავადებს ადამიანს. ჭირის რწყილი, რომელიც, ინგლისელი მკვლევრის, ჯონ კელის, თქმით, „ვირთხების დიეტას“ ანიჭებს უპირატესობას, ეპიზოოტიის თარეშის შედეგად რჩება რეციპიენტის გარეშე და იძულებულია, ადამიანის სისხლით დაკმაყოფილდეს, რათა შიმშილით არ მოკვდეს. ჩვეულებრივ, თაგვი ან ვირთხა სხეულზე ექვსიდან თორმეტამდე პარაზიტს ატარებს, მაგრამ მღრღნელების მასობრივი სიკვდილიანობის შედეგად გადარჩენილთა სხეულებზე უფრო მეტი რწყილი გროვდება; ამგვარად, კოლორადოში ერთ-ერთი ეპიზოოტიის დროს ერთ ცხოველის სხეულზე რამდენიმე ასეული რწყილი აღმოაჩინეს.
ჭირის რწყილის ბუნებრივი მატარებელი — შავი ვირთხა — გამოირჩევა დიდი ამტანობითა და მობილობით და შეუძლია დიდ მანძილებზე მოგზაურობა ჯარის სურსათ-სანოვაგის მარაგებში, ფურაჟში ან ვაჭრების საკვებში, აგრეთვე შეუძლია ადგილობრივ ვირთხებთან პარაზიტების მიმოცვლა, რითიც, ფაქტობრივად, დაავადების ესტაფეტას აგრძელებს.
თანამედროვე მეცნიერებაში
დაავადების დასნუელების ხერხის, ლოკალიზაციისა და გავრცელებადობის გათვალისწინებით გამოიყოფა შავი ჭირის შემდეგი კლინიკური ფორმები: კანის, ბუბონური, პირველადი-პულმონალური, პირველადი-სეფსისური, კუჭ-ნაწლავის, მეორეული-სეფსისური და კანის-ჩირქოვანი. უკანასკნელი ორი ფორმა დღესდღეობით იშვიათად გვხვდება. შავი ჭირის ინკუბაციური პერიოდი მერყეობს რამდენიმე საათიდან 9 დღე-ღამემდე.
აღმგზნები იჭრება შავი ჭირით დაავადებული რწყილისა თუ ცხოველის ნაკბენის შედეგად მიღებულ კანის დაზიანებებში, ლორწოვანი გარსის გავლით ან აირ-წვეთოვანი გზით. შემდეგ იგი აღწევს ლიმფურ კვანძებამდე, რომლებშიც იწყებს სწრაფად გამრავლებას. დაავადება მოულოდნელად იწყება: ძლიერი თავის ტკივილი, მაღალი ტემპერატურა ციებითურთ, სახე ჰიპერემირებულია, შემდეგ იგი მუქდება, თვალებს ქვემოთ ჩნდება შავი წრეები. ბუბონი (გადიდებული შეშუპებული ლიმფური კვანძი) ჩნდება დაავადების მეორე დღეს.
პულმონალური შავი ჭირი დაავადების ყველაზე სახიფათო ფორმაა. იგი შეიძლება წარმოიქმნას როგორც ბუბონური შავი ჭირის გართულებული ფორმა, ან აირ-წვეთოვანი გზით დაავადებისას. დაავადება ამჯერადაც ძალიან სწრაფად ვითარდება. პულმონალური შავი ჭირით დაავადებული განსაკუთრებით დიდ საფრთხეს წარმოადგენს გარშემომყოფთათვის, რადგან ნახველთან ერთად გამოყოფს აღმგზნებების დიდ რაოდენობას. . thumb|200px|left|ბაცილა [[შავი ჭირის ბაცილა|Y. pestis ფლუორესცენტული მიკროსკოპიის დროს, 200-ჯერადი გადიდება]] ბუბონური შავი ჭირი ვითარდება კანის გავლით აღმგზნების სისხლში შეჭრით. პირველსავე დაცვით საზღვარზე (რეგიონულ ლიმფურ კვანძებში) მას იჭერს ლეიკოციტი. შავი ჭირის ბაცილებს შეუძლიათ ფაგოციტებში გამრავლება. შედეგად ლიმფური კვანძები კარგავენ თავიანთ დაცვით ფუნქციას და იქცევიან „მიკრობების ქარხანად“. თვითონ ლიმფურ კვანძში ვითარდება მწვავე ანთებითი პროცესი, რომელშიც მონაწილეობენ მისი კაპსულა და გარშემომყოფი ქსოვილები. ამის გამო დაავადების მეორე დღეს წარმოიქმნება დიდი ზომის ავადმყოფური გამაგრება — პირველადი ბუბონი. ლიმფოგენურად აღმგზნებებს შეუძლიათ უახლოეს ლიმფურ კვანძებში შეჭრა და პირველი რიგის მეორეული ბუბონების წარმოქმნა.
შავი ჭირი ევროპაში
შავი ჭირის პირველი შემთხვევა ევროპაში 1347 წლის ოქტომბერში დაფიქსირდა. 12 იტალიური გემი შავ ზღვაში მოგზაურობიდან ბრუნდებოდა და სიცილიის პორტ მესინაში შემოვიდა. თორმეტივე გემის ეკიპაჟი და მგზავრები გემბანზევე დაიხოცა.
თითოეულ გემზე თითქმის იმდენივე ვირთხა იყო, რამდენიც მგზავრი. შავი ვირთხა დაავადებების ყველაზე სწრაფი გადამტანია. შავი ჭირის მიკრობი ვირთხას რწყილის საშუალებით გადაეცემოდა. თითქმის ყოველი გაჩერებისას, გემებს ემატებოდნენ ახალი ვირთხები ახალი მიკრობებით. ჭირი ინფიცირებულ ვირთხას კლავდა. დახოცილი ვირთხის რწყილები ახლა უკვე ადამიანებზე გადადიოდნენ და აგრძელებდნენ მათ დაინფიცირებას.
როდესაც გემები მესინას პორტს მოადგნენ, ის ვირთხები, რომლებიც ჯერ კიდევ ცოცხლები იყვნენ, ნაპირზე გადავიდნენ და თან გაიყოლეს ინფექციის გადამტანი რწყილები. ევროპული პორტების ტალახი და სიბინძურე ხელს უწყობდა ვირთხებისა და რწყილების გამრავლებას. სიბინძურე ამრავლებდა ვირთხებს, ხოლო ვირთხები — რწყილებს. როდესაც ინფიცირებული ვირთხები დაიხოცნენ, რწყილები ახლა უკვე მესინას მოსახლეობას შეესივნენ.
ამგვარად „შავი სიკვდილის“ გავრცელების და მილიონობით ადამიანის განადგურების მიზეზი გახდა ჩვეულებრივი ვირთხა, რომელიც ინფიცირებული რწყილის მატარებელი აღმოჩნდა.
შავი ჭირის გავრცელების არეალი
thumb|350px|right|შავი ჭირის გავრცელების არეალი ევროპაში 350px|right|მინი|შავი ჭირის გავრცელების არეალი ევროპაში როგორც ცნობილია, ცენტრალურ აზიაში ჭირი 1330 წელს გაჩნდა. აქედან გავრცელდა აღმოსავლეთით — ჩინეთსა და ინდოეთში და დასავლეთით — აფრიკაში, რის შემდეგაც ევროპას მიუახლოვდა.
ზოგიერთი რეგიონი, მათ შორის სკანდინავია მთლიანად განადგურდა. მოისპო ნორვეგიელთა დასახლებები გრენლანდიაში. ავადმყოფობას ეწირებოდა ყველა — ღარიბიც და მდიდარიც, ახალგაზრდაც და მოხუციც. ხშირი სიკვდილიანობა შეიმჩნეოდა მღვდელთმსახურებს შორის, რადგან ისინი დიდ დროს ატარებდნენ ავადმყოფებთან. იყო ისეთი რეგიონებიც, რომლებმაც ადვილად დააღწიეს თავი ეპიდემიას, მაგალითად მილანის შემოგარენი იტალიაში.
მოსახლეობის უმრავლესობა ხსნას რელიგიაში ეძებდა. ისინი დარწმუნებულები იყვნენ, რომ ეპიდემიით ღმერთი ცოდვილ სამყაროს სჯიდა. სხვა მორწმუნეები, ე.წ. ფლაგელანტები ატარებდნენ პროცესიებს, რომლის დროსაც სახალხოდ იტანჯავდნენ თავს წკეპლებითა და მათრახებით. ზოგი გაქცევით შველოდა თავს, ზოგი — თვითმკვლელობით, ზოგიც მოახლოებული სიკვდილის მოლოდინში გართობას არ იკლებდა.
მომდევნო ეპიდემიები
1351 წლისათვის „შავი სიკვდილის“ ეპიდემია დასრულდა. შუა საუკუნეების ისტორიული წყაროების მიხედვით, მსოფლიოს მოსახლეობის მესამედი ამოწყდა. ბევრი თანამედროვე მკვლევარი ამ რიცხვს ეთანხმება. რაც შეეხება ევროპას, მისი მოსახლეობის მეოთხედი მაინც დაიხოცა.
„შავი სიკვდილის“ პერიოდი დასრულდა, მაგრამ დაავადება მაინც არსებობდა. იგი რეგულარულად იჩენდა თავს XV საუკუნის ბოლომდე. ყველაზე საგულისხმოა 1361 წლისა და 1369 წლის ეპიდემიები. ამის შემდეგ ეპიდემიათა შორის პერიოდები მეტად ხანგძლივი იყო.
შავი ჭირი დღესაც არსებობს. XIX საუკუნის ბოლოს იგი განმეორდა აზიაში, სადაც მხოლოდ ინდოეთში ექვსი მილიონი ადამიანი იმსხვერპლა. 1995 წელს ინდოეთში ისევ დაფიქსირდა შავი ჭირის შემთხვევები.
კომენტარები
<references group="კ"/>
კატეგორია:შავი ჭირი კატეგორია:ეპიდემიები
Apocalypse Please
Apocalypse Please — ინგლისური ალტერნატიულ როკ-ჯგუფ Muse-ის სიმღერა და სინგლი. გამოვიდა 2004 წელს. შეტანილია ალბომში Absolution.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Muse-ის სიმღერები კატეგორია:2003 წლის სიმღერები
ბალანოგლოსუსი
ბალანოგლოსუსი (Balanoglossus) — ცხოველების გვარი ნაწლავმსუნთქავთა კლასისა. სხეულის სიგრძე რამდენიმე სმ-იდან 2,5 მ აღწევს. შედგება ხორთუმის, საყელოსა და ტანისაგან. იაპონიის ზღვაში ხვდება ბალანოგლოსუსის ერთი სახეობა, რომლის სიგრძე 9 სმ აღწევს. ბალანოგლოსუსი ბინადრობს ზღვის სანაპიროზე ლამში ან ქვიშაში.
ძვ. წ. 287
გარდაიცვალნენ
*
აღმადგინებელი
thumb|აღმადგინებელი აღმადგინებელის ხატი, რომელიც წმინდა ნინოს თანამედროვე - IV საუკუნისაა, ქართლში, წილკნის მონასტერშია დაცული.
მეორე ასეთივე სახელწოდების ხატი XVIII საუკუნეში განდიდდა სასწაულებით. წმიდა დიმიტრი როსტოველი მოგვითხრობს ამ ხატისადმი მლოცველი მძიმედ დასნეულებული მგალობლის სასწაულებრივი კურნების შესახებ.
ღმრთისმშობლის ხატს „აღმადგინებელი“ ხატს ევედრებიან სნეულთა კურნებისათვის.
კატეგორია:ღვთისმშობლის ხატები
კოჩაბამბის დეპარტამენტი
კოჩაბამბა (Cochabamba) — დეპარტამენტი ბოლივიაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კოჩაბამბა. ფართობი 55,631 ათასი კვ. კმ. იგი შეიქმნა 1826 წელს.
კოჩაბამბის პროვინციები
კოჩაბამბის დეპარტამენტი დაყოფილია 16 პროვინციად, ეს პროვინციები იყოფა 47 მუნიციპალიტეტად, ხოლო მუნიციპალიტეტები, თავის მხრივ, იყოფა 144 კანტონად.
კოჩაბამბის დეპარტამენტის პროვინციები და მათი დედაქალაქები:
სიონი
ტერმინით სიონი შეიძლება აღნიშნულის იყოს:
ტაძრები
Sion (andre betydninger)
მოწმე (2000 წლის ფილმი)
მოწმე (Eye of the Beholder) — 2000 წლის ტრილერი, რომელიც გადაღებულია რეჟისორ სტეფან ელიოტის მიერ, მარკ ბემის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით. მთავარ როლებში არიან იუან მაკგრეგორი და ეშლი ჯადი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2000 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
Lasioglossum sakishima
Lasioglossum sakishima — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1999 წელს.
სქოლიო
sakishima
ყაზახეთის პრემიერ-მინისტრი
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ყაზახეთის მთავრობა
საპინდუსისებრნი
საპინდუსისებრნი (Sapindaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ხეები, ბუჩქები ან მერქნიანი (იშვიათად ბალახოვანი) ლიანები. მათი მარტივი ან ფრთისებრი ფოთლები განლაგებულია მორიგეობით. პატარა ორსქესიანი ან იშვიათად ერთსქესიანი სურნელოვანი ყვავილები შეკრებილია კენწრულ ან უბის ციმოზურ ყვავილედებად.
ოჯახი აერთიანებს 140 გვარის 1600-მდე სახეობას. გავრცელებულია აზიისა და ამერიკის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ყირიმსა და კავკასიაში (მათ შორის საქართველოშიც) კულტივირებულია მხოლოდ ერთი გვარი — კელრეუტერია.
მისი სახეობები დეკორატიულია. ზოგიერთი საპინდუსისებრთა ქერქი, ფოთლები და ნაყოფი შეიცავს რძეწვენს, საპონინს (საპნის ხე და სხვა), ზოგის ნაყოფი და თესლი იჭმება. ზოგი ძვირფას მერქანს იძლევა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ორლებნიანნი
Butterflies and Hurricanes
Butterflies and Hurricanes — ინგლისური ალტერნატიულ როკ-ჯგუფ Muse-ის სიმღერა და სინგლი. გამოვიდა 2004 წელს. შეტანილია ალბომში Absolution.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Muse-ის სიმღერები კატეგორია:2003 წლის სიმღერები
მარნეულის მუნიციპალიტეტის გერბი
მარნეულის მუნიციპალიტეტის გერბი — მარნეულის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.
აღწერილობა
გერბის ფარი გადაკვეთილია ორ ნაწილად — მეწამულ და ვერცხლის ველებად.
გერბის ფარის ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — სამკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი ნახევრად ღია ჭიშკრით.
გერბის ფარს ქვემოთ მოთავსებულია დევიზის ვერცხლ-მეწამული ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავით ჩაწერილია გერბის დევიზი — „მარნეული“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური გერბები კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტი
ოთარ შამუგია
ოთარ შამუგია (დ. 30 მაისი, 1976, სოხუმი) — ქართველი ეკონომისტი. საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრი 2022 წლის 9 თებერვლიდან.
ბიოგრაფია
1992 წლის სექტემბრიდან 1998 წლის ივნისამდე სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალში (მაგისტრთან გათანაბრებული).
1998–1999 წლებში იყო საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის მთავარი სპეციალისტი. 1999–2004 წლებში — ამავე დაწესებულების ცენტრალური ბუღალტერიის უფროსი (მთავარი ბუღალტერი). 2004–2005 წლებში — შპს „საქართველოს რკინიგზის“ ქონების მართვის სამსახურის უფროსი. 2005–2006 წლებში შპს „საკონსულტაციო ჯგუფის“ ფინანსური დირექტორი. 2006 წლის თებერვლიდან ივლისამდე — შპს „რეალ ქონსალტინგის“ ფინანსური დირექტორი. 2006–2007 წლებში — საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საბუღალტრო სამსახურის უფროსი (მთავარი ბუღალტერი). 2007–2011 წლებში — ამავე სამინისტროს საფინასო-საბუღალტრო სამსახურის უფროსი. 2011–2017 წლებში — საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო საფინანსო-ეკონომიკური დეპარტამენტის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი. 2017 წლის იანვრიდან ივნისამდე — საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საფინანსო-ეკონომიკური დეპარტამენტის უფროსი. 2017–2018 წლებში — სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს დირექტორის მოადგილე. 2018–2019 წლებში — საქართველოს მელიორაციის გენერალური დირექტორი. 2019 წლის აგვისტოდან ნოემბრამდე — სოფლისა და სოფლის მეურნეობის განვითარების სააგენტოს დირექტორი. 2019–2020 წლებში — სოფლის განვითარების სააგენტოს დირექტორის პირველი მოადგილე.
2020 წლის 25 დეკემბრიდან 2022 წლის 9 თებერვლამდე იყო საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილე. 2022 წლის 9 თებერვალს დაინიშნა საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრად.
ქართულის გარდა, ფლობს რუსულ ენას. ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.
ძვ. წ. 288
'''ძვ. წ. 288''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ნინო ქათამაძე
ნინო ქათამაძე (დ. 21 აგვისტო, 1972, სოფელი ბობოყვათი, ქობულეთის მუნიციპალიტეტი, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველოს სსრ) — ქართველი ჯაზის მომღერალი და სიმღერების ავტორი.
ბიოგრაფია
ნინო ქათამაძე დაიბადა ბობოყვათში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. 1990 წელს ჩაირიცხა ბათუმის მუსიკალურ ინსტიტუტში, ვოკალურ განყოფილებაში, მურმან მახარაძის კლასში.
1994 წელს ჩამოაყალიბა საქველმოქმედო ფონდი უნარშეზღუდულებისა და სოციალურად დაუცველ ხელოვანთა დასახმარებლად. 1999 წლიდან იწყებს თანამშრომლობას ჯგუფთან insight, რაც მისთვის წარმატებული აღმოჩნდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 21 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1972 კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ჯაზ-მომღერლები კატეგორია:ქათამაძეები
ბალანოფორისებრნი
ბალანოფორისებრნი (ლათ. Balanophoraceae) — ორლებნიან ბალახოვან მცენარეთა ოჯახი. მეტ-ნაკლებად უქლოროფილო პარაზიტი მცენარეებია.
იზრდებიან ხის ფესვებზე, რომელზედაც მიმაგრებული არიან დატოტვილი ფესურებით. ფესურაზე წარმოქმნილი ყვავილედი მიწის ზემოთ ამოაქვს ქერქლისებრი ფოთლებით დაფარულ მოკლე ხორცოვან ღეროს.
ყვავილები პატარაა, ერთსქესიანი, ჯამი რედუცირებულია. ნაყოფი კაკალია ან კურკიანა. ოჯახში 18 გვარი და 110 სახეობაა, რომლებიც უმთავრესად გავრცელებულია ტენიან ტროპიკულ, იშვიათად სუბტროპიკულ ტყეებში. ზოგი სახეობის ფესურა დიდი რაოდენობით შეიცავს ცვილისებრ ფისს — ბალანოფორინს, რომლისაგანაც ამზადებენ სანთელს, აგრეთვე სახამებელს, ლოფოფიტინსა და მედიცინაში გამოსაზენებელ სხვა ნივთიერებებს.
Ringleader of the Tormentors
Ringleader of the Tormentors — ინგლისელი ალტერნატიული როკ-მომღერალ და მუსიკოს მორისის მერვე სტუდიური ალბომი. იგი გამოვიდა 2006 წელს.
ალბომის ჩაწერა დაიწყო 2005 წლის აგვისტოში, რომში, მიქსი კი - იმავე წლის ოქტომბერში. თავდაპირველად მასზე უნდა ემუშავა პროდიუსერ ჯეფ ზალცმანს, მაგრამ შემდეგ ეს როლი საკუთარ თავზე აიღო ტონი ვისკონტიმ, ჯგუფის T. Rex და დევიდ ბოუის ალბომების პროდიუსერმა.
პირველი სინგლის სახით ალბომიდან გამოიცა „You Have Killed Me“, რომელმაც ეთერში გაიჟღერა 2006 წლის 4 თებერვალს. თავად დისკმა Ringleader of the Tormentors პირველად გაჟონა ინტერნეტში მორისის ფანების ვებ-გვერდის მეშვეობით.
Lasioglossum salebrosum
Lasioglossum salebrosum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1934 წელს.
სქოლიო
salebrosum
Amblyopone mutica
Amblyopone mutica — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Amblyopone-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Amblyoponinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Amblyopone
ძვ. წ. 289
გარდაიცვალნენ
*
სამხელიანი ღვთისმშობლის ხატი
სამხელიანი ღვთისმშობლის ხატი — ღვთისმშობლის სასწაულმოქმედი ხატი. მისი ხსენების დღეა 11 ივლისი.
ხატის ისტორია მჭიდროდ უკავშირდება ხატთაყვანიცემის დიდი ქომაგისა და ქრისტიანული ჰიმნოგრაფიის თვალსაჩინო წარმოამადგენლის იოანე დამასკელის სახელს.
730 წელს ბიზანტიის იმპერატორმა ლეონ ისავრიელმა გამოსცა ედიქტი, რომელიც ხატთა თაყვანისცემას კრძალავდა. ამ ბრძანებას შედეგად ქრისტიანების რბევა-შევიწროვება მოჰყვა. კონსტანტინოპოლის პატრიარქი გერმანე სამშობლოდან გააძევეს, სკოლები დახურეს, დედაქალაქის უმდიდრესი ბიბლიოთეკა გადაწვეს. მაშინ როდესაც ხატმებრძოლი იმპერატორის მიერ მართლმადიდებლები დაუნდობელი სისასტიკით იდევნებოდნენ, წმ. იოანე დამასკელმა ერთ-ერთმა პირველმა აღიმაღლა ხმა ეკლესიის დასაცავად. პირველივე სიტყვაში, რომელიც მან ხატთა თაყვანისცემის დასაცავად წარმოთქვა, წმიდა წერილისა და წმინდა გადმოცემის საფუძველზე შესანიშნავად გახსნა საეკლეისიო დოგმატი ხატების თაყვანისცემის შესახებ. მისმა მართლმადიდებლური რწმენისადმი წმიდა სიყვარულით შთაგონებულმა სიტყვამ, იმათი გულიც კი შესძრა, რომელნიც ჭეშმარიტებას აქტიურად ეწინააღმდეგობდნენ. როდესაც ერეტიკოსები მიხვდნენ, რა საშიშროებას უქმნიდა ცრუ სწავლებას იოანე დამასკელი, ყოველი ღონით შეეცადნენ ცილისწამებით დაემცირებინათ სახელი დიდი მქადაგებლისა.
მინი|მარცხნივ|იოანე დამასკელი იმპერატორმა ლეონმა მეგობრული წერილი გაუგზავნა დამასკოს ხალიფას, რომელშიც წმ. იოანეს ხალიფას ღალატში სდებდა ბრალს. კერძოდ, იგი წერდა, რომ იოანე მზად იყო ჩაებარებინა იმპერატორისათვის ჯერ დამასკო, ხოლო შემდეგ მთელი ამ მხარის დაპყრობაში დახმარებოდა. რაზედაც იგი თითქოსდა უარით პასუხობდა, რადგან დამასკოს მმართველთან მეგობრული ურთიერთობის შენარჩუნება სურდა. წერილს ლეონმა თან დაურთო ხელნაწერი, რომელიც თითქოსდა ბიზანტიის იმპერატორს წმ. იოანემ გაუგზავნა.
განრისხებულმა ხალიფამ საქმის გამოუძიებლად, ისე რომ არ შეისმინა იოანეს ვედრება, მიეცათ მისთვის დრო თავის გასამართლებლად, წმიდანისათვის იმ მარჯვენის მოკვეთა ბრძანა, რომლითაც მან თითქოსდა ბიზანტიის იმპერატორს წერილი გაუგზავნა. ბრძანება მყისვე შეასრულეს და მოკვეთილი მარჯვენა სხვათა დასაშინებლად საქვეყნო ადგილზე გამოფინეს.
საღამოთი, როდესაც ხალიფას მრისხანება შედარებით დაცხრა წმ. იოანემ მეგობრების მეშვეობით სთხოვა მოკვეთილი მარჯვენის მიცემა, რათა დაემარხა. ხალიფა დათანხმდა. შუაღამისას წმ. იოანე სამლოცველო ოთახში ჩაიკეტა, მოკვეთილი მტევანი მკლავს შეუერთა და მუხლებზე დავარდნილი მხურვალეს შეევედრა ღვთისმშობელს გაემთელებინა ხელი, რასაც იგი ღვთის სადიდებელი საგალობლის შექმნისთვის გამოიყენებდა.
ხორციელად ნაწამებსა და სულიერი მღელვარებით გადაქანცულ იოანეს ღვთისმშობლის ხატის წინ ჩაეძინა. ძილში მას დედა ღვთისა ეჩვენა, რომელიც ლმობიერი თვალებით უყურებდა, და უთხრა: წმ. იოანეს გამოეღვიძა და სასწაული იხილა: მოკვეთილი მტევანი მაჯასთან მიერთებოდა. მხოლოდ წვრილი ვარდისფერი ზოლიღა მოაგონებდა გადატანილ ტანჯვას.
მადლიერების გრძნობით აღსავსე წმ. იოანემ ბრძანა გაეკეთებინათ ვერცხლის ხელი და იგი მისი ქომაგის ხატზე მიემაგრებინათ, რის გამოც ამ ხატს ტრიხერუსა (სამხელა) ეწოდა.
ამ სასწაულმა მოსახლეობასთან ერთად ხალიფაც დაარწმუნა იოანეს უდანაშაულობაში და მისდამი ისევ მეგობრულად განეწყო, მაგრამ იოანემ გადაწყვიტა, რომ დაუდგა შესაფერისი დრო აღთქმის აღსრულებისა. მიუხედავად ხალიფას მხურვალე ხვეწნა-მუდარისა, რომელსაც სურდა წყალობით გამოესყიდა იოანეს მიმართ ჩადენილი უსამართლობა, მან მაინც დატოვა მშობლიური ქალაქი და სამეფო კარი, მონები და მოსამსახურეები გაათავისუფლა, მთელი ქონება ღარიბებს დაუტოვა და კოზმასთან ერთად იერუსალიმისაკენ გაეშურა. იერუსალიმში წმიდა ადგილების მოლოცვის შემდეგ იგი სამოღვაწეოდ საბაწმიდის ლავრაში დამკვიდრდა.
ტრიხერუსა, ღვთისმშობლის სამხელიანი ხატი, მუდამ მასთან იყო, ხოლო მისი სიკვდილის შემდეგ ლავრის საკუთრება გახდა. 1122 წელს ლავრას ესტუმრა სერბეთის მთავარეპისკოპოსი წმ. საბა; ლავრის ძმობამ ღვთისმშობლისავე სურვილით ტრიხერუსა მას მიართვა, ასე რომ, ხატი სერბეთში გადააბრძანეს.
XVI საუკუნეში თურქეთის შემოსევის შედეგად ხატს განადგურების საფრთხე დაემუქრა. ღვთის მოსავმა სერბებმა გადაწყვიტეს თვითონ ზეციური დედოფლისათვის მიენდოთ ხატის ბედი. სანდრო წყაროებიდან ჩანს, რომ წმინდა ხატი სახედარს დაადგეს და თავის ნებაზე მიუშვეს, თვითონ კი შორიდან აკვირდებოდნენ სად წავიდოდა იგი.
სახედარი ათონის მთისკენ გაემართა და ხილენდარის მონასტერს მიადგა. იქაურმა ბერებმა წმიდა ხატი დიდი სიხარულით მიიღეს და იგი მთავარი ტაძრის საკურთხეველში დააბრძანეს.
რამდენიმე წლის შემდეგ ასეთი ფაქტი მოხდა: რადგან მონასტრის იღუმენი გარდაიცვალა, ძმობას ახალი წინამძღვარი უნდა აერჩია. აზრთა სხვადასხვაობამ ახალი იღუმენის არჩევასთან დაკავშირებით ძმობა ორად გახლიჩა. მაშინ ყოვლადწმიდა ღვთისმშობელმა კამათში ჩარევა მოისურვა, რათა ძმებს შორის წარმოშობილი შფოთი შეეწყვიტა. ერთ დილით, როდესაც ხილანდარის ბერები ჩვეულებისამებრ ღვთისმსახურებისათვის შეიკრიბნენ, ტრიხერუსა საკურთხეველში აღარ დახვდათ, იგი იღუმენის ადგილზე დაბრძანებულიყო. ხატი საკურთხეველში დააბრუნეს და კარები საგულდაგულოდ ჩაეტეს, მაგრამ მეორე დილით იგი სურათი იხილეს. ასე განმეორდა რამდენიმეჯერ. მაშინ ერთმა დაყუდებულმა ბერმა, რომელიც თავისი სიწმინდით გამოირჩეოდა, ძმებს უამბო, როგორ ეჩვენა ყოვლადწმიდა ღვთისმშობელი და განუცხადა თავისი ნება, რათა ძმები მისი ხატის საკურთხეველში გადაბრძანებით აღარ გარჯილიყვნენ, რადგან გადაწყვეტილი ჰქონდა მონასტერში უთანხმოების მოსასპობად, იღუმენის ადგილი თვითონ დაეკავებინა თავისი ხატის საშუალებით.
იმ დღიდან მოყოლებული დღემდე ხილენდარის სავანეში შეუცვლელად სრულდება ზეციური დედოფლის ნება: იქ იღუმენს არ ირჩევდნენ, არამედ პირდაპირ მის მოადგილეს ნიშნავენ.
აღსანიშნავია, რომ იღუმენის ადგილის თავზე დაბრძანებულია ტრიხერუსას სასწაულმოქმედი ხატი და ყოველი მსახურების წინ მისგან ისევე იღებენ ლოცვა-კურთხევას, როგორც იღუმენისაგან.
ათონზე არსებული წესის მიხედვით, ბერ-მონაზვნები იმოსებიან მანტიით, მიდიან ხატთან, მის წინაშე ორ დიდ მეტანიას აკეთებენ პირჯვრის გამოსახვით, ემთხვევიან მის მარჯვენა ხელს, შემდეგ როგორც წინამძღვარს, პირჯვრის გამოსახვის გარეშე თავს უხრიან და ღვთისმსახურებას იწყებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ღვთისმშობლის ხატები
კიკოთის ღვთისმშობლის ხატი
კიკოთის (Κγκκοτιςςα) ღვთისმშობლის ხატი გადმოცემის თანახმად დაწერილია ლუკა მახარებელის მიერ თავად ღვთისმშობლის თხოვნით ქრისტეს ამაღლებიდან შვიდი წლის შემდეგ. ხატმა სახელწოდება კვიპროსის ქალაქ კიკოსისაგან მიიღო.
980 წელს ქრისტიანთა დევნის გამო კიკოთის ხატი გადაიტანეს ცარგრადში. იმპერატორ ალექსანდრე I კომნინის (Alexios Komnenos) დროს (1048—1118), ეს ხატი დაბრუნებული იქნა კვიპროსზე ერთ-ერთი ბერის ხილვის გამო.
ადგილის კოორდინატები
34.98333°N, 32.74111°W
კატეგორია:ღვთისმშობლის ხატები
მასკატი
მასკატი (არაბ. - مسقط, Masqaṭ) — ომანის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი.
სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ცენტრის მონაცემებით მუსკატის მოსახლეობა 2018 წელს 1.4 მილიონი ადამიანი იყო. მეტროპოლიტენის არეალი მოიცავს დაახლოებით 3.500 კვადრატულ კილომეტრს (1.400 კვ.მილი). ქალაქი ექვს პროვინციადაა დაყოფილი, რომელსაც ადგილობრივები ვუილაიატს უწოდებენ. ის პირველი საუკუნიდან ცნობილია, როგორც მნიშვნელოვანი სავაჭრო პორტი დასავლეთსა და აღმოსავლეთს შორის. მასკატს მრავალი დამპყრობელი მართავდა, რომელთა შორისა: სპარსელები, პორტუგალელები და ოსმალები. მე -18 საუკუნეში, მუსკატის გავლენა აღმოსავლეთ აფრიკასა და ზანზიბარშიც კი გავრცელდა. როგორც ომანის ყურის მნიშვნელოვანმა საპორტო ქალაქმა, მასკატმა მრავალი უცხოელი ვაჭრისა და დამპყრობლის ყურადღება მიიპყრო. 1970 წელს მასკატში სწრაფი ინფრასტრუქტურული განვითარება დაიწყო, რამაც ძლიერი ეკონომიკისა და მრავალეთნიკური საზოგადოების ჩამოყალიბება გამოიწვია. მასკატი მოიხსენიება, როგორც გლობალური ქალაქი.
კლდოვანი ალ-ჰაჯარის მთები მუსკატის ლანდშაფტს განაპირობებს. ქალაქი მდებარეობს არაბეთის ზღვასა და ომანის ყურის სანაპიროებზე. მის სიახლოვესაა ასევე სტრატეგიული მნიშვნელობის ჰორმუზის სრუტე. მასკატის ურბანულ ლანდშაფტს თეთრი ფერის დაბალი ნაგებობები წარმოადგენენ. მუტტრაჰის ნავსადგური ქალაქის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს. მასკატის ეკონომიკაში დომინირებს ვაჭრობა, ნავთობ-პროდუქტები და ბუნებრივი აირი.
ეტიმოლოგია
პტოლემეს თავის არაბეთის რუკაზე თანამედროვე მასკატის ტერიტორია აღნიშნული ჰქონდა, როგორც კრიპტუს პორტუსი და მოშჩა პორტუსი. მეცნიერები დავობენ, თუ რომელი მათგანი შეესაბამება ქალაქ მასკატს. ფლავიუს არიანე ნეარჩუს მოგზაურობაში ახსენებს სახელწოდებებს ომანას და მოსჩას. უილიამ ვინსეტი და ჟან ბატისტ ბურგინიონ დ’ანვილი ამ ნაწარმოებზე დაყრდნობით ასკვნიან, რომ ომანა შეესაბამება ქვეყნის სახელწოდება ომანს, ხოლო მოსჩა მასკატს უნდა წარმოადგენდეს. ზოგი მეცნიერი პლინიუს უფროსის აზრს ემხრობა და ქალაქის ძველ სახელწოდებად ამითჰოსკუტას მიიჩნევს.
ტერმინ მასკატის წარმოშობის ვერსია სადავოა. ზოგი ავტორი მიიჩნევს, რომ ტერმინი არაბული წარმოშობისაა, რომელიც მოსჩადან მომდინარეობს რომელიც კანს ნიშნავს. ზოგი მიიჩნევს რომ ქალაქის სახელწოდება ,,დაუშვა ღუზას  '' ნიშნავს. სხვა ვერსიიტ ტერმინი ძველი სპარსულიდან მომდინარეობს და ძლიერ სურნელოვანს ნიშნავს. ან არაბულიდან მოდის და დამალული ადგილის აღმნიშვნელია. თვითონ ქვყნის, ომანის სახელწოდება არაბულად ზღვის ხალხს ნიშნავს.
ისტორია
მასკატის მიმდებარე ტერიტორიაზე მოქმედებები ძველი წელთაღრიცხვით მე-6 ათასწლეულიდან იწყება. სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება მასკატის მიმდებარედ, რას ალ-ჰამრაში ნაპოვნი მეთევზეების ნამარხები. ნამარხები კარგადაა ჩამოყალიბებული, რაც დაკრძალვის რიტუალის არსებობაზე უნდა მიუთითებდეს. მასკატით სამხრეთით ჰარაპული ჭურჭლის აღმოჩენა მიუთითებს იმას, რომ მასკატს ინდის ცივილიზაციასთან კავშირი ჰქონდა. მასკატი, როგორც პორტი მოხსენიებულია ძველი ბერძენი გეოგრაფის, პტოლემეს მიერ, რომელიც ადგილს დამალულ პორტს უწოდებს. მარცხნივ|მინი|მასკატის პორტი 1903 წელს პორტი სასანიანთა ლაშქრობის შედეგად დაეცა მე-3 საუკუნეში მმართველ შაპურ I-ის მმართველობის დროს. ისლამის გავრცელება ადგილზე მე-7 საუკუნეში დაიწყო. მუსკატის, როგორც სავაჭრო პორტის მნიშვნელობა, კვლავ გაიზარდა საუკუნეების შემდეგ, აზთა დინასტიის, ადგილობრივი ტომის გავლენის ქვეშ. აბასიდებმა ეს რეგიონი მე -11 საუკუნემდე დაიკავეს, როდესაც მათ ადგილობრივი იაჰმადის ტომი განდევნეს.
პორტუგალიელმა მეზღვაურმა, ალფონსო დე ალბუკერკემ მაკატამდე 1507 წელს მიცურა, რათა ადგილობრივებთან სავაჭრო ურთიერთობები დაემყარებინა. მას შემდეგ, რაც ის პორტს მიუახლოვდა ადგილობრივებმა მას ცეცხლი გაუხსნეს. შედეგად ალბურკერკემ ქალაქის დაპყრობა გადაწყვიტა. ბრძოლის განმავლობაში ქალაქის უდიდესი ნაწილი ცეცხლის ალით იყო მოცული. ''მასკატი არის დიდი და ძალიან ხალხმრავალი ქალაქი, რომელსაც ორი მხრიდან მთები აკრავს და წყლის კიდეზე მდებარეობს. აქ არის ბაღები, მოედნები, პალმის ხეები, რომლებსაც მორწყვისათვის სპეციალური სისტემები აქვთ დამაგრებული. ნავსადგური პატარაა, ცხენის ფეხსაცმლის მსგავსია და დაცულია ყოველი ქარისგან.''
-ალფონსო დე ალბუკერკე, 1507 წელი, მასკატის დაცემის შემდეგ. პორტუგალიელებმა ქალაქზე მმართველობა ერთ საუკუნეზე დიდხანს შეინარჩუნეს, სპარსეთის გამოწვევებისა და 1546 წელს ოსმალების მიერ ქალაქის დაბომბვის და მიუხედავად. ოსმალებმა მასკატი ხელში ორჯერ 1552 და 1581–88 წლებში ჩაიგდეს. 1624 წელს ნაზირ ბინ მურსიდ ალ-იარუბის იმამად არჩევის შემდეგ ძალათა თანასწორობა მასკატში კვლავ შეიცვალა. 1648 წლის 16 აგვისტოს იმამმა ჯარი მასკატში გაგზავნა, რომელმაც პორტუგალიის მაღალი კოშკები დაიპყრო და გაანადგურა, ამ ყველაფერმა კი ქალაქში მათი გავლენა შეასუსტა. 1650 წელს იმამის ჯარების მცირე, მაგრამ განსაზღვრულმა ნაწილმა პორტს ღამთ შეუტია, რითაც 1650 წლის 23 იანვარს ქალაქიდან პორტუგალიელების განდევნა გამოიწვია. მე -18 საუკუნეში სპარსეთის მეფე ნადირ-შაჰის მიერ ორგანიზებულმა სამოქალაქო ომმა და განმეორებითმა შემოტევებმა რეგიონის დესტაბილიზაცია მასკატებს შორის დაძაბულობის გამძაფრება გამოიწვია. ამ ყველაფერმა ომანში ალ ბუ საიდების დინასტიის ჩამოყალიბებას ხელი შეუწყო, რომლებიც ომანს შემდგომ პერიოდში მართავდნენ.
მასკატის საზღვაო და სამხედრო წესდება საიდ ბინ სულთანმა მე-19 საუკუნეში ხელმეორედ შექმნა, რომელმაც ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტ ენდრიუ ჯექსონის წარმომადგენელ ედმუნდ რობერტსთან 1833 წლის 21 სექტემბერს. ზანზიბარზე კონტროლის მოპოვების შემდეგ საიდმა დედაქალაქი სტოუნ-ტაუნში გადაიტანა, რომელიც ქალაქ ზანზიბარის ისტორიულ ნაწილს წარმოადგენდა.1856 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ ზანზიბარზე კონტროლი დაიკარგა როდესაც ტერიტორია საიდის მეექვსე შვილის, მაჯიდ ბინ საიდის სულთანატი გახდა. ომანის სულთანი კი მისი მესამე ვაჟი, თჰუვაინ ბინ საიდი გახდა. მინი|მასკატი 1902 წელს მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში მასკატსა და მუტტრაჰს ადგილობრივი ტომები თავს რამდენიმეჯერ დაესხნენ. ადგილობრივ ტომებსა და მასკატისა და ომანის სულთნებს შორის დაპირისპირება 1950-იან წლებამდე გაგრძელდა და საბოლოოდ დჰოფარის აჯანყებაში გადაიზარდა (1962). აჯანყებამ სუთანი საიდ ბინ ტაიმური აიძულა ბრიტანელებისთვის დახმარება ეთხოვა. საიდ ბინ-თაიმურზე 1966 წლის 26 აპრილის განზრახ მკვლელობის მცდელობამ სულთანის შემდგომი იზოლაცია განაპირობა, რომელმაც თავისი რეზიდენცია მუსკატიდან სალალაში გადაიტანა, სამოქალაქო შეიარაღებული კონფლიქტის გამო. 1970 წლის 23 ივლისს, ქაბუს ბინ საიდ ალ საიდიმა, სულთანის ვაჟმა ბრიტანელების დახმარებით პუჩტით სალალას სასახლე აიღო და მმართველი გახდა.
ბრიტანელების დახმარებით ქაბუს ბინ საიდმა დოჰფარის აჯანყებას წერტილი დაუსვა და ომანი გააერთიანა. მან გაერთიანებულ ტერიტორიას ომანის სულთანატი უწოდა. მან მასკატში დააარსა ომანის ნავთობპროდუქტების განვითარების ორგანიზაცია, ასევე შექმნა განათლების და ჯანმრთელობის სამინისტროები. მმართველობის ადრეულ პერიოდშივე დაიწყო ახალი პორტის მშენებლობა. მასკატი სების პროვინციაში მან ახალი, საერთაშორისო აეროპორტი ააშენა. პირველი ხუთი წლის გავიტარების გეგმამ მასკატის ინფრასტრუქტურის განვითარება გამოიწვია, რომელმაც ტურიზმისა და ვაჭრობის მეტად განვიტარებას შეუწყო ხელი. 2007 წლის 6 ივნისს ციკლონმა გონუმ მასკატს დიდი პრობლემები შეუქმნა.
ქალაქის პორტის მე-20 საუკუნის ფოტო-სურათები, რომელიც გერმანელმა აღმომჩენმა და ფოტოგრაფმა, ჰერმან ბურხადტმა გადაიღო დღეს ბერლინის ეთნოლოგიურ მუზეუმშია დაცული. მარცხნივ|მინი|ცენტრალური ჰაჯარის მთები, მასკატი
გეოგრაფია
მასკატი ომანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. ჩრდილოეთი ტროპიკი ქალაქის სამხრეთ ნაწილს კვეთს. ქალაქი ალ ბატინაჰისა და აშ შარქიაჰის რეგიონებს შორის მდებარეობს. ომანის ყურე ქალაქს დასავლეთ და ჩრდილოეთ მხრიდან ესაზღვრება. წყალი სანაპიროსთან ბუნებრივადაა დაღრმავებული და სწორედ აქ მდებარეობს ქალაქის ორი პორტი. ცენტრალური ჰაჯარის მთები  ქლაქის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარეობს.
ეკონომიკა
მინი|მასკატის მთავარი ფინანსური დასახლება რუვი მასკატის ეკონომიკა, როგორც მთლიანად ომანის ვაჭრობაზეა დამოკიდებული. ქალაქის ისტორიული ექსპორტის პროდუქტებია: ფინიკი, სადაფი და თევზი. ქალაქის ბევრი მოვაჭრე სწორედ ამ პროდუქტებითა და არტეფაქტებით ვაჭრობს. მასკატის ეკონომიკაში ომანის ნავთობპროდუქტების განვითარების ორგანიზაცია 1962 წლიდან მთავარ როლს ასრულებს და ქვეყნის უდიდესი დამსაქმებელია მთავრობის შემდეგ. ნავთობპროდუქტების განვითარების ორგანიზაციის თანამშრომელი ბრიტანულ- ნიდერლანდური კომპანია როიალ დაჩ შელი ასრულებს, რომელიც ყოველდღიურად დაახლოებით 720 000 ბარელ ნავთობს აწარმოებს. ომანის ძირითადი საფონდო ბირჟა მასკატის ფასიანი ქაღალდების ბაზარია. ის მასკატის ცენტრალურ ბიზნესის რაიონში მდებარეობს და 1988 წელს დაარსდა.
ავიაკომპანია ომან ეარის სათაო ოფისი მასკატის საეთაშორისო აეროპორტის ბაზაზე მდებარეობს. 900
დემოგრაფია
ომანის ეროვნული ეკონომიკის სამინისტროს მიერ ჩატარებული 2003 წლის აღწერის მონაცემებით, მუსკატის მოსახლეობა 630 000-ზე მეტია, რომელშიც შედის 370,000 კაცი და 260,000 ქალი. მთლიანად ქვეყნის მოსახლეობის 27% მასკატის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობს. მოსახლეობის მიხედვით დედაქალაქის მუნიციპალიტეტი ომანში მეორეა ალ ბატინაჰის რეგიონის შემდეგ. ქალაქის მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენდა 162.1 ადამიანს ერთ კვადრატულ კილომეტრზე.
მასკატის მუნიციპალიტეტი ექვს ვილაიეტად იყოფა. ესენია: მუტტრაჰი, ბავუშარი, სეები, ალ ამრატი, მასკატი, ყურაიათი. სეები მუნიციპალიტეტის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს და ყველაზე მეტადაა დასახლებული (220 000 ადამიანი). მუტტრაჰში ყველაზე მეტი ემიგრანტი ცხოვრობს (100 000). მოსახლეობის 10%-მა არ იცის წერა-კითხვა, რაც წინა აღწერასთან შედარებიტ გაუმჯობესებული შედეგია. მოქალაქეების უმეტესობა საინჟინრო, სასულიერო, სამეცნიერო ან ტექნიკურ სფეროებში მუშაობენ. თავდაცვის სექტორი ომანელისთვის ყველაზე დიდი დამსაქმებელია, ხოლო მშენებლობა, საბითუმო ვაჭრობა და საცალო ვაჭრობა ემიგრანტებისთვის ყველაზე პოპულარულ სამუშაოებს წარმოადგენს. მინი|329x329პქ|სულთან ქაბუს პორტი ბრიტანული ოფიციალური წყაროები მიუთითებენ, რომ მე-19 საუკუნეში ქალაქში ჰინდუსი და გუჯარათელი ვაჭრები ცხოვრობდნენ. მართლაც, 1760 წლისთვის ქალაქ მასკატში ჰინდუსების ტაძრები არსებობდა. ქრისტიანობა ომანში მე-4 საუკუნის ბოლოსა და მე-5 საუკუნის დასაწყისში ვრცელდებოდა. ისლამის გავრცელებამ არაბულენოვანი ქრისტიანების საბოლოო გაქრობა გამოიწვია. ქრისტიანობა ქვეყანაში პორტუგალიელების გამოჩენისას დაბრუნდა 1507 წელს. პროტესტანტმა მისიონერებმა მასკატში მე-19 საუკუნეში საავადმყოფო შექმნეს.
ომანის დანარჩენი ნაწილის მსგავსად, მთავარ ენას არაბული წარმოადგენს. გარდა ამისა მასკატის მკვიდრთა ნაწილი საუბრიბს ინგლისურად, ბალოხურად, სუაჰილურად. ასევე გავრცელებულია სამხრეთი აზიური ენები, როგორებიცაა: ბენგალური, ჰინდი, კონკანი, მარათული, გუჯარათული, მალაიალამური, ტამილური, ურდუ.
ქალაქის მოსახლეობის უმეტესობა მუსლიმანია. მიმდინარეობებიდან ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია აბადიზმი. ქალაქში მცხოვრებ სხვა რელიგიის წარმოამდგენლებს შეუძლიათ ილოცონ მაგრამ არ აქვთ უფლება გაავრცელონ თავიანთი რელიგიური ლიტერატურა.
დაძმობილებული ქალაქები
, ბა რია ვუნგ ტაუს პროვინცია
, ბურსა
, ამანი
, ქარბალა
, აბუ-დაბი
კატეგორია:ომანის ქალაქები კატეგორია:აზიის დედაქალაქები
Supermassive Black Hole (სიმღერა)
Supermassive Black Hole — ინგლისური ალტერნატიულ როკ-ჯგუფ Muse-ის სიმღერა და სინგლი. გამოვიდა 2006 წელს. შეტანილია ალბომში „Black Holes and Revelations“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Muse-ის სიმღერები კატეგორია:2006 წლის სიმღერები
მარნეულის მუნიციპალიტეტის დროშა
მინი|მარჯვნივ|200 პქ|მარნეულის დროშა მარნეულის მუნიციპალიტეტის დროშა — მარნეულის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.
აღწერილობა
მარნეულის დროშის ველი გაყოფილია ჰორიზონტალურად ორ მეწამულ და ვერცხლის ველებად. მეწამული ველის მარჯვენა ნაწილში გამოსახულია სამი ოქროს ლომი. ვერცხლის ველი გადაკვეთილია მეწამული სარტყლით, რომელიც ზომით შეადგენს დროშის 1/6 ნაწილს. მარნეულის დროშის პროპორცია არის 2:3.