cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ინტრუზია
ინტრუზია აგრეთვე არის დედამიწის ქერქში მაგმის გაცივებისა და კრისტალიზაციის შედეგად წარმოქმნილი მაგმური სხეული, ინტრუზივი. გარემომცველი ქანების სტრუქტურასთან დამოკიდებულების მიხედვით განარჩევენ თანხმობით (კონკორდანტულ) ინტრუზივებს, მაგ., ლაკოლითი, ლოპოლითი, ფაკოლითი, სილი (შრეინტრუზივი) და უთანხმო (დისკორტანტულ) ინტრუზივებს — შტოკი, დაიკი. ინტრუზივების კლასიფიკაციისას ითვალისწინებენ ფორმასა და სხეულის ზომას.
წარმოქმნის სიღრმის მიხედვით გამოყოფენ: ზედაპირულ, მცირესიღრმულ და სიღრმულ ინტრუზივებს. მაგმის ორი, ან უფრო მეტი ამოწევის შედეგად წარმოიქმნება ეგრეთ წოდებული რთული ინტრუზია, რომლის მაგმის შედგენილობა ყოველ ჯერზე მკვეთრად იცვლებოდა. სიღრმული ინტრუზია აგებულია კრისტალური მაგმური ქანებით, იმ დროს, როდესაც მცირესიღრმული ინტრუზივები პორფირული სტრუქტურისაა.
კაოსი
კაოსი — ლეონტი მროველის მიხედვით იბერიის მე-12 მეფე I საუკუნის 30-60-იან წლებში. მეფობდა მცხეთაში ორმეფობის პერიოდში. ამ დროს არმაზში მეფე იყო ფარსმან I.
სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები კატეგორია:ფარნავაზიანები
MycoBank
MycoBank — ონლაინ-მონაცემთა ბაზა, რომლის მიზანია სოკოების მიკოლოგიური ნომენკლატურის შესახებ ცნობების, აგრეთვე მასთან დაკავშირებული მონაცემების შენახვა და რეგისტრაცია, მაგალითად, ახალი ტაქსონების აღწერები და ილუსტრაციები. პროექტს მართავს ვესტერდეიკის ინსტიტუტი, რომელიც მდებარეობს უტრეხტში, ნიდერლანდებში.
ახალი ტაქსონის სახელწოდების რეგისტრაციისას, ექსპერტები, ნომენკლაუტურული შეცდომების თავის არიდების გზით, მას ამოწმებენ ბოტანიკური ნომენკლატურის საერთაშორისო კოდექსის მოთხოვნების შესაბამისად, ამავდროულად, ავტორების მიერ შემოთავაზებული ყველა ცნობა ოფიციალურ გამოქვეყნებამდე კონფიდენციალურია.
Mycobank-ის ბაზა ინფორმაციას იძლევა სოკოების ტაქსონების აქამდე გამოქვეყნებული ყველა სახელწოდების შესახებ, რანგით სამეფოდან სახეობამდე და უფრო ქვემოთ.
MycoBank სოკოების ნომენკლატურის კომიტეტის მიერ Index Fungorum-თან და Fungal Names-თან ერთად ნომენკლატურულ რეპოზიტორად არის აღიარებული.
სქოლიო
კატეგორია:ონლაინ მონაცემთა ბაზები კატეგორია:სოკოების სისტემატიკა
უალგავოკის პროვინცია
უალგავოკი — პროვინცია პერუში, კახამარკის რეგიონში. დედაქალაქია ბამბამარკა. პროვინციაში ცხოვრობს 94 076 ადამიანი. პროვინციის ფართობი შეადგენს 777,25 კმ²-ს.
პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 3 რაიონად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახამარკის რეგიონის პროვინციები
ობერლეიტენანტი
ობერლეიტენანტი  (გერმ. Oberleutenant) - სიდიდით ბოლოდან მეორე საოფიცრო ხარისხი გერმანიის, ავსტრიის და შვეიცარიის შეიარაღებულ ძალებში.
საქართველოს შეირაღებულ ძალებში "ობერლეიტენანტს" შეესაბამება "უფროსი ლეიტენანტის" წოდება.
კატეგორია:სამხედრო წოდებები
სისოიხა (ვოლოგდის ოლქი)
სისოიხა (Сысоиха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის ხაროვსკის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 5 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ადამ ბობღიაშვილი
ადამ იასონის ძე ბობღიაშვილი (ფსევდონიმი — ალვანელი) (დ. 22 მაისი, 1912, სოფ. ზემო ალვანი, ახლანდ. ახმეტის მუნიციპალიტეტი, — გ. 18 მარტი, 1943, იქვე) — ქართველი მწერალი, ანტისაბჭოთა პოლიტიკური აქტივისტი, ეთნიკურად წოვა-თუში.
დაამთავრა ერევნის ვეტერინარული ინსტიტუტი (1935). საქართველოში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ხევსურეთში (ბარისახო), ზემო სვანეთში, შემდეგ კი შირაქის მომთაბარე ვეტპუნქტში ექიმის თანამდებობაზე. 1938 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. II მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ დაუკავშირდა საიდუმლო პოლიტიკურ ორგანიზაციას, რომლის მიზანი საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა იყო. შეთქმულების გაცემის შემდეგ ბობღიაშვილმა თუშეთს შეაფარა თავი, სადაც სათავეში ჩაუდგა „სამანელთა“ ადგილობრივ იატაკქვეშა დაჯგუფებას. მოკლეს თორღვის ხეობაში.
ბობღიაშვილის პირველი ლექსი „დედის ბარათი“ დაიბეჭდა ჟურნალ „ჩვენს თაობაში“ (1940, № 1). მისი ლექსები პოპულარული იყო თუშეთში. 1976 წელს მისი შემორჩენილი ლექსები თვითგამოცემით ჟურნალ „ოქროს საწმისში“ (№ 4) დაიბეჭდა, 1989 წლიდან კი ოფიციალურად დაუბრუნდა ქართულ მწერლობას.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 22 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1912 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1943 კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი ნაციონალისტები
ერთსახლიანი მცენარეები
ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
ელენე ბაბუნაშვილი
ელენე აკაკის ასული ბაბუნაშვილი (დ. 3 დეკემბერი, 1925, თბილისი — გ. იანვარი, 2013) — ქართველი ენათმეცნიერი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), პროფესორი (1974).
ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა თსუ ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1952-იდან მუშაობს ამავე ფაკულტეტის ახალი ქართული ენის კათედრაზე, 1984-იდან კათედრის გამგე და საქართველოს მინისტრთა კაბინეტთან არსებული თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი მუდმივი სახელმწიფო კომისიის წევრია. იკვლევს ქართული ენის ისტორიის, ქართულ-სომხური ენობრივი ურთიერთობის, ქართული გრამატიკული აზროვნების ისტორიულ საკითხებს; შედგენილი აქვს სახელმძღვანელოები ქართული ენის შემსწავლელ უცხოელთათვის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები კატეგორია:დაბადებული 3 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 2013 კატეგორია:ქართველი ქალი მეცნიერები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ე
ალბა (პარტია)
ალბა (Alba Party, Alba Pairty, Pàrtaidh Alba) — ნაციონალისტური და დამოუკიდებლობის მომხრე პარტია შოტლანდიაში. დაარსდა სატელევიზიო პროდიუსერის, ლორი ფლინის მიერ, 2021 წლის 8 თებერვალს. მალევე მისი ლიდერი გახდა შოტლანდიის ყოფილი პირველი მინისტრი ალექს სალმონდი. 27 მარტს გაერთიანებული სამეფოს თემთა პალატის ორმა წევრმა, რომლებიც შოტლანდიის ნაციონალური პარტიის წარმომადგენლები იყვნენ, დატოვეს ეს უკანასკნელი და ალბას შეუერთდნენ. პარტიის პოზიციაა, რომ შოტლანდიის დამოუკიდებლობა „გადაუდებელი აუცილებლობაა“. საკუთარ მიზანს კი აღწერენ როგორც „სოციალურად სამართლიანი და გარემოს მიმართ პასუხისმგებლიანი“ შოტლანდიის აშენებას. სიტყვა „ალბა“ (/ˈal̪ˠapə/) გელურ ენაზე შოტლანდიას აღნიშნავს.
სქოლიო
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს პოლიტიკური პარტიები კატეგორია:შოტლანდიის ნაციონალისტური პარტიები
641
თარიღი უცნობია
*
Money for Nothing (სიმღერა)
„Money for Nothing“ — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Dire Straits-ის სიმღერა მეხუთე სტუდიური ალბომიდან Brothers in Arms. სიმღერის ტექსტი, რომლებიც მისი გამოსვლის დროისთვის მეტად აქტუალური იყო და გამოიწვია არაერთგვაროვანი გამოხმაურებები, მოთხრობილია მუშათა კლასის პიროვნების პოზიციიდან. იგი საუბრობს ახალ მუსიკალურ ვიდეოებზე და მათზე საკუთარ კომენტებს აკეთებს.
„Money for Nothing“ ჯგუფის კომერციულად ყველაზე წარმატებული სინგლია. აშშ-ის ჩარტში იგი #1 პოზიციას სამი კვირის განმავლობაში იკავებდა. იმავე ქვეყნის ჩარტში Top Rock Tracks მას #1 პოზიცია ერთი კვირის განმავლობაში ეკავა, ხოლო ბრიტანეთში - #4. სიმღერას 1986 წელს გადაეცა გრემის ჯილდო ვოკალიანი საუკეთესო როკ-ჯგუფისთვის ან დუეტისთვის და წლის ვიდეოს ჯილდო 1986 წელს, MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოებაზე.
სქოლიო
კატეგორია:1985 წლის სიმღერები კატეგორია:1985 წლის სინგლები კატეგორია:Dire Straits-ის სიმღერები კატეგორია:სიმღერები მარკ ნოპფლერის ავტორობით
ტრინიდადი (ბოლივია)
ტრინიდადი, ოფიციალურად ლა-სანტისიმა-ტრინიდადი — ქალაქი ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტის დედაქალაქი. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს 130 000 ადამიანს.
ქალაქი დაარსდა 1686 წელს. 1769 წელს ის ცხრა მილის მოშორებით გადაადგილდა იქ, სადაც ის დღეს მდებარეობს. თავდაპირველად, ქალაქი მდინარე მამორეზე მდებარეობდა, გადაადგილება სწორედ მდინარის წყლით ხშირმა დატბორვებმა განაპირობა. ამჟამად მდებარეობს ბენის დეპარტამენტის სერკადოს პროვინციაში.
ქალაქი ბოლივიის ტროპიკებშია გაშენებული, რის გამოც კლიმატი წელიწადის უმეტეს დროს ცხელი და ტენიანია.
ტრინიდადი ცნობილია როგორც მოტოციკლების ქალაქი, რადგან ეს ტრანსპორტი აქ გადაადგილების ყველაზე გავრცელებულ საშუალებას წარმოადგენს. დღისით თუ ღამით, მოტოცილკის ხმას ყველგან გაიგონებთ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივიის ქალაქები კატეგორია:ბოლივიის დეპარტამენტების დედაქალაქები
Dorylus distinctus
Dorylus distinctus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Dorylus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
NGC 7445
NGC 7445 — გალაქტიკა ანდრომედას თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1878 წლის 23 ოქტომბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:ანდრომედას თანავარსკვლავედი
კუტერვოს პროვინცია
კუტერვო — პროვინცია პერუში, კახამარკის რეგიონში. დედაქალაქია კუტერვო. პროვინციის ფართობი შეადგენს 3 028,46 კმ²-ს. პროვინციაში ცხოვრობს 142 533 ადამიანი.
პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 15 რაიონად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახამარკის რეგიონის პროვინციები
დამნაზე
დამნაზე (VI საუკუნის I ნახევარი) — ეგრისის (ლაზიკის) მეფე. აღიარა ირანის შაჰის, კავად I–ს (488–531) ქვეშევრდომობა. მისი გარდაცვალების შემდეგ, 523 წელს, მისმა მეკვიდრემ წათემ ორიენტაცია შეიცვალა, ბიზანტიას მიემხრო და იუსტინე I-საგან (518-527) მიიღო სამეფო რეგალიები.
ვალერი ბოჟიკი
ვალერი ბოჟიკი (დ. 27 მარტი, 1971) — უკრაინელი პოლიტიკოსი. უკრაინის უმაღლესი რადის წევრი 2019 წლის 29 აგვისტოდან. არის პარტია „ხალხის მსახურის“ წევრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უკრაინის მე-9 მოწვევის უმაღლესი რადის წევრები კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1971
მუხნარი
მუხნარი — მუხის ზაფხულმწვანე ფართოფოთლოვანი ტყე ძირითადად ევრაზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. ყოფილ სსრკ-ში მუხნარი გავრცელებულია ევროპის ტერიტორიის შუა და სამხრეთ ნაწილში, კავკასიასა და შორეულ აღმოსავლეთში. უკავია 9 მლნ. ჰა ანუ ტყის 1,3%. ევროპის ნაწილში მუხნარს ქმნის მხოლოდ გრძელყუნწა და კლდის მუხა, რომელთაც სამხრეთით ერევა შებუსვილი მუხა.
საქართველოში მუხნარს უკავია ტყით ფადარული ფართობის 10,1%. მთის მუხნარს ქმნის ქართული, აღმოსავლური, ჰართვისისა და სხვა მუხა. დაბლობებზე — გრძელყუნწა და იმერული მუხა. ქართული მუხის ფორმაცია ყველაზე ფართოდაა გავრცელებული; ტყის მასივებს ქმნის ზღვის დონიდან 1800 მ-მდე (სვანეთი). უფრო ხშირად სამხრეთ ექსპოზოციის განათებულ ფერდობებზე. საქართველოში მუხნარს ხშირად ერევა ჯაგრცხილა, რცხილა, წაბლი, ცაცხვი, იფანი, ფიჭვი, უფრო ხშირად — ნაძვი, სოჭი, წიფელი და არყი; გვხვდება წმინდა მუხნარიც.
მუხნარს აქვს უდიდესი ნიადაგდაცვითი და წყალმარეგულირებელი მნიშვნელობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტყეები
ბობ დილანი
ბობ დილანი (Bob Dylan, ნამდვილი სახელი — რობერტ ალენ ციმერმანი (Robert Allen Zimmerman(დ. 24 მაისი, 1941, დულუთი, აშშ) — ამერიკელი სიმღერების ავტორი, მომღერალი, მხატვარი და მწერალი. ხუთ ათწლეულზე მეტია გასული, რაც იგი გავლენიანია პოპულარულ მუსიკაში. მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევრები დაიწერა 1960-იანებში, როდესაც „თაობის ხმად“ ჩამოყალიბდა, სიმღერებით „Blowin' in the Wind“ და „The Times They Are a-Changin'“, რომლებიც სამოქალაქო და ანტისაომარი მოძრაობების ჰიმნებად იქცა. მიუხედავად იმისა, რომ ძირითად მუსიკალურ ბაზად იყენებდა ხალხურ მუსიკას, 1965 წელს „Like a Rolling Stone“-ით ძალები უფრო პოპულარულ მუსიკაში მოსინჯა.
როგორც მუსიკოსს, ბობს გაყიდული აქვს 100 მილიონზე მეტი ალბომი, რითაც ყველა დროის ერთ-ერთი გაყიდვაში შემსრულებელია. მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო და ნომინაცია, მათ შორის – 11 გრემი, ერთი ოქროს გლობუსი და ერთი ოსკარი. იგი არის როკ-ენ-როლის, მინესოტას, ნეშვილის და სიმღერების ავტორების დიდების დარბაზებისს წევრი. 2008 წელს პულიცერის პრემიის ჟიურისგან მიენიჭა სპეციალური ჯილდო „პოპულარულ მუსიკასა და ამერიკულ კულტურაზე ღრმა გავლენისთვის, რაც აღინიშნება საოცარი პოეტური ძალის მქონე ლირიკული კომპოზიციებით“. 2012 წლის მაისში დილანმა მიიღო თავისუფლების მედალი აშშ-ის პრეზიდენტ ბარაკ ობამასგან. 2016 წელს მას მიენიჭა ნობელის ჯილდო ლიტერატურის დარგში „დიდ ამერიკულ სიმღერების ტრადიციაში ახალი პოეტური ექსპრესიების შექმნისთვის“.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები კატეგორია:ამერიკელი გიტარისტები კატეგორია:ამერიკელი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 24 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ლიტერატურაში კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი გიტარისტები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მომღერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მწერლები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი გიტარისტები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მომღერლები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი გიტარისტები კატეგორია:პულიცერის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
ჯუანშერ I
ჯუანშერი, ჯუანშერ I — ერთი მოსაზრებით, ქართლის ერისმთავარი 590–591 წლებში. მისი არსებობა ნავარაუდებია უნიკალური „ქართულ–სასანური“ ვერცხლის მონეტის მიხედვით, სადაც დაქარაგმებულად, ასომთავრული ასოებით გამოსახულია „ჯო“, რომელსაც გ. დუნდუა კითხულობს — ჯონბერ/ჯუანშერი. დასახელებული ერისმთავარი წერილობით წყაროებში არ მოიხსენება. მონეტა მოჭრილია გურგენის მონეტის მიბაძვით. ი. ფაღავას და სხვათა მოსაზრებით, „ჯო“ იკითხება, როგორც „ჯვარი“.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ერისმთავრები
სეფიანთა იმპერია
სეფიანთა დინასტია — ფეოდალური სახელმწიფო ირანის ისტორიაში. სეფიანების დინასტია აზერბაიჯანული წარმომავლობის იყო, თუმცა მოციქულ მუჰამედისა და სასანიანთა სპარსული დინასტიის შთამომავლობაზე აცხადებდა პრეტენზიას და ამით გამოხატავდა საკუთარი ძალაუფლების ლეგიტიმაციის სურვილს როგორც რელიგიური (მოციქულის მემკვიდრეები), ისე პოლიტიკური (ირანში გაბატონება) თვალსაზრისით. სეფიანები ორ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში მართავდნენ სპარსეთს. მინი|მარცხნივ|სეფიანთა დინასტიის თაიმლაინი.
სეფიანთა იმპერია მრავალეთნიკური სახელმწიფო იყო. სპარსელები მოსახლეობის ნახევარსაც არ შეადგენდნენ და ცხოვრობდნენ შუაგულ და სამხრეთ პროვინციებში. განაპირა პროვინციები ეკავათ ქურთებს, არაბებს, ავღანელებსა და სხვა ტომებს, რომლებიც ნაწილობრივ მომთაბარე ცხოვრებას მისდევდნენ და ძნელად დასაბეგრი და დასამორჩილებელი იყვნენ. ამას ერთვოდა რელიგიური შუღლი სუნიტურ უმცირესობასა და შიიტურ უმრავლესობას შორის.
ისტორია
დინასტიის პირველი წარმომადგენელი შაჰ ისმაილ I ხელისუფლების სათავეში მოვიდა აზერბაიჯანის და ანატოლიის თურქული ტომების მხარდაჭერის შედეგად, რომლებიც ყიზილბაშების სახელით იყვნენ ცნობილნი (წითელი თავსაფრის ტარების გამო). პირველ სეფიანთა ძალაუფლება ემყარებოდა ყიზილბაშთა თურქული ტომების სამხედრო ძალას, რომლის ბალანსირება ხდებოდა სპარსული წარმომავლობის ბიუროკრატიით. დედაქალაქი იყო ჯერ თავრიზი (1502-1548), შემდეგ ყაზვინი (1548-1589). სასახლის კარზე და ჯარში გაბატონებული იყო თურქულ-აზერბაიჯანული ენა.
სეფიანთა სახელმწიფომ თავის ძალაუფლების მწვერვალს შაჰ აბას I დიდის (1587-1629) მმართველობის პერიოდში მიაღწია. ამ დროისთვის მოხდა ყიზილბაშური ელემენტების თანდათანობითი განდევნა სამხედრო სფეროდან და მისი ჩანაცვლება კავკასიური ელემენტებით. კავკასიელები ასევე განსაკუთრებულ როლს ასრილებდნენ სეფიანთა ადმინისტრაციაში. ამ გზით შაჰ აბასმა მოახერხა სახელმწიფოს ცენტრალიზაციის გაძლიერება და მომთაბარე ყიზილბაშების სამხედრო ძალაზე დამოკიდებულებისაგან გათავისუფლება. აბას I-მა ჩაატარა დედაქალაქი გადაიტანა ისპაჰანში. სამხედრო სფეროში ჩატარებული მნიშვნელოვანი რეფორმის შედეგად, რაშიც ინგლისელი კონსულებიც უწევდნენ დახმარებას, შაჰ აბასმა შესძლო ახალი ტიპის არმიის შექმნა. ის წარმატებით უპირისპირდებოდა უზბეკებს აღმოსავლეთით და ოსმალებს დასავლეთით. შაჰ აბასმა შესძლო პორტუგალიელების განდევნა ბაჰრეინიდან (1602) და ინგლისის ფლოტის დახმარებით ჰორმუზდიდან სპარსეთის ყურეში (1622), რომელიც პორტუგალიელებისთვის ინდოეთთან დამაკავშირებელი უმნიშვნელოვანეს პუნქტს წარმოადგენდა. მან გააფართოვა სავაჭრო კავშირები ინგლისთან და ინდოეთთან. აბას I-ის დროს განვითარდა ფეოდალური კულტურა, სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა შიიზმი.
შაჰა ბასის მემკვიდრეების დროს სეფიანთა სახელმწიფომ თანდათანობით დაკარგა ძალა. იმპერიის დაცემას ხელს უწყობდა გაუთავებელი ომები ოსმალეთის იმპერიასთან და უზბეკეთის სახანოსთან. XVIII საუკუნის დასაწყისში გახშირდა დაპყრობილი ხალხების (ქართველები, ავღანელები, სომხები, აზერბაიჯანელები) აჯანყებები. სეფიანთა იმპერია დაეცა 1722 წელს მომთაბარე ავღანელთა შემოსევის შედეგად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აზიის ყოფილი იმპერიები კატეგორია:ირანის სახელმწიფოები
ერთწლოვანი მცენარეები
მინი|[[ბარდა - ერთწლოვანი მცენარე]] ერთწლოვანი მცენარეები — მცენარეები, რომლებიც თავიანთ სასიცოცლო ციკლს ამთავრებენ ერთ სავეგეტაციო პერიოდში (ჩვეულებრივ 2-5 თვე). ასეთია მაგ. სელი, გეტვი, წიწიბურა, საგაზაფხულო ხორბალი, შვრიუკა, ჭიოტა.
ერთწლოვანი მცენარეებს, რომლებსაც განსაკუთრებით მოკლე სავეგეტაციო პერიოდი აქვთ, ეფემერები ეწოდებათ. ერთწლოვანი მცენარეები ხშირია უდაბნოში და ნახევრად უდაბნოში. ისინი ძირითადად იზრდება იქ, სადაც შეკრული მცენარეული საფარი არ არის. შეკრულ მცენარეულ დაჯგუფებაში კი მაგ., მდელოზე, ხშირად გვხვდება ისეთი ერთწლოვანი მცენარეები, რომლებსაც პარაზიტიზმის ან სიმბიოზის შედეგად შეუძლიათ დამატებითი საკვების მიღება. ზოგი ერთწლოვანი მცენარეები მკაცრ პირობებში წლის მანძილზე ვერ ამთავრებს თავის სასიცოცხლო ციკლს და გადაიქცევა მრავალწლოვნად (მრავალწლოვანი მცენარეები). ასეთია, მაგალითად ერთწლოვანი თივაქასრა.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
ჩელოპეჩი
ჩელოპეჩი (Челопеч) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 1720 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
ქეთევან კინწურაშვილი
ქეთევან კინწურაშვილი (დ. 16 მაისი, 1956, თბილისი.) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, მეცნიერი და პედაგოგი.
ბიოგრაფია
2012 წელს იყო ეროვნული კურატორი პრაღის მე-12 კვადრიენალეზე. დავით კაკაბაძის მონოგრაფიული გამოფენის სამეცნიერო კონსულტანტი (დ. შევარდნაძის საქართველოს ეროვნული გალერეა, 2013). გოეთეს ინსტიტუტის ხელშეწყობით განახორციელა საგამოფენო პროექტი — „მალშტრემი: ფრანც მარკი, გერმანული ექსპრესიონიზმი და მოდერნიზმი საქართველოში“. 2023 წელს პოლონეთის კულტურისა და ეროვნული მემკვიდრეობის სამინისტრომ მიანიჭა მედალი „Gloria Artis“.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:ქართველი ხელოვნებათმცოდნეები
ბოლივიის ეროვნული პარკების სია
მინი|250პქ|ბოლივიის დაცული ტერიტორიების რუკა წარმოდგენილია ბოლივიის ეროვნული პარკების სია 2008 წლის მონაცემებით:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივიის ეროვნული პარკები კატეგორია:ბოლივიის გეოგრაფია კატეგორია:ბოლივიის ტურიზმი კატეგორია:ეროვნული პარკების სიები კატეგორია:კონსერვაცია ბოლივიაში
2008 TC3
thumb|მეტეორიტის დედამიწასთან მიახლოების ტრაექტორია. 2008 TC3 — ორიდან ხუთ მეტრამდე დიამეტრის მეტეორიტი. დედამიწას შეეხო 2008 წლის 7 ოქტომბერს 02:46 საათზე (UTC), სუდანის ტერიტორიაზე. მეტეორიტი დედამიწის ატმოსფეროში ვარდნისას დაიწვა.
მეტეორიტი აღმოაჩინეს ჩამოვარდნამდე ერთი დღით ადრე ობსერვატორიაში მაუნტ-ლემონი, შტატ არიზონაში, მეტრონახევრიანი ტელესკოპი Catalina Sky Survey-ს მეშვეობით. მისი მუქი შეფერილობისა და სიმცირის გამო მეცნიერებმს მეტეორიტის შემჩნევა გაუჭირდათ.
კატეგორია:ასტრონომიული ობიექტები
Cephalotes guayaki
Cephalotes guayaki — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cephalotes-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ნერსეს ბალიენცი
ნერსეს ბალიენცი, ასევე ნერსეს ბალიენკი (სომხურად: Ներսէս Պալիանենց, Պալիենց, Պալիանց) ან ნერსეს ბაღონი — XIV საუკუნის დასაწყისის ქრისტიანი სომეხი ბერი. იგი ძირითადად ცნობილია კილიკიის სომხეთის სამეფოს ისტორიის დაწერით. მიუხედავად იმისა, რომ მის შრომებს თანამედროვე მეცნიერები მნიშვნელოვან წყაროდ მიიჩნევენ ამ პერიოდისთვის, მას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც არასანდო.
ნაშრომები
ნერსეს ბალიენცი არის კილიკიელი სომხეთის მეფეთა ისტორიის ავტორი, რომელიც განსაკუთრებით ორიენტირებულია მონღოლებთან ურთიერთობის აღწერაზე.
სემპადთან გაერთიანება
ნერსეს ბალიენტის ნაშრომის სეგმენტები ჩასმულია სემპადისის Chronique du Royaume de Petite Arménie– ში, რომლის ვერსია შეადგინა თანამედროვე ისტორიკოსმა ედუარდ დულაურიერმა, რომელმაც დაამატა ინფორმაცია ნერსეს ბალიენცისგან, რომ განევრცო სემპადის შემოქმედება მისი გარდაცვალების პერიოდის შემდეგ.
დაპირისპირება
ამ ნაშრომში ერთი საეჭვო მონაკვეთია, სადაც ნერსემ დაწერა, რომ სომეხთა მეფე ჰეტუმ II- მა, სირიაში მონღოლებთან 1299 შეტევის დროს, მცირე ძალებით წავიდა კაიროს განაპირას, შემდეგ კი თხუთმეტი დღე გაატარა იერუსალიმი წმინდა ადგილების მოსანახულებლად.
ზოგი ისტორიკოსი ნერსეს ბალიენცის განცხადებას წარმოადგენს ისე, რომ მონღოლებმა შესაძლოა დაიპყრეს ან, სულ მცირე, იმყოფებოდნენ იერუსალიმში 1299 წელს. კლოდ მუტაფიანი, Le Royaume Arménien de Cilicie- ში, ახსენებს ნაწერებსა და XIV საუკუნის სომხურ დომინიკანს, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ სომეხი მეფე ეწვია იერუსალიმს, რადგან იგი დროებით იქნა გათავისუფლებული მუსლიმთა მმართველობისაგან. ლენ დემურგერი, ჟაკ დე მოლაში, ახსენებს, რომ მონღოლებმა შეიძლება დაიპყრეს იერუსალიმი,რომელიც სოხურ ნაწარმოებს ეყრდნობა და სადაც აღწერილია, რომ ჰეთუმმა წირვა აღავლინა იერუსალიმში 1300 წლის იანვარში. ზოგი მკვლევარი, მაგალითად, დოქტორი სილვია შეინი, მიიჩნევს, რომ ეს განცხადება მიანიშნებს იმაზე, რომ მონღოლები შესაძლოა იმყოფებოდნენ იერუსალიმში 1299 წელს. 1991 წელს მის წიგნში შეინმა დაწერა, რომ სომხური ინფორმაცია ჰეტუმის ვიზიტის შესახებ დაადასტურეს არაბმა მემატიანეებმა.
ამასთან, სხვა ისტორიკოსებმა მკაცრად გააკრიტიკეს ნერსეს ბალიენცის განცხადება და შეინის ინტერპრეტაცია. დოქტორმა ანგუს დონალ სტიუარტმა თავის წიგნში „სომხური სამეფო და მამლუქები“ 2001 წელს, ნერსეს ბალიენცის განცხადებას უწოდა „აბსურდული პრეტენზია“ არასანდო წყაროდან და თქვა, რომ არაბმა მემატიანეებმა ეს არანაირად არ დაადასტურეს. სხვა ისტორიკოსმა რეუვენ ამიტაიმ ასევე დეტალური შედარება მოახდინა ვადი ალ-ხაზინდარის ბრძოლის გარშემო განვითარებული მოვლენების შესახებ არსებულ ყველა პირველ წყაროზე და დაასკვნა, რომ სომხური ცნობა შეცდომაში იყო, რადგან იგი არ ემთხვეოდა სხვა მსგავს წყაროებს. ტექსტი სავარაუდოდ, სავსე იყო გაზვიადებებით და უზუსტობებით და დაწერილი იყო სომხეთის მეფის ჰეტუმის სადიდებლად. ამიტაიმ ასევე აღნიშნა, რომ მიუხედავად შეინის მიერ წყაროს როგორც ნამდვილი აღიარებისა, ნაწარმოების თავდაპირველმა რედაქტორმა ედუარდ დულაურიემც კი უარყო სომხური ცნობების უტყუარობა. Mongol Raids, p. 246. "A less charitable attitude can be taken towards the other Armenian source, written by the anonymous continuator of Constable Smpad's work. His account is full of exaggerations and inaccuracies, the first of which is the year given for the campaign (751 of the Armenian calendar which equals 5 Jan. 1302 - 4 Jan. 1303). This unknown writer does not even mention Mulay or the Mongols in the raid into Palestine. In their stead only King Het'um of Armenia is found: after the victory of Hims, the king rushed forward to pursue the fleeing sultan. He was joined by 4,000 of his troops. After eleven days of hard riding, Het'um arrived at a location near Cairo called Doli (which I cannot identify). Throughout the pursuit, the sultan was but 10-12 miles ahead of the king. The latter soon withdrew from Doli because he was afraid of being captured. On his return, Het'um entered Jerusalem and gathered all the Christians from the city who had hitherto hidden in caves. During the 15 days he spent in Jerusalem, Het'um performed magnificent Christian ceremonies and also received a patent from Ghazan granting him the city and its surroundings. Afterwards, Het'um left Jerusalem and rejoined Ghazan in Damascus, spending the rest of the winter with him. Even the editor of this work, Edouard Dulaurier, unequivocally denies the veracity of the account and writes that the author's purpose was to glorify King Het'um. There is little resemblance between the facts described here and the Mamluk works or even the account of the historian Het'um, who certainly cannot be accused of lacking a desire to eulogize the Armenian king. It is quite improbable that the Mamluk writers would have missed an opportunity to attack [the muslim] Ghazan for such a despicable action, i.e., abandoning Muslim territory, especially Jerusalem to Christian depredations."
თავის ნაშრომში ედუარდ დულაურიე სინამდვილეში წერს, რომ ნერსემ შეიძლება დაამატოთ რამდენიმე ფანტასტიკური დეტალი ჰეტუმის მიღწევების გარკვეულწილად გაზვიადებისთვის, კერძოდ, სადავოა ერთი შემთხვევა, რომელშიც ნერსესი ამტკიცებს, რომ ჰეტუმმა კაიროამდე მიაღწია, როდესაც თავად ღაზანმა მხოლოდ 15,000 კაცი გაგზავნა ღაზამდე.
კონტუმასის პროვინცია
კონტუმასა — პროვინცია პერუში, კახამარკის რეგიონში. დედაქალაქია კონტუმასა. პროვინციის ფართობი შეადგენს 2 070,33 კმ²-ს. პროვინციაში ცხოვრობს 32 406 ადამიანი.
პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 8 რაიონად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახამარკის რეგიონის პროვინციები
ნიკოლ შერზინგერი
ნიკოლ პრესკოვია ელიკოლანი ვალიენტე შერზინგერი (ასევე ნიკოლ კი) (ინგლ. Nicole Prescovia Elikolani Valiente Scherzinger) (დ. 29 ივნისი, 1978) — ამერიკელი მომღერალი, მოცეკვავე, სიმღერების ავტორი და მსახიობი, ფართო მასებში უფრო ცნობილი, როგორც Pussycat Dolls-ის წამყვანი ვოკალისტი.
ადრეული ცხოვრება
შერზინგერი ჰავაიზე დაიბადა, ფილიპინელი მამის და ჰავაელ/რუსი დედის ოჯახში. მისი დედა, როზმარი, მამამისს დაშორდა და ლუიზვილში, კენტუკი გადავიდა, ნიკოლის მამინაცვალთან გერი შერზინგერთან საცხოვრებლად, მის და კე'ალასთან ერთად. ნიკოლი თავის აღზრდას ახასიათებს როგორც "კონსერვატიულ კათოლიკურად". განათლება მეიზიკის საშუალო სკოლაში მიიღო. შემდეგ მან შემსრულებლური ცხოვრება დაიწყო ლუიზვილში, სადაც გაკვეთილებს იღებდა ახალგაზრდა შემსრულებელთა ხელოვნების სკოლაში duPont Manual High School-ასთან და ამავე დროს გამოდიოდა ლუიზვილის მსახიობთა თეატრში. შერზინგერს თეატრალურ გამოსვლებში წამყვანი ადგილი რაითის სახელმწიფო უნივერსიტეტშიც ეჭირა, მაგრამ მან 1999 წელს სწავლას თავი დაანება და რპკ-ჯგუფ Days of the New-ში ბეკ-ვოკალს ასრულებდა.
1999-2001
შერზინგერი Days of the New-ის მეორე ალბომზე გამოჩნდა, რომელიც 1999 წელს დარელიზდა. მან ასევე ორი ტრეკი ჩაწერა ბარი დრეიკის FOB-თან, რომლებიც 2001-ში გამოვიდა.
Eden's Crush
2001 წელს, შერზინგერი მონაწილეობას იღებდა The WB-ს სატელევიზიო შოუს Popstars-ის საპრემიერო სეზონში, რითაც ადგილი მოიპოვა გოგონათა პოპ-ჯგუფში Eden's Crush. ჯგუფის 2001 წლის სინგლი, "Get Over Yourself", პიკის დროს გაყიდვებით #1 ადგილზე იყო და ბილბორდის ცხელი 100-ეულის ტოპ ათულშიც შევიდა. მეორე სინგლად არჩეულ იქნა "Love This Way" Popstars-ის ალბომიდან; თუმცა, მათი ხმის ჩამწერი კომპანია, London-Sire Records, გაკოტრდა და ჯგუფი საბოლოოდ დაიშალა. სიმღერების ავტორმა, კარა დიოგარდიმ ერთი ტრეკი დაწერა ალბომისთვის, და მოგვიანებით აგრძელებდა მუშაობას შერზინგერთან PCD-ზე და Her Name Is Nicole-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი პოპ-მომღერლები კატეგორია:ამერიკელი რიტმ-ენდ-ბლუზ მომღერლები კატეგორია:ამერიკელი ქალი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:დაბადებული 29 ივნისი
Dorylus ductor
Dorylus ductor — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Dorylus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ქერჩის საზღვაო ბრძოლა
ქერჩის საზღვაო ბრძოლა — ბრძოლა რუსეთისა და ოსმალეთის ფლოტებს შორის 1790 წლის 19 ივლისს რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1787-1791 წწ.) დროს. ოსმალეთის ესკადრა, რომელიც ოსმალეთიდან ყირიმში დესანტის გადასასხმელად მიემართებოდა 19 ივლისს ქერჩის სრუტიდან 20-25 მილის დაშორებით შეხვდა კონტრ-ადმირალ თედორე უშაკოვის რუსულ ესკადრას. ოსმალეთის ფლოტმა ისარგებლა ზურგის ქარით და უმალ შეუტია რუსულ ესკადრას. უშაკოვმა მარჯვე მოქმედებით ხელსაყრელი პოზიცია დაიკავა და მოკლე დისტანციიდან ზუსტი ცეცხლით ზარალი მიაყენა ოსმალეთის ესკადრის ავანგარდსა და ცენტრს. ოსმალეთის ესკადრა განადგურებას გადაარჩინა სწრაფმავალმა ხომალდებმა და ჩამოწოლილმა ნისლმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
642
თარიღი უცნობია
*
დეჩინი
დეჩინი (Děčín) — ქალაქი ჩრდილოეთ ჩეხეთში, უსტი-ნად-ლაბემის მხარეში. წარმოადგენს დეჩინის რაიონის უდიდეს ქალაქსა და ადმინისტრაციულ ცენტრს.
დეჩინი მდებარეობს ბოჰემიაში, მდინარე ელბისა და პლოუჩინცეს შერწყმის ადგილას, გერმანიასთან საზღვრის საიხლოვეს, პრაღა-დრეზდენი-ბერლინის სარკინიგზო მაგისტრალზე.
ქალაქი გაშენებულია ზღვის დონიდან საშუალოდ 135 მეტრზე და შესაბამისად ის ჩეხეთის ყველაზე დაბალი ქალაქია. განვითარებულია მრეწველობა.
ჰიტლერის მიერ ჩეხოსლოვაკიაში შეჭრამდე, 1939 წლის 13 მარტს, დეჩინის ანექსია პოლონელებმა მოახდინეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩეხეთის ქალაქები
აკიდი
აკიდი (ბერძნ. Ἂκις -ιδος) — მდინარე აკიდის ღვთაება სიცილიაში. გადმოცემის თანახმად, ფავნის ვაჟს, სიცილიელ მწემსს — აკიდს შეუყვარდა ფერია გალათეა და ამისათვის მოკლა პოლიფემოსმა. მოკლული აკიდის სისხლი მდინარედ გადაიქცა და მდინარეს მოსახლეობამ აკიდი უწოდა. მითი გამოიყენა და დაამუშავა ოვიდიუსმა.
NGC 7446
NGC 7446 — გალაქტიკა ანდრომედას თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1878 წლის 23 ოქტომბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
აკიდი
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია კატეგორია:ზღვის და მდინარის ღმერთები
NGC 7446
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:ანდრომედას თანავარსკვლავედი
Cephalotes grandinosus
Cephalotes grandinosus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cephalotes-ის გვარიდან.
დელიანი (სოფიის ოლქი)
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
ევა გონსალესი
ევა გონსალესი (დ. 19 აპრილი, 1849 – გ. 6 მაისი, 1883) — ფრანგი იმპესიონისტი მხატვარი.
ადრეული ცხოვრება
ევა მამამისმა - მწერალმა ემანუელ გონსალესმა სახელვნებო წერეებში ადრეულ ასაკში წარადგინა. 1865 წელს 16 წლის ასაკში მან დაიწყო პროფესიულ დონეზე მხატვრობის შესწავლა და იღებდა ხატვის გაკკვეთილებს პორტრეტის შარლ ჯოშუა შაპლინთან. მამის კავშირების დახმარებით, რომელიც იყო Société des gens de lettres-ის (საფრანგეთის მწერალა ხალხთა საზოგადოება) დამფუძნებელი ის პარიზის კულტურული ელიტის წარმომადგენლებს ხვდებოდა და ადრეული ასაკიდან ეცნობოდა იმ დროის ლიტერატურის და ხელოვნების თანამედროვე იდეებს.
ედუარ მანეს სტუდენტი
ევა ცნობილია 1მით, რომ 1869 წლის თებერვლიდან ის გახდა ედუარ მანეს მოსწავლე. ამ ურთიერთობი საფძველი გახდა ცუდი მიმოხილვა რომელიც მანემ მისი სალონის ნამუშევრების შესახებ მიიღო. ეს იყო გამოწვავა რამაც აიძულა მისი ნამუშევრის შესახებ ღია დისკუსია ქონოდა. არსებობს მოსაზრება, რომ მანემ მაშინვე დაიწყო ევას პორტრეტის ხატვა, რომელიც 1870 წელს დაასრულა და იმავე წელს Mlle E.G-ს სახელით იყო წარმოდგენილი პარიზის სალონში. სამწუხაროდ, ევას ვამუშევრების დებიუტი, რომელიც იმავე დროს იყო წარმოდგენილი იმავე სალონში მანეს ნამუშევარმა დაჩრდილა. თავის ნამუშევარსი ევა ხატვის პროცესში ყავს გამოსახული, თუმცა მისი მკაცრი პოზა და ძვირადღირებული კაბა არ შეესაბამება სამუშაო პროცესს. ამ ნამუშევრის გამო ზოგიერთმა კრიტიკოსმა ის უბრალოდ აღიქვა ახალგაზრდა მოდელად რომელიც უკვე სახელოვან მხატვართან მუშაობს. ევა მანეს ერთადერთი ოფიციალური მოსწავლე და ასევე იმპრესიონისტული სკოლის რამდენიმე წარმომადგენლის მოდელიც იყო. მის 1885 წლის რეტროსპექიულ და Galerie Daber's-ს 1950 წლების გამოფენებზე მანეს Mlle E.G უფრო ხშირად განიხილებოდა ვიდრე თვითონ ევას შემოქმედება.
ევას სტილი ძალიან გავს მასეს ესპანურ პერიოდს, მისმა სტილმა წლების განმავლობაში მხოლოდ მცირე ცვლილებები განიცადა. მისი ნახატების ძირითადი თამ ყოველდღიური ცხოვრების სცენები იყო.
1871 წელს მანემ იმპრესიონისტების სკოლაში უფრო კაშკაშა ფერების და აქტიური ზედაპირის გამოყენებას ახალისებდა. ამის საპირისპიროდ ევა ინარჩუნებდა ნეიტრალურ ფერებს და 60-იანელებისთვის დამახასიატებელ მკვეთრ კონტურებს.
კარიერა
გონსალესის მოყვარულები მას აფასებენ მისი განსაკუთრებული შემოქმედებითი ინტუიციის და უმაღლესი ტექნიკის გამო. სალონის მნახველების უმეტესობა აღნიშნავდა მის "ქალურ ტექნიკას" და "მაცდურ ჰარმონიას". თუმცა მისი დიდი ზომის ნამუშევარი - Box at the Théâtre des Italiens (1874) სალონის ჟიურიმ დაახასიათა როგორც "მამაკაცური ენერგიულობის" მატარებელი. ამის გამო მათ ნამუშევრის ავტორის ავთენტურობასთან გაუჩნდათ ეჭვი და ნამუშევრის მიღებაზე უარი განაცხადეს. მიხედავად ამისა მინსამ ნამუშევარმა რიგი კრიტიკოსების პოზიტიური გამოხმაურება მოიპოვა. მისი ნამუშევრების დამფასებლები იყვნენ: ლუი ლერუა, ჟიულ-ანტუან კასტანიარი და ემილ ზოლა. უფრო მეტიც ხელოვნების კრიტიკოსი მარია დერაისმესი მას მიიჩნევდა საუკეთესოდ რადგან შეძლო და განავითარა კაცი მხატვრებისგან განსხვავებული ხედვა.
1879 წელს სამ წლიანი ნიშნობის სემდეგ ის გრაფიკოს ჰენრი გერარდზე დაქორწინდა. წყვილს შვილი ჯონ რაიმონდი 1883 წლის აპრილში ეყოლათ.
გარდაცვალება
1883 წელს 34 წლის ასაკში მშობიარობის დროს გარდაიცვალა. მისი მასწავლებლის ედუარ მანეს გარდაცვალებიდან ხუთი დღის შემდეგ. მას შეეძინა ვაჟი რომელიც მისმა მამამ და და ჯენიმ (რომელიც მოგვიანებით გერარდის მეორე ცოლი გახდა) გაზარდეს. გარდაცვალების შემდეგ მოეწყო მისი შემდეგი გამოფენები: La Vie Moderne (1885), the Salon d'Automne (1907) და კიდევ პარიზის რამდენიმე გალერეაში. ასევე 1952 წელს ის გამოიფინა the Musée National des Beaux-Arts-ში, მონტე-კარლოში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1849 კატეგორია:გარდაცვლილი  6 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1883 კატეგორია:მონმარტრის სასაფლაოზე დაკრძალულნი კატეგორია:მშობიარობის დროს გარდაცვლილები კატეგორია:ფრანგი მხატვრები
ერთწლოვანი საკვები ბალახი
ერთწლოვანი საკვები ბალახი — მცენარეები, რომლებსაც იყენებენ ცხოველთა საკვებად. ცნობილია 60-ზე მეტი სახეობა. მარცვლოვნებიდან მოჰყავთ სუდანურა, ქვრიმა, ერთწლოვანი კოინდარი და სხვა. პარკოსნებიდან — ცერცველა, ცულისპირა, ბარდა და სხვ. ერთწლოვანი საკვები ბალახს თესავენ ან ძირითად კულტურად ან სხვა ძირითადი კულტურის მოსავლის აღების შემდეგ, როგორც შუალედურს, დამატებითი მოსავლის მისაღებად. იყენებენ მწვანე საკვებად, სილოსად, თივად და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
ალეგრია-დე-ალავა
სქოლიო
კატეგორია:ალავის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ალავის ქალაქები
რექომის ციხე
რექომის ციხე – გვიანი შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე შიდა ქართლში, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტში. მაღალ მთაზე აშენებული ციხე ნაგები იყო ფლეთილი ქვის მშრალი წყობით. შემორჩენილია ციხის ჩრდილოეთი კედლის მცირე ნაწილი და ციხის შიდა სათავსის ნანგრევები. დანარჩენი კედლები განადგურებულია.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
სოფი ტერნერი (მსახიობი)
სოფი ბელინდა ჯონასი (Sophie Belinda Jonas, დ. 21 თებერვალი, 1996 ) გათხოვებამდე ტერნერი — ინგლისელი მსახიობი. ცნობილია სანსა სტარკის როლის შესრულებით HBO-ს ტელესერიალში სატახტოთა თამაში, რომელმაც მოუპოვა ნომინაცია ახალგაზრდა მსახიობთა ჯილდოზე.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 21 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1996
ვილდის ციხე
ვილდის ციხე – გვიანი შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე შიდა ქართლში, მდებარეობს ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვილდის ჩრდილოეთით 4 კმ-ზე. ნაგებია დიდი ზომის ფიქალით, გამოყენებულია კლდის ქანებიც. წყობა მშრალია. ციხე გეგმით ოვალურია, სამხრეთ-დასავლეთით ჩართულია სწორკუთხა კოშკი. ციხეში შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. მის მარჯვნივ, ციხის კედლის გარეთ შემორჩენილია ციხის სწორკუთხა სათავსის ნანგრევები. კედლების სიმაღლე დაახლოებით 1-2 მეტრს აღწევს. გალავნის შიგნით ერთმანეთის მიჯრით განლაგებულია გეგმით სწორკუთხა სათავსები. ციხის ცენტრალურ ნაწილში შემორჩენილია ეკლესიის ნანგრევები. იკითხება აფსიდა და კონქის მცირე ნაწილი, აგრეთვე ჩრდილოეთი, სამხრეთი და დასავლეთი კედლების ფრაგმენტები. ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ანჟე
ანჟე (Angers) — ქალაქი დასავლეთ საფრანგეთში. მდებარეობს ლუარის რეგიონის, მენი და ლუარის დეპარტამენტში. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 157 000 ადამიანს, საფრანგეთის ქალაქებს შორის მოსახლეობის მიხედვით მას მეჩვიდმეტე ადგილი უკავია. საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 3677 ადამიანს. ქალაქის ფართობია 42,70 კმ². ვრცელდება ზღვის დონიდან 12–64 მ სიმაღლეზე. დასახლებული პუნქტიდან 300 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი პარიზი, ხოლო 90 კილომეტრში მდებარეობს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი ნანტი. ქალაქის ყველაზე თბილი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი — იანვარი და თებერვალი.
ამ ადგილებში აღმოჩენილია ადამიანის უძველესი ნასახლარები და სანადირო იარაღები. აღმოჩენილი მასალები თარიღდება ჩვენი წელთაღრიცხვით 400 000 წლით (ქვედა პალეოლითი). აქ უძველესი დროიდან სახლობდნენ გალები მოგვიანებით ეს ტერიტორიები შევიდა რომის იმპერიის შემადგენლობაში. დაახლოებით 845 წელს აქ ილაშქრეს ვიკინგებმა.
ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარეობს ანჟეს სასახლე, რომელიც აიგო IX - XIII საუკუნეებში.
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის ქალაქები
მაიკლ ონდააჩი
ფილიპ მაიკლ ონდააჩი (Philip Michael Ondaatje; დ. 12 სექტემბერი, 1943, კოლომბო, შრი-ლანკა) — წარმოშობით შრილანკელი, კანადელი პოეტი, პროზაიკოსი და ესეისტი.
ონდააჩი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი თანამედროვე კანადელი ავტორია. ლიტერატურული კარიერა 1967 წელს პოეტური კრებულის გამოქვეყნებით დაიწყო. მას მოჰყვა პოემა „The Collected Works of Billy the Kid“ 1970 წელს, რომელმაც კრიტიკული აღიარება დაიმსახურა. ონდააჩის ყველაზე ცნობილი ნაწარმოებია რომანი „ინგლისელი პაციენტი“ (1992), რომელმაც მას საერთაშორისო წარმატება მოუტანა. რომანისთვის 2018 წელს ონდააჩმა ოქროს ბუკერის პრემია მიიღო.
სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის კანადელი მწერლები კატეგორია:კანადელი მამაკაცი რომანისტები კატეგორია:კანადელი მამაკაცი ესეისტები კატეგორია:XX საუკუნის კანადელი პოეტები კატეგორია:კანადელი მამაკაცი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის კანადელი რომანისტები კატეგორია:ტორონტოს უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ტოიამის პრეფექტურა
ტოიამის პრეფექტურა (富山県) — პრეფექტურა იაპონიაში, ტიუბუს რეგიონში, კუნძულ ჰონსიუზე. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ტოიამა. ფართობი 4,247.61 კმ², მოსახლეობა 1 031 262 ადამიანი (2021 წლის 1 მარტის მდგომარეობით). დასავლეთით ესაზღვრება ისიკავის პრეფექტურა, სამხრეთით გიფუს პრეფექტურა, აღმოსავლეთით ნაგანოს პრეფექტურა, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით ნიიგატის პრეფექტურა. განლაგებულია იაპონიის ზღვის გასწვრივ, ხოლო სანაპირო ვაკე შეჭრილ-შემოჭრილია ტოიამის უბით. დამახასიათებელია ხშირი ჰიდროგრაფიული ქსელი. ტოიამის პრეფექტურა ბრინჯის მნიშვნელოვანი მწარმოებელია. დაავადება იტაი-იტაი პირველად ტოიამაში გამოვლინდა.
ტესკოკოს ტბა
ტესკოკოს ტბა (Lago de Texcoco) — ყოფილი ტბა მექსიკაში, რომელიც მდებარეობდა ზღვის დონიდან 2240 მეტრის სიმაღლეზე, აცტეკთა იმპერიის დედაქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში. 1325 წელს ინდიელბმა ამ ტბაზე დააარსეს ქალაქი ტენოჩტიტლანი, რომელიც შემდეგ იმპერიის ცენტრი გახდა. მოგვიანებით, ტბა მდინარე პანუკოს შეუერთდა.
აკმონი
აკმონი — ბერძნულ მითოლოგიაში რამდენიმე პერსონაჟია:
ტესკოკოს ტბა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მექსიკის ტბები
საჭურჭლე
საჭურჭლე — ძვირფასეულობა, განძი და სიმდიდრის საცავი, ხაზინა ძველ საქართველოში.საჭურჭლის შინაარსად, მის ჩვეულებრივ შიგთავსად სახელწოდების მიხედვით „ჭურჭელი“ — ძვირფასი ნივთები, მოძრავი განძეულობა იგულისხმება. გაერთიანებული სამეფოს ხანაში ტერმინი „საჭურჭლე“ სალაროსაგან განსხვავებულ, სანიადაგოდ სახმარ-სახარჯავ სახელმწიფო ხაზინას აღნიშნავდა. საჭურჭლეში ფული, „ლარი და ჭურჭელი ოქროსი და ვერცხლისა, ჩინური და ქაშანური უსაღვინო“, მეფისთვის „შემოძღუნებული“ „თუალნი და მარგალიტნი“ ინახებოდა. საჭურჭლე ერთიან დაწესებულებას წარმოადგენდა, თუმცა მისი განყოფილებები ანუ საგანძურები სხვადასხვა ადგილას იყო მოტავსებული (მაგ., ატენის, „ზემონი და ქუემონი“ საჭურჭლენი).
ხელმწიფის კარის გარიგებაში სამეფო „სახლის საჭურჭლე“ იხსენიება, ქვეყნის მთავარი საჭურჭლე სატახტო ქალაქში — ჯერ ქუთაისში, შემდეგ კი (1122 წლიდან) თბილისში იყო. საჭურჭლე მეჭურჭლეთუხუცესს ექვემდებარებოდა. სამოხელეო აპარატს შეადგენდნენ საჭურჭლისა თუ მეჭურჭლეთუხუცესს ნაცვალი და მეჭურჭლენი, საჭურჭლის უხუცესი, მუქიბი, მუშრიბი და მწიგნობარი. „საჭურჭლეთა შემოსავალნი“ მეფის ერთ-ერთ ძირითად „მართება“-„განასაგებელს“ შეადგენდა. ერთიანი სამეფოს დაშლისას სახელმწიფო საჭურჭლეც გაიყო. ეკლესია-მონასტრებში კორპორაციული საჭურჭლეები არსებობდა. გვიანდელი ფეოდალური პერიოდის სამართლეებრივ ძეგლებში. „საჭურჭლე“ გამონაკლისის სახეით კერძომფლობელური ქონებისა თუ მისი სათავსის მნიშვნელობით დასტურდება.
Cephalotes goniodontes
Cephalotes goniodontes — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cephalotes-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Dorylus emeryi
Dorylus emeryi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Dorylus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სრულიად საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელ კომიტეტი
სრულიად საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელ კომიტეტი (საქ. ცაკი) — საქართველოს სსრ უმაღლესი საკანონმდებლო, განმკარგულებელი და მაკონტროლებელი ორგანო რესპუბლიკის საბჭოების ყრილობათა შუა პერიოდში. ცაკს სრულიად საქართველოს საბჭოების ყრილობა ირჩევდა. იგი თავისი საქმიანობის ანგარიშს უდგენდა ყრილობასს და მის წინაშე იყო პასუხისმგებელი. ცაკი სასესიო წესით მუშაობდა (სესიათა შუა პერიოდში ცაკის პრეზიდიუმი მოქმედებდა). საქართველოს ცაკის უფლებამოსილება განსაზღვრული იყო ჯერ რესპუბლიკის 1922 და შემდეგ 1927 კონსტიტუციით. მის კომპეტენციაში შედიოდა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოსა და სახალხო კომისარიატების შექმნა, საშინაო პოლიტიკის საერთო ხელმძღვანელობა, სახელმწიფო ბიუჯეტის დამტკიცება, კოდექსების, დეკრეტებისა და დადგენილებების გამოცემა. კონსტიტუციის დაცვის მეთვალყურეობა და სხვა. საქართველოს ცაკი 1922—1938 წლებში არსებობდა. იგი პირველად 1922 წლის 3 მარტს აირჩიეს. საქართველოს სსრ 1937 კონსტიტუციის ძალით უზენაესი სახელმწიფო ხელისუფლება გადაეცა რესპუბლიკის უმაღლეს საბჭოსა და მის პრეზიდიუმს, რომელთა ფორმირება 1938 წლის ივნის-ივლისში დასრულდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სსრ
ტესკოკო (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტესკოკო შეიძლება აღნიშნავდეს:
სრუტე
thumb|150px|სრუტის დიაგრამა| მინი|150პქ|[[გიბრალტარის სრუტე|გიბრალტარის სრუტის თანამგზავრული ფოტო]] სრუტე — ხმელეთის ორ მასივს შორის არსებული წყლის სივრცე, რომელიც აკავშირებს წყლის აუზებს (ზღვებს, ოკეანეებს და ა.შ.) სრუტეები ხასიათდებიან სიგრძით, სიგანით, სიღრმით, წყლის დინების სიჩქარით და მიმართულებით. სრუტის ჰიდროლოგიური რეჟიმი განისაზღვრება მისი მეშვეობით მომხდარი წყალცვლის თავისებურებებით, დამოკიდებულია შეერთებული წყალსატევების ან მათი ნაწილების რეჟიმებზე, სრუტის სიგრძეზე, სიგანესა და სიღრმეზე.
სრუტეებს შორის მსოფლიოში ყველაზე გრძელია მოზამბიკის სრუტე. მისი სიგრძე 1 760 კმ-ია, ხოლო ყველაზე განიერი – დრეიკის სრუტე 820 კმ სიგანით.
ლიტერატურა
კატეგორია:სრუტეები
აკო, ალფიტო და მორმო
აკო, ალფიტო და მორმო (Akko, Alphito, Mormo) — ძველ საბერძნეთში არსებული საფრთხობელები, რომლებითაც აშინებდნენ ხოლმე მოუსვენარ და მტირალ ბავშვებს.
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
ჩოტის პროვინცია
ჩოტა — პროვინცია პერუში, კახამარკის რეგიონში. დედაქალაქია ჩოტა. პროვინციის ფართობი შეადგენს 3 795,1 კმ²-ს. პროვინციაში ცხოვრობს 165 411 ადამიანი.
პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 19 რაიონად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კახამარკის რეგიონის პროვინციები
NGC 7449
NGC 7449 — გალაქტიკა ანდრომედას თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1878 წლის 23 ოქტომბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:ანდრომედას თანავარსკვლავედი
ეჟენ ბოში
ეჟენ ბოში (Eugène Boch; დ. 1 სექტემბერი, 1855 — გ. 3 იანვარი, 1941) — ბელგიელი მხატვარი, დაიბადა სან-ვაასტში, ლა ლუვიერში, ენოს პროვინციაში. იყო ანა ბოშის უმცროსი ძმა.
ეჟენ ბოში იყო ბოშების ოჯახის მეხუთე თაობის წარმომადგენელი, ჩინური კერამიკისა და ნივთების მწარმოებელი მდიდარი ოჯახისა, რომელიც დღესაც აქტიურია და მუშაობს ფირმა Villeroy & Boch-ის სახელით, ეჟენ ბოში ჩაწერილი იყო და აქტიურად მუშაობდა ლეონ ბონას სახელოსნოში, პარიზში, 1879 წელს. 1882 წლიდან, როდესაც ბონამ დახურა საკუთარი სახელოსნო, მან სწავლა და მუშაობა ფერნანდ კორმონის სახელოსნოში განაგრძო. 1882, 1883 და 1885 წლებში მისი ნახატები სალონის გამოფენებზე იქნა აღიარებული.
1888 წელს, დოჯ მაკნაითმა ეჟენ ბოში გააცნო ვინსენტ ვან გოგს.
1892 წელს ის დასახლდა მონტიონში (სენა და მარნა), პარიზთან ახლოს. 1909 წელს, ის დაქორწინდა ანე-მარი ლეონ კრუსფონდზე (?-1933), 1910 წელს ისინი დასახლდნენ საკუთარ რესტავრირებულ შალეში (შვეიცარიული სახლი), სადაც სიცოცხლის ბოლომდე ერთად ცხოვრობდნენ.
1941 წელს ეჟენ ბოში სიკვდილის შემდეგ, საკუთარი პორტრეტი სახელად პოეტი, რომელიც მას ავტორმა, ვინსენტ ვან გოგმა დაარქვა, და რომელიც მას ჯოანა ვან გოგ-ბოგნერისგან ჰქონდა მიღებული, გადაეცა ლუვრის მუზეუმს. დღეს კი ნამუშევარი წკუთვნის ორსეის მუზეუმის კოლექციას.
ბოშის კოლექციის ნაწილი შეიძინა მისი დის შვილიშვილმა ლუთვინ ვონ ბოშმა, იმ მიზნით, რომ შეექმნა ანა და ეჟენ ბოშების მუზეუმი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: ბელგიელი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1855 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კუზიანი ნოტრ-დამიდან (1996 წლის ფილმი)
კუზიანი ნოტრ-დამიდან (The Hunchback of Notre Dame) — Walt Disney Feature Animation-ის 1996 წლის ანიმაციური ფილმი, რომლის დისტრიბუტორი იყო Buena Vista Pictures. ეს არის დისნეის რიგით 34-ე სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი.
ნამუშევარი ეფუძნება ვიქტორ ჰიუგოს რომანს „პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი“. სიუჟეტის მთავარი გმირია კვაზიმოდო, ხეიბარი მნათე პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარში, რომელსაც ადგილობრივი საზოგადოება უფრთხის.
რეჟისორების, კირკ უაიზის და გერი ტრუსდეილის მიერ, დონ ჰენის პროდიუსერობით გადაღებულ ამ ფილმს ახმოვანებენ ტომ ჰალსი, დემი მური, ტონი ჯეი, კევინ კლაინი, პოლ კენდელი, ჯეისონ ალექსანდრი, ჩარლზ კიმბროუ, დევიდ ოგდენ სტირსი და მერი უაიქსი (რომლისთვისაც ვიქტორის, ჰუგოს და ლავერნის განსახიერება უკანასკნელი აღმოჩნდა). შექმნილი დისნეის რენესანსის პერიოდში, ეს არის განწყობით დისნეის ერთ-ერთი ბნელი ნაშრომი - ბავშვების მოკვლის, ვნებების, გენოციდის და ცოდვის თემებით - მიუხედავად იმისა, რომ MPAA-ს მოთხოვნით, ორიგინალური სცენარი შეიცვალა, რათა ფილმს კინოთეატრებში G-რეიტინგი მიეღო. მუსიკის ავტორია ალან მენკენი, ხოლო სიმღერების ტექსტების — მენკენი და სტივენ შვარცი (რომლებმაც ასე უკვე ითანამშრომლეს ფილმის „პოკაჰონტასი“ წარმოებისას).
კუზიანი ნოტრ-დამიდან გამოვიდა 1996 წლის 21 ივნისს. მას კრიტიკოსთა აღიარება ხვდა წილად და კომერციული წარმატებაც, მსოფლიო მასშტაბით 325 მილიონი აშშ დოლარის ოდენობით. იგი 1996 წლის ყველაზე შემოსავლიან ფილმებში რიგით მეხუთე იყო. ფილმმა მიიღო ოსკარი და ოქროს გლობუსი საუკეთესო მუსიკის კატეგორიებში. მისი უფრო მკაცრი, სასცენო ვერსია, შეიქმნა ჯეიმზ ლაპაინის მიერ და დაიდგა Walt Disney Theatrical-ის ხელშეწყობით. სპექტაკლი გადიოდა ბერლინში, 1999—2002 წლებში. პირდაპირ ვიდეოზე 1996 წელს გამოიცა მისი გაგრძელება, „კუზიანი ნოტრ-დამიდან II“
სქოლიო
კატეგორია:უოლტ დისნეის სტუდიების ანიმაციური ფილმები კატეგორია:საბავშვო ფილმები კატეგორია:1996 წლის ფილმები კატეგორია:1996 წლის ანიმაციური ფილმები კატეგორია:ამერიკული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:Walt Disney Pictures-ის ფილმები
სათიხარის ციხე
სათიხარის ციხე – XVIII საუკუნის ციხესიმაგრე შიდა ქართლში, მდებარეობს ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ სათიხართან. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. ციხე გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, კუთხეებში ცილინდრული კოშკებით. ჩრდილო-დასავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი კოშკები უკეთეს მდგომარეობაშია, დანარჩენი ორი ძლიერ დაზიანებულია. ციხიდან შემორჩენილია დასავლეთი, სამხრეთი და ნაწილობრივ აღმოსავლეთი კედლები. ციხესტან მისასვლელი ჩრდილოეთიდანაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ტელური
ტელური (Tellurium; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეხუთე პერიოდის, მეთექვსმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეექვსე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIა) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია 52, ატომური მასა — 127.60, tდნ — 449.51 °C, tდუღ — 988 °C, სიმკვრივე — 6.24 გ/სმ3. მოვერცხლისფრო-რუხი ფერის ლითონური ბზინვარების ნივთიერება. გახურების დროს პლასტიკური ხდება. განეკუთვნება იშვიათ გაბნეულ ელემენტებს. ბუნებრივი ტელური შედგება რვა იზოტოპისაგან: ექვსი (,, , , და ) სტაბილური და ორი ( და ) სუსტად რადიოაქტიური იზოტოპის სახით. სინთეზირების გზით მიღებულია ტელურის არაერთი ხელოვნური იზოტოპი. 1782 წელს ტელური აღმოაჩინა ფ. მიულერმა.
ისტორია
ტელური პირველად აღმოაჩინეს 1782 წელს ტრანსილვანიაში, ოქროსშემცველ მადნებში. აღმოაჩინა სამთო ინსპექტორმა ფრანც იოზეფ მიულერმა (შემდგომში ბარონი ფონ რეიხენშტეინი), ავსტრო-უნგრეთის ტერიტორიაზე. 1798 წელს მარტინ ჰაინრიხ კლაპროთიმ გამოჰყო ტელური და განსაზღვრა მისი მნიშვნელოვანი თვისებები.
სახელწოდების წარმომავლობა
მოდის ლათინური tellus, ნათესაობით ბრუნვაში telluris, დედამიწა.
ბუნებაში
გვხვდება თვითნაბადი ტელური გოგირდთან და სელენთან ერთად (იაპონური ტელურიანი გოგირდი შეიცავს 0,17 % Те და 0,06 % Se).
მიღება
ძირითადი წყაროა — სპილენძისა და ტყვიის ელექტროლიტიკური რაფინირების შლამი. შლამს მოწვავენ, ტელური რჩება ნამწვში, რომელსაც გამორეცხავენ მარილმჟავით. მიღებული მარილ მჟავიანი ხსნარიდან ტელურს გამოყოფენ, მასში გოგირდოვანი აირის SO2-ის გატარებით.
სელენიუმის და ტელურის გასაყოფად ამატებენ გოგირდმჟავას. ამასთან ილექება ტელურის დიოქსიდი ТеО2, ხოლო H2SeO3 რჩება ხსნარში.
ოქსიდიდან ТеО2 ტელურს აღადგენენ ნახშირით.
გოგირდისაგან და სელენისაგან ტელურის გასაწმენდად გამოიყენება მისი თვისება - ტელური აღმდგენის (Al) ზემოქმედებით ტუტე გარემოში გადადის ხსნარში დინატრიუმის ტელურიდის სახით Na2Te2:
ტელურის დასალექად ხსნარში ატარებენ ჰაერს ან ჟანგბადს:
განსაკუთრებული სიწმინდის ტელურის მისაღებად აწარმოებენ მის ქლორირებას
ხოლო წარმოქმნილ ТеО2 აღადგენენ წყალბადით:
ღირებულება
ტელურზე მნიშვნელოვანი მოთხოვნა და მოპოვების სიმცირე განსაზღვრავს საკმაოდ მაღალ ფასს მასზე (მიახლოებით 200—300 დოლარი 1 კგ-ზე თავისი სიწმინდის მიხედვით), მაგრამ, ამის მიუხედავად, მისი გამოყენების დარგების დიაპაზონი მუდმივად იზრდება.
ფიზიკო-ქიმიური თვისებები
thumb|200px|ტელურის დიოქსიდის ფხვნილი ტელური — მყიფე მოვერცხლისფრო-თეთრი ფერის ნივთიერებაა ლითონის ბრჭყვიალებით. თხელ ფენებში შუქზე მოწითალო-ყავისფერია, ორთქლში - ოქროსფერ-მოყვითალოა.
ტელური ქიმიურად უფრო ნაკლებად აქტიურია ვიდრე გოგირდი. ის იხსნება ტუტეებში, ზემოქმედებს აზოტმჟავა და გოგირდმჟავა, მაგრამ გაზავებულ მარილმჟავაში ნაკლებად იხსნება. ლითონური ტელური წყალთან ურთიერთქმედებს 100 °C-ზე, ხოლო მისი ფხვნილი იჟანგება ჰაერზე ოთახის ტემპერატურაზეც, ოქსიდის წარმოქმნით TeO2.