cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მძლავრი ჯგუფი
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი კომპოზიტორები კატეგორია:მძლავრი ჯგუფის კომპოზიტორები კატეგორია:რუსული მუსიკა კატეგორია:რუსეთის მუსიკის ისტორია
Lasioglossum sagax
Lasioglossum sagax — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1924 წელს.
სქოლიო
sagax
Sing for Absolution
Sing for Absolution — ინგლისური ალტერნატიულ როკ-ჯგუფ Muse-ის სიმღერა და სინგლი. გამოვიდა 2004 წელს. შეტანილია ალბომში Absolution.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Muse-ის სიმღერები კატეგორია:2003 წლის სიმღერები
დინგფაროსანი
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩხრიალა გველისებრნი
პავლოდარი
პავლოდარი — ქალაქი ყაზახეთში, პავლოდარის ოლქის ცენტრი. განლაგებულია ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ირტიშისპირა ვაკეზე, მდინარე ირტიშის მარჯვენა ნაპირზე. დიდი ნავსადგური, სამხრეთ ციმბირის მაგისტრალზე არსებული რკინიგზის სადგური. დაარსდა 1720 წელს როგორც კორიაკოვსკის ფორპოსტი (შემდეგ სადგური, რომელიც 1861 წელს გარდაიქმნა ქალაქ პავლოდარად). დიდი სამრეწველო ცენტრია. არის ნავთობგადასამუშავებელი, ქიმიური, მეტალურგიული და სხვა ქარხნები. 2010 წლისათვის ქალაქში ცხოვრობდა 353 930 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის ქალაქები
ერამის ბაღი
ერამის ბაღი (სპარს. باغ ارم) — ისტორიული სპარსული ბაღი ირანის ქალაქ შირაზში. სილამაზისა და ესთეტიკური მიმზიდველობის გამო, ერამის ბაღს ხშირად სამოთხეს უწოდებენ. მდებარეობს მდინარე ხოშკის ჩრდილოეთ ნაპირზე, ფარსის პროვინციაში. ბაღიც და პავილიონიც აგებულია XIX საუკუნის შუა წლებში, ქაშქების ტომების უზენაესი მმართველების მიერ. ბაღის თავდაპირველი გეგმა თავისი ოთხნაწილიანი სპარსული სტრუქტურით XVIII საუკუნეში სელჩუკებმა ააგეს და იმ დროისთვის „ბაღ-ე-შაჰს“ ეძახდნენ (მეფის ბაღი). იგი შედარებით ნაკლებად ორნამენტირებული იყო.
XVIII საუკუნის ჰოლანდიელი მოგზაური კორნელის დე ბრეინი ბაღის აღწერილობას იძლევა. საუკუნეთა განმავლობაში, სხვადასხვა მონაწილეთა მიერ სტრუქტურა იცვლებოდა, ახლდებოდა, იცვლებოდა სტილი. პირველი პავილიონი სამხრეთით, ღერძის გასწვრივ იყურება, იგი ადგილობრივმა არქიტექტორმა — ჰაჯი მოჰამედ ჰასანმა დააპროექტა. სტრუქტურა მოიცავს 32 ოთახსა და 2 სართულს, დეკორირებულია კრამიტით, რომლებზეც წაწერილია სპარსი პოეტი ჰაფეზის ლექსები. სტრუქტურა განახლდა ჯერ ზანდის დინასტიის დროს, შემდეგ კი ყაჯარების დინასტიის დროს. ბაღის რესტავრაციისთვის ბევრი გაიღო ფეჰლევების დინასტიამ რათა ამ ბაღს საერთაშორისო აღიარება მოეპოვებინა. 1965 წელს, შაჰ მოჰამედ რეზა ფეჰლევის უახლოესმა მეგობარმა და შირაზის უნივერსიტეტის კანცლერმა ადოლა ალამმა ბრიტანეთის კონსული იარნში, სერ დენის ვრაითი ერამის ბაღში პრინცესა ალექსანდრასადმი მიძღვნილ წვეულებაზე მიიწვია.
დღესსათვის ბაღი შირაზის უნივერსიტეტის საკუთრებაა და საზოგადოებისთვის ღიაა როგორც მუზეუმი, იცავს ირანის კულტურული მემკვიდრეობის ორგანიზაცია. 2011 წელს ბაღი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ირანში
კამატაგუის მუნიციპალიტეტი
კატამაგუის მუნიციპალიტეტი (Camatagua) — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, არაგუის შტატში. წარმოადგენს არაგუის შტატის 18 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. ფართობი 780 კმ². 2007 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ასევედოს მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 17 674 ათასი ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 22.7 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე. მთავარი ქალაქია კატამაგუა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:არაგუის შტატის მუნიციპალიტეტები
მკვდარი ქალაქები
მინი|მარცხნივ|200პქ|მკვდარი ქალაქების მდებარეობა სირიაში
მკვდარი ქალაქები მდებარეობს შემაღლებულ კირქვულ არეალში, რომელსაც კირქვის მასივს უწოდებენ. უძველესი დასახლებები მოიცავს 20–40 კმ სიგანისა და 140 სიგრძის ტერიტორიას. შედგება მაღლობების სამი ჯგუფისაგან; პირველი მათგანია ჩრდილოეთის ჯგუფი — სიმონისა და ქურთის მთები. მეორე შუა ჯგუფია ჰარიმის მთები, მესამე, სამხრეთის ჯგუფი კი ზავიიას მთები.
2011 წელს, ნასახლარები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა სახელით „ჩრდილოეთ სირიის ძველი სოფლები“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სირიაში კატეგორია:სირიის ისტორია
ეშლი ჯადი
ეშლი ჯადი (ინგლ. Ashley Judd; დ. 19 აპრილი 1968, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი კინომსახიობი. თავისი აქტიური კარიერა მან 1990 წელს დაიწყო. ორჯერ იყო ნომინირებული პრემიაზე „ოქროს გლობუსი“.
ბიოგრაფია
ეშლი ჯადი დაიბადა 1968 წლის 19 აპრილს კალიფორნიაში. მისი დედა ცნობილი მომღერალი ნაომი ჯადია. 1972 წელს მისი მშობლები გაიყარნენ და ორ წელიწადში ეშლი დედასთან და დასთან ერთად კენტუკის შტატში გადავიდა საცხოვრებლად. ოჯახი დიდი გაჭირვებით ცხოვრობდა, ამიტომაც ეშლის 12 სკოლის გამოცვლა მოუწია.
როდესაც ჯადის 14 წელი შეუსრულდა, უკვე ძალზედ პოპულარული იყო მისი დედისა და დის დუეტი "The Judds". მალე ოჯახი მატერიალურადაც მოძლიერდა.
ეშლი კენტუკის უნივერსიტეტში სწავლობდა ფრანგული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტზე. 1990 წელს მან სწავლა მიატოვა და ის მხოლოდ 2007 წელს დაასრულა. მან ფრანგულ ენაში ბაკალავრის სტიპენდიაც აიღო.
ლოს-ანჯელესში გადასვლის შემდეგ ეშლიმ ტელესერიალებში მონაწილეობა დაიწყო. 1991 წელს მან პატარა როლი მიიღო სერიალში „ვარსკვლავური გზა: შემდეგი თაობა“. ამავდროულად ეშლი ოფიციანტად მუშაობდა რესტორანში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1968 კატეგორია:დაბადებული 19 აპრილი კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
ძვ. წ. 284
გარდაიცვალნენ
*
ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი
ტერმინი ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ძვ. წ. 285
გარდაიცვალნენ
*
ოკეანის საგები
მინი|ოკეანის საგები მინი|ოკეანის სიღრმეების რყევის გრაფიკი ოკეანის საგები — მსოფლიო ოკეანის ფსკერის რელიეფისა და გეოლოგიური სტრუქტურის უმთავრესი ელემენტი. მოიცავს მთელ ოკეანურ ფსკერსა და მასში შემავალ ერთეულებს: შუაოკეანურ ქედებს, ღრმაწყლიან ქვაბულებს, ოკეანურ ღრმულებს, წყალქვეშა ქედებსა და მთებს.
მდებარეობს 3-4 ათ. მ უფრო ღრმად, ფართობი 200 მლნ. კმ²-ზე მეტი (მსოფლიო ოკეანის ფართობის 60%, დედამიწის ზედაპირის 40%). ტიპურად შედგება საძირკველისაგან, რომელიც წარმოქმნილია ზედა ნაწილში ბაზალტებითა და საფრით ღრმაწყლიან დანალექებში.
ოკეანის საგებისათვის დამახასიათებელია ოკეანური ტიპის დედამიწის ქერქი. ოკეანის საგების ვაკე რელიეფის ფონზე გამოირჩევა დიდი მაღლობები (მაგ., დარვინის მაღლობი წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში). გვხვდება აგრეთვე იზოლირებული მთები და გორაკ-ბორცვიანი რელიეფის მონაკვეთები, რომელთაც ვულკანურ წარმონაქმნებად თვლიან. ზოგიერთი მთისა და ქედის მწვერვალი ზღვის დონეზე მაღლა ამოდის, რომლებიც საბოლოოდ, ოკეანურ კუნძულებს ქმნიან. ზოგი მწვერვალი კი წყლის ზედაპირზე დაშენებულია მარჯნული ნაგებობებით.
ოკეანის საგებს წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში ზოგიერთ ადგილზე კვეთს ვულკანური და ლოდა ქედები. ატლანტის ოკეანეში ოკეანის საგების ვაკეები მერიდიანულად ვრცელდება შუაოკეანური ქედის ორივე მხარეს. ინდოეთისა და ჩრდილოეთ ყინლოვან ოკეანეებში, ოკეანის საგები ქედებით დანაწევრებულია ცალკეულ ვაკეებად.
ანტარქტიდა ვაკეების თითქმის უწყვეტი რგოლითაა შემორკალული. ოკეანის საგებზე დალექილია ღრმა წყლის წითელი თიხა (დალექვის სიჩქარე — რამდენიმე მმ 1 ათ. წელიწადში).
დანალექი მასალები თანდათანობით ავსებენ უსწორმასწოროებებს და წარმოქმნიან ნაზ რელიეფს. ოკეანის საგების რელიეფის აგებულებაში მნიშვნელოვანი როლი ეკუთვნით ნასხლეტებს. მეტად გრანდიოზულია სუბგანედური ოკეანური ნასხლეტების სისტემა წყნარი ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ნასხლეტების ამ ზონის ფსკერის რელიეფი ჩვეულებრივ წარმოდგენილია გრაბენებისა და ჰორსტული ამონაწევების სახით, რომლებიც ხშირად გაჭიმულია რამდენიმე ათ. კმ-ზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოკეანოლოგია კატეგორია:გეომორფოლოგია
კინკანი
კინკანი, კუმკვატი (Fortunella) — მარადმწვანე ხეების და ბუჩქების გვარი ტეგანისებრთა ოჯახისა. მჭიდროდ დატოტვილი, 2-3 მ სიმაღლის მცენარეა.
აქვს ვიწრო და წვეტიანი ფოთოლი, თეთრი ყვავილი, წვრილი (2 სმ-მდე დიამეტრის), მოტკბო-მომჟავო ნაყოფი. ყვავილობს ივლისში, ნაყოფი იანვარ-თებერვალში მწიფდება. მისგან ამზადებენ მურაბას, იყენებენ საკონსერვო წარმოებაში და დეკორატიული მიზნით.
სქოლიო
კატეგორია:ტეგანისებრნი
სკოტ პარკერი
სკოტ მეთიუ პარკერი (Scott Matthew Parker; დ. 13 ოქტომბერი, 1980) — ინგლისელი ყოფილი ფეხბურთელი, რომლის კარიერამ 20 წელს გასტანა. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე.
პროფესიული კარიერა დაიწყო „ჩარლტონ ატლეტიკში“ 1997 წელს. 2000 წელს იჯარით შეუერთდა „ნორვიჩ სიტის“. 2004 წლის იანვარში, 10 მილიონი გირვანქა სტერლინგის სანაცვლოდ შეიძინა „ჩელსიმ“. მომდევნო წელს დატოვა კლუბი და გადავიდა „ნიუკასლში“, სადაც დაინიშნა კაპიტნად. 2007-2011 წლებში პარკერი ასპარეზობდა „ვესტ ჰემში“, სადაც 2010-2011 წლის სეზონში „ფეხბურთის ჟურნალისტთა ასოციაციის“ მიერ დასახელდა წლის ფეხბურთელად. 2011 წელს კონტრაქტი გააფრომა „ტოტენჰემთან“, ხოლო 2013 წელს შეუერთდა „ფულემს. აქვე დაასრულა საფეხბურთო კარიერა.
პარკერის დებიუტი ინგლისის ნაკრებში შედგა 2003 წლის 16 ნოემბერს დანიის წინააღმდეგ მატჩში. მონაწილეობა აქვს მიღებული 2012 წლის ევროპის ჩემპიონატში.
ტიტულები
ჩარლტონ ატლეტიკი
ნიუკასლი
ინდივიდუალური
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 13 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1980 კატეგორია:ინგლისელი ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:ჩარლტონ ატლეტიკის ფეხბურთელები კატეგორია:ნორვიჩ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:ვესტ ჰემ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ჩელსის ფეხბურთელები კატეგორია:ნიუკასლ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:ტოტენჰემ ჰოტსპურის ფეხბურთელები კატეგორია:ფულემის ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის საფეხბურთო ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კინო...
კინო... (ბერძნ. kineõ — გამოძრავებ, ვმოძრაობ) — რთული სიტყვის ნაწილი, მიუთითებს კინემატოგრაფიასთან კავშირზე — მაგ., კინოხელოვნება, კინოთეატრი და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თავსართები
გოსტან ზარიანი
გოსტან ზარიანი (Կոստան Զարեան, დ. 2 თებერვალი, 1885 — გ. 11 დეკემბერი, 1969) — სომეხი მწერალი, რომელმაც შექმნა: მოკლე ლირიკული ლექსები, ესეები, კრიტიკული ნამუშევრები და მხატვრული ლიტერატურა.
ადრეული წლები
მარცხნივ|მინი|242x242პქ| კრისტოფერ ეგიაზაროვი, ავტორის მამა გამოჩენილი სომეხი მწერალი, გოსტან ზარიანი დაიბადა 1885 წლის 2 თებერვალს, შემახაში. მისი მამა, კრისტოფერ ეგიაზაროვი, იყო რუსეთის არმიის წარმატებული გენერალი, „ძლიერი კაცი, ღრმად ქრისტიანი და სომეხი“, რომელმაც თავისი ცხოვრების უმეტესი ნაწილი გაატარა კავკასიონის მთებში, ბრძოლაში. ის გარდაიცვალა, როდესაც ზარიანი ოთხი წლის იყო, რამაც ზარიანის ოჯახი იძულებული გახადა, რომ ბაქოში გადასულიყვნენ. შემდეგ იგი დედას დააშორეს. ზარიანი რუსების ოჯახში გადაიყვანეს, რომლებმაც იგი რუსულ გიმნაზიაში შეიყვანეს, განათლების მისაღებად.
ბაქოს რუსულ გიმნაზიაში სწავლის შემდეგ, 1895 წელს, როდესაც ზაქარიანი 10 წლის იყო, იგი გაგზავნეს სენ ჟერმენის კოლეჯში ასნიერში, პარიზის მახლობლად. მან განაგრძო სწავლა ბელგიაში. ბრიუსელის თავისუფალი უნივერსიტეტის (Universite Livre) ლიტერატურისა და ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხის მოპოვების შემდეგ, იგი დაახლოებით ერთი წლის განმავლობაში წერდა ლექსებს ფრანგულ და რუსულ ენებზე, კითხულობდა ლექციებს რუსულ ლიტერატურასა და დრამატურგიაზე. შემდეგ ზარიანი გაწევრიანდა რუსეთის სოციალურ-დემოკრატიულ პარტიაში, სადაც ის პირადად გაეცნო პოპულარულ პოლიტიკურ ფიგურას, ვლადიმერ ლენინს. რევოლუციური საქმიანობის გამო, ზაქარიანი წელიწადნახევარი, 1907 და 1908 წლებში იჯდა გერმანიის ციხეში, 1909 წელს მას პოლიტიკური დევნის გამო, ევროპაში გადასახლება მოუხდა. მან გამოაქვეყნა რამდენიმე ლექსი რუსულ ენაზე რევოლუციურ ჟურნალში „რადუგა“ და ბელგიურ გამოცემებში ფრანგულ ენაზე წერდა პროზას, ლექსებს და კრიტიკულ ესეებს. მისი ცხოვრების ამ პერიოდზე საუბრისას, ზარიანმა დაწერა: „ჩვენ ლენინთან ერთად იაფფასიან საჭმელს ვჭამდით ჟენევის პატარა რესტორანში, დღეს კი მეუბნება: რევოლუციური ფანატიკოსი ნაციონალისტი სომეხი ინტელექტუალები ვერ ახერხებენ ლენინის გაგებას.“ ლენინის გარდა, ზარიანი შეხვდა და დაუმეგობრდა ისეთ პოეტებს, მხატვრებსა და პოლიტიკურ მოაზროვნეებს, როგორებიცაა გიომ აპოლინერი, პაბლო პიკასო, გიორგი პლეხანოვი, ჯუზეპე უნგარეტი, ლუი-ფერდინანდ სელინი, პოლ ელუარი, ფერნან ლეგერი და ცნობილი ბელგიელი პოეტი და ლიტერატურული კრიტიკოსი. ემილ ვერჰარნი. სწორედ ვერჰარნმა ურჩია მას შეესწავლა მშობლიური ენა და დაეწერა წინაპრების ენაზე, თუ კი მას მისი ჭეშმარიტი მე-ს გამჟღავნება სურდა. ზაქარიანმა გაითვალისწინა მისი რჩევა და შეისწავლა ძველი სომხური ენა, ვენეციაში ყოფნის დროს, 1910-1912 წლებში. მან ამ პერიოდში გამოაქვეყნა: სამი სიმღერები (1915), ლექსების იტალიური კრებული (თავდაპირველად დაწერილი სომხურ ენაზე ), რომელთაგან ერთი, სახელწოდებით La Primavera (გაზაფხული), მუსიკალურად შემუშავდა ოსტორინო რესპიგის მიერ და პირველად შესრულდა 1923 წელს.
შემდეგ ზარიანი გადავიდა სტამბოლში, რომელიც მაშინ სომხური დიასპორის უმნიშვნელოვანესი კულტურული ცენტრი იყო, თუმცა ხშირად მოგზაურობდა ვენეციასა და სტამბოლს შორის ; და ასეთი მოგზაურობის დროს, 1912 წელს გემზე, SS Montenegro-ზე იგი შეხვდა თავის მომავალ ცოლს ტაკუჰი (რეიჩელ) შაჰნაზარიანს, მასზე 1912 წლის 4 დეკემბერს ვენეციაში დაქორწინდა, შემდეგ ორ თვეში  მასთან ერთად სტამბოლში დაბრუნდა.
ერთი წლის შემდეგ, თურქეთის მთავრობამ გადაწყვიტა რომ გაენადგურებინა თურქეთის სომხური მოსახლეობა. გენოციდს მოჰყვა 1.5 მილიონი მსხვერპლი, მათ შორის იყვნენ 200 ყველაზე ძლიერი სომეხი პოეტი და ავტორი. ზარიანმა შეძლო, რომ ბულგარეთში გაქცეულიყო, სანამ საზღვრები დაიხურებოდა. შემდეგ იტალიაში, რომში დამკვიდრდა, ხოლო მოგვიანებით ფლორენციაში ცხოვრობდა.
Lasioglossum sakagamii
Lasioglossum sakagamii — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1978 წელს.
სქოლიო
sakagamii
ბალალაიკა
thumb|250px|ბალალაიკა ბალალაიკა — რუსული სამსიმიანი (ძველად ორსიმიანი) სამკუთხედის ფორმის მუსიკალური საკრავი. უკრავენ მარჯვენა ხელის საჩვენებელი თითის ყველა სიმზე ჩამოკვრითა და ცალკეული სიმის მოზიდვით. ფართოდ იყო გავრცელებული XVIII-XIX საუკუნეებში. 1880-იან წლებში ბალალაიკა გააუმჯობესეს ვასილ ანდრეევმა და მუსიკალური ინსტრუმენტების ოსტატებმა ფ. პასერბსკიმ და ს. ნალიმოვმა. ბალალაიკა რუსული ხალხური საკრავიერი ორკესტრის ძირითადი ინსტრუმენტია. ბალალაიკის საუკეთესო დამკვრელები იყვნენ ბორის ტროიანოვსკი (1883-1951), ნ. ოსიპოვი (1896-1945) და სხვები. მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები ბალალაიკისათვის (ორკესტრთან ერთად) შექმნეს კომპოზიტორებმა სერგეი ვასილენკომ, მიხეილ იპოლიტოვ-ივანოვმა და სხვებმა.
ეთელ მერმანი
ეთელ მერმანი (დაიბადა როგორც ეთელ აგნეს ციმერმანი, დ. 16 იანვარი, 1908 — გ. 15 თებერვალი, 1984) — ამერიკელი მსახიობი, მხატვარი და მომღერალი. ცნობილია, პირველ რიგში, თავისი გამორჩეული, ძლიერი ხმით და მიუზიკლში ნათამაშები მთავარი როლებით. მას უწოდებდნენ „მუსიკალური კომედიის სცენის უდავო პირველ ლედს“. თეატრში თავისი გამორჩეული კარიერის განმავლობაში ცნობილი გახდა ისეთი საკულტო სპექტაკლებით, როგორიცაა Anything Goes, ენი აიღე შენი იარაღი, ბოშა და გამარჯობა, დოლი!.
ადრეული ცხოვრება
მერმანი დაიბადა ბებიამისის სახლში, ასტორიაში, კუინზის სამეზობლოში, ნიუ-იორკში. (დღევანდელი 33-ე ქუჩა 36-ე ავენიუსთან ახლოს) დაიბადა 1908 წლის 16 იანვარს, თუმცა თავად აცხადებდა, რომ 1912 წელსაა დაბადებული. მისი მამა, ედვარდ ციმერმანი (1879–1977), იყო ბუღალტერი ''ჯეიმზ ჰ. დანჰემ და კომპანიაში'', რომელიც იყო მანჰეტენის საბითუმო მშრალი საქონლის კომპანია; ხოლო დედა, აგნეს (გარდნერ) ზიმერმანი (1883–1974) იყო მასწავლებელი. ედვარდ ციმერმანი გაიზარდა ჰოლანდიის რეფორმირებულ ეკლესიაში, ხოლო მისი ცოლი პრესვიტერიანი იყო. დაქორწინებიდან მალევე ისინი შეუერთდნენ საეპისკოპოსო კრებას, სადაც მოგვიანებით მათი ქალიშვილი მოინათლა. მერმანის მშობლები ეკლესიურად ცხოვრობდნენ, ის ყოველ კვირას ესწრებოდა დილის წირვა-ლოცვას, საკვირაო სკოლას, შუადღის ლოცვის შეხვედრებს და საღამოობით დადიოდა სასწავლო ჯგუფებში, რომლებიც ბავშვებისთვის იყო განკუთვნილი.
მერმანი დადიოდა უილიამ კულენ ბრაიანტის საშუალო სკოლაში (რომელშიც მოგვიანებით მის პატივსაცემად გაიხსნა მერმანის სახელობის აუდიტორია), სადაც გადიოდა კომერციულ კურსს. იგი აქტიური იყო მრავალ კლასგარეშე აქტივობებში, მათ შორის სკოლის ჟურნალში, სპიკერთა კლუბსა და სტუდენტურ საბჭოში. ხშირად დადიოდა ადგილობრივ მუსიკალურ მაღაზიაში, რათა ახალ პროდუქციას გაცნობოდა. პარასკევს ღამით, ზიმერმანის ოჯახმა ნახა შოუ პალასის თეატრში, სადაც მერმანმა უყურა ბლოსომ სილის, ფანი ბრაისის, სოფი ტაკერის და ნორა ბეისის გამოსვლას. სახლში, იგი ცდილობდა მათი სიმღერის სტილის იმიტირებას, მაგრამ მისი გამორჩეული ხმის შენიღბვა რთული იყო.
1924 წელს ბრაიანტის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, მერმანი Boyce-Ite Company-ში სტენოგრაფად დაიქირავეს. ერთ დღეს, ლანჩის შესვენების დროს, იგი შეხვდა ვიკ კლიზრატს, რომელმაც შესთავაზა სამუშაო ბრეგ-კლიზრატის კორპორაციაში. ეთელ მერმანი დათანხმდა აღნიშნულ შემოთავაზებას. საბოლოოდ იგი გახდა კომპანიის პრეზიდენტის კალებ ბრეგის პირადი მდივანი. ამ პერიოდში მერმანმა ასევე დაიწყო ღამის კლუბებში გამოჩენა, პირველად დაიქირავა ჯიმი დურანტის პარტნიორმა ლუ კლეიტონმა. ამ დროს მან გადაწყვიტა, რომ სახელი ეთელ ციმერმანი ძალიან გრძელი იყო თეატრის მარკეტისთვის. მან განიხილა გვარი ეთელის შერწყმა გარდნერთან ან ჰანტერთან, რაც მისი ბებიის ქალიშვილობის გვარი იყო. ამან მამამისი ძალზედ გაანაწყენა, ეთელმა კი გადაწყვიტა მისი გვარი მერმანად დაემოკლებინა.
პირადი ცხოვრება
მინი|240x240პქ| ეთელ მერმანი საბეჭდ მანქანაზე [[1953 წელს, ფოტო გადაღებულია ვალტერ ალბერტინის მიერ]]
ქორწინებები და ბავშვები
მერმანი ოთხჯერ იყო დაქორწინებული და განქორწინებული. 1940 წელს დაქორწინდა თეატრალურ აგენტ უილიამ სმიტზე. ისინი 1941 წელს განქორწინდნენ. იმავე წელს, მერმანი დაქორწინდა გაზეთის აღმასრულებელ რობერტ ლევიტზე. წყვილს ორი შვილი ჰყავდა: ეთელი (დ. 1942 წლის 20 ივლისს) და რობერტ უმცროსი (დ. 1945 წლის 11 აგვისტოს). მერმანი და ლევიტი 1952 წელს განქორწინდნენ. 1953 წლის მარტში მერმანი დაქორწინდა რობერტ სიქსზე, Continental Airlines-ის პრეზიდენტზე. ისინი დაშორდნენ 1959 წლის დეკემბერში და განქორწინდნენ 1960 წელს.
მერმანის მეოთხე და ბოლო ქორწინება იყო მსახიობ ერნესტ ბორგნაინზე. ისინი დაქორწინდნენ ბევერლი ჰილზში 1964 წლის 27 ივნისს. დაშორდნენ 7 აგვისტოს, ბორგნაინმა განქორწინება მოითხოვა 21 ოქტომბერს.
ეთელ ლევიტი, მისი ქალიშვილი, გარდაიცვალა 1967 წლის 23 აგვისტოს ნარკოტიკების გადაჭარბებული დოზის გამო. მისი ვაჟი რობერტ უმცროსი დაქორწინებული იყო მსახიობ ბარბარა კოლბიზე. კოლბი დახვრიტეს და მოკლეს (მეგობართან, ჯეიმზ კიერნანთან ერთად), ლოს-ანჯელესის ავტოსადგომზე 1975 წლის ივლისში. სროლა მოხდა ბანდის წევრების მიერ, რომლებსაც არ ჰქონდათ მკაფიო მოტივი.
პოლიტიკა
მერმანი, რომელიც მთელი სიცოცხლის განმავლობაში რესპუბლიკელი იყო, ეიზენჰაუერის თეთრი სახლს ხშირად სტუმრობდა. მერმანმა ასევე აღნიშნა: „ეიზენჰაუერი იყო ჩემი ომის გმირი და პრეზიდენტი, რომლითაც ყველაზე მეტად ვარ აღფრთოვანებული, პატივს ვცემ მას“. 1981 წლის 20 იანვარს მერმანმა რონალდ რეიგანის ინაუგურაციაზე სიმღერა "Everything's Coming up Roses" შეასრულა. მან ადრე იგივე სიმღერა იმღერა ჯონ კენედის საინაუგურაციო გალაზე.
ავტობიოგრაფიები
მერმანმა დაწერა ორი მოგონება. პირველი, ვინ შეიძლება მოითხოვოს მეტი? (1955), გამოსცა Doubleday & Co.-მ და დაიწერა პიტ მარტინის დახმარებით. მეორე, მერმანი (1978), გამოსცა Simon & Schuster-მა და დაწერა ჯორჯ ეილსთან ერთად.
გვიანი ცხოვრება და გარდაცვალება
მერმანი ასაკთან ერთად გულმავიწყი გახდა, ხანდახან უჭირდა მეტყველებაც. 1983 წლის 7 აპრილს იგი ემზადებოდა ლოს-ანჯელესში გასამგზავრებლად, რათა გამოსულიყო ოსკარის 55-ე დაჯილდოების ცერემონიაზე, როდესაც მან საკუთარ ბინაში გონება დაკარგა. მერმანი გადაიყვანეს რუზველტის საავადმყოფოში, სადაც ექიმები თავდაპირველად ფიქრობდნენ, რომ მას ინსულტი ჰქონდა. თუმცა, 11 აპრილს საძიებო ოპერაციის ჩატარების შემდეგ, მერმანს დაუსვეს მე-4 სტადიის გლიობლასტომის დიაგნოზი. The New York Times იტყობინება, რომ მას ჩაუტარდა თავის ტვინის ოპერაცია სიმსივნის მოსაშორებლად, მაგრამ ოპერაციის ჩატარება უშედეგო, ხოლო მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა სავალალო იყო (ექიმებმა მერმანს რვა და ნახევარი თვის გარანტია მისცეს). მერმანის ბიოგრაფი ბრაიან კელოუს თქმით, მერმანის ოჯახს და მენეჯერს არ სურდათ მისი მდგომარეობა საზოგადოებაში გამჟღავნებულიყო. მერმანის ვაჟმა, რობერტ უმცროსმა, რომელმაც აიღო მის მოვლაზე პასუხისმგებლობა, მოგვიანებით თქვა, რომ არჩია საჯაროდ არ გაეხმაურა დედის ნამდვილი მდგომარეობა, რადგან მერმანი ცდილობდა მისი პირადი ცხოვრების საიდუმლოდ შენახვას.
მერმანის ჯანმრთელობა საბოლოოდ დასტაბილურდა, და იგი დააბრუნეს თავის ბინაში, მანჰეტენზე. 1984 წლის 15 თებერვალს, ტვინის კიბოს დასმიდან 10 თვის შემდეგ მერმანი 76 წლის ასაკში მანჰეტენზე, საკუთარ სახლში გარდაიცვალა. მერმანის გარდაცვალების საღამოს ბროდვეის 36-მა თეატრმა მის პატივსაცემად საღამოს 9 საათზე განათებები ჩააქრო. მერმანის პანაშვიდი ჩატარდა წმინდა ბართლომეს საეპისკოპოსო ტაძრის სამლოცველოში 27 თებერვალს, რის შემდეგაც მერმანი კრემირებული იქნა ფრენკ ე. კემპბელის სამგლოვიარო სამლოცველოში. მისი სურვილისამებრ, ნეშტი გადაეცა მის შვილს, რობერტ უმცროსს.
მან თავის შვილებსა და შვილიშვილებს დაუტოვა მემკვიდრეობა, რომელიც მათ შორის უნდა გაყოფილიყო.
სქოლიო
კატეგორია:ტრადიციული პოპ-მუსიკის მომღერლები კატეგორია:ტონის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:დონალდსონის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:ამერიკელი ქალი მემუარისტები კატეგორია:ამერიკელი ქალი გამხმოვანებლები კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობი ქალები კატეგორია:შოტლანდიელი ამერიკელები კატეგორია:გერმანელი ამერიკელები კატეგორია:ამერიკელი ქალი მიუზიკლების მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მეცო-სოპრანოები კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოპ-მომღერლები კატეგორია:ნიუ-იორკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მომღერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მომღერლები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:გარდაცვლილი 1984 კატეგორია:დაბადებული 1908
სავუს ზღვა
სავუს ზღვა — პატარა ზღვა, მდებარეობს მალაის არქიპელაგში, ინდონეზიის აკვატორიაში. სახელი მიიღო მის სამხრეთით მდებარე კუნძულ სავუსგან. შემოსაზღვრულია კუნძულებით: სავუ, რაი-ჯუა, როტე, ტიმორი, ფლორესი, სუმბა და ალორის არქიპელაგი. სამხრეთითა და დასავლეთით ესაზღვრება ინდოეთის ოკეანე, ჩრდილოეთით — ფლორესის ზღვა, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ბანდის ზღვა.
ზღვის ფართობი შეადგენს 35.000 კმ²-ს. დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 600 კმ-ზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 200 კმ-ზე. მაქსიმალური სიღრმეა 3500 მ. ზღვაზე მდებარე უმსხვილესი ქალაქია ინდონეზიის ქალაქი კუპანგი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდონეზიის ზღვები კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით
ოჰრიდის ანტიკური თეატრი
ოჰრიდის ანტიკური თეატრი (Антички театар) — რომაული პერიოდის თეატრი ოჰრიდში, ჩრდილოეთი მაკედონია. იგი ააგეს ძვ. წ. 200 წელს და ერთადერთი ელინისტური ხანის თეატრია ქვეყანაში, რადგან დანარჩენი სამი სკუპი, სტობი და ჰერაკლეა-ლინკესტისი რომაულ ეპოქაშია აგებული. თეატრს აქვს შესანიშნავი მდებარეობა, მის სცენას გვერდებიდან იცავდა ბორცვები, რაც აკავებდა ქარს და ხელი არ ეშლებოდა აკუსტიკას.
რომაულ ეპოქაში თატრი გამოიყენებოდა გლადიატორების ბრძოლისათვის. თუმცა, ვინაიდან თეატრი ასევე იყო რომაელების მიერ ქრისტიანების სიკვდილით დასჯის ადგილი, ის სწრაფად გადაიქცა ადგილობრივებისათვის უაღრესად საძულველ ადგილად. ფაქტობრივად, ამ უსიამოვნო ამბების გამო, რომის იმპერიის დაშლის შემდეგ თეატრი მიატოვეს და მიწაში დაფლეს ადგილობრივებმა. ამის გამო სტრუქტურის უმეტესი ნაწილი კარგად შენარჩუნდა. თეატრი შემთხვევით აღმოაჩინეს 1980-იან წლებში. კერძოდ, ამ ტერიტორიაზე ზოგიერთი სახლის ირგვლივ სამშენებლო სამუშაოების მიმდინარეობის დროს გამოჩნდა დიდი ქვის ბლოკები ბერძენი ღმერთის დიონისესა და მუზების ჩუქურთმებით, რამაც არქეოლოგები დააჯერა, რომ აღმოაჩინეს ბერძნული თეატრი.
1980-იანი წლების ბოლოდან თეატრი კვლავ არის საჯარო წარმოდგენების ადგილი, აქ იმართება სპექტაკლები, კონცერტები, ოპერები, საბალეტო წარმოდგენები. ბოლო დროს, ოჰრიდის ზაფხულის ფესტივალის ფარგლებში აქ იმართება მაღალი დონის კულტურული სპექტაკლები.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის არქეოლოგიური ძეგლები
ძვ. წ. 286
გარდაიცვალნენ
*
Amblyopone monrosi
Amblyopone monrosi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Amblyopone-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Amblyoponinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Amblyopone
მარე (კვარტალი)
მინი|250პქ|განთქმული რესტორანი Маре Chez Marianne მარე (ფრანგ. Marais — «ჭაობი») — პარიზის კვარტალი სენის მარჯვენა სანაპიროზე, ბობურგის აღმოსავლეთით. რესპუბლიკისა და ბასტილიის მოედნებს შორის მდებარე კვარტალი ეკუთვნის, როგორც მესამე, ისე მეოთხე მუნიციპალურ ოქლებს. კვარტლის საზღვრებს განსაზღვრავს სამი ბულვარი და მდინარე სენა: ჩრდილოეთით - ბულვარი დიუ ტამპლი, დასავლეთით - სევასტოპოლის ბულვარი, ხოლო აღმოსავლეთით - ბომარშის ბულვარი.
ჭაობი, რომელიც ამ ადგილას მდებარეობდა ტამპლიერების ორდენის წევრებმა დააშრეს XIII საუკუნეში. მაშინ ეს არემარე ქალაქის განაპირას მდებარეობდა. მარე ძველი ქალაქის იმ ერთ-ერთ უბანთაგანია, რომელიც ბარონი ოსმანის რეკონსტრუქციას თითქმის ხელუხლებლად გადაურჩა XIX საუკუნეში.
შავი ჭირი
მინი|მარჯვნივ|400პქ|[[პიტერ ბრეიგელ-უფროსი. „სიკვდილის ტრიუმფი“, 1562 წელი]] შავი სიკვდილი (დღეისათვის ცნობილია, როგორც შავი ჭირი, atra mors-დან) — ჭირის პანდემია, რომელსაც ძირითადად ჰქონდა ბუბონური ფორმა და რომელიც XIV საუკუნეში მოდებული იყო აზიას, ევროპას (1346-1353), ჩრდილოეთ აფრიკასა და კუნძულ გრენლანდიას. ცნობილია აგრეთვე სახელწოდებით „მეორე პანდემია“. როგორც ჩანს, გავრცელდა ბუნებრივი კერიდან გობის უდაბნოს ტერიტორიაზე ევრაზიაში კლიმატის მკვეთრი ცვლილების შედეგად, რაც გამოწვეული იყო მცირე გამყინვარების პერიოდით. თავიდან მოიცვა ჩინეთი და ინდოეთი, შემდეგ კი მონღოლთა ჯარებსა და სავაჭრო ქარავნებთან ერთად შეიჭრა ევროპაში. ეს საშინელი დაავადება ევროპას სწრაფად მოედო და დიდი განგაშის მიზეზი გახდა. მისთვის დამახასიათებელი სიმპტომები იყო: თავის ტკივილი, ოფლიანობა, კანკალი, ძლიერი ციებ-ცხელება. მაგრამ მთავარი დამახასიათებელი ნიშანი, რომლითაც შავი ჭირით დაავადებულები გამოირჩეოდნენ სხვა ავადმყოფებისაგან, იყო ჩირქიანი წყლულები, ე.წ. „ბუბონები“. ბუბონი ჩნდებოდა იღლიის, კისრისა და ბარძაყის მიდამოებში. თავდაპირველად გამონაყარი ვარდისფერი შეფერილობის იყო, შემდეგ მეწამული ფერის ხდებოდა, ბოლოს კი შავდებოდა. „შავმა სიკვდილმა“ რამდენიმე წელიწადში ევროპის მოსახლეობის მეოთხედი გაანადგურა. საერთო ჯამში შავმა ჭირმა ორი ათწლეულის განმავლობაში იმსხვერპლა არანაკლებ 60 მილიონი ადამიანი (ბევრ რეგიონში — მოსახლეობის მესამედიდან ნახევრამდე). უფრო მცირე მასშტაბებით პანდემია განმეორდა 1361 წელს („მეორე შავი ჭირი“), 1369 წელს („მესამე შავი ჭირი“) და კიდევ რამდენიმეჯერ.
პანდემიამ ნათელჰყო შუა საუკუნეების მედიცინის უმწეობა და რელიგიური ინსტიტუტების უძლურება ჭირთან ბრძოლაში, რის შედეგადაც დაიწყო კერპთაყვანისმცემლობის კულტებისა და ცრურწმენების აღორძინება, პოტენციური „მომწამვლელებისა“ და „ჭირის საწამლავის გამავრცელებლების“ დევნა, აგრეთვე რელიგიური ფანატიზმისა და რელიგიური შეუწყნარებლობის მოზღვავება. შავმა ჭირმა კოლოსალური კვალი დატოვა ევროპის ისტორიაში და დაღი დაასვა ეკონომიკას, ფსიქოლოგიას, კულტურასა და მოსახლეობის გენეტიკურ შემადგენლობასაც კი.
ეპიდემიის ინფექციური აგენტი იყო ჭირის ბაცილა Yersinia pestis, რაც დაამტკიცა შავი ჭირით დაღუპულთა ნარჩენების გენეტიკურმა გამოკვლევებმა, რომელთა შესახებაც ცნობები გამოქვეყნდა 1998 წელს. ძველად არსებობდა სხვა ჰიპოთეზებიც დაავადების გამომწვევი მიზეზის შესახებ.
სახელწოდება
ჭირის ეპიდემია, რომელმაც XIV საუკუნის შუა წლებში მოიცვა უზარმაზარი ტერიტორიები, ყველაზე მეტად ცნობილია სახელწოდებით „შავი ჭირი“ („შავი სიკვდილი“). სხვა გავრცელებული სახელწოდებაა „მეორე პანდემია“, ამასთანავე პირველ პანდემიას უწოდებენ იუსტინიანეს ჭირს, ხოლო მესამეს — XIX საუკუნის მიწურულისა და XX საუკუნის დასაწყისის პანდემიას.
თანამედროვენი არასდროს უწოდებდნენ ამ ეპიდემიას „შავ სიკვდილს“. XIV საუკუნის დოკუმენტებსა და ქრონიკებში გვხვდება გამოთქმა „უდიდესი სიკვდილიანობა“ (huge mortalyte), „დიდი ჭირი“ (grosze Pestilentz) და „დიდი საფრთხეც“ კი (peligro grande). თანამედროვე სახელწოდების წარმოქმნის შესახებ არსებობს შემდეგი ჰიპოთეზა: 1631 წელს ისტორიკოსმა იოან პონტანმა, რომელიც XIV საუკუნის ეპიდემიისთვის სახელწოდებას ეძებდა, გაიხსენა ლათინური გამოთქმა „შავი სიკვდილი“ (atra mors), რომლითაც სენეკა და რიგი სხვა ლათინელი ავტორები მოიხსენიებდნენ ჭირის ეპიდემიებს, და მექანიკურად მიაწერა იმავე სახელწოდება მეორე პანდემიასაც. შეცდომა მდგომარეობდა იმაში, რომ ლათინურ ზედსართავ სახელს atra, რომელიც მართლაც ითარგმნება, როგორც „შავი“, აქვს უფრო მეტად არა ფერის, არამედ რაოდენობის მნიშვნელობა. თუმცა ევროპულ ენებზე თარგმნის დროს შეცდომა აიტაცეს. პირველად ეს გააკეთეს შვედებმა, როცა 1655 წელს პონტანის ნაშრომები თარგმნეს, როგორც „Swarta döden“, შემდეგ ნიდერლანდელებმა — „Den sorte Død“ და, საბოლოოდ, მთელმა ევროპამ, სადაც XVIII საუკუნისთვის სახელწოდება შავი სიკვდილი უკვე საყოველთაოდ გამოიყენებოდა. ამ სიტყვის გამოყენება საბოლოოდ განამტკიცა იუსტუს ჰეკერმა, რომელმაც გამოაქვეყნა მონოგრაფია სახელწოდებით „Die Schwarze Tod“. ამ გამოცემამ, რომელიც გამოჩნდა მაშინ, როცა გერმანიაში ქოლერის ეპიდემია მძვინვარებდა, მაშინვე მიიპყრო საყოველთაო ყურადღება.
აღსანიშნავია ასევე ის, რომ ეს ჰიპოთეზა არ არის ერთადერთი. ზოგჯერ სახელწოდება შავი სიკვდილს უკავშირებენ მუქ-მეწამულ და შავ ლაქებს, რომლებიც შავი ჭირით დაავადებულთა ან ამ დაავადებით გარდაცვლილთა სხეულებზე ჩნდება.
ეკოლოგიური ფაქტორი
XIV საუკუნე გლობალური გამყინვარების პერიოდი იყო ,რომელმაც VIII-XIII საუკუნეების თბილი და ნოტიო მცირე კლიმატური ოპტიმუმი ჩაანაცვლა. განსაკუთრებით მკვეთრი აღმოჩნდა კლიმატის ცვლილება ევრაზიაში. ამ მოვლენის გამომწვევი ზუსტი მიზეზები დღემდე არ არის დადგენილი, თუმცა უფრო ხშირად მათ შორის ასახელებენ მზის შემცირებულ აქტივობას, რომელმაც, როგორც ვარაუდობენ, მინიმუმს მიაღწია XVII საუკუნის მიწურულს, აგრეთვე რთულ ურთიერთკავშირებს ატმოსფერულ ცირკულაციასა და გოლფსტრიმს შორის ჩრდილოეთ ატლანტიკაში.
რვა საუკუნის წინანდელი იუსტინიანეს ჭირის მსგავსად შავ ჭირსაც წინ უძღოდა მრავალრიცხოვანი კატაკლიზმა.იმ დროის დოკუმენტები და ქრონიკები იუწყებიან ცენტრალურ ჩინეთში მომაკვდინებელი გვალვისა და მისი შემდგომი შიმშილობის, ხენანის პროვინციაში კალიების შემოსევის, შემდეგ კი 1333 წელს ჰანბალიკში (ამჟამად პეკინი) მომხდარი ქარიშხლებისა და ძლიერი წვიმების შესახებ. ყველაფერმა ამან, მეცნიერების აზრით, გამოიწვია მცირე მღრღნელების ფართომასშტაბური მიგრაცია ადამიანების საცხოვებელი ადგილებისკენ, აგრეთვე ხალხის ერთად თავმოყრა, რაც საბოლოოდ ეპიდემიის გავრცელების მიზეზი გახდა.
ევროპის კლიმატი გახდა არა მხოლოდ ცივი, არამედ მერყევიც; მომატებული ნალექიანობის პერიოდებს მოსდევდა გვალვა, შემცირდა მცენარეების ვეგეტატიური პერიოდი. თუკი 1300—1309 წლები ევროპაში თბილი და გვალვიანი იყო, 1312—1322 წლებში ამინდი გახდა ცივი და წვიმიანი, 1314 წლიდან მოყოლებული ძლიერი წვიმები ძირფესვიანად ანადგურებდა მოსავალს, რამაც გამოიწვია 1315-1317 წლების დიდი შიმშილობა. ევროპაში საკვების სიმცირე იგრძნობოდა 1325 წლამდე. მუდმივი კვების ნაკლებობა, რომელიც იმუნური სისტემის საერთო დასუსტებას იწვევდა, ეპიდემიებად გადაიქცა. ევროპაში მძვინვარებდა პელაგრა და ქსეროფტალმია. ნატურალურმა ყვავილმა, რომელმაც ხანგრძლივი არყოფნის შემდეგ XII საუკუნის მიწურულს „გამოიღვიძა“, გავრცელების პიკს მიაღწია შავი ჭირის გამოჩენიდან რამდენიმე ხნით ადრე. იმ დროისთვის ყვავილის ეპიდემიებმა მოიცვა ლომბარდია, ნიდერლანდები, საფრანგეთი და გერმანია. ყვავილს დაემატა კეთრი, რომლის გავრცელებამაც იმდენად კატასტროფული ზომები მიიღო, რომ ეკლესია იძულებული იყო, დაავადებულთათვის სპეციალური თავშესაფრები გამოეყო, რომლებმაც მიიღეს იტალიური სახელწოდება lazaretti. ყველაფერმა ამან, მაღალ სიკვდილიანობასთან ერთად, გამოიწვია გადარჩენილი მოსახლეობის იმუნიტეტის საყოველთაო დაქვეითება, რამაც შემდგომში ხელი შეუწყო შავი ჭირის სწრაფად გავრცელებას.
სოციალურ-ეკონომიკური ფაქტორი
ეკონომიკური საწინდრების გარდა შავი ჭირის გავრცელებას ხელი შეუწყო მრავალმა სოციალურ-ეკონომიკურმა ფაქტორმა. ეპიდემიებსა და შიმშილობას დაემატა სამხედრო უბედურებები: საფრანგეთში მძვინვარებდა ომი, რომელსაც მოგვიანებით ასწლიანი ეწოდა. იტალიაში კვლავ ერთმანეთს ემტერებოდნენ გველფები და გიბელინები, ესპანეთში მიმდინარეობდა შიდა კონფლიქტები და სამოქალაქო ომები, აღმოსავლეთ ევროპის ნაწილს დაედო მონღოლ-თათრული უღელი. მაწანწალობას, სიღარიბეს და ომის შედეგად განადგურებული რეგიონებიდან გადახვეწილთა დიდ რაოდენობას, უზარმაზარი ჯარების გადაადგილებასა და გამოცოცხლებულ ვაჭრობას მეცნიერები აღიქვამენ მნიშვნელოვან ფაქტორებად, რომლებმაც პანდემიის სწრაფად გავრცელებას შეუწყვეს ხელი. ეპიდემიის შენარჩუნების აუცილებელ პირობას წარმოადგენს მოსახლეობის საკმაოდ მაღალი სიმჭიდროვე. ყველა მხრიდან გალავნით გარშემორტყმულ ქალაქებში, რომლის შიგნითაც ალყის დროს გარებუნებში მცხოვრები მოსახლეობაც აფარებდა თავს, მოსახლეობის სიმჭიდროვე ეპიდემიის შესანარჩუნებლად საჭირო მინიმუმზე გაცილებით უფრო მაღალი იყო. თავყრილობა ხალხისა, რომლებიც იძულებულნი იყვნენ, ხშირად შეგროვებულიყვნენ ერთ ოთახში ან, საუკეთესო შემთხვევაში, ერთ სახლში, იმის გათვალისწინებით, რომ მათ არავითარი წარმოდგენა არ ჰქონდათ დაავადებების პროფილაქტიკის წესებზე, აგრეთვე წარმოადგენდა პანდემიის მხარდაჭერის მნიშვნელოვან ფაქტორს.
რაც შეეხება პირად ჰიგიენას, სიტუაციას ართულებდა ის, რომ ჯერ კიდევ ადრეული შუა საუკუნეებიდან, განსაკუთრებით სამონასტრო გარემოში, გავრცელებული იყო პრაქტიკა, რომელსაც ლათინურ ენაზე ეწოდება alousia. Alousia წარმოადგენდა ცხოვრებისეული სიამოვნებებისგან შეგნებულად უარის თქმას და ცოდვილი სხეულის დასჯას მისთვის ყველაზე მნიშვნელოვნის წართმევით, რის ნაწილსაც ხშირ შემთხვევაში წარმოადგენდა დაბანა. პრაქტიკაში ეს წარმოადგენდა განსაკუთრებით ხანგრძლივი პოსტის ან ლოცვის ვალდებულებას, აგრეთვე ხანგრძლივ, ზოგჯერ კი სამუდამო უარის თქმას წყალში ჩასვლაზე — თუმცა აღსანიშნავია, ზემო შუა საუკუნეების დროს ამ პრაქტიკის მიმდევართა რაოდენობამ შემცირება დაიწყო. იმავე შეხედულებების თანახმად, სხეულზე ზრუნვა ცოდვა იყო, ხოლო ზედმეტად ხშირი დაბანა და მასთან დაკავშირებული განხილვა საკუთარი შიშველი სხეულისა — მაცდუნებელი. „ფიზიკურად ჯანმრთელებმა და განსაკუთრებით ასაკით ახალგაზრდებმა რაც შეიძლება იშვიათად უნდა დაიბანონ“, — იტყობინებოდა საფრთხის შესახებ წმინდა ბენედიქტი. წმინდა აგნესამ ეს რჩევა იმდენად ახლოს მიიტანა გულთან, რომ მთელი თავისი შეგნებული ცხოვრების განმავლობაში ერთხელაც არ უბანავია.
გარდა ამისა, დღევანდელი შეფასებით ქალაქების სანიტარული მდგომარეობა საშინელი იყო. ვიწრო ქუჩები სავსე იყო ნაგვით, რომელსაც ტროტუარზე პირდაპირ სახლებიდან ისროდნენ. როდესაც ნაგავი მოძრაობას უშლიდა ხელს, მეფე ან ადგილობრივი სენიორი მის მოშორებას ბრძანებდა, სისუფთავე ნარჩუნდებოდა რამდენიმე დღით, რის შემდეგაც ყველაფერი ხელახლა იწყებოდა. ნარეცხ წყალს ხშირ შემთხვევაში პირდაპირ ფანჯრებიდან ასხამდნენ ქუჩის გასწვრივ გათხრილ არხში, ამავდროულად ზოგიერთი ქალაქის სტატუტები სპეციალურად ავალდებულებდნენ მესაკუთრეებს, სამჯერ დაეყვირათ „მოერიდეთ!“ სანამ ამას გააკეთებდნენ. იმავე არხში მიედინებოდა სისხლი სასაკლაოებიდან. ყველაფერი ეს საბოლოოდ უახლოეს მდინარეში აღმოჩნდებოდა, საიდანაც იღებდნენ დასალევ და საჭმლის მოსამზადებელ წყალს.
უდავოა, რომ ამ ყველაფერში თავისი როლი ითამაშა ვირთხების დიდმა რაოდენობამ, აგრეთვე მათთან იმდენად მჭიდრო კონტაქტმა, რომ ერთ-ერთ იმდროინდელ „შავი ჭირის თხზულებებში“ მოყვანილი იყო სპეციალური რეცეპტი ისეთი შემთხვევისთვის, „თუკი ვირთხა ვინმეს სახეს დაკაწრავდა ან დაასველებდა“.
ეპიდემიის დასაწყისი
მინი|მარცხნივ|250პქ|შავი ჭირის პანდემიის დაწყების ადგილი — [[გობის უდაბნო]] შავი ჭირის მეორე პანდემია, როგორც ჩანს, დაიწყო გობის უდაბნოში, ერთ-ერთ ბუნებრივ კერაზე, ამჟამინდელ მონღოლეთ-ჩინეთის საზღვართან ახლოს, სადაც ზაზუნები და მღრღნელებისა და კურდღლისებრთა რაზმების სხვა წარმომადგენლები იძულებულნი იყვნენ, დაეტოვებინათ მათთვის ჩვეული ადგილები საკვების დეფიციტის გამო, რაც გამოიწვია გვალვებმა და კლიმატის გაზრდილმა არიდულობამ. ისინი ადამიანთა საცხოვერებლ გარემოსთან უფრო ახლოს გადასახლდნენ. თავმოყრილ ცხოველებს შორის დაიწყო ეპიზოოთია; სიტუაციას ართულებდა ის, რომ მონღოლები ზაზუნის (დასახლებულია მთებსა და სტეპებში, მაგრამ არ არის გობის უდაბნოში) ხორცს დელიკატესად თვლიდნენ, მისი ტყავიც ძვირად ფასობდა, ამიტომ ზაზუნებზე გამუდმებული ნადირობა მიდიოდა. ამგვარ პირობებში ინფიცირება გარდაუვალი იყო და ეპიდემიის გავრცელება დაახლოებით 1320 წლიდან დაიწყო.
შავ ჭირს აგრეთვე თან დაატარებდნენ მონღოლთა ჯარები და ვაჭრები აბრეშუმის დიდ გზაზე. იმის გათვალისწინებით, რომ აღმოსავლეთის მიმართულებით გზა გადიოდა გობის უდაბნოზე, თავდაპირველად პანდემია ჩინეთს დაატყდა თავს, ხოლო 1331 წელს, ჩინური წყაროების ცნობით, განსაკუთრებით დაზიანდა ხებეის პროვინცია, რომელშიც დაავადებისგან მცხოვრებთა 90 % გარდაიცვალა. უფრო ნათელი დოკუმენტური მტკიცებულებები თარიღდება 1330 წლით, როდესაც მემატიანეები იწყებენ საუბარს ე.წ. „დამღუპველ სენზე“. კრისტოფერ ეტვუდი შავი ჭირის პირველად გამოჩენად მიიჩნევს ეპიდემიების სერიას, რომელმაც 1313 წლიდან მოიცვა ხენანის პროვინცია, ხოლო 1331 წლის „აფეთქებამ“ მოსახლეობის 90 % იმსხვერპლა.
ყაენი, რომელზეც მიდიოდა საუბარი, შესაძლოა, იყო 28 წლის ჯაიატუ ყაენი, რომელიც 1332 წლის სექტემბერში გარდაიცვალა (ერთი წლით ადრე გარდაიცვალა მისი ვაჟი და მემკვიდრე არატნადარა, ხოლო 1332 წლის დეკემბრის დასაწყისში — მცირეწლოვანი მემკვიდრე ირინჯიბალი ). მისი წინამორბედი ესუნ ტემური გაურკვეველი დაავადებით გარდაიცვალა ოთხი წლით ადრე, 1328 წლის 15 აგვისტოს. ისტორიკოსები ვარაუდობენ, რომ სწორედ ის იყო შავი ჭირის ერთ-ერთი უპირველესი მსხვერპლი. თუმცა, ჩინეთმცოდნეები, როგორც წესი, მათი უდროო სიკვდილის მიზეზების შესახებ დასკვნებს არ აკეთებენ.
არაუგვიანეს 1335 წლისა შავმა ჭირმა სავაჭრო ქარავნებთან ერთად მიაღწია ინდოეთს. იბნ-ალ-ვარდი აგრეთვე ადასტურებს, რომ პირველი თხუთმეტი წლის განმავლობაში შავი ჭირი აღმოსავლეთში ბობოქრობდა და მხოლოდ ამის შემდეგ მიაღწია ევროპას. იქვე აკონკრეტებს მის გავრცელებას ინდოეთის ტერიტორიაზე და ამბობს, რომ „დაავადებამ სინდი განგმირა“ — ანუ, ჯონ ებერტის ინტერპრეტაციის თანახმად, მდინარე ინდის ქვემოწელი და ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთი, ამჟამინდელი პაკისტანის საზღვართან ახლოს. ეპიდემიამ გაანადგურა სულთან მუჰამედ ტუღლუკის არმია, რომელიც სავარაუდოდ დეოგირთან ახლოს იყო განლაგებული, თვითონ სულთანი დაავადდა, მაგრამ გამოჯანმრთელდა. „ინდოეთის კემბრიჯულ ისტორიაში“ ეს ეპიდემია დაკავშირებულია ქოლერასთან, ს. სკოტი და ჩ. დუნკანი ვარაუდობენ, რომ ეს იყო შავი ჭირი.
ვიეტნამმა და კორეამ, როგორც ჩანს, მოახერხებს შავი ჭირის თავიდან აცილება. იაპონია, რომელსაც ეპიდემია ასევე არ შეხებია, შეძრწუნებული იყო. ცნობილია, რომ იმპერატორის ბრძანებით ჩინეთში გაიგზავნა მისია საიმისოდ, რომ მოეგროვებინა რაც შეიძლება მეტი ინფორმაცია ახალ უბედურებაზე და მასთან გამკლავების გზები მოეძებნა. ევროპისთვის კი აზიაში მიმდინარე მოვლენები რჩებოდა შორეულ ამაღელვებელ ჭორად, რომელშიც რეალობას ადამიანთა წარმოსახვის უნარი უხვად აცისკროვნებდა. ამგვარად, ავინიონელი მუსიკოსი ლუის ჰეილინგენი მეგობრებს სწერდა იმის შესახებ, რაც გაიგო აღმოსავლელი ვაჭრებისგან.
შავი ჭირის გავრცელების ქრონიკა
მინი|მარჯვნივ|შავი ჭირის გავრცელება ევროპაში [[1347—1353 წლებში]] ეპიდემიას ჰქონდა „მომასწავებლების“ პერიოდი. 1100 წლიდან 1200 წლამდე შავი ჭირის ეპიდემია აღინიშნებოდა ინდოეთში, შუა აზიასა და ჩინეთში, თუმცა შავმა ჭირმა სირიასა და ეგვიპტეშიც შეაღწია. განსაკუთრებით ძლიერად დაზიანდა ეგვიპტის მოსახლეობა, რომელმაც ეპიდემიის გამო დაკარგა მილიონზე მეტი ადამიანი. მაგრამ, მიუხედავად იმისა, რომ მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობის მონაწილეები მოხვდნენ ეგვიპტის იმ რაიონებში, რომლებშიც ყველაზე მეტად იყო შავი ჭირი გავრცელებული, მაშინ ამას არ გამოუწვევია ევროპაში მასშტაბური ეპიდემია.
1338—1339 წლები, ტბა ისიქ-ქოლი. საკვანძო პუნქტად, რომლიდანაც შავმა ჭირმა აიღო გეზი დასავლეთისკენ, ითვლება ტბა ისიქ-ქოლი, სადაც ჯერ კიდევ XIX საუკუნის ბოლოს რუსმა არქეოლოგმა დანიელ ხვოლსონმა შენიშნა, რომ ადგილობრივ ნესტორიანულ საზოგადოებაში რაოდენობა საფლავის ქვებისა, რომლებიც თარიღდებოდა 1338-1339 წლებით, კატასტროფულად დიდი აღმოჩნდა. დღემდე შემორჩენილ ერთ-ერთ საფლავის ქვაზე ხვოლსონმა მოახერხა წარწერის წაკითხვა: ''„აქ განისვენებს კუტლუკი. იგი გარდაიცვალა შავი ჭირისგან თავის ცოლთან, მაგნუ-კელკასთან ერთად“''. მოგვიანებით ეს ინტერპრეტაცია ეჭვს დაექვემდებარა, თანაც აღინიშნა,რომ დაავადების სახელი ითარგმნებოდა, როგორც „დამღუპველი სენი“, რაშიც, შესაძლოა ნაგულისხმები ყოფილიყო ნებისმიერი ინფექციური დაავადება, თუმცა თარიღების დამთხვევა იმას მიანიშნებს, რომ აქ სწორედ შავი ჭირი იგულისხმებოდა, რომელმაც აქედან დაიწყო დასავლეთით გავრცელება.
1346 წლის ოქტომბერ-ნოემბერი, ოქროს ურდო. 1346 წელს შავი ჭირი გაჩნდა დონისა და ვოლგის ქვემოწელზე. დაავადებამ დააცარიელა ოქროს ურდოს ყაენების დედაქალაქი სარაი და მის მახლობლად მდებარე ქალაქები. 1497 წლის მატიანე სამყაროს შექმნიდან 6854 წლის ჩანაწერში (ქრისტეს შობიდან 1346 წელი) შეიცავს ცნობებს ძლიერი მომაკვდინებელი დაავადების შესახებ :
ნორვეგიელი ისტორიკოსის, ოლე ბენედიკტოუს აზრით, ჩრდილოეთისა და დასავლეთის მიმართულებით შავი ჭირი ვერ გავრცელდებოდა იმ მტრობის გამო, რომელიც არსებობდა ოქროსურდოელებსა და მათ მოხარკეებს შორის. ეპიდემია შეჩერდა დონისა და ვოლგის სტეპებში, ამგვარად ოქროს ურდოს ჩრდილოეთელი მეზობლები არ დაზარალდნენ. სამაგიეროდ შავი ჭირისთვის გახსნილი იყო სამხრეთის გზა. იგი გაიყო ორ სახელოზე, რომელთაგან ერთ-ერთიც, სპარსული წყაროების ცნობით, სავაჭრო ქარავნებთან ერთად, რომლებმაც საკმაოდ კომფორტული გადასაადგილებელი საშუალების როლი ითამაშეს შავი ჭირის გადამტანი ვირთხებისა და რწყილებისთვის, ვოლგის ქვემოწელისა და კავკასიონის ქედის გავლით გადაიჭიმა შუა აღმოსავლეთზე, მაშინ როცა მეორემ ზღვის გავლით მიაღწია ყირიმის ნახევარკუნძულს.
1346 წელი, ყირიმის ნახევარკუნძული. სავაჭრო ხომალდებთან ერთად შავი ჭირი ყირიმში შეიჭრა, სადაც, არაბი ისტორიკოსის, იბნ ალ-ვარდის თქმით (რომელიც, თავის მხრივ, ცნობებს იღებდა ყირიმის ნახევარკუნძულზე მოვაჭრე ვაჭრებისგან), მისგან გარდაიცვალა 85 ათასი ადამიანი, „იმათი გამოკლებით, ვის შესახებაც ჩვენ არ ვიცით“.
იმ დროის ყველა ევროპელი მემატიანე ერთმანეთს ეთანხმება იმაში, რომ ევროპაში შავი ჭირი შემოიტანეს გენუეზურმა ხომალდებმა, რომლებიც მთელს ხმელთაშუა ზღვაში ვაჭრობდნენ. იმის შესახებ, თუ როგორ მოხდა ეს, არსებობს თვითმხილველის, გენუელი ნოტარიუსის, გაბრიელ დე მიუსის (Gabriele de' Mussi) მონათხრობი, რომელსაც ბევრი მკვლევარი საეჭვოდ მიიჩნევს. 1346 წელს ის აღმოჩნდა გენუეზურ ფაქტორიაში კაფაში, რომელიც ალყაშემორტყმული იყო ოქროს ურდოს ყაენის, ჯანიბეკის ჯარებით. დე მიუსის თქმით, მას შემდეგ, რაც მონღოლთა ჯარებში დაიწყო შავი ჭირი, ყაენმა ბრძანა, კატაპულტების მეშვეობით დაავადებისგან გარდაცვლილთა ცხედრები კაფაში გადაესროლათ, სადაც მალევე დაიწყო ეპიდემია. ალყამ ფუჭად ჩაიარა, რადგან დაავადებისგან დასუსტებული ჯარი იძულებული იყო, უკან დაეხია, მაშინ როცა გენუეზური ხომალდები კაფიდან აგრძელებდნენ ცურვას, რითიც ხელს უწყობდნენ შავი ჭირის გავრცელებას ყველა ხმელთაშუაზღვურ პორტში.
დე მიუსის ხელნაწერი, რომელიც ამჟამად მდებარეობს ვროცლავის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში, პირველად გამოქვეყნდა 1842 წელს. თხზულება არ არის დათარიღებული, თუმცა მისი დაწერის თარიღი მარტივად დგინდება აღწერილი მოვლენების მიხედვით. ამჟამად მკვლევართა ნაწილი ეჭვის ქვეშ აყენებს ხელნაწერში არსებულ ცნობებს და თვლის, რომ, უპირველეს ყოვლისა, დე მიუსი ხელმძღვანელობდა დაავადების გავრცელების იმჟამინდელი წარმოდგენებით, რომლის თანახმადაც დაავადება გადადიოდა სუნით, მიაზმების სახით, და შავი ჭირი, შესაძლოა, ციხესიმაგრეში შეიჭრა ვირთხების რწყილებთან ერთად, ან, მიხაილ სუპოტნიცკის ვარაუდით, მიუსიმ, რომელიც იტალიაში დაბრუნდა და იქ ეპიდემიის დასაწყისს შეესწრო, შეცდომით დაუკავშირა მისი დაბრუნება გენუეზურ ხომალდებს. თუმცა, „ჯანიბეკ ყაენის ბიოლოგიური ომის“ ჰიპოთეზას თავისი დამცველები გამოუჩნდა. ამგვარად, ინგლისელი მიკრობიოლოგი მარკ უილისი თავის მხრივ მიუთითებს, რომ იმჟამინდელ პირობებში მოალყე არმია მდებარეობდა ქალაქიდან საკმაოდ შორს, მოწინააღმდეგის ისრებისა და ჭურვებისგან უსაფრთხო მანძილზე, მაშინ როცა ვირთხებს არ უყვართ თავიანთი სოროებიდან შორს წასვლა. აგრეთვე ის ყურადღებას ამახვილებს დაავადებით გარდაცვლილთა კანზე არსებულ მცირე ნაკაწრებსა და იარებზე შეხებით დაავადების პოტენციურ შესაძლებლობაზე, რომელსაც შესაძლოა დაქვემდებარებოდნენ მესაფლავეები.
1347 წლის გაზაფხული, კონსტანტინოპოლი. დაავადების მორიგი აფეთქება მოხდა კონსტანტინოპოლში, ბიზანტიის იმპერიის დედაქალაქში, სადაც გენუეზური ფაქტორია განლაგებული იყო ერთ-ერთი გარეუბანში — გალატაში. შავი ჭირის ერთ-ერთი მსხვერპლი გახდა ცამეტი წლის ანდრონიკოს კანტაკუზენი, იმპერატორ იოანე კანტაკუზენის უმცროსი ვაჟი. თვითონ იმპერატორმა თავის ისტორიაში დატოვა მონათხრობი ეპიდემიის შესახებ, რომელიც მძვინვარებდა ქალაქში და მოგვიანებით გავრცელდა ანატოლიის სანაპიროზე, ეგეოსის ზღვის კუნძულებსა და ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე. ბიზანტიელი ისტორიკოსი ნიკიფორე გრიგორა წერდა „შავი ჭირის მსგავსი მძიმე დაავადების“ შესახებ, რომლისგანაც „სახლების უმეტესობაში ყველა მცხოვრები ერთდროულად იღუპებოდა“. ვენეციელების მტკიცებით, დაიღუპა ქალაქის მცხოვრებთა 90 % და მიუხედავად იმისა, რომ ამ ციფრს ისტორიკოსები გაზვიადებულად მიიჩნევენ, სიკვდილიანობა ქალაქში მართლაც ძალიან მაღალი იყო.
1347 წლის გაზაფხულ-ზაფხული, ახლო აღმოსავლეთი. შავმა ჭირმა გავრცელება დაიწყო მესოპოტამიაში, სპარსეთში, იმავე წლის სექტემბერში ტრაპეზუნტში. დაავადებას თან დაატარებდნენ ეპიდემიით გარემოცული კონსტანტინოპოლიდან გამოქცეული ლტოლვილები, რომელთა მიმართულებითაც მოძრაობდნენ სამხრეთ კავკასიიდან გამოქცეულები. აგრეთვე შავი ჭირი გადაჰქონდა სავაჭრო ქარავნებს. ამავე დროს მისი გადაადგილების სიჩქარე მნიშვნელოვნად შემცირდა და წელიწადში ფარავდა დაახლოებით 100 კმ-ს. შავმა ჭირმა მხოლოდ ორი წლის შემდეგ მიაღწია დასავლეთით ანატოლიის მთებს, სადაც მისი შემდგომი განვითარება ზღვამ შეაჩერა.
1347 წლის შემოდგომა, ალექსანდრია. ეგვიპტელი ისტორიკოსი ალ-მარკიზი დაწვრილებით ყვება ალექსანდრიულ ნავსადგურში კონსტანტინოპოლის ხომალდის ჩასვლის შესახებ, რომელიც ითვლიდა 32 ვაჭარსა და გემის ეკიპაჟის 300-ზე მეტ წევრსა და მონას, რომელთაგანაც მხოლოდ 40 მეზღვაური, 4 ვაჭარი და ერთი მონა გადარჩა ცოცხალი, სხვები „მაშინვე გარდაიცვალნენ იქვე, პორტში“. მათთან ერთად ქალაქში შავი ჭირი მოვიდა და შემდგომში გავრცელდა ნილოსის გასწვრივ სამხრეთით, 1349 წლის თებერვალში მიაღწია ასუანს და ამ დროის განმავლობაში ქვეყანა გააუკაცრიელა. შავი ჭირის მატარებელი ვირთხებისა და რწყილებისთვის სამხრეთის მიმართულებით შემდგომ გადაადგილებაში გაუღწეველი ბარიერის როლი ითამაშა უდაბნო საჰარამ.
მომაკვდინებელი სენი გავრცელდა საბერძნეთში, მოგვიანებით კი — ბულგარეთსა და დასავლეთ რუმინეთში (იმ დროისთვის უნგრეთის სამეფოს ყოფილ ნაწილში) და მიაღწია პოლონეთამდე, მოიცვა კუნძული კვიპროსი, სადაც ეპიდემიას დაემატა კიდევ ერთი კატასტროფა — ცუნამი. სასოწარკვეთილმა კვიპროსელებმა აჯანყების შიშით დახოცეს კუნძულის ყველა მუსლიმი მცხოვრები, თუმცა ზოგიერთი თავდამსხმელი მალევე დაეწია თავის მსხვერპლს.
მინი|მარჯვნივ|[[ნიკოლა პუსენი. „შავი ჭირი აშდოდში“, 1630 წელი]] 1347 წლის ოქტომბერი, მესინა. მიუხედავად იმისა, რომ გენუეზური მატიანეები დუმილს ინარჩუნებენ სამხრეთ იტალიაში შავი ჭირის გავრცელების შესახებ, ეს რეგიონიც სხვებზე არანაკლებ დაზიანდა. სიცილიელი ისტორიკოსი მიქელე დე პიაცა თავის „საერო ისტორიაში“ დაწვრილებით აღწერს მესინის პორტში 12 გენუეზური გალერის ჩამოსვლის შესახებ, რომლებმაც თან მოიტანეს „სასიკვდილო ჭირი“. თუმცა, ეს რიცხვი არ არის ზუსტი, მაგრამ მაინც მოიხსენიება ხან სამი ხომალდი, რომელიც დატვირთული იყო სანელებლებით“, ხან ოთხი  „რომელზეც დაავადებული მეზღვაურები იყვნენ“ და ყირიმიდან ბრუნდებოდნენ. დე პიაცას მტკიცებით, ''„გვამებს სახლში ტოვებდნენ და ვერც ერთი მღვდელი, ვერც ერთი ახლობელი — ვერც შვილი, ვერც მამა ან ვინმე სხვა — ვერ ბედავდა იქ შესვლას: მესაფლავეებს დიდ ფულს ჰპირდებოდნენ, რათა გვამები გამოეტანათ და დაემარხათ. გარდაცვლილთა სახლები ღია იყო ყველა განძეულობასთან, ფულსა და ძვირფასეულობასთან ერთად; თუკი ვინმეს მოესურვებოდა იქ შესვლა, ხელს არავინ შეუშლიდა“''. მალევე გენუელები განდევნეს, მაგრამ ამას უკვე არაფრის შეცვლა არ შეეძლო.
1347 წლის შემოდგომა, კატანია. მესინის მოსახლეობა პანიკური გაქცევით ცდილობდა თავის გადარჩენას, თანაც, იმავე დე პიაცას ცნობით, ბევრი მათგანი პირდაპირ გზაში იხოცებოდა. გადარჩენილებმა მიაღწიეს კატანიას, სადაც მათ სულაც არ დახვდნენ აღტაცებულნი. კატანიის მცხოვრებლებს გაგონილი ჰქონდათ მომაკვდინებელი სენის შესახებ, ამიტომ არ ისურვეს ლტოლვილებთან საქმის დაჭერა, გაურბოდნენ მათ და არც საკვებსა და წყალს აძლევდნენ. თუმცა, ამან მათ არ უშველა და სულ მალე ქალაქი თითქმის მთლიანად ამოწყდა. „რა შეიძლება ითქვას კატანიაზე — ქალაქზე, რომელიც უკვე ამოშლილია მეხსიერებიდან?“ — წერდა დე პიაცა. შავი ჭირი აქედან გავრცელდა მთელს კუნძულზე, ძლიერ დაზიანდა სირაკუზა, შაკა, აგრიჯენტო. ქალაქი ტრაპანი პირდაპირი გაგებით გაუკაცრიელდა, „დაობლდა მოსახლეობის დაღუპვის შემდეგ“. ეპიდემიის ერთ-ერთი უკანასკნელი მსხვერპლი გახდა ჯოვანი რანდაცო, „სიცილიის მშიშარა ჰერცოგი“, რომელიც ამაოდ ცდილობდა სენტ-ანდრეას ციხესიმაგრეში დაავადებისგან დამალვას. სიცილიამ მოსახლეობის მესამედი დაკარგა; მას შემდეგ, რაც ერთ წელიწადში შავმა ჭირმა უკან დაიხია, კუნძული გვამებით იყო სავსე.
1347 წლის ოქტომბერი, გენუა. მესინადან განდევნილმა გენუეზურმა ხომალდებმა სამშობლოში დაბრუნება სცადეს, მაგრამ გენუის მცხოვრებლებმა, რომლებმაც უკვე იცოდნენ საფრთხის შესახებ, კატაპულტებისა და ცეცხლმოკიდებული ისრების მეშვეობით ისინი ზღვაში განდევნეს. ამგვარად გენუამ მოახერხა ეპიდემიის დასაწყისის გადავადება ორი თვით.
1347 წლის 1 ნოემბერი, მარსელი. ნოემბრის დასაწყისში უკვე დაახლოებით 20 შავჭირმოდებული ხომალდი დაცურავდა ხმელთაშუა და ადრიატიკის ზღვებში, ავრცელებდნენ დაავადებას სხვადასხვა პორტში, სადაც კი დროებით მაინც უშვებდნენ ღუზას. გენუეზური ესკადრილიის ნაწილმა თავშესაფარს მიაგნო მარსელში და სტუმართმოყვარე ქალაქში შავი ჭირი გაავრცელა, რის გამოც ხომალდები უკვე მესამედ განდევნეს, რათა მკვდარ ეკიპაჟთან ერთად საბოლოოდ გამქრალიყვნენ ზღვაში. მარსელმა მოსახლეობის თითქმის ნახევარი დაკარგა.
1347 წლის დეკემბერი, გენუა. მატიანეების ცნობებით, გენუაში ეპიდემია დაიწყო 1347 წლის 31 დეკემბერს. თანამედროვე შეფასებით, ქალაქში დაიხოცა 80-დან 90 ათასამდე ადამიანი, მაგრამ ზუსტი ციფრი უცნობია. იმავე დროს შავ ჭირს ერთიმეორის მიყოლებით ეწირებოდნენ კუნძულთა მცხოვრებნი: სარდინიელები, კორსიკელები, მალტელები, კუნძულ ელბაზე მცხოვრებნი.