cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
დიმიტრი შოსტაკოვიჩი
მეორე მხილება
40-50 წლის ასაკში შოსტაკოვიჩს ახლო ურთიერთობა ჰქონდა თავის ორ მოსწავლესთან, გალინა უსტვოლსკაიასთან და ელმირა ნაზიროვასთან. ამის ფონზე გრძელდებოდა მისი პირველი, ღია ქორწინება ნინა ვარზართან, ამ უკანასკნელის გარდაცვალებამდე (1954). უსტვოლსკაიას იგი 1937-1947 წლებში ასწავლიდა. მათი ურთიერთობის ხასიათი, რომელსაც მსტისლავ როსტროპოვიჩი „ფაქიზს“ უწოდებს, ძლიერ გაურკვეველია. ნინას სიკვდილის შემდეგ შოსტაკოვიჩმა უსტვოლსკაიას ხელი სთხოვა, თუმცა, უარი მიიღო. კომპოზიტორის ქალიშვილი, გალინა, იხსენებს, რომ მამა უსტვოლსკაიას მათ დედინაცვლად გახდომის შესაძლებლობას მასთან და მაქსიმთან განიხილავდა. უსტვოლსკაიას მეგობრის, ვიქტორ სუსლინის თქმით კი ქალი ღრმად იმედგაცრუებული იყო შოსტაკოვიჩზე კონსერვატორიის დამთავრების დროს (1947). ნაზიროვასთან ურთიერთობა, როგორც ჩანს, ცალმხრივი იყო და მეტწილად შემოიფარგლებოდა კომპოზიტორის მიერ მიწერილი წერილებით, რომლებიც 1953-1956 წლებით თარიღდება. 1956 წელს შოსტაკოვიჩი დაქორწინდა მეორე ცოლზე, კომსომოლის აქტივისტ მარგარიტა კაინოვაზე. წყვილი შეუფერებელი აღმოჩნდა და სამი წლის შემდეგ ისინი დაშორდნენ.
1954 წელს შოსტაკოვიჩმა დაწერა საზეიმო უვერტიურა (თხზ. 96). იგი 1980 წლის ოლიმპიური თამაშების მუსიკალურ თემად იქნა გამოყენებული. (მისი თემა ფილმიდან „პიროგოვი“ (თხზ. 76a: ფინალი) 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, ათენში, ოლიმპიური ცეცხლის ანთებისას დაუკრეს.)
1959 წელს შოსტაკოვიჩი მოსკოვში, მისი მე-5 სიმფონიის საკონცერტო შესრულების შემდეგ სცენაზე გამოვიდა და მიულოცა ლენარდ ბერნსტაინს და ნიუ-იორკის ფილარმონიულ ორკესტრს. კონცერტი საბჭოთა კავშირში მათი ტურნეს შემადგენელი ნაწილი იყო. მოგვიანებით, იმავე წელს, ბერნსტაინმა და ნიუ-იორკის ფილარმონიულმა სიმფონია ბოსტონში, Columbia Records-ისთვის ჩაწერეს.
პარტიაში გაწევრიანება
1960 წელს შოსტაკოვიჩის ცხოვრებაში მორიგი მნიშვნელოვანი მოვლენა მოხდა – იგი კომუნისტურ პარტიას შეუერთდა. მთავრობას სურდა მისი დანიშვნა კომპოზიტორთა კავშირის გენერალურ მდივნად, თუმცა, ამისთვის პარტიის წევრობა იყო საჭირო. ნიკიტა ხრუშჩოვი კი, პარტიის პირველი მდივანი 1953-1964 წლებში, საბჭოთა ხელოვანებთან ურთიერთობის გაუმჯობესების მიზნით ინტელიგენციის მოწინავე რიგებში მხარდაჭერას ეძებდა. აღნიშნული მოვლენა სხვადასხვაგვარად იქნა გაგებული: როგორც მხარდაჭერის გამოხატულება კომპოზიტორის მხრიდან, როგორც ლაჩრული ქმედება, პოლიტიკური ზეწოლის შედეგი ან მისი თავისუფალი გადაწყვეტილება. ერთის მხრივ, სახელმწიფო აპარატი დანამდვილებით ნაკლებად რეპრესიული იყო, ვიდრე სტალინის სიკვდილამდე. მეორეს მხრივ კი, მისი ვაჟი იხსენებდა, რომ ამ მოვლენამ კომპოზიტორი ცრემლებამდეც კი მიიყვანა. მოგვიანებით, მან ცოლს, ირინას უთხრა, რომ შანტაჟის მსხვერპლი გახდა. ლევ ლებედინსკის თქმით, იგი თვითმკვლელობისკენაც იყო მიდრეკილი. 1962 წლიდან იგი საბჭოთა კავშირის უზენაესი საბჭოს დელეგატი იყო. პარტიაში გაწევრიანებიდან მალევე „პრავდაში“ მისი სახელით გამოქვეყნდა რამდენიმე სტატია, რომელიც გმობდა ინდივიდუალიზმს მუსიკაში და რომლებიც, სინამდვილეში, მას არ ეკუთვნოდა. პარტიაში გაწევრიანებითვე იძულებული გახდა ბოლოს და ბოლოს დაეწერა ლენინისადმი მიძღვნილი მუსიკალური ნაწარმოები, რისი პირობაც რამდენიმე ხნით ადრე ჰქონდა დადებული. ეს იყო 1961 წელს დასრულებული სიმფონია №12, სახელწოდებით „1917 წელი“, რომელიც ბოლშევიკურ რევოლუციას აღწერს. ამავე პერიოდში დაიწყო მისი ჯანმრთელობის გაუარესება.
შოსტაკოვიჩის მუსიკალური პასუხი ზემოხსენებულ პიროვნულ კრიზისზე იყო სიმებიანი კვარტეტი №8, რომელიც სამ დღეში დაწერა. მისი ქვესათაურია „ფაშიზმისა და ომის მსხვერპლთა ხსოვნას“ და სავარაუდოდ, 1945 წლის დრეზდენის დაბომბვას უკავშირდება. მე-10 სიმფონიის მსგავსად, კვარტეტი შეიცავს მისი ძველი ნაწარმოებების ციტირებებს და კომპოზიტორის მუსიკალურ მონოგრამას. 1960 წლის 19 ივლისით დათარიღებულ წერილში მეგობართან, ისააკ გლიკმანთან მან აღიარა: „დავიწყე ფიქრი, რომ თუ ერთ დღესაც მოვკვდები, არავინ დაწერს მუსიკას ჩემს მოსაგონრად, ამიტომ, უმჯობესია, თავადვე დავწერო“. შოსტაკოვიჩის სხვა კოლეგებმა, მათ შორის, ნატალია ვოვსი-მიხელსმა და ჩელისტმა ვალენტინ ბერლინსკიმ ასევე იცოდნენ მერვე კვარტეტის ბიოგრაფიული მნიშვნელობის შესახებ. პიტერ ჯ. რაბინოვიცი ასევე გამოყოფს კვარტეტში არსებულ ფარულ მინიშნებებს რიხარდ შტრაუსის „მეტამორფოზებზე“.
1962 წელს შოსტაკოვიჩი მესამედ დაქორწინდა, ირინა სუპინსკაიაზე. ის გლიკმანს სწერდა: „მისი ერთადერთი ნაკლი ისაა, რომ 27 წლის არის. სხვა მხრივ ის ბრწყინვალეა: ჭკვიანი, მხიარული, პირდაპირი და ძალიან სათნო“. გალინა ვიშნევსკაიას მიხედვით, რომელიც შოსტაკოვიჩებს კარგად იცნობდა, ქორწინება ძალიან ბედნიერი იყო: „მხოლოდ მასთან იპოვა დიმიტრი დიმიტრის ძემ ნამდვილი ოჯახური მყუდროება... უეჭველია, რომ [ირინამ] მისი სიცოცხლე რამდენიმე წლით გაახანგრძლივა“. ნოემბერში შოსტაკოვიჩმა განახორციელა დირიჟორობის ერთადერთი მცდელობა, როცა ნიჟნი-ნოვგოროდში რამდენიმე თავისი ნაწარმოები იდირიჟორა. სხვა დროს, დირიჟორობაზე უარს ამბობდა და ნერვებს და ავადმყოფობას იმიზეზებდა ხოლმე.
იმავე წელს დაუბრუნდა ანტისემიტიზმის თემას სიმფონიით №13 („Бабий Яр“). ნაწარმოებში გამოყენებულია ევგენი ევტუშენკოს რამდენიმე ლექსი, რომელთაგანაც პირველი ეძღვნება II მსოფლიო ომის დროს დახოცილ უკრაინელ ებრაელებს. არსებობს სხვადასხვა მოსაზრება იმაზე, თუ რამდენად დიდი იყო ამასთან დაკავშირებული რისკი: ლექსი საბჭოთა პრესაში გამოქვეყნებული იყო და არ იყო აკრძალული, თუმცა წინააღმდეგობრივად მიიჩნეოდა. სიმფონიის პრემიერის შემდეგ ევტუშენკო აიძულეს, დაემატებინა სტროფი, სადაც ხაზგასმული იყო, რომ ბაბი იარის ხოცვა-ჟლეტის დროს ებრელებთან ერთად რუსები და უკრაინელებიც დაიხოცნენ.
1965 წელს შოსტაკოვიჩმა ხმა აღიმაღლა პოეტ იოსებ ბროდსკის დასაცავად, რომელსაც ხუთი წლით გადასახლება და მძიმე სამუშაო ჰქონდა მისჯილი. მან ხელი მოაწერა პროტესტს ევტუშენკოსთან და სხვა ხელოვანებთან ერთად, რომელთა შორისაც იყვნენ კორნეი ჩუკოვსკი, ანა ახმატოვა, სამუილ მარშაკი და ფრანგი ფილოსოფოსი ჟან-პოლ სარტრი. პროტესტის შედეგად სასჯელი შემსუბუქდა და ბროდსკი ლენინგრადში დააბრუნეს.
გვიანდელი წლები და გარდაცვალება
1964 წელს შოსტაკოვიჩმა შექმნა მუსიკა რუსული ფილმისთვის „ჰამლეტი“, რომელსაც დადებითი გამოხმაურება მოჰყვა The New York Times-ში: „შექსპირის მჭევრი სიტყვების ნაკლებობა რამდენადმე კომპენსირდება ბრწყინვალე და ამაღელვებელი მუსიკით, რომელიც დიმიტრი შოსტაკოვიჩს ეკუთვნის. მას დიდი ღირსება და სიღრმე გააჩნია, გარკვეულ მომენტებში კი შესაფერისი სიველურე და არსერიოზულობაც“.
ცხოვრების ბოლო პერიოდში შოსტაკოვიჩს ქრონიკული ავადმყოფობა აწუხებდა, თუმცა სიგარეტსა და არაყს თავს არ ანებებდა. 1958 წლიდან მოყოლებული ტანჯავდა ავადმყოფობა, რომელიც განსაკუთრებით მოქმედებდა მის მარჯვენა ხელზე და რომლის გამოც იძულებული გახდა ფორტეპიანოზე დაკვრისთვის თავი დაენებებინა. 1965 წელს დასმულ დიაგნოზის მიხედვით, ეს პოლიომიელიტი იყო. 1966 და 1971 წლებში გულის შეტევაც გადაიტანა. ასევე, რამდენჯერმა დაეცა, რის შედეგადაც ორივე ფეხი მოტეხილი ჰქონდა. 1967 წელს წერილში წერდა: „მიზანი მიღწეულია 75%-ით (მარჯვენა ფეხი მოტეხილია, მარცხენა ფეხი მოტეხილია, მარჯვენა ხელი არ მუშაობს). ახლა ისღა დამრჩენია, მარცხენა ხელი მოვიტეხო და ჩემი კიდურების 100% მწყობრიდან იქნება გამოსული“.
ფიქრი სიკვდილზე გავლენას ახდენდა მის გვიანდელ ნაწარმოებებზე, როგორიცაა გვიანი კვარტეტები და 1969 წელს დაწერილი სიმფონია №14 (სიმღერების ციკლი, რომელში გამოყენებული ლექსებიც სიკვდილის თემაზეა). ამ პიესაში შოსტაკოვიჩის მუსიკალური ენა ყველაზე ექსტრემალურია. იყენებს თორმეტტონიან თემებს და რთულ პოლიფონიას. ნაწარმოები თავის ახლო მეგობარს, ბენჯამინ ბრიტენს მიუძღვნა, რომელმაც მისი დასავლური პრემიერა 1970 წელს, ალდებურგის ფესტივალზე იდირიჟორა. სიმფონია №15 (1971), განსხვავებით წინამორბედისგან, მელოდიური და რეტროსპექტიულია, ციტირებს ვაგნერს, როსინის და თავისივე მე-4 სიმფონიას.
შოსტაკოვიჩი ფილტვის კიბოთი გარდაიცვალა 1975 წლის 9 აგვისტოს. ჩატარდა სამოქალაქო ცერემონია და იგი მოსკოვის ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე დაკრძალეს. სიკვდილამდე მისი სახელი უკვდავყოფილი იქნა, როცა ანტარქტიკაში, ალექსანდრეს კუნძულის ერთ-ერთ ნახევარკუნძულს შოსტაკოვიჩის ნახევარკუნძული ეწოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამიოტროფული გვერდითი სკლეროზით უკვე 1960-იანი წლებიდან იტანჯებოდა, კომპოზიტორი თავის მუსიკას და კორესპონდენციას ყოველთვის თავად წერდა, მაშინაც კი, როცა მისი მარჯვენა ხელი პრაქტიკულად, გამოსაუსადეგარი გახდა, რაც მისი განსაკუთრებით ძლიერი ხასიათის ნიშანი იყო.
მას დარჩა მესამე ცოლი, ირინა; ქალიშვილი, გალინა და ვაჟი, მაქსიმი. ეს უკანასკნელი, თავად პიანისტი და დირიჟორი, მამის რამდენიმე ნაწარმოების მიძღვნის ადრესატი და პირველი შემსრულებელი იყო. არსებობს რამდენიმე ნაწარმოების ჩანაწერი თავად კომპოზიტორის შესრულებითაც, ხოლო მისი მუსიკის მნიშვნელოვან შემსრულებლებს შორის აღსანიშნავია ემილ გილელსი, მსტისლავ როსტროპოვიჩი, ტატიანა ნიკოლაევა, დავიდ ოისტრახი და „ბეთჰოვენის კვარტეტის“ წევრები.
მისი უკანასკნელი ნაწარმოები იყო სონატა ალტისთვის, რომელიც პირველად 1975 წლის 28 დეკემბერს, კომპოზიტორის გარდაცვალებიდან ოთხი თვის შემდეგ შესრულდა.
შოსტაკოვიჩის მუსიკალური გავლენა გვიანდელ კომპოზიტორებზე შედარებით უმნიშვნელოა, თუმცა ალფრედ შნიტკემ განავითარა მისი ეკლექტურობა და კონტრასტი დინამიურსა და სტატიურს შორის; ანდრე პრევინის მუსიკაში ხშირად ჩანს კავშირი გაორკესტრების შოსტაკოვიჩისეულ მანერასთან. მისი გავლენა ასევე ჩანს რამდენიმე სკანდინავიელი კომპოზიტორის შემოქმედებაშიც, როგორიცაა, მაგალითად, ლარს-ერიკ ლარსონი. ბევრი რუსი თანამედროვე და მისი მოსწავლე ლენინგრადის კონსერვატორიაში ასევე იყო მისი მუსიკის გავლენის ქვეშ. მათ შორისაა გერმან ოკუნევი, ბორის ტიშჩენკო (რომლის მე-5 სიმფონიაც (1978) შოსტაკოვიჩის ხსოვნას ეძღვნება), სერგეი სლონიმსკი და სხვები. ავან-გარდის დაკნინებასთან და კომპოზიტორის პოლიტიკურ შეხედულებებთან დაკავშირებით დებატების განვითარებასთან ერთად, გაიზარდა შოსტაკოვიჩის კონსერვატიული მუსიკალური ენის პოპულარობაც.
მიმოხილვა
შოსტაკოვიჩის მუსიკა იყენებს გაფართოებულ ტონალობას და რომანტიკული მუსიკალური ტრადიციის გაგრძელებას წარმოადგენს, თუმცა მასში გვხვდება ატონალობის და ქრომატიზმის ელემენტებიც. ზოგიერთ გვიანდელ ნაწარმოებში (მაგალითად, სიმებიანი კვარტეტი №12) აგრეთვე იყენებს ბგერათრიგებს. მის შემოქმედებაში დომინირებს სიმფონიების და სიმებიანი კვარტეტების ციკლები (15 სიმფონია და ამდენივე კვარტეტი). სიმფონიები მისი კარიერის მანძილზე საკმაოდ თანაბრადაა განაწილებული, ხოლო კვარტეტები, ძირითადად, ბოლო პერიოდშია თავმოყრილი. მის ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებთა შორისაა სიმფონია №5, სიმფონია №7, სიმებიანი კვარტეტი №8 და სიმებიანი კვარტეტი №15. სხვა ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია ოპერები „მცენსკის მაზრის ლედი მაკბეტი“, „ცხვირი“ და დაუმთავრებელი „მოთამაშეები“, გოგოლის კომედიის მიხედვით; ექვსი კონცერტი (ორ-ორი ფორტეპიანოს, ვიოლინოს და ჩელოსთვის); ორი საფორტეპიანო ტრიო და დიდი ოდენობით კინომუსიკა.
შოსტაკოვიჩის მუსიკა აჩვენებს ბევრი იმ კომპოზიტორის გავლენას, რომელთა მუსიკასაც იგი თაყვანს სცემდა: ბახისა ფუგებსა და პასაკალიებში; ბეთჰოვენის – გვიანდელ სიმებიან კვარტეტებში; მალერისა სიმფონიებში და ბერგის – მუსიკალური კოდებისა და ციტატების გამოყენებაში. რუს კომპოზიტორთა შორის განსაკუთრებულ პატივს სცემდა მოდესტ მუსორგსკის, რომლის ოპერებიც „ბორის გოდუნოვი“ და „ხოვანშჩინა“ ხელახლა გააორკესტრა. მუსორგსკის გავლენა განსაკუთრებით აშკარაა „ლედი მაკბეტის“ ცივ სცენებში და მე-11 სიმფონიაში, ასევე, მის სატირულ ნაწარმოებში „პატარა ანტიფორმალისტური სამოთხე“ (Антиформалистический раёк). პროკოფიევის გავლენა კარგად ჩანს ადრეულ საფორტეპიანო მუსიკაში, როგორიცაა პირველი სონატა და პირველი საფორტეპიანო კონცერტი. რუსული საეკლესიო და ხალხური მუსიკის გავლენა კი ნათელი ხდება 1950-იან წლებში შექმნილი ნაწარმოებებიდან a capella გუნდისთვის.
ბევრი კომენტატორი შენიშნავს წყვეტას 1936 წელს მხილებამდელ ექსპერიმენტულ ნამუშევრებსა და უფრო კონსერვატიულ ნაწარმოებებს შორის, რომლებიც მას მოჰყვა. კომპოზიტორმა ფლორა ლიტვინოვას უთხრა: „პარტიის მითითებების გარეშე უფრო მეტ ბრწყინვალებას ვაჩვენებდი, მეტ სარკაზმს გამოვიყენებდი, შევძლებდი, საკუთარი იდეები ღიად წარმომეჩინა ნაცვლად მათი შეფარვისა“. 1934-1935 წლებში გამოქვეყნებულ სტატიებში შოსტაკოვიჩი თავის გავლენებს შორის ალბან ბერგს, არნოლდ შონბერგს, ერნსტ კრენეკს და „განსაკუთრებით, სტრავინსკის“ ასახელებს. მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები ამ ადრეული პერიოდიდან არის სიმფონია №1, რომელშიც კონსერვატორიის აკადემიურობა შერწყმულია მის მოდერნისტულ მისწრაფებებთან; ოპერა „ცხვირი“ („ყველაზე შეუპოვრად მოდერნისტული მის სასცენო ნამუშევრებს შორის“ ); „მცენსკის მაზრის ლედი მაკბეტი“, რომელიც მის წინააღმდეგ კამპანიის დასაწყისი აღმოჩნდა და სიმფონია №4, რომელიც გროუვის ლექსიკონში აღწერილია, როგორც „შოსტაკოვიჩის იმ დრომდე მიღწეული მუსიკალური განვითარების კოლოსალური სინთეზი“. მეოთხე სიმფონიაში პირველად წამოიწია წინა პლანზე მალერის გავლენამ, რაც იმ გზის მომასწავებელი იყო, რომელიც შოსტაკოვიჩმა რეაბილიტაციისთვის გაიარა. კომპოზიტორისვე აღიარებით, წინამორბედი ორი სიმფონია ყველაზე ნაკლებად წარმატებული იყო.
1936 წლის შემდეგ შოსტაკოვიჩის სიმფონიური მუსიკა გარეგნულად კონსერვატიული გახდა, შესაძლო ფარული პოლიტიკური შემადგენლის მიუხედავად. ამ პერიოდში განსაკუთრებით ბევრ კამერულ მუსიკას წერდა, რადგან ეს სფერო საშუალებას აძლევდა განეხორციელებინა განსხვავებული და ხშირად, უფრო ბნელი იდეები გარედან ჩარევის შიშის გარეშე. მისი კამერული ნაწარმოებები მეტწილად ტონალურია, თუმცა მათში მოცემულია ნაკლებად მხიარული განწყობები, რომლებიც უფრო საჯარო ნაწარმოებებში მიუღებელი იქნებოდა. აღნიშნული განსაკუთრებით აშკარაა გვიანდელ კამერულ ნაწარმოებებში, რომელთაგან ზოგში იყენებდა ბგერათრიგებს, თუმცა, მათ ეპყრობოდა, როგორც მელოდიურ თემებს და არა როგორც სერიებს. გვიანდელი შემოქმედებიდან აგრეთვე აღსანიშნავია ვოკალური მუსიკა, რომლებშიც გამოყენებულია ტექსტები სიყვარულის, სიკვდილის და ხელოვნების თემაზე.
ებრაული თემატიკა
ებრაული თემატიკის მიმართ ინტერესს შოსტაკოვიჩი სტალინის ანტისემიტურ კამპანიამდეც (გვიანი 1940-იან და ადრე 1950-იანი წლები) იჩენდა. მას განსაკუთრებით მოსწონდა ებრაული მუსიკის შესაძლებლობა, „აეგო მხიარული მელოდიები სევდიანი ინტონაციებისგან“. მისი ნაწარმოებებიდან, რომლებიც ებრაულ თემებს შეიცავს, აღსანიშნავია სიმებიანი კვარტეტი №4 (1949), სავიოლინე კონცერტი №1 (1948) და „ოთხი მონოლოგი პუშკინის ლექსებზე“ (1952), ასევე, საფორტეპიანო ტრიო №2 (1944). ებრაული თემების გამოყენებისთვის დამატებითი შთაგონება იყო მოშე ბერეგოვსკის თეზისი ებრაულ ხალხურ მუსიკაზე, რომელსაც კომპოზიტორი 1946 წელს გაეცნო.
1948 წელს ებრაული ხალხური სიმღერების წიგნი შეიძინა, რომელზე დაყრდნობითაც შექმნა სიმღერების ციკლი „ებრაული ხალხური პოეზიიდან“. თავდაპირველად დაწერა რვა სიმღერა, რომელიც აჩვენებდა საბჭოთა კავშირში ებრაელთა ყოფის სიძნელეებს. შემდგომ, ამის დასაფარად, დაამატა კიდევ სამი სიმღერა, რომელიც აჩვენებდა იმ დიდებულ ცხოვრებას, რომელიც ებრაელებს ჰქონდათ საბჭოთა რეჟიმის პირობებში. მიუხედავად ნაწარმოების ნამდვილი მნიშვნელობის დამალვის მცდელობისა, კომპოზიტორთა კავშირმა უარი თქვა მასზე ნაბართვის გაცემაზე 1949 წელს, იმ ანტისემიტური წნეხის ქვეშ, რომელსაც იმ დროს მოეცვა სახელმწიფო. „ებრაული ხალხური პოეზიიდან“, სხვა აკრძალული ნაწარმოებების მსგავსად, მხოლოდ სტალინის სიკვდილის შემდეგ შესრულდა.
საკუთარი მუსიკის ციტირება
შოსტაკოვიჩი მთელი შემოქმედების მანძილზე იყენებდა მუსიკალურ ციტირებებს. მსგავსი სტილისტური მახასიათებელი სხვა კომპოზიტორებთანაც მოიპოვება, თუმცა შოსტაკოვიჩთან ის მუსიკის განმსაზღვრელი თვისებაა. იგი სხვა კომპოზიტორების ციტირებას საკუთარი მუსიკის ციტირებას არჩევდა, რომელთა საშუალებითაც მუსიკათმცოდნეები მის სხვადასხვა ნაწარმოებებს ერთმანეთთან აკავშირებენ.
ამის ერთ-ერთი მაგალითია მთავარი თემა კატერინას არიიდან „Серёжа, хороший мой“, რომელიც „მცენსკის მაზრის ლედი მაკბეტის“ მეოთხე მოქმედებაში ჟღერს. იგი თანხლებას უწევს კატერინას საყვარელთან – სერგეისთან შეხვედრის დროს. არიის მშვენიერება ამოსუნთქვასავითაა სცენის დაძაბულ, ინტენსიურ გარემოში. იგი კარგად ეწყობა დიალოგსაც, როდესაც კატერინა საყვარელს ციხეში სტუმრობს. იგივე თემა ტრაგიკულად ჟღერს, როცა სერგეი ღალატობს მას, ადანაშაულებს თავის დაპატიმრებაში და ახალ საყვარელს პოულობს.
25 წელზე მეტი ხნის შემდეგ შოსტაკოვიჩი ამავე თემას ციტირებს მე-8 სიმებიან კვარტეტში. მის მძიმე, სამგლოვიარო თემებს შორის ერთადერთი მსუბუქი და სასიხარულო მომენტი სწორედ სერიოჟას თემის გაჟღერებაა ჩელოს მიერ, მეოთხე ნაწილის დაახლოებით მესამე წუთზე. ციტირება იყენებს კატერინას იმედს იმ იმედის დემონსტრირებისთვის, რომელიც ფაშისტების მიერ ჩაგრულებს აქვთ.
თემა კიდევ ერთხელ გვხვდება მე-14 სიმებიან კვარტეტში. იგი კვლავ ჩელოს შემოჰყავს, თუმცა, სრულიად განსხვავებული მიზნით. მე-14, რომელიც ბოლოა შოსტაკოვიჩის „კვარტეტების კვარტეტიდან“, ეძღვნება „ბეთჰოვენის კვარტეტის“ წევრს, ჩელისტ სერგეი შრინსკის. სწორედ ამ მიძღვნის გამოხატულებაა აღნიშნული თემა.
გამოცემები გარდაცვალების შემდეგ
2004 წელს მუსიკოლოგმა ოლგა დიგონსკაიამ აღმოაჩინა შოსტაკოვიჩის ხელნაწერები მოსკოვის გლინკას სახელობის მუსიკალური კულტურის ცენტრალურ სახელმწიფო მუზეუმში. მუყაოს ყუთში მოთავსებული იყო შოსტაკოვიჩის ხელნაწერი „მუსიკალური ესკიზების, პიესების და პარტიტურების 300-მდე გვერდი“. დიგონსკაიას თქმით, „კომპოზიტორის მეგობარმა მოქრთამა შოსტაკოვიჩის სახლის მოსამსახურე, რათა რეგულარულად მიეტანა მისთვის შოსტაკოვიჩის მიერ გადაყრილი ნაწერები. მათი გარკვეული ნაწილი ბოლოს გლინკას მუზეუმში აღმოჩნდა... აღნიშნული არქივი შეიცავდა დიდი რაოდენობით პიესებსა და კომპოზიციებს, რომლებიც სრულიად უცნობი იყო, ან მათი იდენტიფიცირება მხოლოდ ირიბად შეიძლებოდა“.
ნაპოვნ ნაწარმოებთა შორის იყო პროლოგის საფორტეპიანო და ვოკალური ესკიზები ოპერისთვის „ორანგო“ (1932). ისინი ბრიტანელმა კომპოზიტორმა ჯერარდ მაკბერნიმ გააორკესტრა და 2011 წლის დეკემბერში მათი პრემიერა ლოს-ანჯელესის ფილარმონიულმა ორკესტრმა შეასრულა.
კრიტიკა
მაკბერნის მიხედვით, შოსტაკოვიჩის მუსიკის შეფასებისას აზრთა სხვადასხვაობა არსებობს. ზოგიერთს მიაჩნია, რომ იგი ორიგინალური ხედვით გამოირჩევა, სხვები კი ფიქრობენ, რომ ის „ცარიელი და მეორადია“. უილიამ უოლტონმა, მისმა ბრიტანელმა თანამედროვემ, შოსტაკოვიჩს „XX საუკუნის უდიდესი კომპოზიტორი“ უწოდა. მუსიკოსი დევიდ ფენინგი გროუვის ლექსიკონში ასკვნის, რომ „ურთიერთსაწინააღმდეგო ოფიციალური მოთხოვნების და ზეწოლის, თანამოქალაქეთა მასობრივი ტანჯვის და მისივე იდეების ფონზე ჰუმანიტარიზმის და საზოგადოებრივი მოღვაწეობის შესახებ, მან შეძლო კოლოსალური ემოციური ძალის მქონე მუსიკალური ენის შექმნა“.
ზოგიერთი თანამედროვე კომპოზიტორი საკმაოდ კრიტიკულად იყო განწყობილი. პიერ ბულეზი უარყოფდა შოსტაკოვიჩის მუსიკას და მას „მალერის მეორე, ან სულაც, მესამე გამოწურვას“ უწოდებდა. რუმინელი კომპოზიტორი და ანტონ ვებერნის მოწაფე, ფილი გერშკოვიჩი შოსტაკოვიჩს უწოდებდა „გიჟს ტრანსში“. გავრცელებული შენიშვნაა, რომ შოსტაკოვიჩის სტილი ვულგარული და უხეშია: იგორ სტრავინსკი „მცენსკის მაზრის ლედი მაკბეტის“ შესახებ წერდა, რომ ის „ბრუტალურად“ და „მონოტონურად“ ჟღერდა. ინგლისელი კომპოზიტორის და მუსიკოლოგის რობინ ჰოლოუეის აღწერით, მისი მუსიკა იყო „ნაცრისფერი მელოდიაში და ჰარმონიაში, ქარხნულად მომუშავე სტრუქტურაში და შინაარსობრივად – მხოლოდ რიტორიკა და იძულება“.
1980-იან წლებში ფინელი დირიჟორი და კომპოზიტორი, ესა-პეკა სალონენი კრიტიკულად იყო განწყობილი შოსტაკოვიჩის მუსიკის მიმართ და მის დირიჟორობაზე უარს აცხადებდა. მაგალითად, 1987 წელს მან თქვა: "შოსტაკოვიჩი, მრავალი მხრივ, სტრავინსკის პოლარულად საწინააღმდეგო ძალაა. [...] როცა მე ვთქვი, რომ მისი მე-7 სიმფონია მოსაწყენი და არასასიამოვნო კომპოზიციაა, ხალხმა მიპასუხა: „დიახ, დიახ, მაგრამ იფიქრეთ ამ სიმფონიის წარმომავლობაზე“. ასეთ დამოკიდებულებას სიკეთე არავისთვის მოაქვს."
მას შემდეგ სალონენმა შოსტაკოვიჩის რამდენიმე ნაწარმოები შეასრულა და ჩაწერა, მათ შორის, 1-ლი და მე-2 საფორტეპიანო კონცერტები (1999), 1-ლი სავიოლინე კონცერტი (2010), პროლოგი ოპერისთვის „ორანგო“ და მე-4 სიმფონია (2012).
სიმართლეა ის, რომ შოსტაკოვიჩი აქტიურად სესხულობდა მასალას და სტილებს როგორც წინამორბედი კომპოზიტორების, ისე პოპულარული მუსიკისგან და „მდაბალი“ მუსიკისთვის დამახასიათებელი ვულგარულობა მის „უდიდეს ეკლექტურობაზე“ ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გავლენაა. მაკბერნი ამის საწყისს იმ ავან-გარდულ სახელოვნებო წრეებში ხედავს, რომელშიც შოსტაკოვიჩი კარიერის დასაწყისში იყო გაერთიანებული და ამტკიცებს, რომ ეს სესხებები წინასწარ მოფიქრებული ხერხი იყო, რომელიც კომპოზიტორს საშუალებას აძლევდა, მუსიკის მასშტაბური სტრუქტურა შეექმნა.
პიროვნული თვისებები
შოსტაკოვიჩს არაერთი უცნაური პიროვნული თვისება გააჩნდა. მისი ქალიშვილის მიხედვით, იგი „შეპყრობილი იყო სისუფთავით“. სინქრონიზებას უკეთებდა საათებს თავის ბინაში და რეგულარულად უგზავნიდა ბარათებს საკუთარ თავს, რათა შეემოწმებინა, რამდენად გამართულად მუშაობდა საფოსტო სამსახური. ელიზაბეტ უილსონი თავის წიგნში „შოსტაკოვიჩი: მოგონებები ცხოვრებაზე“ (1994 წლის გამოცემა) მისი ნერვიულობის არაერთ შემთხვევას აღწერს. მიხეილ დრუსკინი იხსენებს, რომ კომპოზიტორი, ახალგაზრდობაშიც კი, „ფაქიზი და ნერვიულად აღგზნებადი“ იყო. როგორც იური ლიუბიმოვი აღნიშნავს, „ის ფაქტი, რომ შოსტაკოვიჩი სხვებზე უფრო მოწყვლადი და მგრძნობიარე იყო, უეჭველად წარმოადგენდა მისი გენიალურობის მნიშვნელოვან თვისებას“.
შედარებით მსუბუქ ხასიათზე ყოფნისას მისი ერთ-ერთი მთავარი გასართობი სპორტი იყო, თუმცა, მონაწილეობას ყურება ან მსაჯობა ერჩივნა (იყო ფეხბურთის კვალიფიციური რეფერი). მისი საყვარელი საფეხბურთო კლუბი ლენინგრადის (ამჟამად სანქტ-პეტერბურგის) „ზენიტი“ იყო, რომლის თამაშსაც რეგულარულად უყურებდა. აგრეთვე, მოსწონდა კარტის თამაში, განსაკუთრებით, პასეანსი.
უყვარდა სატირიკოსი მწერლები, როგორიცაა გოგოლი და მიხეილ ზოშჩენკო. ამ უკანასკნელის გავლენა კარგად ჩანს მის წერილებში, სადაც საბჭოთა ოფიციოზის დამცინავი პაროდიები გვხვდება. თავად ზოშჩენკო კომპოზიტორის ხასიათის წინააღმდეგობრიობაზე საუბრობდა: „ის ფაქიზია, მსხვრევადი, ჩაკეტილი და უზომოდ პირდაპირი, ნამდვილი ბავშვი... [მაგრამ ასევე, არის] ჯიუტი, ენამწარე, ძალიან განათლებული, ალბათ ძლიერიც, დესპოტური და არცთუ კარგი ბუნების“.
ბუნებით ძალიან დამყოლი იყო. ფლორა ლიტვინოვას თქმით, „მისთვის სრულიად შეუძლებელი იყო, ვინმესთვის „არა“ ეთქვა“. ეს ნიშნავდა, რომ მისი დათანხმება, ხელი მოეწერა ოფიციალურ განცხადებებზე, საკმაოდ იოლი იყო. ამათგან ერთ-ერთი ანდრეი სახაროვის საჯარო მხილება იყო 1973 წელს. მისმა ქვრივმა, მოგვიანებით, გაზეთ Helsingin Sanomat-ს განუცხადა, რომ კომპოზიტორის გვარი უნებართვოდ გამოიყენეს. მეორეს მხრივ, მონდომებული იყო, დახმარებოდა ადამიანებს კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარის პოსტზე და უზენაესი საბჭოს დეპუტატად ყოფნისას. ოლეგ პროკოფიევის მიხედვით, „მან იმდენი ხალხის დახმარება სცადა... რომ მის თხოვნებს სულ უფრო ნაკლებ ყურადღებას აქცევდნენ“. როცა ჰკითხეს, სწამდა თუ არა ღმერთის, შოსტაკოვიჩმა უპასუხა: „არა და ამის გამო ძალიან ვწუხვარ“.
რევიზიონიზმი
შოსტაკოვიჩის პასუხი ოფიციალურ კრიტიკაზე და ის, თუ რამდენად იყენებდა მუსიკას გარკვეული სახის ფარული დისიდენტობისთვის, კამათის საგანია. ერთი შეხედვით, იგი ეთანხმებოდა მთავრობის პოლიტიკას და პოზიციებს, კითხულობდა სიტყვებს და ხელს აწერდა სტატიებს, რომლებიც სამთავრობო ხედვას გამოხატავდა. თუმცა, აშკარაა, რომ რეჟიმის ბევრი ასპექტი არ მოსწონდა, რასაც ადასტურებს მისი ოჯახი, მისი წერილები ისააკ გლიკმანთან და სატირული კანტატა Антиформалистический раёк, რომელშიც სასაცილოდაა აგდებული „ანტიფორმალისტური“ კამპანია და რომელიც მის გარდაცვალებამდე დამალული იყო. ასევე, ახლო მეგობრობა აკავშირებდა საბჭოთა კავშირის მარშალ მიხეილ ტუხაჩევსკისთან, რომელიც 1937 წელს, დიდი წმენდის დროს სიკვდილით დასაჯეს.
გაურკვეველია, თუ რა დოზით გამოხატავდა შოსტაკოვიჩი ოპოზიციურ განწყობას სახელმწიფოს მიმართ თავის მუსიკაში. რევიზიონისტული ხედვა წინ წამოსწია სოლომონ ვოლკოვმა 1979 წელს გამოცემული წიგნით „აღიარება“ (Testimony), რომელიც, მისივე განცხადებით, შოსტაკოვიჩის მემუარებისგან შედგებოდა. წიგნის მიხედვით, კომპოზიტორის ბევრი ნაწარმოები შეიცავს კოდირებულ ანტისამთავრობო გზავნილებს, რაც შოსტაკოვიჩს იმ რუსი ხელოვანების ტრადიციის გამგრძელებლად წარმოაჩენს, რომლებიც ცენზურას ჭკუით სჯობნიდნენ და რომელიც, სულ მცირე, ალექსანდრე პუშკინიდან იწყება. იგი იყენებდა მუსიკალურ ციტირებებს და მოტივებს, რომელთაგანაც აღსანიშნავია მისი მუსიკალური ხელმოწერა – DSCH მოტივი. მისი დიდი ხნის მუსიკალური პარტნიორი, ევგენი მრავინსკი ამბობდა, რომ „შოსტაკოვიჩი ძალიან ხშირად თავის განზრახვას ძალიან სპეციფიკური სურათებით და მინიშნებებით გადმოსცემდა“.
მუსიკოსები და მკვლევარები, მათ შორის, ლორელ ფეი და რიჩარდ ტარუსკინი ეჭვქვეშ აყენებენ ვოლკოვის წიგნის ავთენტურობას და მნიშვნელობას და აცხადებენ, რომ ვოლკოვმა იგი გადამუშავებული სტატიების, ჭორების და შესაძლოა, კომპოზიტორისგან მომდინარე გარკვეული ინფორმაციის საფუძველზე შეადგინა. ფეის არგუმენტები მოცემულია 2002 წელს დაბეჭდილ სტატიაში, სადაც იგი მიუთითებს, რომ წიგნის ხელნაწერის ის გვერდები, რომლებიც შოსტაკოვიჩმა ხელმოწერით დაადასტურა, მისივე ადრინდელი სტატიების სიტყვა-სიტყვითი რეპროდუქციებია და სადავო მასალას არ შეიცავს. ამის საწინააღმდეგოდ, ალან ბ. ჰოუმ და დიმიტრი ფეოფანოვმა აღნიშნეს, რომ ხელმოწერილი გვერდებიდან მინიმუმ ორი შეიცავს სადავო მასალას. მაგალითად, „მე-3 თავის პირველი გვერდი, სადაც შოსტაკოვიჩი აღნიშნავს, რომ მემორიალური დაფა, რომელიც ამბობს: „ამ სახლში ცხოვრობდა ვსევოლოდ მაიერჰოლდი“, ასევე უნდა ამბობდეს: „და ამავე სახლში მისი ცოლი მხეცურად მოკლეს“.
ჩანაწერები
1958 წლის მაისში, პარიზში ვიზიტის დროს შოსტაკოვიჩმა ჩაწერა თავისი ორი საფორტეპიანო კონცერტი დირიჟორ ანდრე კლუიტანსთან ერთად, ასევე, რამდენიმე მცირე ზომის საფორტეპიანო ნაწარმოები. ისინი ვინილზე გამოსცა ჯერ EMI-მ, შემდეგ, ხელახლა, Seraphim Records-მა, ბოლოს კი, ციფრული გადამუშავების შემდეგ, ისინი კომპაქტ-დისკზეც გამოიცა. კომპოზიტორმა ორივე აღნიშნული კონცერტი სტერეო ფორმატშიც ჩაწერა Μелодия-სთვის. ის აგრეთვე უკრავს ფორტეპიანოზე ჩელოს სონატას (თხზ. 40) ჩანაწერებში, დანიილ შაფრანთან და ასევე, მსტისლავ როსტროპოვიჩთან ერთად, სავიოლინე სონატაში (თხზ. 134) დავიდ ოისტრახთან და საფორტეპიანო ტრიოში (თხზ. 67) ოისტრახთან და ჩელისტ მილოშ სადლოსთან ერთად. არსებობს მოკლე ხმოვანი ფილმი, რომელშიც შოსტაკოვიჩი ასრულებს სოლოს 1930-იან წლებში შესრულებული მისი საფორტეპიანო კონცერტის დასკვნითი მომენტებიდან. ასევე, შოსტაკოვიჩის სიცოცხლის ბოლო წელს, გადაიღეს ფერადი ფილმი, სადაც ის თავისი ერთ-ერთი ოპერის რეპეტიციას ზედამხედველობს. უდიდესი მიღწევა იყო EMI-ს მიერ „მცენსკის მაზრის ლედი მაკბეტის“ ორიგინალი, ცენზურაგაუვლელი ვერსიის ჩაწერა. მანამდე არსებობდა სულ მცირე ერთი ჩანაწერი ცენზურაგამოვლილი ვერსიისა, სახელწოდებით „კატერინა იზმაილოვა“, რომელიც შოსტაკოვიჩმა საბჭოთა ცენზურის დასაკმაყოფილებლად გააკეთა, მაგრამ როცა მსტისლავ როსტროპოვიჩმა და მისმა მეუღლემ, სოპრანო გალინა ვიშნევსკაიამ ბოლოს და ბოლოს მიიღეს დასავლეთში ემიგრაციის უფლება, კომპოზიტორი ემუდარებოდა მათ, სრული, თავდაპირველი პარტიტურა ჩაეწერათ, რაც 1979 წელს მოხდა. კატერინას პარტიას ვიშნევსკაია ასრულებს, სერგეის პარტიას – ნიკოლაი გედა, ბორის ისმაილოვისას – დიმიტერ პეტკოვი. მათთან ერთად მონაწილე ბრწყინვალე მეორეხარისხოვან შემადგენლობას და ლონდონის სიმფონიურ ორკესტრს როსტროპოვიჩი დირიჟორობს.
ჯილდოები
ბელგია: სამეფო სამეცნიერო, სამწერლობო და გამოყენებითი ხელოვნების აკადემიის წევრი (1960)
ფინეთი: უიჰურის სიბელიუსის პრიზი (1958)
საბჭოთა კავშირი:
გაერთიანებული სამეფო: სამეფო ფილარმონიული საზოგადოების ოქროს მედალი (1966)
სქოლიო
კატეგორია:დიმიტრი შოსტაკოვიჩი კატეგორია:რუსი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 25 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1906 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1975 კატეგორია:XX საუკუნის კლასიკური კომპოზიტორები კატეგორია:XX საუკუნის კლასიკური პიანისტები კატეგორია:მამაკაცი კინოკომპოზიტორები კატეგორია:მამაკაცი ოპერის კომპოზიტორები კატეგორია:მოდერნისტი კომპოზიტორები კატეგორია:რუსი ანტიფაშისტები კატეგორია:მამაკაცი კლასიკური პიანისტები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
1988
ივნისი
17 ივნისი : ამირან პაპინაშვილი — ქართველი ძიუდოისტი
ეგრისი
ეგრისი, ეგრი, ეგური, შიდა ეგრი — ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში. წარმოდგება ეგრის ტომის სახელიდან. დღესდღეისობით ფუძე „ეგრ“ შემორჩენილია დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარის „ სა-მ-ეგრ-ელ-ო “-ს სახელში.
გააჩნია ორი მნიშვნელობა:
ლეონტი მროველის სიტყვებით: ხოლოა მან ეგროს აღაშენა ქალაქი და უწოდა სახელი თჳსი ეგრისი. აწ მას ადგილსა ჰქჳან ბედია.
სქოლიო
კატეგორია:კოლხეთი კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ჟირღალიშქა
ლიტერატურა
კატეგორია:ლეკუხონის თემის სოფლები
აქინჯი
აქინჯი (Əkinçi) ასევე წარმოითქმება როგორც ეკინჩი („მთესველი“, „მხვნელი") — პირველი აზერბაიჯანულენოვანი გაზეთი, რომელიც გამოიცა ბაქოში (რუსეთის იმპერიაში, ამჟამად აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დედაქალაქში) 1875-1877 წლებში. ეს იყო პირველი გაზეთი, რომელიც აზერბაიჯანულ ენაზე დაიბეჭდა. აქინჯი ასევე წარმოადგენდა პირველ გაზეთს, რომელიც რუსეთში დაიბეჭდა თურქული ენებიდან ერთ-ერთზე.
ისტორია
ჟურნალისტმა, პედაგოგმა, მეცნიერმა და მოსკოვის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულმა ჰასან ბეი ზარდაბიმ დაარსა პირველი აზერბაიჯანულებოვანი გაზეთი. „აქინჯი“თითქმის რევოლუციურად მიიჩნეოდა არა მხოლოდ, როგორც აზერბაიჯანულ ენაზე გამოქვეყნებული პირველი პერიოდულ გამოცემა, არამედ როგორც ბევრი ხალხისთვის ინფორმაციის მიწოდების საშუალება. იმისათვის, რომ მედია დაბალი ფენისთვის ხელმისაწვდომი ყოფილიყო, ზარდაბიმ ახალი რეფორმები შემოიღო აზერბაიჯანულ ენაში, რაც კონკრეტულად მეტად მარტივ ენაზე წერას წარმოადგენდა. მან სპარსულიდან და არაბულიდან ნასესხებ სიტყვებზე უარი თქვა და მათი ჩანაცვლება აზერბაიჯანული სიტყვებით გადაწყვიტა. დღესდღეობით არაბული და სპარსული სიტყვები მეტწილად რელიგიურ ნაწაროებებში და კლასიკურ პოეზიაში გამოიყენება. „აქინჯის“ ძალიან ხშირად აკრიტიკებენ, როგორც ყოველდღიურ ენაზე შექმნილ გაზეთების სერიას. სინამდვილეში, გამარტივებული აზერბაიჯანული განზრახ იქნა არჩეული, რომ გაზეთები ყველა ფენაში, მათ შორის ნაკლებად განათლებამიღებულ ფენაშიც გავრცელებულიყო. ამის საშუალებით გაუადვილდებოდა ყველა იმ სატირული ლექსისა და სტატიის ძირითადი იდეის გააზრება. მარცხნივ|მინი|262x262პქ|აქინჯის გაზეთის პირველი გვერდი კავკასიის რუსი გუბერნატორი დიმიტრი სტაროსელსკი ზარდაბის მცდელობებს ხელს უწყობდა და მხარს უჭერდა მას გაზეთის დაარსებაში. ის მონაწილეობას იღებდა „აქინჯის“ სახელის შერჩევაში, რომელიც, მისი აზრით, დაარწმუნებდა ხელისუფლებას, რომ გაზეთი იყო არაპოლიტიკური ჟურნალი, რომელიც სოფლის მეურნეობის ტექნიკის გავრცელებას ეხებოდა. სოფლის მეურნეობაზე ორიენტირებული სტატიების გარდა, ზარდაბიმ გამოაქვეყნა მასალები, რომლებიც ეხებოდა მედიცინასა და ბიოლოგიას, აგრეთვე რედაქციებს, რომლებიც ეხებოდა მუსულმანთა სოციალურ და კულტურულ მდგომარეობას კავკასიაში. „აქინჯის“ პირველი ნომერი დაიბეჭდა 1875 წლის 22 ივლისს.
სტაროსელსკის წასვლამ პერიოდული გამოცემის შეჩერება გამოიწვია 1877 წლის 29 სექტემბერს. სხვა მიზეზებს შორის იყო სპონსორობის არარსებობა და მკითხველთა მცირე რაოდენობა (რომლებიც სასულიერო პირებმა შეცდომაში შეიყვანა. ისინი გამომცემლებს არარელიგიური ტექსტების გამოცემაში ადანაშაულებდნენ) მიუხედავად იმისა, რომ გაზეთი უფასოდ გაიცემოდა. არსებობის 26 თვის განმავლობაში, „აქინჯიმ“ მხოლოდ 300 მუდმივი მკითხველი მოაგროვა. მიუხედავად ამისა, მისმა არსებობამ ღრმად შეუწყო ხელი აზერბაიჯანში ჟურნალისტიკის განვითარებას და აზერბაიჯანულენოვანი გაზეთებისა და ჟურნალების დაარსებას, როგორიცაა ზიია (Ziya; 1879), ზიია გაფგაზიია (Ziya Gafgaziya; 1880), ქეშქული (Keshkul; 1883), შარგი-რუს (Sharg-i rus; 1903), ირშადი, ჰაიატი (ორივე 1905 წელს), ფიუზუტატი, ტაკამულ და მოლა ნასრედინი (ყველა 1906 წელს). ამ ყველაფრის შედეგად აზერბაიჯანული პრესა განვითარების ახალ ეტაპზე გადავიდა.
22 ივლისი, „აქინჯის“ პირველი გამოცემის დღე, 2010 წელს აზერბაიჯანში პრესის ეროვნული დღედ გამოცხადდა.
მნიშვნელობა
„აქინჯის“ დაარსება მნიშვნელოვანი იყო რამდენიმე მიზეზის გამო. პირველ რიგში, გაზეთის გამოცემით ხალხმა პრესა განიხილა, როგორც მასმედიის საშუალება, საგანმანათლებლო რეფორმების საფუძველი და ინსტრუმენტი, რომლითაც ჩამოყალიბდა სოციალური და საზოგადოებრივი სინდისი. ჰასან ბეი ზარდაბიმ ჟურნალის პირველ ნომერში თქვა, რომ გაზეთი უნდა ასახავდეს იმ ადგილის რეალობას, სადაც გამოიცემა და ასევე აქაური ხალხის საჭიროებებს. „აქინჯის“ კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი და შედეგი ის არის, რომ ჟურნალისტების სისტემა და ჟურნალისტების თაობა გაჩნდა აზერბაიჯანულ საზოგადოებაში.
სქოლიო
კატეგორია:XIX საუკუნის გაზეთები კატეგორია:გაზეთები კატეგორია:აზერბაიჯანულენოვანი გაზეთები
ჯეიმზ ჰატონი
ჯეიმზ ჰატონი (James Hutton; დ. 3 ივნისი, 1726, ედინბურგი — გ. 26 მარტი, 1797, იქვე) — შოტლანდიელი ბუნებისმეტყველი, ეკოლოგი, გეოლოგი. ჰატონმა საფუძველი ჩაუყარა პლუტონიზმს — მოძღვრებას, რომლის თანახმად დედამიწის გეოლოგიის ისტორიაში წამყვანი როლი ენიჭება მის წიაღში მიმდინარე პროცესებს. დაამტკიცა გრანიტების ინტრუზიული წარმოშობა. შრომაში „დედამიწის თეორია“ (1788) ჰატონმა დედამიწის ისტორია წარმოადგინა როგორც კონტინენტების ნგრევისა და ახალთა წარმოქმნის უსასრულოდ განმეორებადი ციკლური პროცესების ერთობლიობა. მიუთითა წარსულისა და თანამედროვე გეოლოგიური პროცესების მსგავსებაზე.
სქოლიო
კატეგორია:შოტლანდიელი გეოლოგები კატეგორია:შოტლანდიელი ეკოლოგები
მაღრან-დვალეთის კავკასიონი
მაღრან-დვალეთის კავკასიონი (აგრეთვე ცნობილი როგორც დვალეთის კავკასიონი) — კავკასიონის სამხრეთ კალთის მონაკვეთი მდინარეების დიდი ლიახვის, პატარა ლიახვის, ქსნისა და ლეხურის აუზების ფარგლებში. მაღრან-დვალეთის კავკასიონის ძირითადი ოროგრაფიული ერთეულებია: კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი მწვერვალებს ზეკარასა და ხორისარს შორის, ჯავის, გერმუხის, გუდისის, ხარულის, ალევის ქედები, აგრეთვე ყელის ვულკანური ზეგანი და მდინარეების დიდი ლიახვის, პატარა ლიახვის, მეჯუდის, ქსნისა და ლეხურის ხეობები.
ოროგრაფია
მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარი ქედისათვის, თავისი მაღალი განტოტებებითა და გვერდითი მთაგრეხილებით, დამახასიათებელია რელიეფის ეგზოგენურ ფორმათა კომპლექსი. აქ არის ცირკული და დაკიდული მყინვარები, ძველი გამყინვარების კვალი. საშუალომთიან ზონაში გაბატონებულია ნორმანული ეროზიის რელიეფის ფორმები. ყელის ზეგანზე ახალგაზრდა ვულკანური რელიეფის ფორმებია (ლავური პლატო, ლავური ნაკადები, კონუსები, გუმბათები). ვულკანური მთებია:დიდი მეფისკალო, ფიდარხოხი, ყელი, შარხოხი, ხორისარი, პატარა მეფისკალო და სხვ.
ჯავის ქედი — მაღრან-დვალეთის კავკასიონს გამოეყოფა ზეკარისა და ჯომაღის უღელტეხილს შორის, ჯერ მაღალია და მასზე აღმართულია მწვერვალი ბრუტსაბძელი (3670 მ), შემდეგ ერთბაშად დაბლდება 2900 მ-მდე. მეიემართება ზოგადად სამხრეთისაკენ და ბოლოვდება ფაწა-ლიახვის შესაყარში. წარმოადგენს დიდი ლიახვისა და მისი მარჯვენა შენაკადის - ფაწის წყალგამყოფს. აქვეა რაროს უღელტეხილი (2100 მ).
გემუხის ქედი — ვრცელდება დიდი ლიახვის გასწვრივი ზემო ხეობის სამხრეთით, რომელიც დაახლოებით პარალელურია კავკასიონის მთავარი ქედისა. მეოთხეულ პერიოდში გერმუხის ქედის მწვერვალ გერმუხიდან (3196 მ) ჩრდილოეთისაკენ მიცოცავდა ხეობური მყინვარი, რომელსაც დიდი ლიახვის მარცხენა შენაკადის თლიდონის ხეობა ეკავა 5 კმ სიგრძეზე. ამ მყინვარმა მოზრდილი ტროგი და მასში დაგროვილი მორენები დატოვა. ანალოგიური ძველმყინვარული კომპლექსი ბრითათის ხეობაშიც არის, რომელიც მანგაავცაგიდან ჩამავალი ყოფილი მყინვარის მიერ არის დამუშავებული.
ხარულის ქედი — რომელსაც თითქმის მერიდიანული მიმართულება აქვს, გერმუხის ქედის აღმოსავლურ ბოლოს უკავშირდება მთა ქნოღოსთან (3283 მ). იგი გამოეყოფა კავკასიონის მთავარ ქედს ლაღზწითის მწვერვალთან და განჰყოფს მდინარეების დიდი და პატარა ლიახვების, მეჯუდასა და ლეხურას ხეობებს, მდინარეების არაგვისა და ქსნის ხეობათაგან. მის თხემზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ განლაგებულია მწვერვალები: ყელი (3628 მ), ქნოღო (3284 მ), გალავდური (3229 მ), ძირისი (2594 მ), ცხრაწყარო (2347 მ), მთაწმინდა (2276 მ), ზებეყური (2118 მ). ქედის ჩრდილო მონაკვეთი კავკასიონის თხემიდან ფაჩურად წოდებულ უბნამდე ძველი მყინვარების ზემოქმედების აშკარა ნიშნებს ატარებს.
ალევის ქედი — ყურყუტას მასივამდე ქედს სამხრეთ-აღმოსავლური მიმართულება აქვს, მის შემდეგ კი სამხრული. მთის თხემზე - ქსნისა და არაგვის წყალგამყოფზე მექეთისმთის სამხრეთით გამწკვრივებულია მთები: ლომისი (2452 მ), მუნჯუხე (2683 მ), ყურყუტა (2680 მ), ყურყუტა სამხრული (2581 მ), საფერშეთისმთა (2521 მ), ლორწომისკლდე (1970 მ). დამახასიათებელია ნაზი რელიეფი. ეს გამოიხატება მისი თხემის ტალღობრივ პროფილში და ფერდობთა მცირე კლდოვანებაში. გამონმაკლსისს წარმოადგენს კეხისებური მოყვანილობის მქონე ლორწომისკლდის უზარმაზარი მასივი, რომელიც ცნობილია თავისი სახრული მწვერვალის ჩამოხვეწილი ქარაფის მიხედვით.
ყელის ზეგანი — მიკრულია კავკასიონის მთავარ ქედზე სამხრეთიდან, ლაღზწითსა და ხორისარს შორის. ეს ვულკანური რაიონი - ყელის ზეგანი - უშუალოდ ირწყვის დიდი ლიახვის, ქსნისა და არაგვის ზემო დინებებით. მეოთხეული ვულკანების მოქმედებამ კავკასიონის ამ ნაწილის იმ დროისათვის უკვე დანაწევრებული, საშუალომთიანი რელიეფის პირობებში შეუქმნია მნიშვნელოვან აბსოლუტურსა და შეფარდებითს სიმაღლეზე მდებარე მოვაკებული ზედაპირი. აბსოლუტური ნიშნულები აქ 2600-3200 მ-მდე და მეტამდეც მერყეობენ.
გეოლოგიური აგებულება
მაღრან-დვალეთის კავკასიონი ძირითადად აგებულია ძლიერ დანაოჭებული იურული და ცარცული ასაკის ფლიშური წყებებით, აგრეთვე მესამეულის ნალექებით.
ჯავის ქედი აგებულია ცარცული და მესამეული ტერიგენული წყებებით. იურული ცარცული და პალეოგენური ნალექები აგებენ ხარულის ქედს.
უახლესი ვულკანიზმის პროდუქტები უმთავრესად ლავებით არის წარმოდგენილი, რომელთა შედგენილობაც ცვალებადობს ლიპარიტ-დაციტებამდე; გაბატონებულია ანდეზიტ-დაციტური ლავების ტიპი. ყელის ზეგანი (ვიწრო გაგებით) წარმოადგენს დამრეცედ ამოზნექილ ფარს, რომელიც დაბალი საფეხურებით ეშვება სამხრეთით - არხის ქედის ჩრდილო ძირისაკენ და აღმოსავლეთით - არაგვის სათავეებისაკენ. ფარს თეთრი არაგვის ძველი ეროზიული ქვაბული უჭირავს. პლატოს ზედაპირზე მრავლადაა სხვადასხვა ზომის ტბიან-ჭაობიანი ტაფობები. ზედაპირი დაფარულია ფიზიკური (განსაკუთრებით ყინვითი) გამოფიტვის ლოდური პროდუქტებით და ატარებს მეოთხეული მყინვარის ზემოქმედების მკვეთრ ნიშნებს.
პალეოგლაციალური ფორმები არის ასევე ხარულისა და გერმუხის ქედებზე.
ჰავა
მაღრან-დვალეთის კავკასიონი ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკული ჰავის ოლქში შედის და ახასიათებს ჰავის სიმაღლებრივი ზონალურობა, დაწყებული ზომიერად ნოტიო, ზომიერად ცივზამთრიანი და ხანგრძლივ თბილზაფხულიანი ჰავიდან, დამთავრებული მაღალმთის მუდმივ თოვლიან-მყინვარებიანი ჰავით.
ჰიდროგრაფიული ქსელი
მინი|მარჯვ|250პქ| მდინარე [[ქსანი ჯაბა ლაბაძის ფოტო ]] მაღრან-დვალეთის კავკასიონის ჰიდროგრაფიულ ქსელს ქმნის მდინარეები დიდი ლიახვი, ლეხურა და ქსანი თავიანთი მრავალრიცხოვანი შენაკადებით.
მთავარი მდინარეა დიდი ლიახვი, რომელიც სათავეს იღებს ლაღზწითის მთის მყინვარიდან. დიდი ლიახვის ხეობის ზემო ნაწილი მყინვარული ზემოქმედების ნიშნებს ატარებს, რაც ხეობის ვარცლისებრ მოყვანილობაში და მორენების არსებობაში მდგომარეობს. აქვეა განვითარებული ვოკლუზთა მთელი ჯგუფი, რომლებიც ზედაიურულ კარბონატულ წყებასთან არის დაკავშირებული, და რომლებიც კიროვან ტრავერტინს ლექავენ. დიდი ლიახვის ხეობის სხვადასხვა ნაწილებში მრავალი მინერალური წყაროა.
პატარა ლიახვი გერმუხის ქედის სამხრეთ კალთაზე იწყება. პატარა ლიახვის აუზის უმეტეს ნაწილში, გაბატონებულ გეოლოგიურ ფორმაციად ცარცული ფლიში გვევლინება. ძველი გამყინვარების მექანიკური მოქმედების აღნაბეჭდი პატარა ლიახვის აუზის მორფოლოგიაში საკმაოდ სუსტად არის გამოხატული. იგი კარგად არის გამოვლინებული სათავეებში - მანგაავცაგის მასივიდან სოფელ ქნოღომდე, ე.ი. დაახლოებით 2200 მ აბსოლუტურ სიმაღლემდე, ტროგის სახით.
მდინარე ქსანი ყელის ტბის სამხრეთ ნაწილიდან გამოედინება, მიემართება ჯერ სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, ხოლო შემდეგ სამხრულ მიმართულებას ინარჩუნებს. მისი ტალვეგის აბსოლუტური სიმაღლე ხეობის უმაღლეს დასახლებულ პუნქტებთან უდრის - 1350 და 2100 მ-ს. ქსნის აუზი მთიანი ზოლის ფარგლებში აგებულია ზედა იურული, ცარცული და პალეოგენური ფლიშური წყებებით.
ზედაიურული კარბონატული ფლიშით წარმოქმნილია ჟამურის ხეობის მარცხენა მხარეზე და ყელის პლატოს სამხრულ კიდეზე ამართული არხის ქედი. აქ, ქსნის სათავეებში გვხვდება კარსტული გამოვლინებანი ძაბრებით მინი|left|250პქ|[[ყელის ტბა]] მოფენილი დამრეცი ზედაპირებისა და ვოკლუზების სახით.
ლეხურა სათავეს იღებს ხარულის ქედის მწვერვალ ცხრაწყაროს კალთებიდან და უმთავრესად სამხრულ მიმართულებას ექვემდებარება. მისი ხეობის ფსკერი ზემო ზახორთან ზღვის დონიდან 1070 მ-ს აღწევს. ლეხურას აუზი კავკასიონის მთიანი მხარის ფარგლებში პალეოგენისა და ზედა ცარცის ფლიშური წყებებით არის აგებული. ლეხურას აუზის მოროფლოგიურ ხასიათს განსაზღვრავს მდინარეული ეროზია, მყინვარული წარმონაქმები კი აქ სრულიად არ მოიპოვება.
აქაურ ტერიტორიაზე გამოვლინებულია მინერალური სამკურნალო წყლები (ძაუ, ბაგიათი) და ბევრი პატარა ტბა, მ.შ. სიდიდით გამოირჩევა ყელის ტბა, ყელიცადის ტბა და არჩვების ტბა.
ლანდშაფტები
ნიადაგ-მცენარეული საფარი ზონებადაა გავრცელებული: ქვედა ზონაში ტყის ყავისფერ და ზოგან ყომრალ ნიადაგზე მუხნარები და რცხილნარებია. ამ ზონაში (მდინარე დიდი ლიახვის აუზში) გვხვდება კოლხური ტყის ელემენტები. ტყის ზედა ზონაში ტიპურ, ღია და გაეწრებულ ტყის ყომრალ ნიადაგზე წიფლის ტყეებია, რომელშიც შერეულია ცაცხვი, ნეკერჩხალი, ბოყვი და სხვ. ლიახვის აუზში ზოგან არის წიფლნარ-მუქწიწვიანი ტყე, სამხრეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე - ფიჭვნარი. ტყის საზღვართან არის არყი და მაღალმთის მუხა.
ტყის ზონის ზემოთ, 2500-2600 მეტრ სიმაღლემდე, კორდიან და კორდიან-ტორფიანი მთის მდელოს ნიადაგებზე სუბალპური ბუჩქნარი და მდელოა, ხოლო უფრო ზემოთ დაახლოებით 3300-3400 მეტრამდე, მთის მდელოს პრიმიტიულ და მცირე სისქის კორდიან-ტორფიან ნიადაგებზე — ალპური მდელოები. მაღრან-დვალეთის კავკასიონზე ჩამოყალიბებულია სამი ტიპის ლანდშაფტი მრავალი ქვეტიპითა და სახით: ზომიერი ნოტიო ჰავის მთა-ტყის ლანდშაფტი, მაღალმთის მთა-მდელოს ლანდშაფტი (სუბალპურ და ალპურ ქვეტიპებით) და გლაციურ-ნივალური ლანდშაფტი.
სქოლიო
კატეგორია:კავკასიონის მთები
მონ-დე-ლ’ეტუალი
მონ-დე-ლ’ეტუალი (Mont de l'Etoile ვასრსკვლავის მთა) — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ევოლენის მუნიციპალიტეტის დასავლეთით, ვალეს კანტონში. მის დასავლეთ კალთაზე გაწოლილია ვუასონის მყინვარი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
Neivamyrmex microps
Neivamyrmex microps — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Neivamyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ecitoninae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ფინეთი 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ფინეთმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამეოთხედ იასპარეზა 2012 წელს, დიდი ბრიტანეთის დედაქალაქ ლონდონში. ამ თამაშებზე მათ ერთი ვერცხლისა და 2 ბრინჯაოს მედალი მოიპოვეს.
ზღვარი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ზღვარი შეიძლება ნიშნავდეს:
ფინეთი 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ფინეთი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ტრიტონი
საკუთარი სახელი ტრიტონი შეიძლება აღნიშნავდეს:
კაცთევზა
კაცთევზა ანუ ძველბერძნული ტრიტონი არის ზღვის, მდინარის ან ტბის მკვიდრი, რომელსაც წელსქვემოთ თევზის ან გველთევზას დაბოლოება აქვს. კაცთევზებს როგორც ძველი მსოფლიოს, ასევე შუა საუკუნეების ევროპის მითებსა და ფოლკლორში ვხვდებით. მიუხედავად იმისა, რომ კაცთევზა ქალთევზას  მამრობითი  ვარიანტია, მათ შორის სასიყვარულო კავშირზე ძალიან ცოტაა ცნობილი. კაცთევზები ძველად ღონიერ და ბოროტ არსებებად წარმოედგინათ ევროპის ქვეყნებში, ისინი ქალთევზების დახმარებით ხომალდებს წყალმარჩხ ადგილებში იტყუებდნენ და შემდგომ თავს ესხმოდნენ.
კავკასია
თეიმურაზ ბატონიშვილის ნაშრომში — „დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გეორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა“, საუბარია ადამიან ამფიბიებზე.
პოპულარობა
ძველ გრავიურებსა და ნახატებზე კაცთევზები მრისხანე სახითა და სამკაპით შეიარაღებულნი არიან გამოსახულნი. ანტიკურ სამყაროში ფართოდ იყო გავრცელებული ტრიტონების ქანდაკებები. ქრისტიანობის გავრცელებასთან ერთად, ხელოვნებიდან კარგა ხნით განიდევნა წყლის არსებებისა და ყოველგვარი მითიურის კულტი. მხოლოდ შუა საუკუნეების ხელოვნებაში განახლდა ზღვის სამყაროს პოპულარიზაცია, ხელახლა დაიწყეს ქალთევზებისა და მათი მამრი ვარიანტების გამოსახვა როგორც ტილოებზე, ასევე ქანდაკებად.
კატეგორია:მითური არსებები
ბერეჟიანი
კატეგორია:ქართული გვარები
Neivamyrmex minensis
Neivamyrmex minensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Neivamyrmex-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ecitoninae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ვენესუელის ფედერალური ოლქი
ვენესუელის ფედერალური ოლქი (Distrito Capital) — ტერიტორიული ერთეული ვენესუელაში, რომელიც მხოლოდ დედაქალაქ კარაკასს მოიცავს. მისი ფართობი 1 930 კმ²-ია და ადმინისტრაციულად მხოლოდ ერთი მუნიციპალიტეტის — ლიბერტადორისგან შედგება, ეს უკანასკნელი კი თავის მხრივ კარაკასის დაახლოებით ნახევარს მოიცავს. ოლქში განთავსებულია ფედერალური და სახალხო მთავრობა.
2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 000 000 ადამიანს შეადგენს. ოლქს ესაზღვრება ვარგასისა და მირანდას შტატები.
წარსულში, მას თავისი ადგილობრივი მთავრობა, მათ შორის გუბბერნატორიც ჰყავდა, მაგრამ 1999 წლის საკონსტიტუციო რეფორმის შედეგად ის გაუქმდა და შეიქმნა კარაკასის მეტროპოლიური რაიონი. მისი იურისდიქცია ამ ტერიტორიის გარდა დამატებით გავრცელდა მირანდას შტატის ოთხ მუნიციპალიტეტზე (ბარუტა, ჩაკაო, ატილიო და სკურე), რომლებიც კარაკასის შემადგენლობაში შედიან.
2009 წლის 13 აპრილს, ეროვნულმა ასამბლეამ მიიღო ახალი კანონი, რომლის მიხედვითაც შეიქმნა ოლქის მმართველის პოსტი, რომელსაც პრეზიდენტი დანიშნავს.
სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის შტატები კატეგორია:კარაკასი
დადააბი
კატეგორია:კენიის ქალაქები
აბომეი
აბომეი (Abomey, ფონის ენაზე — „კედლის შიგნით“) — ქალაქი ბენინში, ზუს დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაარსდა XVII საუკუნის შუა წლებში. იგი ლეგენდარული ძველი აფრიკული სახელმწიფოს დაგომეიის დედაქალაქი იყო 1625—1894 წწ.
1892 წელს დაიპყრეს და გადაწვეს ფრანგებმა, მაგრამ შემდეგ აღადგინეს.
შემონახულია ფონას სამეფო დარბაზის კომპლექსის ფრაგმენტები, რომელიც 1985 წელს შეიტანეს იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბენინის ქალაქები
ეგინერი
ეგინერი (Egginer) — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ვალეს კანტონში; გადმოჰყურებს სოფელ ზაას-ფეეს. სიმაღლე 3 367 მეტრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
ამაიუელას-დე-არიბა
ამაიუელას-დე-არიბა (Amayuelas de Arriba) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების პალენსიის პროვინციის ტიერა-დე-კამპოსის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 10 კმ². მოსახლეობა — 36 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:პალენსიის მუნიციპალიტეტები
ბაბილოძე
საკუთარი სახელი ბაბილოძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:
კატეგორია:ქართული გვარები
ესტონეთ-საქართველოს ურთიერთობები
ესტონეთ-საქართველოს ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს ესტონეთსა და საქართველოს შორის.
ისტორია
დიპლომატიური ურთიერთობები საქართველოსა და ესტონეთის რესპუბლიკას შორის დამყარდა 1992 წლის 16 ივნისს. 1999 წლიდან საქართველოს მოქალაქეების უფლებებს იცავდა საქართველოს გენერალური კონსული ლიტვის, ლატვიისა და ესტონეთის რესპუბლიკებში ზურაბ მარშანია. 2003 წლის სექტემბერში მოქმედება დაიწყო საქართველოს საელჩომ ლიტვის, ლატვიისა და ესტონეთის რესპუბლიკებში. საქართველოს ელჩად ლიტვის, ლატვიისა და ესტონეთის რესპუბლიკებში დაინიშნა დავით აფციაური.საქართველოს პრეზიდენტის 2006 წლის 13 ოქტომბრის № 606 ბრძანებულების თანახმად, შეიქმნა საქართველოს საელჩო ესტონეთის რესპუბლიკაში, სადაც დაინიშნა საქმეთა დროებითი რწმუნებული ზურაბ მარშანია. 2009 წლიდან ელჩია რუსლან აბაშიძე.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს დიპლომატიური ურთიერთობები კატეგორია:ესტონეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
პერიგლაციალი
პერიგლაციალი ძველი მყინვარების კიდეზე განლაგებულ გარემოს მოგვაგონებს. თუმცა, გაყინვისა და ლღობის ციკლი გავლენას ახდენს ძველი მყინვარების არეალის მიღმა არსებულ ლადშაფტებზეც. მაშასადამე, პერიგლაციალური გარემო გავრცელებულია ყველგან, სადაც კი გაყინვისა და ლღობის შედეგად შესაძლებელია ლანდშაფტის სახეცვლილება.
ტერმინი „პერიგლაციალი“ შემოიღო პოლონელმა გეოგრაფმა და ნიადაგთმცოდნემ ვალერი ლოზინსკიმ 1909 წელს, რომელიც ეყრდნობოდა იოჰან გუნარ ანდერსონის ადრინდელ ნაშრომებს. პოლონელი გეოგრაფის ალფრედ იანის მიხედვით, 1910 წლის სტოკჰოლმის საერთაშორისო გეოლოგიურ კონგრესზე წარდგენილმა ანდერსონის ნაშრომმა საყურადღებო დისკუსია გამოიწვია. ლოზინსკიმ თავისი ნაშრომი კონგრესზე 1912 წელს წარადგინა.
1950–70 წლებში პერიგლაციალური გეომორფოლოგია უმთავრესად განვითარდა როგორც კლიმატური გეომორფოლოგიის ქვედარგი, რომელიც იმდროინდელ ევროპაში იყო აქტუალური. პოლონელი გეოგრაფის იან დილიკის მიერ დაარსებული ჟურნალი „Biuletyn Peryglacjalny“ მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა დისციპლინის განმტკიცების საქმეში.
მყინვარისპირა ზონები ანუ პერიგლაციალური ზონები ხმელეთის ისეთი ზოლებია, რომელიც უშუალოდ ებჯინება პლეისტოცენურ მყინვარულ საფარს ან განლაგებულია თანამედროვე საფრების გასწვრივ და მთა-ხეობური მყინვარების ბოლოებთან. პერიგლაციალური ზონები მყინვარების ძლიერ გავლენას განიცდის და ჩვეულებრივ, ცივ მშრალ ქარებთან ერთად მკაცრი კლიმატით გამოირჩევა. მის ფარგლებში ხშირად განლაგებულია მრავალწლოვანი ან სეზონური მზრალობა და რელიეფის მზრალი ფორმები.
პერიგლაციალური ზონებისთვის ნიშანდობლივია პერიგლაცილაური პროცესები, რომელსაც იწვევს ნოტიო ნიადაგ-გრუნტების ტემპერატურის ხშირი რყევა 0°C-ზე გავლით, ნიადაგ-გრუნტებში ყინულის წარმოქმნა (ყინულცემენტი, ყინულის ლინზები, სეგრეგაციები, სოლები), ნიადაგ-გრუნტების ქვედა და ზედა შრეების მოცულობითი წონის სხვაობითა და ტენშემცველობის ცვლილებით გამოწვეული კონვექციური მოძრაობები. პერიგლაციალური პროცესების შედეგად წარმოქმნილი ფორმები გვხვდება როგორც მზრალობის ფართო გავრცელების მხარეებში, ისე ლოკალურად მზრალ გრუნტებზეც.