cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გიურზა
გამრავლება
შეწყვილება ხდება აპრილ-მაისში, შემოდგომაზე კი იბადებიან წიწილები. ჩრდილო აზიაში გავრცელებული გიურზა კვერცხისმდებია. გამოჩეკვა ხდება 40 დღეში. იბადება 15-20 წიწილა. ახალდაბადებულები სიგრძეში — 24 სმ. აღწევენ და იწონიან — 24 გრამს.
შხამი
საშიშროების შემთხვევაში გიურზა სწრაფად შედის თავშესაფარში, ან იწყებს ხმამაღალ სისინს და უმალვე ეცემა მტერს. მისი სხეული არის ძლიერ კუნთოვანი და მკვრივი, ყბები აქვს ძალზედ მოძრავი და, ხელში აყვანის შემთხვევაშიც კი, მუდამ ცდილობს ადამიანს ხელზე უკბინოს, თუნდაც ამისათვის შხამიანი ეშვებით საკუთარი ქვედა ტუჩის გახვრეტა მოუწიოს. კბენის დროს, ორგანიზმში შეჰყავს 50 მგ. შხამი.
გიურზას შხამი შეიცავს ფერმენტებს, რომლებიც შლიან სისხლის წითელ ბურთულებს და სისხლძარღვის კედელს. ვითარდება ძლიერი კანქვეშა და შინაგანი ორგანოების შეშუპება, სისხლჩაქცევები, სისხლისდენა, გულისა და თირკმელის ფუნქციის მოშლა. ვითარდება დიდი ზომის ჰემორაგიული შეშუპებები, შხამი იწვევს სისხლის შემადედებელი სისტემის მოშლას. ნაკბენის გარშემო აღინიშნება ძლიერი ტკივილი, ვითარდება ქსოვილის ნეკროზი, იწყება თავბრუსხვევა, პირღებინება. მისი ნაკბენი სასიკვდილოა ადამიანისა და ცხოველებისათვის.
გიურზას შხამი გამოიყენება მედიცინაში. 1 გველი ერთ ჯერზე იძლევა 40 მგ-მდე შხამს (მშრალი წონა). შხამს იყენებენ შხამსაწინააღმდეგო შრატის და სხვა პრეპარატების დასამზადებლად. გიურზას შხამი მეტად წააგავს დაბოიას ანუ ჯაჭვისებური გველგესლას შხამს. დაკბენილის სამკურნალოდ გამოიყენება შრატი „ანტიგიურზა“. გიურზას შხამი შეიცავს დიდი რაოდენობით პროტეინაზებს და გამოიყენება ძვირფასი სამკურნალო პრეპარატების დასამზადებლად. ამ გველის შხამისგანაა დამზადებული პრეპარატი „ლებეტოქსი“, რაც ჰემოფილიის სამკურნალოდ გამოიყენება.
სქოლიო
კატეგორია:გველგესლასებრნი
სტოიციზმი
სტოიციზმი (, Placita Stoicorum ან Stoicismus ) — ელინისტური ფილოსოფიური სწავლება, რომელიც ზენონ კიტიონელის (ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი) თაოსნობით შეიქმნა ძვ. წ. III საუკუნეში, ათენში. ასევე ზენონის სახელს უკავშირდება პირველი სტოიკური სკოლის ჩამოყალიბება. აღსანიშავია, რომ სტოიციზმი მოიაზრება ეთიკურ ფილოსოფიად, რომელიც აყალიბებს ლოგიკურ სისტემასა და გვთავაზობს სამყაროს ერთიანი შეხედულების მოდელს. სწავლების მიხედვით, ევდაიმონიისკენ (ბედნიერებისკენ) მიმავალი გზა ეხმარება ადამიანს თავი დაიცვას ავხორცობისა და შიშისგან, შეიმეცნოს სამყარო სრული სისავსითა და აღმოაჩინოს საკუთარი თავი ბუნებასთან მიმართებით.
სტოიკოსები განსაკუთრებით ცნობილნი არიან მათი სწავლებით, რომ  „სიქველე ერთადერთი სიკეთეა“ ადამიანთათვის, ხოლო გარეშე ფაქტორები, როგორებიცაა ჯანმრთელობა, სიმდიდრე, სიამოვნება - არ წარმოადგენენ თავისთავად კარგ, ან ცუდ ცნებებს, არამედ მათ გააჩნიათ ღირებულება სათნო ქმედებების მიმართებით. ღირებულებებს განვსაზღვრავთ სხვადასხვა კრიტერიუმებით, რომლებიც შეგვიძლია თავსებადი გავხადოთ სიქველესთან მიმართებით. არისტოტესეული ეთიკის პარალელურად, სტოიკური ტრადიცია წარმოადგენს სიქველის ეთიკის ერთ-ერთ მთავარ საფუძველს. სტოიკოსების დაშვებით, დესტრუქციულ ემოციებს შეცდომაში შეჰყავთ განსჯა და მიაჩნდათ, რომ ადამიანებმა უნდა შეინარჩუნოს „ბუნებასთან შესაბამისი“ ნება. ამდენად მნიშვნელოვანია, არათუ რას ამბობს ადამიანი, არამედ როგორ მოქმედებს. თანმიმდევრული ცხოვრებისთვის კი ამასთანავე მნიშვნელოვანია ბუნებითი წესების შემეცნება, რადგან ისინი წარმოადგენენ ყოველთა საფუძველს.
მრავალი სტოიკოსი, მაგალითად სენეკა და ეპიქტეტე - მიიჩნევდნენ, რომ სიკეთე (სიქველე) საკმარისია ბედნიერებისათვის, სიბრძნე კი ემოციური მდგრადობის მომნიჭებელია. ხსენებული ხედვა თავსებადია ფრაზასთან - „სტოიცისტური სიმშვიდე“, თუმცა ფრაზა არ მოიცავს რადიკალურ სტოიკურ ეთიკურ ხედვას, რომელიც გვეუბნება, რომ მხოლოდ სიბრძნე შეიძლება იყოს ჭეშმარიტად თავისუფალი და ყველა ტიპის მორალური გადაცდომა, თანაბრად მიუღებელი.
საწყისები
ზოგჯერ სტოიციზმი დაკავშირებულია „სტოასთან“ ან განიხილავენ მას, როგორც ამბიონის ფილოსოფიას.
თანამედროვე გამოყენება
სიტყვა „სტოიკი“ ჩვეულებრივ აღნიშნავს ადამიანს, რომელიც გულგრილია ტკივილის, სიამოვნების, მწუხარების ან სიხარულის მიმართ. დღევანდელობაში გამოიყენება, როგორც „ადამიანი, რომელსაც გრძნობების დახრშობა ძალუწს ან მოთმინებით ატანა“. პირველად ეს სიტყვა, როგორც არსებითი სახელი დასახელდა 1579 წელს, ხოლო როგორც ზედსართავი სახელი 1596 წელს. ტერმინ „ ეპიკურეიზმთან “ კონტრასტის გამო, სტენფორდის ფილოსოფიური ენციკლოპედიის შენიშვნით „ინგლისური ზედსართავი სახელი „სტოიკი“, სულაც არ არის შეცდომაში შემყვანი მისი ფილოსოფიიური საფუძვლების მიუხედავად“.
ძირითადი დებულებები
სტოიკოსებმა წარმოადგინეს ერთიანი შეხედულება სამყაროს შესახებ, რომელიც აგებულია ლოგიკის, მონისტური ფიზიკისა და ნატურალისტური ეთიკის იდეალებისგან. ამათგან ისინი ხაზს უსვამდნენ ეთიკას, როგორც ადამიანის ცოდნის ცენტრს, თუმცა შემდგომი ფილოსოფოსებისთვის მათი ლოგიკური თეორიები იქცნენ ინტერესის წყაროდ.
სტოიციზმი ასწავლის თვითკონტროლისა და სიმტკიცის განვითარებას, როგორც დესტრუქციული ემოციების დაძლევის საშუალებას; თავად ფილოსოფია მიიჩნევს, რომ სუფთა და მიუკერძოებელი მოაზროვნე შეძლებს შეიმეცნოს უნივერსალური მიზეზი. (logos) სტოიციზმის ძირითადი იდეა გულისხმობს ინდივიდის ეთიკური და მორალური კეთილდღეობის გაუმჯობესებას: „სიქველე გულისხმობს ნებას, რომელიც ბუნებასთან შესაბამისობაშია“. ეს პრინციპი ასევე ვრცელდება ინტერპერსონალურ ურთიერთობებში; „თავი გავითავისუფლოთ რისხვის, შურისა და ეჭვიანობისგან“ და მონებიც კი მივიღოთ, როგორც „სხვა კაცთა ტოლი, რადგან ყოველი ადამიანი ბუნების პროდუქტია“.
ისტორია
ძვ. წ. 301 წელს ზენონი ასწავლიდა ფილოსოფიას სტოა პოიკილეში („მოხატული სტოა“), რომლის სახელიც ეწოდა მის ფილოსოფიას. სხვა ფილოსოფიური სკოლებისგან განსხვავებით, თუნდაც ეპიკურელებისგან, ზენონმა ფილოსოფიის სასწავლ ადგილად აირჩია საზოგადოებრივი სივრცე, კოლონადა, რომელიც გადაჰყურებდა ათენის ცენტრალურ ადგილს, აგორას.
ზენონის იდეა ჩამოყალიბდა ცინიკიელებისგან, რომელთა დამფუძნებელს წარმოადგენდა სოკრატეს მოსწავლე ანტისტენე. ზენონის ყველაზე მნიშვნელოვან მოწაფეს წარმოადგენდა კრისპუსი, რომლის დამსახურებაცაა სტოიციზმის იმ სახით არსებობა, რომლითაც ჩვენ მის შესახებ ვკითუხლობთ. შემდეგმა რომაელმა ფილოსოფოსებმა ყურადღება გაამახვილეს ჰარმონიულ ცხოვრებაზე სამყაროში, რომელზეც ადამიანს პირდაპირი კონტროლი არ გააჩნია.
მოაზროვნეები სტოიციზმის ისტორიას ჰყოფენ სამ ფაზად:
პირველი ორი ფაზიდან ჩვენ არ შემოგვრჩენია დასრულებული ნაშრომები. შესაძლებელია მხოლოდ გვიანდელი სტოას ნაშრომების წაკითხვა.
სტოიციზმი იქცა ყველაზე ცნობილ ფილოსოფიურ მოძღვრებათ ელინისტურ სამყაროსა და რომის იმპერიაში, გილბერტ მიურეის თქმით „ ალექსანდრე მაკედონელის წარმატებაში წვლილი სწორედ სტოიციზმს მიუძღვის.“
პროპოზიციული ლოგია
დიოდორუს კრონუსი, რომელიც ზენონის ერთ-ერთი პედაგოგი იყო, ითვლება ფილოსოფოსად, რომელმაც პირველად დანერგა და შეიმუშავა მიდგომა ლოგიკასთან, რომელსაც დღეს წინადადების ლოგიკა უწოდებენ და, რომელიც დაფუძნებულია დებულებებსა თუ წინადადებებზე და არა ტერმინებზე, რაც ძალიან განსხვავდება არისტოტელეს ლოგიკისგან. მოგვიანებით, ქრისპიუსმა შეიმუშავა სისტემა, რომელიც სტოიკური ლოგიკის სახელით გახდა ცნობილი და მოიცავდა დედუქციურ სისტემას, სტოიკურ სილოგიზმს, რომელიც არისტოტელეს სილოგიზმების მეტოქედ ითვლებოდა. სტოიკური ლოგიკისადმი ახალი ინტერესი მე-20 საუკუნეში გაჩნდა, როდესაც ლოგიკაში მნიშვნელოვანი პროცესები პროპოზიციულ ლოგიკას ემყარებოდა. სიუზან ბობზიენი წერდა : „განსაკუთრებით თვალშისაცემია მრავალი ახლო მსგავსება კრისპიუსის ფილოსოფიურ ლოგიკასა და გოთლობ ფრეგეს შორის.“
კატეგორიები
მათი წარმოდგენით არსებობს ოთხი კატეგორია:
სტოიკოსების აღმოჩენით ჩვენ ვაკონტროლებთ საკუთარი ქმდების, აზრებისა და რეაქციების კატეგორიებს. ენქირიდიონის საწყისი პარაგრაფი კატეგორიას განმარტავს, როგორც : „მოსაზრებას, ლტოლვას, ვნებას, ანტიპათიასა და ყოველივე მას, რაც ჩვენი ქმედების ნაწილია, ხოლო ჩვენ ვერ ვაკონტროლებთ სხეულს, რეპუტაციას, საკუთრებას, ამდენად იმას რაც ჩვენი ქმედების მომცველი არაა.“ ეს ყოველივე გვთავაზობს სივრცეს, რომელიც ჩვენ კონტროლქვეშაა.
ეპისტემოლოგია
სტოიკოსების თქმით, ცოდნის მიღწევა შესაძლებელია არსის გამოყენებით. ჭეშმარიტება შეიძლება განსხვავებადი იყოს შეცდომისაგან - მაშინაც კი, თუ პრაქტიკაში მხოლოდ იდეური მიახლოებაა შესაძლებელი. სტოიკოსების აზრით, გრძნობები მუდმივად იღებენ შეგრძნებებს - პულსაციების, რომლებიც  გრძნობებით გადადიან გონებაში, სადაც ისინი წარმოსახვაში ტოვებენ შთაბეჭდილებას (ფანტაზია) (გონებისგან წარმოქმნილ შთაბეჭდილებას ფანტაზმას უწოდებდნენ).
გონებას აქვს განსჯის უნარი - დაამტკიცოს ან უარყოს - შთაბეჭდილება, რომელიც მას საშუალებას მისცემს განასხვავოს რეალური წარმოდგენა ყალბისგან. ზოგიერთი შთაბეჭდილება შესაძლებელია დაუყოვნებლად დადასტურებადი იყოს, თუმცა სხვებისთვის ეს ყოყმანის საგანს წარმოადგენდეს, რაც  შეიძლება შეაფასდეს, როგორც რწმენა ან მოსაზრება(doxa). მხოლოდ არსიის საშუალებით ვიღებთ ნათელ გაგებასა (ეპისტემე) და დამაჯერებლობას (კატალეფსია). გარკვეული და ჭეშმარიტი ცოდნის (ეპისტემის) მისაღწევად, რომელიც სტოკისი ბრძენთათვის არის შესაძლებელი.
ფიზიკა
"სამყარო თავისთავად არის ღმერთი და მისი სულის უნივერსალური გამოვლინება; ეს არის იგივე მსოფლიოს სახელმძღვანელო პრინციპი, რომელიც მოქმედებს გონებით და გონივრულობით, ნივთების საერთო ბუნებასა და მთლიანობასთან ერთად ყოველი არსის მომცველობით; ამასთან, მომავლის წინასწარ განსაზღვრული ძალა და აუცილებლობა; ამასთან ცეცხლი და ეთერის შემადგენელი ნაწილი; ამასთან, ის ელემენტები, რომელთა ბუნებრივი მდგომარეობა არის დინება და გადამავლობა, მაგალითად, წყალი, დედამიწა და ჰაერი; შემდეგ მზე, მთვარე, ვარსკვლავები; და უნივერსალური არსებობა, რომელიც ყოვლისმომცველია."
ყველაფერი ექვემდებარება ბედის კანონებს, რადგან სამყარო მოქმედებს საკუთარი ბუნებისა და პასიური მატერიის შესაბამისად. ადამიანთა და ცხოველთა სულები წარმოიშობიან პირველყოფილი ცეცხლიდან, შესაბამისად, ექვემდებარებიან ბედს.
"მუდმივად განიხილება სამყარო, როგორც ერთი ცოცხალი არსება, რომელსაც აქვს ერთი ნივთიერება და ერთი სული; დაკვირვებადია, როგორ მიუთითებს ყოველი ერთ აღქმაზე, ერთი ცოცხალი არსების აღქმაზე; და როგორ მოქმედებს ყოველი ერთი მდინარებით; და როგორ წარმოდგება ყოველივე არსებულის თანამშრომლობის მიზეზად; იცავენ ძაფის უწყვეტ ტრიალსა და ქსელის სტრუქტურას."
ინდივიდუალური სულები ბუნებითად წარმავალები არიან და მათი „ტრანსმუტაცია და დიფუზია ხდება, თუკი ჩავთვლით ცეცხლოვან ბუნებას სამყაროს უმნიშვნელოვანეს მიზეზად (logos spermatikos).“ თუკი, არსი კაცობრიობისა და სამყაროს საფუძველს წარმოადგენს, აქედან გამომდინარეობს, რომ სიცოცხლის მიზანი არის ცხოვრება გონიერების შესაბამისად, ანუ ცხოვრება ბუნების შესაბამისად.
სტოიკური თეოლოგია ფატალისტური და ნატურალისტური პანთეიზმია: ღმერთი არასოდეს არის სრულად ტრანსცენდენტური, მაგრამ ყოველთვის იმანენტური და ბუნებასთან თანაზიარი. აბრაამისეული რელიგიები ღმერთს მიიჩნევენ, როგორც სამყაროს შემქმნელ არსებას, მაგრამ სტოიციზმი ღმერთს უტოლებს სამყაროს მთლიანობას; სტოიკური კოსმოლოგიის თანახმად, რომელიც ძალიან ჰგავს არსებობის ინდუისტურ კონცეფციას, დროის აბსოლუტური დასაწყისი არ არსებობს, რადგან ის ითვლება უსასრულოთა და ციკლურად. ანალოგიურად, სივრცესა და სამყაროს არ გააჩნია არც დასასრული არც დასაწყისი, რამდენადაც მათი არსი ციკლიკურია. ახლანდელი სამყარო წარმოადგენს დღევანდელი ციკლის ფაზას, რომელიც განწირულია განადგურებისთვის (ekpyrōsis, აალება) და ხელახალი შექმნისთვის, და რომელსაც მოჰყვება სხვა უსასრულო სამყაროების შექმნა. სტოიციზმი მიიჩნევს, რომ ყველა არსებობა ციკლურია, ხოლო კოსმოსი - მარადიულად თვითშემოქმედებისა და თვითგანადგურების პროცესშია.
სტოიციზმი, ისევე როგორც ინდური რელიგიები, როგორებიცაა ინდუიზმი, ბუდიზმი და ჯაინიზმი, არ მოიცავს მსჯელობას სამყაროს დასაწყისსა ან დასასრულზე. სტოიკოსების აზრით, ლოგოსი წარმოადგენს აქტუალურ არსს ან (anima mundi), რომელიც მთელ სამყაროში იყო გავრცელებული. იგი ჩაფიქრებულია, როგორც მასალა და ჩვეულებრივ გაიგივებულია ღმერთთან ან ბუნებასთან. სტოიკოსებმა ასევე მოიხსენიეს უმნიშვნელოვანესი არსი (logos spermatikos), ანუ თაობის კანონი სამყაროში, რომელიც იყო აქტუალურ საკითხში მოქმედი აქტუალური არსის საფუძველი. ადამიანები ასევე ფლობენ ღვთიური ლოგოსის ნაწილს, რომელიც არის პირველყოფილი ცეცხლი და მიზეზი, რომელიც აკონტროლებს და ინარჩუნებს სამყაროს.
პირველი ფილოსოფოსები, რომლებმაც მკაფიოდ აღწერეს ნომინალისტური არგუმენტები, იყვნენ სტოიკოსები, განსაკუთრებით კი კრისპუსი.
ეთიკა
ძველი სტოიკოსების მსჯელობას ხშირად არასწორად იაზრებენ, რადგან ის ტერმინები, რომლებსაც იყენებდნენ, განსხვავებულ ცნებებს მოიცავდა უწინ, ვიდრე დღეს. მას შემდეგ სიტყვა „სტოიკოსი“ ნიშნავს „უემოციო“ ან ტკივილისადმი გულგრილს, რადგან სტოიკური ეთიკა ასწავლიდა „ვნებისგან“ თავისუფლებას „მიზეზის“ დაცვით. სტოიკოსები არ ცდილობდნენ ემოციების ჩაქრობას; უფრო მეტიც, ისინი ცდილობდნენ მათ გარდაქმნას მკაცრი „ასკეზა“ საშუალებით, რაც შესაძლებლობას მისცემს ადამიანს განავითაროს მკაფიო განსჯა და შინაგანი სიმშვიდე. ლოგიკა, რეფლექსია და კონცენტრაცია წარმოადგენდნენ ამგვარი თვითდისციპლინის მეთოდებს, ზომიერება იყოფა თვითკონტროლად, დისციპლინასა და მოკრძალებად.
ცინიკიელიბის მსგავსად, სტოიკური ეთიკის საფუძველს წარმოადგენს იდეა, რომ სიკეთე მოიაზრებს სულის მდგომარეობას; სიბრძნესა და თვითკონტროლს. სტოიკური ეთიკა ხაზს უსვამდა წესს: „მიჰყევი არსის გზას“. ამიტომ ადამიანი უნდა შეეცადოს გათავისუფლდეს ვნებებისგან, გაითვალისწინოს, რომ „ვნების“ უძველესი მნიშვნელობა იყო „ტანჯვა“ ან „ტკივილი“, ანუ „პასიურად“ რეაგირება გარეშე მოვლენებზე, რაც გარკვეულწილად განსხვავდება თანამედროვე განმარტებისგან. განასხვავეს ტერმინები: pathos (მრავლობითში pathe), რომელიც ჩვეულებრივ ითარგმნება როგორც ვნება, propathos  ანუ ინსტინქტური რეაქცია (მაგალითად, ფიზიკური საფრთხის წინაშე გაფითრება და კანკალი) და eupathos, რომელიც წარმოადგენს სტოიკოსი ბრძენის ნიშანს sophos. sophoseupatheia არის გრძნობები, რომლებიც გამოწვეულია სწორი განსჯით, ისევე, როგორც ვნებები არასწორი განსჯის შედეგად.
იდეა უნდა ყოფილიყო აპათიური  ამგვარად, გონების სიმშვიდის გამომხატველი, ტანჯვისგან თავისუფლი, სადაც სულიერი სიმშვიდე გათვალისწინებულ იქნებოდა უძველესი გაგებით - ობიექტურად არსებობა ან „მკაფიო განსჯა“ და თავდაჭერილობა ცხოვრების მაღალსა და დაბალი დონის წინაშე.
სტოიკოსებისთვის არსი მოიცავდა არა მხოლოდ ლოგიკის გამოყენებას, არამედ ბუნების პროცესების - ლოგოსის ან უნივერსალური მიზეზის გაგებას, რაც ყოველივესთან იყო წილნაყარი. მათ განაცხადეს, რომ ცხოვრება გონივრულობისა და სათნოების შესაბამისად, არის სამყაროს ღვთიური წესრიგის თანახმად ცხოვრება, ყოველი ადამიანის საღი აზრისა და არსებითი ღირებულების აღიარებით.
ოთხი კარდინალური სიქველე სტოიკურ ფილოსოფიაში, რომელიც მომდინარეობს პლატონის სწავლებისგან(სახელმწიფო IV. 426–435):
სოკრატეს შემდეგ, სტოიკოსებმა მიიჩნიეს, რომ უბედურება და ბოროტება ადამიანის ბუნებაში არსებული მიზეზის არცოდნის შედეგია. თუ ვინმე არაკეთილსინდისიერია, ეს იმიტომ, რომ მათ არ იციან საკუთარი უნივერსალური მიზეზი, რაც იწვევს არაკეთილსინდისიერად გარდაქმნას. ბოროტებისაგან გამოსავალს წარმოადგენს სტოიკური ფილოსოფიის პრაქტიკა: შეისწავლოს საკუთარი განსჯები და ქცევა და განსაზღვროს, თუ სად დაშორდებიან ისინი ბუნების უნივერსალურ მიზეზს.
სტოიკოსები დასაშვებად მიიჩნევდნენ სუიციდს იმ გარემოებებში, რომლებიც ხელს უშლიდა ადამიანთა სათნო ცხოვრებას. პლუტარქე მიიჩნევდა, რომ ტირანიის პირობებში ცხოვრების მიღება შეაფერხებდა კატოსეულ სტოიკურ თვითგამორკვევას ( constantia) და შელახავდა მის თავისუფლებას მორალური არჩევანის გაკეთებაში. თვითმკვლელობა შეიძლება გამართლებული იყოს, თუკი ადაამიანი ძლიერი ტკივილისა ან დაავადების მსხვერპლი გახდება, მაგრამ წინააღმდეგ შემთხვევაში, თვითმკვლელობა ჩვეულებრივ განიხილება, როგორც უარი სოციალური მოვალეობის შესრულებაზე.
ინდეფერენტულ ობიექტთა დოქტრინა
ფილოსოფიური თვალსაზრისით, ინდიფერენტული საგნები ზნეობრივი კანონის გამოყენებას არ ექვემდებარება - ეს ყოველივე არ არის მორალური მიზნების ხელშემწყობი ან ხელის შემშლელი. ზნეობრივი კანონით ლეგიტიმურ ქმედებებს, ან რომლებიც გავლენას არ ახდენენ ზნეობაზე, მორალურად ინდეფერენტულ ქმედებებს უწოდებენ. ინდიფერენტულობის დოქტრინა გაჩნდა სტოიკურ სკოლაში, როგორც შედეგი დიამეტრული წინააღმდეგობისა სათნოებასა და მანკიერებას შორის ( „თანმიმდევრული მოქმედებები“ ან ბუნების შესაბამისი ქმედებები; და , შეცდომები). ამ დიქოტომიის შედეგად, ობიექტების დიდი კლასი დაუდგენელი და ინდეფერენტული დარჩა.
საბოლოოდ განვითარდა „ინდეფერენტულ ობიექტთა“ სამი ქვეკლასი: ობიექტები, რომლებიც ობიექტურად თანამოქმედებენ ბუნებასთან მიმართებით; ობიექტები, რომლებიც ხელს უშლიან მას; და ინდეფერენტული ობიექტები ვიწრო გაგებით. adiaphora-ს პრინციპი ცინიკიელების საერთო იდეას წარმოადგენდა. ფილიპ მელანხტონმა რენესანსის პერიოდში აღადგინა ინდეფერენტულ საგანთა დოქტრინია.
სულიერი სავარჯიშო
სტოიკური ფილოსოფია არ წარმოადგენს რწმენათა ან ეთიკურ მოძღვრებათა ერთობლიობას; იგია ცხოვრების გზა, რომელიც მოიცავს მუდმივ ვარჯიშსა და ტრენინგებს (ან „ ასკეზა “). სტოიკური ფილოსოფიური და სულიერი პრაქტიკა მოიცავდა ლოგიკას, სოკრატულ დიალოგსა და მონოლოგს, სიკვდილის ჭვრეტასა და მოლოდინს, ყოველდღიურ რეფლექსიას  პრობლემებსა და შესაძლო საკითხებზე (ვხვდებით მსგავსებას ბუდისტური მედიტაციის ზოგიერთ ფორმასთან). ფილოსოფია სტოიკოსთათვის არის მუდმივი პრაქტიკისა და თვითგამოხატვის აქტიური პროცესი. მედიტაციებში, მარკუს ავრელიუსი განმარტავს ზოგიერთ პრაქტიკას. მაგალითად წიგნში II.I ვხვდებით:
"დილით უთხარი საკუთარ თავს, რომ დღეს იხილავ მრავალ უმადურ, მოძალადე, მოღალატე, შურიან თუ ურწმუნო ხალხს, რომლებშიც სიკეთეს წილი არ მიუძღვის... უთხარი საკუთარ თავს, რომ ამით შენ ზიანი არ მოგადგება, ვერავინ შეგაცდენს, შენ კი არავისზე განრისხებდი და არც არავის შეიძულებ, რადგან თქვენ სამყაროში მოვლენილნი ხართ თანაარსებობისთვის."
ავრელიუსამდე, ეპიქტტემ საკუთარ დისკურსებში განასხვავა აქტის სამი ტიპი: განსჯა, ლტოლვა და მიდრეკილება. ფრანგი ფილოსოფოსის პიერ ჰადოტის აზრით, ეპიქტეტე ამ სამი მოქმედების იდენტიფიცირებას ახდენს ლოგიკასთან, ფიზიკასა და ეთიკასთან. ჰადოტი წერს მედიტაციებში, რომ „ყოველი მაქსიმა ავითარებს ერთ ან რამდენიმე დამახასიათებელ ტოპოსს (ანუ ქმედებას)“
სემუს მაც სუიბნე აღწერს სულიერ ვარჯიშებს, რომელთა მიზანია ამრეკვლადი პრაქტიკის შემუშავება. მრავალი მსგავსება არსებობს სტოიკურ სულიერ სავარჯიშოებსა და თანამედროვე კოგნიტურ თერაპიას შორის.
სტოიკოსები ასევე ცნობილები იყვნენ სანუგეშო ვედრებებით, რომელიც სანუგეშო ლიტერატურის ნაწილს წარმოადგენდა. შემორჩენილია სენეკას სანუგეშო მიმართვები.
სტოიკოსები ჩვეულებრივ იყენებენ „ხედვას ზემოდან“, რომელიც ასახავს საზოგადოებას და სხვაობას ხელმძღვანელობით წარმოდგენილ ვიზუალიზაციაში, რაც მიზნად ისახავს „უფრო დიდი სურათის“ მოპოვებას, საკუთარი თავის სხვისთვის შესაბამის კონტექსტში დანახვას. ამასთანავე უნდა განვსაზღვრიპთ საკუთარი თავი მსოფლიოს კონტექსტში, რათა ჩვენი როლი და მოვლენების მნიშვნელობა გამოვიკვლიოთ.
მარკუს ავრელიუსის, მედიტაციები, წიგნი 7.48:
"მნიშვნელოვანი ანარეკლი პლატონისგან. თუკი ვინმე შეეცდება ადამიანურ არსებობაზე მსჯელობას, მაშინ მან უნდა გაითვალისწიონს, არმიები, აგრარული კულტურები, დაქორწინება და განშორება, დაბადება და სიკვდილი, მართლმსაჯულება, მიტოვებული ნარჩენები, ყველა სახის ადამიანი, ბაზრები, ფესტივალები და მათი შეპირისპირებები."
სოციალური ფილოსოფია
სტოიციზმის გამორჩეული თვისებაა მისი კოსმოპოლიტიზმი; სტოიკოსების აზრით, ყოველი ადამიანი უნივერსალური სულის გამოვლინებაა, შესაბამისად ისინი ძმურად უნდა ცხოვრობდნენ და ერთმანეთს ეხმარებოდნენ. ეპიკურე საკუთარ დისკურსებში კომენტარს აკეთებს ადამიანის დამოკიდებულებაზე სამყაროსთან მიმართებით: „ყოველი ადამიანი, პირველ რიგში თანამეგობრობის მონაწილეა;“ ამ განწყობას ანვითარებს დიოგენე სინოპელი, რომელიც ამბობს, რომ: „მე არ ვარ ათენელი ან კორინთელი, მაგრამ წარმოვადგენ მსოფლიოს მოქალაქეს.“
მათ მიიჩნიეს, რომ გარეგანი განსხვავებები, როგორიცაა წოდება ან სიმდიდრე, არანაირ მნიშვნელობას არ თამაშობს სოციალურ ურთიერთობებში. ამის ნაცვლად, ისინი მხარს უჭერდნენ კაცობრიობის კეთილ ურთიერთთანაცხოვრებასა და ყველა ადამიანის ბუნებრივ თანასწორობას. სტოიციზმი გახდა ბერძნულ-რომაული სამყაროს ყველაზე გავლენიანი სკოლა და წარმოშვა არაერთი შესანიშნავი მწერლი და პიროვნება, მაგალითად, კატო უმცროსი და ეპიქტეტე.
კერძოდ, ისინი გამოირჩეოდნენ მონებისადმი გულმოწყალებით. სენეკა ამბობს: „გახსოვდეთ, რომ მას, ვისაც მონას უწოდებთ, ისევე მოევლინა ქვეყანას, როგრც თქვენ, იმავე ცაზე ეღიმება, იმავე ჰაერით საზრდოობს, ცოცხლობს და კვდება“.
გავლენა ქრისტიანობაზე
ანგლიკანელმა მღვდელმა მაქსველ სტანიფორტმა 1964 წელს მედიტაციების  შესავალში განიხილა სტოიციზმის დიდი გავლენა ქრისტიანობაზე. მისი მტკიცებით, მეოთხე სახარების ავტორმა გამოაცხადა ქრისტე ლოგოსად, რომელიც „დიდი ხნით ადრე წარმოადგენდა სტოიციზმის ერთ-ერთ წამყვან ტერმინს, და რომელიც თავდაპირველად იყო არჩეული იმის ასახსნელად, თუ როგორ მოხდა ღმერთის კავშირი სამყაროსთან“. წმინდა ამბროსი მილანელის თქმით: „ხმა არის ქრისტიანი ეპისკოპოსისა, მაგრამ წესები ზენონისა “. იმასთან დაკავშირებით, რასაც მან „ღვთაებრივი სული“ უწოდა, სტანისფორტი წერს:
კლეანტესი, რომელსაც სურდა უფრო მკაფიო მნიშვნელობა მიენიჭებინა ზენონის „შემოქმედებითი ცეცხლისთვის“, პირველმა წარმოადგინა ტერმინი პნევმა ან „სული“. ცეცხლის მსგავსად, ეს ინტელექტუალური „სული“ წარმოიქმნა, როგორც მგრძნობიარე ობიექტი, რომელიც მსგავსია ჰაერისა ან სუნთქვის ნაკადის, მაგრამ არსებითად ფლობს სითბოს ხარისხსაც; ის იმანენტურია სამყაროში, როგორც ღმერთი, და ადამიანში, როგორც სული და მაცოცხლებელი პრინციპი. ცხადია, ეს გრძელ ნაბიჯს არ წარმოადგენს ქრისტიანული ღვთისმეტყველების „სულიწმინდის-კენ“. „უფალი და სიცოცხლის მომცემი“, დღესაც აშკარად გამოიხატება -  ქრისტიანულ და სტოიკურ აღქმაში - როგორც სასიცოცხლო ცეცხლისა და კეთილისმყოფელი სითბოს მომნიჭებელი.
სამების შესახებ სტაინფორტი წერს:
სამების დოქტრინაში, მამისა, ძისა და სულიწმინდის საეკლესიო კონცეფცია პოულობს თავის ჩანასახს საღვთო ერთობის სხვადასხვა სტოიკურ სახელებში. ამრიგად, სენეკა წერდა უზენაესი ძალის შესახებ, რომელიც სამყაროს აყალიბებს: „ამ ძალას ჩვენ ზოგჯერ ვუწოდებთ ყოვლისმპყრობელ ღმერთს, ხან უსხეულო სიბრძნეს, ხან სულიწმიდას, ზოგჯერ ბედს“. ეკლესიას მხოლოდ უარი უნდა ეთქვა ამ ტერმინთაგან უკანასკნელზე, რომ მიეღწია ღვთიური ბუნებისთვის მისაღები განსაზღვრება; ხოლო შემდგომი მტკიცება „სამის ერთობა“, რომელსაც თანამედროვე გონება პარადოქსულად მიიჩნევს, სტოიკური წარმოდგენების მცოდნეებისთვის სართო არაფერი ჰქონდა.
მოციქული პავლე ხვდებოდა სტოიკოსებს ათენში ყოფნის დროს, ნათქვამია მისივე წერილებში. პავლე მნიშვნელოვნად ავლენდა სტოიკური ფილოსოფიის ცოდნას, სტოიკური ტერმინებისა და მეტაფორების გაანალიზებაში ეხმარებოდა მის თანამედროვე ქრისიტან მოღვაწეებს. სტოიკური გავლენა ასევე ჩანს წმინდა ამბროსის, მარკუს მინუციუს ფელიქსისა და ტერტულიანეს შრომებში.
ეკლესიის მამები სტოიციზმს „წარმართულ ფილოსოფიად“ თვლიდნენ; ამის მიუხედავად, ადრეულმა ქრისტიანმა მწერლებმა გამოიყენეს სტოიციზმის ზოგიერთი ძირითადი ფილოსოფიური ცნება. ეს ტერმინებია: „ლოგოსი“, „სათნოება“, „სული“ და „სინდისი“, თუმცა პარალელები სცილდება ტერმინოლოგიის გაზიარებასა და ქრისტიანობაში გადმოტანას. როგორც სტოიციზმი, ასევე ქრისტიანობა ამტკიცებს შინაგან თავისუფლებას გარეშე სამყაროს წინაშე. რწმენა ბუნებისა ან ღმერთისა, თანდაყოლილი  გრძნობაა - ანუ კაცობრიობის „დაჟინებული ლტოლვა“. ორივე მათგანი ცდილობს ვნებებისა და დაქვემდებარებული ემოციების დათრგუნვას, რათა კაცობრიობის უმაღლესი შესაძლებლობები მიღწევადი გახდეს.
საუკუნეების განმავლობაში მრავალი ქრისტიანი დიდ პატივს სცემდა სტოიკურ ნაწერებს, როგორიცაა მარკუს ავრელიუსის მედიტაციები. აღმოსავლეთის მართლმადიდებლური ეკლესია დღემდე ეთანხმება სტოიკურ იდეალებს.
შუასაუკუნეებისა და რომაელი სტოიკოსები ასწავლიდნენ, რომ სექსი მხოლოდ ქორწინებაშია, მხოლოდ ერთიანი და პროკრეციული მიზნებისათვის. ამ სწავლებას კათოლიკური ეკლესია დღემდე ეთანხმება. წმინდა ამბროსი მილანელი საკუთარ თეოლოგიაში აქტიურად იყენებდა სტოიკურ ფილოსოფიას.
სქოლიო
კატეგორია:ფილოსოფიური სკოლები და ტრადიციები კატეგორია:ძველი საბერძნეთი კატეგორია:რომი კატეგორია:ფილოსოფიის ისტორია კატეგორია:ცხოვრების ფილოსოფია კატეგორია:სიქველე კატეგორია:სიქველის ეთიკა
პლესური
პლესური — მდინარე შვეიცარიაში, გრაუბიუნდენის კანტონში, რაინის შენაკადი. სიგრძე 33 კმ-ია. სათავეს იღებს აროზის მუნიციპალიტეტის სიახლოვეს, პლესურის ალპებში. შემდეგ გადაკვეთს პლესურის რაიონს და ქალაქ კურთან ერწყმის რაინს.
1914 წელს, მდინარეზე გაიხსნა ლანგვისერ-ვიადუქტის სარკინიგზო ხიდი, რომელიც პლესურს ახლომდებარე ლანგვისის მუნიციპალიტეტთან აკავშირებს.
გიორგი ლიფონავა
გიორგი ლიფონავა (დ. 25 მარტი, 1975, თბილისი) — ქართველი კინოსა და ტელევიზიის რეჟისორი, მემონტაჟე და პროდიუსერი. არის სტუდია ფორმულა კრეატივის წევრი. 1995-2003 წლებში იღებდა მუსიკალურ კლიპებს. 2003 წლიდან მუშაობს ტელევიზიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები კატეგორია:ქართველი პროდიუსერები კატეგორია:დაბადებული 1975 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:დაბადებული 25 მარტი
სენეგალი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი სენეგალი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ნავთობის ქვები
ნავთობის ქვები (აზერბ. Neft daşları) — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ყველაზე აღმოსავლეთი ხმელეთის წერტილია, ურბანული ტიპის დასახლება კასპიის ზღვაში, აფშერონის ნახევარკუნძულიდან 42 კილომეტრში. ადმინისტრაციულად ეკუთვნის ბაქოს ქალაქ პირალაჰის რაიონს. მდებარეობს ლითონის თაროებზე, აშენდა 1949 წელს ზღვის ფსკერიდან ნავთობის მოპოვების დაწყებასთან დაკავშირებით ე.წ. შავი ქვები-ქვის ქედი (ნაპირები), ძლივს გამოდის ზღვის ზედაპირზე.
ნავთობის ქანები გარშემორტყმულია კლდოვანი რიფებით, რომელთა შორის არის ნაპირები, წყალქვეშა და ზედაპირული ქანები. ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ნავსადგურები კუნძულის დასავლეთ სანაპიროსთან მდებარეობს და მათ ჩაძირული გემები ქმნიან. აქ არის საბურღი დანადგარები, რომლებიც თაროებით არის დაკავშირებული, რომლებზეც ნავთობმუშების სოფელი მდებარეობს. ეს არის აზერბაიჯანის აღმოსავლეთით დასახლებული პუნქტი. მუდმივი მოსახლეობა არ არსებობს.
ნავთობის ქვები შეტანილია გინესის რეკორდების წიგნში, როგორც უძველესი საზღვაო ნავთობის პლატფორმა.
ისტორია
ნავთობის ქვები არის ოფშორული საბადო, რომელიც სსრკ-ს ნავთობის ბიზნესის განვითარების მოვლენა იყო. ნავთობის კლდეები იმ დროისთვის იყო მსოფლიოში უდიდესი ოფშორული ნავთობის საბადო, როგორც წყალსაცავის სიმძლავრის, ასევე წარმოებული ნავთობის მოცულობის თვალსაზრისით. ქვები არის ქალაქი საყრდენებზე. მოკლე დროში ღია ზღვაში, სანაპიროდან 50 კილომეტრამდე მანძილზე, შეიქმნა დიდი საზღვაო თევზაობა. ნავთობის ქანები ითვლება კასპიის თაროების დედაქალაქად.
ნავთობის ქანების რეგიონის მასშტაბური გეოლოგიური კვლევები ჩატარდა 1945-1948 წლებში. სოფლის მშენებლობა 1958 წელს დაიწყო. აშენდა ორი ელექტროსადგური 250 კვტ სიმძლავრის, ქვაბის სახლი, ზეთის შემგროვებელი სადგური, გამწმენდი ნაგებობა, 16 ორსართულიანი სახლი, საავადმყოფო, აბანო და სხვ.
1976-1986 წლებში დასრულდა დუბანდის ტერმინალამდე ნავთობის შეგროვების წერტილების, სამი 5 სართულიანი საერთო საცხოვრებლის, სასადილოს, საავადმყოფოს, გაზზე ზეთის კომპრესორი ორი სადგურის, ბიოლოგიური სასმელი წყლის დანადგარის, ორი წყალქვეშა ნავთობსადენი, 350 მილიმეტრი დიამეტრის მშენებლობა. ავტომობილით მოძრაობა ხორციელდება ესტაკადებზე. რეგულარული საზღვაო და საჰაერო (ვერტმფრენის) კომუნიკაცია მიმდინარეობს ნავთობის ქვებსა და ბაქოს პორტს შორის.
სქოლიო
კატეგორია: აზერბაიჯანი კატეგორია: კავკასია
The Crazy World of Arthur Brown
The Crazy World of Arthur Brown — ინგლისური ფსიქოდელიური როკ-ჯგუფი, რომლის დამაარსებელი არის მუსიკოსი ართურ ბრაუნი.
1968 წელს დიდი პოპულარობა მოიპოვა ჯგუფის სიმღერამ „Fire“ (აგრეთვე გამოცემულმა სინგლის სახით). იგი გაიყიდა მილიონი ასლის ოდენობით და მიიღო ოქროს სტატუსი.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისური როკ-ჯგუფები კატეგორია:1967 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები კატეგორია:ფსიქოდელიური როკ-ჯგუფები კატეგორია:Atlantic Records-ის შემსრულებლები
ელია კაზანი
ელია კაზანი (Ελία Καζάν), (დ. 7 სექტემბერი, 1909 – გ. 28 სექტემბერი, 2003) — წარმოშობით ბერძენი, ამერიკელი კინო და თეატრალური რეჟისორი და პროდიუსერი.
ბიოგრაფია
დაიბადა სტამბოლში 1909 წელს ბერძნულ ოჯახში. სწავლობდა იელის უნივერსიტეტის დრამატურგიის სკოლაში. მისი თეატრალური შემოქმედება მოიცავს დადგმებს ტენესი უილიამსის ორი უმნიშვნელოვანესი პიესისა „შუშის სამხეცე“ (1944) და „ტრამვაი სახელად სურვილი“, (1951), ასევე ართურ მილერის „ჩემი ვაჟები, (1947) და „კომივოიაჟორის სიკვდილი“ (1949)
მისი კინო კარიერაც ასევე წარმატებული გამოდგა. მიღებული აქვს კინოაკადემიის ორი ჯილდო (ოსკარი) საუკეთესო რეჟისურისთვის ფილმებში „ჯენტლმენების შეთანხმება“ (1947) და "ნავსადგურში" (1954). მისი დამსახურებაა განუმეორებელი საშემსრულებლო ნიჭის წარმოჩენა, ისეთი მსახიობებისა, როგორებიცაა მარლონ ბრანდო, ოსკარის მფლობელი ვივიენ ლი, კარლ მოლდენი, კიმ ჰანტერი, ჯეიმზ დინი, ჯო ვან ფლიტი და ენდი გრიფიტი.
მაკარტიზმის პერიოდი
მისი გვიანდელი კარიერა შედარებით დაიჩრდილა. ძირითადად იმ ფაქტის გამო, რომ ის ერთ-ერთი იყო იმ მცირეთაგან ჰოლივუდში, რომელთაც დაიწყეს დასმენა თემთა პალატის არა-ამერიკულ საქმიანობათა კომიტეტში (HUAC) ომისშემდგომი წითელი საფრთხის პერიოდში. სხვა ცნობილი ჰოლივუდელები, რომლებიც ასევე იქცეოდნენ იყვნენ ჯერომ რობინსი, სტერლინგ ჰეიდენი, ბარლ ივსი და ლელა როჯერსი (ჯინჯერ როჯერსის დედა). კაზანი ახალგაზრდობაში მცირე ხნით კომუნისტური პარტიის წევრი იყო, 1930-იან წლებში რადიკალური თეატრის დასის წევრად მუშაობისას. თუმცა პარტიის ფუნქციონერთა მიერ მისი თეატრალური ჯგუფის არტისტულ გადაწყვეტილებებში ჩარევი გამო პირადად შეურაცხყოფილი იყო და მალევე დაანება თავი. როგორც კაზანი მოგვიანებით ხსნიდა, ის თვლიდა, რომ ქვეყნის საუკეთესო ინტერესებში და მის საკუთარ ლიბერალურ რწმენებთან შეთანხმებით "ჰუაკ"-ის ანტი-კომუნისტურ ღონისძიებებთან თანამშრომლობა სასურველი იყო რათა ჰოლივუდში კომუნისტთა მომძლავრებას ბოლო მოღებოდა. ამერიკელი დრამატურგები ლილიან ჰელმანი და ართურ მილერი სახალხოდ და მწვავედ წინ აღუდგნენ კაზანის ამგვარ არგუმენტაციას. ერთ-ერთი პირთაგანი, რომელიც კაზანმა "დაასმინა" იყო მსახიობი ჯონ გარფილდი, ვისთანაც ერთად „ჯგუფის თეატრის“ დასში მუშაობდა. გარფილდზე ჰუაკმა ინტენსიური გამოძიება ჩაატარა, თუმცა მასზე ვერანაირი მაკომპრომეტირებელი მტკიცება კომუნისტურ პარტიაში წევრობაზე ვერ აღმოაჩინა. მიუხედავად ამისა, გარფილდი მყისვე ჰოლივუდის შავ სიაში მოხვდა, რამაც ბოლო მოუღო მის სამსახიობო კარიერას, და მომდევნო წელს 39 წლის ასაკში გულის შეტევით გარდაიცვალა.
1999 წელს კაზანმა საპატიო ოსკარი მიიღო ცხოვრებისეული მიღწევებისთვის. მას სცენაზე თან ახლდნენ მარტინ სკორსეზე და რობერტ დე ნირო, რომლებმაც იქ შეკრებილი აუდიენცია ხუმრობით გააფრთხილეს წესიერად მოქცეულიყვნენ. თავად რობერტ დე ნირომ მონაწილეობა მიიღო ფილმში ჰოლივუდის წითელ საფრთხესთან დაკავშირებით. ჰოლივუდში მრავალი თვლიდა, რომ უკვე საკმაოდ დრო იყო გასული კაზანი დამსმენი წარსულის დასამარხავად, თუმცა კინოაკადემიის ამგვარმა გადაწყვეტილებამ დიდი წინააღმდეგობრივი რეზონანსი გამოიწვია. 1999 წლის ოსკართა ცერემონიის რეპორტაჟის თანახმად კაზანს ჯილდოს გადაცემისას დარბაზის სამი მეოთხედი ამდგარი ოვაციით შეხვდა, თუმცა კამერამ დააფიქსირა, რომ ნიკ ნოლტი, ემი მედიგანი და ჰოლი ჰანტერი ხელზე დაყრდნობილი ისხდნენ პროტესტის ნიშნად. სხვები, მათ შორის სტივენ სპილბერგი და შერი ლენსინგი მოკრძალებით ტაშს უკრავდნენ, თუმცა ზეზე არ წამომდგარან.
ელია კაზანი 94 წლის ასაკში გარდაიცვალა ნიუ-იორკში.
სეფიეთი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი სეფიეთი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ელია კაზანი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 7 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1909 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
ულიანივკა (სკადოვსკის რაიონი)
ულიანივკა (Улянівка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის სკადოვსკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 1060 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სკადოვსკის რაიონის სოფლები
ნებრასკა
ნებრასკა (Nebraska, Nb) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი ინდიელთა ენაზე „მცირე სიღრმის მდინარეს“ ნიშნავს. 1541—1801 წლებში საცილობელი იყო ესპანეთსა და საფრანგეთს შორის. 1803 ნებრასკა მიეყიდა აშშ-ს როგორც ლუიზიანის ნაწილი. 1854-დან აშშ-ს ტერიტორია, 1867-დან — აშშ-ს შტატი.
Inquisitor aesopus
Inquisitor aesopus — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
კანზასი
კანზასი (Kansas) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი სიუს ტომის ენაზე „სამხრეთის ქარის ხალხს“ ნიშნავს. 1541 წელს კანზასს ესპანეთისათვის იკვლევდა ფრანსისკო დე კორონადო. 1682 – იკვლევდა ფრანგი ლა-სალი. 1803 – გადაეცა აშშ-ს ლუიზიანის გაყიდვით. 1854 – აშშ-ს ტერიტორია. 1861-დან აშშ-ს შტატი.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
ჯენესი
ჯენესი (Genesee) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიდაჰოს შტატში, ლეიტის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 955 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიდაჰოს ქალაქები
კარაუარი
2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 26 130 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 25 767.348 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1.01 კმ²-ზე.
ხატკი (სკადოვსკის რაიონი)
ხატკი (Хатки) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის სკადოვსკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 309 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სკადოვსკის რაიონის სოფლები
მიუნხენ 1860 (საფეხბურთო კლუბი)
TSV 1860 München — სპორტული კლუბი გერმანიის ქალაქ - მიუნხენიდან. კლუბის ოფისი განთავსებულია მიუნხენის რაიონ - გიზინგში. კლუბი პირველად დაფუძნდა 1848 წლის 15 ივლისს, თუმცა პოლიტიკურმა გარემოებებმა კლუბის დაშლა გამოიწვია. ის ხელახლა 1860 წლის 17 მაისს დაფუძნდა. კლუბის ფერებად ითვლება მწვანე და ოქროსფერი, თუმცა კლუბის მაისურის ფერებია ცისფერი და თეთრი. კლუბის წევრთა რაოდენობა დაახლოებით 20 000 ადამიანს ითვლის.
კლუბის ამჟამინდელი საშინაო სტადიონია "ალიანც არენა", რომელზედაც საშინაო მატჩებს ასევე მართავს მიუხნენის "ბაიერნი". სტადიონის გარე განათება დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელი მიუნხენური კლუბი მართავს მატჩს. თუ ეს კლუბი მიუნხენ 1860 - ია, სტადიონი ლურჯ ფერებშია განათებული, თუ "ბაიერნი" - წითელში. კლუბმა პირველი მატჩი ამ არენაზე 2005 წლის 30 მაისს ამხანაგური მატჩი გერმანული ნიურნბერგის წინააღმდეგ გამართა. სტადიონმა ასევე უმასპინძლა მსოფლიოს 2006 წლის ჩემპიონატის გახსნით მატჩს გერმანიასა და კოსტრა რიკის ნაკრებებს შორის. ასევე ამ სტადიონზე ჩატარდა კიდევ სამი ჯგუფური ეტაპის მატჩი, მერვედფინალური დაპირისპირება გერმანიის ნაკრებსა და შვედეთის ნაკრებს შორის. უკანასკნელი მატჩი, რომელსაც ამ მსოფლიოს ჩემპიონატზე "ალიანც არენამ" უმასპინძლა, ეს იყო ნახევარფინალური დაპირისპირება საფრანგეთის ნაკრებსა და პორტუგალიის საფეხბურთო ნაკრებებს შორის გაიმართა. "ალიანც არენამდე" კლუბი "ოლიმპიაშტადიონზე" ასპარეზობდა.
მიუნხენური დერბი ერთ - ერთი ყველაზე საინტერესოა ყურებადობის თვალსაზრისით გერმანიაში, თუმცა მას ყველაზე საინტერესოს ნამდვილად ვერ ვუწოდებთ. ბოლოს ეს ორი მიუნხენური კლუბი ერთმანეთს 2007/08 წლების სეზონში გერმანიის თასის 1/4 ფინალურ ეტაპზე გადაეყარნენ, სადაც "წითლებმა" მინიმალური სხვაობით იმარჯვეს.
ცნობილი ყოფილი ფეხბურთელები: ლარს და სვენ ბენდერები (გერმანია); დავორ შუკერი (ხორვატია); ტომას ჰესლერი (გერმანია); იენს იერემისი (გერმანია); რუდი ფიოლერი (გერმანია); მარტინ მაქსი (გერმანია); აბედი პელე (განა).
რეტიკონი
რეტიკონი (Rätikon) — ქედი ალპებში, მიეკუთვნება ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ალპებს. მდებარეობს ფორარლბერგის, ლიხტენშტაინისა და გრაუბიუნდენის საზღვარზე. წარმოადგენს გეოლოგიურ საზღვარს აღმოსავლეთ და დასავლეთ ალპებს შორის; გადაჭიმულია მონტაფონის ხეობიდან მდინარე რაინამდე. მისი სამხრეთი საზღვარია პრეტიგაუს ხეობა, ჩრდილოეთით — ვალგაუ. აღმოსავლეთით ესაზღვრება სილვრეტის ალპებს.
მიუნხენ 1860 (საფეხბურთო კლუბი)
მიუნხენ 1860 არის ერთადერთი ბავარიული კლუბი, რომელმაც შეძლო ბავარიული ლიგის მოგება, როგორც პირველი, ასევე სარეზერვო შემადგენლობებით.
რეტიკონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპების ქედები კატეგორია:შვეიცარიის ქედები კატეგორია:ლიხტენშტაინის ქედები კატეგორია:ავსტრიის ქედები
მიუნხენ 1860 (საფეხბურთო კლუბი)
მიუხედავად იმისა, რომ კლუბი ცნობილია, როგორც საფეხბურთო ორგანიზაცია, მასში ასევე გაწევრიანებულია სპორტის სხვადასხვა სახეობები, რომლეთა ანგარიშზეც არის ასეულობით გერმანიის ჩემპიონობა და სამი ოლიმპიური ოქროს მედალი.
მიუნხენ 1860–ის ეკიპირების სპონსორია გერმანული სპორტული საქონლის მწარმოებელი "Uhlsport". 2013 წლის სექტემბერში კი ოფიციალურად გამოცხადდა, რომ ბრიტანული მანქანების მწარმოებელი კომპანია "ასტონ მარტინი" გახდა კლუბის ოფიციალური სპონსორი.
ნაციონალური
გერმანიის თასი:
ევროპა
უეფას თასების მფლობელთა თასი:
სქოლიო
კატეგორია:გერმანიის საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:მიუნხენი კატეგორია:ბავარია
მადა (მრავალმნიშვნელოვანი)
მადა შეიძლება აღნიშნავდეს:
Asia (ჯგუფი)
Asia — პროგრესული როკის და მძიმე როკის ჟანრის ინგლისური ჯგუფი, ჩამოყალიბებული 1981 წელს. Asia-ს ეწოდა სუპერჯგუფი, ვინაიდან მასში სხვა ცნობილი ჯგუფების წევრები უკრავდნენ. 2007 წლიდან Asia-ს ორი შემადგენლობა ითვლება ცალკე კოლექტივებად - Asia და Asia Featuring John Payne.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისური როკ-ჯგუფები კატეგორია:ამერიკული როკ-ჯგუფები კატეგორია:Asia (ჯგუფი) კატეგორია:1981 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
გიში
გიში (Kiş) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქის რაიონში, ქალაქ შაქიდან ჩრდილოეთით, დაახლოებით 5 კმ-ში. მოსახლეობა შეადგენს 6 244 ადამიანს.
ისტორია
ისტორიულად წარმოადგენდა წუქეთის საერისთავოს ცენტრს და ფეოდალურ საგვარეულოს — გიშელთა, იგივე გრიგოლისძეთა, რეზიდენციას. ძველად მდებარეობდა გიშისწყალზე (ახლანდელი მდინარე ქიშჩაი, აზერბაიჯანი). იქვე იყო საეპისკოპოსი კათედრალი. გიში პირველად XII საუკუნეში იხსენიება, თუმცა გაცილებით ძველი პუნქტი უნდა იყოს. ვარაუდობენ, რომ იგი „ეპისტოლეთა წიგნის“ ქართულ საეპისკოპოსთა ნუსხებში (VI ს.) უნდა იხსენიებოდეს. „განგება დარბაზობისას“ მიხედვით აღმოსავლეთ საქართველოს ეპისკოპოსთა შორის გიშელი რიგით 35-ე იყო. XVI საუკუნეში გიში ელისუს სასულთნოს შემადგენლობაში შევიდა.
გიშში შემორჩენილია X–XI საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი — ღვთისმშობლის გუმბათიანი ეკლესია. შირიმის კვადრებით ნაგებ კუპელჰალეს ტიპის შენობას აღმოსავლეთით შვერილი ნახევრადწრიული აფსიდი აქვს. ინტერიერში აფსიდის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების წინ ორთაღოვანი საფეხურის მეშვეობით გამოყოფილია გუმბათქვეშა კვადრატი. გუმბათის ყელი მრგვალია. მიუხედავად იმისა, რომ იგი გადაკეთებული და შელესილია, შეინიშნება ძველი, X–XI საუკუნეების ეკლესიის კვალი (დეკორატიული ლილვები გუმბათქვეშა თაღებთან, შიგა გუმბათქვეშა კარნიზის თაროს ქვეშ და სხვ.).
არსებობს მოსაზრება, რომ ეს ეკლესია არ შეესაბამება წყაროებში ნახსენებ საეპისკოპოსო ცენტრს და იგი ადრეულ საუკუნეებშივე გადაიტანეს ქ. შაქსა თუ საინგილოში, ახლანდელი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კახის რაიონის სოფელ ლექეთის (ძველი ლექრთის) მიდამოებში. XIX ს. 50–60-იან წლებში ეკლესია ღვთისმსახურებისათვის ხელმეორედ გამოიყენეს ივანე პასკევიჩის ბრძანებით გადმოსახლებულმა სომხებმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰერეთი კატეგორია:შაქის რაიონის სოფლები
Spot the Pigeon
Spot the Pigeon — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის პირველი EP, რომელიც გამოვიდა 1976 წელს. მასში შესული სამი სიმღერა არის ალბომ Wind & Wuthering-ის ჩაწერის შემდეგ დარჩენილი მასალა. სხვადასხვა მიზეზის გამო, ჯგუფი თვლიდა, რომ ისინი არ ერგებოდნენ ალბომს.
რადგან პირველი სიმღერა, „Match of the Day“ ეძღვნებოდა საფეხბურთო გუნდებს, ალბომი ბრიტანული ჩარტის #14 ადგილზე მოხვდა. მიუხედავად ამისა, აშშ-ში გამოცემამ არ გაამართლა და Atlantic Records-მა იგი კანადაში გაავრცელა.
ალბომი არასოდეს გამოცემულა CD-ზე და ცალკეული სახით არსებობს მხოლოდ გრამფირფიტაზე, ხოლო 2000 წელს სამივე სიმღერა შეიტანეს კრებულში Genesis Archive 2: 1976-1992.
გადაღებული იქნა მუსიკალური ვიდეო „Match of the Day“, რომელშიც კოლინზი სტადიონზე იჯდა. ცნობილია, რომ ეს ვიდეო დაკარგულია.
სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორი: ტონი ბენქსი/ფილ კოლინზი/მაიკ რეზერფორდი, გარდა მითითებულისა
სქოლიო
Wind & Wuthering
ფელიქს ბრიხი
ფელიქს ბრიხი (დ. 3 აგვისტო, 1975, მიუნხენი, დასავლეთი გერმანია) — გერმანელი საფეხბურთო მსაჯი.
სამსაჯო კარიერა
2004 წელს იმსაჯა თავისი პირველი მატჩი ბუნდესლიგაში. პირველი საერთაშორისო შეხვედრა იმსაჯა 2007 წლის ოქტომბერში, ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის, G ჯგუფის მატჩი, სადაც რუმინეთმა 2-0 დაამარცხა ლუქსემბურგი. 2008 წელს იმსაჯა უეფა-ს თასის 1/32 ფინალის მატჩი, „პანათინაიკოსისა“ და „რეინჯერსის“ შეხვედრა. 2008-2009 წლების სეზონში პირველად იმსაჯა უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგაზე, მან იმსაჯა ჯგუფური ეტაპის შეხვედრა, „ლივერპულსა“ და „პსვ“-ს შორის. 2014 წელს იმსაჯა ევროპა ლიგის ფინალი. 2017 წელს იმსაჯა უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალური შეხვედრა, სადაც ერთმანეთს მადრიდის „რეალი“ და „იუვენტუსი“ დაუპირსპირდნენ. ბრიხს ნამსაჯები აქვს ორ მსოფლიო (2014, 2018) ჩემპიონატზე, 2016 წლის ევროპის ჩემპიონატსა და 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე.
პირადი ცხოვრება
ფელიქს ბრიხი არის სამართლის დოქტორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1975 კატეგორია:დაბადებული 3 აგვისტო კატეგორია:საფებურთო მსაჯები
გიმრი
გიმრი — სოფელი დაღესტნში უნცუქულის რაიონში. გაშენებულია ხეობაში, რომელიც შემოსაზღვრულია მაღალი და კლდოვანი გიმრის ქედით. ქვემოთში მიედინება მდინარე ავარიის ყოისუ. სოფელში დაიბადა კავკასიის მთის ხალხების დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის მეთაური შამილი (1797-1871).
სქოლიო
კატეგორია:უნცუქულის რაიონის დასახლებული პუნქტები
Inquisitor alabaster
Inquisitor alabaster — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ბანგლადეშის პრეზიდენტი
ბანგლადეშის პრეზიდენტი — ბანგლადეშის რესპუბლიკის სახელმწიფოს მეთაური, ირჩევს პარლამენტი 5 წლის ვადით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბანგლადეში კატეგორია:აზიის ქვეყნების პრეზიდენტები *
კასკადი
კასკადი (Cascade) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიდაჰოს შტატში, ველის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 939 კაცს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:აიდაჰოს ქალაქები
შევჩენკო (სკადოვსკის რაიონი)
შევჩენკო (Шевченко) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის სკადოვსკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 933 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სკადოვსკის რაიონის სოფლები
ლატა მანგეშკარი
ლატა მანგეშკარი (ჰინდი: लता मंगेशकर; დ. 28 სექტემბერი, 1929, ინდორი, მადჰია-პრადეში, ინდოეთი — გ. 6 თებერვალი, 2022, მუმბაი) — ინდოელი მომღერალი ქალი, რომელმაც თავის კარიერაში 20 ათასზე მეტი სიმღერა შეასრულა, რითაც გინესის რეკორდთა წიგნში შევიდა და, მიუხედავად პოპ-მუსიკაში მოღვაწეობისა, ერთადერთმა ინდოეთის კლასიკური შემოქმედებისთვის უზენაესი ჯილდო მიიღო.
ლატა მანგეშკარმა სიმღერები შეასრულა თითქმის ყველა ფილმში, რომელიც საბჭოთა კავშირის პერიოდში ინდოეთიდან შემოვიდა. სამშობლოში იგი აღიარებულია, როგორც ერთადერთი და განუმეორებელი ვოკალისტი, ”მელოდიის დედოფალი”, ინდუიზმის მიმდევრებისთვის ლატა მანგეშკარი ხელოვნების ქალღმერთ სარასვატის განსახიერებაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 28 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1929 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2020 კატეგორია:ინდოელი მომღერლები
ხალედა ზია
ბიოგრაფია
ხალედა ზია დაიბადა 1945 წელს ბიზნესმენის ოჯახში. 1960 წელს დაამთავრა სკოლა და ცოლად გაჰყვა პაკისტანის არმიის კაპიტანს ზიაურ რაჰმანს. 1971 წელს აღმოსავლეთ პაკისტანმა სამოქალაქო ომის შემდეგ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და ეწოდა ბანგლადეში. რახმანი აღნიშნული მოვლენის ერთ-ერთი გმირი გახდა. 1975 წელს მოახდინა სამხედრო გადატრიალება და გახდა ქვეყნის ფაქტობრივი ლიდერი. 1977 წელს კი პრეზიდენტადაც აირჩიეს. ხალედა ზია ქვეყნის პირველი ლედი გახდა, თუმცა პოლიტიკაში არ ერეოდა. ხელისუფლების განმტკიცების მიზნით რაჰმანმა დააარსა ნაციონალური პარტია. 1981 წელს იგი ოფიცერთა დაჯგუფებამ მოკლა.
მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ხალედა ზია პოლიტიკურად აქტიური გახდა. 1984 წელს სათავეში ჩაუდგა ნაციონალურ პარტიას. შეიხ ჰასინას პარტია ავამი ლიგასთან ერთად ჩადგა პრეზიდენტ ჰუსეინ მოჰამად ერშადის ხელისუფლების ოპოზიციაში, რომელსაც ბევრი მიიჩნევდა რაჰმანის მკვლელობის ორგანიზატორად. 1991 წელს ერშადის ხელისუფლებიდან წასვლისა და დემოკრატიული მმართველობის დამყარების შემდეგ გაიმარჯვა არჩევნებში და გახდა ბანგლადეშის ისტორიაში პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრი. ამავე წელს კონსტიტუციაში შეტანილი ცვლილების შემდეგ ქვეყანა კვლავ საპარლამენტო რესპუბლიკის მმართველობის ფორმას დაუბრუნდა.
მისი მმართველობის პერიოდში გაუმჯობესდა ურთიერთობა პაკისტანთან, ხოლო გაუარესდა ინდოეთთან განგის წყლის გაყოფასთან დაკავშირებით.
1994 წლის ეკონომიკური კრიზისის შემდეგ ხალედა ზიას პოპულარობა ძალზედ დაეცა. 1995 წელს ქვეყანაში უწესრიგობაა. 1996 წლის მარტში შეიხ ჰასინამ ბოიკოტი გამოუცხადა რიგით არჩევნებს, ხალედა ზია იძულებული იყო ჩამოეყალიბებინა გარდამავალი მთავრობა და დაენიშნა განმეორებითი არჩევნები, რომელშიც შეიხ ჰასინამ გამარჯვებას მიაღწია და პრემიერის თანამდებობაზე ჩაანაცვლა ხალედა ზია.
2001 წელს ზიას პარტიამ კოალიციასთან ერთად გაიმარჯვა საპარლამენტო არჩევნებში და კვლავ დაიკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა. 2003 წელს მისი ინიციატივით მიიღეს კანონი, რომლის მიხედვითაც 330-ადგილიან პარლამენტში 30 ადგილი დაიჯავშნა ქალბატონებისათვის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბანგლადეშის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 15 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1945 კატეგორია:ბანგლადეშელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:ქალი პრემიერ-მინისტრები
ლანდვასერი
ლანდვასერი (Landwasser) — მდინარე შვეიცარიაში, გრაუბიუნდენის კანტონში. მისი სათავე დავოსის ტბა იყო, სანამ მას ჰიდროელექტროსადგურის წყალსაცავად გადააქცევდნენ. სიგრძე 30,5 კმ-ია. ლანდვასერზე გაშენებული უდიდესი დასახლება დავოსია. ქალაქ ალვანოისთან ერწყმის მდინარე ალბულას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვეიცარიის მდინარეები
მანაუსი
300px|მინიატიურა|[[არენა-და-ამაზონია — ფიფა-ს 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ერთ-ერთი მასპინძელი სტადიონი მანაუსში]] მანაუსი (პორტუგ. Manaus), 1939 წლამდე მანაოსი ან ლუგარ-დე-ბარა-დუ-რიუ-ნეგრუ — ქალაქი ჩრდილოეთ ბრაზილიაში, ამაზონასის შტატის დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე რიო-ნეგროსა და სოლიმოინსის ერთმანეთთან შერწყმის ადგილას. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტის (IBGE) მონაცემების თანახმად, იგი შტატის ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია.
ქალაქი დაარსდა 1693-94 წლებში როგორც სან-ჟოზე-დუ-რიუ-ნეგრუს ციხესიმაგრე. 1832 წელს მას პატარა ქალაქის სტატუსი მიენიჭა და ადგილობრივი მანაუსის ხალხის სახელწოდების მიხედვით „მანაუსი“ ეწოდა. 1848 წლის 24 ოქტომბერს დასახლებას ოფიციალურად მიენიჭა ქალაქის სტატუსი და სიდადე-და-ბარა-დუ-რიუ-ნეგრუ ეწოდა, რაც პორტუგალიურად „შავი მდინარის ნაპირების ქალაქის ნიშნავს“. ქალაქს მხოლოდ 1856 წლის 4 სექტემბერს ეწოდა ამჟამინდელი სახელი.
მანაუსი ამაზონის წვიმის ტყეების შუაგულში მდებარეობს და ქალაქამდე მიღწევა ძირითადად გემით ან საჰაერო ტრანსპორტითაა შესაძლებელი. ასეთმა იზოლაციამ ხელი შეუწყო როგორც ბუნების, ისე ქალაქის კულტურის დაცვას. ბრაზილიური ადგილობრივი ტომების წეს-ჩვეულებები მანაუსის კულტურაში ყველაზე უკეთაა დაცული, ვიდრე ქვეყნის სხვა რომელიმე ურბანულ დასახლებაში. ქალაქი მთავარი კარიბჭეა ბრაზილიური ამაზონის ფლორისა და ფაუნის დათვალიერების მსურველთათვის. მსოფლიოს მხოლოდ რამდენიმე ადგილას თუ მოიძებნება მცენარეთა, ფრინველთა, მწერთა, თევზთა და ა. შ. მსგავსი მრავალფეროვნება.
წარსულში მას „ამაზონის გულსა“ და „ტყის ქალაქსაც“ უწოდებდნენ. ამჟამად მისი მთავარი ეკონომიკური ძრავია მანაუსის ეკონომიკური ზონა — ცნობილი თავისუფალი ეკონომიკური ზონა, რომელიც დიდად უწყობს ხელს რეგიონის განვითარებას. ქალაქს აქვს თავისუფალი ნავსადგური და საერთაშორისო აეროპორტი. მანაუსის მრეწველობის დარგები მოიცავს ელექტრონიკას, ქიმიურ პროდუქტებსა და საპონს. ასევე არის სახდელი და გემთმშენებელი ინდუსტრიებიც. გარდა ამისა, მანაუსს ექსპორტზე გააქვს ბრაზილიური კაკალი, რეზინი, ჯუთი და პალისანდრის ხის ზეთი. ქალაქში არის საკათედრო ტაძარი, ოპერა, ზოოპარკი, ბოტანიკური ბაღები, ეკოპარკი და რეგიონულ და ადგილობრივ ხალხთა მუზეუმები.
2014 წლის მონაცემებით, მანაუსის მოსახლეობა 1,9 მილიონ ადამიანს შეადგენს და შედეგად, ის ბრაზილიური ამაზონის ყველაზე დიდი და ქვეყნის მე-7 ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია. მდებარეობს მდინარე რიო-ნეგროს ჩრდილოეთ ნაპირზე, ამ მდინარისა და მდინარე სოლიმოინსის შესართავიდან 18 კილომეტრში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროდან 1 450 კილომეტრის მოშორებით. მანაუსი კვანძია სამდინარო ტურიზმის, ჯუნგლებისა და სამდინარო კრუიზებისათვის.
მდინარე რიო-ნეგრო და სოლიმოინსი ერთმანეთს მანაუსის სიახლოვეს ერწყმის შემდეგ ამაზონს უერთდება. 1800-იანი წლების ბოლოს, რეზინმა მანაუსი სამხრეთ ამერიკის ერთ-ერთ უმდიდრეს ქალაქად აქცია. რეზინის წყალობითვე, მანაუსს ზედმეტსახელად „ტროპიკების პარიზი“ უწოდეს. მანაუსში დასახლდა მრავალი შეძლებული ევროპული ოჯახი, რომლებმაც თან მოიტანეს ევროპული ხელოვნება, არქიტექტურა და კულტურა.
მანაუსი ფიფა-ს 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ერთ-ერთი მასპინძელი ქალაქია. მდებარეობს სხვა მასპინძელ ქალაქებს შორის ყველაზე ჩრდილოეთითა და დასავლეთით.
დაძმობილებული ქალაქები
მანაუსი დაძმობილებულია მსოფლიოს შემდეგ ქალაქებთან:
სქოლიო
კატეგორია:ბრაზილიის ქალაქები
დელავერის შტატი
დელავერი (Delaware) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს სამხრეთ ატლანტიკურ რეგიონში. სახელი ეწოდა 1702 წელს ვირჯინიის პირველი გუბერნატორის ლორდის ჯორჯ დე ლა ვარის (George de la Ware) მიხედვით. 1631 – პირველი მოსახლენი შვედები იყვნენ; 1654 – შვედებს ჩაენაცვლნენ ნიდერლანდელები; 1664 – დაიკავეს ინგლისელებმა; 1787-დან აშშ-ს შტატია.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
სამოქალაქო
სამოქალაქო — ძველი ქართული ტერმინი, აღნიშნავდა ფეოდალური ხანის ქალაქის სანახებს, მის ე. წ. „მიმდგომ ქვეყანას“ — ქალაქისაგან ადმინისტრაციულად და ეკონომიკურად დამოკიდებულ ტერიტორიას. წყაროებში გვხვდება XI საუკუნიდან ქუთაისის სანახების აღსანიშნავად („ქუთაისისა სამოქალაქო“), რომელიც ტერიტიულად მოიცავდა დაახლოებით ველი მოხირისის ფარგლებს (თითქმის იგივეა, რაც გვიანდელი ხანის „ვაკე იმერეთი“).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ტოპონიმები
საჯავახო (მხარე)
საჯავახო — ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში, იმერეთის სამეფოსა და გურიის სამთავროს მუდმივი ქიშპობის საგანი.