cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საქართველოს სახალხო დამცველი
სახალხო დამცველის ინსტიტუტის განვითარების ისტორია საქართველოში
საქართველოს ადამიანის უფლებათა დაცვის გარკვეული ისტორია აქვს. ჯერ კიდევ 1921 წლის 21 თებერვლის კონსტიტუციაში აისახა ადამიანის უფლებების დაცვის საწყისი მექანიზმები. ეს იყო პირველი საკანონმდებლო აქტი, სადაც ფართოდ წარმოჩნდა პოლიტიკური უფლებებისა და თავისუფლებების სპექტრი. კონსტიტუციაში ცალკე თავი ეთმობოდა სოციალურ-ეკონომიკურ უფლებებს, აქ იყო სავალდებულო და უფასო განათლების უფლება; უღარიბესი ოჯახებისთვის დახმარების გაწევა საზრდოს, ტანსაცმლის და სხვადასხვა ნივთების სახით. ცალკე იყო ეროვნულ უმცირესობათა უფლებების თავი. 1921 წლის კონსტიტუცია სრულად პასუხობდა დროის შესაბამის მოთხოვნებს, მაგრამ მისი მოქმედება ხანმოკლე აღმოჩნდა. ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ მოქმედი პირველი საბჭოთა კონსტიტუცია მხოლოდ ფორმალურად აღიარებდა ადამიანის ზოგიერთ უფლებასა და თავისუფლებას. საბჭოთა საქართველოში რა თქმა უნდა, არ არსებობდა ადამიანის უფლებათა დამცველი ინსტიტუტი.
მრავალი წლის შემდეგ, უკვე 1992 წელს საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს პრეზიდიუმმა მიიღო დადგენილება „საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნებათშორისი ურთიერთობისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის სახელმწიფო კომიტეტის შექმნის შესახებ“. მაგრამ, ადამიანის უფლებების დაცვისთვის პრიორიტეტის მინიჭების გამო, ამ კომიტეტს სულ მალე შეეცვალა სახელი და დაერქვა „საქართველოს რესპუბლიკის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და ეროვნებათშორისი ურთიერთობის კომიტეტი“.
1992 წელს საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნებათშორისი ურთიერთობისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის სახელმწიფო კომიტეტი დროებით განათავსეს საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს შენობაში (პარლამენტი თბილისში).
ადამიანის უფლებათა დაცვისა და ეროვნებათშორისი ურთიერთობის კომიტეტის თავმჯდომარეს ან თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელს უფლება ჰქონდა შესაბამისი თანამდებობის პირისაგან წერილობითი წარდგინებით მოეთხოვა ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტის აღკვეთა. მისი წარდგინების განხილვა სავალდებულო იყო ერთი თვის ვადაში, განხილვის შედეგების შესახებ უნდა ეცნობებინათ კომიტეტის თავმჯდომარის ან მისი მოვალეობის შემსრულებელისათვის. რესპუბლიკის სახელმწიფო, სამთავრობო ორგანოები და ორგანიზაციები, ავტონომიური სუბიექტების შესაბამისი სამსახურები ვალდებული იყვნენ მოთხოვნისთანავე წარედგინათ ინფორმაცია თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში.
რესპუბლიკის სამართალდამცავ ორგანოებთან ერთად, კომიტეტს უფლება ჰქონდა მუდმივად ეზრუნა და ზედამხედველობა განეხორციელებინა „პრესისა და მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის ძირითადი მოთხოვნების შესრულებისათვის, რათა საბოლოოდ აღკვეთილიყო მასობრივი ინფორმაციის საშუალებათა მიერ ინფორმაციის მიღების, დამუშავებისა და გავრცელების საქმეში ადმინისტრაციული ჩარევის ფაქტები.
შემდგომში სახალხო დამცველის ინსტიტუტის ჩამოყალიბება სწორედ ამ კომიტეტის ბაზაზე მოხდა და აპარატიც თავდაპირველად ძველი, გამოცდილი თანამშრომლებით დაკომპლექტდა. თუმცა, კომიტეტის უფლებამოსილებებთან შედარებით დღეისათვის სახალხო დამცველის კომპეტენციის ფარგლები უფრო ფართოა.
პირველი, ვინც ამ თანამდებობაზე აირჩიეს იყო - დავით სარალიძე (1997-2000), იგი უფლებამოსილების ვადის ამოწურვამდე ნანა დევდარიანმა (2000-2003) შეცვალა. უფლებამოსილების ვადა სხვა თანამდებობაზე გადასვლასთან დაკავშირებით არ ამოუწურავს არც ნანა დევდარიანს. მის შემდეგ საქართველოს სახალხო დამცველი გახდა სოზარ სუბარი (2004-2009), რომელიც კანონით დადგენილი 5 წლიანი ვადის ამოწურვის შემდეგ შეცვალა გიორგი ტუღუშმა (2009-2012). გიორგი ტუღუში სამი წლის შემდეგ გადადგა თანამდებობიდან. 2012–2017 წლებში სახალხო დამცველის თანამდებობას უჩა ნანუაშვილი იკავებდა.
2017 წლიდან 2022 წლამდე ამ თანამდებობას ნინო ლომჯარია იკავებდა, იგი რიგით მეექვსე სახალხო დამცველი იყო.
მანდატი
საქართველოს სახალხო დამცველი არის კონსტიტუციური ინსტიტუტი, რომელიც ზედამხედველობს საქართველოს ტერიტორიისა და მისი იურისდიქციის ფარგლებში ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვას. იგი ავლენს ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დარღვევის ფაქტებს და ხელს უწყობს დარღვეული უფლებებისა და თავისუფლებების აღდგენას.
საქართველოს სახალხო დამცველი მის საქმიანობაში დამოუკიდებელია. იგი ხელისუფლების არც ერთ შტოს არ მიეკუთვნება.
Metapone undet
Metapone undet — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Metapone-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
საქართველოს სახალხო დამცველი
მანდატი
საქართველოს სახალხო დამცველი ზედამხედველობს: საქართველოს სახალხო დამცველი სწავლობს ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დარღვევის ფაქტებს როგორც მიღებული განცხადებების საფუძველზე, ისე საკუთარი ინიციატივით.
საქართველოს სახალხო დამცველი შეისწავლის საქმეებს, რომლებიც ეხება: საქართველოს სახალხო დამცველი უფლებამოსილია განიხილოს განცხადებები როგორც საქართველოს კანონმდებლობით, ისე საერთაშორისო ხელშეკრულებებითა და შეთანხმებებით გარანტირებული უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევის შესახებ, რომლის მონაწილეც არის საქართველო.
Metapone undet
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
საქართველოს სახალხო დამცველი
მანდატი
ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით, საქართველოს სახალხო დამცველი: საქართველოს სახალხო დამცველი ასრულებს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ კონვენციის ფაკულტატური ოქმით გათვალისწინებული პრევენციის ეროვნული მექანიზმის ფუნქციებს.
აღნიშნული უფლებამოსილების ფარგლებში საქართველოს სახალხო დამცველი რეგულარულად ამოწმებს დაკავებულ, პატიმრობაში მყოფ ან სხვაგვარად თავისუფლებაშეზღუდულ პირთა და მსჯავრდებულთა, ფსიქიატრიულ დაწესებულებებში, მოხუცთა თავშესაფრებსა და ბავშვთა სახლებში მოთავსებულ პირთა მდგომარეობას და მათდამი მოპყრობას.
საქართველოს სახალხო დამცველის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფუნქციას ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა სფეროში საგანმანათლებლო საქმიანობა წარმოადგენს. იგი ორგანიზებას უწევს ადამიანის უფლებათა შესახებ ცნობიერების ამაღლების ღონისძიებებსა და კამპანიებს, რომლებიც სხვადასხვა მიზნობრივ ჯგუფებს აერთიანებს.
2013 წელს „საქართველოს სახალხო დამცველის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის   ცვლილებების შედეგად, საქართველოს სახალხო დამცველის უფლებამოსილია საქართველოს პარლამენტს ასარჩევად საზოგადოებრივი მაუწყებლის სამეურვეო საბჭოს წევრობის 2 კანდიდატი წარუდგინოს, იურიდიული დახმარების საბჭოში კი 3 წევრი აარჩიოს.
საქართველოს სახალხო დამცველის ინსტიტუტს მინიჭებული აქვს  „A“  სტატუსი, რაც გაეროს პარიზის პრინციპებთან საქართველოს სახალხო დამცველის ინსტიტუტის სრულ შესაბამისობას გულისხმობს. შედეგად, საქართველოს სახალხო დამცველს შეუძლია მონაწილეობა მიიღოს ადამიანის უფლებათა ეროვნული ინსტიტუტების მუშაობაში საერთაშორისო და რეგიონულ დონეზე ხმის მიცემის უფლებით, დაიკავოს პოზიცია საერთაშორისო საკოორდინაციო კომიტეტის ბიუროში/ქვე-კომიტეტებში და მიიღოს მონაწილეობა ადამიანის უფლებათა საბჭოს სესიებში.
უფლებამოსილებები
სახალხო დამცველს ირჩევს საქართველოს პარლამენტი 6 წლის ვადით. ერთი და იგივე პირი საქართველოს სახალხო დამცველის თანამდებობაზე ზედიზედ ორჯერ არჩევა დაუშვებელია. სახალხო დამცველად აირჩევა მხოლოდ საქართველოს მოქალაქე.
სახალხო დამცველი განიხილავს საჩივრებს და განცხადებებს ადამიანის უფლებების დარღვევის შესახებ. მას აგრეთვე უფლება აქვს, საკუთარი ინიციატივით დაიწყოს საქმის შესწავლა. სახალხო დამცველი უფლებამოსილია, ჩაატაროს მონიტორინგი სხვადასხვა დაწესებულებებში, რეკომენდაციებით მიმართოს სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებს, სარჩელით მიმართოს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს, წარუდგინოს პარლამენტს ანგარიში ქვეყანაში ადამიანის უფლებათა დაცვის მდგომარეობის შესახებ წელიწადში ერთხელ.
აპარატის სტრუქტურა
აპარატის სტრუქტურული ერთეულებია:
აპარატში შექმნილია სახალხო დამცველის აპარატის სამდივნო.
საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატში ფუნქციონირებს ბავშვის უფლებების ცენტრი.
პრევენციის ეროვნული მექანიზმი
საქართველო არის „წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ კონვენციის“ ფაკულტატიური ოქმის ერთ-ერთი ხელმომწერი სახელმწიფო. ოქმის თანახმად, მის ხელმომწერ სახელმწიფოებში იქმნება პრევენციის ეროვნული მექანიზმი. 2009 წლიდან სახალხო დამცველი ასრულებს პრევენციის ეროვნული მექანიზმის ფუნქციებს. პრევენციის ეროვნული მექანიზმის ფუნქციების შესრულების მიზნით საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატში შექმნილია პრევენციისა და მონიტორინგის დეპარტამენტი, რომელიც რეგულარულად ამოწმებს დაკავებულ, პატიმრობაში მყოფ ან სხვაგვარად თავისუფლებაშეზღუდულ პირთა და მსჯავრდებულთა მდგომარეობას და მათდამი მოპყრობას.
შშმ პირთა უფლებების კონვენციის მონიტორინგის მექანიზმი
„შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ გაეროს კონვენცია (CRPD) – 2006 წელის 13 დეკემბერს მიიღეს. მას ამჟამად 156 წევრი სახელმწიფო ჰყავს. კონვენცია წარმოადგენს უნივერსალური კონსენსუსის შედეგს, რომელიც ავსებს ადამიანის უფლებათა სფეროში არსებულ სხვა საერთაშორისო შეთანხმებებს და ამკვიდრებს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა მიმართ ადამიანის უფლებების დაცვაზე დაფუძნებულ მიდგომას.
კონვენციის იმპლემენტაციისა და ამ პროცესის მონიტორინგისთვის ეროვნულ დონეზე სხვადასხვა მექანიზმების არსებობა გათვალისწინებულია მისი 33-ე მუხლით. წევრ სახელმწიფოების ეკისრებათ ვალდებულება, განსაზღვრონ ერთი ან რამდენიმე ძირითადი ორგანო მთავრობაში (საკონტაქტო უწყება), რომლის ფუნქცია იქნება კონვენციის იმპლემენტაციასთან დაკავშირებულ საკითხებზე მუშაობა და კოორდინაცია. ასევე, სახელმწიფო ვალდებულია დაასახელოს ან გააძლიეროს ერთი ან რამდენიმე დამოუკიდებული მექანიზმი კონვენციის იმპლემენტაციის პოპულარიზაციის, დაცვისა და მონიტორინგისთვის.
საქართველომ ზემოაღნიშნულ საერთაშორისო ხელშეკრულებას ხელი ჯერ კიდევ 2009 წელს მოაწერა, თუმცა დოკუმენტი სავალდებულო ძალის მქონე 2014 წლის აპრილიდან არის (მას შემდეგ, რაც 2013 წლის 26 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტმა მოახდინა მისი რატიფიცირება). სახელმწიფო ვალდებულია უზრუნველყოს კონვენციაში მოცემული სტანდარტების ჰარმონიზაცია, იმპლემენტაცია და დაცვა.
2014 წლის 27 ოქტომბერს, პრემიერ მინისტრთან არსებული შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა საკითხებზე მომუშავე საკოორდინაციო საბჭოს #6 სხდომაზე გაეროს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების დაცვის კონვენციის  პოპულარიზაციის, დაცვისა და განხორციელების მონიტორინგის სტრუქტურად საქართველოს სახალხო დამცველი დასახელდა.
სახალხო დამცველის აპარატის ადგილსამყოფელია თბილისი, თუმცა მისი ოფისები არის ქალაქებში: ქუთაისი, ბათუმი, ზუგდიდი, მარნეული, გორი, ახალქალაქი, თელავი, ოზურგეთი, მესტია.
ლიტერატურა
ადამიანის უფლებათა დაცვის სამართალი (I),- ალმანახი №6, (რედაქტორი: ირაკლი სესიაშვილი; ტექნიკური რედაქტორი: გიორგი გიორგანაშვილი, მარინე მესხი, ეკა დათუაშვილი, თინათინ ხიდაშელი, ზურაბ ჯიბღაშვილი. სერიაზე პასუხისმგებელი: თინათინ ხიდაშელი),– საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, თბილისი, 1998 წელი.
სქოლიო
სახალხო დამცველი
ანა (საკუთარი სახელი)
ანა (Ἄννα, חַנָּה Ḥannāh) — სახელი, რომელიც წარმოდგება ძველი ბერძნული და ებრაული სახელებიდან, რაც ქართულად „სასურველს“, „სანდომიანს“, „საამოს“ ნიშნავს. ღვთისმშობელ მარიამის დედის სახელია. ამასთანავე ეს სახელი ერქვა უამრავ სხვა წმინდანსა და დედოფალს.
საკუთარ სახელ ანას სხვადასხვა ვარიაცია მთელ მსოფლიოში ფართოდაა გავრცელებული, როგორებიცაა, მაგალითად, Anne – ფრანგულად, Ann – ინგლისური დაწერილობით, Anni – ესტონურად, ფინურად, გერმანულად და შვედურად. თუმცა, ყველაზე ფართოდ სახელის ვარიანტებიდან გვხვდება Anna – ბულგარულად, კატალანურად, მალაიალამის ენაზე, ჩეხურად, დანიურად, ნიდერლანდურად, ინგლისურად, ესტონურად, ფინურად, გერმანულად, ბერძნულად, უნგრულად, ისლანდიურად, იტალიურად, იაპონურად, ლატვიურად, ნორვეგიულად, პოლონურად, რუსულად, სლოვაკურად და შვედურად.
საკულტო-რიტუალური სიმღერა
საკულტო-რიტუალური სიმღერა — მუსიკალური ფოლკლორის მნიშვნელოვანი ჟანრი. სიმღერა, რომელიც შესაბამისი რიტუალებით გამოხატავს როგორც წარმართული, ისე ქრისტიანული ღვთაებებისადმი მოკრძალებას, მათ წინაშე ქედის მოხრას. ამ ჟანრის საუკეთესო ნიმუშებია: კახური, რაჭული, გურული —„ალილო“; ქართლ-კახური —„იავნანა“, „ლაზარე“ ანუ „გონჯარობა“, გურული — „მზე შინა“, „ბატონებო“ ანუ „საბოდიშო“; ქართლური — „ჭონა“; კახური - „დიდება“, თუშური — „დალა“; კახური, იმერული, გურული, მეგრული -  „ზარი“; სვანური — „ჯგრიაგ“, „კვირია“,    „ლილე“, „ბარბალ დოლაშ“ და სხვა. ხევსურული — „ხმით ნატირალი“, „ძახილით ტირილი“, „დავლ-ტირილი“; ფშაური — „ჯვარი წინასა“; მოხევური — „ჯვარული“, „დიდება“; მთიულური — „ლომისის ჯვრისა“ და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფოლკლორი
87
თარიღი უცნობია
80er
ბონიფაციუს IV
მინი|მარჯვნივ|ბონიფაციუს IV ბონიფაციუს IV (Bonifatius PP. IV;  დ. 550 — გ. 8 მაისი, 615) —  რომის პაპი 608–615 წლებში.
პაპი არ იყო პოპულარული, რადგან მისი მმართველობის თან ახლდა სხვადასხვა სახის კატასტროფები. იგი შერაცხულია წმინდანად. მოხსენიების დღეა 25 მაისი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული 550 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 615 კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის წმინდანები
პიკ-შოსი
პიკ-შოსი (Pic Chaussy) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ვოს კანტონში; გადაჰყურებს ლე-დიალბერეტის მუნიციპალიტეტს. მთის დასავლეთით მდებარეობს ლიოზონის ტბა. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2 351 მეტრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
მშობლიურო ჩემო მიწავ!
'''მშობლიურო ჩემო მიწავ! (რაიკომის მდივანი)''' — კინორეჟისორ რეზო ჩხეიძის 1980 წელს გადაღებული მხატვრული ფილმი (4 სერია). ფილმი ორ ნაწილიანია. პირველი ნაწილის (I-II სერია) ჩვენება საკავშირო ეკრანზე შედგა 1980 წელს, ხოლო მეორე ნაწილის (III-IV სერია) 18.04.1985 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული ფილმები კატეგორია:რეზო ჩხეიძის ფილმები კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები კატეგორია:1980 წლის ფილმები
პრიეპოლეს თემი
პრიეპოლეს თემი (Пријепоље) — თემი სერბეთში, შედის ზლატიბორის ოლქში.
თემის მოსახლეობა შეადგენს 39 869 ადამიანს (2007 წლის აღწერის მონაცემები), მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 48 ადამ./კმ². თემის ფართობი — 827 კმ².
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი პრიეპოლე. პრიეპოლეს თემი შედგება 80 დასახლებული პუნქტისგან, მათი საშუალო ფართობია 10.3 კმ².
სარაილი (ბაშკირეთი)
სარაილი (Һарайлы; Сарайлы) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვარის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 264 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ იაზიკოვოდან დაშორებულია 26 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბლაგოვარი, რომელიც დაშორებულია 11 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (95 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვარის რაიონის სოფლები
ელ-არენალი
სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
ეკლესია (ნაგებობა)
250პქ|მინი|მარჯვნივ|[[სამთავისის ტაძარი, 1030]] ეკლესია ან ქრისტიანული ტაძარი — საკულტო ნაგებობა, ქრისტიანების კრებისათვის განკუთვნილი ადგილი, სადაც აღესრულება ღვთისმსახურება და სხვა რელიგიური რიტუალები. ჩვეულებრივ, ქალაქის ან მონასტერის მთავარ ეკლესიას ეწოდება საკათედრო ტაძარი, სადაც მდებარეობს ეპისკოპოსის კათედრა. უმთავრესად ეკლესიებს ამაღლებულ ადგილებზე აშენებდნენ.
უძველესი ეკლესია თარიღდება 233–256 წლებით, იგი სახლის ტიპის შენობა იყო. ადრექრისტიანული წარმოდგენით ეკლესიის შენობის არსის განმსაზღვრელი ტიპი იყო ბაზილიკა, ანუ სიგრძივი დაგეგმარების შენობა, რომელიც ხომალდის ასოციაციას იწვევს, გემის ფორმა აქვს და ავლებს პარალელს ნოეს კიდობანთან. მას შემდეგ, რაც ქრისტიანობა რომის იმპერიის ოფიციალური რელიგია გახდა, მზარდი მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლად დღის წესრიგში დადგა ეკლესიების მშენებლობა. შენობა ღვთისმსახურებას უნდა ყოფილიყო მისადაგებული, ამან განსაზღვრა მისი შიდა სივრცის ფორმა. ეკლესიის შიდა სივრცე, ლიტურგიული საჭიროებიდან გამომდინარე, ორ ძირითად ნაწილად განიყოფება: ტერიტორია, რომელიც მრევლისთვის არის განკუთვნილი და საკურთხეველი. ისინი ერთმანეთისგან გამიჯნულია კანკელით იმის ნიშნად, რომ მრევლს არ აქვს უფლება შევიდეს იქ, სადაც აღესრულება საღვთო ლიტურგიის ყველაზე დიდი და წმიდა საიდუმლო — პურისა და ღვინის გარდაარსება ქრისტეს ხორცად და სისხლად.
VI საუკუნიდან ბაზილიკების გუმბათებით დაგვირგვინებამ თითქოს შეაჩერა ბაზილიკა-ხომალდის სვლა და მყარად დაამკვიდრა ერთ ადგილზე. ცენტრალურგუმბათოვანი ეკლესია გამოხატავს ცაში მკვიდრობის იდეას, გუმბათი მდგრადობის, უძრაობის, ციური გუმბათის მიწაზე გარდამოსვლისა და მასზე დავანების სიმბოლოა. გუმბათოვანი ეკლესიის არქიტექტურის ჩამოყალიბებით აღინიშნა დევნილობისგან თავდაღწეული და გამარჯვებული ეკლესიის სტატუსი, რაც არ აუქმებს ეკლესიის, როგორც წუთისოფელში მსვლელი ხომალდის იდეას. ის საძირკვლიანი სახლიც არის და ხომალდიც. გუმბათიანი ეკლესიის რამდენიმე ტიპი არსებობს: გუმბათიანი ბაზილიკა, ჯვარ-გუმბათიანი, ცენტრალურ-გუმბათოვანი, წრიული, რვაკუთხა შენობები. ეკლესიის შენობა, როგორც წესი, საკურთხევლით აღმოსავლეთისკენ არის მიმართული, იმ მხარისკენ, საითაც, ჩვეულებრივ, მლოცველია მიპყრობილი. შენობას ადგას ჯვარი, ახლავს სამრეკლო, რომელიც მის შორიახლო შენდება. ზარი, რომლის ხმა უნდა წვდებოდეს მორწმუნეებს, ამცნობს მათ ღვთისმსახურების — წირვა-ლოცვის დაწყებას.
საქართველოში ქართლის გაქრისტიანებასთან ერთად ერთად დაიწყო ეკლესიების აგება. უძველეს ეკლესიებად ითვლება ძველი შუამთის კომპლექსში შემავალი ბაზილიკა (V საუკუნე), ბოლნისის სიონი (478–493), ურბნისის სიონი (V–VI საუკუნეები), ანჩისხატი (VI საუკუნე) და ნეკრესის მონასტერი (მასში შემავალი IV საუკუნის ეკლესია).
სქოლიო
კატეგორია:ეკლესია *
სინათლე (ჟურნალი)
„სინათლე“ — საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და ლიტერატურულ-მხატვრული ჟურნალი. საქართველოს სსრ უსინათლოთა საზოგადოების ორგანო. გამოდიოდა 1966 წლიდან ქართულ ენაზე. ჟურნალში მასალები დაბეჭდილია ბრაილის შრიფტით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი (სიდნეი)
თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი (თხმ) (ინგლ. The Museum of Contemporary Art (MOCA)) - თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი ქალაქ სიდნეიში. როქსის სამეზობლოში, ჯორჯის ქუჩაზე. სპეციალიზირდება თანამედროვე ხელოვნების შეგროვებსზე ავსტრალიის და მსოფლიოს მასშტაბით. მუზეუმი უმეტესად კოლექციონირებს ფერწერას, ქანდაკებას, ფოტოგრაფიას, ქაღალდის და მოძრავ სურათებს.
ადრეული ისტორია
მუზეუმის შენობის ადგილას თავდაპირველად ორი კომისარიატის ცენტრი იდგა. კომისარიატის ცენტრები კოლონიის საზღვარგარეთიდან, უმეტესად მეტროპოლიიდან, მიღებული მომარაგების შესანახად იხმარებოდა, ითვლებოდა ფინანსურ და ექსპორტის ცენტრად. პირველი აიგო 1809 წელს ჯოზეფ ფოვოს დიზაინით, მეორე - 1811 წელს გუბერნატორ ლაქლან მაქუარის ბრძანებით. ორივე შენობა აიგო პატიმრების შრომის გამოყენებით.
1907 წელს კომისარიატის ცენტრების კონტროლი კოლონიურმა მთავრობამ დაიწყო და მათი მნიშვნელობა შემცირებული იყო. 1937 წელს მათი დანგრევა და მათ ადგილხე ფლოტის დეპარტამენტის აგებს გადაწყდა. დანგრევა 1939 წელს დასრულდა, მაგრამ მშენებლობის დაწყებას ხელი მეორე მსოფლიო ომმა შეუშალა. მშენებლობა 1944 წელს განახლდა და 1948 წელს დამთავრდა.
მუზეუმის დაარსება
ავსტრალიელმა მხატვარმა ჯონ ფაუერმა 1943 წლის ანდერძში თავისი ქონება, შემოქმედება და პირადი კოლექცია სიდნეის უნივერსიტეტს, თავის ალმა მატერს, დაუტოვა საგანმანათლებლო საქმიანობისთვის. უნივერსიტეტმა 1970 წელს მსგავსი ანდერძი მიიღო, სადაც ბიზნესმენმა ევერესტ იორკ სეიმურმა უნივერსიტეტს დრამატული და მუსიკალური ხელოვნების ცენტრის დაარსებს სთხოვა. უნივერსიტეტს ორი მოთხოვნის გაერთიანება და ხელოვნების ერთიანი ცენტრის დაარსება უნდოდა. სეიმურის სახელობის დრამატული ხელოვნების ცენტრი 1975 წელს გაიხსნა, მაგრამ მის გეგმაში ფაუერის კოლექციისთვის ადგილი არ გათვალისწინდა.
ჯონ ფაუერის კოლექცია მოგზაურ გალერეად იქცა. 1970-იან წლებში უნივერსიტეტი მას საკუთარ ბიბლიოთეკაში ინახავდა, 1980-1990 წლებში - ერთ-ერთი კამპუსის შენობაში.
1989 წელს ფლოტის დეპარტამენტმა 1948 წლის ხუთსართულიანი შენონა უფრო დიდ სივრცეში გადასასვლელად დატოვა. სამხრეთი უელსის მთავრობამ შენობა სიდნეის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმისთვის გამოყო. მას სიდნეის უნივერსიტეტი აფინანსებდა.. მათ შორის ფაუერის შემოწირული თანხით. შენობის განახლება 1990 წელს დაიწყო ენდრიუ ანდერსონის ხელმძღვანელობით. მუზეუმი 1991 ნოემბერს გაიხსნა.
არქიტექტურა
მარცხნივ|მინი|შენობა განახლებამდე მუზეუმი მოიცავს ორ შენობას - ყოფილ ფლოტის დეპარტამენტს და ახალ, მორდანის სახელობის შენობას. ძირითადი შენონა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდის გამარტივებული კლასიციზმის სტილშია შესრულებული არტ-დეკოს სტილის დეტალებით და კონტრასტშია ახალ, პოსტმოდერნულ შენობასთან, რისთვისაც მუზეუმი როგორც კრიტიჯას, ასევე ქებით შეფასებებს იღებს.
ფლოტის დეპარტამენტის პერიოდიდან ძირითად შენობაზე საზღვაო თემის იკონოგრაგიაა შემორჩენილი. ის აღიარებულია ეროვნული მემკვიდრეობის ძეგლად როგორც ფედერალურ, ასევე სახელმწიგო დონეზე. შენობის დიდი ნაწილი შეუცვლელად დარჩა ფლოტის დეპარტამენტის პერიოდიდან, რის გამოც მისი გალერეად გამოყენება პრობლემური იყო და ის შემდგომში განახლდა.
კოლექცია
ჯონ ფაუერმა, რომლის კოლექციამ საფუძველი დაუდო მუზეუმს, თავის ანდერძში კოლექციაში მხოლოდ უცხოური ხელოვნების შემატება მოითხოვა, ავსტრალიური ხელოვნების კი მხოლოდ იშვიათად. მუზეუმმა პრიორიტეტად ავსტრალიური ხელოვნებს 2002 წლიდან გაიხადა. დღეს მუზეუმი 4,500 ექსპონატს ფლობს, მათგან უმეტესობა ავსტრალიურია.
აბორიგენების ხელოვნება
1984-1985 წლებში სიდნეის უნივერსიტეტმა ავსტრალიის აბორიგენების თანამედროვე ხელოვნების კოლექცია შეიძინა. მასში შევიდა დაწნილი და ხეზე დახატული ექსპონატები, ასევე ტომების კულტურული ობიექტები - იარაღი, საყოფაცხოვრებო ნივთები და ა.შ.. კოლექცია მუზეუმის დაარსებამდე ფაუერის გალერეაში ინახებოდა უნივერსიტეტის ტერიტორიაზე. კოლექციას შემდგომ წლებში ცალკე გამოფენები ეძღვნებოდა.
1996 მუზეუმს დაემატა ასევე მანინგრიდას ტომის ხელოვნების კოლექცია. ტომის და მუზეუმის შორის გაფორმდა უნიკალური ხელშეკრულებს, რომლის თანახმად კოლექცია ფორმალურად მუზეუმს არ ეკუთვნის. მხარეებს შორის პოზიტიური ურთიერთობის შესანარჩუნებლად შეთანხმების პირობები რეგულარულად მოწმდება. კოლექციაში 560 ობიექტი შედის. მის გამოსაკვლევად მუზეუმი აბორიგენ მკვლევარებთან, მხატვრებთან და კურატორებთან მუშაობს.
2018 წელს მუზეუმმა აბორიგენული წარმოშობის მხატვრის, ჯონ მავურნდჯუის გამოფენა გამართა სახელწოდებით "ჯონ მავურნდჯუი: მე ვარ ძველი და ახალი". მას 130,000 ადამიანი დაესწრო. გამოფენა ასევე ავსტრალიის რეგიონებში იმართებოდა. გამოფენიდან ორი სურათი მუზეუმს ჯერ კიდევ 1989 წელს ჰქონდა ნაყიდი.
სქოლიო
კატეგორია:მუზეუმები კატეგორია:ავსტრალიის მუზეუმები კატეგორია:სიდნეის მუზეუმები კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებული მუზეუმები კატეგორია:ხელოვნების მუზეუმები კატეგორია:სამხრეთი უელსის მუზეუმები
აშოკა
მისი სახელი „აშოკა“ ნიშნავს „უმტკივნეულოს“. მის ედიქტებში ასევე მოიხსენიებდნენ დევანამპრიჲად („ღმერთებისთვის საყვარელი“).
სქოლიო
კატეგორია:მაურიების დინასტია კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 304 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 232
შალვა ახალკაცი
1929 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1924–1926 წლებში მუშაობდა ზაჰესის მშენებლობაზე და „საქსწყალსახპროექტში“. მისი მონაწილეობით დაპროექტდა ქვემო ალაზნის და ზემო სამგორის სარწყავი სისტემები (1941–1945), ასევე სიონის წყალსაცავის პროექტი და ბულაჩაურის წყალსადენი (1946–1977).
1962–1977 წლებში მუშაობდა „საქწყალსახპროექტის“ მთავარ ინჟინრად და დირექტორის მოადგილედ. სხვადასხვა დროს იყო ენგურისა და ჟინვალის ჰიდროელექტროსადგურების პროექტების ექსპერტი და კონსულტანტი. 1977 წელს მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდო — ლენინის ორდენი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 16 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1902 კატეგორია:გარდაცვლილი  31 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1979 კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:ქართველი ჰიდროტექნიკოსები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
ახალი ზელანდიის სამზარეულო
ძირითადად ახალზელანდიური გასტრონომია იყოფა ბრიტანულ და მაორის კულინარიებად. უკვე 1970-იანი წლებიდან პოპულარული გახდა სხვა, უფრო ახალი გასტრონომიებიც, მაგალითად: ამერიკული, ინდონეზიური, ჩინური, ტაილანდური, ინდური, იაპონური და ა.შ. მიუხედავად ამისა, დღემდე მძლავრად იგრძნობა ახალზელანდიურ სამზარეულოში მაორის კულინარიის გავლენა.
ძირითადი კერძები
მარცხნივ|მინი|230x230პქ|ჰანგი შეიძლება თამამად ითქვას, რომ ახალზელანდიური გასტრონომია ერთობ მულტიკულტურულია, რამეთუ მასში ერთდროულად თავმოყრილია მაორების, ბრიტანელების, ფრანგების, ამერიკელების, აზიელებისა და ავსტრალიელების სამზარეულოები. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ახალზელანდიური დესერტია ტორტი პავლოვა, რომელიც მას ავსტრალიასთან აქვს საზიარო, რამეთუ იგი ორივე ქვეყნის გასტრონომიის ნაწილია. ბრიტანული სამზარეულოს გავლენა განსაკუთრებით იმაში გამოიხატა, რომ ზელანდიაში მათი ჩასვლის შემდეგ მომრავლდა წვნიანები, ნამცხვრები და ტორტები.
ახალ ზელანდიაში განსაკუთრებულად პოპულარულია ცხვრის ხორცი, რაც ისევ ბრიტანული გავლენითაა. ამასთან, ზეითუნის ზეთთან ერთად აქ აქტიურად გამოიყენება ავოკადოს ზეთი. სხვა სამზარეულოებიდან ახალზელანდიურში დამკვიდრებულია ისეთი ცნობილი კერძები, როგორებიცაა: ქაბაბი, კუსკუსი, სუში, პასტა, პიცა, ჰამბურგერი და ა.შ.
ახალზელანდიური სასმელები
მინი|292x292პქ|ახალზელანდიური ღვინოები ახალ ზელანდიას ღვინის წარმატებული ინდუსტრია აქვს. მხოლოდ 2007 წლის ივნისში ექსპორტზე გავიდა 76 მილიონი ლიტრი ღვინო. მიიჩნევა, რომ ამ ქვეყანაში ვაზის პირველი ჯიშები 1817 წელს ჩაიტანა და დარგო ბრიტანელმა მისიონერმა ჩარლზ გორდონმა. 1833 წელს კერიკერში მეღვინეობის კულტურას ჩაუყარა საფუძველი ჯეიმზ ბასბიმ, რომელზეც ჩარლზ დარვინი თავის დღიურებშიც საუბრობდა, ვინაიდან იგი მას 1835 წელს ეწვია.
1840-იანი წლებიდან ახალ ზელანდიაში ვენახების გაშენება დაიწყეს ფრანგმა იმიგრანტებმაც. მიუხედავად ამისა, თავდაპირველად აქ ღვინო მცირე რაოდენობით მოიხმარებოდა. 1996 წლის მონაცემებით ერთ სულ მოსახლეზე საშუალოდ 2,6 ლიტრი ღვინო მოდიოდა. იმპორტირებული ღვინის რაოდენობა ხელს უშლიდა ზელანდიელებს მისი წარმოების ტექნიკის დახვეწაში, თუმცა მათ მაინც მოახერხეს მისი ნელ-ნელა გაუმჯობესება.1963 წელს ზელანდიურმა ღვინოებმა სამი ოქროს და ცამეტი ვერცხლის მედალი მოიპოვეს საერთაშორისო გამოფენაზე. 1980-90-იან წლებში ეკონომიკის დარეგულირების მიზნით აქტიურად დაიწყეს ადგილობრივი ღვინის ექსპორტზე გატანა, რამაც ახალზელანდიურ ღვინოს საერთაშორისო აღიარება მოუპოვა.
ახალ ზელანდიაში ღვინის მწარმოებელი 10 მთავარი კომპანია არსებობს. მალბოროს ბრენდი სოვინიონითაა სახელგანთქმული, გისბორნი — შარდონეთი, ხოლო ცენტრალური ოტაგო და მარტინბოროუ — პინო-ნუარითა და პინო-გრით. უაიჰეკის კუნძული ცნობილია თავისი კაბერნეთი, სადაც მის 20-მდე ვარიაციას ამზადებენ.
მიუხედავად ღვინის ასეთი მსხვილი წარმოებისა, ახალ ზელანდიაში ყველაზე პოპულარული ალკოჰოლური სასმელი ლუდია. ქვეყანაში გაყიდული ალკოჰოლური სასმელების 63% ლუდზე მოდის. ახალი ზელანდია ერთ სულ მოსახლეზე ლუდის მოხმარებით მთელს მსოფლიოში 27-ე ადგილს იკავებს, რაც წელიწადში ერთ სულზე 64,7 ლიტრ ლუდს უდრის. ქვეყანაში 100-ზე მეტი ლუდსახარში ქარხანაა, რომელიც მომხმარებელს მის ფართო არჩევანს სთავაზობს. ახალი ზელანდიის ორი უდიდესი ლუდსახარში კომპანიაა Lion Nathan და DB Breweries. ისინი ქვეყანაში ლუდის გაყიდვების 90%-ს ფლობენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალი ზელანდიის სამზარეულო
პორტ-ჰარკორტი
პორტ-ჰარკორტი (Port Harcourt) — ნიგერიის რივერსის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი, რომელიც მდებარეობს მდინარე ბონიზე, ნიგერის დელტაში. ქალაქის მოსახლეობა — 2 667 435 ადამიანი (2006), დიდი პორტ-ჰარკორტი მიოთვლის დაახლოებით 5,7 მილიონ მაცხოვრებელს.
ისტორია
პორტ-ჰარკორტი ბრიტანელებმა 1913 წელს დააარსეს იმ რაიონში, სადაც ტრადიციულად ცხოვრობენ იკვერეს და იჯოს ხალხი. მას სახელი დაერქვა კოლონიების საქმეთა სახელმწიფო მდივნის ლუის ვერნონ-ჰარკორტის პატივსაცემად. თავდაპირველად ქალაქი გამოიყენებოდა ენუგუში ნაწარმოები ნახშირის ექსპორტისათვის. ქალაქი ენუგუ მდებარეობს 243 კმ-ით ჩრდილოეთით პორტ-ჰარკორტიდან, რომელთანაც ის დაკავშირებულია ინგლისელების მიერ აშენებული რკინიგზით აღმოსავლეთის ხაზზე.
გეოგრაფია
დიდი პორტ-ჰარკორტი მოიცავს თვითონ ქალაქ პორტ-ჰარკორტს, რომელიც შედგება ძველი ევროპული (თაუნშიპი) და მასთან მიმდებარე რამდენიმე ახალი კვარტალებისგან, ასევე ადგილობრივი თვითმართველობის მქონე 7 რაიონისგან — ოკრიკა, ობიო-აკპორი, იკვერე, ოიიგბო, ოგუ-ბოლო, ტაი და ელემე.
ინფრასტრუქტურა
ქალაქში მდებარეობს რივერსის შტატის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და პორტ-ჰარკორტის უნივერსიტეტი. ფუნქციონირებს საერთაშორისო აეროპორტი, ორი საზღვაო პორტი, ორი სტადიონი და ორი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა.
მომავალი გეგმები
ქალაქის მჭიდრო დასახლების გამო 2009 წლის დასაწყისში შტატის ხელისუფლებამ, გუბერნატორ ჩიბუიკე ამაეჩის (Chibuike Amaechi) ხელმძღვანელობით, გამოაცხადა ახალი ქალაქის — გრეით-პორტ-ჰარკორტის შექმნის გეგმები. ახალი ქალაქი უნდა აშენდეს პორტ-ჰარკორტის საერთაშორისო აეროპორტის სიახლოვეს.
სქოლიო
კატეგორია:ნიგერიის ქალაქები
დიდივანი
დიდივანი, ვანი — თემი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი ქვემო სურები. მოიცავს სოფლებს: გაღმა დობირო, გამოღმა დობირო, გურისტყე. მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში.
ისტორია
თემის ტერიტორიაზე, ე. წ. რცხილის გორაზე 1985 წელს აღმოჩნდა ძვ. წ. XIII საუკუნის ბრინჯაოს ნივთების განძი, რომელიც ცნობილია დიდი ვანის განძის სახელით. განძი დაცულია ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. სოფელში იდგა წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია. სოფელში დაიბადა და აქვე დაამთავრა სკოლა ნოე რამიშვილმა. ამავე სკოლაში 1897-1902 წლებში სწავლობდა ილია სიხარულიძე. დიდივანის თემი შეიქმნა 1920 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი კატეგორია:გურიის თემები
საფრანგეთი
საფრანგეთი, ოფიციალურად საფრანგეთის რესპუბლიკა (République française) — ქვეყანა დასავლეთ ევროპაში, მოიცავს ევროპის ამ ნაწილის, რამდენიმე კუნძულისა და ზღვისიქითა ტერიტორიების ნაწილს. მას ესაზღვრება (ჩრდილოეთიდან საათის ისრის მიმართულებით) ევროპის შემდეგი ქვეყნები: ბელგია, ლუქსემბურგი, გერმანია, შვეიცარია, იტალია, მონაკო, ესპანეთი და ანდორა. ზღვისგადაღმა ტერიტორიებს ესაზღვრება ბრაზილია და სურინამი (საფრანგეთის გვიანას), ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები (სენ-მარტენს). საფრანგეთი გაერთიანებული სამეფოს ევროგვირაბით უკავშირდება, რომელიც გადის ლა-მანშის სრუტის ქვეშ.
საფრანგეთი უდიდესი სახელმწიფოა დასავლეთ ევროპაში, ხოლო სიდიდით მესამე მთლიანად კონტინენტზე. ის ფლობს მეორე ყველაზე დიდ განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონას. საფრანგეთს აქვს დიდი ძალაუფლება ძლიერი კულტურული, ეკონომიკური, სამხედრო და პოლიტიკური ზეგავლენით ევროპასა და მთელს მსოფლიოზე. საფრანგეთის ძირითადი იდეალები აღბეჭდილია, XVIII საუკუნეში მიღებულ, „ადამიანისა და მოქალაქის უფლებათა დეკლარაციაში“. XVI-XX საუკუნეებში საფრანგეთი ფლობდა ყველა დროის სიდიდით მეორე უდიდეს კოლონიურ იმპერიას, რომელიც დავდაპირველად მოიცავდა ვრცელ ტერიტორიებს ჩრდილოეთ ამერიკისა და ინდოეთში, ხოლო შემდგომ ჩრდილო-დასავლეთ და ცენტრალურ აფრიკაში. ის, ასევე, ფლობდა მადაგასკარს, ინდოჩინეთს, გუანჩჟოუვანსა და კარიბის ზღვისა და წყნარი ოკეანის აუზის მრავალ კუნძულს.
საფრანგეთი არის განვითარებული ქვეყანა და მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით აქვს ევროპაში მეორე, ხოლო მსოფლიოში მეშვიდე უდიდესი ეკონომიკა. საოჯახო ქონების მონაცემით საფრანგეთი უმდიდრესი ქვეყანაა ევროპაში და მეოთხეა მსოფლიოში. მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით მას მეხუთე ადგილი უკავია მსოფლიოში. საფრანგეთს ყველაზე ხშირად სტუმრობენ, ის ყოველწლიურად 83 მილიონ უცხოელ ტურისტს მასპინძლობს.
საფრანგეთს გააჩნია მეექვსე უმსხვილესი სამხედრო ბიუჯეტი და 29-ე უდიდესი არმია მსოფლიოში. ის ფლობს ბირთვული იარაღის მესამე უდიდეს მარაგს მსოფლიოში და სიდიდით მეორე დიპლომატიურ კორპუსს აშშ-ის შემდეგ. საფრანგეთი არის გაეროს დამფუძნებელი წევრი, ასევე უშიშროების საბჭოს ხუთიდან ერთ-ერთი მუდმივი წევრი და წევრი საერთაშორისო ორგანიზაციებისა: ფრანკოფონია, დიდი რვიანი, დიდი ოცეული, ნატო, OECD, WTO და ლათინური კავშირი. გარდა ამისა, ის არის ევროპის კავშირის დამფუძნებელი და მოწინავე წევრი, ამასთან ფართობით მისი უდიდესი სახელმწიფო. 2013 წლისთვის საფრანგეთს მეოცე ადგილი ეკავა მსოფლიოში ადამიანის განვითარების ინდექსის მიხედვით, ხოლო, 2012 წელს, 22-ე – კორუფციის აღქმის ინდექსით.
პრეისტორია
მინიატიურა|მარცხნივ|[[ლასკოს გამოქვაბული|ლასკოს გამოქვაბულში აღმოჩენილი ნახატი, რომელზეც გამოსახულია ცხენი (დორდონი, ძვ.წ 18 000 წელი)]] ადამიანთა ცხოვრების უძველესი კვალი, რომელიც დაახლოებით ძვ. წ 18 000 წლით თარიღდება, საფრანგეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს. ამ პერიოდში ადამიანებს, გამყინვარების ხანისთვის დამახასიათებელ მკაცრ და ცვალებად კლიმატთან უხდებოდათ გამკლავება, რამაც მათი ცხოვრების ნირის შეცვლა გამოიწვია: მათ ხელი მიჰყეს მომთაბარეობას, ხოლო თავს ნადირობითა და შემგროვებლობით ირჩენდნენ. საფრანგეთი ცნობილია იმ გამოქვაბულთა სიმრავლით, რომლებიც ზედა პალეოლითის ერას მიეკუთვნებიან, ხოლო მათგან ყველაზე ცნობილია ლასკოს გამოქვაბული (დორდონი, ძვ. წ 18 000 წელი).
გალია
მინიატიურა|მარჯვნივ|[[გალია, ძვ. წ I საუკუნე. გალიის ტერიტორიებზე, რომელიც დღევანდელ საფრანგეთს, ბელგიას, შვეიცარიას, ნიდერლანდებისა და გერმანიის გარკვეულ ნაწილს (მდ. რაინის მარცხენა სანაპირო) და ჩრდოლოეთ იტალიის ნაწილს მოიცავდა, კელტები სახლობდნენ.]] მინიატიურა|მარჯვნივ|[[მეისონ კარეს ტაძარი რომაულ - გალური კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანელი ძეგლია, იგი აშენებულია ქალაქ ნემასუსში (დღევანდელი ნიმი)]] ძვ. წ 600 წელს იონიელმა ბერძნებმა, რომლებიც წარმოშობით ფოკაიადან იყვნენ, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე დააარსეს მასალიის კოლონია (დღევანდელი მარსელი, რომელიც საფრანგეთის უძველესი ქალაქია). აღსანიშნავია ისიც, რომ დღევანდელი საფრანგეთის ტერიტორიაზე ასევე სახლობდნენ გალურ-კელტური ტომები, მაგრამ მხოლოდ ძვ. წ V-III საუკუნეებში.
გალიის ცნება სწორედ ამ დროს ჩამოყალიბდა; იგი მოიცავს კელტთა დასახლებას მდინარე რაინიდან ატლანტიკის ოკეანემდე, ანუ პირენეებსა და ხმელთაშუა ზღვას. დღევანდელი საფრანგეთის საზღვარიც თითქმის იმავე ტერიტორიებს მოიცავს, რასაც ძველი გალია მოიცავდა, რომელიც დასახლებული იყო კელტი გალებისაგან. ამ დროის გალია საკმაოდ ძლიერ სახელმწიფოს წარმოადგენდა. ძვ. წ 390 წელს გალთა ბელადმა ბრენუსმა მდინარე ტიბრთან რომაელებს ცხარე ბრძოლა გაუმართა, რომელიც ალიის ბრძოლის სახელითაა ცნობილი, სადაც გალებმა სასტიკად დაამარცხეს რომაელი ლეგიონერები. ბრძოლის შემდეგ გალებმა რომი დაიკავეს და ხარკი დაადეს.
გალთა თავდასხმამ საკუთრივ რომი ძალიან დაასუსტა, ხოლო მის მოხარკეებს აჯანყების სურვილი აღუძრა, რომმა კი მათ ხელმეორედ დამორჩილებას 50 წელი მოანდომა. გალები რეგიონს მანამდე ავიწროებდნენ, სანამ რომთან ფორმალური სამშვიდობო ხელშეხრულება არ გააფორმეს, რაც ძვ. წ 345 წელს მოხდა. სამშვიდობო ხელშეკრულების გაფორმების მიუხედავად რომისა და გალიის მტრული პოლიტიკა მომდევნო საუკუნეებშიც გაგრძელდა.
ძვ. წ 125 წელს რომაელებმა სამხრეთ გალია დაიპყრეს და დაპყრობილ ტერიტორიას რომის პროვინცია დაარქვეს. სახელმა საუკუნეების მანძილზე ცვლილება განიცადა და დღესდღეობით მას პროვანსის სახელით ვიცნობთ. იულიუს კეისარმა დანარჩენი გალიაც დაიპყრო, ხოლო ძვ. წ 52 წელს გალების აჯანყებაც ჩაახშო, რომლის ინიციატორიც გალთა ბელადი, ვერცინგეტორიქსი იყო.
III საუკუნის მეორე ნახევარში რომაული გალია ლიმესის სერიოზულ ნაკლებობას განიცდიდა, იმ დროს, როდესაც მთელი იმპერია ბარბაროსთა შემოსევებისგან იტანჯებოდა. გალიამ რომის სისუსტე სათავისოდ გამოიყენა: გამოეყო მას და შექმნა დამოუკიდებელი გალების იმპერია, რომელმაც მხოლოდ რომის იმპერიის კრიზისის პერიოდში იარსება (260-273 წლებში).
თუმცაღა, სიტუაცია საგრძნობლად გამოსწორდა IV საუკუნის მეორე ნახევარში, რომელიც რომაული გალიის აყვავებისა და აღორძინების პერიოდად ითვლება. 312 წელს კონსტანტინე დიდმა მრწამსი შეიცვალა და ქრისტიანობა მიიღო. მას შემდეგ ბოლო მოეღო ქრისტიანთა დევნას რომის იმპერიაში, მაგრამ V საუკუნის დასაწყისში ბარბაროსთა შემოსევები კვლავ განახლდა, ხოლო გერმანულმა ტომებმა: ვანდალებმა, ალანებმა და სვებებმა გადალახეს რაინი და დასახლდნენ გალიაში, ესპანეთში და იმპერიის სხვა ნაწილებში.
ფრანკთა სახელმწიფო (მესამე საუკუნე — 843)
მინიატიურა|მარჯვნივ|ფრანკთა ექსპანსია [[ხლოდვიგ I-ს დროიდან (481) ფრანკთა იმპერიის დაყოფამდე (843).]] ანტიკური ხანის დასასრულს გალია რამდენიმე გერმანულ სამეფოდ დაიყო (ფრანკთა სახელმწიფო (ჩრდილოეთი), ალემანია (ჩრდილო-აღმოსავლეთი), ბურგუნდია (აღმოსავლეთი), სეპტიმანია (სამხრეთი), ვესტგოთების სახელმწიფო (სამხრეთ-აღმოსავლეთი) და დარჩენილ ტერიტორიაზე სუასონის სამეფო). ამავდროულად, ბრიტებს (კელტური მოდგმის ტომები) ანგლო-საქსთა მიერ ბრიტანეთის დაპყრობის ხანაში მშობლიური ტერიტორიის დატოვება და სხვაგან, კერძოდ კუნძულ არმორიკაზე გადასახლება მოუხდათ (გალიის შორეული დასავლეთით). შედეგად კუნძულს სახელი შეუცვალეს და ბრეტანი დაარქვეს, ხოლო კელტებმა კვლავ შეძლეს აღორძინება და ამ ტერიტორიაზე დააარსეს პეტის დამოუკიდებელი სამეფო.
ცრუმორწმუნე ფრანკები გალიის ჩრდილოეთ ნაწილში დასახლდნდენ, მაგრამ ხლოდვიგ I-ის მმართველობის ხანაში თითქმის მთელი ჩრდილოეთ და ცენტრალური გალია დაიპყრეს. ხლოდვიგ I პირველი გერმანელი დამპყრობელია, რომელმაც რომის იმპერიის დანგრევის შემდეგ, მრწამსი შეიცვალა და არიანელობის ნაცვლად ქრისტიანობა მიღო (498); ალბათ ამიტომ უწოდებენ პაპები საფრანგეთს „ეკლესიის უხუცეს ქალიშვილს“ (La fille aînée de l’Église), ხოლო საფრანგეთის მეფეები „ყველაზე ქრისტიანი მეფეების“ ტიტულატურით სარგებლობენ (Rex Christianissimus).
მინიატიურა|მარცხნივ|[[ხლოდვიგ I-ის კათოლიკედ მონათვლა 498 წელს.თუ აქამდე მეფობა არჩევითი იყო, ამ ცერემონიის შემდეგ მეფობა ხლოდვიგის შთამომავალთა ღვთებრივი უფლება გახდა.]]
ფრანკებმა მიიღეს გალურ-რომაულ მემკვიდრეობა და ამ ნიადაგზე ჩამოაყალიბეს ფრანკთა სახელმწიფო. ფრანკებმა რომანული ენები შეითვისეს, გარდა ჩრდილოეთ გალიისა, სადაც მოსახლეობა ნაკლებად მჭიდრო იყო. გალიის ამ ნაწილში ჩამოყალიბდა გერმანიკული ენები. ხლოდვიგმა დაუდო საფუძველი მეროვინგების დინასტიის მმართველობას ფრანკთა სახელმწიფოში, მანვე გამოაცხადა ქვეყნის დედაქალაქად პარიზი, თუმცაღა მისი გარდაცვალების შემდეგ სამეფოს დაშლა ელოდა. მართლაც მისი გარდაცვალების შემდეგ სამეფოს მის 4 ვაჟს შორის გადანწილდა და წარმოიქმნა ახალი პოლიტიკური ერთეულები: ორლეანი, პარიზი, რეიმსი და სუასონი.
ბოლო მეროვინგი მეფეები ფაქტობრივ ძალაუფლებას არ ფლობდნენ და მათ მაგიერ სამეფოს მაიორდომები მართავდნენ, ამიტომ მათ დაცინვით ზარმაც მეფეებს უწოდებდნენ (Rois fainéants). მაიორდომების ძალაუფლება განსაკუთრებით გაძლიერდა კარლოს მარტელის დროს. მისი მეთაურობით ფრანკებმა 732 წელს პუატიეს ბრძოლაში არაბები დაამარცხეს, ესპანეთიდან განდევნეს და ევროპაში მათი შემდგომი წინსვლა შეაჩერეს. ამ ბრძოლის შემდეგ მან დიდი ძალაუფლება და პატივისცემა მოიპოვა ფრანკთა შორის, ხოლო მისმა ვაჟმა — პიპინ მოკლემ 751 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო უკანასკნელი მეროვინგი მეფე და ბერად აღკვეცა, სამეფოს კი კაროლინგთა დინასტია ჩაუდგა სათავეში. პიპინ მოკლეს ვაჟმა, კარლოსმა შეძლო ფრანკების კვლავ გაერთიანება და შექმნა ფრანკთა იმპერია, რომელიც დასავლეთ და ცენტრალურ ევროპაში იყო გადაჭიმული.
კარლოს დიდის დროს ფრანკთა სამეფომ არნახულ ძლიერებას მიაღწია. თავად კარლოსი ენერგიული და ჭკვიანი მმართველი აღმოჩნდა, მან მთელი მეფობა ომებში გაატარა და შეძლო ფრანკთა სამეფოს გაერთიანება და ახალი ტერიტორიების შემოერთებაც, დაამარცხა საქსები, დუნაის ავარები, არაბები ესპანეთში, ასევე გადალახა პირენეს ქედი და სახელმწიფოს შეუერთა ნავარა, არაგონი და კატალონია. იგი ასევე დიდ მნიშვნელობას აქცევდა საგარეო ურთიერთობებს: მან კავშირი დაამყარა რომის პაპთან, ლეო III-თან და 800 წელს მისგან რომის იმპერატორის ტიტული მიიღო.
კარლოსს მართლაც სურდა ახალი რომის იმპერიის შექმნა მაგრამ მისი სამეფოს ძლიერებამ და ერთიანობამ დიდხანს არ გასტანა: მისი ვაჟის ლუი ღვთისმოსავის (814-840 წწ) გარდაცვალების შემდეგ, 843 წელს, ვერდენის ხელშეკრულებით სამეფო სამად გაიყო ლუის სამ ვაჟს შორის: ლოთარს, რომელმაც შეინარჩუნა იმპერატორის ტიტული, ერგო იტალია და რაინისა და რონას გასწვრივ მდებარე მიწების ზოლი, ლუი გერმანელს — აღმოსავლეთ ფრანკთა სახელმწიფო, ხოლო შარლ მელოტს — დასავლეთ ფრანკთა სახელმწიფო. დასავლეთ ფრანკთა სამეფო დაახლოებით იმავე ტერიტორიას მოიცავდა, რასაც თანამედროვე საფრანგეთი.
IX-X საუკუნეებში, ვიკინგთა შემოსევებისგან დასუსტებული საფრანგეთი ყოვლად დეცენტრალიზებული სახელმწიფო გახდა: თავად-აზნაურობის ტიტულები და მიწები მემკვიდრეობითი გახდა, რაც მათ ავტორიტეტსა და ძალაუფლებას საგრძნობლად ზრდიდა, იმ დროს, როდესაც მეფის ძალაუფლება რელიგიური უფრო იყო ვიდრე საერო. ამგვარმა ვითარებამ ხელი შეუწყო ფეოდალიზმის ჩამოყალიბებას საფრანგეთში. ფეოდალები თანდათან ძლიერდებოდნენ და თამამდებოდნენ, ხოლო ზოგჯერ საქმე იქამდეც მიდიოდა, რომ თავს მეფეს უტოლებდნენ, ხანდახან კი ემუქრებოდნენ კიდეც. მაგალითად, ჰოსტინგების ბრძოლის შემდეგ, 1066 წელს ნორმანდიის ჰერცოგმა თავი ინგლისის მეფედ გამოაცხადა, რითაც თავი გაუტოლა საფრანგეთის მეფეს, თუმცაღა იმავდროულად იგი, როგორც ჰერცოგი, საფრანგეთის მეფის ვასალად ითვლებოდა.
საფრანგეთის სამეფო (843—1791)
1338 წელს შარლ IV (მართალი) უმემკვიდროდ გარდაიცვალა, ხოლო 1316 წელს დაწერილი სალიკური სამართლის მიხედვით საფრანგეთის მეფე არც ქალი შეიძლებოდა ყოფილიყო და არც მდედრობით შტოზე შეიძლებოდა გადასულიყო. ამგვარად საფრანგეთის მეფე ფილიპ VI დე ვალუა (ბედნიერი) გახდა, ვისი მეფობაც ძალზედ წარმატებული გამოდგა საფრანგეთისთვის და შუა საუკუნეების ზენიტს მიაღწია.
XIV სუკუნეში საფრანგეთში შავი ჭირი დაატყდა თავს, სიტუაციას ამწვავებდა ისიც, რომ ფილიპ VI-ს თავისი დისწული, ინგლისის მეფე — ედუარდ III დაუპირისპირდა, რაც ასწლიანი ომის დაწყების საბაბი გახდა. .
1337 წელს საფრანგეთსა ინგლისს შორის ასწლიანი ომი დაიწყო, რომელიც გარკვეული შესვენებებით 116 წელი გაგრძელდა, 1453 წლამდე. 116 წლიდან საფრანგეთმა და ინგლისმა დაახლოებით 55 წელი იომა, ხოლო 61 წელი ზავის პირობებში გაატარა. ამ ქვეყნების ძველ მტრობას თან დაერთო მეტოქეობა ფლანდრიის ხელში ჩასაგდებად, ამისთანავე ინგლისის მეფე, ედუარდ III პრეტენზიას გამოთქვამდა საფრანგეთის ტახტზე, რამაც განაპირობა მათი დაპირისპირება და ასწლიანი ომის დაწყება. ასწლიანი ომი პირობითად სამ ნაწილად იყოფა: აქედან პირველი ინგლისის წარმატებით წარიმართა, განსხვავებით მეორე პერიოდისგან, რომელშიც საფრანგეთი დომინირებდა. მესამე პერიოდის პირველი ნაწილი ინგლისის სრული დომინირებით წარიმართა, თუმცაღა ჟანა დ’არკის თაოსნობით 1429 დაწყებული სახალხო-პატრიოტული მოძრაობის მეშვეობით საფრანგეთმა იმარჯვა და ომიც მათი გამარჯვებით დასრულდა. საფრანგეთმა ომის შედეგად თითქმის ყველა ტერიტორიის დაბრუნება მოახერხა ინგლისისგან. მალევე საფრანგეთს, ევროპის სხვა ქვეყნების მსაგავსად შავი ჭირის ეპიდემიამ შეუტია და საკმაოდ დიდი ზიანიც მიაყენა. 1340 წლის აღწერით საფრანგეთს დაახლოებით 17 მილიონი მაცხოვრებელი ჰყავდა, შავმა ჭირმა კი მოსახლეობის ნახევარი იმსხვერპლა. მინიატიურა|მარცხნივ|[[ბართლომეს ღამე (1572) არის კულმინაცია საფრანგეთის რელიგიური ომებისა, რომელიც საბოლოოოდ ნანტის ედიქტით დასრულდა (1598).]]
1494 წელს საფრანგეთმა, შარლ VIII-ს თაოსნობით წამოიწყო ომი იტალიის ტერიტორიების დასაკავებლად, რომელიც იტალიური ომების სახელითაა ცნობილი. 1495 წელს ნეაპოლს საფანგეთი დაეუფლა, რამაც შეაშფოთა მთელი რიგი ევროპული სახელმწიფოები და მალევე ომში ჩაებნენ: მილანი, ვენეცია, არაგონი, სიცილიის სამეფო და საღვთო რომის იმპერია, მოგვიანებით კი ესპანეთი. ომი რამდენიმე ეტაპად წარიმართა და საბოლოოდ 1559 წელს კატო-კამბრეზის ზავით დაგვირგვინდა. შედეგად საფრანგეთი იტალიიდან გააძევეს, რამაც საგრძნობლად შეარყია საფრანგეთის პოზიცია ევროპაში, მით უფრო, რომ იგი ისევე, როგორც ესპანეთი ომის გამო გაწეული ხარჯების გამო ფინანსურად ძალზედ გამოიფიტა. იტალიურ ომებში განცდილი მძიმე მარცხის მიუხედავად ეს საუკუნე საფრანგეთისთვის საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა კულტურული თვალსაზრისით: დადგინდა ფრანგული ენის სალიტერატურო ნორმები და იგი სახელმწიფო ენად გამოცხადდა. ამავე პერიოდში ფრანგმა მოგზაურებმა: ჟაკ კარტიემ და სამუელ დე ჩემპლეინმა ახალი ტერიტორიები აღმოაჩინეს ამერიკაში და დასაბამი დაუდეს მის ფრანგულ კოლონიზაციას.
XVI საუკუნის მეორე ნახევარში, საფრანგეთში დაიწყო რელიგიური დაპირისპირება კათოლიკეებსა და ჰუგენოტებს შორის, რომელიც მალევე სამოქალაქო ომში გადაიზარდა. პროცესი ასევე ცნობილია საფრანგეთის რელიგიური ომების სახელით. კათოლიკეთა წინამძღოლები გიზები იყვნენ, ხოლო ჰუგენოტებისა ბურბონები. საფრანგეთის სამეფო ხელისუფლების სისუსტის პირობებში ჰუგენოტებმა მალევე მოიპოვეს დიდი გავლენა და უფლებები და წარმოიშვა „სახელმწიფო სახელმწიფოში“. საფრანგეთის რელიგიურ ომებს უკავშირდე ბართლომეს ღამე, რომელიც ამ პროცესის კულმინაციას წარმოადგენდა. საბოლოოდ რელიგიურ დაპირისპირება ბოლო მოუღო ანრი IV-მ 1598 წლის ნანტის ედიქტით, რომლის მიხედვითაც ჰუგენოტებს გარკვეული რელიგიური თავისუფლება მიენიჭათ. ანრი IV ფანატკოსმა კათოლიკემ ფრანსუა რავაიაკმა მოკლა. ჰუგენოტთა დაუმორჩილებლობა XVIII საუკუნემდე გაგრძელდა.
აბსოლუტიზმი საფრანგეთში
ანრი IV-ის გარდაცვალების შემდეგ, ქვეყანაში პოლიტიკური ვითარება მთლიანად შეიცვალა. საფრანგეთის ტახტზე ავიდა 9 წლის ლუი XIII, რომელიც, რა თქმა უნდა არ ფლობდა ძალაუფლებას, განსხვავებით მისი რეგენტის — მარია მედიჩისაგან, რომლის მმართველობამ მძიმე დაღი დაასვა საფრანგეთს. 1617 წელს ლუი XIII-მ და მისმა მომხრეებმა მარია მედიჩის ხელისუფლება დაამხეს და ქვეყნიდან გააძევეს იგი. ამგვარად, ძალაუფლება ლუი XIII-ეს ხელში აღმოჩნდა, ოღონდ ამჯერადაც ფორმალურად: ქვეყნის ფაქტობრივი მმართველი არა მეფე, არამედ კარდინალი რიშელიე იყო. მინიატიურა|მარჯვნივ|[[ლუი XIV, „მეფე მზე“ - საფრანგეთის მონარქი აბსოლუტური მონარქიის ხანაში. მან საფრანგეთის ევროპის ლიდერ სახელმწიფოდ აქცია]]
კარდინალი რიშელიე ჭკვიანი და ენერგიული მმართველი აღმოჩნდა. მან დაუღალავი შრომით შეძლო საფრანგეთისთვის ძველი დიდების დაბრუნება. იგი უპირველეს ყოვლისა ძალაუფლების ცენტრალიზებას შეუდგა, რაც დიდებულთა თვითნებობის ალაგმითა და ჰუგენოტებისთვის ძალაუფლრბის წართმევით მოახერხა. ამავე პერიოდში, რიშელიესა და მეფის გადაწყვეტილებით საფრანგეთი ოცდაათწლიან ომში ჩაება, თავდაპირველად დიპლომატიურად და ფინანსებით, ხოლო შემდეგ აქტიურად, ჯარით. ომის დასრულების შემდეგ კი, ვესტფალიის ზავით საფრანგეთმა ელზასის და ლოთარინგიის ტერიტორიები მიიღო და ევროპის უძლიერეს სახელმწიფოდ იქცა. რიშელიეს ბრძანებითვე გამოიცა ედიქტი დუელების წინააღმდეგ, 1626 წელს, რომლის მიხედვითაც ფრანგ დიდებულებს დუელში მონაწილეობა აეკრძალათ.
1642 წელს რიშელიე გარდაიცვალა, ხოლო დაახლოებით ნახევარ წელიწადში თავად ლუი XIII-ც. მეფედ 5 წლის უფლისწული, ლუი XIV აკურთხეს, რომელსაც მამის მსგავსად არავითარი რეეალური ძალაუფლება არ ჰქონდა; რეალურ ძალაუფლებას მისი დედა და რეგენტი — ანა ავსტრიელი ფლობდა. ასევე დიდი ძალაუფლებას ფლობდა კარდინალი მაზარინი, რომელმაც ღირსეულად გააგრძელა რიშელიეს დაწყებული საქმე. მას დიდი წვლილი მიუძღვის საფრანგეთის იმდროინდელ ძლიერებაში. იგი 1661 წელს გარდაიცვალა.
ლუი XIV-ეს დროს ფრანგულმა აბსოლუტიზმმა თავის მწვერვალს მიაღწია. ლუიმ საფრანგეთში აბსოლუტური მონარქია დაამყარა, მაგრამ ამავდროულად იგი ევროპის უძლიერეს სახელმწიფოდ აქცია. მეფე არავის აღარ უწევდა ანგარიშს, რამაც საფრანგეთი თითქმის სამოქალაქო ომამდე მიიყვანა. 1648 წელს დიდებულებმა და ბურჟუაზიამ მეფეს მოთხოვნები წაუყენეს, ხოლო მეფემ მათ ასე მიუგო: „არ გეგონოთ, რომ სახელმწიფო თქვენ ხართ. გეშლებათ. სახელმწიფო მე ვარ!“ ალბათ ყველაზე უკეთ ამ სიტყვებით გამოიხატება ფრანგული აბსოლუტიზმის არსი. მეფის ასეთ ქმედებას აჯანყება მოჰყვა და 1648 წელს სამეფო ოჯახს ქალაქის დატოვება და ვერსალში გადასვლა მოუხდა (ამ პერიოდში აშენდა ვერსალის სასახლე). აჯანყება ჯულიო მაზარინიმ ჩაახშო. მალევე ლუი XIV-მ ნანტის ედიქტი გაუქმებულად ცნო, რის გამოც საფრანგეთი მრავალმა ჰუგენოტმა ვაჭარ-ხელოსანმა დატოვა და პროტესტანტულ ქვეყნებს შეაფარა თავი, საფრანგეთს კი დიდი ეკონომიკური ზიანი მიადგა. მეფე მზე, მამის მსგავსად აქტიურად აწარმოებდა ომებს, რამაც საფრანგეთს დიდი სახელი და ტერიტორიები კი შესძინა, მაგრამ ფინანსურად გამოფიტა. აღსანიშნავია, რომ ლუი XIV დროს ფრანგული ენა ბევრად უფრო პოპულარული გახდა და საერთაშორისო კომუნიკაციისთვის გამოიყენებოდა. ლუი XIV-ს გარდაცვალების შემდეგ აბსოლუტიზმმა დაქვეითება დაიწყო.