cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გომი (ხაშურის მუნიციპალიტეტი)
ისტორია
გომში სახლობენ გვარები: აბრამიშვილი, ანტონიანი, არბოლიშვილი, არევაძე, არჯევანიძე, ბარათაშვილი, ბარბაქაძე, ბედინაშვილი, ბეთიშვილი, ბერიძე, ბესტაღანაშვილი, ბიკაშვილი, ბიწაძე, ბრეგვაძე, გაგიშვილი, გაგლოშვილი, გაგნიძე, გაფრინდაშვილი, გაჩეჩილაძე, გეგეშიძე, გელაშვილი, გერგაული, გიგიტაშვილი, გიკაშვილი, გოგატიშვილი, გოგალაძე, გოჩიაშვილი, გრიგალაშვილი, გურგენიძე, დასიშვილი, დონაძე, დოფიძე, ელბაქიძე, ელიაშვილი, ერაძე, თედიაშვილი, თიბილაშვილი, იაკაშვილი, კაზანაშვილი, კულუმბეგაშვილი, კუჭუხიძე, ლაცაბიძე, ლიკაშვილი, ლომიძე, ლურსმანაშვილი, მაზიაშვილი, მამიჯანაშვილი, მანუჩაროვი, მაყიშვილი, მახაჭაშვილი, მეზურნიშვილი, მელაძე, მექვინაძე, მიქაძე, მიქელაშვილი, მოსიაშვილი, მულაძე, მურჯიკნლი, ნადირაძე, ნოზაძე, ომიაძე, ოსაძე, პაპიაშვილი, რაზმაძე, როსტიაშვილი, როსტომაშვილი, სარაული, სირაძე, სოიტაშვილი, სტეფნაძე, სხილაძე, სხირტლაძე, ტაბატაძე, ტატიური, ტეფნაძე, ფარასტაშვილი, ფილიშვილი, ფოთელაშვილი, ფოცხვერაშვილი, ფხიკიძე, ქარქუზაშვილი, ქელეხსაშვილი, ქიტიაშვილი, ქობეზაშვილი, ქოქოშვილი, ქოჩიშვილი, ქურდაძე, ქურთაული, ქურთიშვილი, ქუჩმაზაშვილი, ქუჩიშვილი, ყასაშვილი, ყაულაშვილი, ყურაშვილი, ყიფიანი, შავერდაშვილი, შიუკაშვილი, შუბითიძე, ჩოჩიშვილი, ციცქიშვილი, ცხოვრებაშვილი, ცხოვრებაძე, ძაბახიძე, ხარშილაძე, ხაჩიძე, ხეთაგური, ხვედელიძე, ჯიოშვილი, ჯოღერდიშვილი, ჯოხაძე, ჯუღელი...
დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1410 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 1128 კაცი, საიდანაც 565 მამაკაცია, ხოლო 563 ქალი.
სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Camponotus phragmaticola
Camponotus phragmaticola — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ხიზანაანთ გორა
ხიზანაანთ გორა — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი შიდა ქართლში, ურბნისის ნაქალაქარის უძველესი სამოსახლო გორა. მდებარეობს სოფ. ურბნისში (ქარელის რაიონი), მტკვრის მარცხენა ნაპირას.
გორა ნამოსახლარს (ზედაპირის ფართობი 340 მ²) ორივე მხრიდან ხევები, ხოლო ჩრდილოეთიდან ხელოვნური თხრილი შემოუყვება.ხიზანაანთ გორა ნაწილობრივ გათხარა ს. ნადიმაშვილმა (1953). 1954 წელს ჩრდილოეთ ფერდობზე გ. ლომთათიძემ გაავლო სადაზვერვო თხრილი. 1960-1964 წლებში მთლიანად გათხარა ურბნისის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (პ. ზაქარაია, ა. ჯავახიშვილი, ი. კიკვიძე). ხიზანაანთ გორაზე გამოვლენილია ადრინდელი ფეოდალური, ანტიკური და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 12 კულტურული ფენა რომელთა საერთო სისქე 8 მ არწევდა. აღმოჩნდა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 1 სამარხიც. ამ ხანის 9 ნამოსახლარი ფენიდან (სულ გაითხარა 19 სახლი) ზედა ექვსი თარიღდება ძვ. წ. III ათასწლეულის I ნახევრით. აქ გაითხარა მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი ოთხკუთხა სახლები, რომელთა ცენტრში თიხის შვერილებიანი კერები აღმოჩნდა. გამოვლინდა კერამიკა, კაჟის ნამგლის ჩასართები და ისრისპირები, ძვლის იარაღი, სპილენძის ჩამოსასხმელი ყალიბები და სპილენძის იარაღი, მ. შ. ნამგლის ნამზადი და სხვა. ხიზაანთ გორის ქვედა 3 კულტურული ფენა ძვ. წ. IV ათასწლეულის II ნახევრით თარიღდება და მტკვარ-არაქსის კულტურის ადრინდელი საფეხურს განეკუთვნება. აქ, ქვევიდან მესამე ფენაში, მრგვალი შენობები გაითხარა. ქვედა ორ ფენაში კი თიხით მოლესილი მრგვალი უშვერილო კერები და სამეურნეო ორმოები გამოვლინდა. ხიზაანთ გორის ჩრდილო-დასავლეთით გაითხარა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი. ურბნისის გაქალაქების შემდეგ, ელინისტურ ხანაში (ძვ. წ. III-I სს.), ხიზაანთ გორაზე ტაძარი იდგა.
გათხრებით გამოვლინდა 2,75 მ სიგანის საზეიმო კიბის 18 საფეხური, რომელსაც ჩრდილოეთიდან პანდუსი მიუყვებოდა. გაითხარა აგრეთვე სამეურნეო სათავსები, სადაც წითლად გამომწვარი და მოხატული ქვევრებია ნაპოვნი. აღმოჩნდა დიდი რაოდენობით კრამიტი, თიხის ჭურჭელი, ლითონისა და ძვლის ნივთები. ტაძარი ძლიერმა ხანძარმა გაანადგურა. გვიანდელი ანტიკურ ხანაში ხიზაანთ გორას ქვიტკირის კონტრფორსებიანი გალავანი შემოარტყეს. VI საუკუნეში აქ ქალაქის შიდაციხე იყო. გამოვლინდა ალიზის გალავანშემორტყმული დიდი ზომის ექვსსათავსიანი კოშკი (შემორჩენილი სიმაღლე 2,5 მ). კოშკსა და გალავანს შორის მოქცეული ფართობი მოკირყწლული იყო. გალავნის ჩრდილოეთი კედელი ეყრდნობა ქვისსაფეხურებიან კედელს, რომლითაც გამაგრებული იყო გორის ფერდობი. კოშკში მდიდარი არქეოლოგიური მასალა აღმოჩნდა, მ. შ. 10 ცალი სასანური ვერცხლის მონეტა, რომლებიც პეროზის (458-488), კავად I-ისა (488-531) და ხოსრო I-ის (531-579) სახელითაა მოჭრილი. კოშკი, VII საუკუნის დასაწყისში ხანძარს გაუნადგურებია, რის შემდეგაც იგი მიწით დაუფარავთ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
განისი
განისი — ნასოფლარი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (გუდაურის თემი), მდებარეობს ალევის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1650 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 40 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობს.
1926 წლის აღწერის მონაცემიებით სოფლის მაცხოვრებლები ოსები იყვნენ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით 4 მაცხოვრებლისაგან 2 ქართველი და 2 ოსია.
სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
გერმანიის პოლიტიკური სისტემა
გერმანიის პოლიტიკური სისტემა შედგება სამი ძირითადი ბირთვისგან: პოლიტიკური ინსტიტუტები, პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღების პროცესი და პოლიტიკური გადაწყვეტილებების შინაარსი.
გერმანიის პოლიტიკური ორგანიზაციული წყობა არის ფედერალური საპარლამენტო დემოკრატია. გერმანიას ასევე უწოდებენ პარტიული დემოკრატიის ქვეყანას, ვინაიდან ერთმანეთთან ძლიერ კონკურენციაში მდგომა პოლიტიკურ პარტიებს დიდი გავლენა აქვთ ქვეყნის ცხოვრებაზე. არჩევნები ტარდება პროპორციული სისტემით, მთავრობის ჩამოსაყალიბებლად საჭიროა კონკურენტი პარტიების მიერ კოალიციური მთავრობის შექმნა. გერმანიის პარლამენტი – ბუნდესტაგი ირჩევს ბუნდესკანცლერს, რომელიც განსაზღვრავს ქვეყნის შიდა და საგარეო პოლიტიკას ფედერალურ დონეზე (ე.წ. დირექტივების კომპეტენცია) და წარადგენს ბუნდესმინისტრების კანდიდატურებს. ფედერაციის (გერმ. Bund) ინსტიტუციები და კომპეტენციების გადანაწილება ფედერალურსა და ბუნდესლანდებს (ფედერალური მიწები) შორის რეგულირდება კონსტიტუციით (გერმ. ძირითადი კანონი, Grundgesetz). ძირითადი კანონის დაცვას ზედამხედველობს ფედერალური საკონსტიტუციო სასამართლო. გერმანია ევროპის კავშირის წევრია და თავისი უზენაესი წარმომადგენლობითი უფლებების ნაწილი გადაცემული აქვს სახელმწიფოთა ამ კავშირისათვის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანია კატეგორია:გერმანიის პოლიტიკა
Camponotus pexus
Camponotus pexus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ნევშეჰირის პროვინცია
ნევშეჰირის პროვინცია (Nevşehir ili) — პროვინცია (ილი) თურქეთში, ცენტრალური ანატოლიის რეგიონის სამხრეთ  ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი – ქალაქი ნევშეჰირი. მოიცავს 8 რაიონს.
გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება კაისერის, ქირშეჰირის,   იოზგათის, აქსარაისა და ნიგდეს პროვინციები.
მოსახლეობა
მოსახლეობა 310 ათ. კაცი (2007), უდიდესი ქალაქია: ნევშეჰირი (67 ათ.კაცი 2000).
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პროვინციები
ლიეტუვური ენა
ლიეტუვური ენა (ლიეტ. lietuvių kalba) — ლიეტუვის ოფიციალური ენა და ასევე ევროპის კავშირის ერთ-ერთი ოფიციალური ენა. დაახლოებით 2.96 მილიონი ლიეტუვაში და 170 000 საზღვარგარეთ მცხოვრები ადამიანისთვის არის მშობლიური ენა. ლიეტუვური ენა შედის ბალტიკური ენების ჯგუფში და ახლოს დგას ლატვიურთან, თუმცა ერთმანეთს ვერ აგებინებენ. დამწერლობისთვის გამოიყენება ადაპტირებული ლათინური ანბანი. ითვლება რომ ეს არის ყველაზე კონსერვატიული ცოცხალი ინდოევროპული ენა. რომელიც ინარჩუნებს ინდოევროპული ენების მრავალ ისეთ მახასიათბელს რომელიც დაკარგეს სხვა ენებმა.
ეთნოლინგვისტური კუთვნილება, სტატუსი
ლიეტუვური ენა ლატვიურ ენასთან ერთად მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ბალტიურ ჯგუფს. წარმოადგენს მშობლიურ ენას ლიეტუველებისათვის და ბელარუსებისა და ლატვიელთა ნაწილთათვის (რომელნიც ლიეტუვაში, ან მასთან მომიჯნავე რაიონებში ცხოვრობენ). გამოცხადებულია ლიეტუვის რესპუბლიკის სახელმწიფო ენად როგორც საერო, ისე სასულიერო სფეროებში და ევროკავშირის ერთ-ერთ სამუშაო ენად.
ნათესაობა ლატვიურ ენასთან
ძალზე საგრძნობია ლიეტუვური და ლატვიური ენების ნათესაობა. შესაძლებელია უამრავი სიტყვის მოყვანა, სადაც სიტყვები ფაქტობრივად ერთნაირად გამოითქმის და ერთნაირი შინაარსის მატარებელია. მაგ.: გამარჯობა – Labas (ლიეტ.), Labas (ლატ.); მთა – Kalnas (ლიეტ.), kalnis (ლატ.); ციხე – Pilis (ლიეტ), Pils (ლატ.); ზღვა – Jūra (ლიეტ.), Jura (ლატ.); მივდივართ – Einame (ლიეტ.), Eiam (ლატ.); გზა – Kelias (ლიეტ.), Celi (ლატ.); ძალიან – Labai (ლიეტ.), Labi (ლატ.) და ა.შ. ამ ჩამონათვალის დაუსრულებლად გაგრძელება შეიძლება, რამაც ზოგ ეთნოლინგვისტს ერთი ბალტიური ენის და მისი ლიეტუვური და ლატვიური დიალექტების არსებობაზე საუბრის საშუალება მისცა. ამ ენებს შორის არსებობს მნიშვნელოვანი სხვაობებიც თუნდაც სემანტიკაში. მაგ: მადლობა ლიეტუვურად – Ačiū და ლატვიურად – Paldias სრულებით არ თანხვდება ერთმანეთს.
ზეგავლენა
ლიეტუვური ენა განიცდის გერმანული, პოლონური, რუსული და შედარებით სუსტი ხარისხით ესტონური ენების ზეგავლენას. მაგალითად რუსული ენის ნებისმიერი მცოდნე (და სხვათაშორის, არაა სავალდებულო რომ იგი რუსი იყოს); ყოველგვარი თარგმანის გარეშე მიხვდება რომ ლიეტუვური სიტყვები Galvas, Nogas, Gribas, Stalas, Vartai სხვა არაფერია თუ არა თავი, ფეხი, სოკო, მაგიდა და კარიბჭე შესაბამისად. ამ მხრივაც უამრავი მაგალითის მოყვანა შეიძლება. თუმცა უნდა ითქვას, რომ ლიეტუვური ენა არ წარმოადგენს რომელიმე სლავურ ან გერმანიკულ ენას (როგორც ეს ხშირად შეცდომით ჰგონიათ) და მას თავისთავადი და თვითმყოფადი ორიგინალობა ახასიათებს.
ზოგიერთი ბგერის წაკითხვა ლიეტუვურში
ენა გამოირჩევა სირბილით. დიფთონგების და ტრიფთონგების ხშირი მონაცვლეობით რბილ და ნახევრად რბილ თანხმოვნებთან. ძირითადად იწერება ისე, როგორც იკითხება. (ერთადერთ გამონაკლისად ითვლება ტრიფთონგი iai, [ძირითადად გვხვდება სუფიქსის სახით. მაგ: Markučiai, Bubiai, Paneriai და სხვა]. რომელიც იკითხება როგორც რუსული еи). ლიეტუვურ ენას არ გააჩნია კლასიკური ასობგერა ე, (ქართულში შესაბამისად ე, ინგლისურში E, რუსულში Э). მის ნაცვლად იხმარება დიფთონგები E, Ę და Ė. პირველი გამოითქმის როგორც რუსული Я. მაგრამ უფრო ყრუ და მოკლედ. მეორე გამოითქმის აბსოლუტურად იგივენაირად. (გრაფიკულად სხვა სახე გამოწვეულია რიგი ფონეტიკური მიზეზებით), ხოლო მესამე კი გამოითქმის როგორც ყრუ და უკანა სასისმიერი ბგერა, რომელიც აერთიანებს ა-ს და ე-ს. ასევე მრავალფეროვანია მდგომარეობა სხვა ხმოვნებთან მიმართებისასაც. მაგ: ჩვენ გვაქვს A და Ą. I, Į და J. U, Ų და Ū. ა-ს შემთხვევაში სხვაობა გამოწვეულია გრამატიკული მიზეზებით. გამოთქმა იდენტურია, ქართული ა-ს ექვივალენტური. ი-ს შემთხვევაში პირველ ორ ფონემას შორის სხვაობა გამოწვეულია გრამატიკული მიზეზებით, გამოთქმა იდენტურია, ქართული ი-ს ექვივალენტური. რაც შეეხება ფონემა J-ს (იოთ), ეს არის ძველქართული იოტა. მეტი სიცხადისათვის, მისი გამოთმა რუსულ Й-ს ექვივალენტურია. უ-ს შემთხვევაში პირველ ორ ფონემას შორის სხვაობა გამოწვეულია გრამატიკული მიზეზებით. გამოთქმა იდენტურია, ქართული უ-ს ექვივალენტური. რაც შეეხება Ū-ს, ისიც იგივე უ-ა, უბრალოდ გამოითქმის გრძლად. სამაგიეროდ, ასობგერა O მხოლოდ ერთია ლიეტუვურ ანბანში და მას არანაირი ექვივალენტები არ გააჩნია.
ასობგერა I თუკი დგას რომელიმე თანხმოვნის შემდეგ და მოსდევს ნებისმიერი ხმოვანი, ასრულებს შემარბილებელ ფუნქციას წინამდებარე თანხმოვნისა და მომდევნო ხმოვნისთვის. ზუსტი ანალოგია რუსული Ь. მაგალითისთვის, Vilnius იკითხება არა როგორც ვილნიუს, არამედ როგორც Вилньюс. ჯ და ძ ბგერების გადმოსაცემად ლიეტუვურ ენას გააჩნია ზუსტად რუსული ენის იდენტური კომპოზიცია, კერძოდ Dž და Dz. ამ ენაში არსებობის მიუხედავად, ქართული ენის მსგავსად იშვიათად იხმარება ასო ჰ და ქართული ენისავე მსგავსად იგი ძირითადად დამახასიათებელია უცხო ენებიდან ნასესხებ სიტყვათათვის. მიუხედავად იმისა, რომ ლიეტუვურ ენაში არსებობს ასო H, ბგერა ჰ-ს გადმოცემა არა ამ ფონემით, არამედ კომპოზიცია Ch-ით ხდება. თავად H კი წარმოადგენს ერთგვარ გარდამავალ ბგერას ჰ-ს და ღ-ს შორის. დაახლოებით უკრაინული Г-ს მსგავსად. ასევე, ლიეტუვურში დიდი ასოები უცხო ენებისა და ეროვნების დასაწყისის წინ არ იწერება, მხოლოდ უცხო ქვეყნების დასახელების წინ. –as და –is უცხო ეროვნების მამრობითი სქესის წარმომადგენლებისთვის, -ė კი მდედრობითისთვის. სადაურობის სუფიქსი არის – iškai (ელი). მაგ. ინგლისელი=angliškai.
დიალექტები
ლიეტუვურ ენას გააჩნია ოთხი ძირითადი დიალექტი, რომელნიც თავიანთი მხრივ უამრავ მეტყველებად იყოფიან. კერძოდ ეს დიალექტებია: აუქშთაითიური, ჟემაიტიური, სუვალკიური და ძუკიური. (ლიეტუვის პროვინციათა და ლიეტუველთა ეთნოგრაფიული ტიპაჟების შესაბამისად). თანამედროვე ლიეტუვური კლასიკური ლიტერატურული ენის საფუძველია აუქშთაითიური დიალექტი, რომელსაც გააჩნია უხვი ნათესაობები ძუკიური დიალექტიდან. ე.ი. ორი აღმოსავლური დიალექტი. მესამე დასავლური დიალექტი – სუვალკიური არ გამოირჩევა ძალიან დიდი სხვაობით აღმოსავლური დიალექტებისგან, თუმცა ცხადია ახასიათებს თავისი თვითმყოფადობა. ყველაზე მკვეთრია სხვაობა მეოთხე დასავლურ დიალექტთან – ჟემაიტურთან მიმართებაში. შედარებისთვის: ლიტერატურულ ლიეტუვურ ენაზე და აუქშთაითიურ დიალექტზე სიტყვა „პური“ გამოითქმის როგორც „Duona“. ჟემაიტიურ დიალექტზე ხდება მისი ტრანსფორმირება „Douna-დ“, ჟემაიიტური დიალექტის ერთ-ერთ სამეტყველო ვარიანტში (კურშიული) კი საერთოდ, ხდება ასობგერა უ-ს სეკვესტრი და გვრჩება Dona. ცხადია, სხვაობა მხოლოდ ამ ერთი მაგალითით არ ამოიწურება. სინამდვილეში იგი იმდენად დიდია, რომ ფარული სეპარატიზმის მასაზრდოებელ წყაროსაც კი წარმოადგენს. იმდენად რამდენადაც ჟემაიიტელების გარკვეულ წრეში ტრიალებს იდეა ჟემაიიტური ენის და არა ერთიანი ლიეტუვური ენის ჟემაიიტური დიალექტის შესახებ. ეს და სხვა რიგი ისტორიული საფუძვლები (ისტორიული ავბედობის გამო ჟემაიტიის კავშირი ცენტრთან ყოველთვის მინიმალური ხარისხით იყო წარმოდგენილი სხვა პროვინციებთან შედარებით, რომელნიც ბევრად უფრო აღმოსავლეთით და ამდენად ცენტრთან უფრო ახლოს და გერმანელებისგან უფრო შორს მდენარებოდნენ. იცილებდნენ რა თავიდან გერმანულ საფრთხეს, რომელმაც არსებითად ამ სეპარატიზმს დაუდო საფუძველი); მათ აძლევს საფუძველს ილაპარაკონ (და არა მხოლოდ) ჟემაიტიის სახელმწიფოებრიობის შესაქმნელად. თუმცა თავად ჟემაიიტელთა უმრავლესობა აცნობიერებს მათ ერთიან ლიეტუვურ იდენტობას და თავის მხრივ, ცენტრალური მთავრობაც ყველანაირად ცდილობს ამ ისტორიული ავბედითობით გამოწვეული ესოდენ აშკარა სხვაობების ნიველირებას.
სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის ენები კატეგორია:ბელარუსის ენები კატეგორია:პოლონეთის ენები
ზარდქუჰი
ზარდქუჰი (სპარს. زردكوه بختياري) — მთა ირანში. ზაგროსის მთიანეთის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 4550 მ. მდებარეობს ჩახარ-მახალი და ბახთიარის ოსტანის ტერიტორიაზე. მთის კალთებიდან ზღვის დონიდან 2200 მ სიმაღლეზე სათავეს იღებს მდინარე ქარუნი. არის მცირე ზომის მყინვარები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ირანის მთები
ვეფხვისებრი გველი
ვეფხვისებური გველი (Notechis scutatus) გავრცელებულია ავსტრალიაში, თითქმის მთელს ხმელეთზე, უკიდურესი ჩრდილოეთის გარდა (ახალი სამხრეთი უელსი; კუინზლენდი; სამხრეთ ავსტრალია; ვიქტორია; დასავლეთ ავსტრალია). იზრდება 2 მეტრამდე. შხამი ძალიან ძლიერი აქვს, ერთ-ერთი ყველაზე ტოქსიური ხმელეთის გველებს შორის. შავი სხეული დაფარულია განივი ყვითელი ზოლებით, მუცელიც ყვითელია. საშიშროების დროს, სხეულის წინა ნაწილს სწევს ზემოთ და ამსხვილებს. კბენის შედეგად პატარა ძუძუმწოვრები ადგილზევე, მომენტალურად კვდებიან. გამოთვლილია, რომ მის ჯირკვლებში არსებულ შხამს შეუძლია მოკლას 400 კაცი. ვეფხვისებური გველი კვერცხცოცხლადმშობია. ბადებს 72-მდე წიწილას, ყოფილა შემთხვევა დაუბადია 109.
სქოლიო
კატეგორია:ასპიტისებრნი
პრილუკი (ტროიცკის სასოფლო დასახლება)
პრილუკი (Прилуки) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ტროიცკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
NGC 7651-2
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
მიხეილ დონაური
მინი|მიხეილ დონაური მიხეილ ივანეს ძე დონაური (რუს. Михаил Иванович Донауров; დ. 1757, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 21 ოქტომბერი, 1817, სანქტ-პეტერბურგი) — წარმოშობით ქართველი რუსი სახელმწიფო მოღვაწე, სენატორი, გენერალ-მაიორი.
ბიოგრაფია
მიხეილ დონაური დაიბადა 1757 წელს, სანქტ-პეტერბურგში. იგი იყო მეფე ვახტანგ VI-თან ერთად რუსეთში გადასახლებული კახელი აზნაურის, ივანე გერასიმეს ძე დონაურის, ვაჟი.
1765 წელს მიიღეს სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებარა აკადემიასთან ახალად დაარსებულ მცირეწლოვან ბავშვთა აკადემიურ გიმნაზიაში. მისი დამთავრების შემდეგ, 1975 წელს განაწილებით მოხვდა რუსეთის იმპერიის საგარეო საქმეთა კოლეგიაში. მუშაობდა სტოკჰოლმში, რუსეთის საელჩოში კანცელარიის რიგით თანამშრომლად. 1782 წელს, შვედეთიდან დაბრუნების შემდეგ, მსახურობდა თარჯიმნად კაპიტან-პორუჩიკის ჩინით.
მიხეილ დონაური 1783 წელს დანიშნეს ვიბორგის გენერალ-გუბერნატორის, პრინც ფტიდრიხ ვიურტემბერგის, მდივნად. 1787 წლიდან იმპერატორ ეკატერინე II-ის კარზე ასრულებდა ტახტის მემკვიდრის პავლე პეტრეს ძის მდივნისა და ბიბლიოთეკარის მოვალეობას. პავლე I-ის სურვილის თანახმად გადაიყვანეს სამხედრო სამსახურში, გატჩინის არმიაში, სადაც მიანიჭეს პოლკოვნიკის წოდება. 1796 წლის ნოემბერში, პავლე I-ის გამეფებასთან დაკავშირებით, მიიღო გენერალ-მაიორის ჩინი.
Camponotus petrifactus
Camponotus petrifactus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
მიხეილ დონაური
ბიოგრაფია
1797 წლის 28 იანვრიდან ხელმძღვანელობდა მისი უმაღლესობის კაბინეტს. 1798 წლის 18 მარტს მიენიჭა საიდუმლო მრჩევლის, 1799 წელს კი ნამდვილი საიდუმლო მრჩევლის წოდება. ამავე წლის 14 იანვარს გახდა სენატორი. 1799 წლის 30 მარტს პავლე I-მა მიხეილ დონაურს დაუმტკიცა გერბი წარწერით "მხოლოდ შენ" (Tibi soli) და მიანიჭა რუსეთის აზნაურობა.
მიხაილ დონაური გახდა ინტრიგების მსხვერპლი და 1799 წლის 16 დეკემბერს ყველა დაკავებული თანამდებობიდან დაითხოვეს. სამსახურში აღადგინა ალექსანდრე I-მა 1801 წლის 20 აპრილს და დანიშნა სენატორად სენატის III დეპარტამენტში. 1802 წლიდან ის იყო კეთილშობილ ქალთა აღმზრდელობითი საზოგადოებისა და სანქტ-პეტერბურგის წმ. ეკატერინეს ორდენის სასწავლებლის საბჭოების წევრი.
მიხაილ დონაური გარდაიცვალა სანქტ-პეტერბურგში, 1817 წლის 21 ოქტომბერს. დაკრძალეს ვოლკოვოს მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე.
ოჯახი
150px|მინი|პეტრე დონაური 150px|მინი|ივანე დონაური 1795 წლის 8 აპრილს მიხეილ დონაურმა ცოლად შეირთო მარია ვერიგინა, გენერლის ქალიშვილი. მათ რვა შვილი შეეძინათ - ერთი ასული და შვიდი ვაჟი. ვაჟებიდან პეტრე იყო სახელმწიფო კონტროლიორის მოადგილე, სენატორი, სანქტ-პეტერბურგის სამოქალაქო გუბერნატორი, ხოლო, ივანე - იაროსლავის ვიცე გუბერნატორი.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწეები კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის IV ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:დაბადებული 1757 კატეგორია:გარდაცვლილი 1817 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ოქტომბერი კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
ეპიდავრი
ეპიდავრი (Επίδαυρος) — ქალაქი საბერძნეთში, მდებარეობს პელოპონესის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით. ანტიკურ პერიოდში წარმოადგენდა ეპიდავრიის მხარის ცენტრს. ცნობილია უძველესი თეატრითა (ნანგრევებიღაა შემორჩენილი) და ასკლეპიას ტაძრით. დღესდღეობით ნანგრევების გვერდზე წარმოქმნილია მეთევზეთა მცირე დასახლება.
ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობები სწორედ თეატრი და ტაძარია. თეატრი ძვ.წ VI-V საუკუნეებით თარიღდება. ტაძარში მრავალი მომლოცველი მოდიოდა დაავადებებისგან განკურნების მიზნით. უკვე IV საუკუნეში საკმაოდ მნიშვნელოვანი ტაძარი გახდა საბერძნეთში და ასევე რომშიც. თეატრი, რომელიც ძვ.წ IV საუკუნით თარიღდება 14 ათას მაყურებელზე იყო გათვლილი. ძველი ბერძნების რწმენით დაავადებებისგან განკურნება არა მარტო წამლებით, არამედ თეატრალური წარმოდგენებითაც შეიძლებოდა. ამჟამად თეატრის გვერდზე არქეოლოგიური მუზეუმია, რომელშიც საკმაოდ საინტერესო და მნიშვნელოვანი ექსპონატებია დაცული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საბერძნეთში
მუსა I
მუსა I (مانسا موسى) — მალის იმპერიის ყველაზე ცნობილი მანსა (უზენაესი მმართველი). ქვეყანას მართავდა 1312-1337 წწ. მიეკუთვნება კეიტას დინასტიას. მიიჩნევა დინასტიის დამაარსებლის სუნდიატა კეიტას (იგივე — მარი დიატა I ) ძმის შვილად. მისი მმართველობის დროს გაფართოვდა, როგორც ქვეყნის საზღვრები, ასევე მისი კულტურული გავლენის სფეროები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მალის მმართველები კატეგორია:გარდაცვლილი 1337
ამინატა სოვ ფალი
ამინატა სოვ ფალი (Aminata Sow Fall; დ. 27 აპრილი, 1941, სენ-ლუი) — სენეგალელი მწერალი. წერს ფრანგულ ენაზე.
ბიოგრაფია
სწავლობდა დაკარის ლიცეუმში, შემდეგ კი პარიზში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ასწავლიდა დაკარში და რიუფისკში. ამიტა გახდა სენეგალის მწერალთა ასოციაციის პირველი ქალი პრეზიდენტი. ის არის შვიდი შვილის დედა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სენეგალელი მწერლები
მიკოლა რუდენკო
მიკოლა რუდენკო (Мико́ла Дани́лович Руде́нко; დ. 19 დეკემბერი, 1920 ― გ. 1 აპრილი, 2004) ― უკრაინელი პოეტი, მწერალი, ფილოსოფოსი, საბჭოთა დისიდენტი, ადამიანის უფლებათა დამცველი და მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანი. უკრაინული ჰელსინკის ჯგუფის დამფუძნებელი. დისიდენტური საქმიანობის გამო ორჯერ იყო დაპატიმრებული.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1920 კატეგორია:დაბადებული 2004 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი კატეგორია:უკრაინელი სამეცნიერო ფანტასტის ჟანრის მწერლები კატეგორია:უკრაინელი რომანისტები კატეგორია:უკრაინელი პოეტები კატეგორია:კიევის ტარას შევჩენკოს ეროვნული უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:უკრაინელი დისიდენტები კატეგორია:უკრაინელი ადამიანის უფლებათა დამცველები კატეგორია:შევჩენკოს ეროვნული პრემიის ლაურეატები
აშაღი-მარალიანი
thumb|300px|ჯაბრაილის რაიონის რუკა 1903 წლის 1 იანვარს. მარალიანი
აშაღი მარალიანი (Aşağı Maralyan) — სოფელი აზერბაიჯანში, ზემო ყარაბაყის რეგიონში, ჯაბრაილის რაიონში, სოფელ ქარხულუს ადმინისტრაციულ თემში. მდებარეობს მდინარე არაქსის მარცხენა ნაპირზე, დაბლობზე.
1993 წლიდან ოკუპირებული იყო სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ. 2020 წლის 3 ოქტომბერს აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა სოფელი დაიბრუნეს.
ტოპონიმიკა
ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, დასახლება შეიქმნა სამხრეთ აზერბაიჯანის სოფელ მარალუის მკვიდრების მიერ, რომლებიც XIX საუკუნის დასაწყისში გადმოსახლდნენ და აქ დასახლდნენ; ამის მიხედვით გამოთქმულია მოსაზრება, რომ სახელწოდება „მარალუიელებს“ უნდა ნიშნავდეს. სხვა ვერსიით, „მარა“ ნიშნავს „მდელოს“, „ლი“ — კუთვნილებას და „ან“ — ადგილს, რაც ნიშნავს „მდელოიან ადგილს“.
სქოლიო
კატეგორია:ჯაბრაილის რაიონის სოფლები
ბელისარიო-ბოეტოს პროვინცია
ბელისარიო-ბოეტო — პროვინცია ბოლივიაში, ჩუკისაკის დეპარტამენტში. ფართობი შეადგენს 2 000 კმ²-ს. მდებარეობს დეპარტამენტის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება სანტა-კრუსისა და კოჩაბამბის დეპარტამენტებს, რომელთაგანაც მდინარე რიო-გრანდე გამოყოფს. ბოლივიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის 2006 წლის მონაცემების თანახმად, მოსახლეობა შეაგდენს 12 728 ადამიანს, სიმჭიდროვე  6.36 კმ²-ზე.
პროვინცია შედგება მხოლოდ ერთი მუნიციპალიტეტისაგან. დედაქალაქია ვილია-სერანო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩუკისაკის დეპარტამენტის პროვინციები
ქირშეჰირის პროვინცია
ქირშეჰირის პროვინცია (Kırşehir ili) — პროვინცია (ილი) თურქეთში, ცენტრალური ანატოლიის რეგიონის სამხრეთ  ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ქირშეჰირი. მოიცავს 7 რაიონს.
გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება ანკარის, ნევშეჰირის,  იოზგათის, აქსარაისა და ქირიქკალეს პროვინციები.
მოსახლეობა
მოსახლეობა 238 ათ. კაცი (2007), უდიდესი ქალაქია:ქირშეჰირი (88 ათ.კაცი 2000).
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პროვინციები
Dimmu Borgir
ისტორია
ჯგუფი ჩამოაყალიბა სამმა ადამიანმა: შაგრატი (Shagrath), სილენოზი (Silenoz) და ტოდალვი (Tjodalv). ცოტა ხნის შემდეგ კი მათ შეურთდა ბრინიარდ ტრისტანი და სტიან აარსტადი. ისინი უკრავდენენ ტიპურ 80-იანი წლების ბლეკ მეტალს. მათი პირველი ალბომი, სახელად For All Tid, გამოვიდა 1994 წელს.
2 წლის შემდეგ კი მათ გამოუშვეს ალბომი „Stormblast“. ეს იყო უკანასკნელი ალბომი ჯგუფისა, სადაც ისინი ნორვეგიულად ასრულებდნენ. დიდი აუდიტორიისთვის მათ დაიწყეს ინგლისურად სიმღერა. მინი ალბომის „Devil's Path“ შემდეგ ჯგუფი დატოვა ტრისტანმა და მის ადგილას მოვიდა ნაგაში. ამავე დროს ჯგუფს გამოაკლდა აარსტადი (კლავიშებიანი საკრავები). იგი ჯარში გაიწვიეს.
1997 წელს ჯგუფი საქვეყნოდ ცნობილი ხდება. ხოლო მეათე ალბომი „Darkness Triumphant“ ძალიან პოპულარული გახდა და დიდი ტირაჟით გაიყიდა. ალბომის „Darkness Triumphant“ გამოსვლის შემდეგ ჯგუფში მოვიდა გიტარისტი ასტენუ. მისი მოსვლის შემდეგ შაგრატი მხოლოდ ვოკალისტი გახდა. ასტენუ ავსტრალიიდან ნორვეგიაში სოლო კარიერის შესაქმელად ჩამოვიდა. მაგრამ იგი შაგრტამა მიიწვია თავის ჯგუფში.
ტოლადს ოჯახური პრობლემების გამო ცოტა ხნით ჯგუფის დატოვება მოუხდა. მის ადგილზე კი მოვიდა აგრესორი. მაგრამ ტურის დროს უთანხმოება მოხდა და აგრესორი და ასტენუ ჯგუფიდან გააგდეს. 1999 წელს ჯგუფში მოვიდა Cradle Of Filth-ის ყოფილი დრამერი ნიკოლას ბარკერი.
შემადგენლობა
ჯგუფის ჩამოყალიბებიდან ბევრჯერ შეიცვალა შემადგენლობა. დღესდღეობით იგი ასეთია:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მძიმე მეტალ ჯგუფები კატეგორია:ნორვეგიული ჯგუფები კატეგორია:1993 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
NGC 7653
NGC 7653 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1823 წლის 2 ნოემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
ქარაცინისნაირნი
ქარაცინისნაირნი (Characinoidei) — თევზების ქვერიგი კობრისნაირთა რიგისა. აერთიანებს 1500-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც ეკუთვნიან 6—7 (ზოგიერთი მკვლევრის მიხედვით 16) ოჯახს. მათი სხეულის სიგრძე მერყეობს 2,5 სმ-იდან 1,5 მ-მდე. გავრცელებული არიან ამერიკისა და აფრიკის ტროპიკულ მტკნარ წყლებში. ზოგი სახეობის თევზი ქვირითით მრავლდება, ზოგი კი ცოცხალდმშობია. მსხვილი თევზები რეწვის ობიექტებს წარმოადგენენ, წვრილ ფორმებს კი დეკორატიული მნიშვნელობა აქვს და აკვარიუმებში ამრავლებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარაცინისნაირნი
ჩეჩნეთის მეორე ომი
ჩეჩნეთის მეორე ომი — შეიარაღებული კონფლიქტი ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე და ჩრდილოეთ კავკასიის სასაზღვრო რეგიონებში, რომელიც მიმდინარეობდა რუსეთის ფედერაციასა და ჩეჩნეთის იჩქერიის რესპუბლიკას შორის, 1999 წლის 26 აგვისტოდან 2009 წლის 16 აპრილამდე. 1999 წლის 7 აგვისტოს დაღესტნის რუსეთის მიერ კონტროლირებად ნაწილში ჩეჩენი პარტიზანული ძალები შევიდნენ. ნახევრად დამოუკიდებელი ჩეჩნეთისა და რუსეთის დაღესტნის რესპუბლიკის სასაზღვრო ტერიტორიაზე რამდენიმე თვიანი შეტაკებებისა და დაძაბულობის შედეგად, მეამბოხეებმა კონტროლი მოიპოვეს რამდენიმე სოფელზე და დაუპირისპირდნენ რუსულ ჯარს. დაახლოებით 2000 თვითგამოცხადებული ისლამისტი მეამბოხე ებრძოდა რუსული ჯარის მზარდ რაოდენობას. რუსეთის მთავრობამ გააძლიერა რეგიონში მყოფი 17 000 სამხედრო და აჯანყებულებზე საჰაერო თავდასხმა განახორციელა. ადგილობრივმა მოსახლეობამ მეამბოხეებს მხარი არ დაუჭირა, რამაც რუსეთს მათი დაღესტნიდან გაძევების და ჩეჩნეთში დაბრუნების სტიმული მისცა. დაღესტნიდან გაძევების შემდეგ რუსული სამხედრო შენაერთები აჯანყებულებს ჩეჩნეთის ტერიტორიაზეც დევნიდნენ, რათა სეპარატისტული რესპუბლიკის არსებობისთვის ბოლო მოეღოთ. სასურველი მიზნის მისაღწევად რუსულმა მხარემ სასტიკი იერიში მიიტანა ჩეჩნეთის დედაქალაქ გროზნოზე.
1999 წლის 5 ოქტომბერს რუსებმა ჩეჩნეთზე სახმელეთო შეტევა განახორციელეს. მათ მალევე გააცნობიერეს, რომ ჩეჩენ მეამბოხეებთან მძიმე ბრძოლაში ჩაერთნენ, რომლის უდიდესი ნაწილიც მთიან ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა. დეკემბრის დასაწყისში მათ გროზნოზე მიიტანეს იერიში, რაც სრულიად განსხვავდებოდა 1994-1995 წლების ბრძოლისგან. 2000 წლის 10 იანვარს ჩეჩნებმა კონტრშეტევა დაიწყეს გროზნოს მხარდასაჭერად. ამ თავდასხმისას ჩეჩნებმა 26 რუსი სამხედრო მოკლეს, რაც მთელი ომის მსვლელობისას დღიური გარდაცვალების ყველაზე დიდი მაჩვენებელი იყო. აღნიშნულ ქმედებას რუსებმა ათასობით სამხედროს გამოგზავნით უპასუხეს, რის შედეგადაც გროზნო კვლავ მათი კონტროლის ქვეშ გადავიდა. 2003 წელს გაერომ მას „პლანეტის ყველაზე განადგურებული ქალაქის სტატუსი მიანიჭა.“
გროზნოში რუსეთის გამარჯვებამ ჩეჩნეთის რესპუბლიკის დაშლა გამოიწვია. ჩეჩნეთი კვლავ რუსეთის დაექვემდებარა, თუმცა ფორმალური გამარჯვება აჯანყების დასრულებას სულაც არ ნიშნავდა. 2000-2009 წლებში ჩეჩნები აგრძელებენ აჯანყების ტალღას. ჩეჩნეთში კონტრშეტევითი ტალღის დასრულების შემდეგ ჩეჩენმა ტერორისტებმა თავდასხმითი ქმედებების განხორციელება რუსეთის ტერიტორიაზე განაგრძეს, საიდანაც ყველაზე მნიშვნელოვანია ბესლანის ტრაგედია და დუბროვკას თეატრის მძევლების კრიზისი.
ჩეჩნეთი საბჭოთა ეპოქაში
ჩეჩნეთის ავტონომიური ოლქი 1920 წლის ნოემბერში, ბოლშევიკების მიერ შეიქმნა. 1934 წელს ის შეუერთდა ინგუშეთის ავტონომიურ ოლქს და შეიქმნა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ავტონომიური ოლქი, რომელიც ორი წლის შემდეგ რესპუბლიკად გამოცხადდა. მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას, საბჭოთა კავშირის ლიდერმა, იოსებ სტალინმა, ჩეჩნებს და ინგუშებს ბრალად დასდო გერმანელებთან თანამშრომლობა. მისი ბრძანებით ორივე ეთნიკური ჯგუფი ცენტრალურ აზიაში გადაასახლეს, ჩეჩნეთ-ინგუშეთის რესპუბლიკა კი დაიშალა. სტალინის გარდაცვალების შემდეგ, ხრუშჩოვის მმართველობის პირობებში, მათ რეაბილიტაციის შესაძლებლობა მიეცათ, რასაც 1957 წელს ჩეჩნეთ-ინგუშეთის რესპუბლიკის აღდგენა მოყვა.
ჩეჩნეთის პირველი ომი
1991 წელს, საბჭოთა კავშირის დაშლამ ჩეჩნებში სეპარატისტული სული გააღვიძა და ამავე წლის აგვისტოში, ჩეჩენმა პოლიტიკოსმა და საბჭოთა კავშირის ყოფილმა საჰაერო ძალების გენერალმა, ჯოხარ დუდაევმა, ადგილობრივი კომუნისტური ხელისუფლების წინააღმდეგ დაუმორჩილებლობა გამოაცხადა. ოქტომბერში დუდაევი ჩეჩნეთის პრეზიდენტად აირჩიეს, ნოემბერში კი მან ცალმხრივად გამოაცხადა ჩეჩნეთის დამოუკიდებლობა რუსეთის ფედერაციისგან. 1992 წელს ჩეჩნეთ-ინგუშეთის დაშლის შედეგად ორი დამოუკიდებელი რესპუბლიკა მივიღეთ: ჩეჩნეთი და ინგუშეთი. დუდაევი აგრესიულ ნაციონალისტურ და ანტირუსულ პოლიტიკას ატარებდა, რის გამოც ოპოზიციურმა ჯგუფებმა რუსეთის მხარდაჭერით არაერთხელ სცადეს მისი ჩამოგდება.
1994 წლის 11 დეკემბერს რუსული ჯარები ჩეჩნეთში შეიჭრნენ. ძლიერი წინააღმდეგობის მიუხედავად, რუსულმა ძალებმა 1995 წლის მარტში დედაქალაქი გროზნო აიღეს. 1996 წლის 21 აპრილს ჩეჩნეთის პრეზიდენტი ჯოხარ დუდაევი რუსეთის დაბომბვებს ემსხვერპლა. დაღუპულთა რიცხვის ზრდასთან ერთად ომი რუსული მხარისთვის უფრო და უფრო არაპოპულარული ხდებოდა, ამიტომ ორივე დაპირისპირებული მხარე ცდილობდა, რომ საომარი მოქმედებები დასასრულისკენ წაეყვანათ. 1996 წლის 31 დეკემბერს, 8 საათიანი მოლაპარაკების შემდეგ, რომელიც ბორის ელცინის მრჩეველ, ალექსანდრე ლებედსა და ჩეჩნეთის წარმომადგენელ, ასლან მასხადოვს შორის გაიმართა, დაიდო ხასავიურტის ხელშეკრულება, რომლითაც ჩეჩნეთი დატოვეს რუსმა სამხედროებმა და ოფიციალურად დასრულდა ჩეჩნეთის პირველი ომი. ხელშეკრულება 2001 წლამდე კრძალავდა ჩეჩნეთსა და რუსეთის ფედერაციას შორის ნებისმიერი ხელშეკრულების დადებას, თუმცა ეს პირობა სულ რაღაც 9 თვის თავზე დაირღვა. 1997 წლის 12 მაისს ახლადარჩეული ჩეჩნეთის პრეზიდენტი, ასლან მასხადოვი მოსკოვში ჩავიდა, სადაც ბორის ელცინთან ერთად სამშვიდობო ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი.
რადიკალების აღზევება ჩეჩნეთში
მასხადოვის არჩევნებში გამარჯვებამ და ჩეჩნეთიდან რუსული ჯარების გაყვანამ ვერ შეძლო რუსეთ-ჩეჩნეთის კონფლიქტის მოგვარება. ომის შემდეგ რუსეთის მთავრობამ ჩეჩნეთი ეკონომიკურ იზოლაციაში მოაქცია, რაც ქვეყანაში პოლიტიკური სიტუაციის დასტაბილურებისთვის მთავარი ხელისშემშლელი ფაქტორი იყო. ერთადერთი რამ, რაც ყველა ჩეჩენს აერთიანებდა, რუსეთის სიძულვილი იყო. რუსული მხარის გასვლასთან ერთად მყიფე ალიანსებმა დაშლა დაიწყეს და ჩეჩნეთის უდიდესი ნაწილი ადგილობრივი მეომრების ხელში აღმოჩნდა. მასხადოვი ვეღარ ახერხებდა სიტუაციის მართვას. რუსეთის მიერ დატოვებული უკანონობა და იდეოლოგიური ვაკუუმი ჩეჩნებში ისლამის რადიკალურმა ფორმამ შეავსო.
ომის დასრულებისთანავე მეამბოხეთა ბანაკი არაერთ მცირე ჯგუფად დაიშალა, რომელთა შორის ყველაზე დიდი გავლენით სარგებლობდა ჯგუფი, რომელსაც შამილ ბასაევი მეთაურობდა. იგი მონაწილეობას იღებდა გროზნოს ისტორიულ დაცვაში, დაღესტნის წინააღმდეგ განხორციელებულ შეტევებში, რითაც რუსეთის აგრესიის წინააღმდეგ მებრძოლი მეამბოხის სახელი მოიხვეჭა, რისი საშუალებითაც დიდი გავლენა ჰქონდა არა მხოლოდ ჩეჩნებზე, არამედ პრეზიდენტ მასხადოვზეც. ბასაევი გაერთიანდა ჩეჩნეთის ომის ისეთ მებრძოლებთან, როგორებიც იყვნენ იბნ ალ ხათაბი და სალმან რადუევი. ხათაბი უცხოელ ჯიჰადისტებს მეთაურობდა, რადუევს კი ჩეჩნეთის თვითგამორკვევაზე ბევრად უფრო დიდი მისწრაფებები ჰქონდა.
ჩეჩნეთში დასადგურებულმა უკანონობამ ხელი შეუწყო ქვეყანაში რადიკალური ისლამის აღზევებას. ისლამის სახელით ბასაევის დაჯგუფება უტევდა ყველას, ვინც წინააღმდეგობას უწევდა ისლამის დამახინჯებულ ფორმას, მათ შორის მუსლიმებსაც კი. ალ ხათაბის მსგავსი უცხოელი მებრძოლები ჩეჩნეთში ჩასახლდნენ, დაქორწინდნენ ადგილობრივებზე და დაიწყეს ტერორიზმის სასწავლო ცენტრების დაარსება, სადაც მათ მიერ მოდიფიცირებულ ისლამს ასწავლიდნენ. რუსეთის წინააღმდეგ მოპოვებულმა გამარჯვებამ ჩეჩნებში ნაციონალიზმისა და უპირატესობის გრძნობა გააღვიძა, რამაც ბასაევს კავკასიის გარშემო ისლამური სახელმწიფოს შექმნა შთააგონა. იმისთვის, რომ შეექმნა კოალიცია და პოლიტიკური სიტუაცია დაესტაბილურებინა, მასხადოვმა ბასაევის ხელში საკვანძო თანამდებობები გააერთიანა. სიტუაციის დასტაბილურების ნაცვლად, ბასაევმა საკუთარი ძალაუფლება და გავლენა იმისთვის გამოიყენა, რომ ისლამის რადიკალურ ფორმას ფესვები მყარად გაედგა ჯერ ჩეჩნეთში, შემდგომ კი ისეთ მეზობელ სახელმწიფოებში, როგორიც დაღესტანი იყო. მისმა რადიკალურმა მისწრაფებებმა სერიოზული განხეთქილება წარმოშვა მასსა და მასხადოვს შორის.
1996 წელს რუსეთი დანაშაულებრივი ქმედებების სერიამ მოიცვა, რაც გამოიხატა რიგითი მოქალაქეების გატაცებაში, მკვლელობაში, საცხოვრებელ და სარკინიგზო კომპლექსებზე მიტანილ იერიშებში. დრამატული სცენარის მიხედვით განვითარებულ მოვლენებში ბრალი ბასაევის უახლოეს გარემოცვას დასდეს. ჩეჩნეთი ისედაც მიიჩნეოდა კრიმინალურ სახელმწიფოდ, აღნიშნული მოვლენების შემდეგ კი ის არამარტო რუსეთის, არამედ მედიის თვალშიც იქცა ტერორისტების თავშესაფრად. ჩეჩენი სეპარატისტების შეჭრა დაღესტანში რუსეთზე განხორციელებულმა ტერორისტულმა თავდასხმებმა სათანადო გამოხმაურება ვერ ჰპოვა, რის გამოც ბასაევმა დაღესტანში შექმნა ბაზა, რათა წაექეზებინა ისლამური რევოლუცია. 1996 წლის შემდეგ ალ ხათაბი დაღესტანში დასახლდა და შექმნა ისლამური სამხედრო მოძრაობა, რომელიც მიზნად ისახავდა დაღესტნის განთავისუფლებას რუსეთის ხელისუფლებისგან. უკიდურესი ისლამური ხედვები წინააღმდეგობას წააწყდა დაღესტანში-ადგილობრივმა საპოლიციო ძალებმა ჩეჩენი და დაღესტნელი მეამბოხეები განდევნა დაღესტნის ტერიტორიიდან და ჩეჩნეთში დააბრუნა. მოულოდნელი დამარცხების საპასუხოდ, 1999 წლის 2 აგვისტოს, ბასაევის ხელმძღვანელობით დაღესტანს დაახლოებით 2000 უცხოელი ჯიჰადისტი და მეამბოხე დაღესტნელი დაესხა. შეტევა მიზნად ისახავდა ისლამური სახელმწიფოს შექმნას. 1999 წლის სექტემბრის შუა რიცხვებში, რუსეთისა და დაღესტნის გაერთიანებულმა ძალებმა საპასუხო თავდასხმა განახორციელოს ჩეჩნეთზე.
რუსეთ-ჩეჩნეთის ურთიერთობები მეორე ჩეჩნური ომის დაწყებამდე
ჩეჩნეთი ბევრი რუსი პოლიტიკოსისა და სამხედრო ლიდერისთვის პირველი ომის შემდეგ დაუმთავრებელ საქმეს წარმოადგენდა. 1996 წლიდან ჩეჩნეთი იქცა ტერორისტების თავშესაფრად, სადაც უკანონობა სუფევდა და გახდა ქვეყანა, რომელმაც არაერთი სამშვიდობო ხელშეკრულების პირობები დაარღვია. 1997 წლის თებერვალში, ხასავიურტის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისა და რუსული სამხედრო შენაერთების მიერ ჩეჩნეთის ტერიტორიის დატოვების შემდეგ, ჩეჩნებმა რესპუბლიკის პრეზიდენტად ასლან მასხადოვი აირჩიეს. ხასავიურტის ხელშეკრულების პირობები პირველად ჩეჩნურმა მხარემ დაარღვია. ჩეჩნეთის ხელმძღვანელობის მიერ აღებული ვალდებულება, რომლის თანახმადაც მათ უნდა ებრძოლათ დანაშაულის, ტერორიზმის, ეროვნული და რელიგიური მტრებისთვის გამართული მანიფესტაციის წინააღმდეგ, არ შესრულდა. გარდა ამისა, 1996 წლიდან ეთნო-პოლიტიკური და ჰუმანიტარული მდგომარეობა ჩეჩნეთში გაუარესდა.
ამ პერიოდში რუსეთის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას იკავებდნენ ევგენი პრიმაკოვი და სერგეი სტეპაშინი. მათი სტრატეგია ორიენტირებული იყო მასხადოვთან აქტიურ მუშაობაზე, რომელიც საბჭოთა არმიის ყოფილი ოფიცერი გახლდათ. როდესაც გენერალ ალექსანდრ ლებედის ინიციატივით რუსული მხარე ჩეჩნეთიდან გასვლას დათანხმდა, ჩეჩნურ მხარეს ისინი დიდ დახმარებას დაპირდნენ. დაპირება, რომელიც ომის შემდგომი ჩეჩნეთის აღდგენას და პოლიტიკური სიტუაციის დასტაბილურებას ითვალისწინებდა, არ შესრულდა, რის შედეგადაც ჩეჩნეთში რადიკალიზმმა იმძლავრა. კრიმინალური ბანდებისა და ექსტრემისტული ჯგუფების ტერიტორიები თანდათან ფართოვდებოდა.
ადამიანთა გადატაცებების დაუსრულებელი სერია
1996 წლის დეკემბერში, რუსული ჯარების მიერ ჩეჩნეთის დატოვების შემდეგ, კავკასიის რეგიონი გატაცებების ტალღამ მოიცვა. მძევალთა უმეტესობა კავკასიის ჯარის ნაწილებში მყოფი რუსი წვევამდელები იყვნენ. გატაცებების მსხვერპლი არაერთი რუსი ჟურნალისტი, 60-ზე მეტი უცხოელი და თავად პრეზიდენტ ელცინის ელჩი ჩეჩნეთში, რომელიც 1998 წელს გაათავისუფლეს.
1999 წლის მარტში, რუსეთის მთავარი ელჩი ჩეჩნეთში და რუსეთის შინაგან საქმეთა მინისტრი, გენერალი გენადი შპიგუნი, გროზნოში მდებარე აეროპორტიდან გაიტაცეს. საპასუხოდ, შინაგან საქმეთა სამინისტრომ ჩეჩნეთის სასაზღვრო რეგიონში ჯარი შეიყვანა და ჩეჩნეთს ძალის გამოყენებით დაემუქრა, თუ არ გაათავისუფლებდნენ მძევალს. 2000 წლის 31 მარტს შპიგუნი გარდაცვლილი იპოვეს.
მასობრივ მკვლელობებს რამდენიმე ათასი უდანაშაულო მოქალაქის სიცოცხლე ემსხვერპლა. 1999 წლის ნოემბრის ბოლოსთვის რუსული მხარე აცხადებდა, რომ მოკლეს 4000-მდე აჯანყებული, თავად კი 187 სამხედრო დაკარგეს. ჩეჩნური მხარის განცხადებით, მათ რამდენიმე ათასი რუსი სამხედრო მოკლეს, თავად კი მინიმალური დანაკარგი ჰქონდათ.
მეორე ჩეჩნური ომის დასაწყისი და სტრატეგიული მიზნები
პირველი ომისგან განსხვავებით, რუსი პოლიტიკოსები და სამხედრო ლიდერები მეორე ჩეჩნურ ომს წარმოიდგენდნენ, როგორც სამართლიან ომს ტერორიზმისა და ტერორისტული სიმპატიების წინააღმდეგ. მრავალწლიანი ტერორისტული თავდასხმებისა და ჩეჩენი მეამბოხეების მიერ რუსეთში ჩადენილი არაერთი დანაშაულებრივი ქმედებისგან გადაღლილმა რუსულმა მოსახლეობამ მხარი დაუჭირა ომის წამოწყებას. რუსეთის მთავრობის და მასხადოვის არაერთმა ერთობლივმა მცდელობამ, დაერეგულირებინათ სიტუაცია, შედეგი ვერ გამოიღო, რაც მასხადოვის ძალაუფლების შემცირებამ განაპირობა.
1999 წელს რუსეთის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა ახალმა პოლიტიკურმა ლიდერმა, ვლადიმერ პუტინმა დაიკავა. მან ძლიერი ანტიჩეჩნური კამპანია წამოიწყო, რაც გამოიხატა მის მიერ გაკეთებულ არაერთ ანტიჩეჩნურ და ანტიტერორისტულ განცხადებაში. ძლიერი პოლიტიკური მხარდაჭერის დამსახურებით, პუტინმა 1999 წლის 1 ოქტომბერს ჩეჩნეთზე სახმელეთო თავდასხმის ბრძანება გასცა.
მეორე ჩეჩნურ ომში რუსეთის სტრატეგიული მიზნები პირველი ომში არსებული სურვილების გაგრძელება იყო, რასაც ანტიტერორისტული პათოსი დაემატა. 3 მთავარი სამხედრო მიზანი უცვლელი დარჩა: რუსები აცნობიერებდნენ, რომ მათ ერთდროულად ორ ომში უწევდათ ბრძოლა:პირველი ომი სეპარატისტების წინააღმდეგ იყო, რომლებსაც დამოუკიდებლობის მოპოვება სურდათ, მეორე ომში კი ისინი რადიკალური ისლამის გავრცელების სურვილით შეპყრობილ ტერორისტებს ებრძოდნენ. პირველი ომის მსგავსი სამხედრო მიზნების მიუხედავად, მეორე ჩეჩნურ ომში რუსების მისია შეიცვალა.
ჩეჩნეთის მზაობა საომარი ქმედებებისთვის
რუსული წყაროების თანახმად, ჩეჩნების მზაობა 1999 წელს 1994 წლის მდგომარეობასთან შედარებით, ბევრად ნაკლები იყო. ჩეჩენმა ლიდერებმა სასწავლო ცენტრები შექმნეს, სადაც დაიქირავეს ასამდე უცხოელი ინსტრუქტორი და გამოცდილი ჩეჩენი მებრძოლები. სასწავლო ბანაკებს განსხვავებული ფუნქციები ჰქონდათ:ალოს აბუ ჯაფარი ორიენტირებული იყო პარტიზანული ტაქტიკის და სროლითი უნარების განვითარებაზე; იაკუბის ბანაკი დახელოვნებული იყო მძიმე იარაღში; აბუბაქარის ბანაკი ასწავლიდა დივერსიულ და ტერორისტულ ტაქტიკებს, დავლათის ბანაკი კი იდეოლოგიურ და ფსიქოლოგიურ ომზე იყო კონცენტრირებული.
მიხეილ იშხნელი
მიხეილ ნიკოლოზის ძე იშხნელი (დ. 1886, სოფ. არადეთი, ახლანდ. ქარელის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 თებერვალი, 1938, ქ. მინუსინსკი, კრასნოიარსკის მხარე, რუსეთი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, ექიმი.
ესტონური ენა
ესტონური ენა — ესტონელების ენა. ესტონეთის სახელმწიფო და ევროკავშირის ერთ-ერთი ოფიციალური ენა. ეკუთვნის ფინურ-უგრული ოჯახის ბალტოფინურ ჯგუფს. დამწერლობა ლათინური ანბანით წარმოებს.
მიხეილ იშხნელი
ბიოგრაფია
მიხეილ იშხნელი დაიბადა სოფელ არადეთში 1886 წელს. უმაღლესი სამედიცინო განათლება რუსეთში მიიღო. საექიმო მოღვაწეობის პარალელურად მონაწილეობდა საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი (1915 წლიდან).
ჩეჩნეთის მეორე ომი
ჩეჩნეთის მზაობა საომარი ქმედებებისთვის
სხვადასხვა წყაროს თანახმად, ჩეჩნები უსამა ბინ ლადენის მხარდაჭერით სარგებლობდნენ, რომელიც იემენიდან, ავღანეთიდანდა მეზობელი სახელმწიფოებიდან დაქირავებულ მეომრებს აგზავნიდა ჩეჩნეთის მიმართულებით. პაკისტანის ტერორისტული ჯგუფები და ბინ ლადენის ალ-კაიდამეომრების გაწვრთნით იყვნენ დაკავებულები.
ესტონური ენა
ესტონური ანბანი
მინი|150პქ|მარცხნივ|[[ესტონურის გრამატიკა, გამოქვეყნებული 1637 წელს]] ესტონურ ანბანში 32 ასოა.
ჩეჩნეთის მეორე ომი
ჩეჩნეთის მზაობა საომარი ქმედებებისთვის
დაღესტანში რუსული და ჩეჩნური ძალების დაპირისპირებისას ნათელი გახდა, რომ ჩეჩენი მეამბოხეები მზად იყვნენ საომრად. სოფლის რელიეფში არსებული გამოქვაბულები მათ ქვებით ამოავსეს და შექმნეს თავშესაფრები, რათა ნებისმიერი გზით თავი დაეღწიათ საჰაერო და სამხედრო თავდასხმებისთვის. სოფლებსა და ქალაქებში საბრძოლო პოზიციონირებისთვის ისინი შენობების ქვედა სართულებს და სარდაფებს იყენებდნენ. რუდიმენტული მაღაროები, რომლებიც მათ საბრძოლო პოზიციებზე შექმნეს ცხადყოფდა, რომ მებრძოლები პროფესიონალების მიერ იყვნენ გაწვრთნილები.
ესტონური ენა
დამწერლობის მაგალითი
ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის პირველი თავის ნაწილი ესტონურად:
მიხეილ იშხნელი
ბიოგრაფია
I მსოფლიო ომში (1914-1918) სამხედრო ექიმად მსახურობდა ჩრდილოეთის ფრონტზე. 1918 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოში. იყო დამოუკიდებელი ნაციონალ-დემოკრატიული (ეროვნული) პარტიის მთავარი კომიტეტის წევრი. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ აქტიურად მონაწილეობდა გამათავისუფლებელ მოძრაობაში. იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის და საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის „სამხედრო კომისიის“ წევრი. უშუალოდ იყო ჩართული 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მომზადებაში. აჯანყების წინ ფარულად იმყოფებოდა ჩაჩნეთში ადგილობრივ მეამბოხეებთან ერთობლივი მოქმედების შესათანხმებლად. გამოსვლების ჩახშობის შემდეგ დამოუკიდებლობის კომიტეტის სხვა ლიდერებთან ერთად დააპატიმრეს შიომღვიმეში. მიუსაჯეს დახვრეტა, რომელიც შეეცვალა 10 წლით თავისუფლების აღკვეთით „სასტიკი იზოლაციით“. 1934 წელს 3 წლით გადაასახლეს ციმბირში, ქალაქ მინუსისკში, სადაც 1937 წლის 6 ნოემბერს დააპატიმრეს ე. წ. „ჯანდაცვის სამინისტროს საქმესთან“ დაკავშირებით. 1938 წლის 13 თებერვალს საბჭოთა საგანგებო სასამართლომ მოუსაჯა სიკვდილით დასჯა ქონების კონფისკაციით. 20 თებერვალს დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია კრასნოიარსკის სამხარეო სასამართლოს მიერ 1956 წელს.
ჩეჩნეთის მეორე ომი
რუსეთის მზაობა საომარი ქმედებებისთვის
პირველი ჩეჩნური ომისგან განსხვავებით, მეორე ომისთვის რუსული არმია განსაკუთრებულად მომზადებული და ორგანიზებული იყო. 100 000-ზე მეტ რუს სამხედროს ჰქონდა როგორც საჰაერო, ასევე საარტილერიო მხარდაჭერა. განსხვავებით 1994 წელს, გროზნოში შეჭრისას ფრაგმენტულად ორგანიზებული რუსული ჯარისა, ამჯერად ისინი ბევრად უკეთ იყვნენ მომზადებულები საბრძოლველად. რუსული ძალები რუსეთის ელიტარული არმიის წევრებით იყო დაკომპლექტებული, რომელშიც შედიოდა:სპეცნაზი, საზღვაო ძალა და პარაშუტისტები, რომლებსაც ზურგს უმაგრებდა კარგადანაზღაურებადი, გაწვრთნილი და მომარაგებული რეგულარული არმია. 1998 წელს რუსებმა ფართომასშტაბიანი წვრთნა ჩაატარეს, რომელშიც დაახლოებით 15 000 სამხედრო იღებდა მონაწილეობას, რათა ჩეჩნეთისთვის მზაობა ჰქონოდათ.
ესტონური ენა
დამწერლობის მაგალითი
Kõik inimesed sünnivad vabadena ja võrdsetena oma väärikuselt ja õigustelt.
(ყოველი ადამიანი დაბადებულია თავისუფლად და თანასწორად მის ღირსებებსა და უფლებებში.)
ჩეჩნეთის მეორე ომი
რუსეთის მზაობა საომარი ქმედებებისთვის
ჩეჩნების დაღესტანში შეჭრამ დააჩქარა რუსული მხარის მიერ ჩეჩნეთის იზოლაცია და საჰაერო თავდასხმების დაწყება კრიტიკულ სამხედრო ობიექტებზე. პირველ ომში არასათანადო მომზადებისგან მიღებული მარცხი, რაც გამოიხატა სამოქალაქო პირებისთვის ძირითადი სერვისების ვერ უზრუნველყოფით, რუსული მხარისთვის კარგი გაკვეთილი აღმოჩნდა. რუსეთის მთავრობამ იძულებით გადაადგილებული სამოქალაქო პირებისთვის შექმნა სასწრაფო დახმარების სამსახურები და ბანაკები, რომლებიც აქტიურად თანამშრომობდნენ ჰუმანიტარულ სააგენტოებთან, რათა სწრაფი პირველადი დახმარება გაეწიათ დაზარალებულებისთვის.
რუსული კამპანია პირველი ჩეჩნური ომის წარუმატებლობის გამოსწორებას ყველანაირად ცდილობდა. ის წარმოდგენილი იყო 5 ფაზით:
სახმელეთო სვლა
სახმელეთო სვლა წარმოადგენდა მეთოდოლოგიურ თავდასხმას ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებით, რათა მიწასთან გაესწორებინათ ტერორისტების თავშესაფრები. როდესაც რუსული ძალები ქალაქებისა და სოფლების მსგავს ურბანულ დასახლებებს მიუახლოვდნენ, რუსმა ოფიცრებმა ოკუპანტებს ულტიმატუმი წაუყენეს:გადაეცათ მათთვის ჩეჩენი ტერორისტები, ან დაეტოვებინათ ტერიტორია. თუ სადაზვერვო ძალებს ურბანული ტერიტორიიდან ცეცხლს გაუხსნიდნენ, ისინი ხანძრის დახმარებით ყველაფერს მიწასთან გაასწორებდნენ.
რუსებმა ქვეითი ჯარებისგან დაცლილი ურბანული ტერიტორიების დასაკავებლად პრორუსული ჩეჩნური პოლიცია გამოიყენეს. ძალადობრივმა ქმედებებმა, რომლებსაც ადგილი ჰქონდა ჩეჩენ მეომრებს, ბასაევის რადიკალებს და ზომიერ ჩეჩნებს შორის, რუსებს შესაძლებლობა მისცა, რომ ზომიერი ჩეჩნების დაქირავებით სიტუაცია დაერეგულირებინა. რუსეთის მთავრობამ ფულისა და ამნისტიის პროგრამის გამოყენებით ათასობით ზომიერი ჩეჩენი დაიქირავა, რათა ებრძოლათ რადიკალების წინააღმდეგ, ამჯერად უკვე რუსეთის მხარეს.
ბრძოლა გროზნოსთვის 1999 წელს, გროზნოსთვის წამოწყებულ ბრძოლაში რუსებმა ათასობით ჩეჩენი გააერთიანეს ბისლან განთამიროვის ხელმძღვანელობის ქვეშ. განთამიროვი გროზნოს ყოფილი მერი იყო, რომელიც დუდაევის წინააღმდეგ გაერთიანებულ ჩეჩნებს მეთაურობდა 1994 წლის სექტემბრის წარუმატებელ სახელმწიფო გადატრიალებაში. მეორე ჩეჩნურ ომში პრორუსი ჩეჩნებისა და 100 000-მდე რუსი სამხედროების კომბინაციამ რუს მეთაურებს შესაძლებლობა მისცა, ჩაეტარებინათ მრავალრიცხოვანი სამხედრო ოპერაციები და დაეკავებინათ ურბანული ტერიტორიები.
1999 წელს რუსებმა გროზნომდე მიაღწიეს, რაც სრულიად განსხვავდებოდა 1994 წლის შემთხვევისგან. ყველაზე თვალშისაცემი ცვლილება ქალაქის გრძელი ალყა იყო, რასაც თან ახლდა დაბომბვები და მძიმე არტილერია, რომლის ხმაც ჩეჩნეთის ჩრდილოეთ ნაწილამდეც კი აღწევდა. რუსი სამხედროები გროზნოს მისადგომებთან ოქტომბერში გამოჩნდნენ, დაბომბვები და საარტილერიო შეტევები კი დეკემბერში დაიწყეს. ამ პერიოდში ისინი გარეუბნებში არსებულ ძირითად ობიექტებს იცავდნენ და აჯანყებულების შეჩერებას ცდილობდნენ. ჩეჩნები თავის მხრივ რუსული უნიფორმებით ინიღბებოდნენ და არბევდნენ რუსულ ძალებს. რუსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრო ამ თავდასხმების ფონზე აცხადებდა, რომ გროზნოს გარეუბნებში არსებული სიტუაცია ქალაქზე თავდასხმის დასაწყისი იყო. ამ მოსაზრებას არ იზიარებდნენ რუსი პოლიტიკოსები. ისინი თვლიდნენ, რომ მათ არ ჰქონდათ გეგმა, რომლითაც თავდასხმას განახორციელებდნენ. ეს არ ნიშნავდა იმას, რომ ისინი სამუდამოდ უარს ამბობდნენ ამ შესაძლებლობაზე.
დეკემბრის შუა რიცხვებში, გროზნოში, რუსი სამხედროებით დაკომპლექტებული მრავალრიცხოვანი არმია შევიდა. მათ უპირველესად სახანძრო მისიების გამოყენებით შეამოწმეს დაზვერვის ეფექტურობა, რათა შეეფასებინათ წინააღმდეგობის ძალა. ერთ-ერთი ასეთი ქმედება დასავლურმა მედიამ ქალაქზე თავდასხმად შეაფასა. რუსეთის ხელისუფლება მოქალაქეებს უსაფრთხო დერეფნების გამოყენებით ქალაქის დატოვებისკენ მოუწოდებდა, რაც იმას მოასწავებდა, რომ წინ რაღაც სერიოზული იყო. ხელისუფლების უარყოფის მიუხედავად, 23 დეკემბრიდან ნათელი იყო, რომ გროზნოზე სრულმასშტაბიანი შეტევა ხორციელდებოდა.
რუსული შეტევები მეტწილად ეყრდნობოდა რუსეთის მოკავშირე ჩეჩნურ საპოლიციო სისტემას, ბესლან განთამიროვის ხელმძღვანელობით, რომელიც გროზნოს ყოფილი მერი იყო. ის გაფლანგვის ბრალდებით დააპატიმრეს და სასჯელი რუსეთში მოიხადა. 1994 წელს განვითარებული მოვლენების დროს ის კონტრევოლუციურ ჯარს სარდლობდა, რომლის მიზანიც რუსეთისთვის გროზნოს გადაცემა იყო. 1999 წელს ის შეიწყალეს და ახალი შანსი მისცეს. განთამიროვის მოკავშირეები იმედოვნებდნენ, რომ გამარჯვებას ერთ კვირაში მოიპოვებდნენ, საჯარო გამოსვლებში კი აცხადებდნენ, რომ დეკემბრის ბოლოდან იანვრის დასაწყისადმე გროზნოს მთელ ტერიტორიას და მნიშვნელოვან ობიექტებს დაიკავებდნენ. განთამიროვის პოლიციის გარდა, რუსეთის თავდამსხმელი ძალა ქალაქის სიდიდის შესაბამისად 4000-5000 კაციანი იყო, ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე კი 100 000-ზე მეტი სამხედრო იყო წარმოდგენილი. მასში წარმოდგენილი იყო:ორი MVD ბრიგადა, ტანკებით აღჭურვილი არმიის ლეგიონი, არტილერია, საჰაერო თავდასხმა და სპეცნაზის კომპონენტები. მასში ასევე შედიოდნენ სნაიპერები, დივერსანტები და NBC ჯარები.
რუსებმა მალევე შეაფასეს მოწინააღმდეგის ძალა. ჩეჩნები წარმოდგენილები იყვნენ 2000-2500 კაცით. მათ ხელთ იყო არაერთი მრავალფეროვანი იარაღი, ჯავშანტექნიკა და მექანიკური მანქანები, გრადის სარაკეტო დანადგარები, 152მმ ჰოიზერები, 120მმ ნაღმმტყორცნები და საჰაერო თავდაცვის რაკეტები.
1999 წელს გროზნოზე განხორციელებული თავდასხმა ბევრად უფრო კარგად იყო დაგეგმილი, ვიდრე 1994 წელს. რუსული სტრატეგიის თანახმად, ქალაქი 15 სექტორად დაიყო. თხუთმეტივე სექტორში სათითაოდ უნდა შეემოწმებინათ წინააღმდეგობის დონე, რასაც მოყვებოდა საარტილერიო და საავიაციო თავდასხმა საფრთხისშემცველ ტერიტორიებზე. ამის შემდეგ ნაღმმტყორცნებისა და სნაიპერის ცეცხლის გამოყენებით გამნაღმველები რუსული სპეცსამსახურისთვის შექმნიდნენ დერეფანს. მათ წინ განთამიროვის პოლიცია მიუძღვოდა, რომელსაც ძირითად წერტილებზე უნდა აეღო კონტროლი. გეგმის თანახმად, ომის დასასრულს, ჩეჩნეთში რუსეთის ძალაუფლება ობობის ქსელივით უნდა გავრცელებულიყო. რუსული გეგმის ავტორები იმედოვნებდნენ, რომ აღნიშნული ობობის ქსელი მნიშვნელოვნად შეზღუდავდა მეამბოხე ძალების გადაადგილებას და საარტილერიო ძალებისა და ქარიშხლის რაზმების წინაშე ისინი სრულიად დაუცველები გახდებოდნენ.
რუსული ქარიშხლის რაზმები მაქსიმალურ მოქნილობასა და მობილურობაზე იყო გათვლილი. თითოეული რაზმი, როელიც სამი ჯარისკაცისგან შედგებოდა, აღჭურვილი იყო RPG– ით, ავტომატური თოფით და სნაიპერული თოფით. მათ მხარს უჭერდა ავტომატური იარაღით შეიარაღებული ორი დამატებითი ჯარისკაცი.