cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
თურქეთის სახელმწიფო რკინიგზა
თურქეთის სახელმწიფო რკინიგზა ფლობს რამდენიმე სხვა კომპანიებსაც და ფლობს აქციებს საზღვარგარეთაც, მათ შორის "İZBAN"-საც, რომელიც არის სამგზავრო სარკინიგზო ოპერატორი იზმირის გარშემო, სადაც TCDD-ს აქვს 50 % წილი. აქ არის ყველა კომპანია, რომელებიც ჩართულნი არიან სარკინიგზო ტრანსპორტში, ან იყენებენ სარკინიგზო ტრანსპორტს. TCDD 1994 წლიდან "InterRail" წევრია.
სქოლიო
კატეგორია:ტრანსპორტი თურქეთში კატეგორია:თურქული ბრენდები
ლაშა გვალია
ლაშა გვალია (დ. 6 ოქტომბერი, 1991, ფოთი) — ქართველი ფეხბურთელი, თამაშობს „ზესტაფონში“, ცენტრალური ნახევარმცველის პოზიციაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1991 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ფოთის კოლხეთის ფეხბურთელები კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები კატეგორია:ურალის ფეხბურთელები კატეგორია:ზესტაფონის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 6 ოქტომბერი
დარეჯან ბატონიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი დარეჯან ბატონიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს შემდეგ პიროვნებათაგან ერთ-ერთს:
ორკახო
ორკახო (Orcajo, Forcallo) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების სარაგოსის პროვინციის კამპო-დე-დაროკის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 28,447724 კმ². მოსახლეობა — 55 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:სარაგოსის მუნიციპალიტეტები
ვალერიან კანდელაკი (დრამატურგი)
ვალერიან ლაზარეს ძე კანდელაკი (დ. 19 ივლისი, 1918, სუფსა, ოზურგეთის მაზრა — გ. 2 აპრილი, 1983, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).
ბიოგრაფია
1925 წელს შეიყვანეს პირველდაწყებით სკოლაში, ბათუმში, რომელიც დაამთავრა 1936 წელს. 1936-1938 წლებში სწავლობდა ბათუმის ლენინის სახელობის საშუალო სკოლაში, 1938-1940 წლებში კი სწავლობდა ბათუმის სამასწავლებლო ინსტიტუტში, 1940 წლიდან კი სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ენის და ლიტერატურის ფაკულტეტზე. პარალელურად დაუსწრებლად სწავლობდა საკავშირო იურიდიულ ინსტიტუტში მეოთხე კურსამდე
1940 წლიდან მუშაობდა ბათუმში ქალაქის აღმასკომის იურისტად, შემდგომში კი ბათუმის თეატრის მსახიობად. იმ პერიოდში ბათუმის თეატრს სათავეში ედგა არჩილ ჩხარტიშვილი, რომლის სპექტაკლების გამო კანდელაკმა დაიწყო პიესების წერა. თეატრმა მოიწონა და 1944 წელს დადგა მისი რამდენიმე ნაწარმოები, მათ შორის დიდი სამამულო ომისადმი მიძღვნილი პიესა „ბაბუა თევდორე“, რომელიც ასევე წარმატებით იდგმებოდა ჭიათურის თეატრის სცენაზე. 1945 წლიდან იყო აჭარის დამცველთა კოლეგიის წევრი. 1952 წელს გამოქვეყნდა მისი პირველი წიგნი „ამაღლებული სოფელი“.
ამას მოჰყვა „სარეველა“ (1953), „მაია წყნეთელი“ (1955), „ქართლის ჩირაღდნები“ (1960), „ნაკრძალში“ (1966), „დრო-24 საათი“ (1970), „გრძელი დღე“ (1974), „ოქროს საწმისი“, „აიეტი“ (1975) და სხვა. დრამატურგს ეკუთვნის „მაია წყნეთელის“ (1959) კინოსცენარი, რომელიც რეზო ჩხეიძემ გადაიღო. ფილმს დიდი წარმატება ხვდა წილად. მისივე სცენარით განხორციელდა სატელევიზიო დადგმები „მოლოდინი“ (1967) და „იხატებოდა სურათი“ (1968).
დაჯილდოვებული იყო საპატიო ნიშნის ორდენით და მედლებით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ევროპა (თანამგზავრი)
ევროპა (იუპიტერი II) — პლანეტა იუპიტერთან მეექვსე ყველაზე ახლოს მდებარე თანამგზავრი (მთვარე) და ყველაზე პატარა 4 გალილეისეული მთვარიდან, მაგრამ ის სიდიდით მეექვსე თანამგზავრია მზის სისტემაში. ევროპა 1610 წელს გალილეო გალილეიმ აღმოაჩინა და შესაძლებელია, მისგან დამოუკიდებლად, ზიმონ მარიუსმაც იმავე დროს. ევროპის პროგრესულად უკეთესი შესწავლა საუკუნეების მანძილზე დედამიწაზე არსებული ტელესკოპებით ხდებოდა, ხოლო შემდეგ კოსმოსური მისიებით, რომლებიც 1970-იან წლებში ხორციელდებოდა.
ევროპა მთვარეზე ოდნავ მცირეა. ის ძირითადად სილიკატური ქვისაგან შედგება და დიდი ალბათობით, მას რკინის ბირთვი აქვს. მას გათხელებული ატმოსფერო აქვს, რომელიც უმეტესად ჟანგბადისაგან შედგება. მისი ზედაპირი წყლის ყინულისაგან შედგება და მზის სისტემაში ერთ-ერთი ყველაზე გლუვია. ეს ზედაპირი „დაკაწრულია“ ნაპრალებითა და ზოლებით, ხოლო კრატერები შედარებით იშვიათია. ზედაპირის ასეთმა აშკარა ახალგაზრდობამ და სიგლუვემ წარმოშვა ჰიპოთეზა, რომ მის ქვეშ არსებობს ოკეანე, სადაც შესაძლებელია არამიწიერი სიცოცხლე არსებობდეს. ამ ჰიპოთეზის თანახმად, იუპიტერის გრავიტაციის მიერ ევროპის გაწელვის შედეგად მიღებული სითბო ხელს უწყობს ოკეანეს, რომ იყოს თხევადი და წარმართავს ისეთივე გეოლოგიურ აქტივობებს, როგორიცაა დედამიწაზე ფილების ტექტონიკა. 2014 წლის 8 სექტემბერს ნასამ განაცხადა, რომ მათ იპოვეს მტკიცებულება, რომლითაც ადრე გაკეთებული განცხადება ევროპის სქელი ყინულის გარსის ქვეშ ფილების ტექტონიკის შესახებ დაამტკიცეს — ასეთი გეოლოგიური აქტივობის პირველი ნიშანი დედამიწის გარდა სხვა პლანეტაზე (ამ შემთხვევაში თანამგზავრზე).
2013 წლის დეკემბერში ნასამ განაცხადა „თიხის მსგავსი მინერალების“ (განსაკუთრებით ფილოსილიკატები) აღმოჩენის შესახებ ევროპის ყინულოვან ქერქზე, რომლებიც ხშირად ასოცირდება „ორგანულ მატერიასთან“. გარდა ამისა, ნასამ ჰაბლის ტელესკოპის დახმარებით ჩატარებული კვლევების საფუძველზე განაცხადა წყლის ორთქლის პლუმაჟების აღმოჩენა ევროპაზე, რომელიც სატურნის მთვარე ენცელადზე აღმოჩენილ წყლის ორთქლის პლუმაჟებს წააგავდა.
1989 წელს გაშვებული გალილეოს მისიამ ევროპაზე არსებული ამჟამინდელი მონაცემების დიდი ნაწილი უზრუნველყო. მართალია, არც ერთი კოსმოსური ხომალდი არ დამჯდარა ევროპის ზედაპირზე, მაგრამ მისმა დამაინტრიგებელმა მახასიათებლებმა რამდენიმე ამბიციური კვლევითი წინადადება წარმოშვა. ევროპის კოსმოსური სააგენტოს „იუპიტერის ყინულოვანი მთვარის მკვლევარი“ (Jupiter Icy Moon Explorer - JUICE) არის მისია ევროპაზე, რომლის განხორციელება 2022 წლისთვისაა დაგეგმილი. ნასა კი გეგმავს რობოტულ მისიას, რომელიც „შუა 2020-იანებში“ გაეშვება.
აღმოჩენა და სახელდება
იუპიტერის სხვა უდიდეს 3 მთვარესთან (იო, განიმედე და კალისტო) ერთად ევროპა გალილეომ 1610 წლის იანვარში აღმოაჩინა. იოს აღმოჩენის შესახებ პირველი განცხადება გალილეო გალილეიმ 1610 წლის 7 იანვარს გააკეთა, რომელსაც რეფრაქტული ტელესკოპით პადუას უნივერსიტეტში აკვირდებოდა. თუმცა ამ დაკვირვებებისას გალილეომ ვერ შეძლო იოსა და ევროპის განცალკევება თავისი ტელესკოპის სისუსტის გამო, ამიტომ ეს ორი სინათლის ერთ წერტილად იქნა ჩაწერილი. იო და ევროპა პირველად განცალკევებულად გალილეომ დააფიქსირა მომდევნო დღეს, 1610 წლის 8 იანვარს (საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიხედვით, ევროპის აღმოჩენის ოფიციალური თარიღი), იუპიტერის სისტემის შესწავლისას.
ყველა გალილეისეული თანამგზავრების მსგავსად, ევროპასაც ზევსის მიჯნურის სახელი ჰქვია, იუპიტერის ბერძნული ორეული, ამ შემთხვევაში ევროპა, ტვიროსის მეფის ასული. სახელდების სქემა ზიმონ მარიუსმა წამოაყენა, რომელსაც აშკარად დამოუკიდებლად აღმოაჩინა 4 თანამგზავრი, თუმცა, გალილეო ეჭვობდა, რომ მარიუსმა პლაგიატი ჩაიდინა. მარიუსმა წინადადება იოჰანეს კეპლერს მიაწერა.
სახელებმა მნიშვნელობა დაკარგა მნიშვნელოვან დროს და ზოგად გამოყენებაში არ განახლებულა XX საუკუნის შუა ხანებამდე. ბევრად ადრეულ ასტრონომიულ ლიტერატურაში ევროპა ჩვეულებრივადაა მოხსენებული რომაული ციფრული სახელით: „იუპიტერი II“ (ეს სისტემა გალილეოს ეკუთვნის) ან „იუპიტერის მეორე თანამგზავრი. 1892 წელს, როდესაც აღმოაჩინეს ამალთეა, რომლის ორბიტა უფრო ახლოსაა იუპიტერთან, ვიდრე გალილეისეული მთვარეების, ევროპამ მესამე ადგილზე გადაინაცვლა. „ვოიაჯერის“ ზონდებმა კიდევ სამი შიდა მთვარე აღმოაჩინა 1979 წელს, ამიტომ ამჟამად ევროპა იუპიტერის მეექვსე თანამგზავრადაა მიჩნეული, თუმცა, მას ზოგჯერ იუპიტერი II ეწოდება მაინც.
ორბიტა და ბრუნვა
მინი|400პქ|მარცხნივ|ანიმაციაზე ნაჩვენებია იოს ლაპლასი რეზონანსი ევროპასთან და განიმედესთან ერთად.
ევროპა იუპიტერის გარშემო სრულ ორბიტას 3,5 დღეს ანდომებს, მისი ორბიტალური რადიუსი კი 670 900 კილომეტრია. მისი ექსცენტრისიტეტი არის მხოლოდ 0,009, ამიტომ მისი ორბიტა თითქმის წრიულია და ორბიტალური დახრილობა იუპიტერის ეკვატორულ სიბრტყესთან მცირეა — 0,470°. მისი მეგობარი გალილეისეული მთვარეების მსგავსად, იუპიტერს ევროპაც გრავიტაციულად ჰყავს ჩაჭერილი და ერთი ნახევარსფერო მუდმივად იუპიტერისკენაა მიბრუნებული. ამის გამო ევროპის ზედაპირზე არსებობს ქვეიუპიტერისეული წერტილი, რომლიდანაც იუპიტერი გამოჩნდება პირდაპირ ზემოთ დაკიდებული. ევროპის საწყისი მერიდიანი არის ის მონაკვეთი, რომელიც ამ წერტილს კვეთს. ერთ-ერთი კვლევის თანახმად, შესაძლოა გრავიტაციული ჩაჭერა სრული არ იყოს, ამიტომ წარმოიშვა არასინქრონული ბრუნვა: ევროპის ბრუნვის სისწრაფე ორბიტაზე მოძრაობის სისწრაფეზე მეტია, ყოველ შემთხვევაში შორეულ წარსულში ასე იყო. ეს გვაფიქრებინებს, რომ შინაგანი მასა ასიმეტრიულადაა გადანაწილებული და რომ თხევადი ზედაპირის ფენა აცალკევებს ყინულოვან ქერქს კლდოვანი ინტერიერისგან.
ევროპის ორბიტის ოდნავი ექსცენტრისიტეტი, რომელსაც სხვა გალილეისეული მთვარეების გრავიტაციული შეშფოთებები უნარჩუნებს, იწვევს მისი ქვეიუპიტერისეული წერტილის რხევას დაახლოებით შუა პოზიციაზე. როცა ევროპა იუპიტერს ოდნავ უფრო უახლოვდება, იუპიტერის გრავიტაცია იზრდება, რის შედეგადაც ევროპა იწელება მისკენ და მისგან შორს. როცა ევროპა იუპიტერს შორდება, იუპიტერის გრავიტაციული მიზიდულობა მცირდება, ამის შედეგად კი ევროპა უფრო სფერული ფორმის ხდება და მის ოკეანეში მიქცევა-მოქცევები წარმოიქმნება. ევროპის ორბიტალური ექსცენტრისიტეტი განუწყვეტლივ იტუმბება იოსთან ორბიტალური რეზონანსის გამო. აქედან გამომდინარე, გრავიტაციული მიზიდულობით გაწელვა ევროპის შიდა ნაწილებს ზელს და მას სითბოს წყაროს აძლევს, რაც იმის შესაძლებლობას იძლევა, რომ მისი ოკეანე თხევადი დარჩეს. ამ ენერგიის ძირითადი წყარო იუპიტერის ბრუნვაა.
როდესაც მეცნიერები შეისწავლიდნენ უნიკალურ ნაპრალებს, რომელიც ევროპის ყინულოვან სახეს „ხაზავს“, აღმოაჩინეს მტკიცებულებები, რომლის მიხედვითაც იუპიტერის ეს მთვარე გარკვეული დროის მანძილზე დახრილ ღერძზე ბრუნავდა. თუ ეს ჰიპოთეზა მართალია, მაშინ მისი ეს დახრა ევროპის უამრავ მახასიათებელს ახსნის. ევროპის გადამკვეთი ნაპრალების უზარმაზარი ქსელი ნიშანია იმ ზეგავლენისა, რომელიც თანამგზავრის გლობალურ ოკეანეში არსებულმა ძლიერმა მიქცევა-მოქცევებმა გამოიწვია. ევროპის დახრილობას შეუძლია გავლენა იქონიოს იმ გამოთვლებზე, თუ მთვარის ისტორიის რა ნაწილია ჩაწერილი მის გაყინულ გარსში, რა რაოდენობის სითბო გამოიყოფა მიქცევა-მოქცევებით მის ოკეანეში და, მეტიც, რამდენ ხანს იყო ოკეანე თხევად მდგომარეობაში. თანამგზავრის ყინულის ფენა იქამდე უნდა გაიწელოს, რომ ეს ცვლილებები დაიტიოს. როდესაც ზედმეტი წნევაა, ის იბზარება. ევროპის ღერძის დახრილობის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, მისი ნაპრალები ბევრად უფრო ახალი უნდა იყოს, ვიდრე აქამდე იყო მიჩნეული. მიზეზი არის ის, რომ ბრუნვის პოლუსის მიმართულება შეიძლება შეიცვალოს რამდენიმე დღეში რამდენიმე გრადუსით, რის გამოც ერთ პრეცესიულ პერიოდს რამდენიმე თვეში ამთავრებს. ღერძულ დახრილობას ასევე გავლენა აქვს ევროპის ოკეანის ასაკის შეფასებაზე. მიჩნეულია, რომ მიქცევა-მოქცევის ძალები ევროპის ოკეანეს თხევად მდგომარეობას უნარჩუნებს და დახრილმა ბრუნვამ შესაძლოა ამავე ძალებით ბევრად მეტი სითბო წარმოქმნას. ეს სითბო ოკეანეს შესაძლოა დაეხმაროს, რომ უფრო მეტხანს იყოს თხევადი. მეცნიერებს არ დაუსახელებიათ ზუსტად, როდის მოხდა მისი დახრა და გამოთვლები არ ჩატარებულა ევროპის ღერძის დახრილობაზე.
ფიზიკური მახასიათებლები
ევროპა დედამიწის მთვარეზე ოდნავ მცირეა. მისი დიამეტრი 3100 კილომეტრია და ის მზის სისტემაში სიდიდით მეთხუთმეტე ობიექტია. იმის მიუხედავად, რომ გალილეისეულ მთვარეებში ევროპა ყველაზე ნაკლებად მასიურია, ის მზის სისტემის ყველა მთვარის (მასზე პატარა) ერთად აღებულ მასაზე მეტია. ევროპა მაღალი სიმკვრივით კლდოვან პლანეტებს წააგავს შედგენილობით, რომელიც ძირითადად სილიკატური ქვითაა გაჯერებული.
პაზარჯიკის თემი
პაზარჯიკის თემი (Община Пазарджик) — თემი სამხრეთ-დასავლეთ ბულგარეთში. შედის პაზარჯიკის ოლქში. თემის მოსახლეობაა 120 121 ადამიანი, ხოლო ფართობი შეადგენს 636.72 კმ²-ს. მოიცავს 32 დასახლებულ პუნქტს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პაზარჯიკი.
ევროპა (თანამგზავრი)
ზედაპირის მახასიათებლები
thumb|260px|right|„გალილეოს“ თვალით დანახული მთავარი ნახევარსფერო. მარცხნივ არის მიახლოებითი ბუნებრივი ფერი, ხოლო მარჯვნივ — მომატებული ფერი. მზის სისტემაში ევროპა ერთ-ერთი ყველაზე გლუვი ობიექტია, რადგან მას არ აქვს დიდი მასშტაბის მახასიათებლები, როგორებიცაა მთები ან კრატერები, თუმცა, პატარა მასშტაბებზე თეორიზირებულია, რომ ევროპა დაფარულია 10 მეტრიანი ყინულოვანი წვეროებით, რომელსაც „პენიტენტები“ ეწოდება. ეს გამოწვეულია ზემოდან წამომავალი მზის პირდაპირი სხივების ეფექტით, რომელიც ეკვატორზე ვერტიკალური ნაპრალების დნობას იწვევს. შესამჩნევი ნიშნები, რომლებიც ევროპას ხაზავს, ძირითადად, ალბედოს (სინათლის არეკვლადობა) ნიშნებია, ესენი კი დაბალ ტოპოგრაფიაზე მიუთითებს. ევროპაზე მცირე რაოდენობის კრატერია, რადგან მისი ზედაპირი ტექტონიკურად აქტიური და ახალგაზრდაა. ევროპის ყინულოვანი ქერქის წყალობით მისი ალბედო 0,64-ია — ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მთვარეებს შორის. ეს მიუთითებს მის ახალგაზრდა და აქტიურ ზედაპირზე: კომეტების ბომბარდირების სიხშირის გამოთვლებზე დაფუძნებით, რომელსაც ალბათ ევროპა კვალვაც აგრძელებს, ზედაპირი სულ რაღაც 20-დან 180 მილიონამდე წლისაა. ამჟამად არ არსებობს მეცნიერული კონსესუსი ევროპის ზედაპირის მახასიათებლების ზოგჯერ ურთიერთსაწინააღმდეგო ახსნებს შორის.
პაზარჯიკის თემი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პაზარჯიკის ოლქის თემები კატეგორია:ბულგარეთის თემები
ევროპა (თანამგზავრი)
ზედაპირის მახასიათებლები
რადიაციის დონე ევროპის ზედაპირზე ექვივალენტურია დღეში 500 მილისივერტისა — რადიაციის რაოდენობა, რომელიც ადამიანებში რამდენიმე დაავადებას ან სიკვდილს გამოიწვევს, თუკი ერთი დღე მიიღებს ამ რადიაციას.
ხაზები
thumb|right|„გალილეოს“ მიერ გადაღებული ევროპის ანტი-იუპიტერისეული ნახევარსფეროს მოზაიკა, რომელიც რეალურ ფერებშია გადაღებული და ნაჩვენებია უამრავლი ხაზი. left|thumb|„გალილეოს“ ზონდის მიერ გადაღებული ხაზები ევროპაზე, რომელიც თითქმის ბუნებრივი ფერებითაა. thumb|260px|„გალილეოს“ სურათების მოზაიკა, რომელიც გვიჩვენებს გრავიტაციული გაწელვების ნიშნებს.
ევროპის ზედაპირის ყველაზე საოცარი მახასიათებლები არის რიგი ბნელი ზოლებისა, რომელიც მთელ სფეროს კვეთს. მას lineae ეწოდება, ქართულად კი ხაზები ეწოდება. ახლო დაკვირვებების მიხედვით, ევროპის ქერქის კიდეებმა ნაპრალების ორივე მხარეს წაინაცვლა ერთმანეთის მიმართ. დიდი ჯგუფები 20 კილომეტრზე მეტზეა გადაჭიმული ხშირად ბნელი, გაბნეული გარე კიდეებით, რეგულარული სტრიაციებითა და მსუბუქი მატერიის ცენტრალური ჯგუფით. ყველაზე ძლიერი ჰიპოთეზის მიხედვით, ეს ხაზები წარმოიქმნა მთელი რიგი თბილი ყინულის ამოფრქვევებით. ეს ეფექტი იგივეა, რაც დედამიწაზე - შუაოკეანური ქედები. ნავარაუდევია, რომ ეს მრავალგვარი ბზარები გამოწვეულია იუპიტერის მიერ გრავიტაციული გაჭიმვით. რადგანაც ევროპა იუპიტერთან გრავიტაციულად ჩაჭერილია და, აქედან გამომდინარე, ყოველთვის იმავე მიახლოებით მიმართულებას ინარჩუნებს იუპიტერისაკენ, წნევის ფორმამ უნდა წარმოქმნას განსაკუთრებული და წინასწარმეტყველებადი მოხატულობა. თუმცა, ევროპის მხოლოდ ახალგაზრდა ბზარები შეესაბამება ნაწინასწარმეტყველებ მოდელს: როგორც ჩანს, სხვა ბზარები, რომლებიც ბევრად ხნიერია, წარმოიქმნა ძალიან განსხვავებული მიმართულებით. ამის ახსნა შესაძლებელია, თუ ევროპის ზედაპირი ოდნავ სწრაფად ბრუნავს, ვიდრე მისი შიდა ნაწილები - ეფექტი, რომელიც შესაძლოა მოხდეს იმიტომ, რომ ქვეზედაპირული ოკეანე მექანიკურად აშორებს ევროპის ზედაპირს მისი კლდოვანი მანტიიდან. ეს შესაძლოა მოხდეს იუპიტერის გრავიტაციის ეფექტებით, რომელიც ევროპის გარე ყინულოვან ქერქს იზიდავს. „გალილეოდან“ და „ვოიაჯერიდან“ მიღებული ფოტოების შედარება უზრუნველყოფს ზედა ლიმიტს ამ ჰიპოთეტურ სრიალს (ანუ ის, რომ ევროპის ზედაპირი უფრო სწრაფად მოძრაობს, ვიდრე შიგნითა ნაწილები). გარე მტკიცე გარსის ერთი სრული ბრუნვა ევროპის შიდა ნაწილების მიმართ ხდება 12 000 წლის მანძილზე. „ვოიაჯერიდან“ და „გალილეოდან“ მიღებული სურათებით მეცნიერებმა იპოვეს ევროპის ზედაპირზე სუბდუქციის არსებობის მტკიცებულება, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ როგორც ბზარებია შუაოკეანური ქედების ანალოგი, ასევე ყინულოვანი ქერქის ფილები, რომლებიც დედამიწაზე არსებულ ფილების ტექტონიკას ემსგავსება, გადამუშავდება გამდნარ ინტერიერში. საერთო ჯამში ეს მტკიცებულებები პირველი დადასტურებაა დედამიწის გარდა სხვა ობიექტზე ფილების ტექტონიკის არსებობისა.
სხვა გეოლოგიური მახასიათებლები
260px|thumb|კლდოვანი, 250 მეტრი სიმაღლის მწვერვალები და გლუვი ფილები ერთმანეთშია შერეული. ევროპაზე არსებული სხვა მახასიათებლები არის წრიული და ელიფსური „ჭორფლები“ (ლათ. freckles). ზოგი გუმბათისებრია, ზოგი ჩაღრმავებული, ზოგი კი გლუვი, ბნელი ლაქები. ზოგი შერეული ან უხეში ქსოვილისებრია. გუმბათის წვეროები გამოიყურება ძველი დაბლობის გარშემო არსებული ნაწილების მსგავსად, რაც იმის მაუწყებელია, რომ გუმბათები წარმოიქმნა მაშინ, როდესაც დაბლობები ქვემოდან ამოიწია.
ერთი ჰიპოთეზის თანახმად, ეს ჭორფლები წარმოიქმნა თბილი ყინულის დიაპირებით, რომელიც ამოვიდა გარე ქერქში არსებული შედარებით ცივი ყინულის გავლით, როგორც მაგმის კამერები დედამიწის ქერქში. გლუვი, მუქი ლაქები შესაძლებელია წარმოქმნილიყო გამლღვალი წყლის საშუალებით, რომელიც გამოთავისუფლდა, როდესაც თბილმა ყინულმა ზედაპირი დაამსხვრია. უხეში, შერეული ჭორფლები (რომელთაც „ქაოსის“ რეგიონები ეწოდება) შემდეგ წარმოიქმნა ქერქის მრავალი პატარა ფრაგმენტისაგან, რომლებიც ჩაშენებული იყო გორაკისებრ ბნელ მატერიაში და აისბერგების მსგავსად ჩნდებოდა გაყინულ ზღვაში.
ალტერნატიული ჰიპოთეზა ვარაუდობს, რომ ჭორფლები სინამდვილეში ქაოსის პატარა არეებია და ხსენებული ორმოები, ლაქები და გუმბათები არტეფაქტებია, რომლებიც გალილეოს ადრეული, დაბალი ხარისხის ფოტოების შედეგად იქნა მიღებული. დასკვნა ისაა, რომ ყინული ზედმეტად თხელია იმისათვის, რომ გაუძლოს მახასიათებლის ფორმირების კონვექციურ დიაპირულ მოდელს.
2011 წლის ნოემბერში ტეხასის უნივერსიტეტის მკვლევრება ჟურნალ „Nature-ში“ წარმოადგინეს მტკიცებულება იმისა, რომ მრავალი „ქაოსური ადგილის“ მახასიათებელი ევროპაზე თხევადი წყლის უკიდეგანო ტბების ზემოთ მდებარეობს. ეს ტბები მთლიანად შეფულია ევროპის გარე ყინულოვან გარსში და მიჩნეულია, რომ მის ყინულოვან გარსში არსებობს თხევადი ოკეანე. ტბების არსებობის სრული დადასტურება მოითხოვს კოსმოსურ მისიებს, რომლის საშუალებითაც კოსმოსური ხომალდი გამოიკვლევს ყინულის ფენას ან ფიზიკურად, ან არაპირდაპირ, მაგალითად, რადარის გამოყენებით.
ზედაპირქვეშა ოკეანე
thumb|left|260px|ევროპის ორი შესაძლო მოდელი
მეცნიერების თანხმდებიან იმაზე, რომ ევროპის ზედაპირის ქვეშ თხევადი წყლის ფენა არსებობს და რომ გრავიტაციული დეფორმაციების შედეგად წარმოქმნილი სითბო ქვეზედაპირულ ოკეანეს თხევად მდგომარეობაში ტოვებს. ევროპის საშუალო ტემპერატურა ეკვატორზე დაახლოებით −160 °C-ია, ხოლო პოლუსებზე − −220 °C, ეს კი ევროპის ყინულოვან ქერქს გრანიტივით ძლიერს ხდის. ქვეზედაპირული ოკეანის პირველი ნიშნები მოდის გრავიტაციული გათბობის თეორიული განსჯებისგან (ევროპის ოდნავ ექსცენტრიული ორბიტისა და სხვა გალილეისეულ მთვარეებთან ორბიტალური რეზონანსის შედეგი). „გალილეოს“ გადამღები ჯგუფი კამათობს ქვეზედაპირული ოკეანის არსებობაზე „ვოიაჯერისა“ და „გალილეოს“ მიერ გადმოგზავნილ ანალიზებზე დაყრდნობით. ყველაზე დრამატული მაგალითი არის „ქაოსური ადგილი“ — ჩვეულებრივი მახასიათებელი ევროპის ზედაპირზე, რომელიც, ზოგის ინტერპრეტაციით, არის რეგიონი, სადაც ქვეზედაპირული ოკეანე გამდნარია ყინულოვან ქერქში. ეს ინტერპრეტაცია უკიდურესად კონტროვერსიულია. გეოლოგების უმეტესობა, რომლებიც სწავლობენ ევროპას, ამჯობინებენ ე.წ. „სქელი ყინულის“ მოდელს, რომლის მიხედვითაც ოკეანეს იშვიათად აქვს პირდაპირი ურთიერთქმედება ამჟამინდელ ზედაპირთან. ყინულის ფენის სისქის შეფასების განსხვავებული მოდელები იძლევა მნიშვნელობებს, რომელიც რამდენიმე კილომეტრიდან ათობით კილომეტრამდე მერყეობს.
სქელი ყინულის მოდელის საუკეთესო მტკიცებულება არის ევროპის დიდი კრატერების შესწავლა. უდიდესი შეჯახების სტრუქტურები გარშემორტყმულია კოცენტრული რგოლებით და ისე ჩანს, რომ შევსებულია შედარებით ბრტყელი, წმინდა ყინულით. ამაზე და ევროპის მიქცევა-მოქცევების მიერ წარმოქმნილი სითბოს რაოდენობის გამოთვლებზე დაფუძნებით, ნაწინასწარმეტყველებია, რომ მყარი ყინულის გარე ქერქი დაახლოებით 10-30 კილომეტრი სისქისაა, წელვადი „თბილი ყინულის“ ფენის ჩათვლით, რომელიც შესაძლებელია იმას ნიშნავდეს, რომ ზედაპირის ქვეშ არსებული თხევადი ოკეანე 100 კილომეტრის სიღრმეზე იყოს. ამის საშუალებით კი ევროპის ოკეანეების მოცულობა 3x1018 მ3-ია — თითქმის ორჯერ მეტი, ვიდრე დედამიწის ოკეანეებისა.
თხელი ყინულის მოდელის თანახმად, ევროპის ყინულის ფენა რამდენიმე კილომეტრის სისქისაა. თუმცა, პლანეტების მეცნიერთა უმეტესობამ დაასკვნა, რომ ეს მოდელი მოიცავს მხოლოდ ევროპის ქერის ყველაზე ზემოთ მდებარე იმ ფენებს, რომლებიც ელასტიურია, როდესაც მასზე იუპიტერის გრავიტაცია ახდენს გავლენას. ერთ-ერთი არის ხვეული ანალიზი, რომელშიც ევროპის ქერქი მოდელირებულია, როგორც სიბრტყე ან სფერო, რომელიც დატვირთულია და გაწელილია მძიმე ტვირთით. ასეთი მოდელები წინასწარმეტყველებს, რომ ყინულოვანი ქერქის გარე ელასტიური ნაწილი 200 მეტრის სისქისაა. თუ ევროპის ყინულის გარსი მართლაც რამდენიმე კილომეტრის სისქისაა, მაშინ ეს „თხელი ყინულის“ მოდელი იმას ნიშნავს, რომ ზედაპირთან თხევადი ინტერიერის რეგულარული ურთიერთქმედება შესაძლოა მოხდეს ღია ქედებში, რომელიც იწვევს ქაოტური ადგილების ფორმირებას.
2008 წლის ბოლოსკენ მეცნიერებმა ივარაუდეს, რომ შესაძლოა იუპიტერი ევროპის ოკეანეებს სითბოს უნარჩუნებს მასზე უზარმაზარი პლანეტური მიქცევა-მოქცევის წარმოქმნით მისი მცირე, მაგრამ არანულოვანი დახრილობის გამო. მიქცევა-მოქცევის ძალის ეს თავდაპირველად უარყოფილი ტიპი წარმოქმნის ე.წ. როსბის ტალღებს, რომლებიც საკმაოდ ნელა გადაადგილდება - დაახლოებით რამდენიმე კილომეტრი დღეში, მაგრამ მნიშვნელოვანი კინეტიკური ენერგიის წარმოქმნა ძალუძს. ამჟამინდელ ღერძულ დახრილობაზე, რომელიც 0,1 გრადუსია, როსბის ტალღებიდან რეზონანს შეუძლია დაიტიოს 7,3x1017 ჯოული კინეტიკური ენერგია, რომელიც 2000-ჯერ მეტია, ვიდრე დომიმანტური მიქცევა-მოქცევის ძალებით გამოწვეული დინებისა. ამ ენერგიის გავრცელება შესაძლოა ევროპის ოკეანის სითბოს უმთავრესი წყარო იყოს.
„გალილეოს“ ორბიტერმა აღმოაჩინა, რომ ევროპას სუსტი მაგნიტური მომენტი აქვს, რომელიც გამოწვეულია იუპიტერისეული მაგნიტური ველის ცვალებადი ნაწილების მიერ. მაგნიტურ ეკვატორზე ამ ველის სიძლიერე (დაახლოებით 120 nT), რომელიც ამ მაგნიტური მომენტით წარმოიქმნება, განიმედეს ველის სიძლიერის 1/6-ია, ხოლო კალისტოსას 6-ჯერ აღემატება. ინდუქციური მომენტის არსებობა მოითხოვს ელექტრულად მაღალი გამტარობის მატერიის ფენას ევროპის ინტერიერში. ამ როლისთვის ყველაზე შესაძლო კანდიდატი არის თხევადი მარილიანი წყლის ზედაპირქვეშა ოკეანე. სპექტროგრაფული მტკიცებულების თანახმად, ბნელი, მოწითალო ზოლები და ევროპის ზედაპირზე არსებული მახასიათებლები შესაძლოა იმ მარილებით იყოს მდიდარი, როგორიცაა მაგნიუმის სულფატი, რომელიც აორთქლებადმა წყალმა შეინახა. გოგირდმჟავის ჰიდრატი სხვა შესაძლო ახსნაა შენაერთების არსებობისა, რომელიც სპექტროსკოპულად დაიმზირება. რადგანაც ეს მატერიები უფერულია ან თეთრი, როდესაც იწმინდება, ზოგიერთი სხვა მატერია ასევე უნდა არსებობდეს, რომლის გამოც წითელი ფერი წარმოიქმნება. ამაში „ეჭვმიტანილი“ კი გოგირდოვანი ნივთიერებებია.
პლუმაჟები
ევროპაზე შესაძლებელია პერიოდულად ხდება წყლის 200 კილომეტრი (ევერესტის მთაზე 20-ჯერ მაღალი) სიმაღლის პლუმაჟები (ამოფრქვევები). ეს პლუმაჟები მაშინ ჩნდება, როდესაც ევროპა იუპიტერისგან უშორეს წერტილშია, ხოლო როდესაც იგი ახლოსაა, მაშინ ეს პლუმაჟები უხილავია. ამას მიქცევა-მოქცევის ძალების მოდელირება წინასწარმეტყველებს. მიქცევა-მოქცევის ძალები ევროპაზე 1000-ჯერ ძლიერია, ვიდრე მთვარის ეფექტი დედამიწაზე. სხვა ერთადერთი თანამგზავრი, რომელზეც წყლის ორთქლის პლუმაჟები შეინიშნება, არის ენცელადი. ევროპაზე წამში 7000 კილოგრამი ნივთიერება იფრქვევა, ხოლო ენცელადზე - 200 კგ/წმ.
ატმოსფერო
ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის „გოდარდის მაღალი გარჩევადობის სპექტროგრაფით“ დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ევროპას თხელი ატმოსფერო აქვს, რომელიც უმეტესად მოლეკულური ჟანგბადისაგან (O2) შედგება. ევროპის ზედაპირზე წნევა დაახლოებით არის 0,1 μPa, რომელიც დედამიწის 10−12-ს უდრის. 1997 წელს „გალილეოს“ ზონდმა დაადასტურა გათხელებული იონოსფეროს (დამუხტული ნაწილაკების ზედა ატმოსფერული ფენა) არსებობა ევროპის გარშემო, რომელიც მზის რადიაციამ და იუპიტერის მაგნეტოსფეროდან წამოსულმა დამუხტულმა ნაწილაკებმა წარმოქმნა. ამის საფუძველზე კი გაჩნდა მტკიცებულება ატმოსფეროს არსებობაზე.
დედამიწის ატმოსფეროში არსებული ჟანგბადისგან განსხვავებით, ევროპის ჟანგბადი ბიოლოგიური წარმოშობის არ არის. ზედაპირზე არსებული ატმოსფერო წარმოიქმნება რადიოლიზის საშუალებით - რადიაციის შედეგად მოლეკულების დაშლა. მზის ულტრაიისფერი გამოსხივება და დამუხტული ნაწილაკები (იონები და ელექტრონები) იუპიტერის მაგნეტოსფეროდან ეჯახება ევროპის ყინულოვან ზედაპირს და წყალს (H2O) აცალკევებს ჟანგბადად (O) და წყალბადად (H). შემდეგ ეს ქიმიური შემადგენლები შთაინთქმევა და „გადმოინთხევა“ ატმოსფეროში. იგივე რადიაცია ასევე წარმოქმნის ამ პროდუქტების შეჯახებით გამოტყორცნებს ზედაპირიდან და ამ ორი პროცესის ბალანსი წარმოქმნის ატმოსფეროს. მოლეკულური ჟანგბადი ატმოსფეროს ყველაზე მკვრივი კომპონენტია, რადგან მას სიცოცხლის დიდი ხანგრძლივობა აქვს. ზედაპირზე დაბრუნების შემდეგ ის კი არ ეწებება (იყინება) წყლის ან წყალბადის პეროქსიდის მოლეკულის მსგავსად, არამედ იფრქვევა ზედაპირიდან და იწყებს სხვა ბალისტიკურ რკალს. მოლეკულური წყალბადი ვერასოდეს აღწევს ზედაპირს, რადგან ის იმდენად მსუბუქია, რომ ევროპის ზედაპირის გრავიტაციას თავს აღწევს.
ნატახტრის აეროდრომი
ნატახტრის აეროდრომი, ხშირად ნატახტრის აეროპორტი — ადგილობრივი მნიშვნელობის აეროპორტი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ნატახტარში. ასაფრენ-დასაფრენი ზოლის სიგრძე 948 მეტრს შეადგენს, სიგანე — 18 მ-ს. აეროდრომი თბილისიდან — 32 კმ-ის, მცხეთიდან — 13 კმ-ის, ხოლო გორიდან 62 კმ-ის მოშორებით მდებარეობს.
ევროპა (თანამგზავრი)
ატმოსფერო
ზედაპირზე დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ რადიოლიზის შედეგად წარმოქმნილი ზოგიერთი მოლეკულური ჟანგბადი არ გამოიტყორცნება ზედაპირიდან. რადგანაც ეს ზედაპირი შესაძლოა ურთიერთქმედებდეს ზედაპირქვეშა ოკეანესთან (ზემოთ ხსენებული გეოლოგიური გარჩევის გათვალისწინებით), ეს მოლეკულური ჟანგბადი შესაძლოა ოკეანეში ჩავიდეს, სადაც ის ბიოლოგიურ პროცესებს შეუწყობს ხელს.
მოლეკულური წყალბადი, რომელიც ევროპის გრავიტაციას თავს აღწევს ატომურ და მოლეკულურ ჟანგბადთან ერთად, წარმოქმნის გაზის ტორუსს (რგოლს) ევროპის ორბიტის (იუპიტერის გარშემო) მიდამოებში. ეს „ნეიტრალური ღრუბელი“ ორივემ, კასინიმ და გალილეომ შენიშნა და მას აქვს იმაზე მეტი შიგთავს (ატომებისა და მოლეკულების რიცხვი), ვიდრე იუპიტერის შიდა მთვარე იოს ნეიტრალურ ღრუბელს. მოდელები წინასწარმეტყველებს, რომ ევროპის ტორუსში თითქმის ყოველი ატომი თუ მოლეკულა საბოლოოდ იონიზირდება, აქედან გამომდინარე, უზრუნველყოფს იუპიტერის მაგნეტოსფერული პლაზმის წყაროს.
ნატახტრის აეროდრომი
აეროდრომი 30-50 მგზავრიან თვითმფრინავებს ემსახურება. ნატახტრის აეროდრომიდან სრულდება ფრენები ბათუმის, ქუთაისის, მესტიისა და ამბროლაურის მიმართულებით.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს აეროპორტები
ევროპა (თანამგზავრი)
კვლევა
ევროპის კვლევა პიონერ 10-ისა და პიონერ 11-ის დროს (1973 და 1974 წელს, შესაბამისად) იუპიტერთან ვიზიტის შემდეგ დაიწყო. პირველი ახლო ფოტოები მომდევნო მისიებთან შედარებით ძალიან დაბალი ხარისხის იყო.
გალილეოს კოსმოსურმა ზონდმა, რომელიც 1995 წელს ამუშავდა, დაიწყო იუპიტერის გარშემო ორბიტაზე მისიაზე, რომელიც 8 წელიწადს გაგრძელდა 2003 წლამდე, და უზრუნველყო გალილეისეული მთვარეების დღესდღეობით ყველაზე დეტალური მონაცემები. ის მოიცავდა გალილეოს ევროპის მისიას და გალილეოს ათასწლეულოვან მისიას ევროპასთან რამდენიმე ჩაფრენასთან ერთად.
ნიუ ჰორაიზონსმა ევროპა 2007 წელს გადაიღო, როდესაც მან იუპიტერის სისტემას ჩაუფრინა პლუტონისაკენ მიმავალ გზაზე.
სამომავლო მისიები
აშშ-ს „პლანეტური მეცნიერების დეკადალურმა კვლევამ“ 2011 წელს ევროპის მისიას რეკომენდაცია გაუწია. ამის საპასუხოდ ნასამ 2011 წელს ევროპის ხომალდის (რომელიც დაეშვება ზედაპირზე) მოდელის შესწავლის ბრძანება გასცა. ამასთან ერთად, ნასამ ასევე ისეთ ხომალდებზეც დაიწყო მუშაობები, რომლებიც მას ჩაუფრენს (ევროპის კლიპერი) და მის ორბიტაზე იმოძრავებს. ორბიტაზე მოძრავი ზონდი „ოკეანის“ მეცნიერებაზე იქნება კონცენტრირებული, ხოლო ის ზონდი, რომელიც ჩაუფრენს ევროპას, ძირითადად ქიმიასა და ენერგეტიკულ მეცნიერებას შეისწვლის. 2014 წლის 13 იანვარს „სახლის საკუთრების კომიტეტმა“ გამოაქვეყნა ორპარტიული ანგარიში, რომელიც მოიცავს 80 მილიონი აშშ დოლარის ფონდს, რათა გაგრძელდეს ევროპის მისიის მოდელების შესწავლა.
2012 წელს ევროპის კოსმოსურმა სააგენტომ (ESA) „იუპიტერის ყინულოვანი მთვარის მკვლევარი“ აირჩია, როგორც უკვე დაგეგმილი მისია. ეს მისია მოიცავს რამდენიმე ჩაფრენას და მიახლოებას ევროპასთან, მაგრამ უმეტესად განიმედეზეა ფოკუსირებული.
ძველი გეგმები
ადრეულ 2000-იანებში დაგეგმილი იყო, რომ NASA-ს მიერ შექმნილი იუპიტერის ევროპის ორბიტერი და ESA-ს მიერ შექმნილი იუპიტერის განიმედეს ორბიტერი ერთად უნდა ყოფილიყო „გარე პლანეტის ფლაგმანი ხომალდის მისია“ იუპიტერის ყინულოვან მთვარეებზე და მას „ევროპის იუპიტერის სისტემის მისია“ დაერქვა, რომლის გაშვება 2020-ისთვის იყო დაგეგმილი. 2009 წელს პრიორიტეტი ტიტანის სატურნის სისტემის მისიას მიენიჭა. იმ დროს შეჯიბრება იყო სხვა გეგმებთან. იაპონიამ წარმოადგინა იუპიტერის მაგნეტოსფეროს ორბიტერი. რუსეთი დაინტერესდა ევროპის ლენდერის გაგზავნით, როგორც საერთაშორისო ძალის ერთ-ერთი ნაწილი. მთლიანი გეგმა ადრეულ 2010-იანებში ჩაიშალა.
იუპიტერის ევროპის ორბიტერი იყო ESA-ს კოსმოსური ხედვის მოდელის სწავლა 2007 წლიდან. სხვა მოდელი იყო ყინულის კლიპერი, რომელსაც უნდა გამოეყენებინა დამრტყმელი ღრმა დარტყმის მისიის მსგავსად — მას უნდა შეესრულებინა კონტრილირებული შეჯახება ევროპის ზედაპირთან, რაც გამოიწვევდა ნარჩენების პლუმაჟს, რომელსაც შემდგომ პლუმაჟში მფრინავი მცირე ზონდი შეაგროვებდა.
იუპიტერის ყინულოვანი მთვარის ორბიტერი (JIMO - Jupiter Icy Moons Orbiter) იყო ნაწილობრივ განვითარებული ატომის გახლეჩაზე მომუშავე ზონდი იონური ძრავებით, რომელიც 2006 წელს გაუქმდა. ის პროექტ პრომეთეს ნაწილი იყო. ევროპის ლენდერის მისია მიზნად ისახავდა ბირთვულ ძრავიან მცირე ევროპის ლენდერს JIMO-სთვის. მას უნდა ემოძრავა ორბიტერთან ერთად, რომელიც ასევე იფუნქციონირებდა, როგორც დედამიწაზე კომუნიკაცის გადმომცემელი.
ევროპის ორბიტერის გაშვება 1999 წელს დაიგეგმა, თუმცა 2002 წელს ისევ გაუქმდა. ეს ორბიტერი გამოირჩეოდა სპეციალური რადარით, რომელიც მას საშუალებას მისცემდა, ზედაპირის ქვემო ნაწილები დაესკანირებინა.
დაიგეგმა უფრო ამბიციური იდეებიც: თერმულ გათხრებთან დამრტყმელის კომბინაცია, რომელიც მოძებნიდა „ბიოხელმოწერებს“, რომლებიც შესაძლოა გაყინული იყოს არაღრმა ქვეზედაპირზე.
სხვა მცდელობას, რომელიც 2001 წელს დაიგეგმა, ესაჭიროებოდა ბირთვულ ძრავზე მომუშავე კრიობოტი, რომელიც გაადნობდა ყინულს და შეაღწევდა ოკეანეში. როდესაც ის მიაღწევდა წყალს, ის გაშლიდა ავტომატურ წყალქვეშა აპარატს (ჰიდრობოტი), რომელიც შეაგროვებდა ინფორმაციას და დედამიწაზე გამოგზავნიდა. კრიობოტსა და ჰიდრობოტს მოუწევდათ უკიდურესი სტერილიზაცია, რადგან ადგილობრივი სიცოცხლის მაგივრად დედამიწური სიცოცხლე არ დაეფიქსირებინათ და ასევე არ მომხდარიყო ქვეზედაპირული ოკეანის დასნებოვნება. ამ მისიამ სერიოზული დაგეგმვის ეტაპსაც კი ვერ მიაღწია.
არამიწიერი სიცოცხლის პოტენციალი
ევროპა მზის სისტემაში ერთ-ერთი ყველაზე რეალური კანდიდატია პოტენციური სიცოცხლისუნარიანობისა და არამიწიერი სიცოცხლის არსებობისა. სიცოცხლე შესაძლოა მის ყინულქვეშა ოკეანეში იყოს, რომელიც არსებობს დედამიწაზე არსებული ღრმა ოკეანური ჰიდროთერმული ვენტილაციების მსგავს გარემოში. ასეთ ოკეანეში სიცოცხლე შესაძლოა დედამიწაზე ღრმა ოკეანეში არსებული მიკრობული სიცოცხლის მსგავსი იყოს. დღემდე არ არსებობოს იმის მტკიცებულება, რომ სიცოცხლე არსებობს ევროპაზე, მაგრამ თხევადი წყლის შესაძლო არსებობა ამ ადგილას ზონდების გაგზავნის სტიმულს იძლევა.
1970-იანებამდე მიაჩნდათ, სიცოცხლე, ანუ ეს ცნება როგორც ესმოდათ მაშინ, მთლიანად დამოკიდებული უნდა ყოფილიყო მზის ენერგიაზე. დედამიწის ზედაპირზე მცენარეები მზის სინათლიდან ენერგიას იღებს, შემდეგ ფოტოსინთეზის წყალობით ნახშირორჟანგისა და წყლისაგან შაქარს ამზადებს, პროცესისას უშვებს ჟანგბადს და შემდეგ მას ჟანგბადის მომხმარებელი ცხოველები მოიხმარენ, ანუ გადასცემენ თავის ენერგიას საკვები ჯაწვის ზედა რგოლს. ადრე ისიც კი იყო მიჩნეული, რომ სიცოცხლე ოკეანის სიღრმეებში, სადაც მზის სინათლე ვერ აღწევს, საზრდოს იღებდა ან ორგანული ნარჩენებისგან, რომლებიც ზედაპირიდან ცვიოდა, ან იმ ცხოველების ჭამით, რომლებიც დამოკიდებულნი არიან ამ საკვების ნაკადზე. შემდეგ მიჩნეული იყო, რომ გარემოს სიცოცხლისუნარიანობა დამოკიდებული იყო მზის სინათლის მიწოდებაზე.
მიუხედავად იმისა, რომ ნაწლავღრუიანები და სხვა მრავალორგანიზმიანი ეუკარიოტული ორგანიზმები ამ ჰიდროთერმული ვენტილაციების ირგვლივ სუნთქავენ ჟანგბადს და, აქედან გამომდინარე, ირიბად დამოკიდებულნი არიან ფოტოსინთეზზე, უჰაერო ქემოსინთეზური ბაქტერია და არქეა, რომლებიც ბინადრობენ ამ ეკოსისტემებში, წარმოქმნიან ევროპის ოკეანეში არსებული სიცოცხლის შესაძლო მოდელს. მიქცევა-მოქცევების შედეგად გამოწვეული დეფორმაციის წყალობით ევროპის ინტერიერში აქტიური გეოლოგიური პროცესები მიმდინარეობს, ისევე, როგორც მის დობილ მთვარე იოზე. იმის მიუხედავად, რომ ევროპას, დედამიწის მსგავსად, შესაძლოა ჰქონდეს შინაგანი ენერგიის წყარო რადიოაქტიური დაშლისგან, მიქცევა-მოქცევით გამოწვეული დეფორმაციით მიღებული ენერგია რამდენიმეჯერ დიდია, ვიდრე ნებისმიერი რადიოლოგური წყარო. თუმცა, ასეთი ენერგიის წყარო ვერასოდეს შეძლებს წარმოქმნას ისეთი დიდი და მრავალფეროვანი ეკოსისტემა, როგორც ფოტოსინთეზზე დაფუძნებული ეკოსისტემაა დედამიწის ზედაპირზე. ევროპაზე სიცოცხლე შესაძლოა არსებობდეს ოკეანის ფსკერზე ჰიდროთერმული ვენტილაციების გარშემო შეჯგუფებულად ან ოკეანის ფსკერს ქვემოთ, სადაც ენდოლითები ბინადრობენ (დედამიწაზე). სხვაგვარად, სიცოცხლე შესაძლოა არსებობდეს ევროპის ყინულის ფენის ქვედა ზედაპირზე მიკრული, როგორც წყალმცენარეები და ბაქტერიებია დედამიწის პოლარულ რეგიონებში, ან თავისუფლად ტივტივებდეს ევროპის ოკეანეში. თუმცა, თუ ევროპის ოკეანე ზედმეტად ცივია, პროცესები, რომლებიც დედამიწისას წააგავს, ვერ მოხდება. ანალოგიურად, თუ ოკეანე ძალიან მარილიანია, მხოლოდ უკიდურეს ჰალოფილებს შეეძლებათ გადარჩენა ამ გარემოში. 2009 წლის სექტემბერს პლანეტურმა მეცნიერმა რიჩარდ გრინბერგმა გამოთვალა, რომ კოსმოსური სხივები, რომლებიც ევროპის ზედაპირს ეჯახება, გარკვეული რაოდენობის წყალს ჟანგბადად (O2) გარდაქმნის, რომელიც შემდეგ შთაინთქმევა ოკეანეში, როდესაც წყალი ნაპრალების შესავსებად ზემოთ ამოდის. ამ პროცესის საშუალებით გრინბერგმა გამოთვალა, რომ ევროპის ოკეანე საბოლოოდ მიაღწევს დედამიწის ოკეანეების ჟანგბადის დონეზე მეტს სულ რაღაც რამდენიმე მილიონ წელიწადში. ეს ევროპაზე არა მარტო უჰაერო მიკრობული სიცოცხლის განვითარებას შეუწყობს ხელს, არამედ ჰაერით მსუნთქავ ორგანიზმებისასაც, როგორიცაა თევზი.
2006 წელს ატმოსფერული და კოსმოსური ფიზიკის ლაბორატორიის (კოლორადოს უნივერსიტეტი) ასისტენტ პროფესორმა ''რობერტ ტ. პაპალარდომ'' განაცხადა:
2011 წლის ნოემბერში მკვლევართა გუნდმა ჟურნალ Nature-ში წარმოადგინა მტკიცებულება, რომელიც იუწყებოდა თხევადი წყლის უზარმაზარი ტბების არსებობას, რომელიც მთლიანად შეფუთული იყო ევროპის ყინულოვან გარე გარსში და განსხვავდება იმ ოკეანისგან, რომელიც, ნავარაუდევია, რომ არსებობს ყინულის გარსის ბევრად ქვემოთ. ეს თუ დადასტურდა, ტბები სიცოცხლის სხვა პოტენციური ადგილი იქნება.
2013 წლის მარტში გამოქვეყნებული ნაშრომის მიხედვით, წყალბადის პეროქსიდი უხვადაა ევროპის ზედაპირზე. ავტორთა თქმით, თუ ზედაპირზე არსებული პეროქსიდი შეერევა ქვემოთ ოკეანეს, ეს შესაძლოა მნიშვნელოვანი ენერგიის მარაგი იყოს სიცოცხლის მარტივი ფორმებისთვის, თუ ის არსებობს იქ. მეცნიერები ფიქრობენ, რომ წყალბადის პეროქსიდი მნიშვნელოვანი ფაქტორია ევროპის ყინულოვანი ქერქის ქვემოთ არსებული გლობალური თხევადი წყლის ოკეანისთვის, რადგან წყალბადის პეროქსიდი იშლება ჟანგბადად, როდესაც თხევად წყალს შეერევა.
2013 წლის 11 დეკემბერს ნასამ განაცხადა, რომ ევროპის ყინულოვან ქერქზე „თიხის მსგავსი მინერალები“ (კონკრეტულად ფილოსილიკატები) აღმოაჩინეს, რომელიც ხშირად ასოცირდება ორგანულ მატერიასთან. მეცნიერთა თქმით, ამ მინერალების არსებობა შესაძლოა იყოს კომეტის ან ასტეროიდის შეჯახების შედეგი.
შესაძლებელია დედამიწიდან სიცოცხლე კოსმოსში გაიფრქვა ასტეროიდის შეჯახებებით და მიაღწია იუპიტერის მთვარეებამდე პროცესით, რომელსაც ლითოპანსპერმია ჰქვია.
სქოლიო
კატეგორია:იუპიტერის თანამგზავრები
ტვიროსის ალყა (ძვ. წ. 332)
ტვიროსის ალყა — ალექსანდრე მაკედონელის მიერ ფინიკიის ქალაქ ტვიროსის შვიდთვიანი ალყა.
მიუდგომელი ქალაქის დაცემა არ ყოფილა მხოლოდ ალექსანდრე მაკედონელის ყველაზე ბრწყინვალე გამარჯვება, არამედ იგი შევიდა მსოფლიო სამხედრო ხელოვნების ისტორიაში.
წინაპირობა
ძვ. წ. 333 წელს ისოსის ბრძოლაში ალექსანდრე მაკედონელმა სპარსეთის მეფე დარიოს III დაამარცხა. დარიოსი გაიქცა სპარსეთის სამეფოს სიღრმეში, ხოლო ალექსანდრემ მოძრაობა გააგრძელა ფინიკიისაკენ, რათა საკუთარი ფლოტი დაეცვა სპარსელებისაგან. ფინიკიის ქალაქები ბიბლოსი, სიდონი და არადი ალექსანდრე მაკედონელს დაემორჩილნენ. მაგრამ ფინიკიას ყველაზე დიდმა ქალაქმა, ტვიროსმა მაკედონიელების მორჩილებაზე უარი განაცხადა, თუმცა ალექსანდრეს დაპირდნენ, რომ სპარსელებს არ დაეხმარებოდნენ. ამავდროულად ტვიროსის მეფე აზიმილკი იბრძოდა სპარსელების მხარეს, ხოლო მათი ფლოტი ერთ-ერთი მრავალრიცხოვანი და ანგარიშგასაწევი იყო ხმელთაშუა ზღვაზე.
მიუდგომელი ტვიროსი
ტვიროსი მდებარეობს კლდოვან კუნძულზე, სადაც მოსახლეობა გადასახლდა ძვ. წ. 586 წელს, რათა თავი დაეცვათ ბაბილონის მეფე ნაბუქოდონოსორისაგან. მატერიკზე კი დარჩა სასაფლაო და ძველი ქალაქის ნანგრევები, ხოლო ახალი ტვიროსი მთელი კუნძულის პერიმეტრზე მაღალი კლდით იყო გარშემორტყმლი. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ცნობილი გახდა, რომ ქალაქის ტერიტორია 58 ჰა-ს მოიცავდა. კუნძულის სიგრძე ანტიკურ პერიოდში 1,6 კმ-ს შეადგენდა, ჩვენს დროში კუნძულის კონტურები შეიცვალა, კუნძული დაუკავშირდა მატერიკს და მისი სიგრძე შემცირდა ერთ კილომეტრამდე. სრუტის სიგანე, რომელიც მატერიკთან აშორებდა კუნძულს, ანტიკურ დროში იყო 4 სტადიონი, ანუ დაახლოებით 700-800 მეტრი.
ალყის პირველი ეტაპი
ალექსანდრე მაკედონელმა გადაწყვიტა მიწაყრილით დაეკავშირებინა ქალაქი მატერიკთან და შემდეგ ამ გზით გადაეყვანა საალყო მანქანები ტვიროსის კედელთან. ალექსანდრემდე 60 წლით ადრე მსგავსი რამ გააკეთა სირაკუზის ტირანმა დიონისე I-მა, როდესაც ალყა შემოარტყა სიცილიის ქალაქ მოტის, რომელიც მდებარეობდა კუნძულზე, სანაპიროდან 1,2 კმ-ის მოშორებით. მაგრამ ტვიროსისაგან განსხვავებით მოტისთან დამაკავშირებელი სრუტე არ იყო ღრმა. ტვიროსთან საალყო საქმიანობას ხელმძღვანელობდა ალექსანდრეს სამხედრო ინჟინერი დიადეს პელელი. ათიათასობით ადამიანი დაკავდა სამშენებლო სამუშაოებით: ჯერ ჩაყარეს ქვები, ზემოდან დაალაგეს ხეები, რომელიც ლიბანის მთებიდან ჩაიტანეს. მიწაყრილის სიგანე იყო 60 მეტრი.
ალექსანდრემ ბრძანა ახალი, უფრო განიერი მიწაყრილის მშენებლობა, თავად კი გაემგზავრა სიდონში, რათა შეეკრიბა ფლოტი, რომლის გარეშეც წარმოუდგენელი იყო ტვიროსის ალყა.
ალყის მეორე ეტაპი
სიდონში ალექსანდრემ არადის მეფე ჰეროსტრატესაგან და ბიბლოსის მეფე ენილისაგან მიიღო 80 სამხედრო გემი. 25 გემი გამოუგზავნეს მცირე აზიის მოკავშირე სახელმწიფოებმა. კვიპროსის მეფე 120 სამხედრო გემით შეუერთდა ალექსანდრეს ფლოტს. ამ თვალსაზრისით ალექსანდრეს ფლოტი მოიცავდა 225 გემს არიანეს ცნობით, კურციუსი კი ფლოტში 190 გემის არსებობას ვარაუდობს.
ტვიროსელები გამაგრდნენ ნავსადგურებში. კვიპროსის ფლოტილიამ ჩრდილოეთის ნავსადგური მოაქცია ალყაში, ხოლო ფინიკიელებმა სამხრეთის ნავსადგური. ქალაქი მთლიანად ალყაში მოაქციეს.
სამი დღის შემდეგ ალექსანდრემ დაიწყო შტურმი. თავდაპირველად სამხრეთის ნავსადგურთან ახლოს კედელი შეარყიეს. ტვიროსის კედელზე პირველი აცოცდა მაკედონელი ადმეტი. მალევე მაკედონელებმა ყველა კედელი და კოშკები ჩაიგდეს ხელში და ქალაქში შეაღწიეს.
პარალელურად კვიპროსელებისა და მოკავშირე ფინიკიელების გემები ორივე ნავსადგურში შევიდნენ. დაიწყო ქალაქის დამცველების ხოცვა-ჟლეტა. ქალაქი აიღეს შვიდი თვის შემდეგ ძვ. წ. 332 წლის ივლისში.
შედეგები
ალყის დროს დაიღუპა 400 მაკედონელი ჯარისკაცი. ტვიროსელების მსხვერპლი კი 8-9 ათასი ადამიანნი იყო: 6-7 ათასი მამაკაცი დაიღუპა ალყის დროს, კიდევ 2 ათასი გააკრეს ჯვარზე ზღვის სანაპიროს გაყოლებით.
ცოცხალი გადარჩა ძალიან ცოტა მამაკაცი, ძირითადად მმართველები, რომლებიც ჰერაკლეს ტაძარში იყვნენ გამაგრებულები. არიანეს ცნობით ტყვედ ჩაიგდეს 30 ათასი ადამიანი, დიოდორე კი 13 ათას ტყვეზე მიუთითებს.
ალექსანდრემ ტვიროსელებს ახალი მეფე დაუნიშნა, თავად კი გაემგზავრა ეგვიპტისაკენ პალესტინის გავლით, სადაც მან ფილისტიმელების ქალაქ ღაზას ალყა შემოარტყა.
სქოლიო
კატეგორია:ალექსანდრე მაკედონელის ბრძოლები კატეგორია:ლიბანის ისტორია
ანა აბაშიძე
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დედოფლები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:გარდაცვლილი 7 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1749 ანა
რეტასკონი
რეტასკონი  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების სარაგოსის პროვინციის კამპო-დე-დაროკის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 25,158458 კმ². მოსახლეობა — 62 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:სარაგოსის მუნიციპალიტეტები
ფორბიის ბრძოლა
შედეგები
პაპმა ინოკენტი IV-მ 1245 წელს, ლიონის პირველ საეკლესიო კრებაზე ხალხს მოუწოდა ახალი ჯვაროსნული ლაშქრობისაკენ, მაგრამ ფრანგებს არ შეეძლოთ აღედგინათ თავისი ძალაუფლება წმინდა მიწაზე. იერუსალიმის სამეფო აღმოჩნდა კიდევ უფრო მძიმე მდგომარეობაში ფორბიასთან ბრძოლის შემდეგ ვიდრე მანამდე იყო. მათ ვერ შეძლეს გამოეყვანათ იმდენივე დიდი ჯარი როგორც ჰატინის ბრძოლაში და მეტად აღარ ცაუტარებიათ შეტევითი ოპერაციები. გამარჯვება არ იყო წარმატებული აიუბიდებისთვის. ხვარაზმელები აჯანყდნენ მაგრამ 1246 წელს დაამარცხა ელ-მანსურმა. რუქნ-ად-დინ ბეიბარსი შეუერთდა ხვარაზმელებს და მოგვიანებით ალ-სალიჰ აიუბიდის ციხეში გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:მეექვსე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდგომი პერიოდი კატეგორია:XIII საუკუნის ბრძოლები
სია (მუსიკოსი)
სია კეიტ იზობელ ფერლერი (დ. 18 დეკემბერი, 1975) — ავსტრალიელი მომღერალი და სიმღერების ავტორი, მუსიკალური პროდიუსერი და მუსიკალური ვიდეოების რეჟისორი. კარიერა დაიწყო ადელაიდაში, ეისიდ-ჯაზურ ჯგუფ Crisp-ში, 1990-იანებში. 1997 წელს, ჯგუფის დაშლის შემდეგ, ავსტრალიაში გამოსცა სადებიუტო სტუდიური ალბომი OnlySee. მოგვიანებით საცხოვრებლად გადავიდა ლონდონში, სადაც მღეროდა Zero 7-ში.
2000 წელს გააფორმა კონტრაქტი Sony Music-ის ლეიბლ Dance Pool-ზე და შემდეგ წელს გამოსცა მეორე სტუდიური ალბომი Healing Is Difficult. ალბომის უმნიშვნელო პრომო-კამპანიით უკმაყოფილო სიამ კონტრაქტი გააფორმა Go! Beat-თან და 2004 წელს გამოსცა მესამე სტუდიური დისკი Colour the Small One. მეინსტრიმული მსმენელის მოზიდვის სირთულის გამო, მომღერალი 2005 წელს ნიუ-იორკში დასახლდა და აშშ-ში დაიწყო კონცერტების სერია. მეოთხე და მეხუთე ალბომები, Some People Have Real Problems და We Are Born, გამოვიდა 2008 და 2010 წელს. დაისვენა რა საკუთარი შემოქმედებისგან, მან ყურადღება გაამახვილა სხვა შემსრულებლებისთვის მასალის შექმნაზე. ასეთებია „Titanium“ (დავიდ გეტასთან), „Diamonds“ (რიანასთან) და „Wild Ones“ (Flo Rida-სთან).
2014 წელს გამოსცა მეექვსე სტუდიური ალბომი 1000 Forms of Fear, რომელიც უმალვე მოხვდა აშშ-ის Billboard 200-ის #1 პოზიციაზე. ათეულში მოხვდა ალბომის სინგლიც, „Chandelier“. აგრეთვე გამოვიდა სამი მუსიკალური ვიდეო, მოცეკვავე მედი ზიგლერის მონაწილეობით. 2016 წელს გამოიცა მუსიკოსის მეშვიდე ალბომი This Is Acting, რომლის სინგლი „Cheap Thrills“ ცხელ ასეულში მოხვდა. იმავე წელს გაიმართა მუსიკოსის ტურნე Nostalgic for the Present, საშემსრულებლო ხელოვნების ელემენტებით.
სიას მიღებული აქვს მთელი რიგი ჯილდოების და ნომინაციების, მათ შორის ARIA-სგან და MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების ჯილდო.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1975 კატეგორია:ავსტრალიელი ფემინისტები კატეგორია:ავსტრალიელი ინდი-პოპ მუსიკოსები კატეგორია:ბისექსუალი მუსიკოსები კატეგორია:ფემინისტი მუსიკოსები კატეგორია:ლგბტ მომღერლები კატეგორია:RCA Records-ის შემსრულებლები კატეგორია:Atlantic Records-ის შემსრულებლები კატეგორია:დაბადებული 18 დეკემბერი
პეშტერის თემი
პეშტერის თემი (Община Пещера) — თემი სამხრეთ-დასავლეთ ბულგარეთში. შედის პაზარჯიკის ოლქში. თემის მოსახლეობაა 22 575 ადამიანი, ხოლო ფართობი შეადგენს 150.51 კმ²-ს. მოიცავს 3 დასახლებულ პუნქტს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პეშტერა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პაზარჯიკის ოლქის თემები კატეგორია:ბულგარეთის თემები
პრაღის ციხესიმაგრე
პრაღის ციხესიმაგრე (Pražský hrad) — ციხესიმაგრის კომპლექსი პრაღაში, ჩეხეთი. თარიღდება IX საუკუნით და წარმოადგენს ჩეხეთის პრეზიდენტის ოფიციალურ რეზიდენციას. სხვა და სხვა დროს ციხესიმაგრე წარმოადგენდა ბოჰემიის მმართველების, საღვთო რომის იმპერატორების და ჩეხოსლოვაკიის პრეზიდენტების რეზიდენციასაც. ბოჰემიის გვირგვინის რეგალიები დღემდე ამ ციხესიმაგრეშია დაცული.
გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნის მიხედვით ის მსოფლიოში უდიდესი ანტიკური ციხესიმაგრეა, რომელიც თითქმის 70 000 მ²-ს მოიცავს. მისი სიგრძე დაახლოებით 570 მეტრია, ხოლო სიგანე 130 მეტრი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩეხეთის ციხესიმაგრეები კატეგორია:სასახლეები კატეგორია:ჩეხური კულტურა
ბიძინა კანდელაკი
ბიძინა სიმონის ძე კანდელაკი (დ. 7 მარტი, 1902, ქუთაისი — გ. 22 მაისი, 1970, თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.
ბიოგრაფია
1924 წელს დაამთავრა თბილისის უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი და ასისტენტად დატოვეს პროფესორ პ. მელიქიშვილთან. 1927 წელს ნიჭიერი ახალგაზრდა მიავლინეს გერმანიაში, სადაც წარმატებით დაამთავრა გეტინგენის უნივერსიტეტის ქიმიური განყოფილება, შემდეგ იქვე მუშაობდა. 1929 წელს ასევე წარმატებით დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია, დაბრუნდა სამშობლოში და სათავეში ჩაუდგა ქიმიის კათედრებს სხვადასხვა ინსტიტუტში. 1935 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ფიზიკური და კოლოიდური ქიმიის კათედრას. 1936–1939 წლებში იყო თბილისის პეტრე მელიქიშვილის სახელობის ქიმიის ინსტიტუტის დირექტორი.
ბიძინა კანდელაკის შრომებმა ტრიქოტროპიული გელების სტრუქტურისა და თვისებების შესახებ, მის მიერ წამოყენებული ლაბების კლასიფიკაციამ და სხვამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს კოლოდიური ქიმიის განვითარებაში. მან გამოაქვეყნა ორმოცდაათზე მეტი ნაშრომი ჩვენში და უცხოეთში. იგი როგორც კოლოდიური ქიმიის თვალსაჩინო სპეციალისტი დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა ქიმიკოსთა შორის. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — მელიტა გიორგის ასული ზურმუხტაშვილი (დ. 9 მაისი, 1905, თბილისი — გ. 12 აგვისტო, 1991, იქვე).
რომანოსი
რომანოსი  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების სარაგოსის პროვინციის კამპო-დე-დაროკის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 19,533274 კმ². მოსახლეობა — 125 კაცი (2020 წ.).
დიდი ბრიტანეთის ჩემპიონატი სნუკერში 1978
დიდი ბრიტანეთის ჩემპიონატი სნუკერში 1978 (1978 UK Championship) — სნუკერის პროფესიონალური არარეიტინგული ტურნირი, რომელიც ტარდებოდა 1978 წლის 22 ნოემბრიდან 1 დეკემბრამდე ინგლისში, პრესტონში. ტურნირის გამარჯვებული გახდა დუგ მაუნტჯოი, რომელმაც ფინალში დევიდ ტეილორი დაამარცხა ანგარიშით 15:9.
რომანოსი
სქოლიო
კატეგორია:სარაგოსის მუნიციპალიტეტები
დიდი ბრიტანეთის ჩემპიონატი სნუკერში 1978
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის ჩემპიონატი სნუკერში კატეგორია:1978 წელი სნუკერში
კარლო კალაძე
კარლო რაჟდენის ძე კალაძე (დ. 16 მარტი, 1907, ეწერი, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 დეკემბერი, 1988, თბილისი) — ქართველი პოეტი, დრამატურგი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.
ბიოგრაფია
პირველი ლექსები გამოაქვეყნა 1920 წელს არალეგალურ პრესაში კაკი ეწრელის ფსევდონიმით. 1924 წელს რედაქტორობდა ჟურნალ „პროლემაფს“. 1927-1930 წლებში იყო მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის დირექტორი. 1931 წელს მისი ინიციატივით ქუთაისში დაარსდა ლიტერატურული გაზეთი „სიტყვა და საქმე“. იგი იყო 1924 წელს ჩამოყალიბებული ახალგაზრდა პროლეტარული მწერლობის ორგანიზაციის ერთ-ერთი დამაარსებელი. მან აქტიური როლი შეასრულა საქართველოს მწერალთა კავშირის შექმნაში, იყო ამ კავშირის პრეზიდიუმის წევრი.
კარლო კალაძის ადრინდელი ლექსებისათვის დამახასიათებელია რევოლუციური და ეროვნული პათოსი. ამ პერიოდს ეკუთვნის პოეტის სხვადასხვა თემაზე შექმნილი ნაწარმოებები: „პოემა უჩარდიონი“, „მთების ეპოსი“, „ხერთვისის განთიადები“ და სხვა. კ. კალაძე განსაკუთრებული შემოქმედებით გამოეხმაურა დიდ სამამულო ომს. ხანგრძლივად იმყოფებოდა ჩრდილოეთ კავკასიის ფრონტზე და შექმნა ლექსებისა და პოემების წიგნი „შეხვედრები ბრძოლის ველზე“.
კარლო კალაზეს დიდი ამაგი მიუძღვის დრამატურგიაზეც. თეატრში, რომელსაც კ. მარჯანიშვილი ხელმძღვანელობდა, დაიდგა კ. კალაძის პიესები „როგორ?“ და „ხატიჯე“, ხოლო სპექტაკლებს „სოფლის საღამოები“, „სახლი მტკვრის პირას“ წარმატება ხვდა რუსთაველის სახელობის თეატრში.
დაჯილდოვებული იყო ოქტომბრის რევოლუციის, სამი შრომის წითელი დროშის და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და მედლებით.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ლიტერატურა
კატეგორია: ქართველი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1907 კატეგორია:გარდაცვლილი 1988 კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1982) კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ტაჰო
ტაჰო (Lake Tahoe) — მტკნარწყლიანი ტბა ჩრდილოეთ ამერიკაში, აშშ-ის დასავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, მოქცეულია კალიფორნიისა და ნევადის შტატების საზღვარზე. მდებარეობს სიერა-ნევადის მთებში, ზღვის დონიდან 1899 მ სიმაღლეზე. ფართობი 495 კმ², წყლის მოცულობა 151 კმ³, საშუალო სიღრმე 305 მ, მაქსიმალური სიღრმე 501 მ. მყინვარულ-ტექტონიკური წარმოშობისაა. ტბის ქვაბული წარმოიშვა დაახლოებით 2 მლნ. წლის წინ. ტბის მთელ პერიმეტრზე გადის ავტოგზები. სანაპირო ხაზის დიდი ნაწილი მოქცეულია კალიფორნიის შტატის პარკების ფარგლებში. ტაჰო — ჩრდილოეთ ამერიკის უდიდესი ალპური ტბაა. აშშ-ის ტბებს შორის ტაჰო მაქსიმალური სიღრმით მეორე ადგილზეა. დასვენებისა და ტურიზმის რაიონია. ცნობილია თავისი სუფთა წყლით. კალიფორნიისა და ნევადის შტატების მთავარი ღირსშესანიშნავი ობიექტია. ერთვის მრავალრიცხოვანი შენაკადები, გამოედინება მდინარე ტრეკი, რომელიც მიედინება ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ ქალაქ რინოს გავლით და ერთვის პირამიდის ტბას. ტბა პირველად მოინახულა მოგზარმა ჯონ ფრიმონტმა 1844 წლის 14 თებერვალს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის ტბები