cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1958 წლის ურთიერთთავდაცვის ხელშეკრულება
ხელშეკრულებას ხელი მოეწერა 1958 წლის 3 ივლისს მას შემდეგ, რაც საბჭოთა კავშირმა შოკში ჩააგდო ამერიკული საზოგადოება „სპუტნიკი“-ს გაშვებით 1957 წლის 4 ოქტომბერს და ბრიტანულმა წყალბადის ბომბის პროგრამამ წარმატებით გამოსცადა თერმობირთვული მოწყობილობა 8 ნოემბერს Operation Grapple ტესტირების დროს. ჩამოყალიბდა ორმხრივად მომგებიანი ურთიერთობა როგორც სამხედრო, ასევე ეკონომიკური თვალსაზრისით. მალე დიდი ბრიტანეთი დამოკიდებული გახდა აშშ-ზე მისი ბირთვული იარაღის გამო, რადგან ის დათანხმდა ერთობლივად შეეზღუდათ ბირთვული პროგრამები საერთო ტექნოლოგიებით. ხელშეკრულება პროექტი "E"-ს ფარგლებში საშუალებას იძლეოდა დიდი ბრიტანეთისთვის მიეწოდებინათ ამერიკული ბირთვული იარაღი, რომელსაც სამეფო საჰაერო ძალები და რაინის ბრიტანეთის არმიის გამოიყენებდა 90-იანი წლების დასაწყისამდე, სანამ გაერთიანებული სამეფო სრულიად დამოუკიდებელი გახდებოდა საკუთარი ქობინების შემუშავებასა და წარმოებაში.
შეთანხმება ითვალისწინებდა დიდი ბრიტანეთისთვის ერთი სრული ატომური წყალქვეშა სისტემის და მისი საწვავის, გამდიდრებული ურანის ათწლიანი მარაგის მიყიდვას. ამავდროულად ბრიტანეთის მხრიდან შეძენილი იქნა სხვა ბირთვული მასალებიც. 1960-1979 წლებში დიდი ბრიტანეთის მიერ წარმოებული დაახლოებით 5,4 ტონა პლუტონიუმი გაიგზავნა აშშ-ში 6,7 ტონა ტრიტიუმის და 7,5 ტონა მაღალგამდიდრებული ურანის (HEU) სანაცვლოდ, თუმცა HEU-ს უმეტესი ნაწილი გამოიყენებოდა არა იარაღებისთვის, არამედ როგორც საწვავი ბრიტანეთის ბირთვული წყალქვეშა ფლოტისთვის. ხელშეკრულებამ გზა გაუხსნა პოლარისის გაყიდვის შეთანხმებას და სამეფო საზღვაო ფლოტმა საბოლოოდ შეიძინა იარაღის მთელი სისტემები, გაერთიანებული სამეფოს პოლარისის პროგრამისა და Trident ბირთვული პროგრამის მეშვეობით ამერიკული რაკეტები ბრიტანული ბირთვული ქობინებით გამოიყენებოდა.
კვებეკის შეთანხმება​
მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისას ბრიტანეთს ჰქონდა ბირთვული იარაღის პროექტი კოდური სახელწოდებით Tube Alloys კუადრანტის კონფერენციაზე რომელიც  1943 წლის აგვისტოში ჩატარდა, დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრმა უინსტონ ჩერჩილმა და ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტმა ფრანკლინ რუზველტმა ხელი მოაწერეს კვებეკის შეთანხმებას, რომელიც აერთიანებდა Tube Alloys-ს ამერიკულ მანჰეტენის პროექტთან. აღნიშნული ქმნიდა ერთიან ბრიტანულ, ამერიკულ და კანადურ პროექტს. კვებეკის შეთანხმებამ ხაზი გაუსვა გაერთიანებული პოლიტიკის კომიტეტისა და ერთობლივი კოორდინაციის განვითარების ფონდის ძალისხმევას. დიდი ბრიტანეთის მრავალმა წამყვანმა მეცნიერმა მიიღო მონაწილეობა მანჰეტენის პროექტში.
1944 წლის სექტემბრის hyde park aide memoire-იმ გააფართოვა ორივე, როგორც სავაჭრო, ისე სამხედრო თანამშრომლობა ომის შემდგომ პერიოდში მაგრამ 1945 წლის 12 აპრილს რუზველტი გარდაიცვალა და ეს უკანასკნელი აღარ გახლდათ მბოჭავი ძალის შემდგომი ადმინისტრაციისთვის. რეალურად, ის მატერიალურადაც დაიკარგა. როდესაც ფელდმარშალმა სერ ენრი მეიტლანდ უილსონმა ეს საკითხი დააყენა გაერთიანებული პოლიტიკის კომიტეტის სხდომაზე 1945 წლის ივნისში, ამერიკული ეგზემპლარი ვერ მოიძებნა. კვებეკის შეთანხმებაში ნათქვამია, რომ ურთიერთშეთანხმების გარეშე ბირთვული იარაღი არ იქნება გამოყენებული სხვა ქვეყნის წინააღმდეგ. 4 ივლისს უილსონმა გასცა ბრძანება იაპონიის წინააღმდეგ ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ბრძანება გასცა. 8 აგვისტოს პრემიერ-მინისტრმა კლიმენტი ეტლიელმა გაუგზავნა წერილი პრეზიდენტ ჰარი ტრუმენს, სადაც საკუთარ თავს როგორც ამ "დიდი ძალის მაკონტროლებელი მთავრობების მეთაურად" მოიხსენიებდა.
ტრუმანის ადმინისტრაცია
ბრიტანეთის მთავრობა იმედოვნებდა, რომ აშშ გააგრძელებდა ბირთვული ტექნოლოგიების გაზიარებას, იმდენად რამდენადაც ის საერთო აღმოჩენად განიხილებოდა. 1945 წლის 9 ნოემბერს ეტლი და კანადის პრემიერ მინისტრი მაკენზი კინგი გაემგზავრნენ ვაშინგტონში, რათა ტრუმენთან განეხილათ ბირთვულ იარაღსა და ბირთვულ ენერგიასთან დაკავშირებით მომავალი თანამშრომლობის საკითხი. 1945 წლის 16 ნოემბერს ხელი მოეწერა "განზრახვის მემორანდუმს", რომელმაც კანადა სრულ პარტნიორად აქცია და მანამდე კვებეკის შეთანხმებაში ბირთვული ძალის გამოყენებისთვის გათვალისწინებული "ურთიერთთანხმობის" კრიტერიუმი "წინასწარი კონსულტაციით" შეცვალა. ამ უკანასკნელით "ატომური ენერგეტიკის სფეროში სრული და ეფექტური თანამშრომლობისთვის" უნდა მიეღწიათ, მაგრამ ბრიტანელების იმედები მალევე არ გამართლდა, რადგან აღნიშნული მხოლოდ „ფუნდამენტური სამეცნიერო კვლევით“ შემოიფარგლებოდა. ტექნიკური თანამშრომლობა შეწყდა აშშ-ს 1946 წლის ატომური ენერგიის აქტით (მაკმაჰონის აქტი) რომელიც კრძალავდა შეღუდული ინფორმაციის გადაცემას ამერიკელი მოკავშირეებისთვის.
ტექნიკური თანამშრომლობა დასრულდა ამერიკის შეერთებული შტატების 1946 წლის ატომური ენერგეტიკის აქტით (მაკმაჰონის აქტი), რომლითაც ამერიკის მოკავშირეებისთვის "შეზღუდული მონაცემების" გადაცემა აიკრძალა და სასჯელად ითვალისწინებდა სიკვდილს. . ეს ნაწილობრივ განპირობებული იყო 1946 წლის თებერვალში ბრიტანელი ფიზიკოსის ალან ნან მეის ჯაშუშობისთვის დაპატიმრებით, მაშინ როცა განიხილებოდა საკანონმდებლო ცვლილებები ამ საკითხთან მიმართებით. ამერიკული იზოლაციონიზმის აღორძინებისა და ბრიტანეთის მიერ დიდი ძალის სტატუსის დაკარგვის შიშით, ბრიტანეთის მთავრობამ განაახლა საკუთარი განვითარების სტრატეგია, ახალი კოდური სახელწოდებით მაღალფეთქებადი კვლევა.
1947 წლის ბოლოსათვის 1900 lt 1900 ტონა ურანის საბადო გაერთიანებული განვითარების ფონდისთვის, დიდი ბრიტანეთის გამოყენებისთვის განკუთვნილ 1350 ტონასთან ერთად, ბელგიური კონგოდან გადაზიდეს სპრინგფილდში, პრესტონთან ახლოს, ლანკაშირში, როგორც ომში გაზიარების შეთანხმების ნაწილი. 1350 lt საკუთარი ბირთვული იარაღის პროექტის მარაგზე წვდომის მისაღებად, დაიწყო მოლაპარაკებები, რასაც შედეგად მოჰყვა Modus Vivendi შეთანხმება, რომელსაც ხელი მოეწერა 1948 წლის 7 იანვარს და ოფიციალურად შეწყვიტა ყველა აქამდე არსებული ხელშეკრულება, მათ შორის კვებეკის შეთანხმებაც. ზემოაღნიშნულმა ხელშეკრულებამ გააუქმა ბრიტანეთის უფლება გამოეყენებინათ კონსულტაციები ატომურ იარაღთან დაკავშირებით;  დაუშვა ტექნიკური ინფორმაციის შეზღუდული გაცვლა შეერთებულ შტატებს, დიდი ბრიტანეთსა  და კანადას შორის ასევე გაგრძელდა ერთობლივი პოლიტიკური კომიტეტისა და ერთობლივი განვითარების ფონდის მუშაობა იმის მიუხედავად, რომ ამ უკანასკნელს გაერთიანებული განვითარების სააგენტო ეწოდა.
1949 წელს ამერიკელებმა შესთავაზეს აშშ-ის ატომური ბომბების დაყენება ბრიტანეთის გამოსაყენებლად, თუ ბრიტანეთი თანახმა იქნებოდა ატომური ბომბის პროგრამის შეწყვეტაზე. აღნიშნული ბრიტანეთისთვის ბირთვული იარაღს უფრო ადრე ხელში ჩაგდებას მოასწავლებდა ვიდრე დაგეგმილ 1952 წლის ბოლოს. თუმცა მხოლოდ სამხედრო გეგმებით მოთხოვნილი ბომბის კომპონენტები შეინახებოდა დიდ ბრიტანეთში, ხოლო დანარჩენი აშშ-სა და კანადაში.. შეთავაზება ბრიტანელებმა უარყვეს იმ მოტივით, რომ ეს არ იყო მისაღები „პირველი კლასის ძალაუფლების სტატუსს სახელმწიფოსთვის, სხვებზე დაყრდნობა შეუსაბამოა ამ უმაღლესი მნიშვნელობის იარაღისთვის“.
როგორც კონტრშემოთავაზება, ბრიტანელებმა შესთავაზეს ბრიტანული პროგრამის შეზღუდვა ამერიკული ბომბების სანაცვლოდ. წინააღმდეგობა გამოითქვა აშშ-ს მთავარი ოფიციალური პირებისგან, მათ შორის ატომური ენერგიის კომისიის აშშ-ის კომისრის ლუის სტრაუსისგან(AEC) და სენატორების Bourke B. Hickenlooper-ს  და Arthur Vandenberg-ისგან  ატომური ენერგიის ერთობლივი კომიტეტიდან (JCAE), რასაც თან დაერთო  1950 წლის 2 თებერვლის ბრიტანელი ფიზიკოსის კლაუს ფუქსის დაპატიმრება, რომელიც ატომური ჯაშუშის როლს ასრულებდა, ხოლო ამ ყველაფერმა გამოიწვია წინადადების უარყოფა. 1951 წლის ივნისში განხორციელდა დონალდ მაკლინის განდევნა, რომელიც წარმოადგენდა გაერთიანებული პოლიტიკის კომიტეტის ბრიტანელ წევრს 1947 წლის იანვრიდან 1948 წლის აგვისტომდე. საბოლოოდ გაიზარდა ამერიკული უნდობლობა ბრიტანეთის უსაფრთხოების მოწყობის მიმართ.
ეიზენჰაუერის ადმინისტრაცია
პირველი ბრიტანული ატომური ბომბი წარმატებით გამოსცადეს დასავლეთ ავსტრალიაში ოპერაცია ქარიშხლის დროს 1952 წლის 3 ოქტომბერს,მაგრამ, მიუხედავად იმისა, რომ ის უფრო განვითარებული იყო, ვიდრე 1946 წლის ამერიკული ბომბები, ბრიტანეთი ჯერ კიდევ რამდენიმე წლით ჩამორჩებოდა ბირთვული იარაღის ტექნოლოგიას. 1 ნოემბერს აშშ-ში გაიმართა [„აივი მაიკი“], პირველი ნამდვილი თერმობირთვული მოწყობილობის ბირთვული გამოცდა (ასევე ცნობილი როგორც წყალბადის ბომბი). დიდ ბრიტანეთში ტექნოლოგიის გაზიარებით შეერთებულმა შტატებმა მცირე სარგებელი დაინახა. საბჭოთა კავშირმა „აივი მაიკი“-ს 1953 წლის 12 აგვისტოს ჯო-4-ით, დაჩქარებული ბირთვული იარაღის გამოცდის დროს უპასუხა. ამან აიძულა პრეზიდენტი დუაიტ ეიზენჰაუერი, რომლის ინაუგურაციაც ჩატარდა 1953 წლის იანვარში, ეცნობებინა აშშ-ს კონგრესისთვის რომ „მაკმაჰონი“ რომელიც მან მიიჩნია "საშინელ კანონმდებლობად" და "ერთ-ერთ ყველაზე სამწუხარო შემთხვევად ამერიკის ისტორიაში, რის გამოც მას პირადად რცხვენოდა - მოძველებული იყო.
სამ-ძალიან ბერმუდის კონფერენციაზე 1953 წლის დეკემბერში ეიზენჰაუერმა და ჩერჩილმა,  რომელიც 1951 წლის 25 ოქტომბერს თავიდან აირჩა პრემიერ-მინისტრად   განიხილეს შესაძლებლობა აშშ-ს მიენიჭებინა დიდი ბრიტანეთისთვის წვდომას აშშ-ს ბირთვულ იარაღზე ომის დროს, რომელიც ცნობილი გახდა როგორც პროექტი E. თუმცა მოსაგვარებელი იყო ტექნიკური და სამართლებრივი საკითხები, სანამ ამერიკიდან ბირთვული იარაღის ბრიტანეთში ჩატანა მოხდებოდა. ამერიკელებს უნდა გაეთვალისწინებინათ ასევე მათი წონა და ბალისტიკური მონაცემები, რადგან ასეთი ინფორმაციის გამჟღავნება შეზღუდული იყო მაკმაჰონის აქტით.
1954 წლის 30 აგვისტოს მასში ცვლილებები შევიდა ატომური ენერგიის შესახებ 1954 წლის კანონით, რამაც შესაძლებელი გახადა ინფორმაციის გაცვლის გაფართოება უცხო სახელმწიფოებს შორის  და გზა გაუხსნა თანამშრომლობის შეთანხმებას ატომური ინფორმაციის შესახებ ურთიერთდაცვისთვის., რომელსაც ხელი მოეწერა 1955 წლის 15 ივნისს. 1956 წლის 13ივნისს დაიდო კიდევ ერთი შეთანხმება ატომური წყალქვეშა ნავების ელექტროსადგურის გადაცემის შესახებ დიდი ბრიტანეთთან, რომლითაც ბრიტანეთის მთავრობამ დაზოგა მილიონობით ფუნტი. აღნიშნულმა გამოიწვია დავა JCAE-სთან იმის თაობაზე, იყო თუ არა ეს ნებადართული 1954 წლის ატომური ენერგიის აქტით. და აკმაყოფილებდა თუ არა გაერთიანებული სამეფო 1955 წლის შეთანხმებით დადგენილ უსაფრთხოების სტანდარტებს. საპრეზიდენტო 1956 წლის არჩევნების მოახლოებისას ეიზენჰაუერი იძულებული გახდა გაეუქმებინა შეთავაზება.
1956 წლის ოქტომბრის სუეცის კრიზისმა ბრიტანეთსა და შეერთებულ შტატებს შორის ურთიერთობების მკვეთრი ვარდნა გამოიწვია ეიზენჰაუერი შეხვდა ბრიტანეთის ახალ პრემიერ მინისტრს ჰაროლდ მაკმილანს ბერმუდის შტატში 1957 წლის მარტში, რამაც გაზარდა დიდ ბრიტანეთში ამერიკული საშუალო რადიუსის ბალისტიკური რაკეტების (IRBM) განთავსების შესაძლებლობა აღნიშნული ცნობილი გახდა, როგორც The Emily Project. ასევე იყო საუბარი ძრავის ტექნოლოგიის გაცვლაზე ბრიტანული ატომური ელექტროსადგურის Calder Hall-ის შესახებ ინფორმაციის მოპოვებისთვის, რომელიც საშუალებას აძლევდა გაერთიანებული სამეფოს ატომური ენერგიის ორგანოს (UKAEA) შეეძინა ურანის საბადო კანადიდან და კოორდინაცია გაეწია სამხედრო გეგმებისთვის RAF -ის სტრატეგიული საჰაერო სარდლობის გეგმებით.
მიუხედავად იმისა, რომ IRBM-ის მოლაპარაკებები წინ უძღოდა სუეცის კრიზისს, ბრიტანეთის მთავრობა აცხადებდა IRBM-ის შეთანხმებას როგორც დემონსტრირებას იმისა, რომ ბზარი გადაილახა. ბრიტანულმა წყალბადის ბომბის პროგრამამ სცადა აეფეთქებინა თერმობირთვული მოწყობილობა ოპერაცია Grapple-ის ტესტირების დროს, შობის კუნძულზე წყნარ ოკეანეში. . სატესტო სერიას ხელი შეუწყო UA-მ, რომელიც ასევე ითვისებდა კუნძულს მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ტესტი წარუმატებელი იყო, , Grapple X ტესტმა 8 ნოემბერს საბოლოოდ მიაღწია სასურველ შედეგს..
სპუტნიკის კრიზისი
ბრიტანული თერმობირთვული იარაღების წარმატებული განვითარება ხელსაყრელი აღმოჩნდა იმისათვის, რომ განახლებულიყო მოლაპარაკებები აშშ-სთან. საბჭოთა კავშირის მიერ 1957 წლის 4 ოქტომბერს სპუტნიკ 1-ის გაშვება, რომელიც მსოფლიოში პირველი ხელოვნური სატელიტი იყო, ამერიკული საზოგადოებისათვის უდიდესი შოკი იყო, რადგან მათთვის აშშ-ს გააჩნდა ტექნოლოგიური უპირატესობა, რომელიც მათ ხელშეუხებლობას განაპირობებდა. უეცრად გამოჩნდა უდავო მტკიცებულება იმის დასამტკიცებლად, რომ, ზოგიერთ სფეროში მაინც, საბჭოთა კავშირი მათზე წინ იყო. გახმაურებულმა მოთხოვნამ, რომ ხელისუფლებას სპუტნიკის კრიზისისათვის პასუხი გაეცა, მისცა ბრიტანულ და ამერიკულ მხარეებს იმის საშუალება, რომ გამოესწორებინათ საკუთარი ურთიერთობა. ჰაროლდ კასიას, ბრიტანელი ელჩის ამერიკაში, შემოთავაზებით, მაკმილანმა ეიზენჰაუერს 10 ოქტომბერს გაუგზავნა შეთავაზება მათი რესურსების გაერთიანების თაობაზე. როგორც მაკმილანმა განაცხადა, ისინი შეხვდნენ იმისათვის, რომ კონკურენცია გაეწიათ საბჭოთა კავშირისათვის ყველა ფრონტზე, მათ შორის „სამხედრო, ეკონომიკური და პოლიტიკური“.
მაკმილანი გაემგზავრა ვაშინგტონში მოლაპარაკებისათვს 25 ოქტომბერს. მას ეშინოდა, რომ 10 ოქტომბრის გამანადგურებელი ვინდსქეილის ხანძარი მოლაპარაკებებს ჩაშლიდა, ვინაიდან ის უარყოფით ზეგავლენას იქონიებდა საზოგადოების აზრზე ბრიტანეთის კომპეტენციასთან დაკავშირებით და კონტრარგუმენტებს მისცემდა იმათ, ვინც ბრიტანელებთან კოოპერაციის წინააღმდეგი იყო. აღნიშნულისაგან თავის ასარიდებლად, მისი დირექტივით გაანადგურეს ხანძართან დაკავშირებული რეპორტები. მაკმილანი თავიდანვე გრძნობდა, თუ როგორი შეწუხებული იყო ამერიკული საზოგადოება სპუტნიკთან დაკავშირებული მოვლენებით, რაც უდიდესი წნეხის ქვეშ აყენებდა ეიზენჰაუერის ადმინისტრაციას იმასთან დაკავშირებით, რომ დაეწყოთ IRBM-ის განლაგება.
ეიზენჰაუერი და მაკმილანი შეთანხმდნენ იმაზე, რომ ისინი ჩამოაყალიბებდნენ გადასამზადებელ ჯგუფს, რომელსაც უხელმძღვანელებდა რიჩარდ პოველი, დიდი ბრიტანეთის თავდაცვის მინისტრი, და დონალდ ა. ქუარლსი, შეერთებული შტატების თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, იმისათვის, რომ განესაზღვრათ როგორ მოხდებოდა IRBM-ის ბრიტანეთისათვის გადაცემა. მეორე სასწავლო ჯგუფი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა შტრაუსი და ედვინ პლოუდენი, UKAEA-ს (გაერთიანებული სამეფოს ატომური ენერგიის განყოფილება) ხელმძღვანელი, გამოიკვლევდა ბირთვულ კოოპერაციას და ბირთვული ინფორმაციის გაცვლას. პლოვდენსა და შტრაუსს შორის პირადი ურთიერთობა გადამწყვეტი იქნება იმისათვის, რომ უკანასკნელმა გადაწყვიტოს ბრიტანეთისათვის ინფორმაციის გადაცემა
დეკემბრისთვის, IRBM-თან დაკავშირებულ მოლაპარაკებებზე ყველა პრობლემა მეტ-ნაკლებად გადაჭრილი იყო, და ფორმალური შეთანხმება მზად იყო 17 დეკემბერს, მაგრამ საბოლოოდ მხოლოდ თვის ბოლოს გადაწყდა, რომ ბრიტანეთი მიიღებდა თორის სარაკეტო იარაღს, და არა იუპიტერს.
თუმცა, ბირთვული წყალქვეშა ნავსადგომთან დაკავშირებული საკითხი პრობლემური იყო. 1956 წლის ივლისის შეთანხმებისა და 1957 წლის ეიზენჰაუერის დირექტივის ქვეშ სამეფო ფლოტის ოფიცრებს დაევალათ, რომ შეესწავლათ ამერიკული ფლოტის ბირთვული წყალქვეშა ნავსადგომის პროგრამა. 1957 წლის ოქტომბრისათვის, ოპერაციის ხელმძღვანელი, კონტრადმირალი ჰაიმან ჯი. რიკოუვერი, ამჩნევდა, რომ მათი შეკითხვები ანელებდა პოლარისის წყალქვეშა ნავით გაშვებული IRBM-ის განაწილებას. ის ღელავდა, რომ გაჭიანურებდა მისცემდა კონგრესს იმის ბიძგს, რომ უპირატესობა სახმელეთო რაკეტებისათვის მიენიჭებინათ. დეკემბრისათვის, ბრიტანელი მოკავშირე ოფიცრები ჩიოდნენ იმაზე, რომ მათ შეკითხვებზე პასუხებს ძალიან გვიან სცემდნენ. რიკოუვერმა წამოაყენა შეთავაზება, რომ ვესთინგჰაუსს მისცემოდა უფლება, რომ მიეყიდა სამეფო ფლოტისათვის ბირთვული წყალქვეშა რექტორი, რომელიც ამ უკანასკნელს მისცემდა იმის საშუალებას, რომ საკუთარი ბირთვული წყალქვეშა ნავსადგომი აეშენებინა. ვინაიდან ამ იდეის წყალობით დიდი ოდენობის თანხის დაზოგვა იყო შესაძლებელი, ბრიტანეთის მთავრობამ მას მხარი დაუჭირა.
მაკმაჰონის აქტის შესწორება
ბრიტანელებს სურდათ, რომ მაკმაჰონის აქტის შეზღუდვები ბირთვულ კოოპერაციაზე შესუსტებულიყო. მათ სურდათ ინფორმაციის მიღება წონაზე, მოცულობაზე, შერწყმისა და სროლის მიმდევრობაზე, უსაფრთხოების პირობებისა და ფრენის პროცედურებზე. ეს ინფორმაცია იძლეოდა იმის საშუალებას, რომ ამერიკული ბომბები გადატანილიყო ბრიტანული V-ბომბდამშენებით და იმის საშუალებას, რომ ამერიკული ქობინები ჩატეულიყო ბრიტანულ ლურჯი ზოლის რაკეტებში. ეს ბრიტანელებს მილიონობით გირვანქას დააზოგვინებდა და აარიდებდა შიდა პოლიტიტიკურ არეულობებს რომელიც გამოწვეული იქნებოდა იმით, რომ ბრიტანეთი აგრძელებდა ბირთვულ ცდებს საერთაშორისო მორატორიუმის პერიოდში. მაშინ, როდესაც ბრიტანელებისათვის ცნობილი იყო თუ რა სურდათ მათ, აშშ-ს არ გააჩნდა კონსენსუსი იმის თაობაზე, თუ რა ოდენობის ინფორმაციის მიცემა სურდათ ბრიტანელებისათვის. აშშ-ს სახელმწიფო მდივანი, ჯონ ფოსტერ დულსი მიიჩნევდა, რომ ბრიტანეთთან განსაკუთრებული ურთერთობა გაართულებდა ამერიკის ურთიერთობას სხვა მოკავშირეებთან. შტრაუსი მიიჩნევდა, რომ წყალბადის ბომბის საიდუმლოების ბრიტანელებისათვის გამხელა ვერ დაუშვებდა JCAE (ატომური ენერგიის გაერთიანებული კომისია) და იდეის მხარდამჭერებს ურჩია, რომ შეექმნათ ისეთი ნორმატიული შესწორებები, რომელიც საკმარისად ზოგადი იქნებოდა იმისათვის, რომ მიეცა პრეზიდენტისათვის იმის საშუალება, შეძლებოდა ინფორმაციის გაცემა მოკავშირეების გაღიზიანების გარეშე. ეიზენჰაუერმა გამოაცხადა, რომ შეერთებული შტატები და გაერთიანებული სამეფო „ურთიერთდამოკიდებულები“ იყვნენ და სთხოვა კონგრესს, რომ შეეტანათ შესწორებები მაკმაჰონის აქტში.
გადამწყვეტი აღმოჩნდა კარლ ტი. დურჰამის მხარდაჭერის მოპოვება, რომელიც JCAE-ს თავმჯდომარე იყო. ეიზენჰაუერი შეხვდა კონგრესის ლიდერებს 1957 წლის 3 დეკემბერს და აიძულა, უფრო გახსნილები ყოფილიყვნენ კოოპერაციისას არა მხოლოდ ბრიტანეთთან, არამედ ამერიკის ყველა ნატო მოკავშირეებთან. ადმინისტრაციამ მოლაპარაკებები აწარმოვა ავსტრალიასთან, კანადასა და ნატოსთან. ეიზენაუერს ჯერჯერობით არ ჰქონდა სრული მხარდაჭერა ამ შეთავაზებაზე, მაგრამ აშშ-ს სენატორის კლინტონ ანდერსონის მიერ გაწეულმა წინააღმდეგობამაც ვერ მიიღო დიდი მხარდაჭერა. 1958 წლის 27 იანვარს შტრაუსმა დურჰამს გაუგზავნა ადმინისტრაციის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ცვლილებები, და JCAE-ს ქვეკომიტეტმა კოოპერაციის შეთანხმებებისათვის, რომელსაც ხელმძღვანელობდა სენატორი ჯონ პასტორი, გამართა მოსმენები 29 იანვრიდან 31 იანვრამდე. კვარლსი და მაიორ გენერალი ჰერბერტ ლოპერი, თავდაცვის მინისტრის ასისტენტი ატომური ენერგიის საკითხებთან დაკავშირებით იძულებული იყვნენ მოეგერიებინათ კრიტიკული და მწვავე შეკითხვები ბირთვული იარაღის გავრცელებაზე. ბრიტანეთის ინფორმაციის დაცვა, ან, უფრო სწორად, მისი ნაკლებობა უკვე აღარ ჩანდა იმდენად მნიშვნელოვანი, როდესაც საბჭოთა კავშირი ამერიკას ტექნოლოგიურად უსწრებდა და ბრიტანეთს დამოუკიდებლად ჰქონდა შემუშავებული წყალბადის ბომბი, თუმცა JCAE არ დაეთანხმა შეთანხმების იმ პირობებს, რომლის მიხედვითაც ბრიტანული ურანი-235 იცვლებოდა ამერიკული პლუტონიუმის სანაცვლოდ, რომლისთვისაც ამერიკა გადაიხდიდა 30 ამერიკულ $-ს გრამზე პლუტონიუმისთვის, მაშინ, როდესაც მისი წარმოება ბრიტანეთში 12 $ უჯდებოდათ.
1958 წლის ბრიტანულ-ამერიკული ურთიერთ თავდაცვის შეთანხმება ხელმოწერილი იყო დულესის და სემუელ ჰუდის, ბრიტანეთის მინისტრის მიერ ვაშინგტონში, 3 ივლისს და დამტკიცებული იყო კონგრესის მიერ 30 ივლისს.
დეტალები
შეთანხმება აძლევს ამერიკასა და ბრიტანეთს იმის საშუალებას, რომ გაცვალონ საიდუმლო ინფორმაცია იმ მიზნით, რომ გააუმჯობესონ ერთმანეთის „ატომური იარაღის დიზაინი, განვითარება და დამზადების უნარი“. მიუხედავად იმისა, რომ ამერიკას ბირთვული კოოპერაციის შეთანხმებები აქვს სხვა ქვეყნებთანაც, მათ შორის საფრანგეთთან და ზოგიერთ ნატოს ქვეყანასთან, მათგან არცერთი არაა იმ მასშტაბისა, როგორიცაა ამერიკისა და ბრიტანეთის ურთიერთდაცვის შეთანხმება. მაკმილანმა მას შეარქვა „დიდებული პრიზი“.
ხელშეკრულების მეორე მუხლი შეეხებოდა თავდაცვის გეგმების ერთობლივ განვითარებას; პერსონალის საერთო გადამზადება იმისათვის, რომ თავი დაეცვათ ბირთვული იარაღების წინააღმდეგ; ინტელექტის გაზიარება და მოწინააღმდეგის შესაძლებლობების შეფასება; ბირთვული გადაზიდვის სისტემების გაზიარება და სამხედრო რეაქტორების კვლევა, განვითარება და დიზაინი. ხელშეკრულებამ გამოიწვია ისეთი „საიდუმლო ინფორმაციის გაცვლა, რომელიც ეხებოდა ატომურ იარაღებს და როდესაც მეორე მხარესთან კომუნიკაციის შემდეგ კომუნიკაციის დამწყები მხარე განსაზღვრავს, რომ ასეთი ინფორმაციის გადაცემა საჭიროა იმისათვის, რომ მეორე მხარემ გააუმჯობესოს ატომური იარაღის დიზაინი, განვითარება და დამზადების უნარი“. ამერიკა გადასცემდა ბრიტანეთს ინფორმაციას ატომურ იარაღებზე, რომელიც ჰგავდა ბრიტანეთის ატომურ იარაღებს. უახლოეს მომავალში ეს გამორიცხავდა ინფორმაციას თერმობირთვულ იარაღებზე. შეთანხმება ასევე ფარავდა კონფიდენციალური დაზვერვის საკითხებს. ბრიტანეთის მთავრობას არ გამოუქვეყნებია ეს სექციები ამ საკითხების განსაკუთრებულად დიდი კონფიდენციალურობის გამო და იმიტომ, რომ ასეთი ინფორმაცია მნიშვნელოვანი იქნებოდა იმ ქვეყნებისათვის, რომელსაც სურთ ბირთვული იარაღის შექმნა.
მესამე მუხლი აწესრიგებდა ბრიტანეთისათვის ერთი სრული ბირთვული წყალქვეშა ძრავის მიყიდვას და ასევე მის ასამუშავებლად საჭირო ურანის მიყიდვას 10 წლის განმავლობაში. JCAE-ს მიერ გამოხატული შეშფოთების გამო, AEC (United States Atomic Energy Commission) განსაზღვრავდა იმ ფასს, რომელსაც ბრიტანეთი გადაიხდიდა უაღრესად გამდიდრებული ურანისათვის(HEU). ხელშეკრულება თავდაპირველად არ იძლეოდა იმის საშუალებას, რომ არა-ატომური კომპონენტები ატომური იარაღებისათვის გადაცემოდა ბრიტანეთს. ის შესწორებული იყო 1959 წლის 7 მაისს, და ბრიტანეთს მიეცა წვდომა არაბირთვულ კომპონენტებზე და უფლება, რომ გადაეზიდა სპეციალური ბირთვული მასალები, როგორიცაა პლუტონიუმი, HEU და ტრიტიუმი. ამ ხელშეკრულებამ გზა გაუხსნა შემდგომ პოლარისის ნასყიდობის ხელშეკრულებას, რომელიც ხელმოწერილ იქნა 1963 წლის 6 აპრილს. ეს ორი შეთანხმება არის „ქვაკუთხედი ბრიტანეთი-ამერიკის ბირთვული ურთიერთობისა 60 წლის განმავლობაში.
ბირთვული იარაღის განვითარება
აეკ(AEC)-მა ბრიტანეთის ხელისუფლებას შესთავაზა ვაშინგტონში, 1958 წლის 27 და 28 აგვისტოს შეხვედრების სერიებზე გამოეგზავნათ საკუთარი წარმომადგენლები, რათა მათ გადაეწყვიტათ გარკვეული საკითხები. ამერიკის შეერთებული შტატების დელეგაციას წარმოადგენდა უილარდ ლიბი, აეკ-ის თავმჯდომარის მოადგილე; ლოპერი; ბრიგადის გენერალი ალფრედ სტარბერდი, აეკ-ის სამხედრო განაცხადების დირექტორი; ნორის ბრედბერი,ლოს ალამოსის ეროვნული ლაბორატორიის დირექტორი; ედვარდ ტელერი, ლოურენს ლივერმორის ლაბორატორიის დირექტორი; და ჯეიმზ ვ. მაკრაი, სანდიის კორპორაციის პრეზიდენტი. ბრიტანეთის წარმომადგენლები კი იყვნენ სერ ფრედერიკ ბრუნდრეტი, თავდაცვის სამინისტროს მთავარი სამეცნიერო მრჩეველი, ვიქტორ მაკლენი თავდაცვის სამინისტროდან; უილიამ პენი, უილიამ კუკი და ე. ფ. ნიული ალდერმასტონის ატომური იარაღის კვლევის დაწესებულებიდან. ამერიკელებმა გაამჟღავნეს მათი 9 ბირთვული იარაღის (მარკ 7, მარკ 15/მარკ 39, მარკ 19, მარკ 25, მარკ 27, მარკ 28, მარკ 31, მარკ 33 და მარკ 34) დიზაინის დეტალები. სანაცვლოდ ბრიტანელებმა მიაწოდეს მათი შვიდი სახის იარაღის დეტალები, მათ შორის იყო "მწვანე ბალახი"; პენანტი, გაძლიერებული მოწყობილობა, რომელიც 22 აგვისტოს Grapple Z ტესტის დროს აფეთქდა; "დროშისბოძი", 2 სექტემბრისთვის დაგეგმილი ორეტაპიანი მოწყობილობა; "ბურგე", 23 სექტემბრისთვის დაგეგმილი მოწყობილობა; და სამეტაპიანი "ჰილიარდ 3". ამერიკელები აღფრთოვანდნენ ბრიტანული დიზაინით, განსაკუთრებით "ჰილიარდ 1", "ჰილიარდ 3-ის" უფრო მძიმე ვერსიით. შესაბამისად, კუკმა შეცვალა Grapple Z პროგრამა იმისთვის, რომ "ჰილიარდ 3"-ის ნაცვლად გაესროლათ "ჰილიარდ 1". მაკმილანმა საკუთარ დღიურში კმაყოფილებით აღნიშნა:"გარკვეულ ასპექტებში ჩვენ საკმაოდ შორს ვართ, მეტიც ბევრად უფრო შორს ვართ განვითარებული ხელოვნებაში, ვიდრე ჩვენი ამერიკელი მეგობრები. ისინი ფიქრობდნენ, რომ ჩვენი მხრიდან გაცემის პროცესში მოხდებოდა მხოლოდ ინფორმაციის გაცვლა. ისინი ენთუზიაზმით არიან განწყობილი ჩვენი მხრიდან სერიების დასრულების მიმართ, განსაკუთრებით ბოლო მეგატონთან დაკავშირებით, რომლის მახასიათებლები სიახლეს წარმოადგენს და ღრმა ინტერესს იწვევს მათში.’’."
ვინაიდან დიდ ბრიტანეთს არ გააჩნდა საკმარისი რესურსები სხვადასხვა სახის ბირთვული იარაღის დასამზადებლად, ის მალე დამოკიდებული გახდა ამერიკის შეერთებულ შტატებზე. პროექტ E-ს ფარგლებში დიდ ბრიტანეთს ხელშეკრულება აძლევდა საშუალებას აშშ-სგან მიეღო სამეფო საჰაერო ძალებისა (RAF) და რაინის ბრიტანეთის არმიისთვის (BAOR) ბირთვული იარაღი. ანალოგიური ტიპის მფარველობითი ღონისძიებები გატარდა პროექტი "ემილის" ფარგლებში Thor-ის რაკეტების მიწოდებისას. დიდ ბრიტანეთს მიეცა შესაძლებლობა აშშ-ს ნევადის საცდელ ტერიტორიაზე განეხორციელებინა მიწისქვეშა ბირთვული ტესტირება. პირველი ტესტირება განხორციელდა 1962 წლის 1-ელ მარტს. ბრიტანული ბირთვული ტესტირებები აშშ-ში გაგრძელდა იქამდე, სანამ 1992 წლის ოქტომბერში იგი პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა მოულოდნელად არ შეაჩერა. ძირითადი ნაკლებად მასშტაბური ბირთვული ტესტირებები მაინც ხორციელდებოდა, ამ მხრივ აღსანიშნავია ეტნას ტესტი 2002 წლის თებერვალში და 2006 წლის თებერვალში კრაკატაუს ტესტი.
სპეციალური ბირთვული მასალების გაცვლა
შეთანხმების თანახმად, 1960-1979 წლებში შეერთებულ შტატებში 6,7 კგ ტრიტიუმის და 7.5 ტონა HEU-ს სანაცვლოდ გაიგზავნა ბრიტანეთში წარმოებული 5,37 ტონა პლუტონიუმი. შემდგომში გაერთიანებულ სამეფოსა და აშშ-ს შორის დარჩენილი 470 კგ პლუტონიუმის გაცვლის მიზეზები რჩება გასაიდუმლოებული. ბრიტანეთში წარმოებული პლუტონიუმის ნაწილი აშშ-ს მიერ 1962 წელს გამოყენებულ იქნა რეაქტორული კლასის პლუტონიუმის ჩვენთვის ცნობილ ერთადერთ ბირთვული ტესტირების ფარგლებში. აშშ-სთვის გაგზავნილი პლუტონიუმი შეიცავდა დიდ ბრიტანეთში წარმოებული სამოქალაქო მაგნოქსის რეაქტორებს და აშშ-მ გასცა გარანტია იმასთან დაკავშირებით, რომ სამოქალაქო პლუტონიუმი არ გამოიყენებოდა მის ბირთვული იარაღის პროგრამაში. იგი გამოიყენებოდა სამოქალაქო პროგრამებში, რომლებიც მოიცავდა კალიფორნიუმის წარმოებას და რეაქტორების კვლევას.
გაერთიანებული სამეფოს ტრიდენტის ქობინების გახლეჩვადი მასალის ნაწილი ამერიკაში შეიძინეს, თუმცა მის მიერ მიწოდებული HEU-ს დიდი ნაწილი გამოიყენებოდა არა იარაღად, არამედ როგორც საწვავი დიდი ბრიტანეთის ატომური წყალქვეშა ნავების მზარდი ფლოტისთვის. ხელშეკრულების თანახმად, აშშ დიდ ბრიტანეთს აწვდიდა არა მხოლოდ ბირთვულ წყალქვეშა ძრავის ტექნოლოგიას, არამედ S5W სრული წნევის ქვეშ მყოფ წყლის რეაქტორს, რომელიც გამოიყენებოდა წყალქვეშა ნავების ასამოქმედებლად. ის გამოიყენეს სამეფო საზღვაო ძალების პირველ ატომურ წყალქვეშა ნავში, რომელიც გამოუშვეს 1960 წელს და ექპულატაციაში შევიდა 1963 წელს. S5W იკვებებოდა ურანით, 93-იდან 97 პროცენტამდე გამდიდრებული ურანიუმ-235-ით. წყალქვეშა ნავის დიზაინისა და ჩახშობის ტექნიკის შესახებ ,,მნიშვნელოვანი რაოდენობის’’ ინფორმაციის აშშ-სთვის გადაცემის სანაცვლოდ, რეაქტორის ტექნოლოგია, რომელიც გამოიყენეს, როგორც დიდი ბრიტანეთის წყალქვეშა ნავების PWR1 რეაქტორის საფუძველი, ვესტინგჰაუსიდან როლს როისში გადაიტანეს..
დიდმა ბრიტანეთმა HEU აწარმოა საკუთარ ტერიტორიაზე, კაპენჰერსტში, მაგრამ სამხედრო მიზნებისთვის წარმოება იქ 1963 წლის მარტში შეწყდა. ამის შემდგომ, ურანიუმის ოქსიდი ავსტრალიიდან, კანადიდან, ნამიბიიდან, სამხრეთ აფრიკიდან, აშშ-სა და ზაირიდან იმპორტირდა და სპრინგფილდში იგი გადამუშავდა ურანის ჰექსაფტორიდში. შემდეგ ის გადაზიდეს აშშ-ში, ოჰაიოში, პიკეტონის მახლობლად, პორტსმუთის აირის დიფუზიის ქარხანაში, სადაც იგი გაამდიდრეს. შემდეგ HEU გაერთიანებულ სამეფოში დააბრუნეს RAF-ის თვითმფრინავით. 1994 წელს, მას შემდგომ რაც პორტსმუთის ქარხანა დაიხურა, ხელშეკრულება შეიცვალა აშშ-ს მოთხოვნით- ურანის გამდიდრების სერვისების "მიწოდების სანაცვლოდ", "დაორგანიზებულიყო" ეს უკანასკნელი. 2002 წლის მარტისთვის დიდ ბრიტანეთს გააჩნდა 21.86 ტონა HEU, რაც წარმოადგენდა სამეფო საზღვაო ძალების ბირთვული წყალქვეშა ნავების 80 წლის მარაგს.
ერთობლივი სამუშაო ჯგუფები
ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობის უდიდეს ნაწილს წარმოადგენდა ერთობლივი სამუშაო ჯგუფების (JOWOG) მეშვეობით ინფორმაციის გაცვლა. მათგან მინიმუმ 15 დაარსდა 1959 წელს. შესწავლილი საკითხები მოიცავდა შემდეგ თემატიკას:"ერთპუნქტიანი უსაფრთხოება, კომპიუტერული კოდები, მეტალურგია და ბერილიუმის, ურანის და პლუტონიუმის დამზადების ტექნოლოგია, წყლისა და წლის ორთქლის პირობებში ურანის კოროზია, მიწისქვეშა ეფექტების ტესტები, კოსმოსური ტესტირება, ფარული ტესტირება, ლითიუმის ნაერთების ტექნოლოგია, მაღალი ასაფეთქებელი ნივთიერებები, დეიტერიუმის მონიტორები, პლუტონიუმის ხანძრის ჩაქრობა, მაღალსიჩქარიანი კამერები, მექანიკური დაცვა, თხევადი და მყარი ფეთქებადი დარტყმის გაშვება, გარემოს შემგრძნობი ჩამრთველები, ნეიტრონული წყაროები, ტრიტიუმის რეზერვუარები, ტელემეტრია, სფერული და ცილინდრული სიმეტრიის პრობლემებისთვის ჰიდროდინამიკური და შეჯახებითი ურთიერთობები, ბირთვული ჯვარედინი სექციები, რადიოქიმია, ატომური დანგრევის საბრძოლო მასალები, ქობინების გამკვრივება, ასიმეტრიული დეტონაციები, ტერორისტული ბირთვული საფრთხეების რეაგირება, ბირთვული იარაღის ავარიები და ნარჩენების მართვა."
2007 წლიდან 2009 წლამდე ატომური იარაღის გაერთიანების თანამშრომლებმა აშშ-ს ბირთვულ ობიექტებზე 2000-მდე ვიზიტი განახორციელეს. ამასთან საერთო შესაძლებლობების ფარგლებში მიმდინარეობს თანამშრომლობა ამ ორი მიმართულებით:
ორმხრივი სარგებელი
ანგლო-ამერიკული განსაკუთრებული ურთიერთობა ორმხრივად მომგებიანი აღმოჩნდა, თუმცა მსოფლიო ომის შემდგომ ის არასდროს ყოფილა თანაბარი, რადგან აშშ როგორც სამხედრო, ისე ეკონომიკური ძალით ბევრად აღემატებოდა გაერთიანებულ სამეფოს. ლორნა არნოლდმა აღნიშნა:"გაცვლითი სახის ურთიერთობაში სარგებლის ბალანსი აუცილებლად ბრიტანეთის სასარგებლოდ იყო, თუმცა ეს მაინც არ ყოფილა სრულიად ცალმხრივი. ზოგიერთ სფეროში, განსაკუთრებით ელექტრონიკასა და ფეთქებად ნივთიერებებში, ბრიტანელები იყვნენ თანასწორნი ან შესაძლოა უფრო უპირატესნიც, და მათ ბევრ სფეროში გააჩნდათ ღირებული იდეები, რომლებსაც ამერიკელი მეცნიერები, განსაკუთრებით ტელერი აფასებდა."
განახლება
2004 წლის ბრიტანულ-ამერიკული უშიშროების საინფორმაციო საბჭოს (BASIC) მიერ გამოცემული იურიდიული დასკვნის თანახმად, ხელშეკრულების განახლება არღვევდა ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების VI მუხლს, რომელიც ხელმომწერებს ავალდებულებდა ნაბიჯების გადადგმას ბირთვული განიარაღებისკენ. ზემოაღნიშნულს ბრიტანეთის მთავრობა არ დაეთანხმა. 2014 წლის ივლისში საგარეო და თანამეგობრული ურთიერთობის მიმართულებით უფროსმა სახელმწიფო მინისტრმა (2012-2014 წლებში), ბარონესა ვარსიმ დააფიქსირა მთავრობის პოზიცია:, :"ჩვენ ერთგულნი ვართ "სამყარო ბირთვული იარაღის გარეშე" მიზნის მიმართ და მტკიცედ გვჯერა, რომ ამის მიღწევის საუკეთესო გზა არის თანდათანობითი განიარაღება, რაც წარმოადგენს ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულების მიხედვით მოლაპარაკებული ნაბიჯ-ნაბიჯობრივი მიდგომის ფარგლებს. დიდ ბრიტანეთს აქვს ძლიერი წარსული ბირთვული განიარაღების კუთხით და განაგრძობს გავრცელების კონტროლისა და მრავალმხრივი ბირთვული განიარაღების მიმართულებით პროგრესის მისაღწევად საერთაშორისო ძალისხმევის წინა რიგებში ბრძოლას. დიდი ბრიტანეთისა და აშშ-ის ორმხრივი თავდაცვის შეთანხმება არის და იქნება სრულ შესაბამისობაში ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ჩვენს ვალდებულებებთან."
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:XX საუკუნის ხელშეკრულებები
18 მაისი
18 მაისი — გრიგორიანული კალენდრის 138-ე დღე (ნაკიან წლებში - 139-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 227 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები
0518
ნემსიყლაპიები
ნემსიყლაპიები (Odonata) — მტაცებელი მწერების რიგი. მათი სხეულის სიგრძე 13 სმ-ს აღწევს. აქვთ მოძრავი თავი, დიდი თვალები, უხვად დაძარღვული, გამჭვირვალე 4 ფრთა, კოპულირებენ ფრენის დროს. კვერცხებს დებენ წყალში ან წყლის მცენარეების ქსოვილებში. მატლები ვითარდებიან წყალში, სუნთქავენ ლაყუჩებით. ახასიათებთ არასრული გარდაქმნა. ნემსიყლაპიების მატლს აქვს ძლიერ წაგრძელებული ქვედა ტუჩი, რომელიც მსხვერპლის დასაჭერ ორგანოს — ნიღაბს ქმნის. პირის აპარატი მღრღნელია. იკვებებიან წყლის მწერების მატლებით. რიგში 4500 სახეობაა. ჩვენში, უმთავრესად აღმოსავლეთ საქართველოში, ნემსიყლაპიები საკმაოდ ფართოდ არიან გავრცელებული. დასავლეთ საქართველოში დაბლობებსა და ზეგნების ზონაში გვხვდება. უფრო მარა სახეობათა რაოდენობა გაცილებით ნაკლებია. ანადგურებენ კოღოებს, მუმლს და სხვა მავნე მწერებს, ავრცელებენ პროტოგონიმოზს — შინაური ფრინველის საშიშ დაავადებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნემსიყლაპიები
ანდერსონ აკინო
ანდერსონ აკინო (Anderson Aquino; დ. 18 დეკემბერი, 1986, ფოს-დუ-იგუასუ, პარანა, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი.
სხვადასხვა დროს იცავდა „ატლეტიკო პარანაენსეს“, „სპორტ რესიფის“, „გოიასის“, „იტუანოს“, რუსთავის „ოლიმპის“, „პარანას“, „კორიტიბას“, „სანტა-კრუზის“, „ლინენსეს“, „ბოტაფოგოს“, „ფიგეირენსესა“ და „ლონდრინას“ ღირსებას. ამჟამად კვლავ ბრაზილიური კლუბის „იტუანოს“ ღირსებას იცავს.
პარანას შტატის სუპერლიგის ჩემპიონი (2002) და დალასის თასის მფლობელი (2005) „ატლეტიკო პარანაენსეს“ შემადგენლობაში. ბრაზილიის ჩემპიონატის (სერია B) (2006) და პერნამბუკანოს ჩემპიონატის ორგზის (2006, 2007) გამარჯვებული „სპორტ რესიფის“ შემადგენლობაში. საქართველოს ჩემპიონი (2010) რუსთავის „ოლიმპის“ შემადგენლობაში. პარანაენსეს ჩემპიონატის ორგზის (2011, 2012) გამარჯვებული „კორიტიბას“ შემადგენლობაში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1986 კატეგორია:დაბადებული 18 დეკემბერი კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:კორიტიბას ფეხბურთელები კატეგორია:ბოტაფოგოს ფეხბურთელები კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის ფეხბურთელები
ტარბი (ფრინველი)
ტარბი (Pastor [Sturnus] roseus) — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. მისი სხეული სიგრძე 23 სმ აღწევს. ვარდისფერია, თავი, ფრთები და ბოლო მოლურჯო-შავი აქვს. გავრცელებულია ველებისა და ნახევრად უდაბნოს ზონაში — უნგრეთიდან დასავლეთ ალთაისა და ავღანეთამდე. ზამთრობს ინდოსტანის ნახევარკუნძულზე. საქართველოში გვხვდება როგორც მობუდარი გადამფრენი ფრინველი (აპრილ-სექტემბერში). ბუდობს კოლონიებად. ბუდეს იკეთებს კლდის ნაპრალში, ქვების ნაშალში და სხვა. დებს 5-6 კვერცხს, ინკუბაცია გრძელდება 15 დღე-ღამე. დიდი რაოდენობით სპობს კალიას. ხშირად ნომადობს კალიების გუნდებთან ერთად. შემოდგომით ზიანს აყენებს ბაღ-ვენახებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ბერნი
მოსახლეობა
ბერნის მოსახლეობა 2018 წლის მონაცემებით 133 883 ადამიანს შეადგენდა. მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 34% უცხო ქვეყნის მოქალაქეა. 2000-დან 2010 წლამდე, 10 წლის განმავლობაში, მოსახლეობა შეიცვალა 0,6% -ით. მიგრაციის დონე 1,3% -ია, ხოლო შობადობა და გარდაცვალების შემთხვევები პროცენტულად 2,1% -ს შეადგენს.
მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი (2000 წლის მდგომარეობით) საუბრობს გერმანულად (სულ 104 465 ან 81,2%), როგორც მათი პირველადი ენა, იტალიური არის მეორე ყველაზე გავრცელებული ენა (5 062 ან 3,9%), ხოლო ფრანგული კი მესამე (4 671 ან 3,6%). რეტორომანული ენაზე საუბრობს მხოლოდ 171 ადამიანი.
2000 წლის მონაცემებით, ბავშვები და მოზარდები (0–19 წლების ფარგლებში) მოსახლეობის 15,1% -ს შეადგენენ, ხოლო მოზრდილები (20-64 წლების ფარგლებში) 65%-ს, ხოლო ასაკოვნები (64 წელზე უფროსი ასაკის) 19,9% -ს შეადგენენ. 2000 წლის მდგომარეობით, მუნიციპალიტეტში 59 948 ადამიანი იყო, რომლებიც არასოდეს დაქორწინებულან. იყო 49 873 დაქორწინებული პირი, 9 345 ქვრივი და 9 468 ადამიანი, რომლებიც განქორწინდნენ.
2003 წელს, ბერნში ბინის ქირაობის საშუალო ფასი 1108,92 შვეიცარიული ფრანკი (CHF) იყო თვეში (დაახლოებით 890 აშშ დოლარი ან 710 ევრო). ერთოთახიანი ბინის საშუალო ფასი 619,82 CHF-ს შეადგენდა (500 აშშ დოლარი ან 400 ევრო), ორ ოთახიანი ბინის ფასი დაახლოებით 879,36 CHF (700 აშშ დოლარი ან 560 ევრო) იყო, სამ ოთახიანი ბინა 1040,54 CHF (830 აშშ დოლარი ან 670 ევრო), ხოლო ექვსი ან უფრო მეტ ოთახიანი ბინა საშუალოდ 2094,80 CHF (1680 აშშ დოლარი ან 1340 ევრო) ღირდა.
რელიგია
2000 წლის აღწერის მიხედვით 60 455 ან 47% ემხრობოდა შვეიცარიის რეფორმირებულ ეკლესიას, ხოლო 31 510 ან 24,5% კათოლიკე იყო. დარჩენილი მოსახლეობიდან მართმადიდებელი იყო 1 874 ადამიანი (ან მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 1,46%). 324 ადამიანი (ან მოსახლეობის დაახლოებით 0,25%), ებრაელები იყო, ხოლო 4 907 კი (ანუ მოსახლეობის დაახლოებით 3,81%), მუსულმანი. 629 ადამიანი, იყო ბუდისტი, 1 430 იყოინდუისტი, ხოლო და 177 ადამიანი სხვა რელიგიის წარმომადგენელი. 16 363 (მოსახლეობის დაახლოებით 12,72%) არ მიემხრო არცერთ რელიგიას ან იყო ათეისტი, ხოლო 7 855 ადამიანმა (ან მოსახლეობის დაახლოებით 6,11%) არ უპასუხა ამ კითხვას.
გეოგრაფია
ბერნი მდებარეობს შვეიცარიაში, ბერნის კანტონში, შვეიცარიის ცენტრალური ნაწილიდან ოდნავ დასავლეთით და ალპების ჩრდილოეთით 20 კილომეტრში. ბერნთან უახლოესი ორი მთა არის გურტენი, რომლის სიმაღლეა 864 მეტრი (2 835 ფუტი) და ბანტიგერი, რომლის სიმაღლეა 947 მეტრი (3 107 ფუტი). თავდაპირველად ქალაქი აშენდა მთიან ტერიტორიაზე, რომელიც გარშემორტყმული იყო მდინარე აარით, მაგრამ მე-19 საუკუნემდე გადაილახა ეს ბუნებრივი საზღვრები. აშენდა მრავალი ხიდი, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელი გახდა ქალაქის გაფართოება აარის მიღმა რეგიონებში. ბერნი აშენებულია ძალიან არათანაბარ ადგილზე. სიმაღლე განსხვავება 60 მეტრამდე და არსებობს ქალაქის შიდა უბნებს შორის კიდევ უფრო დიდი განხსვავება.
სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებიდან, 14,3% გამოიყენება მოსავლის მოსაყვანად, ხოლო 4% საძოვრებად. ადგილობრივი მდინარეები მუნიციპალიტეტის წყლის მთლიან მოთხოვნას უზრუნველყოფენ.
კლიმატი
კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის თანახმად, ბერნს აქვს ნოტიო კონტინენტური კლიმატი, ქალაქში ყველაზე თბილი თვეა ივლისი, საშუალო დღიური ტემპერატურა 183 ° C-ია, ხოლო ყოველდღიური მაქსიმალური ტემპერატურა 24,3 ° C (75.7 ° F). ბერნში დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი ტემპერატურა 37 °C-ს შეადგენდა, დაფიქსირდა 2003 წლის აგვისტოში. ყველაზე თბილი დღე საშუალოდ აღწევს 32,1 ° C-ს.
ჰაერის ნაკადი წელიწადში 103,7 დღეა ცივი, ხოლო ბერნში წელიწადში საშუალოდ 22,3 დღე ყინავს (1981-2010 წლების მონაცემები), აგრეთვე 14,1 დღეა თოვლი, თოვლის საშუალო ზომა 52,6 სანტიმეტრია. იანვარი არის ყველაზე ცივი თვე, საშუალო დღიური ტემპერატურა −0,4 °C-ია, ხოლო ყოველდღიური მინიმალური ტემპერატურა − 3,6 °C. ყველაზე დაბალი ტემპერატურა, რაც დაფიქსირებულა ბერნში −23.0 °C-ს შეადგენდა,  დაფიქსირდა 1929 წლის თებერვალში. როგორც წესი, წლის ყველაზე ცივი ტემპერატურა საშუალოდ აღწევს −12,8 ° C-ს (1981–2010 წლების მონაცემების მიხედვით).
ეკონომიკა
2008 წელს სრული განაკვეთის ეკვივალენტური სამუშაოების ჯამური რაოდენობა 125 037 იყო. საწყის სექტორში სამუშაო ადგილების რაოდენობა იყო 203, აქედან 184 სოფლის მეურნეობაში და 19 სატყეო ან ხე-ტყის წარმოებაში. საშუალო სექტორში სამუშაო ადგილების რაოდენობა 15 476-ს შეადგენდა, რომელთაგან 7 650 ან 49,4% წარმოებაში იყო, 51 ან 0,3% იყო მაღაროში და 6 389, იგივე 41,3% მშენებლობაში. სამუშაოების რაოდენობა მესამეულ სექტორში 109 358-ს შეადგენდა. მესამე სექტორში; 11 396-ს ან 10,4%-ს იყო საბითუმო ან საცალო გაყიდვებში, 5 090 ან 4,7% სასტუმროებსა და რესტორანებში, 7 302 ან 6,7% ინფორმაციულ ინდუსტრიაში, 8 437 ან 7,7% კი დაზღვევის ან ფინანსურ ინდუსტრიაში.
განათლება
ბერნში, მოსახლეობის დაახლოებით 39,2%-მა ან 50 418 დაასრულა საშუალო სკოლა, ხოლო 24 311 ან 18,9%-ს დასრულებული აქვს დამატებით უმაღლესი განათლება. 24 311 ადამიანიდან, რომლებიც შვეიცარიელები იყვნენ მათთგან 51,6% კაცი იყო, ხოლო 33,0% კი ქალები. არამოქალაქეებიდან 8,9% კაცი და 6,5% ქალი იყო.
ბერნის სასკოლო სისტემა უზრუნველყოფს ერთწლიან არაკვალიფიციურ საბავშვო ბაღს, რომელსაც მოჰყვება დაწყებითი სკოლა, რომელიც ექვსი წელი გრძელდება. ამას მოსდევს სამწლიანი სავალდებულო საშუალო სკოლა, სადაც მოსწავლეები გადანაწილდებიან მიდრეკილებებისა და ინტერესების მიხედვით.
ბერნში სულ 8 ბიბლიოთეკაა. 2008 წლის მდგომარეობით ბიბლიოთეკებში საერთო ჯამში 10 308 336 წიგნი იყო.
ტრანსპორტი
ბერნში და მის გარშემო არსებულ საზოგადოებრივ ტრანსპორტს მართავს „BERNMOBIL“-ი, რომელიც ინტეგრირებულია სატვირთო ქსელში კოორდინირებული გრაფიკით, რაც თავისთავად მოიცავს ბერნისა და ზოლოთურნის კანტონის არეალს. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი მოიცავს მაგალითად, ნებისმიერი სახის მატარებელს (მათ შორის, ურბანული „S-Bahn“-ს), „PostAuto“- ს ავტობუსებს, ტრამვაის, ავტობუსებსა და სხვას. გადასახადი დამოკიდებულია გადაკვეთილი ზონების რაოდენობასა და ტრანსპორტის ტიპზე.
ბერნი დაკავშირებულია სხვა ქალაქებთან რამდენიმე ავტომაგისტრალით (A1, A12, A6). ქალაქში ასევე არის ბერნის აეროპორტი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ბელპის მახლობლად. რეგიონალური აეროპორტი უკავშირდება ევროპის რამდენიმე ქალაქს. გარდა ამისა, ციურიხის აეროპორტი, ჟენევის აეროპორტი და ბაზელის აეროპორტი ასევე საერთოშორისო აეროპორტებია, ყველა მათგანთან, ბერნიდან ორ საათში ნაკლებ დროშია შესაძლებელი მანქანით მისვლა.
სპორტი
„FC Breitenrain Bern“ დაარსდა 1994 წელს. თამაშობს ბერნში.
„SC Bern“-ი არის ბერნის ყინულის ჰოკეის მთავარი გუნდი, რომელიც თამაშობს „PostFinance Arena“-ზე. გუნდი მონაწილეობს ეროვნულ ლიგაში (NL), ქვეყნის უმაღლეს ლიგაში. „PostFinance Arena“ იყო 2009 წლის „IIHF“-ს ყინულის ჰოკეის მსოფლიო ჩემპიონატის მთავარი მასპინძელი, მათ შორის ტურნირის გახსნილ თამაშსა და ფინალში. „PostFinance Arena“ ასევე იყო 2011 წლის ევროპის სკეიტ ჩემპიონატების მასპინძელი.
ბერნი იყო 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიადის მასპინძლობის კანდიდატი, მაგრამ მან კონკურსის დასრულების შემდეგ, 2002 წლის სექტემბერში დატოვა, რაც ნიშნავს, რომ ტენდერს ადგილობრივმა მოსახლეობამ მხარი არ დაუჭირა. საბოლოო ჯამში თამაშები სხვაგან გაიმართა.
„RC Bern“ არის ადგილობრივი რაგბის კლუბი (1972 წლიდან) და თამაშობს „Allmend“– ში. რაგბის ქალთა გუნდი დაარსდა 1995 წელს.
„Bern Bears“ არის არასამთავრობო კალათბურთის კლუბი 2010 წლიდან ქალაქ ბერნში.
სქოლიო
* კატეგორია:შვეიცარიის ქალაქები კატეგორია:ევროპის დედაქალაქები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვეიცარიაში კატეგორია:ბერნის კანტონი კატეგორია:უნივერსიტეტის ქალაქები შვეიცარიაში კატეგორია:ევროპის ქალაქები
Funa fourlinnei
Funa fourlinnei — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
იაგუი
იაგუი (Río Yhagüy) — პატარა მდინარე პარაგვაიში, კორდილიერის დეპარტამენტში. მიედინება ჩრდილოეთი-სამხრეთის მიმართულებით.
იგი ნაკადულს ოდნავ აღემატება სიდიდით და ასევე ცნობილია აროიო-იაგუი-გუასუს სახელით.
მელვილი
მელვილი (Melville) — ქალაქი ავსტრალიაში, მდებარეობს დასავლეთ ავსტრალიაში. მელვილი არის დასავლეთ ავსტრალიის შტატის დასახლებული პუნქტი. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით მისი მოსახლეობა შეადგენს 95 700 ადამიანს. ქალაქის ფართობია 52,73 კმ²-ს. მელვილი შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ პერთიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით და მოქცეულია ამავე ქალაქის აგლომერაციაში. დაარსდა 1900 წელს. ამჟამად, ქალაქის მერია რუსელ აუბრეი. ყველაზე ცხელი თვეებია იანვარი და თებერვალი, ყველაზე ცივი — ივლისი და აგვისტო.
სქოლიო
კატეგორია:დასავლეთ ავსტრალიის ქალაქები
მარვინ გეი
მინი|მარჯვნივ|მარვინ გეი, 1973
მარვინ გეი (Marvin Gaye) (ნამდვილი სახელი მარვინ პენტც გეი, უმცრ.) (დ. 2 აპრილი, 1939, ვაშინგტონი, აშშ — გ. 1 აპრილი, 1984, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია) — ამერიკელი სოულ და რ&ბ მომღერალი-ტექსტების ავტორი, ინსტრუმენტალისტი, მუსიკალური პროდიუსერი და შემსულებელი. საერთაშორისო წარმატება მან 1960-იან და 1970-იან წლებში მოიპოვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1939 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1984 კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები
ტიმალიასებრნი
ტიმალიასებრნი (Timaliidae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. გავრცელებულია აფრიკის, სამხრეთ აზიის, ოკეანიისა და ავსტრალიის სუბტროპიკებსა და ტროპიკებში. მოიცავს 52 (57) გვარში გაერთიანებულ 260 (280) სახეობას. ბინადრობენ სხვადასხვა ტიპის ტყეებსა და ბუჩქნარებში. აღსანიშნავია ტიმალიასებრთა სახეობა — ზოლიანი ბუჩქნარულა (Garrulax lineatus).
ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
დავიდ დე ხეა
დაიბადა მადრიდში. საფეხბურთო კარიერა დაიწყო ატლეტიკო მადრიდში, სადაც იზრდებოდა კლუბის აკადემიაში და ითამაშა ძირითად გუნდში 2009 წელს, 18 წლის ასაკში. მას შემდეგ, რაც გახდა ატლეტიკოს ნომერ პირველი არჩევანი მეკარის პოზიციაზე, ის დაეხმარა გუნდს ევროპის ლიგისა და უეფას სუპერთასის მოგებაში. მისმა თამაშმა მიიპყრო „მანჩესტერ იუნაიტედის“ ყურადღება და 2011 წელს დე ხეა შეუერთდა მათ £18.9 მილიონის სანაცვლოდ, რაც იმ დროისთვის ბრიტანეთში მეკარეში გადახდილი თანხის რეკორდი იყო.
დე ხეას მანჩესტერში ჩატარებული აქვს 300-ზე მეტი შეხვედრა და მოგებული აქვს პრემიერ ლიგა, ინგლისის ასოციაციის თასი, ინგლისის ლიგის თასი, ინგლისის სუპერთასი და უეფას ევროპის ლიგა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1990 კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ლოწობანი
ლოწობანი — ისტორიული ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირზე, სოფ. იკოთიდან (ახალგორის მუნიციპალიტეტი) ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4 კმ დაშორებით აღმართულ კლდეზე.
ააგო კახეთის ქორეპისკოპოსმა ფადლა II-მ (X საუკუნე). ლოწობანი გაბატონებული იყო მდინარეების ქსანსა და არაგვს შორის მოქცეულ ტერიტორიაზე. მასთან გადიოდა კახეთიდან მდინარე ქსნის შუა წელისაკენ მიმავალი მნიშვნელოვანი სტრატეგიული გზა. X საუკუნის შუა წლებში, კახეთის მთავარ კვირიკე II-ისა და აფხაზეთის მეფის გიორგი II-ის ბრძოლის დროს, ლოწობანი დაიკავა კვირიკე II-ის მოღალატე ფეოდალმა ივანე არშის ძემ, ქართლელ და კახელ აზნაურთა დახმარებით კვირიკე II-მ მალე აიღო ლოწობანი და ახალ აგებულ შურის ციხესთან ერთად დაანგრია. ამით აფხაზთა მეფეს გამოეცალა მნიშვნელოვანი საყრდენი პუნქტები ქართლში გასაბატონებლად. 1072-1073 წლებში საქართველოს მეფე გიორგი II-მ კლდეკარის ერისთავს ლიპარიტ ივანეს ძეს რუსთავის სანაცვლოდ ლოწობანი გადასცა. იმავე ხანებში ლოწობანს კახეთის მეფე აღსართან I დაეუფლა. XIV საუკუნის დასაწყისში ლოწობანი შალვა ქსნის ერისთავმა დაიკავა. ამით ქსნის ერისთავებმა მტკიცედ მოიკიდეს ფეხი მდინარე ქსნის ხეობის შუა წელზე.
შემორჩენილია ფრაგმენტები ლოწობნის ციხის კედლებისა, რომლებიც ბუნებრივი სიმაგრის დანამატები იყვნენ. შეიმჩნევა კედლის ორგვარი სამშენებლო წყობა, რაც შეიძლება სხვადასხვა პერიოდისა იყოს.
გველგესლასებრნი
გველგესლასებრნი (Viperidae) — შხამიანი გველების ოჯახი. აქვთ მოკლე, მოძრავად შესახსრებული ზედა ყბის ძვალი და მის წინა კიდეზე ერთი ან ორი დიდი კბილი, რომელთა მილები შხამიან ჯირკვლებს უკავშირდება. უმრავლესობის თვალის გუგა ვერტიკალურია. სუნთქვის ორგანოა ე. წ. ტრაქეული ფილტვი. ცნობილია გველგესლასებრთა 10 გვარი, რომელშიც გაერთიანებულია 60-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში (მადაგასკარის გარდა). ცხოვრობენ მიწაზე, ხეებსა და სოროებში. აქტიურობენ მეტწილად საღამო ხანს და ღამით. გაღიზიანებულები სპირალურად ეხვევიან, იბერებიან, ძლიერ სისინებენ და ელვის სისწრაფით ესხმიან თავს მსხვერპლს. გველგესლასებრნი ძირითადად იკვებებიან მცირე ზომის მღრღნელებით, პატარა ფრინველებით და ხვლიკეპბით, ზოგნი — მწერებით. უმრავლესობა კვერცხცოცხლადმშობია. საკუთრივ გველგესლას (Vipera) გვარში 11-13 სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება ხუთი სახეობა: ველის გველგესლა (Vipera ursini), კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi), ცხვირრქოსანი გველგესლა (Vipera ammodytes), ამიერკავკასიური ცხვირრქოსანი გველგესლა (Vipera transcaucasiana) და გიურზა, რომელიც თავის მონათესავეთა შორის ყველაზე დიდია. აფრიკული გველგესლას (Bitis) გვარი აერთიანებს 8-10 სახეობას. ეფას გვარის სახეობები გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ-დასავლეთ და დასავლეთ ტრამალებში. მიწის გველგესლას (Atractaspis) გვარის სახეობები უმეტესად აფრიკაში ბინადრობენ. გველგესლასებრთა, მაგ. Bitis-ის შხამი საზიანოა ადამიანისათვის — შლის სისხლის წითელ უჯრედებს, აზიანებს ნერვულ სისტემას. მრავალი სახეობის ნაკბენი სახიფათოა ცხოველისთვისაც. გველგესლასებრთაგან მიღებულ გველის შხამს მედიცინაში იყენებენ.
სქოლიო
* კატეგორია:შხამიანი გველები
ელტონი
ელტონი (Эльтон) — მლაშე თვითმლექი ტბა კასპიისპირა დაბლობის ჩრდილოეთ ნაწილში, ვოლგოგრადის ოლქში. ფართობი 152-200 კმ² (დამოკიდებულია დონის მერყეობაზე). წყლის ზედაპირი ოკეანის დონეზე 14,7 მ-ით დაბლა მდებარეობს. ფსკერზე სუფრის მარილისა და გოგირდწყალბადის შემცველი მინერალური ტალახის სქელი ნალექი დაფარულია რაპით, რომლის სისქე გაზაფხულის წყალდიდობის დროს 1 მ აღწევს, შემოდგომისთვის კი 10-20 სმ და უფრო ნაკლებია.
ელტონს ერთვის მწარე-მლაშე პატარა მდინარეები (სულ 7 მდინარე); ფსკერზე ამოდის წყაროები. იღებენ მარილს (სავარაუდო მარაგი 3 მლრდ. ტ-ზე მეტი). ელტონის რაიონში მინერალური წყაროებია.
ტბის მახლობლად ამავე სახელწოდების კურორტია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვოლგოგრადის ოლქის ტბები
Wherever I May Roam
„Wherever I May Roam“ — ამერიკული მძიმე მეტალ ჯგუფ მეტალიკის მეხუთე სიმღერა და მეოთხე სინგლი მათივე მეხუთე სტუდიური ალბომიდან Metallica.
მუსიკა
ყველა სიმებიანი ინსტრუმენტი, რომელიც ამ სიმღერაშია წარმოდგენილი, აწყობილია სტანდარტული ტიუნინგით: E A D G B e. სიმღერის თავდაპირველი ჩანაწერი გამოირჩევა მისი საინტერესო ინსტრუმენტული გაფორმებით: გამოყენებულია აზიური ინსტრუმენტები, როგორებიცაა გონგი და სითარი, რომლებიც ჯეისონ ნიუსტედის თორმეტ-სიმიან ბას-გიტარის ფონზე უკრავენ. ეს ინსტრუმენტი მხოლოდ სიმღერის შესავალ ნაწილში იქნა გამოყენებული, დანარჩენი ნაწილი ჩვეულებრივი ოთხ-სიმიანი ბას-გიტარით იქნა ჩაწერილი. ფონის ჟღერადობის გასამდიდრებლად ლარსმა გამოიყენა სხვაგვარი დასარტყამი საკრავები და ელექტრონული ეფექტები. გიტარის რამდენიმე აკორდი სიმღერის დასასრულისკენ ნასესხებია ჯიმი ჰენდრიქსის სოლოდან, რასაც ჰემეტი ღიად ადასტურებს.
ტექსტი
ტექსტის ინტერპრეტაცია რამდენიმენაირად შეიძლება. გავრცელებული მოსაზრებით, ტექსტის თემას წარმოადგენს ცხოვრება გზაზე. მასში საუბარია ტურნეზე მიმავალ ჯგუფზე, რომლის წევრებიც იძულებულნი არიან, დატოვონ შეყვარებულები, ნათესავები და ახლობლები. ტექსტში ჯგუფი შედარებულია მოხეტიალე მაწანწალას, რომლის სული განაგრძობს ხეტიალს სიკვდილის შემდეგაც კი. მოთხრობილია მოგზაურობაზე დაღლილ მდგომარეობაში ტურნეს დასასრულისთვის. კირკ ჰემეტმა Wherever We May Roam ტურნეს დასრულებისას თქვა: „მე სახლი ვიყიდე გასულ წელს, რომელიც ჯერაც არ მინახავს!“
სხვა ვერსიებით, ტექსტი, შესაძლოა, შეზღუდულ თავისუფლებაზე, ან თავისუფლების საერთოდ არ ქონაზე იყოს.