cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლატვიური სამზარეულო
მინი|200px|სკლანდრაუსისი - ტრადიციული ლატვიური ტკბილი ღვეზელი კარტოფილითა და სტაფილოთი. ლატვიური სამზარეულო შედგება სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებისა და ხორცისგან, რომელიც ძირითად კერძთა უმრავლესობაში გვხვდება. ლატვიელები თევზსაც ხშირად მიირთმევენ ქვეყნის ბალტიის ზღვის სანაპიროსთან მდებარეობის გამო.
ლატვიის სამზარეულოზე გავლენას სხვა ბალტიისპირეთის ქვეყნებიც ახდენდნენ. ლატვიური რეცეპტების ხშირი ინგრედიენტები ადგილობრივი წარმოშობისაა. ესენია: კარტოფილი, ხორბალი, ქერი, კომბოსტო, ხახვი, კვერცხი და ღორის ხორცი. ქვეყანაში მკაფიოდ გამოხატული ოთხი წელიწადის დროის გამო, სამზარეულოც შესამჩნევად სეზონურია. თითოეულ სეზონსა და წელიწადის დროს, მისთვის დამახასიათებელი პროდუქტები და კერძები აქვს. ლატვიური საკვები როგორც წესი საკმაოდ ცხიმიანია, სანელებლები კი მცირე რაოდენობით გამოიყენება.
კვების დრო და ხასიათი
თანამედროვე ლატვიელები ჩვეულებისამებრ დღეში სამჯერ მიირთმევენ. საუზმე როგორც წესი მსუბუქია და სენდვიჩის ან ომლეტისგან შედგება, რომელსაც გვერდს სასმელი, უმეტესად რძე უმშვენებს. ლატვიაში ლანჩს დღის 12-დან 3 საათამდე მიირთმევენ. ის დღის მთავარი კერძია და საკვების ფართო სპექტრისაგან შედგება. ლანჩზე შესაძლოა შეხვდეთ სტარტერსა (სუპი) და დესერტსაც. ვახშამი დღის უკანასკნელი კერძია, რომელიც საკვების რაოდენობით ლანჩს ჰგავს და არა საუზმეს. მზა საკვებისა და გაყინული ნახევარ-ფაბრიკატების მოხმარება დღესდღეობით საკმაოდ ხშირია.
ჩვეული საკვები
მინი|left|200px|სხვადასხვა ქვეყნების გავლენა ლატვიურ ლანჩზე: ცივი ბორში, კომბოსტოსა და კიტრის მწნილი, კოტლეტი, კეფირი და კვასი. ლატვიის სამზარეულო ბალტიისპირეთის ტიპური წარმომადგენელია, უფრო ფართო გაგებით კი ჩრდილოეთ ქვეყნების. საკვები მაღალი ცხიმიანობით გამოირჩევა, ხოლო სანელებლები მცირე რაოდენობით გამოიყენება. გამონაკლისია შავი პილპილი და მარცვლოვანთა თესლები, მაგალითად ძირა. ჭვავი ან ხორბალი, შვრია, ბარდა, ჭარხალი, კომბოსტო, ღორის ხორცი და კარტოფილი ლატვიური სამზარეულოს მთავარი წარმომადგენლები არიან. აქ შეხვდებით პურეულისა და რძის პროდუქტების უამრავ ნაირსახეობას, რაც ქვეყნის სამზარეულოს მნიშვნელოვანი ნაწილია.
ბევრი ხშირად მომზადებული კერძი თანამედროვე ლატვიაში, პირდაპირ სხვა ქვეყნებიდანაა შემოსული, ამ ქვეყნების ლატვიაზე ისტორიული ბატონობის პერიოდიდან. ასე მაგალითად საბჭოთა კავშირიდან გადმოღებულ პოპულარულ კერძებს მიეკუთვნება: პელმენი არაჟნით, ბორში, სტროგანოვი, ქაშაყის სალათი (ასევე ცნობილი როგორც - ქაშაყი ბეწვის ქურქში/შუბაში), მწვადი, რასოლი (იგივე ოლივიეს სალათი), ფლავი, კეფირი, კვასი და სალიანკა.
სასმელი
ახალთახალი არყის ხის წვენი ძალიან პოპულარულია გაზაფხულზე. ასევე პოპულარულია მისი ფერმენტირებული ვარიანტი, რომელსაც ქიშმიშს, შავი მოცხრის პატარა ტოტებსა და ლიმონის ქერქს უმატებენ. ზოგიერთი მწარმოებელი ფერმენტირებულ და გაზიან არყის ხის წვენს მთელი წლის განმავლობაში ყიდის.
სქოლიო
*
სიმერპალუს მუნიციპალიტეტი
სიმერპალუს მუნიციპალიტეტი (Sõmerpalu vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, ვირუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
ვასილ ჩხაიძე
ვასილ ისაკის ძე ჩხაიძე (დ. 2 იანვარი, 1905, სოფელი აცანა, ოზურგეთის მაზრა — გ. 26 დეკემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1979).
ბიოგრაფია
1936 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი — გერმანული ენის სპეციალობით. 1927–1934 წლებში იყო ბათუმის თეატრის მსახიობი, შემდეგ კი მუშაობდა ფოთის თეატრში. 1937–1956 წლებში მუშაობდა სკოლაში რუსული და გერმანული ენის მასწავლებლად. 1956–1962 წლებში ფოთის ვ. გუნიას სახ. დრამატული თეატრის მსახიობია. 1967 წლიდან მუშაობს კინოსტუდია ქართულ ფილმში. მის კარიერაში გამორჩეულია ელდარ შენგელაიას ფილმებში შესრულებული როლები: პიპინია ერისთავი („არაჩვეულებრივი გამოფენა“, 1968) და ქრისტეფორე მგალობლიშვილი გარიყულადან („შერეკილები“, 1973). 1970 წელს სესილია თაყაიშვილთან ერთად ითამაშა თემურ ფალავანდიშვილის მოკლემეტრაჟიან ფილმში „ჩამავალი მზე“. 1973 წელს შეასრულა ღარიბი და ამაყი აზნაურის როლი ფილმში „ლაზარეს თავგადასავალი“. 2013 წელს, მუხათგვერდის სასაფლაოზე მისი დაკარგული საფლავი ელდარ შენგელაიამ იპოვა და ნეშტი გადმოასვენა: „ჩვენმა მეგობარმა, გურამ გელაძემ იცოდა, სად იყო ეს საფლავი, საიდანაც დიდუბის პანთეონში გადმოვასვენეთ“. 2015 წელს გადაასვენეს დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1905 კატეგორია:გარდაცვლილი 26 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1986 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები ვასილ კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
პავლოვსკოე
პავლოვსკოე — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (ოდიშის თემი), აფხაზეთის მთისწინეთში, მდინარე ბესლეთის ხეობაში. ზღვის დონიდან 200 მ, სოხუმიდან 17 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
სქოლიო
კატეგორია:ოდიშის თემის სოფლები (სოხუმის მუნიციპალიტეტი)
რიო-აბისეოს ეროვნული პარკი
რიო-აბისეოს ეროვნული პარკი (Parque Nacional del Río Abiseo) – ეროვნული პარკი სან-მარტინის რეგიონში, ჩრდილოეთ პერუში. მდებარეობს მდინარეების მარანიონისა და უალიაგას ხეობებს შორის. ფართობი 2,745.2 კმ². პარკში ცხოვრობა ფლორისა და ფაუნის უამრავი წარმომადგენელი ასევე პარკის ტერიტორიაზე გვხვდება კოლუმბამდელი კულტურის 30 არქეოლოგიური ძეგლი. 1990 წელს შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს ეროვნული პარკები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პერუში კატეგორია:1983 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები კატეგორია:სან-მარტინის რეგიონის გეოგრაფია კატეგორია:სან-მარტინის რეგიონის ღირსშესანიშნაობები
ტათუნგი
ისტორია
თანამედროვე ტათუნგის ტერიტორია დაკავშირებული იყო დაის ძველ სამეფოსთან, რომელიც მოგვიანებით ჯაომ და ძინის სამეფომ დაიპყრო ძველი წელთაღრიცხვით 457 წელს. ტათუნგის ტერიტორია გამყოფ ზოლს წარმოადგენდა მიწაზე მომუშავე ჩინელებსა და ევრაზიის სტეპის მომთაბარე ტომებს შორის. ეს ტერიტორია ასევე ცნობილი იყო ცხენებით ვაჭრობით.
ფინგჩენგის ოლქი (平城县), იანჩენგის შემადგენლობაში შედიოდა, რაც თავის მხრივ, ცინის დინასტიის სარდლობას წარმოადგენდა. მოგვიანებით ტერიტორია ხანის დინასტიის შემადგენლობაში გადავიდა, რა დროსაც თანამედროვე ტათუნგი დაარსდა (დაახლოებით ძველი წელთაღრიცხვით 200 წ.). ქალაქის ჩამოყალიბება ბაიტენგის ბრძოლაში ხუნუების მომთაბარე ტომის დამარცხებით იყო განპირობებული. ფინგჩენი ჩინეთის დიდი კედლის გასწვრივ შიდა მონღოლეთში გადასასვლელი უახლოესი ადგილი გახდა. სწორედ ამან განაპირობა მომავალში ფინგჩენგის აყვავება, რაც, ძირითადად, აქლემების ქარავნებისათვის სატრანსპორტო ცენტრად ჩამოყალიბებაში აისახა. აღმოსავლეთ ხანის დინასტიის დაშლის შემდეგ ქალაქი გაძარცვეს. ეს ქალაქი ხანის/სიანბეის დედაქალაქი გახდა ჩრდილოეთ ვეის დინასტიის პერიოდში ახალი წელთაღრიცხვით 398–494 წლებში. ამავე პერიოდის მიწურულს აშენდა იუნგანი (460–494). 520-იან წლებში ფინგჩენგი ჩრდილოეთ ვეის სამეფოს დაის სარდლობის ადგილს წარმოადგენდა.
ქალაქს ტათუნგი ოფიციალურად 1048 წელს ეწოდა. ის იყო ჯურჯენების სიძინგი („დასავლეთის დედაქალაქი“), ძინის დინასტიის დედაქალაქი მონღოლთა იმპერიის დაპყრობამდე. ის 1649 წელს მინის დინასტიის დაქვემდებარებაში მოექცა და ხელმეორედ 1652 წელს აშენდა.
1982 წლისთვის ქალაქში კვლავ იყო შენარჩუნებული კედლის ნაწილი, რის გამოც ქალაქს ამავე წელს ეროვნული ცნობილი ისტორიული და კულტურული დასახლებული პუნქტის სტატუსი მიენიჭა.
გეოგრაფია
ტათუნგი შანსის პროვინციის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქია. ის მდინარე ტათუნგის აუზში მდებარეობს. საოლქო დონის ქალაქის ურბანული ნაწილი სამი მხრიდან მთებითაა შემოსაზღვრული. უღელტეხილები ქალაქიდან აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილებშია. ტათუნგს ესაზღვრება: ჩრდილო-დასავლეთიდან ულანჩაბი (შიდა მონღოლეთი), ჭანგძიაქოუ (ხებეი) აღმოსავლეთიდან, შუოჭოუ (შანსი) სამხრეთ-დასავლეთიდან და სინჭოუ (შანსი) სამხრეთიდან.
ცნობილი ტათუნგის ვულკანური თაღები მდინარე ტათუნგის აუზის მიმდებარედ არსებობს. ქალაქი ბეიჯინგიდან 250 კილომეტრით დასავლეთით მდებარეობს.
კლიმატი
ტათუნგისათვის დამახასიათებელია კონტინენტური, მუსონების გავნელით წარმოქმნილი ნახევრად უდაბნოს კლიმატი (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია BSk). იმის გათვალისწინებით, რომ ქალაქი ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე ზემოთ მდებარეობს, მისთვის დამახასიათებელია გრძელი, ცივი და ძალიან მშრალი ზამთარი. ასევე ძალიან თბილი ზაფხული. თვის საშუალო ტემპერატურა −10.5°C-დან (იანვარი) 22.6°C-მდე (ივლისი) იცვლება. საშუალო წლიური ტემპერატურა 7.33 °C-ია. ნალექი ზამთრობით ძალზედ იშვიათია. ნალექების სამი მეოთხედი, ძირითადად, ივნისიდან სექტემბრამდე პერიოდში მოდის.
ტურიზმი
იუნგანი ზედაპირული გამოქვაბულების ერთობლიობაა, რომელიც ტათუნგიდან 16 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს. ობიექტ 50 000-ზე მეტ მოჩუქურთმებულ გამოსახლულებას, ბუდას ქანდაკებებსა და ბოდჰისატვას ნიმუშებს მოიცავს. ამ ფიგურების ზომები 4 სანტიმეტრიდან 7 მეტრამდე იცვლება. ნამუშევართა უმეტესობა 1000 და მეტი წლის წინანდელია.
სქოლიო
კატეგორია:ტათუნგი კატეგორია:შანსის ქალაქები
ყუმური (ვანის მუნიციპალიტეტი)
ყუმური (ყოფ. საპაიჭაო) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: დუცხუნი, მაისაური). მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთზე, მდინარე ყუმურის (რიონის სისტემა) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 210 მეტრი. ვანიდან 14 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 445 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
პაოლო როსი
პაოლო როსი (Paolo Rossi; დ. 23 სექტემბერი, 1956, პრატო, ტოსკანის რეგიონი, იტალია —     გ. 9 დეკემბერი, 2020, სიენა,  ტოსკანის რეგიონი, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. სხვადასხვა დროს იცავდა „კომოს“, „ვიჩენცას“, „პერუჯას“, „იუვენტუსის“, „მილანის“, „ვერონასა“ და იტალიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. იტალიის ორგზის ჩემპიონი (1982, 1984) და ვიცე-ჩემპიონი (1983), იტალიის თასის მფლობელი (1983), თასების მფლობელთა თასის (1984), ევროპის სუპერთასისა (1984) და ევროპის ჩემპიონთა თასის მფლობელი (1985) „იუვენტუსის“ შემადგენლობაში. 1982 წლის მსოფლიო ჩემპიონი, 1978 წლის არგენტინის მსოფლიო ჩემპიონატისა და 1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე იტალიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. ითვლება ყველა დროის მსოფლიოს ერთ-ერთ საუკეთესო და ერთ-ერთ უდიდეს იტალიელ ფეხბურთელად.
1982 წლის ესპანეთის მსოფლიო ჩემპიონატზე ფიფა-ს მსოფლიო თასთან ერთად მოიპოვა საუკეთესო ფეხბურთელისა და საუკეთესო ბომბარდირის ტიტული. იგი მესამე ფეხბურთელია გარინჩასა (1962) და მარიო კემპესის (1978) შემდეგ, ვინც შეძლო სამივე ტიტულის ერთად მოპოვება. იმავე წელს, როგორც ევროპის საუკეთესო მოთამაშეს ოქროს ბურთი გადაეცა. 1999 წელს Placar-ის ვერსიით XX საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 65-ე ადგილზე დასახელდა.
საკლუბო კარიერა
იტალიურ ფეხბურთში პაოლო როსის სახელი პირველად 1974 წელს გაისმა — 18 წლის ბიჭი იტალიის უძლიერესი კლუბის ტურინის „იუვენტუსის“ სელექციონერებს მოეწონათ და კლუბში აიყვანეს. იმ დროს გუნდში არაერთი ვარსკვლავი ირიცხებოდა, რომელთანაც კონკურენციის გაწევას ახალგაზრდა პაოლო ვერ ახერხებდა. ამიტომაც ძირითადად სათადარიგოთა სკამზე უხდებოდა ჯდომა.
1975–1976 წლების სეზონში „იუვენტუსმა“ პაოლო როსი „კომოში“ გაანათხოვრა. სერია A-ში დებიუტი სწორედ „კომოს“ შემადგენლობაში ჰქონდა, მაშინ „პერუჯასთან“ „კომო“ 0–2 დამარცხდა.
იმავე წლის ზაფხულში სატრანსფერო ფანჯრის გახსნისთანავე სერია B-ს კლუბმა „ვიჩენცამ“ მილიონნახევარი გირვანქა გადაუხადა „იუვენტუსს“ პაოლო როსის სანაცვლოდ. ტურინელებისგან განსხვავებით, მათ ეს თავდამსხმელი ძირითადი შემადგენლობისთვის სჭირდებოდათ. პაბლიტომაც გაამართლა მასში გადახდილი თანხა და გულშემატკივრების იმედებიც გაამართლა. „ვიჩენცა“ სერია B-ში პირველ ადგილს იკავებს. პაოლო როსის კი 36 მატჩში 21 გოლი გააქვს.
მომდევნო 1977–1978 წლების სეზონი ტრამპლინად იქცა ამ თავდამსხმელის კარიერაში. უმაღლეს ლიგაში აღზევებული ვიჩენცა საწყის ტურებზე არადამაჯერებლად ასპარეზიბს, სამაგიეროდ შემდეგ იწყება წაუგებელი სერია და დებიუტანტი გუნდი მეორე ადგილზე გადის, პაოლო როსი კი ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი ხდება.
იმ სეზონში როსიმ პირველი გოლი სერია A-ში „მილანის“ წინააღმდეგ გაიტანა. მაშინ „ვიჩენცა“ 1–3 დამარცხდა, პაოლომ კი ერთადერთი გოლი თერთმეტმეტრიანი დარტყმით გაიტანა. ამას მოჰყვა მნიშვნელოვანი გოლები „ატალანტას“, „რომას“, „ფიორენტინას“ კარში. თუმცა პირველი ჰეთ-თრიკი 1978 წლის 12 მარტს შეასრულა, როდესაც „ლაციოს“ კარში სამი გოლი გაიტანა და „ვიჩენცამ“ 3–1 მოიგო. საერთო ჯამში 24 გოლით საუკეთესო ბომბარდირი გახდა.
როსი მომდევნო სეზონსაც საუკეთესო ფორმაში შეხვდა, თუმცა, კლუბის დაცვა არადამაჯერებლად გამოიყურებოდა, რაც შედეგებზეც აისახა. იმ წელს პაოლომ რამდენიმე დაუვიწყარი შეხვედრა ჩაატარა. მაგალითად მე-9 ტურში „ვიჩენცამ“ „რომას“ სწორედ როსის ერთადერთი გოლის წყალობით მოუგო, გადამწყვეტი გოლი გააქვს „აველინოს“ კარში, საუკეთესო მატჩი ჩაატარა ჩემპიონ „იუვენტუსის“ წინააღმდეგ. ჯერ საგოლე გადაცემა გააკეთა, შემდეგ კი გოლიც მიითვალა და „ვიჩენცამ“ 2–1 მოიგო ტურინში. წინა სეზონის ბომბარდირი ამჯერად მეორეა სერია A-ს საუკეთესო მეგოლეების რიგებში. აღსანიშნავია ისიც, რომ იმ წელს „ვიჩენცამ“ მხოლოდ 29 გოლის გატანა მოახერხა, აქედან როსის ანგარიშზე ნახევარი — 15 გოლია. „ვიჩენცა“ სერია B-ში გავარდა, პაბლიტო კი ტრანსფერზე დააყენეს. მისი შეძენის სურვილი „ნაპოლიმ“ გამოთქვა, თუმცა თავად ფეხბურთელმა არ ისურვა ნეაპოლიტანურ გუნდში გადასვლა. სამაგიეროდ „პერუჯას“ წინადადებას დათანხმდა.
დისკვალიფიკაცია
1979 წელს პაოლო როსიმ პერუჯას რიგებში ასპარეზობა შესანიშნავად დაიწყო. ერთნაირი წარმატებით გააქვს გოლები „მილანის“, „ლაციოს“, „ინტერისა“ თუ „იუვენტუსის“ კარში. ამ უკანასკნელის სელექციონერები უკვე თვალს ადევენებდნენ მის ასპარეზობას.
ყველაფერი იქით მიდიოდა, რომ როსი სწორედ ტურინულ კლუბში აღმოჩნდებოდა. მაგრამ იტალიურ ფეხბურთში ყველაზე დიდი სკანდალი აგორდა. პაბლიტოს, ოცამდე სხვა ფეხბურთელს და რამდენიმე კლუბს გარიგებულ მატჩებში დასდეს ბრალი.
1980 წლის 23 მარტს სერია A-ს მორიგი ტურის შემდეგ რომში, მილანში, აველინოში, პალერმოსა და გენუაში ფეხბურთელებს აპატიმრებენ, რომელთა შორისაა ალბერტოზი, უილსონი, კაჩიატორი, მანფრედონი და როსი.
რამდენიმე კვირაში თითეული მათგანისთვის სასამართლომ განსხვავებული სასჯელი დაადგინა. პაოლო როსი კი, რომელიც სპორტული ინვენტარის მწარმოებელი ფირმის „ტონი როსი ლანსერ სპორტის“ მეპატრონე იყო, სამი წლით ჩამოაშორეს ფეხბურთს.
რომ არა ეს სკანდალი, სპეციალისტები ვარაუდბენ რომ პაოლო როსი ფეხბურთის ისტორიაში საუკეთესო გოლეადორი გახდებოდა. 1982 წელს პაბლიტოს დისკვალიფიკაციის ვადა გაუვიდა და მალე სერია A-შიც ითამაშა. მაშინ უკვე „იუვენტუსის“ საკუთრება იყო. ტურინელთა ხელმძღვანელებმა ჯერ კიდევ დისკვალიფიცირებული როსი ერთი წლით ადრე ნახევარ გირვანქად შეიძინეს.
1982 წლის 2 მაისს „იუვენტუსმა“ სტუმრად „უდინეზეს“ 5–1 სძლია. პაოლო როსი შეცვლაზე შევიდა და გოლიც გაიტანა. სეზონის დამთავრებამდე თავდამსხმელმა კიდევ ორ მატჩში მოირგო ტურინელთა შავ-თეთრი მაისური.
სამაგიეროდ მომდევნო სეზონი პაბლიტომ ნამდვილი ვარსკვლავის რანგში დაიწყო. მსოფლიო ჩემპიონატის ტრიუმფატორი შედეგიანობით ვერ გამოირჩეოდა, მაგრამ ძალიან უადვილებდა თამაშს იუვენტუსის ორ ვარსკვლავს პოლონელ ზბიგნევ ბონეკს და ფრანგ მიშელ პლატინის. ამ უკანასკნელთან ერთად უკვე მომდენო სეზონში პაოლომ 33 გოლი შეაგდო სერია A-ში. საბოლოოდ ტურინელებმა „სკუდეტო“ და ევროპის თასების მფლობელთა თასი არავის დაუთმეს. ეს ტიტული პირველი ევროპული ჯილდო იყო როსის კარიერაში. არანაკლებ წარმატებული იყო მომდევნო სეზონი. 1984–1985 წლებში პაოლო როსიმ ბებერი ქალბატონის შემადგენლობაში ევროპის სუპერ თასი და ევროპის ჩემპიონთა თასი მოიგო.
ტურინის „იუვენტუსი“ როსიმ სწორედ ამ ფინალის შემდეგ დატოვა და „მილანში“ გადაბარგდა. როსონერის შემადგენლობაში პაბლიტოს დიდი არაფერი გაუკეთებია, კლუბი მალევე დატოვა და „ვერონას“ მიაშურა. 1986–1987 წლების სეზონში „ვერონას“ შემადგენლობაში სერია A-ში ოცჯერ ითამაშა და მხოლოდ 4 გოლი გაიტანა. 12 აპრილს „ნაპოლისთან“ 3–0 მოგებული მატჩის შემდეგ კი ფეხბურთელის კარიერის დასრულების შესახებ განაცხადა.
სანაკრებო კარიერა
პაოლო როსიმ იტალიის ნაკრების მთავარი მწვრთნელის ენცო ბეარზოტის ყურადღება 1978 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე მიიპყრო. იმ სეზონში პაბლიტო სერია A-ს საუკეთესო ბომბარდირი გახდა. მწვრთნელსაც ბევრი არ უფიქრია და არგენტინაში ეს ფორვარდი თან იახლა. არგენტინის მუნდიალზე პირველი გოლი პაოლო როსიმ საფრანგეთის კარში გაიტანა. ჯგუფურ ეტაპზე მან კიდევ ერთი გოლის გატანა მოახერხა, ამჯერად უნგრელები დაამწუხრა.
„როსი ის ფეხბურთელია, რომელიც ჩემს ნაკრებს ძალიან სჭირდება. პაოლო სხარტი ფეხბურთელია, შეტევაში სწრაფი და ამასთანავე, შესანიშნავი საგოლე ალღოთი გამოირჩევა“ — ამბობდა მაშინ ბეარზოტი.
მწვრთნელის გადაწყვეტილების წინააღმდეგ ვერავიან წავიდა და პაოლო როსიც პირენეის ნახევარკუნძულზე გუნდთან ერთად გაემგზავრა. მისთვის მწვრთნელის ასეთი ნდობა და მხარდაჭერა უდიდესი სტიმულის მიმცემი აღმოჩნდა. თუმცა, ალბათ თვითონაც ვერ წარმოიდგენდა, რომ ის ჩემპიონატი როსის ბენეფისად იქცეოდა.
იტალიამ პირველი მატჩი ესპანეთის მუნდიალზე 14 ივნისს გამართა. მაშინ პოლონელებისთვის გოლის გატანა ვერ მოახერხეს. 1–1 დაასრულეს კიდევ უფრო სუსტ პერუსთან. ვერ მოუგეს მსოფლიოს ჩემპიონატზე პირველად მოასპარეზე კამერუნის ნაკრებს (1–1). შეიძლება ითქვას, რომ სკუადრა აძურას ძალიან გაუმართლა და ჯგუფური ეტაპი მხოლოდ მეტი გატანილი გოლების წყალობით გადალახა. ამიტომაც იტალიას ფავორიტად აღარავინ თვლიდა. იმ დროს პლატინის საფრანგეთი, მარადონას არგენტინა და ტელე სანტანას გაწვრთნილი ბრაზილია ბრწყინავდნენ. კენჭის ყრის შედეგად მეორე ეტაპზე აპენინელები ჯგუფში სწორედ ბრაზილიასთან და არგენტინასთან ერთად მოხვდნენ.
მაგრამ იტალიას ჰყავდა პაოლო როსი, ფეხბურთელი, რომელმაც ყველაფერი გააკეთა იმისათვის, რომ წინასწარი პროგნოზები არ გამართლებულიყო. აძურამ ჯერ არგენტინას მოუგო (2–1), შემდეგ კი გადამწყვეტ მატჩში ბრაზილიას დაუპირისპირდა. სწორედ ამ შეხვედრაში უნდა გადაწყვეტილიყო ვინ გავიდოდა ნახევარფინალში.
1982 წლის 5 ივლისს ბარსელონას „ესტადიო დე სარიაზე“ გაიმართა შეხვედრა, რომელიც მსოფლიო ჩემპიონატების ისტორიაში ოქროს ასოებით ჩაიწერა. ყველა ამბობდა, რომ ეს იყო საფეხბურთო სპექტაკლი, განუმეორებელი — კლასიკური მატჩი.
თამაშის დაწყებიდან მეხუთე წუთზე პაოლო როსიმ ვალდირ პერესის კარი დალაშქრა. ანგარიში ბრაზილიელმა სოკრატესმა გაათანაბრა. 25-ე წუთზე პაბლიტომ კვლავ წინ გაიყვანა იტალია. შესვენების შემდეგ სამხრეთ ამერიკელებმა მეორე გოლის გატანა შეძლეს — პაულო რობერტო ფალკაომ ერთი მოძრაობით ერთბაშად ოთხი იტალიელი ჩამოიშორა და დინო ძოფს მეორედ გამოატანინა ბურთი საკუთარი კარიდან. პაოლო როსიმ კი მესამე გოლი გაუტანა ბრაზილიელებს. მისმა ჰეთ-თრიკმა იტალიის ნაკრები ნახევარფინალში გაიყვანა. პაბლიტო კი ლამის ეროვნულ გმირად იქცა.
მატჩის შემდეგ ბრაზილიელთა მწვრთნელმა ტელე სანტანამ განაცხადა — იტალია არაფერ შუაშია, ჩვენ პაოლო როსიმ მოგვიგოო — „ის ძალიან ცბიერი ფეხბურთელია და ეს მისი დღე იყო. ძნელია შეაჩერო ნიჭიერი თავდამსხმელი, რომელსაც ფორტუნაც სწყალობს“ — ამბობდა ბრაზილიელთა ყველა დროის ერთ-ერთი საუკეთესო მწვრთნელი. ფინალამდე იტალიელებს პოლონეთის დამარცხებაც მოუწიათ. გადამწყვეტ მატჩში კი გერმანიას დაუპირისპირდნენ. როსისა და მის თანაგუნდელებს მათი ძლევა არ გასჭირვებიათ. იტალია კი ბრაზილიელების მსგავსად მესამედ გახდა მსოფლიო ჩემპიონი.
26 წლის პაოლო როსიმ კი ფეხბურთელისთვის საოცნებო ყველა ტიტული მოიგო — მსოფლიო ჩემპიონი, მუნდიალის საუკეთესო ფეხბურთელი და საუკეთესო ბომბარდირი გახდა.
მამუკა კობახიძე
მამუკა კობახიძე (დ. 23 აგვისტო, 1992) — ქართველი ფეხბურთელი, ამჟამად ბათუმის „დინამოს“ ცენტრალური მცველი. გამოდიოდა საქართველოს 19 და 21 წლამდელთა ნაკრებებში, გამოიძახეს ეროვნულ ნაკრებშიც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1992 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ზესტაფონის ფეხბურთელები კატეგორია:ვლადიკავკაზის ალანიას ფეხბურთელები კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები კატეგორია:ყაზანის რუბინის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 23 აგვისტო კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:საქართველოს ნაკრების ფეხბურთელები
სარქარი (გოიგოლი)
სარქარი (Sərkar) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიგოლის რაიონის სოფლები
ლილოანი (სამხრეთი ლეიტე)
ლილოანი (ოფიციალურად ლილოანის მუნიციპალიტეტი;Lungsod sa Liloan; Bayan ng Liloan) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ლეიტეს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 24 800 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 24 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ლეიტეს მუნიციპალიტეტები
ბოულინგი
thumb|250px|ბოულინგის ბილიკი ბოულინგი (to bowl — გაგორება) — სპორტული ბურთით თამაში, რომელიც კეგლიდან წარმოიშვა. მისი არსი მდგომარეობს სწორ ზედაპირზე ბურთის ისე გაგორებით, რომ რაც შეიძლება მეტი კეგლი წაიქცეს ათიდან, რომლებიც პირამიდას ქმნიან.
ათკეგლიან ბოულინგში მძიმე ბურთებს ხის გაპრიალებული ბილიკის, ანუ კეგელბანის ერთი ბოლოდან აგორებენ მეორე ბოლოში, სამკუთხედად დალაგებული 10 კეგლის მიმართულებით. ყოველ მოთამაშეს ორი ბურთი აქვს, რომლითაც, რაც შეიძლება, მეტი კეგლი უნდა წააქციოს. პირველივე ბურთით ათივე ბურთის წაქცევას სტრაიკი ჰქვია.
ბოულინგი ჩრდილოეთ ამერიკაში წარმოიშვა ჰოლანდიელი კოლონისტების მიერ ჩატანილი ცხრაკეგლიანი თამაშისაგან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სპორტის სახეობები კატეგორია:გართობის საშუალებები
კომანდანტე-ფერნანდესის დეპარტამენტი
კომანდანტე-ფერნანდესის დეპარტამენტი (Departamento Comandante Fernández) — დეპარტამენტი არგენტინაში, ჩაკოს პროვინციაში.
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 88 164 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 1 500 კმ²-ია.
დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი რესიდენსია-როკე-საენს-პენია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩაკოს პროვინციის დეპარტამენტები
ურვასტეს მუნიციპალიტეტი
ურვასტეს მუნიციპალიტეტი (Urvaste vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, ვირუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
დოუ-ჯონსის სამრეწველო ინდექსი
მინიატიურა|lang=ka დოუ-ჯონსის სამრეწველო ინდექსი (ინგლ. Dow Jones Industrial Average, NYSE: DJI, ასევე DJIA, Dow 30, ან არაფორმალურად Dow industrials, Dow Jones ან The Dow) — ერთ-ერთი უოლ სტრიტ ჯორნალის რედაქტორისა და დოუ ჯონს & კომპანის თანადამფუძნებელი ჩარლზ დოუს მიერ შექმნილ სააქციო ბაზრის ინდექსთაგან. დოუმ ინდექსი შექმნა ამერიკის საფონდო ბაზრების სამრეწველო კომპონენტის ანალიზისთვის. იგი აშშ-ში უწყვეტად მოქმედი საბაზრო ინდექსთაგან უძველესია, დოუ ჯონსის სატრანსპორტო ინდექსთან ერთად, რომელიც ასევე დოუს შექმნილია.
ამჟამად ეს ინდექსი აშშ-ის 30 უმსხვილესი და ყველაზე დივერსიფიცირებულ საზოგადო კომპანიებს მოიცავს. სახელში „ინდუსტრიული“ ნაწილი უმეტესწილად ისტორიულ ფუნქციას ატარებს — 30 თანამედროვე კომპონენტთაგან უმეტეს წილს მძიმე მრეწველობასთან კავშირი თითქმის არ აქვს.
მიუხედავად იმისა, რომ DJIA არის აქციების ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე პოპულარული ინდექსი, ბევრი პროფესიონალი მიიჩნევს, რომ იგი არაადეკვატურად ასახავს აშშ-ის საერთო საფონდო ბაზარს სხვა უფრო ფართო საბაზრო ინდექსებთან შედარებით, როგორიცაა S&P 500 ან ინდექსი Russell 2000.
გაანგარიშება და შერჩევის კრიტერიუმები
თავდაპირველად ინდექსი იანგარიშებოდა როგორც მოცული კომპანიების აქციების ფასის საშუალო არითმეტიკული. ახლა გაანგარიშებისათვის ყველა (30) აქციის ჯამს ყოფენ დოუ-ჯონსის კოეფიციენტზე. 2021 წლის 4 ნოემბრიდან დოუ-ჯონსის კოეფიციენტი შეადგენს 0,15172752595384. კოეფიციენტი იცვლება ყოველთვის, როდესაც დამფუძნებელი კომპანია ექვემდებარება აქციების დაყოფას, ასე რომ აქციების დაყოფა არ ახდენს გავლენას ინდექსის მნიშვნელობაზე.
ინვესტირების მეთოდები
ინვესტიცია დოუ-ჯონსის ინდექსში შესაძლებელია ინდექსის ფონდების და აგრეთვე წარმოებული ინსტრუმენტების, როგორიცაა ოპციური კონტრაქტები და ფიუჩერსული კონტრაქტები, მეშვეობით.
ოპციონების ჩიკაგოს ბირჟა უშვებს ოპციური კონტრაქტებს Dow-ზე ფესვური სიმბოლოს მეშვეობით DJX.
ETF, რომელიც იმეორებს ინდექსის მაჩვენებლებს, გამოიშვება State Street Corporation-ის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:საფონდო ინდექსები კატეგორია:აშშ-ის ეკონომიკა
დანიელ ალვესი
დანიელ ალვეს და სილვა (Daniel Alves da Silva; დ. 6 მაისი, 1983, ჟუაზეირუ, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, მცველი. ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების კაპიტანი. სხვადასხვა დროს იცავდა სალვადორის „ბაიას“, სევილიის „სევილიას“, ბარსელონის „ბარსელონას“, ტურინის „იუვენტუსის“ და პარიზის „პარი სენ-ჟერმენის“ ღირსებას. ბაიას შტატის ჩემპიონი და ნორდესტაოს თასის ორგზის მფლობელი „ბაიას“ შემადგენლობაში. ესპანეთის თასის, ესპანეთის სუპერთასის, უეფა-ს თასის ორგზის და უეფა-ს სუპერთასის მფლობელი „სევილიას“ შემადგენლობაში. ესპანეთის ექვსგზის ჩემპიონი, ესპანეთის თასის ოთხგზის, ესპანეთის სუპერთასის ოთხგზის, უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის თასის სამგზის, უეფა-ს სუპერთასის სამგზის მფლობელი და ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატის სამგზის გამარჯვებული „ბარსელონას“ შემადგენლობაში. იტალიის ჩემპიონი და იტალიის თასის მფლობელი „იუვენტუსის“ შემადგენლობაში. საფრანგეთის ორგზის ჩემპიონი, საფრანგეთის თასის, საფრანგეთის ლიგის თასის და საფრანგეთის სუპერთასის ორგზის მფლობელი „პარი სენ-ჟერმენის“ შემადგენლობაში. კოპა ამერიკის და ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ორგზის მფლობელი ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. მსოფლიოს ყველაზე ტიტულოვანი ფეხბურთელი სპორტის ამ სახეობის არსებობის ისტორიაში.
დანი ალვესს აქვს ორმაგი — ესპანეთისა და ბრაზილიის მოქალაქეობა.
ადრეული ცხოვრება
დანიელ ალვესი დაიბადა ჟოაზეიროში, მამამისი ფერმერი იყო. პატარაობაში ის მის მეზობელ ბავშვებთან ერთად თამაშობდა ფეხბურთს. ალვესის მამასაც უყვარდა ფეხბურთი და წვრთვნიდა საკუთარ გუნდს, სადაც ალვესმაც დაიწყო თამაში ათი წლის ასაკში. თავდაპირველად შემტევი ნახევარმცველის პოზიციაზე, თუმცა იმის გამო, რომ მას ვერ გაჰქონდა ბევრი ბურთი მამამისმა ის მარჯვენა მცველის პოზიციაზე გადაიყვანა, ის დღესაც ამ პოზიციაზე თამაშობს. ალვესი თავის ახალგაზრდობაში ფერმერად მუშაობდა.
დოლი (მესტიის მუნიციპალიტეტი)
დოლი  — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ბეჩოს თემში (სოფლები: ბაგვდანარი, გალაში, დოლასვიფი, დოლი, ლანხვრი, მაზერი, ნაშთქოლი, ტვებიში, უშხვანარი, ქართვანი, ცხეკვანი, ჭკიდანარი, ჭოხულდი). მდებარეობს უშბის მასივის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე დოლრის (ენგურის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1280 მეტრი.
დანიელ ალვესი
ბაია
ალვესმა პირველი მატჩი პროფესიონალურ დონეზე ჩაატარა ბრაზილიურ კლუბ „ბაიაში“, პირველ თამაშში მან მოახერხა ორი საგოლე გადაცემის გაკეთება, „პარანას“ წინააღმდეგ. ამის შემდეგ დიეგო ალვესმა დაიმკვიდრა ძირითად შემადგენლობაში ადგილი, რამაც განაპირობა 2002 წელს მისი იჯარით გადასვლა „სევილიაში“.
დოლი (მესტიის მუნიციპალიტეტი)
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 52 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დანიელ ალვესი
სევილია
2006 წლის ივნისში „სევილია“ დათანხმდა მის ტრანსფერს „ლივერპულში“, თუმცა ტრანსფერი ვერ განხორციელდა, „ლივერპულმა“ საბოლოოდ უარი თქვა ალვესში 8 მილიონი ფუნტი სტერლინგის გადახდაში. 2006 წლის დეკემბერში კი მან გაახანგრძლივა ტრანსფერი „სევილიასთან“ 2012 წლამდე. ალვესისთვის 2006–2007 წლების სეზონი ძალიან ნაყოფიერი აღმოჩნდა, ჩატარებულ 47 თამაშში მან 5 გოლის გატანა მოახერხა. ასევე ყველა მატჩი ითამაშა უეფას თასზე, სადაც სევილია ჩემპიონი გახდა. ამ სეზონის დასრულების შემდეგ ალვესი ხშირად აკეთებდა ინტერვიუებს იმის თაობაზე, რომ მას სურდა „სევილიას“ დატოვება და ლონდონში გადაბარგება, მასზე შეთავაზებას ლონდონის „ჩელსი“ აკეთებდა. „სევილიასგან“ „ჩელსიმ“ ამ შეთავაზებაზე უარი მიიღო, ამის შემდეგ ალვესსა და კლუბის პრეზიდენტს შორის ურთიერთობა დაიძაბა, საბოლოოდ კი ალვესმა ისევ დარჩენა ამჯობინა წასვლას და შემდეგი სეზონიც „სევილიაში“ გაატარა.
ბარსელონა
2008 წლის 2 ივლისს ალვესი შეუერთდა „ბარსელონას“. მან სევილია დატოვა და დასძინა, რომ ამ გუნდში ის მოვიდა როგორც ბავშვი და ტოვებს მას როგორც კაცი, პრესკონფერენციის ბოლოს მან ცრემლები ვეღარ შეიკავა. მისი ტრანსფერი „ბარსელონას“ 23 მილიონ ფუნტ სტერლინგზე მეტი დაუჯდა და გახდა მსოფლიოს ყველაზე ძვირად გაყიდული მცველი, მან გუნდთან 4 წლიანი კონტრაქტი გააფორმა.
2011 წლის 28 მაისს ალვესმა ითამაშა მისთვის პირველ ჩემპიონთა ლიგის თასის ფინალში და მოახერხა „მანჩესტერ იუნაიტედის“ 3–1 დამარცხება და ამით მეოთხედ დაეუფლა ამ ტიტულს.
2011–2012 წლების სეზონში „ბარსელონამ“ ალვესთან ერთად მოახერხა ესპანეთის საფეხბურთო თასის მოპოვება. ასევე კიდევ ერთხელ მოიგო მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი. 2012–2013 წლების სეზონში მისმა გუნდმა მოახერხა ბოლო ხუთი სეზონიდან მეოთხედ მოეპოვებინა ესპანეთის ჩემპიონის ტიტული.
2015 წლის 6 ივნისს მეხუთედ მოიპოვა ჩემპიონთა ლიგის ტიტული „იუვენტუსის“ 3–1 ძლევით ოლიმპიაშტადიონზე ბერლინში. ამ ტიტულით გუნდმა მეორედ შეასრულა ტრიპლეტი, პირველი 2009 წელს შეასრულა.
2015 წლის ივნისში ალვესმა კონტრაქტი გაახანგრძლივა 2017 წლის 30 ივნისამდე.
2016 წლის 27 ივნისს კონტრაქტი გააფორმა ტურინის „იუვენტუსთან“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 6 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1983 კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები კატეგორია:სალვადორის ბაიას ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები კატეგორია:სევილიის ფეხბურთელები კატეგორია:იუვენტუსის ფეხბურთელები კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები კატეგორია:პარი სენ-ჟერმენის ფეხბურთელები კატეგორია:ბრაზილიის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:2007 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:2011 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:2015 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:2009 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები კატეგორია:2013 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
უილიამ გილბერტი
უილიამ გილბერტი (William Gilbert /ˈɡɪlbərt/; დ. 24 მაისი, 1540, კოლჩესტერი, ინგლისი — გ. 30 ნოემბერი, 1603) — ინგლისელი ფიზიკოსი, კარის ექიმი. მას ეკუთვნის მაგნიტური მოვლენების პირველი თეორია.
ბიოგრაფია
უილიამ გილბერტი დაიბადა 1540 წლის 24 მაისს ინგლისის ქალაქ კოლჩესტერში. მამამისი ქალაქის ბაბჭოს წევრი და მთავარი მოსამართლე იყო. იგი კოლჩესტერის მოსახლეობაში დიდი პატივისცემით სარგებლობდა. გილბერტმა სწავლა მშობლიური ქალაქის სკოლაში დაიწყო. 1558 წელს შევიდა კემბრიჯის კოლეჯში, საიდანაც შემდეგ ოქსფორდში გადავიდა. 1560 წელს მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი, 1564 წელს ხელოვნების ოსტატის წოდება, 1569 წელს კი – ფიზიკისა და მედიცინის დოქტორის ხარისხი. მისმა თანამედროვეებმა იგი დიდ მეცნიერად აღიარეს. ამაზე მეტყველებს ის ფაქტიც, რომ 1601 წელს გილბერტი დაინიშნა დედოფალ ელვეზა ტიუდორის კარის ექიმად. უილიამ გილბერტმა დაამტკიცა, რომ ქარვა ხახუნის შემდეგ იზიდავს ბალახის წვრილ ღეროებს. ის იკვლევდა კეთილშობილ ქვებს, გოგირდს და ფისს. მან აჩვენა, რომ მათი დაელექტროებაც შეიძლებოდა ხახუნის შედეგად. ტერმინი ელექტრობა ჰილბერტმა დაამკვიდრა. ნამდვილი მეცნიერული სახე ელექტრული მოვლენების კვლევამ XVIII საუკუნეში მიიღო. მანამდე ელექტრული მოვლენებით მხოლოდ ერთობოდნენ. ელექტრიზაციაზე ცდებს წვეულებებსა და სალონებში უჩვენებდნენ. გილბერტმა 1600 წელს გამოსცა ნაშრომი ,,მაგნიტზე, მაგნიტურ სხეულებზე და დიდ მაგნიტზე - დედამიწაზე”, რომელშიც აღწერა თავისი კვლევები მაგნიტურ და ელექტრულ მოვლენებზე და მოგვცა პირველი თეორია ელექტროობასა და მაგნიტიზმზე. დაადგინა, რომ მაგნიტს ყოველთვის ორი პოლუსი აქვს, სამხრეთი და ჩრდილოეთი და მისი გახერხვით არასოდეს არ მიიღება ერთპოლუსიანი მაგნიტი, არამედ მიიღება ახალი მაგნიტები ორ-ორი პოლუსით. მანვე დაამტკიცა, რომ ერთსახელიანი პოლუსები განიზიდებიან, ხოლო სხვადასხვასახელიანები მიიზიდებიან.
უილიამ გილბერტი გარდაიცვალა 1604 წლის 30 ნოემბერს შავი ჭირისაგან. დაკრძალულია მშობლიურ ქალაქ კოლჩესტერში, წმინდა სამების ეკლესიის გალავანში.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი მედიკოსები კატეგორია:დაბადებული 24 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1540 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1603 კატეგორია:შავი ჭირით გარდაცვლილები
მოდელი (პროფესია)
მინი|[[ჟიზელ ბუნდჰენი]] მოდელი (modèle) — ადამიანი, რომელიც ახდენს ამა თუ იმ ტანისამოსის (ან სხვა რომელიმე პროდუქტის) დემონსტრაციას. მისი მიზანია ტანისამოსის ახალი მოდელების ჩვენება. მოდელები მონაწილეობენ სარეკლამო გადაღებებსა და ასევე საამწყობო სახელოსნოებში არსებულ საგნების შექმნის პროცესში.
სქოლიო
კატეგორია:პროფესიები კატეგორია:მოდა
fa:مانکن
კოპენჰაგენის ოპერა
კოპენჰაგენის ოპერა გაიხსნა 2005 წლის 15 იანვარს. დანიელი არქიტექტორის, ჰენინგ ლარსენის ნამუშევარი ეძღვნება დანიის დედოფალს, მარგერიტ II-ს.
მდებარეობა
ოპერა აგებულ იქნა დედოფლის სასახლის პირდაპირ, კოპენჰაგენის ძველ დოკებზე 2001 - 2005 წლებში, ჰოლმენში. ახალი დარბაზი დააფინანსა დანიელმა მეწარმემ მერსკ მაკკინი მიულერმა, რომელიც არის საზღვაო სასნავთობო ჯგუფის, A.P. Møller-Mærsk-ის მფლობელი. შენობა გარშემორტყმულია წითელი აგურის შენობებით, რომლებიც მიეკუთვნება XVII საუკუნეს. სექტორი უკავია უამრავ რესტორანს, გალერეას, ხელოვნების აკადემიას.
ისტორია და აღწერა
კოპენჰაგენის ოპერის მეცენატი იმდენად მბრძანებლური ხასიათის აღმოჩნდა, რომ არქიტექტორმა ჰენინგ ლარსენმა პროექტის განხორციელების პროცესში თავის დანებებაც კი დააპირა, თუმცა თავი შეიკავა. პრესას კი განუცხადა, რომ თანამშრომლობის პროცესი წარმოუდგენლად რთული იყო როგორც ფიზიკურად ასევე ფსიქოლოგიურად. შენობას გარს არტყამს არხები და ამვარად იქმნება შთაბეჭდილება კუნძულზე ყოფნის. მისი ფასადი ფოლადის გრილს გვაგონებს, რის გამოც ზედმეტსახელად "ტოსტერი" შეარქვეს. ასევე უწოდებენ "აეროპორტის ტერმინალს". კონსტრუქციაში გამოყენებულოია ბეტონი, მინა, ფოლადი და მარმარილო. ინტერიორი 14 სართულისგან შედგება და ათასამდე ოთახს მოიცავს. მთავარი სცენა და კულისები შენობის შუაგულში მდებარეობს. დიდი დარბაზი 1500 ადამიანზეა გათვლილი. ორკესტრისთვის განკუთვნილ ადგილში კი 110 მუსიკოს ეტევა. შენობაში მოთავსებულია ოთხი მეორეული სცენა. ორკესტრის სარეპეტიციო დარბაზი მიწისქვეშ, ზღვის დონიდან 13 მეტრით ქვემოთ მდებარეობს.
ოპერას უკავია 41000 კვ. მეტრი ფართობი, მიწისქვეშ მისი ფართობია 12000 კვ. მეტრი. სიმაღლე 38 მეტრია. კონსტრუქცია დაჯდა 336 მილიონი ევრო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოპერის თეატრები კატეგორია:დანიის თეატრები
ტანვარჯიში
მინი|250px|ბიჭი [[პომელის ცხენი|პომელის ცხენზე]] ტანვარჯიში — სპორტის სახეობაა, რომელიც მოითხოვს ვარჯიშების შესრულებას, ფიზიკურ სიძლიერეს, მოქნილობას და კოორდინაციას. ის წარმოიშვა იმ ძველი ბერძნების ვარჯიშებიდან, რომლებიც ითვალისწინებდა ცხენზე შემოჯდომას და შემდეგ ცხენიდან გადმოხტომას, ასევე საცირკო წარმოდგენებიდან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სპორტის ოლიმპიური სახეობები კატეგორია:სპორტის სახეობები
საჰარის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა
საჰარის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა (სადრ) (الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية) — არაღიარებული სახელმწიფო, რომელიც ვერ აკონტროლებს სახელმწიფოს სრულ ტერიტორიას. საჰარის არაბთა რესპუბლიკა პრეტენზიას აცხადებს ესპანეთის ყოფილი კოლონიის დასავლეთ საჰარის სრულ ტერიტორიაზე. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება მაროკო, ჩრდილო-აღმოსავლეთით - ალჟირი, აღმოსავლეთით და სამხრეთით - მავრიტანია; დასავლეთით არის ატლანტის ოკეანე.
ისტორიული სახელწოდება: ვადი-საჰარა (Rio de Oro) და სეგიემ-ელ-ჰამრა. ყოფილი სახელია ესპანური საჰარა.
ისტორია
1975 წლამდე ეს ტერიტორია ესპნაეთის კოლონიად ითვლებოდა. 1975 წლის 6 ნოემბერს მაროკოს მეფის ჰასან II და მაროკოს ხელისუფლების მიერ, განხორციელდა სტრატეგიული მასობრივი აქცია „ მწვანე მარტი “. 350 000 შეუიარაღებელი მაროკოელი, მათ შორის ქალები და ბავშვებიც გადავიდა ამ ტერიტორიაზე. მოულოდლელად აქ არანაირი წინააღმდეგობა გაწეული არ იქნა, მაროკოელებმა დაიკავეს დასავლეთ საჰარის ტერიტორია, მათ შორის აგრეთვე შევიდა სამხრეთი ტერიტორია რომელსაც მავრიტანია აკონტოლებდა.
1976 წელს მავრიტანიამ უარი განაცხადა ამ ტერიტორიაზე. მთლიანად დასავლეთი საჰარა მაროკოს გავლენის ქვეშ მოექცა. ამავე წელს ეს ტერიტორია ალჟირის მიერ აღიარებული იქნა როგორც დამოუკიდებელ ქვეყანა, ახალ სახელმწიფოს ეწოდა საჰარის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა (სადრ).
პოლიტიკა
ამ ტერიტორიის საბოლოო სტატუსის ჯერ კიდევ გაურკვეველია. მაროკოს გამოსავლად ამ ტერიტორიისთვის ავტონომიის მინიჭება მიაჩნია.
თეკლათი
თეკლათი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: გოლასკური, თეკლათი, რეკა, საგვარამიო, ტყირი). მდებარეობს ოდიშ-გურიის დაბლობზე, მდინარე ცივის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 21 მ. სენაკიდან 3 კმ. პირველად მოიხსენიება XVII საუკუნეში. საბჭოთა პერიოდში თეკლათის სასოფლო საბჭო მოიცავდა აგრეთვე სოფელ ისულას. მოქმედებდა მეცხოველეობის მეურნეობა.
სქოლიო
კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კოპალა
კოპალა — წინაქრისტიანული სათემო ღვთაება აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში. ქართულ მითოლოგიაში ფშაველთა (ფხოველთა) ლოკალური ღვთაება ხვთისშვილთა რიგიდან. ხალხური ეტიმოლოგია მის სახელს კომბალიდან აწარმოებს. მისი ძირითადი სამლოცველო იყო ფშავსა (სოფ. უძილაურთა) და ხევსურეთში (ლიქოკის ხეობა, ჭალაისოფელი). სალოცავი ლიქოკის ხეობაში, კარატის მთის მწვერვალზე დგას. ხევსურთა რწმენით, კარატის ჯვრის თაყვანისცემა იცავს წყალში დახრჩობისგან და ზვავში მოყოლისგან, მას უკავშირდება მოჯადოებულთა და სულიერად დაავადებულთა განკურნება და სხვ. კოპალას სამლოცველოები იყო აგრეთვე თუშეთში, მთიულეთში, გუდამაყარსა და ქართლ-კახეთის ჩრდილოეთ ზოლში. მორწმუნეთა წარმოდგენით, კოპალა გაღვთიშვილებულ ხორციელად ითვლებოდა, რისთვისაც იახსართან (იახსარი ფშაური ღვთაებაა) ერთად მორიგე ღმერთს დაუკისრებია ფშავ-ხევსურეთის ტერიტორიაზე ოდესღაც მობინადრე დევ-კერპების განადგურება. მასვე მიაწერენ ავსულებთან ბრძოლის ფუნქციას, საკუთარი საყმოსა და სხვა ხორციელთა დაცვის ბოროტი ძალებისაგან. იმავე წარმოდგენით, კოპალა, როგორც სათემო ღვთაება, თავის ყმებს მფარველობდა გასაჭირში, თან ახლდა ლაშქრობებში და ხელს უმართავდა. ამ ფუნქციათა დამთხვევის გამო კოპალა და იახსარი მოძმე ღვთიშვილებად მიაჩნდათ. კოპალას ჰქონდა მამულები, სათიბები, ზვრები კახეთში, კურატების ჯოგი, სხვადასხვა დანიშნულების საზოგადოებრივ-საკულტო ნაგებობანი, სამეურნეო ინვენტარი, ფლობდა განძს და ა. შ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
დოკეტიზმი
დოკეტიზმი, დოკეტები (ძვ. ბერძნულიდან δοκέω [dokeō] — «ვეჩვენები», δοκέιν – «მოჩვენებითი») — ერთ-ერთი უძველესი ერეტიკული ქრისტიანული სწავლება და მისი მიმდევრები. ისინი უარყოფდნენ ქრისტეს ვნებების რეალურობას და მის განხორციელებას, რაც მათი აზრით, ეწინააღმდეგება ღვთის უვნებლობისა და უსაზღვრობის შესახებ წარმოდგენებს. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ქრისტეს არსებობა იყო ილუზორული.
სწავლების არსი იყო ის, რომ ქრისტეს მიწიერ ცხოვრებაში არ ჰქონია მატერიალური ხორცი. ამის შედეგი იყო მტკიცებულება, რომ თავისი არამატერიალურობის გამო ქრისტეს არ შეეძლო ვნებულიყო და მომკვდარიყო ჯვარზე და შესაბამისად, არც აღდგომა იყო შესაძლებელი.
დოკეტიზმი ძალიან ადრე გაჩნდა, მოციქულთა ხანაში და მათთან პოლემიკის კვალი შეიძლება ჩანდეს ჯერ კიდევ ახალ აღთქმაში (1 იოანე 4:2-3) ან აგ–ჰამადის ბიბლიოთეკის თხზულებებში (მელქისედეკი IX, 5). II საუკუნეში დოკეტიზმი განვითარდა და გნოსტიკური კონსტრუქციების განუყოფელი ნაწილი გახდა. დოკეტიზმის იდეების კვალი შენახულია ქრისტეს ბუნების მონოფიზიტურ წარმოდგენაში.
დოკეტიზმის წინააღმდეგ იბრძოდნენ, ძირითადად, ეგნატე ღმერთშემოსილი (I ს. მეორე ნახ. — II ს. დას.) და ირინეოს ლიონელი (II ს. მეორე ნახ.).
Литература
კატეგორია:ქრისტიანობის ისტორია კატეგორია:ნესტორიანელობა კატეგორია:ერესები კატეგორია:გნოსტიციზმი კატეგორია:ქრისტიქანული ღვთისმეტყველება
ჰაანიის მუნიციპალიტეტი
ჰაანიის მუნიციპალიტეტი (Haanja vald) — სასოფლო მუნიციპალიტეტი ესტონეთში, ვირუმაას მაზრაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
დოსე-დე-ოკტუბრეს დეპარტამენტი
დოსე-დე-ოკტუბრეს დეპარტამენტი (Departamento Doce de Octubre) — დეპარტამენტი არგენტინაში, ჩაკოს პროვინციაში.
არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 20 149 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 576 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩაკოს პროვინციის დეპარტამენტები
ქოფეთდაღი
ქოფეთდაღი ( Köpetdag) — მთათა სისტემა ირანის მთიანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში. მდებარეობს ირანსა და თურქმენეთში. ქოფეთდაღი თურქმენეთ-ხორასანის მთების ნაწილია. სიგრძე დაახლოებით 650 კმ, სიგანე ჩრდილო-დასავლეთით 200 კმ-მდე, შუა ნაწილში 80-95 კმ, სამხრეთ-აღმოსავლეთით 40 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 3191 მ. აგებულია მეზოზოური, პალეოგენური, ნეოგენური და ნაწილობრივ იურული ასაკის დანალექი ქანებით — კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებით, თიხებით. დამახასიათებელია მიწისძვრები. განსაკუთრებით ძლიერი მიწისძვრები დაფიქსირდა 1869, 1893, 1895, 1929, 1948 წლებში. ქოფეთდაღი ალპური დანაოჭების მთებია. მასში ერთმანეთს ცვლის ანტიკლინური და სინკლინური ქედები და სინკლინური ხეობები. რელიეფის ფორმებიდან მნიშვნელოვნაია ასიმეტრიული კუესტური სერები და მაგიდა პლატო. არის კარსტული მღვიმეებიც, რომელთაგან მნიშვნელოვანია ბაჰარდენის მღვიმე. კალთები დანაწევრებულია ხევებით. წიაღისეულებიდან მოიპოვება ვერცხლისწყალი, დარიშხანი და ბარიტი.
განვითარებულია მშრალი სუბტროპიკული ჰავა, აღმოსავლეთით — ხმელთაშუაზღვის ტიპისაა. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა 150-იდან 500 მმ-მდე წელიწადში. მდინარეთა უმრავლესობა ზაფხულობით შრება.
ქოფეთდაღის მთისწინეთი 300 მ სიმაღლემდე უკავია აბზინდიან-ეფემერულ უდაბნოს. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ მთისძირზე გვხვდება ოაზისები. 300-იდან 600 მ სიმაღლემდე მთის უდაბნო და ნახევარუდაბნოა, 600-იდან 1000 მ-მდე, ნალექების მატებასთან დაკავშირებით, ღია წაბლა ნაიდაგზე ხარობს სუბტროპიკული მთის სტეპი. ხეობებში ბუჩქნარია, სადაც თავს აფარებს ტახი, ლეოპარდი; 1000-1500 მ სიმაღლემდე მთის სტეპი და ღვიის ნათელი ტყეა, 2200 მ-ზე მაღლა — მთის მდელოები.
დასავლეთ ქოფეთდაღის ნოტიო ხეობებში გაბატონებულია ჰირკანული ფლორა. თურქმენეთის დედაქალაქი აშხაბადი მდებარეობს ქოფეთდაღის მთისწინეთში. 1976 წელს ქედის ფარგლებში დაარსდა ქოფეთდაღის ნაკრძალი (ფართობი 49 800 ჰა).
ლიტერატურა
კატეგორია:ირანის ქედები კატეგორია:თურქმენეთის ქედები
შუახმელეთის ხალხები
აქ მოცემულია იმ ხალხთა სია, რომლებიც აღწერილია ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინის ლეგენდარიუმში.
აინურნი
აინურნი ანგელოზებისმაგვარი სულები არიან, რომლებიც ერუ ილუვატარმა შექმნა. მან აინურებს თემა მისცა და დაავალა ამ თემაზე სიმღერის შეთხზვა, მაგრამ ერთ-ერთმა მათგანმა, მელკორმა, საკუთარი თემის შექმნა განიზრახა და აინურების სიმღერის ჰარმონია დაარღვია, დისონანსი ილუვატარმა გამოასწორა და აინურებს ბევრად მშვენიერი თემა მისცა, მელკორმა და მისმა მომხრეებმა ისიც დაარღვიეს, მაშინ ილუვატარმა მესამე თემა მისცა აინურებს, ხოლო როდესაც ისიც დაირღვა, ილუვატარმა შეაჩერა ისინი და დაანახვა ის, რაც მათმა დისონანსმა გამოიწვია. მან დაანახვა მათ მსოფლიო, არდა, რომელიც მათი მუსიკის შედეგად შეიქმნა, და სამყარო, ეა, რომელიც არდისთვის შექმნა, ცენტრში ანთებული საიდუმლო ცეცხლით. ილუვატარმა აინურებს განუცხადა, რომ ეა მათი აზრების ხორცშესხმა იყო, იგი მას არსებულს ხდიდა და მათ უფლება მისცა ეაში შესულიყვნენ და იგი სათანადოდ მოემზადებინათ მისი შვილებისათვის. მაგრამ ეაში შესულ აინურებს აღარ შეეძლოთ ილუვატართან დაბრუნება, ისინი სამყაროს აღსასრულამდე იქ უნდა ყოფილიყვნენ. აინურთა უმრავლესობა ილუვატართან დარჩა, თხუთმეტი მათგანი კი ეაში შევიდა და მათ ეწოდათ ვალარები, სამყაროს სულები.
ვალარები
ვალარები ეწოდებოდათ აინურებს, რომლებიც ეაში შევიდნენ და მისი ნაწილნი გახდნენ. სულ თხუთმეტი ვალა არსებობდა: მანუე, მელკორი (მორგოთი), ულმო, აულე, ორომე, მანდოსი (ნამო), ლორიენი (ირმო), ტულკასი, ვარდა, იავანა, ნიენა, ესტა, ვაირე, ვანა და ნესა. მოგვიანებით, მელკორმა მოისურვა არდის მბრძანებლობა, რის გამოც ვალარებმა იგი განდევნეს და იგი ვალად აღარ იწოდებოდა. არდის მომზადების შემდეგ ვალარები თავდაპირველად კუნძულ ალმარენზე ცხოვრობდნენ, მაგრამ მელკორის მიერ დიადი ლამპრების დანგრევის შედეგად ალმარენი განადგურდა და ისინი კონტინენტ ამანზე გადასახლდნენ. ვალარები არდის მცველები და განმგებლები უნდა ყოფილიყვნენ, მაგრამ შუახმელეთში მელკორის მბრძანებლობის გამო მათი ძალაუფლება იქ არცთუ ისე დიდი იყო, ვალართა მთავარი დავალება მაინც ის იყო, რომ ილუვატარის პირველი შვილები, ელფები, ბოროტებისგან უსაფრთხოდ ჰყოლოდათ, ამიტომაც შეუშვეს ელფები ამანში, მაგრამ არ მისცეს ამის უფლება მოკვდავ ადამიანებს.
ვალარები არდის განმგებლები მეორე ეპოქის მიწურულამდე იყვნენ, როდესაც ნუმენორის მეფე არ–ფარაზონმა ამანს შეუტია, ვალარებმა არ ისურვეს ხელი ადამიანებზე აღემართათ, მათ ილუვატარის წინაშე თავიანთი მოვალეობა დათმეს და ამანი არდის საზღვრებს გასცდა, რითაც იგი მოკვდავთათვის ხელმიუწვდომელი გახდა, ბრტყელი არდა კი დამრგვალდა. იმ დღიდან ამანში მოხვედრა შეიძლებოდა მხოლოდ ელფური ხომალდებით, ვალარები კი არდის ცხოვრებაში მხოლოდ ერთხელ ჩაერივნენ — როდესაც საურონის წინააღმდეგ საბრძოლველად ისტარები გაგზავნეს.
არწივები
როდესაც ვალარებმა შეიტყვეს აულეს მიერ ჯუჯების შექმნის შესახებ, მის მეუღლეს, ნიენას, შეეშინდა, რომ ილუვატარის შვილები მის მიერ შექმნილ ტყეებს დიდ ზიანს მიაყენებდნენ და რჩევა მანუეს ჰკითხა. მანუეს ილუვატარმა გაუცხადა, რომ არდა მისი შვილების განმგებლობაში იქნებოდა, მაგრამ ყოველთვის იცხოვრებდნენ მეთვალყურე სულები, რომლებიც ტყეებს უსამართლო ზიანისგან დაიცავდნენ, მანუეს კი თავისი მაცნეები ეყოლებოდა არდაში მომხდარი ამბების შესახებ. ეს არსებები ელფებთან ერთად გაჩდნენ: ტყეებში ენტები ჩასახლდნენ, ცაში კი არწივები გაბატონდნენ, ისინი მანუეს მაცნეები გახდნენ, ეს არწივები ჩვეულებრივებზე ბევრად დიდები იყვნენ, უშუალოდ მანუეს ემორჩილებოდნენ და მეტყველებაც შეეძლოთ, ხოლო შუახმელეთში მორგოთს ყველგან უთვალთვალებდნენ.
პირველ ეპოქაში არწივებს მეთაურობდა მათ შორის უდიდესი, თორონდორი, ისინი კრისაეგრიმის მთებში ბუდობდნენ და ბელერიანდის ომის დროს ელფებს და ადამიანებს სხვადასხვა ცნობებს აწვდიდნენ მორგოთის ჯარების შესახებ (მათი ნაწილი კი გონდოლინს იცავდა). მეორე ეპოქაში მათი უმრავლესობა ამანში გადასახლდა და ვალარების ელჩობას ეწეოდნენ, ხოლო მესამეში მათი ნაწილი გვაიჰირის მეთაურობით ნისლიან მთებში დასახლდნენ.
ზუსტად უცნობია, ეს არსებები გონიერი ცხოველები არიან თუ განსხეულებული მაიარები.
ჯუჯები
ჯუჯების შექმნის ისტორია საინტერესოა: მჭედელ ვალა აულეს იმდენად სურდა ილუვატარის შვილების დანახვა, რომ ვერ მოითმინა და ქვისგან შექმნა ჯუჯების შვიდი მამამთავარი, საკუთარი არსებები, რომლებსაც არ შეეძლოთ თავისუფლად ფიქრი, მათ სიცოცხლე მხოლოდ მაშინ შეეძლოთ, როდესაც აულე მათზე ფიქრს იწყებდა. აულემ ჯუჯები შუახმელეთში შექმნა და როდესაც მათი შექმნა დაასრულა, მას გამოეცხადა ილუვატარი, რომელმაც შეაგნებინა, რომ მხოლოდ მას შეეძლო გონიერი სიცოცხლის შექმნა, სასოწარკვეთილმა აულემ ჯუჯების გასანადგურებლად თავისი ურო აღმართა, რომ მოულოდნელად ჯუჯები უროსგან მოშორებით დადგნენ, დაიჩოქეს და შენდობა ითხოვეს, ამის შემყურე ილუვატარმა აულეს განუცხადა, რომ მიიღებდა ჯუჯებს თავის შვილებად, მაგრამ მათ უნდა სძინებოდათ პირველი შვილების, ელფების გაღვიძებამდე. გახარებულმა აულემ ჯუჯები დააცალკევა და შვიდ სხვადასხვა მთაგრეხილის გამოქვაბულებში დამალა. ყველა მათგანმა ელფებთან ერთად გამოიღვიძა.
აულემ ჯუჯები დაბლები, მშრომელები, მტკიცეები და გაუტეხლები შექმნა, რომ მათ გაეძლოთ მელკორისთვის, რომელიც მათი შექმნის პერიოდში მძლავრობდა შუახმელეთში. მათ, თავიანთი შემქმნელის მსგავსად, ქვასთან და ლითონთან მუშაობა უყვარდათ, ხოლო გამოქვაბულებში დიდი რაოდენობით განძეულს აგროვებდნენ. ჯუჯებს სხვა არსებებთან ცვალებადი ურთიერთობა ჰქონდათ: ყოველთვის მტრობდნენ მორგოთთან (თუმცა, უკანასკნელი კავშირის დროს ზოგი მათგანი საურონის მხარეზე იბრძოდა), დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდათ ადამიანებთან (ამ უკანასკნლებს მათი განძეულის შურდათ) და განსაკუთრებით, ელფებთან (პირველ ეპოქაში ნოგროდმა დორიათი დაარბია, ხოლო მესამე ეპოქაში განსაკუთრებით ემტერებოდნენ ერთმანეთს).
ჯუჯების მშობლიური ენა ქუზდულაა, რომელსაც ჯუჯები მხოლოდ ერთმანეთთან საუბრისას იყენებენ. ქუზდულა ჯუჯის გარდა სხვას არავის მოუსმენია, რადგან მის შესახებ ჯუჯები არავის უმხელენ, ჯუჯები თავიანთ სახელებსაც კი ქუზდულაზე არავის უმხელენ, სახელები, რომლებითაც ისინი შუახმელეთში არიან ცნობილნი, მხოლოდ სხვა არსებებთან ურთერთობისთვისაა შერქმეული ადამიანურ ენაზე (ძირითადად, დასავლურზე).
ელფები
ელფები უკვდავი არსებები არიან, ილუვატარის პირველი შვილები, რომლებიც არდაში პირველად გამოჩნდნენ. ელფები გაჩდნენ ვალინორის ხეების ხანაში, მაგრამ საუკუნეების განმავლობაში ისინი მხოლოდ ღამის ვარსკვლავების სინათლის ქვეშ ცხოვრობდნენ. ელფების სამშობლო შუახმელეთის შორეულ აღმოსავლეთში მდებარე ყურე ქუივიენენის მიდამოებშია. სამწუხაროდ, ელფები პირველად მელკორმა აღმოაჩინა და მრავალი მათგანი შეიპყრო (სწორედ მათგან გამოიყვანა მან ორკები), ელფებში დიდი ხნის განმავლობაში არსებობდა თქმულება, რომ დაკარგულ ელფებს შავი მხედარი იტაცებდა. პირველი ვალა, რომელმაც ელფები ნახა, იყო ორომე, რომელიც შუახმელეთში მელკორის ურჩხულებზე ნადირობდა. ორომე ელფებმა თავიანთ მფარველად მიიჩნიეს, ამიტომაც მას ყველა ვალარზე მეტად ენდობოდნენ. როდესაც ვალარებმა ელფების ამანში გადაყვანა გადაწყვიტეს, ელფები მხოლოდ ორომეს გაჰყვნენ. ელფებისთვის უსაფრთხო გზა რომ შეექმნათ, ვალარები თავს დაესხნენ მელკორს, დაანგრიეს მისი ციხესიმაგრე უტუმნო და თავად მელკორი შეიპყრეს, ელფებმა ამ ომზე არაფერი იცოდნენ, ისინი მხოლოდ ჩრდილოეთში არსებულ ნათებებს ხედავდნენ, მაგრამ მათ ნაწილს ეშინოდა, რადგან არ იცოდნენ ამანის შესახებ, ამიტომაც მათ დარჩენა არჩიეს, ასე დაიყო ელფების რასა: ქუივიენენში დარჩენილებს ავარები (უარმყოფები) ეწოდათ, ხოლო წასულებს — ელდარები (ვარსკვლავური ხალხი) (თავად ელფები საკუთარ თავს კვენდის უწოდებდნენ).
ერთ-ერთი აღსანიშნავი ელფია ეოლი - ბნელი ელფი, რომელიც ტელერი იყო, ფეანორის გარდა - ყველა დროის უდიდესი ელფი მჭედელი.
ავარები
ავარები ეწოდებოდათ ელფებს, რომლებმაც არ ისურვეს ვალარებს გაჰყოლოდნენ, მათ შესახებ სხვა არაფერია ცნობილი.