cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
დანილოვის ელჩობა
დანილოვის ელჩობა — 1585 წელს ასტრახანის ვოევოდის მიერ რუსეთის მთავრობის მითითებით კავკასიაში გამოგზავნილი ელჩობა, რომელსაც მეთაურობდა ასტრახანელ მეთოფეთა ასისთავი, თარჯიმანი რუსინ დანილოვი. დანილოვის ელჩობას ევალებოდა შეესწავლა საქართველოსაკენ მომავალი გზები და თვით ქვეყანა. ელჩებმა კახეთის მეფე ალექსანდრე II-ს გადასცეს რუსეთის მეფის თედორე ივანეს ძის წერილი, რომელშიც იგი პოლიტიკურ კავშირსა და მფარველობას სთავაზობდა. ელჩების რჩევით, ალექსანდრემ რუსეთს საპასუხო ელჩობა გაგზავნა იოაკიმე მღვდლის, კირილე ბერისა და ჩერქეზ ხურშიტას შემადგენლობით.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის სამეფო კატეგორია:1585 კატეგორია:რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები
1733
თარიღი უცნობია
*
ოლიმპიური მედალოსნების სია
გვერდი ეთმობა ოპლიმპური მედალოსნების სიას, მოყოლობული 1896 წლიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ოლიმპიური თამაშები
Lasioglossum hirashimae
Lasioglossum hirashimae — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1977 წელს.
სქოლიო
hirashimae
უსუმასინტა
უსუმასინტა (Río Usumacinta) — მდინარე გვატემალაში და მექსიკაში, მისი სიგრძეა 560 კმ. იგი წარმოადგენს საზღვარს გვატემალასა და მექსიკის შტატ ჩიაპასსს შორის. ქვემო დინებაში მიედინება ტაბასკოს ტერიტორიაზე და ერთვის მექსიკის ყურეს. მდინარის ნაპირებზე მდებარეობს მაიას კულტურის ძველი ქალაქები – იაშჩილანი (მექსიკა) და პიედრა-ნეგრასი (გვატემელა).
კატეგორია:მექსიკის მდინარეები კატეგორია:გვატემალის მდინარეები
მარინე (ბერისლავის რაიონი)
მარინე (Мар'їне) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ბერისლავის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 130 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერისლავის რაიონის სოფლები
მინუსი
მინუსი (minus) — მათემატიკური ნიშანი (-), აღნიშნავს  გამოკლებასა და უარყოფით რიცხვებს.
მათემატიკური ფორმულები ვიკიპედიაში
მინუსის (-) გამოყენებისას ვიკიპედიის მათემატიკურ ფორმულებში საბოლოოდ იღებს მოგრძო სახეს. მაგალითად:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მათემატიკური ნიშნები
Turris ankaramanyensis
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
დაცემულთა რწმენა
„დაცემულთა რწმენა“ (Faith of the Fallen) — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. ციკლ „ჭეშმარიტების მახვილის“ მეექვსე წიგნი.
ჯადოქრის მეექვსე წესი
ჯადოქრის მეექვსე წესი მდგომარეობს შემდეგში: ერთადერთი ძალაუფლება, რომელსაც შენ შეიძლება დაემორჩილო, ეს არის გონების ძალაუფლება.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული რომანები კატეგორია:ჭეშმარიტების მახვილი კატეგორია:ფენტეზი რომანები კატეგორია:2000 წლის რომანები
დანოს მთა
დანოს მთა — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის გვერდით პირიქით ქედზე. სიმაღლე 4174 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით. დანოსმთის სამხრეთ კალთაზე სუბალპური და ალპური მდელოებია, ზემოთ — ნივალური ლანდშაფტი. დანოს მთა ასვლის სირთულის მე-3 კატეგორიას მიეკუთვნება.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები კატეგორია:თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთები
ანგოლის სამოქალაქო ომი
ანგოლის სამოქალაქო ომი (Guerra Civil Angolana) — შეიარაღებული კონფლიქტი ანგოლის ტერიტორიაზე, რომელიც 1975-2002 წლებში მიმდინარეობდა. ომი ანგოლის პორტუგალიისგან დამოუკიდებლობის მიღებისთანავე, 1975 წლის ნოემბერში დაიწყო, და ქვეყნის 2 მთავარი ანტიკოლონისტური პარტიზანული დაჯგუფების, კომუნისტური ანგოლის სახალხო გათავისუფლების მოძრაობისა (მპლა) და ანტიკომუნისტური ანგოლის სრული დამოუკიდებლობის ეროვნული კავშირის (უნიტა) დაპირისპირებას წარმოადგენდა.
მპლა-სა და უნიტა-ს ანგოლურ საზოგადოებაში ერთმანეთისგან განსხვავებული ფესვები ჰქონდათ, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე დაჯგუფების მიზანი კოლონიალური რეჟიმის დამხობა იყო. კონფლიქტის მესამე ძალამ, ანგოლის გათავისუფლების ეროვნულმა მოძრაობამ (აგეფ), რომელიც ანგოლის დამოუკიდებლობის ომის დროს მპლა-სა და უნიტა-სთან ერთად იბრძოდა, სამოქალაქო ომში დიდი როლი არ უთამაშია. ამასთან ერთად, კაბინდის ანკლავის გათავისუფლების ფრონტი (ფლეკ), რომელიც სეპარატისტული მოძრაობების ასოციაციას წარმოადგენდა, კაბინდის რეგიონის ანგოლისგან გამოყოფისთვის იბრძოდა. კუბური და საბჭოთა ძალების დახმარებით, მპლა-მ აგეფ-ის ლუანდიდან გამოგდება, სამოქალაქო ომში გამარჯვება და დე-ფაქტო მთავრობის ჩამოყალიბება შეძლო. აგეფ დაიშალა, მაგრამ აშშ-სა და სამხრეთ აფრიკის დახმარებით, უნიტა-მ ანგოლის სამხრეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებში გააგრძელა საომარი მოქმედებები.
კონფლიქტი ხშირად იყოფა 3 პერიოდად: 1975-დან 1991-მდე, 1992-დან 1994-მდე, და 1998-დან 2002-მდე. 2002 წლისთვის, როდესაც მპლა-მ გაიმარჯვა, 500,000-დან 800,000-მდე ადამიანი დაიღუპა, და 1,000,000-ზე მეტი იძულებით გადაადგილებულ პირად იქცა. ომმა ძლიერ დააზიანა ანგოლის ინფრასტრუქტურა, საჯარო მმართველობა, ეკონომიკა და რელიგიური დაწესებულებები.
ანგოლის სამოქალაქო ომი გამოირჩევა ქვეყნის ძალადობრივი შინაგანი დინამიკისა და გარე ძალების პოლიტიკური და სამხედრო ჩარევის კომბინაციით. ომი ხშირად განიხილება, როგორც ცივი ომის პროქსი-კონფლიქტი, რადგანაც საბჭოთა კავშირი, აშშ და მათი მოკავშირეები აქტიურად უჭერდნენ მხარს მოწინააღმდეგე ძალებს. კონფლიქტი მჭიდროდ იყო გადახლართული კონგოს მეორე ომთან მეზობელ კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში და სამხრეთ აფრიკის სასაზღვრო ომთან. დღესდღეობით ქალაქგარე არეალებში ხშირად ნაღმებია განლაგებული, რასაც მშვიდობიანი მოსახლეობის მსხვერპლი მოჰყვება.
მპლა
ჩამოყალიბების დღიდან მპლა-ს მთავარი სოციალური ბაზა იყო ამბუნდუს ხალხი და მრავალრასობრივი ინტელიგენცია ქალაქებში, როგორიცაა ლუანდა, ბენგელა და უამბო. 1962-1974 წლების ანტიკოლონიალური ბრძოლის დროს მპლა-ს მხარი დაუჭირა საბჭოთა კავშირმა, ხოლო მისი უძლიერესი მოკავშირე კუბა გახდა. იუგოსლავია კი ფინანსურ და სამხედრო დახმარებას უწევდა, მათ შორის 14 მილიონი დოლარი 1977 წელს, ასევე იუგოსლავია უსაფრთხოების პერსონალს აგზავნიდა ქვეყანაში და ანგოლელების დიპლომატიური სწავლებისათის იწვევდა ბელგრადში.
უნიტა
უნიტა-ს მთავარი სოციალური საფუძველი იყო ოვიმბუნდუს ხალხი, რომელიც ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით მესამედს შეადგენდა. უნიტა დაარსდა 1966 წელს ჟონას სავიმბის მიერ, რომელიც მანამდე აგეფ-ის ლიდერი იყო. ანტიკოლონიალური ომის დროს უნიტა-მ გარკვეული მხარდაჭერა მიიღო ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკისგან. სამოქალაქო ომის დაწყებისთანავე, შეერთებულმა შტატებმა გადაწყვიტა მხარი დაეჭირა უნიტა-სთვის და მნიშვნელოვნად გაზარდა დახმარება მომდევნო ათწლეულებში. ამ უკანასკნელ პერიოდში უნიტა-ს მთავარი მოკავშირე იყო სამხრეთი აფრიკის აპართეიდული რეჟიმი.
წინასიტყვაობა
ანგოლა, ისევე როგორც აფრიკული ქვეყნების უმეტესობა, კოლონიური ინტერვენციის შედეგად ჩამოყალიბდა. ანგოლის შემთხვევაში, მისი კოლონიური ძალა – პორტუგალია – იმყოფებოდა და აქტიურობდა ანგოლის ტერიტორიაზე ოთხ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში.
ეთნიკური დაყოფა
მარცხნივ|მინი|282x282პქ|ანგოლის ეთნიკური რუკა. დაახ. 1970 ამ ტერიტორიის თავდაპირველი მოსახლეობა ხოისური ტომებისგან შედგებოდა, რომლებიც სამხრეთისკენ გადაასახლეს ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან მოსულმა ბანტუს ხალხმა. ბანტუს შემოდინება დაიწყო ძვ. წ. 500 წელს. მათ ჩამოაყალიბეს რამდენიმე ძირითადი პოლიტიკური ერთეული, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია კონგოს იმპერია. მისი ცენტრი მდებარეობდა დღევანდელი ანგოლის ჩრდილო-დასავლეთით და გადაჭიმული იყო ჩრდილოეთისაკენ, დღევანდელი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დასავლეთ ნაწილზე, ასევე დღევანდელი კონგოს რესპუბლიკისა და გაბონის ტერიტორიებზეც. ასევე ისტორიული მნიშვნელობის იყო ნდონგოსა და მატამბის სამეფოები კონგოს იმპერიის სამხრეთით, ამბუნდუს მხარეში. გარდა ამისა, ლუნდის იმპერიას ეკავა დღევანდელი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ანგოლის ნაწილი. აღნიშნული ტერიტორიის სამხრეთით და დღევანდელი ნამიბიის ჩრდილოეთით მდებარეობდა კვანიამის სამეფო, ცენტრალურ მთიანეთში სხვა მცირე სახელმწიფოებთან ერთად. ყველა ეს პოლიტიკური ერთეული იყო ეთნიკური განხეთქილების ასახვა, რომელიც ნელ-ნელა განვითარდა ბანტუს ტომებს შორის და მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი ამ განხეთქილების კონსოლიდაციასა და ახალი იდენტობების გაჩენას.
კოლონიალიზმი
მარცხნივ|მინი|პორტუგალიელი ჯარისკაცები ანგოლის ჯუნგლებში, ადრეული 60-იანი წლები XV საუკუნის ბოლოს პორტუგალიელმა ახალმოსახლეება კონგოს იმპერიასთან დაამყარეს ურთიერთობები. 1575 წელს, პორტუგალიელებმა ლუანდა დაარსეს, რომელიც ამბუნდუს ხალხის მიერ დასახლებულ ტერიტორიაზე მდებარეობდა. კიდევ ერთი ფორტი, ბენგელა ლუანდის სამხრეთით შეიქმნა, სადაც ოვიმბუნდუს ხალხის წინაპრები ცხოვრობდნენ.
არცერთი პორტუგალიური კოლონიალური კამპანია არ დაწყებულა დაპყრობის მიზნით. მათი მთავარი მიზანი მონებით ვაჭრობა იყო.
XIX საუკუნეში პორტუგალიელებმა გაფართოების უფრო სერიოზული პროგრამა დაიწყეს. მათ სურდათ დე-ფაქტო ბატონობა, რაც მათ საშუალებას აძლევდა დაეარსებინათ კომერციული ქსელები და დასახლებები. ამ ექსპანსიის დროს ისინი კონფლიქტში ჩაებნენ აფრიკის რამდენიმე პოლიტიკურ ერთეულთან.
ომი დამოუკიდებლობისთვის
1961 წელს აგეფ-მა და მპლა-მ პორტუგალიის წინააღმდეგ პარტიზანული ომი წამოიწყეს. ანგოლის დამოუკიდებლობის ომი 1974 წელს პორტუგალიური რეჟიმის დამხობამდე გაგრძელდა, რის შემდეგაც ანგოლა დაახლოებით 500 000-მა პორტუგალიელმა დატოვა, რასაც ქვეყანაში ეკონომიკური დეპრესია მოჰყვა.
დამოუკიდებლობა
1975 წლის 11 ნოემბერს მპლა-ს ლიდერმა აგოსტინიო ნეტომ ანგოლის სახალხო რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. უნიტამ უამბოში ბაზირებული ანგოლის სოციალურ-დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ხოლო აგეფ-მა – ამრიცში ბაზირებული ანგოლის დემოკრატიული რესპუბლიკა. ფლეკ-მა (კაბინდას ანკლავის გათავისუფლების ფრონტი) პარიზიდან კაბინდის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. 23 ნოემბერს, აგეფ-მა და უნიტამ კოალიციური სახელმწიფო – ანგოლის დემოკრატიული სახალხო რესპუბლიკა შექმნეს, ხოლო მისი ლიდერები ჟონას სავიმბი და ჰოლდენ რობერტო გახდნენ.
1975 წლის ნოემბერში, სამხრეთ აფრიკულმა მთავრობამ განაცხადა, რომ სამხრეთ აფრიკული თავდაცვის ძალები (სადფ), ანგოლაში ოპერაციების დასრულებას აპირებდა. სავიმბიმ გენერალ კონსტანტინ ვილიოენს სთხოვა, სამხრეთ აფრიკის პრემიერ-მინისტრ ჯონ ვორსტერთან შეხვედრა მოეწყო. 10 ნოემბრის ღამეს, ის პრემიერთან შესახვედრად ფარულად გაფრინდა პრეტორიაში. შეხვედრის შედეგად, ვორსტერმა არა მარტო დატოვა სადფ-ის ნაწილები ანგოლაში, არამედ სავიმბის სადფ-ის ანგოლაში 9 დეკემბრამდე დატოვებას შეჰპირდა.
1976 წლისთვის, კონფლიქტში ჩართული სხვა ქვეყნების უმეტესობამ (კუბის გარდა) ანგოლა დატოვა. პორტუგალიურმა არმიამ ანგოლა ჯერ კიდევ 1975 წელს დატოვა, ხოლო სამხრეთ აფრიკული ჯარი ანგოლიდან მხოლოდ 1976 წლის თებერვალში წავიდა. ანგოლაში მყოფი კუბური ჯარის რაოდენობა 5 500-დან 11 000-მდე გაიზარდა. კუბურმა ჯარმა რამდენიმე წარმატებული შეტევა განახორციელა კაბინდელი სეპარატისტების წინააღმდეგ.
70-იან წლებში შვედეთმა ჰუმანიტარული დახმარება გაუწია სვაპო-სა და მპლა-ს.
კლარკის ჩასწორება
დემოკრატმა სენატორმა დიკ კლარკმა ოპერაციის შესახებ აფრიკაში სადაზვერვო მისიის ჩატარებისას შეიტყო, მაგრამ The New York Times-ში მომუშავე სიმორ ჰერშმა ოპერაცია საზოგადოებას 1975 წლის 13 დეკემბერს წარუდგინა. კლარკმა სენატს შეიარაღების ექსპორტის კონტროლის აქტის ჩასწორება შესთავაზა, რომელიც კრძალავდა ანგოლაში კერძო სამხედრო დაჯგუფებებისთვის შეიარაღების გაცემას. კანონი ძალაში 1976 წლის 9 თებერვალს შევიდა. მას შემდეგაც, რაც კლარკის ჩასწორება კანონი გახდა, მაშინ ჯერ კიდევ ცსს-ს დირექტორი ჯორჯ ბუში უარს აცხადებდა აშშ-ს მიერ უნიტასთვის დახმარების შეწყვეტის აღიარებაზე. საგარეო საქმეთა ანალიტიკოს ჯეინ ჰანტერის თქმით, კლარკის ჩასწორების ამოქმედების შემდეგ სამხრეთი აფრიკის მთავარი მოკავშირე ისრაელი გახდა, რომელიც მასთან სამხედრო ალიანსის ფარგლებში ამარაგებდა ქვეყნის ჯარს შეიარაღებით და ატარებდა ერთობლივ სამხედრო წვრთნებს.
შეჭრები შაბაში
მინი|220პქ|შაბას პროვინცია, [[ზაირი]] 1977 წლის 7 მარტს, კონგოს გათავისუფლების ეროვნული ფრონტი (კგეფ) აღმოსავლეთი ანგოლიდან შეიჭრა ზაირის შაბას (დღევანდელი კატანგა) პროვინციაში. კგეფ-ის მიზანი მობუტუს რეჟიმის დამხობა იყო. კგეფ-მა ვერ შეძლო ზაირის ერთ-ერთი უმთავრესი ქალაქის, კოლვეზის დაპყრობა. სამაგიეროდ, მან დაიკავა კასაჯი და მუჩაჩა. ზაირის არმია დამარცხდა, ხოლო კგეფ-მა თავისი ექსპანსია განაგრძო. 2 აპრილს, მობუტუმ შველა სთხოვა აფრიკის ერთობის ორგანიზაციის ხელმძღვანელს, კამერუნელ უილიამ ეტეკის. მობუტუს თხოვნას საფრანგეთი გამოეხმაურა და კინშასაში 1 500 მაროკოელი ჯარისკაცი გაგზავნა. კონტრშეტევის შედეგად, კგეფ-ის ჯარმა შაბა დატოვა და იძულებული გახდა 1977 წლის აპრილში ანგოლასა და ზამბიაში გადასულიყო.
მობუტუმ მპლა, ასევე კუბური და საბჭოთა მთავრობები ომში თანამონაწიელობაში დაადანაშაულა. ნეტო და შესაბამისად, მპლა კგეფ-ს მხარს უჭერდა მობუტუს მიერ აგეფ-ის მხარდაჭერის საპასუხოდ. 1977 წლის 22 ივლისს მობუტუმ და ნეტომ დადეს ანგოლასა და ზაირის საზღვრების შეთანხმება.
კგეფ კიდევ ერთხელ შეიჭრა შაბაში 1978 წლის 11 მაისს. მან კოლვეზი 2 დღეში დაიპყრო, მაგრამ ფრანგულ ლეგიონებთან დამარცხდა და იძულებული იყო უკან დაეხია.
ნიტისტები
70-იანი წლების ბოლოს, ანგოლის შინაგან საქმეთა მინისტრი ნიტუ ალვიში მპლა-ს მთავრობის ერთ-ერთი უმთავრესი ფიგურა გახდა. ალვიშმა დანიელ ჩიპენდას „აღმოსავლეთის აჯანყების“ დამარცხება და დამოუკიდებლობის ომის დროს აჯანყებების დამხობა შეძლო. იმ დროისთვის მპლა-ში გავრცელებული ფრაქციონალიზმი ნეტოს ძალაუფლებას საფრთხეს უქმნიდა, ამიტომაც ნეტომ ალვიშს დისიდენტების დაჭერა დაავალა. ალვიშმა ჰენდასა და კაბრალის კომიტეტები დახურა და მპლა-ში მეტი ძალაუფლება მოიპოვა მთავრობის მიერ კონტროლირებადი გაზეთებისა და ტელევიზიის მეშვეობით. 1976 წლის ოქტომბერში ალვიში საბჭოთა კავშირს ეწვია და სავარაუდოდ, ნეტოს ჩამოგდებისთვის საჭირო მხარდაჭერა მოიპოვა. მისი დაბრუნების შემდეგ ნეტოსთვის ალვიშის ძალაუფლების სწრაფი ზრდა საეჭვო გახდა, რის გამოც ნიტუსა და მისი მიმდევრების, ნიტისტების ლიკვიდაცია დაიწყო. ნეტომ მპლა-ს ცენტრალურ კომიტეტში პლენარული ხსდომა მოიწვია. ნეტომ პარტია ფორმალურად მარქსისტ-ლენინისტურად დანიშნა, გააუქმა შინაგან საქმეთა მინისტრის პოსტი (რომელსაც ალვიში იკავებდა) და ჩამოაყალიბა ცნობის კომიტეტი. ნეტომ ცნობის კომიტეტი ალვიშის წინააღმდეგ გამოყენების მიზნით შექმნა და 1977 მარტში კომისიას მისი დასკვნების ანგარიშის გამოქვეყნება უბრძანა. ალვიშმა და მისმა მოკავშირემ, შტაბის უფროსმა ჟოზე-ვან დუნემმა ნეტოს წინააღმდეგ სამხედრო გადატრიალების დაგეგვმა დაიწყეს. მინი|მპლა-ს ლიდერი და ანგოლის პირველი პრეზიდენტი აგოსტინიო ნეტო პოლონეთის ელჩს ხვდება, 1978 წელი ალვიში და ვან-დუნემი ნეტოს დაპატიმრებას 21 მაისს აპირებდნენ, სანამ ის ცენტრალური კომიტეტის შეხვედრაზე ჩავიდოდა და სანამ კომისია ნიტისტების აქტივობის ანგარიშს გამოაქვეყნებდა. მპლამ შეხვედრის ადგილი მის დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე შეცვალა, რამაც ალვიშისა და ვან-დუნემის გეგმა ჩაშალა, თუმცა ნიტუ შეხვედრას მაინც დაესწრო. კომისიამ მისი ანგარიში გამოუშვა და ალვიში ფრაქციონალიზმში დაადანაშაულა. საპასუხოდ, ალვიშმა ნეტო ანგოლისა და საბჭოთა კავშირს შორის ურთიერთობის გამყარებაზე უარის თქმის გამო დაგმო. 12 საათიანი დებატების შემდეგ, პარტიის 26 წევრმა ალვიშისა და ვან-დუნემის თავიანთი პოზიციებიდან ჩამოგდების სასარგებლოდ მისცა ხმა.
ალვიშისა და გადატრიალების მხარდასაჭერად, 27 მაისს ანგოლის გათავისუფლებისთვის სახალხო შეიარაღებულმა ძალების (ფაპლა) მე-8 ბრიგადა სან-პაულოს ციხეში შეიჭრა, მოკლა ციხის უფროსი და 150 ნიტისტი გაანთავისუფლა. შემდეგ მე-8 ბრიგადამ ლუანდას რადიოსადგური დაიკავა და სამხედრო გადატრიალება გამოაცხადა. ბრიგადამ მოსახლეობას გადატრიალების მხარდასაჭერად, პრეზიდენტის რეზიდენციის წინ გამოსვლა სთხოვა. ნიტისტებმა პრეზიდენტის მიმართ ლოიალურად განწყობილი გენერლები შეიპყრეს, მაგრამ თვითონ ნეტო რეზიდენციიდან თავდაცვის სამინისტროს შენობაში გადავიდა. ნეტოს მოკავშირე კუბურმა ჯარმა რეზიდენცია დაიპყრო და რადიოსადგურისკენ გაემართა. 13:30-სთვის კუბურმა ჯარმა რადიოსადგური დაიკავა, ხოლო ნიტისტებმა 7 სამთავრობო და სამხედრო ლიდერი შეიპყრეს, რომელთაგანაც 6 მოკლეს.
მპლა-ს მთავრობამ მაისიდან ნოემბრამდე ათი ათასობით ეჭვმიტანილი ნიტისტი დააპატიმრა. დაპატიმრებულებს შორის იყვნენ ვან-დუნემი, მე-8 ბრიგადის უფროსი ჟაკობო კაეტანო და ედუარდო ევარიშტუ, რომლებიც მოკლეს და საიდუმლოდ დამარხეს. მპლა-მ და კუბურმა ჯარმა შემდგომში მინიმუმ 2000 ნიტისტი დახვრიტა.
გადატრიალების მცდელობამ დიდი გავლენა მოახდინა ანგოლის საგარეო ურთიერთობებზე. ალვიში ეწინააღმდეგებოდა ნეტოს მიუმხრობლობის პოლიტიკას და საბჭოთა კავშირთან დაახლოებას აპირებდა, რომელიც ანგოლაში სამხედრო ბაზებს განათავსებდა. როგორც ნეტოს, ისევე ალვიშს სჯეროდათ, რომ პრეზიდენტს წინააღმდეგობას საბჭოთა კავშირი უწევდა, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოკავშირე კუბა ნეტოს აჭანყების დამხობაში ეხმარებოდა. კუბის შეიარაღებული ძალების მინისტრმა რაულ კასტრომ ანგოლაში დამატებით 4000 ჯარისკაცი გაგზავნა და პრეზიდენტ ნეტოს შეხვდა. ამავდროულად, ანგოლასა და სსრკ-ს ურთიერთობა გაუარესდა. დეკემბერში მპლა-მ პირველი კონფერენცია მოაწყო და პარტიას სახელი გადაარქვა (მპლა-მუშათა პარტია). ნიტისტების მიერ გადატრიალების მცდელობამ დიდი გავლენა იქონია პარტიის შემადგენლობაზე: 1975 წლის ბოლოს მპლა-ში 200000-ზე მეტი ადამიანი იყო გაწევრიანებული, თუმცა შემდგომში ის 30000 ადამიანამდე დაეცა.
ნეტოს მემკვიდრე
საბჭოთა კავშირმა ანგოლაში თავისი გავლენის დამკვიდრება სცადა: ის ანგოლაში სამხედრო ბაზების დაარსებას აპირებდა, მაგრამ ქვეყნის პრეზიდენტმა ნეტომ არ გასცა შესაბამისი უფლება. შედეგად, სსრკ-მ მხარი პრემიერ-მინისტრ ლოპუ დუ ნაშსიმენტუს დაუჭირა. ნეტომ მპლას ცენტრალური კომიტეტი აიძულა, ნაშსიმენტუ პრემიერ-მინისტრისა და პოლიტბიუროს მდივნის პოზიციებისგან გაენთავისუფლებინა. იმავე წელს, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა გაუქმდა.
1979 წლის 10 სექტემბერს, ნეტოს გარდაცვალების შემდეგ, პარტიის ცენტრალურმა კომიტეტმა ჟოზე ედუარდო სანტუში დანიშნა ახალ პრეზიდენტად.
80-იანები
მინი|სამხრეთ აფრიკული საჰაერო დესანტი სახელმწიფო საზღვრის მიმდებარე ტერიტორიაზე. შუა 1980-იანი წლები ჟოზე ედუარდო სანტუშის მმართველობის დროს, ანგოლის შეიარაღებული ძალები ნამიბიის კავანგოს პროვინციაში შევიდნენ. მომდევნო დღეს, სანტუშმა ნამიბიასა და ზაირთან თავდაუსხმელობის პაქტი დადო. 1980-იან წლებში კონფლიქტში ჩაერთო კონგოს ეროვნული ფრონტი (კეფ) და სვაპო. სამხრეთი აფრიკის მთავრობამ ანგოლაში თავისი შეიარაღებული ძალები დააბრუნა. მათი ინტერვენცია 1981-დან 1987 წლამდე გაგრძელდა. 1981 წელს, აშშ-მ ანგოლაში მშვიდობის დამყარების სანაცვლოდ, კუბას ჯარის გაყვანა შესთავაზა.
1980 წლის 12 მაისს, სამხრეთი აფრიკის სამხედრო ნაწილები ანგოლის კუნენეს პროვინციაში შეიჭრა. ანგოლის თავდაცვის მინისტრმა სამხრეთ აფრიკის ხელისუფლება მშვიდობიანი ხალხის დაჭრასა და მოკვლაში დაადანაშაულა. 9 დღის შემდეგ, სადფ-მა კიდევ ერთი შეტევა განახორციელა, ამჯერად კუანდო-კუბანგოში. 7 ივნისს, სადფ-მა ანგოლაში სრულმაშტაბიანი შეჭრა განახორციელა კუნენესა და კუანდო-კუბანგოს პროვინციების გავლით. 24 ივნისს მპლა-მ 120 ანგოლელი დააკავა, რომლებიც ლუანდაში ფეთქებადი ნივთიერებების განთავსებას აპირებდნენ. სამი დღის შემდეგ გაეროს უშიშროების საბჭო ანგოლის ელჩის, ე. დე ფიგერიდოს ბრძანებით შეიკრიბა და სამხრეთი აფრიკის ანგოლაში ინტერვენცია დაგმო. ზაირის პრეზიდენტმა მობუტუმ ასევე მხარი დაუჭირა მპლა-ს, ხოლო თვითონ ორგანიზაციამ სამხრეთი აფრიკის მიერ, 1980 წლის იანვარ-ივლისის პერიოდში, ანგოლის ტერიტორიალური სუვერენიტეტის დარღვევის 529 შემთხვევა შენიშნა.
კუბამ ანგოლაში მყოფი ჯარისკაცების რაოდენობა 35 000-დან 40 000-მდე გაზარდა. 1983 წელს სამხრეთ აფრიკის შეიარაღებულმა ძალებმა ოპერაცია „ასკარი“ ჩაატარეს, რომლის მიზანი უილის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრის, ლუბანგოს დაკავება იყო.
ომის ინტენსიური პერიოდი
მინი|სამხრეთი აფრიკის მიერ განხორციელებული სამხედრო ოპერაციები [[ანგოლა|ანგოლასა და ზამბიის ტერიტორიებზე.]] 1986 წლისთვის ანგოლაში განვითარებული მოვლენები დიდ როლს თამაშობდა ცივ ომში, რაც გამოიწვია სსრკ-ს და აღმოსავლეთი ბლოკის ქვეყნების, ასევე კუბის მიერ მპლა-სთვის, ხოლო აშშ-ს მიერ უნიტა-სთვის გაწეულმა მხარდაჭერამ. სავიმბიმ ახლო ურთიერთობები დაამყარა ამერიკელ კონსერვატორებთან, რომლებიც მას უმთავრეს მოკავშირედ განიხილავდნენ აშშ-ს მიერ არადემოკრატიული რეჟიმების დამხობისთვის. შესაბამისად მოხდა კონფლიქტის ესკალაცია, რის გამოც როგორც ვაშინგტონი, ასევე მოსკოვი კონფლიქტს ცივი ომის გამარჯვებისთვის სტრატეგიულად მნიშვნელოვნად განიხილავდნენ.
1986 წელს აშშ-ს პრეზიდენტმა რონალდ რეიგანმა სავიმბი თეთრ სახლში დაპატიჟა.
იმავე წლის 8 თებერვალს უნიტა-ს ძალებმა შეუტიეს კამაბატელას (ჩრდილოეთი კვანზა). ანგოლის პრესის სააგენტოს (ANGOP) მონაცემების მიხედვით, 26 თებერვალს უნიტა-მ მშვიდობიანი ხალხი დახვრიტა დამბაში (უიჟე). 1987 წლის აპრილს ფიდელ კასტრომ სამხრეთ ანგოლაში კუბის შეიარაღებული ძალების 50-ე ბრიგადა გაგზავნა. იმავე წლის ივლისში მპლა-ს მთავრობამ და აშშ-მ მოლაპარაკებების 1-ლი რაუნდი ჩაატარეს.
კვიტო-კვანავალეს ბრძოლა და ნიუ-იორკის შეთანხმებები
1988 წლის 13 იანვარი-23 მარტის პერიოდში უნიტა და სამხრეთი აფრიკის შეიარაღებული ძალები ახორციელებდნენ შეტევებს მპლა-ს ბაზაზე კვიტო-კვანავალეში, კუანდო-კუბანგოს პროვინციაში. ეს შეტაკებები აფრიკის ისტორიაში მეორე უდიდეს ბრძოლად ითვლება. კვიტო-კვანავალეს მნიშვნელობა მდგომარეობდა არა ზომაში ან მატერიალურ მდგომარეობაში, არამედ მის მდებარეობაში. სამხრეთი აფრიკის ძალები არტილერიის მეშვეობით მტრის გამოფიტვას ცდილობდნენ. ორივე მხარემ კვიტო-კვანავალეს ბრძოლაში გამარჯვება განაცხადა.
კუბური ძალები უნიტა-ს წინააღმდეგ ნერვული აგენტების გამოყენებაში დაადანაშაულეს. ბელგიელმა ტოქსიკოლოგმა ექიმმა აუბინ ჰეინდრიქსმა მტკიცებულებების შესწავლის შემდეგ ეს ბრალდება დაადასტურა.
კუბას მთავრობა მოლაპარაკებებს 1988 წლის 28 იანვარს შეუერთდა. სამმა მხარემ პირველი რაუნდი იმავე წლის 9 მარტს ჩაატარა. სამხრეთი აფრიკა მოლაპარაკებებს 3 მაისს შეუერთდა. პარტიებმა შეხვედრები გამართეს ივნისსა და აგვისტოში, ნიუ-იორკში და ჟენევაში. 8 აგვისტოს ყველა მხარე ცეცხლის შეწყვეტაზე დათანხმდა. 22 დეკემბერს ანგოლის, კუბისა და სამხრეთი აფრიკის მთავრობების წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს ნიუ-იორკის შეთანხმებას, რის შედეგადაც ნამიბიამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, ხოლო სამოქალაქო ომში გარე ძალების პირდაპირი ინტერვენცია დასრულდა. იმავე დღეს, გაეროს უშიშროების საბჭომ გამოსცა რეზოლუცია 626, რის შედეგადაც ანგოლაში გაეროს სამშვიდობო მისია დაიწყო. 1989 წელს ანგოლაში პირველი სამშვიდობო ძალები შევიდნენ.
ცეცხლის შეწყვეტა
მას შემდეგ, რაც ანგოლაში მიმდინარე კონფლიქტმა არა მარტო შეიარაღებული, არამედ დიპლომატიური იერსახე მიიღო, სავიმბის ორი მოკავშირე, კონსერვატიული კოკუსის წარმომადგენელი ჰოვარდ ფილიპსი და მემკვიდრეობის ფონდის წარმომადგენელი მაიკლ ჯონსი მას ანგოლაში შეხვდნენ, რათა ის 1989 წლის გაზაფხულში აშშ-ში ჩასვლაში, კონსერვატიული კოკუსის, მემკვიდრეობის ფონდისა და სხვა აშშ-ს კონსერვატიული პარტიების აშშ-ს მიერ უნიტა-ს დახმარების გაგრძელებაში დაერწმუნებინათ.
1989 წლის ივნისში ზაირის პრეზიდენტმა მობუტუმ აფრიკის 18 ქვეყნის ლიდერი, სავიმბი და დუშ სანტუში მოლაპარაკების მიზნით გბადოლიტეს რეზიდენციეში მიიწვია. სავიმბი და სანტუში გბადოლიტეს დეკლარაციის პირობებს დაეთანხმნენ. ზამბიის პრეზიდენტმა კენეთ კაუნდამ განაცხადა, რომ შეთანხმებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ სავიმბიმ ანგოლა დატოვა. დუშ სანტუში კაუნდას ინტერპრეტაციას დაეთანხმა და განაცხადა, რომ იგი სავიმბისთან ამ უკანასკნელის მიერ ქვეყნის დროებით დატოვებაზე შეთანხმდა.
23 აგვისტოს დოს სანტუშმა სამხრეთი აფრიკისა და აშშ-ს მთავრობები უნიტა-ს ფინანსირების გაგრძელებაში დაადანაშაულა. მომდევნო დღეს სავიმბიმ განაცხადა, რომ უნიტა აღარ შეასრულებდა ცეცხლის შეწყვეტის პირობას. ამის საპასუხოდ, მპლა-მ თავისი ძალები კვიტო-კვანავალედან უნიტა-ს მიერ კონტროლირებად მავინგაში გადაიყვანეს.
1990-იანები
საგარეო პოლიტიკურმა ცვლილებებმა და ბრძოლებში გამარჯვებებმა მთავრობას შესაძლებლობა მისცა კომუნისტურიდან შედარებით დემოკრატიულ მმართველობის ფორმაზე გადასულიყო. ნამიბიის დამოუკიდებლობამ სამხრეთი აფრიკა აიძულა, დაეტოვებინა ანგოლა. ივნისში მპლა-მ ერთპარტიული სისტემა ამოიღო, ხოლო დეკემბერს მარქსიზმ-ლენინიზმი უარყო. 1991 წლის მაისს ქვეყნის ეროვნულმა ანსამბლეამ გამოსცა კანონი 12/91, რომლის მიხედვითაც, ანგოლა არის „დემოკრატიული სახელმწიფო, რომელიც ეყრდნობა კანონის უზენაესობის წესს“. ამ კანონს სკეპტიკური გამოხმაურება მოჰყვა. მუხედავად ამისა, მპლა-ს მიერ მარქსიზმ-ლენინიზმის უარყოფამ სავიმბი და უნიტა არასახარბიელო მდგომარეობაში ჩააგდო. იყო შემთხვევებიც, როდესაც სავიმბი კლავდა დაჯგუფების იმ წევრებს, რომელიც მისი აზრით, პარტიის ლიდერობაზე აცხადებდნენ პრეტენზიას. ამ მეთოდის ერთ-ერთი მსხვერპლი ტიტო ჩინგუნჯი გახდა, რომლის სიკვდილიც ჟონასმა უნიტას დისიდენტებს დააბრალა.
ბლექი, მანაფორტი, სტოუნი და კელი
1990-იანებისთვის სავიმბის უნიტა უკვე რამდენჯერმე დამარცხდა, თუმცა ეს მათი ანგოლადან საბოლოოდ გაგდებისთვის საკმარისი არ აღმოჩნდა. 1990 წლის დეკემბერში სავიმბი ვაშინგტონში პრეზიდენტ ჯორჯ ბუშს შეხვდა. ამ დროს მან ბლექის, მანაფორტის, სტოუნისა და კელის ფირმა დაიქირავა, რათა მათ ქვეყნის ფედერალური მთავრობა უნიტა-ს დახმარებაში დაერწმუნებინა, დაჯგუფება დასავლურ მედიაში წარმოეჩინა და ვაშინგტონელი პოლიტიკოსების მხარდაჭერა მოეპოვებინა. ეს მცდელობა წარმატებული აღმოჩნდა: ბუშის მიერ გაცემული შეიარაღება უნიტას ამერიკის მიერ მხარდაჭერის შეწყვეტის მერე გადარჩენაში დაეხმარა.
სენატორები ლარი სმიტი და დანტე ფაშელი კუბურ-ამერიკულ ეროვნულ ფონდთან, ფლორიდის წარმომადგენელ კლოდ პეპერთან, ნილ ბლერთან და კონსერვატიულ კოკუსთან ერთად კლარკის ჩასწორების გასაუქმებლად მუშაობდნენ 1985 წელს. ჩასწორების გაუქმებიდან 1992 წლამდე სავიმბიმ აშშ-ს მთავრობისგან 420 მილიონი დოლარი მიიღო. ამ ფულის დიდი ნაწილი სავიმბის პირად ხარჯებზე წავიდა.
ბისესეს შეთანხმებები
1991 წლის 31 მაისს პრეზიდენტი დუშ სანტუში სავიმბის ლისაბონში შეხვდა, სადაც ხელი მოაწერა ბისესეს შეთანხმებებს, ერთ-ერთს შეთანხმებების 3 რაუნდისგან, რომელსაც პორტუგალიის მთავრობა უწევდა შუამავლობას. შეთანხმებებამ აშშ-ს ზედამხედველობით ანგოლის მრავალპარტიულ სისტემაზე გადასვლის საკითხი წამოაყენა. მან მიზნად დაისახა რეგიონში 152 000 მეომრის დემობილიზაცია და დანარჩენი სამთავრობო ძალებისა და აჯანყებულების ანგოლის შეიარაღებულ ძალებში ინტეგრაცია. შესაბამისად, შეიარაღებული ძალები შედგებოდა 40 000 კაციანი ეროვნული არმიისგან, 6 000 კაციანი სამხედრო-საზღვაო ძალებისგან და 4 000 კაციანი საჰაერო ძალებისგან. შეიარაღებული ძალებისგან განსხვავებით, უნიტა-მ შეთანხმებების პირობები არ შეასრულა, რის გამოც უპირატესობა მოიპოვა.
ანოგლამ საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი რაუნდი 1992 წლის 29-30 სექტემბერს გამართა. შედეგად, სანტუშმა ხმების 49.57% მიიღო, ხოლო სავიმბიმ ― 40.6%. ვერც ერთმა კანდიდატმა ვერ შეძლო ხმების 50%-ის ან მეტის მოპოვება, ამიტომაც შემდგომში არჩევნების მეორე ტური ჩატარდა. სავიმბიმ, 8 სხვა ოპოზიციურმა პარტიამ დამკვირვებლებმა განაცხადეს, რომ არჩევნები არ იყო თავისუფალი და სამართლიანი. დამკვირვებლების თქმით, 500 000 უნიტა-ს მხარდამჭერს არჩევნებში მონაწილეობის მიღების უფლება ჩამოერთვა, და დაამატა, რომ ქვეყანაში 100-მდე ფარული საარჩევნო უბანი იყო. სავიმბიმ უნიტა-ს ვიცე-პრეზიდენტი ჟერემიას ჩიტუნდა არჩევნების მეორი ტურის პირობებზე მოლაპარეკების მიზნით ლუანდაში გაგზავნა. ეს პროცესი 31 ოქტომბერს ჩაიშალა, მას შემდეგ, რაც სამთავრობო ჯარები ლუანდაში უნიტა-ს დაესხნენ თავს. მშვიდობიანი მოსახლეობა, რომელსაც 2 დღით ადრე პოლიციამ იარაღები მიაწოდა, მათთან ერთად მონაწილეობას იღებდა უნიტა-ს მხარდამჭერებზე თავდასხმებზე, რომლის შედეგადაც ბევრი მათგანი მოკლეს ან დააკავეს. მთავრობამ მშვიდობიანი ხალხი კამამას სასაფლაოზე და მორო და ლუზის ხეობაში წაიყვანა, სადაც ისინი დახვრიტეს და მასობრივ საფლავებში დამარხეს. 2 ნოემბერს თავდამსხმელებმა ჩიტუნდა და მისი კონვოის 2 წევრი ჩაცხრილეს. რამდენიმე დღის განმავლობაში მპლა-მ ქვეყნის გარშემო ათი ათასობით უნიტა-სა და აგეფ-ის მხარდამჭერი მოკლა, რაც დღეს ჰელოუინის ხოცვა-ჟლეტის სახელითაა ცნობილი. შემდგომში სავიმბიმ არჩევნების მეორე ტურში მონაწილეობის მიღებისგან უარი განაცხადა.
ბრძოლებში გამარჯვებების შედეგად, უნიტა-მ დაიბრუნა კაშიტო, უამბო, მბანზა-კონგო, ნდალატანდო და უიჟე, რომლებიც 1976 წლის შემდეგ მპლა-ს ეკავა. შემდგომში უნიტა-ს ჯარმა კვიტოს, ლუენასა და მალანგესკენ გასწია. აშშ და სამხრეთი აფრიკა უნიტა-ს აღარ ეხმარებოდნენ, თუმცა მათ მობუტუ და ზაირი ამარაგებდა. 1993 წლის იანვარს უნიტა-მ კაბინდის დაკავება სცადა. აშშ-ს ანგოლაში კავშირგაბმულობის ოფისის ხელმძღვანელმა ედუარდ დეჯარნეტმა სავიმბი გააფრთხილა, რომ უნიტა-ს მიერ კაბინდასთვის წარმოების ხელის შეშლის ან შეჩერების შემთხვევაში აშშ საბოლოოდ შეწყვეტდა უნიტა-ს მხარდაჭერას. 9 იანვარს უნიტა-მ უამბოს 55 დღიანი ბრძოლა დაიწყო ასიათასობით ადამიანმა ქალაქი დატოვა და 10,000 დაიღუპა, სანამ უნიტა ქალაქს დაიკავებდა. 22 იანვარს, მთავრობამ რამდენიმე ქალაქში, მათ შორის ლუანდაში ბაკონგოსა და ოვიმბუნდუს ხალხთა ეთნიკური წმენდა მოაწყო, რასაც დღეს „სისხლიანი პარასკევის ხოცვა-ჟლეტას“ უწოდებენ. 5 დღის შემდეგ, უნიტა-სა და მთავრობის წარმომადგენლები ერთმანეთს ეთიოპიაში შეხვდნენ, მაგრამ მშვიდობის აღდგენა ვერ მოახერხეს. 1993 წლის 15 სექტემბერს გაეროს უშიშროების საბჭომ რეზოლუცია 864 გამოსცა, რომელიც უნიტა-სთვის იარაღის ან საწვავის მიყიდვას კრძალავდა.
23 სექტემბერს აშშ-ს პრეზიდენტმა ბილ კლინტონმა აღმასრულებელი ბრძანება 12865 გამოსცა, რომლის მიხედვითაც, უნიტა საფრთხეს უქმნიდა აშშ-ს საგარეო პოლიტიკასა და მიზნებს. 1993 წლის აგვისტოთვის უნიტა-ს ანგოლის ტერიტორიის 70% ეკავა, მაგრამ მთავრობის სამხედრო წარმატებების გამო, 1994 წელს ის იძულებული გახდა მშვიდობა მოეთხოვა. 1994 წლის ნოემბრისთვის მთავრობას ქვეყნის 60% დაეკავებინა. სავიმბიმ ვითარებიას უნიტა-ს მისი შექმნიდან „უმძიმესი კრიზისი“ უწოდა. სავარაუდოდ, 1992 წლის არჩევნების შემდეგ პირველი 18 თვის განმავლობაში 120,000 ადამიანი დაიღუპა, რაც ომის წინა 16 წლის დროს დაღუპულთა თიქთმის ნახევარს შეადგენს. კონფლიქტის ორივე მხარემ ომის სამართლის სისტემატიური დარღვევა გააგრძელა: უნიტა ალყაში მოქცეულ ქალაქებს განურჩევლად ბომბავდა, ხოლო მთავრობა ასეთივე მეთოდით იყენებდა საჰაერო ძალას, რასაც მშვიდობიანი მოსახლეობის სიკვდილი მოჰყვებოდა. 1994 წლის ლუსაკის პროტოკოლმა კიდევ ერთხელ დაადასტურა ბისესეს შეთანხმებები.
ლუსაკის პროტოკოლი
სავიმბის შეთანხმებებზე თავად ხელის მოწერა არ სურდა, ამიტომაც მის მაგივრად უნიტა-ს წარმოსადგენად ეუჟენიო მანუვაკოლა გაგზავნა. მანუვაკოლამ და ანგოლის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ვენანსიო დე მოურამ ლუსაკის პროტოკოლს 1994 წლის 31 ოქტომბერს, ქალაქ ლუსაკაში მოაწერეს ხელი, რის შედეგადაც უნიტა-ს ინტეგრაციასა და განიარაღებაზე შეთახმდნენ. 20 ნოემბერს ორივე მხარემ პროტოკოლის ფარგლებში ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებას მოაწერა ხელი.
რიო-ონდო (ბელიზი)
რიო-ონდო (Río Hondo) — მდინარე ბელიზში და მექსიკაში, მისი სიგრძეა 209 კმ. აუზის ფართობი 2688,54 კმ². იგი წარმოადგენს საზღვარს ბელიზსა და მექსიკას შორის. იგი ბელიზის მთავარი სამდინარო არტერიაა. მდინარე მოიხსენიება ბელიზის ეროვნულ ჰიმნში
კატეგორია:მექსიკის მდინარეები კატეგორია:ბელიზის მდინარეები
ჯგანტია
ჯგანტია (მალტ. Ġgantija - გიგანტების კოშკი) — ნეოლითის პერიოდის მეგალითური სატაძრო კომპლექსი მალტის კუნძულ გოცოზე. ჯგანტიას ტაძრების სერია უძველესია მალტის სხვა მეგალითურ ტაძრებს შორის. მათმა შემქმნელებმა, ჯგანტიას ორი ტაძარი ნეოლითში, ძვ. წ. 3600-2500 წლებში აღმართეს. დღეისათვის, ეს 5500 წლოვანი ტაძრები მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი რელიგიური სტრუქტურებია, რომლებიც კი ოდესმე ადამიანის ხელს შეუქმნია. სხვა ანალოგიურ სტრუქტურებთან ერთად, ჯგანტია შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
აღმოეჩენილი ფიგურები და ქანდაკებები არქეოლოგებს აფიქრებინებს, რომ ტაძარი შესაძლოა ნაყოფიერების კულტს ეძღვნებოდა. ადგილობრივი, გოცოური ფოლკლორის თანახმად, ისინი გიგანტურმა ადამიანებმა აღმართეს და მათ ღმერთისადმი თაყვანიის საცემად იყენებდნენ.
მიკილსკე (ბერისლავის რაიონი)
მიკილსკე (Микільське) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ბერისლავის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 161 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერისლავის რაიონის სოფლები
Lasioglossum hirashimai
Lasioglossum hirashimai — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1980 წელს.
დარაია
დარაია, შინამრეწველური წესით დამზადებული აბრეშუმის ქსოვილი (აღმოსავლეთ საქართველოში თავთა, მერდინი). ქსოვდნენ ჰორიზონტალურ საქსოვ დაზგაზე 2 ან 4 დგიმით, ქსოვილის ხლართის შესაბამისად. მას ფართოდ იყენებდნენ ყოფაში, განსაკუთრებით სამზითვოდ. საქართველოს შიდა ბაზრებზე დიდი გასავალი ჰქონდა. დარაიას თავშალები ("ქიცები") გავრცელებული იყო დასავლეთ საქართველოში, უმეტესად სამეგრელოში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტექსტილი
აწყვიტა
აწყვიტა — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. მდებარეობს ერუშეთის მთიანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1260 მეტრზე. ასპინძიდან დაშორებულია 2 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 466 კაცი.
ლეგენდა
ლეგენდის მიხედვით, როდესაც თამარ მეფე ბასიანისკენ მიუძღოდა ლაშქარს, დაღლილებმა ერთი ბანაკი დასცეს დასასვენებლად. ის იყო, პურობა დამთავრდა, რომ თამარის დაბმულმა ცხენმა აიწყვიტა და დაიჭიხვინა. მეფეს გაუხარდა — ეს კარგი ნიშანია, გამარჯვების მომასწავლებელიაო. ბასიანის ომის ძლევამოსილი გამარჯვების შემდეგ ამ ადგილისათვის აწყვიტა დაურქმევიათ.
სქოლიო
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ისააკი (ქარიშხალი)
250px|მინიატიურა|ისააკი კოსმოსიდან ქარიშხალი ისააკი — ნელა მოძრავი ტროპიკული ციკლონი, რომელმაც 2012 წლის აგვისტოს ბოლოს მძიმედ დააზიანა აშშ-ის მექსიკის ყურის სანაპირო. ქარიშხლად გადაქცევამდე, ისააკს ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი ატმოსფერული წნევა ჰქონდა; 28 აგვისტოს, ის 976 მეგაბარს აღწევდა. ისააკი მეცხრე ტროპიკული ციკლონი და მეცხრე სახელდარქმეული შტრომია 2012 წლის ატლანტიკურ ქარიშხალთა სეზონზე. იგი ტროპიკულ ტალღად 21 აგვისტოს, მცირე ანტილის კუნძულების აღმოსავლეთით გადაიქცა, მომდევნო დღეს კი ტროპიკულ შტორმად იქცა. ისააკმა კუნძული ჰაიტი და კუბა უკვე როგორც ძლიერმა ტროპიკულმა შტორმმა გადაკვეთა, სადაც (ჰაიტიზე) 34 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვრეპლა, შემდეგ კი მექსიკის ყურეში შევიდა.
ქარიშხლის სიძლიერეს ისააკმა 28 აგვისტოს დილას მიაღწია. აშშ-ის ნაპირზე 6:45 p.m-ზე გამოჩნდა, საღმოს კი უკვე მისისიპის შესართავთან იყო. მეორე და საბოლოო დარტყმა 2:00 a.m.-ზე ლუიზიანის შტატში, პორტ-ფურშონში განახორციელა. აშშ-ში ქარიშხალს 9 ადამიანი ემსხვერპლა, 5 ლუიზიანაში და 4 ფლორიდაში. საერთო ჯამში კი ისააკმა 41 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. მთლიანმა ზარალმა 3 მილიარდი აშშ დოლარი შეადგინა.
ტრირის ჰუმბოლდტის გიმნაზია
მინიატიურა
ტრირის ჰუმბოლდტის გიმნაზია (შემოკლებით ჰა-გე-ტე, Das Humboldt-Gymnasium Trier - HGT) არის მეორე საფეხურის სკოლა ტრირში. 2009 წლის მარტამდე ამ სკოლას ტრირის ჰინდენბურგის გიმნაზია ერქვა.
ისტორია
1821 წლის 4 დეკემბერს ტრირელმა მასწავლებელმა ვინმე ფიშერმა მიიღო ნებართვა დაეარსებინა ვაჟთა სკოლა. სკოლა ოფიციალურად გაიხნა 1822 წლის 2 იანვარს. სკოლის მიზანი იყო ჭაბუკების მომზადება სავაჭრო და სახელოსნო დარგებისთვის.
სკოლის სასწავლო საგნები იყო გერმანული, ფრანგული, ისტორია, გეოგრაფია, მათემატიკა, რელიგია, სამოქალაქო მორალი და ხაზვა.
1845 წლის 13 სექტემბერს ქალაქ ტრირის ქალაქის საბჭომ გადაწყვიტა სკოლა გარდაექმნა უფრო მაღალი საფეხურის ბიურგერთა სკოლად, რომელიც ექვსი კლასისაგან, - სექსტადან პრიმამდე, შედგებოდა.
1936 წელს ნაცისტებმა პენსიაზე გაუშვეს სკოლის მაშინდელი დირექტორი ჰაინრიხ ომენი (Heinrich Ohmen) იმის გამო, რომ მან არ ისურვა ნაცისტურ პარტიაში (NSDAP) გაწევრიანება. მომდევნო დირექტორი ედუარდ ანრიხი (Eduard Anrich) აქტიურად თანამშრომლობდა ნაცისტებთან, კერძოდ ნაცისტური პარტიის ახალგაზრდულ ფრთასთან, რომელსაც ჰიტლერ იუგენდი (Hitler-Jugend) ერქვა.
1944 წელს დაბომბვის შედეგად დაინგრა სკოლის შენობა, ხოლო 1956 წელს კი სკოლა ახალ მოსახლეობა იზეიმა. ახალ შენობაში სკოლას შეემატა დახურული სავარჯიშო მოედანი და აულა.
1959 წლის 30 მაისს გიმნაზიამ ოფიციალურად იზეიმა ახალ შენობაში გადასვლა.
სახელის ისტორია
1896 წლიდან სკოლას ერქვა კაიზერ ვილჰელმის გიმნაზია.
1914 წლიდან მოიხსენიებოდა როგორც „კაიზერის რეალური გიმნაზია“. პირველი მსოფლიო ომის დროს, 1917 წელს, მთავარი ფელდმარშალის პაულ ფონ ჰინდენბურგის 70 წლისთავთან დაკავშირებით, სკოლას ისევ შეეცვალა სახელი და დაერქვა ჰინდენბურგის გიმნაზია.
1937 წელს სკოლა ოფიციალურად მოიხსენიება როგორც „ჰინდენბურგის სკოლა, ვაჟთა სახელმწიფო უმაღლესი სკოლა“. სკოლას ეს სახელი მეორე მსოფლიო იმის შემდეგადაც შეუნარჩუნეს.
2009 წელს, ხანგრძლივი დისკუსიების შემდეგ სკოლას ისევ შეუცვალეს სახელი და დააქვეს ჰუმბოლდტის სახელი.
რესურსები ინტერნეტში
ტრირის ჰუმბოლდტის გიმნაზიის ოფიციალური ვებ-გვერდი
1734
თარიღი უცნობია
*
პეტკო ტოდოროვი
პეტკო ტოდოროვი - (დ. 26 სექტემბერი, 1879 – გ. 14 თებერვალი, 1916) — ბულგარელი მწერალი. პირველი ნაწარმოები 1894 წელს წელს გამოაქვეყნა. 1890–იანი წლებიდან ეზიარა სოციალურ იდეებს. 1900–იან წლების დასაწყისში გატაცებული იყო გერმანიის იდეალისტური ფილოსოფიით, განიცადა მოდერნიზმის გავლენა. ეკუთვნის მოთხრობათა კრებული "იდილიები" (1908), დრამები – "მშენებლები" (1902), "სტრახილი – საზარელი ჰაიდუკი" (1905), "პირველნი" (1907) და სხვა. მასვე ეკუთვნის ნაშრომი "სლავები და ბულგარული ლიტერატურა" (გამოქვეყნდა 1944 წელს).
ლიტერატურა
კატეგორია:ბულგარელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1879 კატეგორია:გარდაცვლილი 1916
Turris annulata
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
შემოქმედების სვეტები (რომანი)
„შემოქმედის სვეტები“ (The Pillars of Creation) — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. ციკლ „ჭეშმარიტების მახვილის“ მეშვიდე წიგნი.
ჯადოქრის მეშვიდე წესი
ჯადოქრის მეშვიდე წესი მდგომარეობს შემდეგში: ცხოვრება მომავალია და არა — წარსული.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული რომანები კატეგორია:ჭეშმარიტების მახვილი კატეგორია:ფენტეზი რომანები კატეგორია:2001 წლის რომანები
მიკოლაივკა (ვისოკოპილიის თემი)
მიკოლაივკა (Миколаївка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ბერისლავის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 456 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერისლავის რაიონის სოფლები
Against All Odds (Take a Look at Me Now)
„Against All Odds (Take a Look at Me Now)“ (ყოველგვარი უცნაურობის მიუხედავად) — ინგლისელი მომღერალ და სიმღერების ავტორ ფილ კოლინზის სიმღერა და სინგლი, რომელიც შეტანილია ფილმში „ყოველგვარი უცნაურობის მიუხედავად“. იგი კოლინზის ერთ-ერთი პოპულარული რომანტიკული ბალადაა, რომლის პერსონაჟი მისგან წასულ საყვარელ ადამიანთან ურთიერთობის აღდგენას ცდილობს. პირველად კოლინზის კარიერაში სიმღერა მოხვდა ბილბორდის ცხელი ასეულის პირველ პოზიციაზე.
სიმღერა შემდგომში შესრულებული იქნა სხვა მუსიკოსების მიერ, რომელთა ვერსიები წარმატებული იყო აშშ-სა და ბრიტანეთში. აღსანიშნავია მერაია კერისა და ჯგუფ Westlife-ის ვერსია, რომელიც ბრიტანეთში 2000 წლის სექტემბერში პირველ პოზიციაზე მოხვდა.
მერაია კერის ვერსია
სიმღერა აშშ-ში კომერციული ან რადიო სინგლის სახით არ გამოსულა. იგი უკანასკნელი სინგლია, რომელიც მერაიამ Columbia Records-სთან თანამშრომლობით ჩაწერა. სიმღერა რამდენიმე ქვეყნის საუკეთესო ოცეულში შევიდა, საუკეთესო შედეგი კი ნორვეგიის ჩარტში აჩვენა, სადაც მეორე ადგილი დაიკავა. „Against All Odds“ კერიმ ცოცხლად არაერთხელ შეასრულა, მათ შორის თავის ძველ სკოლაში გამართულ მინი-კონცერტზე, სახელად „The Mariah Carey Homecoming Special“.
მერაია კერისა და Westlife-ის ვერსია
რამდენიმე თვის შემდეგ, 2000 წლის სექტემბერში კერისა და Westlife-ის დუეტი გამოვიდა, როგორც ამ უკანასკნელის მეორე ალბომის Coast to Coast პირველი სინგლი. მერაიას სიმღერა ხელახლა არ ჩაუწერია, თუმცა მის სოლო ვერსიასთან შედარებით მუსიკა ოდნავ შეცვლილია. გაერთიანებულ სამეფოსა და ირლანდიაში სიმღერა უფრო წარმატებული აღმოჩნდა, ვიდრე კერის სოლო ვერსია. ამ ქვეყნებში მან პირველი ადგილი დაიკავა, გაერთიანებულ სამეფოში კი იგი კერის მეორე #1 სინგლი გახდა. საერთო ჯამში, გაერთიანებულ სამეფოში სიმღერის 375,000 ეგზემპლარი გაიყიდა. სიმღერის ოფიციალურ მუსიკალურ ვიდეოში ჩანს, თუ როგორ წერენ კერი და Westlife მას სტუდიაში და როგორ მოგზაურობენ ისინი კუნძულ კაპრიზე. გაერთიანებულ სამეფოში ასევე გამოვიდა ამავე ვერსიის Westlife-ის ქავერი.
სპეი
სპეი (Spui) — მდინარე ნიდერლანდებში, სამხრეთი ჰოლანდიის პროვინციაში. გაედინება კუნძულებს ვორნე-პიუტენსა და ჰუკსევარდს შორის. ისტორიულად გამოეყოფოდა მდინარე აუდე-მაასს ქალაქ აუდ-ბეიერლანდის რაიონში და ჩაედინებოდა ჰარინგვლიტის ესტუარში. თუმცა დელტაპროექტის ფარგლებში მისი დინება შეიცვალა საპირისპირო მიმართულებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რაინი-მაასი-შელდის დელტა კატეგორია:ნიდერლანდების მდინარეები
დლინოე (დასახლება)
დასახლება დლინოე (Поселение Длинное) — XI–XIII საუკუნეების დასახლება, მდებარეობს მდინარე ჩრდილოეთის დონეცის მარჯვენა ნაპირზე, ბელოკალიტვინის რაიონი, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მიეკუთვნება სლავური კულტურის მატარებელ ტომებს. დასახლება დლინოეზე გათხრები მიმდინარეობს 2010 წლიდან.
ისტორია
როსტოვის ოლქი ძველ დროში ძალიან მჭიდროდ იყო დასახლებული. დასახლებების დიდი ნაწილი მდებარეობდა მდინარის ნაპირებზე. ერთსა და იმავე ადგილზე მოსახლეობა განსახლებული იყო სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში.
ძალიან ცოტა მონაცემებია შემონახული შუა საუკუნეების როსტოვის ოლქის ისტორიის შესახებ. გარკვეულ სასარგებლო ინფორმაციას ვიღებთ დასახლება დლინოეს არქეოლოგიური გათხრების შედეგად. დასახლებაში არქეოლოგიური გათრები დაიწყო 2010 წელს და მას ხელმძღვანელობდა როსტოველი არქეოლოგი რ. პროკოფიევი, რომელმაც დასახლება მიაკუთვნა ძველ რუსულ დასახლებათა რიგს და დაათარიღა XI–XIII საუკუნეებით.
არტეფაქტები
დლინოეს გათხრები და კვლევითი სამუშაოები დაიწყო 2010 წელს. საერთო ჯამში სულ გაითხარა 150 კვ. მეტრი ტერიტორია. არქეოლოგიური გათხრები მიმდინარეობდა მდინარის ფლატეს გასწვრივ, რათა ჩამოშლისაგან დაეცვათ არქეოლოგიური ძეგლის კულტურული ფენები.
არქეოლოგებმა შეისწავლეს აღმოჩენილი ორმოები, რომელთაგან ორში ძვლების ნარჩენები და კერამიკა იყო წარმოდგენლი, ხოლო ხუთი — სამეურნეო დანიშნულებისა იყო. ერთ-ერთ ორმოს მსხლის ფორმა ჰქონდა, ხოლო მეორე — ქოთნის მოყვანილობისა იყო. აღმოჩენილი ორმები არ იყო ღრმა. აღმოჩენილი მასალები ძირითადად იყო კერამიკა, შინაური და გარეული ცხოველების ძვლები. აღმოჩენილი კერამიკული ქოთნები წითელი და თეთრი თიხისგანაა დამზადებული, რომლებიც შემკულია ხაზოვან-ტალღოვანი ორნამენტებით. აღმოჩენილი ამფორები არის შუა საუკუნეების კერამიკის ტრილიური და ტრაპიზონული სახეობა. ეს ადასტურებს, რომ დასახლების მაცხოვრებლებს კავშირი ჰქონდათ შავი ზღვისა და აზოვის ზღვის ბერძნულ და ვენეციურ მოსახლეობასთან. რამდენიმე არქეოლოგიურ ნივთზე წითელი საღებავით შესრულებული დამღებია აღმოჩენილი.
კერამიკული ჭურჭლის გარდა არქეოლოგებმა რკინის დაგრეხილი ბალთები, ბრინჯაოს სარკის ნაშთები, მინის სამაჯურები და მინის მძივები აღმოაჩინეს.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის არქეოლოგიური ძეგლები კატეგორია:როსტოვის ოლქის ღირსშესანიშნაობები
მანეთონი
მანეთონი (Μανέθων) — ეგვიპტელი ქურუმი და ისტორიკოსი, ცხოვრობდა ძვ. წ. IV-III საუკუნეებში. პტოლემაიოსების დინასტიის დროს. წერდა ბერძნულად, თუმცა, როგორც ეგვიპტის ყველაზე განათლებული ფენის წარმომადგენელმა, ეტყობა კარგად იცოდა ეგვიპტური ენა და დამწერლობა. თანამედროვე ეგვიპტოლოგიის წინაშე მანეთონის დამსახურების ყველაზე ნათელ ილუსტრაციას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მის მიერ შემუშავებული ეგვიპტის ფარაონთა დინასტიებად დაყოფის პრინციპი (მანეთონმა ეგვიპტის ფარაონები მენესიდან ალექსანდრე მაკედონელამდე 30 დინასტიად დაყო, ხოლო მენესამდელი პერიოდი შეავსო „ღმერთებისა“ და „ნახევრად ღმერთების“ ლეგენდარული დინასტიებით) თითქმის უცვლელად გამოიყენება თანამედროვე მეცნიერებაში. მისი ნაშრომი ფრაგმენტების სახითაა მოღწეული ებრაელი მეცნიერის იოსების (I საუკუნე) და ქრისტიანი ავტორების სექსტუს იულიუს აფრიკანუსისა (ახ.წ. III ს.) და ეუსებიუსის (ახ. წ. IV ს.) შრომებში.
სახელი მანეთონი, ეგვიპტური სახელის ბერძნული ფორმაა. ყველაზე ხშირად თვლიან რომ, მისი ეგვიპტური ფორმა წარმოიშვა ძველი ეგვიპტური პროტოტიპის მიხედვით. მისი სახელი ითარგმნება როგორც სიბრძნის ღმერთი.
მანეთონი იყო ეგვიპტელი და დაინტერესებული იყო ეგვიპტის ისტორიით, ის წერდა სუფთა ბერძნულ ენაზე. მანეთონს, გარდა ცნობილი ეგვიპტის ისტორიისა, ხანდახან მიაწერენ შემდეგ თხზულებებს, რომლებმაც ჩვენამდე მოაღწიეს:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგვიპტის ისტორია კატეგორია:ეგვიპტელი მწერლები კატეგორია:ეგვიპტელი ისტორიკოსები
ხინოწმინდა (ქობულეთის მუნიციპალიტეტი)
ხინოწმინდა (2018 წლის 2 თებერვლამდე — „ხინო“ ) — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, ჭახათის თემში (სოფლები: დიდვაკე, ვარჯანაული, კეჭიეთი, კობალაური, ოხტომი, ტყემაკარავი, ჭახათი, ხინოწმინდა). მდებარეობს მდინარე კინტრიშის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1040 მ. ჭახათიდან 26 კმ., ქობულეთიდან 44 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მესაქონლეობა, მეფუტკრეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 კაცი. სოფლის ტერიტორიაზე არის 7 მეტრი სიღრმის შავი ტბა.
ისტორია
სოფელში შემორჩენილია იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ეკლესია, რომელიც ხინოს საეპისკოპოსოს ცენტრს წარმოადგენდა. ხინოს საეპისკოპოსო ცენტრი XVI საუკუნიდან XVIII საუკუნის 70-იან წლებამდე იყო. XIX საუკუნის 70-იან წლებში ხინოს მოსახლეობა დაახლოებით 300 კომლს შეადგენდა.
ხინოწმინდის ეკლესია
ხინოწმინდის იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ეკლესია იდგა სოფლის თავში, მდინარე კინტრიშის მარჯვენა ნაპირზე, ოთხკუთხა ქვის გალავნის შიგნით. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით ის გუმბათიანი უნდა ყოფილიყო. დიმიტრი ბაქრაძის ცნობით ის აჭის ეკლესიის მსგავსი იყო, უგუმბათო და 1860-იანი წლების შუაში დაანგრიეს. გადარჩა მხოლოდ საკურთხევლის ნაწილი სალაროთი და ეგვტერით. ტაძარი საბოლოოდ 1919 წელს დაანგრიეს.
სქოლიო
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ღაღანიძე
საკუთარი სახელი ღაღანიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:
პიტერ ბერენსი
პიტერ ბერენსი (Peter Behrens დ. 14 აპრილი, 1868, ჰამბურგი — გ. 27 თებერვალი, 1940, ბერლინი) — გერმანელი არქიტექტორი, მხატვარი, გრაფიკოსი, ტიპოგრაფი და დიზაინერი. ბერენსის სახელოსნოში მუშაობდნენ ვალტერ გროპიუსი, მის ვან დერ როე, ლე კორბიუზიე და სხვები.
ბიოგრაფია
სწავლობდა ქრისტიანეუმის სკოლაში ჰამბურგში 1877 წლის სექტემბრიდან 1882 წლის აღდგომამდე. იგი ფერწერას სწავლობდა თავის მშობლიურ ჰამბურგში, ასევე დიუსელდორფსა და კარლსრუეში, 1886 წლიდან 1889 წლამდე. 1890 წელს ცოლად შეირთო ლილი კრამერი და გადავიდა მიუნხენში. უპირველეს ყოვლისა, ის მუშაობდა მხატვარად, ილუსტრატორად და წიგნის შემკვრელად. 1899 წელს ბერენსი მიიწვია გრაფმა ერნსტ ლუდვიგმა დარმშტადტში, მხატვართა კოლონიაში, სადაც ბერენსმა ააშენა საკუთარი სახლი და შიგნით ყველა ნივთის (ავეჯი, პირსახოცები, ფერწერა, კერამიკა და ა.შ.) დიზაინის ავტორიც თავად იყო. ამ სახლში ითვლება, რომ გადამწყვეტი მომენტი მის ცხოვრებაში იყო, როდესაც ის მხატვრული წრეების წევრი გახდა მიუნხენში და გადაიხარა იუგენდსტილისაკენ, რათა ეს ახალი სტილი აეთვისებინა.
იგი ერთ-ერთი ლიდერი და მთავარი დიზაინერი იყო (არქიტექტურული რეფორმების თვალსაზრისით). ჰქონდა აგურით, ფოლადითა და მინით ნაშენი საწარმოები და საოფისე შენობები. 1903 წელს ბერენსი აირჩიეს დიუსელდორფის Kunstgeverberschule-ს დირექტორად, სადაც განახორციელა წარმატებული რეფორმები. 1907 წელს, ბერენსის, ათი სხვა ადამიანის და თორმეტი კომპანიის მიერ შეიქმნა გერმანიის ვერკბუნდი. როგორც ორგანიზაცია, ის ყურადღებას ამახვილებდა ხელოვნებასა და არქიტექტურაზე. ვერკბუნდის წევრები დაკავებული იყვნენ გემოვნების საერთო დონის გაუმჯობესებით. ეს ძალიან პრაქტიკული ორგანიზაცია გახდა ძალიან გავლენიანი ძლიერ ორგანიზაციებს შორის (მრეწველებს, საჯარო პოლიტიკოსებს, დიზაინერებბს, ინვესტორებს, კრიტიკოსებსა და მეცნიერებს შორის). ბერენსის სამუშაოები იყო პირველი ფართომასშტაბიანი დემონსტრირება ვერკბუნდის ინიციატივების სიცოცხლისუნარიანობისა.
1907 წელს, AEG-em (Allgemeine Elektrizitäts-Gesellschaft) შეინარჩუნა ბერენსი როგორც მხატვრული კონსულტანტი. ის მუშაობდა კორპორატიულ ნიშნებზე - ლოგოტიპზე, პროდუქტის დიზაინზე ა.შ. იგი ითვლება პირველ ინდუსტრიულ დიზაინერად ისტორიაში. ბერენსი ასოცირდება ჰიტლერის სახელთან, რადგან იგი ადრევე გახდა ნაცისტური პარტიის წევრი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1868 კატეგორია:გარდაცვლილი 1940 კატეგორია:გერმანელი არქიტექტორები
Lasioglossum hirsutifrons
სქოლიო
hirsutifrons
ჰაუარდ კარტერი
thumb|right|ჰაუარდ კარტერი ჰაუარდ კარტერი (Howard Carter; დ. 9 მაისი, 1874 — გ. 2 მარტი, 1939) — ინგლისელი არქეოლოგი, ეგვიპტოლოგი, ცნობილია როგორც ფარაონ ტუტანხამონის სამარხის აღმომჩენი.
ბიოგრაფია
კარტერი 1891 წლიდან მონაწილეობდა თელ-ელ-ამარნისა და შუა ეგგვიპტის სხვა ნომების გათხრებში. 1902 წლიდან ახალგაზრდა კარტერი პეტრისა და ამერიკელ თეოდორ დევისთან ერთად ატარებდა გათხრებს „მეფეთა ველზე“. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისას კონცესია გათხრებზე ლორდ კარნარვონისა და ჰაუარდ კარტერის ხელში გადავიდა. სწორედ აქედან იწყება ეგვიპტური ყველაზე ცნობილი არქეოლოგიურ აღმოჩენათა ისტორია. კარტერის მიერ 1922 წელს XVIII დინასტიის ფარაონის ტუტანხამონის (ძვ. წ. XV საუკუნე) აკლდამის აღმოჩენა არქეოლოგიის ისტორიაში ერთ-ერთი უმაღლესი მწვერვალია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისელი არქეოლოგები კატეგორია:ინგლისელი ეგვიპტოლოგები კატეგორია:დაბადებული 9 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1874 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1939 კატეგორია:XIX საუკუნის არქეოლოგები
ვალენსიის ყურე
250 px|thumb|ვალენსიის ყურე ვალენსიის ყურე (Golfo de Valencia) — ხმელთაშუა ზღვის ყურე ესპანეთის აღმოსავლეთ ნაპირთან. სიღრმე 500 მეტრამდე. წყლის საშუალო ტემპერატურა 18°C, მარილიანობა 37 ‰. მოქცევა შერეული, სიმაღლე 0,1 მეტრი. ყურის ნაპირზეა დიდი ნავსადგური ვალენსია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის ყურეები კატეგორია:ხმელთაშუა ზღვის ყურეები