cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ევროპის ხალხები
მინი|300პქ|ევროპის უდიდესი ენების განაწილება. ევროპის ხალხები — ანთროპოლოგია ევროპაში განასხვავებს ასამდე ეთნოსს. Pan და Pfeil-ის 2002 წლის მნონოგრაფიის Minderheitenrechte in Europa მიხედვით, ევროპაში 87 ერია, რომელთაგან 33 შეადგენს მინიმუმ ერთი სუვერენული სახელმწიფოს მოსახლეობის უმეტესობას, ხოლო დანარჩენი 54 წარმოადგენს ეროვნული უმცირესობას. უმცირესობის წარმოამადგენლების სრული რაოდენობა დაახლოებით შეადგენს 105 მილიონს, რაც ევროპის მთლიანი მოსახლეობის 14%-ია.
ევროპის ერთა სია
კონტინენტზე ძირითადი მოსახლეობა ინდო-ევროპელები, თურქი ხალხები, ფინკო-უნგრელები და კავკასიელებია. ევროკავშირის უდიდესი ერი გერმანელები (82 მ.) არიან, ხოლო მთელი ევროპის მასშტაბით - რუსები 90 მილიონი (რუსეთის აზიის ნაწილის გარეშე).
1-რუსები (95 მ.) (მხოლოდ ევროპული ნაწილი)
2-გერმანელები (82 მ.)
3-ფრანგები (60 მ.)
4-ბრიტანელები (60 მ.)
5-იტალიელები (55 მ.)
6-ესპანელები (50 მ.)
7-უკრაინელები (38–55 მ.)
სქოლიო
Europas demografi
ელ-ბაიადის პროვინცია
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ელ-ბაიადის მდებარეობა ალჟირში ელ-ბაიადი (არაბულად: ولاية البيض) — პროვინცია (ვილაიეთი) ალჟირში. მისი დედაქალაქია ელ-ბაიადი. პროვინციის ფართობია 78,870 კმ². 2008 წლის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობს 262,187 ადამიანი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალჟირის პროვინციები
Tanelorn
Tanelorn — ქართული მელოდიური დეზ-მეტალ ჯგუფი, რომელიც 2001 წლის 7 იანვარს ჩამოყალიბდა რევაზ დეკანოზიშვილის და ვადიმ კუროჩკინის მიერ. ჯგუფს თავიდან ერქვა Tanelorn, ამ სახელით ჯგუფმა რამდენიმე სიმღერა ჩაწერა, ესენია The Gathering, Apocalyptic Powerhead. 2003 წელს ჯგუფმა დაკარგა ვოკალისტი, პიანისტი, გიტარისტი და ბასისტი. ამ დროს რევაზ დეკანოზიშვილმა ჯგუფში მოიწვია ვოკალისტი მიხეილ ჩიკვილაძე, პიანისტი გიორგი სარქისოვი და გიტარისტი არტურ სტეფანიანი, ხოლო მიხეილ ჩიკვილაძემ ჯგუფში მოიყვანა რომან კასუმოვი და ასე ჩამოყალიბდა ახალი შემადგენლობა, ამ დროს ჯგუფმა შეიცვალა სახელი და დაირქვა Tanelorn.
2003 - 2007 წლები
ეს წლები ჯგუფისთვის განსაკუთრებულად შემოქმედებითი იყო, რადგან ჯგუფმა ამ დროს ჩაწერა თავიანთი პირველი ალბომი (Broken Promises And Fates) და იყო ტურნეზე უკრაინასა და მოლდოვაში, მაგრამ 2007 წელს ჯგუფმა დაკარგა გიტარისტი და პიანისტი. უკრაინაში ჯგუფმა დაუკრა კლუბ Bingo-ში,სადაც ასევე უკრავდნენ: Die Apokalyptischen Reiter, Gloom Of Doom და Amorphia. მოლდოვაში კერძოდ კიშინევში Tanelorn-მა გამართა სოლო კონცერტი.
უცხოურ პუბლიკაზე ჯგუფმა ძალიან კარგი შთაბეჭდილება დატოვა რაზეც მეტყველებს ის ფაქტი,რომ ერთ-ერთ კონცერტზე მათ 8,000 მსმენელი ესწრებოდა.
2008 - 2009 წლები
რევაზ დეკანოზიშვილმა 2008 წელს ჯგუფში მოიწვია ახალგაზრდა, მაგრამ საკმაოდ ტალანტური პიანისტი ნინო ესიავა. ის მაყურებელს გაეცნო 2008 წლის 1 ივნისს BlitzKrieg MetalFest-ზე. 2008 წლის მიწურულს, ჯგუფში მოვიდა გიორგი ერაძე. ჯგუფმა 2009 წლის 6 ივნისს აკაკი ხორავას სახელობის თეატრში ჩაატარა კონცერტი, რომლის შემდეგაც გიორგი სარქისოვი ჯგუფში დაბრუნდა.
Tbilisi Alter/Vision/NewComers 2009
23 ოქტომბერს ჯგუფმა გამართა კონცერტი სპორტის სასახლეში, რომელიც Step Records-ის მიერ იყო დაგეგმილი. 23 ოქტომბერს ჯამში 14 ჯგუფი გამოვიდა, ამათგან 12 ქართული ჯგუფი იყო, ასევე მოწვეული იყო Cynic Guru (ისლანდია) და Temple Hedz (დიდი ბრიტანეთი).
2010 წელი
ჯგუფმა 2010 წელს საკმაოდ ბევრი კონცერტები გამართა,მათ შორის არის Caucasus Plays Deep Purple რომელიც ჩატარდა Locomotive Promotion-ის მიერ,ასევე Tanelorn–მა დაუკრა კონცერტზე სადაც ჩამოყვანილი იყო Nintendo-Core-ს ფუძემდებელი ჯგუფი HORSE The Band.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული მელოდიური დეზ-მეტალ ჯგუფები კატეგორია:2001 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები კატეგორია:2000-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები კატეგორია:2010-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები
332
თარიღი უცნობია
*
Solenopsis rugosa
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ალმა-მატერი
„ალმა-მატერის“ ქანდაკება [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებში|მინიატიურა]] ალმა-მატერი (alma mater, მსაზრდოებელი დედა) — თანამედროვე მნიშვნელობით გამოიყენება აკადემიის, უმაღლესი განათლებისა და კვლევის ცენტრის, უნივერსიტეტის მნიშვნელობით. ამერიკულ ინგლისურში ხშირად მიუთითებს საშუალო ან დაწყებით სკოლაზე. ძველ რომში გამოიყენებოდა დედა ღვთის, მოგვიანებით, შუა საუკუნეების ქრისტიანობაში კი ქალწული მარიამის ეპითეტად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლათინური ტერმინები და ფრაზები კატეგორია:აკადემიური განათლება
მალის პრეზიდენტი
thumb|150px|მალის დროშა მალის პრეზიდენტი – მალის სახელმწიფოს მეთაური. ირჩევს მოსახლეობა 5 წლის ვადით, არაუმეტეს ორი საპრეზიდენტო ვადისა.
ჩხეტია
საკუთარი სახელი ჩხეტია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
წრე
thumb|200px|right|წრე წრე — წრეწირით შემოსაზღვრული და მისი ცენტრის შემცველი სიბრტყის ნაწილი. წრის ფართობი ტოლია πR², სადაც R არის წრეწირის რადიუსი, ხოლო π — წრეწირის სიგრძის ფარდობა მის დიამეტრთან.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:გეომეტრია
დორმანის მუზეუმი
დორმანის მუზეუმი — ადგილობრივი და სოციალური ისტორიის მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს მიდლზბროს ლინთორპის მხარეში, ჩრდილოეთ იორკშირში, ინგლისში. არის ერთ-ერთი იმ ორი მუზეუმიდან, რომელსაც მართავს ადგილობრივი დაბა საბჭო, კაპიტან კუკის სამშობლოსთან ერთად სტიუარტ პარკში.
მუზეუმი დააარსა სერ არტურ დორმანმა მისი ვაჟის ჯორჯ ლოკვუდ დორმანის საპატივცემულოდ, რომელიც გარდაიცვალა მუცლის ტიფით, ბურების მეორე ომში.
1904 წლის 1 ივლისს, ოფიციალური გახსნის შემდეგ, მუზეუმის საგამოფენო თემა იყო საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები ; თუმცა, ადგილობრივი ლინთორპის ხელოვნების ჭურჭლის გალერეებმა, ვიქტორიანული ეპოქის ინდუსტრიული დიზაინერის კრისტოფერ დრესერის ნამუშევრებმა და მიდლსბროს ისტორიამ შეცვალა მუზეუმის საგამოფენო თემა.
მუზეუმის დათვალიერება
დორმანის მუზეუმის დათვალიერება უფასოა, თუმცა შეიძლება მცირე საფასური იყოს დაწესებული სპეციალურ ღონისძიებებსა და აქტივობებზე. გახსნილია სამშაბათიდან-კვირამდე, დილის 10:30 საათიდან, შუადღის 3:30-მდე.
დორმანის მუზეუმს აქვს რვა მუდმივი გალერეა და ცვალებადი დროებითი საგამოფენო სივრცე, პირველ სართულზე. მცირე გამოფენები ასევე იმართება პირველი სართულის დერეფანში. ზედა სართულზე შესვლა შესაძლებელია ლიფტით ან კიბით.
მუზეუმის პირველ სართულზე ასევე განთავსებულია ჩაის ოთახი, სადაც შესაძლებელია სენდვიჩების, ნამცხვრების, ჩაის და სხვა ცხელი და ცივი სასმელების შეკვეთა.
ორიგინალური კოლექცია
მუზეუმის ერთ-ერთი პირველი კონტრიბუტორი იყო ჰენრი ბოლკოვი, მიდლსბროს უდიდესი რკინის ქარხნის დამფუძნებელი, ბოლკოვ ვონში, რომელმაც 1874 წელს გადაიხადა რამდენიმე ფრინველის საფასური.
კრისტოფერ დრესერი
მინი| კარადა კრუეტის ნაკრები კრისტოფერ დრესერი იყო ესთეტიკური მოძრაობის მთავარი ფიგურა. მუზეუმს დრესერის მნიშვნელოვანი კოლექცია აქვს.
2014 წელს გაიხსნა კრისტოფერ დრესერისადმი მიძღვნილი ახლად გარემონტებული გალერეა, სადაც ნაჩვენებია 160 ნამუშევარი, რომლებიც შექმნილია უშუალოდ მისი დიზაინის მიხედვით, კოლექცია დღითიდღე განაგრძობს გაფართოებას. მუზეუმმა ფართო კოლექცია შეიძინა კერძო კოლექციონერისგან, ფინანსურად მუზეუმს დაეხმარა Heritage Lottery Fund, Art Fund და ვიქტორიასა და ალბერტის მუზეუმის გრანტის ფონდი. ამ კოლექციის შეძენით, დორმანმა თაობას მნიშვნელოვანი კოლექცია შემოუნახა. ლინთორპის ხელოვნების ჭურჭლის გალერეა ახლა აჩვენებს ლინთორპის ნაწარმის ყველაზე დიდ საჯარო კოლექციას მსოფლიოში.
მუზეუმი ასევე ატარებს საგანმანათლებლო პროგრამას, რომელიც ეხება დრესერის და ლინთროპის კოლექციებს.
სხვა არტეფაქტები
მინი| ვარდისფერი ტოპინგის განძი
ვარდისფერი ტოპინგის განძის ასლები დორმანის მუზეუმშია განთავსებული.
მუზეუმი ინახავს დაარქივებულ მასალებლს, რომლებიც დაკავშირებულია ფართო კოლექციებთან. ეფემერული კოლექცია ემყარება მიდლზბროს ისტორიას და არის ფართო, მოიცავს კომერციულ ბეჭდურ მასალებს, როგორიცაა პლაკატები, ინვოისები, ბლანკები და გაზეთები, რომლებიც ძირითადად დაკავშირებულია მიდლზბროს მოვლენებთან და მის მაცხოვრებლებთან.
მონეტები და მედლები - 1,900 ერთეული, მათ შორისაა სამახსოვრო მედალიონები, სამკერდე ნიშნები და ბანკნოტები, ასევე მონეტები და სამხედრო მედლები. კოლექციებში შედის მე-16 და მე-17 საუკუნის მონეტების გლობალური განძი, ჰენრი II და ჰენრი III-ის ვერცხლის პენი ტორპ ტულუსის განძი და ედუარდ I მონეტების განძი.
კოსტიუმები და ქსოვილები - მე-20 საუკუნის ქალთა ტანსაცმლის 2400 ერთეული, მათ შორის ფეხსაცმელი, ქუდები და აქსესუარები. ასევე არსებობს უნიფორმების მცირე კოლექცია, მათ შორის სამხედრო, საბავშვო ტანსაცმელი, სპორტული და მამაკაცის კოსტიუმები და სხვა.
დეკორატიული ხელოვნება - 340 ერთეული, აქედან ძირითადი მიდლსბროუს და სხვა რეგიონული კერამიკული ნაწარმია. მუზეუმში ასევე არსებობს მე-19 საუკუნის იაპონური ფიგურების ან ოკიმონოს კოლექცია, რომელიც შესაძლოა მოჩუქურთმებული იყოს სპილოს ძვლისგან.
გეოლოგიური კოლექცია - მოიცავს ნამარხებს, ქანებსა და მინერალებს.
ფოტომასალა - ეს კოლექცია მოიცავს დაახლოებით 3,500 ანაბეჭდს, დამატებით 2190 ფარნის სლაიდს.
სოციალური ისტორიის კოლექცია - სოციალური ისტორიის კოლექციებში დაახლოებით 16,000 ობიექტია დაცული. მუზეუმმა 1930-იანი წლებიდან დაიწყო ყოველდღიური საგნების შეგროვება, იმ ბუნებრივი მიზეზით, რომ საზოგადოებრივი ცხოვრება სწრაფად იცვლებოდა და ძველი ცხოვრების წესი ქრებოდა.
მუზეუმის ზოოლოგიური კოლექცია კვლავ წარმოადგენს მის თავდაპირველ კოლექციებს, რომელთა რაოდენობა აღემატება 150,000 ნიმუშს. კოლექციების უმეტესი ნაწილი უხერხემლოებისგან შედგება, განსაკუთრებით მოლუსკებისა და მწერებისგან.
სქოლიო
კატეგორია:მიდლზბრო კატეგორია:მუზეუმები კატეგორია:დეკორატიული მუზეუმები კატეგორია:ისტორიული მუზეუმები მიდლზბროში კატეგორია:მიდლზბროს მუზეუმები კატეგორია:1904 წელს დაარსებული მუზეუმები
ასვანგი
ასვანგი — მითური ქმნილება ფილიპინურ ფოლკლორში. ვამპირი, რომელიც გადმოცემების თანახმად, დღისით ლამაზი ქალის სახით ჩნდებოდა, ხოლო ღამით შიშისმომგვრელ მფრინავ ბოროტმოქმედად გარდაიქმნებოდა. დღის განმავლობაში, ასვანგს ნორმალური ცხოვრებით არსებობა შეუძლია. თუმცა ღამ-ღამობით მსხვერპლების სახლებში იგი ღამის ფრინველის სახით ფრინდებოდა. ყოველთვის სისხლით იკვებება, განსაკუთრებით კი უპირატესობას ბავშვებს ანიჭებს. საკვების მიღების შემდეგ, ეს არსება იბერება და ფეხმძიმედ გამოიყურება. თუ ასვანგი ადამიანების ჩრდილს გალოკავს, ეს იმას ნიშნავს, რომ ადამიანი მალე მოკვდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ვამპირები
მცოცავ-მცურავი
მცოცავ-მცურავი (Elaphe) — გველების გვარი ანკარასებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 36 სახეობას. საქართველოში გავრცელებულია 4, მათ შორის ოთხზოლიანი მცურავი და ამიერკავკასიური მცურავი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანკარასებრნი
ჯონ ბელერზი
ჯონ ბელერზი (John Bellers; დ. 1654 — გ. 8 თებერვალი. 1725) — ინგლისელი ეკონომისტი, ერთ-ერთი ადრინდელი სოციალისტ-უტოპისტი. კ. მარქსი ბელერზს მიიჩნევს ჭეშმარიტ ფენომენად პოლიტეკონომიის ისტორიაში.
ბელერზი ამტკიცებდა, რომ მუშები ქმნიან იმაზე მეტ პროდუქტს, რაც მათი არსებობისათვისაა საჭირო. ამით ბელერზი მიუახლოვდა ზედმეტი ღირებულების თეორიას. მერკანტილისტებისაგან განსხვავებით ბელერზს სიმდიდრის წყაროდ მიაჩნდა არა ფული, არამედ შრომა. ბელერზმა საზოგადოების ქონებრივი უთანასწორობისა და სიღარიბის თავიდან ასაცილებლად წამოაყენა სოციალური რეფორმათა პროექტები.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ეკონომისტები კატეგორია:დაბადებული 1654 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1725
ბნელი რაინდი: აღზევება
ბნელი რაინდი: აღზევება (The Dark Knight Rises) — რეჟისორ კრისტოფერ ნოლანის ფილმი, რომლის სცენარიც დაწერა ძმა, ჯონათან ნოლანთან, ხოლო ისტორია დევიდ ს. გოიერთან ერთად. ფილმი დაფუძვნებულია DC კომიქსების პერსონაჟ ბეტმენზე და არის გაგრძელება ფილმების „ბეტმენი: დასაწყისი“ და „ბნელი რაინდი“. ბნელი რაინდი: აღზევება არის ნოლანის ბეტმენის ფილმების სერიის დასასრული. მასში მონაწილეობენ მსახიობები კრისტიან ბეილი, მაიკლ კეინი, გერი ოლდმენი და მორგან ფრიმენი. ფილმში მოქმედება ხდება ფილმ „ბნელი რაინდის“ მოვლენებიდან რვა წლის შემდეგ. ფილმში არის ორი ბოროტმოქმედი ბეტმენის მითოლოგიიდან, სელინა კაილი (ენ ჰეთეუეი) და ბეინი (ტომ ჰარდი).
ნოლანი მერყეობდა, დაბრუნებოდა თუ არა ფილმს კიდევ ერთხელ, მაგრამ დათანხმდა მას შემდეგ რაც ძმა, ჯონათან ნოლანთან და დევიდ ს. გოიერთან ერთად დაწერა ისტორია რომელიც იქნებოდა ბეტმენის სერიების დასასრული. ფილმში გამოყენებულია ბეტმენის კომიქსების სერიები რაინდის დაცემა (1993), სადაც შედგა პერსონაჟ ბეინის დებიუტი. „ბნელი რაინდი ბრუნდება“ (1986) სადაც ბეტმენი ბრუნდება გოთემში ათწლიანი პაუზის შემდეგ და „არავის ტერიტორია“ (1999) სადაც გოთემს კრიმინალები დაიპყრობენ.
ფილმის გადაღება მიმდინარეობდა სხვადასხვა ადგილებში, ინდოეთის, ლონდონის, ნოტინგემის, გლაზგოს, ლოს-ანჯელესის, ნიუ-იორკის, ნიუ ჯერსის და პიტსბურგის ჩათვლით. ნოლანმა გამოიყენა IMAX კამერები გამოსახულების მაღალი ხარისხისთვის. ვირუსულმა მარკეტინგმა, ბნელი რაინდის შემთხვევის მსგავსად მოახდინა რეკლამირებისთვის ხელისშეწყობა. გადაღებების დასრულების შემდეგ კომპანიამ Warner Bros. აჩვენა ფილმის პირველი ექვსი წუთი. ბნელი რაინდი: აღზევება-ს პრემიერა გაიმართა გაერთიანებულ სამეფოში, შეერთებულ შტატებში და კანადაში 2012 წლის 20 ივლისს
მსახიობები
ტომ კონტის და ჯოი კინგს ასევე აქვთ როლები.
შექმნა
ლოს-ანჯელეს თაიმსთან მიცემულ ინტერვიუში კითხვაზე გადაიღებდა თუ არა ბეტმენის მესამე ფილმს, ნოლანმა განაცხადა, რომ შესაბამისი სიუჟეტის გამოჩენის შემთხვევაში ის გადაიღებდა მესამე სურათს, თუმცა თან კითხვა დასვა თუ რამდენი კარგი მესამე სერიის დასახელება იყო შესაძლებელი. 2009 წლის სან-დიეგოს საერთაშორისო კომიკ-კონზე დასწრებისას გერი ოლდმენმა დაადასტურა, რომ ნოლანი მესამე სერიას გადაიღებდა და სავარაუდოდ გადაღებები მომავალ წელს დაიწყებოდა.
ნოლანმა თქვა, რომ მესამე სურათში რობინი არ გამოჩნდებოდა. კრისტიან ბეილმაც განაცხადა, რომ ის დატოვებდა ფილმს, იმ შემთხვევაში თუ მასში რობინი გამოჩნდებოდა. ნოლანის თქმით უარყოფით გმირად პინგვინი არ მოგვევლინებოდა, რადგან მისი აზრით ძნელი იქნებოდა ამ პერსონაჟის მორგება რეალური ბეტმენის ვერსიაზე, როგორსაც ის იღებდა. მან ასევე უარყო ფილმში მისტერ ფრიზის გამოჩენა.
ნოლანმა დაადასტურა, რომ პირველი ორი ფილმიდან ძირითადი მსახიობები დაბრუნდებიან მესამე ფილმში საკუთარი გმირების განსასახიერებლად. 2011 წლის 19 იანვარს Warner Bros.-ის მიერ გავრცელებული პრეს-რელიზის თანახმად ენ ჰეთეუეი ასრულებს სელინა კაილის, ტომ ჰარდი კი ბეინის როლს. ჰარდისთან ერთად, ნოლანის წინა სურათის დასაწყისის კიდევ ერთი ვარსკვლავი, ჯოზეფ გორდონ-ლევიტი და ჯუნო ტემპლი შეუერთდნენ მსახიობთა ჯგუფს. მალევე სტუდიამ ოფიციალურად დაასახელა ლევიტის როლი და ასევე გამოაცხადა, რომ ფილმში მარიონ კოტიარიც ითამაშებდა. გორდონ–ლევიტი კომისარ გორდონთან მომუშავე პოლიციელის ჯონ ბლეიკის როლს ასრულებს, ხოლო კოტიარი Wayne Enterprises–ის დირექტორთა საბჭოს წევრს, მირანდა ტეიტს თამაშობს.
სქოლიო
კატეგორია:2012 წლის ფილმები კატეგორია:კრისტოფერ ნოლანის ფილმები კატეგორია:ფილმები ბეტმენზე
მცხეთა (ცთომილი)
მცხეთა (Mtskheta) — მცირე ცთომილი № 2116. ორბიტის დიდი ნახევარღერძი ტოლია 2,59 ასტრონომიული ერთეულისა, გარემოქცევის პერიოდია 4,17 წ, ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე საშუალო ოპოზიციაში — 13,5. აღმოაჩინა რიჩარდ ვესტმა ევროპის სამხრეთის ობსერვატორიაში 1976 წლის 24 ოქტომბერს. უწოდეს საქართველოს ძველი დედაქალაქის სახელი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ასტეროიდები
Solenopsis sabeana
Solenopsis sabeana — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ასანბოსამი
ასანბოსამი (ან ასასაბონსამი ) — აფრიკული ვამპირია და ცნობილია სამხრეთ განაში, აშანტის ტომებს და სპილოს ძვლის სანაპიროს — კოტ-დ’ივუარსა და ტოგოს მცხოვრებთა შორის. გადმოცემების თანახმად, ასანბოსამი უღრან ტყეებში ბინადრობდა და ყველაზე ხშირად მას მონადირეები წააწყდებოდნენ ხოლმე. საერთოდ, მას ადამიანის გარეგნობა აქვს, ორი გამონაკლისით: რკინის კბილები და ფეხზე კაუჭისმაგვარი გამონაზარდი აქვს. ნებისმიერ ადამიანს, რომელიც იმ ხესთან გაივლის, სადაც ასანბოსამი ცხოვრობს, სიკვდილი არ ასცდება.
სქოლიო
კატეგორია:ვამპირები
შვიდი მთავარანგელოზი
შვიდ მთავარანგელოზთა სისტემა ანგელოლოგიის ძველი ტრადიციიდან მომდინარეობს. სხვადასხვა წყაროებში შვიდ მთავარანგელოზთა განსაზღვრება ერთმანეთს ეწინააღმდეგება და ასევე განსხვავადება მათი პლანეტებზე - მზე, მთვარე, მერკური, ვენერა, მარსი, იუპიტერი და სატურნი - მფარველობა. ყველაზე ადრეული მინიშნება შვიდ მთავარანგელოზზე მოიპოვება ენოქის I წიგნში (ეთიოპიური ენოქი), რომლის მიხედვით ისინი იყვნენ: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, რაგელი, ზარახიელი და რემიელი. რამდენიმე საუკუნით გვიან ფსევდო-დიონისიუსი მათ ამგვარად აყალიბებს: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, ქამუელი, იოფიელი და ზადკიელი. რომის პაპი გრიგოლ I-ის კლასიფიკაციით კი ისინი იყვნენ: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, სიმიელი, ორიფიელი და ზახარიელი.
შვიდი მთავარანგელოზი განსაკუთრებით ფიგურერებს რიტუალურ მაგიურ ცერემონიებში, სადაც ყოველ მთავარანგელოზს გარკვეული ბეჭედი მიეკუთვნება.
მთავარანგელოზები არიან: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, იეგუდიელი, სელაფიელი, ვარახიელი, იერომიელი.
კატეგორია:რელიგია კატეგორია:მთავარანგელოზები
ბარკლის პლატო
150პქ|მინი|ბარკლი პლატოს რუკა. ბარკლის პლატო (Barkly Tableland) — ჩრდილოეთი ტერიტორიის ხუთ რეგიონს შორის ერთ-ერთი. ფართობით მესამე რეგიონია შტატში და ის შეადგენს 283,648 კმ²-ს. შტატის ტერიტორიის 21%.
რეგიონის მოსახლეობა 2007 წლის მიხედვით შეადგენს 6 330 ადამიანს. ესაზღვრება შტატის ორი რეგიონი: ცენტრალური ავსტრალია და კათრინი. ასევე ესაზღვრება კუინზლენდის შტატი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩრდილოეთ ტერიტორიის რეგიონები
კაპანაძეები
კაპანაძეები — ქართული გვარი. ქართულ საისტორიო საბუთებში მოიხსენიება XV საუკუნიდან. კაპანაძისეული მამული მოხსენებულია მუჯისეთუბანში 1558 წლის ერთ-ერთ საბუთში, ამ მამულს ქუთაისის საყდრის გადასახადი სდებია. ამჟამად კაპანაძეები ცხოვრობენ იმერეთში, ოდიშში, გურია-აჭარაში, სამცხეში, ქართლში, კახეთში და ჰერეთში. განსაკუთრებით მრავლად არიან საჩხერის, ჭიათურის, ზესტაფონის, ხარაგაულის, ხაშურის და ლაგოდეხის მხარეებში. საქართველოში კაპანაძეთა საერთო რიცხვი 18 550-ს აჭარბებს. ლიხთიმერს და ლიხთამერს, ზოგიერთ ადგილებს სახელად შემორჩა კაპანაძეთა გვარის სახელი: „კაპანაძეები“ — სოფელ კორბოულის უბანი იმერეთში და სოფელ ფლევის უბანი — ქართლში, „კაპანაანთ სახნავი“ — ქართლის სოფელ თერეგვანში, „კაპანაძის წყარო“ გურიის სოფელ წყალწმინდაში და სხვა.
ლიტერატურა
*
ყვირის ქედი
მინი|მთა ყვირა ყვირის ქედი — მდინარეების მაგანისა (ენგურის მარცხენა შენაკადი) და ინწრის (ჭანისწყლის მარჯვენა შენაკადი) სათავეების წყალგამყოფი. უმაღლესი მწვერვალია — ყვირა (2038 მ). ყვირის ქედი აგებულია ცარცული კირქვებით. ციცაბო კალთები დანაწევრებულია ღრმა კლდოვანი ხევ-ხეობებით. დამახასიათებელია კარნიზები და მრავალრიცხოვანი კარსტული ფორმები. სამხრეთ კალთაზე წიფლნარ-რცხილნარია, არის მუქწიწვიანებიც, ჩრდილოეთ კალთა შემოსილია ფართოფოთლოვანებით. მაღალ ნაწილში სუბალპური მდელოებია.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძირითადი კანონი, მიღებულია 1921 წლის 21 თებერვალს, საქართველოს დამფუძნებელი კრების მიერ.
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციის მიხედვით, საქართველო არის თავისუფალი, დამოუკიდებელი და განუყოფელი სახელმწიფო, მუდმივი და უცვლელი ფორმა პოლიტიკური წყობილებისა არის დემოკრატიული რესპუბლიკა ; საქართველოს დედაქალაქი არის ტფილისი, სახელმწიფო ენა — ქართული ; საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის მართვა-გამგეობის ფორმის გაუქმება არ შეიძლება გახდეს კონსტიტუციის გადასინჯვის წინადადების საგნად.
1921 წლის კონსტიტუცია გამოირჩევა ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების განმტკიცებით. კონსტიტუცია აცხადებს კანონის წინაშე მოქალაქეთა თანასწორობას და კრძალავს წოდებრივ განსხვავებებს. ორივე სქესის მოქალაქე თანასწორია, როგორც პოლიტიკურ, ისე სამოქალაქო, ეკონომიურ და საოჯახო უფლებით. გარდა მოქალაქეთა უფლებებისა, კონსტიტუცია აღიარებს ეროვნულ უმცირესობათა უფლებებს. ამას მთლიანად მეთოთხმეტე თავი ეძღვნება, რომელიც ამბობს, რომ არ შეიძლება შეიზღუდოს საქართველოს რესპუბლიკის რომელიმე ეროვნული უმცირესობის თავისუფალი სოციალურ-ეკონომიური და კულტურული განვითარება, განსაკუთრებით, მისი დედაენით სწავლა-აღზრდა და ეროვნულ-კულტურულ საქმეთა შინაური მართვა-გამგეობა; ყველას აქვს უფლება წეროს, ბეჭდოს და ილაპარაკოს დედაენაზე.
ისტორია
1918 წლის 26 მაისს საქართველოს დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და მიიღო საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტი, რომლითაც საქართველო გახდა სუვერენული და დამოუკიდებელი სახელმწიფო. დამოუკიდებელ საქართველოს პოლიტიკურ ფორმად განისაზღვრა დემოკრატიული რესპუბლიკა. საქართველო საერთაშორისო ომიანობაში აცხადებდა ნეიტრალიტეტს. მას სურდა საერთაშორისო ურთიერთობის ყველა წევრთან კეთილმეზობლური განწყობილების დამყარება, განსაკუთრებით კი მოსაზღვრე სახელმწიფოებთან და ერებთან. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა თავის საზღვრებში თანასწორად უზრუნველყოფდა ყველა მოქალაქის სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებებს, განურჩევლად ეროვნებისა და სქესისა. იგი განვითარების თავისუფალ ასპარეზს უხსნიდა მის ტერიტორიაზე მოსახლე ყველა ერს. დამფუძნებელ კრების შეკრებამდე მთელი საქართველოს მართვა-გამგეობის საქმეს გაუძღვებოდა ეროვნული საბჭო, რომელიც შევსებული იქნებოდა ეროვნულ უმცირესობათა წარმომადგენლებით, და დროებითი მთავრობა პასუხისმგებელი იქნებოდა საბჭოს წინაშე.
მიუხედავად საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტის ასეთი დიდი მნიშვნელობისა, იგი ვერ უზრუნველყოფდა საზოგადოების პოლიტიკური ორგანიზების სრულყოფილებას. საჭირო იყო კონსტიტუციის მიღება.
კონსტიტუციის შემუშავება
საქართველოდ დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციის შემუშავება იწყება საქართველოს ეროვნული საბჭოს საკონსტიტუციო კომისიის მოღვაწეობით. 1918 წლის 6 ივნისს ეროვნულმა საბჭომ სხდომაზე დაამტკიცა „საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საკონსტიტუციო საფუძვლების შემდგენი კომისია“. 7 ივნისს შედგა საკონსტიტუციო კომისიის წევრთა პირველი კრება, რომელსაც დაესწრნენ ნოე ჟორდანია, სერგი ჯაფარიძე, რაჟდენ არსენიძე, პავლე საყვარელიძე, ივანე ჩერქეზიშვილი, გიორგი გვაზავა, გრიგოლ რცხილაძე, კონსტანტინე მაყაშვილი, სამსონ დადიანი. სხდომას თავმჯდომარეობდა ნოე ჟორდანია. კომისიის თამჯდომარედ აირჩიეს სერგი ჯაფარიძე, ხოლო მდივნად კი პავლე საყვარელიძე. მოგვიანებით, 6 ივლისის სხდომაზე გადაწყდა, რომ კომისიის სხდომებზე დასასწრებად მოეწვიათ მცოდნე პირები: გიორგი ნანეიშვილი, ლაზარე შურგაია, ივანე ზურაბიშვილი და იური ფაღავა. მოწვეულ პირთაგან კომისიის მუშაობაში აქტიურად ჩაება გიორგი ნანეიშვილი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა კონსტიტუციის პროექტის ცალკეული ნაწილების შემუშავებაში. ამრიგად, თავდაპირველი კონსტიტუციის შემადგნელობა ასე ჩამოყალიბდა: 1. სერგი ჯაფარიძე (სოციალ-დემოკრატი) — კომისიის თავმჯდომარე; 2. პავლე საყვარელიძე („ალიონის“ ჯგუფი) — მდივანი; 3. რაჟდენ არსენიძე (სოციალ-დემოკრატი); 4. ნოე ჟორდანია (სოციალ-დემოკრატი); 5. ივანე ჩერქეზიშვილი (სოციალისტ-რევოლუციონერი); 6. გრიგოლ რცხილაძე (სოციალ-ფედერალისტი); 7. სამსონ დადიანი (სოციალ-ფედერალისტი); 8. გიორგი გვაზავა (ეროვნულ-დემოკრატი); 9. კონსტანტინე მაყაშვილი (უპარტიო).
სულ მალე, 1918 წლის 7 ივლისს, საკონსტიტუციო კომისიის მე-7 სხდომაზე, საჭიროდ ჩათვალეს კომისიის შემადგენლობაში ცვლილების შეტანა, რადგან მისი რამდენიმე წევრი სხვა საქმიანობით იყო დაკავებული და კონსტიტუციის შემუშავებაში მონაწილეობას ვერ იღებდა. ნოე ჟორდანია მთავრობის თავმჯდომარედ აირჩიეს, ხოლო გრიგოლ რცხილაძე და გიორგი გვაზავა საზღვარგარეთ იყვნენ. ამიტომ სოციალ დემოკრატიულ, სოციალ-ფედერალისტურ და ეროვნულ-დემოკრატიულ პარტიებს ეთხოვათ, რომ მათ ნაცვლად კომისია ახალი წევრებით შეევსოთ. 1918 წლის 13 ივლისის სხდომაზე ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიიდან უკვე მონაწილეობდა გერონტი ქიქოძე, გიორგი გვაზავას ნაცვლად.
1918 წლის 20 ივლისის სხდომაზე წამოიჭრა საკითხი თავმჯდომარის ამხანაგის არჩევის შესახებ. 24 ივლისს კომისიის თავმჯდომარის ამხანაგად აირჩიეს სამსონ დადიანი. ამავე დროს პეტრე საყვარელიძემ ითხოვა კომისიის მდივნობიდან გათავისუფლება, რადგან იგი გაზეთ „საქართველოს რესპუბლიკის“ რედაქტორად დაინიშნა. 1918 წლის 20 ნოემბერს კომისიის მდივნად აირჩიეს მარიამ ჩხეიძე (სოციალისტ-რევოლუციონერი). ამავე სხდომაზე სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან ნოე ჟორდანიას ნაცვლად ლევან ნათაძემ განაგრძო მუშაობა, ხოლო სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიიდან — ალექსანდრე წერეთელმა, გრიგოლ რცხილაძის ნაცვლად.
1918 წლის 13 ივლისის სხოდამზე კომისიამ დაადგინა, რომ კონსტიტუციის პროექტზე მუშაობის დაჩქარებისა და გაადვილების მიზნით, ის ცალკე დაეყოთ და კომისიის წევრებს შორის გაენაწილებინათ. პეტრე საყვარელიძეს დაევალა შეემუშავებინა საზოგადო დებულებანი, სახელმწიფო ტერიტორია და მოქალაქეთა უფლებანი; სამსონ დადიანს — ეროვნულ უმცირესობათა უფლებანი; რაჟდენ არსენიძეს — საკანონმდებლო ორგანო; ივანე ჩერქეზიშვილს — კორპორაციული უფლება; კონსტანტინე მაყაშვილს — სამოსამართლო მმართველობა; გერონტი ქიქოძეს — მოხელეთა უფლებები და მოვალეობანი. 1918 წლის 27 ნოემბრის სხდომაზე შეაჯამეს გაწეული მუშაობის შედეგები. შედგა კონსტიტუციის შემდეგი თავები: 1. რესპუბლიკის ჯარი; 2. საქართველოს მოქალაქეთა უფლება-მოვალეობანი; 3. მოქალაქეობის მოპოვება და დაკარგვა; 4. ფინანსები; 5. სასამართლო; 6. სახელმწიფო და ეკლესია.
1919 წლის თებერვლის ბოლო რიცხვებამდე საქართველოს პარლამენტის საკონსტიტუციო კომისიამ შეკრება ვერ მოახერხა. 1919 წლის 8 მარტს კი არასრული შემადგენლობით შეკრებილმა კომისიამ დაადგინა, რომ მუშაობა შეეწყვიტა და რაც ნაშრომები ჰქონდა, გადაეცა დამფუძნებელი კრების საკონსტიტუციო კომისისთვის.
საქართველოს დამფუძნებელი კრების მოწვევის მთავარი მიზანი, გაბატონებული შეხედულების თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო მოწყობის საფუძვლების განსაზღვრა, ესე იგი კონსტიტუციის შემუშავება იყო. 1919 წლის 14-16 თებერვალს ჩატარდა დამფუძნებელი კრების არჩევნები. არჩევნებში გამარჯვება მოიპოვა იმ დროისთვის საქართველოს წამყვანმა პოლიტიკურმა ძალამ — საქართველოს სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ. მან დამფუძნებელი კრების 130 მანდატიდან 103 მოიპოვა. დანარჩენი მანდატები ერგოთ ეროვნულ-დემოკრატებს, სოციალ-ფედერალისტებს, ესერებსა და ეროვნული უმცირესობების პარტიებს. ასე, რომ საქართველოს კონსტიტუციის შემუშავება და მიღება, ფაქტობრივად, ერთი პარტიის ხელში აღმოჩნდა.
1919 წლის 18 მარტს დამფუძნებელმა კრებამ, თავის მესამე სხდომაზე, აირჩია საკონსტიტუციო კომისია 15 წევრის შემადგენლობით. მასში შევიდნენ დამფუძნებელ კრებაში არსებული პარტიული ფრაქციების წარმომადგენლები. სოციალ-დემოკრატებს ფრაქციაში 10 წევრი ჰყავდათ, 2-2 წევრით იყო წარმოდგენილი ეროვნულ-დემოკრატიული და სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიები, 1 წევრი ჰყავდათ სოციალისტ-რევოლუციონერებს. საკონსტიტუციო კომისიაში სოციალურ-დემოკრატიული პარტიიდან შევიდნენ: რაჟდენ არსენიძე, სერგი ჯაფარიძე, პავლე საყვარელიძე, ლევან ნათაძე, ვლადიმერ ჯაფარიძე, კოტე ანდრონიკაშვილი, რ. ჩიხლაძე, მ. რუსია, გ. ფაღავა და პ. წულაია. ეროვნულ-დემოკრატებიდან — ს. კედია და გიორგი გვაზავა. სოციალისტ-ფედერალისტებიდან — ი. ბარათაშვილი და გ. ლასხიშვილი. სოციალისტ-რევოლუციონერებიდან — ი. გობეჩია. თავმჯდომარედ დაინიშნა არსენ რაჟდენიძე. დამფუძნებელი კრების საკონსტიტუციო კომისიის განკარგულებაში გადავიდა საქართველოს პარლამენტის საკონსტიტუციო კომისიის მასალები.
კომისიის მიერ კონსტიტუციის შემუშავება გაჭიანურდა, რამაც ოპოზიციური პარტიების შეშფოთება გამოიწვია. 1919 წლის ოქტომბერში დამფუძნებელი კრების ეროვნულ-დემოკრატიულმა ფრაქციამ საკითხი აღძრა დამფუძნებელი კრების პრეზდიუმის წინაშე, რომ საკონსტიტუციო კომისიისთვის მოეთხოვათ ერთი თვის ვადაში კონსტიტუციის პროექტის წარმოდგენა. კომისიის იმდროინდელმა თავმჯდომარემ, რაჟდენ არსენიძემ განაცხადა, რომ კონსტიტუციის პროექტზე მუშაობა დასასრულს უახლოვდებოდა და მთავარი ნაწილი უკვე მზად იყო. მან დამფუძნებელ კრებას აღუთქვა, რომ კონსტიტუციის პროექტს განსახილველად წარმოადგენდნენ 1920 წლის იანვარში. 1920 წლის იანვარში კრების სოციალ-დემოკრატიულმა ფრაქციამ კომისიას გადაჭრით მოსთხოვა მუშაობის დაჩქარება. შეშფოთება გამოთქვა დამფუძნებელი კრების პრეზდიუმმაც :
კომისიის მუშაობას სერიოზული ხარვეზები ახასიათებდა, მუშაობა ნელი ტემპით მიდიოდა. განხორციელდა ორგანიზაციული ცვლილებების — რადგან საკონსტიტუციო კომისიის თავმჯდომარე რაჟდენ არსენიძე იუსტიციის მინისტრად დაინიშნა, 1920 წლის 30 იანვარს კომისიაში, მის ნაცვლად, სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან ჩაირიცხა კ. ჯაფარიძე, ხოლო 4 თებერვალს კი კომისიის თავმჯდომარედ დაინიშნა პეტრე საყვარელიძე. მიუხედავად ამისა, რაჟდენ არსენიძე შემდგომშიც აქტიურად აგრძელებდა კონსტიტუციის პროექტზერ მუშაობას.
1920 წლის 17 თებერვალს გაზეთ „საქართველოს რესპუბლიკაში“ დაიბეჭდა კონსტიტუციის პროექტის შემუშავებული თავები: 1. სახელმწიფო ფინანსები; 2. სახელმწიფო ტერიტორია; 3. საზოგადო დებულებანი; 4. პარლამენტი; 5. მოქალაქეობა.
საკონსტიტუციო კომისიის 1920 წლის 6 მარტის სხდომაზე აირჩიეს ე.წ. „მცირე კომისია“, რომელშიც შევიდნენ ა. ჩხენკელი, პ. საყვარელიძე და გ. გვაზავა. მოიწვიეს ასევე იუსტიციის მინისტრი, კომისიის ყოფილი თავმჯდომარე რაჟდენ არსენიძე. მცირე კომისიის მოვალეობა იყო კონსტიტუციის გადასინჯვა, კომენტარების განხილვა და მისი სისტემაში მოყვანა. მცირე კომისიას განხილული მასალები თანდათან უნდა გადაეცა დიდი კომისიისათვის, რათა მას საბოლოო დასკვნა გამოეტანა. გარდა ამისა, ასევე შეიქმნა სარედაქციო კომისია, რომელსაც დაევალა კონსიტუციის რედაქციული გასწორება. მოიწვიეს ცნობილი მოღვაწეები: კ. ნინიძე, ივანე ჯავახიშვილი, ივანე გომართელი, გრიგოლ ყიფშიძე, ვ. ყიფიანი და ივ. კარიჭაშვილი.
საკონქტიტუციო კომისიის 1920 წლის 21 აპრილის სხდომაზე, როდესაც კონსტიტუციის პროექტზე მუშაობა დასასრულს უახლოვდებოდა, დაისვა მისი გამოცემის საკითხი. გადაწყვეტილი იყო, რომ პროექტი გამოეცათ კომენტარებთან ერთად, თუმცა ეს ვერ ხერხდებოდა, რადგან ყველა თავის კომენტარი კერ კიდევ არ იყო მზად. ამიტომ 1920 წლის 22 მაისს საბოლოოდ გადაწყდა, რომ მოუმზადებლობის გამო კონსტიტუციის პროექტი დაებეჭდათ უკომენტაროდ.
1920 წლის 2 ივნისს სხდომაზე წაიკითხეს სარედაქციო კომისიის მიერ შესწორებული კონსტიტუციის პროექტი. საჭიროდ მიიჩნიეს ზოგიერთი მცირე შესწორების შეტანა. ამავე დროს, დაადგინეს, რომ ტექსტში ახალი დამატებები არ შეეტანათ და კონსტიტუცია იმ დღესვე გაეგზავნათ დასაბეჭდად. 8 ივნისს საკონსტიტუციო კომისიამ დამფუძნებელი კრების პრესდიუმს გაუგზავნა სტამბიდან გამოტანილი კონსტიტუციის პროექტის ანაბეჭდი. პროექტი შედგებოდა 17 თავისა და 166 მუხლისაგან.
1920 წლის 8 ივლისს საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პრეზდიუმის სხდომებზე, რომელსაც ნოე რამიშვილი თავმჯდომარეობდა, დაადგინეს, რომ დამფუძნებელი კრება უნდა შედგომოდა კონსტიტუციის განხილვას. დამფუძნებელი კრების რეგლამენტით განსაზღვრული არ იყო კონსტიტუციის პროექტის განხილვის განსაკუთრებული წესი. დადგა საკითხი, განეხილათ პროექტი როგორც ჩვეულებრივი კანონი, თუ შეემუშავებინათ ცალკე რეგლამენტი. დადგინდა, რომ ჩვეულებრივი სამი მოსმენის მაგივრად, ჩაეტარებინათ ხუთი. პირველ მოსმენაზე უნდა განეხილათ კონსტიტუციის ძირითადი კანონების ზოგადი განხილვა, მეორეზე — კონსტიტუციის პროექტის ცალკეული თავების ძირითად დებულებათა ზოგადი განხილვა, მესამეზე — ცალკეული თავების მუხლობრივი განხილვა, მეოთხეზე — ცალკეულ თავებს შორის წინააღმდეგობათა დასაძლევად შემოტანილი შესწორებებისა და ცვლილებების განხილვა, მეხუთეზე — მთლიანი ტექსტის საბოლოო რედაქციის განხილვა.
კონსტიტუციის განხილვის დროს მრავალ საკითხზე გამოიხატა პოზიცია. მათ შორის, მნიშვნელოვანი იყო ნოე ჟორდანიას გამოსვლა. მან ყურადღება გაამახვილა სახელმწიფოებრივი მოწყობის ძირითად საკითხებზე და სასტიკად გააკრიტიკა კონსტიტუციის შესაბამისი ნაწილი. უპირველეს ყოვლისა, მას შეუძლებლად მიაჩნდა უშუალო დემოკრატიის ინსტიტუტების — რეფერენდუმისა და საკანონმდებლო ინიციატივის შეთავსება პარლამენტარიზმთან. მეორე მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა, ნოე ჟორდანიას აზრით, პრეზიდენტის ფუნქციების უარყოფა იყო. კერძოდ, მთავრობის კრიზისის დროს პრეზიდენტი აგრძელებს საქმიანობას და საჭირო გადაწყვეტილებებს იღებს. მას საჭიროდ მიაჩნდა მთავრობის თავმჯდომარის გარკვეული ვადით არჩევა, რომელსაც პრეზიდენტის ფუნქცია და სახელმწიფო წარმომადგენლობა დაეკისრებოდა.
პროექტის განხილვის დროს ცხარე კამათი გამოიწვია საკითხმა, თუ ვინ უნდა მიიღოს კონსტიტუცია. გამოიკვეთა ორი თვალსაზრისი — პირველი თვალსაზრისით, კონსტიტუცია უნდა მიეღო დამფუძნებელ კრებას, ხოლო მეორეთი — ხალხს (რეფერენდუმზე). რეფერენდუმთა მომხრენი აცხადებდნენ, რომ ეს იქნებოდა უაღრესად დემოკრატიული და ლოგიკური ნაბიჯი, რადგან თუ კონსტიტუციაში შესატანი ცვლილება ხალხის უმრავლესობის დასტურის შემდეგ უნდა შესულიყო, მაშინ თავად კონსტიტუციის მისაღებადაც აუცილებელი იყო ხალხის თანხმობა. მიუხედავად ამისა, საკონსტიტუციო კომისიაში უმრავლესობა მაინც რეფერენდუმის წინააღმდეგი იყო. მათი აზრით, დამფუძნებელი კრება არჩეული იყო სწორედ კონსტიტუციის მისაღებად.
1921 წლის 19-20 იანვარს საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის კონფერენციამ საჭიროდ მიიჩნია კონსტიტუციის მიღების დაჩქარება და ამიტომ საბოლოოდ უარყოფილი იქნა რეფერენდუმის ჩატარების იდეაც.
კონსტიტუციის მიღება
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელ კრებას ისეთ პირობებში მოუხდა კონსტიტუციის მიღება, რომ ამას ვერავინ წარმოიდგენდა. გარდა იმისა, რომ ხანგრძლივი პერიოდით გაიწელა კონსტიტუციის პროექტის მომზადება, ასევე დიდი დრო დასჭირდა კონსტიტუციის პროექტის განხილვასაც. ამას დაემთხვა რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკასა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ომი. რა საკვირველია, ამ უკანასკნელმა დიდი გავლენა იქონია დამფუძნებელი კრების მუშაობაზე. ამ დროს იგი ამთავრებდა კონსტიტუციის პროექტის შემუშავებას. დასრულებული იყო პროექტის ზოგადი და ნაწილობრივი განხილვა და მიმდინარეობდა კონსტიტუციის განხილვა ცალკეული მუხლების მიხედვით. ეს პროცესი უფრო დაჩქარდა. გამომსვლელები ცდილობდნენ, მოკლედ და ზუსტად ჩამოეყალიბებინათ თავიანთი პოზიცია.
1921 წლის 15 თებერვალს საბჭოთა რუსეთის XI წითელი არმიის ნაწილები საქართველოში შემოიჭრნენ. 15-16 თებერვალს საქართველოს ჯარებმა ბრძოლით უკან დაიხიეს თბილისისკენ. ამ მოვლენების გამო, 1921 წლის 21 თებერვალს საქართველოს დამფუძნებელმა კრებამ საგანგებო სხდომაზე ერთხმად მიიღო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია, რითაც შეასრულა თავისი ძირითადი ამოცანა.
1921 წლის 25 თებერვალს საბჭოთა რუსეთის XI წითელი არმია თბილისში შემოვიდა. ამით დასრულდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციის მოქმედება — მან მხოლოდ ოთხი დღე იმოქმედა. მიუხედავად იმისა, რომ კონსტიტუცია, ფაქტობრივად, ძალაშიც არ შესულა, იგი წარმოადგენდა სახელმწიფოს ძირითადი კანონის კლასიკურ მაგალითს, რომელშიც აისახა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფოებრივი აღმშენებლობის გამოცდილება, იმდროინდელი ეპოქის მისწრაფებები და შეხედულებები.
კონსტიტუციის გამოქვეყნება
1921 წლის 21 თებერვალს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების მიერ დამტკიცებული კონსტიტუციის სტამბურად გამოქვეყნება თბილისში ვეღარ მოესწრო. საქართველოს მთავრობამ და დამფუძნებელმა კრებამ 24 თებერვალს ღამე დედაქალაქი დატოვა. ისინი ჯერ ქუთაისში გადავიდნენ, ხოლო 10 მარტს კი ბათუმში, სადაც 17 მარტამდე დარჩნენ, შემდეგ კი ემიგრაციაში წავიდნენ. სწორედ ამ პერიოდში ბათუმში უნდა გამოქვეყნებულიყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია. ამისთვის შეარჩიეს ცნობილი ბათუმელი პოლიგრაფისტის, ნესტორ ხვინგიას სტამბა. კონსტიტუცია დაიბეჭდა ცალკე წიგნად სათაურით „საქართველოს კონსტიტუცია მიღებული საქართველოს დამფუძნებელი კრების მიერ 1921 წლის 21 თებერვალს“. მისი ზომაა 19X13, მოცულობა — 40 გვერდი (ტირაჟი უცნობია). ეს გამოცემა არის ბიბლიოგრაფიული იშვიათობა, რომლის ერთ-ერთი ჩვენამდე მოღწეული ეგზემპლარი დაცულია თბილისში, საქართველოს წიგნის პალატაში.
საბჭოთა საქართველოში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია აღარ გამოცემულა. მეორედ იგი გამოიცა საზღვარგარეთ, ემიგრაციაში, 1981 წელს მიუნხენ-ლევილში, დავით თაბორიძის მიერ, კონსტიტუციის მიღების 60 წლისთავის აღსანიშნავად. ეს იყო ორენოვანი (ქართულ-ფრანგული) საიუბილეო გამოცემა და 1921 წელს ბათუმში დაბეჭდილი კონსტიტუციის ასლი.
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია საქართველოში მეორედ გამოიცა 1990 წელს, გაზეთ „სამშობლოს“ რედაქციის მიერ. მისი რედაქტორის, პაატა ნაცვლიშვილის თქმით, ეს გამოცემა დაეყრდნო 1981 წლის მიუნხენ-ლევილის გამოქვეყნებულ ორენოვან საიუბილეო გამოცემას.
მესამედ საქართველოში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია გამოიცა ბათუმში, 2009 წელს, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ. ეს არის მაღალპოლიგრაფიულ დონეზე შესრულებული გამოცემა, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარის, გიორგი პაპუაშვილის რედაქციითა და შენიშვნებით. ამ გამოცემაში უცვლელადაა გადატანილი 1921 წელს ბათუმში დასტამბული კონსტიტუციის ტექსტი.
კონსტიტუცია საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდგომ
მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციამ მხოლოდ ოთხი დღე იმოქმედა, ხოლო, ფაქტობრივად, კი საერთოდ არ უმოქმედია, მას თავისი სიცოცხლე არ დაუსრულებია. 1991 წლის ბოლოს არაკონსტიტუციური გზით ვადამდე შეუწყდა უფლებამოსილება საქართველოს უზენაეს საბჭოს, რესპუბლიკის პრეზიდენტსა და მთავრობას. 1992 წლის 6 იანვარს შეიქმნა საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭო (ტრიუმვირატი) და დროებითი მთავრობა. სამხედრო საბჭომ ძალადაკარგულად გამოაცხადა გარდამავალი პერიოდის კონსტიტუცია და კანონმდებლობა და 1992 წლის 21 თებერვალს მიიღო დეკლარაცია საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციის აღდგენის თაობაზე. მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ ეს კონსტიტუცია თავისი შინაარსის მიხედვით სერიოზულ იურიდიულ დოკუმენტს წარმოადგენდა, იგი საქართველოს სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი განვითარების მოცემულ ეტაპზე არსებული სინამდვილისთვის შეუსაბამო ნორმატიული აქტი იყო და ისეთივე ბედი ეწია, როგორიც მიღებისას — არც ერთი დღე რეალურად არ უმოქმედია.
მეორედ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციის აღდგენა სცადეს 1993 წელს, თუმცა იმ განსხვავებით, რომ უნდა შეემუშავებინათ მისი ახალი რედაქცია. 16 თებერვალს საქართველოს სახელმწიფო მეთაურმა-პარლამენტის თავმჯდომარემ, ედუარდ შევარდნაძემ, პარლამენტს წარუდგინა წინადადება საქართველოს სახელმწიფო საკონსტიტუციო კომისიის შექმნის შესახებ, რომელსაც უნდა შეემუშავებინა 1921 წლის კონსტიტუციის ახალი რედაქციის პროექტი. 25 მარტს პარლამენტმა მიიღო დადგენილება საქართველოს სახელმწიფო საკონსტიტუციო კომისიის შექმნისა და სახელმწიფო საკონსტიტუციო კომისიის დებულების დამტკიცების თაობაზე. კომისიამ დაიწყო პროექტზე მუშაობა, თუმცა ცოტა ხანში გეგმაში არსებითი ცვლილებები შევიდა — ნაცვლად საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციის ახალი რედაქციის მიღებისა, გადაწყდა სრულიად ახალი კონსტიტუციის შემუშავება. მიუხედავად ამისა, 1921 წლის კონსტიტუციამ სიცოცხლე მაინც გააგრძელა — საქართველოს ახლად მიღებული კონსტიტუცია დაეყრდნო ქართველი ერის მრავალსაუკუნოვანი სახელმწიფოებრიობის ტრადიციებსა და საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუციის ძირითად პრინციპებს. 2010 წლის საკონსტიტუციო რეფორმის შედეგად საქართველოს კონსტიტუციის პრეამბულა შეცვლილია და იგი ეყრდნობა არა 1921 წლის კონსტიტუციის ძირითად პრინციპებს, როგორც ეს მანამდე იყო, არამედ მის ისტორიულ-სამართლებრივ მემკვიდრეობას.
კონსტიტუციის დახასიათება და თავისებურებები
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია საკმაოდ საინტერესო დოკუმენტია, რომელშიც გონივრულადაა შეჯერებული მსოფლიოს კონსტიტუციონალიზმის გამოცდილება და საერთო-ეროვნული საწყისები. იგი სამართლის ევოლუციის შედეგად შექმნილი კონსტიტუციების პირველ ტალღას განეკუთვნება. 1921 წლის კონსტიტუციის შესახებ გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი ჰანს-დიტრიხ გენშერი აღნიშავდა :
იურიდიული ბუნება
როგორც წესი, კონსტიტუცია შეიცავს პრეამბულას, რომელშიც, ჩვეულებრივ, ასახულია კონსტიტუციის გაჩენის მიზანი და ამოსავალი პრინციპები. ამ მხრივ, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია გამონაკლისია — მას არ აქვს პრეამბულა. მიუხედავად ამისა, არსებობს მოსაზრება, რომლის მიხედვითაც კონსტიტუციის პრეამბულის მაგივრობას 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტი ასრულებს, თუმცა ამის შესახებ თავად კონსტიტუციაში არაფერი არ არის ნათქვამი — მასში არსად არ არის მინიშნება იმის შესახებ, რომ დამოუკიდებლობის აქტი კონსტიტუციის ორგანული ნაწილია.
ბუნებით 1921 წლის კონსტიტუცია „ხისტი კონსტიტუციების“ რიგს მიეკუთვნება. იგი კონტიტუციის გადასინჯვის რთულ მექანიზმს ითვალისწინებს. მასში ცვლილების შესატანად ჯერ აუცილებელი იყო პარლამენტის წევრთა 2/3-ის ხმის მეღება, შემდეგ კი ამ ცვლილების რეფერენდუმზე დამტკიცება.
ტერიტორიული მოწყობა
ტერიტორიული მოწყობის მხრივ, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა წარმოადგენდა დეცენტრალიზებულ უნიტარულ სახელმწიფოს. მის შემადგენლობაში შედიოდა სამი ავტონომია აფხაზეთის ავტონომია, სამუსლიმანო საქართველოს ავტონომია და ზაქათალის ოკრუგი. ამ ტერიტორიებს ადგილობრივ საქმეებში ავტონომიური მმართველობა მიენიჭათ.
მმართველობის ფორმა და სახელმწიფო ორგანოები
კონსტიტუციაში მმართველობის ფორმად განისაზღვრა რესპუბლიკა. იგი უცვლელად და მუდმივად არის გამოცხადებული — „საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას მართვა–გამგეობას ფორმის გაუქმება არ შეიძლება გახდეს კონსტიტუციის გადასინჯვის წინადადების საგნად .“ ეს, ალბათ, იმით არის განპირობებული, რომ არ ყოფილიყო მონარქიის აღდგენის მცდელობა.
კონსტიტუციის ტექსტში არც ერთხელ არ არის ნახსენები სიტყვათა წყობა „ხელისუფლების დანაწილება“, თუმცა სახელმწიფო ორგანოთა სისტემა წარმოდგენილია პარლამენტის („საქართველოს პარლამენტი“), მთავრობისა („უმაღლესი მართველობის აღმასრულებელი ხელისუფლება“) და სასამართლო („სასამართლოები“) ორგანოების სახით.
კონსტიტუცია საზოგადოებას სთავაზობს ერთგვარ საპარლამენტო რესპუბლიის მოდელს, თუმცა ეს არ არის კლასიკური პარლამენტიარიზმი იმის გამო, რომ ამ ფორმაში არ არსებობს ნეიტრალური ფიგურა — სახელმწიფოს მეთაური, რომელიც, შესაბამის შემთხვევაში, ან დაითხოვდა პარლამენტს, ან გადააყენებდა მთავრობის მთელ შემადგენლობას. სახელმწიფოს ცენტრალურ ორგანოთა სისტემაში არანაირი სახით არ არის გათვალისწინებული სახელმწიფოს მეთაური. მისი ტრადიციულ ფუნქციათა ნაწილი განაწილებულია ერთ წლით არჩეულ მთავრობის თავმჯდომარეზე. მას ენიჭებოდა რესპუბლიკის უმაღლესი წარმომადგენლობა. როგორც წესი, ასეთი სტატუსით მხოლოდ სახელმწიფოს მეთაურები სარგებლობენ, თუმცა კონსტიტუციის ტექსტი არ ადასტურებს, რომ მთავრობის მეთაური იმავდროულად სახელმწიფოს მეთაურიც იყო. მას არ ჰქონდა ვეტოს უფლება, იგი ვერ ითხოვდა პარლამენტს.
სახელმწიფო ორგანოთა შორის კონსტიტუციის ტექსტში აშკარად არის გამოკვეთილი პარლამენტის უპირატესობა — „ხელმწიფება ეკუთვნის მთელს ერს, პარლამენტი ამ კონსტიტუციის ფარგლებში ახორციელებს ერის ხელმწიფებას .“ იგი ახორციელებს აღმასრულებელი ხელისუფლების საქმიანობაზე საერთო კონტროლს. სწორედ ეს ნიშნები მიუთითებს იმაზე, რომ საქართველო იყო საპარლამენტო რესპუბლიკა.
კონსტიტუციის მიხედვით, რესპუბლიკის მთელ ტერიტორიაზე არსებობდა ერთი უმაღლესი სასამართლო — სენატი, რომელსაც ირჩევდა პარლამენტი. იგი, ძირითადად, ასრულებდა საკასაციო ფუნქციას, ანუ პირველი ინსტანციით საქმეებს არ იხილავდა. გარდა სენატისა, არსებობდა სასამართლოების მთელი სისტემა, რომელებიც ახორციელებდნენ სამოქალაქო, სისხლისა და ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებას. საინტერესოა ის, რომ კონსტიტუცია ითვალისწინებდა ნაფიც მსაჯუთა ინსტიტუტს, რომელიც განიხილავდა მხოლოდ მძიმე სისხლის სამართლის, პოლიტიკურ და ბეჭდვით საქმეებს.
შინაარსი
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუიცია შედგება 17 თავისა და 149 მუხლისაგან.
თავი პირველი — ზოგადი დებულებანი
პირველ თავი თერთმეტი მუხლისგან შედგება და მასში მოცემულია ზოგადი დებულებები. მის მიხედვით, საქართველო არის თავისუფალი, დამოუკიდებელი და განუყოფელი სახელმწიფო, მისი დედაქალაქი არის ტფილისი , ხოლო სახელმწიფო ენა — ქართული. საქართველოს რესპუბლიკის დროშა არის შინდის ფერი ალამი შავი და თეთრი ზოლით. დაუშვებელია სახელმწიფო ტერიტორიის გაცემა, დანაწილება და გაყიდვა, სახელმწიფო ტერიტორიის გაფართოება ან სადავო საზღვრების შესწორება შეიძლება მხოლოდ კანონმდებლობითის წესით. ამავე თავში მოცემულია კონსტიტუციის სტატუსი — კონსტიტუცია სახელმწიფოს უზენაესი კანონია, არ შეიძლება გამოქვეყნებულ იქნეს კანონი, დეკრეტი, ბრძანება ან განკარგულება, რომელიც კონსტიტუციის დებულებათა და მათი დედააზრის წინააღმდეგია. ეს კონსტიტუცია ძალაშია მუდმივად და განუწყვეტლად, იმ შემთხვევის გარდა, რომელიც ამავე კონსტიტუციას აქვს გათვალისწინებული.
თავი მეორე — საქართველოს მოქალაქეობა
მეორე თავი ეხება საქართველოს მოქალაქეობას და შედგება მხოლოდ ოთხი მუხლისაგან. საქართველოს მოქალაქეობა მოიპოვება წარმოშობით, ქორწინებით და ნატურალიზაციით. საქართველოს მოქალაქეს არ შეუძლია იყოს იმავე დროს სხვა სახელმწიფოს მოქალაქე ; საქართველოს შეუძლია უარი განაცხადოს საქართველოს მოქალაქეობაზე მხოლოდ თავის სახელმწიფოებრივ მოვალეობის შესრულების შემდეგ. მოქალაქეობის მოპოვებისა და დაკარგვის პირობებს დაწვრილებით კანონი განსაზღვრავს.
თავი მესამე — მოქალაქის უფლებანი
მესამე თავი წარმოადგენს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ყველაზე სრულყოფილ თავს, რომელშიც მოცემულია საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მოქალაქეთა უფლებები. იგი შედგება ოცდაათი თავისაგან.
აღიარებულია მოქალაქეთა თანასწორობა კანონის წინაშე ; არ არსებობს წოდებრივი განსხვავება ; ხარისხის მინიჭება, გარდა აკადემიურისა, აკრძალულია ; სიკვდილით დასჯა გაუქმებულია ; აკრძალულია მოქალაქის დასჯა, თუ არა სასამართლოს წესით ; პიროვნება ხელშეუხებელია. არ შეიძლება შეპყრობილ ან სხვაგვარად ექნეს თავისუფლება აღკვეთილი და პირადად იქნეს გაჩხრეკილი ვინმე, თუ არა სასამართლოს ან საგამომძიებლო ორგანოს დასაბუთებული ბრძანების ძალით ; დამნაშავის დაკავების უფლება ეძლევა ფიზიკურ პირსაც, თუ იგი მას დანაშაულის ადგილას მიასწრებს და, ამასთანავე, ადმინისტრაციის მისვლამდე მისი მიმალვა არის მოსალოდნელი ; ყოველი მოქალაქის ბინა შეუვალია. მხოლოდ სასამართლოს დადგენილებით შეიძლება მისი გაჩხრეკა კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ; კერძო მიწერ-მოწერა ხელშეუხებელია. მისი ნახვა შეიძლება მხოლოდ სასამართლოს დადგენილებით ; ყოველი მოქალაქე მიმოსვლასა და საცხოვრებლის არჩევაში სრულიად თავისუფალია. ამ უფლების შეზღუდვა მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით შეიძლება ; დაუშვებელია მოქალაქის დევნა და მისი პოლიტიკური თუ სამოქალაქო უფლებათა შეზღუდვა სარწმუნოების ან რწმენის გამო. ყველას შეუძლია აღიაროს ის სარწმუნოება, რომელიც მას სურს, ან სარწმუნოება გამოიცვალოს, ან და არც ერთ კულტს არ ეკუთვნოდეს ; ყოველ მოქალაქეს უფლება აქვს სიტყვით, ბეჭდვით ან სხვა რამ ღონისძიებით თავისი აზრი გამოხატოს და გაავრცელოს მთავრობის წინასწარი ნებართვის გარეშე ; საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეთ უფლება აქვთ მთავრობის ნებადაურთველად შეიკრიბნენ საჯაროდ და უიარაღოდ, როგორც ჭერქვეშ, ისე გარეთ. თუ კრებამ დანაშაულის ხასიათი მიიღო, ადმინისტრაციას შეუძლია დახუროს იგი ; ორივე სქესის მოქალაქე თანასწორია როგორც პოლიტიკური, ისე სამოქალაქო, ეკონომიური და საოჯახო უფლებებით.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია 45-ე მუხლი, რომელიც აღიარებს ადამიანის ისეთ უფლებებს, რომელიც კონსტიტუციაში არ არის მოხსენიებული:
თავი მეოთხე — პარლამენტი
მეოთხე თავში მოცემულია ნორმები საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პარლამენტის შესახებ, სულ 20 მუხლი.
პარლამენტი იკრიბება ყოველ წელს, ნოემბრის პირველ კვირა დღეს. ახალი პარლამენტის არჩევნები ინიშნება შემოდგომაზე, ერთსა და იმავე დროს მთელ რესპუბლიკაში, იმ ვარაუდით, რომ ახლად არჩეული დეპუტატები დაესწრონ პარლამენტის გახსნას. პარლამენტის პრეზდიუმი აირჩევა ყოველ წელს.
ამ თავიდან მნიშვნელოვანია 52-ე მუხლი, რომელიც მიუთითებს პარლამენტის უპირატესობაზე სხვა ხელისუფლების შტოებთან მიმართებით: „ხელმწიფება ეკუთვნის მთელს ერს, პარლამენტი ამ კონსტიტუციის ფარგლებში ახორციელებს ერის ხელმწიფებას.“
პარლამენტი გამოსცემს კანონს, დეკრეტსა და დადგენილებას. მისი კომპეტენციაა :