cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნიუ-იორკ სიტი ბალეტი
ბალეტის ამჟამინდელი ხელმძღვანელია პიტერ მარტინსი (რომელმაც კომპანიაში პირველად 1967 წელს იცეკვა).
კატეგორია:ნიუ-იორკი კატეგორია:საბალეტო კომპანიები
ნადირ-შაჰის მეორე ლაშქრობა დაღესტანში
ნადირ-შაჰის მეორე ლაშქრობა დაღესტანში — სპარსეთის არმიის 1735 წლის ლაშქრობა ნადირ- შაჰის მეთაურობით დაღესტნის დასაპყრობად.
1734 წელს პირველი წარმატებული კამპანიის შემდეგ შაჰმა  დაღესტანი დატოვა. 1735 წლის მარტში რუსეთსა და სპარსეთს შორის დაიდო განჯის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც   სულაკის ქვემოთ მდებარე მიწები რუსეთმა შაჰს მიაკუთვნა, ხოლო მდინარე სულაკი გახდა  საზღვარი სამფლობელოებს შორის.
წინაისტორია
1735 წლის გაზაფხულზე ყუმის სახანოს ლეზგინებმა დაღესტნელების მხარდაჭერით ალყაში მოაქციეს ყუმის პროირანელი მმართველი ჰუსეინ-ალი-ხანი. ალყაშემორტყმული ხანის დასახმარებლად მოვიდნენ დერბენტის კომენდანტი და შამხალ ხასბულატი. მათ ერთად უკუაგდეს აჯანყებულები, რომელთა დანაკარგი შეადგენდა 300 მოკლულსა და ტყვეს.
ლასურიაში
ლასურიაში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: დეხვირი, ლესინდი, მახაში). მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 550 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით. ლასურიაში ერთ-ერთია იმ რამდენიმე სოფლიდან, სადაც მოდის ვაზის ჯიში უსახელოური.
ნადირ-შაჰის მეორე ლაშქრობა დაღესტანში
წინაისტორია
ირანის ასეთმა უმოქმედობამ დაღესტნელებში გამოაცოცხლა დახმარების იმედი თურქების მხრიდან.
ლა-ფორტალესა
ლა-ფორტალესა – პუერტო-რიკოს გუბერნატორის თანამედროვე ოფიციალური რეზიდენცია. იგი აშენდა 1533-1540 წლებს შორის სან-ხუანის ნავსადგურის დასაცავად. ციხესიმაგრე, აგრეთვე ცნობილი როგორც Palacio de Santa Catalina (Santa Catalina Palace). ამჟამად აქ არის განთავსებული თანამედროვე ეპოქის ყველაზე ძველ ვილაში არსებული აღმასრულებული ხელისუფლება.
ნადირ-შაჰის მეორე ლაშქრობა დაღესტანში
წინაისტორია
1735 წლის ზაფხულისთვის ნადირ-შაჰმა განდევნა თურქები ამიერკავკასიიდან.
ლა-ფორტალესა
1983 წლის 6 დეკემბერს იუნესკომ ეს ტერიტორია სან-ხუანის ისტორიული რაიონთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიყვანა.
სამაჩაბლო
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სათავადოები ფეოდალურ საქართველოში
ლასურიაში
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 235 ადამიანი.
ნადირ-შაჰის მეორე ლაშქრობა დაღესტანში
წინაისტორია
1735 წლის შემოდგომაზე შაჰმა მეორე ლაშქრობა წამოიწყო დაღესტნელების წინააღმდეგ.
ლა-ფორტალესა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აშშ-ში
ნადირ-შაჰის მეორე ლაშქრობა დაღესტანში
ლაშქრობა
1735 წლის 11 ოქტომბერს შაჰი დაიძრა განჯიდან დაიძრა, დაამარცხა ჭარ-ბელაქანელები. კონტროლს დაუქვემდებარა შემახა, შეკი,ა, მუშკური და დაიძრა ტაბასარანისკენ. დერე-მაგალში,  შექმნა ბაზა: დერბენტის კომენდანტმა და რიზა-კული-მირზამ, ნადირის უფროსმა შვილმა აქ მოახდინეს საკვები მარაგის და სამხედრო კოლონის კონცენტრირება. მასზე დაყრდნობით ნადირ- შაჰმა ერთდროულად დაარტყა ბუდუხს და ხინალუგს, დოკუზ-პარას და ახტი-პარას, კურას და ქაბირს. დაამარცხა ეს თემები. მან გააერთიანა ძალები კურესთან გილიარში  და იქიდან გადავიდა დერბენტში, 11 ნოემბერს უკვე მიაღწია მის ჩრდილოეთ მხარეს და აღმოჩნდა კაიტაღის ზღურბლზე. ამ ხნის განმავლობაშიელდარ შამხალმა, აჰმედ-ხანმა და სურხაიმ თავი მოუყარეს ძალებს კაზანიშჩესთან. მათ განზრახული ჰქონდათ დაემარცხებინათ შამხალ ხაზბულატი და ზურგი გაემაგრებინათ. ამით გაეხსნებოდათ გზა შაჰთან საბრძოლველად. უცმიამ ვერ მოასწრო მოკავშირეებთან გაერთიანება, მისი ჯარი ჯერ კიდევ კაიტაღის ფარგლებში იმყოფებოდა.
ლასურიაში
სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნადირ-შაჰის მეორე ლაშქრობა დაღესტანში
ლაშქრობა
დერბენტის მხრიდან მათ ზურგს უმაგრებდა ხან-მაჰმედი. იმავე ღამეს ნადირ-შაჰი მცირე რაზმით წავიდა მაჯალისში, გადალახა ხან-მუჰამედის სანგრები, გაფანტა მისი ჯარი და დახოცა ტყვეები. ხან-მუჰამედმა და მისმა მცირე რაზმმა ზემო კაიტაღს შეაფარეს თავი. მაჯალისი და მიმდებარე სოფლები გაძარცვეს, სპარსელებმა ხელთ იგდეს პირუტყვი და მთელი  ქონება. გზადაგზა დაარბიეს სოფლები. ნადირმა მიაღწია გუბდენს, სადაც ხაზბულატს შეუერთდა. ელდარმა უკან დაიხია ავარიის სახანო, სურხაიმ— ღაზიყუმუხში. მინი|მიტოვებული აული კალა-კორეიში 17 დეკემბერს ირანელების და ხაზბულატის გაერთიანებული ჯარები გუბდენიდან  აკუშის გავლით კუმუხში გაემართნენ. მათ მორჩილება გამოუცხადა აკუშის ყადმა ხაჯი-აიუბმა. როგორც აღმოჩნდა, აკუშის ყადი  სურხაი-ხანს ფარულად უგზავნიდა დამხმარე ძალებს.
ყუმუხის მახლობლად მთებში ნადირ-შაჰმა გარს შემოუარა და ოთხი მხრიდან შეუტია სურხაის ძალებს. შაჰის 30 000 ჯარისკაცმა შეუტია სურხაის მე-10 000-ე არმიას.
მიუხედავად იმისა, რომ ძალები უთანასწორო იყო, შუა ბრძოლაში „მამაცი, უშიშარი სურხაი ბრძოლის შუაგულში შევარდა“. განსაკუთრებული როლი მთის ომში გამობრძმედილმა ავღანელებმა შეასრულეს. ომი მძაფრად წარიმართა. ორივე მხრიდან დიდი დანაკარგი იყო. ნადირ-შაჰის გამარჯვებაში დიდი როლი შეასრულა რეზერვის უპირატესობამ, შაჰის ერთ  არმიას სხვები  მიჰყვებოდნენ. ნადირ-შაჰი არ გაება ხანის მიერ დაგებულ მახეში და ბრძოლა არ წარიმართა სურხაის გეგმის მიხედვით. მთიელებმა უკან დაიხიეს, სურხაიმ დარჩენილ ძალებთან ერთად დაიხია არავიაში.
მართალია, შაჰმა გამარჯვება მოიპოვა, მან ვერ გაბედა ავარიაზე გალაშქრება, ვინაიდან ჯარი საგრძნობლად იყო დასუსტებული. სურხაის დასახმარებლად თავისი არმიით ელდარი გაემართა. როდესაც კუმუხს მიუახლოვდნენ, სიმაღლეზე განლაგებული სპარსელი ჯარისკაცები სურხაის მეომრებში აერიათ და ხაფანგში მოხვდნენ. უმეტესობა დაიღუპა. ელდარმა ჯარის დარჩენილ ნაწილებთან ერთად გაქცევა მოახერხა.
შაჰმა, მედგარი წინააღმდეგობის შემდეგ, სასტიკად გაანადგურა აკუშის სოფლები და  აიძულა ყადი კაპიტულაცია გამოეცხადებინა.
შაჰის არმიის მეორე ნაწილი უცმიის დედაქალაქ ყალა-კორეიშისკენ დაიძრა. ირანის არმიამ ალყა შემოარტყა ქალაქს. აჰმად-ხანი იძულებული გახდა დანებებულიყო. ნადირ-შაჰთან მშვიდობის უზრუნველსაყოფად უცმიას ქალიშვილი მიათხოვესასევე უცმიას ოჯახის წარმომადგენელ ყუბანის ხანს —ჰუსეინ-ალის.
შედეგები
მინი|[[ნადირ-შაჰი|ნადირ-შაჰის ხმლები]] შაჰმა დააჯილდოვა ხაზბულატ შამხალი და მის მხარეს გადასული დაღესტნელი მთავრები. შემდეგ გაემართა მუღანის სტეპისკენ, სადაც 1736 წლის მარტში ჩავიდა.
1736-1737 წლებში შირვანსა და დაღესტანში დიდი არეულობა მოხდა. 1736 წლის გაზაფხულზე სურხაი ხანი მთიელთა მეთაურობით თავს დაესხა დერბენტსა და ძველ შემახას.
1738 წელს ჭარო-ბელაქანის კავშირის მოსახლეობა კვლავ აჯანყდა. მოკლეს ნადირ-შაჰის ძმა იბრაჰიმ ხანი. ძმის მკვლელობამ და შემაშფოთებელმა ამბებმა დაღესტნიდან და აზერბაიჯანიდან, რომლებიც არ ცნობდნენ ირანის ხელისუფლებას, აიძულა ნადირ- შაჰი მოეწყო მორიგი კამპანია.
კუიო (პალავანი)
კუიო (ოფიციალურად კუიოს მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Cuyo) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი პალავანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 23 489 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 17 ბარანგაის. მუნიციპალიტეტი კუნძულ კუიოს დასავლეთ ნახევარს მოიცავს, ისევე, როგორც კუიოს არქიპელაგის კუნძულებს: კაპონაიანს, კაუაიანს, იმალაგუანს, ლუბიდს, მანამოკს, პამალიკანს, პანდანს, როუნდსა და კიმინატინს.
ბზიფთა
ბზიფთა (Бзыԥҭа [ბზჷფთა], ყოფილი ბზიფისხევი, ბზიბტა, ყოფილი ბზისხევი) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში (ბზიფის თემი), მდინარე ბზიფის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 190 მ, შავი ზღვიდან 8 კმ, გაგრიდან 20 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
ისტორია
აფხაზური ბზიფთა ქართულად ითარგმნება, როგორც ბზის ხევი. XX საუკუნის 40-იან წლებში ქართული სახელი ბზისხევი ერქვა. 1930 წელს კოლდახვარის ს/საბჭოში შედიოდა ბზიბის-ხევის, ხოლო 1949 წელს ბზიფის სასოფლო საბჭოში — ბზიფისხევის სახელწოდებით. 1955 წელს ბზიბტა ეწოდა.
სქოლიო
კატეგორია:ბზიფის თემის სოფლები
Lasioglossum fulviventre
სქოლიო
fulviventre
ლუი VII
250px|thumb|right|ლუი VII ლუი VII უმცროსი (Louis VII le Jeune; დ. 1120 — გ. 18 სექტემბერი, 1180, პარიზი) — საფრანგეთის მეფე 1137–1180 წლებში, კაპეტინგების დინასტიისა. ლუი VI-ის (1081–1137) და ადელაიდა მაურენელის (1100–1154) შვილი. განაგრძო მამის პოლიტიკა, მთავარ მრჩევლად აბატი სიუჟერი დაიტოვა. ემყარებოდა სამღვდელოებასა და ქალაქ-კომუნებს, რომელთაც ეხმარებოდა სენიორთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. მონაწილეობდა მეორე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში (1147–1149) 1152 წელს გაეყარა მეუღლეს, ალიენორ აკვიტანიელს, რომელზეც მაშინვე იქორწინა ანჟუს გრაფმა ჰენრი II პლანტაგენეტმა, რომლის მფლობელობაში მოექცა საფრანგეთის მნიშვნელოვანი ნაწილი. დაიწყო ბრძოლა საფრანგეთის ტერიტორიებისათვის პლანტაგენეტებსა და კაპეტინგებს შორის. ლუი VII ეხმარებოდა ინგლისის მეფის ყველა მოწინააღმდეგეს, უმხედრებდა მას შვილებს. 1179 წელს თანამმართველად გაიხადა თავისი ძე ფილიპე II ოგიუსტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 1120 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1180 კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
სულდა
სულდა — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, ჯავახეთის ზეგანზე, თემის ცენტრი: (სულდა, ბოზალი, დადეში, მიასნიკიანი). ზღვის დონიდან მდებარეობს 1900 მ-ზე, ახალქალაქიდან დაშორებულია 20 კმ-ით. სოფლის ტერიტორიაზე არის პემზისა და პერლიტის საბადო.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 726 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები
საადრეო თეთრი
საადრეო თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში ქართლიდან.
საადრეო თეთრი წარმოადგენს ადრე არსებულ, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
ალექსანდერ ზუპანი
ალექსანდერ ზუპანი (Alexander Supan; დ. 3 მარტი, 1847, ინიხენი — გ. 7 ივლისი, 1920, ბრესლაუ) — ავსტრიელი გეოგრაფი და მეტეოროლოგი. წარმოშობით სლოვენიელი. 1881 წლიდან ჩერნოვცის უნივერსიტეტის პროფესორია, 1884-1909 წლებში იყო გეოგრაფიული ჟურნალის „Petermann’s geographische Mitteilungen“-ის რედაქტორი. 1909-1916 წლებში გეოგრაფიის პროფესორი ბრესლაუში. მისი მთავარი შრომაა საუნივერსიტეტო კურსი „ფიზიკური გეოგრაფიის საფუძვლები“, რომელიც გამოიცა ლაიფციგში 1884 წელს. მისი სხვა შრომები მიეძღვნა ავსტრია-უნგრეთის გეოგრაფიას, დედამიწის მოსახლეობის მიმოხილვას, ევროპის სახელმწიფოების კოლონიების ტერიტორიულ განვითარებას.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიელი გეოგრაფები
აჭარისაღმართი
აჭარისაღმართი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახელას თემში. მდებარეობს შავშეთის ქედის სამხრეთი კალთის ძირას, მდინარე მაჭახელისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 300 მეტრზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 404 კაცი.
ღირსშესანიშნაობები
აჭარისაღმართის ღირსშესანიშნაობებიდან აღსანიშნავია: აჭარისაღმართის ჩანჩქერი.
სქოლიო
კატეგორია:ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფილიპ II ოგიუსტი
thumb|ფილიპ II ფილიპ II ოგიუსტი (Philippe II; დ. 21 აგვისტო, 1165, პარიზი — გ. 14 ივლისი, 1223, მანტი) — საფრანგეთის მეფე 1180-1223 წლებში. კაპეტინგების დინასტიის წარმომადგენელი. ლუი VII-სა და ადელ შამპანელის შვილი.
გააფართოვა სამეფო დომენი. 1189-1191 წლებში მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობის ერთ-ერთი წინამძოღლი იყო. 1202-1204 წლებში ჯონ უმიწაწყლოს წაართვა ნორმანდია, მენი, ანჟუ, პუატუს ნაწილი, შემდეგ ტურენი, 1206 წლის ხელშეკრულებით ჯონ უმიწაწყლომ უარი თქვა საფრანგეთში პლანტაგენეტთა სამფლობელოების უმეტეს ნაწილზე. ფილიპ II-ის წარმატებები დაგვირგვინდა 1214 წელს ინგლისთან ლაროშ-ო-მუანისა (ანჟუ) და ინგლისის მეფის მოკავშირეებთან ბუვინის (ფლანდრია) ბრძოლებში გამარჯვებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 21 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1165 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1223 კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
მიუფლინგის პროექცია
მიუფლინგის პროექცია (Müffling-Projektion) — ვალბეკისა და ბესელის რეფერენც-ელიფსოიდებზე დაფუძნებული და უმნიშვნელო დამახინჯების მქონე ტრაპეციისებრი მრავალწახნაგა კარტოგრაფიული პროექცია, რომელიც შეიმუშავა პრუსიელმა ფელდმარშალმა, გეოდეზისტმა ფრიდრიხ კარლ ფერდინანდ ფრაიჰერ ფონ მიუფლინგმა 1821 წელს, რომლის ხელმძღვანელობით გატარდა პრუსიის მთლიანი ტერიტორიის პირველი ეროვნული სამხედრო გეოდეზიური აგეგმვა.
მიუფლინგმა 1821 წლის 15 იანვარს გამოაქვეყნა ნაშრომი „სამეფო პრუსიის გენერალური შტაბის ტოპოგრაფიული სამუშაოს საფუძვლები“, სადაც მან 1:25 000 მასშტაბიანი რუკების შესადგენად, საფუძველი ჩაუყარა ეგრეთ წოდებულ „პრუსიულ მრავალწახნაგიან პროექციას“, რომელმაც აგრეთვე მიიღო სახელწოდება „მიუფლინგის პროექცია“, რომლის მიხედვით, დედამიწა დაყოფილია მერიდიანებისა და პარალელების ხაზით „სფეროიდულ ტრაპეციებზე“, ხოლო შემდეგ თითოეული ასეთი „ტრაპეცია“ დაპროექტებულია სიბრტყეზე, რომელიც დედამიწის ზედაპირს ეხება „ტრაპეციის“ ცენტრალურ წერტილში. მიღებული ტრაპეცია შეადგენს რუკის ცალკეულ ფურცელს. მაგალითად, 1:50 000 მასშტაბისთვის ასეთ პროექციას ექნება ზომები განედით 10′ და გრძედით 15′.
მიუფლინგის პროექციის არსი შემდეგშია: წარმოვიდგინოთ, რომ დედამიწის ზედაპირის სფეროიდი მერიდიანებისა და პარალელების გარკვეული ინტერვალებით დაყოფილია მცირე სფეროიდული ტრაპეციებით. შემდეგ, წარმოვიდგინოთ მრავალწახნაგა, რომლის კიდეები მხებია მათი ზოგიერთი საშუალო წერტილის ტრაპეციებთან ან მრავალწახნაგა, რომლის კიდეები გაივლის ტრაპეციის წვეროებს. პირველ შემთხვევაში მივიღებთ შემოხაზულ, ხოლო მეორე შემთხვევაში ჩახაზულ მრავალწახნაგებს. შემდგომი ამოცანა მდგომარეობს თითოეული დამოუკიდებელი ტრაპეციის დაპროექტებაში შესაბამისი მრავალწახნაგის წახნაგზე.
მიუფლინგის პროექციით დამახინჯება შეიძლება შეიქმნას მეტად მცირე და სიბრტყეზე გამოსახვისას საკმაოდ ვიწრო, მაგრამ რამდენადმე გრძელ ხაზზე (სარტყელი, ზონები), მაგალითად, ზღვრული ორი მერიდიანით ან ორი პარალელით. ტოპოგრაფიული აგეგმვისას მიუფლინგის პროექციის გამოყენება დიდი მოუხერხებლობით გამოირჩეოდა. ამ პროექციაში ტრაპეციის წვეროები განსაზღვრულია გეოგრაფიული კოორდინატებით და საყრდენი პუნქტების პლანშეტზე დატანისას ამ პუნქტების გეოგრაფიული კოორდინატების ცოდნაა საჭირო. ამგვარად, მიუფლინგის პროექციის გამოყენება იწვევს ასაგეგმ პლანშეტებზე დატანილი ყველა საყრდენი პუნქტის განედისა და გრძედის გამოთვლის აუცილებლობას. ყველა პუნქტის გეოგრაფიული კოორდინატები გამოითვლება სახელმწიფო ტრიანგულაციით. მრავალმხრივი გეოდეზიური, მათ შორის, პატარა კლასის ტრიგონომეტრიული ქსელების სამუშაოები სრულდება სხვადასხვა უწყებებისა და დაწესებულების მიერ. ამ სამუშაოების შესრულების შედეგად, იქმნება გეგმები, რომლებიც შემდგომ გამოიყენება სხვადასხვა საინჟინრო მიზნებში. ასეთი სამუშაოებისათვის გეოგრაფიული კოორდინატების სისტემა არის ნაკლებად მოსახერხებელი, განსაკუთრებით, გეგმების აგების შემთხვევაში. ამის გათვალისწინებით, საუწყებო ხასიათის გეოდეზიური სამუშაოების შედეგების დამუშავება ხორციელდებოდა ჩვეულებრივ, კოორდინატების სწორკუთხა სისტემაში. ეს გარემოება, თავის მხრივ, არ იძლეოდა მიუფლინგის პროექციაში ტოპოგრაფიული აგეგმვისას საუყებო ხასიათის სატრიანგულაციო საყრდენი პუნქტების გამოყენების შესაძლებლობას. დიდი მოუხერხებლობა წარმოიქმნება აგრეთვე მიუფლინგის პროექციაში შესრულებული ტოპოგრაფიული აგეგმვის პლანშეტების გამოყენებისას პრაქტიკული ხასიათის სხვადასხვა ამოცანის გადასაწყვეტად. სწორედ ამიტომ, 1928 წელს სსრკ-ში შემოიღეს ბესელის ელიფსოიდზე დაფუძნებული გაუს-კრიუგერის პროექცია, თუმცა საწყის ეტაპზე, იგი გამოიყენებოდა მხოლოდ 1:500 000-ზე მსხვილი მასშტაბის ტოპოგრაფიული რუკების შესადგენად, ხოლო 1939 წლიდან აღნიშნული პროექცია შემოიღეს 1:500 000 მასშტაბიანი რუკებისთვისაც.
მიუფლინგის პროექციას, თავის დროზე, განსაკუთრებით იყენებდნენ ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპის სახელმწიფოები. 1848 წელს რუსეთის იმპერიაში სამხედრო ტოპოგრაფების კორპუსთან არსებულმა სპეციალურმა კომისიამ მსხვილმასშტაბიანი რუსული ტოპოგრაფიული რუკებისთვის შემოიღო მრავალწახნაგა მიუფლინგის პროექცია, რომელშიც დედამიწის ზედაპირის გამოსახულება სრულდებოდა მერიდიანებისა და პარალელების ზღვრული რკალის ტრაპეციებით. 1920-იან წლებში მეტრულ მასშტაბებში გადაწყდა ახალი საბჭოთა ტოპოგრაფიული რუკების მათემატიკური საფუძველის საკითხი. ამ რუკებისთვის დატოვეს ადრე მიღებული მიუფლინგის პროექცია. იგი გათვლილი იყო 1:100 000 და უფრო მსხვილი მასშტაბის ტოპოგრაფიული რუკების შესადგენად და სსრკ-ში გამოიყენებოდა 1934–39 წლებამდე.
საერთოდ, მრავალწახნაგა პროექციებს აქვთ ერთი დიდი ნაკლი, კერძოდ, ფურცლები სიბრტყეზე ჩარჩოთი გარღვევის გარეშე ერთმანეთს არ ეწყობა. თუ მაგიდის სიბრტყეზე განვათავსებთ ოთხ ან ცხრა რუკის ფურცელს და შევეცდებით პარალელებითა და მერიდიანებით მათ დაკავშირებას, მაშინ აღმოჩნდება, რომ ეს ფურცლები არ შეერთდება. მათ შორის აუცილებლად წარმოიქმნება გარღვევა. საბჭოთა კავშირში, საქართველოს ტოპოგრაფიული რუკები იქმნებოდა მათ შორის, მიუფლინგის პროექციაშიც. ცნობილია სსრკ შსსკ სახელმწიფო აგეგმვისა და კარტოგრაფიის მთავარი სამმართველოს მიერ მიუფლინგის პროექციაში გამოცემული საქართველოს სსრ 1937 წლის 1:200 000 მასშტაბიანი რუკა, რომელიც დაფუძნებულია გაუს-კრიუგერის კოორდინატთა სისტემაზე. მისი პასუხისმგებელი რედაქტორია სერგი ცხაკაია.
სქოლიო
კატეგორია:კარტოგრაფიული პროექციები
სამგლე კლდე
სამგლე კლდე, პალეოლითური ხანის კარსტული მღვიმე ჭიათურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზოდის ტერიტორიაზე, მდინარე ჯრუჭულის კანიონისებური ხეობის მარჯვენა ნაპირზე, სამერცხლე კლდისა და ჯრუჭულის მღვიმეებს შორის.
მღვიმე შედგება ერთმანეთთან ვიწრო ყელით გადაბმული 2 დარბაზისაგან. უკანა მაღალგუმბათოვანი და ბნელია. დარბაზის სიგრძეა 20 მ, სიგანე 13 მ, სიმაღლე — 6 მ. წინა დარბაზი ნათელია, მისი სიგრძე II დარბაზში გასასვლელამდე არის 19 მ, სიგანე ფასადის გასწვრივ —  35 მ, სიმაღლე ახლანდელი იატაკიდან 2,5 მ. ძეგლი აღმოაჩინეს 1962 წელს, გათხარეს 1963-67 წლებში (ხელმძრვანელი დ. თუშაბრამიშვილი). მღვიმეში ფიქსირებულია 2 მ სისქის 6 კულტურული ფენა. სამგლე კლდის ქვედა ფენა შუა პალეოლითის ხანისაა. აღმოჩენილია დისკოიდური ცალმხრივი, ერთფუძიანი და ლევალუაზური ნუკლეუსები, ანატკეცლამელები და სხვა. აღსანიშნავია მომწვანო ფერის რიყის ქვისაგან დამზადებული ჩოპერი, კაჟის მცირე ზომის ბიფასი, სახოკები, ლევალუაზური და მუსტიეური წვეტანები და სხვა. ფაუნა მდიდარი ჩანს. აღმოჩენილია მღვიმის დათვის (80%), ბიზონის, შვლის, კეთილშობილი ირმისა და ჯიხვის ძვლები. საინტერესოა გიგანტური ირმის ოსტეოლოგიური ნაშთების აღმოჩენა, რაც მეტად იშვიათია. მღვიმე ნეანდერტალური ადამიანის დროებით ნასახლარს წარმოადგენდა. მასალა შუა მუსტიეს ხანას განეკუთვნება.
სამგლე კლდეში გათხრილ ზედა კულტურულ ფენაში აღმოჩენილია პრიზმული ნუკლეუსები, სხვადასხვა სახის ფირფიტა, საფხეკები, ზურგდაბლაგული დანები და სხვა. ფენა პალეოლითის ბოლო პერიოდით თარიღდება. არქეოლოგიური მასალა დაცულია აკადემიკოს ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის მღვიმეები კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
პერუ
პერუ (Perú; Perú; აიმარ. Piruw; ოფიციალურად პერუს რესპუბლიკა (República del Perú) — სახელმწიფო სამხრეთ ამერიკის დასავლეთ ნაწილში, წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ეკვადორი და კოლუმბია, აღმოსავლეთით — ბრაზილია, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ბოლივია, სამხრეთით — ჩილე. ქვეყნის ფართობი შეადგენს 1 285 220 კმ²-ს.
პერუს ტერიტორიაზე არაერთი ამერიკული ცივილიზაცია ყვაოდა, მათ შორისაა ნორტე-ჩიკოს კულტურა — ერთ-ერთი ყველაზე ძველი კულტურაა მსოფლიოში. პერუს ტერიტორიაზე კოლუმბამდელ ამერიკაში უმნიშვნელოვანეს რომლის ასრულებდა ინკების იმპერია. ინკებმა უდიდესი კულუტურლი და პოლიტიკური ცვლილებები მოახდინეს არა მარტო პერუში, არამდე მთელს სამხრეთ ამერიკაში. XVI საუკუნეში ესპანეთის იმპერიამ მოახერხა ინკების იმპერიის დაპყრობა, პერუში შეიქმნა პერუს ვიცე-სამეფო, რომელიც ესპანეთის რიგითი კოლონია იყო. 1821 წელს პერუმ დამოუკიდებლობისათვის ომში მოახერხა დამოუკიდებლობის მოპოვება. ამის შემდეგ ქვეყანამ გადაიტანა არეულობის წლები, ფისკალური კრიზისები, თუმცა იყო სტაბილურობისა და ეკონომიკური ზრდის წლებიც.
თანამედროვე პერუ წარმომადგენლობითი დემოკრატიის ქვეყანაა, მისი ტერიტორია იყოფა 25 რეგიონად. პერუს გეოგრაფია ძალიან მრავალფეროვანია, ქვეყნის ტერიტორიის დასავლეთი ნაწილი უკავია ანდების მთათა სისტემას, ხოლო ქვეყნის ჩრდილოეთი ნაწილი მოიცავს მდინარე ამაზონის ხეობას. ქვეყანას ადამიანის განვითარების ინდექსის საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელი გააჩნია, სიღარიბის დონე კი 31 პროცენტს შეადგენს. ძირითად ეკონომიკურ აქტივობებს წარმოადგენს სოფლის მეურნეობა, მეთევზეობა, სამთო მოპოვება, მანუფაქტურული მრეწველობა (ძირითადად ტექსტილი).
პერუს მოსახლეობა დაახლოებით 30,4 მილიონ ადამიანს შეადგენს, რომლის მნიშვნელოვან ნაწილს ინდიელები, ევროპელები, აფრიკელები და აზიელები შეადგენენ. მოსახლეობის დიდი ნაწილი საუბრობს ესპნაურ ენაზე, თუმცა ასევე დიდი ნაწილი საუბრობს კეჩუასა და სხვა ადგილობრივ ენებზე. კულტურული ტრადიციების ასეთი ნაერთის წყალობით, პერუ გამოირჩევა უნიკალური და განსხვავებული კულტურით, ხელოვნებით, ტრადიციებით, მუსიკითა და ლიტერატურით.
ეტიმოლოგია
სიტყვა პერუ მომდინარეობს ბირუდან, ადგილობრივი მმართველის სახელიდან, რომელიც სან-მიგელის უბის მახლობლად, პანამის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა XVI საუკუნის ადრეულ წლებში. როდესაც მის სამფლობელოს 1522 წელს ესპანელი მკვლევრები ეწვივნენ, ისინი იმ დროისათვის ევროპელთათვის ცნობილ ახალი სამყაროს უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში იმყოფებოდნენ. როდესაც ფრანსისკო პისარო უფრო სამხრეთ რეგიონებს იკვლევდა, მათ ბირუს ან პერუს სახელით აღნიშნავდა.
ესპანეთის სამეფომ სახელს ლეგალური სტატუსი 1529 წელს მისცა ტოლედოს კაპიტულაციის დოკუმენტით, ახლად აღოჩენილი ინკების იმპერია გამოაცხადა პერუს პროვინციად. ესპანური მმართველობის დროს, ქვეყანამ მიიღო სახელწოდება „პერუს ვიცე–სამეფო“, რომელიც პერუს დამოუკიდებლობისთვის ომის შემდეგ „პერუს“ რესპუბლიკით შეიცვალა.
ისტორია
პერუს ტერიტორიაზე უძველესი ცივილიზაციები განვითარდა დაახ. 6000 ძვ.წ. წყნარი ოკეანის სანაპირო რეგიონებში — ჩილკაში, პარაკასში და კალეხონ-დე-ჰუალას მაღალმთიან რაიონში. შემდგომი 3 000 წლის განმავლობაში ადგილობრივი მოსახლეობა მომთაბარე ცხოვრებიდან მიწათმოქმედებაზე გადავიდა, რაც დადასტურდა ხისკაირუმოკოს, კოტოშის და უაკა-პრიეტას არქეოლოგიური გათხრებისას. ამ პერიოდიდან ფართოდ ვრცელდება სიმინდისა და ბამბის კულტურები. მოსახლეობამ დაიწყო ცხოველების - მათ შორის ალპაკას და ზღვის გოჭის მოშინაურება. გავრცელდა ქსოვილების და თიხის ჭურჭლის წარმოებაც.
დაახ. ძვ. წ. 3000 წლისთვის ვითარდება მონათესავე ნორტე-ჩიკოს ცივილიზაცია, ხოლო 900 ძვ.წ. — ჩავინის კულტურა. ამ ცივილიზაციებს უკავშირდება უძველესი მონუმენტური ტაძრების მშენებლობა სამხრეთ ამერიკის ტერიტორიაზე. thumb|250px|[[მაჩუ-პიქჩუ, ინკების დაკარგული ქალაქი]] პერუს სამხრეთ სანაპიროზე დაახ. 300 ძვ. წ. აღმოცენდა პარაკასის კულტურა. ადგილობრივმა მოსახლეობამ ამ პერიოდიდან დაიწყო ვიკუნიას ბეწვის ქსოვილს ფართო გამოყენება.
მოჩეს და ნასკას კულტურების აყვავების ხანა იყო 100 ძვ.წ. - 700 ახ. წწ. მოჩეს კულტურის დროს მნიშვნელოვნად დაიხვეწა მეტალის დამუშავება და სამეთუნეო წარმოება. ნასკას კულტურა გამოირჩეოდა ქსოვილების განვითარებული წარმოებით. განსაკუთრებით ცნობილია ნასკას ხაზები, რაც მსოფლიო მეცნიერებისთვის დღემდე გამოცანას წარმოადგენს.
სანაპირო კულტურები ელ-ნინიოს წყალდიდობების და გვალვების შედეგად თანდათანობით დაკნინდა. შემდგომ პერიოდში ანდებში განვითარდა უარისა და ტიუანაკოს კულტურები, რომლებიც მოგვიანებით შეცვალა მძლავრმა ქალაქ-სახელმწიფოებმა ჩანკაიმ, სიპანმა და კახამარკამ. ამავე ტერიტორიაზე მოგვიანებით წარმოიშვა და განვითარდა ჩიმორისა და ჩაჩაპოიას იმპერიები, სადაც მაღალ დონეზე განვითარდა მიწათმოქმედება, ოქრომჭედლობა, მეთუნეობა, მეტალურგია და ტექსტილური წარმოება. დაახ. 700 ახ. წ. განვითარდა სოციალური ორგანიზების სისტემა, რამაც დასაბამი მისცა ინკების ცივილიზაციას.
დამოუკიდებლობა ესპანეთისაგან მიიღო 1824 წელს. ჰქონდა სასაზღვრო დავები ბოლივიასთან (1902), კოლუმბიასთან (1927), ეკვადორთან (1942 და 1981). 1948 წლიდან, პერუში ერთმანეთს ენაცვლებოდა სამოქალაქო და სამხედრო ხელისუფლება. 1990 წელს, იაპონური წარმოშობის ალბერტო ფუხიმორი აირჩიეს პრეზიდენტად, რომელმაც სამხედროების დახმარებით შეაჩერა მთავრობის მუშაობა და დაითხოვა მთავარ მოსამართლეთა დიდი ნაწილი. 2001 წელს მას ქვეყნიდან გაქცევა მოუხდა.
გეოგრაფია
მინი|250პქ ბუნებრივი პირობების თავისებურებათა მიხედვით, პერუში გამოიყოფა: დასავლეთით – სანაპირო ზოლი ანუ კოსტა, ცენტრში მთიანი, უმთავრესად სტეპური მხარე ანუ სიერა და აღმოსავლეთით ნოტიო-ტყიანი, მთისწინეთისა და ვაკეთა მხარე – სელვა. კოსტას უჭირავს ქვეყნის ტერიტორიის 12,5%; სიერას – პერუს ანდების სისტემას, რომელიც წყნარი ოკეანის პარალელურადაა გადაჭიმული, – 30,2%. აქ გამოიყოფა დასავლეთ კორდილიერა (უმაღლესი მწვერვალი მთა უასკარანი 6768 მ), ცენტრალური კორდილიერა და აღმოსავლეთ კორდილიერა. დასავლეთ კორდილიერას აღმოსავლეთით ეკვრის მთათაშუა პლატოები და ზეგნები (სიმაღლე 3000 -4000 მ), რომელთა სამხრეთით მდებარეობს ვრცელი, დახშული ზეგანი პუნა. სელვას უჭირავს პერუს ტერიტორიის 1/2-ზე მეტი.
პერუს საერთო ფართობი 1.286.216 კვ.კმ-ია, საიდანაც 1,280,085 კმ² უკავია ხმელეთს, ხოლო 5,129 კმ² - წყალს.
ქვეყნის უმაღლესი მწვერვალია უასკარანი (Huascaran) 6768 მ.
კლიმატი
thumb|right|250px|[[ტიტიკაკას ტბა პერუში.]] thumb|right|250px|მთები [[ანდები|ანდებში.]] პერუს, ეკვატორის მახლობლად მდებარე სხვა ქვეყნებისგან განსახვავებით, არ აქვს მკვეთრად გამოხატული ტროპიკული კლიმატი. ანდების გავლენით, ქვეყნის სხვადასხვა ადგილას შეიმჩნევა კლიმატის მნიშვნელოვანი განსხვავებულობა. კოსტაში კლიმატი ზომიერია, საშუალო თვიური ტემპერატურა 15–25 გრადუსი. რეგიონი მაღალი ტენიანობით გამოირჩევა. სიერაში სუბეკვატორული ჰავაა (ნალექები 1000მმ წელიწადში) ეს რეგიონი გამოირჩევა კოკისპირული წვიმებით, განსაკუთრებით ზაფხულში. სიმაღლის მატებასთან ერთად, ანდებში ტენიანობა და ტემპერატურა საგრძნობლად იკლებს. ანდების აღმოსავლეთ კალთებზე და სელვაში ეკვატორული, მუდმივნოტიო ჰავაა. ტემპერატურა ბარში მთელი წლის განმავლობაში 24-27 გრადუსია, ნალექები – 3000 მმ.
ჰიდროლოგია
პერუს მდინარეთა უმეტესი ნაწილი სათავეს იღებს ანდებში და მიეკუთვნება ამაზონის სისტემას. აქ მიედინება პერუს უგრძესი მდინარეები, მარანიონი და უკაიალი, რომელთა შეერთების შედეგად წარმოიქმნება მსოფლიოს ყველაზე წყალუხვი მდინარე ამაზონი. ასევე მნიშვნელოვანი მდინარეებია: პუტუმაიო, ჟავარი, უალიაგა, ურუბამბა, მანტარო. მიიჩნევა, რომ ქვეყნის ყველაზე მნიშვნელოვანი მდინარეა რიო-რიმაკი, ვინაიდან ის ამარაგებს წყლითა და ელექტროენერგიით დედაქალაქ ლიმასა და მის შემოგარენს. პერუს და მთლიანად სამხრეთ ამერიკის უდიდესი ტბაა ტიტიკაკა, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთით. ეს ტბა ბევრი რამითაა გამორჩეული და უნიკალური, იგი მსოფლიოში ზღვის დონიდან ყველაზე მაღლა მდებარე ტბაა (3 812 მ). ტიტიკაკას ტბას პერუ ბოლივიასთან იყოფს. სხვა მნიშვნელოვანი ტბა ქვეყანაში არაა.
ფლორა და ფაუნა
უაღრესად ცვალებადი კლიმატისა და რელიეფის მრავალფეროვანების წყალობით, პერუს ფლორა და ფაუნა ძალიან მრავალფეროვანია. მსოფლიოში არსებული ფლორით და ფაუნით უნიკალური 117 ბუნებრივი ზონიდან, 84 პერუში მდებარეობს. აქ შეხვდებით 5872 ენდემურ სახეობას, რომელთა შორის 118 სახეობა ფრინველისაა, 113 რეპტილიის და ა.შ. პერუს ბინადარი ცხოველებიდან აღსანიშნავია იაგუარი, ლამა, პუმა, მელა, მაიმუნი, ჭიანჭველაჭამია, ტაპირი, პეკარი, ზარმაცასებრნი. ანდების დასავლეთ კალთებზე მეჩხერი ბუჩქნარები და კაქტუსებია, აღმოსავლეთ კალთებზე კი მარადმწვანე ტყეები. ტროპიკული ტყის მასივის ფართობით, პერუ მთელ მსოფლიოში მხოლოდ ბრაზილიას, კონგოს და ინდონეზიას ჩამორჩება.
სახელმწიფო
ამჟამად პერუ საპრეზიდენტო რესპუბლიკაა. ქვეყანაში მოქმედებს 1993 წელს მიღებული კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც ქვეყნის მეთაურია პრეზიდენტი, რომელსაც ირჩევს მოსახლეობა პირდაპირი არჩევნების გზით. 2011 წლის 28 ივლისიდან პერუს პრეზიდენტია ოლიანტა უმალა. საკანონმდებლო ხელისუფლებას ახორციელებს ეროვნული კონგრესი, რომელიც შედგება 120 წევრისაგან.
დემოგრაფია
thumb|250px|right|მოსახლეობის რუკა რეგიონების მიხედვით (2007 წ.)
პერუს მოსახლეობა შეადგენს 29 მილიონს (2009 წლის მონაცემებით), ამ მხრივ ის მსოფლიოში 41-ე ადგილზეა. სიმჭიდროვე – 22 ადამიანი კვადრატულ კილომეტრზე, ამ მხრივ პერუ ბევრად ჩამორჩება ლათინური ამერიკის სხვა ქვეყნებს. პერუს მოსახლეობა საკმაოდ მრავალფეროვანია, მოსახლეობის ნახევარს შეადგენენ ესპანურენოვანი პერუელები, დანარჩენს უმთავრესად ინდიელები (ძირითადად კეჩუას და აიმარას ხალხები) და მეტისები. 2 მილიონამდე პერუელი საზღვარგარეთ ცხოვრობს, ძირითადად ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კანადასა და ესპანეთში. ურბანიზაციის დონე შეადგენს 71%-ს (2007) ქვეყნის დედაქალაქია ლიმა 7,97 მილიონი მცხოვრებით (2007). სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: არეკიპა (749 291), ტრუხილიო (682 834), ჩიკლაიო (524 442), კალაო (480 ათასი, 2007)
პერუს მოსახლეობის 89% კათოლიკეა. კეჩუასა და აიმარას ხალხებში ქრისტიანობას ერწყმის ძველი რწმენები (მზის კულტი და ა.შ.)
ენა
1993 წლის კონსტიტუციით, პერუს ოფიციალური ენაა ესპანური, რომელიც მოსახლეობის 84%-თვის მშობლიური ენაა. ასევე განსაკუთრებული სტატუსი აქვთ ენებს – კეჩუასა და აიმარას, სხვა ინდიელების ენებთან ერთად, ოღონდ მხოლოდ იმ რეგიონებში, სადაც მასზე მოლაპარაკე ხალხი ცხოვრობს.
ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მოწყობა
2002 წელს მიღებული კანონის საფუძველზე, პერუ დაყოფილია 25 რეგიონად და განსაკუთრებული სტატუსის მქონე ლიმას რეგიონად, რომელშიც შედის დედაქალაქი ლიმა და მისი შემოგარენი. ლიმა ქვეყნის პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრია. რეგიონებს მართავენ რეგიონის პრეზიდენტები და რეგიონული საბჭოები. რეგიონის პრეზიდენტებს, ისევე როგორც ქვეყნის პრეზიდენტს, ირჩევს მოსახლეობა 4 წლის ვადით.
რეგიონები:
პროვინცია:
ტრანსპორტი
პერუში განვითარებულია ტრანსპორტის თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი სახეობა. ჯამში 80 000 კილომეტრის სიგრძის გზები თითქმის მთელი პერუს ტერიტორიას სერავენ. პერუს უკიდურესი ჩრდილოეთიდან უკიდურეს სამხრეთამდე გაყვანილია 2700 კილომეტრის სიგრძის გზა, რომელსაც „პანამერიკულ ტრასას“ ეძახიან. წყალუხვი მდინარეების წყალობით, საკმაოდ კარგადაა განვითარებული საწყალოსნო ტრანსპორტიც, მაგალითად პერუს ჩრდილოეთით მდებარე სამდინარო პორტი პაიტა დაკავშირებულია ბრაზილიის სამდინარო პორტ მანაუსთან. პერუში 210 აეროპორტია, რომელთაგან უმრავლესობა ძალიან მცირე ზომის და მხოლოდ შიდა მოხმარებისაა. უდიდესი აეროპორტია ლიმას ხორხე ჩავესის საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე თანამედროვეა მთელს კონტინენტზე. მნიშვნელოვანი აეროპორტებია ასევე ქალაქებში – ტრუხილიოსა და არეკიპაში.
ვალუტა
ქვეყნის ეროვნული ვალუტაა პერუს ახალი სოლი (PEN). 1 აშშ დოლარი – 3,40 ახალი სოლი. მთლიანი შიდა პროდუქტი შეადგენს 207, 9 მლრდ აშშ დოლარს (2007) 51-ე მსოფლიოში, შემოსავალი ერთ სულ მოსახლეზე 7,4 აშშ დოლარი (2007) 79-ე მსოფლიოში.
ტურიზმი
თანამედროვე პერუს ტერიტორია უძველესი დროიდან დასახლებული იყო ინდიელი ტომებით, XV საუკუნეში, პერუს ტერიტორიაზე ყვაოდა ინკების ცივილიზაცია, მათ ჰქონდათ განვითარების საკმაოდ მაღალ დონეზე მყოფი კასტური სახელმწიფო ტაუანტინსუიუ, რომელსაც შემდეგ ესპანელმა კოლონიზატორებმა მოუღეს ბოლო. ინდიელთა ცივილიზაციის გრანდიოზული ნაშთები, რომლებსაც განცვიფრებაში მოყავს მთელი მსოფლიო და პერუს თვალწარმტაცი და მდიდარი ბუნება განაპირობებს ქვეყანაში ტურისტების მოძალებას მთელი მსოფლიოდან. პერუში შეგვიძლია ვნახოთ მაჩუ-პიკჩუ – ინკების საოცარი ქალაქის ნანგრევები, ნასკას უდაბნო თავის უცნაური, გიგანტური ნახატებით, ქალაქი კუსკო – ინკების ძველი დედაქალაქი, პუნოს ულამაზესი რეგიონი, სადაც მდებარეობს ტიტიკაკას ტბა.
მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის მონაცემებით, ბოლო წლებში პერუში ჩასული საერთაშორისო ტურისტთა რაოდენობა: (1000)
2006 წ – 1,570, 2007 წ – 1,723, 2008 წ – 1,991. პერუს წილი ამერიკის ტურისტულ რეგიონში შემოსავლების მხრივ 2008 წელს შეადგენდა 1,1%-ს
ტურიზმის საქმეებს პერუში განაგებს პერუს ტურიზმის სამინისტრო. 1975 წლიდან ქვეყანა არის ასევე მსოფლიოს ტურიზმის ორგანიზაციის წევრი.
სქოლიო
კატეგორია:პერუ კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები კატეგორია:ესპანურენოვანი ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
გიუნთერ უეკერი
მინი|გიუნთერ უეკერი გიუნთერ უეკერი (Günther Uecker; დ. 13 მარტი, 1930, ვენდორფი, მეკლენბურგი) — გერმანელი მოქანდაკე, ოპ-არტისტი.
ბიოგრაფია
[[Image:Günther Uecker by Lothar Wolleh.jpg|მინი|220[პქ|მარცხნივ|გიუნთერ უეკერის პორტრეტი [[ლოთარ უოლეჰი]]ს მიერ]] დაიბადა დასავლეთ გერმანიაში 1930 წელს. ხელოვნებაში განათლება 1949 წელს დაიწყო ვისმარში. შემდეგ ბერლინ-ვაიენზიში გადადის, ხოლო 1955 წელს კი დიუსელდორფში, სადაც ოტო პანკოკთან სწავლობდა დიუსელდორფის ხელოვნების აკადემიაში. 1956 წელს დაიწყო მის ნამუშევრებში ლურსმნების გამოყენება. ჯგუფი ზეროს ჰაინც მაკთან და ოტო პიენთან 1960 წელს ხვდება. ისინი გერმანული ინფორმელის საწინააღმდეგოდ ხელოვნების ახალ დასაწყისს ქადაგებდნენ. უეკერი ამ პერიოდში დაკავებულია სინათლის ექსპერიმენტებით, სწავლობს იპტიკურ ფენომენს.
უეკერი, მაკი და პიენი ერთობლივად იწყებენ მუშაობას შტედელიიკის მუზეუმში ამსტერდამში 1962 წელს და პარიზის ნატიფი ხელოვნების სასახლეში „Salon de Lumière“ დაამონტაჯეს. ამას მოყჰვა სხვა „სინათლის სალონები“ კრეფელდსა და ფრანკფურტში. 1966 წელიდან, მას შემდეგ რაც ჯგუფი „ზერო“ დაიშალა და ბოლო ერთობლივი გამოფენა დაიხურა, უეკერი სულ უფრო ხშირად იწყებს ლურსმნების გამოყენებას როგორც გამოხატვის შემოქმედებით მედიუმს — მასალა, რომელიც დღემდე მისი შემოქმედების ქვაკუთხედს წარმოადგენს.
შუქი და ელექტრობა რჩება მთავარ თემად მის შემოქმედებაში, რასაც ემატაბა ბუნებრივი მასალა — ქვიშა, წყალი — მის ინსტალაციებში, რამაც შედეგად სხვადასხვა ელემენტებთან სინათლის, სივრცის, მოძრაობისა და დროის ურთიერთქმედება ასახა
უეკერის შემოქმედების მწვერვალი მის მიერ 2000 წელს ბერლინში რაიხსტაგის შენობაში სამლოცველო ოთახის დიზაინია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოპ-არტი კატეგორია:გერმანელი მოქანდაკეები კატეგორია:გერმანელი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 1930 კატეგორია:დაბადებული 13 მარტი
სიონის თეთრი
სიონის თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში ქართლიდან.
სიონის თეთრი წარმოადგენს ადრე არსებულ, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
სსრკ-ის დროშა
საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის სახელმწიფო დროშა — სსრკ-ის ოფიციალური სიმბოლო, სახელმწიფო გერბთან და ჰიმნთან ერთად.
წარმოადგენს წითელ, 1:2 პროპორციის, სწორკუთხა ტილოს ზედა კუთხეში (ბუნისკენ) ოქროსფერი ნამგალი-ურო-ვარსკვლავის კოპოზიციით.
კატეგორია:სსრკ სახელმწიფო სიმბოლიკა
Tritonoturris paucicostata
Tritonoturris paucicostata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ქციის თეთრი
ქციის თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში ქართლიდან.
ქციის თეთრი წარმოადგენს ადრე არსებულ, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
შიმქენთი
შიმქენთი ასევე ჩიმქენთი (Чимкент) 1993-წლამდე — ყაზახეთის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული რეგიონის სამხრეთ ყაზახეთის ოლქის ცენტრალური ქალაქი. ის ალმათისა და ასტანას შემდეგ ყველაზე დიდი ქალაქია ყაზახეთში. მისი მოსახლეობა შეადგენს 629 600 (2011) ადამიანს. იგი არის თურქმენეთ-სიბირის სარკინიგზო ხაზის მსხვილი საკვანძო პუნქტი, ასევე ქალაქში განთავსებულია შიმქენთის საერთაშორისო აეროპორტი. შიმქენთი მდებარეობს 690 კილომეტრში ალმათიდან დასავლეთით და უზბეკეთის დედაქალაქ ტაშკენტიდან ჩრდილოეთით 120 კილომეტრში.
ეთნიკური შემადგენლობა
2020 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები:
ცრუმანჭკვალა
ცრუმანჭკვალა (Hypholoma lateritium, ადრე — ) — ჰიფოლომას გვარის სოკო სტროფარიასებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას, სამხრეთ, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ამერიკას.
ერთი წყარო მას სჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, მეორე წყარო — შხამიანად, მესამე წყარო კი — არასაჭმელ სოკოდ. იზრდება დიდ ჯგუფებად გამხმარ და დამპალ ფოთლოვან ხეებზე (იშვიათად წიწვივან ხეებზე) და ძირნაყარ ტოტებზე.
სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1774 წელს როგორც Agaricus lateritius. მიმდინარე ბინომიანლური სახელწოდება მიანიჭა პაულ კუმერმა 1871 წელს.
აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 2—7,5(10) სმ, ნორჩობაში კონუსური ან ზარისებრი, შემდეგ ამოზნექილი, ბრტყლად ამოზნექილი ან თითქმის ბრტყელი. იშვიათად ბორცვაკით ცენტრში, გლუვი, ჩაზრდილბიჭკოვანი. ზედაპირი ზოგჯერ დაფარულია თეთრი ფიფქებით. აგურისფერ-წითელ-ყავისფერი, ყვითელ-ყავისფრამდე. კიდეებთან ყვითელ-ნარინჯისფერი ან მკრთალ-ყვითელი, ზოგჯერ მთლიანად თეთრი ფერის.
ფეხის სიგრძე — 3-10(12) სმ, სისქე — 1,2-1,5 სმ, სწორი, ხშირად ძირში შევიწროებული, ასაკთან ერთად ფუყე, ზედა ნაწილი ღია-ყვითელი, ქვედა ნაწილი — მოყავისფრო და წითელ-ყავისფერი. ზედაპირი ბოჭკოვანი, ზედა მხარეს შეიმჩნევა საყელოსმაგვარი ზონა.
რბილობი — ტალახისფერ-ყვითელი ან ყვითელ-ყავისფერი, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ნორჩობაში ახასიათებს მომწარო გემო, სიმწიფეში კიდევ უფრო მწარდება.
სპორები — 6-7,5×1,4-4,5 მკმ, მოგრძო-ელიფსისებრი. ბაზიდიუმი — ოთხსპორიანი, ცილინდრული, 15-24×4-7 მკმ.
კვებითი ღირებულება
ერთი წყარო მას შხამიან სოკოდ მიიჩნევს, რომელიც იწვევს კუჭ-ნაწლავის მომნელებელი სისტემის მოშლას. მეორე წყარო საკვებ სოკოდ თვლის, რომელიც საგულდაგულოდ მომზადებას საჭიროებს, ხოლო მესამე წყარო კი — არასაჭმელ სოკოდ, მწარე გემოს გამო. ცრუმანჭკვალა პოპულარულია აშშ-სა და იაპონიაში.
ცრუმანჭკვალა მეტად წააგავს რამდენიმე მომაკვდინებლად შხამიან სახეობას, ამიტომაც გამოუცდელი მესოკოვეებისათვის მისი შეგროვება რეკომენდირებული არაა.
ხალხურ მედიცინაში გამოიყენება რევმატული დაავადებების სამკურნალოდ, თუმცა აღნიშნული ფაქტი მეცნიერულად დადასტურებული არაა.
ეკოლოგია და გავრცელება
ფართოდ გავრცელებული სახეობაა. გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას (მათ შორის კანარის კუნძულებს), აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ჩრდილოეთ, ცენტრალურ (მექსიკა) და სამხრეთ ამერიკას (ვენესუელა, ტრინიდადი).
საპროტროფია. იზრდება დიდ ჯგუფებად გამხმარ და დამპალ ფოთლოვან ხეებზე (იშვიათად წიწვივან ხეებზე) და ძირნაყარ ტოტებზე, აგრეთვე ტყისა და გზის პირებზე, პარკებსა და ბაღებში.
სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.
სქოლიო
კატეგორია:არასაჭმელი სოკოები კატეგორია:ჰიფოლომა
ბრიუსელის მეტროპოლიტენი
ბრიუსელის მეტროპოლიტენი — მეტროპოლიტენის ხაზთა სისტემა ბრიუსელში; ბელგია. ქვეყანაში ერთად-ერთი მეტროპოლიტენია, რამდენადაც შარლერუას მსუბუქი მეტრო უფრო ჩქაროსნული ტრამვაის სისტემაა, ვიდრე მეტროსი, იგივე ითქმის ანტვერპენის პრე-მეტროზე, რომელიც მიწისქვეშა ტრამვაის წარმოადგენს. მეტროს ექსპლუატაციას კომპანია STIB/MIVB ეწევა.
ბრიუსელში მეტროქსელი 1965 წლის 20 სექტემბერს გაიხსნა და ოთხი ხაზისგან შედგება: M1,M2,M5 და M6. მეტროპოლიტენი 69 სადგურს მოითვლის, რომელთა შორის საშუალო მანძილი 650 მეტრია.
ისტორია
პირველი ხაზი 1965-69 წლებში გაიხსნა. 1970 წელს მეორე ხაზი შევიდა ექსპლუატაციაში. thumb|left|ბრიუსელის მეტროსადგური
იხილეთ აგრეთვე
მეტროპოლიტენი კატეგორია:მეტროპოლიტენი კატეგორია:ტრანსპორტი ბელგიაში
ბაღნარი
ბაღნარი (Хышәҳа [ხჷშჿჰა]; ყოფ. ხრისტოფოროვო — გადაერქვა 1944 წლის 15 იანვარს .) —  სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში, მდინარეების სანდრიფშის და ჟეოფსის (მდინარე ხაშუფსის სათავეები) შესართავთან ახლოს. თემის ცენტრი (სოფლები: აჩმარდა, ველი, კლდეკარი, მენდელეევო). ზღვის დონიდან 230 მ, გაგრიდან 33 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
ისტორია
ვ. კვარჭიას ცნობით, XIX საუკუნის 30-იან წლებში იხსენიება როგორც ხისხორიფშ. აფხაზთა მუჰაჯირობის შემდეგ, 70-იან წლებში, ეს მიწები მემამულე ხრისტოფოროვს ებოძა და ხრისტოფოროვო ეწოდა. 1944 წელს გადაერქვა სახელი და ბაღნარი დაერქვა. 1992-1993 წწ. ომის შემდეგ აფხაზებმა ხიშვჰარიფშ//ხიშვჰა (Хышəҳарыҧшь, Хышəҳа) დაარქვეს.
დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 320 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ბაღნარის თემის სოფლები
Lasioglossum fulvofasciae
Lasioglossum fulvofasciae — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1965 წელს.
სქოლიო
fulvofasciae
ინდის ცივილიზაცია
thumbnail|right|ცივილიზაციის გავრცელების არეალი. ინდის ან ჰარაპის ცივილიზაცია — კაცობრიობის ერთ-ერთი უძველესი ცივილიზაცია, ძველეგვიპტურსა და შუმერულ ცივილიზაციებთან ერთად. ამ სამიდან იკავებდა ყველაზე დიდ ფართს. ვითარდებოდა ინდის ხეობაში არიელების მოსვლამდე, ძვ. წ. III ათასწლეულში. ცივილიზაციის ძირითადი ცენტრები — ჰარაპა, ლოთჰალა და მოჰენჯო-დარო.
წინარეისტორია
ძვ. წ. VII ათასწლეულში ინდის ხეობაში და სარასვატში ვითარდება წინამიწათმოქმედი კულტურა, რომელსაც ეძახიან მეგარის კულტურას. ამ დროს ადამიანმა აღმოაჩინა ეფექტიანი საშუალებები ეფექტიანად მიეღო საკვები რესურსები. სწორედ ამან შესაძლებელი გახადა ადამიანის განვითარებაში სხვა დონეზე გადასვლა. ამ დონეს კულტურულ-ისტორიული კომპლექსი ეწოდა.
ცივილიზაცია
thumbnail|100px|ქურუმის სტატუეტი [[მოჰენჯო-დაროში]] მოჰენჯო-დაროში და სხვა ტერიტორიში აღმოჩენილია ირიგაციული მიწამოქმედების საწყისები. ასევე მოჰენჯო-დაროში აღმოჩენილია ყველაზე ცნობილი საპირფარეშო და კანალიზაცია. ინდის ხეობის დამწერლობა დღესაც გაუშიფრავია, ამიტომაც მმართველების სახელები და მმართველობის ფორმა უცნობია.
დაისი
ინდის ცივილიზაციის დაისი მოხდა ძვ. წ. XVIII–XVII საუკუნეებში. ამ დროს დრავიდური მოსახლეობა გადადის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და კარგავს განვითარების დონე. სავარაუდოდ, ცივილიზაციას ბოლო დარტყმა მიაყენეს არიელებმა, რომლებიც ინდის ხეობაში შეიჭრნენ, ეს შეტევა აღწერილია „რიგვედაშიც“. thumbnail|265px|[[მოჰენჯო-დაროს ნაქალაქევი.]] პირველი ცნობები პრეარიული ცივილიზაციის არსებობის შესახებ XIX საუკუნეში გამოაქვეყნა ალექსანდრე კანინგემმა. საბოლოოდ ამ ცივილიზაციის არსებობა დატკიცდა 1921-1922 წლებში ჯონ მარშალის ექსპედიციის მიერ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინდოეთის ისტორია კატეგორია:არქეოლოგიური კვლევები კატეგორია:ცივილიზაციები
ლუი VIII
მინი|ლუი VIII ლუი VIII (Louis VIII le Lion; დ.5 სექტემბერი, 1187, პარიზი — გ. 8 ნოემბერი, 1226, მონტპენსიერი) — საფრანგეთის მეფე 1223–1226 წლებში. კაპეტინგების დინასტიის წარმომადგენელი. ფილიპ II ოგიუსტისა (1165–1223) და იზაბელა ენოელის შვილი და მამის პოლიტიკის გამტარებელი. ცოლად ჰყავდა ჰენრი II პლანტაგენეტის შვილიშვილი, ამიტომ პრეტენზიას აცხადებდა ინგლისის ტახტზეც. 1216 წელს ჯონ უმიწაწყლოს წინააღმდეგ აჯანყებული ბარონების თხოვნით წაუძღვა სამხედრო ექსპედიციას ინგლისში, მაგრამ ჯონ უმიწაწყლოს უეცარი სიკვდილის შემდეგ 1217 წლის 20 მაისს დამარცხდა ლინკოლნის ბრძოლაში და იძულებული შეიქმნა უკან დაბრუნებულიყო. ტახტზე ასვლის შემდეგ წაართვა ინგლისელებს პუატუ და ზოგიერთი სხვა სამფლობელო. 1226 წელს სათავეში ჩაუდგა ახალ ჯვაროსნულ ლაშქრობას ტულუზის გრაფის რაიმუნდ VII-ისა და ალბიგოელების წინააღმდეგ.
უჯმანა
უჯმანა — სოფელი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში ეშტიის თემში, პატარა აბულის მთის ძირის სიახლოვეს. ზღვის დონიდან მდებარეობს 1950 მ–ზე, ქალაქ ნინოწმინდიდან დაშორებულია 15 კმ-ით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 430 კაცი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.
სქოლიო
კატეგორია:ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლუი VIII
მინი|right|200პქ|ლუი VIII-ს და ბლანკა კასტილიელის მეფედ კურთხევა რეიმსის ტაძარში
ქორწინება და შვილები
1200 წლის 23 მაისს ლუიმ ცოლად ბლანკა კასტილიელი მოიყვანა (1188–1252)
ლიტერატურა
კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 5 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1187 კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1226 კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
Tritonoturris phaula
Tritonoturris phaula — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
კრასნოდარი
კრასნოდარი (Краснодар) — ქალაქი სამხრეთ რუსეთში მდინარე ყუბანზე; კრასნოდარის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი (აგრეთვე ცნობილი როგორც ყუბანი). 2017 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 881,476 ადამიანს.
დამეგობრებული ქალაქები
კრასნოდარს ჰყავს ხუთი დამეგობრებული ქალაქი:
წკენი
წკენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში ქართლიდან.
წკენი წარმოადგენს ადრე არსებულ, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
საკვები დანამატები
საკვები დანამატები — ნივთიერებები ან ნივთიერებათა ნარევები, რომლებიც ემატება პროდუქტს მომზადების სხვადასხვა ეტაპზე, რათა  გააუმჯობესოს მისი ხარისხი, უვნებლობა და კონსერვაციის უნარი. დანამატები ექვემდებარება წინასწარ საგულდაგულო შემოწმებას. ევროკავშირში გამოსაყენებლად დაშვებული საკვებდანამატები კოდირებულია ლათინური ასო "E"-სა და მომდევნო სამი ციფრის მეშვეობით. ესენია:
საღებავები
არსებოებს ორი ტიპის საღებავი დანამატი: ბუნებრივი (მაგალითად E120, E102) და სინთეზური, რომელიც მიიღება ქიმიური რეაქციებით.
ანტიოქსიდანტები
ანტიოქსიდანტები გამოიყენება პროდუქტში ბუნებრივი ჟანგვის პროცესების შესაჩერებლად.
ყველაზე მეტად გამოყენებაი ანტიოქსიდანტებია:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საკვები დანამატები
მაისი 2005
2005 წლის მოვლენები:
იანვარი | თებერვალი | მარტი | აპრილი | მაისი | ივნისი | ივლისი | აგვისტო | სექტემბერი | ოქტომბერი | ნოემბერი | დეკემბერი
საქართველო
120px|right
უცხოეთი
120px|right
ვიკიპედიის სიახლენი
*2005-05
ლასხანა
ლასხანა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ჩხუტელის თემში. მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 560 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 60 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Lasioglossum fulvopacum
Lasioglossum fulvopacum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1983 წელს.
კოსტა-გავრასი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბერძენი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 1933 კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი
გაბეხაური შავი
გაბეხაური შავი, გაბეხოურა შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან გულისმაგვარი ფორმის, სამნაკვთიანი ან თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა ქეჩისებურად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, სუსტად ოვალური, მომრგვალო, მუქი ლურჯი, შავში გარდამავალი. რბილობი მკვრივია და ხორციანი.
გაბეხაური შავი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.
მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
საპირფარეშოები იაპონიაში
მინი|თანამედროვე იაპონურ [[საპირფარეშო|საპირფარეშოებს აქვთ ბიდე ინტიმური ადგილების გამოსაბან–გასასუფთავებლად]] მინი|თანამედროვე იაპონური [[საპირფარეშოს ტექნიკური სამომსახურებო ელემენტები]]
იაპონიაში არსებობს სამი ტიპის საპირფარეშო, რომლის ყველაზე ძველი ფორმა არის ზეზელა, ანუ სადგომი საპირფარეშო, რომელიც ჯერ კიდევ გავრცელებულია საზოგადოებრივ საპირფარეშოებში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მზარდი გავრცელება ჰპოვა ე.წ. ურინალებმა. უახლეს დროში ტექნიკურმა პროგრესმა შესაძლებელი გახადა საპირფარეშოების ბიდეს ფუნქციით აღჭურვა, რომელსაც იაპონიაში „ვოშლეტებს“ უწოდებენ (ანუ იაპონურად ウォシュレット), და წარმოადგენს კიტაკიუშუში არსებული შპს ტოტოს ერთ–ერთ სამარკო სახელს. ეს საპირფარეშოები ტექნიკურად საკმაოდ რთულ ფუნქციებს ასრულებენ. მსგავს რამეს იაპონიის გადაღმა ძნელად თუ შეხვდებით სადმე. მაგ.; უნიტაზის ღიობიანი დასაჯდომი სხეულის სითბოზეა ტემპერირებული (ნეგატიურ მხარეს წარმოადგენს ის, რომ შესაძლებელია არასასურველი გვერდითი ეფექტი – მიკრობების მალღივებადობა). წყლის ტემპერატურისა და ბიდეს ნაკადის წნევა შერჩევადია. იქვე, უნიტაზის ღიობიან დასაჯდომთან გათვალისწინებულია სუნის გამნიავებელი ფილტრიც.
ისტორია
მინი|მოსაქმებისშემდგომი თვითწმენდისთვის განკუთვნილი ხის სახოცი [[ნარას ხანა|ნარას დროიდან. თანამედროვე საპირფარეშოს ქაღალდის ფონზე სიდიდის შესადარებლად]] მინი|მარცხნივ|[[ნაკაცუგავა|ნაკაცუგაველი შეძლებული იაპონელის საპირფარეშო, მეიჯის ხანა]]
უძველესი საკანალიზაციო სისტემები იაპონიაში იაიოს დროს (ჩვ. წელთაღრიცხვამდე 300 წელი – ჩვ. წელთაღრიცხვის 250 წელი) მიეკუთვნება და სავარაუდოა, რომ ისინი დიდი დასახლებების საპირფარეშო საჭიროებათა შენობა-დაწესებულებებს იყო მიერთებული. არსებობს დამოწმებული ცნობები უფრო გვიანდელ ნარას პერიოდში (710–784) ჩამდინარე წყლების სისტემის აგების შესახებ იაპონიის მაშინდელ დედაქალაქ (ნარა) ჰეიჯო-კიოში. ამდროინდელია პირველი დამოწმებული წყლის საპირფარეშოები, რომლებსაც 10 -დან 15 სმ. სიფართის გასადივარი ღარი უნდა ჰქონოდათ და რომლებსაც თანამედროვე სადგომი საპირფარეშოების მსგავსად იყენებდნენ. ამავე დროიდან არის დღევანდელი საპირფარეშოს ქაღალდის ერთგვარი იაპონური პირველსახე, რომელიც ხის მასალისაგან მზადდებოდა და ამდენად ხის სახოცი შეიძლება ვუწოდოთ. გარდა ამისა, ნაპოვნია დღევანდელი ეზოს საპირფარეშოების მსგავსი საპირფარეშოები გათხრილ ორმოზე დაშენებული საჭირო ოთახითურთ.
ხ-58
ხ-58 (X-58 „რადუგა“, ნატოს საიდენტიფიკაციო სახელი „AS-11 Kilter“) — ტაქტიკური ანტისარადარო მართვადი რაკეტა დამუშავებული საბჭოთა კავშირის მიერ. მისი კოდური სახელი რუსეთში არის „იზდელიე 112“. რაკეტა პროგრამირებულია სამიზნის მიმართვაზე გასროლამდე მატარებელი თვითმფრინავის საბორტო სენსორებით ან გარე სერსორული მოწყობილობით.
საპირფარეშოები იაპონიაში
ისტორია
მოსაქმებისშემდგომი თვითწმენდისთვის იაპონიაში წყლის მცენარეს იყენებდნენ მანამ, სანამ ედოს ხანაში (1603–დან 1868–მდე) საპირფარეშოს ქაღალდს შემოიღებდნენ. საპირფარეშოს ქაღალდს კი მაშინ ვაში-მცენარის ფოთლებს მოიხმარდნენ.
ხ-58
ხ-58 დამუშავდა ხ-28-ის შესაცვლელად 1978 წელს. 1992 წელს ის განაახლეს. იმავე წელს დამუშავდა ხ-58ა ვარიაცია, რომელიც სპეციალურად საზღვაო სამიზნეებისთვის იყო განკუთვნილი.
კატეგორია:ტაქტიკური რაკეტები კატეგორია:რუსეთის შეიარაღება კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შეიარაღება
საპირფარეშოები იაპონიაში
ისტორია
გარდა ამისა, დღესაც გადაეყრება კაცი შემთხვევებს ტრადიციული საპირფარეშო კულტურით სარგებლობისა. ოკინავაში საპირფარეშოებს ღორის განვალით აშენებდნენ. ამ ჩვეულებას ბოლო დაედო მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ.
აზუჩი მონოიამას ხანაში (1568-1600) ოსაკას გარშემო გაყვანილი იქნა ტაიკოს არხი, რომელიც დღესაც გამოყენებეშია.
Tritonoturris poppei
Tritonoturris poppei — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.