cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
უკრაინა ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე
thumb||right|230px|[[რუსლანა, 2004 წლის ევროვიზიის გამარჯვებული]] thumb|right|230px|[[ვერკა სერდუჩკა ჰელსინკიში (2007)]] thumb|right|230px|[[ანი ლორაკი ბელგრადში (2008)]] thumb|right|230px|[[სვეტლანა ლობოდა მოსკოვში (2009)]] უკრაინის დებიუტი 2003 წლის ევროვიზიაზე იყო. უკრაინის პირველი წარმომადგენლები ალექსანდრე პონომარიოვი იყო. სიმღერით „Hasta La Vista“ მან მე-12 ადგილი დაიკავა. შემდეგი წარმომადგენელი იყო რუსლანა სიმღერით "Wild Dances". ზუსტად ამ სიმღერამ მოუტანა გამარჯვება და უკრაინა გახდა დსთ-დან პირველი ქვეყანა, სადაც ჩატარდა ევროვიზია. 2005 წლის ევროვიზია კიევში ჩატარდა. ამ კონკურსში მასპინძელმა-ქვეყანამ მე-19, ყველაზე დაბალი უკრაინისთვის, დაიკავა. უკრაინის შემდეგი წარმომადგენელი ტინა კაროლი იყო. მან მე-7 ადგილი დაიკავა, და რადგან ათეულში შევიდა, უკრაინის 2007 წლის წარმომადგენელი ვერკა სერდუჩკა ავტომატურად ჩაირთო ფინალში. მან მე-2 ადგილი დაიკავა, მაგრამ მისმა ტიპაჟმა და სიმღერა „Dancing Lasha Tumbai“ სიტყვებმა დიდი სკანდალი ატეხეს ჯერ მის სამშობლოში, შემდეგ კი რუსეთში. 2008 წლეს უკრაინის წარმომადგენელად აირჩიეს ანი ლორაკი. მისი კანდიდატურა თვით ვიქტორ იუშენკოსა და იულია ტიმოშენკოს მოეწონა. ანი ლორკმა მე-2 ადგილი მოუტანა, მაგრამ პოლიტიკოსებმაც კი დაადანაშაულეს ევროვიზიის ორგანიზატორებს რეზულატეტების გაყალბებაში. მოსკოვში 2009 წლის ევროვიზიაზე უკრაინამ წარადგინა სვეტლანა ლობოდა სიმღერით „Be My Valentine“.
მოანწილეები
საშუალო ადგილი: 8
ხმის მიცემის ისტორია (2003-2009)
უკრაინამ მისცა ყველაზე მეტი ქულა...
უკრაინამ მიიღო ყველაზე მეტი ქულა...
უესტბურნ პარკი (მეტროსადგური)
უესტბურნ პარკი (Westbourne Park) — ლონდონის მეტროპოლიტენის ერთ-ერთი სადგური, რომელიც უესტბურნ გრინში მდებარეობს.
კატეგორია:ჰამერსმით-ენდ-სიტის ხაზის სადგურები
Leptogenys darlingtoni
Leptogenys darlingtoni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
დარიკო (ფილმი)
ფილმი გადაღებულია ეგნატე ნინოშვილის მოთხრობების მიხედვით ("სიმონა" და "მოსე მწერალი"). აღდგენილია 1970 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები კატეგორია:1936 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები კატეგორია:სიმონ დოლიძის ფილმები კატეგორია:ეგნატე ნინოშვილის რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
ჯაირლი (გოქჩაის რაიონი)
ჯაიირლი (Cəyirli) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოქჩაის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —     1 844 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოქჩაის რაიონის სოფლები
ბრუცუნა
ბრუცუნა (Ellobius) — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი მღრღნელების რიგისა. სხეულის სიგრძე 15 სმ აღწევს. კუდისა - 10 მმ-მდე. ცხოვრობენ მიწაში, სადაც გრძელი საჭრელი კბილებით თხრიან რთულ სავალებს. მიწის ზედაპირზე იშვიათად ამოდიან. წელიწადში 2-ჯერ (ხან 4-ჯერ) ბრუცუნა ყრის 3-5 წრუწუნას. ბრუცუნა გავრცელებულია ევროპის და აზიის უდაბნოებსა და ნახევრად უდაბნოებში. ბრუცუნა იკვებება ბალახოვანი მცენარეების ფესვებით, ბოლქვებითა და ფესურებით. ზოგჯერ აზიანებს კულტურულ მცენარეების ფესვებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ზაზუნასებრნი
აიან-იურიახი
აიან-იურიახი (Аян-Юрях, ზემო წელზე — აიან-პეტლია) — მდინარე რუსეთში, მაგადანის ოლქში. მდ. კოლიმის მარცხენა შემდგენელი. სიგრძე 237 კმ, აუზის ფართობი 24 100 კმ². სათავეს იღებს ხალკის ქედის ფერდობებზე, მიედინება ნერის ზეგანზე. იკვებება წვიმისა და თოვლის წყლით. იყინება ოქტომბრის ბოლოს, ლღვება მაისის ბოლოს.
სქოლიო
კატეგორია:მაგადანის ოლქის მდინარეები
ბრუცა
ბრუცა (Spalax) — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი ბრუცასებრთა ოჯახისა. აქვთ 35 სმ-მდე სიგრძის მსხვილი სხეული, რუდიმენტული თვალები. ცხოვრობენ მიწაში, სადაც გრძელი საჭრელი კბილებით თხრიან სავალებს. იკვებებიან მცენარეთა მიწისქვეშა ნაწილებით. საქართველოში (წალკაში, ახალქალაქის ზეგანზე) გვხვდება ერთი სახეობა — თეთრკბილა ბრუცა (Spalax leucodon). გვარში გაერთიანებულია 13–15 სახეობა.
სქოლიო
* კატეგორია:ბრუცასებრნი
რიო-დე-ლა-პლატა
მინი|250პქ|რიო-დე-ლა-პლატის რუკა მინი|250პქ|ნასას ფოტო მინი|250პქ|რიო-დე-ლა-პლატის აუზის რუკა რიო-დე-ლა-პლატა (Río de la Plata - ვერცხლის მდინარე) — მდინარე და ესტუარი სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპირო ზოლში. წარმოიქმნება არგენტინა-ურუგვაის საზღვართან, მდინარეების — პარანისა და ურუგვაის შერწყმით. გააჩნია ძაბრის ფორმა. მისი სიგრძე 290 კმ-ია.
რიო-დე-ლა-ლპატის შიდა მხარის სიგანე 2 კმ-ია, ხოლო ოკეანესთან მოსაზღვრე უბნის 220 კმ. მის მცირე მონაკვეთზე არგენტინა-ურუგვაის სახელმწიფო საზღვარი გაედინება. მის სანაპირო ზოლზე მდებარეობს ამ ორი ქვეყნის დედაქალაქები და უმთავრესი საზღვაო პორტები, ბუენოს-აირესი სამხრეთ-დასავლეთით და მონტევიდეო ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ესტუარის სანაპირო ზოლი არგენტინისა და ურუგვაის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ არეალს წარმოადგენს.
გეოგრაფთა ნაწილი რიო-დე-ლა-პლატას ატლანტის ოკეანის განაპირა ზღვად ან ყურედ მიიჩნევს, მეორე ნაწილს კი ის მდინარედ მიაჩნია. თუ ამ უკანასკნელებს დავეთანხმებით, მაშინ რიო-დე-ლა-პლატა მსოფლიოში ყველაზე განიერი მდინარე გამოდის, მაქსიმალური სიგანით 220 კმ და საერთო ფართობით 35 000 კმ².
მიუხედავად ამისა, რიო-დე-ლა-პლატა ყველანაირად ამჟღავნებს ესტუარის თვისებებს, აქ მტკნარი წყალი და ზღვის წყალი ერთამნეთშია შერეული. მტკნარი წყალი ესტუარში მდინარე ურუგვაისა და პარანას ჩამოაქვთ, მათ შორის პარანა მსოფლიოს ერთ-ერთ უგრძეს მდინარეა. ბოლო დროს, ესტუარში შეინიშნება მოქცევა, რომელიც პარანისა და ურუგვაის სიღრმეშიც კი აღწევს.
სქოლიო
კატეგორია:არგენტინის მდინარეები კატეგორია:ურუგვაის მდინარეები
Leptogenys dasygyna
Leptogenys dasygyna — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჯონ ზორნი
კარიერა დაიწყო 1970-იანი წლების პირველ ნახევარში. მასზე დიდი გავლენა მოახდინა ენტონი ბრექსტონის შემოქმედებამ. პოპულარობა მოუტანა 1984 წელს გამოცემულმა ალბომმა The Big Gundown, სადაც შევიდა იტალიელი კომპოზიტორის, ენიო მორიკონეს კომპოზიციების ქავერ-ვერსიები. კიდევ უფრო მეტ წარმატებას მიაღწია ალბომებით Spillane (1987) და Naked City (1990). 1990-იან წლებში დაფუძნდა ნიუ-იორკში, სადაც ჩამოაყალიბა საკუთარი ხმის ჩამწერი სტუდია Tzadik.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1953 კატეგორია:XX საუკუნის კლასიკური კომპოზიტორები კატეგორია:XXI საუკუნის კლასიკური კომპოზიტორები კატეგორია:ებრაელი მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი საქსოფონისტები კატეგორია:ამერიკელი კომპოზიტორები კატეგორია:ამერიკელი ჯაზ-მუსიკოსები კატეგორია:ჯაზ-ფიუჟენ მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი ექპერიმენტალისტი მუსიკოსები კატეგორია:Elektra Records-ის შემსრულებლები კატეგორია:Nonesuch Records-ის შემსრულებლები კატეგორია:Tzadik Records-ის შემსრულებლები კატეგორია:ვებსტერის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი კომპოზიტორები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი კომპოზიტორები
კარლოს ლუსი
კარლოს ლუსი (Carlos Luz; დ. 4 აგვისტო, 1894, ტრეს-კორასოინსი, მინას-ჟერაისი — გ. 9 თებერვალი, 1961, რიო-დე-ჟანეირო) — ბრაზილიელი პოლიტიკური მოღვაწე. ბრაზილიის პრეზიდენტი ორი დღის განმავლობაში 1955 წლის 9-11 ნოემბერს. პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა 1954 წელს ვარგასის თვითმკვლელობის შემდეგ წარმოქმნილი პოლიტიკური კრიზისის დროს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბრაზილიის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული   4 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1894 კატეგორია:გარდაცვლილი  9 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1961
ვარანგალის ოლქი
მინი|ვარანგალის ოლქის მდებარეობა. ვარანგალი (వరంగల్ జిల్లా, Warangal) — ინდოეთის ოლქი, მდებარე ტელანგანის შტატში.
ტაკორონტე
ტაკორონტე (Tacoronte) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კანარის კუნძულების ავტონომიური გაერთიანების სანტა-კრუს-დე-ტენერიფეს პროვინციის შემადგენლობაში. მდებარეობს კუნძულ ტენერიფეზე. ფართობი — 30,09 კმ². მოსახლეობა — 24 592 კაცი (2022 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:სანტა-კრუს-დე-ტენერიფეს მუნიციპალიტეტები
Actually (ალბომი)
1988 წელს ალბომი გამოვიდა გამოცემის Actually/Further Listening 1987-1988 სახით, როგორც Pet Shop Boys-ის სხვა სტუდიური ალბომები. ამ ვერსიაში დამატებულ მეორე დისკს შეადგენს დამატებითი სიმღერები.
სქოლიო
კატეგორია:Pet Shop Boys-ის ალბომები კატეგორია:1987 წლის ალბომები კატეგორია:Parlophone-ის ალბომები
The Fat of the Land
The Fat of the Land — ბრიტანული ელექტრონული ჯგუფ The Prodigy-ს მესამე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1996 წელს. ალბომს დიდი წარმატება ხვდა წილად სინგლების „Firestarter“, „Breathe“ და „Smack My Bitch Up“ ხელშეწყობით. კომპოზიცია Mindfields გამოყენებული იქნა ფილმის „მატრიცა“ საუნდტრეკში.
სქოლიო
კატეგორია:The Prodigy-ს ალბომები კატეგორია:1997 წლის ალბომები კატეგორია:Maverick Records-ის ალბომები კატეგორია:XL Recordings-ის ალბომები კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები ლიამ ჰაულეტის პროდიუსერობით
Leptogenys davydovi
Leptogenys davydovi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ფედერიკო სტრაგა
ფედერიკო სტრაგა (Federico Stragà; დ. 10 ივლისი, 1972, ბელგრადი, სერბეთი) — სერბეთში დაბადებული, იტალიელი მომღერალი.
ბიოგრაფია
ფედერიკომ პირველად სიმღერა 16 წლის ასაკში დაიწყო, ხოლო 18 წლისას მან ჯგუფი დააარსა "SPC" რომელიც ძალიან პოპულარული იყო იტალიაში. მხოლოდ 5 წელი გაძლო ამ ჯგუფმა, შემდეგ კი ფედერიკომ სოლო კარიერა დაიწყო.
1997 წელს მან სანრემოს ახალგაზრდულ ფესტივალზე მიიღო მონაწილეობა, სადაც სიმღერით „La notte di San Lorenzo“ (სან ლორენცოს ღამე) გამოვიდა. 1998 წელს მან ისევე სანრემოს ფესტივალზე იმონაწილევა. იმავე წელს მან თავისი 1-ლი ალბომი „Federico Stragà“ გამოუშვა, რაშიც BMG-ის ჯგუფი მიეხმარა. 2000 წელს ივნისში მან თავისი მე-2 ალბომი გამოუშვა „Click Here“ სადაც მისი ერთ-ერთი ცნობილი სიმღერა ასტრონავტი შევიდა.
2002 წელს ივნისში მან „ზაფხულის დისკი“ მოიგო სიმღერით „Il coccodrillo vegetariano“ (ვეგეტერიანელი ნიანგი), რომელიც მისი მე-3 ალბომიდან „Giorni“ (დღეები) იყო.
2003 წელს იგი სანრემოს ფესტივალზე ანა ტატანჯელოსთან ერთად დუეტში გამოვიდა, სადაც ულამაზესი და ჩემი აზრით იტალიური ესტრადის ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი და ლამაზი სიმღერა „Volere volare“ (გაფრინდება) შეასრულეს, რომელიც დღემდე ჰიტია.
2008 წელს მან ალბომი გამოუშვა „Stragà canta Sinatra“ (სტრაგა მღერის სინატრას) სადაც უმეტესად სინატრას სიმღერები იყო შესული ფედერიკოს შესრულებით. ამ ალბომში მან თავისი ერთი სიმღერაც „The Light“-იც შეიყვანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიელი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1972 კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი
ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი
სქოლიო
კატეგორია:ბჰუტანელები კატეგორია:ბჰუტანის მონარქები კატეგორია:დაბადებული 21 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1980
ვიზიანაგარამის ოლქი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ანდჰრა-პრადეშის ოლქები
პრიამე
მინი პრიამე (პრიამოსი) (Priamus, Πρίαμος) — ტროის მეექვსე და უკანასკნელი მეფე, ლაომედონტისა და სტრიმოს ვაჟი; საერთოდ 40 წელი მართავდა. „პრიამეს სახელი ავთენტურად არის ხეთურ-ლუვიური წარმოშობის ეპითეტი, რაც ნიშნავს „პირველს“, „საუკეთესოს“. სახელწოდება „პარიზი“ ასახავს იმავე ინდოევროპული საფუძვლის ვარიანტს“.
ოჯახი
პრიამე ლაომედონტის ვაჟებიდან ერთადერთია, რომელიც ჰერკულესმ ა დატოვა ცოცხალი, როცა მოხალისეთა რაზმით ქალაქი დაიპყრო, ლაომედონტზე შური იძია. ერთ-ერთი ვერსიით, როცა ჰერკულესი ტროაში მიცურავდა, პრიამემ გაათავისუფლა ტელამონი და იფიკლე, რომლებიც ლაომედონტმა ციხეში ჩააგდო, რისთვისაც ჰერკულესმა შეიწყალა. სხვა ვერსიით, ჰერკულესმა იგი ტროას დატყვევებული მეზობლებისგან იყიდა.
პირველი ცოლისგან არისბა პრიამეს ჰყავდა მხოლოდ ერთი ვაჟი, ესაკა, მეორედან (ჰეკაბა ან ჰეკუბა) ვაჟები: ჰექტორი, პარისი (სხვაგვარად ალექსანდრე), დეიფობუსი, ელენი და ექვსი სხვა, ასევე ქალიშვილები: კრეუსა, ლაოდიკე, პოლიქსენა, კასანდრა, ილიონი. სხვა ქალების შვილებთან ერთად მას ჰყავდა 50 ვაჟი და 50 ქალიშვილი (ანუ სულ 100 შვილი). გიგინის თქმით, 41 ვაჟი და 14 ქალიშვილი. ანუ 50 ვაჟი, მათგან 17 ჰეკაბადან. ვერგილიუსის ცნობით, 100 ასული და რძალი.
დემეტრე სკეფსისის ცნობით, მისი სიმდიდრე მოვიდა აბიდოსის მახლობლად მდებარე ასტირში არსებული ოქროს საბადოებიდან.
როლი ტროას ომში
მინი ტროის ომის დროს პრიამე უკვე იმდენად მოხუცი იყო, რომ ბრძოლებში მონაწილეობა არ მიუღია. ის მხოლოდ ერთხელ ჩნდება ბრძოლის ველზე, რათა ბერძნებთან შეთანხმებულიყო პარისისა და მენელაოსის დუელთან დაკავშირებით.
ჰექტორის გარდაცვალების შემდეგ პრიამე ფარულად, ჰერმესის დახმარებით, შეიპარება აქილევსის კარავში და გმირს შვილის დამახინჯებულ სხეულს ევედრება. ჰომეროსი არაფერს ამბობს პრიამეს სიკვდილზე.
აქაველების მიერ ტროას აღებისას მან მიმართა ზევსის ოტრადნის (ჰერკეის) საკურთხევლის დაცვას, მოკლა ნეოპტოლემოსმა (სხვა სახელი პიროსი). ამ საკურთხეველზე იდგა ზევსის ხის ქანდაკება შუბლზე მესამე თვალით. ლეშეის ლექსის მიხედვით, იგი საკურთხევლიდან გამოათრიეს და ნეოპტოლემოსმა სასახლის კარიბჭესთან მოკლა. ვერსიით, იგი ნეოპტოლემოსმა მოკლა სიგეის კონცხზე აქილევსის საფლავზე.
გამოსახულია დელფოში პოლიგნოტოსის ნახატზე. მოხსენიებულია ოდისეაში (III 107). ესქილეს ტრაგედიის გმირი „ფრიგიელები, ანუ ჰექტორის სხეულის გამოსასყიდი“, სოფოკლეს ტრაგედიები „ფრიგელები“ „Priam“, ფილოკლე უფროსი „პრიამე", ტაიმსითეუსი, დიონისე სირაკუზელი, ენიუსი „ჰექტორის გამოსასყიდი".
სქოლიო
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
ლონტარა
ლონტარა ან ლონტარექი — არის ბუგისის ხალხის პალმის ფოთლის მანუსკრიპტი, რომელიც მოიცავს ცოდნას ისტორიის, მეცნიერების, ადათ-წესებისა და სამართლის შესახებ. სიტყვა მალაური სიტყვიდან — ხე-მცენარე ლონტარიდან მოდის, რომელიც საწერად ვარგის ფოთლებს ისხამს.
სქოლიო
კატეგორია:მალაიური ენები კატეგორია:ხელნაწერები
მაკასარული ენა
მაკასარული ენა — სულავესის კუნძულზე (ინდონეზია) მოსახლე მაკასართა ენა. მიეკუთვნება მალაიურ-პოლინეზიური ენების დასავლურ (მალიურ ანუ ინდონეზიურ) შტოს. მაკასარულ ენაზე არსებობს როგორც მხატვრული, ისე ისტორიული ლიტერატურა.
მოლაპარაკეთა რაოდენობა 1989 წლის აღწერით 1,600,000 ადამიანია.
დამწერლობა უმთავრესად ლათინური ანბანით წარმოებს, თუმცა პერიოდულად ადგილობრივ ლონტარასაც იყენებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ავსტრონეზიული ენები
წერეთელევო
წერეთელევო (Церетелево) — სოფელი ბულგარეთში, მდებარეობს პლოვდივის ოლქის სიედინენიეს თემში. მოსახლეობა 356 ადამიანი (2010 წ.)
სქოლიო
კატეგორია:პლოვდივის ოლქის სოფლები
ნადეჟდა კოსინცევა
ნადეჟდა კოსინცევა (Надежда Анатольевна Косинцева დ. 14 იანვარი, 1985, არხანგელსკი,რსფსრ, სსრკ) - რუსი მოჭადრაკე, დიდოსტატი 2011-წლიდან. ორგზის ევროპის ინდივიდუალური ჩემპიონი ქალთა შორის. ნაკრების შემადგენლობაში ორგზის ოლიმპიური და სამგზის ევროპის ჩემპიონი. thumb|დები კოსინცევები, ნადეჟდა და [[ტატიანა კოსინცევა|ტატიანა]] thumb|[[ნონა გაფრინდაშვილი და იგორ ლობორტასი ნადეჟდას ქალთა საჭადრაკო ოსკარს „კაისას“ გადაცემენ]]
ქალთა ოლიმპიადა
2004 წელს კალვიაში რუსეთის ნაკრებში სათადარიგო იყო, თუმც 12 პარტიიდან 9 მოიგო, 2 ყაიმით დაასრულა, ერთი წააგო და ინდივიდუალური მედალი მოიპოვა. ნაკრებმა კი ბრინჯაო. 2006 წელს მესამე დაფაზე ტურინში ვერცხლი მოიგო.2008-ში დრეზდენში ნაკრები მეოთხეზე გაიყვანა, თვითონ კი მესამე დაფაზე საუკეთესო იყო და მცირე ოქრო დაიმსახურა. 2010 წელს ხანტი-მანსიისკში მეორე დაფაზე იჯდა, პირველზე კი მისი და ტატიანა. ორივემ მაღალ დონეზე ჩაატარეს ჩემპიონატი, ნაკრები გააჩემპიონეს და თვითონაც ინდივიდუალური ოქროები მიიღეს. 2012-ში სტამბულში კვლავ მესამე დაფაზე ჩააჩოჩეს და გუნდურთან ერთად ინდივიდუალური ოქროც მოიგო.
ევროპის გუნდური ჩემპიონატი
2005 წელს გეტებორგში სათადარიგო იყო, ნაკრებმა კი ბრინჯაო მოიგო. ზედიზედ სამჯერ იჩემპიონა ნაკრების შემადგენლობაში, 2007, 2009, 2011 წლებში. 2007-ში კრეტაზე და 2009-ში ნოვო-სადში მესამე დაფაზე იჯდა. ორივეგან ინდივიდუალურად რიგრიგობით ბრინჯაო და ოქრო მოიგო. პირველ დაფაზე გადაინაცვლა პორტო კარასში, მეორეზე კი მისი და იჯდა.
მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი
ზედიზედ სამი გუნდური ვერცხლი მოიგო მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატზე. მეორე დაფაზე გამოვიდა 2007-ში ეკატერინბურგში და 2009-ში ნინგბოში. ამ წელს ინდივიდუალური ოქროც მოიგო. პირველ დაფაზე გადავიდა 2011-ში მარდინში.
2004
2004 წელს ელისტაში, 64 ქალიან ნოკაუტ-ჩემპიონატზე 23-ე ნომრად იყო განთესილი და ერთი ეტაპი გადალახა. ჯერ ქართველ ლელა ჯავახიშვილს 3:1 სძლია, შემდეგ უკრაინელ ნატალია ჟუკოვასთან დამარცხდა 3:4.
2008
ნალჩიკში მესამე ეტაპამდე მივიდა. პირველ ეტაპზე ინდუსი მიშა მოჰოტა დაამარცხა 2:0, შემდეგ ლიტველი ვიკტორია ჩმილიტე და ჩინელ შენ იანგთან დამარცხდა 2,5:3,5. ჩემპიონატზე 23-ე ნომრად იყო განთესილი.
2012
ხანტი-მანსიისკში მეექვსე ნომრად იყო და მეოთხედფინალში ითამაშა. პირველ ეტაპზე კოლუმბიელი მელისა კასტრილონ გომესი დაიფრინა 2:0, შემდეგ სომეხი ლილიტ მკრტჩიანი 3,5:2,5, მესამეში თავისი და ტატიანა გამოთიშა ასპარეზობიდან 3,5:2,5 და მეოთხედფინალში უკრაინელ ანა უშენინასთან 0,5:1,5 დამარცხდა.
ოჯახი
ყავს უმცროსი მოჭადრაკე და ტატიანა, რომელთაც ერთ მწვრთნელი იური დოჰოიანი ავარჯიშებს. ნადეჟდა 2012 წელს ლეონიდ კრიცს გაყვა ცოლად და 2014-ში გოგონა შეეძინათ. დებმა 2008-ში არხანგელსკში, ჩრდილო ფედერალურ უნივერსიტეტში იურიდიული ფაკულტეტი დაამთავრეს. 2013-ში კი უფროსი და აშშ-ში გაემგზავრა, რათა დალასში, ტეხასის უნივერსიტეტში გაეგრძელებინა სწავლა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები ქალთა შორის კატეგორია:რუსი მოჭადრაკეები კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1985 კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
ბირმინგემი
ბირმინგემი (Birmingham) — ქალაქი გაერთიანებულ სამეფოში. მდებარეობს ბირმინგემის პლატოზე. პირველი ცნობა ბირმინგემის ტერიტორიაზე არსებული დასახლების შესახებ მიეკუთვნება XI საუკუნეს. XIII საუკუნიდან ცნობილი იყო თავისი ბაზრობებით. XVI საუკუნეში გახდა ლითონის ნაკეთობათა დამზადების ცენტრი. მეორე მსოფლიო ომის დროს ბირმინგემი დაზარალდა — დაბომბა გერმანიის ფაშისტურმა ავიაციამ.
ჯირქენდი
ჯირქენდი (Cırkənd) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოქჩაის რაიონში.
ბირმინგემი
2014 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობა 1 101 360 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისის ქალაქები
ტეგესტე
ტეგესტე (Tegueste) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კანარის კუნძულების ავტონომიური გაერთიანების სანტა-კრუს-დე-ტენერიფეს პროვინციის შემადგენლობაში. მდებარეობს კუნძულ ტენერიფეზე. ფართობი — 26,41 კმ². მოსახლეობა — 11 359 კაცი (2022 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:სანტა-კრუს-დე-ტენერიფეს მუნიციპალიტეტები
Leptogenys dentilobis
Leptogenys dentilobis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
ავსტრალიის გერბი
thumb|150px|დღევანდელი გერბი 150px|thumb|გერბის 1908 წლის ვერსია ავსტრალიის გერბი — ავსტრალიის ოფიციალური სიმბოლო. თავდაპირველი გერბი წარმოადგინა მეფე ედუარდ VII-მ 1908 წლის 7 მაისს, ხოლო დღევანდელი ვერსია მეფე ჯორჯ V-მ 1912 წლის 12 სექტემბერს, თუმცა გერბის 1908 წლის ვერსია კვლავ გამოყენებული იყო სხვადასხვა კონტექსტებში, აღსანიშნავია მონეტა სიქსპენსზე გამოჩენა 1966 წლამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სახელმწიფო გერბები კატეგორია:ავსტრალიის ეროვნული სიმბოლოები კატეგორია:გერბები ვარსკვლავის გამოსახულებით კატეგორია:გერბები ფრინველების გამოსახულებით კატეგორია:გერბები ლომის გამოსახულებით კატეგორია:გერბები ჯვრის გამოსახულებით კატეგორია:გერბები გვირგვინის გამოსახულებით
უკანასკნელი ჯვაროსნები
უკანასკნელი ჯვაროსნები — 1934 წლის ქართული ფილმი. იგი 1965 წელს აღადგინეს და ხელმეორედ გაახმოვანეს რეჟისორებმა სიკო დოლიძემ და ზაქარია გუდავაძემ.
სიუჟეტი
ფილმში ნაჩვენებია ახალი აზროვნების სასიკეთო შედეგები,რაც რევოლუციამ მთის ხალხებს მოუტანა. ქისტები, რომლებმაც ადათის მიხედვით ხევსურთა სისხლი უნდა აიღონ, უარს ამბობენ შურისძიებაზე და შერიგების ნიშნად ხევსურებს სეპარატორს უტოვებენ. ხევსურებს არ სწამთ შერიგების, სეპარატორს ამსხვრევენ, აგიტატორს კი ჰკლავენ. წესით, სისხლი მოკლულის ძმამ უნდა აიღოს, მაგრამ იგი უარს ამბობს წესის აღსრულებაზე და დამნაშავეთ ამხელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები კატეგორია:1934 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები კატეგორია:სიმონ დოლიძის ფილმები
მაკასარები
thumb|მაკასარელი გოგონა ტრადიციულ სამოსში მაკასარები — კუნძულ სულავესის (ინდონეზია) სამხრეთ-დასავლეთით მცხოვრები ხალხი, რაოდენობა 1, 600 000 კაცი 1989 წლის აღწერით. მაკასარების ენა განეკუთვნება ინდონეზიურ ენებს, რელიგია — ისლამი. ანთროპოლოგიურად ეკუთვნიან სამხრეთ-მონღოლოიდურ რასას. ვარაუდობენ, რომ მაკასარები II ათასწლეულის დამდეგს გადმოსახლებულან ინდონეზიის დასავლეთ კუნძულებიდან ან კონტინენტიდან. XV საუკუნიდან უკვე ჰქონდათ სახელმწიფო. ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება, თევზჭერა, ვაჭრობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სულავესის ხალხები
ბოსნია და ჰერცეგოვინა
ისტორია
1945 წლიდან იყო იუგოსლავიის ფედერაციაში შემავალი ერთ-ერთი რესპუბლიკა. 1990 წლის არჩევნების შემდეგ სათავეში ნაციონალისტები მოვიდნენ. სერბულ-ხორვატული კონფლიქტი გავრცელდა ბოსნიის ტერიტორიაზეც და 1991 წელს სერბთა არმიამ დაიკავა მოსაზღვრე რაიონები. რესპუბლიკამ გამოაცხადა სუვერენიტეტი, რასაც წინ აღუდგა სერბი მოსახლეობა. გაჩაღდა კონფლიქტი ეროვნულ ნიადაგზე. 1992 წელს ევროკავშირმა და აშშ-მ ცნო ბოსნია-ჰერცეგოვინის დამოუკიდებლობა. იმავე წელს მიღებულ იქნა გაეროს შემადგენლობაში. გაეროს კონტინგენტისა და ნატოს ჯარების ჩარევის შედეგად მოხერხდა კონფლიქტის შეჩერება. 1997 წელს ჩატარდა მრავალეროვნული არჩევნები. ჯერ კიდევ არ არის მოწესრიგებული ურთიერთობები ეთნიკურ ჯგუფებს შორის. დეიტონის შეთანხმებით აქ ფაქტობრივად გაეროს პროტექტორატია დამყარებული.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ქვეყნის ტერიტორიაზე ამჟამად სამი პოლიტიკურ-ეთნიკური ერთეულია: სერბიული რესპუბლიკა, მუსულმანურ-ხორვატული ფედერაცია, აგრეთვე საერთაშორისო ზედმხედველობის ქვეშ მყოფი ბრჩკოს რაიონი.
სქოლიო
კატეგორია:ევროპის ქვეყნები კატეგორია:სლავური ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
რიჩარდ სტოლმანი
სტოლმანმა პირველმა ჩამოაყალიბა ლეგალური კოპირების კონცეფცია და არის რამდენიმე ლიცენზიის მთავარი ავტორი ლეგალური კოპირების შესახებ, მათ შორის GNU General Public License-ის, რომელიც ყველაზე ფართოდ გამოიყენება თავისუფალი პროგრამული უზრუნველყოფის ლიცენზირებაში. 90-იანი წლებიდან მოყოლებული სტოლმანი დროის უმეტეს ნაწილს თავისუფალი პროგრამული უზრუნველყოფის პროპაგანდირებას უთმობდა, და ამავდროულად ეწინააღმდეგებოდა მწარმოებლის მიერ პროგრამული უზრუნველყოფის პატენტირებას, რაც მათი მხრიდან საავტორო უფლებების გადამეტებად მიაჩნდა. სტოლმანს წვლილი მიუძღვის ისეთი მნიშვნელოვანი და ფართოდ გამოყენებადი პროგრამული პაკეტების შექმნაში როგორებიიცაა Emacs, GNU Compiler Collection და GNU Debugger. 1989 წელს იგი გახდა პროგრამული უზრუნველყოფის თავისუფლების ლიგის თანადამფუძნებელი.
ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმი
ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმი — მუზეუმი საქართველოში, მდებარეობს ქალაქ ფოთში. მუზეუმი დაარსდა 1933 წელს, თვითნასწავლი არქეოლოგისა და საზოგადო მოღვაწის ბესარიონ გოგოლიშვილის ხელმძღვანელობით. 2019 წლიდან ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმი გადავიდა საქართველოს ეროვნული მუზეუმის დაქვემდებარებაში.
ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმი  წარმოდგენილია ორი კაპიტალური შენობით. ერთი მდებარეობს  26 მაისის ქ. № 9-ში. იგი აშენებულია 1907 წელს გერმანელი არქიტექტორის ედმუნდ ფრიკის მიერ და მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი, ხოლო მეორე შენობა,  ე. წ. ნიკო ნიკოლაძის კოშკი, მდებარეობს რუსთაველის რკალი № 4-ში. ის არის ქალაქის უძველესი ნაგებობა, რომელიც დაშენებულია თურქული ციხისგალავნის კედელზე და მასაც ასევე მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.
მუზეუმში მრავლადაა წარმოდგენილი გვიან ბრინჯაოს-ადრე რკინის ხანის კოლხური კულტურის ბრინჯაოს მრავალფეროვანი სამეურნეო და საბრძოლო იარაღი (ცული, თოხი, შუბისპირი). სხვადასხვა ზომისა და ფორმის საყოფაცხოვრებო დანიშნულების კერამიკული ჯამ–ჭურჭელი, რომლებიც ძვ. წ. II-I ათასწლეულს განეკუთვნებიან. ეს არის პერიოდი, როდესაც ყალიბდება გვიანი ბრინჯაოს ხანის კულტურა, ბრინჯაოს მრავალფეროვანი სამეურნეო და საბრძოლო იარაღი (ცული, თოხი, შუბისპირი), აქვეა გამოფენილი ყალიბები, ცულები, ისრისპირები (კაჟის), სხვადასხვა შეფერილობის თიხის ჭურჭელი. ამ პერიოდის სამარხებში გვხვდება ქვის ნივთბი, ყალიბები, ლულოვანი ძვლის ნატეხები, შესანიშნავად დამუშავებული კვირისთავები. კერამიკა შედგება ორი დიდი ჯგუფისაგან: სუფრისა და სამზარეულო ჭურჭლისაგან.
ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმშია წარმოდგენილი კოლხურ სამარხებში ნაპოვნი მრავალფეროვანი  და მრავალრიცხოვანი  სასოფლო სამეურნეო იარაღი,  რომელიც  ძვ. წ. VIII-VII საუკუნეებით თარიღდება. ერგეტასა და დღაბაში აღმოჩენილია რკინის საომარი ცულები, მახვილები, სატევრები, შუბი, ისრისპირები, თოხები, სეგმენტი იარაღი, ნამგლები და დანები. ლითონის დამუშავების ზრდამ ბრინჯაოს წარმოება უფრო შეამცირა. ამ პერიოდში ბრინჯაოს ნივთებს უფრო მეტად რიტუალური ფუნქცია ჰქონდათ. ამ სამარხებშია ბრინჯაოსაგან დამზადებული  სამკაულები, აბზინდები, საკინძეები. ფართოდ ვითარდება ბრინჯაოს მხატვრული დამუშავება. არქეოლოგიური გათხრებისას აღმოჩენილია გრავირებული და მცირე ზომის რიტუალური ცულები.
ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმის ექსპოზიციას განსაკუთრებულ ხიბლს სძენს ძვ. წ. VI საუკუნით დათარიღებული ბრინჯაოს ზოომორფული ფიგურები: ხარის, ფრინველის, გველეშაპის და სხვა. განსაკუთრებით შთამბეჭდავია ბრინჯაოს ფიგურა ნაყოფიერების ქალღმერთი „ღმერთების დიდი დედა“, ცხენზე ამხედრებული ქალის ფიგურა დ სხვ. მუზეუმში თავმოყრილი და ექსპონირებულია რიონის ქვემო წელსა და შავი ზღვის სანაპირო ზოლზე აღმოჩენილი არტეფაქტები. იგი სრულ წარმოდგენას უქმნის გვიანბრინჯაო ადრე რკინის ხანის  კოლხურ კულტურითა და  ბერძნულ-კოლხური სავაჭრო-ეკონომიური ურთიერთობებით დაინტერესებულ მკვლევრებსა და მუზეუმის  ვიზიტორებს.
ხელნაწერებისა და ბეჭდური მასალების ფონდში დაცულია წერილობითი ძეგლები, მმართველობითი დოკუმენტები (XIX-XX საუკუნეების მიჯნის თვითმმართველობის ოქმები), პირადი საქმეები, მარკები, აფიშები, კინოფირები, ნეგატივები - მათ შორის მინის, რომელიც ჯერ კიდევ არ არის დაბეჭდილი და ასახავს ნავსადგურის მშენებლობის ადრეულ ეტაპებს და ქალაქის უძველეს ფოტოებს.
ნიკო ნიკოლაძის კოშკის ექსპოზიცია მოგვითხრობს თვითმმართველობის ისტორიის, საქართველოში პირველი რკინიგზისა და ნავსადგურის მშენებლობას, ქალაქგეგმარებასა და ურბანიზაციაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფოთის მუზეუმები კატეგორია:საქართველოს მუზეუმები კატეგორია:1933 წელს დაარსებული მუზეუმები კატეგორია:მუზეუმები კატეგორია:კოლხური კულტურის მუზეუმები
ჩრდილოეთი მაკედონია
ჩრდილოეთი მაკედონია (Северна Македонија), ოფიციალურად ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკა (Република Северна Македонија) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში, სამხრეთ ევროპაში. არის იუგოსლავიის ერთ-ერთი მემკვიდრე ქვეყანა. დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1991 წელს. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი 1993 წელს გახდა, თუმცა საბერძნეთთან უთანხმოების გამო, 1991-2019 წლებში მისი ოფიციალური სახელი ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონია (поранешна Југословенска Република Македонија) იყო. ასევე მოიხსენიებდნენ აბრევიატურით: FYROM.
ჩრდილოეთ მაკედონიას არ აქვს ზღვაზე გასასვლელი და ესაზღვრება შემდეგი ქვეყნები: ჩრდილო-დასავლეთიდან სერბეთი (კოსოვო), აღმოსავლეთიდან ბულგარეთი, სამხრეთიდან საბერძნეთი და დასავლეთიდან ალბანეთი. ის მოიცავს ისტორიული მაკედონიის რეგიონის დიდ ნაწილს, რომლის დანარჩენი ნაწილები შედის საბერძნეთის და ბულგარეთის შემადგენლობაში. მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 2.06 მილიონ კაცს. ჩრდილოეთ მაკედონიის დედაქალაქია სკოპიე, რომლის მოსახლეობაც 2002 წლის აღწერის მიხედვით შეადგენდა 506,926 კაცს. სხვა დიდი ქალაქებია: ბიტოლა, კუმანოვო, პრილეპი, ტეტოვო, ოჰრიდი, ველესი, შტიპი, კოჩანი, გოსტივარი, კავადარცი და სტრუმიცა. ჩრდილოეთ მაკედონიაში არის დაახლოებით 50 ტბა და 2000 მეტრზე მაღალი 16 მთა. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ეთნიკურად მაკედონელები არიან. ეთნიკურ უმცირესობებს შორის რაოდენობით ლიდერობს ალბანელები (25%-ით); შემდეგ მოდიან: თურქები, ბოშები, სერბები, ბოსნიელები და არომანები.
მმართველობის მხრივ არის უნიტარული საპარლამენტო კონსტიტუციური რესპუბლიკა; არის გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის, ევროპის საბჭოს, მსოფლიო ბანკის, ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის წევრი, ნატოს წევრი 2020 წლიდან და 2005 წლიდან ევროპის კავშირის წევრობის კანდიდატი. აგრეთვე არის განვითარებული ქვეყანა, რომელიც ადამიანთან განვითარების ინდექსით 82-ე ადგილზეა.
სახელწოდება
ქვეყნის დასახელება მოდის ბერძნული სახელწოდებიდან: Μακεδονία (მაკედონია), ასევე ეწოდებოდა ამ ტერიტორიაზე მოგვიანებით წარმოქმნილ სახელმწიფოს, ხოლო შემდგომში რეგიონს. დასახელება Μακεδόνες (მაკედონიელები) მომდინარებს ანტიკური ბერძნულის ზედსართავისგან - μακεδνός (მაკედნოს), რაც ნიშნავს „მაღალს, წვრილს“, ასევე არის ვერსია, რომ დასახელება თავიდან აღნიშნავდა „მთიელს“ ან „მაღალს“, რაც შესაძლებელია მომდინარეობდეს, ანტიკური მაკედონიელების ფიზიკური მახასიათებლის ან მათი მაღალმთიანი საცხოვრებელი ადგილების გამო.
ისტორია
1991 წელს კომუნისტური იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ გამოცხადდა მაკედონიის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. იგი იუგოსლავიის სოციალისტურ ფედერაციულ რესპუბლიკებს შორის შემავალი ერთადერთი ქვეყანა იყო, რომლის მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადებას ბელგრადის წინააღმდეგობა არ მოჰყოლია. დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე 500 ამერიკელი ჯარისკაცი გაიგზავნა გაეროს მანდატით მშვიდობის შესანარჩუნებლად. პრეზიდენტმა კირო გლიგოროვმა შეძლო ჩამოეყალიბებინა კარგი ურთიერთობები ბელგრადთან და სხვა რესპუბლიკებთან. მაკედონია — ამ სახელის წინააღმდეგ გაილაშქრა საბერძნეთმა, ვინაიდან მისი ჩრდილოეთი ოლქი, რომლის ცენტრია სალონიკი, ატარებს იგივე სახელს. აღსანიშნავია, რომ ისტორიული მაკედონიის ტერიტორია სამი მეზობელი სახელმწიფოს — საბერძნეთის, ბულგარეთის და დღევანდელი ჩრდილოეთი მაკედონიის მიწებს მოიცავდა.
გეოგრაფია
ჩრდილოეთ მაკედონიას არ გააჩნია ზღვაზე გასასვლელი. მის სამხრეთ ნაწილში ვხვდებით სამ დიდი ტბას: ოჰრიდის, პრესპისა და დოირანის ტბებს. ოჰრიდი ითვლება მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ძველ ტბად და ბიოტოპად. რეგიონი სეისმურად აქტიურია; წარსულში აქ არაერთი დამანგრეველი მიწისძვრა მოხდა. განსაკუთრებით გამანადგურებელი იყო 1963 წელს მომხდარი მიწისძვრა, როცა სკოპჯე ძირითადი რყევებით მნიშვნელოვნად დაზიანდა: დაიღუპა 1,000-ზე მეტი ადამიანი.
ქვეყანაში ვხვდებით სარის მთიანეთს, რომელიც გრძელდება დასავლეთ ვარდარის/პელაგონიის მთების ჯგუფამდე (ბაბა, ნიდჟე, იაკუბიცა). აგრეთვე ვხვდებით ოსოგოვო-ბელასიცას მთიანეთს (აგრეთვე ცნობილია, როგორც როდოპები). მდინარეები ჩაედინება სამ სხვადასხვა აუზში: ეგეოსის, ადრიატიკის და შავი ზღვის აუზებში. მათგან უდიდესია ეგეოსის აუზი. იგი ფარავს ჩრდილოეთ მაკედონიის 87%-ს, რაც 22,075 კმ2-ის ტოლია. ვარდარი, აუზის უდიდესი მდინარე, შენაკადებით ფარავს 20,459 კმ2-ის ტოლ ტერიტორიას. მისი ხეობა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ქვეყნის ეკონომიკასა და საკომუნიკაციო სისტემაში. ვარდან-ვალეის პროექტი უმნიშვნელოვანესადაა მიჩნეული ქვეყნის სტრატეგიული განვითარებისთვის. მდინარე შავი დრინი ქმნის ადრიატიკის აუზს, რომელიც ფარავს 3,320 კმ2 ტერიტორიას. იგი წყალს ტბებიდან, პრეპსადან და ოჰრიდიდან იღებს. ყველაზე პატარა აუზია შავი ზღვის აუზი, რომელიც მხოლოდ 37 კმ2 ტერიტორიას. იგი ფრავს სკოპსკა-ცრნა-გორა ჩრდილოეთ ნაწილს. აღნიშნული აუზი არის მდინარე ბინაჩკა მორავას წყარო, რომელიც ჯერ მორავას, ხოლო შემდეგ დუნაის უერთდება და ბოლოს შავ ზღვაში ჩაედინება.
კლიმატი
ქვეყანაში ოთხი განსხვავებული სეზონი გვხვდება თბილი და მშრალი ზაფხულით და ზომიერად ცივი და თოვლიანი ზამთრით. მთელი წლის განმავლობაში აღნიჭნული ტემპერატურის დიაპაზონი მერყეობს −20° C-დან (ზამთარში), 40° C- მდე (ზაფხულში). ზამთრის დაბალ ტემპერატურაზე გავლენას ახდენს ჩრდილოეთის ქარი, ხოლო ზაფხულის პერიოდში ცხელი სეზონი წარმოიქმნება ეგეოსის ზღვის სუბტროპიკული წნევის და შუა აღმოსავლეთის კლიმატის გავლენის შედეგად, ეს უკანასკნელი კი მშრალი პერიოდების წარმოქმნის მიზეზი ხდება ხოლმე. ქვეყანაში სულ სამი ძირითადი კლიმატური ზონაა: ჩრდილოეთ ნაწილი ზომიერად კონტინენტური კლიმატით, სამხრეთ ნაწილი ხმელთაშუა ზღვის კლიმატით და შედარებით მაღალმთიანი ადგილები ალპური კლიმატით. მდინარეების ვარდარისა და სტრიმიკის ხეობების გასწვრივ, გევგელგიის, ვალანდოვოს, დოირანის, სტრუმისა და რადოვიშის რაიონებში, ვხვდებით ზომიერ ხმელთაშუა ზღვის კლიმატს. ყველაზე ცხელი რეგიონებია დემირ-კაპია და გევგელიჯა, სადაც ტემპერატურა ივლისსა და აგვისტოში დაახლოებით 40 გრადუსს აღწევს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
მინი|ჩრდილოეთ მაკედონიის სტატისტიკური რეგიონები ჩრდილოეთი მაკედონია შედგება შემდეგი 8 სტატისტიკური რეგიონისგან:
2004 წლის მიხედვით, სტატისტიკური რეგიონები დაყოფილია 84 თემად.
დემოგრაფია
left|კურსივის ტექსტი|მინი|ძირითადი ეთნიკური ჯგუფები, 2002. ბოლო აღწერა 2002 წელს ჩატარდა რის მიხედვითაც ჩრდილოეთ მაკედონიის მოსახლეობა შეადგენდა 2 022 547 მაცხოვრებელს. ხოლო ბოლო ოფიციალური მონაცემები ეკუთვნის 2009 წელს რის მიხედვითაც მოსახლეობა არის დაახლოებით 2 050 671 ადამიანი. ბოლო აღწერის მონაცემებით, ქვეყანაში ყველაზე დიდ ეთნიკურ ჯგუფს მაკედონიელები ქმნიან. მეორე უდიდეს ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ ალბანელები, რომლებიც ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში არიან კონცენტრირებულნი. მათ მოჰყვება თურქები, რომელთა რაოდენობა ბოლო აღწერის მიხედვით, ოფიციალურად, არის დაახლოებით 80,000, ხოლო არაოფიციალური რაოდენობა დაახლოებით 170,000-200,000 შორისაა. ზოგი არაოფიციალური კვლევა აჩვენებს, რომ ქვეყანაში ბოშების რაოდენობა 260,000-სს აღწევს და აჭარბებს კიდეც.
რელიგია
ჩრდილოეთ მაკედონიაში ყველაზე გავრცელებული რელიგიაა აღმოსავლეთის მართლმადიდებლური ქრისტიანობა, რომელსაც მთლიანი მოსახლეობის 65% მისდევს (მათი უმრავლესობა მაკედონიური მართლმადიდებლური ეკლესიაში ირიცხება). მოსახლეობის 33.3% -ს შეადგენენ მუსლიმები. ევროპის მაშტაბით, ჩრდილოეთ მაკედონიაში ვხვდებით მუსლიმთა ყველაზე მაღალ პროცენტულ მაჩვენებელს კოსოვოს (96%), თურქეთის (90%), ალბანეთისა (59%) და ბოსნია და ჰერცეგოვინას (51%) შემდეგ. მუსლიმთა უმეტეს ნაწილს წარმოადგენენ ალბანელები, თურქები და ბოშები; აგრეთვე ვხვდებით ტორბეშებსაც.
2011 წლის ბოლოს ქვეყანაში სულ 1,842 ეკლესია და 580 მეჩეთი იყო. მართლმადიდებლურ და ისლამურ რელიგიურ საზოგადოებებს გააჩნიათ საშუალო სკოლები დედაქალაქ სკოპიეში. აგრეთვე, დედაქალაქში ვხვდებით მართლმადიდებლურ თეოლოგიურ კოლეჯს. მაკედონიის მართლმადიდებლურ ეკლესიას 10-ზე მეტ პროვინციაში გააჩნია იურისდიქცია (ქვეყანაში შვიდი და სამი საზღვარგარეთ), ჰყავს 10 ეპისკოპოსი და დაახლოებით 350 მღვდელი. ყოველწლიურად, ყველა პროვინციაში ერთად, 30,000 ადამიანი ინათლება.
სპორტი
ჩრდილოეთ მაკედონიაში ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობებია ფეხბურთი და ხელბურთი. ქვეყნის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებს მართავს ჩრდილოეთ მაკედონიის ფეხბურთის ფედერაცია. ნაკრების საშინაო სტადიონია ფილიპე II მაკედონელის სახელობის ეროვნული არენა. 2003 წლის ნოემბერში, უეფას იუბილეს აღსანიშნავად, დარკო ფანჩევი შეირჩა მაკედონიის ოქროს მოთამაშედ (გასული 50 წლის საუკეთესო სპორტსმენად). დარკო ფანჩევი იყო 1991 წლის ოქროს ბუცის მფლობელი; მისი ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მიღწევაა 1991 წლის ევროპის თასის ფინალში გატანილი პენალტი, რომელმაც ცვერნა ზვეზდას ბოლო 50 წლის განმავლობაში პრესტიჟული ევროპული თასი მოაგებინა.
ხელბურთი არის ქვეყნის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გუნდური სპორტი. 2002 წელს კომეტალ სკოპემ მოიგო ევროპის ქალთა ჩემპიონთა ლიგა (ევროპის თასი). 2008 წელს ჩრდილოეთ მაკედონიაში ჩატარდა ევროპის ხელბურთის ქალთა ჩემპიონატი. ის ადგილები, სადაც ტურნირი გაიმართა, განთავსებული იყო სკოპიესა და ოჰრიდში; ეროვნულმა ნაკრებმა ჩემპიონატი მე-7 ადგილით დაასრულა. აგრეთვე, მაკედონური კლუბები წარმატებით ასპარეზობენ ევროპის ჩემპიონატებში. RK ვარდარმა 2016–17 და 2018–19 წლების ევროპის ჩემპიონთა თასი მოიგო, ხოლო კომეტელ-ჯორჟე-პეტროვს-სკოპიმმა - 2002 წელს ევროპის ქალთა ჩემპიონატი.
ჩრდილოეთ მაკედონიას საერთაშორისო საკალათბუეთო ტურნირებზე მაკედონიის ეროვნული საკალათბურთო ნაკრები წარადგენს. გუნდს მართავს ჩრდილოეთ მაკედონიის კალათბურთის ფედერაცია, ქვეყნაში კალათბურთის მმართველი ორგანო, რომელიც შეიქმნა 1992 წელს, ხოლო ფიბას 1993 წელს შეუერთდა. ამ პერიოდიდან, ქვეყნის ნაკრებმა სამჯერ მიიღო მონაწილეობა ევრობასკეტში; მათგან საუკეთესო შედეგი, მე-11 ადგილი, 2011 წელს დააფიქსირეს. ნაკრები საშინაო შეხვედრებს თამაშობს სკოპიეში მდებარე ბორის ტრეიკოვსკის არენაზე. პერო ანტიჩი პირველი მაკედონიელია, რომელმაც ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში ითამაშა; მას აგრეთვე მოგებული აქვს სამი ევრილიგის თასი.
ზაფხულის თვეებში, ოჰრიდში, ყოველწლიურად ტარდება საცურაო მარათორის ოჰრიდის ტბაზე, ხოლო ზამთრის თვეებში ქვეყანაში სხვადასხვა ტერიტორიაზე ტარდება ჩემპიონატი თხილამურებით სრიალში. ჩრდილოეთ მაკედონია აგრეთვე მონაწილეობს ოლიმპიურ თამაშებშიც. ოლიმპიურ თამაშებთან დაკავშირებულ საკითხებს ორგანიზებას უკეთებს ჩრდილოეთ მაკედონიის ოლიმპიური კომიტეტი. 2002 წლის ზამფუხლის ოლიმპიადაზე მაგომედ იბრაგიმოვი მაკედონიის FYR-ისთვის ასპარეზობდა თავისუფალ ჭიდაობაში (85კგ წონით კატეგორიაში); ოლიმპიადა მან ბრინჯაოს მედლით დაასრულა; აღნიშნული მედალი იყო დამოუკიდებელი ჩრდილოეთ მაკედონიის პირველი მედალი.
სქოლიო
* კატეგორია:ევროპის ქვეყნები კატეგორია:სლავური ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
ილგარ მირზაევი
ილგარ ანზორ ოღლუ მირზაევი (İlqar Anzor oğlu Mirzəyev; ) — აზერბაიჯანელი სამხედრო მოწვაწე, აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების პოლკოვნიკი, აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების მე-3 სამხედრო კორპუსის არტილერიის უფროსი 2019–2020 წლებში. აზერბაიჯანის ეროვნული გმირი.
2020 წლის 12-16 ივლისს მიმდინარე ბრძოლების დროს, ილგარ მირზაევი, რომელიც არტილერიის მეთაური იყო, მე-3 სამხედრო კორპუსის მეთაურის მოადგილე, გენერალ-მაიორ ფოლად ჰაშიმოვთან და მის დაქვემდებარებულ ჯარისკაცებთან ერთად, 14 ივლისის დილით, თოუზის სასაზღვრო ზოლთან მიმდინარე ბრძოლების დროს დაიღუპა.
ბიოგრაფია
ილგარ მირზაევი დაიბადა 1973 წლის 8 მაისს ქალაქ გარდაბანში. ეროვნებით აზერბაიჯანელი იყო.
განათლება
1980-1990 წლებში მირზაევი სწავლობდა ქალაქ გარდაბნის საშუალო სკოლაში. 1990-იანი წლების დასაწყისში სომხეთის ტერიტორიულმა პრეტენზიებმა აზერბაიჯანის წინააღმდეგ, ყარაბაღის პირველი ომის დაწყების მიზეზი გახდა. 1991 წელს, როდესაც ომი ახალი დაიწყებული იყო, ილგარ მირზაევმა სასწავლოდ საბუთები ბაქოს უმაღლეს გაერთიანებულ სამეთაურო სკოლაში (BABKM) შეიტანა.
მირზაევი, 1991 წლის 1 აგვისტოს ბაქოს უმაღლეს გაერთიანებულ სამეთაურო სკოლაში (BABKM) ჩაირიცხა, რომელიც 1995 წელს „არტილერისტის“ სპეციალობით დაამთავრა.
2003 წლის 10 აგვისტოს, მირზაევი აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამხედრო აკადემიაში ჩაირიცხა, კვალიფიკაციის ასამაღლებლად. სწავლა 2005 წლის 2 ივლისს, წარმატებით დაასრულა.
ოჯახი
ილგარ მირზაევი დაქორწინებული იყო გიულუ მირზაევაზე. ჰყავს ვაჟი, სახელად ელვინი და ქალიშვილი, სახელად გიულნარა.
სამხედრო სამსახური
1995 წლის 17 ივნისიდან 1995 წლის 12 ნოემბრამდე, მირზაევი იყო ბაქოს გენერალური არმიის უმაღლესი სამეთაურო სკოლის კადეტთა ოცეულის მეთაური, ხოლო 1995 წლის 12 ივნისიდან 1997 წლის 3 მარტამდე მსახურობდა ბაქოს უმაღლესი გენერალური სარდლობის საარტილერიო კადეტთა ოცეულის მეთაურად.
1997 წლის 3 მარტიდან 1998 წლის 20 იანვრამდე, იყო ბაქოს გენერალური არმიის სარდლობის სკოლის კადეტთა ბატალიონის კადეტთა დივიზიის ოცეულის მეთაური, ხოლო 1998 წლის 20 იანვრიდან 1998 წლის 11 ნოემბრამდე იყო ბაქოს გენერალური არმიის სამეთაურო სკოლის კადეტთა ბატალიონის კადეტთა დივიზიის მეთაური. თავისი სამსახურისთვის თავდაცვის სამინისტროს 1997 წლის 19 ოქტომბრის ბრძანებით, მას მიენიჭა „უფროსი ლეიტენანტის“ სამხედრო წოდება.
2001 წლიდან, მირზაევი აგრძელებდა სამხედრო სამსახურს რეგიონებში განლაგებულ სამხედრო ნაწილებში. 2001 წლის 14 ივნისიდან 2002 წლის 31 ივლისამდე იყო ერთ-ერთი სამხედრო ნაწილის შტაბის უფროსი და საარტილერიო დივიზიის მეთაურის მოადგილე, ხოლო 2002 წლის 31 ივლისიდან 2003 წლის 10 აგვისტომდე ამავე დივიზიის მეთაური იყო. სამხედრო ნაწილში საარტილერიო დივიზიის მეთაურის პოზიციაზე ყოფნის დროს, თავდაცვის სამინისტროს 2002 წლის 13 დეკემბრის ბრძანებით მიიღო „მაიორს“ სამხედრო წოდება.
2003 წლის აგვისტოში, თავდაცვის სამინისტრომ მირზაევი აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამხედრო აკადემიაში გაგზავნა კვალიფიკაციის ასამაღლებლად, რომელიც წარმატებით 2005 წლის 2 ივლისს დაასრულა.
სწავლის დასრულების შემდეგ, ის 2005 წლის 2 ივლისიდან 2007 წლის 7 იანვრამდე მუშაობდა ერთ-ერთი სამხედრო ნაწილის მეთაურის მოადგილედ. მოგვიანებით, 4 წლის განმავლობაში, 2007 წლის 7 იანვრიდან 2011 წლის 29 ივლისამდე, მუშაობდა ამავე სამხედრო ნაწილის ოპერატიული დეპარტამენტის უფროსად.
2012 წლის 26 ივნისის, თავდაცვის სამინისტროს ბრძანებით, მირზაევს სამხედრო სამსახურისთვის მიენიჭა „პოლკოვნიკი“ სამხედრო წოდება.
მოგვიანებით, 2012 წლის 7 ივლისიდან 2013 წლის 4 ივლისამდე, მირზაევი მეთაურობდა საარტილერიო დივიზიას.
მომდევნო 2 წლის განმავლობაში მან მუშაობა გააგრძელა თავდაცვის სამინისტროში. 2013 წლის 28 დეკემბრიდან 2015 წლის 8 აგვისტომდე, მირზაევი მუშაობდა თავდაცვის სამინისტროს გენერალური სამხედრო ინსპექციის საბრძოლო და საბრძოლო მხარდაჭერის დეპარტამენტის ინსპექტორად.
თავდაცვის სამინისტროში 2 წლიანი მუშაობის შემდეგ, 2015 წლის 14 აგვისტოდან 28 ოქტომბრამდე მუშობდა ერთ-ერთი სამხედრო მეთაურის მოადგილედ და შტაბის უფროსად.
აპრილის ბრძოლები
2016 წლის 1-2 აპრილს, შეტაკებები დაიწყო აზერბაიჯანისა და სომხეთის შეიარაღებული ძალების ქვედანაყოფებს შორის, ტარტარისა და ჯაბრაილ-ფუზულის მიმართულებით. მირზაევი, რომელიც იყო ერთ-ერთი სამხედრო ნაწილის მეთაური იყო, იბრძოდა ტარტარის რაიონში გამავალ ფრონტის ხაზზე. ღამის ბრძოლების დროს, აზერბაიჯანის არმიამ ოკუპაციისგან გაათავისუფლა ხელსაყრელი პოზიციები და სტრატეგიული სიმაღლეები ტერტერში, სოფელ თალიშის მიმართულებით, მათ შორის მწვერვალი „თალიშიც“. ბრძოლების დროს, იმ პერიოდში სომხეთის თავდაცვის მინისტრის სეირან ოჰანიანის მიერ შექმნილი და სომხური არმიის „უძლეველი ოჰანიანის ბარიერის“ სახელით ცნობილი თავდაცვის ხაზი 40 წუთში განადგურდა. აზერბაიჯანის არმიის მიერ, 2 საათში განადგურდა სომხური არმიის 21 სამხედრო პოსტი და ოკუპაციისგან 7 სტრატეგიული პუნქტი განთავისუფლდა.
თოუზის ბრძოლები
12-13 ივლისის ღამეს დაძაბული სიტუაცია აზერბაიჯან-სომხეთის სახელმწიფო საზღვრის თოუზის მონაკვეთზე შენარჩუნდა. სამხედრო შეტაკებებში, რომელშიც მონაწილეობას იღებდნენ მე-3 სამხედრო კორპუსის შტაბის უფროსი ფოლად ჰაშიმოვ და არტილერიის უფროსი ილგარ მირზაევი, ერთობლივად გაანადგურეს სომხეთის არმიის საბაზო სადგური, საარტილერიო დანადგარები და ცოცხალი ძალა. აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები აქტიურად იყენებდნენ არტილერიის. 13 ივლისს, აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების დანაყოფებმა საპასუხო დარტყმები გააგრძელეს. საპასუხო დარტყმების შედეგად, აზერბაიჯანის არმიის ზუსტი ცეცხლის შედეგად განადგურდა სომხეთის შეიარაღებული ძალების სამხედრო პოზიციები, 20-ზე მეტი სამხედრო პირი, ბატალიონის შტაბი და სხვა სამხედრო ობიექტები. 13-14 ივლისის ღამეს და დილით ბრძოლები აზერბაიჯან-სომხეთის სახელმწიფო საზღვარზე გაგრძელდა. ღამით, ბრძოლების დროს სომხეთის შეიარაღებული ძალების ცეცხლის საპასუხოდ გატარებული ღონისძიებების შედეგად განადგურდა სომხეთის არმიის კუთვნილი სხვადასხვა დანიშნულების სამხედრო საბრძოლო მანქანები, რეზერვები და ცოცხალი ძალა.
სიკვდილი
14 ივლისს, აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების 7 სამხედრო მოსამსახურე, მათ შორის 6 ოფიცერი, თაოუზის რაიონში მიმდინარე საბრძოლო საბრძოლო შეტაკებების დროს დაიღუპა. იმავე დღეს, 13:00 საათზე, აზერბაიჯანის თავდაცვის მინისტრის მოადგილემ, ქერიმ ვალიევმა პირდაპირ ეთერში განცხადება გააკეთა:
პოლკოვნიკი ილგარ მირზაევი 2020 წლის 14 ივლისს, დილით, ფრონტის ხაზზე, თოუზის რაიონის მიმართულებზე მიმდინარე ბრძოლების დროს დაიღუპა. მასთან ერთად ბრძოლების დროს დაიღუპა გენერალ-მაიორი ფოლად ჰაშიმოვი, მე-3 სამხედრო კორპუსის მეთაურის მოადგილე მაიორი ანარ ნოვრუზოვი, მაიორი ნამიგ აჰმედოვი, ოფიცერი ილგარ ზეინალი, ოფიცერი იაშარ ბაბაევი და რიგითი ელჩინ მუსტაფაზადე. მოწამეობრივად დაიღუპა.
14 ივლისს, ილგარ მირზაევის ცხედარი ჩამოასვენეს ხატაის რაიონის აჰმადლის დასახლებაში, სადაც ის ცხოვრობდა.
მომდევნო დღეს, 15 ივლისს, დაღუპული გენერალ-მაიორი ფოლად ჰაშიმოვი და პოლკოვნიკი ილგარ მირზაევის გაასვენეს. გასვენების ცერემონიას დაესწრნენ: თავდაცვის მინისტრი ზაქირ ჰასანოვი, შეიარაღებული ძალების შტაბის ყოფილი უფროსი ნაჯმედდინ სადიგოვი, პრეზიდენტის ადმინისტრაციის სამხედრო საქმეთა დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე იაშარ ალიევი, საჰაერო ძალების სარდალი რამიზ ტაჰიროვი, ბაქოს მერი ელდარ აზიზოვი. მირზაევი, ბაქოს მეორე საპატიო ხეივანში დაკრძალეს.
აბდულა გურბანმა, რომელმაც დაკრძალვის ცერემონიაზე სიტყვით გამოვიდა, დამსწრე საზოგადოებას ინფორმაცია მიაწოდა აზერბაიჯანის ეროვნული გმირების, ფოლად ჰაშიმოვისა და ილგარ მირზაევის ცხოვრებისა და სამხედრო სამსაზურზე. მოგვიანებით, აზერბაიჯანის ეროვნული ჰიმნის თანხლებით, ფოლად ჰაშიმოვი და ილგარ მირზაევი, სამხედრო პატივით დაკრძალეს.
აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა, ილჰამ ალიევმა ტელეფონით მიუსამძიმრა ფოლად ჰაშიმოვისა და ილგარ მირზაევის ოჯახის წევრებს. მირზაევის კუთვნილი მასალები, მისმა ოჯახმა აზერბაიჯანის ეროვნული ისტორიის მუზეუმის ფონდს გადასცა.
მემკვიდრეობა
2020 წლის 9 დეკემბერს, ილგარ მირზაევს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებით, აზერბაიჯანის ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის საქმეში გაწეული განსაკუთრებული დამსახურებისთვის და საბრძოლო ამოცანების შესრულებისას გამოჩენილი სიმამაცისთვის, სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის წოდება.
2021 წლის აპრილში, იმ კორპუსის წინ, სადაც ილგარ მირზაევი ცხოვრობდა, სამახსოვრო დაფა დაიდგა. კორპუსის ეზო კეთილმოეწყო და ბაღი გაშენდა.
2021 წლის 7 მაისს, აზერბაიჯანის საზოგადოებრივი ტელევიზიის ეთერში ილგარ მირზაევისადმი მიძღვნილი დოკუმენტური ფილმის პრემიერა გაიმართა. 22 წუთიანი დოკუმენტური ფილმი მოგვითხრობს მის ცხოვრებასა და ბრძოლებში მონაწილეობაზე.
სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1973 კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი კატეგორია:აზერბაიჯანის ეროვნული გმირები კატეგორია:აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწეები
არმაზული დამწერლობა
მინიატიურა|300პქ|[[არმაზის ბილინგვა, რომელიც შესრულებულია ორ ბერძნულ და არამეულ ენაზე. არამეული ტექსტი მოცემულია არმაზული დამწერლობით.]]
არმაზული დამწერლობა — არამეული დამწერლობის ჩრდილო-აღმოსავლურ მესოპოტამიური ტიპის თავისებური სახეობა, რომელიც გავრცელებული იყო ანტიკური პერიოდის იბერიაში, ძირითადად თანამედროვე საქართველოსა და აგრეთვე სომხეთის ტერიტორიაზე. სახელწოდება „არმაზული“ შემოღებულია აკადემიკოს გიორგი წერეთლის მიერ, რომელმაც გამოიკვლია მცხეთა-არმაზში აღმოჩენილი ამ დამწერლობით შესრულებული არამეულენოვანი ტექსტები, მათ შორის ცნობილი არმაზის ბილინგვა.
ისტორია
არმაზული დამწერლობა, ისევე როგორც ყოველი ჩრდილო-მესოპოტამიური დამწერლობა, ეფუძნება აქემენიდთა ხანის არამეულს, ე. წ. ოფიციალურ და სახელმწიფო არამეულ ანბანს. არმაზულმა განვითარების საკმაოდ დიდი გზა გაიარა; იგი ერთ-ერთია იმ ლოკალურ დამწერლობებს შორის, რომლებიც სპარსეთის იმპერიის დაცემის შემდეგ განვითარდნენ და ელინისტურ-რომაულ ხანაში ცალკე სახეობებად ჩამოყალიბდნენ. არმაზული დამწერლობა ქართულ, იბერიულ ნიადაგზე უნდა იყოს ფორმირებული. იგი ჰათრის, ასურის, ჰასანქეფესა და ზოგიერთ სხვა წარწერათა დამწერლობებთან ერთად ქმნის ერთ ჯგუფს — ჩრდილო-მესოპოტამიურს. არსებობს გარკვეული მსგავსება არმაზულსა და არამეული დამწერლობის ე. წ. პართიულ ტიპთან, რომელიც საშუალ ირანულ ენათა (პართული, ფალაური) ჩასაწერად გამოიყენებოდა ძვ. წ. III საუკუნიდან ახ. წ. V საუკუნემდე, არშაკიდებისა და სასანიდების ხანაში.
არმაზულ დამწერლობასთან მსგავსებას ამჟღავნებს აგრეთვე ავესტური დამწერლობაც, რომელიც გავრცელებული შეხედულების თანახმად, პართული და ფალაური დამწერლობების შერევის შედეგადაა მიღებული. არმაზული დამწერლობის აღმოჩენამ მკვლევართა ნაწილს აფიქრებინა, რომ ავესტური პართულისა და ფალაურის შერევის შედეგად კი არ არის წარმოშობილი, არამედ წარმოადგენს არმაზული დამწერლობასთან ახლო მყოფი არამეული დამწერლობის განვითარებას, რომლის დიფერენციაციის შედეგად მიღებულია ირანული დამწერლობის ფარსული და ფალაური სახეობანი.
აღსანიშნავია, რომ არმაზული დამწერლობით შესრულებული ტექსტები არამეულენოვანია, თუმცა ეს არაა სტანდარტული არამეული, მას ახასიათებს მთელი რიგი თავისებურებები. ეს თავისებურებები ადგილობრივ ენათა გავლენით აიხსნება.
კვლევა
არმაზული დამწერლობით შესრულებული არამეულოენოვანი წარწერა ჯერ კიდევ XX საუკუნის დასაწყისში იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ საქართველოში, სოფელ ბორში ნაპოვნ პინაკზე; წარწერა III საუკუნითაა დათარიღებული, თუმცა ამ წარწერის ამოკითხვა და იდენტიფიკაცია ვერ ხერხდებოდა. 1940 წელს მცხეთა-არმაზში აღმოჩნდა არამეული სტელები, რომლებიც იმავე დამწერლობით იყო შესრულებული. მათი გაშიფრვა 1941 წელს შეძლო ენათმეცნიერმა გიორგი წერეთელმა, მანვე სტელათა აღმოჩენის ადგილის მიხედვით, არამეული დამწერლობის ამ სახეს „არმაზული“ უწოდა. მოგვიანებით არმაზული წარწერები აღმოჩნდა სომხეთსა და ირანშიც. ირანული წარწერების დამწერლობას ფ. ალტჰაიმმა და რ. შტილმა „გვიანარმაზული“ უწოდეს.
წარწერები
არმაზული დამწერლობით შესრულებულ წარწერათაგან ყველაზე ცნობილია არმაზის ბილინგვა, რომელიც საფლავის ორენოვან ეპიტაფიას წარმოადგენს, ბერძნულ და არამეულ ენებზე. სწორედ არმაზის ბილინგვის საშუალებით გახდა ცნობილი არმაზული დამწერლობის ასოთა გაშიფრვა, მისი ტექსტი ანბანის ყველა ასოს შეიცავს. გარდა ბილინგვისა, მცხეთა-არმაზში აღმოჩენილია არმაზული დამწერლობით შესრულებული არაერთი სტელა და წარწერა.
გარდა არმაზისა, არმაზულის ნიმუშები — ჭურჭელი და სამკაული — საქართველოს სხვა რეგიონებშიც გვხვდება. მაგალითად, ასეთია სოფელ ბორში აღმოჩენილი პინაკი III საუკუნიდან, ვერცხლის კოვზი და სხვა. განსაკუთრებით საყურადღებოა დედოფლის მინდორზე აღმოჩენილი ძვ. წ. I საუკუნის ფირფიტები ნადირობის სცენებით, რომელთაგან ზოგიერთს ახლავს არმაზული დამწერლობით შესრულებული მცირე არამეული წაეწერები.
1961 წელს არმაზული დამწერლობის ქვაზე შესრულებული ნიმუში აღმოჩნდა სომხეთშიც, გარნისში; იგი II საუკუნით დათარიღდა. მოგვიანებით აგრეთვე სომხეთში, სისიანში ნაპოვნი იქნა ძვ. წ. I საუკუნის არმაზული წარწერაც.