cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სალავათი (ქალაქი)
ისტორია
ქალაქ სახელი ბაშკირეთის ეროვნული გმირის სალავათ იულაევის პატივსაცემად ჰქვია. ის დაარსდა 1948 წელს და ქალაქის სახელი მიენიჭა 1955 წელს.
სტატუსი
სალავათს აქვს ფედერალური მნიშვნელობის ქალაქის სტატუსი. ქალაქი გაერთიანებულია სალავათის უბანულ ოკრუგში.
დამეგობრებული ქალაქები
სალავატი დამეგობრებუულია შემდეგ ქალაქებთან   :
სქოლიო
კატეგორია:ბაშკირეთის ქალაქები
პონტოური ქაშაყი
ადრინდელ წყაროებში მოხსენიებულია როგორც „შავი ზღვის ქაშაყი“ და ითვლებოდა შავზურგა ქაშაყის ქვესახეობად — Alosa kessleri pontica.
გამსვლელი და ქარავნული თევზია; ძირითადად ზღვაში ბინადრობს, თუმცა ასევე შედის სანაპიროების გამტკნარებულ წყლებში, მდინარეებსა და ტბებში.
გავრცელებულია შავ და აზოვის ზღვებში, საიდანაც შედის დონში, დნეპრში, ბუგში, დნესტრში, დუნაიში. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროებთან უმეტესად წვრილი ფორმაა. ჩვენში სანაპირო წყლებში გვხვდება შემოდგომიდან ზაფხულის დასაწყისამდე (იზამთრებს). შედის პალიასტომის ტბაში, მდინარეების რიონის, ხობისწყლის, ცივისა და ჭურიის შესართავებში, ზოგან უფრო ზევით ადის.
უპირატესად იკვებება მცირე ზომის თევზებით (ქამსა, ქარსალა და სხვ.). ნაკლებად იყენებს პლანქტონს და ფსკერულ კიბოსნაირებს. მამალი სქესობრივ სიმწიფეს 2 წელში აღწევს, დედალი — სამ წელში. ქვირითს ყრის (10-დან 141 ათასამდე ცალს) მაისიდან აგვისტოს ნახევრამდე, მდინარეებსა და ტბებში. ტოფობის შემდეგ უმეტესობა იღუპება, თუმცა ზოგიერთი თავისი სიცოცხლის განმავლობაში მეორედ და მესამედაც მრავლდება.
შავ ზღვაში, საქართველოს სანაპიროებთან იჭერენ მცირე რაოდენობით, შედარებით უხვად — მდინარე დონსა და ქერჩის სრუტეში. ქაშაყებში ყველაზე ცხიმიანი (18,8-21,8 %) და გემრიელია. უმეტესად იყენებენ დამარილებულს, ამზადებენ კონსერვებსაც. შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში (როგორც მოწყვლადი სახეობა) და ბერნის კონვენციის III დანართში.
სქოლიო
კატეგორია:ქაშაყისებრნი
ანა ჰაავა
ანა ჰაავა, დაბად'''. ანა როზალი ჰავაკივი''' (ესტ. Anna Rosalie Haavakivi, დ. 15 ოქტომბერი, 1864 — გ. 13 მარტი, 1957) — ესტონელი პოეტი და მთარგმნელი, ესტონეთის სსრ სახალხო მწერალი, ესტონეთის მწერალთა კავშირის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი (1922 წ.).
ბიოგრაფია
ანა  დაიბადა ჰაავაკივის ფერმაში,  ტარტუს ოლქში (პრიჩუდიე, კოდავერე) ინტელიგენტი  გლეხის ოჯახში, სადაც  ყოველთვის კითხულობდნენ წიგნებს და გაზეთებს. მამა განათლებული პიროვნება გახლდათ, უკრავდა ვიოლინოზე, რომლის თანხლებით ანა ხშირად მღეროდა, მონაწილეობდა ვანემუინის თეატრალური საზოგადოების შეხვედრებში (ესტ. Vanemuine) და იყო ტარტუს სასოფლო-სამეურნეო საზოგადოების წევრი. როდესაც გოგონა 5 წლის იყო, ოჯახმა დანაზოგი ნათესავს ანდო, რომელსაც ის მეპატრონისგან უნდა გამოესყიდა, მაგრამ ნათესავმა ფერმა თავის სახელზე გაიფორმა, რითაც ანას ოჯახი გაწირა სიღატაკისთვის. სირთულეების მიუხედავად, ანამ კარგი განათლება მიიღო. სწავლობდა კერძო გერმანულ დაწყებით სკოლაში. სკოლის პერიოდში ატარებდა გერმანულ გვარს, ესპენშტეინს. როდესაც დიპლომი აიღო, დაჟინებით მოითხოვა დაბადების გვარის — ჰაავაკივის დაბრუნება.
1880-1884 წლებში ანა სწავლობდა ტარტუს ქალთა უმაღლეს სკოლაში (ესტ. Tartu Kõrgem Tütarlastekool), რის შემდეგაც აიღო იმ პერიოდში ესტონელი ქალისთვის ხელმისაწვდომი ერთადერთი უმაღლესი განათლება — სახლის მასწავლებლის დიპლომი. ანამ პირველი და ერთადერთი სიყვარული ხალხურ გუნდში გაიცნო, იგი გახლდათ ტარტუს უნივერსიტეტის სასულიერო ფაკულტეტის სტუდენტი. მაგრამ  1889 წელს მისი მამა, დედა, და და შეყვარებული დაიღუპნენ. მარცხნივ|მინი|ანა ჰაავა 1892-1894 წლებში ანა მკურნალობდა გერმანიის სხვადასხვა საავადმყოფოებში. 1899 წლამდე მუშაობდა მასწავლებლად ოჯახში და მედდად პეტერბურგსა და რუსეთის სხვა ქალაქებში, შემდეგ  — ეკონომისტად ძმის, ჰაავაკივის სახლში. ავადმყოფობის მერე გადავიდა ტარტუში (1909), სადაც სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა.
1920 წელს ანას პარალიჩი დაემართა, მაგრამ დაავადებამ ვერ გატეხა. აღიარება სიცოცხლის ბოლოს მოვიდა. 75 წლის იუბილეზე ქალაქ ტარტუს ხელმძღვანელობამ მას ბინა აჩუქა.
1954 წელს  აღინიშნა პოეტის 90 წლის იუბილეზე ტარტუს უნივერსიტეტის საზეიმო დარბაზში. ამ ღონისძიების ფარგლებში ქალაქის ერთ-ერთ ქუჩას პოეტის სახელი  დაერქვა.
ანა ჰაავა გარდაიცვალა ტარტუში, 92 წლის ასაკში, 1957 წლის 13 მარტს. დაკრძალეს  რაადის სასაფლაოზე. საფლავის ქვას პოეტის ლექსი ამშვენებს.
2006 წელს ანა ჰაავას მემორიალური ოთახი გაიხსნა ასიკვერეს საზოგადოებრივ ცენტრში, იგევამააში, ესტონეთი.
შემოქმედება
მინი|ანა ჰაავას საფლავის ქვა ანას პირველი ლექსები გაზეთებში 1886 წელს დაიბეჭდა. პოეზიის გარდა, მას ასევე ეკუთვნის პროზაული ნაწარმოები "პატარა ჩანახატები ესტონეთიდან" (ესტ. "Väikesed pildid Eestist" 1911), თავისივე შედგენილი აფორიზმის კრებული "ერთი მუჭა სიმართლე" (Est. "Peotäis tõtt" 1900). ანა ჰაავამ ასევე თარგმნა კლასიკოსი მწერლების ნაწარმოებები:   შექსპირის "ზაფხულის ღამის სიზმარი", გოეთეს "ეგმონტი", შილერის "უილიამ ტელი", ჰანს ქრისტიან  ანდერსენის ხღაპრები, რაც მისი მთავარი შემოსავლის წყარო გახლდათ. 1906 წლიდან ანა გახდა თავისუფალი მწერალი. მისი ლექსები ითარგმნა რუსულ, ფინურ, უნგრულ, გერმანულ, ესპერანტო და სხვა ენებზე.
მისი პოეზიის მთავარი თემა ყოველთვის სიყვარული იყო. მის შესახებ შემოქმედი  წერდა  გულწრფელად, ინტიმურად. ილტვოდა სილამაზისა და ჰარმონიისკენ ("მე შემიძლია", "სიყვარული მოდის მხოლოდ ერთხელ").
პოეტის ლექსების მეორე ცენტრალური თემა  სოციალური უსამართლობის დაგმობა იყო ("ჩვენ", "გზიდან"). წერდა ლექსებს ისტორიულ თემაზე, მათგან აღსანიშნავია ლექსი"ხმლითა და ჯვრით".
ანა ჰაავას პოეზია მუსიკალურობით გამოირჩეოდა. მისი ლექსების საფუძველზე მრავალი სიმღერა შეიქმნა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1864 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1957 კატეგორია:ესტონელი პოეტები კატეგორია:ესტონელი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ესტონელი მწერლები კატეგორია:ქალი მწერლები საუკუნის მიხედვით კატეგორია:ქალი პოეტები ეროვნების მიხედვით
იგორ როდიონოვი
იგორ როდიონოვი (დ. 1 დეკემბერი, 1936 – გ. 19 დეკემბერი, 2014) — რუსი გენერალი და პოლიტიკოსი. იყო რუსეთის სახელმწიფო დუმის დეპუტატი. 1996 წლის 17 ივლისიდან 1997 წლის 22 მაისამდე იკავებდა რუსეთის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობას. 1954-1991 წლებში მსახურბოდა საბჭოთა კავშირის არმიაში, ხოლო 1991-1997 წლებში მსახურობდა რუსეთის არმიაში. იყო ავღანეთის ომის (1979-1989) ვეტერანი. 1999 წლიდან იყო რუსეთის სახელმწიფო დუმის დეპუტატი.
9 აპრილის ტრაგედია
9 აპრილს, 11 საათზე გამოცხადდა კომენდანტის საათი თბილისში, მაგრამ ცნობა მოსახლეობას ადგილობრივი ტელევიზიით კომენდატის საათის მოქმედების შესახებ მიეწოდა მხოლოდ 22 საათსა და 15 წუთზე. ქალაქის სამხედრო კომენდანტად დაინიშნა როდიონოვი. აქციის დარბევისას გამოყენებულ იქნა მომაკვდინებელი იარაღი: ქიმიური საშუალებები, სასანგრე ბარები, ცეცხლსასროლი იარაღი, ჯავშანტრანსპორტიორები და ტანკები. აქციის დარბევას ოფიციალური ცნობებით 21 ადამიანი ემსხვერპლა.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები
დმიტარ ზვონიმირი
მის გარდაცვალების შესახებ არსებობს რამდენიმე ვერსია. ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად იგი მოკლეს საკუთარმა ჯარისკაცებმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხორვატიის მეფეები კატეგორია:ტრპიმიროვიჩები კატეგორია:გარდაცვლილი 1089
ხანარაბი
ხანარაბი (Xanərəb) — სოფელი აზერბაიჯანში, ბარდის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —    	 	2 079 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბარდის რაიონის სოფლები
ხრაშუნასებრი ჰიგროფორუსი
ხრაშუნასებრი ჰიგროფორუსი (Hygrophorus russula) — ჰიგროფორუსის გვარის სოკო ჰიგროფორუსისებრთა ოჯახისა.
კარგ საჭმელ სოკოდ ითვლება. ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ნემორალურ ზონაში. იზრდება ფართოფოთლოვან ტყეებში, აგვისტოდან ნოემბრამდე.
სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1774 წელს როგორც Agaricuss russula.
მიმდინარე ბინომინალური სახელწოდება მიანიჭა ამერიკელმა მიკოლოგმა ჰენრი კელვინ კაუფმანმა 1918 წელს.
სამეცნიერო სინონიმები:
აღწერა
ქუდის ზედაპირი გლუვია, მხოლოდ ზოგჯერ ცენტრში ახასიათებს წვრილი ქერცლები. ნოტიო ამინდში წებოვან-ლორწოვანი, ახალგაზრდა სოკოები მოთეთროდან ვარდისფრამდე, ვარდისფერი ლაქებით, შემდგომში ცენტრში ვარდისფერ-წითელი, სიბერეში ღვინისფერ-წითელი.
ფირფიტები შედარებით ხშირი, ფეხთან შეზრდილი ან დაშვებული, თეთრი, იისფერ-მოვარდისფრო, ასაკთან ერთად და დაზიანებისას იფარება ღვინისფერ-წითელი ლაქებით, სიბერეში თითქმის ღვინისფერ-ვარდისფერია.
რბილობი — მკვრივი, თეთრი, დაზიანების ადგილებში ვარდსიფერდება, სუსტი ფქვილის სუნით, განსაკუთრებული გემოს გარეშე.
ფეხის სიგრძე — (3)6-8 სმ, სისქე — 1-2,5(4) სმ, ცენტრალური ან ქვევითკენ სუსტად შევიწროებული, იშვიათად გურზისებრი ან თითისტარისებრი, მაგარი, თავიდან თეთრია, შემდეგ მოვარდისფრო, უფრო მუქი ბოჭკოებით ან ქერცლებით დაფარული ზედაპირით. ზოგჯერ მთლიანად იასამნისფერია, გლუვი ან ოდნავ ზოლებიანი. ქუდთან თეთრია. სპორების ფხვნილი თეთრი, სპორები (5,5)7-8(9)×4-5,5(6) მკმ ელიფსისებური, ბაზიდიუმი ოთხსპორიანი, 40-55x4-6 მკმ. ცისტიდების გარეშე.
კვებითი ღირებულება
კარგ საჭმელ სოკოდ ითვლება. საჭმელად გამოიყენება ახალი, ასევე დამარინადებული და დამარილებული. სოკო განსაკუთრებით დაფასებულია სამხრეთ საფრანგეთში, ჩრდილოეთ იტალიასა და კატალონიაში.
გავრცელება და ეკოლოგია
ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ნემორალურ ზონაში. იზრდება ჯგუფებად, ფართოფოთლოვან ტყეებში კირქვიან ნიადაგზე. მიკორიზას ქმნის მუხასთან, ასევე წიფელთან.
სეზონი — აგვისტოდან ნოემბრამდე.
სქოლიო
კატეგორია:საჭმელი სოკოები კატეგორია:ჰიგროფორუსისებრნი
ფრიდრიხ ვილჰელმ დაიხმანი
ფრიდრიხ ვილჰელმ დაიხმანი (Friedrich Wilhelm Deichmann) (დ. 17 დეკემბერი, 1909, იენა, — გ. 13 სექტემბერი, 1993, რომი) — გერმანელი ხელოვნების ისტორიკოსი, ადრინდელი ქრისტიანული ხანის ხელოვნების, უმთავრესად ხუროთმოძღვრების, თვალსაჩინო მკვლევარი.
სწავლობდა გრაცის, მიუნხენის, იენისა და ჰალეს უნივერსიტეტებში. ჰალეს უნივერსიტეტის დოქტორი (1934). 1934/1935 და 1936/37 წლებში იყო ბერლინის მუზეუმის სამეცნიერო ასისტენტი, 1935-1936 წლებში — გერმანიის არქეოლოგიური ინსტიტუტის რომის განყოფილების სტიპენდიანტი. იმავე ინსტიტუტთან 1937 წლიდან სხვადასხვა ხანგრძლივობის კონტრაქტებისა და პროექტების ფარგლებში თანამშრომლობდა, 1955-1974 წლებში მისი მუდმივი თანამშრომელი იყო (ბოლო წლებში რომის განყოფილების სამეცნიერო დირექტორი). ხელმძღვანელობდა ელენეს მავზოლეუმისა და მინერვა მედიკას ტაძრის გათხრებს რომში.
დაიხმანი თავის შრომებში ქრისტიანული არქიტექტურის ჩამოყალიბებისა და განვითარების შესწავლისას განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა ამ პროცესის თავისებურებებსა და განსხვავებულ ხასიათს სხვადასხვა საქრისტიანო ქვეყანაში. დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა აღმოსავლეთქრისტიანული რეგიონების — ეგვიპტის, სირიის, მესოპოტამიის — მხატვრულ მემკვიდრეობას. აქვს საგანგებო ნაშრომები ქართული ხუროთმოძღვრების შესახებაც, მ. შ. ბოლნისის სიონისადმი მიძღვნილი ნარკვევი. ბაზილიკური თემის განვითარებაში სიონის სტრუქტურას (ჯვარულ-ბურჯებიანი კამაროვანი სამნავიანი ნაგებობა) იგი მიიჩნევს აღმოსავლეთ საქართველოს შემოქმედებით წვლილად. დაწერილი აქვს აგრეთვე საგულისხმო წერილი VI–XI საუკუნეების საქართველოში ფასადთა მორთულობის შესახებ.
ადამის ხიდი
მინი ადამის ხიდი (რამას ხიდი, რამა სატუ ) -კირქვის პატარა კუნძულებისა და წყალქვეშა ამაღლებების 48 კმ სიგრძის ჯაჭვი პამბანის (რამესვარამის) კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროს (ინდოეთი, ტამილნადუ) და შრი-ლანკის ჩრდილოეთ-დასავლეთ სანაპიროს შორის. გეოლოგიური მტკიცებულებების თანახმად ხიდი ყოფილი სახმელეთო კავშირია ინდოეთსა და შრი-ლანკას შორის. ხიდის ზოგიერთი ნაწილი მშრალია, ხოლო ზღვა იშვიათად აღემატება 1 მეტრს სიღრმეში, რაც ხელს უშლის ნავიგაციას. წერილობითი წყაროების თანახმად XV საუკუნემდე მასზე ფეხით გასვლაც იყო შესაძლებელი, შემდეგ არხი გააღრმავეს. რამშვარამის ტაძრის ჩანაწერებში ნათქვამია, რომ ადამის ხიდი მთლიანად ზღვის დონის ზემოთ იყო, სანამ ის ციკლონმა არ გატეხა 1480 წელს.
წარმოქმნა
ხიდის წარმოქმნის ზუსტი მიზეზები უცნობია, არსებობს სხვადასხვა ვერსია. XIX საუკუნეში არსებობდა ორი ვერსია: პირველის თანახმად ხიდი მიწის ამაღლებამ შექმნა, მეორეს მიხედვით - შრი-ლანკას გამოყოფამ ინდოეთიდან. დღეს ერთ-ერთმა კვლევამ დაადგინა, რომ მიწის ამაღლების თეორიისთვის მტკიცებულებები არასაკმარისია. ბევრს სჯერა ხიდის ზებუნებრივი წარმოშობის.
სეთუსამუდრამის სავაჭრო არხის პროექტი
ინდოეთის მთავრობამ შექმნა ცხრა კომიტეტი დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე და ხუთი კომიტეტი დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ სეთუსამუდრამის არხის პროექტის საკითხზე. მაშინდელი პროექტების უმეტესობა გულისხმობდა მიწისზედა გადასასვლელებს რამსვარამის კუნძულზე და არცერთს არ უხსენებია ადამის ხიდში გასასვლელს. 1956 წელს სეთუსამუდრამის საპროექტო კომიტეტმა ასევე დაჟინებით ურჩია კავშირის მთავრობას გამოიყენოს სახმელეთო გადასასვლელი ადამის ხიდის გაჭრის ნაცვლად სახმელეთო გადასასვლელის რამდენიმე უპირატესობის გამო.
2005 წელს ინდოეთის მთავრობამ დაამტკიცა სეთუსამედრამიის სავაჭრო არხის მრავალმილიონიანი პროექტი. პროექტი მიზნად ისახავს გემებისთვის არხის შექმნას ფოკის სრუტის გასწვრივ დანჰუსკოდის მახლობლად. სავარაუდოდ, არხი 400 კილომეტრზე მეტს (გადაზიდვის თითქმის 30 საათი) მოჭრის მარშრუტს შრი-ლანკას გასწვრივ. პროექტი გულისხმობს ადამის ხიდის გადაჭრასს, რის გამოც მას ბევრი მოწინააღმდეგე გამოუჩნდა - ინდუისტური მოსახლეობისთვის რამა სეტუ რელიგიური მნიშვნელობა აქვს როგორც "რამაიანას" სიუჟეტის ნაწილს. 2020 წლის მდგომარეობით პროექტი არ განხორციელებულა.
ლეგენდა
ინდურ კულტურაში და რელიგიაში რამდენიმე ლეგენდა არსებობს ხიდის ზებუნებრივ წარმოშობაზე. ინდუისტური ეპოსის, "რამაიანას" თანახმად, ლანკას (შრი-ლანკას) დემონთა მეფემ რაიანამ რამას ცოლი სიტა მოიტაცა და წაიყვანა ლანკაპურაში - ამით მან შური იძია რამაზე და მის ძმაზე ლახშმანზე რაიანას დის (შურპანახაას) ცხვირის მოჭრისთვის. შურპანახა სიტას მოკვლით და შეჭმით ემუქრებოდა, თუ რამა მის ნაცვლად შურპანახაზე არ დაქორწინდებოდა. სიტას გადასარჩენად რამას ლანკაში გადასვლა სჭირდებოდა. ბრაჰმამ შექმნა ვანარების (მეომარი მაიმუნები) ჯარი რამას დასახმარებლად. ნილას ხელმძღვანელობით და ნალას საინჟინრო გეგმით ვანარებმა ხუთ დღეში ააგეს ხიდი ლანკაში.
არცერთი "რამაიანას" ადრეული ვერსია არ იძლევა პირდაპირ გეოგრაფიულ მინიშნებას, რომ ლანკაპურა იგივე შრი-ლანკაა. რამაიანას ვერსიებმა შრი-ლანკას მიაღწია მეექვსე საუკუნეში, მაგრამ შრი-ლანკის იდენტიფიკაცია რაიანას სამფლობელოსთან პირველად აღნიშნულია სამხრეთ ინდოეთის მერვე საუკუნის წარწერებში. პროფესორი ს.მ. რამასამის (ბარათიდასანის უნივერსიტეტი) ამტკიცებს, რომ "პლაჟების ნახშირბადის ასაკი მიახლოებით ემთხვევა "რამაიანას" დაწერის თარიღებს და მათ შორის კავშირი შესწავლილი უნდა იყოს".
წყაროები
კატეგორია:ინდოეთი კატეგორია:გეოგრაფია კატეგორია:ინდუიზმი
ტამბორა
ტამბორა ან ტომბორო (Tambora, Tomboro) — მოქმედი სტრატოვულკანი ინდონეზიაში, კუნძულ სუმბავაზე, რომელიც შედის მალაის არქიპელაგის მცირე ზონდის კუნძულების ჯგუფში. ტამბორა აგრეთვე ცნობილია როგორც შრეებრივი ვულკანი. კუნძული სუმბავა განლაგებულია იმ ადგილში, სადაც ოკეანური ქერქი მანტიაში იძირება, შესაბამისად, ვულკან ტამბორის ქვეშ იმყოფება სუბდუქციის აქტიური ზონა. ამან ვულკანის ზრდა განაპირობა, ასე რომ წარსულში მისი სიმაღლე 4300 მ აღწევდა, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ პიკად აქცევდა მალაის არქიპელაგში. ვულკანის შიგნით არსებული დიდი მაგმატური კამერა ივსებოდა ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მანამ, სანამ ვულკანურმა აქტივობამ თავისი სიძლიერით პიკს არ მიაღწია 1815 წლის აპრილში დაგვირგვინებული კოლოსალური ამოფრქვევით.
სხვადასხვა წყაროების შესაბამისად, ამჟამინდელი ტამბორის სიმაღლე განსაზღვრულია 2850 და 2722 მ სიმაღლეებით. 1947 წლისთვის ტამბორა იმყოფებოდა სოლფატარულ სტადიაში. დღეისათვის აქტიურ მდგომარეობაშია.
1815 წლის ამოფრქვევამ VEI-ის შკალით 7 ბალს მიაღწია, რაც უდრის ვულკან ტაუპოს გიგანტურ ამოფრქვევას, რომელიც მოხდა დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის 180 წელს. ამოფრქვეული მასალის მოცულობა 150-180 კუბურ კილომეტრს უდრიდა, ვულკან ტამბორის 1815 წლის ამოფრქვევა იქცა კაცობრიობის ისტორიაში უდიდეს ვულკანურ ამოფრქვევად.
ვულკანის აფეთქების ხმა ისმოდა კუნძულ სუმატრაზე, რომელიც ტამბორიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2000 კილომეტრში მდებარეობს. ვულკანურმა ფერფლმა მიაღწია ისეთ მოშორებულ კუნძულებსაც კი, როგორებიცაა კალიმანტანი, სულავესი, იავა, მოლუკი. დაღუპულთა რაოდენობამ 71 000 ადამიანი შეადგინა (კაცობრიობის ისტორიაში ვულკანის ამოფრქვევის შედეგად დაღუპულთა ყველაზე დიდი რაოდენობა), რომელთაგან 11 000-12 000 ადამიანი დაიღუპა უშუალოდ ამოფრქვევის პირდაპირი ზემოქმედებით, ხოლო დანარჩენი — შიმშილისა და ავადმყოფობის შედეგად, რადგან ერუპტიულმა ამოვარდნებმა ადგილობრივ რეგიონში გაანადგურა სოფლის მეურნეობა.
დაღუპულთა ხშირად ციტირებადი რიცხვი 92 000 ადამიანი, როგორც ფიქრობენ, გადაჭარბებულია. გარდა ამისა, ამოფრქვევის შედეგად, განადგურდა კუნძულ სუმბავის მოსახლეთა კულტურა და გადაგვარდა ტამბორული ენა — შესაძლოა, პაპუასური ენების ყველაზე უფრო ცნობილი დასავლური ენა.
ამოფრქვევამ გამოიწვია გლობალური კლიმატური ანომალიები, მათ შორის ისეთი ფენომენი, როგორიცაა „ვულკანური ზამთარი“: არნახული დაბალი ტემპერატურების გამო 1816 წელი ცნობილი გახდა როგორც „წელიწადი ზაფხულის გარეშე“. უჩვეულო სიცივემ გამოიწვია კატასტროფული მოუსავლიანობა. 1817 წლის გაზაფხულზე ფასი მარცვლეულზე ათჯერ გაიზარდა, ხოლო მოსახლეობა შიმშილმა შეიპყრო. ათი ათასობით ევროპელი, რომელიც ჯერ კიდევ განიცდიდა ნაპოლეონური ომების შედეგს, ამერიკაში გადაიხვეწა.
2004 წელს სუმბავაზე გათხრების შედეგად, არქეოლოგების ჯგუფმა აღმოაჩინა განვითარებული კულტურის ნარჩენები, რომელიც განადგურდა 1815 წლის ამოფრქვევის შედეგად. იგი დაძირულია პიროკლასტური დანალექების სამმეტრიანი ფენის ქვეშ. გათხრების ადგილმა მიიღო სახელწოდება „აღმოსავლეთი პომპეი“, რამეთუ გათხრილი არტეფაქტები შემორჩა იმავე მდგომარეობაში, რომლებსაც ისინი 1815 წლისათვის იკავებდნენ.
2011 წლის აგვისტოში ვულკანის საშიშროების დონემ იმატა I დონიდან (საშიშროების ნორმალური დონე) მე-II დონემდე (ვულკანური აქტივობის გაძლიერებასთან დაკავშირებით). კალდერაში რეგისტრირებული იყო მიწისძვრები და კვამლის ამოტყორცნა. 2011 წლის სექტემბერში საშიშროების დონემ კვლავ იმატა და მე-III დონეს მიაღწია, რაც უშუალოდ მიუთითებს ამოფრქვევის საშიშროებაზე.
გეოგრაფიული მდებარეობა
მინი|ტამბორის კალდერა მინი|ვულკან ტამბორის კალდერა, რომლის დიამეტრია 7 კილომეტრი, ხოლო სიღრმე 700 მეტრი ვულკანი ტამბორა განლაგებულია კუნძულ სუმბავაზე, რომელიც შედის მცირე ზონდის კუნძულების შემადგენლობაში. ეს კუნძულები აყალიბებენ ზონდის ღერძს, — ვულკანური წარმოშობის კუნძულთა ჯგუფს, რომელიც შეადგენს მალაის არქიპელაგის სამხრეთ ჯაჭვს. ტამბორა წარმოქმნის ნახევარკუნძულს, რომელიც ცნობილია სანგარის ნახევარკუნძულის სახელწოდებით. მისი სიგრძეა 86 კილომეტრი, სიგანე 36 კილომეტრი და სამხრეთით შემოსაზღვრულია სალეჰის ყურით, ხოლო ჩრდილოეთით ფლორესის ზღვით. სალეჰის ყურის პირთან არის პატარა კუნძული, რომელსაც მოიო ეწოდება.
ტამბორა არის საინტერესო არა მხოლოდ სეისმოლოგებისა და ვულკანოლოგებისათვის, რომლებიც აკვირდებიან ვულკანის აქტივობას, არამედ არქეოლოგებისა და ბიოლოგებისთვისაც. ვულკანი აგრეთვე იზიდავს ტურისტებს, როგორც საფეხმავლო ტურიზმისა და ველური ბუნების დაკვირვების ობიექტს. ვულკანთან მდებარე ორი უახლოესი ქალაქია: ბიმა და დომპუ. აგრეთვე ვულკანის ირგვლივ განლაგებულია რამდენიმე სოფელი: სანგარი, რომელიც ვრცელდება ვულკანიდან აღმოსავლეთით, დორო-პეტი და პესანგრაჰანი, რომლებიც ვრცელდებიან ვულკანიდან ჩრდილო-დასავლეთით და ჩალაბაი, რომელიც ვულკანიდან დასავლეთით მდებარეობს.
არსებობს ვულკანზე ასვლის ორი მარშრუტი, რომელთა მეშვეობით შესაძლებელია კალდერასთან მისვლა. პირველი მარშრუტი იწყება სოფელ დორო-მბოჰიდან, რომელიც განლაგებულია მთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ეს მარშრუტი გადის მოასფალტებულ გზაზე აკაჟუს პლანტაციებზე და სრულდება კალდერის სამხრეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 1950 მ სიმაღლეზე. ეს ადგილი, როგორც წესი, გამოიყენება ვულკანური აქტივობის დაკვირვებისათვის საბაზო ბანაკის სახით, რადგან კალდერასთან მისვლა ამ მარშრუტით შესაძლებელია მხოლოდ ერთ საათში. მეორე მარშრუტი იწყება ტამბორის ჩრდილო-დასავლეთით სოფელ პანჩასილადან. მეორე მარშრუტის გამოყენებისას, კალდერამდე მისვლა მხოლოდ ფეხითაა შესაძლებელი.
ფორმირება
მინი|მარცხნივ|ვულკან ტამბორისა და კუნძულ სუმბავის ტოპოგრაფიული რუკა. მოცემულია სიმაღლეების სკალაც. ვულკანი ტამბორა ტოპოგრაფიულ რუკაზე მკვეთრად არის გამოხატული. ტამბორა განფენილია იავის ღრმულიდან ჩრდილოეთით 340 კილომეტრში და სუბდუქციის აქტიური ზონის ჩრდილო ნაწილის თავზე 180-190 კილომეტრზე. კუნძული სუმბავა, როგორც ჩრდილოეთიდან, ისე სამხრეთიდან შემოზღუდულია ოკეანური ქერქით. ორი ფილის შერწყმის სიჩქარე შეადგენს 7,8 სანტიმეტრს წელიწადში. ვულკანი ტამბორა შეფასების თანახმად, ჩამოყალიბდა დაახლოებით 57 ათასი წლის წინ. ვულკანის კონუსი აგებულია ლავის მრავალრიცხოვანი გამაგრებული ფენისაგან, ტეფრისა და ვულკანური ფერფლისაგან, რომლებიც ამოტყორცნილია დიდი მაგმატური კამერიდან.
გეოლოგიური დაზვერვის მონაცემებით, 1815 წლამდე ტამბორას ჰქონდა ტიპური სტრატოვულკანის ფორმა მაღალი სიმეტრიული ვულკანური კონუსითა და ერთი ცენტრალური კრატერით. ვულკანის საფუძველის დიამეტრი შეადგენდა 60 კილომეტრს. ცენტრალური კრატერი ხშირად აფრქვევდა ლავას, რომელიც კასკადურად მოედინებოდა ქვემოთ ვულკანის ციცაბო კალთებისაკენ.
1815 წლის ამოფრქვევის შემდეგ, ვულკანის მიდამოები დაიფარა გაქვავებული ლავის ფენითა და რამდენიმე მეტრი სისქის პიროკლასტური მასალით. აგრეთვე შეიქმნა, მინიმუმ, ოცი შვილობილი და პარაზიტული კონუსი. ზოგიერთ მათგანს აქვს საკუთარი სახელწოდება: ტაჰე (დიამეტრი 877 მ), ნოლო (602 მ), კუბაჰი (1648 მ) და სხვა. პარაზიტული კონუსების დიდი ნაწილი ღვრიდა ბაზალტურ ლავას.
ამოფრქვევის ისტორია
რადიონახშირბადულმა ანალიზმა დაადგინა ტამბორის სამი ამოფრქვევის თარიღი, რომელიც წინ უძღვოდა 1815 წლის ამოფრქვევას. ამ ამოფრქვევების სიმძლავრე უცნობია. შეფასების თანახმად, ისინი უნდა მომხდარიყო ძველი წელთაღრიცხვის 3910 ± 200, ძველი წელთაღრიცხვის 3050 და ძველი წელთაღრიცხვის 740 ± 150 წლებში. ყველა ეს ამოფრქვევა წარმოადგენდა ცენტრალური კრატერის აფეთქებით ამონთხევას, ანალოგიურს 1815 წლის ამოფრქვევისა, მხოლოდ პიროკლასტური ნაკადების უქონლობით. 1812 წელს ტამბორა მეტად აქტიური გახდა, რომელიც გაგრძელდა 1815 წლის აპრილამდე, მანამ სანამ თავის მაქსიმუმს არ მიაღწია გრანდიოზული ამოფრქვევის სახით, რომლის სიმძლავრემ (ვულკანური ამოფრქვევის შკალის თანახმად) 7 ბალს მიაღწია. ვულკანმა ამოისროლა დაახლოებით 150-180 კმ³ ტეფრა. ეს იყო სტრატოვულკანისათვის დამახასიათებელი ცენტრალური კრატერის ტიპური აფეთქებითი ამოფრქვევა, რომელმაც კალდერა დაანგრია და წარმოქმნა პიროკლასტური ნაკადები და ცუნამი. ვულკანური აქტივობა გაგრძელდა ამოფრქვევის შემდეგაც, მხოლოდ, 1815 წლის ივლისში მიიძინა მან. ვულკანის შემდეგი აქტიურობის მაქსიმუმი დაფიქსირდა 1819 წლის აგვისტოში, როდესაც წარმოებდა რამდენიმე მცირე ამოფრქვევის სერია (არაუმეტეს 2 ბალისა VEI-ის მიხედვით), — ამ ამოფრქვევებს ვულკანოლოგები თვლიან მთავარი ამოფრქვევის ნარჩენ შედეგად. დაახლოებით 1880 ± 30 წელს ვულკანის კალდერის შიგნით მოხდა კიდევ ერთი ამოფრქვევა (VEI-ის შკალით 2). მან წარმოქმნა მცირე ლავური ღვარები, რომლებმაც ექსტრუზიული ლავური გუმბათები შექმნეს. გარდა ამისა, ამოფრქვევამ კალდერის შიგნით შექმნა მცირე პარაზიტული კონუსი. ვულკანი ტამბორა დღემდე ითვლება მოქმედ ვულკანად. მცირე ლავური გუმბათები და ნაკადები იქმნებოდა ვულკანის კალდერის შიგნით მთელი XIX და XX საუკუნის განმავლობაში. ვულკანის უკანასკნელი აფეთქებითი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1967 წელს. არაფეთქებადი ტიპის ამოფრქვევა (VEI = 0) კალდერაში გაცილებით ხშირად ხდება ხოლმე.
ამოფრქვევის ქრონოლოგია
მინი|500px|რუკა, რომელიც უჩვენებს ფერფლის ამოსროლის რაიონებს (აღნიშნულია წითელი ფერით) 1815 წლის ამოფრქვევის დროს. ფერფლის ღრუბელის კიდე აღწევს ვულკანიდან მოშორებულ ისეთ კუნძულებსაც კი, როგორებიცაა კალიმანტანი და სულავესი 1815 წლის აპრილის კატასტროფული ამოფრქვევა დაემთხვა დიდი ბრიტანეთის მიერ ჰოლანდიის ოსტინდოეთის — ამჟამინდელი ინდონეზიის დროებით ოკუპაციას: ბრიტანელებმა ეს ტერიტორიები დაიკავეს 1811 წელს, რომლებიც ცდილობდნენ მათი დაპყრობის თავიდან აცილებას ნაპოლეონური საფრანგეთისაგან, რომელმაც იმ პერიოდში ნიდერლანდები დაიმორჩილა. ამასთან დაკავშირებით, ამოფრქვევისა და მისი შედეგების შესახებ უმნიშვნელოვანესი წყაროები დაცულია ბრიტანეთის კოლონიალური ადმინისტრაციის თანამშრომლების მოხსენებებსა და მოგონებებში, უპირველეს ყოვლისა, მისი ხელმძღვანელის — თომას სტენფორდ რაფლზის ჩანაწერებში.
1815 წლამდე ტამბორა რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში დახშულ მაგმატურ კამერაში არსებული ჰიდრატული მაგმის თანდათანობითი გაციების გამო იმყოფებოდა არააქტიურ მდგომარეობაში. 1,5-4,5 კმ სიღრმეებზე მიმდინარეობდა მაგმის კრისტალიზაცია, რის შედეგადაც ჭარბი წნევა კამერის შიგნით გაიზარდა და მიაღწია 4-5 კბარს, ხოლო ტემპერატურა მერყეობდა 700-850 °C ფარგლებში.
1812 წელს ვულკანის რაიონში არსებული მიწა გუგუნებდა, ხოლო მასზე მუქი ღრუბელი გაჩნდა. 1815 წლის 5 აპრილს, ძლიერი აფეთქების შემდეგ, გაისმა ქუხილის ხმა, რომელიც ისმოდა მოლუკის კუნძულებზეც კი (ვულკანიდან 1400 კმ) და დაიწყო ტამბორის ამოფრქვევა. 6 აპრილის დილას ვულკანური ფერფლი შეინიშნებოდა კუნძულ იავის აღმოსავლეთ ნაწილში. 10 აპრილს ვულკანის შიგნით არსებული აფეთქების ხმები გაძლიერდა — მათ მიიჩნევდნენ საქვემეხო გასროლებად, კუნძულ სუმატრაზეც კი (ტამბორიდან 2600 კმ მანძილზე).
10 აპრილს, დაახლოებით 19:00-ზე ამოფრქვევა გაძლიერდა. ცეცხლის სამი სვეტი, რომელიც ვულკანის თავზე ამოიწია, გაერთიანდა. მთელი ვულკანი გადაიქცა „თხევადი ცეცხლის“ ნაკად მასებად. დაახლოებით 20:00 სთ-ზე ვულკანმა დაიწყო 20 სანტიმეტრამდე დიამეტრის პემზის ამოსროლა. 20:00-21:00 სთ-ზე გაძლიერდა ფერფლის ჩამოცვენა. ცხელი პიროკლასტური ნაკადები კასკადურად ეცემოდა მთებიდან ზღვისკენ ნახევარკუნძულის ყველა მხრიდან და სუმბავის სოფლებს ანადგურებდა. ვულკანის ხმამაღალი აფეთქებები ისმოდა 11 აპრილის საღამომდე. ფერფლის საფარი ვრცელდებოდა დასავლეთ იავამდე და სამხრეთ სულავესიმდე. „აზოტოვანი“ სუნი იგრძნობოდა ბატავიაში (დღევანდელი ჯაკარტა), ხოლო ვულკანურ ფერფლთან შერეული წვიმა 17 აპრილამდე გაგრძელდა.
<blockquote class="toccolours" style="text-align:justify; width:40%; float:right; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">პირველი აფეთქებები ისმოდა ამ კუნძულზე 5 აპრილის საღამოს, — აფეთქებები ისმოდა ყველა სოფელში და გაგრძელდა ინტერვალებით მეორე დღემდე. ხმაური ყველგან მიიჩნიეს საქვემეხო გასროლებად, ასე რომ, ჯარი ჯოკაკიარტიდან გამოვიდა, იმის ფიქრით, რომ მეზობელ პოსტზე თავდასხმა განხორციელდა, ხოლო სანაპიროს გასწვრივ გემის ძიების მიზნით ნავები გადააგზავნეს, მისი შესაძლო კატასტროფის გამო. <p style="text-align: right;"> — სერ სტემფორდ რაფლზის მემუარები.
შეფასების თანახმად, ამოფრქვევამ (ვულკანური ამოფრქვევის შკალით) 7 ბალს მიაღწია. ამოფრქვევის შედეგად ოთხჯერ უფრო მეტი ენერგია გამოიყო, ვიდრე 1883 წლის კრაკატაუს ამოფრქვევის დროს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ტამბორის ენერგიამ 800 მეგატონა ტროტილის აფეთქების ეკვივალენტი შეადგინა. შეფასების თანახმად, ამოსროლილი იყო 150-180 კუბური კილომეტრი ვულკანური მასალა საერთო მასით 1,4×1014 კგ. ამ ამოფრქვევამ წარმოქმნა 6-7 კმ დიამეტრისა და 600-700 მ სიღრმის გიგანტური კალდერა. აფეთქების წინ ტამბორა აღწევდა 4300 მ სიმაღლეს, რაც მას მალაის არქიპელაგის ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ წერტილად აქცევდა. აფეთქების შემდეგ, ვულკანის სიმაღლე შემცირდა 2700-2800 მეტრით.
ტამბორის ამოფრქვევა გახდა კაცობრიობის ისტორიაში არსებული უდიდესი ვულკანური ამოფრქვევა. ვულკანის აფეთქება ისმოდა მისგან 2600 კილომეტრზე, ხოლო ფერფლი გავრცელდა ტამბორიდან არა ნაკლებ 1300 კილომეტრზე. ორი-სამი დღის განმავლობაში აუტანელი წყვდიადი იდგა ვულკანიდან 600 კილომეტრზეც კი. პიროკლასტური ნაკადი გავრცელდა ტამბორის მწვერვალიდან არა ნაკლებ 20 კილომეტრზე. აფეთქების შედეგად, ინდონეზიის კუნძულებზე გავრცელდა ცუნამის ოთხმეტრიანი ტალღა.
შედეგები
<blockquote class="toccolours" style="text-align:justify; width:40%; float:right; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">კუნძულის დასავლეთ ნაწილში ჩემი გამგზავრებისას მე გავიარე თითქმის მთელი დომპო და ბიმის მნიშვნელოვანი ნაწილი. საშინელი პირობები, რომელთა გამო მცხოვრებთა რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა, შოკისმომგვრელია. გზის პირზე იყო რამდენიმე გვამის ნარჩენი, თითქმის მთლიანად დაცარიელებული სოფლები და დანგრეული სახლები, გადარჩენილები მიმოიფანტნენ საკვების ძიებაში. … ამოფრქვევის შემდეგ, ძლიერი დიარეა, რომელმაც შეიწირა მრავალი ადამიანის სიცოცხლე, გავრცელდა ბიმაში, დომპოსა და სანგარში. ადგილობრივი მაცხოვრებლები ფიქრობენ, რომ ის სასმელი წყლით იყო გამოწვეული, რომელიც ფერფლთან იყო აღრეული; ცხენებიც კი კვდებიან დიდი რაოდენობით ანალოგიური სიმპტომებით.<p style="text-align: right;">—ლეიტენანტი ფილიფსი, სტემფორდ რაფლზის ბრძანებით გამგზავრებული სუმბავაზე. .
კუნძულ სუმბავაზე არსებული მთელი მცენარეულობა განადგურდა. წყალში ამოძირკვული ხეები შეერია პემზასა და ფერფლს, რის ხარჯზეც თავისებური ტივები წარმოიქმნა, 5 კმ-ით განიკვეთში. ერთი ასეთი ტივი აღმოაჩინეს ინდოეთის ოკეანეში, კალკუტის სიახლოვეს 1815 წლის ოქტომბერში. ფერფლის სქელმა ღრუბლებმა მოიცვა რეგიონი 23 აპრილამდე. ვულკანის აფეთქებები შეწყდა 15 ივლისს, თუმცა ბოლის ამონასროლი შეინიშნებოდა 23 აგვისტომდე. ქუხილი და ვულკანის რაიონში არსებული მიწისქვეშა ბიძგები რეგისტრირებული იყო ამოფრქვევიდან ოთხი წლის შემდეგაც, 1819 წელს.
10 აპრილს, საღამოს 10 საათზე მალაის არქიპელაგის სხვადასხვა კუნძულების სანაპიროებზე გავრცელდა საშუალო ზომის ცუნამი, რომელმაც 4 მ სიმაღლეს სანგარში მიაღწია. 1-2 მ სიმაღლის ცუნამი თავს დაატყდა აღმოსავლეთ იავას, ორმეტრიანმა ტალღებმა დაარტყა მოლუკის კუნძულებს. ცუნამით გამოწვეულ დაღუპულთა საერთო რაოდენობა, შეფასების თანახმად, დაახლოებით 4600 ადამიანს აღწევდა.
ერუფციული სვეტი, რომელიც წარმოიქმნა ამოფრქვევის დროს, სტრატოსფეროს მიაღწია, მისი სიმაღლე 43 კილომეტრი იყო. მძიმე ფერფლის ღრუბლები ამოფრქვევიდან 1-2 კვირაში გაიფანტა, თუმცა ფერფლის წვრილი ნაწილაკები ატმოსფეროში 10-30 კმ სიმაღლეზე რამდენიმე თვიდან რამდენიმე წლამდე გაგრძელდა. ქარმა ეს ნაწილაკები გაფანტა მთელ მსოფლიოში და შექმნა იშვიათი ოპტიკური მოვლენები. ნათელი დაისი ხანგრძლივი ბინდი ხშირად შეინიშნებოდა ლონდონში 28 ივნისიდან 2 ივლისამდე და 3 სექტემბრიდან 7 ოქტომბრამდე. ჰორიზონტის ირგვლივ ბინდის ცის შუქება ჩვეულებრივ იყო ნარინჯისფერი ან წითელი და იისფერი ან ვარდისფერი ჰორიზონტის მაღლა.
ამოფრქვევის შედეგად დაღუპულთა რაოდენობის შეფასება წყაროების შესაბამისად იცვლება. ცოლინგერი (1855) ვულკანის პირდაპირი მოქმედებით დაღუპულ ადამიანთა რაოდენობას 10 000 ადამიანით განსაზღვრავს, რომელთა დიდი ნაწილი პიროკლასტური ნაკადით დაიღუპა. გარდა ამისა, დაახლოებით 38 000 ადამიანი დაიღუპა სუმბავაზე შიმშილისა და ავადმყოფობის შედეგად და კიდევ 10 000 ადამიანი კუნძულ ლომბოკზე. პეტრუშევსკი (1949) დაღუპულ ადამიანთა რაოდენობას დაახლოებით 48 000 და 44 000 ადამიანით განსაზღვრავს, რომლებიც სუმბავასა და ლომბოკზე დაიღუპნენ. ზოგიერთი მკვლევარი, როგორიცაა სტოზერსი (1984), რომელმაც დაღუპულთა საერთო რაოდენობა განსაზღვრა 88 000-92 000 ადამიანით, იყენებს პეტრუშევსკის ციფრებს. ასეა თუ ისე, სხვა მკვლევრები, მაგალითად, ტანგი (1998), პეტრუშევსკის მონაცემებს დაუსაბუთებლად მიიჩნევს.
ტანგიმ გადახედა დაღუპულთა რაოდენობას სანდო წყაროების საფუძველზე — ცოლინგერის ჩანაწერებს, რომელიც ვულკანის ამოფრქვევის შემდეგ თვითონ იმყოფებოდა რამდენიმე თვე სუმბავაზე და რაფლზის ჩანაწერებს. ტანგიმ მიუთითა, რომ შესაძლოა, იყო დამატებითი მსხვერპლი ბალიზე და აღმოსავლეთ იავაზე, რომელიც შიმშილითა და ავადმყოფობით იყო გამოწვეული. მან ვულკანის პირდაპირი მოქმედებით დაღუპულ ადამიანთა რაოდენობა შეაფასა 11 000 ადამიანით და 49 000 ადამიანი გრძელვადიანი კატასტროფული შედეგებით, რომელიც ვულკანმა გამოიწვია, როგორებიცაა ეპიდემიური დაავადებები და შიმშილი. ოპენჰაიმერი (2003) თვლის, რომ დაღუპულთა რაოდენობამ დაახლოებით 71 000 ადამიანი შეადგინა, რაც ქვემოთ ცხრილშია მოყვანილი.
წყარო: ოპენჰაიმერი (2003) და სმითსონის ინსტიტუტის გლობალური ვულკანიზმის პროგრამა.
გლობალური ეფექტები
thumb|სულფატების კონცენტრაცია ყინულის კერნში ცენტრალური გრენლანდიიდან. მის მიხედვით შეიძლება ვულკანური ამონასროლებით ატმოსფეროს დაბინძურების დონის განსაზღვრა. გარდა ამისა, [[კერნი მიუთითებს 1810-იანი წლების დასაწყისის უცნობ ამოფრქვევაზე. წყარო: დაი (1991) ]] 1815 წლის ამოფრქვევის შედეგად, სტრატოსფეროში გადასროლილ იქნა გოგირდის დიდი მასები, რამაც გამოიწვია გლობალური კლიმატური ანომალიები. მეცნიერებმა გამოიყენეს ამონასროლის ზომების სხვადასხვა მეთოდის ცნობები: პეტროლოგიური მეთოდი, ოპტიკური გაზომვები ანატომიური დაკვირვებების ხარჯზე და სულფატების კონცენტრაციის კვლევები პოლარულ ყინულებში, ყინულის კერნის ანალიზის მეთოდები გრენლანდიიდან და ანტარქტიდიდან. გოგირდის ამონასროლის მოცულობის საბოლოო შეფასებები იცვლება მეთოდის შესაბამისად, აღწევს 10-20 მილიონ ტონა S.
1815 წლის გაზაფხულსა და ზაფხულში აშშ-ის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში შეინიშნებოდა მუდმივი მშრალი ნისლი, რომელიც წითლდებოდა მზის შუქზე და ჩრდილავდა მას. ვერც ქარმა და ვერც ნალექებმა ვერ შეძლო ამ „ნისლის“ განდევნა. მოგვიანებით იგი იყო იდენტიფიცირებული როგორც სტრატოსფერული სულფატური აეროზოლი. 1816 წლის ზაფხულში ჩრდილოეთი ნახევარსფეროს ქვეყნები ექსტრემალური ამინდის პირობების გამო ძლიერ დაზარალდნენ. 1816 წელმა მიიღო სახელწოდება „წელიწადი ზაფხულის გარეშე“. საშუალო გლობალური ტემპერატურა შემცირდა 0,4-0,7 °C-ით, ხოლო ზოგიერთ რაიონში — 3-5 °C-მდე, რაც საკმარისია მნიშვნელოვანი პრობლემების გამოსაწვევად სოფლის მეურნეობაში მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. 1816 წლის 4 ივნისს კონექტიკუტის შტატში დარეგისტრირებული იყო ძლიერი აცივება, ხოლო მომდევნო დღეს ახალი ინგლისის დიდმა ნაწილმა მოიცვა ცივი ფრონტი. 6 ივნისს ნიუ-იორკის შტატის ქალაქ ოლბანსა და მენის შტატში თოვლი მოვიდა. ასეთი პირობები შენარჩუნდა არა ნაკლებ სამი თვის განმავლობაში, რომელმაც დიდი ზარალი მიაყენა ჩრდილოეთი ამერიკის სოფლის მეურნეობას. ექსტრემალური სიცივის ქვეშ აღმოჩნდა კანადაც. კვებეკის რაიონში თოვდა 1816 წლის 6 აპრილიდან 10 ივნისამდე, ხოლო თოვლის საფარის სისქე 30 სანტიმეტრს აღწევდა.
1816 წელი გახდა ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მეორე ასეთი ცივი წელი მოყოლებული 1600 წლიდან, როდესაც მოხდა ვულკან უაინაპუტინის ძლიერი ამოფრქვევა პერუში. ვულკან ტამბორის 1815 წლისა და სხვა, სადღაც, 1809-1810 წლებს შორის მომხდარი უცნობი ამოფრქვევების შედეგად, 1810-იანი წლები ისტორიაში ყველაზე უფრო ცივ ათწლეულად იქცა.
არქეოლოგიური სამუშაოები
2004 წლის ზაფხულში მეცნიერთა ჯგუფი როდ-აილენდის, უილმინგტონის ჩრდილოეთი კაროლინის უნივერსიტეტებიდან და ინდონეზიის ვულკანოლოგიის სამმართველოდან ჰარალდურ სიგურდსონის მეთაურობით ვულკან ტამბორის რაიონში შეუდგა არქეოლოგიურ ძიებას. ექვს კვირაში მეცნიერებმა აღმოაჩინეს პირველი მტკიცებულება დაკარგული კულტურის არსებობის შესახებ, რომელიც 1815 წლის ამოფრქვევის შედეგად განადგურდა. გათხრების ადგილი განლაგებულია ვულკანის კალდერიდან დასავლეთით დაახლოებით 25 კილომეტრში, ღრმა ჯუნგლებში. არქეოლოგებს, გათხრების მიზნების მისაღწევად მოუწიათ პიროკლასტური დანალექების სამმეტრიანი ფენების გავლა. მეცნიერებმა გამოიყენეს გეორადარი მცირე სახლის აღმოსაჩენად, რომელიც დამარხული იყო ვულკანური დანალექების ქვეშ. სახლი გათხარეს და არქეოლოგებმა მასში იპოვეს კერამიკული ჭურჭელი, ბრინჯაოს ჯამი, შრომის რკინის იარაღები და ორი ადამიანის ნარჩენი. გამოითქვა მოსაზრება, რომ ტამბორელები ვაჭრობდნენ ინდოჩინეთთან, რამეთუ ვიეტნამში აღმოჩენილია იმავე ტიპის კერამიკა. სიგურდსონმა გათხრების ადგილს „აღმოსავლეთი პომპეი“ უწოდა, რადგან გათხრილი არტეფაქტები თავდაპირველ, 1815 წლის მდგომარეობაში შემოინახა.
ეკოსისტემა
მთის რაიონში მეურნეობის აღდგენა დაიწყო 1907 წელს. პირველი ყავის პლანტაციები გაჩნდა ვულკანის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, სოფელ პეკატის სიახლოვეს, 1930-იან წლებში.
ხშირი ტროპიკული წვიმის ტყეები გაიზარდა 1000-2700 მ სიმაღლეზე. ინდონეზიისათვის დამახასიათებელ ამ ტყეებს აქვთ სამიარუსიანი აგებულება. ზედა იარუსი შედგება 50 მ-მდე სიმაღლის განცალკევებულად მდგომი ხეებისაგან, შუა იარუსი წარმოქმნილია 25-30 მ სიმაღლის ხეების მოკუმული ვარჯისაგან და შესამჩნევად მაღლდება ქვედა იარუსზე, რომელიც წარმოადგენს ტყის საგებისა და ბუჩქნარების ხშირ გადახლართულობას. ეს ტყეები იკავებენ 800 ჰა-ს (800 კმ²). ისინი გამოიკვლიეს ჰოლანდიელმა მეცნიერებმა კოსტერისა და ვუგდის მეთაურობით 1933 წელს. მათი სიტყვებით, მათ თავიანთი გზა დაიწყეს „საკმაოდ უნაყოფო, მშრალი და ცხელი ადგილიდან“, ხოლო შემდეგ მოხვდნენ „მძლავრ ჯუნგლებში“, სადაც „დიდი, უდიდესი ტყის გიგანტები იზრდებოდა“. 1800 მ ზემოთ მკვლევრებმა აღმოაჩინეს კაზუარინასა და Dodonaeoideae-ის რაყები, ხოლო მწვერვალზე მეცნიერებმა იპოვეს რამდენიმე მცენარის იშვიათი სახეობა, როგორებიცაა Anaphalis triplinervis და Wahlenbergia.
1896 წელს ტამბორის რაიონში აღმოაჩინეს ფრინველების 56 სახეობა. 1981 წლამდე აღმოჩენილი იყო კიდევ 12 სახეობა. ამის შემდეგ მთის რაიონი ზოოლოგიურად კიდევ რამდენიმეჯერ შეისწავლეს და დღეისათვის ცნობილია ფრინველთა 90 სახეობა, რომლებიც ბინადრობენ ვულკანის სიახლოვეს. Cacatua sulphurea, Zoothera, მრავალფერა ლორიკეტი და Gallus varius ადგილობრივი მაცხოვრებლებისთვის წარმოადგენენ სანადირო ობიექტებს, რომლებსაც გალიაში სვავენ და ყიდიან. ფრინველთა ზოგიერთი სხვა სახეობა ადგილობრივი მოსახლეობის საკვებად გამოიყენება. Cacatua sulphure არის გაქრობის პირას მყოფი სახეობა სუმბავაზე.
1972 წლიდან ტამბორის რაიონში მიმდინარეობს ხე-ტყის დამზადება, რომელიც დიდ საფრთხეს უქმნის ტროპიკულ ტყეებს. ხე-ტყის დასამზადებელი კომპანია სამუშაოებს აწარმოებს 20 000 ჰა ფართობზე (200 კმ²) ან ტროპიკული ტყეების საერთო ფართობის 25%-ზე. ტროპიკული ტყეების სხვა ნაწილი გამოიყენება სანადირო სავარგულებად. ზოგიერთ ადგილში ნაკრძალებია, სადაც გვხვდება ირემი, ინდური კამეჩი, გარეული ღორი, ღამურა, ხილიჭამია ხელფრთიანები და ფრინველებისა და ქვეწარმავლების სხვადასხვა სახეობა. ტურისტებში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარულია სუმბავის სიახლოვეს არსებული ადგილი, რომელიც წარმოადგენს ბუნების ნაკრძალს კუნძულ მოიოზე, სადაც გვხვდება გარეული ღორები, ვარანები, Macaca fascicularis და ირმის დიდი ჯოგები, აგრეთვე ღამურების 21 სახეობა.
Beauty and the Beat
Beauty and the Beat — ჯგუფ The Go-Go's-ს სადებიუტო სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1981 წელს. მთავარი სინგლი We Got the Beat გამოსვლისთანავე მოხვდა #1 ადგილზე ’ბილბორდის’ 200-ის ჩარტში. ალბომის 2 მილიონი ასლი გაიყიდა ამერიკაში და ორმაგი პლატინის სტატუსი მიენიჭა. 2003 წელს კი ყველა დროის 500 საუკეთესო ალბომის სიაში მოხვდა, 414-ე პოზიციზე.
ტამბორა
ეკოსისტემა
2015 წელს ტამბორის ირგვლივ ბუნების დაცვის რაიონებმა მიიღეს ეროვნული პარკის სტატუსი.
Beauty and the Beat
სქოლიო
კატეგორია:The Go-Go's ალბომები კატეგორია:1981 წლის სადებიუტო ალბომები კატეგორია:I.R.S. Records-ის ალბომები კატეგორია:Columbia Records-ის ალბომები კატეგორია:Epic Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები რიჩარდ გოტერერის პროდიუსერობით
ტამბორა
დაკვირვება ვულკანზე
1815 წლის ამოფრქვევის შემდეგ ინდონეზიის მოსახლეობა სწრაფად გაიზარდა. 2010 წელს ქვეყნის მოსახლეობამ 237 მილიონს გადააჭარბა. ამასთან ერთად, მოსახლეობის ყველაზე დიდი სიმჭიდროვეა იავაზე, რომელიც დიდი ზონდის კუნძულებიდან ყველაზე ახლოსაა ტამბორასთან. ამ პირობებში ვულკანის 1815 წლის ამოფრქვევა გამოიწვევდა კატასტროფულ ნგრევასა და დიდ მსხვერპლს. სწორედ ამიტომ, ვულკანური აქტივობა ინდონეზიაში, მათ შორის ტამბორასი, იმყოფება კონტროლის ქვეშ. ინდონეზიაში სეისმური აქტივობა კონტროლდება ვულკანური კვლევებისა და გეოლოგიური საშიშროების შემცირების ცენტრის მიერ, რომელიც შედის ენერგეტიკისა და მინერალური რესურსების სამინისტროს სტრუქტურაში. პოსტი, რომელიც აკვირდება ტამბორის აქტიურობას, მდებარეობს სოფელ დორო-პეტიში. ის სეისმოგრაფის მეშვეობით აკვირდება სეისმურ და ტექტონიკურ აქტივობას. 1880 წლის ამოფრქვევის მომენტიდან არ ყოფილა დარეგისტრირებული არანაირი მნიშვნელოვანი სეისმური აქტივობის ზრდა. ასეა თუ ისე, მუდმივად წარმოებს მონიტორინგი მთავარი კალდერის შიგნით და პარაზიტული კონუსის ირგვლივ.
ვულკანური კვლევებისა და გეოლოგიური საშიშროების შემცირების ცენტრის მიერ შემუშავებულია გეგმა ამოფრქვევის წინასწარ შეტყობინებისა და შესაძლო საგანგებო სიტუაციის ლიკვიდაციის შესახებ. ვულკანის ირგვლივ არსებული რაიონი გაყოფილია ორ ზონად: საშიშ ზონად და მომატებული ყურადღების ზონად. საშიშ ზონად ის არე მიიჩნევა, რემელიც დაზარალდება ამოფრქვევის პირდაპირი ზემოქმედებით: იგი განადგურდება პიროკლასტური ნაკადებით, ლავითა და ფერფლის უხვი ცვენით. ეს არე, რომელიც იკავებს 58,7 კმ²-ს, შეიცავს ვულკანის კალდერასა და მის მიდამოებს. ამ რაიონში ცხოვრება აკრძალულია. მომატებული ყურადღების ზონა შეიცავს არეს, რომელსაც ამოფრქვევა შეიძლება არაპირდაპირად შეეხოს. ისინი შეიძლება მოხდეს ლაჰარის დარტყმის ქვეშ და იყოს ფერფლით დაყრილი. ამ ზონის ფართობია 185 კმ² და შეიცავს რამდენიმე დასახლებულ პუნქტს.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ვულკანები კატეგორია:სუბდუქციური ვულკანები
33 (რიცხვი)
ოცდაცამეტი — ოცდამეცამეტე ნატურალური რიცხვი. არის ოცდათორმეტის მომდევნო და ოცდათოთხმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 33. 33 არის კენტი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოცდაცამეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოცი და ათ-სამ-მეტი (იგულისხმება ოცზე ცამეტი ერთეულით მეტი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიცხვები
ტეუაკანი
ტეუაკანი (Tehuacán) —  ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში, შედის პუებლის შტატში. მოსახლეობა 260 923 ადამიანი. thumb|left|200px|ხედი ქალაქზე სამხრეთ-დასავლეთიდან thumb|left|200px|არკადიის პარკი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პუებლის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:პუებლის ქალაქები
არაბთა გაერთიანებული საამიროების ქალაქების სია
220px|მინიატიურა|არაბთა გაერთიანებული საამიროების რუკა ეს არის არაბთა გაერთიანებული საამიროების ძირითადი ქალაქების სია.
სია
წარმოდგენილ სიაში მოცემულია არაბთა გაერთიანებული საამიროების 10 უდიდესი ქალაქი. ქალაქები დალაგებულია რიგზე მოსახლეობის კლებადობის მიხედვით. მონაცემები აღებულია 2005 წლის აღწერის მონაცემების მიხედვით. აქედან 5 ქალაქი წარმოადგენს საემიროების დედაქალაქებს.
დალა კოჯას ხელღვაჟალე
„დალა კოჯას ხელღვაჟალე“ („დალი კლდეში მშობიარობს“) — უძველესი სვანური ფერხული და მისი თანმხლები სიმღერა.
შექმნილია ნადირობის ქალღმერთ დალის პატივსაცემად. ფერხულში მონაწილეობენ როგორც მამაკაცები, ისე ქალები. შინაარსობრივად განეკუთვნება ამირანიანის სიმღერების ციკლს. მასში გადმოცემულია ამირანის დაბადების ეპიზოდი: კლდეში მშობიარე დალის დიდი სიმაღლიდან გადმოუვარდა ახალშობილი ამირანი, იგი მონადირე გერგილმა გამოსტაცა კლდის ძირში დაბუდებულ მგლის ხროვას და დედას დაუბრუნა. დალიმ დალოცა მონადირე და წარმატება უსურვა.
სიმღერა სრულდება ჭუნირის თანხლებით (ან მის გარეშე) სამ ხმაში. სიმღერას ვრცელი ბალადური ტექსტი ახლავს. როგორც ლექსი, ისე სიმღერა წარმართულ პერიოდს უნდა განეკუთვნებოდეს. სიმღერა სრულდებოდა რიტუალის სახით, ნადირობის წინ; იგი სვანურისათვის დამახასიათებელი კომპლექსური მრავალხმიანობის ერთ-ერთი ცნობილი ნიმუშია. სრულდება ორგუნდოვანად (ანტიფონურად). მღერიან ქალებიც. მუსიკალური ზომაა 2/8.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები კატეგორია:ქართული ცეკვები კატეგორია:სვანური ფოლკლორი
ფრედერიკ I
ფრედერიკ I (Frederik 1., Frederik I; დ. 7 ოქტომბერი, 1471 — გ. 10 აპრილი, 1533) — ოლდენბურგების დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის, ნორვეგიისა და შვედეთის მეფე კრისტიან I-ისა და დედოფალ დოროთეა ბრანდენბურგელის ნაბოლარა ვაჟი. 1523 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო თავისი ძმისწული, კრისტიან II და თავად გახდა დანიისა და ნორვეგიის მეფე. მის პერიოდში განხორციელდა პროტესტანტული რეფორმაცია, რა დროსაც დანია და ნორვეგია კათოლიციზმიდან ლუთერანობაზე გადავიდა. აღსანიშნავია, რომ მიუხედავად მეფობისა, იგი არასდროს სწვევია ნორვეგიას და არც არასდროს კურთხეულა ნორვეგიის მეფედ. იგი იყო მამა, დანიისა და ნორვეგიის მეფე კრისტიან III-ისა და წინაპარი რუსეთის იმპერატორ პეტრე III-ისა.
ადრეული წლები
ფრედერიკი დაიბადა 1471 წლის 7 ოქტომბერს. იგი იყო დანიის, ნორვეგიისა და შვედეთის მეფე კრისტიან I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ დოროთეა ბრანდენბურგელის ნაბოლარა ვაჟი. 1482 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე მისი უფროსი ძმა, ჰანსი ავიდა, ფრედერიკმა კი შლეზვიგისა და ჰოლშტაინის ჰერცოგის წოდება მიიღო. მას თავისი ძმის მმართველობის პერიოდში პოლიტიკაზე ყოველთვის დიდი გავლენა ჰქონდა.
1500 წელს ფრედერიკმა დაარწმუნა ჰანსი, რომ დითმარშენის მხარე დაეპყრო. საჰერცოგოებიდან და სრულიად კალმარის უნიიდან ძმებმა საკმაოდ დიდი ჯარის შეკრება მოახერხეს. მათ მხარეს იბრძოდა არაერთი დაქირავებული გერმანელიც. მიუხედავად ამისა, სამხედრო კამპანია ჩავარდა, სადაც მხოლოდ ფრედერიკმა, თავისი რაინდების მესამედი დაკარგა.
მეფობა
როდესაც 1513 წელს მისი ძმა, მეფე ჰანსი გარდაიცვალა, იუტლანდიელი დიდებულების ნაწილმა ტახტი ფრედერიკს შესთავაზა. მან ამ შეთავაზებაზე უარი განაცხადა, რადგანაც სჯეროდა, რომ ტახტი მხოლოდ მის ძმისწულ კრისტიან II-ს ეკუთვნოდა. მთელი შემდგომი წლები, იგი კრისტიანის ერთგული იყო. 1521 წელს კრისტიანმა შვედი დიდებულების ამოხოცვის შემდეგ, შვედეთის ტახტი დაკარგა, რითაც ასწლოვანი კალმარის უნიის კავშირი დაიშალა. ამით დიდად უკმაყოფილონი დარჩნენ დანიელი და ნორვეგიელი დიდგვაროვნები, რომელთაც 1523 წელს ჩამოაგდეს და გააძევეს კრისტიანი, ამ ორი სამეფოს ტახტზე კი ფრედერიკ I დასვეს. მიუხედავად იმისა, რომ მეფე გახდა, იგი თავისი დროის უდიდეს ნაწილს მაინც გოტორპის ციხესიმაგრეში ატარებდა, შლეზვიგში.
1524-25 წლებში ფრედერიკს გლეხთა მასიური ამბოხების ჩახშობა მოუწია, რომლებიც კრისტიანის გამეფებას მოითხოვდნენ. აჯანყებამ კულმინაციას 1525 წელს მიაღწია, რა დროსაც 8 000 გლეხი აჯანყდა და ჰელსინგბორგში გამაგრდა. ფრედერიკის გენერალმა ქალაქს ამავე წლის აპრილში შემოარტყა ალყა, თუმცა იგი მხოლოდ მაისში დაეცა, რითაც დასრულდა გლეხთა აჯანყება.
ამბოხის დასრულების შემდეგ ფრედერიკმა ახალი ოქროს მონეტა მოაჭრევინა, რომლის რევერსზეც თვითონ და თავისი ცოლი, დედოფალი სოფია იყვნენ გამოსახულნი. იგი ასევე მთელს დანიაში უწყობდა ხელს ლუთერანიზმის გავრცელებას, თუმცა კათოლიკე ევროპელი მონარქების შიშით, იგი კვლავ კათოლიკედ რჩებოდა. კრისტიან II პროტესტანტების მიმართ მეტად შეუწყნარებელი იყო, ფრედერიკი კი პირიქით, ხელს უწყობდა მას. 1526 წელს დანიელ ლუთერანებსა და კათოლიკეებს შორის ბიბლიის გამო განხეთქილება მოხდა. კათოლიკეები თვლიდნენ, რომ წმინდა წიგნი მხოლოდ ლათინურად უნდა ყოფილიყო დაწერილი, ლუთერანები კი მას დანიურად თარგმნიდნენ, რათა ყველას შეძლებოდა მისი გაგება. ამის საპასუხოდ კათოლიკეები აგროვებდნენ და კოცონზე წვავდნენ დანიურ ბიბლიებს, რასაც კინაღამ სამოქალაქო დაპირისპირება მოჰყვა.
1527 წელს ფრედერიკმა 28 კათოლიკური მონასტერი დახურა. მეფე და დიდებულები აქტიურად ეწეოდნენ ლუთერანული მრსწამსის პროპაგანდას, რის გამოც მოსახლეობა მარტივად გადადიოდა ახალ რელიგიაზე. სულ მალე, დანიაში კათოლიკე ეპისკოპოსებისა და დიდებულების რაოდენობა ერთეულებამდე დავიდა. მთელი თავისი მეფობა მან პროტესტანტებსა და კათოლიკეებს შორის დაპირისპირების აღმოფხვრას შეალია.
ფრედერიკ I გარდაიცვალა 1533 წლის 10 აპრილს, 61 წლის ასაკში. მის შემდეგ ტახტზე მისი ვაჟი, კრისტიან III ავიდა.
ქორწინებები და შვილები
1502 წლის 10 აპრილს ფრედერიკმა ცოლად შეირთო ანა ბრანდენბურგელი (1487-1514), ბრანდენბურგის მარკგრაფ იოჰან ციცეროსა და მისი ცოლის, მარგარეტ თიურინგიელის ასული, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი:
პირველი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, 1518 წლის 9 ოქტომბერს, ფრედერიკმა ცოლად შეირთო სოფია პომერანიელი (1498-1568), პომერანიის ჰერცოგ ბოგისლავ დიდისა და მისი ცოლის, ანა იაგელონის ასული, რომელთანაც შეეძინა ექვსი შვილი:
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 7 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1471 კატეგორია:გარდაცვლილი 10 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1533 კატეგორია:ოლდენბურგები კატეგორია:დანიის მეფეები კატეგორია:ნორვეგიის მეფეები
ანა ბრანდენბურგელი
ანა ბრანდენბურგელი (Anna von Brandenburg, Anna af Brandenburg; დ. 27 აგვისტო, 1487 — გ. 3 მაისი, 1514) — გერმანელი დიდგვაროვანი და ჰოენცოლერნთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბრანდენბურგის მარკგრაფ იოჰან ციცეროსა და მისი ცოლის, მარგარეტ თიურინგიელის შუათანა ასული.
1500 წელს იგი დანიშნეს დანიის მეფე კრისტიან I-ის ნაბოლარა ვაჟზე, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ჰერცოგ ფრედერიკზე. რადგანაც ისინი ახლო ნათესავები იყვნენ (ფრედერიკის დედა, დედოფალი დოროთეა ბრანდენბურგელი იყო ანას მამის ბიძაშვილი), მათი ქორწინება მხოლოდ პაპის თანხმობის შემდეგ მოხდა. ანასა და ფრედერიკის ქორწილი 1502 წლის 10 აპრილს შედგა. მათ სულ ორი შვილი შეეძინათ:
ანა გარდაიცვალა 1514 წელს, 26 წლის ასაკში. 1518 წელს ფრედერიკი მეორედ დაქორწინდა სოფია პომერანიელზე, რომელთანაც კიდევ ექვსი შვილი შეეძინა. 1523 წელს კი ფრედერიკი დანიისა და ნორვეგიის მეფე გახდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 27 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1487 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1514 კატეგორია:ჰოენცოლერნები
ზაგრებ-ფილმი
მინიატიურა
ზაგრებ-ფილმი — ხორვატული სტუდია, დაარსებული 1953 წელს ზაგრებში, როგორც ანიმაციური ფილმების სტუდია. აქ შეიქმნა 600-ზერ მეტი ანიმაციური, 14 მხატვრული და 600 დოკუმენტური ფილმი, აგრეთვე 800 სარეკლამო რგოლი და 600 საგანმანათლებლო ფილმი. სტუდიის ფილმებს მიღებული აქვს 400 ჯილდომდე, მათ შორის ოსკარი ფილმისთვის „სუროგატი“ (1962). 1957 წლიდან სტუდიის ხელმძღვანელი იყო ვიქტორ პოპოვიჩი. სტუდიაში სტაჟირება გაიარა საბჭოთა ანიმატორმა ანატოლი პეტროვმა.
34 (რიცხვი)
ოცდათოთხმეტი — ოცდამეთოთხმეტე ნატურალური რიცხვი. არის ოცდაცამეტის მომდევნო და ოცდათხუთმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 34. 34 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოცდათოთხმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოცი და ათ-ოთხ-მეტი (იგულისხმება ოცზე თოთხმეტი ერთეულით მეტი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიცხვები
უარიბამბის რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უანკაველიკის რეგიონის რაიონები კატეგორია:ტაიაკახის პროვინციის რაიონები
მარგარიტა ტერეზა ესპანელი
მარგარიტა ტერეზა ესპანელი (დ. 12 ივლისი, 1651 — გ. 12 მარტი, 1673) — ჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანეთის ინფანტა როგორც მეფე ფილიპე IV-ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ მარიანა ავსტრიელის ქალიშვილი. ესპანეთის მეფე კარლ II-ის და, საფრანგეთის დედოფალ მარია ტერეზა ესპანელის ნახევარდა. 1666 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო საღვთო რომის იმპერატრიცა, რომაელ გერმანელთა, უნგრეთის, ხორვატიისა და ბოჰემიის დედოფალი, და ავსტრიის ერცჰერცოგინია, როგორც იმპერატორ ლეოპოლდ I-ის ცოლი. იგი გამოსახულია დიეგო ველასკესის ლეგენდარულ ტილო მენინებზე, სადაც ის ცენტრალური ფიგურაა.
ადრეული წლები
მამის მხრიდან ბებია-ბაბუად ერგებოდნენ ესპანეთის მეფე ფილიპე III და მისი ცოლი, დედოფალი მარგარეტ ავსტრიელი. ხოლო დედის მხრიდან მისი ბებია-ბაბუა იყვნენ საღვთო რომის იმპერატორი ფერდინანდ III და მისი ცოლი, იმპერატრიცა მარია ანა ესპანელი.