cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იერუსალიმის სამეფო
ანტიიმპერიული შეთქმულება და არასტაბილურობა სამეფო ტახტზე
როდესაც 1242 (ან 1243) წელს შეთქმულება მოეწყო იერუსალიმის სამეფოში იმპერატორის ხელისუფლების წინააღმდეგ, კონრადი, რომელიც 1243 წელს 15 წლისა გახდა, სრულწლოვნად გამოაცხადეს, მისი უფლებები რამდენიმე ბარონმა აღიარა და მოისურვეს სამეფო, მეფის სახელით მართულიყო. ამავდროულად, ალისა შამპანელმა ხელახლა წამოაყენა პრეტენზიები სამეფოზე და ამჯერად მას მხარი დაუჭირეს ძლიერი გიბელინების მოძრაობის წარმომადგენლებმა. შედეგად, ორ დაპირისპირებულ მხარეს შორის მიღწეულ იქნა შემდეგი კომპრომისი: მეფედ კონრადი იქნა აღიარებული, თუმცა მეფის სახელით ალისა შამპანელი და მისი მესამე ქმარი — რაულ დე კევრი რეგენტების სახით მართავდნენ სამეფოს. ამიტომ ალისამ პირობა დადო, რომ კონრადს გადასცემდა სამეფოს მართვა-გამგეობას პირველი მოთხოვნისთანავე. ამავდროულად იერუსალიმის რამდენიმე მხარემ, როგორებიცაა ანტიოქია, ტრიპოლი და იაფა, ფრიდრიხ II-ის ძალაუფლება სცნეს. ალისა 1246 წელს გარდაიცვალა.
1247 წელს რომის პაპმა ინოკენტი IV-მ გამოაცხადა ფრიდრიხ II-ისადმი იერუსალიმის სამეფოს ჩამორთმევის შესახებ. 17 აპრილს მან რეგენტად ალისა შამპანელის ვაჟი (პირველი ქორწინებიდან), კვიპროსის მეფე — ანრი I სცნო და დააკანონა 1243 წლის გადატრიალება. რეგენტები ატარებდნენ „კვიპროსის მემკვიდრის და იერუსალიმის სამეფოს ბალის“ ტიტულს. იმის გამო, რომ ყველა რეგენტი იმავდროულად კვიპროსის მეფეც იყო, მათ მოვალეობას იერუსალიმში ასრულებდნენ იბელინების საგვარეულოს წარმომადგენლები. ძლიერი ცენტრალური ხელისუფლების არარსებობის გამო, სამეფოში ხშირი იყო შიდა არეულობები.
ანრიმ ბალის ტიტული ჟან იაფელს მიანიჭა აკრაში. მან სამშვიდობო ხელშეკრულება გააფორმა დამასკოსთან და ასკალონის დაბრუნება სცადა. მოგვიანებით, 1256 წელს მამლუქებმა ალყა შემოარტყეს იაფას, მაგრამ ჟანმა ისინი დაამარცხა და შემდეგ თავისი თანამდებობა ჟან არსუფელს გადასცა.
1263 წელს იზაბელა საკუთარმა ვაჟმა, ჰუგომ ჩაანაცვლა, რომელიც ჰუგო II-ის გარდაცვალების შემდეგ (მას არ დაუტოვებია შთამომავლობა) კვიპროსის მეფე გახდა ჰუგო III-ის სახელით.
მას შემდეგ, რაც კონრადინმა საკუთარი უფლებები წარადგინა სიცილიის სამეფოზე, პაპმა კლემენტ VI-მ 1268 წლის 5 აპრილს გამოაცხადა იერუსალიმის გვირგვინის ჩამორთმევის შესახებ. 1268 წლის 29 ოქტომბერს კონრადინი ნეაპოლში სიკვდილით დასაჯეს. ამ მოვლენიდან 25 წლის მანძილზე ფორმალურად აღიარებდნენ სუვერენს, მაგრამ პრაქტიკულად ჩამორთმეული იყო მეფის ძალაუფლება.
იერუსალიმის სამეფო ტახტზე ახლა უკვე კვიპროსის მეფე — ჰუგო III ავიდა (ჰუგო I-ის სახელით), მაგრამ მას მეტოქე გამოუჩნდა. გვირგვინზე პრეტენზიები მარია ანტიოქელმა წარადგინა, რომელიც ჰუგოს მამიდა იყო. იგი თავის კანონიერებას იმით ხსნიდა, რომ იყო მელისენდა დე ლუზინიანის ქალიშვილი, რომელიც თავის მხრივ იზაბელა I-ისა და მისი მეოთხე ქმრის, ამორი II იერუსალიმელის შვილი იყო.
კონრად II-ისა და კონრად III-ის (კონრადინის) უფლებები ტახტზე, ეფუძვნებოდა იმ ფაქტს, რომ კონრად II-ის დედა, იზაბელა II მარია იერუსალიმელის ქალიშვილი იყო, რომელიც თავის მხრივ — იზაბელა I-ის და მისი მეორე ქმრის კონრად I-ის შვილი. კონრადინის გარდაცვალების შემდეგ ეს მემკვიდრეობის ხაზი შეწყდა. ჰუგო III-ის ტახტზე ასვლა განაპირობა მისმა ნათესაობამ ალისა შამპანელთან (დედის ხაზით ბებია იყო), რომელიც იზაბელა I-ის და მისი მესამე ქმრის ანრი II შამპანელი-ის ქალიშვილი გახლდათ. მაგრამ ჰოენშტაუფენებისა და ჰუგო III-ის დინასტიური უფლებები არ იყო უდავო. იზაბელა I-მა თავისი მეორე (1192) და მესამე (1193) ქორწინებებე მაშინ გამართა, როდესაც პირველი ქმარი — ონფრუა IV ტორონელი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო. განქორწინების ფორმალურ მიზეზად გამოცხადდა მეუღლეთა ახალგაზრდობა დაქორწინების მომენტში და აღიარეს, რომ ქორწინება არ იყო შეგნებული და ნებაყოფლობითი. მაგრამ რეალური მიზეზი გახდა მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობისა და ადგილობრივი ფეოდალების გადაწყვეტილება, მათთვის იზაბელა სასურველი საცოლე იყო. მარია ანტიოქელის დედის, მელისენდას დაბადების მომენტში, იზაბელას I ქმარი უკვე გარდაცვლილი იყო და ამდენად, იგი კანონიერ ქალიშვილად გამოცხადდა. ამრიგად, 70 წლის წინანდელმა განქორწინებამ გამოიწვია ჰუგო III-ის უფლებების ეჭვქვეშ დაყენება.
1269 წელს, იერუსალიმის სამეფოს მაღალმა კურიამ უარი განაცხადა მარია ანტიოქელის მოთხოვნაზე. იმავე წლის 24 სექტემბერს, ქალაქ ტვიროსში გაიმართა ჰუგო I-ის (კვიპროსში ჰუგო III) კორონაცია. იგი იერუსალიმის მეფედ აკურთხეს. კორონაციის დროს, პროტესტის ნიშნად, მარიამ ატეხა ყვირილი, რის გამოც შემდეგში გაქცევა მოუწია. მიუხედავად ამისა, კონონით მან მაინც შეინარჩუნა უფლებები ტახტზე.
ძლიერი სამეფო ხელისუფლების აღდგენის დროს, ჰუგოს კონფლიქტები მოუვიდა არამორჩილ ფეოდალებთან, ტამპლიერთა ორდენთან და ადგილობრივ ქალაქის კომუნებთან. შედეგად, 1276 წელს, ჰუგომ არეულობის გამო დატოვა წმინდა მიწა და კვიპროსში გაემგზავრა.
ლუი IX-ის ჯვაროსნული ლაშქრობა
აიუბიდები ჯერ კიდევ დაშლილები იყვნენ. ისმა'ილმა (დამასკოს მმართველი), დაუდმა (კერაკის მმართველი) და ალ-მანსურ იბრაჰიმმა (ჰომსის მმართველი) კავშირი შექმნეს ას-სალიჰ აიუბის (ეგვიპტის მმართველი) წინააღმდეგ, ხოლო აიუბმა ხვარაზმელები დაიქირავა მათთან საბრძოლველად. ხვარაზმელები მომთაბარე ტომები იყვნენ ცენტრალური აზიიდან. ისინი მონღოლთა შემოსევების გამო დასავლეთით. გადასახლდნენ და მესოპოტამიაში დამკვიდრდნენ. ზემოთხსენებული ანტიიმპერიული შეთქმულებიდან მალევე, 1244 წლის 15 ივლისს აიუბის დახმარებით მათ იერუსალიმი აიღეს და დაანგრიეს. ქალაქი ორივე მხარისთვის, ქრისტიანებისთვისაც და მუსლიმებისთვისაც გამოუსადეგარი გახდა. ოქტომბერში, ხვარაზმელები ეგვიპტელებთან ერთად ბეიბერს I-ის მეთაურობით ბრძოლის ველზე შეხვდნენ ფრანგო-სირიულ კოალიციას. მეორე მხარეს მეთაურობდა ფილიპ დე მონფორი, აგრეთვე გოტიე IV დე ბრიენი, ტამპლიერთა, ჰოსპიტალიერთა და ტევტონთა დიდი მაგისტრები, ისევე როგორც ალ-მანსური და დაუდი. 17 ოქტომბერს ბრძოლაში ფრანგები დამარცხდნენ. გოტიე დე ბრიენი დაატყვევეს და მოგვიანებით სიკვდილით დასაჯეს. 1247 წელს აიუბმა დიდი ტერიტორიები მოიპოვა და დამასკოზეც კი დაამყარა კონტროლი.
ახალი ჯვაროსნული ლაშქრობის იდეა განიხილეს ლიონის კრებაზე, 1245 წელს, ინოკენტი IV-ის თაოსნობით. კრებამ გადააყენა ფრიდრიხ II, რადგან იმპერიისგან არანაირნი დახმარების იმედი არ ჰქონდათ, მაგრამ საფრანგეთის მეფემ, ლუი IX-მ დაიფიცა, რომ ჯვაროსნულ ლაშქრობაში წავიდოდა. 1248 წელს ლუი კვიპროსში ჩავიდა. აქ შეიკრიბა ლუის პირადი არმია, რომელთა შორის იყო რობერ არტუელი, შარლ ანჟუელი და ალფონს პუატიელი, და იერუსალიმისა და კვიპროსის არმიები იბელინთა საგვარეულოს მეთაურობით: ჟან I დ’იბელინი, გი დ’იბელინი და ბალიან დ’იბელინი. ამჯერად ლაშქრობის სამიზნე კიდევ ერთხელ ეგვიპტე გახდა. 1249 წლის ივნისში ჯვაროსნები ეგვიპტეში ჩავიდნენ გემებით და დამიეტა წინააღმდეგობის გაწევის გარეშე დაიპყრეს. ისინი აქ ნოემბრამდე შეჩერდნენ. ამ დროს სულთანი აიუბი გარდაიცვალა და ახალი სულთანი მისი ვაჟი, თურანშაჰი. თებერვალში ჯვაროსნები ელ-მანსურის ბრძოლაში დამარცხდნენ. რობერ I ბრძოლის დროს დაიღუპა. ჯვაროსნებმა ვერ შეძლეს მდინარის გადალახვა. საკვების ნაკლებობისა და დაავადებების გამო, აპრილში დამიეტისაკენ დაიხიეს. გზაში ისინი ფარისკურის ბრძოლაში დამარცხდნენ, რომლის დროსაც ლუი IX ტყვედ ჩავარდა. ტყვეობის დროს მამლუქებმა აიბექის მეთაურობით დაამხეს თურანშაჰის მმართველობა. მათ ლუი გაათავისუფლეს დამიეტის და დიდი გამოსასყიდის სანაცვლოდ. შემდეგი ოთხი წელი მან აკრაში გაატარა, რათა გაემაგრებინა ის და სხვა ქალაქები, როგორიცაა კესარია, იაფა და სიდონი. აგრეთვე გააფორმა სამშვიდობო ხელშეკრულება სირიის აიუბიდებთან და ელჩობა გაგზავნა მონღოლებთან მოსალაპარაკებლად, რომლებიც ამ დროს მუსლიმურ სამყაროს ემუქრებოდნენ. მანამდე, 1254 წელს სახლში დაბრუნდა. აკრაში დატოვა დიდი გარნიზონი ჟოფრუა დე სერჟინის მეთაურობით.
წმინდა საბას ომი
1256 წელს, კომერციული დაპირისპირება ვენეციელ და გენუელ ვაჭართა კოლონიებს შორის, საბოლოოდ ღია სახის სამხედრო დაპირისპირებაში გადაიზარდა. ამ დაპირისპირების მიზეზი გახდა საბაწმიდის ლავრა, რომელზეც ორივე მხარე აცხადებდა პრეტენზიას. გენუელები, რომელთაც დახმარებას პიზელი ვაჭრებიც უწევდნენ, შეიჭრნენ ვენეციურ კვარტალში და მათი გემები დაწვეს, მაგრამ საბოლოოდ ვენეციელებმა ისინი გამოდევნეს აქედან. მაშინ, გენუელების მოკავშირე ფილიპ დე მონფორმა ტვიროსიდან გაყარა ვენეციელები. ამ უკანასკნელთ მხარი დაუჭირა ჟან იაფელმა, ჟან არსუფელმა და ჟან II ბეირუთელმა, აგრეთვე ტამპლიერთა და ტევტონთა ორდენებმა და გადაბირებულმა პიზელებმა. ჰოსპიტალიერები გენუელებს მიემხრნენ. 1257 წელს ვენეციელებმა დაიკავეს საბაწმიდის ლავრა და მისი საფორტიფიკაციო ნაგებობები გაანადგურეს, მაგრამ გენუელთა მთლიანად განდევნა ვერ შეძლეს. გენუის კვარტალი ბლოკადაში მოაქციეს, თუმცა ჰოსპიტალიერთა კომლექსი ახლოს იყო და დახმარებას ისინი უწევდნენ, ხოლო ფილიპ დე მონფორმა ტვიროსიდან გააგზავნა საკვები გემებით. 1257 წლის აგვისტოში ჟან არსუფელმა გენუის მოკავშირე ანკონასთვის აკრაში კომერციული უფლებების მინიჭებით სცადა ომის დამთავრება (ანუ გენუელებს მიემხრო), მაგრამ სხვა დიდებულები ისევ ვენეციის მხარეზე დარჩნენ. 1258 წლის ივნისში ფილიპი და ჰოსპიტალიერები აკრისკენ დაიძრნენ, გენუელები კი ფლოტით დაესხნენ თავს ქალაქს. საზღვაო ბრძოლაში ვენეციელებმა გაიმარჯვეს და აიძულეს გენუელებს, რომ დაეცალათ თავისი კვარტალი და ფილიპთან ერთად ტვიროსში გაქცეულიყვნენ. ომი მიმდინარეობდა ტრიპოლსა და ანტიოქიაშიც. ემბრიაკოს საგვარეულო, რომელიც გენუელი ჯვაროსნებისაგან წარმოიშვა, ებრძოდა ვენეციელთა მოკავშირე მთავარს, ბოემონდ VI-ს. 1261 წელს პატრიარქმა ჟაკ პანტელეონმა მოიწვია კრება, რათა სამეფოში წესრიგი აღედგინა, თუმცა გენუელები აკრაში აღარ დაბრუნებულან.
შარლ ანჟუელის მეფობა
1272 წელს, მარია ანტიოელმა საკუთარი საქმე რომის პაპის კურიაში წარადგინა, ჰუგოს ფაქტიურმა ტახტიდან გადადგომამ ხელი შეუწყო მის პრეტენზიებს. პაპის კურიაში პროცესი გადაიდო, მარიამ კი მხარი შარლ I ანჟუელს დაუჭირა. 1277 წლის 15 იანვარს, კარდინალების თანდასწრებით, მარია ანტიოქელმა საკუთარი უფლებები იერუსალიმის სამეფოზე შარლ ანჟუელს გადასცა, სიცოცხლის ბოლომდე რენტის სანაცვლოდ. იმავე წლის გაზაფხულზე შარლის ნაცვალი, როჟე დე სან სევერინო ჩავიდა დედაქალაქ აკრაში, სადაც მხარი დაუჭირეს ტამპლიერებმა. ჰუგო I-ის (კვიპროსზე ჰუგო III) მიერ აკრაში დანიშნული ნაცვალი იძულებული გახდა გაქცეულიყო, ხოლო სამეფოს ვასლებმა განდევნის შიშით მორჩილება აღუთქვეს შარლს და ომაჟი ჩაატარეს.
შარლისა და მისი ნაცვალის ხელისუფლებას წინააღმდეგობა არ შეხვედრია, მაგრამ მიღებული იქნა ენთუზიაზმის გარეშე. ტამპლიერებმა მხარი დაუჭირეს, სხვა ორდენებმა უბრალოდ აღიარეს, იტალიური კომუნები, რომლებიც თითქმის თავისუფალი მმართველობით სარგებლობდნენ, კეთილგანწყობით შეხვდნენ ახალ რეჟიმს. ჰუგო III-ის 1278–1279 წლების ცდა, დაებრუნებინა ძალაუფლება, უშედეგო აღმოჩნდა. ტვიროსში ჩასულ კვიპროსის მეფეს არავინ დაუჭირა მხარი, ხოლო მისმა საკუთარმა არმიამ უარი განაცხადა ებრძოლათ კვიპროსის გარეთ.
სიცილიის მწუხრის გამო შარლი ვერ ახერხებდა სამეფოს ეფექტურ მართვას. სიცილიის სამეფოს შენარჩუნებისთვის ბრძოლების გადატანა დასჭირდა და ამიტომ აკრიდან გამოიხმა თავისი ნაცვალი, როჟე დე სან სევერინო. ახალი ნაცვალი, ედ დე პუალეშენი (მარტინ IV-ის დისშვილი/ძმისშვილი) იძულებული გახდა ებრძოლა თავისი მეფის უფლებებისათვის ყოველგვარი დახმარების გარეშე. 1283 წლის 1 აგვისტოს ჰუგო ბეირუთში ჩავიდა, ხოლო იქიდან 7 აგვისტოს — ტვიროსში. შემდგომ წინსვლას ხელი შეუშალეს ტამპლიერებმა, რომლებიც ჯერ კიდევ შარლს უჭერდნენ მხარს. 1284 წლის 29 მარტს ჰუგო III გარდაიცვალა, 1285 წლის 20 მაისს კი — მისი ახალგაზრდა ვაჟი ჟან I, რამაც შარლის ნაცვალს შესაძლებლობა მისცა შეენარჩუნებინა აკრაზე კონტროლი მომდევნო ორი წლის განმავლობაში.
შარლის მეფობასთან ერთად, ანჟუს დინასტიის იერუსალიმის შტოს მმართველობაც შეწყდა. კვიპროსის ახალი მეფე გახდა ანრი II, ჰუგო III-ის ვაჟი. მან მოახერხა ტამპლიერებთან მოლაპარაკება, რითაც ნაცვალ ედ დე პუალეშენს მოკავშირეები აღარ დარჩა. 1286 წლის 24 ივნისს ანრი II-ის ფლოტი აკრაში შევიდა. თავიდან ედ დე პუალეშენმა თავის ფრანგო-სიცილიურ რაზმთან ერთად თავი ქალაქის ციტადელს შეაფარა, მაგრამ საკვების ამოწურვის შემდეგ ანრის დანებდა (1286 წლის 29 ივნისი).
სქოლიო
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის ისტორია * კატეგორია:ჯვაროსნული სახელმწიფოები
ახალუბანი (ხულოს მუნიციპალიტეტი)
ახალუბანი (ყოფ. ახველოღლები - გადაერქვა 1948 წლის 3 სექტემბერს .) — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში (ღორჯომის თემში). მდებარეობს ზღვის დონიდან 1340 მეტრზე, ხულოდან დაშორებულია 12 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 68 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლობანიხა (ხაროვსკის რაიონი)
ლობანიხა (Лобаниха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის აზლეცკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 3 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ფანაუ
ვახანაუ — მაორების ენაში გაფართოებული ოჯახის აღმნიშვნელი ტერმმინი, რომელიც სულ უფრო და უფრო აქტიურად გამოიყენება ახალ ზელანდიურ ინგლისურში, განსაკუთრებით ოფიციალურ პუბლიკაციებში.
მაორის საზოგადოებაში ვახანაუს ხაპუსა და ივის ქვემდგომ პოლიტიკურ ერთეულსაც წარმოადგენდა, ხოლო სიტყვას ჰქონდა ზმნის მნიშნელობაც: დაბადება ან გაჩენა.
სქოლიო
კატეგორია:მაორი
ბაძგი
ბაძგი, ჭყორი (Ilex) — მცენარეთა გვარი ბაძგისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ზოგჯერ ფოთოლმცვივანი ხეები და ბუჩქებია. აქვს მარტივი, ტყავისებრ ხეშეში, კიდეეკლიანი ფოთლები. ნაყოფი კურკიანაა, წითელი ან შავი, იშვიათად ყვითელი.
შეიცავს 400-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკისა და აზიის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. 3 სახეობა იზრდება კავკასიაში. ესენია: წვრილნაყოფა ბაძგი (Ilex stenocarpa) ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში, ჰირკანული ბაძგი (Ilex hyrcanica) — თალიშში და კოლხური ბაძგი (Ilex colchica) — საქართველოში.
კოლხური ბაძგი 2,5 მ სიმაღლის მარადმწვანე ბუჩქია; ქვეტყეს ქმნის ფოთლოვან (განსაკუთრებით წიფლნარებში). ფოთლოვან-წიწვოვანსა და წიწვოვან ტყეებში. კულტივირებულია ბაძგის ეგზოტიკური სახეობის უმრავლესობა მოშენებულია საქართველოში. მათგან აღსანიშნავია პარაგვაული ბაძგი ანუ პარაგვაული ჩაი, რომლის ფოთლებისაგან სამხრეთ და ჩრდილოეთ ამერიკასა და დასავლეთ ევროპაში ამზადებენ ჩაის - მატეს.
ბაძგის მარადმწვანე სახეობები დეკორატიულია, აშენებენ ცოცხალ ღობეებად. მაგარსა და მძიმე მერქანს იყენებენ სადურგლო-სახარატო საქმეში. ფოთოლი, ნაყოფი და ქერქი იხმარება მედიცინასა და კულინარიაში. სახეობათა უმრავლესობა შეიცავს მთრიმლავ, ცხიმოვან და საღებარ ნივთიერებებს, ზოგი A1, B2 და C ვიტამინებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბაძგისებრნი
თეოდორე III
თეოდორე III — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1427 და 1429-1435 წლებში. ალექსანდრე I, დიდი დიდის კარის მოძღვარი. აქტიურად მონაწილეობდა თემურლენგის შემოსევების შედეგად გაპარტახებული ქვეყნის ეკონომიკის აღდგენაში: ყიდულობდა ნასოფლარებს, გადამწვარ ადგილებს და ასახლებდა გლეხებს; მცხეთის საპატრიარქოს შეუძინა ვირშის მონასტერი სოფლებიანად, არმაზის ციხე ეკლესიით, სოფლებით და ბაჟის შემოსავლითურთ, ნასოფლარი ქვეში, ჯვრის მონასტერი სოფლებიანად და სხვ. 1434 აქტიური მონაწილეობა მიიღო მტრისაგან მიტაცებული ლორეს დაბრუნებასა და იქ ქართული მიწისმფლობელობის აღდგენაში.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
ხელედი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 258 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ლენტეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თეოდორე II (კათოლიკოს-პატრიარქი)
თეოდორე II, თევდორე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი თამარ მეფის დროს, დაახლოებით 1187-1204. 1190-1191 ებრძოდა მეფის მოწინააღმდეგე დიდგვარიან ფეოდალებს. ბასიანის ბრძოლის დროს თამართან ერთად ბრძოლის ველამდე გაჰყვა ქართველთა ლაშქარს. თეოდორე II-მ გააფართოვა გელათისა და შიომღვიმის სამეფო მონასტრების სამფლობელოები.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
ხოვლე
ხოვლე — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ხევხმელას (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 720 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 26 კილომეტრით. გრაკლიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7კმ-ზე.
სოფელში მდებარეობს ივანე ჯავახიშვილის სახლ-მუზეუმი. გოგირდოვანი მინერალური წყლის ბაზაზე მოქმედებს სააბაზანო.
ისტორია
ისტორიული დოკუმენტის თანახმად, 1258 წელს ჰასან სუმბატისძემ (იხ. სუმბათაშვილები) მეჭურჭლეთუხუცეს და ერისთავთ-ერისთავ კახა თორელს მიჰყიდა სოფელი ხოვლე, რომელიც კახა თორელმა რკონის ღვთისმშობლის ეკლესიას შესწირა.
სოფელში და მის მიდამოებში მოხდა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ისტორიული მოვლენა. 1863 წელს გლეხები რამდენიმეჯერ გამოვიდნენ მემამულეების წინააღმდეგ. მემამულე ვეზირიშვილმა გლეხებს ფულადი გადასახადი გაუდიდა. აღელვებულმა გლეხობამ საჩივრით მიმართა კავკასიის მეფისნაცვალს, მაგრამ მმართველობის ორგანოებმა მემამულის ინტერესები დაიცვა. სოფელში ჩააყენა ეგზეკუცია. მემამულის ბრძანებით კაზაკებმა დაარბიეს სოფელი. გლეხები ტყეში გაიხიზნენ. გლეხთა წინააღმდეგობა დაძლეული იქნა 1863 წლის 13 აგვისტოს. მეფისნაცვლის განკარგულებით ეგზეკუცია მოიხსნა.
XIX საუკუნის 60-იან წლებში აქ დაარსდა პირველი სოფლის სკოლა, რომელშიც ასწავლიდნენ წერა-კითხვას, საღვთო რჯულსა და ხელსაქმეს. 1864 წელს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების თაოსნობით სკოლა გადაკეთდა ოთხწლიან სასწავლებლად. 1868 წლის სექტემბრიდან შეუდგა მუშაობას ახალი პროგრამით. სწავლება ქართულ ენაზე წარმოებდა. სკოლა სხვადასხვა დროს ხელმძღვანელობდნენ: ნ. თარხნიშვილი, გრ. კავსაძე, ი. ციციშვილი, ი. ცხვედაძე, ი. ჭიჭინაძე, ზ. ჯავახიშვილი, ქ. ჯავახიშვილი და სხვა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1449 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სერჯო ლეონე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიელი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 3 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1929 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1989 კატეგორია:იტალო-ამერიკელები
პავლე ინგოროყვა
პავლე იესეს ძე ინგოროყვა (დ. 1 ნოემბერი, 1893, ფოთი — გ. 20 ნოემბერი, 1983, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ისტორიკოსი, რუსთველოლოგი.
ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ ფოთში. იქვე დაამთავრა ოთხკლასიანი სასწავლებელი. 1912 წელს, გიმნაზიის დასრულების შემდეგ, 19 წლის ასაკში, სწავლა დაიწყო სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. სტუდენტობის პერიოდშივე, 1913 წელს, გამოაქვეყნა თავისი პირველი ნაშრომი „ძველ-ქართული სასულიერო პოეზია“. ეს იყო ქართული სასულიერო პოეზიის ძეგლთა შესწავლის და გამოცემის ერთ-ერთი პირველი ცდა. 1914 წელს ქართული გაზეთების ფურცლებზე პირველად გამოჩნდა მისი სტატია „თარგმანება ფსალმუნთა წიგნისა“. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ (თუმცა დიპლომი არ აუღია), 1916 წელს, სამშობლოში დაბრუნდა.
1916 წელსვე გამოსცა თამარ მეფის „გალობანი ვარძიისანი“. 1917 წლიდან, დღიდან დაარსებისა, იყო „საქართველოს მწერალთა კავშირის“ წევრი. 1917 წლიდან აქტიურად ჩაება საქართველოს საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში და 1919 წლის დამდეგამდე იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიიდან. 1918 წლის 26 მაისს ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. ინგოროყვამ მოამზადა პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე წარსადგენი მოხსენებები საქართველოს საზღვრებისა და მოსახლეობის შესახებ. 1920 წელს მან მოამზადა ადმინისტრაცუიული დაყოფის პროექტი.
საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დაუბრუნდა სამეცნიერო საქმიანობას. 1921-1923 წლებში, პროტესტის ნიშნად, ინგოროყვა იყო „შავჩოხიანთა ჯგუფის“ წევრი. 1924 წელს დააფუძნა და 1924-1925 წლებში რედაქტორობდა ჟურნალ „კავკასიონს“. 1925 წელს ჟურნალი აკრძალა ხელისუფლებამ როგორც „შოვინისტური“ გამოცემა. 1925 წელს მისი ინიციატივით დაფუძნდა გამომცემლობა „ქართული წიგნი“, რომელმაც ინგოროყვას რედაქციით 1926-1928 წლებში გამოსცა ილია ჭავჭავაძის მრავალტომეული. აღნიშნული მრავალტომეულის და ეროვნული ხასიათის სხვა წიგნების გამოცემის გამო, 1933 წელს გამომცემლობა დახურეს. 1924-1928 წლებში, დაიწყო აქტიური მუშაობა „ვეფხისტყაოსნისა“ და რუსთაველის თემებზე, რომელიც სიცოცხლის უკანასკნელ დღეებამდე არ შეუწყვეტია. 1929-1939 წლებში განაგებდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ხელნაწერთა განყოფილებას. 1936-1938 წლებში იყო „დიდი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის“ რედაქციის განყოფილების გამგე. ეს პროექტი არ განხორციელდა, რისი მთავარი მიზეზი იყო სარედაქციო წევრთა დიდი ნაწილის რეპრესიები. 1955 წელს უარი ეთქვა აკადემიკოსად არჩევაზე მონოგრაფიაში „გიორგი მერჩულე“ აფხაზეთის შესახებ გაკეთებული დასკვნების გამო. ნაშრომი საბჭოთა ცენზურამ სტამბიდან ამოიღო და ტირაჟის დიდი ნაწილი გაანადგურა.
პავლე ინგოროყვა 1983 წლის 20 ნოემბერს გარდაიცვალა. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სამეცნიერო მოღვაწეობა
პავლე ინგოროყვამ თავისი მოღვაწეობისმნიშვნელოვანი ნაწილი დაუთმო შოთა რუსთაველის და „ვეფხისტყაოსნის“ კვლევას. მან ორჯერ გამოსცა „ვეფხისტყაოსანი“ – 1953 და 1971 წლებში. შექმნა უამრავი ნაშრომი: „რუსთაველიანა“ (1926), „რუსთაველიანაზე“ (1927), „რუსთაველი და მისი პოემა“ (1937), „რუსთაველის ეპოქის სალიტერატურო მემკვიდრეობა“ (1940-1941), „შოთა რუსთაველი“ (1937), „რუსთველიანას ეპილოგი“ (1963).
მისი ერთ-ერთი ფუნდამენტური ნაშრომია „გიორგი მერჩულე“ (1954). მასში განხილულია V-X საუკუნეების ქართული სასულიერო პოეზია, გამოვლენილი და გამოქვეყნებულია მანამდე უცნობი პოეტ-ჰიმნოგრაფების თხზულებები. ამ ნაშრომის საშუალებით აღმოაჩინა მან რიტმული პოეზიის მაგალითები და სცადა ძველი ქართული სანოტო სისტემის გაშიფვრა. სულ მოიძია 31 ჰიმნი და 1200-მდე საგალობელი.
ინგოროყვას ეკუთვნის გამოკვლევები ქართველ მწერლებზე. ავტორია მონოგრაფიებისა „ნიკოლოზ ბარათაშვილი“ (1938), „აკაკი წერეთელი“ (1940), „ილია ჭავჭავაძე“ (1951). გამოსცა ვ. ორბელიანის, ნიკოლოზ ბარათაშვილის, აკაკი წერეთლის. მისივე რედაქტორობით გამოიცა გიორგი მერჩულეს „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება“, „ჩვენი საუნჯის“ VI ტომი, თანარედაქტორია „შაჰნამეს“ II ტომის, „ქილილა და დამანას“ და „ვისრამიანის“ გამოცემებისა.
ფლობდა ქართულ, რუსულ, გერმანულ, ინგლისურ, ძველ ბერძნულ, ლათინურ და იტალიურ ენებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები კატეგორია:ფოთში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი რუსთველოლოგები კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები კატეგორია:საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრები
ალენ პროსტი
thumb|180px|ალენ პროსტი ალენ მარი პასკალ პროსტი (ფრანგ. Alain Marie Pascal Prost) (დ. 24 თებერვალი 1955, სენ-შამონი, საფრანგეთი ) — ფრანგი ფორმულა 1-ის მრბოლი, ოთხგზის მსოფლიო ჩემპიონი.
იგი არის მსოფლიო ჩემპიონი 1985,1986,1989 და 1993 წლებში. სამჯერ მაკლარენისა და ერთხელ უილიამსის ბოლიდებით.მისი თანაგუნდელები იყვნენ:ჯონ უოტსონი (1980 წ.), რენე არნუ (1981-82 წ.), ედი ჩივერი (1983 წ.), ნიკი ლაუდა (1984-85 წ.), კეკე როსბერგი (1986 წ.) სტეფან იოჰანსონი (1987 წ.), აირტონ სენა (1988-89 წ.), ნაიჯელ მენსელი (1990 წ.), ჟან ალეზი (1991 წ.) და დეიმონ ჰილი (1993 წ.)
ბიოგრაფია
კატეგორია:ფრანგი ავტომრბოლელები კატეგორია:ფორმულა 1-ის ფრანგი მრბოლელები კატეგორია:დაბადებული 1955 კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები კატეგორია:უილიამსის მრბოლელები (ფორმულა 1)‎ კატეგორია:დაბადებული 24 თებერვალი
განა
განა (Ghana) — სახელმწიფო დასავლეთ აფრიკაში. შედის დიდი ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობაში. დასავლეთიდან ესაზღვრება კოტ-დ’ივუარი, ჩრდილო-დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან — ბურკინა-ფასო, აღმოსავლეთიდან — ტოგო, სამხრეთიდან კი — გვინეის ყურე. დედაქალაქი — აკრა.
ეტიმოლოგია
მინი|მარცხნივ|1925 წლის რუკა, ოთხი რეგიონი, რომელიც განას სახელით გაერთიანდა. სიტყვა განა-ს ეტიმოლოგია აღნიშნავს „მებრძოლ მეფეს“ და წარმოადგენდა შუა საუკუნეებში დასავლეთ აფრიკაში არსებული განას იმპერიის მეფის ტიტულს. ეს იმპერია მდებარეობდა გვინეის რეგიონში, უფრო ჩრდილოეთით ვიდრე დღევანდელი განა.
სავარაუდოდ სიტყვა „განა“ ასევე გახდა გვინეის წყაროც, რომელსაც ფრანგები უწოდებდნენ დასავლეთ აფრიკის სანაპიროს (გვინეის ყურე).
დამოუკიდებელ ერთეულად ჩამოყალიბების შემდეგ, მანამდე არსებული ოთხი განსხვავებული ნაწილის საერთო იურიდიულ სახელად შერჩეული იქნა „განა“: ამ პროცესზე პასუხისმგებელი ლორდი უილიამ ჰარის განცხადებით სახელი შერჩეული იქნა „ადგილობრივების სურვილის მიხედვით“.
გეოგრაფიული მდებარეობა
thumb|right|250px|განის რუკა thumb|right|250px|განის ხედი ხელოვნური თანამგზავრიდან thumb|right|250px|განის ფიზიკური რუკა განის სახელმწიფო მდებარეობს დასავლეთ აფრიკაში. ფართობი: საერთო — 238 533 კმ² (ხმელეთი — 230 013 კმ², წყალი — 8520 კმ²). სახელმწიფო საზღვრის საერთო სიგრძე შეადგენს 2093 კმ-ს. აქედან ბურკინა-ფასოსთან (ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით) — 548 კმ-ს, კოტ-დ’ივუართან (დასავლეთით) — 668 კმ-ს, ტოგოსთან (აღმოსავლეთით) — 877 კმ-ს. სამხრეთიდან გარს ერტყმის გვინეის ყურის წყლები. ქვეყნის სანაპირო ზოლის სიგრძეა — 539 კმ.
რელიეფი
განა შეიძლება დაიყოს ოთხ განსხვავებულ ეკორეგიონად: ნაპირის ზონა — ძირითადად დაბალი ქვიშის სანაპიროები, მოიცავს ვაკეებს და სკრებს. იკვეთება ჩრდილოეთიდან მომდინარე რამდენიმე მდინარით. სამხრეთ-დასავლეთი და სამხრეთ-ცენტრალური განის ტყიანი პლატო შედგება აშანტის მაღლობისა (სიმაღლე 300 მ-მდე) და 200 კმ-ზე გადაჭიმულ კვაჰუს პლატოსგან; ატაკორას მთიანეთი მიყვება განის აღმოსავლეთ სახელმწიფო საზღვარს. ამ ქედის ნაწილია განის უმაღლესი მთა აფაჯა, რომლის სიმაღლეც ზღვის დონიდან 885 მეტრია.
გეოლოგია
განის ტერიტორია შედგება პრეკამბრიული პერიოდის ქანებისაგან. ლეონურ-ლიბერიული ფარის აღმოსავლეთ შემოგარენის ფარგლებში განვითარებულია მწვანეფიქალიანი ვულკანურ-დანალექი სტრუქტურები და ქვედა პროტეროზოური ეონის გრანიტოიდები. ქვედაპროტეროზოურ ქანებთანაა დაკავშირებული ოქროს და მანგანუმის მადნების საბადოები.
განის ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს ვოლტის სინეკლიზა, რომელიც შედგება არამეტამორფული ქვედაპროტეროზოური და ზედაპროტეროზოური დანალექებისგან, რომლებთანაც დაკავშირებულია რკინის მადნის, ბარიტის და ნავთობის წარმოშობა. ტოგოსთან სახელმწიფო საზღვრის გასწვრივ გადაჭიმულია ატაკორას მთიანეთის ნაოჭა სისტემა, რომელიც აგებულია ქვედაპროტეროზოური და ზედაპროტეროზოური ტერიგენული და ვულკანურ-სილიციუმიანი და კარბონატული ფენებით, რომლებთანაც დაკავშირებულია რკინის მადნის წარმოშობა. გვინეის ყურის სანაპიროს გასწვრივ განვითარებულია კაინოზოური ჯგუფის და ცარცული სისტემის დანალექები.
სასარგებლო წიაღისეული
ქვეყნის ადრინდელი სახელწოდება — ოქროს ნაპირი — წარმოიქმნა მდიდარი ოქროს საბადოების დამუშავების დროს ცენტრალური აშანტის რეგიონში (აშანტის საბადოები) და განის სამხრეთში მდებარე დასავლეთ რეგიონში. ეს რეგიონები შუა საუკუნეებში იყვნენ ოქროს მოპოვების მთავარი წყაროები და დღემდე ოქრო ექსპორტის მთავარ დარგად ითვლება. 1914 წლისთვის ოქროს ნაპირი ასევე ცნობილი გახდა, როგორც ალმასის მოპოვების მთავარი რეგიონი. 1915 წელს აღმოჩენილი იქნა მაგნიუმის მდიდარი საბადოები და განა მისი მსოფლიოში წამყვანი ექსპორტიორი ქვეყნების გვერდში დადგა. 1921 წელს აშანტის რეგიონის სამხრეთში აღმოჩენილი იქნა ბოქსიტების მდიდარი მარაგი.
ბოქსიტების, მანგანუმის, ოქროს, ალმასების მსხვილი საბადოები დაკავშირებულია ფუნდამენტის ქვედაპროტეროზოურ სტრუქტურებთან. კაინოზოური ფენების გამოფიტვასთან დაკავშირებულია ბოქსიტების საბადოები, ნეოგენურ-მეოთხეულ ალუვიონური დანალექებთან — ალმასის და ოქროს საბადოები. ატაკორას მთიანეთში მდებარეობს რკინის მადნის საბადოები. დანალექ ქანებში მოიპოვება კირქვა და ბარიტი. სანაპირო რეგიონებში მდებარე მიწის ზედაპირის ღრმულების ცარცული სისტემის დანალექებში და ვოლტის სინეკლიზაში — ნავთობის მარაგის ნიშნები.
ნიადაგი
განის ყველაზე უფრო ნოტიო — სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში ჭარბობს წითელ-ყვითელი ფერის ნიადაგი ოქსისოლი. განის მთელი სამხრეთი ნაწილი, სადაც ადრეც იზრდებოდა და დღესაც იზრდება ნოტიო ტროპიკული ტყეები (რომელთა დიდი ნაწილი გაჩეხილია), გვხვდება მეორე სახის წითელ-ყვითელი ფერის ნიადაგი — არკისოლი. ქვეყნის ჩრდილოეთში გვხვდება ნაყოფიერი ყვითელ-ყავისფერი ფერის ნიადაგი — რკინანარევი ლუვისოლი.
ჰიდროგრაფია
განას თავისი კლიმატიდან გამომდინარე აქვს კარგად განვითარებული მდინარეთა ქსელი, რომელიც მხოლოდ ქვეყნის სამხრეთ ნაწილს შეეხება, სადაც კლიმატი უფრო ნოტიო და წვიმიანია. განის მთავარი და ყველაზე უდიდესი მდინარე — ვოლტა ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე მიედინება და ჩაედინება ატლანტის ოკეანის გვინეის ყურეში, ხოლო მდინარის აუზს ქვეყნის ტერიტორიის ნახევარზე მეტი უკავია. მდინარე ვოლტის სათავე მდებარეობს ბურკინა-ფასოს ტერიტორიაზე, როგორც მდინარე შავი ვოლტა და ცენტრალურ განაში იკვებება ორი დიდი შენაკადით — თეთრი ვოლტა და ოტი. მრავალრიცხოვანი ჩანჩქერებისა და ჭორომების გამო მდინარეები სანაოსნოდ გამოუსადეგარია. ქვეყანაში ასევე არსებობენ მდინარეები — პრა, ანკობრა და ტანო, რომლებიც ჭორომიანებია, წვიმიან სეზონში დიდდებიან და მათ სანაოსნოდ იყენებენ.
განაში მდებარეობს მსოფლიოში ყველაზე უფრო დიდი ხელოვნური წყალსაცავი — ვოლტის წყალსაცავი, რომლის ფართობი 8500 კმ²-ს შეადგენს. ის წარმოიქმნა მდინარე ვოლტის კალაპოტის გადაკეტვით და იქ აკოსომბოს ჰიდროელექტროსადგურის აშენებით. განაში ერთადერთი ბუნებრივი ტბაა — ბოსუმტვი.
ფლორა და ფაუნა
განის ტერიტორიის დიდი ნაწილი გვინეის რეგიონის სავანითაა დაფარული – აქ იზრდება მაღალი ბალახები და ადგილობრივი ჯიშის ხეები. მდინარეების ხეობებში გვხვდება გალერეული ტყეები. განის უკიდურეს ჩრდილოეთში გვინეის სავანა იცვლება უფრო გაიშვიათებული და მცენარეული საფარით ღარიბი სუდანის რეგიონის სავანით. დაბლობ ზონებში, განსაკუთრებით სანაპირო რეგიონში და აშანტის პლატოზე, ხარობს ნოტიო, მარადმწვანე ტროპიკული ტყეები. აშანტის პლატოზე ტყემ განიცადა მნიშვნელოვანი დეგრადაცია ადამიანის სასოფლო-სამეურნეო მოღვაწეობის გამო. სამხრეთ-აღმოსავლეთის სანაპირო დაბლობზე ხარობს ეგრეთ წოდებული სანაპირო სავანა, რომელიც გაჩნდა ტროპიკული ტყეების გაჩეხვის შედეგად. ტყეებს ქვეყნის ფართობის დაახლოებით 10 % უჭირავს. ოკეანის სანაპირო ზოლში ბუჩქოვანი მცენარეულობაა, ბევრია ზეთისა და ქოქოსის პალმა. ნიადაგები უმთავრესად ლატერიტულია. დღეისათვის აქ სჭარბობს ისეთი ხეები, როგორებიცაა ბაობაბი და გვინეის ელეისი (Elaeis guineensis), ხოლო მდინარეების შესართავებთან ხარობენ მანგროს ტყეები.
განაში 60 %-ზე მეტი პირველადი ტროპიკული ტყეები არსებობდა, რომლებიც ადამიანის მიერ იქნა გაჩეხილი და დღეისათვის ეს ტერიტორიები სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების სავარგულებს წარმოადგენს. დაცულ ტერიტორიებს უკავიათ 10,7 ათასი კმ² ფართობი, ანუ ქვეყნის მთლიანი ტერიტორიის 4,5 %. ამ ტერიტორიებში შედის 8 ნაკრძალი და ეროვნული პარკი.
მოსახლეობის სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობამ და ადამიანების ურბანიზაციამ მავნე ზეგავლენა გამოიწვია ცხოველთა სამყაროს რაოდენობაზე. ისეთი დიდი ცხოველები, როგორებიცაა აფრიკული სპილო და აფრიკული კამეჩი, შეიძლება შეგვხვდეს მხოლოდ ნაკრძალებში. ტროპიკულ ტყეებში ბინადრობენ მაიმუნები (შიმპანზე და ადამიანის მსგავსი მაიმუნების ბევრი სხვა სახეობა). სავანებში კი ცხოვრობენ ამ ტერიტორიებისათვის დამახასიათებელი ლომები, აფთრები, ანტილოპები, ხოლო მდინარეებთან სიახლოვეს ნიანგები და ბეჰემოთები. დიდი რაოდენობით გვხვდება ადამიანებისთვის განსაკუთრებით სახიფათო მწერები და ბუზი ცეცე. სავანებში გვხვდება ტერმიტები. მდიდარია ფრინველთა და ქვეწარმავალთა სამყარო, როგორებიცაა გველები პითონი და მამბა.
ისტორია
thumb|right|250px|1729 წლის რუკა, რომელზეც აღნიშნულია [[ოქროს ნაპირი (ბრიტანეთის კოლონია)|ოქროს ნაპირი]] განის ტერიტორიაზე ადამიანი უძველესი დროიდან ცხოვრობდა. არქეოლოგიური მონაცემები მოწმობენ მასზე, რომ თანამედროვე განის ტერიტორიაზე ადამიანები ცხოვრობდნენ ბრინჯაოს ხანიდან.
ევროპელების მოსვლამდე (XV საუკუნე) თანამედროვე განის ტერიტორიაზე არსებობდა ტომობრივი გაერთიანებები და ადრეფეოდალური ტიპის ადგილობრივი ბევრი პატარა სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი. XIII—XVII საუკუნეებში არსებობდნენ ქალაქ-სახელმწიფოები, რომელთაგან ყველაზე უფრო დიდები იყვნენ ბეგო (ბეგჰო), ბონო-მანსუ, ლა და შაი, XVII საუკუნეში წარმოიქმნა აშანტის იმპერია. XVII-XVIII საუკუნეებში ევროპელების ჩარევამ შეაჩერა მსხვილი ცენტრალიზებული სახელმწიფოების შექმნის კანონზომიერი პროცესი.
განის ტერიტორიაზე ევროპელთაგან პირველად პორტუგალიელები დამკვიდრდნენ. 1482 წელს ფანტის მიწაზე მათ ააშენეს გამაგრებული ფაქტორია — ელმინა, ხოლო შემდეგ აკსიმის, შამის და სხვა ციხე-სიმაგრეების აშენება. მათ დაიწყეს მონების გაყვანა, დიდი რაოდენობით ოქროს გატანა (აქედან მოდის სახელწოდება „ოქროს ნაპირი”; განა ევროპაში ამ სახელით გახდა ცნობილი). ოქროს ნაპირის სიმდიდრემ მიიზიდა ნიდერლანდები, დანია, შვედეთი, პრუსია, დიდი ბრიტანეთი. XVI საუკუნეში ოქროს ნაპირიდან გატანილი ოქრო შეადგენდა მთელ მსოფლიოში მოპოვებული ოქროს დაახლოებით 10 %-ს.
XVII საუკუნის შუა პერიოდიდან დაწყებული თანამედროვე განის სანაპიროს კოლონიზირებას აქტიურად იწყებს დანიის ვესტინდური კომპანია, რომელიც 1625 წელს დანიის ვესტინდოეთთან სავაჭროდ შეიქმნა კოპენჰაგენში. 1643 წელს აქ დანიელები აარსებენ პირველ სავაჭრო ფაქტორიებს, 1659 წელს — ფორტ ფრედერიკსბორგს, ხოლო 1661 წელს — კრისტიანსბორგს. 1754 წელს დანიის ვესტინდური კომპანიის ლიკვიდაციის შემდეგ დანიის სამეფო გვირგვინის ხელში გადასული დანიის ოქროს ნაპირის კოლონიის მიწებს გარდამავალი წარმატებით ექსპლოატაციას უწევდა მეტროპოლია, რომელსაც პერიოდულად თავს ესხმოდა აშანტის ხალხი, სანამ 1850 წელს დიდ ბრიტანეთს არ მიჰყიდეს 10 000 ფუნტ სტერლინგად.
დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ 1843 წელს თავის გამგებლობას დაუმორჩილა ინგლისური ფორტები ოქროს ნაპირზე და იქ თავისი გუბერნატორი (1874 წლამდე ექვემდებარებოდა ინგლისის კოლონია სიერა-ლეონეს გუბერნატორს) დანიშნა. ინგლისელ დამპყრობლებს დიდ წინააღმდეგობას უწევდნენ აშანტის მკვიდრნი. 1896 წელს ინგლისმა დაიპყრო აშანტის ტერიტორია და იგი თავის პროტექტორატად გამოაცხადა, ხოლო 1901 წელს შეუერთა საკუთარ ოქროს ნაპირის კოლონიას და მის შემადგენლობაში ჩართო.
კოლონიაში უზენაესი ხელისუფლება ინგლისელი გუბერნატორის ხელში იყო. 1888 წელს საკანონმდებლო საბჭოს (არსებითად საკონსულტაციო ორგანო) შემადგენლობაში მხოლოდ ერთი აფრიკელი შეიყვანეს. პირველი მსოფლიო ომის ბოლოსათვის მათი რაოდენობა ექვსამდე გაიზარდა, თუმცა ყველა მათგანს გუბერნატორი ნიშნავდა. 1920 წელს ბრიტანეთის დასავლეთ აფრიკის ეროვნული კონგრესის შექმნით დაიწყო ეროვნული მოძრაობის ახალი ეტაპი. 1925 წელს იძულებულები გახდნენ შემოეღოთ ახალი კოლონიური კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც საკანონმდებლო საბჭოში 3 დეპუტატი შეიყვანეს.
მეორე მსოფლიო ომმა დიდი გავლენა მოახდინა ოქროს ნაპირის ეკონომიკურ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე. 1945 წელს დაარსდა ოქროს ნაპირის პროფკავშირთა კონგრესი; 1947 წელს შეიქმნა ეროვნული ორგანიზაცია — ოქროს ნაპირის გაერთიანებული კონვენტი, რომელიც ითხოვდა უმოკლეს ვადაში ქვეყნისათვის დამოუკიდებლობის მინიჭებას. 1956 წელს დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ ოქროს ნაპირის კოლონიას დომინიონის სტატუსი მიანიჭა; 1956 წლის მაისის რეფერენდუმის შედეგების საფუძველზე ოქროს ნაპირს შეუერთდა ტოგოს ნაწილი — ბრიტანული ტოგოლენდი.
1957 წლის 6 მარტს გამოცხადდა ოქროს ნაპირის დამოუკიდებლობა განას (დასავლეთ სუდანის ტერიტორიაზე არსებული შუა საუკუნეების სახელმწიფოს სახელი) სახელწოდებით. ამავე დროს, 1957 წლის კონსტიტუციის თანახმად, სახელმწიფოს მეთაურად ითვლებოდა გაერთიანებული სამეფოს დედოფალი, რომლის წარმომადგენელი იყო გენერალ-გუბერნატორი. 1957 წლის 8 მარტს განა გაეროში მიიღეს. 1960 წლის 1 ივლისს განა რესპუბლიკად გამოცხადდა.
კვამე ნკრუმა საშინაო და საგარეო პოლიტიკაში ორიენტაციას აკეთებდა სოციალისტურ ქვეყნებზე, პირველ რიგში საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირზე და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაზე. შედეგად ის ატარებდა ისეთ რეფორმებს, რომელიც მიმართული იყო ეკონომიკაში სახელმწიფო სექტორის გაძლიერებაზე და კოლონიალური სახელმწიფოებისგან ქვეყნის ეკონომიკური დამოკიდებულების თავიდან აცილებაზე, მაგრამ ქვეყანაში ძლიერდებოდა უკმაყოფილება მისი ავტორიტარული მმართველობის სტილით, კორუფციით და გარდაქმნის საგრძნობი შედეგების არარსებობით.
1966 წლის თებერვალში ნკრუმა ჩამოაგდო სამხედრო ოფიცერთა ჯგუფმა. ამას მოჰყვა ერთმანეთის შემცვლელი სამხედრო ხუნტების სერია და სუსტი სამოქალაქო მთავრობები. ტარდებოდა კერძო წარმოების განვითარების კურსი.
1979 წლის ივნისში უმცროსმა ოფიცრებმა, სამხედრო-საჰაერო ძალების კაპიტან ჯერი როლინგსის მეთაურობით, მოახდინეს მორიგი გადატრიალება, რომლის შედეგად მოკლული იქნა განის არმიის მეთაური გენერალი ნ. ოდარტი-ველინგტონი. ხელისუფლების ხელში ჩამგდებმა რევოლუციურმა საბჭომ განაცხადა წმენდის ჩატარების შესახებ, რომლის დროსაც დახვრიტეს ბევრი ადრინდელი პოლიტიკური მოღვაწე, ჩინოვნიკები და უფროსი ოფიცრები. 1979 წლის 18 ივნისს ჩატარდა საპარლამენტო არჩევნები, სადაც გამარჯვებულად გამოცხადდა ეროვნული სახალხო პარტია (მემარცხენე ორიენტაციის, რომელშიც გაერთიანებული იყვნენ კვამე ნკრუმას ბევრი მიმდევარი), რომელმაც პარლამენტში 140 ადგილიდან მიიღო 68, მასთან ერთად პარლამენტში შევიდა კიდევ 5 პარტია.
მაგრამ ეროვნული სახალხო პარტია, მიუხედავად მემარცხენე ორიენტაციისა, არ მოუხდენია ეკონომიკის კერძო სექტორის ლიკვიდაცია და ხელს უწყობდა განაში უცხოურ ინვესტიციებს. ამით უკმაყოფილო ოფიცრებმა, ჯერი როლინგსის მეთაურობით, რომლებმაც 1979 წელს სამხედრო გადატრიალება განახორციელეს, 1981 წლის 31 დეკემბერს მოახდინეს ახალი გადატრიალება. 1982 წელს შეიქმნა სახალხო ტრიბუნალები, რომლებიც პოლიტიკოსების, ჩინოვნიკების, მეწარმეების ახალ წმენდებს ატარებდნენ.
1990 წელს გამოცხადდა სამოქალაქო მმართველობაზე გადასვლის დასაწყისი. 1992 წელს მიიღეს ქვეყნის ახალი კონსტიტუცია, რომელიც ითვალისწინებდა მრავალპარტიულობას, მაშინვე მოიხსნა პოლიტიკური პარტიების მოღვაწეობის აკრძალვა. 1992 წლის ნოემბერ-დეკემბერში ქვეყანაში გაიმართა პრეზიდენტის პირველი და საპარლამენტო არჩევნები მრავალპარტიულ საფუძველზე. პრეზიდენტად არჩეული იქნა ეროვნული თავდაცვის დროებითი საბჭოს ყოფილი თავმჯდომარე ჯერი როლინგსი, რომელიც განას მართავდა 19 წლის განმავლობაში. 2000 წლის დეკემბერში ქვეყნის ახალ პრეზიდენტად არჩეული იქნა ჯონ კუფუორი. 2004 წელს ის ამავე პოსტზე ხელახლა აირჩიეს. 2008 წლის დეკემბერში ახალ პრეზიდენტად არჩეული იქნა, ხოლო 2009 წლის 7 იანვარს თანამდებობრივი მოვალეობის შესრულებას შეუდგა სოციალ-დემოკრატი ჯონ ატა მილსი.
ლოს-ანდესის პროვინცია
ლოს-ანდესის პროვინცია (Provincia de Los Andes) — პროვინცია ბოლივიაში, ლა-პასის დეპარტამენტში. დედაქალაქია პუკარანი.
მდებარეობა
პროვინცია მდებარეობს ტიტიკაკას ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაპირებზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 90 კმ-ზე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ 75 კმ-ზე, ხოლო მთლიანი ფართობი 5 410 კმ²-ს შეადგენს.
მოსახლეობა
ბოლო ოცი წლის განმავლობაში, პროვინციის მოსახლეობა თითქმის 20 %-ით გაიზარდა. მინი|250პქ|მარცხნივ|პუკარანი მინი|250პქ|მარცხნივ|[[ლა-პასის დეპარტამენტის პროვინციები]]
დაყოფა
პროვინცია შედგება ოთხი მუნიციპალიტეტისაგან, რომლებიც თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლა-პასის დეპარტამენტის პროვინციები
განა
ისტორია
2012 წლის ივლისში ჯონ ატა მილსის გარდაცვალების შემდეგ ხელისუფლებაში მოვიდა ვიცე-პრეზიდენტი ჯონ დრამანი მაჰამა, რომელიც გახდა განის მეოთხე რესპუბლიკის მეოთხე პრეზიდენტი. იმავე წლის დეკემბერში მან გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში.
2016 წლის 7 დეკემბრის მორიგ არჩევნებზე ჯონ დრამანი მაჰამამ წააგო ახალი პატრიოტული პარტიის წარმომადგენელ ნანა აკუფო-ადოსთან, რომელიც თანამდებობრივი მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 2017 წლის 7 იანვარს.
პოლიტიკური მოწყობა
საკანონმდებლო ხელისუფლება ეკუთვნის 275 ადგილიან, ერთპალატიან პარლამენტს, რომელიც 4 წლის ვადით ირჩევა პირდაპირი საყოველთაო არჩევნების გზით. 2016 წლის 7 დეკემბერს ჩატარებული საყოველთაო საპარლამენტო არჩევნების შედეგად ქვეყნის პარლამენტში მოხვდა მხოლოდ 2 პარტია: ახალი პატრიოტული პარტია (171 დეპუტატი) და ეროვნული დემოკრატიული კონგრესი (104 დეპუტატი).
აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებს ქვეყნის პრეზიდენტი და მთავრობა. კონსტიტუციის თანახმად, განის პრეზიდენტი სახელმწიფოს და მთავრობის, ასევე შეიარაღებული ძალების მეთაურია. პრეზიდენტი ირჩევა პირდაპირი, საყოველთაო არჩევნების გზით 4 წლით და ამ პოსტის დაკავება შეუძლია არაუმეტეს ორი ვადისა. 2017 წლის 7 იანვარს პრეზიდენტის უფლებამოსილების შესრულებას შეუდგა ნანა აკუფო-ადო.
ადრე გავლენიანი და დღეისათვის გაუქმებული პოლიტიკური პარტიებია: ოქროს ნაპირის გაერთიანებული კონვენტი (1946—1951), გაერთიანებული პარტია (1957—1964), ეროვნული სახალხო პარტია (1979—1981).
ქვეყნის უმაღლესი იურიდიული ორგანოა განის უზენაესი სასამართლო.
შეიარაღებული ძალები
განის შეიარაღებული ძალები (Ghana Armed Forces) — ქვეყნის სამხედრო ორგანიზაციაა, რომლის დანიშნულებაა ქვეყნის თავდაცვა, თავისუფლების და დამოუკიდებლობის დაცვა. იგი პოლიტიკური ხელისუფლების ერთ-ერთი მთავარი იარაღია.
განის შეიარაღებული ძალები შედგება სახმელეთო ჯარებისაგან (Ghana Army), სამხედრო-საზღვაო ძალებისაგან (Ghana Navy) და სამხედრო-საჰაერო ძალებისაგან (Ghana Air Force).
ადმინისტრაციული დაყოფა
thumb|right|250px|განის ადმინისტრაციული დაყოფა განის რესპუბლიკა ადმინისტრაციული თვალსაზრისით იყოფა 10 რეგიონად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან ოლქებად. 2012 წლის 28 ივნისის შემდეგ ოლქების რიცხვი 216-ს შეადგენს.
ეთნიკური ჯგუფები
განის მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს — 98 %-ს შეადგენენ შავკანიან აფრიკელებს, რომლებსაც მიუხედავად მოსახლეობის უმრავლესობისა, აქვთ გარკვეული შერეული შთამომავლობის ტიპი. განა — მრავალეროვანი სახელმწიფოა. ყველაზე უფრო მრავალრიცხოვანი ეთნიკური ჯგუფია — აშანტი. განის ტერიტორია დასავლეთ აფრიკაში დაუკავებელი და დაუსახლებელი იყო ჩვენს წელთაღრიცვამდე X საუკუნიდან ჩვენი წელთაღრიცხვის X საუკუნის ჩათვლით. გუანის ხალხი იყო განის თანამედროვე ტერიტორიის პირველი დამსახლებლები. XVI საუკუნეში აკანებმა შექმნეს ბონოს სამეფო (თანამედროვე ბრონგ-აჰაფოს რეგიონი) და დაიმორჩილეს ამ რეგიონში მცხოვრები სხვა მოსახლეობა.
2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით განის ტერიტორიაზე ყველაზე უფრო მრავალრიცხოვანი ხალხია აკანები და ისინი შეადგენენ ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის 47,5 %-ს. მათ შემდეგ მოდის მოლე-დაგბანის ტომის ხალხი, რომელთა რაოდენობა მაცხოვრებელთა 16,6 %-ია. ევეს ტომის ხალხის რაოდენობა შეადგენს 13,9 %-ს, ადანგმეს — 7,4 %-ს, გურმას — 5,7 %-ს, გუანის — 3,7 %-ს და გურუნსის — 2,5 %-ს.
თავისი რაოდენობით მოლე-დაგბანის ხალხი ყველაზე უფრო მრავალრიცხოვანია ჩრდილოეთის (52,7 %), ზემო აღმოსავლეთის (74,7 %) და ზემო დასავლეთის (73,0 %) რეგიონებში, ევეს ტომის ხალხი ვოლტის რეგიონში — 73,8 %, ხოლო დანარჩენ 6 რეგიონში მოსახლეობის უმრავლესობას წარმოადგენენ აკანები.
ენები
განა მრავალენოვანი ქვეყანაა, რომელშიც დაახლოებით 80 ენაა. მათგან ინგლისური ენა, რომელიც ქვეყანამ კოლონიალური ეპოქიდან შთამომავლობით მიიღო, ოფიციალურ და ერთა შორის საურთიერთობო ენას წარმოადგენს. განის მკვიდრ ხალხთა ენებს შორის ყველაზე უფრო გავრცელებულია აკანის ენა.
განაში ცხოვრობს 70-ზე მეტი ეთნიკური ჯგუფი, რომელთაგან თითოეულს აქვს საკუთარი ენა. მაგრამ იმავე ეთნიკურ ჯგუფს მიკუთვნებული სხვადასხვა ენები, როგორც წესი, ურთიერთგასაგებია. მაგალითად განის ჩრდილოეთის რეგიონის დაგბანის და მამპრუსის ენები გასაგებია ზემო აღმოსავლეთი რეგიონის ფრაფრას და უალის ენებთან. ეს 4 ენა მიეკუთვნება ოტი-ვოლტას ენებზე მოლაპარაკე ეთნიკურ ჯგუფს. 11 ენას აქვს სახელმწიფოს მიერ მხარდაჭერილი ენების სტატუსი: 4 აკანის ენა (ტვი, აშანტი, ფანტე და ნზემა) და 2 ოტი-ვოლტას ენა (დაგარი და დაგბანი). დანარჩენები ევე, ადანგმე, გა, გონჯა და კასენა.
განაში სხვადასხვა ენებზე მოლაპარაკე მოსახლეობის რაოდენობა 2010 წლის შეფასებით შემდეგნაირია: აშანტი — 16 %, ევე — 14 %, ფანტე — 11,6 %, ბრონგი — 4,9 %, დაგბანი — 4,4 %, ადანგმე — 4,2 %, დაგომბა — 3,9 %, კონკომბა — 3,5 %, აკიემი — 3,2 %, გა — 3,1 %, სხვა — 31,2 %.
რელიგია
განის მოსახლეობის უმრავლესობა 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემების თანახმად ქრისტიანია — 71,2 %. ქვეყნის ყველაზე უფრო მრავალრიცხოვანი ქრისტიანული კონფესიებია ორმოცდაათიანელები (28,3 % ), პროტესტანტები (18,4 % ) და კათოლიკები (13,1 % ). სხვა დიდი კონფესიების მიმდევრები, რომლებიც თითოეული რამდენიმე ასეულ ათას მორწმუნეს მოითვლის, არიან მეთოდისტები, პრესვიტერიანები, ახალაპოსტოლური ეკლესიის წევრები, მეშვიდე დღის ადვენტისტები და შეადგენენ 11,4 %-ს.
2010 წლის აღწერის მონაცემებით ქვეყნის მოსახლეობის 17,6 % მუსლიმია, 5,2 % კი ტრადიციული აფრიკული რელიგიების მიმდევარია. სხვა რელიგიების აღმსარებლები ქვეყანაში მოსახლეობის 0,8 %-ს შეადგენენ, ხოლო არარელიგიურები კი 5,3 %.
მრეწველობა
განის ეკონომიკა, ტაივანის ანალოგიურად, წარმოადგენს მრეწველობის სხვადასხვა დარგების ჰიბრიდულ განვითარებას წარმოების ძირითადი საშუალებების ზრდით და ციფრული ტექნოლოგიების ექსპორტით ავტომობილების და გემების აწყობასთან და ექსპორტთან, მდიდარი და მრავალფეროვანი საწარმოო სარესურსო ნედლეულის გატანასთან, სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციასთან, პირველ რიგში, კაკაოსთან, ნავთობთან და ბუნებრივ აირთან ერთად, და დარგებთან, როგორებიცაა საინფორმაციო ტექნოლოგიები, პირველ რიგში განის სახელმწიფო ციფრული ტექნოლოგიების კორპორაცია „Rlg Communications“, რომელიც აწარმოებს პლანშეტურ კომპიუტერებს სმარტფონებს და სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ელექტროტექნიკას.
იხილეთ აგრეთვე
განა-საქართველოს ურთიერთობები
ნინო მაყაშვილი
ნინო (ნინუცა) მაყაშვილი (დ. 26 თებერვალი, 1988, თბილისი) — ქართველი მსახიობი.
ბიოგრაფია
ნინო მაყაშვილი დაიბადა 1988 წელს 26 თებერვალს, თბილისში. დაამთავრა შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სამსახიობო ფაკულტეტი და შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრის მსახიობია 2008 წლიდან.
ჰყავს შვილი ნოდარ ზანგური (2009).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 26 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1988 კატეგორია:ქართველი მსახიობები
მორავია-სილეზიის მხარე
მორავია-სილეზიის მხარე (Moravskoslezský kraj) — ჩეხეთის ადმინისტრაციული ერთეული. მდებარეობს ჩეხეთის ისტორიული მხარის მორავიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და მისი ნაწილი სილეზიაში.
რაიონები
მინი|მარცხნივ|200px|მორავია-სილეზიის რაიონები ტრადიციულად მორავია-სილეზიის რეგიონი იყოფა ექვს რაიონად (okresy), რომლებიც ჯერ კიდევ არსებობენ, როგორც რეგიონული დანაყოფები. ხელისუფლებამ ახალი დაყოფის შემდეგ მუნიციპალიტეტების სტატუსი მიანიჭა და ადგილობრივი მმართველობა დააწესა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩეხეთის მხარეები
იდრისიდები
250px|მინიატიურა|იდრისიდების სამეფო განვითარების სხვადასხვა პერიოდში იდრისიდები – არაბული დინასტია, განაგებდა ახლანდელი მაროკოს ტერიტორიაზე არსებულ სახელმწიფოს VIII-X საუკუნეებში. იდრისიდების დინასტიისა და სახელმწიფოს დამაარსებელი იდრის იბნ აბდ ალ-ლაჰი, რომელიც ქვეყანას განაგებდა 788-792 წლებში, აბასიანებთან დამარცხების შემდეგ არაბეთიდან გაიქცა. 789 წელს დააარსა ქ. ფესი, რომელიც იდრისიდების სახელმწიფოს დედაქალაქი გახდა იდრის II-ის მმართველობის (792-828 წწ.) დროს. იდრის II-ის გარდაცვალების შემდეგ სახელმწიფო დაიშალა საუფლისწულო სამთავროებად, რომლებიც მოსპეს კორდოვის სახალიფოს ჯარებმა 974 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:მაროკოს ისტორია კატეგორია:დინასტიები
იეზუიტთა სახელმწიფო პარაგვაიში
იეზუიტთა სახელმწიფო პარაგვაიში – სახელმწიფო სამხრეთ ამერიკაში, პარაგვაიში 1610-1768 წლებში, დააარსეს იეზუიტებმა ინდიელების ექსპლუატაციის მიზნით. ინდიელების პირველი დასახლებები – რედუქციები, რომლისთვისაც დამახასიათებელი იყო პატრიარქალურ-გვაროვნულ ურთიერთობათა და მონობის ელემენტები, იეზუიტთა ორდენის ფეოდალური ორგანიზაციის ფილიალს წარმოადგენდა. ინდიელები იეზუიტებისათის უზარმაზარ სიმდიდრეს ქმნიდნენ. ცხოვრების აუტანელი პირობები, მძიმე შრომა ანადგურებდა ინდიელებს; თუ XVII საუკუნეში რედუქციებში 150 ათ. ინდიელი ცოვრობდა, 1739 წელს მხოლოდ 74 ათასი დარჩა. იეზუიტების სიმდიდრემ და გაზრდილმა ძალაუფლებამ პარაგვაისა და ესპანეთის სხვა კოლონიებში შეაშფოთა ესპანეთის ხელისუფლება; 1768 წელს იეზუიტები განდევნეს ესპანეთის ამერიკული კოლონიებიდან.
Yes
Yes — ინგლისური როკ-ჯგუფი, რომელმაც წარმატებას მიაღწია პროგრესული, არტ და სიმფონიური სტილის მუსიკით. იგი გამოირჩევა მისტიკური და კოსმოსთან დაკავშირებული ტექსტებით, სცენის დიზაინებით და ხანგრძლივი კომპოზიციებით, ხშირად - რთული ინსტრუმენტული და ვოკალური არანჟირებებით. ჯგუფის მიმდინარე შემადგენლობაში არიან ჯონ დეივისონი (წამყვანი ვოკალი), სტივ ჰაუ (გიტარა), ბილი შერვუდი (ბას-გიტარა), ჯეფ დაუნზი (კლავიშებიანი საკრავები) და ალან უაიტი (დასარტყმელი საკრავები).
იეზუიტთა სახელმწიფო პარაგვაიში
ლიტერატურა
კატეგორია:პარაგვაის ისტორია
Yes
კრის სკუაირმა ჯგუფი 1968 წელს, ჯონ ანდერსონთან ერთად ჩამოაყალიბა. ის და გიტარისტი პიტერ ბენქსი ერთად ჯგუფში The Syn გამოდიოდნენ, შემდეგ - Mabel Greer's Toyshop-ში. ანდერსონი და ბილ ბრუფორდი, Yes-ის მომავალი დრამერი, შეუერთდნენ Mabel Greer's Toyshop-ს, რომელიც Yes-ად გარდაიქმნა. პირველი შემადგენლობა შედგა ტონი კეის დამატებით. ჯგუფის ადრეული გამოსვლები მოიცავდნენ ორიგინალურ მასალას და სხვა შემსრულებელთა სიმღერების ქავერ-ვერსიებს. 1970-იანი წლების ბოლოს ჯგუფმა მიაღწია შემოქმედებით პიკს პროგრესულ ჟანრში, როდესაც მასში შედიოდნენ ანდერსონი, სკუაირი, ჰაუ, ბრუფორდი, უაიტი და კლავიშისტი რიკ უეიკმენი. ამ შემადგენლობით გამოვიდა მათი ყველაზე დახვეწილი ნამუშევრები - The Yes Album, Fragile (ორივე 1971 წელს), Close to the Edge (1972), Tales from Topographic Oceans (1973), Relayer (1974) და Going for the One (1977). პანკ-როკის პოპულარობის ფონზე ჯგუფმა აქტიურობა შეწყვიტა. 1980 წელს ანდერსონმა და უეიკმენმა დატოვეს კოლექტივი და შეცვლილმა შემადგენლობამ, დაუნზისა და ტრევორ ჰორნის მონაწილეობით ახალი ალბომი, Drama ჩაწერა. 1981 წლის დასაწყისში ჯგუფი დაიშალა, ხოლო ჰაუსა და დაუნზის მიერ ჩამოყალიბდა Asia.
ჯგუფი აღდგა 1982 წელს, ანდერსონის, სკუაირის, უაიტის, კეისა და გიტარისტ ტრევორ რებინის მონაწილეობით და უფრო პოპ-როკის ჟღერადობა შეიძინა. ჯგუფი უფრო მეტად გაყიდვადი გახდა ალბომით 90125 (1983). ამ დისკიდან გამოცემულმა სინგლმა „Owner of a Lonely Heart“ და შემდეგმა ალბომმა, Big Generator (1987) დიდ წარმატებას მიაღწიეს. ალბომის Union (1991), რომელიც ჩაიწერა Yes-ისა და Anderson Bruford Wakeman Howe-ს ერთობლივი შემადგენლობების, 8 მუსიკოსის მიერ, დიდ კომერციულ წარმატებას მიაღწია. შემდგომი ალბომები და სინგლები კომერციულად წარუმატებელი იყო. ჯგუფმა 1997-2004 წლებში მსოფლიოს გარშემო იმოგზაურა, მათ შორის - 30 და 35 წლიანი იუბილეების აღსანიშნავად. ანდერსონისა და უეიკმენის ჯანმრთელობის გამო ოთხწლიანი პაუზის შემდეგ Yes აღდგა, ბენუა დევიდისა და ოლივერ უეიკმენის მონაწილეობით. 2011 წელს ჯგუფმა გამოსცა Fly from Here დაუნზის მონაწილეობით, რომელიც კლავიშისტის სახით 30 წლიანი პაუზის შემდეგ დაბრუნდა, შემდეგ წელს კი დევიდმა ჯგუფი ავადმყოფის გამო დატოვა. მას ჩაენაცვლა ჯონ დეივისონი, ჯგუფიდან Glass Hammer. ჯგუფის 21-ე სტუდიური ალბომი Heaven & Earth, პირველი დეივისონის მონაწილეობით, გამოვიდა 2014 წლის ივლისში. 2015 წლის 19 მაისს ცნობილი გახდა, რომ ჯგუფს დროებით ტოვებდა სკუაირი, რომელიც ლეიკიმის მკურნალობას აპირებდა, თუმცა იგი 27 ივნისს გარდაიცვალა. მანამდე იგი უკვე ჩაანაცვლა, მისივე თხოვნით, ბილი შერვუდმა.