cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იფათ ბინთ მუჰამედ ას-სუნაიანი
დედოფალი იფათი
იფათის ყოვლისმომცველი საქველმოქმედო საქმიანობა მოიცავდა ქალთა სოციალური მდგომარეობის აუმჯობესებას. 1960-იან წლებში მან შექმნა პირველი ორი სოციალური სააგენტო საუდის არაბეთში, ქალთა უზრუნველყოფის ასოციაცია ჯიდაში და ქალთა კეთილდღეობის ასოციაცია ერ-რიადში. ეს პროგრამები ჯერ კიდევ მოქმედებს.
გარდაცვალება
იფათ ბინთ მუჰამედ ას-სუნაიანი გარდაიცვალა 2000 წლის 17 თებერვალს ერ-რიადში 84 წლის ასაკში.
ტახტის დახმარების ასოციაცია
შეიქმნა 1940 წელს, სხვა პარტიების გაუქმების შემდეგ. ტახტის დახმარების ასოციაციასმართავდა მდივანი, რომელიც ხდებოდა პრემიერ-მინისტრი. პრეფექტურებში, ქალაქებში და სხვა ადმინისტრაციულ ერთეულებში არსებობდა ადგილობრივი დანაყოფები. ადმინისტრაციულ აპარატს ნიშნავდა მდივანი ერთი წლის ვადით. როგორც წესი, პრეფექტურების, სოფლებისა და ქალაქების მმართველები იყვნენ ასევე ასოციაციის შესაბამისი დანაყოფების ხელმძღვანელები.
ტახტის დახმარების ასოციაციას ემორჩილებოდა რამდენიმე სხვა მასობრივი ორგანიზაცია (დიდი იაპონიის ახალგაზრდული პარტია, სამშობლოს მსახურების ასოციაცია და სხვ.) 1945 წლის 13 ივნისიდან, იაპონიის კაპიტულაციამდე რამდენიმე დღით ადრე, ასოციაცია გაუქმდა.
სქოლიო
კატეგორია:იაპონიის პოლიტიკა
დენ სიმონსი
დენ სიმონსი (Dan Simmons; დ. 4 აპრილი, 1948, პეორია, ილინოისი) — ამერიკელი მწერალი. ფართო საზოგადოებისათვის ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც მის ტეტრალოგიას, „ჰიპერიონის სიმღერებს“ ჰიუგოს პრემია მიენიჭა 1990 წელს. მისი სამწერლო მოღვაწეობა უმეტესწილად მოიცავს სამეცნიერო ფანტასტიკის, ფენტეზის და ჰორორის ჟანრებს, ამასთან მისი ზოგიერთი რომანი ერთდროულად სამივე ჟანრს ასახავს.
ბიბლიოგრაფია
ჰიპერიონის სიმღერები
ილიუმი/ოლიმპი
სხვა წიგნები
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1948
ყაჭეიშვილი
საკუთარი სახელი ყაჭეიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ფლორ იანსენი
მინი|მარჯვნივ|200პქ|Nightwish-თან ერთად
ფლორ იანსენი (დ. 27 თებერვალი, 1981, გორლე, ნიდერლანდები) — ნიდერლანდელი სოპრანო და კომპოზიტორი. ცნობილია როგორც ჰოლანდიური სიმფონიურ მეტალ ჯგუფ After Forever-ის მთავარი ვოკალისტი, რომელიც დაიშალა 2009 წელს. შემდგომში ფლორმა After Forever-ის ყოფილ პიანისტ იოსტ ვან დენ ბროეკთან ერთად შექმნა სიფონიურ მეტალ ჯგუფი Revamp.
ფლორ იანსენი დროებით არის Nightwish-ის მთავარი ვოკალისტი Imaginaerum-ის მსოფლიო ტურნეს დასასრულამდე, მას შემდგომ რაც ანეტ ოლზონმა დატოვა Nightwish. ის ასევე არის პროგრესულ მეტალ ჯგუფ Star One-ის წევრი. მან იმღერა ჯგუფ Ayreon-ის ალბომებში: Universal Migrator Part 1: The Dream Sequencer და 01011001-ში.
ფლორი მომღერალ ირინე იანსენის უფროსი და არის.
After Forever(1997-2009)
ფლორი 16 წლის ასაკში გაწევრიანდა ჯგუფ Apocalypse-ში (თავდაპირველი სახელი ჯგუფ  After Forever-ის ) 1997 წელს.3 წლის შემდეგ ჯგუფმა გამოუშვა ალბომი Prison of Desire. ფლორს შეუძლია შეასრულოს როგორც კლასიკური ასევე როკ სიმღერები,სწორედ ამან გახადა პოპულალური იგი მეტალ სცენაზე.2002 წელს მარკ იანსენის მიერ  ჯგუფის დატოვების შემდეგ ფლორმა მხოლოდ საკუთარ თავზე აიღო ჯგუფის როგორც ვოკალური და მელოდიური ასევე ტექსტების მხარე.ფლორ იანსენმა 1999 წელს დაიწყო სწავლა ნიდერალანდების როკის აკადემიაში. 3 წლის შემდგომ კი სწავლა გააგრძელა კონსერვატორიაში სადაც სწავლობდა მუსიკალურ თეატრს და ერთი წლის მანძილზე ოპერას.
ფლორი უკრავს გიტარაზე,ფორტეპიანოზე და ფლეიტაზე.მუსიკალური სასწავლებლის დასრულების შემდეგ მას უკვე ჰქონდა სოპრანოს ვოკალური სტილი.
ReVamp (2009-დღემდე)
ფლორმა After Forever-ის ყოფილ პიანსტ იოსტ ვან დენ ბროეკთან ერთად დააარსა სიფონიურ მეტალ ჯგუფი Revamp.ჯგუფს ამ დროისთვის გამოშვენული აქვს დებიუტანტი ალბომი. ხოლო გეგმავს რიგით მეორე ალბომის გამოშვებას 2013 წლის გაზაფხულს.
Nightwish (2012-დღემდე)
2012 წლის 1 ოქტომბერს Nightwish-ის Facebook-ის ოფიციალურ გვერდზე გამოქვეყნდა ინფორმაცია, რომ ანეტ ოლზონის და Nightwish-ის ერთობლივი გადაწყვეტილებით, ანეტი ტოვებდა ჯგუფს,ხოლო ჯგუფთან ერთად მსოფლიო ტურნე Imaginaerum გააგრძელა ფლორ იანსენმა.ფლორი გამორჩევა თავისი აღნაგობით,მისი სიმაღლე 1,81 მეტრია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:Nightwish-ის წევრები კატეგორია:ჰოლანდიელი პიანისტები კატეგორია:ჰოლანდიელი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 27 თებერვალი
კოლხეთის სამეფო
კოლხეთი ან კოლხა (Κολχίς, Κολχίδα; Colchis; ), რეგიონი და სახელმწიფო აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში, თანამედროვე დასავლეთ საქართველოში. ბერძნულ მითოლოგიაში ცნობილია, როგორც აიეტის და მედეას სამშობლო და არგონავტების დანიშნულების ადგილი, ასევე ითვლებოდა ამაზონების ერთ-ერთ სამკვიდროდ. ის ხშირად იხსენიება ძველ ბერძნულ ლიტერატურაში.
გეოგრაფია და ტოპონიმიკა
thumb|280px|left|კოლხეთის, იბერიის, ალბანეთის და მეზობელი ქვეყნების რუკა. ლონდონი, ~ 1770. კოლხეთის სამეფო, არსებული ძვ. წ. VI–I საუკუნეებში, ითვლება პირველ ქართულ სახელმწიფოდ. კლასიკური ავტორების თანახმად, კოლხეთს სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრებოდა პონტოს სამეფო, დასავლეთით პონტოს ზღვა მდინარე კორაქსამდე, ჩრდილოეთით კავკასიონის მთაგრეხილი, რომლის იქით სარმატია მდებარეობდა, აღმოსავლეთით იბერია და მცირე კავკასიის მთაგრეხილი, ხოლო სამხრეთით სომხეთი. სტრაბონის მიხედვით კოლხეთის სამხრეთი საზღვარი აღწევდა ტრაპიზონამდე; პტოლემეს დროს კი მხოლოდ მდინარე ფაზისამდე. პიტიუსი იყო კოლხეთის ბოლო ქალაქი ჩრდილოეთში.
სახელწოდება კოლხეთი პირველად მოხსენიებულია ესქილეს და პინდაროსის მიერ. უფრო ადრეული მწერლები მას მოიხსენიებენ აიას სახელწოდებით, მითური მეფე აიეტის სამფლობელოდ. მთავარი მდინარე, ცნობილი ფაზისის სახელწოდებით, ზოგიერთი მწერლის მიხედვით, იყო კოლხეთის სამხრეთ საზღვარი, მაგრამ, სავარაუდოდ, მიედინებოდა ამ ქვეყნის შუაგულში, კავკასიის დასავლეთიდან ევქსინისკენ, და ასევე მდ. ატიკიტუსისკენ (Ἀττίκιτος) (ამჟ. მდინარე ყუბანი, მეოტების ქვეყანაში). არიანე სახელებით მრავალ სხვას მოიხსენიებს, მაგრამ, როგორც ჩანს, ისინი მხოლოდ მთის ნაკადები იყო: მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ქარიენტი, ქობოსი, სინგამე, ტარსუნა, ჰიპოსი, ასტელეფი, ქრიზორასი (ამჟ.: მდ. ბარადა, ღუტას ოაზისი) , ზოგიერთი მათგანი ასევე შემჩნეული პტოლემეს და პლინიუსის მიერ. მთავარი ქალაქები იყო დიოსკურია (რომ.: სებასტოპოლისი, ამჟ.: სოხუმი) ევქსინოსის პლატფორმაზე, სარაპანა (ამჟ. შორაპანი), ფაზისი (ამჟ. ფოთი), პიტიუსი (ამჟ. ბიჭვინთა), აპსაროსი (ამჟ. გონიო), სურიუმი (ამჟ. ვანი), არქეოპოლისი (ამჟ. ნოქალაქევი), მუხირისი (ამჟ. მუხურისი)  , და კუტაია ან ქუთათისი (ამჟ. ქუთაისი), მედეას ტრადიციული დაბადების ადგილი. სკილაქსი ასევე მოიხსენიებს მალას ან მალეს, რომელსაც ის, სხვა მწერლებისგან განსხვავებით, მედეას დაბადების ადგილად მიიჩნევს.
ძველ ბერძენ ავტორებთან სახელი კოლხეთი აღნიშნავდა შავიზღვისპირა ქვეყანას, რომლის ტერიტორია ვრცელდებოდა კავკასიონის ქედიდან ტრაპიზონამდე და აღმოსავლეთით ლიხის ქედამდე. კოლხეთი ძველი კოლხას მემკვიდრეა და აშკარაა, რომ სახელიც აქედან აქვს მიღებული.
სახელწოდებას „კოლხიდა“, „კოლხეთი“ ქართული არ იცნობს, ის არანაირი ფორმით თუ სახით არ გვხვდება ქართულ წყაროებში და მწიგნობრული გზით იქნა გადმოტანილი ბერძნების მიერ. ქართულ წყაროებში ის მოიხსენიება როგორც ეგრისი.
როგორც ძველი „კოლხა“, ისე მოგვიანო პერიოდის „კოლხეთი“ საკმაოდ ვრცელ ტერიტორიებს მოიცავდა და, ცხადია, აქ მხოლოდ ერთი ეთნიკური ჯგუფი - კოლხები არ იყვნენ განსახლებულნი. ტერმინი „კოლხეთი“ ძველ ავტორებთან ძირითდად ორი მნიშვნელობით იხმარებოდა - როგორც საკუთრივ კოლხების ეთნოსის აღმნიშვნელი და როგორც კრებითი სახელი მთელი ამ ტერიტორიისა, რომელზეც კოლხთა პოლიტიკური ჰეგემონია ვრცელდებოდა. ასევე იყო უფრო ადრეც, როდესაც შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთი და აღმოსავლეთი სანაპიროების ტომები გაერთიანებულნი იყვნენ კოლხას სახელმწიფოში, რომლის ცენტრი კოლა-არტაანის მხარეში მდებარეობდა. კიმირიელთა შემოსევების შემდეგ კოლხას პოლიტიკურმა ცენტრმა ჩრდილოეთისკენ გადაინაცვლა და ქ. შ.-მდე VI საუკუნეში შექმნილ სახელმწიფოს კვლავ იგივე სახელწოდება შეუნარჩუნდა (კოლხა-კოლხეთი). ეს ახალი სახელმწიფოც ბერძნებისთვის იგივე კოლხეთი იყო, რადგან იგივე ტომებისგან შედგებოდა, რაც ადრე კოლხა-კულხა (ბერძნებისთვის ოქროს საწმისის ქვეყანა).
ტერმინები „კოლხა“, „კოლხეთი“ და „კოლხები“ უკავშირდება იმ ქართულ ისტორიულ მხარეს - კოლას (კოლა-არტაანს), სადაც ძველი კოლხას ცენტრი უნდა ყოფილიყო (ივანე ჯავახიშვილი, გიორგი მელიქიშვილი). „ამ სახელწოდებას („კოლები, „კოლხები“) ატარებდნენ უთუოდ კოლას ოლქსა და მის გარშემო მდებარე ტერიტორიაზე მობინადრე კოლხას პოლიტიკური გაერთიანების შემქმნელი ტომები - მთელი მისი არსებობის მანძილზე. კოლებად, ანუ კოლხებად წოდებული ეს ტომები, როგორც ჩანს, არ გადაშენებულან მათი გაერთიანების დაშლის შემდეგაც. ისინი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ შემდეგშიც. კერძოდ, აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ცენტრალური რეგიონების სხვა დაწინეურებულ ტომებთან ერთად დიდ მონაწილეობას იღებდნენ ამ ტერიტორიაზე ახალი სამეფოს ე. წ. კოლხეთის სამეფოს შექმნაში და ამდენად გამოდიოდნენ ძველი კოლხური სახელმწიფოებრიობის ტრადიციების გამგრძელებლად (მერი ინაძე).
ადრეული პერიოდი
thumb|270 px|[[ძვ. წ. II საუკუნე|ძვ. წ. II საუკუნის ბერძნული ბრინჯაოს ტორსი კოლხეთიდან, საქართველოს ეროვნული მუზეუმი.]] thumb|270 px|left|კოლხური ოქრო. რეგიონში არსებობდა კარგად განვითარებული ბრინჯაოს კულტურა, ცნობილი როგორც კოლხური კულტურა, დაკავშირებული მეზობელ ყობანურ კულტურასთან, წარმოშობილთან შუა ბრინჯაოს ხანაში. კოლხეთის ზოგიერთ რეგიონში ურბანიზაციის პროცესი, აშკარად მნიშვნელოვნად განვითარდა ძვ. წ.-ის მეორე ათასწლეულის ბოლოს, ბერძნულ დასახლებამდე რამდენიმე საუკუნით ადრე. მათ, გვიან ბრინჯაოს ხანაში (ძვ. წ. XV–VIII საუკუნე) შეიმუშავეს ლითონის დნობისა და ჭედვის ხელობა, ევროპამდე დიდი ხნით ადრე. შეიქმნა რთული სასოფლო-სამეურნეო იარაღები, განვითარდა აგრიკულტურა, იმ პერიოდისთვის პროგრესული ირიგაციის სისტემებით. ნაყოფიერი, კარგად მორწყული დაბლობები, ზომიერი ჰავით, ხელს უწყობდა სოფლის მეურნეობის განვითარებას. ამ პერიოდის სამაროვნები საკმაოდ მდიდარია ბრინჯაოს იარაღით. შეინიშნება ნომადური გავლენა (სკვითური, კიმერიული). გვიანდელ ეტაპზე სახელმწიფოებრივი კონსოლიდაციის პროცესების პირობებში ინტენსიურად იქნა ათვისებული დღევანდელი რიონისა და ენგურის ხეობები. მეტალურგიის განვითარებამ, მეურნეობისთვის საწარმოო მიწების მომრავლებამ მოსახლეობის მატება გამოიწვია. ამ პროცესებს მოყვა მატერიალური კეთილდღეობის ზრდა. მთა და ბარი ერთმანეთს დაუახლოვდა და დაჩქარდა კონსოლიდაციის პროცესი. მომზადდა ნაიდაგი მომავალი სახელმწიფოებრივი გაერთიანებისთვის.
ემინა იაჰოვიჩი
ემინა იაჰოვიჩ სანდალი (Емина Јаховић Сандал; დ. 15 იანვარი, 1982) — სერბი ტელეწამყვანი, ფილანტროპი, კომპოზიტორი, სიმღერების ავტორი, პროდიუსერი, ჯაზ- და პოპ-მომღერალი. გამოცემული აქვს რამდენიმე ალბომი და სინგლი. დაქორწინებულია თურქ პოპ-მომღერალ მუსტაფა სანდალზე.
კოლხეთის სამეფო
ადრეული პერიოდი
კოლხეთში დასახლებული იყო რამდენიმე მონათესავე, თუმცა ერთმანეთისგან საკმაოდ განსხვავებული ტომები, დასახლებულნი ძირითადად შავი ზღვის სანაპირო ზოლზე. მათ შორის იყვნენ მახელონები, ჰენიოხები, ზიდრიტები, ლაზები, ტიბარენები, მოსინიკები, მაკრონები, მოსხები, მარები, აფსილები (თანამედროვე აფხაზთა წინაპრები), აბაზგები, სანიგები, კორახები, კოლები, მელანქლაჲნები და სვანები. ეს ტომები იმდენად განსხვავდებოდნენ ენით და გარეგნობით მეზობელი ერებისგან, რომ ძველად ამ ფენომენის დასასაბუთებლად სხვადასხვა თეორია შეიქმნა.
ემინა იაჰოვიჩი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სერბი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1982 კატეგორია:დაბადებული 15 იანვარი
კოლხეთის სამეფო
ადრეული პერიოდი
ჰეროდოტე კოლხებს განიხილავდა, როგორც ძველეგვიპტურ რასას. ჰეროდოტე ამტკიცებდა, რომ კოლხებმა, ძველ ეგვიპტელებთან და ეთიოპელებთან ერთად, პირველებმა შემოიღეს მამაკაცთა წინადაცვეთის ტრადიცია, ის ამტკიცებდა, რომ კოლხები ფარაონ სესოსტრისის (Σέσωστρις) (სენუსერტ III) არმიის ნაშიერთა მემკვიდრეები იყვნენ.
ჰეროდოტე წერს: ეს მტკიცებულებები ფართოდ იქნა უარყოფილი თანამედროვე ისტორიკოსების მიერ. საეჭვოა ჰეროდოტეს ყოფნა ოდესმე კოლხეთში ან ეგვიპტეში.
აპოლონიოს როდოსელი ირწმუნება, რომ კოლხეთის ეგვიპტელებმა, ოჯახური მემკვიდრეობის სახით, რამდენიმე ხის დაფა შეინარჩუნეს, სადაც აღნიშნულია ზღვები და გზატკეცილები მნიშვნელოვანი სიზუსტით. როგორც ჩანს, შავი ზღვის რეგიონის გასწვრივ არსებობდა ნეგროიდული კომპონენტი (რომელიც წინ უსწრებდა არაბულ მონათა ვაჭრობას), რომლის წარმომავლობას სრულიად შესაძლებელია მივყავდეთ ძველ ექსტრა-აფრიკულ ექსპედიციამდე, თუმცა ეს არ დასტურდება არქეოლოგიური მტკიცებულებებით. თანამედროვე თეორიები კოლხურ ტომებს წარმოადგენს ლაზ-მეგრელების უშუალო წინაპრად, რომლებმაც მნიშვნელოვანი როლის შეასრულეს ქართველი და აფხაზი ხალხების ეთნოგენეზში.
კოლხა
კოლხები შუა ბრინჯაოს ხანაში დამკვიდრდნენ კავკასიაში. შავიზღვისპირეთში კოლხურ ტომთა დიდ გაერთიანებას ვარაუდობენ ძვ. წ. XIII საუკუნეში. ეს დასტურდება ძველი ასურული წყაროებით და აგრეთვე ახლანდელი დასავლეთ საქართველოს და სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში მოპოვებული არქეოლოგიური მასალებით. ამ კულტურის შემქმნელ კოლხურ ტომთა გაერთიანების ძლიერების ხანა აირეკლა აგრეთვე არგონავტების ლაშქრობის შესახებ ძველ ბერძნულ თქმულებებში და ვერსიებში. ეთნიკური სახელი კოლხი პირველად ძველ აღმოსმოსავლურ წყაროებში იხსენიება ძვ. წ. XII-X საუკუნეში ასურეთის მეფე ტიგლათფილესერ I-ის წარწერაში კოლხის ფორმით. აღმოსავლეთ შავი ზღვის სანაპიროზე ძვ. წ. XIII საუკუნის ბოლოს წარმოშობილი ტომობრივი კავშირი მოგვიანებით ჩამოყალიბდა კოლხეთის სამეფოდ .უკვე ძვ. წ. VIII საუკუნეში ურარტულ წყაროებში იგი იხსენიება როგორც კოლხას სამეფო. სამეფო ქალაქად მოხსენიებულია ილდამუსა, რომელიც სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში, ჭოროხის აუზში მდებარეობდა. მისი გავლენა ვრცელდებოდა აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ვრცელ ტერიტორიაზე. კოლხას სამეფო გამუდმებით ებრძოდა დიაოხისა და ურარტუს სამეფოებს. ურარტულ წყაროებში იხსენიება მეფისნაცვლები, ანუ სამეფო მოხელეები, რაც აღმოსავლური ტიპის სახელმწიფო ადმინისტრაციის არსებობაზე მიუთითებს. ამავე პერიოდში მაღალ დონეზე იდგა მესაქონლეობა და რკინის მეტალურგია. კოლხას ძლიერების ხანად მიჩნეულია ძვ. წ. VIII საუკუნე, ამ დროს შეიერთა კოლხამ ურარტუს ჩრდილოეთ ოლქები, მაგრამ დაკარგა რამდენიმე პროვინცია, მათ შორის სამეფო ქალაქი ილდამუსა ძვ. წ. 750–748 და 744–742 წლებში, ურარტუს მეფე სარდურ II-სთან ბრძოლების შემდეგ. შემდგომში კოლხა დაიპყრეს კიმერიელებმა და სკვითებმა ძვ. წ. 730–720 წლებში. კიმერიელთა და სკვითთა დამანგრეველი ლაშქრობების შემდეგ დასავლეთ საქართველოში რამდენიმე პოლიტიკური ერთეული უნდა არსებულიყო, რომელიც მხოლოდ საერთო მტრის წინააღმდეგ ერთიანდებოდნენ.
ძვ. წ. VIII საუკუნის 20-იანი წლებიდან კოლხას დაცემის შემდეგ კოლხური ტომების ერთი ნაწილი სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში, ახლანდელი ტრაპიზონის მიდამოებში დამკვიდრდა, ხოლო პოლიტიკის ცენტრმა გადაინაცვლა ჩრდილოეთით – ახლანდელი დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე, სადაც ძვ. წ. VII-VI საუკუნეში ჩამოყალიბდა ახალი ძლიერი დამოუკიდებელი სახელმწიფოებრივი ერთეული მთელს ანტიკურ სამყაროში ფართოდ ცნობილი კოლხეთის სამეფო, რომელსაც ჰეროდოტე ახლო აღმოსავლეთის დიდი მონარქიების მიდიისა და აქემენიდური ირანის გვერდით იხსენიებდა. სახელმწიფო მდებარეობდა დღევანდელი კოლხეთის დაბლობზე, მდინარე რიონის დაყოლებაზე. ასევე თანამედროვე დასახლებული პუნქტების დაბლაგომისა და ვანის ტერიტორიაზე.
ბერძნული კოლონიზაცია
thumb|270 px|right|[[ნიკე (ქალღმერთი)|ქალღმერთ ნიკეს მინიატურა ნაპოვნი ვანში.]] ამ რეგიონის განვითარებული ეკონომიკა, ხელსაყრელი გეოგრაფიული და ბუნებრივი პირობები კოლხეთს განსაკუთრებით მიმზიდველს ხდიდა მილეტელი ბერძნებისთვის, რომლებმაც კოლხეთის სანაპიროების კოლონიზება მოახდინეს. ძვ. წ. VI-V საუკუნეებში, ფაზისში, გიენოსსა და დიოსკურიაში სავაჭრო პორტები დააარსეს. მათ შორის მნიშვნელოვანი იყო ფაზისი, სადაც ყველაზე ძლიერი ბერძნული სავაჭრო ფენა და ელიტა იყრიდა თავს კოლხეთის მასშტაბით, რადგან შემდგომში იგი მნიშვნელოვან როლს არ კარგავს დასავლეთ საქართველოს განვითარების საქმეში (მაგ. კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული სკოლა). ასევე მნიშვნელოვანი ქალაქები იყო სურიუმი (ვანი), საირხე, დაბლაგომი, ხოლო ქვეყნის სიღრმეში იხსენიება დიდი ბარბაროსული ქალაქი, რომელიც ვარაუდით შემდგომში ეგრისის პერიოდში არსებულ მდიდარ რეგიონში მოხირისში უნდა არსებულიყო (დაახლ. რიონსა და ცხენისწყალს შორის არსებული დაბლობი რაიონი). ეს ითვლებოდა „ყველაზე შორეულ მოგზაურობად“, ძველბერძნული ანდაზის თანახმად, უკიდურეს აღმოსავლეთ ადგილად კაცობრიობისთვის ცნობილ მსოფლიოში, საიდანაც მზე ამოდიოდა. ეს მიწა მდებარეობდა ალექსანდრე მაკედონელის მიერ დაპყრობილი მიწების მიღმა, აღმოსავლეთ საზღვართან. ფაზისი და დიოსკურია ბრწყინვალე ბერძნულ ქალაქებს წარმოადგენდა, დომინირებული მერკანტილური ოლიგარქების მიერ, თუმცა მათი ქმედებები დროდადრო კოლხეთის შიდა რეგიონების ტომთა გულისწყრომას იწვევდა, ვიდრე ისინი საბოლოო ასიმილაციას განიცდიდნენ. იმ დროის ერთ-ერთ უდიდეს ცივილიზაციასთან კონტაქტმა კოლხეთში დააჩქარა კულტურულ-ეკონომიკური განვითარება. ამ პერიოდში აქ უკვე ჩანს ვაჭართა მსხვილი ფენა. შიდა ბაზარი და საერთაშორისო ვაჭრობის გაფართოების მცდელობები. ყველაზე ახლო პოლიტიკურ-კულტურული და ეკონომიკური ურთიერთობა კოლხეთს გააჩნდა ჩრდ. შავიზღვისპირეთში წარმოქმნილ ბერძნულ სამეფო ბოსფორის სამეფოსთან. ყირიმში გათხრილი იმავე პერიოდის ტაძრებში აღმოჩენილია კოლხური თეთრების განძი. ასევე ამფორა, რომელზედაც ბერძნულად ამოტვირრულია სახელი „კოლხოს“.
კოლხეთის მდიდარი ელიტა ბერძნული ყაიდის უნდა ყოფილიყო. მდიდრულ სამაროვნებში რომელიც ძირითადად ვანში გამოვლინდა (ასევე აფხაზეთში) უნდა არსებულიყო ზღაპრულად მდიდარი ფენა. მათ ბერძნული წყაროები სკეპტუხებს (კვერთხისპყრობელებს) უწოდებენ, რომლებიც როგორც ჩანს კოლხური ტომების მეთაურები უნდა ყოფილიყვნენ. არქეოლოგიური მასალიდან ჩანს რომ მაღალი ელიტისთვის დამახასიათებელი იყო ბერძნული ჩაცმულობა, სამკაულები, ატრიბუტიკა, სახელები და საცხოვრებლები.
thumb|270 px|right|კოლხი დიდებულის ოქროს დიადემა
სამეფო დაეცა და დაექვემდებარა აქემენიანთა იმპერიას ძვ. წ. VI საუკუნეში. ტომები, მცხოვრები სამხრეთ კოლხეთში (ტიბარენები, მოსინიკები, მაკრონები, მოსხები და მარები) სპარსეთის მე-19 სატრაპიაში მოექცნენ, იმ დროს როცა ჩრდილოელი ტომები „ნებაყოფლობით“ ძღვენს იძლეოდნენ, ვალდებულნი იყვნენ რა სპარსეთის კარზე ყოველ ხუთ წელიწადში გაეგზავნათ 100 გოგონა და 100 ვაჟი. კოლხეთში უზარმაზარი აქემენიდური იმპერიის გავლენამ, თავისი წარმატებული სავაჭრო და ფართო ეკონომიკური და კომერციული კავშირებით სხვა რეგიონებთან, დააჩქარა კოლხური მიწების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარება. შედეგად კოლხურმა ტომებმა, როგორც ჩანს, დაამხეს სპარსული უღელი, და ჩამოაყალიბეს დამოუკიდებელი სამეფო. კოლხეთის სამეფოში დიდ აყვავებას მიაღწია ქალაქებმა ფაზისმა, დიოსკურიამ, ძვ. წ. IV საუკუნეში. კოლხეთის სამთავროს მთავარმა – ქუჯიმ იბერიის მეფე ფარნავაზთან ერთად დიდ წარმატებებს მიაღწია საგარეო პოლიტიკის სფეროში. ამ პერიოდის არქეოლოგიური მასალა მიუთითებს მკვეთრ ქონებრივ დიფერენციაციაზე. სამეფოს მართავდა აიეტიდების დინასტიის წარმომადგენელი მეფე. სამეფო დაყოფილი იყო პროვინციებად, სკეპტუხიებად. ერთ-ერთი სკეპტუხიის ცენტრადაა მიჩნეული ვანი.
პონტოს დაქვემდებარებაში
კოლხეთმა დამოუკიდებლობა შეინარჩუნა მითრიდატე VI-ის შემოსევამდე ძვ. წ. 101 წელს. მითრიდატე VI-მ ძვ. წ. 83 წელს რეგიონში ჩაახშო აჯანყება და კოლხეთის მეფედ უფროსი ვაჟი, მითრიდატე დაადგინა. ცენტრად კი დიოსკურია გამოაცხადა. მალევე, მამის წინააღმდეგ შეთქმულებაში ეჭვმიტანილი დაისაჯა. სწრედ კოლხეთის აჯანყებამ შეაფერხა მითრიდატეს ლაშქრობა დასავლეთით, რომის წინააღმდეგ. მესამე მითრიდატული ომის დროს მითრიდატე VI-ემ კოლხეთის მეფედ მისი ძე, მაქარესი დაადგინა, რომელმაც ძალაუფლება მცირე ხნით შეინარჩუნა. მითრიდატეს დამარცხების შემდეგ, ძვ. წ. 65 წელს, კოლხეთი ოკუპირებულ იქნა პომპეუსის მიერ, რომელსაც მითრიდატეს მომხრე სკეპტუხებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს, მათ შორის ოლთაკემ, რომელიც პომპეუსის ტყვეთა სიაში მეფედ იხსენიება. იგი შეიპყრეს და რომში პომპეუსის ტრიუმფისას გზაზე ბორკილდადებული ჩამოატარეს სხვა მეფე-მთავრებთან ერთად, და ორქოზმა, რომელმაც რომაელებს ბრძოლები გაუმართა და შემდეგ სვანეთის მთებს შეაფარა თავი. პომპეუსმა მმართველად არისტარქე (ძვ. წ. 65–47) დაადგინა. არისტარქემ საკუთარი სახელით მოჭრა არისტარქე კოლხის დრაქმა.
პომპეუსის დამარცხების შემდეგ, ფარნაკე II-ემ, მითრიდატე VI-ის ძემ, ისარგებლა კეისრის მიერ ეგვიპტის სასახლის კარზე მომხდარი გადატრიალების საქმეზე დაკავებით, და დაიპყრო კოლხეთი, სომხეთი და კაბადოკიის ნაწილი, დაამარცხა კეისრის მიერ გაგზავნილი გნეუს დომიციუს კალვინი, თუმცა მისი ტრიუმფი ხანმოკლე აღმოჩნდა.
პოლემონ I-ის ძის და მემკვიდრის ფარნაკე II-ის დროს, კოლხეთი იყო პონტოს და ბოსფორის სამეფოს შემადგენლობაში. პოლემონის სიკვდილის შემდეგ (ძვ. წ. 8) მისმა მეორე მეუღლემ, პითოდორიდამ შეინარჩუნა უფლებები კოლხეთსა და პონტოზე, თუმცა ბოსფორის სამეფოზე მისი უფლებები შეწყდა. მისი შვილი და მემკვიდრე, პოლემონ II იძულებულ იქნა უარი ეთქვა ტახტზე იმპერატორ ნერონის მოთხოვნით, და პონტო და კოლხეთი შეუერთდა გალატიას პროვინციას, შემდგომში კაპადოკიას. ფაზისი, დიოსკურია და სხვა სანაპიროს ბერძნული დასახლებები სრულიად არ აღდგენილა ომის შემდეგ (ძვ. წ. 60–40) და ტრაპიზონი რეგიონის ეკონომიკური და პოლიტიკური ცენტრი გახდა.
რომაული პერიოდი
მიუხედავად, რომაელთა მხრიდან სანაპიროს გასწვრივ მდებარე ყოველი დიდი ციხე-სიმაგრის დაკავებისა, მათი ძალაუფლება იყო შედარებით მყიფე. 69 წელს პონტოს და კოლხეთის მოსახლეობამ, ანიკეტის მეთაურობით მოაწყო მასიური აჯანყება რომაელების წინააღმდეგ, რომელიც უშედეგოდ დასრულდა. ბარის და სანაპირო ზოლის რაიონები ხშირად განიცდიდა დარბევას სასტიკი მთიელი ტომების, სვანების და ჰენიოხების მხრიდან. რომს, პატივისცემის ნიშნად, უხდიდნენ რა ნომინალურ ხარკს, კოლხებმა, მათი ტერიტორიის შიდა ნაწილში, მთიელი და მეზობელი მხარეებიდან მიგრიებული მოსახლეობის კონსოლიდაციით შექმნეს თავისი საკუთარი სამეფო-სამთავროები და სარგებლობდნენ მნიშვნელოვანი დამოუკიდებლობით.
ქრისტიანობის გავრცელება დაიწყო ადრეულ I საუკუნის დასაწყისში. ტრადიციული ცნობები ამ მოვლენას უკავშირებს წმინდა ანდრიას, წმინდა სიმონ კანანელს და წმინდა მატათას. თუმცა, ელინისტური, ადგილობრივი პაგანური და მითრაიკული რელიგიური რწმენა ფართოდ იქნა გავრცელებული ვიდრე IV საუკუნემდე. ოცდაათიან წლებში მახელონების, ჰენიოხების, ეგრისის, აფშილების, აბაზგების და სანიგების სამეფოების მიერ ოკუპირებულ იქნა ეს რაიონი სამხრეთიდან ჩრდილოეთით. ყირიმში მცხოვრებმა გოთებმა, ახალი საცხოვრებლის ძიებაში, 253 წელს შემოესივნენ კოლხეთს, მაგრამ მათი თავდასხმა პიტიუნტში მდგარმა რომაელთა გარნიზონის მიერ იქნა მოგერიებული. III–IV საუკუნეებში ადგილობრივი სამეფო-სამთავროების უდიდესი ნაწილი თანდათან დამორჩილებულ იქნა ეგრისის მეფეების მიერ. შეიქმნა ეგრისის სამეფო, რომელიც უცხოურ წყაროებში ლაზიკის სამეფოდ მოიხსენიება.
ქალაქები
thumb|270 px|right|ძველი კოლხური სახლები. thumb|270 px|right|კოლხეთი. კოლხეთის დედაქალაქის ადგილმდებარეობის შესახებ მრავალი განსხვავებული მოსაზრება არსებობს. საკუთრივ ქართული საისტორიო ტრადიცია ეგრისის მთავარ ქალაქად სახავს ციხე-გოჯს (თანამედროვე ნოქალაქევი). აქ იყო შემდეგში ლაზიკის დედაქალაქიც — არქეოპოლისი, რომლის ნანგრევები დღემდეა შემორჩენილი. თუმცა, ქ. შ.-მდე IV საუკუნის ბერძენ ავტორს ფსევდო სქილაკს კოლხეთის დედაქალაქი ეგულება დღევანდელი ქუთაისის ადგილზე, რომელიც სხვადასხვა ეპოქაში სხვადასხვა სახელით მოიხსენიება: კუტაია, კვატაია, აია.
მსხვილი ქალაქური ტიპის დასახლებანი უნდა ყოფილიყო, დღევანდელი ვანისა და დაბლაგომის ტერიტორიაზე. აქ ვხვდებით სახელოსნო ცენტრებს. დაბლაგომის ქვევრებს სპეციალურ დამღა-ნიშნებიც კი აზის.thumb|270 px|right|ჰელიოსი თავის ეტლში, ძვ. წ. IV საუკუნის დასაწყისი, [[ათენა|ათენას ტაძარი, ილიონი.]] thumb|right|270 px|იაზონს ამოანთხევს ოქროს საწმისის (ცენტრში ხეზე ჰკიდია) მცველი გველეშაპი; [[ათინა დგას მარჯვნივ. დურისის წითლად ფიგურირებული თასი ჩერვეტერიდან (ეტრურია), დაახლოებით ძვ. წ. 480–470.]] thumb|right|270 px|პრომეთეს წამება (სალვატორ როზას ნახატი, 1646-1648.).
ეკონომიკა
კოლხეთის სამეფოს ეკონომიკის საფუძველი იყო განვითარებული მიწათმოქმედება. ამას მოწმობს კოლხურ ნამოსახლარებსა და სამაროვნებში მრავლად აღმოჩენილი სასოფლო-სამეურნეო იარაღი და სხვადასხვა ჯიშის მარცვლეული.
მრავალდარგობრივი იყო ხელოსნური წარმოება, რომელსაც ჰქონდა სასაქონლო ხასიათი და კონცენტრირებული იყო ქალაქებსა და ადმინისტრაციულ ცენტრებში. დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა რკინის წარმოებას. არქეოლოგიური გათხრებისას აღმოჩნდა რკინის წარმოების მრავალი ნაშთი: ქურები, წიდები, საბერველი მილები და სხვა, აგრეთვე რკინის საომარი და სამეურნეო იარაღი. მასობრივი ხასიათი ჰქონდა კერამიკულ წარმოებას, რომელიც პროდუქცია საკმაოდ მრავალფეროვანი იყო: ქვევრები და დერგები, დოქები, ჯამები, სასმისები. კერამიკული ნაწარმო გამოირჩეოდა მაღალი ტექნოლოგიური თვისებებით, ნატიფი ფორმებით და მდიდარი გეომეტრიული ორნამენტებით. კოლხეთი სახელგანთქმული იყო ოქროს მოპოვებით და დამუშავებით. ოქრო მოიპოვებოდა მდინარის ქვიშიდან. ამის გამო ის ძველ ბერძნულ მწერლობაში ოქრომრავალის სახელით იყო ცნობილი. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია კოლხური ოქრომჭედლობის ნიმუშები: ჭედური გამოსახულებებით შემკული დიადემები, სამკაული და სხვა.
ნაფარეული
ნაფარეული — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ლოპოტის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 420 მეტრი, თელავიდან 19 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2003 ადამიანი. სოფლის მახლობლად მდებარეობს სასტუმრო კომპლექსი „ლოპოტა რეზორტი“.
კოლხეთის სამეფო
მონეტები
ეგრისი რომ ჩამოყალიბებული სახელმწიფო ერთეული იყო, ამას ადასტირებს ქალაქური ტიპის დასახლებების გარდა, მონეტების მიმოქცევა. კოლხეთში მიმოქცევაში იყო ფული, რომელსაც „ კოლხურ თეთრს “ უწოდებენ. ეს მონეტა რომ ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ იბეჭდებოდა, დასტურდება იმით, რომ კოლხეთში იგი განძების სახითაა აღმოჩენილი, ე. ი. ასობით ცალი. ხონში ნაპოვნია მონეტა, რომლის ერთი მხარე არის დამუშავების პროცესში, ე. ი. გლუვია.
ნაფარეული
ისტორია
„ნაფარეული“ ცხვრის ფარის ნადგომს - ნაფარეულ ადგილს ნიშნავს. სოფელზე გადიოდა „ცხვირს გზა“ (ჭიაურის გზა), რომელიც, სოფლების ნაფარულის, საბუის, შილდის, ყვარელის, ჭიაურის გავლით დაღესტნის მთებში ადიოდა. ამ გზით დაჰყავდათ ცხვარი თუშებს, კახელების ნაწილს და პანკისელებს. მეცხვარეობა-მესაქონლეობას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა აღმოსავლეთ საქართველოს მთისა და ბარის ურთერთობის საქმეში, ამიტომ, ეს გზა შუა საუკუნეებში მეტად ზრდიდა ნაფარულის მნიშვნელობას, სოფელზე გადიოდა „გრემის არხი“ - შუა საუკუნეების მნიშვნელვოანი საირიგაციო ნაგებობა, რომლის სათავე მდინარე ლოპოტას ზემო წელში, სოფელ ლაფანყურიდან შვიდიოდე კილომეტრზე, გონჯახევის გოგირდოვან წყლებთანაა.
კოლხეთის სამეფო
ვაჭრობა
ძვ. წ. VI-IV საუკუნეებში იჭრებოდა ვერცხლის ფული კოლხური თეთრი, რომელიც საშიანო ბაზრისთვის იყო განკუთვნილი. კოლხეთის სახელმწიფოში უცხოური და, განსაკუთრებით, ადგილობრივი ფულის მიმოქცევა მეტყველებს ვაჭრობისა და საერთოდ ეკონომიკის განვითარების მაღალ დონეზე. ქრონოლოგიურად კოლხეთის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში დაემთხვა ბერძნული კოლონიზაცია. ბერძნებმა აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში დააარსეს ახალშენები ფაზისი, გიენოსი, დიოსკურია, პიტიუნტი. უმთავრესად ამ ზღვისპირა ბერძნული ახალშენების გზით ხორციელდებოდა კოლხეთის მოსახლეობის ინტენსიური სავაჭრო-ეკონომიური ურთიერთობა ანტიკურ სამყაროსთან. კოლხეთს სავაჭრო კავშირი ჰქონდა არა მარტო საბერძნეთთან, არამედ სირიასთნ, ეგვიპტესთან, ბოსფორის სახელმწიფოსთან. ამას ადასტურებს ყირიმში არქეოლოგების მიერ აღმოჩენილი კოლხური პითოსები (დიდი ზომის ჭურჭელი) და ქვევრები. აგრეთვე ქობულეთსა და ბათუმის მიდამოებში აღმოჩენილი ბერძნული ქალაქების ხელოსნების მიერ დამზადებული კერამიკის ფრაგმენტები. კოლხეთში ძირითადად შემოჰქონდათ ძვირფასი ჭურჭელი, ღვინო, ზეითუნის ზეთი, ნელსაცხებლები, სამკაული, გაჰქონდათ ძვირფას ხის – ბზის და კაკლის მასალა გემთმშენებლობისათვის და ავეჯის დასამზადებლად, ფისი, ცვილი, რკინა, ოქრო, კოლხური ხოხობი. განსაკუთრებული თვისებებით გამოირჩეოდა და კარგად იყო ცნობილი იმდროინდელ სამყაროში კოლხური თაფლი. გაჰქონდათ მაღალხარისხოვანი კოლხური სელი და სელის ქსოვილები, რომელიც ეგვიტურსაც უწევდა კონკურენციას, გაჰქონდათ ხელოსნური ნაწარმი, მათ შორის კერამიკის ნიმუშები. კოლხური კერამიკა ნაპოვნია პანტიკაპეონში, ნიმფეონში და სხვა ბერძნულ ქალაქებში.. კოლხეთიდან გაჰყავდათ მონები. ანტიკურ წყაროებში არაერთხელ ვხვდებით კოლხ მონებს. ამ მხრივ საინტერესოა ბერძენი მწერლის ქსენოფონტეს ცნობა, რომელმაც ძვ. წ. 401 წელს დაქირავებულ ბერძენთა 10 000 კაციან ლაშქართან ერთად სამხრეთ კოლხეთის მიწაზე გადაიარა, როდესაც ბერძნები მაკრონების მიწა-წყალს მიადგნენ, მათ მაკრონების ხმამაღალი ლაპარაკი შემოესმათ. ერთ-ერთმა მეომარმა, რომელიც მონად იყო ნამყოფი ათენში, ქსენოფონტეს განუცხადა, რომ მას ესმის ეს ენა, რომ წარმოშობით აქაურია და შეუძლია მაკრონებთან მოლაპარაკება. ამ მაგალითიდან ჩანს, რომ კოლხეთიდან მონები ძირითადად ომების შედეგად გაჰყავდათ.
კოლხეთში ვაჭრობის განვითარების მაღალ დონზე მიუთითებს სტრაბონის ცნობა მდინარე ფასისზე 120 ხიდის არსებობის შესახებ, აგრეთვე აპოლონიოს როდოსელის ცნობა „ნაწერი კირბების“ შესახებ, რომლებზეც გზები და საზღვრები იყო აღნიშნული. ზოგიერთ მკვლევარს ეს ცნობა კოლხური დამწერლობის არსებობის მოწმობადაც მიაჩნია.
ნაფარეული
ისტორია
თეიმურაზ ბაგრატიონის ცნობით, XVIII საუკუნის 80-იან წლებში, რუსეთში გაწეული ელჩობის ჯილდოდ, ერეკლე II-მ აღადგინა გარსევან ჭავჭავაძის სახლი და მას, სხვა წყალობებთან ერთად, უბოძა ეშიკაღაშბაშობა და სოფელი ნაფარეულიც. ამ დროიდან სოფელი თავად ჭავჭავაძეთა კუთვნილებაა. ტერიტორიულად ის კახეთის მეორე სადროშოს შემადგენლობაში შედიოდა და ომიანობის შემთხვევაში სოფლიდან გამოსული ლაშქარი ნეკრესელი ეპისკოპოსის დროშის ქვეშ დგებოდა. ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ, ნაფარეული ტფილისის გუბერნიის თელავის მაზრის შემადგენლობაშია.
კოლხეთის სამეფო
ვაჭრობა
აქემენიანთა იმპერიის შექმნის შემდეგ გლობალურ ვაჭრობაში ჩართული ქართული ტომების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარება დაჩქარდა, ამას თან დაერთო დასავლეთ საქართველოში ბერძენთა ინტენსიური მიგრაცია და დასავლეთის სამყაროსთან აქტიური სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობების გაბმა. სამხრეთ კავკასია იქცა აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კულტურის თანხვედრის ადგილად, ასევე, მსხვილ პოლიტიკუ-ეკონომიკურ რგოლად საერთაშორისო ვაჭრობასა და პოლიტიკაში. კოლხეთი ბერძნულ სამყაროს დაუახლოვდა. დაუძლურებულმა კოლხურმა ტომებმა თითქმის საუკუნის შემდეგ შეძლეს მეორედ აღორძინება ბერძნული კოლონიზაციის პირობებში.
ნაფარეული
ისტორია
XVIII საუკუნის შუა წლებშია აგებული ნაფარეულის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ძეგლი, ციხე-გალავანი, რომელსაც დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა „ლეკიანობის“ თუ სხვა გარეშე მტერთაგან ახლომახლო მოსახლეობის თავდაცვის საქმეში. ციხე-გალავანმა XIX საუკუნეში დაკარგა თავისი ფუნქცია, მოსახლეობამ იგი ქვის კარიერად აქცია, რამაც ძეგლი ძლიერ დააზიანა.
კოლხეთის სამეფო
კოლხეთი მითოლოგიაში
ბერძნული მითოლოგიის მიხედვით, კოლხეთი იყო ზღაპრულად მდიდარი მხარე, განლაგებული გმირული სამყაროს იდუმალ პერიფერიაზე.
ნაფარეული
ისტორია
1812 წლის ზაფხულში, მეფის რუსეთის წინააღმდეგ კახეთის აჯანყების დროს, ციხის მიდამოებში, მეფის ჯარებსა და კახელ მოლაშქრეთა შორის, მოხდა მნიშვნელოვანი ბრძოლა, რომელიც აჯანყებულთა გამარჯვებით დასრულდა. ამ ბრძოლის შემდეგ, გამარჯვებულმა კახელებმა ომან მაყაშვილი და იოსებ ანდრონიკაშვილი ნაფარეულიდან ერევანში გაგზავნეს, რათა იქ მდგომი ალექსანდრე ბატონიშვილი კახეთის ტახტზე მოეწვიათ.
კოლხეთის სამეფო
კოლხეთი მითოლოგიაში
აქ, ომის ღმერთის, არესის ჭალაში, მეფე აიეტმა ხეზე ჩამოჰკიდა ოქროს საწმისი, დარაჯად კი დრაკონი დაუდგინა, სანამ მას, მედეას დახმარებით, ხელთ იგდებდნენ იასონი და არგონავტები.
ნაფარეული
ისტორია
XIX საუკუნის 20-იან წლებში, გარსევან ჭავჭავაძის მემკვიდრემ - ალექსანდრემ მილიონი მანეთის სესხი აიღო და იგი ნაფარეულში მევენახეობისა და მეხილეობის მეურნეობის მოსაწყობად გამოიყენა (მეურნეობა 1921 წელს გადაკეთდა ნაფარეულის საბჭ. მეურნეობად).
1883 წელს ნაფარეულში დაარსდა ღვინის ქარხანა, რომელიც XX საუკუნეშიც მოქმედებდა. სოფელში განვითარებულია მეხილეობა, მემინდვრეობა, მეცხოველეობა.
Gnamptogenys wasmanni
Gnamptogenys wasmanni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Gnamptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ectatomminae-ს ქვეოჯახს. .
ნაფარეული
ღირსშესანიშნაობა
ნაფარეულში შემორჩენილია სათავდაცვო ნაგებობა - ციხე-გალავანი. აშენებული XVIII საუკუნეში ლეკთა გამუდმებული თავდასხმების დროს. ნაგებობა გეგმით კვადრატს უახლოვდება და დაახლოებით 1 ჰა ფართობს მოიცავს. ორიარუსიანი გალავნის ქვედა იარუსი ყრუა, ზედაზე სათოფურებია. გალავნის კუთხეებში დაყოელბულია კოშკები, რომელთაც შესასვლელი მხოლოდ ეზოს მხრიდან აქვთ. კოშკებში სათოფურები, სალოდეები და საზარბაზნეებია დატანებული.
კოლხეთის სამეფო
კოლხეთი მითოლოგიაში
ჰომეროსის (ძვ. წ. IX–VIII სს.) „ოდისეა“ წარმოადგენს უძველეს ბერძნულ წყაროს, სადაც მოხსენიებულია კოლხეთის პირვანდელი სახელწოდება „აია“ და რომელშიც აირეკლა ჰომეროსამდელი წარმოდგენა ბერძნებისა კოლხეთზე. ჰომეროსმა არ იცის სახელი კოლხეთი, მაგრამ მის მაგივრად ახსენებს „აიას“. „ოდისეაში“ გეოგრაფიული სახელი „აია“ მოხსენიებულია სამ ადგილას (ჰომეროსი, სიმღერა X, XI, XII). „ოდისეას“ მიხედვით, „აიაიე“ მდებარეობს აღმოსავლეთით, იქ, სადაც მზის ღმერთი ჰელიოსი აღმოსვლას იწყებს: „როს ოკეანის მდინარებას გასცდა ხომალდი, აიაიასთან მიგვაბრუნეს ტალღებმა ზღვისა, სად ცისკრის მაცნე ეოსს ბინა აქვს და სად არის აღმოსავალი, საცეკვაო ჰელიოსისა“ (ჰომეროსი, სიმღერა XII, 1-4.)
Gnamptogenys wasmanni
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ნაფარეული
სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კოლხეთის სამეფო
კოლხეთი მითოლოგიაში
ანტიკური ხანის მწერლები ჰელიოსის სასახლეს აიეტის ქვეყანაში ათავსებენ. ასე მაგალითად, ბერძენი პოეტი-ელეგიკოსი მიმნერმე – (ძვ. წ. აღ. VII-VI ს.ს.) თავის კრებულში „ნანო“ აღნიშნავს, რომ ჰელიოსის სხივები აიეტის ქალაქში (ანუ აიაში), ოქროს დარბაზში ძევს. იგი წერს: „აიეტის ქალაქი. აქ მალი ჰელიოსის სხივები ძევს ოქროს დარბაზში, ოკეანის სანაპიროზე, სადაც წარემართა ღვთაებრივი იასონი“. ამ ფრაგმენტიდან ნათლად ჩანს აიას მდებარეობა – „ოკეანის სანაპიროზე“, რაც შავი ზღვის სანაპიროზე მიუთითებს. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთ ანტიკური წყაროში შავი ზღვა ოკეანედ მოიხსენიება.
ოდისეაში მოხსენიებულია აგრეთვე კირკეს კუნძული აიაიე (ე. ი. აიასადმი განკუთვნილი): „აიაიეს მივაღწიეთ, სად კირკე მკვიდრობს, მძლავრი ქალღმერთი, კაცური ხმით მოლაპარაკე. იგი და იყო ავის მზრახველ აიეტ მეფის“. (ჰომეროსი, სიმღერა X, 135-137.).
ანტიკური ტრადიციის მიხედვით, კირკე აიას მეფის, აიეტის დაა. მეცნიერთა აზრით, კირკეს კუნძულის სახელწოდება „აიაიე“ – აიას კუთვნილს, მის ნაწილს აღნიშნავს და მისი მდებარეობა იქვე, აიეტის ქვეყანაში ივარაუდება (რ. გორდეზიანი).
„ოდისეაში“ მოხსენიებული „აია“, რომ ბერძენ მწერლებს ჩვეულებრივ კოლხეთის ტერიტორიაზე არსებულ ქვეყნად მიაჩნდათ, ამას ადასტურებს ევსტათი თესალონიკელი (XII საუკუნე). „ილიადისა“ და „ოდისეას“ კომენტარებში იგი აღნიშნავს, რომ ჰომეროსი „კოლხიკეს“ ნაცვლად აიას ხმარობს, როგორც ადგილის აღმნიშვნელ სახელწოდებას. იგი წერს: „ამით ამბობს პოეტი (ჰომეროსი)… „აიაიეს“ კოლხიკეს ნაცვლად, ადგილობრივი სახელის მიხედვით. აია ხომ კოლხიდის ქალაქია. სხვებთანაც და ლიკოფრონთანაც“ მის მოქალაქეს ჰქვია აიელი, ხოლო ქალს ჰქვია აიაია. ხოლო კირკეს კუნძულს „აიაია“ იმავე კირკეს გამო… ხოლო გეოგრაფოსი ამბობს „აია“ ქალაქიაო ფასისთან, ამით იმას ამბობს, რომ ამ კოლხური აიას მახლობლად არის აგრეთვე კირკეს კუნძული „აიაიე“. გმირი აიეტიც ამავე აიასგან იწოდება ამ სახელითო, ამტკიცებენ ძველები.
აიას კოლხეთთან აიგივებს და ქვეყნის უძველეს სახელად მოიხსენიებს ჰეროდოტე. აღსანიშნავია, რომ იგი თავის „ისტორიაში“ სხვადასხვა გეოგრაფიულ ადგილს მისი ძველი და ახალი სახელებით იხსენიებს. მაგალითად, პითო-დელფო, რომელშიც „პითო“ წარმოადგენს „დელფოს“ პირვანდელ სახელს. ასევე, აია-კოლხიდაში „აია“ ნიშნავს „კოლხიდის“ უძველეს სახელს. ჰეროდოტე წერს: „გრძელი ხომალდით მოსცურეს აია–კოლხიდაში, მდინარე ფასისთან“. „ესენი (ე. ი. არგონავტები) მიცურავდნენ აიაში, კოლხიდაში, საწმისისათვის“. აქედან გამომდინარე, ჰეროდოტეს მიხედვით, მის დროინდელ „კოლხიდას“ წინათ, არგონავტების მითის შექმნის პერიოდში სახელად „აია“ ერქვა.
ჰეროდოტეს მსგავსად, აპოლონიოს როდოსელის „არგონავტიკაში“ „აია“ „კოლხეთის“ სინონიმია და არა ქალაქი. აპოლონიოს როდოსელი წერს: „კოლხეთ-აია ხომ კიდეშია, სადაც თავდება ზღვა და ხმელეთი“. იქვე: „აიეტ მეფის კოლხურ ხომალდით გასცდნენ აიას ქვეყნის ნაპირებს და გაეშურნენ ქალაქ ორქომენს“. ამავე დროს აღსანიშნავია, რომ „არგონავტების“ სქოლიასტები „აიას“ ქალაქად მოიხსენიებენ.
ანტიკური და ბიზანტიური ხანის ზოგიერთი მწერალი „აიას“ ქალაქად მიიჩნევს, რამაც ხელი შეუწყო შეცდომის დამკვიდრებას ლიტერატურაში. ძვ. წ. VIII საუკუნის ეპიკოსი პოეტი ევმელოს კორინთელი „კორინთიკაში“ წერს: „აია კოლხეთის ქალაქია“. ძველი ბერძენი მწერალი ლიკოფრონი აიეტს „აიასა და კორინთოს მრისხანე გამგებელს“ უწოდებს. ამ ცნობით, აია კორინთოს დარია, ე. ი. ორივე ქალაქია. სქოლიასტებიც ასე განმარტავენ: აია-კოლხიდის ქალაქია. სტეფანე ბიზანტიელი (VI ს.) „ეთნიკაში“: „აია კოლხთა ქალაქია, აიეტის მიერ დაფუძნებული, ზღვისგან მოშორებული სამასი სტადიონით. მას ჩამოუდის ორი მდინარე: ჰიპსოსი და კვიანეოსი, რომლებიც [ქალაქს] ნახევარკუნძულად ჰქმნიან .ევრიპიდე (ძვ. წ. 480–406 წ. წ.), ლიკოფრონ ქალკიდელი (ძვ. წ. IV–III სს.) და იოანე ცეცე (XII ს.) აღნიშნავენ „კოლხთა აიას“.
კოლხეთი იყო ასევე მხარე, სადაც მითოლოგიური პრომეთე ისჯებოდა კლდეზე მიჯაჭვული, არწივი მას უკორტნიდა ღვიძლს, კაცობრიობისთვის ცეცხლის საიდუმლოს გაცემისთვის. კოლხეთში ასევე მკვიდრობდნენ სკვთური წარმოშობის ამაზონები.
კოლხეთის მთავარ მითოლოგიურ პერსონაჟებად ითვლებიან:
სქოლიო
*
პიტ სამპრასი
პიტ სამპრასი (Pete Sampras; დ. 12 აგვისტო, 1971, ვაშინგტონი, აშშ) — ამერიკელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. აღიარებულია ერთ-ერთ საუკეთესო ჩოგბურთელად ისტორიაში.
სამპრასის პროფესიონალური კარიერა დაიწყო 1988 წელს, ხოლო დასრულდა 2002 წელს აშშ-ის ღია პირველობის ფინალში, როდესაც მან უკანასკნელ მატჩში კარიერაში ყველაზე პრინციპული მოწინააღმდეგე – ამერიკელი ანდრე აგასი დაამარცხა.
სამპრასს მოგებული აქვს 14 დიდი სლემის ტურნირი, მათ შორის 7 უიმბლდონი, 5 აშშ-ის ღია პირველობა და 2 ავსტრალიის ღია პირველობა. ამერიკელი უიმბლდონის ტიტულებით რეკორდსმენი იყო 2017 წლამდე, სანამ როჯერ ფედერერმა მე-8 ბალახის დიდი სლემი არ მოიგო. აღსანიშნავია ასევე წლის შემაჯამებელ ტურნირზე 5-ჯერ გამარჯვება და 11 მასტერსის ტიტული. ჯამში სამპრასს ATP-ის 64 ტურნირი აქვს ერთეულთა თანრიგში მოგებული. იგი 286 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს, რაც ასევე რეკორდი იყო, სანამ 2012 წელს ფედერერმა არ გააუმჯობესა. ამერიკელი 1993-დან 1998 წლამდე ასრულებდა წელიწადს რეიტინგში პირველ ჩოგნად. სანაკრებო დონეზე, მან ორჯერ მოიგო დეივისის თასი აშშ-ის ნაკრებთან ერთად. სამპრასმა საუკეთესო შედეგები სწრაფ კორტებზე დააფიქსირა – ბალახზე, ჰარდზე და ხალიჩაზე, ხოლო თიხის ნელ საფარზე იგი იშვიათად აღწევდა წარმატებას.
2007 წელს, სამპრასი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს.
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 6 (5–1)
(დ) – დახურული კორტი
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ჩოგბურთელები კატეგორია:ბერძენი ამერიკელები კატეგორია:ავსტრალიის ღია პირველობის ჩემპიონები ჩოგბურთში კატეგორია:უიმბლდონის ჩემპიონები კატეგორია:აშშ-ის ღია პირველობის ჩემპიონები ჩოგბურთში კატეგორია:მსოფლიოს პირველი ჩოგნები კატეგორია:დაბადებული 1971 კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
სალვა კიირი
სალვა კიირი (Salva Kiir Mayardit; დ. 1 იანვარი, 1951) — სამხრეთი სუდანის პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი, სუდანის განმათავისუფლებელი სახალხო არმიის ხელმძღვანელი, დინკას ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი. 2005-2011 წლებში ეკავა სუდანის პირველი ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა.
თავისი პირველი ოფიციალური ვიზიტი საზღვარგარეთ განახორციელა ისრაელში 2011 წლის 20 დეკემბერს. ვიზიტის ფარგლებში შეხვდა პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუს, პრეზიდენტ შიმონ პერესს, საგარეო საქმეთა მინისტრს ავიგდორ ლიბერმანს და თავდაცვის მინისტრს ეჰუდ ბარაკს. შეხვედრებზე განიხილეს საკითხი ისრაელში სამხრეთ სუდანის საელჩოს გახსნის შესახებ. ისრაელი იყო ქვეყანა, რომელმაც დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე 2011 წლის 9 ივლისს, სცნო ქვეყნის დამოუკიდებლობა და დაამყარა მასთან დიპლომატიური ურთიერთობა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1951 კატეგორია:სამხრეთ სუდანის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
გევგელია
გევგელია (Гевгелија) — ქალაქი ჩრდილოეთ მაკედონიის სამხრეთში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონში, ბელგრადი-ათენის საავტომობილო მაგისტრალზე. მდინარე ვარდარის მარჯვენა ნაპირზე. გევგელიის თემის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 15 685 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის ქალაქები
ბენეშოვის რაიონი
220პქ|მინი|მარჯვნივ|ბენეშოვის რაიონის მდებარეობა [[ცენტრალური ბოჰემიის მხარეში, ჩეხეთში]] 220პქ|მინი|მარჯვნივ|ბენეშოვის რაიონი ბენეშოვის რაიონი — რაიონი ცენტრალური ბოჰემიის მხარეში, ჩეხეთში. მისი დედაქალაქია ქალაქი ბენეშოვი. რაიონის ფართობი შეადგენს 1 474,69 კმ²-ს. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს 92 084 ადამიანს, მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 62,4 ადამიანს კვადრატულ კილომეტრზე.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ჩეხეთის რაიონები
ფედერასიონის მუნიციპალიტეტი
ფედერასიონის მუნიციპალიტეტი (Municipio Federación) — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, ფალკონის შტატში. წარმოადგენს ფალკონის შტატის 25 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. ფართობი 1 084 კმ². 2001 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ფედერასიონის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 25 889 ათასი ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 23,88 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე. მთავარი ქალაქია ჩურუგუარა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ფალკონის შტატის მუნიციპალიტეტები
ინალ დიდი
ინალ დიდი, აგრეთვე ცნობილია, როგორც ინალ ბრმა (Инал Нэф, Инал Нэху) ― ჩერქეზეთის ლეგენდარული მეფე 1427-1453 წლებში, რომელსაც მიეწერება ჩერქეზული ტომების ერთ სამეფოში გაერთიანება. იგი არაერთი ჩერქეზული ტომის დამაარსებლად ითვლება, მათ შორის ყაბარდოს, ბესლენიის, ჩემირგოის, ჟანეისა და ჰათუყვაის.
აღსანიშნავია, რომ ინალის ნამდვილი მეტსახელი უცნობია. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, იგი ცალი თვალით ბრმა იყო, ამიტომაც ჩერქეზთა ნაწილი მას „ბრმა“-ს უწოდებდა, თუმცა ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ მას „განათლებულს“ ეძახდნენ.
ბიოგრაფია
წერილობითი წყაროების არ არსებობის გამო, ინალის შესახებ ცნობები ჩერქეზულ ფოლკლორულ გადმოცემებს ეფუძნება.
ადრეული ცხოვრება
ინალი ტამანის ნახევარკუნძულზე დაიბადა, ყირიმთან ახლოს. იგი ჩერქეზი მთავრის, ხურიფალისა და მისი უცნობი ცოლის უფროსი ძე იყო და იზრდებოდა არისტოკრატთა სასახლეში. ბავშვობიდანვე მას კარგ სამხედრო წვრთნასა და განათლებას აძლევდნენ. იგი ასევე შეისწავლიდა ხელოვნების დარგებს და განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა ჩერქეზეთის პოლიტიკური მოწყობის, მისი მმართველი კლანებისა და მათ შორის ძალაუფლების დანაწილების ცოდნას.
ძალაუფლების ზრდა
ინალი მემკვიდრეობით ფლობდა ტამანის ნახევარკუნძულსა და მის მიმდებარე მიწებს. როგორც დახელოვნებულმა სტრატეგოსმა, 1400-იანი წლების დასაწყისში ძირითადად ხეკაიგთა კლანისაგან შემდგარი ჯარი ჩამოაყალიბა და მიზნად დაისახა დაშლილი ჩერქეზული სამთავროების ერთიან სამეფოდ ქცევას. მიუხედავად იმისა, რომ ჩერქეზული სამთავროები თანდათან ინალის ხელში გადავიდა, მას მრავალი ბრძოლის გადახდა და უამრავი მეომრის დაკარგვა მოუხდა. მრავალი მთავრისა და კლანის მეთაურის დამარცხებასთან ერთად, იგი ახერხებდა გამკლავებოდა სამეფო კარზე არსებულ ინტრიგებსა და მკვლელობის მცდელობებს.
ინალის აღზევებამ დიდად გააღიზიანა ჩერქეზი მთავრები, ამიტომაც 30 ჩერქეზული კლანის ხელმძღვანელებმა ჩამოაყალიბეს ალიანსი ინალის წინააღმდეგ. მდინარე მზიმთასთან შემდგარ ბრძოლაში ინალმა მომხრეებთან ერთად მოახერხა მათი ალიანსის დამარცხება. ათი მათგანი სიკვდილით დასაჯეს, ხოლო დანარჩენმა ოცმა ინალს, როგორც ჩერქეზთა მეფეს ერთგულება შეჰფიცა და შეუერთდა მის რიგებს.
ყუბანისა და აღმოსავლეთ ჩერქეზეთის დაპყრობა
მას შემდეგ, რაც ინალი მთელი დასავლეთ ჩერქეზეთის მმართველი გახდა, 1434 წელს აღმოსავლეთ ჩერქეზეთში მოაწყო დიდი ლაშქრობა, სადაც დააარსა ყაბარდიის პროვინცია, რომელსაც სახელი თავისი გამოჩენილი მხედართმთავრის, ყაბარდის პატივსაცემად დაარქვა. ამის შემდეგ ინალმა ჩრდილოეთითაც გაილაშქრა და ჩერქეზული დასახლებებიდან გააძევა თათარ-თურქი მომთაბარეები მდინარე ყუბანის მეორე ნაპირამდე, რითაც თავისი სამეფოს საზღვრები აზოვის ზღვამდე გადასწია. მინი|260x260პქ|ინალ-ყუბა, აფხაზი ნაციონალისტების მტკიცებით სწორედ აქაა დაკრძალული მეფე ინალი
აფხაზეთის დაპყრობა
მას შემდეგ, რაც ყველა ჩერქეზული დასახლება თავის სამეფოში გააერთიანა, ინალმა ყურადღება აფხაზეთისაკენ მიაპყრო. რამდენიმე აფხაზურმა წარჩინებულმა საგვარეულომ, მათ შორის შარვაშიძეებმა და ანჩაბაძეებმა ინალს ერთგულება აღუთქვეს. მათ ერთობლივად დაამარცხეს მოწინააღმდეგე მეგრელები და აფხაზეთი დროებით ჩერქეზეთის შემადგენლობაში აღმოჩნდა. აფხაზებმა ინალი თავიანთ მმართველად აღიარეს და ინალმაც აფხაზეთი ჩერქეზეთთან გაერთიანებულად გამოაცხადა. ამ მომენტის აღსანიშნავად აფხაზეთში ინალის ძეგლიც დგას. აფხაზეთის დროშაზე არსებული ერთი ვარსკვლავი კი განასახიერებს ინალის სავარაუდო საფლავს, ფსხუში მდებარე ინალ-ყუბას მთას.
ადმინისტრაციული რეფორმები
როდესაც დაპყრობების პერიოდი ჩაცხრა, ინალმა ჩერქეზეთის, როგორც სახელმწიფოს განვითარებაზე დაიწყო ფიქრი. ამისათვის მან არაერთი რეფორმა გაატარა. მათ შორის იყო სასამართლოს რეფორმა: მან მოახდინა ტომების ორგანიზება და უხუცესთა სასამართლოები შემოიღო, რომლებიც აღასრულებდნენ ცენტრალურ სამართალს ქვეყნის პროვინციებში. მინი|ჩერქეზთა დინასტიის, ინალის შთამომავლების გერბი ინალმა სამეფო ოთხ სამთავროდ დაყო: ყაბარდო, ბესლანი, ქემირღოყო და ჟანადო-ჰათუყვაი. საერთო ჯამში, ქვეყანა ემორჩილებოდა მეფეს, რომელიც მას 40 მოსამართლის დახმარებით მართავდა. მიუხედავად ამისა, მისი გარდაცვალებისთანავე ჩერქეზეთი ისევ წვრილ სამთავროებად დაქუცმაცდა.
გარდაცვალება და დაკრძალვა
1453 წელს უკვე ხანში შესულმა მეფე ინალმა ჩერქეზეთი თავის ვაჟებსა და შვილიშვილებს გადაუნაწილა. ამას მოჰყვა ჩერქეზეთის ტომებრივი სამთავროების გაჩენა. აფხაზთა მტკიცებით, ინალი აფხაზეთში გარდაიცვალა და იგი ფსხუში მდებარე ინალ-ყუბას მთაშია დაკრძალული. ოფიციალური წყაროებით მეფე ინალი 1458 წელს გარდაიცვალა ჩერქეზეთში. ბოლო კვლევებით დასტურდება ისიც, რომ ინალი აფხაზეთში არაა დაკრძალული.
რუსი მკვლევრისა და არქეოლოგის, ევგენი ფელიცინის მტკიცებით, ინალის საფლავი აფხაზეთში არაა. 1882 წელს გამოქვეყნებულ რუკაზე ფელიცინმა ინალის საფლავი აფხაზეთში კი არა, ყარაჩაი-ჩერქეზეთში, ისპრავნაის მხარეში მოათავსა. მან დაამტკიცა, რომ ამ ტერიტორიაზე არის უძველესი სკულპტურები, ბორცვები, სამარხები, ეკლესიები, ციხესიმაგრეები და გალავანი, რაც იდეალურად შესაფერისი საფლავი იქნებოდა ისეთი ვინმესათვის, როგორიც მეფე ინალი იყო.
სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1458 კატეგორია:მითოლოგიური მეფეები კატეგორია:ჩერქეზები
ალბათური განაწილების სიმკვრივე
right|მინი|350პქ|[[ნორმალური განაწილება|ნორმალური განაწილების სიმკვრივე]]
ალბათობის თეორიაში ალბათური განაწილების სიმკვრივე (ან უბრალოდ განაწილების სიმკვრივე) განისაზღვრება უწყვეტი შემთხვევითი სიდიდისათვის და წარმოადგენს განაწილების ფუნქციის წარმოებულს. ინტუიტიურად, განაწილების სიმკვრივე განსაზღვრავს, თუ რამდენად მოსალოდნელია ამა თუ იმ წერტილის მოსვლა. განაწილების სიმკვრივის ერთ-ერთი მთავარი თვისებაა ის, რომ ალბათობა იმისა, რომ შემთხვევითი სიდიდე მიიღებს მნიშვნელობას რაიმე ინტერვალიდან, განისაზღვრება, როგორც ინტეგრალი განაწილების სიმკვრივიდან ამ ინტერვალზე.
კატეგორია:მათემატიკა კატეგორია:ალბათობის თეორია
ჭილაძეები
ჭილაძეები ― ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში. ჭილაძეები იყვნენ ქობულიძეების (ქვაბულიძეების) შთამომავლები და ქობულისძეთა დაკნინების შემდეგ, დაახლოებით XIII სუაკუნიდან დაეპატრონენ ქობულისძეთა საერისთავოს ცენტრალურ ნაწილს.. ჭილაძეთა სათავადო მოიცავდა ტერიტორიას მდინარე რიონის ორივე ნაპირზე და მოიცავდა შემდეგდროინდელ საჯავახოს, სამტრედიას, აბაშას, ორპირს და აღწევდა ბანძამდე. ჭილაძეთა სათავადოს ცენტრი იყო სოფელი საჭილაო. ჭილაძეების საგვარეულო ეკლესია იყო ტყვირის ეკლესია.
1568 წელს იმერეთის მეფე გიორგი II-მ დაამარცხა მის წინააღმდეგ აჯანყებული ლევან I დადიანი და მისი ვასალი ვარაზ ჭილაძე. მალევე, 1570-იანი წლების დასაწყისში გიორგი II-მ მასზე თავდასხმის ბრალდებით მოაკვლევინა ჯავახ II ჭილაძე და ჭილაძეთა სათავადოს თავად დაესაკუთრა. მეფის გაძლიერების შიშმა დადიანი და გურიელი შეაკავშირა. მათ შეერთებული ძალით წაართვეს გიორგი II-ს ჭილაძის სათავადო და შუაზე გაიყვეს. რიონის მარცხენა ნაპირზე მდებარე ნაწილი დაიკავა გურიელმა, მარჯვენა ნაპირზე მდებარე კი დადიანმა. აღნიშნული პერიოდიდან მოყოლებული (XVI საუკუნის 70-იანი წლები) საჯავახოს გურიელისეულ ნაწილს შემორჩა ძველი სახელი საჯავახო, ხოლო დადიანისეული კი საჭილაოდ იწოდა. ამ პერიოდიდანვე დადიანები და ჭილაძეები ფლობდნენ მხოლოდ საჭილაოს, ხოლო საჯავახოს მფლობელობაზე დავა უკვე იმერეთის მეფესა და გურიელს შორის მიმდინარეობდა. XVII საუკუნეში ჭილაძეების გვარი კვლავ წარჩინებულად ითვლებოდა და ენათესავებოდა დადიანებს. დროთა განმავლობაში საჭილაოს სახელი მხოლოდ ერთ სოფელს შემორჩა.
გვარის წარმოადგენლები
ისტორიულ წყაროებში იხსენიებიან შემდეგი ჭილაძეები
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
ხმელთაშუა ზღვის რეგიონი (თურქეთი)
300px|მინი|ხმელთაშუა ზღვის გეოგრაფიული რეგიონი ხმელთაშუა ზღვის რეგიონი (Akdeniz Bölgesi) — თურქეთის ერთ-ერთი გეოგრაფიული რეგიონი, მდებარე ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში.
მახასიათებლები
კატეგორია:თურქეთის რეგიონები
ირანის მეჯლისი
ირანის მეჯლისი – ირანის ისლამური რესპუბლიკის ერთპალატიანი პარლამენტი. შედგება 270 დეპუტატისაგან. ამჟამად მეჯლისის სპიკერია – ალი ლარიჯანი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ირანის პოლიტიკა
ემულგატორი
ემულგატორი (სურსათის ეტიკეტზე ხშირად აღნიშნავენ E სიმბოლოთი) — ნივთიერება, რომელიც ხელს უწყობს ემულსიის წარმოქმნას და აგრეთვე ადიდებს მის მდგომარეობას. ემულგატორებია:საპონი, ჟელატინი და მრავალი სხვა, მათ შორის სინთეზური ნაერთები.
ემულგატორები საკვებდანამატების ერთ-ერთი ჯგუფია. მათი დამატების შედეგად შექმნილი ემულსიის საშუალებით საკვები ხდება გემრიელი, დიდხანს შენახვადი, პლასტიკური. E- სიმბოლოთი აღნიშნული ემულგატორები დაშვებულია ევროკავშირში და აგრეთვე საქართველოშიც.
კვინტუს ენიუსი
სქოლიო
კატეგორია:რომაელი პოეტები კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 239 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 169 კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის რომაელები კატეგორია:ძვ. წ. II საუკუნის რომაელები
NBA-ს სპორტული ჯილდო
ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის სპორტული ჯილდო - 1995-96 წლების სეზონიდან მოყოლებული გადაეცემა იმ მოთამაშეს, რომელიც ქცევებით იდეალს უტოლდება და მაგალითია სპორტული ქცევებით სხვისთვის - ეთიკური ქცევები, ფაირ-ფლეი და პატიოსნება. ეს ჯილდო ანალოგიურია კიმ პეროტის სპორტული ჯილდოსი, რომელიც NBA-ს და ლიგას - WNBA-ში გადაეცემა მისი 1997 წლიდან მოყოლებული. ორივე NBA და WNBA ჯილდოები კი ჰგავს ლედი ბინგის ხსოვნის ჯილდოს რომელიც ნაციონალური ჰოკეის ლიგაში NHL გადაეცემა.