cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ზალცბურგი
ისტორია
მინიატიურა|ფესტივალთა დიდი სახლი: ადგილი, სადაც ზალცბურგის ფესტივალები ტარდება 1841 წელს დაარსდა ტაძრის მუსიკალური გაერთიანება და მოცარტეუმი, 1847 წელს კი — ზალცბურგის „ლიდერტაფელი“ დაარსდა; ორივე მათგანს სიცოცხლის ბოლომდე ალიოს ტაუქსი ხელმძღვანელობდა. 1842 წელს მოცარტის პირველი ძეგლის გახსნით საფუძველი ჩაეყარა „მოცარტის ფეტივალთა“ ტრადიციას, რასაც მოჰყვა ძირითადად იოზეფ ფრიდრიხ ჰუმელისა და ლილი ლემანის ხელშეწყობით 1920 წელს ზალცბურგის ფესტივალების დაარსება. უბრალო ფრანცისკანელმა ბერმა პატერ პეტერ ზინგერმა არაერთი სასულიერო მუსიკალური ნაწარმოები შექმნა. 1880 წლისათვის ზალცბურგის კარის თეატრში მოღვაწეობდა სიმღერების ავტორი ჰუგო ვოლფი. 1792 წელს ზალცბურგში დაიბადა კომპოზიტორი ფრანც ქსავერ გრუბერი, ავტორი მსოფლიოში ცნობილი საშობაო სიმღერისა „წყნარი ღამე, წმინდა ღამე“ (Stille Nacht, heilige Nacht). მისმა შვილიშვილმა ფრანც ქსავერმა 1921 წელს შეკრიბა ტაძრის გუნდი მოხალისე მომღერლებისაგან, რომელმაც მოგვიანებით იოზეფ მესნერის მეთაურობით დიდ წარმატებას მიაღწია. საერთაშორისო ფონდი მოცარტეუმი დაარსდა 1870 წელს, ამავე სახელწოდების მუსიკალური სასწავლებელი კი 1880 წელს. მოცარტეუმში მოღვაწეობდნენ კლემენს კრაუსი, ბერნჰარდ პაუმგარტნერი, კლაუს აგერი და გერჰარდ ვიმბერგერი. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აქ მოღვაწეობდნენ ცეზარ ბრესგენი და კარლ ორფი.
ზალცბურგის უძველესი ორკესტრია მოცარტეუმის ორკესტრი. იგი მოცარტეუმის აკადემიის ლექტორებისა და წარჩინებული მოსწავლეებისაგან შეიქმნა. როგორც ქალაქ ზალცბურგისა და ზალცბურგის მიწის სიმფონიური ორკესტრი, მისი პრიორიტეტი ვენის კლასიკური სკოლაა. „კამერატა ზალცბურგი“ — ქალაქის კამერული ორკესტრი, 1952 წელს დაარსდა ბერნჰარდ პაუმგარტნერის მიერ და მოგვიანებით ოცი წლის განმავლობაში მას სანდორ ვეგი უძღვებოდა. 1998 წელს ახალგაზრდა მუსიკოსებთან ერთად ელიზაბეთ ფუქსმა დააარსა და მას შემდეგ თავად უძღვება ზალცბურგის ახალგაზრდა ფილარმონიის ორკესტრს. ქალაქ ზალცბურგიდანაა აგრეთვე ავსტრიის ახალი მუსიკის ანსამბლი, რომელიც 1975 წელს კლაუს აგერისა და ფერენც ტორნაის მიერ დაფუძნდა.
მოცარტი და ზალცბურგი
მინიატიურა|170პქ|[[ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი]]
კომპოზიტორისა და ვიცეკაპელმაისტერ ლეოპოლდ მოცარტისა და მისი მეუღლის, ანა მარია პერტლის ვაჟი ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი ზალცბურგში 1756 წელს გეტრაიდეგასეს ქუჩის 9 ნომერში დაიბადა. ლეოპოლდი მოღვაწეობდა მთავარეპისკოპოს ზიგისმუნდ გრაფ შრატენბახის კარის კაპელაში, რომელსაც იოჰან მიხაელ ჰაიდნი მეთაურობდა. შრატენბახი ხელს უწყობდა მოცარტის ოჯახს. შვიდი წლის ვუნდერკინდი ამადეუს მოცარტი ყურადღებას იპყრობდა თავისი საკონცერტო მოგზაურობებით.
ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი 1769 წელს ზალცბურგში აუნაზღაურებელი კარის კონცერტმაისტერი გახდა, 1772 წელს ახლად არჩეული მთავარეპისკოპოსის ჰიერონიმუს კოლორედოს დროს კი კაპელის კონცერტმაისტერად დასახელდა. მიუხედავად ამისა, თავისუფლების მოყვარული მოცარტისათვის ზალცბურგის მუსიკალური ცხოვრება საკმაოდ შეზღუდული იყო. მას არ შეეძლო ასევე ზალცბურგის დიდ სამუსიკო თეატრში წარმოდგენების მოწყობა. ამ ყველაფრის გამო მან მოღვაწეობა თავისი სიცოცხლის ბოლომდე ვენაში გააგრძელა, სადაც იგი 1791 წელს გარდაიცვალა. ფართო საზოგადოებაში მოცარტის სახელი და მისი ნაწარმოებები გარდაცვალებიდან მხოლოდ დიდი ხნის შემდეგ გახდა ცნობილი. 1835 მწერალმა იულიუს შილინგმა პირველად გამოთქვა იდეა, რომ ზალცბურგში მოცარტის ძეგლი დადგმულიყო; მისი ინიციატივა 1842 წელს განხორციელდა. თავდაპირველად მოცარტის მოედანზე საზეიმოდ გახსნილ მოცარტის ქანდაკებას მხოლოდ ზოგიერთი დამთვალიერებელი ცნობდა. მიუხედავად ამისა, ძეგლის გახსნის საზეიმო ღონისძიება ყველაზე მასშტაბური იყო დიდი ხნის განმავლობაში, რაც კი ქალაქს ენახა. მოცურავე ნავებით, სადღესასწაულო განათებებითა და სხვა ატრაქციონებით შეიქმნა ნამდვილი სახალხო დღესასწაული ამადეუს მოცარტის პატივსაცემად. მოცარტის ნამუშევრების პირველ სრულ გამოცემაზე მუშაობა 1907 წელს დაასრულა მოცარტეუმის ფონდმა. დღეს ზალცბურგის ბევრი ადგილი და დაწესებულება მუსიკოსის სახელს ატარებს. 1877 წლიდან ზალცბურგში ტარდებოდა ასევე მოცარტისათვის მიძღვნილი საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალი, 1920 წლიდან კი იგი უფრო მასშტაბური ხასიათისაა და ცნობილია ზალცბურგის ფესტივალთა სახელწოდებით.
ზალცბურგის ფესტივალები
ჰერბერტ ფონ კარაიანის მიერ დაარსდა და შემდეგ ზალცბურგის ფესტივალების ნაწილი გახდა სააღდგომო (1967) და სულთმოფენობის ფესტივალები. ეს უკანასკნელი კარაიანის გარდაცვალების შემდეგ ძირითადად ბაროკოს სტილის მუსიკას ეძღვნება. ამ ფესტივალებისათვის ძირითადად გამოიყენება დიდი ფესტივალთა სახლი, ფელზენრაიტშულეს დარბაზი და მცირე ფესტივალთა სახლი (იგივე მოცარტის სახლი). წარმოდგენებისათვის ასევე ხშირად გამოიყენება მოცარტეუმის დიდი დარბაზი. ამათ გარდა ფესტივალთა ფარგლებში ჩატარებული ღონისძიებებისათვის სხვა დარბაზები და ადგილებიც გამოიყენება
კლასიკური მუსიკა
კლასიკური მუსიკის წარმოდგენებისათვის ზალცბურგში ვენის დარბაზთან და დიდ დარბაზთან ერთად გამოიყენება იამაჰას დარბაზი მოცარტეუმჰაუსში, კამერული მუსიკისათვის კი ზოლიტერის დარბაზი მოცარტეუმის უნივერსიტეტის შენობაში. აქ მდებარე დარბაზი გროსერ-სტუდიო თეატრალურ წარმოდგენებს ეთმობა.
მირაბელის სასახლის მარმარილოს დარბაზში 1954 წლიდან იმართება ზალცბურგის სასახლის კონცერტები. 1991 წლიდან ყოველწლიურად 250-ზე მეტი კამერული კონცერტი ტარდება სოლო-მევიოლინე ლუც ლესკოვიცის მუსიკალური ხელმძღვანელობით.
ფესტივალთა ფარგლებს მიღმა ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ღონისძიებაა მოცარტეუმის საერთაშორისო ფონდის მიერ ორგანიზებული დიალოგები. იგი გულისხმობს ნაწარმოებთა თანამედროვე ინტერპრეტაციებს, ზალცბურგის მოცარტის კვირეულსა და სხვა კონცერტებს მოცარტეუმის დიდ დარბაზში.
ზალცბურგის კულტურის გაერთიანება, სხვა საკონცერტო წარმოდგენებთან ერთად, ორგანიზატორია ზალცბურგის კულტურის დღეებისა, ასევე სხვადასხვა საოპერო და საბალეტო წარმოდგენებისა. ზალცბურგის ბახის საზოგადოების მოწყობილ კონცერტთა ფარგლებში ძირითადად ბაროკოს სტილის მუსიკა, უპირველესად იოჰან სებასტიან ბახის ნწარმოებები სრულდება. ღონისძიებათა ერთ-ერთი განსაკუთრებული სერიაა მუსიკა ახალგაზრდა ხალხისათვის.
მუსიკალური ფესტივალი ასპექტე-ზალცბურგი თანამედროვე მუსიკას ეძღვნება, იგი წარმოადგენს საერთაშორისო ფესტივალს თანამედროვე მუსიკისათვის.
ზალცბურგი საკმაოდ მდიდარია კამერული მუსიკის წარმოდგენებით. რეგულარული წარმოდგენები აქ ზალცბურგის ციხესიმაგრის კონცერტების, ზალცბურგის სასახლის კონცერტების (მირაბელის სასახლებში), ზალცბურგის კარის მუსიკის ფარგლებში იმართება. 1950 წელს ტობი რაიზენის მიერ დაარსებული ზალცბურგის წინასაშობაო სიმღერების ფესტივალი ქალაქის გარეთაც საკმაოდ ცნობილია. იგი ფესტივალთა სახლში მაყურებელს ყოველწლიურად სთავაზობს წინასაშობაო-ფოლკლორულ გუნდს ინსტრუმენტული მუსიკის თანხლებით
ჯაზი და ალტერნატიული მუსიკა
ფესტივალი ჯაზის შემოდგომა ზალცბურგში 1996 წლიდან ტარდება. აქ ჯაზის მსოფლიო ვარსკვლავებთან ერთად ავსტრიელი მუსიკოსებიც იღებენ მონაწილეობას. ღონისძიებათა მთელ სერიას წარმოადგენს ჯაზი ალტშტადტში, რომლებიც 2000 წლიდან ყოველწლიურად ოქტომბრის ბოლოსა და ნოემბრის დასაწყისში იმართება მოედნებზე, დარბაზებში, კაფე-ბარებსა და კლუბებში; დასწრება ყოველთვის თავისუფალია.
1981 წელს დაარსებული ჯაზ-იმ-თეატერის სახელით ცნობილ საკონცერტო სერიებისაგან 2002 წელს შეიქმნა ჯაზის კლუბი ჯაზიტი. ალტერნატიული ჯაზის კლუბი მნახველს ამასთანავე სთავაზობს ოთახს ექსპერიმენტული ელექტრონული მუსიკისათვის. 1983 წლიდან არსებობს Jazzclub Life Salzburg, რომელიც ძირითადად ჯაზის ტრადიციულ ფორმებს ეძღვნება.
ARGE-Kultur Salzburg, რომელიც ARGE Rainberg-ისგან შეიქმნა და შემდეგ ARGE Nonntal-ის სახელით იყო ცნობილი, წარმოადგენს საპროტესტო მოძრაობას მზარდი ფესტივალთა კულტურის წინააღმდეგ. იგი თავისი დახურული გაერთიანებებით ალტერნატიული კულტურის მნიშვნელოვანი ცენტრია.
აკორდეონის გაერთიანება Akkorde – On – Stage აკორდეონის ორკესტრ ფილ-ჰარმონიასთან (Viel-Harmonie; ბევრი ჰარმონია) 2004 წლიდან არსებობს. ისინი ხალხური მუსიკის სტილში აკორდეონით წარმოადგენენ სხვადასხვა თანამედროვე მუსიკის მიმდინარეობებს.
ლიტერატურა
მინიატიურა|170პქ|ახალგაზრდა ჰუგო ფონ ჰოფმანსთალი ქალაქის ერთ-ერთი უძველესი ლიტერატურული აღწერილობაა ლობლიდი, რომელიც ნიურნბერგელმა მწერალმა ჰანს ზაქსმა 1549 წელს ზალცბურგის შესახებ დაწერა. ზალცბურგში დიდხანს ცხოვრობდნენ პოეტი ფრანც შტელცჰამერი და სილვესტერ ვაგნერი. მონარქიის გვიან პერიოდში აქ ცხოვრობდნენ ასევე იმპრესიონისტი ჰერმან ბარი, ნოველებისა და რომანების ავტორი ფრანც კარლ გინზკი, ლიბრეტისტი, ლირიკოსი, დრამატურგი და ფესტივალთა ერთ-ერთი ფუძემდებელი ჰუგო ფონ ჰოფნასთალი, ეპიკოსი თომას მანი, ესსეისტი შტეფან ცვაიგი, ასევე რომანებისა და მოგზაურობის წიგნთა ავტორი ერიკ ვიკენბურგი. ლირიკოსმა გეორგ ტრაკლმა, ლირიკული ექსპრესიონიზმის ერთ-ერთმა მნიშვნელოვანმა მიმდევარმა, არაერთი მხატვრული ლექსი უძღვნა ზალცბურგს, სადაც მან თავისი ხანმოკლე ცხოვრების დიდი ნაწილი გაატარა. ხელოვანის პატივსაცემად 1952 წელს დაწესდა გეორგ ტრაკლის პრემია ლირიკაში. ზალცბურგში ცხოვრობდნენ აგრეთვე გალინა დიურაგინი, გეორგ რენდლი, ლირიკოსი ერნა ბლაასი, იოჰანეს ფროიმბიხლერი, რომლის ლიტერატურული ნაწარმოებები მოგვიანებით ცნობილი გახდა ასევე ზალცბურგში მცხოვრები მისი შვილიშვილის თომას ბერნჰარდის მიერ. გერჰარდ ამანსჰაუზერი და მისი ვაჟი მარტინ ამანსჰაუზერი პოპულარულები არიან თავიანთი ლექსებითა და რომანებით. გარდა ამისა, ზალცბურგში ცხოვრობდნენ ასევე ცნობილი პოეტი ჰანს კარლ არტმანი და პეტერ ჰანდკე, კრისტინე ჰაიდეგერი და ვალტერ კაპახერი. ზალცბურგში დაიბადნენ მწერლები ბოდო ჰელი, კათრინ რეგლა და კარლ-მარკუს გაუსი.
1991 წლიდან ლეენის უბანში არსებობს ზალცბურგის ლიტერატურული სახლი, რომელიც ერთგვარ მედიატორს წარმოადგენს პრეტენზიების მქონე თანამედროვე მწერლობისათვის. აქ მუშაობენ აგრეთვე სხვადასხვა ლიტერატურული გაერთიანებები, მათ შორის ზალცბურგის ავტორთა ჯგუფი და ლიტერატურული ფორუმი ლეზელამპე თავისი ლიტერატურული ჟურნალით SALZ (ზალც). მრავამხრივი ლიტერატურული ღონისძიებები, რომელიც 1977 წელს ადოლფ ჰასლინგერმა დააარსა, იმართება ზალცბურგის ლიტერატურული არქივის მიერ.
2008 წლიდან ყოველი წლის დასაწყისში იმართება აგრეთვე ლიტერატურის ფესტივალი, რომლის ფარგლებშიც ქალაქის სხვადასხვა ადგილებში ცნობილი მწერლები თავიანთ ნაწარმოებებს წარმოადგენენ.
თეატრი
დღევანდელი ზალცბურგის მხარის თეატრი 1775 წელს მთავარეპისკოპოს კოლორედოს მიერ დაარსდა კარის თეატრის (Hoftheater) სახელწოდებით, როგორც ზალცბურგელთა საგანმანათლებლო დაწესებულება და 1893 წელს იგი განახლდა, როგორც ქალაქის თეატრი. იგი დღეს ქალაქ ზალცბურგისა და ზალცბურგის მხარის საკუთრებაშია და თავისი ოპერებით, ოპერეტებით, სპექტაკლებით, საცეკვაო წარმოდგენებითა და საბავშვო დადგმებით 240 წელიწადზე მეტია, რაც ქალაქის უმნიშვნელოვანეს კულტურულ ცენტრს წარმოადგენს. 1913 წელს ანტონ აიხერმა ზალცბურგის მარიონეტთა ტეატრის დაარსებით აღადგინა ბაროკოს დროინდელი ქალაქის ძველი ტრადიცია. მარიონეტთა თეატრში ამ დროიდან იდგმება მოცარტისა და სხვა კომპოზიტორების ოპერები, ასევე ზღაპრები.
ზალცბურგის მხარის თეატრის დადგმებისა და ფესტივალთა პერიოდის სპექტაკლების გარდა თითქმის ყოველდღიურად ტარდება თეატრალური წარმოდგენები ზალცბურგის სპექტაკლთა სახლში, ყოფილ „ელიზაბეთბიუნეში“. სპექტაკლთა სახლი ავსტრიის უდიდესი თეატრია, რომელიც ყოველწლიურად დაახლოებით ათ სპექტაკლსა და ერთ საბავშვო წარმოდგენას დგამს ორ თეატრალურ დარბაზში. მასთანაა დაკავშირებული ასევე თეატრალური სკოლა და გამომცემლობა საბავშვო მიუზიკლებისათვის. სპექტაკლები რეგულარულად იდგმება ტოიჰაუსში, მცირე თეატრში, ზალცახის თეატრში, ზოგჯერ ასევე ოვალშიც, ევროპარკის სცენებზე. 1970 წელს დაარსდა ზალცბურგის ქუჩის თეატრი, რომელიც ყოველწლიურად ფესტივალთა პერიოდში ცხენებზე გამობმული მცირე სცენითა და წარმოდგენებით მრავალ მნახველს ახარებს.
მუზეუმები
ზალცბურგის ორი ყველაზე დიდი და პოპულარული მუზეუმია ზალცბურგის ბუნების სახლი და ზალცბურგის მუზეუმი. ბუნების სახლი, რომელიც 1924 წელს ზოოლოგ პროფესორ ედუარდ პაულ ტრაცის მიერ დაარსდა, ძირითადად ბუნებისა და ტექნიკის სფეროებს ეძღვნება. აქ 2008 წელს განთავსდა ზალცბურგის მუზეუმის თავდაპირველი დარბაზები, 2009 წლის ივლისის ბოლოს კი ზალცბურგის განახლებული მუზეუმი ხელახლა გაიხსნა.
მინიატიურა|ძველი რეზიდენცია რეზიდენციის მოედანზე ზალცბურგის მუზეუმი 1834 წელს დაარსდა პროვინციალმუზეუმის სახელწოდებით და თავდაპირველად კაიზერის ქვრივის, კაროლინე ავგუსტას მიერ ფინანსდებოდა. თავდაპირველი კაროლინო-ავგუსტეუმი 2007 წელს ახალ რეზიდენციაში გადავიდა უკვე ზალცბურგ-მუზეუმის სახელწოდებით. მუზეუმი უპირველესად წარმოაჩენს ქალაქ ზალცბურგისა და ზალცბურგის მხარის ხელოვნებისა და კულტურის ისტორიას. მასთან დაკავშირებული მუზეუმებია აგრეთვე პანორამა-მუზეუმი, ფოლკლორის მუზეუმი ჰელბრუნის სასახლეში, სათამაშოების მუზეუმი და ყოფილ მუსიკალურ საკრავთა მუზეუმი, ასევე დომგრაბუნგსმუზეუმი რეზიდენციის მოედანზე და ციხესიმაგრის მუზეუმი. მნიშვნელოვანია აგრეთვე ზალცბურგის ბაროკოს მუზეუმი მირაბელის სასახლის ეზოს ორანჟერეაში და ზალცბურგის ტაძრის მუზეუმი. ეს უკანასკნელი დამთვალიერებელს გარდა რეგულარული ექსპონატებისა მნახველს სთავაზობს დიდწილად აღდგენილ სამთავარეპისკოპოსო საოცრებათა ოთახს. ასევე აღდგენილი კრებული ზალცბურგის მთავართა ზეთის ნახატებისა ძველი რეზიდენციის გალერეაშია წარმოდგენილი. აქ არსებული მთავარეპისკოპოსის ოთახები მუზეუმისაგან დამოუკიდებლად აგრეთვე ხელმისაწვდომია დამთვალიერებელთათვის. აღსანიშნავია აგრეთვე მცირე მუზეუმები, რომლებიც მოცარტის ცხოვრებას ეძღვნება და მოწყობილია მის დაბადებისა და საცხოვრებელ ბინებში.
თანამედროვე ზალცბურგის მუზეუმი, რომელიც განთავსებულია მენხსბერგის მთასა და რუპერტინუმში, ეძღვნება თანამედროვე სახვით ხელოვნებას. რუპერტინუმში მდებარეობს აგრეთვე ავსტრიული ფოტოგრაფიისათვის მნიშვნელოვანი ინსტიტუტები: ოტო ბრაიხას მიერ 1983 წელს დაარსებული „ფოტოგრაფიისა და მედიის კოლექცია“ „ავსტრიული ფოტოგრაფიითურთ“. ფოტოგრაფიის სფეროში მნიშვნელოვანია აგრეთვე მეორე ინსტიტუტი „ფოტოჰოფი“, რომელიც 1981 წელსაა დაფუძნებული და 2012 წლიდან ლეენის უბანში მდებარეობს.
სახვითი ხელოვნება
შუა საუკუნეების ზალცბურგში მხატვრობას ძირითადად ბერები მისდევდნენ. წმინდა პეტრეს მონასტრის ანტიფონარი (საგალობელთა კრებული), რომელიც დღეს ავსტრიის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ინახება, ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ძეგლია შუა საუკუნეთა ალპების რეგიონში წიგნის მხატვრობის თვალსაზრისით. ქალაქში ქიმნებოდა არაერთი რომანულ და გოთურ სტილში მოხატული წიგნი ევროპული რანგისა. მნიშვნელოვანია ნონბერგის მონასტრის ეკლესიის გვიანი შუა საუკუნეების კედლის მხატვრობა და გოთური მინის ფანჯრები. ზალცბურგის მოქალაქეები იყვნენ გვიანი გოთიკის ხელოვანები რუელანდ ფრუეაუფ უფროსი, მისი ვაჟი და კონრად ლაიბი.
XVI საუკუნის ზალცბურგელი მხატვარია ჰანს ბოკსბერგერი; მისი შესრულებულია ადრეული ქალაქი ზალცბურგის პეიზაჟები. შემორჩენილია ასევე მისი თანამედროვის ალბრეხტ ალტდორფერის მიერ დახატული ზალცბურგის ხედები. ბაროკოს სტილის პირველი და ყველაზე ცნობილი მხატვრები სამხრეთგერმანულ-ავსტრიულ სივრცეში იყვნენ ზალცბურგელი იოჰან მიხაელ როტმაირი (ნახატები წარმოდგენილია რეზიდენციაში, კაიეტანისა და სამების ეკლესიებში) და მარტინო ალტომონტე (მხატვრობა რეზიდენციაში). ამ ეპოქის მესამე მნიშვნელოვანი მხატვარი ზალცბურგში იყო პაულ ტროგერი, რომლის მოხატულია საკურთხევლისა და გუმბათის ფრესკები კაიეტანის ეკლესიაში. მისმა ფრესკამ სებასტიანის ეკლესიის ჭერზე დღემდე ვერ მოაღწია. სწორედ მხატვართა დამსახურებაა ზალცბურგის „ხელახლა აღმოჩენა“ რომანტიზმის ეპოქაში. უპირველესად ფერდინანდ ოლივიერსა და ადრიან ლუდვიგ რიხტერს, მოგვიანებით კი იოჰან ფიშბახს ხიბლავდა ბრწყინვალე და ამავდროულად დაძველებული ქალაქის ესთეტიკა და მისი მიმდებარე ლანდშაფტი. მათმა ნახატებმა მოგზაურთა აღწერილობებთან ერთად ხელი შეუწყვეს ქალაქში ტურიზმის აღმასვლას. ქალაქსა და მის შემოგარენს ხატავდნენ აგრეთვე ანდრეას ნესელთალერი, რუდოლფ ფონ ალტი და ჰუბერტ ზატლერი.
XIX საუკუნეში მოღვაწეობდა ზალცბურგში დაბადებული ჰანს მაკარტი, რომლის ნახატებიც დიდ გავლენას ახდენდა ხელოვანთა ახალ თაობაზე. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ შემოქმედებით ცხოვრებას ეწეოდა ანტონ ფაისტაუერი, რომელმაც დიდმასშტაბიანი ფრესკები შექმნა მორცგის ეკლესიასა და ზალცბურგის ფესტივალთა სახლში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ოსკარ კოკოშკამ ჰოენზალცბურგის ციხესიმაგრეში დააარსა სახვითი ხელოვნების საერთაშორისო საზაფხულო აკადემია. ზალცბურგში ცხოვრობდნენ და მოღვაწეობდნენ ასევე მხატვრები ედუარდ ბოიმერი და ვილჰემ კაუფმანი.
შუა საუკუნეების ზალცბურგში ქანდაკების ხელოვნებას თითქმის ყოველთვის საკრალური დატვირთვა ჰქონდა. გვიანი გოთიკის ცნობილი მოქანდაკეები იყვნენ მიხაელ პახერი და ფაიტ შტოსი. მიხაელ პახერმა ფრანცისკანელთა ეკლესიისათვის შექმნა ცენტრალური ევროპის ერთ-ერთი უდიდესი და ულამაზესი სკულპტურული კარედი, რომლისგანაც მხოლოდ მადონას ქანდაკებაა შემორჩენილი. ფაიტ შტოსის სკოლას ეკუთვნის ნონბერგის იოჰანის-კაპელის მცირე კარედი. ბაროკოს პერიოდის ყველაზე ცნობილი ზალცბურგელი მოქანდაკეა ბერნჰარდ მიხაელ მანდლი. იტალიელ ხელოვანთაგან აღფრთოვანებულმა მანდლმა დამოუკიდებელი სკულპტურები შექმნა. მას ეკუთვნის მაგალითად პეტრესა და პავლეს ქანდაკებანი მთავარი ტაძრის ფასადზე. ზალცბურგის XVIII საუკუნის ხელოვნებაში გამორჩეული ადგილი უკავია გეორგ რაფაელ დონერს, რომელსაც ადრეულ ნამუშევრებს მიეკუთვნება მარმარილოს კიბე მირაბელის სასახლეში. მნიშვნელოვანი ხელოვანები იყვნენ ზებასტიან შტუმპფეგერი, იოჰან გეორგ ჰიტცლი და ანტონ პფაფინგერი. ბაროკოს ფორმათა მეტყველება XIX საუკუნის დასაწყისამდე როკოკოში გადაიზარდა. ზალცბურგის ცნობილი ძეგლები შექმნა იოჰან ბაპტისტ ჰაგენაუერმა, მათ შორისაა მარიამის ქანდაკება ტაძრის მოედანზე, ასევე ზიგმუნდის ჭიშკრის სკულპტურული ნაწილი. გვიანი კლასიციზმის ზალცბურგელი ხელოვანია იოჰან პიგერი. XX საუკუნის მოქანდაკეთა შორის თავისი ნამუშევრებით გამორჩევა ჯაკომო მანცუ. არსებობს ზალცბურგის ფონდი, რომელსაც ეკუთვნის მანფრედ ვაკოლბინგერის, ანზელმ კიფერის, მარიო მერცის, მარინა აბრამოვიჩის, მარკუს ლიუპერცის, ჯეიმზ ტარელის, სტეფან ბალკენჰოლის, ენტონი კრეგის, კრისტიან ბოლტანსკის, ჟაუმე პლენსას, ბრიჯიტ კოვანცისა და ერვინ ვურმის ნამუშევრები.
რომანტიზმი და გოტიკა
რომანტიზმისა და გოტიკის არქიტექტურის ეკლესიები, ადრეული სამონასტრო ნაგებობები და საცხოვრებელი სახლები მრავლად იყო შუა საუკუნეების ზალცბურგში. ეპისკოპოს კორნარდ III-ის მიერ აგებული სამნავიანი ტაძარი იმ დროისათვის უდიდესი ბაზილიკა იყო ალპების ჩრდილოეთით. ფრანცისკანელთა ეკლესიის პრესბიტერიუმი, რომლის მშენებლობაც ჰანს ფონ ბურგჰაუსის მიერ დაიწყო და სტეფან კრუმენაუერის მიერ დასრულდა, ერთ-ერთი ყველაზე ღირსშესანიშნავი ძეგლია სამხრეთგერმანული გოტიკისა. გოტიკის მიწურულისათვის აიგო ნონბერგის ეკლესია, მარგარეტის კაპელა პეტრეს სასაფლაოზე, გეორგის კაპელა და სამმართველო დარბაზები ჰოენზალცბურგის ციხესიმაგრეში.
რენესანსი და ბაროკო
მინიატიურა|ზიგმუნდ ჰაფნერის გასასვლელი რატუშას მიმართულებით ვინჩენცო სკამოცის მიერ შთაგონებულმა დიტრიხ ფონ რაიტენაუმ დაიწყო შუა საუკუნეების ქალაქის გარდაქმნა არქიტექტურული იდეალებისაკენ მიმართულ გვიანი რენესანსის ქალაქად, „გერმანულ რომად“. ვინჩენცო სკამოცის დაგეგმილი უზარმაზარი ტაძრის მშენებლობა მთავარეპისკოპოსის დამხობის გამო ვერ მოხერხდა. მოგვიანებით სანტინო სოლარიმ წამოიწყო ახალი ტაძრის მშენებლობა, რომელიც ადრეული ბაროკოს სტილის პირველი ეკლესია იყო ზალცბურგში. იგი ერთგვარი პიონერი აღმოჩნდა მრავალ ტაძართა მშენებლობის საქმეში სამხრეთგერმანია-ავსტრიის რეგიონში. მარკუს სიტიკუსმა და პარის ლოდრონმა ქალაქის გარდაქმნა განაგრძეს ისეთი მნიშვნელოვანი ნაგებობებით, როგორებიცაა ჰელბრუნის სასახლე, მთავართა რეზიდენცია, უნივერსიტეტის შენობა, ციხესიმაგრის გალავანი და სხვა. მთავარეპისკოპოს გუიდობალდ ფონ თუნის ბრძანებით რეზიდენციის დიდი შადრევნის მშენებლობას ხელმძღვანელობდა ჯოვანი ანტონიო დარია. ჯოვანი გასპარე ზუკალიმ იმავე ეპისკოპოსის განკარგულებით შექმნა ერჰარდისა და კაიეტანის ეკლესიები ალტშტადტის სამხრეთ ნაწილში.
ქალაქის გარდაქმნა დაასრულა არქიტექტორ იოჰან ბერნჰარდ ფიშერ ფონ ერლახის ნაგებობებმა მთავარეპისკოპოს იოჰან ერნსტ ფონ თუნის დროს. ერნსტ თუნის შემდეგ გაფართოება შეჩერდა, ეკლესიები აღარ აშენებულა როკოკოს სტილში. ახალ მცირე იმპულსს წარმოადგენდა მთავარეპისკოპოს სიგმუნდ გრაფ შრატენბახის მიერ ზიგმუნდის კარიბჭისა და ტაძრის მოედანზე მარიამის ქანდაკების აგება. ზემო ავსტრიისაგან, ბავარიისა და ტიროლისაგან ზალცბურგის გამოყოფის შედეგად ზალცბურგში დაიწყო სამშენებლო უმოქმედების ხანგრძლივი პერიოდი. ქალაქმა სამშენებლო სამუშაოები მხოლოდ XIX საუკუნეში განაახლა. არქიტექტორებს იაკობ ჩეკონსა და კარლ ფრაიჰერ ფონ შვარცს მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვით იმ პერიოდის ქალაქის განვითარებაში.
კლასიკური და ომის შემდგომი მოდერნი
მინიატიურა|Hangar-7 ღამით მინიატიურა|საცხოვრებელი და ატელიეს სახლი ალტშტადტში ზალცბურგში ხშირია კლასიკური მოდერნისტული და ასევე თავისებური ომის შემდგომი მოდერნის სტილის ნაგებობები. ამის მაგალითია „ცანვურცენჰაუსი“ (საცხოვრებელი სახლი, ლინცის ქუჩა 22, მარჯვენა ალტშტადტი), ღია აუზი ლეოპოლდსკრონში (აშენებულია 1964 წელს) და 1957 წელს აგებული ყოფილი კონგრესის სახლი, რომელიც მოგვიანებით ხელახლა აშენდა. არქიტექტურის ამ ეპოქაში აგებული ცნობილი შენობაა 1960 წელს გახსნილი ფესტივალთა დიდი სახლი, რომლის არქიტექტორიც კლემენს ჰოლცმაისტერია.
თანამედროვე არქიტექტურა
ალტშტადტის უბანში ისტორიული ანსამბლის დარღვევის გარეშე რთულია თანამედროვე არქიტექტურის ჩასმა; მიუხედავად ამისა, ამის მაგალითებიც არსებობს, ალტშტადტის თანამედროვე არქიტექტურული ნაგებობებია ახლადაშენებული მოცარტეუმი პირდაპირ ბაროკოს სტილის მირაბელის ბაღში (არქიტექტურა: რობერტ რეხენაუერი), 2001 წელს თავიდან აგებული კონგრესის სახლი (არქიტექტურა: მაუერი) , 2011 წელს გახსნილი უნიპარკ-ნონტალი (არქიტექტურა: შტორხ ელეს პარტნერი) , 2001 წელს ახლად აშენებული მაკარტსტეგი (არქიტექტურა: HALLE1) , ასევე კრისტინე და ჰორსტ ლეხნერების მიერ აგებული საცხოვრებელი და ატელიეს სახლი პრაისტერჰაუსის ქუჩაზე (მარჯვენა ალტშტადტი), რომელმაც ზალცბურგის მხარის არქიტექტურული პრემია დაიმსახურა. უკანასკნელ წლებში ალტშტადტის გარეთაც გაჩნდა დომინანტი თანამედროვე ნაგებობები. უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის შენობას (არქიტექტურა: ვილჰემ ჰოლცბაუერი), რომელიც ფრაიზაალის მწვანე რაიონის განაპირად დგას, აქვს მაღალი დარბაზი ზამთლის ბაღით. შენობის დიდი კორპუსი დაყოფილია და ფუნქციურადაა დაპროექტებული.
ბლობიტექტურის სტილში აგებული მინის შენობა Hangar 7 (არქიტექტურა: ფოლკმარ ბურგსტალერი) ზალცბურგის აეროპორტში ემსახურება ავსტრიელ მილიარდერ დიტრიხ მატეშიტცსა და მის საკუთარ ფლოტს Flying Bulls-ს; შენობა თვითმფრინავების თავისუფალ, საჯარო მუზეუმს წარმოადგენს. ტაქსჰაიმში მდებარე ევროპარკს (არქიტექტურა: მასიმილიანო ფუკსასი) ვიბრაციული გადახურვა გააჩნია.
კინო და ფილმი
1921 წელს ზალცბურგის ლუდსახარშმა შტიგლმა მაქსგლანში მდებარე სამეურნეო დანიშნულების შენობა გადასცა ახლად დაარსებულ ფირმას — სალცბურგის კუნსტფილმს. აქ ფილმის მწარმოებელმა კომპანიამ მოაწყო ლაბორატორია და კინოთეატრი. პირველი დოკუმენტური ფილმი იყო 1921 წლის ფესტივალები, პირველი მხატვრული ფილმი კი — კარლო პრინეტის ტრაგედია (1924). მაქსგლანის კინო მაშინდელ ავსტრიაში სიდიდით მეორე იყო დედაქალაქ ვენის გარეთ.
1905 წელს კაიგასეს ქუჩაზე სასტუმრო კაზერებროიში განთავსდა „მოცარტკინო“. ბოლოს იგი 1987 წელს გაბართოვდა. ზალცბურგის ერთ-ერთი დიდი კინოთეატრის, ელმო-კინოს წინამორბედი 1947 წელს გაჩნდა პლაინის დაწყებითი სკოლის სავარჯიშო დარბაზში. 1949 წელს ალფრედ და ელზე მორაველცებმა 100 მაყურებლისათვის განკუთვნილი ახალი შენობა ააშენეს ლეენის ხიდთან. ამას 1977 წელს დაემატა მეორე, ოთხი წლის შემდეგ მესამე და მეოთხე, 1980 წლის შემდეგ კი მეხუთე დარბაზიც, მათგან უდიდესი 435 მაყურებელს იტევს. შტაინგასეს ქუჩის დასაწყისში მდებარეობს კინოთეატრი, რომლის პროგრამის ყურადღების ცენტრში კულტურული ფილმები და რეტროსპექტივებია. გარდა ამისა, აქ ყოველ შემოდგომაზე ტარდება „მთის კინოფესტივალი“. სადგურისწინა მოედანზე მდებარეობს CityCenter, რომელშიც განთავსებულია კინოთეატრი Cineplexx City.
რეგულარული ღონისძიებები
ყოველწლიურად რეგიონის მასშტაბით ტარდებამუსიკალური ღონისძიებები: მოცარტის კვირეული იანვარში, ასპექტე-ფესტივალი მარტში, სააღდგომო ფესტივალები აღდგომის პერიოდში, ბეგეგნუნგენი მაისში, სულთმოფენობის ფესტივალები და ცნობილი ზალცბურგის ფესტივალები ივლისსა და აგვისტოში. შემოდგომით იმართება ზალცბურგის კულტურის დღეები, ჯაზის შემოდგომა და დიალოგე-ფესტივალი.
სხვა ყოველწლიური ღონისძიებებია ლიტერატურის ფესტივალი მაისში და ზომერსცენე (ზაფხულის სცენები) ივლისში. პოპულარული სახალხო დღესასწაულებია ზალცბურგის დულტი სულთმოფენობისას და რუპერტიკირტაგი სექტემბერში. ცნობილია ასევე წლიური საშობაო ბაზრობები, სადაც ადგილობრივი, ხელნაკეთი ნაწარმია გამოტანილი. ყველაზე მნიშვნელოვანი ბაზრობები იმართება ტაძრის მოედანზე, მირაბელის მოედანზე, ჰოენზალცბურგის ციხესიმაგრესა და ჰელბრუნში. „ვინთერფესტი“ (ზამთრის ზეიმი) არის თანამედროვე საცირკო ხელოვნების ფესტივალი ზალცბურგის სახალხო ბაღში.
გეოლოგია
ქალაქი უშუალოდ ალპების ჩრდილოეთ კალთაზე მდებარეობს. გაისბერგის მთა კიუბერგითურთ, კაპუცინენბერგი და ფესტუნგსბერგი წინა კირქვის ალპების ნაწილებია. მათი დანაოჭებული ფერდობები ალპების ჩრდილოეთ ზღვარს ქმნიან, რომელიც ქალაქს აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით კვეთს. ჩრდილოეთით მდებარე ბორცვები ფლიშის ზონას და შესაბამისად ალპების მთისწინეთს მიეკუთვნება.
ზალცბურგის ქვაბული გამყინვარების პერიოდის ზალცახის მყინვარის შედეგად შეიქმნა. თავდაპირველად წყლით სავსე ქვაბულში დანალექი ქანები წარმოიშვა. მხოლოდ მენხსბერგი, რაინბერგი და ჰელბრუნის მთა წარმოადგენენ კონგლომერატების ნარჩენებს უკანასკნელი ორი გამყინვარებათშორისი პერიოდიდან. ზალცბურგის ქვაბული მდინარე ზალცახთან ახლოს ალუვიონისაგან შედგება. მარცხენა სანაპიროზე ზემოთა მხარეს თვალშისაცემ, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ ქალაქზე გამავალ ტერასებს სასაფლაოს ტერასები ასრულებს, რომლებზეც ლიფერინგისა და მორცგის უბნებში ნოყიერი სუფთა ნიადაგი იქმნებოდა, მაშინ, როცა შალმოოსსა და ლეოპოლდკრონერ-მოოსში ჭაობიანი მიწები იყო.
კლიმატი
ზალცბურგში კლიმატი ზომიერად თბილია. ოკეანური კლიმატის გავლენა უფრო ძლიერია, ვიდრე კონტინენტურისა. 1971 წლიდან 2000 წლამდე საშუალო წლიური ტემპერატურა 9 °C-ს აღწევს. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა −0,8 °C, ივლისში კი 18,6 °C-მდე მატულობს. ნალექების რაოდენობა შედარებით მაღალია. უკვე აღნიშნულ პერიოდში წლიურად საშუალოდ 1184 მმ ნალექი მოდის. ნალექების მხრივ ყველაზე მდიდარი თვე ივლისია საშუალოდ 160 მმ-ით, ყველაზე ნაკლები ნალექი კი, საშუალოდ 70 მმ-ზე ცოტა, იანვარში, თებერვალსა და მარტში მოდის. ზალცბურგში ალპების სიახლოვის გამო ხშირია ფიონები სამხრეთის თბილი და მშრალი ქარებით. მდინარე ზალცახის მდებარეობის გამო ქალაქში ქარი უპირატესად ჩრდილოეთის ან სამხრეთის მიმართულებით უბერავს. ძლიერი ქარი ძირითადად ჩრდილო-დასავლეთიდან მოდის.
ბუნებრივი ძეგლები და დაცული ტერიტორიები
მინიატიურა|ჰელბრუნის გამზირი ზალცბურგში სულ 41 ბუნებრივი ძეგლია, ძირითადად ძველი, ლანდშაფტის ჩამოყალიბებაში ან კულტურულად მნიშვნელოვანი ხეები. ლანდშაფტის დაცულ ნაწილებს მიეკუთვნება 1615 წელს გაშენებული ჰელბრუნის გამზირი. უძველესი დღემდე შემორჩენილი სამამულო გამზირია ევროპაში და ძველ ხეთა უდიდესი რეზერვია ქვეყანაში მაღალმთიენი რეგიონის გარეთ. იგი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხეზე მცხოვრები ხოჭოების, ღამურებისა და კოდალების დაცვისათვის. ალმკანალის არხთან მდებარეობს ხუთასი თავგადაჭრილი ხე ; ისინი უძველესი თავგადაჭრილი ხეებია ზალცბურგის მხარეში. ხეების თავის გადაჭრის ტრადიცია შუა საუკუნეებიდან უწყვეტად მომდინარეობს. კლდოვანი სტეპი რაინბერგის მთაზე თავს უყრის განსაკუთრებით სიმშრალის მოყვარულ მცენარეებსა და ცხოველებს. დიდი ხნის განმავლობაში თითქმის გამოუყენებელი ტყეებია იცლინგერ-აუ, კიუბერგი და გაისბერგის ტყის ფონდი.
ქალაქის მწვანე მიდამოს დიდი ნაწილი დაცულ ლანდშაფტებს წარმოადგენს, მათ შორისაა კაპუცინენბერგის, მენხსბერგისა და რაინბერგის მთები. დაცულ ლანდშაფტებს მიეკუთვნება აგრეთვე ჰელბრუნის მწვანე რაიონი და ჰელბრუნის გამზირი, მოორის კულტივირებული ლანდშაფტი ლეოპოლდსკრონერ-მოოსის უბანში, ლეოპოლდსკრონის მიმდებარე ლანდშაფტური რეგიონი და ზალცახის ტბის მწვანე მიდამო.
მწვანე გარემოს დეკლარაცია
1985 წელს ქალაქმა ზალცბურგმა ძვირფასი ლანდშაფტების მზარდი განადგურების საპასუხოდ მიიღო მწვანე გარემოს დეკლარაცია (Grünlanddeklaration), რომლითაც ხელშეუხებელი ბუნებისა და ტერიტორიის საზღვრები დაადგინა. 2008 წელს დეკლარაციაში ცვლილებები შევიდა, იგი სამართლებრივად განმტკიცდა და მისი ძალაში ყოფნის ვადა 30 წლით განისაზღვრა. დეკლარაციით შეზღუდულია განსაზღვრულ ტერიტორიაზე საცხოვრებელი უბნების მშენებლობა, ამავდროულად ხელი ეწყობა საცხოვრებელ ზონაში მშენებლობის განვითარებას და მის საზღვრებში მოქცეულ აუთვისებელ მიწის ნაკვეთთა გამოყენებას.
სპორტი
მინიატიურა|რედ-ბულ-არენა ქალაქთან ახლოს, 2008 წელი
სპორტული ობიექტები
ზალცბურგში 59 სავარჯიშო და სპორტული დარბაზია, ასევე 39 საფეხბურთო მოედანი. გარდა ამისა, ქალაქში არის 22 სპორტული ობიექტი ტენისისათვის 68 ღია და 18 დახურული დარბაზით. ხუთი ღიაცისქვეშა საცურაო აუზი და ლიფერინგის ტბა ზაფხულში ცურვისათვის გამოიყენება. პარაცელსუსბადი და კურჰაუსი მთელი წლის განმავლობაში მომუშავე დახურული საცურაო აუზებია. ზალცბურგს აქვს თერთმეტი სათამაშო მოედანი, სამი სკვოშის დარბაზი, ერთი ყინულის არენა, სამი მინიგოლფის მოედანი და შვიდი სპორტული სროლის ობიექტი. მნიშვნელოვანი სპორტული ობიექტია ალპენშტრასეს სპორტული დარბაზი, რომელიც სპორტის სხვადასხვა სახეობებისათვის გამოიყენება და 2200 სტუმარს იტევს.
გაერთიანებები
ზალცბურგის სპორტული გაერთიანებები ავსტრიის სამ მთავარ სპორტულ ასოციაციაში, ASKÖ-ში, ASVÖ-სა და ქრისტიანულ შპორტუნიონში. ზალცბურგის სატანვარჯიშო გაერთიანება 1861 წელს დაარსდა, მაქსგლანის სატანვარჯიშო გაერთიანება კი — 1902 წელს. უძველესი წმინდა სპორტული კლუბი ზალცბურგის ფედერალურ მხარეში არის ზალცბურგის ათლეტიკ-სპორტული კლუბი ნონტალის უბნიდან. „არბაიტერ შპორტკლუბ ზალცბურგი“ მაქსგლანის უბანში 1922 წლიდან არსებობს.
ფრიდრიხ ავგუსტ I (საქსონია)
ფრიდრიხ ავგუსტ I (Friedrich August I., Fryderyk August I; დ. 23 დეკემბერი, 1750, დრეზდენი, გერმანია — გ. 5 მაისი, 1827, დრეზდენი, გერმანია) — ვეტინთა დინასტიის წარმომადგენელი. საქსონიის კურფიურსტი 1763-1806 წლებში, საქსონიის პირველი მეფე 1806-1827 წლებში და ვარშავის ჰერცოგი 1807-1815 წლებში. კურფიურსტ ფრიდრიხ კრისტიანისა და პრინცესა მარია ანტონია ბავარიელის უფროსი ვაჟი. ნაპოლეონის ერთ-ერთი მოკავშირე, რომელიც აქტიურად იბრძოდა პოლონეთის ტახტისათვის.
ბიოგრაფია
ფრიდრიხ ავგუსტი დაიბადა 1750 წლის 23 დეკემბერს დრეზდენში. იგი იყო კრონპრინც ფრიდრიხ კრისტიანისა და კრონპრინცესა მარია ანტონია ბავარიელის უფროსი ვაჟი. მამის მხრიდან მისი პაპა იყო საქსონიის, ლიტვისა და პოლონეთის მეფე ავგუსტ III, ხოლო დედის მხრიდან ბავარიის კურფიურსტი, საღვთო რომის იმპერატორი და ბოჰემიის მეფე კარლ VII ალბრეხტი.
ზალცბურგი
გაერთიანებები
2004 წლიდან ყოველწლიურად იმართება ზალცბურგის მარათონი AMREF-ის ფონდის მიერ. სირბილის ფესტივალში ალტშტადტისა და ძველი ქუჩების გავლით ოცდაათზე მეტი ეროვნების მორბენალი იღებს მონაწილეობას. ზალცბურგსა და მის შემოგარენში ჩატარდა 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი ქუჩის ველოსპორტში. რბოლის დღეს მთავარ ღონისძიებას 330 000-ზე მეტი სტუმარი ესწრებოდა. ზალცბურგი წარდგენილი იყო 2010 და 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიადის ქალაქის კანდიდატად, თუმცა ჟიურიმ სხვა გადაწყვეტილება მიიღო.
ფრიდრიხ ავგუსტ I (საქსონია)
ბიოგრაფია
1763 წელს საქსონიის ტახტი მამამისმა დაიკავა, რომელიც იმავე წელს გარდაიცვალა და ახალი კურფიურსტი ის ხდება, ფრიდრიხ ავგუსტ III-ის სახელით. იგი ამ დროს მხოლოდ 13 წლის იყო, რის გამოც 1768 წლამდე ქვეყანას დედამისი მართავდა რეგენტის სტატუსით. ამასობაში მთელი პოლონეთი და ლიტვა რუსეთმა, პრუსიამ და ავსტრიამ დაინაწილა, რის გამოც ფრიდრიხ ავგუსტს მხოლოდ საქსონიაღა შერჩა.
ზალცბურგი
საჯარო პარკები
მინიატიურა|მირაბელის ბაღი ხედით [[ჰოენზალცბურგის ციხესიმაგრეზე]] ფართოდაა ცნობილი ჰელბრუნის სასახლის დიდი პარკის ჩრდილოეთით მდებარე დიდი რენესანსული ბაღი თავისი გეომეტრიული გზებითა და წყლის გუბურებით. სამხრეთით მდებარეობს თავდაპირველად საკრალური დატვირთვის ვილდნისპარკი. ცნობილი ბაღებია აგრეთვე ბაროკოს სტილის მირაბელის ბაღი ჰეკენთეატრთან, ცვერგისა და ბასტიონის ბაღებთან ერთად. მირაბელის ბაღს ნოიშტადტის უბანში ესაზღვრება საკურორტო პარკი.
ფრიდრიხ ავგუსტ I (საქსონია)
ბიოგრაფია
მას შემდეგ, რაც სრულწლოვანი გახდა, ფრიდრიხ ავგუსტი ენერგიულად შეუდგა თავისი პატარა სამთავროს მართვას. მის დროს საქსონიის ჯარი 18,000-დან 30,000-მდე გაიზარდა, რასაც საქსონიაში პრუსიის გავლენის შემცირება მოჰყვა. საფრანგეთის რევოლუციის პირობებში იგი იძულებით გაწევრიანდა ანტიფრანგულ კოალიციაში, მაგრამ 1804 წელს, ნაპოლეონის იმპერატორად კურთხევის შემდეგ იგი ფრანგების მხარეს გადავიდა. 1806 წელს, პრუსიელების იენას ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, ფრიდრიხ ავგუსტმა ოფიციალურად გააფორმა საფრანგეთთან ალიანსი, რის სანაცვლოდაც ნაპოლეონმა მას საქსონიის მეფობა მისცა. ამრიგად, იგი საქსონიის პირველი მეფე ხდება ფრიდრიხ ავგუსტ I-ის სახელით.
ზალცბურგი
საჯარო პარკები
ძველად ფრანც-იოზეფის სახელით ცნობილი სახალხო ბაღი პარშში კაიზერ ფრანც იოზეფ I-ის მმართველობის 50-ე საიუბილეო წელთან დაკავშირებით ხელახლა შეიქმნა. იგი დღემდე ზალცბურგის ერთ-ერთი რეკრეაციული პუნქტია. იმავე პერიოდში შეიქმნა დონენბერგპარკი ნონტალის უბანში. იგი შეიქმნა ნონტალში მდებარე მოხუცთა სახლის ბაღის მრავალჯერ გაფართოების შედეგად.
ზალცახის ტბის დასახლებასთან ახლოს მდებარე დასვენების ზონა ზალცახის ტბასთან არის პარკის სტილში განაშენიანებული ტერიტორია. იგი 1967 წელს რეკულტივირებული დიდი ნაგავსაყრელის ადგილზე შეიქმნა და თავისი საბანაო ტბითა და სხვა მცირე ტბებით მოსახლეობისათვის ხელმისაწვდომია. ლეენის უბანში მდებარეობს ლეენის პარკი, რომელიც ყოფილი ჭალის ნარჩენია. 1996 წელს ზალცბურგის სააქციო საზოგადოებამ შალმოოსში მდებარე დოქტორ ჰანს ლეხნერის პარკი ზალცბურგის მოსახლეობას გადასცა.
ფრიდრიხ ავგუსტ I (საქსონია)
ბიოგრაფია
1807 წელს ერთგული სამსახურის სანაცვლოდ ნაპოლეონმა ფრიდრიხ ავგუსტს პოლონეთის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბებული ვარშავის საკმაოდ დიდი სამთავროს ჰერცოგობა უბოძა, რომელზეც იგი ყოველთვის აცხადებდა პრეტენზიას, როგორც ავგუსტ III-ის შვილიშვილი.
ზალცბურგი
გასტრონომია
მინიატიურა|[[მოცარტკუგელი ზალცბურგიდან.]]
ზალცბურგში ღირსშესანიშნავი საგვარეულო გასტრონომიაა 1621 წელს დაარსებული ლუდსახარში აუგუსტინერ ბროი კლოსტერ მიულნი, რომელსაც სახალხო მეტყველებაში „ბროიშტიუბლს“ უწოდებენ. აქ ლუდი ქვის ბაკლებში პირდაპირ ხის კასრებიდან ისხმება. ისტორიულ გარემოს ქმნის არაერთი დარბაზი, ლუდის ბაღი და მაღაზიები, რომლებში პურ-ფუნთუშეული და ხორცი იყიდება წასახემსებლად. ტრადიციებით მდიდარი ლუდის ბარი, რომელიც ძველ ბავარიულ ხასიათს ატარებს, არა მარტო საყვარელი შეკრების ადგილია მრავალი ზალცბურგელისათვის, არამედ ტურისტული ღირსშესანიშნაობის დატვირთვაც აქვს.
ფრიდრიხ ავგუსტ I (საქსონია)
ბიოგრაფია
ლაიფციგის ბრძოლაში ნაპოლეონის დამარცხებამ სიტუაცია საგრძნობლად შეცვალა. 1813 წლის ოქტომბერში საქსონია სასწრაფოდ განუდგა საფრანგეთს და მოკავშირეთა მხარეს გადავიდა. ასე ფრიდრიხ ავგუსტმა ცოტა ხნით კვლავ შეინარჩუნა ვარშავის საჰერცოგოცა და საქსონიაც, მაგრამ 1815 წელს, ნაპოლეონის დამხობის შემდეგ მოწყობილმა ვენის კონგრესმა ვარშავის საჰერცოგო რუსეთს მიუერთა. ამასთან, კონგრესმა დასაჯა ფრიდრიხ ავგუსტი ფრანგების მოკავშირეობის გამო და მისი საქსონიური სამფლობელოების მესამედი პრუსიას მისცა.
დარჩენილი ცხოვრება ფრიდრიხ ავგუსტმა სიმშვიდესა და ფუფუნებაში გაატარა. იგი 1827 წლის 5 მაისს, 76 წლის ასაკში გარდაიცვალა დრეზდენში. ვინაიდან მას ვაჟი არ დარჩენია, ტახტი მისმა ძმამ, ანტონიმ დაიკავა.
ზალცბურგი
კულინარია
1890 წელს ზალცბურგელმა კონდიტერმა პაულ ფიურსტმა გამოიგონა მოცარტკუგელი, შოკოლადის ბურთულა მარციპანის გულით. იგი ქალაქის კულინარიულ ღირსშესანიშნაობად გადაიქცა. მოცარტკუგელს დღეს სხვადასხვა მწარმობელი კომპანია ამზადებს. ზალცბურგისათვის ტიპურია აგრეთვე ზალცბურგის ნოკერლი, ტკბილი ნამცხვარი დაშაქრული და ათქვეფილი კვერცხით. პოპულარულია აგრეთვე ბოსნა, მსუბუქი კერგი, რომელიც ღორის ხორცის ძეხვის, დაჭრილი ხახვის, საწებლისა და თეთრი პურის ნაჭრებისაგან შედგება; იგი პირველად 1949 წელს დამზადდა.
ეკონომიკა და ინფრასტრუქტურა
ზალცბურგი არის ეკონომიკური ცენტრი იმ რეგიონისა, რომელიც ჩრდილოეთით ზემო ავსტრიის მხარემდე, დასავლეთით კი ბავარიის შიდა რაიონებამდე აღწევს. მოსაზღვრე ოლქ ზალცბურგ-უმგებუნგთან ერთად ქალაქი ბიზნესმენთათვის მიმზიდველ გარემოს წარმოადგენს. ამგვარად იგი ფედერალური მხარის ეკონომიკური ძრავაა. ქალაქის ეკონომიკური სიძლიერე მთლიან მხარეში უხეში გამოთვლებით 43 %-ს შეადგენს. 2001 წლის მონაცემებით ზალცბურგს ჰქონდა 7 838 საწარმო, რომელშიც დასაქმებული იყო 100 055 თანამშრომელი 10 210 ცალკეულ სამუშაო ადგილზე. 2001 წელს 10 729-ით მეტი მუშა დასაქმდა, ვიდრე ათი წლის წინ, რაც 12 %-იან ზრდას ქმნის. სამუშაო ადგილთა რაოდენობა 1991 წლიდან 2001 წლამდე 24,8 %-ით, 8 182-დან 10 210-მდე გაიზარდა. ამავდროულად ზალცბურგში გამოკვეთილია მცირე ბიზნესის სტრუქტურა.
ზალცბურგში დასაქმებულთა დიდი ნაწილი ქანქარისებური მიგრანტია. მათგან 44.082, რაც პროცენტულად 57 %-ს შეადგენს, ზალცბურგ-უმგებუნგის ოლქიდან დადის ზალცბურგში სამუშაოდ, 13 % — ტენენგაუს ოლქიდან, ზალცბურგის მხარის სხვა ოლქებიდან — 9 %. ზალცბურგში დასაქმებულ არაზალცბურგელთა 14 % ზემო ავსტრიიდან, ძირითადად ბრაუნაუსა და ფეკლაბრუკის ოლქებიდან არიან, დანარჩენი ფედერალური მხარეებიდან კი — 7 %. ზალცბურგიდან გამავალი დასაქმებული ქანქარისებური მიგრანტების რაოდენობა 15 027 ადამიანს შეადგენს, ისინი უპირატესად ზალცბურგ-უმგებუნგის ოლქში ქალაქთან ახლოს მდებარე საწარმოებში მუშაობენ.
ფრიდრიხ ავგუსტ I (საქსონია)
ქორწინება და შვილები
ცნობილია, რომ ფრიდრიხ ავგუსტს სამეფო კარის ერთ-ერთი ებრაელი მსახური ქალისაგან ერთი უკანონო ქალიშვილიც ჰყავდა, რომლის შესახებაც ცნობები არ არსებობს.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 23 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1750 კატეგორია:გარდაცვლილი 5 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1827 კატეგორია:ვეტინები კატეგორია:საქსონიის კურფიურსტები კატეგორია:საქსონიის მეფეები
ზალცბურგი
ბიზნესი
ზალცბურგი ცნობილ საერთაშორისო ბიზნესმენთა ადგილსამყოფელია. ზალცბურგის უდიდესი ეკონომიკური საწარმოა პორშე ჰოლდინგი, რომლის კონსოლიდირებული შემოსავალი 2007 წელს 12,84 მილიარდ ევროს შეადგენს. იგი ძირითადად საქმიანობს ავტომობილთა ექსპორტის, იმპორტისა და ვაჭრობის საქმეებში. მეორე ადგილზე 10,88 მილიარდი ევროთი მას მოსდევს ავსტრიის სავაჭრო სააქციო საზოგადოება შპარი (Spar). ყოველდღიურ პროდუქტთა საცალო ვაჭროდა და შოპინგცენტრების განვითარება და წარმოება დღეს ავსტრიაში ერთ-ერთი გავლენიანი ბიზნესია.
უდიდესი და უძველეის ავსტრიული შმნახველი სალაროა სააქციო საზოგადოება ვიუსტენროტ ფერზიხერუნგსი. მნიშვნელოვანია ავტომობილთა საიმპორტო ფირმები BMW-აუსტრია და მერსედეს-ბენც-ავსტრია. ზალცბურგის უდიდესი გადამზიდავი სამსახურებია ლაგერმაქს ლაგერჰაუსი და სს შპედიციონს, რომელიც არა მარტო ამანათთა სატვირთო გადაზიდვას ახორციელებს, არამედ ავტომობილთა ლოგისტიკისა და ექსპრეს-მომსახურებებიც გააჩნია. ავსტრიის უდიდესი კერძო ლუდსახარშია შტიგლი (ან შტიგლბრაუერაი). იგი ჯერ კიდევ 1492 წელს დაარსდა ალტშტადტში და 1863 წლიდან მაქსგლანში მდებარეობს. 2005 წელს შტიგლის ლუდსახარში გაფართოვდა და ამ დროისათვის თანამედროვე საწარმო გახსნა.
სავაჭრო ცენტრები
ზალცბურგში ტრანსრეგიონული სავაჭრო ცენტრებია ალტშტადტის მაღაზიები (2005 წლის ბრუნვა: 206 მლნ. ევრო) და ოიროპარკი (ან ეუროპარკი) ტაქსჰაიმში. ოიროპარკი, კვადრატულ მეტრზე გათვლილი ბრუნვით, ყველაზე წარმატებული სავაჭრო ცენტრია ავსტრიაში. გარდა ამისა, 2007 წელს იგი პირველი სავაჭრო ცენტრი გახდა ავსტრიაში, რომელიც შოპინგ-ცენტრთა საერთაშორისო საბჭომ (ICSC) მსოფლიოს საუკეთესო შოპინგ-ცენტრად დაასახელა.
რეგიონული შოპინგ-ცენტრებია ალპენშტრასე (წლიური ბრუნვა: 135 მლნ. ევრო), ცენტრუმ-იმ-ბერგი უმგებუნგთან ერთად (66 მლნ.) და სადგურის ზონა (56 მლნ.). ადგილობრივი სავაჭრო ცენტრების ჩათვლით ზალცბურგის მასშტაბით 217 514 მ² სავაჭრო ფართობზე წლიური ბრუნვა 909 მილიონ ევროს აღწევს.
2009 წელს ზალცბურგის აეროპორტთან ახლოს 28 000 მ² საერთო ფართობზე სავაჭრო ცენტრი Designer Outlet გაიხსნა.
ტურიზმი
ზალცბურგელთა 5,6 % უშუალოდ ტურიზმის სფეროშია დასაქმებული, თუმცა მათი გავლენა დიდია მომსახურების სხვა სფეროებზეც, უპირველესად კი ვაჭრობაზე. ფესტივალებზე ჩამოსულ ტურისტთა წყალობით წლიური საერთო ეკონომიკური შემოსავალი 153 მილიონ ევროს აღწევს, დასაქმების ეფექტი კი დაახლოებით 1600 სამუშაო ადგილს ქმნის. ფესტივალების გარდა ზალცბურგს მიმზიდველობას მატებს მოცარტის კვირეული, სააღდგომო დღესასწაულები, სულთმოფენობის ფესტივალები, ბაროკოსა და საშობაო ზეიმები, ასევე ისეთი ღირსშესანიშნაობები, როგორიცაა ჰოენზალცბურგის ციხესიმაგრე (დაახლოებით 845 000 დამთვალიერებელი), მოცარტის დაბადებისა და საცხოვრებელი სახლები (დაახლოებით 400 000 დამთვალიერებელი) და ჰელბრუნის სასახლე (დაახლოებით 300 000 დამთვალიერებელი). ზალცბურგში ტურისტული მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე საგამოფენო ვაჭრობებსა და კონფერენციებს.
სამრეწველო გამოფენები
სამრეწველო გამოფენათა ცენტრის წყალობით ზალცბურგი, როგორც სამრეწველო გამოფენათა ქალაქი, უფრო და უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს. 2005 წელს სამრეწველო გამოფენათა ცენტრში ოცი ღონისძიება ჩატარდა 250 000 სტუმრის თანდასწრებით. ლიფერინგის უბნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში თხუთმეტ წრიულად განლაგებულ დარბაზს სულ 34 721 მ² ფართობი უკავია. მას გააჩნია საკუთარი გასასვლელი სწრაფმავალ გზაზე და 3400 ადგილი პარკირებისათვის, რის გამოც სამრეწველო გამოფენათა ცენტრი მასშტაბური ღონისძიებების დროს პარკირების ჩამჭრელი მოედნის ფუნქციასაც ასრულებს. უშუალოდ გამოფენათა ცენტრის გვერდით მდებარეობს ახლად აშენებული დიდი და მრავალმხრივი გამოყენების ღონისძიებათა დარბაზი ზალცბურგარენა.
ტრანსპორტის განვითარება
სარკინიგზო, სწრაფმავალი, ფედერალური და სამხარეო გზების ქსელი ქალაქ ზალცბურგში|მინიატიურა ზალცბურგში ტრანსპორტის განვითარებისათვის დამახასიათებელია კერძო შიდა წვის ძრავიანი ტრანსპორტის სტაბილური ზრდა. ამის საპირისპიროდ მხოლოდ საზოგადოებრივი ტრანპორტისათვის განკუთვნილ გზათა წილი 1995 წლიდან 2004 წლამდე 21 %-დან 16 %-მდე შემცირდა, რაც ცენტრალური ევროპის საშუალო მაჩვენებელზე დაბალია. 1995 წლიდან 2008 წლამდე 12 %-დან 20 %-მდე გაიზარდა ველოსიპედთა მოძრაობა.
ადრეული შუა საუკუნეებიდან 1859 წლამდე შტადტბრიუკეს ხიდი, დღევანდელი შტაატსბრიუკეს ადგილას, ერთადერთი ხიდი იყო მდინარე ზალცახზე. იმ პერიოდში, შემდეგი უახლოესი ხიდები დაახლოებით 20 კილომეტრის მოშორებით, ჩრდილოეთით ქალაქ ლაუფენსა და სამხრეთით ქალაქ ჰალაინში მდებარეობდა. თავდაპირველად ხიდის ცენტრში, შემდეგ კი ზალცახის მარცხენა ნაპირზე მებაჟეებმა საგზაო საბაჟო მოაწყვეს. 1859 წელს გაიხსნა ზალცბურგის მეორე ხიდი კაროლინენბრიუკე, ერთი წლის შემდეგ კი — რკინიგზის ხიდი. ავტობანის ხიდთან ერთად ლეენის, კაროლინერბრიუკისა და შტაატსბრიუკეს ხიდები უმნიშვნელოვანესი გადამკვეთი გზებია მდინარე ზალცახზე.
სანტრანსპორტო მოძრაობის რეგულირების სპეციალური ღონისძიებები
ზალცბურგში დიდი ხანია არსებობს ალტშტადტის უბანში ფეხით მოსიარულეთა ზონაში ავტომობილებით შენობამდე მისასვლელი გზის პრობლემა. მოძრაობის აკრძალვის წესის ხშირი დარღვევის გამო 2010 წლის 21 ივნისს ძალაში შევიდა „ბარიერთა რეგულაცია“ (Pollerregelung). საერთო ჯამში 36-მა ბარიერმა უნდა აღკვეთოს ალტშტადტში ავტომობილთა უკანონო გადაადგილება. ბარიერები ზოგან მყარადაა დამონტაჟებული, ზოგან კი დისტანციური მართვით შესაძლებელია მისი გზის დონემდე დაწევა. ამ უკანასკნელთა დაწევა შესაძლებელია აგრეთვე პოლიციის გასაღებებით, მოცარტის მოედანზე კი ე. წ. „ევრო-გასაღებითაც“. გადატვირთულ საათებში, 6:00-დან 10:00 საათამდე ბარიერები დაწეულია. ფეხით მოსიარულეთა ზონაში ეს დრო 11:00 საათამდეა გაფართოებული.
ზაფხულის პერიოდში გადატვირთული მოძრაობის გამო 2012 წელს შემოიღეს ე. წ. შუა დღის რეგულაცია. 16 ივლისიდან 17 აგვისტომდე მარცხენა ალტშტადტის უბანში 10:00-დან 14:00 საათამდე აკრძალულია ზიგმუნდის კარიბჭეში, მიულნის ბორცვსა და შტაატსბრიუკეს ხიდზე გადაადგილება. გამონაკლისს ქმნიან სასტუმროებში მცხოვრები სტუმრები. სატრანსპორტო მოძრაობის რეგულირებების ამგვარ ღონისძიებებს ხშირად განსხვავებული შეფასებები და საჯარო დისკუსიები მოჰყვება.
ქვეითთა და ველოსიპედთა მოძრაობა
საველოსიპედე მოძრაობას ხელს უწყობს აგრეთვე ზალცბურგის ველოსიპედების დაქირავების ნაწილობრივ უფასო სისტემა სითიბაიკი. მთავარ სადგურსა და იცლინგის სადგურზე აგებულია ველოსიპედთა დაცული სადგომები.
საზოგადოებრივი ტრანსპორტი
მინიატიურა|ტროლეიბუსის ხაზების ქსელი მინიატიურა|ტრამვაის გაჩერება
1940 წელს ზალცბურგს აქვს ტროლეიბუსების ქსელი, რომელიც მოგვიანებით არაერთხელ გაფართოვდა. ზალცბურგის ტროლეიბუსები, რომლებსაც ექსპლუატაციას სააქციო საზოგადოება ზალცბურგი უწევს შტადტბუს-ზალცბურგის სახელით, უმნიშვნელოვანესი საზოგადოებრივი ტრანსპორტია ქალაქში. ტროლეიბუსის ხაზების ხარვეზებს, რაც გამოიხატება ფრაილასინგისა და ზიცენჰაიმისაკენ მიმავალი გზების არარსებობაში, ავსებს ალბუსის ავტობუსების ხაზები. ავტობუსებისა და ტროლეიბუსების ქსელი ჯამში 117,3 კმ სიგრძისაა, შედგება 72 ტროლეიბუსისა და 38 ავტობუსისაგან; 2005 წელს ამ ხაზებით 45 მილიონმა მგზავრმა ისარგებლა.
ქსელი ძირითადად ვარსკვლავისებური ფორმითაა აგებული. ამრიგად ზოგიერთი მნიშვნელოვანი პუნქტი არაა ერთმანეთთან დაკავშირებული. მიმდებარე თემებთან დაკავშირება შესაძლებელია რეგიონული საავტობუსო ქსელის, პოსტბუსის დახმარებით. სატრანსპორტო კომპანიები ზალცბურგის სატრანსპორტო ასოციაციაში არიან შეთანხმებულები და დადგენილი აქვთ ერთიანი სატარიფო სისტემა.
ზალცბურგი რკინიგზის მნიშვნელოვანი საკვანძო პუნქტია. ზალცბურგის მთავარი სადგური ყოველდღიურად დაახლოებით 20 000 მგზავრს ემსახურება. ზალცბურგი არის უკანასკნელი სადგური ავსტრიის აღმოსავლეთის რკინიგზისა, რომელიც ზალცბურგს აღმოსავლეთ ავსტრიასთან და დედაქალაქ ვენასთან აკავშირებს. სამხრეთით მიემართება ზალცბურგ-ტიროლის რკინიგზა. მიუნხენი და ინსბრუკი ზალცბურგთან როზენჰაიმ-ზალცბურგის რკინიგზითაა დაკავშირებული. ზალცბურგისაკენ მოემართებიან გერმანიის რკინიგზის სწრაფმავალი და რეგიონული მატარებლებიც.
ზალცბურგიდან გამავალი რკინიგზის ხაზები ემსახურება აგრეთვე რეგიონულ ტრანსპორტს და მრავალ ქანქარისებურ მიგრანტს აძლევს საშუალებას, ზალცბურგში სწრაფად მოხვდეს. ახლო მანძილის უმნიშვნელოვანეს ტრანსპორტს წარმოადგენს ზალცბურგის ტრამვაი, რომელიც სულ უფრო მეტად სცილდება ქალაქის საზღვრებს და საქალაქთაშორისო ტრანსპორტის დატვირთვას იძენს. ზალცბურგის მთავარი სადგურიდან ფრაილასინგამდე მონაკვეთში დაგეგმილი ოთხი ახალი სადგურიდან სამი უკვე გაიხსნა. ტაქსჰამ-ოიროპარკის სადგური 2006 წლის 17 ივნისს ამუშავდა. 2009 წლის დეკემბერში მჭიდროდ დასახლებულ უბნებში ფუნქციონირება დაიწყო მიულნისა და აიგლჰოფის გაჩერებებმა. 2014 წლამდე ზაალახბრიუკედან ფრაილასინგამდე უნდა გაგრძელდეს, ასევე 2013 წელს დაგეგმილია ლიფერინგის ახალი სადგურის გახსნაც. ცენტრალური სადგურიდან სამხრეთით მდებარე სადგურებიც (ზალცბურგ-ზიუდი, აიგენი, გნიგლი, პარში და ზამი) ძირითადად ახალი აშენებულია. სააქციო საზოგადოება ზალცბურგი ზალცბურგ-ლამპრეხტსჰაუზენისა და ბიურმოოს-ტრიმელკამის სარკინიგზო ხაზებზე ექპლუატაციას უწევს ტრამვაის ორ მნიშვნელოვან ხაზს ზალცბურგის ცენტრალურ ნაწილში. S1-ის ხაზი ადგილობრივი სადგურიდან ობერნდორფისა და ბიურმოოსის გავლით მიემართება ლაპრეხტსჰაუზენის თემისაკენ, S11 კი ემსახურება ტრიმელკამს.
2008 წელს მთავარი სადგურის დიდი ნაწილი თავიდან აშენდა. მანამდელი ტერმინალის გარდაქმნის შედეგად მიღებულ იქნა გადასასვლელებიანი სადგური, რომელიც რამდენიმე მატარებლის ერთდროულად გაჩერების საშუალებას იძლევა. ადვილად მისადგომობასთან ერთად განსაკუთრებით თვალშისაცემია ის ფაქტი, რომ შნარჩუნებულია ძეგლთა დაცვის ქვეშ მყოფი ნაგებობა, აგრეთვე შენარჩუნებულია ცენტრალური პლათფორმის ისტორიული გადახურვაც.
სატვირთო გადაზიდვებს ემსახურება მთავარი სადგურის აღმოსავლეთით მდებარე სატვირთო სადგური, ასევე გნიგლსა და შალმოოსს შორის არსებული დიდი სათადარიგო სადგური. სატვირთო მოძრაობისათვის გამოიყენება აგრეთვე გნიგლის, შალმოოსის, იცლინგისა და მაქსგლანის სარკინიგზო სადგურები.
მსუბუქი ავტომობილები და საჰაერო ტრანსპორტი
ქალაქის შიგნით ავტომობილების ყველაზე მეტი დატვირთვა მოდის ფოგელვიდერის ქუჩის (50 000 ავტომობილი დღიურად), ლეენის ხიდის (43 000 ავტომობილი), ფიურბერგისა (34 000 ავტომობილი) და ალპების ქუჩის (33 000 ავტომობილი) ჩრდილოეთით. ქალაქის მნიშვნელოვან ქუჩებზე ავტომობილთა რაოდენობა 1961 წლიდან 2005 წლამდე 300 %-ით გაიზარდა. ჯანსაღი ჰაერის შენარჩუნების მიზნით, ევროკავშირის კანონთა აღსრულების გზით, აუცილებელი ხდება ღონისძიებები ინდივიდუალური ტრანსპორტის მომრავლების წინააღმდეგ.
ქალაქის სატრანსპორტო სისტემის დამატებით გადატვირთვას იწვევს ტურისტთა სეზონური ნაკადები. ამის გამო ფესტივალების პერიოდში ქალქის შიდა უბნებში მოძრაობის შეფერხებისაგან თავის დასაცავად ყოველი ავტომობილი, რომელსაც ნომერზე ზალცბურგის განმასხვავებელი ნიშანი არ გააჩნია, გაჩერებული უნდა იქნეს ქალაქის პერიფერიებში არსებულ პარკირების დიდ მოედნებზე. როგორც ალპების ქუჩის სამხრეთით, ისე აღმოსავლეთით ბაზრის მოედანთან მდებარეობს პარკირების დიდი პარკ-ენდ-რაიდ-მოედნები. ქალქის შიდა უბნები, ქვეითთა სავალი ზონების გარდა, წარმოადგენენ მცირე ხნის ფასიანი პარკირების ზონებს. ამ ადგილებიდან ქალაქის ცენტრამდე მისვლა საზოგადოებრივი ტრანსპორტით მარტივადაა შესაძლებელი.
ელექტროენერგია, სასმელი წყალი და კანალიზაცია
დაახლოებით 60 000 მომხმარებელს ელექტროენერგიით, ისევე როგორც სასმელი წყლით, დიდწილად სააქციო საზოგადოება ზალცბურგი ამარაგებს. მხოლოდ მოსახლეობის მცირე ნაწილს, ძირითადად გაისბერგში მცხოვრებთ, აქვთ პირადი კვების წყაროები. მენხსბერგზე მდებარე ორი დიდი რეზერვუარი, თითოეული 25 000 კუბური მეტრის მოცულობით, აგრეთვე სხვადასხვა მცირე რეზერვუარები უზრუნველყოფენ ქალაქის მომარაგებას წყლით. სასმელი წყლის დიდი ნაწილი სანქტ-ლეონჰარდისა და გლანეგის ჭებიდან მოდის. ჯერ კიდევ რამდენიმე ათწლეულის წინ ქალაქის დიდი ნაწილი სასმელ წყალს ფიურსტენბრუნის წყაროებიდან იღებდა. მიწისქვეშა წყლების უცვლელი ხარისხის გამო მოხდა გადასვლა მიწისქვეშ წყლის საკმაოდ ღრმა დონეებიდან მოპოვებაზე.
კანალიზაციის ქსელის ძირითადი ნაწილის მშენებლობა 2004 წელს დასრულდა. მხოლოდ 100 მოშორებით მდებარე ნაგებობა, ძირითადად გაისბერგის მთაზე, დღემდე არაა დაკავშირებული ქალაქის კანალიზაციის ქსელს.
ნაგვის გატანა აკისრია ქალაქის დასუფთავების სერვისს. საყოფაცხოვრებო ნარჩენები ზიგერვიზენში მდებარე სისუფთავის კონტროლის ასოციაციის საწარმოებში მექანიკურად და ბიოლოგიურად გადამუშავდება. 1994 წლიდან ცალკე ხდება ბიოლოგიური ნაგვის შეგროვება.
ჯანმრთელობა
ზალცბურგი ორი უდიდესი, ერთმანეთისაგან მოშოებით მდებარე საავადმყოფოა კრისტიან დოპლერის კლინიკა ლიფერინგის სამხრეთ ნაწილში და ზალცბურგის მხარის საავადმყოფო, ასევე ცნობილი წმინდა იოანეს საავადმყოფოს სახელით, რომელიც მიულნში მდებარეობს. 2004 წლის შემდეგ ისინი, ზალცბურგის სხვა საავადმყოფოებთან ერთად, გაერთიანებული არიან ზალცბურგის მხარის კლინიკების საზოგადოებაში.
ამ ორი დიდი საავადმყოფოს გარდა ზალცბურგში მდებარეობს ავარიის დაზღვევის ფონდის კუთვნილი ავარიების საავადმყოფო ოისერენ-შტაინში, მოწყალე გულის ძმათა საავადმყოფო კაიეტანის ეკლესიის გვერდით, დიაკონესათა საავადმყოფო აიგენში, დოქტორ პრიერის სანატორიუმი, ვერლეს კერძო კლინიკა, ასევე სპეციალური საავადმყოფო და სამკურნალო საცხოვრებელი ალკოჰოლსა და წამალზე დამოკიდებულთათვის.