cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გერმანე V (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)
პატრიარქი გერმანე V (Πατριάρχης Γερμανός Ε΄; ერისკაცობაში გეორგიოს კაბაკოპულოსი, Γεώργιος Καβακόπουλος; დ. 6 დეკემბერი, 1835, კონსტანტინოპოლი, ოსმალეთის იმპერია — გ.  28 ივლისი, 1920, ქალკიდონი, ოსმალეთის იმპერია) — კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსი. პატრიარქი 1913-1918 წლებში.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1835 წელს კონსტანტინოპოლში, ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო სამინისტროს მთავარი მკერავის ოჯახში. დაწყებითი განათლება მშობლიურ ქალაქში მიიღო. ასევე სწავლობდა იერუსალიმში, ათენში, ხალკის საღვთისმეტყველო სკოლაში, რომელიც 1863 წელს დაასრულა. ამავე წელს აღიკვეცა ბერად. 1867 წლიდან მღვდელია, ხოლო ამავე წლიდან ეპისკოპოსის ხარისხში აიყვანეს.
1913 წელს პატრიარქ იოაკიმ III-ის გარდაცვალების შემდეგ აირჩიეს პატრიარქად. ინტრონიზაცია მოხდა 1913 წლის 5 თებერვალს. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში დაიჭირა მკვეთრად პროთურქული პოზიცია. 1918 წელს პატრიარქის ტახტი დატოვა უკმაყოფილო ხალხის ზეწოლით და გაემგზავრა ქალკიდონში, სადაც გარდაიცვალა 1920 წელს. დაკრძალულია ქალკიდონის წმინდა სამების სახელობის ტაძარში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კონსტანტინოპოლის პატრიარქები კატეგორია:დაბადებული 6 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1835 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1920
სუის დინასტია
მინი მინი სუის დინასტია (隋; 581 — 618) — ჩინური დინასტია, რომელმაც ხანგრძლივი პრობლემების შემდეგ გააერთიანა ქვეყანა. განახორციელა სოციალურ-პოლიტიკური რეფორმები და მსხვილი სამშენებლო პროექტები.
დინასტიის დაარსება
მინი|მარცხნივ 150px|მინი III — VI საუკუნეების პერიოდი ერთ-ერთი ყველაზე ძნელია ჩინეთის ისტორიაში. ხანის დინასტიის დაცემის (220) და იმპერიის დაშლის შემდეგ სახელმწიფო ეკონომიკის მხრივ ძლიერ შესუსტდა. ბევრი უძველესი ქალაქი დანგრეული იყო, ქვეყნის ჩრდილოეთმა სოფლის მეურნეობაში დეგრადირება განიცადა.
დროთა განმავლობაში ტაბგაოების „ბარბაროსული“ დინასტია, ჩრდილოეთ ვეი უმაღლეს ფარგლებში გაჩინელდა, მისი საბრძოლო მასა დასუსტდა. შეიქმნა საშიშროება თურქული სახანოს ლაშქარი შეჭრილიყო ჩინეთში. VI საუკუნის ბოლოს ჩრდილოეთ ჩინეთის სახელმწიფოში ჩრდილოეთ ჭოუს (ვეის მემკვიდრეობით) მმართველობაში მოსვლა შეძლეს ჩინელმა და გაჩინელებულმა თურქმნა არისტოკრატებმა იანგ ჯიანის მეთაურობით. უმრვალესობა ჩინელის ფეოდალურ ფარგმენტაციასთან უარყოფითი რეაქციის გამო, ასევე არისტოკრატთა ნების გარე მტრებისა და შიდა ეკონომიკური პრობლემების კონსოლიდაციის შესახებ, იანგმა და მისმა მომხრეებმა შეძლეს გაცილებით ადვილად მიეღწიათ ქვეყნის გაერთიანებისთვის. 581 წელს იანგ ჯიანი სახელით ვენ-დი ახალი სუის დინასტიის იმპერატორად გამოაცხადეს. 300-ზე მეტი წლის განმავლობაში ის გახდა პირველი მმართველი რომლის ძალაუფლებაც მთელ ჩინეთზე ვრცელდებოდა.
სოციალურ-ეკონომიკური რეფორმები
მინი|მარცხნივ მინი|მარცხნივ სამხრეთის ათვისება ნაკლები სისხლისღვრითა და ნგრევით იყო მიღწეული - სამხრეთის ეკონომიკა (ჩრდილოეთიდან განსხვავებით მონეტიზირებული) აღმოჩნდა მნიშვნელოვან ფაქტორად იმპერიის განვითარებისთვის. სტაბილურობის გამო, ქალქებში ვაჭრობამ იწყო განვითარება, წარმოიქმნა სავაჭრო და ბეჭვდითი კლანები. გადასახადების დაკლებით და სახელმწიფო მონოპოლიების გაუქმებით იანგ ჯიანმა იზრუნა ვაჭრობის და სოფლის მეურნეობის განვითარებაზე მომავალში. 583-ში მიღებული იყო ახალი კანონები, მეტად გამარტივებული.
თუმცა 604 წელს იმპერატორი მოკლული იყო საკუთარი შვილის იანგ გუანის მიერ, რის შემდეგაც მან დაიკავა ტახტი იანგ-დის სახელით. იანგ გუანმა მნიშვნელოვნად მოახდინა რადიკალიზაცია და გაამკაცრა სასოფლო-სამეურნეო პოლიტიკა. გლეხთა მიწის ნაკვეთები შემცირებულიყო, ხოლო გადასახადები გაზრდილიყო, თანაც მათი უმრავლესობა იყენებოდა სახაზინოში და არა ადგილობრივი საჭიროებებისთვის. იანგ გუანი ცდილობდა კიდევ უფრო მოეხდინა მართველობის ცენტრალიზება ჩინეთში და სხვებისთვის დარჩენილი ძალაუფლება საბოლოოდ წაერთმია. მეორეს მხრივ, იანგ გუანი მხარს უჭერდა კულტურასა და მეცნიერებას, შემოიტანა გამოცდები სახელმწიფო თანამდებობებისთვის და გააძლიერა საჯარო მოხელეთა პოზიციები მებრძოლეებზე.
უმსხვილესი პროექტები
მინი მიუხედავად ხანმოკლე არსებობისა, დინასტია სუიმ საკმაოდ მნიშვნელოვანი ნაგებობები დატოვა, რომელმაც ჩინეთს საკმაო სარგებელი და მნიშვნელობა მოუტანა. ყველაზე მნიშვნელოვნად შეიძლება ჩაითვალოს იმ დროისათვის დანგრეული ჩინეთის დიდი კედლის საფუძვლიანი რეკონსტრუქია; დიდი (საიმპერატორო) არხის გაყვანა —  XIX საუკუნის ბოლომდე წარმოადგენდა მსოფლიოში უდიდეს ხელოვნურ საწყლოსნოს და ასევე ლოიანში სასახლის ანსაბლის მშენებლობა — ახალი იმპერიის დედაქალაქი, რომელიც ბრწყინავდა თავის მშვენიერებით.
სასახლის კომპლექსის მშენებლობისას შრომობდა ორ მილიონამდე ადამიანი, დიდი კედელის რეკონსტრუქციაზე და საიმპერატორო არხის გაყვანაზე - ერთ-ერთი მილიონი. ფართოდ გამოიყენებოდა ნახევრად მონა გლეხების შრომა.
დიდმა საიმპერატორო არხმა შეაერთა მდინარე იანძი და ხუანხე, მდიდარი ნაყოფიერი სამხრეთი და ბარბაროსული ეპოქის შემდეგ აღორძინებული ჩრდილოეთი. ის გახდა უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო გზა ჩინეთის შიგნით, მთავარი სატრანსპორტო არტერია მარცვლების გადასატანად.
საგარეო პოლიტიკა
მინი|მარცხნივ დინასტია სუის პოლიტიკა ხასიათდება მრავალრიცხოვანი ომებით, რომელთაც ჩინელი მეთაურები ახორციელებდნენ მთავარი გზით, კორეის ნახევარკუნძულის სახელმწიფოებსა და ჩრდილოეთ ტომების წინააღმდეგ, ასევე თურქული სახანოების დაპირისპირებით.
ლიაონინის ნახევარკუნძულის ათვისებით 612-ში, სახელმწიფო სილასთან ერთად სუისური ჩინეთი ფაქტობრივად კორეული სახელმწიფოების პექჩე და კოგურიოს წინააღმდეგ გამოვიდა. ორი წლის შემდეგ ომი შედეგების გარეშე დასრულდა.
იმ დროის ჩინეთის სერიოზული მოწინააღმდეგე თურქული სახანო იყო.
შედეგები
მინი სუის დინასტიამ ითამაშა გადამწყვეტი როლი ჩინეთის გაერთიანებაში ოთხსაუკუნოვანი დეგრადაციისა და დაშლის პერიოდის შემდეგ. სუის დინასტიის იმპერატორებმა შეძლეს შეენარჩუნებინათ ქვეყნის ერთობა, გაეძლიერებინათ მისი მდგომარეობა, რეალიზება მოეხდინათ გრანდიოზული პროექტებისთვის და ასევე ჩინეთის ყველა ფენის საზოგადოებაში თავიდან დაებადათ ეროვნული ღირსების გრძნობა, ნდობა და სტაბილურობა. სუის დინასტიამ გზა გაუხსნა შემდგომ განვითარებას თანგის და სუნის დინასტიებში.
სუის იმპერატორები
იანჭოუში, ჰანძანის კვარტალში, ჩინელი არქეოლოგების მიერ აღმოჩენილია იმპერატორ იანგ-დის საფლავი. ასევე აღმოჩენილია სპილენძისა და ნეფრიტის ნივთები.
სქოლიო
კატეგორია:დინასტიები კატეგორია:სახელმწიფოები ჩინეთის ისტორიაში კატეგორია:ჩინეთის ისტორია კატეგორია:დაარსებული 581 წელს კატეგორია:იმპერატორები ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:იმპერატორების სიები
აბლახი
აბლახი (Ablakh) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიგოლის რაიონის სოფლები
ფილატოვის თვალის დაავადებათა და ქსოვილოვანი თერაპიის ინსტიტუტი
უკრაინის სამედიცინო მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოს ფილატოვის სახელობის თვალის დაავადებათა და ქსოვილოვანი თერაპიის ინსტიტუტი — ერთ-ერთი წამყვანი ოფთალმოლოგიური ცენტრი ევროპაში. 1936 წელს დააარსა ცნობილმა ოფთალმოლოგმა ვლადიმერ ფილატოვმა.
ისტორია
ინსტიტუტი დაარსების თარიღი — 1936 წლის 4 აპრილი
1936 — ექსპერიმენტული ოფთალმოლოგიის ინსტიტუტი
1942 – უკრაინის თვალის დაავადებათა ექსპერიმენტული ინსტიტუტი.
1945 —  ინსტიტუტს მიენიჭა აკადემიკოს ვ.პ.ფილატოვის სახელი.
1956 — აკად. ვ.პ.ფილატოვის უკრაინის თვალის დაავადებათა და ქსოვილოვანი თერაპიის კვლევითი ექსპერიმენტული ინსტიტუტი.
1966 — აკად. ვ.პ.ფილატოვის  ოდესის თვალის დაავადებათა და ქსოვილოვანი თერაპიის კვლევითი ინსტიტუტი.
1986 — აკად. ვ.პ.ფილატოვის   ოდესის შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი  თვალის დაავადებათა და ქსოვილოვანი თერაპიის შრომის კვლევითი ინსტიტუტი.
1992 — აკად. ვ.პ.ფილატოვის   უკრაინის თვალის დაავადებათა და ქსოვილოვანი თერაპიის კვლევითი ინსტიტუტი.
1993 — ინსტიტუტი დაექვემდებარა უკრაინის სამედიცინო მეცნიერებათა აკადემიას.
1993 —აკადემიკოს ვ.პ.ფილატოვის სახელობის უკრაინის სამედიცინო მეცნიერებათა აკადემიის  თვალის დაავადებათა და ქსოვილოვანი თერაპიის ინსტიტუტი.
2012 — სახელმწიფო დაწესებულება „უკრაინის სამედიცინო მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოს ფილატოვის სახელობის თვალის დაავადებათა და ქსოვილოვანი თერაპიის ინსტიტუტი»
მთავარი კორპუსი
ვლადიმერ ფილატოვის სახელობის ინსტიტუტის მთავარი შენობა აშენდა 1939 წელს, იმავე წელს ინსტიტუტი გადავიდა ფრანგულ (იმ დროს —პროლეტარსკის) ბულვარში (ამ დრომდე ინსტიტუტი მდებარეობდა ქალაქ ოდესის მეორე კლინიკური საავადმყოფოს ტერიტორიაზე). სამსართულიან მთავარ შენობას აქვს ასო "L"-ის კონფიგურაცია. პირველ სართულზე განთავსებულია ბავშვთა ოფთალმოლოგიური პათოლოგიის განყოფილება, კლინიკური დიაგნოსტიკური ლაბორატორია, ელექტრონული მიკროსკოპის ლაბორატორია, მიმღების განყოფილება, პერსონალის განყოფილება, ოფისი, ფოსტა და ბუფეტი. მეორე სართულზე განთავსებულია თვალის პოსტტრავმული პათოლოგიის, დამწვრობის შემდგომი თვალის პათოლოგიის, ბროლის პათოლოგიის განყოფილებები, ასევე ადმინისტრაციული ნაწილი— ინსტიტუტის დირექტორის კაბინეტი, დირექტორის მოადგილეების, სამეცნიერო მდივნის კაბინეტები, სპეციალიზებული საბჭოს განყოფილება. სამეცნიერო და სამედიცინო ინფორმაციის ორგანიზაციულ და მეთოდოლოგიურ განყოფილებას. მესამე სართულზე არის ვიტრეორეტინალური და ლაზერული ქირურგიის განყოფილება და თვალის რქოვანას პათოლოგიების განყოფილება, ასევე მცირე საკონფერენციო დარბაზი.
ქირურგიის კორპუსი
სამსართულიანი შენობა აშენდა 1961 წელს. პირველ სართულზე განთავსებულია ოფთალმო-ონკოლოგიური განყოფილება, მეორე სართულზე — ოფთალმო-ენდოკრინოლოგიისა და გლაუკომის განყოფილება, ასევე საოპერაციო; მესამეზე — თვალის ანთებითი პათოლოგიების განყოფილება. საკონსულტაციო პოლიკლინიკა. პოლიკლინიკის შენობა აშენდა 1952 წელს.
საკონსულტაციო პოლიკლინიკაში განლაგებულია 27 კაბინეტი, მათგან 10 ინსტიტუტის სპეციალიზებული განყოფილებების კაბინეტებია: ოფთალმოენდოკრინოლოგიის და გლაუკომის, რქოვანას პათოლოგიის, თვალის ანთებითი პათოლოგიების, ვიტრეორდინალური და ლაზერული ქირურგიის, თვალის ბროლის პათოლოგიის, პოსტტრავმული თვალის პათოლოგიის, დამწვრობის შემდგომი თვალის პათოლოგიის. ბავშვთა ოფთალმოპათოლოგიის, ოფთალმოონკოლოგიის,  თვალის ლაზერული მიკროქირურგიის.
ლაბორატორიის შენობა
ლაბორატორიის შენობა არის ექვსსართულიანი ნაგებობა, რომელიც აშენდა 1976 წელს. პირველ სართულზე განთავსებულია კინო და ფოტო ლაბორატორია; მეორეზე — მხედველობის ორგანოს შესწავლის ფუნქციური მეთოდების ლაბორატორია, საკლასო ოთახები და ოდესის ეროვნული სამედიცინო უნივერსიტეტის განყოფილება; მესამეზე — ბიოლოგიური მოქმედების შესწავლისა და ოფთალმოლოგიაში ლაზერების გამოყენების განყოფილება; მეოთხეზე — მიკრობიოლოგიის ლაბორატორია, ექპერიმენტულ და კლინიკურ ოფთალმოლოგიაში ულტრაბგერითი და ელექტრომაგნიტური გამოსხივების გამოყენების ლაბორატორია; მეხუთეზე — პათომორფოლოგიის და ქსოვილების კონსერვაციის ლაბორატორია; მეექვსე სართულზე— ბიოქიმიის ლაბორატორია და ფარმაკოლოგიისა და ქსოვილის თერაპიის ლაბორატორია. ლაბორატორიის შენობას აქვს 1984 წელს აშენებული ორსართულიანი გაფართოება, რომლის პირველ სართულზე განთავსებულია არქივი, სტატისტიკური განყოფილება, ოფთალმოლოგიური ჟურნალის რედაქცია, მეორე სართულზე განთავსებულია ბიბლიოთეკა და სახელობის მუზეუმი. ვ.პ.ფილატოვი. ამავე შენობაში არის დიდი საკონფერენციო დარბაზი, რომელიც 700 ადამიანს იტევს.
ბიბლიოთეკა
ვ. პ. ფილატოვის სახელობის ინსტიტუტის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა დაარსდა 1946 წელს. ბიბლიოთეკას პირველი წიგნები და ჟურნალები გადასცა თავად  ვლადიმერ ფილატოვმა. ამ დროისთვის ბიბლიოთეკის ფონდში 78,3 ათასზე მეტი ერთეულია წარმოდგენილი: წიგნები, ჟურნალები, დისერტაციები, დისერტაციების რეფერატები, მეთოდოლოგიური რეკომენდაციები ოფთალმოლოგიასა და  მასთან დაკავშირებული მეცნიერების დარგებზე. საცნობარო და ბიბლიოგრაფიული აპარატი მოიცავს ანბანურ და სისტემატურ კატალოგებს, პერიოდულ გამოცემების ბარათების ინდექსებს, ახალ შენაძენებს. ბიბლიოთეკის ფონდში შედის სტიუარტ დიუკ-ელდერის 14 ტომიანი სახელმძღვანელო  «System of Ophthalmology» (სულ გამოიცა 15 ტომი), კარლ ველჰაგენის 7 ტომიანი სახელმძღვანელო ოფთალმოლოგიაში (სულ გამოიცა 11 ტომი), ალბრეხტ ფონ გრეფის ნაშრომები 1890 წლიდან, ჟურნალები: "Zentralblatt für die gesamte Ophthalmologie" 1914 წლიდან,  «Excerpta medica. Section 12, Ophthalmology» 1947 წლიდან, "Klinische Monatsblätter für Augenheilkunde" 1910 წლიდან, "ოფთალმოლოგიის ჟურნალი" 1884 წლიდან, "ოფთალმოლოგიის ჟურნალი" 1946 წლიდან. ბიბლიოთეკის ფონდში ფართოდ არის წარმოდგენილი ადგილობრივი და უცხოური ოფთალმოლოგიური კონგრესებისა და კონფერენციების კოლექციები.
აკადემიკოს ვ. ფილატოვის სახელობის სამუზეუმო და საგამოფენო კომპლექსი
კომპლექსში შედის აკადემიკოს ვლადიმერ  ფილატოვის კაბინეტ-მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს მთავარ კორპუსში, მემორიალური სახლ-მუზეუმი ფრანგულ ბულვარზე №53-ში, სახლი, სადაც აკადემიკოსი ვ.პ.ფილატოვი ცხოვრობდა. ასევე ლაბორატორიის შენობის მინაშენის მეორე სართულზე მდებარე მუზეუმი. მუზეუმსა და საგამოფენო კომპლექსში წარმოდგენილია ექსპოზიციები, რომლებიც მოგვითხრობს დიდი ოფთალმოლოგის აკადემიკოს ვ. ფილატოვის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ, ოდესის ოფთალმოლოგიური სკოლის და ოფთალმოლოგიური მეცნიერების განვითარების შესახებ. ექსპოზიცია შეიცავს უნიკალურ ფოტოებს, ხელნაწერებს, წერილებს, იშვიათ გამოცემებს, პირად ნივთებს და ვლადიმერ  ფილატოვის ნახატებს. მუზეუმსა და საგამოფენო კომპლექსში იმართება აკადემიკოს ვ. ფილატოვის ხსოვნის საღამოები, საზეიმო ღონისძიებები, შეხვედრები.
ვივარიუმი
1936 წელს აშენებული ერთსართულიანი შენობა, სადაც ყავთ ცხოველები (კურდღლები, ვირთხები, თაგვები)  ლაბორატორიული, ექსპერიმენტული და კვლევითი სამუშაოებისთვის.
საერთო საცხოვრებელი
1973 წელს აშენებული ხუთსართულიანი შენობა, რომელიც მდებარეობს ინსტიტუტის ტერიტორიაზე. განკუთვნილია  ქვეყნის სხვადასხვა კუთხიდან ჩამოსული და უცხოელი ასპირანტებისთვის, სტაჟიორებისთვის, რეზიდენტებისთვის.
ინსტიტუტები და ფაკულტეტები
მინი|ვლადმიერ ფილატოვის მარკა ინსტიტუტი გახლავთ მთავარი ოფთალმოლოგიური დაწესებულება უკრაინაში
ფილატოვის სახელობის ინსტიტუტის ბაზაზე ფუნქციონირებს ასპირანტურა, კლინიკური ორდინატურა, სტაჟირება და ოფთალმოლოგების მონოთემატური დახელოვნების ინფორმაციული კურსები.
დირექტორები
1.   ვლადიმერ ფილატოვი — 1936 - 1956  ინსტიტუტის დამაარსებელი.
2.   ნადეჟდა პუჩკოვსკაია — 1956 - 1985
3.   ივან ლოგაი —  1985 - 2003
4.   ნატალია პასეჩნიკოვა —  2004 -დან.
სქოლიო
კატეგორია:ვლადიმერ ფილატოვი კატეგორია:ოფთალმოლოგია კატეგორია:ოფთალმოლოგიური ცენტრები კატეგორია:1936 წელს დაარსებული ინსტიტუტები კატეგორია:უკრაინის სამედიცინო დაწესებულებები
იანუშ გაიუში
იანუშ გაიუში (Janusz Gajos დ. 23 სექტემბერი 1939) — პოლონელი კინოსა და თეატრის მსახიობი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1939 კატეგორია:დაბადებული 23 სექტემბერი
უესკა
უესკა (Huesca, Uesca, Osca) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის ოია-დე-უესკის კომარკის შემადგენლობაში. ამავე სახელწოდების პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ფართობი — 86,7 კმ². მოსახლეობა — 53 956 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უესკის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:უესკის ქალაქები
კანადის დასავლეთ ტყის კრი
იდენტიფიკაცია და ადგილმდებარეობა
მინი|Canadian woods cree კრი არის სუბარქტიკული მოსახლეობის ჯგუფი, რომელთა სახელიც ეფუძნება რამდენიმე სპეციფიურ დაჯგუფებისას, რომლებიც სუპერიორის ტბასა და ჰუდსონის ყურეს შორის არიან მოთავსებულნი. ფრანგებმა მათი სახელი აბორიგენთა ენიდან გადმოთარგმნეს, როგორც “Kiristino” და ამ სახელის შემოკლების შედეგად მივიღეთ ტერმინი კრი. დაახლოებით ამ რეგიონალურ დასახელებებს უწოდებენ ეს ტომებიც საკუთარ თავს.
ისტორიულად დასავლეთ ტყეებში მოსახლე კრის ხალხს ეკავათ სუბარქტიკული ან ბორეალური ტყე ჰუდსონის და ჯეიმზის სანაპიროებიდან დასავლეთით მდინარე პისამდე, რომელიც დღეს კანადაში მდებარეობს. ამ ტერიტორიას უწოდებენ პრეკამბრიულ ან კანადურ ფარს თუ არ ჩავთვლით ვესტერნმოსტში მდებარე ჩრდილოეთ ალბერტას, რომელიც შერეულ ბორეულ ტყეებს მოიცავს. სუბარქტიკულ სარტყელს გრძელი ცივი ზამთრები ახასიათებს, რომლის დროსაც ტემპერატურა ცელსიუსის შკალით -15 გრადუსზე დაბლა ეცემა. ზაფხულები ამ სარტყელში სამაგიეროდ მოკლე და შედარებით თბილი უწევს. გვაქვს ასევე ორი შუალედური პერიოდი “Freeze-up” როდესაც მდინარეები და ტბები იყინება და შესაბამისად წყლით გადაადგილება იზღუდება, და “break-up” ან გაზაფხულის მოსვლის პირველი მანიშნებელი, როდესაც წყალი დნობას იწყებს. ამ ტერიტორიის მკაცრი კლიმატი საგრძნობ ზეგავლენას ახდენს აბორიგენთა კულტურაზე და სწორედ ის განაპირობებს, რომ მიწის დამუშავება და აგროკულტურა მხოლოდ რამდენიმე ტომს ახასიათებს, ისიც მცირედ.
დემოგრაფია
პოპულაციის რაოდენობის სანდო მონაცემები სამწუხაროდ მხოლოდ შედარებით ახალ პერიოდებზე გაგვაჩნია. ამასთან ეს რიცხვებიც მხოლოდ ინდიელთა აქტში ლეგალურად შეყვანილ მოსახლეობას გულისხმობს. 1781 წელს ყვავილის ეპიდემიამ კრის მოსახლეობას დიდი დაღი დაასვა, ამის შემდგომაც მათ უჭირდათ ევროპელების მიერ შემოტანილ დაავადებებთან ბრძოლა, რომელთა წინააღმდეგაც იმუნიტეტი არ ჰქონდათ ჩამოყალიბებული. ახალი ეპიდემიები გახშირდა განსაკუთრებით პირველი მსოფლიო ომის შემდგომ. საბოლოოდ 1970 წელს დასავლეთ ტყეების კრის ლეგალური სტატუსის მქონე მოსახლეობა ითვლიდა დაახლოებით 40 000 ადამიანს, რაც შეეხება კრის და ევროპელი ადამიანების საერთო შთამომავლებს, რომელთაც კანონით ინდიელის სტატუსი არ ენიჭებოდათ, მათი რაოდენობა უცნობია.
ლინგვისტური კუთვნილება
კრის ენა ან დიალექტური ჯგუფი ცენტრალური ალგოკანურის ჩრდილოურ ვარიანტს წარმოადგენს. ის გავრცელებულია ლაბრადორის ნახევარკუნძულიდან კლდოვან მთებამდე. გეოგრაფიული ნიშნით არსებობს ჭაობის, კლდეების, ბუჩქებისა და სხვა დიალექტები. ასევე კიდევ ერთი დიალექტი რომელიც გავრცელებულია ტბა ატაბასკას სამხრეთით გვიან მეთვრამეტე საუკუნემდე.
ისტორია და კულტურული კავშირი
ისტორიული ტრადიციები, ლინგვისტური სამხილები, ზრდადი არქეოლოგიური მასალა და ზეპირსიტყვიერი გადმოცემები ადასტურებს, რომ კრის მოსახლეობა ვრცელდებოდა ტყეებში ჰუდსონის ყურიდან თითქმის მდინარე პისამდე. კრის ჩრდილოელი მეზობლები იყვნენ ატაპასურად მოსაუბრე ხალხები, რომლებშიც ჩიპეივანულ ენებზე მოსაუბრენი შედიოდნენ, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთით სლავეიურად და დასავლეთით ბივერულად მეტყველი ხალხები ემეზობლებოდნენ. კრისგან სამხრეთით კი ცხოვრობდნენ ალგონკაინურ ენებზე მოსაუბრენი. მოგვიანებით, ახლომდებარე პრეირიების ნაწილის ოკუპაცია მოახდინეს სიუანურ ენებზე მოლაპარაკე ასინიბოინელმა ეთნიკურმა ჯგუფებმა. ამ ტომებთან და ჰუდსონის ყურესთან მცხოვრებ ინუიტებთან კრის მოსახლეობას მტრული ურთიერთობა ჰქონდათ დაახლოებით მეცხრამეტე საუკუნემდე, საომარი აქტივობები ამ ხალხებს შორის მეცხრამეტე საუკუნის ბოლომდე.
მათი პირველი კონტაქტი ევროპელებთან იყო 1640 წელს სუპერიორის ტბასთან ფრანგებთან და ჰუდსონ ბეის კომპანიის სიმაგრეებში ინგლისელებთან 1670 წელს. ფრანგმა მკვლევარებმა კლდოვან მთებს მხოლოდ 1751 წელს მიაღწიეს, მაგრამ ეს ექსპედიციები შეწყდა 1763 წელს ბრიტანელებთან დადებული ხელშეკრულების შემდგომ. ამის შემდგომ დაიწყო ბეწვით ვაჭრობის კონკურენცია კოლონიზატორებს შორის, რომლებშიც ფრანგთა და ინგლისელთა შოტლანდიელი პატრიოტებიც მონაწილეობდნენ, შემდგომში ისინი გახდნენ მონრეალის ჩრდილო-დასავლური კომპანია. ამ დროისთვის ჰუდსონის ყურის დასავლეთ ნაწილში ევროპული კვლევები გახშირდა და ამ ადგილებში კონკურენტმა ბეწვის კომპანიებმა სავაჭრო პოსტებიც განათავსეს. კომპანიებს შორის შეჯიბრი დასრულდა 1821 წელს, როცა სამეფო ბრძანებით შეერთდა ორი ძირითადი კომპანია ჰუდსონის ყურის სამეფო ჩარტერული კომპანიის სახელის ქვეშ. ბეწვით ვაჭრობის სტაბილიზაციამ დაასრულა ტომთა შორის ომთა უმეტესობა და დაამყარა მშვიდობა ამ ტერიტორიაზე გვიან მეოცე საუკუნემდე. ამ მოვლენების გამო ზომით დიდი და ბეწვიანი ცხოველების პოპულაციის მკვეთრმა კლებამ გამოიწვია კრის და მათი მეზობელი ტომების მიგრაცია დასავლეთისაკენ. კრი და კოლონიზატორ მოსახლეობას შორის ქორწინებებმა კი გამოიწვია პოპულაციის ახალი ელემენტის - ალგონკან-ფრანგული კულტურულად გამორჩეული კომბინაციის გაჩენა.
1870 წელს ჰუდსონის ყურის კომპანიამ რუპერტის მიწები კანადის ახალ დომინიონს დაუთმო და ამით მშვიდობის დამყარების ერა დაიწყო. კანადა ცდილობდა, რომ ფინანსების გაწევით გამოესყიდათ ამერიკული მიწები აბორიგენებისაგან, თუმცა ამ გარიგების დადებისას რამდენიმე მიუვალ ადგილას მცხოვრებ კრი და ბუშ ტომებს ყურადღება არ მიექცა. მათ არც საკუთარი მიწა დაუტოვებიათ ან გაუყიდიათ და არც რაიმე სახის ანაზღაურება მიუღიათ. შესაბამისად ამ მიწაზე მრეწველობითი, კერძოდ კი, ნავთობის მოსაპოვებელი სამუშაოების დაწყება სერიოზული განსჯის საგანი გახდა მოგვიანებით 1988 წელს. დღეს უკვე მრავალ კრის აქვს მიღებული განათლება და ბევრ მათგანს უკავია წამყვანი თანამდებობები საკუთარ ხალხსა თუ კანადის სახელმწიფო ეკონომიკურ, პოლიტიკურ ან სხვა დაწესებულებებში.
დასახლებები
კრის დასახლებები ვიზუალურად და კონსტრუქციულად იცვლებოდა სეზონების მიხედვით. რადგან მათი საკვების მოპოვების ძირითადი გზა ნადირობა იყო დასახლებებთან ხშირად გვხვდებოდა შემოდგომასა, ზამთარზე და გაზაფხულზე გათვლილი სანადირო ბანაკები. ისინი უმეტესად წყალთან ახლოს  და ძირითადად ტბის ქარისაგან მოფარებულ მხარეს იყვნენ განთავსებულნი, ეს მონადირეებს ტბიდან დანაბერი ცივი ქარებისაგან იცავდა. ზაფხულობით კი კრის წევრები იკრიბებოდნენ დიდ რეგიონულ ჯგუფებად და ფართოდ სახლდებოდნენ არჩეული ტბის სანაპირო ზოლზე. თუმცა ამ დროსაც მათ ჭირდებოდათ წყალთან მომრავლებული კოღოებისა და სხვა მწერებისაგან დაცვა. ყველაზე პრიმიტიული თავშესაფარი ამ შემთხვევაში იყო კონუსური ფორმის კარავი, რომელიც დაფარული იყო ხარ-ირმის ან რაიმე სხვა დიდი ცხოველის ტყავით. მასში, როგორც წესი დიდი ოჯახები თავსდებოდნენ, რომლებშიც რამდენიმე მონადირე მაინც შედიოდა. ცხოველთა ტყავები მოგვიანებით უფრო ტექნოლოგიურად განვითარებულმა მასალებმა ჩაანაცვლეს. დაახლოებით მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოსკენ გაჩნდა კრის მოსახლეობის ქოხებისგან შემდგარი დასახლებებიც, რადგან ისინი შედარებით მკვიდრ ცხოვრებას დაეჩვივნენ. დღეს კი ფედერალურმა და პროვინციულმა მთავრობებმა კრის პოპულაციის უმეტესობას უკვე გამოუყვეს თანამედროვე სახლები, ოფისები, სკოლები, საავადმყოფოები და სხვა აუცილებელი დაწესებულებები.
ლექსიკონი
კრის ენის პოლი-სინთეთიკურობის გამო, მასში ბევრი სიტყვა უფრო გრძლად აღიქმება, სხვა მორფოლოგიურად გამომხხატველ ენებთან შედარებით. მაგალითად კრის ენაზე სიტყვა tîwâpôhkêwin ქართულად ითარგმნება, როგორც „ჩაის დამზადება“. კრის ლექსიკონი საკმაოდ მრავალფეროვანია. ცხრილში მოყვანილი ფრაზები და ტერმინები საკმაოდ კარგ შთაბეჭდილებას ქმნის ტყის კრის სიტყვების მიღების დიალექტულ ფორმაზე:
ცხრილში გამუქებული ასოები, გამოხატავს ტყის კრის დიალექტისთვის დამახასიათებელ th- (/ð/) მსგავს ხმას. კრის სხვა დიალექტებში ეს ფონემა იცვლება სხვა ფონემებით, მაგალითად /y/-თი (დამახასიათებელია Plains Cree-სთვის). თავზე ხაზგასმული ასოები (ō, ā, ī) წარმოდგენელ გრძელ ხმოვნებს, მაშინ როცა ჩვეულებრივი ასოები (o, a, i), მოკლე ხმოვნებია.
ეს საიტი მოწყობილია ციფრული ფლეშ-ბარათების გამოყენებით, იმისთვის რომ გამარტივდეს სასარგებლო ტერმინებისა და ფრაზების შესწავლა 'th' დიალექტში.
დამწერლობითი სისტემა
დასავლეთ ტყის კრის ენის დამწერლობითი სისტება და წერის ყველაზე ეფექტური გზა არის კრის სილაბური სისტემა, რომელიც შექმნა ჯეიმზ ევანსმა 1830 წელს. სილაბური დამწერლობის სისტემა დროდადრო შეცვალა რომანულმა ორთოგრაფიამ, გამომდინარე იქიდან, რომ ამ უკანასკნელს ასწავლიდნენ კანადურ სკოლებსა და უნივერსიტეტში.
ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში აღნიშნულია დასავლეთ ტყის კრის სილაბური დამწერლობა:
ქვემოთ მოყვანილია სილაბური დამწერლობის მაგალითი ჯენეტ ფეიტზის ნაწარმოებიდან „დათვებთან შეტაკება“, რომელიც თარგმნილია დასავლეთ ტყის კრის ენაზე.
ნადირობა და ჩასაფრების ტექნიკა
კრის ტომი უმეტესად დიდ ნადირზე, განსაკუთრებით კი ხარ–ირემზე ნადირობდა. მათ თავიანთი ნადირობის ტექნიკა მოარგეს გარემოსა და იმ ცხოველთა ქცევებს, რომლებიც მათი ინტერესის ობიექტებს წარმოადგენდნენ. გაზაფხულზე, ჯერ კიდევ თოვლის საფარით დაფარულ მიწაზე ათასობით ნადირი კვეთდა მდინარე ჩარჩილს და მიგრირებდა კრის ტერიტორიებზე, სადაც მათ მოსახლეობა შესასვლელშივე მახეებს უგებდა ან კიდევ ყინულისგან გათავისუფლებულ, დამდნარ, მდინარესთან ჩასაფრებულები იყვნენ ყველა ასაკის ინდიელები, რომლებიც იცდიდნენ შუბებით ხელში, რათა მოეკლათ ცხოველები მდინარის გადალახვისას, როდესაც მათ არაფრით არ შეეძლიათ თავის დაცვა. მეორე ტექნიკა გულისხმობდა ძაღლებით ნადირობას, ამ დროს ძაღლები ერეკებოდნენ ტყიდან ტბებისაკენ ან მდინარეებისაკენ ხარ–ირემს, სადაც ნავებში მყოფი ჩასაფრებული მონადირეები იყვნენ განლაგებულნი. ლა პოზერიე და დრეიგი მოგვითხრობენ, თუ როგორ მოარგეს პირველყოფილმა ინდიელებმა ნადირობის მეთოდები სხვადასხვა სიტუაციებს.
კრის ტომი ნადირობდა თახვზე, რომლებსაც უმეტესად ტბის სიახლოვეში იჭერდნენ. ისინი თახვების სოროებთან ამაგრებდნენ ირმის ტყავისგან ფართოდ ნაქსოვ ბადეებს, რომლებშიც იხლართებოდნენ თახვები. როდესაც მდინარეები დიდებოდა, ცხოველები იძულებულნი იყვნენ დაეტოვებინათ თავიანთი მდინარისპირა სოროები, რომლების დატბორვის საფრთხის წინაშე იყვნენ, ამით ძალზე სარგებლობდნენ ინდიელები და ბადეებს ამაგრებდნენ გამოსასვლელთან, რომლებშიც ეგებოდნენ დამფრთხალი თახვები გამოსვლისას.
გარეულ ფრინველზე ნადირობა იყო საკმაოდ შემოსავლიანი საქმე, განსაკუთრებით ჰუდსონის ყურის ნაპირზე, სადაც ბატები, გედები, იხვები და სხვა ტბის ფრინველთა სახეობები იყრიდნენ თავს ზაფხულობით, სანამ შედარებით  თბილ მხარეში, სამხრეთში, მიგრირებდნენ. ახალი მთვარის პერიოდს 25 მარტის სიახლოვეს უწოდებდნენ „ბატების–მთვარეს“, რადგან ის მოასწავებდა ბატების ჩამოსვლას სხვა ტერიტორიებიდან. მონადირეებო სანაპიროს გასწვრივ მალულად იყვნენ განლაგებულნი და სხვადასხვა ხმებით იტყუებდნენ ობიექტებს ნაპირთან ახლოს, რათა უფრო მარტივად ენადირათ მათზე. კაკაბზე, ბუზე, არწივზე, ყვავებზე და ხოხობზე ნადირობას იწყებდნენ მაშინ, როცა ზაფხულში სხვა ფრინველები ტოვებდნენ იქაურობას. როგორც ხარ–ირმის დასაჭერად ჰქონდათ მახეები, ასევე ჰქონდათ ხაფანგი დაგებული წინდაუხედავი კაკაბებისთვის.
თევზაობა
ნადირობის შემდგომ, საკვებით უზრუნველყოფის მიზნით მეორე ადგილზე თევზაობა იყო. ჰუდსონის ყურე, უთვალავი ტბა თუ მდინარე, თავზობდა ფართო არჩევანს იქაურ მოსახლეობას, იქ უხვად იყო გავრცელებული whitefish (ტერმინი თევზაობაში, რაც აღნიშნავს თევზთა ბევრ სახეობას) ქარიყლაპია, თართი, კობრი, კალმახი და ქორჭილა.
ზამთრობით, მეთევზეები პატარა ხვრელებს აკეთებდნენ ყინულში. ეს საქმიანობა მოითხოვდა დიდ მოთმინებასა და რესურსებს, რადგანაც სქელი ყინულის ზედაპირის გაჭრა იმდროინდელი იარაღებით რთულ სამუშაოს წარმოადგენდა. ისინი დაახლოებით ხუთი ფუტის ინტერვალში ჭრიდნენ ზედაპირს და ანკესებითა და ბასრი შუბების მეშვეობით იჭერდნენ თევზებს.
საგუბრების მეშვეობით თევზაობის შესახებ ინფორმაციას არ ვხვდებით ძველ წყაროებში, თუმცა ამ ხერხს თანამედროვე კრის ტომის მეთევზეები წარმატებით იყენებენ.
სოფლის მეურნეობა
გამომდინარე იქიდან, რომ კრის ტომი სეზონურად მიგრირებდა ხოლმე, მათ არ ჰქონდათ მარცვლეულის მოყვანის ან წვრილფეხა და მსხვილფეხა ცხოველის მოშენების კულტურა. მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოსთვის, კრის მოსახლეობის პატარა ნაწილმა ხელი მიჰყო რძის პროდუქტების წარმოებას. მთავრობამ სუბსიდირება გაუკეთა გარკვეული რაოდენობა საქონელით, მაგრამ საუკუნის მიწურულს გამოკითხვამ აჩვენა, რომ ცხოველები იღუპებოდნენ შიმშილითა და პატრონების არასპეციალიზებული მოვლის გამო. მათ სჭირდებოდათ დამატებითი ტრენინგი მეცხოველეობის სწავლებისათვის. კრის ტომი იგივე მოუფრთხილებლობით ეკიდებოდა მარხილის ძაღლებს, რომლებსაც ზამთარში ტრანსპორტირებისთვის იყენებდნენ. მათი ძაღლები მუდმივად ნახევრად შიმშილში და გაძვალტყავებულ მდგომარეობაში იყვნენ.
1850 წლისთვის კრის ტომის მეურნეობრივი საქმიანობა გაამხნევა ადგილობრივმა მოსახლეობამ, რომლებმაც გადაწყვიტეს მკვიდრ ცხოვრებაზე გადასულიყვნენ. 1876 წელს კი მთავრობას მიმართეს თხოვნით, რომ გამოეყოთ და დაეთმოთ უინიპეგის ტბის ტერიტორია, რადგან მათი ტერიტორია, რომელზეც უკვე ცხოვრობდნენ სრულიად გამოუსადეგარი იყო მარცვლეულის კულტურის აყვავებისთვის. 1909 წელს დადებულ ხელშეკრულებაში მიწის ნაკვეთი ტომის ნახევარს გამოეყო უინიპეგის ტბასთან, ნახევარს კი – ოქსფორდის ტბის სიახლოვეს. ასევე მათ უბოძეს სხვადასხვა მარცვლეულის თესლები გასახარებლად. იმ დროისთვის იქაურ ოჯახებს დამოუკიდებლად მოჰყავდათ მარცვლეული ათი–თხუთმეტ იარდ კვადრატ მიწაზე, რომელიც შემოღობილი ჰქონდათ უხეში ნედლი ბუჩქებითა და სარებით გაკეთებული ღობეებით. კარტოფილს, ცოტა სტაფილოს, თალგამს, ლობიოსა და ბარდას ჭამდნენ ზაფხულის შუაში, როდესაც ნახევრად გაზრდილიყო მოსავალი. როდესაც ექსპერტებმა გამოიკვლიეს მათი მიწა, სასუქის ნიშნები იპოვეს, სასუქად კი მდინარის შლამასა და წებოვან თიხას იყენებდნენ. სასუქი მაშინ არის კარგი, როდესაც ის ფერტილიზებულია, განოყიერებულია ნაკელითა და აქვს სინოტივის შენახვის უნარი. სამწუხაროდ, გაპოხიერება შეუძლებელი იყო და სასუქი კლდოვან ფენაზე თხლად იყო განფენილი.
მისიონერული გავლენის ქვეშ მყოფი ნაწილი, უინიპეგის ტბასთან დასახლებული ჯგუფი მეტად მოერგო გარემოსა და უფრო წარმატებული გახდა მარცვლეულის მოყვანის კულტურის აყვავებით, მიუხედავად მოკლე ზაფხულისა. ამ ტერიტორიაზე სასუქისთვის კარგი მასალა იყო, მუქი კარგად ფერტილიზებული შავი შლამი, რომელსაც დრო და დრო აპოხიერებდნენ, რათა მოესპოთ მასში არსებული პარაზიტები და მუხლუხოები. თესვას ივნისში, ხოლო მოსავლის აღებას გვიან აგვისტოში იწყებდნენ, სანამ ყინვა დაიწყებოდა. უმეტესად მოჰყავდათ კარტოფილი, ლობიო, ბარდა, სტაფილო, ყაბაყი და ყვავილოვანი კომბოსტო.
ტანსაცმლის ინდუსტრია
პირველი ორი საუკუნის განმავლობაში კრის ტომის კონტაქტი ყურეში მყოფ ვაჭრებთან შემოიფარგლებოდა ხარ–ირემის ტყავითა და თახვის ბეწვის გაყიდვით. ტყავის ან ბეწვის ჩამნაცვლებელი იყო ინგლისური მატყლი, რომლითაც იმოსებოდნენ კაცები და ქალები განურჩევლად. ირმის ტყავით  ქალები კერავდნენ უსახელო ჟაკეტებს, მოკასინებს და ათასგვარ სხვა ჩასაცმელს და რთავდნენ ფრინველების შეღებილი ფრთებით. ალისფერი ან მწვანე შალის მატერიის ქურთუკები, რკინის ან ვერცხლის ღილებით, ინგლისურ სამხედრო სტილში გადაწყვეტილი, ხშირად გამოიყენებოდა ტყავის ჟაკეტზე შემოსაცმელად. ქალები კი ბამბის გრძელ კაბებში იყვნენ გამოწყობილნი.
საბოლოოდ 1900 წლისთვის ინდიელებმა მიაღწიეს რომ მოეპოვებინათ ევროპული ახალი საქონელი, რომლითაც შეძლეს თავიანთი სახასიათო ტანსაცმელი შეექმნათ. თანდათანობი ტყავი ჩაანაცვლა ბამბისა და მატყლის საქონელმა, იქაური მოსახლეობა ცდილობდა მიმსგავსებოდა თავის თეთრ მეზობლებს და ბაძავდა ჩაცმულობის სტილით. მხოლოდ ღარიბი მოსახლეობა იცვამდა ისევ ტყავის ტანსაცმელს.
ზამთრობით, მათ ეცვათ წინდები ტყავის მოკასინების ქვეშ, რათა უკეთესად შეენარჩუნებინათ სითბო. ქალები კი მატყლის დაპრესილ ნაჭერს იხვევდნენ თავსა და მხრებზე.
ქალებს უმეტესად ეცვათ breechcloth (ისეთი შესამოსი, რომელიც გენიტალიებს უფარავთ ადმიანებს), გამაშები და მოკასინები. წელზე ქამარი ჰქონდათ შემოჭდობილი და წელს ზევითა ნაწილზე უფრო გრძელი ნაჭერი ჰქონდათ ვიდრე მამაკაცებს, რადგან ქალებს უკეთესად ეტარებინათ პატარა ბავშვები ზურგით. ეს სამოსი უმეტესად უსახელო იყო, მაგრამ ჰქონდა მისაბმელი მკლავები, ისევე როგორც კაცებისას. ახალგაზრდა გოგონები კი შედარებით მოკლე კაბებს ატარებდნენ. აღმოსავლეთ და სამხრეთ კრის ტომი აღიარებულია, როგორც თბილი ტანსაცმლის მწარმოებელი, რომელსაც კურდღლის ბეწვისგან წვრილად ქსოვდნენ.
უინიპეგის ტბასთან მოსახლე კრის მოსახლეობაში ალექსანდრე ჰენრიმ აღმოაჩინა სამაჯურები და საყურეები, რომლებიც დამზადებული იყო სპილენძისა და თითბერის ძველი ჩაიდნებისგან. ასეთი მზა სამაჯურებითა  და ბრასლეტებით ვაჭრობდნენ კიდეც. ოქსფორდის დასახლებაში კი ქალები ატარებდნენ ყურზე რგოლებს, რომლები საჭიროებისამებრ ანუ სოციალური სტატუსის გამოსახატად ჰქონდათ გაკეთებული.
სოციალიზაცია
ბავშვები იზრდებოდნენ ვაშინგტონისეულად, ხოლო კონტროლსა და დისციპლინას დროთა განმავლობაში ხვეწდნენ. დედები ასწავლიდნენ თავიანთ ქალიშვილებს, ხოლო ბიჭები სწავლობდნენ ჩასაფრებისა და ნადირობის ტექნიკას მამებისგან. ძირითადად, ბიჭები მოზრდილ ცხოველზე ნადირობას თოთხმეტი წლის ასაკში იწყებდნენ და ხდებოდნენ ჭეშმარიტი მონადირეები. პირველი მენსტრუაციის შემდგომ გოგონებს არ აძლევდნენ საზოგადოებაში თავისუფლად გამოჩენის საშუალებას. ეს ტრადიციები დიდი სისწრაფით ქრებოდა. ბოლო თაობებში ბავშვებს აბარებდნენ კერძო სკოლებში, მაგრამ ახლა დაწყებით და საშუალო სკოლებს ხშირად შევხვდებით რეზერვებში. ზოგი ბავშვი საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ აგრძელებს სწავლას უნივერსიტეტში ან სხვა უმაღლეს სასწავლო დაწესებულებაში.
სოციალური ორგანიზაცია
სოციოტერიტორიული ორგანიზაციის შესახებ ჩვენ ხელი მიგვიწვდება მხოლოდ ინფორმაციის ფრაგმენტებზე, დასავლეთის ტყის კრის მთელი ისტორიის მანძილზე. ეს, ალბათ, განპირობებულია ორგანიზაციის დრეკადი ბუნებით და ადრეული მოგზაურებისა და მწერლების ინტერესის ნაკლებობით. თუმცა, უძველესი ფრაგმენტები საკმაოდ დიდი სიზუსტით ემთხვევა იმ ინფორმაციას, რომელსაც გვაწვდის შედარებით გვიანი კონტაქტურ-ტრადიციული პერიოდი.
უმცირესი ელემენტი იყო ბირთვული ოჯახი, რომელიც შედგებოდა ქმრის, ცოლისა და ბავშვებისაგან. ასევე ჰქონდათ გაფართოებული ოჯახის ტრადიციაც, რაც მრავალცოლიანობას გულისხმობდა. მეორე ცოლი, ძირითადად, პირველის და იყო. ბელადს ჰქონდა უფლება ყოლოდა მაქსიმუმ შვიდი ცოლი. საცხოვრებელ ადგილებზე ერთდროულად ცხოვრობდა ათი–თოთხმეტი ნათესავი, მაგრამ ხანდახან ემატებოდა ხალხი(ძირითადად დროებით) და შეიძლებოდა მათი რაოდენობა ორჯერ გაზრდილიყო.
ადგილობრივი ჯგუფები, რომლებიც წესისამებრ შედგებოდა რამდენიმე მონათესავე ოჯახისაგან, წარმოადგენდნენ შემოდგომის, ზამთრის და გაზაფხულის სანადირო ჯგუფებს. მას მართავდა ლიდერი (ოკიმა), რომლის ავტორიტეტიც დამოკიდებული იყო მის გამოცდილებაზე, ნადირობის შესაძლებლობებსა და მისი სულიერი ძალების არსებობა არ არსებობაზე. ლიდერის ძალების დაკარგვა იწვევდა მის ჩანაცვლებას სხვა ლიდერით ან მთლიანად ჯგუფის დაშლას. დაშლილი ჯგუფის შემადგენელი ოჯახები შემდგომში უერთდებოდნენ ახალ ჯგუფებს.
ლოკალური ან სანადირო ჯგუფები ზაფხულში რამდენიმე თვის განმავლობაში  ერთად იკრიბებოდნენ ტბის სანაპიროებზე. ამით ისინი გაურბოდნენ კოღოებს. ისინი თავს ირჩენდნენ თევზაობითა და ნადირობით. ეს საზაფხულო დაჯგუფებები ერთდროულად ქმნიდა რეგიონალურ ტომს, უდიდეს კორპორაციულ ერთეულს, რომლის ლიდერიც იყო ბელადი (ოკიმა). მეცხრამეტე საუკუნეში, ტომები ცნობილნი იყვნენ მათი ლიდერების სახელებით და სავარაუდოდ ეს ჩვევა არის ადრეული პერიოდის გადმონაშთი.
რეგიონული და ლოკალური ტომის  წევრობა იყო საკმაოდ დრეკადი. იგი იცვლებოდა ლიდერების შესაძლებლობების, სანადირო გარემოს და სხვა გარემო პირობების მიხედვით. ასევე დამოკიდებული იყო ოჯახების გადაჯგუფებაზე. დასავლეთის ტყის კრის განლაგებული იყო სამ ძირითად ადგილას: მასკეგონის კრი ჰუდსონის ყურესთან, უინიპეგის ტბის რეგიონი და დასავლეთით თანამედროვე სასკაჩევანის ტერიტორიაზე. არანაირი საბაბი არ გვაქვს იმის საფიქრელად, რომ რეგიონალური ან ლოკალურ ტომებს ჰქონდათ განსაზღვრული ტერიტორიული საზღვრები. ოჯახს თავისუფლად შეეძლო დაეტოვებინა ერთი ტომი და გამხდარიყო მეორეს წევრი დროებით ან სამუდამოდ, სადაც მათ ჰყავდათ ახლობლები. ტომის ზომისა და შემადგენლობის დრეკადობა პირდაპირ დამოკიდებული იყო გარემოს ექსპლუატაციასა და სეზონურ ადაპტაციაზე. ძველი წყაროები გვაძლევენ მწირ ინფორმაციას ლოკალური ტომის ზომების შესახებ, მაგრამ, სავარაუდოდ, ისინი შედგებოდა მინიმუმ ორი და მაქსიმუმ ოთხი ან ხუთი კაცისაგან და მათი ოჯახებისაგან. ან უბრალოდ ათიდან ოცდაათამდე ინდივიდისაგან (როგ შემთხვევებში შესაძლოა მეტიც), და რეგიონული ტომების წევრების რაოდენობა შეიძლება ყოფილიყო ასიდან რამდენიმე ასეულამდე.
პოლიტიკური ორგანიზაცია
პოლიტიკურ ინსტიტუტს არ ჰქონდა ოფიციალური სახე. ბელადს არ ჰქონდა სრული კონტროლი ტომის წევრებზე, მაგრამ გარკვეულ გავლენას ახდენდა მათ ინდივიდუალურ ქცევაზე. მკვლელობის შემთხვევაში დაზარალებულის ნათესავები შურს იძიებდნენ.
სოციალური კონტროლი
ბავშვების სოციალიზაცია და არაფორმალური დაძაბული ურთიერთობები, როგორც წესი, საკმარისი იყო სერიოზული პრობლემებისაგან თავის ასარიდებლად. ხელჩართულ კონფლიქტებს ყოველთვის თავს არიდებდნენ და ორ ადამიანს შორის დაპირისპირების განმუხტავდნენ ოჯახები. ისინი უბრალოდ ტოვებდნენ იმ ტომს და უერთდებოდნენ სხვას. მათ სწამდათ ჯადოქრობის და ეს რწმენა მათთვის ძალზედ მნიშვნელოვანი იყო, თუმცა ძალიან ცოტა ინფორმაცია მოგვეპოვება კონკრეტული პრაქტიკების შესახებ. დღეს-დღეისობით წესრიგს აკონტროლებს კანადის სამეფო ცხენოსანთა პოლიცია.
სოციოკულტურული სიტუაცია 1960-იან წლებში
მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში კანადის მთავრობამ დაწყო სოციალური სერვისის გაფართოება ბრეალის ტყის ხალხთან, რასაც მოჰყვა ტექნოლოგიური გაუმჯობესება, რამაც თავის მხრივ კომუნიკაცია და კავშირი შედარებით მარტივი და სწრაფი გახადა. ხალხი ცდილობდა წაეხალისებინა ახალგაზრდები, ესწავლათ რეზიდენციულ სკოლებში სამხრეთით. მოგვიანებით დაწყებითი სკოლები დაარსდა ბევრ ადგილას. ზოგ სკოლას როგორც დაწყებითს, ასევე საშუალოს აკონტროლებდა პროვინციული მთავრობა და ეს სკოლები აძლევდნენ საშუალებას ბავშვებს, მიეღოთ განათლება მათი სოციალური სტატუსისგან განურჩევლად. სამედიცინო დაწესებულებები, ზოგჯერ საკმაოდ თანამედროვე, უზრუნველყოფდა პირველად სამედიცინო დახმარებას. რთული პაციენტების ცენტრალურ კლინიკაში გადასაყვანად გამოიყენებოდა რადიო კომუნიკაცია და ვერტმფრენი. საოჯახო ფასდაკლების სისტემა ამ პერიოდის დასაწყისში გახდა ცნობილი ხალხისთვის, რაოდენობა კი ნაკლებად საინტერესო იყო ადგილობრივებისთვის, გამომდინარე მისი განსაზღვრულობიდან. ხშირად ურიგებდნენ პირველადი მნიშვნელობის ნივთებს, როგორებიცაა ტყვია-წამალი და რძე, თუმცა ძირითად საარსებო საშუალებებს მაინც მიწიდან იწევდნენ. პირველადი სამედიცინო დახმარება ყველასათვის ხელმისაწვდომი გახდა. ასევე გაიზარდა შემოსავალი თევზის ჭერით და გაყიდვით. მთავრობამ დაიწყო უკეთესი საცხოვრებელი სახლების მშენებლობა. იგი აწვდიდა მოსახლეობას ხის ნაჭრებისა და ფირფიტებისაგან აშენებულ სახლებს, რომლებსაც უნდა ჩაენაცვლებინათ ხის კაბინები, რომლებიც შემორჩა მეოცე საუკუნის დასაწყისიდან. ბევრ ადგილას აშენდა გზები, რომელთა გამოყენებაც წელიწადის ნებისმიერ დროს და ნებისმიერ ამინდში შეიძლებოდა. უმეტესობა ტერიტორიებს, რომლებში მისვლაც ხმელეთით ძალიან რთული ან ზოგჯერ შეუძლებელიც იყო, საჰაერო სერვისი რეგულარულად ემსახურებოდა.
მომთაბარე ხალხის დასახლება წარმატებით დასრულდა. მისია-სავაჭრო ფოსტის კომპლექსი გახდა მიკრო-ურბანული საზოგადოების ჩამოყალიბების მამოძრავებელი ძალა. როდესაც ახალგაზრდები ბრუნდებოდნენ რეზიდენციული სკოლებიდან, მათ აღარ აინტერესებდათ და ვეღარც ერგებოდნენ ასეთი დაბალი დონის და ჩაკეტილი ცხოვრების წესს. ასეთი მდგომარეობის ერთ-ერთი უმთავრესი მიზეზი იყო ის, რომ ეკონომიკური შესაძლებლობები იყო ძალზედ შეზღუდული. იმატა უმაღლესი განათლების მქონე ადამიანების რაოდენობამ და ზოგმა დაიწყო საკმაოდ აგრესიულად ადგილობრივი მოსახლეობის უფლებების დაცვაზე საუბარი. პროვინციულმა ინდიელმა საძმოებმა დაიწყეს განსხვავებული ჯგუფების ჩამოყალიბება, რათა ეწარმოებინათ მოლაპარაკებები ინდიელთა საქმეების კანადის დეპარტამენტთან ინდიელთა ახალი პოლიტიკის ჩამოყალიბების შესახებ.
მიუხედავად იმისა, რომ მრავალი რამ შეიცვალა სოციალური და კულტურული განხრით, დასავლეთის ტყის კრის ეკონომიკური მდგომარეობა მაინც სავალალო რჩებოდა. გაზრდილ განათლებას ხელს არ უწყობდა გაზრდილი ეკონომიკური შესაძლებლობები, თუმცა ზოგი მათგანი დასაქმებული იყო ადგილობრივ ბიზნესში, ზოგი კი გიდად სათევზაო კურორტებში. საბოლოო ჯამში შეიძლება ითქვას, რომ მათი ეკონომიკური შესაძლებლობები შეზღუდულია და ვერ დააკმაყოფილებს მზარდი მოსახლეობის მოთხოვნილებებს.
პოპულაცია
დასავლეთის ტყის კრის აბორიგენი მოსახლეობის შესახებ ზუსტი ცნობები არ მოიპოვება და ჩვენ შეგვიძლია მხოლოდ ვივარაუდოთ მათი რაოდენობის შესახებ. მუნმა ივარაუდა, რომ ადგილობრივ კრის და მასკეგონთა რაოდენობა შეადგენდა 20 000-ს კონტაქტისას ხოლო 19 000-ს 1906 წელს. ჯანესის შეფასებით 20 000 კრი ცხოვრობდა 1924 წელს და აღნიშნა, რომ ისინი იტანჯებოდნენ ტუბერკულოზით და სხვა ეპიდემიური დაავადებებით. ეს შეფასებები გაკეთებულია იმის გათვალისწინებით, რომ  ჩრდილო-დასავლეთის მანიტობას და ჩრდილოეთის სასკაჩევანისა და ალბერტას კრი იყვნენ იმიგრანტები აღმოსავლეთიდან. დასავლეთის კრის პოპულაციის შესახებ არანაირი მინიშნებაც კი არ გვხვდება რომელიმე ძველი დამკვირვებლების ჩანაწერებში. ასევე შეუძლებელია იმ კრის რაოდენობის განსაზღვრა, რომლებიც ჩამოვიდნენ სანაპირო ფორტებში კანოეს საშუალებით, რადგანაც ისინი მოდიოდნენ ცოტ-ცოტა ყოველწლიურად. სვამპის, როკის და სტრონგვუდის კრის გაერთიანებული რაოდენობის 20 000-ად შეფასება არ ჩანს გადაჭარბებული. ახლანდელი კანადის მთავრობის აღრიცხვა არის ეთნოგრაფიულად უზუსტო. მოსახლეობა რომელიც დარეგისტრირებული არის 61 ოფიციალურ ტომში არ შეიცავს კრის, რომლებიც კლასიფიცირებული არიან, როგორც მეტის (Métis), თუმცა ბევრნი არიან ლინგვისტურად, კულტურულად და გენეოლოგიურად იდენტურნი თრითის კრისთან და სტატუსიან ინდიელებთან.
საზოგადოებრივი ჯგუფები
კრის ტომი იყო ტიპური სუბარქტიკული ჯგუფური საზოგადოება. საზოგადოების ძირითად ერთეულს წარმოადგენდა პატარა მონადირე ჯგუფი ან რამდენიმე მეზობელი ოჯახის გაერთიანება. ამ ჯგუფის წევრების რაოდენობა დაახლოებით 25 იყო. ჯგუფის ერთიანობა ეფუძნებოდა მამისა და ვაჟიშვილის ან ძმების ურთიერთობასა და კავშირს. ასეთი ჯგუფის არსებობის ხანგრძლივობა შეზღუდული იყო, რადგან მას მერე რაც ვაჟიშვილები ზრდასრულობის ასაკს მიაღწევდნენ, ისინი ძლიერ პერსონალურ ავტონომიას აყალიბებდნენ. როგორც წესი, ჯგუფის ლიდერი იყო უხუცესი მამაკაცი აქტიური მონადირე. ეს ჯგუფები ნადირობისას იფანტებოდნენ, რათა შეეპყროთ ნაკლებად მოძრავი ბეწვიანი ცხოველები. ძირითადად ჯგუფის სახელწოდება იყო ცნობილი ტბის დასახელება. რეგიონული ჯგუფები ყველაზე დიდ და მტკიცე კავშირებს წარმოადგენდნენ. მათ სახელწოდებას წარმოადგენდა რეგიონის რაიმე ნაწილის ან ცხოველის სახელი, ძირითადად კი მას არჩევდნენ იმ ტბის მიხედვით, რომელთანაც ზაფხულობით იკრიბებოდნენ. რეგიონალური ჯგუფი იყო კავშირი, რომელიც შედგებოდა ინდივიდუალური ადამიანების, ოჯახებისა და სისხლით მონათესავე მონადირე ჯგუფებისაგან. ასეთი ჯგუფების წევრების რაოდენობა დაახლოებით 100-დან 200-მდე იყო. ჯგუფში დედისა და მამის ნათესავები თანასწორად აღიქმებოდნენ.
ნათესაობრივი ტერმინოლოგია
კრის ხალხში სანათესაოს წარმომადგენლების გამომხატველი ტერმინოლოგია საკმაოდ ფართოა. ძირითადი ოჯახის წევრებთან ერთად მათ სქესის მიხედვით განსხვავებული ტერმინები აქვთ. გამომდინარე იქედან, რომ კრის ხალხს კლანები არ აქვთ, ერთადერთი შეზღუდვა შეწყვილებაზე სისხლით ნათესაობაა. მაგრამ ეს ყოველთვის ასე არაა. მამაკაცს უფლება აქვს იქორწინოს მამამისის დის ან დედამისის ძმის ქალიშვილზე. აქედან გამომდინარე, რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა იყოს, დედის ძმა და მეუღლის მამა ერთი და იგივე ტერმინით მოიხსენიება. ასევე ერთი ტერმინით მოიხსენიაება მამის და და მეუღლის დედა. ანალოგიურად მამის ძმა და მამინაცვალი ერთი და იგივე ტერმინით აღინიშნება, ისევე როგორც დედის და და დედინაცვალი. ეს უკანასკნელი გამოწვეულია ადრე გავრცელებული ტრადიიციის მიერ, რომელიც გულისხმობდა დაღუპული ცოლის დაზე და ძმის ქვრივზე დაქორწინებას.
ქორწინება
მშობლები ხშირად ათანხმებდნენ მათი შვილების ქორწინებას, ხანდახან მათ დაბადებამდეც კი. ქალებს ამ საკითხში არჩევანის საშუალება თითქმის არ ჰქონდათ ხოლმე. ძირითადად ქორწინებები ლოკალური პოპულაციის წარმომადგენელთან ხდებოდა. გოგოებს რვა წლის ასაკიდან აქორწინებდნენ და ქმართან აწყებინებდნენ ცხოვრებას, მაგრამ ქორწინება სრულად არ ითვლებოდა სანამ იგი მომწიფების ასაკს არ მიაღწევდა. ქორწინება რაიმე განსაკუთრებულ ცერემონიას არ მოიცავდა და წარმოადგენდა დანიშვნისას საჩუქრების ფორმალურ გაცვლას. ქორწინებაზე შეთანხმება შეიძლება ნებისმიერ ოჯახს ეწარმოებინა. წინასწარ შეთანხმებული ქორწინება ქალიშვილის ოჯახს საშუალება აძლევდა სიძედ კარგი მონადირე და შემომტანი აერჩიათ.
შესაძლებელია, რომ გოგოს მამა კონკრეტული ახალგაზრდის ოჯახს სტუმრებოდა და ქორწინება შეეთანხმებინა. თუ გოგოს ოჯახის წევრები უსიტყვოდ დასთანხმდებოდნენ, ქალიშვილი მათ ქოხში მზითევის გარეშე იგზავნებოდა და ხოლო მის მშობლებს აძლევდნენ ყველანაირ ღირებულ ნივთებს, რისი მოხერხებაც შეეძლოთ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს გადახდა გაყიდვად ითვლებოდა, გადასახდელ ფასზე არ დაობდნენ, რადგან რაც შეიძლება დიდი თანხის გადახდა გადამხდელის სიამაყის საქმე იყო. ხდებოდა ისეც, რომ ქალიშვილის მამა ცხენებს ღებულობდა და ვალდებული იყო წყვილისათვის ახალი ქოხი აეშენებინა. ქორწინების გარიგება შესაძლოა ვაჟიშვილის ოჯახსაც ეწარმოებინა. ომიდან დაბრუნებულ კაცს, რომელსაც ცხენები ჰყავდა, შეეძლო მამამისი კონკრეტული გოგოს მამასთან მოსალაპარაკებლად გაეშვა, ან დედამისი გოგოს დედასთან.
ქორწინება ასევე თანხმდებოდა დისა და ძმის შვილებს, გადამკვეთ ბიძაშვილ-მამიდაშვილებს, შორისაც. აკრძალული იყო ორი დის ან ორი ძმის შვილების, პარალელური ბიძაშვილ-დეიდაშვილების, ქორწინება, რადგან ისინი ერთმანეთის და-ძმებად მიიჩნეოდნენ. ასევე მიღებული იყო ორი მამაკაცის მიერ ერთმანეთის დებზე ქორწინება. ეს ოჯახების კავშირის სიმტკიცისა და ხანგრძლივობისათვის ხელსაყრელი იყო და ძირითადად ახლოს მყოფი მონადირე ოჯახების ერთმანეთთან დასაკავშირებლად ხდებოდა ხოლმე.
გარიგებები უფრო შორეულ ჯგუფებს შორისაც ხდებოდა. ბეწვით ვაჭრობის დაწყებასთან ერთად, შვილის ბეწვის მოვაჭრეზე გათხოვება ძალიან ხელსაყრელი იყო ოჯახისთვის. ქორწინების შემდეგ, ბავშვის დაბადებამდე, წყვილი ცოლის მშობლების სახლთან ახლოს ცხოვრობდა და სასიძო სიმამრისა და სიდედრისათვის ნადირობდა და მათ სხვა საქმეებსაც უკეთებდა. ბავშვის დაბადების შემდეგ წყვილი ქმრის მშობლების სახლთან ახლოს გადადიოდა. განქორწინება იყო ძალიან არაფორმალური.
სახლები
ზამთარში ისინი ცხოვრობდნენ სამ-ოთხ ოჯახიან ჯგუფებად, დაახლოებით 15 ადამიანი. ცხოვრობდნენ გუმბათის ან კონუსის ფორმის ქოხებში, რომელთა აწყობასაც ორი საათი სჭირდებოდა. ქარისაგან თავის დასაცავად ზამთრის ქოხებს ტყეებში აშენებდნენ. ამ საცხოვრისების დიამეტრი დაახლოებით 3,5 მეტრი იყო, ხოლო ფართობი დაახლოებით 10 კვადრატული მეტრი, რაც თითო ადამიანისთვის 0,6 კვადრატულ მეტრს ნიშნავდა. მათ ასაშენებლად საჭირო იყო რვიდან თორმეტამდე დიდი ზომის დაბალი ხარისხის ტყავი, რომელთაც ზამთრის მკაცრი პირობების გამო რეგულარულად გამოცვლა სჭირდებოდა.
ზაფხულში კრის ხალხი ცხოვრობდა გრძელ სახლებში, რომლებშიც გაცილებით დიდი ჯგუფი ეტეოდა. ეს მორებისაგან აწყობილი სტრუქტურა გვხვდებოდა სხვადასხვა ზომის, რაც დამოკიდებული იყო მასში მცხოვრები ოჯახების რაოდენობაზე. ზაფხულის სახლებს გაშლილ ტერიტორიებზე აშენებდნენ, რათა ქარს მწერები გაეფანტა. ეს სახლები ზომით იყო 30x6 კვადრატული მეტრი და მასში ცხოვრობდა 12 ოჯახი ანუ დაახლოებით 60 კაცი. თითო კაცზე ზამთრის სახლთან შედარებით მეტი ფართობი, 3 კვადრატული მეტრი, მოდიოდა.
ეგრეთ წოდებული ოფლის სახლები, რომლებშიც მამაკაცები ცეცხლს ანთებდნენ, ოფლიანდებოდნენ და განიწმინდებოდნენ, წარმოადგენდნენ პატარა ზომისა და გუმბათოვანი ფორმის კონსტრუქციებს, რომლებთაც ჰქონდათ ტირიფის ჩარჩო და ტყავით იყვნენ დაფარულნი. მენსტრუაციის ქოხები წარმოადგენდნენ პატარა კარვებს, რომლებიც ბანაკის კიდეში იყვნენ განლაგებულნი. მოგზაურობისას გამოიყენებოდა პატარა ტყავის კარავი.
ტრანსპორტირება
კრის ტომის წევრები ზაფხულში ფეხით ან კანოეთი გადაადგილდებოდა. კანოეს აკეთებდნენ არყის ხის ჩარჩოთი, ფარავდნენ არყის ხის ქერქით და უსმევდნენ სკიპიდარს. ეს კანოე იწონიდა დაახლოებით 35 კილოგრამს და შეეძლო მთელი ოჯახის ტარება მთელი მათი აღჭურვილობით. ვინაიდან ზამთარში წყლით მგზავრობა შეუძლებელი იყო, ხალხი იძულებული იყო თოვლში გადაადგილებულიყო. მათ შექმნეს თოვლის ფეხსაცმელი, რაც მათ საშუალებას აძლევდა დაუტკეპნავ თოვლში გაეკვალათ გზა. აღჭურვილობა და მასალა გადაჰქონდათ 3,5 მეტრი სიგრძის მქონე მარხილით. ძირითადად ეს მარხილები ქალებს დაჰქონდათ, თუმცა ხანდახან ძაღლებსაც იყენებდნენ.
ტანსაცმელი
ორივე სქესისთვის ძირითად ტანსაცმელს წარმოადგენდა კარიბუს ან ცხენ-ირმის ტყავისაგან დამზადებული ტუნიკა, რომელსაც ჰქონდა დასამაგრებელი, სახელოები, შარვალი და სპეციალური ფეხსაცმელი. გარდა ამისა, ქალები ატარებდნენ კარიბუს ტყავის კაბას. როდესაც ციოდა შიგნიდან იცმევდნენ კარიბუსაგან ან თახვისგან დამზადებულ ჩასაცმელს, რომელსაც შიგნიდან ბეწვი ჰქონდა დატოვებული. ხალხი ზამთარში ასევე ატარებდა ცხენ-ირმის, თახვის ან წავის მოსასხამს ან საბანს დამაგრებული ქუდით და თახვის ბეწვის ხელთათმანებს. დათვისა და კურდღლის ტყავის სამოსელი ასევე საჭირო რამ იყო. ბავშვების ტანსაცმელიც მოზრდილების ტანსაცმლის მსგავსი იყო. ტანსაცმელს ამზადებდნენ ქალები, რომლებიც მას ამკობდნენ მაჩვზღარბას ეკლებით, ცხენ-ირმის ბეწვითა და საღებავებით.