cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კონვექცია (ატმოსფერო)
კონვექცია საფუძვლად უდევს ბუნების ისეთ მოვლენას, როგორიცაა ქარი — უზარმაზარი მასშტაბის კონვექციური ნაკადი ატმოსფეროში. კონვექციით აიხსნება ზღვის ნაპირთან წარმოქმნილი სუსტი ქარი - ბრიზი. ასევე კონვექციით აიხსნება ბუნებრივი ჰაერნაკადი — წნევა, რომელსაც იყენებენ საცეცხლეში. საწვავის წვის დროს ჰაერი მილში ზევით ადის, რის გამოც მილის ქვედა ნაწილში წნევა მცირდება გარე ცივი ჰაერის წნევასთან შედარებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ატმოსფერო კატეგორია:კლიმატოლოგია
მესეფენი
მესეფენი — ქართული მითოლოგიური პანთეონის გმირები, რომლებიც შავი ზღვის სანაპიროზე მცხოვრებ ქართველ ტომთა წარმოდგენით, მესეფობის პერიოდში (28 ოქტომბრიდან 3 ნოემბრამდე ძველი სტილით) ამოდიან ზღვიდან. მათზეა დამოკიდებული თევზისა და ნადირთ სიმრავლე, ამინდის ცვალებადობა და სხვა. ნადირი მფარველი მესეფენი მართავენ ღრეობებს, ჭამენ და კვლავ აცოცხლებენ ნადირს. მონადირეებს მხოლოდ მათ მიერ შეჭმული და გაცოცხლებული ნადირი ერგება. ტერმინი „მესეფე“ გამრიგებელს, მეუფეს უნდა ნიშნავდეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:მეგრული მითების პერსონაჟები
პადრე-პედრო-ჩიენის მუნიციპალიტეტი
პადრე-პედრო-ჩიენის მუნიციპალიტეტი (Municipio Padre Pedro Chien) — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, ბოლივარის შტატში. წარმოადგენს ბოლივარის შტატის 11 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. ფართობი 2 275 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2007 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით პადრე-პედრო-ჩიენის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 14 749 ათასი ადამიანი. მთავარი ქალაქია ელ-პალმარი. ბოლივარის შტატის მთელი მოსახლეობის 1% მოდის პადრე-პედრო-ჩიენის მუნიციპალიტეტზე. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 6.5 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ბოლივარის შტატის მუნიციპალიტეტები
ბამბაცასებრნი
ბამბაცასებრნი, ღვედკეცისებრნი (Asclepiadaceae) — ორლებნიან ფურცლებშეზრდილ მცენარეთა ოჯახი. მრავალწლოვანი ბალახები, ბუჩქები და ლიანებია, ზოგჯერ ხეებიც. ფოთლები მარტივია, მოპირისპირედ განლაგებული, უთანაფოთლო. ყვავილები - ორსქესიანი, ხუთწევრიანი.
გვიგვინის ფურცლებს და მტვრიანებს ფურცლის მსგავსი თავისებური გამონაზარდები აქვს, რომლებიც ამ ოჯახისათვის დამახასიათებელ მეორე გვირგვინის შთაბეჭდილებას ქმნის. მტვრის მარცვლები სამტვრის თითოეულ ნახევარში შეწებებულია ოთხ-ოთხად (ტეტრადებად). ყვავილის ასეთი აგებულება ხელს უწყობს ჯვარედინ დამტვერვას. ნაყოფი მრავალთესლიანი ფოთლურაა. ოჯახი შეიცავს 280 გვარსა და 2000-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ, ნაწილობრივ სუბტროპიკულ და ნაკლებად ზომიერი ჰავის ქვეყნებში.
საქართველოში 4 გვარი და 9 სახეობაა, რომლებიც იზრდება ბარიდან მთის შუა სარტყლამდე ტყის პირებზე, ბუჩქნარებში და მშრალ ბალახოვან ფერდობებზე. ზოგი სახეობა სამკურნალოა (მაგ., ღვედკეცი), ზოგი შხამიანი; გვხვდება სარეველა (მლაშე ხევართქლი - Cynanchum acutum) და დეკორატიული (ცვილის სურო) სახეობებიც. ბამბაცასებრნი შეიცავს მთრიმლავ და საღებავ ნივთიერებებს, ცხიმოვან და ეთეროვან ზეთებს, ფისებს, გლუკოზიდებს და სხვა. ბევრი მათგანი (Cryptostegia, Asclepias) გამოყოფს კაუჩუკის ან გუტაპერჩის შემცველ რძეწვენს. ბამბაცასებრთა რამდენიმე სახეობა კულტივირებულია საქართველოს ბოტანიკურ ბაღში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ორლებნიანნი
The Spider and the Fly (სიმღერა)
The Spider and the Fly — ინგლისური როკ-ჯგუფ როლინგ სტოუნზის სიმღერა. იგი ბრიტანეთში, სინგლზე „(I Can't Get No) Satisfaction“ 1965 წელს გამოიცა (სინგლის ამერიკულ გამოცემაში იგი შეტანილი არ არის). პირველად მოხვდა ალბომში Out of Our Heads.
ალბომში Stripped შეტანილია სიმღერის განსხვავებული ვერსია, გადამუშავებული 1995 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როლინგ სტოუნზის სიმღერები კატეგორია:1965 წლის სიმღერები
ოქროსფერი კეფალი
ოქროსფერი კეფალი, სინგილი (Liza aurata) — თევზი კეფალისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია დასავლეთ ევროპასა და ჩრდილოეთ-დასავლეთ აფრიკის სანაპიროებთან (ინგლისიდან მაროკომდე). ბინადრობს აგრეთვე ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში. შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროებთან ყველგან ხვდება. შედის მდინარე სუფსაში, რიონში, ხობისწყალში, ენგურში, კოდორში, ბზიფში, პალიასტომის ტბაში და სხვა წყლებში. აკლიმატიზებულია კასპიის ზღვაში. მისი სხეულის სიგრძე 20–40 სმ, ზოგჯერ 52 სმ აღწევს. იკვებება დეტრიტით, პერიფოტონით და წვრილი უხერხემლოებით. ძვირფასი სარეწაო თევზია.
ლიტერატურა
კატეგორია:კეფალისებრნი
თავისუფალი ქალაქი კრაკოვი
თავისუფალი, დამოუკიდებელი და მთლიანად ნეიტრალური ქალაქი კრაკოვი მხარესთან ერთად (Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków z Okręgiem), უფრო ცნობილია როგორც თავისუფალი ქალაქი კრაკოვი ან კრაკოვის რესპუბლიკა (Rzeczpospolita Krakowska, Republik Krakau) — ქალაქი-სახელმწიფო, რომელიც შეიქმნა ვენის კონგრესის მიერ 1815 წელს, სამი მეზობელი ქვეყნის (რუსეთის იმპერია, პრუსია, და ავსტრიის იმპერია) ზედამხედველობით. არსებობდა 1846 წლამდე, მანამ, სანამ წარუმატებელი კრაკოვის აჯანყების შედეგად მისი ანექსია მოახდინა ავსტრიის იმპერიამ. ის იყო ვარშავის საჰერცოგოს ნარჩენი პოლონეთის გაყოფის დროს 1815 წელს სამ ქვეყანას შორის. ეს სახელმწიფო შეიქმნა 1815 წლის 18 ოქტომბერს ვარშავის სამთავროს სამხრეთში როგორც ნახევრად დემოკრატიული კონსტიტუციური რესპუბლიკა, რომელიც ხელმძღვანელობდა ნაპოლეონის კოდექსით და საკუთარი კონსტიტუციით. თავიდან კრაკოვი სარგებლობდა ზომიერი შიდა ავტონომიით. 1830 წ-მდე. აღმასრულებელ ხელისუფლებას ფორმალურად წარმოადგენდა სენატი რომელიც 12 სენატორისაგან შედგებოდა, რომლის შემადგენლობაში შედიოდა წარმომადგენელთა კრების, იაგელონის უნივერსიტეტის და მეურვე სახელმწიფოთა წარმომადგენლები. საკანონმდებლო ხელისუფლება თეორიულად ეკუთვნოდა ნახევრად-დემოკრატიულ არჩეულ წარმომადგენელთა კრებას, მაგრამ ამ პალატის ყველა გადაწყვეტილებაზე ვეტოს დადების უფლება ჰქონდათ მეურვე სახელმწიფოების წარმომადგენლებს. ზომიერი შიდა ავტონომია დაკარგული იქნა შიდა უთანხმოებების შედეგად, რომელიც გამოიყენეს მეურვე სახელმწიფოებმა. ამ ქვეყნებმა 1828 წელს გადასცეს ფაქტობრივი ხელისუფლება ეპურაციონულ კომიტეტს, სადაც იყვნენ მხოლოდ მორჩილი სენატორები. ნოემბრის ამბოხებისას შიდა ავტონომია დროებით დაბრუნებულ იქნა, ხოლო თავისუფალი ქალაქის ტერიტორია გახდა პოლონეთის სხვა მეამბოხეების მხარდამჭერის ადგილად 1833 წ. მეურვე ქვეყნებმა ქალაქს თავს მოახვიეს ახალი კონსტიტუცია, რომელმაც მინინუნამდე შეზღუდა მოქალაქეების გავლენა ქვეყნის ბედზე. ქალაქს წაართვეს თავისუფალი ვაჭრობის უფლებაც. შიდა ავტონომიას ბოლო მოუღო ავსტრიის ოკუპაციამ, რომელიც გრძელდებოდა 1836-1846 წლებამდე. 1846 წელს დაიწყო ნოემბრის აჯანყება, რომელმაც საბოოლოდ შეწყვიტა ამ ქვეყნის არსებობა. მისი ტერიტორია 1846 წლის 16 ნოემბერს ფორმალურად მიუერთეს ავსტრიას.
თავისუფალი ქალაქის კრაკოვის გაჩენა
კრაკოვის რესპუბლიკა გაჩნდა 1815 წელს ვენის კონგრესის გადაწყვეტილებით. მისი შექმნის ინიციატორი იყო მეფე ალექსანდრე I, რომელმაც სამი ქვეყნის მოლაპარაკებებზე პოლონეთის გაყოფის შესახებ, წამოაყენა წინადადება გადაექციათ კრაკოვი და ტორუნი თავისუფალ ქალაქებად. ტორუნი შემდეგ პრუსიას გადასცეს, ხოლო კრაკოვი მიმდებარე მიწებით გადააქციეს "თავისუფალ, დამოუკიდებელ და ნეიტრალიზებულ" ქვეყანად რუსეთის, პრუსიის და ავსტრიის მეურვეობის ქვეშ. ახალ სახელმწიფოს არ ჰქონდა დამოუკიდებელი საგარეო პოლიტიკის გატარების უფლება – მის ინტერესებს წარმოადგენდნენ სამი მეურვე სახელმწიფო. ეს სახელმწიფოები იღებდნენ ვალდებულებას პატივი ეცათ თავისუფალი ქალაქის ნეიტრალიტეტზე და არავითარ შემთხვევაში არ შეეყვანათ მის ტერიტორიაზე თავისი ჯარები. სამაგიეროდ კრაკოვს უნდა გადაეცა მათთვის ჯაშუშები და დეზერტირები რომლებიც თავს შეაფარებდნენ მას. როგორც მოგვიანებით აღმოჩნდა, ქალაქი გახდა სხვა პოლონური მიწებიდან წამოსული პირებისათვის თავშესაფარი და მეამბოხეთა "კორიდორად", 1846 წლის კრაკოვის აჯანყების დაწყებამდე. ქვეყნის გამოცხადების ფორმალურ თარიღად ითვლებოდა 1815 წლის 18 ოქტომბერი, რომელსაც აღნიშნავდნენ როგორც სახელმწიფო დღესასწაულს.
გეოგრაფია, მოსახლეობა, ადმინისტრაციული დაყოფა
თავისუფალი ქალაქი კრაკოვი გაჩნდა ვარშავის სამთავროს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ვისლის მარცხენა სანაპიროზე. მისი ფართობი იყო 1234 კვადრატული კილომეტრი (სხვა მონაცემებით – 1164) და ესაზღვრებოდა რუსეთს, პრუსიას და ავსტრიას. მის ტერიტორიაზე კრაკოვის გარდა, იყო 224 სოფელი (მიახლოებით მათი 60% კერძო მფლობელობაში იყო) და 3 ქალაქი – ხჟანუვი, ტჟებინია და ნოვა გურა. 1815 წელს მოსახლეობა იყო მიახლოებით 95 ათასი ად., ხოლო 1843 წელს თითქმის 146 ათასი, მათ შორის 85% - კათოლიკე, დანარჩენები კი ძირითადად ებრაელები იყვნენ. თავისუფალი ქალაქი კრაკოვი გაყოფილი იყო 17 სასოფლო გმინად, ხოლო თვითონ ქალაქი 9 საქალაქო გმინად .. სასოფლო გმინი შედგებოდა რამდენიმე სოფლისაგან, ზოგი კი ქალაქებისგან (ხჟანუვი, ტჟებინია, 1817 წლიდან ნოვა გურა). თავისუფალი ქალაქის კონსტიტუციის IX სტატიის საფუძველზე გმინის ადმინისტრაციის სათავეში იყო სტაროსტა (ვოიტი), რომელსაც ირჩევდნენ გმინის კრებაზე 2 წლით. სტაროსტის კანდიდატის მიმართ იყო შემდეგი მოთხოვნები: სრულწლოვნება, წუნდაუდებელი ხასიათი, წერა-კითხვის ცოდნა, ასევე პოლონურის ცოდნა. 1839 წ. გაიმართა კრაკოვის ადმინისტრაციული დაყოფის რეფორმა, რომელმაც გმინები შეცვალა უფრო მსხვილმა ადმინისტრაციულმა ერთეულმა - დისტრიქტმა, სადაც სტაროსტები შეცვალა დისტრიქტების კომისრებმა. სხებთან ერთად შეიქმნა ავერნიის, ხჟანოვის, კრაკოვის, იავოჟნეს, კჟეშოვიცის, ტჟებინის და ა.შ. დისტრიქტები. თავისუფალი ქალაქის ყველაზე მდიდარი გვარი იყო პოტოცკი კჟეშოვიციდან რომელიც ფლობდა 11 სოფელს. მდიდარი გვარების უმრავლესობა კრაკოვში ცხოვრობდნე, რადგანაც ეს იძლეოდა საშუალებას ბავშვებს ევლოთ სკოლაში და აქტიურად მიეღოთ მონაწილეობა ქალაქის პოლიტიკურ ცხოვრებაში.
სახელმწიფო წყობილება, კონსტიტუცია
1815 წლის 3 მაისის ვენის კონგრესის აქტის მიხედვით კრაკოვს წარედგინა მისაღები კონსტიტუცია, რომლის რედაქტირება მოახდინა თავადმა ადამ ეჟი ჩარტორისკიმ, ხოლო გარანტად უნდა გამოსულიყვნენ მოურავი ქვეყნები. შემდეგ კი ორგანიზებულ კომისიას რომლის შემადგენლობაში იყვნენ ამ ქვეყნების კომისრები და თავისუფალი ქალაქის სენატორები, უნდა ემუშავა კონსტიტუციის დასახვეწად და ადმინისტრაციის ორგანიზაციისათვის. სოფლის სპეციალურად შექმნილ კომისიას უნდა დაერეგულირებია გლეხების სამართლებრივი სტატუსი. კონსტიტუციის ტექსტი გამოქვეყნებული იქნა 1818 წლის 11 სექტემბერს. მის მიერ მიღებული დადგენილებების მიხედვით აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნოდა სენატს, რომელიც 12 კაცისაგან შედგებოდა, რომელთაგან 8 ირჩევდნენ წარმომადგენელთა ყრილობაზე, 2 კაპიტულა და 2 უნივერსიტეტი. საკანონმდებლო ინიციატივა და პოლიციისა და ადმინისტრაციის შექმნაში განსაკუთრებულობა სენატს აძლევდა მეტ უპირატესობას ვიდრე ყრილობას. წარმომადგენელთა კრება შედგებოდა 41 წევრისაგან, რომელთაგან 26 გმინის კრებებზე ირჩევდნენ, 3 სენატორებთაგან სენატორები ირჩევდნენ, 3 კაპიტული კანონიკებს შორის და 3 უნივერსიტეტი პროფესორებსა და დოქტორებს შორის. დარჩენილი 6 ადგილი ეკუთვნოდათ ეგრეთ წოდებულ მაგისტრებს, მოსამართლეებს. კრებას ჰქონდა საკანონმდებლო და კონტროლის ფუნქციები. იკრიბებოდა ერხელ წელიწადში ბიუჯეტის დასამტკიცებლად, სახელმწიფო მოხელეების მუშაობის კონტროლისათვის, სენატორებისა და მოსამართლეების ასარჩევად. კონსტიტუცია მის საკანონმდებლო ინიციატივებს სენატის თანხმობაზე დამოკიდებულებაში აყენებდა, რომელსაც ჰქონდა უფლება ერთი წლით გადაედო დადგენილებების აღსრულება, თუკი ის უმრავლესობით არ იყო მიღებული და სულ ცოტა ხმების 7/8 ჰქონდა. არჩევითი უფლება რესპუბლიკაში მიიღეს უნივერსიტეტის პროფესორებმა, მასწავლებლებმა, მხატვრებმა, საერო სამღვდელოებამ, ფაბრიკების და სახელოსნოების ხელმძღვანელებმა, ვაჭრებმა და მეურნეობების და სახლების მესაკუთრეებმა,  რომლებიც იხდიდნენ სულ ცოტა 50 პოლონურ ზლოტს მიწის გადასახადს. კრების ან სენატის კანდიდატებისაგან კონსტიტუცია მოითხოვდა დაემთავრებინათ რომელიმე პოლონური უნივერსიტეტი. გამონაკლისს წარმოადგენდნენ ვარშავის სამთავროს ყოფილი მოხელეები, და ასევე მოურავი ქვეყნების მიერ დანიშნულები. კონსტიტუცია იძლეოდა გარანტიას კანონის წინაშე თანასწორობისა, კერძო საკუთრების ხელშეუხებლობისა და პოლონური ენის უპირატესობას. სახელმწოფო რელიგია იყო კათოლიციზმი, სხვა ქრისტიანულ სარწმუნოებებს უზრუნველყოფდა სამოქალაქო უფლებების დაცვით, არაქრისტიანებს კი - ტოლერანტობით და სამართლებრივ მეურვეობით.
კრაკოვი ნოემბრის აჯანყების დროს
ნოემბრის ამბოხებამ დიდი გამოცოცხლება გამოიწვია კრაკოვის რესპუბლიკაში, რომელიც პოლონეთის სამეფოში იარაღის კონდრაბანდის მთავარ ცენტრს და დიპლომატიურ კონტაქტებში შუამავალს წარმოადგენდა. 4 დეკემბერს შეიქმნა ეროვნული გვარდია, ხოლო 1831 წლის 16 იანვარს სტუდენტურმა ახალგაზრდობამ იაცკა გუდრაიჩიკის ხელმძღვანელობით დააპატიმრა ვოძიცკი, რომელიც აიძულეს გადამდგარიყო და 18 იანვარს წასულიყო კრაკოვიდან. სენატში დაბრუნდნენ ეპურაციული კომიტეტის მიერ გაგდებული წევრები. კრაკოვიდან პოლონეთის სამეფოში გადადიოდნენ ახალგაზრდები, რათა გაეძლიერებინათ მეამბოხეთა რიგები, ხოლო ვარშავის ეროვნულმა მთავრობამ რესპუბლიკაში დანიშნა თავისი წარმომადგენელი ლუდვიგ მორშტინის სახით. მასთან შეთანხმებით სამეფოში იარაღს აწვდიდნენ ადგილობრივი ბანკირები - იან ნეპომცენ ვალტერი და ბოხენკი. აჯანყების მარცხმა, შიმშილმა და ხოლერის ეპიდემიამ იმ დროისათვის შეანელა ხალხის ენთუზიაზმი. 1831 წ. ნოემბერში, სამუელ რუჟიცკის კორპუსის დევნისას რუსმა გენერალმა რუდიგერმა დაიკავა კრაკოვი და იქ იმყოფებოდა 2 თვის განმავლობაში, მიუხედავადსაფრანგეთის და ინგლისის პროტესტისა, დაუთმო მხოლოდ ავსტრიის ჯარს.
სამეურვეო კარის პოლიტიკა ნოემბრის აჯანყების შემდეგ. 1833 წლის კონსტიტუცია
ნოემბრის ამბოხების შემდეგ რუსეთმა და ავსტრიამ დაკარგა იმედი პოლონელ შლიახტებთან ურთიერთქმედებისა კრაკოვის რესოუბლიკაში. იმ დროიდან მათი პოლიტიკა მიდიოდა მხოლოდ რესპუბლიკის უფლებების თავისუფლების შეზღედვისკენ. პრუსია ჩუმად მხარს უჭერდა კრაკოვის ლიბერალურ მოძრაობებს, ხოლო 1840 წლისთვის დაიწყო რესპუბლიკის ტრაქტირება დიპლომატიურ ურიერთობებში როგორც სუვერენული სახელმწიფო. მაგრამ კრაკოვთან ვაჭრობით მიგებული მოგება არ ღირდა მოკავშირეებთან ურთიერთობების გაფუჭებაზე და ზავის დარღვევაზე. მეურვეთა კარები მოქმედებდნენ შეთანხმებულად, ხოლო ამბოხების შემდეგ კრაკოვში ძალაუფლების აღების მთავარი კანდიდატი იყო ავსტრია. ამ დროისათვის კრაკოვი გახდა პოლონური დემოკრატიის იატაკქვეშეთის და ემიგრანტული მოქმედების ცენტრი. რუსეთის შედარებით ლიბერალური პოლიტიკა ემიგრანტებს უადვილებდა კრაკოვამდე მიღწევას, მაგრამ მათ ადევნებდნენ აგენტებს და პროვოკატორებს. 1833 წლის ემიგრანტების უშედეგო ცდამ აჯანყების ორგანიზებისა მეურვე სახელმწიფოებს საფუძველი მისცა 30 მაისს გამოეცხადებინათ ახალი 1833 წლის კონსტიტუცია. ეს აქტი, მნიშვნელოვნად კვეცდა კრაკოვის თავისუფლებას, რაც ეწინააღმდეგებოდა ვენის კონგრესის გადაწყვეტილებას. მეურვე სახელმწიფოთა რეზიდენტთა კონფერენციამ მიიღო სენატსა და სეიმს შორის კონფლიქტების აღმოფხვრის და კონსტიტუციის განმარტების ინსტანციის რანგი. ის ამტკიცებდა სენატის თავმჯდომარის არჩევნებს. სენატორების რაოდენობა შემცირდა 8-მდე, ხოლო სეიმის დეპუტატების რომელიც ირჩეოდა ყოველ 3 წელიწადში 30-მდე. შეიზღუდა ბეჭდვის თავისუფლება, ასევე ქალაქს აუკრძალეს თავისუფალი ვაჭრობა პოდგუჟეში. 1835 წლის 14 ოქტომბერს ბერლინში რუსეთმა, პრუსიამ და ავსტრიამ ხელი მოაწერეს საიდუმლო ტრაქტატს, რომელიც ითვალისწინებდა მის ოკუპაციას იმ შემთხვევაში თუ მოხდებოდა აქციების ჩატარება სუვერენიტეტის დაცვის მოთხოვნით. 1835 წ. ცეპლიცის ყრილობაზე გადაწყდა რომ ამ ოკუპაციას აწარმოებდა ავსტრია. იგეგმებოდა ოკუპაცია საზღვრების მცირე კორექტირებით პრუსიის სასარგებლოდ.
ეკონომიკა და ვაჭრობა
კრაკოვის რესპუბლიკა იყო ეკონომიკური ლიბერალიზმის ანკლავი ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპაში. ვენის კონგრესის გადაწყვეტილებით არ ჰქონდა უფლება საბაჟო გადასახადების აკრეფისა (შეეძლო მხოლოდ ხიდის და საგზაო მოსაკრებლების დაწესება). მეზობელ სახელმწიფოებმა აიღეს ვალდებულება არ დაებეგრათ საბაჟო გადასახადით კრაკოვის ხეტყე, ნახშირი და კვების პროდუქტები, ხოლო ავსტრია დათანხმდა მიენიჭებინა ქალაქ პოდგუჟუსათვის თავისუფალი ვაჭრობის ქალაქის სტატუსი. კრაკოვის მცხოვრებლებმა მიიღეს ვისლაზე თავისუფალი ნავიგაციის უფლება. სახელმწიფო გადასახადები ძალიან დაბალი იყო. თავისი ეკონომიკური პრივილეგიების და სტრატეგიული ადგილმდებარეობის გამო კრაკოვი გახდა ერთ-ერთი მთავარი სავაჭრო ცენტრი ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ევროპაში და 30 წლის განმავლობაში მოსახლეობა ორჯერ გაიზარდა. იზრდებოდა ვაჭართა ძალა, ვითარდებოდა ბანკები (ვალტერის, ბოხენკოვის, კირხმაიერების, მეისელსის). კრაკოვი ასევე იყო მთავარი კონტრაბანდის ცენტრი პოილონურ მიწემზე. კარგ ეკონომიკურ განვითარებას მნიშვნელოვანწილად ხელს უწყობდა მომგებიანი ხელშეკრულება პოლონეთის სამეფოსთან, რომელიც ხელმოწერილ იქნა 1817 წელს. რომელიც ნებას რთავდა საქონლის ბაჟის გარეშე შეტანას პოლონეთის სამეფოში. ხელშეკრულების შესრულება შეწყვეტილ იქნა 1822 წელს, მაგრამ 1823 წელს კრაკოვის სენატმა ისევ მოაწერა მორიგ ხელშეკრულებას ხელი. 1831 წ. ქალაქში იმყოფებოდა გენერალ რუდიგერის რუსული კორპუსი. ამან ქალას მიაყენა 300 000 პოლონური ზლოტის ზარალი, რაც არავის აუნაზღაურებია. 1834 წ. რესპუბლიკამ რუსეთთან მოაწერა ხელი ახალ სავაჭრო ხელშეკრულებას. მარილის ველიჩკოში ყიდვაზე უარის სანაცვლოდ მან მიიღო პოლონეთის სამეფოში საქონლის ბაჟის გარეშე შეტანის უფლება აღიდგინა. ქალაქი ვითარდებოდა, ყვაოდა ხელოსნობა, იზრდებოდა ფასი უძრავ ქონებაზე, შენდებოდა გზები და ხიდები. კრაკოველი ვაჭრები იღებდნენ საკმაო მოგებას სამეფოს ხორბლეულის, უნგრული ღვინოების და ხეტყით ვაჭრობით. 1836-1841 წლებში გრძელდებოდა კრაკოვის ოკუპაცია მეზობლემის მიერ, რაც უარყოფითად მოქმედებდა მის განვითარებაზე. ოკუპაციის შემდეგ რესპუბლიკამ არ გააგრძელა ხელშეკრულება პოლონეთის სამეფოსთან, ხოლო 1844 წელს ხელშეკრულებით შეიზღუდა მცირემოხმარების გალიციის ბაზრით. დიდი მოგება შეეძლო მოეტანა რკინიგზას. შედარებით ნელა ვითარდებოდა მრეწველობა, რომელიც ვერ უძლებდა კონკურენციას უფრო იაფ საქონელს ავსტრიიდან და პრუსიიდან. კარგად ვითარდებოდა მხოლოდ მანუფაქტურა, რომელიც საჭირო იყო ქალაქის ფუნქციონრებისათვის. იზრდებოდა თუთიის, ტყვიის და ნახშირის მოპოვება. ახალი ნახშირის მაღაროები გაჩნდნენ ხჟანოვთან ახლოს, სადაც 1827 წელს დამონტაჟდა პირველი რესპუბლიკაში ორთქლის მანქანა. ნოემბრის აჯანყების შემდეგ მანუფაქტურების რაოდენობა შემცირდა, რაც უცხოური საქონლის კონკურენციის და ქოლერის ეპიდემიის შედეგი იყო. კრაკოვს დიდი ხნის განმავლობაში არ ჰქონდა საკუთარი ვალუტა, და იყო სავალუტო კავშირში პოლონეთის სამეფოსთან. ბრუნვაში იკო მშზობელი ქვეყნების ფულები და მეფე სტანისლავ ავგუსტის (პონიატოვსკი)მონეტები. მხოლოდ 1835 წელს მხოლოდ პოლონეთის სამეფოს მონეტებიდან თეთრი არწივის გამოსახულების ამოღების შემდეგ, დაიწყეს საკუთარი ეგრეთ წოდებული კრაკოვის ზლოტის გამოშვება.
მართლმსაჯულება. ადმინისტრაცია. პოლიცია
კრაკოვის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მოქმედებდა ნაპოლეონის კოდექსი, ფრანგული სავაჭრო კოდექსი და ფრანგული სამოქალაქო და სისხლის სამართალი. მართლმსაჯულება მოქმედებდა გამართულად. კონსტიტუციის თანახმად ის დამოუკიდებელი იყო, ხოლო სამართალწარმოება სამოქალაქო და სისხლის სამართლის პროცესებისას იყო საჯარო. მოსამართლეებს რომელსაც ირჩევდა წარმომადგენელთა კრება უნდა ქონოდათ სამართლის დოქტორის წოდება. შემოღებულ იქნა ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო, სამშვიდობო სასამართლო, პირველი ინსტანციის და სააპელაციო სასამართლო. საკასაციო სასამართლო იყო უნივერსიტეტის სამართლის ფაკულტეტი. ქალაქის მართვა, სახელმწიფო მოხელეების მუშაობის ხელმძღვანელობა (მათ შორის ქალაქისდა სოფლის გმონების სტაროსტების) სენატის კომპშტენციაში შედიოდა. რადგანაც სებატში კონსერვატორების უმრავლესობა იყო ამიტომაც დაწესებულებები უმეტესად ვარშავის სამთავროს ყოფილი მოხელეების ხელში აღმოჩნდა - რომლებიც უმეტესად შლიახეტური წარმოშობის იყვნენ. ადმინისტრაციული აპარატი, რომელსაც კონსტიტუციით გარანტირებული ჰქონდა მნიშვნელოვანი გავლენა ქვეყნის ცხოვრებაზე, გამართულად მუშაობდა. პოლიციის მოღვაწეობას სენატი ხელმძღვანელობდა. საჭიროების შემთხვევაში ის შეიძლება გაზრდილიყო 50 ცხენოსან და 500 ქვეითამდე. 1836 წ. სამი ქვეყნის ჯარის შეყვანის შემდეგ ავსტრიელებმა პოლიცია დაშალა როგორც "ანარქიული მოძრაობის" ბუდე. ოკუპატების მიერ ფორმირებული პოლიცია კი წარმოადგენდა ძალაუფლების ცხოვრებაში გატარების და ქალაქის საზოგადოებაზე ზეწოლის იარაღს. მილიცია კი გადასცეს ავსტრიელ ოფიცერს გოხფელდს, ხოლო პოლიციის რეორგანიზაციას აწარმოებდა პოდგუჟელი ავსტრიელი ოფიცერი – ფრანციშეკ გუტი, რომელმაც თავის აპარატთან ერთად დაიწყო საიდუმლო პოლიტიკური საზოგადოებების დევნა. 1837 წ. გუტმადააპატიმრა მიახლოებით 30 ახალგაზრდა, რომლებსაც ბრალი დასდო იატაქვეშა მოღვაწეობაში. რეზიდენტებთან ქალაქის დელეგაციის მისლას დაპატიმრებულთა დასაცავად ავსტრიელებმა უპასუხეს გარნიზონის გაზრდით 1500 კაცამდე. კრაკოვის სასამართლომ მაინც გაათავისუფლა დაპატიმრებულები და პასუხისგებაში გადასცა გუტი, რითაც მატერნიხის რისხვა გამოიწვია. რეზიდენტებმა უპასუხეს სასამართლოების კომპეტენციის შეზღუდვით: საქმეები რომლებიც ეკუთვნოდა საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას პოლიციას გადასცეს, ხოლო პოლიტიკური საქმეები - სპეციალურ კომისიას, რომელიც რეზიდენტების მიერ იყო გამოგზავნილი. მისი მოღვაწეობით კრაკოვის პოლონური იატაკქვეშეთის უდიდესი ნაწილი 1845 წ. გაძევებული იქნა ქალაქიდან. კომისრებმა წარმომადგენელთა შეკრებას წაართვეს და სენატს გადასცეს მოსამართლეების დანიშვნის და გამოწვევის უფლება. 1838 წ. დაიწყო დაჭერები რომელიც დაკავშირებული იყო რუსი აგენტის მოკვლასთან. 1839 წ. პერემიშლში იატაკქვეშეთის წარმომადგენელმა გუტი მოკლა. 1841 წლის შემდეგ მიუხედავადიმისა რომ ავსტრიელებმა გაიყვანეს საოკუპაციო ჯარები, პოლიცია და მილიცია ავსტრიული დარჩა.
გლეხობა და ებრაელობა
გლეხობის მდგომარეობა კრაკოვის რესპუბლიკაში უკეთესი იყო ვიდრე მის მეზობელ გალიციაში და პოლონეთის სამეფოში. გლეხობის სტატუსზე სახელმწიფო და საეკლესიო ქონებაზე მუშაობდა ამ მიზნით ვენის კონგრესის მიერ შექმნილი სეიმისაგან და სენატისაგან დამოუკიდებელი კომისია. მისი პირველი თავმჯდომარე იყო მარცინ ბედენი, შემდეგი კი მღვდელი ალფონს სკურკოვსკი. კომისიამ გააუქმა ბატონყმობა ეგრეთ წოდებული (панщина) ღალის სასარგებლოდ (чинш) და მამული მიწების ნაწილი გადაანაწილა. ამ რეფორმებმა, რომელმაც ნაწილობრივ შეამსუბუქა გლეხებზე დტვირთვა, ისინი ბაზართან კონტაქტზე წაახალისა. იზრდებოდა შეძლებული გლეხების რაოდენობა, რომლებსაც არჩევის უფლება ჰქონდათ, ასევე იზრდებოდა სკოლების რაოდენობა სოფლებში. 1833 წ. წარმომადგენელთა შეკრებამ შეამცირა ღალა, რომელიც თავიდან საკმაოდ მაღალი იყო. კრაკოვის რესპუბლიკის კონსტიტუცია დეკლარირებდა ებრაელ მოსახლეობაზე სახელმწიფო მზრუნველობას, თუმცა 1817 გამოცემული ძველ კანონიური სტატუტის მიხედვით, ვრცელდებოდა მხოლოდ "ცივილიზებურ", ანუ, მათ მიმართ ვინც უარი თქვა ძველ ტრადიციულ ებრაულ ტანსაცმელზე. ებრაელი მოსახლეობის ასიმილაციის სახელმწიფო პოლიტიკის მორიგ გამოვლინებას წარმოადგენდა ამავე წელს კაგალების ლიკვიდაცია, რომლის კომპეტენციები გარდა რელიგიურისა გადაეცა გმინებს. დახურეს ასევე ებრაული სკოლები. 1844 წ. ებრაელების საერთო აღშფოთება გამოიწვია ბრძანებამ პეისების შეჭრისა და საქორწინო ტანსაცმლის შეცვლის შესახებ. ებრაელების ასიმილაციის პოლიტიკა უშედეგო აღმოჩნდა, მხოლოდ ცოტა დამორჩილდა კანონს. სხვანაირი დამოკიდებულება იყო ებრაელების მიმართ პოლონეთის მეამბოხე ხელისუფლების მხრიდან 1846 წ. მიმართვაში "ებრაელ ძმებს" მათ მოუწოდებდნენ იარაღისაკენ, ასევე გამოაცხადეს სამართებლივი ცვლილებების შესახებ. მიმართვა დადებითად იქნა აღქმული კრაკოვის ებრაელობის მიერ რაბინი მეისელის მეთაურობით და ეს გახდა მნიშვნელოვან პუნქტი ებრაულ-პოლონურ ურთიერთობებში.
კულტურა და განათლება
1815 წ. შემდეგ კრაკოვი, ვინთან და ვარშავასთან ერთად, პოლონური კულტურის და მეცნიერების მთავარი ცენტრი ხდება. კრაკოვის რესპუბლიკაში კარგად ვითარდებოდა დაწყებითი და საშუალო განათლება. შემოიღეს სავალდებულო სწავლება, ხოლო სკოლების რიცხვი ქალაქებსა და სოფლებში სწრაფად იზრდებოდა. მათ მაღალ დონეზე მეტყველებს ახალგაზრდობის მოზღვავება პოლონეთის სამეფოდან და მიტაცებულ მიწებიდან, ასევე ავსტიელი მოხელის აზრი, რომელიც 1846 წ. ამტკიცებდა რომ კარგ მაგალითად გამოდგებოდა ავსტრიის განათლების რეფორმის გასატარებლად.
კურატორი გახდა გენერალი იუზეფ ზალუსკი, რომელმაც ჩაატარა საკადრო წმენდები, მაგრამ სახელი გაითქვა ტექნიკური ინსტიტუტის შექმნით და უნივერსიტეტის კათედრებზე რამდენიმე პროფესორის მოწვევით. იაგელონის უნივერსიტეტში ასწავლიდნენ ეჟი სამუელ ბანდკე, კაროლ გუბე. 1818 წ. უნივერსიტეტთან შეიქმნა სამხატვრო სკოლა (შემდგომ ტექნიკურ უნსტიტუტს მიუერთეს), სადაც მუშაობდა იუზეფ ბროდოვსკი და ვიცეხ კორნელი სტატლერი.
მეცნიერული მოღვაწეობა უნივერსიტეტის გარეთ მიმდინარეობდა 1815 წ. შექმნილ სამეცნიერო საზოგადოებში, 1817-1831 წლებში არსებობდა მუსიკის მოყვარულთა საზოგადოება. 1835 წ. გაჩნდა პირველი ქალაქში საზოგადოებრივი ბიბლიოთეკა. კრაკოვის მთავარი გაზეთი იყო "Gazeta Krakowska", ხოლო აჯანყების დროს "Dziennik Rządowy Rzeczypospolitej Polskiej". 1835 წ. ლეონ ზენკოვიჩმა დაიწყო "Powszechny Pamiętnik Nauk i Umiejętności" გამოცემა, რომელიც დაკავშირებული იყო პოლონელი ხალხის გაერთიანების გარემოსთან, ხოლო 1835-36 წლებში გამოდიოდა ანტონი ზიგმუნდ გელცლის "Kwartalnik Naukowy", იმ დროისათვის ერთ-ერთი მთავარი პოლონური სამეცნიერო ჟურნალი. 184 წ. კრაკოვის თეატრი განიცდიდა თავის საუკეთესო დროს, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ ტომაშ ხელხოვსკი და გილარი მეციშევსკი.
კრაკოვის კულტურული ცხოვრება ყვაუდა განსაკუთრებულად ნოემბრის ამბოხების შემდეგ, მიუხედავადცენზურის ზრდისა. ფორმალურად სუვერენული კრაკოვი იზიდავდა მოსახლეობას სხვა მიტაცებული მიწებიდან, იყო პოლონელების ეროვნული სიამაყის ობიექტი და კონცენტრირებული იყო ბევრი ეროვნული თვითშეგნებისათვის მნიშვნელოვანი მოვლენები, როგორიც იყო 1818 წ. კოსტიუშკოს დასაფლავება ბაბელზე და 1817 წ. პონიატოვსკის დასაფლავება. 1820-1823 წწ. დაყრილი იქნა კოსტიუშკოს გორა.
ქალაქის გადაკეთემას თან მოჰყვა შუასაუკუნეების ციხესიმაგრის და ნაგებობების განადგურება, თუმცა ნაწილის გადარჩენა მოხერხდა ზოგი სენატორის ძალისხმევით (მაგალითად ბარბაკანი), მაგრამ დაანგრიეს გოთიკური ქალაქის რატუშა (1817) და ზოგი ქალაქის ჭიშკარი. დანგრეული კედლების ადგილზე შექმნეს პლიანტები.
1846 წ. კრაკოვის აჯანყება და რესპუბლიკის ლიკვიდაცია
ნოემბრის აჯანყების მარცხის შემდეგ კრაკოვი გახდა პოლონური იატაკქვეშეთის მთავარ ცენტრად. აქ დიდი მასშტაბით მოქმედებდნენ პოლონური ემიგრაციის ემისრები. 1837 წლიდან კრაკოვში მოქმედებდა პოლონელი ხალხის საერთო კონფერენცია. 1843 წ. პოლონეთის დემოკრატიული საზოგადოების ემისრებმა შექმნეს რევოლუციური კომიტეტი, რომელიც თანამშრომლობდა პოზნანის ცენტრალიზაციასთან. 1845 წ. იანვარში კრაკოვში გაიმართა დაგეგმილი აჯანყების ხელმძღვანელების მოლაპარაკებები, რომელშიც მონაწილეობა მიიღეს: ლუდვიგ მიროსლავსკიმ, ვიქტორ გელტმანმა, კაროლ ლიბელტმა, იან ტისოვსკიმ და ლუდვიგ გოჟკოვსკიმ. გელტმანის ძალისხმევით აჯანყების თარიღად მიიღეს 21 დან 22 თებერვლის ღამე. კრაკოვში შეიქმნა ეროვნული მთავრობა, შემადგენლობით: ტისოვსკი – თავმჯდომარე გალიციის წარმომადგენელი, იან ალკიატო – პოლონეთის დემოკრატიული საზოგადოების ემისარი და ლუდვიგ გოჟკოვსკი – კრაკოვის წარმომადგენელი.
მეროსლავსკის, ლიერტის და სხვა ბევრი რევოლუციონერის დაპატიმრების და ბევრის დასავლეთში წასვლის შემდეგ, რუსეთის და პრუსიის მიერ დაპყრობილ მიწებზე აჯანყება ჩანასახშივე ჩაახშვეს. გალიციაში მან მიიღო ფართო მასშტაბები, მაგრამ აქ მათ დაასწრეს ავსტრიელი ხელისუფლების მიერ ინსპირირებული გლეხობის გამოსვლებმა, რომელსაც გალიციის ხოცვა უწოდეს.
18 თებერვალს, რეზიდენტების ზეწოლით, სენატმა მოიწვია ავსტრიული არმია. ქალაქი ალყაში მოაქცია გენერალმა ცოლინმა, რომლის კორპუსში იყო 800 ქვეითი, 150 კავალერისტი და 3 საველე ქვემეხი. ეროვნული მთავრობის შეკრებაზე მიიღეს დადგენილება აჯანყების შეწყვეტის შესახებ (ადრე ეს გააკეთეს პოლონეთის სხვა ნაწილებში). ქალაქში იზრდებოდა რევოლუციური განწყობილებები. ღამით 20-დან 21 თებერვალს საქმე პირველ სროლამდე მივიდა, ქალაქში გამოჩნდნენ აჯანყებულთა ჯგუფები რომლებიც უმეტესად გლეხებისაგან შეგებოდა. მაგრამ ცოლინი კარგად იყო მომზადებული და სიტუაციას აკონტროლებდა. 23 თებერვალს მან მაინც დაიხია უკან პოდგუჟესაკენ. ცოლინთან ერთად ქალაქი დატოვა სენატორებმაც, რეზიდენტებმა და პოლიციამ.
ქალაქში გაჩნდა ენთუზიაზმი, გამოცხადდა პოლონეთის რესპუბლიკის ეროვნული მთავრობის შექმნის შესახებ, რომლის შემადგენლობაში შევიდა: ტისოვსკი, გოჟკოვსკი და ალექსანდრ გჟეგოჟევსკი. მთავრობამ გამოსცა მანიფესტი (ავტორი: ლიბელტი) და შემდეგი ბრძანებულება, რომლითაც გამოცხადდა გლეხობის განთავისუფლების და გადასახადების შემცირების შესახებ, სოციალური დახმარების ორგანიზაცია ღარიბებისათვის და სახელმწიფო საკუთრებიდან მიწების დაყოფის შესახებ. თუმცა ის იყო დემოკრატების შექმნილი, კრაკოვის მთავრობას ფორმალურად ექვემდებარებოდა ოტელ ლამბერტი. თუმცა კონსერვატორებმა მოიწვიეს უსაფრთხოების კომიტეტი (იუზეფ ვოძიცკის მეთაურიბით).
24 თებერვალს ტისოვსკიმ გამოაცხადა თავი დიქტატორად და შეკრიბა ახალი მთავრობა გოჟკოვსკის მეთაურობით (მასში შევიდნენ კასპერ ველიოგლევსკი და ვინცენტი ვოლფი). ტისოვსკის მდივანი გახდა ედვარდ დემბოვსკი, რომელმაც აჯანყებას მისცა უფრო რადიკალური საზოგადოებრივი ხასიათი. დემბოვსკიმ კრაკოვში შექმნა რევოლუციური კლუბი, გამოსცემდა უამრავ მანიფესტს და ქმნიდა სამოქალაქო კომიტეტებს. 25 - 26 თებერვალს მოხდა კონსერვატიული სახელმწიფო გადატრიალება. მას ხელმძღვანელობდა – მიხალ ვიშნევსკი. მან დააპატიმრა ტისოვსკი და თავი დიქტატორად გამოაცხადა, დემბოვსკის ჩქარმა საპასუხო აქციამ გამოიწვია მათი გაქცევა და ტისოვსკის ხელისუფლების დაბრუნება.
ამ დროისათვის კრაკოვში მოვიდა ლუდვიგ მაზარაკის ნაწილები მოვიდნენ (რომლებმაც გზად კაზაკების პატრული დაამარცხეს). იზრდებოდა ენთუზიაზმი და იმედი აჯანყების წარმატებაზე. კრაკოვის მეამბოხე ჯგუფებმა ოფიცერ სუხოჟევსკის მეთაურობით დაიკავეს პოდგუჟე და ველიჩკა და ბოხნიუსკენ გზად გაყარა რამდენიმე ათეული ავსტრიელი კავალერისტი. 26 თებერვალს ავტრიულმა არმიამ დაიწყო მარში კრაკოვზე.
კრაკოვთან ავსტრიული არმიის მოახლოების შეტყობინების შემდეგ დემბოვსკიმ 27 თებერვალს მოაწყო მშვიდობიანი პროცესია, რომლის მიზანი იყო გლეხობის (რომლების არმიასთან ერთად მოდიოდა) ნეიტრალიზაცია. პოდგოჟაში გაიმართა ავსტრიულ ჯარებთან შეხვედრა, რომლებმაც ცეცხლი გახსნეს. ერთ-ერთი პირველთაგანი დაიღუპა თვითონ დემბოვსკი. ავსტრიელებმა დიჭირეს 30-მდე მღვდელი 100-მდე მონაწილე. ისინი მაინც ვერ ბედავდნენ კრაკოვში შესვლას, მაგრამ მოითხოვდნენ ქალაქის და ეროვნული მთავრობის წევრების ჩაბარებას.
3 მარტს აჯანყებულთა ძალებმა ტისოვსკის მეთაურობით დასტოვეს კრაკოვი და მეორე დღეს მიახლოებით 1000 ადამიანმა პრუსიის საზღვარზე იარაღი ჩააბარა. ამ დროს კრაკოვის უსაფრთხოების კომიტეტმა, ავსტრიელების მიმართ სიძულვილის (გალიციის ხოცვის შემდეგ) ფონზე და ქალაქის პოლონეთის სამეფოს მიერთების იმედით ქალაქი რუსებს ჩააბარეს. 7 მარტს კრაკოვში რუსების თანხმობით ხელისუფლება ავსტრიელებმა ჩაიბარეს გენერალ გრაფ კასტიგლიონის მეთაურობით, ხოლო სენატი გარდაქმნეს ადმინისტრაციულ საბჭოდ, დროებით აღმასრულებელ ორგანოდ. 15 აპრილს, მას შემდეგ როცა გატეხილი იქნა პრუსიის წინააღმდეგობა, მეურვე-ქვეყნებმა ვენაში ხელი მოაწერეს კონვენციას რის მიხედვითაც თავისუფალი ქალაქი კრაკოვი შედიოდა ავსტრიის შემადგენლობაში (როგორც კრაკოვის დიდი სამთავრო რომელიც არ შედიოდა გალიციის შემადგენლობაში). 16 ნოემბერს კრაკოვში გაიმართა ცერემონია ავსტრიის იმპერატორის მიერ ხელისუფლების მიღების გამო.
ინგლისში და საფრანგეთში კრაკოვის რესპუბლიკის ლიკვიდაციამ დიდი აღშფოთება გამოიწვია, მაგრამ ბოლოს კი ამ ქვეყნების მთავრობები მხოლოდ ფორმალური პროტესტით შემოიფარგლნენ. შემდეგი 72 წლის განმავლობაში კრაკოვი ავსტრიულ ქალაქად რჩებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:პოლონეთის ისტორია კატეგორია:ავსტრია კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:ევროპის ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:ყოფილი სლავური სახელმწიფოები
დაფნარი
დაფნარი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, გომის ადმინისტრაციულ ერთეულში. მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, რკინიგზის სადგური. ზღვის დონიდან 40 მეტრი, სამტრედიიდან 7 კილომეტრი. სოფელში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12. სოფელს ემსახურება დაბლაგომის საჯარო სკოლა.
ისტორია
სოფლის მიდამოებში, მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირას, ნაპოვნია ძვ. წ. V-II სს. ნასოფლარი და სამაროვანი. 1966-1973 წლებში გათხრების შედეგად (ხელმძღვანელი ნ. კიღურაძე) აღმოჩნდა ბუნებრივ და ხელოვნურ ტერასებზე აგებული ბათქაშით შელესილი წნული ოთკუთხა ფაცხები. საოჯახო სამაროვნები განლაგებულია ცალკეულ ბუდეებად, როგორც ჩანს, საკარმიდამო ნაკვეთებზე. სამარხებად გამოყენებულია ორმოებში ჰორიზონტალურად ან ვერტიკალურად ჩადგმული საღვინე ქვევრები. გვხვდება როგორც მდიდრული, ისე ღარიბული სამარხები. არქეოლოგიური მასალა (თიხის ჭურჭელი, ვერცხლისა და ბრინჯაოს სამკაულები, მონეტები) მოწმობს ქონებრივ დიფერენციაციას სასოფლო თემის შიგნით. დაფნარი ვანის ანტიკური ხანის ქალაქის სასოფლო-სამეურნეო გარეუბანი იყო. მოსახლეობა მისდევდა მევენახეობა-მეღვინეობას და ჩაბმული იყო სასაქონლო-ფულად ურთიერთობაში, რასაც ხელს უწყობდა მნიშვნელოვან სავაჭრო-ეკონომიკურ კომუნიკაციათა სიახლოვე.
შუა საუკუნეებში დაფნარი შედიოდა ჯერ ქვაბულიძეთა საერისთავოში, შემდეგ კი ჭილაძეების სათავადოში. სოფელში შემორჩენილია ადგილი „ჭილა მეფის ნასახლარი“. სოფელში იდგა ღვთისმშობლის შობის ეკლესია. სოფელი მოხსენიებულია გალაკტიონის ლექსში „გურიის მთებს“.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 541 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
Lasioglossum tyndarus
Lasioglossum tyndarus — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 2002 წელს.
სქოლიო
tyndarus
ავილოვის გამოქვაბული
ავილოვის გამოქვაბული (Авилова пещера) — გამოქვაბული ავილოვის მთებში, მდებარეობს ქალაქ ბელაია-კალიტვასთან, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.
ისტორია
ავილოვის გამოქვაბულმა თავისი სახელწოდება მიიღო განდეგილ ავილასაგან, რომელიც ადრე ცხოვრობდა რიგინის გამოქვაბულში, შემდეგ კი დასახლდა ავილოვის გამოქვაბულში და იქ ცხოვრობდა 20 წელი. ეს პიროვნება, გადმოცემების თანახმად, იმითაა ცნობილი, რომ მომავალს განსჭვრეტდა, ბევრი ადამიანი მას რჩევის მისაცემადაც აკითხავდა. პეტრე I დიდის პერიოდში აქ მომხდარა წყალდიდობა, რის შემდეგაც ავილას მიუტოვებია გაოქვაბული. განდეგილის შემდეგ ბედზე მცირე რამაა ცნობილი.
ამ გამოქვაბულს ჰქონია საიდუმლო მიწისქვეშა შესასვლელი, რომელიც მიწით ამოვსებულა. გამოქვაბული გადიოდა მღვიმიდან იმ ეკლესიამდე, რომელიც მდებარეობდა კალიტვაში. შესასვლელის შესახებ მეტი ცნობები არ არის.
ავილოვის მთებს მოიხსენიებს საკმაოდ ძველი ისტორიული წყაროები. მასში მოიხსენიებენ მას როგორც მთას, რომელიც მდებარეობს მდინარე დონის მარცხენა ნაპირზე და არის საკმაოდ მაღალი მთები. ამ პერიოდში მას უკვე ეწოდება ავილოვი. მთებში, წყაროების მიხედვით, უკვე არსებობდა გამოქვაბულები, რომელიც შეიიძლება მივიჩნიოთ როგორც ცხოვრების კვალი. გამოქვაბულის მახლობლად აღმოჩენილია სხვადასხვა მონეტები და თიხის ჭურჭელი. გამოქვაბულის უდიდესი ნაწილი დანგრეულია ქვათაცვენის გამო.
იმისათვის, რომ გამოქვაბულში მოხვდე აუცილებელია ციცაბო კლდეზე გამავალი ვიწრო ბილიკის გავლა. გამოქვაბულის შესასვლელი დაფარულია ბუჩქნარით.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის მღვიმეები კატეგორია:როსტოვის ოლქის ღირსშესანიშნაობები
ოქროს ურდო
ოქროს ურდო, ჯუჩის ულუსი — ფეოდალური სახელმწიფო, რომელიც დაარსდა ქვემო ვოლგაზე XIII საუკუნის 40-იან წლებში, ბათო-ყაენის დროს. ოქროს ურდოს ყაენთა ძალაუფლება ვრცელდებოდა დუნაის ქვემო წელიდან ფინეთის ყურიდან მოკიდებული ირტიშისა და ობის აუზებამდე, შავი, კასპიისა და არალის ზღვებიდან ნოვგოროდის მიწებამდე. ოქროს ურდოს ცენტრი იყო სარაი-ბათუ (ახლანდელი ასტრახანის მახლობლად). XIV საუკუნის I ნახევარში დედაქალაქი გადაიტანეს ბერქა-ყაენის მიერ დაარსებულ სარაი-ბერქეში (ახლანდელი ვოლგოგრადის მახლობლად). რუსეთის მიწები უშუალოდ არ შედიოდა ოქროს ურდოს შემადგენლობაში, მოსახლეობა მხოლოდ ვასალურ დამოკიდებულებაში იყო და ხარკს იხდიდა, ყაენს ემორჩილებოდა.
ოქროს ურდო არამყარი სახელმწიფო გაერთიანება იყო, მოსახლეობა - მეტად ჭრელი (ვოლგის ბულგარები, მორდველები, რუსები, ბერძნები, ხვარაზმელები და თურქთა ტომები და ა. შ.) და გაერთიანების დონითაც განსხვავებული. საქარავნო ვაჭრობის ძირითადი ცენტრები იყო სარაი-ბათუ, სარაი-ბერქე, ურგენჩი, ყირიმის ქალაქები სუდაკი და კაფა და სხვა, სახელმწიფოს სათავეში ედგნენ ბათუს სახლის ყაენები. განსაკუთრებულ შემთხვევებში იწვევდნენ ყურულთაის - კრებას, რომელსაც ესწრებოდნენ სამხედრო-ფეოდალური დიდკაცობა და ყაენის ოჯახის წევრები. დამორჩილებულ ტერიტორიაზე იგზავნებოდა დარუღა, რომლის ძირითადი მოვალეობა ხარკის აკრეფა იყო. უმნიშვნელოვანესი თანამდებობები უფლუსწულებს - „ოღლანებს“ ეჭირათ. ბეგების (ნოინების) და თარხანების რიგებიდან ივსებოდა ჯარის მეთაურთა და მოხელეთა კადრები. მენგუ-თემურის (1266-1282 წწ.) გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო ფეოდალური შინაომები. თოხთა-ყაენმა (1291-1312 წწ.) შეძლო ხელისუფლების განმტკიცება. ძლიერების ზენიტს კი ოქროს ურდომ უზბექის (1312-1342 წწ.) და ჯანიბექის (1342-1357 წწ.) ხანაში მიაღწია. ამ დროს ოქროს ურდოს არმია 300 ათას კაცს ითვლიდა. მაგრამ ჯანიბექის მოკვლის შემდეგ დაიწყო ოქროს ურდოს დაცემა.
XIV საუკუნის დამდეგს ოქროს ურდოს ჩამოსცილდა ხვარაზმი და ასტრახანი, პოლონეთმა და ლიეტუვამ დაიპყრეს მიწები დნეპრის აუზში. რუსეთის სამთავროების გაძლიერებას მოჰყვა თათართა დიდი ლაშქრობა და კულიკოვის ბრძოლა (1380 წ.), რომელიც მონღოლ-თათართა დამარცხებით დამთავრდა. თოხთამიშმა (1380-1395) შეძლო დროებით განემტკიცებინა ქვეყანა, 1382 წელს მოსკოვიც აიღო და გადაწვა, შემდეგ კი თემურლენგს შეებრძოლა. თემურლენგმა დაამარცხა თოხთამიში, დაიპყრო და დაანგრია ვოლგისპირეთისა და ყირიმის ქალაქები, რითაც ოქროს ურდოს გამოუსწორებელი დარტყმა მიაყენა. ფეოდალიზაციის პროცესს და თემურის შემოსევას მოჰყვა ოქროს ურდოს დაშლა: XV საუკუნის 20-იან წლებში შეიქმნა ციმბირის სახანო, 40-იან წლებში - ნოღაის ურდო, შემდეგ კი ყაზანისა (1438 წ.) და ყირიმის (1443 წ.) სახანოები, 60-იან წლებში — ყაზახთა, უზბეკთა და ასტრახანის სახანოები. 1480 წელს გაძლიერებულმა მოსკოვის სამთავრომაც მოიცილა თათართა უღელი. XVI საუკუნის დამდეგს ოქროს ურდომ საბოლოოდ შეწყვიტა არსებობა.
რესურსები ინტერნეტში
*
სრბუკი
სრბუი სარქისიანი (Սրբուհի Սարգսյան ; დ. 3 აპრილი, 1994), უფრო მეტად ცნობილი სასცენო სახელით Srbuk — სომეხი მომღერალი. იგი პირველად გახდა ცნობილი X Factor-ის სომხურ ვერსიაში მონაწილეობის შემდეგ, სადაც მეორე ადგილი დაიკავა.. 2018 წელს მონაწილეობა მიიღო The Voice-ის უკრაინულ ვერსიაში. სადაც მეოთხე ადგილი დაკავა. სრბუკმა წარადგინა სომხეთის ევროვიზიის 2019 წლის სიმღერის კონკურსზე, რომელიც თელ-ავივში, ისრაელში გაიმართა სადაც წარსდგა სიმღერით „Walking Out“.
ადრეული ცხოვრება
სარქისიანი დაიბადა 1994 წლის 3 აპრილს, სომხეთის დედაქალქ ერევანში. სწავლობდა კომიტას ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, სადაც ისწავლა ქანუნზე დაკვრა.
2010–2018: X Factor და The Voice
2016 წელს სრბუკმა გამოუშვა სადებიუტო სინგლი „Yete Karogh Es“. 2018 წელს მონაწილეობა მიიღო უკრაინული „The Voice“-ის მერვე სეზონში, სადაც მისი მენტორი იყო უკრაინელი მომღერალი პოტაპი. დაიკავა მეოთხე ადგილი.
2019–დღემდე: ევროვზიის სიმღერის კონკურსი
2018 წლის ნოემბერში ის გამოცხადდა სომხეთის წარმომადგენლად 2019 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე თელ-ავივში, ისრაელSი. გამოცხადებისთანავე, AMPTV– მ ასევე გახსნა სიმღერების წარდგენის პერიოდი კომპოზიტორებისთვის, რომ გაეგზავნათ თავიანთი ჩანაწერები 2019 წლის მარტში ევროვიზიაზე წარსადგენად აირჩა სიმღერა „Walking Out“. სიმღერის კომპოზიტორები იყვნენ „Lost Capital“ და „tokionine“, სიმღერის ტექსტის ავტორი იყო გარიკ პაპოიანი, რომელმაც ადრე დაწერა სიმღერა 2014 წელს ევროვიზიაზე სომხეთის წარმომადგენლისთვის, არამ Mp3-სთვის. სრბუკი კონკურსზე გამოივდა 2019 წლის 16 მაისს, მეორე ნახევარფ-ფინალში და ვერ მოახერხა ფინალში გასვლა. დაიკავა მე-16 ადგილი.
2019 წლის ოქტომბერში სრბუკმა გამოუშვა ახალი ქავერ ალბომი „Armenian Folk“. 2020 წლის ნოემბერში, მთიანი ყარაბაღის ომის ფონზე, იგი მონაწილეობდა სიმღერაში „Mez vochinch chi haghti“ (ვერაფერი ვერ დაგვამარცხებს), არტურ ხაჩენცთან, ივეტა მუკუჩიანთან, გორ სუჯიანთან, სევარ ამროიანთან, სევაკ ხანაგიანთან და სონა რუბენიანთან ერთად.
Tetraponera mandibularis
Tetraponera mandibularis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tetraponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Pseudomyrmecinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ოქროსფერი მაკრელი
ოქროსფერი მაკრელი, სკუმბრია, დიდი კორიფენა (Coryphaena hippurus) — თევზი ქორჭილასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 2 მ აღწევს, წაგრძელებული და გვერდებიდან შებრტყელებულია. აქვს დიდი, ღრმად ამოკვეთილი კუდის ფარფლი და გრძელი ზურგის ფარფლი. გავრცელებულია თბილ ზღვებში. იკვებება თევზებით და მოლუსკებით. ძვირფასი ხორცი აქვს, თუმცა სარეწაო მნიშვნელობას მოკლებულია გაფანტულად ცხოვრების გამო. სპორტული მეთევზეობის თევზია.
საღვინე
საღვინე, საღვინეთი (1938-1990-იან წლებში პირველი მაისი) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (სანახშირის თემი). მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 240 მეტრი, ზესტაფონიდან 5 კილომეტრი. სოფელში გადის რკინიგზის მონაკვეთი ხაშური-სამტრედიის ხაზზე. სოფელში დგას წმინდა გიორგის სახელობის VIII საუკუნის ეკლესია.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 240 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Lasioglossum uelleburgense
Lasioglossum uelleburgense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1912 წელს.
სქოლიო
uelleburgense
დიდი ოფეთი
დიდი ოფეთი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სამხრეთ იმერეთის მთისწინეთში. თემის ცენტრი (სოფლები: თხილაგანი, მტერჩვეული, ნაწილოფეთი, პატარა ოფეთი, წიაღუბანი). ზღვის დონიდან 240 მეტრი, სამტრედიიდან 15 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 144 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ევპატრიდები
ევპატრიდები (εὐπατρίδαι — შვილნი კეთილშობილი მამისა) — გვაროვნული არისტოკრატია ძველ საბერძნეთში (ატიკა). შეიქმნა გვაროვნული წყობილების დაშლის პროცესში. გადმოცემით, ათენის ლეგენდარულმა მეფემ თესევსმა ატიკის თავისუფალი მოსახლეობა სამ წოდებად დაჰყო; მათგან ყველაზე პრივილეგირებულნი იყვნენ ევპატრიდები. ცნობილია, რომ ათენში წარჩინებულთა 60-მდე საგვარეულო არსებობდა. ევპატრიდები იყვნენ როგორც მიკენის დროის საკუთრივ ანტიკური დიდგვაროვნების შთამომავლები (კერიკები, ეტეობუტადები, ევმოლპიდები, ბუზიგები), ისე წარმომადგენლები აქაველი წარჩინებულებისა, რომლებიც პელოპონესიდან დორიელებმა გამოდევნეს (მედონტიდები ან კოდრიდები, პისისტრატიდები, ფილაიდები, სალამინიები, სავარაუდოდ, ალკმეონიდები). არქაულ ეპოქაში ევპატრიდები ფლობდნენ სიმადიდრეს (უპირველეს ყოვლისა — დიდ მიწებს), წამყვანი მდგომარეობა ეკავათ პოლიტიკური ხელმძღვანელობის სფეროში, სამართალწარმოებასა და რელიგიურ ცხოვრებაში. მათი ძირითადი ნაწილი (მსხვილი მიწათმფლობელები) ძალაუფლებას ინარჩუნებდა ძვ წ. VI საუკუნემდე. ათენის შემდგომმა სოციალურ-ეკონომიკურმა განვითარებამ ვაჭარ-ხელოსანთა ფენების საზოგადოებრივი მნიშენელობა გაზარდა, რამაც ევპატრიდების გავლენა დასცა და ამასთანავე ხელი შეუწყო მის დაშლას — ნაწილი თანდათანობით შეერწყა დემოსის ზედა ფენას. სოლონის რეფორმების შემდეგ (კერძოდ, ქონებრივი ცენზის შემოღება) ევპატრიდების ბატონობა შეირყა, კლისთენეს რეფორმებიც მათ წინააღმდეგ იყო მიმართული. პისისტრატეს ტირანიამაც უარყოფითად იმოქმედა მათზე. ძვ. წ. VI საუკუნეში არისტოკრატიული სპარტის დახმარებით ევპატრიდები ამაოდ ცდილობდნენ ძალაუფლება დაებრუნებინათ.
სქოლიო
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის წოდებები
ნენსი პელოსი
ნენსი პატრიცია პელოსი (დ. 26 მარტი, 1940) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, ამერიკის შეერთებული შტატების წარმომადგენელთა პალატის სპიკერი 2019 წლიდან. 1987 წლიდან მსახურობდა კალიფორნიის წარმომადგენლად აშშ-ში. დემოკრატიული პარტიის წევრი, პელოსი ერთადერთი ქალია აშშ-ს ისტორიაში, რომელიც მსახურობდა პალატის სპიკერად. ის მეორეა საპრეზიდენტო რიგებში ვიცე-პრეზიდენტ კამალა ჰარისის შემდეგ.
პელოსი კონგრესის წევრად პირველად 1987 წელს აირჩიეს. მამამისი თომას დ'ალესანდროც პოლიტიკაში მსახურობს. იყო ბალტიმორის მერიც. არის კალიფორნიის კონგრესის დელეგაციის დეკანი. პელოსი წარმოადგენს კალიფორნიის შტატს, რომელიც მოიცავს სან-ფრანცისკოს ქალაქსა და ქვეყნის საკმაოდ დიდ ფართობს, ოთხ მეხუთედს. 2003 წლიდან პელოსი ხელმძღვანელობდა დემოკრატიულ პარტიას და გახდა პირველი ქალი, რომელმაც კონგრესში პოლიტიკურ პარტიას უხელმძღვანელა.
პელოსმა 2011 წელს დაკარგა პალატის სპიკერის პოზიცია, მას შემდეგ რაც რესპუბლიკურმა პარტიამ გაიმარჯვა 2010 წლის არჩევნებზე. თუმცა, მან შეინარჩუნა პალატის დემოკრატიული ჯგუფის ლიდერის როლი და დაუბრუნდა პალატის უმცირესობის ლიდერის როლს. 2018 წლის შუალედურ არჩევნებში დემოკრატებმა კვლავ აიღეს ხელში ძალაუფლება. 2019 წლის 3 იანვარს შეიკრიბა 116-ე კონგრესი, სადაც პელოსი ხელმეორედ აირჩიეს სპიკერად. პელოსის ხელმძღვანელობით, წარმომადგენელთა პალატამ იმპიჩმენტი გამოუცხადა პრეზიდენტ დონალდ ტრამპს, ჯერ 2019 წლის 18 დეკემბერს, ხოლო შემდეგ 2021 წლის 13 იანვარს; ტრამპი სენატმა ორივეჯერ გაამართლა.
2021 წლის 3 იანვარს, პელოსი ხელახლა აირჩიეს მეოთხე ვადით პალატის სპიკერად, რომელიც მოსალოდნელი იყო კომპანია „პროგრესულებთან“ შეთანხმების მიღწევის შემდეგ. მისი მეორე ვადის დროს მან დიდი როლი ითამაშა ბაიდენის ადმინისტრაციის მრავალი მნიშვნელოვანი კანონპროექტის მიღებაში, მათ შორის ინფრასტრუქტურის ინვესტიციებსა და ამერიკის სამაშველო გეგმის აქტში.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
პელოსი დაიბადა ბალტიმორში, იტალიურ-ამერიკულ ოჯახში. ის იყო ერთადერთი გოგონა და ყველაზე უმცროსი შვილი ანუნსიატა ნენსი დ'ალესანდროს და თომას დ'ალესანდრო უმცროსის ოჯახში. დედამისი დაიბადა ფორნელში, მოლიზში, სამხრეთ იტალიაში, იგი აშშ-ში საცხოვრებლად 1912 წელს გადავიდა; როდესაც ნენსი დაიბადა, მისი მამა იყო დემოკრატი კონგრესმენი მერილენდიდან (შვიდი წლის შემდეგ გახდა ბალტიმორის მერი). პელოსის დედა ასევე აქტიური იყო პოლიტიკაში და ასწავლიდა ქალიშვილს სოციალური კავშირების მნიშვნელობას. პელოსის ძმა, თომას დ'ალესანდრო III, ასევე დემოკრატი, იყო ბალტიმორის მერი 1967 წლიდან 1971 წლამდე.
პელოსი ადრეული ასაკიდან იყო ჩართული პოლიტიკაში. იგი ეხმარებოდა მამას მისი კამპანიის ღონისძიებებში. 1961 წლის იანვარში დაესწრო ჯონ კენედის საინაუგურაციო გამოსვლას, სადაც ჯონმა ფიცი დადო, როგორც აშშ-ს პრეზიდენტმა.
ადრეული კარიერა
მარჯვნივ|მინი| პელოსი, დედამისი და [[ჯონ ფიცჯერალდ კენედი|პრეზიდენტი კენედი ესწრებიან მამამისის ფიცის დადებას, 1961 წელი.]] სან-ფრანცისკოში გადასვლის შემდეგ, პელოსი დაუმეგობრდა მე-5 ოლქის კონგრესმენ ფილიპ ბარტონს და დაიწყო მუშაობა დემოკრატიული პარტიისთვის. 1976 წელს იგი აირჩიეს დემოკრატიული ეროვნული კომიტეტის წევრად, ეს თანამდებობა მას 1996 წლამდე ეკავა. მოგვიანებით, 1977 წლის იანვარში, ასევე აირჩიეს ჩრდილოეთ კალიფორნიის პარტიის თავმჯდომარედ, ხოლო ოთხი წლის შემდეგ გახდა კალიფორნიის დემოკრატიული პარტიის ხელმძღვანელი, ამ პოზიციაზე იგი 1983 წლამდე მუშაობდა. შემდგომში, პელოსი მუშაობდა სან-ფრანცისკოს დემოკრატიული ეროვნული კონვენციის კომიტეტის თავმჯდომარედ, ხოლო 1985 წლიდან 1986 წლამდე იყო დემოკრატიული სენატორის კამპანიის კომიტეტის ფინანსური თავმჯდომარე.
პირადი ცხოვრება
ნენსი დ'ალესანდრო კოლეჯში სწავლის პერიოდში გაიცნო. ისინი დაქორწინდნენ ბალტიმორში, „ჩვენი დედოფლის მარიამის ტაძარში“, 1963 წლის 7 სექტემბერს. დაქორწინების შემდეგ ნიუ-იორკში გადავიდნენ, შემდეგ კი სან-ფრანცისკოში, სადაც პოლის ძმა რონალდ პელოსი იყო სან-ფრანცისკოს სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი.
ნენსის და პოლ პელოსებს ხუთი შვილი ჰყავთ: ნენსი კორინი, ქრისტინე, ჟაკლინი, პოლი და ალექსანდრა; და ცხრა შვილიშვილი. ალექსანდრამ, ჟურნალისტმა, გააშუქა რესპუბლიკური საპრეზიდენტო კამპანია 2000 წელს და გადაიღო ფილმი, მოგზაურობა ჯორჯთან. 2007 წელს ქრისტინემ გამოაქვეყნა წიგნი, Campaign Boot Camp: Basic Training for Future Leaders.
პელოსი ამჟამად ცხოვრობს სან-ფრანცისკოში.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ლგბტ მოძრაობის აქტივისტები კატეგორია:ამერიკელი ქალი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 1940 კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი პოლიტიკოსები კატეგორია:კათოლიკები
პიარის მუნიციპალიტეტი (ბოლივარი)
პიარის მუნიციპალიტეტი (Municipio Piar) — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, ბოლივარის შტატში. წარმოადგენს ბოლივარის შტატის 11 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. ფართობი 15 900 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2007 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით პიარის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 107 643 ათასი ადამიანი. მთავარი ქალაქია უპატა. ბოლივარის შტატის მთელი მოსახლეობის 7% მოდის პიარის მუნიციპალიტეტზე. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 6.8 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ბოლივარის შტატის მუნიციპალიტეტები
Time Is on My Side
— ინგლისური როკ-ჯგუფ როლინგ სტოუნზის სიმღერა. იგი სინგლის სახით 1964 წელს გამოიცა. შეტანილია ალბომებში 12 X 5 და The Rolling Stones No. 2.
ქობულეთი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ქობულეთი შეიძლება აღნიშნავდეს:
Time Is on My Side
სიმღერის ორიგინალური ვერსიის ავტორები არიან ჯერი რაგოვოი და ნორმან მიდი. სიმღერის პირველ ვერსიას ასრულებდა კაი უინდინგი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როლინგ სტოუნზის სიმღერები კატეგორია:1964 წლის სიმღერები
ნანგა-პარბატი
ნანგა-პარბატი (ურდ. ننگا پربت) — მწვერვალი პაკისტანში, ჩრდილო-დასავლეთ ჰიმალაიში. მისი სიმაღლეა 8126 მ. სიმაღლით მსოფლიოში მე-9 ადგილზეა. მას სხვანაირად „მკვლელ მთასაც“ ეძახიან, რამდენადაც 1990 წლამდე არსებული მონაცემებით ალპინისტების სიკვდილინობის კოეფიციენტი შეადგენდა 77%-ს. წარმოადგენს ყველაზე დასავლეთით მდებარე რვაათასიანს.
ვაკე (თბილისი)
ვაკე — უბანი თბილისის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე; ვაკის რაიონის ნაწილი. გაშლილია ვარაზისხევის მარცხენა მხარეზე ბაგებამდე.
1906 წლის იანვრიდან ვაკე თბილისს შემოუერთდა. ინტენსიური განაშენიანება დაიწყო XX ს. 20-იან წლებში. დიდი ხნის განმავლობაში ეს უბანი თბილისის ცენტრს მხოლოდ მელიქიშვილის ქუჩით უკავშირდებოდა. 1957 წ. ვარაზისხევის ქვედა ნაწილის ამოვსების შედეგად იგი ფართო ქუჩით გავიდა გმირთა მოედანზე, 1958 წ. კი გაყვანილი იქნა ვაკე-საბურთალოს შემაერთებელი მაგისტრალი (ამჟამად მიხეილ თამარაშვილის ქუჩა).
ამჟამად ვაკე თბილისის ერთ-ერთი დიდი საცხოვრებელი უბანია. აქვე თავმოყრილია უმაღლესი სასწავლებლები, სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრები, ადმინისტრაციული დაწესებულებები და ა.შ. 1946 წ. გაშენდა ვაკის პარკი (ყოფ. გამარჯვების პარკი, არქიტექტორი კ. დგებუაძე, დენდროლოგი ნ. ციციშვილი), 1982 წ. გაიხსნა ბავშვთა ქალაქი და დასვენების პარკი „მზიური“.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის უბნები *
სვეტი-სტეფანი
ისტორია
ისტორიულ დოკუმენტებში პირველად მოიხსენიება 1442 წელს. ოსმალებზე გამარჯვებისა და მათ მიერ მოპარული საქონლის ჩამორთმევის შემდეგ, გადაწყდა, რომ სტეფანე პირველმოწამის პატივისცემის ნიშნად კუნძულზე ეკლესია და ციხე დაედგათ.