cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
დიოკლეტიანე
მაქსიმიანეს ავგუსტუსად დანიშვნა
thumb|left|კარაუზიუსი, რომაული ბრიტანეთის მეამბოხე იმპერატორი. მისი ზეობის შესახებ არსებული ცნობების უმეტესობა მის მიერ მოჭრილი მონეტებიდან მოდის, რომლებიც, ძირითადად, მაღალი ხარისხისაა. მაქსიმიანემ გააცნობიერა, რომ გაიძვერა მხედართმთავრის დამარცხებას დაუყოვნებლივ ვერ შეძლებდა, ამიტომაც მასთან შებრძოლების ნაცვლად, 287 წელს რაინისიქითა ტომების წინააღმდეგ გაილაშქრა. რამდენადაც კარაუზიუსი ფრანკების მოკავშირე იყო, მაქსიმიანეს კამპანია შესაძლებელია აღქმული იყოს, როგორც ბრიტანეთში მყოფი სეპარატისტი იმპერატორის კონტინენტზე თავისი მთავარი დასაყრდენისაგან მოწყვეტის მცდელობა. მომდევნო წელს, როდესაც მაქსიმიანემ კარაუზიუსის წინააღმდეგ ფლოტი მოამზადა, დიოკლეტიანე აღმოსავლეთიდან დაბრუნდა მაქსიმიანესთან შესახვედრად. ორი იმპერატორი ალემანების წინააღმდეგ ერთობლივი კამპანიის წამოწყებაზე შეთანხმდა. დიოკლეტიანე გერმანიაში რეციის გავლით შეიჭრა, მაქსიმიანე კი მაინციდან დაიძრა. თითოეულმა იმპერატორმა გადაწვა მოსავალი და საკვების მარაგები, რათა გაენადგურებინათ გერმანელების საარსებო წყაროები. მათ იმპერიას ტერიტორიები შეჰმატეს და მაქსიმიანეს საშუალება მიეცა, კარაუზიუსის წინააღმდეგ მზადება ზედმეტი დაბრკოლებების გარეშე განეგრძო. აღმოსავლეთში დაბრუნებისას დიოკლეტიანემ, სავარაუდოდ კიდევ ერთი სწრაფი ლაშქრობა მოაწყო მოძლიერებული სარმატების წინააღმდეგ. რაიმე დეტალი ამ კამპანიის შესახებ არ შემორჩენილა, თუმცა შემორჩენილი წარწერები გადმოგვცემენ, რომ 289 წლის შემდეგ დიოკლეტიანემ სარმატიკუს მაქსიმუსის ტიტული მიიღო.
დიოკლეტიანე მაქსიმიანეს 290-291 წლების ზამთარში მილანში შეხვდა, 290 წლის დეკემბრის ბოლოს ან 291 წლის იანვარში. შეხვედრა საზეიმო ბრწყინვალებით გაიმართა. იმპერატორები დროის უმეტეს ნაწილს საჯარო გამოჩენებში ატარებდნენ. ნავარაუდებია, რომ ცერემონიები დიოკლეტიანეს მიერ თავისი მერყევი კოლეგისადმი განუწყვეტელი მხარდაჭერის დემონსტრირებისათვის ტარდებოდა. იმპერატორებს შეხვდა რომის სენატის დელეგაციაც, რომელმაც საიმპერატორო ხელისუფლებასთან თავისი იშვიათი კონტაქტი განაახლა. რომის ნაცვლად მილანის არჩევამ კიდევ უფრო დაამცირა დედაქალაქის ღირსება, თუმცა ამ დროისათვის უკვე დიდი ხნის დამკვიდრებულ პრქტიკას წარმოადგენდა, რომ თავად რომი მხოლოდ ცერემონიული დედაქალაქი იყო, საიმპერატორო ადმინისტრაციის რეალურ ადგილსამყოფელს კი თავდაცვის საჭიროებები განსაზღვრავდა. მილანი დიოკლეტიანემდე დიდი ხნით ადრე აირჩია გალიენუსმა (ზეობდა 253-268 წლებში) თავის სატახტოდ. თუ ცერემონიის დეტალურად გადმომცემი პანეგირიკი, იმას გულისხმობდა, რომ იმპერიის ნამდვილი დედაქალაქი რომი კი არ იყო, არამედ ადგილი, სადაც იმპერატორი იჯდა („...იმპერიის დედაქალაქი იქ უნდა ყოფილიყო, სადაც ორი იმპერატორი შეხვდა ერთმანეთს“), ამით იგი უბრალოდ იმეორებდა იმას, რაც ისტორიკოსმა ჰეროდიანემ ადრეულ მესამე საუკუნეში ჩამოაყალიბა: „რომი იქაა, სადაც იმპერატორია“. შეხვედრის მსვლელობისას, გადაწყვეტილებები პოლიტიკისა და ომის შესახებ, სავარაუდოდ, საიდუმლოდ იქნა მიღებული. ავგუსტუსები ერთმანეთს 303 წლამდე აღარ შეხვედრიან.
ტეტრარქიის დაფუძნება
thumb|thumb|რომის იმპერიის რუკა ტეტრარქიის პერიოდში. მასზე ნაჩვენებია დიოცეზები და ოთხი ტეტრარქის გავლენის ზონები. thumb|ტეტრარქიის ტრიუმფალური თაღი სბეიტლაში, ტუნისი. დაბრუნებიდან გარკვეული დროის შემდეგ, თუმცა 293 წლამდე, დიოკლეტიანემ კარაუზიუსის წინააღმდეგ ომის სარდლობა მაქსიმიანეს ნაცვლად ფლავიუს კონსტანციუსს ჩააბარა. ახალი სარდალი დალმაციის ყოფილი მმართველი და დიდი სამხედრო გამოცდილების მქონე პიროვნება იყო, რომლის კარიერაც ავრელიანეს მიერ ზენობიას წინააღმდეგ წარმოებული კამპანიიდან იწყებოდა (272-273 წწ.). კონსტანციუსი მაქსიმიანეს პრეტორიანელთა პრეფექტი იყო გალიაში და მისი ქალიშვილის, თეოდორას ქმარიც. 293 წლის 1 მარტს, მილანში, მაქსიმიანემ იგი კეისრად დანიშნა. იმავე წლის გაზაფხულზე ფილიპოპოლისში (პლოვდივი, ბულგარეთი) ან სირმიუმში დიოკლეტიანემაც იგივე გააკეთა გალერიუსისთავის, რომელიც მისი სიძე იყო და შესაძლოა, დიოკლეტიანეს პრეტორიანელთა პრეფექტიც. კონსტანციუსს გადაეცა გალია და ბრიტანეთი, გალერიუსს კი — სირია, პალესტინა და ეგვიპტე და პასუხისმგებლობა დაეკისრა აღმოსავლეთის საზღვრისპირა მიწებზე.
კარაუზიუსის დაცემა
კეისრის პოსტის დაკავებამდე კონსტანციუსმა მოახერხა კარაუზიუსი გალიაში მდებარე თავისი მომარაგების ბაზისაგან მოეწყვიტა და სასტიკი საალყო ბრძოლის შემდეგ აეღო ბულონი. მისმა ამ წარმატებამ განაპირობა კარაუზიუსის მკვლელობა და მისი თავისი მოკავშირით, ალექტუსით შეცვლა, რომელმაც ბრიტანეთის ფლობა კიდევ სამი წლის განმავლობაში შეძლო სანამ საზღვაო თავდასხმის შედეგად კონსტანციუსის პრეტორიანელთა პრეფექტის, იულიუს ასკლეპიოდოტუსის, ხელით არ მოკვდა ფარნამის მახლობლად გამართულ სახმელეთო ბრძოლაში. თავად კონსტანციუსმა კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადმოჯდომის შემდეგ ფრანკი დეზერტირი მოროდიორებისაგან ლონდონი ჩაიბარა, რამაც მას ბრიტანეთის განმათავისუფლებლის სახელი შესძინა. ცნობილ სამახსოვრო მედალიონზე გამოსახულია ლონდონის პერსონიფიკაცია, რომელიც ცხენზე მჯდომ ტრიუმფატორ კონსტანციუსს სურსათით ამარგებს. გამოსახულებას თან ერთვის წარწერაც REDDITOR LUCIS AETERNAE (მარადიული სინათლის აღმადგენელი). ტეტრარქიისათვის საშიში ამ საფრთხის აღკვეთის შემდეგ კონსტანციუსსაც და მაქსიმიანესაც საშუალება მიეცათ ყურადღება გარე საფრთხეებზე გადაეტანათ: 297 წლისათვის კონსტანციუსი უკვე უკან, რაინზე იმყოფებოდა, მაქსიმიანემ კი სრულმასშტაბიანი კამპანია წამოიწყო აფრიკაში ფრანკი მეკობრეებისა და მომთაბარეების წინააღმდეგ და საბოლოოდ, 298 წლის 10 მარტს კართაგენში ტრიუმფიც მიიღო. მიუხედავად ყველაფრისა, მაქსიმიანეს მარცხმა კარაუზიუსის და ალექტუსის წინააღმდეგ ბრძოლაში ეჭვქვეშ დააყენა მისი ვაჟის მემკვიდრეობის საკითხი. დასავლეთის ავგუსტუსის პოსტზე მას კონსტანციუსის ვაჟი, კონსტანტინე გამოუჩნდა მეტოქედ.
კონფლიქტი ბალკანეთსა და ეგვიპტეში
thumb|ტრაიანული ტაძარი კუნძულ ფილეზე, რომაულ ეგვიპტესა და ნობატებსა და ბლემიებს შორის ახლადდაარსებულ საზღვარზე. 293 წლის გაზაფხული დიოკლეტიანემ გალერიუსთან ერთად სირმიუმიდან (სრემსკა-მიტროვიცა, სერბეთი) ბიზანტიუმისკენ (სტამბოლი, თურქეთი) მოგზაურობაში გაატარა. ამის შემდეგ იგი სირმიუმში დაბრუნდა, სადაც მომდევნო ზამთარი და გაზაფხული უნდა გაეტარებინა. 294 წელს მან კიდევ ერთხელ ილაშქრა სარმატების წინააღმდეგ, შესაძლოა შემოდგომაზე და გამარჯვებაც მოიპოვა. სარმატების დამარცხებამ ისინი დიდი ხნით ჩამოაცილა დუნაის პროვინციებს. ამასობაში, დიოკლეტიანემ დუნაის ჩრდილოეთით სიმაგრეები ააგო აკვინკუმთან (ბუდაპეშტი, უნგრეთი), ბონონიასთან (ვიდინი, ბულგარეთი), ულცისია ვეტერასთან, კასტრა ფლორენტიუმთან, ინტერკისასა (დუნაუივაროში, უნგრეთი) და ონაგრიუმთან (ბეგეჩი, სერბეთი). ახალი სიმაგრეები ახალი თავდაცვითი ხაზის ნაწილი გახდა, რომელსაც რიპა სარმატიკას (Ripa Sarmatica) უწოდებდნენ. 295 და 296 წლებში დიოკლეტიანემ კიდევ ერთხელ ილაშქრა რეგიონში და 296 წლის ზაფხულში კარპებზე გამარჯვებაც მოიპოვა. მოგვიანებით, 299 და 302 წლებში, რამდენადაც დიოკლეტიანე აღმოსავლეთში ცხოვრობდა, დუნაიზე წარმატებული ლაშქრობა გალერიუსის ვალი იყო. თავისი ზეობის დასასრულისათვის, დიოკლეტიანეს უზრუნველყოფილი ჰქონდა დუნაის მთელი ხაზის უსაფრთხოება, სადაც არსებობდა სიმაგრეები, არმიის მყარი პოზიციები, შარაგზები და გამაგრებული ქალაქები. იმპერატორმა აქ 15 ან მეტი ლეგიონიც გაგზავნა რეგიონის საგუშაგოდ. სექსაგინტა პრისტას წარწერა ქვემო დუნაიში განადიდებს რეგიონში აღდგენილ წესრიგს. თავდაცვისათვის მძიმე საფასური იქნა გაღებული, თუმცა ეს მაინც მნიშვნელოვან მიღწევას წარმოადგენდა ძნელად დასაცავი რეგიონისათვის.
ამასობაში, გალერიუსი 291-293 წლებში ზემო ეგვიპტეში არსებული დავებით იყო დაკავებული, სადაც მან რეგიონული ამბოხება ჩაახშო. 295 წელს იგი სირიაში უნდა დაბრუნებულიყო რათა რევანშისტი სპარსეთის იმპერიის წინააღმდეგ ებრძოლა. დიოკლეტიანეს მცდელობებმა ეგვიპტის საგადასახადო სისტემა საიმპერიო სტანდარტებისათვის შეესაბამებინა, უკმაყოფილება გამოიწვია და გალერიუსის გამგზავრების შემდეგ რეგიონში აჯანყება დაიწყო. უზურპატორმა დომიციუს დომიციანუსმა 297 წლის ივლისში ან აგვისტოში თავი ავგუსტუსად გამოაცხადა. ეგვიპტის უმეტესმა ნაწილმა, ალექსანდრიის ჩათვლით, მისი მმართველობა აღიარა. ამის აღსაკვეთად დიოკლეტიანე ეგვიპტეში ჩავიდა. პირველად 297 წლის შემოდგომაზე თებაიდაში ჩაახშო ამბოხებები, შემდეგ კი ალექსანდრიის საალყოდ გაემართა. დომიციანუსი იმავე წლის დეკემბერში გარდაიცვალა, რა დროისთვისაც დიოკლეტიანეს ეგვიპტის დანარჩენ ტერიტორიებზე კონტროლი უზრუნველყოფილი ჰქონდა, თუმცა ალექსანდრიის აღება, რომლის თავდაცვაც დომიციანუსის ყოფილი კორექტორის, აქილეუსის მიერ იყო ორგანიზებული, უფრო მოგვიანებით, შესაძლოა, 298 წლის მარტში გახდა შესაძლებელი.
დიოკლეტიანეს იქ ყოფნის პერიოდში მოგვარდა ბიუროკრატიული საკითხებიც: ჩატარდა აღწერა და ალექსანდრიამ, აჯანყებისათვის სასჯელის სახით, ფულის დამოუკიდებლად მოჭრის უფლება დაკარგა. დიოკლეტიანეს რეფორმებმა რეგიონში, ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსის ღონისძიებებთან ერთად, ეგვიპტური ადმინისტრაციული პრაქტიკა კიდევ უფრო დაუახლოვა რომაულ სტანდარტებს. მომდევნო წლის ზაფხულში დიოკლეტიანე ნილოსის გაყოლებით სამხრეთში მოგზაურობდა და მოინახულა ოქსირინჰუსი და ელეფანტინი. ნუბიაში მან ნობატებისა და ბლემიების ტომებთან მშვიდობა დაამყარა. ზავის პირობებით, რომის საზღვარმა ჩრდილოეთით ფილემდე გადაიწია და ორ ტომს ყოველწლიური ჯამაგირი დაენიშნათ ოქროთი. ზავის დადების შემდეგ დიოკლეტიანემ მალევე დატოვა აფრიკა. 298 წლის სექტემბერში იგი ზემო ეგვიპტეში გაემგზავრა, იქიდან კი 299 წლის თებერვალში — სირიაში. გალერიუსს იგი მესოპოტამიაში შეხვდა.
შემოსევა და კონტრშეტევა
thumb|დიოკლეტიანეს სამხედრო მონეტა 294 წელს სასანიანების სპარსეთის სამეფო ტახტზე ნარსე, შაპურ I-ის ვაჟი ავიდა. მან მოკლა ბაჰრამ III, ახალგაზრდა კაცი, რომელიც ტახტზე ბაჰრამ II-ის გარდაცვალებისთანავე, 293 წელს დასვეს. 294 წლის დასაწყისში ნარსემ დიოკლეტიანეს ტრადიციული საჩუქრები გაუგზავნა, ამ უკანასკნელმა კი ელჩების გაცვლით უპასუხა. სპარსეთში ნარსე საჯარო მონუმენტებიდან თავისი უშუალო წინამორბედების ყოველგვარ კვალს შლიდა და ცდილობდა საკუთარი თავი გაეიგივებინა მეომარ მეფეებთან, არდაშირ I-სა (ზეობდა 226-41 წწ.) და შაპურ I-თან (ზეობდა 241-272 წწ.), რომელმაც ანტიოქია აიღო და იმპერატორი ვალერიანე (ზეობდა 253–260 წწ.) ცოცხლად გაატყავა თავისი საომარი ტაძრის მოსართავად.
295 ან 296 წელს ნარსემ რომს ომი გამოუცხადა. როგორც ჩანს, იგი თავდაპირველად დასავლეთ სომხეთში შეიჭრა, სადაც ის მიწები დაიკავა, რომლებიც 287 წლის ზავით თრდატს გადაეცა. 297 წელს ნარსე სამხრეთით, რომაულ მესოპოტამიაში გადავიდა, სადაც მან კარესა (ჰარანი, თურქეთი) და კალინიკუმს (არ-რაქა, სირია) შორის მდებარე რეგიონში (ისტორიკოსი ფერგუს მილარი აღნიშნავს, რომ ეს, შესაძლებელია, სადღაც მდინარე ბალიხთან ყოფილიყო) გალერიუსი სასტიკად დაამარცხა. დიოკლეტიანე შესაძლოა ყოფილიყო ბრძოლის ველზე, შესაძლოა — არა, თუმცა მან სწრაფად გაითავისუფლა თავი ყოველგვარი პასუხისმგელობისაგან. ანტიოქიაში გამართულ საჯარო ცერემონიაზე ყველაფერი ცხადი იყო: მარცხზე პასუხისმგებელი გალერიუსი იყო და არა დიოკლეტიანე. ამ უკანასკნელმა საჯაროდ დაამცირა გალერიუსი, აიძულა საიმპერატორო ქარავანთან ერთი მილი ფეხით გაევლო მეწამულ საიმპერატორო მანტიით შემოსილს.
thumb|ნარსეზე გალერიუსის შეტევის ამსახველი დეტალი გალერიუსის თაღზე თესალონიკში, საბერძნეთი. თავისი ადმინისტრაციული ქმედებებისას გალერიუსი ყველაზე მეტად ამ ქალაქზე ზრუნავდა. სავარაუდოდ 298 წლის გაზაფხულზე გალერიუსმა დამატებითი ძალები მიიღო იმპერიის დუნაის სამფლობელოებიდან და მდგომარეობა გაიმყარა. ნარსეს სომხეთიდან და მესოპოტამიიდან შეტევა არ განუხორციელებია და გალერიუსს საშუალება მისცა 298 წელს ჩრდილოეთ მესოპოტამიიდან სომხეთის გავლით შეტევა დაეწყო. გაურკვეველია დიოკლეტიანე მონაწილეობას იღებდა კამპანიაში თუ არა. იგი ეგვიპტეში ან სირიაში უნდა დაბრუნებულიყო. ნარსემ გალერიუსის ძალებთან საბრძოლველად სომხეთში დაიხია, რაც შეცდომა იყო. სომხეთის უსწორმასწორო რელიეფი ხელსაყრელი იყო რომის ქვეითი არმიისათვის, მაგრამ არა სასანიანთა კავალერიისთვის. ორ ბრძოლაში გალერიუსმა ნარსეზე გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვა. მეორე შეტაკებისას რომის ძალებმა დაიკავეს მისი ბანაკი და ხელში ჩაიგდეს ნარსეს საგანძური, ჰარემი და ცოლი. გალერიუსმა განაგრძო ტიგროსის ჩაყოლებით წინსვლა და ევფრატის გასწვრივ რომის ტერიტორიებზე დაბრუნებამდე სპარსეთის დედაქალაქი, ქტესიფონიც აიღო.
სამშვიდობო მოლაპარაკებები
ომის მიმდინარეობისას ნარსემ გალერიუსთან ელჩები გაგზავნა თავისი ცოლებისა და შვილების დაბრუნების თხოვნით, თუმცა მან უარით უპასუხა. მშვიდობის შესახებ სერიოზული მოლაპარაკებები 299 წლის გაზაფხულზე დაიწყო. პირობების წარსადგენად ნარსესთან დიოკლეტიანესა და გალერიუსის მაგისტერ მემორიაე (მდივანი) სიკორიუს პრობუსი გაიგზავნა. მოლაპარაკებების შედეგად მიღწეული ნიზიბისის ზავის პირობები სპარსეთისათვის მძიმე იყო: სომხეთი რომის გავლენის სფეროს უბრუნდებოდა, ზიათის სიმაგრესთან, როგორც საზღვართან ერთად; იბერიის სამეფოს ერთგულება რომისათვის უნდა გამოეცხადებინა და რომის იმპერატორი იღებდა იბერიის მეფის დამტკიცების უფლებას; ნიზიბისი, ახლა უკვე რომის საკუთრება, სპარსეთსა და რომს შორის ვაჭრობის ერთადერთი გზა უნდა გამხდარიყო; რომის კონტროლი უნდა გავრცელებულიყო ტიგრსა და სომხეთს შორის არსებულ ხუთ სატრაპიაზე (ანგლი, სოფენი, აღძნიქი, კორდუენი და ზაბდიცენი). ეს რეგიონები მოიცავდნენ ტიგრზე გასასვლელს ანტი-ტავროსის ჯაჭვის საშუალებით; ბითლისის გასასვლელს, უსწრაფეს სამხრეთ მიმართულებას სპარსეთის სომხეთისაკენ და ტურ-აბდინის ზეგანზე წვდომას.
მიწების მონაკვეთი, რომელიც ამიდისა და ბეზაბდეს გვიანდელ სტრატეგიულ პუნქტებს მოიცავდა, რომის მტკიცე სამხედრო ოკუპაციის ქვეშ მოექცა. ამ ტერიტორიების სახით რომს უჩნდებოდა წინასწარი სადგური ქტესიფონის ჩრდილოეთით და შესაძლებლობა ეძლეოდა შეენელებინა სპარსელთა ძალების მომავალში შესაძლო მოქმედებები რეგიონში. ტიგრის აღმოსავლეთით მდებარე მრავალი ქალაქი რომის კონტროლქვეშ მოექცა ტიგრანაკერტის, საირდის, მარტიროპოლისის, ბალალესას, მოქსოსის, დაუდიისა და არზანის ჩათვლით, თუმცა გაურკვეველია რა სტატუსით. ზავის დასკვნით თრდატმა ხელახლა მოიპოვა ტახტიც და მისი წინაპრების მთელი მემკვიდრეობაც. რომმა უზრუნველყო კულტურული გავლენის ფართო სფეროს შექმნა, რომელმაც მომდევნო ათწლეულებში ნიზიბისიდან სირიული ქრისტიანობის ფართო დიფუზია და სომხეთის თანდათანობითი გაქრისტიანება გამოიწვია.
ადრეული დევნები
ნიზიბისის ზავის დადების შემდეგ დიოკლეტიანე და გალერიუსი სირიის ანტიოქიაში დაბრუნდნენ. 299 წლის რომელიღაც დროს იმპერატორებმა მონაწილეობა მიიღეს მსხვერპლშეწირვისა და წინასწარმეტყველების ცერემონიაში, რითაც მომავლის განჭვრეტას ცდილობდნენ. ჰარუსპიკებმა ვერ შეძლეს შეწირული ცხოველების შიგნეულობის წაკითხვა და ბრალი საიმპერატორო კარის ქრისტიანებს დასდეს. იმპერატორებმა კარის ყველა წევრს უბრძანეს სასახლის განსაწმენდად მსხვერპლი შეეწირათ. მათ, აგრეთვე, წერილები დაუგზავნეს სამხედრო მეთაურებს, რომლებშიც მოითხოვდნენ, რომ მთელ არმიას უნდა შეესრულებინა საჭირო მსხვერპლშეწირვა, წინააღმდეგ შემთხვევაში სამსახურს დაკარგავდნენ. დიოკლეტიანე რელიგიურ საკითხებში კონსერვატორი იყო. მას ტრადიციული რომაული პანთეონის სწამდა და რელიგიური წმენდის მოთხოვნებისაც ესმოდა, თუმცა ევსები კესარიელი, ლაქტანციუსი და კონსტანტინე დიდი ამტკიცებდნენ, რომ წმენდის უპირველესი მხარდამჭერი არა დიოკლეტიანე, არამედ გალერიუსი იყო და ამ საქმეში უმთავრესი წვლილიც მან შეიტანა. დიოკლეტიანეზე მეტად თავდადებულმა და მგზნებარე გალერიუსმა დევნებში პოლიტიკური სარგებელიც დაინახა. მას სურდა ამ საკითხთან დაკავშირებულ მთავრობის უმოქმედობის პოლიტიკაში გარღვევა მოეხდინა.
ანტიოქია დიოკლეტიანეს უმთავრეს რეზიდენციას წარმოადგენდა 299-302 წლებში, გალერიუსი კი თავის ავგუსტუსთან ერთად იცვლიდა ადგილებს შუა და ქვედა დუნაიზე. 301-302 წლების ზამთარში დიოკლეტიანე ეგვიპტეს ეწვია და ალექსანდრიაში გაჭირვებულთათვის მარცვლელულის შემწეობა გასცა. მანიქეველებთან რამდენიმე საჯარო დავის შემდეგ მან მანის მთავარი მიმდევრების ცოცხლად დაწვა ბრძანა თავიანთ წმინდა წერილებთან ერთად. 302 წლის 31 მარტს ალექსანდრიაში გამოცემული ბრძანებულებით იმპერატორმა გამოაცხადა, რომ დაბალი სტატუსის მქონე მანიქეველები მახვილით უნდა დაესაჯათ სიკვდილით, მაღალი სტატუსის მქონენი კი სამუშაოდ უნდა გაეგზავნათ პროკონესუსის კარიერებში (კუნძული მარმარა, თურქეთი) ან ფაენოს მაღაროებში სამხრეთ პალესტინაში. მანიქეველთა მთელი ქონება საიმპერატორო ხაზინას გადაეცა. დიოკლეტიანემ მანიქეველობაში ბევრი მიზეზი იპოვა გასანაწყენებლად: მისი სიახლე, უცხო წარმოშობა, თუ როგორ დაამახინჯა მან რომაელთა მორალი და მისი ნიშანდობლივი წინააღმდეგობა უკვე დიდი ხნის განმავლობაში არსებული რელიგიური ტრადიციების მიმართ. გარდა ამისა, იმ პერიოდში მანიქეველობას მხარს უჭერდა სპარსეთი, რომელიც რელიგიურ შეხედულებებს საერთაშორისო პოლიტიკასთან აზავებდა. სპარსული მხარდაჭერის გარდა, მიზეზები, თუ რატომ არ მოსწონდა მას მანიქეიზმი, თანაბრად ესადაგება (თუ უფრო მეტად არა) მის შემდეგ მსხვერპლს, ქრისტიანობას. thumb|წმინდა მარცელინუსისა და პეტრეს კატაკომბა ვია ლაბიკანაზე. ქრისტე გამოსახულია წმინდა პეტრესა და პავლეს შორის. დაბლა გამოსახულნი არიან მოწამეები გორგონიუსი, პეტრე, მარცელინუსი და ტიბურტიუსი.
დიდი დევნა
302 წლის შემოდგომაზე დიოკლეტიანე ანტიოქიაში დაბრუნდა. მან ბრძანება გასცა, რომ დიაკვან რომანუს კესარიელისათვის ენა მოეკვეთათ სასამართლოთა განკარგულებების უგულვებელყოფისა და ოფიციალური მსხვერპლშეწირვების შეწყვეტინების გამო. ამის შემდეგ რომანუსი ციხეში გადაიყვანეს, სადაც 303 წლის 17 ნოემბერს სიკვდილით დასაჯეს. დიოკლეტიანეს სჯეროდა, რომ რომანუს კესარიელი უბრალოდ ამპარტავანი პიროვნება იყო. იმპერატორი გალერიუსის თანხლებით ზამთარში ნიკომედიაში გაემგზავრა. ლაქტანციუსის მიხედვით, 302 წელს ნიკომედიაში გამოზამთრებისას დიოკლეტიანე და გალერიუსი ქრისტიანების მიმართ საიმპერატორო პოლიტიკაზე მსჯელობდნენ. დიოკლეტიანე ამტკიცებდა, რომ ქრისტიანებისათვის ბიუროკრატიული და სამხედრო თანამდებობების დაკავების აკრძალვა საკმარისი იქნებოდა ღმერთების დასაშოშმინებლად, თუმცა გალერიუსი მათ ამოწყვეტას უჭერდა მხარს. იმპერატორებმა რჩევისათვის აპოლონის ორაკულს მიმართეს დიდიმაში. ორაკულმა უპასუხა, რომ დედამიწაზე ცოდვილთა არსებობა ხელს უშლიდა აპოლონის უნარს რჩევა გაეცა. როგორც დიოკლეტიანეს საიმპერატორო კარის წევრებმა აცნობეს, ეს ცოდვილები მხოლოდ იმპერიაში მცხოვრები ქრისტიანები შეიძლებოდა ყოფილიყვნენ. თავისი კარის დაჟინებული თხოვნით, დიოკლეტიანე საყოველთაო დევნის მომხრეთა რიგებს შეუერთდა.
303 წლის 23 თებერვალს დიოკლეტიანემ ნიკომედიაში ახლადაშენებული ეკლესიის დანგრევის ბრძანება გასცა. მან მოითხოვა, რომ მისი წმინდა წერილები დაეწვათ, ძვირფასი ქონება კი ხაზინისათვის გადაეცათ. მომდევნო დღეს გამოქვეყნდა დიოკლეტიანეს პირველი „ედიქტი ქრისტიანების წინააღმდეგ“. ედიქტი იძლეოდა ქრისტიანთა წმინდა წერილებისა და საღვთისმსახურო ადგილების განადგურების ბრძანებას მთელი იმპერიის ტერიტორიაზე და ქრისტიანებს სალოცავად შეკრებას უკრძალავდა. თებერვლის დასასრულამდე ხანძარმა საიმპერატორო სასახლის ნაწილი გაანადგურა. გალერიუსმა დიოკლეტიანე დაარწმუნა, რომ მომხდარში დამნაშავეები ქრისტიანები იყვნენ, შეთქმულები, რომლებიც სასახლის საჭურისებთან ერთად მოქმედებდნენ. დაიწყო გამოძიება, თუმცა პასუხისმგებელი ჯგუფის პოვნა ვერ მოხერხდა. მიუხედავად ამისა, ამ ყოველივეს მაინც მოჰყვა სიკვდილით დასჯის ტალღა და სასახლის საჭურისები, დოროთეუსი და გორგონიუსი სიკვდილით დასაჯეს. ერთი პიროვნება, პეტრე კუბიკულარიუსი გააშიშვლეს, მაღლა ასწიეს და გაამათრახეს, შემდეგ კი ჭრილობებზე მარილი და ძმარი დააყარეს და ნელა მოხარშეს ღია ცეცხლზე. სიკვდილით დასჯები სულ ცოტა 303 წლის 24 აპრილამდე გაგრძელდა, რის დროსაც ექვს პიროვნებას, ეპისკოპოს ანთიმოზის ჩათვლით თავი მოჰკვეთეს. მეორე ხანძარი პირველიდან თექვსმეტი დღის შემდეგ გაჩნდა. გალერიუსმა ქალაქი დატოვა, რომში გაემგზავრა და ნიკომედია არასაიმედოდ გამოაცხადა. მას დიოკლეტიანეც მალევე უნდა გაჰყოლოდა.
მიუხედავად შემდეგ გამოცემული დევნის ედიქტებისა, რომლებიც ქრისტიანი სასულიერო პირების დაპატიმრებისა და საყოველთაო მსხვერპლშეწირვის იძულებით ვალდებულებებს ადგენდა, დევნის ედიქტები, საბოლოო ჯამში, წარუმატებლები აღმოჩნდა. ქრისტიანთა უმეტესობა სასჯელს გაექცა და ძირითადად, არც კერპთაყვანისმცემლები თანაუგრძნობდნენ დევნას. მოწამეთა ტანჯვა აძლიერებდა დანარჩენი ქრისტიანების რწმენის სიმტკიცეს. კონსტანციუსმა და მაქსიმიანემ არ მიიღეს გვიანდელი დევნის ედიქტები და დასავლეთის ქრისტიანები უვნებლები დატოვეს. 311 წელს გალერიუსმა ედიქტი გააუქმა და განაცხადა, რომ დევნა უძლური აღმოჩნდა ქრისტიანების ტრადიციულ რელიგიაზე დასაბრუნებლად. ზოგიერთი ქრისტიანის დროებითმა განდგომამ და წმინდა წერილების ჩაბარებამ დევნის მსვლელობისას, მთავარი როლი ითამაშა შემდგომ დონატისტთა დაპირისპირებაში. დევნის დაწყებიდან 25 წელში ქრისტიანი იმპერატორი კონსტანტინე ერთპიროვნულად მართავდა იმპერიას. მან გააუქმა ედიქტების შედეგები და მთელი ჩამორთმეული ქონება ქრისტიანებს უკან დაუბრუნა. მისი მმართველობისას ქრისტიანობა იმპერიის პრივილეგირებული რელიგია გახდა. თავისმა ქრისტიანმა მემკვიდრეებმა დიოკლეტიანე დემონად წარმოაჩინეს: ლაქტანციუსი აცხადებდა, რომ დიოკლეტიანეს მმართველობა აპოკალიფსის მაცნე იყო, სერბულ მითოლოგიაში კი დიოკლეტიანეს სახელი შემორჩა, როგორც დუკლიანი, ღმერთის მოწინააღმდეგე.
განმარტოება და გარდაცვალება
thumb|300px|დიოკლეტიანე განმარტოვებაში. დიოკლეტიანე თავის სამშობლოში, დალმაციაში განმარტოვდა. იგი ვრცელ სასახლეში გადავიდა, ძლიერ გამაგრებულ კომპლექსში ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე, პატარა ქალაქ სპალატუმთან და დიდი ადმინისტრაციული ცენტრის, სალონის მახლობლად. სასახლის უდიდესი ნაწილი დღემდეა შემორჩენილი და ქმნის სპლიტის, ხორვატიის სიდიდით მეორე ქალაქის ისტორიულ ბირთვს.
მაქსიმიანე ვილებში გადასახლდა კამპანიაში ან ლუკანიაში. მათი სახლები პოლიტიკური ცხოვრებისაგან შორს იყო, თუმცა დიოკლეტიანე და მაქსიმიანე საკმარისად ახლოს იყვნენ ერთმანეთთან, რომ რეგულარული კონტაქტი შეენარჩუნებინათ. გალერიუსმა 308 წელს დიოკლეტიანესთან ერთად ჩაიბარა კონსულის ფასცები. იმავე წლის შემოდგომაზე გალერიუსი კიდევ ერთხელ შეხვდა დიოკლეტიანეს სათათბიროდ კარნუნტუმთან (პეტრონელ-კარნუნტუმი, ავსტრია). 308 წლის 11 ნოემბერს დიოკლეტიანე და მაქსიმიანე ერთად გამოცხადდნენ, რათა ენახათ თუ როგორ დაამტკიცებდა გალერიუსი ლიცინიუსს ავგუსტუსის თანამდებობაზე სევერუსის ნაცვლად, რომელიც მაქსენციუსის ხელებში გარდაიცვალა. მან მაქსიმიანეს, რომელმაც გადადგომის შემდეგ ძალაუფლების დაბრუნება სცადა, უბრძანა სამუდამოდ გადამდგარიყო. კარნუტუმის მოსახლეობა ევედრებოდა დიოკლეტიანეს, რომ ტახტზე დაბრუნებულიყო, რათა მოეგვარებინა ის კონფლიქტები, რომლებიც კონსტანტინეს აღზევებისა და მაქსენციუსის უზურპაციის გამო გაჩნდა. დიოკლეტიანეს პასუხი ასე ჟღერდა: „რომ შეგეძლოთ თქვენი იმპერატორისათვის გეჩვენებინათ ის კომბოსტო, რომელიც მე საკუთარი ხელით დავრგე, იგი ნამდვილად ვეღარ გაბედავდა შემოეთავაზებინა, რომ ამ ადგილის სიმშვიდე და ბედნიერება მუდამ დაუკმაყოფილებელი სიხარბისათვის მენაცვალებინა.“
დიოკლეტიანემ კიდევ სამი წელი იცოცხლა და დარჩენილ დღეებს თავისი სასახლის ბაღებში ატარებდა. მან იხილა თავისი ტეტრარქიული სისტემის დაცემა, რომელიც ეგოისტურმა ამბიციებმა იმსხვერპლეს; შეიტყო მაქსიმიანეს მიერ ტახტის მესამედ მოთხოვნისა და იძულებითი თვითმკვლელობის შესახებ. საკუთარ სასახლეში თავისი ყოფილი კომპანიონი-იმპერატორის ქანდაკებები და პორტრეტები ჩამოხიეს და გაანადგურეს. ღრმა სასოწარკვეთილებაში ჩავარდნილ და ავადმყოფ დიოკლეტიანეს შესძლებელია თავიც მოეკლა. იგი 311 წლის 3 დეკემბერს გარდაიცვალა.
რეფორმები
დიოკლეტიანეს დროს შეიქმნა უზარმაზარი ბიუროკრატიული აპარატი, ვითარდება ადმინისტრაციული სისტემა, კანონდება ტახტის მემკვიდრეობის პრინციპები, ტარდება არმიის რეორგანიზაციის და რეფორმირების ცდები. დიოკლეტიანეს ტახტზე ასვლისას იმპერიაში უაღრესად კრისიზული მდგომარეობა იყო. იმპერატორის ტახტის ხელში ჩასაგდებად გამოჩნდნენ უზურპატორები, ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში მძვინვარებდა აჯანყებები, მოშლილია ტრანსპორტი, ძვირდება მუშახელი, გაუფასურებულია ფულის კურსი და განადგურებულია მთელი ფინანსური მეურნეობა.
293 წელს ორივე ავგუსტუსმა თითო ახალი თანაშემწე დანიშნა კეისრების სახელწოდებით. კეისრები იმავე დროს ავგუსტუსთა მემკვიდრეებად გამოცხადდნენ. დიოკლეტიანემ თავის კეისრად გალერიუსი დანიშნა, ხოლო მაქსიმიანემ - კონსტანციუსი. ტეტრარქთა კიდევ უფრო დაახლოების მიზნით გადაწყდა მათი ურთიერთდამოყვრებაც. კეისრები თავიანთ ცოლებს გაეყარნენ და ავგუსტუსების სიძეები გახდნენ.
დიოკლეტიანემ დაადგინა, რომ ოცი წლის ხელმწიფების შემდეგ ორივე ავგუსტუსი გადადგებოდა და მათ ადგილებს მემკვიდრე-კეისრები დაიკავებდნენ. დიოკლეტიანემ სატახტო ქალაქად აზიური ქალაქი ნიკომედია აირჩია და სამართავად აზიური პროვინციები თრაკია და ეგვიპტე აიღო. მაქსიმიანემ ტახტი თავის მშობლიურ ქალაქ სირმიუმში დადგა და ჩაიბარა დუნაისპირეთი და საბერძნეთი.
ადმინისტრაციული რეფორმა
ავგუსტუსებმა დიოკლეტიანემ და მაქსიმიანემ პირველად გაატარეს ადმინისტრაციული რეფორმა. რესპუბლიკისა და პრინციპატის დროს, რომის მბრძანებლობის ქვეშ მოქცეული პროვინციები უმეტესწილად თავისი ადრინდელი, ტრადიციული საზღვრებით იყო შემოსაზღვრული. დიოკლეტიანემ ეს ტრადიცია პირველმა დაარღვია და იმპერია ახალი ადმინისტრაციული პრინციპით დაანაწილა. მან რომის სახელმწიფო დაჰყო დიოცეზებად. სულ იყო 12 დიოცეზი. თითიოეულ დიოცეზში შედიოდა რამდენიმე პროვინცია. სულ იყო 101 პროვინცია. დიოცეზების სათავეში იდგნენ პრეტორიანული გვარდიის პრეფექტთა მოადგილეები, რომელთაც ვიკარიუსები ეწოდებოდათ. ახალი პრეტორიანული გვარდია თავიანთი პრეფექტებით იყო ორი: ერთი დიოკლეტიანესთან მეორე - მაქსიმიანესთან. ახლად წარმოქმნილ დიოცეზებსა და პროვინციებში სამოქალაქო და სამხედრო ხელისუფლება ერთმანეთისგან მკაცრად იყო გაყოფილი. ამით დიოკლეტიანეს სურდა აღეკვეთა ახალი უზურპაციების ცდები. მხოლოდ პრეტორიანული გვარდიის პრეფექტები ინარჩუნებდნენ სამხედრო და სამოქალაქო ხელისუფლების ერთიანობას.
სამხედრო რეფორმა
დიოკლეტიანეს ყურადრება უპირველეს ყოვლისა მიმართული იყო სამხედრო სიძლიერის ამაღლებისკენ. დიოკლეტიანემდე რომაული არმიები ლეგიონებად იყვნენ განლაგებულნი სასაზღვრო ბანაკებში (casta) და ციხესიმაგრეებში (''castellan). დროთა განმავლობაში ასე დასახლებული ჯარისკაცები ადგილობრივ გარემოს ეთვისებოდნენ და საჭიროების შემთხვევაში მათი აყრა და სხვაგან გადაყვანა ძალიან ძნელი იყო. ამას მოჰყვებოდა ხოლმე მღელვარება, რაც უმრავლეს შემთხვევაში ახალი იმპერატორის წამოყენებით მთავრდებოდა. დიოკლეტიანემ სასაზღვრო ჯარები, ანუ ლიმიტანები (limitanei) თავიანთ ადგილზე დატოვა, ამას გარდა, შექმნა სხვა არმიები, განლაგებულნი ქვეყნის შიგნით სხვადასხვა პუნქტებში. ამათ ეწოდებოდათ კომიტატები. მობილური, სწრაფი ჯარები, რომელთა გადაყვანა ერთი ადგილიდან მეორეზე მარტივი იყო ლიმიტანებისგან განსხვავებით. დიოკლეტიანე იყო როგორც სახმელეთო, ასევე საზღვაო ძალების მთავარსარდალი. იგი დიდ ყურადღებას აქცევდა არმიაში დისციპლინის აღდგენას და ერთგულების განმტკიცებას. დიოკლეტიანეს მონეტებზე გაჩნდა წარწერები: „ერთგულება ჯარისკაცთა“ (fides militum), „სიმამაცე ჯარისკაცთა“ (virtus militum).''
ახალმა სამხედრო ღონისძიებებმა ბუნებრივად მოითხოვა მოსახლეობის გასამხედროების მაქსიმალური ზრდა. ადრე არმია ძირითადად მოხალისეებით კომპლექტდებოდა. დაიწყო სამხედრო სავალდებულო გაწვევა. არმიაში მიჰყავდათ ყოველგვარი სოციალური წარმოშობის რეკრუტები, მათ შორის მონები, კოლონები, ტყვედ გარეკილი და რომის სამფლობელო-საზღვრებზე დასახლებული ბარბაროსები.
ფინანსური რეფორმა
უზარმაზარი არმიების მოვლა პატრონობა დიდ ხარჯებთან იყო დაკავშირებული. სახელმწიფო ხაზინა დაცარიელებული იყო. ფულის კურსის დაცემისა და გაუფასურების გამო ხელისუფლება დრო და დრო (არარეგულარულად) მიმართავდა ნატურალურ დაბეგვრას. ეს იყო ინდიკაციები, ნატურალური პროდუქციის ამოსაღებად. რაც გათვალისწინებული იყო რომის მოსახლეობის, მისი არმიისა და ბიუროკრატიული აპარატის შესანახად. ამას მეორენაირად წლიურ გადასახადს „ანონას“ უწოდებდნენ.
დიოკლეტიანემ მთელი სამეურნეო და საგადასახადო სისტემის ნატურალიზაცია მოახდინა. ყველა პროვინცია (მათ შორის იტალიაც) ნატურალურ გადასახადს იხდიდა. 289-290 წლებში მთელს იმპერიაში მოეწყო მოსახლეობის აღწერა, რომლის მიხედვითაც დაიწყო გადასახადების გაწერა (census). დგებოდა სიები, კადასტრები რომლებშიც აღირიცხებოდა გადამხდელი მოსახლე და მთელი მისი უძრავ-მოძრავი ქონება: სახნავ-სათესი მიწა, ვენახი, მონები, და ყოველგვარი სამუშაო საშუალებები. ცენზი ყოველ მეხუთე წელს მეორდებოდა და გადასახადიც ამ ხნის მანძილზე მომხდარი ცვლილებების შესაბამისად იცვლებოდა. გადასახადი იყო სულადობრივი (capitation). ადამიანის სოციალურ წარმოშობას არ ჰქონდა მნიშვნელობა და ერთნაირად იბეგრებოდა სენატორი და პლებეი, კოლონი და მონა. საგადასახადო მიწები იყოფოდა მოსავლიანობა-ნაყოფიერების მიხედვით. გადასახადების აკრეფა მძიმე პირობებში მიმდინარეობდა. გადასახადის სიმძიმის გამო მოსახლეობა მიწებს ტოვებდა. დიოკლეტიანეს საგადასახადო-ნატურალური სისტემა მნიშვნელოვანი საფეხური იყო მონათმფლობელობის რღვევისა და ბატონყმური ურთიერთობების წარმოშობის გზაზე.
დაცემული ფინანსური მეურნეობის აღსადგენად და ფულის კურსის ასაწევად დიოკლეტიანემ გაატარა სამონეტო რეფორმა, თუმცა ეს რეფორმა წარმატებული არ აღმოჩნდა. ხალხმა ოქროს მონეტები შეინახა, ვერცხლისა და სპილენძის მონეტების ბრუნვა კი გაიზარდა, რამაც პირველადი მოხმარების საგნებზე ფასების ზრდა გამოიწვია. ასეთმა მდგომარეობამ ქვეყნის ბევრ კუთხეში მღელვარება და აჯანყებაც კი გამოიწვია. დიოკლეტიანემ მოახერხა აჯანყების ჩახშობა.
301 წელს დიოკლეტიანემ გამოსცა ედიქტი სავაჭრო ფასების შესახებ (edictum de pretiis rerum venalium). ამ ღონისძიებით იმპერატორმა სცადა დაერეგულირებინა ფასები. უნდა აღდგენილიყო წონასწორობა ფულის ნომინალურ ფასსა და მის რეალურ ღირებულებას შორის, პტოდუქტების ფასსა და ხელფასს შორის. ჩვენამდე მოღწეულია ედიქტის რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფრაგმენტი. შესავალ ნაწილში მაღალფარდოვანი, პათეთიკური სტილით წარმოდგენილია დიოკლეტიანეს მეთაურობით მოპოვებული „კეთილდღეობა“ რომის „ბედნიერ სახელმწიფოში“. შემდეგ ედიქტის ავტორი შეშფოთებით წერს იმის შესახებ, თუ როგორი გავლენა მოახდინა სიძვირემ და სპეკულაციამ ჯარისკაცთა ეკონომიკურ მდგომარეობაზე. ედიქტის ძირითად ნაწილში უაღრესად დაწვრილებით წარმოდგენილია ტარიფები - გასაყიდი საქონლის ფასები და შრომის ანაზღაურების ხელფასთა სია. კანონი ყველას მოუწოდებდა „თავგანწირული მორჩილებისაკენ“, ხოლო ურჩობის შემთხვევაში განსაზღვრული იყო სასჯელი.
სქოლიო
კატეგორია:რომის იმპერატორები კატეგორია:დაბადებული 22 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 244 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 312 კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტი
მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტი განსაზღვრავს თუ, რომელი ძეგლი შეიტანონ იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. კომიტეტი შედგება 21 სახელმწიფოს წარმომადგენელისაგან, რომლებსაც ირჩევენ გენერალური ასამბლეის მონაწილე სახელმწიფოები, ოთხი წლის ვადით..
მსოფლიო მემკვიდრეობის კონვენციის მიხედვით, კომიტეტის წევრის უფლებამოსილების ვადა არის ექვსი წელი, თუმცა ბევრი მონაწილე სახელმწიფო კომიტეტის წევრებს ირჩევს ნებაყოფლობით, მხოლოდ ოთხი წლის ვადით, რათა სხვა ქვეყნის წარმომადგენლებსაც მიეცეთ კომიტეტის წევრობის საშუალება.
სესიები
ყოველწლიური სესია მიმდინარეობს მსოფლიოს სხვადასხვა ქალაქში. გამონაკლისია პარიზი, სადაც მდებარეობს UNESCO სათავო ოფისი. სახელმწიფოს, რომელიც შედის მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტში, უფლება აქვს უმასპინძლოს მომავალ სხდომას, იმ პირობით, რომ მასპინძელ სახელმწიფოს ვადა არ ეწურება, მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის მიმდინარეობის პერიოდში.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობა კატეგორია:იუნესკო
Magik Muzik
Magik Music — ნიდერლანდური ხმისჩამწერი ლეიბლი. იგი ცნობილი არის ტრანსის, ჰაუსის, ელექტროსა და საცეკვაო ჟანრების ჩანაწერების გამოცემით. კომპანია 2001 წელს ტიას ფერვესმა დააარსა, რომელიც ტიესტოს ფსევდონიმითაა ცნობილი. Magik Music არის Black Hole Recordings-ს შვილობილი კომპანია.
სქოლიო
კატეგორია:ჰოლანდიური ხმისჩამწერი ლეიბლები კატეგორია:ელექტრონული მუსიკის ლეიბლები კატეგორია:ტიესტო
გერმანია 1928 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1928 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:გერმანია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ტვენტე (საფეხბურთო კლუბი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტვენტე (საფეხბურთო კლუბი) კატეგორია:ნიდერლანდების საფეხბურთო კლუბები
ოტ-64
OT-64 SKOT (, Średni Kołowy Opancerzony Transporter) — ამფიბიური შეჯავშნული სატრანსპორტო მანქანა, განავითარა პოლონეთმა და ჩეხოსლოვაკიამ ერთად 1960-იან წლებში.
ტექნოლოგია
OT-64-ის ძრავი,ტრანსმისია,საკიდრები და ღერძები წარმოებდა ჩეხოსლოვაკიაში.ძრავას აწარმოებდა Tatra ხოლო ტრანსმისიას Praga Hostivař,შეჯავშნულ კორპუსს და შეიარაღებას აწარმოებდა პოლონეთი. OT-64 იყო პასუხი საბჭოთა BTR-60 ისთვის,მის საპასუხოდ OT-64 იყენებდა დიზელის ძრავას განსხვავებით საბჭოთა  BTR-60 ის ბენზინზე მომუშავე ძრავისგან,დიზელის ძრავიან OT-64-ში მნიშვნელოვნად შემცირდა ხანძრის საშიშროება და ამავდროულად გაიზარდა სვლის მარაგი,რუსული ანალოგისგან განსხვავებით შეჯავშნული მანქანას ჰქონდა სრულად შეჯავშნული ინტერიერი,შეჯავშნული სატრანსპორტო მანქანაში შესვლა ხდებოდა უკანა ტყუპი კარებებიდან.OT-64 იყო ჰაერ-ტრანსპორტირებადი და ამფიბიური.ამფიბიური მოქმედებისთვის იყენებდა უკან განთავსებულ სანავე ხრახნს.OT-64-ს ჰქონდა ბირთვული ნივთიერებებისგან თავდაცვის საშუალება და ღამის ხედვის ხელსაწყოები. შექმნილია რამდენიმე ვარიანტი.ზოგიერთი OT-64 ახლიდან აღიჭურვა საჰაერო თავდაცვისთვის ან ტანკების გამანდგურებლად.მოგვიანებით კი იყენებდნენ AT-3 Sagger ის რაკეტებს როგორც იარაღს. ]
პროდუქციის ისტორია
OT-64 SKOT შევიდა პოლონეთისა და ჩეხოსლოვაკიის არმიებში 1963 წელს.მისი წარმოება მიმდინარეობდა 1970იან წლებამდე.OT-64 დღემდე პოლონეთის,ჩეხეთის და სლოვაკეთის არმიების შეიარაღებაშია.OT-64 SKOT ასევე გავიდა ექსპორტზე 11 უცხოურ ქვეყანაში(ალჟირი,კამბოჯა,ინდოეთი,ერაყი,ლიბია,მაროკო,პაკისტანი,სიერა ლეონე,სუდანი,სირია,უგანდა და ურუგვაი).საერთო ჯამში დამზადდა 3500 შეჯავშნული სატრანსპორტო მანქანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯავშანტრანსპორტიორები
ბარბარობა
ბარბარობა — ქრისტიანული წმინდანის, ბარბარეს (ბარბალეს) სახელობის დღესასწაული. ხალხური წეს-ჩვეულების თანახმად იმართებოდა 4-6 დეკემბერს (ძველი სტილით).
ქართველების ერთ-ერთი უძველესი საახალწლო დღესასწაული. ქართლი ბარბარობის წინაქრისტიანული ხანის წარმოდგენებსაც შეიცავს. ქართველები ბარბოლს, ბარბლაშის (სვანეთი) და ბარბალეს სახით თაყვანს სცემდნენ ამავე სახელწოდების წინაქრისტიანული მზის ადგილობრივ ღვთაებას.
ღვთაება ბარბალეს ატრიბუტებს წარმოადგენდა წრიული საგნები და სხვადასხვა სოლარული ემბლემები (რკინისა თუ მწვანე რტოებით დამზადებული წრეები, კვირისტავები, გვერგვი, კალპი, გვირვინი და სხვა). მორწმუნე ქართველებს იგი წარმოდგენილი ჰყავდათ როგორც ქალების, ფურების და საერთოდ ბუნების ნაყოფიერების დედური ძალების მფარველი ასტრალური ქალღვთაება. ბარბარობაში ასახულია ქართველთა კოსმოგონიური წარმოდგენები, რადგან ეს დღეობა ითვლებოდა ზამთრის მზის ბუნიობის დღეობად. რიგი გადმონაშთებისა ასახავს ბარბალესა და ნიშხის, ე. ი. მზისა და ციური გველეშაპის ანუ ნათლისა და ბნელის კოსმოგონიურ ბრძოლას. ქართველთა ძველ კალენდარში ბარბალეს თვე უნდა ყოფილიყო წლის დასაწყისი თვე. ბარბარობასთან დაკავშირებული იყო სხვადასხვა რიტუალური ლოცვა-ვედრება, შესაწირავები: რძის ფაფა, ხაჭაპურები (სვანეთში), ლობიოს- და ნიგვზისგულიანი ჯვარდასახული ტაბლები, ე. წ. საბარბალო ტაბლები (ლეჩხუმში) და სხვა. ბარბარობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რიტუალი იყო მეკვლეობა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქრისტიანული დღესასწაულები
ბარბიზონის სკოლა
მინი|250px|[[მილე, ჟან-ფრანსუა|ჟან ფრანსუა მილე, „მოსავლის ამღებნი“, 1857. ორსეის მუზეუმი.]] ბარბიზონის სკოლა — XIX საუკუნის 30-60-იანი წლების რეალისტური პეიზაჟის ფრანგ მხატვართა ჯგუფი. სახელწოდება მიიღო ფონტენბლოს ტყესთან (პარიზის სამხრეთ-აღმოსავლეთით) მდებარე სოფელ ბარბიზონისაგან (Barbizon), სადაც დიდხანს მუშაობდა ჯგუფში შემავალი ზოგიერთი მხატვარი („ბარბიზონელები“). ბარბიზონის გარდა, ამ სკოლის მხატვრები მუშაობდნენ ილ-დე-ფრანსის, ნორმანდიის, ბურგუნდიის და სხვა რაიონებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:რეალიზმი
Aenictus jacobsoni
Aenictus jacobsoni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Aenictus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Aenictus
Cyphomyrmex undet
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
კალოიანოვო (პლოვდივის ოლქი)
კალოიანოვო (Калояново) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 2621 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
მთხრელი კრაზანები
მთხრელი კრაზანები (Sphecidae) — ნესტარიანი მწერების ოჯახი სიფრიფანაფრთიანების რიგისა. დედალი მიწაში, იშვიათად ხის ქერქსა ან მერქანში აკეთებს უჯრებიან სოროს, ან თიხისაგან აშენებს ბუდეს. თითოეულ უჯრაში დებს კვერცხს, ამარაგებს მომავალ მატლს საკვებით და ბეჭდავს უჯრას. მთხრელი კრაზანების მატლები იკვებებიან მწერებით, იშვიათად ობობასნაირებით, ზრდასრული მთხრელი კრაზანები კი — ნექტრითა და ყვავილის მტვრით. მთხრელი კრაზანების მნიშვნელობა მეტად მცირეა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სიფრიფანაფრთიანები
სებერიო
სებერიო (Ceberio, Zeberio) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბასკეთის ავტონომიური გაერთიანების ბისკაიის პროვინციის არატია-ნერვიონის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 47 კმ². მოსახლეობა — 1095 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ბისკაიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ბისკაიის ქალაქები
იოანე-ზოსიმე
250px|thumb|ქებაჲ და დიდებაჲ ქართულისა ენისაჲ, იოანე ზოსიმე იოანე-ზოსიმე — X საუკუნის ქართველი სასულიერო მწერალი, ჰიმნოგრაფი. მის შესახებ მეტად მწირი ბიოგრაფიული ცნობები მოგვეპოვება. როგორც სინის მთის ქართული ხელნაწერების ანდერძ-მინაწერებიდან ჩანს, მოღვაწეობდა პალესტინაში, ჯერ საბაწმინდის ლავრაში, ხოლო X საუკუნის 70-იანი წლებიდან - სინის მთაზე.
იოანე-ზოსიმეს ეკუთვნის ენციკლოპედიური ხასიათის ნაშრომი „საგალობელნი იადგარნი“ (Sin-34), რომელიც სხვადასხვა ლიტურგიკული ძეგლიდან გამოკრებილ თხზულებათა კრებულია. ორიგინალური თხზულებათაგან აღსანიშნავია პატრიოტული საგალობლები „ქებაჲ ქართულისა ენისაჲ“ და „ქართულისა ენისათჳს“ (გამოაქვეყნა პავლე ინგოროყვამ 1924, ჟურნალი „კავკასიონი“, №1-2).
იოანე-ზოსიმეს წვლილი მიუძღვის ხელნაწერთა დამზადება-გამრავლებაშიც. იგი ცნობილია როგორც ხელნაწერთა „განმაცხოველებელი“, „შემმოსელი“, „მომგებელი“ და ტექსტის „მჩხრეკალი“.
სახელი
იოანე-ზოსიმე მის მიერ დამუშავებული ძეგლების „ანდერძებში“ ძირითადად მოხსენიებულია ერთი სახელით — იოანე. ასევე ხშირად გვხვდება მისი ორმაგი სახელი იოანე-ზოსიმე ან იოანე ფრიად ცოდვილი ზოსიმე. ორმაგ სახელს პროფესორი ალექსანდრე ცაგარელი ორ სხვადასხვა პიროვნებად მიიჩნევს და სინას მთის ხელნაწერთა კატალოგში მათ ამგვარად აღნიშნავს: „იოანე, ზოსიმე“ ან „იოანე და ზოსიმე“. კორნელი კეკელიძე ამ ორი სახელიდან ერთ–ერთს საერისკაცოდ მიიჩნევს, ხოლო მეორეს — საბერმოვაზვნოდ. თავის სახელს იოანე ერთგან კრიპტოგრაფიულადაც აღნიშნავს. მაგალითად, ერთ–ერთ მის მიერ გადაწერილ „დასდებელთა“ წიგნში იგი აღნიშნავს: რხფჭ პროფესორ აკაკი შანიძის მიერ აღმოჩენილი კრიპტოგრაფიული სისტემით იშიფრება, როგორც ივანე.
ბიოგრაფია
იოანე–ზოსიმეს დაბადების ზუსტი თარიღი და ადგილი უცნობია. ყველაზე ადრინდელი ხელნაწერი, რომელიც მას გადაუწერია, 949 წლით თარიღდება. ამის საფუძველზე კორნელი კეკელიძე ვარაუდობს, რომ იოანე X საუკუნის დამდეგს უნდა დაბადებულიყო. იოანე, როგორც ირკვევა, უბრალო ბერი ყოფილა და მღვდლის ხარისხი არ ჰქონია. ამას მოწმობს ის გარემოება, რომ არც ერთ მისსავე ანდერძ–მინაწერში, სადაც მისი თანამშრომლების სახელები და ხარისხებიცაა მითითებული, ის მღვდლად არაა მოხსენიებული. ამიტომ იგი, როგორც ჩანს, თავისუფალი იყო ისეთი საეკლესიო თანამდებობებისაგან, როგორიცაა მოძღვარი, დეკანოზი, მამასახლისი და მთელი თავისი დრო ლიტერატურულ მოღვაწეობას დაუთმო. მიუხედავად მისი პროფესიისათვის შესაფერისი საჭირო ენერგიისა, იოანე–ზოსიმე ფიზიკურად სუსტი ყოფილა. ამაზე მეტყველებს თავისივე ანდერძ–მიანაწერები, რომლებშიც იგი თვალნაკლოვანებას, ხაშმს და მოხუცებულობას უჩივის. მაგალითად, 956 წელს გადაწერილ ძეგლში იოანე წერს :
978 წლის ოთხთავში შენიშნავს :
იოანე თავდაპირველად პალესტინაში, საბა განწმედილის ლავრაში მოღვაწეობს. 978 წელს იგი უკვე სინას მთაზეა. კორნელი კეკელიძე ფიქრობს, რომ X საუკუნის 60–იან წლებში საბაწმინდის ლავრიდან სინას მთაზე გადასულ ქართველ მოღვაწეთა შორის იოანე–ზოსიმეც იყო. მასთან ერთად უნდა ყოფილიყვნენ გიორგი, გაბრიელი და ბასილი, რომელთა სახელებსაც ვხვდებით როგორც საბას ლავრაში დაწერილ "იადგარში", ასევე სინას მთაზე 974–987 წლებში დამუშავებულ ხელნაწერებში. უკანასკნელი ხელნაწერი იოანე–ზოსიმესი 987 წელს ეკუთვნის. სავარაუდოა, რომ იოანეს გარდაცვალების თარიღიც 987 წელთან ახლოს იყოს.
შემოქმედება
იოანე–ზოსიმეს ლიტერატურული მოღვაწეობა პირობითად ორ ნაწილად იყოფა — საბა განწმენდილის ლავრაში (პალესტინა) მოღვაწეობა და სინას მთაზე მოღვაწეობის პერიოდი. საბაწმინდის ლავრიდან ცნობილია იოანეს სამი ხელნაწერი: ერთი 949 წლისა, რომელიც დღეს პეტერბურგის საჯარო წიგნსაცავში ინახება და მარი ბროსეს მიერაა აღწერილი, მეორე — 954 წლის „საგალობელნი“ და მესამე — „იადგარი“, რომელიც 956 წლითაა დათარიღებული. ამავე პერიოდს უნდა ეკუთვნოდეს „იადგარი საწელიწდოჲ“ მისი შედგენილობისა და შინაარსის მიხედვით. 956 წლიდან მოყოლებული (იადგარის დაწერის შემდეგ) 973 წლამდე იოანე–ზოსიმეს ნაშრომები აღარ გვხვდება. 973 წელს, უკვე სინას მთაზე მყოფს, მას შეუმოსია ერთ–ერთი წიგნი, რომელიც მისი მოღვაწეობის მეორე პერიოდის პირველ შრომად ითვლება.
იოანე–ზოსიმეს ერთ–ერთ დამსახურებად ითვლება მის ხელნაწერებზე მის მიერვე დართული ე. წ. „ანდერძები“, რომლებშიც აღნიშნულია თარიღი (ქართულათან ერთად ხშირად უცხოურიც) წიგნის გადაწერის ან შემოსვის, ავტორის თანამშრომლები და სინას მთის მოღვაწეები. იოანეს „ანდერძებიდან“ ირკვევა, რომ იგი სხვადასხვა სამუშაოს ასრულებდა :
კორნელი კეკელიძე აღნიშნავს, რომ მიუხედავად ბერძნული ენის კარგად ცოდნისა, იოანე–ზოსიმე მთარგმნელობას არ მისდევდა. ხელნაწერები, რომლებიც მის მიერ „დაჩხრეკილ“ (გადაწერილ), „შემოსილ“ და შეკვეთილ წიგნებს აღნიშნავენ, არსად მიუთითებენ, რომ მას რაიმე ეთარგმნოს. გადასაწერ ტექსტებში იოანე–ზოსიმე უფრო ბიბლიურ და ლიტურგიკულ ტექსტებზე მუშაობს.
სანიორე
სანიორე — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ჯუღაანი). მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე მდინარე ლოპოტის მარჯვენა მხარეს, ყვარელი-ახმეტის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 420 მეტრი, თელავიდან 21 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 735 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გერმანია 1932 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
გერმანიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეშვიდედ იასპარეზა 1932 წელს, აშშ-ის ქალაქ ლოს-ანჯელესში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 20 მედალი მოიპოვეს.
ბარგისუხუცესი
ბარგისუხუცესი — მეფის აღალის, კერძოდ, მისი „სასაგებლე“ ნაწილის უფროსი შუა საუკუნეების საქართველოში. ეკუთვნოდა მსახურთუხუცესის უწყებას და უშუალოდ მესაწოლეთუხუცესს ექვემდებარებოდა. მგზავრობის დროს ბარგისუხუცესი აღალს წინ მიუძღოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
Cantharellus cinnabarinus
Cantharellus cinnabarinus — სოკოს სახეობა მიქლიოს გვარისა.
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. იზრდება დიდ ჯგუფებად ჩრდილოეთ ამერიკის ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე.
აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 1-4 სმ, თავიდან ამოზნექილი, შემდგომში ჩაზნექილია, არათანაბარი ტალღოვანი კიდეებით. წითელი, ასაკთან ერთად მოვარდისფრო წითელი, ბოჭკოვანი.
რბილობი — შედარებით თხელი, ხორცოვან-ბოჭკოვანი. სასიამოვნო მოტკბო სუნითა და ოდნავ მომწარო გემოთი. დაზიანებისას ფერს არ იცვლის.
ფეხის სიგრძე —1,5-4 სმ, სიგანე 1 სმ, ცილინდრული, მოვარდისფრო ან წითელი.
ჰიმენოფორი — დანაოჭებული, დამავალი, კარგად განვითარებული ზედაპირით, ფირფიტების მსგავსი. ფსევდოფირფიტები სქელია, განტოტებული, ვარდისფერი.
სპორების ფხვნილი — მოვარდისფრო კრემისფერი. სპორები — 9×5 მკმ, ელიფსისებური.
ეკოლოგია და გავრცელება
იზრდება ნიადაგზე, დიდ ჯგუფებად, იშვიათად ერთეულებად ფართოფოთლოვან და შერეულ ტყეებში; მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის მუხასა და წიფელთან. ურჩევნია მჟავე ნიადაგი.
გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოსავლეთ ნაწილში (ძირითადად აშშ-ში), ასევე ცენტრალურ ამერიკაში (ძირითადად მექსიკაში). გავრცელების არეალი აგრეთვე მოიცავს აღმოსავლეთ აზიასა (იაპონია და მალაიზია) და ავსტრალიას.
სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.
კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა, ახასოათებს სასიამოვნო მოტკბო გემო და ოდნავ მომწარო გემო. თუმცა შეიცავს დიდი რაოდენობით წყალს (90%-დე).
გამოიყენება ახალი, შემწვარი, მოხარშული და გამხმარი სახით. მისგან ამზადებენ სხვადასხვა წვნიან კერძებს, აგრეთვე ახმობენ და სანელებელად იყენებენ.
გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შესაძლოა აერიოს საჭმელად უვარგის სახეობაში Hygrocybe cantharellus, რომელიც განსხვავდება განტოტებული ფირფიტებითა და შედარებით თხელი კიდეებით.
სქოლიო
კატეგორია:მიქლიოსებრნი კატეგორია:საჭმელი სოკოები
Cyphomyrmex transversus
Cyphomyrmex transversus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cyphomyrmex-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბაიბურთის პროვინცია
ბაიბურთის პროვინცია (Bayburt ili) — პროვინცია (ილი) ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბაიბურთი. მოიცავს 3 რაიონს.
გეოგრაფია
ბაიბურთის პროვინცია მდებარეობს მდინარე ჭოროხის აუზში, ლაზეთის ქედის სამხრეთით. მას ესაზღვრება ერზურუმის,   ერზინჯანის  გუმუშჰანეს,  ტრაბზონის  და რიზეს პროვინციები.
მოსახლეობა
მოსახლეობა 85 ათ. ადამიანი (2007). უდიდესი ქალაქია: ბაიბურთი (32 ათ. ადამიანი, 2000).
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პროვინციები
ბარდა (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ბარდა შეიძლება აღნიშნავდეს:
მიაძაკი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მიაძაკი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ხოზრევანიძე
საკუთარი სახელი ხოზრევანიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
მთხრობელი
მთხრობელი — ძველ საქართველოში ბოროტმოქმედების თვითმხილველი პირი, რომელიც გასამრჯელოს მიღების მიზნით აცნობებდა დაზარალებულს დამნაშავის ვინაობას და აუცილებლობის შემთხვევაში („თუ გასჭირდეს“) სასამართლო პროცესშიც მონაწილეობდა როგორც ბრალდების მოწმე. ვახტანგ VI-ის სამართლის მიხედვით (მუხლი 236), „მთხრობელი იმას ქვიან, რომელსაც უნახავს თვალითა, როგორც მოუპარავს ან დაუმალავს. ყველა უამბოს როდესაც ქურდი მოსამართლესთან მოიყვანონ; და არ გატყდეს, პირს წამოუდგეს და მთხრობელმა გასტეხოს“. თუ მთხრობელი დამნაშავეს „გატეხდა“, მას ჯილდოდ „სამთხრობლო“ ერგებოდა. ცრუ მთხრობელს იმავე სასჯელს მიუყენებდნენ, „რაც იმის ენით მართალს კაცს ედებოდა“, ზოგჯერ მას სცემდნენ, ჯარიმას გადაახდევინებდნენ და ისე გააგდებდნენ. მთხრობელს უპირატესად ქურდებისა და ტყვეებით მოვაჭრეთა წინააღმდეგ იყენებდნენ. მთხრობელობას კანონმდებელი სავალდებულოდ მიიჩნევდა „საღმრთოს წანაჴედისა და ჴელმწიფის ორგულობის“ შემთხვევაში ჩვეულებრივ კი იგი მორალურად გამართლებულად არ იყო მიჩნეული და ცოდვად ითვლებოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
Cyphomyrmex strigatus
Cyphomyrmex strigatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cyphomyrmex-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Aenictus javanus
Aenictus javanus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Aenictus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Aenictus
უბიდე
უბიდე (Ubidea, Ubide) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბასკეთის ავტონომიური გაერთიანების ბისკაიის პროვინციის არატია-ნერვიონის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 2,9 კმ². მოსახლეობა — 164 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ბისკაიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ბისკაიის ქალაქები
ათანასეს ლავრა
მინიატიურა|100პქ|მარცხნივ|წმ. ათანასე დიდი
'''წმ. ათანასეს ლავრა', ასევე დიდი ლავრა'' (ბერძ. Μονή Μεγίστης Λαύρας) — ათონის მთაზე ლიდერი მონასტერი თავისი პირველობით, მისიით და წინამძღოლობით. მდებარეობს ზღვიდან ნახევარი საათის სავალ გზაზე, ნახევარ კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მცირე პლატოზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბერძნეთის მონასტრები
კოსოვო (პლოვდივის ოლქი)
კოსოვო (Косово) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 10 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
ოვანეს დანიელიანი
ოვანეს დანელიანი (Հովհաննես Դանիելյան; დ. 11 აპრილი, 1987, სომხეთის სსრ) — სომეხი მოყვარული მოკრივე. ევროპის ჩემპიონი, ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2008, 2010) და ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე.
ბიოგრაფია
ოვანეს დანელიანი დაიბადა 1987 წლის 11 აპრილს, სომხეთის სსრ-ის (ამჟამად სომხეთი) დედაქალაქ ერევანში. 2004 წელს იუნიორთა შორის ჯეჯუში გამართულ მოყვარულ მოკრივეთა მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2006 წელს ევროპის მოყვარულ მოკრივეთა ჩემპიონატზე რომელიც პლოდივში გაიმართა, მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. შესარჩევ შეხვედრაში დანიელიანმა დაამარცხა მოლდოველი ვიაჩესლავ გოიანი, ანგარიშით 28:23. მეოთხედფინალში მისი მეტოქე იყო აზერბაიჯანელი ჯეიჰუნ აბიევი, რომელიც ანგარიშით 33:19 დაამარცხა. ნახევარფინალში დამარცხდა რუსეთის სახელით მოასპარეზე დავით აირაპეტიანთან. მან მოახერხა მსოფლიო 2007 წლის მოყვარულ მოკრივეთა მსოფლიო ჩემპიონატზე მეოთხედფინალში გასვლა, რითაც მოახერხა მოახლებული ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ლიცენზიის მოპოვება. 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე პირველ რაუნდში, 2008 წლის 13 აგვისტოს დაამარცხა ტომას ესომბა, ანგარიშით 13:7, მაგრამ შემდეგ შეხვედრაში რომელიც სამ შეხვედრაში, 2008 წლის 16 აგვისტოს მეორე რაუნდში დამარცხდა ბირჟან ჟაკიპოვთან, ანგარიშით 3:9. დანიელიანმა მოახერხა მოეპოვებინა ოქროს მედალი ინგლისის ქალაქ ლივერპულში გამართულ 2008 წლის მოყვარულ მოკრივეთა ევროპის ჩემპიონატზე. ფინალში დაამარცხა ჟოზე დე ლა ლინარესი. დანელიანი ედუარდ ამბრაცუმიანთან ერთად გახდა პირველი სომეხი მოკრივე დამოუკიდებელი სომხეთის ისტორიაში რომელმაც მოახერხა გამხდარიყო ევროპის ჩემპიონი. მეოთხედფინალში დაამარცხა ინგლისელი დარენ ლენგლი, ანგარიშით 7:3. ნახევარფინალში მისი მეტოქე იყო უნგრელი ისტვან უნგვარი, რომელიც ანგარიშით 4:2 დაამარცხა. ფინალში დაძაბულ ბრძოლაში დაამარცხა ესპანელი კელვინ დე ლა ვიენე. მან აგრეთვე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი მოსკოვში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. ნახევარფინალში უკრაინელი დენის შკარუბოსთან მისი დაპირისპირება ფრედ, ანგარიშით 4:4 დასრულდა, მაგრამ უპირატესობის საფუძველზე გამარჯვება დანიელიანს მიენიჭა. ოვანესი ნახევარფინალში აზერბაიჯანელ ელვინ მამიშზადეს დაუპირისპირდა, რომელთანაც ანგარიშით 1:8 დამარცხდა. არის სომხეთის ორგზის ჩემპიონი (2010, 2012). 2010 წელს ფინალში დაამარცხა დავიდ ოგანესიანი.
Pablo Honey
Pablo Honey — ბრიტანული ალტერნატიული როკ-ჯგუფ Radiohead-ის სადებიუტო სტუდიური ალბომი, გამოცემული ბრიტანეთში 1993 წლის 22 თებერვალს Parlophone Records-ის, ხოლო აშშ-ში – Capitol Records-ის მიერ. ალბომის პროდიუსერები არიან შონ სლეიდი და პოლ კ. კოლდერი. იგი ჩაიწერა Chipping Norton Recording Studios-ში და Courtyard Studio-ში, ოქსფორდშირში, 1992 წლის სექტემბერ-ნოემბერში. ალბომის სახელწოდება მომდინარეობს Jerky Boys-ის სატელეფონო ხუმრობიდან, რომელშიც პიროვნება, რომელიც რეკავს, მსხვერპლს მიმართავს „Pablo, honey? Please come to Florida!“ (პაბლო, ძვირფასო. ფლორიდაში ჩამოდი). ამ ჩანაწერის ნაწყვეტი ჟღერს სიმღერაში „How Do You?“.