cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ვადიმ ჰეტმანი
ბიოგრაფია
სკოლის დამთავრების შემდეგ გადაწყვიტა სწავლა გაეგრძელებინა კიევის უნივერსიტეტის გეოგრაფიის ფაკულტეტზე. მიუხედავად იმისა, რომ მისაღები გამოცდებში  მაღალი შეფასებები მიიღო,  სასწავლებელში ვერ მოხვდა.
1956 წელს დაამთავრა კიევის საფინანსო-ეკონომიკური ინსტიტუტი, რის შემდეგაც მუშაობდა ზაპოროჟიეს ოლქის სხვადასხვა  საგეგმო-ფინანსურ დაწესებულებებში.
1975 წელს ვადიმ ჰეტმანი დაინიშნა უკრაინის სსრ ფასების სახელმწიფო კომიტეტის ხელმძღვანელის პირველ მოადგილედ. 1987 წელს გახდა უკრაინის სსრ აგროინდუსტრიული ბანკის გამგეობის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე (1990 წლიდან — ბანკი "უკრაინა"). (სსრკ-ის დაშლის შემდეგ ჰეტმანმა მიაღწია უკრაინული აგროპრომბანკის საერთო საკავშირო სისტემიდან გამოყოფას, რითაც დააარსა პირველი კომერციული ბანკი უკრაინაში). ის იყო ეროვნული ვალუტის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი. ვადიმ ჰეტმანი ამ თანამდებობას იკავებდა 1992 წლის მარტამდე, სანამ არჩეულ იქნა უკრაინის ეროვნული ბანკის გამგეობის ხელმძღვანელად. უკრაინის ბანკთაშორისი სავალუტო ბირჟის (უბსბ) შექმნისას, რომლის ხელმძღვანელიც 1993 წელს გახდა, ვადიმ ჰეტმანმა დატოვა ძველი თანამდებობა 1993 წლის იანვარში. მისი მემკვიდრე ეროვნული ბანკის ხელმძღვანელის პოსტზე ვიქტორ იუშჩენკო გახლდათ. ვადიმ ჰეტმანი იყო უბსბ-ს  საბირჟო კომიტეტის ხელმძღვანელი 1998 წლის აპრილამდე — მის მკვლელობამდე.
1990-იანი წლების დასაწყისში ვადიმ ჰეტმანი აქტიურად ჩაერთო  პოლიტიკაში. 1990 წელს აირჩიეს უკრაინის უმაღლესი რადას სახალხო დეპუტატად უმანის (N425) ერთმანდატიანი ოლქიდან (ხმების 90,10% მეორე ტურში). მაშინ ვადიმ ჰეტმანი ჯერ კიდევ კომუნისტური პარტიის წევრი იყო.
1994 წლის მარტის საპარლამენტო არჩევნებზე ვადიმ ჰეტმანი მეორედ აირჩიეს უმაღლესი რადას დეპუტატად, ამჯერად, როგორც უპარტიო კანდიდატი  ტალნოვსკის (426) ერთმანდატიანი ოლქიდან (ხმების 50,97% ოლქში). პირველი რაუნდი).
1996 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1997 წელს მიენიჭა პრემია „1996 წლის პარლამენტარი“.
როგორც გენერალი ალექსანდრე სკიპალსკი იხსენებდა, ვიქტორ იუშჩენკო მას ვადიმ ჰეტმანმა გააცნო:
სკიპალსკის თქმით, ჰეტმანის მკვლელობის ყველაზე სავარაუდო მოტივი იყო მისი პოლიტიკური და ფინანსური საქმიანობა, კერძოდ, ვიქტორ იუშჩენკოს პირდაპირი მხარდაჭერა.
1998 წლის მარტის საპარლამენტო არჩევნებზე ვადიმ ჰეტმანმა კვლავ იყარა კენჭი სახალხო დეპუტატის პოსტზე N198 ერთმანდატიანი ოლქიდან (ყოფილი ტალნოვსკი). თუმცა ამჯერად ის დამარცხდა, ხმების მხოლოდ 21,85% მიიღო და გამარჯვებულს 3,87% -ით ჩამორჩა. ამ არჩევნებს შემდეგი სკანდალი უკავშირდებოდა: ვადიმ ჰეტმანს მიენიჭა პრემია „1997 წლის ფინანსისტი“. მისთვის ამ ჯილდოს გადაცემისას ტელემაუწყებლობა შეწყდა ჩერკასის ოლქის ტერიტორიაზე, სადაც მისი საარჩევნო ოლქი იყო. ვადიმ ჰეტმანის  მთავარი კონკურენტი და, შედეგად, გამარჯვებული გახლდათ უკრაინის ინფორმაციის მინისტრის პირველი მოადგილე მიხაილ ონუფრიჩუკი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 12 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:გარდაცვლილი 22 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1998 კატეგორია:უკრაინელი პოლიტიკოსები კატეგორია:მოკლული უკრაინელი პოლიტიკოსები კატეგორია:უკრაინის უმაღლესი რადას დეპუტატები კატეგორია:უკრაინის გმირები — სახელმწიფო ორდენის კავალრები
განიმედე (თანამგზავრი)
განიმედე (Γανυμήδης) — პლანეტა იუპიტერის თანამგზავრი, ზომით ყველაზე დიდი (დიამეტრი დაახლოებით 5150 კმ), იუპიტერიდან მანძილის მიხედვით მეოთხე (1070 ათასი კმ-ით დაშორებული). აღმოაჩინა გალილეო გალილეიმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:განიმედე (თანამგზავრი)
ერევნის მაზრა
ერივნის მაზრა (Эриванский уезд; Երևանի գավառ) — რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში არსებული, კავკასიაში მდებარე ყოფილი მაზრა. მის შემადგენლობაში შედიოდა არარატის პროვინცისა და დღევანდელი ცენტრალური სომხეთის კოტაიქის პროვინციების სამხრეთ ნაწილები, დღევანდელი აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში მდებადე სადარაქის რაიონი და მდინარე არაქსის მიდამოებში მდებარე დღევანდელი თურქეთი ტერიტორიები. მისი ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ერვანი (სომხეთის დღევანდელი დედაქალაქი ერევანი).
გეოგრაფია
ერივნის უეზდის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მთიანი და კლდოვანი რელიეფი სჭარბობდა, სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილი კი ძირითადად სტეპებისა და დაბლობებისგან შედგებოდა. სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს წყალი მდინარე არაქსისგან მიეწოდებოდა, რეგიონში ყველაზე დაბალი წერტილი 813 მეტრს შეადგენდა, ხოლო ზღვის დონიდან ყველაზე მაღლა მდებარე წერტილი 980 მეტრს. მდინარე არაქსში ჩამდინარე მდინარეებს შორის იყო ზანგა, აზატი და ვედი-ჩაი, რომლებიც ჩვეულებრივ ზაფხულის განმავლობაში შრებოდნენ და ზამთარში აქტიურდებოდნენ.
ისტორია
უეზდის ტერიტორია 1828 წლამდე იყო სპარსების ერივანის სახანოს ნაწილი, შემდგომში თურქმენჩაის ხელშეკრულების თანახმად, იგი ანექსირებული იქნა რუსეთის იმპერიის მიერ. 1828 წლიდან 1840 წლამდე რეგიონის ტერიტორია ადმინისტრირებული იყო როგორც სომხური ოლქის ნაწილი. შემდგომ პერიოდში ერივნის მაზრის ტერიტორია შეადგენდა ტფილისის გუბერნიის ნაწილს. 1849 წელს შეიქმნა ერევნის გუბერნია, რომელიც ტფილისის გუბერნიისგან დამოუკიდებელი იყო. 1918 წელს უეზდი გახდა სომხეთის პირველი რესპუბლიკის ნაწილი. 1920 წელს რეგიონში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, უეზდის ტერიტორიების უმეტესი ნაწილი გადავიდა სომხეთის სსრ-ის შემადგენლობაში და ერივანი (ერევანი) გახდა მისი დედაქალაქი. უეიზდის სამხრეთ ნაწილები გადავიდა აზერბაიჯანის სსრ-ის შემადგენლობაში ნახიჩევანის ასსრ-ის ჩრდილოეთ ნაწილში, ხოლო უეეზდის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი, მდინარე არაქსის მიდამოები, გადაეცა თურქეთს მოსკოვისა და ყარსის ხელშეკრულებების თანახმად.
დემოგრაფია
1897 წლის რუსეთის იმპერიის აღწერის თანახმად, უეზდის მთლიანი მოსახლეობა 150 879 ადამიანს შეადგენდა, აქედან 77 491 თათრები იყვნენ (თანამედროვე აზერბაიჯანელები, რომლებიც შეადგენდნენ მოსახლეობის 51,4%-ს), 58 148 იყო სომეხი (მოსახლეობის 38,5%), 8 195 ქურთი (მოსახლეობის 5,4%), 3 713 სლავი (ე.წ. რუსები, უკრაინელები და ბელორუსები; შეადგენდნენ 2,4%-ს) და 2 288 ასურელი (შეადგენდნენ მოსახლეობის 1,5%-ს). რაიონის ყველაზე დიდი ქალაქი იყო ერივანი (დღევანდელი ერევანი), სადაც მთლიანობაში 29 006 ადამიანი ცხოვრობდა, რომელთაგან 12 523 (43,2%) იყო სომეხი, 12 359 (42,6%) თათარი, ხოლო 3 171 (11%) კი სლავი. მოსახლეობა ძირითადად სოფლის მეურნეობით, მებაღეობით, მევენახეობითა და მეღვინეობით იყო დაკავებული. ერივანის გუბერინიაში წარმოებული ღვინის დაახლოებით 50% დამზადებული იყო ერივნის უეზდში. სტატისტიკური მონაცემებით, უეზდში 129 120 მსხვილფეხა საქონელი იყო, რაც მთლიან გუბერნიაში არსებული პირუტყვის 11% -ს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:კავკასია
ჰუსნიაკოვოს ბორცვი
მინი|ჰუშნიაკოვოს გორაკის გათხრების ადგილი ჰუსნიაკოვოს ბორცვი (ხორ.: Hušnjakovo brdo) — პალეოლითის ხანის არქეოლოგიური ძეგლი. არქეოლოგიური ძეგლი თავდა პირველად დრაგუტინ გორიანოვიჩ-კრამბერგერმა აღმოაჩინა, რომელიც გათხრებს 1899-1905 წლებში აწარმოებდა და შედეგად გამოსცა ორი მონოგრაფია, რომლებიც აქ აღმოჩენილი ნეანდერტალელების შესახებ პირველი პუბლიკაციები იყო. თავად პრეისტორიული ძეგლი მდებარეობს ჩამონგრეულ მღვიმეში, რომელიც ჩაფლული იტო ქვიშაქვის ნაშალში და ხორვატული ზაგორიადან გადაყურებდა მდინარე კრაპინას.
კრაპინა ნეანდერტალელის არქეოლოგიური ძეგლის ტერიტორიაზე დღემდე ყველაზე მეტი ნეანდერტალელის ნაშთების ნიმუშია აღმოჩენილი. ზოგიერთი მეცნიერის აზრით ეს რიცხვი დაახლოებით 80 ინდივიდს შეადგენს, ხოლო სხვების მოსაზრებით ეს რიცხვი 27-ა.
კრაპინის მუზეუმი
ამ არქეოლოგიური ძეგლის მახლობად პირველი მუზეუმი 1952 წლის 10 მაისს გაიხსნა, რომელსაც კრაპინას მემკვიდრეობის მუზეუმი ეწოდებოდა. მასში წარმოდგენილი იყო რეგიონის ისტორია დაწყებული პრეისტორიული ნეანდერტალელის აღმოჩენებით და დასრულებული მეორე მსოფლიო ომის დროს იუგოსლავის პარტიზანების მოქმედებებით. 1966 წელს დაემატა ორი ახალი სექცია, სადაც დოქტორ ლიუდევიკის და ეთნოგრაფიის სექციები იყო წარმოდგენილი. იმ პერიოდში არ იყო ცალკე ნეანდერტალელისთვის მიძღვნილი მუზეუმი.
პსეციალური მუზეუმის გახსნის იდეა პირველად 1999 წელს დადგა. არსებული კონსტრუქციის გადაკეთება უფრო ძვირი ჯდებოდა ვიდრე ახლის აშენება, შესაბამისად სრულიად ახალი მუზეუმის მშენებლობა 2002 წელს დაიწყო.
ახალი მუზეუმის მშენებლობა 2010 წელს დასრულდა. შენობა აშენებულია პატარა ბორცვზე. მისი წინა ფასადი უმეტესად შუშისგან შედგება. შენობის შესასვლელი იხსნება ნაცრისფერი ბეტონის დიდ ოვალურ ატრიუმში, რომლის საპირისპიროდაც არის ფართო ეკრანი, სადაც უწყვეტად გადის დოკუმენტური ფილმები კრაპინას ნეანდერტალელებზე. მეორე სართულზე ასასვლელი წრიული ფორმისაა, მუზეუმის ნიმუშები განთავსებულია როგორც ღია სივრცეში, ასევე მოხატული კედლების გასწვრივ.
მატერიალური კულტურა
ფრანსუა ბორდეს მიერ ჩამოყალიბებული შუა პალეოლითის ტიპოლოგიის მიხედვით კრაპინის ეს ლითიური ჯგუფი, იქ მოპოვებული სხვა და სხვა ინსტუმენტების მიხედვით, შესაძლებელია მუსტიეს კულტურას მიეკუთვნოს. აღმოჩენილ ინსტრუმენტებში დომინირებს სკრაბერები. ზემო პალეოლითის ხანის ტექნიკით დამუშავებული საგნები, როგორიცაა ლევალოის ტექნიკა, ნაკლებად მოიპოვება. იარაღების წარმოებაში გამოიყენებოდა ქვის ექვსი ტიპი: ვულკანური ტუფი, სილიფიცირებული ტუფი, კაჟის ფიქალი, კვარცი, ოპალი და ხალკედონი. ასევე გვხვდება ეფუზიური წარმოშობის ქვებიც. ყველაზე ხშირად (დაახლოებით 65% შემთხვევაში) ტუფია გამოყენებული, ხოლო დაახლოებით 23%-ის შემთხვევში გამოიყენებოდა კაჟის ფიქალი.
სქოლიო
კატეგორია:ხორვატიის ისტორია კატეგორია:ზედა პალეოლითის ძეგლები
წვიმოეთი
წვიმოეთი — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ამჟამად სოფელ ხცისის ერთ-ერთი უბანი. შედიოდა ისტორიულ საციციანოში.
ისტორიულ დოკუმენტებში გვხვდება წვიმეთის ფორმით. ასეთივე ფორმით დაუტანია ვახუშტი ბატონიშვილს რუკაზე, იგი ამავე სახელით აღუნიშნავს თავის „აღწერაში“ იოანე ბატონიშვილს, რომელიც აქ მოსახლეობას არ აფიქსირებს.
1728 წელს აქ 18 კომლი სახლობს, რომლებიც იხდიან ყველა საოსმალო გადასახადს 8050 ახჩის ოდენობით.
XVIII საუკუნის 40-იან წლებში ციციშვილებს შორის ამტყდარი შინააშლილობის დროს წვიმოეთი დიდად დაზარალებულა. მერალიბეგ ციციშვილის არზიდან ჩანს, რომ სოფელმა ამ პერიოდში სამჯერ განიცადა აოხრება, მასთან ერთად ხცისმაც. არზაში ნათქვამია: იმავე დოკუმენტში აღნიშნულია:
წვიმოეთი, როგორც დამოუკიდებელი ერთეული, XIX საუკუნეშიც განაგრძობს არსებობას. 1865 წლის აღწერით, წვიმოეთში 3 კომლი გლეხი სახლობს (2 სახელმწიფო და 1 დროებით ვალდებული), 1886 წლის აღწერით, მოსახლეობა საგრძნობლად გაზრდილია. აქ უკვე 20 კომლი მოსახლეა (59 კაცი და 67 ქალი, სულ 126 კაცი). ეროვნული შემადგენლობის თვალსაზრისით, მოსახლეობა მთლიანად ქართულია.
მოგვიანებით, XX საუკუნის 10-იანი წლებიდან, წვიმოეთი სოფელ ხცისის ერთ-ერთ უბნად გადაიქცა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ივანე როსტომაშვილი
ივანე პავლეს ძე როსტომაშვილი (დ. 24 დეკემბერი, 1852, კურდღელაური, თელავის მაზრა — გ. 24 აგვისტო, 1924, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, ჟურნალისტი, მწიგნობარი, ენციკლოპედისტი.
ბიოგრაფია
პირველდაწყებითი განათლება თელავში მიიღო, შემდეგ დაამთავრა დედოფლისწყაროში არსებული სამხედრო სკოლა. სასწავლებელში გამეფებულმა რეჟიმმა, ქართული ენის აშკარა დევნამ და ყაზარმულმა წესმებმა, სამხედრო კარიერის სურვილი დაუკარგა ახალგაზრდა კურსდამთავრებულს და 1870 წელს შევიდა თბილისის საოსტატო სემინარიაში, რომელიც შემდეგ ალექსანდრეს სახელობის სამასწავლებლო ინსტიტუატდ გადაკეთდა. სწორედ ეს ინსტიტუტი დაამთავრა 1874 წელს და საინგილოში დაინიშნა მასწავლებლად. საინგილოსა და თელავში გახსნა საკვირაო კურსები მოზრდილთათვის, რომელთაც უფასოდ ასწავლიდა წერა-კითხვას; ახალქალაქში, ფოტოაპარატით ხელში აფიქსირებდა გაქრობის პირას მისულ ძეგლებს. ეს მასალა მან გამოსცა ჯერ რუსულად, შემდეგ ქართულად. ამ გამოცემებმა ფართო საზოგადოების და მათ შორის ექვთიმე თაყაიშვილისა და მოსე ჯანაშვილის მაღალი შეფასება დაიმსახურა. ამასთან არც პედაგოგიური მოღვაწეობა მიუტოვებია. ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას წმინდა ნინოს სახელობის სასწავლებელში.
იმყოფებოდა ციმბირის ციხეში. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში. მიიწვიეს ახალქალაქში მიიწვიეს და ახლადგახსნილ გიმნაზიაში პირველი დირექტორობა შესთავაზეს. აქ მან სამი წელი დაჰყო. შემდეგ ცოტა ხნით კახეთშიც იყო და ბოლოს თბილისში. იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროებითი რწმუნებული შორეულ აღმოსავლეთსა და იაპონიაში. 1920 წლის დეკემბერში მონაწილეობდა ტრპიზონში გაგზავნილ დიპლომატიურ მისიაში, სადაც მოინახულა სოლომონ II-ის საფლავი.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. საფლავის ქვა გამოკვეთილია იაკობ ნიკოლაძის მიერ.
ნაშრომები
როსტომაშვილმა გამოსცა „არითმეტიკული ამოცანები სახალხო სკოლებისათვის და მშობლებისათვის“, „შინაური საქონელი და მისი გონიერი მოვლა-მოშენება“, „ახალი მიმართულება სამკურნალო მეცნიერებაში“, მშვენიერი ალბომი „ქართველთა ტომი“, „ქართული კალენდარი“, „რისგან სნეულდებიან და იხოცებიან ჩვენი ბავშვები“ და სხვა. ტყუილად როდი უწოდა ილიამ როსტომაშვილს „ჩვენი ფუტკარი“. მას ეკუთვნის ენციკლოპედიის გამოცემის პირველი ცდები. მანვე შეადგინა და გამოსცა ქართული ენციკლოპედიის რამდენიმე ნაკვეთი, თარგმანები და მისივე წინასიტყვაობით გამოჩენილ მეცნიერთა და პედაგოგთა თხზულებანი. ივანე როსტომაშვილს ეკუთვნის ასევე პირველი სახელმძღვანელოები პედაგოგიკასა და ფსიქოლოგიაში, რომლის შესავალი წერილის ავტორია აკადემიკოსი შალვა ნუცუბიძე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1852 კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1924 კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
ქალანთარ-დიზა
ქალანთარ-დიზა (Kələntər Dizə) — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ორდუბადის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —  237  კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ორდუბადის რაიონის სოფლები
აღალარბეილი (აღდამის რაიონი)
აღალარბეილი  (Ağalarbəyli) — სოფელი აზერბაიჯანში,   აღდამის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აღდამის რაიონის სოფლები
რუჰულა ახუნდოვი
რუჰულა ალი-ოღლუ ახუნდოვი (Ruhulla Əli oğlu Axundov‎ დ. 13 იანვარი [ძვ. სტ. 1 იანვარი] 1897, სოფ. შუველიანი, ბაქოს მაზრა — გ. 1938 ) — აზერბაიჯანელი რევოლუციონერი, აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისათვის ბრძოლის მონაწილე, პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე, პუბლიცისტი, მეცნიერი. კომპარტიის წევრი 1919 წლიდან. 1917 აზერბაიჯანის „მემარცხენე“ ესერებია ჯგუფის წევრი.
1918 წელს რედაქტორობდა ბაქოს საბჭოს გაზეთ „იზვესტიას“, ხოლო 1919 წლიდან არალეგალურ ბოლშევიკურ გაზეთ „კომუნისტს“. აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1920 წლიდან იყო აზერბაიჯანის კპ(ბ) ცენტრალური კომიტეტის განყოფილების გამგე, პარტიის ბაქოს კომიტეტის მდივანი, რესპუბლიკური გაზეთების „ბაკინსკი რაბოჩის“ და „კომუნისტის“ რედაქტორი. 1924-1930 წლებში — აზერბაიჯანის კპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის მდივანი, გამომცემლობა „აზერნეშრის“ დირექტორი, აზერბაიჯანის სსრ განათლების სახალხო კომისარი. 1930 წელს აირჩიეს საკავშირო კპ (ბ) ამიერკავკასიის სამხარეო კომიტეტის მდივნად. ახუნდოვი იყო პარტიის X–XVII ყრილობებისა და კომინტერნის კონგრესის დელეგატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 13 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1897 კატეგორია:გარდაცვლილი 1938 კატეგორია:აზერბაიჯანელი რევოლუციონერები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
გრენლანდიის ანტიციკლონი
გრენლანდიის ანტიციკლონი, გრენლანდიის მაქსიმუმი — მაღალი ატმოსფერული წნევის არე კუნძულ გრენლანდიის თავზე. არსებობს მთელი წლის განმავლობაში. აისახება დედამიწის ყოველი თვის წნევათა მრავალწლიური საშუალოების რუკებზე. ყალიბდება დაბალი ტემპერატურისა და ყინულოვანი ფარის დიდი სიმაღლის წყალობით, რის გამოც აქ ზამთარშიც და ზაფხულშიც ანტიციკლონური რეჟიმი სჭარბობს ციკლონურს. ატმოსფეროს ზემოქმედების ერთ-ერთი ცენტრია. გრენლანდიის ანტიციკლონის ბევრად მძლავრ და ფართო ანალოგს წარმოადგენს ანტარქტიკის ანტიციკლონი.
სქოლიო
კატეგორია:ანტიციკლონები კატეგორია:გრენლანდიის გეოგრაფია
ფარეხების გორა
ფარეხების გორა — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძველ ქანდაში, თბილის-გორის საავტომობილო გზიდან ქსნის რკინიგზის სადგურისაკენ მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს 100 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაო — ადრინდელი რკინის ხანით (ძვ. წ. II-I ათასწლეულთა მიჯნა — ძვ. წ. I ათასწლეულის შუა ხანები). XIX საუკუნეში ამ ადგილას ფარეხები მდგარა. აქედან მომდინარეობს სახელწოდებაც. გეომორფოლოგიურად გორა ამოზიდული ტიპისაა და წაგრძელებულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. გორის ჩრდილოეთ ფერდი მიწის სამუშაოების დროს დაზიანებულა და კარგად ჩანს დაახლოებით ერთი მეტრის სიმძლავრის კულტურული ფენა. აქ გამოვლენილი რიყის ქვის საძირკველზე ნაგები ძელური სახლების კედლები თიხითაა შელესილი. გვხვდება წითლად გამომწვარი კერამიკის ნაშთები. ნაპოვნია ჯამები, კოჭობები, სასმისები, ქოთნები, დერგები და ქვევრები. სოფლის სკოლის მოსწავლეებმა გორის ძირში იპოვეს აღმოსავლეთ-ქართული ცული, ე. წ. ჩუგლუგი, დასავლეთ-ქართული ბრტყელი ცული და ბრინჯაოს სხვა ნივთები. ნაპოვნი ნივთები ინახება სოფლის საშუალო სკოლის პიონერთა ოთახში.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბერნაბი
ბერნაბი (Burnaby) — ქალაქი კანადის დასავლეთ სანაპიროზე, ბრიტანეთის კოლუმბიის სიდიდით მესამე ქალაქი ვანკუვერისა და სარის შემდეგ.
ბერნაბი დაარსდა 1892 წელს და ქალაქის (City) სტატუსი მიენიჭა 1992 წელს.
ბერნაბიდან არიან ცნობილი მსახიობი კერი-ენ მოსი და მომღერალი მაიკლ ბუბლეი.
სქოლიო
კატეგორია:კანადის ქალაქები კატეგორია:ბრიტანეთის კოლუმბია
განიმედე (მითოლოგია)
მინი|განიმედეს მოტაცება, [[რუბენსი]] განიმედე (Γανυμήδης) — ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში ტროის მეფისწული, მოკვდავთა შორის უმშვენიერესი. ზევსის უსაყვარლესი ჭაბუკი, რომელიც ღმერთებმა მოიტაცეს და ოლიმპზე მერიქიფედ წაიღვანეს. გვიანდელი ვერსიით განიმედე ზევსმა მოატაცებინა არწივს (ანდა თითონ გადაიქცა არწივად), სამაგიეროდ ტროას წყვილი ღვთაებრივი ცხენი უბოძა. ხელოვნებაში გამოსახული ნაზი, მშვენიერი ჭაბუკის სახით ზევსთან ან არწივთა ერთად. განიმედეს მოტაცება სიუჟეტად გამოიყენეს მოქანდაკეებმა ლეოქარემ, თორვალდსენმა; მხატვრებმა — კორეჯომ, რუბენსმა, რემბრანტმა; ცნობილია გოეთეს ლექსი განიმედეს შესახებ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველბერძნული მითოლოგიის გმირები
ანტონიო სანტუჩი
მინი|300პქ|არმილიარული სფერო, ანტონიო სანტუჩი. [[გალილეოს მუზეუმი, ფლორენცია]] ანტონიო სანტუჩი (Antonio Santucci; დ. უცნობია — გ. 1613) — იტალიელი ასტრონომი და კოსმოგრაფი. დაიბადა პომარანჩეში (იტალია). სანტუჩი კითხულობდა მათემატიკის ლექციებს პიზის უნივერსიტეტში 1599-1612 წლებში. ის იყო დიდი ჰერცოგის ფერდინანდ I-ისა (1549-1609) და მოგვიანებით, კოზიმო II მედიჩის ასტრონომი და კოსმოგრაფი.
სანტუჩი დიდი ყურადღებით იკვლევდა კომეტებს. თავის წიგნში “Trattato delle comete“, რომელიც 1611 წელს გამოსცა, ის ეწინააღმდეგებოდა იმ დროს არსებულ სამეცნიერო მოსაზრებას, რომ კომეტა არ იყო ატმოსფერული ფენომენი. მომდევნო წელს (1612) მან გამოსცა ახალი ნაშრომი “Breve discorso sopra il trattato galileiano sulle galleggianti“, რომლის ხელნაწერი დღესდღეობით ფლორენციის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ინახება.
ცნობილია სანტუჩის არმილიარული სფეროები. ერთ-ერთი, რომელიც 1582 წელს დაამზადა ესპანეთის მეფე ფილიპ II-სთვის, ინახება ესკორიალში, მადრიდში. 1588-1593 წლებში შექმნილი არმილიარული სფერო, რომელიც განკუთვნილი იყო უფიცის გალერეის მათემატიკის დარბაზისთვის, დღესდღეობით გალილეოს მუზეუმში ინახება, ფლორენციაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 1613 კატეგორია:იტალიელი ასტრონომები
ალისია ვაიკანდერი
ალისია ამანდა ვაიკანდერი (შვედ. Alicia Amanda Vikander; დ. 3 ოქტომბერი, 1988, გეტებორგი, შვედეთი) — შვედი მსახიობი. სახელი გაითქვა ანა კარენინას როლით ფილმში „ ანა კარენინა “, ასევე დედოფალ კაროლინას როლით „სამეფო რომანი“ და ფილმში „ტიტების ცხელება“ შესრულებული სოფია სენდვურტის როლით.
ბავშვობა და განათლება
ალისია ამანდა ვაიკანდერი დაიბადა 1988 წლის 3 ოქტომბერს გეტებორგში, შვედეთში. ის არის მსახიობ მარია ვაიკანდერისა და მისი ქმრის, ფსიქიატრ სვანტ ვაიკანდერის შვილი. მისი მშობლები წარმოშობით ჩრდილო და სამხრეთ შვედური სოფლებიდან არიან. ისინი ჯერ კიდევ მაშინ გაშორდნენ, როდესაც ალისია ორი თვის იყო , რის გამოც იგი მარტოხელა დედამ აღზარდა. მამის მხრიდან მას ხუთი ნახევარ–და–ძმა ჰყავს.
ალისია ექვსი წლის განმავლობაში დადიოდა ბალეტზე. როდესაც 15 წლის გახდა იგი სტოკჰოლმში გადასახლდა და დამოუკიდებლად დაიწყო ცხოვრება. იმავე წლის ზაფხულში იგი ნიუ–იორკში, ამერიკის საბალეტო აკადემიაში ჩაირიცხა.
კარიერა
მარცხნივ|მინი|297x297პქ|ალისია ვაიკანდერი 2013 წლის 21 იანვარს. ალისია ვაიკანდერის სატელევიზიო დებიუტი შვედურ ფილმში Min balsamerade mor შესრულებული ებბა დუ რეიცის როლით შედგა. ამის შემდეგ მას მოუწია უამრავ პატარა და ეპიზოდურ როლზე დათანხმებულიყო.
2012 წელს იგი პირველად დაამტკიცეს მთავარ როლში. ამ დროს მან დანიურ ისტორიულ დრამაში „სამეფო რომანი“ შეასრულა დანიის დედოფალ კაროლინა მატილდას როლი. ამ როლმა მას საოცარი აღიარება მოუტანა, რასაც იმავე წელს მოჰყვა ფილმში „ ანა კარენინა “ შესრულებული მთავარი როლი. 2014 წელს ფილმში „მეშვიდე ვაჟი“ შეასრულა ერთ–ერთი მთავარი, ელის დეინის როლი, რასაც 2015 წელს მოჰყვა ვერა ბრიტენის როლი ფილმში „ახალგაზრდობის აღთქმა.“ ამავე წელს მან მთავარი, ინგრიდ ბერგმანის როლი შეასრულა ფილმში „ინგრიდ ბერგმანი: საკუთარ სიტყვებში.“ ასევე 2015 წელს შეასრულა ერთ–ერთი მთავარი, გერდა ვეგენერის როლი ფილმში „ დანიელი გოგონა.“ აღსანიშნავია, რომ 2015 წელს მასზე გადაიღეს მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი, სადაც ალისიამ საკუთარი თავი განასახიერა. 2016 წელს ფილმში „სინათლე ოკეანეებს შორის“ შეასრულა ასევე მთავარი, იზაბელა შერბურნის როლი.
2017 წელს იგი ფილმში „ ტიტების სურნელი” დაამტკიცეს მორიგ მთავარ — სოფია სენდვურტის როლზე. ამავე წელს მან კიდევ ერთი მთავარი როლი შეასრულა ფილმში „ეიფორია“. ამას მოჰყვა 2017 წლის ფილმში „დატყვევებული“ შესრულებული დანიელა ფლინდერსის მთავარი როლი. 2018 წელს ფილმში „საფლავების მაძებარი“ შეასრულა ლარა კროფტის როლი.
იგი დღემდე აქტიურად მოღვაწეობს სამსახიობო სფეროში და 2020 წელს კიდევ სამ ფილმში ითამაშა.
პირადი ცხოვრება
2014 წლიდან ალისიას ურთიერთობა ჰქონდა რეჟისორ მაიკლ ფასბენდერთან. ისინი პირველად ერთად ოქროს გლობუსის დაჯილდოვებაზე გამოჩნდნენ. ალისია და მაიკლი 2017 წლის 14 ოქტომბერს ესპანეთში, იბიცაზე დაქორწინდნენ, რის შემდეგაც წყვილი ლისაბონში, პორტუგალიაში დასახლდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1988 კატეგორია:შვედი მსახიობები
იოანეს სახარება
220px|მინიატიურა|[[პაპირუსი 52 – ჩვენამდე მოღწეული ახალი აღთქმის უძველესი ხელნაწერი]] იოანეს სახარება (ბერძ. Κατὰ Ἰωάννην, Kata Iōannēn (სიტყვასიტყვით „იოანესგან“, „იოანეს თანახმად“), ლათ. Evangelium secundum Ioannem) — ახალი აღთქმის მეოთხე წიგნი. ქრისტიანული ტრადიციის თანახმად ის დაიწერა იოანე მახარებლის, ქრისტეს საყვარელი მოწაფის მიერ, რომელიც მოგვიანებით იწოდებოდა იოანე ღვთისმეტყველად.
ავტორობა და შექმნის დრო
თვით ტექსტში არის მინიშნება (იოანე.21:20—24)იმის შესახებ, რომ "20. შემობრუნდა პეტრე და დაინახა, რომ უკან მოსდევდა მოწაფე, რომელიც უყვარდა იესოს, სწორედ ის, სერობისას მის მკერდზე მიყრდნობილმა რომ უთხრა: უფალო, ვინ გაგცემს შენ? 21. ეს რომ დაინახა, პეტრემ უთხრა იესოს: უფალო, ამას რა? 22. უთხრა მას იესომ: თუკი მნებავს, რომ ჩემს მოსვლამდე დარჩეს, შენ რა? შენ მე გამომყევ. 23. და გავრცელდა ეს სიტყვა ძმებს შორის, რომ ის მოწაფე არ მოკვდებოდა. მაგრამ იესოს ის კი არ უთქვამს, არ მოკვდებაო, არამედ: თუკი მნებავს, რომ ჩემს მოსვლამდე დარჩეს, მერე შენ რაო? 24. ეს არის მოწაფე, რომელიც მოწმობს ამას და რომელმაც დაწერა ეს. და ვიცით, რომ მისი მოწმობა ჭეშმარიტია."
თუმცა მკვლევართა უმრავლესობის აზრით მოციქული იოანე არ ყოფილა მისი ავტორი. ამის შესახებ აზრთა ფართო სპექტრი არსებობს. ზოგიერთი მკვლევარის მოსაზრებით სახარების ავტორი არის არა იოანე მოციქული არამედ მისი მოწაფე პრესვიტერი იოანე იერუსალიმელი.
მეცნიერთა დიდი უმრავლესობა თხზულების შექმნის თარიღად ასახელებს ახ. წ. 80—95 ან 90—110 წლებს.
შინაარსი
220px|მინიატიურა|მარცხნივ|ანგელოზი ყურში ჩასძახის იოანე მახარებელს სახარებას. (რუსული ხატწერა) იოანეს სახარება შინაარსით გამოირჩევა სხვა დანარჩენი სამი სახარებიდან. პირველი სამი სახარება ხშირად ერთმანეთს კვეთს და იმეორებს ერთმანეთის შინაარსს, ხოლო იოანეს სახარება განსხვავდება თავისი სტილითა და შინაარსით. გადმოცემის მიხედვით, მოწაფეებმა სთხოვეს იოანეს – აღეწერა ის მოვლენები, რაც არ შესულა წინა დანარჩენ სახარებებში და სწორედ ამ ჩანაწერებმა შეადგინა მეოთხე სახარება.
მიუხედავად იმისა, რომ იოანეს სახარება უფრო გვიანდელი შედგენილია, მეცნიერთა ნაწილი თვლის, რომ ზოგიერთი გადმოცემა უფრო ძველია ვიდრე წინა სამი სახარების ამბები დაიწერებოდა.
ზოგიერთი ექსპერტის ტექსტი 4 ნაწილად ჰყოფს:
იოანე ღვთისმეტყველის თხზულება არის ქრისტოლოგიის უმაღლესი დონის პროდუქტი, წარმოაჩენს რა იესო ქრისტეს, როგორც მარადიულ ლოგოსს (სიტყვას, სიბრძნეს, მიზეზს), რომელიც არის საწყისი ყველა მოვლენისა, საუბრობდა რა მის მიწიერ ცხოვრებაზე, როგორც კაცობრიობის მხსნელის და აცხადებდა რა მას ღმერთად.
რელიგიათმცოდნე კ. რუდოლფის აზრით, ტექსტი შეიცავს გნოსტიციზმთან აშკარა პარალელებს: ღმერთისა და ეშმაკის, ნათელისა და ბნელის ურთიერთდაპირისპირებით, სამყაროს ბოროტების სამეფოდ აღიარებით, ხალხის გაყოფით – ღვთისგან წარმომავლებად და ეშმაკისგან წარმომავლებად, მინიშნებით იმაზე, რომ "ებრაელები არ ცნობენ ღმერთს".
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სახარებები კატეგორია:ბიბლია კატეგორია:საეკლესიო ნივთები კატეგორია:ახალი აღთქმა
სადაფლი (მრავალმნიშვნელოვანი)
სადაფლი შეიძლება აღნიშნავდეს:
მესროპ დანდუროვი
მესროპ ივანეს ძე დანდუროვი [დ. 29 მაისი (ახ. სტ. 11 ივნისი), 1900, სოფ. ახალქალაქი, ახლანდ. კასპის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 მაისი, 1964, თბილისი] — ქართველი სპეციალისტი მიწისქვეშა ნაგებობათა მშენებლობის დარგში, ეთნიკურად სომეხი. სსრკ მშენებლობისა და არქიტექტურის აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1957), ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1947), პროფესორი (1948), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურების მოღვაწე (1955).
დაამთავრა კიევის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1928). 1944–1959 წელს ხელმძღვანელობდა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტს, 1959–1964 წლებში — საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გვირაბების კათედრას. მეორე მსოფლიო ომისა და მის შემდგომ პერიოდში მონაწილეობდა გვირაბების აღდგენით სამუშაოებში. მისი სახელმძღვანელო „გვირაბები“ თარგმნილია რამდენიმე უცხო ენაზე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 20 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1900 კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1964 კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
Viber
მინიატიურა Viber — VoIP პლატფორმა Android-ის, BlackBerry OS-ის, iOS-ის, Symbian-ის, Windows Phone-ის, Bada-ს სმარტფონებისთვის, ისევე, როგორც Windows-ის და OS X-ის ოპერაციულ სისტემებზე მომუშავე კომპიუტერებისთვის. სისტემაში ავტორიზაცია ხდება მობილური ტელეფონის ნომრის მეშვეობით და პროგრამაში ინტეგრირდება სმარტფონში ჩაწერილი ტელეფონის ნომრები. შესაძლებელია უფასო ზარების განხორციელება Wi-Fi და 3G ქსელში სმარტფონებთან, სადაც ჩაწერილია Viber. ასევე შესაძლებელია სურათების, ვიდეო, აუდიო და ტექსტური შეტყობინებების გაგზავნა.
თავდაპირველად Viber გაეშვა 2010 წელს, iPhone-სთვის. ვერსია Android-ებისთვის გამოვიდა 2011 წლის მაისში, ხოლო ვერსია BlackBerry-სთვის, Bada-სა და Windows Phone-სთვის გამოვიდა 7 მაისს 2012 წელს. Viber-ს კომპიუტერული ვერსია გამოვიდა 7 მაისს 2013 წელს.
Viber-ის მფლობელია კვიპროსში მდებარე საერთაშორისო კომპანია Viber Media. 2014 წლის თებერვლიდან კომპანიის აქციების 100%-ის მფლობელია კომპანია Rakuten, რომელიც იაპონელ მილიარდერ ჰიროში მიკიტანის ეკუთვნის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:IOS-ის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:Android-ის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:VoIP-ის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:BlackBerry-ის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:Windows Phone-ის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:Rakuten
ტაგანროგის რკინიგზის სადგურის სამლოცველო
ტაგანროგის რკინიგზის სადგურის სამლოცველო (Вокзальная часовня) — ყოფილი მართლმადიდებლური სამლოცველო ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მდებარეობდა ტაგანროგის ძველი რკინიგზის სადგურის შენობის წინ. აგებულია 1908 წელს. დაანგრიეს 1920-იან წლებში.
ისტორია
სამლოცველოს საფუძვლის ჩაყრა, რომელიც სადგურ ტაგანროგის წინ მდებარებდა და რომელიც აშენდა შემოწირული თანხებით, გაიმართა 1904 წლის 5 ოქტომბერს.
სამლოცველო ააგეს მისი საიმპერატორო უდიდებულესობის მეფისწულ ალექსეი ნიკოლოზის ძე რომანოვის დაბადების დღის აღსანიშნავად.
სამლოცველოს საფუძვლის ჩაყრის შემდეგ პირველი კლასის დარბაზში გაიმართა სადილი სამთავრობო პირებისათვის და მრავალრიცხოვანი მოწვეული სტუმრებისათვის. პირველი სადღეგრძელო ითქვა უფლისწულ ალექსეის სახელზე.
სამლოცველოში დიდი ხნის განმავლობაში ინახებოდა პოჩაევის ღვთისმშობლის ხატი, რომელიც ტაგანროგის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის აშენების შემდეგ იქ გადააბრძანეს.
1923 წელს, ხელისუფლების ზეწოლით, რკინიგზელების კრებამ გამოიტანა დადგენილება, რომ სამლოცველო გაუქმებულიყო. სამლოცველო დახურეს და დაიტაცეს იქ არსებული ფასეულობები. სამლოცველო საბოლოოდ დაანგრიეს 1920-იან წლებში.
ავტორობა
სამლოცველოს პროექტის ავტორობა დღემდე არაა დადგენილი, ზუსტად ცნობილია, რომ, 1887 წელს მოსკოველი არქიტექტორი ფიოდორ შეხტელი , მუშაობდა პროექტზე, რომელშიც ეკლესიის მამასახლისი გახდა მ. ჩეხოვი, ანტონ ჩეხოვის ბიძა. თავად ა. ჩეხოვმა მიიღო აქტიური მონაწილეობა მრევლსა და არქიტექტორს შორის მოლაპარაკებებში. ეს პროექტი იყო ახალგაზრდა არქიტექტორის პირველი საეკლესიო ნამუშევარი.
სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის დაკარგული ეკლესიები კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
კოტესი
სქოლიო
კატეგორია:ვალენსიის მუნიციპალიტეტები
მცხეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი
მცხეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის ქალაქ მცხეთის ჩრდილოეთით, ღართისკარის ხევის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება ელინისტური ხანით. ძეგლის გათხრა 1980 წელს დაიწყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგთა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. აფაქიძე). აღმოჩნდა კედლები და ოთხკუთხა კოშკები, მოსწორებულ ტერასებზე (2,8 X 1,4-3 მ) ამოყვანილია ხის ძელებით გამაგრებული რიყის ქვის საფუძველი, რომელზეც აღმართულია ალიზის კედელი (სიგრძე 3მ). ალიზის აგურები (0,5X0,22X0,12 მ; 0,37X0,22X0,12 მ) გადაბმულია ჯაჭვურად და შემტკიცებულია თიხის ხსნარით. აქვე აღმოჩნდა წითლად ანგობირებული პირმოყრილი ქუსლიანი ჯამები. ღართისკარში აღმოჩენილი საფორტიფიკაციო სისტემა წარმოადგენს ანტიკური ხანის მცხეთის ჩრდილოეთის კარს და გვაწვდის მასალებს ამ პერიოდის მცხეთის ისტორიული ტოპოგრაფიის დასადგენად.
ლიტერატურა
კატეგორია: მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კარნეირინიუ
კარნეირინიუ (Carneirinho) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 470 მეტრზე. მიეკუთვნება ტრიანგულუ-მინეირუ-ი-ალტუ-პარანაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ფრუტალის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 471 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4.59 კმ²-ზე. ფართობი 2 063 315 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
სომხეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა
სომხეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა (Հայ ազգային-ազատագրական շարժում ჰაი აზგაინ-აზატაკრაკან შარჟუმ) — ეროვნული მოძრაობა, რომელიც მიზნად ისახავდა სომხეთის სახელმწიფოს დაარსებას. იგი მოიცავდა სოციალურ, კულტურულ, თუმცა მეტწილად პოლიტიკურ და სამხედრო მოძრაობებს, რომლებმაც პიკს პირველ მსოფლიო ომში, ასევე ომის შემდგომ წლებში მიაღწიეს.
1880-იანი წლების ბოლოსთვის, მოძრაობა სამხედრო კონფლიქტში აღმოჩნდა (პარტიზანული ომში) ოსმალეთის მთავრობასა და იმპერიის აღმოსავლეთ რეგიონებში ქურთების ფორმირებებთან. თურქებთან კონფლიქტში სომხები, რუსეთს, როგორც ერთადერთ მოკავშირეს ისე განიხილავდნენ, რუსები კი კავკასიაში მძიმე პოლიტიკას ატარებდნენ. ბალკანეთის ომებით ეროპაში მყარი მდგომარეობის დაკარგვის, ასევე ევროპისა და რუსეთის ზეწოლის შემდეგ, 1914 წლის დასაწყისისთვის ოსმალეთის მთავრობა იძულებული იყო ხელი მოეწერა სომხური რეფორმების პაკეტისთვის, თუმცა ხელმოწერა პირველმა მსოფლიო ომმა ჩაშალა.
პირველი მსოფლიო ომის დროს, ოსმალეთის იმპერიაში მაცხოვრებელი სომხების მნიშვნელოვანი ნაწილი მთავრობის მიერ მოწყობილ სომხების გენოციდს შეეწირა. სხვადასხვა წყაროების მიხედვით 1894 წლიდა 1923 წლამდე, ოსმალეთის იმპერიის მთავრობის მიერ მოწყობილი გენოციდის დროს დაახლოებით 1 500 000—2 000 000 სომეხი იქნა მოკლული. გადაწყვეტილება სომხების განადგურების შესახებ ოსმალეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ 1915 წლის 25 თებერვალს იქნა მიღებული, 8682 დირექტივით. ათი ათასობით რუსი სომეხი შეუერთდა რუსეთის არმიას, როგორც სომეხი მოხალისეების ნაწილები, რის სანაცვლოდაც რუსეთი მათ ავტონომიას დაპირდა. 1917 წლისთვის რუსეთი აკონტროლებდა ოსმალეთის იმპერიის ნაწილს, რომელიც სომხებით იყო დასახლებული. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, რუსებმა უკან დაიხიეს და სომხები ერთი-ერთზე დატოვეს თურქებთან. 1918 წლის 28 მაისს სამხრეთ კავკასიაში, სომხებით დასახლებულ ტერიტორიებზე სომხეთის ეროვნულმა საბჭომ ახალი სახელმწიფო, სომხეთის რესპუბლიკა დააარსა.
1920 წლისთვის, რუსეთის ბოლშევიკურმა და ანკარის მთავრობებმა წარმატებას მიაღწიეს, თითოეული საკუთარი ქვეყნის სათავეში წარმატებით მოვიდა. თურქმა რევოლუციონერებმა წარმატებით შეძლეს სომხეთის დასავლეთ ნაწილის ოკუპირება, ამ დროს კი, დეკემბერში წითლების არმია სომხეთის რესპუბლიკაში შეიჭრა და მისი ანექსია მოახდინა. 1921 წელს ბოლშევიკურ მთავრობასა და ქემალისტურ მთავრობას შორის მეგობრობის ხელშეკრულებას მოეწერა ხელი. საბწოთა კავსირმა ყოფილი რუსეთის იმპერიის მიერ კონტროლირებადი სომხეთის ნაწილების ანექსია მოახდინა, ანექსირებულ ტერიტორიაზე ახალი სახელმწიფო სომხეთის სოციალისტური რესპუბლიკა დაარსდა. გენოციდის ასობით ათასმა ლტოლვილმა თავშესაფარი აღმოსავლეთში ჰპოვა, საბერძნეთში, საფრანგეთში და აშშ-ში, რითაც სომხური დიასპორისთვის ახალი ერა დაიწყო. სომხეთის სოციალისტურმა რესპუბლიკამ 1991 წლამდე იარსება, საბჭოთა კავშირის გაუქმების შემდეგ კი მის ადგილას ამჟამინდელი სომხეთის რესპუბლიკა დაარსდა.
წარმომავლობა
ევროპის განვითარებაში ნაციონალიზმმა უმნიშვნელოვანესი როლი ითამაშა. XIX საუკუნეში რომანტიკული ნაციონალიზმის ტალღამ ევროპის კონტინენტი მთლიანად მოიცვა, რამაც საბოლოოდ ევროპის ქვეყნების გარდაქმნა გამოიწვია. ზოგიერთი ახალი ქვეყანა, მაგალითად გერმანია და იტალია სხვადასხვა, პატარა სახელმწიფოების გაერთიანების შედეგად ჩამოყალიბდა, რომლებიც ნაციონალიზმმა (ერთმა ეროვნება) გააერთიანა. სხვებმა, მაგალითად რუმინეთმა, საბერძნეთმა, პოლონეთმა და ბულგარეთმა საკუთარი დამოუკიდებლობა თავად მოიპოვეს, აქედან გამომდინარე დააარსეს კიდეც საკუთარი სახელმწიფოები. ნაციონალიზმის აღზევების პერიოდში სომხები ოსმალეთისა და რუსეთის იმპერიებს შორის ცხოვრობდნენ. 1826 - 1828 წლებში, მიმდინარე რუსეთ-ირანის ომში სრულიად რუსეთის იმპერატორი, ნიკოლოზ I ცდილობდა, სომხებისაგან დახმარების მიღებას, რის სანაცვლოდაც იმპერატორი, ომის დასრულების შემდეგ სომხებს საცხოვრებელ პირობებს გაუუმჯობესებდა. 1828 წელს, თურქმენჩაის ზავით რუსეთის იმპერიამ ერევნის, ნახიჩევანისა და მიმდებარე ქალაქგარე სოფელების ანექსირება მოახდინა. როგორც ჩანს, ეს ფაქტი წამახალისებელი აღმოჩნდა ჯერ კიდევ სპარსეთის მმართველობის ქვეს მცხოვრები სომხებისთვის და 30 000 სომეხით ნებაყოფლობით გადავიდა რუსულ სომხეთში, ახალი ცხოვრების დასაწყებად. 1828 წელს რუსებმა რუსეთ-ოსმალეთის ომი გამოაცხადეს, რომელიც 1828 - 1829 წლებში მიმდინარეობდა, საბოლოოდ კი ომი ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულებით დასრულდა, რომლის მიხედვითაც ახალქალაქი და ახალციხე რუსეთს უბრუნდებოდა. ამ აქტს კიდევ ერთი დიდი ემიგრაცია მოჰყვა სომეხთა მხრიდან, დაახლოებით 25 000-მდე სომეხი, ომსლაეთის იმპერიიდან საცხოვრებლად რუსულ სომხეთში გადავიდა. ამის შემდეგ რუსეთმა სომხეთის მნიშვნელოვანი ნაწილის ანექსია მოახდინა. 1897 წლისთვის რუსული ინფორმაციით რუსეთის მიწებზე დაახლოებით 1 127 212 სომეხი ცხოვრობდა. ამავე პერიოდში ოსმალეთის იმპერიაში მცხოვრები სომხების საერთო რაოდენობა დაახლოებით 1 095 889 ადამიანს შეადგენდა. რუსები და რუსული კულტურა ბევრად უფრო მიმზიდველი გახდა სომხებისთვის, ბევრი მათგანი განათლებას რუსული გზით იღებდა. ამავდროულად რუსეთის მათთვის იყო გზა ევროპისკენ.
1836 წელს, რუსულმა კულტურული მიღწევებმა, რუსულ შემზღუდველი რეფორმებიც მოიცვა. რუსეთის ახალ სამიზნეს სომხეთის ეკლესია წარმოადგენდა. რუსეთმა შეძლო და შეამცირა ეკლესიის მიღწევები საზოგადოებაში.
1839 წელს ოსმალეთის იმპერიაში ნაციონალიზმის განვითარების შეფერხება დაიწყო, ეს რეფორმები ტანზიმათის პერიოდში გაჩნდა, რომლის შემქმნელებიც რეფორმატორი სულთნები მაჰმუდ II და აბდულმეჯიდ I იყვნენ, ისინი გამოჩენილ რეფორმატორებად და განათლებულ ეროპელ ბიუროკრატებად ითვლებოდნენ. ტანზიმათი ასევე მოიცავდა ოსმალიზმსაც, რაც ოსმალეთის იმპერიაში მცხოვრები ერების გაერთიანებას ისახავდა მიზნად, როგორც მუსულმანის ისე არამუსულმანის, თურისა და ბერძენის, ებრაელის, ქურთის, არაბის და ა.შ. ამის გამო ისლამური კანონი საერო კანონით ჩაანაცვლეს. ოსმალიზაციის პოლიტიკა ოფიციალურად 1839 წელს დაიწყო, როდესაც შესაბამისი კანონი გამოვიდა, რომელიც ერთი, როგორც მუსულმანებისთვის ისე არამუსულმანებისთვის.
1880-იან წლებში, 1856 წლის ყირიმის ომში რუსეთის იმპერიის დამარცხების, 1861 წელს პოლონეთის ამბოხის შემდეგ, რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე II-მ გაზარდა და გააფართოვა რუსიფიკაცია, რათა თავიდან აეცილებინა მომავალი ამბოხებები. ცარი ალექსანდრე II ცდილობდა აღეკვეთა გაბედული ტენდენციები და სეპარატიზმი. შესაბამისად რუსეთის სამიზნედ იქცა სომხური ენა და სკოლები. რუსეთს სურდა, მათი რუსული სკოლებითა და რუსული საგანმანათლებლო მასალებით ჩანაცვლება.
ეროვნული აღორძინება
სომხურმა ნაციოლაზიმმა პრეისტორიული სომხეთის ინტერპრეტაციები მოიცვა, მათ შორის იდეა, რომ სომხეთსა და ურარტუს სამეფოს შორის არსებობდა კავშირი. სომხები არიან იმ ტერიტორიის აბორიგენი მაცხოვრებლები, რომელსაც ისტორიული სომხეთი ეწოდება. თუმცა სომხეთის ნაციონალისტური მოღვაწეობის დასაწყისი XIX საუკუნის ბოლოთი თარიღდება.
სომხური უმრავლესობა
უმრავლესობის ზირითადი ფორმა და პლურალიზმი ითვლებოდა სახელმწიფოს დაარსების წინაპირობად. ოსმალეთის იმპერიის ექვსი ვილაიეთი, ანუ ექვსი პროვინცია იყო წარმოდგენილი, როგორც სომხებით დასახლებული რეგიონები, ამ დროს კი ერევანი და ყარსი რუსეთის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებს წარმოადგენდა.
დაფუძნება
ნაციონალისტურმა იდეებმა და დამოუკიდებლობის სურვილმა XIX საუკუნის ბოლოთვის დაიწყო განვითარება, რამაც განაპირობა სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის, ჰნჩაკიანი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის და არმენაკანის (მოგვიანებით დაერქვა რამგავარი) გაერთიანება.
1872 წლის 3 მარტს 46 სომეხი გაერთიანდა ცნობილ ხსნის კავშირის (სომხური ჯგუფი, რომელიც განსხვავდება, რუსული ხსნის კავშირისგან) ჯგუფში. მათ განაცხადეს: 1872 წლის 26 აპრილს კი ვანის გარშემო არსებულმა სოფლებმა გაგზავნე თხოვნა  ამ ორგანიზაციის მიზანს არ წარმოადგენდა მხოლოდ რუსეთის მთავრობასთან კავშირი, მათ რუსულ ორგანიზაციებთანაც სურდათ კავშირი. ამ რუსულ ორგანიზაციებს სურდათ ოსმალეთში მცხოვრები სომხების დამოუკიდებლობა ოსმალეთის იმპერიისგან. ხსნის კავშირის ნაბიჯები იყო წინაპირობა სომხური დემოკრატიულ-ლიბერალური პარტიის არმენაკანის ფორმირებისა (დაარსების).
1881 წელი ერზრუმი; ევროპული გზით განათლება მიღებულმა სომხებმა სხვადასხვა ორგანიზაციების, საიდუმლო საზოგადოებებისა და ლოკალური ჯგუფების ფორმირება დაიწყეს, ერთ-ერთი ასეთი ჯგუფი იყო სამშობლოს დამცველნი, რომელიც 1881 წელს ერზრუმში დაარსდა. სამშობლოს დამცველნი იყენებდნენ ფრანგული რევოლუციის, ასევე საბერძნეთის რევოლუციის ედეებს, მათი ლოზუნგი იყო თავისუფლება ან სიკვდილი. სამშობლოს დამცველნი წარმოადგენდა სომხების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ორგანიზაციას. კონსტიტუციისა და განკარგულებების წერილობითი ვერსია არ არსებობდა, ის მხოლოდ მეხსიერებაში არსებობდა, რადგან წერილობითი საბუთი უკვე საფრთხეს წარმოადგენდა. ჯგუფში ათი წევრი იყო და მხოლოდ მათ ლიდერს ჰქონდა ცენტრალურ კომიტეტში შესვლის ნებართვა. რამდენიმე თვიანი არსებობის შემდეგ, ერზრუმის ჯგუფი უკვე ასობით წევრს ითვლიდა.
1885 წელს ვანში მკრტიჩ ფორთუგალიანის მიერ სომხური დემოკრატიულ-ლიბერალური პარტია დაარსდა, მოგვიანებით მკრტიჩი დევნილობაში იმყოფებოდა მარსელში თუმცა ახლო კონტაქტი ჰქონდა ადგილობრივ ლიდერებთან, ასევე გამოსცემდა პოლიტიკურ-სოციალისტურ საგანმანათლებლო ჟურნალს, სახელწოდებით L'Armenie. ვანში მცხოვრები სომხები საიდუმლოდ განაგრძობდნენ პოლიტიკური პრინციპების განვითარებას, სომხურ ნაციონალიზმთან ერთად. მათ მთავარ მიზნად მალევე იქცა რევოლუციის გზით უფლების მოპოვება, რომლითაც სომხები თავად იქნებოდნენ საკუთარი თავების მმართველები. მათი გზა გადიოდა პრესის, ეროვნული გამოღვიძებისა და უიარაღო დაპირისპირების გავლით.
1887 წელს ავეტის ნაზარბექიანის, მარიამ ვარდანიანის, გევორგ ღარაჯიანის, რუბენ ხან-აზათის, ქრისტოფერ ოჰანიანის, გაბრიელ კაფიანის და მანუელ მანუელიანის მიერ იქნა დაარსებული ჰნჩაკიანი სოციალ-დემოკრატიული პარტია, რომელიც იყო პირველი სოციალისტური პარტია, როგორც ოსმალეთის იმპერიაში ისე სპარსეთის იმპერიაში. კოლეჯის სტუდენთების ჯგუფი, რომლებიც ერთმანეთს ჟენევაში შეხვდნენ. მათი მთავარი მიზანი ოსმალეთისგან სომხეთის დამოუკიდებლობა იყო. ჰნჩაკიანი სომხური სიტყვაა და ითარგმნება, როგორ ზარი, ეს სახელი სპეციალურად იქნა მიღებული, ის ასოცირდებოდა ერის გამოღვიძებასთან, განმანათლებლობასთან და თავისუფლებასთან.
1889 წელს ქრისტოფორ მიქაელიანის მიერ თბილისში დაარსდა ახალგაზრდა სომხეთის ასოციაცია. ახალგაზრდა სომხეთის ასოციაციამ ოსმალეთის იმპერიის ტერიტორიაზე ჩამოაყალიბა ფედაიის კამპანიები. გუგუნიანი ექსპედიციასთან ერთად ახალგაზრდა სომხეთის ასოციაციამ წამოიწყო სამხედრო ლაშქრობა ოსმალეთის მიერ კონტროლირებადი სომხეთის მხარეს. სომხებს სჯეროდათ, რომ რუსები ხელს შეუწყობდნენ სომხეთის ავტონომიური რესპუბლიკის შექმნას, რომელიც რუსეთის იმპერიის ნაწილი იქნებოდა.
1890 წელს ტიფლისში დაარსდა სომხეთის რევოლუციური ფედერაცია, აგრეთვე ცნობილი როგორც სრფ ან დაშნაკცუთიუნი. ფედერაციის წევრები შეიარაღდნენ, რათა დაეცვათ სომეხი მოსახლეობა ზეწოლისა და დევნისაგან. ისინი ერთადერთ გზას ხედავდნენ მათი ხალხის დასაცავად ოსმალების მიერ მოწყობილი ხოცვა-ჟლეტისაგან, ეს გზა კი სამხედრო გზა იყო. მათი მთავარი მიზანი სომხურ პროვინციებში გარანტირებული რეფომები და საბოლოო ავტონომია იყო.
1880 - 1890 წლებში ადგილობრივი საკომუნიკაციო არხები შემუშავდა. ორგანიზაცია სრულად ფუნქციონირებდა ანკარაში, ამასიაში, ჩორუმში, დიარბაქირში, იოზგათში და თოქათში. 1893 წელს მათ უკვე დაიწყეს კედლის სინფორმაციო გაზეთების გამოყენება, რომლებიც არასამთავრობო სუბიექტებზე იყო გათვლილი. ამ გაზეთების მთავარ თემას წარმოადგენდა ის ფაქტი, რომ ადამიანს საკუთარი სიცოცხლე თავად უნდა განეკარგა და მოუწოდებდნენ მჩაგვრელთა წინააღმდეგ გალაშქრებისკენ. ამ იდეოლოგიურ ინფორმაციებს არანაირი გავლენა არ მოუხდენია მუსულმანებზე. საბოლოოდ ეს მოწოდებები ოსმალეთის პოლიციასა და რევოლუციონერებს შორის შეტაკებით დასრულდა.
თვალსაჩინო მოღვაწეები
პარტიზანული მოზრაობები ამ ლიდერებმა დააარსეს.
„დამაარსებელი ლიდერების“ გარდა მოძრაობებში ბევრი ცნობილი ადამიანი მოღვაწეობდა. ქვემოთ მოცემული კლასიფიკაცია დამოკიდებულია, მათ ტიტულებზე, რომლითაც დღეისდღეისობით ცნობილნი არიან საზოგადოებაში.. ისინი მსახურობდნენ სხვადასხვა თანამდებობებზე და გააჩნდათ სხვადასხვა წოდებები.
ეკლესია
სომხური ნაციონალიზმი და სომხური სამოციქულო ეკლესია ურთიერთდაკავშირებულია ერთმანეთთან. მოძრაობის მთავარი ხმებს საერო მნიშვნელობა ჰქონდათ, მისისი, ჰიუსისაპილე და არძვინ ვასპურკანი ეროვნული ორგანოები გახდნენ (ჟურნალები). ამ პუბლიკაციების საერო მნიშვნელობა ჰქონდათ. იმ დროის მნიშვნელოვანი სომეხი მწერლები, მიქაელ ნალბანდიანი და რაფაელ პატკანიანი დიდი გავლენით სარგებლობდნენ.
ძლიერი სახელმწიფოები, რუსეთ-ოსმალეთის ომი
XIX საუკუნის შუა ხანებში, ქრისტიანულ უმცირესობებზე გახშირებული ზეწოლის გამო, აქტიური გახდა მათი პრობლემები, ვინაიდან და რადგანაც ყველა მოქალაქე თანაბარი უფლებებით სარგებლობდა და ყველა ადამიანი თანასწორი იყო. 1875 წელს ბოსნია და ჰერცეგოვინაში, სერბეთში და ბულგარეთში მომხდარი აჯანყებების დროს, ქრისტიანების წინააღმდეგ განხორციელებული ძალადობების შემდეგ, ძლიერმა სახელმწიფოებმა 1856 წელს დადებული პარიზის ზავი გაიხსენეს და განაცხადეს, რომ მათ მინიჭებული ჰქონდათ უფლება ჩარეულიყვნენ და დაეცვათ ოსმალეთის იმპერიაში მცხოვრები ქრისტიანული უმცირესობები. 1870-იანი წლების ბოლოსთვის, ბერძნები და ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე მცხოვრები სხვა ქრისტიანული ერები, საკუთარი მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად იბრძოდნენ (ზოგჯერ მათ სხვა სახელმწიფოებიც ეხმარებოდნენ). მათგან განსხვავებით კი აღნიშნულ პერიოდში სომხები არც თუ ისე აქტიურები იყვნენ და ამ წლების მანძილზე პასიურ პოლიტიკას ეწეოდნენ.
სომხურ საზოგადოებაში ინტელექტუალური წევრების გამოჩენასთან ერთად სომხეთის პასიურობასაც ბოლო მოეღო. ამავდროულად კონსტანტინოპოლის პატრიარქი ნერსეს II მოსახლეობას „მიწის იძულებით ჩამორთმევასთან, ქალებსა და ბავშვებზე ძალადობასთან, გაუპატიურებასთან, გამოძალვასთან და მკვლელობასთან“ დაკავშირებული საჩივრების გავრცელებასა და საჭირო დაწესებულებამდე მათ მიღწევაში ეხმარებოდა. 1878 წლის მარტში რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ (1877 - 1878), სომხები უფრო მეტი ყურადღებით დააკვირდნენ რუსეთის იმპერიას, სომხები რუსეთს, როგორც მათი უსაფრთხოების გარანტს ისე განიხილავდნენ. სან-სტეფანოში მიმდინარე რუსეთ-ოსმალეთის მოლაპარაკებების დროს პატრიარქმა ნერსესმა, შეძლო და რუსეთის ხელმძღვანელობას შეხვდა და დაარწმუნა, რომ სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულებაში მე-16 მუხლი შეეტანათ. ამ მუხლის მიხედვით, ოსმალეთის იმპერია ვალდებული იყო გაეტარებინა მთელი რიგი ადმინისტრაციული რეფორმები, იმპერიის აღმოსავლეთ ნაწილში სომხებით დასახლებულ პროვინციებში.
1878 წლის ივნისისთვის დიდი ბრიტანეთი შეძრწუნებული იყო „სან-სტეფანოს ხელშეკრულებით“, მათი აზრით რუსეთის იმპერია ოსმალეთის ძალზედ ვრცელ ნაწილს აკონტროლებდა, ამის შემდეგ მან აიძულა მხარეები, რომ ახალი ხელშეკრულება დაედოთ, რის გამოც ბერლინში კონგრესი მოიწვიეს. ბერლინის ხელშეკრულების 61-ე მუხლი თითქმის მე-16 მუხლის იდენტური იყო, თუმცა ამ შემთხვევაში ამოღებულ იქნა ნაწილი, რომლის მიხედვითაც რუსულ ძალებს ზემოთხსენებულ პროვინციებშე შეეძლოთ დარჩენა. სანაცვლოდ კი ოსმალეთის იმპერია ვალდებული იყო მიეწოდებინა ინფორმაცია ბერლინის კონგრესში მონაწილე ქვეყნებისთვის, განხორციელებული რეფორმების შესახებ. სომხეთის ეროვნულმა საბჭომ და პატრიარქმა ნერსეს II-მ ბერლინში საკუთარი წარმომადგენელი კათოლიკოსი მკრტიჩ ხრიმიანი გაგზავნეს, რომელსაც სომხეთის საქმეში უნდა მიეღო მონაწილეობა. მისი ცნობილი პატრიოტული გამოსვლით, სახელწოდებით „ქაღალდის ქალბატონით“ მკტიჩმა სომხებს ეროვნული გამოღვიძებისაკენ მოუწოდა და ბულგარეთის ეროვნული გამოღვიძება შეახსენა. ბულგარეთის ისტორიოგრაფიაში „ბულგარეთის განთავისუფლება“ ნიშნავს 1877-1878 წლის რუსეთ-ოსმალეთის ომს, რომელიც წინ უძღვოდა სან-სტეფანოს ხელშეკრულებით ბულგარელი ხალხის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს დაარსებას.
1880 წელს სომხები ყველაზე მეტად პრემიერ-მინისტრმა უილიამ გლადსტონმა წაახალისა, მან განაცხადა: „ემსახურო სომხეთს ნიშნავს ემსახურო ცივილიზაციას“. 1880 წლის 11 ივნისს დიდმა სახელმწიფოებმა ოსმალეთში „შენიშვნის წერილი“ გაგზავნეს, სადაც ისინი 61-ე მუხლის აღსრულებას ითხოვდნენ.
„ახალგაზრდა სომეხთა საზოგადოებაში“ სჯეროდათ, რომ რუსეთი, მათ, სომხეთის ავტონომიური პროვინციის შექმნაში დაეხმარებოდა", რომელიც რუსეთის შემადგენლობაში შევიდოდა.
„სომხეთის ეროვნული მოძრაობის“ წევრებმა აღმოაჩინეს, რომ არც რუსეთის იმპერატორის ალექსანდრე II-ის იდეალიზმი და არც პრემიერ-მინისტრ გლადსტოუნის ლიბერალიზმი რეალურ დასაყრდენ ძალას არ წამოადგენდა.
სომხური დიასპორა
1890-იან წლებში, საფრანგეთსა და აშშ-ში მნიშვნელოვანი მოძრაობები ჩამოყალიბდა, რომელთა დამაარსებლებიც სომხური დიასპორის წევრები იყვნენ. 1885 წელს, ფულჰემში ევროპის სომხური პატრიოტული საზოგადოება დაასრდა, ამავე ადგილას მდებარეობდა მათი შტაბ-ბინაც. მათ მთავარ მიზანს სომხური დიასპორის მიერ მათ მშობლიურ მიწაზე მცხოვრებთა დახმარება წარმოადგენდა. დახმარებაში იგულისხმებოდა, როგორც პოლიტიკური ისე ფინანსური დახმარება. სხვადასხვა პოლიტიკური პარტიები და გაერთიანებები, როგორებიც იყვნენ სომხური რევოლუციონერული ფედერაცია, ჰნჩაკიანი სოციალ-დემოკრატიული პარტია, ასევე სომეხ კეთილმოსურნეთა მთავარი გაერთიანება (რომელიც კონსტანტინოპოლში დაარსდა) და სხვა მსგავსი მოზრაობები იმ ადგილებში იქმნებოდა სადაც სომხების მნიშვნელოვანი რაოდენობა ცხოვრობდა.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ისტორია კატეგორია:სომხური ნაციონალიზმი კატეგორია:ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა