cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პოლონეთ-შვედეთის ომი (1600-1611)
ბრძოლები
თუმცა, ეს დიდი გამარჯვება აბსოლუტურად უშედეგო იყო, საშინაო უთანხმოების გამო, ჩოდკევიჩის არმიამ, წლების მანძილზე გადაუხდელმა, ბოლოს და ბოლოს მასობრივად გაფიცვა გადაწყვიტეს, რათა გაეძარცვათ მათი პოლიტიკური ოპონენტების მამულები, რის გამოც ჰეტმანი იძულებული გახდა ომი გაეგრძელებინა. მცირე, არასაკმარისი ძალებიტ ჩოდკევიჩმა, მაინც შეუშალა შვედებს რეგიონის დაპყრობაში, ამან კი 1608 წლამდე დრო მისცა დანარჩენ გენერლებს. რადგან, მათ მოუწიათ აჯანყების ჩახშობა რომელიც სიგიზმუნდის წინააღმდეგ წამოიწყეს.
სქოლიო
კატეგორია:პოლონეთის ისტორია კატეგორია:პოლონეთის ბრძოლები კატეგორია:ლიეტუვის ისტორია კატეგორია:პოლონეთის პოლიტიკური ისტორია კატეგორია:შვედეთის ისტორია კატეგორია:შვედეთის ბრძოლები
იმან ბინტ აბდულაჰი
პრინცესა იმან ბინტ აბდულაჰი (إيمان بنت عبدالله; დ. 27 სექტემბერი 1996, ამანი, იორდანია) — იორდანიის მეფე აბდულა II-ისა და დედაფალ რანია ალ-აბდულას მეორე შვილი და უფროსი ქალიშვილი.
ადრეული ცხოვრება
1996 წლის 27 სექტემბერს ამანში დაბადებული პრინცესა, იორდანიის მეფე აბდულასა და დედოფალი რანიას ქალიშვილია, ამავე დროს იმანი ჰაშიმიდების ოჯახის წევრია. ის მუჰამედის 42-ე თაობის შთამომავალია. მისი პაპა იორდანიის ყოფილი მეფე ჰუსეინია, ხოლო ბებია ინგლისში დაბადებული დედოფალი მუნა იყო, რომელიც ჰუსეინის მეორე ცოლი იყო. იმანს ჰყავს ერთი უფროსი ძმა, პრინცი ჰუსეინი და ორი უმცროსი და სალმა და ძმა ჰაშემი.
განათლება
პრინცესა იმანი დაესწრო ამანის საერთაშორისო აკადემიას (IAA). 2014 წლის 4 ივნისს, მან დაამთავრა IAA და დაჯილდოვდა სკოლის საუკეთესო ატლეტის წოდებით. ამჟამად პრინცესა სწავლობს ვაშინგტონის ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტში, სადაც მისი ძმა ჰუსეინიც სწავლობს.
2010 წლის 19 ივნისს, იმანი თავის მშობლებთან ერთად ესწრებოდა შვედეთის პრინცესა ვიქტორიას ქორწილს. პრინცესა ასევე სტუმრობდა მშობლებთან ერთად გაერთიანებულ სამეფოს, საფრანგეთს, იტალიას, ჩინეთსა და იაპონიას.
ზემო კორსევი
ზემო კორსევი — სოფელი საქართველოში ჯავის მუნიციპალიტეტში (მსხლების თემი), მდებარეობს მდინარე ფაწის (დიდი ლიახვის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 590 მეტრი, ჯავიდან 6 კილომეტრი.
სქოლიო
კატეგორია:მსხლების თემის სოფლები
Veprecula
Veprecula — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
აპოლონ კვიცინია
აპოლონ კონსტანტინეს ძე კვიცინია (დ. 29 ივლისი, 1943, სოფელი ათარა, ოჩამჩირის რაიონი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — აფხაზი საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე. სკკპ წევრი (1962). იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი.
ბიოგრაფია
აპოლონ კონსტანტინეს ძე კვიცინია დაიბადა 1938 წელს ოჩამჩირის რაიონის სოფელ ათარაში. დაამთავრა ი. მეჩნიკოვის სახელობის ოდესის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს აკადემია. მსახურობდა საბჭოთა კავშირის რიგებში.
1963 წელს მუშაობა დაიწყო აფხაზეთის ასსრ-ის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანოებში სისხლის სამართლის სამძებროს, სპეკულაციისა და სოციალისტური საკუთრების წინააღმდეგ მებრძოლი განყოფილების ინსპექტორად, გამომძიებლად. 1972-1975 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანოებში სისხლის სამართლის სამძებროს, სპეკულაციისა და სოციალისტური საკუთრების წინააღმდეგ მებრძოლი განყოფილების უფროსის მოადგილე, ქვეგანყოფილების უფროსის მოადგილე, განყოფილების უფროსი. 1977-1981 წლებში პარტიულ სამშაოზეა — იყო საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის ადმინისტრაციული ორგანოების განყოფილების ინსტრუქტორი. 1981-1989 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის იუსტიციის მინისტრის მოადგილე. 1989-1992 წლებში იყო აფხაზეთის ასსრ-ის პროკურორად. 1992-2004 წლებში იყო მოსკოვის ნიკულინსკის რაიონთაშორისი პროკურორის მოადგილე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1943 კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის პროკურორები
პარიზის უმაღლესი ნორმალური სკოლა
thumb|200 px|სკოლის ლოგო
უმაღლესი ნორმალური სკოლა (École normale supérieure, აგრეთვე: „ENS Ulm“, „ENS de Paris“, „Normale Sup“ ან უბრალოდ „Ulm“) — ფრანგული სახელმწიფო უმაღლესი განათლების დაწესებულება, რომელიც საფრანგეთის სახალხო განათლების სამინისტროს ექვემდებარება. მიმდინარე დირექტორია მინიკ კანტო-სპერბერი (Monique Canto-Sperber). მთავარი კამპუსი მდებარეობს ულმის ქუჩაზე (rue d' Ulm), პარიზის მეხუთე ოლქში (აქედან მომდინარეობს სახელი „ულმის მაღალი ნორმალური სკოლა“).
კატეგორია:პარიზი კატეგორია:განათლება საფრანგეთში კატეგორია:საფრანგეთის უმაღლესი სასწავლებლები
იურიკ ვარდანიანი
იური ნორაროვიჩ ვარდანიანი (Юрий Норайрович Варданян; Յուրի Վարդանյան, დ. 13 ივნისი, 1956 — გ.1 ნოემბერი, 2018) — საბჭოთა სომეხი ძალოსანი. 1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსანი. კარიერის განმავლობაში მან დაამყარა რამდენიმე მსოფლიო რეკორდი. სწავლობდა სომხეთის ლენინაკანის ლოკომოტივში. 1977 წელს მიიღო საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება და 1985 წელს მიენიჭა ლენინის ორდენი. 1994 წელს იგი აირჩიეს ძალოსნობის საერთაშორისო ფედერაციის დიდების დარბაზის წევრად.
2009 წელს ვარდანიანი გახდა პრეზიდენტ სერჟ სარგსიანის მრჩეველი, 2013 წლის მაისში დაინიშნა სპორტის მინისტრად. ივნისში, სომხეთის ელჩად დაინიშნა საქართველოში.
ადრეული ცხოვრება
იური ვარდანიანი დაიბადა 1956 წლის 13 ივნისს, გიუმრიში, სომხეთში. ძალოსნობა 1970 წელს დაიწყო, მისი მასწავლებელი ბიძამისი, სერგეი ვარდანიანი იყო.
იური ვარდანიანი პირველად ძალოსნობის საერთაშორისო სცენაზე 1977 წელს გამოვიდა. მან იმ წელიწადში ორჯერ იასპარეზა აღმოსავლეთ გერმანელისპიტერ ვენზელის წინააღმდეგ, რომელიც საშუალო კატეგორიაში მსოფლიოს ერთ-ერთი საუკეთესო ძალოსანი იყო, თუმცა ორივეჯერ დაამარცხა. ასევე იმავე წელს ვარდანიანმა პირველად მოიგო სსრკ-ს ჩემპიონატი. ვარდანიანმა დაამყარა ყველა მსოფლიო რეკორდი 20 წლის ასაკში, ხოლო 21 წლის ასაკში გახდა ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონი. მისი წარმატებისთვის მან იმ წელს მიიღო სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატის ჯილდო.
1978 წელს ვარდანიანი გადავიდა მსუბუქი მძიმე წონით კატეგორიაში (82.5 გ). ის მალე კვლავ გახდა ევროპის ჩემპიონი და მალევე დაამყარა ყველა დივიზიონის რეკორდი. ოთხი თვის შემდეგ, მსოფლიო ჩემპიონატზე, ვარდანიანი შეჯიბრებაში შედარებით დაჩრდილა უფრო ცნობილმა ძალოსანმა, დევიდ რიგერტიმ. მან დაამარცხა ვერცხლის მედალოსანი, უნგრელი პიტერ ბაცზაკო.
1979 წელს, ვარდანიანის ადგილი, როგორც მსოფლიოში საუკეთესო მსუბუქი მძიმეწონოსანი ძალოსანი, კვლავ დაუპირისპირებელი დარჩა. მან იმ წელს სსრკ -ს შეჯიბრებებზე მრავალი მსოფლიო რეკორდი დაამყარა.
პირადი ცხოვრება
მინი| ვარდანიანი 2010 წლის სომხეთის საფოსტო ბარათზე მინი| ვარდანიანი [[2010 წლის სომხურ მარკაზე]] ვარდანიანმა გაიცნო თავისი ცოლი ელეონორა, სსრკ -ს ეროვნულ სპორტულ ნაკრებებში ერთად ვარჯიშისას. ისინი დაქორწინდნენ 1983 წელს სომხეთში. წყვილს სამი ვაჟი ეყოლა: დავითი (1983 წ.), ნორაირი (1987 წ.) და მაიკლი (1995 წ.). მათი შუა ვაჟი, ნოირარ ვარდანიანი, არის ოლიმპიური ძალოსანი, რომელიც წარმოადგენდა სომხეთს 2012 წლის ოლიმპიადაზე, იგი ახლა  აშშ -ს სახელით თამაშობს.
ვარდანიანი შეერთებულ შტატებში გადავიდა 1992 წელს და დასახლდა ლოს ანჯელესში. ის ირწმუნებოდა, რომ მას ჰქონდა გარკვეული პოლიტიკური უთანხმოება მაშინდელ პრეზიდენტ ლევონ ტერ-პეტროსიანთან და ეს იყო იმის მიზეზი, რომ აშშ-ში გადავიდა საცხოვრებლად. ის სომხეთში დაბრუნდა 2009 წელს.
2010 წლის 8 ოქტომბერს ვარდანიანი ავტოკატასტროფაში მოყვა, როდესაც მისი მანქანა დაეჯახა ტრაქტორს ერევანი - გიუმრის გზატკეცილზე. იგი გადაიყვანეს აშტარაკის, მოგვიანებით კი ნაირის სამედიცინო ცენტრში. ვარდანიანს გადაუდებელი ოპერაცია ჩაუტარდა ბარძაყის ძვალზე და წვივი დაუზიანდა, მაგრამ მოგვიანებით გამოჯანმრთელდა.
იური ვარდანიანი გარდაიცვალა 2018 წლის 1 ნოემბერს, 62 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები კატეგორია:გარდაცვლილი 2018 კატეგორია:დაბადებული 1956 კატეგორია:სომეხი ძალოსნები კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
ნიკომედია
მინი|ნიკომედიაში აღმოჩენილი სამკაული ნიკომედია — ბითინიის დედაქალაქი უძველეს ხანაში, მდებარეობდა მარმარილოს ზღვის აღმოსავლთ სანაპიროზე (ახლანდელი იზმითის ადგილას, თურქეთში). დააარსა ნიკომედე I-მა ძვ. წ. 264 წელს. მას შემდეგ, რაც ბითინია რომის პროვინციად გამოცხადდა (ძვ. წ. 64 წ.), ნიკომედია გახდა პროვინციის მთავარი ქალაქი. ახ. წ. IV საუკუნეში იგი იყო რომის იმპერატორთა - დიოკლეტიანესა და კონსტანტინე I დიდის რეზიდენცია. უძველესი ხანიდან ნიკომედიას უდიდესი კულტურული მნიშვნელობა ჰქონდა, მას „ბითინიის ათენს“ უწოდებდნენ. ანტიკურ და ბიზანტიურ ხანაში იყო ვაჭრობისა და ხელოსნობის მნიშვნელოვანი ცენტრი. 1331 წელს დაიპყრეს ოსმალებმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყოფილი დედაქალაქები
პინე-დ'აროლა
პინე-დ'აროლა (Pigne d'Arolla) — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. სიმაღლე 3 796 მეტრი.
მთა პირველად 1865 წლის 9 ივლისს დალაშქრეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
Lasioglossum jacobsoni
Lasioglossum jacobsoni — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1914 წელს.
სქოლიო
jacobsoni
დღვლაბე
დღვლაბე, დღვლაბა ყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრადაა დაფარული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო და მსხვილი ზომისაა, მომრგვალო. რბილობი ხორციანი და წვნიანია.
დღვლაბე საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.3 გ/ლ-ს.
მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კილკაბიზოვო
კილკაბიზოვო (Килкабыҙ; Килькабызово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაკალის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 358 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაკალიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტუიმაზი, რომელიც დაშორებულია 90 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები (82 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბაკალის რაიონის სოფლები
ვოსტოკ-2
ვოსტოკ-2 იყო საბჭოთა კოსმოსური ხომალდი, რომლის მეშვეობითაც კოსმოსში გაფრინდა კოსმონავტი გერმან ტიტოვი, რომელმაც ორბიტაზე ერთი დღე დაჰყო ადამიანის ორგანიზმზე უწონობის ზეგავლენის შესასწავლად.
იური გაგარინისგან განსხვავებით გერმან ტიტოვმა გამოსცადა (წარმატებით) ხომალდის ხელით მართვა ხანმოკლე დროის განმავლობაში.
გაფრენა თითქმის მთლიანად წარმატებული იყო, თუ არ ჩავთვლით რამდენიმე არასასიამოვნო მომენტს: გერმან ტიტოვი იყო პირველი, ვინც გადაიტანა ე.წ. კოსმოსური ავადმყოფობა, რაც ხანგრძლივი უწონადობის შედეგი იყო. ხელსაწყოების გაუმართაობის შედეგად ხომალდში ტემპერატურამ დაიწია 6.1 °C. ატმოსფეროში შესვლისას ხომალდის ორი მოდული დროზე არ დასცილდა ერთმანეთს.
კატეგორია:პროგრამა ვოსტოკი კატეგორია:კოსმოსური ხომალდები
ფლუხტჰორნი
ფლუხტჰორნი (Fluchthorn) — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ზაას-ალმაგელის მუნიციპალიტეტის სამხრეთით, ვალეს კანტონში. აღმართულია შტრალჰორნის მთის აღმოსავლეთით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
პარაგვაის სამოქალაქო ომი
1940 წელს, პრეზიდენტმა იხინიო მორინიგომ გააუქმა კონსტიტუცია და აკრალა პოლიტიკური პარტიები. მისი მმართველობის წინააღმდეგ მიმართული მოძრაობა საყოველთაო გაფიცვებსა და სტუდენტთა აჯანყებებში გადაიზარდა. 1946 წელს, მორინიგომ დაუშვა პოლიტიკური აქტივობების ლეგალიზება და კაბინეტი რევოლუციური ფებრერისტთა პარტიითა და კოლორადოს პარტიით დააკომპლექტა. 1947 წლის 11 იანვარს, ფებრერისტები კოალიციას გამოეყვნენ, რადგან მიაჩნდათ, რომ მორინიგო კოლორადოს პარტიას მეტად სწყალობდა.
ფებრერისტები ლიბერალურ პარტიასა და პარაგვაის კომუნისტურ პარტიას შეუერთდნენ. რაფაელ ფრანკოს მიერ წამოწყებული აჯანყება სამოქალაქო ომში გადაიზარდა, რადგან პარაგვაის შეიარაღებული ძალები, რომლებიც მანამდე ლოიალურნი რჩებოდნენ, ორად გაიყო.
მეამბოხეთა მხარეს იყო ყველა პოლიტიკური პარტია გარდა კოლორადოსი, ბანკირთა უმრავლესობა და ჩინოვნიკთა 80%. თერთმეტი სამხედრო დანაყოფიდან, 8 მარტს ოთხი მემაბოხეებს შეუერთდა, ორი ქვეითი დანაყოფი კონსეფსიონის მეამბოხეებს, რომლებსაც ორი დღის შემდეგ ასევე შეუერთდა ჩაკოს ქვეითთა ორი დანაყოფი.
ხელისუფლების მხარეს იყო კოლორადოს პარტია, კამპო-გრანდეს კავალერისტთა დანაყოფები, ასუნსიონის სამი დანაყოფი და პარაგუარის საარტილერიო დანაყოფი. რაც ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო, ხუან პერონის მართულმა არგენტინამ პარაგვაის მთავრობას დახმარებისთვის სრული მზადყოფნა გამოუცხადა.
27 აპრილს, სამხედრო სამდინარო ფლოტი აჯანყებულებს შეუერთდა და ასუნსიონისკენ დაიძრა. მათ შეტაკება მოუხდათ პარაგუარიდან მოსულ, ალფრედო სტრესნერის მართულ არტილერიასთან.
Veprecula arethusa
Veprecula arethusa — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
თანდელთა
თანდელთა — სოფელი საქართველოში ჯავის მუნიციპალიტეტში (მსხლების თემი), მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1160 მეტრი, ჯავიდან 1 კილომეტრი.
სქოლიო
კატეგორია:მსხლების თემის სოფლები
კარამელი
კარამელი (caramel და caramelo „შემწვარ შაქარს“) — მაღალ გრადუსზე მშრალად გამდნარი შაქარი. ტემპერატურის სიდიდისდა მიხედვით კარამელი იღებს ოქროსფერ-მუქ ყავისფერ ფერებს და თავისებურ არომატს.
გაციებული კარამელი არის გამჭვირვალე და შუშისამებრ მტვრევადი მასა.
სქოლიო
კატეგორია:ტკბილეული
ოსები
ოსები (ირონ. ирӕттӕ, ირონი; დიგორ. дигорæнттæ, დიგორონი) — ერი კავკასიაში. საერთო რაოდენობა 700 ათასი, მათ შორის 445,3 ათასი ცხოვრობს რუსეთის ფედერაციის ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკაში (2002 აღწერის მიხედვით).
ლაპარაკობენ ოსურ ენაზე, რომელიც შედგება ირონული, დიგორული, დვალური (თუალაგ) და მაღრანდვალური (ურს-თუალთა) დიალექტებისაგან და განეკუთვნება ინდოევროპულ ენათა ოჯახის ირანულ ენათა ჩრდილო-აღმოსავლურ ჯგუფს. ოსების რუსული და ევროპული სახელწოდება ქართული „ოსიდან“ („ოვსი“) მომდინარეობს.
ეთნოგენეზი
ოსი ხალხის ჩამოყალიბება ძვ. წ. VIII-IX საუკუნეებიდან დაიწყო, როდესაც კავკასიაში გამოჩნდა სკვითურ-სარმატულ-ალანური ტომები, რომლებიც შეერივნენ კავკასიის აბორიგენურ მოსახლეობას და მოახდინეს მათი ენობრივი ასიმილაცია.
საბჭოთა მეცნიერებაში დამკვიდრებული იყო თვალსაზრისი, რომ ირანულენოვანი ოსები ჩრდილოკავკასიური ველებიდან გამოაძევეს თავდაპირველად ხაზარებმა, ხოლო შემდგომ თურქულმა ტალღებმა. გადავიდნენ რა, კავკასიის ქედზე ოსები ხვდებოდნენ ნახური და ქართველური მოდგმის ხალხებს. ოსური წარმომავლობის მეცნიერთაგან ოსთა ეთნოგენეზისა და მათი სამხრეთული მიგრაციების შესწავლის პირველი ცდა ზ. ვანეევის სახელს უკავშირდება. ოსი ავტორები ირანული მოდგმის ხალხების კავკასიის მთებში ინფილტრაციის პერიოდად ადრე რკინის ხანას მიიჩნევენ. ამგვარი მოსაზრებების დასამტკიცებლად ისინი ეყრდნობიან ძირითადად არქეოლოგიურ მასალას და ლინგვისტურ მონაცემებს. ი. გაგლოითის ჰიპოთეზის თანახმად, სარმატები კავკასიის ქედის სამხრეთით ჯერ კიდევ ქრისტეს შობამდე განსახლდნენ ცენტრალურ და დასავლეთ კავკასიელ მთიელთა უმეტესობას სწორედ სარმატები შეადგენდნენ. ამ დებულების განმტკიცებას იგი სტრაბონის ცნობით ცდილობს.
ისტორია
ენობრივად ოსები წარმოიშვნენ ალანებისგან, რომლებიც თავის მხრივ, წარმოიშვნენ ერთ-ერთი სარმარტული ტომიდან. მომთაბარე ალანები ადრეულ შუა საუკუნეებში კავკასიონის ჩრდილოეთით აარსებენ ალანთა სამეფოს. ალანთა სახელმწიფოებრივობა XIII საუკუნეში შესუსტდა მონღოლთა ექსპანსიის შედეგად, ხოლო XIV საუკუნეში კი სრულიად განადგურდა თემურიდების სახელმწიფოს მიერ. ბარის მოსახლეობამ კავკასიის მთებისკენ (მათ შორის დვალეთის ხეობებში) გადაინაცვლა და ჩამოყალიბდა თაგაურის, ქურთათის, ალაგირის და დიგორის საზოგადოებები. იმავე ხანებში დაიწყო ოსების დამკვიდრება კავკასიონის სამხრეთ კალთებზე და გამოიყო ოსი ხალხის სამხრეთი შტო. საქართველოს ტერიტორიაზე დამკვიდრებული ოსები ემორჩილებოდნენ ქართლის სამეფო ხელისუფლებას და ცალკეულ სათავადო სახლებს.
X საუკუნეში ალანთა სამეფოში ქრისტიანობა ოფიციალურ რელიგიად გამოცხადდა, XVII-XVIII საუკუნეებში ოსების მცირე ნაწილმა ისლამი მიიღო. ოსების ძირითადი საქმიანობა იყო მიწათმოქმედება და მეცხოველეობა, მისდევდნენ ნადირობასა და მეფუტკრეობას. განვითარებული იყო ხეზე და ძვალზე კვეთა, ლითონის მხატვრული დამუშავება, ქარგვა და სხვა. შექმნეს მდიდრული ხალხური სიტყვიერება, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ოსური ნართების გმირული ეპოსი.
ოსთა დასახლება საქართველოს ტერიტორიაზე
ქართულ და რუსულენოვან საისტორიო საზოგადოებებში ოსთა ეთნოგენეზის, მათი პოლიტიკური ისტორიისა და მიგრაციების შესახებ განსხვავებული მოსაზრებები არსებობს. განსაკუთრებით მწვავე პოლემიკის საგანია ოსთა საქართველოში ჩამოსახლებისა და დამკვიდრების ეტაპები. XX საუკუნეში ოს მკვლევართა ნაწილი მათი საქართველოს ტერიტორიაზე მიგრაციის უძველეს დროდ, III-IV ან VI-VII საუკუნეებს მიიჩნევდა, სხვა მეცნიერები კი ამ მოვლენას ჩრდილო კავკასიაში მონღოლთა გაბატონებას უკავშირებენ. იყო ცდა, ოსური გვარების გენეალოგიებზე დაყრდნობით მათი მიგრაცია XV-XVI სს-ით განესაზღვრათ. ქართველი და რუსი მეცნიერების ნაწილის კვლევათა შედეგები მიუთითებენ, რომ ქართლის მთიანეთში ოსების დასახლება ძირითადად XVII საუკუნეში მოხდა, ხოლო დასავლეთ საქართველოში მიგრაცია მიმდინარეობდა XVIII საუკუნეში. თანდათანობით კომპაქტური დასახლებები გაჩნდა დვალეთში, მდინარეების ლიახვისა და ქსნის ხეობებში, თუმცა ოსების დიდი ნაწილი დისპერსულად განსახლდა მთელ საქართველოში.
XIII საუკუნემდე, ალან ოსებთან საქართველოს ურთიერთობას ძირითადად სამხედრო-პოლიტიკური ხასიათი ჰქონდა, რაც ერთობლივ ლაშქრობებში ან პირიქით სამხედრო დაპირისპირებაში იყო გამოხატული. მდგომარეობა შეიცვალა დავით აღმაშენებლის, განსაკუთრებით კი გიორგი III ის მეფობის პერიოდიდან, როდესაც ოვსები საქართველოს ყმადნაფიცები უნდა გამხდარიყვნენ. იყო ასევე დინასტიური ქორწინებებიც, რაც ხელს უწყობდა ქართულ-ოსური ურთიერთობების განმტკიცებას, მაგრამ მასობრივი ოსური მიგრაციები წყაროებში არ ფიქსირდება. ქართული წყაროების თანახმად, ოსების პირველი მასობრივი შემოსვლა დავით ულუს მეფობის პერიოდში მომხდარა, როდესაც ბექა ყაენისაგან ლტოლვილი ოსები, ქართულ სამეფო კარს საქართველოში დმანისისა და ჟინვანის მიდამოებში დაუსახლებია. 1293 წელს როდესაც დავით მეფე ქეღათუ ყაენს ბიზანტიაში ლაშქრობაში ეხმარებოდა, ოსებს დაუწყიათ ქართლის აოხრება და რბევა, გორი აუღიათ და იქ დამსხდარან. გიორგი ბრწყინვალემ ოსთა წინააღმდეგ საგანგებო ზომები მიიღო: ქართლის სოფლებიდან ოსები აჰყარა და ისინი ქართლში აღარ დასტოვა. ზაქარია ჭიჭინაძის აზრით ოსების ჩამოსახლება XVI საუკუნის ბოლოს დაიწყო, როდესაც რამდენიმე მოუსავლიანი წელი ზედიზედ დაემთხვა და შიმშილობისა და მოუსავლიანობასთან თავის არიდების მიზნით მათი ერთი ნაწილი საქართველოს (ქართლს) შემოეხიზნა.
ქართული ფეოდალური საზოგადოების თითოეული კლასი თუ ფენა თავისი ინტერესების შესაბამისად სხვადასხვა პოზიციებიდან უდგებოდა ოსთა დასახლების საკითხს. მეფეს მათი საწინააღმდეგო არაფერი ჰქონდა, თუ ისინი მას ემსახურებოდნენ. მეფეს შეეძლო ოსები თავისი ძალაუფლების განმტკიცებისათვის გამოეყენებინა, დაეპირისპირებინა ისინი მსხვილი ფეოდალებისთვის. ოსები ამ მხრივ მეფისათვის საიმედო დასაყრდენი შეიძლება ყოფილიყვნენ, რადგანაც თავადაც საჭიროებდნენ მფარველს. ასეთი მფარველი კი შექმნილ სიტუაციაში მხოლოდ სამეფო ხელისუფლება უნდა ყოფილიყო. ამასთანავე, ორივე მხრიდან ამა თუ იმ საზოგადოებრივი ჯგუფის ან კლასის ინტერესებიც იცვლებოდა სხვადასხვა ფაქტორთან მიმართებაში. მაგ. თუ საქართველოში გადმოსახლებული ფარეჯან ოვსთა მთავარი დავით მეფეს ერთგულებდა, მისი ძმა ბაყათარი XIII საუკუნის მიწურულს და XIV-ს დამდეგს აქტიურ საქმიანობას აჩაღებდა ქართლში ოსთა სამოქმედო არეალის გასაფართოებლად. იგი მოხერხებულად სარგებლობდა ერთი მხრივ, მონღოლებსა და დავით მეფეს შორის არსებული დაძაბული ურთიერთობით, მეორე მხრივ კი ქართულ ფეოდალურ წრეებს შორის არსებული წინააღმდეგობით.
რ. თოფჩიშვილის მოსაზრებით, თანამედროვე საქართველოს ტერიტორიაზე ოსური ეთნოსი საკმაოდ გვიან, XVII საუკუნის შუა ხანებიდან განსახლდა. ქართველ მეცნიერთა აზრით დვალეთში ოსთა დასახლება XV ს-ის ბოლოს დაიწყო და ის ძირითადად XVI ს-ში დასრულდა. XVII ს-ში დვალეთში მოსახლეობის ეთნიკური ცვლილება უკვე განხორციელებულია. მაგრამ როგორც ჩანს, ამ საუკუნეში ბევრ დვალს ეთნიკური თავისთავადობა კვლავ შენარჩუნებული აქვს, რადგან, მთის პირობებში კულტურლ-ეთნიკური ასიმილაცია, ბარისაგან განსხვავებით, ერთობ გაძნელებულია. ოსები დვალეთში ალაგირის ხეობიდან დასახლდენენ და მათი მიგრაცია XVIII ს-ის 70-80-იან წლებამდე გრძელდებოდა. ოსურმა ეთნოსმა ადგილობრივთა ეთნონიმი დვალი (ოსურად „თუალი“) საკუთარ ეთნონიმად აქცია. კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთით მდებარე ისტორიულ პროვინცია დვალეთში, ოსების დასახლება კანტიკუნტად იწყება XV ს-ის ბოლოს. ეს პროცესი აქ ძირითადად განხორციელდა XVI საუკუნეში. დღევანდელი საქართველოს ტერიტორიაზე ოსთა პირველი დასახლებები ჩნდება თრუსოსა მდ. თერგის სათავე და მაღრან-დვალეთში. ოსების აქ დასახლება ჩრდილოეთ კავკასიის მთიანი ხეობებიდან XVII ს-ის შუა ხანებში განხორციელდა. მთელი რიგი საისტორიო მონაცემებით, XVII ს-ის პირველ ნახევარში შიდა ქართლის მთიანეთი (დიდი ლიახვისა და პატარა ლიახვის ხეობები) ნასოფლარებით იყო მოფენილი. აქედან აყრილი ადგილობრივი ქართული მოსახლეობა ბარში იყო საცხოვრებლად წასული. შიდა ქართლის მთიანეთში, კერძოდ, მდინარეების: დიდი ლიახვისა და პატარა ლიახვის ზემო წელში, ოსთა მიგრაცია ხდება XVII ს-ის მეორე ნახევრიდან. ისინი თანდათან მოიწევენ სამხრეთისაკენ და XVIII ს-ის 30-იანი წლებისათვის ითვისებენ დასახელებული ორი ხეობის მთიან ნაწილს მთლიანად. აქ, დასახელებულ პერიოდში, ზოგიერთ მთიან სოფელში ოსები თანაცხოვრობდნენ ადგილზე დარჩენილ მცირერიცხოვან ქართულ მოსახლეობასთან ერთად. XVII საუკუნეში დვალეთში დასრულდა ადგილობრივი ტომის დვალების ასიმილაცია ოსების მიერ. დვალეთში მოსახლეობის ეთნიკურ-ენობრივ ცვლილებას ამ პროვინციის საქართველოდან ჩამოცილება არ მოჰყოლია. საქართველოს სახელმწიფოებრიობის მთელ მანძილზე და რუსეთის კოლონიად გადაქცევის შემდეგაც დვალეთი საქართველოს განუყოფელი ნაწილი იყო 1859 წლამდე.
XVIII ს-ის მთელ მანძილზე ოსები შიდა ქართლის მთისწინეთში ფაქტობრივად არსად ცხოვრობდნენ. ოსთა მიერ შიდა ქართლის მთისწინეთის სოფლებში (უფრო ხშირად ნასოფლარებში) ჩასახლება იწყება XVIII ს-ის ბოლოს და XIX ს-ის დასაწყისში. XVIII ს-ის დასასრულსა და XIX ს-ის დასაწყისში ოსები იკავებენ პატარა ლიახვის ხეობის მთისწინეთის მნიშვნელოვან მონაკვეთს.
დასავლეთ საქართველოში ოსური მოსახლეობის ინფილტრაციის საკითხებს შეეხო ქართველი ეთნოლოგი, გ. ჩიქოვანი. იგი საველე ეთნოგრაფიული მასალის, სპეციალური ლიტერატურისა და საარქივო მონაცემების შეჯერების საფუძველზე შეეცადა, გარკვეული წარემოდგენა შეექმნა რაჭაში ოსების დასახლების პერიოდის, მარშუტების, მათი საზოგადოებრივი ცხოვრების და ქართულ-ოსური ურთიერთობის ასპექტებზე. ჩიქოვანი ხალხურ გადმოცემებზე დაყრდნობით ასკვნის, რომ ზემო რაჭის ტერიტორიაზე, ოსთა ჩასახლების ორი გზა და მეთოდი არსებობდა: თვითნებური, როდესაც ჩრდ. ოსეთის მამისონის ხეობიდან, ასევე დასავლეთ საქართველოს კუდაროს მხრიდან გადასულმა ოსებმა აითვისეს მდ. ჭანჭახისა და ღარულას სათავეები და დააარსეს სოფლები ღურშევი (დაახლოებით XIX ს. 20-იან წლებში) და კვაჟა//კოზი (XX საუკუნის დასაწყისში) და მეორე, კუდაროელი ოსები იჯარით იღებდნენ მიწას ქართველი აზნაურებისაგან; თანდათანობით ფეხს იკიდებდნენ მდ. სონტარულის ხეობის სათავეებში, რის შედეგადაც დაარსდა ორი ოსური სოფელი გადამში და ჭვებერი (XX საუკუნის დასაწყისი).
ოსური მოსახლეობის ქართულ მთიანეთში დამკვიდრების პროცესი, ზოგჯერ ერთგავარ შუალედურ ეტაპადაც გვევლინება, მათი საქართველოს ბარის რეგიონებში შემდგომი სვლისათვის. 1886 წ. კუდაროს ხეობაში აღრიცხული იყო 281 ოჯახი, თუმცა აქ ოსური ოჯახების რიცხვი ძალიან ცვალებადი იყო, მათი ერთი ნაწილი მალევე ტოვებდა ამ ადგილებს და მიდიოდა საქართველოს სხვა ადგილებში, ხოლო ოსური მოსახლეობა ივსებოდა ჩრდილოეთიდან მიგრირებულთა ხარჯზე.
XIX საუკუნიდან წერილობით წყაროებში ჩნდება ტერმინები „Грузинская Осетия“ და „Карталинская Осетия“ (1812-1837 წწ.), რომლებსაც იმპერატორისადმი გაგზავნილ ანგარიშებში რუსი სამხედროები მდინარე ლიახვის მთიანი რეგიონების ოსებით დასახლებულ ტერიტორიის აღსანიშნად იყენებდნენ. შემდეგ გაჩნდა ოპოზიციური წყვილი „Южная Осетия - Северная Осетия“. XIX საუკუნის 40-იან წლებში გაჩნდა „Осетинский округ“.
1786
თარიღი უცნობია
*
Lasioglossum jamaicae
Lasioglossum jamaicae — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1914 წელს.
სქოლიო
jamaicae
ეგურძგული
ეგურძგული, ეგუძგური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.
ოდესღაც მთელ კოლხეთში იყო გავრცელებული, მაგრამ ამჟამად მცირე ნარგავებია დარჩენილი მაღლარების სახით.
ბოტანიკური აღწერა
ეგურძგული ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან შედის. საჰექტარო მოსავლიანობა 13.0-16.0 ტონას შორის მერყეობს. შაქრის კარგად დაგროვების უნარი გააჩნია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 21.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.9 გ/ლ-ს.
მიიღება საუკეთესო ხარისხის თეთრი ღვინო, ასევე გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მარმაზეთი
გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარეების დიდი ლიახვისა და პატარა ლიახვის წყალგამყოფი გუდისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე პატარა ლიახვის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1280 მეტრი, ცხინვალიდან 20 კილომეტრი.
ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება (Мармазет).
სქოლიო
კატეგორია:ვანათის თემის სოფლები
აფრიდონი
აფრიდონი — XII საუკუნის II ნახევრის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე. გიორგი III-სა და თამარ მეფის მსახურთუხუცესი. წარმომავლობით „უგვარო“ — აზნაურის ყმა (ვასალი). დაწინაურდა გიორგი III-ის მეფობის დროს, როდესაც ცენტრალური ხელისუფლება ატარებდა დიდგვაროვან ფეოდალთა შეზღუდვის პოლიტიკას. აფრიდონს სახელოდ (საგამგებლოდ) გადაეცა ქვაბულისძეთა ყოფილი მამული, სამეფო დომენად ქცეული თმოგვის ციხე-ქალაქი და მისი მიმდგომი ქვეყანა, აგრეთვე კლდეკარის ერისთავებისათვის დავით აღმაშენებლის მიერ ჩამორთმეული და სამეფო დომენად ქცეული თრიალეთი. თმოგვის მხარის პატრონობას მსახურთუხუცესი აფრიდონის მიერ ადასტურებს ზედა ვარძიის ეკლესიის ფრესკული წარწერა, სადაც იგი მოხატულობის ქტიტორად იხსენიება. აფრიდონის მეუღლის, ოსიყმის ასულ ხოშაქის მიერ 1178-1185 წლებში ქვემო ჯინისში ვარძიის ღმრთისმშობლის სახელზე აგებული ეკლესიის სააღმშენებლო წარწერაში იგი ასევე ერისთავ-ერისთავად და მსახურთუხუცესად იწოდება.
გიორგი III-ის გარდაცვალებისა და თამარის მეფობის პირველსავე წელს დიდგვარიანებმა შეუტიეს ცენტრალურ ხელისუფლებას, ლაშქრის მხარდაჭერით („თნევითა ლაშქართათა“) მოითხოვეს აღზევებულ „უგვარო“ ფეოდალთა გადაყება. თამარმა უკან დაიხია. აფრიდონს ჩამოერთვა მსახურთუხუცესობა და საგამგებლო ქვეყნები. მისი შემდგომი ბედი უცნობია.
ლიტერატურა
კატეგორია:მსახურთუხუცესები
ყვიბისის ციხე
ყვიბისის ციხე სოფელ ყვაბისში მდებარეობდა, თუმცა მან ჩვენამდე ვერ მოაღწია, თუნდაც ნანგრევების სახით. აქედან გამომდინარე, დღეს ჭირს ზუსტად განისაზღვროს თუ სად მდებარეობდა ძველად ყვიბისის ციხე. მიუხედავად ამისა, მისი ადგილმდებარეობის შესახებ რამდენიმე ვარაუდია გამოთქმული, თუ სად შეძლება ყოფილიყო აღნიშნული ციხე. თვითონ სოფელ ყვიბისის შესახებ ცნობები XV-XVI საუკუნეებიდან მოგვეპოვება. 1443 წლის 30 ნოემბერს ვარამ დიასამიძე შეწირულების წიგნს აძლევს მცხეთის სვეტიცხოველს და მის საჭეთმპყრობელს ქართლის კათალიკოსს შიოს (1440-1446 წწ.). ამ შეწირულების წიგნში ვკითხულობთ: ,,ქ. ესე წიგნი. . 1595 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრისმიხედვით, ყვიბისი დაცარიელებულია და სოფელს შეწერილი აქვს 10000 ახჩა. კონკრეტულად ყვაბისის ციხის შესახებ პირველ ცნობას ვხვდებით XVIII საუკუნის ქართველ მემატიანე პაპუნა ორბელიანთან. ისტორიკოსი მოგვითხრობს 1757 წელს ლეკთა გაუთავებელი თარეშისაგან იძულებული იქაური ფეოდალების გადასახლების ამბავს კახეთსა და ზემო ქართლში, იქვე დასძენს: მოვიდა ათასი ლეკი ქვეითი ავალიშვილების მამულში, ხეობაში, აიღეს ყვიბისის ციხე, მერე მოადგნენ ჭობისხევს, ციხესა, მიეშველა მეფე თეიმურაზ ქართლის ჯარით, დადგა თითონ ქვიშხეთს, უთავა ამილახორი, მიუსივა ჯარი, მიაშველა ციხეს, გაეცალნენ ლეკნი უომრად, მეფე ჩაბძანდა ისევ ქალაქსა თბილისისა, წავიდნენ ეს ლეკნი, წაახდინეს ჯავახეთის ქვეყანა. როგორც აღნიშნული წყაროდან ვიგებთ, ლეკთა მარბიელ ათასკაციანი რაზმი შემოსულა ავალიშვილთა სამფლობელოში ანუ ბორჯომის ხეობაში, აუღიათ ყვიბისის ციხე, რომლის შემდგომაც მიდგომიან ჭობისხევის ციხეს. ამ დროსქართლის მეფე თეიმურაზ II-მ გაგზავნა ლაშქარი მარბიელი ლეკების წინააღმდეგ ამილახორის მეთაურობით.ამის შედეგად, ლეკები იძულებული გახდენენ გაცლოდნენ ციხეს და ჯავახეთში გადავიდნენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები კატეგორია:ყვაბისი კატეგორია:ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები
არჩილი
არჩილ სტეფანოზის ძე — ქართლის ერისმთავარი VIII საუკუნეში, ჯუანშერის მატიანეში მოხსენიებულია მეფედ. იმავე მატიანის ცნობით, მის საბრძანებელში შედიოდა ეგრისიც, ხოლო აფხაზეთის ერისთავი ლეონ I მისი ყმადნაფიცი იყო. VIII საუკუნის 30-იან წლებში არჩილმა თავის ძმასთან, მირისთან ერთად მონაწილეობა მიიღო ანაკოფიის ბრძოლაში მურვან ყრუს წინააღმდეგ. მას მიეწერება მნიშვნელოვანი რეფორმა, რომლითაც ქვეყნის ნახევარი ერისთავებს გადაეცა სამკვიდროდ და სამამულოდ. კახეთ-ჰერეთში მას ბევრი ციხე და ეკლესია-მონასტერი აუშენებია, იძულებით მოუნათლავს ნუხპატელები. არჩილმა არ უარყო ქრისტეს რჯული და არ მიიღო დიდება და პატივი არაბებისაგან, რის გამოც არაბებმა წამებით მოკლეს. მისი წამების ამბავი VIII საუკუნეში დაიწერა, ხოლო XI საუკუნეში გადაამუშავა და განავრცო ლეონტი მროველმა.
ისაბალის დეპარტამენტი
ისაბალი (Izabal) — დეპარტამენტი გვატემალაში. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. მის ზღვისპირა რაიონებში სახლობს გარიფუნას ხალხი.
არჩილი
ისტორია
743 წელს არაბეთის სასახლის კარზე არეულობა დაიწყო. მურვანი სასწრაფოდ გაბრუნდა არაბეთში და 744 წელს ბაღდადის ხალიფა გახდა. მას დაემორჩილა მთელი არაბეთი.
ისაბალის დეპარტამენტი
ისაბალს ჩრდილოეთით ესაზღვრება ბელიზი, ჩრდილო–აღმოსავლეთით ჰონდურასის ყურე, აღმოსავლეთით — ჰონდურასი, ჩრდილო–დასავლეთით — გვატემალისვე დეპარტამენტები პეტენი, დასავლეთით — ალტა-ვერაპასის, სამხრეთით კი საკაპის დეპარტამენტები.
არჩილი
ისტორია
750 წელს აბასიდების დინასტიამ მურვანს თავი წააგდებინა, ენა ამოაჭრა და კატას შეაჭამა. ტახტზე ავიდა აბულ-აბასას-საფაჰი, რომელმაც მაშინვე არაბეთის სატახტო ქალაქად ბაღდადი გამოაცხადა. აქვე შექმნა მან ბაღდადის სახელმწიფო. 754 წელს აბულ-აბასას-საფაჰი ჩამოაგდეს ტახტიდან.
ისაბალის დეპარტამენტი
ისაბალის ტერიტორიაზე მდებარეობს გვატემალის უდიდესი ტბა ისაბალი. იმ ადგილას, სადაც ტბიდან მდინარე დულსე გამოედინება, აღმართულია ესპანეთის კოლონიური ციხესიმაგრე და ამჟამად გვატამელის ეროვნული მონუმენტი, სან-ფელიპე.
არჩილი
ისტორია
ამ დროს ქართველები (ეგრისელები, აფხაზები და სვანები) ძლიერი მეფის არჩილის გვერდით მყარად დადგნენ. არჩილმა სატახტო ქალაქად აირჩია ქუთაისი. მერე ქართლი დაიპყრო და თავი საქართველოს მეფედ გამოაცხადა. არაბები დაფრთხნენ და თბილისსა და მცხეთაშ ჩაიკეტნენ.
ისაბალის დეპარტამენტი
დეპარტამენტი დაყოფილია 5 მუნიციპალიტეტად.
არჩილი
ისტორია
760 წელს კავკასიაში მორიგი მარბიელი არაბები გამოჩნდნენ. არჩილმა მოლაპარაკება გამართა არაბთა სარდალთან. მან კი ჯერ ცბიერი ლიქნით მიიტყუა არჩილ მეფე და მერე ქრისტიანობის დაგდება მოსთხოვა. არჩილისაგან უარი რომ მიიღო, თავი მოაკვეთინა მსახურებს. არჩილს დარჩა ოთხი ქალი და ორი ვაჟი. ვაჟები იყვნენ: იოვანე და ჯუანშერი.
ისაბალის დეპარტამენტი
სქოლიო
კატეგორია:გვატემალის დეპარტამენტები
არჩილი
მოღვაწეობის პერიოდი
თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
შხივანა
შხივანა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ველევის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ველეულის (რიონის აუზი) ზემოთში. ზღვის დონიდან 1240 მეტრი, ამბროლაურიდან 18 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 18 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მებრუნე
მებრუნე — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქურთის მუნიციპალიტეტში (ძარის თემი), 1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში. მდებარეობს მდინარეების დიდი ლიახვისა და აღმოსავლეთის ფრონის წყალგამყოფის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1160 მეტრი, ცხინვალიდან 10 კილომეტრი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძარის თემის სოფლები
კრეკინგი
მინი|ვლადიმერ შუხოვის კრეკინგის ქარხანა [[ბაქოში 1934 წელს.]] კრეკინგი (cracking, crack – გახლეჩა) — ნავთობისა და მისი ფრაქციების გადამუშავება, რომელსაც თან ახლავს მძიმე ნახშირწყალბადების გახლეჩა, აგრეთვე იზომერიზაცია და ახალი მოლეკულების სინთეზი ციკლიზაციის, პოლიმერიზაციის და კონდენსაციის შედეგად. კრეკინგი ძრავას საწვავის (კერძოდ, ბენზინის) და ქიმიური ნედლეულის მიღების ერთ-ერთი ძირითადი მეთოდია.
განასხვავებენ თერმულ და კატალიზურ კრეკინგს.
თერმული კრეკინგი
თერმული კრეკინგის დროს მიმდინარე დაშლის რეაქციები მიმდინარეობენ თავისუფალ რადიკალური მექანიზმით. 470-540°C ტემპერატურისა და 40-60 ატმოსფერული წნევისას მიმდინარე თერმული კრეკინგით მიღებული პროდუქტები შეიცავს ბევრ უჯერ ნახშირწყალბადს, რომელთა შემცველი ბენზინი საჭიროებს შემდგომ გადამუშავებას. 500-600°C და დაბალი (რამდენიმე ატ) წნევის დროს მიმდინარე თერმული კრეკინგით, რომელსაც კოქსვასაც უწოდებენ, მძიმე პროდუქტებს (მაგ., გუდრონს) გარდაქმნიან უფრო მსუბუქ პროდუქტებად (გამოსავალი 60-70%), რომელთაგან შემდგომ ღებულობენ ძრავას საწვავს, აგრეთვე კოქსს (20%). კრეკინგის, რომელიც მიმდინარეობს 650-750°C-ზე და დაბალი წნევისას, უწოდებენ აგრეთვე პიროლიზსს, რომლის დროსაც მიირება 50%-მდე უჯერი ნახშირწყალბადების შემცველი აირი და არომატული ნაერთები.
კატალიზური კრეკინგი
კატალიზური კრეკინგით ძირითადად ღებულობენ ბენზინისა და ნავთგაზოილის ფრაქციებს. კატალიზური კრეკინგის პროცესი თერმულზე უფრო სწრაფია, ამასთან გარდაქმნის პროდუქტებში ბევრია ნაჯერი ნახშირწყალბადი, რის გამოც მიღებული ბენზინი მაღალხარისხოვანია. ფართოდ გავრცელებულია კატალიზური კრეკინგი წყალბადის მონაწილეობით, ე.წ. ჰიდროკრეკინგი, რის შედეგად მიირება მაღალხარისხოვანი ძრავას საწვავი. ცნობილია აგრეთვე ჟანგვითი და ელექტროკრეკინგები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ორგანული რეაქციები
ენაგეთის თეთრი
ენაგეთის თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.
ერთ-ერთი სამეცნიერო ექსპედიციის დროს აღმოაჩინეს გაველურებულ მდგომარეობაში სოფელ ენაგეთში და რადგანაც ვაზის პირვანდელი სახელწოდება დაკარგულია, მას ენაგეთის თეთრი უწოდეს.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამი, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა დაფარული ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ კონუსური ფორმის. საშუალო სიკუმსის, იშვიათად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, ღია-მწვანე, მზის მხარეს მოყვითალო-ქარვისფერი. რბილობი ხორციანი და წვნიანი აქვს.
მიიღება სუფრის თეთრი ღვინო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
აშოტ კეკელა
thumb|ბაგრატიონების გვარის გენეალოგიური ხე [[ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით]] აშოტ კეკელა (გ. 867) — ბაგრატიონთა შტოს წარმომადგენელი, აშოტ I კურაპალატის ძის ადარნასე I-ის ერთ-ერთი შვილი. ძმა გურგენ I კურაპალატისა და სუმბატ არტანუჯელი ანთიპატრიკისა. ზედსახელი „კეკელა“ ნიშნავს ლამაზს, მშვენიერს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 867 კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
სენტ-ეტიენი (საფეხბურთო კლუბი)
საფეხბურთო კლუბი სენტ-ეტიენ ლუარი (Association Sportive de Saint-Étienne Loire), არის საფრანგეთის საფეხბურთო კლუბი ქალაქ სენტ-ეტიენიდან, დაარსდა 1920 წელს. ამ დროისთვის კლუბს ყველაზე ბევრჯერ, 10-ჯერ აქვს მოგებული საფრანგეთის უმაღლესი დივიზიონი Ligue 1. 6-ჯერ აქვს მოგებული საფრანგეთის თასი. 2009 წელს შეიქმნა სენტ-ეტიენი ქალთა კლუბიც.
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის საფეხბურთო კლუბები
Appetite for Destruction
Appetite for Destruction (განადგურების მადა) — ამერიკული მძიმე როკ-ჯგუფ Guns N' Roses-ის სადებიუტო სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1987 წლის ივლისში ლეიბლზე Geffen Records. კრიტიკოსებმა მას მაღალი შეფასება მისცეს. დისკი მოხვდა ამერიკული ’ბილბორდის’ 200-ეულში. 2008 წლის მონაცემებით მას RIAA-სგან 18-ჯერ აქვს მინიჭებული პლატინის სტატუსი, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით ამავე წლის მონაცემებით, მისი გაყიდული ასლების რაოდენობა 28 მილიონს აჭარბებს. იგი ითვლება ყველა დროის ყველა გაყიდვად სადებიუტო ალბომად, რითაც უსწრებს ჯგუფ „ბოსტონის“ სადებიუტო დისკს Boston, რომელსაც 17 გზის პლატინა აქვს მიღებული.
შექმნა
1988 წლის ინტერვიუში ექსლ როუზი ამბობდა, რომ ალბომის სიმღერების დიდი ნაწილი დაიწერა ლოს-ანჯელესის საკლუბო ტურის პერიოდში. მოგვიანებით ჯგუფის ალბომებზე გამოჩნდა სიმღერები, რომლებიც ამ პერიოდში და ამ ალბომისთვის იქმნებოდა - Back Off Bitch, You Could Be Mine, ნოემბერი Rain და Don't Cry. ამბობდნენ, რომ ნოემბერი Rain არ შესულა ამ ალბომში, ვინაიდან უკვე დაიგეგმა სიმღერის Sweet Child 'O Mine შეტანა და ალბომზე უკვე იყო ერთი ბალადა (თუმცა, ეს პოლიტიკა შეიცვალა ალბომებზე Use Your Illusion I და Use Your Illusion II, სადაც ერთ ბალადაზე მეტი იყო შეტანილი.
მიუხედავად იმისა, რომ სიმღერების ავტორებად ჯგუფის ხუთივე წევრია დასახელებული, მათი უმეტესობის ჩაწერა სოლო-კომპოზიციების სახით დაიწყო, თითოეული წევრის მიერ. ასეთებია It's So Easy (დაფ მაკ-კეგენი) და Think About You (იზი სტრედლინი). Rocket Queen იყო ადლერის/სლეშის დაუსრულებელი სიმღერა, რომელიც მათი წინა პროექტისათვის Road Crew დაიწერა. Anything Goes, რომლის ავტორიც ჰოლივუდი როუზი იყო (სიმღერა შეტანილი იქნა კრებულში The Roots of Guns N' Roses) ასევე Appetite-ისათვის გადამუშავდა.
სხვა სიმღერებში ასახულია ჯგუფის რეაქცია ლოს-ანჯელესის როკ-ენ-როლური ანდერგრაუნდის დებოშზე. ასეთია Welcome to the Jungle, დაწერილი ექსლის მიერ ნიუ-იორკში ერთ-ერთი ვიზიტის გავლენით. სიმღერების ნაწილში გამახვილებულია ყურადღება ჯგუფის წევრთა ადრეულ წლებზე. ასეთი სიმღერაა Out ta Get Me, ექსლ როუზის პრობლემებზე სამართალდამცველებთან, რომლებიც ინდიანაში ცხოვრებისას ჰქონდა. სიმღერების ნაწილი ეძღვნება ჯგუფის წევრთა მეგობარ გოგონებს - Sweet Child o' Mine, Think About You, My Michelle, You're Crazy და Rocket Queen.
Welcome to the Jungle
გამოიცა ჯგუფის პირველი სინგლის სახით, 1987 წლის 3 ოქტომბერს და მოხვდა ბილბორდის 100-ეულის #7 პოზიციაზე. სინგლში შეტანილია AC/DC-ს სიმღერის Whole Lotta Rosie ქავერ-ვერსია. ბრიტანულ გამოცემაში მის მაგივრად წარმოდგენილი იყო Mr. Brownstone, სტუდიური ალბომიდან. 2009 წელს არხმა VH1 Welcome to the Jungle დაასახელა ყველა დროის საუკეთესო მძიმე როკ სიმღერად.
Out ta Get Me
ტექსტში აქცენტია ექსლ როუზის პრობლემებზე სამართალდამცველებთან, რომლებიც მას ინდიანაში ცხოვრებისას ჰქონდა. გიტარისტ სლეშის თქმით, ეს სიმღერა უფრო სწრაფად დაიწერა, ვიდრე Welcome to the Jungle, ანუ სამ საათზე ნაკლებ პერიოდში.
My Michelle
სიმღერა ეძღვნება ჯგუფის მეგობარ მიშელ იანგს, რომელსაც მადლობას უხდიან ალბომის 'Appetite For Destruction' გარეკანზე. ექსლის თანახმად, იგი და იანგი იმყოფებოდნენ მანქანაში, როდესაც რადიოში ჟღერდა ელტონ ჯონის Your Song. იანგმა მაშინ ახსენა, რომ ყოველთვის სურდა, მის შესახებ ვინმეს სიმღერა შეექმნა. მოგვიანებით იგი კმაყოფილი დარჩა ამ კომპოზიციით,
Sweet Child O' Mine
ალბომის მეცხრე სიმღერა და მესამე სინგლი. იგი გამოვიდა 1988 წლის 18 აგვისტოს და მოხვდა ბილბორდის 100-ეულის სათავეში, იქცა რა ჯგუფის ერთადერთ #1 აშშ სინგლად. ბრიტანეთში მან #6 პოზიციამდე მიაღწია.
სიმღერის ტექსტში საუბარია ექსლის იმ პერიოდის მეგობარ გოგონაზე ერი ევერლიზე. ნაწყვეტი, რომელიც ჟღერს დასაწყისში მხოლოდ ხუმრობაა - სლეში აწყობდა გიტარას და შემთხვევით დაუკრა ცირკის ტიპის მელოდია.
You're Crazy
თავდაპირველად იგი დაიწერა, როგორც აკუსტიკური ნომერი, მაგრამ ალბომისთვის Appetite for Destruction გადამუშავებული იქნა. . ეს ვერსია არის ჯგუფის ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი კომპოზიცია. უფრო ნელი, აკუსტიკური მოხვდა ალბომში G N' R Lies. მოცემული ვერსია ასევე სრულდებოდა ელექტრონულ გიტარებზე. მისი ერთ-ერთი ჩანაწერი შესულია ალბომში Live Era: '87–'93).
სიმღერის სამუშაო სახელწოდება იყო Fucking Crazy.
Anything Goes
ჯგუფის ერთ-ერთი პირველი სიმღერა, რომელიც 1981 წელს დაიწერა მისი თავდაპირველი სახელწოდება იყო My Way, Your Way.
გაფორმება
thumb|220px|გარეკანის თავდაპირველი ვერსია, რომელიც რობერტ უილიამსის ნახატს ეფუძნებოდა. რობოტის ტიპის მოძალადეს სჯის ლითონის შურისმაძიებელი.
ისეთ გამოცემებზე, რომლებიც ორგვერდიან ფორმატს ითვალისწინებდა (გრამფირფიტები და აუდიოკასეტები), გვერდებს ეწოდებოდა არა A და B, არამედ G და R. სიმღერები 1-6 (ანუ G გვერდი) წარმოადგენდნენ სიმღერებს ნარკოტიკებსა და ქალაქის ცხოვრებაზე. მეორე გვერდი, რომელზეც წარმოდგენილი იყო სიმღერები სიყვარულზე, სექსსა და ურთიერთობებზე, იყო R გვერდი.
სქოლიო
კატეგორია:1987 წლის ალბომები კატეგორია:1987 წლის სადებიუტო ალბომები კატეგორია:Guns N' Roses-ის ალბომები კატეგორია:Geffen Records-ის ალბომები
კრასნაია-გორკა (ბაკალის რაიონი)
კრასნაია-გორკა (Красная Горка; Красная Горка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაკალის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაკალიდან დაშორებულია 24 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტუიმაზი, რომელიც დაშორებულია 98 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრების ეთნოკონფესიური ჯგუფი — კრიაშენები (80 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბაკალის რაიონის სოფლები
ნიკომედე I
ნიკომედე I (გ. ძვ. წ. 255) — ბითინიის მეორე მეფე. (დაახლ. ძვ. წ. 279-255 წწ.), დააარსა ნიკომედია (ძვ. წ. 264 წ.). ქვეყნის მთელი ძალები მიმართა მთავარი საფრთხის - სელევკიდების სამეფოს წინააღმდეგ, რომელიც ცდილობდა დაემორჩილებინა მცირე აზიის დამოუკიდებელი ოლქები. გააფართოვა ქვეყნის საზღვრები სამხრეთსა და აღმოსავლეთში. მის დროს დაიწყო ქვეყნის ელინიზაციის პროცესი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბითინიის მეფეები კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბერძნები
მანუელ ფელიპე დე ტოვარი
მანუელ ფელიპე დე ტოვარი (Manuel Felipe de Tovar; დ. 1 იანვარი, 1803, კარაკასი, ვენესუელა — გ. 21 თებერვალი, 1866, პარიზი, საფრანგეთი) — ვენესუელელი პოლიტიკური მოღვაწე. ვენესუელის მე-17 პრეზიდენტი.
იგი ვენესუელის პირველი პრეზიდენტია, რომელიც ქვეყნის მოსახლეობამ აირჩია.
გელა აფრასიძე
გელა აფრასიძე (დ. 14 იანვარი, 1998, თბილისი) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების წევრი. 2017 წლიდან თამაშობს ფრანგულ „მონპელიეში“ და საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში. რაგბის 20 წლამდელთა 2017 წლის ჩემპიონატში აფრასიძე საქართველოს ოცწლამდელთა ნაკრების შემადგენლობაში თამაშობდა.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მორაგბეები კატეგორია:დაბადებული 1998
გივი ანჩაბაძე
გივი ალექსის ძე ანჩაბაძე (დ. 26 აპრილი, 1933) — აფხაზი საბჭოთა სახელმწიფო მოხელე. სკკპ წევრი (1962). აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე. საქართველოს სსრ-ის X და XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოსა და აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.
ბიოგრაფია
გივი ალექსის ძე ანჩაბაძე დაიბადა 1933 წლის 26 აპრილს. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.
1957-1976 წლებში მუშაობდა ქარხანა „ცენტროლიტის“ ინჟინერ-ტექნოლოგად, ლაბორატორიის უფროს ინჟინერ-მკვლევარად, ცენტრალური ლაბორატორიის უფროსის მოადგილედ, საამქროს უფროსის მოადგილედ, მთავარ დისპეჩერად, ტექნიკური განყოფილების უფროსად, მთავარი ინჟინრის მოადგილედ, პარტკომის მდივნად, მთავარ ინჟინრად, დირექტორად. 1976-1980 წლებში იყო პარტიის ქ. თბილისის ლენინის რაიკომის პირველი მდივანი, 1980-1983 წლებში — სკკპ ცენტრალური კომიტეტის ინსპექტორი, 1983-1989 წლებში საქართველოს სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილეა.
1985 წლიდან იყო საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი და ბიუროს წევრი, 1989 წლის ივლისიდან — საქართველოს კომპარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის ბიუროს წევრი, 1989 წლის 22 ივლისიდან — 1990 წლის 24 აგვისტომდე აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1933 კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარეები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები გივი
სამძივარი
სამძივარი, სამძიმარი, ქართული ფოლკლორის პერსონაჟი, მითოლოგიური პანთეონის გმირი, ხახმატის ჯვრის დობილი წარმოშობით მატრიარქატის დროინდელი, დალის მსგავსი ქალღმერთია. იგი ლამაზია, კეკლუცად ირთვება, ხელსაქმეს მისდევს, აქვს მაქციობის უნარი. გამჟღავნებისას საცხოვრებელ ადგილს იცვლის სამძივარი ღვთის შვილთა და მახვეწართა კეთილი შუამავალია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ოვალი
ოვალი (ფრანგ. ovale < ლათ. ovum) არის კვერცხის ფორმა. ეს სიტყვა ხშირად გამოიყენება როგორც დამახასიათებელი სიტყვა:
კატეგორია:გეომეტრიული ფიგურები
Veprecula bandensis
Veprecula bandensis — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
1787
თარიღი უცნობია
*
ზემო როკა
ზემო როკა — სოფელი საქართველოში ჯავის მუნიციპალიტეტში (როკის თემი), მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1800 მეტრი, ჯავიდან 34 კილომეტრი. სოფელი წყაროებში („ძეგლი ერისთავთა“) პირველად XIV საუკუნეში იხსენიება.
სქოლიო
კატეგორია:როკის თემის სოფლები
Lasioglossum japonicum
Lasioglossum japonicum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1896 წელს.
სქოლიო
japonicum
გროსჰორნი
გროსჰორნი (Grosshorn) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში, ბერნისა და ვალეს კანტონების საზღვარზე. მდებარეობს ლაუტერბრუნენის კედლის შუაგულში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
სოხუმის თეატრი
'''კ. გამსახურდიას სახელობის სოხუმის დრამატული თეატრი''' — სახელმწიფო ქართული თეატრი სოხუმში. ქართველ სცენის მოყვარეთა სპექტაკლები სოხუმში იმართება 1885 წლიდან. ორგანიზატორი და მონაწილენი იყვნენ მ. დადიანი-ანჩაბაძე, შ. დადიანი, ძ. ლოლია და სხვები.
1922 წელს შეიქმნა სცენისმოყვარეთა ქართული დრამატული კოლექტივი (ხელმძღვანელი მ. ხერხეულიძე), სადაც პროფესიონალი მსახიობებიც მოღვაწეობდნენ. რეპერტუარში იყო ე. ნინოშვილის „ქრისტინე“, ა. წერეთლის „პატარა კახი“, ა. ცაგარელის „ხანუმა“ და სხვები. 1928 წელს გაიხსნა სოხუმის თეატრი თავისი მუდმივი პროფესიული ქართული და აფხაზური დასებით (ქართულ დასის ხელმძღვანელი დ. ძნელაძე). ამავე წლიდან ქართული დასის სამხატვრო ხელმძღვანელად მოწველ იქნა რეჟისორი ვ. გარიკი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სოხუმის ქართული პროფესიული თეატრის ჩამოყალივებაში.
სოხუმში ქართული წარმოდგენები 1889 წლიდან სცენის მოყვარეთა ძალებით იმართებოდა, 1911 წლიდან ნახევრად პროფესიული თეატრი გახდა, 1928 წლიდან პროფესიული. 1911 წლიდან „დრამატული ხელოვნების მოყვარეთა წრის“ სახელწოდებით ჩამოყალიბდა დასი, რომელსაც შალვა დადიანი ხელმძღვანელობდა. დასში შედიოდნენ: ელო ანდრონიკაშვილი, ვასო აგულიშვილი, მოგვიანებით ეველინა წუწუნავა და დავით კობახიძე. დასი თანამშრომლობდა ძუკუ ლოლუას მომღერალთა გუნდთან. დასის მუშაობას ეხმარებოდა წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სოხუმის განყოფილება და მისი გამგეობა. გამგეობის ხელმძღვანელი იყო მარიამ (მაშო) დადიანი-ანჩაბაძისა. შ. დადიანის წასვლის შემდეგ დასი დაიშალა, შეიქმნა ფინანსური პრობლემები. მოგვიანებით, სოხუმის დრამატული დასი და სოხუმის სახალხო უნივერსიტეტი გაერთიანდა და დაერქვა „სოხუმის სახალხო უნივერსიტეტთან არსებული ქართული დრამატული სექცია“. 1914 წლიდან თეატრალური მუშაობა შეფერხდა, თუმცა წარმოდგენები მაინც იმართებოდა. რეჟისორი იყო ი. ბარველი. მსახიობები: ნატალია ჯავახიშვილი და მიხეილ სულთანიშვილი. 1918 წლიდან თეატრის რეჟისორად ზაქარია ურუშაძე დაინიშნა. დაიდგა შ. დადიანის „შვილი ან სიყვარული“. 1920 წლის 20 ნოემბერს ჰაჯიბეგოვის „არშინ მალ-ალან“ დაიდგა ქართულ, რუსულ, სომხურ და თურქულ ენებზე; 1920 წლის 8 ნოემბერს ერთაწმინდელის „სიკვდილით დასჯა“, დ. აწყურელის „ცოლ-ქმრობის წინააღმდეგ“. 1920-1921 წლის სეზონი რეჟისორ მ. ქორელის ხელმძღვანელობით დაიწყო. დასში შედიოდნენ: ნუცა ჩხეიძე, ნიკო გოძიაშვილი, მიხეილ სულთანიშვილი, ალექსანდრე მგალობლიშვილი. ადგილობრივ სცენის მოყვარეთა დასთან ერთად მათ დადგეს დ. ერისთავის „სამშობლო“, ენგელის „ზღვასთან“, ალ. ყაზბეგის „არსენა“, სუვარინინის და ბურენინის „მედეა“, ნ. შიუკაშვილის „ციცინათელა“, ვ. შალიკაშვილის „უნიადაგო“ და სხვა. ქართული დასის პირველი წარმოდგენა იყო ს. შანშიაშვილის „ჰერეთის გმირები“.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს თეატრები თეატრი
საჰარელი ხალხის პირველი ინტიფადა
საჰარელი ხალხის პირველი ინტიფადა — დასავლეთ საჰარას უფრო ფართო და მიმდინარე კონფლიქტის ნაწილი. იგი დაიწყო 1999 წელს და გაგრძელდა 2004 წლამდე. ძირითადი ფაზა იყო 1999 სექტემბრიდან 2000 წლის პირველ ნახევრამდე. პირველი ინტიფადა გარდაიქმნა დამოუკიდებლობის ინტიფადაში 2005 წელს.