cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იმერეთის სამეფო
XVII საუკუნის II ნახევარი
დარეჯან დედოფლის სიკვდილის შემდეგ იმერეთის წარჩინებულებმა ბაგრატიც აღარ ინდომეს მეფედ და მცირე ხნით გაამეფეს დემეტრე გურიელი, რომელსაც იგივე თავადებმა ვინც გამეფებაში შეუწყო ხელი, თვალები დასთხარეს და ტახტიდან ჩამოაგდეს. 1669 წელს ბაგრატ IV-მ კვლავ დაიბრუნა ტახტი, ხოლო გურიელი ხდება გიორგი III გურიელი.
ახლად გამეფებულ ბაგრატ IV-ს კვლავ ეურჩებიან სეხნია ჩხეიძე, ლევან III დადიანი და გიორგი III გურიელი. მათ შორის ბრძოლა გარდაუვალი ხდება. 1669 წელს ჩხართან ხდება ბრძოლა. ამ ბრძოლაში სეხნია ჩხეიძე მოკლეს, ხოლო დადიანი გაიქცა ოდიშში. ბაგრატმა იმერეთის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი დაიმორჩილა. დადიანი მაინც არ ისვენებდა და ორი წლის შემდეგ კვლავ ილაშქრა ბაგრატის წინააღმდეგ, იმერეთის თავადთა უმეტესობა დადიანს მიემხრო, ბაგრატ მეფე იძულებული გახდა რაჭაში წასულიყო. მან შემოიკრიბა რაჭა-ლეჩხუმის ჯარი და დადიანს 1671 წელს ბრძოლა გაუმართა გეგუთში. ამ ბრძოლაშიც დადიანი დამარცხდა და ტყვედ ჩავარდა. დატყვევებული დადიანი ბაგრატ მეფემ ფიცით შემოიმტკიცა და ოდიშში გაუშვა.
ახლა უკვე პოლიტიკის ავანსცენაზე გამოდის გიორგი გურიელი, რომელიც ლევან III დადიანის ნაცოლარის, იმჟამად ბაგრატ IV-ის ცოლის ულამაზესი თამარის ხელჩი ჩაგდების მიზნით უკავშირდება ახალციხის ფაშას და ბაგრატის ცოლის წართმევაში დახმარებას სთხოვს. 1672 წელს გურიელი იმერეთში შემოიჭრა. გიორგი გურიელმა და ახალციხის ფაშამ უსინათლო ბაგრატ მეფე დაამარცხეს და ტყვედ ჩაიგდეს. რაც შეეხება თამარს, გურიელმა საწადელი ვერ აისრულა, რადგან მეფემ დედოფალი თამარი კვარის ციხეში გახიზნა, რომლის აღებაც თურქებმა ვერ შეძლეს. ბაგრატმა ქრთამის სანაცვლოდ თავი დაიხსნა და ფაშას მძევლად გააყოლა თავისი უკანონო შვილი ალექსანდრე.
იმერეთში ლაშქრობის შემდეგ ახალციხის ფაშა თურქთა ჯარით გიორგი გურიელთან ერთად ოდიშის სამთავროს შეესია და ისედაც გაპარტხებული მხარე მთლად აიკლო. თურქთა წასვლის შემდეგ (1672 წ.) ბაგრატ მეფემ იმავე წელს შურისძიების გამო გაილაშქრა გურიელის წინააღმდეგ. დაამარცხა, ააოხრა გურია და ალაფით ქუთაისში დაბრუნდა.
ამ პერიოდში რუსეთიც გაქტიურდა. რუსეთის სამეფო კარზე იმერეთის მეფედ ერეკლე I-ს ამზადებდნენ, სწორედ ამიტომ იმერეთიდან 1669 წელს წასული 26 კაციანი ელჩობა, ერეკლეს გადაწყვეტილებით და საერთაშორისო ნორმების უხეში დარღვევით რუსეთის შორეულ მონასტრებში პატიმრობაში გააგზავნეს. ამ აქტით რუსეთის სამეფო კარმა აღიარა, რომ იმერეთის მეფედ არ ცნობდა ბაგრატ IV-ს და გზას ერეკლეს უკაფავდნენ. ასეთ ვითარებაში ბაგრატ მეფემ გადაწყვიტა, როგორმე შემოემტკიცებინა და თავის მოკავშირედ ექცია გიორგი გურიელი და მას 1674 წელს თავისი ქალიშვილი, თამარის შვილი, დარეჯანი მისცა ცოლად, მაგრამ ტახტის დაკარგვის საშიშროება მაინც ვერ აიცილა.
1678 წელს ახალციხის ფაშის, ლევან III დადიანისა და იმერეთის თავადების დახმარებით არჩილ მეფემ კვლავ დაიკავა იმერეთის სამეფო ტახტი. ბაგრატ მეფემ სიძეს — გიორგი გურიელს მიაშურა, ხოლო ცოლი — თამარი სკანდის ციხეში დატოვა. არჩილ მეფემ გამოიყვანა ციხიდან თამარ დედოფალი და თავის პირველ ქმარს ლევან III დადიანს დაუბრუნა. ბაგრატ მეფემ და გურიელმა დახმარებისათვის ოსმალეთის სულთანს მიმართეს. ოსმალებმა საჭიროდ ჩათვალეს ისევ ბაგრატის გამეფება და არზრუმის ფაშას დაავალეს იმერეთში წესრიგის დამყარება. არზრუმის ფაშა ასლანი იმერეთში შეიჭრა, მას თან ახლდნენ ბაგრატი და გიორგი გურიელი. იმერეთის თავადებმა ახლა არჩილ მეფეს უღალატეს და ბაგრატის მხარეზე გადავიდნენ. 1679 წლის აგვისტოში ბაგრატმა კვლავ დაიკავა იმერეთის ტახტი, ხოლო არჩილმა რაჭას შეაფარა თავი. ლტოლვილ მეფეს ფეხდაფეხ მიჰყვა ოსმალთა ჯარი და რაჭა მოაოხრა.
1681 წელს გარდაიცვალა უსინათლო მეფე ბაგრატ IV, მას კანონიერი მემკვიდრე არ დარჩენია, ხოლო უკანონო შვილი ალექსანდრე ქართლში ჰყავდა ტყვედ გიორგი XI-ს. ამით ისარგებლა გიორგი გურიელმა და სიმამრის ტახტი დაიკავა (1681-1683 წწ.). თავისი მეფობის დასაწყისი მან იმით აღნიშნა, რომ გაუშვა თავისი კანონიერი ცოლი, ასული ბაგრატ მეფისა და თამარისა — დარეჯანი და ცოლად შეირთო თავისი სიდედრი დედოფალი თამარი. გურიელის წინააღმდეგ უკმაყოფილება დროთა განმავლობაში იზრდებოდა. იმერეთის თავადების ერთი ჯგუფი ახალციხის ფაშას ეახლა და სულთანთან შუამდგომლობა სთხოვა, რათა იმერეთის ტახტზე ბაგრატ IV-ის უკანონო შვილი ალექსანდრე გაემეფებინათ. სულთნის ბრძანებით 1683 წელს ალექსანდრე გადმოიყვანეს ქართლიდან და იმერეთის ტახტზე დასვეს ალექსანდრე IV-ის (მეფობდა 1683-1690 და 1691-1695 წლებში) სახელწოდებით, რომელსაც ბერი ეგნატაშვილი ასე ახასიათებს  ალექსანდრე იმ ეპოქის ღვიძლი შვილი იყო, რომელ ეპოქაშიც უწევდა მოღვაწეობა.
ალექსანდრე IV-ს იმერეთის დიდი თავადების მხარდაჭერა სჭირდებოდა. ამ მიზნით პაატა აბაშიძეს ცოლად შერთო თავისი და დარეჯანი, გიორგი გურიელის ნაცოლარი. პაატა აბაშიძე თავის მხრივ გიორგი მიქელაძის, ერთ-ერთი ძლიერი თავადის, დისწული იყო. ამ მოყვრობით მეფემ იმერეთი შემოიმტკიცა, მაგრამ სხვა გავლენიანმა ერისთავებმა შოშიტა რაჭის ერისთავმა და ბეჟან ლორთქიფანიძემ მის წინააღმდეგ კოალიცია შექმნეს, მათ მიიმხრეს ოდიშის ფაქტობრივი მმართველი გიორგი ლიპარტიანი (რომლის გეგმაშიც მეფის დასუსტება შედიოდა) და შეუერთდნენ გურიელს, რომელსაც გეგმაში იმერეთის ტახტის დაკავება ჰქონდა. მასვე შეუერთდნენ ჩიჯავაძეები. გიორგი გურიელის ჯარი იმერეთში 1684 წელს შეიჭრა. მათ შორის ბრძოლა გაიმართა როკითს. გამარჯვება ალექსანდრე მეფეს დარჩა. ბრძოლაში სასიკვდილოდ დაიჭრა პაატა აბაშიძე, ხოლო გიორგი გურიელი და შოშიტა რაჭის ერისთავი ბრძოლის ველზე დაიღუპნენ. გიორგი ლიპარტიანმა გაქცევით უშველა თავს.
როკითის ბრძოლის შემდეგ მოკავშირეთა ძებნაში ალექსანდრე მეფემ ქართლის მეფე გიორგი XI-ს მოციქული გაუგზავნა და ქალიშვილი სთხოვა ცოლად, მაგრამ იგი სხვაზე აღმოჩნდა დანიშნული. მაშინ ალექსანდრემ გიორგის ძმისშვილი — ლუარსაბის ასული ელენე სთხოვა ცოლად, მაგრამ ეს საქმე რაჭის ერისთავმა პაპუნამ (1684–1696 წწ.) ჩაშალა, რომელიც მეგობრობდა გიორგი XI-სთან. ამის გამო ალექსანდრე მეფის ჯარი რაჭაში შეიჭრა და გადაწვა მრავალი სოფელი. გიორგი XI-მ პაპუნას თავისი ჯარი მიაშველა, ალექსანდრემ უკან დახევა ამჯობინა.
1688 წელს სპარსეთის შაჰმა სულეიმან I-მა (1666–1694 წწ.) გიორგი XI ტახტიდან გადააყენა და მის მაგივრად ერეკლე I გაამეფა. გიორგი XI-მ თავი რაჭის ერისთავ პაპუნა II-ს შეაფარა. ალექსანდრემ პაპუნას უბრძანა არ შეეხიზნა გიორგი მეფე. რაჭის ერისთავმა არ შეასრულა მეფის ბრძანება, რის გამოც იმერეთის მეფე თავისი ჯარით რაჭას შეესია. რაჭა-ლეჩხუმის მოსახლეობამ იმერეთის მეფის მხარი დაიკავა. პაპუნა ერისთავი და გიორგი მეფე გლოლაში გაიქცნენ. ალექსანდრემ უწერა მოაოხრა და უკან გამობრუნდა. პაპუნამ ისევ დაიპყრო რაჭა. გიორგი XI რუსეთში გადახვეწილ ძმას არჩილს დაუკავშირდა, დაბრუნება და იმერეთში გამეფება ურჩია. 1688 წელს არჩილი საქართველოში გამოემგზავრა. რაჭაში მივიდა და გველისთავს დადგა, მასპინძლობა რაჭის ერისთავმა, პაპუნამ, გაუწია და დახმარებასაც დაპირდა. არჩილის ხელახლა გასამეფებლად დაირაზმნენ გიორგი ლიპარტიანი, ჭილაძე-მიქელაძენი და ბეჟან ლორთქიფანიძე, ხოლო ალექსანდრეს მხარეზე დარჩნენ გიორგი აბაშიძე და სვიმონ ქუთათელი. ალექსანდრე გაემართა გველისთავისაკენ. არჩილის მომხრეებმა შებრძოლება ვერ გაბედეს. ალექსანდრე მეფეს დახმარება თურქთა ჯარმაც აღმოუჩინა. ასეთ პირობებში მოკავშირეებმა გაცლა ამჯობინეს და არჩილი და გიორგი ჯერ ოდიშში, შემდეგ აფხაზეთში გადავიდნენ.
ამავდროულად არჩილ მეფეს კაცი ჰყავდა გაგზავნილი ყირიმის ხანთან, რომელსაც სულთანთან უნდა ეშუამდგომლა იმერეთში არჩილის გამეფების შესახებ. არჩილმა მიიღო ცნობა ელჩის ყირიმის ხანამდე მშვიდობით ჩაღწევის შესახებ და მობრუნდა სამეგრელოში, მაგრამ გიორგი ლიპარტიანი უკვე ალექსანდრე მეფეს დაზავებოდა. არჩილ მეფე საჭილაო-სამიქელაოში მივიდა და ალექსანდრე მეფეს გზა სთხოვა. ალექსანდრემ პირობა ჩამოართვა, რომ მეფობას აღარ შეეეცილებოდა. არჩილი რაჭაზე გავლით დიგორში ჩავიდა და დაბინავდა. გიორგი მეფე გურიელს ესტუმრა, მაგრამ გურიელის კარზე გაბმული ინტრიგების წყალობით, მალევე ახალციხის ფაშასთან გადავიდა და ახლა იქიდან იღვწოდა იმერეთში არჩილის გასამეფებლად.
1690 წელს თურქთა ჯარი იმერეთში შევიდა და ფერსათის მინდორზე დაბანაკდა. დიგორში მყოფი არჩილ მეფეს ეს აცნობეს და იმერეთის ტახტზე მოიწვიეს. რაჭის ერისთავის ჯარის თანხლებით არჩილი იმერეთში ჩამოვიდა და გამეფდა (მესამედ, 1690-1691 წწ.). ალექსანდრე მეფემ შებრძოლება ვერ გაბედა და ქართლის მეფე ერეკლე I-ს შეაფარა თავი.
არჩილმა გამეფებისთანავე წესრიგის დამყარება სცადა, ფეოდალებს მამულები ჩამოართვა და მათ წინანდელ მფლობელებს დაუბრუნა. ამან ბევრი ძლიერი თავადი გაუორგულა მეფეს და ალექსანდრეს მხარეზე გადაიყვანა. ამასთანავე ქართლის სამეფოში მყოფმა ალექსანდრე მეფემ ერეკლე I-ს სთხოვა შუამდგომლობა ირანის შაჰთან, რათა იმერეთის ტახტზე კვლავ გამეფებულიყო. შაჰმა ელჩი გაუგზავნა სულთანს და ალექსანდრეს იმერეთში გამეფება სთხოვა. სანამ შაჰის ელჩი სტამბოლში ჩავიდოდა, სულთანი სულეიმან II გარდაიცვალა, ტახტი აჰმედ II-მ (1691–1695 წწ.) დაიკავა. ელჩმა ძღვენი მას მიართვა. სულთანმა დიდი სიამოვნებით შეუსრულა თხოვნა ირანის ელჩს — გამოსცა ბრძანება იმერეთში კვლავ ალექსანდრეს გამეფებისა. ახალციხეში მყოფი გიორგი XI დაპატიმრეს. არჩილ მეფემ ქუთაისის ციხეში მყოფ თურქების გარნიზონს ალყა შემოარტყა. გიორგი ლიპარტიანმა არჩილ მეფეს უღალატა და თურქებს დაეხმარა. თურქები გამოვიდნენ ციხიდან და 1691 წელს დაანგრიეს ბაგრატის ტაძარი:
1691 წელს ალექსანდრე თურქთა ჯარის თანხლებით ახალციხიდან გადმოვიდა დასავლეთ საქართველოში და იმერეთის სამეფო ტახტი დაიკავა, არჩილმა კი უომრად დატოვა იმერეთი.
ამასობაში ახალციხის ფაშასთან ტყვედ მყოფი გიორგი XI ადგილობრივი ქართველების წყალობით პატიმრობიდან გაათავისუფლეს. გიორგი XI-მ ტახტისთვის ბრძოლა დაუწყო ერეკლე I-ს. ერეკლე მეფე თბილისის ციხეში შეიკეტა და გარეთ ვეღარ გამოდიოდა გიორგის შიშით. ალექსანდრე IV შეუთანხმდა ერეკლე მეფეს და იმერეთის ჯარით გადავიდა აღმოსავლეთ საქართველოში, ააოხრა სოფელი ალი და ნადავლით დატვირთული უკან გაბრუნდა. ეს რომ ტაშისკარს მდგომმა არჩილ მეფემ გაიგო, დაედევნა მარბიელ ჯარს და ალაფი დააყრევინა, იმერეთის მეფემ კი სკანდის ციხეს შეაფარა თავი.
250px|მინი|არჩილ II — იმერეთის მეფე 1661-1663, 1678-1679, 1690-1691, 1695-1696 და 1698 წლებში. არჩილ და გიორგი მეფეებმა იმერეთის გავლენიან თავადებს უსაყვედურეს ალექსანდრეს მიერ სოფელ ალის დარბევა. თვით იმერეთის თავადებიც არ იყვნენ კმაყოფილნი ალექსანდრე მეფისა. მრავალი პირადი მანკიერი თვისებების გამო თვით საკუთარმა ცოლმა თამარ გიორგი აბაშიძის ასულმაც კი შეიჯავრა და განქორწინების საბაბსღა ელოდა. თამარმა მამას, გიორგი აბაშიძეს სთხოვა ალექსანდრე გადაეცა გიორგისათვის. შვილის თხოვნის შესრულების მიზნით აბაშიძემ შეთქმულება მოაწყო მეფის წინააღმდეგ. სკანდას მყოფი ალექსანდრე მეფე შეიპყრეს და გადასცეს გიორგი მეფეს. მიიყვანეს რუისში, მოკლეს და დაასაფლავეს იქვე.
ამ დროს არჩილ მეფე დიგორში იმყოფებოდა და რუსეთში წასასვლელად ემზადებოდა. თავადებმა იგი იმერეთის სამეფო ტახტზე მოიწვიეს. არჩილ მეფე ძალზედ უარობდა იმერეთის ტახტის დაკავებას, თუმცა მაინც დაითანხმეს და 1698 წელს იგი მეხუთედ და საბოლოოდ გაამეფეს. მისი ეს მეფობა ყველაზე ხანმოკლე აღმოჩნდა, მან 6 თვე დაჰყო სამეფო ტახტზე. სულთანმა ახალციხის ფაშის ჩარევის შედეგად ბრძანება გამოსცა მისი ტახტიდან ჩამოგდებისა და მის მაგივრად ალექსანდრე IV-ის უკანონო შვილის სიმონის გამეფების შესახებ, რომელიც ქართლში ნაზარ-ალი-ხანის კარზე იმყოფებოდა. ახალციხის ფაშამ სიმონი ჯერ ახალციხეში მიიყვანა, შემდეგ იმერეთში გადაიყვანა და 1699 წელს ქუთაისში გაამეფა. არჩილ II-მ საბოლოოდ დაკარგა იმერეთის ტახტი, რუსეთში გადასახლდა და იქვე გარდაიცვალა 1713 წელს.
გიორგი აბაშიძემ სვიმონის გამეფებით ისარგებლა და თავისი სხვაზე დანიშნული ასული ანიკა სვიმონს შერთო ცოლად. თამარს შეშურდა დის დედოფლობა და თავად გიორგი ლიპარტიანს გააშვებინა ცოლი, შვიდი შვილის დედა და თვითონ გაჰყვა ცოლად. ამიერიდან მისი წოდება იყო იმერეთისა და ოდიშის დედოფალი, რადგან მამასთან ერთად განაგებდა იმერეთის საქმეებსაც. სვიმონ მეფე, ვერ შეურიგდა ამ სიტუაციას და ქართლში ერეკლე I-თან გაიქცა. საქმეში მამია გურიელი ჩაერია, იგი ახალციხის ფაშას შეუთანხმდა, ქართლიდან მოიყვანეს სიმონ მეფე, გააშვებინეს ანიკა და ცოლად შერთო თავისი და. ამ ამბით შეურაცხყოფილმა აბაშიძემ დახმარება სიძეს — გიორგი ლიპარტიანს სთხოვა. ორივე მამია გურიელს ეთათბირენ და შეუთანხმდნენ, თუ მამია სიმონ მეფეს მოკლავდა, მას გაამეფებდნენ იმერეთში. მამია დათანხმდა ამ წინადადებას და შეთქმულებმა ღალატით მოკლეს სიმონ მეფე 1701 წელს.
იმერეთი XVIII საუკუნეში
XVII საუკუნის II ნახევარი დასავლეთ საქართველოში მკაცრი შინაფეოდალური ომებით აღინიშნა. 40 წლის მანძილზე (1660-1701 წწ.) იმერეთში ჩვიდმეტჯერ გადააგდეს ტახტიდან მეფე, ამათგან 4 მოკლეს, ხოლო 13 გააძევეს. პოეტი-მეფე არჩილი ხუთჯერ დასვეს ტახტზე და ხუთჯერვე გადმოაგდეს.
ფეოდალური ანარქია XVIII საუკუნის I ნახევარშიც გრძელდებოდა. მეფის ხელისუფლება თავადების ხარჯზე, უკიდურესად დაეცა. ციხესიმაგრეები თავადებს ჰქონდათ მიტაცებული. ძლიერდებოდა ოსმალთა გავლენა იმერეთში, რაც ძალზედ სახიფათო ხდებოდა. ციხეები ტყვის მსყიდველთა თავშესაფრად და ბუნაგად იქცა. ციხის გარშემო მდებარე სოფლები თანდათან მაჰმადიანდებოდა. ქვეყანას ძირითადად თავადები და მთავრები მართავდნენ: ლიპარტიან-დადიანი, აბაშიძე, გურიელი, რაჭის ერისთავი ჩხეტიძე, მიქელაძე, წერეთელი, წულუკიძე, ჩხეიძე, ჩიჯავაძე და სხვ.
ამ თავადებსა და მთავრებს შორის გრძელდებოდა დაპირისპირება. მშვიდობა არც მათ შორის იყო. ერთი გვარისშვილები ხშირად არბევდნენ ერთმანეთს: გაძლიერებული იყო ტყვეთა სყიდვა. ტყვეს ყიდდა ყველა: მეფე, მღვდელმთავარი, მთავარი, თავადი, აზნაური....
ამ ყველაფერში აშკარად შეიმჩნეოდა ოსმალეთის დიდი როლი, რომელთა აგენტი ახალციხის ფაშა მუდამ ცდილობდა დასავლეთ საქართველოში მტკიცე ხელისუფლება არ შექმნილიყო. შედეგიც სახეზე იყო, 1690-1720 წლებში დადიანმა, გურიელმა, აბაშიძემ და რაჭის ერისთავმა 11-ჯერ გამოცვალეს მეფე იმერეთის ტახტზე, ამათგან სამი მოკლეს, დანარჩენები განდევნეს.
შინაფეოდალური ომები
ქართველი მეფე-მთავრების მსგავის მოქმედებით აღშფოთებულმა სულთანმა მუსტაფა II-მ (1695-1703 წწ.) 1703 წლის იანვარში გამოსცა ბრძანება დასავლეთ საქართველოში დამსჯელი ექსპედიციის მოწყობისა. მთავარსარდლად დაინიშნა არზრუმის ბეგლარბეგი ხალილ-ფაშა. თურქეთის ლაშქარს იმერეთში გასამეფებლად თან მოჰყავდა მოკლული სიმონ მეფის ძმა გიორგი, რომელიც ჯერ ქართლში, შემდეგ კი ახალციხეში იზრდებოდა.
თურქთა ჯარი 1703 წლის აგვისტოში იმერეთს სამი მხრიდან მოადგა: მთავარსარდალი ხალილ-ფაშა გურიაში შეიჭრა, მისი მოადგილე და ახალციხის ფაშა ზეკარის გადასასვლელით იმერეთს მიადგნენ, ხოლო ოსმალეთის ფლოტმა სამეგრელოში გადმოსხა ჯარი. ლიპარტიანზე და აბაშიძეზე განაწყენებული შარვაშიძე თურქებს ეახლა და ქართველების წინააღმდეგ გაილაშქრა. ასეთ კრიტიკულ მომენტში გიორგი აბაშიძემ მხნეობა გამოიჩინა და გურიელ-დადიანის დახმარებით გზები შეუკრა მომხდურთ. თავდაპირველად ამან შედეგი გამოიღო, მაგრამ მამია III ეახლა ხალილ-ფაშას და მორჩილება განუცხადა. მალე მას მიყვა ლიპარტიანზე განაწყენებული მიქელაძეც, რომელმაც იმერეთში მეგზურობა გაუწია ომალეთის ჯარს. ზეკარის გზით გადმოსულმა ოსმალებმა გავლეს ხანისწყლის ხეობა, ბრძოლით აიღეს კაკასხიდთან მდგომი ციხესიმაგრე და ბაღდათში შევიდნენ, იქ თხმელის ციხე ააგეს და შიგ ოსმალური გარნიზონი ჩააყენეს.
თურქთა ჯარმა დიდ წარმატებას მიაღწია სამეგრელოშიც. აიღეს რუხის ციხე, ააშენეს ანაკლიის ციხე და იქაც თავისი მეციხოვნეები ჩააყენეს, რითაც შავი ზღვის სანაპიროზე ახალი დასაყრდენი პუნქტი გაიჩინეს.
1703 წელს თურქეთის ხელისუფლება დამატებით ჯარს გზავნიდა დასავლეთ საქართველოს სრული დამორჩილების მიზნით, მაგრამ საქართველოში გამოსაგზავნ ჯარში მოხდა აჯანყება. აჯანყებულებმა სტამბოლი აიღეს, სულთანი მუსტაფა II ტახტიდან ჩამოაგდეს და სულთნად მისი ძმა აჰმედ III (1703-1730 წწ.) დასვეს. ახალმა სულთანმა აჯანყება ჩააქრო და აჯანყებულებს ისედაც ღარიბი ხაზინიდან ხელფასი გადაუხადა. ამის შემდეგ ოსმალეთის მთავრობას ძალა აღარ შესწევდა ლაშქრობის გაგრძელებისა და იმერეთის ლაშქრობა მოიშალა. ოსმალები სამშობლოში დაბრუნდნენ. მანამდე თურქებმა რამდენიმე პირობა წამოაყენეს: შორაპნის ციხის დანგრევა, მძევლების მიცემა და გიორგის გამეფება, ხოლო გიორგი აბაშიძე მეფის მეურვედ უნდა დანიშნულიყო. ამ პირობებზე გიორგი დასთანხმდა. შორაპნის ციხე დაანგრია, მძევლები მისცა და გიორგი VI-მ (პირველად, 1703-1711 წწ.) იმერეთის სამეფო ტახტი დაიკავა, ხოლო სამეფოს ფაქტობრივ გამგებლად გიორგი აბაშიძე დარჩა. დასავლეთ საქართველო თურქთაგან დაპყრობას გადაურჩა.
გიორგი VI-ის გამეფებამ და ოსმალების წასვლამ იმერეთს მშვიდობა ვერ მოუტანა. გიორგი VI ქუთაისის ციხეში იყო ჩაკეტილი და ქვეყნის საქმეებს არავინ ეკითხებოდა. ქვეყანას გიორგი აბაშიძე განაგებდა და მეფედაც ის იწოდებოდა. აბაშიძით უკმაყოფილო დასავლეთ საქართველოს ყველა გავლენიანი პიროვნება მეფეს მიემხრო. ამაში დიდი როლი ითამაშა ქართლის ჯანიშინმა ვახტანგმა, რომლის ძმის შვილი ცოლად ჰყავდა გიორგი VI-ს. 1707 წელს თავადებით ზურგგამაგრებულმა მეფემ აბაშიძეს მეურვეობის უფლება ჩამოართვა და თვითონ შეუდგა დამოუკიდებელ მართვას. გიორგი აბაშიძე ვერ შეეგუა ხელისუფლების დაკარგვას, ამავე დროს ლიპარტიანსაც არ მოსწონდა მეფის გაძლიერება და რაჭის ერისთავი შოშიტა III დაითანხმეს ერთობლივი ძალით ებრძოლათ მეფის წინააღმდეგ. 1709 წელს ლიპარტიანისა და შოშიტას გაერთიანებული ჯარი ფარცხანაყანევში შეიყარა და აბაშიძეს ელოდებოდნენ, რათა მეფეს დასხმოდნენ თავს. გიორგი VI-მ დაასწრო მათ, მოულოდნელად დაესხა თავს მოკავშირეებს და სასტიკად დაამარცხა ისინი. ტყვედ ჩავარდნილები მეფემ გაყიდა. ამ ამბების გამგები აბაშიძე კი სვერის ციხეში ჩაიკეტა. მინი|250პქ|მარცხნივ| კაცხის ციხის ხედი ჯაბა ლაბაძის ფოტო გამარჯვებული მეფე კაცხის ციხეს მიადგა აბაშიძის შვილმა პაატამ იგი უომრად დასთმო. შემდეგ სვერის ციხეს შემოარტყა ალყა, მაგრამ მისი აღება ვერ შეძლო. აქედან მეფე სასწრაფოდ გადავიდა რაჭაში და ხოტევის ციხის აღება სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. უკან გამობრუნებული ნავარძეთის ციხეს შემოადგა. ამ დროს მეფეს ეახლნენ ლიპარტიანის შვილები კაცია და ბეჟანი. მათ მეფეს სთხოვეს ლიპარტიანი გაეგდო და კაცია დაესვა ოდიშის მთავრად. მეფე დასთანხმდა და იმერეთის ჯარით სამეგრელო დალაშქრა. გიორგი ლიპარტიანი აფხაზეთში გაიქცა. სამეგრელოს მთავარი კაცია გახდა. იმერეთის მეფე უკან დაბრუნდა და ისევ ნავარძეთის ციხეს შემოადგა და აიღო კიდეც.
მეფის სამეგრელოში ლაშქრობის პერიოდში რაჭის ერისთავი შოშიტა III იმერეთში ლაშქრობს. ააოხრებს ჭალატყეს, კიდევ რამდენიმე სოფელს და უკანვე ბრუნდება. იმერეთის მეფე გურიაში გადადის და მასაც მოაოხრებს.
კაცხისა და ნავარძეთის ციხეების დაკარგვის და ტახტზე გიორგის მომაგრების შემდეგ გიორგი აბაშიძე 1711 წელს თავს ქართლის ჯანიშინს ვახტანგს აფარებს. კაცია დადიანი 1710 წელს გარდაიცვალა და სამეგრელოს ისევ გიორგი ლიპარტიანი იკავებს. მეფე და ლიპარტიანი დაზავდნენ. 1711 წელს მათ ერთად ილაშქრეს რაჭაში და თითქმის სხვავამდე დაიპყრეს იგი. მაგრამ კვლავ ლიპარტიანის ღალატის გამო მეფე იძულებულია უკან დაბრუნდეს.
იმერეთში არეულობას ბოლო არ უჩანს. ისევ შეთქმულებამ იჩინა თავი: ლიპარტიანი, გურიელი, რაჭის ერისთავი, ბეჟან ლეჩხუმის ერისთავი და ზურაბ აბაშიძე შეითქვნენ და 1711 წელს მეფე გიორგი იმერეთიდან განდევნეს, ხოლო იმერეთის ტახტზე მამია III გურიელი დასვეს. ლტოლვილი მეფე ქართლში გადავიდა და ვახტანგ VI-ის სარეკომენდაციო წერილით ახალციხის ფაშას ეახლა. გიორგი აბაშიძე კვლავ იმერეთში დაბრუნდა. ზურაბ აბაშიძე უკმაყოფილო იყო გურიელის მეფობით. იგი ახალციხეში გიორგი VI-ს დაუკავშირდა და ლეჩხუმის მთავარ ბეჟანთან ერთად გურიელის წინააღმდეგ გაემართნენ. ბრძოლა მოხდა ჩხარში 1712 წელს. ამ ბრძოლაში მამია III გურიელი დამარცხდა, გიორგი მეფემ (მეორედ, 1712-1713 წწ.) კვლავ დაიკავა სამეფო ტახტი.
ცოტა ხნის შემდეგ ისევ მოხდა შეთქმულება მეფის წინააღმდეგ. შეთქმულების ორგანიზატორები იყვნენ გურიელი, დადიანი, ერისთავი, აბაშიძე და ლეჩხუმის მთავარი ბეჟანი. 1713 წელს გაიმართა ბრძოლა ოკრიბაში მეფესა და მოკავშირეებს შორის. ამ ბრძოლაში გიორგი მეფე დამარცხდა და მეფედ ისევ მამია III გურიელი დასვეს. 1714 წელს, ორთვიანი მეფობის შემდეგ მამია გარდაიცვალა, ამით ისარგებლა გიორგი VI-მ და ოსმალების დახმარებით კვლავ იმერეთის მეფე ხდება (მესამედ, 1714-1716 წწ.), რასაც მოჰყვა მოწინააღმდეგეებთან ანგარიშის გასწორება.
გიორგი მეფე რაჭის ერისთავის თანხლებით თავს დაესხა ზურაბ აბაშიძეს და მამული დაულაშქრა. ბეჟან დადიანი და ზურაბ აბაშიძე ახალციხის ფაშას შეევედრნენ, რათა ჯარით დახმარებოდა გიორგი მეფის განდევნაში. ოსმალეთმა კვლავ დიდი სიამოვნებით ისაყ-ფაშა გამოაგზავნა იმერეთში ჯარით. მოწინააღმდეგეებს შორის ბრძოლა გაიმართა სიმონეთში 1716 წელს. ამ ბრძოლაში მეფე დამარცხდა და მესამედ დატოვა იმერეთის ტახტი, მან თავი ქართლს შეაფარა. ტახტზე მოკავშირეებმა მამია გურიელის ვაჟი გიორგი IV გურიელი აიყვანეს. ბეჟანმა და ზურაბმა მალე თავისკენ გადაიბირეს შოშიტა რაჭის ერისთავი, შოშიტას ასული ცოლად შერთეს ბეჟანის შვილ ოტიას. ამის შემდეგ მცირე ხნით მშვიდობა დამყარდა.
გიორგი გურიელმა მხოლოდ სამი თვე იმეფა. მან გურიიდან თავისი სიმდიდრის ჩამოტანა განიზრახა, მაგრამ რაჭველები თავს დაესხნენ სოფელ სალომინაოში. ეს რომ გურიელმა გაიგო გურიაში გაიქცა, ხოლო იმერეთის სამეფო დარჩა სამ თავადს: ზურაბ აბაშიძეს, ბეჟან დადიანს და შოშიტა რაჭის ერისთავს. მათ იმერეთი სამად გაიყვეს და თავიანთ სამმართველო ტერიტორიებს შეუერთეს.
იმერეთის ლტოლვილი მეფე ქართლიდან ახალციხეში გადავიდა, იქიდან კი სტამბოლში წავიდა სულთანთან საშუამდგომლოდ. ისაყ-ფაშას სულთნის ბრძანება მოუვიდა გიორგის იმერეთში კვლავ გამეფების შესახებ.
1719 წელს ახალციხის ფაშის ჯარით გიორგი VI იმერეთში ჩამოვიდა. მას ქუთაისში მდაბიო ხალხის გარდა არავინ მიგებებია, აბაშიძე, ერისთავი და დადიანი ოკრიბაში იდგნენ. გიორგიმ მათ შეუთვალა იგი მეფედ ეცნოთ, რაზედაც უარი მიიღო. ამის შემდეგ იგი ოსმალთა ჯარით თავს დაესხა თავადებს, დაამარცხა ისინი, ააოხრა ოკრიბა და იქიდან სამეგრელოში წავიდა. დადიანმა წინააღმდეგობის გაწევა ვერ შეძლო. სამივე თავადი მეფეს დამორჩილდა. გიორგი VI (მეოთხედ, 1719-1720 წწ.) კვლავ იმერეთის მეფე გახდა.
1720 წელს ზურაბ აბაშიძის, ერისთავისა და დადიანის წაქეზებით სიმონ აბაშიძემ გიორგი მეფე თხმელისციხეში დაპატიჟა და ნადიმის დროს მსახურებს მოაკვლევინა, მისი ყველა მხლებელი კი ტყვედ დაყიდა. იმერეთი კვლავ დადიანს, აბაშიძესა და შოშიტა რაჭის ერისთავს დარჩა. მალევე თავადთა კავშირში ბზარი გაჩნდა, შოშიტა და ზურაბი ერთმანეთს დაემდურნენ. ამ დროს სულთნის ბრძანება მოუვიდა ახალციხის ფაშას იმერეთში გიორგი VI-ის შვილის, ალექსანდრეს გამეფების შესახებ. ისაყ-ფაშამ ქართლიდან გამოითხოვა იმერეთის უფლისწული და 1720 წელს სამეფო ტახტზე აიყვანა ალექსანდრე V-ის (პირველად, 1720-1741 წწ.) სახელწოდებით.
ალექსანდრე მეფე, როგორც ვახტანგ VI-ის კარზე აღზრდილი, მის პოლიტიკას იზიარებდა და ქვეყნის გაძლიერებისათვის იბრძოდა, მაგრამ იძულებული იყო ორმაგი პოლიტიკა გაეტარებინა: იძულებული იყო თურქეთისათვის ეამებინა, რადგან მეფობა არ დაეკარგა, მაგრამ მეორე მხრივ ქართლის მეფის გეგმებსაც უნდა გამოხმაურებოდა, რაც რუსეთთან კავშირს გულისხმობდა. 1722 წელს ქართლთან ერთად ალექსანდრემაც დაამყარა რუსეთთან დიპლომატიური კავშირი.
ოსმალებმა 1723 წელს დაიკავეს შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ციხეები და საქართველო ზღვას მოსწყვიტა. მათ გარნიზონები ჩააყენეს ციხისძირის, ქობულეთის, სეფის, გრიგოლეთისა და ანაკლიის ციხეებში, გაამაგრეს ბათუმის, ჩაქვის, ფოთის, ბიჭვინთისა და ანაკოფიის ციხეები. ოსმალები განსაკუთრებით გააქტიურდნენ 1725 წელს. მათ ფოთში ორთუღიანი ფაშა დასვეს და მას შავი ზღვის აღმოსავლეთი სანაპიროს გამგებლობა ჩააბარეს. ოსმალებმა რუხის ციხე დაანგრიეს და მისი ქვებით ანაკლიის ციხე ააშენეს. 1728 წელს ზურაბ აბაშიძემ იმის შიშით, რომ ალექსანდრე მეფე შორაპნის ციხეს წაართმევდა, შიგ ოსმალთა მეციხოვნეები ჩააყენა. ამავე პერიოდში ოსმალებმა ხელთ ჩაიგდეს ბაღდათის ციხეც. თურქთა ასეთ წარმატებას ქართველ ფეოდალთა შუღლიც უწყობდა ხელს. გურიის სამთავროში ოსმალთა მხარდამჭერად თავადი ნაკაშიძე გამოვიდა.
შუღლის ნიადაგზე ზურაბ აბაშიძემ დადიანის საწინააღმდეგოდ იმერეთში ისაყ-ფაშა მოიწვია. მან თავისი შვილი უსუფი გამოგზავნა. ეს უკანასკნელი ეთათბირა ალექსანდრე მეფეს და მისი თანხმობით 1728 წელს გეგუთის სასახლეში ბეჟან დადიანი მიიპატიჟა და თავის საჭურველთმტვირთველს ხანჯლით მოაკვლევინა. მისმა შვილმა ოტიამ გაქცევით უშველა თავს.
მიუხედავად ამისა, ოსმალები ქვეყნის დაპყრობის საქმეში არ აქტიურობდნენ. არც იმერეთის მესვეურთ წარმოედგინათ უშუალო საფრთხედ ოსმალთა მიერ ქვეყნის დაპყრობა. ოსმალები ენერგიულად იბრძოდნენ შავი ზღვის ზოლის დასაპყრობად. მათ გეგმაში მთელი სანაპირო ზოლის დაპყრობა შედიოდა ბათუმიდან აზოვის ზღვამდე. გარდა ამისა, ისინი ჯიქების დამორჩილებასაც გეგმავდნენ. ამ მიზნით 1730 წელს (ვახუშტის მიხედვით 1733 წელს ) მათ დიდი ლაშქრობა წამოიწყეს ფოთის ფაშას მეთაურობით. ამ ლაშქრობაში ფაშას მოწოდებით ალექსანდრე V-ც იღებდა მონაწილეობას, რათა ოსმალებისათვის ერთგულება ეჩვენებინა და ოდიშისათვის ზიანი მიეყენებინა. ოტია დადიანმა უარი განაცხადა ლაშქრობაში მონაწილეობაზე. ოსმალებმა გაძარცვეს და გადაწვეს ილორის ეკლესია. შერვაშიძემ წინააღმდეგობა გაუწია, მაგრამ დამარცხდა და ფაშამ იძულებით გაამაჰმადიანა.
ლაშქრობისას ალექსანდრე დარწმუნდა, რომ ოსმალთა გამარჯვება მნიშვნელოვნად გაართულებდა იმერეთის მდგომარეობას, ამიტომ, როცა ფაშამ მეფეს ჯიქეთზე და აზოვამდე ლაშქრობა მოსთხოვა, იგი თურქთა ბანაკიდან გამოიპარა. აფხაზები ფაშას აუჯანყდნენ და პარტიზანული თავდასხმებით მნიშვნელოვანი ზარალი მიაყენეს მის ჯარს. თავად ფაშამ კი გაქცევით უშველა თავს.
მიუხედავად იმისა, რომ 1728 წელს ბეჟან დადიანის მოკვლის შემდეგ მთელი ძალაუფლება ალექსანდრე მეფის ხელში გადავიდა, უთანხმოება მეფე-მთავრებს შორის მაინც გრძელდებოდა. დადიანი, რაჭის ერისთავი და აბაშიძე ჩვეული მზაკვრობით განაგრძობდნენ მეფესთან ბრძოლას. ასეთ მდგომარეობაში მეფე იძულებული ხდებოდა ოსმალებს დაყრდნობოდა.
ოტია დადიანმა არ აპატია ოდიშის ლაშქრობაში მონაწილეობა ალექსანდრე მეფეს, მეორედ განიზრახა მის წინააღმდეგ შეთქმულება და ტახტზე მამუკა ბატონიშვილის აყვანა. დადიანმა მიიმხრო გრიგოლ რაჭის ერისთავი და ზურაბ აბაშიძე, მეფის მხარეს კი იდგნენ მამია გურიელი, ლევან აბაშიძე, დადიანის ძმა კაცია, ბარის ერისთავი გედევანი, მერაბ წულუკიძე და სხვ. დაპირისპირებული მხარეები ერთმანეთს შეხვდნენ ჩიხორთან 1732 წელს. ოტია დადიანი ტყვედ ჩაიგდეს ხელთ, ხოლო კაცია დადიანი მოკლეს. ოსმალეთს ხელს არ აძლევდა მეფის გაძლიერება და მას კატეგორიულად მოსთხოვა ოტია დადიანის გათავისუფლება. მეფე იძულებული გახდა დათანხმებულიყო.
ურთიერთრბევა და ღალატი მაინც გრძელდებოდა. ალექსანდრე V-მ თავის დის ქმარს დავით აბაშიძეს და პაპუნა წერეთელს ღალატით მოკვეთა თავები ვარციხის სასახლეში თვითონ კი მოდინახეს ასაღებად გაემართა, მაგრამ წერეთლის ქვრივმა და მისმა ძემ ციხე გაამაგრეს და ალექსანდრეს ლაშქრობა უშედეგო აღმოჩნდა.
განაწყენებულმა იუსუფ-ფაშამ 1741 წელს ოსმალთა ჯარიც გამოგზავნა ალექსანდრე მეფის წინააღმდეგ. ოსმალებს დადიანი, აბაშიძე და ერისთავი შეუერთდნენ. მეფეს სხვა გზა აღარ ჰქონდა, უბრძოლველად დათმო ტახტი და ქართლში გადაიხვეწა. გამარჯვებულებმა იმავე წელს სამეფო ტახტზე დასვეს ალექსანდრე V-ის უმცროსი ნახევარძმა გიორგი VII (1741 წ.).
ლტოლვილ მეფეს თან გაჰყვნენ ლევან აბაშიძე (სიმამრი), ძმა მამუკა ბატონიშვილი, ბარის ერისთავი და სხვა დიდებულები. მათ თან წაიყვანეს პატიმარი ვახუშტი აბაშიძე. ქართლის ხანმა მეფური პატივით მიიღო ალექსანდრე, მაგრამ შემდეგ დაატყვევა. ბარის ერისთავი დარუბანდში ეახლა ირანის მმართველს ნადირ-შაჰს და მეფის თხოვნა მიართვა. ნადირ-შაჰმა ახალციხის ფაშას სთხოვა ალექსანდრე მეფის დაბრუნება იმერეთის მეფის ტახტზე. იუსუფ-ფაშამ ნადირ-შაჰის თხოვნა გაითვალისწინა და ალექსანდრე V (მეორედ, 1741-1746 წწ.) თურქეთის ცენტრალური ხელისუფლების უკითხავად ტახტზე დააბრუნა. იუსუფ-ფაშამ დასავლეთ საქართველოს დიდებულები შეარიგა მეფესთან და უკან გაბრუნდა, მაგრამ მოკლე ხანში დადიანი, აბაშიძე და ერისთავი ისევ განუდგნენ მეფეს. ეს ამბავი მეფემ თავის დედინაცვალს — თამარს დააბრალა და თავი მოჰკვეთა. შემდეგ გიორგის მომხრენი დააწიოკა და ოსმალეთში დაყიდა. ზურაბ აბაშიძის მიმართ გვარში უკმაყოფილება გაჩნდა. მეფემ ისარგებლა აბაშიძეებში ატეხილი დავით და ზურაბ აბაშიძეს ლევან აბაშიძე დაუპირისპირა. ზურაბი ქართლში გადაიხვეწა, ხოლო აბაშიძეთა სახლის უფროსად ლევანი დასვეს.
ლევან აბაშიძე იმერეთის ყოფილი მეფის გიორგი აბაშიძის შვილი იყო. მას შემდეგ, რაც ალექსანდრე V-მ მისი შვილი შეირთო ცოლად, მას იგივე პრეტენზიები გაუჩნდა რაც მის მამას ჰქონდა.
1743 წელს მეფის წინააღმდეგ დადიანი და რაჭის ერისთავი კვლავ მცირე გამოსვლას აწყობენ, რომლის დროსაც გეგუთში გამართულ ბრძოლაში იღუპება გრიგოლ რაჭის ერისთავი. მოკავშირეებმა 1746 წელს ერთხელ კიდევ მოახერხეს ალექსანდრეს ტახტიდან გადაგდება. ამჯერად იმერეთის სამეფო ტახტს იკავებს ალექსანდრეს ძმა მამუკა ბატონიშვილი (1746-1749 წწ.), მაგრამ 1749 წელს მეფე ალექსანდრემ ახალციხის ფაშის ლაშქრით კვლავ დაიბრუნა სამეფო ტახტი. 1752 წელს ალექსანდრე V გარდაიცვალა და ტახტი დაიკავა მისმა შვილმა სოლომონ I-მა.
სოლომონ I-ის გამეფება
იმერეთიდან დევნილმა მეფემ ახალციხის ფაშას აჰმედს (1745-1758 წწ.) მიმართა დახმარებისათვის. აჰმედ-ფაშამ სიამოვნებით იკისრა იმერეთის საქმეების მოგვარება და სოლომონი ტახტზე დააბრუნა. სოლომონმა მის წინააღმდეგ მოწყობილი აჯანყების მოთავეები დასაჯა. ღვიძლი დედა და ბიძა მამუკა იმერეთიდან გააძევა. მეფემ თავის ბაბუას, ლევან აბაშიძეს, სამკვიდრო სოფელი კაცხი ციხესიმაგრით და მონასტრითურთ ჩამოართვა და იმერეთის მეფის საკუთრებად გამოაცხადა.
სოლომონმა აჯანყებაში მონაწილე მამია IV გურიელიც დასაჯა, ოსმალთა ჯარის დახმარებით გურია დალაშქრა, მამია იქიდან გააძევა და მის ნაცვლად გურიელად მისი უმცროსი ძმა გიორგი V გურიელი დასვა. აჯანყებულთაგან დასჯას გადაურჩნენ როსტომ რაჭის ერისთავი და მისი ძმა კათალიკოსი ბესარიონი, რაც იმ პერიოდში მეფის სისუსტით იყო გამოწვეული.
მეამბოხეებთან ანგარიშსწორების შემდეგ მეფე სიფრთხილით შეუდგა თავისი პოლიტიკის წარმოებას. უპირველეს ყოვლისა ძლიერი მოკავშირის მოძებნის მიზნით გაეყარა ცოლს, აფხაზეთის მთავრის შერვაშიძის ასულ თინათინს და ჯვარი დაიწერა ოტია დადიანის ასულ მარიამზე. ამავე დროს მოხერხებულად შემოირიგა გურიელიც. ამას მოჰყვა წვრილი ფეოდალების მომხრობა თუ განეიტრალება. მაჰმადიანობის გავრცელებისა და ტყვის სყიდვის წინააღმდეგ ბრძოლა ქრისტიანობის განმტკიცებას მოითხოვდა, ეს საქმე კი ეკლესიას უნდა ეკისრა, მაგრამ ამ დროს ეკლესიაც უიმედო მდგომარეობაში იმყოფებოდა. ამიტომ სოლომონ მეფემ დიდი ყურადღება დაუთმო ეკლესიის საკითხს: უპირველეს ყოვლისა, მან ეკლესიას დაუბრუნა წინა მეფეების მიერ ერისკაცებზე გაცემული საეკლესიო ყმა-მამული. ამავე დროს საეკლესიო ყმა-გლეხობა ყოველგვარი გადასახადისაგან გაათავისუფლა, გარდა ლაშქრობა-ნადირობისა. ასეთი მოქმედებით მეფე ეკლესიის ავტორიტეტს ამტკიცებდა, ძლიერ თავადებს ასუსტებდა და თავის მომხრეთა რიგებს ზრდიდა.
ქვეყნის ყველაზე უმთავრეს საჭირბოროტო საკითხად მაინც მაჰმადიანობის გავრცელება და ტყვეთა სყიდვა რჩებოდა. სოლომონ მეფემ სწორედ ამ ორი მოვლენის წინააღმდეგ გააჩაღა ბრძოლა. მან გამეფებისთანავე სასიკვდილო განაჩენის დაწესებით აკრძალა ტყვეთა სყიდვა, რამაც იმერელი თავადების დიდი უკმაყოფილება გამოიწვია, რადგან ხელიდან ეცლებოდათ შემოსავლის წყარო. მეფეს საზოგადოების დაბალი ფენები უდგნენ მხარში ფეოდალების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ყმა-გლეხობის ასაღორძინებლად მეფეს აუცილებელ საჭიროებად მიაჩნდა მთელი რიგი ღონისძიებების გატარება. აუცილებელი იყო გადასახადების რაოდენობის შემცირება. უპირველეს ყოვლისა აღსაკვეთი იყო „საძალადო“ გადასახადი. ერთი ხელის მოსმით ამ გადასახადის გაუქმება რთული იყო, მაგრამ ყმა-გლეხობა ხედავდა სოლომონის თავდაუზოგავ ბრძოლას მათი კეთილდღეობისათვის. მეფემ შეღავათები დააწესა თავადებისაგან შევიწროებულ აზნაურებზეც, ამიტომ ისინიც მეფის მხარეზე იდგნენ. მეფე ნელ-ნელა წვრილი თავადების მომხრობას განაგრძობდა. ამავე დროს იგი სარგებლობდა დიდი სათავადოების შიგნით არსებული დაპირისპირებებით და მათ შორის მომხრეებს უყრიდა თავს.
მეფე აქტიურად მოქმედებდა ციხესიმაგრეების ხელში ჩასაგდებად, რადგან ფეოდალის სიძლიერეს ციხესიმაგრის ფლობა განაპირობებდა. ციხის მფლობელი ადგილობრივი მოსახლეობის მბრძანებელი იყო. აღნიშნულ პერიოდში იმერეთის ციხეები დიდი თავადების ან თურქთა ხელში იყო. ამიტომ მეფე უპირველეს ყოვლისა სტრატეგიული ციხესიმაგრეების ხელში ჩაგდებას შეუდგა. მან ისარგებლა აბაშიძეებს შორის ატეხილი მტრობით და 1754 წელს გიორგი აბაშიძე-მამუკიშვილისაგან ხარაგაულის ციხე იყიდა. სვერის ციხე ჯერ კიდევ სოლომონის მამამ, ალექსანდრე V-მ მიისაკუთრა. კაცხის ციხეც 1753 წლიდან მეფის ხელში ჩანს. უფრო მოგვიანებით, 1762 წელს მეფემ ნიკო ფინეზიშვილი-აბაშიძისაგან ჩხერის ციხე შეისყიდა. მეორე მხრივ, აბაშიძეების მეზობელი წერეთლები გაიერთგულა. მეფის ყველა ღონისძიება ლევან აბაშიძის წინააღმდეგ იყო მიმართული. აბაშიძეს ძლიერი მოკავშირე ჰყავდა რაჭის ერისთავების სახით. მეფემ ერისთავის მოწინააღმდეგე ჯაფარიძეები და წულუკიძეები გაიერთგულა. სოლომონმა ზოგადად დაიახლოვა იმერეთის წარჩინებული თავადაზნაურობა: აგიაშვილები, იაშვილები, ლორთქიფანიძეები, მაჭავარიანები და სხვ.
მანვე შექმნა სრულიად ახალი, მეფის ხელისუფლების განმამტკიცებელი ინსტიტუტი, ე. წ. „ფიცის კაცნი“. ისინი ყოველი წლის 15 მაისს განსაზღვრულ ადგილას იკრიბებოდნენ და ფიცს დებდნენ მეფის ერთგულებაზე. შეფიცულები პოლიტიკური პრივილეგიებითაც სარგებლობდნენ. მათ შორის იყვნენ ლორთქიფანიძეები, მესხები, ავალიანები, იოსელიანები, ღოღობერიძეები, მიქაბერიძეები, ყიფიანები, ქორქაშვილები, უგრეხელიძეები, გრიგალაშვილები, ჭაბუკიანები და სხვა.
ამრიგად მეფემ ორი მოწინააღმდეგე, აბაშიძე და რაჭის ერისთავი, გაიმარტოვა. ამიერიდან მათ მხოლოდ ახალციხის ფაშის იმედიღა ჰქონდათ. ორივე მხარე გარეგნულ სიმშვიდეს ინარჩუნებდა, თუმცა გადამწყვეტი ბრძოლის მოლოდინში იყვნენ.
ხრესილის ბრძოლა
სოლომონ მეფის მოქმედებას თვალს ადევნებდა ახალციხის ფაშა აჰმედი. იგი დარწმუნდა მეფის ორგულობაში და თავისი დახმარება მის მიმართ დიდ შეცდომად ჩათვალა. აჰმედისთვის განსაკუთრებით მიუღებელი იყო ტყვეთა სყიდვის წინააღმდეგ ბრძოლა. ფაშამ არაერთხელ შემოუთვალა მეფეს, რათა ტყვის სყიდვა იმერეთში ძველებურად ნებადართული ყოფილიყო. ბუნებრივია, სოლომონმა ეს მოთხოვნა არ შეასრულა და პირიქით მკაცრი სასჯელი დაუწესა ტყვეთა მსყიდველებს. ამან შედეგი გამოიღო. იმერეთი თითქმის მთლიანად გათავისუფლდა ამ უბედურებისაგან. მინი|ხრესილის ბრძოლის სქემა ფაშამ ერთგული თავადების ძებნა დაიწყო იმერეთში. მეფის ბიძა მამუკა ბატონიშვილი, რომელიც იმერეთიდან გააძევეს ამბოხებისათვის, ფაშამ კვლავ იმერეთში დააბრუნა, ასევე დააბრუნა მან გურიელის ტახტზე მამია, რომელიც ასევე ამბოხებისათვის იყო განდევნილი.
იმერეთის მეფისთვის მოულოდნელი არ ყოფილა მტრის შემოსევა. მან 1757 წლის ბოლო თვეებში ფარულად დიდი სამზადისი დაიწყო იმერეთიდან თურქების განსადევნად. ახალგაზრდა მეფე შესანიშნავი სარდალი და უშიშარი მეომარი გამოდგა.
სოლომონ მეფემ თავადაზნაურობიდან ბრძოლაში გაიწვია ყველა, ვისაც იარაღის ტარება შეეძლო, ხოლო ყმა-გლეხობიდან — კომლზე კაცი. მეფის ლაშქარში დიდი ერთსულოვნება იყო.
1757 წლის 14 დეკემბერს სოლმონ მეფე თავს დაესხა მტრის ლაშქარს. მტერი არ დაბნეულა, რადგან ამის მოლოდინში იყო. მათ პირველ ხანს წარმატებასაც კი მიაღწიეს. ოსმალებმა ხელთ იგდეს სამეფო დროშა, მაგრამ ქართველთა ლაშქრის სულიერმა მხნეობამ ომის ბედი შემოაბრუნა. თვით როსტომის და ლევან აბაშიძის ჯარიდან ცალკეულმა რაზმებმა მეფის მხარეზე იწყეს გადმოსვლა. მტრის ჯარის დიდი ნაწილი გაიჟლიტა, ნაწილი დაატყვევეს, მცირე ნაწილმა გაქცევით უშველა თავს, მაგრამ იმერეთის ტერიტორიას მაინც ვერ გაცილდა, მათ გზადაგზა ხოცავდნენ და ატყვევებდნენ. ხრესილის ბრძოლაში დახოცეს ოსმალეთის ჯარის მხედართმთავრები: გოლა-ფაშა, ქემხა-ფაშა და ბაშა-აღა.
ბრძოლაში მოკლეს მოღალატე ლევან აბაშიძე, ხოლო როსტომ ერისთავმა გაქცევით უშველა თავს. ზარალი მეფის მხრიდანაც დიდი იყო. დიაღუპა სამურზაყანოს მფლობელი ხუტუნია შერვაშიძე.
ხრესილის ბრძოლა დასაწყისი იყო დასავლეთ საქართველოს გამათავისუფლებელი ბრძოლისა. სოლომონ მეფე პირველად აქ შეხვდა დამპყრობლებს. აქედან მოყოლებული მას ხმალი არ ჩაუგია ქარქაშში იმერეთის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში.
სოლომონ მეფემ გადამწყვეტი ზომები მიიღო მოღალატეთა დასასჯელად: აბაშიძეებს ჩამოართვა ლევან აბაშიძის წილი მამული და სამეფო საკუთრებად გამოაცხადა, ხოლო დანარჩენი აბაშიძეები ფიცით შემოიმტკიცა და სააბაშიოს ნაწილი მათ წყალობად მისცა. ამიერიდან აბაშიძეთა საგვარეულო მეფის წინააღმდეგ ბრძოლისათვის უძლური იყო. ახლა როსტომ რაჭის ერისთავის დათრგუნვა იყო საჭირო, რათა მეფეს მტერთან ბრძოლაში ზურგი საიმედო ჰქონოდა.
საეკლესიო კრება
ხრესილის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ სოლომონ მეფესა და ოსმალებს შორის 1758 წელს ორჯერ მოხდა ბრძოლა. პირველში ოსმალებმა გაიმარჯვეს, ხოლო მეორეში სოლომონმა ბრწყინვალე გამარჯვებას მიაღწია. მეფის ავტორიტეტი კიდევ უფრო გაიზარდა. სოლომონმა ისარგებლა ამ გამარჯვებით და მეფის ხელისუფლების გაძლიერების მიზნით ახალი ნაბიჯი გადადგა, 1759 წლის დეკემბერში დასავლეთ საქართველოს საეკლესიო და საერო ფეოდალების საგანგებო კრება მოიწვია. მასში მონაწილეობდნენ: მეფე, კათალიკოსი და დასავლეთ საქართველოს მაღალი სამღვდელოება, იმერეთის ბატონიშვილები და თავადაზნაურობა, დადიანი და გურიელი ბატონიშვილებით და თავადაზნაურობით. კრება მთელ თვეს გრძელდებოდა და მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებებით დასრულდა. მსჯელობის საგანი მთელი დასავლეთ საქართველოსთვის საერთო საჭირბოროტო საკითხები იყო :
მეფის ხელისუფლების ძლიერებისათვის ბრძოლაში ეკლესია დიდ როლს ასრულებდა. იგი იყო სარწმუნოების, ენისა და კულტურის შენარჩუნების ერთ-ერთი გარანტი და ბურჯი. შინაპოლიტიკურ ბრძოლაში იგი ძირითადად მეფის ხელისუფლების მხარეზე იდგა და თავადების გაძლიერების წინააღმდეგ გამოდიოდა, ებრძოდა მაჰმადიანობის დამკვიდრებას. კრძალავდა ადამიანებით ვაჭრობას.
1759 წლის 9 დეკემბერს, საეკლესიო კრებაზე მეფემ სხდომას დადგენილება მიაღებინა საქუთათლოს აღდგენისა და ქუთათელის დასმის შესახებ. ამავე დროს ქუთათელს, მანამდე მის ხელთ არსებული ყველა მამული დაუმტკიცა. მეფეს მტკიცედ ჰქონდა გადაწყვეტილი ეკლესიის გაძლიერება, ამიტომ საეკლესიო პოლიტიკა მან შემდეგი ღონისძიებებით განახორციელა:
1759 წლის კრების დადგენილებებმა დასაბამი მისცა ახალ პერიოდს დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ თუ ეკონომიკურ ცხოვრებაში, აქედან იწყება თურქეთის აგრესიისაგან თავდახსნა და ფეოდალურ ურთიერთობათა მოწესრიგება. ამ კრებაზე აღდგენილ იქნა ხონის საეპისკოპოსო კათედრა.
საეკლესიო რეფორმის შემდეგ ეკლესია სათანადო სიმაღლეზე იდგა. მისი ავტორიტეტი და გავლენა აღდგენილ იქნა. ეკლესიის აღორძინების შემდეგ მეფემ დიდი მოკავშირე შეიძინა მისი სახით.
საეკლესიო კრებაზე მეფე სოლომონი დასავლეთ საქართველოში საერთო საქმეების ხელმძღვანელად გამოდიოდა. მთავრები და თავადები მას მორჩილებდნენ. იმერეთის თავადები შიშით უყურებდნენ მეფის ასეთ გაძლიერებას. განსაკუთრებით აქტიურობდა როსტომ რაჭის ერისთავი. მას ამის საფუძველიც ჰქონდა. აბაშიძის სახლის დამდაბლების შემდეგ ჯერი სწორედ მასზე იყო მიმდგარი. ამის პირველი ნიშანი კი მეფის მიერ ერისთავის მოქიშპე წულუკიძეების დაახლოება იყო.
ბრძოლა თურქებთან 1758-1768 წწ.
მინი|მარცხნივ|350პქ|საქართველო 1762 წლისათვის ხრესილთან ოსმალთა მარცხს და სოლომონ მეფის ბრძოლას დამოუკიდებლობისათვის თურქეთის ხელისუფლება ვერ ურიგდებოდა. ახალციხის ფაშას ჰაჯი-აჰმედს სტამბოლიდან ბრძანება მოუვიდა იმერეთის სამეფოს დამორჩილების შესახებ. საბრძოლველად წამოსვლამდე ფაშამ სოლომონ მეფეს ხარკის გადახდა და ტყვეებით ვაჭრობის აღდგენა მოსთხოვა. ქვეყნის აოხრების თავიდან აცილების მიზნით სოლომონ მეფე პირველ პირობას დასთანხმდა, მეორეზე კი უარი შეუთვალა. ოსმალთა ჯარი ხუნძახის ბატონთან და ლეკებთან ერთად 1758 წელს იმერეთის დასალაშქრავად გადმოვიდა. მეფე მოუმზადებელი დახვდა. მტერმა ქვეყანა ააოხრა და გაძარცვა. მათ შორის გელათის მონასტერიც. სოლომონ მეფე იძულებული იყო ყველა წამოყენებულ პირობაზე დათანხმებულიყო. მტერი უკან გაბრუნდა, ხოლო ხარკის აკრეფა იმერეთის ციხეებში მდგარ თურქ მეციხოვნეებს დაავალეს. მათ მიერ ხარკის აკრეფა უფრო ძარცვას ჰგავდა, რის გამოც მოსახლეობამ ახალციხის ფაშას შესჩივლა. თავად სოლომონიც ეახლა ახალციხის ფაშას და იმერთა მეფეს სამი ათასი თურქი მებრძოლი გააყოლეს თვითნებურად მოქმედი თურქი მეციხოვნეების დასასჯელად. თუმცა ამ ჯარმა იმერეთამდე ვერ ჩააღწია, სოლომონ მეფემ ისინი გზაშივე გაანადგურა ფიცის კაცების ჯარით. ამ მარცხის გამო თურქეთის ცენტრალურმა ხელისუფლებამ ჰაჯი-აჰმედი თანამდებობიდან გადააყენა და სიკვდილით დასაჯა.
1758 წელს ქართლ-კახეთისა და იმერეთის მეფეებმა გორში თავდაცვითი კავშირის ხელშეკრულება დადეს, რაც მტრის შემოსევის დროს ურთიერთდახმარებას ითვალისწინებდა. ეს შეთანხმება რამდენიმე წლის მანძილზე სრულდებოდა და ქართლ-კახეთის მეფეებმა არაერთხელ აღმოუჩინეს დახმარება სოლომონ მეფეს თურქი აგრესორების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ასევე დახმარებას უწევდა სოლომონ მეფე ერეკლე II-ს ლეკების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ორჯერ 9-9 ათასი კაცი მიახმარა. მესამედ თავისი ძმა არჩილი გააგზავნა, ხოლო 1760 წელს სოლომონ მეფე ერეკლეს ეხმარებოდა განჯის აღებაში 15 000-იანი ჯარით. სამწუხაროდ მეფეებს ხშირად და აშკარად არ შეეძლოთ ერთმანეთის დახმარება, რადგან 1555 წლის ამასიის ზავი ჯერ კიდევ ძალაში იყო.
თურქეთის სულთანმა მუსტაფა III-მ (1757-1774 წწ.) ახლად დანიშნულ ჰასან-ფაშას (1758-1759 და 1761-1767 წწ.) დაავალა იმერეთის დამორჩილება. 1758 წელს მან ორჯერ ილაშქრა იმერეთში და ორჯერვე დამარცხდა.
თურქეთის ცენტრალურმა ხელისუფლებამ ნაცად ხერხს მიმართა. ძალით რომ ვერაფერს გახდა, ისევ სოლომონ მეფის მოწინააღმდეგეებთან გააბა კავშირი. ტახტის მაძიებელი მეფის ბიძაშვილი თეიმურაზ მამუკას ძე ოსმალეთის სულთანს იმერეთის ტახტზე გამეფებას სთხოვდა და სამაგიეროდ „ტყვეთა სყიდვის“ აღდგენას აღუთქვამდა. ბუნებრივია, თურქეთისათვის ეს წინადადება მისაღები აღმოჩნდა. 1764 წელს ოსმალეთის მთავრობამ დიდი ლაშქრის შეყრის ბრძანება გასცა. 1765 წელს ჰასან-ფაშა დიდი ლაშქრით დასავლეთ საქართველოს დასარბევად გამოემართა და თან ტახტის პრეტენდენტი თეიმურაზი იახლა. სოლომონის მხარეზე დადგნენ დადიანი და გურიელი, ხოლო როსტომ რაჭის ერისთავი კვლავ თურქეთის მხარეზე აღმოჩნდა. ფაშა პირველად გურის შეესია მამია IV-მ მწვავე ბრძოლა გაუმართა, მაგრამ დამარცხდა. ფაშამ იგი განდევნა და მისი ძმა გიორგი V დასვა გურიელად. ამს შემდეგ ფაშა ოდიშში შევიდა. კაცია დადიანმა სამთავროს აოხრებისაგან გადარჩენის მიზნით მტრის წინაშე ქედი მოიხარა და ოსმალთა ჯარის სურსათით მომარაგება იკისრა. ეს წელი მომხდურმა ოდიშში გამოიზამთრა. სოლომონ მეფე იზოლირებული აღმოჩნდა.
მიუხედავად გამარჯვებისა, თურქები ციხეებიდან გამოსვლას ვერ ბედავდნენ, რადგან დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლთა რიგები იზრდებოდა და ძლიერდებოდა. თვით თეიმურაზ მეფე თურქებთან გადასახლდა ქუთაისის ციხეში და გარეთ გამოსვლას ვერ ბედავდა. მოსახლეობის ქვედა ფენა მას მეფედ არ აღიარებდა.
1766 წელს ოსმალეთის მთავრობამ კვლავ იმერეთში ლაშქრობა ბრძანა, მაგრამ ლაშქრობის უსარგებლობაში დარწმუნდნენ და სოლომონთან ზავი ითხოვეს. სოლომონმა ოსმალებთან მოლაპარაკებაში შუამდგომლობა ერეკლე II-ს სთხოვა. საზავო მოლაპარაკებას ერეკლე მეფის ელჩთან ერთად სოლომონის ძმა, გენათელი იოსები ხელმძღვანელობდა. ელჩები 1766 წელს ჩავიდნენ სტამბოლში. ერეკლეს ელჩმა სულთანს მოახსენა, რომ სოლომონი მზად იყო ყოველწლიურად ხარკის ანგარიშში ეძლია მისთვის 60 ქალი, ხოლო სულთანი იმერეთის საშინაო საქმეებში არ უნდა ჩარეულიყო. ზავის დადება გაჭიანურდა, რადგან ტახტზე თეიმურაზი იჯდა და ხარკსაც თურქთა მოთხოვნილებისამებრ იხდიდა. ელჩობამ მიზანს ვერ მიაღწია — 1767 წელს ზავი დაიდო, რომლის პირობებით ძველი მოხარკეობა აღსდგა. თურქეთი არ ჩქარობდა სოლომონისათვის ტახტის დაბრუნებას.
1768 წელს სოლომონ მეფემ გადამწყვეტი ბრძოლა გაუმართა მოწინააღმდეგეებს. ჩხარის მახლობლად ადგილ ცხრაწყაროსთან სოლომონ მეფემ ერთგული იმერლებით და დაქირავებული ლეკებით დაამარცხა თეიმურაზი და მისი მოკავშირე დადიანი, გურიელი და რაჭის ერისთავი. ამ გამარჯვებით იმერეთის ტახტზე კვლავ სოლომონი ავიდა. თეიმურაზ ბატონიშვილი შეიპყრეს და მუხურის ციხეში გამოკეტეს, საიდანაც ცოცხალი აღარ გამოსულა. ასევე დაპატიმრეს და ციხეში გამოკეტეს თეიმურაზის ძმა გიორგი ბატონიშვილი.
ტახტის დაბრუნების შემდეგ სოლომონ მეფეს თურქეთთან დადებული ზავის პირობები უკვე მიუღებლად მიაჩნდა და ხარკზე უარი განაცხადა. ოსმალეთმა მისი უარი ახალციხის ფაშის პირით შეიტყო, მაგრამ რაიმე საწინააღმდეგო ღონისძიებას ადგილი არ ქონია.
სულთანმა მუსტაფა III-მ 1768 წლის აგვისტოში სოლომონ მეფის მიმართ წყალობის ფირმანი გამოსცა, რომლის ძალითაც „ქრისტიან მეფეთა შორის სახელგანთქმული სოლომონი“ იმერეთის ტახტზე აღადგინა. ეს დაგვიანებული თანხმობა სოლომონ მეფის დიდი გამარჯვება იყო. ამ ფირმანის გამოცემამ დააჩქარა მაქსიმე ქუთათელის ელჩობა რუსეთში.
ათი წლის მანძილზე (1758-1768 წწ.) იმერეთის ხალხი სოლომონ მეფის ხელმძღვანელობით გმირულად ებრძოდა თურქ დამპყრობლებს და მათ დამხმარე თავადებს.
სოლომონ მეფე და როსტომ რაჭის ერისთავი
მინი|250პქ|ბარაკონი – რაჭის ერისთავების კარის ეკლესია მინი|250პქ| მინდა ციხე ჯაბა ლაბაძის ფოტო ისტორიულ წყაროებში რაჭის საერისთავო XI საუკუნეში მოიხსენიება, მაგრამ მისი დაარსების თარიღად ქართულ ისტორიოგრაფიაში X საუკუნეა მიღებული. რაჭის ერისთავები კახაბერიძეები იყვნენ, რომლებიც ბაღვაშთა გვარის წარმომადგენლებად ითვლებიან. XIII საუკუნის II ნახევარში დავით ნარინმა (1247-1293 წწ.) გააუქმა საერისთავო, რომელიც XIV საუკუნეში იმერეთის მეფეებმა კვლავ აღადგინეს. XVI საუკუნის 30-იანი წლებიდან რაჭის ერისთავები უკვე ჩხეტიძეები არიან. XVIII საუკუნის შუა წლებისათვის რაჭის ერისთავებს ეკუთვნოდათ 56 სოფელი, მათი ყმების რაოდენობა 1250 კომლით განისაზღვრებოდა. საერისთავოს ცენტრი იყო სოფელი წესი, კარის ეკლესია ბარაკონი, ხოლო საგვარეული ციხესიმაგრე მინდა ციხე.
იმერეთის სამეფო კარზე რაჭის ერისთავები დიდი პატივით სარგებლობდნენ და იმერეთის მეფის მოკავშირეებიც იყვნენ, მაგრამ თავადურ გათიშულობას ერისთავები ალექსანდრე III-ის სიკვდილის (1660 წ.) შემდეგ იწყებენ: შოშიტა II (1661-1684 წწ.), პაპუნა II (1684-1696 წწ.), შოშიტა III (1696-1731 წწ.), გრიგოლ შოშიტას III-ის ძე (1732-1743 წწ.), ვახტანგ შოშიტა III-ის ძე (1743-1749 წწ.), როსტომ შოშიტა III-ის ძე (1749-1769 წწ.) ებრძვიან ხელისუფლებას და ამ ბრძოლაში მხარდამხარ უდგანან აბაშიძეს, დადიანს, გურიელს და სხვა თავადებსა და მთავრებს.
არც როსტომ ერისთავი უდებდა ტოლს სოლომონ პირველს. გაძლიერებული ქვეშევრდომი მეფეს აშკარა ბრძოლას უცხადებდა. სამაგიეროდ კარგი ურთიერთობა ჰქონდათ აღმოსავლეთ საქართველოს მეფეებთან. აღსანიშნავია კიდევ ერთი ფაქტორი, რომ რუსეთის საიმპერატორო კარზე რაჭის ერისთავ როსტომს იმერეთის მეფისაგან დამოუკიდებელ სუბიექტად ცნობდნენ.
რაჭის ერისთავების განდიდებას გამოხატავდა მათი ტიტულატურა, რომელიც XVIII საუკუნეში გაჩნდა: „ლიხთ იმერისა და ამერის მთავარი და მსაჯული, მპყრობელი რაჭისა“ ან „ლიხთ იმერთა სარდალი... მპყრობელი რაჭისა“.
XVIII საუკუნის I ნახევარში ერისთავებმა წერეთლების კუთვნილი მდინარე ჯრუჭის ხეობა დაიკავა. ამ საქმეში სოლომონ მეფე ჩაერია, ჩამოართვა ხეობა ერისთავებს და ჯრუჭის მონასტერს შესწირა. მეფემ წერეთლების მხარე დაიკავა და ერისთავი გაანაწყენა. ერისთავმა სულ მალე მთელი რაჭა შემოიმტკიცა. მიიტაცა ჯაფარიძეების, იაშვილების, ყიფიანების, ლიპარიშვილების, გამრეკელიძეებისა და წულუკიძეების მამულები.
როსტომ ერისთავი აღმშენებლობით საქმიანობასაც ეწეოდა. 1753 წელს ააგო ბარაკონის ახალი ეკლესია, 1754 წელს — ველტყევის მონასტერი, 1755 წელს იერუსალიმში თავისი ხარჯით ააშენა დედათა მონასტერი, გარდა ამისა მრავალი დანგრეული ციხე და ეკლესია გაამაგრა და აღადგინა. ასეთი სწრაფი და გრანდიოზული მშენებლობა საქართველოს მეფეებსაც კი უჭირდათ. გარდა ამისა, რაჭის ერისთავის კარი კულტურის ერთ-ერთ ცენტრს წარმოადგენდა.
მიხეილ თამარაშვილის ცნობით, როსტომმა, მისმა ძმამ ბესარიონ კათოლიკოსმა და შვილმა გიორგიმ 1751 წელს კათოლიკობა მიიღეს და ამ სარწმუნოებაზე დარჩნენ სიცოცხლის ბოლომდე.
როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ სოლომონ I გამეფდა 1752 წელს, მაგრამ იმერეთის ფეოდალებმა იგი მაშინევე ჩამოაგდეს ტახტიდან და იმერეთიდან გააძევეს. ამ აჯანყებაში რაჭის ერისთავის წვლილი მეფის დედასთან, პაპასთან და ბიძებთან ერთად განუზომელი იყო. მომდევნო წელს ოსმალთა ჯარის დახმარებით მეფე კვლავ იბრუნებს ტახტს და აჯანყების მონაწილეებს მკაცრად სჯის, მაგრამ დასჯას გადაურჩა მთავარი მონაწილე როსტომ რაჭის ერისთავი, რაც იმ პერიოდისათვის მეფის სისუსტის მანიშნებელი იყო.
მეფობის პირველ ხანებში სოლომონს ოსმალების გარეშე არ შეეძლო ხელისუფლების შენარჩუნება, მაგრამ იგი თანდათან ძლიერდებოდა. მასთან მოეყარათ თავი ერისთავის მიერ შევიწროებულ თავადებს და ხსნას მისგან ელოდნენ. ამ პერიოდში დადიანი მეფის მომხრე იყო, ხოლო როსტომს მხარს უჭერდა სოლომონის ბაბუა ლევან აბაშიძე (როსტომის და ლევან აბაშიძის მოკავშირეობა ალბათ ნათესაური კავშირითაც აიხსნებოდა ისინი დედით ძმები იყვნენ. შოშიტა III-ის გარდაცვალების შემდეგ მისი მეუღლე მეორედ გათხოვდა არგვეთის მფლობელზე).
ტყვეთა სყიდვის აკრძალვა ოსმალეთს არ მოეწონა და ჯარი გამოაგზავნა იმერეთის სამეფოს ასაოხრებლად. 1757 წელს ხრესილის მინდორზე გამართულ ბრძოლაში სასტიკად დამარცხდა ოსმალეთი და მისი მომხრეები. ლევან აბაშიძე ბრძოლის ველზე დაეცა, ხოლო როსტომმა გაქცევით უშველა თავს. მიუხედავად ბრძოლაში გამარჯვებისა, იმერეთიდან აგრესორების განდევნამდე ჯერ კიდევ შორი იყო, ამიტომ მეფემ არჩია როსტომი შემოერიგებინა. როსტომიც ხედავდა მეფის გაძლიერებას და დაზავება არჩია. ერთხანს მათ შორის მშვიდობა დამყარდა. ეს დაზავება მარტო მეფის პოლიტიკურ სისუსტეს არ ნიშნავდა. ყურადსაღებია ის ფაქტიც, რომ ამ დროს იმერეთის კათალიკოსად როსტომის ძმა ბესარიონი ზის. მეფე ანგარიშს უწევდა კათალიკოსის ავტორიტეტს და ერისთავის წინააღმდეგ სამხედრო მოქმედებებისაგან თავს იკავებდა.