cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბერბერები
ჰაფსიდების ბერბერული დინასტია
ისლამიზაციის პირველ პერიოდში ბერბერთა ეკონომიკური და სოციალური მდგომარეობა საგრძნობლად გაუმჯობესდა. ამ დროს ბერბერმა ვაჭრებმა და მომთაბარეებმა შექმნეს ე. წ. „ტრანს-საჰარული“ ქსელი ოქროთი და მონეტით ვაჭრობისათვის. დიდწილად სწორედ ამ ქსელისა და ბერბერების დამსახურებაა სუდანის ისლამიზაცია. მიუხედავად იმისა, რომ ამ პერიოდში ბერბერების ეკონომიკური მდგომარეობა უმჯობესდება, მათ ექმნებათ პრობლემები ორ ასპექტში. პირველი: ბერბერული ენები ნელ-ნელა კარგავს თავის პოპულარობას და ეტაპობრივად მას არაბული ენა ანაცვლებს, რომელიც გამოიყენება, როგორც სალაპარაკოდ, ასევე წერილობით დოკუმენტებში. მეორე: არაბი მომთაბარეების რაოდენობა ჩრდილოეთ აფრიკის ტერიტორიაზე ნელ-ნელა იზრდება, ისინი იკავებენ სულ უფრო მეტ მიწებს და ბერბერებს უწევთ ტერიტორიების დათმობა. უკვე XVI საუკუნისათვის ბერბერები კარგავენ საკუთარ იდენტობასაც. ბერბერული დინასტიებიც კარგავენ საკუთარ გავლენას, მაროკოში მათ არაბები ანაცვლებენ, ხოლო ალჟირში — თურქები.
როდესაც XIX საუკუნეში ფრანგებმა ალჟირი დაიპყრო, ხოლო XX საუკუნეში მაროკო, ისინი შეეცადნენ, რომ ეთნიკური და კულტურული განსხვავება არაბებსა და ბერბერებს შორის თავიანთ სასარგებლოდ გამოეყენებინათ. იბნ ხალდუნი, არაბი ისტორიკოსი, ბევრს წერდა ბერბერების შესახებ. სწორედ მის წყაროებზე დაყრდნობით ამ პერიოდში იწყება ბერბერების ენის, კულტურისა და ისტორიის შესწავლა.
XX საუკუნეში ბერბერი მოსახლეობის რაოდენობა მცირდება. ისინი პატარა თემებად ცხოვრობენ ძირითადად მთაგორიან ტერიტორიებზე. მათი საქმიანობის ძირითად ნაწილს წარმოადგენდა სოფლის მეურნეობა და მეცხოველეობა. ასევე ბერბერები დაკავებულები იყვნენ მსუბუქი მრეწველობითაც, მაგალითად ტყავსა და სხვადასხვა ქსოვილზე მუშაობით.
ეთნონიმის წარმომავლობა
უცნობია, თუ საიდან მოდის სახელწოდება „ბერბერი“, თუმცა არსებობს ვარაუდი, რომ აღნიშნული ეთნონიმის წარმომავლობა ბარბაროსს უკავშირდება, რომლითაც რომაელები სხვა ხალხებს მოიხსენიებდნენ.
თუ დავუშვებთ, რომ ეთნონიმი ამ ხალხს არ ესადაგება, საქმე გაურკვევლობამდე მიდის. სხვადასხვა წყაროზე დაყრდნობით, ეთნონიმი „ბერბერი“ რამდენიმე ეთნიკურ ჯგუფს აერთიანებს, რომლებსაც ერთმანეთთან კავშირი არ აქვთ, თუმცა ჩრდილოეთ აფრიკაში მაცხოვრებელი ყველა ბერბერი თავის თავს „ამაზიღს“ უწოდებს და ბერბერულ ენაზე საუბრობს.
გარდა ამისა, უცნობია „ამაზიღის“ წარმომავლობაც. გავრცელებული ახსნის თანახმად, ტერმინი ლიბიელ ტომს, მეშვეშს, უკავშირდება, რომელიც ძველ ეგვიპტურ წყაროებში გვხვდება. ისტორიკოსები თვლიან, რომ მეშვეშის ტომის წარმომადგენლები იგივე „მაქსიელები“ არიან, რომელსაც ჰეროდოტე თავის წყაროებში ახსენებს.
ორივე დასახელება მაინც შედარებით გვიანაა აღმოცენებული, რადგან „ბერბერი“ პირველად არაბულ წყაროებში გვხვდება. „ამაზიღი“ კი უძველეს წყაროებში არსად არაა ნახსენები. აღსანიშნავია, რომ ბერბერებს სხვადასხვა დროს სხვადასხვა სახელით იცნობდნენ.
უძველესი წყარო, რომელშიც ბერბერები არიან ნახსენები, ძველეგვიპტურია. კერძოდ, ტეჰენუს სტელაზე არის წარწერა, სადაც იხსენიება ეს ხალხი. მეორე წყარო მეფე ნარმერის სტელაა, რომელიც შედარებით ახალია. „მეექვსე დინასტიის“ ერთ-ერთ წყაროში ჩანს უძველესი სახელი ტამაჰუ. მასში აღწერილი ხალხი არის თეთრკანიანი, ქერა და ცისფერთვალება.
ბერძნულ ხანაში ბერბერებს ლიბიელებს ეძახდნენ, მათი სამშობლო „ლიბია“ კი მაროკოდან ძველი ეგვიპტის დასავლეთის საზღვრამდე იყო გადაჭიმული. თანამედროვე ეგვიპტის შემადგენლობაში ისტორიული ლიბიის ნაწილი სივა შედის, სადაც დღემდე ბერბერულ ენაზე საუბრობენ.
რომაელთა ეპოქაში ბერბერებს მათ სამეფოებსა და ტომებზე დაყრდნობით, ნუმიდიელებად, მავრებად ან გეტულიანებადაც მოიხსენიებდნენ ხოლმე. ნუმიდიელებმა გააერთიანეს ბერბერული ტომები და სამეფო შექმნეს, რომლის პირველი მეფე ალიამასი იყო. მასინისა კი ყველაზე ცნობილი ნუმიდიელი მეფე იყო, რომლის დროსაც სამეფო ძლიერი და განვითარებული იყო.
ენა
ბერბერული ენა აფროაზიურ ენათა ჯგუფს მიეკუთვნება. ბერბერულ ენის აღსანიშნავად Tamazight გამოიყენება. ამჟამად 300-ზე მეტი ადგილობრივი დიალექტი გვხვდება სხვადასხვა ადგილას დაქსაქსული ბერბერების განსახლების არეალში.
ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყნებში სტატისტიკის ნაკლებობის გამო უცნობია ბერბერულ ენებზე მოსაუბრეთა ზუსტი რიცხვი. არსებული ცნობებით, 14-დან 25 მლნ-მდე ადამიანი ლაპარაკობს ბერბერულ ენაზე ჩრდილოეთ აფრიკაში, განსაკუთრებით, მაროკოსა და ალჟირში. შედარებით მცირე რაოდენობაა წარმოდგენილი ეგვიპტესა და ბურკინა-ფასოში.
ბერბერულ ანბანს ტიფინაღი (Tifinagh) ეწოდება, რომელსაც დღემდე იყენებს ტუარეგების ტომი. ამ ანბანზე შესრულებული ყველაზე ძველი ჩანაწერი ძვ. წ. 200 წლით თარიღდება. ახ. წ. აღრიცხვით 1000-დან 1500 წლამდე ბერბერები არაბულ ანბანს იყენებდნენ, განსაკუთრებით შილჰას ტომი მაროკოში. XX საუკუნიდან ბერბერებში ლათინური დამწერლობა მკვიდრდება.
ტიფინაღი მაროკოში ბერბერების უკვე ოფიციალურად აღიარებული დამწერლობაა, ალჟირში, მალისა და ნიგერში კი ლათინური ბატონობს. მალისა და ნიგერში არაბულად და ტიფინაღზეც წერენ.
დემოგრაფია
ბერბერების უმრავლესობა დღეს ცხოვრობს მაროკოსა (მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 35-60 %) და ალჟირში (დაახ. 15-33 %). შედარებით მცირე რაოდენობა გვხვდება ტუნისში, მალიში, ნიგერსა და ლიბიაში. აღსანიშნავია, რომ ჩრდ. აფრიკის არაბი მოსახლეობის დიდ ნაწილს ბერბერული ფესვები აქვს. ყველაზე მრავალრიცხოვანი ბერბერებს შორის ალჟირული კაბილეს ტომია, რომელიც 4 მლნ. მოსახლეს მოიცავს, ასევე შილჰა (ჩრდ. მაროკო) და ტაშელჰიტი (სამხრეთ მაროკო). ამ უკანასკნელი ტომების საერთო მაცხოვრებელთა რაოდენობა 8 მილიონს აღწევს. სხვა ჯგუფებს შორის არიან „რიფიელი ბერბერები“ მაროკოში, შაუიას ტომი ალჟირში და  საჰარის უდაბნოში მოსახლე ტუარეგები.
ევროპაში 3 მლნ. ბერბერი ცხოვრობს, ძირითადად „რიფიელები“ და კაბილეს ტომის წარმომადგენლები საფრანგეთსა და ნიდერლანდებში. რაც შეეხება კანარის კუნძულების ადგილობრივ მაცხოვრებლებს, ითვლება, რომ ისინი ბერბერების მონათესავე ხალხია.
ურთიერთობები სხვა ხალხებთან
სხვა ხალხების მსგავსად, ბერბერებიც ადვილად ერწყმიან სხვებს, რაც ყველაზე კარგად საფრანგეთსა და ნიდერლანდებში ჩანს. უნდა ითქვას ისიც, რომ ადრე ბერბერი მეკობრეების პერიოდში ევროპელი მონები და ომის ტყვეები ჩრდილოეთ აფრიკაში ჩამოჰყავდათ და ყიდდნენ. დაახლოებით 1 მლნ ევროპელი ასე მოხვდა ჩრდილოეთ აფრიკაში და ისეთი მახასიათებლები, როგორიცაა ცისფერი და მწვანე თვალის ფერი, ჟღალი და ქერა თმის ფერი, მათ გაავრცელეს.
არასწორია შეხედულება, რომ თითქოს ბერბერები მომთაბარე ხალხი იყო. მათი უმეტესობა სოფლის მეურნეობას მისდევდა და მთებსა და ოაზისებში ცხოვრობდა (ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროსთან ახლოს). მათგან მხოლოდ ტუარეგებისა და სამხრეთ საჰარას ზენაგას ტომი მომთაბარეობდა. ისეთი ჯგუფები, როგორც შაუიაა, სეზონურად მომთაბარეობდა.
დღეს ბერბერები, ძირითადად, მთებსა და ჩრდილოეთ აფრიკის პატარა დასახლებებში ცხოვრობენ. რეგიონის ქალაქებიდან ძლიერი ბერბერული იდენტობით მარაკეშის მაცხოვრებლები გამოირჩევიან. არაბთა დაპყრობის ხანაში დამპყრობლები მხოლოდ ქალაქებს იკავებდნენ, ხოლო სასოფლო მიწებს არ ეკარებოდნენ. ბერბერებს რამდენიმე არჩევანი ჰქონდათ: ცხოვრება მთებში, ცხოვრება არაბ ხალხთან ერთად, სადაც არაბული ენა და კულტურა იყო გაბატონებული, ან არაბთა წინააღმდეგ ბრძოლა. ბევრმა მთებში ცხოვრება ამჯობინა, რომელთა შთამომავლებიც დღემდე ცოცხლები არიან.
ისევე, როგორც აბორიგენები ავსტრალიაში, ლაპები ნორვეგიაში და ადგილობრივი მაცხოვრებლები აშშ-ში, ბერბერებიც მეორეხარისხოვან მოქალაქეებად ითვლებოდნენ XX საუკუნის შუა ხანებამდე. დღესაც ჩრდ. აფრიკის ზოგიერთ რეგიონში ბერბერებს ტრადიციულად ჩაცმულ „გაუნათლებელ გლეხებად“ აღიქვამენ.
სხვა ავტოქტონური მოსახლეობის მსგავსად, ბერბერებმა საკუთარი იდენტობისა და კულტურის ჩაგვრის წინააღმდეგ ხმა XX საუკუნეში ამოიღეს. პროტესტის მთავარი საგნები დამწერლობის არარსებობა და პოლიტიკური გავლენის ნაკლებობა იყო. ყველაზე თვალსაჩინოდ ეს ყველაფერი ალჟირში ჩანდა, სადაც 1990-იან წლებში სიტუაცია იმდენად დაიძაბა, რომ უცხოელი ექსპერტები სამოქალაქო ომსა და ქვეყნის გახლეჩვასაც კი არ გამორიცხავდნენ.
დღესდღეობით ალჟირელი ბერბერები ყველაზე განათლებულები არიან და წამყვანი ადგილი უჭირავთ საზოგადოებაში. ეს ფრანგი კოლონიზატორების დამსახურებაა, რომლებიც ალჟირულ კულტურის არაბული მხარეების დაკნინებას ცდილობდნენ და ბერბერებს განათლებასა და მართვაში უპირატესობას ანიჭებდნენ. საბოლოოდ ამან ალჟირელი ბერბერები სხვა ბერბერებს შორის ყველაზე გავლენიან ხალხად აქცია. ამჟამად ალჟირში ბერბერული ყოველდღიურ ენადაა ქცეული, ხოლო ფრანგული ადმინისტრაციული ენაა.
ამასთანავე, ამ ქვეყანაში ბერბერები და არაბები ერთმანეთს უპირისპირდებიან. ამას ნათლად წარმოაჩენს ისლამისტებსა და მთავრობას შორის არსებული კონფლიქტი. ისლამისტების უმრავლესობა საკუთარ თავს არაბად მიიჩნევს, ხოლო მთავრობაში არაბებიც და ბერბერებიც არიან.
პოლიტიკური დაძაბულობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში არსებობდა ბერბერებს შორისაც, განსაკუთრებით კაბილეს ტომის შიგნით. კონფლიქტი ნაწილობრივ ენობრივ და კულტურულ საკითხებს ეხებოდა. მაგ., ამის გამო მაროკოში ერთი პერიოდი ბავშვებისთვის ბერბერული სახელების დარქმევა აკრძალულიც კი იყო.
ფიზიკური მახასიათებლები
ბერბერების სახასიათო გარეგნობა არის მუქი ფერის თმა და ყავისფერი თვალები, თუმცა შესამჩნევი რაოდენობა ქერათმიანია. მაროკოში, რიფიელებს შორის, ქერათმიანი ხალხი ძალიან ხშირია და ეს ფაქტი განსხვავებული არგუმენტით აიხსნება, რომელთა შორისა მიგრაცია ევროპიდან, ვანდალების შემოჭრა და ა.შ.
რელიგია
ბერბერების უმეტესობა სუნიტი მუსლიმია, თუმცა მათთან ტრადიციულ რელიგიურ პრაქტიკასაც შევხვდებით. იქიდან გამომდინარე, რომ ქალაქგარეთ ბერბერების რაოდენობა არაბებისას აჭარბებს, ტრადიციული მსახურება იქ უფრო გაბატონებულია.
ბერბერებმა ისლამი ნელა, რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში, მიიღეს, სანამ XVI საუკუნეში ყველაზე გავრცელებული რელიგია არ გახდა. შედეგად, ბერბერული ისლამი ძველი ბერბერული რელიგიის კომპონენტებსაც მოიცავს.
არაბული სიტყვა ბარაქა ნიშნავს კურთხევას. მაროკოში მას იყენებენ საიდუმლო ძალის გამოყენებაზე საუბრისას, რომელიც აღიქმება, როგორც ღვთის წყალობა, ხოლო ადამიანს, რომელიც ბარაქას ფლობს, მიმართავენ სიტყვით „წმინდანი“.
მთავარი წეს-ჩვეულებები არის დაბადება, ქორწინება და სიკვდილი. პირველი თმის შეჭრა და წინდაცვეთა კი როგორც დამატებითი წესები პატარა ბიჭებისათვის. წინდაცვეთა, მიუხედავად იმისა, რომ ყურანში სპეციალურად არ არის ნახსენები, ყველა მუსლიმის მიერ არის პრაქტიკაში გამოყენებული. რიფელები მას აკეთებენ, როცა ბავშვი ხდება ორი წლის, ხოლო იმაზიგენელები კი ელოდებიან ასაკს, როცა ბიჭი ხდება 5-6 წლის და უფროსები ასწავლიან პატარებს, რომ მამაცურად აიტანონ ტკივილი.
ყველა მუსლიმურ რელიგიურ ფესტივალს მთვარის წლის მიხედვით აღნიშნავენ. პირველი თვის პირველი ათი დღის მანძილზე  ზეიმობენ აშურას (Ashura). მაროკოში, ამ დროს ბავშვებს აძლევენ სხვადასხვა სათამაშოებს და ნაირფერ საჩუქრებს. რამადანის მარხვას, რომელიც ერთი თვის მანძილზე გრძელდება, მეცხრე თვეში, მოყვება „'იდ ას-საღირი“, იგივე პატარა დღესასწაული მარხვის დასრულების სიმბოლოდ. 'იდ ას-საღირი დიდებული დღესასწაულია, როცა ყველა ოჯახის უფროსი სწირავს ცხვარს, ხვდება მთვარის წლის ბოლო თვეს და ემთხვევა ჰაჯს, ლოცვას მექაში.
სუნიტების უმეტესობა მალიქიტურ მაზჰაბს (საღვთისმეტყველო სკოლას) ეკუთვნის, ხოლო მოზაბიტების, ნაფუზიტებისა და ჯერბანის ტომების მაცხოვრებლები (ჩრდ. საჰარა) ხარიჯიტული ისლამის, კერძოდ, იბადიზმის მიმდევრები არიან. ბერბერების დიდი ნაწილი (ძირითადად დასავლეთით) სუფიზმის აღმსარებელიცაა. აღსანიშნავია ისიც, რომ ისლამური კულტურის გავლენით სხვადასხვა სინკრეტული რელიგია აღმოცენდა, თუმცა დღეს ჩრდილოეთ აფრიკაში იშვიათად თუ შევხვდებით.
რაც შეეხება სიკვდილსა და მის შემდეგ ცხოვრებას, შეიძლება იყოს ახსნილი და მიეწეროს ბუნებრივ ან ზებუნებრივ ძალებს, მიზეზებსა და შესაბამისად, ყველა გაერთიანებას აქვს მისი სასაფლაო. თუ გარდაცვლილი ადამიანი არის კაცი, მის სხეულს განწმენდენ და აფარებენ სუდარას და ეს სრულდება ფიკჰის (მუსლიმი სამართალმცოდნე ღვთისმეტყველის) მიერ, ხოლო თუ გარდაცვლილი არის ქალი, ამ ყველაფერს ასრულებს უბრალოდ სხვა ქალი. ყველა, ვინც გარდაიცვლება დილით, იმარხება იმავე დღის შუადღეს, ხოლო ის, ვინც გარდაიცვლება ღამით, იმარხება მომდევნო დილით. მაროკოში სხეული სამარხში მოთავსებულია მარჯვენა მხრით, სახით მექისკენ.
დაკრძალვებს მხოლოდ მამაკაცები ესწრებიან და ბერბერთა შორის გარდაცვლილის ნათესავები, ახლობლები მართავენ ლხინს, ნადიმს 7 დღეში გარდაცვალებიდან მათთვის, ვინც დაესწრო დაკრძალვას. რიფში ქვრივი ამ ნადიმს მისი მეუღლის გარდაცვალებიდან 40 დღეში აწყობს, რაც თეორიულად აღნიშნავს გლოვის პერიოდის დასასრულსაც.
ბერბერებს სხვა მუსლიმების მსგავსად სწამთ, რომ ყველა, ვინც გარდაიცვლება რამადანის პერიოდში, პირდაპირ სამოთხეში მიდის.
საქმიანობა
რიფში მნიშვნელოვანი ტრადიციული ხელობა იყო მჭედლობა, მეთუნეობა, მოწვნა და ხეზე მუშაობა და ისეთი საგნების დამზადება, როგორიცაა გადასაზიდი სამხრეები (უღელიც) და სახნავი საშუალებების სახელურები. მჭედლობა ეკუთვნოდათ ჯგუფის ენდოგამიურ წევრებს. ქალები კი რიფში თიხაზე მუშაობდნენ ხელით, მაგრამ დაბალი სტატუსის, ენდოგამი შავკანიანი მამაკაცები სხვა საგვარეულოში თიხაზე მუშაობისას იყენებდნენ სპეციალურ ბორბალს. ზოგადად, რეგიონში ეკონომიკური სპეციალიზაციის მრავალფეროვნება არ არის, თუმცა ადგილობრივი მამაკაცები საჭიროებისამებრ დაკავებულები არიან სხვადასხვა ხელობით, რომელთა შორის მხოლოდ მჭედლობასა და მეთუნეობას აქვს პროფესიული ხასიათი. ვერცხლის მჭედლობა და უნაგირზე დასამაგრებელი სატვირთო ჩანთების დამზადება — ეს საქმიანობები ადრე ადგილობრივ ებრაელებსაც ეკუთვნოდათ, მაგრამ მოგვიანებით, დამოუკიდებლობის შემდგომ ისრაელში გადაინაცვლა.
თიხის ჭურჭლების მოხატვა და ქსოვა ბერბერების მომთაბარე ცხოვრებას კარგად ეთავსება. აქვთ პრაქტიკული საჭიროებების მიხედვით ხელობები, ამასთანავე, სხვადასხვა სახის ნაკეთობებს ყიდიან კიდეც. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ქალებისთვის ცალკე სპეციალური ბაზრები არსებობს, ერთმანეთისგან განსხვავებული, მაგალითად ისეთი, სადაც მამაკაცებს შესვლა აკრძალული ჰქონდათ, მაგრამ მსგავსი სახის ბაზრებმა ცოტა არეულობა გამოიწვია, გამიმდინარე იქიდან, რომ მამაკაცები არ იყვნენ საქმის კურსში ბაზრის შიგნით რა ხდებოდა. ამ ავტონომიურ ბაზრებს თავისი ორგანიზება ჰქონდათ — სათავეში ედგათ ქალი ხელმძღვანელი (ამინა), რომელიც იყო შუამავალი მოვაჭრე ქალებს შორის, მაგალითად ვისაც გასაყიდი საქონელი მოჰქონდა. ამ ბაზრებში კაცების ერთადერთი დანიშნულება ბაზრის ირგვლივ დაცვის დაყენება იყო, რათა შიგნით სხვა მამაკაცები არ შესულიყვნენ.
ქორწინება
ბერბერებში ქორწინების ცერემონია არის ყველაზე გრძელი, რთული და მნიშვნელოვანი რიტუალი ორივე სქესის წარმომადგენლებისთვის. ქორწინების დროს მამაკაცი ირჩევს ქალს ტომის მიხედვით, ამის შემდეგ კი ოჯახი ღებულობს გადაწყვეტილებას. ტუარეგების (Tuareg) კულტურაში კი მაგალითად, პირიქით, ქალი ირჩევს მომავალ ქმარს. წეს-ჩვეულებები ტომების, საგვარეულოების მიხედვით განსხვავდება. რიფში, განსხვავებით სხვა ბერბერულ ენაზე მოლაპარაკე ტერიტორიებისგან, პარალელურ ბიძაშვილ-მამიდაშვილის ქორწინება, მაგალითად, მამის ძმის ქალიშვილთან იყო ნებადართული, თუმცა არც ისე პატივცსაცემი ტრადიცია. მაგალითად, 1953-1955 წლებში Aith Waryaghar-თა შორის აღწერილ ქორწინებებს შორის მსგავსი ქორწინების წილი იყო 12% (3 პროცენტი მამის ძმის ქალიშვილზე ქორწინება, ხოლო დანარჩენი უბრალოდ საგვარეულოს ხაზის შიგნით).
მაროკოს ცენტრალურ-სამხრეთ ნაწილში, მსგავსი ნათესაური ქორწინება მისაღებია.
ქორწილი ის ადგილია, სადაც ქალებს აქვთ საშუალება ფართო საზოგადოებაში, საჯაროდ გამოვიდნენ და რაღაც წარმოდგენები გამართონ, თუმცა სახლის გარდა მათ სხვა გამონაკლის ადგილებში გასვლის საშუალებაც აქვთ, მაგალითად, როდესაც რომელიმე ოჯახში ვაჟიშვილი დაიბადება, ქალები იქ იკრიბებიან, მღერიან და კითხულობენ ლექსებს, სხვადასხვა ტექსტებს, რომელიც განსხვავდება დღესასწაულების მიხედვით. სხვადასხვა ასაკის ქალები, სხვადასხვანაირ ტექსტს განსხვავებული მეთოდით კითხულობენ.
რაც შეეხება ბერბერულ ოჯახს, იქ ბირთვული ოჯახის ტიპია გავრცელებული: მამა, დედა და დაუქორწინებელი შვილები ქმნიან ოჯახის ერთეულს. როდესაც სტუმრები არ ჰყავთ, ოჯახის ყველა წევრი საჭმელს მიირთმევს ერთად, სტუმრის ყოფნის შემთხვევაში ოჯახის უფროსი უჯდება სუფრას, მაგრამ გამომდინარე იქიდან, რომ მამაკაცები მასიურად გადასახლდნენ ევროპაში, ქალები ხშირად უძღვებიან ოჯახს.
მემკვიდრეობა
აღსანიშნავია, რომ მამის მხრიდან მონათესავე ჩამომავლობა ან გვარის უფროსობა სოციალური ერთობის ძირითადი ფორმა იყო, ესპანეთისა და საფრანგეთისგან მაროკოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე 1956 წელს, რომლის სიღრმეებიც მიდის რიფ-ში 4-6, ხოლო იმაზიგენში 4 თაობაზე. კოლონიამდელ პერიოდში ზოგიერთი მაროკოული ტომი 5 ძირითად გაერთიანებას ქმნიდა.
ქონება მემკვიდრეობით პატრიარქალურად გადადის. ამასთან, შარიათის გათვალისწინებით, მემკვიდრეობის გადაცემისას ერთი ვაჟიშვილი უდრის ორ ქალიშვილს. ისეთ რეგიონებში, როგორიცაა მაროკოს სამხრეთი ნაწილი, სადაც დამოუკიდებლობამდე ჩვეულებითი სამართლის წესები იყო გაბატონებული, ქალიშვილებს თითქმის არაფერი ეკუთვნოდათ, მათ უბრალოდ ათხოვებდნენ.
მუსიკა
სახასიათო ინსტრუმენტები ახლო აღმოსავლეთსა და ჩრდილოეთ აფრიკაში მოიცავს დასარტყამ ინსტრუმენტთა უამრავ სახეობას, როგორიცაა ტაბლა და დარბუკა, ან ლერწმის ფლეიტა, რომელსაც მიზმარს უწოდებენ. ასევე, ვიოლინოსა და მის სხვადასხვა ვარიაციას: კამანჯას, რაბაბის, 'უდს. მეტალის ხმის მქონე ინსტრუმენტს ქანუნს უწოდებენ, რომლის სიმების ჟღარუნით ხმა გამოიცემა.
არაბულ-ბერბერულ რითმაზე ორიენტირებული მუსიკა მსმენელს მის გადამდებ ტალღასა და მელოდიაში ითრევს. ასეთი მუსიკაა მაგალითად ქვალი (Qwali).
ბერბერულ მუსიკსააც, ტრადიციულ მუსიკას ჩრდილოეთ აფრიკიდან, სხვადასხვა რაიონის მიხედვით, ფართო მრავალფეროვნება ახასიათებს. ყველაზე ცნობილი კი მაინც მაროკოული მუსიკაა. ჩრდილოეთ აფრიკაში ფართოდ იყენებენ დიდ დასარტყამ ინსტრუმენტებსა და ბერბერულ ტრადიციულ ინსტრუმენტს, სახელად ბარბითს, სიმღერებისა და ცეკვების აკომპანირებისთვის.
ბერბერული ხალხური მუსიკა კი სამ ნაწილად იყოფა: სოფლის, სხვადასხვა რიტუალებისა და პროფესიონალი მუსიკოსების მიერ შესრულებული მუსიკა.
რაც შეეხება ბერბერული მუსიკის მოდერნიზებას, იგი მოხდა 1970 წელს ამური მბარაკის (Ammuri Mbarak) მიერ, რომელმაც მოუწოდა ბერბერებს ურბანიზაციისკენ, გამომდინარე იქიდან, რომ მათ იშვიათად ჰქონდათ შეხება ქალაქთან.
ცნობილი ბერბერი მოღვაწეები
ერატოსთენე (ძვ. წ. 276-195/94 წწ.) — ცნობილი გეოგრაფი, მათემატიკოსი, პოეტი, ასტრონომი და მუსიკის ერთ-ერთი პირველი თეორეტიკოსი. ეს იყო პირველი ადამიანი, რომელიც დედამიწის დიამეტრის, გარშემოწერილობისა და ღერძის დახრილობის გაზომვას შეეცადა. გარკვეული პერიოდი მართავდა ალექსანდრიის ბიბლიოთეკასაც. მან ჩამოაყალიბა გეოგრაფია, როგორც დისციპლინა. დაადგინა ნაკიანი დღე, გამოთვალა მზესა და დედამიწას შორის მანძილი და მსოფლიოს პირველი რუკა შექმნა.
ალ-იდრისი (XII ს.) — ამ ჩრდილოეთ აფრიკელი მოგზაურის აღმოჩენის დამსახურებით ვიცით, რომ ნილოსი ეკვატორული ტბიდან, რომელსაც ვიქტორიის ტბა ჰქვია ამჟამად, იღებს სათავეს.
ჰანო (ძვ.წ. 500-450 წ.წ.) — ბერბერი მოგზაური, რომელმაც დასავლეთ აფრიკის სანაპირო აღმოაჩინა. 2000 წლის წინ მავრიტანიის მეფე ჯუბას ექსპედიციამ კანარის კუნძულებამდეც კი მიაღწია.
იბნ ბატუტა — XIV საუკუნის მაროკოელი ბერბერი მოგზაური, რომელმაც შუა საუკუნეების მოგზაურებს შორის ყველაზე დიდი მანძილზე იმოგზაურა. 1325-54 წლებში საჰარის უდაბნოსა და ჩრდილოეთ აფრიკის გარდა მან არაბეთის ნახევარკუნძული, ირანი და ინდოეთიც კი დალაშქრა, რაც იმ დროისთვის უპრეცედენტო შემთხვევა იყო.
ლეო აფრიკელი (1485 – 1554 წწ.) — ამ ადამიანის კალამს ეკუთვნის აფრიკის გეოგრაფიული ისტორია, რომელშიც ბერბერული სამეფოებსა და ტიმბუქტუს აღწერს. თავისი წიგნი 1526 წელს მან არაბულად დაწერა, რომელიც შემდეგ იტალიურად გადათარგმნეს. წიგნი 1550 წლამდე არ გამოქვეყნებულა მანამ, სანამ ჟან ბატისტ რამუზიოს ხელში არ ჩავარდა და ხელახლა არ გადაწერა იგი. იტალიური ვარიანტი კი მოგვიანებით, 1600 წელს, ჯონ პორიმ თარგმნა.
ესტებან დე მორანტესი — მაროკოელი ბერბერი მოგზაური, რომელიც ბერბერულ სოფელ აზემურში დაიბადა. ხელმძღვანელობდა ნარვაესის საზღვაო ექსპედიციას 1527 წელს. ექსპედიციამ მექსიკის ყურემდე მიაღწია და ინდიელებმა ტყვედ აიყვანეს წევრები. არსებობს ვარაუდი, რომ 1539 ან 1540 წელს მოკლეს ბერბერი ზუნის ტომის წევრებმა. ამ ტომში ის ძალიან დიდი გავლენით სარგებლობდა და ბევრი მას ნახევრად ღმერთადაც კი მიიჩნევდა.
აბას იბნ ფირნასი (ახ. წ. 810-887 წწ.) — ეს ანდალუსიელი ბერბერი ინჟინერი იზნ რანდში დაიბადა (დღევანდელი ესპანეთის ტერიტორია). 70 წლის ასაკში ის იყო ადამიანი, რომელიც პირველად გაფრინდა. ფირნასმა ხელოვნური ფრთები გამოიგონა, რომელსაც ბუმბულები გაუკეთა და კორდობას ბორცვიდან დაეშვა. ამბობენ, რომ ის ასეთი ფრენის დროს დაეცა და ზურგი დაიზიანა კიდეც.
კალიმაკუსი (ძვ. წ. 305/310 – 240 წწ.) — აღმოსავლეთ ლიბიაში დაბადებული ბერბერი პოეტი, რომელიც ალექსანდრიის ბიბლიოთეკაში მოღვაწეობდა. ძვ. წ. 245 წელს მან ბიბლიოთეკის პირველი კატალოგი შექმნა, რომელიც 120 ტომისგან შედგებოდა.
არიუს ამონიუსი (ძვ. წ. 250/256 – 336 წწ.) — ბერბერი რეფორმატორი, რომელმაც ჩრდილოეთ აფრიკაში ქრისტიანობის მოდერნიზაცია მოახდინა. ის იყო ასკეტი სასულიერო პირი და მოღვაწეობდა ალექსანდრიაში. წყაროებში ის აღწერილია, როგორც მაღალი მორალის, ინტელექტისა და დახვეწილი გარეგნობის მქონე ადამიანი.
ნეტარი ავგუსტინე (ახ. წ. 354-430 წწ.) — ცნობილი ქრისტიანი ღვთისმეტყველი, რომელსაც რამდენიმე თხზულება აქვს დაწერილი ქრისტიანული ფილოსოფიის შესახებ. ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ამ თხზულებათაგან „ღვთის ქალაქია“.
სქოლიო
კატეგორია:ბერბერები კატეგორია:აფრიკის ხალხები
თეოდორე მოფსუესტელი
თეოდორე განმმარტებელი (დ. 350 – გ. 428) — მოფსუესტიის ეპისკოპოსი 392 წლიდან 428 წლამდე. მას ასევე იცნობენ, როგორც თეოდორე ანტიოქიელს, საიდანაც თვითონ იყო წარმოშობით. თეოდორე საუკეთესო წარმომადგენელია ანტიოქიის ჰერმენევტიკული სკოლისა, რომელიც დიოდორე ტარსელმა დააარსა.
ადრეული ხანა
თეოდორე იყო მდიდარი ოჯახის შვილი. ქრისტიანობით იგი მისი ძმის (მომავალში აპამეას ეპისკოპოსის) და მისი მეგობრების გამო დაინტერესდა. ის, წმინდა იოანე ოქროპირი და მაქსიმე სელუციელი ერთად ესწრებოდნენ ცნობილი წარმართი ფილოსოფოსის და რიტორის ლიბანიუსის(სოკრ.VI:3; სოზ.VIII:1,2) ლექციებს. მათ ერთად მიიღეს გადაწყვეტილება ქრისტესმიერ სრულყოფისკენ სწრაფვისკენ და ქრისტიანობის აქტიურ შესწავლას შეუდგნენ. თეოდორემ 18 წლის ასაკში უარი თქვა ერისკაცულ ცხოვრებაზე და შეუდგა ასკეტური ცხოვრებას, შემდგომ კი დიოდორეს(მომავალი ტარსის ეპისკოპოსის) და კარტერიუსის სკოლაში დაიწყო სწავლა.
არჩევანი საერო და საეკლესიო ცხოვრებას შორის
ამ დროს ხდება მის ცხოვრებაში გადამწყვეტი მომენტი. მას მოეწონა და შეუყვარდა გოგო, სახელად ჰერმიონა (ოქროპირი, წერ. I), იმდენად, რომ უარი თქვა ასკეტურ ცხოვრებაზე და სურდა მასზე დაქორწინება. დაქორწინდებოდა კიდეც, რომ არა წმინდა იოანეს ორი წერილი მეგობრისადმი, სადაც უხსნის რომ ასკეტური ცხოვრება არის სრულყოფილება, მხოლოდ გარეგნული და ცარიელი სილამაზის გამო ღმერთის ღალატი დიდი ცოდვაა.
სასულიერო ცხოვრების წლები
თეოდორემ მოინანია და დაუბრუნდა ასკეტურ ცხოვრებას, თან ისეთი შემართებით, რომ დაახლოებით 20 წლის იყო როცა უკვე საღვთისმეტყველო ნაშრომების წერა დაიწყო. მისი პირველი ნაშრომი იყო კომენტარები ფსალმუნებზე. ამის შემდეგ იგი აქტიურად ჩაება თეოლოგიურ დებატებში ორიგენისტთა, არიანელთა, ევნომიანელთა, აპოლინარელთა და სხვათა წინააღმდეგ. მისმა წიგნიერებამ და ენთუზიაზმმა მას "ერუდიტი"-ს სახელი მოუტანა. 392 წელს იგი გახდა მოფსუესტიის ეპისკოპოსი. იგი ამ თანამდებობაზეც სიკვდილამდე დარჩა.
ერთხელ იმპერატორ თეოდოსიუს დიდის წინ მოუწია ქადაგება და იმპერატორმა თქვა, რომ მისნაირი მოძღვარი არსად ენახა(იოანე ანტიოქიელი, ფაკუნდ. II:2).
ადამიანური და ღვთაებრივი ბუნების დაშორება
თეოდორემ ქრისტეს ადამიანური ბუნება ცალკე მდგომად ჩათვალა, რის გამოც მან უფალი ორ ცალკეულ არსებად გაყო. მისი აზრით ძე ღმერთი, ღვთის სიტყვა ჩასახლდა ადამიან ქრისტეში და ქრისტემ როგორც სრულმა ადამიანმა გაიარა ეს გზა. იგი აღიარებდა მხოლოდ ერთ ქრისტეს, როგორც პიროვნებას, მაგრამ ორ უკიდურესად ცალკე მდგომ ადამიანურ და ღვთაებრივ ბუნებებს.
ამ იდეიდან გამომდინარეობს ის, რომ იესოს შეეძლო შეეცოდა როგორც ადამიანს, რომ იესოს უნდებოდა ცოდვის ჩადენა როგორც ყველა სხვა ადამიანს, მაგრამ თავისი ნებით გაუძლო ცდუნებებს და არა ბუნებით. ასევე შემდგომ ჩამოყალიბებული აგნოიტიზმის ერესი ნაწილობრივ მისგან იღებს სათავეს, რისი მიხედვითაც, იესომ ადამიანური ბუნებით არ იცოდა მეორედ მოსვლის თარიღი.
პელაგიანიზმი
დაახლოებით 418 წელს თეოდორეს ეწვია პელაგიანისტთა ერთ-ერთი ლიდერი - იულიანე ეკლანუმელი რის მერეც თეოდორემ დაწერა ნაშრომი "თავდაპირველი ცოდვის დამცველთა წინააღმდეგ", სადაც აკრიტიკებდა ყველას, ვისი აზრითაც ადამიანის ბუნება არის ცოდვილი, ადამის ბრალეულობა ყველას გვაწევს და რომ შეუძლებელია ცოდვის არჩადენა. ამით იგი ეთანხმებოდა პელაგიანიზმს რაღაც დოზით, თან უარყოფდა ზემოთ ჩამოთვლილ იდეებს, ისევე როგორც რამდენიმე აღმოსავლელი წმინდანი - წმინდა იოანე კასიანე და სხვები.
თეოდორეს კრიტიკა და ანათემა
პირველი ვინც იგი ოფიციალურად ნესტორიანელად შერაცხა, იყო იესიკე იერუსალიმელი, დაახლოებით 435 წელს. წმ. კირილე ალექსანდრიელმა მას "ნესტორის ღვთისგმობის ავტორი"(კირილე, ეპ. 72) უწოდა, თუმცა უარს ამბობდა მის ანათემაზე გადაცემაზე, რადგან იგი ეკლესიასთან ერთობაში გარდაიცვალა. თანაც წმინდა კირილეს ეშინოდა რომ ეს დიდ არეულობას გამოიწვევდა რადგან მთლიანად აღმოსავლეთის და მაგალითად სირიული ეკლესიებიდან ხშირად ისმოდა მსგავსი ფრაზები: "ჩვენ მოვკვდებით ვიდრე დავგმობთ თეოდორეს!"(ეპ. 72), "დიდება თეოდორეს ხსოვნას!"(ეპ.69)
ამიტომაც ეფესოს კრებაზე ნესტორის ანათემა საკმარისი აღმოჩნდა. მოგვიანებით, როცა წმინდა კირილემ თეოლოგიური ზავი დადო იოანე ანტიოქიელთან, თავისი სიხარული შემარიგებელ ეპისტოლეში გამოხატა. თეოდორესთან დაკავშირებით კი გაჩუმება არჩია, რათა ეს ზავი არ დარღვეულიყო. თუმცა მალევე გამოჩნდა, რომ თეოდორეს საკითხი კვლავ იქნებოდა განხილული, რადგან გაჩნდა ეჭვი, რომ აღმოსავლეთში კვლავ ნესტორიანიზმი სუფევდა თეოდორესა და დიოდორე ტარსელის ავტორიტეტის გამო. ამიტომ წმინდა კირილემ დაწერა ნაშრომი "თეოდორესა და დიოდორეს წინააღმდეგ", თუმცა აზრად არ მოსვლია მათი ანათემა, რადგან ეკლესიასთან ერთობაში გარდაიცვალნენ. წმინდა კირილეს სიკვდილის შემდეგ ალექსანდრიის პატრიარქი დიოსკურე გახდა. მან მოიწვია ეფესოს II(ე.წ. "მძარცველი სინოდი") კრება, სადაც დაიცვა ევტიქი, ხოლო თეოდორეს მომხრეები, თეოდორიტე კვირელი, იოანე ანტიოქიელი, იბას ედესელი და სხვები დაგმობილ იქნენ. თეოდორიტე კვირელმა რომის პაპს მისწერა წერილი და ეს ყველაფერი მოახსენა, რის მერეც პაპმა ლეო დიდმა მოიწვია ქალკედონის კრება.
ქალკედონის კრებამ, მონოფიზიტობის (რაც ეფესოს II კრებაზე დამტკიცდა) დაგმობის დროს დიდი პატივისცემით მოიხსენია და ეპისკოპოსებად აღადგინა თეოდორიტე, ასევე მარის და იბას ედესელები, რომლებიც რეალურად თეოდორე მოფსუესტელის მოსწავლეები და მისი მოტრფიალეები იყვნენ.
ამის შემდეგ იმპერატორმა იუსტინიანემ სცადა მონოფიზიტთა შემორიგება, 553 წელს მოიწვია კრება კონსტანტინოპოლში და შეადგინა სია 3 წერილისა, რომლიდან ერთ-ერთი თეოდორე მოფსუესტელს ეკუთვნოდა, და ყველას მოსთხოვა იგი ანათემას გადაეცათ. მიზეზი ამ ყველაფრისა იყო ის, რომ იუსტინიანე დაარწმუნეს იმაში, რომ თეოდორეს დაგმობით მონოფიზიტები ეკლესიას დაუბრუნდებოდნენ. ფაკუნდიმ, ჰერმიანეს ეპისკოპოსმა დაწერა ნაშრომი, თეოდორეს, თეოდორიტესა და იბასის დასაცავად, სახელწოდებით "Pro Defensione Triom Capitoliorum", სადაც ამტკიცებდა, რომ ქალკედონის კრებამ მიიღო იბასის წერილი ჭეშმარიტად, ხოლო თეოდორეს კი ცუდად არ შეხებია. მით უმეტეს, რომ იბასის წერილში თეოდორეს „ეკლესიის დოქტორი“ უწოდა, ხოლო თავად თეოდორე კი უახლოესი მეგობარი იყო წმინდა იოანე ოქროპირისა, რომელსაც წმინდა იოანე გადასახლებაში მყოფი საოცარი სიყვარულით მოიხსენიებდა და ამავე დროს მადლობას უხდიდა მისი დახმარების არაერთი მცდელობის გამო. ამან განაპირობა ის, რომ V მსოფლიო კრებაზეც კი ვერ უარყვეს წმინდა იოანეს მეგობრობა თეოდორესთან. პაპი ვიგილიუსი და კიდევ ზოგიერთი ეპისკოპოსი უარს აცხადებდა ამ ანათემის ხელმოწერაზე. სანაცვლოდ მან შეადგინა სია 64 ღვთისგმობისა რაშიც თეოდორე დაადანაშაულა, მაგრამ ითხოვდა რომ მისი, თეოდორიტეს და იბასის სახელები წყევლისგან დაენდოთ. კრებამ არ გაითვალისწინა და პაპი იძულებული გახდა დათანხმებოდა. აფრიკის ეპისკოპოსებმა კრება მოიწვიეს და პაპი ანათემას გადასცეს რადგან იგი დათანხმდა ამ სამი ეპისკოპოსის(თეოდორეს, თეოდორიტეს და იბასის) ნაშრომების და ამასთან ერთად პირადად თეოდორეს სახელის ანათემაზეც.
საბოლოოდ, თეოდორეს და მისი ორი მოსწავლის(მათი ნაწერების) დაგმობას საეკლესიო არეულობა მოჰყვა. რომის პაპს განუდგნენ მილანის, აკილეას და კიდევ რამდენიმე ქალაქის ეპისკოპოსები, რომელთა შემორიგებასაც რომი 100 წელზე მეტი ხანი მოუნდა.
სქოლიო
კატეგორია:ნესტორიანელობა კატეგორია:ეპისკოპოსები
კოლუმბიის მთები
კოლუმბიის მთები (Columbia Mountains) — მთის მასივი კანადასა და აშშ-ში, ჩრდილოეთ ამერიკის კორდილიერის აღმოსავლეთ სარტყელში. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 608 კმ-ზე, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 256 კმ-ზე, ფართობი 135,952 კმ². კოლუმბიის მთების 75 % კანადის ფარგლებშია, ხოლო 25 % აშშ-ში.
მის შემადგენლობაშია ოთხი ძირითადი იზოლირებული ქედი: კარიბუ, მონაში, სელკერკი, პერსელი და მათი მრავალრიცხოვანი განშტოებები. აღმოსავლეთით ესაზღვრება კლდოვანი მთების ღარი, სამხრეთით მდინარე კოლუმბიის ხეობა, დასავლეთით შიგა პლატო, ხოლო ჩრდილოეთით მდინარე ფრეიზერის ხეობა. კოლუმბიის მთები კანადის კლდოვანი მთების პარალელურადაა განფენილი, რომელიც ზოგჯერ მის დასავლეთ გაგრძელებად მიიჩნევა.
კოლუმბიის მთები აგებულია უმეტესწილად კრისტალური ქანებით. ღრმადაა დანაწევრებული მდინარეთა გასწვრივი ხეობებით; ბევრია ნაგუბარი ტბა. მაქსიმალური სიმაღლე 3519 მ (მწვერვალი სენ-სანფორდი). მრავალი მწვერვალის სიმაღლე აღემატება 3000 მ-ს. დამახასიათებელია რელიეფის მყინვარული ფორმები, მნიშვნელოვანია თანამედროვე მყინვარებიც. მცენარეულ საფარში ჭარბობს წიწვოვანი ტყე, უფრო მაღლა — ალპური მდელოა, მყინვარები.
კოლუმბიის მთების ფარგლებშია გლეიშერის ეროვნული პარკი, მაუნტ-რეველსტოკის ეროვნული პარკი და სხვა.
აღსანიშნავია, რომ ამერიკის გეოგრაფიული კლასიფიკაციით, კოლუმბიის მთები კლდოვანი მთების კომპლექსის ნაწილია, თუმცა აღნიშნული განსაზღვრება არ არის გაზიარებული კანადაში.
სქოლიო
კატეგორია:კანადის ქედები კატეგორია:აშშ-ის ქედები
ჩრდილოეთი აგუსანი
ჩრდილოეთი აგუსანი (ოფიციალურად ჩრდილოეთ აგუსანის პროვინცია; Amihanang Agusan; Hilagang Agusan) ― პროვინცია კარაგის რეგიონში, ფილიპინებში. პროვინციის დედაქალაქია კაბადბარანი, თუმა არაერთი სამთავრობო ოფისი ქალაქ ბუტუანში მდებარეობს. პროვინციას ჩრდილო-დასავლეთიდან ბუტუანის ყურე ესაზღვრება, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ― ჩრდილოეთი სურიგაო, აღმოსავლეთიდან ― სამხრეთი სურიგაო, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ― სამხრეთი აგუსანი და სამხრეთ-დასავლეთიდან ― აღმოსავლეთი მისამისი.
ესპანური და ამერიკული ხანა
სანამ ჩრდილოეთი აგუსანი შეიქმნებოდა, ესპანური კოლონიური ხანის დროს დამოუკიდებელი, ერთიანი აგუსანი არსებობდა, რომელიც სურიგაოსა და მისამისის პროვინციის იურისდიქციის ქვეშ იყო მოქცეული. 1907 წელს ამერიკულმა მთავრობამ აგუსანი სურიგაოსგან განაცალკევა და ბუკიდნონისა და ბუტუანის ქვეპროვინციებისგან აგუსანის პროვინცია შექმნა.
1914 წელს N2408 აქტის საფუძველზე ბუკიდნონის ქვეპროვინცია დამოუკიდებელი პროვინცია გახდა, ხოლო ბუტუანის ქვეპროვინციას აგუსანი ეწოდა. 1914-1920 წლებში აგუსანი და ბუკიდნონი მინდანაოსა და სულუს დეპარტამენტის შემადგენლობაში იყო.
დამოუკიდებლობა
1967 წელს, N4979 რესპუბლიკური აქტის მიხედვით აგუსანი ჩრდილოეთ და სამხრეთ აგუსანად გაიყო.
2000 წლის 16 აგვისტოს, N8811 რესპუბლიკური აქტის თანახმად, პროვინციული მთავრობის ოფისი ბუტუანიდან კაბადბარანში გადაიტანეს. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი კაბადბარანია, თუმცა პროვინციული სამსახურების ნაწილი ჯერ კიდევ ბუტუანშია განლაგებული.
გეოგრაფია
ჩრდილოეთი აგუსანი მინდანაოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, კარაგის რეგიონის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს. პროვინციის ჩრდილო-დასავლეთით ბუტუანის ყურე მდებარეობს, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ― ჩრდილოეთი სურიგაო, აღმოსავლეთით ― სამხრეთი სურიგაო, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ― სამხრეთი აგუსანი და სამხრეთ-დასავლეთით ― აღმოსავლეთი მისამისი. ჩრდილოეთ აგუსანის საერთო ფართობი 2 730.24 კმ²-ია. გეოგრაფიული დანიშნულებით ბუტუანის ჩათვლის შემთხვევაში პროვინციის სახმელეთო ფართობი 3 546.86 კმ²-ს უტოლდება.
პროვინციის ცენტრალური ნაწილი ფილიპინების მასშტაბით მესა ყველაზე გრძელი მდინარის, აგუსანის, ქვემო აუზს წარმოადგენს, რომელიც ბუტუანის ყურეში ჩაედინება. შესაბამისად, მდინარის ირგვლივ მდებარე ტერიტორია დაბლობიდან ბორცვებამდე რელიეფითაა დაფარული. მთიანი რელიეფი პროვინციის ჩრდილო-აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილშია გავრცელებული.
ფილიპინების მასშტაბით მეოთხე უდიდესი ტბა, მაინიტი ჩრდილოეთ ნაწილში, ჩრდილოეთ სურიგაოს საზღვართან მდებარეობს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ჩრდილოეთი აგუსანი 10 10 მუნიციპალიტეტსა და 1 შემადგენელ ქალაქს მოიცავს.
N8811 რესპუბლიკური აქტის თანახმად პროვინციის ოფიციალური დედაქალაქი კაბადბარანია. მაღალურბანიზებული ქალაქი ბუტუანი გეოგრაფიულად პროვინციის შემადგენლობაშია, თუმცა ადმინისტრაციულად პროვინციისგან დამოუკიდებელია.
დემოგრაფია
2020 წლის აღწერით ჩრდილოეთ აგუსანის მოსახლეობა 387 503 ადამიანს შეადგენს. ამ მაჩვენებლით იგი ფილიპინების პროვინციებს შორის 64-ე ადგილზეა. პროვინციის მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელი 140 ადამიანია 1 კმ²-ზე.
გეოგრაფიული დანიშნულებით მაღალურბანიზებული ქალაქის, ბუტუანის, ჩათვლის შემთხვევაში პროვინციის მოსახლეობა 691 566 ადამიანს აღწევს, ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელი 195 ადამიანი 1 კმ²-ზე.
რელიგია
ბუტუანის დიოცეზის 2013 წლის მოხსენების მიხედვით პროვინციის მოსახლეობის უმრავლესობის რელიგიას კათოლიციზმი წარმოადგენს. ამ რელიგიას მოსახლეობის 71% მისდევს. მნიშვნელოვან რელიგიურ უმცირესობას ფილიპინების დამოუკიდებელი ეკლესიის მიმდევრები შეადგენენ. ამ რელიგიას პროვინციის მოსახლეობის 10% მისდევს. მოსახლეობის დარჩენილი ნაწილი ძირითადად ქრისტიანობისა და ისლამის სხვა მიმდინარეობების აღმსარებელია.
ეკონომიკა
ჩრდილოეთ აგუსანის პროვინციის ეკონომიკის წამყვანი დარგი სოფლის მეურნეობაა. მთავარ მოსავალს ბრინჯი, სიმინდი, ქოქოსი, აბაკა, მანგო და ბანანი წარმოადგენს. პროვინციაში მოჰყავთ ანანასი, ყავა, ბოსტნეული, მანიოკი და დურიო. 2012 წლის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობის 34.67% სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობს.
ადგილობრივი მმართველობა
ჩრდილოეთ აგუსანის 10 მუნიციპალიტეტი და 1 შემადგენელი ქალაქი, მაღალურბანიზებულ ქალაქ ბუტუანთან ერთად ორ წარმომადგენლობით ოლქშია გაერთიანებული. პირველ წარმომადგენლობით ოლქში ბუტუანი და ლას-ნიევესის მუნიციპალიტეტია გაერთიანებული. 2022 წლისთვის ოლქის წარმომადგენელი ხოსე ს. აკინო II-ა. მეორე წარმომადგენლობით ოლქში ქალაქი კაბადბარანი, ბუენვასიტის, კარმენის, ხაბონგის, კიტჩარაოს, მაგალიანესის, ნასიპიტის, რემედიოსის, ტ. რომუალდესის, სანტიაგოსა და ტუბაის მუნიციპალიტეტებია გაერთიანებული. 2022 წლისთვის მეორე ოლქის წარმოამდგენელი დალე ბ. კორვერაა.
ტურიზმი
კაბადბარანისა და კარმენის, ბუენავისტისა და ნასიპიტის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე ბევრი პლაჟია. პროვინციის ერთ-ერთი უმაღლესი მთა, ილონგ-ილონგი, კაბადბარანში მდებარეობს. პონგკაის (მლოცველთა მთა) მთიდან ვიზიტორებს კაბადბარანის პანორა ეშლებათ თვალწინ. მინდანაოს მასშტაბით უგრძესი და ფილიპინებში სიგრძით მესამე მდინარე, აგუსანი, ბუტუანის ყურეში ჩაედინება. აგუსანის ხეობის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მაიაპაის ზეგანი მდებარეობს. პროვინციის ტურისტულ ღირსშესანიშნაობებს მიეკუთვნება ანტიკური ხანის ბალანგაის ტიპის ნავები, რომლებიც ბუტუანშია აღმოჩენილი. ბალანგაებმა დიდი როლი ითამაშა ბუტუანის საპორტო ქალაქად ჩამოყალიბებაში და ქალაქის სიმბოლო გახდა.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთი აგუსანი კატეგორია:ფილიპინების პროვინციები კატეგორია:1967 წელს დაარსებული ქვეყნები და ტერიტორიები კატეგორია:1967 წელს დაარსებულები ფილიპინებში
ომი ესპანური მემკვიდრეობისათვის
ომი ესპანური მემკვიდრეობისათვის 1701-1714 — ომი გამოწვეული, საფრანგეთის ხანგრძლივი ბრძოლით ჰაბსბურგებთან ევროპაში ჰეგემონიისათვის, აგრეთვე ევროპის პოლიტიკურ ასპარეზზე ორი სახელმწიფოს - ინგლისისა და ნიდერლანდების გამოსვლით. ომის საბაბი გახდა ესპანეთის მეფე კარლ II ჰაბსბურგის უძეობა. ესპანეთის ტახტის (ასევე ევროპასა და ამერიკაში ესპანური სამფლობელოების) მთავარ პრეტენდენტებად გამოდიოდნენ ესპანეთის სამეფო დინასტიების მონათესავე მონარქები. ესპანეთის მეფის სიძე საფრანგეთის მეფე ლუი XIV ბურბონი იმედოვნებდა ესპანეთის გვირგვინი მოეპოვებინა თავისი შვილიშვილის - ფილიპ ანჟუელისათვის, ხოლო საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორმა ლეოპოლდ I ჰაბსბურგმა ესპანეთის ტახტის კანდიდატად თავისი შვილი ერცჰერცოგი კარლი წამოაყენა. ინგლისი და ჰოლანდია ცდილობდნენ ხელი შეეშალათ როგორც ბურბონთა, ისე ჰაბსბურგთა გაძლიერებისათვის. ისინი მოითხოვდნენ ესპანური სამფლობელოების გაყოფას. კარლ II-მ ესპანეთის ტახტი საფრანგეთის გავლენით ფილიპ ანჟუელს უანდერძა, რომელმაც 1700 წელს, კარლ II-ის გარდაცვალების შემდეგ, ტახტი დაიკავა ფილიპე V-ის სახელით. ინგლისი და ჰოლანდია ამაზე იმ პირობით დათანხმდნენ, თუ ესპანეთი დამოუკიდებელი იქნებოდა საფრანგრთისაგან და მათ შორის არავითარი უნია არ დაიდებოდა. მიუხედავად ამისა, 1701 წლის თებერვალში ლუი XIV- ფილიპი თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა. 1701 წლის 7 სექტემბერს ჰააგაში ინგლისმა და ჰოლანდიამ კავშირი დადეს საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორთან საფრანგეთის წინააღმდეგ (ე. წ. დიდი ალიანსი) და 1702 მაისში მას ომი გამოუცხადეს (საომარი მოქმედება იმპერიისა და საფრანგეთის ჯარებს შორის ჯერ კიდევ 1701 წელს დაიწყო იტალიაში). მოგვიანებით ანტიფრანგული კოალიციას შეუერთდნენ: ბრანდენბურგი და გერმანიის სხვა სამთავროები, აგრეთვე დანია, პორტუგალია და ბოლოს საფრანგეთის ყოფილი მოკავშირე სავოია. ამრიგად საფრანგეთი ომში თითქმის სრულიად მარტო აღმოჩნდა.
მალპლაკესთან საფრანგეთის ჯარების დამარცხების (1709) შემდეგ საფრანგეთის მდგომარეობა უიმედო აღმოჩნდა, მაგრამ საერთაშორისო ვითარების შეცვლამ, მოკავშირეთა წარუმატებლობამ ესპანეთში და საფრანგეთის მარშლის ვილარის გამარჯვებამ ევგენი სავოიელის ჯარებზე დენენთან (1712) ხელი შეუწყეს საფრანგეთთან დაზავებას. ომი ესპანური მემკვიდრეობისათის დამთავრდა უტრეხტის ზავით (1713) და რაშტატის ზავით (1714). ფილიპ V ბურბონს დარჩა ესპანეთის ტახტი და კოლონიები იმ პირობით, რომ მის მემკვიდრეებს უარი უნდა ეთქვათ საფრანგეთის ტახტზე. ავსტრიის ჰაბსბურგებმა მიიღეს ესპანეთის სამფლობელოები ნიდერლანდში (ბელგია) და იტალიაში (მილანის საჰერცოგო, ნეაპოლის სამეფო და სხვ.), ინგლისმა გიბრალტარი და კ მენორკა, ტერიტორიები ჩრდილოეთ ამერიკაში და ესპანეთის ამერიკულ კოლონიებში აფრიკელ ზანგ მონათა ვაჭრობის მონოპოლიის უფლება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთი კატეგორია:ესპანეთის ისტორია კატეგორია:XVIII საუკუნის ომები
პავლე აბრამიძე
პავლე ივლიანეს ძე აბრამიძე (დ. 19 მარტი, 1901, ვანი ― გ. 3 აპრილი, 1989, თბილისი) — ქართველი და საბჭოთა სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1940).
ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში. 1926 წელს დაამთავრა ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლა და დაინიშნა ოცეულის მეთაურად. 1933-იდან პოლკის, ხოლო 1938-იდან დივიზიის მეთაური იყო. იმყოფებოდა იმ ჯარების შემადგენლობაში, რომლებმაც 1939 წელს მოახდინეს დასავლეთ უკრაინისა და დასავლეთ ბელარუსის ოკუპაცია. მონაწილეობდა ფინეთთან ომში. მეორე მსოფლიო ომში იბრძოდა პერემიშლის, ლვოვის, დროგობიჩის, ვინიცის, კიევის მისადგომებთან; 1941-45 წწ. იმყოფებოდა გერმანელთა ტყვეობაში. 1945 წ. სამხედრო სამსახურში აღადგინეს. 1956-იდან თადარიგშია. 1949-იდან სამხედრო-პედაგოგიურ საქმიანობას ეწოდა. სკკპ წევრი 1927 წლიდან. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 3 წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.
სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:დაბადებული 19 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1901 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1989 კატეგორია:ვანში დაბადებულები
ერიქსონის ფსიქოსოციალური განვითარების სტადიები
ერიქსონის ფსიქოსოციალური განვითარების სტადიები — ერიკ ერიქსონის შემოთავაზებული განვითარების თანმიმდევრული სტადიები, რომელიც ფოკუსირდება საკუთარ თავსა და სხვებზე ინდივიდის ორიენტაციაზე. სტადიები მოიცავს პიროვნების განვითარების სქესობრივ და სოციალურ ასპექტებს და ინდივიდისა და სოციალური გარემოს ურთიერ-თქმედების შედეგად წარმოქმნილ სოციალურ კონფლიქტებს.
ყოველმა ინდივიდმა წარმატებით უნდა გაიაროს მთელი რიგი ფსიქოსოციალური სტადიებისა, რომელთაგანაც თითოეული მას გარკვეული კონფლიქტის ან კრიზისის წინაშე აყენებს. ერიქსონმა ცხოვრების ციკლის რვა სტადია გამოყო. თითოეული სტადია ხასიათდება კონკრეტული კრიზისითა თუ კონფლიქტით. მიუხედავად იმისა, რომ არც ერთი კონფლიქტი არ ამოიწურება ბოლომდე, აუცილებელია, ინდივიდმა საკმარისად გადაჭრას თითოეული მათგანი, რათა წარმატებით გაუმკლავდეს შემდგომი სტადიების კონფლიქტებს.
ნდობა უნდობლობის წინააღმდეგ — 0-1,5 წელი
ერიქსონის მიერ აღწერილი ცხოვრებისეული ციკლის პირველ სტადიაზე ჩვილს, მზრუნველ მოზარდებთან ურთიერთობაში, უნდა ჩამოუყალიბდეს გარემოსადმი ნდობის ბაზისური გრძნობა. ნდობა ბუნებრივი მახასიათებელია ძლიერი მიჯაჭვულობისა მშობელთან, რომელიც ბავშვს საკვებით, სითბოთი და ფიზიკური სიახლოვით უზრუნველყოფს. თუმცა, თუ არ არის დაკმაყოფილებული ბავშვის ბაზისური მოთხოვნილებები; თუ მას აკლია მოვლა, ფიზიკური სიახლოვე, სითბო და, ასევე, თუ ის ხშირად რჩება მასზე მზრუნველის გარეშე, შესაძლოა, მას განუვითარდეს უნდობლობის, დაუცველობისა და შფოთვის ყოვლისმომცველი განცდა. თბილი, ყურადღებიანი ზრუნვა ჩვილს სამყაროს მიმართ ნდობასა და რწმენას უყალიბებს. უნდობლობა იმ შემთხვევაში ჩნდება, როდესაც ჩვილი თავს არაკომფორტულად გრძნობს ან ცუდად ეპყრობიან.
ავტონომია ეჭვის წინააღმდეგ — 1,5-3 წელი
შეძენილი გონებრივი და მოტორული უნარ-ჩვევების გამოყენებით ბავშვს დამოუკიდებელი არჩევანისა და გადაწყვეტილების მიღების სურვილი უჩნდება. მშობლები ავტონომიას ხელს უწყობენ, თუ შვილს გონივრული თავისუფალი არჩევანის საშუალებას აძლევენ, ძალას არ ატანენ და არ არცხვენენ. ფეხის ადგმასა და ლაპარაკის დაწყებასთან ერთად, ფართოვდება ბავშვის მიერ გამოკვლეული სივრცე და ის ინტენსიურად იწყებს ობიექტების (და ხანდახან ადამიანების) შესწავლასა და მანიპულირებას (ხელით მოსინჯვას, დატრიალებას, გადმობრუნებას). ამ მოქმედებებით მას უნდა ჩამოუყალიბდეს ავტონომიის და საკუთარი ქმედუნარიანობისა და ღირსეულობის განცდა. ამ სტადიაზე ზედმეტმა შეზღუდვამ და კრიტიკულობამ, შესაძლოა, მიგვიყვანოს ბავშვის მიერ საკუთარ ძალებში დაეჭვებამდე, ხოლო ისეთმა მოთხოვნებმა, რომლებიც მის შესაძლებლობებს აღემატება, როგორიცაა, მაგალითად, თვითმომსახურების ჩვევების ნაადრევი და/ან ზედმეტად მკაცრი მოთხოვნა, შესაძლოა, მას დაუკარგოს ახალი ამოცანების მიღწევისა და ახალი უნარების შეძენის ხალისი.
ინიციატივა დანაშაულის წინააღმდეგ — 3-6 წელი
წინასასკოლო პერიოდის დასასრულს ბავშვი, რომელსაც უკვე განვითარებული აქვს ნდობის ბაზისური გრძნობა ჯერ უახლოესი გარემოცვის, შემდეგ კი საკუთარი თავისადმი, შეძლებს ინიციატივის გამოჩენას როგორც გონებრივ, ისე მოტორულ აქტივობაში. იმისდა მიხედვით, თუ როგორ რეაგირებენ მშობლები ბავშვის მხრიდან ასეთი ინიციატივების გამოჩენაზე, ისინი წაახალისებენ თავისუფლებისა და საკუთარ თავში დარწმუნებულობის შეგრძნებას, რაც აუცილებელია განვითარების შემდეგი საფეხურისთვის, ან აღძრავენ დანაშაულის განცდას და მოზრდილთა სამყაროში „დაუპატიჟებელ სტუმრად“ აგრძნობინებენ თავს. წარმოსახვის საშუალებით ბავშვი ისეთი ადამიანის განსახიერებას ცდილობს, როგორიც სურს, რომ გახდეს. ინიციატივა, ამბიციისა და პასუხისმგებლობის გრძნობა მაშინ ვითარდება, როდესაც მშობელი ხელს უწყობს შვილში მიზნის დასახვის ახლადწარმოქმნილ გრძნობას. საფრთხე შეიძლება მაშინ გაჩნდეს, თუ მშობელი გადაჭარბებულ თვითკონტროლს მოითხოვს შვილისაგან, რაც ამ უკანასკნელს დანაშაულის გრძნობას გაუჩენს.
ეგო-იდენტურობა როლების აღრევის წინააღმდეგ — მოზარდობა
ერიქსონს მიაჩნდა, რომ მოზარდობის ძირითადი კრიზისია საკუთარი ინდივიდუალურობის ანუ იდენტობის აღმოჩენა, რასაც აბრკოლებს სხვადასხვა წრეში განსხვავებული როლების შესრულების აუცილებლობით გამოწვეული გაურკვევლობა. ამ კრიზისის გადაწყვეტა ინდივიდს საკუთარი პიროვნების მთლიანობის განცდის ჩამოყალიბებაში ეხმარება; წარუმატებლობა კი, შესაბამისად, საკუთარ თავზე, როგორც არამყარი ბირთვის მქონე პიროვნების შესახებ, წარმოდგენის მიზეზი ხდება. მოზარდი ცდილობს პასუხი გასცეს კითხვებს: ვინ ვარ და რა ადგილი მიკავია საზოგადოებაში? არჩეულ ფასეულობებსა და პროფესიულ მიზნებს შედეგად მყარი პიროვნული იდენტიფიცირება მოაქვს. უარყოფითი შედეგი შეიძლება გამოვლინდეს მომავალი როლების აღრევაში.
ინტიმურობა იზოლაციის წინააღმდეგ — ახალგაზრდობა
ახალგაზრდები ახლო ურთიერთობების დამყარებას ცდილობენ. იმედგაცრუებების გამო, ზოგიერთ მათგანს არ შეუძლია ახლო ურთიერთობების დამყარება და იზოლაციაში რჩება. ახალგაზრდობის (ადრეული მოზრდილობის) ძირითადი კრიზისი ინტიმურობასა და იზოლაციას შორის კონფლიქტის გადაჭრაა. ამ კონფლიქტის წარმატებული გადაწყვეტის შედეგია სხვა ადამიანებთან სრული ემოციური, ზნეობრივი და სექსუალური ურთიერთობებიის დამყარებისა და შენარჩუნების უნარის განვითარება. ასეთი ურთიერთობები თავისთავად გულისხმობს ზოგიერთი პიროვნული პრიორიტეტის დათმობას, კომპრომისს, საკუთარ თავზე გარკვეული პასუხისმგებლობების აღებას და მეორე ადამიანის (პარტნიორის) განმარტოებულობისა და დამოუკიდებლობის გარკვეული ხარისხით შენარჩუნებას. ამ კრიზისის დაძლევისას წარუმატებლობას ინდივიდი იზოლაციამდე და სხვებთან ჰარმონიური ურთიერთობების უნარის არქონამდე მიჰყავს.
ქმნადობა უძრაობის წინააღმდეგ — საშუალო ასაკი
სოციალური ზრდის შემდეგი შესაძლებლობა, რომელიც, ჩვეულებრივ, მოწიფულობაში (შუა ხნის მოზრდილობაში) ეძლევა ადამიანს, გენერაციულობა ანუ პროდუქტულობაა. გენერაციულობა ნიშნავს შთამომავლობის გაგრძელებას ბავშვის აღზრდით, სხვა ადამიანებზე ზრუნვით ან ნაყოფიერი შრომით. ამ სფეროში წარუმატებლობა ადამიანს მნიშვნელოვან დაღს ასვამს. 30-40 წლის ასაკში ადამიანები საკუთარ თავსა და საკუთარ პარტნიორზე ფიქრის საზღვრებს სცდებიან და ზრუნვას იწყებენ ოჯახის წევრებზე, სამუშაოზე, საზოგადოებასა და მომავალ თაობაზე. ისინი, ვისაც წინა სტადიების კრიზისები არ აქვთ დაძლეული, კვლავ საკუთარი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებით არიან დაკავებულნი, ეჭვქვეშ აყენებენ წარსულის მიღწევებს და მიღებულ გადაწყვეტილებებს და უსაფრთხოების ფასად ინარჩუნებენ თავისუფლებას.
მთლიანობა სასოწარკვეთის წინააღმდეგ — ხანდაზმულობა
ხნოვანების (გვიანი მოზრდილობის) კრიზისია კონფლიქტი პიროვნულ მთლიანობასა და სასოწარკვეთას შორის. ნებისმიერი განვლილი სტადიის კრიზისის გადაწყვეტა ხნიერ ადამიანს ამზადებს იმისათვის, რომ წარსულს სინანულის გარეშე შეხედოს და პიროვნული მთლიანობის სასიამოვნო განცდა დაეუფლოს. თუ ადრინდელი კრიზისები გადაუჭრელია, ხოლო მისწრაფებები აუსრულებელ სურვილებადვე დარჩა, ინდივიდს სასოწარკვეთილება, განვლილი ცხოვრების ამაოებისა და საკუთარი გამოუსადეგრობის შეგრძნება ეუფლება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფსიქოლოგია კატეგორია:განვითარების ფსიქოლოგია
აბრევიატურა (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი აბრევიატურა შეიძლება აღნიშნავდეს:
მოხინეტეს მუნიციპალიტეტი
მოხინეტეს მუნიციპალიტეტი (Mojinete) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიაში, პოტოსის დეპარტამენტის სურ-ლიპესის პროვინციაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 687 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 382 კმ²-ია.
მუნიციპალიტეტი თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოტოსის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები
ფენიმორი (უისკონსინი)
ფენიმორი (Fennimore) — ქალაქი აშშ-ში, უისკონსინის შტატში. შედის გრანტის ოლქის შემადგენლობაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 2 497 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 595.1 კაცი/კმ². ფართობი 4,20 კმ².
გეოგრაფია
აშშ-ის ბიუროს აღწერის მონაცემებით, ქალაქის ფართობი 4,20 კმ²-ს შეადგენდა. აქედან ხმელეთს 4,20 კმ² (მთლიანი ფართობი) უჭირავს.
სქოლიო
კატეგორია:გრანტის ოლქის ქალაქები
უსტაშები
მინი|150პქ|უსტაშების სიმბოლო უსტაშები (Ustaše - აჯანყებული) — ხორვატული ნაცისტური მოძრაობა. დააარსა ანტე პაველიჩმა 1929 წელს იტალიაში. ორგანიზაცია ჩამოყალიბდა სხვადასხვა ულტრანაციონალისტური ხორვატული ჯგუფებიდან რომლებიც 1920-ან წლებში აქტიურ ბრძოლას ეწეოდნენ იუგოსლავიის ცენტრალური ხელისუფლების წინააღმდეგ.
წინარეისტორია
ნაციონალისტურ დაჯგუფებებს შორის ყველაზე ძლიერი იყო ხორვატული სამართლის პარტია, რომლის წევრიც იყო უსტაშების მოძრაობის დამაარსებელი ანტე პაველიჩი, თუმცა 1920-ან წლებში ხორვატიაში ყველაზე გავლენიანი იყო ხორვატიის გლეხთა პარტია სტეფან რადიჩის ხელმძღვანელობით. 1928 წლის 8 აგვისტოს სერბმა ნაციონალისტებმა პარლამენტის შენობის წინ მოკლეს რადიჩი, რასაც სახელმწიფო კრიზისი მოჰყვა. 1929 წლის 6 იანვარს იუგოსლავიის მეფემ ალექსანდრე I კარაგეოგიევიჩმა სახელმწიფო გადატრიალება მოახდინა, გააუქმა 1921 წლის კონსტიტუცია, დაშალა პარლამენტი და აკრძალა ყველა ნაციონალისტური ორგანიზაციის საქმიანობა.
ერთი დღის შემდეგ ანტე პაველიჩმა დააარსა უსტაშების მოძრაობა და წავიდა ემიგრაციაში იტალიაში, საიდანაც ეწეოდა თავის საქმიანობას 1941 წლამდე (ფაშისტური გერმანიის მიერ იუგოსლავიის ოკუპაციამდე). უსტაშების მიზანს წარმოადგენდა მონოეთნიკური ხორვატული სახელმწიფოს შექმნა, ხოლო ხორვატიის ტერიტორიაზე მცხოვრები ყველა სხვა ერის ან განადგურება, ან ხორვატიიდან გაძევება. უსტაშებს სხვა ოპოზიციური დაჯგუფებებიდან განასხვავებდა ის, რომ ისინი ძალადობრივი მეთოდების გამოყენებას დასაშვებად მიიჩნევდნენ. მათ ათობით ტერორისტული აქტი მოაწყვეს იუგოსლავიის რკინიგზაზე, ისინი ნაღმავდნენ ავსტრიიდან მიმავალ მატარებლებს. ამ ფაქტის გახმაურების შემდეგ უსტაშები ავსტრიიდან გააძევეს, თუმცა მათ ტერორისტულ საქმიანობაში ყველაზე ცნობილი ფაქტი საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის ლუი ბარტუსა და იუგოსლავიის მეფის ალექსანდრე I კარაგეოგიევიჩის მკვლელობაა, რომელიც მათ მაკედონელ ტერორისტებთან ერთად განახორციელეს მარსელში 1934 წელს. უშუალო შემსრულებელი იყო მაკედონელი ტერორისტი ვლადო ჩერნოზემსკი (ველიჩკო კერინი). თუკი 1934 წლამდე უსტაშები მუსოლინის მხარდაჭერით სარგებლობდნენ, მას შემდეგ რაც დადგინდა, რომ ტერორისტულ აქტში უსტაშები მონაწილეობდნენ დუჩემ პაველიჩს შინაპატიმრობა მიუსაჯა და დროებით ტერორისტული საქმიანობის შეწყვეტა აიძულა, რათა განემუხტა იტალია-საფრანგეთს შორის წარმოშობილი კრიზისი.