cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ყირიმელი თათრების დეპორტაცია
დადანაშაულება კოლაბორაციონიზმში
დასავლეთის ექსპერტების შეფასებით, ყირიმელი თათრების მხოლოდ 15 % იბრძოდა წითელი არმიის რიგებში. დეპორტაციის დროს მოხდა მათი დემობილიზაცია და გააგზავნეს ციმბირისა და ურალის შრომით ბანაკებში. დეპორტაციას დაექვემდებარნენ ქალები და ბავშვები, რომლებიც იმყოფებოდნენ ნახევარკუნძულზე. ნ. ფ. ბუგაი აღნიშნავს, რომ ყირიმის წითელ პარტიზანებს შორის ყირიმელი თათრები მხოლოდ 16 % შეადგენდნენ. არქივების თანახმად, პარტიზანული მოძრაობის 50 % ყირიმელი თათრები იყვნენ. დეპორტაციის დროს გამონაკლისებიც დაუშვეს და არ გააძევეს ისეთი ადამიანები, როგორიცაა მფრინავები სულთან ამეტ-ხანი და ემირ უსეინ ჩალბაში.
თურქეთის პოლიტიკა
მთელი მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობის პერიოდში სსრკ-თურქეთის ურთიერთობაში შენარჩუნებული იყო დაძაბულობა. ეს დაკავშირებული იყო თურქეთის არაპროგოზირებად პოლიტიკასთან, რომელიც ხასიათდებოდა „მტრული ნეიტრალიტეტით“. 1941 წლის 18 ივნისს თურქეთმა გერმანიასთან ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას „მეგობრობისა და თავდაუსხმელობის შესახებ“. ეს ხელშეკრულება არსებითად აბათილებდა საბჭოთა კავშირ-თურქეთის ხელშეკრულებას „მეგობრობისა და ნეიტრალიტეტის შესახებ“, (რომელიც დადებული იყო 1925 წლის 17 დეკემბერს) და ადასტურებდა თურქეთის ხელისუფლების მტრულ დამოკიდებულებას საბჭოთა კავშირთან.
აბდულა ბუგაევის აზრით, სტალინს აშინებდა არამარტო ყირიმელი თათრებისა და კავკასიის რეგიონის მუსულმანი ხალხების შესაძლებლობები, არამედ მათი შესაძლო კონსოლიდაცია კრემლის მოქმედებების წინააღმდეგ თურქეთთან ურთიერთობაში.
ებრაელების ავტონომია
ზოგიერთი მკვლევარი გამოთქვამს მოსაზრებას ყირიმში ებრაული ავტონომიის შექმნის პოლიტიკასთან დაკავშირებით, რომელიც პრაქტიკულად განხორციელდა კიდეც: XX საუკუნის 20-იან წლებში დაიწყო ებრაელების მასიური გადასახლება ყირიმში, რათა შექმნილიყო ებრაული ავტონომია ნახევარკუნძულის ტერიტორიაზე. 1924 წელს შექმნილმა ებრაელ მუშათა მიწათმოწყობის საზოგადოებამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პეტრე სმიდოვიჩი, მიიღო გადაწყვეტილება „ებრაელების დასახლების რაიონებად მოეხაზათ, პირველ რიგში ის თავისუფალი ტერიტორიები, რომლებიც მდებარეობდა სამხრეთ უკრაინაში და ჩრდილოეთ ყირიმში“. ამისათვის კი საჭირო იყო ყირიმელი თათრებისაგან გაეთავისუფლებინათ ყირიმის ტერიტორიები. მილოვან ჯილასი, იუგოსლავიის მომავალი ვიცე-პრეზიდენტი, იოსიპ ბროზ ტიტოსთან ერთად საიდუმლოდ ჩაფრინდა სსრკ-ში და პირად საუბარში სთხოვა სტალინს, რის გამოც 1944 წლის გაზაფხულზე დაიწყო ყირიმელი თათრების დეპორტაცია. აღნიშნული პოლიტიკა საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა, რადგან 1939 წელს, 1925 წელთან შედარებით ოთხჯერ გაიზარდა ებრაელების რაოდენობა ყირიმის ტერიტორიაზე.
გადამეტებული სასჯელი პარტიზანების წარუმატებლობის გამო
თანამედროვე ისტორიკოსები და მკვლევრები თვლიან, რომ ყირიმელი თათრების კოლაბორაციონიზმის შესახებ მონაცემების გაყალბების მიზეზი და შემდგომში დეპორტაცია მოვლენების ფაქტობრივი სურათის განზრახ დამახინჯებასთან ერთად იყო საბჭოთა ხელისუფლების მცდელობა, გადაეტანა პასუხისმგებლობა მარცხისთვის ყირიმელ თათრებზე. ამის დასტურად გამოდგება ყირიმის ოლქის აღმასკომის გადაწყვეტილება „ყირიმელი თათრების ქცევის შეფასების შეცდომებზე პარტიზანებთან მიმართებაში, ამ შეცდომების აღმოსაფხვრელად და თათრულ მოსახლეობაში პოლიტიკური მუშაობის გაძლიერებასთან დაკავშირებით“, რომელიც მიიღეს 1942 წლის 18 ნოემბერს, მაგრამ გასაგები მიზეზების გამო ფართო საზოგადოებისთვის უცნობი დარჩა.
ნკვდ-ს პოლიტიკა
მკვლევარი დალხატ ედიევი წარმოგვიდგენს დეპორტაციის მიზეზის თავისებურ ვერსიას. პირველ რიგში, სამხედრო-პოლიტიკურ ხელმძღვანელობაში, გაძლიერდა იდეები ეროვნების საფუძველზე არასაიმედოობის შესახებ. მეორეც, ფრონტისპირა და სასაზღვრო რაიონების გამაგრებისათვის ეთნიკური წმენდის პრევენციულმა ზომებმა გარკვეული გამოცდილება შეიძინა. პირველი დეპორტაციების დროს, შეიქმნა და განმტკიცდა პრეცედენტი საბჭოთა ხელისუფლების ხალხისა და პოლიტიკური ინსტრუმენტების გონებაში. შეიქმნა დეპორტაციის სახელმწიფო მანქანა და შემუშავდა მისი სცენარი. გერმანელების დეპორტაციის დროს 1941 წელს ნკვდ-ს სტრუქტურებში შეიქმნა სპეცგადასახლების განყოფილება.
დეპორტაციის დაწყებამდე დეპორტაციის ინიციატორები იყვნენ სამხედროები, ხოლო შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატი ამ აქციის აღმასრულებელი იყო. ხოლო უკვე 1943-1944 წლებიდან ნკვდ გამოდის ინიციატორის, აღმასრულებლისა და ბრალმდებლის როლში, რომელიც „აწარმოებდა“ დანაშაულის მტკიცებულებებს რეპრესირებული ხალხის წინააღმდეგ.
მეორე მსოფლიო ომის მეორე ნახევარში, გამარჯვებების ხარჯზე არმიის ავტორიტეტი გაიზარდა. ეს არ აწყობდა არც ნკვდ-სა და არც სტალინს. ამ პირობებში, გადაწყდა, რომ გამოიყენოს დეპორტირების მექანიზმი, რათა გაზარდოს ნკვდ-ს რეიტინგი. დეპორტაციის შედეგების მიხედვით ნკვდ-ს ხელმძღვანელობამ და თანამშრომლებმა მიიღეს სამხევრო, მათ შორის საბრძოლო ორდენები. ლავრენტი ბერია, ბოგდან ქობულოვი, სერგეი კრუგლოვი, ივან სეროვი დააჯილდოვეს სუვოროვის პირველი ხარისხის ორდენით, რომლითაც ჯილდოვდებოდნენ ფრონტისა და არმიის მეთაურები, მათი მოადგილეები, შტაბის მეთაურები, ოპერატიული სამმართველო და ოპერატიული განყოფილებები „წარმატებულად განხორციელებული სამხედრო ოპერაციებისათვის, მცირე ძალებით მოწინააღმდეგის დამარცხებისათვის“. არკადი აპოლონოვი, ვსევოლოდ მერკულოვი და ივან პიიაშევი დააჯილდოვეს კუტუზოვის პირველი ხარისხის ორდენით, რომლითაც აჯილდოებდნენ საბჭოთა წითელი არმიის მეთაურებს. შედარებით დაბალი თანამდებობის ორგანიზატორებმა მიიღეს სუვოროვის მეორე ხარისხის ორდენი — 13 კაცმა, კუტუზოვის მეორე ხარისხის ორდენი — 17 კაცმა და ა. შ.
დეპორტაცია დაიწყო როგორც აქცია უცხო ეროვნებების წინააღმდეგ და დასრულდა ეროვნული უმცირესობების დევნით.
დეპორტაცია
დეპორტაციის ოპერაცია დაიწყო 1944 წლის 18 მაისს ადრე დილით და დასრულდა 20 მაისის 16:00 საათზე. მის განხორციელებაზე მუშაობდა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის ძალები, სულ 32 ათასი ადამიანი. დეპორტირებულებს მისცეს რამდენიმე წუთიდან ნახევარ საათამდე დრო, რის შემდეგაც სატვირთო მანქანებით რკინიგზის სადგურებზე გადაიყვანეს. საიდანაც ეშელონები გაიგზავნა გადასახლების ადგილებისაკენ. თვითმხილველთა მონათხრობით იმ ადამიანებს ვისაც არ შეეძლოთ გადაადგილება ან წინააღმდეგობა გაუწიეს ადგილზე ხვრეტდნენ. მნიშვნელოვანი სამხედრო შეტაკებები ნკვდ-ს ძალებთან წყაროებში არ ფიქსირდება.
№ 5859-сс დადგენილების თანახმად ყირიმელ თათრებს ნება დართეს თან წაეღოთ „პირადი ნივთები, ტანსაცმელი, საყოფაცხოვრებო ინვენტარი, ჭურჭელი და სურსათ-სანოვაგე“ სულ 500 კგ. ოჯახზე. 250 სატვირთო ავტომანქანა გამოყვეს ასეთი დიდი რაოდენობით პირადი ნივთებისა და პროდუქციის ტრანსპორტირებისთვის.
დეპორტირებულების გადაყვანა ყირიმელი თათრებისა და რუსების წყაროებში სხვადასხვაგვარადაა აღწერილი. ყირიმელი თათრების წყაროები მიუთითებს, რომ მათ შორის იყვნენ მოწმეები, რომლებიც მიუთითებდენ სურსათის, წყლისა და სამედიცინო მომსახურების შეზღუდვებზე, რამაც მათი აზრით გზაზე მაღალი სიკვდილიანობა გამოიწვია. რუსული წყაროები კი მიუთითებენ, რომ გადასახლებულებს საშუალება ჰქონდათ გზაში მიეღოთ ცხელი საკვები, რისთვისაც ვაჭრობის სახალხო კომისარიატმა გამოჰყო საკვების დღიური ნორმა: პური — 500 გრამი, ხორცი-თევზი — 70 გრამი, ბურღული — 60 გრამი, ზეთი — 10 გრამი. ჯანმრთელობის სახალხო კომისარიატს უნდა გამოეყო ყოველ ერთ ეშალონზე ერთი ექიმი და ორი მედდა სათადარიგო მედიკამენტებით. თავად ვაგონებში იყო გამათბობლები, მოწყობილი იყო საწოლები და ნაწილობრივ იზოლირებული იყო. თუმცა რეალურად ეშელონებში სხვა სიტუაცია იყო: ყოველდღე მიცვალებულები გაჰყავდათ. არ იყო სამედიცინო მომსახურება, მიცვალებულებს არ ასაფლავებდნენ.
ნკვდ-ს ტელეგრამაში, რომელიც გაგზავნილი იყო სტალინის სახელზე, მითითებული იყო, რომ გადაასახლეს 183 155 ადამიანი. ყირიმელი თათრების ეროვნული მოძრაობის მონაცემებით კი ყირიმიდან გაასახლეს 112 078 ოჯახი, ანუ 423 100 ადამიანი, რომელთა 89,2 % ანუ 377 300 ადამიანი იყო ქალები და ბავშვები. ოფიციალური მონაცემებით, რომელიც გამოუგზავნეს ლავრენტი ბერიას ტაშკენტიდან გზაში დაიღუპა 191 ადამიანი. თანამედროვე მკვლევარების აზრით, მხოლოდ ტრანსპორტირების დროს შიმშილისა და ავადმყოფობების შედეგად დაიღუპა არაუმეტეს 8 ათასი ყირიმელი თათარი. ყირიმელი თათრების წყაროები, როგორც წესი, მიუთითებენ, რომ სიკვდილიანობა დაკავშირებული იყო წყლის, საკვების და მედიცინის შეზღუდულ ხელმისაწვდომობასთან. რუსული წყაროები კი სიკვდილიანობას ხსნიან მხოლოდ ასაკოვნების ხარჯზე.
ნკვდ-ს სპეცგადასახლებათა განყოფილების მონაცემებით, 1944 წლის ნოემბერში გადასახლების ადგილებში იმყოფებოდა 193 865 ყირიმელი თათარი, რომელთაგანაც უზბეკეთის სსრ-ში — 151 136, მარის ასსრ-ში — 8 597, ყაზახეთის სსრ-ში — 4 286, დანარჩენები გადაანაწილეს „სამუშაოებზე გამოსაყენებლად“ რსფსრ-ის მოლოტოვის (10 555), კემეროვის (6 743), გორკის (5 095), სვერდლოვსკის (3 594), ივანოვსკის (2 800), იაროსლავსკის (1 059) ოლქებში.
უზბეკეთის სსრ-ში ბევრი გადასახლებული მუშაობდა ქალაქ ბაკაბადში ფარხადის ჰესის მშენებლობაზე, კოლმეურნეობებში და საბჭოთა მეურნეობებში ტაშკენტის, ანდიჟანის, სამარყანდის ოლქებში და ქაშქადარინის ოლქის შაჰრისაბზის, ქითაბის რაიონებში. მათი უმრავლესობა თავშესაფარში მდებარე ბარაკებში იყო განთავსებული ან ღია ცის ქვეშ იმყოფებოდა.
ყირიმელი თათრების მასობრივი დაღუპვა სსრკ-ში 1946-1947 წლების შიმშილის დროს
ყირიმელი თათრების გაუსაძლისი მდგომარეობა 1944 წლის 8 ივლისს განიხილა უზბეკეთის სსრ-ის კპ ცკ-ს ბიურომ. უზბეკეთის კომპარტიის ცენტრალურმა კომიტეტმა მიიღო დადგენილება, რომლის მიხედვითაც საჭირო იყო სასწრაფო ზომების გატარება სპეცგადასახლებულების საყოფაცხოვრებო პირობების გასაუმჯობესებლად.
მიუხედავად ამისა, სპეცგადასახლებულების მდგომარეობა საკმაოდ მძიმე რჩებოდა სამუშაო პირობები იყო დისკრიმინაციული (სამუშაოს ადგილის არჩევანი გამოირიცხებოდა, ხელმძღვანელობის პოზიციებზე ხელმისაწვდომობა და გონებრივი მუშაობა იყო რთული), სიკვდილიანობა მაღალი იყო.
ყირმელ თათრებს შორის სიკვდილიანობის განსხვავებული მონაცემები
ყირიმელი თათრების უფლებების აღდგენა და მათი დაბრუნება ყირიმში
12 წლის განმავლობაში, 1956 წლამდე ყირიმელი თათრები ატარებდნენ სპეცგადასახლებულთა სტატუსს, რაც გულისხმობდა სხვადასხვა უფლებების შეზღუდვას. ყველა სპეცგადასახლებული აყვანილი იყო აღრიცხვაზე და აუცილებლად რეგისტრირებულები კომენდატურებში. საბჭოთა კავშირის მინისტრთა საბჭოს 1947 წლის 21 ნოემბრის დადგენილებით და უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1948 წლის 26 ნოემბრის დადგენილებით მათი მდგომარეობა გამკაცრდა: სხვა რაიონში გადასვლა არ შეეძლო ახლობლის „მოწვევის“ გარეშე. უკანონოდ გასვლა ხუთდღიანი პატიმრობით ისჯებოდა, ხოლო განმეორებით წესების დარღვევა განიხილებოდა როგორც გადასახლების ადგილიდან გაქცევა და ისჯებოდა 20 წლიანი პატიმრობით. 1954 წლის 13 ივლისის კანონით გადასახლების ადგილის თვითნებური მიტოვებისათვის კატორღა შემცირდა ერთ წლამდე. ფორმალურად სპეცგადასახლებულებისათვის შენარჩუნებული იყო სამოქალაქო უფლებები: მათ ჰქონდათ არჩევნებში მონაწილეობის უფლება, კომუნისტები ადგილობრივ ორგანოებს შეუერთდნენ.
1967 წელს საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა მიიღო კანონი „ადრე ყირიმში მცხოვრები თათარი ეროვნების შესახებ“, რომლის პირველი მუხლით ყველა სანქცია მოხსნეს ყირიმელი თათრების წინააღმდეგ და უსაფუძვლოდ აღიარეს მათ წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდებები. თუმცა ამავე კანონის მეორე მუხლით მიუხედავად იმისა, რომ მათ მთლიანად აღუდგინეს უფლებები, როგორც სსრკ-ის მოქალაქეებს, არ ჰქონდათ სამშობლოში დაბრუნების და ასევე არც საცხოვრებლისა და სამსახურის მიღების უფლება ყირიმში.
ისტორიკოს ედვარდ ოლვორტის აზრით ყირიმელი თათრების დასჯა უნდა ყოფილიყო მაგალითი საბჭოთა კავშირის სხვა პატარა ერებისათვის. მან ასევე გაამახვილა ყურადღება იმაზე, რომ მარქსისტული თეორია განიხილავდა მცირე ერების გაქრობას.
1989 წლის 28 ნოემბერს საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭო № 845-1 დადგენილებით დაამტკიცა „კომისიის დასკვნები და წინადადებები ყირიმელი თათრების პრობლემებზე“. ეს დოკუმენტი ითვალისწინებდა ყირიმელი თათრების სრულ პოლიტიკურ რეაბილიტაციას და რეპრესიული და დისკრიმინაციული ნორმატიული აქტების შეცვლას, ასევე კანონიერად აღიარებდა ყირიმელი თათრების დაბრუნებას „ისტორიული განსახლების ადგილებზე და ეროვნული ერთიანობის აღდგენას“. ასევე ყირიმის ავტონომიური საბჭოთა რესპუბლიკის აღდგენას უკრაინის სსრ-ის შემადგენლობაში.
1991 წლის 26 აპრილს გამოვიდა რსფსრ-ის კანონი № 1107-1 „რეპრესირებული ხალხების შესახებ“, რომელმაც საბჭოთა კავშირის ხალხთა რეპრესია აღიარა გენოციდის აქტად.
1990 წლის 1 ოქტომბერს ყირიმში, პირველად 1944 წლის შემდეგ, ჩამოყალიბდა ყირმელი თათრების ერთიანი სახელმწიფო ორგანო — „ყირიმელი თათრების უფლებების აღდგენისა და სამშობლოში ორგანიზებული დაბრუნების კომიტეტი“, მოგვიანებით ყირიმის ოლქის ხელისუფლებამ მას უწოდა „დეპორტირებული ხალხების საქმეთა კომიტეტი“.
დეპორტაციის პერიოდში ყირიმის მოსახლეობის ეთნიკური ცვლილება
მინი|367პქ|ყირიმის მოსახლეობის ეთნიკური ცვლილება ყირიმელი თათრები ყირიმის მოსახლეობის დომინანტი ეროვნება იყო XV საუკუნიდან. მათი დეპორტაციის პირველი ტალღა დაკავშირებული იყო რუსეთის იმპერიის მიერ ყირიმის დაპყრობასთან: ყირიმის მოსახლეობა, რომელიც 1700 წლისათვის იყო 707 ათასი ადამიანი, 1795 წლისათვის შემცირდა 92 ათასამდე. ნახევარკუნძულის მოსახლეობის შემცირება დაიწყო ჯერ კიდევ რუსეთის იმპერიის მიერ მის დაპყრობამდე. დეპოპულაციის ერთ-ერთი ეპიზოდი იყო სუვოროვის მიერ 1778 წელს, ქუჩუქ-კაინარჯის საზავი ხელშეკრულების შემდეგ, ქრიტიანების გასახლება ყირიმიდან, რომლის დროსაც გადაასახლეს 31 000 ადამიანი, ძირითადად ბერძნები და სომხები.
მეორე მსოფლიო ომის დროს ყირიმელი თათრების დეპორტაციის შედეგად ყირიმის სამხრეთი სანაპირო და სასოფლო დასახლებები პრაქტიკულად დაცარიელდა. ყირიმის ბევრი რაიონი პრაქტიკულად დაიცალა. მოსახლეობის დანაკარგის მასშტაბების დასადგენად 1944 წელს გაიმართა მოსახლეობის გამარტივებული აღწერა, რომელმაც აჩვენა, რომ ყირიმში დარჩა 379 000 მოსახლე, რომელთა 75 % იყო რუსი, 21 % — უკრაინელი და 4 % — სხვა ეროვნება. 1939 წლის აღწერით მანამდე ამ ტერიტორიებზე ცხოვობდა 1,2 მლნ. ადამიანი. საჭირო იყო აღნიშნული დანაკლისის სასწრაფოდ შევსება.
1944 წლის 18 აგვისტოს გადაწყვეტილებით რსფსრ-ისა და უკრაინის სსრ-ის ოლქებიდან ყირიმში გადაასახლეს „კეთილსინდისიერი და შრომისმოყვარე კოლმეურნეები“ — სულ 51 000 ადამიანი. უკვე 1944 წლის 1 დეკემბრისათვის ყირიმში ჩასახლებულთა რაოდენობა 64 ათასს აღწევს.
მომდევნო, 1959 წლის აღწერის მასალებიდან ჩანს, რომ მოსახლეობის რაოდენობა გაიზარდა 1,2 მილიონამდე, მაგრამ კარდინალურად შეიცვალა ეთნიკური შემადგენლობა. რუსები — 71 %, უკრაინელები — 22 %, ბელორუსები — 2 %. პრაქტიკულად გაქრნენ ყირიმიდან გერმანელები და ყირიმელი თათრები.
1946 წლის 25 ივნისს რსფსრ უმაღლესმა საბჭომ მიიღო კანონი „ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-ის გაუქმებისა და ყირიმის ასსრ-ს ყირიმის ოლქად გადაქცევის შესახებ“. მას წინ უძღვოდა 1945 წლის 30 ივნისის სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის კანონი „ყირიმის ასსრ-ის ყირიმის ოლქად გარდაქმნის შესახებ რსფსრ-ის ფარგლებში“, რომელმაც პრაქტიკულად გავაწყვიტა ყირიმის ავტონომიის ბედი კანონის მიღებამდე ერთი წლით ადრე.
1944-1948 წლებში ყირიმის ათასი დასახლებული პუნქტი, მთები და მდინარეები, რომელთა სახელწოდებაც ყირიმული თათრულიდან იყო წარმოქმნილი, შეცვალეს რუსული ტოპონიმებით.
1990-იან წლებში ყირიმელი თათრები დაბრუნდნენ მშობლიურ დასახლებებში, თუმცა მათ სახლებში სხვა ხალხი ცხოვრობდა, ადგილობრივი ხელისუფლება არ აპირებდა მათი საცხოვრებელი პირობების მოგვარებას, რამაც შექმნა პრობლემა და ყირიმელმა თათრებმა დაიწყეს მიწების თვითნებური დაკავება. უკანასკნელი აღწერის მიხედვით ყირიმელი თათრების რაოდენობა ყირიმის მოსახლეობის 15 % შეადგენდა.
რუსეთის კონტროლის ქვეშ ყირიმის გადასვლის შემდეგ ყირიმის მოსახლეობის 10,6 % (232 ათასი ადამიანი) იყო ყირიმელი თათარი.
რეპრესიის აღიარება
საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1967 წლის 5 სექტემბრის № 493 ბრძანებულებით „ყირიმში მცხოვრები თათარი მოქალაქეების შესახებ“ აღიარებულია, რომ „1944 წელს, ნაცისტური ოკუპაციის შემდეგ ყირიმის გათავისუფლების დროს, ყირიმში მცხოვრები თათრების გარკვეული ნაწილის გერმანელ დამპყრობლებთან აქტიური თანამშრომლობის ფაქტები უსაფუძვლოდ გავრცელდა ყირიმის მთელ თათრული წარმოშობის მოსახლეობაზე“. მინი 1989 წლის ნოემბერში საბჭოთა კავშირის უმაღლესმა საბჭომ ყირიმელი თათრების დეპორტაცია უკანონოდ და დანაშაულებრივად აღიარა.
რუსეთის მიერ ყირიმის ოკუპაციის შემდეგ
2014 წლის 21 აპრილს, ყირიმის ოკუპაციის შემდეგ, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა ბრძანებას ყირიმელი თათრებისა და სხვა ყირიმელი ხალხის რეაბილიტაციის შესახებ, რომლებიც დაზარალდნენ სტალინური რეპრესიების გამო.
მიუხედავად ამისა, მთელი რიგი მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების აზრით, რუსეთის მიერ ყირიმის ოკუპაციის შემდეგ ყირიმლი თათრების წინააღმდეგ რეპრესიები დაიწყო. მაგალითად, ყირიმელი თათრების მეჯლისი აღიარეს ექსტრემისტულ გაერთიანებად და რუსეთში მისი მოქმევება აიკრძალა, რაც ევროპის საბჭოს აზრით ეწინააღმდეგებოდეს რუსეთის ხელმძღვანელობის მიერ გამოცხადებულ სარეაბილიტაციო გადაწყვეტილებებს.
ყირიმელი თათრების ეროვნული მოძრაობის წარმომადგენლის, ვასვი აბდურაიმოვის აზრით, ყირიმელი თათრების რეაბილიტაცია უნდა მოხდეს ისეთი სამართლებრივი დოკუმენტების ბაზაზე, როგორიცაა: რუსეთის ფედერაციის 1991 წლის 18 ოქტომბრის კანონი № 1761-1 „პოლიტიკური რეპრესიების მსხვრპლთა რეაბილიტაციის შესახებ“, რსფსრ-ის 1991 წლის 26 აპრილის კანონი № 1107-1 „რეპრესირებული ხალხების შესახებ“ და რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2014 წლის 21 აპრილის № 268 ბრძანება „სომეხი, ბულგარელი, ბერძენი, ყირიმელი თათრების და გერმანელების რეაბილიტაციისა და მათი განვითარების ღონისძიებების შესახებ“. აბდურაიმოვის შეფასებითვე ყირიმში მათი პრობლემების შესახებ ყველა გადაწყვეტილება დაბლოკილია.
2015 წელს უკრაინის უზენაესმა რადამ დეპორტაცია გენოციდად აღიარა და დააწესა ყირიმელი თათრების გენოციდის მსხვერპლთა ხსოვნის დღე, რომელიც 18 მაისს აღინიშნება.
2019 წელს ლატვიის სეიმმა მოამზადა განცხადება ყირიმელი თათრების დეპორტაციის გენოციდად აღიარების შესახებ. 2019 წლის 9 მაისს ლატვიამ აღიარა დეპორტაცია გენოციდად.
სამეცნიერო შეფასებები
ისტორიკოსი ნორმან ნაიმარკი მიიჩნევს, რომ სტალინს ჰქონდა ეჭვი ყირიმელი თათრების დანაშაულის შესახებ, რადგან ყირიმი იყო ძალზედ სახიფათი სამხედრო-პოლიტიკური თვალსაზრისით და სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი.
მიჩიგანის უნივერსიტეტის პედაგოგი, ანთროპოლოგი გრეტა ულინგი თვლის, რომ გაეროს კონვენციის თანამედროვე რედაქციის თანახმად ყირიმელი თათრების დეპორტაცია შეიძლება განვიხილოთ, როგორც გენოციდი.
ერაყის ამერიკული უნივერსიტეტის პროფესორის, ისტორიკოს ჯონათან ოტო პოლის აზრით დეპორტაცია იყო „სოციალისტური რასიზმისა“ და „ეთნიკური წმენდის“ მაგალითი.
ხსოვნა
მინი|200px|სადგურ სირენის მემორიალური დაფა სუდაკში არსებობს დეპორტაციის მსხვერპლთა ძეგლი. მოქანდაკე ილმი ამეტოვი. აღმართეს 1994 წელს.
მემორიალური კომპლექსი დეპორტაციის მსხვერლთა პატივისცემის ნიშნად სადგურ სირენში, ყირიმის ბახჩისარაის რაიონში. გაიხსნა 2016 წლის 18 მაისს.
ხელოვნებაში
2004 წელს ყირიმელმა თათარმა რეჟისორმა რუსტემ ემინოვმა პირველმა შექმნა ფერწერული ტილოების სერია „უნუტმა — გახსოვდეს“, რომელშიც აღწერა თავისი ხალხის ტრაგედია. 2005 წლის 18 მაისს ეს ტილოები პირველად აჩვენეს მის პერსონალურ გამოფენაზე ყირიმში.
2015 წელს კრისტინა ფაშინმა გადაიღო დოკუმენტური ფილმი ბრძოლა სახლისათვის: ყირიმელი თათრები უკრაინა-კატარის თანამშრომლობის შედეგად. ფილმში ასახულია ყირიმელი თათრების ისტორია 1783 წლიდან 2014 წლამდე, განსაკუთრებული აქცენტი კი 1944 წლის მასობრივ დეპორტაციაზეა გაკეთებული.
2016 წლის 14 მაისს უკრაინელმა მომღერალმა ჯამალამ ევროვიზიის კონკურსზე გაიმარჯვა ყირიმელი თათრებისადმი მიძღვნილი სიმღერით 1944.
სქოლიო
კატეგორია:1944 წელი საბჭოთა კავშირში კატეგორია:პოლიტიკური რეპრესიები საბჭოთა კავშირში კატეგორია:დეპორტაცია კატეგორია:კაცობრიობის წინაშე ჩადენილი დანაშაულები კატეგორია:უკრაინის ისტორია
პალმეირასი (საფეხბურთო კლუბი)
პალმეირასი (Sociedade Esportiva Palmeiras) — ბრაზილიური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ სან-პაულუდან. ჩამოყალიბდა 1914 წლის 26 აგვისტოს. ასპარეზობს პაულისტას ჩემპიონატსა და ბრაზილიის სერია A-ში. „კორინთიანსთან“, „სან-პაულუსთან“ და „სანტოსთან“ ერთად შედის სან-პაულუს შტატის ტრადიციული საფეხბურთო გრანდების ოთხეულში. ბრაზილიის ათგზის და სან-პაულუს შტატის 24-გზის ჩემპიონი.
ისტორია
კლუბი ჩამოყალიბდა 1914 წლის 26 აგვისტოს იტალიელების მიერ პალესტრა იტალიას (Sociedade Esportiva Palestra Itália) სახელწოდებით. 1942 წლის 14 სექტემბრიდან ამჟამინდელი სახელწოდებით ასპარეზობს. კლუბის სახელწოდების შეცვლა მეორე მსოფლიო ომის დროს ანტიჰიტლერული კოალიციის და მათ შორის ბრაზილიის წინააღმდეგ ღერძის სახელმწიფოების შემადგენლობაში იტალიის ყოფნამ განაპირობა. 2020 წლისთვის არსებული სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით, კლუბის მიერ მოპოვებული ეროვნული ტიტულების ჯამური რაოდენობით „პალმეირასი“ ბრაზილიურ კლუბებს შორის პირველ ადგილს იკავებს.
სქოლიო
კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო კლუბები
ლევანტოს რაიონი
ლევანტოს რაიონი (Distrito de Levanto) — რაიონი პერუში, ამასონასის რეგიონის ჩაჩაპოიასის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 945 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 12.19 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 77.54 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამასონასის რეგიონის რაიონები კატეგორია:ჩაჩაპოიასის პროვინციის რაიონები
გალაქტიონ ვაშაძე
გალაქტიონ ვაშაძე (დ. 1880, ჭიათურა — გ. 1938) — ქართველი რევოლუციონერი, საქართველოს სსრ-ის უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე 1921-1923 წლებში.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1880 წელს შორაპნის მაზრის დაბა ჭიათურაში, ღარიბი გლეხის ოჯახში. სწავლობდა ქუთაისის სასულიერო სემინარიაში. 1902 წელს მონაწილეობდა სემინარიის სტუდენტთა მაქრსისტული წრის მიერ ორგანიზებულ გაფიცვაში, რისთვისაც სემინარიიდან გარიცხეს და გადაასახლეს ჭიათურაში პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ. 1903 წელს ხელმძღვანელობდა ჭიათურის მუშათა გაფიცვას. 1905 წლის დეკემბერში იყო შორაპნის მაზრაში შეიარაღებული აჯანყების ხელმძღვანელი. 1906 წელს სასწავლებლად შევიდა პეტერბურგის კომერციულ კურსებზე. ეწეოდა რევოლუციურ მოღვაწეობას. 1908 წელს დააპატიმრეს და ქუთაისის ციხეში გაგზავნეს. 1910 წლის ივნისში გაათავისუფლეს, ჭიათურაში დაბრუნდა და განაგრძობდა არალეგალურ მუშაობას. 1913 წლის ზაფხულში ჭიათურის მუშათა გაფიცვის დროს იყო საგაფიცვო ბიუროს წევრი. 1914 წელს ჭიათურაში საპირველმაისო დემონსტრაციის მოწყობისათვის კვლავ დააპატიმრეს და 5 წლით ენისეის გუბერნიაში გადაასახლეს. 1917 წლის მარტში ჭიათურაში დაბრუნდა, სადაც აირჩიეს ბოლშვიკური კომიტეტის წევრად, შემდეგ თავმჯდომარედ. 1920 წლის ოქტომბრიდან 1921 წლის 25 თებერვლამდე მუშაობდა აზერბაიჯანის სსრ-ის საგარეო ვაჭრობის კომისარიატის წარმომადგენლად თბილისში. საქართველოს სსრში მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1921-1923 წლებში იყო უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე. 1938 წელს დააპატიმრეს და დახვრიტეს. ბრალად ედებოდა კონტრრევოლუციური ტროცკისტული ორგანიზაციის წევრობა.
სოკოლკის ბრძოლა
სოკოლკის ბრძოლა — ბრძოლა გაიმართა 1709 წლის 11 (22) აპრილს (12 აპრილი შვედური კალენდრის მიხედვით), ჩრდლოეთის ომის პერიოდში, უკრაინაში შვედეთის და რუსეთის ჯარებს შორის. შვედების მხარეს ასევე იბრძოდნენ ზაპოროჟიის კაზაკები.
გალაქტიონ ვაშაძე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1880 კატეგორია:გარდაცვლილი 1938 კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში კატეგორია:საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეები კატეგორია:ჭიათურაში დაბადებულები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები კატეგორია:რსდმპ-ის წევრები
სოკოლკის ბრძოლა
წინარეისტორია
1709 წლის კამპანიაში კარლ XII-ის შვედეთის ჯარი მოქმედებდა უკრაინაში, ამ დროს შვედების მხარეს გადავიდნენ ჰეტმანი ივან მაზეპა კოსტ გარდიენკოს ზაპოროჟიის კაზაკების ნაწილით.
რუსები თავს არიდებნენ დიდ ბრძოლას, თუმცა აწარმოებდნენ „მცირე ომს“ და რეგულარულად ესხმოდნენ შვედების ცალკეულ რაზმებს. 1709 წლის აპრილის დასაწყისში კარლ ევალდ რენე გენერალ-ლეიტენანტის კავალერიის კორპუსი გაემართა „მტრის თავდაცვის დასათვალიერებლად“ და „ზაპოროჟიების გადასაბირებლად“. რუსების წინააღმდეგ შვედებმა გენერალ-მაიორის კარლ გუსტავ კრუზეს კავალერია გამოგზავნეს კაზაკებთან ერთად.
ოთხი ათასმა შემატებულმა კაზაკმა შვედეთის რეგულარულ რაზმზე არასასურველი შთაბეჭდილება დატოვა: „გაუნათლებელი და უსარგებლო ხალხი, მესამედს არ ჰქონდა იარაღი,მხოლოდ მოკლე შუბები და ცელი ბოძებზე“. იარაღის ურემზე შემოგდებისას, ორი ათასი კაზაკი „მოდიოდა როგორც დიდი ცხვრის ფარა“ მათ გვერდით კი 2,5 ათასი შვედი კავალერი. ისინი იმდენად დაიღალნენ ღამის მარშში, რომ შვედებმა ბრძოლამდე დატოვეს თავიანთი მხედრობის ნახევარი მათი დაფარვისთვის.
ბრძოლა
1709 წლის 11 (22) აპრილს (12 აპრილი შვედური კალენდრის მიხედვით) შვედებმა გამოიყენეს ნისლი და უეცრად თავს დაესხნენ რუსების კარლ ევალდ რენეს კავალერიის კორპუსს და მიიწყვდიეს ის მდინარესთან. ზაპოროჟიის კაზაკებმა დაიწყეს რუსი კოლონიის გაძარცვა, უარი თქვეს დამორჩილებოდნენ გენერალ კრუზეს. რენემ შეძლო წესრიგის განახლება და გარღვევაზე წავიდა. შვედები წერდნენ რომ, რუსებს 11 მილის მანძილზე უთვალთვალებდნენ, ამის მიუხედავად რუსების დანაკარგს წარმოადგენდა 400 დაშავებული და 1000 დაზარალებული. თვითონ შვედები თვლიდნენ, რომ დანაკარგს 290 ადამიანი, როგორც დაშავებულები ისე დაზარალებულები.
რენემ თავის მხრივ განაცხადა მოგების და 800 გარდაცვლილი შვედის შესახებ (მათ შორის პოლკოვნიკი ჰილდენშტერნი), ასევე ხელთ იგდეს 4 იარაღი. თავისი დანაკარგი 50 ადამიანად შეაფასა.
შედეგები
ბრძოლას არშეუცვლია სტრატეგიული სიტუაცია. კარლ XII-ის ჯარმა გადაინაცვლა მდ. ვორსკლის მარჯვენა სანაპიროზე და მალევე დაიწყო პოლტავის ალყაში მოქცევა.
სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთის დიდი ომის ბრძოლები კატეგორია:უკრაინის ბრძოლები კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები კატეგორია:შვედეთის ბრძოლები
ბოა-ვისტა (პარაიბა)
ბოა-ვისტა (Boa Vista) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 493 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კამპინა-გრანდის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 227 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13.07 კმ²-ზე. ფართობი 476 541 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაიბის შტატის მუნიციპალიტეტები
სოლგარდი
სოლგარდი  (Solqard) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის იარდიმლის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იარდიმლის რაიონის სოფლები
მატინიუსი
მატინიუსი (Matinhos) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 მეტრზე. მიეკუთვნება კურიტიბის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პარანაგუის შემადგენლობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
ატაკი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხოტინის რაიონის სოფლები
ქარიყლაპიასნაირნი
ქარიყლაპიასნაირნი, წერისნაირნი (Esociformes) — სხივფარფლიანი თევზების რიგი. ფარფლები რბილი სხივებისაგან შედგება, ცხიმოვანი ფარფლი არ აქვს, ზურგისა და ანალური ფარფლები ჩვეულებრივ სხეულის უკანა მესამედზეა. კბილები პრემაქსილის (წინაყბის), სასისა და კბილის ძვლებზე, სახნისსა და ლაყუჩის ჰიოიდური აპარატის ფუძეზეა განლაგებული. საცურავი ბუშტი დაკავშირებულია ნაწლავებთან. ქერცლი ციკლოიდური ტიპისაა. ქარიყლაპიასნაირნი მტაცებელი თევზები არიან, ზოგიერთი ყოვლისმჭამელია. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ ზონებში, უმთავრესად მტკნარ წყლებში. ნამარხი ფორმები ცნობილია გვიანი პალეოცენ-მიოცენიდან. რიგში ორი ოჯახია: ქარიყლაპიასებრნი და უმბრისებრნი.
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:სხივფარფლიანი თევზები
შოვუთი
შოვუთი  (Şovut) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის იარდიმლის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 255 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იარდიმლის რაიონის სოფლები
მაგდალენას რაიონი (ჩაჩაპოიასი)
მაგდალენას რაიონი (Distrito de Magdalena) — რაიონი პერუში, ამასონასის რეგიონის ჩაჩაპოიასის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1980 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 880 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 6.5 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 135.47 კმ²-ია.
ლოლიტა რიტმანისი
ლოლიტა რიტმანისი (დ. 1 ნოემბერი, 1962) — ლატვიური წარმოშობის ამერიკელი კომპოზიტორი. ცნობილია ფილმების და სატელევიზიო შოუებისთვის შექმნილი მუსიკით, მათ შორის ბეტმენიის ანიმაციური სერიალისთვის.
ადრეული ცხოვრება
დაიბადა ორეგონის შტატის ქალაქ პორტლენდში, 1962 წლის 1 ნოემბერს. მისი მშობლები დოქტორი ანდრის რიტმანისი და აზია რიტმანისი, მეორე მსოფლიო ომის დროს 1949 წელს, ლატვიიდან ჩამოსული ემოგრანტები იყვნენ. ყავს და: ბრიჯიტა რიტმანის-ჯემისონი და ძმა: ალბერტ რიტმანისი.
ბავშვობაში ლოლიტა სწავლობდა პიანინოს, ფლეიტას, გიტარას და ვოკალს. მონაწილობდა როგორც ჯაზის ასევე კლასიკური მუსიკის ანსამბლებში. თავისი პირველი მუსიკალური ნაწარმოები 11 წლის ასაკში შექმნა. თექვსმეტი წლის ასაკში პოპულარული ლატვიური მუსიკალური ჯგუფ: "Dzintars"-სთვის ("ქარვა") ქმნიდა მუსიკას, მათთან ერთად გამოდიოდა სცენაზე და დადიოდა გასტროლებში: ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კანადაში, ევროპაში, ახალ ზელანდიაში და ავსტრალიაში. მსოფლიოს გარშემო გამართულმა ლატვიური სიმღერების ფესტივალებმა საშუალება მისცა თავისი შემოქმედება ფართო აუდიტორიისთვის წარედგინა.
ლოლიტამ 1980 წელს დაასრულა კლივლენდის საშუალო სკოლა პორტლენდში, რის შემდეგაც ლოს-ანჯელესში დიკ გროვის მუსიკის სკოლაში სასწავლებლად გადავიდა, სადაც დაასრულა როგორც კომპოზიტორის ასევე ფილმების მუსიკის კომპოზიტორის პროგრამა. მუსიკალურ სასწავლებელში ის შემდეგ ცნობილ კომპოზიტორებთან სწავლობდა: დიკ გროვი, მუნდელ ლოუ, ლალო შიფრინი, ჰენრი მანჩინი, ელინ ფერგიუსონი და სხები. ის დამატებით ასევე სწავლობდა კერძო მასწავლებლებთან: მაურო ბრუნო, გიბნერ კინგი და მეტ დენისი.
კინო და სატელევიზიო კომპოზიცია
მას აქვს ორკესტრირებული ასზე მეტი ფილმი, სერიალი და სატელევიზიო გადაცემა, მათ შორის: მომაკვდინებელი იარაღი 4, საიდუმლო მასალები, ცურვის ფანი, ჯიპერს კრიპერსი 2, რობინ ჰუდი: ქურდების უფლისწული, Საბოლოო დანიშნულების ადგილი, დასავლეთის ფრთა და ნგრევის კაცი. მან ასევე გაუკეთა ორკესტრირება მიშელ მაკკუსტიონის მუსიკას ვიდეო თამაშისთვის ადამიანი ობობა 2 რომელიც დაფუძნებულია 2004 წლის იგივე სახელის ფილმზე ადამიანი ობობა 2. ლოლიტამ ასევე გააკეთა 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების დახურვის ცერემონიალის ორკესტრირება.
საკონცერტო სამუშაოები
როტმანისის კონცერტები დღემდე სრულდება ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კანადაში, ევროპაში, ავსტრალიაში და ტაივანში. სიმფონიური პოემა Farewell (დამშვიდობება) 1982 წელს შესრულდა პორტლანდის საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრში. მისი კანტანტა A New Day (ახალი დღე) 1986 წელს შესრულდა ლინკოლნის ცენტრში. 1989 წელს მუზიკლი Tas vakars piektdienā (იმავე დროს მომავალ პარასკევს) დაიდგა ლონგ-ბიჩზე ტერასის თეატრში და 1990 წელს ლატვიაში. მუსიკალური რევიუ  Turp un atpaka (იქ და უკან) 1999-2000 წლებში შესრულდა მთელს ამერიკაში და კანადაში. მიუზიკლი Skudra un sienāzis (ჭიანჭველა და კალია) 1999 წელს დაიდგა კალიფორნიაში ტაუზენდ-ოაკში ლატვიური სიმღერის ფესტივალზე. 2003 წლის აგვისტოში მუზიკლი Gudrais padomiņš (ბრძნული რჩევა) დაიდგა სან-ფრანცისკოში კათედრალ-ჰილში. Rudentiņš pie durvīm klauvē (შემოდგომა კარზე აკაკუნებს) ნაწარმოები გუნდისა და კამერული ორკესტრისთვის 2003 წლის 8 აგვისტოს ნაჩვენები იყო სან-ფრანცისკო ლუის მ. დევისის სიმფონიურ დარბაზში. 2004-ში მუზიკლი Eslingena დაიდგა იზაბელ ბადერის თეატრში ტორონტოში, ონტარიოში, კანადაში და 2005 წელს წარმოდგენილი იყო რიგირ ეროვნულ ტეატრში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1962 კატეგორია:ამერიკელი ქალი კომპოზიტორები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი კომპოზიტორები
მარი ანა დე ბურბონ-კონტი
ბიოგრაფია
მარი ანა დაიბადა 1689 წლის 18 აპრილს ვერსალში. იგი იყო კონტის პრინც ფრანსუა ლუისა და მისი მეუღლის, მარი ტერეზ დე ბურბონის უფროსი ქალიშვილი. მათ ძალიან არეული ოჯახი ჰქონდათ, სადაც ერთმანეთს ვერავინ ეწყობოდნენ. ცნობილია, რომ ისინი ერთად მხოლოდ ფრანსუა ლუის გარდაცვალებისას შეიკრიბნენ. მათი ოჯახის რეპუტაციას კი განსაკუთრებით მამამისის რომანები ლახავდა, რომელიც მას როგორც მდედრობითი, ისე მამრობითი სქესის წარმომადგენლებთან ჰქონდა. მარი ანა თავისი დაბადებიდან გათხოვებამდე, ცნობილი იყო მადმუაზელ დე კონტის სახელით.
ჯიურჯიულეშტი
ჯიურჯიურლეშტი (Giurgiuleşti) — სოფელი მოლდოვაში, კაჰულის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 54 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 995 ადამიანს შეადგენდა.
აღმოსავლეთი ეკვატორია
აღმოსავლეთი ეკვატორია (Eastern Equatoria, شرق الاستوائية) — სამხრეთი სუდანის 10 შტატიდან ერთ-ერთი.
მარი ანა დე ბურბონ-კონტი
ბიოგრაფია
მას ახლო ურთიერთობა ჰქონდა თავის ბებიასთან, კონდეს პრინცესა ანა ჰენრიეტა კურპფალცელთან და ასევე მის ბიძაშვილთან, ორლეანის ჰერცოგინია ელიზაბეთ შარლოტა კურპფალცელთან. ის და მისი ბიძაშვილი მარი ლუიზ ტერეზ ორლეანელი ღრმა ბავშვობიდანვე ერთად იზრდებოდნენ და ემზადებოდნენ გათხოვებისთვის. 1713 წელს 24 წლის მარი ანა ცოლად შერთეს კონდეს პრინც ლუი ანრი I-ს. ლუი ანრი დედის მხრიდან ლუი XIV-ის შვილიშვილი იყო. მათი ქორწინება 9 აგვისტოს შედგა ვერსალის სასახლეში. ეს იყო ორმაგი დინასტიური ქორწინება ბურბონების კონდესა და კონტის შტოებს შორის, რა დროსაც მათთან ერთად მარი ანას ძმამ ცოლად შეირთო ლუი ანრის და.
ჯიურჯიულეშტი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კაჰულის რაიონის სოფლები
მარი ანა დე ბურბონ-კონტი
ბიოგრაფია
წყვილს არც ისე ხანგრძლივი და ბედნიერი ქორწინება ჰქონდათ, რომელშიც მათ შვილები არ შეეძინათ. ამ დროს მარი ანას რომანი ჰქონდა შევალიე დიუ შალართან. იგი გარდაიცვალა 1720 წლის 21 მარტს, 30 წლის ასაკში, უშვილოდ.
აღმოსავლეთი ეკვატორია
გეოგრაფია
აღმოსავლეთი ეკვატორიის შტატი სამხრეთიდან ესაზღვრება უგანდას, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კენიას და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ეთიოპიას.
მარი ანა დე ბურბონ-კონტი
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 18 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1689 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1720 კატეგორია:ბურბონები კატეგორია:კონდეს პრინცესები
აღმოსავლეთი ეკვატორია
გეოგრაფია
შტატის აღმოსავლეთით მდებარეობს კენიასთან, ეთიოპიასთან და სამხრეთ სუდანთან სადავო ილემის სამკუთხედის ტერიტორია, რომელსაც ამჟამად კენია აკონტროლებს.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის შტატები
ბაღრამიანის რაიონი
ბაღრამიანის რაიონი (Բաղրամյանի շրջան) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სომხეთის სსრ-ისა და სომხეთის შემადგენლობაში, არსებობდა 1983—1995 წლებში. ცენტრი — სოფელი ბაღრამიანი.
ისტორია
ბაღრამიანის რაიონი შეიქმნა 1983 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის რაიონები
მელნიკი
მელნიკი (Мелник, Μελένικο) — ქალაქი ბულგარეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ბლაგოევგრადის პროვინციაში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 440 მეტრზე. ქალაქის 96-მდე ნაგებობა არის კულტურული ძეგლი. მოსახლეობის რაოდენობით, რომელიც 385 ადამიანს შეადგენს, ბულგარეთში ყველაზე პატარა ქალაქად ითვლება და ქალაქის სტატუსსაც ისტორიული მნიშვნელობის გამო ინარჩუნებს. მდებარეობს პირინის მთების კალთებზე. მას დაჰყურებს მელნიკის აღმოსავლეთ პირამიდები.
ისტორია
არქეოლოგიური ექსპედიციების მიხედვით ამ ტერიტორიაზე პირველად დასახლდა თრაკიის მეთიკთა ტომი, რომელსაც ეკუთვნოდა ცნობილი მეამბოხე — სპარტაკი. საუკუნეების შემდეგ, რომაელებმა დატოვეს ქალაქი, მაგრამ მათი ყოფნის დასადასტურებლად დარჩა უძველესი რომაური ხიდი, რომელიც დღესაც დგას. სლავებმა, რომლებიც შემდგომ მოვიდნენ, ამ დასახლებას მელნიკი უწოდეს მის გარშემო მდებარე ქვიშის მთების გამო (ბულგალურ ენაში მელ ნიშნავს „თეთრ ცარცს“). მელნიკი გახდა ბულგარეთის პირველი იმპერიის ნაწილი, რომელსაც (836-852 წლებში) პრესიან I მართავდა; მოგვიანებით — დამოუკიდებელი ფეოდალური სამთავროს დედაქალაქი, რომელსაც 1209 წელს ალექსი სლავი (ასენის დინასტიის შთამომავალი) მართავდა და მისი მმართველობის პერიოდში ეკონომიკური და კულტურული აღმავლობა სუფევდა. ქალაქი ცარ ივან ასენ II-ის დროსაც განაგრძობდა აღმავლობას თავისუფალი ვაჭრობის გზით, რომელიც დუბროვნიკის ვენეციელთა მმართველობის დროს მიმდინარეობდა.
XIV-XV საუკუნეებში ოსმალეთის იმპერიის მიერ ბალკანეთის დაპყრობის შემდეგ დაღმავლობის პერიოდი დაიწყო, მაგრამ XVII-XVIII საუკუნეებში (ბულგარეთის ეროვნული აღორძინების ეპოქა) მელნიკი კვლავ მდიდარი ქალაქი გახდა, რადგან დიდი რაოდენობით აწარმოებდა ღვინოსა და თამბაქოს, რომელებიც ექსპორტზე გადიოდა ძირითადად ინგლისსა და ავსტრიაში. იმ დროს მელნიკი ასევე იყო ხელოსნობის ცენტრი, ძირითადად ამზადებდნენ საეკლესიო ნივთებსა და დეკორაციებს. ამავე პერიოდში მელნიკში ძალიან ბევრი ბულგარული სკოლა და ეკლესია აშენდა. მინი|მარცხნივ|მელნიკის ციხე-სიმაგრის გეგმა რუსეთ-ოსმალეთის 1977-1878 წლების ომის დროს მელნიკი რუსეთის არიამ დაიპყრო, ამიტომაც ამ პერიოდში რუსეთის იმპერიის დაქვემდებარების ქვეშ იმყოფებოდა, მაგრამ ბერლინის ხელშეკრულების თანახმად ისევ ოსმალეთის იმპერიას დაუბრუნდა. 1912 წლამდე მელნიკი კაზას ცენტრი იყო. ბალკანეთის პირველი ომის დროს მელნიკი საბოლოოდ გაათავისუფლეს და კვლავ გახდა ბულგარეთის ნაწილი. XVIII საუკუნეში ქალაქში 1300 სახლი და 70 ეკლესია იდგა, მოსახლეობა კი 20 000 ადამიანს შეადგენდა, მაგრამ ხანძარმა ის თითქმის მთლიანად გაანადგურა. მას შემდეგ ქალაქი აღადგინეს და განაახლეს მაგრამ დღევანდელი მოსახლეობის მიხედვით იგი ბევრად ჩამოუვარდება XX საუკუნის დროინდელ ქალაქს, რომლის მოსახლეობა შედგებოდა ბერძნების, ასევე ბულგარელების, თურქებისა და რუმინელებისგან. მელნიკი არის იური ტრიფონოვის მოკლე მოთხრობის — „ყველაზე პატარა ქალაქი მსოფლიოში“ (1967) ობიექტი.
ბალკანეთის მეორე ომის დასასრულისას, 1913 წელს, საბერძნეთის მთავრობის ბრძანებით ბერძნებმა დატოვეს მელნიკი და გადავიდნენ საბერძნეთში. ბრძანება გამოიწვია ცნობამ, რომელიც იტყობინებოდა რომ მელნიკი ბულგარულ ქალაქად რჩებოდა. 700px|მინი|ცენტრი|ქალაქ მელნიკის პანორამა
ღირსშესანიშნაობები და მეღვინეობა
მელნიკის უნიკალურმა არქიტექტურამ და როჟენის მონასტერმა (მდებარეობს მელნიკის ჩრდილო აღმოსავლეთით) ქალაქი პოპულარულ ტურისტურ ადგილად აქცია. ასევე, ქალაქი ცნობილი იყო ძლიერი ღვინის წარმოებით დაახლოებით 1346 წლიდან. ადგილობრივი ღვინო, როგორც ცნობილია, უინსტონ ჩერჩილის საყვარელი ღვინო იყო. დღესდღეობით მელნიკის ტერიტორიაზე ფართოდაა განვითარებული ვაზის მოშენება და მეღვინეობა. აშენდა ბევრი ღვინის ახალი ქარხანა და დღესდღეობით ქალაქი აწარმოებს მაღალი ხარისხის ღვინოს ადგილობრივი და საერთაშორისო ბაზრისთვის.
მელნიკს ამშვენებს საინტერესო არქიტექტურული შირსშესანიშნაობები, მათ შორისაა: ბიზანტიური სახლი, ერთ-ერთი ყველაზე ძველი სამოქალაქო ნაგებობა ბალკანეთში (აგებულია დაახლოებით XII-XIII საუკუნეებში, როგორც ბულგარული ციხე-სიმაგრე); კორდოპულოვის სახლი (მანოლის კორდოპულოუს პატივსაცემად, რომელსაც ეკუთვნოდა ეს სახლი), რომელიც ასევე იყო ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი ღვინის მწარმოებელი მელნიკში; პაშოვის სახლი (1815), რომელიც დღესდღეობით მელნიკის ისტორიულ მუზეუმადაა გადაკეთებული; პაშას სახლი, რომელიც რეგიონის ერთ-ერთმა ყველაზე მდიდარმა ბეიმ (იბრაჰიმ ბეი) მელნიკის ტერიტორიაზე ააშენა ოსმალეთის იმპერიის მმართველობისს ხანაში. ყველაზე სანახაობადია წმინდა ნიკოლოზის (აგებულია XIII საუკუნეში), წმინდა პეტრესა და პავლეს (1840) და წმინდა ანტონის ეკლესიები.
მელნიკის გარშემო ტერიტორია ძლიერადაა ეროზირებული, განსაკუთრებით უზარმაზარი კლდე, რომელიც ქალაქის ხედს ამშვენებს. ეს ტერიტორია, კურლანოვო და როჟენი, რომელიც 17 კადრატულ კილომეტრზეა გადაჭიმული ცნობილია როგორც მელნიკის აღმოსავლეთ პირამიდები. უნიკალური ფორმები, რომელიც უზარმაზარ სოკოებს, უძველეს კოშკებსა და ობელისკებს წააგავს, ფორმირებულია ძლიერი წვიმებისა და ქვიშის ნაშალისგან.
სქოლიო
კატეგორია:ბულგარეთის ქალაქები
მორეტისი
მორეტისი (Morretes) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 8 მეტრზე. მიეკუთვნება კურიტიბის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პარანაგუის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 718 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22.96 კმ²-ზე. ფართობი 684 580 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტი
კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტი (Международный аэропорт Краснодар) ასევე ცნობილი როგორც პაშკოვსკის აეროპორტი (Аэропорт Пашковский),(IATA: KRR, ICAO: URKK) — მთავარი აეროპორტი, რომელიც ემსახურება სამხრეთ რუსეთის ქალაქ კრასნოდარს. არის საერთაშორისო აეროპორტი და მდებარეობს კრასნოდარის ცენტრიდან 12 კილომეტრში.
კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტი რუსეთში მე -9 ყველაზე დატვირთული აეროპორტია. 2015 წელს მან 3.1 მილიონზე მეტი მგზავრი მიიღო.
დღესდღეობით ეს აეროპორტი ბაზელ აეროს აეროპორტის მმართველი ჰოლდინგის ნაწილია. 2012 წლის ბოლომდე კი ეკუთვნოდა კუბანის ავიახაზებს.
მახასიათებლები
დღესდღეობით კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტს აქვს სამი ასაფრენი ბილიკი, რომელზეც შეიძლება მოთავსდეს თანამედროვე თვითმფრინავებიი, მაგალითად ბოინგ-737 (გარდა ბოინგ-737-900), ბოინგ 757 და ასევე ყველა ტიპის ვერტმფრენი.
აეროპორტის ტევადობა არის 500 მგზავრი საათში შიდა ფრენებისთვის, ხოლო საერთაშორისო ფრენისათვის საათში 200 მგზავრი.
ტერმინალის კორპუსში არის VIP და CIP დარბაზები, ასევე მაღაზიები, კაფეები, აფთიაქები და უზრუნველყოფილია Wi-Fi წვდომა.
რეკონსტრუქცია
კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტი გადიოდა განახლებას, რომელიც ორ ნაწილად იყო დაყოფილი: ახალ 60,000 მ2 აეროპორტის შენობის მშენებლობად, რომელიც 2017 წელს იყო დაგეგმილი და აეროდრომის ინფრასტრუქტურის განახლება.
ახალი ტერმინალის მშენებლობის პროექტი, მენეჯმენტმა ბაზელ აერომ აიღო. ჰოლანდიური NACO, მსოფლიოს ერთ-ერთი წამყვანი დამოუკიდებელი აეროპორტის საკონსულტაციო და საინჟინრო ფირმაა. NACO– ს თანახმად, 2030 წლისთვის მგზავრების საერთო რაოდენობა 10 მილიონს მიაღწევს.
ახალი კრასნოდარის აეროპორტის მშენებლობის პერიოდში, არსებული ტერმინალის ფართობი გაფართოვდა 8 200 კვ.მ-ით. შედეგად, აეროპორტის ტევადობა გაიზარდა და შესაძლებელი გახდა 1,700 მგზავრის საათში მიღება. 2013 წლის აგვისტოში დაიწყო საერთაშორისო ტერმინალის რეკონსტრუქცია. გამშვები მრიცხველების რაოდენობა 8 – მდე გაიზარდა, საიმიგრაციო კონტროლის მრიცხველების რაოდენობა კი 10 – მდე. გარდა ამისა, ტერმინალის შენობაში აშენდა ბავშვთა მოედანიც.
კრასნოდარის აეროპორტის რეკონსტრუქციის პროექტი, მოიცავს შიდა ტერმინალის შენობას. განახლებული ტერმინალის შენობები ექსპლუატაციაში შევიდა 2014 წლის ბოლოს.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის აეროპორტები
ანთიმოზ ივერიელის მონასტერი
ანთიმოზ ივერიელის მონასტერი (Mănăstirea Antim) — მდებარეობს რუმინეთის დედაქალაქ ბუქარესტში, ანთიმოზ ივერიელის ქუჩაზე. იგი 1713-1714 წლებში დააარსა ვლახეთის მიტროპოლიტმა ანთიმოზ ივერიელმა. მონასტერი 1950-იან წლებში სრულიად რუმინეთის პატრიარქმა იუსტინიანე მარინამ აღადგინა. 2005 წლიდან მონასტერში ცხოვრობს 7 ბერი. მონასტერში შედის ანთიმოზ ივერიელის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი მუზეუმი, აგრეთვე დაცულია რელიგიური ნივთები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუმინეთის ღირსშესანიშნაობები
კონსტანტინე ჩლაიძე
კონსტანტინე ჩლაიძე (დ. 31 იანვარი, 1973, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი.
ბიოგრაფია
კონსტანტინე გიორგის ძე ჩლაიძე დაიბადა 1973 წლის 31 იანვარს, თბილისში, კომპოზიტორ გოგი ჩლაიძის ოჯახში.
1979—1987 წ.წ. სწავლობდა თბილისის პირველ ექსპერიმენტულ სკოლაში, 1990 წელს დაამთავრა თბილისის მე-6 სკოლა.
1990—1995 წლებში სწავლობდა საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში, კინოსამენეჯერო ფაკულტეტზე.
1997-1999 წლებში გაიარა უმაღლესი სარეჟისორო კურსები ტელე-რადიო ინსტიტუტში (ალექსანდრე რეხვიაშვილისა და ოთარ შამათავას სახელოსნო)
1999—2004 წლებში მუშაობდა სატელევიზიო სტუდია ტიბისი ტივი, ტელეკოპანია მე-9 არხსა და პირველ არხზე გადაცემების რეჟისორად.
2004 წელს კონსტანტინე ჩლაიძე დაინიშნა კულტურის სამინისტროში მინისტრის თანაშემწედ კინოს დარგში.
კინემატოგრაფიის ეროვნულ ცენტრში მუშაობს 2005 წლიდან დირექტირის მოადგილის, 2008-10 წლებში დირექტორის, 2010 წლიდან კი კინოკომისიის პროექტის მენეჯერის თანამდებობზე.
ჰყავს მეუღლე და ერთი ქალიშვილი.
ფაგუნდისი (პარაიბა)
ფაგუნდისი (Fagundes) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 505 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კამპინა-გრანდის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 405 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 60.34 კმ²-ზე. ფართობი 189 026 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაიბის შტატის მუნიციპალიტეტები
ბიძინა ჩოლოყაშვილი (პოლიტიკოსი)
ბიძინა ჩოლოყაშვილი (დ. 3 იანვარი, 1950) — ქართველი პოლიტიკოსი.
დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1973 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრში. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 3 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
გვარი (ბიოლოგია)
გვარი (Genus) — ძირითადი ტაქსონომიური კატეგორია, რომელიც აერთიანებს ფილოგენეზურად ახლომდგომ სახეობებს. მაგალითად ფიჭვის გვარი (Pinus) აერთიანებს ფიჭვის ყველა სახეობას; კატის გვარი (Felis) — გარეული კატის სხვადასხვა სახეობას. ბოტანიკური და ზოოლოგიური ნომენკლატურით ყოველი გვარი ერთი სიტყვით (არსებითი სახელით) აღინიშნება. მაგალითად, Pinus  — ფიჭვი, Felis — კატა.
ჩვეულებრივ, გვარში გაერთიანებულია მრავალი ან რამდენიმე სახეობა. მაგრამ არის ისეთი გვარებიც, რომლებშიც მხოლოდ თითო სახეობაა (გინკგო — Ginkgo biloba, იხვნისკარტა — Ornithorhynchus anatinus), მათ მონოტიპური გვარი ეწოდებათ. მახლობელი გვარები ქმნიან ოჯახს. მაგალითად ძახველისა (Viburnum) და ანწლის (Sambucus) გვარები გაერთიანებულია ადოქსასებრთა (Adoxaceae) ოჯახში, ძაღლისა (Canis) და მელის (Vulpes) გვარები — ძაღლისებრთა ოჯახში. ზოგჯერ გვარში გამოყოფენ ქვეგვარებს; გვარსა და ოჯახს შორის კი შუალედ კატეგორიას — ქვეოჯახსა და ტრიბას. მაგალითად, ქერისა და ხორბლის გვარები შედის ქერისებრთა ტრიბაში, ხოლო ონდატრისა და წყლის მემინდვრიას გვარები ქმნიან მემინდვრიების ქვეოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:ბიოლოგიური სისტემატიკა კატეგორია:მცენარეთა სისტემატიკა
იოშქარ-ოლა
იოშქარ-ოლა (Йошкар — “წითელი“,  — „ქალაქი“— „წითელი ქალაქი“, ძვ., , ) — ქალაქი რუსეთში, მარი-ელის რესპუბლიკის დედაქალაქი.
მოსახლეობა — 265 044 ად. (2016 წ). ქალაქი დაარსდა 1584 წელს, როგორც მეფე თედორე I-ის სამხედრო ციხესიმაგრე ვოლგა-ვიატსკის რეგიონის ცენტრში, მდინარე პატარა კოქშაგის (ვოლგის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე. 1919 წლამდე ქალაქს ეწოდებოდა ცარევოკოქშაისკი, 1919-1928 წწ.— კრასნოკოქშაისკი. 1984 წელს ქალაქი დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით.
თანამედროვე ქალაქი იოშქარ-ოლა რესპუბლიკის ძირითადი სამრეწველო, კულტურული და სამეცნიერო და ფინურ-უნგრული ხალხთა ჯგუფის კულტურის ცენტრია.
ისტორია
არქეოლოგიური აღმოჩენები ადასტურებს, რომ მოსახლეობა თანამედროვე იოშქარ-ოლის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა მეზოლითის ეპოქიდან.
XVI საუკუნემდე აღნიშნული ტერიტორია შედიოდა ყაზანის სახანოს შემადგენლობაში და დასახლებული იყო მარიელებით. 1552 წელს ივანე მრისხანემ ყაზანის სახანო თავის სამეფოს შეუერთა. ადგილობრივი მოსახლეობა მეფის ერთგული იყო, მაგრამ მალე დამორჩილებაზე უარი განაცხადეს. 1553 წლის გაზაფხულზე მის წინააღმდეგ აჯანყება წამოიწყეს, რამაც საფუძველი ჩაუყარა ჩერემისების ომებს. აჯანყება პერიოდულად გამწვავდებოდა და პრობლემებს უქმნიდა ცენტრალურ ხელიუფლებას. მეფემ გადაწყვიტა აქ „ქალაქი-ციხესიმაგრის“ დაარსება, სწორედ ეს პერიოდი ითვლება ქალაქ იოშქარ-ოლის დაარსების თარიღად.
„სამეფო ქალაქი კოქშაგზე“ (საიდანაც მოგვიანებით ქალაქმა მიიღო ოფიციალური სახელი ცარევოკოქშაისკი) დააარსა მეფე თედორე I-მა 1584 წელს, ივანე მრისხანეს გარდაცვალების შემდეგ. თავდაპირველად ცარევოკოქშაისკი ტიპური სამხედრო დასახლება იყო, ციხესიმაგრე გარშემორტყმული იყო ხის კედლებით. დროთა განმავლობაში ქალაქმა დაკარგა სამხედრო ფუნქცია და ნელ-ნელა გადავიდა ვაჭრობაზე და ხელოსნობაზე. ქალაქში დასახლება დაიწყეს ხელოსნებმა, ვაჭრებმა, გლეხებმა. ქალაქის საზღვრები გასცდა ძველი ციხესიმაგრის კედლებს. მოსახლეობის უმეტესობა მიწათმოქმედებით დაკავდა. ქალაქის გარეუბნებში მოჰყავდათ სვია. განვითარდა სატყეო მეურნეობა და არყის გამოხდის მრეწველობა. მაგრამ ქალაქის მოსახლეობის უმრავლესობას მაინც სამხედროები შეადგენდნენ.
იმპერატორმა პეტრე I-მა ცარევოკოქშაისკი გააერთიანა ყაზანის გუბერნიაში, რომელიც მთლიანად მოიცავდა ვოლგისპირეთს ნიჟნი ნოვგოროდიდან ასტრახანამდე. 1775 წელს გამოიცა ბრძანება, რომლის მიხედვითაც ყაზანის გუბერნიაში გაერთიანდა მხოლოდ შუა ვოლგისპირეთი და ცარევოკოქშაისკი ხელახლა ჩამოყალიბებული გუბერნიის სამაზრო ცენტრი გახდა.