დავათის_ღვთისმშობლის_ეკლესია
ღვთისმშობლის ეკლესია
დავათის ღვთისმშობლის ეკლესია განეკუთვნება VIII-IX საუკუნეებს. ეკლესია ორნავიანი ნაგებობაა სამხრეთის ეგვტერით (8.3X7 მ), რომლის მთავარი და ჩრდილოეთის ნავი ორი ფართო თაღითაა ერთმანეთთან დაკავშირებული და ერთ სივრცეს ქმნის. ეგვტერი მთავარი ნავისგან ყრუ კედლითაა გამიჯნული და მას უკავშირდება ამ კედლის დასავლეთ ნაწილში გაჭრილი კარით. ჩრდილოეთის ნავის აღმოსავლეთ კიდეში მცირე სწორკუთხა სადგომი - სამკვეთლოა მოწყობილი, მას შესასვლელი ჩრდილოეთის ნავიდან აქვს. ეკლესიის ერთადერთი შესასვლელი ეგვტერის დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. მოგვიანებით (განვითარებულ შუა საუკუნეებში) ეკლესიისათვის დასავლეთიდან მიუშენებიათ მცირე დარბაზული ეკლესია, შემდგომ კი - სენაკი (3.5X3 მ) კამაროვანი აკლდამით, რომელსაც ეკლესიის თავდაპირველი შესასვლელი დაუფარავს. ამის გამო ახალი კარი სამხრეთ ეგვტერის იმხნად განახლებულ სამხრეთ კედელში გაუჭრიათ. უფრო გვიან ამ კედლის დასავლეთით კიდეზე მიუდგამთ გეგმით კვადრატული ორსართულიანი კოშკი, რომლის პირველი სართული ეკლესიის კარიბჭის როლს ასრულდებდა. ამჟამად, რესტავრაციის შემდეგ, ეკლესიაში შესვლა ორი მხრიდან არის შესაძლებელი: სამხრეთ ეკვდერის დასავლეთ კედლიდან (სენაკი აღარ არსებობს, დარჩენილია მხოლოდ აკლდამა) და კოშკის პირველი სართულიდან. მინი|250პქ|მარცხნივ|[[დავათის სტელა]] ეკლესია აგებულია მოზრდილი ზომის რიყის ქვის მეტ-ნაკლებად სწორხაზოვნად დაწყობილი რიგებით. გარეთა კუთხეები, პილასტრები, კარ-სარკმელთა წირთხლები, თაღები, აფსიდის კუთხეები და ლავგარდანი ნაწყობია შირიმის სუფთად გათლილი ქვით. მთავარი ნავი აღმოსავლეთით დასრულებულია სამი საფეხურით შემაღლებული, ოდნავ ნალისებრი მოხაზულობის აფსიდით. აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, მის ჩრდილოეთით მცირე კვადრატული ნიში. აფსიდის ნავის დანარჩენი ნაწილისაგან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი მხრებით, რომელზეც დაყრდნობილი იყო შირიმით ნაწყობი ორსაფეხურიანი სატრიუმფო თაღი. აფსიდის კონქი რიყის ქვითაა ნაწყობი. აფსიდს მთელ სიგრძეზე კარგად შელესილი საფეხური (სიმაღლე 35 სმ) გასდევს. საკურთხევლის შუაში შემორჩენილია შირიმის ქვისგან ნაწყობი ტრაპეზის ნაწილი. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია აფსიდიდან საკმაოდ წინ წამოწეული, შირიმის თხელი ფილებით ნაგები კანკელით, რომლის თაღოვანი ნაწილი ეყრდნობა შირიმის რვაწახნაგოვან ბოძებს. კანკელის წინიდან მიდგმული აქვს შირიმის ქვაში გამოკვეთილი, კუბისებრი ფორმის ბაზისი, ჯვრის ჩასადგმელი ოთკუთხა ფოსოთი. მთავარი ნავი ჩრდილოეთის ნავთთან დაკავშირებულია კვადრატულ ბურჯზე დაყრდნობილი ორი ფართო და მაღალი ნალისებრი თაღით. ბურჯი დაგვირგვინებულია ქვიშაქვის მარტივი პროფილის (თარო და დახრილი სიბრტყე) კაპიტელით. იგივე მასალისა და პროფილისაა თაღების განაპირა, კედლის სისქეში მოქცეული ორივე იმპოსტი. ბურჯის წყობაში ჩართული იყო მხატვრულად გაფორმებული და ასომთავრული წარწერით შემკული რამდენიმე ქვასვეტის ნაწილი, რომლებიც 1985 წელს, ძეგლის არქეოლოგიურად შესწავლისას, წყობიდან გამოიღეს და ამჟამად დაცულია ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზუმში. ბურჯის ზემოთ კედელს ასდევს შირიმის ქვით ნაწყობი ერთსაფეხურიანი პილასტრი, რომელსაც ეყრდნობა კამარის საბჯენი თაღი. ერთი პილასტრია გამოყოფილი ნავის სამხრეთ კედელზეც. მის ორივე მხარეს თითო ყრუ თაღია. მათგან დასავლეთისაში, მთავარ ნავში, შესასვლელი კარია მოთავსებული. იგი ნავის მხრიდან თაღოვანია, ხოლო გარედან არქიტრავითაა გადახურული. ნავის შიდა სივრცე, აფსიდის სარკმლის გარდა, სამხრეთ კედელში მდებარე კიდევ ერთი სარკმლით ნათდება. ნავის კირსხნარით მოლესილი იატაკი მოგვიანებით რამდენიმე ადგილას ამოუჭრიათ და სამარხები მოუწყვიათ. ერთი მოზრდილი სამარხია ჩრდილოეთის ნავშიც.