cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გუჯარეთისწყალი
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:მტკვრის შენაკადები კატეგორია:გუჯარეთისწყალი
ელ-ტახინი
1992 წელს, მისი არქიტქეტურისა და კულტურული მნიშვნელობის გამო, იუნესკომ ტახინი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ეს არქიტექტურა შეიცავს დეკორატიულ ნიშნებს და მის მშენებლობაში გამოყენებულია ცემენტი, რომელიც დანარჩენი მესოამერიკისათვის იმ დროისთვის უცნობი იყო.
ბილი ჰოლიდეი
ადრეული ცხოვრება
ბილი ჰოლიდეი დაიბადა ფილადელფიაში. მისი მშობლები იყვნენ: სარა ჯულია (Sadie) ფეიგანი და კლარენს ჰოლიდეი. მამა იყო მუსიკოსი. მშობლები ოფიციალურ ქორწინებაში არ ყოფილან, არც ერთად არ უცხოვრიათ. ბილის დაბადების შემდეგ, მამამ მალევე მიატოვა ოჯახი. კლარენს ჰოლიდეიმ გადაწყვიტა კარიერის გაგრძელება როგორც ჯაზის გიტარისტმა. 19 წლის ასაკში სარა იძულებული იყო საცხოვრებლად გადასულიყო ფილადელფიაში. მშობლებმა დაორსულების შემდეგ ბილის დედას უარი უთხრეს სახლში დაბრუნებაზე.
ელ-ტახინი
ტახინი ვერაკრუსის უმნიშვნელოვანესი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა და მას წელიწადში 650 000 მნახველი სტუმრობს.
ბილი ჰოლიდეი
ადრეული ცხოვრება
სარამ გადაწყვიტა პატარა ბილი აღსაზრდელად ბალტიმორში საკუთარ ნახევარ-დასთან ეივა მილერთან დაეტოვებინა. წარმოშობით ბილი ჰოლიდეი იყო აფრო-ამერიკელი, ამასთან ერთად მას დედის მხრიდან ჰყავდა ირლანდიელი წინაპრები.
ელ-ტახინი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
ბილი ჰოლიდეი
ადრეული ცხოვრება
ბილი ჰოლიდეის ჰქონდა მძიმე ბავშვობა. სარა ფეიგანი მუშაობდა როგორც მომსახურე პერსონალი რკინიგზის ხაზზე. გამოსასვლელ დღეებში პატარა ბილის ძირითადად დეიდის დედამთილი მარტა მილერი უვლიდა. თავისი ცხოვრების პირველი ათი წელი პატრა გოგონა ძალიან განიცდიდა დედის გვერდით არყოფნას და „სხვა“ ადამიანებთან ერთად თანაცხოვრებას.
ბილი ჰოლიდეის 1956 წელს გამოცემული პირველი ავტობიოგრაფიული წიგნი, „ლედი მღერის ბლუზს“ მაშინდელი ცხოვრების ამ დეტალებზე მხოლოდ ბუნდოვნად ლაპარაკობს. თუმცა ეს ყველაფერი ნათლად იქნა გადმოცემული სტიუარდ ნიკოლსონის 1995 წელს მომღერლის ცხოვრებაზე დაწერილ წიგნში.
ბილი ჰოლიდეის წარმოშობის შესახებ მისი ბევრი ბიოგრაფი კამათობს. ბალტიმორის არქივში დაცული დაბადების მოწმობაში, მომღერლის მამად მოხსენიებულია ვინმე ფრენკ დევიზი (Frank DeViese). თუმცა სხვა ბევრი ბიოგრაფი ფიქრობს, რომ ეს სამშობიარო სახლის ან სამოქალაქო რეესტრის თანამშრომლის მიერ დაშვებული მექანიკური შეცდომაა. მისტერ დევიზი ისევე როგორც ბილის დედა, ცხოვრობდა ფილადელფიაში. და სავსებით შესაძლებელია, რომ ფრენკ დევიზი თავისი სამსახურეობრივი მოვალეობების შესრულების გამო იცნობდა სარა ფეიგანს.
გაუპატიურების მცდელობა და პროსტიტუცია
1926 წლის 24 დეკემბერს სახლში დაბრუნებული სარა მათი მეზობელი უილბარ რიჩის მიერ პატარა ბილის გაუპატიურების მცდელობას შეესწრო. რიჩი დააპატიმრეს. სახელმწიფომ მომავალი მომღერალი, როგორც გაუპატიურების საქმის მოწმე ამჯერად დაცვით პატიმრობაში კვლავ "კეთილ მწყემსში" დააბრუნა. ბილი მხოლოდ 1927 წლის თებერვალში 12 წლის ასაკში "გაათავისუფლეს". ამის შემდეგ ის ქალაქის ერთ-ერთ ბორდელში კურიერად იწყებს მუშაობას.
ამ დროისთვის ბილი პირველად ეცნობა ლუი არმსტრონგის და ბესი სმიტის ჩანაწერებს. 1928 წლის ბოლოსთვის სარა ფეიგანი ნიუ-იორკის ჰარლემში მიემგზავრება საკუთარი ბედნიერების საძებრად. პატარა ბილი კვლავ მარტა მილერთან რჩება.
მომავალი მომღერალი დედასთან ნიუ იორკში 1929 წლის დასაწყისში ჩადის. მათი დიასახლისი ელეგანტურად ჩაცმული ფრლორენს უილიამსია. ქ-ნ უილიამი ასევე ბორდელის მფლობელიც იყო. სადაც ბილის დედა მეძავად მუშაობდა. ნიუ იორკში ჩასვლიდან რამდენიმე დღეში არასრული თოთხმეტი წლის ჰოლიდეიც უერთდება დედას, და კლიენტებს 5$-ად ემსახურება. 1929 წლის 2 მაისს ბორდელში პოლიცია ჩხრეკას ატარებს. ბილი და დედამისი ციხეში ხვდებიან. დედას ივლისში, ჰოლიდეის კი ოქტომბერში ათავისუფლებენ.
კარიერის დასაწყისი
ჰარლემში უკვე იწყებს სხვადასხვა ღამის კლუბში გამოსვლას. სცენურ ფსევდონიმს იღებს მუნჯი კინოს მსახიობი ქალი, ბილი დავის და მამის კლარენს ჰოლიდეის სახელისგან. თავიდან 1929 - 1931 წლებში სცენაზე თავის მეზობელ საქსაფონისტ ქენეთ ჰოლანთან ერთად გამოდის. ამ პერიოდში მას მოუსმენს ბენი გუდმენი, რაც ხელს უწყობს მისი სახელის დამკვიდრებას. ამავე დროს ხვდება მამასაც, რომელიც ღამის კლუბების იგივე წრეში ტრიალებს.
ერთ-ერთ კლუბში ჯერ კიდევ ახალგაზრდა, შემდეგ ცნობილი მუსიკალური კრიტიკოსი, პროდიუსერი და ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯონ ჰემონდი ერთ-ერთ ღამის კლუბში შემთხვევით ისმენს ბილი ჰოლიდეის. რის შემდეგაც სთავაზობს ბენი გუდმენთან ერთად სადებიუტო სიმღერის ჩაწერას. 1933 წლის ნოემბერს გაყიდვაში გამოდის 18 წლის მომღერლის ორი სიმღერა, "Your Mother's Son-In-Law" და "Riffin' the Scotch". ეს ბოლო ხდება მომღერლის პირველი ჰიტი, იყიდება რა 5.000 ფირფიტა. ახალგაზრდა ჰელმანი აღფრთოვანებულია დამწყები შემსრულებლით. შემდეგ იგი ამბობს, რომ ბილი ჰოლიდეიმ მთლიანად შეცვალა მისი მუსიკალური გემოვნება. 1935 წელს მომღერალს თავის მოკლემეტრაჟიან მუსიკალურ ფილმში, “სიმფონია შავებში" მონაწილების მისაღებად იწვევს დიუკ ელინგტონი.
შემდგომი კარიერა (1935-1938 წლები)
ბილი ჰოლიდეი უკვე სისტემატურად თანამშრომლობს ბენი გუდმენთან და ტედი უილსონთან. ფაქტობრივად ისინი ერთად ხდებიან ახალი პოპულარული მუსიკალური მიმდინარეობის "სვინგის" მნიშვნელოვანი შემსრულებლები. მუსიკალურ ლეიბელ, Brunswick Records-თან ჰოლიდეის გაფორმებული აქვს კონტრაქტი. კომპანია ბაზარზე უშვებს ჰიტებს, "What a Little Moonlight Can Do", "Miss Brown to You" და "I Cried for You". რასაც მოსდევს კრიტიკის დადებითი რეაქციები და საკმაოდ დიდი ფინანსური წარმატება.
1937 წლის ბოლოს მომღერალი მცირე ხნით გამოდიოდა ჯაზის პიანისტის, ორღანისტის და კომპოზიტორ ქაუნთ ბეისის ბიგ ბენდში. ამ პერიოდში ჰოლიდეი ირგებს სიყვარულში უბედური ქალის მუსიკალურ იმიჯს. მისი ჰიტებიდან განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობდა "Summertime", ჯორჯ გერშვინის სახელგანთქმული "აფრო-ამერიკული" ოპერიდან "პორგი და ბესი".
ამ პერიოდში იწყება "გიგანტების ბრძოლა". ბილი ჰოლიდეის და ჯაზის მეორე დიდი ქალბატონი ელა ფიცჯერალდის შემოქმედებითი კონკურენცია ზენიტს აღწევს 1938 წლის 16 იანვარს. ამ დღეს ნიუ იორკის ლეგენდარულ კარნეგი-ჰოლში ტარდება ჯაზის კონცერტი ბენი გუდმენის ხელმძღვანელობით. სადაც ორივე მომღერალი თავის ბიგ ბენდთან ერთად გამოდის. მეორე დღეს პრესა ხან ერთს, და ხან მეორე ქალბატონს მიიჩნევს ამ კონცერტის გამარჯვებულად. მიუხედავად ამისა ჰოლიდეი და ფიცჯერალდი მთელი ცხოვრება მეგობრებად რჩებოდნენ.
"Strange Fruit" და მთავარი წარმატება (1939 წელი)
გასული საუკუნის 30-იან წლების ბოლოს Columbia Records მომღერლის მთავარი მუსიკალური ლეიბლი ხდება. თუმცა სტუდია თემის სენსატიურობის გამო უარს ამბობს ჩაწეროს ჰოლიდეის ახალი სიმღერა. ამიტომ 1939 წელს მომღერალი თავის ერთ-ერთ უდიდესს ჰიტს, "Strange Fruit" ახალ ლეიბთან, Commodore recordings-თან უშვებს. სიმღერა დაწერა ებრაელმა სკოლის მასწავლებელმა აბელ მიროპოლმა. სიმღერას საფუძვლად უდევს მიროპოლის პოემა. სადაც ავტორის კრიტიკის მთავარი თემა აშშ-ს სამხრეთ შტატებში იმ პერიოდში ფართოდ გავრცელებული რასისტული ხასიათის ლინჩის წესით დასჯის ტრადიციაა. მომღერალი შემდგომ იხესებს, რომ ამ სიმღერამ მამის სიკვდილი გაახსენა. რამაც ჰოლიდეის ჰიტს უფრო მეტი საპროტესტო მუხტი შესძინა. “Strange Fruit“ წლების განმავლობაში მომღერლის მთავარი სავიზიტო ბარათი იყო.
წარმატება გრძელდება (1940-1947 წლები)
მომღერლის დედა, სარა ფეიგანი, მეტსახელად "ჰერცოგინია", ხსნის ახლ რესტორანს, რომლის მთავარი "ინვესტორი" მისი ქალიშვილია. თუმცა თვითონ დედა, ჰოლიდეის ბინგ ბენდის წევრებთან ერთად აზარტული თამაშებით არის დაკავებული. რესტორნის ფინანსურად გასამართად ფეიგანი დიდ თანხებს სესხულობს შვილისგან. ამ დროს მომღერალსაც უკვე საკუთარი ფინანსური პრობლემები ექმნება. დედა-შვილს შორის იმ დროს მომხდარ უსიამოვნებას ეხება ჰოლიდეის ახალი სიმღერა. რომელსაც ის პიანისტ და კომპოზიტორ არტურ ჰერცოგთან ერთად წერს. "God Bless the Child" მალევე იხვეჭს სახელს მუსიკის კრიტიკოსთა შორის. 1976 წელს სიმღერა დაჯილდოვდა გრემის დიდების დარბაზის ორდენით. ეს ჰიტი ასევე შეტანილია ამერიკის სხვადასხვა პრესტიჟულ მუსიკალურ ჩამონათვალში.
ამერიკის მაშინდელი ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ილუსტრირებული გამოცემა "ლაიფი" (Life), 1943 წლის სექტემბრის ნომერში წერს: "ცნობილი ვოკალისტებიდან ჰოლიდეის ყველაზე გამორჩეული შესრულების მანერა აქვს, რის გამოც მას ხშირად ბაძავენ." ამ პერიოდში ჰოლიდეი წერს თავის მორიგ ნამუშევარს, "Lover Man". სიმღერამ მას კიდევ ერთი დიდი შემოქმედებითი წარმატება მოუტანა. "Lover Man" გახდა კომერციული ჰიტი. ამასთანავე სიმღერა იქცა მაშინდელი პოპ-კულტურის მისაბაძ მაგალითად. 1989 წელს გრემის დიდების დარბაზმა კიდევ ერთხელ აღიარა ბილი ჰოლიდეის ღვაწლი,"Lover Man" თავის მუსიკალური შედევრების სიაში შეიტანა.
1946 წლის სექტემბერში იწყება ჰოლიდეის ერთადერთი ცნობილი ფილმის New Orleans-ის გადაღებები. ფილმში მასთან ერთად მონაწილეობს ლუი არმსტრონგი და იმ დროის სხვა ცნობილი შემსრულებლები. New Orleans ეფუძნება ორსონ უელსის დაუმთავრებელ მუსიკალურ ფილმს ლათინურ ამერიკაზე, It's All True. ფილმის გადაღებებს პრობლემები შეუქმნა მაშინდელმა პოლიტიკურმა სიტუაციამ. ამის გარდა, გადასაღებ მოედანზე ჰოლიდეის მიერ ნარკოტიკების მოხმარებაც პროდიუსერების ერთგვარი თავსატეხი გახდა. მომღერალი იმ დროისთვის საკმაოდ მაღალ ანაზღაურებას, კვირაში ათას დოლარს იღებდა. თუმცა ფულის დიდი ნაწილი ჰეროინის შეძენაზე მიდიოდა.
პრობლემები იუსტიციასთან, კონცერტი კარნეგი ჰოლში (1947-1952 წლები)
1947 წლისთვის ჰოლიდეის პოპულარობა პიკს აღწევს. რაც აისახა მის კომერციულ წარმატებაზეც. ბოლო 3 წლის განმავლობა მომღერალმა 250 000 დოლარი გამოიმუშავა. მისი სახელი სხვადასხვა მუსიკალური გამოცემების ჰიტ-პარადებში მუდმივად მაღალ ადგილზეა.
1947 წლის 16 მაისს მომღერალს აპატიმრებენ თავის ნიუ იორკის ბინაში ნარკოტიკების შენახვის ბრალდებით. ჰოლიდეის ამ დროისთვის საკმაოდ მძიმე ფიზიკური და მორალური მდგომარეობა აღენიშნებოდა. ის თვითონ ითხოვდა სამკურნალოდ საავადმყოფოში გაგზავნას. სასამართლომ ჰოლიდეის თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. მომღერალი კარგი ქცევისთვის 1948 წლის 16 მარტს ვადაზე ადრე გაათავისუფლეს.
მომღერლის ციხიდან გამოსვლის შემდეგ ჰოლიდეის მენეჯერი ფიქრობდა კარნეგი ჰოლში მისთვის დაბრუნების კონცერტი გაემართა. თუმცა მომღერალი ეჭვობდა, რომ აუდიტორია მას დაჭერის ინციდენტის შემდეგ აღარ მიიღებდა. ჰოლიდეი ბოლოს მაინც დაიყოლიეს.
1948 წლის 27 მარტს კონცერტმა სრული ანშლაგით ჩაიარა. პრესტიჟულ კარნეგი ჰოლში ყველა ადგილი, 2,700 ბილეთი წინასწარ იქნა გაყიდული. ეს იმ დროის რეკორდი იყო. ჰოლიდეის ასეთი პოპულარობა უჩვეულო გახდა, რადგან მას ამ წელს არც ერთი ჰიტი აღარ ჰქონდა ჩაწერილი.
1949 წლის ოქტომბერში, ჰოლიდეი წერს მორიგ ჰიტს "Crazy He Calls Me". რომელიც მსგავსად მისი სხვა სიმღერებისა, ამჯერად უკვე 2010 წელს, შეტანილ იქნა გრემის დიდების დარბაზის ჩამონათვალში. მიუხედავად სირთულეებისა პირად ცხოვრებაში და იუსტიციასთან, ნარკოტიკებზე დამოკიდებულების გამო, ბილი ჰოლიდეი აგრძელებს წარმატებულ შემოქმედებით მოღვაწეობას. მომღერალი წერს ცნობილ არიას "I Loves You, Porgy", გერშვინის ოპერიდან. 1950 წელს ჰოლიდეი მონაწილეობს 15 წუთიან მუსიკალურ მოკლემეტრაჟიან ფილმში, "Sugar Chile" Robinson, Billie Holiday, Count Basie and His Sextet". სადაც ასრულებს ორ სიმღერას, "God Bless the Child" და "Now, Baby or Never".
“ლედი ასრულებს ბლუზს" (1952-1959 წლები)
50-იანი წლებისთვის ბილი ჰოლიდეის ჯანმრთელობა მკვეთრად გაუარესდა. ნარკოტიკებმა, სასმელმა და მოძალადე მამაკაცებთან ურთიერთობამ თავისი შედეგი გამოიღო. მისი გვიანი ჩანაწერები ნათლად აჩვენებს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გავლენას მომღერლის ხმაზე. ხმაში გამოერია უხეში ნოტები, დაიკარგა მისი გამორჩეული ვიბრაციის ძველებური სისუფთავე.
1954 წელს ბილი ჰოლიდეი პირველად ატარებს ტურნეს ევროპაში. მომღერალს წარმატებული გამოსვლები აქვს შვედეთში, გერმანიაში, ნიდერლანდებში, საფრანგეთსა და შვეიცარიაში. გერმანიაში მისი ცოცხალი შესრულებით გამოსვლა, შემდეგში გაყიდვაშიც გამოდის, სახელწოდებით - "სიყვარულის ქალბატონი" (Lady Love - Billie Holiday.)
ბილი ჰოლიდეის ავტობიოგრაფია - "ლედი ასრულებს ბლუზს" (Lady Sings The Blues) გამოიცა 1956 წელს. სინამდვილეში წიგნის ავტორი გაზეთ, ნიუ იორკ პოსტის ჟურნალისტი და რედაქტორი უილიამ დაფთია. დაფთი საკუთარ სახლში აწარმოებდა მრავალრიცხოვან საუბრებს მომღერალთან. მან ჰოლიდეის საშუალება მისცა საკუთარი მანერით გადმოეცა მისი ცხოვრების მნიშვნელოვანი ეპიზოდები. ამ მოვლენასთან დაკავშირებით მომღერალმა 1956 წლის ივნისში ასევე იგივე სახელწოდების ახალი ალბომი გამოუშვა. სადაც ოთხ ახალ სიმღერასთან ერთად შეტანილი იყო ძველი პოპულარული სიმღერებიც.
ჰოლიდეი ორი კონცერტით 1956 წლის 10 ნოემბერს კვლავ გამოდის კარნეგი ჰოლის სცენაზე. კვლავ სრული ანშლაგი, კვლავ მაყურებლით გადავსებული დარბაზი. ეს ყველა შემოქმედის ცხოვრებაში უდიდესი მიღწევის აღმნიშვნელია. განსაკუთრებით იმ პერიოდში მოღვაწე აფრო-ამერიკელი მომღერლისთვის.
კარნეგი ჰოლში ჩატარებული მეორე კონცერტის ცოცხალი ჩანაწერი დიდ ბრიტანეთში ცალკე ალბომადაც იქნა გამოცემული, სახელწოდებით - "ჭეშმარიტი ბილი ჰოლიდეი" (Essential Billie Holiday), სადაც შესულია მომღერლის ცამეტი სიმღერა.
გარდაცვალება
ჰოლიდეის 1959 წლის დასაწყისში დაუდგინდა ღვიძლის ციროზი. ექიმების კატეგორიული მოთხოვნით მომღერალმა შეწყვიტა სმა, თუმცა ალკოჰოლს კვლავ მალევე დაუბრუნდა. ჰოლიდეიმ მაისში წონაში ერთბაშად 9კგ დაიკლო. მეგობრები წარუმატებლად ეცადნენ მის საავადმყოფოში გადაყვანას.
1959 წლის 31 მაისს, ღვიძლის და გულის უკმარისობის დიაგნოზით ჰოლიდეი მოთავსებულ იქნა ნიუ იორკის მეტროპოლიტენ ჰოსპიტალში. სასიკვდილო სარეცელზე მყოფი მომღერალი პოლიციამ ნარკოტიკების შენახვის ბრალდებით დააპატიმრა. მის პალატაში ჩატარდა ჩხრეკვა. პალატის საყარაულოდ გამოყოფილ იქნა პოლიციის დაცვა. 15 ივლისს მომღერალმა აღსარება ჩააბარა კათოლიკური ეკლესიის წარმომადგენელს. ორი დღის შემდეგ, 1959 წლის 17 ივლისს ბილი ჰოლიდეი ფილტვების შეშუპების და გულის უკმარისობის გამო გარდაიცვალა. ბოლო წლებში ჰოლიდეი სრულიად იქნა გაძარცვული. მომღერლის სიკვდილის შემდეგ მის საბანკო ანგარიშზე მხოლოდ 0.70, ხოლო ხელზე 750 დოლარი იყო დარჩენილი. ბილი ჰოლიდეი 1959 წლის 21 ივლისს დაკრძალეს ნიუ იორკის წმინდა რეიმონდის სასაფლაოზე.
ხმა
ბილი ჰოლიდეის სიმღერის შესრულების მანერა საყოველთაოდ ცნობილი იყო მთელი მისი კარიერის მანძილზე. მიუხედავად იმისა რომ მომღერალს არ ჰქონდა მუსიკალური განათლება მიღებული, იგი გამოირჩეოდა არაჩვეულებრივი იმპროვიზაციის უნარით. იგი ამბობდა რომ ყოველთვის სურდა მის ხმას მუსიკალური ინსტრუმენტის ჟღერადობა ქონოდა. ჰოლიდეის თქმით მასზე, როგორც მომღერალზე, ყველაზე დიდი გავლენა მოახდინეს ლუი არმსტრონგმა და ბესი სმიტმა.
ბილი ჰოლიდეის ღამის კლებებში გამოსვლამ დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ახალგაზრდა ფრენკ სინატრაზე. რომელიც შემდეგ აღნიშნავდა - "ბოლო ოცი წლის განმავლობაში "ლედი დეი" ამერიკულ პოპ-მუსიკაში უდავოდ ყველაზე გავლენიანი მომღერალი იყო."
დისკოგრაფია
ბილი ჰოლიდეის სიმღერები ჩაწერილი აქვს ოთხ მუსიკალურ ლეიბლთან: Columbia Records, Commodore Records, Decca Records და Verve Records. ალბომების დიდი ნაწილი გამოშვებულია გრამფირფიტა-ზე. ბევრი კომპილაციური ალბომი გამოიცა მომღერლის გარდაცვალების შემდეგ, სადაც შესულია ჰოლიდეის საუკეთესო ჰიტები. დღესაც რეგულარულად გამოდის მისი სხვადასხვა სახის ალბომები და ცოცხალი ჩანაწერები.
პოპ-კულტურაში
1972 წელს მომღერლის ცხოვრებაზე ჰოლივუდში გადაიღეს ფილმი, "ლედი ასრულებს ბლუზს", უილიამ დაფთის იმავე სახელწოდების წიგნის მიხედვით. მთავარ როლს თამაშობს დაიანა როსი. როსი აკადემიის მიერ ნომინირებული იყო როგორც მთავარი როლის საუკეთესო შემსრულებელი. ჰოლიდეიზე ასევე გადაღებულია რამდენიმე დოკუმენტური ფილმი.
1988 წელს ირლანდიულმა ჯგუფმა U2-მ მომღერალს მიუძღვნა სიმღერა Angel of Harlem.
გრემის დიდების დარბაზი
ბილი ჰოლიდეი გარდაცვალების შემდეგ შეიყვანეს გრემის დიდების დარბაზის ჩამონათვალში. ის 1973 წელს სპეციალურად შეიქმნა, რათა პატივი მიეგოთ იმ მუსიკოსებისთვის და მუსიკალური ნაწარმოებებისთვის, რომელიც მინიმუმ 25 წლის ან უფრო ადრეა შექმნილი და განსაკუთრებული მნიშვენელობა აქვს ქვეყნის მუსიკალური კულტურის განვითარების საქმეში.
გრემის პრიზი საუკეთესო ადრინდელი ალბომისთვის
გრემის პრიზი საუკეთესო ადრინდელი ალბომისთვის შემოღებულ იქნა 1979 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი ჯაზ-მომღერლები კატეგორია:სვინგის მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 7 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1915 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1959
Interior Music
Interior Music — ფრანგი ელექტრონული მუსიკოს ჟან-მიშელ ჟარის 2001 წლის სტუდიური ალბომი, რომელიც დაიწერა სპეციალურად კომპანიის Bang & Olufsen მაღაზიების ქსელისათვის. აქ წარმოდგენილია ორი ატმოსფერული კომპოზიცია. პირველი მათგანი, Bonjour Hello არის სხვადასხვა ხმის კოლაჟი, რომელსაც ფონად ახლავს ადამიანების მიერ წარმოთქმული ფრაზები, ინგლისურად, ფრანგულად და დანიურად. მეორე კომპოზიცია, Whispers Of Life მისი ინსტრუმენტული ვერსიაა. მიუხედავად იმისა, რომ დისკის უკანა მხარეს აღნიშნულია, თითქოს ეს არის მომავალი ალბომის ნაწყვეტები, ხსენებული ალბომი არ გამოცემულა. ამ სარეკლამო დისკის ტირაჟი კი 1000 ასლს შეადგენს.
სქოლიო
კატეგორია:ჟან-მიშელ ჟარის ალბომები კატეგორია:2001 წლის ალბომები კატეგორია:Bang & Olufsen
ახალი ათონის მღვიმე
ახალი ათონის მღვიმე, ანაკოფიის მღვიმე , ივერიის მღვიმე (Афон Ҿыцтәи аҳаԥы) — კარსტული მღვიმე საქართველოში. მდებარეობს ბზიფის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 220 მ სიმაღლეზე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, ახალი ათონის ტერიტორიაზე, ივერიის მთის (344 მ) ჩრდილო კალთაზე; კურორტ ახალი ათონიდან დაშორებულია 1,5-2 კილომეტრით. ჯამური სიღრმე 183 მ, ჯამური სიგრძე 3285 მ, მოცულობა 1,5 მლნ. მ³-ს აღემატება. გამომუშავებულია ცარცულ-პალეოგენურ კირქვებში. ახალი ათონის მღვიმე მოცულობით მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მღვიმეა. შედგება 11 დარბაზისაგან.
ახალი ათონის მღვიმე გამოირჩევა დარბაზების განსაკუთრებულობით. დარბაზები და ტალანები შემკულია თეთრი და ქარვისფერი სტალაქტიტებით, სტალაგმიტებით, სტალაგნატებით, ჰელიქტიტებით, სვეტებით, გაქვავებული ჩანჩქერებით, ფარდებით, მოფარდაგებულობით, კალციტის „ყვავილებით“ და „ფქვილით“, ოოლითებით, პიზოლითებით; არის კირქვის უზარამაზარი ლოდების გროვები და 20-30 მ სისქის თიხის ფენები. სამხრეთულ დარბაზებში წყალდიდობისას იჭრება წყალი; მღვიმის უდაბლესი სართული წყლით არის ავსებული. ერთ-ერთი სიფონური ტბის სიღრმე 26 მ აღწევს. მღვიმეში ჰაერის ტემპერატურა უდრის 12,6 °C-14,4 °C-ს, ხოლო შეფარდებითი ტენიანობა 94-100 %-ს.
1961 წელს საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის სპელეოლოგიური ექსპედიცია ახალი ათონის მიდამოებში შეუდგა ლიტერატურაში მანამდე უცნობი კარსტული უფსკრულის შესწავლას, რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობაში „უძირო ორმოს“ სახელით იყო ცნობილი. „უძირო ორმოს“ პირველ იერიშში მონაწილეობდნენ: არსენ ოქროჯანაშვილი, ბორის გერგედავა, ახალი ათონის მკვიდრი გივი სმირი და ზურაბ ტინტილოზოვი. მოიერიშე ოთხეულს ეხმარებოდა სპელეოლოგ-ენთუზიასტთა სამაშველო და დამხმარე ჯგუფი ჰ. მაისაიას, გ. კორნეევის, ა. აბაშიანისა და ა. უვაროვის შემადგენლობით. ექსპედიციის უფროსის მოვალეობას ასრულებდა დოცენტი შალვა ყიფიანი, ხოლო მოიერიშე ჯგუფისა და მიწისქვეშ ჩასატარებელი სამუშაოების ხელმძღვანელობა ზურაბ ტინტილოზოვს ევალებოდა. პირველ იერიშს თვალსაჩინო შედეგი მოჰყვა; ჭებისა და ვიწრო ნაპრალების სისტემის დაძლევით, მოიერიშე ოთხეულმა მოახერხა ჰორიზონტალურ ფსკერიან გიგანტურ მიწისქვეშა სიცარიელეში შეჭრა, რითაც დასაბამი მისცა ჩვენი დროის შესანიშნავი სპელეოლოგიური აღმოჩენების დასაწყისს. ახლად შესწავლილ მღვიმის დარბაზებმა, პირველ აღმომჩენთა უფლებით მიიღეს სახელწოდებები: „აფხაზეთი“, „ქართველ სპელეოლოგთა“, „თიხის“, „ივერია“, „ტაძარი“, „სოხუმი“, „თბილისი“ და „ჰელიქტიტების სალონი“.
მომდევნო წლებში ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის ექსპედიციები ახალი ათონის ხშირი სტუმრები გახდნენ. იკვლევდნენ მღვიმე-უფსკრულის მორფოლოგიის, ჰიდროლოგიის, ჰიდროგეოლოგიის, მიკროკლიმატის, მინერალოგიისა და სხვა საკითხებს. უფსკრულში ყოველდღიური ჩასვლა და ამოსვლა დიდ სიძნელეებთან იყო დაკავშირებული, ამიტომ საქართველოში პირველად საბაზო ბანაკები მოეწყო და ექსპედიციები ცხოვრობდნენ მიწისქვეშ. ასე, მაგალითად, მეორე ექსპედიციამ, უფსკრულში 65, ხოლო მესამემ — 105 საათი დაჰყო.
ახლად მიკვლეულ ბუნებრივ ძეგლზე გამოქვეყნებულმა პირველმა მასალებმა სათანადო ორგანიზაციების ყურადღება მიიპყრო. საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭომ ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის რეკომენდაციებით მიიღო გადაწყვეტილება ტურისტული მიზნებისათვის აღნიშნული ძეგლის კეთილმოწყობის თაობაზე. ამასთან დაკავშირებით ჩამოყალიბდა მეოთხე ექსპედიცია; მის შემადგენლობაში შევიდნენ არქიტექტორები რაფიელ რიჟინაშვილი და თეიმურაზ მარკოზაშვილი, ინჟინერ-მარკშაიდერები ა. გოფი და მ. ახმეტელაშვილი, კინოდოკუმენტალისტები ვ. მიქელაძე, ე. გერმესაშვილი და სხვები. ახალბედებს უფსკრულში მიუძღვოდა სპელეოლოგთა ჯგუფი ა. ოქროჯანაშვილის, ლ. ქალდანის, რ. ნავერიანის, რ. სუჯაშვილისა და ზურაბ ტინტილოზოვის მონაწილეობით.
ექსპედიციის ამოცანას შეადგენდა მღვიმური სისტემის ინსტრუმენტული აგეგმვა, საცდელი კინომასალის გადაღება. ექსპედიციამ მიწისქვეშ 198 საათს დაჰყო. დასახული პროგრამა წარმატებით შესრულდა. ინჟინერ-მარკშაიდერებმა ქაღალდზე მთელი სიზუსტით გამოსახეს მიწისქვეშა ქალაქის „პროსპექტები“, ხოლო გადაღებულმა კინომასალამ, ინტერესი ამ ძეგლის კეთილმოწყობისადმი კიდევ უფრო გაზარდა.
ახალი ათონის მღვიმის აღმოჩენისა და შესწავლისათვის მკვლევართა ჯგუფს, კერძოდ, ზურაბ ტინტილოზოვს, შალვა ყიფიანს, არსენ ოქროჯანაშვილს, არქიტექტორებსა და ინჟინერ-მშენებლებს, კერძოდ, ვიქტორ გოცირიძეს, გაიოზ ჯაყელს, ერმალოზ მამულიას, ივანე კოჟუხოვს, გივი ციმინტიას, რაფიელ რიჟინაშვილს, ანატოლი გოფს, ვალერი ვოუბასა და თეიუმურაზ მარკოზაშვილს მიენიჭათ სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია.
ახალი ათონის მღვიმე 1961 წელს აღმოაჩინა და შეისწავლა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტი ბატონიშვილის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტმა. „საქქალაქმშენსახპროექტის“ ინსტიტუტის პროექტით ტურისტული მიზნებისათვის კეთილმოწყობილ იქნა „თბილგვირაბმშენის“ მიერ და გაიხსნა 1975 წელს.
1975 წლის 4 ივლისს ახალი ათონის მღვიმეში ამოქმედდა ახალი ათონის მღვიმური რკინიგზა, რომლის ხაზის სიგრძე 1291 მეტრია. აქვს 3 სადგური. აღსანიშნავია, რომ 1975-2014 წლებში ახალი ათონის მღვიმეს ემსახურებოდა რიგის ვაგონსაშენი ქარხნის მიერ გამოშვებული ელექტრომატარებელი „ტურისტი“, ხოლო 2014 წლიდან იგი შეცვალა ელექტრომატარებელმა ეპ-563-მა, რომელიც აგრეთვე რიგის ვაგონსაშენი ქარხნის მიერაა გამოშვებული.
1994 წელს ასტეროიდ იდის ერთ-ერთ კრატერს, რომლის დიამეტრი 0,8 კმ.-ია, ახალი ათონის მღვიმის სახელი ეწოდა.
მდებარეობა და ბუნებრივი პირობები
ახალი ათონის მღვიმე ძირითად ტურისტულ-საექსკურსიო ტრასაზე მდებარეობს; საქართველოს დედაქალაქ თბილისიდან იგი დაშორებულია 430, ხოლო სოხუმიდან 24 კილომეტრით. ახალი ათონის მღვიმის ბუნებრივი ჩასასვლელი, ფართოპირიანი და შვეულკედლებიანი უფსკრული, ზღვის დონიდან 220 მ სიმაღლეზე იხსნება. მღვიმე ჩასახულია ქვედაცარცული ასაკის სქელშრეებრივ, ძლიერ ნაპრალოვან კირქვებში და შედგება ვერტიკალური (ჯამური სიღრმე 183 მ) და ჰორიზონტალური (ჯამური სიგრძე 3285 მ) სიღრუეებისაგან. აღსანიშნავია დიდი დარბაზები: „აფხაზეთი“, „ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზი“, „ტაძარი“, „სოხუმი“, „თბილისი“, „ჰელიქტიტების დარბაზი“ და სხვა. ზოგიერთი მათგანი მდიდრულადაა მორთული სხვადასხვა სიდიდისა და ფორმის სტალაგმიტებით, ფარდებით, გაქვავებული ჩანჩქერებითა და სხვა. ცალკეულ დარბაზებშია პლასტიკური თიხის დიდი სისქის (10-30 მ) ნალექები, ნგრეული მასალა. მღვიმის თავისებურებაა დარბაზების გიგანტურობა. მღვიმური სისტემის მოცულობა 1,5 მლნ. მ³-ს აღემატება. ამ მხრივ ის ერთ-ერთი უდიდესია მსოფლიოში. მღვიმეში ჰაერის ტემპერატურა წლის განმავლობაში 12,6-14,4 °C, ხოლო შეფარდებითი ტენიანობა 94-100 % ფარგლებში ირყევა. მღვიმეში გვხვდება კიბოსნაირნი, ობობასნაირნი, მრავალფეხიანები და სხვა.
ახალი ათონის მღვიმური სისტემა განვითარებულია საქართველოს ერთ-ერთ წარმტაცი ზღვისპირა კურორტის — ახალი ათონის ტერიტორიაზე, მდინარეების ფსირცხისა და აძიქვის წყალგამყოფზე. ახალ ათონს შესანიშნავი ბუნებრივი პირობები გააჩნია: კურორტის ლანდშაფტში მოლივლივე ზღვასთან ერთად გაბატონებულია ათონისა და ივერიის მთის კირქვული მასივები, რომლებსაც ერთმანეთისაგან ჰყოფს მდინარე ფსირცხა. ჩრდილოეთიდან მონაბერი ცივი ჰაერის მასებისაგან კურორტი დაცულია აფხაზეთის კავკასიონით და მისი განშტოებებით. ამიტომაც არის, რომ მზიანი დღეების სიუხვით ახალ ათონს კავკასიის შავი ზღვის სანაპირო ზოლში ერთ-ერთი პირველი ადგილი უკავია. აქ ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 14,8 °C აღწევს, ცივ პერიოდშიც კი საშუალო თვიური ტემპერატურა 0 °C მაღალია, ხოლო ჰაერის ყველაზე მაღალი საშუალო თვიური ტემპერატურა 24 °C იშვიათად აღემატება. ნალექების წლიური რაოდენობა 1200 მმ-ს შეადგენს. ნალექების მაქსიმალური რაოდენობა მოდის ნოემბერსა და დეკემბერში, მინიმალური — გაზაფხულის თვეებში. კურორტი მწვანეშია ჩაფლული; თვალს იტაცებს პირამიდისებური კვიპაროზების ხეივნები, დიდებული პალმები, მარადმწვანე მაგნოლიები, ბანანები, დაფნის, მანდარინისა და ზეთისხილის პლანტაციები.
ფართოდ არის ცნობილი ახალი ათონის მატერიალური კულტურის უძველესი ძეგლები: ძველი ანაკოფიის ციტადელი ივერიის მთაზე (IV-V სუკუნეები), ანაკოფიის ციხესიმაგრე (VI საუკუნე), ანაკოფიის ტაძარი (VIII საუკუნე), ფსირცხის კოშკი (IX-XII სუკუნეები) და სხვა.
ახალი ათონის უფსკრული იხსნება ქვედა ცარცული კირქვებით აგებულ ივერიის მთის ჩრდილო ფერდობზე, აჟვამგვის ანტიკლინის ძლიერ ნაპრალოვან დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 220 მეტრ სიმაღლეზე. საწყისი შახტი — ეგრეთ წოდებული „უძირო ორმო“, სატრანსპორტო გვირაბის გაჭრამდე ერთადერთი „გზა“ იყო ვრცელ მიწისქვეშა დარბაზებისაკენ. ამ ორმოს აქვს მეტად ეფექტიანი შვეულკედლებიანი ფართო პირი, რომელიც სიღრმეში უერთდება ჭებისა და შახტების სისტემას. ახალი ათონის მიდამოებში მღვიმეების განვითარებას ხელი შეუწყო კარსტვადი ქანების მომატებულმა ნაპრალიანობამ და მეტად ხელსაყრელმა ჰიდროგეოლოგიურმა პირობებმა. კერძოდ, ახალი ათონის მღვიმის დერეფნებში მკაფიოდ არის აღბეჭდილი წნევიანი ნაკადების ზემოქმედების კვალი. წარსულში ასეთი ნაკადები მთლიანად ავსებდა მიწისქვეშა დარბაზებს და მათ დამაკავშირებელ დერეფნებს.
ახალი ათონის მღვიმის კეთილმოწყობის პროექტი დაამუშავეს არქიტექტორებმა რაფიელ რიჟინაშვილმა და თეიმურაზ მარკოზაშვილმა, ხოლო მშენებლობა, როგორც მიწისქვეშ, ისე ზედაპირზე, განახორციელა „თბილგვირაბმშენის“ სამმართველოს № 212 სამშენებლო-სამონტაჟო მატარებლის კოლექტივმა გაიოზ ჯაყელის ხელმძღვანელობით.
მიწისქვეშა ტურისტული მარშრუტი ახალი ათონის ცენტრიდან იწყება. ამ მიზნით ივერიის მთის გულში გაჭრილია რამდენიმე ასეული მეტრი სიგრძის სატრანსპორტო გვირაბი. ყოველდღიურად მასში სპეციალურ ელექტრომავლებს რამდენიმე ათასი კაცის გადაყვანა შეუძლიათ. მატარებელს პირველი გაჩერება დარბაზ „აფხაზეთის“ მისადგომთან აქვს. აქედან იწყება მოგზაურობა საკუთრივ მღვიმეში, სადაც დაბეტონებული ტურისტული ბილიკების სიგრძე 1,5 კილომეტრს აღწევს. გზადაგზა გაკეთებულია მოაჯირები, სამზერი მოედნები, ხიდები, კიბეები; მაგალითად, „ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზში“ ხიმინჯებზე გადებული ხიდის სიგრძე, რომელმაც ერთმანეთთან დააკავშირა მღვიმის აქტიური და მკვდარი ნაწილები, 125 მეტრია.
განსაკუთრებული ყურადღება მიექცა ცალკეული დარბაზებისა და დერეფნების განათებას. მარშრუტის ტრასაზე ელნათურები საგულდაგულოდ არის შენიღბული, მღვიმეს ლამპიონების არეკლილი სხივები ანათებს. განათება ყოველი დარბაზისათვის საგულდაგულოდ შეირჩა. „თბილისში“ გამოყენებულია დეკორატიული ფერათი განათებსა, „აფხაზეთის“ ტბებს ანათებს წყალში ჩაძირული პროჟექტორები და სხვა.
წარმოშობისა და განვითარების ისტორია
მინი|250პქ|მარცხნივ|ახალი ათონის მღვიმე მინი|მღვიმური წარმონაქმნები ახალი ათონის მღვიმური სისტემა მჭიდროდ არის დაკავშირებული დასავლეთ კავკასიონის სამხრეთ ფერდობის რელიეფის განვითარების ისტორიასთან. ამასთან დაკავშირებით საინტერესოა საკუთრივ მღვიმეების წარმოშობის ზოგადი პირობები. შორეულ წარსულში, ადამიანი მღვიმეების წარმოშობას და ხმელეთის რელიეფის სხვა ცვალებადობას ზებუნებრივ ძალას უკავშირებდა. მეცნიერული აზროვნების განვითარებამ კი შეიცნო მღვიმეების წარმოშობის ჭეშმარიტი მიზეზები. ბუნებაში სრულიად სხვადასხვაგვარი (აბრაზიული, ვულკანური, მყინვარული, კლასტოკარსტული, ეოლური და სხვა) წარმოშობის მღვიმე-გამოქვაბულებს შეიძლება შევხვდეთ. უვრცელესი და ულამაზესი მღვიმური სისტემები კარბონატულ ქანებში, კერძოდ, კირქვებშია განვითარებული.
კირქვა ფართო გავრცელებით სარგებლობს და დანალექი ქანების ჯგუფში შედის. იგი კალციუმის კარბონატისაგან (CaCO3) შედგება და წყალში შედარებით ადვილად იხსნება. ასეთივე ტიპის ქანებია დოლომიტი, თაბაშირი, საწერი ცარცი და ქვამარილი. კირქვულ ქანებში მღვიმეებისა და სხვა ფორმების წარმოშობა უმთავრესად წყლების გამხსნელი მოქმედებით მიმდინარეობს. ცნობილია, რომ ქანების უმრავლესობა წყალში არ იხსნება. ეს არ ითქმის კარბონატულ ნალექებზე; მათზე ძლიერ მოქმედებს ნახშირორჟანგით გამდიდრებული ნაკადი; ატმოსფერული ნალექები ჯერ კიდევ ჰაერში მოგზაურობისას და განსაკუთრებით ნიადაგში ჩაჟონვისას მდიდრდება ნახშირორჟანგით და მჟავა ხსნარად გარდაიქმნება. წყალი, რაც მეტ ნახშირორჟანგს შეიცავს, მით უფრო ენერგიულად ხსნის კირქვას, სხვა კარბონატულ ქანებს. დღე-ღამის განმავლობაში დიდდებიტიან კარსტულ წყაროებს კირქვული მასივების წიაღიდან ათეულობით კუბური მეტრი გახსნილი ქანი გამოაქვთ.
კირქვა, რომ არ იხსნებოდეს, მაშინ, მაგალითად, გრანიტისა და გნაისის მსგავსად, მათში მღვიმეების წარმოშობა შეუძლებელი იქნებოდა. მაგრამ მღვიმეების ჩასახვა რომ დაიწყოს ამისათვის აუცილებელი პირობაა აგრეთვე ქანი იყოს ნაპრალოვანი; დაუნაპრალებელი კირქვა საერთოდ წყალგაუმტარია. დედამიწის ზედაპირზე იშვიათად შევხვდებით მთებს, მასივებს, მთიან მხარეებს, სადაც უფართოესი გავრცელება არ ჰქონოდეთ ნაპრალებს. ისინი ჯერ კიდევ მთების დანაოჭების პროცესში აღმოცენდებიან, შემდეგ კი, გარეგანი ძალების (გამოფიტვა, მყინვარებისა და წყლების კოროზია და სხვა) ზემოქმედებითაც. სხვადასხვა ქანს განსხვავებული ნაპრალიანობა ახასიათებს. მიწისქვეშა წყლების მოძრაობის გზები და კარსტული სიღრუეების მორფოლოგია ნაპრალებთან არის დაკავშირებული.
საქართველოს კირქვული მასივების ზედაპირი და წიაღი ბევრ სიცარიელეს შეიცავს; აქ ყოველ ნაბიჯზე შეიძლება შევხვდეთ ხნულების მსგავსად დაღარულ და უცნაურად ამოჭმულ ზედაპირებს, მათ შორის ძაბრისებურ ჩაღრმავებებს, ჭებს, შახტებს. დასაბამიდანვე ასე დანაპრალებული და დაფუღუროებული კი არ იყო მიწის ზედაპირი და წიაღი. როცა მთიანი რაიონები საბოლოოდ დატოვა ზღვამ, მათი ზედაპირები მოექცა მყინვარების, თოვლის, წვიმის წყლების, ქარის ზემოქმედების ქვეშ. თავდაპირველად შეუმჩნეველი ნაბზარები ათასეული წლების განმავლობაში ინგრევა, ფართოვდება და ღრმავდება. მოძრაობის გზაზე წყალს გავლა უხდება სხვადასხვაგვარად დანაპრალებული უბნებისა და განსხვავებულ შედგენილობის ქანებში. მაგალითად, სუფთა კირქვის გახსნა და ნგრევა, როგორც წესი, სწრაფად ხდება, ხოლო ქანებში უხსნადი მინარევების ჭარბი შემცველობის დროს, ხსნადობა და გადარეცხვა შესუსტებულია. ამიტომაა, რომ მღვიმეში ვხვდებით გაფართოებულ ადგილებსაც და ვიწრო გასასვლელებსაც. დიდი დარბაზები მხოლოდ ნაპრალების მომეტებული თავმოყრისა და მათი ურთიერთგადაკვეთის ადგილებში გვხვდება. მინი|„გაქვავებული ჩანჩქერი“ მთიანი კირქვული ზოლის რელიეფის დაკარსტვა, რომელშიც ახალი ათონის მიდამოებიც შედის, შორეულ გეოლოგიურ ხანაში იწყება. ამის დასადასტურებლად გამოგვადგება მთიანი მასივებიდან გადარეცხილი და ბარში დაფენილი კირქვის კონგლომერატები, რომელთა სისქე აფხაზეთ-სამეგრელოს რაიონებში 40-50 მეტრამდეც კი აღწევს. ამ მასალის დალექვა კოლხეთის დეპრესიაში, როგორც ვარაუდობენ, მთელი ზედა პლიოცენის განმავლობაში (დაახლოებით 2-3 მილიონი წელი) გრძელდებოდა.
გარედინამიურმა ძალებმა ჯერ კარბონატულ ქანებზე განლაგებული უფრო ახალგაზრდა ნალექები გადარეცხა, რასაც ხანგრძლივი დრო დასჭირდა, შემდეგ კი კირქვული ქანების დაკარსტვა დაიწყო. უპირველეს ყოვლისა, აღმოცენდა წყალმშანთქავი აპარატი — კარული წარმონაქმნები, ჭები და ძაბრები, ხოლო უფრო მოგვიანებით, რელიეფის ვერტიკალური დანაწევრების კვალდაკვალ — შახტები, უფსკრულები და მღვიმეები. თანაც უკანასკნელთა ჩასახვა ხდებოდა მხოლოდ და მხოლოდ კირქვული მასივების დანაპრალებულ უბნებზე. მღვიმეების ევოლუცია ასეულ ათასობით და, არც თუ იშვიათად, მილიონი წლების განმავლობაში მიმდინარეობს. წყლების ხანგრძლივი ეროზიული და კოროზიული ზემოქმედება ოდესღაც უმნიშვნელო ნაბზარებს თანდათანობით ვრცელ დერეფნებად აქცევს. ხდება ძველი სართულების კვდომა და ახალი დერეფნების აღმოცენება და ბოლოს, მღვიმეც ამთავრებს არსებობას. მის ადგილას ჩნდება ღია ხეობა შვეული ფერდობებით.
ახალი ათონი ისეთი კარსტული მღვიმეების ჯგუფს მიეკუთვნება, რომელთა აღმოცენებაში აქტიური როლი ითამაშა არა იმდენად თავისუფლად გამდინარე, რამდენადაც წნევიანმა ნაკადებმა. განვითარების ადრეულ ეტაპზე, დაახლოებით 4-5 მილიონი წლის წინ, დღევანდელი მღვიმის ტერიტორიაზე მიწისქვეშა წყლებმა კირქვების დაკარსტვა დაიწყეს. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ამ ხანებში კარსტული არხები მთლიანად წყლით იყო ამოვსებული; წყლების განტვირთვა კი მეტისმეტად გაძნელებული და ფრიად შეზღუდული იყო. ამასთან დაკავშირებით მღვიმური დერეფნებიც ზრდაც ნელი ტემპით მიმდინარეობდა.
საკმაოდ ხანგრძლივმა დრომ განვლო, ვიდრე მიწისქვეშა წყლები რამდენადმე მაინც გააფართოვებდნენ თავიანთ სადინარ დერეფნებს და გზას გაიკვლევდნენ ფსირცხის ხეობისაკენ. აქ იგულისხმება ახალი ათონის მღვიმური სისტემის შემადგენელი ნაწილი — ახალი ათონის მღვიმე — ძველი სიფონური არხი, რომლის მეშვეობითაც მიწისქვეშ მოხვედრილი წყლები დღის სინათლეზე იცვლებოდა. ეს მღვიმე დაღმავალფსკერიანია, წყალი კი შიგნიდან გარეთ მოემართებოდა, წყლების განტვირთვა დაწნევით ხდებოდა, როგორც ეს ახლა შეინიშნება ცნობილ ცისფერ ტბაზე მდინარე ბზიფის ხეობაში.
ამგვარად, მღვიმის თავისებური ფოკუსი, სადაც წყლების თავმოყრა ხდება, სამხრეთული დარბაზებია. მღვიმის ეს ნაწილი უფრო ენერგიულად ვითარდებოდა და ამიტომაც, აქ ფსკერი 20-30 მეტრით დაბლა აღმოჩნდა სისტემის ჩრდილოეთურ ნაწილთან შედარებით. სამხრეთულ დარბაზებში ყურადღებას იპყრობს პლასტიკური თიხების სქელი ნაფენები, რომლებიც წყლების ხანგრძლივი შემოსვლა-დაწრეტის პროცესში დაილექა. ტერიტორიის აზევებისა და დერეფნების ზრდის კვალდაკვალ ნაკადები ვეღარ ავსებდნენ მღვიმის ვრცელ დარბაზებს; წყლის განტვირთვაც უფრო სწრაფად ხდებოდა. წნევიანი ნაკადებისაგან უპირველეს ყოვლისა ჩრდილოეთური დარბაზები განთავისუფლდა და მათში ნაღვენთი ფორმები განვითარდა. სისტემის ჩრდილოეთურ ნაწილში მას შემდეგ, რაც იგი წნევიანმა ნაკადებმა დატოვეს, ინფილტრაციული წყლების ჩადინება დაიწყო. ერთ-ერთი ასეთი ნაკადი, როგორც ჩანს, შემოდიოდა „ჰელიქტიტების სალონიდან“ და „კანიონის“ გავლით სამხრეთულ დარბაზებში ჩაედინებოდა; მას უერთდებოდა მცირე ნაკადი „სოხუმიდან“ („ტაძრის“ გავლით); მცირე ნაკადები შემოდიოდა იმ მშრალი დერეფნებიდან, რომლებიც ამჟამად „თეთრის მთის“ მოპირდაპირე ფერდობებზე იხსნებიან; ამ მხრივ, გამონაკლისი არც ვერტიკალური სისტემა იყო, რომლის საწყის ნაწილს ეგრეთ წოდებული „უძირო ორმო“, ხოლო ბოლო პუნქტს დარბაზი „აფხაზეთი“ წარმოადგენს.
განვითარების თანამედროვე ეტაპზე სამხრეთულ დარბაზებში, თუმცა ამჯერად უკვე ეპიზოდურად, კვლავ გროვდება ჭარბი წყლები, რომლებიც ავსებენ დაბალ ჰიფსომეტრიულ დონეზე განლაგებულ დერეფნებს. ამ დროს წყლის სიღრმე მიწის ქვეშ 35-40 მეტრს აღწევს. დონის აწევის გამო ნაკადები იჭრება ძველ სიფონურ არხებში და მოძრაობას იწყებს სხვადასხვა მიმართულებით.
უახლესმა ტექტონიკურმა მოძრაობებმა, როგორც ჩანს, მნიშვნელოვანი ცვლილებები შეიტანა მღვიმის ცხოვრებაში. მან გავლენა მოახდინა არა მარტო ჰიდროგრაფიული ქსელის გარდაქმნაზე, როგორც ზედაპირზე, ისე მიწისქვეშ, არამედ მღვიმის დარბაზების მორფოლოგიაზე, სპელეოლითოგენეზის პირობებზე და სხვა. ამ მოძრაობებს შეიძლება დავუკავშიროთ ძლიერ დანაპრალებული და დაკარსტული სქელშრეებრივი კირქვების ჩამონგრევა დარბაზებში: „ქართველი სპელეოლოგებისა“, „ტაძარსა“ და „აფხაზეთში“. მართლაც, ნგრევის ზღვა მასალა ახალი ათონის მღვიმის ერთ-ერთი დამახასიათებელი თავისებურებაა. ეჭვს არ იწვევს, რომ განვითარების ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მღვიმეში ნგრევის, ცემენტაციისა და ნაღვენთწარმოშობის ფაზები ხშირად ენაცვლებოდა ერთმანეთს. მაგალითად, დარბაზ „თბილისში“ ჩამოშლილი მასალა კალციტის ხალიჩებით არის დაჯავშნული, ნაწილობრივ ასეთი სურათია „კანიონის“ ფერდობების გასწვრივ; „ტაძარში“ ნგრევას ცემენტაცია არ მოჰყოლია, ხოლო სამხრეთულ დარბაზებში კი ჩამოშლილი ბლოკები თიხის სქელი ნაფენებით არის დაფარული. როგორც აღინიშნა, ეროზიისა და კოროზიის ხანგრძლივი მუშაობის შედეგად ივერიის მთის გულში ვრცელი დარბაზები ჩამოყალიბდა.
ამგვარად, ახალი ათონის მღვიმური სისტემის განვითარებაში შეიძლება ორი ძირითადი ეტაპი გამოიყოს: პირველ ეტაპზე, რომელიც ხანგრძლივ გეოლოგიურ დროს მოიცავს, მთელი მიწისქვეშა დერეფნები წნევიანი წყლებით იყო ავსებული; მეორე ეტაპზე მიწისქვეშ, წყლების მუდმივი ნაკადების შეჭრა შეწყდა, რაც, შესაძლოა, უახლესმა ტექტონიკურმა მოძრაობებმა გამოიწვია. მღვიმე შევიდა განვითარების მშრალ ეპოქაში; წყლების შემოსვლას მხოლოდ ეპიზოდური ხასიათი აქვს. ეს ეპოქაც დროის დიდ მონაკვეთს მოიცავს. მთელი ამ ხნის განმავლობაში მღვიმეში არაერთხელ ჰქონდა ადგილი ნაღვენთწარმოშობის, ნგრევის, ცემენტაციის ფაზების ცვალებადობას. აღსანიშნავია, რომ მღვიმური სისტემის სამხრეთული ნაწილის ევოლუცია კვლავ ენერგიულად წარმოებს და ამ მხრივ, იგი მკვეთრად განსხვავდება ციკლგავლილი ჩრდილოეთური დარბაზებისაგან.
ახალი ათონის მღვიმეთა სისტემა
1961 წლამდე ახალი ათონის ტერიტორიაზე ცნობილი იყო ერთადერთი — ეგრეთ წოდებული „ახალი ათონის დიდი სტალაქტიტური მღვიმე“, რომელიც გამოკვლევების შედეგად ახალი ათონის მღვიმური სისტემის შემადგენელი ნაწილი აღმოჩნდა; ეს სისტემა აერთიანებს აგრეთვე ეგრეთ წოდებულ ჰელიქტიტების მღვიმეს, მიწისქვეშა დარბაზებთან დამაკავშირებელი სატრანსპორტო გვირაბის მშენებლობის დროს გახსნილ კარსტულ დერეფანს — „სიურპრიზს“ და, როგორც ჩანს, მაანიკვარის შახტსაც. ამ მღვიმეებს შორის კავშირი პრაქტიკულად ჯერ არ არის დადასტურებული (მღვიმეები ერთმანეთისაგან გათიშულნი არიან წყლითა და თიხით ამოვსებული გრძელი გასასვლელებით), თუმცა ინსტრუმენტულმა აგეგმვამ დაადასტურა, რომ საკუთრივ ახალი ათონის დაღმავალფსკერიანი მღვიმე, „ჰელიქტიტებისა“ და „სიურპრიზის“ განშტოებანი ახალი ათონის მღვიმური სისტემის შემადგენელი ნაწილებია; აღნიშნული მღვიმური სისტემა განვითარებულია 1,5-2,5 კმ რადიუსში, ერთსა და იმავე ანტიკლინური ნაოჭის გულში, ქვედა ცარცის ძლიერ ნაპრალოვან კირქვებში; ყველა გამოკვლეული მღვიმის სიფონური ტბები ერთსა და იმავე დონეზეა განლაგებული (ზღვის დონიდან 36 მ) და წყლით ამოვსებული არხებით ერთმანეთთან არიან დაკავშირებულნი; მორფოლოგიური ნიშნების, აგრეთვე მინერალოგიური, ბიოსპელეოლოგიური და მიკროკლიმატური თავისებურებების მიხედვით ეს მღვიმეები ძნელად განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან.
ახალი ათონის მღვიმის ვერტიკალური ნაწილი
როგორც აღინიშნა, ახალი ათონის მღვიმე ვერტიკალური და ჰორიზონტალური მონაკვეთებისაგან შედგება. უფსკრულის პირს კვერცხის ფორმა აქვს, მისი გარშემოწერილობა 55, ხოლო სიღრმე 30 მეტრს აღწევს. მომდევნო საფეხურს — ძლიერ დახრილ და ვიწრო დერეფანს, აგრძელებს შვეულკედლებიანი შახტი (ორივე საფეხურის სიღრმე 58 მ), რომელიც ვიწრო ხვრელით ბრტყელბსკერიან დარბაზში (12X8X10 მ) გადადის. უფსკრულის შემდგომი მონაკვეთი მოკლესაფეხურებიანი და დახრილფსკერიანი დერეფანია. ის ქვევიდან უვლის საწყის შახტს და უერთდება წაგრძელებული ფორმის დარბაზს (32X7X12 მ). ზედაპირიდან 139 მეტრის სიღრმეზე ვერტიკალური სისტემა ჰორიზონტალურფსკერიან დარბაზებს ერწყმის; თუმცა დარბაზი „აფხაზეთი“ მნიშვნელოვნად დახრილი ფსკერით (საერთო სიღრმე 44 მ) ვერტიკალურ სისტემასაც ეკუთვნის და ამდენად იგი მღვიმის ვერტიკალური ნაწილის ბოლო პუნქტს წარმოადგენს. მღვიმის ჯამური სიღრმე 183 მეტრს აღწევს.
ახალი ათონის მღვიმის ჰორიზონტალური ნაწილი
მინი|250პქ|ახალი ათონის მღვიმის წარმონაქმნები მინი|250პქ|ახალი ათონის მღვიმეში. მოჩანს ტურისტებისათვის განკუთვნილი გადასასვლელი მინი|250პქ|ახალი ათონის მღვიმეში. მღვიმური წარმონაქმნი მინი|250პქ|ახალი ათონის მღვიმე. ერთ-ერთი დარბაზი კეთილმოწყობის სამუშაოები მღვიმის მხოლოდ ამ ნაწილს შეეხო. ტურისტული მარშრუტი, როგორც აღინიშნა, იწყება დარბაზ „აფხაზეთში“ და მთავრდება დარბაზ „თბილისში“. მათთან ერთად მღვიმის ჰორიზონტალური სისტემა აერთიანებს „თიხის დარბაზს“, „მიწისქვეშა ხეობას“ ანუ „კანიონს“, „ტაძარს“, „სოხუმს“, „ივერიას“ და „ჰელიქტიტების სალონს“. აღნიშნული დარბაზები უმთავრესად მთავარი დერეფნის გასწვრივ არიან განლაგებულნი. ამ დერეფანს, რომელიც განვითარებულია ქვედა ცარცის სქელშრეებრივ კირქვებში, ორიოდე მონაკვეთის გამოკლებით, აქვს ჩრდილოეთური მიმართულება. მის მეტად რთულ, უსწორმასწორო ფსკერს ქმნის ერთი მხრივ, ძაბრისებური და ტომრისებური ჩაღრმავებები, ხოლო მეორე მხრივ, ყველგან მიმოფანტული ნგრევის უხვი მასალა. თავდაპირველ ფსკერს თითქმის ვეღარსად შევხვდებით. მთავარი დერეფნის სიგანე 20-70 მეტრია, ხოლო სხვაობა ფსკერის უმაღლესსა და უდაბლეს წერტილებს შორის (იგულისხმება მღვიმის ჰორიზონტალური სისტემა) 47 მეტრს აღწევს. ამავე დერეფნის სხვა მნიშვნელოვანი თავისებურება დარბაზების სიმაღლეა (20-60 მეტრი), შედარებისათვის უნდა აღინიშნოს, რომ კავკასიის ერთ-ერთ უდიდესი მღვიმის — აბრსკილის ძირითადი მაგისტრალის სიგანე 3-4 მეტრს იშვიათად აღემატება, ხოლო სიმაღლე 8-12 მეტრია. თაბაშირის ქანებში გაჩენილ ერთ-ერთ უდიდეს მღვიმეში — „კრისტალნაიაში“ დერეფნების მაქსიმალური სიგანე 4 მეტრია, ხოლო სიმაღლე 8 მეტრს აღწევს. ევროპის ერთ-ერთ უდიდეს მღვიმეში — პოსტოინსკა-იამაში დერეფნების სიგანე და სიმაღლე ძირითადად 10-15 მეტრს უდრის.
მნიშვნელოვანი დარბაზები
ახალი ათონის მღვიმის ერთ-ერთ მთავარ განსაკუთრებულობას დარბაზების სიდიდე წარმოადგენს. მღვიმე მთლიანობაში 11 დარბაზისაგან შედგება, რომელთაგან 6 ღიაა მნახველებისთვის. გამოიყოფა დარბაზები: „აფხაზეთი“, „ქართველ სპელეოლოგთა“, „თიხის“, „კანიონი“, „ივერია“, „სიურპრიზი“, „სოხუმი“, „თბილისი“, „ჰელიქტიტების სალონი“, „ტაძარი“, „მოსკოვი“. ახლად შესწავლილ მღვიმის დარბაზებმა, პირველ აღმომჩენთა უფლებით მიიღეს სახელწოდებები: „აფხაზეთი“, „ქართველ სპელეოლოგთა“, „თიხის“, „ივერია“, „ტაძარი“, „სოხუმი“, „თბილისი“ და „ჰელიქტიტების სალონი“. აფხაზეთის ომის შემდეგ, დარბაზებს სახელები გადაარქვეს, სახელდობრ: „აფხაზეთს“ უწოდეს — „აფსნი“, „ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზს“ — ჯერ „სპელეოლოგთა დარბაზი“, შემდეგ „მუჰაჯირების დარბაზი“, „თიხის დარბაზს“ — „ნართა“, „კანიონს“ — „აიუხაა“, „მოსკოვს“ — „აფსარი“, „სოხუმს“ — „გივი სმირის სახელობის დარბაზი“, „ივერიას“ — „აფხიარცა“, „თბილისს“ — „ანაკოფია“.
„აფხაზეთი“
დარბაზს, რომელსაც უშუალოდ ერწყმის ვერტიკალური სისტემა „აფხაზეთი“ ეწოდა. ამ დარბაზში არსენ ოქროჯანაშვილმა პირველმა დადგა ფეხი. ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის მკვლევართათვის ეს პირველი ცდა დიდ სპელეოლოგიურ სარბიელზე ბედნიერი აღმოჩნდა. დარბაზ „აფხაზეთს“ ტომრისებური ფორმა აქვს. მისი სიგრძე 150 მეტრია, სიმაღლე 20-30, სიგანე 30-40 მეტრი, ხოლო ფსკერის ფართობი 4570 კვ. მ-ს უდრის. დამრეცფსკერიანი დარბაზის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში მოთავსებულია სიფონური ტბა, რომლის დონეს მნიშვნელოვანი რხევა ახასიათებს. მასში წყლები შემოდის როგორც ვერტიკალური სისტემის გავლით, ისე დღემდე უცნობი არხებით. აღმოჩენის მომენტიდან ათის წლის განმავლობაში ყველაზე დიდი წყალდიდობა 1971 წლის 12-14 დეკემბერს აღინიშნა.
ამ დროს ახალი ათონის მღვიმური სისტემის სამხრეთულ დარბაზებში („აფხაზეთის“, „ქართველ სპელეოლოგთა“, „თიხების“) გაჩნდა ტბა, რომლის სარკის ფართობი 12 ათას კვ.მ-ს, ხოლო წყლის სიღრმე 40-50 მეტრს აღწევდა. მარტო დარბაზ „აფხაზეთში“ წყალს 4500 კვ. მ ფართობი ეკავა, ხოლო წყლის მოცულობა 150000 კუბ. მ უდრიდა. წყალმა ამოავსო სამხრეთული დარბაზები, დატბორა „თეთრი მთის“ მიდამოებიც. წყალდიდობის შედეგად მოხდა ერთი საგულისხმო რამ: წყალდიდობამ უჩვენა ბუნება მიწისქვეშ მუშაობის დროს. დონემ საგრძნობლად რომ აიწია, წყალი შეიჭრა ძველ სადინარ არხებში. სატრანსპორტო გვირაბის გაჭრამდე მიწისქვეშა წყლები ძირითადად ახალი ათონის მღვიმის გავლით ფსირცხის ხეობაში ეშვებოდა, ამჯერად კი ძველი მღვიმის შესასვლელიდან იღვრებოდა წყლის მხოლოდ ნაწილი; მისი დებიტი წამში 16 კუბ. მ შეადგენდა. არანაკლებ მძლავრი ნაკადი (14 კუბ. მ წამში), მშენებლების მიერ შემთხვევით გახსნილ განშტოების — „სიურპრიზის“ გავლით შეიჭრა ხელოვნურ გვირაბში და ახალი ათონის ცენტრისაკენ დაეშვა.
„ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზი“
„ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზი“ დარბაზ „აფხაზეთის“ მეზობლად მდებარეობს. იგი უდიდესია ახალი ათონის მღვიმეში. მისი სიგრძე 260 მეტრია, სიგანე 25-75 მეტრი, სიმაღლე 20-50 მეტრის ფარგლებში მერყეობს, ფსკერის ფართობი 10635 კვ.მ, ხოლო მოცულობა 290875 კუბ. მ აღწევს. „ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზი“ სიდიდით მეტოქეობას უწევს მსოფლიოს უდიდეს დარბაზებს ისეთ მღვიმეებში, როგორებიც არიან: პიერ-სენ-მარტენის, ბედეიაკის, ვერნის, კარსლბადის, შკოციანის და სხვა. მიახლოებითი გამოთვლით, ჩამონგრეულ ქანებს ახალი ათონის მღვიმეში, სულ მცირე, 15-20 ათასი კვ. მ ფართობი უკავია, ხოლო ამ მასალის სავარაუდო მოცულობა 450 ათას კუბ. მ უნდა აღწევდეს. დარბაზის ერთფეროვნებას (მაღლა აზიდული თითქმის ბრტყელთაღიანი ჭერი, განიერი დერეფანი და სხვა) რამდენადმე არღვევს გუმბათის ფორმის სტალაგმიტური ნაგებობა, ეგრეთ წოდებული „თეთრი მთა“, რომელიც ჩამონგრეულ ქანებზეა აღმართული. მინი|მარცხნივ|250პქ|ახალი ათონის მღვიმე მისი სიმაღლე 5-15 მეტრია, ხოლო გარშემოწერილობა 35-40 მეტრს აღწევს. „თეთრ მთაზე“ ხანგამოშვებით ეცემა მცირედებიატიანი წყლის ნაკადი; ამ დროს წყლით ივსება მის თხემზე და ძირისპირას არსებული მინიატურული აუზები. შესაძლებელი რომ იყოს ამ „მთის“ გულში ჩახედვა, მასში ასეულ ათასობით სხვადასხვა ფერისა და სისქის კალციტის თხელ ფენებს ვნახავდით. მიახლოებითი გამოთვლით ირკვევა, რომ ამჟამად „თეთრი მთა“ წელიწადში 1 მმ-ით იზრდება. ექსპედიციები სატრანსპორტო გვირაბის გაჭრამდე საბაზო ბანაკს ამ „მთის“ ძირში აწყობდნენ. აქვე, ფსკერიდან სხვადასხვა სიმაღლეზე, ფართო დერეფნის მოპირდაპირე კედლებზე მღვიმეები იხსნება, რომლებიც ყურადღებას იპყრობენ ძლიერი გამოფიტვის ნიშნებით და ზოგჯერ კარგად შემონახული ნაღვენთ-ნაწვეთი წარმონაქმნებით. „თეთრი მთის“ ჩრდილო ფერდობი ძაბრისებური ფორმის ქვაბულში ეშვება. ესეც „ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზის“ ტერიტორიაა. იგი მთლიანად თიხის სქელი ნაფენებით არის ამოვსებული. ამ დარბაზში წებვად თიხებს ფსკერის მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავია.
ქვაბულიდან, რომელიც „თეთრ მთას“ ეკვრის, მოზღვავებული წყლების დაცლას ინტენსიური ხასიათი აქვს, რასაც ხელს უწყობს „ცოცხალი“ პონორები მის უდაბლეს ნაწილში. თუმცა მცირე ზომების გამო ერთდროულად მათ წყლის უმნიშვნელო ნაკადის გატარება თუ ძალუძთ, ეს იწვევს ქვაბულის დატბორვას და მასში თიხების თანდათან დალექვას. ლაბორატორიულმა შესწავლამ უჩვენა, რომ მღვიმური თიხის ძირითადი მასა (მათი უმეტესი ნაწილის დიამეტრი 0,01 მმ-ზე ნაკლებია) შედგება თიხისა და კირქვის ნაწილაკებისაგან. „ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზის“ ჩრდილო ნაწილში მკვრივი თიხების გაშიშვლებაც გვხვდება; ამ უბანს ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში წყალი არ გაჰკარებია, რასაც მოჰყვა წებვადი თიხების დეჰიდრატაცია და ცემენტაცია. ამ თიხებს აქვთ მუქი ნაცრისფერი, სუსტად გამოხატული მიკროშრეებრივი ტექსტურა და წმინდამარცვლოვანი სტრუქტურა.
თიხა-ქანის ძირითადი შემადგენელი ნაწილი, წვრილდისპერსიულია და მონტმორილონიტის ტიპის თიხებს მიეკუთვნება. სამხრეთულ დარბაზებში პლასტიკური თიხის სქელი ნაფენების წარმოქმნა განაპირობა წყლის პერიოდულმა შემოსვლამ და მათმა თანდათანობით დაწრეტამ. მიწისქვეშ შემოჭრილი წყლები დიდი რაოდენობით შეიცავს ქვიშიან-თიხიან და კირქვის უხსნად ნაწილაკებს, რომელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი ფსკერზე ილექება. ასე მოხდა 1971 წლის დეკემბერში, როცა უჩვეულო წყალდიდობამ თიხის ახალი ფენები დაგვიტოვა. თიხის ჭრილებში შეიმჩნევა განსხვავებული ფერის, სისქისა და შედგენილობის შრეები; ეს კი ეჭვმიუტანლად ადასტურებს მათი დალექვის ხანგრძლივობას, რომელიც ფრიად შორეულ წარსულში დაიწყო და დღემდე გრძელდება.
„თიხის დარბაზი“
მინი|250პქ|მღვიმური ფორმები მინი|250პქ|სტალაგმიტი მინი|250პქ|ახალი ათონის მღვიმე. უსწარმასწოროებების ერთობლიობა მღვიმის ერთ-ერთ ნაწილში. აქვე მოჩანს ტბა „ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზს“ ჩრდილოეთის კიდეზე გამოეყოფა ტომრისებური ფორმის დაღმავალფსკერიანი დერეფანი, რომელიც დასავლეთისაკენ მიემართება. ეს „თიხის დარბაზია“. მისი შესასვლელის აბსოლუტური სიმაღლე 80 მეტრია, ხოლო ყველაზე დაბალი ნაწილი სიფონურ ტბას (ზღვის დონიდან 36 მ) უკავია, ესე იგი ფსკერის ვარდნა დარბაზის მთელ სიგრძეზე (95 მ) 38 მეტრს შეადგენს; „თიხის დარბაზის“ სიგანე 30-35, სიმაღლე 20-25 მეტრია, ხოლო ფსკერის ფართობი 3440 კვ. მ შეადგენს. დარბაზი ყურადღებას იქცევს სქელი პლასტიკური თიხების დაგროვებით, რომელიც მთლიანად ფარავს მის ფსკერს. აღსანიშნავია ისიც, რომ წყლის ძირითადი ნაკადი, რომელიც ახალი ათონის მღვიმეში ხანდახან იჭრება და ავსებს მის სამხრეთულ დარბაზებს, სწორედ ამ დარბაზიდან შემოდის. ასე იყო 1971 წლის დეკემბერში: წნევიანმა წყლებმა პირამდე აავსო ტომრისებური ფორმის თიხის დარბაზი, შემდეგ ნაკადი დაეშვა „ქართველ სპელეოლოგთა დარბაზში“, გადავიდა „აფხაზეთში“.
„კანიონი“
დარბაზ „კანიონის“ სიმაღლე 15-30 მეტრია, სიგანე 10-20, სიგრძე 400 მეტრამდე აღწევს, ხოლო ფსკერის ფართობი, დარბაზული გაფართოებული მონაკვეთების ჩაუთვლელად 5720 კვ. მ-ს შეადგენს. იგი მთლიანად გიგანტური ლოდებითა და ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში გამოფიტული ფხვიერი პროდუქტებით არის დაფარული. ფსკერი სამხრეთითაა დაქანებული; მისი აბსოლუტური ნიშნულები 90-100 მეტრის ფარგლებში მერყეობს; „კანიონის“ ჭერს უფრო მეტად ბრტყელი ან რკალისებური მოყვანილობა აქვს. ალაგ-ალაგ თაღი რამდენიმე ფრთისგან შედგება, რაც აშკარად ცალკეული შრეების პერიოდული ნგრევის მანიშნებელია. ჭერსა და კედლებზე ხშირად გვხვდება წნევიანი წყლების ზემოქმედებით გაჩენილი მცირე ფორმის ღრმულები, რაც მღვიმის განვითარების საკითხისათვის თვალსაჩინო მასალას გვაძლევს. „კანიონი“ სამხრეთული დარბაზებისაგან განსხვავებით მდიდრულად არის წარმოდგენილი ნაღვენთი წარმონაქმნებით; სხვადასხვა ფერის სტალაქტიტები, მოზრდილი სტალაგმიტები, თაბაშირის ყვავილების „პლანტაციები“.