cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პონტიფიკატი
პაპები, რომლებიც ყველაზე დიდხანს იყვნენ მმართველები
ქვემოთ მოყვანილია სია 10 ყველაზე ხანგრძლივად მმართველი პაპისა.
პაპები, რომლებიც ყველაზე მცირე ხანს იყვნენ მმართველები
ქვემოთ მოყვანილია სია 11 ყველაზე მცირე ხნით მმართველი პაპისა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:წმინდა საყდარი
Crassispira adamsi
Crassispira adamsi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
Defector (ალბომი)
Defector — ინგლისელი გიტარისტ სტივ ჰეკეტის მეოთხე სოლო ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1980 წელს. ეს იყო მისი მესამე დისკი ჯენესისის დატოვების შემდეგ.
2005 წელს დისკი ახალი რემასტერის სახით გამოიცა და მას დაემატა ხუთი სიმღერა.
2005 წლის გამოცემა
დამატებითი სიმღერები:
სქოლიო
კატეგორია:სტივ ჰეკეტის ალბომები კატეგორია:1980 წლის ალბომები კატეგორია:Charisma Records-ის ალბომები
კაზუარისნაირნი
კაზუარისნაირნი (Casuariformes) — დიდტანიანი უტროპო ფრინველების რიგი. აქვთ ძლიერ რედუცირებული, ოდნავ შესამჩნევი ფრთები, ძლიერი, სამთითა ფეხები. გავრცელებული არიან ავსტრალიასა და მის მახლობელ კუნძულებზე. კაზუარისნაირთა რიგში ორი ოჯახია: კაზუარისებრნი და ემუსებრნი. ამ უკანასკნელს ეკუთვნის ერთადერთი სახეობა - ემუ. კაზუარისებრთა ოჯახში 3 სახეობაა. თავზე აქვთ საკმაოდ დიდი რქოვანი კორძი, ბუმბული შავია. კაზუარისნაირნი იკვებებიან ჩამოცვენილი ნაყოფით, კენკრითა და თესლით.
ლიტერატურა
* კატეგორია:ფრინველები
კრის სტეპლტონი
კრისტოფერ ელვინ სტეპლტონი (Christopher Alvin Stapleton ; დ. 15 აპრილი, 1978) — ამერიკელი ქანთრის მომღერალი, გიტარისტი და სიმღერების ავტორი. სტეპლტონს გამოშვებული აქვს ორი სტუდიური სოლო ალბომი. სხვა მრავალ პრიზთან ერთად, მას მიღებული აქვს გრემის ორი ჯილდო.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:ქანთრის მუსიკოსები კატეგორია:ამერიკელი ქანთრის მუსიკოსები კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები კატეგორია:ამერიკელი გიტარისტები
ხელმწიფის კარის გარიგება
ძეგლის მიხედვით, დარბაზს იწვევდნენ „დიდის წესითა“ ან „უმცროსითა“; „დიდის წესითა“ — განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი საკითხების გადასაწყვეტად (მაგ., მეფის ტახტზე ასვლა, ომის გამოცხადება, ზავის დადება, კანონის მიღება) ანდა დიდი საეკლესიო დღესასწაულების დროს, უცხოელი სტუმრების აუდიენციისას და სხვა, ხოლო „უმცროსითა წესითა“ — სავარაუდოა, სასწრაფო საკითხების მოსაგვარებლად.
ძეგლში მოცემულია მაშინდელი მთავრობის — სავაზიროს მუშაობის განაწესი. სახელმწიდოს მართვაში სავაზირო საუწყებო სისტემის შემოღებას ნიშნავდა და დარბაზის საწინააღმდეგოდ ხელს უწყობდა მეფის ხელისუფლების გაძლიერებას და მმართველობის ცენტრალიზაციას. ამ მხრივ იგი პროგრესული დაწესებულება იყო. ზეგლის მიხედვით, სავაზიროს სხდომა მტკიცედ იყო რეგლამენტირებული. როდესაც სავაზიროს მეფე ესწრებოდა, მაშინ სხდომა მას მიჰყავდა; ჩვეულებრივ კი, სავაზიროს თავმჯდომარე მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი იყო. ადგილისა და პატივის მიხედვით ვაზირები (სხდომაზე ასეთი თანრიგით იტყვნენ წარმოდგენილნი: მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი, ათაბაგი, ამირსპასალარი, მანდატურთუხუცესი, მეჭურჭლეთუხუცესი და მსახურთუხუცესი. სხდომას ესწრებოდნენ აგრეთვე სათათბირო ხმის უფლებით ამილახორი (ამირსპასალარის თანაშემწე), ამირეჯიბი (მანდატურთუხუცესის თანაშემწე) და მწიგნობარი, რომელსაც სავაზიროს დადგენილების დაწერა ევალებოდა.
ძეგლის მიხედვით, სახელმწიფოს მმართველობის თითოეულ უწყებას სავსებით ჩამოყალიბებული სამოხელეო აპარატი ჰქონდა. ძეგლში წარმოდგენილია აგრეთვე ადგილობრივი მმართველობის ორგანოები, უმაღლესი სასამართლო დაწესებულება, ე. წ. სააჯო კარი, რომლის თავმჯდომარე იყო მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი, მოძღვართ-მოძღვარის ინსტიტუტი, რომლის შესახებ არცერთ სხვა წყაროს არ შემოუნახავს რაიმე ცნობა. „გარიგება ჴელმწიფის კარისა“ იმ ეპოქისათვის მოწინავე იდეებს გადმოსცემს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
უბიხეთი
ეტიმოლოგია
უბიხეთი ჩერქეზული სიტყვაა, წარმოშობით მომდინარე უბიხური ფუძიდან, რომელიც შეერქვა მათ და გავრცელდა. უბიხები თავის თავს თვახი-ს უწოდებენ, ხოლო თავის ენას კი თვახიბზა-ს, რაც გარდა ზეპირი გადმოცემებისა, არც ერთ წყაროში არაა დამოწმებული.
მეცნიერთა ნაწილი ეტნონიმ „უბიხს“ ძველი ავტორების (პროკოფი კესარიელი, VI ს.) ტერმინი „ბრუხოის“ უკავშირებს, მაგრამ ეს მოსაზრება ვარაუდს არ სცილდება.
გეოგრაფია
უბიხეთი დასავლეთიდან შემსოაზღვრული იყო ზღვით (დაახლოებით 37 კმ.); ჩრდილოეთით, მდ. შახეს გაყოლებაზე — ჩერქეზი ტომებით — შაფსურებითა და ნათხვაჯებით; ჩრდილო-დასავლეთით მთები გამოჰყოფდა მათ მდ. სჰაგვაშას (ბელაიას) აუზისა და აბაძეხებისაგან; სამხრეთით, მდ. ხამიშის (ხოსტას) გადაღმა მას მეზობლობდნენ საძები, აფხაზური მოდგმის ტომი.
უბიხეთი წარმოადგენდა, კლიმატურად არაჩვეულებრივ რეგიონს, დაფარულს უღრანი ტყეებით, მათ შორის ბზისა და ურთხმელის უნიკალური რელიქტიური ჯიშებით. აქ მრავლად იყო ბუნებრივი გოგირდოვანი სამკურნალო წყლები (მაცესტა, აგურა), მიწათმოქმედებისათვის გამოსადეგი მინდორ-ველები, მთის მდინარეები: ბუ, შახე, ვარდანე, საშე (სოჭი), ხამიში (ხოსტა)... გაზაფხულზე და დიდი წვიმიანობის დროს ძალიან წყალუხვი ხდებოდნენ.
უბიხეთი მთიან და სანაპირო ზოლებად იყოფოდა. სანაპირო ზოლი სედგებოდა ორი ძირითადი ნაწილისაგან: ჩრდილოეთით — ვარდანესა და სამხრეთით — საშესაგან (სოჭისაგან).
უბიხები
უბიხები წარმოადგენენ აფხაზურ-ადირეური (ჩერქეზული) ეთნიკური ერთობის ერთ-ერთ რგოლს. 1864 წლამდე უბიხები სამშობლოში — ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში — შავი ზღვის გასწვრივ, კავკასიონის მთავარი ქდის სამხრეთ-დასავლეთ კალთებზე ცხოვრობდნენ.
უბიხებს ერთიანი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი არ შეუქმნიათ. ისინი პატრიარქალურ-ფეოდალური წყობით ცხოვრობდნენ. საზოგადოების მართვაში წამყვანი როლი ფეოდარულ-აზნაურულ საგვარეულოებს ეკისრებოდათ. მაგალითად. მე-19 საუკუნეში სახელი გაითქვა ბარზეგების გვარმა, მათგან განსაკუთრებით კი ჰაჯი დაგუმოყვა (დოგომუკოვი) ბარზეგმა. ჰაჯი დაგუმოყვა საუკეთესო კავკასიური ტრადიციებისა და თვისებების მატარებელი იყო. კავკასიის ომში მან თავი გამოიჩინა, როგორც საომარ მოქმედებათა სულისჩამდგმელმა და ორგანიზატორმა. მას კარგად იცნობდა ცნობილი ინგლისელი მოგზაური ჯ. ს. ბელი, რომელმაც მე-19 საუკუნის 30-იან წლებში ჩერქეზებში სამი წელი გაატარა. იგი ბარზეგს „ჩერქეზების ვაშინგტონს“ უწოდებდა.
უბიხები, რომლებიც მცირერიცხოვანნი იყვნენ (არ აღემატებოდნენ 40 000), აფხაზ და ადიღე ტომებს შორის შუალედური მდგომარეობა ეკავათ, მაგრამ ტავისი მსოფლმხედველობით, ფსიქოლოგიური და საზოგადოებრივი წყობით, ცხოვრებისეული წესიტ, ისინი განსაკუთრებულ სიახლოვეს ჩერქეზებტან იჩენდნენ, მათგან კი ყველაზე მეტად დაახლოებულნი იყვნენ აბაძახებსა და შაფსუღებტან. მათმა უმეტესობამ იცოდა ჩერქეზული ენა, არისტოკრატიულ ფენაში კი ეს ჩვეულებრივი და მიღებული იყო.
ისტორია
უბიხეთის ისტორიის ბოლო წლები დეტალურად აქვს გადმოცემული ბაგრატ შინქუბას, რომელიც ეყრდნობა უკანასკნელი უბიხურად მეტყველი უბიხის მონათხრობს, ჩაწერილს აფხაზი ენათმეცნიერის შარახ კვაცბას მიერ.
უბიხები განთქმულნი იყვნენ თავისუფალი ცხოვრებით, ეწეოდნენ ვაჭრობას, მესაქონლეობას, ასევე არ ერიდებოდნენ მეზობელი ხალხების ძარცვა-დაწიოკებას, საიდანაც მძევლად აყვანილ ტყვეებს ყიდდნენ ოსმალეთიდან ზღვით გადმოსულ გემებზე. ეს ყველაფერი ასე გაგრძელდებოდა სანამ რუსეთის იმპერიის ინტერესის სფერო კავკასია არ გახდა. 1800 წლიდან მას შემდეგ რაც გადმოაბიჯა კავკასია და გააუქმა ქართლ-კახეთის სამეფო და სხვა ტერიტორიები, მეთოდურად შეუდგა მთელი მიმდებარე რეგიონის დაპყრობასაც.
ჰაჯი ბერზეკ ადაგვის ძე იყო უბიხების წინამძროლი მთელი ოცი წელი, რომელიც გამარჯვებული გამოდიოდა ყველა შეტაკებიდან. მის თავის სანაცვლოდ რუსეთის იმპერიას დაწესებული ჰქონდა გასამჯელო — ერთი ათასი რუბლი. მოღალატე ერში არ აღმოჩნდა, მაგრამ ყველას გასაკვირვად მან ერთ დღეს თავისი ნებით უარი განაცხადა უბიხი ხახის მართვაზე, დაჯდა სახლში და მალევე გარდაიცვალა. მისი ადგილი დაიკავა მისმა ძმიშვილმა ჰაჯი ბერზეკ კერანტუხმა.
იმ დროს ჰაჯი ბერზეკი პირობითად თავს რუსეთის ვასალად თვლიდა რადგანაც ყოველთვიურად ღებულობდა ჯამაგირს რუსეთის იმპერიისაგან, რაც ერთგვარად რუსეთის ვასალობას წარმოადგენდა.
ყირიმის ომის (1853-1855) დროს, როდესაც ოსმალეთის დიდმა ვეზირმა ომარ ფაშამ სოხუმი დაიკავა, რუსეთმა უკან დაიხია და უბიხი ხალხი აღმოჩნდა არჩევანის წინაშე. მალე ჩრდილოკავკასიის მთებიდან დაღესტნელი მოლები ჩამოვიდნენ და ოსმალებთან ერთად ხალხში დაიწყეს ხმის გავრცელება, რომ რუსეთი დამარცხებულია და რომ დღეიდან მხოლოდ ოსმალეთი იქნება კავკასიის ბატონ-პატრონი. უბიხებმა აფხაზებისაგან განსხვავებით არჩევანი ოსმალეთის სასარგებლოდ გააკეთეს და უარი თქვეს რუსეთისაგან მიღებულ პატივზე.
დროთა განმავლობაში რუსეთის არმიამ კვლავ დაიბრუნა თავისი გავლენის სფეროები კავკასიაზე და განდევნა ოსმალები, მაგრამ უბიხების ლიდერი ჰაჯი კერანტუხი კვლავინდებურად ებრძოდა რუს გენერლებს.
რუსეთის მთავრობამ გადაწყვიტა მოლაპარაკებების გზით მიემხრო უბიხი ხალხი თავისკენ, რისთვისაც დაინიშნა შეხვედრა მზიმთის ნაპირებთან. მოლაპარაკებებში შუამავლის როლს კისრულობდა აფხაზეთის მმართველი ხამუთ-ბეი შარვაშიძე. მხარეები მოლაპარაკებაზე დათქმულ დროს გამოცხადდნენ, სადაც რუსეთის გენერალმა უკმაყოფილოება გამოხატა ჰაჯი კერანტუხის მიერ ოსმალების მხარეზე გადასვლისა და ასევე ინგლისის მხარისათვის მისთვის დახმარების აღმოჩენის არაერთი მცდელობისათვის, რასაც საბოლოოდ ღალატი უწოდა. პასუხად ჰაჯი კერანტუხმა დაგმო რუსების მიერ მათი ბედის ანაბარა მიტოვება. რუსმა გენერალმა შერიგების პირობად უბიხების მთიდან ბარში ყობანის ვაკეზე ადგილას დასახლება მოითხოვა თუ არადა უნდა დაეტოვათ რუსეთის იმპერიის ტერიტორია. ჰაჯი ბერზეკმა უარი განაცხადა ყუბანის დაბლობში გადასახლებაზე, რადგანაც შიშობდა რომ ამითი რუსეთის მხარე მის ერს გაურკვეველ ვითარებაში ჩააგდებდა და საბოლოოდ დაქსაქსავდა. მოლაპარაკება რუსეთისთვის უშედეგოდ დასრულდა, ხოლო უბიხების მხარემ გადაწყვიტა სისხლის უკანასკნელ წვეთამდე ებრძოლა გამარჯვებისათვის. მიუხედავად მოლაპარაკების ჩაშლისა, აფხაზეთის მთავარმა უბიხების მხარესთან კიდევ ერთი პირისპირ შეხვედრა მოითხოვა, რომელიც იმავე წლის ზაფხულში შედგა.
ახალი მოლაპარაკებისას მიხეილ შერვაშიძეს ახლდნენ აფხაზეთის გავლენიანი პირები: სამურზაყანოელი ემხაა ალგიდა, აბჟუელი გირგუალა ჩაჩბადა ბზიბელი მაანა კაცი.
უბიხეთი იყო უკანასკნელი ქვეყანა, რომელმაც ბრძოლა შეწყვიტა რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ. 1864 წელს დასრულებულ რუსეთ-ჩერქეზეთის ომის შემდეგ დაახლოებით 40 000 უბიხი გადაასახლეს ოსმალეთის იმპერიაში. მოსახლეობის მცირე ნაწილი რუსეთის გუბერნიებშიც გადაასახლეს. დროთა განმავლობაში უბიხი ხალხი ადგილობივ მოსახლეობას შეერწყა.
სქოლიო
კატეგორია:კავკასიის ისტორია
ქართული მუსკატი
გამოყვანილია მებაღეობა-მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. მშობელი წყვილებია მაღალმოსავლიანი ჯიში ალვარნა და ჰამბურგის მუსკატი.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი ზომისაა, სოლისებური ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ყვავილი ორსქესიანია. ფოთლის ქვედა მხარე ძალიან სუსტადაა შებუსული. მტევანი ცილინდრულია, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, მუქი ვარდისფერი. კანი საშუალო სისქისაა. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, ძლიერ გამოხატული მუსკატური გემოთი. ჯიში ხასიათდება მარცვლების არათანაბარი ზომითა და არათანაბარი სიმწიფით.
ჯიში საშუალო ზრდისა და მაღალმოსავლიანია. მტევნის საშუალო წონა 176 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.7 გ/ლ-ს.
ქართული მუსკატი კარგი სასუფრე ვაზის ჯიშია. წარმატებით გამოიყენება მუსკატის ტიპის შემაგრებული მუქი ვარდისფერი ღვინის დასამზადებლად. მიღებული სუფრის ღვინო მაღალი გემური თვისებებით და ძლიერი მუსკატური გემოთი ხასიათდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ვაზის ვარდისფერყურძნიანი სელექციური სასუფრე ქართული ჯიშები
ანელი იაატენმიაკი
ანელი იაატენმიაკი, ფინ.Anneli Tuulikki Jäätteenmäki (დ.1955 წ.) - ფინელი პოლიტიკური მოღვაწე, "ცენტრის პარტიის" ყოფილი მეთაური, პრემიერ-მინისტრი 2003 წელს, ევროპარლამენტის წევრი 2004-19 წწ.
ბიოგრაფია
ანელი იაატენმიაკი დასავლეთ ფინეთში მდებარე ქალაქ ლაპუაში დაიბადა. მას პოლიტიკისკენ საკუთარმა მამამ, ოივამ უბიძგა, რომელიც ხანგრძლივი დროის მანძილზე ლაპუას მუნიციპალურ საბჭოში მსახურობდა და ადგილობრივ მოსახლეობაში მაღალი ნდობით სარგებლობდა.
1980 წელს ანელიმ დაამთავრდა ჰელსინკის უნივერსიტეტის სამართლის ფაკულტეტი და 25 წლის ასაკში სარეზერვო მოსამართლის თანამდებობა მიიღო. ჯერ კიდევ სტუდენტურ პერიოდში მას დიდი ინტერესი გაუჩნდა საერთაშორისო პოლიტიკის და დიპლომატიის მიმართ. გარდამტეხი მომენტი 1983 წელს დადგა, როცა სოციალურ საქმეთა და ჯანდაცვის მინისტრმა ის თავის თანაშემწედ დანიშნა. მოგვიანებით ანელი იაატენმიაკი მუშაობდა "ცენტრის პარტიის" საპარლამენტო ფრაქციის იურისტად 1987 წლამდე, ვიდრე თავად არ გახდა საკანონმდებლო ორგანოს დეპუტატი.
1994 წელს იგი იუსტიციის მინისტრად დაინიშნა პრემიერ ესკო აჰოს კაბინეტში, მაგრამ ამ პოსტიდან გადადგა მომდევნო წელს პარტიის ოპოზიციაში გადასვლის შემდეგ. 2000 წელს ანელი იაატენმიაკი "ცენტრის პარტიის" ლიდერად იქნა არჩეული, 2003 წელს კი - პარლამენტის თავმჯდომარედ. ამ პერიოდში პარტიამ საუკეთესო შედეგი აჩვენა თავისი არსებობის მანძილზე. 2003 წლის 16 მარტის არჩევნებზე სოციალურ-დემოკრატიულ პარტიასთან ბრძოლაში ცენტრისტებმა გამარჯვებას მიაღწიეს და ხმების მიღებული რაოდენობით უმსხვილესი საპარლამენტო ფრაქცია შექმნეს. ანელი იაატენმიაკი პირველი ქალი-პრემიერი გახდა. უფრო მეტიც, ფინეთი ევროპაში პირველი ქვეყანა გახდა, სადაც როგორც პრეზიდენტის, ასევე მთავრობის მეთაურის პოსტი ქალს ეკავა. 17 აპრილს ის სათავეში ჩაუდგა კოალიციურ მთავრობას, რომლის პრიორიტეტს ეკონომიკური სტიმულირებისთვის ახალი ღონისძიებების განხორციელება დასახელდა.
ივნისში პრემიერ-მინისტრი სკანდალის ობიექტად იქცა, რომელსაც "ერაყ-გეიტი" უწოდეს. წინასაარჩევნო კამპანიის დროს თავისი წინამორბედის დისკრედიტაციის მიზნით მან გამოიყენა საგარეო უწყების საიდუმლო დოკუმენტები აშშ-ს პრეზედენტ ჯორჯ ბუშთან ფინეთის სოციალ-დემოკრატი პრემიერის პაავო ლიპონენის შეხვედრასთან დაკავშირებით. საქმე ეხებოდა ფინეთის მხრიდან ერაყის წინააღმდეგ ომში ამერიკელთა შესაძლო მხარდაჭერას, რომელიც ქვეყნის ოფიციალური ნეიტრალიტეტის დარღვევის მანიშნებელი იქნებოდა.
იმის მიუხედავად, რომ წინასაარჩევნო კამპანიის დროს სოციალ-დემოკრატები ცენტრისტთა მეტოქეები იყვნენ, ახალი არჩევნების შემდეგ ისინი კვლავ კოალიციურ პარტნიორებად მოიაზრებოდნენ. კოლეგებმა პრემიერი დაადანაშაულეს ნდობის ბოროტად გამოყენებაში, რაც მას თანამდებობის ფასად დაუჯდა. ამასთან, მან პარტიის ლიდერის თანამდებობაც დატოვა. პოლიტიკური სასჯელის გარდა, გამოძიებამ სახელმწიფო საიდუმლოს გამჟღავნების ბრალდებით ექს-პრემიერის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი დააყენა სასამართლოს წინაშე, თუმცა 2004 წლის მარტში ჰელსინკის საოლქო სასამართლომ ეჭვმიტანილი გაამართლა. ამავდროულად, მისი ყოფილი თანაშემწე დაჯარიმდა 80 დღის ხელფასის ოდენობით საიდუმლო დოკუმენტებით სარგებლობის წესის დარღვევის გამო.
განაჩენმა ანელი იაატენმიაკს გზა გაუხსნა პოლიტიკური საქმიანობის გასაგრძელებლად საზღვარგარეთ. 2004 -2019 წწ. იგი ევროპარლამენტის სამი მოწვევის დეპუტატი იყო, მათ შორის 2015 წლიდან ვიცე-პრეზიდენტის რანგში. ამ თანამდებობამ მას პლენარული სხდომების წაყვანის, აგრეთვე, ბიუროს წევრობის მეშვეობით უწყების საორგანიზაციო საქმეებში მონაწილეობა საშუალება მისცა. ყოფილი პრემიერ-მინისტრი აქტიურობდა კლიმატის ცვლილების, ადამიანის უფლებების თუ დემოკრატიის საკითხზე. მაგალითად, 2011 წელს "არაბული გაზაფხულის" პერიოდში ახლო აღმოსავლეთის რამდენიმე ქვეყანაში უწესრიგობების დაწყების შემდეგ ის მოითხოვდა ადამიანის უფლებათა დარღვევაში მხილებული პოლიტიკური რეჟიმებისთვის იარაღის მიწოდების აკრძალვას.
2010 წელს, როდესაც პარტიის ხელმძღვანელის პოსტი ვაკანტური დარჩა, მედიამ გაავრცელა ინფორმაცია შიდა პოლიტიკაში ანელი იაატენმიაკის შესაძლო დაბრუნებასთან დაკავშირებით, მაგრამ საბოლოოდ ეს ხმები არ დადასტურდა.
რესურსები ინტერნეტში
პირადი გვერდი ტვიტერზე
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1955 კატეგორია: ფინელები კატეგორია:ფინელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:ფინელი პოლიტიკოსები
კვისინეთის წმინდა გიორგის ეკლესია
კვისინეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვაბისხევში. ზღვის დონიდან 1222 მეტრზე.
მისი ნაშთი მდებარეობს უღრან ტყეში, მაღალი მთის ფერდზე. ეკლესიის მიგნება საკმაოდ რთულია, რადგან იგი მთლიანად დანგრეულია. გეგმაც კი არ იკითხება. მცირე ფრაგმენტის სახით შემორჩენილია საკურთხევლის აფსიდი. მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესიისაგან თითქმის არაფერი არის დარჩენილი, იგი მოსახლეობის მეხსიერებაში ჯერ ისევ არსებობს. ნაეკლესიარი შესანარჩუნებელია როგორც წმინდა ადგილი და ასევე ისტორიული მეხსიერება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
Crassispira adana
Crassispira adana — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
Temptations (სიმღერა)
„Temptations“ — ამერიკელი რეპერ ტუპაკ შაკურის სინგლი, ალბომიდან Me Against the World. იგი გამოვიდა 1995 წელს.
გადაღებული იქნა სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეო, რომელშიც მონაწილეობენ: Ice-T, Coolio, B-Real, უორენ ჯი, Salt-N-Pepa, ტრეჩი, ბილ ბელამი, ჯეიდა პინკეტ სმითი, ხოლო თავად ტუპაკი ამ პერიოდში ციხეში იმყოფებოდა და კლიპში არ ჩანს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტუპაკ შაკურის სიმღერები კატეგორია:1995 წლის სიმღერები
Temptations
ცოლფერაინის სამრეწველო კომპლექსი
ცოლფერაინის სამრეწველო კომპლექსი (Zeche Zollverein) — ყოფილი სამრეწველო არეალი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარის ქალაქ ესენში. 2001 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
შოვი
შოვი — კურორტი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ჭანჭახის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ოსეთის სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ონიდან 30 კილომეტრი.
შოვი რესპუბლიკური მნიშვნელობის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. არის ნოტიო ჰავა, იცის ცივი ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა -6 °C) და გრილი ზაფხული (აგვისტოს თვის საშუალო ტემპერატურა 16 °C). სამკურნალო ფაქტორი: მთის ჰავა და ნახშირმჟავა-ჰიდროკარბონატული ნატრიუმ-კალციუმიანი მინერალური წყაროების წყალი. სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვის ორგანოთა, კუჭ-ნაწლავის, სანაღველე და საშარდე გზების დაავადებანი, ლიმფადენიტი, მეორეული სისხნაკლებობა და სხვა. შოვში არის სანატორიუმები, დასასვენებელი სახლები, პანსიონატები, ტურბაზა და სხვა. საკურორტო სეზონი გრძელდება — ივნის-ოქტომბერში.
შოვის ტრაგედია
2023 წლის 3 აგვისტოს, 16:00 საათზე, კურორტ შოვის ტერიტორიაზე ჩამოწვა გლაციალური ღვარცოფი, რასაც მსხვერპლი მოჰყვა. 14 აგვისტოს მონაცემებით, ტრაგედიას 24 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დაღუპულთა შორის არიან, სამირა ისაევა, დავით ბერიაშვილი, გიორგი გოგინაშვილი, უკრაინის მოქალაქე ალინა პოლიკოვსკასია და რუსეთის მოქალაქე ქსენია ტრიჩევა. საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის განცხადებით, ბოლო მონაცემებით, იდენტიფიცირებულია 22 ადამიანის ცხედარი; მაშველები ეძებენ კიდევ 9 ადამიანს, რომელთა შორის არიან ბავშვები.
გარისი
გარისი — სოფელი ისტორიულ ქართლში, მდინარე ხრამის შენაკადის, ჭივჭავისწყლის მარცხენა ნაპირზე. გარისი ცნობილია როგორც ყიზილბაშური აგრესიის წინააღმდეგ მეფე ლუარსაბ I-ის უკანასკნელი, გმირული ბრძოლის ადგილი. ქართული წყაროების მიხედვით, გარისი XVII-XVIII საუკუნეებშიც არსებობდა. გარისის ძირითადი მებატონეები იყვნენ აბაშიშვილები (ბარათაშვილების განაყოფი შტო). 1699 წელს ქართლის კათალიკოსმა იოანე დიასამიძემ მანგლელ ეპისკოპოსს, გაბრიელ ჯავახიშვილს, სამწყსოდ მისცა ალგეთის გაღმა მდებარე სოფლები, მათ შორის გარისიც. ექვთიმე თაყაიშვილმა ისტორიულ გარისში მიაკვლია ეკლესიის ქვას, რომლის მხედრული წარწერიდან ირკვევა, რომ 1701 წელს გარისში წმინდა იოანე მახარებლის სახელზე ეკლესია აუგია ქაიხოსრო აბაშიშვილს და მის მეუღლეს თინათინ ამირეჯიბს. XIX საუკუნის პირველ ნახევარში გარისი უკვე ნაოხარი იყო და ეკუთვნოდა მანანა ორბელიანს. შემდეგ მომთაბარე თურქმანულმა ტომებმა ამ ადგილს „აღ-ბულახი“ (თეთრიწყარო) დაარქვეს. 1847 წელს იგი სამხედრო უწყებამ შეიძინა და „ბელი-კლიუჩი“ უწოდა, ახლანდელი მუნიციპალიტეტის ცენტრი თეთრიწყარო სწორედ ისტორიული გარისისა და მის მომიჯნავე ტერიტორიებს მოიცავს.
ლიტერატურა
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კლას-იან ჰუნტელარი
კლას-იან ჰუნტელაარი (Klaas-Jan Huntelaar დ. 12 აგვისტო, 1983) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი, თამაშობს თავდამსხმელის პოზიციაზე. ამჟამად ირიცხება ჰოლანდიურ აიაქსში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1983 კატეგორია:ნიდერლანდელი ფეხბურთელები კატეგორია:შალკე 04-ის ფეხბურთელები კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
გოქჩაის ბრძოლა
გოქჩაის ბრძოლა (აზერ: Göyçay döyüşü; რუს: Геокчайский бой; თურქ: Göyçay/Gökçay Savaşı) ან გოქჩაის დარბევა (აზერ: Göyçay basqını; თურქ: Göyçay/Gökçay Baskını) - შეტაკებათა სერია 1918 წლის 27 ივნისიდან 1 ივლისამდე ოსმალეთისა და აზერბაიჯანის კოალიციასა, რომელსაც ნური ქილიგილი მეთაურობდა და საბჭოთა კავშირის მეთერთმეტე არმისა და სომეხ დაშნაკთა ძალებს შორის. თავდაპირელი ბრძოლა 30 ივნისს დასრულდა, მაგრამ მცირე შეტაკებები 1 ივლისამდე გაგრძელდა. მიუხედავად იმისა, რომ ძალთა შეფარდება 6-1-თან იყო, ცენტრალურმა ძალებმა სომხურ-საბჭოთა არმიის დამარცხება შეძლო, სანამ ისინი განჯამდე მიაღწევდნენ, სადაც კავკასიის ისლამური არმიის შტაბ-ბინა მდებარეობდა. ოსმალ-აზერბაიჯანთა შეიარაღებულმა ძალებმა გოქჩაიდან შემახამდე კონტროლი დაამყარეს. ბრძოლის შემდეგ რეგიონში სომხურ-საბჭოური მმართველობა დამთავრდა.
ბრძოლის წინა პერიოდი
სტეფანე შაუმიანმა, რომელიც ბაქოს კომისრებს მეთაურობდა, გადაწყვიტა, ოსმალთა არმიის შესაჩერებლად სამხედრო ოპერაცია წამოეწყო. ბაქოს სახალხო კომისართა სამხედრო და საზღვაო საქმეთა კომიტეტის მეთაურმა, გრიგორი კორღანოვმა 1918 წლის 4 ივნისსი ორდერით წითელ არმიას საბრძოლო მოქმედებების დაწყების შესახებ ჰკითხა. მან სომხურ-ბოლშევიკურ ძალებს ევლახისაკენ მიმავალი ვაკისა და ევლახის ხიდის დაკავება უბრძანა. 6 ივნისს სომხური და რუსული ბოლშევიკური სამხედრო ძალები ბაქოდან კაზი-მაგომედისკენ დაიძრნენ. მათ ჰაჯიყაბული და მახლობელი სოფლები გაძარცვეს.
წითელმა არმიამ კაზი-მაგომედის სადგურზე დაიწყო შეკრება და 10 ივნისს განჯისკენ გაემართა, რომელიც იმ დროისთვის აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დედაქალაქი იყო. იქ პატარა სამხედრო ერთეულს ქართული წარმოშობის ლევან მაკალოვი ხელმძღვანელობდა. ერთეული ქართველებითა და აზერბაიჯანელებით იყო დაკომპლექტებული. 10 ივნისისთვის შაუმიანმა გაიგო, რომ ოსმალთა სამხედრო ძალებს განჯაში ჯერ კიდევ ვერ ჩაეღწიათ, სადაც სომეხ ბინადრებსა და აზერბაიჯანისა და სომალეთის სამხედრო შენაერთებს შორის შეტაკებები უკვე მომხდარიყო. შაუმიანს ამ სიტუაციის თავის სასარგებლოდ გამოყენება სურდა. სიღირის სადგურის აღებამ ბაქოს კომისარი უფრო შეაგულიანა. ვლადიმირ ლენინისადმი გაგზავნილ წერილში იგი წერდა: „11 ივნისს ფრონტის სამხედრო ძალებმა სიღირის სადგური დაიკავეს. ჩვენი სადაზვერვო ძალები ამჟამად ცეცხლის ქვეშ არიან კარარის სადგურზე. ჩვენი სამხედრო ძალები წინ მიიწევენ. - სტეფანე შაუმიანი.“
სამხედრო ძალების შედარება
საბჭოთა ისტორიკოსების მტკიცებით, ოსმალთა არმიას ბოლშევიკებზე გაცილებით დიდი რიცხობრივი უპირატესობა ჰქონდათ, მაგრამ მუსტაფა გორიურილმაზი აღნიშნავს, რომ სინამდვილეში საპირისპირო იყო მართალი. იგი წერს: „ბრძოლის დასაწყისში თურქული სამხედრო ძალები, რომლებმაც აზერბაიჯანს მიაღწეის, 5 000-ზე ნაკლები იყო, ხოლო წითელი არმიის ჯარისკაცთა რაოდენობა სომეხთა ჯგუფებთან შეერთების შემდეგ 30 000-ს აღემატებოდა.“ ბრძოლაში მონაწილე აზერბაიჯანელ მეომართა რაოდენობა უცნობია, თუმცა მათი რაოდენობა 5000-ზე ნაკლები უნდა ყოფილიყო. პირველი სამხედრო შენაერთი, აზებრაიჯანის სპეციალური ძალები, რომელსაც ალი-აღა შიხლინსკი მეთაურობდა, 26 ივნისს შეიქმნა და 5 000-ზე ნაკლებ კაცს ითვლიდა, თუმცა შემდგომი განვითარების მონაცემები უცნობია. ბრძოლაში ალი-აღა შიხლინსკის მცირე ჩართულობა იმაზე მიუთითებს, რომ აზერბაიჯანის სპეციალური ძალები ოსმალთა არმიის გვერდით იბრძოდნენ. გარდა ამისა, უცნობია იმ მოხალისეთა რაოდენობაც, რომლებიც ოსმალებისა და აზერბაიჯანის კოალიციურ ძალებს განჯიდან, შაქიდან, ევლახიდან, ზაქათალადან, ბარდიდან, აღსთაფადან, აღდაშიდან და სხვა ქალაქებიდან შეუერთდნენ.
სქოლიო
კატეგორია:1918 წლის კონფლიქტები კატეგორია:1918 წელი აზერბაიჯანში კატეგორია:1918 წელი სომხეთში კატეგორია:კავკასიის კამპანიის ბრძოლები კატეგორია:XX საუკუნე აზერბაიჯანში
აქაბი
მინი|აქაბი აქაბი (ივრ. אחאב) — ისრაელის მეფე ძვ. წ. 869 - ძვ. წ. 850 წლებში. ომრის ვაჟი.
იოსებ ფლავიუსის თანახმად აქაბი, ისევე, როგორც მისი წუნამორბედნი უწმინდური კაცი იყო. იგი არ ცნობდა იერუსალიმის ტაძარს და თაყვანს ოქროს ვერძს სცემდა. მისი მეუღლე იყო ტირის მეფის, იეოვალის ასული იეზაბელი, რომლისგანაც მან ფინიკუი ღმერთების თაყვანისცემა ისწავლა. იეზაბელი ჭკვიანი და ენერგიული ქალი იყო, მას ქმარზე დიდი გავლენა ჰქონდა. მისი მოთხოვნით მეფემ ააგო ვაალის ტაძარი და გარს ბაღი შემოარტყა. აქაბის მმართველობისას ისრაელში თითქმის სრულებით შეწყვიტეს ისრაელის ღმერთის თაყვანისცემა, რამაც ბევრი უბედურება გამოიწვია. დაიწყო გვალვა, შემდეგ კი ისრაელს სირიის მეფე ბენ-ხადად II შემოესია და მეფეს სამარიაში შეუტია. აქაბმა მოახერხა სირიელებისთვის უეცრად შეტევა, როდესაც ისინი ბანაკში ქეიფობდნენ და დაამარცხა ისინი. ფლავიუსის გადმოცემით ამ შეტევაში მეფეს წინასწარმეტყველი მიქეა დაეხმარა. ბენ ხადადი ტყვედ ჩაბარდა და აქაბმა იგი გაუშვა. ებრაული წყაროების თანახმად ღმერთი განარისხა ამ საქციელმა და მიქეამ მეფეს უთხრა, რომ მისი სიკვდილის მიზეზი ბენ ხადადი გახდება. მალე აქაბი შეხვდა იუდეის მეფეს იოსაფატს და შესთავაზა ბენ ხადადის წინააღმდეგ ერთად ომის დაწყება. ვაალის წინასწარმეტყველები ებრაელებს გამარჯვებას პირდებოდნენ, მიქეამ კი იწანასწარმეტყველა, რომ ებრაელები ბრძოლის ველიდან გაიქცევიან და მხოლოდ აქაბი დაიღუპება. მართლაც ასე მოხდა, როდესაც ორივე მხარე შეხვდა ერთმანეთს არამათასთან, სირიელების მიერ ნასროლი ისარი მოხვდა მეფეს და სასიკვდილოდ დაჭრა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ისრაელის მეფეები კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 850 კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
888
თარიღი უცნობია
*
ვასილ კუტინჩევი
ვასილ კუტინჩევი  (ბულგ. Васил Кутинчев,  სრული სახელი Васил Иванов Кутинчев; 1859—1941) — ბულგარელი სამხედრო მოღვაწე,  ქვეითი ჯარის გენერალი (1918).
ბიოგრაფია
დაიბადა 1859 წლის 25 თებერვალს რუსჩუკში (ახლანდელი რუსე) ივან და სტოიანკა კუტინჩევების ოჯახში. ვასილი უფროსი შვილი იყო, ჰყავდა  სამი ძმა და ერთი და.
დაამთავრა რუსული დაწყებითი სკოლა,  შემდეგ სწავლა განაგრძო საშუალო სკოლაში. 1877-1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომის შემდეგ, როდესაც ბულგარეთის ნაწილი განთავისუფლდა, დაიწყო ბულგარეთის არმიის ფორმირება. იმავე წელს ვასილ კუტინჩევი შევიდა სოფიის სამხედრო სკოლაში. ბულგარეთის ახლად ჩამოყალიბებულ  არმიაში ოფიცრებზე  დიდი მოთხოვნილების გამო, სამხედრო სკოლაში კურსი დაჩქარდა. პირველი კურსდამთავრებულები 1879 წლის მაისში დააწინაურეს პრაპორშჩიკებად და გაგზავნეს ჯარში.
კუტინჩევი მოხვდა სილისტრას 24-ე ქვეითი ბატალიონში, სადაც მსახურობდა უმცროს ოფიცრად. რამდენიმე თვის შემდეგ დააწინაურეს  მეორე ლეიტენანტად. ერთწლიანი სამსახურის შემდეგ 1880 წლის 18 ოქტომბერს მივლინებულ იქნა რახოვსკის მე-12 ქვეითი ბატალიონში. 1882 წლის 30 აგვისტოს მიენიჭა ლეიტენანტის წოდება. ვასილ კუტინჩევი სამხედრო სკოლაში   რუსულს სწავლობდა და მსახურობდა რუს ოფიცრებთან. 1882 წელს რუსეთის სარდლობამ გადაწყვიტა  30-დან 40-მდე ბულგარელი ოფიცერი  რუსულ პოლკებში გაეგზავნა. მათ შორის იყო ლეიტენანტი კუტინჩევი, მაგრამ მან სამსახურის გაგრძელება ბულგარეთში მოითხოვა. 1883 წელს სარდლობამ ის  23-ე ქვეითი ასეულის მეთაურად დანიშნა. 1884 წელს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება  მისი ბულგარეთის ახალ სტრუქტურაში გადაყვანის შესახებ, რის შედეგადაც ლეიტენანტი კუტინჩევი გახდა დუნაის მე-5 ქვეითი პოლკის ასეულის მეთაური. 1885 წლის 5 ნოემბრიდან 15 ნოემბრამდე პერიოდში იყო  პოლკის მეთაური, კაპიტნის წოდებით.
1885 წელს მონაწილეობდა სერბეთ-ბულგარეთის ომში. ომის დასრულების შემდეგ მე-5 ქვეითი პოლკი სოფიაში დაბრუნდა და კუტინჩევი 1-ლი ბატალიონის მეთაურად დაინიშნა. 1887 წლის დასაწყისში გახდა  მე-10 როდოპის ქვეითი პოლკის მეთაური. იმავე წლის 1 აპრილს მიენიჭა მაიორის წოდება, ხოლო მომდევნო წელს დაინიშნა სოფიის 1-ლი ქვეითი პოლკის მეთაურად. 1888 წელს ვასილ კუტინჩევი გახდა სპეციალური კომისიის წევრი ბულგარეთის არმიის ახალ იარაღზე —  ფერდინანდ მანლიხერის მიერ წარმოებულ ცეცხლსასროლ იარაღზე გადასვლასთან დაკავშირებით. იმავე წელს მიიღო მონაწილეობა არმიის დისციპლინური დებულების გადახედვაში. 1888 წელს დაინიშნა სტარა ზაგორას დროებითი სამხედრო სასამართლოს თავმჯდომარედ. მოგვიანებით იყო სოფიის დროებითი სამხედრო სასამართლოს წევრი, შემდეგ კი — სოფიის საველე სამხედრო სასამართლოს თავმჯდომარე. 1890 წლის 2 აგვისტოს მიენიჭა პოდპოლკოვნიკის წოდება.
შემდეგ  ვასილ კუტინჩევი დაკავებული იყო სამხედრო-სასამართლო და სამხედრო-ადმინისტრაციულ საქმიანობით. 1912 წლის2 აგვისტოს, ბულგარეთში ჩასვლის 25 წლისთავთან დაკავშირებით, მეფე ფერდინანდ I-მა ექვს გენერალ-მაიორს, მათ შორის კუტინჩევს, გენერალ-ლეიტენანტის წოდება მიანიჭა. ამის შემდეგ კუტინჩევმა მონაწილეობა მიიღო ბალკანეთის პირველ და მეორე ომებში. პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში მას სამხედრო მინისტრის თანამდებობა შესთავაზეს, მაგრამ მან უარი განაცხადა იმ მიზეზით, რომ  არ იზიარებდა ბულგარეთის არმიის მეთაურის, ნიკოლა ჟეკოვის არჩევანს. 1915 წლის 27 ნოემბერს დაპყრობილი მიწებიდან ჩამოყალიბდა მორავიის სამხედრო ინსპექციის ოლქი, რომლის ხელმძღვანელი (გენერალური გუბერნატორი) გახდა ვასილ კუტინჩევი. ამ თანამდებობას 1917 წლის 6 მაისამდე იკავებდა. შემდეგ  გაგზავნეს რეზერვში. 1918 წლის 22 ოქტომბერს კვლავ გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში და მეორე დღეს დაინიშნა ქვეითი ჯარის გენერალად,  მაგრამ 1918 წლის 24 დეკემბერს იგი საბოლოოდ გაათავისუფლეს.
გარდაიცვალა 1941 წლის 30 მარტს სოფიაში.
ოჯახი
ვასილ კუტინჩევს პირველ ქორწინებაში შვილი არ ყოლია. 1902 წელს მეორედ დაქორწინდა ანასტასია ვიტანოვაზე ველიკო-ტარნოვოდან. წყვილს შეეძინა სამი  ვაჟი: ივანე, მიხაილი, სტეფანი  და ქალიშვილი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1859 კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1941 კატეგორია:ბალკანეთის ომის მონაწილეები კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები კატეგორია:ბულგარელი გენერლები
საგარეჯო
საგარეჯო — ქალაქი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში არის სამრეწველო საწარმოები, ჯანდაცვის, განათლებისა და კულტურის დაწესებულებები. ქალაქში დგას XVIII საუკუნის ძეგლი საგარეჯოს პეტრე-პავლეს ეკლესია.
თარგამოსი
თარგამოსი, თარგმოსი (תוגרמה — თორგამა, Թորգոմ — თორგომ) — ბიბლიური წარღვნის შემდეგ კავკასიაში მოღვაწე პატრიარქი, ნოეს ძის — იაფეტის ერთ-ერთი შთამომავალი.
საგარეჯო
გეოგრაფია
მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთის მთისწინეთში, მდინარე თვალთხევის ნაპირას, თბილის-გურჯაანის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 770 მ, თბილისიდან 58 კმ რკინიგზით, 48 კმ საავტომობილო გზით.
თარგამოსი
წარმომავლობა
თარგამოსის წარმომავლობასთან დაკავშირებით არსებობს რამდენიმე ვერსია:
საგარეჯო
გეოგრაფია
არის ზომიერად თბილი სტეპურიდან ზომიერად ნოტიოზე გარდამავალი ჰავა. იცის ცხელი ზაფხული და ნალექების ორი მინიმუმი წელიწადში. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 11 °C წელიწადში; იანვრისა -0,1 °C, ივლისის — 22 °C. აბსოლუტური მინიმუმი -24 °C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 38 °C. ნალექები 860 მმ წელიწადში.
თარგამოსი
ქართლის ცხოვრება
ქართლის ცხოვრების მიხედვით თარგამოსი თარშის ძეა და იაფეთის შვილთაშვილი („ესე თარგამოს იყო ძე თარშისი, ძის-წული იაფეთისი, ძისა ნოესი“). აღნიშნულ ტექსტში არ კონკრეტდება იაფეტის რომელი შვილის შთამომავლობაზეა საუბარი.
საგარეჯო
ისტორია
სახელწოდება საგარეჯო მომდინარეობს დავითგარეჯას მონასტრის მამულის — საგარეჯოს — ზოგადი სახელიდან.
თარგამოსი
ვახუშტი ბატონიშვილი
მინიატიურა|[[ვახუშტი ბატონიშვილის ქართველ მეფეთა გენეალოგია. აქ თარგამოსი იოვანის ძის თარშის ძეა]] ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ წარმოდგენილ მეფეთა გენეალოგიურ ხეზე მითითებული აქვს შემდეგი თანმიმდევრობა:
ნოე>>იაფეთი>>იოვანი>>თარში>>თარგამოსი.
საგარეჯო
ისტორია
არქეოლოგიური მონაცემების მიხედვით, ქალაქ საგარეჯოს ტერიტორიაზე ადამიანის ცხოვრების კვალი ძვ. წ. II ათასწლეულიდან შეიმჩნევა.
თარგამოსი
ვახუშტი ბატონიშვილი
აღნიშნული ვერსია წარმოადგენს ქართლის ცხოვრების ბუნდოვანი ნაწილის თავისებურ ინტერპრეტაციას. მაგალითად ბიბლიაში არ ჩანს იოვანის ძის — თარსისის შთამომავლობა.
საგარეჯო
ისტორია
სოფლის სახელწოდებად „თვალი“ ისტორიულ საბუთებში XIX საუკუნიდან ჩნდება. სახელწოდება „თვალნი“ კი მიუთითებს იმაზე, რომ აქ რამდენიმე სოფელი იყო გაერთიანებული, რასაც მატერიალური კულტურის ძეგლების სიმრავლეც მოწმობს. თუმცა ახლა ამ სოფლებს შორის საზღვრები უკვე აღარ გაირჩევა. სახელწოდება „საგარეჯო“ ჩნდება XV საუკუნის შუა წლებიდან. პირველად ეს ტერმინი გარეჯის მონასტრების მფლობელობაში მყოფ სოფლებსა და მამულებზე ვრცელდებოდა. ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით: „ამან მოიგო სახელი, ოდეს შესწირეს გარეჯის უდაბნოს დაბნები ესე, უწოდეს საგარეჯო“. XVIII საუკუნეში გაჩნდა სახელწოდება „თვალ-საგარეჯო“. რადგანაც სოფელი საგარეჯოს სენიორიაში შედიოდა, ამ ორი სახელის შერწყმა სავსებით გასაგები ხდება.
გერმანელი მეცნიერისა და მოგზაურის იოჰან გიულდენშტედტის ცნობით: „კახეთის მხარეს თვალსაგარეჯოს უჭირავს იოტის ქვედა დინება და მთისწინეთის ქვემო ნაწილი და მისი ვაკეები. მასვე ეკუთვნის კედლებით და ციხეებით აღჭურვილი ადგილები: 1. მანავი, ყველაზე განაპირა აღმოსავლეთი ადგილი. 2. ნავთლუღი. 3. მარტყოფი, რომელსაც თვლიან ქალაქად. 4. ნორია. 5. ლოჭინი. 6. ბატორო. 7. სეოლი. 8. მონასტერი ნინოწმინდა. 9. ნანიანი და 10. საგარეჯო, რომელსაც აგრეთვე ქალაქი ჰქვია.“
თარგამოსი
მოვსეს ხორენაცი
მოვსეს ხორენაცი თარგამოსს ასევე მიიჩნევს თარშის ძედ, მაგრამ თარში გამოჰყავს არა იოვანის არამედ ღამერის შვილად. აღნიშული თანმიმდევრობით ირღვევა ბიბლიის ტექსტი, სადაც ღამერის ძედ თირასი მოხსენიებული საერთოდ არაა.
საგარეჯო
ისტორია
XIX საუკუნის დასაწყისისათვის სოფლის სახელწოდებას „თვალი“ მთლიანად ჩამოსცილდა და, როგორც დავითგარეჯის კუთვნილ სოფელს, დარჩა სახელი — „საგარეჯო“.
თარგამოსი
მოვსეს ხორენაცი
თარგამოსის გენეალოგია მოვსეს ხორენაცის მიხედვით ასეთია:
საგარეჯო
ისტორია
საგარეჯო, მთელი შუა საუკუნეების მანძილზე და შემდგომაც, მნიშვნელოვანი სტრატეგიულ-ეკონომიკური პუნქტი იყო. აქ გადიოდა თბილისიდან კახეთში მიმავალი სავაჭრო-სატრანზიტო გზა. საგარეჯოზე გადიოდა აგრეთვე უკანამხრის „ცხვრის გზის“ ერთი ტოტი, რომლითაც ფშაველებს, ერწო-თიანელებს და თუშებს ცხვარი შირაქიდან საზაფხულო საძოვრებზე გადაჰყავდათ.
თარგამოსი
მხითარ აირევანეცი
მხითარ აირევანეციც იმეორებს მოვსეს ხორენაცის თანმიმდევრობას (Japheth, Gamer, Thiras, Thorgom, Haic).
საგარეჯო
ისტორია
XV საუკუნეში გარეკახეთი სამოურავოს წარმოადგენდა. მის მოურავს, რომელიც სამეფო კარის დიდმოხელე იყო, მეფე ნიშნავდა. სამოურავოს ადმინისტრაციული ცენტრი სოფელი თვალი იყო.
თარგამოსი
ბიბლიის ტექსტის ინტერპრეტაცია
ზოგიერთი წყარო გამოდის ბიბლიის ინტერპრეტაციიდან, რომლის მიხედვითაც თარგამოსს მიიჩნევენ იაფეთის შვილის — ღამერის ძედ.
საგარეჯო
ისტორია
XVI საუკუნეში ქართლის მეფემ დავით X-მ კახეთის დაკავების მიზნით, ორჯერ ილაშქრა კახეთში. საგარეჯოელებმა მას მხარი დაუჭირეს, რის გამოც, მეფე, მეორედ, ლაშქრობის დროს მცედრიონთან ერთად, სწორედ საგარეჯოში დაბანაკდა.
თარგამოსი
თედო ჟორდანია
და თედო ჟორდანიაც ასევე იზიარებს აღნიშნულ ვერსიას:
საგარეჯო
ისტორია
XVII საუკუნეში, შაჰ აბასის ლაშქრობების შედეგად განადგურებული საგარეჯოს აღდგენა XVII საუკუნეშივე, გარეჯის წინამძღვრის ონოფრე მაჭუტაძის ძალისხმევით დაიწყო.
თარგამოსი
სხვა მოსაზრებები
იოსებ ფლავიოსის აზრით ადრე ივერიელებს თობელები ეწოდებოდათო, რადგანაც ისინი იაფითის ძის თობალის შთამომავლები არიანო, ხოლო სომხებს კი მიიჩნევს სემის შვილიშვილ იულის შთამომავლებად.
პირველი მოხსენებები
ასურულ ლურსმნულ დამწერლობებში გვხვდება ქალაქი თეგარამა და ტომი ”თილგარიმუ”, მდებარე მცირე აზიის აღმოსავლურ ნაწილში, მდ. ევფრატის აუზის ჩრდილოეთ ნაწილში (בית תוגרמה, ბეთ თორაგმას ახსენებს წინასწარმეტყველი იეზეკიილი 27,14 და 38,6). ებრაულ ლიტერატურაში შუა საუკუნეებში სიტყვა თრაგმოსი გამოიყენებოდა დღევანდელი თურქეთის აღსანიშნავად.
საგარეჯო
ისტორია
XX საუკუნის დასაწყისში საგარეჯოში ცხოვრობდა 80-900 კომლი, უმრავლესობა ქართველები და 70 კომლი სომხები. იყო რეგულარული მიმოსვლა დილიჟანსით თბილისსა და საგარეჯოს შორის. სოფლის ქუჩებს ჰქონდა უსწორმასწორო ხასიათი და გაფანტული განაშენიანება. მოქმედებდა ბაზარი, სასოფლო სამკურნალო, ორკლასიანი სასწავლებელი და კერძო სამრევლო სასწავლებელი. მოსახლეობა მისდევდა მემინდვრეობასა და მევენახეობას.
ჯიბო ლომაშვილი
ჯიბო ლომაშვილი (დ. 15 თებერვალი, 1925, თიანეთის რაიონი — გ. 27 იანვარი, 2015) — თანამდებობის პირი, ისტორიკოსი, მეცნიერი. საქართველოს სსრ IV–V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.
საგარეჯო
ისტორია
1929 წელს გახდა გარეკახეთის რაიონის ცენტრი, რომელსაც 1933 წელს ეწოდა საგარეჯოს რაიონი. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1962 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა რკინიგზის სადგური, მევენახეობის და მეცხოველეობის მეურნეობები, მეფრინველეობის ფაბრიკა, საკონსერვო, ყველ-კარაქის, ღვინის, საშენ მასალათა, ავტო- და საბურავების შემკეთებელი ქარხნები.
თარგამოსი
პირველი მოხსენებები
ლეონტი მროველი და დავით ბაგრატიონი თვლიან, რომ „თარგამოსიანებმა“ დატოვეს ბაბილონი და დასახლდნენ არარატისა და მასისის მიმდებარე ტერიტორიებზე.
ჯიბო ლომაშვილი
1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1950–1980 წლებში ეწეოდა პარტიულ მუშაობას. იყო საქართველოს სსრ ვაჭრობის მინისტრის მოადგილედ, ბორჯომის რაიონული კომიტეტის პირველ მდივნად, საქართველოს სსრ ბეჭდვითი სიტყვის კომიტეტის თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ-მუშაკად და სხვა თანამდებობებზე. იყო მრავალი საზოგადოებრივი ორგანიზაციის აქტიური წევრი. მან სერიოზული წვლილი შეიტანა ქართული ისტორიოგრაფიისა და ლიტერატურათმცოდნეობის აქტუალური პრობლემების მეცნიერულ დამუშავებაში. მნიშვნელოვანია მისი წვლილი რუსთველოლოგიისა და ვაჟალოგიის დარგებში. ვაჟა-ფშაველას ცხოვრებისა და მოღვაწეობის პრობლემებს მან 15 წიგნი და ბროშურა მიუძღვნა. არის 30 სამეცნიერო ნაშრომის, სტატიებისა და წერილების ავტორი, რომლებიც სამეცნიერო კრებულებსა და ჟურნალ-გაზეთებში ქვეყნდებოდა. მისი რედაქტორობით მრავალი ფუნდამენტური მონოგრაფია და კრებული გამოიცა. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი.
საგარეჯო
2023 წლის სროლა
2023 წლის 19-20 იანვრის ღამეს საცხოვრებელი კორპუსის ერთ–ერთი ბინის აივნიდან 1974 წელს დაბადებულმა ყოფილმა სამხედრომ რამდენიმე გასროლა განახორციელა, რის შედეგადაც მოკლა 4 და დაჭრა კორპუსის ეზოში მყოფი 5 ადამიანი, მოგვიანებით მან ასევე ცეცხლი გაუხსნა ადგილზე გამოძახებულ შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლებს, რომელთაგანაც ერთ–ერთი დაიღუპა.
თარგამოსი
თარგამოსის შთამომავლები
სომხები და ქართველები თვლიდნენ თავს თარგმოსის შთამომავლებად, მაგრამ აღნიშვდნენ რომ მათ „ასკენაზის ხალხებს“ (ასკენაზი თარგმოსის უფროსი ძმა იყო) ეძახდნენ, ხოლო შემდეგ კი მათ ხალხებს „თარგმოსის სახლი“ დაარქვეს. ლეონტი მროველის აზრით თარგმოსს რვა შთამომავალი(ვაჟი) ჰყავდა:
ჯიბო ლომაშვილი
სადისერტაციო თემა — „ვაჟა–ფშაველას საზოგადოებრივ–პოლიტიკური და საისტორიო შეხედულებანი“, დაიცვა 1984 წელს. 2000 დააჯილდოვეს ღირსების ორდენით.
საგარეჯო
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 10 871 ადამიანი.
თარგამოსი
წილხვედრი ტერიტორია
თარგამოსს ქართლის ცხოვრების მიხედვით წილად ხვდა კასპიისა და შავ ზღვას შორის ტერიტორია:
ჯიბო ლომაშვილი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები კატეგორია:დაბადებული 15 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 2015 კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:თიანეთის ჯ
საგარეჯო
სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის ქალაქები
თარგამოსი
წილხვედრი ტერიტორია
მოსე ჯანაშვილი აღნიშნულ საზღვრებს შემდეგნაირად წარმოგვიდგენს: აღმოსავლით გურგანის ზღვა, რომელსა აწ გილანის ზღვად სახელსდებენ. დასავლით — ზღვა პონტოსი, რომელსა აწ შავ ზღვად სახელსდებენ, სამხრით — მთა ორეთისა, რომელ არს ქურთთა ქვეყანასა, პირისპირ მიდიისა, ჩრდილოთ — მთა კავკასია, რომელსა სპარსნი იალბუზს უწოდებენ.
კომენტარები
<references group="კ"/>
სქოლიო
კატეგორია:ეპონიმები კატეგორია:საქართველოს ისტორია კატეგორია:სომხეთის ისტორია
ენერგეტიკული უსაფრთხოება
ენერგეტიკული უსაფრთხოება — ენერგეტიკული უსაფრთხოება ეს არის ეროვნული უსაფრთხოებისა და ბუნებრივ რესურსებზე ხელმისაწვდომობის კავშირი მათი მოხმარების პროცესში. შედარებით იაფ ენერგორესურსებზე ხელმისაწვდომობა თანამედროვე ეკონომიკის ფუნქციონირებისთვის მნიშვნელოვანი ელემენტია, თუმცა, მათმა არათანაბარმა განაწილებამ ქვეყნებს შორის მოწყვლადი რეგიონები წარმოშვა. საერთაშორისო ენერგეტიკულმა ურთიერთობებმა გლობალიზაციას შეუწყო ხელი, ხოლო გლობალიზაციამ ენერგეტიკული უსაფრთხოების მოპოვებასა და მოწყვლადობას ერთდროულად.
განახლებადი რესურსები ფართო გეოგრაფიული არეალისთვის ენერგოეფექტურობის მნიშვნელოვან შესაძლებლობებს ქმნის. განსხვავებით სხვა სახის ენერგო წყაროებისგან, რომლებიც ლიმიტირებული რაოდენობით მოიპოვება და ისიც მხოლოდ მცირერიცხოვან ქვეყნებში.
გამოწვევები
თანამედროვე მსოფლიო ენერგორესურსებზეა დამოკიდებული. თითოეულ სფეროს სჭირდება მამოძრავებელი ძალა, ტრანსპორტიდან დაწყებული, ჯანდაცვითი სისტემებით დამთავრებული. არსებობს საგანგაშო მოსაზრება, რომელიც ნავთობის საკითხებში ექსპერტს მაიკლ რუპერტს ეკუთვნის, იმის შესახებ, რომ საკვების ერთ კალორიაზე იხარჯება გაზისა და ნავთობის ათეულობით კალორია. პირველ რიგში რუპერტმა თავის მოსაზრებას საფუძვლად ისეთი საკითხების არსებობა დაუდო, როგორებიცაა სასუქები, პესტიციდები, შეფუთვები, ტრანსპორტირება, სასოფლო-სამეურნეო აპარატურის მუშაობა და ა. შ. ენერგეტიკის სფერო ნებისმიერი ქვეყნის ეკონომიკაში უდიდეს როლს თამაშობს. ზოგიერთი სფერო სხვა სფეროებთან შედარებით განსაკუთრებითაა გადაჯაჭვული ენერგეტიკაზე. მაგალითად, თავდაცვის სამინისტროების უმრავლესობას სჭირდება ნავთობი იმისთვის, რომ დაახლოებით 77% საკუთარი რესურსისა უბრალოდ აამუშაოს. საკითხები, რომლებიც ენერგეტიკულ უსაფრთხოებასთან არის დაკავშირებული, ასევე დამოკიდებულია ენერგეტიკული რესურსების მომპოვებელ რამდენიმე ქვეყანაზე. ხშირია ენერგორესურსების მიწოდებასთან დაკავშირებული მანიპულაციები, ენერგორესურსებისთვის განკუთვნილ ინფრასტრუქტურაზე შეტევები და ავარიები, სტიქიური უბედურებები, ტერორიზმი და განსხვავებული განწყობები, რომლებიც ნავთობმომპოვებელ ქვეყნებს გააჩნიათ თავის მხრივ უამრავ რისკს აჩენს.
ნავთობის ერთი ქვეყნიდან მეორეში გადაზიდვა სადენების მეშვეობით დაკავშირებულია მრავალ რისკთან. სახელმწიფო, რომელიც მოიპოვებს ნავთობს შესაძლოა შიდასახელმწიფოებრივ კონფლიქტში გაეხვეს, ინტერესები შეიძლება გადაიკვეთოს, როგორც ექსპორტიორებს ისე არასახელმწიფოებრივ სუბიექტებს შორის. პრობლემური საკითხების აღმოცენება შესაძლოა დამოკიდებული იყოს როგორც ეკონომიკურ ისე პოლიტიკურ ფაქტორებზე. ეკონომიკური და პოლიტიკური არასტაბილურობა, შესაძლოა საომარმა მოქმედებებმა გამოიწვიოს, თუმცა საკმარისი შესაძლოა მომუშავეთა გაფიცვაც იყოს, რაც მიმწოდებელ ქვეყანას ნორმალური მუშაობის შესაძლებლობას არ მისცემს. მაგალითად, შეგვიძლია ვენესუელის ნავთობის ნაციონალიზაცია მოვიყვანოთ, როდესაც ნაციონალიზაციის კვალდაკვალ გაფიცვებმა და პროტესტის ტალღამ გამოუსწორებელი ზიანი მიაყენა ვენესუელას, რომელიც დღემდე ვერ ამოვიდა კრიზისიდან. პოლიტიკური და ეკონომიკური საბაბით, შესაძლოა მიმწოდებელმა ქვეყანამ შეზღუდოს საგარეო მიწოდებები ან გამოწვიოს შეფერხება მიწოდების ქსელში. ნავთობის ნაციონალიზაციის შემდეგ, ანტიამერიკელი ვენესუელელი ლიდერი უგო ჩავესი (ვენესუელის პრეზიდენტი 1999-2013 წწ.) რამდენჯერმე იმუქრებოდა, რომ აშშ-ს ნავთობის მიწოდებას შეუწყვეტდა. ნათელი მაგალითის სახით შეგვიძლია მოვიყვანოთ 1973 წლის ნავთობის ემბარგო, როდესაც იომ-ქიფურის ომში ისრაელის მხარდაჭერის გამო აშშ-სთვის ნავთობის მიწოდება შეწყვიტა ნავთობმომპოვებელი ქვეყნების ნაწილმა. საკითხის საილუსტრაციოდ ასევე გამოდგება რუსეთსა და ბელარუსს შორის 2007 წლის ენერგეტიკული დავა. ტერორისტული აქტები სანავთობო ობიექტებზე, მილსადენებზე, ტანკერებზე, ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებსა და ნავთობმომპოვებელ ტერიტორიებზე იმდენად ხშირია, რომ მას „დარგის რისკად“ მოიხსენიებენ. რესურსების მომპოვებელი ინფრასტრუქტურა მოწყვლადია საბოტაჟის მიმართულებითაც.
ენერგეტიკული უსაფრთხოების მხრივ გაიზარდა გამოწვევები ენერგეტიკული რესურსების გადანაწილების პროცესში კონკურენციის გამოც. ინდუსტრიალიზაციის ტემპები გაიზარდა ისეთ ქვეყნებში, როგორებიცაა ინდოეთი და ჩინეთი, ასევე, თავისი გამოწვევები თან ახლავს კლიმატის ცვლილებასაც.
გრძელვადიანი უსაფრთხოება
ენერგეტიკულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ გრძელვადიან ღონისძიებებს შორისაა მომწოდებელი წყაროების გაზრდა, რათა მიმღები ქვეყანა არ იყოს რომელიმე ერთ მომწოდებელზე სრულად დამოკიდებული. წიაღისეული საწვავის გამოყენება, ასევე განახლებადი რესურსების წილის გაზრდა, ენერგომოხმარებაზე მოთხოვნის შემცირების კვალდაკვალ ასევე მოიაზრებს გრძელვადიან ენერგოუსაფრთხოებას. ერთ-ერთ მნიშვნელობას წარმოადგენს საერთაშორისო ხელშეკრულებების გაფორმება, როგორიც არის ევროპული ქვეყნების მიერ გაფორმებული „ენერგეტიკული ქარტია“.
1973 წლის ნავთობის კრიზისმა და ნავთობის ექსპორტიორ ქვეყანათა ორგანიზაციის (ოპეკი/OPEC) გამოჩენამ, აიძულა ქვეყნები საკუთარი ენერგოუსაფთხოება აემაღლებინათ. იაპონიამ, რომელიც მანამდე მთლიანად დამოკიდებული იყო იმპორტირებულ ნავთობზე, ბუნებრივი აირის, ატომური ენერგიისა და ალტერნატიული გზების გამოყენების გაზრდის გადაწყვეტილება მიიღო. გაერთიანებულმა სამეფომ ჩრდილოეთის ზღვაში ნავთობისა და გაზის რეზერვების შექმნა დაიწყო და 2000-იან წლებში თავად გახდა ენერგორესურსების ექსპორტიორი ქვეყანა. აშშ ენერგოუსაფრთხოებას პრიორიტეტად არ განიხილავდა და განაგრძობდა ნავთობის შესყიდვას სხვა ქვეყნებიდან, თუმცა მას შემდეგ, რაც 2003 წელს ნავთობზე ფასები გაიზარდა, აშშ-მ აქტიურად დაიწყო ბიოსაწვავის შექმნა. ენერგეტიკული უსაფრთხოების ზრდის პოლიტიკის ნაწილია შვედეთში ბუნებრივი აირის იმპორტირების დაბლოკვა და მის ნაცვლად ინვესტიციები ისეთი მიმართულებებით, რომლებიც მოიაზრებენ განახელებადი ენერგორესურსების მოპოვებისთვის საჭირო ტექნოლოგიების შემუშავების სტიმულირებას. თავის მხრივ ინდოეთი ნადირობს საკუთარ ნავთობრესურსებზე, რათა ოპეკ-ზე დამოკიდებულება შეამციროს. ისლანდია კი 2050 წლისთვის ენერგოდამოუკიდებლობას გეგმავს და იმედოვნებს, რომ 100 %-ით განახლებად ენერგიაზე გადავა.
ნავთობი
ნავთობი, სხვაგვარად ცნობილი, როგორც „ნედლი ნავთობი“, გახდა მსოფლიოში ყველაზე გამოყენებითი რესურსი, მათ შორის რუსეთში, ჩინეთსა და აშშ-ში. იქიდან გამომდინარე, რომ საბადოები მთელი მსოფლიოს მასშტაბით არის განლაგებული, მათი უსაფრთხოება გახდა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოწვევა. ახლო აღმოსავლეთში ნავთობმომპოვებელი საბადოები ხშირად საბოტაჟის ობიექტები არიან. მრავალ ქვეყანას გააჩნია დარეზერვებული ნავთობი, როგორც ბუფერი ენერგეტიკული კრიზისის ჟამს. მაგალითად, საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს 28-ვე წევრ ქვეყანას ნავთობის 90 დღიანი რეზერვი გააჩნია. ასეთი რეზერვების არსებობის მნიშვნელობა თვალსაჩინო მაშინ გახდა, როდესაც რუსეთსა და ბელარუსს შორის 2007 წლის ენერგეტიკული კრიზისის დროს ევროპის კავშირის რამდენიმე ქვეყანაში ნავთობის ექსპორტი შეფერხდა.
ბუნებრივი აირი
ნავთობთან შედარებით ბუნებრივი აირის იმპორტი უფრო მოკლევადიან კრიზისებს იწვევს. ნათელი მაგალითია ბუნებრივ აირთან დაკავშირებული კონფლიქტები რუსეთსა და უკრაინას შორის 2006 და 2009 წლებში. 2006 წლის კონფლიქტის განმავლობაში ევროპის ქვეყნებში გაზის მიწოდება მკვეთრად დაეცა.
ბუნებრივი აირი იყო სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ენერგია. ბუნებრივი აირი, რომელიც დაფუძნებულია მეთანზე, ორი გზით მიიღებოდა: ბიოგენურით და თერმოგენურით. ბიოგენური გაზი გამოიყოფა მეთანოგენური ორგანიზმებიდან, რომლებიც მოიძებნება ჭაობებსა და ნაგავსაყრელებზე, როცა თერმოგენული გაზი წარმოიქმნება ანაერობული გზით და ძირითადად ღრმად, მიწისქვეშაა ხელმისაწვდომი. ბუნებრივი აირის სამი უმსხვილესი მომპოვებელი საუდის არაბეთი, რუსეთი და აშშ-ა.
ევროპის კავშირში ბუნებრივი აირის იმპორტის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით სპეციალური დადგენილება 2017/1938 არსებობს, რომელიც 2017 წლის 25 ოქტომბერს შედგა. დადგენილებამ შეცვალა წინამორბედი 994/2010 აქტი, რომელიც იგივე საკითხებს არეგულირებდა. დადგენილებით ასევე განსაზღვრულია მოქმედების ის გეგმა, რომელიც კრიზისის შემთხვევაში ევროპის კავშირის მიერ იქნება განსახორციელებელი.
ატომური ენერგია
ურანს მოიპოვებენ და ენერგეტიკული მიზნებისთვის ამდიდრებენ სხვადასხვა „სტაბილურ“ ქვეყანაში. მაგალითად, ატომური ენერგია გამოიყენება კანადაში, ავსტრალიაში, ყაზახეთსა და სხვა ქვეყნებში. მიუხედავად იმისა, რომ ატომური ენერგია სიცოცხლისუნარიანი რესურსია, მის გარშემო კამათი არ წყდება, რადგან ატომური ენერგიის წარმოება დიდ რისკებთან არის დაკავშირებული.. მეორე მხრივ, პრობლემა მდგომარეობს იმაში, რომ ბევრს არ სურს თავის საცხოვრებელ ან სამუშაო სივრცესთან სიახლოვეს იყოს ან ატომური ელექტრო სადგური ან ატომური ნარჩენები.
2012 წლისთვის ატომური ენერგია მსოფლიო ელექტროენერგიის რესურსების 13 % შეადგენდა. ატომური ენერგიის გამოყენება ხშირია აშშ-ში. ავიამზიდები და წყალქვეშა ნავები დიდი ხნის განმავლობაში მხოლოდ ატომურ ენერგიაზე მუშაობდნენ.
განახლებადი ენერგია
განახლებადი ენერგიის გამოყენება ხშირ შემთხვევაში ენერგიის მოპოვების მრავალფეროვან საშუალებასაც გულისხმობს. ასევე, უზრუნველყოფს ლოკალურ მომარაგებას და იმ შემთხვევაში თუ, ცენტრალიზებული პრობლემა წარმოიშვა, შეიძლება ავტონომიური მიწოდება უზრუნველყოს. ისეთი ქვეყნებისთვის, რომლებსაც ბუნებრივ აირზე მზარდი მოხმარების მაჩვენებლები აქვთ, ენერგოუსაფრთხოების ნაწილში სერიოზული პრობლემები აქვთ. იმისთვის, რათა მათ ენერგეტიკული უსაფრთხოება უზრუნველყონ, შეუძლიათ ალტერნატიული წყაროების შემუშავებაზე იზრუნონ. განახლებადი ბიოენერგია ნავთოპროდუქტებისგან თავის დაღწევის იდეალური საშუალებაა.