cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ეიდურ გუდიონსენი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისლანდიელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1978 კატეგორია:ფულემის ფეხბურთელები კატეგორია:ეინდჰოვენის პსვ-ს ფეხბურთელები კატეგორია:ბოლტონ უონდერერსის ფეხბურთელები კატეგორია:ჩელსის ფეხბურთელები კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები კატეგორია:მონაკოს ფეხბურთელები კატეგორია:ტოტენჰემ ჰოტსპურის ფეხბურთელები კატეგორია:ბრიუგეს ფეხბურთელები კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:სტოკ სიტის ფეხბურთელები
ცოციასებრნი
ცოციასებრნი (Sittidae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მოიცავს ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ-დასავლეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში გავრცელებულ 30-მდე სახეობას. სხეულის სიგრძეა 9,5-19 სმ. ბუდობენ ხის ფუღუროებსა და კლდის ნაპრალებში. იკვებებიან თესლებით, მწერებით, კურკებით. საქართველოში ბინადრობს 3: ჩვეულებრივი ცოცია (Sitta europaea), შავთავა ცოცია (Sitta canadensis) და პატარა მეკლდეური ცოცია (Sitta neumayer).
სქოლიო
* კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ფათალი-შაჰი
შვილები
ვაჟები:
ლიტერატურა
კატეგორია:სპარსეთის მონარქები კატეგორია:ყაჯართა დინასტიის შაჰები კატეგორია:დაბადებული 25 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1772 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1834 კატეგორია:XIX საუკუნის აზიის მონარქები
ოფშკვითის ბრძოლა
სიმონ I-მა გადაწყვიტა დასავლეთ საქართველოში შექმნილი ვითარება იქ თავისი გავლენის განსამტკიცებლად გამოეყენებინა. იგი იმერეთის ტახტის დაუფლებისათვის გაჩაღებულ ბრძოლაში ჩაება. სიმონს მხარს უჭერდა იმერელ თავადთა ერთი ჯგუფი. მრავალრიცხოვანი ჯარითა და ზარბაზნებით სიმონ I იმერეთში გადავიდა, დაიპყრო სკანდის, კვარის, კაცხის, სვერის ციხეები. შემდეგ ქუთაისი აიღო და ოდიშისკენ სალაშქროდ სოფ. ოფშკვითთან (ახლანდელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი) დაბანაკდა. იმერეთის მეფე როსტომი ოდიშის მთავარ მანუჩარ I დადიანთან გაიქცა, რომელიც სიმონ I-ს როსტომთან ერთად მორჩილებას ჰპირდებოდა. სიმონ I-მა, რომელსაც იმერეთის საბოლოო შემოერთება ჰქონდა გადაწყვეტილი, როსტომის გადაცემა მოითხოვა, რაზედაც უარი მიიღო. მანუჩარ I-მა და როსტომმა შეძლეს სიმონ I-თან მყოფი იმერელი თავადების გადაბირება და გარიჟრაჟზე მოულოდნელად თავს დაესხნენ სიმონ I-ის ბანაკს. ძმათა შორის ბრძოლა დამთავრდა ქართლის მეფის დამარცხებით, რომლის მთელი ბანაკი და ზარბაზნები დადიანსა და როსტომს დარჩათ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
შვედური კინემატოგრაფი
შვედეთის კინემატოგრაფი — 1897 წლიდან დღემდე შვედეთში შექმნილი მხატვრული, დოკუმენტური მოკლე და სრულმეტრაჟიანი კინოპროდუქციის ერთობლიობა. შვედურმა საზოგადოებამ პირველი ფილმი 1896 წლის 28 ივნისს იხილა, როდესაც სამრეწველო გამოფენაზე შესასვლელი ბილეთებით სეანსზე დასწრების საშუალებაც მიეცა. დამსწრეთ კინოგადაღებების ჩანაწერები წარმოუდგინეს. 1897 წელს კი უკვე პირველი მოკლემეტრაჟიანი და თანაც შვედური ნამუშევრის კადრები აჩვენეს. მომდევნო წლებში სამოგზაურო ჩვენებების წყალობით სრულიად შვედეთი გაეცნო კინემატოგრაფს და ინტერესიც გაიზარდა ამ დარგისადმი; ამდენად უკვე XX საუკუნის დამდეგს ქვეყანაში მუდმივი კინოთეატრები ჩნდება თანდათანობით.
შვედეთი, დანიასთან ერთად, ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა გახდა, სადაც ადრევე დაარსდა ეროვნული კინოსტუდია. მსოფლიოში არსებულთაგან უძველესი კინოკომპანია ნორდისკ ფილმი Nordisk Film კოპენჰაგენში ჯერ კიდევ 1906 წელს დაარსდა, ერთი წლის თავზე კი ქრისტიანსტადში გაიხსნა Svenska Biografteatern (Svenska Bio). ამ წლებში ნაყოფიერად მოღვაწეობდნენ რეჟისორები ვიქტორ შიოსტრიომი და მაურიც სტილერი. სწორედ მათი წყალობით მიაღწია სკანდინავიურმა კინომ პროფესიონალიზმის მწვერვალს. პირველი მსოფლიო ომის დასასრული შვედური მუნჯი კინოსთვის „ოქროს საუკუნედ“ შეიძლება მივიჩნიოთ. შვედები იმხანად აქტიურად ახდენდნენ კლასიკური ნაწარმოებების ეკრანიზებას. ასე, მაგალითად, 1919 წელს სტილერმა გადაიღო სელმა ლაგერლოფის რომანი „ბატონი არნეს ფული“. ორი წლის შემდეგ კი იმავე მწერლის „მეეტლე ქალი“ გააეკრანა შიორსტრიომმა.
პირველი მსოფლიო ომის წლებში Svenska Bio-ს გარკვეულ კონკურენციას გეტებორგის კომპანია Hasselbladfilm უწევდა, სადაც 1915-19 წლებში აქტიურად მუშაობდა რეჟისორი ეორგ აფ კლერკერი. თუმცა 1919 წელს შვედეთის ყველა მსხვილი კინომწარმოებელიო კომპანია Svensk Filmindustri-ს შეერწყა. ამ გაერთიანებას სათავეში „სვენსკა ბიოს“ ხელმძღვანელი კარლ მაგნუსონი ჩადგა. სამწუხაროდ შვედური კინოს ზენიტი დღემოკლე აღმოჩნდა, რადგან ომის დასასრულს რეჟისორები შიორსტრიომი და სტილერი, ასევე შვედური კინოს კაშკაშა ვარსკვლავი გრეტა გარბო ჰოლივუდში გადაბარგდნენ. შვედურმა კინოწარმოებამ მსოფლიო ბაზარზე ლიდერის პოზიცია დათმო. ამას ფინანსური და მხატვრული კრიზისიც თან დაერთო. შვედური კინო 30-იან წლებში ხმოვანი ფილმების გამოჩენამ იხსნა, რაც სამამულო ბაზარზე კიდევ უფრო მეტ მაყურებელს (მსმენელს) იზიდავდა. ამ ხანებს უკავშირდება Europa Film-ის დაარსება, რომელიც კომედიების წარმოებით იყო დაკავებული.
ისეთ მსახიობებს, როგორებიც იყვნენ ფრიდოლფ რუდინი, ედვარდ პერსონი, ადოლფ იარი, ეკე სიოდერბლუმი, დაგმარ ებესენი და საკან კარლსონი, კომპანიებისთვის დიდი მოგება მოჰქონდათ, თუმცა 30-იანი წლების კინოსურათები მეტწილად ვულგარულ ელფერს ატარებდნენ და გაწელილი სიუჟეტები ახასიათებდათ; ამისათვის 30-იანების კინოს მეტსახელად „ლუდის კინო“ (pilsnerfilmer) დაერქვა. ლუდის ფილმთაგან ყველაზე ცნობილია „ოტელ პარადიზი“ (Pensionat Paradiset; 1937), რომელმაც სკანდალურობის გამო ისეთი ვნებათა ღელვა გამოიწვია საზოგადოებაში, რომ შვედურმა მწერალთა  კავშირმა სტოკჰოლმის საკონცერტო დარბაზში საპროტესტო შეკრებაც კი გამართა. შეკრებაზე კინოკრიტიკოსი კარლ ბიორკმანი გამოვიდა სიტყვით „შვედური ფილმი — კულტურა თუ კულტურული მუქარა?“
ამავე პერიოდში მუშაობდა რეჟისორი გუსტავ მულანდერი, რომლის ფილმებშიც პირველად გაიბრწყინა მომავალმა კინოვარსკვლავმა ინგრიდ ბერგმანმა.
მეორე მსოფლიოს ომის დასაწყისს შვედეთში გასართობი ფილმების წარმოება მოჰყვა, რამაც შინაარსის მხატვრული დონის მიმართ გარკვეული მოთხოვნები დაბადა. მეორე მსოფლიო ომის ფონზე რეჟისორებს ეროვნული, სოციალური და რელიგიური სიუჟეტებისადმი აღეძრათ ინტერესი. ამ დროს შვედური კინოს გადახალისებაში დიდი წვლილი შეიტანა ალფ შიობერგმა ფილმებით „ღვთაებრივი თამაში“ (Himlaspelet; 1942) და „დევნა“ (1944).
გერმანიის დამარცხების შემდეგ შექმნილი კონიუნქტურა მასობრივ მაყურებელზე გათვლილ შვედურ ფილმებს მოწყალების თვალით არ უყურებდა, რამაც მსახიობების მისწრაფებას, ხელოვნებაში გამოეჩინათ თავი, დიდად შეუწყო ხელი. ოთხი წამყვანი კინოკომპანია — SF, Europa Film, Sandrews და Nordisk Tonefilm — მომდევნო ათწლეულში მსახიობებსა და რეჟისორებს (არნე სუქსდორფს, ნილს პოპს, ერიკ ფაუსტმანსა და არნე მატსონს.) მოქმედების სრულ თავისუფლებას ანიჭებდნენ. სწორედ ამ დროს შექმნა ჰანს ეკმანმა თავისი საუკეთესო ფილმები  „გოგონა და ჰიაცინტები“; (1950), რეჟისორმა ალფ შიობერგმა კი ფილმით „ფრეკენ იულია“ შვედურ კინოს მსოფლიო აღიარება დაუბრუნა. ამავდროულად სწრაფად მიიწევდა მწვერვალისკენ ინგმარ ბერგმანის კარიერა. მისმა კომედიურმა ფილმმა „ზაფხულის ღამის ღიმილები“ 1956 წელს პრიზი და საყოველთაო ყურადღება დაიმსახურა კანის კინოფესტივალზე. შედეგად ბერგმანი მსოფლიო კინემატოგრაფის აღიარებული კლასიკოსი გახდა, ხოლო მისმა ფილმებმა „მეშვიდე ბეჭედი“ (1957), „მარყვის მინდორი“ (1957), „დუმილი“ (1963), „პერსონა“ (1966), „ჩურჩული და კივილი“ (1973) არაერთ რეჟისორზე მოახდინეს საგრძნობი გავლენა.
50-იანების დასასრულს შვედურ კინოს კრიზისის პერიოდი დაუდგა, რასაც ტელევიზიის განვითარებამ შეუწყო ხელი. მაყურებელთა რაოდენობის დაკლებისა და კინოთეატრების დახურვის (დაიხურა 2/3 დარბაზებისა) შემდეგ კინოკომპანიებს მხატვრულ რისკზე წასვლის სურვილი დაეკარგათ. დადგა სექსუალური თვალსაზრისით თავისუფალი ფილმების ჟამი. გაშიშვლებული შვედური ნატურა იოლად გაყიდვადი აღმოჩნდა. 60-იან წლებში შვედური კინო ისეთი სურათებით გასცდა საზღვრებს, როგორებიცაა „ანგელოზები... არსებობენ კი?“ (Änglar, finns dom?; 1961), „ძვირფასი იუნი“ (Käre John; 1964), „ცნობისმოყვარე ვარ — ყვითელი“ (Jag är nyfiken — gul; 1967) და „სიყვარულის ენა“ (Kärlekens språk; 1969). იმავე დროს მოთხოვნა გაჩნდა ასტრიდ ლინგრენის ნაწარმოებების ეკრანიზაციაზე მოზარდი მაყურებლებისთვის, რასაც რეჟისორი ულე ჰელბუმი იღებდა.
მხატვრულად შვედური კინო ე.წ. 1963 წლის კინორეფორმამ გადაარჩინა, რაც სახელმწიფოს მხრიდან მაღალმხატვრული ფილმების დაფინანსებას ითვალისწინებდა. მნიშვნელოვანი როლი ამ საქმეში ახლადშექმნილ შვედეთის კინოინსტიტუტს დაეკისრა. ამ მიდგომამ ნაყოფიც მალე გამოიღო და ისეთ რეჟისორებს გაუხსნა გზა, როგორებიცაა ვილჰოტ შიომანი, ბუ ვიდენბერგი, მაი ცეტერლინგი, იან ტრუელი, ჩელ გრედე და როი ანდერსონი.
90-იან წლებში სახელი გაითქვა რეჟისორმა რიკარდ ჰუბერტმა, რომელმაც შვიდ მომაკვდინებელ ცოდვაზე გადაიღო ფილმების სერია (Glädjekällan, Spring för livet, Höst i paradiset და სხვა.). იმავე ხანებში დაიწყო კინოკარიერა ლუკას მუდისონმაც, რომელსაც წარმატება მოუტანა ფილმმა Fucking Åmål („სიყვარული მიჩვენე“) შვედეთში კინემატოგრაფის განვითარებას თავისი ელფერი დაჰკრავდა, რადგან კინოკომპანიები ვერტიკალურად იყვნენ ინტეგრირებულნი ანუ ერთდროულად ფილმებსაც იღებდნენ და კინოდარბაზებსაც ფლობდნენ. მართალია, აშშ ანტიტრესტული კანონი ამგვარ საქმისწარმოებას კრძალავდა, მაგრამ XX საუკუნის 40-50-იანი წლების მცირერიცხოვან შვედურ ბაზარზე ასეთი ორგანიზაცია თავის გადარჩენის ერთადერთი წინაპირობა იყო. 40-80-იან წლების პერიოდი „სამი დის“ ხანად არის წოდებული — SF, Sandrews და Europa Film. თუმცა 1985 წელს გაკოტრების პირას მისული  Europa Film შეერწყა SF-ს, ამ უკანასკნელმა კი შვედური კინობაზრის 60% დაისაკუთრა. 90-იან წლების მეორე ნახევარში არაერთი ინვესტიცია გახორციელდა რეგიონული კინოწარმოების საქმეში, ამდენად ნურდი და ფილმი და ვესტი უმნიშვნელოვანეს კინოცენტრებად იქცა როგორც სრულმეტრაჟია მხატვრული, ასევე დოკუმენტური ფილმების წარმოების თვალსაზრისით. ამან კი იქამდე მიიყვანა საქმე, რომ სტოკჰოლმმა კინოპრუდუცირების მონოპოლია დაკარგა. შვედური კონოწარმოების განვითარებას ხელი შეუწყო 1993 წლიდან შვედეთის მონაწილეობამ ევროპულ მედია კომისიაში, რომელიც ევროპული კინოსექტორის განვითარების ისახავს მიზნად. 90-იან წლებში შვედური კინოინდუსტრია წელიწადში საშუალოდ 20 ფილმს უშვებდა. 1998 წელს ქვეყანაში 1167 კინოთეატრი იყო, ბილეთებიდან შემოსულმა შემოსავალმა კი 1 050 000 000 კრონა (მათ შორის 14,6 % შვედური ფილმების სეანსებზე მოდის) შეადგინა.
წყარო
კატეგორია:შვედური კულტურა
საგველიანი ხახვი
საგველიანი ხახვი (Allium paniculatum) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ამარილისისებრთა ოჯახისა. ბოლქვს მომრგვალო-კვერცხისებური ფორმა აქვს. ღერო სიმაღლეში 15–30 სმ-ია. ფოთოლი 3–4 ცალია, ვიწროხაზური, თითქმის კიდეებდახვეული; ყვავილედი მრავალყვავილიანია. გვირგვინი ფერად მოთეთრო, მოვარდისფრო ან მეწამულია, ვარდისფერი ძარღვებით, პრიალა. ყვავის და ნაყოფს იძლევა ივნის-აგვისტოში. გავრცელებულია მთელ კავკასიასა და მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილში, კავკასიის ეკორეგიონის ენდემია. საქართველოში გვხვდება აჭარაში, აფხაზეთსა და თითქმის მთელ აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოში. იზრდება მთის შუა სარტყლის ქვიან და ღორღიან ადგილებში, ბუჩქნარებში, ველებზე.
სქოლიო
კატეგორია:ხახვი
ოკლენდი
ოკლენდი (Auckland, მაორ. Tāmaki-makau-rau ) — ახალი ზელანდიის უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს ჩრდილოეთის კუნძულზე. მოსახლეობა 1 415 550 კაცი (2013 წლის აღწერა), რაც შეადგენს ქვეყნის მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 33,4 %-ს. ტერიტორია, რომელიც უკავია დიდ ოკლენდს, ახალი ზელანდიის ყველაზე დიდი ურბანიზირებული ოლქია.
გეოგრაფიულად და ადმინისტრაციულად დიდი ოკლენდის შემადგენლობაში შედიან: ოკლენდ-სიტი (Auckland City) — ქალაქის ცენტრალური და ყველაზე უფრო ურბანიზირებული ნაწილი, ნორთ-შორ-სიტი (North Shore City), მანუკაუ-სიტი (Manukau City), უაიტაკერე-სიტი (Waitakere City), ასევე პაპაკურას (Papakura District), როდნის (Rodney District) და ფრანკლინის (Franklin District) რაიონების ურბანიზირებული ნაწილები.
2011 წელს ოკლენდმა საცხოვრებლად ყველაზე უფრო მოსახერხებელი ქალაქების სიაში საერთაშორისო კონსალტინგური კომპანია Mercer-ის მიერ გამოქვეყნებულ რეიტინგში დაიკავა მესამე ადგილი. ჟურნალ Economist-ის მიერ 2011 წელს გამოქვეყნებულ მსოფლიოს ქალაქების ცხოვრების ხარისხის დონის რეიტინგის სიაში, ოკლენდი იმყოფება მეცხრე ადგილზე. 2010 წელს ლოუბოროს უნივერსიტეტის შეფასებით გლობალური ქალაქების საერთაშორისო კლასიფიკაციაში ოკლენდს მიენიჭა ბეტას კლასიფიკაცია.
ფიზიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება
ქალაქი მდებარეობს ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთის კუნძულის უზარმაზარ პლატოზე. მას გარს ეკვრის ორი მთის ქედი, სამი ზღვის უბე, მის ფარგლებში მდებარეობს 48 ჩამქვრალი ვულკანი და 50-ზე მეტი კუნძული. ოკლენდის ტერიტორია მდებარეობს აღმოსავლეთით წყნარი ოკეანის მხრიდან მდებარე ჰაურაკის ყურეს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე საშუალო სიმაღლის ჰანუას მთებს, სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე მანუკაუს უბესა და დასავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით უაიტაკერეს მთებს შორის.
ვულკანები
ქალაქი მდებარეობს ოკლენდის ვულკანური რაიონის ტერიტორიაზე. მის ფარგლებში მდებარეობს დაახლოებით 50 ჩამქრალი მონოგენური ვულკანის კრატერი. ამ ვულკანების ამოფრქვევის ძირითადი რაოდენობა ხდებოდა 60 — 140 ათასი წლის წინ. ყველაზე ადრეული ამოფრქვევები ხდებოდა ფრანკლინის რაიონში. უკანასკნელი და ყველაზე უფრო ძლიერი ვულკანური ამოფრქვევა, რომლის შედეგადაც წარმოიქმნა კუნძული რანგიტოტო, მოხდა დაახლოებით 600—800 წლის წინ. რანგიტოტოს ზომები, მისი ზუსტი პროპორციები, ხელსაყრელი მდებარეობა უაიტემატას უბეში შესვლისას ამ ვულკანურ კუნძულს ქმნის ოკლენდის ერთ-ერთ ძირითად ბუნებრივ ღირსშესანიშნაობად.
ჰიდროგრაფია
ოკლენდი მდებარეობს ორ კმ-ზე ნაკლები სიგანის ყელში, ყველაზე ვიწრო ადგილას, ტასმანიის ზღვის მხრიდან არსებულ მანგერის სრუტესა და წყნარი ოკეანის მხრიდან არსებულ მდინარე ტამაკს შორის. ამ ყელს ურბანიზირებული რაიონების ფარგლებში გარს ეკვრის ორი უბის წყლები. უაიტემატას უბე მდებარეობს ჩრდილოეთით, აღმოსავლეთ ნაწილში ის ეხება ჰაურაკის ყურეს. ყელის სამხრეთი ნაპირი ესაზღვრება მანუკაუს უბეს, რომელიც დასავლეთ ნაწილში მყოფი ვიწრო სრუტით შეერთებულია ტასმანიის ზღვასთან. ეს მსოფლიოს იმ მცირე რაოდენობის ერთ-ერთი ქალაქია, რომელსაც აქვს სხვადასხვა ზღვების კუთვნილ ორ უბესთან გასასვლელი.
ორივე უბის ნაპირები ერთმანეთთან შეერთებულია რამდენიმე ხიდით. ყველაზე ცნობილია ოკლენდის ხიდი (Auckland Harbour Bridge), რომელიც კვეთავს უაიტემატას უბეს ოკლენდის ცენტრალური საქმიანი რაიონის დასავლეთ ნაწილში. ქალაქის სამხრეთ ნაწილში მანუკაუს ხიდი გადებულია მანუკაუს უბეზე. ამ ხიდზე გადის გზა, რომელიც აერთებს ქალაქის ცენტრალურ ნაწილს ოკლენდის საერთაშორისო აეროპორტთან.
რამდენიმე კუნძულს, რომლებიც მდებარეობენ ჰაურაკის ყურის აკვატორიაში, მართავს ცენტრალური ოკლენდის ადმინისტრაცია, თუმცა ოფიციალურად მათი ტერიტორიები არ შედიან დიდი ოკლენდის ტერიტორიაში. უაიჰიკის კუნძულების ყველაზე უფრო მჭიდროდ დასახლებული ნაწილები პრაქტიკულად ფუნქციონირებენ როგორც ჩვეულებრივი საქალაქო რაიონები, იმ დროს როდესაც ოკლენდის გარშემო მიმოფანტული მრავალრიცხოვანი მომცრო კუნძულები ძირითადად გამოიყენება ბუნებრივი ნაკრძალებისა და დასასვენებელი ადგილების სახით.
კლიმატი
ოკლენდი მდებარეობს ზომიერ ოკეანურ კლიმატურ ზონაში, რომელიც ხასიათდება თბილი, ნოტიო ზაფხულით და გრილი წვიმიანი ზამთრით. ეს ყველაზე თბილი დიდი დასახლებული პუნქტია ახალ ზელანდიაში, და ბოლო სამი წლის განმავლობაში ოკლენდი ასევე ქვეყნის ყველაზე მზიანი ქალაქია; საშუალოდ წელიწადში აქ 2170 მზიანი საათია. თებერვლის და ივლისის საშუალო მაქსიმალური დღის ტემპერატურა შეადგენს 23,7 °C-ს და 14,5 °C-ს შესაბამისად. ოკლენდში დაფიქსირებული ტემპერატურის აბსოლუტური მაქსიმუმი შეადგენს 30,5 °C-ს, ხოლო აბსოლუტური მინიმუმი −0,5 °C-ს. ხალხი ოკლენდში მიდის ყოველწლიურად, და მოსული ნალექების წლის საშუალო რაოდენობა აღწევს 1240 მმ-ს, რომელიც უწევს დაახლოებით 137 წვიმიან დღეს. ქალაქის სხვადასხვა ნაწილებში კლიმატური პირობები რამდენადმე განსხვავებულია, რაც უპირველეს ყოვლისა განპირობებულია მთების და ოკეანის სიახლოვით. თოვლი — საკმაოდ იშვიათი მოვლენაა ოკლენდში: მეტეოდაკვირვების მთელი ისტორიის განმავლობაში თოვა დაფიქსირებულია სულ ორჯერ — 1939 წლის 27 ივლისს და 2011 წლის 15 აგვისტოს.
ქალაქის ზღვისპირა მდებარეობის გამო ტემპერატურის ფონი ოკლენდში საკმაოდ მდგრადია, რასაც ვერ ვიტყვით ატმოსფერული მოვლენების დიდ ცვალებადობაზე. ამ სფეროში ქალაქის ამინდი საკმაოდ ზუსტად ჰგავს სანქტ-პეტერბურგის, მელბურნის და ვანკუვერის ამინდს.
ევროპული დასახლების დასაწყისი
კაპიტანი ჯეიმზ კუკი ეწვია ამ ადგილებს ახალი ზელანდიის ნაპირებთან თავისი ექსპედიციის დროს 1769 წელს, და თუმცა მას არ შეუმჩნევია უაიტემატას უბე, მან, მიუხედავად ამისა, დატოვა რამდენიმე დასახელება, კერძოდ ლიტლ-ბარიერის კუნძული და გრეიტ-ბარიერის კუნძული. 1820 წელს სამუელ მარსდენი (Samuel Marsden) გახდა პირველი ევროპელი, რომელმაც გამოიკვლია ჰაურაკის ყურე. ევროპელების პირველი მუდმივი დასახლება აქ გაჩნდა 1833 წელს უარკუორტის რაიონში (Warkworth), სადაც მოეწყო პატარა სამხერხაო. რამდენიმე ხნის შემდეგ აქ მოვიდნენ პირველი მისიონერები.
ქალაქის ისტორიაში გარდამტეხ წერტილად შეიძლება ჩავთვალოთ 1840 წელი. ამ წელს ხელი მოეწერა ვაიტანგის ხელშეკრულებას, და ამ ფაქტიდან საკმაოდ მალე კაპიტანი უილიამ ჰობსონი (William Hobson), შემდგომში ახალი ზელანდიის პირველი გუბერნატორი, ადგილობრივი ბელადების მიერ მიწვეული იქნა ამ ადგილებში ახალი კოლონიის დედაქალაქის დასაარსებლად. უილიამ ჰობსონმა დააარსა ახალი დასახლება უაიტემატას უბის სამხრეთ ნაპირზე, რომელიც შემდგომში გახდა ახალი კოლონიის დროებითი დედაქალაქი. პირველი ქვის ჩადების ცერემონია შედგა 1840 წლის 1 სექტემბერს. ჰობსონმა ახალ დასახლებას ოკლენდის პირველი გრაფის, საკუთარი მეგობრის და უშუალო უფროსის — ჯორჯ იდენის (George Eden) პატივსაცემად უწოდა მისი სახელი, რომელიც იმ დროს იყო ინდოეთის და დიდი ბრიტანეთის ყველა აღმოსავლეთის კოლონიების გუბერნატორი. დიდი ბრიტანეთის დედოფალმა დაამტკიცა ეს სახელი 1842 წლის 26 ნოემბერს.
ქალაქის განვითარება
თავიდანვე ევროპელი დასახლებულების ძირითადი ნაწილი ახალ ზელანდიაში მიდიოდა ოკლენდის გავლით. პირველ წლებში მათ ძირითად ნაწილს შეადგენდა ახალი სამხრეთი უელსის მოსახლეობა ავსტრალიიდან, მაგრამ უკვე 1842 წლის დასაწყისში აქ ჩამოსვლა დაიწყო უშუალოდ დიდი ბრიტანეთის მოსახლეობამ. 1853 წლიდან 1876 წელს ამ ადმინისტრაციული ერთეულის გაუქმებამდე ოკლენდი იყო ოკლენდის პროვინციის ცენტრი.
სამხრეთის კუნძულის მზარდ განვითარებასთან და მკვეთრად გაზრდილი მოსახლეობის რაოდენობასთან დაკავშირებით რამდენიმე ხნის შემდეგ დედაქალაქი გადაიტანეს პორტ-ნიკოლსონში, დღეისათვის ცნობილ უელინგტონში, რომელიც დღესაც ქვეყნის დედაქალაქია. ამ ადგილს უეჭველად აქვს უფრო გამორჩეული გეოგრაფიული მდგომარეობა, რომელიც მდებარეობს პრაქტიკულად ქვეყნის ცენტრში.
მაგრამ ოკლენდი აგრძელებდა ახალი ზელანდიის ეკონომიკურ ცენტრად ყოფნას. ქვეყანაში ოქროს ციებ-ცხელება და, კერძოდ, ოქროს საბადოს აღმოჩენა კორომანდელის ნახევარკუნძულზე, გახდა ქალაქის მოსახლეობის მკვეთრი ზრდის ძირითადი მიზეზი XIX საუკუნის დასასრულს.
XX საუკუნე
მოსახლეობის რაოდენობა აგრძელებდა ზრდას ძირითადად იმიგრაციის ხარჯზე. მაგრამ თანდათან გადმოსახლებულთა რაოდენობა, რომლებიც აქ მოვიდნენ არა ბრიტანეთის კუნძულებიდან, გახდა უფრო მეტი, და ამან რამდენიმე ხანში ოკლენდი გახადა ნამდვილ კოსმოპოლიტურ ქალაქად. დღეისათვის ოკლენდში ცხოვრობს ყველაზე დიდი პოლინეზიური თემი მსოფლიოში, რაც ქალაქს ხდის პოლინეზიის არაოფიციალურ დედაქალაქად.
დაწყებითი და საშუალო
2012 წლის დაწყებამდე ოკლენდში იყო 340 დაწყებითი სკოლა, 80 საშუალო სკოლა და 29 გაერთიანებული სკოლა, რომელშიც იყო დაწყებითი და საშუალო განყოფილება. ამ სკოლებში განათლებას იღებდა დაახლოებით 250 ათასი მოსწავლე. სკოლების უმრავლესობა ეკუთვნის სახელმწიფოს, მაგრამ 39 სკოლა კერძოა, ხოლო 63 — ნაწილობრივ სახელმწიფო. ოკლენდის სკოლების უმრავლესობა შერეულია (ბიჭები და გოგონები სწავლობენ ერთად), მაგრამ არსებობს მცირე რაოდენობით ცალკე სკოლები ბიჭებისათვის და გოგონებისათვის. სასკოლო სისტემა აგებულია ზონალური პრინციპით. სკოლაში სწავლისათვის მოსწავლეებმა უნდა იცხოვრონ ზონაში, რომელიც განკუთვნილია ამ სკოლისათვის. ეს პრინციპი არ ვრცელდება კერძო სკოლებზე.
ოკლენდში მდებარეობს ყველაზე უფრო დიდი სკოლები ახალ ზელანდიაში, მათ შორის ქვეყნის ყველაზე დიდი სკოლა — რანგიტოტოს კოლეჯი, რომელშიც სწავლობს 3000 მოსწავლეზე მეტი.
უმაღლესი
ოკლენდში მდებარეობს მთელი რიგი საგანმანათლებლო დაწესებულებები, ქვეყნის ზოგიერთი მსხვილი უნივერსიტეტების ჩათვლით. ოკლენდი ინგლისური ენის შესწავლის მთავარი ცენტრია ენობრივი სკოლების დიდი რაოდენობით, რომლებშიც ყოველწლიურად სწავლობს ათასობით უცხოელი სტუდენტი. უცხოელი სტუდენტების დიდი რაოდენობა ასევე სწავლობს ქალაქის მსხვილ უნივერსიტეტებში და სხვა უმაღლეს სასწავლო დაწესებულებებში. სხვა ქვეყნებიდან სტუდენტების მოზიდვა ქალაქის ეკონომიკის შემოსავლების მთავარი დარგია.
ქალაქის ყველაზე უფრო მთავარი უმაღლესი სასწავლო დაწესებულებებია: ოკლენდის უნივერსიტეტი, ოკლენდის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი, მასეის უნივერსიტეტი, მანუკაუს ტექნოლოგიური ინსტიტუტი, იუნიტეკი.
მთავარი ტურნირები და შეჯიბრებები
ოკლენდში რეგულარულად მიმდინარეობს შემდეგი სპორტული ტურნირები:
ამას გარდა, ოკლენდში იმართებოდა შემდეგი მთავარი საერთაშორისო შეჯიბრებები და ტურნირები: 1950 წლის ბრიტანეთის იმპერიის თამაშები, მე-14-ე 1990 წლის ერთა თანამეგობრობის თამაშები. 2000 და 2003 წლებში ოკლენდის აკვატორიაში გაიმართა აფროსნობაში ამერიკის თასის ფინალური გაცურვები. 2011 წელს ოკლენდში ჩატარდა ახალ ზელანდიაში გამართული 2011 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალური ეტაპის რამდენიმე მატჩი, მათ შორის ქალაქში გაიმართა ნახევარფინალები და ფინალი. 2012 წლის ოქტომბერში ქალაქში გაიმართა ტრიათლონში მსოფლიო სერიების გრანდ-ფინალი.
დამეგობრებული ქალაქები
ოკლენდს დამეგობრებული ქალაქების დონეზე დამყარებული აქვს ურთიერთობა შემდეგ ქალაქებთან: ჰამბურგის და გოლუეის გარდა ოკლენდის ყველა დამეგობრებული ქალაქი მდებარეობს წყნარი ოკეანის რეგიონის ფარგლებში.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის ქალაქები
The Slim Shady LP
The Slim Shady LP — ამერიკელი რეპერ ემინემის სადებიუტო ალბომი ლეიბლზე Interscope Records და Dr. Dre-ს Aftermath Entertainment-ზე. იგი გამოვიდა 1999 წლის 23 თებერვალს. ალბომი ჩაიწერა ფერნდეილში (მიჩიგანის შტატი), Dr. Dre-ს, Bass Brothers და თავად ემინემის პროდიუსერობით. ალბომის ტექსტებში მოვლენების დიდი ნაწილის თხრობა მიმდინარეობს რეპერის ალტერ-ეგოს, სლიმ შეიდის მიერ (რომელიც მანამდე გამოჩნდა 1997 წლის EP-ზე Slim Shady EP). ტექსტები გამოირჩევა ძალადობის ციტირებით და უცენზურო სიტყვების დიდი რაოდენობის გამოყენებით.
ალბომის გამოცემას მოჰყვა კრიტიკოსთა აღიარება და კომერციული წარმატება. კრიტიკოსები გამოარჩევდნენ რეპერის ტექსტების უნიკალურ სტილს. გამოსვლისთანავე დისკი აშშ-ის Billboard 200-ში მოხვდა მეორე პოზიციაზე (წინ მხოლოდ TLC-ს FanMail უსწრებდა), 283 000 გაყიდული ასლით. პირველი ოფიციალური სინგლი „Just Don't Give a Fuck“ Billboard-ის ასეულში არ მოხვედრილა, მაგრამ შევიდა „Bubbling Under“-ის ასეულში, ავიდა რა მე-14 პოზიციამდე (რაც ამ ჩარტში 114-ის ტოლია). მეორე სინგლი „My Name Is“ Billboard-ის ასეულში #36-მდე ავიდა და იყო რეპერის პირველი მოხვედრა ამ ჩარტში. შემდგომში The Slim Shady LP ოთხმაგი პლატინის სტატუსით აღინიშნა RIAA-ს მიერ. მან გაიმარჯვა გრემის დაჯილდოებაზე წლის საუკეთესო რეპ-ალბომის კატეგორიაში, ხოლო 2012 წელს Rolling Stone-მა ყველა დროის 500 საუკეთესო ალბომის სიაში #275-ედ დაასახელა.
The Slim Shady LP-მ ემინემი ანდერგრაუნდული რეპერიდან აქცია მაღალპროფილიან ცნობილ პიროვნებად. Interscope Records-მა მას გამოუყო საკუთარი ლეიბლი, Shady Records და ემინემმა ჩაატარა ვრცელი ტურნე ამ დისკის მხარდასაჭერად. 1999 წლის ზაფხულში იგი ხშირად გამოდიოდა Vans Warped Tour-ის ფარგლებში და სხვადასხვა ჰიპ-ჰოპ კლუბში. ალბომის სიმღერების ტექსტების იგი პოლემიკურ პიროვნებად იქცა. ბევრი თვლიდა, რომ მათი გავლენა ამერიკელ ახალგაზრდობაზე არის უარყოფითი, ხოლო თავად ტექსტები სავსეა ქალთმოძულეობით.
ალბომი
გამოცემისთანავე, ალბომმა გამოიწვია დავა მისი ტექსტების გამო. მაგალითად, სიმღერაში Guilty Conscience ქმარი კლავს თავის ცოლს და მის შეყვარებულს. სხვა სიმღერაში, 97' Bonnie & Clyde, ემინემი განასახიერებს მამას, რომელიც ბავშვის წინაშე აგდებს წყალში თავისი მკვდარი ცოლის გვამს (ალბომის გარეკანზე სწორედ ეს სიტუაციაა გათამაშებული)>
სქოლიო
კატეგორია:ემინემის ალბომები კატეგორია:1999 წლის ალბომები კატეგორია:ალბომები Dr. Dre-ს პროდიუსერობით კატეგორია:ალბომები ემინემის პროდიუსერობით კატეგორია:Aftermath Entertainment-ის ალბომები კატეგორია:Interscope Records-ის ალბომები კატეგორია:Interscope Geffen A&M Records-ის ალბომები კატეგორია:Web Entertainment-ის ალბომები
ჩრდილოეთი ურალი
ჩრდილოეთი ურალი (Северный Урал) — ურალის მთათა სისტემის ნაწილი რუსეთში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება პოლარეთისპირა ურალი, სამხრეთით შუა ურალი. გადაჭიმულია ჩრდილოეთით მდინარე შჩუგორიდან სამხრეთით მთა ოსლიანკამდე 550 კმ-მდე; სიგანე 150–200 კმ. სიმაღლე 1200–1500 მ. პოლარეთისპირა და პოლარული ურალისგან განსხვავებით ჭარბობს საშუალომთიანი ეროზიულ-დენუდაციური რელიეფი. მთავარი მწვერვალებია: ტელპოსიზი (1617 მ), კონჟაკოვსკი-კამენი (1569 მ), დენეჟკინ-კამენი (1492 მ), ოტორტენი (1234 მ) და სხვა. ქედის ღერძული, უმაღლესი ნაწილი განირჩევა დამრეცი კალთებით, მობრტყელებული მწვერვალებითა და კლდოვანი მოწმეებით.
მკაფიოდ გამოიყოფა ძველი მოსწორების ზედაპირები, ფართოდაა გავრცელებული მთის ტერასები. დასავლეთიდან ჩრდილოეთი ურალი შემოზღუდულია დაბალმთიანი ჭიუხების ფართო ზოლით. ცენტრალური მთიანი ზოლი შედგება ორი, ზოგჯერ სამი ბრტყელმწვერვალებიანი ქედისაგან, რომელთაც ყოფს განიერი გასწვრივი დეპრესიები, რომლებიც უკავია შჩუგორის, ილიჩის, პეჩორისა და სხვა მდინარეთა ზემო ხეობებს. წყალგამყოფი ქედები, რომელთა სიმაღლე აღწევს 700–1300 მ-ს, გაერთიანებულია „პოიასნოი-კამენის“ საერთო სახელწოდებით. ჩრდილოეთი ურალის ღერძული ნაწილი აგებულია ურალთაუს ანტიკლინორიუმის ძველი მეტამორფული ქანებით, ხოლო უმაღლესი მწვერვალები კვარციტებითა და მეტამორფული ფიქლებით. აღმოსავლეთ კალთის ანტიკლინორიუმისა და ტაგილ-მაგნიტოგორსკის სინკლინორიუმის ულტრაფუძე და ფუძე ინტრუზიები წარმოქმნის დენეჟკინ-კამენის, კონჟაკოვსკი-კამენის და სხვა მასივებს.
ცენტრალურ მთიან ზოლში მთებს აქვთ მასიური სკივრისებრი ფორმა. მათ ბრტყელ მწვერვალებზე გავრცელებულია მეოთხეულ გამყინვარებასთან დაკავშირებული დანგრეული მყინვარული ფორმები. ჩრდილოეთი ურალის მთების კალთები დაფარულია კურუმებით. აქაც, როგორც მთელ ურალში, რელიეფში შემონახულია საფეხურებრივი ფორმები.
მან-პუპუნიორის მთის მასივზე არის მანპუპუნიორი, რომელიც რუსეთის შვიდი საოცრებიდან ერთ-ერთია.
თანამედროვე გამყინვარება მოიცავს 0,20 კმ² ფართობს. უდიდესი მყინვარებია გოვორუხინი და იუჟნი, რომლებიც მდებარეობს ტელპოსიზის ქედის აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთებზე, მდინარე შჩუგორის აუზში. თოვლნარები შემორჩენილია ჩრდილოეთ ექსპოზიციის კალთების ჩაღრმავებებში. დასავლეთი მთისწინეთის ტექტონიკა, რაც წარმოდგენილია სილურული და დევონური დანალექი ქანებით აგებული 400–500 მ სიმაღლის მაღლობებით და სერებით, შეესატყვისება დასავლეთ ციმბირის შუა და ზედაპალეოზოური ასაკის ნაოჭა სტრუქტურების ტექტონიკას.
ჩრდილოეთი ურალის კონტინენტური კლიმატი ცივი და ნოტიოა, მაგრამ ნაკლებად მკაცრი, ვიდრე პოლარეთისპირა ურალის კლიმატი. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა დაახლოებით –17°С, ივლისის დაახლოებით 14°С. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 500–600 მმ, დასავლეთ მაკროკალთაზე დაახლოებით 800 მმ.
ადგილ-ადგილ განვითარებულია მრავალწლოვანი მზრალობა. ჩრდილოეთით, ჩრდილოეთი ურალის დასავლეთი კალთების მდინარეები მიეკუთვნება პეჩორის, აღმოსავლეთი კალთის მდინარეები ობის, ხოლო სამხრეთით, დასავლეთი კალთის მდინარეები ვიშერისა და კოსვის აუზს. ჩრდილოეთ ურალში 200-ზე მეტი ტბაა, ბევრია ჭაობი.
ჩრდილოეთ ურალის მცენარეულ საფარში გაბატონებულია ტაიგა, რომლითაც დაფარულია ორივე კალთა და მხოლოდ ცენტრალური ზოლი უკავია მთის ტუნდრას. ტყის ქვეშ განვითარებულია გაუეწრებელი მჟავე, მთის ეწერი და კორდიანი მთის ტყის ნიადაგები. კორდიანი მთის ტყის ნიადაგები წარმოადგენს გარდამავალ ტიპს სუბალპური მდელოს ნიადაგებსა და ტაიგის მჟავე გაუეწრებელ ნიადაგებს შორის და წარმოიქმნება მეჩხერი ნაძვნარ-სოჭნარი ტყეების ქვეშ. სიმაღლებრივი სარტყლები წარმოდგენილია მთის ტაიგით, რომელიც კალთებზე დაახლოებით 600–800 მ-მდე ვრცელდება. მას ზემოთ მოსდევს გოლცებისპირა სარტყელი. 900–1000 მ-დან საკუთრივ მწვერვალებამდე გაბატონებულია მთის ტუნდრა.
ჩრდილოეთ ურალშია პეჩორა-ილიჩის ნაკრძალი, ვიშერის ნაკრძალი და დენეჟკინ კამენის ნაკრძალი.
სქოლიო
კატეგორია:ურალის მთები
ამეთ-ხან სულთანი
ამეთ ხანმა დაამთავრა კაჩინსკის 1-ლი სამხედრო საავიაციო სკოლა. დიდი სამამულო ომის დროს გაიარა გზა პილოტიდან მე-9 გვარდიის მოიერიშე საავიაციო პოლკის ესკადრილიის მეთაურამდე. 1942 წლის 31 მაისს, იაროსლავის მახლობლად, თავისი პირველი საჰაერო ტარანი განახორციელა გერმანულ ბომბდამშენ Junkers-88 - ზე. მონაწილეობდა სტალინგრადის ბრძოლაში, რომლის დროსაც მფრინავი-ასი გახდა. ბოლო საჰაერო ბრძოლა ჩაატარა 1945 წლის 29 აპრილს ბერლინში მდებარე ტემპელჰოფის აეროდრომზე,  როდესაც ჩამოაგდო Focke-Wulf 190 (30-ე დამოუკიდებელი საჰაერო გამარჯვება, 49-ე ჯგუფთან ერთად).
ომის შემდეგ იყო ჟუკოვსკის შიფგრომოვის სახელობის საფრენოსნო კვლევითი ინსტიტუტის საცდელი პილოტი, ლეიტენანტი პოლკოვნიკი (1946), სსრკ დამსახურებული საცდელი მფრინავი (1961), სტალინის პრემიის ლაურეატი (1953). ფრენის დროს მან 100-მდე ტიპის თვითმფრინავი აითვისა, მის მიერ განხორციელებულმა ფრენის დრომ  4237 საათი შედგინა. გარდაიცვალა თვითმფრინავის გამოცდის დროს 1971 წლის 1 თებერვალს.
დიდი სამამულო ომი
უკვე 1941 წლის 22 ივნისს მე-4 მოიერიშე საავიაციო პოლკის უმცროსმა მფრინავმა ამეთ-ხან სულთანმა რამდენიმე გაფრენა შეასრულა I-153 გამანადგურებლით, რათა განეხორციელებინა დაზვერვა და შეტევა მოწინავე მტერზე. 1941 წლის შემოდგომაზემანევრებს ახორციელებდა დონის როსტოვის ცაზე. 1942 წლის ზამთარში მისმა პოლკკმა საბრძოლო მომზადება გაიარა Hawker Hurricane-ზე.
1942 წლის მარტიდან მე-4 გამანადგურებელი საავიაციო პოლკი ქალაქ იაროსლავლის საჰაერო თავდაცვის შემადგენნლობაში შედიოდა. აქ ამეთ-ხან სულთანმა მოიპოვა თავისი პირველი საჰაერო გამარჯვება. 1942 წლის 31 მაისს, გატარვნა განახორციელა მტრის ბომბდამშენ Junkers-88 -ზე. . შეჯახებისას, ამეთ-ხანის Hurricane გაიჭედა ცეცხლმოკიდებულ Junkers-ში. პილოტმა მოახერხა თვითმფრინავის კაბინიდან გამოსვლა და პარაშუტით გადმოხტომა. რამდენიმე დღის შემდეგ, ამეთ-ხანი მიიწვიეს იაროსლავლში, სადაც ქალაქის თავდაცვის კომიტეტმა მფრინავი დააჯილდოვა პერსონალური საათით და საპატიო სერთიფიკატით  სოვეტსკაიას მოედანზე, სადაც შეკრებილი ხალხის წინაშე საჩვენებლად  გამოიტანეს Junkers. მოგვიანებით, იაროსლავის თავზე ცაში გამოჩენილი მამაცობისთვის პილოტს მიენიჭა ლენინის ორდენი. 2010 წელს იაროსლავლში ამ მოვლენის აღსანიშნავად ძეგლი დაიდგა. თავად ამეთ-ხანი თვლიდა, რომ მან დაუშვა პილოტირებისას შეცდომა, როდესაც თავდასხმის დროს, დაკარგა თვითმფრინავი. პილოტების უმეტესობა ტარანს ასრულებდა   თავისი გამანადგურებელის მტრის თვითმფრინავის თავზე  დაშვებით და მისი განადგურებით  სადესანტო მოწყობილობის საშუალებით, ხოლო ამეთ ხანმა მტრის თვითმფრინავს ქვევიდან შეუტია, როგორც თავად ამბობდა:
1942 წლის ზაფხულში ამეთ-ხანი იბრძოდა ვორონეჟის მახლობლად იაკ-1 თვითმფრინავით, ხოლო 1942 წლის აგვისტოდან იაკ-7 B თვითმფრინავით მან მონაწილეობა მიიღო სტალინგრადის ბრძოლაში. სტალინგრადის მახლობლად ამეთ-ხანი ჩამოაგდეს და პარაშუტის დახმარებით მეორედ გაიქცა.
1942 წლის ოქტომბერში ამეთ-ხან სულთანი გახდა მე-9 გვარდიის მოიერიშე საავიაციო პოლკის მე-3 საჰაერო ესკადრის მეთაური, სადაც იბრძოდა ომის დასრულებამდე.
Airacobra- ზე გადამზადების შემდეგ მონაწილეობდა დონის როსტოვის განთავისუფლებაში, სასტიკ საჰაერო ბრძოლებში ყუბანში, ტაგანროგის, მელიტოპოლის, ყირიმის განთავისუფლებაში. .
როდესაც შვებულებით ქალაქ ალუპკაში იმყოფებოდა, იგი შეესწრო ყირიმელი თათრების დეპორტაციას 1944 წლის 18-20 მაისს. დეპორტაციის დროს, ამეთ-ხანის თანდასწრებით, შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატმა დააკავა მისი უმცროსი ძმა იმრანი ,რომელიც გაასამართლა სამხედრო ტრიბუნალმა დამხმარე უსაფრთხოების პოლიციის Schutzmannschaft-ის ("ხმაური") წევრობისმიზეზით, რომელიც მონაწილეობდა "კრასნის" საკონცენტრაციო ბანაკში სამხედრო დანაშაულებში. პარტიზანული რაზმის მეთაურის ნიკოლაი დემენტიევის გადმოცემით, რომელიც გაგზავნეს ამეთ-ხანის ოჯახის საევაკუაციოდ, მფრინავის ოჯახმა უარი განაცხადა ყირიმის დატოვებაზე. დეპორტაციის პერიოდში ამეთ-ხანის ოჯახთან დრამატული შეხვედრის ლიტერატურული ვერსია და იმრანის დაპატიმრების ამბავი გადმოცემულია ბუტა ბუტაევის წიგნში, რომელიც ავტორმა დაწერა თავად ამეთ-ხანთან პირადი საუბრების მიხედვით. ბუტა ბუტაევის ლიტერატურულმა ვერსიამ საფუძველი ჩაუყარა ისტორიებს იმის შესახებ, რომ ამეთ-ხანმა შეძლო მშობლების დაცვა დეპორტაციისგან, რაც არ არის დადასტურებული არცერთი დოკუმენტით. ფაქტობრივად, დეპორტაციის დროს, ოჯახი, სადაც ყირიმელი თათარი ქალი დაქორწინებული იყო სხვა ეროვნების წარმომადგენელზე, არ ითვლებოდა ყირიმელი თათრების ოჯახად. ამეთ-ხანის მამა დაღესტნელი ( ლაკი ) იყო, ამიტომ ოჯახი არ გადაასახლეს — მხოლოდ იმრანმა აგო პასუხი საკუთარ ქმედებებზე.
1944 წლის ზაფხულში დასვენებისა და ახალ ლა-7 გამანადგურებელზე გადასვლის შემდეგ, ამეთ-ხანი იბრძოდა აღმოსავლეთ პრუსიაში და მონაწილეობა მიიღო ბერლინის აღებაში.
მაიორმა ამეთ-ხან სულთანმა ჩაატარა ბოლო საჰაერო ბრძოლა 1945 წლის 29 აპრილს ბერლინში მდებარე ტემპელჰოფის აეროდრომზე, ჩამოაგდო Focke-Wulf 190.
საერთო ჯამში, ომის დროს, ამეთ-ხან სულთანმა განახორციელა 603 გაფრენა (აქედან 70 იყო შეტევა მტრის ცოცხალი ძალაზე და აღჭურვილოაზე), ჩაატარა 150 საჰაერო ბრძოლა, რა დროსაც ჩამოაგდო 30 მტრის თვითმფრინავი დამოუკიდებლად ჩამოაგდო და 19  ჯგუფთან ერთად.
ამეთ-ხან სულთანს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება, დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით და ოქროს ვარსკვლავის მედლით (No. 1136).
ომისშემდგომი კარიერა
ომის დასრულების შემდეგ, უზენაესი მეთაურის ბრძანებით, ყველა მფრინავი-ასი გაგზავნეს აკადემიაში სასწავლებლად. 1945 წლის აგვისტოდან ამეთ-ხანი იყო მონინოს საჰაერო ძალების აკადემიის სტუდენტი. მაგრამ 1946 წლის დასაწყისში მან თხოვნით მიმართა ხელმძღვანელობას, რომ გაერიცხათ  აკადემიიდან, ვინაიდან  ხუთწლიან სწავლას ვერ მოახერხებდა. მისი თხოვნა დაკმაყოფილდა და 1946 წლის აპრილში მაიორი ამეთ-ხან სულთანი გადაიყვანეს რეზერვში.
თუმცა პილოტმა ცის გარეშე ვერ გაძლო და მთელი ძალით ცდილობდა მფრინავის პროფესიას დაბრუნებას. დიდი ხნის განმავლობაში მან ეს ვერ მოახერხა, რის გამოც დეპრესიაში ჩავარდა და ალკოჰოლს მიეძალა. მაგრამ 1947 წლის თებერვალში მეგობრების მხარდაჭერით, ამეთ-ხან სულთანი გახდა ჟუკოვსკის ფრენის კვლევის ინსტიტუტის საცდელი პილოტი.
მოკლე დროში ის საუკეთესო ტესტერების რიგებში გადავიდა. 1949 წელს გახდა  მესამე კლასის საცდელი მფრინავი, 1950 წლის იანვარში - მეორე კლასის, ხოლო უკვე 1952 წლის სექტემბერში ამეთ-ხან სულთანი გახდა პირველი კლასის საცდელი მფრინავი. ის წარმატებით ახორციელებდა სხვადასხვა სახის საცდელ ფრენებს. .
1949 წლის ივნისში ი.შელესტთან ერთად ტუ-2 თვითმფრინავზე მან ჩაატარა ქვეყანაში საწვავის  პირველი სრულად ავტომატური შევსება ჰაერში.
1956 წელს ყირიმის ასსრ ყოფილ პარტიულ და საბჭოთა მუშაკებთან ერთად, ამეთ-ხან სულთანმა ხელი მოაწერა წერილს ყირიმელი თათრების რეაბილიტაციის მოთხოვნით, რომელიც გაუგზავნა უკრაინის კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტს.
1961 წლის 23 სექტემბერს ამეთ-ხან სულთანს მიენიჭა წოდება " სსრკ დამსახურებული საცდელი მფრინავი " (ნიშნის ნომერი - 38). საფრენოსნო მუშაობის დროს მან აითვისა 100-მდე ტიპის თვითმფრინავი, მისი ფრენის დრომ შეადგინა 4237 საათი.
ამეთ-ხან სულთანი ცხოვრობდა მოსკოვის ოლქის ქალაქ ჟუკოვსკში.
იგი გარდაიცვალა 1971 წლის 1 თებერვალს იეგორიევსკის მახლობლად ( მოსკოვის რეგიონი ) საცდელი ფრენის დროს Tu-16 -ის საფრენ ლაბორატორიაზე, რომელიც შეიქმნა ახალი რეაქტიული ძრავის შესამოწმებლად.
დაკრძალეს მოსკოვში ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე.
გამარჯვებები
პილოტის გამარჯვებების სიის ყველაზე ცნობილი ვერსია შეადგინეს ავიაციის ისტორიკოსებმა ანდრეი სიმონოვმა და მიხაილ ბიკოვმა, რომლის მიხედვითაც ამეთ-ხანმა ჩამოაგდო 30 თვითმფრინავი დამოუკიდებლად და 19 ჯგუფურად. 603 გაფრენის და 150 საჰაერო ბრძოლის დროს.
ჯილდოები
მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| ამეთ-ხან სულთნის პორტრეტი უკვდავი პოლკის მსვლელობისას. [[მახაჩყალა|მახაჩკალა, 9 მაისი, 2016 წ.]]
სამახსოვრო ნიშნები
პილოტის ბრინჯაოს ბიუსტები დამონტაჟდა მის მშობლიურ ქალაქ ალუპკაში, მახაჩკალაში (მის სახელობის გამზირზე და ტერმინალის შენობის მოპირდაპირედ) და სოფელ წოვკრაში.
2007 წელს ფეოდოსიაში გმირთა ხეივანში მფრინავის ბიუსტი დამონტაჟდა.
2010 წელს პილოტის ძეგლი დაიდგა იაროსლავში, ავიატორის გამზირზე.
2013 წელს კიევში გაიხსნა ძეგლი სამხედრო დიდების ხეივანში.
მის სახელს ატარეს: მოედანი სიმფეროპოლში, ქუჩები ალუპკაში, სუდაკში, ვოლგოგრადში, ჟუკოვსკის, კასპიისკში, მელიტოპოლში, დონის როსტოვში, ყაზანში და სხვა რიგ ქალაქებში, ქალაქებსა და სოფლებში; მიკრორაიონი საქში, გამზირი მახაჭყალაში. ასევე, მის სახელს ატარებს სიმფეროპოლში საფრენი კლუბი ; მთის მწვერვალი დაღესტანში ; მახაჩკალის აეროპორტი ; მცირე პლანეტა (6278) ამეთ-ხანი , პლატფორმა ოსტრიაკოვო-ევპატორიას ხაზის 34-ე კილომეტრზე; ქალაქ კასპიისკის მე-8 ლიცეუმ-სკოლა, 27-ე სკოლა მახაჩკალა და სკოლა დაღესტნის რესპუბლიკის სოფელ ნოვოკულში.
სიმფეროპოლის რკინიგზის სადგურის შენობაზე დამონტაჟდა ინავის მფრმემორიალური დაფა.
ამეთ-ხან სულთანის ხსოვნის მემორიალური დაფა დამონტაჟდა ქალაქ ჟუკოვსკის 1 სახლში მის სახელობის ქუჩის გასწვრივ.
2015 წელს უკრაინის უმაღლესმა რადამ მიიღო რეზოლუცია ყირიმში მდებარე და რუსეთის მიერ კონტროლირებად "სიმფეროპოლის" აეროპორტს ამეთ-ხან სულთნის სახელის მინიჭების შესახებ. ამასთან დაკავშირებით აეროპორტის ხელმძღვანელობამ განაცხადა, რომ ხელმძღვანელობს რუსეთის ფედერაციის რეგულაციებით და ამ გადაწყვეტილებაზე რეაგირებას ვერ მოახდენს. რუსეთის სახელმწიფო დუმამ ასევე განაცხადა, რომ ამ გადაწყვეტილებას რუსეთისთვის იურიდიული ძალა არ აქვს.
2015 წლის ოქტომბერში, დონის როსტოვში, სამხრეთ სამხედრო ოლქის საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის მე-4 არმიის შტაბის შენობაზე მემორიალური დაფა გაიხსნა.
დაღესტნის რესპუბლიკის 2016 წლის 8 თებერვლის No7 კანონით დადგინდა დაღესტნის რესპუბლიკის სახელმწიფო ჯილდო - ამეთ-ხან სულთნის სახელობის მედალი.
2022 წელს, რუსეთის ბანკის მიერ 1941– 1945 წლების დიდი სამამულო ომის გმირების ხსოვნის ფარგლებში. გამოიცა ამეთ-ხან სულთანისადმი მიძღვნილი ვერცხლის ორ მანეთიანი მონეტა.
ამეთ ხან სულთანის მუზეუმი
1993 წლიდან ალუპკაში არსებობს ამეთ-ხან სულთანის მუზეუმი (2001 წლიდან — ყირიმელი თათრების ხელოვნების მუზეუმის განყოფილება).
ხელოვნებაში
2013 წლის მხატვრული ფილმში " ჰაიტარმა " ("დაბრუნება") მთავარი გმირია ამეთ-ხან სულთანი (რეჟისორი და მთავარი როლის შემსრულებელი — ახტემ სეიტაბლაევი ).
სქოლიო
<references group="" responsive="0">
კატეგორია:დაბადებული 20 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1920 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1971 კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები კატეგორია:დნეპრისათვის ბრძოლის მონაწილეები კატეგორია:სტალინგრადის ბრძოლის მონაწილეები კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები კატეგორია:სტალინგრადის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები კატეგორია:სამამულო ომის I ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
მუღამი
მინი|242x242პქ|მუღამის შემსრულებლები. ჰენანდე სეიდ შუშინსკის ანსამბლი მუღამი (Muğam) — აზერბაიჯანის სიმღერისა და ცეკვის ფოლკლორის ტრადიციული ჟანრი. მუღამი ხასიათდება მელოდიური განლაგების იმპროვიზაციის ტიპის მიხედვით. ის სრულდება, როგორც მთლიანად (დასთგაჰი), ასევე ნაწილებად სოლო შემსრულებლის (ჰენანდე) მიერ ინსტრუმენტული თანხლებით ან სოლო ინსტრუმენტული ნაწარმოების სახით.
მუღამი ითვლება აზერბაიჯანული ნაირსახეობის მუზიფიცირების პრაქტიკად, რომელიც გავრცელებულია ახლო და შუა აღმოსავლეთის კულტურებში.
მუღამის სამი ძირითადი სკოლა მე-19 და მე-20 საუკუნეებში ყარაბაღის, შირვანისა და ბაქოს რეგიონებში არსებობდა. ეს ხელოვნება განსაკუთრებით ცნობილი იყო ყარაბაღის ქალაქ შუშაში.
2003 წელს იუნესკომ შეიტანა მსოფლიოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ისტორია
მუღამს მიეკუთვნება მოდალური მუსიკის სისტემა და ითვლება, რომ ის სპარსული მუსიკალური ტრადიციიდან გამომდინარეობს.
აზერბაიჯანული მუღამი თავისი ხელოვნური თვისებების მიხედვით ენათესავება ისეთ მუსიკალურ ტრადიციებს, როგორიცაა თურქული თაქსიმები, ირანული დასტგაჰები, უიღურული მუკამები, უზბეკურ-ტაჯიკური შაშმაკამები, არაბული ნებები, ინდური რაგი და სხვა. აზერბაიჯანელები აღიქვამენ მუღამს, როგორც ერთ-ერთ მთავარ კულტურულ ფასეულობას, რომელიც წარმოადგენს ხალხის ეროვნული თვითშეგნების საფუძველს.
XVI-XVII საუკუნეებში მუღამი გადიოდა განვითარების პროცესს, როგორც პროფესიონალური ფოლკლორული მუსიკა სასხლის პირობებში. ამ პერიოდში იწყება დასთგაჰისა და სხვა ფორმების განვითარება მოცემულ ჟანრში. აზერბაიჯანული მუღამის ოსტატები მღეროდნენ ფუზულის, ჰაბიბისა და ხათაი მიერ დაწერილ გაზალებს. მე-19 საუკუნეში აზერბაიჯანის მრავალ რეგიონებში მუსიკალური ღონისძიებები იმართებოდა. მე-19 საუკუნეში ცნობილი ფრანგი მწერალი და მეცნერი ალექსანდრე დიუმა თავის წიგნში "მოზგაურა კავკასიაში" აღწერდა მოგზაურობას შემახიში. იგი წერდა რომ, მასზე ძალიან დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა მუღამმა, რომელიც იქ გაიგონა. მსგავსი ღონისძიებები აზერბაიჯანში ჰენანდეების მიერ ტარდებოდა, რომლებიც იყვნენ ყარაბაღიდან, ბაქოდან და თავრიზიდან. ამან გამოიწვია სხვადასხვა რეგიონების სიმღერის ტრადიციების შერწყმა.
პირველი გრამოფონის ჩანაწერი, რომელზეც აზერბაიჯანელი შემსრულებლების მიერ იყო ჩაწერილი მუღამი გამოიცა 1906 წელს. მოცემული ჩანაწერი გამოსცა ინგლისურმა სააქციო საზოგადოებამ „გრამაფონმა“.
30-იანი წლებიდან მოყოლებული მუღამი, როგორც სხვა სახალხო კულტურა სსრკ-ს ხალხებისა, სახელმწიფოს ძიმე კონტროლს ექვემდებარებოდა. მრავალი წლის განმავლობაში, აზერბაიჯანის ეროვნულ მუსიკას საერთაშორისო არენაზე გზები გადაეკეტა. ხალხის გონებაში, მუღამი ძალისმიერად ჩაჯდა, როგორც პრიმიტიული ხელოვნება.
თუმცა, 1970-იან წლებში საბჭოთა კავშირში მდგომარეობა შეიცვალა და პატარა ერებს, მათ შორის აზერბაიჯანელებს, მიეცა შესაძლებლობა, მოესმინათ და შეესწავლათ ხალხური  ფოლკლორი და მუსიკა.
მე -20 საუკუნის 70-იან წლებში მუღამმა იუნესკოს ძალისხმევით დაიწყო აღორძინება.
New York Times - ის თანახმად, მუღამი წარმოადგენს სიმფონიურ სიუჟეტს, რომელიც კონტრასტული მონაკვეთებით არის სავსე: უშედეგო და რიტმული, ვოკალური და ინსტრუმენტრალური, რომელიც რეფრენის ან გრძელი ნოტის გამოყენებით შეიძლება გარდაიქმნას საცეკვაო მელოდიად. მინი|236x236პქ|ფესტივალი "მუღამის სამყარო" 2005 წელს, მუღამის საერთაშორისო ცენტრი შეიქმნა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებით. იმავე წლის აგვისტოში ბაქოს ბულვარის ტერიტორიაზე, ილჰამ ალიევმა და მისმა მეუღლემ, იუნესკოს კეთილი ნების ელჩმა მეჰრიბან ალიევამ და იუნესკოს გენერალურმა დირექტორმა კოიტირო მაცურამ კომპლექსს საფუძველი ჩაუყარეს. კომპლექსის გაიხსნა 2008 წლის 27 დეკემბერს.
დღესდღეობით მუღამი ფართოდ ცნობილი გახდა არა მარტო ევროპაში, არამედ აშშ - ში, კანადაში, იაპონიასა და სხვა ქვეყნებში.
2009 წლიდან მოყოლებული მიმდინარეობს მუღამის მსოფლიო საერთაშორისო ფესტივალი, რომელშიც მონაწილეობას იღებენ შემსრულებლები მთელი მსოფლიოს მასშტაბით.
მუღამის ფორმები
მუღამის ფორმები განსხვავებულია, მაგრამ თითოეულ მათგანს აქვს საკუთარი ცალკე სახელი. მუღამის მთავარი მუსიკალური ფორმები დასტთგაჰი (ვოკალურ-ინსტრუმენტული ან სუფთა ინსტრუმენტული), მუღამი (ვოკალურ-ინსტრუმენტული, სოლო-ინსტრუმენტული და სოლო-ვოკალური) და ზერბი მუღამი.
ზერბი მუღამი
მთავარი განსხვავება ზერბი-მუღამში (ე.წ „რიტმული მუღამი“) არის მისი თანხლება საზანდარების ტრიოს შესრულებისას, ერთ-ერთი რომელიც არის მომღერალი. აქ მთავარ როლს ასრულებს დასარტყმელი ინსტრუმენტი - დეფი და ნაღარა.
მუღამ-ოპერა
მარცხნივ|მინი|[[უზეირ ჰაჯიბეკოვი]] მუღამ-ოპერის განვითარებაში დიდი როლი მიუძღვის უზეირ ჰაჯიბეკოვს, როდესაც 1930 წელს მისმა დადგმულმა ოპერამ „ლეილა და მეჯნუნმა“ წარმატება მიიღო. ასევე დიდი მოწონება დაიმსახურა ეგვიპტის პრეზიდენტის გამალ აბდელ ნასერის მიერ, რომელიც 1957 წელს აზერბაიჯანში იმყოფებოდა საქმიანი ვიზით. მუღამ - ოპერა „ლეილი და მეჯნუნი“ მიჩნეულია მნიშვნელოვან კულტურულ მიღწევად.
სიმფონიური მუღამი
სიმფონიური მუღამი 1948 წელს ჩამოაყალიბა კომპოზიტორმა ფიქრეთ ამიროვმა. მან საფუძველი ჩაუყარა აზერბაიჯანულ სიმფონიურ მუღამს საკუთარი დაწერილი ნაწარმოებებით „შურ“ და „ქურთი ოვშარი“. ამ ჟანრის ძირითად მახასიათებელს წარმოადგენს ის, რომ აქ დაცულია მუღამურო დასთგაჰის მახასიათებელი პრინციპები, ამავდროულად, მუღამის მელოდიების განვითარებაში იყენებენ სიმფონიური განვითარების მეთოდებსა და ორკესტრის მრავალფეროვნებას.
ჯაზ-მუღამი
ცნობილმა აზერბაიჯანელმა ჯაზის მუსიკოსმა ვაგიფ მუსტაფაზადემ, რომელიც 1979 წელს დაიღუპა, შეახამა ერთმანეთში ჯაზი და მუღამი. ჯაზ მუღამი არის ჯაზი, რომელიც ემყარება მუღამის ფოემებს. ჩვეულებრივი ჯაზისგან განსხვავებით ჯაზ-მუღამში იმპროვიზირებულია ორივე რიტმი და შესრულების ფორმა.
შემსრულებლები
მუღამი აზერბაიჯანში სრულდება საზანდარის ტრიოთი, რომელშიც შედიან: მეთარე, ქამანჩისტი და გავალისტი. მუღამის შესრულების თემატიკა ყველაზე ხშირად შემოიფარგლება ლირიკის სფეროთი - სიყვარული და ფილოსოფია. მუღამის შემსრულებლებს აზერბაიჯანში უწოდებენ ჰენანდეს ან საზანდას.
წარსულის შემსრულებლები
მინი|300x300პქ|მუღამის შემსრულებლები ლენქორანში. 1908 წელი ცნობილი შემსრულებლები
ინსტრუმენტალისტები მინი|299x299პქ|ქეჩაჩი ოფლუ მუჰამედის ანსამბლი მეთარეები
ქამანჩისტები
აკორდეონისტები
ზურნა
მინი|299x299პქ|მირზა სადიგის ანსამბლი
საბჭოთა პერიოდის შემსრულებლები
ჰენანდე
მინი|301x301პქ|მაშადი ამიროვის ანსამბლი მეთარეები
გარმონისტები
ხალხური ჩასაბერი ინსტრუმენტების შემსრულებლები
გავალისტი
თანამედროვე შემსრულებლები
მინი|300x300პქ|ალიმ გასიმოვი ჰენანდე
მეთარეები
ქამანჩისტები
გავალისტი
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული მუსიკალური ჟანრები კატეგორია:კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრები
Miraclathurella bicanalifera
Miraclathurella bicanalifera — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ფერდინანდ (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ფერდინანდ შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ჩალკო
ჩალკო (Lago de Chalco) — ტბა მექსიკაში, მეხიკოს ველზე. ეს ტბა საკმაოდ მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ცენტრალურ მექსიკის ტერიტორიაზე ადამიანის განვითარებაში. მოგვიანებით იგივე სახელი ეწოდა მის აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქს.
ჩალკო და მექსიკის სხვა დიდი ტბები (მლაშე ტესკოკო, სუმპანო, ხალტოკანი და მტკნარი შოჩიმილკო) შეადგენდნენ ძველი მექსიკის ტბების აუზის სისტემის ნაწილს. ამ ტბების მიმდებარე ტერიტორია არაერთი მესოამერიკული ცივილიზაციის სამშობლო იყო, მათ შორის ოლმეკებისა და აცტეკების.
ჩალკოს მტკნარ წყალს, აცტეკები აგრარულ სექტორში ფართოდ გამოიყენებდნენ. ესპანელების მოსვლის შემდეგ, ეს სისტემა მოიშალა და ტერიტორია ხალხმა მასიურად მიატოვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მექსიკის ტბები
ინჰულეცი (ხერსონის რაიონი)
ინჰულეცი (Інгулець) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხერსონის ოლქის ხერსონის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 2047 კაცს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხერსონის რაიონის სოფლები
ფანარიოტები
250px|მინიატიურა|ფანარიოტები ვლახეთში. ფანარიოტები  (Φαναριώτες, Fanarioţi) — საბერძნეთის სასულიერო პირთა და სავაჭრო-ფულადი არისტოკრატიის წარმომადგენლები ოსმალეთის იმპერიაში XVIII-XIX საუკუნის მიჯნაზე. სარგებლობდნენ მნიშვნელოვანი პრივილეგიებით, მათ შორის შეეძლოთ მაღალი თანამდებობების დაკავება ოსმალეთის ადმინისტრაციაში. ფანარიოტების ხელისუფლება გაუქმდა ვლახეთსა და მოლდოვაში ვლახეთის აჯანყების (1821 წ.) შედეგად, საბერძნეთში - საბერძნეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი რევოლუციის (1821-1829 წწ.) მსვლელობის დროს.
სქოლიო
კატეგორია:კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესია
1281
თარიღი უცნობია
*
29 ივლისი
29 ივლისი — გრიგორიანული კალენდრის 210-ე დღე (ნაკიან წლებში – 211-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 155 დღე.
დღის მოვლენები
right|100px|2007 წლის აზიის თასის ლოგო
იხილეთ აგრეთვე
სხვა თვეები:
0729
ამერიკული ბულდოგი
ამერიკული ბულდოგი (American Bulldog) — ძაღლის ჯიში.
XIX საუკუნეში ევროპიდან აშშ-ში ჩასულ ემიგრანტებს თან თავისი ძაღლები ჩაჰყავდათ. ამერიკული ბულდოგი ამ ძაღლების შთამომავალია. იგი სხვადასხვა ზომისა და შეფერილობისაა და თავის წინაპარს — ინგლისურ ბულდოგს ჰგავს. არის ძლიერი და დაკუნთული.
ამერიკული ბულდოგის ბეწვი მოკლე, ხშირი, მბზინავია. იგი შეიძლება იყოს სხვადასხვა შეფერილობის და განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება. ბულდოგის თავის ქალა ოთხკუთხედია, მხრები დაკუნთული და განიერია. ამერიკული ბულდოგი კარგად ეგუება როგორც ცივ, ასევე ცხელ კლიმატს, ძნელად იწვრთნება, სჭირდება დიდი ფიზიკური დატვირთვა, კარგი მოდარაჯეა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბულდოგის ჯიშები კატეგორია:დამჭერი ძაღლის ჯიშები კატეგორია:ამერიკული წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
ჭიამაიასებრნი
ჭიამაიასებრნი (Coccinellidae) — ხოჭოების ოჯახი. აქვთ ამობურცული, მომრგვალო ან ოვალური სხეული, ზურგზე, ღია ფონზე შავი ლაქები აყრიათ, იშვიათად — პირუკუ. კაშკაშა გამაფრთხილებელი შეფერილობა მტრისაგან თავდაცვის საშუალებას აძლევთ. მათი სხეულის სიგრძე 4-7 მმ აღწევს. ხოჭოები და მატლები მტაცებლები არიან. იკვებებიან ბუგრებით, ცრუფარიანებით და სხვა პატარა მწერებით, ზოგი — მცენარეებით. ოჯახში 2000-მდე სახეობაა, გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში. მტაცებელი სახეობები სასარგებლოა, ზოგი მცენარეჭამია კი — მავნებელი. მტაცებელ ჭიამაიასებრნს იყენებენ ცრუფარიანების წინააღმდეგ. ავსტრალიიდან აფხაზეთში შემოყვანილმა როდოლიამ და კრიპტოლემუსმა შეაფერხეს ციტრუსების საშიში მავნებლების — ღარიანი და ფქვილისებრი ცრუფარიანას გამრავლება. ყოფილ სსრკ-ში ბუგრებთან საბრძოლველად ჭიამაიასებრთა ადგილობრივ სახეობებსაც იყენებენ.
ლიტერატურა
*