cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ზეღდულეთის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია
ზეღდულეთის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზეღდულეთის ჩრდილოეთით. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (10,2 X 5,2 მ), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. აღმოსავლეთით გარედან შვერილი ხუთწახნაგოვანი, შიგნით ნახევარწრიული ღრმა აფსიდი აქვს. აფსიდის გარეთა წახნაგები და სარკმლები მოპირკეთებულია შირიმის ქვით. ეკლესიის დასავლეთ კედელში კარი და თაღოვანი სარკმელია. სამი ასეთივე სარკმელია აღმოსავლეთ კედელში, ორი სამხრეთისაში. დარბაზის გრძივი კედლები წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრით დაახლოებით სამ ტოლ ნაწილადაა გაყოფილი. გადახურვა კამაროვანი იყო. დასავლეთის ფასადზე, კართან, კირქვაზე ორი ვარდულია ამოჭრილი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კუთხეში, დაბლა, ქვაზე ასომთავრული წარწერაა, რომელიც არ იკითხება.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
ქვირითი
მინი|270პქ|ქვირითი ქვირითი — თევზების, მოლუსკების, კანეკლიანებისა და წყლის ზოგიერთი სხვა ცხოველის, აგრეთვე ამფიბიების კვერცხები, რომლებსაც დედალი ცხოველი ყრის (დებს) წყალში ლორწოვანი გროვების სახით. მას მკვრივი გარსია არ გააჩნია და წყალშივე ვითარდება მამლის მიერ სათესლე სითხის მოსხმის შემდეგ. თევზების უმრავლესობის ქვირითი სფეროსებრია, ზოგიერთისა — ელიფსური. სარეწაო თევზების ქვირითის ზომა ჩვეულებრივ 0,6-7 მმ-ია.
თევზები განსხვავებული რაოდენობის ქვირითს ყრიან: ძაღლისებრი ზვიგენი — 2-20-ს, კალმახი 500-1000-ს, ზუთხი 400 ათ-მდე, ხოლო მთვარათევზი 300 მლნ-მდე.
ზუთხისებრი თევზების (სვია, ზუთხი, ტარაღანა, ფორეჯი) ქვირითისგან ამზადებენ შავ მარცვალა, პასტერიზებულ, დაწურულ და სხვა სახის ხიზილალას, ხოლო ორაგულისებრთა (კეტა, ღურკანა, ნერკა, ორაგული და სხვა) ქვირითისგან წითელი ხიზილალა მზადდება. გამრავლების პერიოდში ზოგიერთი თევზის ქვირითი შხამიანია.
ლიტერატურა
კატეგორია:რეპროდუქცია კატეგორია:იქთიოლოგია
პირველი სისხლი
პირველი სისხლი (First Blood) — 1982 წლის ამერიკული მოქმედებითი ჟანრის სათავგადასავლო მხატვრული ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ტედ კოტჩეფის მიერ. ფილმის სცენარის თანაავტორი და მთავარი როლის შემსრულებელია სილვესტერ სტალონე. იგი განასახიერებს ჯონ რემბოს, განაწყენებულ და არასწორად გაგებულ ვიეტნამის ომის ვეტერანზე. ფილმი ეფუძნება დევიდ მორელის ამავე სახელწოდების რომანს და არის „რემბოს“ ფილმებიდან პირველი. სტალონეს გარდა, როლებს ასრულებენ ბრაიან დენეჰი და რიჩარდ კრენა.
ფილმის პრემიერა გაიმართა 1982 წლის 22 ოქტომბერს აშშ-ში. მიუხედავად არაერთგვაროვანი შეფასებებისა, კინოგაქირავებაში ფილმი წარმატებული იყო და შემოსავალმა 47.2 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. გამოსვლის შემდეგ მრავალმა კრიტიკოსმა მასზე წარმოდგენა შეცვალა. ნაწილმა დადებითად შეაფასა მთავარი პერსონაჟები და აღიარა ფილმი, როგორც გავლენიანი მოქმედებით ჟანრში. „რემბოს“ საკულტო სტატუსის გარდა, ჩამოყალიბდა მთელი ფრენჩაიზი, რომელშიც შედის სამი გაგრძელება, ანიმაციური სერიალი „რემბო: თავისუფლების ძალა“, კომიქსები, რომანები და ბოლივუდური საკუთარი ვერსიაც. მეხუთე ფილმის „რემბო: უკანასკნელი ბრძოლა“ წარმოება დაწყებული იყო, მაგრამ 2016 წლის იანვარში შეწყდა, მას შემდეგ, რაც სტალონემ განაცხადა, რომ პერსონაჟი აღარ აინტერესებდა.
სქოლიო
კატეგორია:1982 წლის ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:რემბო კატეგორია:1980-იანების მოქმედებითი ფილმები კატეგორია:1980-იანების სათავგადასავლო ფილმები კატეგორია:Carolco Pictures-ის ფილმები კატეგორია:Orion Pictures-ის ფილმები
მუჯალამა
მუჯალამა (არაბ.), რაიმე გარემოების დამადასტურებელი მოწმობა-საბუთი XVI—XIX სს. საქართველოში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
იტალიის დემოგრაფია
იტალიის დემოგრაფია — იტალიის მოსახლეობისა და მათი მდგომარეობის მომოხილვა. დემოგრაფიული საკითხები მოიცავს: საბაზო განათლებას, ჯანმრთელობას და მოსახლეობის რაოდენობირივ სტატისტიკას მათი რასობრივი და რელიგიური მიკუთვნების გათვალისწიბებით.
მოსახლეობა
2011 წლის აპრილის მონაცემებით იტალიის მოსახლეობის საერთო რაოდენობა შეადგენს 60,681,514 კაცს. მოსახლეობის რაოდენობით იტალია ევროპაში მეოთხე ქვეყანაა, ხოლო მსოფლიოში 23-ე. იტალია მჭიდროდ დასახლებული ქვეყანაა 1 კვ. კმ-ზე ცხოვრობს 200 კაცი. ყველაზე მჭიდროდაა დასახლებული ლომბარდიის და კამპანიის რეგიონები, ხოლო ყველაზე მეჩხრად დასახლებულია იტალიის მთიანი რაიონები. მოსახლეობის 70% ცხოვრობს ქალაქებში.
ქალაქები და აგლომერაციები
OECD-ის მონაცემების თანახმად, უმსხვილესი აგლომერაციები არის:
მოსახლეობის მოძრაობის სტატისტიკა
შემდეგი სტატისტიკური მონაცემები აღებულია გაეროს, და ISTAT-ის ცნობარიდან.
მიგრაცია
ქვეყნის გაერთიანების შემდეგ 1898 - 1914 წლებს შორის იტალია მასიური ემიგრაციის ქვეყანა გახდა, დაახლოებით წელიწადში 750 ათასი ადამიანი ტოვებდა იტალიას. იტალიური თემები ერთ დროს ყვაოდა ერიტრეაში (დაახლოებით 100 ათასი მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში), სომალიში და ლიბიაში (150 ათასი იტალიელი დასახლდა ლიბიაში, რომელიც მოსახლეობის საერთო რაოდენობის 18% შეადგენდა). 1970 წელს ლიბიაში მცხოვრების ყველა იტალიელი იქნა ქვეყნიდან გაძევებული. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ათწლეულების განმავლობაში 350,000 ეთნიკურად იტალიელმა დატოვა იუგოსლავია.. დიდი რაოდენობით მთლიანად ან ნაწილობრივ იტალიური წარმოშობის ადამიანები ცხოვრობენ ბრაზილიაში (25 მილ.), არგენტინაში (20 მილიონი), აშშ-ში (17.8 მილიონი), საფრანგეთში (5 მილიონი), ურუგვაიში (1.5 მილიონი), კანადაში (1.4 მილიონი), ვენესუელაში (900,000) და ავსტრალიაში (800,000).
ენები
ოფიციალური ენა იტალიაში არის იტალიური. Ethnologue-ს გამოთვლებით იტალიური ენა მშობლიურია დაახლოებით 55 მილიონი ადამიანსთვის იტალიაში და კიდევ 6.7 მილიონი ადამიანსთვის ქვეყნის გარეთ. ამასთან მსოფლო მასშტაბით 120 მილონიდან 150 მილიონამდე ადამიანი იყენებს იტალიურს, როგორც მეორე ან კულტურულ ენად. ქვეყნის მასშტაბით იტალიურ ენას აქვს უამრავი დიალექტი. თუმცა განათლების ეროვნული სისტემის შექმნის შედეგად ქვეყანაში შემცირდა სახესხვაობა ამ ენებში. სტანდარტიზაცია კიდევ უფრო გაფართოვდა 1950-იან 1960-იან წლებში ეკონომიკური აღმავლობის, მასმედიისა და ტელევიზიის (იტალიურმა საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა RAI-მ დიდი წვლილი შეიტანა იტალიურის სტანდარტიზაციაში.) განვითარების შედეგად.
Linepithema micans
Linepithema micans — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Linepithema-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
იტალიის დემოგრაფია
რელიგია
Eurobarometer-ის, გამოკითხვების შედეგად იტალიის მოსახლეობის 74 % სწამს ღმერთის (2005).
კათოლიციზმი
2003 წლის მონაცემებით იტალიაში რომის კათოლიკური ეკლესიის მრევლის რაოდენობა შეადგენს 57 610 000-დან 55 752 000-მდე ადამიანს (დაახლოებით იტალიის მოსახლეობის 96,77 %), აქედან 33-დან 38 %-მდე აქტიური მრევლია; 10 % მონაწილეობას იღებს სხვადასხვა საეკლესიო მსახურებაში.
დემოგრაფიული მაჩვენებლები
ქვემოთ მოცემული დემოგრაფიული მონაცემები ეყრდნობა მსოფლიოს ფაქტების წიგნისა და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კვლევებს.
შობადობის კოეფიციენტი
9.18/1,000 (2011)
სიკვდილიანობის მაჩვენებლები
9.84/1,000 (2011)
ახალშობილთა სიკვდილიანობა
3.38/1,000 (2011)
მოსახლეობის ზრდის მაჩვენებლები
0.42% (2011)
ეთნიკური ჯგუფები
იტალიელები 92.5%, ევროპელები (ალბანელები, რუმინელები, უკრაინელები) 4%, ჩრდილოეთ აფრიკელები 1%, სხვა 2.5%
რელიგიები
კათოლიკეები 87%, სხვები 13% (2011).
ენები
იტალიური ენა (ოფიციალური), გერმანული (ბოლცანო, ტრენტინო), ფრანგული (ვალე-დ-აოსტა), სლოვენური (გორიცია, ტრიესტი).
ლეო VIII
ლეო VIII (Leo Octavus) (დ. ???, რომი — გ. 965, რომი), რომის პაპი 963-965 წლებში.
ბიოგრაფია
დაიბადა რომში, პაპის ტახტზე ავიდა საღვთო რომის იმპერატორ ოტო I დიდის მხარდაჭერით.
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:გარდაცვლილი 965
Camponotus turkestanicus
Camponotus turkestanicus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ქვემო ხალაწანი
ქვემო ხალაწანი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ხალაწნის თემი). მდებარეობს პანკისის ხეობაში. მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 680 მეტრი, ახმეტიდან 15 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 134 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ობსიდიანი
ობსიდიანი — მაგმური ქანი, რომელიც შედგება ვულკანური მინისგან. ობსიდიანი არის მაგმური ეფუზიური მასალა. წყალში გამაგრების თვისების გამო გამოიყენება პორტლანდცემენტის წარმოებაში, მუქი მინის წარმოებაში და სხვა. ასევე ობსიდიანმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ადამიანის ისტორიაში, მისგან აკეთებდნენ შრომის იარაღებს, საბრძოლო იარაღებს აქსესუარებს და სხვა. ობსიდიანი დიდი რაოდენობით არის საქართველოს, ირანის, თურქეთის და სომხეთის ტერიტორიაზე. საქართველოში ობსიდიანი უძველესი დროიდანაა ცნობილი. მას „ცის ნატეხს“ ეძახდნენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვულკანური ქანები კატეგორია:ძვირფასი თვლები
სხლოვანი
სხლოვანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თანეთის მუნიციპალიტეტში, არტნის თემში. მდებარეობს არტნის ხეობაში, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Camponotus tumidus
Camponotus tumidus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ედირნე
ედირნე (ასევე ადრიანოპოლი, Αδριανούπολις; Одрин) — ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთში, ედირნეს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ევროპულ ნაწილში, მდინარე მარიცაზე საბერძნეთის საზღვართან. მოსახლეობის რაოდენობა 2002 წელს 128,400 კაცი.
ეროვნული შემადგენლობა
1905 წლის მონაცემებით 80 ათასიანი ქალაქის ეთნორელიგიური სურათი ასე გამოიყურებოდა:
ქრისტიანთა და ებრაელთა ძირითადმა ნაწილმა ქალაქი დატოვა 1923 წელს. დღეს ქალაქში ცხოვრობენ თურქები (95 %) და მუსლიმი ბოშები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
ზემო ფშაფი
სქოლიო
კატეგორია:დრანდის თემის სოფლები
NGC 7778
NGC 7778 — გალაქტიკა თევზების თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1784 წლის 12 ნოემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:თევზების თანავარსკვლავედი
Linepithema neotropicum
Linepithema neotropicum — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Linepithema-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ლევან შარიქაძე
ლევან შარიქაძე (დ. 16 ივლისი, 1989, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ზესტაფონის“ ნახევარმცველი.
დ’ესტე (დინასტია)
მინი|დ’ესტეს დინასტიის პირველი გერბი დ'ესტეს დინასტია (იტალ.: Famiglia d'Este) — ერთ-ერთი უძველესი იტალიური არისტოკრატიული საგვარეულო. იგი მართავდა ფერარას 1240-1597 წლებში და მოდენას 1288-1796 წლებში. ამ დიანსტიამ დიდი როლი ითამაშა შუა საუკუნეების ევროპის ისტორიაში და წარმოშვა რენესანსის ხანის მრავალი მეცნერიი.
ისტორია
მინი|[[ციხე-სიმაგრე ესტენსე, ფერარაში]] ესტეს საგვარეულო ფრანკ არისტოსტოკრატებიდან მომდინარეობს, რომელიც კარლ დიდის მეფობაში ლომბარდიაში დამკვიდრდა. 1056 წელს ალბერტო აცო II-ემ (* 996; † 1097) ქალაქ ესტეში ამავე სახელის ციხე-სიმაგრე ააგო და გვარად “ესტე” დაირქვა. მას 3 შვილი ჰყავდა, რომლებმაც სათავე დაუდეს დინასტიის სხვადასხვა შტოებს.
1154 წელს დინასტიის ორივე შტომ (გერმანული მხრიდან ჰაინრიხ ლომი) ერთმანეთში დადო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც იტალიური სამფლობელოები საგვარეულოს უმცროს შტოს დაუმტკიცდა. მომდევნო წლებში ფულკ-ესტეებმა ხელში ჩაიგდეს ფერარა, მოდენა და რეჯო-ემილია. თვითონ ქალაქი ესტე მათ 1275 წელს პადუასთან ომში დაკარგეს, ხოლო 1405 წელს იგი ამ უკანასკნელთან ერთად ვენეციის ხელში გადავიდა.
დინასტიის პირდაპირი შტო 1597 წელს ალფონსო II დ’ესტეს გარდაცვალებით დასრულდა. ფერარა 1598 წელს პაპმა კლიმენტი VIII-ემ პაპის ოლქს შეუერთა, ხოლო დანარჩენი მიწები ესტეს დინასტიის გვერდით შტოს გადაეცა. 1796 წელს მოდენისა და რეჯოს საჰერცოგოები საფრანგეთის რევოლუციური არმიის წყალობით “ციზპადანურ რესპუბლოკად” გამოცხადდა, რომელიც, მომდევნო 1797 წელს ციზლაპური რესპუბლიკის შემადგენლობაში შევიდა. საზღაოდ ჰერცოგთა ოჯახს 1801 წელს ბრაისგაუ და ორტენაუ გადაეცა.
1803 წელს გარდაიცვალა ბოლო ჰერცოგი ერკოლე III დ’ესტე. მისმა ქალიშვილმა მარია ბეატრიჩე II დ’ესტემ მემკვიდრეობა ჰაბსბურგებს გადასცა და სათავე დაუდო ესტეს დინასტიის ავსტრიულ შტოს.
1805 წელს ბრაისგაუ და ორტენაუ ბადენის კურფიურსტის ხელში გადავიდა. ვენის კონგრესის შემდეგ მოდენა ესტეებს დაუბრუნდა, თუმც ეს სამფლობელო მათ საბოლოოდ დაკარგეს 1859-1860 წლებში რისორჯიმენტოსა და იტალიის სამეფოს დაარსების შედეგად. ჰერცოგის ტიტული შემდგომში მემკვიდრეობით მიიღო ერცჰერცოგმა ფრანც ფერდინანდმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დ’ესტე კატეგორია:იტალიელი დიდგვაროვნები
ზემო ხვითის წმინდა გიორგის ეკლესია
მინი|წმინდა გიორგის ეკლესიის ხედი სამხრეთ-დასავლეთიდან ზემო ხვითის წმინდა გიორგის ეკლესია ― ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხვითის განაპირას, აღმოსავლეთით. სავარაუდოდ თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (12,2 X 7,2 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შენობის კუთხეები, კარის და სარკმლის საპირეები ტუფის ქვისაა. ეკლესიის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ორივე მხრიდან არქიტრავით გადახურული კარია. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. ორი თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ კედელშიცაა, ერთი დასავლეთისაში. გრძივ კედლებზე პილასტრებია, რომლებსაც ეყრდნობა ნახევარწრიული კამარის საბჯენი და სატრიუმფო თაღები. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ღარიანი კრამიტით. ეკლესიაზე დასავლეთით მიდგმულია კვადრატული აგურით ნაშენი ორიარუსიანი, ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი სამრეკლო.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
ლეო VII
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:გარდაცვლილი 939
ნიკოლა დე ნეფვილი (ჰერცოგი დე ვილრუა)
ნიკოლა დე ნეფვილი, მარკიზი დე ვილრუა (ფრანგ.: Nicolas de Neufville, marquis de Villeroy), 1663 წლიდან ჰერცოგი დე ვილრუა (ფრანგ.: duc de Villeroy) (დ. 1597 — გ. 28 ნოემბერი, 1685) — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი.
ვილრუამ, როგორც მთავარსარდალმა თავი გამოიჩინა იტალიაში, კატალონიაში და ლოთარინგიაში. 1646 წელს იგი საფრანგეთის მარშალი და ლუი XIV-ის აღმზრდელი გახდა. 1661 წელს იგი ფინანსურ საქმეთა საბჭოს შეფი გახდა, 1663 წელს იგი საფრანგეთის პერის რანგში აამაღლეს და ჰერცოგის ტიტული მიენიჭა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები კატეგორია:დაბადებული 1597 კატეგორია:გარდაცვლილი 1685
ჭიათურის დრამატული თეატრი
მინი|280პქ| ჭიათურის დრამატული თეატრი ჭიათურის დრამატული თეატრი − აკაკი წერეთლის სახელობის დრამატული თეატრი ქალაქ ჭიათურაში. თეატრის ცენტრალური დარბაზი გათვლილია 600 მაყურებელზე.
ისტორია
დრამატული თეატრი - 1894 წლის 11 დეკემბერს დაარსდა, ხოლო 1910 წლიდან მას მუდმივმოქმედი დასი ჰყავს. მე-20 საუკუნის 20-30 წლები თეატრის ოქროს ხანად მიიჩნევა. ამ წლებში თეატრმა დადგა: შექსპირის, მოლიერის, ლოპე დე ვეგას დავით კლდიაშვილის, პოლიკარპე კაკაბაძის და სხვათა პიესები. აღსანიშნავია, რომ სპექტაკლი „ყვარყვარე თუთაბერი“ ქართული თაეატრის ისტორიაში ამ პიესის ერთ-ერთ საუკეთესო განხორციელებად ითვლება, ხოლო მასში მთავარი როლის შემსრულებელი, საქართველოს სახალხო არტისტი მიხეილ ვაშაძე ამ სცენური სახის ერთ-ერთ საუკეთესო შემსრულებლად. თეატრმა 1949 წელს ბინა ახალ შენობაში დაიდო და მას აკაკი წერეთელის სახელი მიენიჭა.
გვალდის ქედი
გვალდის ქედი — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ განშტოებას. იწყება მწვერვალ სვეტღართან, მიემართება ჯერ სამხრეთ-დასავლეთით, მერე გრძელდება სამხრეთით, შემდეგ — სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მთავრდება მდინარეების მულხრისა და მესტიაჭალის შესართავთან. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით, სამხრეთი ნაწილი — თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. ქედის უმაღლესი წერტილია მწვერვალი სვეტღარი (4118 მ). სხვა მწვერვალებიდან აღსანიშნავია ასმაში (4057 მ), თოთი (4000 მ), ბანგურიანი (3837 მ), კომკავშირელი (3690 მ). დამახასიათებელია გლაციალური რელიეფი და თანამედროვე მყინვარები. გვალდის ქედი უტყეოა, განვითარებულია სუბალპური, ალპური და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტები.
ჭიათურის დრამატული თეატრი
ჯილდოები
მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში ჭიათურის თეატრი განსაკუთრებული შემოქმედებითი წარმატებებით გამოირჩეოდა. მან ორჯერ გაიმარჯვა საკავშირო ფესტივალზე, ხოლო უნგრული დრამატურგიის საერთაშორისო ფესტივალზე მთავარი პრიზი დაიმსახურა.
თეატრის ყოფილი მმართველები
თეატრის დღევანდელი მმართველია ნანა წერეთელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს თეატრები თეატრი
Camponotus truncatus
Camponotus truncatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
გედსდენის შენაძენი
thumb|200px|გედსდენის შენაძენი გედსდენის შენაძენი ეწოდება 77.000 კვ.კმ ტერიტორიას, რომელიც 1854 წელს ამერიკელმა დიპლომატმა ჯეიმზ გედსდენმა მექსიკისაგან 10.000.000 ამერიკულ დოლარად შეიძინა. დღეს ეს მიწები აშშ-ს საზღვრებშია მოქცეული.
კატეგორია:აშშ-ის ისტორია
Linepithema oblongum
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
საპარლამენტო რესპუბლიკა
საპარლამენტოა რესპუბლიკა — პოლიტიკურ წყობა სადაც სახელმწიფოს მეთაურს არ გააჩნია ისეთი ფართო უფლებები, როგორც საპრეზიდენტო რესპუბლიკაში, რადგანაც ამ უფლებების უდიდესი ნაწილი მინიჭებული აქვს მთავრობის მეთაურს (რომელსაც ჩვეულებრივ, პრემიერ-მინისტრს უწოდებენ). პრემიერ-მინისტრი, ჩვეულებრივ, უდიდესი საპარლამენტო პარტიისა თუ პარტიების კოალიციის მეთაურია და აღმასრულებელი ხელისუფლების ყველაზე მაღალი რანგის მინისტრი. ასეთ რესპუბლიკებში პრეზიდენტი უმრავლეს შემთხვევაში მხოლოდ სიმბოლური წარმომადგენლობითი ფუნქციების მატარებელია (მაგალითად გერმანია, იტალია, ისრაელი). ზოგიერთ შემთხვევაში პრეზიდენტს შეიძლება კანონით მინიჭებული ჰქონდეს მთავრობის ყოველდღიური საქმიანობის სამართავად საჭირო, აღმასრულებელი უფლებები, მაგრამ დაუწერელი შეთანხმებით, ის ამ უფლებებს არ იყენებს.
რესურსები ინტერნეტში
Parlamentarisches Regierungssystem
ანატოლი სმირანინი
ბიოგრაფია
1917-1919 წლებში მოღვაწეობდა ოდესაში, ამხანაგობა „რუსულ დრამაში“, 1920-1922 წლებში — საზღვაო ძალების პოლიტსამმართველოს თეატრში, 1922-1936 წლებში — სოხუმის, ბათუმის, კრასნოდარის და სხვა თეატრებში. 1936 წლიდან თბილისის ა. გრიბოედოვის სახელობის სახელმწიფო თეატრის წამყვანი მსახიობი იყო. გამორჩეული როლები: სირანო (ე. როსტანის „სირანო დე ბერჟერაკი“), ზაბელინი (ნ. პოგოდინის „კრემლის კურანტები“), ტარტიუფი (მოლიერის „ტარტიუფი“), პოლკოვნიკი ტალბერგი (მ. ბულგაკოვის „ტურბინთა დღეები“), დუდუკინი (ა. ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“) და სხვა.
ელაზიღი
ელაზიღი (ყოფილი მამურატ ალ-აზიზი) — ქალაქი აღმოსავლეთ ანატოლიაში, თურქეთში, ელაზიღის პროვინციის ადმინისტარციული ცენტრი. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით, ელაზიღში 347,857 ადამიანი ცხოვრობდა. ელაზიღი მდებარეობს ზღვის დონიდან 1,067 მეტრზე. ქალაქ ელაზიღის მერი არის სულეიმან სულმანოღლუ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
შუა ხალაწანი
შუა ხალაწანი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ხალაწნის თემი). მდებარეობს პანკისის ხეობაში. მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, ახმეტიდან 19 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 161 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბასკაკი
ბასკაკი (თურქ.) — მონღოლ ყაენთა მოხელე, რომელიც განაგებდა დაპყრობილ ქვეყნებში გადასახადების აკრეფის და მოსახლეობის აღრიცხვის საქმეს.
რუსეთში ბასკაკები XIII საუკუნის შუა ხანებში გაჩნდნენ, მაგრამ უკვე XIV საუკუნის დამდეგს მონღოლეთის ყაენები იძულებული გახდნენ ხარკის აკრეფა რუსი მთავრებისათვის მიენდოთ. ქართულ მატიანეებში ბასკაკები არ მოიხსენიება, თუმცა აღმოსავლეთ საქართველოში მონღოლებს ჰყავდათ გადასახადების ამკრეფი მოხელეები.
ლიტერატურა
კატეგორია:მონღოლეთის ისტორია
არდა
არდა (ბულგ. Арда, თურქ. Arda, ბერძნ. Άρδας, Árdas) — მდინარე ბულგარეთის სამხრეთ და საბერძნეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. შესართავი თურქეთშია. მდინარე მარიცას მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს როდოპის მთებში. სიგრძე 290 კმ, აუზის ფართობი 5,795 კმ². დიდი ჩამონადენი თებერვალ მარტშია. არდას ბულგარეთის მონაკვეთზე გაშენებულია სამი ჰიდროელექტროსადგური და საირიგაციო დამბები. სანაოსნოა ქვემო დინებაში. გამოიყოფა კარჯალის, სტუდენ კლადენეცისა და ივაილოვგრადის კაშხლები.
არდის ნაპირებზე გაშენებულია ქალაქები რუდოზემი, კირჯალი (ბულგარეთი).
2005 წლის 18 თებერვალსა და 1 და 7 მარტს დაფიქსირდა სამი მნიშვნელოვანი წყალდიდობა, რომელმაც ადგილობრივი რეგიონი ლაგუნად გადააქცია. წყლის ქვეშ მოექცა შენობების, საცხოვრებელი სახლების, გზებისა და სხვ. ობიექტების დიდი ნაწილი.
არდას პიკს სახელი ეწოდა (სამხრეთ შეტლანდის კუნძულები) მდინარე არდას მიხედვით.
ლიტერატურა
კატეგორია:საბერძნეთის მდინარეები კატეგორია:ბულგარეთის მდინარეები კატეგორია:თურქეთის მდინარეები
NGC 7779
NGC 7779 — გალაქტიკა თევზების თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1784 წლის 12 ნოემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:თევზების თანავარსკვლავედი
კორიუაირაჩინა
250px|მინიატიურა|კორიუაირაჩინა კორიუაირაჩინა (Quriwayrachina - ადგილი, სადაც ქარი ოქროს აწრთობს) — ინკების წარსულში უცნობი დასახლება პერუში, რომელიც 2001 წელს აღმოაჩინეს. უძველესი მაღაროების სიახლოვეს, ინკების დასახლებებში, აღმოჩენილია 200-ზე მეტი ქვის სტრუქტურა.
აღმოჩენა
1999 წელს, ბრიტანელმა ფოტოგრაფმა და მკვლევარმა პიტერ ფროსტმა სოფლისაკენ მიმავალი ბილიკი აღმოაჩინა. 2001 წელს ამ ტერიტორიაზე მან არქეოლოგთა ჯგუფი წაიყვანა. მათ აღმოაჩინეს 6 კმ² ტერიტორია, რომელიც მოიცავდა სასოფლო-სამეურნეო ტერასებს, მარცვლეულის ბეღლებს, სამარხებს, სასაფლაოს კოშკებს, 100-ზე მეტ წრიულ შენობას, პირამიდის ძირი და 8 კმ სიგრძის საირიგაციო არხი. რელიგიურ და ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა ღია მოედანი, რომლის ქვეშაც სამარხი მდებარეობდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
Camponotus truebi truebi
Camponotus truebi truebi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ჰამადანის ოსტანი
ჰამადანის ოსტანი — ირანის 31 ოსტანიდან ერთ-ერთი. ესაზღვრება ირანის 6 ოსტანი: ქირმანშაჰი, ქურთისტანი, ზენჯანი, ყაზვინი, მარკაზი და ლურისტანი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ჰამადანი. ჰამადანის ოსტანის მოსახლეობა შეადგენს 1 703 267 ადამიანს (2006).
ჰამადანის ოსტანში საკმაოდ ბევრი ენაა გავრცელებული. მოსახლეობის უმრავლესობა საურობს: სპარსულ და აზერბაიჯანულ ენებზე. მოსახლეობის საკმაოდ დიდი ნაწილი საუბრობს ასევე ლური და ლეკი ენებზე.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ჰამადანის ოსტანი იყოფა 8 შაჰრესტნად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ირანის ოსტანები
ზემო ქსოვრისის ღვთისმშობლის ეკლესია
ზემო ქსოვრისის ღვთისმშობლის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ქსოვრისის თავში, საქორეთის მთის კალთაზე. დაუთარიღებელია. ეკლესია დარბაზულია (6,25 X 4,2 მ), ნაგებია ქვის დიდი ზომის კვადრებით. შესასვლელი სამხრეთითაა. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სარკმელია, სამხრეთისაში - ორი.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
გიორგი წერეთელი (პოეტი)
გიორგი დავითის ძე წერეთელი (დ. 10 აპრილი, 1927, ითხვისი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოეტი.
ლექსების პირველი წიგნი „ეს ძველი და სხვა ახალი“ 1961 წელს გამოსცა. ეკუთვნის პოეტური კრებულები „ლექსები“ (1970), „მზეჩაუსვლელი“ (1973), „სიმღერა მთის გულიდან“ (1979). საბავშვო წიგნები „დედა გაუხარებია“ (1965), „გამოცანები“ (1969), „ნამცეცას გმირობა“ (1971), „ბაჭია მიდის სკოლაში“ (1978), „თოხზე ნაწერი ლექსები“ (1982) და სხვა.
Linepithema piliferum
Linepithema piliferum — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Linepithema-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ზემო ლათა
ზემო ლათა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ლათის თემი), მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 400 მ, გულრიფშიდან 62 კმ. 1994 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
სქოლიო
კატეგორია:ლათის თემის სოფლები
ზემო ხვითის სამების ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია (6 X 4,5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით, შენობის კუთხეები, კარი, სარკმლის საპირეები და ლავგარდანი ტუფის ქვისაა. ეკლესიის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ორივე მხრიდან არქიტრავით გადახურული კარია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თოთო ოთხკუთხა ნიშია. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღი. სამხრეთ ფასადზე, კარის თავზე ამოკაწრულია ასომთავრული წარწერა (ძნელად იკითხება) ეკლესიას კვადრატული აგურით ნაწყობი სახურავი აქვს. სახურავის დასავლეთ ნაწილში მოგვიანებით დაუშენებიათ ოთხივე მხრიდან თაღებით გახსნილი სამრეკლო, რომელიც ასევე კვადრატული აგურითაა ნაგები.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
Camponotus truebi genaiai
Camponotus truebi genaiai — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Linepithema pordescens
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ITunes
iTunes ( ან ) — ციფრული მედია დამკვრელი, რომელიც კომპანია Apple-მა პირველად 2001 წლის 10 იანვარს სან-ფრანცისკოში გამართულ Macworld Expo-ზე წარმოადგინა. პროგრამა გამოიყენება ციფრული მუსიკალური და ვიდეო ფაილების ორგანიზებისა და დაკვრისთვის. მისი საშუალებით ასევე შესაძლებელია კომპანია Apple-ის პოპულარულ ციფრულ მედია დამკვრელ iPod-ზე, iPad-ზე და iPhone-ზე მოთავსებული ინფორმაციის მართვა. დამატებით, ინტერნეტ-კავშირის არსებობის შემთხვევაში, დამკვრელს შეუძლია iTunes-ის მაღაზიასთან დაკავშირება, სადაც შესაძლებელია ციფრული მუსიკის, მუსიკალური ვიდეოების, სატელევიზიო შოუების, აიპოდის თამაშების, აუდიოწიგნებისა თუ სხვადასხვა პოდკასტის, ფილმის და რინგტონის შეძენა და ჩამოტვირთვა.
iTunes-ის უფასოდ ჩამოტვირთვა Apple-ის ოფიციალურ საიტზეა შესაძლებელი. არსებობს პროგრამის როგორც macOS-ის, ასევე Microsoft Windows-ის მომხმარებელზე გათვლილი ვერსიები. როგორც წესი, iTunes ახლავს Macintosh-ის ყველა კომპიუტერს. მისი შედარებით ძველი ვერსიების ჩამოტვირთვა შესაძლებელია Mac OS 9-ისთვის, macOS-ის 10.0-10.2 ვერსიისთვის და Windows 2000-ისთვის.
სქოლიო
01 კატეგორია:Apple Inc.-ის სერვისები კატეგორია:ციფრული აუდიო კატეგორია:ნაკადოვანი მუსიკის სერვისები კატეგორია:2001 წლის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:Apple-ის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:IOS-ის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:IPod-ის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:Mobile device management software კატეგორია:MacOS-ის CD-ის კოპირების პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:პოდკასტინგის პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:ტეგების რედაქტორები კატეგორია:Windows-ის CD-ის კოპირების პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:Windows-ის CD-ის/DVD-ის ჩამწერი პროგრამული უზრუნველყოფა კატეგორია:Mac OS-ის მედია-პლეერები კატეგორია:MacOS-ის მედია-პლეერები კატეგორია:Windows-ის მედია-პლეერები კატეგორია:2001 დაარსებული ამერიკული კომპანიები
ირანული ენები
thumb|350px|ირანული ენების გავრცელების არეალი ირანული ენები მიეკუთვნება ინდოევროპულ ენათა ოჯახის ინდოირანულ შტოს. მთელ მსოფლიოში 150 მლნ. კაციდან დაახლ. 50 მლნ. ერთ-ერთი ამ ენას მიიჩნევს დედაენად, ხოლო დანარჩენი 30-50 მლნ. კი ერთ-ერთ ირანულ ენას მეორე ან მესამე ენად გამოიყენებს.
ცნება „ირანული ენა“
შედარებით ენათმეცნიერებაში სახელწოდება „ირანული ენები“ წარმოადგენს ინდოეთის სუბკონტინენტზე განფენილ ერთმანეთთან გეოგრაფიულად ახლოს მდგომ, მაგრამ ასევე ენობრივად მონათესავე ხალხების ჯგუფს. ეს ირანული ენების ჯგუფი, თავის მხრივ, ინდოირანულ, ან არიულ ენათა შტოს ქმნის ინდოევროპულ ენათა, ანუ იმავე ინდოგერმანულ ენათა ოჯახში. ხსენებული სიტყვათშეხამება, როგორც ირკვევა, 1840 წელს, პირველად გამოუყენებია აუგუსტ ფრიდრიხ პოტსა (August Friedrich Pott) და კრისტიან ლასენს (Christian Lassen) და მას შემდეგ დამკვიდრდა საენათმეცნიერო ცნება-ტერმინად.
ირანულ ენათა გავრცელების არეალი
შემდეგ ირანულ ენებზე მოლაპარაკეთა რიცხვი არაა 1 მილიონ კაცზე ნაკლები:
წყაროები მოლაპარაკეთა რაოდენობის შესახებ: ეთნოლოგი (Ethnologue), ფიშერის წელიწდეული მსოფლიო ალმანახი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა (Encyclopedia Britannica).
რესურსები ინტერნეტში
*
ყუბილაი
ყუბილაი, სეჩენ-ხანი, ში-ძუ (დ. 23 სექტემბერი, 1215 — გ. 18 თებერვალი, 1294, პეკინი) — მონღოლთა მე-5 დიდი ყაენი 1260-1294 წლებში, ტოლუის ვაჟი, ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილი.
ტახტზე ასვლამდე
ყუბილაი დაიბადა და აღიზარდა მონღოლეთში. ის და მისი ძმები პირადად ჩინგიზ-ყაენის კარზე იზრდებოდნენ. 1236 წელს, მონღოლების მიერ ძინის დინასტიის განადგურების შემდეგ, უგედეი-ყაენმა თავისი გარდაცვლილი ძმის, ტოლუის ოჯახს მამულები უბოძა ჩინეთში, რომელთა შორის ყველაზე ფართო სწორედ ყუბილაის ერგო. მაშინ დაიწყო მან ჩინურ კულტურასთან დაახლოვება. ყუბილაი დაინტერესდა ბუდიზმით. ის იყო ერთ-ერთი პირველი ჩინგიზ-ყაენის შთამომავალთა შორის, რომელიც ეზიარა რაიმე რელიგიას.
მისი უფროსი ძმის, დიდი ყაენის, მუნქეს ზეობის დროს (1251-1259) ჩინეთის დასაპყრობად გაგზავნილი არმიის მეთაურად დანიშნეს. ყუბილაიმ 1253 წელს შეძლო იუნანის დაპყრობა, 1255-1257 წლებში კი დაიმორჩილა ჩინეთის ჩრდილოეთი ნაწილი. მუნქეს სიკვდილის შემდეგ ყარაყორუმში ჩავიდა და ყაენის ტახტი დაიკავა.
მმართველობის პერიოდი
ყუბილაიმ 1260 წელს, კორონაციაზე მიიღო გადაწყვეტილება: დედაქალაქი ყარაყორუმიდან ჩინეთის ტერიტორიაზე (თავდაპირველად კაიფინში, ხოლო 1264 წელს - ჯუნდუში, ახლანდელი პეკინი) გადაიტანა. 1271 წლის 18 დეკემბერს ჩინგიზიდების მონღოლურ დინასტიას ჩინური სახელი იუანი უწოდა, ხოლო 4 სახელმწიფოდ დაშლილ (ჰულაგუიანები, ოქროს ურდო, ჩაღათას ულუსი და დიდი ყაენის იმპერია) მონღოლთა იმპერიას სახელი შეუცვალა და იუანის დინასტია დაარქვა. 1278 წელს დაიპყრო ბირმა, ხოლო 1279 წელს დაასრულა სამხრეთ სუნის იმპერიის დარბევა და ამით მთელი ჩინეთი დაიმორჩილა.
ჩინეთისა და ბირმის დაპყრობის შემდეგ, ყუბილაიმ დაიწყო ბრძოლა მთლიანი ინდოჩინეთის დასამორჩილებლად. 1274, 1281 და 1293 წლებში შეუტია იაპონიას, მაგრამ უშედეგოდ. მრავალი წარმატების მიუხედავად, ყუბილაის ბევრი მოძულე გამოუჩნდა მონღოლეთში. ამას განაპირობებდა მისი მიგრირება ჩინეთში და რელიგიური შეხედულებები. მას მალევე მოუწია საკუთარ ნათესავთან, კაიდუსთან ბრძოლა დიდი ყაენის ტახტისთვის. კაიდუ ყოფილი დიდი ყაენის, უგედეის შვილიშვილი იყო და თავს ტახტის მემკვიდრედ თვლიდა. ნათესავებს შორის დაპირისპირება დიდ ხარჯად და სისხლისღვრად დაუჯდათ ჩინგიზიდებს.
ყუბილაი იყო შემწყნარებელი და სამართლიანი მმართველი. მან დააფინანსა ჩინეთის ისტორიაში უდიდესი თეატრის მშენებლობა, მოიწვია ტიბეტელი ლამები, არაბი ასტროლოგები. იუანის დინასტიის ერაში შექმნილ პოეზიაში აღწერილია სამდღიანი ქეიფები ათასი სტუმრისთვის. უყვარდა პოეზია და თავადაც წერდა ლექსებს ჩინურ ენაზე. მის დროს მონღოლეთსა და ჩინეთს ესტუმრა ცნობილი ვენეციელი მოგზაური, მარკო პოლო.
ყუბილაი-ყაენი გარდაიცვალა 1294 წლის 18 თებერვალს, 78 წლის ასაკში. მის შემდეგ იუანის დინასტიისა და მონღოლეთის იმპერატორი გახდა მისი შვილიშვილი, თემურ-ყაენი.
წყარო
კატეგორია:დაბადებული 1215 კატეგორია:გარდაცვლილი 1294 კატეგორია:იუანის იმპერატორები კატეგორია:მონღოლი ყაენები კატეგორია:დაბადებული 23 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 18 თებერვალი კატეგორია:ჩინგიზიდები
ბალკანურ-კავკასიური რასა
ბალკანურ-კავკასიური რასა — ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, კავკასიასა და დასავლეთ ირანში გავრცელებული ანთროპოლოგიური ტიპების ჯგუფი: ახასიათებს მუქი ფერის თმა, მუქი ან შერეული ფერის თვალები, გამოდრეკილი ცხვირის ზურგი. ძლიერ განვითარებულია თმოვანი საფარველი, დაბალი და ძალიან ფართო სახე, ბრაქიკეფალია და საშუალო სიმაღლის ტანი. ანთროპოლოგიური ტიპების ჩამოყალიბების თვალსაზრისით, უფრო გამართლებულია აღნიშნულ ტერიტორიაზე ხმელთაშუაზღვურ-ბალკანური და წინააზიური ტიპების გამოყოფა, რასაც ქართველი ანთროპოლოგების მიერ კავკასიასა და ინდოეთში ჩატარებული გამოკვლევებიც ადასტურებს.
ზემო ქსოვრისის წმინდა გიორგის ეკლესია
ზემო ქსოვრისის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ქსოვრისიდან ერთი კილომეტრის მოშორებით, ტყეში, სკრის ხეობისა და ნალიანის ხევის შესართავთან. დაუთარიღებელია.
ეკლესია დარბაზულია (12,5 X 5,75 მ), ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთითაა. დარბაზს აღმოსავლეთით ღრმა აფსიდი აქვს. აფსიდში ერთი სარკმელია. დარბაზის კამარის საბჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. პილასტრების კაპიტელები კარგად არის დამუშავებული. შენობა შიგნით შელესილია. ეკლესიას დასავლეთით ეკვრის სათავსი, რომელშიც მოხვედრა ეკლესიის დასავლეთ კედელში გაჭრილი კამარით შეიძლება. სათავსის დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელია. მოგვიანებით ეკლესიისათვის ჩრდილოეთიდან მოუშენებიათ სათავსი (დანგრეულია). ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი ამ მონაშენისა და დარბაზის დამაკავშირებელი კარი ამოშენებულია. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია სხვადასხვა ნაგებობების და გალავნის ნანგრევები.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
NGC 7780
NGC 7780 — გალაქტიკა თევზების თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1881 წლის 18 ოქტომბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:თევზების თანავარსკვლავედი
Camponotus truebi arnoldi
Camponotus truebi arnoldi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
კოტოში
250px|მინიატიურა|კოტოშის „გადაჯვარედინებული ხელების“ ტაძარი კოტოში (Kotosh) — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, ქალაქ უანუკოს სიახლოვეს; გამორჩეულია ქვიანდელი არქაული პერიოდის ტაძრით. ძეგლისგან სახელი ეწოდა კოტოშის რელიგიურ ტრადიციას, რაც პერუში ძვ. წ. 2300—1200 წლებში, გვიანდელ არქაულ ეპოქაში არსებობდა. კოტოშის ხალხს მოჰყავდა მოსავალი, იყენებდა ზღვის რესურსებს, აგებდა მუდმივ დასახლებებს და მრავალსართულიან საცერემონიო ნაგებობებს.
კოტოშის ტაძრის იკონოგრაფიისათვის დამახასიათებელია გადაჯვარედინებული ხელები. კოტოში ასევე მოიცავს გვიანდელი წარმოშობის არტეფაქტებს, რომელიც ძირითადად ჩავინის კულტურას მიეკუთვნება.
სქოლიო
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო სობისის ღვთისმშობლის ეკლესია
ზემო სობისის ღვთისმშობლის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო სობისის ცენტრში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (9,5 X 5,2 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. შესასვლელი სამხრეთითაა. კარს გათლილი ქვის წირთხლები აქვს. აფსიდი ნახევარწრიულია. აღმოსავლეთითა და დასავლეთით თითო სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღი. აღმოსავლეთ ფასადზე გამოსახულია რელიეფური ჯვარი. აღმოსავლეთისა და სამხრეთის სარკმლებს ლილვებიანი საპირე აქვთ. შენობა შიგნიდან და გარედან შელესილია. ორფერდა სახურავი გადახურულია კრამიტით.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
ფიჩხოვანი
ფიჩხოვანი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (მაღრაანის თემი). მდებარეობს მდინარე მაჭარეულის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 460 მეტრი, ახმეტიდან 21 კილომეტრი. სოფელში 1960 წელს აღმოაჩინეს განძი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 286 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Linepithema pulex
Linepithema pulex — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Linepithema-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბარჯელო
thumb|right|250px|ბარჯელოს ეროვნული მუზეუმი
ბარჯელო (Bargello), ცნობილია ასევე როგორც სახალხო სასახლე (Palazzo del Popolo) — სამხატვრო მუზეუმი ფლორენციაში. ყოფილი ყაზარმა და ციხე.
ისტორია
სიტყვა „Bargello“ წარმოიშვა ძვ. ლათ. bargillus-დან  (გოთ. bargi, ან burg-დან) და ნიშნავს სასახლეს, გამაგრებულ კოშკს. შუა საუკუნეებში ეს სახელი მიითვისა სამხედრო კაპიტანმა, რომელიც მშვიდობას იცავდა („კაპიტანი სამართლიანობა“). ფლორენციაში იგი მიწვეული იყო სხვა ქალაქიდან, რათა შეწინააღმდეგებოდა პროტექციონიზმს. სახელი „ბარჯელო“ ასევე გადატანილ იქნა კაპიტნის ოფისზე. „ბარჯელოს“ სასახლე თავდაპირველად ააგეს Capitano del Popolo-სთვის (სახალხო კაპიტანი). 1926 წლიდან გახდა პოდესტის და ქალაქის უმაღლესი მაგისტრატის რეზიდენცია.
მუზეუმი
thumb|right|220px|[[დონატელო]]
1865 წელს შენობა გადააკეთეს ერუვნულ მუზეუმად (Museo Nazionale del Bargello), XIV-XVII საუკუნებიის იტალიური სკულპტურის საჩვენებლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფლორენციის სასახლეები კატეგორია:ფლორენციის მუზეუმები კატეგორია:ფლორენციის ღირსშესანიშნაობები
ჩერნეცოვის სამების ეკლესია
ჩერნეცოვის სამების ეკლესია (Троицкая церковь) — მართლმადიდებლური ეკლესია ხუტორ ჩერნეცოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას. ამჟამად არ ფუნქციონირებს და იმყოფება ნახევრად დანგრეულ მდგომარეობაში. ტაძრის თავდაპირველი სახით აღდგენა შესაძლებელია საარქივო მასალებზე დაყრდნობით.
ეკლესიის მისამართი: რუსეთის ფედერაცია, როსტოვის ოლქი, კრასნოსულინის რაიონი, ხუტორი ჩერნეცოვი.
ისტორია
ეკლესია თანამედროვე ჩერნეცოვში ააგეს ჯერ კიდევ 1877 წელს, როდესაც მიწათმფლობელმა სემიონ დანიელის ძე სოკოლოვმა ჩერნეცოვის სასოფლო თემის მოსახლეობის თხოვნით შეადგინა და გააგზავნა პეტიცია დონის ეპარქიაში ამ სოფელში „ეკლესიის აშენების ნებართვის შესახებ“. პასუხის თანახმად, რომელის შედგენილი იყო კამენსკის სამღვდელოების წარმომადგენლის ი. პაშინსკის მიერ, ეკლესიის შენებლობის თხოვნაზე თავდაპირველად უარი მიიღეს. მიუხედავად ამისა, ოთხი წლის შემდეგ 1882 წელს წმინდა სამების სახელობის ეკლესია მაინც ააშენეს მრევლის შემოწირული თანხებით. აღსანიშნავია, რომ ეკლესია იყო შენობა იყო ქვის და ეკლესიას გააჩნდა ასევე სამრეკლო (სამრეკლოს მეორე სართული აშენებული იყო ხისგან). სახურავი შეკრეს ხისგან და გადახურეს თუნუქის ფირფიტებით. 1882 წლის ოქტომბერში წმინდა სინოდმა დაამტკიცა ეკლესიის სასულიერო შტატი: მღვდელი და მეფსალმუნე. 1885 წლიდან დაიწყო საეკლესიო სამრევლო სკოლის მშენებლობა.
საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში ეკლესიის სამრეკლო დაანგრიეს, გუმბათი მოხსნეს და დიდი ხნის განმავლობაში შენობა გამოიყენებოდა ხორბლის შესანახი საწყობი. ეკელსიის მოპირდაპირე მხარეს 1980-იან წლების ბოლოს ააგეს ჩერნეცოვის სასოფლო კულტურის სახლი, რომლის ფანჯრებიც დღევანდელ დღემდე გადის წმინდა სამების ეკლესიაში.
სქოლიო
კატეგორია:როსტოვის ოლქის ეკლესიები
ზემო სობისის კვირაცხოვლის ეკლესია
ზემო სობისის კვირაცხოვლის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო სობისის ცენტრში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (4,9 X 3,5 მ), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. დასავლეთ კედელში არქიტრავით გადახურული კარი და თაღოვანი სარკმელია. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო ასეთივე თაღოვანი სარკმელია. ნახევარწრიული აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. თითო ოთხკუთხა ნიშია. კამაროვანი გადახურვა გრძივ კედლებს და აფსიდის მარტივპოფილიან იმპოსტებზე დაყრდნობილ სატრიუმფო თაღს ეყრდნობა. ინტერიერი შელესილია.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თეირანის ოსტანი
თეირანის ოსტანი — ირანის 31 ოსტანიდან ერთ-ერთი. ესაზღვრება ირანის 5 ოსტანი: მაზანდარანი, ყაზვინი, მარკაზი, ყუმი და სემნანი. ადმინისტრაციული ცენტრია ირანის დედაქალაქი თეირანი. თეირანის ოსტანის მოსახლეობა შეადგენს 12,150,742 ადამიანს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
თეირანის ოსტანი იყოფა 10 შაჰრესტნად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ირანის ოსტანები
Camponotus truebi
Camponotus truebi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
დოლენჯიშვილები
დოლენჯიშვილები — ქართული ფეოდალური საგვარეულო, წარმოშობით სამცხიდან. ცნობილია XVI საუკუნის პირველი მეოთხედიდან. 1576 წელს სამცხე-საათაბაგოში ომიანობის დროს მხარს უჭერდნენ ჯაყელებს შალიკაშვილებისა და სხვა აჯანყებული საგვარეულოების წინააღმდეგ ბრძოლაში. XVII საუკუნის 20-იან წლებში დოლენჯიშვილების ნაწილი ქართლში გადასახლდა. საგვარეულოს ამ შტომ მიიღო თავადობა და მამულები ქვემო ქართლში, დმანისის ხეობაში. ქართლის სამეფო კარზე მცირე სახელოებს ფლობდნენ. 1680-იან წლებში ზაალ დოლენჯიშვილს ებოძა ყაიყულის „საბალახოს მკრეფელობა“; არსენ დოლენჯიშვილი თან ახლდა გიორგი XI-ს ავღანეთში, შემდეგ კი მანგლისის ეპისკოპოსი იყო; XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში იოთამ დოლენჯიშვილი იყო მოლარეთუხუცესი. 1780-იან წლებში მისი გარდაცვალების შემდეგ ქართლში დოლენჯიშვილთა სათავადო ფაქტობრივად გაუქმდა; მათი მამულები საგინაშვილებსა და ამილახვრებს გადაეცათ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
უხანის მეტროპოლიტენი
უხანის მეტროპოლიტენი (武漢軌道交通) — მეტროპოლიტენის სისტემა ჩინეთის ქალაქ უხანში. მიეკუთვნება მსუბუქლიანდაგიანებს. 2007 წლის მონაცემებით შედგება 1 ხაზისგან, მაგრამ იგეგმება 7. 10 სადგურისგან შემდგარი  პირველი ხაზი „ხანკოუ“ — გაიხსნა 2004 წლის 28 სექტემბერს.
ხაზი 1 („ხანკოუ“)
კატეგორია:ჩინეთის მეტროპოლიტენები
ფიჩხოვანის განძი
ფიჩხოვანის განძი —  ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფიჩხოვანში 1960 წელს აღმოჩენილი განძი. შეიცავს სასანიანთა, ომაიანთა, აბასიანთა, იდრისიდებისა და ესპანელ ომაიანთა 118 მონეტას, ანუ ცენტრალური ჩრდილოაფრიკულ, შუააზიურ, ამიერკავკასიურ და სხვა ზარაფხანების პროდუქციას, მათ შორის დღემდე უცნობ რამდენიმე მონეტას, რომლებიც მოჭრილია არმენიასა და არანში (ამიერკავკასია). განძი ჩაუფლავთ X საუკუნის I მეოთხედში, დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
წითელსოფელი
საკუთარი სახელი წითელსოფელი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ყუბის სახანო
მინი|ყუბის სახანო 1806 წლისთვის ყუბის სახანო — ფეოდალური სახელმწიფო ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზერბაიჯანში. ჩამოყალიბდა XVIII საუკუნის II ნახევარში. 1758-1789 წლებში სახანოს მართავდა ფათალი-ხანი, რომელმაც გააერთიანა აზერბაიჯანის კასპიისპირა მიწები სამხრეთით ქ. არდებილამდე. 1787 წელს ფათალი-ხანმა კავშირი შეკრა ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-სთან ირანის აგრესიის წინააღმდეგ. XVIII საუკუნის ბოლო მესამედში ყუბის სახანოს გამგებელმა რუსეთთან მფარველობითი ხელშეკრულება დადო. ფათალი-ხანის გარდაცვალების შემდეგ სახანო დაიშალა და 1806 წელს რუსეთს შეუერთდა, რაც განამტკიცა 1813 წლის გულისტანის საზავო ხელშეკრულებამ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:კავკასიის სახანოები
დავით წერეთელი
დავით ბესარიონის ძე წერეთელი (დ. 1 მაისი [ძვ. სტ. 17 აპრილი], 1905, ჯვარისა, ონის მაზრა ― გ. 30 ივლისი, 1976, მოსკოვი, დაკრძალულია თბილისში) — ქართველი გეოგრაფი და მთამსვლელი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1965).
1934 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი გეოლოგიის სპეციალობით. ამავე წლიდან მუშაობას იწყებს საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში გეოლოგიის განყოფილების უმცროს მეცნიერ თანამშრომლად, 1936–1942 წლებში განყოფილების გამგეა. 1942–1945 წლებში მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. დემობილიზაციის შემდეგ, 1946 წლიდან ისევ მუზეუმში განაგრძობს მუშაობას. 1951 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო დარგში. 1947 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა მეოთხეული გეოლოგიის, გლაციოლოგიისა და პალეოგეოგრაფიის სალექციო კურსს. არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. 1933–1934 წლებში პამირის 7000 მეტრიანი მწვერვალის დაპყრობისათვის სსრკ-ში ერთ პირველთაგანს მიენიჭა ალპინიზმის ოსტატის საპატიო წოდება. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით (1952), მრავალი მედლითა და სიგელით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები კატეგორია:ქართველი მთამსვლელები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები დ კატეგორია:გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
იზეოს ტბა
იზეო (Lago d'Iseo) ან სებინო — სიდიდით მეოთხე ტბა იტალიაში, ლომბარდიის რეგიონში, იკივებება მდინარე ოლოს წყლით, რომელიც შემდეგ კვლავ გამოედინება ამავე მდინარის სახელწოდებით.
ტბის შუაგულში მდებარეობს კუნძული მონტე-იზოლა, რომელიც უდიდესია მთელს ევროპაში ტბის კუნძულებს შორის.
გეოლოგია
მინი|250პქ|მარცხნივ|ტბის ხედი 70 მლნ წლის წინ, ხმელეთის ზედაპირი უფრო მაღლა მდებარეობდა, რადგან არსებობდა ძირითადი ქანი, რომლიდანაც გამოიზიდებოდა 5000 მ სისქის დამატებითი შრე. მთები თითქმის სრულიად სხვანაირად გამოიყურებოდა და წარმოქმნიდა პარალელურ ქედებს, რომლებიც ერთმანეთისგან ღრმა ხეობებით იყო გამოყოფილი. კლდე, რომელიც წარმოქმნის ტბის მთიან სანაპიროებს, ჩამოყალიბდა მეორეულ პერიოდში, ჩვენამდე 230 — 70 მლნ წლებს შორის, შრეებში დანალექების გაერთიანების შედეგად, რომელიც აქ დარჩენილი იყო უძველესი ზღვისგან, რომელიც ერთ დროს ამ არეალში და ზოგადად ცენტრალურ ევროპასა და ცენტრალურ აფრიკას შორის სივრცეში მდებარეობდა.
როდესაც კლდეებმა დღევანდელი პოზიცია დაიკავა, კვლავ გრძელდებოდა დეფორმაცია, რის შედეგადაც წარმოიშვებოდა უფრო სრულყოფილი ნაოჭები. ვალკამონიკა თავდაპირველად მდინარის ხეობა იყო. რამდენიმე მლნ წლის შემდეგ, კლიმატი უფრო ცივი გახდა, ცენტრალური ევროპა და ალპები სქელი ყინულის ფენით დაიფარა, რომლის სისქეც ზოგიერთ ადგილებში რამდენიმე ათას მეტრს აღწევდა. ამ მყინვარებმა ჩააღწია ხეობამდეც და მთიდან ჩატანილი უზარმაზარი რაოდენობის ქვებითა და თავისი წონით შეცვალა მისი ფორმა და ხეობის ფსკერზე ამოთხარა ჯამის ფორმის ქვაბული, რომელიც დღეს ზღვის დონიდან 65 მეტრით დაბლა მდებარეობს და რომელშიც იზეოს ტბაა შეგუბებული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის ტბები
მოკიდებული
მოკიდებული, მოკიდული — ფეოდალური დაჯგუფების სახეობა ძველ საქართველოში. ამ სახის დაჯგუფებაში ერთიანდებოდნენ ერთი მრწამსისა და მიზანდასახულობის თანამოაზრე ფეოდალთა საგვარეულოები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
გუანაბარის უბე
გუანაბარის უბე (Baía da Guanabara) — ოკეანის უბე სამხრეთ–აღმოსავლეთ ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროს შტატში. მის დასავლეთ ნაპირზე გადაჭიმულია ქალაქი რიო-დე-ჟანეირო, აღმოსავლეთ ნაპირზე კი ქალაქი ნიტეროი და სან-გონსალუ. უბეს ასევე გარს ერტყმის ოთხი სხვა მუნიციპალიტეტი. გუანაბარა მეორე უდიდესი უბეა ბრაზილიაში ტოდუზ-უს-სანტუსის უბის შემდეგ; მისი ფართობი 412 კმ²–ს შეადგენს, პერიმეტრი კი 143 კმ–ს.
უბის სიგრძე 31 კმ–ია, სიგანე კი ყველაზე ფართო ადგილას 28 კმ–ია. მისი 1,5 კმ სიგანის პირის აღმოსავლეთ კიდეზე მდებარეობს პიკო–დე–პაპაჯაიო (თუთიყუშის მწვერვალი), დასავლეთით კი შაქრისთავა მთა.
სახელი გუანაბარა ტუპის ენიდან მომდინარეობს (goanã-pará) და ზღვის უბეს ნიშნავს.
ისტორია
გუანაბარის უბეში ევოპელები პირველად 1502 წლის 1 იანვარს შევიდნენ, როდესაც მის ნაპირებს პორტუგალიელი მკვლევრები — გაშპარ დე ლემუში და გონსალო კოელიო მიადგნენ. ზოგიერთი ისტორიკოსის ცნობით, მკვლევართა ჯგუფმა უბეს თავდაპირველად რია–დე–ჟანეირო (იანვრის ხმა) უწოდეს. თუმცა, სულ მალე რია „რიომ“ (მდინარე) შეცვალა. შემდეგში, აქ გაშენებულ ქალაქს უბის სახელი — რიო–დე–ჟანეირო ეწოდა. ამ დროისათვის, მის ნაპირებთან ადგილობრივი ტუპისა და ტუპინიკიმის ხალხების ტომები სახლობდნენ.
პორტუგალიელთა თავდაპირველი მოსვლის შემდეგ, მნიშვნელოვანი ევროპული დასახლებები აქ არ გაშენებულა, სანამ რეგიონში 1555 წელს ფრანგი კოლონისტები და ჯარისკაცები არ მოვიდნენ ადმირალ ნიკოლა დურან დე ვილენონის ხელმძღვანელობით, რომელთაც საფრანგეთის ანტარქტიკის დაარსება ჰქონდათ განზრახული. მათ რამდენიმე კუნძული დაიკავეს. 1563 წელს ისინი პორტუგალიელთა სამხედრო ექსპედიციამ განდევნა და კოლონიურმა მთავრობამ გუანაბარის უბეში რამდენიმე თავდაცვითი ნაგებობა ააშენა და იგი თითქმის ხელშეუვალი გახადა ზღვიდან შემოტევისათვის.
მინი|900პქ|ცენტრი| [[რიო-დე-ჟანეიროს ხედი გუანაბარის უბიდან ]]
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბრაზილიაში
კატეგორია:რიო-დე-ჟანეირო კატეგორია:ბრაზილიის გეოგრაფია
სინტია დვორკი
სინტია დვორკი (Cynthia Dwork; დ. 27 ივნისი, 1958) — ამერიკელი მეცნიერი ინფორმატიკის დარგში, რომელიც ცნობილია თავისი წვლილით კრიპტოგრაფიაში. 2017 წლის გიოდელის პრემიის ლაურეატი. ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი (2017 წლიდან). Microsoft-ის თანამშრომელი. ასზე მეტი რეცენზირებული შრომის ავტორი.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
სინტია დვორკმა 1979 წელს პრინსტონის უნივერსიტეტში მიიღო ბაკალავრის ხარისხი (ელექტროინჟინერიასა და ინფორმატიკაში) და აქვე გახდა პირველი ქალი, რომელმაც მოიპოვა ჩარლზ იანგის პრემია დამოუკიდებელ კვლევაში წარმატების მიღწევისთვის. კორნელის უნივერსიტეტში კი მიიღო მაგისტრისა (1981) და ფილოსოფიის დოქტორის (1983) ხარისხი ინფორმატიკაში კვლევებისთვის ჯონ ჰოპკროფტის ხელმძღვანელობით.
მისი წვლილი კრიპტოგრაფიაში მოიცავს ბადის საფუძველზე პირველ კრიპტოსისტემას მიკლოშ აჯტაისთან ერთად 1997 წელს. ეს იყო პირველი კრიპტოსისტემა ღია გასაღებით. ნაორთან ერთად მან ასევე პირველად წამოაყენა იდეა და მეთოდები ელექტრონულ ფოსტებში სპამებთან საბრძოლველად.
კარიერა და კვლევები
დვორკი ცნობილია თავისი კვლევებით, რომლებშიც მონაცემთა ანალიზი კონფიდენციალურობის დაცვით ემყარება მკაცრ მათემატიკურ საფუძველს. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ასევე კრიპტოგრაფიაში და გამოთვლების განაწილებაში. თავისი ადრეული შრომებისთვის შეფერხებისადმი მდგრადი სისტემების საფუძვლებში 2007 წელს ნენსი ლინჩთან და ლარი სტოკმაიერთან ერთად გახდა ლაურეატი. ეს იყო დვორკის პირველი აღიარება დამსახურებისთვის.
2008 წელს სინტია დვორკი აირჩიეს აშშ-ს ეროვნული საინჟინრო აკადემიის წევრად მისი ფუნდამენტური წვლილისთვის ალგორითმების განაწილებასა და კრიპტოსისტემების უსაფრთხოებაში. ამავე წელს აირჩიეს ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის (AAAS) წევრად. 2009 წელს მან მიიღო პრემია PET გამორჩეული ღვაწლისთვის მაღალი კონფიდენციალურობის ტექნოლოგიების სფეროში უდიდეს კვლევაში. 2014 წელს აირჩიეს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრად. 2015 წელს გახდა გამოთვლითი ტექნიკის ასოციაციის (ACM) წევრი. 2016 წელს კი — ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრი. სინტია დვორკი გახდა გიოდელისა (2017) და კნუთის პრემიის (2020) მფლობელი.