cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კოზენცის პროვინცია
უმცირესობები
პრპვინციაში სახლობს ოქსიტანურ ენაზე მოლაპარაკე საზოგადოება, რომელიც თავს იყრის გუარდია-პიემონტეზეს კომუნაში. იგი დააარსეს ვალდენსებმა, რომლებიც აქ XIII-XIV საუკუნეებში რელიგიურ დევნას გამოექცნენ. ასევე არსებობს არბერეშების მნიშვნელოვანი საზოგადოება, რომლებიც იტალიაში XV-XVI საუკუნეებში დასახლდნენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის პროვინციები
სუ-30МКИ
სუ-30МКИ (सुखोई-३० एमकेआई, модернизированный коммерческий индийский, ნატოს კლასიფიკაციით „Flanker-H“) — მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავი, რომელიც შეიქმნა რუსეთისა და ინდოეთის ერთობლივი მუშაობის შედეგად ინდოეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისათვის. ის წარმოადგენს სუ-30-ის გაუმჯობესებულ ვარიანტს, შეუძლია ნებისმიერ ამინდში ფრენა და გააჩნია შორი მოქმედების არეალი.
სქოლიო
კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
უსაინ ბოლტი
thumb|250პქ|უსაინ ბოლტი (2016)
უსაინ ბოლტი (Usain Bolt; დ. 21 აგვისტო, 1986) — იამაიკელი სპრინტერი, მიმდინარე მსოფლიო რეკორსდმენი 100 მეტრზე სპრინტში (9,58 წმ), ასევე მსოფლიოს იუნიორი და იამაიკის რეკორდის მფლობელი 200 მ-ზე სირბილში (19,75 წმ). მისმა სახელმა და მიღწევებმა სპრინტში მას „ელვისებური ბოლტის“ მეტსახელი მოუხვეჭა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იამაიკელი სპორტსმენები კატეგორია:დაბადებული 1986 კატეგორია:დაბადებული 21 აგვისტო
ლავროვსკაია (ვოლოგდის ოლქი)
ლავროვსკაია (Лавровская) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის ილინსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
სქოლიო
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
Quercus lyrata
Quercus lyrata — ორლებნიანთა კლასის ხე წიფლისებრთა ოჯახიდან. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოსავლეთ ნაწილში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუხა
ვილიამარტინ-დე-ვალდეორასი
ვილიამარტინ-დე-ვალდეორასი (Villamartín de Valdeorras, Vilamartín de Valdeorras‎) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ორენსეს პროვინციის ვალდეორასის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 88,26 კმ². მოსახლეობა — 1812 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ორენსეს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ორენსეს ქალაქები
ვან თრი ჰილი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ვან თრი ჰილი შეიძლება აღნიშნავდეს:
საბერულავო
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 200 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Camponotus mucronatus santschii
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
სტივ ჰაუ
სტივ ჰაუ (დ. 1947 წლის 8 აპრილს) — ინგლისელი გიტარისტი. იგი ცნობილია, როგორც ჯგუფ Yes-ის წამყვანი გიტარისტი. გარდა ამისა, იგი თანამშრომლობდა ჯგუფებთან Asia, GTR, Tomorrow და The Syndicats და გამოცემული აქვს 17 სოლო ალბომი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1947 კატეგორია:ინგლისელი როკ-გიტარისტები კატეგორია:Yes-ის წევრები
Quercus macrocarpa
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუხა
Through Our Love
კატეგორია:პოლ მაკ-კარტნის სიმღერები
აღრის პროვინცია
აღრის პროვინცია (Ağrı il) — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი აღრი. მოიცავს 8 რაიონს.
ისტორია
1927-1930 წწ. პროვინციის ტერიტორიაზე არსებობდა ქურთების არარატის რესპუბლიკა.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პროვინციები
That Would Be Something
ჩაწერა
მაკ-კარტნი სიმღერაში მღერის და უკრავს აკუსტიკურ გიტარაზე, ბასზე, ტამტამზე და თეფშებზე. ისევე, როგორც "Valentine Day", ამ სიმღერის მიქსი მომზადდა ები-როუდის სტუდიებში, 1970 წლის 22 თებერვალს.
გამოცემა
ალბომის McCartney გამოცემის შემდეგ ჯორჯ ჰარისონმა ამ სიმღერას და „Maybe I'm Amazed“-ს დიდებულები უწოდა. სტივ ტომას ერლეუაინმა (allmusic) მას „მსუბუქი ფოლკ-პოპი“ უწოდა.
პტოლემე IV
პტოლემე IV ფილოპატორი (Πτολεμαίος Φιλοπάτωρ) — ეგვიპტის მმართველი პტოლემეების დინასტიიდან ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 221-204 წწ. ძვ. წ. 221-217 წწ. სელევკიდებთან ომი პტოლემე IV-სთვის გამარჯვებით დასრულდა. რაფიასთან ფარაონმა გაანადგურა ანტიოქ III დიდის არმია (ძვ. წ. 223-187 წწ.), თუმცა შემდეგ სირიის მეფემ რამდენიმეჯერ დაამარცხა იგი და პალესტინაზე საკუთარი მმართველობა დააწესა. შესაბამისად, სელევკიდებთან ომის პერიოდში პტოლემეოსმა სირიის თითქმის ყველა სამფლობელო დაკარგა.
That Would Be Something
გამოცემა
„That Would Be Something“ აგრეთვე გამოიცა მაკ-კარტნის 1991 წლის ალბომზე Unplugged (The Official Bootleg). ეს იყო მაკ-კარტნის მიერ სიმღერის ცოცხლად შესრულების პირველი შემთხვევა.
პტოლემე IV
ლიტერატურა
კატეგორია:ეგვიპტის ფარაონები
That Would Be Something
სქოლიო
კატეგორია:1970 წლის სიმღერები კატეგორია:პოლ მაკ-კარტნის სიმღერები
კალა
კალა (Stannum; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეხუთე პერიოდის, მეთოთხმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეოთხე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, IVა) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია 50, ატომური მასა — 118.71, tდნ — 231.93 °C, tდუღ — 2602 °C, სიმკვრივე — 7.265 გ/სმ3. თეთრი, მბზინვარე, რბილი, მძიმე და პლასტიკური ლითონი. ბუნებრივი კალა შედგება ათი იზოტოპისაგან, , , , , , , , და. კალა და მისი შენადნობი სპილენძთან — ბრინჯაო— ცნობილია უძველესი დროიდან. კალა ამჟღავნებს ქიმიურ მსგავსებას მისი ჯგუფის ორივე მოსაზღვრე ელემენტთან: გერმანიუმთან და ტყვიასთან, რაც გამოიხატება დაჟანგვის ორი შესაძლებლობით, +2 და +4 (ვალენტობა). კალა 49-ე ყველაზე გავრცელებული ელემენტია. კალა ძირითადად მოიპოვება მინერალ კასიტერიტიდან, რომელიც შეიცავს კალას, კალის დიოქსიდის (SnO2) სახით.
კალა მიეკუთვნება მსუბუქ ლითონებს. ჰაერზე ადვილად არ იჟანგება, რის გამოც გამოიყენება სხვა ლითონების დასაფარად კოროზიისგან დასაცავად. ფართოდ გამოიყენება კალას შენადნობები, განსაკუთრებით ტყვიასთან. კალასა და ტყვიის შენადნობი ადვილად ლღვება დაბალ ტემპერატურაზე და გამოიყენება სადენების ერთმანეთზე მისარჩილავად. კოროზიასთან ბრძოლის კიდევ ერთი მაგალითია, ფოლადის მოკალვა. კალას დაბალი ტოქსიკურობის გამო, მოკალული ფოლადი გამოიყენება საკვების შესაფუთად, კონსერვის ქილების სახით (თუმცა კონსერვის ქილებს ამზადებენ ალუმინისაგანაც).
ისტორია
კალა ადამიანისათვის ცნობილი იყო ჯერ კიდევ ძვ. წ. IV ათასწლეულში ეს ლითონი ნაკლებად მისაწვდომი იყო და ამიტომაც ძვირადღირებული, ამ ლითონის ნაკეთობები იშვიათად გვხვდება ძველ რომსა და ძველ საბერძნეთში. კალა მოხსენიებულია ბიბლიაში, მოსეს მეოთხე წიგნში. კალა (სპილენძთან ერთად) წარმოადგენს ბრინჯაოს ერთ-ერთ კომპონენტს (იხ. სპილენძისა და ბრინჯაოს ისტორია), რომელიც გამოგონილ იქნა ძვ. წ. III ათასწლეულის შუა ან ბოლო პერიოდში. რადგანაც ბრინჯაო წარმოადგენდა ყველაზე მტკიცეს იმ დროისათვის ცნობილ ლითონებსა და შენადნობებს შორის, კალა იყო „სტარტეგიული ლითონი“ მთელი ბრინჯაოს ხანის განმავლობაში, 2000 წელზე მეტი დროის განმავლობაში (მიახლოებით: ძვ. წ. XXXV— XI ს.).
სახელწოდების წარმომავლობა
ლათინური სახელწოდება stannum, დაკავშირებულია სანსკრიტულ სიტყვასთან, რომელიც ნიშნავს „მდგრად, მტკიცეს“, თავიდან ის მიესადაგებოდა სიტყვა ტყვიას და ვერცხლს, ხოლო მოგვიანებით კი სხვა მის იმმიტირებელ შენადნობს, რომელიც შეიცავდა მიახლოებით 67 % კალას; IV საუკუნისათვის ამ სიტყვით დაიწყეს უკვე კალის აღნიშვნა.
სიტყვა олово — საერთო სლოვიანურში, რომელსაც გააჩნია შესაბამისობა ბალტიკურ ენებში (შედ. ლიტ. alavas, alvas — „олово“, პრუს. alwis — „ტყვია“). ის არის სუფიქსალური წარმონაქმნი ფუძიდან ol- (შედ. ძველზედაგერმანულ elo — „ყვითელი“, ლათ. albus — „თეთრი“ და სხვა), ასე რომ ლითონს დაარქვეს სახელი ფერიდან გამომდინარე.
საბადოები
კალას მსოფლიო საბადოები მდებარეობენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ძირითადად ჩინეთში, ინდონეზიაში, მალაიზიაში და ტაილანდში. ასევე დიდი საბადოები განლაგებულია სამხრეთ ამერიკასა (ბოლივიაში, პერუში, ბრაზილიაში) და ავსტრალიაში.
გავრცელება ბუნებაში
კალას ბუნებაში გავრცელება ასახულია შემდეგ ცხრილში :
დაუბინძურებული წყლების ზედაპირზე კალას შემცველობა სუბმიკროგრამულ კონცენტრაციებშია. მიწისქვეშა წყლებში მისი კონცენტრაცია აღწევს მიკროგრამების ერთეულებს დმ³-ში, რომელიც მატულობს კალას საბადოების რაიონებში, ისინი წყლებში ხვდებიან უპირველეს ყოვლისა სულფიდური მინერალების დაშლის ხარჯზე, რომლებიც არამდგრადები არიან ჟანგვის ზონებში. Sn = 2 მგ/დმ³. thumb|right|[[კასიტერიტის კრისტალები — კალას მადანი]] კალა წარმოადგენს ამფოტერულ ელემენტს, ანუ ელემენტს, რომელიც ავლენს როგორც მჟავა ასევე ფუძე თვისებებს. კალას ეს თვისება განსაზღვრავს მის გავრცელების თავისებურებებს ბუნებაში. ამ ორმაგი თვისებებიდან გამომდინარე კალა ავლენს ლიტოფილურ, ხალკოფილურ და სიდეროფილურ თვისებებს. კალა თავისი თვისებებით ავლენს სიახლოვეს კვარცთან, რის შედეგად ცნობილია მჭიდრო კავშირი კალას ჟანგს (კასიტერიტი) და მჟავე გრანიტოიდებს (ლიტოფილურობა) შორის. რაც ხშირად იწვევს კალათი გამდიდრებული, დამოუკიდებელ კვარც-კასიტერიტული ძარღვის წარმოქმნას. კალას ფუძე თვისობრივი მოქმედება განპიროვნებულია საკმაოდ მრავალფეროვანი სულფიდური წარმონაქმნებისაგან (ხალკოფილურობა), თვითნაბადი კალას და სხვადასხვაგვარი ინტერლითონური ნაერთების წარმოქმნამდის, რომლებიც ცნობილია ულტრაფუძიან ქანებში (სიდეროფილურობა).
არსებობის ფორმები
კალას ბუნებაში არსებობის ძირითადი ფორმები მინერალებში და ქანებში - არის გაბნეული (ან ენდოკრიპტონული). მაგრამ კალა ასევე ქმნის მინერალურ ფორმებს, და ამ სახით ხშირად გვხვდება არა მარტო როგორც აქცესორი მჟავე მაგმატიკურ ქანებში, არამედ ქმნის სამრეწველო კონცენტრაციას, უპირატესად დამჟანგავ გარემოში (კასიტერიტი SnO2) და სულფიდურ (სტანინი) ფორმებში.
მყარი ფაზა. მინერალები
thumb|right|კასიტერიტის კრისტალები შესაძლებელია გამოვყოთ კალას არსებობის შემდეგი ფორმები ბუნებაში:
თვითნაბადი ელემენტები, შენადნობები და ინტერლითონური ნაერთები
მიუხედავად იმისა რომ ქანებში ამ მინერალების კონცენტრაცია ძალიან დაბალია, მაინც გავრცელებულნი არიან გენეტიკური წარმონაქმნების ფართო წრეში. თვითნაბადი ფორმებს შორის კალასთან ერთად გამოვლენილია Fe, Al, Cu, Ti, Cd და სხვა, თუ არ ჩავთვლით ცნობილ პლატინოიდ ლითონებს, ოქროს და ვერცხლს. ეს ელემენტებივე ქმნიან სხვადასხვაგვარ შენადნობებს ერთმანეთთან: (Cu + Sn + Sb), (Pb + Sn + Sb) და სხვა, ასევე მყარი ხსნარები. ინტერლითონური ნაერთებს შორის დადგენილია სტისტაიტი SnSb, ატაკიტი (Pd,Pt)3Sn, შტუმირლიტი Pt(Sn,Bi), ზვიაგინცევიტი (Pd,Pt)3(Pb,Sn), ტაიმირიტი (Pd,Cu,Pt)3Sn და სხვა.
მოყვანილი კალას და სხვა ელემენტების არსებობის ფორმები გვხვდებიან სხვადასხვა გეოლოგიურ წარმონაქმნებში:
კალას ჟანგური ნაერთები
ყველაზე ცნობილ ფორმას წარმოადგენს კალას მთავარი მინერალი — კასიტერიტი SnO2, რომელიც წარმოადგენს კალას ნაერთეს ჟანგბადთან. ბირთვული გამა-რეზონანსული სპექტროსკოპიის მონაცემებით იმყოფება Sn+4.
კასიტერიტი
კასიტერიტი (ბერძნ. kassiteros — კალა) — მთავარი მადნეული მინერალი კალას მისაღებად. თეორიულად შეიცავს კალას 78,62 % Sn. ქმნის მარცვლების ცალკე გამონაყოფებს, ერთიანი მასიურ აგრეგატებს, სადაც მინერალის მარცვლის ზომა აღწევს 3 — 4 მმ და ზოგჯერ მეტსაც.
კასიტერიტის გამონაყოფის ძირითადი ფორმები:
ჰიდროჟანგული ნაერთები
მეორე ადგილზე მდებარეობს კალას ჰიდროჟანგულ ნაერთებს, რომლებიც შეიძლება განხილულ იქნას როგორც პოლიკალანური მჟავების მარილები. მათ მიეკუთვნება მინერალი სუკულაიტი Ta2Sn2+2O ; კალას მყარი ხსნარი მაგმატიკური სახით Fe2SnO4 ან Fe3SnO3 (ბრეტშტეინი ი. ს., 1974;ვორონინა ლ. ბ. 1979); „ვარლამოვიტი“ — სტანინის დაჟანგვის პროდუქტი; ითვლება რომ, ის წარმოადგენს კალას ამორფულ და ნახევრადამორფულ ნაერთების ნარევებს, მეტაკალას მჟავები, პოლიკონდენსირებული ფაზები და ჰიდროკასიტერიტული ფაზები. ცნობილია ასევე ჟანგვის ჰიდრატირებული პროდუქტები ჰიდრომარტიტი 3SnOxH2O; მუშისტონიტი (Cu,Zn,Fe)Sn(OH)6; სპილენძის ჰიდროსტანატი CuSn(OH)6 და სხვა.
სილიკატები
ცნობილია კალას სილიკატების მრავალმრიცხოვანი ჯგუფი, წარმოდგენილია მალაიაიტით CaSn[SiO5] ; პაბსტიტით Ba (Sn, Ti)Si3O9, სტაკაზიტით Ca2Sn2Si6O18x4H2O და სხვა. მალაიაიტი წარმოქმნის სამრეწველო კონცენტრაციასაც.
შპინელიდები
სხვა ჟანგოვან ნაერთებიდან ცნობილი არის ასევე შპინელიდები, მაგალითად, მინერალი ნიგრეტიტი Sn2Fe4Al16О32 (Peterson E.U., 1986).
კალას სულფიდური ნაერთები
ჩართულია კალას და გოგირდის სხვადასხვაგვარი ნაერთები. ეს არის კალას არსებობის მინერალური ფორმის მეორე სამრეწველო მნიშვნელობის ჯგუფი. ყველაზე მნიშვნელოვანი მათ შორის არის სტანინი, მნიშვნელობით მეორე მინერალი. ამას გარდა აღსანიშნავია ფრანკეიტი Pb5Sn3Sb2S14, გერცენბერგიტი SnS, ბერნდტიტი SnS2, ტილიტი PbSnS2 და კესტერიტი Cu2ZnSnS4. გამოვლენილია უფრო რთული სულფიდური ნაერთები კალასა და ტყვიასთან, ვერცხლთან, სპილენძთან, რომელსაც აქვს უფრო მინერალოგიური მნიშვნელობა. მჭიდრო კავშირი კალასა და სპილენძთან განპიროვნებულია კალაშემცველ მადნებთან ხალკოპირიტის ხშირი არსებობა CuFeS2.
სტანინი
სტანინი (stannum — კალა), კალას კოლჩედანი, სულფიდების კლასის მინერალი - საერთო ფორმულით Cu2FeSnS4. ის მიღებულია ქალკოპერიტის ფორმულიდან Fe ერთი ატომის შეცვლით Sn-ით. შეიცავს 29,58 % Cu, 12,99 % Fe, 27,5 % Sn და 29,8 S, ასევე მინარევებს Zn, Sb, Cd, Pb და Ag. ფართოდ გავრცელებული მინერალი კალაშემცველ საბადოებში. რუსეთის და შუა აზიის (ტაჯიკეთი) სამადოებთან ერთად ის წარმოადგენს სულფიდური მინერალების მნიშვნელოვან ელემენტს და ხშირად ის ვარლამოვიტთან ერთად შეადგენს მთელი კალას 10—40 %-ს. ხშირ შემთხვევაში შეინიშნება სტანინის დაშლა კასიტერიტის გამოყოფით.
კოლოიდური ფორმა
კოლოიდური და კალა-სილიციუმიანი ნაერთები თამაშობენ მნიშვნელოვან როლს კალას გეოქიმიაში, თუმცა დეტალურად ის შესწავლილი არ არის. ელემენტის გეოლოგიაში მნიშვნელოვან ადგილს თამაშობს კოლომორფული ნაერთები და კრისტალური გარდაქმნების პროდუქტები კრისტალურ სხვაობებში. კოლომორფული კასიტერიტი განიხილება როგორც გელისმაგვარი ბლანტი ხსნარების გამოხატვის ფორმები.
დამოუკიდებელმა კვლევარებმა გამოავლინეს ანომალურად მაღალი ხსნადობა SnO2 ქლორ-სილიციუმიან ხსნარებში. მაქსიმალური ხსნადობა მიიღწევა შეფარდებისას.
ლიუბეკი
ლიუბეკი (Lübeck) — ქალაქი ჩრდილოეთ გერმანიაში, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარეში, მდინარე ტრავეზე, ბალტიის ზღვიდან 17 კმ. დაშორებით, მოსახლეობა 214 000 კაცი (2005 წლის მონაცემებით). 1987 წელს იუნესკომ ქალაქს მდიდარი ისტორიული ძეგლების კომპლექსის გამო მსოფლიო კულტურის საგანძურის სტატუსი მიანიჭა. დაარსების თარიღად ითვლება 1143 წელი. ქალაქში მოქმედებს უნივერსიტეტი, კონსერვატორია. მინი|მარცხნივ|რატუშა ქალაქის ყველაზე მნიშვნელოვანი საწარმოა „დრეგერი“, სამედიცინო ტექნიკის ფირმა. ჰოლშტენტორი – ქალაქის ისტორიული ჭიშკარია, რომელზეც ლათინურადაა ამოტვიფრული: CONCORDIA DOMI FORIS PAX - თანხმობა შინ, მშვიდობა გარეთ.
კალა
კოლოიდური ფორმა
ასე რომ, Sn(OH)4 მოლეკულების პოლიმერიზაცია და მათი შეერთება Si(OH)4 მოლეკულენთან მიდის გელის (კოლოიდი) წარმოქმნამდე და ჯაჭვების წარმოქმნამდე HmSn2nSinOp, სადაც m ≤ 8, ან Hs[SiO2n(SnOm)d] (ნეკრასოვი ი. ი. და სხვა, 1973).
ლიუბეკი
ლიუბეკში მდებარეობს გერმანიის უძველესი გამომცემლობა „შმიდტ–რიომჰილდი“, რომელიც 1579 წელს დაარსდა, ასევე გერმანიის უძველესი ღვინის სავაჭრო სახლი „კარლ ტესდორპფი“, რომელიც 1678 წლიდან მოქმედებს.
კალა
კოლოიდური ფორმა
არსებული მონაცემები აჩვენებენ, რომ კოლოიდური ფორმა არის ბუნებრივი შუალედური რგოლი ჰიდროთერმული ხსნარებიდან კალას გამოსაყოფად.
ლიუბეკი
ლიუბეკში დაიბადნენ ძმები მანები: თომასი და ჰაინრიხი. ცნობილ ბუდენბროკების სახლში მანების მუზეუმია გახსნილი. ლიუბეკში ცხოვრობს კიდევ ერთი ნობელიანტი – ცნობილი მწერალი გიუნტერ გრასი.
კალა
კალას არსებობა თხევად ფაზაში
კალას გეოქიმიის ყველაზე ნაკლებად შესწავლილი ნაცილია. კონკრეტულად კალაშემცველ ბუნებრივი ხსნარების ანალიზაე ნამუშევრები არ არსებობს. ძირითადად მთლიანად ინფორმაცია დაფუძნებულია ექსპერიმენტალურ კვლევების რეზულტატებზე, რომლებიც მხოლოდ ამბობენ კალას შეასძლებელ ფორმებზე ხსნარებში. მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ამაში აკადემიკოს ბარსუკოვის კვლევის მეთოდებმა
ლიუბეკი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანიის ქალაქები
კალა
კალას არსებობა თხევად ფაზაში
ყველაფრის ერთობლიობა, კალას ექსპერიმენტალურად დადგენილი არსებობის ფორმები ხსნარებში იყოფა ჯგუფებად: ძალიან ხშირად ჯგუფები (ОН)−1 ჩაინაცვლება F და Cl, კალას ჰიდრონაერთების ჰალოგენოშეცვლადი მოდიფიკაციის შექმნით. საერთო სახით ეს ფორმები წარმოადგენილნი არიან ნაერთებით Sn(OH)4-kFk ან Sn(OH)4-kFk-nn. ერთად კი ნაერთები Sn(OH)3F მდგრადებია არიან Т = 25 — 50 °C, ხოლო Sn(OH)2F² Т = 200 °C-ის დროს.
კალას საბადოების სამრეწველო ტიპები
კალას გეოქიმიური აღწერილობა ირიბად აისახება კალაშემცველ საბადოების ფორმაციულ კლასიფიკაციაში და შემოთავაზებულ იქნა რადკევიჩის მიერ შემდრგი დანამატებით.
წარმოება
წარმოების პროცესში კალაშემცველი მადანი (კასიტერიტი) განიცდის ნაწილაკებად დაქუცმაცებას რომლებიც ზომით არიან მიახლოებით ~ 10 მმ, (სამრეწველო წისქვილებში), რის შემდეგაც კასიტერიტი თავისი შედარებით მაღალი სიმკვრივის და მასის გამო გამოეყოფა ცარიელ ქანებს ვიბრაციულ-გრავიტაციული მეთოდით გამამდიდრებელ მაგიდებზე. დამატებით კი გამოიყენება მადნის გამდიდრება/გაწმენდის ფლოტაციური მეთოდი.
მიღებულ კალას მადნის კონცენტრატს შემდეგ ადნობენ ღუმელებში. გამოდნობის პროცესში ღდგება თავისუფალ მდგომარეობამდე უშუალოდ ხის ნახშირის გამოყენებით, რომლის ფენებს აგებენ რიგრიგობით მადანთან ერთად.
ფიზიკური და ქიმიური თვისებები
მარტივი ნივთიერება კალა პოლიმორფულია. ჩვეულებრივ პირობებში ის არსებობს b-მოდიფიკაციის სახით (თეთრი კალა), მდგრადია 13,2 °C-ის მაღლა. თეთრი კალა — ეს მოვერცხლისფრო-თეთრი, რბილი, პლასტიკური ლითონია, რომელსაც ტეტრაგონალური ელემენტარულ უჯრედებიანი მესერი აქვს, პარამეტრებია a = 0.5831, c = 0.3181 ნმ. კალას ყოველი ატომის საკოორდინაციო გარემოცვა — ოქტაედრია. სიმკვრივე b-Sn 7,228 გ/სმ³. დნობის ტემპერატურა 231,9 °C, დუღილის ტემპერატურა 2270 °C.
გაცივებისას, მაგალითად, ყინვისას გარეთ, თეთრი კალა გადადის a-მოდიფიკაციაში (ნაცრისფერი კალა). ნაცრისფერი კალას აქვს ალმასის სტრუქტურა (კუბურ კრისტალური მესერი პარამეტრებით а = 0,6491 ნმ). ნაცრისფერ კალაში ყოველი ატომის საკოორდინაციო პოლიედრი — ტეტრაედრია, საკოორდინაციო რიცხვია 4. ფაზურ გადასვლას b-Sn a-Sn-ში თანხლებს კუთრი მოცულობის ზრდა 25,6 %-ით (სიმკვრივე a-Sn შეადგენს 5,75 გ/სმ³), რაც იწვევს კალას დაშლას ფხვნილად. ძველ დროში ყინვების დროს კალას ნაკეთობების ფხვნილად გარდაქმნას „კალას ჭირს“ უწოდებდნენ. ამ „ჭირის“ შედეგად ფოლაქები მუნდირებზე, რგოლები, კოვზები იშლებოდნენ, და არმიას შეეძლო ბრძოლისუნარიანობის დაკარგვა. (დაწვრილებით „კალას ჭირის“ საინტერესო ფაქტების შესახებ იხილეთ ქვემოთ ნაჩვენებ წყაროზე).
კალას ორი მოდიფიკაციის სტრუქტურების განსხვავების გამო განსხვავდებიან მათი ელექტროფიზიკური თვისებებიც. ასე რომ, b-Sn — ლითონია, ხოლო a-Sn მიეკუთვნება ნახევარგამტარებს. 3,72 К-ის ქვევით a-Sn გადადის ზეგამტარ მდგომარეობაში. სტანდარტული ელექტროდული პოტენციალი E °Sn2+/Sn ტოლია −0.136 ვ, ხოლო E ორთქლის °Sn4+/Sn2+ 0.151 ვ.
ოთახის ტემპერატურისას კალა, ჯგუფში მეზობელის გერმანიუმის მსგავსად, მდგრადია წყლის ან ჰაერის ზემოქმედებისაგან. ასეთი ინერტულობა აიხსნება ზედაპირზე ოქსიდების ფენის წარმოქმნით. კალას შესამჩნევი ჟანგვა ჰაერზე იწყება 150 °C უფრო მაღალი ტემპერატურის დროს:
Sn + O2 = SnO2.
Sn + 2Cl2 = SnCl4
კონცენტრირებულ მარილმჟავასთან კალა ნელა რეაგირებს:
Sn + 4HCl = SnCl4 + H2
ასევე შესაძლებელია ქლორკალა მჟავას წარმოქმნა, შემადგენლობით HSnCl3, H2SnCl4 და სხვა, მაგალითად:
Sn + 3HCl = HSnCl3 + 2H2
გაზავებულ გოგირდმჟავაში კალა არ იხსნება, ხოლო კონცენტრირებულთან — რეაგირებს ძალიან ნელა.
Camponotus mucronatus mucronatus
Camponotus mucronatus mucronatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Camponotus-ს გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
კალა
ფიზიკური და ქიმიური თვისებები
კალასა და აზოტმჟავას რეაქციის პროდუქტის შემადგენლობა დამოკიდებულია მჟავას კონცენტრაციაზე. კონცენტრირებულ აზოტმჟავაში წარმოიქმნება კალას მჟავა b-SnO2·nH2O (ზოგჯერ მის ფორმულას წერენ შემდეგნაირად H2SnO3). ამასთან კალა ავლენს არალითონის თვისებებს:
Sn + 4HNO3 конц. = b-SnO2·H2O + 4NO2 + H2O
კალა გაზავებულ აზოტმჟავასთან ურთიერთქმედებისას ავლენს ლითონის თვისებებს. რეაქციის შედეგად წარმოიქმნება მარილი კალას ნიტრატი (II):
3Sn + 8HNO3 разб. = 3Sn(NO3)2 + 2NO + 4H2O.
კალას გახურებისას, ტყვიის მსგავსად, შეუძლია რეაგირება ტუტეების წყლიან ხსნარებთან. ამასთან გამოიყოფა წყალბადი და წარმოიქმნება ჰიდროქსოკომპლექსი Sn (II), მაგალითად:
Sn + 2KOH +2H2O = K2[Sn(OH)4] + H2
კალას ჰიდრიდი — სტანანი SnH4 — შეიძლება მიღებულ იქნას რეაქციით: