cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კანალესი
სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
მუსიკის თეორია
მუსიკის თეორია — მუსიკალური პრაქტიკისა და მუსიკის შესაძლებლობათა კვლევა. „ოქსფორდის მუსიკის კომპანიონში“ ტერმინ მუსიკის თეორიის სამი ურთიერთდაკავშირებული გამოყენება გვხვდება. პირველი შეეხება მუსიკის ელემენტებს, რომლებიც საჭიროა მუსიკალური ნოტაციის გასაგებად (გასაღების ნიშნები, ზომები და რიტმული ნოტაცია); მეორე აღნიშნავს მუსიკის შესახებ სწავლულთა და მკვლევართა მოსაზრებების შესწავლას ანტიკური დროიდან თანამედროვეობამდე; მესამე აზრით, მუსიკის თეორია წარმოადგენს მუსიკათმცოდნეობის (მუსიკოლოგიის) ქვედარგს, რომლის მიზანია, „განსაზღვროს მუსიკალური პროცესები და მუსიკის ძირითადი პრინციპები“. თეორიის მიმართ მუსიკოლოგიური მიდგომა განსხვავდება მუსიკალური ანალიზისგან იმით, რომ „იგი საწყის წერტილად ირჩევს არა ინდივიდუალურ ნაწარმოებს ან პერფორმანსს, არამედ ფუნდამენტურ მასალებს, რომლისგანაც ის აგებულია“.
ხშირად, მუსიკის თეორია აღწერს, თუ როგორ ჰქმნიან მუსიკას მუსიკოსები და კომპოზიტორები, რა დროსაც, სხვა თემებთან ერთად განიხილება ბგერათწყობის სისტემები და კომპოზიციური ხერხები. რამდენადაც განსაზღვრება იმისა, თუ რა არის მუსიკა, გამუდმებით ფართოვდება, შესაძლოა, მეტად ინკლუზიური განმარტება იყოს, რომ მუსიკის თეორია შეეხება ყველა ბგერით ფენომენს, მათ შორის, სიჩუმეს, მუსიკასთან მიმართებით. თუმცა, ეს არ წარმოადგენს აბსოლუტურ სახელმძღვანელო განმარტებას. მაგალითად, შუა საუკუნეებში გავრცელებულ კვადრივიუმის ტიპის ლიბერალური ხელოვნების უნივერსიტეტებში „მუსიკა“ ისწავლებოდა, როგორც პროპორციათა აბსტრაქტული სისტემა, რომელსაც მუსიკალური პრაქტიკისგან განცალკევებით განიხილავდნენ. მიუხედავად ამისა, შუასაუკუნეების ეს დისციპლინა შემდგომ საუკუნეებში ბგერათწყობის სისტემების საფუძველი გახდა და მუსიკის თეორიის ისტორიის შესახებ თანამედროვე კვლევებში, როგორც წესი, გვხვდება.
მუსიკის თეორია, როგორც პრაქტიკული დისციპლინა, მოიცავს მეთოდებსა და კონცეფციებს, რომლებსაც კომპოზიტორები და სხვა მუსიკოსები მუსიკის შექმნისთვის იყენებენ. ამ აზრით, მუსიკის თეორიის განვითარება, შემონახვა და გადაცემა შესაძლებელია, ვეძებოთ ზეპირ და წერილობით მუსიკალურ ტრადიციებში, ინსტრუმენტებში და სხვა არტეფაქტებში. მაგალითად, უძველესი ინსტრუმენტები შუამდინარეთიდან და ჩინეთიდან, აგრეთვე, სხვა პრეისტორიული ადგილებიდან მსოფლიოს გარშემო ამჟღავნებენ დეტალებს მუსიკალური პრაქტიკისა და შესაძლოა, მუსიკის თეორიის ჩანასახების შესახებ, რომლებიც ამ ტერიტორიებზე მათი შემქმნელების მიერ გამოიყენებოდა. მსოფლიოს გარშემო როგორც უძველეს, ისე თანამედროვე კულტურებში მუსიკის თეორიის ღრმა ფესვები კარგად ჩანს მუსიკალური ინსტრუმენტებში, ზეპირ ტრადიციებსა და თანამედროვე მუსიკალურ პრაქტიკებში. ბევრ კულტურაში, სულ მცირე, მესოპოტამიისა და უძველესი ჩინეთის ცივილიზაციების დროიდან მოყოლებული, მუსიკის თეორია უფრო ფორმალურ დონეზეც არსებობდა, მაგალითად, წერილობითი ტრაქტატებისა და მუსიკალური ნოტაციის სახით. პრაქტიკული და კვლევითი ტრადიციები ერთმანეთს კვეთს, რადგან ბევრი პრაქტიკული ტრაქტატი სხვა ტრაქტატების ტრადიციას აგრძელებს, რომლებიც ხშირად არის მოხმობილი ან ციტირებული, როგორც კვლევითი ნაწერები ციტირებენ წინარე კვლევებს.
თანამედროვე აკადემიურ პრაქტიკაში მუსიკის თეორია მუსიკოლოგიის ქვედისციპლინაა, რომელიც, თავის მხრივ, მუსიკალური კულტურებისა და ისტორიის უფრო ფართო კვლევას წარმოადგენს. ეტიმოლოგიურად, „მუსიკის თეორია“ მუსიკის გააზრების აქტია. ნიშნავს ყურებას, შეხედვას, გააზრებას, სპეკილაციას, მოსაზრებას, აგრეთვე, ხედს ან სანახაობას. ამდენად, იგი ხშირად ორიენტირებულია აბსტრაქტულ მუსიკალური აპექტებზე, როგორიცაა ბგერათწყობის და ტონალური სისტემები, გამები, კონსონანსი და დისონანსი, რიტმული ურთიერთობები; მეორეს მხრივ, არსებობს თეორიის მიმართულება, რომელიც შეეხება პრაქტიკულ ასპექტებს, როგორიცაა მუსიკის შექმნა და შესრულება, გაორკესტრება, ორნამენტაცია, იმრპვიზაცია და ბგერის ელექტრონული წარმოქმნა. პირს, რომელიც იკვლევს, ასწავლის და წერს მუსიკის თეორიის შესახებ, მუსიკის თეორეტიკოსი ეწოდება. უმაღლეს მუსიკალურ სასწავლებლებში პედაგოგიური და კვლევითი საქმიანობისათვის, როგორც წესი, ხელოვნების მაგისტრის, ან ხელოვნების დოქტორის ხარისხები მოითხოვება. ანალიზის მეთოდები ხშირად მოიცავს მათემატიკურ და გრაფიკულ ანალიზს, განსაკუთრებით კი, ანალიზს დასავლეთევროპული მუსიკალური ნოტაციაზე დაყრდნობით. გამოიყენება შედარებითი, აღწერილობითი, სტატისტიკური და სხვა სახის მეთოდებიც. სხვა თემებთან ერთად მუსიკის თეორიის სახელმძღვანელოები ხშირად შეიცავს მუსიკალური აკუსტიკის, მუსიკალური ნოტაციის, ტონალური მუსიკალური კომპოზიციის მეთოდების (ჰარმონიის და კონტრაპუნქტის) განხილვებს.
პრეისტორია
პრეისტორიულ კულტურებში ბგერითი სისტემების სტრუქტურაზე გარკვეულ წარმოდგენას იძლეავა შემორჩენილი პრეისტორიული ინსტრუმენტები, როგორიცაა პალეოლითის ფლეიტები, ჩინური „გუდი“ (ძვლის ფლეიტა), ანასაზის ფლეიტა და სხვა, აგრეთვე, სხვა არტეფაქტები და ხელოვნების გვიანდელი ნიმუშები, რომლებშიც მათი პერფორმანსებია ასახული.
შუამდინარეთი
რამდენიმე შემორჩენილი შუმერული და აქადური თიხის ფირფიტა შეიცავს თეორიული ხასიათის ინფორმაციას, რომელიც, მეტწილად, ინტერვალებისა და ბგერათწყობების ჩამონათვალს წარმოადგენს. მკვლევარი სემ მირელმანი აცხადებს, რომ ამგვარი ტექსტებიდან უძველესი დაახლოებით ძვ. წ. 1,500 წლის წინანდელი პერიოდით თარიღდება, რაც მსგავსი ტიპის მუსიკალურ აზროვნებაზე სხვა კულტურებიდან შემორჩენილ არტეფაქტებზე თითქმის ერთი ათასწლეულით ძველია. მეტიც, „ყველა მესოპოტამიურ ტექსტს [მუსიკის შესახებ], აერთიანებს საერთო ტერმინოლოგიის გამოყენება, რომელიც, თუ მათი ასაკით ვიმსჯელებთ, ხმარებაში 1,000 წელზე უფრო დიდხანს უნდა ყოფილიყო“.
ჩინეთი
ჩინეთის მუსიკის ისტორიის და თეორიის უდიდესი ნაწილი ჯერ კიდევ ბურუსითაა მოცული.
ჩინური მუსიკის თეორიის შესახებ უძველესი ტექსტები დატანილია ქვებსა და ბრინჯაოს ზარებზე, რომლებიც 1978 წელს, ზენგის სახელმწიფოს მარკიზ იის (Yi, გ. ძვ. წ. 433) საფლავის გათხრებისას აღმოჩნდა. ისინი მოიცავენ 2,800-ზე მეტ სიტყვას, რომლებიც იმდროინდე მუსიკალურ თეორიებსა და პრაქტიკებს აღწერს. ზარები გამოსცემს ორ, ურთიერთდაკავშირებულ პენტატონიკურ გამას სამი ტონის დაშორებით, აგრეთვე, დამატებით ბგერებს, რომლებიც ქრომატიულ შკალას ასრულებენ.
ჩინური თეორია რიცხვებიდან იწყება, მთავარი მუსიკალური რიცხვებია 12, 5 და 8. 12 აღნიშნავს იმ ბგერათა რაოდენობას, რომელთაგანაც გამების აგება შეიძლება. ჩინურ კლასიკურ ტექსტში Lüshi chunqiu (დაახლ. ძვ. წ. 239) მოყვანილი ლეგენდა ლინგ ლუნის შესახებ. ყვითელი იმპერატორის ბრძანებით, ლინგ ლუნმა შეაგროვა 12 სხვადასხვა სიგრძის ბამბუკის ღერო სქელი და თანაბარი ნაწილებით. მათგან ერთ-ერთში სალამური მსგავსად ჩაჰბერა, ხმოვანება მოეწონა და მას huangzhong დაარქვა („ყვითელი ზარი“). შემდეგ ფენიქსების გალობა გაიგონა. მამალმა და დედალმა ფენიქსმა, თითომ 6 ბგერა იმღერა, ლინგ ლუნმა თავისი ბამბუკები ისე გადაჭრა, რომ ფენიქსების ბგერებს მორგებოდა, რითიც ორი 6 ნოტიანი ბგერათრიგი მიიღო, რომელთაც lülü, მოგვიანებით კი shierlü ეწოდა.
lülü-ს საფუძველზე ჩამოყალიბდა რიტუალური გამა, რომელზეც ბევრი ინსტრუმენტი იწყობოდა. ყველაზე დაბალი ბგერის სახელი, huangzhong, ასევე გულისხმობდა „მუსიკალურ სიზუსტეს, სისწორეს“. მისი ბგერითი სიმაღლე სტანდარტს წარმოადგენდა, ძირითად ტონს იმპერიის კარის ორკესტრების მომღერალთა და მუსიკოსთათვის. გლუვკედლიანი მილაკები სათითურების გარეშე გამოწრთობილი ლითონისგან მზადდებოდა და მათ სიგრძეს სიმპერატორო კარის რეგულაციები აწესებდა. შედეგად მიღებული ქრომატიული შკალა იძლეოდა თორმეტ ფუნდამენტურ ნოტს სხვა მუსიკალური გამების აგებისათვის. lülü-ს, აგრეთვე, კოსმოლოგიური მნიშვნელობაც გააჩნია: მისი ნოტები აღწერს წელიწადის თორმეტი თვის ენერგეტიკულ სიხშირეებს; ჩინური საათის თორმეტი ორსაათიანი დანაყოფის მიხედვით, დღის რიტმს; ასევე, აკუპუნქტურის თორმეტ მთავარ მერიდიანს და ასე შემდეგ.
ბგერათა ორი კომპლექტი („მამრობითი და მდედრობითი“) ზემოხსენებული თორმეტტონიანი შკალიდან „მესამედის დამატების და გამოკლების მეთოდით“ მიიღებოდა (sanfen sunyi), რაშიც იგულისხმება მოცემული ბგერითი სიმაღლის მილის სიგრძის მესამედით გაზრდას (და ბგერითი სიმაღლის კვარტით დადაბლებას) ან მესამედით შემცირებას (და ბგერითი სიმაღლის კვინტით ამაღლებას). მილის დაგრძელებით და მისი სიმაღლის კვარტით დადაბლებით მიღებულ ბგერებს „დიდი ისტორიკოსის ჩანაწერებში“ (ძვ. წ. 91) Sima Qian, ანუ „აღმატებული წარმოებისა“ ეწოდებოდა, ხოლო მილი დაგრძელებით და მისი სიმაღლის კვინტით მომატების შედეგად მიღებულ ბგერებს „დაბალი წარმოებისა“, რაც ლინგ ლუნის მამალი და დედალი ფენიქსის ბგერათრიგებს შეესაბამება.
"გარდა ტექნიკური და სტრუქტურული ასპექტებისა, უძველესი ჩინეთის მუსიკალური თეორია აგრეთვე განიხილავს ისეთ თემებს, როგორიცაა მუსიკის ბუნება და დანიშნულება. Yueji („ჩანაწერები მუსიკაზე“, ძვ. წ. II-I სს.), მაგალითად, გვიჩვენებს კონფუცისეულ მორალურ თეორიებს მუსიკის გააზრების თაობაზე მის სოციალურ კონტექსტში. კონფუციანელი მკვლევარებისა და ოფიციალური პირების მიერ შესწავლილი და განხორციელებული ეს თეორიები მუსიკალური კონფუციანიზმის საფუძველი გახდა, რომელმაც დაჩრდილა, თუმცა, არ წაუშლია საწინააღმდეგო მიდგომები. მათ შორის საგულისხმოა მოზის (დაახლ. ძვ. წ. 468–376) მტკიცება, რომ მუსიკა ადამიანური და მატერიალური რესურსების ფლანგვა იყო და ლაო-ძის მოსაზრება, რომ ყველაზე დიდ მუსიკას ხმა არ ჰქონდა. qin-ის ციტრების მუსიკაც კი, ჟანრი, რომელიც კონფიციანელებთან ასოცირდებოდა, შეიცავს ბევრ ნაწარმოებს დაოისტური მახასიათებლებით, როგორიცაა Tianfeng huanpei („ზეციური სიო და ნეფრიტის ყელსაბამების ხმა“)."
ინდოეთი
„სამავედა“ და „იაჯურვედა“ (დაახლ. ძვ. წ. 1200 – 1000) ინდური მუსიკის შესახებ ერთ-ერთ უძველეს წყაროებს წარმოადგენს, თუმცა, მათში თეორიაზე საუბარი არაა. „ნატია შასტრაში“, რომელიც ძვ. წ. 200 წლიდან ახ. წ. 200 წლამდეა შექმნილი, საუბარია ინტერვალებზე (Śrutis), გამებზე (Grāmas), კონსონანსებზე და დისონანსებზე, მელოდიური სტრუქტურების კლასებზე (Mūrchanās, შესაძლოა, კილოებსაც წარმოადგენდეს), მელოდიის სახეებზე (Jātis), ინსტრუმენტებზე და ასე შემდეგ.
საბერძნეთი
ამ ნამუშევრებზე ადრე ცნობილია რამდენიმე თეორეტიკოსის სახელი, მათ შორისაა პითაგორა (დაახ. ძვ. წ. 570 – 495), ფილოლაუსი (დაახლ. ძვ. წ. 470 – 385), არქიტასი (ძვ. წ. 428–347) და სხვები.
პირველი ტიპის ნაშრომებს (ტექნიკური სახელმძღვანელოები) მიეკუთვნება:
მეორე ტიპის, უფრო ფილოსოფიური ხასიათის ნაშრომებში შედის:
ჩინეთი
ზოგიერთი, უცხოეთიდან შემოტანილი ჩინური ინსტრუმენტები პოპულარული იყო სუის (581–618) და ტანგის (618–907) დინასტიების კარზე: მოხრილყელიანი პიპა (quxiang pipa), ბილი, კონგოუ და ჯიეგუ. მათ ხელი შეუწყვეს არა მარტო ახალი რეპერტუარისა და საშემსრულებლო ხერხების წარმოქმნას, არამედ ახალი მუსიკალური თეორიებისაც. მაგალითად, პიპას თან ახლდა თეორია მუსიკალური კილოების შესახებ, რომელიც, მოგვიანებით, საფუძვლად დაედო სუის და ტანგის თეორიებს 84 მუსიკალური კილოს შესახებ.
არაბული ქვეყნები / სპარსული ქვეყნები
შუა საუკუნეების არაბ მუსკის თეორეტიკოსთა შორის იყვნენ:
ევროპა
რომაელი ფილოსოფოსის, ბოეთიუსის ლათინურენოვანი ტრაქტატი De institutione musica (დაახლ. 500) შუასაუკუნეების ევროპაში მუსიკის თაობაზე შექმნილი ნაშრომებისთვის ამოსავალი წერტილი იყო. ბოეთიუსი შუა საუკუნეებში მუსიკის დარგში კლასიკურ ავტორიტეტს წარმოადგენდა, რადგან ძველბერძნული ნაშრომები, რომელსაც მისი ტრაქტატი ეფუძნებოდა, ევროპაში XV საუკუნემდე არ თარგმნილა. ეს ტრაქტატი თავს არიდებს მუსიკალური პრაქტიკის განხილვას და მეტწილად, მოიცავს მსჯელობებს ბგერათწყობის სისტემების მათემატიკური პროპორციებისა და ამა თუ იმ კილოს მორალურ მახასიათებლებზე. რამდენიმე საუკუნით გვიან გაჩნდა ტრაქტატები, რომლებიც გრიგორიანული ტრადიცის ფარგლებში მუსიკალური ნაწარმოებების შექმნის პრაქტიკულ მხარეს შეეხებოდა. მეცხრე საუკუნის მიწურულს ჰუკბალდი გრიგორიანული ქორალის ჩასაწერად გამოყენებული ნევმებისთვის უფრო ზუსტ ბგერით ნოტციაზე მუშაობდა.
1028 წელს გვიდო არეცოელმა მიქაელ პომპოზელს მისწერა წერილი, სახელწოდებით Epistola de ignoto cantu, რომელშიც წარმოადინა ნოტებისა და ინტერვალების დასახელებისთვის მარცვლების გამოყენების პრაქტიკა. ეს საფუძვლად დაედო ჰექსაკორდულ სოლმიზაციას, რომელიც შუა საუკუნეების ბოლომდე გამოიყენებოდა. გვიდო, აგრეთვე, წერდა სხვადასხვა კილოთა ემოციურ მახასიათებლებზე, გრიგორიანული ქორალის ფრაზულ სტრუქტურაზე, ნევმების დროით (გრძლიობრივ) მნიშვნელობაზე და ასე შემდეგ. მისი ნაწერები პოლიფონიაზე „უფრო ახლოსაა რეალური მუსიკის აღწერასა და ილუსტრაციასთან, ვიდრე ნებისმიერ მანამდე შექმნილი ნაშრომი“ დასავლურ ტრადიციაში.
მე-13 საუკუნის დასაწყისში გაჩნდა აალი რიტმული სისტემა, რომელსაც მენზურული ნოტაცია ეწოდებოდა. იგი ეფუძნებოდა რიტმების ჩაწერის ადრეულ, უფრო შეზღუდულ მეთოდს, რომელიც დაახლოებით 1200 წელს საფრანგეთში განვითარდა და რომელიც ფიქსირებულ, განმეორებად რიტმულ ნახაზებს, ე.წ. რიტმულ კილოებს იყენებდა. მენზურული ნოტაციის ადრეული ფორმა პირველად აღწერილია ფრანკო კელნელის (დაახლ. 1280) ტრაქტატში Ars cantus mensurabilis („გაზომილი გალობის ხელოვნება“). მენზურული ნოტაცია განსხვავებული გრძლიობების გამოსახატად განსხვავებული ფორმის ნოტებს იყენებს, რაც გადამწერებს საშუალებას აძლევდა, სხვადასხვა რიტმები ჩაეწერათ და ერთი და იგივე, ფიქსირებული თარგები აღარ გამოეყენებინათ. იგი პროპორციული სისტემაა, რაც ნიშნავს, რომ ყოველი ნოტის მნიშვნელობა უფრო მოკლე მნიშვნელობას ორჯერ ან სამჯერ აღემატება და შესაბამისად, უფრო ხანგრძლივი მნიშვნელობის ნახევარს ან მესამედს წარმოადგენს. ეს ნოტაცია, სხვადასხვა სახით გაუმჯობესებული და განვრცობილი, დღესაც ევროპული კლასიკური მუსიკის რიტმული ნოტაციის საფუძველს წარმოადგენს.
მუსიკის ფუნდამენტური ცნებები
მუსიკა სხვადასხვა სმენადი ფენომენისგან შედგება; მუსიკის თეორია განიხილავს, თუ როგორ მუშაობს თითოეული ფენომერნი მუსიკაში. იგი განიხილავს მელოდიას, რიტმს, კონტრაპუნქტს, ჰარმონიას, ფორმას, ტონალურ სისტემებს, ბგერათრიგებს, ბგერათწყობებს, ინტერვალებს, კონსონანსებს, დისონანსებს, გრძლიობრივ პროპორციებს, ბგერითი სისტემების აკუსტიკას, კომპოზიციას, საშემსრულებლო პრაქტიკას, გაორკესტრებას, ორნამენტაციას, იმპროვიზაციას, ელექტრონულ პროდუქციას და ასე შემდეგ.
ბგერის სიმაღლე
როგორც წესი, კონკრეტულ ბგერებს კონკრეტული სიხშირეები მიესადაგება და ხშირად ლათინური ასოებით აღინიშნება. დღესდღეობით, ორკესტრების უმეტესობა პირველი ოქტავის ლას (ე.წ. „საკონცერტო ლა“) სიხშირედ 440 ჰერცს განსაზღვრავს. ეს განსაზღვრება რამდენადმე არბიტრარულია. მაგალითად, იგივე ლას სიხშირედ 1859 წელს საფრანგეთში 435 ჰერცი მიიჩნეოდა. მსგავსმა მცირედმა განსხვავებამ შეიძლება შესამჩნევი განსხვავება გამოიწვიოს ინსტრუმენტის ტემბრსა და სხვა ასპექტებში. ამდენად, ძველი მუსიკის ისტორიულად აკურატული შესრულების მომხრეები ხშირად ინსტრუმენტებს იმ სიხშირეების მიხედვით აწყობენ, რომლებიც ამა თუ იმ ეპოქაში იყო მიღებული. გარდა ამისა, ბევრი კულტურა არც ცდილობს სიხშირეების სტანდარტიზებას, იმ მოსაზრებით, რომ ჟანრის, სტილის, განწყობის და სხვა ფაქტორების გამო იგი ცვალებადი უნდა იყოს.
ორ ბგერით სიმაღლეს შორის განსხვავებას ინტერვალი ეწოდება. ყველაზე საბაზისო ინტერვალი უნისონია, რაც ორ ერთი და იმავე სიმაღლის ბგერას წარმოადგენს. ოქტავა წარმოადგენს ინტერვალს ორ ისეთ ბგერას შორის, რომელთაგანაც ერთის სიხშირე მეორისაზე ორჯერ მეტია (ან ნაკლებია). ამ ინტერვალის უნიკალურმა მახასიათებლებლა წარმოშვა „ბგერათა კლასის“ (Pitch class) კონცეფცია: ერთი და იმავე სახელის მქონე ბგერები, რომლებიც სხვადასხვა ოქტავებში ჩნდებიან, ოქტავური განსხვავების მიუხედვად, ბგერათა ერთ კლასს წარმოადგენს. მაგალითად, პირველი ოქტავის დო და მეორე ოქტავის დო ერთსა და იმავე კლასს მიეკუთვნება, რომელიც, ასევე, ყველა დანარჩენი ოქტავის დოსაც მოიცავს.
ინტერვალების ზუსტ ზომას მუსიკალური ტემპერირება, ანუ ბგერათწყობის სისტემები განსაზღვრავს. მსოფლიოს მუსიკალურ კულტურათა შორისაც და ამ კულტურებს შიგნითაც ბგერათწყობის სისტემები დიდად განსხვავდება ერთმანეთისგან. დასავლურ კულტურაში დიდი ხანია არსებობს რამდენიმე, საკმაოდ განსხვავებული სისტემა. საერთაშორისო მასშტაბით ყველაზე გავრცელებულია ე.წ. თანაბარი ტემპერირება, როგორც ყველაზე მისაღები და კომპრომისული ვარიანტი, რომელიც ფიქსირებული ბგერათწყობის ინსტრუმენტებს (როგორიცაა ფორტეპიანო) საშუალებას აძლევს, ყველა ტონალობაში თანაბრად სწორად ჟღერდეს.
გამები და კილოები
ნოტები შეიძლება სხვადასხვა სახის გამებად ან კილოებად დალაგდეს. დასავლური მუსიკა, როგორც წესი, ოქტავას თორმეტ ბგერად ჰყოფს, რომელთა შორისაც ინტერვალური საფეხური ნახევარი ტონის ზომისაა და მას ქრომატიული გამა ეწოდება. ამ თორმეტტონიანი კომპლექტიდან ბგერების არჩევა და მათი მთელ და ნახევარტონებად განაწილება სხვა გამებს ჰქმნის.
ყველაზე გავრცელებულია შვიდბგერიანი გამები: მაჟორი, ჰარმონიული მინორი, მელოდიური მინორი და ნატურალური მინორი. გამების მაგალითებია რვაბგერიანი (ოქტატონური) გამა და ხუთბგერიანი (პენტატონური) გამა, რომელიც ბლუზსა და ხალხურ მუსიკაშია გავრცელებული. არადასავლური კულტურებში ხშირია გამები, რომლებიც არ მიესადაგება ოქტავის თორმეტ თანაბარ ნაწილად დაყოფას. მაგალითად, კლასიკური მუსიკა ოტომანების იმპერიიდან, ასევე, სპარსული, ინდური და არაბული მუსიკალური სისტემები ხშირად იყენებენ მეოთხედი ტონის ჯერად ინტერვალებს, როგორიცაა „ნეიტრალური“ სეკუნდა (სამი მეოთხედი ტონი). ან „ნეიტრალური“ ტერცია (შვიდი მეოთხედი ტონი). როგორც წესი, თავად მეოთხედი ტონი ინტერვალის სახით არ გამოიყენება.
ტრადიციულ დასავლეთევროპულ ნოტაციაში კომპოზიციაში გამოყენებული გამა, როგორც წესი, ნაწარმოების დასაწყისში გასაღების ნიშნითაა მითითებული, რაც აჩვენებს, თუ რა ბგერები (ბგერათა კლასები) შედის მოცემული გამის შემადგენლობაში. მუსიკალური ნაწარმოების ფარგლებში ცალკეული ბგერები, ისევე, როგორც მთლინად გამა, შეიძლება შეიცვალოს. სხვადასხვა მიზეზითა და მიზნით, შესაძლებელია მუსიკის ტრანსპოზიცია ერთი გამიდან მეორეში, ხშირად, ვოკალისტის დიაპაზონზე მოსარგებად. მსგავსი ტრანსპოზიცია მთლიან ბგერით დიაპაზონს მაღლა და ან დაბლა სწევს ისე, რომ თავდაპირველ გამაში არსებული ინტერვალური ურთიერთობები შენარჩუნებულია. მაგალითად, დო მაჟორული ტონალობიდან რე მაჟორულ ტონალობაში ტრანსპონირება გამის ყველა საფეხურს თანაბრად, ერთი ტონით აამაღლებს. რამდენადაც ინტერვალური ურთიერთობები იგივე რჩება, ცვლილება, შეიძლება, მსმენელისთვის შეუმჩნეველი დარჩეს, თუმცა, შეიძლება, შესამჩნევად შეიცვალოს სხვა ასპექტები, რადგანაც ტრანსპოზიცია ცვლის მიმართებას ნაწარმოების მთლიან დიაპაზონსა და მისი შესასრულებლად განსაზღვრული ინსტრუმენტებისა და ვოკალისტის დიაპაზონებს შორის. ეს ხშირად ახდენს გავლენას მუსიკის ზოგად ჟღერადობაზე და შემსრულებლებისათვის ტექნიკურ გამოწვევასაც შეიძლება წარმოადგენდეს.
კონსონანსი და დისონანსი
კონსონანსი და დისონანსი ინტერვალთა ჟღერადობის სუბიექტური მახასიათებლებია, რომლებიც სხვადასხვა კულტურასა და ეპოქაში განსხვავებული იყო. კონსონანსად ხასიათდება ისეთი ინტერვალი ან აკორდი, რომელიც სტაბილურად და თვითკმარად ჟღერს. დისონანსი, საწინააღმდეგოდ ამისა, ჟღერს არასრულყოფილად და „ითხოვს“ გადაწყვეტას კონსონანტურ აკორდში. დისონანტური ინტერვალები ქმნის შეუთავსებლობის შეგრძნებას, ხოლო კონსონანტური ინტერვალები ერთმანეთის გვერდით კომფორტულად ჟღერენ. როგორც წესი, წმინდა კვარტა, კვინტა და ოქტავა, აგრეთვე, ყველა მაჟორული და მინორული ტერცია და სექსტა კონსონანტურ ინტერვალებად ითვლება. ყველა დანარჩენი კი სხვადასხვა ხარისხის დისონანსებად ხასიათდება.
ინტერვალებისა და აკორდების დისონანსებად და კონსონანსებად აღქმაზე დიდ გავლენას ახდენს კონტექსტი და სხვა ასპექტები. მაგალითად, დებიუსის პრელუდიაში დიდი ტერცია, შესაძლოა, სტაბილურად და კონსონანტურად ჟღერდეს, იგივე ინტერვალი კი ბახის ფუგაში დისონანტურად მოგვეჩვენოს. ბაროკოს და კლასიციზმს ეპოქაში წმინდა კვარტა დისონანტურად მიიჩნეოდა, თუ მას ქვედა ტერცია ან კვინტა არ უჭერდა მხარს. XX საუკუნის დასაწყისიდან ფართოდ იქნა მიღებული არნოლდ შონბერგისეული პრინციპი დისონანსის „ემანსიპაციის“ შესახებ, სადაც ტრადიციულად დისონანტურად მიჩნეული ინტერვალები უფრო მაღალი დონის, „შორეულ“ კონსონანსებად განიხილება.
რიტმი
გაძლიერებული აქცენტით, ან ვარიაციებით არტიკულაციასა დ გრძლიობაში შესაძლებელია გარკვეული პულსების გამოყოფა. მუსიკალური ტრადიციების უმეტესობში არსებობს მიღებული პრაქტიკები პულსების რეგულარული და იერარქიული აქცენტირებისთვის, რაც მოცემული ზომის მკაფიოდ შეგრძნებას ემსახურება. სინკოპა წარმოადგენს მოულოდნელი პულსების აქცენტირებას, რომელიც ამ პრაქტიკებს ეწინააღმდეგება. სხვადასხვა ზომის ერთზე მეტი რიტმის ერთდროულად შესრულებას პოლირიტმია ეწოდება.
ბოლო წლებში რიტმი და მეტრი მუსიკის თეორიაში ბევრი მნიშვნელოვანი კვლევის საგანი გახდა. გამორჩეულ ნაშრომთა ავტორები არიან მორი იესტონი, ფრედ ლერდალი და რეი ჯეკენდოფი, ჯონათან კრამერი და ჯასტინ ლონდონი.
მელოდია
მელოდია წარმოადგენს ბგერათა მიმდევრობას, რომელიც აღიქმება, როგორც ერთიანი, როგორც წესი, მოძრაობს კულმინაციისკენ და აქვს დასასრული. რამდენადაც მუსიკალური ტრადიციების უმეტესობაში მელოდია ცენტრალურ ასპექტს წარმოადგენს, მისი აგება და თვისებები მუსიკის თეორიის უმნიშვნელოვანესი თემაა.
მელოდიის ძირითადი ელემენტებია ბგერითი სიმაღლე, რიტმი და ტემპი. მელოდიაში შემავალი ბგერები, როგორც წესი, აღებულია ბგერითი სისტემებიდან, როგორიცაა გამები და კილოები. მელოდია, ზრდადი თანმიმდევრობით, შეიძლება შედგებოდეს ფიგურის, მოტივის, ფრაზის, ან წინადადებისგან. წინადადება, ანუ პერიოდი, შეიძლება ჩაითვალოს სრულ მელოდიად, თუმცა, ზოგიერთი მელოდია ერთზე მეტ წინადადებას შეიცავს, ან იყენებს ზემოთ ჩამოთვლილი კატეგორიების სხვადასხვა კომბინაციას ვრცელი მელოდიური ფორმების საწარმოებლად.
აკორდი
მუსიკაში აკორდი წარმოადგენს სამი ან მეტი ნოტის ერთდროულ ჟღერადობას. მიუხედავად განმარტებებისა, აუცილებელი არაა, აკორდის შემადგენელი ბგერები ერთად დაიკრას: ბევრი პრაქტიკული და თეორიული მიზნისთვის, არპეჯიოები და დაშლილი აკორდებიც აკორდებად განიხილება. აკორდები და აკორდული მიმდევრობები ხშირად გამოიყენება დასავლეთევროპულ, დასავლეთ აფრიკულ და ოკენეთის მუსიკაში, ხოლო ბევრ სხვა მუსიკალურ ტრადიციაში ისინი არ გვხვდება.
ყველაზე ხშირად გამოყენებული აკორდებია სამხმოვანებები (ტრიადები), რომლებიც, როგორც სახელი მიუთითებს, სამი სხვადასხვა ნოტისგან შედგება. მათ შეიძლება დაემატოს ნოტები სეპტიმების, გავრცობილი აკორდების და დამატებით ბგერიანი აკორდების მისაღებად. ყველაზე გავრცელებულია მაჟორული და მინორული სამხმოვანებები, ხოლო შემდგომ, გადიდებული და შემცირებული სამხმოვანებები. ტერმინები მაჟორული, მინორული, გადიდებული და შემცირებული აღწერს აკორდების თვისებებს. აკორდების კლასიფიკაცია, აგრეთვე, ხდება მათი ფუძის მიხედვით. მაგალითად, დო მაჟორული სამხმოვანება წარმოადგენს მაჟორულ აკორდს, რომელიც აგებულია ბგერა დოზე. გარდა ამისა, აკორდები შეიძლება აღიწეროს ინვერსიების, ე.ი. მისი შემადგენელი ბგერების განლაგების თანმიმდევრობის მიხედვით.
მიუხედავად იმისა, რომ ნებისმიერი აკორდი შეიძლება მოჰყვეს ნებისმიერ სხვა აკორდს, დასავლეთევროპული ტონალური მუსიკის ტრადიციაში ჩამოყალიბდა გარკვეული აკორდული მიმდევრობები, რომლებიც ტონალობის დადგენას და გამყარებას ემსახურება. ამის აღსაწერად აკორდები რომაული ციფრებით ინომრება (ტონალობის განმსაზღვრები ნოტიდან ზემოთ), მათი დიატონური ფუნქციის მიხედვით. აკორდების სანოტო სისტემაში გამოსახვის გარდა, მათი გადმოცემის სხვადასხვა პრაქტიკა არსებობდა და არსებობს, როგორიცაა რომაული ციფრები, ციფრული ბანი (ფართოდ გამოიყენებოდა ბაროკოს პერიოდში), აკორდების გამოსახვა ასოებითა და ციფრებით (ზოგჯერ, იყენებენ თანამედროვე მუსიკათმცოდნეობაში), აგრეთვე, სხვადასხვა ტიპის აკორდული ცხრილები, რომლებიც პოპულარულ მუსიკაში გამოიყენება აკორდული მიმდევრობის მოკლედ გადმოსაცემად, რომელიც მუსიკოსებს აკომპანიმეტის შესრულებასა ან სოლოს იმპროვიზაციაში ეხმარება.
ჰარმონია
მუსიკაში ჰარმონია წარმოადგენს ბგერითი სიმაღლეების, ტემბრების ან აკორდების ერთდროულ გამოყენებას. ჰარმონიის თეორია მოიცავს აკორდების და მათი აგებულების, აგრეთვე, მათი მიმდევრობების და ურთიერთკავშირის პრინციპების შესწავლას. ხშირად, ჰარმონიას მუსიკის „ვერტიკალური“ ასპექტი ეწოდება, განსხვავებით მელოდიისგან, რომელიც „ჰორიზონტალური“ ასპექტია. ამდენად, ჰარმონიისგან ზოგჯერ დამოუკიდებლად განიხილება კონტრაპუნქტი, რომელიც გულისხმობს მელოდიური ხაზების ურთიერთგადაკვეთას და პოლიფონია, რომელიც ცალკეული ხმების ურთიერობას შეისწავლის.
პოპულარულ და ჯაზურ ჰარმონიაში აკორდების სახელები შეიცავს ფუძე-ბგერას და დამატებით რამდენიმე ტერმინს, რომელიც აკორდის ხასიათს და თვისებებს აზუსტებს. მაგალითად, სიმღერის ნოტებზე შეიძლება ნაჩვენები იყოს დო მაჟორი, რე მინორი ან სოლ დომინანტ-სეპტაკორდი. არაერთ მიმართულებაში, განსაკუთრებით, ბაროკოს, რომანტიკული პერიოდის, თანამედროვე და ჯაზურ მუსიკაში აკორდები ხშირად არის გამდიდრებული „დაძაბულობით“, რაშიც იგულისხმება აკორდის დამატებითი წევრი, რომელიც მის ფუძესთან მეტ-ნაკლებად დისონანტურ ინტერვალს ქმნის. იგი აკორდთან ერთად იკვრება, მაგრამ მის შემადგენლობაში არ შედის. როგორც წესი, ტონალურ მუსიკაში დისონანტური აკორდი (რომელიც „დაძაბულობას“ შეიცავს) კონსონანტური აკორდში „გადაწყდება“. ამ პრაქტიკის თანახმად, ნაწარმოების ჰარმონიზაცია სასიამოვნოდ ისმინება, თუ მასში დაცულია ბალანსი დისონანსსა და კონსონანსს შორის, ანუ „დაძაბულ“ და „მშვიდ“ განწყობებს შორის.
ტემბრი
ტემბრი, რომელსაც ხშირად „ბგერის ფერს“ ან „ბგერით შეფერილობას“ უწოდებენ, წარმოადგენს უმთავრეს ფენომენს, რომელიც საშუალებას იძლევა, ერთმანეთისგან გავარჩიოთ სხვადასხვა ინსტრუმენტი, რომელიც ერთსა და იმავე სიმაღლისა და დინამიკის ბგერას უკრავს; ხმის თვისება, რომელიც ხშირად ხასიათდება ისეთი ტერმინებით, როგორიცაა მბრწყინავი, მოსაწყენი, მკვეთრი და სხვა. მისი შესწავლა მუსიკის თეორიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ინტერესს წარმოადგენს, განსაკუთრებით იმიტომ, რომ მისთვის სტანდარტიზებული ნომენკლატურა არ არსებობს. ამის გამო მას „ფსიქოაკუსტიკოსის ნაგვის ყუთს“ უწოდებენ, რომელშიც იგი ათავსებს ყველაფერს, რაც ბგერის სიმაღლისა თუ სიძლიერის კატეგორიაში ვერ თავსდება. მიუხედავად ამისა, ტემბრის ზუსტი აღწერა შესაძლებელია ფურიეს ანალიზისა და სხვა მეთოდების საშუალებით, რამდენადაც იგი შედგება ყველა ხმოვანი სიხშირის, შესრულების მახასიათებლების და სხვა ფაქტორებისგან, რომელიც ბგერას უკავშირდება.
ტემბრს, უმთავრესად ორი ფაქტორი განსაზღვრავს: (1) ფარდობითი ბალანსი კონკრეტული ინსტრუმენტის მიერ გამოცემულ ობერტონებს შორის, რაც კონსტრუქციული მახასიათებლებითაა განპირობებული და (2) ბგერის მომვლები (რაც გარკვეული დროის მონაკვეთში ობერტონული სტრუქტურის ცვლილებასაც გულისხმობს). განსხვავებული ტიპის ინსტრუმენტებს მკვეთრად განსხვავებული ტემბრი აქვს, მცირედი განსხვავება ერთი და იგივე ტიპის სხვადასხვა ინსტრუმენტს შორისაც გვხვდება, რაც აგებულებაში და უფრო მეტად, შესმსრულებლის ტექნიკაში არსებული განსხვავებების შედეგია. ინსტრუმენტთა უმეტესობის ტემბრი შესაძლებელია შეიცვალოს დაკვრის სხვადასხვა ტექნიკის გამოყენებით. მაგალითად, საყვრისი ტემბრი მნიშვნელოვნად იცვლება, როცა მასში სურდინს (დამხშობს) ათავსებენ, ცვლიან ამბუშურას ან ბგერის სიძლიერეს. ადამიანის ხმის ტემბრის შეცვლა შესაძლებელია იმის მიხედვით, თუ როგორ იყენებს მომღერალი თავისი სახმო აპარატს.
მუსიკალურ ნოტაციაში ხშირადაა აღნიშნული ტემბრის ცვლილებები, როგორც სპეციალურად შემოღებული სიმბოლოებით, ისე სიტყვიერი ინსტრუქციებითაც. მაგალითად, სიტყვა dolce (ტკბილად) არცთუ კონკრეტული მითითებაა, მაგრამ, როგორც წესი, გაიგება, როგორც რბილი და „ტკბილი“ ხმოვანება. Sul tasto instructs a string player to bow near or over the fingerboard to produce a less brilliant sound. Cuivre ლითონის ჩასაბერებზე შემსრულებელს მიუთითებს, გამოსცეს მკვეთრი და ხისტი ხმოვანება. აქცენტის სიმბოლოები, როგორიცაა marcato (^), აგრეთვე დინამიური ნიშნები (pp) ზოგჯერ იწვევენ ტემბრის ცვლილებასაც.
დინამიკა
მუსიკაში ტერმინი დინამიკა აღწერს განსხვავებას მუსიკალური ბგერის ინტენსივობაში (ხმამაღლობაში), რომელიც, მეცნიერულად, დეციბელებში ან ფონებში იზომება. თუმცა, მუსიკალურ ნოტაციაში დინამიკას აბსოლუტური მნიშვნელობა არ აქვს. იგი შედარებითია და როგორც წესი, სუბიექტურად აღიქმება, რაზეც გავლენას არა მხოლოდ ამპლიტუდა, არამედ სხვა ფაქტორებიც ახდენს, როგორიცაა ტემბრი, შესრულების ინტენსიურობა, ვიბრატო, არტიკულაცია და სხვა.
დინამიკის მიღებული აღნიშვნა ემყარება იტალიური სიტყვების შემოკლებებს, როგორიცაა forte (f, ხმამაღლა) და piano (p, ხმადაბლა). შესაძლებელია ამ ორი საბაზისო ნიშნის მოდიფიცირება, რის შედეგადაც მიიღება mezzo piano (mp, საშუალოდ ხმადაბლა) და mezzo forte (mf, საშუალოდ ხმამაღლა), sforzando ან sforzato (sfz) უეცარი, ძლიერი შეტევის აღსანიშნავად, აგრეთვე, fortepiano (fp), რაც აღნიშნავს ხმამაღალ შეტევას, რომელსაც დინამიკის უეცარი ვარდნა მოჰყვება. დინამიური აღნიშვნების სპექტრი, როგორც წესი, თითქმის ჩუმ pianissississimo-დან (pppp) იწყება და უკიდურესად ხმამაღალი fortissississimo-თი (ffff) მთავრდება.
არტიკულაცია
არტიკულაცია შეეხება შესმრულებლის მიერ დაწერილი ბგერების გაჟღერების გზებსა და მეთოდებს. მაგალითად, სტაკატო (staccato) მიუთითებს, რომ ბგერა მოწყვეტით, მითითებულ გრძლიობაზე მოკლედ უნდა შესრულდეს, ლეგატო (legato) ნიშნავს, რომ ნოტები განცალკევების გარეშე, ერთ ფრაზად უნდა შესრულდეს. არტიკულაციის ნიშნებს, როგორც წესი, აღწერილობითი და არა რაოდენობითი ხასიათი აქვს, რის გამოც მათი აღსრულება შემსრულებლის ინტერპრეტაციაზეა დამოკიდებული.
მაგალითად, სტაკატო ნიშნავს, რომ ბგერა მოწყვეტით, განცალკევებულად უნდა შესრულდეს, თუმცა ზუსტად არ მიეთითება, თუ რამდენად უნდა შემცირდეს ნოტით გამოსახული გრძლიობა. ვიოლინოზე შესრულებისას სხვადასხვა სახის სტაკატოს შესასრულებლად სხვადასხვა ხერხი გამოიყენება. თუ როგორ გააკეთებს ამას ინდივიდუალური შემსრულებელი, დამოკიდებულია ნაწარმოების ან ფრზის კონტექსტზე, ინსტრუმენტზე ა.შ.
არსებობს რამდენიმე არტიკულაცია, რომელიც ინსტრუმენტების უმეტესობაზე ერთნაირად სრულდება: ლეგატო (თანდათანობით, დაკავშირებულად, გაუწყვეტლად); ტენუტო (იკვრება ნოტის მთლიანი გრძლიობა); მარკატო (აქცენტირებულად და გამოკვეთილად); სტაკატო (მოწყვეტით, განცალკევებულად); martelé (ძლიერი აქცენტით, „დარტყმით“). ზოგიერთ ინსტრუმენტს მხოლოდ მათთვის დამახასიათებელი მეთოდები გააჩნია, მაგალითად, სპიკატო (spicatto) ხემიანი ინსტრუმენტებისათვის, როდესაც ხემი სიმიდან აისხლიტება.
ტექსტურა
მუსიკაში ტექსტურა წარმოადგენს მელოდიური, რიტმული და ჰარმონიული მასალების კომბინაციას, რომელიც ნაწარმოების ზოგად ხმოვან ხასიათს განსაზღვრავს. ტექსტურული მახასიათებლებია სიმკვრივე („სისქე“), დიაპაზონი („ვიწრო“/„ფართო“) ყველაზე დაბალ და ყველაზე მაღალ ბგერებს შორის და სხვა. იგი აღიწერება როგორც შედარებითი ტერმინებით, ისე კონკრეტულადაც, მაგალითად, ხმების (ან პარტიების) რაოდენობით და მათ შორის ურთიერთმიმართებით. მაგალითად, სქელი (მკვრივი) ტექსტურის მქონე მუსიკა შეიცავს არაერთ ინსტრუმენტულ „შრეს“, რომელთაგანაც ერთ-ერთი შეიძლება იყოს სიმებიანი სექცია, ან რომელიმე ჩასაბერი ინსტრუმენტი.
სიმკვრივეზე ნაწარმოების შემსრულებელი ინსტრუმენტების რაოდენობა და მათი ხასიათიც ახდენს გავლენას, აგრეთვე, მათი ტემბრი, ერთდროულდ მჟღერი პარტიების ჰარმონიული და ტემპო-რიტმული მახასიათებლები. შესაძლებელია ტექსტურული ელემენტების გამოყოფა და მარკირება: მთავარი მელოდია, მეორეხარისხოვანი მელოდია, პარალელური მხარდამჭერი მელოდია, სტატიკური ელემენტი, ჰარმონიული ელემენტი, რიტმული ელემენტი და ასე შემდეგ.
გავრცელებული ტექსტურული ტიპებია მონოფონიური ტექსტურა (ერთი მელოდიური ხმა, როგორიცაა, მაგალითად, პიესა სოლო სოპრანოსთვის ან სოლო ფლეიტისათვის), ბიფონიური ტექსტურა (ორი მელოდიური ხმა, როგორიცაა ფაგოტისა და ფლეიტის დუეტი), პოლიფონიური ტექსტურა (რამდენიმე დამოუკიდებელი მელოდიური ხმა) და ჰომოფინიური ტექსტურა (მელოდია აკორდული აკომპანიმენტით).
ლუიზა ბურჟუა
ადრეული ცხოვრება და განათლება
ლუიზა ბურჟუა 1911 წლის 25 დეკემბერს პარიზში, ჟოზეფინ ფორიოსა და ლუი ბურჟუას ოჯახში დაიბადა. იგი მშობლებისთვის მეორე შვილი იყო. მას უმცროსი ძმა და უფროსი და ჰყავდა. ბურჟუას მშობლები გალერეას ფლობდნენ, რომელშიც ძირითადად ანტიკური ხანის გობელენები გამოიფინებოდა. ლუიზას დაბადებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ მისი ოჯახი პარიზიდან შუაზი-ლე-რუაში გადავიდა, სადაც გობელენების სარესტავრაციო სახელოსნო მოაწყვეს.
1930 წელს ბურჟუა სორბონის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, სადაც მათემატიკასა და გეომეტრიას სწავლობდა. 1932 წელს დედამისი გარდაიცვალა, რამაც უბიძგა, რომ მათემატიკისთვის თავი მიენებებინა და ხელოვნების სწავლა დაეწყო. ხელოვნების ერთ-ერთ გაკვეთილზე ბურჟუას ნამუშევრები ფერნარდ ლეჟერმა იხილა, რომელმაც მას უთხრა, რომ არა მხატვარი, არამედ მოქანდაკე იყო. ამ პერიოდში ბურჟუამ ლუვრის მუზეუმში ექსკურსიამძღოლად დაიწყო მუშაობა.
ბურჟუამ სორბონის უნივერსიტეტში სწავლა 1935 წელს დაასრულა. იგი პარიზში ხელოვნებას ჯერ ნატიფი ხელოვნების სკოლაში, შემდეგ კი ლუვრის სკოლაში სწავლობდა, ხოლო 1932 წლის შემდეგ მონპარნასისა და მონტმარტრის დამოუკიდებელ აკადემიებში იღებდა განათლებას. ბურჟუა, რომელიც პირველადი გამოცდილების მიღებისკენ ისწრაფვოდა, ხშირად სტუმრობდა პარიზის სახელოსნოებს და ხელოვანებისგან სხვადასხვა ტექნიკურ ხერხებს სწავლობდა, ასევე ეხმარებოდა მათ გამოფენების ჩატარებაში.
1937 წელს ბურჟუა ამერიკელ რობერტ გოლდუოთერზე დაქორწინდა, რომელიც ხელოვნების ისტორიის მასწავლებელი იყო. მათ ორი შვილი შეეძინათ, ხოლო ერთი იშვილეს. გოლდუოთერი 1973 წელს გარდაიცვალა.
ბურჟუა ნიუ-იორკში მეუღლესთან ერთად 1938 წელს დასახლდა. მან განათლების მიღება ნიუ-იორკის ხელოვნების სტუდენტთა ლიგაში განაგრძო, სადაც ფერწერას, ქანდაკებასა და გრავიურას სწავლობდა.
შემოქმედებითი მოღვაწეობა
ბურჟუასთვის 1940-იანი წლები უცხო ქვეყანაში გადასვლის თანხმლებ სირთულეებსა და ნიუ-იორკის საგამოფენო სამყაროში მოხვედრისთვის ბრძოლას უკავშირდებოდა. ამ პერიოდში იგი ნამუშევრებს ხის მასალის უსარგებლო ნარჩენებისგან კვეთდა. ხის ნაკლოვანებებს საღებავით ფარავდა, შემდეგ კი ლურსმნების საშუალებით სკულპტურაზე ჩაღრმავებებსა და ნაკაწრებს ქმნიდა, რაც ემოციური ფონის შექმნას ემსახურებოდა. ერთ-ერთი ასეთი ნამუშევარია მძინარე ფიგურა, რომლის შესახებაც თავად ბურჟუამ აღნიშნა, რომ სკულპტურა „საომარი ფიგურაა, რომელიც დაუცველობის გრძნობის გამო ვერ ბედავს რეალობისთვის თვალის გასწორებას.“ ზოგადად, ბურჟუას შემოქმედება მისი წარსულის პრობლემებს უკავშირდება, რის გამოც იგი ხელოვნებას თერაპიულ პროცესად მიიჩნევდა. ბავშვობის წლების დროებითი კათარზისი და მამის მხრიდან განცდილი ძალადობა ხელოვანისთვის შთაგონების წყარო იყო. 1945 წელს ბურჟუამ პირველი სოლო გამოფენა ჩაატარა. 1951 წელს, როცა მისი მამა გარდაიცვალა, იგი აშშ-ის მოქალაქე გახდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ბურჟუა საკუთარი შემოქმედების ფემინისტურობის იდეას უარყოფდა, მისი ნამუშევრები ფემინურ თემატიკაზე იყო. მისი ფერწერული თუ სკულპტურული სერიები, როგორებიცაა Femme Maison (ქართ. დიასახლისი) (1946-1947), Torso self-portrait (ქართ. ტორსის ავტოპორტრეტი) (1963-1964), Arch of Hysteria (ქართ. ისტერიის რკალი) (1993), ქალის სხეულს ასახავენ. 1960-იანი წლების დასასრულს ბურჟუა სექსუალობით დაინტერესდა და თავის ნამუშევრებში ქალსა და მამაკაცს შორის ურთიერთობას, აგრეთვე რთული ბავშვობის ემოციურ ზეგავლენას იკვლევდა. მისი სექსუალური თემატიკის სკულპტურებს შორისაა Janus Fleuri (1968), რომელიც გამოხატავს, რომ მოქანდაკე არ უშინდება ქალური ფორმების ახლებური გზით წარმოჩენას. ბურჟუამ თავისი შემოქმედების გენდერულობის თემატიკაზე დაწერა: „ჩემი ნამუშევრები პრეგენდერული პრობლემების ასახვას ემსახურება, მაგალითად, ასეთია ეჭვიანობა, რომელიც არც მამაკაცური თვისებაა და არც ქალური.“ ფემინისტური მოძრაობის ზრდასთან ერთად, ბურჟუას შემოქმედებამ ფართო გამოხმაურება ჰპოვა. მიუხედავად მისი განცხადებისა, 1976 წელს Femme Maison ლიუსი ლიპარდის წიგნის ცენტრიდან: ფემინისტური ესეები ქალთა ხელოვნებაზე გარეკანზე დაიბეჭდა და ფემინისტური ხელოვნების მოძრაობის საკულტო ნამუშევარი გახდა.
ბოგოსლოვო (უსტ-კუბინსკის რაიონი)
ბოგოსლოვო (Богослово) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ნიკოლსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 78 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
იერუსალემ პოსტი
მინი|250პქ|იერუსალემ პოსტის ლოგო „იერუსალემ პოსტი“ (The Jerusalem Post) — ინგლისურენოვანი პლაკატური ტიპის ყოველდღიური გაზეთი ისრაელში. დაფუძნებულია 1932 წლის 1 დეკემბერს ამერიკელი ჟურნალისტის გერშონ აგრონის მიერ როგორც „პალესტინური ფოსტა“ (The Palestine Post). 1950 წლიდან გაზეთი გამოდის „იერუსალემ პოსტის“ სახელწოდებით. მართალია იერუსალემ პოსტის მკითხველი (ათი ათასობით) საზოგადოება ვერ შეედრება სხვა ებრაული გაზეთების მკითხველებს რაოდენობრივად, მაგრამ, იერუსალემ პოსტს, განსხვავებით სხვა გამოცემებისგან, არაერთი უცხოელი ჟურლანისტი ჰყავს, რადგან გაზეთი მსოფლიო მასშტაბით ვრცელდება.
მჭედლიანთკარი
მჭედლიანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჭონქაძის თემში.
იერუსალემ პოსტი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისურენოვანი გაზეთები კატეგორია:იერუსალიმის კულტურა კატეგორია:ისრაელის გაზეთები კატეგორია:ისრაელის მედია კომპანიები
მჭედლიანთკარი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კამაგუეის პროვინცია
კამაგუეის პროვინცია — კუბის ერთ-ერთი პროვინცია, უდიდესი ქვეყნის სხვა პროვინციებს შორის. დედაქალაქია კამაგუეი. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქები — ფლორიდა და ნუევიტასი.
გეოგრაფია
კამაგუეის რელიეფი ძირითადად დაბლობია, მის ტერიტორიას არ კვეთს მნიშვნელოვანო გორაკები და მთის მასივები. სამხრეთი სანაპირო ხასიათდება მრავალი პატარა კუნძულით (კაი), ჩრდილოეთ სანაპიროს გასწვრივ კი მდებარეობს ხარდინეს-დელ-რეისა და საბანა-კამაგუეის არქიპელაგები.
ორივე სანაპირო მდიდარია ქვიშიანი პლაჟებით. მიუხედავად დიდი ტურისტული პოტენციალისა, იგი საკმაოდ სუსტადაა განვითარებული, გარდა ჩრდილოეთით მდებარე სანტა-ლუსიას პლაჟისა.
ეკონომიკა
კამაგუეის ეკონომიკა ძირითადად მესაქონლეობასა და შაქრის ლერწამს ეფუძნება. პროვინცია ცნობილია მისი კოვბოის კულტურითა და ხშირი როდეოებით. მოყავთ ბრინჯი და მისდევენ მექათემობასაც, ასევე არსებობს ციტრუსების ინდუსტრია. დედაქალაქში მდებარეობს კუნძულზე არსებული სულ რამდენიმე ლუდსახარშების მნიშვნელოვანი ნაწილი.
მუნიციპალიტეტები
პროვინცია შედგება 13 მუნიციპალიტეტისაგან:
სქოლიო
კატეგორია:კუბის პროვინციები
სტრომბოლი
სტრომბოლი (Stromboli; Struògnuli) — პატარა კუნძული ტირენიის ზღვაში, სიცილიის ჩრდილოეთ სანაპიროსთან. შედის ლიპარიის კუნძულთა ჯგუფში. კუნძულზე მდებარეობს იტალიის ყველაზე აქტიური ვულკანი. სახელი მომდინარეობს ბერძნული სიტყვა „Strongulē“-დან, რაც ამობურცულს ნიშნავს. სწორედ ასე უწოდეს კუნძულს ძველმა ბერძნებმა. სტრომბოლის მოსახლეობა 400-800 ადამიანს შეადგენს.
კუნძულზე მდებარე ვულკანი მრავალჯერ ამოფრქვეულა, ხოლო ვულკანური აქტივობები და მცირე ამოფრქვევები გამუდმებით მიმდინარეობს, რისი ხილვაც კუნძულის მრავალი ადგილიდან და ზღვიდანაა შესაძლებელი. სწორედ ამიტომ, სტრომბოლს „ხმელთაშუა ზღვის სინათლის სახლს“ უწოდებენ. ბოლო ყველაზე მნიშვნელოვანი ამოფრქვევა მოხდა 2009 წლის 13 აპრილს. მდებარეობს ზღვის დონიდან 926 მეტრზე. მოიცავს სამ აქტიურ მწვერვალს.
აღსანიშნავია, რომ ვულკანზე მასიური, გამუდმებული ამოფრქვევები ბოლო 20 000 წლის მანძილზე მიმდინარეობს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის ვულკანები კატეგორია:იტალიის კუნძულები
ბალროგები
ბალროგები — გამოგონილი არსებები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმიდან. მიუხედავად იმისა, რომ ერთ-ერთი მათგანი ფიგურირებს „ბეჭდების მბრძანებელში“, სხვა ბალროგები ნახსენებია „სილმარილიონშიც“.
ბალროგები აფრქვევენ ცეცხლს, ბნელს და აჩრდილს, არიან ადამიანზე ბევრად მაღლები. ხშირად მათ იარაღად აქვთ შოლტები ან დიდი ხმლები. მათი განადგურება თითქმის შეუძლებელი იყო, ეს მხოლოდ დრაკონებს შეეძლოთ, ხოლო შუახმელეთის პირველი ეპოქის დროს ეს იყო ყველაზე საშიში რასა მორგოთის ძალებიდან.
ეტიმოლოგია
სახელი „ბალროგი“ სინდარულად ნიშნავს „ძლევამოსილ დემონს“. ქუენიურად მას ჰქვია „ვალარაუკო“ (მხოლ.) და „ვალარაუკარ“ (მრავლ.). ქუენიურში მას იგივე მნიშვნელობა აქვს, რაც სინდარულში.
მორიის ბალროგს ეწოდა „დურინის წყევლა“, რადგან მან მოკლა ჯუჯების მეფე დურინ VI. ლეგოლასმა კი მას „ელფთა წყევლა“ უწოდა, რადგან პირველ ეპოქაში მათი საკმაოდ დიდი რაოდენობა იქნა განადგურებული ბალროგთა მიერ.
არაგორნი ბალროგებს უწოდებდა უბრალოდ „საშინელებას“.
გოთმოგი
მინიატიურა|ტომ ლობაკის ილუსტრაცია
გოთმოგი არის ერთ-ერთი პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის მიერ გამოგონილი სამყაროდან. იგი არის მორგოთის ერთ-ერთი მსახური. პირველად გამოჩნდა ბელერიანდის ეპოქაში, მეორე ომში.
გოთმოგი წარმოდგენილია, როგორც ანგბანდის მმართველი. “ბეჭდების მბრძანებლის“ ტრილოგიაში მონაწილეობს სხვა პერსონაჟი ამავე სახელით.
ეს ბალროგი განადგურებული იქნა ეკთელიონთან ბრძოლისას, როდესაც მორგოთმა გონდოლინის დამალული სამეფოს აღება გადაწყვიტა.
ლუნგორთინი
ლუნგორთინი ფიგურირებს ჰურინის შვილების ბალადაში, როგორც „ლუნგორთინი, მბრძანებელი ბალროგთა“. შესაძლოა, ეს იყოს გოთმოგის სხვა სახელი, თუმცა კრისტოფერ ტოლკინი ფიქრობდა, რომ იგი იყო უბრალოდ „ბალროგების მბრძანებელი“.
დურინის წყევლა
ეს ბალროგი ჩნდება ბეჭდების მბრძანებელში, როდესაც მას ბეჭდის საძმო მორიის მაღაროებში ხვდება. იგი გადაურჩა რისხვის ომს და ნისლიან მთებში გაიქცა. ხუთზე მეტი ათასწლეულის განმავლოვაში იგი იმალებოდა მორიაში, თუმცა მესამე ეპოქაში დაბრუნდა, მითრილის მაძიებელი ჯუჯების შეცდომის გამო. მეფე დურინ VI-მ იგი გამოაღვიძა. ბალროგმა ჯუჯების მეფე მოკლა, რის გამოც დურინის წყევლა უწოდეს.
როგორც ყველა სხვა ბალროგი, ესეც მაია იყო. იგი ემსახურებოდა მორგოთს თითქმის არდის შექმნის დროიდან. სავარაუდოდ, იგი პირველი ეპოქის ომებშიც მონაწილეობდა. მაგრამ როდესაც ვალარებმა მორგოთის წინააღმდეგ გაილაშქრეს, დურინის წყევლა გაიქცა და ანგბანდიდან აღმოსავლეთით, კჰაზად-დუმთან დაიმალა.
მრავალი წელი იგი სდუმდა, მაგრამ 3019 წლის იანვარში ბეჭდის საძმოს მოსვლამ იგი გამოაღვიძა. ბალროგს ჰქონდა დიდი შერკინება განდალფთან, კჰაზად-დუმის ხიდზე. მან ჩაითრია განდალფი ქვესკნელში, მაგრამ ჯადოსანი დაბრუნდა შუახმელეთში და უამბო თავის მეგობრებს, თუ როგორ გაანადგურა საბოლოოდ დურინის წყევლა.
ფილმში „ბეჭდების მბრძანებელი: ბეჭდის საძმო“ დურინის წყევლას უჩანს ფრთები, თუმცა ბევრი წყარო ამტკიცებს, რომ ბალროგებს კონკრეტული ფრთები არ ჰქონდათ. რალფ ბაკშის ანიმაციურ ფილმში ბალროგი ჰგავს ფრთიან ლომს, აქვს გიგანტური ფეხები, რითაც შესამჩნევად შორს არის ტოლკინის ჩანაფიქრისგან.
სქოლიო
კატეგორია:შუახმელეთის მაიარები
ფეთიჰ II გირეი
ფეთიჰ II გირეი (II Fetih Geray, فتح كراى; დ. 1696 — გ. 1746, ვიზე, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1736–1737 წლებში,  დევლეთ II გირეის ვაჟი, სელიმ I გირეის შვილიშვილი.
ბიოგრაფია
ფეთიჰ გირეი 1731 წლიდან 1733 წლამდე იყო ყირიმის ნურედინი, 1735 წლამდე კი კალგის თანამდებობა ეკავა. 1736 წელს ბიძამისი, ყაფლან I გირეი ოსმალებმა ჩეშმეში გადაასახლეს და ხანის ტიტული სწორედ მას უბოძეს. ფეთიჰ II-ის მმართველობა ხანმოკლე აღმოჩნდა. საკუთარ კალგად და ნურედინად დანიშნული ჰყავდა თავისი ძმები, არსლანი და მაჰმუდი.
ფეთიჰ გირეიმ თავი გამოიჩინა სპარსეთის წინააღმდეგ ლაშქრობაში. მას ისეთივე პრობლემები შეექმნა, როგორც ყაფლან გირეის. რუსებმა გააძლიერეს აგრესია ოსმალეთის წინააღმდეგ და კვლავ გადავიდნენ ყირიმში, გენერალ პიტერ ლასის მეთაურობით. მიუხედავად კარგი საბრძოლო მომზადებისა, ფეთიჰ II გირეიმ ვერ შეძლო ყირიმის დაცვა შემოჭრისაგან, რუსებმა ისევ ააოხრეს სახანოს წამყვანი ქალაქები. ფეთიჰ გირეი დიდებულებმა ტახტიდან ჩამოაგდეს იმავე წელს. გადასახლდა ვიზეში, სადაც 1746 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალეს ქალაქის მეჩეთში, მამის გვერდით. მოგვიანებით ფეთიჰის ვაჟი სელიმი გახდა ყირიმის ხანი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყირიმის ხანები კატეგორია:ყირიმის სახანო კატეგორია:გირეის დინასტია კატეგორია:დაბადებული 1696 კატეგორია:გარდაცვლილი 1746 კატეგორია:დამხობილი მონარქები
ნინო ჭანიშვილი
ნინო (ნანი) ჭანიშვილი (დ. 3 თებერვალი, 1945, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, პოლიტიკოსი.
1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კიბერნეტიკის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 3 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1945 კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ნინო
კანტივეროსი
კანტივეროსი (Cantiveros) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ლა-მორანიის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 14,37 კმ². მოსახლეობა — 100 კაცი (2021 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
ჯორჯო I (სებორგა)
მინი|ჯორჯო I-ს მონეტა ჯორჯო I (Giorgio I) დაბადებით ჯორჯო კარბონე (Giorgio Carbone; დ. 14 ივნისი, 1936, სებორგა — გ. 25 ნოემბერი, 2009) — სებორგას თავადი 1964 წლიდან.
ჯორჯო კარბონე თავადად არჩევამდე ადგილობრივი ყვავილების გამყიდველთა ამხანაგობის საქმეთა მმართველი იყო. XX საუკუნის 60-იან წლებში მან მონაწილეობა მიიღო ისტორიულ გამოკვლევაში, რომლის მიხედვითაც „დადგინდა“, რომ სებორგა არც ვენის კონგრესზე და არც იტალის რესპუბლიკის დაარსებისას (1946) არც ერთი ქვეყნის პროტექტორატის ქვეშ არ მოქცეულა და „სუვერენიტეტი“ არ დაუკარგავს.
1963 წელს სებორგას მოსახლეობამ კარბონეს არგუმენტები დამაჯერებლად მიიჩნია და იგი თავადად აირჩია. ამ დღიდან ჯორჯო კარბონე ოფიციალურად იწოდება „მისი უგანათლებულესობა ჯორჯო I, სებორგას თავადი“ (SAS Giorgio I, Principe di Seborga). 1993 წელს იგი ხელმეორედ იქნა დამტკიცებული თავადად. 1994 წლიდან ჯორჯო I-ის განკარგულებით აღდგა სებორგას ვალუტის „ლუიჯინოს“ მოჭრა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 14 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1939 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
დიდი ლისკარევო
დიდი ლისკარევო (Большое Лыскарево) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, უსტ-კუბინსკის რაიონში. სოფელი შედის ნიკოლსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, 2002 წლის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობდა.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:უსტ-კუბინსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
დატუ-სალიბო
დატუ-სალიბო (ოფიციალურად დატუ-სალიბოს მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Datu Salibo) ― მუნიციპალიტეტი სამხრეთ მაგინდანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18 795 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 17 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ მაგინდანაოს მუნიციპალიტეტები
ჯუმუშაური
ჯუმუშაური — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შუახევის მუნიციპალიტეტში, ოლადაურის თემში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 67 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფატიმა (ქალაქი)
ფატიმა (Fátima) — ქალაქი პორტუგალიაში. მდებარეობს ოურენის მუნიციპალიტეტში. ქალაქის მოსახლეობა 2004 წლის აღწერით შეადგენდა 10302 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
სან-ხორხე (სამარი)
სან-ხორხე (ოფიციალურად სან-ხორხეს მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa San Jorge; Bayan ng San Jorge) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი სამარის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 17 579 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 41 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:სამარის პროვინციის მუნიციპალიტეტები
The GNOME Project
The GNOME Project — აერთიანებს GNOME გრაფიკულ სივრცის და მასთან ასოცირებული პროგრამული პლატფორმის უკან მდგარ თემს. თემი მოიცავს დეველოპერებს, მხატვრებს, მწერლებს, თარჯიმნებს, GNOME-ს აქტიურ მომხმარებლებს და სხვა კონტრიბუტორებს. დღესდღეობით პროექტი ძირითადად იმართება ორგანიზაცია GNOME Foundation-ის მიერ. GNOME ასევე მიეკუთვნება თავისუფალი პროგრამული უზრუნველყოფის პროექტ GNU-ს. პროექტის ძირითადი მიზანია განავითაროს GNOME გრაფიკული სივრცე და წაახალისოს თავისუფალი პროგრამული უზრუნველყოფის გამოყენება.
GNOME Foundation
GNOME Foundation შეიქმნა 2000 წელს, პროქტ GNOME-ს სამართავად. GNOME Foundation-მა აიღო პასუხისმგებლობა პროექტის ადმინისტრაციულ ნაწილზე, მედიასთან და პარტნიორებთან ურთიერთობაზე. ორგანიზაცია არ არის აქტიურად ჩართული პროექტის ტექნიკურ მხარესთან, ამასთანავე GNOME Foundation კოორდინირებს პროგრამული უზრუნველყოფის გამოცემებს. ორგანიზაციაში გაწევრიანება შესაძლებელია ნებისმიერი პირისთვის, რომელსაც წვლილი აქვს შეტანილი პროექტის განვითარებაში. ორგანიზაციის წევრებს შეუძლიათ მისცენ ხმა და მიიღონ მონაწილეობა დირექტორების საბჭოს არჩევნებში.
ძირითადი პრინციპები
პროექტი GNOME ხელმძღვანელობს ოთხი პრინციპით:
პროგრამული უზრუნველყოფა
პროექტი GNOME აერთიანებს მრავალ თავისუფალი პროგრამული უზრუნველყოფის პროექტს. მათ შორის:
სქოლიო
კატეგორია:GNOME
ქვედა პალეოლითი
ქვედა პალეოლითი — პერიოდი კაცობრიობის ისტორიაში, რომელიც პლიოცენის ეპოქის ბოლოს დაიწყო, როდესაც თანამედროვე ადამიანებმა Homo habilis ქვის იარაღების პირველი გამოყენება დაიწყეს. ეს იყო შედარებით მარტივი ინსტრუმენტები. Homo habilis ამ იარაღებს შუბებისა და საჭრელის სახით იყენებდნენ. ყველაზე ძველი ამგვარი იარაღები აღმოაჩინეს ოლდუვაის გამოქვაბულში, ტანზანიაში.
ამ ეპოქაში მცხოვრები ადამიანები ძირითადად ადვილი ნანადირევით ან ველურად გაზრდილი მცენარეების ნაყოფით იკვებებოდნენ. დაახლოებით 1,5 მილიონი წლის წინ გაჩნდა უფრო განვითარებული ადამიანი Homo erectus. ამ სახეობის ადამიანებმა ისწავლეს ცეცხლის გაჩაღება და ქვისგან უფრო რთულ საჭრელ იარაღებს ამზადებდნენ. ამ პერიოდში მათ დაიწყეს შუა და შორეული აზიის ათვისება. დაახლოებით 1 მილიონი წლის წინ ადამიანებმა ევროპაც აითვისეს და ქვის ნაჯახის გამოყენება დაიწყეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქვის ხანა კატეგორია:პალეოლითი
Paleolitikum
ვახა
ვახა — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მარტვილის მუნიციპალიტეტში, სალხინოს თემი (სოფლები: ვახა, ლეგულორდავე, ლესხულუხე, ლეცავე, პატარა ჟინოთა, სალხინო, წაჩხური). მდებარეობს ასხის მასივის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ტეხურის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 310 მეტრზე, მარტვილიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 280 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფლები
საქსოვი დაზგა
thumb|250px|ქალი მუშაობს საქსოვ დაზგაზე ([[კონია (ქალაქი)|კონია, თურქეთი)]] საქსოვი დაზგა — მანქანა, რომელიც ქსოვილს ამზადებს.
ძველებურ დაზგებს ქსოვილის დასამზადებლად დღესაც იყენებენ. იგი ახლანდელთან შედარებით გაცილებით მოუხერხებელია. დღეისათვის ქსოვილის დამზადება უზარმაზარ ფაბრიკებში, სპეციალურ მექანიზებულ სართავ დაზგებზე ხდება. საქსოვმა დაზგამ უდიდესი როლი შეასრულა კაციბრიობის ისტორიაში. მან ფაქტობრივად შემოსა ადამიანი. კარგად ჩაცმის კულტურა უხსოვარი დროიდან მოდის. დღეს კი ტანსაცმლის მოდა მრეწველობის, კულტურისა და გართობის ერთ-ერთი თვალსაჩინო დარგია.
კატეგორია:ტექსტილი
სელამეთ II გირეი
სელამეთ II გირეი (II Selamet Geray, سلامت كراى; დ. 1691 — გ. 1751, იამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1740–1743 წლებში, სელიმ I გირეის უმცროსი ვაჟი.