cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
არხანგელის რაიონი
გეოგრაფია
არხანგელის მუნიციპალური რაიონი მდებარეობს ბაშკირეთის ცენტრალურ ნაწილში, უფიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მისი ტერიტორიის ფართობია 2422 კმ². რაიონის ტერიტორიას გადაკვეთს კარლამან-ბელორეცკ-მაგნიტოგორსკის, ხალხში „ბაშკირეთის ბამ-ად“ წოდებული რკინიგზა და უფა-ბელორეცკის საავტომობილო გზა.
ისტორია
არხანგელის რაიონი დაარსდა 1930 წლის 20 აგვისტოს, როდესაც სრულიად რუსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილებით მოხდა ბაშკირეთის ავტონომიური რესპუბლიკის კანტონებად დაყოფის გაუქმება და როდესაც შეიქმნა 48 რაიონი.
მოსახლეობა
2010 წლის რუსეთის საყოველთაო აღწერების მიხედვით აქ ცხოვრობენ: ბაშკირები — 45,4 %, რუსები — 38,5 %, თათრები — 10,6 %, ჩუვაშები — 2,4 %, სხვა ეროვნების პირები — 3,1  %. არხ-ლატიშის სასოფლო საბჭოში კომპაქტურად ცხოვრობენ ლატვიელები.
ადმინისტრაციული დაყოფა
არხანგელის რაიონში არის 71 დასახლებული პუნქტი, რომლებიც ერთიანდებიან 12 სასოფლო დასახლებაში.
სქოლიო
კატეგორია:ბაშკირეთის რაიონები კატეგორია:არხანგელის რაიონი
ლიმოჟი
ლიმოჟი (Limoges) — ქალაქი და კომუნა, ზემო ვიენის დეპარტამენტისა და ლიმუზენის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2006 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 139,026 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის ქალაქები კატეგორია:საფრანგეთის კომუნები
ადმირალი (პეპელა)
ადმირალი (Pyrameis atalanta) — დღის პეპელა ნიმფალიდისებრთა ოჯახისა. ფრთების შლილი 5-6 სმ. წინა ფრთები ზემოდან შავია, წვერზე თეთრი კოპლები და ირიბი წითელი ზოლი აქვს. უკანა ფრთებიც შავია და კიდეზე წითელი ზოლი გასდევს. დაფრინავს ივლის-სექტემბერში, გამოზამთრებული პეპელა — გაზაფხულზე. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება. ადმირალის მუხლუხი ბინადრობს ჭინჭარსა და ნარშავზე. კულტურულ მცენარეებს არ აზიანებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნიმფალიდისებრნი
ადიშის ოთხთავი
ადიშის ოთხთავი — ძველი ქართული ენისა და მწერლობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი, თარიღიან ოთხთავთა შორის უძველესი (897) ნუსხა. ხელნაწერი ეტრატზეა შესრულებული (ზომა 30x25 სმ). ნაწერია მრგვლოვანი ხელით, ორ სვეტად. 1-5 ფურცელი შემკულია მინიატურებით. მისი დამკვეთი არის სოფრონი.
ისტორია
გადაწერილია კლარჯეთში, შატბერდის ლავრაში. ხელნაწერის დამკვეთი გახლავთ სოფრონი, რასაც ადასტურებს წიგნის ბოლოს მოთავსებული ანდერძი:
ამ ანდერძში მოხსენიებულ ისტორიულ პირთა მიხედვითაც აშკარაა, რომ წიგნი დაწერილია მეცხრე საუკუნის ბოლოს, მაგრამ მის თარიღს უფრო ზუსტად გვაუწყებს მეორე ანდერძი, რომელიც გადამწერს ეკუთვნის. აქ ვკითხულობთ:
წიგნის გადაწერის თარიღი ამ ანდერძში სამნაირად არის დასახელებული. ამ თარიღთაგან ერთ-ერთმა დიდი კამათი და აზრთა სხვადასხვაო ბა გამოიწვია სამეცნიერო წრეებში, მაგრამ საბოლოოდ კორნელი კეკელიძემ დაადგინა, რომ სამივე თარიღი ზუსტია და ჩვენი წელთაღრიცხვით 897 წელს უდრის.
წიგნის გადამწერია მიქაელი, ყდაში ჩამსმელი – მიქაელ დიაკონი. მხატვარზე კი ანდერძებში არაფერია ნათქვამი. მიქაელი დახელოვნებული გადამწერი ყოფილა და მას ლამაზი მრგლოვანი ასოებით გადაუწერია მთელი წიგნი დედნიდან, მაგრამ იმ დროისათვის ტრადიციად შემოღებული ჰ პრეფიქსი ხმოვნების წინ აღარ უხმარია, თუმცა მექანიკური შეცდომების ხაჯზე ზოგგან მაინც დაუწერია იგი. მიქაელს მალე თვითონვე შეუნიშნია შეცდომები და ჰა ამოუფხეკია, თუმცა მისი ნაკვალევი ეტრატს მაინც ატყვია.
ეს ნასწორები ადგილები განსაკუთრებით საინტერესოა და საგულისხმოა სწორედ იმით, რომ აქედან უტყუარად ჩანს, რა სახის დედანი ედო წინ გადამწერს. დედნის მეორე თავისებურება ის ყოფილა რომ მას ლუკას სახარების დიდი ნაწილი ჰკლებია და ეს ნაკლული ადგილი გადამწერს სხვა წიგნის მიხედვით შეუვსია. საქმე ისაა, რომ ადიშის ოთხთავის ეს ორი დედანი — ძირითადი (ჰაემეტი) და დამხმარე (ლუკას სახარების ნაკლული ნაწილის შესავსებად გამოყენებული) — სახარების ქართული თარგმანის ორ სრულიად სხვადასხვა რედაქციას წარმოგვიდგენს.საერთოდ დადგენილია, რომ ქართული ოთხთავის ტექსტს საუკუნეთა განმავლობაში ბევრჯერ განუცდია რევიზია უკანასკნელად ის ბერძნულს შეუდარა და შეასწორა გიორგი მთაწმიდელმა. ანდერძში გიორგი მთაწმიდელი ახსენებს ორ წინამორბედ რედაქციას – ხანმეტსა და საბაწმიდურს. ამათგან პირველი ჩვენთვის ამჟამად ცნობილია ხანმეტ ტექსტებში შემონახული ნაწყვეტების სახით. ამ რედაქციის გადამუშავებით, კერძოდ, ხანმეტი ფორმების შეცვლის გზით მიღებული ჩანს ახალი რედაქცია, რომელიც წარმოდგენილია X საუკუნეში გადაწერილი ქართულის ოთხთავების უმეტესობაში, როგორიცაა ოპიზის (913 წ.), ჯრუჭის (936 წ.), პარხლის (973 წ.), სინის მთის № 8 (978 წ.), ბერთის (988 წლამდე), ტბეთის (995 წ.), X საუკუნეში გადაწერილი სინის მთის № 9, ქსნის, სევის (რაჭის), ცენტრარქივის ოთხთავები (იგივე რედაქცია შეუსწორებია XI საუკუნეში ჯერ ექვთიმე მთაწმიდელს, შემდეგ კი საბოლოოდ გადაუმუშავებია გიორგი მთაწმიდელს).
ამათგან სრულიად განცალკევებით დგას ადიშის ოთხთავი, რომელშიც წარმოდგენილია ოთხთავის სულ სხვა თარგმანი, დიდად განსხვავებული როგორც ლექსიკით, ისე სინტაქსური წყობით და გრამატიკული ფორმებით. ეს გარემოება განსაკუთრებით ზრდის ადიშის ოთხთავის მნიშვნელობას. ეს წიგნი თითქმის შვიდას წელიწადს შატბერდის მონასტერში ყოფილა დადებული, შემდეგ კი ის იქიდან გამოუტანია ჯუმათის ყოფილ მამასახლისს ნიკოლაოსს, რომლის ანდერძიც, ნაწერი XV— XVI საუკუნეთა ნუსხურით, მოთავსებულია გადამწერ მიქაელის ანდერძის ქვემოთ. ნიკოლაოს ჯუმათელი გვაუწყებს: ''„მე, ნიკოლაოს, ოდესმე ჯუმათი სამამასახლის-ყოფილმან, უღირსმან და სულითა საწყალობელმან, ფრიადითა ხარკებითა (აშენენინ ღმერთმან კლარჯეთი სამონასტერნი!) შევიარენ და შევკრიბენ წმიდანი ესე წიგნნი: პირველად წმიდაი ესე სახარებაი ოთხთავი, და მრავალთავი, და კელთკანონი, მამათა წიგნი, და კითხვა-მიგებაი. უმეტესად აღაშენენ ღმერთმან შატბერდი: ესე ოთხთავი და კელთკანონი და მამათა წიგნი მათსა ეკლესიასა“...''
ანდერძის ბოლო აღარ იკითხება და ჩვენ არ ვიცით, თუ სად მიუჩინა ახალი ბინა ნიკოლაოს ჯუმათელმა მის მიერ შეძენილ-შეკრებილ წიგნებს, კერძოდ – სახარებას. საფიქრებელია, რომ ეს წიგნები ნიკოლაოსს უნდა მიეტანა გურიაში, კერძოდ ჯუმათის მონასტერში, რომლის წინამძღვარიც ის ერთ დროს ყოფილა.
როგორც ჩანს, ეს ოთხთავი გურიაში დიდხანს არ დარჩენილა და უკვე მეთექვსმეტე საუკუნეში აუტანიათ სვანეთში. ვინ წაიღო იგი სვანეთში და რატომ, ეს ცნობილი არაა, მაგრამ აშიებზე გაკეთებული გვიანდელი (დაახლოებით XVI-XVII საუკუნეთა) მინაწერები აშკარად გვიჩვენებს, რომ წიგნი ამ დროს უკვე სვანეთში იყო. მინაწერები სხვადასხვა სახითაა, ზოგი ნუსხური და ზოგიც მხედრული. კერძოდ, წიგნის ქვედა აშიებზე მე-16 – მე-17 საუკუნის ხელით მხედრულად მიწერილია სამი „ქვეყნის სამაგრობელი დაწერილი“, სადაც იხსენიება ჰადიში და სვანეთის რამდენიმე სოფელი. მაგალითად (ტექსტი გამოცემულია პავლე ინგოროყვას მიერ): ''„ქ. ღმთისა და მაცხოურისა ჰადიშისა და მთაუარ მოწამისა ჩაინაშისა თაუსდებობითა და შუამდგომლობითა დაუწერეთ და დავიდევით დაწერილი ესე ქუვეყნისა სამაგრობელი ამა პირსა ზედა, ჩუვენ ერთობილთა ჰადიშისა მიწაზედა მყოფთ ყოველთა, ერთმანერთისა ნდომითა და მოწმობითა: ვისაც რაი (...) საქმესა ზედა ჰავი რაი დაგუემართოს, პირი თაუად მაცხოვარი და მთაუვარ მოწამე ჩაინაშისა, მესამე ერთობილი ჰადიშისა ქუვეყანაი იყოს“.'' აქ არეულია უ და ვ ასოები (ან ერთის ნაცვლად ორივე არის ნახმარი), რაც დამახასიათებელია სვანურისათვის. ასეთივე ორთოგრაფიული თავისებურებებით ხასიათდება ნუსხური მინაწერებიც, დაახლოებით მე-17 საუკუნისა, შესრულებული ვინმე ათანასეს მიერ: „უნებისა (=ვნებისა) კურიაკესა“, „ღმერთო, გვედრია სვლი (=სული) ათანასესი, ფრიად ცოდვილისაი, დღესა მას განკითხვისასა...“ და სხვა.
სხვა ხელით გაკეთებულ ერთ ნუსხურ მინაწერში ვკითხულობთ: ''„ღმერთმან ადიდოს ადიშისა სუფელი (=სოფელი). ღმერთმან შეუნდოს იოვანეს მუბეჩვანსა“''. როგორც აკაკი შანიძე შენიშნავს, „მუბეჩვანი“ სვანური გვარი ჩანს. ქართულად თუ ვთარგმნით, იქნება ბეჩოელიძე (ბეჩო – სოფელია სვანეთში).
1855 წელს ჰადიშის ეკლესიაში ეს ხელნაწერი უნახია რუს მკვლევარს ივანე ბართოლომეის, რომელიც თავის მოგზაურობის აღწერისას გაკვრით ახსენებს ჰადიშში დაცულ ძვირფას სახარებას. ფართო საზოგადოებისათვის კი ადიშის ოთხთავი ცნობილი გახდა მე-20 საუკუნის დამდეგიდან, როცა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში – ჯერ „ივერიაში“ (1903 წ.) და შემდეგ „მოამბეში“ (1904 წ.) — გამოქვეყნდა ბესარიონ ნიჟარაძის წერილები სვანეთის ხელნაწერების შესახებ. ამის შემდეგ ადიშის ოთხთავს მკვლევართა ყურადღება არ მოჰკლებია: სვანეთში მოგზაურობის დროს იგი ნახა და მისი მინიატურები აღწერა რუსმა მკვლევარმა პრასკოვია უვაროვამ, რომლის მოგზაურობის შთაბეჭდილებები გამოქვეყნდა 1904 წელს „კავკასიის არქეოლოგიის მასალების“ X ტომში. იქვე დაიბეჭდა სვანური ხელნაწერი ოთხთავების (მათ შორის ადიშის ოთხთავის) აღწერილობა, შესრულებული ალექსანდრე ხახანაშვილის მიერ.
ამჟამად ხელნაწერი ინახება სვანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.
კვლევა
ადიშის ოთხთავი რედაქციულად განკერძოებით დგას სხვა ოთხთავებისაგან. ძეგლში დაცულია მდიდარი ლექსიკა და თავისებური გრამატიკული ფორმები. ადიშის ოთხთავს კარგად იცნობენ და ინტენსიურად იკვლევენ როგორც საქართველოში, ისე უცხოეთში (ამერიკაში, ბელგიაში, გერმანიაში და სხვა). 1910 წელს სვანეთში მოეწყო სამეცნიერო ექსპედიცია ექვთიმე თაყაიშვილის მეთაურობით. ამ ექსპედიციის დროს ფოტოგრაფმა დიმიტრი ერმაკოვი გადაიღო ადიშის ოთხთავის ფოტოსურათები მთლიანად (ყველა გვერდი). შემდეგ ამ ფოტოსურათების მიხედვით ძეგლი ფოტოტიპიურად გამოსცა მოსკოვის საარქეოლოგიო საზოგადოებამ 1916 წელს გამოცემის ხელმძღვანელობა თავდაპირველად მინდობილი ჰქონდა ალექსანდრე ხახანაშვილს, მაგრამ მას ხანგრძლივმა ავადმყოფობამ შეუშალა ხელი, შემდეგ კი ნაადრევმა სიკვდილმაც უსწრო (1912 წ.) და ამის გამო საქმეს ექვთიმე თაყაიშვილი ჩაუდგა სათავეში. მანვე წაუმძღვარა გამოცემას ვრცელი გამოკვლევა.
ამ გამოცემით ადიშის ოთხთავი ხელმისაწვდომი გახდა მკვლევართა ფართო წრეებისათვის. შემდეგ ის ორჯერ სტამბურადაც გამოიცა: ერთი გამოცემა ეკუთვნის ამერიკელ ქართველოლოგს, ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორს რობერტ ბლეიკს, მეორე აკაკი შანიძეს. ბლეიკმა ადიშის სახარების ტექსტი დაბეჭდა ოპიზისა და ტბეთის სახარებათა ვარიანტებითაც და დაურთო ლათინური თარგმანიც.
აკაკი შანიძემ ადიშის ოთხთავის ტექსტი დაბეჭდა ჯრუჭისა და პარხლის ოთხთავების პარალელურად (გამოიცა „ძველი ქართული ენის ძეგლების“ მეორე წიგნად 1945 წელს).
ყდა
ადიშის ოთხთხთავის გარეკანის პირველი შრე შესრულებულია IX საუკუნის გარეკანის ოსტატის, მიქაელის მიერ. წარმოადგენს ტყავისა და მეტალის კომბინაციას. სქელ, სწორად მოჭრილ ხის დაფბზე ტყავის სამი ფენა შეიმჩნევა. პირველი შრე, რომელიც IX საუკუნისაა, ფრაგმენტულია და ამოუტვიფრავი.
მეორე, X საუკუნის შრე შენარჩუნებულია მხოლოდ ზედა ფრთის ცენტრალურ ნაწილში. ტყავი ძლიერ დაზიანებულია, მასზე ამოტვიფრულია წრეში ჩახაზული ჯვრის სტილიზებული ფორმა, რომბისებური წნული ელემენტები ჩახვეული ბოლოებით, რომლებსაც მცირე ზომის დეკორატიული სამსჭვალები აფორმებს. ამოტვიფრულ ტყავის ზედაპირზე დამაგრებულია გრავირებული, საშუალო ზომის ტოლფერდა ჯვარი XIV საუკუნიდან. ვერცხლზე ამოკვეთილია ფოთლოვან-ყვავილოვანი ორნამენტი.
მესამე სქელი ტყავის შრე XVI საუკუნით თარიღდება. ეს შრე ამჟამად მოხეულია და მხოლოდ ყუის მხარესაა შემორჩენილი.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული ოთხთავები კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები კატეგორია:IX საუკუნის ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერები ანბანის მიხედვით კატეგორია:ხელნაწერები ავტორების მიხედვით
ანისეტო არსე
ანისეტო არსე (Aniceto Arce Ruiz, დ. 17 აპრილი, 1824, ტარიხა, ბოლივია — გ. 14 აგვისტო, 1906, სუკრე, ბოლივია) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი, ბოლივიის პრეზიდენტი 1888-1892 წლებში. თანამდებობა დაიკავა 1888 წლის 15 აგვისტოს — დატოვა 1892 წლის 11 აგვისტოს.
სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 17 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1824 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
სოსნოვკა (ბაიმაკის რაიონი)
სოსნოვკა  (Сосновка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაიმაკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 704 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაიმაკიდან დაშორებულია 62 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სიბაი, რომელიც დაშორებულია 33 კმ-ით.
.
აქაველთა კავშირი
აქაველთა კავშირი — ძველი ბერძნული ქალაქების პოლიტიკური გაერთიანება პელოპონესში. მიმართული იყო დორიელთა წინააღმდეგ.
საბერძნეთისთვის ისტორიულად კლასიკურ ხანაში აქაველთა კავშირს განსაკუთრებული მნიშვნელობა არ ჰქონია. იგი დაიშალა ძვ.წ IV საუკუნის II ნახევარში და აღდგა ძვ.წ 280 წელს, როგორც აქაიას ოთხი ქალაქის ანტიმაკედონიური ფედერაცია.ძვ. წ 275 წელს ფედერაციას შეუერთდა ქალაქი ეგიონი, ძვ.წ III საუკუნის II ნახევარში კი იგი დაახლოებით 60 ქალაქს აერთიანებდა. ქალაქები ავტონომიით სარგებლობდნენ.
აქაველთა კავშირის მმართველობის უმაღლესი ორგანო იყო საერთო კრება, რომელსაც იწვევდნენ წელიწადში ორჯერ ეგიონში. კავშირის ყველა წევრ-ქალაქს კრებაზე თითო ხმის უფლება ჰქონდა. კრება ირჩევდა უმაღლესი თანამდებობის პირებს: სტრატეგოსს, ნავარქოსს, ჰიპარქოსს. ასევე არჩევდა მართლმსაჯულების საკითხებს და იხილავდა საგარეო და საშინაო საქმეებს.
აქაველთა კავშირი ჭრიდა საკუთარ მონეტას, ჰქონდა ზომა-წონის ერთიანი სისტემა.
ძვ.წ 251 წელს აქაველთა კავშირის წევრი გახდა ქალაქი სიკიონი. არატე სიკიონელმა ბოლო მოუღო მაკედონურ ჰეგემონიას პელოპონესში, მაგრამ კლეომენე III-ის მიერ სპარტაში გატარებულმა რეფორმებმა და აგრარულმა მოძრაობამ, რომელიც ამ რეფორმებმა გამოიწვია პელოპონესში, დააშინა ოლიგარქოსები.
ძვ.წ 221 წელს აქაველთა კავშირი იძულებული გახდა მაკედონიას შეკავშირებოდა სპარტის წინააღმდეგ, რის შედეგადაც იგი ფაქტობრივად მაკედონიას დაემორჩილა. რომისა და მაკედონიის ბრძოლების დროს აქაველთა კავშირმა კოლიცია შექმნა მაკედონიის წინააღმდეგ, მაგრამ მალე რომი აქაველთა კავშირის საქმეში ჩაერია, ძალმომრეობას მიმართა და იტალიაში მძევლად წაიყვანა პრომაკედონური ორიენტაციის ათასი მოქალაქე.
აქაველთა კავშირის ცდა, ომით დაეღწია რომაელთა გავლენისაგან დასრულდა ძვ.წ 146 წელს მისი დაშლით, რომაელთა მიერ კორინთის დანგრევითა და საბერძნეთის დამორჩილებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბერძნულ ქალაქ-სახელმწიფოთა ფედერაციები
ალექსანდრე ტარსაიძე
ალექსანდრე გიორგის ძე ტარსაიძე (დ. 22 ივნისი, 1901, თბილისი, — გ. 25 თებერვალი, 1978, ნიუ-იორკი, დაკრძალულია იქვე, ნოვო-დიდეევოს მართლმადიდებლური მონასტრის ეზოში) — ქართველი მწერალი და ისტორიკოსი, ემიგრანტი. ექიმ გიორგი ტარსაიძის შვილი.
დაიბადა თბილისში. სამხედრო განათლების მისაღებად პეტერბურგში გაგზავნეს. იყო საზღვაო კორპუსის კადეტი. რუსეთის 1917 წლის რევოლუციის და საზღვაო კორპუსის დახურვის (1918) შემდეგ თბილისში დაბრუნდა. მუშაობდა ამიერკავკასიაში მოკავშირეთა სამხედრო წარმომადგენლის, ამერიკელი პოლკოვნიკის უილიამ ჰასკელის ოფისში. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა. ერთხანს სტამბოლში ამერიკული დახმარების ადმინისტრაციის შტაბში მუშაობდა, 1923 წელს კი აშშ-ში გადასახლდა. მუშაობდა სხვადასხვა კერძო კომპანიაში, მათ შორის გიორგი მაჩაბლის პარფიუმერულ ფირმაში. II მსოფლიო ომის (1939-1941) წლებში აშშ-ის არმიის სამხედრო დაზვერვასთან თანამშრომლობდა. ომის შემდეგ დაუბრუნდა ბიზნესს და მუშაობდა სხვადასხვა კომპანიის საზოგადოებასთან ურთიერთობის აგენტად, მონაწილეობდა სახელოვნებო აუქციონებში. ამავდროულად, ეწეოდა სამწერლობო საქმიანობას, აქვეყნებდა სტატიებს ჟურნალ „ლაიფში“. მისი ძირითადი შრომები შეეხება XX საუკუნის დასაწყისის რუსეთის სამხედრო და პოლიტიკური ისტორიის საკითხებს. ტარსაიძის არქივი ინახება სტენფორდის უნივერსიტეტის ჰუვერის ინსტიტუტში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1901 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1978 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი ისტორიკოსები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ისტორიკოსები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის ქართველი ისტორიკოსები
საუფროსო
საუფროსო (იგივე საუხუცესო) — ოჯახის გაყრისას უფროსი ძმის განსაკუთრებული წილი სამკვიდრო ქონებაში. ქართულ საკანონმდებლო ძეგლებში საუფროსოს გვერდით იხსენიება აგრეთვე საუმცროსო და საშუალო. საუფროსო ცნობილი ყოფილა საქართველოში უკვე VIII—IX საუკუნეებში. საეკლესიო მოძღვრების თანახმად, შვილებს თანაბარი სამემკვიდრო უფლება ჰქონდათ, მაგრამ ქართულმა ფეოდალურმა სამართალმა ეს დებულება არ გაიზიარა და XIX საუკუნის I ნახევრამდე საუფროსოს ინსტიტუტი გარკვევით ჩანს იურიდიულ დოკუმენტებში. გიორგი მერჩულეს თხზულებიდან ირკვევა, რომ საუფროსოს გარდა სხვა ქონება ძმებს შორის წილის ყრით თანაბრად ნაწილდებოდა. საუფროსო განსაკუთრებით გავრცელებული იყო თავად-აზნაურთა შორის. სწორედ ამ წრისათვის განსაზღვრავს საუფროსოს აღების წესს „სამართალი ბატონისშვილის ვახტანგისა“ (მ. 100). დავით X-ის განჩინება ბარათაშვილების გაყრის საქმეზე (1523) აწესებდა, რომ ზვრებისა და ხოდაბუნების გაყოფის დროს უფროს ძმას საუფროსოს „ათისაგან ერთი“ ერგებოდა. ამავე პრინციპით იყოფოდა აგრეთვე „სახლის ჭურჭელი“ (თასები, ჭიქები, „ჩინურები“, ქვაბები და სხვა).
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ბახალათი
ბახალათი — საეპისკოპოსო ცენტრი ადრინდელი ფეოდალური ხანის ჰერეთში. იხსენიება სომხურ „ეპისტოლეთა წიგნში“ VII საუკუნის დასაწყისიდან სამეცნიერო ლიტერატურაში მიღებული შეხედულებით, ბახალათი უნდა იყოს თანამედროვე აზერბაიჯანის ზაქათალის რაიონის პუნქტი ბახთალო, რომელიც მდებარეობს გვიანდელი ფეოდალური ხანის კახეთის ქალაქ ბაზარის ტერიტორიაზე. ბახთალოში შემორჩენილია XVI საუკუნის ბახთალას ღვთისმშობლის ეკლესია.
ბრიტანი ბერნსი
ბრიტანი ენ ბერნსი (Brittany Anne Byrnes; დ. 31 ივლისი, 1987) ავსტრალიელი მსახიობი. მისი გამორჩეული სამსახიობო როლი იყო შარლოტა უოტსფორდი, სერიალში – H 2 O: უბრალოდ დაამატე წყალი.
პირადი ცხოვრება
ბერნსი დაიბადა ავსტრალიაში და ოთხი წლის ასაკიდან სწავლობდა ცეკვას „Bradshaw Dancers Performing Arts Academy“-ში. იგი საშუალო სკოლის წლებში სწავლობდა ტერა სანქტას კოლეჯში, კვაკერს ჰილში, სიდნეის გარეუბანში.
მსახიობობა შვიდი წლის ასაკიდან დაიწყო, როცა პირველი როლი მიენიჭა ფილმში „Babe“. მოგვიანებით მას მისცეს მთავარი როლი სატელევიზიო ფილმში – „When Good Ghouls Go Bad“. მისი ბოლო როლი იყო, შარლოტა უოტსფორდი, Network Ten- ის სერიალში: H 2 O: უბრალოდ დაამატე წყალი.
სამსახიობო კარიერა
ბირნსის პირველი თეატრალური როლი იყო Babe-ში, სადაც მან განასახიერა ჰოგეტის შვილიშვილი. მას შემდეგ მან ითამაშა ისეთ ფილმებში, როგორიცაა: „Little Oberon“, „Mermaids“ და „Swimming Upstream“. ბირნსი ასევე მონაწილეობდა უამრავ სატელევიზიო შოუში, მათ შორის Beast Master, All Saints და ავსტრალიური სერიალის (H 2 O: უბრალოდ დაამატე წყალი) მეორე სეზონში, როგორც ახალი ქალთევზა – შარლოტა უოტსფორდი.
2005 წელს ბრიტანი იყო ნომინირებული AFI Award-ზე (ახალგაზრდა მსახიობის ჯილდო) მისი როლის შესრულებისთვის „Little Oberon“-ში. 2008 წელს იგი კვლავ იყო ნომინირებული AFI Award-ზე (საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობი ქალი სატელევიზიო დრამაში) მისი შესრულებისთვის სერიალში „H 2 O: უბრალოდ დაამატე წყალი“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 31 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1987 კატეგორია:XXI საუკუნის ავსტრალიელი ქალი მსახიობები კატეგორია:XX საუკუნის ავსტრალიელი ქალი მსახიობები კატეგორია:ავსტრალიელი ქალი ტელემსახიობები კატეგორია:ავსტრალიელი ქალი კინომსახიობები
ბორის ელცინი
thumb|right|ბორის ელცინი, 1993. ბორის ელცინი (Бори́с Никола́евич Е́льцин; დ. 1 თებერვალი, 1931, სოფ. ბუტკა, ტალიცის რაიონი, სვერდლოვსკის ოლქი ― გ. 23 აპრილი, 2007, მოსკოვი) — რუსეთის პირველი პრეზიდენტი საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1991-1999 წლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის პრეზიდენტები კატეგორია:რუსეთის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 1931 კატეგორია:გარდაცვლილი 2007 კატეგორია:დაბადებული 1 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აპრილი
მიმდინარე კონფლიქტები
მინი|400px|{{legend|maroon|მსხვილი ომები, 1,000+ სიკვდილი წელიწადში}}{{legend|orange|მსხვილი კონფლიქტები, 1000-ზე ნაკლები სიკვდილი წელიწადში}}
ეს არის მიმდინარე მსოფლიო კონფლიქტების სია, რომლებშიც დღემდე გრძელდება სიცოცხლის ხელყოფა. გვერდის მიზანია მიმდინარე კონფლიქტებისა და მათი თანმდევი სიკვდიალიანობის მაჩვენებლის დადგენა. დაღუპულთა რიცხვი მოიცავს, როგორც სამოქალაქოებს, ასევე სამხედროებს. კონფლიქტები, რომლებიც აღარ იწვევენ ძალმომრეობით სიკვდილიანობას, არ არიან ჩამონათვალში, მაგრამ შეგიძლიათ ნახოთ ისტორიული ომების სიაში.
10,000 + სიკვდილი წელიწადში (მიმდინარე ან წინა წლის მიხედვით)
ცხრილში მოცემული კონფლიქტებიიწვევს წელიწადში 10 000 – ზე მეტ ძალადობრივ სიკვდილს.
1000+ სიკვდილი წელიწადში (მიმდინარე ან წინა წლის მიხედვით)
ქვემოთ მოცემულ კონფლიქტებში წელიწადში 1,000 ადამიანზე მეტი იღუპება, ცხრილი შედგენილია უპსალას კონფლიქტების მონაცემების პროგრამის მიხედვით.
სქოლიო
კატეგორია:ომების სია
კარდიცის ნომი
კარდიცის ნომი (Καρδίτσα) — ნომი საბერძნეთში, თესალიას პერიფერიაში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კარდიცა.
მუნიციპალიტეტები
პერიფერიული ერთეული კარდიცა იყოფა 6 მუნიციპალიტეტად.
გეოგრაფია
კარდიცას ნომი მდებარეობს საბერძნეთის მატერიკის ცენტრში. კარდიცა ჩრდილოეთით ესაზღვრება ტრიკალას ნომს, აღმოსავლეთით ლარისას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ფტიოტიდას, სამხრეთ-დასავლეთით ეტოლია და აკარნანიას და ევრიტანიას და დასავლეთით არტას.მთავარი მდინარეა მეგდოვა სამხრეთში და პენეი ჩრდოლიეთში.
კარდიცას ნომის ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილი მდებარეობს თესალიის დაბლობზე. ეს ნაწილი ზღვის დონიდან 100 — 150 მეტრ სიმაღლეზეა. დასავლეთი და სამხრეთი ნაწილი მდებარეობს აგრაფას მთებში - პინდოსის სამხრეთ ნაწილში. ის დაფარულია ტყით. ქალაქ კარდიციდან 50 კმ-ში მდებარეობს ტბა პლასტირა.
ისტორია
კარდიცას ნომი სხვადასხვა დროს იყო მაკედონიის სამეფოს, რომის იმპერიის, ბიზანტიის იმპერიის და 1400 წლიდან 1881 წლამდე ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში.
1881 წლიდან თურქების მფლობელობისგან თესალიის განთავისუფლების შემდეგ კარდიცა გახდა საბერძნეთის ნაწილი. რეგიონის ეკონომიკა და სოფლის მეურნეობა ამ პერიოდში განიცდიდა დიდ აღმასვლას.1947 წლამდე იყო ტრიკალა და კარდრიცას ნომის ნაწილი. რეგიონი ძლიერ დაზარალდა მეორე მსოფლიო ომის და საბერძნეთის სამოქალაქო ომის დროს, ბევრი შენობა განადგურდა და რეგიონის მცხოვრებლები დარჩნენ საარსებო წყაროს გარეშე. ომის შემდეგ კარდიცას ნომი აღადგინეს, გაჩნდა ელექტროენერგია, ავტოტრანსპორტი. 19701-იან და 1980-იან სოფლებში გამოჩნდა ტელევიზია. ამავე დროს რეგიონის ეკონომიკა შევიდა დეპრესიის ფაზაში, რამაც გამოიწვია მოსახლეობის გადინება და უმუშევრობის მაღალი დონე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბერძნეთის ნომები
ტანაისი
მინიატიურა|300პქ|ტანაისი და ძველი ბერძნული კოლონიები შავი ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში ტანაისი, ტანაიდა — ძველი ქალაქი მდინარე დონის შესართავთან. ძვ. წ. III საუკუნეში დააარსეს ბერძნებმა. მდებარეობდა ახლანდელი დასახლების ნედვიგოვკის ადგილზე (როსტოვის ოლქი).
ტანაისი მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი იყო ბოსფორის ბერძნებსა და აზოვისპირა და დონის ველების მომთაბარეთა შორის. XIX საუკუნის შუა წლებიდან მიმდინარებდა ნაქალაქარისა და სამაროვნის არქეოლოგიური შესწავლა. 1961 წელს ტანაისში შეიქმნა არქეოლოგიური ნაკრძალი და მუზეუმი.
2009 წლის 24 თებერვლიდან ტანაისის არქეოლოგიური ძეგლი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.
სქოლიო
კატეგორია:ანტიკური ქალაქები
იოჰან სებასტიან ბახი
იოჰან სებასტიან ბახი (Johann Sebastian Bach; დ. 31 მარტი [ძვ. სტ. 21/22 მარტი], 1685, აიზენახი — გ. 28 ივლისი, 1750, ლაიფციგი) — ბაროკოს ეპოქის გერმანელი კომპოზიტორი და მუსიკოსი. ცნობილია ისეთი ინსტრუმენტული კომპოზიციებით, როგორიცაა ფუგის ხელოვნება, ბრანდენბურგის კონცერტები და გოლდბერგის ვარიაციები, აგრეთვე ვოკალური ნაწარმოებებით, მათ შორის, მათეს პასიონი და მესა სი-მინორი. XIX საუკუნეში ხელახლა აღმოჩენიდან მოყოლებული ფართოდ მიიჩნევა ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს კომპოზიტორად.
ბახმა გაამდიდრა არსებული გერმანული სტილები კონტრაპუნქტის, ჰარმონიის და მოტივური ორგანიზაციის ოსტატური გამოყენებით და საზღვარგარეთიდან, განსაკუთრებით, იტალიიდან და საფრანგეთიდან რიტმების, ფორმების და ტექსტურების შემოტანით და ადაპტაციით. ბახის კომპოზიციები მოიცავს ასობით როგორც საეკლესიო, ისე საერო კანტატას. მისი სასულიერო მუსიკა მოიცავს პასიონებს, ორატორიებს და მოტეტებს. ხშირად ახდენდა ლუთერანული საგალობლების ადაპტირებას არა მხოლოდ დიდი ზომის ვოკალურ ნამუშევრებში, არამედ ოთხხმიან ქორალებში და საეკლესიო სიმღერებშიც. ფართო რეპერტუარი შექმნა ორღანის და კლავიშიანი ინსტრუმენტებისთვის. წერდა კონცერტებს ვიოლინოსთვის და კლავესინისთვის, სიუიტებს როგორც კამერული, ისე საორკესტრო სახით. მისი ბევრი ნაწარმოები კანონის და ფუგის ფორმებს იყენებს.
XVIII საუკუნეში ბახი მეტწილად ცნობილი იყო, როგორც ორღანისტი, ხოლო მისი საკლავირო მუსიკა, როგორიცაა კარგად ტემპერირებული კლავირი, დიდაქტიკური ღირსებების გამო ფასდებოდა. XIX საუკუნეში გამოიცა ბახის რამდენიმე ბიოგრაფია, ხოლო ამ საუკუნის ბოლოს მისი თითქმის ყველა ძირითადი ნაწარმოები გამოცემული იყო. კომპოზიტორის შესახებ ცოდნის გავრცელება გრძელდება სპეციალურად მისადმი მიძღვნილი პერიოდული გამოცემების და ვებგვერდების საშუალებით. არსებობს Bach-Werke-Verzeichnis (BWV, მისი ნამუშევრების დანომრილი კატალოგი) და ნაწარმოებების კრიტიკულად შესწორებული გამოცემები. მისი მუსიკის შემდგომი პოპულარიზაცია გაგრძელდა არაერთი არანჟირებით, მათ შორის არია G-სიმზე და ჩანაწერებით. კომპოზიტორის 250 წლის იუბილის აღსანიშნავად გამოიცა მისი ყველა ნაწარმოების შემცველი სამი სხვადასხვა კომპლექტი.
ბავშვობა (1685–1703)
ბახი დაიბადა აიზენახში, ზაქს-აიზენახის საგრაფოს დედაქალაქში, დღევანდელ გერმანიაში, ძვ. სტ. 1685 წლის 21 მარტს, ახ. სტ. 1685 წლის 31 მარტს. ის იყო ქალაქის მუსიკოსების ხელმძღვანელის, იოჰან ამბროზიუს ბახის და მარია ელისაბეტ ლემერჰირტის ვაჟი. ის იოჰან ამბროზიუსის მერვე, ყველაზე უმცროსი შვილი იყო და სავარაუდოდ, მამისგან ისწავლა ვიოლინოზე დაკვრა და მუსიკის თეორიის საფუძვლები. მისი ყველა ბიძა პროფესიონალი მუსიკოსი იყო (ეკლესიის ორღანისტები, კარის მუსიკოსები და კომპოზიტორები). ერთ-ერთმა ბიძამ, იოჰან კრისტოფ ბახმა (1645-1693) გააცნო მას ორღანი, ხოლო ერთ-ერთი უფროსი ბიძაშვილი, იოჰან ლუდვიგ ბახი (1677–1731) ცნობილი კომპოზიტორი და მევიოლინე იყო.
1694 წელს ბახის დედა გარდაიცვალა, ხოლო რვა თვის შემდეგ — მამაც. 10 წლის ბახი უფროს ძმასთან, იოჰან კრისტოფ ბახთან (1671–1721) გადავიდა, რომელიც ორდრუფის წმ. მიქაელის ეკლესიის ორღანისტი იყო. იქ სწავლობდა, ასრულებდა და იწერდა მუსიკას, მისი ძმის მუსიკის ჩათვლით, მიუხედავად იმისა, რომ ეს აკრძალული ჰქონდა, რადგან ნოტები ძალიან ძვირფასი და გასაიდუმლოებული იყო, ხოლო ცარიელი სანოტო ფურცლები — ძვირი. ძმისგან შეისწავლა დაკვრა კლავიკორდზე. მანვე გააცნო იმ დროის უდიდესი კომპოზიტორების ნამუშევრები, მათ შორის, გერმანელების — იოჰან პახელბელის (თავისი ყოფილი მასწავლებლის) და იოჰან იაკობ ფრობერგერის; ფრანგების — ჟან-ბატისტ ლულის, ლუი მარშანის, მარენ მარეს და იტალიელი ჯიროლამო ფრესკობალდის. ამავე პერიოდში, ადგილობრივ გიმნაზიაში სწავლობდა თეოლოგიას; ლათინურ, ბერძნულ, ფრანგულ და იტალიურ ენებს.
აიბღა (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი აიბღა შეიძლება აღნიშნავდეს:
იოჰან სებასტიან ბახი
ბავშვობა (1685–1703)
1700 წლის 3 აპრილს ბახი და მისი ორი წლით უფროსი სკოლის მეგობარი, გეორგ ერდმანი ლიუნებურგის პრესტიჟულ, წმ. მიქაელის სახელობის სკოლაში ჩაირიცხნენ. სკოლა ორდრუფიდან ორიოდე კვირის სავალზე იყო, რომელიც, ძირითადად, ფეხით გაიარეს. ამ სკოლაში გატარებული ორი წელი გადამწყვეტი მნიშვნელობისა აღმოჩნდა ბახის ფართო ევროპულ კულტურასთან ზიარების თვალსაზრისით. გუნდში სიმღერის გარდა, უკრავდა სკოლის სამ მანუალიან ორღანსა და კლავესინზეც. ამ პერიოდში გაიცნო გერმანული არისტოკრატიული ოჯახების შვილები, რომლებიც იქ სხვადასხვა სფეროში კარიერისთვის მოსამზადებლად სწავლობდნენ.
ლიუნებურგში ყოფნისას ბახს წვდომა ჰქონდა წმ. იოანეს ეკლესიასთან და სავარაუდოდ, 1553 წლიდან უკრავდა მის ცნობილ ორღანზე, ისევე, როგორც მისი მასწავლებელი, გეორგ ბემი. თავისი მუსიკალური ნიჭის გამო ბახს ბემთან მნიშვნელოვანი კონტაქტები ჰქონდა ლიუნებურგში სწავლის დროს და ასევე, სტუმრობდა ხოლმე ახლომდებარე ჰამბურგს, სადაც აკვირდებოდა „უდიდეს ჩრდილო-გერმანელ ორღანისტს, იოჰან ადამ რაინკენს“. 2005 წელს შტაუფერმა აღმოაჩინა საორღანო ტაბულატურები, რომელიც ბახმა ჯერ კიდევ თინეიჯერობის ასაკში მოამზადა რაინკენის და დიტერიხ ბუქსტეჰუდეს ნამუშევრების მიხედვით. ისინი აჩვენებს „დისციპლინირებულ, მეთოდურ, კარგად გაწვრთნილ ახალგაზრდას, რომელიც მოწადინებულია, შეისწავლოს თავისი ხელობა“.
ვაიმარი, არნშტატი და მიულჰაუზენი (1703–1708)
1703 წელს, წმ. მიქაელის სკოლის დასრულებისა და ზანგერჰაუზენში ორღანისტად დანიშვნაზე უარის მიღების შემდეგ, ბახი დაინიშნა ზაქს-ვაიმარის ჰერცოგის, იოჰან ერნსტ III-ს კარის მუსიკოსად, ვაიმარში. უცნობია, რა მოვალეობებს ასრულებდა ბახი ამ თანამდებობაზე, თუმცა, საფიქრებელია, რომ ეს არამუსიკალური, მისთვის შეუფერებელი დავალებები იყო. ვაიმარში ყოფნის შვიდი თვის განმავლობაში მისმა საშემსრულებლო ოსტატობამ შორს გაითქვა სახელი. იგი მიიწვიეს ახალი ორღანის შესამოწმებლად და საინაუგურაციო კონცერტის ჩასატარებლად ახალ ეკლესიაში (ამჟამად, ბახის ეკლესია) არნშტატში, დაახლოებით 30 კილომეტრში ვაიმარიდან სამხრეთ-დასავლეთით. 1703 წელს ამ ეკლესიაში ორღანისტად დაინიშნა, მსუბუქი მოვალეობებით, შედარებით უხვი ანაზღაურებით და კარგი ახალი ორღანით, რომლის წყობაც საშუალებას აძლევდა, უფრო მეტ ტონალობაში დაწერილი მუსიკა დაეკრა.
ძლიერი ოჯახური კავშირებისა და მუსიკალურად ენთუზიასტი დამქირავებლის მიუხედავად, ამ პოსტზე მუშაობის რამდენიმე წლის შემდეგ ბახსა და ადგილობრივ ხელისუფალთა შორის დაძაბულობამ იჩინა თავი. კომპოზიტორი უკმაყოფილო იყო გუნდის მომღერლებით. ერთ-ერთ მათგანს „მტირალა ფაგოტისტიც“ („Zippel Fagottist“) კი უწოდა, ამ სტუდენტმა კი, გვარად გაიერბახმა, ერთ გვიან საღამოს ჯოხით ცემა დაუპირა. ბახმა მასზე საჩივარი შეიტანა, თუმცა უფლებამოსილმა პირებმა გაიერბახს მხოლოდ მცირედი შენიშვნა მისცეს, ხოლო ბახს მოუწოდეს, ნაკლებად მომთხოვნი ყოფილიყო თავისი სტუდენტების მიმართ. რამდენიმე თვის შემდეგ ბახმა დამქირავებელი გაანაწყენა არნშტატიდან ხანგრძლივი გამგზავრებით. აიღო რა ოთხკვირიანი შვებულება, სამსახურში დაახლოებით ოთხი თვე აღარ გამოჩენილა (1705-1706). ამ პერიოდში სტუმრობდა ორღანისტსა და კომპოზიტორ დიტერიხ ბუქსტეჰუდეს ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქ ლიუბეკში. ვიზიტში შედიოდა 450 კილომეტრიანი გზა ორივე მხარეს, რომელიც ბახმა, სავარაუდოდ, ფეხით გაიარა.
1706 წელს განცხადება შეიტანა მიულჰაუზენის წმ. ვლასის სახელობის ეკლესიაში (Divi Blasii) ორღანისტის თანამდებობის მისაღებად. ამ აპლიკაციის ნაწილი იყო 1707 წლის 24 აპრილს, აღდგომა დღეს შესრულებული, სავარაუდოდ, ადრეული ვერსია კანტატისა Christ lag in Todes Banden (BWV 4). ერთი თვის შემდეგ მისი განცხადება დაკმაყოფილდა და ივლისიდან პოსტზე მუშაობასაც შეუდგა. თანამდებობას თან ახლდა მნიშვნელოვნად გაზრდილი ანაზღაურება, გაუმჯობესებული პირობები და უკეთესი გუნდი. მიულჰაუზენში ჩამოსვლიდან ოთხ თვეში იქორწინა მარია ბარბარა ბახზე, თავის ბიძაშვილზე. მან შეძლო, დაერწმუნებინა ეკლესია და ქალაქის მთავრობა, დაფინანსებინათ წ. ვლასის ეკლესიის ორღანის საკმაოდ ძვირადღირებული შეკეთება. 1708 წელს დაწერა Gott ist mein König (BWV 71), საზეიმო კანტატა ქალაქის ახალი საბჭოს ინაუგურაციასთან დაკავშირებით, რომელიც საბჭოს ხარჯებით გამოიცა.
დაბრუნება ვაიმარში (1708–1717)
ბახმა მიულჰაუზენი 1708 წელს დატოვა და ვაიმარს დაუბრუნდა, ამჯერად, ორღანისტის, ხოლო 1714 წლიდან ჰერცოგის კარის კონცერტმაისტერის რანგში, სადაც შესაძლებლობა ჰქონდა ემუშავა დიდ, კარგად დაფინანსებულ მუსიკალურ კოლექტივთან. მეუღლესთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ჰერცოგის სასახლესთან ახლომდებარე სახლში. იმავე წელს დაიბადა მათი პირველი შვილი, კატარინა დოროთეა და მათთან საცხოვრებლად გადმოვიდა ბარბარას უფროსი, გაუთხოვარი და. ის 1729 წლამდე, გარდაცვალებამდე მათთან ცხოვრობდა და საოჯახო საქმეების წარმართვაში ეხმარებოდა. ვაიმარში დაიბადა მათი სამი ვაჟი: ვილჰელმ ფრიდმანი, კარლ ფილიპ ემანუელი და იოჰან გოტფრიდ ბერნჰარდი. წყვილს კიდე სამი შვილი ეყოლა, მათ შორის, ტყუპები 1713 წელს, თუმცა ვერცერთმა მათგანმა პირველ დაბადების დღემდე ვერ იცოცხლა.
ვაიმარში ყოფნისას დაიწყო ბახის საკლავირო ნაწარმოებების წერის ხანგრძლივი პერიოდი. მან შეიძინა პროფესიონალიზმი და გამბედაობა, რათა გაეფართოვებინა იმ დროს მიღებული მუსიკალური ფორმები და შემოეტანა გავლენები საზღვარგარეთიდან. ისწავლა დრამატული შესავალი ნაწილების წერა და დინამიური, მოტორული რიტმების და ჰარმონიული სქემების გამოყენება, რომლებიც, მეტწილად, იტალიელების — ანტონიო ვივალდის, არქანჯელო კორელის და ჯუზეპე ტორელის მუსიკიდან გადმოიღო. ამ სტილისტური ასპექტების გადმოღება, ნაწილობრივ, ვივალდის სიმებიანი და სასულე კონცერტების საკლავირო და საორღანო ტრანსკრიპციების მომზადების დროს მოხდა. აღნიშული ტრანსკრიპციების დიდი ნაწილი დღესაც სრულდება. ბახს განსაკუთრებით მოსწონდა იტალიური სტილი, სადაც ერთი ან რამდენიმე სოლო ინსტრუმენტი ერთმანეთს ენაცვლებოდა ორკესტრის განუწყვეტელი თანხლების ფონზე.
ვაიმარში ბახი აგრძელებდა საორღანო მუსიკის წერას და შესრულებას, აგრეთვე, უკრავდა ჰერცოგის ანსამბლთან ერთად. ამ დროს დაიწყო პრელუდიების და ფუგების წერა, რომლებიც მოგვიანებით შეიკრა მონუმენტურ ნაშრომში კარგად ტემპერირებული კლავირი (სადაც „კლავირი“ კლავიკორდს ან კლავესინს აღნიშნავს). კრებული ორი წიგნისგან შედგება, რომელთაგანაც თითოეული 24 პრელუდიას შეიცავს ყველა მაჟორულ და მინორულ ტონლობაში. დაიწყო მუშაობა კრებულზე Orgelbüchlein (პატარა საორღანო წიგნი), რომელიც ტრადიციული ლუთერანული საგალობლების მელოდიებს მოიცავდა რთული ტექსტურული არანჟირებით. 1713 წელს კონსულტაციებს უწევდა ხელისუფლების წარმომადგენლებს კრისტოფ კუნციუსის მიერ ჰალეში (ზაალე) ბაზრის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის მთავარი ორღანის შეკეთებისას, რის შემდეგაც ქალაქში დარჩენის და მუშაობის შემოთავაზებაც მიიღო.
1714 წელს ბახი კონცერტმაისტერის თანამდებობაზე დააწინაურეს. აღნიშნული პატივი ყოველთვიურად სასახლის ეკლესიაში კანტატის შესრულებასაც გულისხმობდა. ამ დროიდან შექმნილი კანტატების სერიაში პირველი სამი იყო Himmelskönig, sei willkommen (BWV 182), ბზობასთან დაკავშირებით, რომელიც იმ წელს ხარების დღესასწაულს დაემთხვა, Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen (BWV 12), აღდგომიდან მესამე კვირადღის აღსანიშნავად და Erschallet, ihr Lieder, erklinget, ihr Saiten! (BWV 172) სულთმოფენობის აღსანიშნავად. ბახის პირველი საშობაო კანტატის Christen, ätzet diesen Tag (BWV 63) პრემიერა 1714 ან 1715 წელს გაიმართა.
1717 წელს ბახმა ვაიმარში მხარდაჭერა დაკარგა და კარის მდივნის მოხსენების თანახმად, თითქმის ერთი თვე ციხეშიც იჯდა, ვიდრე არასაპატიოდ არ დაითხოვდნენ სამსახურიდან: „1717 წლის 6 ნოემბერს, ყოფილი კონცერტმაისტერი და ორღანისტი ბახი დაკავებულ იქნა საჰერცოგოს სასამართლოში დროებით გათავისუფლების ზედმეტად ჯიუტად მოთხოვნის გამო, ხოლო 2 დეკემბერს გათავისუფლდა და ეცნობა არასაპატიო მიზეზით სამსახურიდან დათხოვნის შესახებ.“
კეთენი (1717–1723)
1717 წელს ლეოპოლდმა, ანჰალტ-კეთენის პრინცმა, ბახი კაპელმაისტერად დაიქირავა. პრინცი, თავად მუსიკოსი, ბახის ნიჭს აფასებდა, კარგად უხდიდა და კომპოზიციასა და შესრულებაში დიდ თავისუფლებასაც აძლევდა. იგი კალვინისტი იყო და რელიგიურ რიტუალებში მუსიკას არ იყენებდა, რის გამოც, ბახის ნაწარმოებების უმეტესობა ამ პერიოდიდან სეკულარული ხასიათისაა, მათ შორის, საორკესტრო სიუიტები, ჩელოს სიუტები, სონატები და პარტიტები სოლო ვიოლინოსთვის და ბრანდენბურგის კონცერტები. პრინცის კარზე შესასრულებლად წერდა საერო კანტატებსაც, მაგალითად, Die Zeit, die Tag und Jahre macht (BWV 134a). ამ პერიოდში ბახის მუსიკალურ განვითარებაზე, შტაუფერის თანახმად, უდიდესი გავლენა იქონია „საცეკვაო მუსიკის სრულად შეთვისებამ, რაც, ალბათ, ყველაზე მნიშვნელოვანი მუსიკალური გავლენა იყო ბახზე, თუ ვაიმარში ვივალდის სტილის ათვისებას არ ჩავთვლით.“
მიუხედავად იმისა, რომ ერთ წელს დაიბადნენ და მხოლოდ 130 კილომეტრის დაშორებით ცხოვრობდნენ, ბახი და ჰენდელი ერთმანეთს არასოდეს შეხვედრიან. 1719 წელს ბახმა 35 კილომეტრი გაიარა კეთენიდან ჰალესკენ, რათა ჰენდელს შეხვედროდა, თუმცა, ეს უკანასკნელი ქალაქიდან უკვე წასული დახვდა. 1730 წელს ბახის უფროსი ვაჟი, ვილჰელმ ფრიდმანი ჰალეში ჩავიდა და ჰენდელი თავიანთ ოჯახში, ლაიფციგში დაპატიჟა, თუმცა ვიზიტი არ შედგა.
1720 წლის 7 ივლისს, როცა ბახი პრინცთან ერთად კარლსბადში იმყოფებოდა, მისი მეუღლე მოულოდნელად გარდაიცვალა. მომდევნო წელს მან გაიცნო ანა მაგდალენა ვილკე, მასზე თექვსმეტი წლით უმცროსი ძალიან ნიჭიერი სოპრანო, რომელიც კეთენის კარზე მღეროდა. ისინი 1721 წლის 3 დეკემბერს დაქორწინდნენ. წყვილს ცამეტი შვილი შეეძინა, რომელთაგანაც ზრდასრულ ასაკამდე მხოლოდ შვიდმა მიაღწია. ესენი იყვნენ გოტფრიდ ჰაინრიხი, ელიზაბეტ იულიან ფრიდერიკა (1726–1781); იოჰან კრისტოფ ფრიდრიხი და იოჰან კრისტიანი (ორივე მნიშვნელოვანი მუსიკოსი გახდა); იოჰანა კაროლინა (1737–1781) და რეგინა სუზანა (1742–1809).
ლაიფციგში დანიშვნა
თომასკანტორის თანამდებობა იოჰან კუნაუს ეჭირა 1701 წლიდან გარდაცვალებამდე, 1722 წლის 5 ივნისამდე. ბახი ამ პერიოდში ლაიფციგში ნამყოფი იყო: 1714 წელს დაესწრო მსახურებას წ. თომას ეკლესიაში შობის მარხვის პირველ კვირადღეს, ხოლო 1717 წელს გასინჯა ორღანი წმ. პავლეს ეკლესიაში. 1716 წელს, ჰალეში ორღანის გასინჯვისა და ინაუგურაციის დროს იგი კუნაუსაც შეხვდა.
თანამდებობის შეთავაზების მერე ბახი ლაიფციგში მხოლოდ მაშინ მიიწვიეს, როცა გეორგ ფილიპ ტელემანმა განაცხადა, რომ ქალაქში გადასვლის ინტერესი არ ჰქონდა. იგი ჰამბურგში წავიდა, სადაც ქალაქის სენატთან თავისი საკითხები ჰქონდა გასარკვევი.
ბახის მოვალეობა წმ. თომას სკოლის მოსწავლეების სიმღერაში მომზადება და ქალაქის მთავარი ეკლესიებისთვის მუსიკის შექმნა იყო. მის მოვალეობაში ლათინურის სწავლებაც შედიოდა, მაგრამ უფლება მისცეს, ამის გასაკეთებლად ოთხი „პრეფექტი“ (მოადგილე) დაექირავებინა, რომლებიც მუსიკის სწავლებაშიც ეხმარებოდნენ. კვირადღის ღვთისმსახურების და წლის განმავლობაში სხვა საეკლესიო დღესასწაულებისთვის აგრეთვე საჭირო იყო საეკლესიო კანტატის დაწერა.
კანტატების ციკლი (1723–1729)
ბახი თავად ხელმძღვანელობდა თავისი კანტატების შესრულებას, რომელთა უმეტესობაც მისი ლაიფციგში გადასვლიდან სამი წლის განმავლობაში შეიქმნა. პირველი იყო Die Elenden sollen essen (BWV 75), რომელიც წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაში შესრულდა 1723 წლის 30 მაისს. ბახი თავის კანტატებს წლიურ ციკლებად კრავდა. დოკუმენტებში ხუთი ციკლია მოხსენიებული, რომელთაგანაც დღემდე მხოლოდ სამი შემორჩა. ლაიფციგში შექმნილი სამასზე მეტი კანტატიდან ასზე მეტი დაკარგულია. ამ ნამუშევრების უმეტესობა წარმოადგენს ყოველკვირეულ ან სადღესასწაულო ღვთისმსახურებაზე წაკითხული სახარების შინაარსის განვრცობას. მეორე წლიური ციკლი ბახმა 1724 წელს, სულთმოფენობიდან მესამე კვირადღეს დაიწყო. იგი მხოლოდ საგუნდო კანტატებს ქმინდა, რომელთაგანც თითოეული ერთ საეკლესიო საგალობელზე იყო დაფუძნებული. მათ შორისაა O, Ewigkeit, du Donnerwort (BWV 20), Wachet auf, ruft uns die Stimme (BWV 140), Nun komm, der Heiden Heiland (BWV 62) და Wie schön leuchtet der Morgenstern (BWV 1).
ბახი სოპრანოებს და ალტებს გუნდისთვის სკოლიდან, ხოლო ტენორებს და ბანებს სკოლიდან და მთლიანად ლაიფციგიდან არჩევდა. ქორწილებსა და დაკრძალვებში სიმღერა მათთვის დამატებითი შემოსავლის წყაროს წარმოადგენდა, სავარაუდოდ, ამ მიზეზით და აგრეთვე, სწავლის პროცესში გამოსაყენებლად დაწერა ბახმა სულ მცირე ექვსი მოტეტი. ეკლესიაში მისი რეგულარული სამსახურის ნაწილი იყო სხვა კომპოზიტორთა მოტეტების შესრულებაც, რომელთაც საკუთარის საფუძვლად იყენებდა.
ბახის წინამორბედი კანტორის პოზიციაზე, იოზეფ კუნაუ, ლაიფციგის უნივერსიტეტის წმ. პავლეს ეკლესიის მუსიკალური ხელმძღვანელიც იყო, თუმცა ბახს, კანტორად დანიშვნის შემდეგ, ამ ეკლესიისთვის მხოლოდ საზეიმო მუსიკის შექმნა დაევალა. მისმა პეტიციამ, დავალებოდა მუსიკის დაწერა რეგულარული, ყოველკვირეული ღვთისმსახურებისთვისაც (შესაბამისად გაზრდილი ანაზღაურებით) კურფიურსტამდეც მიაღწია, თუმცა ყველგან უარი ეთქვა. ამის შემდეგ, 1725 წლიდან, მან ამ ეკლესიაში სადღესასწაულო მსახურებებისთვის მუშაობის ინტერესიც დაკარგა და იქ მხოლოდ „განსაკუთრებულ შემთხვევებში“ ჩნდებოდა ხოლმე. წმ. პავლეს ეკლესიას სხვებთან შედარებით ბევრად ახალი (1716 წელს განახლებული) და უკეთესი ორღანი ჰქონდა. ორღანზე დაკვრა ბახის ოფიციალურ მოვალეობებში არ შედიოდა, თუმცა, ამ ეკლესიის ორღანზე, გადმოცემით, საკუთარი სიამოვნებისთვის უკრავდა ხოლმე.
ლაიფციგის პერიოდის შუა წლები (1730–1739)
1733 წელს, დრეზდენის კარისთვის ბახმა დაწერა მესა (კირიე და გლორია), რომლებიც მოგვიანებით გააერთიანა სი-მინორულ მესაში. მისი ხელნაწერი კურფიურსტს იმ იმედით წარუდგინა, რომ კარის კომპოზიტორად დანიშვნაზე დაეყოლიებინა, რაც, საბოლოოდ, წარმატებით დასრულდა. მოგვიანებით, სრულმასშტაბიან მესად გადაკეთებისას, ნაწარმოებს დაამატა Credo, Sanctus და Agnus Dei, რომელთა მუსიკაც ნაწილობრივ მისივე კანტატებზე დაფუძნებული, ნაწილობრივ კი ახალი იყო. ბახის კარის კომპოზიტორად დანიშვნა ნაწილი იყო მისი ხანგრძლივი მცდელობისა, ლაიფციგის ქალაქის საბჭოსთან მოლაპარაკებებისას უფრო მეტი ძალა ჰქონოდა. 1737-1739 წლებში Collegium Musicum-ს ბახის ყოფილი მოსწავლე, კარლ გოტფრიდ გერლახი ხელმძღვანელობდა.
1735 წელს დაიწყო თავისი საორღანო მუსიკის პირველი კრებულის გამოსაცემად მომზადება. ის 1739 წელს გამოიცა, როგორც Clavier-Übung III (საკლავირო სავარჯიშო III). დაახლოებით იმავე წელს დაიწყო წერა და მომზადება პრელუდიების და ფუგების მეორე ნაკრებისა, რომელიც, დღეს კარგად ტემპერირებული კლავირის მეორე წიგნის სახითაა ცნობილი.
გვიანი პერიოდი და გარდაცვალება (1740–1750)
1740-1748 წლებში ბახი იწერდა, ტრანსკრიპციას უკეთებდა, ამუშავებდა და პროგრამულად ალაგებდა ძველი სტილის (Stile antico) პოლიფონიურ მუსიკას, მათ შორის იყო პალესტრინას (BNB I/P/2), კერლის (BWV 241), ტორის (BWV Anh. 30), ბასანის, (BWV 1081), გასპარინის (Missa Canonica) და კალდარას (BWV 1082) ნაწარმოებები. ბახის სტილი მისი ცხოვრების ბოლო ათწლეულში შეიცვალა და მასში სულ უფრო ხშირი გახდა პოლიფონიური სტრუქტურების, კანონების და Stile Antico-ს სხვა მახასიათებლების გამოყენება. 1741 გამოიცა გოლდბერგის ვარიაციები — საკლავირო სავარჯიშოების ბოლო, მეოთხე ტომი, ორ-მანუალიანი კლავესინისთვის, რომელიც ცხრა კანონს შეიცავდა. ამ პერიოდში განაგრძობდა, თავისი თანამედროვეების, მათ შორის, ჰენდელის, (BNB I/K/2) და შტელცელის (BWV 200) მუსიკის ათვისებას და თავისი ადრინდელი ნაწარმოებების რევიზიას. აგრეთვე ითვისებდა ახალგაზრდა თაობის კომპოზიტორების, მაგალითად, პერგოლეზის (BWV 1083) და თავისივე სტუდენტის, გოლდბერგის (BNB I/G/2) მუსიკას.
1746 წელს ბახი ემზადებოდა ლორენც კრისტოფ მიცლერის მუსიკალურ მეცნიერებათა საზოგადოებაში შესასვლელად. ამისთვის უნდა წარედგინა კომპოზიცია, რისთვისაც აირჩია კანონური ვარიაციები Vom Himmel hoch da komm' ich her, აგრეთვე, თავისი პორტეტი, რომელიც რომელიც ელიას გოტლიბ ჰაუსმანმა შეასრულა და მასზე გამოსახულია კანონური ტრიპლექსი ექვს ხმაში (BWV 1076). 1747 წლის მაისში ბახი პრუსიის მეფის, ფრედერიკ II-ს კარს ეწვია, პოტსდამში. მეფემ მისთვის თემა დაუკრა და ამ თემაზე ფუგის იმპროვიზებაში გამოიწვია. კომპოზიტორი დათანხმდა და სამხმიანი ფუგა დაუკრა ფრედერიკის ფორტეპიანოზე, რომელიც იმ დროს ახალი ტიპის ინსტრუმენტს წარმოადგენდა. ლაიფციგში დაბრუნების შემდეგ კი მეფის თემაზე (Thema Regium) ფუგების და კანონების ნაკრები, აგრეთვე, ტრიო-სონატა დაწერა. ეს მუსიკა რამდენიმე კვირაში გამოიცა, სახელწოდებით მუსიკალური მიძღვნა. დაახლოებით ერთ წელიწადში კი გამოიცა შუბლერის ქორალები, რომლებიც დაახლოებით ორი ათწლეულით ადრე დაწერილ კანტატებზე იყო დაფუძნებული. დაახლოებით ამ დროსვე დაიბეჭდა ხუთი კანონური ვარიაცია, რომელიც ბახმა მიცლერის საზოგადოებას წარუდგინა 1747 წელს.
ბახის უკანასკნელ წლებში მისი შემოქმედებითი დრო, მეტწილად, ორ დიდი ზომის კომპოზიციას ეკავა. 1742 წლიდან დაწერა და გადაამუშავა რამდენიმე კანონი და ფუგა ფუგის ხელოვნებიდან, რომლის გამოსაცემად მომზადებასაც თითქმის გარდაცვალებამდე განაგრძობდა. 1740-იანი წლების შუაში შეადგინა კანტატა (BWV 191) დრეზდენის კარისთვის 1733 წელს დაწერილი მცირე (კირიე-გლორია) მესიდან, ხოლო ბოლო წლებში აღნიშნული მესა სრულმასშტაბიან სი-მინორულ მესად აქცია. შტაუფერი ამ ნაწარმოებს ახასიათებს, როგორც „ბახის ყველაზე უნივერსალურ საეკლესიო ნამუშევარს. შედგებოდა რა 35 წლის მანძილზე დაწერილი კანტატების გადამუშავებული ნაწილებისგან, მან საშუალება მისცა ბახს, კიდევ ერთხელ გამოეკვლია თავისი ვოკალური ნამუშევრები და აერჩია გარკვეული ნაწილი შემდგომი რევიზიისა და დახვეწისთვის.“ მესა, რომელიც კომპოზიტორის სიცოცხლეში მთლიანად არასოდეს შესრულებულა, ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს საგუნდო ნაწარმოებად ითვლება.
1749 წლის იანვარში ბახის ქალიშვილი, ელიზაბეტ იულიანა ფრიდერიკა კომპოზიტორის მოსწავლეზე, იოჰან კრისტოფ ალტნიკოლზე დაქორწინდა. ბახის ჯანმრთელობა უარესდებოდა. 2 ივნისს ჰაინრიხ ფონ ბრიულმა ლაიფციგის ერთ-ერთ ბურგომისტრს წერილობითი თხოვნით მიმართა, იოჰან გოტლობ ჰარერი დაენიშნა თომასკანტორად და მუსიკალურ დირექტორად „ბატონი ბახის მოსალოდნელი გარდაცვალების შემდეგ.“ ბახი დაბრმავდა და 1750 წლის მარტსა და აპრილში თვალის ოპერაციები გაიკეთა ბრიტანელ ოკულისტთან, ჯონ ტეილორთან, რომელიც დღეს ცობილია შარლატანად, რომელმაც ასობით ადამიანი დააბრმავა. კომპოზიტორი 1750 წლის 28 ივლისს, ამ მკურნალობის გართულების შედეგად გარდაიცვალა. გარდაცვალებიდან რამდენიმე თვეში წარმოებული აღწერის თანახმად, მის ქონებაში შედიოდა ხუთი კლავესინი, ორი ლუტ-კლავესინი, სამი ვიოლინო, სამი ალტი, ორი ჩელო, ერთი ვიოლა და გამბა, ლუტი და სპინეტი, აგრეთვე, 52 „წმინდა წიგნი“, მათ შორის, მარტინ ლუთერის და იოზეფუსის ნაშრომები. კომპოზიტორის ვაჟის, კარლ ფილიპ ემანუელის ზრუნვით, 1751 წელს გამოქვეყნდა ჯერ კიდევ დაუსრულებელი ფუგის ხელოვნება. მანვე, ბახის ყოფილ მოსწავლესთან, იოჰან ფრიდრიხ აგრიკოლასთან ერთად დაწერა ბახის ნეკროლოგი, რომელიც მიცლერის საზოგადოების ჟურნალში Musikalische Bibliothek გამოქვეყნდა, 1754 წელს.
მუსიკალური სტილი
ბახის მუსიკა, მეტწილად, მიესადაგება მის თანამედროვე, გვიანდელი ბაროკოს მუსიკალურ სტილს. თავისი თანამედროვე კომპოზიტორების — ჰენდელის, ტელემანის და ვივალდის მსგავსად, იყენებდა კონცერტების, სიუიტების ფორმებს, da capo არიებს რეჩიტატივებით, ოთხხმიან ქორალს, basso continuo-ს და ა.შ. მისი სტილის განსაკუთრებულობა მდგომარეობს კონტრაპუნქტული ინვენციების და მოტივური კონტროლის ოსტატობაში, აგრეთვე, მძლავრი ხმოვანების და რთული ტექსტურის მუსიკაში. ადრეული ასაკიდანვე აქტიურად ითვისებდა თავისი წინამორბედების და თანამდროვეების მუსიკას, ყველაფერს, რაც კი ხელმისაწვდომი იყო ევროპის მასშტაბით, მათ შორის საფრანგეთიდან, იტალიიდან და გერმანიის ყველა რეგიონიდან. ყველა მათგანის კვალი მის მუსიკაშიც იგრძნობა.
ბახის შემოქმედების ცენტრალურ ნაწილს ყოველთვის რელიგიური მუსიკა წარმოადგენდა. მისი ასობით საეკლესიო ნაწარმოები გამოხატავს როგორც მის ოსტატობას, ასევე ღრმა რელიგიურ რწმენასაც. ლაიფციგში, თომასკანტორის პოზიციაზე ლუთერის მცირე კატეხიზმოსაც ასწავლიდა, რამაც მის მუსიკაშიც ჰპოვა გამოძახილი. მისი ნაწარმოებების დიდი ნაწილი დაფუძნებულია ლუთერანულ ქორალზე. დიდი ზომის საეკლესიო ნაწარმოებების სტრუქტურაში ჩანს დახვეწილი, კომპლექსური დაგეგმარება მძლავრი რელიგიური და მუსიკალური ექსპრესიის მისაღწევად. მაგალითად, მათეს პასიონი, რომელიც ამ ტიპის სხვა ნაწარმოებების მსგავსად, რეჩიტატივებით, არიებით, გუნდებით და ქორალებით გადმოსცემს ქრისტეს ვნებების ბიბლიურ ნარატივს, უკვე რამდენიმე საუკუნეა მსმენელში ძლიერ მუსიკალურ და სულიერ განცდებს იწვევს.
ბახის მიერ გამოცემული და ხელნაწერების სახით შედგენილი კრებულები მოიცავს მის დროში არსებული ყველა ჟანრისთვის დამახასიათებელ არტისტულ და ტექნიკურ შესაძლებლობებს, გარდა ოპერისა. მაგალითად, კარგად ტემპერირებული კლავირი მოიცავს ორ წიგნს, რომელთაგანაც თითოეულში მოცემულია პრელუდია და ფუგა ყველა მაჟორულ და მინორულ ტონალობაში და გვთავაზობს ფუგის, სტრუქტურული და პოლიფონიური ხერხების თავბრუდამხვევ მრავალფეროვნებას.
ოთხხმიანი ჰარმონია
ოთხხმიანი ჰარმონია ბახზე ადრე იღებს სათავეს, თუმცა მისი მოღვაწეობა დაემთხვა დროს, როცა მოდალური მუსიკა დასავლურ ტრადიციაში მეტწილად ტონალურმა სისტემამ ჩაანაცვლა. ამ სისტემაში მუსიკალური ნაწარმოები აკორდიდან აკორდზე გარკვეული წესების დაცვით გადადის და თითოეული აკორდი ოთხი ნოტისგან შედგება. ოთხხმიანი ჰარმონიის პრინციპებს ბახი არა მარტო საგუნდო მუსიკაში იყენებს, არამედ, ციფრული ბანის აკომპანიმენტშიც. ეს ახალი სისტემა ბახის შემოქმედების ცენტრალური ელემენტია და ითვლება, რომ სწორედ მის კომპოზიციებში ჩაეყარა საფუძველი იმ სქემას, რომელიც დასავლეთევროპულ მუსიკაში მომდევნო რამდენიმე საუკუნე დომინირებდა.
ბახის მიერ ტონალური სისტემის გამოყენება და წვლილი მის სისტემის განვითარებაში სულაც არ გულისხმობს იმას, რომ იგი ნაკლები ოსტატობით მუშაობდა მოდალურ სისტემაში და მასთან დაკავშირებულ ჟანრებში. განსხვავებით მის თანამედროვეთაგან, რომლებიც მთლიანად ახალ სისტემაზე გადავიდნენ, ბახი ხშირად უბრუნდებოდა უკვე თითქმის არქაულად მიჩნეულ კილოებს და ჟანრებს. ამის მაგალითია ქრომატიული ფანტაზია და ფუგა, რომელიც ქრომატიული ფანტაზიის ჟანრის სამაგალითო ნიმუშად ითვლება.
მოდულაციები
კიდევ ერთი სტილისტური მახასიათებელი, რომლიც გამოყენებაშიც ბახი უფრო შორს წავიდა, ვიდრე მისი თანამედროვეები, იყო მოდულაცია (ტონალობის ცვლა მუსიკალური ნაწაროების შიგნით). ბაროკოს ინსტრუმენტები მოდულაციის შესაძლებლობებს მკაცრად ზღუდავდნენ: კლავიშიან ინსტრუმენტებზე ტემპერირების მუშა სისტემის გამოგონებამდე მოდულაცია მხოლოდ შეზღუდული რაოდენობის ტონალობებში შეიძლებოდა, ხოლო ჩასაბერი, განსაკუთრებით, ლითონის ჩასაბერი ინსტრუმენტები, როგორიცაა საყვირები და ვალტორნები, მათზე ვენტილებს დამონტაჟებამდე, მხოლოდ ნატურალური ბგერათრიგის ტონებს გამოსცემდნენ. ბახი საზღვრების გაფართოებას შეეცადა. ორღანის დაკვრისას ის „უცნაურ ბგერებს“ ამატებდა, რითიც მომღერლებსაც აბნევდა ხოლმე. 1723 წელს მაგნიფიკატში („Suscepit Israel“) მი--ში აწყობილ საყვირებს დააკვრევინა მელოდია ენჰარმონიულ დო-მინორში.
ბახის მოღვაწეობის პერიოდში მომხდარი კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა, რომელშიც თავადაც მოზრდილი წვლილი შეიტანა, იყო კლავიშიანი ინსტრუმენტების ტემპერირების (თანაბარი წყობის) სისტემის გამოგონება, რომელიც საშუალებას იძლეოდა, მათზე მუსიკა ყველა შესაძლო ტონალობაში შესრულებულიყო (12 მაჟორული და 12 მინორული ტონალობა), ასევე, მოდულაცია შესაძლებელი ხდებოდა ინსტრუმენტის გადაწყობის გარეშე. მისი ერთ-ერთი ადრეული ნაწარმოები, კაპრიჩიო საყვარელი ძმის გამგზავრებაზე, უკვე აჩვენებდა სხვა თანამედროვე ნაწარმოებებთან შედარებით ბევრად უფრო თამამ მისწრაფებას მოდულაციებისკენ, თუმცა ამ მისწრაფების სრული ხორცშესხმა კარგად ტემპერირებულ კლავირში მოხდა.