cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2012
წინასაარჩევნო გარემო
2010 წელს განხორციელებულმა საკონსტიტუციო ცვლილებებმა გაზარდა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების მნიშვნელობა, რამდენადაც 2013 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ მთავრობის დაკომპლექტება მთლიანად პარლამენტის უფლებამოსილებაში შევა. სწორედ ამიტომ 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებისთვის მზადება ჯერ კიდევ 2011 წლის ზამთარში დაიწყო, როცა შეიქმნა 8 პოლიტიკური პარტიის გაერთიანება ე.წ. „ოპოზიციური რვიანი“, რომელიც ხელისუფლებასთან თანამშრომლობდა საარჩევნო გარემოს გაუმჯობესების მიზნით. 2011 წლის ზაფხულში „რვიანი დაიშალა, ხოლო საარჩევნო კოდექსზე შეთანხმებას მიაღწიეს პარტიებმა: ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა, ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობა, ახალი მემარჯვენეები, ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია და ჩვენ თვითონ. კოდექსის მიხედვით პარლამენტში 150 დეპუტატი აირჩევა, რომელთაგან 73 მაჟორიტარული, 77 კი პროპორციული წესით იქნება არჩეული. განიხილებოდა ხელისუფლების ინიციატივა, რომელიც გულისხმობდა დეპუტატთა რაოდენობის 150-დან 190-მდე გაზრდას. წინადადება გააკრიტიკეს არასამათავრობო ორგანიზაციებმა და ოპოზიციურმა პოლიტიკურმა პარტიებმა. ასევე ამოქმედდა სამოქალაქო კამპანია „მე ვთქვი 150“, შედეგად შენარჩუნდა არსებული მოდელი. წინასაარჩევნოდ შეიქმნა ამომრჩეველთა სიების დაზუსტების სახელმწიფო კომისია. კომისიამ ამომრჩეველთა საერთო რაოდენობა 3 613 851-ით განისაზღვრა, რაც ყველაზე მაღალი მაჩეენებელია 1990 წლის არჩევნების შემდეგ.
საზოგადოებრივი აზრის კვლევები
წინასაარჩევნოდ საზოგადოებრივი აზრის რამდენიმე კვლევა გამოქვეყნდა. 2011 წლის ბოლოს ქართული ორგანიზაციის „სოციალური კვლევისა და ანალიზის ინსტიტუტის“ მიერ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ 2012 წლის არჩევნებისთვის ორი ძირითადი პოლიტიკური ძალა იბრძოლებდა - ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა და ქართული ოცნება.
წინასაარჩევნო კვლევები ასევე ჩაატარა ამერიკულმა ორგანიზაციამ ეროვნულ-დემოკრატიულმა ინსტიტუტმა (NDI). მათ კვლევა ჩაატარეს 2012 წლის თებერვალსა და ივნისში. თებერვლის პოლიტიკურ რეიტინგებმა დაადასტურა ორი პოლიტიკური ძალის დომინანტობა. ლიდერობდა „ნაციონალური მოძრაობა“ 47%-ით, შემდეგ მოდიოდა „ქართული ოცნება“ 10%-ით. მაისში ცნობილი გახდა კიდევ ერთი ამერიკული ორგანიზაციის, საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტის (IRI) კვლევის შედეგები: ნაციონალური მოძრაობა 45%, „ქართული ოცნება“ 15% და „ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობა“ 9%. კოალიცია „ქართულმა ოცნებამ“ როგორც NDI-ის, ასევე IRI-ის კვლევებს, უნდობლობა გამოუცხადა.
NDI-მ მეორე კვლევა ჩაატარა 2012 წლის ივნისში. ახალმა კვლევამ აჩვენა მმართველი პარტიის რეიტინგის დაცემა „ქართული ოცნების“ სასარგებლოდ დაახლოებით 10%-ით. ოდნავ განსხვავებული შედეგები აჩვენა იმავე პერიოდში IRI-ის მეორე კვლევამ. ამ კვლევის შედეგად ნაციონალური მოძრაობა 43%-ით ლიდერობდა, მას მოყვებოდა „ქართული ოცნება“ 24%-ით და „ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობა“ 7%-ით.
2012 წლის ივლისში გამოქვეყნდა საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაციის, Penn Schoen Berland-ის კვლევის შედეგები. Penn Schoen Berland-მა კვლევა ჩაატარა ორგანიზაციის „European Platform for Democracy in Gerogia“ დაკვეთით. კვლევის შედეგები მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა მანამდე გამოქვეყნდებული სხვა კვლევების შედეგებისგან: ქართული ოცნება 42% და ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა 41%. მმართველმა პარტიამ კვლევას უნდობლობა გამოუცხადა.
აგვისტოში საკუთარი კვლევა გამოაქვეყნა Greenberg Quinlan Rosner-მა, რომელმაც კვლევა „ნაციონალური მოძრაობის“ დაკვეთით ჩაატარა. კვლევის მიხედვით „ნაციონალური მოძრაობის“ რეიტინგი შეადგენდა 46%-ს, ხოლო „ქართული ოცნებისა“ - 24%-ს. შემდეგ მოდიოდნენ „ქრისტიან-დემოკრატები“ (5%) და „ახალი მემარჯვენეები“ (3%). ოპოზიციის უმრავლესობამ კვლევის შედეგს უნდობლობა გამოუცხადა.
სექტემბერში გამოქვეყნდა NDI-ს მესამე კვლევა. მისი მიხედვით კვლავ ლიდერობდა „ნაციონალურ მოძრაობა“ (37%), მეორე ადგილზე იყო „ქართული ოცნება“ (12%), მესამეზე „ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობა“ (3%). არჩევნებამდე უკანასკნელი კვლევა, გლდანის ციხის სკანდალის შემდგომ გერმანულმა კომპანია „forsa“-მ ჩაატარა. კვლევის მიხედვით პირველი სამეული ასეთი იყო: „ქართული ოცნება (49%), „ნაციონალური მოძრაობა“ (43%) და „ქრისტიან-დემოკრატები“ (6%).
მონაწილე სუბიექტები და კამპანია
არჩევნებზე ცესკომ რეგისტრაციაში 18 სუბიექტი გაატარა, აქედან მხოლოდ ორი საარჩევნო ბლოკი. საარჩევნო ბლოკად დარეგისტრირდა კოალიცია „ბიძინა ივანიშვილი - ქართული ოცნება“, რომელიც ექვს პარტიას აერთიანებდა. მათი უმრავლესობა წევრი იყო 2011 წელს არსებული „ოპოზიციური რვიანისა“. აგრეთვე ბლოკად დარეგისტრირდა მოქმედ პარლამენტში წარმოდგენილი ორი პარტია: „ქრისტიან-დემოკრატები“ და „ევროპელი დემოკრატები“. სხვა პარტიებმა არჩევნებში მონაწილეობა დამოუკიდებლად მიიღეს.
პარტიებს 73 მაჟორიტარულ ოლქში ჰყავდათ წარდგენილი კანდიდატები. თითოეულ ოლქში 2-დან 10 კანდიდატამდე მონაწილეობდა. მხოლოდ ორმა სუბიექტმა, „ნაციონალურმა მოძრაობამ“ და „ქართულმა ოცნებამ“, წარადგინა ყველა ოლქში საკუთარი კანდიდატურა. თითქმის ყველა ოლქში ჰყავდათ საკუთარი კანდიდატები წარდგენილი „ქრისტიან-დემოკრატებს“, „მემარჯვენეებსა“ და „ლეიბორისტებს“. „ქართულმა დასმა“ ერთის გარდა, ყველა მაჟორტიარობის კანდიდატი მოხსნა „ქართული ოცნების“ სასარგებლოდ. მაჟორიტარობის კანდიდატები „ქართული ოცნების“ სასარგებლოდ ასევე მოხსნა „თავისუფალმა საქართველომ“.
მმართველი პარტიის საარჩევნო სლოგანი იყო „მეტი სარგებელი ხალხს“. მათ საარჩევნო პროგრამაში ძირითადი ადგილი სოფლის მეურნეობის გაძლიერებას, ჯანდაცვისა და დაზღვევის სისტემის მოდერნიზაციას და 1000 ლარიანი ვაუჩერების დარიგებას ეკავა. საგარეო პოლიტიკაში მმართველი ძალა აქცენტს საქართველოს დასავლურ ინტეგრაციაზე აკეთებდა და ხშირად ადანაშაულებდა „ქართულ ოცნებას“ რუსეთთან და ქურდულ სამყაროსთან კავშირებში.
„ქართულმა ოცნებამ“ საარჩევნო კამპანია მაისში თბილისში გამართული ფართომასშტაბიანი მიტინგით დაიწყო. კოალიციის წინასაარჩევნო პროგრამა ასევე აგებული იყო ჯანდაცვის, დაზღვევისა და სოფლის მეურნეობის სისტემის რეფორმაზე. კოალიცია ამომრჩეველს სოფლის მეურნეობის განვითარების მილიარდიანი ფონდის შექმნას პირდებოდა, საგარეო პოლიტიკაში პრიორიტეტად კი ევროკავშირსა და ნატოში ინტეგრაციას და რუსეთთან ურთიერთობების ნორმალიზებას ასახელებდა. მაისიდან სექტემბრის ჩათვლით კოალიციამ ყველა რეგიონულ ცენტრში გამართა აქცია. კამპანია დამთავრდა თბილისსა და ქუთაისში არჩევნებამდე რამდენიმე დღით ადრე გამართული მიტინგებით, რომელთაც ხალხის რეკორდული რაოდენობა ესწრებოდა.
არჩევნებამდე ორი კვირით ადრე გამოქვეყნდა გლდანის ციხეში პატიმრათა წამების ამსახველი ვიდეოები, რასაც სამოქალაქო საზოგადოებისა და სტუდენტების ფართომასტაბიანი საპროტესო აქციები და ორი მინისტრის - სასჯელაღსრულებისა და შინაგან საქმეთა მინისტრების - გადადგომა მოჰყვა. სკანდალმა უარყოფითად იმოქმედა მმართველი პარტიის საარჩევნო შანსებზე.
ეგზიტ პოლები
1 ოქტომბრის საღამოსვე გამოქვეყნდა ეგზიტ პოლების შედეგები. არჩევნებზე ოთხი ეგზიტ პოლი იმართებოდა: ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ისა და „იმედის“ დაკვეთით ეგზიტ პოლს აწარმოებდა Edison Research, საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის დაკვეთით - GFK, ტელეკომპანია „მაესტროს“ დაკვეთით - Penn Schoen Berland და არასამთავრობო ორგანიზაცია „ამომრჩეველთა ლიგა“. ეგზიტპოლების პარალელურად ასევე ხორციელდებოდა ხმების პარალელური დათვლა. პარალელურ დათვლას აწარმოებდა ორგანიზაცია სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED).
[[ფაილი:Georgian parliamentary election, Majoritarian, 2012.svg|მინი|450პქ|ხმების განაწილება მაჟორიტარული ოლქების მიხედვით
ლურჯი - ქართული ოცნება წითელი - ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა]]
ოფიციალური შედეგები
არჩევნებში მონაწილეობა 2 215 661 ამომრჩეველმა მიიღო. პარლამენტში მანდატების მოპოვებისათვის აუცილებელი 5% ბარიერი მხოლოდ ორმა ძალამ გადალახა. პირველ ადგილზე გასულმა „ქართულმა ოცნებამ“ 44 მანდატი მიიღო პარტიული სიით. კოალიციამ 41 მაჟორიტარული მანდატი მიიღო: მოიგო ყველა ოლქი თბილისში, გურიაში, მცხეთა-მთიანეთსა და შიდა ქართლში, ასევე მოიგო კახეთისა და იმერეთის ოლქების უმრავლესობა. მეორე ადგილე გასულმა „ნაციონალურმა მოძრაობამ“ 33 მანდატი მოიპოვა პროპორციული წესით და მოიგო ქვემო ქართლის, სამცხე-ჯავახეთისა და სამეგრელოს ოლქების უმეტესობა. „ქართულმა ოცნებამ“ ჯამში 85 მანდატი მიიღო, რაც საკმარისი აღმოჩნდა მთავრობის ფორმირებისთვის, მაგრამ არა კონსტიტუციის ცვლილებისთვის. ახალარჩეულმა პარლამენტმა ქუთაისში დაიწყო ფუნქციონირება.
შეფასება
არჩევნები აღიარეს და დადებითი შეფასებები მისცეს ეუთოს სადამკვირვებლო მისიამ, აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა, ნატოს გენერალურმა მდივანმა, ევროკავშირის წარმომადგენლებმა, რუსეთის მთავრობის წარმომადგენლებმა.
სქოლიო
2012 კატეგორია:2012 წლის არჩევნები
ლოს დეპარტამენტი
ლო — დეპარტამენტი საფრანგეთის სამხრეთ ნაწილში, სამხრეთი პირენეებში.
ისტორია
ლო არის იმ 83 დეპარტამენტიდან ერთ-ერთი, რომლებიც შეიქმნა საფრანგეთის რევოლუციის დროს 1790 წლის 4 მარტს.
გეოგრაფია
ლოს ფართობია 5217 კმ². 1999 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობა 160,197 ადამიანს შეადგენს და მას 90-ე ადგილი უკავია, დეპარტამენტში მცხოვრებთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 31 ადამიანს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის დეპარტამენტები
გიორგი V ბრწყინვალე
გიორგი V ბრწყინვალე (დ. 1286 — გ. 1346) — საქართველოს მეფე 1299-1302 და 1318-1346 წლებში, დემეტრე II თავდადებულისა და მისი მესამე ცოლის, ნათელა ჯაყელის ძე.
აღიზარდა სამცხეში, მისი პაპის (დედის მამის) ბექა I ჯაყელის (მანდატურთუხუცესი) კარზე. 1299 წელს ყაზან-ყაენმა მცირეწლოვანი გიორგი საკუთარი ძმის დავით VIII-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში ჩააბა — მეფედ დანიშნა, მაგრამ მისი უფლებები თბილისს არ სცილდებოდა და ამიტომ „თბილისის მეფეს“ უწოდებდნენ. ამავე მიზნით გამოიყენა ყაენმა დავით VIII-ის მეორე ძმა ვახტანგ III (მეფობდა 1302-1308 წლებში). 1318 წელს, დავით VIII-ისა და ვახტანგ III-ის გარდაცვალების შემდეგ, გიორგი V-მ მიიღო მეფობა. მას სამემკვიდროდ ეკონომიკურად დასუსტებული და პოლიტიკურად დაშლილი ქვეყანა ერგო.
იგი ჭკვიანი პოლიტიკოსი იყო და თავდაპირველად მონღოლებთან ბრძოლას ფრთხილი და მშვიდობიანი ურთიერთობა ამჯობინა. მიუხედავად ამისა, მან ბექას კარზე ყოფნისას მოიპოვა მონღოლების ნდობა. იგი მეგობრობდა ილხანის მთავარ ვაზირთან — ჩობან ნოინთან. ამან საშუალება მისცა საშინაო მდგომარეობა გამოესწორებინა. იგი ენერგიულად შეუდგა ქვეყნის შიდა პრობლემების მოგვარებას: შიდა ქართლიდან განდევნა მონღოლთა ხელშეწყობით დამკვიდრებული ოსები, რომელთა მეკობრული თავდასხმები დიდ ზიანს აყენებდა მოსახლეობას; ალაგმა სამეფო ხელისუფლების ურჩი ფეოდალები, რისთვისაც არც უკიდურეს ღონისძიებებს მოერიდა; მოახერხა რეალურად სამ ნაწილად დაყოფილი საქართველოს გაერთიანება და მონღოლთა ბატონობისას შერყეული სახელმწიფოს მართვა-გამგეობისა და სამართლებრივ-საკანონმდებლო სისტემების მოწესრიგება.
ქვეყნის გაერთიანებისა და გაძლიერების შემდეგ, გიორგი ბრწყინვალემ მონღოლები საქართველოდან განდევნა და მათი თითქმის ასწლოვანი მმართველობა დაასრულა. კვლავ გაიზარდა საქართველოსა და მისი მეფის პოლიტიკური წონა საერთაშორისო პოლიტიკურ ასპარეზზე. გიორგი V აწარმოებდა აქტიურ პოლიტიკურ ურთიერთობებს როგორც მეზობელ ქვეყნებთან, ასევე დასავლეთ ევროპასა და ეგვიპტის სასულთნოსთან; ეკონომიკური კავშირები დაამყარა იტალიურ ქალაქ-სახელმწიფოებთან; გარკვეულ წარმატებებს მიაღწია ტრაპიზონის იმპერიაში საქართველოს გავლენის დამყარებისათვის ბრძოლაში.
გიორგი V 1346 წელს გარდაიცვალა. მეფეს გამორჩეული ადგილი უკავია საქართველოს ისტორიაში. მის პიროვნებასა და მმართველობას მაღალ შეფასებას აძლევენ ყველა ეპოქის ქართველი და არაქართველი ისტორიკოსები. იმ უდიდესი დამსახურებებისათვის, რომლებიც მას საქართველოს წინაშე მიუძღვის, ქართველმა ხალხმა მას მეტსახელად „ბრწყინვალე“ უწოდა.
პირველი გამეფება
ვახტანგ III-მ, რომელიც ძმასთან, დავით VIII-სთან დასაპირისპირებლად გაამეფეს მონღოლებმა, ამ უკანასკნელთა იმედები ვერ გაამართლა. იგი ძმასთან ბრძოლას მხოლოდ მონღოლთა ძალდატანებითა და ისიც, პერიოდულად აწარმოებდა. ამის საპასუხოდ, მონღოლებმა 1299 წელს აღმოსავლეთ საქართველოს მეფედ დემეტრე II თავდადებულის უმცროსი ვაჟი — გიორგი V დაამტკიცეს. გიორგი პაპის (დედის, ნათელა ჯაყელის, მამის), სამცხის მთავრის, მანდატურთუხუცეს ბექა ჯაყელის კარზე იზრდებოდა. მართალია, ამ ეტაპზე გიორგის ძალაუფლება ფორმალურ ხასიათს ატარებდა და მხოლოდ დედაქალაქზე, თბილისზე, ვრცელდებოდა, მაგრამ ამ ღონისძიებით მონღოლებმა სახელმწიფოს ერთიანობას კიდევ ერთხელ შეურყიეს საფუძველი.
გიორგი V და გიორგი VI „მცირე“
1304 წელს გარდაიცვალა მეფე ვახტანგ III. ბექა ჯაყელმა ხელსაყრელი მომენტით ისარგებლა და გიორგი V საილხანოს კარზე დიდი გავლენის მქონე ჩობან ნოინთან გაგზავნა, რომელთანაც მეგობრობა აკავშირებდა.
ჩობანმა ტახტის პრეტენდენტი ახალ ყაენს, ოლჯაითუს, წარუდგინა, რათა მას გარდაცვლილი მეფის ადგილი დაეკავებინა. ყაენმა გიორგი პატივით მიიღო, თუმცა მეფედ გიორგის უფროსი ძმის, დავით VIII-ის, მცირეწლოვანი ვაჟი, გიორგი VI დაამტკიცა, რომელზე ზედამხედველობა და ზრუნვაც გიორგი V-ს დაავალა.
1311 წლის დასაწყისში გარდაიცვალა დავით VIII. აღმოსავლეთ საქართველოს ტახტზე, ერთდროულად, ორი მეფე დარჩა — გიორგი V და გიორგი VI. ოლჯაითუ ყაენმა, ამჯერადაც, არჩევანი გიორგი VI-ის სასარგებლოდ გააკეთა. ყაენს კარგად ესმოდა, რომ საქართველოს ტახტის პრეტენდენტთა შორის ყველაზე ძლიერი გიორგი V იყო. მის მხარდამჭერთა შორის იყვნენ როგორც სამცხის მთავრები (რომლებიც დედის მხრიდან მისი ახლო ნათესავები იყვნენ), ასევე ჩობან ნოინიც, რომელთანაც ბექა ჯაყელმა გიორგი ჯერ კიდევ წლების წინ გაგზავნა. მემატიანის გადმოცემით, „ოლჯათ სულტანმან წარმოავლინა მცირე გიორგი (გიორგი VI) მეფედ, და ზაალ მელიქი, ვინმე სპარსი ხუარასნელი, და ახრუჩი, მამისძმა ჩოფანისა, თანა წარამოიტანა, რათა ყოველი საქართველო ერთად შეკრიბონ მეფობასა შინა გიორგისსა“. ყაენმა გიორგი VI-ს დამხმარეებად ამირსპასალარი შანშე II და ზაქარია მხარგრძელები მიუჩინა. ამავე პერიოდში ყაენს რუმის მმართველი აუჯანყდა, რომლის დასამორჩილებლადაც ოლჯაითუმ ჩობან ნოინი გაგზავნა. ამ უკანასკნელს თან გააყოლეს გიორგი V, რომელიც სამცხიდან გაგზავნილ ჯარს სარდლობდა. ამ ლაშქრობაში გიორგიმ ჩობანის დიდი ნდობა მოიპოვა.
მეორე გამეფება
სანამ ჩობან ნიონი და გიორგი V აჯანყებას ახშობდნენ, გიორგი VI-მ თავის მომხრეებთან ერთად თბილისი დაიკავა. რუმში აჯანყების ჩაქრობას მთელი წელი დასჭირდა. ჩობანის ლაშქრობიდან დაბრუნებიდან ერთ თვეში ოლჯაითუ-ყაენი გარდაიცვალა. ილხანთა ტახტზე მისი მცირეწლოვანი ძე, აბუ საიდ ყაენი ავიდა. ქვეყნის ფაქტობრივი გამგებელი ჩობან ნოინი გახდა, რომლის ძალაუფლება, ფაქტობრივად, შეუზღუდავი იყო. როდესაც გიორგი V-მ ოლჯაითუს გარდაცვალებისა და აბუ საიდის გაყაენების შესახებ შეიტყო, ილხანთა კარზე გაემგზავრა. ჩობანმა გიორგი სიხარულით მიიღო და ყაენის თანხმობით, 1318 წელს საქართველოს მეფედ დაამტკიცა. მემატიანის სიტყვებით, ჩობანმა გიორგი „შეიტკბო ვითარცა შვილი, და მოსცა ყოველი საქართველო და ყოველნი მთავარნი საქართველოსანი, და შვილნი დავით მეფისანი, და მესხნი, შვილნი ბექასანი“. საქართველოში დაბრუნებული გიორგი V ყველა წესის დაცვით მეფედ ეკურთხა.
გიორგი მეფემ მეტად მძიმე მემკვიდრეობა მიიღო. მისი გამეფების პერიოდში ერთიანი საქართველო აღარ არსებობდა, იგი სამ ნაწილად იყო დაყოფილი; ქვეყანაში მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობა სუფევდა; მეფის ხელისუფლება კი დასუსტებული იყო. ასეთ პირობებში გიორგი V-მ მონღოლებთან ურთიერთობის წინამორბედთაგან განსხვავებული გზა აირჩია: მან საყაენოსთან შეიარაღებულ დაპირისპირებას მშვიდობიანი ურთიერთობის დამყარება არჩია.
ოსთა განდევნა შიდა ქართლიდან
ერთ-ერთი პირველი მნიშვნელოვანი ღონისძიება, რომელიც გიორგი V-მ საქართველოში გაატარა, ჩრდილოეთ კავკასიიდან გადმოსული ოსების წინააღმდეგ გალაშქრება იყო.
ბრძოლა ურჩი ფეოდალების წინააღმდეგ
ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცების მიზნით, გიორგი V იძულებული გახდა უკიდურესი ზომებისათვის მიემართა. ილხანთა ყაენები ხელს უწყობდნენ და აქეზებდნენ ქართველ მეფეთა ურჩ ერისთავებსა და მთავრებს. ახლა კი, რადგანაც გიორგის ჩობან ნოინის კეთილგანწყობა უკვე მოპოვებული ჰქონდა და ჰულაგუიანთა სახელმწიფოშიც შინააშლილობა სუფევდა, მეფემ ხელსაყრელი დროით ისარგებლა და ის ერისთავები, რომლებიც მას არ დაემორჩილნენ, კერძოდ კი კახეთ-ჰერეთისა და სომხითის ერისთავები, კახეთში, ცივის მთაზე დარბაზობაზე მიიწვია და ერთიანად გაჟლიტა. ამ რადიკალური ქმედებით გიორგი V-მ მეფის ხელისუფლება მნიშვნელოვნად გააძლიერა. მარცხნივ|მინი|265x265პქ|საქართველო გიორგი ბრწყინვალეს დროს.
საქართველოს გაერთიანება
გამეფებიდანვე, მეფის ერთ-ერთი უმთავრესი საზრუნავი საქართველოს ერთიანობის აღდგენა იყო. დასავლეთ საქართველოში დავით ნარინის სიკვდილის შემდეგ გამეფებულ კონსტანტინე I-ს მისივე ძმა, მიქელი აუჯანყდა. ძმათა შორის ბრძოლა ხან წყდებოდა ხანმოკლე დაზავებით, ხან კი ისევ გრძელდებოდა. 1327 წელს კონსტანტინე გარდაიცვალა და ტახტი მიქელმა დაიკავა, თუმცა ორი წლის შემდეგ ისიც გარდაიცვალა. მიქელს მცირეწლოვანი ვაჟი — ბაგრატი დარჩა, რომელსაც მთავრებმა მხარი არ დაუჭირეს. ამით ისარგებლა გიორგი ბრწყინვალემ, დაუკავშირდა იმერეთის დიდებულებს, მათთან შეთანხმებით გადავიდა დასავლეთ საქართველოში და ყველა ციხე და ქალაქი დაიკავა. ბაგრატი მცირერიცხოვან მომხრეებთან ერთად ქუთაისის ციხეში გამაგრდა, მაგრამ როდესაც გიორგის ჯარი ქალაქს მიუახლოვდა, ბაგრატი მეფეს ჩაბარდა, რის სანაცვლოდაც ხელშეუხებლობის პირობა და შორაპნის ერისთავობა მიიღო. ქუთაისში გიორგი მეფეს დადიანი, გურიელი, აფხაზთა და სვანთა ერისთავები ეახლნენ დიდი საჩუქრებით და მორჩილება გამოუცხადეს. შემდეგ მეფემ თავად იმოგზაურა ოდიშში, აფხაზეთსა და გურიაში და იქაური საქმეები მოაწესრიგა.
გიორგი ბრწყინვალემ სამცხის შემოერთებაც მშვიდობიანად მოახერხა. 1334 წელს, როდესაც ბიძამისი, სამცხის მთავარი სარგისი გარდაიცვალა, მეფე სამცხეში ჩავიდა და სარგისის ძე, ყვარყვარე მთავრად თავად დაამტკიცა. ეს ფაქტი სამცხეზე მეფის უზენაესობის აღდგენასა და მის საქართველოს შემადგენლობაში დაბრუნებას ნიშნავდა. ამ აქტით გიორგი V-მ, არსებითად, საქართველოს გაერთიანების პროცესი დაასრულა.
საქართველოს გათავისუფლება მონღოლთა ბატონობისაგან
1327 წელს აბუსაიდ ყაენმა მოაკვლევინა თავისი მეურვე და საყაენოს ფაქტობრივი გამგებელი ჩობან ნოინი თავისი ორი შვილითა და მომხრეებით. ჭკვიანი და ძლიერი ხელისუფლის დაღუპვამ დააჩქარა ილხანთა სახელმწიფოს კიდევ უფრო დაქვეითება და დაშლა. ახალგაზრდა და სუსტმა პოლიტიკოსმა აბუსაიდმა საყაენოს უკუსვლის შეჩერება ვეღარ შეძლო. 1335 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ, ქვეყანაში სრული ქაოსი დაიწყო და ფაქტობრივად, საილხანო ერთმანეთის მოქიშპე რამდენიმე სახელმწიფოდ დაიშალა.
შექმნილი ვითარებით კარგად ისარგებლა გიორგი V-მ. მან მონღოლებს ხარკის მიცემა შეუწყვიტა და მათი ჯარი ქვეყნიდან განდევნა. ეს ხანგრძლივი პროცესი იყო, რომლის დროსაც გამოიყენებოდა როგორც მშვიდობიანი და დიპლომატიური, ისე ძალისმიერი საშუალებები (ეს პროცესი 1327-1335 წლებში გრძელდებოდა). მართალია, XIV საუკუნის 30-40-იან წლებში მონღოლებმა აღმოსავლეთ საქართველოში მათი ბატონობის აღდგენის მიზნით რამდენიმე ლაშქრობა მოაწყვეს, მაგრამ ამას წარმატება არ მოჰყოლია.
ეკონომიკური ღონისძიებები
მინი|მეფე გიორგის სიგელი 1339 წ. საქართველოს ერთიანობის აღდგენამ, მონღოლთა ბატონობისაგან გათავისუფლებამ და ქვეყანაში წესრიგის დამყარებამ ხელი შეუწყო ქვეყნის ეკონომიკის გამოცოცხლებას. საქართველოს ქალაქებში მნიშვნელოვნად განვითარდა ვაჭრობა და ხელოსნური წარმოება; სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობები აღდგა არა მარტო ახლო აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთის ქალაქებთან, არამედ ევროპის, კერძოდ კი ჩრდილოეთ იტალიის ქალაქ-სახელმწიფოებთანაც. აქტიური სავაჭრო ურთიერთობების დამადასტურებლად უნდა ჩაითვალოს ის ფაქტიც, რომ თბილისის გარდა, ზარაფხანები ქუთაისში, დმანისში, ყარაღაჯსა და ანისშიც არსებობდა. აღმოსავლეთ საქართველოსა და საქართველოს გავლენის ქვეშ მყოფ ჩრდილოეთ კავკასიაში, საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგაც, უმთავრესად, იჭრებოდა მონღოლური ან უფრო ზუსტად, ქართულ-ჰულაგუიდური მონეტები, რომელთა მიზანსაც აღმოსავლეთის ქალაქებთან სავაჭრო კავშირების აღდგენა და განმტკიცება წარმოადგენდა.
მონღოლური ფულის პარალელურად, გიორგი V-მ მოაჭრევინა ვერცხლის მონეტა, რომლის მთავარი დანიშნულება საშინაო ბაზრის მომსახურება უნდა ყოფილიყო. ეს ფული, შემდგომში, ფართოდ გავრცელდა. მაგალითად, სამცხეში, XIV საუკუნის დასაწყისში, ბექა მანდატურთუხუცესის მიერ შედგენილ სამართლის წიგნში, ქონებრივი საზღაურის გადახდა „ყაზანური თეთრით“ იყო დაწესებული. XIV საუკუნის 80-იან წლებში კი აღბუღა ათაბაგ-ამირსპასალარის მიერ შემოღებულ სამართლის წიგნში საზღაურად უკვე „დიდისა, წარჩინებულისა მეფისა გიორგის ჟამის თეთრი“ დაუდგენიათ. ქართულ წყაროებში ეს ფული „გიორგაული თეთრის“ სახელით იხსენიება.
ამავე პერიოდში, დასავლეთ საქართველოში იჭრებოდა ე. წ. „კირმანეული თეთრი“, რომელიც ტრაპიზონის ვერცხლის ასპრების მინაბაძს წარმოადგენდა.
ხელმწიფის კარის გარიგების შემორჩენილი ნაწილიდან ჩანს, რომ გიორგი ბრწყინვალის მეფობის პერიოდში, საქართველოში მნიშვნელოვანი წარმატებებისათვის მიუღწევია სოფლის მეურნეობის სხვადასხვა დარგს, კერძოდ, მევენახეობა-მეღვინეობასა და მებაღეობა-მეხილეობას. ამ დარგების განვითარებისათვის აუცილებელი იყო გაუქმებული სარწყავი სისტემის აღდგენა და ახლების მშენებლობა, რადგან აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოში მორწყვის გარეშე აღნიშნულ დარგებს დიდი წარმატება ვერ ექნებოდათ.
ჩრდილოეთ სომხეთი საქართველოს შემადგენლობაში
ჯერ კიდევ დავით აღმაშენებლის ხანაში დაიწყო ისტორიული სომხეთის ჩრდილოეთი ნაწილის გათავისუფლება. თამარის ეპოქაში ამ პროცესმა ფართო ხასიათი მიიღო, თუმცა მონღოლთა შემოსევების შემდეგ ძველი სომხური მიწების გათავისუფლების პროცესი შეჩერდა. მეფე გიორგის, როგორც ჩანს, მეტისმეტი ყურადღება გამოუჩენია სომხეთისადმი და მისი შემომტკიცების საქმეს ჯერ კიდევ მაშინ შესდგომია, როცა მონღოლთა უზენაესობას ჯერ ისევ ცნობდა. ქალაქ ანისის მეჩეთზე ამოკვეთილი სპარსულენოვანი წარწერა, რომელიც ყაენ აბუ-საიდის ბრძანებით გაუკეთებიათ, გვაუწყებს, რომ ეს ქალაქი ისევ საქართველოს შემადგენლობაშია. ისტორიული სომხეთის ჩრდილოეთი ნაწილის საქართველოს სამეფოში ყოფნა დასტურდება თავად სომხური წყაროებითაც. 1321 წელს გლაძორის მონასტერში გადაწერილ სახარებას აქვს ერთი მინაწერი, სადაც ვკითხულობთ, რომ წიგნი დაიწერა „სომხური წელთაღრიცხვის ჩჰ (1321), სასტიკ და უკეთურ დროში,როდესაც სომეხთა და ქართველთა ქვეყანა მძლავრობით ეპყრა მოისართა ნათესავს, ქართველებზე გორგედ სახედლებულს“.
იმავე მონასტრის 1323 წლის მინაწერში კი წერია, რომ ხელნაწერი შეიქმნა „იაფეტური წელთაღრიცხვის ჩჰბ (1323), დიდი თვითმპყრობლის, [ა]ბუსაიდ სახელდებული ხანის მიერ ქვეყნის ფლობისას, სომხებზე კილიკიის ტახტზე მჯდომი ლევონის, საქართველოსა და დიდი სომხეთში მეფე გიორგის მეფობისას..“
1336 წელს, ყირიმის ქალაქ სურხათში გადამწერი ტერტერი ვარდან აიგეკცის ქადაგებანის მინაწერში უთითებს : „მე, ტირაცუ, კაცი უღირსი, საბრალობელი, უდები მღვდელი... ჩამოველ საქართველოდან, ხორ-ვირაპის მეზობელი, შესანიშნავ ქალაქ ერევნიდან“.
დოკუმენტში მოხენიებული ბურთელი, არის ბურთელ ორბელიანი, რომელთა საგვარეულო საქართველოს მეფის მიერ მათი წინაპრების სომხეთში გაძევების შემდგომ იქ დამკვიდრდა და ცალკეულ მხარეებს მართავდა, თუმცა მშობლიურ ქვეყანასთან კავშირი არ შეუწყვეტიდათ საუკუნეების განმავლობაში. ბურთელ ორბელიანს, მეფე გიორგი ბრწყინვალემ, როგორც ჩანს, მხედართმთავრობაც უბოძა.
ურთიერთობა წმინდა მიწასა და ეგვიპტის სასულთნოსთან
იერუსალიმის ქართველთა ეკლესია-მონასტრები XIII საუკუნეში მუსლიმებმა მიიტაცეს. 1305 თუ 1310 მეფე დავით VIII-ის მცდლობით ქართველებმა ჯვრის მონასტრის დაბრუნება შეძლეს, თუმცა სხვები კვლავ მაჰმადიანთა ხელში რჩებოდა.
გიორგი V-მ თავისი მოღვაწეობის პირველ ხანებშივე მიაქცია ყურადღება იერუსალიმის ქართულ სავანეებს. პირველი ელჩობა მან ჯერ კიდევ 1316 წელს გაგზავნა (როცა ის ჯერ კიდევ გიორგი VI-ის მეურვედ ითვლებოდა), მეორედ კი — 1320 წელს. გიორგიმ ეგვიპტის სულთანს ძვირფასი საჩუქრები და წერილი გაუგზავნა. როგორც ჩანს, იგი ქართული სავანეების დაბრუნებასა და ყველა ქრისტიანის შეურაცხმყოფელი წესების, მათ შორის მომლოცველთათვის ცხენზე ნორმალურად ჯდომის აკრძალვის (მათ ორივე ფეხი ერთ მხარეს უნდა ჰქონოდათ) გაუქმებას ითხოვდა. სანაცვლოდ, გიორგი სულთანს, საჭიროების შემთხვევაში, სამხედრო დახმარებას ჰპირდებოდა.
ელჩებად გაგზავნილები იყვნენ პიპა ქსნის ერისთავის შვილი და დეკანოზი იოანე ბანდაისძე. სულთანმა გიორგის თხოვნა შეასრულა: ქართველებს ქრისტეს საფლავის კლიტენი დაუბრუნა და ცხენზე ამხედრების ქრისტიანთათვის შეურაცხმყოფელი წესიც გააუქმა. გარდა ამისა, ქართველი მომლოცველები ხარკის გადახდისაგან გაათავისუფლა და ნება დართო ქალაქში გაშლილი დროშებით შესულიყვნენ.
გიორგი V-ს ეგვიპტის სასულთნოში დიდად აფასებდნენ. ჩვენამდე მოღწეული არაბული წყაროები მისი და მისი პერიოდის საქართველოს შესახებ მრავალ საინტერესო ცნობას იძლევიან. ეგვიპტის სახელმწიფო მდივნის, ალ-უმარის (1301-1349 წწ.) ნაშრომში „მაღალი ტერმინოლოგიის განმარტება“ დაცულია ეგვიპტის სულთნების საქართველოს მეფეებთან მიმოწერის წესი. სულთნები თავიანთ ოფიციალურ ეპისტოლეებში საქართველოს მეფეს შემდეგნაირად მიმართავდნენ:
პედრა-პრეტა (რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი)
პედრა-პრეტა (Pedra Preta) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მიეკუთვნება ცენტრალური პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ანჟიკუსის შემადგენლობაში.
გიორგი V ბრწყინვალე
ურთიერთობა წმინდა მიწასა და ეგვიპტის სასულთნოსთან
ამ რამდენადმე ზეაწეული ტონით დახასიათებაში კარგად ჩანს გიორგი V, როგორც ნიჭიერი პოლიტიკოსი და დიპლომატი, კეთილად განწყობილი სხვა ხალხებისა და რელიგიებისადმი. ივანე ჯავახიშვილის სიტყვებით, ელ-უმარის ეს ცნობები გიორგი მეფეს „ფართო და თავისუფალი აზროვნების მქონებელ პოლიტიკოსად გვაგულისხმებინებს“.
პედრა-პრეტა (რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი)
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 590 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8.78 კმ²-ზე. ფართობი 294 985 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის მუნიციპალიტეტები
გიორგი V ბრწყინვალე
ურთიერთობა დასავლეთ ევროპასთან
მინი|ფილიპ VI საქართველოს სამეფო XIV საუკუნეშიც არაერთხელ გახდა დასავლეთევროპელთა ყურადღების ობიექტი. აღსანიშნავია რომის პაპების ცხოველი ინტერესი საქართველოსა და მისი მეფისადმი. შემორჩენილია როგორც კათოლიკე მისიონერთა მიმოწერა, ისე თავად პაპ იოანე XXII-ის 1322 წლით დათარიღებული წერილი მეფე გიორგისადმი, რომლებიც მრავალ საყურადღებო ცნობას შეიცავენ. საინტერესოა, რომ გიორგი ბრწყინვალის მეფობისას სმირნის საეპისკოპოსო კათედრა თბილისში გადაიტანეს, ასევე, დასტურდება საქართველოში თბილისის საეპისკოპოსოს გარდა მეორე, სებასტოპოლისის, იგივე ცხუმის საეპისკოპოსოს არსებობაც, რომელიც 1318 წელს დაარსდა.
ურთიერთობა ტრაპიზონის იმპერიასთან
ტრაპიზონის იმპერიის მოსახლეობის დიდი ნაწილი ადგილობრივი, ქართული ტომებით — ლაზებითა და ჭანებით იყო დასახლებული. იმპერიის მოხელეთა შორისაც ბევრი სწორედ მათი წრიდან გამოსული პირი იყო. ტრაპიზონში მუდმივად მიმდინარეობდა ბრძოლა ბიზანტიის მომხრე დიდებულებსა და ადგილობრივი, ქართული ორიენტაციის ჯგუფებს შორის.
გიორგი V-მ სცადა საქართველოს გავლენის აღდგენა ტრაპიზონის იმპერიაში. მონღოლთა საქართველოში გაბატონების შემდეგ, ამ უკანასკნელის გავლენა ტრაპიზონში მნიშვნელოვნად შესუსტდა, თუმცა მთლიანად არ მოსპობილა. 1332 წელს ტრაპიზონში, ბიზანტიის დახმარებით, გამეფდა ბასილი, რომელსაც ცოლად შერთეს ბიზანტიის იმპერატორ ანდრონიკე III-ის ასული ირინა. ბასილმა გააძევა თავისი ძმისშვილი მანუილი და დახოცა მთავრობის დიდი მოხელეები — დიდი დუქსი ლეკის ჭიჭანჭეოსი, მისი მეუღლე სარიკენა და შვილი — დიდი დომესტიკოსი ჯაბა. ისინი საქართველოს მომხრე პოლიტიკური ძალის წარმომადგენლები უნდა ყოფილიყვნენ. 1340 წელს ბასილი გარდაიცვალა და ტახტზე მისი მეუღლე ირინა პალეოლოგოსი ავიდა. ამან იმპერიის მმართველ წრეებში განხეთქილება გამოიწვია. როგორც ჩანს, უკმაყოფილო დარჩა ქართული ორიენტაციის პოლიტიკოსთა დასი. ამას დაემატა თურქების შემოსევაც, რის შედეგადაც „დაიწვა მთელი ტრაპიზონი“. იმპერატორ ბასილის აუჯანყდა მისი უფროსი და, მონაზონი ანა (ანახუტლუ), რომელმაც „სამონაზნო სამოსი გაიძრო, წავიდა ლაზიკაში (ე. ი. საქართველოში) და იქ გამაგრდა“. ორ კვირაში იგი უკან დაბრუნდა ქართული ჯარით, 1341 წლის 17 ივლისს ირინე დედოფალი განდევნა და თავად გამეფდა. ქართველთა ჯარის ერთი ნაწილი იქვე დარჩა. მათი დახმარებით ანამ მოიგერია ბიზანტიელთა შემოტევა, რომელთა მიზანი მისი ჩამოგდება და მიხეილ კომნენოსის გამეფება იყო.
ანამ მხოლოდ წელიწადი და ორი თვე იმეფა. 1342 წლის სექტემბერში ბიზანტიის მომხრეთა დასმა გაიმარჯვა. იმპერატორის ტახტი იოანე მიხეილის ძე კომნენოსმა დაიკავა. ანა და მისი მომხრეები სიკვდილით დასაჯეს. მიუხედავად ამ მარცხისა, ქართული ორიენტაციის პოლიტიკოსთა წრე შემდეგაც აგრძელებდა ხელისუფლებისათვის ბრძოლას.
ურთიერობა კილიკიის სომხურ სამეფოსთან
მცირე აზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, კილიკიაში, სომხური მოსახლეობის მიგრაციის შედეგად, 1080 წელს, სომხური სამთავრო ჩამოყალიბდა, რომელიც 1198 წელს სამეფოდ გარდაიქმნა. საქართველოს სამეფოს მეზობელ სახელმწიფოებთან მჭიდრო პოლიტიკური ურთიერთობის გარდა ნათესაურ-დინასტიური ქორწინებებიც აკავშირებდა. გიორგი V-ის ქალიშვილი — სოლდანა, ცოლად გაჰყვა კილიკიის სომეხთა სამეფოს რეგენტ ჟან დე ლუზინიანს. მათ შეეძინათ ვაჟი ლევონ VI, რომელიც იყო კილიკიის სომეხთა სამეფოს უკანასკნელი მეფე.
გიორგი V ბრწყინვალე ისტორიოგრაფიაში
ანონიმი ქართველი მემატიანე — ჟამთააღმწერელი გიორგი ბრწყინვალის შესახებ წერდა:
ვახუშტი ბატონიშვილი გიორგი მეფის მოღვაწეობაზე აღნიშნავს:
ასე ახასიათებს მეფე გიორგის მოღვაწეობას ივანე ჯავახიშვილი:
1955 წელს, ლონდონში, გამოქვეყნდა ინგლისელი მეცნიერის, დევიდ მარშალ ლენგის ნაშრომი — საქართველო გიორგი ბრწყინვალის მეფობის დროს, რომელშიც XIV საუკუნის საქართველოს ისტორიის მრავალი საინტერესო მომენტია გაშუქებული.
კომენტარები
<references group="კ"/>
კანაპოლისი (ბაია)
კანაპოლისი (Canápolis) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 382 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 464.307 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20.21 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
თურქმენბაში
თურქმენბაში (Türkmenbaşy) — ქალაქი თურქმენეთში, ბალკანის ველაიათში. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, კასპიის ზღვის კრასნოვოდსკის ყურის სანაპიროზე. აშხაბადიდან 520 კმ.-ის დაშორებით. მოსახლეობა 73 803 კაცი.
ისტორია
თანამედროვე სახელწოდება მიიღო 1993 წელს საფარმურატ ნიაზოვის პატივისცემის ნიშნად, მანამდე კი ეწოდებოდა კრასნოვოდსკი. ქალაქი დაარსდა 1869 წელს გენერალ ნიკოლაი სტოლეტოვის თაოსნობით.
1939-1991 წლებში რამდენიმეჯერ ლიკვიდირებული და შემდეგ კვლავ აღდგენილი კრასნოვოდსკის ოლქის დედაქალაქია. 1991 წლის 10 იანვარს კრასნოვოდსკის ოლქის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა ბალკანის ოლქი (1992 წლის 18 მაისიდან ველაიათი) ცენტრით ბალკანაბადში. 1993 წელს ეწოდა დღევანდელი სახელი საფარმურატ ნიზოვის პატივსაცემად.
სქოლიო
კატეგორია:თურქმენეთის ქალაქები
Synkronized
Synkronized — ეისიდ-ჯაზ/ფანკ-ჯგუფ Jamiroquai-ს მეოთხე სტუდიური ალბომი. ის 1999 წელს გამოვიდა.
ამ დისკში უფრო მეტი რაოდენობით მსუბუქი, პოპ-მუსიკის ელემენტებია და უფრო ნაკლები ცდა. ამავე დროს, რამდენიმე კომპოზიციაში ცდებს მაინც აქვს ადგილი. ასე თუ ისე, შემდეგ ალბომზე, A Funk Odyssey Jamiroquai-ს მუსიკა დისკოს უფრო მეტი დისკოს ელემენტების შემცველი გახდა.
სქოლიო
კატეგორია:Jamiroquai-ს ალბომები კატეგორია:1999 წლის ალბომები
მისტრა
მისტრა (Μυστράς, Μυζηθράς) — გამაგრებული ქალაქი და ყოფილი მუნიციპალიტეტი საბერძნეთში, პელოპონესის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილ ლაკონიაში. 2011 წლიდან, ადგილობრივი მმართველობის რეფორმის შედეგად ის სპარტის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში შეიყვანა. მდებარეობს ტაიგეტის მთაზე, უძველეს ქალაქ სპარტის სიახლოვეს. XIV-XV საუკუნეებში, ქალაქი ბიზანტიური მორეის დესპოტატის დედაქალაქის ფუნქციებს ასრულებდა, სწორედ ამ პერიოდში იდგა მისი განვითარების პიკი და კულტურული აყვავების ხანა. ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის პერიოდში, მისტრა დასახლებულ ტერიტორიად რჩებოდა, როდესაც ის დასავლელ მოგზაურებს შეცდომით სპარტაში ერეოდათ. 1830-იან წლებში, ქალაქი მოსახლეობისგან მთლიანად დაიცალა და მისგან 8 კმ-ის დაშორებით, ახალი ქალაქი - სპარტი დაარსდა.
1989 წელს, მისტრას ნანგრევები, რომელთა შორისაცაა ციხესიმაგრეები, სასახლეები, ეკლესიები და მონასტრები, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბერძნეთის ქალაქები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საბერძნეთში
ერევნის ტელეანძა
ერევნის ტელეანძა — 311,7 მ სიმაღლის სატელევიზიო ანძა ერევანში, სომხეთი. კოშკის საძირკველი სამკუთხა ფორმისაა, კონსტრუქციის საერთო წონა კი 1900 ტონაა. კოშკის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1974-77 წლებში და მან ძველი 180 მეტრიანი ტელეანძა შეცვალა, რითაც ორჯერ გაიზარდა მისი მიმღების სიძლიერე.
კატეგორია:ერევნის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:ტელეანძები კატეგორია:ზემაღალი კონსტრუქციები
Lasioglossum mediopolitum
Lasioglossum mediopolitum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1914 წელს.
სქოლიო
mediopolitum
არაგონის სამეფო
არაგონის სამეფო (Reino de Aragón, Regne d'Aragó) — სახელმწიფო, რომელიც არსებობდა 1035-1516 წწ. თანამედროვე ესპანეთისა და საფრანგეთის ტერიტორიაზე. 1516 წელს გახდა ესპანეთის სამეფოს შემადგენელი ნაწილი. დედაქალაქი იყო სარაგოსა. მისი პირველი მეფე იყო რამირო I, ხოლო ბოლო ფერდინანდ II.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის ისტორია
კუნთები
right|thumb|ადამიანის კუნთების სისტემა (გ. ვიენმანი, 1920) კუნთები — ადამიანის და ცხოველების სხეულის ნაწილი, რომელიც შედგება კუნთოვანი ქსოვილისაგან და აქვს ნერვული იმპულსის გავლენით შეკუმშვის უნარი, რაც უზრუნველყოფს მთელი სხეულის ან მისი ცალკეული ნაწილის მოძრაობას. უხერხემლო ცხოველთა უმრავლესობის კუნთებს ქმნის გლუვი კუნთოვანი ქსოვილი, ადამიანის, ხერხემლიანი და ფეხსახსრიანი ცხოველებისას კი — განივზოლიანი კუნთოვანი ქსოვილი; გლუვი კუნთოვანი ქსოვილი შინაგანი ორგანოების კედლის შრეებშია და ცალკე კუნთებს არ ქმნის.
ყოველ კუნთს აქვს კუნთოვანი მუცელი და მყესოვანი ბოლოები, რომლითაც იგი დამაგრებულია ჩონჩხის ელემენტებზე. განიერი კუნთის მყესს აპონევროზი ეწოდება.
კუნთებს განასხვავებენ ფორმის, ზომის, მიმაგრების ადგილის და სიფართის, მათში ბოჭკოების რაოდენობის, სიგრძის, განლაგების, სტრუქტურული და ფიზიოლოგიური თვისებების, დანიშნულებისა და სხვა თავისებურებათა მიხედვით: მაგალითად, ფორმის მიხედვით განასხვავებენ მოკლე, გრძელ, ფართო და წვრილ კუნთებს; ბოჭკოების განლაგების მიხედვით — ფრთისებრ, ნახევარფრთისებრ, მარაოსებრ და სხვა კუნთებს; ფუნქციის მიხედვით — მომხრელს, გამშლელს, განმზიდველს, შიგნით მბრუნველს (პრონატრონს) და გარეთ მბრუნველს (სუპინატორს), მომჭერს (კონსტრიქტორს), გამაფართოებელს (დილატატორს) და სხვა. სხეულის ერთი და იმავე ნაწილის საპირისპირო მოძრაობის შემსრულებელ კუნთებს ანტაგონისტები ეწოდება (მომხრელები — გაშლელები, პრონატორები — სუპინატორები), ერთსა და იმავე მოძრაობის შემსრულებელ რამდენიმე კუნთს — სინერგისტები.
კუნთების შექმნაში მონაწილეობს შემაერთებელი ქსოვილი, რომელიც ქმნის გარსებს თითოეული ბოჭკოს, ბოჭკოების კონის და მთელი კკუნთის ირგვლივ (ენდომიზიუმი, პერიმიზიუმი და ეპიმიზიუმი ანუ ფასცია); კუნთების შემაერთებელი ქსოვილი უხვად მარაგდება სისხით. ყოველი ბოჭკო ინერვირდება მამოძრავებელი ნერვის ტოტით (რომელიც მის ზედაპირზე ე. წ. მოტორულ ბალთას ქმნის) და მგრძნობიარე ნერვის ტოტით (რომელიც ბოლოვდება რამდენიმე ბოჭკოს შორის ჩართულ, ე. წ. ნევრკუნთოვან თითისტარზე). კუნთების უმრავესობას სიმპათიკური ინერვაციაც აქვს.
კუნთების მუშაობისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს ფასციებს (რომლებიც ქმნიან კუნთის გარსებს და მათ შორის ძგიდეებს), ლორწოვან აბგებს (სითხით სავსე შემაერთებელქსოვილოვანი ჩანთები მყესის ძვათან ხახუნის ადგილზე), სინოვიალურ ბუდეებს (სინოვიალური გარსით მოფენილი კიდურის კუნთის მყესების ორკედლიანი ქარქაშები), სესამოიდურ ძვლებს (მყესში ჩართული ძვლები, რომლებიც სახსრებს იცავენ მექანიკური დაზიანებისაგან და სხვა).
კუნთის პათოლოგია
კუნთის პათოლოგია ვლინდება შეკუმშვის ფუნქციის და ტონუსის განვითარებისა და შენარჩუნების უნარის დარღვევით, რასაც ორგანიზმის უმნიშვნელოვანესი ფუნქციების მოშლა მოსდევ. კუნთოვანი ორგანოების პათოლოგიის მიზეზი შეიძლება იყოს თვით კუნთის ან მისი უბნის დაზიანება, მისი მოქმედების მარეგულირებელი ნერვული ან ჰორმონული მექანიზმების დარღვევა. პათოლოგიური პროცესების დროს კუნთში ირღვევა ნივთიერებათა ცვლის პროცესები, უპირველესად მაკროერგული ნაერთების (ატფ) და კუმშვადი ცილების სინთეზი. ზოგჯერ ეს დარღვევა ქრომოსომული აპარატის თავისებურებითაა განპირობებული და მემკვიდრეობითია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიოლოგია კატეგორია:ადამიანის ანატომია კატეგორია:ცხოველების ანატომია
ბრაიან უელჩი
ბრაიან ფილიპ უელჩი (Brian Philip Welch; დ. 19 ივნისი, 1970), ცნობილი ზედმეტსახელით Head — ამერიკელი მუსიკოსი, ცნობილი ჯგუფ კორნით. მან ჯგუფი დატოვა 2005 წელს თავისი პირადი რწმენების და მამობრივი მოვალეობის შესრულებისთვის. მან 2008 წლის 9 სექტემბერს გამოუშვა სოლო ალბომი სახელად Save Me from Myself.
ბიოგრაფია
დაიბადა და გაიზარდა ბეკერსფილდში, კალიფორნიის შტატში. ბრაიანმა გიტარაზე დაკვრა დაიწყო 10 წლის ასაკში, მისი პირველი და ლეგენდარული გიტარა იყო Peavey Mystic, "ყველაზე მეტალისტურ გიტარად გამომხედავი გიტარა" როგორც მან აღნიშნა მის წიგნში სახელად გადამარჩინე საკუთარი თავისგან (Save Me from Myself). სინამდვილეში ბარაიანი დაინტერესებული და მონდომებული იყო ესწავლა და გამოსულიყო დრამერი, მაგრამ მისმა მამამ ურჩია მას ესწავლა გიტარაზე დაკვრა, ამ დროისთვის ის შეხვდა რიგინალდ "ფილდი" არვიზუს (Reginald "Fieldy" Arvizu), რომელიც ასევე უკრავდა გიტარაზე, თუმცა ჰედი მიხვდა რომ ფილდის საქმე არ იყო გიტარა და მას სჭირდებოდა რაიმე დასაკრავი ინსტრუმენტი რომელსაც შედარებით ნაკლები სიმები ექნებოდა და მან ფილდის ბას-გიტარაზე დაკვრა ურჩია. რამდენიმე ხანში კი მათ ჩამოაყალიბეს პირველი ჯგუფი Pierct რომელიც გამოითქმებოდა როგორც Pierced.
პირადი ცხოვრება
1995 წელს ჰედის მეგობარმა გოგომ გააჩინა შვილი, რომელიც დამადებამდე გადაწყვეტილი ჰქონდათ გაეშვილებინათ, და ისინიც ასე მოიქცნენ. ხოლო 1997 წლის 6 ივლის რებეკამ გააჩინა მეორე შვილი სახელად ჟანა მარია უელჩი (Jennea Marie Welch). ამ დროისთვის ჯგუფი უნდა ყოფილიყო ოზის ტურნეზე თუმცა მათ ეს ტურნე სანამ დაიწყებოდა მაქამდე მიატოვეს და ჰედს საშუალება ჰქონდა ყოფილიყო მის მეუღლესთან და ბავშვთან ერთად.
ჯერ კიდევ ახალ ჩამოყალიბებული ქორნის წლებიდან, უელჩი იყენებდა მეტამფეტამინს (Methamphetamine, ერთგვარი ნარკოტიკული საშუალება) 2005 წლამდე სანამ მან დატოვა ჯგუფი. ის ამ პრედიოდის განმავლობაში რამდენიმეჯერ ეცადა წამლის გადაგდება და მან ეს ყოველთვის შეძლო, მაგრამ სულ უბრუნდებოდა მის გამოყენებას. საბოლოოდ ჰედი მიხვდა, რომ წამალს უფრო დიდ დროს უთმობდა ვიდრე თავის შვილს რაც გახდა ერთ-ერთი მიზეზი მისი ჯგუფიდან წასვლის.
2005 წლის 22 თებერვალს, ქორნის მენეგერებმა გამოაქვეყნეს ინფორმაცია უელჩის დატოვების შესახებ. ამა წლის 10 მარტს ის მოინათლა იორდანიის მდინარეში სხვა ბეიკერსფილდელ მორწმუნეებთან ერთად, რის შემდეგაც ის გამოიკეტა რამდენიმე კივა ოთახში, რომელსაც ის ეძახდა "რეაბილიტაციის ოთახს", რის შედეგადაც მან დაანება თავი ყოველგვარ ნარტოტიკუ და ალკოჰოლურ საშუალებლებს.
ასევე მოხდა უელჩის და ჯონათან დეივისის დაპირისპირება მასმედიში, რისი მიზეზიც გახდა ჰედის განცხადება, სადაც ის იძახდა, რომ ჯონათანი ჯგუფში იყო მხოლოდ ფულისთვის, დავისმა ამ განცხადების შემდეგ განაცხადა, რომ მისა და ჰედს შორის გაჩნდა დიდი და მტკიცე ბზარი. თუმცა რამდენიმე ხანში Beliefnet.com-თან ინტერვიუში, რომელშიც უელჩს კითხეს როგორ შეხვდა ჯგუფი მისი წიგნის გამოშვებას ჯგუფის და თავის შესახებ ადრეული ასაკიდან მან განაცხადა: '''როგორ შეხვდნენ ჯგუფის წევრები ამ ამბავს, რომ თქვენ დაწერეთ წიგნი? და გაქვთ თუ არა კვლავ შეხება თქვენ მათთან?''' ''მათ გაიგეს რომ მე დავწერე წიგნი, ასევე ჰოლივუდში ბევრი ჭორი დადის იმის შესახებ, რომ ამ წიგნში მე სრულიად გავანადგურე ისინი, მაგრამ ამ წიგნში არის აღნიშნული ყველა ის ფაქტი, რაც მათ გააკეთეს და რაც მე გავაკეთე. ასევე მათ დაწერეს ორი სიმღერა ჩემ შესახებ ახალ ალბომში, რომლითაც უარყოფითი აზრი გამოთქვეს ჩემი წიგნის შესახებ. მაგრამ როდესაც მე გავიგე, რომ ეს ორი სიმღერა იყო მიმართული ჩემი წიგნის საწინააღმდეგოდ მე მათ გაუგზავნე წიგნის ეგზემპლარები წერილით: "მიყვარხართ ძმებო, მე თქვენ არ გამინადგურებიხართ, როგორც ხალხი იძახის, უბრალოდ წაიკითხეთ ეს წიგნი, ეს არის და ეს." და ახლა ისინი იძლევიან ინტერვიუებს და ამბობენ, რომ წიგნი მართლაც მაგარია და ისინი არ მოელოდნენ, რომ წიგნი ასეთი მაგარი იქნებოდა. ასე რომ ყველაფერი ხდება. მაგრამ, მათ უკვე აქვთ ორი სიმღერა ჩემ საწინაღმდეგოდ, თუმცა ეს ყველაფერი კარგია. მე მიყვარს ისინი და მათ ვუყვარვარ მე. ეს ყველაფერი ალბათ იმის ბრალი იყო, რომ მე თავიდან უარყოფითი რაღაცები ვილაპარაკე ჯგუფზე და დავტოვე ჯგუფი, მაგრამ ეს ყველაფერი კარგია.''
2005 წელს, უელჩი იყო CNN-ის გადაცემაში "ხალხი ახალ ამბებში" (People in the News) სადაც მან დაადასტურა ფაქტი იმის შესახებ, რომ ის იღებდა ყველანაირ ალკოჰოლს, მეთამფიტამინს, ხანას და სხვა დასაძინებელ საშუალებებს, სანამ ის არ იწამებდა იესო ქრისტეს.
2008 წლის მარტში ჰედმა დააფუძნა მუსიკალური ჩამწერი სტუდია Driven Music Group, რომელმაც უკვე გააფორმა კონტრაქტი Warner Music Group-თან და Rykodisc-თან.
2008 წლის 30 მარტს, Headbanger-ის ინტერვიუსთან ჯონათან დეივისმა განაცხადა, რომ მას სურს შემდგომი ჯგუფის ალბომის ჩაწერა ჰედთან ერთად.
ბრაიან უელჩი
როდესაც ჰედმა დატოვა ნიუ მეტალ ჯგუფი ქორნი, არ იყო არცერთ ჟურნალში თუ ინტერნეტგამოცემაში აღნიშნული, როდის გამოვიდოდა მისი ჯგუფი და საერთოდ, ვისთან ჰქონდა მას კონტრაქტი გაფორმებული, თუმცა გავრცელდა რამდენიმე მისი დემო სიმღერა. "იაფფასნიანი სახელი" (A Cheap Name), რომელიც ეძღვნება 50 ცენტს (50 Cent), ასევე იყო სიმღერა "ოცნება" (Dream) და "წერილი დიმბეგს" (A Letter To Dimebag), რომელიც მიძღვნილი იყო როკ ჯგუფ პანტერა და მათ გარდაცვლილ წევრ დიმბეგ დამბეგს (Dimebag Darrell Abbott).
ისრაელში ყოფნის დროს ჰედი აგრძელებდა, სიმღერების დაწერას, მან ასევე მიმართა ფილდის, რომ ის ყოფილიყო მისი ალბომის პროდიუსერი თუმცა მან პასუხი ვერ მიიღო. ასევე ჰედმა MTV-სთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ ჭორები თითქოს ის აპირებდა ქრისტიანული როკის დაკრვრას ყოველგვარ საფუძველს იყო მოცილებული.
2008 წლის, 15 მარტს ჰედმა განაცხადა, რომ მან დადო კონტრაქტი Driven Music Group-თან და ის აპირებდა წიგნის სახელის გამოყენებას, ალბომის სახელად. ეს ინფორმაცია გავცრცელდა მის მაისფეისზე და ოფიციალურ ვებგვერძე. ალბომისთვის ინტრუმენტალი დაწერა თავად ჰედმა, მაგრამ მან დაიქირავა ასევე რამდენიმე წევრი დამხმარედ, კონკრეტულადკი: რითმ გიტარისტი არჩი მიუზ უმცროსი (Archie J. Muise Jr.), ბასისტი ტონი ლევინი (Tony Levin), და დრამერი ჯოშ ფრიზი (Josh Freese). პირველი სიგნლი სახეად "Flush" გამოვიდა 2008 წლის 5 ივლის და მას კლიპი მოყვა 2008 წლის 5 სექტემბერს, რომლის რეჟისორიცაა ფრენკი ნასო (Frankie Nasso).
კარლ XVI
მინი|250პქ|კარლ XVI 2018 წელს კარლ XVI გუსტავი (Carl XVI Gustaf), სრული სახელი კარლ გუსტავ ფოლკე ჰუბერტუს ბერნადოტი (Carl Gustaf Folke Hubertus Bernadotte; დ. 30 აპრილი, 1946, ჰაგას სასახლე, სტოკჰოლმი) — შვედეთის მეფე 1973 წლიდან დღემდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვედეთის მეფეები კატეგორია:დაბადებული 1946 კატეგორია:დაბადებული 30 აპრილი კატეგორია:ბერნადოტები
მონღოლების მეორე შეჭრა უნგრეთში
მონღოლების მეორე შეჭრა უნგრეთში (1285-1286 წლები) — მონღოლების მეორე შეჭრა უნგრეთში რომელსაც მეთაურობდა ნოღაი ხანი. შეჭრა მიმდინარეობდა 1285-1286 წლების ზამთარში.
პირველი შეჭრა
1241 წელს მონღოლთა არმია სუბუტაის და ბატუ ხანის მეთაურობით შეიჭრა ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში, მათ შორის პოლონეთში, ბულგარეთში, ხორვატიაში და უნგრეთის სამეფოში. უნგრეთის მცდელობა, შეეჩერებინა შემოჭრა მოჰის ბრძოლაში, კატასტროფულად ჩაიშალა. მსუბუქი კავალერია, რომელიც უნგრეთის მთიანი ძალების უმეტესობას შეადგენდა, არაეფექტური აღმოჩნდა მონღოლთა ჯარების წინააღმდეგ, თუმცა რამდენიმე მძიმედ შეიარაღებული რაინდი (ძირითადად ტამპლიერების რაინდები) მნიშვნელოვნად უკეთესად მოქმედებდა ახლო უბნების ბრძოლაში. მონღოლებმა გადამწყვეტად გაანადგურეს უნგრეთის არმია და მთელი 1 წელიწადი აოხრებდნენ უნგრეთის ტერიტორიას. მათი კამპანიის ბოლოს, უნგრეთის მოსახლეობის დაახლოებით მეოთხედი დაიღუპა და სამეფოს ძირითადი დასახლებების უმეტესობა ნანგრევებად იქცა.
ხის, თიხისა და მიწის თავდაცვა, რომელიც ქმნიდა ქალაქებისა და ციხე-სიმაგრეების უმეტესობის კედლებს, ადვილად დაეცა მონღოლთა საალყო იარაღის წინააღმდეგ. უნგრეთის ბევრ დასახლებას საერთოდ არ გააჩნდა რაიმე სიმაგრე. ერთმა გერმანელმა მემატიანემ შენიშნა, რომ უნგრელებს „თითქმის არ ჰქონიათ კედლებით ან ძლიერი ციხეებით დაცული ქალაქი“. თუმცა ქვის ციხესიმაგრეებს საგრძნობლად უკეთესი ბედი ეწიათ; არცერთი უნგრული ქვის ციხე არ დაეცა, თუნდაც მონღოლთა საზღვრებს მიღმა მყოფი. როდესაც მონღოლები ცდილობდნენ თავიანთი ალყის ნაგებობების გამოყენებას ხორვატიის ციხის კლისის ქვის კედლებზე, მათ ვერანაირი ზიანი ვერ მიაყენეს და დიდი მსხვერპლით მოიგერიეს. მსგავსი რამ მოხდა, როდესაც ისინი ცდილობდნენ ესტერგომის ციტადელის აღებას, მიუხედავად იმისა, რომ მათ ჰქონდათ დიდი რიცხვითი უპირატესობა და 30 ალყის მანქანა, რომელიც მათ ახლახან გამოიყენეს ქალაქის ხის კოშკების დასანგრევად.
სამხედრო რეფორმები
მეფე ბელა IV-მ გაითვალისწინა ეს და მომდევნო რამდენიმე ათწლეული გაატარა უნგრეთის რეფორმირებაში შესაძლო მომავალი შემოსევებისთვის მოსამზადებლად. ამისათვის ის სხვადასხვა მეთოდს იყენებდა. უპირველეს ყოვლისა, მან გააერთიანა სერვიენტები და iobagiones castri დასავლური ტიპის მძიმედ დაჯავშნული, კარგად გაწვრთნილი რაინდების ახალ კლასში, სადაც მანამდე უნგრეთის თავდაცვა თითქმის მთლიანად ეყრდნობოდა ხის ციხესიმაგრეებს და მსუბუქ კავალერიას. 1247 წელს მან დადო ფეოდალური შეთანხმება წმინდა იოანეს რაინდებთან, რომლითაც მათ სამხრეთ-აღმოსავლეთის საზღვარი გადასცეს მეტი ჯავშანტექნიკის და სიმაგრეების შექმნისთვის დახმარების სანაცვლოდ. 1248 წელს მან განაცხადა, რომ ქვეყნის საშუალო ფენას შეეძლო ბარონის სამსახურში შესვლა, იმ პირობით, რომ ბარონები მის მიწაზე სათანადოდ აღჭურვილ (აბჯარით) კაცებს მეფის ჯარში გააწევრიანებდნენ. იმდროინდელ დოკუმენტებში ნათქვამია, რომ "ჩვენი ქვეყნის დიდებულებს შეუძლიათ ეპისკოპოსების სამხედრო სამსახურში შემოსვლა ისევე, როგორც სხვა დიდებულებს ემსახურებიან". 250 წლის შემდეგ, თავადაზნაურობაში შედიოდნენ (ბარონებთან ერთად) მცირე ან საშუალო ზომის მამულების თავისუფალი მფლობელები, რომლებიც უშუალოდ მეფის ქვეშ მსახურობდნენ. საბოლოოდ, ახალმოსახლეებს მიენიჭათ „პირობითი“ თავადაზნაურობის ტიტული, სამაგიეროდ მეფის თხოვნით საბრძოლო დაჯავშნული და ჯავშანტექნიკას გამოიყვანდნენ. 1259 წელს რომის პაპს დაუკავშირდნენ უნგრელები და სთხოვეს ვენეციათანკავშირი, რათა დაექირავებინათ 1000 მოარბალეტე(იმ დროს არბალეტი ძალიან დიდი უპირატესობა იყო მონღოლების წინაამდეგ).
ამის მიუხედავად, მეფის რეპუტაცია განსაკუთრებით მის დიდებულთა შორის ძალიან ცუდი დარჩა. 1283 წელს იგი ცოლის მიტოვების შემდეგ თავის კუმან ქვეშევრდომებს შორის დასახლდა და თავის საყვარლად აიყვანა კუმანი ქალები. 1282 წლის კუმანთა აჯანყებამ შესაძლოა კატალიზატორი გამოიღო მონღოლთა შემოსევაზე. კუმანის მეომრები გაიქცნენ უნგრეთიდან და ერთგულება შეჰფიცეს ნოღაი ხანს, ოქროს ურდოს, სანაცვლოდ უთხრეს მას უნგრეთში არსებული სახიფათო პოლიტიკური ვითარების შესახებ. ამის შესაძლებლობად დაინახა, ნოღაიმ გადაწყვიტა დაეწყო ფართო კამპანია აშკარად სუსტი სამეფოს წინააღმდეგ.
ძალები
1285 წლის ზამთარში მონღოლთა ჯარები მეორედ შეიჭრნენ უნგრეთში. როგორც 1241 წლის პირველი შემოსევისას, მონღოლები უნგრეთს ორ ფრონტზე უტევდნენ. ნოღაი შემოიჭრა ტრანსილვანიის გავლით, ხოლო ტოლე-ბუკა (ტალაბუგა) შემოიჭრა ტრანსკარპათიისა და მორავიის გავლით. მესამე, უფრო მცირე ძალები, სავარაუდოდ, სამეფოს ცენტრში შევიდნენ, კადანის ადრინდელი მარშრუტის ასახვით. როგორც ჩანს, შემოსევის ბილიკები ასახავს ბატუსა და სუბუტაის მიერ 40 წლით ადრე გავლილ გზას, ტალაბუგა გადიოდა ვერეკეს უღელტეხილზე, ხოლო ნოღაი ბრასოს გავლით ტრანსილვანიაში. პირველი შემოსევის მსგავსად, მონღოლებმა ყურადღება გაამახვილეს სისწრაფესა და სიურპრიზზე და განზრახული ჰქონდათ უნგრეთის ჯარების დეტალური განადგურება, ზამთარში შემოიჭრნენ უნგრელების დაჭერის იმედით და იმდენად სწრაფად მოძრაობდნენ, რომ შეუძლებელი იყო (ყოველ შემთხვევაში მათ შემდგომ წარუმატებლობამდე) ლადისლავს შეეკრიბა საკმარისი მამაკაცი, რათა მათ გადამწყვეტ დაპირისპირებაში შებრძოლებოდა. იმ დროს მონღოლთა იმპერიაში სამოქალაქო ომის არარსებობის გამო, ისევე როგორც ოქროს ურდოსთან დაკავშირებული სხვა სერიოზული კონფლიქტების არარსებობის გამო, ნოღაიმ შეძლო ამ შემოსევისთვის ძალიან დიდი არმიის გამოყვანა, გალიციელებთან ერთად. Volhynian Chronicle აღწერს მას, როგორც "დიდი მასპინძელს", მაგრამ მისი ზუსტი ზომა არ არის გარკვეული. ცნობილია, რომ მონღოლთა მასპინძელში შედიოდნენ კავალერია მათი ვასალების, რუთენელი მთავრების, მათ შორის ლევ დანიილოვიჩისა და სხვები.