cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რომი
მეტროპოლიური და რეგიონალური მთავრობა
რომი არის ქალაქ რომის მეტროპოლიის ძირითადი ქალაქი 2015 წლის 1 იანვრიდან. მეტროპოლიურმა ქალაქმა ჩაანაცვლა ძველი, რომის პროვინცია, რომელიც მოიცავდა ქალაქის მეტროპოლიურ არეალსა და ვრცელდებოდა უფრო ჩრდილოეთით, ქალაქ ჩივიტავეკიამდე. რომის მეტროპოლიური ქალაქი იტალიაში უდიდესია ფართობის მიხედვით. 5 352 კმ²-იანი ფართობით იგი თითქმის ლიგურიის რეგიონის ტოლია. გარდა ამისა, რომი არის ლაციოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.
ეროვნული მთავრობა
რომი არის იტალიის ეროვნული დედაქალაქი და იტალიის მთავრობის ადგილსამყოფელი. იტალიის პრეზიდენტის, პრემიერ-მინისტრის, პარლამენტის ორივე პალატისა და საკონსტუტიციო სასამართლოს ოფიციალური რეზიდენციები რომის ისტორიულ ცენტრში მდებარეობს, ხოლო სამინისტროები ქალაქის ირგვლივაა განთავსებული.
მდებარეობა
რომი მდებარეობს ლაციოს რეგიონში, ცენტრალურ იტალიაში, მდინარე ტიბრზე (Tevere). მეფეთა მიერ აგებული რომი გაშენებული იყო შვიდ (ავენტინის ბორცვი, ცელიუსის ბორცვი, კაპიტოლიუმის ბორცვი, ესკვილინის ბორცვი, პალატინის ბორცვი, კვირინალის ბორცვი, ვიმინალის ბორცვი) ბორცვზე. თანამედროვე რომს, ასევე, კვეთს სხვა მდინარეც — ანიენი, რომელიც მდინარე ტიბრს ქალაქის ისტორიული ცენტრიდან ჩრდილოეთით უერთდება.
ქალაქის ცენტრი დაახლოებით 24 კმ-ითაა დაშორებული ტირენიის ზღვიდან, თუმცა ქალაქის ტერიტორია სანაპირომდე ვრცელდება, სადაც სამხრეთ-დასავლეთი დასახლება — ოსტია მდებარეობს. სიმაღლე ზღვის დონიდან ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში მერყეობს 13 მეტრიდან (პანთეონის ტერიტორია) 139 მეტრამდე (მონტე-მარიო). რომის კომუნის საერთო ფართობია დაახლოებით 1 285 კმ², რომელიც მრავალ მწვანე არეალსაც მოიცავს.
ტოპოგრაფია
რომის მთელი ისტორიის განმავლობაში ურბანულ არეალად მიიჩნეოდა ქალაქის კედლების შიგნით არსებული ტერიტორია. თავდაპირველად, იგი წარმოადგენდა სერვიანეს კედლებს, რომელიც ქალაქში გალების შეჭრიდან (ძვ. წ. 390 წ.) 12 წლის შემდეგ ააგეს. კედლები, ყველაზე მეტად, მოიცავდა ესკვილინისა და ცელიუსის ბორცვებს, ისევე, როგორც დანარჩენ ხუთს. მოგვიანებით, ქალაქი სერვიანეს კედლების გარეთაც გაფართოვდა, თუმცა ახალი კედლები თითქმის 700 წლის განმავლობაში არ აშენებულა, სანამ ახ. წ. 270 წელს იმპერატორმა ავრელიანემ ავრელიანეს კედლის მშენებლობა არ დაიწყო. კედლის სიგრძე 19 კილომეტრი იყო და კვლავ არსებობდა XIX საუკუნეში, როდესაც იტალიის სამეფოს ჯარებს 1870 წელს ქალაქში შესასვლელად მისი დარღვევა მოუხდათ. რომის ურბანულ ტერიტორიას ორად ყოფს ავტოსტრადა A90, რომელიც 1962 წელს დასრულდა და ქალაქის ცენტრიდან დაწყებული, დაახლოებით, 10 კმ-იანი რადიუსის მქონე წრის ფორმა აქვს. მისი დასრულების შემდეგ, დასახლებული არეალის უდიდესი ნაწილი ავტოსტრადის შიგნით მოექცა (რამდენიმე გამონაკლისთაგან ერთ-ერთი იყო ყოფილი სოფელი ოსტია, რომელიც ტირენიის ზღვის სანაპიროზე მდებარეობს), თუმცა ამასობაში აშენდა საცხოვრებელი კვარტლები, რომლებიც ავტოსტრადის გარეთ 20 კილომეტრზე ვრცელდება.
კომუნის ფართობი A90-ის შიგნით მოქცეულ ტერიტორიაზე სამჯერ მეტია და ექვსჯერ აღემატება მილანისა და ნეაპოლის მეტროპოლიების ფართობებს. კომუნა, ასევე, მოიცავს მნიშვნელოვანი ფართობის დაჭაობებულ მიწას, რომელიც გამოუსადეგარია როგორც ურბანული განვითარების, ისე სოფლის მეურნეობისათვის. შედეგად, კომუნის სიმჭიდროვე მაღალი არაა, რადგან იგი მოიცავს როგორც ძალზე მაღალურბანიზებულ არეალებს, ისე პარკებს, ნაკრძალებსა და სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების ტერიტორიებს.
კლიმატი
რომს ახასიათებს ხმელთაშუაზღვიური კლიმატი (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია: Csa), გრილი, ნოტიო ზამთრითა და ცხელი, მშრალი ზაფხულით.
ქალაქის საშუალო წლიური ტემპერატურა აღემატება 20 °C-ს დღისით და 10 °C-ს ღამით. ყველაზე ცივ თვეში — იანვარში, საშუალო ტემპერატურაა 12 °C დღისით და 3 °C ღამით. ყველაზე ცხელ თვეებში — ივლისსა და აგვისტოში, საშუალო ტემპერატურაა 30 °C დღისით და 18 °C ღამით.
დეკემბერი, იანვარი და თებერვალი ყველაზე ცივი თვეებია. ამ დროს საშუალო ტემპერატურაა დაახლოებით 12,5 °C დღისით და 3,6 °C ღამით. ტემპერატურა, ძირითადად, მერყეობს 10 °C-დან 15 °C-მდე დღისით და 3 °C-დან 5 °C-მდე ღამით. დიდთოვლობა იშვიათია, თუმცა არა უჩვეულო. მცირე რაოდენობით თოვლი თითქმის ყოველ ზამთარს მოდის, ძირითადად, დაგროვების გარეშე. დიდთოვლობა ხდება ყოველ 20 ან 25 წელში ერთხელ (უკანასკნელი დიდთოვლობა დაფიქსირდა 2012 წელს).
საშუალო ფარდობითი ტენიანობაა 75%. წლის განმავლობაში იცვლება 72%-დან (ივლისში) 77%-მდე (ნოემბერში). ზღვის ტემპერატურა მერყეობს დაბალი 13 °C-დან თებერვალსა და მარტში მაღალ 24 °C-მდე აგვისტოში.
დემოგრაფია
ძვ. წ. 550 წელს ტარენტუმის შემდეგ უდიდესი ქალაქი იყო იტალიაში. ის იკავებდა დაახლოებით 285 ჰექტარ ფართობს, სავარაუდო მოსახლეობა კი 35 000-ს შეადგენდა. სხვა წყაროები მხოლოდ იმას ვარაუდობენ, რომ ძვ. წ. 600-500 წლებში ქალაქის მოსახლეობა 100 000-ზე მცირე იყო.
ძვ. წ. 509 წელს, რესპუბლიკის დაარსებისას ჩატარებულმა აღწერამ 130 000 მაცხოვრებელი აღრიცხა. რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა საკუთრივ ქალაქი და მიმდებარე ტერიტორია. სხვა წყაროები ძვ. წ. 500 წლისათვის 150 000-იან მოსახლეობას ვარაუდობენ. ძვ. წ. 150 წელს მოსახლეობამ 300 000-ს გადააჭარბა.
იმპერატორ ავგუსტუსის მმართველობის პერიოდში, რომი, დაახლოებით ერთ მილიონიანი მოსახლეობით, იყო უდიდესი ქალაქი მსოფლიოში (დაახლოებით ადრეული XIX საუკუნის ლონდონის ზომის, როდესაც ლონდონი მსოფლიოს უდიდესი ქალაქი იყო).
დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, ქალაქის მოსახლეობა 50 000-ზე ნაკლებ მცხოვრებამდე შემცირდა. მოსახლეობის კლების პროცესი რენესანსის პერიოდამდე გაგრძელდა.
1870 წელს, როდესაც იტალიის სამეფომ რომი შეიერთა, ქალაქის მოსახლეობა დაახლოებით 200 000-ს შეადგენდა. ეს რიცხვი პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე 600 000-მდე გაიზარდა. მუსოლინის ფაშისტურმა რეჟიმმა სცადა შეეჩერებინა ქალაქის სწრაფი დემოგრაფიული ზრდა, თუმცა რომმა მაინც მიაღწია მილიონიან მოსახლეობას 1930-იანი წლების დასაწყისში. მოსახლეობის ზრდა გაგრძელდა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, რასაც ხელი შეუწყო ომის შემდგომმა ეკონომიკურმა ბუმმა. სამშენებლო ბუმმა, ასევე, შექმნა გარეუბანთა დიდი რიცხვი 1950-იან და 1960-იან წლებში.
2010 წლის შუა რიცხვებში ქალაქში ცხოვრობდა 2 754 440 ადამიანი, თუმცა დიდი რომის არეალში ცხოვრობდა 4,2 მილიონი მოსახლე (რომელიც, დაახლოებით, შეიძლება ქალაქის ადმინისტრაციული მეტროპოლიით განისაზღვროს, დაახლოებით 800 მოსახლე/კმ²-ზე სიმჭიდროვით, რომელიც 5 000 კმ²-ზე მეტ ფართობს მოიცავს). არასრულწლოვანთა (18 წლის და უფრო ახალგაზრდა) რაოდენობა საერთო მოსახლეობის 17 %-ს შეადგენს, პენსიონერთა კი 20,76 %-ს. შესადარებლად, არასრულწლოვნები იტალიის მთლიანი მოსახლეობის 18,6 %-ს შეადგენენ, პენსიონერები კი — 19,94 %-ს. რომის მაცხოვრებელთა საშუალო ასაკია 43 წელი, ხოლო იტალიისა კი — 42 წელი. ხუთ წელში, 2002 წლიდან 2007 წლამდე, რომის მოსახლეობა გაიზარდა 6,54 %-ით, როდესაც იტალიის მოსახლეობა გაიზარდა 3,56 %-ით. მიმდინარე შობადობის კოეფიციენტი ქალაქში შეადგენს 9,1 ახალშობილს ყოველ 1 000 სულ მოსახლეზე, მაშინ, როდესაც იტალიის მოსახლეობაში ეს კოეფიციენტი 9,45-ს უდრის.
ეთნიკური ჯგუფები
ისტატის (ISTAT) მიერ ჩატარებული უკანასკნელი სტატისტიკური კვლევის მიხედვით, მოსახლეობის დაახლოებით 9,5 % არაიტალიელია. ემიგრანტი მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი ევროპული წარმოშობისაა (უმეტესად რუმინელები, პოლონელები, უკრაინელები და ალბანელები). მათი რაოდენობაა 131 118 (მთლიანი მოსახლეობის 4,7%). დანარჩენ 4,8 %-ს შეადგენენ არაევროპული წარმოშობის მცხოვრებლები, უმეტესად ფილიპინელები (26 933), ბანგლადეშელები (12 154) და ჩინელები (10 283).
ტერმინის სარკინიგზო სადგურის ესკუილინოს რაიონი, ძირითადად, ემიგრანტულ სამეზობლოში განვითარდა. მას აღიქვამენ, როგორც რომის „ჩაინათაუნს“. ემიგრანტები ასზე მეტი სხვადასხვა ქვეყნიდან სწორედ იქ ცხოვრობენ. კომერციული დასახლება, ესკუილინო მრავალი სახის ინტერნაციონალურ სამზარეულოს რესტორნებს მოიცავს. აქ, ასევე, განლაგებულია ტანსაცმლის მრავალი საბითუმო მაღაზია. რაიონში არსებული 1 300 კომერციული ფართიდან 800 ეკუთვნით ჩინელებს, 300 ემიგრანტებს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან, 200 კი — იტალიელებს.
რელიგია
რომი, დანარჩენი იტალიის მსგავსად, ძირითადად, კათოლიკური ქალაქია. იგი საუკუნეთა განმავლობაში იყო მნიშვნელოვანი რელიგიური და პილიგრიმული ცენტრი, თავდაპირველად ქალაქში რომაული რელიგიისა და პონტიფექს მაქსიმუსის, ხოლო მოგვიანებით ვატიკანისა და პაპის არსებობის გამო. ქრისტიანების გამოჩენამდე, მთელი ანტიკური პერიოდის განმავლობაში ქალაქში ძირითადი ადგილი რომაულ რელიგიას ეკავა. პირველი ღმერთები, რომელთაც რომაელები თაყვანს სცემდნენ, იყვნენ იუპიტერი, უზენაესი ღვთაება და მარსი, ომის ღმერთი და ტრადიციის მიხედვით, რომის ტყუპი დამაარსებლების — რომულუსისა და რემუსის მამა. რომაელები პატივს მიაგებდნენ ვესტასა და მინერვას მსგავს სხვა ღმერთებსა და ქალღმერთებსაც. რომი იყო, ასევე, მიტრაიზმის მსგავსი რამდენიმე მისტიკური კულტის საფუძველი. ქალაქში წმინდა პეტრესა და პავლეს წამებისა და პირველი ქრისტიანების გამოჩენის შემდეგ, რომი გაქრისტიანდა. 313 წელს აიგო წმინდა პეტრეს ძველი ბაზილიკა. გარკვეული შეფერხებების მიუხედავად (მაგალითად პაპების ავინიონის ტყვეობა), რომი საუკუნეთა განმავლობაში იყო კათოლიკური ეკლესიის ცენტრი და რომის ეპისკოპოსის — პაპის ადილსამყოფელი. მიუხედავად იმისა, რომ სწორედ აქ მდებარეობს ვატიკანი და წმინდა პეტრეს ბაზილიკა, რომის კათედრალი მაინც წმინდა იოანე ლატერანის ბაზილიკაა, რომელიც ქალაქის ცენტრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს. თავად კათედრალის გარდა, რომში სულ დაახლოებით 900 ეკლესიაა. ზოგიერთი მნიშვნელოვანი მათგანია: სანტა-მარია მაჯორიეს ბაზილიკა, სან-პაოლო-ფუორი-ლე-მურა, წმინდა კლიმენტის ბაზილიკა, სან-კარლო-ალე-კუატრო-ფონტანე და ჯიეზუს ეკლესია. ქალაქის ქვეშ მდებარეობს ანტიკური კატაკომბები. რომში მდებარეობს მრავალი ისეთი უაღრესად მნიშვნელოვანი სასულიერო სასწავლებელი, როგორებიცაა: პონტიფიკოსის ლატერანის უნივერსიტეტი, პონტიფიკოსის ბიბლიური უნივერსიტეტი, პონტიფიკოსის გრიგორიანული უნივერსიტეტი და პონტიფიკოსის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი.
უკანასკნელ წლებში რომში მნიშვნელოვნად გაიზარდა მაჰმადიანი მოსახლეობა, რისი მიზეზიც, ძირითადად, ჩრდილოეთი აფრიკისა და ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებიდან ჩამოსული ემიგრანტები არიან. ისლამური საზოგადოების რიცხოვნობის ზრდის გათვალისწინებით, კომუნამ ხელი შეუწყო რომის მეჩეთის მშენებლობას, რომელიც უდიდესია ევროპაში. მეჩეთი დააპროექტა არქიტექტორმა პაოლო პორტოგესიმ და გაიხსნა 1995 წლის 21 ივნისს. რომის რესპუბლიკის არსებობის დასრულების შემდეგ, რომი გახდა მნიშვნელოვანი ებრაული თემის ცენტრიც, რომელიც ჯერ ტრასტევერეში, შემდეგ კი რომის გეტოში დაფუძნდა. აქ მდებარეობს რომის მთავარი სინაგოგაც, ტემპიო მაჯიორე.
ვატიკანი
ვატიკანის ტერიტორია წარმოადგენს მონს ვატიკანუსისა (ვატიკანის ბორცვი) და მიმდებარე ყოფილი ვატიკანის მდელოების ნაწილს სადაც, წმინდა პეტრეს ბაზილიკა, აპოსტოლური სასახლე, სიქსტეს კაპელა და მუზეუმებია განთავსებული სხვა შენობებთან ერთად. ეს ტერიტორია იყო ბორგოს რაიონის ნაწილი 1929 წლამდე. ვატიკანი მდინარე ტიბრის დასავლეთ სანაპიროზეა რაც მას ნატურალურად გამოყოფს ქალაქი რომისაგან. ვატიკანს კედლები პირველად პაპმა ლეო IV-მ შემოარტყა რაც შემდგომში პავლე III-ს, პიუს IV-ისა და ურბან VIII-ს ზეობების პერიოდში გაფართოვდა და საბოლოოდ, თანამედროვე კედლის დამატებით დღევანდელი სახე მიიღო. ვატიკანი, როგორც სუვერენული სახელმწიფო 1929 წელს ლატერანის ხელშეკრულების შედეგად შეიქმნა.
ვატიკანის ტერიტორია მოიცავს წმინდა პეტრეს მოედანს, რომელიც იტალიის ტერიტორიისაგან მხოლოდ თეთრი ხაზითაა გამოყოფილი და რომელიც მოედანს მიჰყვება, სადაც მას პიუს XII-ის მოედანი ესაზღვრება. წმინდა პეტრეს მოედანს მდინარე ტიბრთან აკავშირებს ვია დელა კონჩილიაციონეს ქუჩა, რომელიც ლატერანის ხელშეკრულების დადების შემდეგ ბენიტო მუსოლინის ინიციატივით დააპროექტეს არქიტექტორებმა პიაჩენტინიმ და სპაცარელიმ. ხელშეკრულების თანახმად, წმინდა საყდრის საკუთრებაში არსებული ნაგებობები, რომლებიც იტალიის ტერიტორიაზეა მოქცეული, მაგალითად Castel Gandolfo და რამდენიმე დიდი ბაზილიკა, სარგებლობენ ექსტრატერიტორიული სტატუსით ისე, როგორც უცხოური საელჩოები მოცემულ ქვეყანაში.
პილიგრიმობა
შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული, რომი ასრულებდა მომლოცველთა უმთავრესი ცენტრის ფუნქციას. ხალხი მთელი მსოფლიოდან მოდის რომში მდებარე ვატიკანში, პაპის რეზიდენციაში. პაპი შუა საუკუნეების ყველაზე გავლენიან ფიგურას წარმოადგენდა. შუა საუკუნეებში ქალაქი იქცა პილიგრიმთა უმნიშვნელოვანეს პუნქტად და პაპსა და საღვთო რომის იმპერიას შორის არსებული დაპირისპირების ასპარეზად, კარლოს დიდიდან მოყოლებული, რომელიც იმპერატორად სწორედ აქ ეკურთხა 800 წელს პაპ ლეო III-ის მიერ. გარდა დამოუკიდებელი ქალაქის პერიოდის მსგავსი მომენტებისა, რომი ყოველთვის ინარჩუნებდა პაპის დედაქალაქისა და „წმინდა ქალაქის“ სტატუსს, მაშინაც კი, როდესაც პაპის რეზიდენცია დროებით ავინიონში გადაიტანეს. კათოლიკეებს სჯერათ, რომ ვატიკანი არის წმინდა პეტრეს უკანასკნელი განსასვენებელი.
მომლოცველებს შეუძლიათ მოინახულონ მრავალი ადგილი როგორც ვატიკანის შიგნით, ისე იტალიის ტერიტორიაზე. პოპულარული ღირსშესანიშნაობაა წმინდა კიბე. ქრისტიანული ტრადიციის თანახმად, ეს კიბე იყო განთავსებული იერუსალიმში, პონციუს პილატეს სასახლეში და მასზე ავიდა იესო ქრისტე, როდესაც სამსჯავროსაკენ მიემართებოდა. გადმოცემის მიხედვით, კიბე რომში წმინდა ელენემ ჩამოიტანა იერუსალიმიდან IV საუკუნეში. საუკუნეთა განმავლობაში, წმინდა კიბემ ქრისტიან მომლოცველთა ყურადღება მიიპყრო, რომელთაც ქრისტეს სამსჯავროსათვის თაყვანისცემა სურდათ. მომლოცველობის ობიექტს წარმოადგენს, ასევე, ანტიკური რომის პერიოდში აშენებული რამდენიმე კატაკომბა, რომლებშიც ქრისტიანები ლოცულობდნენ, კრძალავდნენ მიცვალებულებს და აღასრულებდნენ ღვთისმსახურებას დევნის პერიოდში და სხვადასხვა ეროვნული ეკლესია (მათ შორის სან-ლუიჯი-დეი-ფრანჩეზი და სანტა-მარია-დელ-ანიმა), ასევე ცალკეულ რელიგიურ ორდენებთან დაკავშირებული ეკლესიები, როგორებიცაა იესოს იეზუიტური ეკლესია და სანტ-იგნაზიო.
ტრადიციულად, მომლოცველები და რომის მოქალაქეები ღმერთს მადლობას სწირავენ შვიდი პილიგრიმული ეკლესიის (Le sette chiese) ფეხით მოვლისათვის 24 საათში. შუა საუკუნეებში ეს ტრადიცია ყველა პილიგრიმისათვის სავალდებულო იყო. მისი კოდიფიცირება XVI საუკუნეში წმინდა ფილიპ ნერმა მოახდინა. შვიდი ეკლესიიდან ოთხი მთავარი ბაზილიკაა (წმინდა პეტრეს ბაზილიკა, სან-პაოლო-ფუორი-ლე-მურა, ლატერანის ბაზილიკა, სანტა მარია მაჯორეს ბაზილიკა), ხოლო დანარჩენი სამია სან-ლორენცო-ფუორი-ლე-მურა (წინაქრისტიანული ბაზილიკა), სანტა-კროჩე-ინ-ჯერუსალემე (ტაძარში დაცულია წმინდა ჯვრის ფრაგმენტები; დააარსა კონსტანტინე I დიდის დედამ, ელენემ) და სან-სებასტიანო-ფუორი-ლე-მურა (ტაძარი მდებარეობს ვია აპიაზე, აგებულია რომის კატაკომბების თავზე).
არქიტექტურა
რომის არქიტექტურა საუკუნეთა განმავლობაში მნიშვნელოვნად ვითარდებოდა, განსაკუთრებით, კლასიკური და იმპერიული სტილიდან თანამედროვე ფაშისტურ არქიტექტურამდე. ქალაქი საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში იყო კლასიკური არქიტექტურის მთავარი ცენტრი, სადაც განვითარდა ისეთი არქიტექტურული დეტალები, როგორებიცაა თაღი, გუმბათი და კამარა. XI, XII და XIII საუკუნეებში რომის არქიტექტურაში, ასევე, ფართოდ გამოიყენებოდა რომანული სტილი, მოგვიანებით კი ქალაქი რენესანსისა და ბაროკოს არქიტექტურის ერთ-ერთ უმთავრეს ცენტრად იქცა.
შუა საუკუნეები
ხშირად შეუმჩნეველი რომის შუასაუკუნეობრივი მემკვიდრეობა ერთ-ერთი უმთავრესია იტალიის ქალაქებს შორის. ადრექრისტიანული პერიოდით დათარიღებულ ბაზილიკებში, სანტა-მარია-მაჯორესა და სან-პაოლო-ფუორი-ლე-მურას ჩათვლით (ეს უკანასკნელი მეტწილად XIX საუკუნეშია გადაკეთებული), IV საუკუნის მოზაიკებია დაცული. უფრო გვიანდელი შუა საუკუნეების მოზაიკები და ფრესკები შემონახულია სანტა-მარია-ინ-ტრასტევერეს, სანტი-კუატრო-კორონატისა და სანტა პრასედეს ტაძრებში. სხვა მნიშვნელოვან ობიექტებს განეკუთვნება მთელი რიგი კოშკებისა, რომელთაგან უდიდესებია ტორე-დელე-მილიციე და ტორე-დეი-კონტი (ორივე რომის ფორუმის გვერდით მდებარეობს) და უზარმაზარი კიბე, რომელიც სანტა-მარია-ინ-არაჩელის ტაძრისაკენ მიემართება.
რენესანსი და ბაროკო
რომი იყო რენესანსის მსოფლიო ცენტრი, მეორე მხოლოდ ფლორენციის შემდეგ, რამაც დიდი გავლენა მოახდინა მასზე. რომში არსებული რენესანსის არქიტექტურიდან მიქელანჯელოს დაპროექტებული კამპოდიგლიოს მოედანი ნამდვილ შედევრს წარმოადგენს. ამ პერიოდის განმავლობაში რომის არისტოკრატული ოჯახები აგებდნენ დიდებულ და მდიდრულ საცხოვრებლებს, როგორებიცაა: ქვირინალის სასახლე (ამჟამად იტალიის პრეზიდენტის ოფიციალური რეზიდენცია), პალაცო ვენეცია, პალაცო ფარნეზე, პალაცო ბარბერინი, პალაცო ჩიჯი (ამჟამად იტალიის პრემიერ-მინისტრის ოფიციალური რეზიდენცია), პალაცო სპადა, პალაცო დელა კანჩელერია და ვილა ფარნეზინა.
ქალაქის მრავალმა ცნობილმა მოედანმა, რამდენიმე დიდმა, დიდებულმა და ხშირად ობელისკებით მორთულმა, ზოგმა მცირემ, თუმცა თვალწარმტაცმა, თავისი დღევანდელი სახე რენესანსისა და ბაროკოს პერიოდში მიიღო. ბაროკოს პერიოდის ხელოვნების უმნიშვნელოვანესი ძეგლია ნიკოლა სალვის შექმნილი ტრევის შადრევანი. ბაროკოს პერიოდის სასახლეებიდან, ასევე, აღსანიშნავია პალაცო მადამა, რომელშიც ამჟამად იტალიის სენატია განთავსებული და პალაცო მონტეჩიტორიო — იტალიის დეპუტატთა პალატის ადგილსამყოფელი.
პარკები და ბაღები
საზოგადოებრივ პარკებსა და ნაკრძალებს რომში დიდი ფართობი უკავიათ. ქალაქი ერთ-ერთი ლიდერია ევროპის ქვეყნების დედაქალაქებს შორის მწვანე საფარის სიდიდის მიხედვით. ამ მწვანე სივრცის ყველაზე თვალსაჩინო ნაწილს წარმოადგენს იტალიელი არისტოკრატების მიერ შექმნილი მრავალი ვილა და ლანდშაფტური ბაღი. მიუხედავად იმისა, რომ ვილების ირგვლივ არსებული პარკების უმეტესობა XIX საუკუნის ბოლოს სამშენებლო ბუმისას განადგურდა, ზოგიერთი მათგანი მაინც გადარჩა. მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანია ვილა ბორგეზე, ვილა ადა და ვილა დორია პამფილი. ეს უკანასკნელი გიანიკოლოს ბორცვის დასავლეთით მდებარეობს და 1,8 კმ² ფართობი უკავია. ამავე ბორცვზე მდებარეობს ვილა სკიარაც, საბავშვო მოედნითა და დაჩრდილული სასეირნო ტერიტორიებით. ბოტანიკური ბაღის მიმდებარე ტერიტორია გრილ და დაჩრდილულ ადგილებს უკავია. ძველი რომაული იპოდრომი (მაქსიმუსის ცირკი) ქალაქის კიდევ ერთი დიდი მწვანე არეალია, სადაც ხეები ნაკლებადაა, თუმცა სწორედ აქ მდებარეობს პალატინისა და ვარდების ბაღები. იქვე მდებარეობს აყვავებული ვილა კელიმონტანა, მის მახლობლად კი კარაკალას აბანოები. ვილა ბორგეზეს ბაღები ცნობილი სამხატვრო გალერეებითურთ ყველაზე ცნობილი დიდი მწვანე სივრცეა რომში. სახალხო მოედანი და ესპანური კიბე პინჩიოს ბორცვისა და ვილა მედიჩის ბაღებს წარმოადგენენ. ასევე, აღსანიშნავია კასტელფუსანოს ფიჭვის ტყე ოსტიის მახლობლად. რომში მდებარეობს პინეტოს მსგავსი მთელი რიგი რეგიონალური პარკები, რომელთა უმეტესობაც ბოლო პერიოდში შეიქმნა. აქვეა მარციგლიანისა და ტენუტა დი კასტელპორციანოს ნაკრძალებიც.
შადრევნები და აკვედუკები
რომი ცნობილია თავისი მრავალრიცხოვანი, მრავალ განსხვავებულ (კლასიკური, შუა საუკუნეების, ბაროკოსა და ნეოკლასიცისტური) სტილში აგებული შადრევნებით, რომლებიც ორი ათას წელზე მეტია ამშვენებენ ქალაქის მოედნებს და სასმელი წყლითაც უზრუნველყოფდნენ მას. რომის იმპერიის პერიოდში, 98 წელს, რომის კონსულის, სექსტუს იულიუს ფრონტინუსის მიხედვით, რომელიც ქალაქის წყალმომარაგების კურატორის ფუნქციას ასრულებდა, რომს ჰქონდა ცხრა აკვედუკი, რომლებითაც მარაგდებოდა 39 მონუმენტური შადრევანი და 591 საჯარო აუზი თუ არ ჩავთვლით საიმპერატორო საცხოვრებლებს, აბანოებსა და კერძო ვილებს. თითოეული მთავარი შადრევანი ერთდროულად ორ სხვადასხვა აკვედუკს უკავშირდებოდა, რაც გამორიცხავდა წყლის მიწოდების პრობლემას ერთ-ერთი მათგანის მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში.
XVII და XVIII საუკუნეების პაპებმა აღადგინეს დანგრეული აკვედუკები და ააგეს შადრევნები, რითაც აღინიშნა რომაული შადრევნების ოქროს ხანის დასაწყისი. რომის შადრევნები, რუბენსის ფერწერული ნამუშევრების მსგავსად, ახალ, ბაროკოს სტილს განეკუთვნებიან. ალეგორიული ფიგურებით, ემოციებითა და მოძრაობებით აღსავსე ამ შადრევნებში ძირითად ელემენტებად ქანდაკება იქცა, ხოლო წყალმა უბრალო, დეკორატიული ფუნქცია შეიძინა. ისინი, ბაროკოს ბაღების მსგავსად, წარმოადგენდნენ „ნდობისა და ძალის ვიზუალურ გამოსახულებას“.
ქანდაკებები
მინიატიურა|მარჯვნივ|მარფორიო, ერთ-ერთი რომის მოლაპარაკე ქანდაკებებიდან. რომი კარგადაა ცნობილი მისი ქანდაკებებით, კერძოდ, რომის მოლაპარაკე ქანდაკებებით. ისინი, ძირითადად, უძველესი ქანდაკებებია, რომლებიც გახდნენ პოპულარული თავშეყრის ადგილები პოლიტიკური და სოციალური დისკუსიებისათვის და ასევე, წარმოადგენდნენ ადგილს, სადაც ხალხს შეეძლო საკუთარი აზრის დაფიქსირება. არსებობს ორი მთავარი მოლაპარაკე ქანდაკება: პასკუინო და მარფორიო, თუმცა მათ ოთხ სხვასაც მიაკუთვნებენ: ილ ბაბუნიო, მადამა ლუკრეცია, ილ ფაჩინო და აბატი ლუიჯი. ქანდაკებათა უმეტესობა ანტიკური რომაული ან კლასიკურია და მათი უმრავლესობა, ასევე, ასახავს მითურ ღმერთებს, ანტიკური პერიოდის ადამიანებსა და ლეგენდარულ ფიგურებს. ილ პასკუინო განასახიერებს მენელაოსს, აბატი ლუიჯი რომის უცნობი მაგისტრატია, ილ ბაბუნიო, სავარაუდოდ, სილენუსია, მარფორიო წარმოადგენს ოკეანოსს, მადამა ლუკრეცია ისიდას ბიუსტია, ხოლო ილ ფაჩინო ერთადერთი არარომაული ქანდაკებაა, რომელიც 1580 წელს შეიქმნა და კონკრეტულად არავის განასახიერებს. მათი მდგომარეობიდან გამომდინარე, ისინი ხშირად იფარებოდნენ პოლიტიკური იდეებისა და შეხედულებების ამსახველი პლაკატებითა და წარწერებით. სხვა ნიმუშები, რომლებიც არ არიან დაკავშირებულნი მოსაუბრე ქანდაკებებთან, მაგალითად სანტ-ანჯელოს ქანდაკებები, მთელ ქალაქშია მიმოფანტული.
ობელისკები და სვეტები
ქალაქში მდებარეობს რვა ძველეგვიპტური და ხუთი ანტიკური რომის ობელისკი მრავალ თანამედროვე ობელისკთან ერთად. 2005 წლამდე, რომში მდებარეობდა, ასევე, უძველესი ეთიოპიური ობელისკი. რამდენიმე ობელისკი მოედანზეა განთავსებული, მაგალითად ნავონას, წმინდა პეტრეს, მონტეკიტორიოსა და სახალხო მოედნებზე, ხოლო სხვები ვილებში, თერმულ პარკებსა და ბაღებში. მათ მაგალითები გვხვდება ვილა კელიმონტანაში, დიოკლეტიანეს აბანოებსა და პინჩიანის ბორცვზე. გარდა ამისა, რომის ცენტრში მდებარეობს ტრაიანესა და მარკუს ავრელიუსის სვეტები.
ხიდები
რომში მდებარეობს უამრავი ცნობილი ხიდი, რომლებიც კვეთენ მდინარე ტიბრს. ერთადერთი ხიდი, რომელიც კლასიკური პერიოდიდან უცვლელად შემორჩა, არის პონტე-დეი-კუატრო-კაპი, რომელიც ტიბერინას კუნძულს მარცხენა სანაპიროსთან აკავშირებს. ტიბრზე მდებარე სხვა შემორჩენილი, თუმცა სახეშეცვლილი, ძველი რომაული ხიდებია: ჩესტიუსის ხიდი, სანტ-ანჯელოს ხიდი და მილვიოს ხიდი. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ ნომენტანოს ხიდი, ასევე, ანტიკურ პერიოდში აშენდა. იგი მდინარე ანიენზეა აგებული. სწორედ აქ მდებარეობს აქამდე შემონახული ხუთი ანტიკური რომაული ხიდი. სხვა აღსანიშნავი ხიდებია სისტოს ხიდი, რენესანსის პერიოდში აგებული პირველი ხიდი ძველ რომაულ საფუძვლებზე; როტოს ხიდი, რეალურად, ანტიკური პონს აემილუსის ერთადერთი შემორჩენილი თაღი, ჩამოინგრა 1598 წელს წყალდიდობის გამო და დაანგრიეს XIX საუკუნის ბოლოს და ვიტორიო ემანუელე II-ის ხიდი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს კორსო ვიტორიო ემანუელესა და ბორგოს. ქალაქის საზოგადოებრივი ხიდების უმეტესობა აშენდა კლასიკურ ან რენესანსის სტილში, ასევე ბაროკოს, ნეოკლასიციზმისა და მოდერნის სტილებში. ენციკლოპედია ბრიტანიკას მიხედვით, საუკეთესოდ შემონახული ანტიკური ხიდია სანტ-ანჯელოს ხიდი, რომლის მშენებლობა 135 წელს დასრულდა, ხოლო 1688 წელს მოირთო ბერნინის დიზაინით შექმნილი ათი ანგელოზის ქანდაკებით.
კატაკომბები
რომის შემოგარენში მდებარეობს სულ ცოტა 40 უძველესი კატაკომბა ან მიწისქვეშა სამარხი, რომელთაგან ზოგიერთი მხოლოდ უკანასკნელი ათწლეულების განმავლობაში აღმოაჩინეს. მიუხედავად იმისა, რომ ყველაზე ცნობილი ქრისტიანული სამარხებია, მათ შორის წარმართული და ებრაული სამარხიცაა, რომლებიც ან ცალკ-ცალკეა ან ერთ კატაკომბაშია მოთავსებული. პირველი დიდი ზომის კატაკომბები II საუკუნეს განეკუთვნებიან. ისინი რბილი ვულკანური ქანით, ტუფით არიან მოჩუქურთმებულები და ქალაქის ფარგლებს გარეთ მდებარეობენ, რადგან რომაული კანონი კრძალავდა საფლავების არსებობას ქალაქის საზღვრებში. ამჟამად კატაკომბები ვატიკანს ეკუთვნის, რომელიც მათ კვლევას ახორციელებს.
ეკონომიკა
როგორც იტალიის დედაქალაქში, რომში განთავსებულია სახელმწიფოს ყველა ძირითადი ინსტიტუცია, როგორებიცაა რესპუბლიკის პრეზიდენტი, მთავრობა (და მისი სამინისტროები), პარლამენტი, უზენაესი სასამართლოები და ყველა ქვეყნის დიპლომატიური მისია იტალიასა და ვატიკანში (საინტერესოა, რომ რომში, მის იტალიურ ტერიტორიაზე, ასევე, განთავსებულია იტალიის საელჩო ვატიკანში, რაც უნიკალურ შემთხვევას წარმოადგენს, როდესაც საელჩო საკუთარი ქვეყნის საზღვრებშია მოქცეული). რომში მდებარეობს მრავალი საერთაშორისო ინსტიტუტი, განსაკუთრებით კულტურული და სამეცნიერო მიმართულებისა, როგორებიცაა ამერიკული ინსტიტუტი, ბრიტანული სკოლა, ფრანგული აკადემია, სკანდინავიური ინსტიტუტები, გერმანიის არქეოლოგიური ინსტიტუტი, ასევე, გაეროს სპეციალიზებული სააგენტოები, როგორიცაა FAO. რომში განთავსებულია, ასევე, მთავარი საერთაშორისო და მსოფლიო დონის პოლიტიკური და კულტურული ორგანიზაციები, როგორიცაა აგროკულტურული განვითარების საერთაშორისო ფონდი (IFAD), მსოფლიო სასურსათო საბჭო (WFP), ნატოს დავდაცვითი კოლეჯი და ICCROM — კულტურული ფასეულობების შენარჩუნებისა და აღდგენის საერთაშორისო კვლევითი ცენტრი. ამჟამად, რომი ბეტა+ დონის გლობალური ქალაქია, რომელზეც 2008 წელს ბერლინთან, ბუქარესტთან, ათენთან, ლისაბონთან, მონრეალსა და ბუდაპეშტთან ერთად ჩამოქვეითდა ალფა რანგიდან.
2014 წელს გლობალური ქალაქების ინდექსში რომმა 32-ე ადგილი დაიკავა, რითაც, ასევე, გახდა ყველაზე მაღალი რანგის ქალაქი იტალიაში. 2005 წლის მონაცემებით, რომის მშპ შეადგენს 94,376 მილიარდ ევროს (121,5 მილიარდი აშშ დოლარი), რის მიხედვითაც ქალაქი აწარმოებს ქვეყნის მშპ-ის 6,7%-ს (მეტი, ვიდრე ნებისმიერი სხვა ქალაქი იტალიაში), ხოლო მისი უმუშევრობის დონე 2001-დან 2005 წლამდე 11,1%-დან 6,5%-მდე შემცირდა, რაც ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია ევროკავშირის ყველა ქვეყნის დედაქალაქს შორის. რომის ეკონომიკა ყოველწლიურად 4,4%-ით იზრდება, რაც ამავდროულად ყველაზე მზარდი მაჩვენებელია იტალიის დანარჩენ ქალაქებთან შედარებით. ეს ყოველივე იმას ნიშნავს, რომ თუ რომი იქნებოდა დამოუკიდებელი ქვეყანა, იგი იქნებოდა მსოფლიოს 52-ე უმდიდრესი ქვეყანა მშპ-ის მიხედვით (დაახლოებით ეგვიპტის დონის). 2003 წელს რომის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე 29 153 ევროს (37 412 აშშ დოლარი) შეადგენდა, რითაც იტალიაში მხოლოდ მილანს ჩამორჩებოდა, თუმცა, ამავდროულად აღემატებოდა ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებლის 134,1%-ს. რომს, მთლიანობაში, აქვს ყველაზე მაღალი შემოსავლის მაჩვენებელი იტალიაში, რომელმაც 2008 წელს 47 076 890 463 ევროს მიაღწია, თუმცა, საშუალო მომუშავის შემოსავლის თვალსაზრისით, იტალიის ქალაქებს შორის მეცხრეა 24 509 ევროთი. გლობალურ დონეზე, რომის მომუშავეები იღებენ 30-ე უმაღლეს ანაზღაურებას 2009 წლის მდგომარეობით, რაც სამი ადგილით მაღალია 2008 წლის მაჩვენებელზე, როდესაც ქალაქს 33-ე ადგილი ეკავა. რომის არეალს 167,8 მილიარდ დოლარიანი მშპ გააჩნია, ხოლო მშპ ერთ სულ მოსახლეზე 38,765 დოლარს შეადგენს.
რომი ეკონომიკა, ძირითადად, მძიმე მრეწველობით არ ხასიათდება. დომინანტი როლი უკვია მომსახურებას, მაღალტექნოლოგიურ კომპანიებს (IT, აერო-კოსმოსური, თავდაცვითი, სატელეკომუნიკაციო), კვლევას, სამშენებლო და კომერციულ (განსაკუთრებით, საბანკო) საქმიანობას, ასევე განვითარებად ტურიზმს, რომელსაც ქალაქის ეკონომიკაში უმნიშვნელოვანესია. რომის საერთაშორისო აეროპორტი, ფიუმიჩინო, იტალიაში უმსხვილესია. ქალაქში განთავსებულია იტალიის უმსხვილესი კომპანიების სათავო ოფისები, ასევე, მსოფლიოს 100 უმსხვილესი კომპანიიდან სამის, Enel-ის, Eni-სა და Telecom Italia-ს ცენტრალური ოფისები.
უნივერსიტეტები, ეროვნული რადიო, ტელე და კინოინდუსტრია რომის ეკონომიკის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენენ. ჩინეჩიტა სტუდიოს დამსახურებით, რომელიც 1930-იანი წლებიდან მუშაობს, ქალაქი იტალიური კინოინდუსტრიის კერაა. რომი საბანკო, სადაზღვეო, ელექტრო, ენერგეტიკული, სატრანსპორტო და კოსმოსური მრეწველობის ცენტრია. უამრავი საერთაშორისო კომპანიისა და სააგენტოს შტაბი, სამინისტროები, საკონფერენციო ცენტრები, სპორტული ობიექტები და მუზეუმებია განთავსებული რომის ძირითად ბიზნესრაიონებში: EUR-ში, ტორინოსა და სხვებში.
განათლება
რომი უმაღლესი განათლების ეროვნული და საერთაშორისო ცენტრია, სადაც მრავალი აკადემია, კოლეჯი და უნივერსიტეტი ფუნქციონირებს. საქალაქო ბრენდების ინდექსის მიხედვით, რომი ითვლება მსოფლიოში ისტორიული, საგანმანათლებლო და კულტურული თვალსაზრისით მეორე ყველაზე საინტერესო და ლამაზ ქალაქად. ქალაქი გამოირჩევა მრავალი სხვადასხვა სახის აკადემიითა და უნივერსიტეტით და ყოველთვის წარმოადგენდა ერთ-ერთ უმთავრეს ინტელექტუალურ და საგანმანათლებლო ცენტრს განსაკუთრებით, ანტიკურ პერიოდში და რენესანსის განმავლობაში ფლორენციასთან ერთად.
რომში მდებარეობს მრავალი უნივერსიტეტი და კოლეჯი. მისი პირველი უნივერსიტეტი — საპიენცა (დაარსდა 1303 წელს), სადაც 140 000 სტუდენტი სწავლობს, უდიდესია ევროპაში და მეორე უდიდესი მსოფლიოში. 2005 წელს ის დასახელდა ევროპის 33-ე საუკეთესო უნივერსიტეტად, ამჟამად კი ევროპის 50 და მსოფლიოს 150 საუკეთესო კოლეჯს შორისაა. საპიენცის უნივერსიტეტის გადატვირთულობის შესამცირებლად უკანასკნელ ათწლეულებში ორი ახალი საჯარო უნივერსიტეტი დაარსდა: ტორ ვერგატა 1982 წელს და რომა ტრე 1992 წელს. რომში მდებარეობს, ასევე, ლუისის მთავრობის სკოლა (LUISS School of Government), იტალიის ყველაზე მნიშვნელოვანი უმაღლესი სასწავლებელი საერთაშორისო ურთიერთობებისა და ევროპული საკითხების სფეროებში. რომის ISIA დაარსდა 1973 წელს ჯულიო კარლო არგანის მიერ და წარმოადგენს იტალიის უძველეს დაწესებულებას სამრეწველო დიზაინის სფეროში.
საშემსრულებლო ხელოვნება
რომი მუსიკის მნიშვნელოვანი ცენტრია და აქვს ინტენსიური მუსიკალური სცენა რამდენიმე პრესტიჟული კონსერვატორიისა და მუსიკალური თეატრის ჩათვლით. ქალაქში მდებარეობს წმინდა ჩეჩილიას ეროვნული აკადემია (დაარსდა 1585 წელს), რომლისათვისაც ახალი საკონცერტო დარბაზები აშენდა მსოფლიოს ერთ-ერთ უმსხვილეს მუსიკალურ კომპლექსში — ახალ აუდიტორიუმ პარკო დელა მუზიკაში. ქალაქს აქვს ოპერის თეატრიც, ასევე, რამდენიმე ნაკლებად მნიშვნელოვანი მუსიკალური დაწესებულება. 1991 წელს რომმა უმასპინძლა ევროვიზიის სიმღერის კონკურსს, 2004 წელს კი MTV-ის ევროპული მუსიკის დაჯილდოების ცერემონიალს.
რომმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მუსიკის ისტორიაზე. რომაული სკოლა წარმოადგენდა, ძირითადად, საეკლესიო მუსიკის კომპოზიტორთა ჯგუფს, რომლებიც განსაკუთრებით გვიანი რენესანსისა და ადრეული ბაროკოს პერიოდში, XVI-XVII საუკუნეებში აქტიურობდნენ. მრავალი კომპოზიტორი პირდაპირ იყო დაკავშირებული ვატიკანსა და პაპის სამლოცველოსთან, მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე ეკლესიისათვის მუშაობდნენ. რომაელ კომპოზიტორთაგან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჯოვანი პიერლუიჯი და პალესტრინა, რომლის სახელი უკვე ოთხასი წელია ასოცირდება რბილ, ნათელ, პოლიფონიურ სრულყოფილებასთან. რომში ასევე, მრავალი სხვადასხვა სტილისა და მიმართულების კომპოზიტორი მოღვაწეობდა.
ტურიზმი
მისი შეუფასებელი არქეოლოგიური და მხატვრული საგანძურის, უნიკალური ტრადიციების ხიბლის, პანორამული ხედებისა და ბრწყინვალე ვილების (პარკები) წყალობით, რომი დღესდღეობით, ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ტურისტული ცენტრია მსოფლიოში. უზარმაზრი ტურისტული რესურსებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია მუზეუმები — კაპიტოლიუმის მუზეუმები, ვატიკანის მუზეუმები, ბორგეზეს გალერეა და სხვა, რომლებიც თანამედროვე ხელოვნებას ეძღვნება; ასევე, აკვედუკები, შადრევნები, ეკლესიები, სასახლეები, ისტორიული ნაგებობები, რომის ფორუმის ძეგლები და ნანგრევები და კატაკომბები. ლონდონისა და პარიზის შემდეგ, რომი ყველაზე მონახულებადი ქალაქია ევროკავშირში, რომელიც წელიწადში, საშუალოდ, 7-10 მილიონ ტურისტს მასპინძლობს. ეს რიცხვი წმინდა წლების დროს ზოგჯერ ორმაგდება კიდეც. უკანასკნელი კვლევების თანახმად, კოლოსეუმი (4 მილიონი ვიზიტორი) და ვატიკანის მუზეუმები (4,2 მილიონი ვიზიტორი), შესაბამისად, 39-ე და 37-ე ყველაზე მონახულებადი ადგილებია მსოფლიოში.
რომი მოიცავს მრავალი განსხვავებული პერიოდის ხელოვნების, სკულპტურის, შადრევნების, მოზაიკის, ფრესკებისა და ფერწერის დიდ და შთამბეჭდავ კოლექციებს. ქალაქი ძირითადი მხატვრული ცენტრი ანტიკური რომის პერიოდში გახდა, როდესაც რომში ყვაოდა რომაული ხელოვნების ისეთი დარგები, როგორებიცაა არქიტექტურა, მხატვრობა, ქანდაკება და მოზაიკა; ასევე, მეტალის დამუშავება, ძვირფასი ქვის გრავიურა, სპილოს ძვლის მოჩუქურთმება, კერამიკა და წიგნის ილუსტრირება, რაც რომაული შემოქმედების „მცირე“ ფორმებად ითვლება. მას შემდეგ, რაც პაპებმა დაიწყეს უზარმაზარი თანხების ხარჯვა გრანდიოზული ბაზილიკების, სასახლეების, მოედნებისა და საზოგადოებრივი შენობების ასაგებად, რომი რენესანსის ხელოვნების ძირითად ცენტრად იქცა. ქალაქმა ცენტრალური ადგილი დაიკავა ევროპაში რენესანსის ნამუშევრების თვალსაზრისით და ამ მხრივ მხოლოდ ფლორენციას ჩამორჩებოდა. ამავდროულად, შეძლო გატოლებოდა პარიზისა და ვენეციის მსგავს დიდ ქალაქებსა და კულტურულ ცენტრებს. რომზე დიდი გავლენა მოახდინა ბაროკომ და იგი ისეთი ცნობილი მხატვრებისა და არქიტექტორების სახლად იქცა, როგორებიც იყვნენ ბერნინი, კარავაჯო, კარაჩი, ბორომინი და კორტონა. XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისში, რომი გახდა გრან-ტურის ერთ-ერთი ცენტრი, როდესაც ახალგაზრდა და მდიდარი ინგლისელი და ზოგადად, ევროპელი არისტოკრატები მოდიოდნენ რომში, რათა გასცნობოდნენ ანტიკურ რომაულ კულტურას, ხელოვნებას, ფილოსოფიასა და არქიტექტურას. ქალაქი მასპინძლობდა მრავალ ნეოკლასიცისტ და როკოკოს ხელოვანს, მათ შორის პანინისა და ბერნარდო ბელოტოს. დღესდღეობით, რომი არის მნიშვნელოვანი კულტურული ცენტრი, უამრავი სახელოვნებო სასწავლებლითა და მუზეუმით.
რომს აქვს თანამედროვე ხელოვნებისა და არქიტექტურის მზარდი ფონდი. თანამედროვე ხელოვნების ეროვნულ გალერეას მუდმივ გამოფენებზე აქვს გამოტანილი ბალას, მორანდის, პირანჯელოს, კარას, დე ჩირიკოს, დე პისისის, გუტუსოს, ფონტანას, ბურის, მასტროიანის, ტურკატოს, კანდინსკისა და ჩეზანეს ნამუშევრები. 2010 წელს გაიხსნა რომის უახლესი ხელოვნების საფუძველი, თანამედროვე ხელოვნებისა და არქიტექტურის გალერეა, რომელიც ცნობილი ერაყელი არქიტექტორის, ზაჰა ჰადიდის მიერაა დაპროექტებული და ცნობილია, როგორც MAXXI — XXI საუკუნის ეროვნული მუზეუმი. MAXXI-ის შემადგენლობაში შედის კულტურის, ექსპერიმენტალური კვლევითი ლაბორატორიების, საერთაშორისო გაცვლითი პროგრამების, კვლევისა და სწავლების კამპუსები. იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ამბიციურ თანამედროვე არქიტექტურულ პროექტს რომში.
რომი, ასევე, არის საყოველთაოდ აღიარებული, როგორც მსოფლიო მოდის დედაქალაქი, თუმცა არა იმდენად მნიშვნელოვანი, როგორიც მილანია. Global Language Monitor-ის 2009 წლის კვლევის მიხედვით, ქალაქი მსოფლიო მოდის მეოთხე უმნიშვნელოვანესი ცენტრია მილანის, ნიუ-იორკისა და პარიზის შემდეგ, ამასთან, რომი სჯაბნის ლონდონს. რომში აქვთ განთავსებული სათავო ოფისები ან დაარსდნენ ისეთი მოდის სახლები და საიუველირო ქსელები, როგორებიცაა Bulgari, Fendi, Laura Biagiotti და Brioni. ამასთანავე, სხვა ძირითად ბრენდებს, როგორებიცაა შანელი, Prada, Dolce & Gabbana, Armani და Versace, აქვთ საკუთარი ბუტიკები, უპირველეს ყოვლისა, პრესტიჟული ვია კონდოტის გასწვრივ.
სამზარეულო
რომის სამზარეულო განვითარდა საუკუნეებისა და სოციალური, კულტურული და პოლიტიკური ცვლილებების განმავლობაში. ქალაქი ძირითადი გასტრონომიული ცენტრი ანტიკურ პერიოდში გახდა. ანტიკურ რომაულ სამზარეულოზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა ძველმა ბერძნულმა კულტურამ და შემდეგ, იმპერიის უზარმაზარ ტერიტორიებზე გადაჭიმვის შემდეგ, მრავალი ახალი პროვინციული კულინარიული ჩვევისა და ტრადიციის დამკვიდრებამ. რენესანსის პერიოდში, რომი ფართოდ გახდა ცნობილი, როგორც მაღალი დონის კულინარიული ცენტრი, რადგან იმ დროის რამდენიმე საუკეთესო მზარეული პაპებთან მუშაობდა. მაგალითად, ბართოლომეო სკაპი, მთავარი მზარეული, რომელიც ვატიკანის სამზარეულოში პაპ პიუს IV-სათვის მუშაობდა. იგი განსაკუთრებით ცნობილი გახდა 1570 წელს, როდესაც მან გამოსცა კულინარიული რეცეპტების წიგნი (Opera dell'arte del cucinare). წიგნში ჩამოთვლილია რენესანსის სამზარეულოს დაახლოებით 1 000 რეცეპტი, ასევე აღწერილია მომზადების ტექნოლოგიები და ინსტრუმენტები. წიგნში, ასევე, მოცემულია ჩანგლის პირველი გამოსახულება.
თანამედროვე პერიოდში, ქალაქი განვითარდა თავისებური სამზარეულოთი, რომელიც ახლოს მდებარე კამპანიის პროდუქტებს ეფუძნება, მათ შორის ცხვარსა და ბოსტნეულს (გავრცელებულია არტიშოკი). პარალელურად, რომაელმა ებრაელებმა, რომლებიც აქ ძვ. წ. I საუკუნიდან ცხოვრობენ, საკუთარი სამზარეულო განავითარეს — კუჩინა ჯუდეიკო-რომანესკა. რომაული სამზარეულოს ნიმუშებია: „სალტიმბოკა ლა რომანა“ — რომაული სტილის ხბოს კატლეტი; „კარჩიოფი ალა რომანა“ — არტიშოკი რომაულად; „კარჩიოფი ალა ჯუდია“ — ზეითუნის ზეთში შემწვარი არტიშოკი, ტიპური რომაულ-ებრაული სამზარეულოსათვის; „სპაგეტი ალა კარბონარა“ — სპაგეტი ბეკონით, კვერცხითა და პეკორინოთი;
კინო
რომში მდებარეობს ჩინეჩიტას სტუდიები, კონტინენტური ევროპის უდიდესი კინო და სატელევიზიო საწარმო და იტალიური კინოს ცენტრი. 40 ჰექტარი ფართობის სტუდიური კომპლექსი, რომელიც რომის ცენტრიდან 9 კილომეტრითაა დაშორებული, ჰოლივუდის შემდეგ მსოფლიოს უდიდესი კინოსაწარმოა მსოფლიოში, სადაც 5 000-მდე პროფესიონალი მუშაობს დაწყებული კოსტიუმების დიზაინერებიდან, დამთავრებული ვიზუალური ეფექტების სპეციალისტებით. ჩინეჩიტასთანაა დაკავშირებული მრავალი გახმაურებული ნამუშევარი, როგორებიცაა „ქრისტეს ვნებანი“, „ნიუ-იორკის ბანდები“, HBO-ს „რომი“, „სტივ ზისუს წყალქვეშა ცხოვრება“, დინო დე ლაურენტისის „ქალწულების ტერიტორია“, „ბენ-ჰური“, „კლეოპატრა“ და ფედერიკო ფელინის ფილმები.
ჩინეჩიტა დაარსდა 1937 წელს ბენიტო მუსოლინის ინიციატივით. მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში დაიბომბა მოკავშირეების ძალების მიერ. 1950-იან წლებში იგი რამდენიმე მსხვილი ამერიკული ფილმის გადასაღებ მოედანს წარმოადგენდა, შემდეგ კი იქცა სტუდიად, რომელიც ყველაზე მჭიდროდ უკავშირდება ფედერიკო ფელინის.
ენა
შუა საუკუნეებში ლათინური ახალ ენად, ვოგარედ განვითარდა. ეს უკანასკნელი სხვადასხვა რეგიონალური დიალექტის შერწყმის შედეგად ჩამოყალიბდა, რომელთა შორისაც ტოსკანური დიალექტი დომინირებდა, თუმცა რომის მოსახლეობამ, ასევე, შეიმუშავა საკუთარი დიალექტი — რომანესკო. შუა საუკუნეებში სალაპარაკო რომანესკო სამხრეთიტალიური დიალექტი იყო და ძალიან უახლოვდებოდა ნეაპოლურ ენას. რენესანსის პერიოდში ფლორენციის კულტურის გავლენის გაზრდისა და უპირველეს ყოვლისა, ორი მედიჩი პაპის (ლეო X და კლემენტ VII) შემდეგ რომში მრავალი ფლორენციელის მიგრირების შედეგად, დიალექტმა ძირითადი ცვლილებები განიცადა და უფრო მეტად დაემსგავსა ტოსკანურ ვარიაციებს. XIX საუკუნემდე მისი გავრცელების არეალი, ძირითადად, რომით შემოიფარგლებოდა, თუმცა, მოგვიანებით, XX საუკუნის დასაწყისში, რომის მზარდი მოსახლეობისა და სატრანსპორტო სისტემის გაუმჯობესების წყალობით, დიალექტი ლაციოს სხვა ნაწილებშიც გავრცელდა (ჩივიტავეკია, ლატინა). საგანმანათლებლო სისტემისა და ისეთი მედიასაშუალებების წყალობით, როგორებიცაა რადიო და ტელევიზია, იგი უფრო და უფრო დაუახლოვდა სტანდარტულ იტალიურს. რომანესკოს ტრადიციული ფორმის დიალექტურ ლიტერატურას ეკუთვნის ისეთ ავტორთა ნამუშევრები, როგორებიც არიან ჯუზეპე ჯოაკინო ბელი (ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი იტალიელი პოეტი), ტრილუსა და ჩეზარე პასკარელა. თანამედროვე რომანესკო, ძირითადად, წარმოდგენილია ალდო ფაბრიცის, ალბერტო სორდის, ნინო მანფრედის, ანა მანიანის, ჯიჯი პროიეტის, ენრიკო მონტესანოსა და კარლო ვერდონეს მსგავსი პოპულარული მსახიობების სახით.
ბევრად უფრო ფართოა რომის წვლილი მსოფლიოს ენათა განვითარებაში. რომანიზაციის პროცესში, გალიის, პირენეს ნახევარკუნძულის, იტალიისა და დაკიის ხალხებმა განავითარეს საკუთარი ენები, რომლებიც უშუალოდ ლათინურიდან გამომდინარეობენ და რომლებიც კოლონიზაციისა და კულტურული გავლენის გავრცელების გზებით მსოფლიოს დიდ ტერიტორიებზე გავრცელდა. გარდა ამისა, თანამედროვე ინგლისურმა ენამ თვისი ლექსიკური მარაგის დიდი ნაწილი სწორედ ლათინური ენიდან ისესხა. რომაული ან ლათინური ანბანი კი მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული ანბანური დამწერლობაა, რომელსაც ენათა უდიდესი ნაწილი იყენებს.
სპორტი
ოლიმპიური სტადიონი, უმეტესად, გამოიყენება, როგორც სერია A-ს საფეხბურთო კლუბების — ლაციოსა და რომას საერთო მოედანი, რომლებიც დედაქალაქის ჩემპიონატში მონაწილეობენ.
რომში, ისევე, როგორც მთელ დანარჩენ ქვეყანაში, ფეხბურთი ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობაა. ქალაქმა უმასპინძლა 1934 და 1990 წლების მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფინალურ მატჩებს. უკანასკნელი მათგანი ოლიმპიურ სტადიონზე გაიმართა, რომელიც, ასევე, სერია A-ს საფეხბურთო გუნდების, 1900 წელს დაარსებული ლაციოსა და 1927 წელს დაარსებული რომას (ამ გუნდების დაპირისპირება რომაული საფეხბურთო კულტურის საფუძვლადაა მიჩნეული) საშინაო მოედანს წარმოადგენს. ფეხბურთელები, რომლებიც ამ გუნდებში თამაშობენ და ამავდროულად, რომში არიან დაბადებულები, განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობენ, რისი მაგალითებიც ფრანჩესკო ტოტი და დანიელე დე როსი არიან (ორივე მათგანი რომაში თამაშობს). რომის ატლეტიკო უმნიშვნელო გუნდია, რომელიც 2012 წლამდე პირველ დივიზიონში თამაშობდა. მისი საშინაო სტადიონი იყო სტადიო ფლამინიო.
1960 წელს რომმა უმასპინძლა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს, რომლის მსვლელობისას არენებად დიდი წარმატებით გამოიყენებოდა ბევრი უძველესი ძეგლი, როგორებიცაა ვილა ბორგეზე და კარაკალას აბანოები. ოლიმპიური თამაშებისათვის შეიქმნა მრავალი ახალი ობიექტი, მაგალითად, ახალი, დიდი ოლიმპიური სტადიონი (რომელიც 1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო და ფინალური მატჩისათვის გაფართოვდა და განახლდა), ვილაჯ ოლიმპიკო (ოლიმპიური სოფელი, (Villaggio Olimpico) რომელიც სპორტსმენების სამასპინძლოდ აშენდა, ხოლო თამაშების შემდეგ საცხოვრებელ უბნად გადაკეთდა) და ა. შ. რომმა განაცხადი შეიტანა 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მასპინძლობისათვის, თუმცა ქალაქის აპლიკაცია განაცხადების მიღების ვადის ამოწურვამდე იქნა უარყოფილი.
რომში რაგბი მზარდი პოპულარობით სარგებლობს. სტადიო ფლამინიო, 2011 წლამდე, იტალიის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების საშინაო მოედანი იყო. ნაკრები 2000 წლიდან მონაწილეობს ექვსი ერის ჩემპიონატში. გუნდი საშინაო მატჩებს სტადიო ოლიმპიკოზე მართავს, რადგან სტადიო ფლამინიო საჭიროებს სარემონტო სამუშაოებს როგორც მოცულობის, ისე უსაფრთხოების გასაუმჯობესებლად. რომში არსებობს რაგბის რამდენიმე ადგილობრივი გუნდი.
საგზაო და სარკინიგზო ტრანსპორტი
რომს გარს აკრავს რადიალური გზების ქსელი, რომლებიც უძველესი რომაული გზების ხაზებს მიჰყვება, რომლებიც კაპიტოლიუმის ბორცვს იმპერიასთან აკავშირებდა. მინიატიურა|მარჯვნივ|ტერმინის სადგური იტალიის ყველაზე დატვირთული რკინიგზის სადგურია. აპენინის ნახევარკუნძულის ცენტრში მდებარეობის გამო რომი ცენტრალური იტალიის ძირითადი სარკინიგზო კვანძია. რომის მთავარი რკინიგზის სადგური, ტერმინი, ერთ-ერთი უდიდესია ევროპაში და ყველაზე დატვირთული იტალიაში. მისი გავლით ყოველდღიურად დაახლოებით 400 000 ადამიანი მგზავრობს. ქალაქის სიდიდით მეორე სადგური — რომა ტიბურტინა მაღალი სიჩქარის სარკინიგზო ტერმინალადაა გადაკეთებული.
რომი განიცდის სატრანსპორტო მოძრაობის პრობლემებს, მეტწილად, რადიალური ქუჩების სისტემის არსებობის გამო, რაც ხელს უშლის ქალაქის მაცხოვრებლებს მარტივად გადაადგილდნენ ერთი რადიალური გზიდან მეორეზე ისტორიულ ცენტრში შესვლის ან „ბეჭდის გზის“ გამოყენების გარეშე. აღნიშნულ პრობლემას ვერ წყვეტს შეზღუდული ზომის მეტროპოლიტენი, რომლის მაშტაბიც მკვეთრად ჩამორჩება სხვა მსგავსი ზომის ქალაქების ანალოგებს. გარდა ამისა, რომში ყოველ 10 000 მოსახლეზე მხოლოდ 21 ტაქსი მოდის, რითაც ბევრად ჩამორჩება სხვა ევროპულ ქალაქებს. 1970 და 1980-იან წლებში გამუდმებულმა საგზაო საცობებმა გამოიწვია ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში დღის საათებში ავტომანქანებისათვის შეზღუდვების დაწესება. ტერიტორიებს სადაც ეს შეზღუდვები გავრცელდა ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც შეზღუდული მოძრაობის ზონებს (Zona a Traffico Limitato (ZTL) იტალიურად). ბოლო პერიოდში გარკვეულ არეალებში შეზღუდვები ღამის საათებშიც დაწესდა.
აეროპორტები
რომს სამი აეროპორტი ემსახურება, აქედან ორი „აეროპორტი დი რომას“  კუთვნილებაა. რომისა და სრულიად იტალიის უდიდესი საერთაშორისო აეროპორტი ლეონარდო და ვინჩის სახელობისაა, თუმცა, რომის სამხრეთ-დასავლეთით, ფიუმიჩინოს კომუნაში მდებარეობის გამო, მას ხშირად ფიუმიჩინოს აეროპორტსაც უწოდებენ. უფრო ძველ ჩიამპინოს აეროპორტს, რომელიც რომიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ჩიამპინოსთან მდებარეობს, იყენებენ როგორც სამოქალაქო, ისე სამხედრო რეისების შესასრულებლად. მესამე, ქალაქის ცენტრიდან ჩრდილოეთით 6 კილომეტრში მდებარე ურბეს სამოქალაქო აეროპორტი შედარებით მცირეა და უფრო მეტად აეროდრომის ფუნქციებს ასრულებს. იგი ძირითადად ვერტმფრენებსა და კერძო ფრენებს ემსახურება.
მეტროპოლიტენი
რომში ფუნქციონირებს სამხაზიანი მეტროსისტემა, რომელსაც მეტროპოლიტანა ეწოდება. პირველი განყოფილების მშენებლობა 1930 წელს დაიწყო. გეგმის მიხედვით, ხაზს ერთმანეთთან უნდა დაეკავშირებინა რკინიგზის მთავარი სადური და სამხრეთ გარეუბანში ახლადდაგეგმილი E42-ის ტერიტორია, სადაც 1942 წელს მსოფლიო გამოფენა უნდა გამართულიყო. მეორე მსოფლიო ომის გამო ღონისძიება ჩაიშალა, თუმცა ნაწილობრივი გადაკეთების შემდეგ ტერიტორიას EUR (Esposizione Universale di Roma — რომის უნივერსალური გამოფენა) ეწოდა და 1950-იან წლებში თანამედროვე ბიზნეს რაიონად ჩამოყალიბდა. ხაზი საბოლოოდ 1955 წელს გაიხსნა და ამჟამად, ბ ხაზის სამხრეთ ნაწილს წარმოადგენს.
ა ხაზი გაიხსნა 1980 წელს და ერთმანეთთან აკავშირებდა ოტავიანოსა და ანაგნინას სადგურებს, მოგვიანებით, ეტაპობრივად გაფართოვდა (1999–2000 წწ.) ბატისტინის სადგურამდე. 1990-იან წლებში გაიხსნა ბ ხაზის გაგრძელება, რომელიც ტერმინის სადგურს რებიბიასთან აკავშირებდა. ეს მიწისქვეშა ქსელი, ზოგადად, საიმედოა (თუმცა შეიძლება გადაიტვირთოს პიკის საათებისა და სხვადასხვა შემთხვევის დროს, განსაკუთრებით, ა ხაზი), რადგან შედარებით მოკლეა.
ა და ბ ხაზები ტერმინის სადგურთან იკვეთება. ბ ხაზის ახალი განშტოება (ბ1) გაიხსნა 2012 წლის 13 ივნისს, მას შემდეგ, რაც მშენებლობის ღირებულება 500 მილიონ ევროდ შეფასდა. ბ1 პიაცა ბოლონიას ბ ხაზთან კავშირებს და აქვს ოთხი სადგური 3,9 კმ სიგრძეზე. მესამე, მშენებარე ც ხაზს, რომლის სავარაუდო ღირებულება 3 მილიარდი ევროა, 25,5 კმ მანძილზე 30 გაჩერება ექნება და ნაწილობრივ ჩაანაცვლებს არსებულ ტერმინი-პანტანოს სარკინიგზო ხაზს და იმოძრავებენ სრულიად ავტომატიზირებული მატარებლები. თხუთმეტსადგურიანი პირველი ნაწილი, რომელიც პანტანოს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ჩენტოჩელეს კვარტალთან აკავშირებს, 2014 წლის 9 ნოემბერს გაიხსნა. სამუშაოების დასრულება 2015 წლისათვის იყო დაგეგმილი, თუმცა არქეოლოგიური აღმოჩენების გამო მიწისქვეშა მშენებლობები ხშირად შეფერხდა.
ასევე, დაგეგმილია მეოთხე, დ ხაზის გაყვანა. მისი სადგურების რაოდენობა 22 იქნება, სიგრძე კი 20 კმ. ხაზის პირველი ნაწილის გახსნა 2015 წელს იყო დაგეგმილი, დასრულება კი 2035 წლამდე, თუმცა ქალაქის ფინანსური კრიზისის გამო, პროექტი შეჩერებულია.
სხვა საზოგადოებრივი ტრანსპორტი
მიწისზედა საზოგადოებრივი ტრანსპორტი რომში შედგება ავტობუსის, ტრამვაისა და ქალაქური მატარებლის ქსელისაგან (FR ხაზები). ქალაქში არსებობს ავტობუსის 350 ხაზი და 8 000 გაჩერება, ხოლო უფრო შეზღუდული ტრამვაის სისტემა 39 კმ სიგრძის მარშრუტისა და 192 გაჩერებისაგან შედგება. რომში არსებობს, ასევე, ტროლეიბუსის ერთი ხაზი, რომელიც 2005 წელს გაიხსნა. დაგეგმილია ტროლეიბუსის დამატებითი ხაზების მშენებლობა.
მიუხედავად იმისა, რომ რომს აქვს საკუთარი კვარტალი ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე (ოსტია), იგი, არსებითად, ცარიელ ტერიტორიასა და სათევზაო კატარღებისათვის განკუთვნილ მცირე ნავსადგურს მოიცავს. ძირითადი პორტი, რომელიც ქალაქს ემსახურება, რომიდან ჩრდილო-დასავლეთით 62 კმ-ის დაშორებით ჩივიტავეკიაში მდებარეობს.
ჩართულობა საერთაშორისო გაერთიანებებსა და ორგანიზაციებში
1798 წელს, ნაპოლეონის მიერ მალტის დაპყრობის გამო, 1834 წელს მალტის სუვერენულმა სამხედრო ორდენმა თავი შეაფარა რომს. ორდენი, ზოგჯერ, კლასიფიცირდება, როგორც სუვერენიტეტის მქონე, თუმცა რადგანაც მას არ გააჩნია ტერიტორია არც რომში და არც სადმე სხვაგან, მისი რეალური სუვერენიტეტის საკითხი დავის საგანს წარმოადგენს.
ქალაქი, ტრადიციულად, ჩართულია ევროპის პოლიტიკური ინტეგრაციის პროცესში. ევროკავშირის ხელშეკრულებები განთავსებულია პალაცო დელა ფარნეზინაში, იტალიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს შენობაში, რადგანაც იტალიის ხელისუფლებაა ამ ხელშეკრულებათა დეპოზიტორი. 1957 წელს რომმა უმასპინძლა რომის ხელშეკრულების ხელმოწერას, რის შედეგადაც დაარსდა ევროპული თანამეგობრობა (ევროკავშირის წინამორბედი), 2004 წლის ივლისში კი — ევროპის კონსტიტუციის პროექტის ოფიციალურ ხელმოწერას.
რომში განთავსებულია ევროპის ოლიმპიური კომიტეტი და ნატოს თავდაცვითი კოლეჯი. რომში ჩამოყალიბდა, ასევე, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს წესდება და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია.
ქალაქი მასპინძლობს, ასევე, სხვა მნიშვნელოვან საერთაშორისო ორგანიზაციებსაც, როგორებიცაა IDLO (სამართლის განვითარების საერთაშორისო ორგანიზაცია), ICCROM (კულტურული ფასეულობების დაცვისა და აღდგენის საერთაშორისო კვლევითი ცენტრი) და UNIDROIT (კერძო სამართლის გაერთიანების საერთაშორისო ინსტიტუტი).
დაძმობილებული, დობილი და პარტნიორი ქალაქები
1956 წლის 9 აპრილიდან რომი ექსკლუზიურად დაძმობილებულია მხოლოდ ერთ ქალაქთან:
რომის დობილი და პარტნიორი ქალაქებია:
კომენტარები
<references group="კ"/>
Quercus sagraeana
Quercus sagraeana — ორლებნიანთა კლასის ხე წიფლისებრთა ოჯახიდან. გავრცელებულია დასავლეთ კუბაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუხა
Camponotus mocquerysi
Camponotus mocquerysi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
სან-კრისტობალ-დე-სეა
სან-კრისტობალ-დე-სეა (San Cristóval de Cea, San Cristovo de Cea‎‎‎‎) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ორენსეს პროვინციის კარბალინოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 94,44 კმ². მოსახლეობა — 2089 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ორენსეს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ორენსეს ქალაქები
ქვემო ნოღა
ქვემო ნოღა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, ტოლების თემში. სოფელში დაიბადა აკაკი შანიძე და აქვე დგას მისი სახლ-მუზეუმი. სოფელი შედიოდა საჯავახოს მხარეში. 1908 წელს შედიოდა ოზურგეთის მაზრაში.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 227 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კაზერტის პროვინცია
პროვინციის ფართობი 2 639 კმ²-ია, მოსახლეობა 879 342 (2005). შედგება 104 კომუნისგან.
ომის გამო, რომ პროვინციაში დიდი იყო ფაშისტური რეჟიმის მოწინააღმდეგეთა რიცხვი, ბენიტო მუსოლინიმ იგი დაშალა და კომუნები მოსაზღვრე რომის, ნეაპოლის, ბენევეტოსა და კამპობასოს, ასევე ახლადშექმნილ ფროზინონეს პროვინციებს მიუერთა.
1945 წელს პროვინცია ხელახლა შეიქმნა ამჟამინდელი სახელით, მაგრამ მის შემადგენლობაში აღარ შევიდა ის კომუნები, რომლებიც დღეს ლაციოს რეგიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს.
პროვინცია ნახსენებია სატელევიზიო სერიალ „სოპრანოს კლანში“, როგორც პერსონაჟ დოქტორ ჯენიფერ მელფის სამშობლო.
კომუნები
ცხრილში მოცემულია პროვინციის უდიდესი კომუნები:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის პროვინციები
აბდულჰამიდ II
აბდულჰამიდ II (عبد الحميد ثانی; İkinci Abdülhamit; დ. 22 სექტემბერი 1842 – გ. 10 თებერვალი 1918) — ოსმალეთის იმპერიის 34-ე სულთანი. იმპერიას იმპერმმართველობდა 1876 წლის 31 აგვისტოდან მის გადაყენებამდე, 1909 წლის 27 აპრილამდე. აბდულ-ჰამიდ II იყო ოსმალეთის უკანასკნელი სულთანი რომელიც მართავდა აბსოლუტური ძალაუფლებით. მისი მმართველობის დროს თანზიმატის რეფორმისტულმა მოძრაობამ პიკს მიაღწია. 1909 წელს ის შეცვალა მეჰმედ V-მ.