cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მიკროკონსოლების სია
ეს არის მიკროკონსოლების სია, დალაგებული ქრონოლოგიურად. სია შესაძლოა არ იყოს სრულად შევსებული.
მიკროკონსოლები პირველად გამოჩნდა მეშვიდე თაობის კონსოლების პერიოდში. ეს სია არ მოიცავს სხვა სახის ვიდეო თამაშების კონსოლებს, როგორიც არის პორტატიული კონსოლები და სახლის სათამაშო კონსოლებს.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ვიდეო თამაშების კონსოლების სია კატეგორია:მიკროკონსოლები კატეგორია:ტექნოლოგიასთან დაკავშირებული სიები
ჰეროლდშტატი
ჰეროლდშტატი (Heroldstatt) — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ალბ-დუნაის რაიონში. თემის ფართობია 22,58 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 2 738 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის თემები
მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში 1985
ფინალი
დენის ტეილორი 18:17 სტივ დეივისი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში კატეგორია:1985 წელი სნუკერში
როშფორი
250px|მინიატიურა|როშფორის ხედი როშფორი (Rochefort) — სავაჭრო პორტი, ზღვისპირა შარანტის დეპარტამენტში, მდინარე შარანტის მარჯვენა ნაპირზე. ბისკაიის უბესთან მისი შეერთების ადგილიდან 16 კილომეტრში.
მოსახლეობა
2010 წლის მონაცემებით კომუნის მოსახლეობა შეადგენდა 25 140 კაცს.
ისტორია
როშფორის მშენებლობა დაიწყო 1666 წელს. როშფორის გამაგრება გაგრძელდა ნაპოლეონის დროს. მან კუნძულ ილ-დ’კსთან ახლოს ააშენა ცნობილი ბოიარის ციხესიმაგრე, ბედის ირონიით, სწორედ ამ წყლებში დანებდა ნაპოლეონი ბრიტანელებს 1815 წლის 17 ივლისს.
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის კომუნები
რაშიდ ტაჰა
რაშიდ ტაჰა (رشيد طه. დ. 18 სექტემბერი, 1958, ორანი — გ. 12 სექტემბერი, 2018, პარიზი) — ალჟირელი მომღერალი და აქტივისტი, წაროშობით ფრანგი. მოღვაწეობდა მრავალ ჟანრში, როგორებიცაა როკი, პანკ-როკი და რაი. დაიბადა ალჟირში და მისი სიცოცხლის მანძილზე მუდმივად ებრძოდა საფრანგეთის ავტორიტარულ რეჟიმს. როდესაც ტაჰა 10 წლის იყო მისი ოჯახი საცხოვრებლად საფრანგეთში გადავიდა, კერძოდ, ლიონის მახლობლად.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:გარდაცვლილი 2018 კატეგორია:Wrasse Records-ის შემსრულებლები კატეგორია:ალჟირელები კატეგორია:მომღერლები კატეგორია:ალჟირელი მომღერლები
აპავენი
აპავენი (Ապավեն) — სოფელი სომხეთში, მდებარეობს ლორეს პროვინციაში. მოსახლეობა 128 კაცი (2008).
კლიმატი არის ზომიერი მთის ჰავა, ცივი და ხანგრძლივი ზამთრით. ზაფხული ცხელი და შედარებით ტენიანი. წლიური ატმოსფერული ნალექები 600-700 მმ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
ყუფთის წმინდა გიორგის ეკლესია
ყუფთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყუფთაში, მდ. შამბიეთის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფიქალით, ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. დუღაბი თხელია.
დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სა-რკმელი. ამჟამად ამოქოლილია და დატანებული აქვს მცირე ზომის წრიული ღიობი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. შემორჩენილია სფერული კონქის მცირე ნაწილი და სატრიუმფო თაღის ქვედა ქვები (შირიმის). საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი მხრებით.
ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო განიერი სწორკუთხა ნიშაა, დასავლეთის ნიშის თავზე სარკმელია გაჭრილი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია მოთავსებული. შესასვლელის თავზე მცირე ზომის სარკმელია. ეკლესიას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან სწორკუთხა მინაშენები აქვს. მათგან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. ეკლესიის სამხრეთით 2-3 მეტრში შემორჩენილია გეგმით სწორკუთხა ნაგებობის ნაშთი. ნაგებობა სამი სათავსისაგან შედგებოდა. იგი ძლიერაა დაზიანებული. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი და ფლეთილი ქვა. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დიადინი (შარურის რაიონი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლები კატეგორია:შარურის რაიონის სოფლები
იდლიბის ნაჰია
სქოლიო
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
შხამიანი ცხოველები
მინი|250პქ|შხამიანი ცხოველები შხამიანი ცხოველები — ცხოველები, რომელთა ორგანიზმი მუდმივად ან პერიოდულად შეიცავს სხვა სახეობის ცხოველებისთვის ტოქსიკურ ნივთიერებებს და ამ ნივთიერებებს თუმდაც მცირე დოზით შეყვანა ორგანიზმში იწვევს ავადმყოფურ ცვლილებებს, ხოლო ზოგჯერ — სიკვდილსაც.
ცხოველთა შორის 5 ათასამდე სახეობის შხამიანი ცხოველია. ყველაზე უკეთესად არიან შესწავლილი გველები, მორიელები, ობობები, ხოჭოები — სამწიფარები და სხვ. ხოლო ნაკლებად — ამფიბიები, თევზები, მოლუსკები და ნაწლავღრუიანები.
შხამიანი ცხოველების შხამიანობა შეფარდებითია. ადამიანსა და ცხოველს შეიძლება გამოუმუშავდეს იმუნიტეტი ამა თუ იმ შხამის მიმართ, თუკი მათ ორგანიზმში ხანგრძლივი დროის მანძილზე შეჰყავთ შხამი მცირე დოზებით. ზოგჯერ მეფუტკრეები არამგრძნობიარეები არიან ფუტკრის შხამის მიმართ. გველის, ფუტკრისა და ზოგიერთი სხვა ცხოველის შხამს მცირე დოზებით სამკურნალო მიზნით იყენებენ.
ჯგუფები
შხამიან ცხოველებს ყოფენ ორ ჯგუფად: აქტიურ და პასიურ შხამიან ცხოველებად. პირველს განეკუთვნებიან ის ცხოველები, რომელთაც შხამის გამომმუშავებელი განსაკუთრებული ჯირკვლები აქვთ. ისინი, თავის მხრივ იყოფიან შეიარაღებულ და შეუიარეღებელ შხამიან ცხოველებად.
შეუიარაღებელი შხამიანი ცხოველები
შეუიარაღებელ შხამიან ცხოველებს არ გააჩნიათ მჩხვლეტავი აპარატი მსხვერპლის სხეულში შხამის შესაყვანად. ასეთები არიან სალამანდრები, ტრიტონები, გომბეშოები და სხვ., რომელთა კანის სხვადასხვა უბანში განლაგებულია შხამიანი ჯირკვლები. ცხოველის გაღიზიანებისას შხამი გამოიყოფა კანის ზედაპირზე და მოქმედებს მტაცებლის ლორწოვან გარსზე.
პასიური შხამიანი ცხოველები
პასიურ შხამიან ცხოველებს შხამიანი ჯირკვლრბი არ გააჩნიათ. მათ შხამიანობას განსაზღვრავს სხეულის ამა თუ იმ ქსოვილის განსაკუთრებული თვისებები (ფარული ან ქსოვილური შხამიანობა) და შხამიანობა ვლინდება მაშინ, როცა მათ სხვა ცხოველები ჭამენ. შხამიანი შეიძლება იყოს ზოგიერთი ხოჭოს ან რგოლოვანი ჭიის სასქესო ჯირკვლები, ზოგიერთი თევზის (წვერა და სხვ.) ქვირითი ან სისხლის შრატი (მაგ. გველთევზას, მურენის, სკაროსის). შხამიან ცხოველებს განეკუთვნება აგრეთვე მრავალი შინაგანი პარაზიტი, კერძოდ, ანკილოსტომისებრნი, რომლებიც გამოყოფენ ერითროციტების დამშლელ ტოქსიკურ ნივთიერებებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ცხოველები
მოლაგავიტა
მოლაგავიტა (Molagavita) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, სანტანდერის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2.162 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 303 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 27.76 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 191 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანტანდერის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
კესონი (ნუევა-ვისკაია)
კესონი (ოფიციალურად კესონის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Quezon) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი ნუევა-ვისკაიის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 24 055 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 12 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ნუევა-ვისკაიის მუნიციპალიტეტები
ზარაფხანა (კომპანია)
ზარაფხანა — ერთადერთი საიუველირო ნაწარმის კომპანია საქართველოში. დაარსდა 1939 წელს თბილისში.
კომპანიის ისტორია
კომპანიის ისტორია 1939 წლიდან იწყება. ამ დროს ლესელიძის ქუჩის ოქრომჭედლები „თბილისის საიუველირო ფაბრიკის“ გასახსნელად გაერთიანდნენ. ფაბრიკაში ამზადებდნენ ოქროსა და ვერცხლის სამკაულს, ასევე ვერცხლის ჭურჭელს, საათების ბუდეებს და სხვა ნივთებს. 1970 წელს თბილისის საიუველირო ფაბრიკისა და თბილისის საჩუქრების ფაბრიკის „მხატვარი“ გაერთიანების შემდეგ ჩამოყალიბდა თბილისის საიუველირო ნაკეთობათა ქარხანა. რომელიც საბჭოთა კავშირის ფარგლებში ქვეყნის საიუველირო ნაწარმის მწარმოებელი ხუთი საუკეთესო საწარმოს რიცხვში შედიოდა, მისი პროდუქცია დიდი წარმატებით იყიდებოდა საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკებში.
1997 წლიდან თბილისის საიუველირო ნაკეთობათა ქარხნის უფლებამონაცვლე გახდა საიუველირო ნაკეთობათა კომპანია „საქართველოს ეროვნული ზარაფხანა“. 2005 წელს საწარმო კერძო საკუთრება გახდა და ეწოდა „ზარაფხანა“.
პროდუქტები
კომპანია ზარაფხანა აწარმოებს ნაკეთობებს ოქროს, ვერცხლისა და თითბერისგან, როგორც ძვირფასი, ისე არაძვირფასი ქვების გამოყენებით. ამზადებენ სერიულ ნაკეთობებს, ასევე ექსკლუზიურ კოლექციებს, კორპორატიულ სუვენირებს და ინდივიდუალურ შეკვეთებს.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს კომპანიები
ფუნილანდია
ფუნილანდია (Funilândia) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ვარიაშბაში
ვარიაშბაში (Варяшбаш; Вәрәшбаш) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება ნოვოარტაულის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 20 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 20 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 68 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ.
აბუ-ალ-ზუჰურის ნაჰია
აბუ-ალ-ზუჰური (არაბ. ناحية أبو الظهور‎‎) — სირიის იდლიბის მუჰაფაზაში (რეგიონში) შემავალი ნაჰია (რაიონი). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით აბუ-ალ-ზუჰურის პროვინციაში დაახლოებით 38 869 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 328,68 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
წითელგვარდიელის ხიდი (სანქტ-პეტერბურგი)
წითელგვარდიელის ხიდი (Красногвардейский мост) — საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 21,5 მეტრი, ხოლო სიგანე — 4,5 მეტრი.
მდებარეობა
წითელგვარდიელის ხიდი მდებარეობს გრიბოედოვისა და კრიუკოვის არხების შეერთების ადგილზე. ქმნის ერთიან არქიტექტურულ ანსამბლს პიკალოვისა და სტარო-ნიკოლსკის ხიდებთან.
დინების ზემოთ მდებარეობს ნოვო-ნიკოლსკის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — პიკალოვის ხიდი.
უახლოესი მეტროს სადგურია (1, კმ) „სადოვაია“.
სახელწოდება
ხიდმა სახელწოდება მიიღო პეტროგრადის წითელი გვარდიის პატივისცემის ნიშნად, რომელიც ჩამოყალიბდა 1917 წლის აპრილში.
ისტორია
1820 წელს ინჟინერმა ეგორ ადამმა შეადგინა საფეხმავლო დაკიდული ხიდის პროექტი ეკატერინეს არხზე, ნიკოლსკის ბაზრის მოპირდაპირე მხარეს. მიუხედავად იმისა, რომ პროექტი მოიწონეს, ფინანსური პრობლემების გამო ხიდი არ აუშენებიათ.
ხიდი ააშენეს 1956-1957 წლებში სათბობის მილების გაყვანის აუცილებლობის გამო. პროექტი შეადგინეს „Ленгипроинжпроект“-ის ინსტიტუტში. პროექტის ავტორები გახდნენ ინჟინერი ა. ა. კულიკოვი და არქიტექტორები პეტრე არშევი და ვლადიმერ ვასილევსკი.
კონსტრუქცია
ხიდი ერთმალიანია და მეტალისაა. ხიდის სიგრძეა 21,5 მეტრი, ხოლო სიგანე — 4,5 მეტრი. ხიდს გამოიყენებენ მხოლოდ ფეხით მოსიარულეები. სავალი ნაწილი მოასფალტებულია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ხიდები
ჰაუზენ-ამ-ბუსენი
ჰაუზენ-ამ-ბუსენი (Hausen am Bussen) — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ალბ-დუნაის რაიონში. თემის ფართობია 3,52 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 251 ადამიანს.
ყუფთის ზურგიანი კოშკი
ყუფთის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყუფთის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. რვასართულიანი კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე.
გეგმით სწორკუთხა კოშკს, ჩრდილოეთიდან ზურგი აქვს. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. კარი ნაოთხალია. დატანებული აქვს საურდულე. კოშკის სამხრეთი კედლის ცენტრალურ ღერძზე გაჭრილია სათოფურები. მერვე სართულზე სწორკუთხა სარკმელია. დანარჩენი კედლები ყრუა. შემორჩენილია სა-რთულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. კოშკის მოცულობა ქვემოდან ზემოთ ვიწროვდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გიულერ ეფენდიევა
გიულერ ეფენდიევა (Güllər Əfəndiyeva) (დ. 1880 — გ. 15 ივლისი, 1970) — აზერბაიჯანელი ხალიჩის მქსოველი ქალბატონი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1880 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
სანდრიკი
thumb|250px|სწორი სანდრიკი სანდრიკი — დეკორატიული არქიტექტურული დეტალი შენობის ფასადზე ან ინტერიერში, მცირე ზომის კარნიზი, ხშირად ფრონტონით, კარების ან ფანჯრის თავზე. სანდრიკი თავდაპირველად ფანჯრის და კარის წვიმისგან დასაცავად გამოიყენებოდა. დროთა განმავლობაში კი ფანჯრის უბრალო გამოშვერილობიდან გარდაიქმნა რთულ კონსტრუქციად ფრონტონთან ერთად, რომლეზეც შესაძლებელი იყო ბარელიეფური კომპოზოციის მიმაგრება. სანდრიკები ხშირად კრონშტეინებით მაგრდებიან.
სქოლიო
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
ბინიშის ნაჰია
ბინიში (არაბ. ناحية بنش‎‎) — სირიის იდლიბის მუჰაფაზაში (რეგიონში) შემავალი ნაჰია (რაიონი). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით ბინიშის პროვინციაში დაახლოებით 35 166 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 100 30 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
ფამაგუსტა
ფამაგუსტა (Αμμόχωστος; Gazimağusa) — ქალაქი კუნძულ კვიპროსის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ნაწილობრივ აღიარებული ჩრდილოეთი კვიპროსის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე (საერთაშორისო საზოგადოება აღიარებს მის მდებარეობას კვიპროსის ტერიტორიაზე). ბერძნული სახელწოდებაა ამოხოსტოსი (Αμμόχωστος), თურქული — მაგუსა (Magusa) ან გაზიმაგუსა (Gazimağusa). მოსახლეობა 40 920 ადამიანი (2011).
მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის ფამაგუსტის ყურის სანაპიროზე. ქალაქი ნიქოზიასთან დაკავშირებულია საავტომობილო გზით. კვიპროსის რესპუბლიკის ოფიციალური ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით ქალაქი არის ფამაგუსტის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.
სქოლიო
კატეგორია:კვიპროსის ქალაქები
ზალდის ღვთისმშობლის ეკლესია
ზალდის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზალდაში. აგებულია 1820 წელს.
ჩრდილოეთ კორეის ადმინისტრაციული დაყოფა
thumb 200px|right 2004 წლის მდგომარეობის მიხედვით ჩრდილოეთი კორეა დაყოფილი იყო 9 პროვინციად (ტო, ), ორი პირდაპირი დაქვემდებარების ქალაქად (ჯიგჰალსი, 직할시, 直轄市) და სამ სპეციალურ ადმინისტრაციულ რეგიონად. ისინი თავის მხრივ დაყოფილი არიან სპეციალურ ქალაქებად (ტჰიკიპსი), ქალაქები (სი), ოლქები (კუნი), სოფლები (კუიოკი, სამხრეთკორეული კუს ეკვივალენტი), და რაიონები (კუ და ჩხიგუ). უფრო წვრილი ადმინისტრაცუილი ერთეულები — საოლქო ქალაქები (ეუპ), სოფლები (რი) და სამუშაო დასახლება (ნოდონჯაგუ).
ზალდის ღვთისმშობლის ეკლესია
გუმბათიანი ეკლესია ნაშენია ფლეთილი და რიყის ქვით.
ჩრდილოეთ კორეის ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინციები
მოცემულია ჩრდილოკორეული პროვინციების სახელწოდებები ქართული ტრანსკრიფციით, ასევე ჰანგულსა და ჰანჯაზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩრდილოეთი კორეა კატეგორია:ჩრდილოეთ კორეის ქალაქები
ზალდის ღვთისმშობლის ეკლესია
აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აბსიდაა, რომლის კონქი სფერულია. აბსიდის კედლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია. აბსიდის ტრიუმფალური თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესიის შიდა გეგმას „ჩაწერილი ჯვრის“ ფორმა აქვს. გუმბათი ეყრდნობა ოთხივე მკლავის წიბოებს. გუმბათის ყელზე გადასვლა აფრების საშუალებით ხდება. გუმბათის სამხრეთი და დასავლეთი ნაწილი ჩამონგრეულია. ჯვრის მკლავები ოთხივე მხარეს თაღებით სრულდება. გადარჩენილია ჩრდილოეთი მკლავი და სამხრეთი მკლავის ნახევარი, დასავლეთისა კი მთლიანად დანგრეულია.
ჩრდილოეთ მკლავში ორი, ერთ ვერტიკალურ ხაზზე განლაგებული თაღოვანი სარკმელია. აბსიდს შერჩენილი აქვს შელესილობა. გუმბათის ყელი გარედან წახ-ნაგოვანია. მისგან შემორჩენილ ნაწილს ორი სარკმელი აქვს. გადახურულია თუნუქის სახურავით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შოტლანდიის მონარქების სია
მინი|შოტლანდიის სამეფოს გერბი შოტლანდიის მონარქების სიაში წარმოდგენილია იმ ადამიანთა სია, რომლებიც მართავდნენ შოტლანდიას. ისტორიაში მხოლოდ ოთხი გამონაკლისი იყო, როცა მონარქი ქალი გახდა, დანარჩენ შემთხვევებში, მონარქები ყოველთვის მამაკაცები იყვნენ. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ დედოფალი მერი I ასევე იყო საფრანგეთის დედოფალიც, ხოლო მისი ვაჟიდან, ჯეიმზ VI-დან მოყოლებული, შოტლანდიის ყველა მონარქი ამავდროულად ინგლისისა და ირლანდიის მონარქებიც იყვნენ, რაც საბოლოოდ იმით დასრულდა, რომ 1707 წელს დედოფალმა ანამ შოტლანდია და ინგლისი დიდი ბრიტანეთის სამეფოდ გააერთიანა და ეს წოდებაც გაუქმდა.
შვერეს დინასტია
ალექსანდრე III-ის გარდაცვალებით შეწყდა დანკელდების დინასტია, რის გამოც ტახტზე ალექსანდრე III-ის ასულ მარგარეტ შოტლანდიელისა და მისი ქმრის, ნორვეგიის მეფე ერიკ II-ის ქალიშვილი ავიდა შვერეს დინასტიიდან.
ბალიოლის დინასტია
დედოფალ მარგარეტის ტრაგიკული და ნაადრევი დაღუპვის შემდეგ, 1290-92 წლებში შოტლანდიის სამეფო ხელისუფლება ხელში არმიამ და გვარდიელებმა ჩაიგდეს, რომელთაგან ერთ-ერთმა, ჯონ ბალიოლმა შეძლო და 1292 წელს შოტლანდიის მეფე გახდა.
ბრიუსების დინასტია
მეფე ჯონის ტახტიდან ჩამოგდებისა და შემდგომში მისი საფრანგეთში გაძევების შემდეგ, შოტლანდიის სამეფო ხელისუფლება კვლავ გვარდიელების ხელში გადავიდა, რამაც ათ წელს გასტანა. 1306 წელს შოტლანდიის ტახტი ბრიუსების ძლევამოსილი, გავლენიანი და ჩრდილოური კლანის წარმომადგენელმა რობერტ I-მა დაიკავა და თავისი დინასტია დააარსა. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ რობერტი შოტლანდიის მეფე უილიამ I-ის უმცროსი ძმის შვილთაშვილის შვილიც იყო და ამრიგად მას გარკვეულწილად ეკუთვნოდა კიდეც ტახტი, რადგან ამ დროისათვის უკვე სამეფო წარმომავლობის სხვა ადამიანები აღარ იყვნენ ცოცხლები.
სტიუარტების დინასტია
დეივიდ II-ის უშვილოდ გარდაცვალების შემდეგ, შოტლანდიის ტახტს რობერტ I-ის ასულის, ბარჯერი ბრიუსისა და უოლტერ სტიუარტის ერთადერთი ვაჟი, რობერტ II იკავებს სტიუარტთა დინასტიიდან.
მარი ტერეზ ფრანგი
მარი ტერეზ ფრანგი (Marie Thérèse de France; დ. 19 დეკემბერი, 1778 — გ. 19 ოქტომბერი, 1851) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე ლუი XVI-ისა და დედოფალ მარია ანტუანეტა ავსტრიელის უფროსი ასული. საფრანგეთის რევოლუციისა და ოჯახის წევრების სიკვდილით დასჯის გამო უამრავი წელი გაატარა დევნილობაში, სადაც 1799 წელს ცოლად გაჰყვა თავისი ბიძის, მომავალში საფრანგეთის მეფე შარლ X-ის ვაჟს, ანგულემის ჰერცოგ ლუი ანტუანს, თუმცა მრავალწლიანი ქორწინებიდან მათ შვილები არ ჰყოლიათ.
მას შემდეგ რაც საფრანგეთში ბურბონთა რესტავრაცია მოხდა და 1824 წელს მისი მამამთილი გამეფდა, მარი ტერეზი საფრანგეთის დოფინი ხდება, 1830 წელს კი მისი გარდაცვალების შემდეგ საფრანგეთის დედოფალიც, თუმცა ტახტზე ასვლიდან ოც წუთში მათი მმართველობა დაამხო მათმა ბიძაშვილმა ლუი ფილიპ ორლეანელმა და დამყარდა ეგრეთ წოდებული „ივლისის მონარქია“. ამის შემდეგ მან დატოვა საფრანგეთი და დედის მშობლიურ მხარეში: ავსტრიაში დასახლდა, სადაც გარდაიცვალა კიდეც.
ადრეული ცხოვრება
მარი ტერეზი დაიბადა 1778 წლის 19 დეკემბერს ვერსალის სამეფო სასახლეში. იგი იყო საფრანგეთის მეფე ლუი XVI-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარია ანტუანეტა ავსტრიელის პირველი შვილი. მამის მხრიდან მისი ბებია-ბაბუა იყვნენ საფრანგეთის მეფე ლუი XV-ისა და დედოფალ მარია ლეშჩინსკას ვაჟი, დოფინი ლუი დე ბურბონი და მისი მეორე ცოლი, საქსონიის კურფიურსტ ავგუსტ III-ისა და დედოფალ მარია იოზეფა ავსტრიელის ასული მარია ჟოზეფა საქსონიელი. დედის მხრიდან კი მას ბებია-ბაბუად ერგებოდნენ ლოთარინგიის ჰერცოგ ლეოპოლდ I-ისა და მისი ცოლის, ელიზაბეტ შარლოტ ორლეანელის ვაჟი, საღვთო რომის იმპერატორი ფრანც I და მისი მეუღლე, ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორ კარლ VI-ისა და იმპერატრიცა ელიზაბეთ კრისტინა ბრაუნშვაიგელის ასული მარია ტერეზია ავსტრიელი. როგორც მეფის უფროს ქალიშვილს, მას დაბადებისთანავე მიენიჭა მადამ როიალისა და საფრანგეთის ქალიშვილის წოდება.
დედოფალი მარია ანტუანეტა თითქმის გადაჰყვა მარი ტერეზის გაჩენას, რაც იმით იყო გამოწვეული, რომ მშობიარობის დამსწრე ადამიანებისაგან მთელი ოთახი გადაჭედილი იყო და ჰაერი ჩაიხუთა, ამის გამო კი მშობიარე დედოფალი კინაღამ გაიგუდა. ეს იმიტომ, რომ საფრანგეთის სამეფო კარზე ტრადიცია იყო: ყველა დიდებული და სამეფო ოჯახის ნათესავი უნდა დასწრებოდა საფრანგეთის სამეფო ტახტის მემკვიდრის დაბადებას. ბებიაქალის ბრძანებით ყველამ დაუყოვნებლივ დატოვა ოთახი და სასწრაფოდ გახსნეს ფანჯრები, რის შემდეგაც მარია ანტუანეტამ შვებით ამოისუნთქა. როდესაც ყველაფერმა ჩაიარა, დედოფალს ძალიან შეუყვარდა თავისი გოგონა. ცნობილია, რომ მან ერთხელ პატარა პრინცესას მოფერებისას უთხრა:
მარცხნივ|მინი|351x351პქ|დედოფალი მარია ანტუანეტა თავის შვილებთან ერთად მარი ტერეზ შარლოტი თავის დაბადების დღესვე მონათლეს. მას სახელი მისი ბებიის, დედოფალ მარია ანტუანეტას დედის, ავსტრია-უნგრეთისა და საღვთო რომის იმპერატრიცა მარია ტერეზია ავსტრიელის პატივსაცემად დაარქვეს, ხოლო შარლოტა მარია ანტუანეტას საყვარელი დის, სიცილიისა და ნეაპოლის დედოფალ მარია კაროლინა ავსტრიელის (გერმანული კაროლინა ფრანგულში გადადის როგორც შარლოტა) პატივსაცემად.
მარია ანტუანეტამ მარი ტერეზის დაბადებისთანავე განსაზღვრა, რომ იგი ისეთ ამაყ ქალბატონად უნდა აღეზარდა, როგორებიც მისი ქმრის გაუთხოვარი მამიდები (იგულისხმებიან ანა ანრიეტა, მარი ადელაიდა, ვიქტორია, სოფი და ლუიზა ბურბონები) იყვნენ. დედოფალი ხშირად იწვევდა დაბალი რანგის ბავშვებს და მარი ტერეზასთან ათამაშებდა, რათა მას ღარიბთათვის თავისი კუთვნილის განაწილება ესწავლა. მიუხედავად იმისა, რომ დღეისათვის მარია ანტუანეტას ხატად შექმნილია გულქვა და მატერიალისტი ქალის პორტრეტი, სულაც არ ყოფილა ასე, ვინაიდან იგი თავის შვილებს ასწავლიდა გლახაკთა გასაჭირისა და პრობლემების გულთან მიტანას და მათი ტანჯვის შემსუბუქებაზე ფიქრს. 1784 წლის შობაზე მარი ტერეზამ საჩუქრად უამრავი ახალი და ლამაზი სათამაშო მიიღო. მას ყველამ აჩუქა საჩუქარი, გარდა დედამისისა, რომელმაც განუცხადა:
მარი ტერეზას 1781 წელს უმცროსი ძმა, საფრანგეთის დოფინი ლუი ჟოზეფი შეეძინა, რომელსაც 1785 წელს ნორმანდიის ჰერცოგი ლუი შარლი, 1786 წელს კი მადამ სოფია მოჰყვა. და-ძმებს შორის მარი ტერეზს ყველაზე ახლო ურთიერთობა ლუი ჟოზეფთან ჰქონდა, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ლუი შარლთან. მემატიანეები პატარა მარი ტერეზს ახასიათებენ როგორც ძალიან მშვიდ და დახვეწილ გოგონას, რომელსაც ჰქონდა ლამაზი ლურჯი თვალები და საოცრად გამჭოლი და ინტელიგენტური გამოხედვა, რომელიც მემკვიდრეობით ბებიამისისგან, იმპერატრიცა მარია ტერეზიასგან გადაეცა. მარია ანტუანეტასა და ლუი XVI-ის ოთხი შვილიდან, მხოლოდ მარი ტერეზმა მიაღწია ზრდასრულობამდე.
რევოლუციის დაწყება
მინი|327x327პქ|პრინცესა მარი ტერეზი თავის ძმასთან, ლუი შარლ დე ბურბონთან ერთად როდესაც მარი ტერეზმა მოზარდობის ასაკში გადააბიჯა, საფრანგეთში რევოლუცია იწყებოდა. სოციალურ-ეკონომიკური უკმაყოფილება პროვინციებში სულ უფრო მატულობდა, რასაც ხალხში ანტი-აბსოლუტური გამოსვლები და სამეფო ოჯახისადმი ზიზღი ემატებოდა. საფრანგეთის გაკოტრების დასაწყისად მიჩნეულია მომენტი, როდესაც მეფე დიდძალი თანხით დაეხმარა ამერიკელ რევოლუციონერებს, როდესაც თვითონ საფრანგეთიც ეკონომიკურ კრიზისში იყო, ამას კი ქვეყნის გაკოტრება მოჰყვა. ამას მოჰყვა ფასებისა და გადასახადების მკვეთრი ზრდა, რასაც თან ერთვოდა გამუდმებული ამაზრზენი ჭორები, რომელთაც რევოლუციის მომხრე პროპაგანდისტები ავრცელებდნენ. ერთ-ერთ ასეთ ჭორს მიეკუთვნება: როდესაც დედოფალ მარია ანტუანეტას უთხრეს, რომ ხალხი შიმშილობდა, მან ღიმილიანი სახით უთხრათ: "თუ მათ არ აქვთ პური, ნამცხვრები ჭამონ. " ცხადია დედოფალს ეს არ უთქვამს და რეალურად ეს იყო მეფე ლუი XIV-ის ცოლის, დედოფალ მარია ტერეზა ესპანელის ფრაზა, თუმცა იმ დროისათვის ქალის სიტყვას ნაკლებ ყურადღებას აქცევდნენ და ამას არაფერი მოჰყოლია. მარია ანტუანეტას შემთხვევაში კი ეს ხალხისათვის ბოლო წვეთი აღმოჩნდა. 1789 წელს რევოლუციონერებმა აიღეს ბასტილიის ციხესიმაგრე, რაც საფრანგეთის რევოლუციის დასაწყისად მიიჩნევა. რევოლუციონერთა მთავარ სამიზნეს კი დედოფალი მარია ანტუანეტა წარმოადგენდა.
ხალხში გავრცელებულმა საოცარმა სიძულვილმა დედოფლისადმი, მონარქიულმა მმართველობამ მასაში პოპულარობა დაკარგა. ეს უკვე არა მხოლოდ ხალხში, არამედ არისტოკრატიაშიც ვლინდებოდა. თავად ვერსალის სამეფო კარზეც ხშირი იყო უხეში და ქსენოფობიური დამოკიდებულება დედოფლისადმი. იმ ზიზღით, რომელიც უკვე სრულიად ფრანგ ერში მძვინვარებდა დედოფლისადმი, ისარგებლეს პოლიტიკოსებმაც, როგორებიც არიან ორლეანელთა დინასტია, რომლებმაც შესძლეს და პარლამენტში თანამდებობა აიმაღლეს. ხალხი, არისტოკრატია და მინისტრები მთელს ეკონომიკურ ზარალს, აბსოლუტური მონარქიის უარყოფით მხარეებს, ქვეყნის გაკოტრებასა და სხვა მრავალ რამეს მხოლოდ ერთი ადამიანს — მარია ანტუანეტას მიაწერდა. მიუხედავად იმისა, რომ თავად დედოფლის ქმედებები მშვიდობისკენ იყო მიმართული და არანაირ მტრობას არ გამოხატავდა, ყოველ მის ნაბიჯს პროპაგანდისტები სულ სხვანაირად უხატავდნენ ხალხს.
გარდა ყოველივე ამისა, მარი ტერეზზე ყველაზე დიდი დარტყმა 1787 წელს მისი დის, მადამ სოფის, 1789 წელს კი დოფინ ლუი ჟოზეფის გარდაცვალებამ იქონია, რომელიც გენერალური შტატების მოწვევიდან მეორე დღეს დაიღუპა.
გადასვლა ტუილიერში
1789 წლის ივლისში, ბასტილიის აღებიდან მალევე რევოლუციონერები ვერსალის სასახლეშიც შეიჭრნენ. ერთ-ერთმა შეიარაღებულმა მამაკაცმა პატარა მარი ტერეზის სიცოცხლესაც კი შეუქმნა საფრთხე. ამ დროისათვის მეფე ლუი XVI-ის ბრძანებით სამეფო ოჯახის რამდენიმე წევრი: მეფის ძმები — გრაფი დე არტუა და გრაფი დე პროვანსი თავიანთ ცოლ-შვილთან ერთად, ჰერცოგინია დე პოლინიაკი და სხვა მრავალი ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში იყვნენ ემიგრაციაში. ქვეყნის დატოვებაზე მეფემ, დედოფალმა, მეფის დამ, მადა ელიზაბეტმა და მარია ანტუანეტას უახლოესმა მეგობარმა პრინცესა დე ლამბალმა კატეგორიული უარი თქვეს.
პირველი შემოჭრის შემდეგ სამეფო ოჯახი ვერსალის სასახლეში დარჩა. ამავე წლის 5 ოქტომბერს მათ პარიზიდან და მისი შემოგარენიდან სურსათის მიწოდება შეუწყვიტეს. 6 ოქტომბერს რევოლუციონერები უკვე მეორედ შეიჭრნენ ვერსალში, რის შემდეგაც მათ სამეფო ოჯახის დაპატიმრება და მათი ტუილიერის სასახლეში (პარიზის გარეუბანში მდგარი სასახლე) გადაყვანა მოახდინეს.
1791 წელს სიტუაცია უკიდურესად დაიძაბა, ამიტომაც მეფემ და დედოფალმა თავიანთ ბრიტანელ კოლეგებს, მეფე ჯორჯ III-სა და დედოფალ შარლოტა მეკლენბურგელს მიმართეს თავშესაფრისათვის, რომლებიც ცხადია დასთანხმდნენ. დედოფალმა შარლოტამ მათთვის სასახლეც კი მოამზადა, თუმცა 1791 წლის 20 ივნისს ვენსენთან გაქცეული სამეფო ოჯახის წევრები მესაზღვრეებმა იცნეს და უკან დააბრუნეს.
პატიმრობა ტაძარში
მარცხნივ|მინი|342x342პქ|მარი ტერეზი დედამისთან ერთად, პორტრეტზე ასახულია დედოფალ მარია ანტუანეტას სასამართლო, 1793 წელი 1792 წლის 10 აგვისტოს, მას შემდეგ რაც სამეფო ოჯახი დააკავეს, ეროვნულმა ასამბლეამ მეფე ლუი XVI-ს წოდება ჩამოართვა, თუმცა საფრანგეთში მონარქია 21 სექტემბრამდე არ გაუქმებულა. 13 აგვისტოს მთელი ოჯახი შუა საუკუნეების დროინდელ მიყრუებული ტაძრის კოშკში გამოკეტეს. 1793 წლის იანვარში შედგა მეფე ლუი XVI-ის სასამართლო, რომელმაც მას სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა. 1793 წლის 21 იანვარს ლუის გილიოტინაზე თავი მოჰკვეთეს. ამის შემდეგ, ოფიციალურად და ტიტულარულად საფრანგეთის ახალი მეფე მარი ტერეზის ძმა, ლუი შარლი გახდა ლუი XVII-ის სახელით, თუმცა ცხადია მას არანაირი უფლებამოსილება აღარ ჰქონდა. სულ მალე მარია ანტუანეტა შვილებს დააშორეს და ცალკე საკანში გადაიყვანეს, თუმცა ბავშვები მამიდას, ასევე დატყვევებულ მადამ ელიზაბეტს დაუტოვეს მოსავლელად.
1793 წლის 3 ივლისს, ამ ამბიდან თითქმის ექვსი თვის შემდეგ, შუა ღამისას მცველები მადამ ელიზაბეტისა და ბავშვების საკანში შევინენ და ისინი იძულებით დააცილეს ერთმანეთს. ცნობილია, რომ რვა წლის "მეფე" საშინელ პირობებში ჰყავდათ დამწყვდეული, მარი ტერეზი კი შედარებით ნორმალურ საკანში გადაიყვანეს და სხვებთან შედარებით ლმობიერადაც ექცეოდნენ. სულ ერთ თვეში დედოფალი მარია ანტუანეტა კონსერჟერში გადაიყვანეს. 2 აგვისტოს მარი ტერეზმა მოახერხა თავისი მამიდის, მადამ ელიზაბეტის ნახვა და საბოლოოდ მასთან დარჩენაც. ამ ტაძარში გამოკეტილი მთელი სამეფო ოჯახიდან, მარი ტერეზი ერთადერთია, რომელიც ცოცხალი გადარჩა.
ტაძარში ყოფნისას პატარა პრინცესა საშინლად მოწყენილი იყო. მის საკანში მხოლოდ ერთი საწოლი და სკამი იდგა, გასართობად კი მხოლოდ ორი წიგნი ჰქონდა, ისიც ერთი ლოცვების წიგნი იყო, მეორე კი ბიბლია, რაც თხუთმეტი წლის გოგონასთვის დიდად საინტერესო არ ყოფილა. იგი ძალიან ითხოვდა სხვა წიგნები მიეცათ მისთვის, თუმცა კატეგორიულ უარს ეუბნებოდნენ. მარი ტერეზის საკნიდან ხშირად ისმოდა ტირილისა და ყვირილის ხმაც. 11 მაისს მარი ტერეზს თვით რობესპიერი ეწვია, თუმცა მათი საუბრის ჩანაწერები არ არსებობს. ცნობილია, რომ პატიმრობის დროს, მას არავინ ეუბნებოდა მისი ოჯახის წევრების სიკვდილით დასჯის შესახებ და წლების მანძილზე მას ისინი ცოცხლები ეგონა და მათთან შეხვედრას ითხოვდა. უცნობია როგორ, თუმცა მან თავისი საკნის კედელზე ასეთი რამის ამოკაწვრა მოახერხა:
1793 წლის 16 ოქტომბერს გილიოტინაზე თავი მოჰკვეთეს დედოფალ მარია ანტუანეტას. სულ რამდენიმე თვეში, 1794 წლის 9 მაისს ასევე გილიოტინაზე მოჰკვეთეს თავი მარი ტერეზის ერთადერთ პატრონსა და მამიდას, მადამ ელიზაბეტსაც. 1795 წლის 8 ივნისს ლუი XVII საკანში 10 წლის ასაკში გარდაიცვალა, ტუბერკულოზით. ამრიგად სამეფო ოჯახიდან მხოლოდ მარი ტერეზიღა იყო ცოცხალი, ოჯახის სხვა ცოცხალი წევრები კი რუსეთში, იტალიაში, გერმანიასა და ესპანეთში იყვნენ გაქცეულები.
1795 წელს "დიდი ტერორი" დასრულდა და რევოლუციონერებმაც მარი ტერეზს საფრანგეთის დატოვების უფლება მისცეს. იგი 1795 წლის 19 დეკემბერს, თავის მეჩვიდმეტე დაბადების დღეზე გაანთავისუფლეს. იგი მალევე საღვთო რომისა და ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორმა ფრანც II-მ მიიწვია თავისთან, რომელიც მარი ტერეზის დედის, დედოფალ მარია ანტუანეტას ძმის შვილი იყო. სულ მალე მარი ტერეზ ფრანგი ვენის სამეფო კარზე ჩავიდა, იმ ადგილას სადაც დედამისი დაიბადა და აღიზარდა.
ავსტრია და რუსეთი
მარცხნივ|მინი|281x281პქ|ლუი ანტუანი, ანგულემის ჰერცოგი და მარი ტერეზის მეუღლე მინი|296x296პქ|მარი ტერეზ შარლოტა 1796 წელს მარი ტერეზი 1796 წლის 9 იანვარს ჩავიდა ვენის სამეფო კარზე, 22 დღის შემდეგ, რაც იგი ტაძრიდან გაანთავისუფლეს.
მიუხედავად დიდი პატივისცემისა და კარგი გარემოსი, ვენა მას დედას აგონებდა, ამიტომაც მან ავსტრია მალევე ტატოვა და ელგავაში გადავიდა (თანამედროვე ლატვია), რომელიც რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში იყო. იგი ელგავაში შეხვდა თავის ბიძას, რევოლუციის დროს გაქცეულ პროვანსის გრაფ ლუი სტანისლამ. გრაფმა დე პროვანსმა მარი ტერეზი სანქტ-პეტერბურგის სამეფო კარზე ჩაიყვანა და სრულიად რუსეთის იმპერატორ პავლე I-ს გააცნო. საინტერესოა ის გარემოებაც, რომ მარი ტერეზის ძმის, ლუი XVII-ის გარდაცვალების შემდეგ, საფრანგეთის ტიტულარული მეფე სწორედ პროვანსის გრაფი იყო, რომლის სამეფო სახელიც ლუი XVIII გახდა. ვინაიდან პროვანსს თავის ცოლთან, დედოფალ მარია ჯუზეპინა სავოიელთან შვილები არ ჰყავდა, ბურბონთა დინასტიის გაერთიანების მიზნით განიზრახა მარი ტერეზის დაქორწინება თავისი ძმის, არტუის გრაფ შარლის ვაჟზე, ანგულემის ჰერცოგ ლუი ანტუანზე.
მარი ტერეზისა და ლუი ანტუანის ქორწინება 1799 წლის 10 ივნისს შედგა იელგავას სასახლეში (თანამედროვე ლატვიის ტერიტორია). მიუხედავად ბედნიერი და მრავალწლიანი ქორწინებისა, წყვილს შვილები არ ჰყოლია.
ბრიტანეთი
ქორწინებიდან მალევე, მარი ტერეზმა და ლუი ანტუანმა რუსეთის დატოვება გადაწყვიტეს. მათ თავშესაფარი დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ III-სა და დედოფალ-რეგენტ შარლოტა მეკლენბურგელს სთხოვეს, რომლებიც დიდი სიხარულით დასთანხმდნენ. დედოფალი შარლოტა განსვენებულ მარია ანტუანეტას ახლო მეგობარი იყო და ხშირი მიმოწერა ჰქონდა მასთან. ბრიტანეთის მეფე-დედოფალმა ახლადდაქორწინებული წყვილი ბუკინგემშირში, ჰართვილის სასახლეში დააბინავეს, ხოლო მარი ტერეზის დედამთილ-მამამთილი შოტლანდიაში, ქალაქ ედინბურგში მდებარე ჰოლირუდის სასახლეში.
მომდევნო წლები მარი ტერეზმა და ლუი ანტუანმა ბრიტანეთში გაატარეს, სანამ 1814 წელს საფრანგეთის იმპერატორი ნაპოლეონ I არ დაამხეს და იქ ბურბონთა რესტავრაცია განახორციელეს. ამგვარად საფრანგეთში აღსდგა ბურბონთა მეფობა ლუი XVIII-ის მეთაურობით, თუმცა საფრანგეთს დედოფალი აღარ ჰყვდა, ვინაიდან ლუის ცოლი მარია ჯუზეპინა სავოიელი 1810 წელს დაიღუპა, მეფე კი მეორე ქორწინებაზე უარს აცხადებდა.
ანგულემის ჰერცოგინია
მინი|363x363პქ|ბურბონთა ოჯახი 1823 წელს. მარცხნიდან მარჯვნივ: ანგულემის ჰერცოგინია მარი ტერეზ შარლოტი, მისი ქმარი, ანგულემის ჰერცოგი ლუი ანტუანი, პრინცი ანრი, არტუას გრაფი შარლ ფილიპი, საფრანგეთის მეფე ლუი XVIII, პრინცესა ლუიზ მარი ტერეზ არტუელი და დედამისი, ბერის ჰერცოგინია მარია კაროლინა სიცილიელი ბრიტანეთში გაქცეული ბურბონები საფრანგეთში დაბრუნებას ყოველნაირად ცდილობდნენ. ისინი ზღვის გადაღმა ნაპოლეონს ხალხს უმხედრებდნენ, მისი რუსეთში დამარცხების შემდეგ კი ფრანგები საბოლოოდ აუჯანყდნენ. წლების მანძილზე არსებულმა გაუთავებელმა ომიანობამ მთლიანად გამოფიტა ფრანგებიც და მათი ხაზინაც, ამიტომაც მათ ისევ ბურბონთა დროს არსებული მშვიდობა არჩიეს. 1814 წელს ნაპოლეონის მმართველობა დაამხეს, 1815 წლის 21 იანვარს, ლუი XVI-ის გარდაცვალებიდან 22 წლის იუბილის პატივსაცემად შედგა ლუი XVIII-ის კორონაცია, სენ დენის ბაზილიკაში.
1815 წლის მარტში ნაპოლეონი საფრანგეთში დიდი არმიით დაბრუნდა და დროებით მოახერხა კიდევაც ხელისუფლების ხელში ჩაგდება. ლუი XVIII საფრანგეთიდან კვლავ გაიქცა, მარი ტერეზი კი ბორდოში წავიდა და ნაპოლეონის წინააღმდეგ ხალხის ხელახალი ამხედრება დაიწყო. ამავდროულად მეფე ლუიმ საზღვარგარეთ საკმაოდ დიდი და ძლიერი არმიის შეგროვება მოახერხა, რასაც დროულად დაერთო მარი ტერეზის მიერ ამბოხებული ხალხის აჯანყება.
1815 წლის 18 ივნისს ნაპოლეონი დამარცხდა, რასაც ბურბონთა ხელახალი რესტავრაცია და ლუი XVIII-ის მეორედ გამეფება მოჰყვა. ბრიტანელებთან შეთანხმებით, ბურბონებმა ნაპოლეონი დააპატიმრეს და იგი ბრიტანეთის შემადგენლობაში მყოფ, აფრიკასთან ახლოს, ატლანტის ოკეანეში არსებულ მიყრუებულ წმინდა ელენეს კუნძულზე გადაასახლეს, საიდანაც იგი აღარ დაბრუნებულა.
1820 წლის 13 თებერვალს კიდევ ერთი ტრაგედია მოხდა, როდესაც პარიზში ნაპოლეონის მომხრე, ანტი-ბურბონული პოლიტიკის მატარებელმა ამბოხებულებმა მარი ტერეზის მაზლი, ბერის ჰერცოგი მგზავრობისას ეტლიდან გადაათრიეს და მოკლეს. ამავე წლის 29 სექტემბერს ბერის დაქვრივებულმა ჰერცოგინიამ ვაჟი გააჩინა. მას ანრი დაარქვეს და შამბორის გრაფის წოდებაც უბოძეს. მოგვიანებით იგი ბურბონთა დინასტიის წინამძღოლი და საფრანგეთის ტახტის მემკვიდრე გახდა.
მადამ დოფინი
მარცხნივ|მინი|333x333პქ|მარი ტერეზ ფრანგი საფრანგეთის მეფე ლუი XVIII 1824 წლის 16 სექტემბერს უშვილოდ გარდაიცვალა, რის გამოც ახალი მეფე მარი ტერეზის მამამთილი, შარლ X ხდება, რის შემდეგაც მარი ტერეზი და ლუი ანტუანი საფრანგეთის დოფინებად გვევლინებიან. ამ დროისათვის ანტი-მონარქიული განწყობა ხალხში ჯერ კიდევ იყო შერჩენილი. ასეთი აზროვნების აღმოსაფხვრელად მეფე შარლმა ხისტი პოლიტიკის გატარება დაიწყო, რასაც უამრავი ადამიანი შეეწირა.
1830 წლის 2 აგვისტოს, ივლისის რევოლუციის შემდეგ მეფე შარლ X თავისი ვაჟის, ლუი ანტუანის სასარგებლოდ ტახტიდან გადადგა და შატო დე რამბულიეტში წავიდა. ამრიგად საფრანგეთის დედოფალი მარი ტერეზი გახდა, თუმცა საფრანგეთისა და მსოფლიოს ისტორიაში იგი ერთ-ერთი ყველაზე ცოტახნიანი მმართველი აღმოჩნდა. ტახტზე ასვლიდან სულ ოც წუთში ლუი ანტუანი და მარი ტერეზი მათმა ბიძაშვილმა, ლუი ფილიპ ორლეანელმა ტახტიდან ჩამოაგდო და თავად გამეფდა.
4 აგვისტოს ბურბონთა სამეფო ოჯახმა მთელი მისი შემადგენლობით დატოვა შატო დე რამბულიეტი და 16 აგვისტოს საპორტო ქალაქ შერბურში ჩავიდნენ, საიდანაც ისინი კვლავ ბრიტანეთში უნდა წასულიყვნენ. თუმცა წინდახედულმა ლუი ფილიპმა თავის ნათესავებს კატეგორიულად აუკრძალა ბრიტანეთსა და ესპანეთში წასვლა (სადაც ბურბონებს უჭერდნენ მხარს). ამიტომაც მეფე შარლი, მისი რძალი მარია კაროლინა და მისი შვილები იტალიაში წავიდნენ, თუმცა მარი ტერეზმა და ლუი ანტუანმა შემდგომში გეზის შეცვლა და ბრიტანეთში ჩასვლა მაინც მოახერხეს.
საბოლოო გაქცევა
ამ ამბიდან რამდენიმე წელიწადში, 1844 წელს ლუი ანტუანი გარდაიცვალა, რომელიც მამამისის გვერდით დაკრძალეს. ამით განადგურებულმა მარი ტერეზმა დატოვა გორიცია და ვენის მახლობლად, ვინერ-ნოიშტადტში დასახლდა. სწორედ აქ გაატარა მან თავისი უკანასკნელი წლები, თუმცა 1848 წელს მას სასიხარულო და ასევე სევდიანი ამბავი მიუვიდა, იმის თაობაზე, რომ საფრანგეთში კიდევ ერთი რევოლუცია მოხდა, რომლის დროსაც ლუი ფილიპ ორლეანელი დაამხეს, თუმცა ნაპოლეონის ძმის შვილი, ნაპოლეონ III ავიდა ტახტზე.
წინაპრები
მარი ტერეზ ფრანგის წინაპრები
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 19 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1778 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1851 კატეგორია:ბურბონები კატეგორია:საფრანგეთის რევოლუცია კატეგორია:საფრანგეთის პრინცესები კატეგორია:საფრანგეთის მადამ დოფინები კატეგორია:საფრანგეთის დედოფლები კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები
კემბა უოკერი
კემბა ჰადლი უოკერი (Kemba Hudley Walker; დ. 8 მაისი, 1990, ბრონქსი, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი პროფესიონალური კალათბურთის მოთამაშე. ამჟამად თამაშობს ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის (NBA) კლუბ ბოსტონ სელტიქსში. უოკერი 2011 წლის დრაფტზე ჩარლოტ ბობკატსმა პირველი რაუნდის მე-9 არჩევნად აირჩია. აღიზარდა ბრონქსში, ნიუ-იორკში. 2008 წელს რაისის საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ კოლეჯის კალათბურთის სათამაშოდ კონეკტიკატ ჰანკსს შეუერთდა. 2011-12 წლების სეზონში იყო NCAA-ს მეორე საუკეთესო მექულე რის გამოც წლის ბოლოს NCAA-ს ყველა-ამერიკელის წლის პირველ გუნდში მოხვდა; აგრეთვე მოიპოვა ყველაზე გამორჩეული მოთამაშის ჯილდო. არის 3 სამ გზის NBA All-Star მატჩის მონაწილე.
პირადი ცხოვრება
კემბა არის პოლ და ანდრეა უოკერების შვილი. მისი დედა წარმოშობით სანტ-კრუსიდანაა, აღზრდილია ანტიგუაში, ანტიგუელი მშობლების ოჯახში; მისი მამა პოლი ანტიგუელია. კემბას ჰყავს ორი ძმა: აკილი და კეია; აგრეთვე ჰყავს და სახელად შარიფა.
უოკერი აღიზარდა საკ-ვერნის სახლში, სანდვივში.
იგი არის მოცეკვავე. თეატრ აპოლოში Showtime at the Apollo-სთვის სამჯერ აქვს წარმოდგენა შესრულებული.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1990 კატეგორია:ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის მოთამაშეები
დიადი მასტურბატორი
დიადი მასტურბატორი — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის, სალვადორ დალის ნახატი, შესრულებული 1929 წელს ზეთის საღებავებით, ტილოზე. დღეს ნამუშევალი ინახება დედოფალ სოფიას მუზეუმში, მადრიდში.
აღწერა
ნახატის ეპიცენტრში შესამჩნევია ადამიანის ქვევით მიმართული პროფილი რომელიც ძალიან ჰგავს კატალონიის სანაპიროზე მდებარე კრეუსის კონცხს. ეს პროფილი სალვადორ დალიმ მოგვიანებით, მის მეტად ცნობილ ნახატში, რბილ საათებშიც დახატა. ქალის შიშველი ფიგურა, რომელიც თავს ზემოთაა, არის მასტურბაციის შთაგონება, თუ ნამუშევრის სათაურსაც გავითვალისწინებთ. ქალის პირი ეხება მამაკაცის სასქესო ორგანოს, რაც ფელაციის შთაბეჭდილებას ქმნის მნახველში. მამაკაცის ფიგურა სრულად არაა გამოსახული, ჩანს მისი მხოლოდ მისი ნაწილი, ტანს ქვევით, მუხლებამდე. ცენტრალური პროფილის ქვედა მხარეს შეიმჩნება სახეზე მჯდომარე კალია, რომელსაც დალი საკუთარ ნამუშევრებში ხშირად იყენებს, ასევე ის მრავლადაა ნახსენები მხატვრის ნაწერებში. ჭიანჭველების ჯგუფი (ეს არის სალვადორ დალის სექსუალური სიმორცხვის გამომსახველი ცნობილი ნიშანი) კალიას მუცელზე აზის, ისევე, როგორც სახეზე. ნახატის ფონზე თავს იჩენენ ახალი, განსხვავებული ფიგურები. მათ შორისაა კვერცხი (ძირითადად გამოყენებულია, როგორც ) და სხვა მსგავსი საგნები. პეიზაჟზე გამოსახული ორი ადამიანის ფიგურა ისეა დახატული, რომ მათი ჩრდილები გრძელ ფორმას იღებენ, როდესაც დანარჩენი პერსონაჟები პერიფერიებშია განთავსებული. ცენტრალური ფიგურის თავზე შეიმჩნევა ორი ქვა და ქოთანში მოთავსებული კაქტუსი. ქოთანი ერთ-ერთ ქვაზეა მოთავსებული (ნახატზე ეს პარადოქსულადააა ნაჩვენები) და მასზე მეორე ქვა დევს, ეს სამი საგანი წონასწორობაში მეტად არარეალურადაა გამოსახული. მსგავსი სტილი, რომლითაც სალვადორ დალი ცდილობს რეალობას გაექცეს, მრავლადაა გამოყენებული მხატვრის ნამუშევრებში.
ინტერპრეტაცია
ნამუშევრის შექმნის ერთ-ერთი უმთავრესი მიზეზი გახდა ის პრობლემები, რომლებიც დალის სქესობრივ ცხევრებას ეხებოდა. დალის ბავშვობაში მამამისმა დაუტოვა წიგნი რომელშიც მრავლად იყო უსიამოვნო ფოტოები, თუ როგორ იტანჯებოდა ხალხი ვენერიული დაავადებებისგან, რათა გაენათლებინა შვილი. ისედაც დაავადებული დალი ამ ფოტოების ნახვის შემდეგ განსაკუთრეებით შეშინდა და ფსიქოლოგიურ ტრამვამდეც მივიდა, მისი ბავშვობა სექსუალურა თემებმა და გამუდმებულმა შიშმა დაამახინჯა.
შედარებები კეთდება სალვადორ დალის ნამუშევარსა და ჰიერონიმუს ბოსხის ნახატ ტკბობის ბაღს შორის. დიდი მასტურბატორი მეტად ჰგავს მის მის მარჯვენა ნახატს, რომელზეც გამოსახულია ბაღის მარცხენა განყოფილება, სადაც ბუჩქები და პატარა ცხოველები არიან ნაჩვენები დიდი ცხვირებითა და წამწამებით.
ისტორია
დალი ნამუშევარს პირად კოლექციაში ინახავდა, დალის თეატრსა და მუზეუმში, ფიგერასში, სიკვდილის წინ კი ის გადასცა ესპანეთის ეროვნულ კოლექციას, მას შემდეგ რაც ის მადრიდის მუზეუმიდან წამოიღეს.
სქოლიო
კატეგორია:სალვადორ დალის ნახატები კატეგორია:სიურრეალიზმი კატეგორია:ნახატები მხატვრების მიხედვით კატეგორია:ნახატები წლების მიხედვით
ვასკულიტი
ვასკულიტი — დაავადებათა ჯგუფი, რომელთა დროსაც ზიანდება სისხლძარღვები. სისტემური ვასკულიტების დროს ვითარდება სისხლძარღვის კედლის ყველა შრის ანთება და ნეკროზი, რასაც ხშირად თან სდევს სისხლძარღვის ოკლუზია, მიკროცირკულაციის დარღვევა და შემდგომ — ორგანოებისა და ქსოვილების იშემია (ინფარქტისა და ნეკროზის ჩათვლით). ვასკულიტები ვითარდება იმუნოპათოლოგიური პროცესების ფონზე როგორც დაუყოვნებელი ან შენელებული ტიპის ჰიპერმგრძნობელობითი რეაქცია.
განასხვავებენ პირველად და მეორეულ ვასკულიტებს. პირველადი ვასკულიტი დამოუკიდებლად მიმდინარე დაავადებაა, ხოლო მეორეული ვითარდება რომელიმე ინფექციური, ალერგიული (რევმატოიდული ართრიტის, სისტემური წითელი მგლურას, სკლეროდერმიის) ან სხვა დაავადების ფონზე. დაავადების სიმპტომები სისხლძარღვის დაზიანების ტიპსა და ორგანული დაზიანებების სიმძიმეზეა დამოკიდებული. დაზიანებული სისხლძარღვის კალიბრის მიხედვით ვასკულიტების კლასიფიკაცია ამგვარად შეიძლება წარმოვიდგინოთ:
გიგანტუჯრედოვანი ტემპორალური არტერიიტი
ეს დაავადება ხანდაზმულ ადამიანებს ემართებათ. მისთვის დამახასიათებელია ტალღისებური ცხელება, წონის კლება, ძლიერი მოპულსირე თავის ტკვილი, რომელიც ღეჭვის დროს ძლიერდება, საფეთქლის არის შესივება.
ტაკაიასუს არტერიიტი
ტაკაიასუს არტერიიტის დროს ზიანდება დიდი კალიბრის არტერიები, ძირითადად აორტა, ფილტვის არტერია და მათი ტოტები. იშვიათია თეთრკანიანებში. გოგონებს უფრო ხშირად ემართებათ, ვიდრე ვაჟებს.
სიმპტომები
ადრეული სიმპტომებიდან აღსანიშნავია ცხელება, მადის დაქვეითება, წონის კლება, კუნთებისა და სახსრების ტკივილი, ღამის ოფლიანობა. სისხლში მომატებულია ანთების მარკერები. არტერიის ანთების პროგრესირებასთან ერთად მცირდება სხვადასხვა ორგანოს სისხლით მომარაგება. შესაძლოა, დაიკარგოს პერიფერიული პულსი, არტერიული წნევის მაჩვენებლები სხვადასხვა კიდურზე სხვადასხვაა, შევიწროებულ არტერიაზე ისმის შუილი. მაღალი არტერიული წნევა შესაძლოა თირკმლის მკვებავი სისხლძარღვების შევიწროებით იყოს გამოწვეული. გულმკერდის ტკივილი — ფილტვების დაზიანებით, ნევროლოგიური და თვალის სიმპტომები შესაძლოა თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევის დარღვევაზე მიუთითებდეს.
კვანძოვანი პოლიარტერიიტი
მისი სინონიმებია ნოდოზური პოლიარტერიიტი, კლასიკური პოლიარტერიიტი, მაკროსკოპული პოლიარტერიიტი, კუსმაულის დაავადება. დამახასიათებელია პოლიართრალგია, წონის კლება, მუცლის ტკივილი, კანის იშემიური დაზიანება (წყლულები, ნეკროზი), ცხელება, პერიფერიული ნეიროპათია. მამაკაცები ქალებთან შედარებით ორჯერ უფრო ხშირად ავადდებიან და არცთუ იშვიათად აწუხებთ სათესლე ჯირკვლის ტკივილი. ასევე ხშირია სხვადასხვა ორგანოს (გულის კუნთის, წვრილი ნაწლავის, თირკმლის) ინფარქტი. შედარებით იშვიათია ისეთი კანისმხრივი ცვლილებები, როგორებიც არის ურტიკარია, კანქვეშა კვანძები, წყლულები.
დაავადებულთა 80-90%-ს თირკმლების დაზიანება აღენიშნება. თავდაპირველად ნეფროპათია ვლინდება ჰემატურიით (სისხლიანი შარდით). ნეფროზული სინდრომი (არტერიული ჰიპერტენზია, შეშუპება და ცილები შარდში) იშვიათია. მოგვიანებით შესაძლოა თირკმლების უკმარისობაც განვითარდეს.
ალერგიული გრანულომატოზური ანგიიტი. წინათ ის ცნობილი იყო როგორც კვანძოვანი პოლიარტერიიტების ასთმური ვარიანტი, მაგრამ ახლა დამოკიდებულ დაავადებად განიხილავენ.
დაავდების მიზეზი უცნობია. კვანძოვანი პოლიარტერიიტის მსგავსად, მის პათოგენეზში წამყვანი ადგილი უკავია იმუნურ ფაქტორებს. ალერგიული გრანულომატოზური ანგიტიის დროს ზიანდება წვრილი და საშუალო კალიბრის არტერიები, კაპილარები, ვენები და ვენულები. დამახასიათებელია ინტრა და ექსტრავასკულარული (სისხლძარღვშიგა და სისხლძარღვგარეთა) გრანულომები, ასევე — ქსოვილების ინფილტრაცია ეოზინოფილებით. პათოლოგიურმა პროცესმა შეიძლება მოიცვას ყველა ორგანო. განსაკუთრებით ხშირია ფილტვების დაზიანება.
ალერგიული გრანულომატოზური ანგიიტი კლინიკურად სისტემური ვასკულიტის ნიშნებით მიმდინარეობს. გარდა ამისა, ახასიათებს ტიპური ბრონქული ასთმის მძიმე შეტევები, ინფილტრატები ფილტვებში. პაციენტთა 70%-ს აღენიშნება კანის დაზიანება არათრომბოციტოპენიური პურპურის (წერტილოვანი სისხლჩაქცევების), კანშიგა და კანქვეშა კვანძების სახით.
კვანძოვანი პოლიარტერიისგან ალერგიული გრანულომატოზური ანგიიტის განმასხვავებელი ძირითადი ნიშნებია ინტრა— და ექსტრავასკულარული ეოზინოფილებით, მძიმე ბრონქული ასთმა, ეოზინოფილია.
დაავადება მეტისმეტად მძიმეა და სათანადო მკურნალობას მოითხოვს. სწრაფად პროგრესირებადი ფორმების შემთხვევაში ინიშნება გლუკოკორტიკოსტეროიდებისა და ციკლოფოსფამიდის კომბინაცია.
ვეგენერის გრანულომატოზი
ვეგენერის გრანულომატოზი ქრონიკული სისტემური ვასკულიტია, რომელიც უმეტესად ზედა სასუნთქ გზებს (ცხვირი და სინუსები), რესპირატორული ტრაქტის ქვედა ნაილებს (ფილტვები) და თირკმლის საშუალო და წვრილ სისხლძარღვებს აზიანებს. ტერმინი „გრანულომატოზი“, რაც „კვანძოვანს“ ნიშნავს, იქიდან მომდინარეობს, რომ სისხლძარღვების გარშემო, ანთებითი კერის ირგვლივ, წვრილი კვანძები წარმოიქმნება. გრანულომატოზი ბავშვთა ასაკში იშვიათია. ასიდან 96 დაავადებული თეთრკანიანია. დაავადება ორივე სქესში თანაბრად არის გავრცელებული, თუმცა მოზრდილი მამაკაცები უფრო ხშირად ავადდებიან, ვიდრე ქალები.
პათოგენეზი
მიზეზი უცნობია, სავარაუდოდ, დიდ როლს ასრულებს გენეტიკური განწყობა. გამშვებ მექანიზმად ცხვირ-ხახის ინფექციას მიიჩნევენ.
სიმპტომები
ვეგენერის დაავადება, ჩვეულებრივ, ზედა სასუნთქი გზების ან — უფრო იშვიათად — ფილტვების დაზიანების ნიშნებით იწყება. ავადმყოფთა უმეტესობას დაავადება უვლინდება სინუსების შეშუპებით, ცხვირიდან ჩირქოვანი ან სისხლიანი გამონადენით. ანტიბიოტიკები და შეგუბების საწინააღმდეგო საშუალებები მდგომარეობას არ აუმჯობესებს. ცხვირის ძგიდის მიდამოში წარმოიქმნება ქერქი, სისხლმდინარი წყლულები, რომლებიც იწვევს დეფორმაციას — უნაგირა ცხვირს. ნუშურა ჯირკვლების ანთებამ შესაძლოა გამოიწვიოს ტრაქეის შევიწროება, რასაც ხმის ჩახლეჩა და რესპირატორული პრობლემები მოჰყვება. ფილტვების დაზიანების ძირითადი სიმპტომებია ხველა სისხლიანი ნახველით, ქოშინი და გულმკერდის ტკივილი. დაავადებულთა 85-90%-ს თირკმლების დაზიანების ნიშნები გამოაჩნდა. თირკმლების დაზიანება დაავადების პროგრესირებასთან ერთად იმატებს და სწრაფად გადაიზრდება თირკმლის უკმარისობაში. თვალების დაზიანება დაავადებულთა 60%-ს აღენიშნება. ხშირია კონიუნქტივიტი, სკლერიტი, გრანულომატოზური სკლეროუვეიტი. ანთებითი სითხე შეიძლება დაგროვდეს თვალების უკან და მათი პროტრუზია (გადმოკარკვლა) გამოიწვიოს. კანზე შესაძლოა გაჩნდეს პაპულები (მშრალი მუწუკები), ვეზიკულები (ბუშტუკები), პურპურა, წყლულები, კანქვეშა კვანძები. შესაზლოა დაზიანდეს გულის პერანგი (პერიკარდიტი) ან მისი მკვებავ სისხლძარღვები (კორონარიტი), იშვიათად — განვითარდეს კარდიომიოპათია. დააავადებულთა 22%-ს აღენიშნება ნევრიტი. იშვიათია ცერებრული ვასკულიტისთვის ან გრანულომისთვის დამახასიათებელი ნიშნები. არცთუ ისე იშვიათად გამოხატულია ზოგადი სიმპტომებიც — წონის დაკლება, ადვილად დაღლა, ცხელება და ღამის ოფლიანობა, კანის ვასკულიტი და სახსრების ტკივილი ან ართრიტი.
დიაგნოსტიკა
სადიაგნოზო ნიშნებია სასუნთქი სისტემის ზედა და ქვედა ნაწილების ანთება თირკმლების დაზიანებასთან ერთად, რომელიც, ჩვეულებრივ, შარდში სისხლისა და ცილის გაჩენით გამოიხატება; სისხლში კრეატინინისა და შარდოვანას მომატება; სისხლში იმუნოგლობულინების (IgG, IgA,) ტიტრის მომატება. დიაგნოზის დასაზუსტებლად მიმართავენ დაზიანებული ორგანოს ბიოფსიას.
მკურნალობა
ვეგენერის გრანულომატოზის ძირითადი სამკურნალო საშუალებაა ციკლოფოსფანი. მკურნალობის შედეგად ვითარდება ხანგრძლივი რემისია. დაავადების პროგნოზს ამძიმებს თირკმლების უკმარისობა. ზოგჯერ საჭირო ხდება ტრანსპლანტაცია.
ჰემორაგიული ვასკულიტი
ჰემორაგიული ვასკულიტი (ჰენოხ-შენლაინის დაავადება) წარმოადგენს წვრილი სისხლძარღვების სისტემურ დაავდებას, რომელსაც ახასიათებს კანის, სახსრების, კუჭ-ნაწლავისა და თირკმლების წვრილ სისხლძარღვთა ერთდროული დაზიანება. მიმდინარეობს კანსა და ლორწოვან გარსში მრავალრიცხოვანი სისხლჩაქცევით. ჰემორაგიული ვასკულიტი უმეტესად 14 წლამდე ასაკში გვხვდება.
მაობლიტერირებელი თრომბანგიიტი ანუ ვინივარტერ-ბიურგერის დაავადება
მაობლიტერირებელი თრომბანგიიტი სისხლძარღვების სისტემური ანთებითი დაავადებაა, რომლის დროსაც ზიანდება ძირითადად საშუალო კალიბრის არტერიები და ვენები (უპირატესად — კიდურებისა). დაავდების უშუალო მიზეზი უცნობია. მის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს მიაკუთვნებენ იმუნურ დარღვევებს, აუტოიმუნურ დაავდებებს, მიკროცირკულაციისა და რეოლოგიურ დარღვევებს. ავადდებიან ძირითადად 30-დან 45 წლამდე ასაკის მამაკაცები. რისკის მძლავრი ფაქტორია ხანგრძლივი და ინტენსიური მოწევა. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ასევე გენეტიკას. ვინივარტერ-ბიურგერის დაავდებისთვის დამახასიათებელია სისხლძარღვთა სეგმენტური და სიმეტრიული დაზიანება. ამასთანავე, დაზიანებული სეგმენტების გასწვრივ შეინიშნება ანთებითი პროცესის სხვადასხვა სტადია — სისხლძარღვების პოლიმორფული ინფილტრაცია, თრომბების წარმოქმნა, სისხლძარღვის ფიბროზი.
გუდპასჩერის სინდრომი
გუდპასჩერის სინდრომი წარმოადგენს მცირე წრისა და თირკმლების ალერგიული ვასკულიტის შერწყმას. კლინიკურად ვლინდება ჰემორაგიული პნევმონიის სიმპტომებით: მაღალი ცხელებით, სისხლიანი ხველით, რენტგენოლოგიურად — წვრილკეროვანი დისენიმაციით, ფილტვებში ინფილტრატებით და გლომერულონეფრიტის სიმპტომებით. გლომერულონეფრიტი ამ დროს, წესისამებრ, სწრაფად პროგრესირებს და ვლინდება მასიური პროტეინურიით, ჰემატურიით, შეშუპებებით, ავთვისებიანი მიმდინარეობის არტერიული ჰიპერტენზიით. დაავადების ფინალურ სტადიაში მოსალოდნელია მზარდი ჰიპოქრომული ანემიისა და თირკმლის უკმარისობის განვითარება.