cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჯეიმზ ვების კოსმოსური ტელესკოპი
ტელესკოპზე მუშაობა (თავდაპირველად მას ერქვა „შემდეგი თაობის კოსმოსური ტელესკოპი“) დაიწყო 1996 წელს. ორი კონცეფციის კვლევა დაიგეგმა 1999 წელს, 1 მილიარდი აშშ დოლარის ბიუჯეტით. მისი გაშვება 2007 წელს იგეგმებოდა, თუმცა უზარმაზარმა ხარჯებმა და დაგვიანებებმა ეს პროცესი გააჭიანურა; 2005 წელს განხორციელებული დიდი რედიზაინის შემდეგ მშენებლობა დასრულდა 2016 წელს. პროექტის საერთო ღირებულებამ შეადგინა 10 მილიარდი აშშ დოლარი. გაშვების რისკებსა და ტელესკოპის კომპლექსურობაზე აქტიურად საუბრობდნენ მედია, მეცნიერები და ინჟინრები.
სამეცნიერო შედეგები
პირველი სრულად ფერადი სურათები და სპექტროსკოპიული მონაცემები გამოქვეყნდა 2022 წლის 12 ივლისს, რაც ასევე აღნიშნავდა ვების ზოგადი სამეცნიერო ოპერაციების ოფიციალურ დასაწყისს; პრეზიდენტმა ჯო ბაიდენმა გამოავლინა პირველი სურათი, „ვების პირველი ღრმა ველი“, 2022 წლის 11 ივლისს. NASA-მ დააანონსა იმ ობიექტების სია, რომელთა სურათების გამოქვეყნებაც იგეგმებოდა:
2022 წლის 14 ივლისს, NASA-მ წარმოადგინა იუპიტერისა და მასთან დაკავშირებული ტერიტორიების სურათები (მათ შორის ინფრაწითელი ვერსიები), რომლებიც პირველად გადაიღეს ჯეიმზ ვების კოსმოსური ტელესკოპის საშუალებით.
NASA-ს, ESA-სა და CSA-ს მეცნიერთა მიერ გამოქვეყნებული ნაშრომი ტელესკოპის მუშაობის შესახებ აღწერს, რომ „ჯეიმზ ვების კოსმოსური ტელესკოპის სამეცნიერო ეფექტურობა მოსალოდნელზე უკეთესია“. ნაშრომი აღწერს დაკვირვებების სერიას ექსპლუატაციაში გაშვების დროს, როდესაც აღიბეჭდა ტრანზიტული ეგზოპლანეტების სპექტრები უკეთესი სიზუსტით და თვალყურს ადევნებდნენ მოძრავ ობიექტებს 67 მილიარდ/წმ სიჩქარით, ორჯერ მეტი სიჩქარით ვიდრე მოთხოვნა იყო. მან ასევე მიიღო ასობით ვარსკვლავის სპექტრი ერთდროულად მკვრივ ველში გალაქტიკური ცენტრისკენ. ნაშრომში აღწერილი სხვა ობიექტები:
სქოლიო
კატეგორია:კოსმოსური ტელესკოპები კატეგორია:ეგზოპლანეტების ძებნის მისია
ლეილა ბოჭორიშვილი
ლეილა ბოჭორიშვილი (დ. 1 მარტი, 1934, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.
1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.
1955–1959 წლებში მუშობდა ათონსა და გუდაუთაში. 1959–1962 წლებში იყო კურორტოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ორდინატორი. 1962 წლიდან ამავე ინსტიტუტის თანამშრომელი. 1969 წლიდან კარდიოლოგიური განყოფილების უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. ავტორია 56 სამეცნიერო ნაშრომის, ძირითადად ეპიდემიოლოგიაში. სამედიცინო ინსტიტუტ „განთიადში“ კითხულობდა ლექციებს კარდიოლოგიასა და პროპედევტიკაში.
საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ათეროსკლეროზით დაავადებულ ავადმყოფთა მკურნალობა თბილისის ბალნეოლოგიურ კურორტზე და მენჯის კურორტის პირობებში.“
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1934 კატეგორია:ქართველი ექიმები
მალაიზიის ტბების სია
ქვემოთ მოცემულია მალაიზიის ტბების სია. სია შეიცავს როგორც ბუნებრივ, ასევე ხელოვნურ ტბებსაც. ტბები განლაგებულია ანბანურად მათი შტატების თუ ფედერალური ტერიტორიების მიხედვით.
ბოლშოი-ლოგი (ბაშკირეთი)
ბოლშოი-ლოგი (Большой Лог; Большой Лог) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვეშჩენსკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 10 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბლაგოვეშჩენსკიდან დაშორებულია 83 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ზაგოროდნაია, რომელიც დაშორებულია 96 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები (41 %) და მარიელები (41 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვეშჩენსკის რაიონის სოფლები
ბრეშის სკოლა
ბრეშის სკოლა, ფერწერის სკოლა იტალიაში. შეიქმნა იტალიაში აღორძინების კრიზისის დროს, XVI საუკუნის II ნახევარში, ბრეშაში და შეინარჩუნა რენესანსის პრინციპების ერთგულება; ამასთან ეძებდა რეალიზმის განვითარების ახალ გზებს და გავლენა მოახდინა XVII საუკუნის იტალიურ რეალისტურ ხელოვნებაზე. ბრეშის სკოლის ოსტატთა (ჯ. სავოლდო, რომანინო, ა. მორეტო, ჯ. ბ. მორონი) შემოქმედებას ახასიათებს ცხოვრების პოეტური აღქმა, რელიგიური სიუჟეტების ხალხური ცხოვრების სცენებად გააზრება, ჟანრული დეტალების ხაზგასმა, პორტრეტებში კი ინტიმურობის, სისადავის, ზუსტი სოციალური ყოფითი დახასიათებისაკენ სწრაფვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიური რენესანსი
Anochetus kanariensis
სქოლიო
კატეგორია:Anochetus
სევილია ატლეტიკო
„სევილია ატლეტიკო“ (Sevilla Atlético Club) — ესპანური საფეხბურთო კლუბი. დაარსდა 1909 წელს, ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების ქალაქ სევილიაში. ასპარეზობს ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონში. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ ხოსე რამონ სისნეროს პალასიოსზე, რომელიც 6 000 მაყურებელს იტევს.
კლუბი თამაშობს, როგორც „სევილიის“ სარეზერვო გუნდი. პრიმერა დივიზიონის გათამაშებაში „სევილია ატლეტიკოს“ მონაწილეობა არასდროს მიუღია. სეგუნდა დივიზიონში საუკეთესო შედეგი დააფიქსირა 2007-08 წლების სეზონში, როდესაც მე-9 ადგილი დაიკავა.
ისტორია
დაარსდა 1958 წელს. მალევე დაიწყო ასპარეზობა ტერსერა დივიზიონში, 1961 და 1962 წლებში შეძლო ამ ჩემპიონატის მოგება, ხოლო 1962-63 წლების სეზონი სეგუნდა დივიზიონში გაატარა. რეგიონალურ ლიგაში გატარებული 3 წლის შემდეგ, ადრეულ 1970-იან წლებში, კლუბი დაბრუნდა მესამე დივიზიონში 1976 წელს.
1977 წელს, შეიქმნა ახალი მესამე დივიზიონი - სეგუნდა დივიზიონი ბ, კლუბმა დიდი დრო გაატარა ამ და დონით მე-4 ჩემპიონატში. 1998-99 წლების სეზონის მე-2 ადგილის დასრულების შემდეგ, მონაწილეობა მიიღო აღსაზევებელ პლეი-ოფში, სადაც დამარცხდა. მანამდე, 1991 წელს კლუბმა სახელი შეიცვალა და დაერქვა „სევილია ბ“. 2000-იანი წლების დასაწყისში კლუბმა ზედიზედ 3 სეზონში გავიდა მოწინავეთა შორის ცხრილში, მაგრამ პლეი-ოფში დამარცხდა. საბოლოოდ, 2006-07 წლების სეზონში, მას შემდეგ, რაც დაიაკავა 1-ლი ადგილი, 2 მატჩის ჯამში დაამარცხა „ბურგოსი“, ანგარიშით 1-0 და 40 წლიანი პაუზის შემდეგ აღზევდა სეგუნდა დივიზიონში. 2006 წელს კლუბს ისევ ძველი სახელი, „სევილია ატლეტიკო“ დაერქვა.
სეგუნდა დივიზიონში გატარებული 2 წლის შემდეგ, მთავარი მწვრთნელი მანუელ ხიმენესი ძირითადი გუნდის, „სევილიის“ მწვრთნელი გახდა, რასაც „სევილია ატლეტიკოს“ მესამე დივიზიონში დაქვეითება მოყვა.
კლუბმა 2015-16 წლების სეზონში, მესამე დივიზიონის ჯგუფ 4-ში დაიკავა მე-3 ადგილი და აღსაზევებელ პლეი-ოფში დაამარცხა „ლიეიდა“, პენალტების სერიაში ანგარიშით 5-4 და 7 წლიანი პაუზის შემდეგ აღზევდა მეორე დივიზიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის საფეხბურთო კლუბები კატეგორია:სევილია (საფეხბურთო კლუბი)
საოცარი ადამიანი ობობა
„საოცარი ადამიანი ობობა“ („The Amazing Spider-Man“) — ნახევართვიური გამოცემა, შექმნილი Marvel-ის „ადამიანი ობობას“ მიხედვით. პირველი ნომერი გამოვიდა 1963 წლის მარტში. მას მომდევნო 38 ნომერში კურირებას უწევდნენ სტენ ლი და სტივ დიტკო. გარდა ამისა, ამ კომიქსზე მუშაობდა სხვა ბევრი ცნობილი მწერალი (კომიქსების) და მხატვარი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ადამიანი ობობის კომიქსები
ზოტიმერია
ზოტიმერია, ზოტისმთა — მთა საქართველოში, გურიის მხარეში, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მესხეთის ქედზე, მდინარეების გუბაზეულისა და ქვაბლიანის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2676 მ. აგებულია შუაეოცენური ანდეზიტებით, მათი ტუფებითა და ტუფბრექჩიებით. კალთები დამრეცია და ემჩნევა მეოთხეული გამყინვარების კვალი. ზოტიმერია შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.
სქოლიო
კატეგორია:გურიის მხარის მთები
ეჩმიაძინი (თბილისი)
ეჩმიაძინი ან წმინდა სარქისის ეკლესია, სურფსარქისი (Էջմիածին Եկեղեցի) — სომხური ეკლესია თბილისში, ისანში, ქეთევან წამებულის მოედნის დასავლეთით. 1806-1808 წლებში ისანში დასახლებულმა, ეჩმიაძინიდან ლტოლვილმა სომხებმა აქ პატარა დარბაზული ეკლესია ააშენეს. 1846 წელს ის გაფართოვდა და „ჩახაზული ჯვრის“ ტიპის ეკლესიად გადაკეთდა.
შენობა აგურისაა. ის ძირითადად იმეორებს შუა საუკუნეების ქართული და სომხური ეკლესიების სტრუქტურას, თუმცა ფასადთა გაფორმებაში და ინტერიერის ცალკეული ფორმების დამუშავებაში ჩანს კლასიციზმის გავლენაც. ოთხი მრგვალი გუმბათქვეშა ბურჯი კანელიურებით არის დაღარული. შიგნით შენობა მთლიანად შელესილია. გუმბათის ნახევარსფეროსა და აფრების მოხატულობა შესრულებულია XIX ს-ის II ნახევარში.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის ეკლესიები კატეგორია:სომხური სამოციქულო ეკლესია საქართველოში კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
ბულატოვო (ბლაგოვეშჩენსკის რაიონი)
ბულატოვო (Булат; Булатово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვეშჩენსკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 53 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბლაგოვეშჩენსკიდან დაშორებულია 41 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ზაგოროდნაია, რომელიც დაშორებულია 61 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათარი შეადგენენ (97 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვეშჩენსკის რაიონის სოფლები
ახზარიტი
შეიარაღება
შესაძლებელია აღჭურვო 3 ცალი 12,7მმ ტყვიამფქრევევით, ერთ ერთი კი, რომელიც კონტროლდება კაბინიდან, რომელიც შექმნილია რაფაელის თავდაცვის სისტემების მიერ, მისი სტანდარტული შეიარაღება არის 12,7მმ და 7,62მმ ტყვიამფრქვევები.
შეიარაღებული კონფლიქტები
მისი პირველად ბრძოლაში ჩაბმა მოხდა 2000 წლის სექტემბერში მეორე ინფიდას ომში. ასევე მონაწილეობდა 2006 წლის მეორე ლიბანის ომში. ბოლოს კი 2008-2009 ღაზას კონფლიკტში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯავშანტრანსპორტიორები
პნომპენი
პნომპენი (ქჰმერ. ភ្នំពេញ) — კამბოჯის დედაქალაქი და ქვეყნის უმსხვილესი ქალაქი. გაშენებულია მდინარეების მეკონგისა და ტონლესაპის შესართავთან. ქვეყნის დედაქალაქია ფრანგული კოლონიალიზმის ეპოქიდან მოყოლებული. ამჟამად, პნომპენი კამბოჯის ეკონომიკური, ინდუსტრიული, ტურისტული, და ისტორიული, კულტურული და პოლიტიკური ცენტრია. 2012 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 1,501,725 ადამიანი.
ქალაქი დაარსდა 1434 წელს და მისთვის ფრანგულ არქიტექტურასთან ერთად, დამახასიათებელია ულამაზესი, ისტორიული არქიტექტურა. საბოლოოდ კამბოჯის დედაქალაქად პნომპენი აქცია მეფე ნოროდომმა 1866 წელს. 1953 წლიდან დამოუკიდებელი კამბოჯის დედაქალაქია. პნომპენის უძველესი ნაგებობა ვატი პნომი სტუპით (XV საუკუნე).
ერთ დროს ცნობილი, როგორც აზიის მარგალიტი, 1920-იან წლებში, ფრანგულ არქიტექტურულ სტილში ნაშენი პნომპენი მიიჩნეოდა ინდოჩინეთის ულამაზეს ქალაქად. პნომპენი სამდინარო ნავსადგურია, მისადგომია საზღვაო გემებისათვის. რკინიგზით უკავშირდება ნავსადგურ კამპონგსაომს და ქალაქ ბანგკოკს. საავტომობილო გზების კვანძი, ქალაქის მახლობლად არის საერთაშორისო მნიშვნელობის აეროპორტი.
ისტორია
პნომპენის დაარსების ლეგენდა ადგილობრივ ქალზე, პენზე მოგვითხრობს (ხშირად მოხსენიებული როგორც Daun Penh ("ბებია პენი" ან "მოხუცი პენი") ქმერულ ენაზე), რომელიც ჩაკტომუკში ცხოვრობდა. ეს ხდება მე-14 საუკუნის ბოლოს, შესაბამისად ქმერთა იმპერიის დედაქალაქი იმ დროისთვის ისევ ანგკორი იყო. მდინარის ნაპირთან შეშის შეგროვებით გართულმა პენმა, მდინარეში მოცურავე კოკის ხე შენიშნა და ნაპირზე გამოიტანა. ხის შიგნით მან ოთხი ბუდას და ერთი ვიშნუს ქანდაკებები აღმოაჩინა.
ეს აღმოჩენა მიღებული იქნა როგორც ღვთიური წყალობა. ზოგისთვის კი ეს იმის ნიშანიც იყო, რომ ქმერების იმპერიის დედაქალაქი ანგკორიდან პნომპენში უნდა გადმოსულიყო. ახლადნაპოვნი წმინდა ნივთების შესანახად, ტონლე საპის დასავლეთ სანაპიროზე პენმა პატარა გორაკი აღმართა და თავზე აკლდამა დაადგა, რაც დღესდღეობით ცნობილია როგორც ვათ პნომი, რომელიც პნომპენის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს. "Phnom" ქმერულად გორაკს ნიშნავს, რომელმაც სახელი დამაარსებლისგან მიიღო - პენის გორაკი, ხოლო ეს ტერიტორია შემდეგში ამ გორაკისვე სახელით გახდა ცნობილი.
გეოგრაფია
პნომპენი კამბოჯის ცენტრალურ-სამხრეთ რეგიონში მდებარეობს და მთლიანად გარშემორტყმულია კანდალის პროვინციით. მუნიციპალიტეტი ტონლესაპის ტბის, ასევე მდინარეების მეკონგისა და ბასაკის ნაპირებზე მდებარეობს. ეს მდინარეები ქალაქს სუფთა წყლითა და სხვა ბუნებრივი რესურსებით ამარაგებენ. მიუხედავად იმისა, რომ პნომპენი მდინარიდან 11.89 მეტრზე მდებარეობს, მუსონები და სეზონური დატბორვა ხშირია და მდინარეც ხშირად ტოვებს კალაპოტს.
ქალაქის არეალი 678.46 კვადრატულ კილომეტრს ფარავს. მუნიციპალიტეტში არსებული სასოფლო-სამეურნო მიწა 34.685 კვ.კმ-ს შეადგენს, აქედან 1.476 კვ.კმ საირიგაციიო სისტემითაა კეთილმოწყობილი.
კლიმატი
პნომპენში კიოპენის კლასიფიკაციით ტროპიკული სავანის კლიმატია. აქ მთელი წლის განმავლობაში ცხელა, მხოლოდ მცირედი ცვლილებით. ტემპერატურა ძირითადად მერყეობს 22-დან 35°C-მდე და ხშირად გვხვდება ტროპიკული მუსონები. სამხრეთ-დასავლეთიდან მონაბერ მუსონებს, მაისიდან ნოემბრამდე კარგად დანოტივებული ჰაერი ტაილანდის ყურედან და ინდოეთის ოკეანედან მოაქვთ. ჩრდილო-აღმოსავლური მუსონი ქალაქს მშრალი სეზონისკენ უძღვება, რომელიც დეკემბრიდან აპრილამდე გრძელდება. ქალაქში მაქსიმალური ნალექიანობა სექტემბრიდან ოქტომბრამდეა, იანვრიდან თებერვლამდე კი ყველაზე მშრალ პერიოდს შეხვდებით.
ქალაქს ორი განსხვავებული სეზონი აქვს. წვიმების სეზონი რომელიც მაისიდან ნოემბრამდე გრძელდება, გამოირჩევა მაღალი ტემპერატურითა და ტენიანობით. მშრალი სეზონი კი დეკემბერში იწყება და აპრილში სრულდება; ამ დროს ღამის პერიოდში ტემპერატურა შეიძლება 22°C-მდე დაეცეს.
ოზბორნ რეინოლდსი
ოზბორნ რეინოლდსი (Osborne Reynolds; დ. 23 აგვისტო, 1842, ბელფასტი – გ. 21 თებერვალი, 1912, უოჩეტი) — ინგლისელი ფიზიკოსი და ინჟინერი, რომელიც ძირითადად მოღვაწეობდა ჰიდროდინამიკის დარგში. მისმა გამოკვლევებმა სითბოგამტარობაში მყარ სხეულებსა და სითხეებს შორის გამოიწვია სახარში და გამაციებელი დანადგარების ტექნოლოგიის დახვეწა.
იყო ლონდონი სამეფო საზოგადოების წევრი 1877 წლიდან.
ცხოვრება და მოღვაწეობა ჰიდროდინამიკაში
1867 წელს დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი. 1888 წელს სათავეში ჩაუდგა უიტუორთის საინჟინრო ლაბორატორიას. მისი მთავარი შრომები ეხება ბლანტი სითხის დინებათა დინამიური მსგავსების, ტურბულენტურობისა და შეზეთვის თეორიებს. 1876-83 წლებში ექსპერიმენტულად დაადგინა ცილინდრულ მილებში ლამინარული დინების ტურბულენტურ დინებად გადასვლის კრიტერიუმი. ამ ექსპერიმენტების შედეგად რეინოლდსმა იპოვა დინების მახასიათებელი უგანზომილებო რიცხვი (რეინოლდსის რიცხვი), რომელიც წარმოადგენს სითხეში ინერციული და ბლანტი ძალების ფარდობას. გარდა ამისა, რეინოლდსი იყო პირველი მეცნიერი, რომელმაც გამოიყენა ტურბულენტური სიდიდეების ე.წ. რეინოლდსის გასაშუალოება, რაც დინების მახასიათებელი სიდიდეების (მაგ. სიჩქარის და წნევის) საშუალო და შეშფოთებულ ნაწილად დაშლას გულისხმობს.
დიდი წვლილი შეიტანა შეზეთვის ჰიდროდინამიკური თეორიის განვითარებაში.
გამოიკვლია აგრეთვე მბრუნავი ხრახნის ფრთაზე კავიტაციის მოვლენა, ბგერის ატმოსფერული რეფრაქცია და სხვ.
სხვა შრომები
სულ რეინოლდსმა დაახლოებით 70 სამეცნიერო ნაშრომი გამოაქვეყნა. მისი სამეცნიერო მოღვაწეობის ბოლოს, გამოიცა რეინოლდსის შრომების სრული კრებული სამ ტომად. ჰიდროდინამიკის გარდა მისი სამეცნიერო ინტერესები მოიცავდა ისეთ არეებს, როგორიცაა თერმოდინამიკა, გაზების კინეტიკური თეორია და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანელი ფიზიკოსები კატეგორია:ბრიტანელი ინჟინრები კატეგორია:დაბადებული 1842 კატეგორია:გარდაცვლილი 1912
Anochetus katonae
Anochetus katonae — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Anochetus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Anochetus
მორის ბრიერი
მორის ბრიერი, (Briere) (დ. 1 სექტემბერი, 1881 — გ. 11 მარტი, 1960) — ფრანგი აღმოსავლეთმცოდნე და ქართველოლოგი.
განათლებით მათემატიკოსი. ქართული ენა შეისწავლა პარიზში, აღმოსავლური ცოცხალი ენების სკოლაში, სადაც 1926—1928 წლებში ისმენდა ნიკო მარის ლექციებს. ნ. მარის თანაავტორობით ფრანგულ ენაზე გამოაქვეყნა ქართული ენის სახელმძღვანელო (პარიზი 1931). 1936 წელს იყო თბილისში. გამოცემული აქვს რამდენიმე ძველი ქართული ტექსტი. მათ შორის „შატბერდის კრებულიდან“ (1954). რობერტ პირპონტ ბლეიკის გარდაცვალების შემდეგ განაგრძო მუშაობა ქართული ძველი აღთქმის გამოცემაზე — წინასწარმეტყველთა წიგნებზე (გამოვიდა პარიზში, 1961). 25 წლის განმავლობაში ასწავლიდა ქართულ ენას პარიზის კათოლიკური ინსტიტუტის ძველ აღმოსავლური ენების და აღმოსავლური ცოცხალი ენების სკოლაში, აქვეყნებდა სირიულ ტექსტებსაც.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფრანგი ქართველოლოგები კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1881 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1960
თენგიზ ბოჭოიძე
თენგიზ ბოჭოიძე (დ. 26 თებერვალი, 1950, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.
1975 წელს დაამთავრა ტიუმენის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი.
1975–1976 წლებში იყო კლინიკური და ექსპერიმენტული ქირურგიის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში ინტერნი. 1976–1978 წლებში ექიმი–ორდინატორი. 1979–1985 წლებში უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1986 წელს უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1997 წლიდან განყოფილების გამგე. 1978–1980 წლებში იყო მოსკოვის პროქტოლოგიის, 1980–1982 წლებში მოსკოვის ვიშნევსკის სახელობის ქირურგიის ინსტიტუტის, 1983–1986 წლებში მოსკოვის მე–2 სამედიცინო ინსტიტუტის თანამშრომელი. ავტორია 46 სამეცნიერო ნაშრომის.
1988 წელს მოსკოვში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ქრონიკული დუოდენალური გაუვალობის ქირურგიული მკურნალობის არჩევის მეთოდი.
უზბეკეთი
ერთ დროს თურქთა სახაკანოს და მოგვიანებით თემურიდების რეგიონის ნაწილი, რომელიც დღეს მოიცავს უზბეკეთის რესპუბლიკას, ადრეულ XVI საუკუნეში დაიპყრეს აღმოსავლეთ თურქულენოვანმა მომთაბარე ტომებმა. XIX საუკუნეში უზბეკეთის შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში და მოგვიანებით, 1924 წელს, გახდა სსრკ-ს ნაწილი, როგორც უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა (უზბეკეთის სსრ). 1991 წლის 31 აგვისტოს გახდა უზბეკეთის რესპუბლიკა (ოფიციალურად აღინიშნება მომდევნო დღე) და საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, უზბეკეთმა ჯერ 29 დეკემბერს ჩაატარა რეფერენდუმი, ხოლო შემდეგ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა.
უზბეკეთი ოფიციალურად დემოკრატიული, სეკულარული, უნიტარული, კონსტიტუციური რესპუბლიკაა მრავალფეროვანი კულტურული მემკვიდრეობით. ქვეყნის ოფიციალური ენა არის უზბეკური, თურქული ენა, რომელიც იყენებს ლათინურ ანბანს და რომელზეც საუბრობს მოსახლეობის დაახლოებით 85 %, თუმცა, რუსული რჩება ფართოდ გამოყენებაში. უზბეკეთის მოსახლეობის 81 % წარმოადგენენ უზბეკები, მათ მოჰყვება რუსები (5,4 %), ტაჯიკები (4,0 %), ყაზახები (3,0 %) და სხვა (6,5 %). უზბეკების უმრავლესობა მუსლიმია. უზბეკეთი დსთ-ს, ეუთო-ს, გაეროს და შთო-ს წევრია. მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად უზბეკეთი დემოკრატიული რესპუბლიკაა, ადამიანის უფლებათა დამცველი არასამთავრობო ორგანიზაციები განსაზღვრავენ უზბეკეთს, როგორც „ავტორიტარული სახელმწიფო შეზღუდული სამოქალაქო უფლებებით“.
უზბეკეთის ეკონომიკა ძირითადად ეყრდნობა სასაქონლო პროდუქციის წარმოებაზე, მათ შორის ბამბის, ოქროს, ურანის და ბუნებრივი აირის. მიუხედავად დეკლარირებული მიზნისა, რომელიც ითვალისწინებს გარდამავალი ეკონომიკიდან საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლას, უზბეკეთის მთავრობა განაგრძობს ეკონომიკურ კონტროლს, რომელიც აფერხებს იმპორტს შიდა იმპორტის სასარგებლოდ.
უახლესი ისტორია
1991 წელს გამოცხადდა უზბეკეთის დამოუკიდებლობა. იგი არის დსთ-ს, სუუამის და სხვა რეგიონული და საფინანსო ორგანიზაციების წევრი.
გეოგრაფია
thumb|left|500px|უზბეკეთის რუკა. thumb|left|უზბეკეთის რუკა [[კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია|კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით.]] უზბეკეთის ფართობი შეადგენს 447 400 კვადრატულ კილომეტრს. ტერიტორიის სიდიდით, მსოფლიოს 56-ე უდიდესი ქვეყანაა, ხოლო მოსახლეობის მიხედვით მსოფლიოს 42-ე ქვეყანაა. ასევე, დსთ-ს წევრ ქვეყნებს შორის ტერიტორიით მე-4 უდიდესი და მოსახლეობით მე-2 უმსხვილესი ქვეყანაა.
უზბეკეთი მდებარეობს ჩრდილოეთი განედის 37° და 46° და დასავლეთი გრძედის 56° და 74° პარალელზე. იგი გადაჭიმულია 1425 კმ დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ და 930 კმ ჩრდილოეთიდან სამხრეთით. ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ყაზახეთსა და არალის ზღვას, სამხრეთ-დასავლეთით თურქმენეთს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტაჯიკეთს და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ყირგიზეთს, აგრეთვე, უზბეკეთი ცენტრალური აზიის ერთ-ერთი უდიდესი ქვეყანაა და ცენტრალური აზიის ერთადერთი სახელმწიფოა, რომელიც ესაზღვრება ყველა სხვა ოთხ ქვეყანას. უზბეკეთს, ასევე მოკლე საზღვარი აქვს (არანაკლებ 150 კმ) ავღანეთთან სამხრეთში.
უზბეკეთი ჩაკეტილი ქვეყანაა, რომელსაც არ გააჩნია ზღვაზე წვდომა. ასევე, უზბეკეთი ერთ-ერთი იმ ორი ქვეყნიდანაა, რომელიც ორმაგად ჩაკეტილია ანუ ქვეყანაა, რომელიც გარშემორტყმულია ჩაკეტილი ქვეყნებით, სხვა ასეთია ლიხტენშტაინი. გარდა ამისა, მისი ადგილმდებარეობის გამო რიგი აუზი გაუდინარი არეა, ქვეყნის არცერთ მდინარეს არ აქვს ზღვაზე გასვლის საშუალება. ქვეყნის ტერიტორიის არანაკლებ 10 % ინტენსიურად დამუშავებული სარწყავი მიწაა, რომელიც მდებარეობს მდინარის ხეობებსა და ოაზისებში. დანარჩენი ტერიტორია უზარმაზარ უდაბნოსა (ყიზილყუმი) და მთებს უჭირავთ.
უზბეკეთის რესპუბლიკის კლიმატი კონტინენტურია, წლიური მცირე ნალექით (100-200 მმ.). ზაფხულის საშუალო მაღალი ტემპერატურა არის 40 °C (104 °F), ხოლო ზამთრის საშუალო დაბალი ტემპერატურაა დაახლოებით -23 °C (-9 °F).
ადმინისტრაციული დაყოფა
ქვეყნის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულებია: 12 რეგიონი (viloyat), 1 რესპუბლიკა (respublika – ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკა) და 1 ქალაქი (shahar – ტაშკენტი).
სქოლიო
* კატეგორია:აზიის ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
ჯონიმ იარაღი აიღო (1971 წლის ფილმი)
ჯონიმ იარაღი აიღო (Johnny Got His Gun) — ამერიკელი სცენარისტის დალტონ ტრუმბოს 1971 წლის ფილმი. გადაღებულია მისივე ამავე სახელწოდების რომანის (1939) მიხედვით.
ანარეკლი კულტურაში
ფილმის ფრაგმენტები გამოყენებულია მეტალიკას ვიდეოკლიპში სიმღერისთვის "One" (1989), რომელიც დაწერილი იყო რომანის გავლენით. ფილმს, რომელსაც პუბლიკაში გამოხმაურება არ მოჰყოლია, ფართო პოპულარობა და საკულტო სტატუსი მოიპოვა ამ ვიდეოკლიპის გამოჩენის შემდეგ.
სქოლიო
კატეგორია:1971 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ამერიკულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები კატეგორია:მეტალიკა
კუცხოვეთი
კუცხოვეთი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (ლარგვისის თემი), მდინარე ჭურთის (ქსნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1720 მ, ახალგორიდან 36 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ არ ცხოვრობს.
დნიპროპეტროვსკის ოლქი
thumb|250px დნიპროპეტროვსკის ოლქი (Дніпропетровська область) — ოლქი ცენტრალურ უკრაინაში, ქვეყნის ყველაზე მნიშვნელოვანი სამრეწველო რეგიონი. ოლქის დედაქალაქია დნიპრო. ოლქის მნიშვნელოვანი ქალაქებია: დნიპრო, კრივოი როგი, დნეპროძერჟინსკი და ნიკოპოლი.
დემოგრაფია
2004 წლის აღწერით ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 3,493,062 მოსახლეს, რომელიც მთელი უკრაინის მოსახლეობის 5.3%-ია.
მშობლიური ენები:
კატეგორია:უკრაინის ოლქები
ნაიფიიდო
ნაიფიიდო —(နေပြည်တော်) მიანმარის ახალი დედაქალაქი და სიდიდით მესამე ქალაქი. ქალაქი გაშენდა სოფელ ჩეპის ადგილას, პიინმანიდან დასავლეთით 70 კილომეტრის დაშორებით. მანდალაის ადმინისტრაციულ ოლქში. მდებარეობს ქვეყნის ყოფილ დედაქალაქ იანგონიდან ჩრდილოეთით 320 კილომეტრის დაშორებით.
დედაქალაქის გადატანის ცერემონია გაიმართა 2005 წლის 6 ნოემბერს, სახელწოდება ნაიფიიდო შეურჩიეს 2006 წლის მარტში. სახელწოდება ითარგმნება როგორც „სამეფო ქვეყანა“.
ისტორია
ნაიფიიდოს მოკლე ისტორია აქვს. იგი პიინმანის მახლობლად მდებარე მწვანე მინდორზე დაარსდა, ძველი დედაქალაქის, იანგონის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 320 კილომეტრის მოშორებით. მშენებლობა 2002 წელს დაიწყო და 2012 წელს დასრულდა. სამხედრო მთავრობამ დაახლოებით 25 მდე სამშენებლო კომპანია დაიქირავა ქალაქის ასაშენებლად, მათ შორის Asia World და შპს Htoo.
2006 წლის 6 ნოემბერს, 12 000 სამხედრო მარშირებდა ახალი დედაქალაქის პირველ საჯარო ღონისძიებაზე : მასიური სამხედრო აღლუმი, შეიარაღებული ძალების დღის აღსანიშნავად, რომელიც წარმოადგენს იაპონიის მიერ ბურმას ოკუპაციის წინააღმდეგ, წლის თავის აღნიშვნას. გადაღება ხდებოდა შემოსაზღვრული ბეტონის ბილიკიდან, რომელზედაც განთავსებულია სამი უზარმაზარი ქანდაკებაა აღმართული : მეფე ანავრაჰა, ბაიინუნგი და ალაუნგპაია, რომლებიც მიანმარის ისტორიაში სამ დიდ მონარქად ითვლებიან. ამ ცერემონიაზე ქალაქს ოფიციალურად ეწოდა ნაიფიიდო, მიენიჭა ადმინისტრაციული სტატუსი და დედაქალაქი იანგონიდან აქ იქნა გადმოტანილი.
დედაქალაქის გადაადგილების საფუძველი
არსებობს დედაქალაქის გადაადგილების რამდენიმე მიზეზი : ნაიფიიდო ცენტრთან უფრო ახლოსაა განლაგებული ვიდრე, ძველი დედაქალაქი იანგონი. ქალაქი სატრანსპორტო კვანძია, რომელიც მდებარეობს შანის, კაიას და კაინის შტატების მახლობლად. სამთავრობო და სამხედრო ძალებს მიაჩნდათ, რომ ამ გზით, მეტად ადვილი იქნებოდა ამ ქრონიკულად მღელვარე რეგიონში, სტაბილურობის შენარჩუნება. კლიმატის ცვლილებაც შეიძლება მიზეზად დასახელდეს, რადგან იანგონი დაუცველი აღმოჩნდა ციკლონ ნარგიზის მიმართ, რომლის შედეგადაც 2008 წლის მაისში, მიანმარში, 100 000 ადამიანი დაიღუპა. დედაქალაქის გადატანის ოფიციალურ მიზეზად სახელდება იანგონის ფართო ტერიტორიაზე, მოსახლეობის სწრაფი ზრდა, ქალაქი მოსახლეობის დასატევად და შემდგომი სამთავრობო გაფართოებისთვის, მეტად პატარა აღმოჩნდა. შესაძლოა მიზეზი ისიც იყოს, რომ მეორე მსოფლიო ომის დროს, პიინმანას ქალაქის სამმართველო, ახლოს იყო ახალ დედაქალაქთან, გენერალ აუნგ სან-ის,თანამედროვე მიანმარის, ერის მამის, მთავარ სამმართველოსთან.
გეოგრაფია და კლიმატი
ნაიფიიდო მდებარეობს ორი მთის მწვერვალებს შორის : ბაგო იომა და შან იომა. ქალაქი 7,054.37 კვადრატულ კილომეტრს იკავებს და 924 608 მოსახლე ცხოვრობს, ოფიციალური მონაცემების თანახმად.
ჩაუნგმაგიის კაშხალი, ნაიფიიდოს ჩრდილოეთით, ქალაქიდან რამდენიმე კილომეტრის დაშორებით მდებარეობს. ნაგალაიკის კაშხალი კი ქალაქის სამხრეთით. იეინის კაშხალი, ქალაქიდან უფრო შორს და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს.
პეიზაჟი
ნაიფიიდო რამდენიმე ზონადაა ორგანიზებული :
საცხოვრებელი ზონა
საცხოვრებელი ადგილები საგულდაგულოდაა ორგანიზებული, ბინების განაწილება წოდებისა და ოჯახური მდგომარეობის შესაბამისად ხდება. ამჟამად ქალაქში 1 200 ოთხსართულიანი ბინაა, მათი სახურავები კი მაცხოვრებელთა საქმიანობის მიხედვითაა კოდირებული, მაგ: ჯანდაცვის სამინისტროს თანამშრომლები, ცხოვრობენ ბინებში, რომლებსაც გადახურული სახურავები აქვთ, სოფლის მეურნეობის სამინისტროს თანამშრომლები კი მწვანე სახურავიან შენობებში ცხოვრობენ. დაახლოებით 50 სასახლე არსებობს, რომლებშიც მაღალი რანგის ოფიციალური პირები ცხოვრობენ. თუმცა 2019 წელს, რამდენიმე მინისტრი გადადგა დაკავებული პოსტიდან და მათი საცხოვრებლები უყურადღებოდ დარჩა.
სამინისტროების ზონა
ამ ზონაში, მიანმარის სამთავრობო მინისტრების შტაბებია განთავსებული. სამინისტროს ყველა შენობა გარეგნულად იდენტურია. აქვე განთავსებულია საპარლამენტო კომპლექსი, რომელიც 31 კორპუსსა და 100 ოთახიან საპრეზიდენტო სასახლეს მოიცავს. ზონასი ასევე მოქცეულია მერიის შენობა, რომელსაც სტალინური ხუროთმოძღვრების მრავალი მახასიათებელი და ბირმული სახურავი აქვს.
დიპლომატიური ზონა
მთავრობამ 2 ჰექტარი მიწა გამოყო, საგარეო საელჩოებისა და გაეროს მისიების შტაბ-ბინებისთვის. 2017 წელს, ჩინეთმა აქ ოფიციალურად გახსნა დროებითი სამეკავშირეო ოფისი. ეს პირველი უცხოური ოფისია, რომელიც ნაიფიიდოში გაიხსნა. ბანგლადეშმა და მალაიზიამაც მოაწერეს ხელი სამოკავშირეო ოფისების გახსნაზე. მთავრობა ადასტურებს 11 ქვეყნის მხრიდან საელჩოების გახსნის შემოთავაზებას. 2018 წლის თებერვალში, სახელმწიფო მრჩეველმა დაუნ აუნგ სან სუიმ კიმ, ადგილობრივ საგარეო საქმეთა სამინისტროსთან გამართა შეხვედრები, სადაც საგარეო მთავრობებს, თავიანთი დაწესებულებების დედაქალაქში გადატანა მოუწოდა.
სავაჭრო ზონა
Naypyidaw Myoma Market ნაიფიიოს კომეტციული ცენტრია, Junction Center კი ქალაქის პირველი კერძო ოპერაციების სავაწრო ცენტრი. აქვეა ადგილობრივი ბაზრები და რესტორნები.
სარეკრეაციო ზონა
Ngalaik Lake Gardens პატარა წყლის პარკია, რომელიც ამავე სახელწოდების კაშხლის სიახლოვეს მდებარეობს, სოფელ კივეშინთან ახლოს, ქალაქიდან 11 კილომეტრში. 2008 წელს გაიხსნა ნგალაკის ტბის მახლობლად მდებარე ობიექტები, რომელიც მოიცავს წყლის სასრიალოებს, ბუნებრივ კურორტებს, საცხოვრებლებსა და სანაპიროს. Thingyan holidays ის დროს, ბაღები საზოგადოებისთვის ღიაა.
2008 წელს, 21 ჰეტქრი მიწის ნაკვეთზე, გაიხსნა 'ეროვნული მცენარეული პარკი', რომელშიც წარმოდგენილია სამკურნალო თვისებების მქონე მცენარეთა ექსპონატები, მიანმარის ყველა რეგიონიდან. პარკში ასობით სხვადასხვა სახეობის, ათასობით მცენარეა. ქალაქის მერიის უკან, მოწყობილია პარკი სათამაშო მოედნებითა და წყლის შადრევნების კომპლექსით, რომლებიც ყოველ ღამით მართავენ მუსიკალურ შოუებს.
2008 წელს გაიხნსა ნაიფიიდოს ზოოლოგიური ბაღები, 420 სახეობის, 1500 მდე ცხოველს უყრის თავს. ზოოპარკის მთავარი ღირსშესანიშნაობა, კლიმატის კონსოლირებადი მქონდე პინგვინების სახლია. 2011 წელის, 12 თებერვალს, გაიხსნა ნაიფიიდო საფარის პარკი.
ქალაქში ასევე არსებობს გოლფის ორი კლუბი და ძვირფასი ქვების მუზეუმი.
ორიენტირი
იანგონში მდებარე შვედგონის პაგოდას ზომითა და ფორმით მსგავსი, უპატასანი პაგოდა 2009 წელს დასრულდა. ამ ახლა პაგოდას 'სიმშვიდის პაგოდასაც' უწოდებდნენ. პაგოდების ათვისების დაწყების ცერემონია 2006 წლის 12 ნოემბერს გაიმართა. ცერემონია სავიზიტო ფრაზით 'Rajahtani Naypyidaw' (სამეფო დედაქალაქი სადაც მეფე ცხოვრობს) გაიხსნა. პაგოდა სულ 30 სმ ით მოკლეა შვედონგის პაგოდასთან შედარებით.
ადმინისტრაცია
ნაიფიიდოს მართავს 'ნაიფიიდოს კავშირის ტერიტორია', რომელიც პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უშუალო დაქვემდებარებაში იმყოფება. ნაიფიიდოს საბჭოს თავმჯდომარის მიერ,პრეზიდენტის სახელით, ხორციელდება ყოველდღიური ფუნქციები. ნაიფიიდოს საბჭოს თავმჯდომარე და წევრები ინიშნებიან პრეზიდენტის მიერ და შესაძლოა იყვენ როგორც სამოქალაქო ასევე სამხედრო პირები.
ნაიფიიდოს განვითარების კომიტეტი, დედაქალაქის ადმინისტრაციული ორგანოა, შედგება 5-9 წევრისგან, რომელსაც უძღვება თავმჯდომარე, რომელიც თავის მხრივ მერის პოზიციას ასრულებს და ვიცე-თავმჯდომარე, როგორც ვიცე მერი.
ნაიფიიდოს კავშირის ტერიტორია, მოიცავს როგორც ქალაქს საქმიან რაიონს ასევე კიდევ 8 მიმდებარე ქალაქს. ქალაქის საქმიანი რაიონი თავის მხრივ დაყოფილია 4 პალატად. იამეთინის რაიონში ადრე შედიოდნენ ქალაქები : პინმანა, ლიევე და თატკონი. ოთტათათირი, დეკხინათირი, პოპფათირი, ზაბუთირი და ზეიათირი ამჟამად ყველა მათგანი მშენებარე  ქალაქია. 2009 წლის მონაცემით, სამთავრობო უწყების ყველა დაწესებულება დედაქალაქში გადავიდა. იანგონში მხოლოდ სამინისტროების დირექტორატების ოფისებია დარჩენილი.
ახალი რაიონები/ოლქები
ზოგჯერ, გარკვეული ტიპის გაურკვევლობა წარმოიქმნება მიწის გამოყენებისა და მფლობელების ცვლილების ფაქტებთან დაკავშირებით, რაც ძირითადად ნაიფიიდოს ურბანიზაციას უკავშირდება.
აეროპორტი
ნაიფიიდოს საერთაშორისო აეროპორტი, ასევე ცნობილი, როგორც აიელარ აეროპორტი, მდებარეობს ქალაქიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 16 კილომეტრზე, ორ ქალაქს : ეა და ლიევეს შორის. მას ასევე ემსახურება ყველა ადგილობრივი ავიაკომპანია. ტრანსპორტის სამინისტროს ცნობით, აეროპორტის არაფრენი ბილიკის სიგრძე 3.6 კილომეტრია, საკონტროლო კოშკი კი 69 მეტრი სიმაღლისაა. ყოველწლიურად 50 დან 65 ათასამდე ფრენის განხორციელება შეუძლიათ. Bangkok Airways და China Eastern Airlines აეროპორტს ემსახურებიან საერთაშორისო ფრენებით ბანგკოკისა და კუნმინგის მიმართულებით.
ავტობუსები და ტაქსები
საზოგადოებრივი ტრანსპორტით სარგებლობა სამეზობლოებს შორის შეზღუდულია. ოთხკუთხა, 323.2 კილომეტრიანი Yangon-Naypyidaw გზატკეცილი აკავშირებს ნაიფიიდოს იანგონთან და ის 563 კმ სიგრძის Yangon-Naypyidaw-Mandalay Expressway- ის ნაწილია. გვხვდება 20 ხაზიანი ბულვარიც, რომელიც ქალაქში მდებარე სხვა ბევრი ქუჩის მსგავსად, უმეტესად ცარიელია. ქალაქში გადის ოთხკუთხა გზები და მათ შორის ყვავილებით დაფარული წრიული გაზონები. სამინისტრო სამთავროები, თავიანთ მართვად შენობებს უზრუნველყოფენ ავტობუსის მომსახურებით ყოველ დილა საღამოს.
სარკინიგზო მომსახურება
ნაიფიიდოს სარკინიგზო სადგური, ყავატანასა და კინჰაუნგანის სადგურებს შორის, იანგონ-მანდალაის სარკინიგზო მაგისტრალზე გაიხსნა. სადგურის ფართობია 2,700 მ × 1,200 მ. ფარავს 344.5 ჰექტარ ტერიტორიას. მშენებლობა 2006 წლის 8 დეკემბერს დაიწყო, და 2009 წლის 5 ივლისს გაიხსნა, მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტული დეტალები ჯერაც დაუსრულებელი იყო.
უმაღლესი განათლება
იეზინი მდებარეობს ნაიფიიდოსგან ჩრდილო აღმოსავლეთით, რამდენიმე კილომეტრში.
ჯანდაცვა
ქალქს ემსახურება ხუთი საჯარო საავადმყოფო : 1000 საწოლიანი ნაიფიიდოს ზოგადი საავადმყოფო, ნაიფიიდოს ქალთა საავადმყოფო, ნაიფიიდოს ENT საავადმყოფო, 100 საწოლიანი ნაიფიიდოს ტრადიციული სამედიცინო საავადმყოფო და ნაიფიიდოს ორთოპედიული საავადმყოფო. ასევე აქვთ 300 საწოლიანი მეან-გინეკოლოგიური და ბავშვთა საავადმყოფო, მათივე დაცვის სერვისით.
სპორტი
ნაიფიიდოს F.C, მიანმარის ეროვნული ლიგის საფეხბურთო კლუბი, დაარსდა ნაიფიისოდ უნა ტეიკდის სტადიონზე.
ხელოვნება და გართობა
'მიანმარის მოძრაობის ფოტოგრაფიის აკადემიის დაჯილდოება' ყოველწლიურად იმართება ნაიპიდავაში და ენიჭებათ ბირმული კინოს უმაღლესი მიღწევებისთვის. კინოთეატრებს ვხვდებით Junction Center Mall ში და Ocean Shopping Mall ში.
მედია და კომუნიკაცია
ნაიფიიდოში მდებარეობს ინფორმაციის სამინისტროს სათაო ოფისი. 2009 წლიდან, სატელეფონო მოქმედების ზონა დამკვიდრადა.
ბეჭდური
Myanmar Alin და Kyaymon ბირმულ და Myanmar New Light ინგლისურ ენაზე, ხელმისაწვდომია ნაიფიიდოში. 2011 წლის 18 ნოემბერს, ინფორმაციის სამინისტრომ დაიწყო ყოველკვირეული ჟურნალის გამოშვება, სახელწოდებით Naypyidaw Times, რომელშიც მთავრობის ქმედების მოხსენებას აქვეყნებდნენ.
რადიო
ქალაქში ბევრი AM და FM სადგურია. ნაიფიიდოს მთავარი ხელმისაწვდომი არხებია : რადიო მიანმარა (ოპერირებს MRTV), Cherry FM, Mandalay FM, FM Bagan, Padamyar FM, Pyinsawaddy FM, Shwe FM და City FM.
ტელევიზია
ნაიფიიდოში მაუწყებლობენ შემდეგი მთავარი არხები : MRTV, MRTV-4 და MWD. კერძო ქსელი Sky Net, 70ზე მეტ ფასიან არხს სთავაზობს მაცხოვრებლებს. MRTV 19 უფასო საჰაერო არხს გადმოსცემს, MWD კი რვას. ასევე ხელმისაწვდომია სხვა სატელევიზიო არხები, როგორებიცაა მე -7 არხი, 5 – პლუსი და მიანმარ ინტერნეიშენი, ინგლისურენოვანი არხი, რომელიც უცხოეთში მყოფ აუდიტორიას მიმართავს.
შედეგები
ნაიფიიდოს დაარსება არაჩვეულებრივი პროექტი იყო. თუმცაღა, ახალი დედაქალაქის ჩამოყალიბეით მოკლე თუ გრძელვადიანი შედეგები ჯერ უცნობია.
ქალაქის მშენებლობის ეკონომიკური გავლენების შესახებ ინფორმაცია მწირია. თუმცა ასეთი სამშენებლო ძალისხმევის უკან დიდი ეკონომიკური გავლენა უნდა იდგეს. ერთიშეხედვით 3-4 მილიარდ დოლარამდე დაჯდა ქალაქის მშენებლობა, თუმცა ამ ხარჯთაღრიცხვაში მხოლოდ ფულადი ხარჯებია მოცემული და არ არის გათვალისწინებული უნაღდო ინვესტიციები, რომლებიც ჩართული იყო მშენებლობაში. წესით დიდი ლოკალიზებული სამშენებლო ბუმი უნდა ყოფილიყო, რომლის შედეგია ეს უდიდესი ეკონომიკური აქტივი. მშენებლობისთვის განკუთვნილი ადგილები კიდევ არის დარჩენილი, არსებობს დაუსრულებელი გზებიც და შენობებიც.
იენ მოსლი
'''იენ ფ. მოსლი''' (დ. 1963 წლის 16 ივნისს, პედინგტონში, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისელი დრამერი, რომელიც ჯგუფში Marillion-ში უკრავს.
მოსლი შეუერთდა ჯგუფს 1984 წელს, მას შემდეგ რაც მიკ პოინტერი გაგდებული იქნა სხვა წევრების მიერ. მანამდე მოსლი უკვე თანამშრომლობდა სხვადასხვა მუსიკოსთან. მათ შორის იყო სტივ ჰეკეტიც (ჯგუფი ჯენესისი), რომელთანაც იგი იწერებოდა ორ სტუდიურ დისკზე და უკრავდა საკონცერტო ტურებზე.
იენ მოსლი დღემდე ჯგუფ Marillion-ის წევრია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1953 კატეგორია:ინგლისელი დრამერები კატეგორია:Marillion-ის წევრები
ელ-ბუტნანი
ელ-ბუტნანი (البطنان) — რაიონი ლიბიაში, დედაქალაქი — ტობრუკი. მოსახლეობა 2006 წლის აღწერით 159 536 შეადგენდა. ელ-ბუტნანის რაიონს ჩრდილოეთით ესაზღვრება ხმელთაშუა ზღვა და აღმოსავლეთით ეგვიპტე. ესაზღვრება შემდეგი რაიონები: დარნა (ჩრდილო-დასავლეთით), ელ-ვახატი (სამხრეთ-დასავლეთით). რაიონში მდებარეობს ასევე ორი დიდი ქალაქი: ჯაღბუბი და ბარდია. რაიონი მდებარეობს ისტორიულ მხარე კირენაიკაში.
სქოლიო
კატეგორია:ლიბიის რაიონები
ლორენცო ვალა
ლორენცო ვალა (Lorenzo Valla, დ. 1407, რომი ან პიაჩენცა — გ. 1 აგვისტო, 1457, რომი, პაპის რეგიონი) — იტალიელი ჰუმანისტი, ისტორია-ფილოლოგიის კრიტიკის მამა, იტალიური ერუდიტული სკოლის წარმომადგენელი. ბუნებრივად თვლიდა ყველაფერს, რაც ემსახურებოდა ადამიანის თვითგადარჩენას, კმაყოფილებას, ბედნიერებას.
ლორენცო ვალას სამეცნიერო თვისებაზე საუბრისას ხშირად შენიშნავენ, რომ ამ სახელგანთქმულმა ჰუმანისტმა ცუდად იცოდა ბერძნული ენა და ძალიან ცუდად თარგმნა თუკიდიდე ლათინურად.
თავი და მხრები
თავი და მხრები (Head and Shoulders) 一 ამერიკელი მწერლის, ფრენსის სკოტ ფიცჯერალდის მოთხრობა, რომელიც, თავდაპირველად, გაზეთ Saturday Evening Post-ში, 1920 წელს გამოქვეყნდა, ფიცჯერალდის მეგობრისა და აგენტის, ჰაროლდ ობერის დახმარებით. მოგვიანებით, ის ავტორის ანთოლოგიაში 一 ფლაპერები და ფილოსოფოსები 一 გაერთიანდა.
ნოველა მოგვითხრობს პრინსტონელი ნიჭიერი ახალგაზრდის შესახებ, რომელსაც სიცოცხლით სავსე მოცეკვავე შეუყვარდება. გამოცემის წელსვე, ნაწარმოები ადაპტირდა მუნჯ კინოშიც, რომელშიც მთავარი როლი ვიოლა დანამ და გარეთ ჰიუმ შეასრულეს.
საკუთარი შემოქმედებისთვის ტრადიციულად, ფიცჯერალდი ყურადღებას ამახვილებს სასიყვარულო ინტერესების უცნაურ შეხამებაზე იმ ადამიანების ფონზე, რომელთაც სურთ, ჰპოვონ ის, როგორც ეს ავტორის გამორჩეულ რომანში 一 დიდი გეტსბი 一 აისახა.
სიუჟეტი
ჰორასი ტარბოქსი ახალგაზრდა და პერსპექტიული პიროვნებაა, რომელიც გამუდმებით სწავლა-განათლებაშია ჩაფლული. ერთ დღესაც, მას გაეცნობა მარშა, რომელიც ორასისთვის თვალის გახელის და სამყაროს სხვაგვარად დანახვის შესაძლებლობას მისცემს. მათი ეს ურთიერთობა გადაიზრდება ფილოსოფოსსა და მოცეკვავეს არსებულ სასიყვარულო რომანში. მარშა სთხოვს ჰორასის, რომ მის სასცენო დადგმებზე იაროს, თავის მხრივ, მამაკაციც მოხიბლულია და ამ გზით გამოხატავს საკუთარ ემოციასა და სიყვარულს საყვარელი ქალის მიმართ. მარშა ამ ემოციას ანალოგიურადვე უბრუნებს, რაც გახდება „ბავშვური სიყვარულის“ წამოწყების მიზეზი. სიუჟეტის განვითარებასთან ერთად, საბოლოოდ, იცვლება ორი პერსონაჟის როლი 一 ჰორასი ხდება წარმატებული ტანმოვარჯიშე, ხოლო მარშა წარმატებას მწერლობაში ჰპოვებს.
სათაური მომდინარეობს მარშას იმ იდეიდან, რომ ის განასახიერებს „მხრებს“, როგორც სიმბოლოს ცეკვისა და ხელოვნებისა, ხოლო ჰორასი „თავს“ 一 როგორც სიმბოლოს აზროვნებისა.
სქოლიო
კატეგორია:ფრენსის სკოტ ფიცჯერალდის ნაწარმოებები
გულნარა ბრეგვაძე
გულნარა ბრეგვაძე (დ. 4 აპრილი, 1940, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.
1964–1967 წლებში იყო ვირსალაძის სახელობის სამედიცინო პარაზიტოლოგიისა და ტროპიკული მედიცინის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტი. 1967–1972 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ინფექციურ დაავადებათა კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1972–1981 წლებში ამავე კათედრის ასისტენტი. 1989 წლიდან კათედრის დოცენტი. ავტორია 36 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება სამედიცინო პარაზიტოლოგიისა და ინფექციურ დაავადებათა აქტუალურ პრობლემებს.
1968 წლის 26 სექტემბერს საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „სისხლის შრატის ჰემოპოეზური აქტიობა ანკილოსტომიდოზის დროს დაიცვა.“
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 4 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1940 კატეგორია:ქართველი ექიმები
ზოფხიტო
ზოფხიტო — ხეობის მარტივი ტიპის სამხრეთ-აღმოსავლეთური ექსპოზიციის მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადის ზოფხიტურის სათავეებში.
იწყება მწვერვალ გეზეს აღმოსავლეთით. 2015 წლის მონაცემებით მყინვარის ფართობია 2,42 კმ², ხოლო სიგრძე 4,84 კმ. მისი ენა ზღვის დონიდან 2605 მეტრზე მთავრდება. ფირნის აუზი და ენა 300 მეტრის სიმაღლის ყინულვარდნილითაა გამოყოფილი, ენას იდეალური მოხაზულობა აქვს, მისი სიგანე დაახლოებით 500 მეტრია.
მყინვარები ზოფხიტო და ლაბოდა 1955 წლამდე შეერთებული იყო და ერთი ენით მთავრდებოდა, ამიტომაცაა, რომ მყინვარი ლაბოდა ადრეულ მკვლევართა ნაშრომებში ცალკე არ არის განხილული. 1958 წლის აეროფოტოსურათებზე ისინი უკვე დამოუკიდებელ მყინვარებს წარმოადგენდნენ. მყინვარების ენები დღეს ერთმანეთისაგან დაახლოებით 1100 მეტრით არის დაცილებული. მათ შორის მდებარე არე კი მძლავრი ფლუვიოგლაციალური ნაფენებით არის ამოვსებული.
სქოლიო
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მყინვარები
Anochetus kempfi
Anochetus kempfi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Anochetus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Anochetus
ქარმელი (ქალაქი)
ქარმელი (עיר הכרמל, Ir HaKarmel; مدينة الكرمل Madīnat al-Karmel) — ყოფილი ქალაქი ისრაელში, ხაიფის რაიონში. ქალაქს დღევანდელი სახელი ეწოდა 2005 წელს. ისრაელის ცენტრალური სტატისტიკური ბიუროს მონაცემების თანახმად, 2007 წელს ქალაქის მოსახლეობა 24,900 კაცს შეადგენდა.
ჯუმბერ ბრეგვაძე
გულნარა ბრეგვაძე (დ. 19 აგვისტო, 1941, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი.
1965–1966 წლებში იყო კასპის ქირურგ–ორდინატორი. 1966–1969 წლებში თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გულმკერდის ქირურგიის ლაბორატორიის უმცროსი, შემდეგ უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. ავტორია 48 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება გულ–სისხლძარღვთა სისტემის პათოლოგიასა და მის ქირურგიულ მკურნალობას.
საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „სისხლის ხელოვნური მიმოქცევის ზეგავლენა ზოგიერთ პათოლოგიურ პროცესზე და ფილტვების სტრუქტურაზე.“
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 19 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1941 კატეგორია:ქართველი ექიმები
ბულიჩიოვო (ბაშკირეთი)
ბულიჩიოვო (Булычёв; Булычёво) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბლაგოვეშჩენსკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 33 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბლაგოვეშჩენსკიდან დაშორებულია 87 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ზაგოროდნაია, რომელიც დაშორებულია 132 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:ბლაგოვეშჩენსკის რაიონის სოფლები
მიკა ჰაკინენი
thumb|170px|მიკა ჰაკინენი მიკა პაული ჰაკინენი (Mika Pauli Häkkinen; დ. 28 სექტემბერი 1968, ვანტაა, ფინეთი) — ფინელი ფორმულა 1-ის მრბოლელი (1991-2001), ორგზის მსოფლიო ჩემპიონი (1989 და 1999) და ვიცეჩემპიონი (2000).
ბიოგრაფია
მიკა ჰაკინენი ავტორბოლებში მონაწილებიბს 1987 წლიდან.
DTM (2005–2007)
2004 წელს დაბრუნდა ავტოსპორტში DTM ჩემპიონატზე. 2007 წელს სეზონის დამსრულებისთანავე მიიღო ავტოსპორტიდან წასვლის გადაწყვეტილება. აღნიშნულ სეზონზე მოიგო სამი რბოლა და სამი სეზონი.
პირადი ცხოვრება
1998 წელს დაქორწინდა ერიე ჰონკანენზე. 2000 წლის 11 დეკემბერს შეეძინათ შვილი ჰიუგო რონანი, 2005 წლის 12 მაისს — ქალიშვილი აინა ჯულია. 2008 წელს წყვილი დაშორდა. 2010 წლის 30 ნოემბერს მიკის და მის მეგობარ გოგონას მარკეტა რემეშოვას შეეძინათ ქალიშვილი ელა.
გამარჯვებები
მოპოვებული გრანპრები
საიტი
9o|მიკა მიკა ჰაკინენი Top Gear-ში
კატეგორია:ფინელი ავტომრბოლელები კატეგორია:ფორმულა 1-ის ფინელი მრბოლელები კატეგორია:დაბადებული 1968 კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები კატეგორია:ლოტუსის მრბოლელები (ფორმულა 1) კატეგორია:დაბადებული 28 სექტემბერი
ცეოლითი
thumb|ცეოლითი thumb|right|ZSM-5 ცეოლითის მიკროფოროვანი მოლეკულური სტრუქტურა ცეოლითები წარმოადგენენ მიკროფოროვან, წყლიან, კრისტალური სტრუქტურის მქონე ალუმოსილიკატურ მინერალებს. ცეოლითების, სილიკატთა დიდი ჯგუფის პირველი წარმომადგენელი, სტილბიტი აღმოჩენილ იქნა შვედი მინერალოგისა და ქიმიკოსის ფრედერიკ აქსელ კრონსტედის (Axel Fredrik Cronstedt) მიერ 1756 წელს. კრონსტედმა შეამჩნია, რომ მის მიერ აღმოჩენილი მინერალი ინტენსიური გახურების შედეგად სწრაფად, შიშინით გამოყოფს წყალს (ფუვდება), რაც დუღილის შთაბეჭდილებას ტოვებს. სწორედ ეს თვისება გახდა საფუძველი იმისა, რომ ამგვარი მინერალებისათვის ეწოდებინათ ცეოლითები, რაც ბერძნულად მდუღარე ქვას ნიშნავს (ბერძ ζέω (zeō) მდუღარე λίθος (lithos) - ქვა)
2010 წლის მდგომარაობით აღმოჩენილი და შესწავლილია 40-მდე ბუნებრივი ცეოლითი და სინთეზირებულია 194-მდე უნიკალური სტრუქტურის მქონე  ცეოლითი.
ცეოლითების წარმოშობა და გავრცელების არეალი
ბუნებრივი ცეოლითები მინერალების ცალკე ჯგუფად გამოიყო ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის 50-იან წლებში. ცეოლითური მინერალების პირველი ნიმუშები აღმოჩენილ იქნა ბაზალტის, ანდეზიტებისა და ვულკანური ქანების სიცარიელებსა და ბზარებში. შემდგომში ეს მინერალები ნაპოვნი იქნა დანალექ ქანებში, ვულკანური ფერფლის ცვლილების პროდუქტებსა და სხვა პიროკლასტიკურ ფორმაციებში. thumb|ნატროლითის მიკროკრისტალები ([[პოლონეთი)]] ცეოლითები ბუნებაში წარმოიქმნება სხვადასხვანაირი გეოქიმიური პროცესების განვითარებისას, რომელიც ძირითადად ტემპერარატურისა და წნევის დაბალი პარამეტრებით ხასიათდება. მათი წარმოშობა ხდება ზედაპირზე ან ზედაპირთან ახლოს ქანების წარმოშობის პირველ ეტაპზე ჰიდროთერმული ქმედების დაბალ ტემპერატურულ რეჟიმში. როგორც წესი, ვულკანურ ქანებში წარმოიქმნებიან მცირე ზომის კრისტალები, რომლებიც ჩვეულებრივ გამოიყენებიან მეცნიერული კვლევისათვის.ცეოლითების უზარმაზარი მასებით მოფენილია ოკეანის ფსკერები. ასე მაგალითად, წყნარი ოკეანის ფსკერის ზედა შრეები უპირატესად მოფენილია კლინოპტილოლიტით, ხოლო ინდოეთის ოკეანის ფსკერი თანაბრადაა დაფარული კლინოპტილოლიტითა და ფილიფსიტით.
ცეოლიტების წარმოქმნის მექანიზმი დაკავშირებულია, ძირითადად ტუტე და ტუტემიწა კათიონებით გამდიდრებული რთული ალუმინსილიციუმიანი გელის კრისტალიზაციასთან. ცეოლიტიზაციის პროცესი დაიყვანება ალუმინსილიკატების ჰიდროლიზზე და მათში სილიციუმის გადანაწილებაზე ტუტეების ზემოქმედებისას ქიმიური და ფიზიკური ფაქტორები, რომლებიც განსაზღვრავენ ცეოლიტების კრისტალიზაციას, რთულია და სრულად შესწავლილი არ არის.
ზღვების ფსკერებზე ცეოლითები წარმოიქმნებიან ვულკანური ქანების ნატეხებისაგან, რომელთა მეტ წილს წარმოადგენს ვულკანური მინა, რომელიც გამოირჩევა მაღალი რეაქციისუნარიანობით. ცეოლითები ჩვეულებრივ გავრცელებულია ტუტე მარილიან ტბების ნალექებში, სადაც ისინი წარმოიშობიან ვულკანური ნატეხების (განსაკუთრებით არასტაბილური მინები) ცვლილების შედეგად. ცეოლითები ასევე გვხდება ტუტე ნიადაგებში მშრალი კლიმატის მხარეებში. ასეთი ტბებისა და ნიადაგებისათვის დამახასიათებელია PH-ის მაღალი მნიშვნელობა და ძლიერი მარილიანობა, რომელიც უმეტესად გამოწვეულია ნატრიუმის კარბონატებისა და ბორატების მაღალი კონცენტრაციით.
ცეოლითების კრისტალიზაცია მიმდინარეობს ამჟამადაც მაგალითად აშშ-ს დასავლეთით მარილიან ტბებში, ასევე აღმოსავლეთ აფრიკაში (ტბა სირლესი) ტბა ჩინა (კალიფორნია), ტბა ნატრონი ტანზანიაში, ტბა მაგადო კენიაში.
სუფთა ცეოლითები უფეროა, შეფერილი სახესხვაობების არსებობა აიხსნება რკინისა და სხვა მინარევების ვიწროდისპერსული ჟანგების შემცველობით. კლინოპტილოლითური ტუფები წარმოადგენენ საშუალო სიმტკიცის მასალებს, რომლებიც შეფერილია თეთრ, ნაცრისფერ, მომწვანო და ვარდისფერ ფერებში. მათი შემცველობა ქანებში ჩვეულებრივ შეადგენს 50-90%. მინარევებს წარმოადგენს მონტმორილონტი, ქლორიტი, სელადონიტი, კვარცი და სხვა.
საქართველოს ტერიტოროიაზე ცეოლითური მინერალების არსებობა წინა საუკუნიდან იხსენიება. ამ მხრივ პირველი ცეოლითური მინერალი იყო ჰეილანდიტი, რომელიც ეიხვალდმა აღმოაჩინა 1844 წელს ახალციხის რაიონის ეოცენის ვულკანოგენ ქანებში. შემდგომ წლებში აღმოჩენილ იქნა შაბაზიტი (1885), სტილბიტი (1887), ლომონტიტი (1898), ანალციმი (1900), ნატროლითი (1924), ტომსონიტი (1906), სკოლიციტი (1951), მორდენიტი (1948), ერიონიტი (1968), ჰარმოტომი (1976), ფერიერიტი (1985), ფილიფსიტი. 60-იან წლების ბოლოს ცნობილი გახდა ჰეილანდიტ-კლინოპტილოლიტის ფართო ფიზიკურ-ქიმიური თვისებების შესწავლის შედეგად დადგენილია სამი გაცილებით მნიშვნელოვანი პრაქტიკული თვისება. გაზების, ორთქლების და სითხეების შერჩევითი (სელექციური) სორბციისუნარიანობა, კატალიზური და იონმიმოცვლითი აქტიურობა.
ცეოლითების ქიმიური შედგენილობა და განსაზღვრა
thumb|300px|ცეოლითი : გონარდითი ცეოლითები წარმოადგენენ კრისტალურ წყლიან ალუმოსილიკატებს. ეს არის რთული შენაერთი როგორც ქიმიური ასევე სტრუქტურული თვალსაზრისით. ფიზიკურ თვისებათა სირთულის გამო ძნელია ცეოლითებს მიეცეს ზუსტი განსაზღვრა. სმიტის განმარტებით “ცეოლითები კარკასული სტრუქტურის მქონე ღრუებიანი ალუმოსილიკატებია, კარკასის სიღრუეები დაკავებულია დიდი იონებისა და წყლის მოლეკულების მიერ, რომელთაც მნიშვნელოვანი ძვრადობის გამო შეუძლიათ აქტიური მონაწილეობის მიღება იონმიმოცვლით რეაქციებში და დეჰიდრატაციაში.
ცეოლითების კარკასული სტრუქტურა აგებულია წვეროებით შეერთებული TO4 ტეტრაედრებისაგან, რომლებშიც მცირე ატომები (ე.წ T ატომები) განთავსებულია ამ ტეტრაედრების ცენტრში, ხოლო ჟანგბადის ატომები კი წვეროებში T ატომების ადგილებს ბუნებრივ ცეოლითებში უპირატესად იკავებს Al და Si ატომები, მაგრამ სინთეზურ ცეოლითებში ისინი შეიძლება ჩანაცვლებულიქნენ (Ga, Ge, P, Fe B, Ti, Zn) ატომებით.
ბუნებრივ ცეოლითებში ალუმინი და სილიციუმი ტეტრაედრულ კოორდინაციაშია ჟანგბადის ატომების მიმართ და ალუმინი იზოსტრუქტურულად ანაცვლებს სილიციუმს ცეოლითურ კარკასში. სილიციუმჟანგბადიანი და ალუმინჟანგბადიანი ტეტრაედრების შეკავშირების ხასიათიდან დამოკიდებულებით წარმოიქმნება სიცარიელეები სხვადასხვა ფორმების ღრუებისა და არხების სახით რაც ქმნის მიკროფორების სისტემას, რომლის მოცულობა შეადგენს სრული მოცულობის 25-50%.
ალუმინსილიკატური კარკასში Si 4+ -ის Al3+-თი ჩანაცვლება იწვევს ჭარბი გაუკონპენსირებელი უარყოფითი მუხტის არსებობას AlO4-ის ტეტრაედრების ხარჯზე, რაც განაპირობებს კარკასის სიღრუეებში პოტენციალური ენერგიის მინიმუმის არსებობას დადებითად დამუხტული იონებისათვის. პოტენციალური ორმოების სიღრმე, ზომები და რაოდენობა დამოკიდებულია Si და Al ატომების კრისტალურ მესერში განლაგების მოწესრიგებულობაზე, რაოდენობასა და კარკასის გეომეტრიაზე. ცეოლითებში ჭარბი უარყოფითი მუხტები კომპენსირდება ტუტემიწა ელემენტების კათიონებით: უპირატესად Na+, K+,Ca2+,Mg2+ ..., რომლებიც ცეოლითის (კარკასის) სიღრუეებში იმყოფებიან მოძრავ მდგომარეობაში და შეუძლიათ სხვა კათიონებით ჩანაცვლება.
რადგან ცეოლითები წყლიან არეში მიიღება მისი მიკროფორები შევსებულია წყლის მოლეკულებით ე.წ “ცეოლითური წყლით”, რომლის გამოყოფაც გარკვეულ ტემპერატურაზე ხდება კარკასის დაურღვევლად ეს კი მკვეთრად აუმჯობესებს ცეოლითების ადსორბციულ თვისებებს, თუმცა აღსანიშნავია ისიც, რომ ზოგიერთ ცეოლითში კათიონმიმოცვლისა და ჰიდრატაციის დროს მიმდინარეობს კარკასის სტრუქტურის ცვლილებაც. ცეოლითების ელემენტარული უჯრედის შედგენილობის სტრუქტურულ ფორმულას აქვს სახე:
Mex/n[AlxSiyO2(x+y)] wH2O
სადაც Me –კათიონია; n –კათიონის ვალენტობა; x –ერთვალენტიანი კათიონებისა და ალუმინის ატომების რაოდენობა; y –სილიციუმის ატომების რაოდენობა; y/x განსაზღვრავს სილიკატების მოდულს Si/Al ფარდობას, ის იცვლება 1-დან 6-მდე. w –წყლის მოლეკულების რაოდენობა; x+y გამოსახავს ელემენტარულ უჯრედში T –ატომების სრულ რაოდენობას.