cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
შალვა ჯაოშვილი
შალვა ჯაოშვილი (დ. 20 იანვარი, 1942 — გ. 25 თებერვალი, 2005) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი (2000).
ბიოგრაფია
შალვა ჯაოშვილმა დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ინჟინერ-ჰიდროლოგის სპეციალობით 1965 წელს. ჯერ კიდევ სტუდენტობის დროს მონაწილეობდა ალპინიადებსა და მაღალმთიან ექსპედიციებში. 1965 წელს მუშაობა დაიწყო ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში; ამავე ინსტიტუტში გაიარა ასპირანტურის კურსი; 1972 წელს გადავიდა ზღვის ნაპირების შემსწავლელ ლაბორატორიაში. აქ იგი ასრულებდა მსხვილმასშტაბიან ექსპერიმენტულ დაკვირვებებს ბიჭვინთის, მდინარეების ბზიფის, მოქვის, ჩაქვისწყლის, ყოროლისწყლის და სხვა სანაპიროებზე, რომლის მიზანი იყო მდინარეთა შესართავებსა და სანაპირო ზოლში ნატანის მოძრაობის შესწავლა. სწორედ ახალმა სამუშაოებმა გადაწყვიტა მისი შემდგომი მოღვაწეობა. იგი მთლიანად გადაერთო მდინარეებსა და სანაპირო ზოლის ნატანის შესწავლაზე, რასაც სამეცნიერო მნიშვნელობის გარდა, პრაქტიკული გამოყენებაც ჰქონდა, რადგან სანაპიროს მდგრადობას სწორედ ნაპირწარმომქმნელი ნატანის ბალანსი განაპირობებს.
1981–91 წლებში მუშაობდა სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება „საქნაპირდაცვაში“ ლითოდინამიკის ლაბორატორიის გამგედ; 1992 წლიდან დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო ნაწილში. სანაპიროებისა და მდინარეთა შესართავების კვლევისას მან დეტალურად გამოიკვლია საქართველოს თითქმის ყველა მდინარეში და სანაპიროზე მიმდინარე ლითოდინამიური პროცესები, გამოყენებული იქნა ახალი მეთოდები (წყალქვეშა დაკვირვებები). 1987 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იუნესკოს უმაღლესი ჰიდროლოგიური კურსები და მიენიჭა ექსპერტის წოდება სპეციალობით „მდინარეთა შესართავები და კალაპოტური პროცესები“; 1998 წლიდან მუშაობდა გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროში მთავარ სპეციალისტად და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰიდროლოგიისა და ნიადაგთმცოდნეობის კათედრაზე.
საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1972 წელს თემაზე: „კოლხეთის მდინარეთა ჩამონადენის ფორმირება და რეჟიმი“, ხოლო სადოქტორო დისერტაცია 1989 წელს თემაზე: „მდინარეთა ნატანი და მათი როლი ზღვის სანაპიროს დინამიკაში“ (მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი). შალვა ჯაოშვილს გამოქვეყნებული აქვს 70-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, რომლებიც დაბეჭდილია უცხო ენებზეც (რუსეთი, აშშ, საფრანგეთი, ბულგარეთი, უკრაინა და სხვა). ნაშრომები ეხება მდინარეების ნატანის და კალაპოტის პროცესებს, ზღვიური შესართავებისა და ნაპირების დინამიკას, ჰიდროლოგიის სხვადასხვა საკითხებს და გარემოს დაცვის პრობლემებს.
მისი მონაწილეობით ქალაქ პომორიეში (ბულგარეთი) მომზადდა მონოგრაფია — „საზღვარო ეკოლოგიური რეგიონები, შავი ზღვა“; იყო იუნესკოს ოკეანოგრაფიული კომისიის შავი ზღვის რეგიონალური კომიტეტის პროგრამით გათვალისწინებული პროექტის „ნატანის ნაკადები შავ ზღვაში“ ეროვნული კოორდინატორი; მონაწილეობდა შავი ზღვის შემსწავლელ რამდენიმე საერთაშორისო ექსპედიციაში; აღნიშნული საკითხების განხილვასთან დაკავშირებით მიწვეული იყო საფრანგეთში, ამერიკაში, თურქეთში, ბულგარეთში, ისრაელში. 1987 წელს მიენიჭა სსრკ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენის ვერცხლის მედალი, ხოლო 2000 წელს ღირსების ორდენი.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები კატეგორია:გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორები
სემიტები
სემიტები ანუ სემიტი ხალხი — ტერმინი, რომელიც ისტორიის მანძილზე, გამოიყენებოდა სემიტური კულტურის მქონე და სემიტურ ენებზე მოლაპარაკე ხალხების აღსანიშნავად. მისი რასობრივი და ეთნოლინგვისტური გამოყენება ამჟამად უკვე მოძველებულია (კონტრასტში: „ქამიტები“ და „იაფეტიტები“). სახელწოდება მომდინარეობს ბიბლიური სემის სახელიდან.
გამომდინარე იქიდან, რომ ენათმეცნიერება გადაჯაჭვულია სხვა კულტურულ მეცნიერებებთან, ტერმინმა მიიღო სემიტური რელიგიებისა და ეთნოსების აღმნიშვნელი მნიშვნელობაც.
სქოლიო
კატეგორია:ძველი ხალხები
ბარბასტრო
ბარბასტრო (Barbastro, Balbastro) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის სომონტანო-დე-ბარბასტროს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 107,60 კმ². მოსახლეობა — 17 174 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უესკის ქალაქები კატეგორია:უესკის მუნიციპალიტეტები
აბიშ-ქიანდი
აბიშ-ქიანდი  (Abish-Kyand) — სოფელი აზერბაიჯანში, ბილიასუვარის რაიონში.
ხამუნდი
ხამუნდი (Jamundí) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 869 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 93 556 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 155.15 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 603 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
აშტარაკის წმინდა მარიანას ეკლესია
აშტარაკის წმინდა მარიანას ეკლესია (Սուրբ Մարիանէ եկեղեցի) — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს ქალაქ აშტარაკში, არაგაწოტნის პროვინციაში. ტაძართან მდებარეობს 1664 წლის ხიდი. ამავე ქალაქშია კარმრავორის, სპიტაკავორის, წირანავორის და წმინდა სარქისის ეკლესიები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
ჟეროები
ჟეროები (Platalea) — ფრინველთა გვარი ივეოსისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს ექვს სახეობას.
აღწერა
მისი სხეულის სიგრძეა 95 სმ, ხოლო მასა 2 კგ. ფრთის შლილი 115—135 სმ-მდეა. ახასიათებთ გრძელი, კოვზისმაგვარი (რის გამო ნისკარტკოვზასაც უწოდებენ) ნისკარტი. დანარჩენი თვისებები ემთხვევა მათ მონათესავე ივეოსისებრთა თვისებებს.
გავრცელება
გავრცელებულნი არიან ევრაზიის რამდენიმე რეგიონში, ძირითადად ხმელთაშუა, შავი, ყვითელი და იაპონიის ზღვების მიმდებარე ტერიტორიებზე. რამდენიმე პოპულაცია გვხვდება აფრიკასა და ინდოეთში.
გამრავლება
ჟეროები ბუდობენ კოლონიებად. ბუდის აშენებენ ხეებზე, ბუჩქნარსა და ლერწმის ტევრებში. დებს 3-4 თეთრ, მურა-წითელ ლაქებიან კვერცხს, რომლის ზომებია 69 × 45 მმ. ინკუბაცია 25 დღე-ღამე გრძელდება, რომლის შემდეგ იბადებიან თეთრ ღინღლიანი ბარტყები. მათ მშობლები ორმოცდაათი დღის განმავლობაში კვებავენ. სქესობრივ სიმწიფეს 3-4 წლის ასაკში აღწევენ. ველურ ბუნებაში ისინი 28 წელზე მეტხანს ცოცხლობენ.
სქოლიო
* კატეგორია:ივეოსისებრნი
სალტიკოვის სახლი
სალტიკოვის სახლი (Дом Салтыкова) — განცალკევებული სახლი. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში სამეფო სანაპიროზე. სახლის მშენებლობა დასრულდა 1788 წელს. მოგვიანებით, იგი რამდენჯერმე გადაკეთდა, ჩვენამდე მოღწეული შენობის პროექტი შეიმუშავა არქიტექტორებმა კვარინგმა, კარლ როსიმ, ჰარალდ ბოშემ და კ. ი. ლორენცზენმა. 1818-1828 წლებში, სახლის ტერიტორიაზე იყო ეკლესია. სალტიკოვის სახლი გამოირჩევა მდიდრული ინტერიერით. XIX საუკუნეში, სალტიკოვის შთამომავლები არაერთხელ ცდილობდნენ სახლის აღდგენას. თუმცა 1843-1844 წლებში პროექტი შეცვალა არქიტექტორმა ბოშმა. ა. ვ. სუვოროვი ამ სახლს რამდენჯერმე ეწვია. 1812 წლის ზაფხულში მ. ი. კუტუზოვი ამ სახლში რუსეთის არმიის მეთაურად აირჩიეს, სამხედრო კოლეგიის პრეზიდენტ, მარშალ ნ. სალტიკოვის ოფისში. სალტიკოვის შთამომავლები სახლის მფლობელები 1917 წლამდე იყვნენ, მაგრამ ისინი აქ არ ცხოვრობდნენ, რადგანაც სახლი გაქირავებული ჰქონდათ დაახლოებით 90 წლის განმავლობაში უცხო ქვეყნის საელჩოებზე. ასე მაგალითად: 1829-1855 წლებში აქ იყო ავსტრიის საელჩო განთავსებული, 1855 წლიდან სახლის მესამე და მეოთხე სართული ეკუთვნოდა დანიის საელჩოს; 1863 წლიდან 1918 წლამდე შენობაში განთავსებული იყო ბრიტანეთის საელჩო. 1818-1823 წლებში, სასახლეში აღდგა ძირითადი კიბეები, დაარსდა სახლის ტაძარი და გაშენდა ბაღი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ შენობა ეკუთვნოდა ინსტიტუტს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
Return to Forever (სკორპიონსის ალბომი)
Return to Forever — გერმანული მძიმე მეტალ ჯგუფ სკორპიონსის მეთვრამეტე სტუდიური ალბომი. იგი გამოიცა 2015 წლის 20 თებერვალს. ალბომი იწერებოდა 2011-2014 წლებში.
სქოლიო
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები კატეგორია:2015 წლის ალბომები კატეგორია:Sony Music Entertainment-ის ალბომები
მიქაილი (ნეფთჩალა)
მიქაილი (Ərəbqardaşbəyli) (ყოფილი სახელი ქოთიუქლუ Kötüklü)— სოფელი აზერბაიჯანში, არანის რეგიონის ნეფთჩალის რაიონში. იგი მდებარეობს სალიანის ვაკეში. მოსახლეობის რაოდენობა — 618 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნეფთჩალის რაიონის სოფლები
ჩრდილოეთ კორეის დემოგრაფია
მინი|მოსახლეობის ზრდის დიაგრამა
ჩრდილოეთ კორეის დემოგრაფია ცნობილია ეროვნული აღწერისა და საერთაშორისო შეფასებების მეშვეობით. ჩრდილოეთ კორეის სტატისტიკის ცენტრალურმა ბიურომ 2008 წელს უკანასკნელი აღწერა ჩაატარა, რომელშიც მოსახლეობამ 24 მილიონს მიაღწია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 199.54 კაცს/კმ.²-ზე და 2014 წლის მონაცემებით კორეის მოსახლეობის სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობაა 69 წელი. ძირითადი რელიგიაა ბუდიზმი, წერა–კითხვის მცოდნეა მოსახლეობის 99% და ჩრდილოეთ კორეის ოფიციალური ენაა კორეული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩრდილოეთ კორეის დემოგრაფია
კოსტომუკშა
კოსტომუკშა (Kostamus, Костомукша) — ქალაქი რუსეთში, კარელიის რესპუბლიკაში, ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება კოსტომუკშის საქალაქო ოკრუგს. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 28 433 ადამიანს შეადგენდა. მდებარეობს დასავლეთ კარელიის მაღლობზე, რუსეთ-ფინეთის საზღვიდან 30 კილომეტრში.
ისტორია
1967 წელს გადაწყვეტილება მიიღეს სამთო-გამამდიდრებელი ქარხნის დაპროექტებაზე. დასახლებამ წარმოშობა-განვითარება 1970-იან წლებში დაიწყო, რაც კოსტომუკშის რკინის მადნის საბადოს ამოქმედებას უკავშირდება, რომელიც 1946 წელს გაიხსნა. პრეზიდიუმის უმაღლესი საბჭოს 1977 წლის 17 ნოემბრის დადგენილებით დასახლებას ქალაქური ტიპის დაბის სტატუსი მიენიჭა, რაც სამთო-გამამდიდრებელი ქარხნის მშნებლობასთან იყო დაკავშირებული. 1981 წელს ქალაქისთვის დასახელების მინიჭებაზე კონკურსი გამოცხადდა.
1983 წლის 25 თებერვალს კოსტომუკშას რესპუბლიკური მნიშვნელობის ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.
სქოლიო
კატეგორია:კარელიის რესპუბლიკის ქალაქები
რომან შტეინბერგი
რომან შტეინბერგი (Roman Steinberg; დ. 5 აპრილი, 1900, ტალინი — გ. 16 აპრილი, 1928, იქვე) — ესტონელი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე. მისი მწვრთნელი იყო რობერტ ოკსა. 1924 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი პარიზის ოლიმპიადაზე, ნახევარფინალში დამარცხდა ედვარდ ვესტერლუნდთან, ხოლო ბრინჯაოს მედლისათვის დაამარცხა არტურ ლინდფორსი. 1921-1923 წლებში სამჯერ გახდა ესტონეთის ჩემპიონი. გარდაიცვალა 28 წლის ასაკში, ავადმყოფობის გამო, ესტონეთის დედაქალაქ ტალინში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1900 კატეგორია:გარდაცვლილი 16 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1928 კატეგორია:ესტონელი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
ბარბუნიალესი
ბარბუნიალესი (Barbuñales, Barbunyals) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების უესკის პროვინციის სომონტანო-დე-ბარბასტროს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 18,70 კმ². მოსახლეობა — 96 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უესკის მუნიციპალიტეტები
გიგანტური მეღამურა
გიგანტური მეღამურა (Nyctalus lasiopterus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ღამურასებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ევროპაში, ჩრდილოეთ კავკასიასა და დასავლეთ ამიერკავკასიაში; საქართველოში გვხვდება ბორჯომის ხეობაში, აფხაზეთში. ბინადრობს ტყეებში, კულტურულ ლანდშაფტებში. ცხოვრობს ხის ფუღუროებში. მეღამურებს შორის ყველაზე დიდია (წინამხრის სიგრძეა 68–69 სმ). აქვს წვრილი, გრძელი და წამახვილებული ფრთები. ივნისში შობს 1–2 ნაშიერს. საკვების საძებნად გამოდის მზის ჩასვლის შემდეგ. იკვებება დიდი ხოჭოებით, ღამის პეპლებით. სარგებლობა მოაქვს მავნე მწერების განადგურებით. იშვიათი ცხოველია. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.
ლიტერატურა
კატეგორია:მეღამურა
ალსარი
ალსარი (Ալսար) — მთა სომხეთში. მდებარეობს არარატის პროვინციაში, სოფელ კაკავაბერდიდან სამხრეთ-დასავლეთით 11 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1853 მეტრია და წარმოადგენს ერახის ქედის ნაწილს.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
პიბუნსონგრამი
პლეკ პიბუნსონგრამი (จอมพล แปลก พิบูลสงคราม, დ. 14 ივლისი, 1897, ნონთჰაბური, სიამი — გ. 11 ივლისი, 1964, ტოკიო, იაპონია) — ტაილანდის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1938-1944 წწ. და 1948-1957 წწ. ფელდმარშალი.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1897 წელს ნონთჰაბურში, ბანგკოკის ჩრდილოეთ გარეუბანში, ჩინელი ემიგრანტის ოჯახში. დაწყებითი განათლება მიიღო ბუდისტურ კოლეჯში. შემდეგ სწავლა გააგრძელა ჩულაჩომკლაოს სამეფო სამხედრო აკადემიაში, რომელიც დაასრულა 1914 წელს და მიიღო არტილერიის მეორე ლეიტენანტის წოდება. პირველი მსოფლიო ომის დროს იმყოფებდა სტაჟირებაზე საფრანგეთში. 1924-1927 წლებში გააგრძელა სწავლა საფრანგეთში. დაასრულა სამხედრო აკადემია პუატიეში და ფონტებლოში. საფრანგეთში სწავლის დროს გაეცნო ტაილანდელ ახალგაზრდებს, რომლებმაც მომავალში ჩამოაყალიბეს პარტია ხანა რატსადონი, 1932 წლის სიამის რევოლუციის ორგანიზატორი. მის მეგობრებს შორის იყო პრიდი პანომიონგი, რომელიც ხელმძღვანელობდა ტაილანდელ სტუდენტებს საფრანგეთში.
ტაილანდში დაბრუნებამდე პლეკმა მიიღო კაპიტნის წოდება. სიამში. 1928 წელს მეფე პრაჩადიპოკმა მას უბოძა ტიტული „პრაია“ (ევროპის ტიტულების სისტემაში შეესაბამება მარკიზს) და საპატიო სახელი პიბუნსონგრამი.
1932 წლის რევოლუციის შემდეგ დაიკავა ტაილანდის შეიარაღებული ძალების სამეფო არტილერიის ხელმძღვანელის მოადგილის თანამდებობა. 1933 წელს აქტიურად მონაწილეობდა პჰაჰონ პჰაიუჰასენას მიერ მოწყობილ სამხედრო გადატრიალებაში, რის შემდეგაც მისი პოლიტიკური გავლენა გაიზარდა. 1933 წელს თავის თავზე აიღო პრინცი ბოვორადეტის აჯანყების ჩახშობა, რის შემდეგაც მისი წოდება გაიზარდა პოლკოვნიკამდე. 1934 წელს კი გახდა თავდაცვის მინისტრი პჰაჰონ პჰაიუჰასენას კაბინეტში.
1938 წლის ვადამდელი არჩევნების შემდეგ 16 დეკემბერს დაიკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა. მისი ხელისუფლებაში მოსვლის შედეგად ნაციონალიზმის იდეები ტაილანდში შეიცვალა პანტაისტური იდეებით. პიბუნსონგრამის რეჟიმის მთავარი იდეოლოგი იყო კულტურის (1942 წლიდან საგარე საქმეთა) მინისტრი ვიჩიტ ვიჩიტვატაკანი, მწერალი და მუსოლინის თაყვანისმცემელი.
პიბუნსონგრამის ინიციატივით 1939 წელს სიამს ეწოდა ტაილანდი. 1941 წლიდან კი ქვეყანაში აამოქმედა ევროპული გრიგორიანული კალენდარი, წელიწადი იწყებოდა 1 იანვრიდან და არა 13 აპრილიდან.
ფაშისტური გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციის შემდეგ, საფრანგეთის კოლონიური ხელისუფლება იზოლირებული აღმოჩნდა მეტროპოლიისაგან. პიბუნსონგრამმა ისარგებლა კოლონიური ხელისუფლების შესუსტებით და 1940 წელს დაიწყო ტერიტორიული პრეტენიზის დაკმაყოფილება და სომარო მოქმედება ფრანგული არმიის ნაწილების წინააღმდეგ ინდოჩინეთში. საომარი მოქმედებები გაგრძელდა 1941 წლამდე. სამშვიდობო ხელშეკრულება დაიდო 1941 წლის 9 მაისს. იაპონიის ზეწოლის შედეგად ვიშის რეჟიმმა ტაილანდს დაუთმო ლაოსი და კამბოჯის ორი პროვინცია.
1944-1948 წლებში პოლიტიკას დროებით ჩამოშორდა. 1948 წლის 8 აპრილიდან კვლავ პრემიერ-მინისტრია. მისი მეორე პრემიერობა ხასიათდება პროამერიკული საგარეო პოლიტიკური კურსით და ავტორიტარული შიდა პოლიტიკით. 1954 წელს ტაილანდი იყო ანტიკომუნისტური სამხედრო ბლოკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ხელშეკრულების ორგანიზაციის - სეატოს დამფუძნებელი.
1957 წლის საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვებას მისმა პარტიამ სერი მანანგასილამ მიაღწია, მაგრამ 16 სექტემბრის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ პიბუნსონგრამი გადააყენეს.
სქოლიო
კატეგორია:ტაილანდის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 14 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1897 კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1964
კასტელმოლა
კასტელმოლა (Castelmola) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება მესინის პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 1091 ადამიანი. ფართობი 16 კმ²-ია. სატელეფონო კოდი — 0942, საფოსტო ინდექსი — 98030.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მესინის პროვინციის კომუნები
სარიგამიში (ნეფთჩალა)
სარიგამიში (Sarıqamış) — სოფელი აზერბაიჯანში, არანის რეგიონის ნეფთჩალის რაიონში. სოფლის მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა სოფლის მეურნეობა, მესაქონლეობა და მეთევზეობა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნეფთჩალის რაიონის სოფლები
კახაბერ ჟვანია
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1983 კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მოკრივეები კატეგორია:დაბადებული 31 მაისი კახაბერ
ბანტუს ენები
ბანტუს ენები (ტექნიკურად ვიწრო ბანტუს ენები რადგან ფართე ბანტუს ენები ბანტოიდურ ენებსაც მოიცავს) — ნიგერი-კონგოს ენების ტრადიციული განშტოება. თავისმხრივ მოიცავს დაახლოებით 250 ენას, რომლებსაც გააჩნიათ საერთო მეტყველების გარკვეულობის ზღურბლი. Ethnologue-ს (მსოფლიო ენების ონლაინ კატალოგი) მიხედვით ბანტუ მოიცავს 535 ენასა და დიალექტს (მათ შორის 13 მბამ ენები რომელიც გასრის კლასიფიკაციით ბანტუს ენებს არის მიკუთვნებული), რომელთა შორისაც ხშირად გასხვავების დადგენა რთულია. ბანტუს ენები გავრცელებულია მთელს სუბსაჰარული აფრიკაში.
ალახანჩალი
ალახანჩალი (Alaxançallı) — სოფელი აზერბაიჯანში,  დაშქესანის  რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —  	 586   კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაშქესანის რაიონის სოფლები
ბანტუს ენები
ბანტუს ენებიდან ყველაზე მრავალრიცხოვანი მოლაპარაკე ჰყავს სუაჰილს, თუმცა ამ სუაჰილზე მოსაუბრეების უმეტესობისთვის ის მეორე ენაა. Ethnologue-ის მიხედვით სუაჰილზე საუბრობს დაახლოებით 180 მილიონი ადამიანი, თუმცა მშობლიური მხოლოდ 2 მილიონისთვისაა. ასევე Ethnologue-ის მიხედვით, ყველაზე გავრცელებული როგორც მშობლიური ენა არის შონა, რომელზეც საუბრობს დაახლოებით 10.8 მილიონი ადამიანი (ხოლო მანიკას და ნდაუს დიალექტების ჩთვლით 14.2 მილიონი). მას მოსდევს ზულუ 10.3 მილიონი ადამიანით, ხოლო მასთან ყველაზე ახლოს მყოფ ენებთან კინიარვანდასა და კირუნდისთან ერთად მასზე მოსაუბრეტა რაოდენობა შეადგენს 12.4 მილიონს.
წარმოშობა
ტექნიკურად ტერმინი ბანტუ, რომელიც აღნიშნავს „ადამიანს“ ან „ხალხს“, პირველად გამოიყენა ვილჰელმ ბლიკმა (1827–1875). ბანტუს ენების საერთო მახასიათებელია ისეთი სიტყვების გამოყენება როგორიცაა, მუნტუ ან მუტუ - ადამიანი. ვილჰელმა და შემდგომში კარლ მეინჰოფმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ბანტუს ენების გრამატიკის სტრუქტურის კვლევაში.
გეოგრაფიული არეალი
ნიგერი-კონგოს ენების გავრცელების არეალი:
დამწერლობა
ბანტუს ენებში ლათინურთან და არაბულთან ერთად არის ასევე აგამოიყენება დგილობრივი წარმოშობის დამწერლობებიც:
სქოლიო
კატეგორია:ბანტუს ენები კატეგორია:ენათმეცნიერული ტიპოლოგია
ჩეროკები
იდენტიფიკაცია და ადგილმდებარეობა
ჩეროკები საკუთარ თავს უწოდებდნენ „ანი-იუნ’ვიას“ (Ani-Yun’wiya), რაც მთავარ ან ნამდვილ ხალხს ნიშნავს. მათი მთავარი დასახლება მდებარეობდა უძველეს ქალაქ კეტუვაში (დედაქალაქი). მათ ეძახიან ანი-კიტუვაგებსაც (კიტუვას ხალხი). ჩეროკი მომდინარეობს „ჩოკტაუს“ (Choctaw) ტომის  სიტყვიდან „ჩალაკი“ (Chalakee), რომელიც ჩეროკებმა მიიღეს როგორც „ჩალაგი“ (Chalagi) ან „ჯალაგი“ (Jalagi). ჩეროკი (Cherokee) არის ინგლისური ვერსია. ჩეროკის ტომის აღსაწერად დამატებითი სახელებია „ცალაგი“ (Tsalagi), რაც გამოქვაბულთა მიწის ხალხს ნიშნავს „ჩოკვოუზე“ (Chocwaw),„ტალაგენი“ (Tallageni) დელივეირის ენაზე და „ტისოლკი“ (Tisolki) ან „ტილოკი“ (Tiloki), რაც სხვადასხვა ენაზე მოლაპარაკე ხალხს ნიშნავს კრიკულ ენებზე. ჩეროკთა მშობლიური მიწები ამჟამად განლაგებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში, სამხრეთ აპალაჩებში. ჩრდილო-დასავლეთ კაროლინა იყო მათი მიწის შუაგულში, თუმცა ჩეროკები ასევე ცხოვრობდნენ სამხრეთ კაროლინაში, ჩრდილოეთ ჯორჯიაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ალაბამაში, აღმოსავლეთ ტენესიში, ჯორჯიაში, კენტუკსა და ვირჯინიაში. 2006 წლიდან ჩეროკები ძირითადად ცხოვრობენ ოკლაჰომაში (ჩეროკეთა ოკლაჰომას ნაცია და გაერთიანებული კიტუვას ჯგუფი) და სამხრეთ კაროლინაში (აღმოსავლეთ ჯგუფი). ჩეროკები მთელ მსოფლიოში სახლობენ, თუმცა ორგანიზებული დასახლებები ჩამოყალიბებული აქვთ კალიფორნიაში, ნიუ მექსიკოში, ტექსასში, კანზასში და სხვაგან.
დემოგრაფია
ჩეროკთა ოკლაჰომას ნაციის რეგისტრირებულ მოსახლეობას 2006 წლის მონაცემებით შეადგენს დაახლოებით 200 000 ადამიანი და ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ფედერალურად აღიარებული ტომია აშშ-ში. აღმოსავლეთ ჯგუფში დაახოებოთ 13 500 ჩეროკი იყრის თავს. ამერიკაში ევროპელტა შემოსვლის შემდეგ, დაახლოებით 160-200 ქალაქში ასობით და ათასობით ჩეროკი იყო განსახლებული და ისინი ბრიტანული ამერიკის უდიდეს ტომს წარმოადგენდნენ.
გეოგრაფიული გარემო
დიდი ნისლიანი მთებიდან სათავეს იღებს ორი მდინარეთა სისტემა, ერთი მიემართება აღმოსავლეთით, ატალანტის ოკეანისკენ, ხოლო მეორე დასავლეთით, ოჰაიოს მდინარისკენ, რითაც იქმნებოდა V-ს ფორმის ხეობები, სადაც ჩეროკეთა ტომები ერთმანეთისგან იზოლირებულად ცხოვრობდნენ. თუ ერთ რეგიონში ჩეროკებს კრიკებთან გამკლავება უწევდათ და სამხრეთ კაროლინასთან ვაჭრობას აწარმოებდნენ, სხვა არეალში მცხოვრებნი შონების წინააღმდეგ იბრძოდნენ და მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდათ ვირჯინიასთან. ასეთი განსხვავებული ინტერესები საშუალებას გვაძლევს გამოვყოთ ჩეროკეთა ოთხი ძირითადი დაჯგუფება: ქვედა დასახლება - მდინარი სავანის ზემო წელში მდებარეობდა, ამჟამად სამხრეთ კაროლინის ტერიტორიას ეკუთვნის; ზედა-უნაკას ჩრდილოეთით და მდინარე ტენესის ზემო და მცირე ტენესის ქვემო წელის გასწვრივ; შუა-ქვემო დასახლების ჩრდილოეთით, ქოუისა და ბალსამის მთებს შორის; ხეობის-ჩრდილოეთ კაროლინის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ჰივასისა და ნანტაჰალას გასწვრივ. ზედა და ქვედა დასახლებებს ხშირად სტუმრობდნენ უცხო ტომები, ევროპელები, რომელთაც ვაჭრობა, ახალი მიწების ათვისება ან უბრალოდ ბრძოლა სურდათ. ამ ორი დაჯგუფების ტერიტორიებს შორის ადგილი იყო ასე თუ ისე იზოლირებული დაკლაკნილი მთებით. აქ, ძალიან ვიწრო ხეობებში, მდინარე ტენესისა და ჰივასის ზემო წელში, ცხოვრობდნენ შუა და ხეობის დასახლებები.
ვარაუდები წარმომავლობის შესახებ
არსებობს მრავალი თეორია ჩეროკების, როგორც სამხრეთ აპალაჩების უძველესი მოსახლეობის შესახებ. ზოგიერთი მწერალი აღნიშნავს, რომ ჩეროკები ევროპელებთან შეხვედრისას აპალაჩებში ახალგადასულნი იყვნენ. ამ თეორიის გასამტკიცებლად ისინი აღნიშნავენ, რომ ამ დროს ჩეროკებს მეზობელი დასახლებებისგან განსხვავებული ენაჰქონდათ, მიგრაციის ლეგენდები და ვერ ხსნიდნენ თუ როდის და როგორ წარმოიშვა ხელოვნური მიწაყრილები, რომელთა თავზეც გაშენებული იყო სახლები. თუმცა როი დიკენსი არქეოლოგიური კვლევების საფუძლველზე ამბობს, რომ ჩეროკეთა კულტურას განვითარების დიდი ისტორია აქვს. მისი თქმით, ჩეროკეთა კულტურის ზოგიერთი შტრიხი ათასი წლის წინათ გამოიკვეთა ჩრდილო-დასავლეთ კაროლინაში. ლინგვისტური ანალიზის შედეგები, მიუხედავად იმისა, რომ არ ცნობს ჩეროკებს მთიანი ტერიტორიების უძველეს მოსახლეებად, აღნიშნავს, რომ ჩეროკება ენობრივად მონათესავე ჯგუფს, იროკეზელებს გამოეყვნენ დაახლოებით 3500 წლის წინათ.
სამეტყველო ენა
ჩეროკების სალაპარაკო ენა იროკეზულს განეკუთვნება და ნათესაობა აკავშირებს უამრავ ენასთან, რომელთა შორისაცაა: „მოჰოკი“ (Mohawk), „სენეკა“ (Seneca), „კაიუგა“ (Cayuga), „ონეიდა“ (Oneida), „ონონდაგა“ (Onondaga), „ტუსკარორა“ (Tuscarora). 1821 წელს, სექვოიამ შექმნა ჩეროკეთა მარცვლოვანი ანბანი, წერის სისტემა, რომელიც 85 ასოს მოიცავდა, რომლებიც წარმოადგენდნე ყოველ ბგერას ჩეროკეთა ენაზე.
„ელატი“ (Elati), რომელიც აღარ არსებობს,ქვედა დასახლების დიალექტი იყო. ზედა და ხეობის დასახლება საუბრობდნენ „ატალიზე“ (Atali), რომელიც ახლა ოკლაჰომაში გვხვდება. შუა დასახლება საუბრობდა „კიტუვაზე“ (kituhwa), რომელსაც ჩრდილოეთ კაროლინის ჩეროკები იყენებენ ამჟამად. მარცვლოვანი ანბანი ფართოდ იქნა მიღებული, რამაც საშუალება მისცა ჩეროკეთა ნაციას ჰქონოდათ დაწერილი კონსტიტუცია, გაზეთები და მიეღოთ განათლება.
ფიზიკური მახასიათებლები
მარცხნივ|მინი|187პქ|ჩეროკი ქალი მინი|196px|ჩეროკი მამაკაცი ლეიტენანტი ჰენრი თიმბერლეიქი 1700-იანი წლების დასაწყისში აღნიშნავს, რომ ჩეროკები იყვნენ საშუალო სიმაღლის, ღია ყავისფერი ან ზეთისხილის ფერის კანით. მისი თქმით, ისინი სიმპატიურად და მედიდურად გამოიყურებოდნენ, გამართულად დადიოდნენ და ჰქონდათ პატარა ხელები და ფეხები. ქალებს ემოსათ საშუალო სიგრძის ირმის ტყავის ქვედატანები, ჟილეტი, პაჭიშები და მოკასინები. ატარებდნენ გრძელ, დაწნულ, დახვეულ თმას. მამაკაცებს წელზე ემოსათ ირმის ტყავისგან დამზადებული სარტყელი, თბილ ამინდში მაისურებსა და მოკასინებს ატარებდნენ, ხოლო ზამთარში პაჭიშებს. ისინი იპარსავდნენ სახესა და თავს, გარდა თავის უკანა ნაწილისა, სადაც იკეთებდნენ ბუმბულს, რომელიც მათი ჯგუფის სიმბოლო იყო. ბავშვები შიშვლები დადიოდნენ, მხოლოდ მომწიფების პერიოდში იმოსებოდნენ შესაბამისი სქესისთვის დამახასიათებელი ტანისამოსით.
ისტორია და ურთიერთობები
ჩეროკთა აზრით, ისინი მსოფლიოს ცენტრში წარმოიშვნენ, პირველი მამაკაცი იყო „კანა’ტი“ (kana’ti), ხოლო პირველი ქალი „სელუ“ (Selu). მათი ცხოვრების გზა მოიცავდა განვითარებას მომთაბარეობიდან სოფლებში ფერმერების ცხოვრებამდე. ჩეროკები ევროპელებს პირველად შეხვდნენ 1540 წელს, როცა ერნანდო დე სოტოს ექსპედიციამ გადაიარა მათი ქვეყანა. ესპანელების წასვლის შემდეგ ჩეროკებს არ ჰქონიათ კონტაქტი ევროპელებთან XVII საუკუნემდე, ხოლო ხანგრძლივი ურთიერთობა XVIII საუკუნეში დამყარდა, როცა ბრიტანელები, ესპანელები, ფრანგები ერთმანეთს ექიშპებოდნენ, რათა ჩეროკები მათი მოკავშირეები გამხდარიყვნენ. ამერიკის რევოლუციის დროს, ჩიკამაუგები, ჩეროკთა ფრაქცია, რომელიც სახლობდა ჩიკამაუგას უბეში, ტენესის მდინარესთან ახლოს, ემხრობოდა ბრიტანელებს. ოფიციალურად, ჩეროკები ცდილობდნენ ნეიტრალური მხარე დაეჭირათ. ბრძოლის შემდეგ, აშშ-ს სურდა ჩეროკეთა მიწის დასაკუთრება, რისთვისაც შეიმუშავეს გეგმა, რომელიც ინდიელთა მდინარე მისისიპის  დასავლეთით გადაყვანას ისახავდა მიზნად. მას შემდეგ, რაც მიწებზე ზეწოლა კიდევ უფრო გაიზარდა, ზოგიერთი ჩეროკე ნებაყოფლობით გადავიდა დასავლეთში 1792 წელს, 1830 წელს კი კონგრესმა ინდიელთა გადასახლების კანონი გაატარა. ამ ფაქტს ჩეროკები წინ აღუდგნენ, საკუთარი საქმე განიხილეს აშშ-ს უზენაეს სასამართლოში და გაიმარჯვეს. დასასრულს, პრეზიდენტმა ენდრიუ ჯექსონმა გააუქმა დადგენილება, თუმცა 1835 წელს ჩეროკეთა პოლიტიკურმა უმცირესობამ გადასახლების ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, რის შემდეგაც ჩეროკები აღმოსავლეთში დაბინავდნენ. ეს გადასახლება დაიწყო 1838 წელს და უწოდებენ „ცრემლების კვალს“. ამ დროს დაახლოებით 4000 ჩეროკი გარდაიცვალა. გადასახლების თავიდან ასაცილებლად, 1000 ჩეროკი მთებში გაიხიზნა. სწორედ ისინი არიან ჩეროკთა აღმოსავლური დაჯგუფების წინაპრები ჩრდილოეთ კაროლინაში. ჩეროკებს მათ ახალ სახლში გადაწყობა მოუხდათ. ადრეულ 1840-იან წლებში ჩეროკეთა ნაცია ყვაოდა და ეს პერიოდი ხშირად მოიხსენიება, როგორც „ოქროს ხანა“. სამოქალაქო ომში, ჩეროკები ორივე მხარეს იბრძოდნენ და შედეგად ამერიკისმთავრობამ „კრიკების“ (Creeks), „ჩოკტაუს“ (Chocktaw), „ჩიკსოს“ (Chicasaw), „სემინოლების“ (Seminoles) ტომებთანერთად დასაჯა, გამოყო ამ 5 ნაციისთვის მიწა, ე. წ. „ინდიელთა ტერიტორია“ და იქ ჩაასახლა. მართლმსაჯულებას აშშ-ს მთვრობა განაგებდა. ეს იყო პირველი ნაბიჯი ოკლაჰომას შტატად ჩამოყალიბებისკენ (1907 წელი). ამ პერიოდში ჩეროკეთა მიწა ხუთ ნაწილად გაიხლიჩა, დარჩენილი მიწები კი მთავრობამ ჩაიბარა. ჩეროკები აშშ-სა და ოკლაჰომას მოქალაქეები ოფიციალურად გახდნენ.
ჩეროკთა აღმოსავლეთ დაჯგუფებებს განსხვავებული წარსული აქვთ. მათი წარმომავლობა უკავშირდება 1819 წლის ხელშეკრულებას, რომელმაც გადაცემულ ტერიტორიებზე მცხოვრებ ჩეროკებს საშუალება მისცა გამოეყოთ რეზერვაციები ინდივიდუალურად 640 აკრ ფართობზე და ნება დართო გამხდარიყვნენ აშშ-სა და ჩრდილოეთ კაროლინის მოქალაქეები. ჩეროკები მდინარე ოკონალუფთთან დასახლდნენ, ამის გამო მათ იცნობენ როგორც ოკონალუფტის ჩეროკებს. ფედერალური მთავრობა რამდენიმეჯერ ეცადა დასავლელ ჩეროკებთან გაეერთიანებინა, თუმცა მათ აღმოსავლეთში დარჩენა ჰქონდათ გადაწყვეტილი. ოკუნალუფტის ჩეროკები, უილიამ ჰოლანდ თომასის მიმართ ლოიალური დამოკიდებულებიდან გამომდინარე, სამოქალაქო ომში კონფედერატებს მიემხრნენ, თუმცა რამდენიმე მათგანმა შეიცვალა საბრძოლო მხარე. სამოქალაქო ომის შემდეგ ჩეროკებმა მოიპოვეს ხმის მიცემის უფლება, დაწერეს კონსტიტუცია, აირჩიეს ხელმძღვანელი, საბჭო და ფედერალურად აღიარებულ იქნენ, როგორც აღმოსავლელი ჩეროკები. მანამდე ისინი იზოლირებულნი იყვნენ ასიმილაციის პოლიტიკისგან, რაც ხელს უწყობდა მათი ჩვევებისა და ტრადიციების შენარჩუნებას.
XXI საუკუნეში ჩეროკები მრავალფეროვანი დაჯგუფეფებით არიან წარმოდგენილნი, რომელთაც აქვთ განსხვავებული ტრადიციები, ენა და ცხოვრების სტილი.
დასახლებები
მინი|190პქ|ჩეროკების ზამთრის სახლი მარცხნივ|მინი|187პქ|ჩეროკების ზაფხულის სახლი ევროპელთა ამერიკაში შემოსვლისას, ჩეროკებს 160-200 სოფელი ეკავათ, 22 000-იანი მოსახლეობით. ადრეულ 1700-იან წლებში ჩეროკები 53-დან 75-მდე განსხვავებულ დასახლებაში იყვნენ გაფანტულნი, საშუალოდ თითო დასახლებაში 187-197 ჩეროკი ცხოვრობდა. ისინი ძირითადად მდინარის პირას იდებდნენ ბინას, სადაც შეეძლოთ თევზი დაეჭირათ, ფერმა გაეშენებინათ. თითოეულ დასახლებას ჰქონდა საბჭოს შენობა და მოედანი. საბჭოს შენობა დიდი წრიული ფორმის იყო, კედლები ერთმანეთზე გადაჭდობილი ნედლი ხეებისგან იყო შემდგარი, რომლებსაც ამაგრებდა ტალახისგან შექმნილი ბათქაშისებრი წარმონაქმნი. ზაფხულობით ხის სახლებში ცხოვრობდნენ, ხოლო ზამთარში კონუსის ფორმის კერიან სახლებში. ზაფხულის სახლებს მართკუთხედის ფორმა ჰქონდათ, წაწვეტებული სახურავები, თიხის კედლები და ხის ქერქის ან ჩალის სახურავი. ზამთრის სახლი მოთავსებული იყო ორმოზე. ჩეროკთა სოფელი ჩვეულებრივ შემოფარგლული იყო ხის მორების გალავნით. თანდათან, ჩეროკებმა თეთრკანიანების ცხოვრების სტილი აითვისეს, რაც მათ სახლ-კარსაც დაეტყო.
არსებობის საშუალებები
ჩეროკები თავდაპირველად იყვნენ მებაღეები, ხილისა და ბოსტნეულის მოყვანის მეცნიერები, როდესაც ევროპელები შეხვდენენ მათ. მათ მოჰყავდათ  მარცვლეული, სიმინდი, ლობიო, გოგრა, მზესუმზირა და თამბაქო. ქალები უვლიდნენ მიწას, აგროვებდნენ საკვებსა და სამკურნალო მცენარეებს, ხოლო კაცები იყვნენ მონადირეები, მეომრები და პასუხისმგებლები საგარეო უსაფრთხოებაზე. კაცები თევზაობდნენ და ნადირობდნენ ძირითადად ირმებზე, ინდაურზე, დათვზე, ისევე როგორც ჩიტებსა და კურდღებლებზე. ნანადირევი გამოიყენებოდა ტანსაცმელებისთვის, ორნამენტებისათვის, მატყლისა და ცერემონიული ობიექტებისათვის. ამერიკის რევოლუციის შემდეგ ჩეროკების ცხოვრება შეიცვალა, ვინაიდან მათ შეისწავლეს ფერმერობისა და ზოგადად ბიზნესის ახალი მეთოდები ადგილობრივებისაგან. ჩეროკებმა 2006 წელს პირველად დაიწყეს მუშაობა გამომუშავებაზე (ხელფასზე) სამუშაოების ფართო სექტორში სხვადასხვა პროფესიებით, თუმცა ზოგიერთი მათგანი კვლავ ფერმერობას მიჰყვებოდა და მეურნეობის სფეროში იყო დასაქმებული.
კომერციული აქტივობები
ჩეროკებისათვის დიდ ღირებულებას არ წარმოადგენდა სიმდიდრისა და ქონების დაგროვება, სწორედ ამიტომაც მათ უარი განაცხადეს იმაზე მეტის მოდანირებასა და წარმოებაზე, ვიდრე მათ სინამდვილეში სჭირდებოდათ. ბაზრისათვის პროდუქტის შექმნა შეიძლება ითქვას, რომ უცხო კონცეფცია იყო მათთვის ევროპელებთან კონტაქტამდე, მიუხედავად ამისა ვაჭრობა, როგორც ჩანს, მაინც არსებობდა. ქალები კონცენტირებულები იყვნენ დღესწაულების, ლხინებისათვის საჭირო ინგრედიენტების წარმოებაზე, ასევე მათ ევალებოდათ დახმარება ისეთი ადამიანებისათვის, რომლებსაც მოსავალი ჩაუვარდათ. ევროპოლებთან კომუნიკაციის შემდეგ ვაჭრობა საკუთარ თავზე აიღეს და ამ დროს შეიქმნა ირმის ტყავისა და ტყვეების ბაზარი. ირმის ტყავი იყო ჩეროკების ფულის ერთეული მეთვრამეტე საუკუნეში. XXI საუკუნეში ჩეროკები ცომერციული აქტივობების მრავალფეროვან ციკლში არიან ჩართულნი, მათ შორის: თამაშები, ტურიზმი, ხელოვნება, ხელოსნობასა და სხვა ეკონომიკურ სფეროებში.
ინდუსტრიული ხელოვნება
ოჯახის კეთილმოწყობა ქალების მოვალეობა იყო. მათ ევროპოლებთან ურთიერთობამდეც კი შეძლეს საყოფაცხოვრებო ნივთების უმეტესობის შექმნა. დასაჯდომი სკამები, კალათები, თიხის ჭურჭელი, ტანსაცმელი, ხელსაწყოები - ეს არის ის მცირე ჩამონათვალი ნივთებისა, რომლებიც გამოიყენებოდა საოჯახო მეურნეობაში და მიწაზე სამუშაოდ. XVIII საუკუნეში ევროპელებთან ვაჭრობამ, მათი ცხოვრება ბევრად გაამარტივა, რადგან მათგან ჩეროკებმა მოახერხეს საჭირო ხელსაწყოების, ინსტრუმენტებისა და მასალის შეძენა, რომლებიც მნიშვნელოვან ადგილს დაიკავებდნენ მათ ყოველდღიურ საქმიანობაში. ჩეროკების უმეტესობა XXO საუკუნეში გადაერთო ამერიკულ ძირითად სამომხმარებლო ცხოვრების სტილზე.
ვაჭრობა
ევროპელებთან კონტაქტზე გასვლამდე ჩეროკები ვაჭრობდნენ სხვა ტომელებთან, ძირითადად ვირჯინიისა და კაროლინის მოსახლეობასთან. დიდი ვაჭრობა არ იყო მეთვრამეტე საუკუნემდე, ამ დროს ვაჭრებმა დაიწყეს მაღაზიების აშენება ჩეროკების ქვეყანაში. ვაჭრებს ჩამოჰქონდათ ევროპელების მიერ ნაწარმოები საქონელი, ხოლო თვითონ კი ძირითადად ირმის ტყავისა და ომის ტყვეების ყიდვა უნდოდათ. ომის ტყვეები ძირითადად სხვა ტომებიდან იყვნენ წარმოდგენილნი, ვაჭრები კი მათ შემდგომ მონებად ყიდნენ (ანუ ეგრეთ წოდებულ გადამყიდველების როლს ასრულებდნენ). ეს იყო ჩვეულებრივი პრაქტიკა ქალების ომში, პატივსაცემი ქალები, რომლებმაც სახელი მოიხვეჭეს ბრძოლებში წყვეტდნენ თუ რომელი ტყვე უნდა მომკვდარიყო (როგორც წესი კაცები), ხოლო კლანის მეთაური ქალები იმაზე იღებდნენ გადაწყვეტილებას, მიეღოთ თუ არა ესა თუ ის ტყვე თავიანთ ტომში. ერთხელ მსჯავრდებული ტყვე აწამა სოფლის მცხოვრებმა ქალმა იმის გამო, რომ საკუთარი ნათესავის სიცოცხლისათვის შური ეძია. ვაჭრობა იყო ჩეროკებში კაცების მოვალეობა, ქალების ლიმიტირებული, შეზღუდული მონაწილეობით. ქალები გახდნენ კაცებზე დამოკიდებულნი იმისათვის, რომ გაეუმჯებესებინათ სახლისა და სამეურნეო ნივთები, ასევე ტანსაცმელი. აუცილებელი გახდა ჩეროკებისათვის, რომ საკუთარი ცონდა და ოსტატობა ევროპელებისათვის “მიეყიდათ”. მას შემდეგ რაც ტყავებზე მოთხოვნა გაიზარდა, ბევრმა ტრადიცული რწმენა ნადირობაზე შეიცვალა, ამიტომაც იარაღი და ამუნიცია სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი გახდა უსაფრთხოებისა და ნადირობისათვის. უნდა აღინიშნოს ის ფაქტიც, რომ ქორწინება ევროპულ და მოგვიანებით აფრიკულ მოდგმასთან თავდაყირა დააყენა ჩეროკების ტრადიციული სოციალური ორგანიზაცია და კლანის (დაჯგუფების) სისტემა.
შრომის დანაწილება
ჩეროკ ქალებსა და კაცებს სამუშაო დაყოფილი ჰქონდათ და ისინი მკვეთრად განსხვავდებოდნენ ერთმანეთისგან. სამუშაო დავალებებს ასრულებდნენ და ამ საქმეში წვლილი შეჰქონდათ კაცებს, ხოლო ქალები კი განუყოფელები იყვნენ საზოგადოებისაგან. ქალები ეწეოდნენ მეურნეობას, უვლიდნენ ბავშვებს, ამზადებდნენ საკვებს, ამზადებდნენ საყოფაცხოვრებო ნივთებს და იღებდნენ მონაწილეობას სხვა საშინაო საქმეებში. კაცები ძირითადად იყვნენ მონადირეები და მეომრები, ამავდროულად ისინი ხშირად ეხმარებოდნენ ქალებს მინდვრის გაწმენდაში, დათესვასა და მოსავლის აღებაში. მსგავსი შრომის დანაწილება შეიცვალა მას შემდეგ, რაც ჩეროკებმა განიცადეს გავლენა ევროპელებსა და ამერიკელებთან შეერთებით. ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობა ცდილობდა, რომ ჩეროკების “ცივილიზება” მოეხდინა ანგლო-ამერიკულ კულტურაზე, კაცების მეურნეებად გადაქცევით, ხოლო ქალების კი - დახვეწილ დიასახლისებად. ამ მიზნის მიღწევისათვის, ადრეულ 1800-იანებში შეერთებული შტატების მთავრობამ გააგზავნა აგენტები და ეხმარებოდა მისიონერებს იმაში, რომ ჩეროკებთან ეცხოვრათ. აგენტები და მისიონერები შეიძლება ითქვას, რომ იყვნენ პასუხისმგებლები კულტურის ტრანსფორმირებაში. ბევრ ჩეროკს სჯეროდა, რომ კულტურის შეცვლა იქნებოდა საუკეთესო თავდაცვა საკუთარი მიწისგან განშორების. წლების გასვლის მერე შეიცვალა შრომის დანაწილება ჩეროკ ქალებსა და მამაკაცებს შორის და მათ მიიღეს ამერიკული საზოგადოებისათვის დამახასიათებელი ცხოვრების სტილის და ღირებულებები.
მიწათმფლობელობა
მიწები მემკვიდრეობით გადაეცემოდა დედის სანათესაოსაგან, იმისათვის, რომ ქალის შთამომავლობა წარმატებული ყოფილიყო. ჩეროკები ყველა ბუნებრივ რესურს უყურებდნენ, როგორც უფასოს, ხოლო საერთო საქონელს კი თავიანთი ტრადიციებიდან გამომდინარე. ეს ხედვა შეიცვალა ტომების მიწების დანაწილების შემდეგ და კერძო მფლობელობა უკვერ რეალობა გახდა. XXI საუკუნეში ჩეროკთა ერს ჰქონდა საერთო მიწები და მრავალი ჩეროკი, ოკლაჰომაში, აგრძელებს ცხოვრებას საკუთარ გამოყოფილ (დანაწილებულ) მიწაზე.
მრეწველობა
მინი|დასავლელი ჩეროკების მიერ დამზადებული კალათა მინი|აღმოსავლელი ჩეროკების მიერ დამზადებული კალათა ჩეროკები ქალები იყვნენ ტრადიციული ფეიქრები. ჩეროკული ჭურჭლის (სათავსოების) კალათის ფეიქარი იყო ქალი და ავტორი (Clark Field) ამბობს შემდეგ სიტყვებს: “ეს არის ჩეროკი ქალი და არა კაცი, რომელიც ამზადებს კალათებს”. ჩეროკი ქალები იყვნენ როგორც ფეიქრები, ასევევ მომხმარებლები საკუთარი კალათების, ვინაიდან მათ სჭირდებოდათ ისინი საოჯახო საქმეებში, როგორიცაა საჭმლის მომზადება და ასე შემდეგ. კალათის ფილტრი, საცერი და მარცვალსაწმედნი მანქანა წარმოადგენდა ჩვეულებრივ ჩეროკულ საოჯახო ნივთს. ჩეროკული კალათისათვის დამახასიათებელი ნიშნები შენარჩუნდა XX საუკუნეშიც, მათ შორის მისი გამოყენება და ტრადიციული კალათების გაყიდვა. დასავლელი ჩეროკები კალათებს იყენებდნენ სიმინდის დაფქვისათვის, კვერცხის შესაგროვებლად, მარცვლეულის სუპის დასამზადებლად (sofkey) და საკვების შესანახად. ანალოგიურად, აღმოსავლური კოლექცია შეიცავს საცერ, შესაგროვებ და შესანახ კალათებს. ეს ფუნქციები პასუხობდა მათი ყოველდღიური ცხოვრებისა და მომხმარებლების მოთხოვნებს. თუმცა მეოცე საუკუნის დასაწყისისათვის ჩეროკი ქალები ასევე ამზადებდნენ არა გამოყენებად ჭურჭელს მყიდველებისათვის. 34-დან მხოლოდ 10 დასავლური კალათის ფუნქცია იქნა განსაზღვრული, ხოლო 2/3-ზე მეტი კი იყო დეკორატიული და დიდი ალბათობით გასაყიდად იყო შექმნილი. უფრო მეტიც, ერთი დასავლური სათავსო მარკირებული იყო ასე “ხილის კალათა”, ფორმა და სახელიც სპეციალურად იყო შეფუთული გასაყიდად. კალათებზე სახელურის არ ქონა კიდევ ერთხელ მიუთითებს იმაზე, რომ ისინი უფრო გასაყიდად იყო შექმნილი, ვიდრე მუდმივი მოხმარებისათვის. აღმოსავლური კალათებს კონკურენციის გაწევა შეუძლიათ დასავლურისათვის. 21-დან მხოლოდ 6 აღმოსავლურ კალათას აქვს განსაზღვრული საჭიროებისათვის გამოყენებადი ფუნქციები, ხოლო 2 მათგანი კი არის სამკერვალო კონტეინერი, სტილი, რომელიც ფეიქრებმა განავითარეს არაადგილობრივი მყიდველებისათვის. როგორც დასავლური კალათები, ასევე აღმოსავლური კონტეინერების მცირე ნაწილსაც აქვს გარკვეული ნიშნები იმისა, რომ მათი გამოყენება შესაძლებელი იყო სხვადასხვა მიზნისათვის. ჩეროკული კალათების უმეტესი ნაწილის სუფთა და დეკორატიული ფორმები გვაფიქრებინებს იმას, რომ ფეიქრები გამოყოფდნენ და განასხვავებდნენ მათ ყოველდღიური გამოყენებისათვის შექმნილი კალათებისაგან და მათგან, რომლებიც არ იყო გათვლილი არა ადგილობრივებისათვის.
ტურიზმი
ტურიზმი ეკონომიკურ წინსვლას მოასწავებდა, რაც აღმოსავლელ ჩეროკებს “საშინლად” ესაჭიროებოდათ. 1934 წელს ჩეროკების სააგენტომ გამოაქვეყნა, რომ ჩეროკები “საგრძნობ სიღარიბეში” ცხოვრობდნენ, “ღარიბ სახლებში, სანიტაციის დაბალი დონითა და არასწორად იკვებებოდნენ”. მეურნეობას სჭირდებოდა განვითარება, მწირი იყო ტანსაცმელი და საოჯახო “აღჭურვილობა”. მცირე იყო ფულის მოძრაობა რეზერვაციებში და ბევრ ოჯახს არ ჰქონდა cash შემოსავალი, განსხვავებით მათგან, რომლებიც მას კალათებისა და ჭურჭლის გაყიდვისაგან იღებდნენ. დასავლური პირობები განსხვავდებოდა რამდენიმე ნაწილში. დასავლელი ჩეროკები გაფანტულად ცხოვრობდნენ 30 ქვეყანაში აღმოსავლეთ ოკლაჰომაში, პირდაპირი ფედერალური მეთვალყურეობის მიღმა. მათ არ ჰქონდათ საკონსულო არც ხელოსნების სამუშაოს მხარდასაჭერად და არც მონიტორინგისათვის. ჩეროკთა ნაციისათვის არ იყო ტომის მართვის არანაირი ფორმა, არ იყო მართველი. ვირტუალურად დასავლელი ჩეროკებისათვის არ არსებობდა ტურიზმი და არც მისი შემოგარენი იზიდავდა მოგზაურებს.
ჩეროკეთა ნაციის ჩრდილოეთის ოჯახების საშუალო ფულადი შემოსავალი წელიწადში დაახლოებით 95 დოლარს შეადგენდა. გეოგრაფ ლესლი ჰიუსის თანახმად, ჩეროკებს ფული არ ჰყოფნიდათ ტანსაცმლისა და სხვა საჭირო ნივთების საყიდლად. მეზობელ დასახლებებთან შედარებით ჩეროკები საძოვრების მისაღებად, ბოსტნეულისა და ხილის მოსაყვანად ნაკლებად მუშაობდნენ. მათ ჰქონდათ გაბნეული დასახლებები, ღარიბი ფერმები და ნაკლებად განვითარებული სოფლები. არასტანდარტული ბინებითა და თანამედროვე გარემოსთვის შეუფერებილი ეკონომიკური მახასიათებლების გამო, დასავლელი ჩეროკები ვერ ახერხებდნენ ტურისტული ბაზრების შენარჩუნებას და ფეიქრებიც ვერ ადებდნენ უკეთეს ფასს თავიანთ საქონელს.
დღეს კი ჩერკოების ტურიზმი არის ძალიან განვითარებული, თითოეულ მოგზაურს შეუძLია, რომ იმოგზაუროს წარსულში, შეიცნოს ჩეროკთა კულტურის და აღმავლობის შესახებ.
სოციალიზაცია
ბავშვის დაბადებისთანავე დედა და სხვა ახლობლები ეტაპობრივად აყალიბებდნენ ბავშვის პიროვნებას და ხასიათს. დედის ძმები და ახლობელი ქალები ბავშვზე პასუხისმგებელნი იყვნენ. სწორედ დედის ოჯახი აკონტროლებდა ბავშვთა ცხოვრებას. თუ ბავშვი გოგო იყო, მას ყოველი ახლობელი ქალი შვილივით ზრდიდა. ახალშობილ გოგონას სახელს არქმევდა ბებია დედის მხრიდან, ან კლანის ნათესავებს შორის ასაკობრივად ყველაზე დიდი ქალი. მამაკაცებს კლანში დაკისრებული ჰქონდათ სხვა პასუხისმგებლობები  ბიჭებთან დაკავშირებით, მაგალითად: ფიზიკური წვრთნა და განათლების მიცემა. ბიჭებს წვრთნიდნენ როგორც დედის, ასევე მამის ძმები. ისინი ასწავლიდნენ ნადირობას, ხოლო როდესაც საჭირო ასაკს მიაღწევდნენ, ომისთვისაც ამზადებდნენ.ბავშვებს განსაკუთრებულად დიდი პატივისცემა გააჩნდათ დედის ძმების მიმართ.
ყოველი კლანის სპეციალიზაციები და ჩვეულებები დროსა და თაობებს შორის ამგვარად ვრცელდებოდა (Hill, 1997).
მშობლებსა და შვილებს შორის ურთიერთობაში სუფევდა დიდი პატივისცემა ერთმანეთის მიმართ. ეს პატივისცემა ვრცელდებოდა კლანის ყველა წევრზეც (Perdue, 1998)
სოციალური წყობა
მთავრობისათვის დაკისრებულ პასუხისმგებლობას ტრადიციულად შურისძიებითა და შურისგებით ახორციელებდა. ისინი, ვინც ამტკიცებდნენ საკუთარ შესაძლებლობებს, იყვნენ ლიდერები. მამაკაცები და ქალები მონაწილეობას იღებდნენ გადაწყვეტილებების მიღებაში. საბჭოს სხდომაზე ქალები ისევე თავისუფლად გამოხატავდნენ საკუთარ აზრს, როგორც მამაკაცები. მათი გაგებით არაფერი არ იყო სასირცხვილო ქალის აზრის მოსმენაში. პირიქით, მათ, ვინც არ უსუმენდა ქალებს, სახალხო ლანძღვა-გინების კორიანთელი ატყდებოდა თავს (Sattler, 1995). ყოველი საკითხი განიხილებოდა იქამდე, სანამ კონსენსუსამდე არ მივიდოდნენ. ჩეროკების საერთო ენა არა მმართველობის წყობა, არამედ ნათესაობრივი სისტემა და საერთო რწმენა იყო, სწორედ ეს აერთიანებდა მათ (Perdue, 1998). საბჭოს სხდომაზე განხილულ საკითხთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე საჭირბოროტო იყო ომი. ომის მიზეზი კი იყო შურისძიება, სისხლის აღება. მასში მონაწილეობის მიღება კი ნებაყოფლობითი იყო. XVII საუკუნეში მრავალი ვაჭარისა და სხვა ევროპელების გარემოცვაში ცხოვრობდნენ ჩეროკები. ბევრი მათგანი ჩეროკების ქალებზე დაქორწინდა და შედეგად გაჩნდა არეული სისხლის ოჯახები. შერეულები სწრაფად ვრცელდებოდნენ, ისევე, როგორც მათი გავლენა ჩეროკების მმართველებზე, რადგან მათ კარგად გაიგეს ამერიკის პოლიტიკური სისტემა და ხელი შეუწყვეს მას. მრავალი მათგანი გაერთიანდა ფრაქციაში სახელად - „პროგრესიული მოღვაწეები“. ეს უკანასკნელნი იყვნენ ჩეროკები, რომლებმაც 1800-იან წლებშიეურო-ამერიკული ცხოვრების წესი აითვისეს: მონობა, განათლება, კერძო საკუთრება და სიმდიდრის დაგროვება. ამავე დროს იყვნენ ჩეროკები, რომლებსაც ეწოდებოდათ ტრადიციონალისტები, უმეტესად სუფთა სისხლის, რომლებსაც უნდოდათ ძველი ცხოვრების წესის შენარჩუნება და გაგრძელება (Perdue, 1989).
პოლიტიკური წყობა
ჩეროკების საზოგადოებაში პირველდაწყებითად კლანი ასრულებდა მთავრობისათვის დაკისრებულ ვალდებულებებსა და პასუხისმგებლობებს, თუმცა თითოეული დასახლება იყო ავტონომიური და ჰყავდა ორი მთავარი ბელადი - წითელი, ანუ ომის ბელადი და თეთრი, ანუ მშვიდობის ბელადი, რომელსაც მინიმალური ძალაუფლება ჰქონდა. ეს უკანასკნელი გადაწყვეტილებებს იღებდა მეურნეობაში, კანონების გამოცემასა და დავებში, წითელი ბელადი კი - საომარ საქმიანობებში. ჩეროკები სხვადასხვა დასახლებიდან მოდიოდნენ და ერთიანდებოდნენ ორი მიზეზით - ცერემონიებსა და ომში. როდესაც რაიმე საკითხი იყო გადასაწყვეტი, მთლიანი დასახლება იკრიბებოდა (მათ შორის ქალებიც) და ბჭობდნენ, სანამ არ მივიდოდნენ კონსენსუსამდე. ევროპელებმა ქალების ჩართულობა იმ პერიოდისათვის მათი შეხედულებისამებრ აღიქვეს, ჩეროკებს დასცინეს და „ქვედაბოლოსებრი“ მმართველობის ფორმა დაუწუნეს (Fitzgerald & Conley, 2002). XVIII საუკუნემდე ჩეროკებს არ ჰყავდათ ბელადი და ეროვნული საბჭო. მათი პირველი კონსტიტუცია დაიწერა 1827 წელს. როდესაც ოკლაჰომა გახდა შტატი, ჩეროკების ნაცია ოფიციალურად გაუქმდა, მაგრამ მათ მაინც შეინარჩუნეს ლეგალური მთავრობა მცირე ძალაუფლებით. 1970 წლამდე ჩეროკებს არ შეეძლოთ მთავარი ბელადის ასარჩევად არჩევნების ჩატარება. ამ დროისათვის აშშ-ს პრეზიდენტი ნიშნავდა მთავარ ბელადს. აღმოსავლეთის ჩეროკებმა 1868 წელს დაწერეს თავიანთი პირველი კონსტიტუცია და აირჩიეს ბელადი და საბჭო.2006 წელს ჩეროკებს უკვე გააჩნიათ საკუთარი სასამართლო, მარშალები, არჩევნები, განახლებული კონსტიტუცია, მრავალი მომსახურების პროგრამა და ტომობრივი საწარმოები. ჩეროკების ნაცია და აღმოსავლელი ჩეროკები წინდაწინ მიდიან, ავითარებენ სერვისებს და საწარმოებს შესაბამისი საზოგადოებებისათვის. ყოველ ამ უკანასკნელთაგანს მართავს არჩეული მთავარი ბელადი, მთავარი წარმომადგენელი ბელადი და საბჭო.
დღესდღეობით ჩეროკებში მოქმედებს სამ ნაწილიანი მთავრობა -სასამართლო, აღმასრულებელი და საკანონმდებლო შტოები. შესწორებული კონსტიტუცია ჩეროკების მიერ რატიფიცირებულ იქნა 1976 წლის ივნისში და დამტკიცდა ინდიელების საქმეთა ბიუროს კომისიონერისაგან 1976 წლის 5 სექტემბერს. 1999 წელს საკონსტიტუციო ყრილობა მოიწვიეს, რათა განეახლებინათ ჩეროკების კონსტიტუცია. ახალი კონსტიტუცია რატიფიცირდა ჩეროკების ცნობილი არჩევნების შემდეგ 2003 წელს.
აღმასრულებელი შტოს უმაღლესი წარმომადგენელია უფროსი ბელადი, საკანონმდებლო ძალაუფლება აქვს ტომის საბჭოს, ხოლო სასამართლოს ჩეროკების უმაღლესი სასამართლო წარმოადგენს.
ტომის მთავრობის სასამართლო შტო იყოფა ორ ნაწილად - საოლქო და უმაღლეს სასამართლოებად, რომელიც შეიძლება შევადაროთ ამერიკის შეერთებული შტატების უმაღლეს სასამართლოს. ჩეროკების უმაღლესი სასამართლო შედგება ხუთი მოსამართლისაგან, რომლებიც უფროსი ბელადის ამორჩეულნი და ტომის საბჭოს მიერ დამტკიცებულნი არიან. ეს არის ჩეროკების სასამართლოებრივი საფეხურების ყველაზე მაღალი საფეხური და ზედამხედველობს შიდა სამართლებრივ დავებს, ისევე, როგორც საოლქო სასამართლო. ამ უკანასკნელის მოსამართლე და გაერთიანებული ოლქების მოსამართლე თავმჯდომარეობენ ტომის საოლქო სასამართლოს დაგანიხილავენ ყველა საქმეს, რომლებიც ჩეროკების სამართლებრივი კოდექსის იურისდიქციის ქვეშ ექცეოდა.
სოციალური კონტროლი
ჩეროკების მიზანი იყო შეენარჩუნებინათ ჰარმონია და ბალანსი. ისინი ფიქრობდნენ, რომ სხვაგვარად უამრავი ჭირი და უბედურება დაატყდებოდათ თავს. ნათესაობა წყვეტდა, თუ როგორი დამოკიდებულება ჰქონდათ ჩეროკებს ერთმანეთის მიმართ და ეს ეხებოდა კლანის ყველა წევრს. თუ ადამიანს ზიანს მიაყენებდნენ, ან მოჰკლავდნენ, მაშინ დაზარალებულს, ან კლანს ჰქონდა შურისძიების უფლება. შურისგება იყო კრიმინალური კოდექსი და ნიშნავდა მკვლელობასა და ნაკლებ კრიმინალს. ყველაზე სერიოზული კრიმინალური დანაშაული იყო მკვლელობა და ის საჭიროებდა ან მკვლელის, ან ოჯახის წევრის, ან ახლო ნათესავის მკვლელობას დაზარალებული მხრიდან, რათა აღდგენილიყო ჰარმონია და ბალანსი. წესრიგის შესანარჩუნებლად ჩამოყალიბდა მებრძოლი რაზმები, რათა მოკლული ჩეროკების შურისძიებისათვის კონტროლი გაეწიათ. ეს იყო ომში წასვლის ერთადერთი მიზეზი. ჰარმონიის შენარჩუნების მხარდაჭერა ჩეროკების ქცევას აკონტროლებდა როგორც შინაურ, ასევე საგარეო საქმეებში. იყო მკაცრი შიდა წესდება, რაც გულისხმობდა ქცევის კონტროლსა და წესებისათვის დამორჩილებას, მაგალითად, გარემოს გაფრთხილება. ჰარმონია და ბალანსი რელიგიასა და ცერემონიებში იყო უმთავრესი და მისი შენარჩუნება აუცილებელი იყო უბედურების თავიდან ასაცილებლად. ბავშვებს სხვადასხვა ინსტრუქციებს აძლევდნენ და მათგან მოითხოვდნენ კარგ ყოფა-ქცევას. თუ ისინი არ დაემორჩილებოდნენ უფროსებს, შეარცხვენდნენ და დაამცირებდნენ (Perdue, 1998). ეურო-ამერიკელებთან კონტაქტის გამო ნათესაობრივი სისტემის გავლენამ დაღმა დაიწყო სვლა, შესაბამისად საჭირო გახდა ცენტრალური მთავრობის შექმნა სოციალური კონტროლისათვის, რაც შემდგომში მოხდა კიდეც.
კონფლიქტი
ტრადიციონალისტ ჩეროკებს არ ჰყავდათ სამართალდამცველები და არ ჰქონდათ სასამართლოები თანამედროვე გაგებით. იყო მხოლოდ შურისგება, რომელიც დამოკიდებული იყო დაზარალებულზე ან მის კლანზე და რომელიც საჭირო იყო ჰარმონიისა და ბალანსის შესანარჩუნებლად (იხ. სოციალური კონტროლი). 2006 წლისათვის ჩეროკებს უკვე აქვთ საკუთარი სასამართლო და პოლიცია. მათი იურისდიქცია ვრცელდება ჩეროკების ნაციის კუთვნილ მიწებზე და ასევე ინდივიდუალურ საკუთრებაზე, რომელიც მმართველიც ფედერალურ მთავრობას ნდობას უცხადებს.
გზის გაკვლევა XXI საუკუნეში
ტომმა თვითმმართველობაში სერიოზულ შედეგებს მიაღწია საგადასახადო კოდექსის შემოღებითა და ტომის საოლქო სასამართლოს, სამართალდამცველთა და სასამართლო სისტემის აღდგენით. ჩეროკებმა მიაღწიეს წარმატებას საწარმოებშიც, მაგალითად: Cherokee Nation Entertainment, Cherokee Nation Industries და ა. შ. CNE მართავს ჩეროკების კაზინოს, ორ ბენზინგასამართ სადგურს მაღაზიებითურთ და საჩუქრების მაღაზიას, რომელიც მდებარეობს ტალექუაში, ოკლაჰომა. CNI არის მულტიმილიონრული ინდუსტრია, რომელიც ამარაგებს რამდენიმე მნიშვნელოვან თავდაცვის კონტრაქტორს. ჩეროკების ნაცია არის ოკლაჰომაში სასიცოცხლო ბიზნეს ლიდერი, რომელიც შტატზე მოქმედებს დადებითად: ოკლაჰომას ყოველწლიურად ერთი მილიარდი დოლარით მეტი აქვს შემოსავალი ჩეროკების დამსახურებით.
== ოჯახი ==
ოჯახი და მისი კომპოზიცია
ჩეროკობში გავრცელებულია ოჯახის ორივე ტიპი, როგორც „სტანდარტული“, ბირთვული ოჯახი, ისე გაფართოებული. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ პირველი მათგანი მეორესთან შედარებით უმნიშვნელო რაოდენობითაა. განსაკუთრებით აღმოსავლელ ჩეროკებში, სადაც ოჯახის ცნება და განსაზღვრება მოიცავს ბირთვულ ოჯახს დამატებული კიდევ „ოჯახის სხვა წევრები“. ამ თავში განხილული და ახსნილი იქნება თუ ვინ არიან ეს „ოჯახის სხვა წევრები“და ის სოციალური გარემო, რომელშიც ჩეროკები ცხოვრობენ. ჩეროკებში ბირთვული ოჯახის განსაზღვრება თითქმის იგივეა როგორც საზოგადოდ ცნობილია: ქმარი, ცოლი და მათი შვილები. მაგრამ აღსანიშნავია შვილების თემა. შვილებში იგულისხმებიან არა მხოლოდ საკუთრივ მათი შვილები არამედ, შვილებიც მათი წინა ქორწინებებიდან.ამის მიზეზი იყო ის, რომ ქალების ხშირად ქვრივდებოდნენ და ასევე იყო გაშორების ტენდეციაც. ჩეროკებში, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, უფრო გავრცელებული არის გაფართოებული, სამ თაობიანი ოჯახი, რომელიც მოიცავს საკუთრივ ბირთვულ ოჯახს, ბებია - ბაბუას, მეუღლეების დედ - მამიშვილებს და მათ ოჯახებს. ასევე აღსანიშნავია ერთი ფაქტი - დაქორწინების შემდეგ ქმარი საცხოვრებლად მიდის ცოლის სახლში.
ზოგადად დიდი და მრავალრიცხოვანი ოჯახები გამოწვეულია ორი ფაქტორით: პირველი - შვილების სიმრავლით, საშუალოდ 5 შვილი და მეორე - ნათესავების სიმრავლით, რომლებიც თავის მხრივ ხშირ შემთხვევაში ცალკე ოჯახებია.
მეცნიერებს აქვთ რამდენიმე ჰიპოთეზა, იმის შესახებ, თუ რა იწვევს ჩეროკებში ამგვარი ოჯახების არსებობას. ერთი ვარაუდით ამას იწვევს სიღარიბე. როგორც წესი სახლის პატრონად ითვლება მეუღლეთა ერთი წყვილი, ხოლო ოჯახის დანარჩენი წევრები დროებით წევრებად მოიაზრებიან. უმეტესობა ჩეროკს არ აქვს საშუალება ცალკე აიშენოს საკუთარი სახლი, ამიტომ უწევთ რომელიმე ნათესავთან ან ცოლის მშობლებთან ცხოვრება. მეორე ჰიპოთეზა გვთავაზობს ჩეროკების ოჯახების მრავალრიცხოვნობის ახსნას. ეს უმეტესად გამოწვეულია „არაკანონიერი ბავშვების“ ყოლით, ანუ ოჯახის წევრ რომელიმე ქალს ჰყავს „არაკანონიერი ბავშვი“, ანუ ქორწინების გარეშე. ეს ტენდენცია ძალზედ გავრცელებულია და სტატისტიკის თანახმად, რვიდან ხუთ ოჯახს ჰყავს „არაკანონიერი შვილები“. სხვა ვარაუდის თანახმად ჩეროკების ოჯახების ამგვარი სახე გამოწვეულია მათი ბუნებითა და ხასათით, რაშიც მოიაზრება მათი კულტურიდან გამომდინარე ნათესავებთან ურთიერთობა და ალტრუიზმი. თანაც აღსანიშნავია, რომ ჩეროკები ძალზედ კონსერვატორები არიან და 90 % მეტ ოჯახებში ოჯახის წევრები მხოლოდ ჩეროკები არიან, ანუ ჩეროკები ერიდებიან სხვა ტომებთან და მით უმეტეს ეროვნებებთან ქორწინებას.