cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სუნდარბანსი
მანგროს ტყეები სუნდარბანსში(সুন্দরবন, Shundorbôn) — ფართობით ყველაზე დიდი მანგროს ტყეებია დედამიწაზე. განთავსებულია განგის დელტაში ინდოეთსა და ბანგლადეშში. სუნდარბანსის ტერიტორია შეადგენს 10 000 კმ², აქედან 6000 კმ² არის ბანგლადეშში. 1997 წელს სუნდარბანსი შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, თუმცა სუნდარბანსის ნაწილი რომელიც ინდოეთის საკუთრებაშია შეტანილი იქნა ცალკე როგორც სუნდარბანის ეროვნული პარკი. რეგიონი მდიდარია ფაუნით: ბენგალური ვეფხვი, ირემი, ნიანგი და მრავალი სახეობის ფრინველი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბანგლადეშში
Formica aegyptiaca
Formica aegyptiaca — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ინგლისის თასი 1873-74
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1873 წელი ფეხბურთში კატეგორია:1874 წელი ფეხბურთში
კარლ ბრანდტი
thumb|220px|კარლ ბრანდტი
კარლ ბრანდტი (გერმ.: Karl Brandt) (დ. 8 იანვარი 1904, მიულჰაუზენი, ელზასი — გ. 2 ივნისი 1948, ლანდსბერგ-ამ-ლეხი, ბავარია) — გერმანელი მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი; ა. ჰიტლერის პირადი ქირურგი; სს-ის ბრიგადენფიურერი და ვაფენ-სს-ის გენერალ-ლეიტენანტი; გერამნიის სანიტარიისა და ჯანდაცვის გენერალ-კომისარი მესამე რაიხის დროს და მთავარი ბრალდებული ნიურნბერგის ექიმთა სასამართლო პროცესზე.
ბიოგრაფია
კარლ ბრანდტი 1904 წელს გერმანელი ოფიცრის ოჯახში, მაშინდელ გერმანიის იმპერიის შემადგენლობაში მყოფ ელზასში დაიბადა. სკოლა მან დრეზდენში დაამთავრა და 1922 წელს მედიცის სესწავლა დაიწყო იენაში. შემდგომში იგი მედიცინას ეუფლებოდა ფრაიბურგისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში. 1932 წელს იგი „ნსდაპ“-ის შემადგენლობაში შევიდა, ხოლო მომდევნო 1933 წელს „სა“-ში. იმავე წელს კარლ ბრანდტი „სა“-დან „სს“-ში გადავიდა.
1933 წელს მისი პაციენტი იყო ჰიტლერის შეფ-ადიუტანტი ვილჰელმ ბრიუკნერი, რომელიც ავტოავარიის შედეგად მძიმედ დაშავდა. სწორედ ამ პიროვნებად წარადგინა ბრანდტი ფიურერთან. 1934 წლის 14 ივნისს იგი ჰიტლერის ლაიბ-ექიმად დაინიშნა. 1934 წლის 29 ივნისს კარლ ბრანდტი „სს“-ის უნტერშტურმფიურერი გახდა. იმავე წელს მან იქორწინა ანი რებორნზე, რომელიც ცნობილი მოცურავე იყო და ადოლფ ჰიტლერს XX ს-ის 20-იანი წლებიდან იცნობდა.
1939 წლის 1 სექტემბრიდან ექიმ ფილიპ ბოულერთან ერთად კარლ ბრანდტი ხელმძღვანელობდა ე.წ. „აქცია ტ-4“-ს (ეუთანაზია). მკვლელობებისათვის ამორჩეულ იქნა შემდგომი ადგილები:
thumb|250px|კარლ ბრანდტი განაჩენი გამოცხადების დროს [[ნიურნბერგის ექიმთა სასამართლო პროცესი|ნიურნბერგის ექიმთა სასამართლო პროცესზე ]]
1942 წლის 28 ივლისს კარლ ბრანდტი დაინიშნა რაიხის სანიტარულ და ჯანდაცვის საქმეთა გენერალ-კომისარად. ამ ტანამდებობაზე ის კოორდინირებას უწევდა სამოქალაქო და სამხედრო ჯანდაცვის სფეროებს. მან იცოდა კონც-ბანაკებში მიმდინარე ადამიანებზე ჩატარებულ სამედიცინო ცდებზე, ცდებს მალარიის და ჰეპატიტ „ა“-ს საწინააღმდეგოდ ის პირადად კურირებდა. 1943 წლის 5 სექტემბერს ჰიტლერის პირადი ბრძანებით იგი დანიშნულ იქნა სამედიცინი მომარაგებისა და მიწოდების უფროსად და სამედიცინო კვლევების მთავარ კოორდინატორად. მისი გავლენა იმდენად დიდი იყო, რომ რაიხის ექიმთა საზოგადოების ფიურერი კონტი ტანამდებობის მისთვის დათმობასაც კი აპირებდა, თუმც ეს განაცხადი ჰიტლერმა არ დააკმაყოფილა.
ერქეჩი
ერქეჩი (Erkeç) (Էրքեջ) — სოფელი აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში.
კარლ ბრანდტი
ბიოგრაფია
ნიურნბერგის ექიმთა სასამრთლო პროცესზე კარლ ბრანდტს სივდილით დასჯა მიესაჯა და ლანდსბერგის ციხეში ჩამოხრჩობილ იქნა.
ერქეჩი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გორანბოის რაიონის სოფლები
კარლ ბრანდტი
ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანელი მედიკოსები კატეგორია:სს კატეგორია:დაბადებული 8 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1904 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1948
ცენტრალნოი-უსადბი-პლემზავოდა
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 993 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელებეიდან დაშორებულია 324 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია გლუხოვსკაია, რომელიც დაშორებულია 7 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:ბელებეის რაიონის სოფლები
ულიგა
ულიგა (Uliga) — დასახლებული პუნქტი მარშალის კუნძულებზე. იგი მდებარეობს მაჯუროს ატოლის აღმოსავლეთ ნაწილში. ულიგა, დელაპი და დარიტი ერთად წარმოქმნიან დ-უ-დ რაიონს, რომელიც მოსახლეობით ყველაზე დიდია მთელს მარშალის კუნძულებზე — 2044 ადამიანი.
მჭადა სოკო
მჭადა სოკო (Lactarius deliciosus) — ქუდიანი სოკო რძიანა სოკოების გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს დედამიწის ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.
ულიგა
სქოლიო
.
ბადის ნაპირი
ბადის ნაპირი (Budd Coast) — უილქსის მიწის სანაპიროს ნაწილი (აღმოსავლეთი ანტარქტიდა). მდებარეობს ა. გ. 110° და 116° შორის. ზღვაში შეჭრილია დიდი ნახევარკუნძულის სახით, თითქმის მთლიანადაა დაფარული ყინულის სქელი ფენით. ამ ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაპირზე მდებარეობს გრირსონის ოაზისი, რომელშიც განლაგებულია ავსტრალიური სამეცნიერო სადგური უილქსი (1957). ბადის ნაპირი აღმოაჩინა ამერიკულმა ექსპედიციამ ჩარლზ უილქსის ხელმძღვანელობით. ატარებს ამ ექსპედიციის ერთ-ერთი გემის კაპიტნის სახელს.
ულიგა
სქოლიო
კატეგორია:მარშალის კუნძულების ქალაქები
მჭადა სოკო
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა, იხმარება ახალი, დამწნილებული, დამუჟუჟებული და დამარილებული. იზრდება წიწვოვან ტყეებში, მჟავე ნიადაგზე, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად, გაზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის ფიჭვთან და ნაძვთან.
ბადის ნაპირი
სქოლიო
კატეგორია:ანტარქტიდის ნაპირები
მჭადა სოკო
სოკო პირველად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა კარლ ლინემ 1753 წელს როგორც Agaricus deliciosus. მიმდინარე ბინომინალური სახელწოდება მიანიჭა ბრიტანელმა მიკოლოგმა სემიუელ ფრედერიკ გრეიმ 1821 წელს.
სამეცნიერო სინონიმები:
აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 4-18 სმ, მრგვლად ამობურცული, შემდეგ გაშლილი და ძაბრისებურად ჩაღრმავებული, შეკეცილი კიდეებით, მოგვიანებით გასწორებული კიდეებით, ზოგჯერ მცირე ზომის ბორცვაკით ცენტრში, გლუვი, მბზინავი, წვიამიან ამინდში წებოვანი, ნარინჯისფერი, მოყვითალო-ჟანგმიწისფერი ან მუქი ნარინჯისფერი. უფრო მუქი კონცენტრული რგოლებითა და ლაქებით.
რბილობი — მკვრივი, მოყვითალო-ნარინჯისფერი, გადატეხვისას ჯერ სწრაფად წითლდება და შემდეგ მწვანდება. გადატეხვისას სოკო გამოყოფს ღია ნარინჯისფერ, რძისმაგვარ სქელ სითხეს (ხილის არომატით), რომელიც რამდენიმე საათის შემდეგ ნაცრისფერ-მწვანე ფერს იღებს.
ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ხშირი, თხელი, სუსტად დაღმავალი ფეხთან, ნარინჯისფერ-წითელი, დაჭერისას მწვანდება.
ფეხის სიგრძე — 3-7, სისქე — 1,5-2, ქუდის ფერის ან უფრო ღია, ცილინდრული, თანაბარი, ძირისკენ გასქელებული, ფუყე. ზედაპირზე ახასიათებს მცირე ზომის ჩაღრმავებები. ფეხი ზოგჯერ დაფარულია ბუსუსებით.
სპორების ფხვნილი — ყვითელი. სპორები — წაგრძელებულ-ოვალური, 7,1–9,1×6–7,5 მკმ.
ეკოლოგია და გავრცელება
იზრდება წიწვოვან ტყეებში, მჟავე ნიადაგზე, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის ფიჭვთან და ნაძვთან.
ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში — ჩრდილოეთი ამერიკა, ევროპა, ჩრდილოეთი აფრიკა, აზია (ისრაელი, სომხეთი, აღმოსავლეთი ციმბირი და ჩინეთი). საქართველოში გავრცელებულია ყველგან. სახეობა შეტანილია ჩილეში, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში.
მისი სამშობლოა სამხრეთ პირინეის ნახევარკუნძული, სადაც ხმელთაშუა ზღვის ნაძვნარის ქვეშ იზრდება. ასევე გვხვდება ხმელთაშუა ზღვის აუზში, პორტუგალიაში, ბულგარეთში, ესპანეთში, საბერძნეთში, იტალიაში, კვიპროსში, საფრანგეთში და ა.შ.
მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში შეგროვებული ნიმუშების დნმ-ის ანალიზით დადგინდა, რომ მჭადა სოკო ცალკეულ ევროპულ სახეობას მიეკუთვნება და ჩრდილოეთ და ცენტრალური ამერიკის სახეობებისგან გენეტიკურად, მორფოლოგიურად და ეკოლოგიურად განსხვავდება.
სეზონი — აგვისტოდან ოქტომბრამდე.
კვებითი ღირებულება
გავრცელებული აზრის საწინააღმდეგოდ, მჭადა გამოიყენება გამშრალი სახითაც, რა დროსაც სოკო მის არომატსა და გემოს ინარჩუნებს. გამშრალ მჭადას სუნელადაც ხმარობემ.
მჭადა სოკოსგან გამოყვანილია ანტიბიოტიკი ლეკტარიოვიოლინი, რომელიც აფერხებს მრავალი ბაქტერიის განვითარებას ორგანიზმში, მათ შორის ტუბერკულიოზის გამომწვევ ბაქტერიას.
ადგილობრივი სახელწოდებები
საქართველოს ყველა რეგიონში მჭადას სხვადასხვა სახელით იცნობენ:
სქოლიო
კატეგორია:ხრაშუნასოკოსებრნი კატეგორია:საჭმელი სოკოები
ძვ. წ. 985
— 985 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 985 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 986 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 984 წელი.
გარდაიცვალნენ
*
სებასტე (ანტიკე)
სებასტე (ოფიციალურად სებასტეს მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Sebaste) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი ანტიკეს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18 816 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 10 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ანტიკეს მუნიციპალიტეტები
კლაუდია ტანერი
კლაუდია ტანერი (დ. 2 მაისი, 1970) — ავსტრიელი პოლიტიკოსი. ავსტრიის სახალხო პარტიის წევრი. ავსტრიის თავდაცვის მინისტრი 2020 წლის 7 იანვრიდან.
ფერენც პუშკაში
ფერენც პუშკაში (Ferenc Puskás, ნამდვ. სახელი ფერენც პურცელდი Ferenc Purczeld; დ. — გ. ) — უნგრელი ფეხბურთელი და საფეხბურთო მწვრთნელი, მსოფლიო ფეხბურთის ლეგენდა, ყველა დროის ერთ-ერთი საუკეთესო ბომბარდირი და მარცხენა გარემარბი. ასპარეზობდა საფეხბურთო კლუბების ჰონვედის და რეალ მადრიდის შემადგენლობაში. პუშკაში ერთ-ერთი იშვიათი გამონაკლისია, ვისაც ორი სხვადასხვა ეროვნული ნაკრების მაისური აქვს მორგებული: უნგრეთის ნაკრების შემდეგ, რამდენიმე მატჩი ესპანეთის ნაკრებშიც ჩაატარა.
1960 წელს ფერენც პუშკაშმა France Football-ის ევროპის წლის საუკეთესო ფეხბურთელის გამოკითხვაში მეორე ადგილი დაიკავა. 1999 წელს Placar-ის ვერსიით XX საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის მეშვიდე ადგილზე დასახელდა.
სქოლიო
კატეგორია:უნგრელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1927 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2006 კატეგორია:ფიფას 100-ეული კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები კატეგორია:1952 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთის მწვრთნელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის მწვრთნელები კატეგორია:ალავესის მწვრთნელები
გუშ-დანი
thumbnail|150px|გუშ-დანი გუშ-დანი (ივრ. גוש דן) — მეტროპოლია ისრაელის ხმელთაშუაზღვისპირეთზე, რომელიც მოიცავს თელ-ავივ-იაფოს და მის ქალაქ სატელიტებს, როგორებიცაა რამათ-განი, ხოლონი, ბათ-იამი, რამათ-ჰაშარონი, გივათაიმი, ბნეი-ბრაკი, ჰერცლია, ორ-იეჰუდა, გივათ-შმუელი და კირიათ-ონო. ზემოთ ჩამოთვლილ ქალაქებს მიაკუთვნებენ გუშ-დანის შიდა წრეს. ეს ქალაქები წარმოადგენენ უწყვეტ მეტროპოლურ ზოლს და ხშირად რთული გასარჩევია მათი საზღვრები. გუშ-დანის შიდა წრეს გარს ეკვრის ე.წ. გარე წრე, ასევე უწყვეტი ქალაქების ზოლი. გარე წრის ქალაქებია: პეთახ-თიკვა, ჰოდ-ჰაშარონი, კფარ-საბა, რაანანა, იეჰუდი, რამლა, ლოდი, რიშოდ-ლეციონი, ნეს-ციონა და რეხოვოთი. ზემოთ ჩამოთვლილი ქალაქების გარდა გუშ-დანში შედის რიგი დაბები. გუშ-დანის მოსახლეობა დაახლოებით 3 მილიონია და ეს არის ისრაელის უდიდესი მეტროპოლური არე. მინი|1100px|center
სქოლიო
კატეგორია:ისრაელის ქალაქები
ქვემო კოდისწყარო
ქვემო კოდისწყარო — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მჭადიჯვრის თემში. მდებარეობს ალევის ქედის სამხრეთ დაბოლოებაზე. ზღვის დონიდან 870 მ. დუშეთიდან 15 კმ.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Formica aemula
Formica aemula — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ძვ. წ. 895
— წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
ტორეშ-ვედრაში
ტორეშ-ვედრაში (Torres Vedras) — ქალაქი პორტუგალიაში. ქალაქის მოსახლეობა 2011 წლის აღწერით შეადგენდა 79,465 კაცს.
ძვ. წ. 895
გარდაიცვალნენ
*
ფიოდოროვკა (ბელებეის რაიონი)
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელებეიდან დაშორებულია 21 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია პრიუტოვა, რომელიც დაშორებულია 11 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას მორდვები შეადგენენ (57%).
სქოლიო
კატეგორია:ბელებეის რაიონის სოფლები
ფოსტა
thumb|ოქსფორდის ფოსტის მთავარი ოფისი, ინგლისი
საფოსტო მომსახურება თავდაპირველად იყო როგორც კერძო, ასევე სახალხო. ხოლო XIX საუკუნის შუა წლებიდან შეიქმნა ეროვნული საფოსტო სისტემები, რომლის მართვის მონოპოლია სახელმწიფოს ხელში გადავიდა და ამასთან შემოღებული იქნა წინასწარი სამომსახურეო გადასახადი თითოეულ გზავნილზე, რომლის დამადასტურებელი ნიშანი გახდა საფოსტო მარკა.
ზოგიერთ ქვეყანაში ფოსტა წერილებისა და ამანათების გაგზავნის გარდა ახორციელებს დამატებით მომსახურებებს, როგორიცაა ტელეგრაფი, სატელეფონო კავშირი, ფულადი გზავნილები და სხვა.
ფოსტა ძველად
thumb|თბილისის საქალაქო ფოსტა, 1872 წ. ჯერ კიდევ უძველესი დროიდან ადამიანები ერთმანეთს უგზავნიდნენ წერილობით ინფორმაციას სხვადასხვა მანძილით დაშორებული ადგილებიდან. ფოსტის, როგორც ინფორმაციის გაგზავნის საშუალება, განვითარდა წერა–კითხვის კულტურის ჩამოყალიბებასთან ერთად. ფოსტის ორგანიზებული სისტემის ჩამოყალიბება კი მოგვიანებით მოხდა.
ორგანიზებული ფოსტის არსებობის პირველი და უძველესი ფორმა წარმოიქმნა ძველ  ეგვიპტეში (2400 ძვ.წ.ა.). ფარაონის ბრაძნებების გავრცელებას ეგვიპტის მთელ ტერიტორიაზე ახორციელებდნენ შიკრიკების საშუალებით. რაკი არსებობდა ფარაონის ნება, წერილობითი ბრძანებები, არსებობდნენ ადამიანები, რომლებსაც ევალებოდათ ფარაონის ბრძანების მიტანა სხვადასხვა ადგილამდე, უსათუოდ იარსებებდა შესაბამისი ინფრასტრუქტურაც. ფოსტის ეს ფორმა აღმოცენდა ინფორმაციის გადაცემის უფრო ძველი, ზეპირსიტყვიერი მეთოდიდან, რომელიც ხორციელდებოდა მაცნეს საშუალებით.
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:დაუსრულებელი სტატიები კომუნიკაციაზე
სონია რიკიელი
thumb|right|სონია რიკიელი
ეთნიკურად პოლონელი-ებრაელი სონია რიკიელი დაიბადა 1930 წელს პარიზში. 17 წლის ასაკში, სონია პარიზული ტექსტილის მაღაზიის ვიტრინების გასაფორმებლად გაიქირავეს. მოგვიანებით, იგი ცოლად გაჰყვა ბუტიკის მეპატრონეს, რომელიც ელეგანტურ ტანსაცმელს ყიდდა. 1962 წელს, როდესაც სონია ფეხმძიმედ იყო, მან ვერ იპოვა ვერცერთი სვიტრი, რომელიც ორსულ ქალს მოუხდებოდა. ამიტომაც, მან მისი მეუღლის ვენეციელი მომწოდებლების მომსახურებით ისარგებლა და საკუთარი ტანისამოსი შექმნა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1930 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 2016 კატეგორია:ფრანგი დიზაინერები კატეგორია:ფრანგი მოდის დიზაინერები კატეგორია:ებრაელი მოდის დიზაინერები
ჯავა (პროგრამირების ენა)
ჯავა (Java ) არის ზოგადი დანიშნულების, კონკურენტული, ობიექტურად ორიენტირებული პროგრამირების ენა. Java არის მკაცრად (სტატიკურად) ტიპიზირებული ენა. სინტაქსური აგებულებით ის წააგავს უფრო ადრეულ ენებს C და C++. მისი ობიექტური მოდელი აგრეთვე მნიშვნელოვნად ნასესხებია C++ და Smalltalk ენებიდან. Java პროგრამები კომპილირდება ბაიტ-კოდებში და ეშვება Java ვირტულურ მანქანაში (JVM), რაც უზრუნველყოფს კომპილირებული პროგრამის დამოუკიდებლობას გამშვები სისტემასთან მიმართებაში.
ოფიციალურად Java 1995 წლის 23 მაისს გამოვიდა. Java-ს პირველადი შემუშავება ეკუთვნის Sun Microsystems, რომელიც დღემდე რჩება Java ვირტუალური მანქანის და ენის სპეციფიკაციის ძირითად განმსაზღვრელად.
Java მხარდაჭერილია ძირითად კომპიუტერულ და მობილურ ოპერაციულ სისტემებში, უამრავ საყოფაცხოვრებო და ციფრული მოწყობილობაში, აგრეთვე საბანკო პლასტიკურ და სხვა სახის სერვის ბარათებში.
დღეს Java ყველაზე გავრცელებული ენაა, მოწყობილობათა რაოდენობის მიხედვით, რომლებიც ასრულებენ Java პროგრამებს და, აგრეთვე, ყველაზე პოპულარული ენაა იმ პროგრამისტების რაოდენობის მიხედვით, რომლებიც წერენ თავის პროგრამებს Java-ზე.
ისტორია
thumb|150px|Java-ს პერსონაჟი Duke, რომელიც პირველად Star7 მოწყობილობაზე გამოჩნდა Java-ს ისტორია იწყება 1990 წლის დეკემბრიდან, როდესაც Sun Microsystems-ში მცირე ჯგუფის მიერ ინიცირებულია „მწვანე პროექტი“ (Green Project). ამ პროექტის მიზანი იყო სამომხმარებლო ციფრული მოწყობილობების დაპროგრამების შესაძლებლობა, ისევე როგორც ეს კომპიუტერებზე შეიძლებოდა.
მწვანე პროექტის ფარგლებში ჯეიმზ გოსლინგის მიერ შეიქმნა ახალი პროგრამირების ენა Oak, რომელიც არ იყო დამოკიდებული კონკრეტული მოწყობილობის აგებულების დეტალებზე. Oak შემდგომში სახელი შეუცვალეს, და მას Java დაერქვა.
Star7 მოწყობილობის წარმატებული დემონსტრაციის შემდეგ 1993 წელს „მწვანე პროექტი“ First Person Inc.-ში გადადის, რომელსაც სრულად აფინანსებს Sun.
First Person Inc. საბოლოო ჯამში დაიხურა როგორც არაპერსპექტიული იმ დროისათვის. თუმცა აღმოაჩნდა, რომ ის პრობლემები, რომლების გადაჭრასაც ცდილობდნენ ამ პროექტში, აგრეთვე აქტუალურად იდგა სხვა სწრაფადგანვითარებად დარგში — ინტერნეტში.
განცხადება Java ალფა ვერსიის გამოსვლის შესახებ გაკეთდა 1995 წლის 23 მაისს, Sun World კონფერენციაზე. საბოლო ვერსიით JDK 1.0 (Java Development Kit) გამოვიდა 1996 წელს.
პირველი ფართო აღიარება Java ტექნოლოგიამ მიიღო 1997 წელს, როდესაც გამოვიდა JDK-ს შემდეგი, 1.1, ვერსია.
JDK 1.0, 1996 წლის 23 იანვარი.
J2SE 1.2, 1998 წლის 8 დეკემბერი. პირველად გამოჩნდა Swing ბიბლიოთეკა მომხმარებლის ინტერფეისის გაუმჯობესებული მხარდაჭერით, შედარებით უფრო ადრეულ AWT-თან.
J2SE 1.3, 2000 წლის 8 მაისი. გაზრდილი წარმადობა. RMI/IIOP და JNDI ტექნოლოგიები.
J2SE 1.4, 2002 წლის 6 თებერვალი. 64 ბიტიანი არქიტექტურის მხარდაჭერა, XML დამუშავების ჩადგმული შესაძლებლობები.
J2SE 5.0, 2004 წლის 30 სექტემბერი. ენის ახალი კონსტრუქციები, როგორიცაა კლასის პარამეტრები (Generics), for ციკლის გაფართოებული შესაძლებლობები, პრიმიტიული ტიპების ავტომატური კონვერტაცია შესაბამის ობიექტურ ტიპებში და პირიქით, უტიპო Enum, ცვლადი არგუმენტების სია ფუნქციაში, სტატიკური import და მეტამონაცემების, ანუ ანოტაციების მხარდაჭერა.
Java SE 6.0 , 2006 წლის 11 დეკემბერი. სხვა უამრავ სიახლეებს შორისაა ჩადგმული მონაცემთა ბაზა Java DB, გრაფიკული ინტერფეისის გაფართოებული შესაძლებლობები, სკრიპტული ენების მხარდაჭერა და კომპილატორთან პროგრამულად მუშაობის შესაძლებლობა.
შესრულების გარემოსგან დამოუკიდებლობა
Java-ს ძირითადი მახასიათებელი თვისებაა იყოს დამოუკიდებელი შესრულების გარემოს აგებულების დეტალებისაგან; Java პლატფორმის ყველაზე ცნობილი დაპირების, დაწერე ერთხელ, გაუშვი ყველგან, შესაბამისად. ასეთი მიდგომა უპირველეს ყოვლისა ამარტივებს პროგრამის შემქმნელის შრომას, რადგან, ვთქვათ Mac OS X ოპერაციულ სისტემაში დაწერილი პროგრამა შესაძლებელია ცვლილების გარეშე გადავიტანოთ სხვა, მაგალითად, Linux ოპერაციული სისტემაში.
ცნება შესრულების გარემო Java-ს შემთხვევაში გაცილებით შორსაა წასული ვიდრე უბრალოდ ოპერაციული სისტემა. ასე მაგალითად, ამოსაბეჭდი მოწყობილობა აგრეთვე შესრულების გარემოს ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილია. ამიტომ Java-ზე შექმნილია სპეციალური პროგრამირების ინტერფეისი, სახელად Java Print API, რომლის გამოყენებით შეგიძლიათ ისე დაწეროთ პროგრამა, რომ პრინტერის აგებულების დეტალები არ იყოს არსად ნახსენები. ეს ის სამუშაო, რასაც Java საკუთარ თავზე იღებს.
შესრულების გარემოს სხვა მნიშვნელოვანი მაგალითია რელაციური მონაცემთა ბაზა. ერთ-ერთი პირველი Java პროგრამირების ინტერფეისი, სახელად JDBC, უზრუნველყოფდა ნებისმიერი მწარმოებლის მონაცემთა ბაზასთან მიერთების და SQL ბრძანებების შესრულების ერთნაირ მექანიზმს. აბსტრაქციის დონე კიდევ უფრო თვალშისაცემია დღეს, როდესაც Hibernate შემდეგ კი EJB3 ტექნოლოგიები განვითარდა, რომელთა წყალობით დღეს შეგვიძლია ისე ვიმუშაოთ რელაციურ მონაცემთა ბაზასთან, რომ არ გამოვიყენოთ ამ ბაზისთვის დამახასიათებელი SQL ენის დიალექტი.
შესრულების გარემოდ აგრეთვე სხვა Java პროგრამები შეგვიძლია განვიხილოთ. ყოვლისმომცველი გაერთიანების სურვილის წყალობით, Java-ში განვითარდა OSGI ტექნოლოგია, რომლის დახმარებით შეგვიძლია თავად Java-ს პროგრამების, როგორც პროგრამული მოდულების მართვა.
მეხსიერების ავტომატური მართვა
Java-ში შეუძლებელია ობიექტის მეხსიერებიდან უშუალოდ წაშლა. შეიძლება მხოლოდ მიუთითოთ რომ ესა თუ ის ობიექტი განკუთვნილია წასაშლელად, ამ ობიექტზე ყველა კავშირის (reference) მოსპობით.
დამატებით შესაძლებელი გამოვიყენოთ  გამოძახება, რომლის შემდეგ Garbage Collector ეცდება მისთვის მოსახერხებელ დროს გაწმინდოს მეხსიერება. აქ, ისევ, არ იგულისხმება არანაირი გარანტია, რომ მეხსიერება გაწმენდილი იქნება ამ გამოძახების დასრულებისთანავე.
ზეგავლენა
Java-მ მნიშვნელოვნად შეცვალა ციფრული ტექნოლოგია. მისი ზეგავლენა აშკარაა ამ ტექნოლოგიის გამოყენების თითქმის მთელ სპექტრზე.
გამარჯობა სამყარო
გამარჯობა სამყარო Java-ზე, რომელსაც შეტყობინება კონსოლზე გამოაქვს, ასე გამოიყურება:
გამარჯობა სამყარო Java-ს სტანდარტულ გრაფიკული ინტერფეისში (Swing) ასე გამოიყურება:
ორივე ზემოთ მოყვანილი მაგალითი საკმაოდ მარტივად გამოიყურება, განსხვავებით, მაგალითად C-სგან, სადაც გრაფიკულ ინტერფეისში ანალოგიური პროგრამის დაწერა შედარებით შრომატევადია.
ენის სინტაქსი
Java-ს სინტაქსი მნიშვნელოვნად წააგავს C++ სინტაქს. თუმცა Java აგებულია, როგორც ექსკლუზიურად ობიექტურად ორიენტირებული ენა. მთელი საწყისი კოდი იწერება კლასის შიგნით. ამიტომ ყველაფერი Java-ში ობიექტია, გარდა პრიმიტიული ტიპების. გამარტივების მიზნით კლასს შეუძლია იყოს მხოლოდ ერთი კლასის შთამომავალი. ეს შეზღუდვა გარკვეულწილად კომპენსირდება იმით, რომ კლასს შეუძლია უზრუნველყოს ინტერფეისების ნებისმიერი რაოდენობა.
ენას გააჩნია ჩადგმული საშუალებები შეცდომების დამუშავებისთვის და მრავალპროცესიანი პროგრამირებისთვის.
მარტივი მაგალითები
განვიხილოთ რამდენიმე მარტივი მაგალითი Java-ზე.
ფაქტორიალის გამოთვლა
პირველ მაგალითში ნაჩვენებია ფაქტორიალის გამოთვლის პროგრამა. ფაქტორიალის გამოსათვლელად ვიყენებთ რეკურსიულ ფორმულას. პროგრამამ უნდა გამოითვალოს და ჩამოწეროს ფაქტორიალის მნიშვნელობები n-ის მნიშვნელობებისათვის 1-დან 100-მდე.
აპლეტი
აპლეტი არის Java პროგრამა, რომელსაც შეუძლია შესრულდეს ვებ-ბრაუზერში.
ქვემოთ მოყვანილია მარტივი აპლეტის კოდი. ამ აპლეტის შესრულებისას ეკრანზე გამოდის ღილაკი, რომელზე დაწკაპების გამოდის ტექსტური შეტყობინება.
აპლეტი შესაძლოა ჩაიდგას საიტის შემადგენლობაში. ადრეს ამისთვის გამოიტენებოდა  ტეგი. თუმცა დღეს ეს ტეგი მოძველებულად ითვლება.
Mozilla-ს ბრაუზერში წარმოსაჩენად შეგიძლიათ ისარგებლოთ  ტეგით.
Internet Explorer-ში საჩვენებლად გამოიყენება ტეგი.
JVM
Java ვირტუალური მანქანა წარმოადგენს გამშვებს კომპილირებული Java პროგრამისთვის. Java ვირტუალური მანქანა უზრუნველყოფს ოპერაციულ სისტემასთან ურთიერთობას, კლასების ჩატვირთვას და მეხსიერების ავტომატურ კონტროლს.
ძირითადი Java ტექნოლოგიები
Java SE სტანდარტული რედაქცია, საბაზისო ყველა ტექნოლოგიისთვის.
Java EE კორპორატიული რედაქცია, რომელიც შედგება უამრავი სხვა ქვეტექნოლოოგიისაგან. მათ შორის ყველაზე ცნობილებია სერვლეტები, Java სერვერული გვერდები (JSP), Java სერვერული სახეები (JSF), საწარმო Java ობიექტები (EJB), Java ვებ სერვისები.
Java ME მობილური რედაქცია, რომელიც ეშვება მობილურებზე და სხვა მცირერესურსიან მოწყობილობებზე.
Java FX მრავალფეროვანი ვებ-გვერდების ტექნოლოგია, რომელიც კონკურენციას უწევს თავის უფრო ადრეულ ანალოგებს Abobe Flex და Microsoft Silverlight.
წყაროები
კატეგორია:პროგრამირების ენები კატეგორია:ობიექტზე ორიენტირებული პროგრამირების ენები კატეგორია:კლასზე დაფუძნებული დაპროგრამების ენები
ვანისქედი
ვანისქედი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, მთისპირის თემში (სოფლები: ვანისქედი, მთისპირი, ოქროსქედი, უკანავა). მდებარეობს მდინარე ბახვისწყლის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 280 მ. მთისპირიდან 4 კმ., ოზურგეთიდან 20 კმ. სოფელში დგას XI-XIII საუკუნეების ეკლესია. დაბლა ვანისქედში მოქმედებს მუსლიმური სალოცავი — ჯამე.
ეკლესია
მინი|ვანისქედის ეკლესია სოფელში დგას კულტურული მნიშვნელობის მქონე ძეგლი, დარბაზული ეკლესია, სამშენებლო წარწერით, რომელიც XI-XIII საუკუნეებს განეკუთვნება. ტაძარი საფუძვლიანად განაახლეს XVII და XIX საუკუნეებში. XX სასუკუნის 30-იან წლებში დანგრეული ტაძარი ხელახლა ააშენეს 2007 წელს. იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ეკლესიაში XIX საუკუნის 70-იან წლებში ინახებოდა ძველი საეკლესიო წიგნები: „მოკლე ჟამნ-გულანი“ და „ვრცელი ჟამნ-გულანი“. ორთავე გადაუწერია ვინმე „ცოდვილ გრიგოლ შუბლაძეს“. ვრცელ გულანს ახლავს „ასწლიანი კვინკლოსი“ და ქორონიკონი 1729-1749 წწ.
ცნობილი ადამიანები
ვანისქედში დაიბადნენ:
თებერვალი
თებერვალი (Februarius — განწმენდა) — გრიგორიანული კალენდრის მეორე თვე. თებერვალში 28 დღეა, გარდა ნაკიანი წლისა, როდესაც მასში 29 დღეა.
ვანისქედი
სქოლიო
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თებერვალი
სახელი ეწოდა მიწისქვეშა სამეფოს რომაული ღვთაების მიხედვით. იანვარი და თებერვალი არიან კალენდრის ბოლო დამატებული თვეები, ვინაიდან რომაელები ზამთარს თვლიდნენ პერიოდად თვეების გარეშე. თებერვალს ქართულ წარმართული კალენდარში სურწყუნისი ეწოდებოდა. ხალხური დასახელებაა განცხადებისთვე.
თებერვალი არის ზამთრის თვე ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში და ზაფხულისა სამხრეთ ნახევარსფეროში.
თებერვლის ზოდიაქოს ნიშნებია მერწყული და თევზები. თებერვალი იწყება კვირის იმავე დღეს, როგორც მარტი და ნოემბერი, გარდა ნაკიანი წლისა, როდესაც მისი საწყისი დღე ემთხვევა აგვისტოსას.
სარწყუნისი
კორნელი კეკელიძე სურწყნისს 3 იანვარი — 1 თებერვლით საზღვრავდა.
კ. კეკელიძის აზრით სურწყნისაჲ (თთუე) არის ნათესაობითი ბრუნვა, სახელობითი უნდა იყოს „სურწყანი“. ეს სახელი ორი ნაწილისაგან შედგება: „სურ“ და „წყანი“, უკანასკნელი უნდა იყოს ახლანდელი „წყალი“, ხოლო პირველი იგივე „წყალი“ ავესტური ფორმით. ზენდ ავესტაში, ოცდარვა იაზატებს შორის, ცნობილი იყო „არდავირ-სურ“, რაც ნიშნავს „წყარო ზეციური წყლისა“.
არარატ მირზოიანი
არარატ მირზოიანი (Արարատ Միրզոյան; დ. 23 ნოემბერი, 1979) — სომეხი პოლიტიკოსი. 2017-2021 წლებში სომხეთის ეროვნული კრების წევრი. 2019-2021 წლებში სომხეთის ეროვნული კრების პრეზიდენტი. 2018-2019 წლებში – სომხეთის პირველი ვიცე-პრემიერი. 2021 წლის 19 აგვისტოდან – სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი. პოლიტიკური პარტია საზოგადოებრივი კონტრაქტის წევრი. ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის VII მოწვევის ეროვნული კრების წევრები
ტე-ვაჰიპაუნამუ
ტე-ვაჰიპაუნამუ — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ახალ ზელანდიაში, სამხრეთის კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი (Te Wai Pounamu "მწვანე ქვის წყლები" - სამხრეთის კუნძულის ტრადიციული სახელი). მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა 1990 წელს. ტერიტორიის ფართობი 26 000 კმ²-ია და მოიცავს რამდენიმე ეროვნულ პარკს:
დამტკიცებულია, რომ აქ წარმოდგენილია გონდვანის ორიგინალური ფლორისა და ფაუნის ნიმუშები, რაც ტე-ვაჰიპაუნამუს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეყვანის მთავარი მიზეზია.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ახალ ზელანდიაში
Formica aequalis
Formica aequalis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ამამბაის დეპარტამენტი
ამამბაის დეპარტამენტი (Departamento de Amambay) — დეპარტამენტი პარაგვაიში, მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. ფართობი 12 933  კმ². მოსახლეობა 123 861 კაცი (2007). დედაქალაქი – პედრო-ხუან-კაბალიერო. პროვინცია დაყოფილია 3 ოლქად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაგვაის დეპარტამენტები
არქიპელაგი გულაგი
„არქიპელაგი გულაგი“ — რუსი მწერლისა და პუბლიცისტის, ალექსანდრე სოლჟენიცინის, მხატვრულ-ისტორიული კვლევა საბჭოთა რეპრესიულ სისტემაზე 1918-1956 წლებში. ეყრდნობა თვითმხილველთა მონათხროებებს, დოკუმენტებსა და ავტორის პირად გამოცდილებას (სოლჟენიცინის სიტყვებით).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გულაგი კატეგორია:პოლიტიკური რეპრესიები საბჭოთა კავშირში კატეგორია:წიგნები პოლიტიკურ რეპრესიებზე საბჭოთა კავშირში კატეგორია:ალექსანდრე სოლჟენიცინის თხზულებები კატეგორია:ცენზურა საბჭოთა კავშირში კატეგორია:ცენზურის მიერ აკრძალული წიგნები
დარიტი
დარიტი (Djarrit) — დასახლებული პუნქტი მარშალის კუნძულებზე. იგი მდებარეობს მაჯუროს ატოლის აღმოსავლეთ ნაწილში. დარიტი, დელაპი და ულიგა ერთად წარმოქმნიან დ-უ-დ რაიონს, რომელიც მოსახლეობით ყველაზე დიდია მთელს მარშალის კუნძულებზე — 7103 ადამიანი. აქ მდებარეობს მარშალის კუნძულების საერთაშორისო აეროპორტი.
სქოლიო
კატეგორია:მარშალის კუნძულების ქალაქები
მჭამელი
მჭამელი, მგლურა — კანის ტუბერკულოზის ყველაზე მძიმე და ხშირი ფორმა. იწვევს ტუბერკულოზის მიკობაქტერია, რომელიც ხვდება გაკაწრულს ან დაზიანებილ კანში გარედან, უფრო ხშირად კი ტებერკულოზით დაზიანებული შინაგანი ორგანოებიდან ან ლიმფური კვანძებიდან. მჭამელი ხანგრძლივი დაავადებაა. მისი სიმპტომები და მიმდინარეობა დამოკიდებულია გამომწვევის აქტივობაზე, პროცესის ლოკალიზაციაზე და ორგანიზმის საერთო მდგომარეობაზე, უფრო ხშირად ბავშვები ავადდებიან. დასაწყისში კანზე ჩნდება ფეტვის მარცვლის ოდენა მოვარდისფრო-მოწითალო ლაქა, რომელიც თითის დაჭერისას ქრება. მალე ლაქა კვანძად იქცევა, თანდათანობით იზრდება და კანის ზედაპირზე ბორცვისებრად ამოიწევს; იგი ცომივით რბილია, არავითარ სუბიექტურ შეგრძნებება არ იქვევს, ადვილად ზიანდება. დროთა განმავლობაში ბორცვები ერთიანდება და წარმოქმნის ბალთებს, რომლებიც შეიძლება დაიფაროს ქერცლით ან ქერქით, მოიმატოს მოცულობაში სიმსივნისებრად, დაწყლულდეს, დაიშალოს. მჭამელი უმეტესად ჩნდება სახეზე (ცხვირი, ტუჩები, ლოყები, ყურის ნიჟარები), კიდურებზე, უფრო იშვიათად — სხეულზე. ხშირად ზიანდება ცხვირისა და პირის ლორწოვანი გარსი. მჭამელი ზოგჯერ კანზე გამოუსწორებელ დეფექტს ტოვებს.
მკურნალობა: ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო პრეპარატები (სტრეპტომივინი, ფთივაზიდი, ტუბაზიდი და სხვა), D2ვიტამინი, პოლივიტამინები; ზოგადგამაჯანსაღებელი მკურნალობა, ფიზიოთერაპია, მზით მკურნალობა, კლიმატოთერაპია და სხვა. დროზე დაწყებული მკურნალობა კარგ შედეგს იძლევა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაავადებები
მჭადიჯვარი
მჭადიჯვარი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ნარეკვავის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 700 მ, დუშეთიდან 14 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 944 ადამიანი. სოფლის ტერიტორიაზე ადამიანს ჯერ კიდევ ადრინდელი და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაში უცხოვრია (რამდენიმე გორანამოსახლარი). ვარაუდობენ, რომ მჭადიჯვარი უძველესი დროიდან გრემისხევის ცენტრი იყო.
სოფლის შუაში, მდინარე ნარეკვავის მარჯვენა მხარეს დგას ხუროთმოძღვრული ანსამბლი — ეკლესია და ციხე. სამხრეთი და დასავლეთი კარის წარწერების მიხედვით ეკლესია 1668 წელს აუგია დომენტი კათოლიკოსს. ეს ცენტრალურ გუმბათოვანი ნაგებობა ერთ-ერთი უდიდესია გვიანდელი შუა საუკუნეების ტაძართა შორის. ნაგებია ძირითადად აგურით. ეკლესიას აღმოსავლეთი და სამხრეთი მხრიდან ეკვრის ციხე, რომელიც სამხრეთი კარის თავის წარწერის მიხედვით, სოფლის მოშენების მიზნით სახლთუხუცეს კონსტანტინე მუხრანბატონს აუშენებია 1746 წელს. ციხის კუთხეებში აღმართულია მასიური კოშკები, რომელთაგან ერთ-ერთი ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეზეა მიდგმული. კოშკებსა და გალავანს დატანებული აქვს სათოფურები, სალოდეები და საზარბაზნეები. შემდგომში დაღესტნელი ფეოდალების გამუდმებული თავდასხმების შედეგად სოფელი გაპარტახდა. 1754 წელს მჭადიჯვრის ციხესთან ქართველთა და დაღესტნელთა ლაშქრებს შორის დიდი ბრძოლა გაიმართა.
ისტორია
მჭადიჯვარში 1754 წლის 16 აგვისტოს ქართლ-კახეთის ლაშქარმა დაამარცხა ხუნძახის მფლობელი ნურსალ-ბეგის ხელქვეით გაერთიანებული დაღესტნელ ფეოდალთა მრავალრიცხოვანი ლაშქარი, რომელმაც კახეთისა და არაგვის ხეობის სოფლების დარბევის შემდეგ, მჭადიჯვარის ციხე-სიმაგრეს შემოარტყა ალყა. ციხის გარემოცვა ექვს დღეს გაგრძელდა. ქართლ-კახეთის გაერთიანებულ ლაშქარს სათავეში ედგნენ თეიმურაზ II და ერეკლე II. ქართველთა გამარჯვებაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა გლეხთა რაზმების თავგანწირვამ და ერეკლე II-ის სამხედრო ხელოვნებამ. მჭადიჯვრის ბრძოლას ისტორიული მნიშვნელობა ჰქონდა. ეს იყო პირველი დიდი გამარჯვება, რომელმაც საგრძნობლად შეასუსტა დაღესტნელ ფეოდალთა თარეში საქართველოში.
1905 წლის 3 აგვისტოს სოფელში მოხდა შეტაკება გლეხებსა და კაზაკებს შორის. გლეხები მემამულე გ. ბაგრატიონ-მუხრანელს აუჯანყდნენ. გამოსვლაში მონაწილეობდა 14 სოფლის სამი ათასამდე გლეხი. კაზაკთა დამსჯელმა რაზმმა აჯანყებულები განდევდა.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ანტიპოდის კუნძულები
ანტიპოდის კუნძულები (Antipodes Islands) — მომცრო ვულკანური კუნძულები ახალი ზელანდიის სამხრეთით. კუნძულების ეს ჯგუფი ახალი ზელანდიის გარე კუნძულებია, ისინი არ ითვლებიან რაიმე რეგიონის ან ოლქის ნაწილად, მაგრამ არიან სპეციალური ორგანოს — Area Outside Territorial Authority უშუალო მმართველობაში. მდებარეობს სტიუარტის კუნძულისგან 860 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით.
ეკოლოგიურად, კუნძულები ანტიპოდის სუბანტარქტიკულ კუნძულთა ტუნდრის ეკორეგიონს მიეკუთვნება. ახალი ზელანდიის სხვა სუბანტარქტიკულ კუნძულებთან ერთად შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. კუნძულებზე შექმნილია ნაკრძალი და შესაბამისად, ისინი ფართო საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი არაა.
გეოგრაფია
thumb|left|250px|ანტიპოდის კუნძულების ტოპოგრაფიული რუკა არქიპელაგის ფართობია — 20,97 კმ². კუნძულებიდან ყველაზე დიდებია: კუნძული ანტიპოდი — დაახლოებით 20 კმ² (-49.69°N, 178.78°W), ბოლანსის კუნძული — დაახლოებით 2 კმ² (-49.645°N, 178.819°W) და დიდი რაოდენობით პატარა კუნძულები და კლდეები. უმაღლესი წერტილია გალოვეის მთა და რომლის სიმაღლეა 366 მეტრი, რომელიც ამავე დროს აქტიური ვულკანია.
კუნძულების კლიმატი მკაცრი და არასტუმართმოყვარეა, მაგრამ, ეს ფრინველთა ბაზრის საყვარელი ადგილია. კუნძულზე ასევე ცხოვრობენ ანტიპოდის მხტუნავი თუთიყუშები.
ისტორია
კუნძულები აღმოაჩინეს 1800 წელს.
მოსახლეობა
კუნძულებზე მუდმივი მოსახლეობა არ არსებობს, მხოლოდ ხანდახან არქიპელაგს ეწვევიან სამეცნიერო ექსპედიციები და იშვიათი ტურისტები.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ახალ ზელანდიაში
ძვ. წ. 986
— 986 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 986 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 987 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 985 წელი.
გარდაიცვალნენ
*
უტეიკა
უტეიკა (Үтәй; Утейка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელებეის რაიონში.
სქოლიო
კატეგორია:ბელებეის რაიონის სოფლები
საშობაო ბატი კომშით (პიესა)
საშობაო ბატი კომშით — პიესა ერთ მოქმედებად და თერთმეტ სცენად, ჟანრობრივად კომიკური თრილერი, დაწერილი 2009 წელს მიხო მოსულიშვილის მიერ.
სინოპსისი
პიესა მოგვითხრობს ერთ ჩვეულებრივ, მაგრამ დიდ ვალებში ჩავარდნილ ოჯახში მომხდარ საშობაო ამბავს, — დიდი თანხის შემოთავაზების გამო ახალგაზრდა ცოლ–ქმარი, ელენა ქვინსი და მაიკლ დანსერი იძულებულნი ხდებიან ჯერ თავიანთი უცნაური სტუმრის, მათი სამსახურის მფლობელის, რომელიღაც დიდი კონსორციუმის პატრონის, გებრიელ ბონიფაციუსის დამამცირებელი მოთხოვნები შეასრულონ, ხოლო ამის გამო სინდისის ქენჯნას რომ იგრძნობენ, სტუმარს მოკლავენ; თუმცა აღმოჩნდება, რომ სტუმარი მათი კონსორციუმის პატრონი კი არა, ანგელოზია.
შინაარსი
ეს „ახალი დრამაა“: ახალგაზრდა ცოლ-ქმარს ძალიან „გაუმართლა“. ისინი დიდ კონსორციუმში მუშაობენ და თითქოს ცხოვრებაც აიწყეს – ფეშენებელური ბინა ქალაქის ცენტრში, ძვირფასი მანქანა, აგარაკი, მაგრამ, როგორც ხდება ხოლმე, ეს ყველაფერი კრედიტის აღებით აქვთ გაკეთებული.
შობამდე რამდენიმე საათია დარჩენილი და ამ ცოლ-ქმრის კარზე ზარია. შემოდის გებრიელ ბონიფაციუსი, რომელიც სწორედ მათი კონსორციუმის ხელმძღვანელია. თან სიხარული და სითბო შემოაქვს, მაგრამ ახალგაზრდა ცოლ-ქმარს ეუბნება, — ვიცი, რომ ვალები გაქვთო; თან ორასიათასევროიან ჩეკს გამოუწერს და განაგრძობს, — ამ ფულს ვერ გაჩუქებთ, მაგრამ, თუ ერთ პატარა თხოვნას შემისრულებთ, მოგცემთო: ელენა, შენ მაგიდაზე უნდა ახვიდე, კაბა აიწიო და უკანალი დამანახვოო.
ცოლ-ქმარი ბევრს იყოყმანებს თუ ცოტას, ბოლოს მაინც გადაწყვეტს, დავეთანხმოთო.
ელენა ქვინსი კაბას აიწევს და ბონიფაციუსს საჯდომს დაანახვებს.
მერე გებრიელ ბონიფაციუსი ქმარს მიუბრუნდება და ეტყვის, — შენ კი სტრიპტიზი მიცეკვეო.
მაიკლ დანსერს ცეკვა არ უნდა, მაგრამ ახლა ცოლი იწყებს ჩხუბს, — მე რომ გამახდევინე და საჯდომი მაჩვენებინეო?! ბოლოს დაითანხმებს ქმარს, ისიც გაიხდის და მდიდარ სტუმარს სტრიპტიზს აჩვენებს.
ამ დროს მოდიან მაიკლ დანსერის მშობლები, კარლი და როზალია. ახალგაზრდა ცოლ-ქმარი თავიდან კი უმალავს, მაგრამ ბოლოს მშობლებს გამოუტყდებიან, კაცი მოვკალითო, და ხან მოჭრილ ხელს აჩვენებენ, ხან – თავს.
როზალია თავიდან გადაწყვეტს, დედა არ გაგწირავთ, სულ თქვენ გვერდით იქნებაო, რასაც ეთანხმება კარლიც და შვილებს ეხუტებიან. მერე კი უცებ ამბობენ, კანონის წინაშე ამის გამო პასუხი უნდა აგოთო. მშობლები საკუთარი თავის გადარჩენაზე იწყებენ ფიქრს, აიღებენ ტელეფონს და პოლიციაში იწყებენ დარეკვას.
ელენა ქვინსს კი ეშინია, რომ მხოლოდ მას არ შეაწმინდონ ხელები და, მაიკლ დანსერი და მისი მშობლები არ შეიკრან.
ბოლოს ბონიფაციუსი ამბობს, — ადამიანებო, იმას კი არ გთხოვთ, სულ სუფთები იყავით და წმინდად იცხოვრეთ, უბრალოდ, ხანდახან სულ ცოტათი მაინც დაფიქრდითო.
ფინალში, შობის მოახლოებისას პერსონაჟები სკამებზე ადიან, რომ ყველაფერი ძველი და უსიამოვნო წარსულში დატოვონ და ისე გადმოხტნენ იქიდან. ამ დროს მოდის თოვლი, ძალიან ბევრი თოვლი. შობა მოვიდა.
2010 წლის რედაქცია
ეს დადგმა აღარ განხორციელდა, თუმცა ამავე წელს გამოსული თავის პიესების წიგნს ავტორმა ამ პიესის პერსონაჟის, ელენა ქვინსის რეპლიკიდან დაარქვა სათაური:
წყარო
კატეგორია:მიხო მოსულიშვილის ნაწარმოებები კატეგორია:პიესები კატეგორია:ქართული პიესები კატეგორია:მიხო მოსულიშვილის პიესები
სიბალომი
სიბალომი (ოფიციალურად სიბალომის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Sibalom) ― მეორე კლასის მუნიციპალიტეტი ანტიკეს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 63 833 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 76 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ანტიკეს მუნიციპალიტეტები
ჯეიჰუნ ბაირამოვი
ჯეიჰუნ ბაირამოვი (დ. 25 ივნისი, 1973) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი. აზერბაიჯანის განათლების მინისტრი 2018-2020 წლებში. 2020 წლის 16 ივლისიდან აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 ივნისი კატეგორია:აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრები
ალგეთის ხეობა
მინი|270პქ|ალგეთის ხეობა მინი|270პქ|მდინარე ალგეთი მინი|270პქ|ალგეთის ხეობა ალგეთის ხეობა — ხეობა („ქვეყანა“) ისტორიული ქვემო ქართლის ჩრდილოეთ ნაწილში.
გეოგრაფია
ჩრდილოეთით ესაზღვრება თრიალეთის ქედი, აღმოსავლეთით — მდ. მტკვარი, სამხრეთით — მდ. ხრამი და წინწყაროს პლატო, დასავლეთით — წალკა-თრიალეთის ზეგანი.
ისტორია
ალგეთის ხეობაში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მოსახლეობის კვალი (კიკეთი, აბელია, ფარცხისი, არდისუბანი, მუხათი). ხეობის ზემო წელის სამხრეთ-დასავლეთით, ბედენის პლატოზე, გათხრილია შუაბრინჯაოს ეპოქის ვეებერთელა ყორღანები. ნაპოვნია გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ეპოქის ძეგლები, მეტწილად სამოსახლო გორებზე (ზირბითი, ჩხიკვთა, მაწევანი, თონეთი, საფუძრები, არხოტი და სხვა). მათგან ზოგს შემოვლილი აქვს მშრალი წყობით ნაგები ე. წ. ციკლოპური გალავანი.
გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ვრცელისამაროვანია შესწავლილი ალგეთის ხეობის შუაწელზე — „მადნისჭალაში“. ძნელად მისადგომი ბუნებრივი სიმაგრეები იყო უძველესი სამოსახლოები — ლოდოვანები (ბედენის, ლაკვის, გოხნარის, დურნუკისა და სხვა), რომლითაც დიდი ხნის მანძილზე იყენებდნენ საცხოვრებლად. ადრინდელი ანტიკური ხანის ძეგლებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია ალგეთის სამარხი, ამავე ხანის ძეგლებია აღმოჩენილი აბელიაში, მანგლისში, არდისუბანში, ასურეთში. მანგლისშივეა მოკვლეული ელინისტური ხანის მასალა (ცხოველთა და ფრინველთა ნივთები).
ადრეული პერიოდიდანვე ხეობაში გამავალმა მნიშვნელოვანმა სავაჭრო-ეკონომიკურმა და სამხედრო-სტრატეგიულმა გზებმა მანგლისი ხეობის ერთ-ერთ ცენტრად აქცია. ვახტანგ გორგასლის დროს იგი საეპისკოპოსოს ცენტრი გახდა და ამ დროიდან მთელმა ალგეთის ხეობამ „მანგლისის ხევის“ სახელი მიიღო. უნდა ვიგულისხმოთ, რომ მანგლისის ხევის საზღვრები სცილდებოდა ალგეთის ხეობის გეოგრაფიულ ფარგლებს და ვერეს (სკვითრეთის) ხეობის დიდ ნაწილს მოიცავდა.
XV საუკუნისათვის, როდესაც საქართველოს ფეოდალურ საზოგადოებრივ ურთიერთობაში ახალი ვითარება შეიქმნა და სათავადოების სისტემა წარმოიშვა, ალგეთის ხეობა ქვიისა და მაშავერის ხეობებთან ერთად საბარათიანოს შემადგენლობაში მოექცა. XVI-XVII საუკუნეებში საბარათიანო რამდენიმე სათავადოდ დაიშალა, რომელთა დიდი ნაწილი ისევ ალგეთის ხეობაში ჩამოყალიბდა (საგოსტაშაბისშვილო — ცენტრით ამლივ-ტბისში, საგერმანოზიშვილო — ცენტრით გუდარეხში და ა. შ.). XIX საუკუნეში ალგეთის ხეობა თბილისის გუბერნიის ბორჩალოს მაზრის შემადგენლობაში შედიოდა. ამჟამად ალგეთის ხეობის ზემოწელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტს ეკუთვნის, ქვემოწელი — მარნეულის მუნიციპალიტეტს.
ეკონომიკა
ალგეთის ხეობაში მეურნეობის მრავალი დარგი იყო განვითარებული. ხეობის ქვემოწელში წამყვანი ადგილი ოდითგანვე ეკავა სახნავ მიწათმოქმედებას. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ეს მხარე გაპარტახდა და მომთაბარე თურქმანი ტომების საზამთრო საძოვრად იქცა.
ხეობის შუაწელში განვითარებული იყო მევენახეობა, მოჰყავდათ მარცვლეული კულტურები. ზემოწელში უმთავრესად მემინდვრეობა და მესაქონლეობა იყო გავრცელებული. ალგეთის ხეობაზე გადიოდა ცნობილი ცხვრის გზა. თრიალეთ-ჯავახეთის საძოვრებისაკენ მიმავალი კახეთის ცხვარი გაივლიდა კოჟრისა (კოჯრის) და ორბეთის ციხეების ძირას და მდინარე ალგეთზე გადებული სპეციალური ცხვრის ხიდით ადიოდა ბედენის პლატოზე, რომელიც უშუალოდ თრიალეთს ეკვრის.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ხეობები
ნინევიის ბრძოლა
ნინევიის ბრძოლა — აღმოსავლეთ რომაელებსა და სასანიდებს შორის წარმოებული გამანადგურებელი ომის ( 603-628 წწ. ) 627 წლის 12 დეკემბერს მომხდარი გადამწყვეტი შეტაკება. ამ ომის მსვლელობისას აღმოსავლეთ რომი ერთი პერიოდი უფსკრულის პირას იდგა, თუმცა მისი დასასრულისკენ მათ მოახერხეს სადავეების ხელში ჩაგდება. ნინევიის ბრძოლა ამავდოულად აღმოსავლეთ რომაელი კეისრის, ჰერაკლეს სპარსული ლაშქრობის უდიდეს გამარჯვებად მიიჩნევა.
ბრძოლას წინ უძღოდა რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენა — 626 წლის დასაწყისში ადრე სპარსელებმა ვერ შეძლეს კონსტანტინოპოლის ალყის გარღვევა და იძულებულები იყვნენ უკან დაეხიათ. ამით მათ საბოლოოდ დაკარგეს ომში ინიციატივა. ბრძოლამდე სამი თვით ადრე ჰერაკლემ თბილისი დატოვა და სამხრეთისაკენ დაიძრა. კეისრის ეს ნაბიჯი სასანიდებისთვის მეტად მოულოდნელი იყო და მათ, ფაქტობრივად, დრო არ რჩებოდად ჩრდილოეთ ფრონტზე ლაშქრის თავმოსაყრელად.ჰერაკლეს გზად წინააღმდეგობა არ ხვდებოდა. 627 წლის სექტემბერში იგი უკვე ნინევიის ნანგრევებთან დაბანაკდა, რის შემდეგაც მას არ გასჭირვებია ტიგროსის მარჯვენა შენაკადის - დიდი ზაბის ფორსირება. ამ პოზიციიდან ძალიან ხელსაყრელი იყო ხოსრო II-ის საზაფხულო რეზიდენცია დასტაგირდში შეჭრა. ამით დედაქალაქ ქტესიფონისკენ გზა უკვე ხსნილი იქნებოდა.
მართალია, სპარსელებმა ვერ შეძლეს ჰერაკლესათვის მდინარის ფორსირებაში ხელის შეშლა, სამაგიეროდ მათ ტიგროსისკენ გაიმაგრეს პოზიციები. ჰერაკლემ ეშმაკობას მიმართა და უკან დახევის მანევრი ჩაატარა, რითაც სპარსელები შეაცდინა და გამაგრებული პოზიციებიდან გამოიტყუა. ბრძოლა 12 დეკემბერს, ნინევიის მიდამოებში, გაშლილ მიდნორზე შედგა. ზოგიერთი წყაროს მონაცემით, რაზადს გათვითცნობიერებული ჰქონდა შეტაკების უპერსპექტივობა, თუმცა ხოსრო II-ის ბრძანებისადმი დაუმორჩილებლობა ვერ გაბედა. სპარსელთა არახელსაყრელ საწყის პოზიციას დაემატა ისიც, რომ მათმა სამიათასკაციანმა რეზერვმა დაიგვიანა.
ამის შემდეგ გზა სამხრეთით ხსნილი იყო. 628 წლის დასაწყისში ჰერაკლემ დასრაგირდი (დასტაჯირდი) დაიკავა. დედაქალაქ ქტესიფონის დალაშქვრისგან კი სტრატეგული თვალსაზრილით უარი თქვა. როგორც შემდგომმა მოვლენებმა ცხადყო, ეს გადაწყვეტილება გამართლებული იყო, რამეთუ ნინევიის მარცხის შემდეგ ხოსრო II იმდენად დასუსტდა, რომ ის საკუთარი შვილის, კავად II-ის მიერ იქნა დამხობილი და მოკლული, რის შემდეგად აღმოსავლეთ რომს და სასანიდებს შორის ზავი დაიდო.
სქოლიო
კატეგორია:ბიზანტიის ბრძოლები კატეგორია:VII საუკუნის ომები
Formica aerata
Formica aerata — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ალბერტ რამდინი
ალბერტ რამდინი (დ. 27 თებერვალი, 1963) — სურინამელი პოლიტიკოსი. 2020 წლის 16 ივლისიდან არის სურინამის საგარეო საქმეთა, საერთაშორისო ბიზნესისა და საერთაშორისო კოოპერაციის მინისტრი. 2005-2015 წლებში იყო ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაციის გენერალური მდივნის ასისტენტი.
ტრანკოზუ
ტრანკოზუ (Trancoso) — ქალაქი პორტუგალიაში. ქალაქის მოსახლეობა 2011 წლის აღწერით შეადგენდა 9,878 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
ძვ. წ. 896
გარდაიცვალნენ
*
სელიმი (შეჰზადე)
შეჰზადე სელიმი (Şehzade Sultan Selim; დ. 1585 — გ. 20 აპრილი, 1597) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, მეჰმედ III-სა და ჰანდან სულთნის ვაჟი.
ბიოგრაფია
შეჰზადე სელიმი დაიბადა 1585 წელს მანისაში. მისი მამა იყო ოსმალეთის ტახტის მემკვიდრე შეჰზადე მეჰმედი, ხოლო დედა წარმოშობით ბოსნიელი ჰანდან სულთანი. მისი დაბადების დროს, ოსმალეთის სულთანი იყო მისი პაპა, მურად III. სელიმს ჰყავდა უფროსი ძმა, მაჰმუდი.
1595 წელს, როდესაც სელიმი 10 წლის იყო, მისი პაპა გარდაიცვალა და ტახტი მამამისმა დაიკავა. მეჰმედმა ტახტის მემკვიდრედ სწორედ შეჰზადე სელიმი გამოაცხადა.
1597 წლის 20 აპრილს, 12 წლის შეჰზადე სელიმი დაავადების შედეგად გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოსმანების დინასტია კატეგორია:დაბადებული 1585 კატეგორია:გარდაცვლილი 1597 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 აპრილი კატეგორია:შეჰზადეები
მსოფლიოს ჩემპიონატი წყალბურთში ვაჟთა შორის
ქართველი წყალბურთელები ადრე თითქმის ყოველთვის ხვდებოდნენ სსრ კავშირის ნაკრების შემადგენლობაში, მაგრამ მაშინ მსოფლიოს ჩემპიონატები არ ტარდებოდა. 70-90-ან წლებში კი შედარებით იშვიათდ. და მაინც 1982 წელს თბილისის დინამოელი მიხეილ გიორგაძე გახდა მსოფლიოს ჩემპიონი. იმავე წელს მსოფლიოს ჩემპიონი გახდა გიორგი მშვენიერაძეც, რომელიც მოსკოვის გუნდში თამაშობდა. მანამდე 1973 წელს მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი გახდა ნუგზარ მშვენიერაძე (ისიც მოსკოვურ კლუბში გამოდიოდა). 2001 წელს მსოფლიოს ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი გახდა რევაზ ჩომახიძე.
ჩემპიონები და პრიზიორები, ვაჟები
! style="background: #ddffdd;"|# ! s! style="background: #ddffdd;"|წელი ! s! style="background: #ddffdd;"|ჩატარების ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|მონაწილეთა რაოდენობა ! s! style="background: #ddffdd;"|პირველი ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|მეორე ადგილი ! s! style="background: #ddffdd;"|ფინალური მატჩის შედეგი ! s! style="background: #ddffdd;"|მესამე ადგილი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:წყალბურთი კატეგორია:საერთაშორისო ტურნირები წყალბურთში
მღვიმური დათვი
მღვიმური დათვი (Ursus spelaeus) — დათვის პრეისტორიული სახეობა (ან მურა დათვის ქვესახეობა), რომელიც ცხოვრობდა ევრაზიაში შუა და გვიან პლეისტოცენში. გადაშენდა დაახლოებით 15 000 წლის წინ. გაჩნდა დაახლოებით 300 000 წლის წინ, სავარაუდოდ, ეტრუსკული დათვის (Ursus etruscus) ევოლუციის შედეგად. სახელწოდება „მღვიმის“ (spelaeus) მიიღო იმის გამო, რომ მისი ძვლები მრავლად მოიპოვება მღვიმეებში. განსაკუთრებით ბევრია მისი გაქვავებული ძვლების ნაშთები მთისა და ბარის კარსტებში. კერძოდ, რუმინეთში, Peştera Urşilor-ს (დათვის მღვიმე) მღვიმეში, სადაც 1983 წელს ამ სახეობის დათვის 140 ჩონჩხი აღმოჩნდა.
ენათესავება მურა დათვს. პირველად მღვიმური დათვი ერთ-ერთ ნაშრომში აღწერა იოჰან ფრიდრიხ ესპერმა 1774 წელს, რომელიც თვლიდა, რომ მღვიმური დათვი არის თეთრი დათვის მონათესავე სახეობა. ოცი წლის შემდეგ ლაიფციგის უნივერსიტეტის ანატომმა იოჰან როზენმიულერმა სახეობას მისცა ბინომიალური სახელწოდება. პირველი მსოფლიო ომის დროს მღვიმური დათვის ძვლები გამოიყენებოდა როგორც ფოფსატების წყარო. მღვიმური დათვის ჩონჩხი მოიპოვება ევროპის მრავალ მღვიმეში, მათ შორის დიდი ბრიტანეთის, ბელგიის, გერმანიის, რუსეთის, ესპანეთის, იტალიის და სხვ. მღვიმეებში.
განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით მოიპოვება ავსტრიაში, შვეიცარიაში, სამხრეთ გერმანიაში, სამხრეთ იტალიაში, ჩრდილოეთ ესპანეთში, ხორვატიაში, უნგრეთსა და რუმინეთში. სამხრეთ, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში მოპოვებულმა უხვი რაოდენობით მღვიმური დათვის ძვლებმა მკვლევარებს აფიქრებინა, რომ ევროპა ოდესღაც მღვიმური დათვის დიდი ჯოგი იყო. მღვიმური დათვის ძვლები ცოტად თუ ბევრად აღმოჩენილია საქართველოს კარსტულ მღიმეებშიც. მღვიმური დათვი მიკვლეულია მღვიმევის, გვარჯილის კლდის, სამგლე კლდის, საკაჟიის, დევისხვრელისა და სხვა მღვიმეებში.
ითვლება, რომ მღვიმური დათვების გადაშენების მიზეზები შეიძლებოდა, რომ ყოფილიყო ჰავის ცვლილება, ზამთრის ძილის და საკვები რაციონის თავისებურებანი. კბილების ანალიზით დადგენილია, რომ მღვიმების დათვები გამოირჩეოდნენ დიდი ძირითადი კბილების რთული რელიეფით, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ისინი მხოლოდ მცენარეული საკვებით იკვებებოდნენ. გარდა ამისა, მათი მეორე დიდი ძირითადი კბილი გამოირჩეოდა ინდივიდუალური პოლიმორფულობით, რაც ბადებს ვარაუდს, რომ სახეობა გარემოს არახელსაყრელი ფაქტორების ზემოქმედებას განიცდიდა.
სქოლიო
კატეგორია:დათვი კატეგორია:გადაშენებული ძუძუმწოვრები
ქვემო ღარისწყალა
ქვემო ღარისწყალა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჭოპორტის თემში. მდებარეობს ქართლის ქედის დასავლეთ კალთაზე. მდინარე არაგვის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1100 მ. დუშეთიდან 20 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 5 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Formica aethiops
Formica aethiops — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები