cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quercus stenophylloide
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუხა
თეორემა
მინი|[[პითაგორას თეორემა|პითაგორას თეორემის ერთე-ერთი დამტკიცება.]] თეორემა (ბერძნ. theorema, განვიხილავ, ვწონი) — წინადადება რაიმე დედუქციურ მეცნიერებაში, რომელიც დამტკიცების საშუალებითაა დადგენილი. დედუქციურ მეცნიერებაში თითოეული თეორემა მტკიცდება ადრე დამტკიცებული თეორემების და/ან პირველადი წინადადებების, ე.წ. აქსიომების საფუძველზე.
მათემატიკურ ლიტერატურაში, სხვადასხვა კონტექსტში თეორემის სინონიმებია: ლემა, წინადადება, შედეგი და ა.შ.
სასიცოცხლო ფორმა
სასიცოცხლო ფორმა მცენარისა, ბიოლოგიური ფორმა, ბიოლოგიური მორფი — მცენარის გარეგანი იერი (ჰაბიტუსი), რომელიც ჩამოყალიბდა გარემოსთან მისი შეგუების ხანგრძლივ პროცესში. ტერმინი შემოიღო დანიელმა ბოტანიკოსმა ეეუგენიუს ვარმინგმა (1884). სასიცოცხლო ფორმას უწოდებენ მცენარეთა ეკოლოგიურ კლასიფიკაციის ერთეულსაც. სასიცოცხლო ფორმა ძორითადად დამოკიდებულია მცენარეთა მიწისზედა და მიწისქვეშა ვეგეტატიური ორგანოების სტრუქტურაზე, განვითარების რიტმსა და სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე. ევოლუციის პროცესში სასიცოცხლო ფორმა ყალიბდენა სხვადასხვა კლიმატურ, ნიადაგურ და ბიოცენოზურ პირობებში ბუნებრივი გადარჩევის გზით. ყოველი მცენარის (ხე, ბუჩქი, ბალახი, ლიანა, ბალიშა მცენარე და სხვა) კონკრეტული სასიცოცხლო ფორმა იცვლება მის ონტოგენეზში. ნაძვისა და მუხის ერთწლიან ნათესებს ჯერ არა აქვთ მარადმწვანე ან ფოთოლმცვივანი ხის ფორმა, რომელიც დამახასიათებელია ამავე ზრდასრული მცენარეებისათვის. ერთმა და იმავე სახეობამ სხვადასხვა გარემო პირობებში შეიძლება სხვადასხვა სასიცოცხლო ფორმა მიიღოს, მაგ. ბევრ მაღალტანიან ხეს მაღალმთიანეთში ბუჩქის და გართხმული ხის ფორმა აქვს.
სასიცოცხლო ფორმის პირველი კლასიფიკაცია, რომელიც აგებული იყო ფიზიონომიურ ნიშნებზე, ეკუთვნის გერმანელ მეცნიერს ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტს (1806). ამავე პრინციპზეა დამყარებული ავსტრიელი ბოტანიკოსის ანტონ კერნერის (1863), გერმანელი ბოტანიკოსების ა. გრიზებახისა (1872) და ო. დრუდეს (1913) კლასიფიკაციები. უკვე ამ შრომებში იყო აღნიშნული მცენარის გარეგნული იერის დამოკიდებულება კლიმატზე და მისი ბიოლოგიურ თავისებურებების მნიშვნელობა. ყველა ამ კლასიფიკაციიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია დანიელი ბოტანიკოსის კ. რაუნკიერის (1905, 1907) კლასიფიკაცია, რომელიც აგებულია არახელსაყრელ პირობებში (ზამთარში, მშრალ პერიოდში) ნიადაგის ზედაპირიდან განახლების კვირტების მდებარეობასა და კვირტის დამცველი საფრის თავისებურებებზე. რაუნკიერმა გამოყო სასიცოცხლო ფორმის 5 ტიპი:
ხშირად იყენებენ ბალახოვანი მცენარეების გ. ვისოცკისეულ (1915) კლასიფიკაციას, რომელსაც ავსებენ ლ. კაზაკევიჩის (1922) კლასიფიკაციით. იგი დამყარებულია მცენარეთა მიწისქვეშა ორგანოების, მათი ვეგეტატიური გამრავლებისა და ფართობის დაკავების უნარის თავისებურებებზე: მთავარღერძიანები (ვეგეტატიური გამრავლება არ ახასიათებთ), კორდიანები, ბოლქვიანები, ბოლქვიან-ტუბერიანები (ვეგეტატიური გამრავლება სუსტად აქვთ გამოხატული), ფესვითნაყარიანები (ვეგეტატიური გამრავლება ინტენსიურია). ვ. ვილიამსი მარცვლოვანი მცენარეების სასიცოცხლო ფორმას ყოფდა ბარტყოფობის კვირტების მდებარეობის მიხედვით: გრძელფესურიანებად, მეჩხერბუჩქებად და მკვრივბუჩქებად. სასიცოცხლო ფორმის თანამედროვე კლასიფიკაციებში ყველაზე უფრო მიღებულია ი. სერებრიაკოვის (1962, 1964) კლასიფიკაცია, რომელშიც მსხვილი ერთეულები (განყოფილება, ტიპი) გამოყოფილია მიწისზედა ორგანოების სტრუქტურისა და სიცოცხლის ხანგრძლივობის მიხედვით (ღეროებიანი ხეები, რომლებიც ცოცხლობენ ათეულ და სეულ წლობით, ღეროებიანი ბუჩქები, რომლებიც ცოცხლობენ 20—30 წელიწადს, ჩირგვები, რომლებიც ცოცხლობენ 5—10 წელიწადს და ბალახები ერთწლიანი ორთოტროპული ყლორტებით). ყოველი ტიპი შემდეგ იყოფა სხვადასხვა ნიშნის მიხედვით.
სასიცოცხლო ფორმის შესაწავლას დიდი მნიშვნელობა აქვს მცენარის ადაპტაციისა და ამა თუ იმ სახეობის ევოლუციის დასადგენად.
ლიტერატურა
*
მურეში
მურეში, მაროში (Maros, Mureş) — მდინარე რუმინეთსა და უგრეთში, მდინარე ტისის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს აღმოსავლეთი კარპატების დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 850 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 761 კმ, აუზის ფართობი 28,310 კმ². მეტწილად მთის ხასიათისაა, ქვემოთში მიედინება შუა დუნაის ვაკეზე. შერეული საზრდოობისაა, წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე. მდინარის ნაპირებზე გაშენებულია ქალაქები: ტირგუ-მურეში, ალბა-იულია და არადი. მურეშისა და ტისის შეერთების ადგილას მდებარეობს ქალაქი სეგედი. სანაოსნოა პატარა გემებისათვის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუმინეთის მდინარეები კატეგორია:უნგრეთის მდინარეები
დავით ჯავახიშვილი
ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი. 1977 წლიდან ტრესტ „საქნავთობგეოფიზიკის“ უფროსი გეოლოგია. პირველი მოთხრობა „ბაიდა“ და პირველი პროზაული კრებული „ფიქრები ბუზრის პირას“ 1961 წელს გამოაქვეყნა. ეკუთვნის კრებულები „კეთილი იმედის კონცხი“ (1967), „მოთხრობები“ (1970), „ჩემი ნადავლი“ (1972), საბავშვო წიგნები „ყინულის ბიჭუნა“ (1971), „ბიძია სევა“ (1973) და სხვა. ჯავახიშვილის ცალკეული მოთხრობები თარგმნილია რუსულ, ფრანგულ, გერმანულ, იაპონურ ენებზე.
მათემატიკური თეორემების სია
ეს არის ვიკიპედიაში მათემატიკის თეორემების არასრული სია.
* კატეგორია:მათემატიკასთან დაკავშირებული სიები
კლინტ ისტვუდი
კლინტ ისტვუდი (Clint Eastwood; დ. 31 მაისი, 1930, სან-ფრანცისკო, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი და რეჟისორი. კარიერა დაიწყო როგორც ვესტერნების ჟანრის მსახიობმა, სახელი გაითქვა სერჯიო ლეონეს ფილმებში მონაწილეობით. როგორც რეჟისორს, მოპოვებული აქვს სხვადასხვა ჯილდოები, მათ შორის ოსკარი. 1967 წლიდან ფლობს საკუთარ საპროდიუსერო კომპანიას Malpaso. 1986-88 წლებში მოღვაწეობდა როგორც პოლიტიკოსი და იყო კალიფორნიის ერთ-ერთი ქალაქის მერი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 1930 კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 31 მაისი კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ათეისტები კატეგორია:ამერიკელი კინოკომპოზიტორები კატეგორია:ამერიკელი ინვესტორები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები კატეგორია:ინგლისელი ამერიკელები კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები კატეგორია:შოტლანდიელი ამერიკელები კატეგორია:ამერიკელი ქველმოქმედები კატეგორია:კალიფორნიელი რესპუბლიკელები კატეგორია:ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენის კავალრები კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები კატეგორია:კენედის ცენტრის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:მამაკაცი კინოკომპოზიტორები
ხერმადე
ხერმადე (Germade‎, Xermade) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლუგოს პროვინციის ტერა-ჩის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 166,6 კმ². მოსახლეობა — 1783 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლუგოს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლუგოს ქალაქები
წირი (მრავალმნიშვნელოვანი)
წირი შეიძლება აღნიშნავდეს:
Camponotus lamborni
Camponotus lamborni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მერვედ იასპარეზა 2008 წელს, ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
1873
თარიღი უცნობია
*
Camponotus lamarckii
Camponotus lamarckii — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
Quercus stewardiana
Quercus stewardiana — ორლებნიანთა კლასის ხე წიფლისებრთა ოჯახიდან. გავრცელებულია ჩინეთში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუხა
ემილი ოსმენტი
ემილი ჯორდან ოსმენტი (Emily Jordan Osment; დ. 10 მარტი, 1992, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია) — ამერიკელი მომღერალი, მსახიობი და კომპოზიტორია, რომელმაც სახელი გაითქვა დისნეის სერიალ ჰანა მონტანას შემდეგ, სადაც ჰანას საუკეთესო მეგობარ ლილის როლზე 2006 წელს დაამტკიცეს. ემილიმ პირველი როლი 7 წლის ასაკში შეასრულა, ფილმში «The Secret Life of Girls» (1999).
ოჯახი
ემილი დაიბადა ლოს-ანჯელესში, სადაც მისი ოჯახი ჯერ კიდევ ცხოვრობს. მისი მამა არის მსახიობი მაიკლ იუჯინ ოსმენტი და დედა- ტერეზა ოსმენტი (ინგლისურის ენის მასწავლებელი), ხოლო მისი უფროსი ძმა - ასევე მსახიობი ჰეილი ჯოელ ოსმენტი, რომელსაც ოსკარის ნომინაციაც კი ჰქონდა.
სამსახიობო
ემილი ოსმენტის კარიერა დაიწყო 1998 წელს, როდესაც მან მონაწილეობა მიიღო რეკლამაში « flower» გზავნილების კომპანია FTD -ში, ამის შემდეგ კი კიდევ ბევრ რეკლამაში მიიღო მონაწილეობა, ემილიმ პირველი როლი 7 წლის ასაკში შეასრულა, ფილმში «The Secret Life of Girls» (1999), ამავე წელს ითამაშა ფილმში «Sarah, Plain and Tall: Winter's End».ამის შემდეგ გამოჩნდა სხვადასხვა სატელევიზიო შოუებში, მაგალითად:მეგობრები. 2002 წელს ფილმში შპიონი ბავშვები 2.2008 წელს ფილმში «Soccer Mom»/ფეხბურთის დედიკო". 2008 წლის აპრილში ჯურნალებმა «Parade»-მ და ფორბსმა დაასახელეს პირველ ადგილზე ყველაზე ცხელ ბავშვ ვარსკვლავებში. 2009 წელს მთავარი როლი შეასრულა ფილმში «Dadnapped». 2006-2010 წლებში დისნეის სერიალ ჰანა მონტანაში ლილის როლი. 2009 წელს იგივე როლი შეასრულა ფილმ ჰანა მონტანაში.
კრიპტოგრაფიული პროტოკოლი
კრიპტოგრაფიული პროტოკოლი წარმოადგენს აბსტრაქტულ ან კონკრეტულ პროტოკოლს, რომელიც განახორციელებს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ ფუნქციებს და იყენებს კრიპტოგრაფიულ მეთოდებს. პროტოკოლი ცალსახად განსაზღვრავს, რომელი კრიპტოგრაფიული ალგორითმები, როგორ და რა მიმდევრობით უნდა იქნას გამოყენებული მოცემული ამოცანის რეალიზებისათვის.
კრიპტოგრაფიული პროტოკოლები ფართოდ გამოიყენება პროგრამულ დონეზე დაცული კომუნიკაციებისათვის და შემდეგი ასპექტებიდან მინიმუმს მაინც მოიცავს:
მაგ. Transport Layer Security წარმოადგენს კრიპტოგრაფიულ პროტოკოლს, რომელიც გამოიყენება დაცული ვებ-კომუნიკაციისათვის. აქვს აუთენტიფიკაციის და გასაღების გაცვლის მექანიზმები, იყენებს სიმეტრიულ შიფრაციას, უზრუნველყოფს მონაცემების გაცვლას პროგრამულ დონეზე. არსებობს ბევრი სხვა კრიპტოგრაფიული პროტოკოლებიც, რომლებიც ასევე რამდენიმე ურთიერთდამოკიდებული ეტაპებისგან შედგება. ხშირად ეს ეტაპები ასევე მოიხსენიება, როგორც დამოუკიდებელი პროტოკოლები, მაგ. ერთ-ერთი გასაღების გაცვლის პროტოკოლი - დიფი-ჰელმანის ალგორითმი
კრიპტოგრაფიული პროტოკოლები ხშირად სცდება თავის პირდაპირი დანიშნულების სფეროს, მონაცემთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფას, და გამოიყენება ისეთ სფეროებში, სადაც მაგ. საჭირო ხდება რაიმე ინფორმაციის დამუშავება-გამოყენება, თვით ამ ინფორმაციის არსის გამჟღავნების გარეშე. მაგ: და ა.შ.
შენიშვნა
კატეგორია:კრიპტოგრაფია
Camponotus laevigatus
Camponotus laevigatus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
წირი (ახალგორი)
წირი — ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო წირის, ქვემო წირის და შუა წირის ძველი სახელწოდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეცხრედ იასპარეზა 2012 წელს, დიდი ბრიტანეთის დედაქალაქ ლონდონში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ახმეტის ელიას ეკლესია
ახმეტის ელიას ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქალაქ ახმეტაში, საბეროს უბნის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ეკლესია დარბაზულია (6,4 X 4.5 მ). ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი და რიყის ქვით. წყობა ირეგულარულია. კედლების ზედაპირი შიგნით და გარეთ ბათქაშითაა გასწორებული. დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ფასადებზე აქა-იქ წყობის ნაწილი. ლავგარდნის მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი.
შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი მოზრდილი, არაწესიერი ფორმის ქვითაა გადახურული. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. აფსიდი გადახურულია არაწესიერი ფორმის სხმული კონქით, სხმულია კამარაც.
ეკლესიის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. დარბაზის კედლებს მთელ სიგრძეზე საფეხური შემოუყვებოდა (შემორჩენილია ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებთან).
ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ალფოსი
ალფოსი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლუგოს პროვინციის ლა-მარინია-სენტრალის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 77,5 კმ². მოსახლეობა — 1659 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლუგოს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლუგოს ქალაქები
ფუნქცია (მათემატიკა)
თუ x და y სიდიდეები ერთმანეთთან დაკავშირებულია ისე, რომ x-ის ყოველ მნიშვნელობას შეესაბამება y-ის გარკვეული მნიშვნელობა, მაშინ y-ს ეწოდება x არგუმენტის (ცალსახა)ფუნქცია ზოგჯერ x-ს უწოდებენ დამოუკიდებელ, ხოლო y-ს - დამოკიდებულ ცვლადს. x-სა და y-შორის დამოკიდებულება ზოგადი სახით ჩაიწერება ასე y=f(x) ან y=F(x) და ა.შ.
თუ x და y.-ს შორის დამოკიდებულება ისეთია, რომ x-ის ერთსა და იმავე მნიშვნელობას შეესაბამება საზოგადოდ, y-ის რამდენიმე მნიშვნელობა შესაძლოა უსასრულოც კი, მაშინ y-ს უწოდებენ x-ის მრავალსახა ფუნქციას.
განმარტება
ვიტყვით, რომ f არის X სიმრავლის ასახვა Y-ში, თუ X სიმრავლის ნებისმიერ x ელემენტს f უთანადებს Y სიმრავლის ერთადერთ y ელემენტს.
არსებობს ჩაწერის სხვადასხვა მეთოდები :
ბურელა
ბურელა — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლუგოს პროვინციის ლა-მარინია-სენტრალის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 8,2 კმ². მოსახლეობა — 9498 კაცი (2020 წ.).
ფუნქცია (მათემატიკა)
განმარტება
(x,y) \in f
ბურელა
სქოლიო
კატეგორია:ლუგოს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლუგოს ქალაქები
ფუნქცია (მათემატიკა)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მათემატიკური ტერმინები
სიტყვათა თანმიმდევრობის ტიპოლოგია
სიტყვათა წყობა წინადადებაში (აგრეთვე: წინადადების წყობა, წინადადების წევრთა თანმიმდევრობა, სიტყვათა თანმიმდევრობა), ცნება, რომლითაც გამოხატავენ რომელიმე ენაში არსებულ წინადადებებში ყველაზე უფრო გავრცელებულ სიტყვათა განლაგების გარკვეულ წესრიგს.
სიტყვათა თანმიმდევრობის ტიპოლოგია წარმოადგენს ენათა ტიპოლოგიური კლასიფიკაციების ერთ-ერთი სისტემას, რომელიც ლინგვისტიკურ ტიპოლოგიაში გამოიყენება და მას საფუძვლად ენათა დაჯგუფების პრინციპი უდევს წინადადების მთავარი შემადგენლების, - სუბიექტის (ლათ. subject), ზმნა-შემასმენლისა (ლათ.verb) და პირდაპირი დამატების (ლათ.object) მიხედვით.
ენათა ტიპები
სიტყვათა თანმიმდევრობის მიხედვით ენათა სულ 6 ტიპი არსებობს:
ეს ცნებები შემოკლებული სახით (SVO, SOV და ა.შ.) გამოიყენება და ზოგჯერ "ტიპოლოგიებად" მოიხსენიებენ.
კატეგორია:ენათმეცნიერული ტიპოლოგია
Quercus subhinoidea
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუხა
Camponotus laconicus
Camponotus laconicus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
წმინდა მათემატიკა
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:მათემატიკა
1872
თარიღი უცნობია
*
ფრიდრიხ I ბარბაროსა
მინი|ფრიდრიხ I ბარბაროსა (ცენტრში) მის ორ შვილთან ერთაად. მარცხნივ მევე ჰენრი VI და მარჯვნივ ჰერცოგი ფრიდრიხ VI ფრიდრიხ I ბარბაროსა (Friedrich I Rotbart; დ. 1122, ვაინგარტენის მონასტერი, ბადენ-ვიურტემბერგი — გ. 10 ივნისი, მდინარე სალეფი) — გერმანიის მეფე 1152 წლიდან, საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი 1155 წლიდან. მიეკუთვნებოდა შტაუფენების დინასტიას. ფრიდრიხ I ცდილობდა სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებას. მას სურდა საკუთარი გავლენა აღედგინა იტალიაზე, ამიტომ 5-ჯერ ილაშქრა იტალიაში (1154-1155; 1158-1162; 1163-1164; 1166-1168; 1174-1178 წწ.). იტალიის ქალაქებს სათავეში ჩაუყენა იმპერატორის მოხელე - პოდესტა და დააკისრა გადასახადი, მაგრამ 1167 წელს იტალიურმა ქალაქებმა შექმნეს ლომბარდიის ლიგა, კავშირი დადეს პაპთან და 1176 წელს ლენიანოსთან ბრძოლაში სასტიკად დაამარცხეს ფრიდრიხ I ბარბაროსა.
მის დროს საღვთო რომის იმპერიამ უმაღლეს გარეგნულ ბრწყინვალებას მიაღწია, მაგრამ ფრიდრიხ I-ის ლავირების პოლიტიკა (გერმანელ მოქიშპე ფეოდალებს შორის) მთავრებს აძლიერებდა და სამეფო ხელისუფლებას ასუსტებდა.
1189 წელს ის შეუერთდა მესამე ჯვაროსნულ ლაშქრობას, თუმცა მდინარე სალეფზე (ახლანდელი გოქსუ, თურქეთი) გადასვლის დროს ცხენი ვერ დაიმორჩილა და დაიხრჩო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1122 კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1190 კატეგორია:გერმანიის მეფეები კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატორები კატეგორია:ჰოენშტაუფენები
Camponotus kutterianus
Camponotus kutterianus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ეტრატი
ეტრატი (პერგამენტი) — განსაკუთრებული წესით დამუშავებული ხბოს, ბატკნის ან თიკნის ტყავი. იყენებდნენ საწერ მასალად ქაღალდის გამოგონებამდე. ასეთ მასალაზე შესრულებული ხელნაწერი.
მზადდება სპეციალურად მომზადებული ცხოველების დაუცველი ტყავისგან - პირველ რიგში ცხვრისგან, ხბოსგან და თხისგან. იგი გამოიყენება როგორც წერის საშუალება ორი ათასწლეულის განმავლობაში. სიტყვა პერგამენტი (ლათინური პერგამენისა და ფრანგული პარკემინის საშუალებით) განვითარდა ქალაქ პერგამონის სახელიდან, რომელიც ელინისტური პერიოდის განმავლობაში იყო პერგამენტის წარმოების აყვავებული ცენტრი. ქალაქი იმდენად გაბატონდა ვაჭრობაში, რომ მოგვიანებით გაჩნდა ლეგენდა, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ პერგამონში გამოიგონეს პერგამენტი, რომ შეცვალონ პაპირუსის გამოყენება, რომელიც მონოპოლიზებული იყო კონკურენტი ქალაქის ალექსანდრიის მიერ. ეს ცნობა, რომელიც პლინიუს უფროსის თხზულებებშია (ბუნებრივი ისტორია, წიგნი XII, 69–70), საეჭვოა, რადგან პერგამონის გამოყენებას იყენებდნენ ანატოლიასა და სხვაგან პერგამონის აღზევებამდე დიდი ხნით ადრე. [10]
ამასთან, მომზადებულ ცხოველების ტყავზე წერას დიდი ისტორია ჰქონდა. დევიდ დირინგერმა აღნიშნა, რომ „ტყავზე დაწერილი ეგვიპტური დოკუმენტების პირველი ხსენება მეოთხე დინასტიას უკავშირდება (ძვ. წ. 2550–2450 წწ.), მაგრამ ასეთი დოკუმენტებიდან ყველაზე ადრეულია: მეექვსე დინასტიის ტყავის ფრაგმენტული როლი (გ. 24-ე საუკუნე), რომელიც გაუხსნა დოქტორ ჰ. იბსჩერს და დაცულია კაიროს მუზეუმში; მეთორმეტე დინასტიის (ახ. წ. 1990–1777 წწ.) ბერლინში; მათემატიკური ტექსტი ახლა ბრიტანეთის მუზეუმში (MS. 10250 რამსეს II-ის მეფობის შესახებ (ძვ. წ. XIII საუკუნის დასაწყისში).“[13] მიუხედავად იმისა, რომ ასურელებმა და ბაბილონელებმა ლურსმნები შთაბეჭდილება მოახდინეს თიხის ფირფიტებზე, ისინი აგრეთვე წერდნენ პერგამენტზე ძვ.წ. VI საუკუნიდან მოყოლებული. რაბინულ ლიტერატურაში ტრადიციულად ნათქვამია, რომ ცხოველების ტყავისგან დამზადებული პერგამენტის გამოყენების ინსტიტუტი ისეთი რიტუალური საგნების დასაწერად, როგორიცაა თორა, მეზუზა და ტეფილინი წარმოშობით სინაითურია, სპეციალური დანიშნულებით სხვადასხვა ტიპის პერგამენტისთვის, როგორიცაა გევილი და კლაფი.
ადრეული ისლამური ტექსტები გვხვდება აგრეთვე პერგამენტზე.
მოგვიანებით შუა საუკუნეებში, განსაკუთრებით XV საუკუნეში, პერგამენტი მეტწილად ჩანაცვლდა ქაღალდით უმეტეს გამოყენებისთვის, გარდა მდიდრული ხელნაწერისა, რომელთა ნაწილი ასევე იყო ქაღალდზე. ქაღალდის ქარხნის ახალი ტექნიკა საშუალებას აძლევდა მას გაცილებით იაფი ყოფილიყო, ვიდრე პერგამენტი; იგი დამზადებულია ქსოვილის ქსოვილისგან და ძალიან მაღალი ხარისხის. XV საუკუნის შემდეგ ბეჭდვის დადგომისთანავე, პრინტერების მოთხოვნებმა ბევრად გადააჭარბა პერგამენტის ცხოველების ტყავის მიწოდებას.
კლავდია ლივია
კლავდია ლივია (კლასიკური ლათ. CLAVDIA•LIVIA ; დ. დაახლ. ძვ. წ. 13 – გ. ახ. წ. 31) — ნერონ კლავდიუს დრუზუსის და ანტონია უმცროსის ერთადერთი ქალიშვილი; რომის იმპერატორის კლავდიუსისა და გენერალი გერმანიკუსის და. იმპერატორი კალიგულას ბიცოლა და იმპერატორ ნერონის დიდი ბიცოლა, ასევე ტიბერიუსის დისშვილი და რძალი. მას ბებიის, ავგუსტუსის ცოლის, ლივია დრუზილას სახელი დაარქვეს და საყოველთაოდ ცნობილია მისი ოჯახის მიერ დარქმეული მეტსახელით - ლივილა („პატარა ლივია“). დაიბადა გერმანიკუსის შემდეგ და კლავდიუსის დაბადებამდე.
ორჯერ იყო დაქორწინებული იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის პოტენციურ მემკვიდრეზე, ჯერ ავგუსტუსის შვილიშვილზე გაიუს კეისარზე, ხოლო შემდეგ ტიბერიუსის ვაჟზე, დრუზუს უმცროზე. სავარაუდოა, რომ საყვარელთან, სეიანუსთან ერთად მოწამლა თავისი მეორე მეუღლე, დრუზუსი. გარდაიცვალა ა.წ. 31 წელს.
ქორწინებები
ლივილა ორჯერ იყო დაქორწინებული, პირველად  გაიუს კეისარზე, ოქტავიანე ავგუსტუსის შვილიშვილსა და პოტენციურ მემკვიდრეზე. ავგუსტუსმა თავად აირჩია ლივილია მომავალი იმპერატორის ცოლად. თუმცა, გაიუსი გარდაიცვალა ჩვენი წელთაღრიცხვით 4 წელს.
იმავე წელს ლივილა დაქორწინდა თავის ბიძაშვილზე დრუსუს იულიუს კეისარზე (დრუზუს უმცროსი), ტიბერიუსის ვაჟზე. როდესაც ტიბერიუსმა შეცვალა ავგუსტუსი და იმპერატორი გახდა ა. წ. 14 წელს, ლივილია კვლავ პოტენციური მემკვიდრის ცოლი გახდა. დრუსუსს და ლივილას ჰყავდათ სამი შვილი, ქალიშვილი, სახელად ჯულია ლივია, რომელიც დაახლოებით დაიბადა ა. წ. 7 წელს, და ტყუპი ძმები გერმანიკუს გემელუსი, რომელიც ა. წ. 23 წელს გარდაიცვალა და ტიბერიუს გამელუსი.
ოჯახი
პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი იტყობინება, რომ ლივილია საოცრად ლამაზი ქალი იყო. ''Senatus Consultum de Cn. Pisone patre-ის'' მიხედვით, ას ყველაზე დიდ პატივს სცემდნენ ბიძამისი და სიმამრი, ტიბერიუსი და ბებია ლივია დრუზილა.
ტაციტუსის თქმით, მას ხშირად ადარებდნენ მისი ძმის, გერმანიკუსის მეუღლეს, აგრიპინა უფროსს, რაც ლივილას სწყინდა და ხშირად ეჭვიანობდა კიდეც. მართლაც, აგრიპინამ ბევრად უკეთესი საიმპერატორო მემკვიდრეები აღზარდა (იყო იმპერატორ კალიგულას და აგრიპინა უმცროსის დედა) და ბევრად უფრო პოპულარულიც იყო რომაულ საზოგადოებაში. სვეტონიუსი იუწყება, რომ მას ეზიზღებოდა თავისი უმცროსი ძმა კლავდიუსი; მას შემდეგ რაც გაიგო, რომ კლავდიუსი ერთ მშვენიერ დღეს გახდებოდა იმპერატორი, მან საჯაროდ შეურაცხყო რომაელი ხალხის ასეთი ბედი.
როგორც იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის მდედრობითი სქესის წარმომადგენლების უმეტესობა, ის სხვების მსგავსად ასევე ძალიან ამბიციური იყო, განსაკუთრებით მისი მამრობითი შთამომავლობის მიმართ.
რომანი სეიანუსთან
სეიანუსმა დაქვრივებულ ლივიაზე გამოთქვა დაქორწინების სურვილი, ა.წ. 25 წელს ტიბერიუსმა უარყო ასეთი მოთხოვნა, თუმცა რამდენიმე წლის შემდეგ, 31 წელს სეიანუს ნებართვა მისცა, რომ დაქორწინებულიყო კლავდია ლივიაზე. იმავე წელს იმპერატორმა მიიღო მტკიცებულება ლივილიას დედისგან, ანტონია მინორისგან, რომ სეიანუსი აპირებდა მის ჩამოგდებას. ტიბერიუსმა სეიანუსი ამხილა რომის სენატში, შემდეგ დააპატიმრა და ციხეში გადაიყვანეს სიკვდილით დასასჯელად. ამ პერიოდში, რომში დაიწყო სისხლიანი წმენდა, სადაც სეიანუსის ოჯახის უმეტესობამ (მათ შორის შვილები) და მიმდევრებმა გაიზიარეს მისი ბედი.
ბრალდებები და სიკვდილი
შვილების გარდაცვალების გაგების შემდეგ, სეიანუსის ყოფილმა მეუღლემ აპიკატამ თავი მოიკლა. სიკვდილამდე მან ტიბერიუსს წერილი გაუგზავნა, სადაც სეიანუსს და ლივილას დრუსუსის მოწამვლაში ადანაშაულებდა. დრუსუსის მოსამსახურე ლიგდუსი და ლივილიას ექიმი ევდემუსი დაკითხეს და წამების შემდეგ დაადასტურეს აპიკატას ბრალდება.
მშობიარობის შემდგომ, იყო ბრლადებები იმის შესახებ, რომ კლავდიას თავის ექიმთან ევდემუსთან, სენატორთან და პოეტთან მამერკუს ემილიუს სკაურუსთან ჰქონდა ურთიერთობები.
კულტურული გამოსახულებები
ლივილა ამ პერიოდის შესახებ გადაღებულ სამ სატელევიზიო სერიალში იყო გამოსახული. 1968 წლის ბრიტანულ სატელევიზიო სერიალში, კეისრები მას განასახიერებდა სიუზან ფერმერი.
1976 წელს BBC-ის ტელესერიალში, მე, კლავდიუსი იგი პატრიცია ქუინმა განასახიერა. ამ გადაცემაში მას აქვს რომანი აგრიპა პოსტუმუსთან, კლავს დრუსუსს სეიანუსის დახმარებით და ასევე გეგმავს მასთან ერთად ტიბერიუსის მოკვლას, თუმცა დედამისი კლავდიუსის მეშვეობით, პოულობს დამამტკიცებელ საბუთებს და ტიბერიუსს უგზავნის.
1985 წლის მინი-სერიალში, A.D. იგი განასახიერა სუზან სარანდონმა.
სქოლიო
კატეგორია:იულიუს-კლავდიუსების დინასტია კატეგორია:გარდაცვლილი 31 კატეგორია:რომაელები საუკუნეების მიხედვით კატეგორია:რომაელები კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 10-იანები
გამოყენებითი მათემატიკა
thumb|180px|კოსმოსური პროგრამა მათე– მატიკის გამოყენების არეა გამოყენებით მათემატიკად — მათემატიკის ის ნაწილი, რომელიც არამათემატიკური ამოცანების მოდელირებისთვის გამოიყენება.
ვალიე-დე-ორო
ვალიე-დე-ორო (Valle de Oro‎, O Valadouro‎) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის გალისიის ავტონომიური გაერთიანების ლუგოს პროვინციის ლა-მარინია-სენტრალის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 110,45 კმ². მოსახლეობა — 1978 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ლუგოს მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ლუგოს ქალაქები
გამოყენებითი მათემატიკა
გამოყენებითი მათემატიკის სამი ტრადიციული მიმართულებაა: დიფერენციალური განტოლებები, რიცხვითი ანალიზი, ალბათობის თეორია. უშუალო პრაქტიკული გამოყენების მქონე მათემატიკის დარგებს შორისაა: მათემატიკური ფიზიკა, მათემატიკური სტატისტიკა, ფინანსური მათემატიკა, მათემატიკური ბიოლოგია, კრიპტოგრაფია, გრაფთა თეორია, თამაშების თეორია და სხვა.
ივანე ჯავახიშვილი (გენერალ-მაიორი)
მინიატიურა|მარჯვნივ|ივანე ჯავახიშვილი ივანე სიმონის ძე ჯავახიშვილი, რუსეთში ცნობილი, როგორც ივან სემიონოვიჩ ჟევახოვი (Иван Семёнович Жевахов; დ. 1763; გ. 1837) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1813). პირველი საბრძოლო წრთობა 1787-1791 წლებში რუსეთ-ოსმალეთის ომში მიიღო. 1800 მიენიჭა პოლკოვნიკობა. მონაწილეობდა რუსეთ-ავსტრია-საფრანგეთის 1805 წლისა და რუსეთ-პრუსია-საფრანგეთის 1806-1807 წლების ომებში. 1812 წელს სამამულო ომის დროს მეთაურობდა მე-3 არმიაში (სარდალი გენერალი ა. ტორმასოვი, 1812 სექტემბრიდან — ადმირალი პ. ჩიჩაგოვი) შემავალ სერპუხოვის დრაგუნთა პოლკს. პოლკმა და მისმა მეთაურმა თავი ისახელეს 15 ივლისს/27 ივლისს კობრინისა და 31 ივლისს/12 აგვისტოს გოროდეჩნის ბრძოლებში, რამაც მნიშვნელოვნად შეაფერხა მტრის აქტიური მოძრაობა კიევის მიმართულებით. 1812 სექტემბრიდან ომის დამთავრებამდე ჯავახიშვილი მონაწილეობდა ყველა მნიშვნელოვან ოპერაციაში, რომელსაც დუნაის არმიასთან გაერთიანებული მე-3 არმია აწარმოებდა ჩრდილოეთ უკრაინასა და ბელორუსიის ტერიტორიაზე. რუსეთიდან ნაპოლეონის არმიის განდევნის შემდეგ მონაწილეობდა 1813-1814 რუსეთის არმიის საზღვარგარეთ ლაშქრობაში. 1817 ავადმყოფობის გამო სამხედრო სამსახურიდან გადადგა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი გენერლები კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები კატეგორია:დაბადებული 1763 კატეგორია:გარდაცვლილი 1837 ივანე
საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი
საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი (შემოკლებით სსრკ, საბჭოთა კავშირი, სსრ კავშირი, საბჭოეთი) — სოციალისტურ-ცენტრალიზებულად მართული მრავალეროვანი სახელმწიფო აღმოსავლეთ ევროპაში, კავკასიაში, ჩრდილო და შუა აზიაში.
საბჭოთა კავშირი 1922 წლის 30 დეკემბერს დაარსდა და 1991 წლის 26 დეკემბერს უზენაესი საბჭოს გადაწყვეტილებით დაიშალა.
კავშირის დაშლის შემდეგ სახელმწიფოს საჯარო-კანონებრივი ვალდებულებანი რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულ სოციალისტურ რესპუბლიკას დაეკისრა (მოგვიანებით რუსეთის ფედერაციას).
სახელწოდება
ოფიციალური:
საბჭოთა კავშირის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი (1990 წლის მონაცემებით – 78 %) შედგებოდა რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკისგან, რომელიც 1917 წლის 7 ნოემბრის რევოლუციის შედეგად რუსეთის ცარისტული იმპერიის ტერიტორიაზე დაარსდა და საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ დამოუკიდებელ რუსეთის ფედერაციის სახით მის იურიდიულ მემკვიდრედ დარჩა. რუსეთის საბჭოთა რესპუბლიკის დომინირების გამო საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირს მსოფლიოში, მეტწილად კი დასავლეთში, ძირითადად როგორც „რუსეთს“ იცნობდნენ.
გეოგრაფია
საბჭოთა კავშირის ტერიტორიული ზრდა მისი დაარსებიდან დაიწყო და მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში გრძელდებოდა, როდესაც მან ბალტიის ქვეყნები – ესტონეთი, ლიტვა და ლატვია, ასევე ბესარაბიას (რუმინეთის ნაწილი, შემდგომში მოლდავეთის სსრ), ტანუ-ტუვას (ტუვის რესპუბლიკა), აღმოსავლეთ პრუსიის ჩრდილო ნაწილები, ფინეთის, პოლონეთის, ჩეხოსლოვაკიისა და იაპონიის ტერიტორიული ნაწილები შემოიერთა. ამგვარად საბჭოთა კავშირი კაცობრიობის უახლეს ისტორიაში ტერიტორიულად უდიდესი სახელმწიფო იყო (თუ არ ჩავთლით რუსეთის იმპერიას 1917 წლამდე, რომლის შემადგენლობაშიც ამის გარდა შედიოდა ფინეთი, პოლონეთი და თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილები).
1945 წლიდან საბჭოთა კავშირი ესაზღვრებოდა რუმინეთს, ჩეხოსლოვაკიას, პოლონეთს, ფინეთს, ნორვეგიას, ჩრდილოეთის ყინულოვან და წყნარ ოკეანეებს, ჩრდილოეთ კორეას, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას, მონღოლეთს, ავღანეთს, ირანის ისლამურ რესპუბლიკას, თურქეთსა და შავ ზღვას.
22,4 მილიონი კვადრატული კილომეტრი სიდიდის სსრკ-ის ტერიტორია დედამიწის ხმელეთის თითქმის მეექვსედს იჭერდა და 11 სასაათო სარტყელს მოიცავდა. thumbnail|left|450px|ყოფილი საბჭოთა კავშირის ფიზიკური რუკა
მოსახლეობა
thumbnail|მოსახლეობის დინამიკა 1988 წლის მონაცემებით საბჭოთა კავშირის 15 მოკავშირე რესპუბლიკაში მოსახლეობის რიცხვი 286,717 მილიონს შეადგენდა. რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული რესპუბლიკა როგორც ტერიტორიულად, ასევე მოსახლეობის რიცხვის მხრივ, მთელ კავშირზე პოლიტიკური და ეკონომიური თვალსაზრისით დომინირებდა.
რელიგიის საკითხი საბჭოთა კავშირში
საბჭოეთის სახელმწიფო დოქტრინას სამეცნიერო ათეიზმი წარმოადგენდა. რელიგიის მიმდევრობა სხვადასხვა დროში ან აკრძალული იყო, ან სახელმწიფოებრივ შეზღუდვას განიცდიდა, მაგალითად, აკრძალული იყო საჯარო საეკლესიო გალობა.
1920 წლისთვის რუსეთის მოსახლეობის 90 % მიეკუთვნებოდა რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას. 1940 წლისთვის ეს რიცხვი 30 %-ზე დაბლა დაეშვა. ურიცხვმა მორწმუნემ რეპრესირება განიცადა ან ციმბირში იქნა გადასახლებული. ბევრი მათგანი აწამეს ან დახვრიტეს.
საბჭოთა კავშირის პირველი მეთაური, ვლადიმერ ლენინი, კარლ მარქსის მიმდევარი იყო, რომელიც ქრისტიანობას ჩაგვრის იარაღად აღწერდა. რელიგიას მარქსი „ხალხის ოპიუმს“ უწოდებდა, ლენინმა კი მოგვიანებით განაცხადა: „ყოველი რელიგიური იდეა, ყოველი იდეა ყოველგვარ ღმერთუკას შესახებ ... ყოვლად წარმოუდგენელი სიბილწეა“.
ლენინის მეთაურობით საბჭოთა მთავრობამ გამოსცა დეკრეტები და კანონები (1918 წლის იანვარ-თებერვლის „დეკრეტი სინდისის თავისუფლებაზე, საეკლესიო და რელიგიურ გაერთიანებაზე“, აგრეთვე 27 ივნისის იუსტიციის სახალხო კომისრის პეტრე სტუჩკას მიერ გამოცემული „ლიკვიდირების კანონი“, რომლებიც ქაღალდზე რელიგიური თავისუფლების გარანტიას იძლეოდნენ, მაგრამ ეკლესიას მის საკუთრებას ართმევდნენ).
სინამდვილეში ეკლესია ძველი წესწყობილების წარმომადგენლად, ხოლო მისი მიმდევრები — კონტრრევოლუციონერებად იქნენ აღიარებული (”რევოლუციის ზურგში ხანჯლის ჩამცემნი”).
ამ დეკრეტებს მოჰყვა რუსული მართლმადიდებლური ეკლესიის მსახურთა მასობრივი დახვრეტები.
სტალინის მმართველობისას ათასობით ეკლესიის მსახურნი ე. წ. „გულაგში“ გადაიგზავნენ (ციმბირის ტერიტორიაზე მოქმედი საბჭოური ტიპის სამუშაო-საკონცენტრაციო ბანაკები).
1925 წელს, როდესაც რუსეთის მართლმადიდებელი პატრიარქი ტიხონი გარდაიცვალა, ეკლესიას არ მისცეს სხვა პატრიარქის არჩევის უფლება. ამას მოჰყვა თავდასხმა რელიგიაზე, რასაც შედეგად ეკლესიების შენობათა უმეტესობის დანგრევა თუ საერო საქმეებისთვის მათი გადაკეთება მოჰყვა. მღვდლებს შრომა-გასწორების კოლონიებისკენ უკრეს თავი, სადაც ბევრი მათგანი დაიღუპა. „იოსებ სტალინის მმართველობის დროს 20-იანი წლების დასასრულსა და 30-იან წლებში, — ნათქვამია ენციკლოპედია „ბრიტანიკაში“, — ეკლესია სისხლიანი რეპრესიების მსხვერპლი გახდა. ამ დევნისას ათასობით ადამიანი დახოცეს. 1939 წლისთვის მხოლოდ სამ თუ ოთხ მართლმადიდებელ ეპისკოპოსს შეეძლო ოფიციალურად მსახურება, 100 ეკლესიას კი — ფუნქციონირება“.
გარდა ამისა, ციმბირში, ძირითადად ტბა ბაიკალის სამხრეთ მხარეს, მრავალრიცხოვნად ცხოვრობდნენ ბუდისტები და სხვასხვა ადგილობრივი ტრადიციული რწმენის ხალხები, რომელთა რელიგიური პრაქტიკაც ძლიერ შეზღუდვას განიცდიდა.
1939 წელს მკაცრი სახელმწიფო ანტირელიგიური დამოკიდებულება შესუსტდა. მღვდელთა გარკვეული ნაწილი ტყვეობიდან გაათავისუფლეს. ხელახლა გაიხსნა რამდენიმე უმაღლესი სასულიერო სასწავლებელი და ეკლესია-მონასტერი.
ნიკიტა ხრუშჩოვის დროში ანტირელიიგიური ბრძოლა განახლდა. ხრუშჩოვმა განაცხადა, რომ იგი „საბჭოთა კავშირის უკანასკნელ მღვდელს ტელევიზიაში გამოიყვანდა“.
1959—1964 წლებში ახალ ანტირელიგიურ მოძრაობას სათავეში სკკპ ცკ-ის მდივანი ნიკიტა ხრუშჩოვი ჩაუდგა. ამ პერიოდში მოქმედი ეკლესიების რიცხვი შემცირდა — 10 000-ზე ნაკლები იყო. 1971 წელს პატრიარქ ალექსის სიკვდილის შემდეგ არჩეულ იქნა პატრიარქი პიმენი და, მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესიას ჯერ კიდევ მილიონობით ადამიანისგან შემდგარი ერთგული მრევლი ჰყავდა, მისი მომავალი გაურკვეველი იყო*“.
მიხეილ გორბაჩოვმა 80-იან წლებში ხელისუფლების მხრიდან რელიგიის შეუწყნარებლობა ძლიერ დაასუსტა, ხოლო საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მის მოკავშირე რესპუბლიკებში რელიგიური პრაქტიცირების რეალური თავისუფლების ხანა დადგა.
პოლიტიკა
thumbnail|300px|1964 წელს მოსკოვში წითელ მოედანზე მოწყობილი სამხედრო აღლუმი საბჭოთა კავშირი ფორმალურად იყო მოკავშირე რესპუბლიკების ფედერალური კავშირი, ხოლო ფაქტობრივად – ცენტრალიზებულად (მოსკოვიდან) მართული და რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული რესპუბლიკის მიერ დომინირებული სახელმწიფო. ასევე ფორმალურად ხელისუფლება შედგებოდა „დემოკრატიულად“ არჩეული საბჭოებისა და პარლამენტისგან, რეალური ძალაუფლება კი საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ხელმძღვანელობას ჰქონდა, რომელიც განსაკუთრებით სტალინის მმართველობისას — ტოტალიტალურად, ხოლო მის შემდეგ — დიქტატორულად მართავდა ქვეყანას.
სსრკ-ის დაშლამდე გორბაჩოვის მიერ დაწყებულ ე. წ. „გარდაქმნის“ პერიოდში სახელმწიფოში რეალური დემოკრატიის შემოღების მცდელობა განხორციელდა, რამაც მხოლოდ მის დაშლას შეუწყო ხელი.
საბჭოთა კავშირის ხელისუფლებას სახელმწიფოში არა მხოლოდ საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლოებრივი ფუნქცია ჰქონდა, არამედ მის ეკონომიკასაც განაგებდა. ქვეყნის ყველა ფუნდამენტალურ პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებს იღებდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის პოლიტიკური ინსტიტუციები.
80-იანი წლების ბოლოს საბჭოეთის სახელმწიფო სტრუქტურა თეორიულად უკვე დასავლეთის ქვეყნების პოლიტიკურ სისტემას დაემსგავსა. ასე მაგალითად, კონსტიტუცია სახელმწიფო ორგანოებს განსაზღვრავდა და მოქალაქეებს მათ პოლიტიკურ და სამოქალაქო უფლებებს გარანტირებდა.
1) სახელისუფლებო ძალაუფლება, 2) სახალხო დეპუტატთა საბჭო და 3) მმართველი უზენაესი საბჭო – ეს სამი ორგანო სახალხო წარმომადგენლობის სახით საბჭოთა ხალხის სუვერენიტეტს განასახიერებდა.
პრეზიდიუმს უზენაესი საბჭო ირჩევდა, რომლის თავმჯდომარე სახელმწიფოს მეთაურიც იყო და სახალხო კომისართა საბჭოსაც განაგებდა (მოგვიანებით სსრკ-ის მინისტრთა საბჭო, რომელიც აღმასრულებელი ორგანოს ფუნქციას ასრულებდა).
სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე, რომლის არჩევა სახელისუფლებო ძალაუფალთა მიერ დადასტურებული უნდა ყოფილიყო, საბჭოთა ხელისუფლების ხელმძღვანელი ხდებოდა.
საკონსტიტუციო იურიდიული ორგანო წარმოადგენდა სასამართლოთა სისტემას, რომელსაც უზენაესი სასამართლო ხელმძღვანელობდა.
უზენაესი სასამართლო სახელისუფლებო ორგანოების კანონიერების მეთვალყურეობას ახორციელებდა.
1977 წლის კონსტიტუციის მიხედვით ქვეყანას გააჩნდა ფედერალური სტრუქტურა, რომელიც თითოეული მოკავშირე რესპუბლიკის სუვერენულ უფლებებს გარანტირებდა (მაგალითად, ეთნიკურ უმცირესობათა პოლიტიკურ საკითხებში).
პრაქტიკაში კი — თითოეული სახელმწიფო ორგანოს უმეტეს ამოცანებს წყვეტდა ერთადერთი ლეგალური პარტია – საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია (სსრკ-ის კომპარტია).
კომპარტია იღებდა უმთავრეს ფუნდამენტალურ და პოლიტიკურ ორიენტირებასთან დაკავშირებულ გადაწყვეტილებებს, ხოლო ხელისუფლება, თავად რამის დაკანონების გარეშე, ამ გადაწყვეტილებებს ასრულებდა.
მთელი რიგი მექანიზმებისა მუშაობდნენ იმაზე, რომ ხელისუფლების ყველა ორგანოს კომპარტიის გადაწყვეტილებები მიეღო და განეხორციელებინა ისინი.
მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა მოქალაქეებს არჩევნებში გარკვეული კანდიდატისთვის ხმის მიცემის თავისუფლება ჰქონდათ, ეს კანდიდატი საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი უნდა ყოფილიყო, და ამასთანავე არჩევნებში მონაწილე კანდიდატები თავად პარტიის მიერვე იყვნენ წამოყენებულნი, რომლებიც მისი ხელმძღვანელობის მიმართ ლოიალურად განწობილნი უნდა ყოფილიყვნენ.
სახელმწიფო დეპარტამენტებში მომუშავე პირები კომუნისტური პარტიის უშუალო მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებოდნენ, რაც გამორიცხავდა მათი მხრიდან საერთო ოფიციალური პოლიტიკური ხაზიდან გადახვევის შესაძლებლობას.
აღმასრულებელი ორგანოს – მინისტრთა საბჭოს – უმთავრესი ამოცანა იყო ეკონომიკის მართვა.
მინისტრთა საბჭო შედგებოდა კომუნისტური პარტიის მიმართ ლოიალურად განწყობილი პოლიტიკოსებისგან. საბჭოს თავმჯდომარე საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური ინსტანციის – პოლიტბიუროს – წევრიც იყო.
ხშირად ამ თავმჯდომარედ თავად კომპარტიის გენერალური მდივანივე ხდებოდა. თავმჯდომარეს დანარჩენ მინისტრთა მიმართებაში დომინანტური პოზიცია ეკავა.
1988 წლის კონსტიტუციის მიხედვით ქვეყნის უზენაეს ხელისუფლებას სახალხო დეპუტატთა საბჭო წარმოადგენდა. ამ საბჭოს უმთავრესი ამოცანა იყო სახელისუფლებო კრების ანუ უზენაესი საბჭოს და მისი თავმჯდომარის არჩევა, რომელიც ამასთანავე სახელმწიფოს მეთაური ხდებოდა.
მიუხედავად იმისა, რომ სახალხო დეპუტატთა საბჭოს თეორიულად კანონების შემოღების უფლება ჰქონდა, იგი იშვიათად იკრიბებოდა, და ისიც იმისთვის, რომ კომპარტიის, მინისტრთა საბჭოსა და უზენაესი საბჭოს კანონმდებლობისთვის მხარი დაეჭირა.
უზენაეს საბჭოს სსრკ-ის ძალაში მყოფ კანონთა ინტერპრეტაციისა და მინისტრთა საბჭოსთან ერთად დეკრეტების მიღების უფლება ჰქონდა, თუ კანონებში რამე გაურკვევლობები წარმოიქმნებოდა.
სამართლებრივი სისტემა დასავლეთის ქვეყნებისგან ძლიერ განსხვავდებოდა: თუ დასავლეთის სისტემაში ბრალდებულს მოსამართლის წინაშე ადვოკატი იცავს, ხოლო პროკურორი ბრალდებას უყენებს, — საბჭოთა სასამართლოში მოსამართლე როგორც ადვოკატთან, ასევე ბრალმდებელთან ერთად მუშაობდა. საბჭოთა გაგებით ასეთი სისტემა ჭეშმარიტების ძიებას ემსახურებოდა, სინამდვილეში კი — კორუპციას უხსნიდა ხელს.
მეთვალყურეობა, კონტროლი და რეპრესიები
საბჭოთა კავშირი მისი დაარსების პირველი დღიდანვე და მის დაშლამდე იყო ე.წ. პოლიციური სახელმწიფო, რომელშიც თვალყურს ადევნებდნენ მოქალაქეთა ყოველდღიური ცხოვრების თითქმის ყველა ასპექტს. სიტყვის, მოგზაურობის, განათლების, ეკონომიკის და სხვა თავისუფლებები მხოლოდ ქაღალდზე არსებობდა.
ყოველი მნიშვნელოვანი ქმედება „ზემოდან“ უნდა დაშვებულიყო. მოქალაქეთა საზოგადოებრივ და პირად ცხოვრებას საკმაოდ ინტენსიურად თვალყურს ადევნებდა და აკონტროლებდა სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი („სუკი“). დისიდენტებს სახელმწიფო რეპრესიები და მძიმე სასჯელები ელოდა, რომელთაგან უსაშინლესი იყო დახვრეტა ან „გულაგის“ ტყვეობაში მოხვედრა.
თითოეულ მოქალაქეზე ასეთი ტოტალიტარული კონტროლი და სახელმწიფოებრივი ძალადობა განსაკუთრებით სტალინისა და ბრეჟნევის მმართველობის პერიოდებში სუფევდა, ხრუშჩოვის დროს ოდნავ შესუსტდა, ხოლო გორბაჩოვმა ქვეყანაში გარკვეულწილად შეზღუდული, მაგრამ მაინც საგრძნობი კულტურული და პირადული თავისუფლებები დაუშვა.
ეკონომიკა
საბჭოთა კავშირის დაარსების პირველივე წლებში ქვეყანაში ჩამოყალიბდა ცენტრალიზებულად მართული ე. წ. გეგმიური ეკონომიკა. საქონლის წარმოება ექვემდებარებოდა მკაცრ ხუთწლედიან დაგეგვმას.
1945 წლის 25 იანვარს დაარსდა აღმოსავლეთ ბლოკის სატელიტურ (ე. ი. სსრკ-ის „თანამგზავრ“) სახელმწიფოთა „ეკონომიკური ურთიერთდახმარების საბჭო“. ეს იყო თითქმის ყველა სოციალისტური სახელმწიფოს ეკონომიკური გაერთიანება, რომელიც უზრუნველყოფდა ამ ქვეყნების საერთო გეგმიური ეკონომიკას.
საკუთრების ფორმები
საბჭოთა კავშირში არსებობდა ორი სახის საკუთრება: კერძო და კოლექტიური. საკუთრების ეს ორი ფორმა ძლიერ განსხვავდებოდა ერთმანეთისგან შინაარსითა და კანონებრივი სტატუსის მიხედვით.
კომუნისტური თეორიების მიხედვით ინდივიდუალური კაპიტალის ქონა, უმნიშვნელო გამონაკლისის გარდა, დაუშვებელი იყო.
1921 წელს ლენინის მიერ მცირე ხნით „ახალი ეკონომიკური პოლიტიკის“ (რუსულად: НЭП) შემოღების შემდეგ, რომლის დროსაც გარკვეულწილად დაიშვა კერძო კაპიტალური საკუთრება, ძალიან მალე ლენინმავე ყველა სახის ინდუსტრიული საკუთრება და მიწა — ფორმალურად სახალხო საკუთრებად, სინამდვილეში კი – სახელმწიფოს საკუთრებად გამოაცხადა. ამით საბჭოთა ხელისუფლება კომუნისტური წესწყობილების შემოღებით თავად ერთადერთი და უკონკურენტო კაპიტალისტი გახდა.
მოქალაქის კერძო საკუთრებად მხოლოდ მისი პირადი და აუცილებელი ნივთები გამოცხადდა.
ფულის ერთეული
საბჭოთა კავშირის ოფიციალური ფულის ერთეული იყო რუბლი (ქართულად: მანეთი), რომელიც 100 კაპიკისგან შედგებოდა.
რუბლი დღესაც რუსეთის ფედერაციის ფულის ერთეულია.
სოფლის მეურნეობა
სოფლის მეურნეობისთვის საბჭოთა კავშირში ყველაზე გამოსადეგი რეგიონი იყო ტერიტორია ლენინგრადის ოლქიდან ოდესამდე და კრასნოიარსკამდე, რომელსაც აგრარული სამკუთხედი ერქვა.
1917: რუსეთი და ოქტომბრის რევოლუცია
thumbnail|ლენინი 1917 წლის თებერვლის ბურჟუაზიულმა რევოლუციამ ცარისტული რუსეთის მმართველობას ბოლო მოუღო.
რამდენიმე თვის შემდეგ ლენინის მეთაურობით ბოლშევიკებმა მოაწყვეს ე.წ. ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუცია, რის შედეგადაც დაარსდა „რუსეთის საბჭოთა რესპუბლიკა“.
1922 წლის დეკემბერს რუსეთის სამოქალაქო ომში ბოლშევიკების გამარჯვების შემდეგ დაარსებული იქნა მსოფლიოში პირველი მუშათა და გლეხთა სახელმწიფო — „საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი“, რომელმაც უკვე ამ დროისთვის დაშლილი რუსეთის ცარისტული იმპერიის უმეტესი ნაწილი მოიცვა და ხელახლა რუსეთს შემოუერთა.
საბჭოთა კავშირში ცენტრალიზებულ-ეკონომიკური გზით განხორციელდა ქვეყნის ინდუსტრიალიზაცია.
მსოფლიო რევოლუციის მოსამზადებლად მოსკოვში განვითარებული ინდუსტრიალიზებული და სამხედრო პლაცდარმის მშენებლობა დაიგეგმა, რომელიც 20 წლის ვადაში უნდა განხორციელებულიყო. და ეს იმ ფონზე, როცა სოფლის მეურნეობა ჯერ კიდევ ძლიერ ჩამორჩენილი იყო, ანუ, ფაქტობრივად, ფეოდალური მესაქონლეობის ფორმით არსებობდა.
ამ უტოპიური გეგმის შესასრულებლად 1928 წელს დაიწყო მძიმე ინდუსტრიის ნაჩქარევი მშენებლობა.
მოსახლეობაში კომუნისტური პარტიის იდეოლოგიის გასაძლიერებლად ჩატარდა მასობრივი ღონისძიება, რომლის მიზანი იყო წერა-კითხვის უცოდინრობის აღმოფხვრა მასებში.
რევოლუციისა და სამოქალაქო ომის (1917–1921) მოწინააღმდეგეებთან (ე. წ. კონტრრევოლუციონერებთან) ბრძოლის შედეგად სახელმწიფოში კატასტროფული ეკონომიკური სიტუაცია სუფევდა. ამ კრიზისის დასაძლევად მთავრობამ ე. წ. „სამხედრო კომუნიზმი“ შემოიღო, რომელიც გლეხის ძარცვასა და მუშის აბსოლუტურ ექსპლუატაციაში გამოიხატა.
1924–1939: სტალინის ტერორი
1922 წლიდან რუსეთის კომუნისტური პარტიის გენერალური მდივანი გახდა იოსებ სტალინი, რომელმაც 1924 წლის 21 იანვარს ლენინის გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო მასა და ლენინის თანამოღვაწის ლევ ტროცკისა შორის ხელისუფლების ხელში ჩაგდებისა და მისი შენარჩუნებისთვის შეუბრალებელი ბრძოლა.
ძალაუფლების ხელში დასაკავებლად სტალინმა თავის მეტოქეებს – „მემარჯვენე“ ნიკოლაი ბუხარინს და „მემარცხენეებს“ — ლევ ტროცკის, გრიგორ ზინოვიევსა და ლევ კამენევს, ასევე კომუნისტური პარტიის ყველა მისთვის არასასურველ პირს — გამიზნული ტერორი გაუმართა. ამ ბრძოლაში თითქმის ყველა დახვრეტილი იქნა, ლევ ტროცკი საბჭოთა კავშირიდან გაასახლეს და შემდეგ იგი უცხოეთში გაურკვეველ პირობებში მოკლული იქნა.
1928 წლიდან სახელმწიფო ეკონომიკა ხუთწლედიან გეგმიურ სისტემაზე გადავიდა. მეტწილად ქვეყნის აზიურ ნაწილებში ინდუსტრიალიზაცია დაიწყო, ყველგან შეიქმნა კოლექტიური და საბჭოთა მეურნეობები.
შეძლებული გლეხობა „კულაკებად“ გამოცხადდა და მათთან ბრძოლა გაიმართა. გლეხს მხოლოდ ერთი ცხენისა ან ერთი ძროხის ყოლის ნება დაერთო, დანარჩენი საქონელი მას კოლმეურნეობისთვის უნდა გადაეცა. ურჩი გლეხი-„კულაკები“ მასობრივად ან დახვრიტეს, ან ციმბირში გადაასახლეს. ამ ეკონომიკურმა გარდაქმნას მილიონობით ადამიანი შეიწირა – ვოლგისპირეთისა და უკრაინის სოფლებში ხალხი შიმშილისგან ამოიხოცა. მსხვერპლთა ზუსტი რიცხვი დღემდე უცნობია (უკრაინელი ისტორიკოსების მონაცემებით — 2 მილიონამდე ადამიანი).
1935 წლიდან სტალინმა პარტიისა და საკუთარი სახელმწიფოს მოსახლეობის მიმართ თავისი საყოველთაოდ ცნობილი ტოტალიტარული ტერორი წამოიწყო, ე. წ. „ჩისტკი“ („წმენდა“). მან ჩამოიცილა აბსოლუტურად ყველა (თეორიულად თუ რეალურად) იდეოლოგიურად მოწინააღმდეგე სუბიექტი.
სტალინის ტერორი ხშირად სასამართლო პროცესებით იყო შენიღბული, ხოლო დანაშაულის აღიარებები წამების შედეგად გამოძალვული იყო.
საბჭოთა კავშირის მთელი რიგი ეთნიკური უმცირესობები „გულაგში“ გადაასახლეს, ურიცხვი „კულაკები“, მღვდელ-ბერები, უმაღლესი რანგის სამხედრო პირები, კომუნისტური პარტიის ფუნქციონრები და მათი ოჯახის წევრები დახვრიტეს. სხვადასხვა წყაროების მიხედვით სტალინის ეპოქაში საკუთარი სახელმწიფოს მოსახლეობაზე გატარებულმა ტოტალიტარულმა ტერორმა უფრო მეტი ადამიანი იმსხვერპლა, ვიდრე მეორე მსოფლიო ომში ნაცისტურ გერმანიასთან ბრძოლაში დაიღუპა (20 მილიონ ადამიანამდე).
1922–1939: საბჭოეთის საგარეო პოლიტიკა
გერმანიამ, როგორც ერთ-ერთმა პირველმა, საბჭოთა კავშირი დიპლომატიურად უკვე 1922 წლიდან აღიარა. სსრკ-ის გერმანიასთან „რაპალოს ხელშეკრულების“ დადება თავისი საკუთარი არჩევნით მოწყობილი საგარეო-პოლიტიკური იზოლაციიდან გამოსვლის მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო, მაგრამ 1933 წელს გერმანიის ხელისუფლების სათავეში ნაციონალურ-სოციალისტური პარტიის მოსვლიდან ამ ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები ძლიერ დაიძაბა.
ჰიტლერის აგრესიული საგარეო პოლიტიკა და მისი ფანატიკური სიძულვილი საზოგადოდ სლავი ხალხების, ასევე მარქსიზმის (კომუნიზმის) იდეოლოგიური სისტემის მიმართ — საბჭოეთთან პოლიტიკურ დიალოგს ძლიერ ართულებდა.
1934 წლის 18 სექტემბერს სსრკ ერთა ლიგაში შევიდა.
1939–1945: მეორე მსოფლიო ომი
1939 წლის 1 სექტემბერს გერმანიამ პოლონეთში ჯარები შეიყვანა, რის შედეგადაც მას ინგლისმა და საფრანგეთმა ომი გამოუცხადა. დაიწყო მეორე მსოფლიო ომი.
16 დღის შემდეგ პოლონეთში საბჭოთა კავშირმაც თავისი ჯარები შეიყვანა და ეს აგრესია ოფიციალურად იმით ახსნა, რომ მას გერმანელი დამპყრობლებისგან ბელორუსიისა და უკრაინის ხალხების დაცვის მიზანი ამოძრავებდა.
კიდევ რამდენიმე დღის შემდეგ — 1939 წლის 28 სექტემბერს პოლონეთის ტერიტორიაზე ამ ორ აგრესორს შორის სასაზღვრო და საზავო, ხოლო 1940 წლის 10 თებერვალს – ეკონომიკური ხელშეკრულებები დაიდო.
ურთიერთსაპირისპირო იდეოლოგიის მქონე და ერთმანეთის მიმართ ძლიერ მტრულად განწყობილ ამ ორ დიქტატორს – ჰიტლერსა და სტალინს – შორის დადებული ხელშეკრულებების მიზეზები ისტორიულ კვლევაში დღემდე საკამათო თემად რჩება.
1939 წლის 30 ნოემბრიდან სსრკ ომობდა ფინეთთან, რომელსაც მან კარელია წაართვა და იგი, როგორც „კარელია-ფინეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა“ შემოიერთა. ამის გამო საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი ერთა ლიგიდან გააძევეს.
1940 წლის ივნისში მან ბალტიისპირეთის ქვეყნები, რუმინეთის ნაწილი „ბესარაბია“ (შემდგომში მოლდავეთის სსრ) და ბუკოვინა დაიპყრო.