cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ტუშურები
სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სიხერესი
სიხერესი (Sigeres) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის დე-ავილის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 13,7 კმ². მოსახლეობა — 45 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
რახსის ბრძოლა
რახსის ბრძოლა 1118 — დავით აღმაშენებლის ბრძოლა მდინარე რახსის (არეზის) პირას თურქ-სელჩუკებთან. ნახიდურს დავით აღმაშენებელმა გაიგო თურქ-სელჩუკების ჯავახეთში შესევისა და ბეშქენ ჯაყელის მოკვლის ამბავი. მეფე, მიუხედავად ზოგი დიდებულის წინააღმდეგობისა, თავისი ლაშქრით დაიძრა და რახსის პირას მდგომ თურქ-სელჩუკებს შეებრძოლა. საქართველოს ლაშქარმა სძლია მტერს - მრავალი ამოწყვიტეს, ბევრი ტყვედ ჩაიგდეს და დიდი ნადავლიც წამოიღეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები კატეგორია:XII საუკუნის ბრძოლები
Asperdaphne bela
Asperdaphne bela — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ოტელ-ტასელი
ჰოტელ-ტასელი (Hôtel Tassel, ნიდ. Hotel Tassel) — ქალაქური სახლი ბრიუსელში, რომელიც არქიტექტორმა ვიქტორ ორტამ ბელგიელი მეცნიერისა და პროფესორის, ემილ ტასელისთვის ააშენა 1893-1894 წლებში. შენობა საყოველთაოდაა მიჩნეული არტ-ნუვოს სტილის პირველ ნაგებობად, მისი მაღალინოვაციური გეგმისა და დეკორაციების გამო. ორტას მიერ აშენებულ სხვა მონუმენტებთან ერთად, რომელთა შორის მისი სახლიცაა, ჰოტელ-ტასელი 2000 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბელგიის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბელგიაში
ურბან II
thumb|200px|ურბან II ურბან II (Urbanus PP. II) (საერო სახელი ედ (ოდო) დე შატიიონ დე ლაჟერი, Odon de Lagery; დ. 1042 — გ. 29 ივლისი, 1099) — რომის პაპი 1088 წლის 12 მარტიდან 1099 წლის 29 ივლისამდე. აგრძელებდა გრიგოლ VII-ს პოლიტიკას. 1095 წელს მის მიერ მოწვეულ კლერმონის საბჭოზე პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა გამოაცხადა მუსულმანთა წინააღმდეგ, რისთვისაც ლაშქრობის მონაწილეებს ცოდვების მიტევებას შეჰპირდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული 1042 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1099 კატეგორია:ფრანგი პაპები
მორონი
მორონი (Moroni; არაბ.: موروني) — კომორის კუნძულების კავშირის დედაქალაქი და ყველაზე დიდი ქალაქი. გაშენებულია ინდოეთის ოკეანეში მდებარე მოზამბიკის სრუტეში, კუნძულ ნგაზიჯას (გრანდ-კომორი) დასავლეთ სანაპიროზე. შიკომორის ენიდან თარგმანში «მორონი» ნიშნავს «ცეცხლის გულში», სავარაუდოდ, იმასთან დაკავშირებით, რომ ქალაქი მდებარეობს მოქმედ ვულკან კართალასთან (2361 მ) სიახლოვეს. მორონი ასევე ნგაზიჯას (გრანდ-კომორი) ავტონომიური რეგიონის, სადაც მდებარეობს ქვეყნის ყველაზე დიდი იგივე დასახელების კუნძული, ადმინისტრაციული ცენტრია. 2011 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 54 000 ადამიანი.
ისტორია
მორონი დააარსეს არაბებმა X საუკუნეში, როგორც სასულთნოს დედაქალაქი, რომლის გავლითაც გადიოდა საზღვაო გზა ზანზიბარის არქიპელაგში (დღეისათვის ტანზანიის ნაწილი). X-XIX საუკუნეებში აქ არსებობდა მორონის სასულთნო. XVI საუკუნემდე ქალაქ განვითარებას განიცდიდა როგორც ნავსადგური. 1886 წლის 25 ივლისიდან 1912 წლამდე იყო ბამბაოს სასულთნოს დედაქალაქი. 1962 წლის 6 ივლისიდან 1975 წლამდე საფრანგეთის ზღვისიქითა ავტონომიური ტერიტორიის — კომორის კუნძულების დედაქალაქი საფრანგეთის კავშირის ფარგლებში, ხოლო 1975 წლის 6 ივლისიდან კომორის კუნძულების კავშირის დედაქალაქია.
გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს კუნძულ ნგაზიჯას დასავლეთ სანაპიროზე (ადრე ცნობილი იყო გრანდ-კომორის სახელით) მოქმედ ვულკან კართალას ძირში, რომლის სიმაღლეა 2361 მეტრი და რომლის ბოლო ამოფრქვევა მოხდა 2005 და 2006 წლებში. მორონი მდებარეობს ვულკანის კრატერიდან 10 კმ-ში.
კლიმატი
მორონი მდებარეობს ეკვატორული კლიმატური სარტყლის ზონაში წელიწადის განმავლობაში ნალექების დიდი რაოდენობით. ნალექების ყველაზე უფრო მცირე რაოდენობა მოდის ოქტომბერში (100 მმ-ზე ცოტა).
გაბატონებულია ტროპიკული ჰავა. როგორც ეკვატორული კლიმატური სარტყლის ზონაში მდებარე ბევრ სხვა ქალაქს, მორონისთვის დამახასიათებელია შედარებით მუდმივი საშუალო წლიური ტემპერატურა. ცხელ ამინდს ხშირად თან სდევს თავსხმა წვიმები.
ეკონომიკა
მორონის პორტი შედგება პატარა ნავსაყუდელისგან, რომელიც მდებარეობს ბუნებრივ უბეში, რომლის ბუნებრივი დაცვა გემების დასაცავად სუსტია. ამ პორტის საშუალებით ექსპორტზე გადის ვანილი, კაკაო და ყავა. პორტის ტერიტორიაზე იმყოფება საწყობი, სადაც ინახება იმპორტული საქონელი და საექსპორტოდ გამზადებული საქონელი, ასევე ნავთობპროდუქტები. მორონის მრეწველობა სპეციალიზირებულია უალკოჰოლო სასმელების წარმოების, ეთერის ზეთების გასუფთავების და დამუშავების, ლითონის, ხის მასალების, ვულკანური ტუფის დამუშავების (ცემენტის მიღების მიზნით) სფეროში. მორონი ავტოგზებით დაკავშირებულია სანაპირო დასახლებებთან, ჰაჰაიასთან ჩრდილოეთში და მიცუჯესთან სამხრეთში.
ტრანსპორტი
მორონიდან 15 კმ-ში, სოფელ ჰაჰაიაში მდებარეობს პრინც საიდის სახელობის საერთაშორისო აეროპორტი. ქალაქში მდებარეობს პორტი, რომელიც ახორციელებს რეგულარულ ტვირთების გადაზიდვებს მატერიკზე (აფრიკა) და კომორის არქიპელაგის სხვა კუნძულებზე, ასევე მადაგასკარზე და ინდოეთის ოკეანის სხვა კუნძულებზე.
ტურიზმი
ტურისტული ინფრასტრუქტურა სუსტადაა განვითარებული. ევროპაში პირდაპირი ფრენები არ ხორციელდება. მორონის კლდოვანი სანაპირო ხაზი აგებულია ვულკანური ჯიშებით, პლაჟები არ არსებობენ (მაგრამ იცანდრას მთის ტერიტორიასთან, რომელიც მდებარეობს მორონიდან ჩრდილოეთით, მდებარეობს პატარა პლაჟი).
ქალაქის მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა ძველი მეჩეთი (ncienne Mosquée du Vendredi). ქალაქის ისტორიულ ცენტრში დიდი რაოდენობით მდებარეობს ვიწრო ალეები, სადაც სიღარიბის დონე კვლავ იზრდება და მასში განლაგებულია მთელი რიგი ტურისტული ღირსშესანიშნაობები, რომლებიც თავისი ასაკით შეიძლება შევადაროთ ზანზიბარის სტოუნ-ტაუნს.
არქიტექტურა
მიუხედავად იმისა, რომ მორონიში მდებარეობს თანამედროვე სტილით აგებული რამდენიმე ადმინისტრაციული შენობა, მათი დიდი ნაწილი აგებულია არაბული სტილით. მთავარი ღირსშესანიშნავი ობიექტია — დიდი, ღია და კოლორიტული ბაზარი. ქალაქში იმყოფება რამდენიმე მეჩეთი, მათ შორის ჩიუნდა, რომელიც მლოცველების ცენტრია.
სქოლიო
კატეგორია:კომორის კუნძულების ქალაქები კატეგორია:აფრიკის დედაქალაქები
ლალიბელას კლდეში ნაკვეთი ეკლესია
ლალიბელას კლდეში ნაკვეთი ეკლესია — კლდეში ნაკვეთი ეკლესია ეთიოპიაში, ამჰარის რეგიონის ქალაქ ლალიბელაში. მიეკუთვნება XIII საუკუნეს და წარმოადგენს ლალიბელის მიდამოებში არსებული 11 ეკლესიიდან ყველაზე ახალგაზრდას, მას ხშირად „მსოფლიოს მერვე საოცრებასაც" კი უწოდებენ. კომპლექსის ზომებია 25x25x30. ეკლესიის გარეთ არის ნათლობის პატარა ემბაზი.
ეთიოპიის ისტორიის თანახმად, ეს ეკლესია ააგო მეფე გებრე მესკელ ლალიბელამ, ზაგვეს დინასტიიდან. გადმოცემის თანახმად, იმასთან დაკავშირებით თუ როგორი უნდა ყოფილიყო ეკლესია, მეფეს წმინდა გიორგი და ღმერთი აძლევდნენ მითითებებს.
ეკლესია ამჟამად ეთიოპიის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა ადგილია, სადაც მრავლად ჩადიან პილიგრიმები. ძეგლი ასევე შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ბრიჰადეშვარას ტაძარი
thumb|300px|ტაძრის წინა ფასადი. ბრიჰადეშვარას ტაძარი, ასევე ბრიჰადეესვარარის ტაძარი (ტამილური: பிருஹதீஸ்வரர் கோவில்) — X საუკუნის ინდუისტური ტაძარი თანჯავურთან, ტამილნადუს შტატში, ინდოეთი; დრავიდული სტილის ტაძრების არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუში; იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
ცენტრალური ტაძარი პერია კოვილი (დიდი ტაძარი) გალავნის შეგნით დგას, ამ უკანასკნელის კედლები მოგვიანებით, XVI საუკუნეში დაამატეს. სახელი მომდინარეობს ძველი "პერია აავუდაიარ კოვილ"-ისგან, რაც მეფე შივას დიდ ტაძარს ნიშნავს ადგილობრივ დიალექტზე. ტაძრის ვიმანა (მთავარი კოშკი) 70 მ-ია სიმაღლეში და ინდუისტურ ტაძრებში ყველაზე მაღალია. კოშკი იმგვარად არის ნაგები, რომ მისგან ჩრდილი არასდროს დაეცეს მიწას შუადღეს წლის ნებისმიერ დროს.როდესაც, მეფე შივა გარდაიცვალა ბრიჰადეშვარას ტაძარი, მით უფრო განსაკუთრებულად გამოირჩეოდა, და შივას სახელს ატარებდა...
კატეგორია:ინდუისტური ტაძრები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
ფრანსისკო დე პაულა სანტანდერი
ფრანსისკო დე პაულა სანტანდერი (Francisco de Paula Santander დ. 2 აპრილი, 1792, კუკუტა, კოლუმბია, — გ. 6 მაისი, 1840, ბოგოტა, კოლუმბია) — ახალი გრანადის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, გენერალი.
ბიოგრაფია
იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტი იყო, როდესაც 18 წლისა ჩაება ახალი გრანადის დამოუკიდებლობისათვის ომში და 1813 წლიდან გახდა მისი ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1812 წელს, 20 წლის სანტანდერმა მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. 1821–1827 წლებში კოლუმბიის ვიცე-პრეზიდენტია, სიმონ ბოლივარის სამხედრო ლაშქრობების დროს ფაქტობრივად პრეზიდენტი იყო. 1828 წელს ბრალი დასდეს ს. ბოლივარის წინააღმდეგ შეთქმულებაში და სიკვდილი მიუსაჯეს, მაგრამ ბოლივარმა სასჯელი ქვეყნიდან გასახლებით შეუცვალა. სიმონ ბოლივარის გარდაცვალების შემდეგ დაბრუნდა კოლუმბიაში და 1832-1836 წლებში სათავეში ედგა ახალი გრანადის (კოლუმბიის) რესპუბლიკას. 1838 წლიდან სიკვდილამდე იყო კონგრესის დეპუტატი და კოლუმბიის ლიბერალური პარტიის ლიდერი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კოლუმბიის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1792 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1840
ბანდუნგი
ბანდუნგი (Kota Bandung) — ქალაქი ინდონეზიაში, დასავლეთ იავის პროვინციის დედაქალაქი, ქვეყნის მესამე უდიდესი ქალაქი და 2,4 მლნ მცხოვრებით (2010) მეორე უმსხვილესი მეტროპოლისი. მდებარეობს ზღვის დონიდან 768 მეტრზე, ჯაკარტიდან დაახლოებით 140 კმ–ით სამხრეთ–აღმოსავლეთით. წლის განმავლობაში, ბანდუნგში ყველაზე დაბალი ტემპერატურაა ინდონეზიის ქალაქებს შორის. გაშენებულია მდინარის აუზში, გარსშემორტყმულია ვულკანური მთებით. სწორედ ეს კარგი ბუნებრივი დამცავი სისტემა გახდა ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიის მთავრობის გეგმისა, კოლონიური დედაქალაქი ბატავიიდან ბანდუნგში გადაეტანათ.
XVIII საუკუნეში ჰოლანდიელმა კოლონისტებმა მთების გარშემო ჩაის პლანტაციები გააშენეს. ასევე გაიყვანეს გზა, რომელიც ამ პლანტაციებს დედაქალაქთან აკავშირებდა. ქალაქის ჰოლანდიელმა მაცხოვრებლებმა მისი მუნიციპალიტეტად გარდაქმნა მოითხოვეს, რაც 1906 წელს იქნა მიღწეული და შედეგად, ბანდუნგი თანდათან პლანტაციების მფლობელთათვის განკუთვნილ საკურორტო ქალაქად გარდაიქმნა, მდიდრული სასტუმროებით, რესტორნებით, კაფეებით; გაიხსნა ევროპული ბუტიკები, რის გამოც ქალაქს ზედემტსახელად იავის პარიზიც კი უწოდეს (Parijs van Java).
მას შემდეგ, რაც 1945 წელს ინდონეზიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ქალაქმა სწრაფი განვითარება და ურბანიზაცია იწყო, რის შედეგადაც ბანდუნგი იდილიური ქალაქიდან მჭიდროდ დასახლებულ (16 000 ადამიანი კმ²–ზე) მეტროპოლისად გადაიქცა. სწრაფად გამოილია ბუნებრივი რესურსები, მათი დიდი ნაწილი დაცულმა მაღლობებმა, ვილებმა და სხვა უძრავმა ქონებამ დაიკავა. მიუხედავად იმისა, რომ ბანდუნგს დღემდე ბევრი პრობლემა აქვს, იგი მაინც ბევრ იმიგრანტს და დამსვენებელს იზიდავს.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ქალაქები
468
თარიღი უცნობია
*
12 განრისხებული მამაკაცი (1957 წლის ფილმი)
„12 განრისხებული მამაკაცი” (12 Angry Men) — 1957 წლის ამერიკული შავ-თეთრი ფილმი. ფილმში 12 ნაფიცი მსაჯული ცდილობს მიიღოს გადაწყვეტილება საქმის შესახებ, რომელშიც პატარა ბიჭს მკვლელობაში ედება ბრალი. ფილმის მთელი მოქმედება ნაფიც მსაჯულთა ოთახში ვითარდება.
სიუჟეტი
პუერტო-რიკოელი ახალგაზრდა ბრალდებულია დანით მამის მკვლელობაში. განაჩენი 12-მა ნაფიცმა მსაჯულმა ერთსულოვნად უნდა გამოიტანოს. კენჭისყრისას 11 მსაჯული ხმას აძლევს, რომ ბიჭი დამნაშავეა. მხოლოდ მე-8 მსაჯული არის წინააღმდეგი და ის სხვების გადარწმუნებას იწყებს. აღმოჩნდება, რომ ყველა მსაჯული საკუთარი პირადი ცრურწმენით მოქმედებდა. მე-3 მსაჯული საკუთარ ვაჟთანაა გაუცხოებული, მე-7 და მე-6 მსაჯულებს უცხოელების უნდობლობა აქვთ. მე-10 და მე-11 მსაჯულებს სახელმწიფო ბრალდების ბრმად სწამთ. მე-5 მსაჯულს საკუთარი ქუჩური წარსულისგან დისტანცირება უნდა. მე-12 მსაჯულს, რომელიც რეკლამის სფეროში მუშაობს, არაფრის სჯერა, რაც კომერციულად არ იყიდება. 1-ლი, მე-2 და მე-9 მსაჯულები უბრალოდ დინებას მიჰყვებიან. ცხელი დღე გვიან ღამემდე გრძელდება. მე-8 მსაჯული მოახერხებს სხვების გადარწმუნებას. ის აჩვენებს მსაჯულებს მკვლელობის იარაღის მსგავს დანას. ხელმეორე კენჭისყრისას ერთი მსაჯული შეიცვლის აზრს. მე-8 მსაჯული ნაკლებად დაინტერესებულ მსაჯულებს არ მისცემს Tic Tac Toe-ს თამაშის საშუალებას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:1957 წლის ფილმები კატეგორია:ფილმები სასამართლოს შესახებ კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:აშშ-ის ფილმების ეროვნული რეესტრის ფილმები კატეგორია:ამერიკული შავ-თეთრი ფილმები კატეგორია:სიდნი ლუმეტის ფილმები კატეგორია:პიესებზე დაფუძნებული ფილმები
კოროვაი (კერძი)
მინი|437x437პქ|უკრაინული კოროვაი კოროვაი (უკრაინულად: коровай), კარავაი (რუსულად: каравай; ბელარუსულად: каравай) ან კრავაი (ბულგარულად: кравай) — ტრადიციული უკრაინული, რუსული, ბულგარული და რუმინული პურის სახეობა, რომლებსაც იყენებენ ქორწილებში, სადაც მას აქვს დიდი სიმბოლური მნიშვნელობა და რჩება საქორწილო ტრადიციის ნაწილი ბელარუსში, რუსეთში, უკრაინასა და იმ ქვეყნებში, სადაც რუსული და უკრაინული დიასპორები ცხოვრობენ. ის გამოიყენება ბელარუსში, რუსეთსა და უკრაინაში ძველი რუსეთში სტუმართმოყვარეობისა და სადღესასწაულო ჩვეულებების გამოსახატავად. მრგვალი კოროვაი პურისა და მარილის ცერემონიის საერთო ელემენტია.
წარმოშობა და გაფორმება
მარცხნივ|მინი|288x288პქ|საქორწინო კოროვაი კიევში, 2020 წელი პურს უძველესი წარმოშობა აქვს და მოდის წარმართული რწმენით მარცვლეულის ჯადოსნური თვისებებისადმი. კოროვაი დიდი მრგვალი ჩაქსოვილი პური იყო, რომელსაც ტრადიციულად აცხობდნენ ხორბლის ფქვილისგან და მასზე აჩუქურთმებდნენ სიმბოლურ დროშებსა და ფიგურებს, როგორიცაა მზეები, მთვარეები, ფრინველები, ცხოველები და ფიჭვის გირჩები. კოროვას გასალამაზებლად იყენებდნენ ხორბლის ღეროებს, მწვანილს, კაკალს, ყვავილებს და ხილს. პურს არ აქვს განსაზღვრული დიზაინი და კოროვაის სტილი და დეკორაცია რეგიონების მიხედვით განსხვავდება. დეკორაციებში ყველაზე ხშირად იყენებდნენ წითელ, ოქროსფერ და ვერცხლისფერ ფერებს.
საქორწილო ცერემონიალამდე პატარძალსა და საქმროს კოროვაის ჩუქნიან. კოროვაის ქორწილის ყველა სტუმარი მიირთმევს და ეს ქორწილის კულმინაციად ითვლება. გაჭირვების პერიოდში, როდესაც ქორწილი შეუძლებელი იყო, პურის კურთხევა და გაზიარება ხშირად საკმარისად ითვლებოდა საზოგადოების წინაშე ქორწინების დასაკანონებლად.
კოროვაი არის ტრადიციული უკრაინული საქორწილო პური, რომელიც ასევე პოპულარულია ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა პოლონეთი, ბულგარეთი, რუმინეთი და რუსეთი. ტორტის ნაცვლად, უკრაინელები აცხობენ ამ მასიურ, მდიდრულად გაფორმებულ პურს, რომელსაც შვიდი დაქორწინებული ქალი შვიდი სხვადასხვა ადგილიდან ერთდროულად ამზადებს.
ქვრივების მონაწილეობა პურის დამზადების პროცესში აკრძალულია, ვინაიდან ითვლება, რომ მათი ბედის ნაწილი სავარაუდო წყვილსაც გადაეცემა. ბევრ ცრურწმენასა და რიტუალს უკავშირდება კოროვაი - მაგალითად, თუ ღუმელში პური გასკდება, ქორწინება განწირულია. საქორწილო ცერემონიალის შემდეგ კოროვაის ჭრიან და ყველა სტუმარს უზიარებენ.
კოროვაის დაყოფა
კოროვაის ზედა ნაწილი მთვარის სიმბოლოს წარმოადგენს. იგი იყოფა შუაზე და ეკუთვნის დაქორწინებულ წყვილს, შემდეგი ნაჭერი მიდის პატარძლის დედასთან და მამასთან და ა.შ. აღმოსავლეთ უკრაინაში დედა იღებს ცომისგან დამზადებულ ფეხსაცმელს, მამას კი აძლევს ბუს, კოროვას ცომისაგან დამზადებულ ნაწილს.
კოროვაის ქვედა მონაკვეთი, რომელსაც პიდოშვა ეწოდება, შეიძლება სტუმრებს და ჯგუფს გაუზიარონ, როგორც წარმატებისა და მომავალი კეთილდღეობის სიმბოლო.
სქოლიო
კატეგორია:რუსული სამზარეულო კატეგორია:უკრაინული სამზარეულო კატეგორია:ბელარუსული სამზარეულო კატეგორია:ბულგარული სამზარეულო კატეგორია:სლავური სამზარეულო კატეგორია:ნამცხვარი
სოლანა-დე-რიოალმარი
სოლანა-დე-რიოალმარი (Solana de Rioalmar) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის დე-ავილის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 37 კმ². მოსახლეობა — 151 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
მარია ანა ავსტრიელი (1770-1809)
მინი|მარია ანა ავსტრიელი ბავშვობაში მარია ანა ავსტრიელი (Maria Anna von Österreich; დ. 21 აპრილი 1770, ფლორენცია — გ. 1 ოქტომბერი 1809, ნოიდორფი) — ჰაბსბურგ-ლოტარინგიის დინასტიის წარმომადგენელი, ავსტრიის ერცჰერცოგინია.
და-ძმები
მარია ანა ავსტრიელი დასაფლავებულია ნოიდორფის ეკლესიის საძვალეში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰაბსბურგები კატეგორია:დაბადებული 1770 კატეგორია:გარდაცვლილი 1809 კატეგორია:ავსტრიის პრინცესები
აივაზოვსკის ეროვნული სამხატვრო გალერეა
აივაზოვსკის ეროვნული სამხატვრო გალერეა (Феодосийская картинная галерея имени И. К. Айвазовского) - ეროვნული ხელოვნების მუზეუმი ფეოდოსიაში, ყირიმი. ივან აივაზოვსკის პირველი გამოფენა თავდაპირველად მოეწყო მის საკუთარ სახლში 1845 წელს. ძირითადი კოლექცია მოიცავდა მის 49 ნახატს. 1880 წელს სახლს დაურთეს დამატებითი საგამოფენო დარბაზი. გალერეა გახდა რუსეთის იმპერიის მესამე მუზეუმი, ერმიტაჟისა და ტრეტიაკოვის გალერეის შემდეგ. აივაზოვსკის გარდაცვალების შემდეგ 1900 წელს, გალერეის საკუთრება მისი აღთქმის მიხედვით გადაეცა ქალაქს.
1920 წლის ბოლოსთვის სახლი დაიკავა ჩეკას ფეოდოსიის განყოფილებამ. იმ დროს რამდენიმე ნახატი დაზიანდა.
1922 წლიდან გალერეა გახდა სახელმწიფო მუზეუმი სსრკ -ში. კოლექცია მოიცავს 12 ათასამდე საზღვაო თემატურ ნამუშევარს, მათ შორის თავად ივან აივაზოვსკის ნამუშევრების მსოფლიოში უდიდეს კოლექციას (417 ნახატი). გალერეის ექსპოზიცია წარმოგიდგენთ აივაზოვსკის ნამუშევრებს, მისი ოჯახის ისტორიას და გალერეის ისტორიას. ცალკე შენობაში (მხატვრის დის სახლი) წარმოდგენილია მითოლოგიური და ბიბლიური ნახატები, მე -18-მე -19 საუკუნეების უცხოური საზღვაო ნახატები და კიმერიის ფერწერის სკოლა, მათ შორის მაქსიმილიან ვოლოშინი, ლევ ლაგორიო, კონსტანტინე ბოგაევსკი, მიხაილ ლატრი, ადოლფ ფაესლერი და არხიპ კუინძი.
1930 წელს აივაზოვსკის ძეგლი, ილია გინზბურგის მიერ, წარწერით "ფეოდოსია აივაზოვსკის" დაიდგა მთავარი შენობის წინ.
ისტორია
გალერეის დაბადება უკავშირდება 1845 წელს, როდესაც მხატვრის მიერ ფეოდოსიის სანაპიროზე აღდგენილი დიდი სასახლის ნაწილში, მისი პირველი 49 ნამუშევარი გამოიფინა საზოგადოების სანახავად. ამავე დროს იქ აივაზოვსკის ფერწერის სკოლამ დაიწყო მუშაობა. 1880 წელს სახლის სივრცე გაფართოვდა - საგამოფენო დარბაზს დაემატა დამატებითი შენობა.
1922 წელს შენობა გარემონტდა და 17 დეკემბერს, რვაწლიანი პაუზის შემდეგ, გალერეამ, როგორც სსრკ-ს სახელმწიფო მუზეუმმა, კვლავ მიიღო სტუმრები. აივაზოვსკის გალერეის პირველი დირექტორი იყო მხატვარი და ხელოვნებათმცოდნე გერასიმ აფანასიევიჩ მაგულა. მან ფეოდოსიასა და რაიონში მოაწყო ემიგრანტების მიერ დატოვებული ხელოვნების საგანძურის კოლექცია და მათ საფუძველზე მოაწყო ხელოვნების საგანძურის მუზეუმი შენობის საცხოვრებელ ოთახებში, რომელიც არსებობდა 1925 წლამდე; სტუმრები გაეცნენ გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშებს (ფაიფური, ვერცხლის ნაწარმი), ანტიკური ავეჯი.
ყირიმის ფაშისტური ოკუპაციის დროს, სამხატვრო გალერეა ერევანში იქნა ევაკუირებული გალერეის დირექტორის, ნიკოლაი სტეპანოვიჩ ბარსამოვისა და მისი მეუღლის სოფია ბარსამოვას გმირული ძალისხმევით. ჯერ ნახატები ფეოდოსიიდან ნოვოროსიისკში გადაიტანეს, იქიდან კი კრასნოდარში. იქ მიიღეს ბრძანება ნახატები სტალინგრადში წაეღოთ. წესრიგის დარღვევით, ნიკოლაი სტეპანოვიჩმა, რომელმაც ადრე მოიპოვა მიწვევა სომხეთიდან, გადაწყვიტა ნახატები ერევანში წაეღო. სანამ ნახატები კრასნოდარში იყო, იქ შეიქმნა გამოფენა. შემდგომში გამოფენები მოეწყო ერევანშიც. 1944 წლის ნოემბერში სამხატვრო გალერეა დაუბრუნდა ფეოდოსიას. ევაკუაციის დროს დანაკარგები არ ყოფილა.
კოლექცია
ამჟამად გალერეა შეიცავს ზღვის პეიზაჟის უნიკალურ ნამუშევრებს, გრაფიკას, საარქივო დოკუმენტებს და ფოტო დოკუმენტებს, მემორიალურ ნივთებს და დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების ნივთებს. სულ 13 ათასზე მეტი ექსპონატია (2021 წლის მიხედვით). გალერეის მთავარი შენობის კოლექციის საფუძველია 400 -ზე მეტი ნახატი და ნახატი თავად აივაზოვსკის მიერ. ყველაზე ცნობილი გამოფენილ ნამუშევრებს შორის - "ბრიგ" მერკური "დაესხა ორი თურქული ხომალდი", "სევასტოპოლის დარბევა", "გემი" მარია "ჩრდილოეთ ზღვაში", "წმინდა გიორგის მონასტერი", "ზღვა. კოქტებელი ", ასევე აივაზოვსკის ყველაზე დიდი ნახატი" სიმშვიდიდან ქარიშხალამდე ", რომლის ზომებია 212 x 708 სმ.
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინის მუზეუმები
მთისძირი (ვანის მუნიციპალიტეტი)
მთისძირი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: მთისძირი, ჭაგან-ჭყვიში). მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 70 მეტრი. ვანიდან 10 კილომეტრი. სოფელში გადის დაფნარი-ბაღდათის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 413 ადამიანი.
ნამოსახლარი
სოფელში აღმოჩენილია ძვ.წ. VI საუკუნის ნამოსახლარი. ნამოსახლარებში აღმოჩენილია მრავალნაირი კერამიკული ნაწარმი, აგრეთვე კრამიტი და აგური, ნაპოვნია აგრეთვე იმპორტული (ატიკური, ქიოსური, სინოპური) კერამიკული ნაწარმიც. აღმოჩნდა ქვევრსამარხების ნაშთებიც, მათ შორის მდიდრული სამარხის ნაშთი. აღსანიშნავია აგრეთვე ადეიშვილების გორა, სადაც აღმოჩნდა სასიმაგრო ნაგებობების ნაშთი.
პიროვნებები
მთისძირში დაიბადნენ მწერალი დომენტი ახობაძე, სამხედრო დარგის ინჟინერი და მეცნიერი ვიქტორ სულაქველიძე.
სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
საკურთხისის მაცხოვრის ეკლესია
საკურთხისის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხიდან სამხრეთით, 7-8 კილომეტრზე, ნასოფლარ საკურთხისის სასაფლაოზე. თარიღდება სავარაუდოდ IX-X საუკუნეებით.
ეკლესია დარბაზულია (8,5 X 4,7 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. შესასვლელი ორია - სამხრეთ კედლის დასავლეთით და ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში. სამხრეთის კარი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან - სწორკუთხა, ჩრდილოეთსა - შიგნიდან და გარედან სწორკუთხა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ერთი სარკმელია. თითო სარკმელია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიც. სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდნის მხოლოდ ერთი ქვა. ეკლესიას სამხრეთით მთელ სიგრძეზე ჰქონია გვიანდელი მინაშენი.
იუგოსლავიის ლექსიკოგრაფიული ინსტიტუტის საერთო ენციკლოპედია
ტომები
ენციკლოპედიის მესამე გამოცემა რვატომეულია:
მესამე გამოცემას დაუმატეს ჩასწორებული სარედაქციო ტომი (Dopunski svezak); დაიბეჭდა 1988 წელს:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ხორვატიული ენციკლოპედიები კატეგორია:ენციკლოპედიები
ნატურალური ლოგარითმი
ნატურალური ლოგარითმი — ლოგარითმი ფუძით e (e მათემატიკური მუდმივაა, რომელიც მიახლოებით 2.718-ის ტოლია). x-ის ნატურალური ლოგარითმი ჩაიწერება, როგორც ln(x), loge(x) ან, კონტექსტიდან გამომდინარე, log(x).
რიცხვი x-ის ნატურალური ლოგარითმი (ანუ ln(x)) არის ხარისხი, რომელშიც უნდა ავიყვანოთ e, რათა მივიღოთ x. მაგალითად, ln(7.389...) უდრის 2-ს, რადგან e2=7.389.... e-ს ნატურალური ლოგარითმი (ln(e)) 1-ის ტოლია, რადგან e1 = e, ხოლო 1-ის ნატურალური ლოგარითმი (ln(1)) 0-ის ტოლია, რახან e0 = 1.
ყველა დადებითი ნამდვილი რიცხვისთვის x ნატურალური ლოგარითმი შეიძლება განისაზღვროს, როგორც y = 1/t წირის ქვეშ მოქცეული ფართობი 1-იდან x-ამდე. სახელწოდება „ნატურალური“ ამ ფორმულის, ისევე როგორც ამ ლოგარითმთან დაკავშირებული სხვა ფორმულების, სიმარტივითაა განპირობებული. ნატურალური ლოგარითმის განმარტება შესაძლოა კომპლექსურ რიცხვებზეც განივრცოს (იხ. ქვემოთ).
ნამდვილი არგუმენტისთვის, ნატურალური ლოგარითმის ფუნქცია მაჩვენებლიანი ფუნქციის შექცეულ ფუნქციას წარმოადგენს, რასაც შემდეგ იგივეობებამდე მივყავართ:
როგორც ყველა სხვა ლოგარითმი, ნატურალური ლოგარითმიც გამრავლებას შეკრებად გარდაქმნის:
ლოგარითმების განსაზღვრა ნებისმიერი დადებითი ფუძისთვის შეიძლება 1-ის გარდა; თუმცა სხვა ფუძის ლოგარითმები ნატურალური ლოგარითმის მეშვეობით ძალიან მარტივად ჩაიწერება, რის გამოც მათი განმარტება ხშირად სწორედ ნატურალური ლოგარითმით ხდება. ლოგარითმები გამოიყენება, როცა განტოლების უცნობი განტოლების სხვა რომელიმე წევრის ხარისხია. გარდა ამისა, ლოგარითმების გამოყენებით შეიძლება ნახევარდაშლის პერიოდთან დაკავშირებული ამოცანების ამოხსნა.
კატეგორია:ელემენტარული ფუნქციები კატეგორია:ლოგარითმები
ანტარქტიდა
ანტარქტიდა (ἀνταρκτικός — არქტიკის საპირისპირო) — სამხრეთ პოლარული კონტინენტი. უკავია სამხრეთ პოლარული მხარის — ანტარქტიკის ცენტრალური ნაწილი. დედამიწის ყველაზე ცივი ადგილი და ყინულით თითქმის სრულად დაფარული, რომლის სისქეც 1,6 კილომეტრს (1 მილი) აღწევს. ამასთან ის დედამიწის უდიდესი უდაბნოა. მას გარს აკრავს სამხრეთის ოკეანის წყლები (აგრეთვე ინდოეთის, წყნარი და ატლანტის ოკეანეების სამხრეთი ნაწილები). კონტინენტის ფართობი შეადგენს 13,975 ათ. კმ²-ს (ასევე 1,6 მლნ. კმ²-ს შეადგენს შელფური ყინულები, 75 500 კმ²-ს კუნძულები). ანტარქტიდის ცენტრი თითქმის ემთხვევა სამხრეთ გეოგრაფიულ პოლუსს. ანტარქტიდას მუდმივი მოსახლეობა არ ჰყავს, თუმცა ზოგი მეცნიერი აქ რამდენიმე თვის განმავლობაში ცხოვრობს და კვლევებს ატარებს.
ანტარქტიდის მიწები
thumb|მინი|300პქ|ანტარქტიდის რუკა thumb|300პქ|ანტარქტიდის თანამგზავრული ფოტოგრაფია ანტარქტიდის ტერიტორია იყოფა გეოგრაფიულ რეგიონებად და რაიონებად, რომლებიც წლების წინ იქნა აღმოჩენილი სხვადასხვა მოგზაურების მიერ. რეგიონს სახელი ეწოდა აღმომჩენის, მისი გამომკვლევის ან სხვა რომელიმე პირის პატივსაცემად და მას ეწოდება „მიწა“.
ანტარქტიდის მიწების სია: ამას გარდა, ანტარქტიდას ეკუთვნის სამხრეთი ორკნეის, სამხრეთ შეტლანდის და ბალენის კუნძულები, ასევე ბერკნერის კუნძული.
კონტინენტის ყველაზე ჩრდილოეთი წერტილია სიფრეს კონცხი.
რელიეფი
thumb|300პქ|მატერიკის ზედაპირის რელიეფი, წითელი შეფერილობით აღნიშნულია სიმაღლეები thumb|300პქ|მატერიკის ზედაპირის რელიეფი ამოწეული მიწის ქერქის გათვალისწინებით ყინულის საფარის დნობის და ზღვის დონის ამოწევის შემდეგ thumb|300პქ|მატერიკის ზედაპირის რელიეფი ყინულის საფარის გარეშე ანტარქტიდა — დედამიწის ყველაზე მაღალი კონტინენტია, რომლის ზედაპირის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 2000 მეტრზე მეტს, ხოლო კონტინენტის ცენტრში აღწევს 4000 მეტრს. ამ სიმაღლის დიდ ნაწილს შეადგენს კონტინენტის მუდმივი ყინულის საფარი, რომლის ქვეშაც დაფარულია კონტინენტალური რელიეფი და მისი ფართობის მხოლოდ 0,3 %-ია (დაახლოებით 40 ათასი კმ²) თავისუფალი ყინულისაგან — ძირითადად დასავლეთ ანტარქტიდაში და ტრანსანტარქტიდულ მთებში: კუნძულები, სანაპირო მონაკვეთები, ეგრეთ წოდებული „მშრალი ველები“ და მთიანი მწვერვალები (ნუნატაკები), რომლებიც ამოშვერილია ყინულის ზედაპირიდან. მთელი მატერიკის გადამკვეთი ტრანსანტარქტიკული მთები ანტარქტიდას ყოფენ ორ ნაწილად — დასავლეთ და აღმოსავლეთ ანტარქტიდად, რომლებსაც აქვთ სხვადასხვა წარმოშობა და გეოლოგიური აგებულება. აღმოსავლეთში მდებარეობს მაღალი (ყველაზე უფრო დიდი ყინულის ზედაპირის ამაღლება ~4100 მეტრია ზღვის დონიდან) ყინულით დაფარული პლატო. დასავლეთი ნაწილი შედგება მთიანი კუნძულების ჯგუფისაგან, რომლებიც ერთმანეთთან შეერთებულია ყინულით. წყნარი ოკეანის სანაპიროზე მდებარეობენ ეგრეთ წოდებული ანტარქტიდული ანდები, რომელთა სიმაღლე აჭარბებს 4000 მეტრს; კონტინენტის ყველაზე მაღალი წერტილია — 4892 მეტრი ზღვის დონიდან — ვინსონის მასივი ელსუორტის მთებში. დასავლეთ ანტარქტიდაზე მდებარეობს კონტინენტის საკმაოდ ღრმა დეპრესია — სავარაუდოდ რიფტული წარმოშობის ბენტლის ღრმული. მისი სიღრმე, რომელიც ყინულითაა სავსე, აღწევს 2555 მეტრს ზღვის დონიდან დაბლა.
ყინულსქვეშა რელიეფი
თანამედროვე მეთოდების დახმარებით ჩატარებულმა კვლევებმა საშუალება მოგვცა მეტი გაგვეგო სამხრეთი მატერიკის ყინულქვეშა რელიეფის შესახებ. კვლევების შედეგად გამოირკვა, რომ მატერიკის დაახლოებით მესამედი იმყოფება მსოფლიო ოკეანის დონის დაბლა, კვლევებმა ასევე აჩვენეს მთის ჯაჭვების და მასივების არსებობა.
კონტინენტის დასავლეთ ნაწილს აქვს რთული რელიეფი და სიმაღლეთა დიდი სხვაობები. აქ მდებარეობს ანტარქტიდაში ყველაზე მაღალი მთა (ვინსონის მთა — 4892 მეტრი) და ყველაზე ღრმა ღრმული (ბენტლის ღრმული − 2555 მეტრი). ანტარქტიდის ნახევარკუნძული წარმოადგენს სამხრეთამერიკული ანდების გაგრძელებას, რომელიც გრძელდება სამხრეთ პოლუსის მიმართულებით, მისგან ოდნავ გადახრილ დასავლეთ სექტორში.
მატერიკის აღმოსავლეთის ნაწილს აქვს უპირატესად გასწორებული რელიეფი, ცალკეული პლატოებით და მთის ქედებით სიმაღლით 3—4 კმ-მდე. აღმოსავლეთი ნაწილი დასავლეთი ნაწილისგან განსხვავებით, რომელიც აგებულია ახალგაზრდა კაინოზოური ჯგუფის ჯიშის ქანებით, წარმოადგენს ადრე გონდვანის შემადგენლობაში შემავალი ბაქნის კრისტალური ფუნდამენტის შვერილს.
კონტინენტს აქვს შედარებით დაბალი ვულკანური აქტივობა. ყველაზე დიდი ვულკანია — ერებუსის მთა როსის კუნძულზე როსის ზღვაში.
ნასას მიერ ჩატარებულმა ყინულქვეშა რელიეფის გამოკვლევებმა ანტარქტიდაში აღმოაჩინეს ასტეროიდული წარმოშობის უილკსის მიწის კრატერი. კარსტული ძაბრის დიამეტრი შეადგენს 482 კმ-ს. კრატერი წარმოიქმნა დედამიწაზე ასტეროიდის დაცემის შედეგად სიგანით დაახლოებით 48 კმ (ეროსის ასტეროიდზე მეტი), დაახლოებით 250 მილიონი წლის წინ, პერმულ-ტრიასულ დროს. ასტეროიდის ჩამოვარდნისას და აფეთქებისას წარმოშობილმა მტვერმა წარმოქმნა მრავალსაუკუნიანი აცივება და მაშინდელი ეპოქის ფლორის და ფაუნის დიდი ნაწილის გადაშენება. ეს კრატერი დღეისათვის დედამიწაზე ყველაზე დიდად ითვლება.
ანტარქტიდის მთელი ყინულის საფარის გადნობის შემთხვევაში მისი ფართობი შემცირდება მესამედით: დასავლეთი ანტარქტიდა გადაიქცევა არქიპელაგად, ხოლო აღმოსავლეთი ანტარქტიდა დარჩება მატერიკად. სხვა მონაცემებით, მთელი ანტარქტიდა გადაიქცევა არქიპელაგად.
ყინულის საფარი
thumb|300პქ|ანტარქტიდის ყინულქვეშა რელიეფი ანტარქტიდის ყინულის საფარი ყველაზე დიდია ჩვენს პლანეტაზე და ზომით მის უახლოეს მეზობელ გრენლანდიის ყინულის საფარის ფართობს აჭარბებს დაახლოებით 10-ჯერ. მასში თავმოყრილია ყინულის ~30 მილიონი კმ³, ანუ ხმელეთის ყველა ყინულის 90 %. ყინულის სიმძიმის გამო, როგორც ამას გეოფიზიკოსების გამოკვლევები აჩვენებს, კონტინენტმა ჩაიწია საშუალოდ 0,5 კმ-ით, რასაც ადასტურებს მისი შედარებით ღრმა შელფი. ბრიტანეთის ანტარქტიდის კვლევის საზოგადოებრივი ორგანიზაციის მიერ ჩატარებული კვლევების თანახმად, 1963 წლიდან 2013 წლის ჩათვლით პერიოდში, ყინულის მარაგმა შეადგინა 26,5 მილიონი კმ³.
ანტარქტიდაში ყინულის საფარი შეიცავს პლანეტაზე არსებული მთელი მტკნარი წყლის დაახლოებით 80 %-ს; თუ ის მთლიანად დადნება, მსოფლიო ოკეანის დონე აიწევს თითქმის 60 მეტრით (შედარებისათვის: თუ გადნებოდა გრენლანდიის ყინულის საფარი, ოკეანის დონე სულ აიწეოდა 8 მეტრით).
დანიილ ლიდერი
დანიილ/დანილო (დავიდ) ლიდერი (Данило Лідер; დ. 8 მაისი, სოფ. ვიქტორფელდი, შემდგ. ვიქტოროვკა, ახლანდ. ლენინის სახელობის ხუტორი, როსტოვის ოლქი — გ. 29 დეკემბერი, 2002, კიევი) — უკრაინელი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მხატვარი, სცენოგრაფი, პედაგოგი. უკრაინის სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1982). უკრაინის ტარას შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1993). უკრაინის მხატვართა ეროვნული კავშირის (1956), უკრაინის ხელოვნების ეროვნული აკადემიის, უკრაინის თეატრალურ მოღვაწეთა ეროვნული კავშირისა და უკრაინის ტარას შევჩენკოს სახელობის ეროვნული კომიტეტის წევრი.
ანტარქტიდა
ყინულის საფარი
ყინულის საფარს აქვს გუმბათის ფორმა ზედაპირის დახრილობის ზრდით სანაპიროსკენ, სადაც ის ბევრ ადგილებში გარშემორტყმულია შელფური მყინვარებით. ყინულის ფენის საშუალო სისქეა — 2500-2800 მეტრი, რომელიც მაქსიმალურ მნიშვნელობას აღწევს აღმოსავლეთ ანტარქტიდის ზოგიერთ რაიონში — 4800 მეტრი. ყინულის დაგროვებას ყინულის საფარზე მოაქვს, როგორც სხვა მყინვარების შემთხვევაში, ყინულის გადაადგილება აბლიაციის ( — ნგრევა) ზონაში, რომლის როლსაც ასრულებს კონტინენტის სანაპირო; ყინული მოტყდება აისბერგის სახით. აბლიაციის წლიური მოცულობა შეფასებულია 2500 კმ³-ით.
ანტარქტიდის განსაკუთრებულობაა შელფური მყინვარების (დასავლეთ ავსტრალიის დაბალი (ცისფერი) რაიონები) დიდი ფართობი, რომელიც შეადგენს ზღვის დონიდან ამაღლებული ფართობის ~10 %-ს; ეს მყინვარები რეკორდული ზომის აისბერგების წყაროა, რომლებიც მნიშვნელოვნად სჭარბობს გრენლანდიის მყინვარებიდან მოწყვეტილი აისბერგების ზომებს; ასე მაგალითად, 2000 წელს როსის შელფურ მყინვარს მოწყდა დღეისათვის ყველაზე უფრო ცნობილი (2005 წელი) აისბერგი ბ-15 ფართით 10 ათას კმ²-ზე მეტი. ზამთრის პერიოდში (ზაფხული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში) ანტარქტიდის გარშემო არსებული ზღვის ყინულების ფართობი იზრდება 18 მილიონ კმ²-მდე, ხოლო ზაფხულის პერიოდში მცირდება 3—4 მილიონ კმ²-მდე.
დანიილ ლიდერი
ბიოგრაფია
1962 წელს კიევში გადავიდა, სადაც მომდევნო წლიდან ოპერეტის თეატრში მუშაობდა. 1965 წლიდან და 1979–1990 წლებში იყო ივან ფრანკოს სახელობის ეროვნული დრამატური თეატრის მთავარი მხატვარი. ამავდროულად, 1973 წლიდან (შესვენებებით) მუშაობდა სამხატვრო ინსტიტუტში (შემდგომში უკრაინის ხელოვნების აკადემია): 1975–1980 წლებში და 1990 წლიდან — თეატრალური სახელოსნოების მასწავლებელი და ხელმძღვანელი, 1994 წლიდან — ფერწერისა და კომპოზიციის კათედრის პროფესორი. შექმნა სცენოგრაფიის საკუთარი სკოლა. მონაწილეობდა სრულიად უკრაინის, სრულიად საკავშირო და საერთაშორისო გამოფენებში (1967 წლიდან), საერთაშორისო გამოფენაში „პრაღის კვადრიენალე“ (1970 წლიდან). კიევში პერსონალური გამოფენა შედგა 2014 წელს (სიკვდილის შემდეგ).
ანტარქტიდა
ყინულის საფარი
ყინულის საფარის ასაკი ზემოთა ნაწილში შეიძლება განვსაზღვროთ წლიური ფენების საშუალებით, რომელიც შედგება ზამთრის და ზაფხულის დანალექებით, ასევე მარკირებული ჰორიზონტებით, რომლებსაც ინფორმაცია მოაქვთ გლობალურ მოვლენებზე (მაგალითად, ვულკანების ამოფრქვევა). მაგრამ დიდ სიღრმეებში ასაკის გამოსავლენად იყენებენ ყინულის განვითარების ციფრულ მოდელირებას, რომელიც აგებულია რელიეფის, ტემპერატურის, თოვლის დაგროვების სიჩქარის და სხვა პარამეტრების ცოდნაზე.
გეოლოგია
აღმოსავლეთი ანტარქტიდა წარმოადგენს ძველ დოკემბრიის პერიოდის კონტინენტალურ ბაქანს (კრატონი), რომელიც საკმაოდ ჰგავს ინდოეთის, ბრაზილიის, აფრიკის და ავსტრალიის ბაქნებს. ყველა ეს კრატონი ჩამოყალიბდა სუპერკონტინენტ გონდვანის დაშლის შედეგად. კრისტალური ფუნდამენტის ქანების ასაკი შეადგენს 2,5—2,8 მილიარდ წელს, ენდერბის მიწის ყველაზე ძველი ქანების — 3 მილიარდ წელზე მეტი.
დანიილ ლიდერი
ბიოგრაფია
აფორმებდა წარმოდგენებს კიევის, მოსკოვის, ლენინგრადის, მინსკის, კრაკოვის თეატრებისთვის. მის შემოქმედებას ახასიათებს ფილოსოფიური განზოგადებისაკენ სწრაფვა წარმოდგენათა სახეების პლასტიკური გამომჟღავნებით, აზროვნებათა დამოუკიდებლობა პიესათა დრამატურგიისა და რეჟისორთა ჩანაფიქრების შენარჩუნებასთან ერთად. „უკრაინსკი ტეატრის“ 1995 წლის 1–5 ნომრებში გამოაქვეყნა „ადამიანი და მისი სივრცე“ (ცალკეული წიგნი — კიევი, 2012). ავტორია წიგნისა ფილოსოფიურ და თეატრალურ ესეისტიკაზე „თეატრი საკუთარი თავისთვის“ (კიევი, 2004). გადაღებულია ფილმი „ლიდერი“ (2000, რეჟ. სერჰი მასლობოიშჩიკოვი).
ანტარქტიდა
გეოლოგია
ფუნდამენტი დაფარულია 350—190 მილიონი წლის წინ ჩამოყალიბებული, ძირითადად ზღვის წარმოშობის, უფრო ახალგაზრდა დანალექი გარსაცმით. 320—280 მილიონი წლის ასაკის ფენებში არსებობენ ყინულოვანი დანალექები, მაგრამ უფრო ახალგაზრდა ასაკის ფენები შეიცავენ მცენარეულ და ცხოველურ ნაშთებს, მათ შორის იქთიოზავრების, რაც ამტკიცებს იმ დროის კლიმატის ძლიერ განსხვავებას თანამედროვე კლიმატისაგან. სითბოსმოყვარული ქვეწარმავლების და გვიმრების ნაშთები აღმოაჩინეს ანტარქტიდის პირველმა მკვლევარებმა და იგი გახდა ერთ-ერთი მკაფიო მტკიცებულობა ფილაქნების ფართემასშტაბიანი ჰორიზონტალური მოძრაობისა, რომელიც ამტკიცებს ფილაქნების ტექტონიკის კონცეფციას.
დასავლეთ ანტარქტიდაში შესაძლებელია ნებისმიერი ქანების მოძებნა პალეოზოური ჯგუფიდან კაინოზოურ ჯგუფამდე. თავისი გეოლოგიით ის გვაგონებს სამხრეთ ამერიკის ანდებს. რელიეფი მთიანია. გავრცელებულია მცენარეულობა, მათ შორის სამხრეთის წიფელი, რომელიც დღესაც იზრდება ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგზე, სადაც საშუალო ტემპერატურა სულ 10 °C-ით მეტია.
დანიილ ლიდერი
ბიოგრაფია
გარდაიცვალა 2002 წლის 29 დეკემბერს. 2003 წლის 2 იანვარს ბაიკოვოს სასაფლაოზე დაკრძალეს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1917 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2002 კატეგორია:უკრაინელი მხატვრები
ანტარქტიდა
გეოლოგია
ანტარქტიდა ტექტონიკურად მშვიდი კონტინენტია მცირე სეისმოლოგიური აქტივობით, ვულკანიზმის გამოვლინება თავმოყრილია დასავლეთ ანტარქტიდაში და დაკავშირებულია ანტარქტიდის ნახევარკუნძულთან, რომელიც აღმოცენდა მთათაწარმოქმნის ანდური პერიოდის განმავლობაში. ზოგიერთი ვულკანი, განსაკუთრებით კუნძულების, ამოიფრქვა უკანასკნელი 200 წლის განმავლობაში. ანტარქტიდის ყველაზე აქტიური ვულკანია — ერებუსი. მას ჰქვია „ვულკანი, რომელიც იცავს სამხრეთი პოლუსისკენ მიმავალ გზას“.
შიდა წყლები
იმასთან დაკავშირებით, რომ არა მარტო საშუალო წლიური, არამედ ანტარქტიდის ტერიტორიის უმრავლესობაზე ზაფხულის ტემპერატურებიც კი არ არის 0 °C-ზე მეტი, იქ ნალექები მოდის მხოლოდ თოვლის სახით (წვიმა — საკმაოდ იშვიათი მოვლენაა). ის ქმნის ყინულის საფარს (თოვლი იპრესება საკუთარი წონის მეშვეობით) 1700 მეტრზე მეტი სისქით, ზოგ ადგილებში 4300 მეტრსაც აღწევს. ანტარქტიდის ყინულებში კონცენტრირებულია დედამიწის მთელი მტკნარი წყლის დაახლოებით 80 %. მიუხედავად ამისა, ანტარქტიდაში არსებობს ტბები, ხოლო ზაფხულის პერიოდში მდინარეებიც. მდინარეები იკვებებიან მყინვარებიდან. მზის ინტენსიური რადიაციის მეშვეობით, რომელიც გამოწვეულია ჰაერის განსაკუთრებული გამჭირვალობით, მყინვარების დნობა ხდება ჰაერის უმნიშვნელოდ უარყოფითი ტემპერატურის დროსაც კი. მყინვარის ზედაპირზე, ხშირად სანაპიროდან მნიშვნელოვანი დაშორებისას, იქმნება წყლის ნაკადულები. ყველაზე უფრო ინტენსიური დნობა ხდება ოაზისების სიახლოვეს, მზისგან გამთბარი ჰქვიანი გრუნტის გვერდით. რადგანაც ყველა ნაკადული იკვებება მყინვარის დნობის ხარჯზე, ამიტომ მათი წყლის და დონის რეჟიმი მთლიანად განისაზღვრება ჰაერის ტემპერატურის და მზის რადიაციის მიხედვით. მათში ყველაზე უფრო დიდი ხარჯი შეინიშნება ჰაერის ყველაზე უფრო მაღალი ტემპერატურის საათებში, ანუ დღის მეორე ნახევარში, ხოლო ყველაზე უფრო ცოტა — ღამის საათებში, თანაც ხშირად ამ დროს კალაპოტი მთლიანად შრება. ყინულსზედა ნაკადულებს და მდინარეებს, როგორც წესი, აქვთ საკმაოდ რთული კალაპოტი და აერთებენ მრავალრიცხოვან ყინულსზედა ტბებს. კალაპოტის ჩამოყალიბება, როგორც წესი, მთავრდება ზღვასთან ან ტბასთან მისვლამდე, ხოლო წყლის დინება საკუთარ შემდგომ გზას იკვლევს ყინულქვეშ ან ყინულის სქელ ფენაში, როგორც ეს ხდება კარსტული რაიონების მიწისქვეშა მდინარეებში.
შემოდგომის ყინვების დადგომისას წყლის დინება წყდება, და ნაკადულების და მდინარეების კალაპოტი ივსება თოვლით ან იკვეთება თოვლის ხიდებით. ზოგჯერ თითქმის მუდმივი ნამქერები და ხშირი ქარბუქები ავსებენ კალაპოტს ჯერ კიდევ მანამდე, სანამ შეწყდება დინება, და მაშინ ნაკადულები მიედინება ზედაპირიდან თითქმის შეუმჩნეველ ყინულის გვირაბებში. როგორც ბზარები მყინვარებში, ისინი სახიფათოა, რადგანაც მძიმე მანქანები შეიძლება შიგ ჩავარდა. თუ თოვლის ხიდი არასაკმარისად მყარია, ის შეიძლება ჩავარდეს ადამიანის სიმძიმისაგანაც კი. ანტარქტიდის ოაზისების მდინარეები, რომლებიც გრუნტზე მიედინებიან, როგორც წესი არ აჭარბებენ რამდენიმე კილომეტრს სიგრძეში. ყველაზე დიდი მდინარეა — ონიქსი, სიგრძით 20 კმ-ზე მეტი. მდინარეები მხოლოდ ზაფხულის პერიოდში არსებობენ.
ანტარქტიდის ტბები არანაკლებად თავისებურია. ზოგჯერ ისინი გამოირჩევიან განსაკუთრებული, ანტარქტიკული ტიპიურობით. ისინი მდებარეობენ ოაზისებში ან მშრალ მდელოებზე და თითქმის ყოველთვის დაფარულია ყინულის სქელი ფენით. მიუხედავად ამისა, ზაფხულის პერიოდში სანაპიროს გასწვრივ და დროებითი წყლის დინების კალაპოტებში იქმნება რამდენიმე ათეული მეტრის სიგანის ღია წყლის ზოლი. ხშირად ტბები სტრატიფიცირებულია. ფსკერზე შეიმჩნევა თბილი ტემპერატურის მლაშე წყლის შრე, როგორც, მაგალითად ვანდას ტბაში. ზოგიერთ მცირე გაუდინარ ტბებში მარილის კონცენტრაცია მნიშვნელოვნად აწეულია და ისინი შეიძლება სრულიად თავისუფალი იყვნენ მარილისაგან. მაგალითად, დონ-ჟუანის ტბა, მის წყლებში კალციუმის ქლორიდის მაღალი კონცენტრაციით, იყინება მხოლოდ საკმაოდ დაბალ ტემპერატურაზე. ანტარქტიდის ტბები პატარებია, მხოლოდ ზოგიერთი მათგანი 10 კმ²-ზე მეტია (ვანდას ტბა, ფიგურული ტბა). ანტარქტიდის ტბებიდან ყველაზე დიდია — ფიგურული ტბა ბანგერის ოაზისში. გორაკებს შორის სასწაულად დატალღული, ის გადაჭიმულია 20 კმ-ზე. მისი ფართობი შეადგენს 14,7 კმ²-ს, ხოლო სიღრმე აჭარბებს 130 მეტრს. ყველაზე ღრმა ტბაა — რადოკის ტბა, რომლის სიღრმე აღწევს 362 მეტრს.
ანტარქტიდის სანაპიროებზე არსებობენ ტბები, რომლებიც ჩამოყალიბდნენ თოვლისაგან ან მცირე მყინვარისგან შეგროვილი წყლების შედეგად. ასეთ ტბებში ზოგჯერ წყალი გროვდება რამდენიმე წლის განმავლობაში მანამდე, სანამ მისი დონე არ აიწევს ბუნებრივი კაშხლის ზემოთა კიდემდე. მაშინ ზედმეტი წყალი იწყებს ტბიდან გადმოსვლას. შედეგად იქმნება კალაპოტი, რომელიც მალე ღრმავდება და წყლის ხარჯი იზრდება. კალაპოტის დაღრმავების შესაბამისად ტბაში წყლის დონე ეცემა და მისი რაოდენობა მცირდება. ზამთარში გამშრალი კალაპოტი ინამქრება თოვლით, რომელიც თანდათან მკვრივდება და ბუნებრივი კაშხალი აღდგება. შემდეგი ზაფხულის სეზონში ტბა ისევ იწყებს წყლით შევსებას. გადის რამდენიმე წელიწადი, სანამ ტბა არ აივსება და მისი წყლები ისევ არ გაირღვევა ზღვისკენ.
ანტარქტიდის სხვა მატერიკებთან შედარებისას, შეიძლება აღინიშნოს, რომ სამხრეთის პოლარულ მატერიკზე საერთოდ არ არსებობს დაჭაობებული ადგილები. მაგრამ სანაპირო ზოლში არსებობს თავისებური ყინულის «ჭაობები». ისინი იქმნებიან ზაფხულში თოვლით დაფარულ დაბლობებში. ასეთი «ჭაობების» სიღრმე უფრო ხშირად უმნიშვნელოა — არაუმეტეს 1 მეტრისა. ზემოდან ისინი დაფარულია თხელი ყინულის ქერქით. როგორც ნამდვილი ჭაობებში, ისინი ზოგჯერ გაუვალია თვით მუხლუხიანი ტრანსპორტისათვისაც კი: ასეთ ადგილებში მოხვედრისას ტრაქტორი ან ყველგანმავალი, თოვლ-წყლიანი ქაშის მასაში მოხვედრისას, გარე დახმარების გარეშე იქიდან ვერ ამოდიან.
1990-იან წლებში რუსმა მეცნიერებმა აღმოაჩინეს ყინულქვეშა უყინავი ვოსტოკის ტბა — ანტარქტიდაში ყველაზე დიდი ტბა, რომელსაც აქვს 250 კმ სიგრძე და 50 კმ სიგანე; ტბა მოიცავს დაახლოებით 5400 ათას კმ³ წყალს.
2006 წლის იანვარში ამერიკის ლამონტ-დოგერტის გეოფიზიკური ობსერვატორიის გეოფიზიკოსებმა რობინ ბელმა და მაიკლ შტუდინგერმა აღმოაჩინეს სიდიდით მეორე და მესამე ყინულსქვეშა ტბები — 90 °E და სოვეტსკაიას ტბა, ფართობით 2000 კმ² და 1600 კმ² შესაბამისად, რომლებიც მდებარეობდნენ დაახლოებით 3 კმ-ის სიღრმეზე კონტინენტის ზედაპირიდან. მათ აღნიშნეს, რომ ეს შეიძლებოდა მომხდარიყო ადრე, 1958—1959 წლების საბჭოთა ექსპედიციის მონაცემები უფრო საფუძვლიანად რომ გაანალიზირებულიყო. ამ მონაცემების გარდა, გამოყენებული იქნა ხელოვნური თანამგზავრების მონაცემები, რადარების ჩვენებები და კონტინენტის ზედაპირზე მიზიდულობის ძალის გაზომვები.
სულ 2007 წლისთვის ანტარქტიდაზე აღმოჩენილია 140 ყინულქვეშა ტბაზე მეტი.
კლიმატი
აღმოსავლეთ ანტარქტიდის მეტეოროლოგიის მეორე განსაკუთრებული თვისებაა კატაბატიკური ქარი, რომელიც გამოწვეულია მისი გუმბათისებრი რელიეფით. ეს სამხრეთის მიმართულების მდგრადი ქარები ყალიბდება ყინულის ფარის საკმაოდ დახრილ ფერდოებზე ყინულის ზედაპირთან ჰაერის მასის გაცივების გამო, ზედაპირისზედა ფენის სიმჭიდროვე იზრდება და ის გრავიტაციის მოქმედების შედეგად ფერდოს მეშვეობით ეშვება დაბლა. როგორც წესი ჰაერის ჩამონადენის ფენის სისქე შეადგენს 200—300 მეტრს; ქარის მოტანილი ყინულოვანი მტვრის დიდი რაოდენობის გამო, ჰორიზონტალური მხედველობა ასეთი ქარების დროს საკმაოდ დაბალია. კატაბატიკური ქარის ძალა პროპორციულია ფერდოს ქანობისა და ყველაზე უფრო დიდ მნიშვნელობას აღწევს ზღვისკენ დიდი დახრის მქონე სანაპირო რაიონებში. კატაბატიკური ქარები მაქსიმალურ ძალას აღწევენ ანტარქტიდულ ზამთარში — აპრილიდან ნოემბრის ჩათვლით ისინი ქრიან თითქმის შეუწყვეტლივ მთელი დღის განმავლობაში, ნოემბრიდან მარტის ჩათვლით — ღამის საათებში ან როდესაც მზე მდებარეობს ჰორიზონტზე დაბლა. ზაფხულში დღის საათებში მზის მიერ ზედაპირისზედა ჰაერის ფენის გათბობის მეშვეობით კატაბატიკური ქარები სანაპიროსთან წყდება.
ტემპერატურის აზომვის მონაცემები 1981 წლიდან 2007 წლამდე აჩვენებენ, რომ ტემპერატურული ფონი ანტარქტიდაში იცვლებოდა არათანაბრად. საერთოდ დასავლეთი ანტარქტიდისთვის აღინიშნება ტემპერატურის მატება, მაშინ როდესაც აღმოსავლეთი ანტარქტიდისთვის დათბობა არ შეინიშნება, პირიქით შეინიშნება გარკვეული ვარდნა. ნაკლებსავარაუდოა, რომ XXI საუკუნეში ანტარქტიდის მყინვარების დნობის პროცესი მნიშვნელოვნად მოიმატებს. პირიქით, მოსალოდნელია, რომ ტემპერატურის ზრდასთან ერთად იზრდება ანტარქტიდის ყინულის საფარზე მოსული თოვლის რაოდენობა. მაგრამ დათბობასთან დაკავშირებით შესაძლებელია შელფური მყინვარების უფრო ინტენსიური ნგრევა.
ფლორა და ფაუნა
გლობალური დათბობის გამო ანტარქტიდის ნახევარკუნძულზე აქტიური ფორმირება დაიწყო ტუნდრამ. მეცნიერთა პროგნოზით, 100 წლის შემდეგ ანტარქტიდაში შეიძლება გაჩნდეს პირველი ხეები.
ანტარქტიდის ნახევარკუნძულზე ოაზისს უკავია 400 კმ² ფართობი, ოაზისების საერთო ფართობია 10 ათასი კმ², ხოლო იმ რაიონების ფართობი (თოვლსგარეშე კლდეების ჩათვლით), რომელზეც ყინული არ არსებობს შეადგენს 30—40 ათას კმ²-ს.
ბიოსფერო ანტარქტიდაში წარმოდგენილია ოთხი „ცხოვრების არენით“: სანაპირო კუნძულები და ყინულები, სანაპირო ოაზისები მატერიკზე (მაგალითად, „ბანგერის ოაზისი“), ნუნატაკების არენა (ამუნდსენის მთა მირნის გვერდით, ნანსენის მთა ვიქტორიის მიწაზე და სხვა) და ყინულის ფარის არენა.
მცენარეულობიდან გვხვდება ყვავილოვანი მცენარეები, გვიმრანაირნი (ანტარქტიდის ნახევარკუნძულზე), ლიქენები, სოკოები, ბაქტერიები, წყალმცენარეები (ოაზისებში). სანაპიროზე ცხოვრობენ ფარფლფეხიანები, პინგვინისნაირნი.
მცენარეები და ცხოველები ყველაზე უფრო გავრცელებულები ზღვისპირა ზოლში. ყინულისაგან თავისუფალ მონაკვეთებში მიწისზედა მცენარეულობა ძირითადად არსებობს სხვადასხვა სახის სახეობის ხავსების და ლიქენების სახით და მთლიან საფარს ვერ ქმნის (ანტარქტიდული ხავს-ლიქენური უდაბნოები).
ანტარქტიდის ცხოველები მთლიანად დამოკიდებულია სამხრეთი ოკეანის სანაპირო ეკოსისტემაზე: იშვიათი მცენარეულობის გამო სანაპირო ეკოსისტემის ყველა რაიმე მნიშვნელობის საკვები მასალა იწყება წყლებში, რომლითაც გარშემორტყმულია ანტარქტიდა. ანტარქტიდის წყლები განსაკუთრებით მდიდარია ზოოპლანქტონით, უპირველეს ყოვლისა, კრილით. კრილი პირდაპირ ან არაპირდაპირ თევზების, ვეშაპების, კალმარების, სელაპების, პინგვინებისა და სხვა ცხოველების ბევრი სახეობის მკვებავი ჯაჭვის საფუძველია; მთლიანად ხმელეთის ძუძუმწოვრები ანტარქტიდაში არ არსებობს, უხერხემლოები წარმოდგენილია ფეხსახსრიანების დაახლოებით 70 სახეობით (მწერები და ობობები) და ნემატოდებით, რომლებიც ნიადაგში ცხოვრობენ.
მატერიკის სანაპირო ოაზისების მტკნარი წყლის ტბებში — „ მაკ-მერდოს მშრალი ველები“ — არსებობენ ოლიგოტროფული ეკოსისტემები, დასახლებული ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეებით, ნემატოდებით, ნიჩაბფეხიანებით (ციკლოპები) და დაფნიებით, ფრინველები (ქარიშხალები და მეზღვიასებრნი) აქ მოფრინავენ ეპიზოდურად.
ნუნატაკებისთვის დამახასიათებელია მხოლოდ ბაქტერიები, წყალმცენარეები, ლიქენები და საკმაოდ დაჩაგრული ხავსები, ყინულის ფარზე იშვიათად მოფრინდებიან მხოლოდ მეზღვიასებრნი, რომლებიც ადამიანებს მოყვებიან.
არსებობს ვარაუდი ანტარქტიდის ყინულქვეშა ტბებში, როგორიცაა ვოსტოკის ტბა, უკიდურესი ოლიგოტროფული ეკოსისტემების არსებობის შესახებ, რომლებიც პრაქტიკულად იზოლირებულებია გარე სამყაროსთან.
აღმოჩენის ისტორია
პირველი გემი, რომელმაც გადაკვეთა სამხრეთის პოლარული წრე, ეკუთვნოდათ ჰოლანდიელებს; მას მეთაურობდა იაკობ მაგიუს ესკადრაში მცურავი დირკ გეერიტცი. 1559 წელს მაგელანის სრუტეში გეერიტცის გემმა შტორმის შემდეგ მხედველობიდან დაკარგა ესკადრა და გაემართა სამხრეთისაკენ. როდესაც ის მიცურდა 64° ს. გ.-ში, იქ მათ დაინახეს მაღალი მიწა. 1675 წელს ანტონი დე ლა როშემ აღმოაჩინა სამხრეთი გეორგიის კუნძული; 1739 წელს აღმოჩენილი იქნა კუნძული ბუვე; 1772 წელს ინდოეთის ოკეანეში ფრანგმა საზღვაო ოფიცერმა ივ-ჟოზეფ ტრემარეკ კერგელენმა აღმოაჩინა ამჟამად მისივე სახელობის კერგელენის არქიპელაგი.
კერგელენის მოგზაურობის პარალელურად ინგლისიდან სამხრეთ ნახევარსფეროსკენ თავის პირველ მოგზაურობაში გაემართა ჯეიმზ კუკი და უკვე 1773 წლის იანვარში მისმა გემებმა „Adventure-მა“ და „Resolution-მა“ გადაკვეთეს სამხრეთის პოლარული წრე 37°33′ ა. გ-ის მერიდიანზე. ყინულებთან მძიმე ბრძოლების შემდეგ მან მიაღწია 67°15′ ს. გ.-ს, სადაც იძულებული იყო მობრუნებულიყო ჩრდილოეთისაკენ. 1773 წლის დეკემბერში კუკი ხელახლა გაემგზავრა სამხრეთ ოკეანეში, 8 დეკემბერს იგი გადაკვეთა და 67°5′ ს. გ.-ის პარალელზე გაიჭედა ყინულებში. განთავისუფლების შემდეგ, კუკი გაემართა ისევ სამხრეთისაკენ და 1774 წლის იანვრის ბოლოს მიაღწია 71°15′ ს. გ.-ს, ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგიდან სამხრეთ-დასავლეთით. აქ ყინულების გაუვალმა კედელმა მას ხელი შეუშალა გეზის გაგრძელებაში. კუკმა ერთ-ერთმა პირველმა მიაღწია სამხრეთპოლარეთის ზღვებს და რამდენიმე ადგილას გაუვალი ყინულის მასებთან შეხვედრის შემდეგ გამოაცხადა, რომ ცურვის ამ მიმართულებით გაგრძელება აღარ შეიძლებოდა. მას დაუჯერეს და 45 წლის განმავლობაში პოლარული ექსპედიციები არ განხორციელებულა.
მიწის პირველი გეოგრაფიული აღმოჩენა 60° ს. გ.-ის სამხრეთით (თანამედროვე „პოლიტიკური ანტარქტიდა“, რომელსაც მართავს ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმების სისტემა) მოახდინა ინგლისელმა ვაჭარმა უილიამ სმიტმა, რომელიც 1819 წლის 19 თებერვალს მიადგა კუნძულ ლივინგსტონს და სამხრეთ შეტლანდის კუნძულებს.
1819 წელს რუსი მეზღვაურები ფადეი ბელინსგაუზენი და მიხეილ ლაზარევი სამხედრო აფრიანი გემებით „ვოსტოკი“ და „მირნი“, მიცურდნენ სამხრეთ გეორგიის კუნძულზე და სცადეს შეეღწიათ სამხრეთ ყინულოვანი ოკეანის შიგნით. პირველად, 1820 წლის 28 იანვარს, თითქმის გრინვიჩის მერიდიანზე, მათ მიაღწიეს -69.35°N, -2.23333°W და აღმოაჩინეს თანამედროვე ანტარქტიდა; შემდეგ ისინი გავიდნენ პოლარული წრის ფარგლებს გარეთ, გაცურეს მის გასწვრივ აღმოსავლეთისკენ 19° ა. გ.-მდე, სადაც პოლარული წრე ხელახლა გადაკვეთეს და 1820 წლის თებერვალში ისევ თითქმის იგივე გრძედს მიაღწიეს (69°6′). შემდეგ აღმოსავლეთისკენ ისინი აცურდნენ მხოლოდ 62° პარალელამდე და თავისი გზა გააგრძელეს მცურავი ყინულების გასწვრივ. შემდგომში, ბალენის კუნძულის მერიდიანზე, ისინი მიცურდნენ 64°55′-მდე, 1820 წლის დეკემბერში მიაღწიეს 161° დ. გ.-მდე, გაცურეს სამხრეთი პოლარული წრე და მიაღწიეს 67°15′ ს. გ.-მდე, ხოლო 1821 წლის იანვარში მიაღწიეს 69°53′ ს. გ.-მდე. თითქმის 81° მერიდიანზე მან აღმოაჩინა პეტრე I-ის კუნძულის მაღალი ნაპირი, ხოლო უფრო აღმოსავლეთისკენ გაცურვისას, სამხრეთის პოლარული წრის შიგნით — ალექსანდრე I-ის მიწის ნაპირი. ასე რომ, მათ პირველებმა მოახდინეს ანტარქტიდის გარშემო მთლიანი გაცურვა 60°-დან 70°-მდე განედებზე.