cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
თსუ-ის დაარსებისა და განვითარების ისტორია
1917 წელს ცარიზმის დამარცხებამ და თებერვლის რევოლუციამ შესაძლებელი გახადა რუსეთის იმპერიაში არარუსულენოვანი უნივერსიტეტის დაარსება. ივანე ჯავახიშვილმა პეტერბურგში დააარსა საინიციატივო ჯგუფი, ხოლო მაისის დასაწყისში ჩავიდა თბილისში, სადაც ჩაიტანა უკვე მზა წესდება და დახმარებისთვის ექვთიმე თაყაიშვილს მიმართა. 12 მაისს ჯავახიშვილმა და თაყაიშვილმა გამართეს დამფუძნებელი კრების პირველი სხდომა, სადაც საპატიო თავმჯდომარედ პეტრე მელიქიშვილი აირჩიეს. დაარსების სავარაუდო თარიღად 1918 წლის დასაწყისი განისაზღვა. დამფუძნებელმა საზოგადოებამ შექმნა ორი კომისია: აკადემიური და ფინანსური. ფინანსურს დაეკისრა უნივერსიტეტის დაარსებისთვის სახსრების მოზიდვა, ხოლო აკადემიურს — მეცნიერული ორგანიზაციისთვის ზრუნვა. აკადემიურ კომისიაში შევიდნენ: პ. მელიქიშვილი, ივ. ჯავახიშვილი, ე. თაყაიშვილი, ი. ყიფშიძე, ა. შანიძე, შ. ნუცუბიძე, ფ. გოგიჩაიშვილი, კ. კეკელიძე, დ. უზნაძე, ა. რაზმაძე. კომისიამ სხვადასხვა დროს 9 სხდომა ჩაატარა. 1917 წლის 26 ნოემბრის სხდომაზე გადაწყდა, რომ თავდაპირველად დაარსებულიყო ერთი — სიბრძნისმეტყველების ანუ ფილოსოფიური ფაკულტეტი, რომელსაც შემდეგ მიემატებოდა სხვები. 1918 წლის 13 იანვარს შედგა უნივერსიტეტის პირველი სხდომა, სადაც რექტორად ივანე ჯავახიშვილის არჩევა სურდათ, თუმცა ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა და რექტორად პეტრე მელიქიშვილი აირჩიეს. მიუხედავად ამისა, ფაქტობრივი რექტორი მაინც ჯავახიშვილი იყო, რადგან მელიქიშვილი არაფერს წყვეტდა უმისოდ. 1918 წლის 26 იანვარს კი უნივერსიტეტი საზეიმოდ გაიხსნა. იმავე წლის 3 სექტემბერს უნივერსიტეტი სახელმწიფო უნივერსიტეტად გამოცხადდა.
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორთა სია
საბჭოთა კავშირის დაშლისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ცხოვრებაში ახალი ერა დაიწყო. მას დაეკისრა ერის სულიერებაზე ზრუნვის, ეროვნული თვითშეგნების გაღრმავების ისტორიული მისია. ამასთან მის ძირითად გამოკვეთილ მიზანს კვლავ წარმოადგენს საქართველოში თავისუფალი დემოკრატიული საზოგადოების ჩამოყალიბებისათვის ხელშეწყობა, კულტურისა და მეცნიერების განვითარება, ერის ცივილიზაციის დონის ამაღლება. ამიტომ, დღესაც ქართველი ხალხი თბილისის უნივერსიტეტს სიყვარულით და პატივისცემით მეცნიერების წმინდა ტაძარს უწოდებს.
უნივერსიტეტი საზეიმოდ გაიხსნა 1918 წლის 26 იანვარს, — საქართველოს მეფის, დავით აღმაშენებლის ხსენების დღეს. მისივე სახელობის ეკლესია უნივერსიტეტის ბაღში 1995 წლის 5 სექტემბრიდან შეუდგა მსახურებას. 1989 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს მისი დამაარსებლის ივანე ჯავახიშვილის სახელი მიენიჭა.
უნივერსიტეტის პირველ რექტორად პროფესორთა კოლეგიამ ცნობილი ქიმიკოსი, ღვაწლმოსილი პროფესორი პეტრე მელიქიშვილი აირჩია. თავიდან მუშაობას შეუდგა ერთადერთი ფაკილტეტი — სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი საენათმეცნიერო, საისტორიო და ფილოსოფიური დარგებით. პირველი ლექცია, რომელიც 1918 წლის 30 იანვარს შედგა, ცნობილმა ქართველმა ისტორიკოსმა ივანე ჯავახიშვილმა წაიკითხა. პროფესორ-მასწავლებელთა რაოდენობა 1918 წლის დასაწყისისათვის 18 კაცს ითვლიდა. სწავლას შეუდგა 369 სტუდენტი და 89 თავისუფალი მსმენელი.
დღეს უნივერსიტეტში ახალგაზრდების აღზრდისა და მეცნიერული წვრთნის საქმეს 3275 პროფესორ-მასწავლებელი ემსახურება. მათგან 55 აკადემიკოსი და აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, 595 პროფესორი და მეცნიერებათა დოქტორი, 1246 დოცენტი და მეცნიერებათა კანდიდატია.
უნივერსიტეტის პირველი გამოშვება შედგა 1922 წელს. ამ წელს თსუ დაამთავრეს სიმონ ჯანაშიამ, ვარლამ თოფურიამ, არნოლდ ჩიქობავამ, შალვა ამირანაშვილმა, ლევან (ლენკო) მუსხელიშვილმა და შემდგომში გამოჩენილმა სხვა მეცნიერებმა.
არქიტექტურა
1940 წელს მ. შავიშვილის პროექტით აგებული უნივერსიტეტის II კორპუსი, რომელიც ილია ჭავჭავაძის გამზირის პლასტიკურ მოხაზულობას მიჰყვება, თავისი მასშტაბით, არქიტექტურული მორთულობითა და ფერით მთავარ კორპუსს ეხამება.
უნივერსიტეტი ამჟამად
საუნივერსიტეტო საქმიანობის გარდაქმნის მნიშვნელოვანი ეტაპი 1994 წლის 25 აპრილს დაიწყო, როცა დიდმა სამეცნიერო საბჭომ მიიღო „საუნივერსიტეტო განათლების რეფორმის კონცეფცია“, რომლის საფუძველზეც უნივერსიტეტი 1994 წლიდან სრულად გადავიდა სწავლების ორსაფეხურიან ფორმაზე (ეტაპობრივი გადასვლა 1992 წლიდან დაიწყო) და ერთიან ევროპულ საგანმანათლებლო სივრცეში ინტეგრირებისკენ გადადგა ნაბიჯი.
რეფორმის I ეტაპის დასასრულს, 2005 წლის დამდეგს, უნივერსიტეტში ფუნქციონირებდა 22 ფაკულტეტი 184 კათედრით, 8 ფილიალი 46 ფაკულტეტით, 3 სამეცნიერო-კვლევითი და სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტი, 81 სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია და ცენტრი, 161 სასწავლო ლაბორატორია და კაბინეტი, კლინიკური საავადმყოფო და დიაგნოსტიკური ცენტრი, გამომცემლობა, სტამბა, ბიბლიოთეკა 3640693 ერთეული წიგნადი ფონდით, საერთო საცხოვრებელი 5 კორპუსით. მუშაობდა 95 საგანმანათლებლო პროგრამა ბაკალავრიატში, 194 მაგისტრატურაში და 16 ერთსაფეხურიან სწავლებაზე.
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კათედრებზე და სამეცნიერო კვლევით ქვედანაყოფებში ინტენსიურად მიმდინარეობს ასპირანტებისა და სამეცნიერო ხარისხის მაძიებელთა მომზადება; ფუნქციონირებს სამეცნიერო ხარისხების მიმნიჭებელი 26 საკვალიფიკაციო საბჭო მეცნიერების თითქმის ყველა დარგში.
1994 წელს, 64 წლის შემდეგ, უნივერსიტეტის წიაღში დაბრუნდა უმაღლესი სამედიცინო განათლება, აღდგა საუნივერსიტეტო სამედიცინო განათლების ტრადიცია — ჯერ გაიხსნა მედიცინის სპეციალობა ბიოლოგიისა და მედიცინის ფაკულტეტზე, 2000 წელს კი მედიცინის ფაკულტეტი დამოუკიდებელ ერთეულად ჩამოყალიბდა. შეიქმნა საუნივერსიტეტო კლინიკების ასამბლეა, რომლის სასწავლო ბაზები გამოირჩევა მძლავრი მატერიალურ-ტექნიკური აღჭურვილობითა და მაღალკვალიფიციური სამეცნიერო-ინტელექტუალური პოტენციალით, გაიხსნა ჯანდაცვის მეცნიერებათა მართვის ცენტრი და უწყვეტი სამედიცინო განათლების დეპარტამენტი, შეიქმნა მედიცინის დარგის მზრუნველთა საბჭო, სამედიცინო ინფორმაციის სამსახური. პროფესორ-მასწავლებელთა და თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაცვის სამსახურშია უნივერსიტეტის დიაგნოსტიკური ცენტრი.
1999 წელს დაარსდა „კავკასიის ბიზნესის სკოლა“. იგი ბიზნესის ადმინისტრირების ბაკალავრისა და მაგისტრის პროგრამების ფარგლებში ამზადებს სპეციალისტებს. სკოლა დააფუძნა კონსორციუმმა, რომელშიც შედიან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი და ჯორჯიის შტატის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ატლანტაში (აშშ).
უნივერსიტეტთან 1923 წლიდან არსებობს სტამბა, 1933 წლიდან – გამომცემლობა. 1933 წელს შეიქმნა უნივერსიტეტის არქივი. 1919 წლიდან დარგების მიხედვით გამოდის სამეცნიერო კრებული „თბილისის უნივერსიტეტის შრომები“, 1996 წლიდან მოქმედებს პროგრამა „სახელმძღვანელოები სტუდენტებისათვის“. უნივერსიტეტს გააჩნია ორი ყოველკვირეული გაზეთი, „თბილისის უნივერსიტეტი“ (გამოდის 1927 წლიდან) და „ქართული უნივერსიტეტი“ (გამოდის 1998 წლიდან).
2006 წლის აპრილიდან უნივერსიტეტის სტუდენტებსა და პროფესორ-მასწავლებლებს მიეცათ შესაძლებლობა მონაწილეობა მიიღონ განათლების სექტორში განვითარებადი, ფინანსური და სოციალური მხარდაჭერის პროგრამაში, რომელიც ხორციელდება განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირის მიერ. განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი, რომელიც დაფუძნდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, დღეს წარმატებით ვითარდება, როგორც უნივერსიტეტთა და სკოლათაშორისი რესპუბლიკური პროგრამა.
უნივერსიტეტში ფუნქციონირებს რამდენიმე მუზეუმი: ისტორიისა და ქართული ემიგრაციის, მინერალოგიის, გეოლოგია-პალეონტოლოგიის, გეოგრაფიის, ზოოლოგიის, ბოტანიკის.
კვლევითი საქმიანობა
თბილისის უნივერსიტეტში მიმდინარეობს ფუნდამენტური და გამოყენებითი ხასიათის პრობლემების კვლევა. უნივერსიტეტის ი.ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტში თეორიული შედეგების საფუძველზე ტარდება ბუნების მოვლენებისა და სახალხო მეურნეობაში წამოჭრილი ამოცანების მათემატიკური მოდელირება და რიცხვითი რეალიზაცია კომპიუტერების გამოყენებით. მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტის სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობის ძირითადი მიმართულებებია მაღალი ენერგიების არეში ნუკლონებსა და ბირთვებთან ელემენტარული ნაწილაკების ურთიერთქმედების ექსპერიმენტული კვლევა, ამაჩქარებლებზე მიღებული ინფორმაციის დამუშავების ახალი სისტემების შექმნა, თეორიული კვლევები ველის კვანტური თეორიის, ელემენტარული ნაწილაკებისა და ატომბირთვის ფიზიკაში.
საერთაშორისო კავშირები
თბილისის უნივერსიტეტი ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა განვითარების საყოველთაოდ აღიარებული ცენტრია. სისტემატური ხასიათი მიიღო უნივერსიტეტელ ქართველოლოგთა მიერ საზღვარგარეთის სამეცნიერო ცენტრებში ლექციების კითხვამ, საერთაშორისო სიმპოზიუმებში მონაწილეობამ, უცხოეთში სტატიებისა და მონოგრაფიების გამოქვეყნებამ. 1978 წლიდან ქ. იენაში გერმანულ ენაზე ყოველწლიურად გამოდიოდა ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის და იენის ფრიდრიხ შილერის სახ. უნივერსიტეტების ერთობლივი სამეცნიერო ჟურნალი „ გეორგიკა “. 1991 წლიდან „გეორგიკა“ ქ. კონსტანცაში (გერმანია) გამოდის ოთხი უნივერსიტეტის – თბილისის, იენის, ზაარბრუკენისა და კონსტაცის უნივერსიტეტების – თანამშრომლობით. 1999 წლიდან კლასიკური ფილოლოგიის, ბიზანტინისტიკის და ნეოგრეცისტიკის ინსტიტუტი, რომელიც საქარველოსა და საბერძნეთის ხელისუფლების, სასწავლო-სამეცნიერო ცენტრებისა და ინტელიგენციის მხარდაჭერით შეიქმნა 1997 წელს, გამოსცემს საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალს „PHASIS“.
თბილისის უნივერსიტეტში არაერთი საერთაშორისო კონფერენცია და სიმპოზიუმი ჩატარდა. აღსანიშნავია ფსიქოლოგთა საერთაშორისო კონფერენციები (1979, 1986), ქართული ხელოვნების სიმპოზიუმები (II – 1977 წ., IV – 1983 წ., VI –1989 წ.), საერთაშორისო კონფერენციები რუსული ენისა და ლიტერატურის სწავლების (1980 წ., 1984 წ., 1988 წ.), გერმანული ლიტერატურის (1983 წ., 1989 წ.), კლასიკური ფილოლოგიის (1969 წ., 1975 წ., 1980 წ.,1990 წ., 1995 წ., 1996 წ.), რელიგიისა და ეთიკის (1990 წ.), საერთაშორისო კერძო სამართლის (1985 წ.) საკითხებზე, ქართველოლოგიური საერთაშორისო სიმპოზიუმები ( I -1987 წ., II – 1988 წ., III – 1995 წ.).
სამეცნიერო მუშაობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებას წარმოადგენს და მდიდარი ტრადიციები აქვს კავკასიოლოგიას. 1998 წლიდან გამოდის საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალი ჩაუცასიცა.
უკანასკნელ წლებში ჩატარდა კავკასიოლოგთა სამი საერთაშორისო კონფერენცია ისეთ აქტუალურ საკითხებზე, როგორიცაა: კავკასია მსოფლიო ისტორიულ კონტექსტში (1996 წ.), მშვიდობიანი კავკასია (1998 წ.), კავკასია ათასწლეულთა მიჯნაზე (2000 წ.).
თანამედროვეობის უმნიშვნელოვანეს პრობლემებს მიეძღვნა უნივერსიტეტში ჩატარებული საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციები: „კავკასია, დემოკრატიზაციის პრობლემები“ (1995 წ.), „სამართლის რეფორმა საქართველოში“ (1995 წ.), „საუნივერსიტეტო რეფორმა საქართველოში“ (1995 წ.), „ელინისტიკა საუკუნეთა მანძილზე“ (2000 წ.). ყოველ ზაფხულს ტარდება სკოლა-სემინარები უცხოელი ქართველოლოგებისათვის.
თბილისის უნივერსიტეტს მჭიდრო პარტნიორული ურთიერთობა აქვს მსოფლიოს მრავალ სამეცნიერო-პედაგოგიურ ცენტრთან. ესენია: ზაარლანდის, ბამბერგის, გიოტინგენის, ბრემენის, კოტბუსის და იენის უნივერსიტეტები (გერმანია); ემორის უნივერსიტეტი, ჯორჯიის უნივერსიტეტი, ბრევარდის, ველსლის, მაუნთ ჰოლუოკის და ვილიამს კოლეჯები (აშშ); სენტ მერის უნივერსიტეტი (კანადა); ვარშავისა და ლოძის უნივერსიტეტები (პოლონეთი); მალაგის და სალამანკას უნივერსიტეტები (ესპანეთი); ნანტის, პარიზ 8, პარიზ 13, გრენობლის, ტულონის და ინალკოს უნივერსიტეტები (საფრანგეთი); ბრისტოლის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ბრენელის და ლონდონის უნივერსიტეტები (დიდი ბრიტანეთი); ბუდაპეშტის ეტვეშ ლორანდის სახელობის უნივერსიტეტი (უნგრეთი); ბილკენტის, ტრაბზონის შავი ზღვის და ანკარის უნივერსიტეტები (თურქეთი); პალერმოს, რომის და საპიენცას, პიზას და ვენეციის უნივერსიტეტები (იტალია); ათენის პირეუსის, იოანინას და თესალონიკის უნივერსიტეტები (საბერძნეთი); ბირთვული ფიზიკის საერთაშორისო ცენტრი (შვეიცარია); ორხუსის უნივერსიტეტი (დანია); ბუქარესტის უნივერსიტეტი (რუმინეთი); ვენის უნივერსიტეტი (ავსტრია); თეირანისა და გილანის უნივერსიტეტები (ირანი); კაიროს უნივერსიტეტი (ეგვიპტე); ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაცია, ევრაზიის უნივერსიტეტების ასოციაცია, იუნესკო, ევროსაბჭოს და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები; ყოფილი საბჭოთა კავშირის არაერთი უნივერსიტეტი და სამეცნიერო ცენტრი, კერძოდ, მოსკოვის, სანქტ-პეტერბურგის, კიევის, ოდესის, ერევნის, ბაქოს და სხვა უნივერსიტეტები.
უნივერსიტეტში არსებობს უცხოელ მეცნიერთა და საზოგადო მოღვაწეთა საპატიო დოქტორად არჩევის ტრადიცია.
სტუდენტური მოძრაობები
უნივერსიტეტში ფართოდაა გაშლილი სტუდენტთა სამეცნიერო მუშაობა. ყოველწლიურად იმართება სტუდენტთა შემაჯამებელი სამეცნიერო კონფერენციები.
ახალგაზრდები აქტიურად მონაწილეობენ მხატვრულ თვითშემოქმედებაში. უნივერსიტეტის კულტურისა და ხელოვნების ცენტრის ბაზაზე შექმნილია კამერული მუსიკის ორკესტრი, გაერთიანებული კაპელა, სახალხო თეატრი, ვაჟთა და გოგონათა ვოკალური ანსაბლები, ქორეოგრაფიული და თანამედროვე ცეკვების ანსაბლები, ერთი მსახიობის და პანტომიმის თეატრი, თეატრ-სტუდია „მერმისი“, განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობს ახალგაზრდებში მხიარულთა და საზრიანთა კლუბი — „მან-სან-კანი“.
ბელადონა
ბელადონა (Atropa belladonna) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე, ძაღლაყურძენთა ოჯახის წარმომადგენელი. მისი სამშობლოა ევროპა, ჩრდილოეთ აფრიკა და დასავლეთ აზია. გავრცელებულია დიდი ბრიტანეთის დასავლეთით, უკრაინის დასავლეთით და ირანის პროვინშიებში გილანის აღმოსავლეთით. იგი ასევე იზრდება და თან გავრცებულია კანადასა და ამერიკის შეერთებულ შტატების ზოგიერთ ნაწილში. ფოთლები და კენკრა შეიცავს ტროპანურ ალკალოიდებს და ძალიან ტოქსიკურად ითვლება. ეს ტოქსინები მოიცავს ატროპინს, სკოპოლამინსა და ჰიუსციამინს, რომელიც იწვევს თავის ტკივილს, ბოდვას და ჰალუცინაციებს, და ასევე გამოიყენება ფარმაცევტიაში ანტიქოლინერგიაში.
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
სტუდენტური მოძრაობები
თვალსაჩინოა უნივერსიტეტელთა სპორტული მიღწევები. სტუდენტები აქტიურად მონაწილეობენ სხვადასხვა სახის ასპარეზობებში საქართველოსა თუ უცხოეთში, წარმატებით იცავენ ქვეყნისა და უნივერსიტეტის სპორტულ ღირსებას. უნივერსიტეტის კედლებში აღიზარდა და დღესაც სწავლობს მსოფლიო, ევროპის თუ საქართველოს არაერთი ჩემპიონი და პრიზიორი, თვალსაჩინო სპორტსმენი.
ბელადონა
ბელადონას აქვს არაპროგნოზირებადი ეფექტი. მოწამვლისას ანტიდოტად გამოიყენება ფსიქტოგმინი ან პლოკორპინი.
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
სქოლიო
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
ბელადონა
მას აქვს გამოყენების ხანგრძლივი ისტორია. იყენებდნენ მედიცინაში, კოსმეტიკაში, შუა საუკუნეებში — ქირურგიაში ანესთეზიისთვის. ძველად რომაელები მისგან შხამს იღებდნენ (იმპერატორ აუგუსტუსის მეუღლისა და კლავდიუსის მეუღლის მკვლელობისთვის გამოიყენეს ეს შხამი), მ.შ. მოწამლული ისრების დასამზადებლად.
გავრცელება
ბელადონას სამშობლოდ სამხრეთი და ცენტრალური ევროპა ითვლება, თუმცა გავრცელებულია მისი სამშობლოს ფარგლებს გარეთაც. 1870 წელს შვედეთის სამხრეთში გაშენდა ბელადონას სააფთიაქო ბაღები. ბრიტანეთში ეს მხოლოდ კირქვა ნიადაგზე გვხვდება, ველებსა და მეჩხერ ტყეებში. გავრცელებულია ჩრდილოეთი ამერიკის ზოგიერთ ნაწილშიც, ჩრდილიან ადგილებში სადაც, ტენი და კირქვით მდიდარი ნიადაგია.
ტოქსიკურობა
thumb|ბელადონას ყვავილები ბელადონა არის ერთ-ერთი ყველაზე ტოქსიკური მცენარე აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში. მცენარის ყველა ნაწილი შეიცავს ტროპანსა და სხვა ალკალოიდებს. ალკალოიდები მაქსიმალურ რაოდენობას მაშინ აღწევს, როდესაც მცენარე იწყებს ყვავილობას. ფესვები ყველაზე შხამიანია ვეგეტატიური გამრავლების ბოლო პერიოდში. ფუტკარის მიერ ბელადონას ნექტარი გარდაიქმნება თაფლად, რომელიც ასევე შეიცავს ტროპანსა და სხვა ალკალოიდებს. ნაყოფიი უდიდეს საფრთხეს უქმნის ბავშვებს, რადგან მიმზიდველად გამოიყურება და გარკვეულწილად ტკბილი გემოც აქვს. მცენარის ფესვი ზოგადად არის ყველაზე ტოქსიკური ნაწილი, თუმცა ერთი კონკრეტული შემთხვევა შეიძლება განსხვავდებოდეს მეორისგან. ფოთლებსა და კენკრას ჰერმეტულად ინახავენ ბნელ და მშრალ ადგილას. ახლად შემოსული ბელადონას მოხმარებისას ერთი ან ორი კენკრის მარცვალიც კი მოზრდილებში გავლენას ახდენს აღქმაზე. ეს ეფექტი მოქმედებს ერთი ან ორი საათის შემდეგ, როცა მომწამვლელი ნივთიერებები უკვე გახსნილია ორგანიზმში. სამი ან ოთხი კენკრის მარცვლის მოქმედება იწვევს ფსიქოაქტიურ აფროდიციკლს, სამი ან ათი მარცვალი ჰალუცინოგენის დოზად ითვლება. სასიკვდილო დოზად მოზრდილებისათვის მიჩნეულია ათიდან ან ოცი კენკრის მიღება.
მოწამვლის სიმპტომებია: თვალის გუგების გაფართოება, მგრძნობელობა სინათლის მიმართ, ბუნდოვანი მხედველობა, ტაქიკარდია, ბალანსის დაკარგვა, ბარბაცი, თავის ტკივილი, გამონაყარი, ჰიპერემიას, პირისა და ყელის სიმშრალე, მეტყველების დარღვევა, შარდის შეკავება, კუჭში შეკრულობა, დაბნეულობა, ჰალუცინაციები, ბოდვა და კრუნჩხვები. 2009 წელს ბელადონას ლურჯი ნაყოფით ჩაატარეს ცდები ზრდასრულ ქალზე; ექვსი მარცვლის მიღებამ გამოიწვია მძიმე ანტიქოლინერგული სინდრომი.
ბელადონა ტოქსიკურია ბევრი შინაური ცხოველისთვისაც, იწვევს ნარკოზს და დამბლას. თუმცა, მსხვილი რქოსანი საქონელი და კურდღელი არ განიცდის მავნე ზემოქმედებას.
სქოლიო
კატეგორია:ბალახოვანი მცენარეები კატეგორია:შხამიანი მცენარეები კატეგორია:მცენარეული და სოკოვანი ჰალუცინოგენები კატეგორია:ევროპის სამკურნალო მცენარეები კატეგორია:აფრიკის სამკურნალო მცენარეები კატეგორია:აზიის სამკურნალო მცენარეები კატეგორია:ძაღლყურძენასებრნი
კახიანი
საკუთარი სახელი კახიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
* კატეგორია:ქართული გვარები
ოიტა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ოიტა შეიძლება აღნიშნავდეს:
Polyrhachis diaphanta
Polyrhachis diaphanta — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Music from The Body
Music from The Body (მუსიკა „სხეულიდან“) — რონ გისინისა და როჯერ უოტერსის თანამშრომლობით ჩაწერილი ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1970 წელს. დისკი იწერებოდა ორ სტუდიაში – რონთან და როჯერთან. რონი მუშაობდა ნოტინგ ჰილის ლედბროკ გროუვის 208 ნომერში, ხოლო როჯერი – ისლინგტონის რაიონში განლაგებულ სტუდიაში.
ფილმი „სხეული“ (შექმნილი ენტონი სმითის ამავე სახელწოდების წიგნის მიხედვით, 1968) აგებულია სხვადასხვა სახალისო ფაქტზე, დაკავშირებული ადამიანის სხეულთან, რომელსაც ვანესა რედგრეივი და ფრენკ ფინლი განიხილავენ. ბიომუსიკას, რომელიც ალბომშია წარმოდგენილი, ადამიანის სხეულის მრავალ ხმას შეიცავს (სუნთქვა, სიცილი, ჩურჩული, მეტეორიზმი და ა.შ. ), ამას გარდა, ალბომში ჩანს ხალხური გიტარა, ფორტეპიანო და სიმებიანი ინსტრუმენტები.
ფაქტობრივად ალბომი 1968 წელს ჩაიწერა, მაგრამ, რადგან გისინს არ აკმაყოფილებდა ჩანაწერის ხარისხი, საუნდტრეკი გაყიდვაში მხოლოდ 1970 წელს გამოვიდა. პირველად სწორედ ამ ალბომში შედგა გისინის და უოტერსის თანამშრომლობა. მათი შემდგომი და საბოლოო ნამუშევარია პინკ ფლოიდის სიუიტა „Atom Heart Mother“. ამის შემდეგ გისინთან მხოლოდ დევიდ გილმორმა ითანამშრომლა - 2008 წელს, კედოგენ ჰოლში, „Atom Heart Mother“-ის შესრულებისას.
ალბომის ბოლოს წარმოდგენილი „Give Birth to a Smile“ აგრეთვე გილმორის, რიჩარდ რაიტის და ნიკ მეისონის ვოკალებს შეიცავს.
სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორია რონ გისინი, გარდა მითითებულისა.
სქოლიო
კატეგორია:როჯერ უოტერსის ალბომები კატეგორია:1970 წლის ალბომები კატეგორია:EMI Records-ის ალბომები კატეგორია:ფილმების საუნდტრეკები
მარგრეტე II
დედოფალი მარგრეტე II ამალიენბორგის სასახლეში დაიბადა. მისი მშობლები - დანიის მეფე ფრედერიკ IX და დედოფალი ინგრიდი, დაბადებით შვედეთის პრინცესა.
დედოფალი ერთ-ერთ თავის სახელში ისლანდიურ ასო Þ- ატარებს, რადგან მისი დაბადებისას ისლანდია დანიის შემადგენლობაში შედიოდა.
დედოფალი 1940 წლის 14 მაისს მონათლეს ჰოლმენსის ეკლესიაში (დანიურად Holmens Kirke), კონფირმაცია გაიარა 1955 წლის 1 აპრილს კარის ეკლესია ფრედენსბორგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დანიის მეფეები კატეგორია:გლიუქსბურგები კატეგორია:დაბადებული 1940 კატეგორია:დაბადებული 16 აპრილი
ტასმანის რეგიონი
ტასმანი (Tasman Region) — ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული რეგიონი. მდებარეობს სამხრეთ კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. ესაზღვრება უესტ-კოსტისა და მარლბოროს რეგიონები. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი რიჩმონდი.
ტასმანის რეგიონი ფართო არეალია სამხრეთ კუნძულის ჩრდილოეთ წვერის დასავლეთში, მოიცავს 9786 კმ²-ს. ჩრდილოეთით გასასვლელი აქვს ტასმანის ზღვასა და გოლდენ-ბეიზე. უმაღლესი წერტილია ფრანკლინის მთა, ზღვის დონიდან 2340 მეტრზე.
სახელი
ტასმანის უბემ, რომელიც სამხრეთ კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროსთან მდებარეობს, სახელი მიიღო ახალი ზელანდიის პირველი ევრიპელი აღმომჩენის — აბელ ტასმანისგან. შემდეგში ეს სახელი გავრცელდა 1989 წელს დაარსებულ ადმინისტრაციულ რეგიონზეც.
ეკონომიკა
2003 წელს, ტასმანის მთლიანი შიდა პროდუქტი US$2,343 მლრდ-ს შეადგენდა, ახალი ზელანდიის მშპ-ის 2 %-ს.
ოკაიამა (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ოკაიამა შეიძლება აღნიშნავდეს:
წმინდა სტეფანეს მონასტერი
მინი
წმინდა სტეფანეს მონასტერი (Maghartavank) — სომხური მონასტერი ირანში, დასავლეთ აზერბაიჯანის პროვინციაში, ქალაქ ჯოლფიდან 15 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. მდებარეობს მდინარე არაქსის ღრმა ხეობაში, ირან-აზერბაიჯანის საზღვართან.
მონასტერი IX საუკუნეშია აშენებული, მაგრამ მიწისძვრების შედეგად რამდენიმეჯერ დაზიანების შემდეგ, სეფიანთა იმპერიის პერიოდში შეკეთდა.
ხაჩატურ აბოვიანი
ხაჩატურ აბოვიანი (Խաչատուր Ավետիքի Աբովյան; დ. 15 ოქტომბერი, 1805, სოფელი ქანაქერი, ერევანთან — გ. 14 აპრილი, 1848, ერევანი) — სომეხი მწერალი, განმანათლებელი, პედაგოგი, ფოლკლორისტი, ეთნოგრაფი. ახალი სომხური ლიტერატურისა და ახალი სალიტერატურო ენის ფუძემდებელი.
კანზას-სიტი
კანზას-სიტი (Kansas City) — ყველაზე დიდი ქალაქი მისურის შტატში. მისი ფართობია 823.7 კმ². კანზას-სიტის მეტსახელია შადრევნების ქალაქი, რაც მოქმედი 200 შადრევნის გამო შეერქვა. კანზას-სიტიში ყველაზე მეტი შადრევანია მსოფლიოში რომის შემდეგ. ქალაქში მდებარეობს ამერიკული ჯაზის მუზეუმი. ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობაა ქანთრის კლუბი პლაზა — 1922 წელს აშენებული ღია ცის ქვეშ მოწყობილი შოპინგ-ცენტრი. კანზას-სიტი ცნობილია თავისი სამზარეულოთი, რომელშიც გამორჩეულია ადგილობრივი ბარბექიუ. ქალაქს ჰყავს ბეისბოლის გუნდი „Kansas City Royals“.
წმინდა სტეფანეს მონასტერი
2008 წელს, მონასტერი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კანზას-სიტი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები კატეგორია:მისური
ხაჩატურ აბოვიანი
ბიოგრაფია
სწავლობდა ეჩმიძიანში (1814-1821), შემდეგ თბილისის ნერსესის სემინარიაში., 1860-1836 წლებში — დერპტის (ტარტუ) უნივერსიტეტში. მოწინავე განმანათლებელი იდეების მქადაგებელი აბოვიანს სომხეთის რეაქციულ-კლერიკალური წრეები მტრულად შეხვდნენ. იგი თბილისში გადავიდა და 1837—1943 წლებში მუშაობდა სამაზრო სასწავლებლის ზედამხედველად. 1843—1848 წლებში აბოვიანი ერევანშია. 1848 წლის 2 (14) აპრილს სახლიდან გავიდა და უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.
მონოლოგი
მონოლოგი (ბერძნ. monos – „ერთი“ და logos – „სიტყვა“) — მხატვრული ნაწარმოების მოქმედი პირის ვრცელი სიტყვა, რომლითაც პერსონაჟი მიმართავს თავის თავს, სხვა მოქმედ პირებს ან მაყურებელს. მასში გადმოცემულია გმირის სულიერი განწყობილება. მასში იხსნება პერსონაჟის სულიერი სამყარო, მისი ხასიათი, ზოგჯერ მოქმედების განვითარების ქარგა.
ხაჩატურ აბოვიანი
ბიოგრაფია
აბოვიანს დიდი დამსახურება მიუძღვის სომხური საზოგადოებრივი აზრის განვითარებაში. იგი ებრძოდა რეაქციასა და ძალადობას, ფეოდალურ-საეკლესიო იდეოლოგიას. მისი შემოქმედების მწვერვალია ისტორიული რომანი „სომხეთის ჭრილობა“ (დაიწერა 1841, გამოქვეყნდა 1858). ნაწარმოები გამსჭვალულია დემოკრატიზმის, პატრიოტიზმის სულისკვეთბით. ავტორი გვიხატავს სომეხი ხალხის ბრძოლას თავისუფლებისათვის რუსეთ-ირანის ომის დროს (1826—1828) და მიესალმება სომხეთის შეერთებას რუსეთთან. რომანი ხალხთა შორის მეგობრობას ქადაგებს, მდინარეები მტკვარი და ზანგა რომანში სომეხი და ქართველი ხალხების მეგობრობის სიმბოლოა. ქართველი, აზერბაიჯანელი და სომეხი ხალხების მეგობრობას აბოვიანმა მრავალი ნაწარმოები მიუძღვნა („უკანასკნელი გამოსათხოვარი მძლეთამძლე მეფე ერეკლეს“, „ხმა ღაღადისა...“, „აზარფეშა“, „თათრის გოგო“, „სონა — უბედური გოგო“ და სხვა). აბოვიანის მხატვრულ ნაწარმოებთაგან აღსანიშნავია აგრეთვე „ამერიკის აღმოჩენა“, „მოთხრობათა წიგნი“, იგავთა კრებული „გართობა მოცლის ჟამს“ და ციკლი „ბაიათი“ (გამოქვეყნდა 1864), ნარკვევები, პიესები, ლექსები, ანეკდოტები. თარგმნა ჰომეროსის, გოეთეს, შილერის, კარამზინის, კრილოვის და სხვათა ნაწარმოებები. აბოვიანი ახალი სომხეთის დე,ოკტარიული პედაგოგიკის ფუძემდებელია. იგი ებრძოდა აღზრდის შუასაუკუნეობრივ კლერიკალური-სქოლასტიკურ სისტემას, იღვწოდა საერო აღზრდისათვის, ადამიანი ყოველმხრივი განვითარების, ღარიბთა უფასო სწავლების, ქალებისა და ვაჟების თანასწორი განათლებისათვის. მის პედაგოგიური ნაშრომთაგან აღსანიშნავია საკითხავი წიგნი „გზის დასაწყისი“ (1838), რუსული და სომხური ენების გრამატიკის სახელმძღვანელო, „ტიგრანის ისტორია ანუ სომეხი ბავშვების ზნეობრივი დარიგება“. აბოვიანმა სომხეთში პირველმა დაიწყო სომეხი ხალხის ყოფის მეცნიერულ-ეთნოგრაფიული შესწავლა. კრებდა სომხურ, აზერბაიჯანულ და ქართული ფოლკლორის ნიმუშებს.
წმინდა სტეფანეს მონასტერი
იხილეთ აგრეთვე
მინი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ირანში
ხაჩატურ აბოვიანი
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მწერლები კატეგორია:სომეხი ფოლკლორისტები კატეგორია:სომეხი პედაგოგები კატეგორია:სომეხი ეთნოგრაფები კატეგორია:სომეხი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 1805 კატეგორია:გარდაცვლილი 1848
არდადეგი
არდადეგი — მზის წლიურ მოქცევაზე დამყარებული ძველი ქართული წარმართული კალენდრის თვე (დაახლოებით 20 ივლისი - 20 აგვისტო). ზოდიაქური ქრონოლიგიის თანახმად, რომელიც საფუძვლად უდევს ქართულ წარმართულ კალენდარს. არდადეგის დროს მზე ზოდიაქოს ლომის ნიშანზე დგას („მზე რა ლომში შევა, გასვლამდის არდადეგი არს“, სულხან-საბა ორბელიანი). ქართლის ზოგიერთ ადგილას არდადეგი ეწოდება ივლისის ბოლო სამ და აგვისტოს პირველ სამ დღეს. ეს დრო ჩვეულებრივ დიდ სიცხეებს ემთხვევა, ამიტომ, ხალხური რწმენით, ვენახში შესვლა და მორწყვა არ შეიძლებოდა. ლომის ზოდიაქო, რომლის რკალშიც მზე იმყოფება, არდადეგის თვეში, ძველი ასტრონომიული წარმოდგენის თანახმად, „ცეცხლის სახლად“ ითვლებოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული წარმართული კალენდარი
ვალდას ადამკუსი
ვალდას ადამკუსი (Valdas Adamkus; დ. 3 ნოემბერი, 1926, კაუნასი, ლიეტუვა) — ლიეტუვის პრეზიდენტი 1998-2003 და 2004-2009 წლებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიეტუვის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1926 კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენის კავალრები
მოთხრობა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიტერატურა კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
კეკელიძე
საკუთარი სახელი კეკელიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
Live Forever
„Live Forever“ — ინგლისური როკ-ჯგუფ Oasis-ის სიმღერა. გამოიცა სინგლის სახით 1994 წელს. შეტანილია ალბომში Definitely Maybe.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Oasis-ის სიმღერები კატეგორია:1994 წლის სიმღერები
მოტივი
მოტივი: (ფრანგ. motif) კონკრეტიზააციის მოვლენების სქემა სიუჟეტში. მოტივის შინაარსი (მაგ.: პერსონაჟის სიკვდილი, ანდერძის შედგენა და ა.შ.) არ მეტყველებს მისი მნიშვნელობის შესახებ. მოტივი განისაზღვრება ნაწარმოების ფაბულაში მისი სულით: მთავარი (ლაიტმოტივი) და მეორეხარისხოვანი. არსებობს ძირითადი მოტივები: სასიყვარულო სამკუთხედი, ღალატი-შურისძიება, ცალმხრივი სიყვარული.
კატეგორია:ტერმინები
แรงจูงใจ
ფიჯის სამზარეულო
მინი|ფიჯური როტი ფიჯის სამზარეულო — ფიჯის კერძების ერთობლიობა. ის ტრადიციულად ძალიან ჯანსაღია. მათი კერძები ხშირად მოიცავს გორგლსა და ქოქოსს. მაღალკალორიული კერძები განკუთვნილია შრომისმოყვარე სოფლის მოსახლეობისათვის, რომლებსაც სჭირდებათ დამატებითი ენერგია, როდესაც მუშაობენ ფერმებში. ისინი ასე იქცევიან, იმიტომ, რომ თავიდან აიცილონ მთელი რიგი ქრონიკული დაავადებები და ჭარბწონიანობა. ფიჯი მულტიკულტურული ქვეყანაა, სადაც სხვადასხვა რასის წარმომადგენლები ცხოვრობენ. ოჯახებში ადგილობრივ, ტრადიციულ კერძებთან ერთად მზადდება სხვა ეროვნებებისათვის დამახასიათებელი საკვებიც, როგორებიცაა: ინდური სუნელოვანი და ჩინური კერძები. ფიჯი ასევე ცნობილია აქ მომზადებული ზღვის პროდუქტებით.
საჭმელები
როტი არის პურის სახეობა, რომელსაც ფიჯიში რეგულარულად მოიხმარენ. როგორც წესი, მას მიირთმევენ ნებისმიერი სახის სანელებლებისა და ბრინჯის თანხლებით, რომელიც ჩვეულებრივ ბანანის ფოთოლზეა განთავსებული.
სადილის კერძები სოფლებში მეტწილად არის რურუ (დალოს ფოთლები), რომელსაც მიირთმევენ მოხარშული ტავიოკასთან ან ახალი თევზის წვნიანთან ერთად.
ვახშამი ჩვეულებრივ სანელებლებიან სუპს მოიცავს, რომელსაც ამზადებენ ხორცის/ თევზისაგან ან ქათმის ფილესაგან. ხორცის შესაზავებლად იყენებენ კარტოფილსა და ბოსტნეულებს.
წასახემსებლები
წასახლემსებლებსა და დესერტებს ხშირა მიირთმევენ შესვენებებზე, დილისა და შუადღის ჩაის შესვენებების შემდეგ. ზოგიერთ მათგანში შედის კექსები, რომლებიც შეიცავენ ბანანსა და ანანასს, ასევე გოგრას. ასევე ხშირია ორთქლზე მომზადებული პუდინგები, მაგრამ ისინი მდიდარია შაქრებით და ცხიმებით. სახლებში იყენებენ ქოქოსის კრემს და კარამელიზებულ შაქარს. ამ ინგრედიენტებს უმატებენ ფხვნილს, საჭმლის ფერს და გამაფხვიერებელს. პუდინგის ნარევს ფორმებში ასხამენ და ატარებენ ორთქლზე 1-2 საათის განმავლობაში. არომატის გაუმჯობესების მიზნით, ზოგჯერ ემატება დარიჩინი ან ქიშმიში. დესერტებს ამზადებენ კასავებისაგანაც. კასავა ჯერ გახეხილია და შაქარს უმატებენ. მას შეფუთავენ ბანანის ფოთლებში და ორთქლზე ხარშავენ. დამწვარი შაქრის პუდინგი (პურინი ან პუდინი) ფიჯის სამზარეულოში ყველაზე პოპულარული დესერტია. მისი ისტორიული წარმოშობა უცნობია, მაგრამ სავარუდოდ, მათი წარმოშობა ბრიტანელებს უკავშირდება, რადგან მათ უყვართ საკონდიტრო ნაწარმი და ორთქლზე მომზადებული პუდინგები. ვაკალოლო არის ტრადიციული დესერტი, რომელსაც ამზადებენ კასავასთან, ქოქოსთან, ჯინჯერის ფესვთან და შაქართან ერთად, შემდეგ კი ბანანის ფოთლებში გახვეულს ორთქლზე აცხობენ. მარცხნივ|მინი|ადგილობრივი ბაზარი ნადიში
ინგრედიენტები
ტარო არის მშრალი მიწისქვეშა კულტურა, რომლესაც არტიშოკის მსგავსი გემო გააჩნია. ეს ინგრედიენტი ყველაზე მნიშვნელოვანია და მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში გამოიყენება. ქვეყანაში მისი 70-ზე მეტი ჯიში ხარობს. ზოგი ვარდისფერი ან ყვითელი ხდება, ზოგი კი მომზადების შემდეგ თეთრ ფერს ინარჩუნებს. მისი მოყვანა ნებისმიერი ნიადაგის პირობებში შეიძლება.
მარისკალ-ნიეტოს პროვინცია
thumb|right|250px|მარისკალ-ნიეტოს პროვინცია. მარისკალ-ნიეტო — პროვინცია პერუში, მოკეგის რეგიონში. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება არეკიპას რეგიონი, აღმოსავლეთიდან პუნო, ხოლო სამხრეთიდან ტაკნას რეგიონი. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მოკეგა. 2005 წლის აღწერის შედეგად პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 70 460 ადამიანს, საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე 8,1 ადამიანს. ფართობი 8 671,58 კმ²-ს შეადგენს. პროვინცია იყოფა 6 რაიონად. პროვინციის სტატუსი მიენიჭა 1936 წლის 3 აპრილს.
ფიჯის სამზარეულო
ინგრედიენტები
კუმალა ან ტკბილი კარტოფილი ტრადიციულად არ იყო მთავარი ფიჯიური კერძის მთავარი ელემენტი. ის პაპუა-ახალი გვინეიდან ჩამოიტანეს. მისი მოყვანა ადვილია და კარგ მოსავალს იძლევა, ასევე ყველაზე იაფია ფესვოვან კულტურებს შორის და მოსახლეობის უმატესობა წვნიანის სახით მიირთმევს.
ბრინჯი ფიჯიში ინდოელმა ემიგრანტებმა ჩაიტანეს და ადგილობრივ ნიადაგზე დანერგეს.
კვების წესების ცვლილებები
კვების რეჟიმის ცვლილებებთან ერთად გაიზარდა მაღალკალორიული კერძების მიღება და შემცირდა ხილითა და ბოსტნეულით კვება. დამუშავებული საკვები უფრო ხელმისაწვდომია მაღაზიებსა და სასადილოებში და ბევრად იაფიცაა. ისინი შეიცავს დიდი რაოდენობით შაქარს და ნატრიუმს, რომლებიც ხელს უწყობენ სიმსუქნის, დიაბეტისა და გულსისხლძარღვთა დაავადებების განვითარებას. ამასთან, ტრადიციულ საკვებს მაინც აფასებენ და განსაკუთრებულ შემთხვევებში მიირთმევენ. ბავშვების 90% ყოველდღიურად მოიხმარს შაქრიან ტკბილ სასმელებს, 74%-ზე ნაკლები ხილსა და ბოსტნეულს.
სქოლიო
კატეგორია:ფიჯის სამზარეულო კატეგორია:ფიჯის კულტურა
Polyrhachis diotima
Polyrhachis diotima — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ხანიუაი
ხანიუაი (ოფიციალურად ხანიუაის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Janiuay; Bayan ng Janiuay) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი ილოილოს პროვინციის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 66 786 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 60 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:ილოილოს პროვინციის მუნიციპალიტეტები
ცხენისძუძუ კახური
ცხენისძუძუ კახური, გრძელმარცვალა ქისი, ყვითელი ცხენისძუძუ — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალურისკენ გადახრილი. სამნაკვთიანია, იშვიათად კი ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სისქის აბლაბუდისებრი შებუსვით, რომელთაც ერთვის სქელი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის დატოტვილი და მხრიანი მტევნებიც გვხვდება. საშუალო სიკუმსისაა, ზოგჯერ მეჩხერიც. მარცვალი მსხვილია, ოვალური, იშვიათად მოგრძო მომწვანო-მოყვითალო ელფერით, მზის მხარეზე მოყავისფრო ლაქებით. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, კრახუნა. სასიამოვნო და ჰარმონიული გემოთი და საკმაო ჯიშური არომატით.
ცხენისძუძუ კახური საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 140-156 დღეა. მტევნის წონა 160-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-14 გ/ლ-ს.
ცხენისძუძუ კახურს ძირითადად სასუფრე ყურძნად იყენებენ. გარდა ამისა, გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად, რომელიც საკმაოდ კარგი ღირსებისაა.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ბოლნისის მუნიციპალიტეტი
ბოლნისის მუნიციპალიტეტი (ყოფ. ბოლნისის რაიონი) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ცენტრალურ ნაწილში. მოიცავს ისტორიული ქვემო ქართლის ადრინდელ ფეოდალური ხანის ორ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულს: ბოლნისის ხევს (ფოლადაურის აუზი) და ქვეშის ხევს (მაშავრის ქვემო დინება).
1930 წლამდე ახლანდელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია შედიოდა ბორჩალოს მაზრაში. 1930 წლიდან გამოეყო ცალკე რაიონად. 1943 წლის 3 აპრილამდე ეწოდებოდა ლუქსემბურგის რაიონი, 1963-1966 წლებში იმდროინდელი ბოლნისის რაიონი აერთიანებდა მარნეულისა და დმანისის რაიონების ტერიტორიას. 1966 წელს გამოეყო ახლანდელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის საზღვრებით.
2014 წლის აღწერით ბოლნისის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა შეადგენს 53 590 კაცს. მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 98 კაცი კმ²-ზე, რაც ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელს (67 კაცი/კმ²) საკმაოდ აღემატება. მუნიციპალიტეტში 49 დასახლებული პუნქტია, მათ შორის 1 ქალაქია. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 12 700 ადამიანს.
მუნიციპალიტეტის ძირითად შემოსავლებს უზრუნველყოფს სოფლის მეურნეობა, მრეწველობა (მადნეულის სამთო-გამამდიდრებელი კომბინატი, კვარციტის საწარმო, ღვინის ქარხნები), მცირე მეწარმეობა (ვაჭრობა, საყოფაცხოვრებო მომსახურება) და საჯარო სამსახურები. მუნიციპალიტეტს ეკონომიკური განვითარების გეგმის პრიორიტეტებია: სოფლის მეურნეობა, სოფლის მეურნეობის პროდუქტების გადამამუშავებელი მრეწველობა, ასევე ქვის მოპოვება-დამუშავების გაფართოება და ტურიზმის განვითარება. მუნიციპალიტეტში ოთხი ძირითადი ფერმერული მეურნეობაა განვითარებული: მეცხოველეობა, მებოსტნეობა, მემარცვლეობა და მევენახეობა.
გეოგრაფია
ბოლნისის მუნიციპალიტეტს აღმოსავლეთით საზღვრავს მარნეულის მუნიციპალიტეტი, დასავლეთით ესაზღვრება დმანისის მუნიციპალიტეტი, ჩრდილოეთით ისაზღვრება თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტით, ხოლო სამხრეთით სომხეთის რესპუბლიკით. მუნიციპალიტეტის ფართობია — 804,2 კმ².
ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი ვაკეებითაა წარმოდგენილი, ხოლო ჩრდილოეთი კიდე — გორაკ-ბორცვიან მთისწინეთით. ვაკე ტერიტორიაზე ჩამოყალიბებულია მშრალი სუბტროპიკული სტეპური ჰავა, ზომიერად ცივი ზამთრით და ცხელი ზაფხულით; ხოლო მთისწინეთში განვითარებულია ზომიერად ნოტიო ჰავა, ზომიერად ცივი ზამთრით და ხანგრძლივი ზაფხულით. საშუალო წლიური ტემპერატურა ბოლნისში 12 °C შეადგენს.
წლის ყველაზე ცივი თვის, იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 0,3 °C, ხოლო ყველაზე თბილი თვის, აგვისტოსი — 23,3 °C. ნალექების რაოდენობა წელიწადში შეადგენს 572 მილიმეტრს, ნალექების მაქსიმუმი მაისში ფიქსიდება (86 მმ), ხოლო მინიმუმი — დეკემბერში (21 მმ).
ბოლნისის მუნიციპალიტეტის დიდი მდინარეებია ხრამი და მაშავერა. ადმინისტრაციული ერთეულის ტერიტორიაზე ასევე არის რამდენიმე ბუნებრივი და ხელოვნური ტბა.
რელიეფი
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილში შემოდის ლოქის ქედის ჩრდილოეთ კალთა. ლოქის ქედი მცირე კავკასიონის მთათა სისტემაში შედის. მისი ოროგრაფიული აღნაგობა გარდიგარდმო ხეობების სიმრავლით ხასიათდება. აგებულია იურული და ცარცული ასაკის კირქვებით, ქვიშაქვებით და ვულკანოგენური წყებებით, ასევე პალეოზოური გრანიტოიდებითა და მიოცენის გრანოდიორიტული ინტრუზიებით. ლოქის ქედზე ფართოდ ვხვდებით სტრუქტურულ, ეროზიულ და დენუდაციური რელიეფის ფორმებს. thumb|right|ბოლნისის რაიონის მიწათსარგებლობის გეგმა მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთით მდინარეების მაშავერასა და ხრამის შუამდინარეთში გაწოლილია დისველის პლატო (ზომები 19X3 კმ). იგი ქვემო ქართლის პლატოს შემადგენელი ნაწილია და წარმოადგენს მის სამხრეთ ნაწილს. დისველის პლატო ორმხრივადაა დახრილი აღმოსავლეთისაკენ და ჩრდილოეთისაკენ. აღმოსავლეთით პლატოს სიმაღლე 500 მ-ს უდრის, ხოლო დასავლეთ მხარეზე 800-850 მ-ს. დისველის პლატოს სამხრეთი კიდე შემოსაზღვრულია შინდლარის მასივით. ციცაბოდ სწყდება ქვემო ქართლის ვაკისა და აგრეთვე მდინარე მაშავერას ხეობისაკენ. დამახასიათებელია თითქმის ჰორიზონტალური რელიეფი.
მუნიციპალიტეტის დასავლეთ ნაწილში იჭრება ჯავახეთის ზეგნის აღმოსავლეთ კალთა.
შიგა წყლები
ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია შიდა წყლებით მდიდარია.
ჩრდილოეთში თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის საზღვართან დიდ მანძილზე მიედინება მდინარე ხრამი, რომელიც წარმოადგენს მტკვრის მარჯვენა შენაკადს. ხრამის ხეობა ბოლნისის მუნიციპალიტეტს განყობს თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტისაგან. მდინარე ხრამი საზრდოობს თოვლის, წვიმის და მიწისქვეშა წყლით. რაიონის ფარგლებში ხრამის შენაკადებიდან მნიშვნელოვანია მდინარე საღზაღანისწყალი (უერთდება მარჯვნიდან).
მუნიციპალიტეტის უმნიშვნელოვანესი მდინარეა მაშავერა, რომელიც აქ დმანისის მუნიციპალიტეტიდან შემოედინება. მაშავერა მუნიციპალიტეტის ფარგლებში მიედინება სოფელ ბალიჭიდან დაახლ. სოფელ ქვემო ქოშაქილისამდე. მაშავერა იკვებება თოვლის, წვიმის და მიწისქვეშა წყლით. იგი ხრამის მარჯვენა შენაკადია. მაშავერას ხეობა ამოვსებულია თიხნარებითა და რიყნარებით, ამიტომაც მას ბრტყელი და დატერასებული ფსკერი ახასიათებს. მაშავერას ხეობაში ტერასები კარგადაა გამოხატული ბოლნისთან, სადაც ხეობის ბრტყელი ფსკერის სიგანე 2-3 კმ აღწევს. მაშავერას ხეობაში ჩამოწოლილია ასევე ლავური ღვარები. მუნიციპალიტეტის ფარგლებში მაშავერას მთავარი შენაკადებია: ბოლნისისწყალი და ტალავრისწყალი.
მდინარე ტალავრისწყალი (სიგრძე 21,7 კმ) იწყება ზღვის დონიდან 1323 მ-ზე. ტალავრისწყალი მაშავერას მარჯვნიდან უერთდება სოფელ იმირასანის ახლოს. საზრდოობს თოვლის, წვიმის და მიწისქვეშა წყლით. ზაფხულის პერიოდში იგი ხშირად შრება ხოლმე. მდინარის შუა და ზემო წელში ხეობა ტყიანია. სოფელ ფახრალოდან ტალავრისწყალი ვაკეზე გამოდის და რამდენადმე ფართო კალაპოტით ხასიათდება.
მუნიციპალიტეტის ფარგლებში მაშავერა იერთებს ასევე მდინარეებს მამუთლისხევს და ბალიჭისწყალს. ბოლნისის მუნიციპალიტეტში არის ასევე სამკურნალო სუფრის მინერალური წყარო „ბოლნისი“.
მუნიციპალიტეტში არის რამდენიმე ბუნებრივი და ხელოვნური ტბაც.
ჰავა
ვაკე ტერიტორიაზე ჩამოყალიბებულია ზომიერად თბილი სტეპების ჰავა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 12 °C, აბსოლუტურ მაქსიმუმი 40 °C. ნალექები 400-500 მმ წელიწადში.
მთისწინეთებზე განვითარებულია ზომიერად ნოტიო ჰავა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი (3-5 °C) და ცხელი ზაფხული (23-28 °C). ქალაქ ბოლნისში (ზღვის დონიდან 560 მ-ზე) საშუალო წლიური ტემპერატურაა 12 °C, იანვრის 0,3 °C ნალექები 572 მმ წელიწადში. ნალექების მაქსიმუმი მაისშია (86 მმ) ხოლო მინიმუმი დეკემბერში (21 მმ).
ნიადაგები
ბოლნისის მუნიციპალიტეტის მთისწინეთის ზონაში განვითარებულია ტყის ყავისფერი ნიადაგები, თიხნარებსა და მერგელების გამოფიტვის პროდუქტებზე ტყის ყომრალი ნიადაგია განვითარებული. ლოქის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე გვხვდება გაეწრებული ტყის ყომრალი ნიადაგი. ვაკე ტერიტორიაზე გაბატონებულია წაბლა და დამლაშებული ნიადაგები.
დიდი ფართობი უჭირავს ასევე მუქ წაბლა კარბონატულ ნიადაგებს. მდინარეთა გასწვრივ განვითარებულია ალუვიურ-კარბონატული ნიადაგი.
ლანდშაფტები
ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბებულია ლანდშაფტის შემდეგი სახეები:
ფლორა
ტყესა და ბუჩქნარს უკავია ტერიტორიის 50%. ვაკე ტერიტორიაზე ძირითადი მცენარეებია იონჯა, ურო, კუტი ბალახი, წიწმატასელი, ფასმანდუკი და სხვ. მეორეული უროიანი ველი უმთავრესად კალთებს აკრავს და ყველაზე მეტად ქალაქ ბოლნისის მიდამოებშია გამოხატული. შემაღლებულ ადგილებში გვხვდება უროიან-ვაციწვერიანი დაჯგუფებები.
ზღვის დონიდან 750-900 მ სიმაღლეზე დიდ ფართობზე გავრცელებულია ძეძვი, შავჯაგა და ქართული ნუში. ნატყევარ ადგილებში ძეძვთან ერთად იზრდება ჯაგრცხილა, ქართული მუხა, კუნელი, ნეკერჩხალი და კვრინჩხი.
ლოქის ქედზე გავრცელებულია ფართოფოთლოვანი ტყეები. ჭარბობს მუხა, რცხილა და წიფელი. ზედა კალთებზეა წიფლნარი, ქვედაზე კი მუხნარი. მდინარეების ხრამისა და მაშავერას ხეობებში ხარობს აკაკი, თელა, ნეკერჩხალი და სხვ. მდინარეთა სანაპიროებზე ჩამოყალიბებულია ჭალის ტყეები, სადაც ძირითადად იზრდება ტირიფი, თელა, ჭალის მუხა, ვერხვი და წნორი.
ფაუნა
მუნიციპალიტეტში გავრცელებულია ველისა და ტყის ცხოველები. ვაკეზე ბინადრობს ზღარბი, თხუნელა, კურდღელი, სტეპის თაგვი; ტყეებში გვხვდება გარეული ღორი, მგელი, ტურა, კვერნა, მელა, შველი; მდინარეთა ხეობებშია წავი.
ორნითოფაუნა უხვადაა წარმოდგენილი, აღსანიშნავია კაჭკაჭი, ყარყატი, ყვავი, შოშია, მწყერი, ჩიტბატონა, გნოლი, კაკაბი, ტყის ქათამი და გარეული ინდაური (ეს უკანასკნელი მცირე რაოდენობითაა მთელ საქართველოში).
მუნიციპალიტეტში ბევრია ქვეწარმავალი. არის გველი (მ.შ. ანკარასებრთა ოჯახში შემავალი სახეობები), ხვლიკი, კუ და სხვ. მდინარეები მდიდარია თევზით (მურწა, კალმახი, ხრამული, ლოქო, კობრი, გველანა, ჭანარი და ა.შ.
მოსახლეობა
მოსახლეობის რიცხოვნობა — 53 590 კაცი; სიმჭიდროვე — 66 კაცი კვ. კმ-ზე. მუნიციპალიტეტში 49 დასახლებული პუნქტია: 1 ქალაქი, 2 დაბა და 46 სოფელი. დიდი სოფლებია: ტალავერი 6,9 ათასი მოსახლე, ქვემო ბოლნისი — 6,7 ათასი.
მმართველობა
მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოა მუნიციპალიტეტის საკრებულო. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულებია :
დროშა
ბოლნისის დროშა არის მართკუთხა მეწამული ფერის ქსოვილი, რომლის ცენტრში მდებარეობს წრეში ჩასმული ბოლნური ჯვარი, ზომით დროშის სიმაღლის 2:3. დროშის პროპორცია არის 2:3.
გერბი
ბოლნისის გერბის მეწამულ ფონზე ჩასმულია ვერცხლის წრეში ვერცხლისვე ბოლნური ჯვარი, გერბის ზედა ნაწილში მოთავსებულია ქართული ქალაქური გვირგვინი, ხოლო გერბის ქვედა ნაწილში მრგვლოვანი დამწერლობით დატანილია გერბის დევიზი - ბოლნისი.
ეკონომიკა
წამყვანი დარგია სოფლის მეურნეობა, მათ შორის მევენახეობა, მებოსტნეობა, მეცხოველეობა. მნიშვნელოვანი საწარმოებია მადნეულის სამთო-გამამდიდრებელი კომბინატი, ღვინის ქარხანა. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის თბილისი-ერევნის მაგისტრალი. მთავარი წიაღისეული სიმდიდრეა ბარიტი, ტუფი. მადნეულის პოლიმეტალების საბადო.
კულტურა
მუნიციპალიტეტში 57 სახელმწიფო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაა, 1 საშუალო პროფესიული სასწავლებელი, 33 ბიბლიოთეკა, 1 თეატრი (სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის სახალხო) და 1 მუზეუმი (მხარეთმცოდნეობის). ბოლნისიდან მაუწყებლობს ტელერადიო კომპანია MW.
ხუროთმოძღვრული ძეგლები
ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარეობს 120-ზე მეტი ისტორიულ არქიტექტურული ძეგლი, რაც კიდევ ერთხელ მოწმობს იმას, თუ რაოდენ მნიშვნელოვან პუნქტს წარმოადგენდა წინათ ბოლნისი. აქაურ მიწებზე არის სხვადასხვა საუკუნის ეკლესიები და ციხესიმაგრეები. ყველაზე მნიშვნელოვანია ბოლნისის სიონი, სამნავიანი ბაზილიკის ტიპის ნაგებობა სოფელ ბოლნისში. ერთ-ერთი შესასვლელის თავზე მოთავსებული წარწერის მიხედვით აშენებულია 478-493 წწ. ბოლნისის სიონის წარწერები – ქართული დამწერლობის უძველესი ნიმუშთაგანია. ბოლნისის სიონში პირველად ქართულ არქიტექტურაში გვხვდება რელიეფური სკულპტურული გამოსახულებანი (ხარის თავი, სხვადასხვა ფრინველი და ცხოველი).
აღსანიშნავია ასევე წუღრუღაშენის მონასტერი (1213-1222 წწ), რომელიც მდინარე ბოლნისისწყლის ნაპირზე მდებარეობს.
მუნიციპალიტეტში მდებარეობს ვანათის ტაძარი, რომელიც ძლიერ დანგრეულია. აშენებულია V-VI სს. შედგება სამი მარტივი წაგრძელებული დარბაზისაგან. საყურადღებოა აკაურთის ეკლესიაც. მნიშვნელოვანია აგრეთვე ხუროთმოძღვრული ძეგლი აკვანების ეკლესია (აგებულია VI-VII სს.), რომელსაც სამხრეთიდან ეგვტერი აქვს მიშენებული.
სოფელ ტანძიაში შემონახულია ორი ეკლესია და სასახლის ნანგრევები. ერთი ეკლესია აუგია პაპუნა ორბელიანს 1670 წელს, ხოლო მეორე მდივანბეგ ვახტანგ ორბელიანს 1683 წელს.
ქალაქ ბოლნისის ჩრდილოეთით არის ნასოფლარი ყორანთა, რომელიც პირველად წყაროებში იხსენიება 1393 წელს. მთის წვერზე დგას ეკლესია.
ციხესიმაგრებიდან მნიშვნელოვანია ქვეშის ციხე, ქოლაგირის ციხე, ბერდიკის ციხე.
სქოლიო
*
თორი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)
თორი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ბაკურიანის თემში. მდებარეობს მდინარე მტკვრის აუზში, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. სიახლოვეს ვრცელდება დაბა ბაკურიანი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 17 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Cigarettes & Alcohol
„Cigarettes & Alcohol“ — ინგლისური როკ-ჯგუფ Oasis-ის სიმღერა. გამოიცა სინგლის სახით 1994 წელს. შეტანილია ალბომში Definitely Maybe.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Oasis-ის სიმღერები კატეგორია:1994 წლის სიმღერები
ტრანსლიტერაცია
ტრანსლიტერაცია (ტრანს... და littera – ასო) — ერთი დამწერლობის ასოების გადაცემა სხვა დამწერლობის ასოებით. ტრანსლიტერაცია განსხვავდება პრაქტიკული ტრანსკრიფციისაგან უნივერსალურობით. იგი ემყარება არა რომელიმე ენას, არამედ გრაფიკის გარკვეულ სისტემას. ამიტომ ტრანსლიტერაცია არ განისაზღვრება რომელიმე ეროვნული ენის ანბანით, მასში შეიძლება იყოს დამატებითი ასოები და დიაკრიტიკული ნიშნები.
სქოლიო
კატეგორია:ტრანსლიტერაცია
სუეცის მუჰაფაზა
სუეცი (‏محافظة السويس‎) — ეგვიპტის 29 მუჰაფაზიდან ერთ-ერთი. მუჰაფაზა მდებარეობს ეგვიპტის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სუეცის საგუბერნატოროს გასასვლელი აქვს წითელ ზღვაზე, საგუბერნატოროს ტერიტორიის ნაწილი მდებარეობს სინაის ნახევარკუნძულზე. სუეცის საგუბერნატოროში მიედინება სუეცის არხი. პროვინციას ესაზღვრება 7 ეგვიპტიური საგუბერნატორო : ელ-ფაიუმი, ჰელუანი, ისმაილია, წითელი ზღვა, ჩრდილოეთ სინაი და სამხრეთ სინაი.
საგუბერნატოროს ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სუეცი. საგუბერნატოროს ფართობია 17.840 კმ². 2008 წლის მონაცემებით სუეცის მოსახლეობა 1,600,000 ადამიანიას შეადგენს. პროვინციაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული. საგუბერნატოროს მმართველია მუჰამედ სეიფუდან გალილი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
საგუბერნატორო იყოფა 5 ოლქად:
რესურსები ინტერნეტში
thumb|280px|მუნიციპალიტეტის შენობა.
კატეგორია:ეგვიპტის მუჰაფაზები კატეგორია:წითელი ზღვა კატეგორია:სუეცის არხი
სიმების თეორია
thumb|250px|[[კალაბი-იაუს მრავალსახოვნება|კალაბი-იაუს მრავალსახოვნების პროექცია, სიმების თეორიის მიერ პოსტულირებული დამატებითი განზომილების წარმოდგენის ერთ-ერთი ხერხი.]]
სიმების თეორია — განვითარებადი თეორია ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში, რომელიც მიზნად ისახავს კვანტური მექანიკისა და ფარდობითობის ზოგადი თეორიის შერწყმას. სიმების თეორია არის ერთ-ერთი კანდიდატი ე.წ. ყველაფრის თეორიის (TOE) ცნობილი ფუნდამენტური ძალებისა და მატერიის მათემატიკურად სრული სიტეტმით აღწერის მანერით. სიმების თეორიამ ჯერ უნდა იწინასწარმეტყველოს რაოდენობრივი ექსპერიმენტული შედეგი, რაც ზოგადად საჭიროა, რათა თეორია დადასტურდეს ან უარყოფილ იქნას.
სიმების თეორია მიიჩნევს, რომ ატომში ელექტრონები და კვარკები არიან არა ნულოვან — განზომილებიანი ობიექტები, არამედ წარმოადგენენ ერთ-განზომილებიან ოსცილირებად წრფეებს („სიმებს“). ადრეული სიმების მოდელით ბოზონური სიმი დაკავშირებული იყო მხოლოდ ბოზონებთან, თუმცა ეს შეხედულება განვითარდა სუპერსიმების თეორიამდე, რომელიც უშვებს კავშირის („სუპერსიმეტრიის“) არსებობას ბოზონებსა და ფერმიონებს შორის. სიმების თეორია აგრეთვე საჭიროებს რამდენიმე დაუკვირვებადი დამატებითი განზომილების არსებობას, გარდა ჩვეულებრივი ოთხ სივრცე-დროითი განზომილებისა.
თეორია სათავეს იღებს (1969 წ) დუალური რეზონანსის მოდელიდან. ამ დროიდან მოყოლებული ტერმინმა სიმების თეორია მოიცვა სუპერსიმების თეორიასთან დაკავშირებული ჯგუფებიც. ჩამოყალიბდა ხუთი მთავარი სიმების თეორია. მათ შორის მთავარი განსხვავება მდგომარეობდა განზომილებათა რაოდენობაში, სადაც ყალიბდებოდა სიმები და მათი მახასიათებლები. თუმცა ყოველი მათგანი იყო კორექტული. 90-იან წლეებში ჩამოყალიბდა ე. წ. M-თეორია, რომელიც წარმოადგენდა ყველა წინამორბედი სუპერსიმების თეორიის გაერთიანებას და ამტკიცებდა, რომ სიმები არის 11-განზომილებიან სივრცეში არსებული 2-განზომილებიანი მემბრანის ერთ-განზომოლებიანი რეალური ნაწილები.
სქოლიო
კატეგორია:თეორიული ფიზიკა კატეგორია:ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკა კატეგორია:კვანტური გრავიტაცია კატეგორია:კოსმოლოგია *