cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იულიანა (ნიდერლანდები)
ბიოგრაფია
დედოფალ იულიანას მმართველობა ქვეყანაში სტაბილურობასა და სიმშვიდეს უკავშირდება. 1949 წელს დასრულდა ომი ინდონეზიასთან, რასაც ნიდერლანდების მიერ მისი დამოუკიდებლობის აღიარება მოჰყვა. იგი ეწეოდა ქველმოქმედებას და ხალხშიც ხშირად ჩნდებოდა თავის ქმარ-შვილთან ერთად, რის გამოც ნიდერლანდელებში დედოფალი პოპულარობით სარგებლობდა. მიუხედავად ამისა, მაინც იყო ერთი რამ, რაც მის მმართველობას ცუდად დააჩნდა.
ოცდათორმეტწლიანი მმართველობის შემდეგ, 1980 წლის 30 აპრილს დედოფალი იულიანა ტახტიდან ოფიციალურად გადადგა თავისი უფროსი ქალიშვილის — დედოფალ ბეატრიქსის სასარგებლოდ. გადადგომისწინა განცხადება ოფიციალურად გააკეთა ტელევიზიის საშუალებით, რა დროსაც მან განაცხადა:
მსგავსად დედამისის, დედოფალ ვილჰელმინასი, იულიანამ უარი განაცხადა დედა-დედოფლის წოდებაზე და დაიბრუნა თავისი ძველი ტიტული — ნიდერლანდების პრინცესობა. იგი ტახტიდან ოფიციალურად თავის სამოცდამეერთე დაბადების დღეზე გადადგა, რა დროსაც ხელი მოაწერა დოკუმენტებს და თავისი სამეფო აივნიდან ხალხს განუცხადა:
ამის შემდეგ იულიანამ კიდევ ოცდაოთხი წელი იცხოვრა და გარდაიცვალა 2004 წლის 20 მარტს უტრეხტში, 94 წლის ასაკში.
ქორწინება და შვილები
1937 წლის 7 იანვარს, ჰააგაში შედგა იულიანასა და გერმანელი თავადის, ბერნჰარდ ცურ ლიპე-ბისტერფელდის ქორწინება. წყვილი თაფლობის თვეში პოლონეთში გაემგზავრა, სადაც მოინახულეს კრაკოვი, ნავოივეი, ივნა და კრინიცა. მათ ხანგრძლივი და ბედნიერი ქორწინება ჰქონდათ, რომელშიც დედოფალმა ოთხი ქალიშვილი გააჩინა:
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 30 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1909 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 2004 კატეგორია:ნიდერლანდების მონარქები კატეგორია:ქალი მმართველები კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
გრინვილი (აუტაგამის ოლქი)
გრინვილი (Greenville) — ქალაქი აშშ-ში, უისკონსინის შტატში. შედის აუტაგამის ოლქის შემადგენლობაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 10 309 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 73,8 კაცი/კმ². ფართობი 93 კმ².
გეოგრაფია
აშშ-ის ბიუროს აღწერის მონაცემებით, ქალაქის ფართობი შეადგენს 93 კმ²-ს. აქედან, 93 კმ² ხმელეთს, ხოლო 0,1 კმ² წყალს უჭირავს.
სქოლიო
კატეგორია:აუტაგამის ოლქის ქალაქები
ბაბადაღი
ბაბადაღი (Babadağ — „ბაბუა-მთა“) — მწვერვალი აზერბაიჯანში, აღმოსავლეთ კავკასიონზე. სიმაღლე 3629,6 მ. მდებარეობს მდინარე ყარაჩაის სათავეების სიახლოვეს. მთისძირიდან სათავეს იღებენ მდინარეები გოქჩაი, გირდიმანჩაი და ბაბაჩაი. ადგილობრივ მოსახლეობაში წმინდა ადგილადაა მიჩნეული. გადმოცემით, მთის მწვერვალზე დაკრძალულია ბრძენი ბერი. ზაფხულში ბაბადაღზე ადიან მომლოცველები. აზერბაიჯანის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მთაა.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მთები
ბიელინა
ბიელინა (Bijeljina, Бијељина) — ქალაქი ბოსნია-ჰერცეგოვინაში, სერბთა რესპუბლიკაში.
დაახლოებით 115 ათასი მოსახლით, ბიელინა სერბთა რესპუბლიკის მეორე ქალაქია ბანია-ლუკას შემდეგ და ერთ-ერთია ბოსნიაში, იმ ექვსი ქალაქიდან, რომელთა მოსახლეობა 100 000-ს აჭარბებს. ბიელინა სერბეთის საზღვრიდან 6 კმ-ში მდებარეობს და სერბთა რესპუბლიკის აღმოსავლეთ ნაწილის არაოფიციალური ცენტრია.
ბიელინაში ყოველწლიურად 4 აგვისტოს ტარდება საერთაშორისო ფოლკლორის ფესტივალი — Semberija.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ქალაქები
ავსტრალოპითეკ სედიბა
მინი|ავსტრალოპითეკ სედიბას თავის ქალა ავსტრალოპითეკი სედიბა გადაშენებული პრიმატის ერთ-ერთი სახეობაა, რომელიც დაახლოებით 1,98 მილიონი წლის წინ სახლობდა სამხრეთ აფრიკის ტერიტორიაზე და იგი იზიარებს რამდენიმე საერთო მორფოლოგიურ მახასიათებელს თანამედროვე Homo-სთან. მისი ძვლების აღმოჩენა სამხრეთ აფრიკაში, კერძოდ მალაპას გამოქვაბულში, პალეანთროპოლოგ ლი ბერგერის სახელს უკავშირდება.
იმის მიუხედავად, რომ MH1-ისა და MH2-ის (ნაპოვნი მდედრობითი და მამრობითი სქესის ინდივიდების კოდური სახელწოდებები) ნაპოვნი ძვლები ძალიან დიდი ხნის წინანდელი იყო იმის დასადგენად, თუ ზუსტად რამდენ საუკუნეს ითვლიან ისინი, მათი ასაკი გამოკვლეული იქნა ურანით მდიდარი ქვის ზედაპირის საშუალებით, რომელიც ამ ძვლების გარშემო იყო. გამოკვლევების შედეგად დადგინდა, რომ ეს ქვები დაახლოებით 1,977 მილიონ წელს ითვლიდნენ.
აღმოჩენა
ავსტრალოპითეკ სედიბას ძვლების პირველი ნიმუშები ამერიკელი პალეანთროპოლოგის — ლი ბერგერის 9 წლის შვილმა მეთიუმ 2008 წლის 15 აგვისტოს შეემთხვვით აღმოაჩინა. იმ დროს, როდესაც მეთიუ მამის გათხრების ადგილის მახლობლად თამაშობდა სამხრეთ აფრიკაში, იოჰანესბურგის ჩრდილოეთ ნაწილში, შემთხვევით აღმოაჩინა გაქვავებული ძვალი. მან მაშინვე მამას შეატყობინა და ლი ბერგერის დაკვირვების შემდეგ ეს ძვალი ჰომინიდის ლავიწი აღმოჩნდა. შემდგომში აღმოჩნდა, რომ ეს ლავიწი დაახლოებით 1,27 მეტრის ახალგაზრდა მამრობითი სქესის ინდივიდის ეკუთვნოდა, რომელსაც მალაპას ჰომინინი 1 (MH1) უწოდეს. ლი ბერგერმა გამოიკვლია პრიმიტიული და თანამედროვე თვისებების ნაზავი ამ ინდივიდის კბილების წყობაში, მანამ სანამ ამ ინდივიდის სხვა ძვლებსაც მიაკვლევდა გამოქვაბულში. მალაპას გამოქვაბულში მეორე, ამჯერად მდედრობითი სქესის ინდივიდის ძვლებსაც მიაგნეს, რომელიც იგივე თვისებებით ხასიათდებოდა, როგორითაც MH1 და მას მაპალას ჰომინინი 2 (MH2) უწოდეს. ეს აღმოჩენა საზოგადოებას 2010 წლის 8 აპრილს გააცნეს. 2011 წელს ამ ნიმუშების ოთხი მნიშვნელოვანი ნაწილის დეტალური აღწერა დაიბეჭდა სამეცნიერო ჟურნალში.
მორფოლოგია
პროფესორი ლი ბერგერი, ვიტვატერსრანდის უნივერსიტეტის მკვლევარი, თავის ვრცელ სტატიაში სახელწოდებით „ავსტრალოპითეკ სედიბას მოზაიკური ბუნება“, წერს, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბას ნაშთები ადრეული ჰომინინების თვისებების დეტალური ანალიზის საშუალებას იძლევა.
ძვლების ზომების მიხედვით მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ ეს ინდივიდი ორ ფეხზე დგომისას დაახლოებით 1,3 მეტრს აღწევდა. იმის მიუხედავად, რომ MH1 დაახლოებით 10-13 წლის იყო მისი გარდაცვალების  დროს, მკვლევარებს ჰქონდათ საკმარისი ინფორმაცია იმის დასადგენათ, რომ MH1-სა და MH2-ს შორის სქესობრივი განმასხვავებელი ნიშნები იგივე იყო, რაც თანამედროვე ადამიანში. მათ აგრეთვე შენიშნეს საერთო თვისებები ა. სედიბასა და ა. აფრიკანუსის კბილების წყობაში. მინი დამატებითმა კვლევებმა მენჯზე, ხელებზე, ფეხებსა და თავის ქალაზე გამოავლინა არა მხოლოდ ისეთი ნიშან-თვისებები, რაც აერთიანებდა მას როგორც მაიმუნებთან, ასევე თანამედროვე ადამიანებთან, არამედ ისეთებიც, რომლებიც უნიკალური და მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი იყო.
თავის ქალა და კბილების რიგი
თავის ქალის შიდა ნაწილის სამგანზომილებიანი პროექტის შედგენა სინქროტრონის სკანერის საშუალებით მოხდა, რომელმაც თავის ტვინის ფორმა და ზომა გამოთვალა. ამ ინდივიდის თავის ქალისა და ტვინის მოცულობა სხვა ავსტრალოპითეკების მსგავსი იყო, ე. ი. უფრო პატარა, ვიდრე Homo-ს თავის ქალა. ამის მიუხედავად, მისი ყურის ბიბილო უფრო მეტად ჰგავს ადამიანისას. ზოგი მახასიათებლები, როგორიცაა, მაგალითად, თავის ქალა თვალების მიღმა და ყნოსვითი ბოლქვის მდებარეობა თანამედროვე ადამიანის მსგავსი ჰქონდათ. ამ კვლევებმა გაამყარა ის მოსაზრება, რომ ჰომინინის ტვინმა ზრდა დაიწყო იმ პერიოდში, როდესაც ჰომო ანაცვლებდა ავსტრალოპითეკს, დაახლოებით 2-დან 1.5-მდე მილიონი წლის წინ. მეცნიერებმა აღნიშნეს, რომ ამ ორივე თავის ქალის ნიმუშების კბილები უფრო პატარა იყო, ვიდრე სხვა ავსტრალოპითეკების. ამგვარი ცვლილება შეიძლება მივაწეროთ კვების განსხვავებულ რაციონს ან სოციალურ ქცევას.
კოჭი და ტერფი
კოჭისა და ტერფის კვლევებმა გამოავლინა პრიმიტიული და შეძენილი თვისებები, რომელთა მიხედვითაც ეს არსებები როგორც ბიპედალიზმს, ისე ხეზე ცხოვრებასაც ითვისებდნენ. მათ მაიმუნის მსგავსი ქუსლი ჰქონდათ, რომელიც დიდხნიანი სიარულისთვის ან სირბილისათვის გამძლე არ იყო, და დიდი კოჭი, რომელიც ცხადყოფდა, რომ ეს არსება ცხოვრებას ხეზე ატარებდა. ერთ-ერთი ყველაზე საყურადღებო და მნიშვნელოვანი ფაქტია ის, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბას შემორჩენილი ძვლებიდან ჩანს, რომ მას ადამიანის მსგავსად ტერფზე თაღი ჰქონდა.
მაჯა და ხელი
ავსტრალოპითეკ სედიბას ძვლების ნიმუშებში, აგრეთვე შეინიშნებოდა ადამიანის მსგავსი ნიშან-თვისებები მისი ხელის აგებულებაში. მაიმუნებსა და ადრეულ ავსტრალოპითეკებს ჰქონდათ გრძელი, მსხვილი თითები და მოკლე ცერა თითები, რომლებიც ამსუბუქებდა ოთხი კიდურის საშუალებით გადაადგილებას ხეების ტოტებს შორის. MH2-ის ხელი პირიქით, მოკლე თითებისა და გრძელი ცერა თითის მატარებელი იყო. ზოგი მკვლევარი თვლის, რომ ა. სედიბას ეს თვისება განუვითარდა იმისათვის, რომ ერთდროულად შეძლებოდა გადაადგილება ხეებს შორის და ამასთანავე მცირე ზომის საგნები მოხერხებულად დაეჭირა და ემართა. ამან მრავალ პალეანთროპოლოგს მისცა საფუძველი ევარაუდათ, რომ ხელის მსგავსი ცვლილება ტვინის რეორგანიზაციასთან ერთად, საშუალებას მისცემდა ამ არსებებს გამოეყენებინათ მარტივი საგნები, შესაძლოა ქვის იარაღებიც კი. თუმცა, ამ ვარაუდის გამყარება ვერ მოხდა, ვინაიდან ამ ადგილის შემოგარენში ვერანაირი იარაღისა თუ ნივთის აღმოჩენა ვერ მოხერხდა.
ზედა კიდურები
ადამიანების ზედა კიდურის განვითარება გამოწვეული იყო მისი ფუნქციების ცვლილებებით, დაწყებული გადადგილებიდან (როგორც ეს მაიმუნების შემთხვევაშია), დასრულებული რაიმე საგნის დაპატრონებითა და გამოყენებით. კარგად შენახული ავსტრალოპითეკ სედიბას წინა კიდურები გვეხმარება უკეთ გავიაზროთ ამ გარდამტეხი პერიოდის ნიშნები. იმ დროს, როდესაც თავის ქალის უკანა ჩაღრმავება პრიმიტიული (ავსტრალოპითეკის ნაირ) და შეძენილი (ჰომოსნაირ) თვისებების ნაზავს გვიჩვენებს, სედიბას ზედა კიდურები მთლიანად პრიმიტიული სახისაა. როგორც ჩანს, ზედა კიდურების გამოყენება ნივთების დაჭერასა და გამოყენებისათვის მოგვიანებით მოხდა, ჰომო ერექტუსის გაჩენის შემდეგ.
გულმკერდი
ადრეული ჰომინინების გულმკერდის ძვლის ფორმა უკვე 30 წელია მეცნიერთა განხილვის საგნად რჩება. ნეკნების აგებულებისა და თვისებების გამო, ცოტა ნიმუში თუ მოგვეპოვება ჩვენი ძველი წინაპრებისა, რომელთა ძვლებს შორისაც ნეკნის ძვლები შემორჩა და ისეთ პირობებში იმყოფება, რომ მკვლევარებს გაუადვილდეთ მისი შესწავლა და იმის დადგენა, თუ ზუსტად როდის ჩამოყალიბდა გულმკერდის ძვლების ცილინდრული ფორმები. ავსტრალოპითეკ სედიბას გულმკერდის ნიმუში განიერია და მაიმუნისას ჰგავს და არა ჰომოს ვრცელ გულმკერდს, რომელიც გრძელვადიანი სიარულისა და სირბილის შესაძლებლობაზე მიუთითებს. ამის მიუხედავად, გულმკერდის ქვედა ნაწილი უფრო ჰომოსას ჰგავს, ვიდრე მაიმუნისას.
ქვედა კიდური
ძვლების ნიმუშები მიუთითებს იმაზე, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბა ბიპედალური გადაადგილების დროს ფეხს სრულად შლიდა და ამასთან, ოდნავ გადახრილი ტერფი ჰქონდა. ამ გადახრილი ტეფის ხშირმა შეხებამ მიწასთან ტერფის დაგრეხილობა დამოიწვია, რაც შემდგომ სიმძიმის შუა ნაწილში გადაწევის გამომწვევი მიზეზი გახდა.
ხერხემალი
ავსტრალოპითეკ სედიბას ორი ხერხემლის ზოლის არასრული ნაწილები ზურგის მოძრაობის შესასწავლად საკმარისი გამოდგა. ა. სედიბას ამ ნიმუშების მიხედვით, მდედრობითი სქესის მოზარდის ჩოჩხი პირველია, რომელიც ინახავს ხელუხლებელ გულმკერდის არეს, რომელიც ბევრ ინფორმაციას იძლევა ხერხემლის გადაბმისა და ქვედატანის მოძრაობის შესახებ. ამ ჩონჩხის მიხედვით, ა. სედიბას იმდენივე ხერხემლის მალა ჰქონდა, რამდენიც თანამედროვე ადამიანს, თუმცა უფრო გრძელ და მოქნილ ქვედატანს ფლობდა. აგრეთვე, იგი განსხვავდებოდა იმითაც, რომ ხერხემლისშორისი სასახსრე ზღვრების გადასვლა ერთმანეთში ხერხემლის უფრო ზედა ნაწილში ხდება, ვიდრე თანამედროვე ადამიანის შემთხვევაში.
ბიპედალიზმი
სამხრეთ აფრიკაში, მალაპას გამოქვაბულში ნაპოვნი ავსტრალიპითეკ სედიბას ძვლები იმდენად ხელშეუხებელია, რომ მეცნიერებმა შეძლეს სედიბას მთლიანი ჩონჩხის სურათის წარმოდგენა: კბილებით, ხელებისა და ფეხების სიგრძითა და გულმკერდის ვიწრო ზედა ნაწილით ისინი ავსტრალოპითეკებს ჰგავდნენ, ხოლო გულმკერდის განიერი ქვედა ნაწილი ადამიანებს მიუგავდათ. ავსტრალოპითეკის მენჯების ფუნქციური ცვლილება, მუხლები და კოჭის ძვლები მიუთითებს ბიპედალიზმის ევოლუციაზე (თუმცა, ტერფის ძვლები სედიბას შედარებით). ისინი რეგულარულად დადიოდნენ ორ ფეხზე და სიარულისას წელში გამართულნი იყვნენ. ბარძაყის, მხრის ძვლის ძალ-ღონისა და სიმტკიცის გაზომვის შემდეგ გაირკვა, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბას ლოკომოცია უფრო ჰგავს თანამედრო ადამიანისას, ვიდრე ჰომო ჰაბილისას. აგრეთვე, ნამარხები გვიჩვენებს, რომ მენჯების (აგრეთვე, კბილების) ფორმებისა და ფუნქციის ცვლილება დაიწყო მანამ, სანამ კიდურების პროპორციები და თავის ქალის ზომა შეიცვლებოდა. პრიმიტიული და შედარებით თანამედროვე თვისებების შერწყმით, ავსტრალოპითეკ სედიბა წარმოადგენს მაგალითს იმისა, თუ როგორ განიცადა ადაპტაცია ინდივიდმა და ხეებიდან მიწაზე გადაინაცვლა საცხოვრებლად.
ზრდასრული მდედრი ავსტრალოპითეკ სედიბას ჩონჩხის აღმოჩენამ მეცნიერებს საშუალება მისცა დეტალურად შეესწავლათ მისი მოძრაობის მექანიზმი. მკვლევარმა ჯერემი დესილვამ და მისმა თანამშრომელებმა ბოსტონის უნივერტეტსა და სამხრეთ აფრიკაში, ვიტვატერსრანდის უნივერსიტეტში წარადგინეს თავიანთი ნაშრომი სედიბას ქვედა კიდურის შესახებ. მეცნიერების ჰიპოთეზის მიხედვით, მათ განსაკუთრებული, გამორჩეული სიარულის მანერა ჰქონდათ. ისინი სრულიად გამართული ფეხებით დადიოდნენ, ხოლო მათი ტერფები საპირისპირო მხარეს იხრებოდა. ასეთი სიარული მანერა იწვევდა, როგორც ტერფების პრონაციას და ამავდროულად, მისი სხეულის წონა არასწორად ნაწილდებოდა კოჭებსა და ტერფებზე. თუმცა, დესილვას აზრით, ავსტრალოპითეკ სედიბას სიარული იყო საკმაოდ აკურატული: „ქალი ავსტრალოპითეკ სედიბა სიარულისას იყენებს ქუსლს, კოჭს, მუხლს, თეძოებს და ზურგის ქვედა ნაწილს. სწორედ ამის გამო არის მისი სიარული ასეთი დახვეწილი. გამოჩენილი ლუსიც კი მხოლოდ ორს იყენებს ამ ხუთიდან " - ამბობს დესილვა. ამ ორი განსხვავებული მოსაზრების საფუძველზე მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ ბიპედალიზმს მხოლოდ ერთი სახე არ ჰქონია.
ავსტრალოპითეკ სედიბას საქმიანობა და კვების რაციონი
ავსტრალოპითეკ სედიბას კულტურის შესახებ ძალიან მწირი ინფორმაცია მოიპოვება. მეცნიერების ვარაუდით, მისი ცხოვრების სტილი ავსტრალოპითეკ აფრიკანუსის მსგავსი იყო, რადგან იგივე ეკოლოგიურ გარემოში ცხოვრობდა. ავსტრალოპითეკ სედიბას გაჩენამდე, 2,5 მილ. წლის წინ, სამხრეთ აფრიკაში იყო როგორც ტყიანი ადგილები, ისე სავანაც. დროის განმავლობაში კლიმატი უფრო და უფრო მშრალი გახდა და ტყიანი ადგილები სავანამ შეცვალა. ეს პერიოდი უკავშირდება ავსტრალოპითეკის ხეებიდან მიწაზე საცხოვრებლად გადასვლას და ბიპედალიზმის განვითარებას.
რაც შეეხება ავსტრალოპითეკ სედიბას საქმიანობას, ზუსტად დადგენა სულ რაღაც ნახევარი საუკუნის წინ შეძლეს მეცნიერებმა. 1940-50-იან წლებში, მეცნიერმა რეიმონდ დართმა ჩამოაყალიბა თეორია, რომ ავსტრალოპიტეკები იყვნენ მონადირეები და აგრეთვე, კანიბალები. დართის ნაშრომის გამოქვეყნების შემდეგ, მიჩნეული იყო, რომ ჯერ კიდევ, ავსტრალოპითეკ აფრიკანუსის ნაშთებთან ერთად აღმოჩენილი ცხოველების ძვლები იარაღებად გამოიყენებოდა. დართმა შექმნა ტერმინი „ოსტეოდონტოკერატიკის (ოსტეო = ძვალი, დონტო = კბილი, კერატიკა = რქები) კულტურა", რაც ნიშნავდა, რომ ავსტრალოპითეკები ცხოველების კბილებს, რქებსა და ძვლებს სანადიროდ იყენებდნენ. 1970-80-იან წლებში, მეცნიერებმა შეძლეს იმის დამტკიცება, რომ აღმოჩენილ დამტვრეულ ძვლებზე პასუხისმგებელნი იყვნენ ისეთი ცხოველები, როგორებიც არიან ლომები, ლეოპარდები და აფთრები. თვითონ ეს მტაცებლები ნადირობდნენ პრიმატებზეც, რაც ნიშნავს, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბა, გავრცელებული აზრის მიუხედავად, იყო მსხვერპლი და არა — მონადირე. მეცნიერების ვარაუდით, სედიბა ძირითადად უმარტივეს ხელსაწყოებს ხისგან აკეთებდა. ჟურნალი Science აქვეყნებს სტატიას, სადაც შედარებულია თანამედროვე ადამიანისა და შიმპანზეს ხელის მტევნის ძვლის, trabeculae-ს სტრუქტურა და ფუნქცია. მეცნიერ დიეტერ ფარის მიხედვით, სწორედ trabeculae აძლევს საშუალებას ადამიანს იყოს "ხელმარჯვე", ხოლო შიმპანზეებს ეს ძვალი არ აქვთ კარგად განვითარებული. ფარის გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბას, თანამედროვე ადამიანს მსგავსად, trabeculae განვითარებული აქვს. ეს ნიშნავს, რომ სედიბასთვის შესაძლებელი იყო უფრო კომპლექსური იარაღების გაკეთება, თუმცა დღესდღეობით, მეცნიერების უმეტესობა პირველი ქვის იარაღების გაკეთებას ჰომოებს მიაწერს.
მიუხედავად იმისა, რომ სედიბას პერიოდში მცხოვრები მტაცებელი ცხოველები ხორცის ჭამას ამჯობინებდნენ, ავსტრალოპითეკ სედიბას კვების რაციონი თანამედროვე შიმპანზესას უფრო ჰგავს. ჟურნალი Nature დეტალურად განიხილავს სედიბას კვების რაციონს, რომელიც დაადგინეს სედიბას კბილის ემალის დეტალურად შესწავლის შემდეგ. მკვლევარებმა ამანდა ჰენრიმ და მაქს პლანქმა ჩაატარეს ექსპერტიზა ავსტრალოპითეკ სედიბას ორ ჩონჩზე -  ზრდასრულ მდედრზე და მოზარდ მამრზე. როგორც ჩანს, ეს ორი პრიმატი თავიანთი სიცოცხლის ბოლო პერიოდში (კბილის ემალის ექსპერტიზა აჩვენებს იმ საკვებს, რომელსაც ინდივიდი ბოლო პერიოდის განმავლობაში იღებდა) საჭმელს ტყიან ადგილებში პოულობდა, იმის მიუხედავად, რომ სამხრეთ აფრიკის დიდი ნაწილი სავანას ეკავა. მკვლევარების მიერ აღნიშნული ჩვენება ატყობინებს ჟურნალ Nature-ს: „ეს ორი უადრესი ჰომინიდი საკვებიდან იღებდა C3-ის დიდ რაოდენობას, რაც გულისხმობდა მყარ, მაგარ საკვებს და როგორც ორლებნიან (ხის ფოთლები, ხილი…), ისე ერთლებნიან (ბალახი, ისლი…) მცენარეებს. როგორც არდიფითეკუს რამიდუსი და თანამედროვე შიმპანზე, ავსტრალოპითეკ სედიბაც ამჯობინებდა საკვებით C3-ის მიღებას, ვიდრე უფრო გავრცელებული, C4-ის რესურსებისას."
ავსტრალოპითეკ სედიბა, როგორც ჰომოს გზამკვლევი
მკვლევარებმა აღმოაჩინეს ახალი დეტალები იმ პრიმიტიული ჰომინინის ტვინის, მენჯების, ხელებისა და ფეხების შესახებ, რომელსაც ეწოდება ავსტრალოპითეკ სედიბა და რომელიც არსებობდა დაახლოებით იმ დროს, როდესაც ადრეული ჰომო სახეობები გამოჩნდნენ დედამიწაზე. ახალი ავსტრალოპითეკის აღმოჩენები, რომელიც იპოვეს მალაპაში, სამხრეთ აფრიკაში, ნათელს ხდის იმას, რომ ეს ადრეული მონათესავე სახეობა ატარებდა, როგორც პრიმიტიულ მახასიათებლებს, ასევე თანამედროვე, დღევანდელი ადამიანისთვის შესაბამის შტრიხებს.
ჰომინინის მახასიათებლების „მოზაიკური“ ბუნების შემხედვარე, მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ, როგორც ჰომოს სახეობის წინაპარი, ავსტრალოპითეკ სედიბა საუკეთესო კანდიდატია.
აღმოჩენები საეჭვოს ხდის ზოგიერთ თეორიას ადამიანის ევოლუციის შესახებ, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში არსებობდა. ის მოიცავდა რწმენას იმის შესახებ, რომ ადამიანის მენჯების განვითარება პირდაპირ კავშირში იყო ტვინის დიდ ზომასთან. ასევე არსებობს რამდენიმე საბუთი, რომელიც მოწმობს, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბა აკეთებდა ხელსაწყოებს.
ეს ახალი აღმოჩენები მოიცავს ყველაზე სრულ ხელის ნიმუშს ადრეული ჰომინინისა, ასევე ყველაზე სრულყოფილ მენჯებს, რაც კი ოდესმე აღმოუჩენიათ, და უახლეს ნაწილებს ტერფისა და კოჭისა.
კვლევები ასევე ადგენს უფრო კონკრეტულ პერიოდს, რომელსაც ავსტრალოპითეკ სედიბას ნამარხები მიეკუთვნება, დაახლოებით 1,977 მილიონი წლის წინანდელ პერიოდს, რომლითაც თარიღდება ჰომოს მახასიათებელი შტრიხების ადრეული გამოჩენა უკვე აღმოჩენილ ნამარხებს შორის.
ამ დრომდე ნამარხები მიიჩნეოდა, რომ იყო 1,9 მილიონი წლის წინანდელი; ისინი უმეტესად მიეწერებოდა ჰომო ჰაბილისსა და ჰომო რუდოლფენსისს, რომელნიც მიიჩნეოდნენ ჰომო ერექტუსის, ადამიანის უდავო და უძველესი წინაპრის, წინაპრებად. მაგრამ ავსტრალოპითეკ სედიბას უფრო ადრეული ნამარხები ზრდის შესაძლებლობას ცალკეული, უფრო ძველი სახეობის არსებობისა, რომლისგანაც შეიძლებოდა ჰომო ერექტუსი განვითარებულიყო.
ლი ბერგერი, პროექტის ლიდერი ვითვოთერსრანდის უნივერსიტეტიდან (იოჰანესბურგი, სამრეთ აფრიკა) ხსნის, თუ რამხელა მნიშვნელობა აქვს ამ აღმოჩენას ადამიანთა მოდგმისთვის: „ბევრი პროგრესული მახასიათებელი, რომელიც ამ სახეობის ტვინსა და სხეულში აღმოჩნდა, რომ არ შევხედოთ ადრეულ დათარიღებას, ხდის მას საუკეთესო კანდიდატად მისი სახეობის წინაპრებს შორის, მაგალითად როგორიცაა ჰომო ჰაბილისი“.
წლების განმავლობაში, მალაპას გამოქვაბულებმა, რომელიც განლაგებულია ჩრდილოეთით 30 მილის დაშორებით იოჰანესბურგიდან, ინახავდა მდიდარ კოლექციას ადრეული ჰომინინების ნამარხებისა. ისინი წარმოადგენენ ე. წ. „ადამიანთა აკვნის“ ნაწილს, რომელიც მსოფლიო მემკვიდრეობადაა მიჩნეული თავისი კულტურული თუ ფიზიკური მნიშვნელობის გამო. წინა წელს ბერგერმა და მისმა კოლეგებმა გამოაცხადეს, რომ ერთ-ერთ მალაპას გამოქვაბულში ერთად აღმოჩენილია ყმაწვილი მამრი და ზრდასრული ქალი, ორივე ავსტრალოპიტეკ სედიბას სახეობიდან.
იქიდან გამომდინარე, რომ ნამარხები საკმაოდ ძველია იმისთვის, რომ საკუთარი თავი დაათარიღონ, მკვლევარებს მოუწიათ თარიღის დადგენა კალციზონური ნაშთების დახმარებით, რომელიც ასე კარგად შემოინახა ნამარხებმა. ისინი თავდაპირველი ლოკაციიდან არავის გადაუტანია და ამ ხნის მანძილზე ერთ ადგილას იყო ფიქსირებული, რამაც ხელი შეუწყო მეცნიერების მიერ ქანების შესწავლას. რობინ პიქერინგმა მელბურნის უნივერსიტეტიდან (ვიქტორია, ავსტრალია) და მისმა კოლეგებმა გამოიყენეს პროგრესული, ურანზე დამყარებული დათარიღების ტექნიკა და ასევე პალეო-მაგნეტური დათარიღების მეთოდი, რომელიც ზომავს, თუ რამდენჯერ და რამდენად შემოტრიალდა დედამიწის მაგნეტური ველი, გარემოში არსებული ქვების წლოვანების დასადგენად.
„ეს დაგვეხმარა, რომ უფრო დაგვეკონკრეტებინა ავსტრალოპითეკ სედიბას შემცველი ქანები ერთ-ერთი მოკლე გეომაგნეტური ველის მოვლენის პრე-ოლდუვაის მიხედვით, რომელიც 1.977 მილიონი წლის წინანდელია.“ - პიქერინგმა განაცხადა.
კრისტიან კარლსონმა ვითვოთერსრენდის უნივერსიტეტიდან და მისმა კოლეგებმა შეისწავლეს ნაწილობრივ MH-1-ის ჩონჩხი და გააკეთეს დეტალური სკანირება სივრცისა, სადაც ყმაწვილის ტვინი უნდა ყოფილიყო განთავსებული. სკანოგრამა გაიგზავნა ევროპის სინქროტრონული რადიაციის დაწესებულებაში (გრენობლი, საფრანგეთი).
„ტვინი, რომელიც თავის ქალაშია მოთავსებული არ იხრწნება,“ თქვა კარლსონმა. “თავის ქალის შიდა ნაწილის შესწავლისას პალეონტოლოგებს ჰქონდათ საშუალება, რომ შეეფასებინათ, თუ როგორ გამოიყურებოდა ტვინის ზედაპირი. ასევე თავის ქალის მოცულობის მიხედვით, მათ შეძლეს ტვინის ზომის შეფასებაც.“
მკვლევარებმა ისიც დაადგინეს, რომ ყმაწვილის ტვინის ფორმა ადამიანის მსგავსი იყო, მაგრამ გაცილებით პატარა, ვიდრე ჰომოს სახეობებს ახასიათებდათ. ტვინის წინა ორბიტალურ მხარეზე, რომელიც ზუსტად თვალების უკან მდებარეობს, შეინიშნება რამდენიმე ნიშანი ნერვული რეორგანიზაციისა, რომელიც მიუთითებს უფრო ადამიანის მსგავს წინა ნაწილზე.
ანალიზი წარმოშობს ეჭვს იმ თეორიის შესახებ, რომელიც ირწმუნება, რომ ტვინი იზრდება ავსტრალოპითეკის ჰომოთი ჩანაცვლებისას. აღმოჩენები მოწმობს ალტერნატიულ ჰიპოთეზას, რომელიც ამტკიცებს, რომ ნეირონების რეორგანიზაცია ორბიტო-ფრონტალურ მხარეში საშუალებას აძლევდა ავსტრალოპითეკ სედიბას, რომ განვითარებულიყო მანამ, სანამ ინარჩუნებდა პატარა თავის ქალას უვნებლად.
ნაწილობრივი მენჯების ცალკეული შესწავლა ირეკლავს ამ აზრს. ჯობ კიბი ვითვოთერსენდის უნივერსიტეტიდან და მისი კოლეგები ფიქრობენ, რომ ჰომოს მენჯები ვერ უნდა განვითარებულიყვნენ თავის ქალის ტევადობის ზრდის საპასუხოდ. ავსტრალოპითეკ სედიბას მენჯები უკვე მიღებული ჰქონდა მოდერნული სახე მაშინაც კი, როდესაც მისი ტანი და ტვინი ჯერ კიდევ პატარა იყო.
„ნათელია, რომ ჰომოს სახეობის ევოლუციის ორი ძირითადი განმაპირობებელი მიზეზი არსებობს,“ თქვა სტივენ ჩერჩილმა დუკის უნივერსიტეტიდან (დარჰამი, ჩრდ. კაროლინა). „ერთი ეს არის ბიპედალური გადაადგილება. დაახლოებით 6-დან 2-მდე მილიონი წლის წინ, ჩვენ უკვე შეგვიძლია ამის შემჩნევა. მეორე მიზეზი ეს არის ჩვენი ტვინის დიდი მოცულობა.“
როგორც ავსტრალოპითეკ სედიბას დანარჩენი ასპექტები, ჰომინინის ხელებიცა და ფეხებიც წარმოადგენს საინტერესო ნაზავს, როგორც პრიმიტიული, ასევე თანამედროვე მახასიათებლებისა. MH-2-ის მაჯასა და ხელს აკლია რამდენიმე ძვალი, იმისთვის, რომ მივიღოთ ყველაზე სრულყოფილი სახე ადრეული ჰომინინის უკვე აღმოჩენილ ნამარხებს შორის. თრეისი კიველმა მაქს პლანკის სახელობის ინსტიტუტიდან (ლაიფციგი, გერმანია), რომელიც ევოლუციური ანროპოლოგიის კვლევას ემსახურება, შეისწავლა მდედრობითი სქესის სედიბას ხელი და მიაკვლია ნიშანს ძლიერი კუნთებისა, რომელიც გამოიყენებოდა მოჭიდებისთვის და შესაბამისად ხეზე ცოცვაზე მიუთითებს. თუმცა ხელს ასევე ჰქონდა გრძელი ცერა თითი და მოკლე თითები, რაც „ხელის ჩასავლებად“ გამოიყენებოდა, თუმცა არ შეინიშნება დიდი მტევანი. ასევე შესაძლებელია, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბა დაკავებული იყო იარაღების კეთებითაც.
MH-1-ისა და MH-2-ის ფეხებისა და კოჭების ანალიზი კიდევ უფრო ნათელჰყოფს, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბა ხანდახან ცოცავდა ხეებზე და ახასითებდა ბიპედალიზმის უნიკალური ფორმა. ბერნარდ ზიპფელი ვითვოთერსრენდის უნივერსიტეტიდან და მისი კოლეგები ფიქრობენ, რომ MH-2-ის კოჭი ყველაზე სრულყოფილია ჰომინინების კოჭებს შორის, რომელთაგან არცერთ კოჭს არ ახასიათებდა ერთდროულად პრიმიტიული და პროგრესული მახასიათებლები.“... „ეს ძვლები, რომ ასე მჭიდროდ ერთად განთავსებული არ აღმოგვეჩინა და ცალ-ცალკე გვეპოვა, ვიფიქრებდით, რომ ისინი სხვადასხვა სახეობას ეკუთვნოდა.“
თანამედროვეობისა და პრიმიტიულობის ასეთი ნაზავი გამოკვეთს სურათს ჰომინინისა, რომელიც ჰომოს სხვადასხვა სახეობას წინ უძღვებოდა 2 მილიონი წლის წინათ. მაგრამ მხოლოდ დროს და კიდევ უფრო მეტ კვლევას თუ შეუძლია იმის თქმა, თუ როგორ არის MH-1 და MH-2 დაკავშირებული ჩვენს, ადამიანთა ოჯახთან.
„მეცნიერებისთვის დიდი პატივია, რომ გამოაქვეყნონ ნაშრომები, რომელიც მოიცავს ახალ ინფორმაციას იმ სახეობების შესახებ, რომელნიც ცხოვრობდნენ ადამიანის ევოლუციის მნიშვნელოვან პერიოდში,“ თქვა ბრუკს ჰანსონმა, ჟურნალ „Science“-ის ფიზიკური მეცნიერებების რედაქტორმა. „კარგად შემონახული და სრულყოფილი ადამიანთა ნამარხები ისეთი იშვიათია და ავსტრალოპითეკ სედიბა უზრუნველყოფს დეტალურ ხედვას ანატომიის მნიშვნელოვანი ნაწილებისა, როგორიცაა ხელი და ფეხი, რომელიც იშვიათად არის ასე კარგად შემონახული.“
ავსტრალოპითეკ სედიბას ადგილმდებარეობა ფილოგენეტიკურ ხეზე
ავსტრალოპითეკ სედიბას ფილოგენეტიკურ ხეზე განთავსების საკითხს ართულებდა ის ფაქტი, რომ მის ორგანიზმში თითქმის თანაბრად იყო განაწილებული პრიმიტიული და შედარებით კომპლექსური ნიშან-თვისებები. როგორც უკვე იქნა აღნიშნული, სედიბა სხვა ავსტრალოპითეკების მსგავსად ზომით პატარა იყო, ჰქონდა გრძელი ხელები და პატარა მოცულობის ტვინი. სედიბას ნაკვთები უფრო დახვეწილია, ვიდრე ავსტრალოპითეკ ანამენსისა (4 მლნ. წლის წინ) და ავსტრალოპითეკუს აფარენსისა (3.9-2.9 მლნ. წლის წინ). მისი ჩონჩხის ექსპერტიზის მიხედვით, აგებულებით სედიბა ყველაზე მეტად ჰგავს ავსტრალოპითეკ აფრიკანუსს, რომლის განამარხებული ნაშთებიც სამხრეთ აფრიკაშია ნაპოვნი. ამ ორ სახეობას ჰქონდა ერთნაირი თავის ქალის ფორმა, სახის ნაკვთები და კბილები. მთავარი განსხვავება იყო თავის ტვინის მოცულობაში — სედიბას ტვინის მოცულობა აღემატებოდა აფრიკანუსისას. ამ აღმოჩენაზე დაყრდნობით, ლი ბერგერმა ივარაუდა, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბა არის ავსტრალოპითეკ აფრიკანუსის პირდაპირი შთამომავალი.
ლი ბერგერს, აგრეთვე, ეკუთვნის ის მოსაზრება, რომ სედიბა გენეტიკურად ჰომოსთან უფრო ახლოს დგას, ვიდრე დანარჩენ ავსტრალოპითეკებთან. გარდა იმისა, რომ სედიბა შეიძლება თანამედროვე ადამიანის პირდაპირი წინაპარი ყოფილიყო, არსებობს მოსაზრება, რომ ის ენათესავება ჰომოს გენის შემქმნელ პრიმატს. ეს ყველაფერი ჯერჯერობით თეორიის დონეზე რჩება და მას მხოლოდ მეცნიერების უმცირესობა ეთანხმება.
დღესდღეობით ანთროპოლოგების გარკვეული ნაწილი გამორიცხავს იმ აზრს, რომ ავსტრალოპითეკ სედიბა ჰომოს პირდაპირი წინაპარია. ისინი აღნიშნავენ იმ ფაქტს, რომ ჰომოს ზედა ყბის მსგავსი ყბა აღმოჩენილია ჰადარში, ეთიოპიაში. მისი დათარიღების შემდეგ აღმოჩნდა, რომ ამ ზედა ყბის მფლობელი პრიმატი ავსტრალოპითეკ სედიბას გაჩენამდე 300 000 წლით ადრე ცხოვრობდა. ეს ფაქტი ამტკიცებს, რომ ჰომოს ნამდვილი წინაპარი სედიბაზე ადრე ცხოვრობდა. საერთოდ, მეცნიერებს უჭირთ, ზუსტად განსაზღვრა იმისა, თუ რა შემთხვევაში შეიძლება პრიმატი ჩაითვალოს ჰომოს წინაპრად. ბერგერის არგუმენტების გასაბათილებლად, მეცნიერები ამბობენ, რომ სედიბას გარდა, არსებობენ სხვა ავსტრალოპითეკები, რომელთაც აქვთ პრიმიტიული და კომპლექსური ნიშან-თვისებების ნაზავი. ამ მკვლევარების მიხედვით, ყველაზე მყარი და დამაჯერებელი კავშირი სედიბასა და ჰომოს შორის არის ის, რომ ჰომოს სახეობა მალაპას მიდამოებში ჩაისახა.
კვლევები
სამხრეთ აფრიკაში, მალაპას გამოქვაბულში, ლი ბერგერის მიერ აღმოჩენილ ორ ნამარხზე უამრავი კვლევა და ანალიზი ჩატარდა, რადგან აღმომჩენ მეცნიერს სჯეროდა, რომ მან HOMO-ს გვარის წინაპარი აღმოაჩინა და მიუხედავად ახალი სახეობის ავსტრალოპითეკის გვარისთვის მიკუთვნებისა, ის მაინც რჩებოდა HOMO-ს გვარის ადრეული ინდივიდის ყველაზე მეტად მსგავს არსებად.
აღმოჩენილ ჩონჩხებს შორის იყო ზრდასრული ქალისა და არასრულწლოვანი მამაკაცის ნამარხები. მეცნიერებს საკვლევად საკმაოდ კარგი მასალა ჰქონდათ. თითქმის სრული თავის ქალა, მკლავის მთლიანი ჩონჩხი, მენჯის ძვლის თითქმის სრული ფრაგმენტი და სხეულის სხვა პატარა დეტალები. შესაბამისად შესაძლებელი იყო თითქმის სრული კვლევისა და ანალიზების ჩატარება. მინი ზედაპირული დათვალიერებით დადგინდა, რომ ახალი აღმოჩენა კბილებით, ფეხებითა და სხეულის ზედა ნაწილის სივიწროვით ავსტრალოპითეკის გვარს ჰგავს, ფართო ქვედა გულმკერდითა და ყბის ზომით კი HOMO-ს გვართან აქვს მგავსება. თავის ქალის ზომა HOMO-ს გვარისას არ შეესაბამება და საკმაოდ პატარაა, თუმცა დეტალური კვლევების შემდეგ გაირკვა, რომ ტვინი კარგად განვითარებული და ჩამოყალიბებული ჰქონდა. მენჯის ძვლის დათვალიერებამ დაადგინა, რომ მას ევოლუცია აქვს განცდილი და შესაბამისად განვითარებული ჰქონდა ბიპედალიზმი. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ეს სახეობა კარგად გადაადგილდებოდა და დიდ დროს ატარებდა ხმელეთზე, თუმცა ხელის ძვლის შესწავლამ აჩვენა, რომ ის ხეებზე ბინადრობდა. მიუხედავად ბიპედალიზმისა, გაირკვა რომ აღმოჩენილი ინდივიდები არ გადაადგილდებოდნენ HOMO-ს გვარის მსგავსად და მათ ე. წ „upright walking“ ახასიათებდათ. მთელი მათი შინაგანი წონა ორიენტირებული იყო ფეხის გარე კიდეზე.
ყოველივე ზემოთ ხსენებულისა და ზედაპირული დათვალიერების შემდეგ მკვლევარმა ლი ბერგერმა ეს სახეობა ავსტრალოპითეკების გვარს მიაკუთვნა და მას Australopithecus sediba უწოდა. ეს სახეობა გარდამავალ რგოლად იქნა მიჩნეული HOMO-ს გვარსა და ავსტრალოპითეკების ოჯახს შორის.
ტვინი
მკვლევრებმა გააკეთეს თავის ქალის შიდა ფენის დეტალური ანალიზი. ეს კვლევა დაეხმარა მათ ტვინის მოცულობისა და ფორმის დადგენაში. მათ აღმოაჩინეს, რომ აღმოჩენილი სახეობის ტვინის მოცულობა 420 კუბური სანტიმეტრი იყო. ზომის მიუხედავად, მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ტვინის წინა ნაწილი განსხვავებით, სხვა აღმოჩენილი ავსტრალოპითეკებისგან, საკმაოდ ჰგავს HOMO-ს გვარის წარმომადგენლების ტვინის წინა ნაწილს. კვლევამ არ აჩვენა ქცევის თავისებურებების არქიტექტურა, რადგან ტვინის ნეირონებს შორის სინაფსური კავშირის დადგენა ვერ მოხერხდა.
ხელი
მეცნიერ ლი ბერგერის აღმოჩნა საკმაოდ მდიდარია ნიმუშების მხრივ. მკვლევარმა აღმოაჩინა ზრდასრული ქალის თითქმის მთლიანი ხელი, რომელსაც „მოზაიკა“ ეწოდა. მისი შესწავლით მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ მას ჰქონდა ძლიერი მომკეცავი კუნთის აპარატურა და მოღუნული, მრუდხაზოვანი თითები. ამ ყოველივეს შედეგად მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ ეს ლოკომოტივი კონფორტული იყო Australopithecus sediba-ს ხეზე საცხოვრებლად. საინტერესოა სახეობის ზედმეტად გრძელი ცერა თითი. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ეს თვისება ეხმარებოდა ინდივიდს ქვის იარაღის წარმოებაში.
მენჯის ძვალი
აღმოჩენილი მენჯის ფრაგმენტებით შესაძლებელი იყო მენჯის სრული სურათის აღდგენა. მენჯის ძვლის ფორმა არის თასის ფორმის, თეძოს ფორმა კი HOMO-ს გვარის წამომადგენლებისას უფრო ჰგავს, ვიდრე სხვა ადრეული სახეობებისას. მკვლევრებმა ივარაუდეს, რომ მენჯის ასეთი ფორმა ხელს შეუწყობდა Australopithecus sediba-ს ხეზე ცხოვრებას, თუმცა ამ სახეობას ორიენტაციის შესანარჩუნებლად დასჭირდებოდა თავდაყირა პოზა. მენჯის ძვლის მომრგვალებული ფორმა და საკმაოდ დიდი ზომა, ხელს უწყობდა ბავშვების მარტივად დაბადებას, თავის ქალის ზომა ქალს არ უშლიდა ხელს მშობიარობაში.
ფეხი და ტერფი
მალაპას გამოქვაბულში აღმოჩენილი ნამარხების ფეხისა და ტერფის კვლევის შედეგად, მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ ამ სახეობის ტერფი იყო საკმაოდ პრიმიტიული და განუვითარებელი. საინტერესოა ის ფაქტი, რომ Australopithecus sediba-ს არსებობის პერიოდზე უფრო გვიან მცხოვრები ავსტრალოპითეკების ტერფები უფრო განვითარებული იყო, ვიდრე 1,977-1,98 მლნ. წლის წინ მცხოვრები Australopithecus sediba-ს ფეხის ტერფი. ეს კი ევოლუციური კანონების მიხედვით დაუშვებელია, რადგან Australopithecus sediba-ს არსებობის პერიოდზე ადრე მცხოვრებ ინდივიდებს ამ სახეობასთან შედარებით უფრო განუვითარებელი სხეულის ნაწილები უნდა ჰქონდეთ. ეს ერთგვარი ანომალია კიდევ უფრო საინტერესოს ხდის ამ სახეობას.
გადარჩენა
როგორც ვიცით, Ausralopithecus sediba HOMO-ს გვარის წინაპრად ითვლება. შესაბამისად არსებობს გარკვეული ფუნდამენტური მსგავსებები ამ ორ სახეობას შორის. მეცნიერები კვლევების შედეგად ვარაუდობენ, რომ Au.sediba სწორედ ამ მსგავსებებისა და სახეობის კარგი შეგუებულობის უნარის გამო გადარჩა და მოახდინა გარემოსთან ადაპტაცია.
მიუხედავად იმისა, რომ Ausralopithecus sediba-ს სახეობის ზრდასრული ქალის და არასრულწლოვანი მამაკაცის ორი ნიმუშია ნაპოვნი, მეცნიერები მაინც ვარაუდობენ, რომ მათში კარგად უნდა ყოფილიყო გამოხატული სექსუალური დიმორფიზმი, რაც გამრავლებას და შესაბამისად გადარჩენას უწყობდა ხელს.
მეცნიერ ლი ბერგერის მიერ მალაპას გამოქვაბულში აღმოჩენილი მენჯის ფრაგმენტების საშუალებით, მოხდა მენჯის ლოკომოტივის სრული აღდგენა, რაც გვაჩვენებს ავსტრალოპითეკისა და HOMO-ს გვარისათვის დამახასიათებელი მენჯის აგებულების მსგავსებას. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ Ausralopithecus sediba-ს გვარის წარმომადგენლებს შეეძლო უფრო დიდი მოცულობის თავის ქალიანი ბავშვების დაბადება, თუმცა გარემო პირობებთან ადაპტატიის გამო, სხეულმა არ განიცადა ევოლუცია და ახალი ინდივიდები კვლავ მცირე მოცულობის თავის ქალიანები იბადებოდნენ. მშობიარობის დროს კი ეს ფაქტი მდედრებს არ უქმნიდა დიდ პრობლემებს.
საინტერესოა, თუ როგორ იკვებებოდნენ მალაპას გამოქვაბულში ნაპოვნი განამარხებული არსებები. მიუხედავად იმისა, რომ იმ დროინდელი ეკოლოგია დაწვრილებით არ არის შესწავლილი და გამოკვლეული. გარკვეული ანალიზების შედეგად დადგინდა Ausralopithecus sediba-ს გვარის წარმომადგენლებისთვის დამახასიათებელი კვების რაციონი და მათი თითქმის ექსკლუზიური C3 დიეტა. აღმოჩენილი სახეობის წარმომადგენლები საკვებიდან საკმარისი რაოდენობით იღებდნენ ვიტამინებსა და სხვა სასარგებლო დანამატებს. ისინი იკვებებოდნენ როგორც მონო, ასევე დისაქარიდებითაც. როგორც გაირკვა ეს სახეობა, სავანის შიმპანზეების მსგავსად იკვებებოდნენ ხის ფოთლებითა და ქერქით, ხილითა და ბალახებით.
კრეაციონისტების და ევოლუციონისტების იდეები
კრეაციონისტებს ღრმად სწამთ, რომ ყველაფერი დედამიწაზე ღმერთმა შექმნა, იმ სახით როგორითაც არსებობს და არანაირ ევოლუციას ადგილი არ ჰქონია კაცობრიობის ისტორიაში. ყველა ღმერთისქმნილ სახეობას გარკვეული თვისებები და ფუნქციები გააჩნია ამქვეყნად. კრეახიონისტების შეცდომად შეიძლება მივიღოთ ბუნებაში ავსტრალოპითეკების გვარის არსებობა. ეს სახეობა არ მიეკუთვნება არც ადამიანისა და არც მაიმუნის იდენტურად მსგავს ინდივიდებს. ისინი hominin-ებს ადამიანის ან მაიმუნების გვარს მიაკუთვნებენ, რაც არ არის სწორი, რადგან ისინი დამოუკიდებელი გვარი არიან და შესწევთ უნარი იარსებონ ადამიანებისა და მაიმუნების გვარში მიკუთვნებულობის გარეშე.
ევოლუციონისტების იდეები კი მთლიანად უპირისპირდება კრეაციონისტების იდეებს, რადგან ისინი თვლიან, რომ სამყაროს არსებობის პერიოდში მუდმივად მიმდინარეობს ევოლუცია და სახეობებს შორის მუდმივად იბადებიან გარდამავალი ინდივიდები. ისევე, როგორც Ausralopithecus sediba აღმოჩნდა გარდამავალი რგოლი HOMO-ს გვარსა და ავსტრალოპითეკების გვარს შორის.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრალოპითეკები
ტომსკის იოანე ნათლისმცემლის მონასტერი
ტომსკის იოანე ნათლისმცემლის მონასტერი (Богородице-Алексеевский монастырь) — უკვე აღარ არსებული დედათა მართლმადიდებლური მონასტერი ტომსკში. მონასტერი დაარსებულა 1876 წელს. არსებობდა 1920 წლამდე, ხოლო 1950-იან წლებში შენობაც დაანგრიეს და მის ადგილზე ააშენეს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საერთო საცხოვრებელი.
ისტორია
მონასტრის ისტორია იწყება 1864 წლიდან, როდესაც დაარსდა ტომსკის ქალთა საზოგადოება ე. ე. მიხეევაიას (აღკვეცის მერე იღუმენია ევპრაქსია) ხელმძღვანელობით. საზოგადოება ჩამოყალიბდა მიწაზე, რომელიც მდებარეობდა თანამედროვე სტუდენტური, სასწავლო, ვერშინინისა და უსოვის ქუჩებს შორის. 1876 წელს საზოგადოება დედათა მონასტრად გადაკეთდა. 1866-1872 წლებში შენდებოდა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია.
1877 წლისათვის დააარსეს სკოლა გოგონებისათვის, რომელსაც მფარველობდა იმპერატორი ანა თედორეს ასული. შემოწირულობის თანხებით იღუმენია ევპრაქსიამ სკოლისათვის 1870-1878 წლებში ააშენა ქვის ორსართულიანი კორპუსი (არქიტექტორები ნ. ი. შეფელდი და ა. პ. ბეხტერი) გვიანი რუსული კლასიციზმის სტილში, რომელიც განიცდიდა მოდერნის სტილის ძლიერ გავლენას.
1891 წლის 5 ივლისს მონასტერს ესტუმრა და ფულადი თანხა აჩუქა ტახტის მემკვიდრე ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძემ (მომავალში იმპერატორი ნიკოლოზ I).
1920 წელს მონასტერი დახურეს და მის სათავსოებში განათავსეს საბავშვო სახლი. 1929-1930 წლებში შეწყდა ღვთისმსახურება მონასტრის ეკლესიებში, ტერიტორია დაიკავა ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სტუდენტურმა ქალაქმა. 1950-იანი წლების დასაწყისში ეკლესია დაანგრიეს და მონასტრის ტერიტორიაზე ააშენეს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საერთო საცხოვრებელი.
1996 წელს ყოფილი მონასტრის ტერიტორიაზე ააშენეს დომნა ტომსკელის სახელობის სამლოცველო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტომსკის მონასტრები კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ტომსკში
აბდულაჰი იუსუფ აჰმედი
აბდულაჰი იუსუფ აჰმედი (عبدالله يوسف أحمد; დ. 15 დეკემბერი, 1934, გალკაიო, სომალი – გ. 23 მარტი, 2012, აბუ-დაბი, სომალი ) — სომალის პოლიტიკოსი, ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი. თანამდებობა დაიკავა 2000 წლის 27 აგვისტოს და იგი ეკავა 2004 წლის 14 ოქტომბრამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1934 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 2012 კატეგორია:სომალის პრეზიდენტები კატეგორია:ფრუნზეს სამხედრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
სარსალი
სარსალი (Zarzal) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 721 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 40 041 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 112.79 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 355 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ნატალია იარესკო
ნატალია (ნატალია ენ) იარესკო (ინგლ. Natalie Ann Jaresko, უკრ. Наталія Іванівна Яресько. დ. 24 აპრილი, 1965, ელმჰერსტი, ილინოისის შტატი, აშშ) — უკრაინის ფინანსთა მინისტრი  (2 დეკემბერი, 2014 — 14 აპრილი, 2016).
მეწარმე. საინვესტიციო კომპანია Horizon Capital-ის თანადამფუძნებელი და ყოფილი აღმასრულებელი დირექტორი.
ბიოგრაფია
ნატალია იარესკო დაიბადა 1965 წლის 24 აპრილს ქალაქ ელმჰერსტში, ილინოისი, აშშ, უკრაინელი ემიგრანტების ოჯახში.
1979 წლიდან 1983 წლამდე სწავლობდა Addison Trail High School-ში.
1987 წელს ბუღალტერიაში მიიღო მეცნიერების ბაკალავრის ხარისხი  დეპოლის კერძო უნივერსიტეტში (ჩიკაგო, ილინოისი).
1989 წელს ჰარვარდის უნივერსიტეტის კენედის სახელობის სახელმწიფო მართვის სკოლაში მიიღო მაგისტრის ხარისხი საჯარო ადმინისტრირებაში.
1989-1991 წლებში გახლდათ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის (ვაშინგტონი, აშშ) საბჭოთა კავშირის განყოფილების, ევროპისა და კანადის დეპარტამენტის თანამშრომელი ეკონომიკურ საკითხებში.
1991-1992 წლებში  — აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ეკონომიკური ბიუროს (ვაშინგტონი, აშშ) მრჩეველი.
1992-1995 წლებში — უკრაინაში (კიევი) ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩოს ეკონომიკური დეპარტამენტის თავმჯდომარე.
პართენოკარპია
მინი|
ნატალია იარესკო
ბიოგრაფია
1995 წელს იგი გადავიდა ინვესტიციების რეგიონალურ მენეჯერად მცირე და საშუალო ბიზნესის პირდაპირი ინვესტიციების ფონდში  Western NIS Enterprise Fund-(WNISEF), რომელიც მოქმედებს დსთ-ს ტერიტორიაზე, 2001 წელს იგი ხელმძღვანელობდა WNISEF-ს. WNISEF შეიქმნა აშშ-ის კონგრესის მიერ და ფინანსდება აშშ-ის მთავრობის აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) მეშვეობით. 2006 წელს ნატალია იარესკომ დააარსა თავისი კომპანია Horizon Capital. Horizon Capital-ის პირველმა ფონდმა Emerging Europe Growth Fund (EEGF) (EEGF) შეაგროვა $132 მილიონი. 2008 წელს ამოქმედდა ფონდი EEGF II 370 მილიონი აშშ დოლარის საერთო მოცულობით.
პართენოკარპია
პართენოკარპია ( parthenos — ქალწული და karos — ნაყოფი) — მცენარის ნაყოფის განვითარება განაყოფიერების გარეშე. ასეთი ნაყოფი უთესლოა ან უჩანასახო თესლებს შეიცავს. პართენოკარპია ახასიათებს ვაზს, ვაშლს, მსხალს, მანდარინს და სხვ. პართენოკარპიის დროს მცენარე მრავლდება გადაწვენით, კალმით, კვირტით და ა. შ. განარჩევენ ვეგეტატიურ და სტიმულატურ პართენოკარპიას. პირველ შემთხვევაში ნაყოფი ვითარდება დამტვერვის გარეშე; მეორე შემთხვევაში კი ნაყოფის განვითარებისათვის საჭიროა დინგის გაღიზიანება სხვა მცენარის მტვერით ან მექანიკურაე, ქიმიურად და ფიზიკური გაღიზიანებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნაყოფის განვითარება
ნატალია იარესკო
ბიოგრაფია
Horizon Capital  ფლობდა წილებს კომპანიებში: Agro-Soyuz, Datagroup, Vitmark-Ukraine, Inkerman (უკრაინაში ღვინის უდიდესი მწარმოებელი), Shvidko, TCS Bank, MTBank (ბელორუსია), Vostokfinance Group, Biopharma და ა.შ.
იარესკო გახლდათ პრეზიდენტ იუშჩენკოს საგარეო ინვესტიციების მრჩეველთა საბჭოს წევრი  და უკრაინის მინისტრთა კაბინეტთან არსებული უცხოური ინვესტიციების ხელშეწყობის უკრაინის ცენტრის მრჩეველთა კომიტეტის წევრი.
2013 წელს იყო აქტივ-ბანკის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. მარცხნივ|მინი|ნატალია იარესკო უკრაინის უმაღლეს რადაში, 2016 წელი 2014 წლის 1 დეკემბერს ანდრეი სადოვიმ უარი განაცხადა პირველი ვიცე-პრემიერის თანამდებობაზე, რომელიც მას შესთავაზეს არსენი იაცენიუკის მეორე მთავრობაში. თანამდებობაზე მან  ნატალია იარესკოს კანდიდატურა დაასახელა. სადოვოის თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ იარესკო დაიბადა ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ის ბოლო 20 წელია უკრაინაში ცხოვრობს, იგი გახლავთ  ქვეყნის ნამდვილი პატრიოტი და კარგად იცნობს უკრაინულ რეალობას. 2 დეკემბერს უკრაინის პრეზიდენტმა პეტრო პოროშენკომ ნატალია იარესკოს უკრაინის მოქალაქეობა მიანიჭა. მასთან ერთად უკრაინის მოქალაქეები გახდნენ სხვა ქვეყნებიდან მოწვეული მომავალი მინისტრები ალექსანდრე კვიტაშვილი და აივარას აბრომავიჩუსი.
იმავე დღეს უკრაინის უმაღლესმა რადამ დაამტკიცა მინისტრთა კაბინეტის ახალი შემადგენლობა, რომელშიც ნატალია იარესკომ ფინანსთა მინისტრის პოსტი დაიკავა. ამ თანამდებობაზე იგი ატარებს შეხვედრებს უკრაინის უცხოელ კრედიტორებთან, რათა ახსნას ქვეყანაში არსებული ეკონომიკური ვითარების სირთულე და ისაუბროს მთავრობის მზადყოფნაზე შემდგომი რეფორმებისთვის.
ნატალია იარესკო დაასახელეს  უკრაინის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე არსენი იაცენიუკის შემცვლელად. 2015 წლის დეკემბერში მან განაცხადა, რომ თუ შსთავაზებდნენ  მთავრობის ხელმძღვანელის თანამდებობას, იგი არ დასთანმხდებოდა. 2016 წლის მარტში უკრაინის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელმა ბორის ლოჟკინმა კვლავ დაასახელა იარესკო პრემიერ მინისტრის პოსტზე კანდიდატებს შორის.
2015 წლის ოქტომბერში იარესკომ გამოაცხადა, რომ თუ უკრაინის მთავრობა ეკონომიკურ რეფორმებს არ განახორციელებდა, ის თანამდებობას დატოვებდა.
2015 წელს იგი უფრო მეტად დაკავებული იყო ქვეყნის საგარეო ვალის რესტრუქტურიზაციის პრობლემით.
2016 წლის 14 აპრილს იაცენიუკის მეორე მთავრობა გადააყენეს. ნატალია იარესკომ დატოვა ფინანსთა მინისტრის პოსტი, გროისმანის ახალ მთავრობაში ამ თანამდებობაზე დაინიშნა ალექსანდრე დანილიუკი.
2016 წლის მაისში იარესკო თავმჯდომარეობდა კიევში ახლად ჩამოყალიბებული ასპენის ინსტიტუტის სამეთვალყურეო საბჭოს, ეს გახლავთ საზოგადოებრივი არაპოლიტიკური ორგანიზაცია, რომელიც ახორციელებს ლიდერობის პროგრამების საქმიანობას სხვადასხვა სფეროს წარმომადგენლებისთვის.
2016 წლის ოქტომბერში ნატალია იარესკო გახდა ატლანტიკური საბჭოს ევრაზიული ცენტრის წევრი,  (Atlantic Council Dinu Patriciu Eurasia Center ვაშინგტონი, აშშ), არასამთავრობო კვლევითი ცენტრი საერთაშორისო ურთიერთობების სფეროში, რომელიც უზრუნველყოფს და ემსახურება ნატოს განვითარების იდეოლოგიას, ამჟამად იგი კანადა-უკრაინის სავაჭრო პალატის (CUCC) უფროსი მრჩეველია.
2017 წელს იგი დაინიშნა პუერტო- რიკოს ფისკალური ზედამხედველობის ორგანოს (PROMESA) ხელმძღვანელად.
პირადი ცხოვრება
ჰყავს ორი ქალიშვილი — დარია და ქრისტინა. ქრისტინა იელის უნივერსიტეტის სტუდენტია 2016 წლიდან. ქმარი — იგორ ფიგლუსი (Ihor Figlus) — ყოფილი ბიზნეს პარტნიორი და Horizon Capital-ის თანადამფუძნებელი, მაგრამ მოგვიანებით დატოვა კომპანია და დაკავებული იყო საშინაო საქმეებითა და ბავშვებით.
2010 წელს იარესკომ განქორწინება შეიტანა განცხადება. შედეგად ფიგლუს ჩამოერთვა მშობლის უფლება  ბავშვისთვის ალიმენტის  გადახდაზე უარის თქმის გამო.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1965 კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი კატეგორია:უკრაინის ფინანსთა მინისტრები
სტამბოლის ორი მხარე
სტამბოლის ორი მხარე (Fatih Harbiye) — 2013 წლის თურქული სერიალი, რომელიც გადაღებულია Fox TV-ის მიერ. სტამბოლის ორი მხარე წარმოადგენს 1991 წელს დადაღებული ამავე სახელწოდების მინი-სერიალის რიმეიკს, რომელიც დაფუძვნებულია ცნობილი მწერლის, პეიამი საფას ბესტსელერზე. მთავარ როლს ასრულებენ ნესლიჰან ათაგიული და ქადირ დოღულუ.
სიუჟეტი
ფატიჰი — ღარიბული კვარტალია სტამბოლში. ახალგაზრდა გოგონა ნერიმანი კარგავს დედას და მამასთან და დეიდასთან ერთად ამ კვარტალში აგრძელებს ცხოვრებას. ისინი მოკრძალებულად ცხოვრობენ და ყოველთვის იცავენ ძველ ტრადიციებს. იგი მისი ბავშვობის მეგობარს, შინასს ძალიან უყვარს და ოცნებობს მასზე დაქორწინებაზე. ნერიმანი, მიუხედავად მისი უბრალო წარმომავლობისა, ოცნებობს ლამაზ ცხოვრებაზე და კეთილდღეობაზე. გოგონასაც მოსწონს შინასი, მაგრამ ერთხელაც მათი ურთიერთობა რთულდება. ეს დაიწყო მაშინ, როცა შინასის დას უბედურება შეემთხვა. მისი ძმა კი ამ დღის შემდეგ სხვა ადამიანი ხდება.
ნერიმანს ჰყავს ბიზნესმენი ბიძა. მას მისი ქალიშვილები დუიღუ და პელინი დიდი ხანია არ უნახავს. ერთხელაც ის შეხვდება მათ. პელინს ჰყავს შეყვარებული მაჯიტი, რომელიც მდიდარი ოჯახიდანაა და სტამბოლის პრესტიჟულ რაიონში ცხოვრობს. მაჯიტი ახალი დაბრუნებულია უცხოეთიდან და პელინმა გადაწყვიტა მის პატივსაცემად წვეულება მოაწყოს, სადაც ასევე მოწვეული არის ნერიმანიც. რაც ამ წვეულებაზე მოხდა არავინ ელოდებოდა... ნერიმანს მოუწევს არჩევანი გააკეთოს თანამედროვეობასა და ცხოვრებისეულ ღირებულებებს შორის.
რესურსები ინტერნეტში
სტამბოლის ორი მხარე კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა-ში
ავრორა მარდიგანიანი
ავრორა მარდიგანიანი (Ավրորա Մարդիգանյան დ. 12 იანვარი, 1901 — გ. 6 თებერვალი, 1994) — ეთნიკურად სომეხი ამერიკელი მწერალი, მსახიობი და სომხების გენოციდის გადარჩენილი მსხვერპლი.
ბიოგრაფია
ავრორა შეძლებული სომხების ოჯახში ცხოვრობდა. სომხების გენოციდმა მისი ოჯახის წევრების სიცოცხლე იმსხვერპლა. ამის გამო მომავალი მსახიობი ოსმალეთის იმპერიაში მონად იქცა. თუმცა მოახერხა და თბილისში გაიქცა, შემდეგ სანქტ-პეტერბურგში, პეტერბურგიდან ოსლოში, ბოლოს კი ამერიკის შეერთებულ შტატებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომეხი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 12 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1901 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1994 კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
აბიდოსი (ჰელესპონტი)
მინი|აბიდოსი და მიმდებარე ტერიტორია ანტიკურ ხანაში. აბიდოსი (Ἄβυδος, Abydus) — ანტიკური ქალაქი ანატოლიაში, დარდანელის სრუტის (ძველი ჰელესპონტი) აღმოსავლეთ სანაპიროზე, თურქეთის თანამედროვე ქალაქ ჩანაქკალეს ჩრდილო-აღმოსავლეთით.
თავდაპირველად სავარაუდოდ თრაკიელთა დასახლებას წარმოადგენდა. დაახლოებით ძვ. წ. 670 წელს აქ მილეტელი ბერძნები დასახლდნენ. ძვ. წ. 480 წელს აბიდოსის მიდამოებში ნავებისგან აგებული ხიდით გადალახა ჰელესპონტი სპარსელთა მეფე ქსერქსე I-მ, რომელიც საბერძნეთის დასაპყრობად მიემართებოდა. ქალაქი ასევე ცნობილია მედგარი წინააღმდეგობით, რომელიც აბიდოსელებმა მეორე მაკედონური ომის დროს, ძვ. წ. 200 წელს გაუწიეს მაკედონელთა მეფე ფილიპე V-ს. ძველბერძნულ მითოლოგიაში აბიდოსში ვითარდება ჰეროსა და ლეანდრეს ამბავი. ბიზანტიის ეპოქაში აბიდოსი საბაჟო პუნქტი იყო ჰელესპონტზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველბერძნული ქალაქები
ჰუსეინ მამედოვი
ჰუსეინ გიულმამედ ოღლუ მამედოვი Hüseyn (Söyün) Gülməmməd oğlu Məmmədov (დ. 1875, მუღანლო, სიღნაღის მაზრა — გ. უცნობია) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი.
ბიოგრაფია
ჰუსეინ მამედოვი დაიბადა 1875 წელს, სიღნაღის მაზრის სოფელ მუღანლოში.
მიღებული ჰქონდა დაწყებითი საშინაო განათლება. 1899 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი. 1904 წლიდან იყო მუსლიმური სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის „ჰუმმეტის“ (ენერგია) ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრად საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის სიით. აქტიურად მუშაობდა საქართველოს მუსლიმების პრობლემებთან დაკავშირებული საკითხების გადასაჭრელად ჩამოყალიბებულ სხვადასხვა კომისიაში. აირჩიეს მუღანლოს თემის თავმჯდომარედ; მისდევდა სოფლის მეურნეობას. თანამშრომლობდა ქართულ პრესასთან. 1921 წელს, საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპირების შემდეგ დარჩა საქართველოში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1875 კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
ნონთაბურის პროვინცია
ნონთაბური ( นนทบุรี ) — ტაილანდის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე ერთ-ერთი პროვინცია ( ჩანვატი ). პროვინცია დაარსდა აქტის ფარგლებში, რომელიც ეხებოდა სამუთპრაკანის, ნონთაბურის, სამუთსაქონის და ნაქონნაიოკის პროვინციებს. გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა 1946 წლის 9 მაისს.
მეზობელი პროვინციებია (ჩრდილოეთიდან საათის ისრის მიმართულებით): ფრანაქონ სი აიუტთაია, პათუმ თჰანი, ბანგკოკი და ნაქონპათომი. ნონთაბური ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული პროვინციაა ბანკოკის შემდეგ. პროვინციის ღირსშესანიშნაობებიდან აღსანიშნავია ბანგ კვანგის ცენტრალური ციხე.