cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მოქვის ტაძარი
არქიტექტურა
მოქვის ტაძარი წარმოადგენს ჯვარგუმბათოვან ნაგებობას, გვერდითა ნავების გასწვრივ სამლოცველოების მწკრივით, აღმოსავლეთის მხრიდან კი სამი შვერილი აფსიდით. შუა (საკურთხევლის) აფსიდი შიგნიდან ნალისებრი ფორმისაა, ხოლო გარედან ხუთწახნაგაა. გუმბათი ეყრდნობა შენობის ცენტრში აღმართულ ოთხ ბოძს. კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლა აფრების საშუალებით არის განხორციელებული. გუმბათის თორმეტწახნაგა ყელი დაბალია. შენობა შემოსილია თლილი ქვის პერანგით. ფასადები სადაა, ყოველგვარი ორნამენტის გარეშე. გლუვ ზედაპირებს ანაწევრებს ორ იარუსად განლაგებული სარკმლის ღიობების მწკრივი.
ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების განხორციელება  შეუძლებელია. თუმცა, ცნობილია, რომ ტაძარი ხელახალ გადახურვას საჭიროებს.
2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
სტაგნაცია
ტერმინი სტაგნაცია (stagno — ვაჩერებ, უმოძრაოს ვხდი) შეიძლება აღნიშნავდეს:
ნიკოლოზ წილოსანი
ნიკოლოზ (ნიკო) იოსების ძე წილოსანი (დ. 1847 — გ. 17 მარტი, 1893, თბილისი, დაკრძალულია ვერის სასაფლაოზე ) — ქართველი სამხედრო ტოპოგრაფი, არქეოლოგი, რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკი.
ბიოგრაფია
წარმომავლობით თბილისის გუბერნიის აზნაურთა ოჯახიდან. მამამისი იყო აღმოსავლური ენების სპეციალისტი და ყოფილი მამლუქი იოსებ წილოსანი. ნიკოლოზ წილოსანმა 1860 წელს დაიწყო სამსახური ტოპოგრაფთა ასეულში, ხოლო 1866 წელს მიიღო ტოპოგრაფის წოდება. მონაწილეობდა კავკასიის არმიის საბრძოლო მოქმედებებში. 1879 წელს დაინიშნა კავკასიის სამთო სამმართველოს აგეგმვითი სამუშაოების ინსპექტორის თანაშემწედ და ხაზვითი სამუშაოების ნაწილის გამგედ, შემდეგ — კავკასიის მხარის სამხედრო-სახალხო სამმართველოს აგეგმვითი სამუშაოების ინსპექტორად. იმავდროულად, ირიცხებოდა ყუბანის კაზაკთა ჯარში (პოლტავის ცხენოსანი პოლკის სოტნიკი, 1876 წლიდან — ყუბანის ცხენოსანი პოლკის ესაული), მოგვიანებით — არმიის კავალერიაში. 1880 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის, 1883 წელს — პოლკოვნიკის წოდება.
დაინტერესებული იყო კავკასიის სიძველეებით და არქეოლოგიით. აწარმოებდა გათხრებს აფხაზეთის ტერიტორიაზე, ბარდავის და დერბენდის მიდამოებში. მონაწილეობდა რუსეთის იმპერიის არქეოლოგთა V ყრილობაში, რომელიც 1881 წელს თბილისში გაიმართა. 1892 წელს იყო კუკიის მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე წმინდა ნინოს ეკლესიის მშენებლობის სამზრუნველოს წევრი-ხაზინადარი. წილოსანი ასევე იყო ვერის წმ. იოანე ღვთისმეტყველის სახელობის საეკლესიო-სამრევლო სკოლის სამზრუნველოს თავმჯდომარე. გარდაიცვალა 1893 წელს. მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ., წმ. ვლადიმერის IV (1887) და წმ. სტანისლავის II (1890) ხარისხის ორდენები.
ცოლად ჰყავდა ცნობილი ქველმოქმედის, გიორგი ქართველიშვილის ასული მელანია. მათი შვილი იოსებ წილოსანი — კიევის უნივერსიტეტის სტუდენტი — I მსოფლიო ომის დროს მოხალისედ ჩაირიცხა ქართულ ცხენოსან პოლკში და დაიღუპა გენ. ბარათოვის ლაშქრობის დროს სპარსეთში 1917 წლის 7 მარტს (დაკრძალეს დიდუბეში).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1847 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1893 კატეგორია:ქართველი ტოპოგრაფები კატეგორია:ქართველი არქეოლოგები კატეგორია:ქართველი პოლკოვნიკები კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის IV ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები კატეგორია:ვერის სასაფლაოზე დაკრძალულები
UFO (კლუბი)
UFO — ცნობილი ანდერგრაუნდული კლუბი, რომელიც ლონდონში 1960-იან წლებში მოქმედებდა. იმ დროისთვის ეს იყო შემდგომში უფრო ფართო მუსიკალურ სცენაზე მოხვედრილ შემსრულებელთა სასტარტო წერტილი. სხვადასხვა დროს მასში გამოდიოდნენ: პინკ ფლოიდი, Soft Machine, Bonzo Dog Doo Dah Band, Crazy World of Arthur Brown, Procol Harum და სხვები.
სქოლიო
კატეგორია:ლონდონის კულტურა
Acropyga paludis
Acropyga paludis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Acropyga-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Acropyga
ძვ. წ. 946
— 946 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 946 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 947 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 945 წელი.
ძვ. წ. 856
— წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
მწკრივად თესვა
მწკრივად თესვა — მინდორზე თესლის მწკრივებად განაწილება. მწკრივად თესვა მარცვლოვანი კულტურების თესვის ფართოდ გავრცელებული წესია. ამ დროს ნაკლები თესლი იხარჯება, თანაბარ სიღრმეზე ითესება, ამიტომ აღმოცენება ერთდროულია და მცენარის ზრდა-განვითარება უკეთ მიმდინარეობს. მწკრივად თესვა შეიძლება ჩვეულებრივი მწკრივთშორისებით, როდესაც მწკრივებს შორის მანძილი 10—15 სმ-ია, ვიწრო წკრივთშორისებით — მწკირებს შორის მანძილი — 7—8 სმ-ია და ფართო მწკრივთშორისებით — მწკრივებს შორის მანძილი 45 სმ-ზე მეტია. მწკრივად თესვას განეკუთვნება აგრეთვე ჯვარედიანად თესვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
მწკრივი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მწკრივი შეიძლება აღნიშნავდეს:
იბახაი
იბახაი (ოფიციალურად იბახაი მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Ibajay) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი აკლანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 52 364 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 35 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:აკლანის მუნიციპალიტეტები
უკანახო
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ორია (ენა)
ორია, იგივე ოდრი, უტკალი (ଓଡ଼ିଆ) — ინდოეთში მოსახლე ხალხის, ორიას ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდურ ჯგუფს.
ზოგადი ცნობები
დამწერლობა მომდინარეობს ბრაჰმიდან. ორიას ჯგუფში 7 ენას მოიცავს — საკუთრივ ორია, აგრეთვე ენა-დიალექტები ბჰატრი, ბოდო ფარჯა, ბჰუნჯია, ადივასი, კუპია, რელი. ადრეული წერილობითი ძეგლები XI-XIII სს-ს მიეკუთვნება. თანამედროვე ენა ჩამოყალიბდა XIX ს-ის მეორე ნახევარში.
Acropyga panamensis
Acropyga panamensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Acropyga-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
ორია (ენა)
სტატუსი
ოფიციალური ენა:
Acropyga panamensis
სქოლიო
კატეგორია:Acropyga
ორია (ენა)
ლექსიკა
ფრაზები და სიტყვები
რიცხვები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდოარიული ენები
ვილა-ბალეირა
ვილა-ბალეირა (Vila Baleira) — ქალაქი პორტუგალიაში, მადეირას ავტონომიურ რეგიონში. ქალაქის მოსახლეობა 2004 წლის აღწერით შეადგენდა 4475 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
პროპაგანდა
პროპაგანდა (ლათ. propaganda, გავრცელების ქვემდებარე) — ფაქტების, არგუმენტებისა და სხვა ცნობათა სისტემატური გავრცელება. ემსახურება საზოგადო აზრის ჩამოყალიბებას. პროპაგანდისა ხშირად გამოიყენება როგორც რეალური, ასევე განგებ ცრუ ფაქტები.
პროპაგანდა არის ინფორმაციის მიწოდების ფორმა, რომელიც გულისხმობს საკომუნიკაციო საშუალების მიზანმიმართულ გამოყენებას ადამიანთა გონებაზე, ემოციებსა და ქცევაზე სასურველი ზემოქმედების მიზნით.
აუდიტორიის დასარწმუნებლად პროპაგანდისტებმა შეიძლება განსხვავებული მეთოდები გამოიყენონ, თუმცა, მიზანი ერთია _ რაიმე იდეის გავრცელება მომხრეების გაჩენის მიზნით. პროპაგანდისტული მიზნებისთვის განსაკუთრებით ფართოდ გამოიყენება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები: პრესა, ტელევიზია, ინტერნეტ-რესურსები და ა. შ.
ლიტერატურა
* კატეგორია:გონების კონტროლი კატეგორია:პოსტერები კატეგორია:საზოგადო აზრი კატეგორია:რევოლუციური ტაქტიკები
მწოველები
ლიტერატურა
კატეგორია:ბრტყელი ჭიები
აზეკეევო
აზეკეევო (Әзекәй; Азекеево) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელებეის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 15 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელებეიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (83 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბელებეის რაიონის სოფლები
აზიმუთ კოორდინატორი
მინი|მარჯვნივ|აზიმუთ კოორდინატორი, შექმნილი ბერნარდ სპითის მიერ, 1969 (Bernard Speight, 1969 (ვიქტორიასა და ალბერტის მუზეუმი, ლონდონი)
აზიმუთ კოორდინატორი (Azimuth Co-ordinator) — ხმის კვადროფონული სისტემის პირველი საკონტროლო საშუალება. პინკ ფლოიდი იყო პირველი ჯგუფი, რომელმაც მისი გამოყენება დაიწყო.
აზიმუთ კოორდინატორი წარმოადგენდა ოთხ რეოსტატს, რომელიც მოთავსებული იყო გრძელ ყუთში. თითოეული მათგანი 90 გრადუსზე ტრიალდებოდა. სისტემა იმართებოდა სპეციალური პულტით, რომლითაც აუდიოსიგნალი მოქცეული იყო დარბაზში დამონტაჟებულ ერთ ან მეტ რეპროდუქტორს შორის.
აზიმუთ კოორდინატორს კონცერტების დროს მართავდა პინკ ფლოიდის წევრი რიჩარდ რაიტი. მოწყობილობა ლეიბლის EMI კუთვნილ ები-როუდის სტუდიებში შექმნა ტექნიკურმა ინჟინერმა ბერნარდ სპითმა. დედოფალ ელისაბედის სახელობის დარბაზში ჯგუფის მიერ გამართული პირველი კონცერტის შემდეგ ეს მანიპულატორი მოპარული იქნა. მეორე ააგეს 1969 წლის 14 აპრილს სამეფო საფესტივალო დარბაზში გამართული კონცერტისათვის. მას ჰქონდა ორი რეოსტატი და ოთხი არხის მართვის საშუალება.
ამჟამად მოწყობილობა დაცულია ლონდონში, ვიქტორიასა და ალბერტის მუზეუმში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პინკ ფლოიდი კატეგორია:ხმის წარმოების ტექნოლოგია
ზეგაანი
სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბარეთი
ბარეთი (2010 წლის 16 ნოემბრამდე — „ბაშქოი“ ) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფ. ბარეთი, საბეჭისი, ლივადი, იმერა). მდებარეობს ბარეთის ტბის ჩრდილო-დასავლეთით, ზღვის დონიდან 1590 მ., წაკლიდან 15 კმ. სოფელში შემორჩენილია შუა საუკუნეების ეკლესია, რომელიც 1846 წელსაა განახლებული.
ისტორია
საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის მეურნეობა. ბაშქოის სასოფლო საბჭო მოიცავდა სოფლებს არჯევან-სარვანი, გედაქლარი, თეჯისი, საბეჭისი, ლივადი, იმერა, მინსაზქენდი, ყარაკომი, ჩოლმანი. 1978 წელს არჯევან-სარვანი სხვა რამდენიმე სოფელთან ერთად გამოიყო ცალკე სასოფლო საბჭოდ.
იოანე პავლე II
{{ინფოდაფა იერარქი |მიმართვა           = უწმიდესი რომის პაპი |სახელი                 = ნეტარი იოანე პავლე II |ორიგინალი სახელი       = |დაბადების სახელი    =კაროლ იოზეფ ვოიტილა |ორიგინალი დაბადების სახელი = Karol Józef Wojtyła} |სურათი         = John Paul II Medal of Freedom 2004.jpg |სურათი ვერტიკალურად              = |სურათის აღწერა = რომის პაპი 2004 წელს |რიგითობა             = |რიგითობა0             = |რიგითობაX             =  264 |დროშა                = Emblem of the Papacy SE.svg |ეკლესია             = რომის კათოლიკური ეკლესია |საზოგადოება              = |არჩევა            = 16 ოქტომბერი, 1978 |ინტრონიზაცია        =  22 ოქტომბერი, 1978 |პერიოდის დასაწყისი        =  16 ოქტომბერი, 1978-დან |პერიოდის დასასრული         =  2 აპრილი, 2005-მდე |მმართველობის პერიოდი    = |წინამორბედი      = იოანე პავლე I |მემკვიდრე           = ბენედიქტე XVI |გადადგომა           = |კომენტარი         = |დაბადების თარიღი      = |დაბადების ადგილი      = ვადოვიცე, პოლონეთი |გარდაცვალების თარიღი         = |გარდაცვალების ადგილი        = ვატიკანი |დაკრძალულია          = |დინასტია            = |მამა                = |დედა                = |განათლება         = |სამეცნიერო ხარისხი      = თეოლოგიის დოქტორი |ბერად აღკვეცა                = |მღვდლობა = |ეპისკოპოსობა           = 26 ივნისი, 1967 |კარდინალი            = 28 სექტემბერი, 1958 |მეუღლე             = |შვილები               = |ხელმოწერა            = Signature of John Paul II.svg |ხელმოწერის სიგანე   = 100პქ |მონოგრამა          = |გერბი                = John paul 2 coa.svg |გერბის სიგანე       = |ჯილდოები             = |ვიკისაწყობი           = }} იოანე პავლე II (Ioannes Paulus Secundus) ერისკაცობაში კაროლ იოზეფ ვოიტილა (Karol Józef Wojtyła; დ. 18 მაისი, 1920, ვადოვიცე, პოლონეთი — გ. 2 აპრილი, 2005, ვატიკანი) — 264-ე რომის პაპი 1978–2005 წლებში პირველი პოლონელი წმინდა პეტრეს ტახტზე. 2011 წლის 1 მაისს რომის პაპმა ბენედიქტე XVI-მ მოახდინა მისი ნეტარად შერაცხვა — ბეატიფიკაცია.
1978 წელს იგი გახდა 1523 წლიდან (ადრიანე VI — წარმოშობით ჰოლანდიელი) პირველი არაიტალიური წარმოშობის პაპი და პირველი სლავი პაპის ტახტზე. იგი წმინდა ტახტს 27 წელიწადი ედგა სათავეში და მმართველობის ხანგრძლივობით ჩამორჩება მხოლოდ წმინდა პეტრეს (34 წელი) და პიუს IX-ს (32 წელი).
რომის პაპი და საქართველო
რომის პაპ იოანე პავლე II-ისა და საქართველოს ეკლესიის მეთაურის, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ ილია II-ის პირველი ოფიციალური შეხვედრა 1980 წლის 5-6 ივნისს, ვატიკანში შედგა. შეხვედრაზე გადაწყდა, რომ ქართველ მეცნიერები ვატიკანის არქივებში ქართულ დოკუმენტებზე მუშაობას შეძლებდნენ. თბილისში გაიხსნა ვატიკანის საელჩო, კავკასიაში რომაულ-კათოლიკური ეკლესიის საეპისკოპოსო.
თავად რომის პაპი იოანე პავლე II საქართველოს 1999 წლის 8 ნოემბერს ოფიციალური ვიზიტით ეწვია. ეს იყო რომის კათოლიკური ეკლესიის მეთაურის პირველი ვიზიტი საქართველოში, ბალტიისპირეთის ქვეყნების გარდა, ყოფილ საბჭოთა კავშირის ქვეყნებს შორის საქართველო იყო პირველი ქვეყანა, რომელსაც პაპი ეწვია. მისი ვიზიტი საქართველოს პრეზიდენტისა და პატრიარქის მოწვევით შედგა.
იოანე პავლე II-ს თბილისის აეროპორტში საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II და საქართველოს პრეზიდენტი ედუარდ შევარდნაძე დახვდნენ. რომის პაპი 9 ნოემბერს მთავრობის კრწანისის რეზიდენციაში ქართული მეცნიერებისა და კულტურის წარმომადგენლებს შეხვდა, მოინახულა სვეტიცხოვლის საკათედროს ტაძარიც, გაკეთდა ორმხრივი მიმართვები. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, უწმინდესი და უნეტარესი ილია II: რომის პაპის ვიზიტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში, მეორე ათასწლეულის მიწურულსა და მესამე ათასწლეულის დასაწყისში.
სქოლიო
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული 18 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1920 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 2005 კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის წმინდანები კატეგორია:იაგელონიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ფენომენოლოგები
პოლინეზია
მინი|მარჯვნივ|300px|[[ოკეანეთის სამი ძირითადი რეგიონი: მელანეზია, მიკრონეზია და პოლინეზია]] thumb|300px|პოლინეზიის რუკა პოლინეზია (ძვ. ბერძნ. πολύς νῆσος – ბევრი კუნძული) – კუნძულების ჯგუფების ერთობლიობა წყნარ ოკეანეში, რომელიც შედგება დაახლოებით 1000 კუნძულისაგან. შედის ოკეანეთის შემადგენლობაში და გაბნეულია წყნარი ოკეანის ცენტრალურ და სამხრეთ ნაწილში 23°30’ ჩრ. გ. — 28° ს. გ. და 176° ა. გ. — 109°20’ დ. გ. შორის. პოლინეზიის კუნძულებზე მცხოვრებ მკვიდრ ხალხს ეძახიან პოლინეზიელებს. მათ აქვთ ბევრი მსგავსი საერთო ნიშნები, მათ შორის ენა, კულტურა და სარწმუნოება. ისტორიულად ისე ჩამოყალიბდა, რომ ისინი არიან გამოცდილი მეზღვაურები, რომლებსაც ღამით ცურვაც შეუძლიათ და ვარსკვლავებზე ორიენტირებაც.
ტერმინი «პოლინეზია» პირველად გამოიყენა ფრანგმა მწერალმა შარლ ბროსმა 1756 წელს და თავიდან გამოიყენებოდა წყნარი ოკეანის ყველა კუნძულთან მიმართებაში. 1831 წელს პარიზის გეოგრაფიულ საზოგადოებაში ლექციის დროს ფრანგმა მოგზაურმა, მეზღვაურმა, ოკეანოგრაფმა ჟიულ სებასტიენ სეზარ დიუმონ-დიურვილმა წამოაყენა წინადადება ამ ტერმინის გამოყენების შეზღუდვაზე.
პოლინეზია ქმნის სამკუთხედს, რომლის წვეროებია: ჰავაის კუნძულები ჩრდილოეთით, აღდგომის კუნძული სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ახალი ზელანდია სამხრეთ-დასავლეთით.
გეოგრაფია
პოლინეზია შედგება შემდეგი კუნძულების ჯგუფისაგან:
პოლინეზიის ფართობი (ახალი ზელანდიის გარდა) შეადგენს 38 ათას კმ²-ს, მოსახლეობა კი 2 მილიონ ადამიანს (ახალი ზელანდიის გარდა). კუნძულები უპირველეს ყოვლისა ვულკანური ან მარჯნული წარმოშობისაა. ვულკანური კუნძულები მთიანია (სიმაღლე 4000 მეტრზე მეტი; ჰავაის კუნძულებზე 4202 მეტრი), მარჯნული — სწორი, დაბლობი. ჰავაის კუნძულებზე და სამოაზე მოქმედებენ ვულკანები. კუნძულების უმრავლესობა გარშემორტყმულია მარჯნული რიფებით.
აქ შედიან შემდეგი კუნძულთა ჯგუფები: ჰავაის, სამოა, ტონგა, საზოგადოების, მარკიზის, ტუამოტუს კუნძულები, ტუბუაი, ტუვალუ (ყოფილი ელისი), კუკის, ლაინის, ფენიქსის, ასევე ერთეული კუნძულების: აღდგომის კუნძული (რაპანუი), პიტკერნის კუნძულები, ნიუე და სხვა. განსაკუთრებული ადგილი უკავია ახალ ზელანდიას, რომელიც შედგება ორი დიდი (ჩრდილოეთის და სამხრეთის) და რიგი პატარა კუნძულებისაგან.
სხვა შედარებით დიდი კუნძულებია — ჰავაი, ოაჰუ, მაუი, კაუაი (ჰავაის კუნძულები), სავაი, უპოლუ, ტუტუილა (სამოას არქიპელაგი), ტონგატაპუ (ტონგა), ტაიტი (საზოგადოების), ფატუ-ჰივა, ნუკუ-ჰივა, უა-პუ და ჰივა-ოა (მარკიზის). ეს, როგორც წესი, ვულკანური კუნძულებია, მაგრამ კუნძულების დიდი ნაწილი მარჯნის კუნძულებია.
ბუნებრივი პირობები
პოლინეზია მდებარეობს სუბეკვატორულ, ტროპიკულ, სუბტროპიკულ სარტყლებში და უფრო ნაკლებად ზომიერ სარტყლებში. ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში ერთ დონეზეა, +24 °C-დან +29 °C-მდე. ნალექები ბევრია — 2000 მმ-მდე წელიწადში. არც თუ იშვიათია ქარიშხალი და ტაიფუნი.
პოლინეზიის ცხოველთა და მცენარეული სამყარო საკმაოდ განსხვავდება კონტინენტალურისგან და ხასიათდება თავისი ენდემურობით. სხვადასხვანაირია მარადმწვანე მცენარეები: არაუკარია, როდოდენდრონი (Rhododéndron), კროტონი, აკაცია, ფიკუსი, ბამბუკი, პანდანუსი, პურის ხე. ხმელეთის ცხოველთა სამყარო ღარიბია, კუნძულებზე საერთოდ არაა მტაცებლები და შხამიანი გველები. სამაგიეროდ საკმაოდ მდიდარია სანაპირო წყლები.
საფრანგეთის პოლინეზიის სამხრეთი (ტუბუაის კუნძულები) და პიტკერნის კუნძულები მდებარეობენ ნოტიო სუბტროპიკების ზონაში. ზოგჯერ ცოტათი ცივა, ტემპერატურა ხანდახან ეცემა 18 °С-მდე. ხოლო ახალი ზელანდია მდებარეობს ზომიერ კლიმატურ სარტყელში და ნაწილობრივ სუბტროპიკულში, შესაბამისად აქ უფრო ცივა და კლიმატი ინგლისურთან უფრო ახლოა.
ისტორია
პოლინეზიის კუნძულების დასახლების დასაწყისის ზუსტი თარიღის დადგენა საკმაოდ ძნელია. სავარაუდოდ პოლინეზიის მრავალრიცხოვანი კუნძულების პოლინეზიელებით დასახლება დაიწყო ჩვენს წელთაღრიცხვამდე პირველი ათასწლეულის შუაში და გრძელდებოდა თითქმის 2 ათასი წლის განმავლობაში. პოლინეზიელების ადრეული სამშობლო ბევრი სხვადასხვა დარგის მეცნიერის აზრით იყო აზია. თვითონ პოლინეზიელები თავიანთ პირველ ლეგენდარულ სამშობლოს ეძახიან გავაიკის, ამ სიტყვასთანაა სავარაუდოდ დაკავშირებული ისეთი ტერმინები, როგორებიცაა ჰავაი, სავაი, ჰივა, იავა. 1846 წელს ჰორაციო ჰეილმა წამოაყენა წინადადება, რომ პოლინეზიელების წინაპრები ცხოვრობდნენ მოლუკის კუნძულების რაიონში.
პოლინეზია ევროპელების მოსვლამდე
ოკეანეთის დასახლებაში დიდი როლი ითამაშეს ავსტრალოიდებმა, რომლებიც დაახლოებით 40 ათასი წლის წინ სახლობდნენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში და დიდ ტერიტორიებზე, რომლებიც კონტინენტალურ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასთან ერთად შეადგენდნენ ხმელეთის ერთიან მონაკვეთს, მანამდე სანამ გამყინვარების პერიოდის ბოლოს ოკეანის დონემ არ აიწია 100 მეტრზე და პოლინეზიის რეგიონი კუნძულებად არ გადააქცია. ზუსტად აზიიდან ავსტრალოიდებმა დაიწყეს საკუთარი გზა ავსტრალიაში და ახლომდებარე კუნძულებზე — ახალი გვინეა, მელანეზია.
ავსტრალოიდების შემდეგ ოკეანეთის ისტორიაში გამოჩნდნენ პოლინეზიელების წინაპრები, რომელთა ფიზიკური მონაცემები გახდა შედეგი აზიის მონგოლოიდური, ავსტრალოიდური და და შესაძლო ევროპეიდური ერების ერთმანეთთან შერევისა. პოლინეზიელის რასობრივი სახე ჩამოყალიბდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში და მხოლოდ შემდეგ გავრცელდა ოკეანეთის კუნძულებზე. დაახლოებით 4 ათასი წლის წინ პოლინეზიელების წინაპრები იძულებული გახდნენ დაეტოვათ სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია მონღოლოიდური ჯგუფების ცენტრალური აზიიდან შემოჭრის გამო. ოკეანის დონემ გამყინვარების პერიოდის დამთავრების გამო აიწია, რის შედეგადაც გაქრა ხმელეთის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ჩამოყალიბდა ინდონეზიის (მალაის) არქიპელაგი. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე დაახლოებით 1500 წელს პროტოპოლინეზიელებმა მიაღწიეს კუნძულებს სუმატრა და იავა, ხოლო ცოტა ხნის შემდეგ მათი ყოფნის კვალი აღმოჩენილია კუნძულ სულავესზე.
პოლინეზია ევროპელების მოსვლის შემდეგ
პირველი ევროპელი, რომელმაც მიაღწია პოლინეზიას, ითვლება ფერნანდო მაგელანი. მან 1521 წელს მიაღწია ტუამოტუს კუნძულების ერთ-ერთ კუნძულს და მას დაარქვა სან-პაბლო. როდესაც ეს კუნძულები აღმოაჩინეს ევროპელებმა, პოლინეზიური კულტურა მათზე უკვე გავრცელებული იყო 800 წელზე მეტი. ევროპელებთან კონტაქტები მანამდეც არსებობდა, მაგრამ დიდი გავლენა ადგილობრივ წეს-ჩვეულებებზე მათ ვერ იქონიეს.
ჰავაელების პირველი კონტაქტი ევროპელებთან შედგა 1778 წელს, ჯეიმზ კუკის ექსპედიციასთან. ადგილობრივებმა ის მიიღეს, როგორც თავიანთი ღმერთი ლონო, რომელიც, ლეგენდის თანახმად, უნდა დაბრუნებულიყო მცურავ კუნძულზე. მაგრამ ხელმეორე ვიზიტის დროს 1779 წელს, კუკი მოკლული იქნა აბორიგენების მიერ, მას შემდეგ რაც ძალის გამოყენებით უნდოდა დაებრუნებინა მოპარული ველბოტი. მაგრამ, ამ შემთხვევას გავლენა არ მოუხდენია სხვა მეზღვაურებთან მშვიდობიან ურთიერთობაზე.
ყველაზე უფრო ცნობილია 1789 წლის ექსპედიცია, რომლის მიზანი იყო პურის ხის ტოტების შეგროვება, რომლებიც ასრულებდნენ საკვების ფუნქციას კარიბის პლანტაციების კოლონისტებისთვის და შავკანიანი მონებისთვის. გემზე მომხდარი ყველაზე ცნობილი ამბოხის ისტორიის სცენა გახდა აფრიანი გემი "ბაუნტი", რომელსაც მეთაურობდა კაპიტანი უილიამ ბლაი. კაპიტანის თანაშემწემ, კრისტიან ფლეტჩერმა და მისმა თანამზრახველებმა დატოვეს გემი ნავის მეშვეობით და დამკვიდრდნენ კუნძულ პიტკერნზე (კუნძულ მანგარევასა და აღდგომის კუნძულს შორის), ჩამოხრჩობისაგან თავის დასახსნელად.
XVIII საუკუნეში გაჩნდა სიტყვა "პოლინეზია", რომელიც გამოხატავდა მრავალრიცხოვან კუნძულებს, აღმოჩენილს "სამხრეთის ზღვებში" ევროპელი მეზღვაურების მიერ. დიდი "სამხრეთი კონტინენტის" ხანგრძლივი ძებნის პროცესში, რომელსაც, მაშინდელი ეპოქის მეცნიერების აზრით, უნდა "გაეწონასწორებინა სამყარო", მეზღვაურებს გზაში ხვდებოდა მხოლოდ პატარა კუნძულები, რომლებსაც არ ჰქონდათ განსაკუთრებული სიმდიდრე.
ХХ საუკუნის მეორე ნახევარში ზოგიერთმა კუნძულმა მიაღწია დამოუკიდებლობას.
დამოუკიდებელი ქვეყნები (ან მათი ადმინისტრაციული ერთეულები)
პოლინეზიაში მდებარეობს 5 დამოუკიდებელი ქვეყანა და 2 დამოუკიდებელი ქვეყნის ადმინისტრაციული ერთეული: აშშ-ის ჰავაის შტატი და ჩილეს პროვინცია აღდგომის კუნძული. ამას გარდა კირიბატის გილბერტის კუნძულები და კუნძული ბანაბა მდებარეობენ მიკრონეზიაში, რომლებშიც ცხოვრობს ქვეყნის მოსახლეობის დიდი ნაწილი. ხოლო ფენიქსის კუნძულები და ლაინის კუნძულები მდებარეობენ პოლინეზიაში.
ენები და ხალხი
პოლინეზია მიკრონეზიასთან და მელანეზიასთან ერთად ოკეანეთის ნაწილია. ეს ნაწილები იყოფა ეთნიკური მნიშვნელობის მიხედვით, ყოველი ნაწილის მოსახლეობა შეადგენს ნათესაური ენების ენობრივ ჯგუფს, და ისინი ყველა ერთად შედიან ავსტრონეზიული ენების ოჯახში.
უფრო ხშირად ხალხის და ენის დასახელება მსგავსია და წარმოქმნილია კუნძულების ჯგუფის დასახელებისაგან. პოლინეზიის ყველაზე უფრო მრავალრიცხოვანი ხალხია: ჰავაელები, სამოელები, ტაიტელები, ტონგელები, მაორები (ახალზელანდიელი), მარკიზელები, რაპანუელები, ტუამოტუელები, ტუვალუელები, ტოკელაუელები, ნიუელები, პუკაპუკელები, ტონგარეველები, მანგარეველები, მანიჰიკელები, ტიკოპიელები, უვეელები, ფუტუნაელები და სხვები. ენები: შესაბამისად ჰავაური, სამოური, ტაიტური, ტონგური (მასთან საკმაოდ ახლოა ნიუეს ენა), მაორიული (აქვს დიალექტები: რაროტონგა და აიტუტაკი კუკის კუნძულებზე), მარკიზული (ჰივას ენა), რაპანუული, ტოკელაუური, ტუვალუური, ტუამოტუური და ტუბუაური (საკმაოდ ახლოა ტაიტურთან), მანგარევული და სხვა.
პოლინეზიური ენების დამახასიათებელი ნიშნებია — ბგერების ნაკლები რაოდენობა, განსაკუთრებით თანხმოვნების, ხმოვნების სიჭარბე. ასე მაგალითად, ჰავაურ ენაში სულ 15 ბგერაა და მათ შორის მხოლოდ 7 თანხმოვანია (ვ, ჰ, კ, ლ, მ, ნ, პ). ყველა ენაში გვხვდება ბგერა რ ან ლ, მაგრამ ერთად ეს ბგერები არც ერთ ენაში არ გვხვდება.
პოლინეზიელების ენები ისე ახლოს დგანან ერთმანეთთან, რომ მაგალითად ტაიტელებს, ესმით ჰავაელების, თუმცა მათ ყოფს უზარმაზარი სივრცე.
ყოფაცხოვრება და მეურნეობა
პოლინეზიელების ძირითადი საქმიანობაა — ხელით ტროპიკული მიწადმოქმედება, ზოგჯერ ხელოვნური მორწყვით. მოჰყავთ შემდეგი კულტურები: ტარო, იამსი, ბატატი, შაქრის ლერწამი, ქოქოსის პალმა, პურის ხე, ბანანი. კუნძულელები ასევე მისდევენ მეცხოველეობას და მეთევზეობას.
შინაური ცხოველებიდან მათ იცოდნენ მხოლოდ ღორი, ძაღლი და ქათამი, მანგაიას (კუკის კუნძულები) გარდა, სადაც არ იყვნენ ღორები, მარკიზის კუნძულების გარდა, სადაც არ იყვნენ ძაღლები, და რაპაიტის გარდა, სადაც ცხოველები საერთოდ არ იყო.
ძველად ზოგიერთ კუნძულზე ადგილი ჰქონდა კანიბალიზმს, რომელიც განპირობებული იყო რწმენით, რომ შეჭმულ ღვიძლს, ტვინს ან საერთოდ მტრის ხორცს გადმოაქვს მისი ძალა. მაგრამ, ევროპაში მოარული ხმები კანიბალიზმის მასშტაბების შესახებ საკმაოდ გადაჭარბებული იყო. კანიბალიზმს ჰქონდა რიტუალური ხასიათი, რომლის შემთხვევები იყო იშვიათი და როგორც წესი დაკავშირებული იყო რელიგიურ დღესასწაულებთან. აბორიგენებზე ტოტალური კანიბალიზმის დაბრალება ხელს უწყობდა მათი მიწების კოლონიზაციას და იყო მათი განადგურების ერთ-ერთი მორალური გამართლება. ყველაზე უფრო სასტიკი კანიბალები იყვნენ ახალი გვინეის (პაპუასები) და ახალი ზელანდიის აბორიგენები. შემდგომში, პოლიგენიზმის თეორიის წარმოშობის შემდეგ, ამ თეორიის მომხრეების მიერ კანიბალიზმი განიხილებოდა როგორც აბორიგენების უფრო დაბალი ბიოლოგიური განვითარების დონის ერთ-ერთ მტკიცებულებად. ნიკოლოზ მიკლუხო-მაკლაიმ ნათლად აჩვენა ასეთი აზრების უსაფუძვლობა.
სოციალური ურთიერთობები
მთელ პოლინეზიაში იყო ორი კლასი — არისტოკრატი და ჩვეულებრივი ხალხი, მაგრამ ტაიტიზე, ტონგაზე და ჰავაის კუნძულებზე ასევე იყო საშუალო კლასი. იყვნენ მონებიც, ძირითადად სამხედრო ტყვეები, თუმცა, მხოლოდ ახალ ზელანდიაში, კუკის ზოგიერთ კუნძულზე და მანგარევაზე. ბელადის ხელისუფლება მემკვიდრეობითი იყო ყველა კუნძულზე, სამოაზე — არჩევითი. განსხვავება არისტოკრატიასა და ჩვეულებრივ ხალხს შორის იყო საკმაოდ დიდი. ყველაზე უფრო მცირე პრივილეგიებს არისტოკრატია ფლობდა მარკიზის კუნძულებზე, ყველაზე უფრო დიდს — ტაიტიზე და ჰავაის კუნძულებზე. პოლინეზიის არისტოკრატებს ახსოვდათ საკუთარი წინაპრების 20-30 თაობა. გენეალოგიას საკმაოდ დიდ ყურადღებას უთმობდნენ. მმართველი კლასი ადგილობრივ ენაზე დიალექტების მიხედვით იწოდებოდა «არიკა, არია, ალია», საშუალო კლასი — «რანგატირა, რაატირა».
პოლინეზიელი ბავშვები უფრო მეტი თავისუფლებით სარგებლობდნენ, ვიდრე ბავშვები ევროპაში, რადგანაც პოლინეზიაში არ იყო არც ტრანსპორტი, არც სხვა ხიფათი, არც ძვირფასი ტანსაცმელი, რომელსაც კარგი შენახვა სჭირდებოდა. ბავშვები ადრე ხდებოდნენ დამოუკიდებლები. მათზე შიში არ არსებობდა, შიმშილი მათ არ ემუქრებოდა.
პოლინეზიაში არსებობდა შრომის განაწილება. მამაკაცები რგავდნენ, თესავდნენ, ნადირობდნენ, ანთებდნენ ცეცხლს, აშენებდნენ სახლებს და ნავებს, აკეთებდნენ შრომის იარაღებს, კლავდნენ საქონელს. ქალები უვლიდნენ ნარგავებს და ნათესს, კრეფავდნენ ქოქოსს, კვერცხებს, მოლუსკებს, ამზადებდნენ საჭმელს, ქსოვდნენ კალათებს და ხალიჩებს, უვლიდნენ შინაურ ცხოველებს.
კულტურა
პოლინეზიელების სახლი (ფარე, ჰარე, ვჰარე, ფალე, ჰალე სხვადასხვა პოლინეზიურ ენებზე) — მართკუთხა, ზოგჯერ მომრგვალებული, ორდაფერდებიანი სახურავით, წვრილი ტოტებისაგან, ბალახებისაგან და ფოთლებისაგან. ზოგჯერ შენდებოდა ქვის ფუნდამენტით ან მიწის შემაღლებაზე. სახლებთან ერთად შენდებოდა საკულტო ნაგებობები, ესენია — საკურთხევლები (ჰეიაუ — ჰავაის კუნძულებზე, აჰუ — აღდგომის კუნძულზე, მარაე — დანარჩენ კუნძულებზე).
აუცილებელი იყო ფარეხები ნავებისათვის (ფარაუ, ვარაუ, ჰორაუ, ფალაუ, ჰალაუ, ვჰარაუ სხვადასხვა პოლინეზიურ ენებზე). ხელსაქმიანობიდან ყველაზე მთავარი იყო ნავების აგება. ნავებს შეიძლება ჰქონოდა დიდი ზომები, ზოგჯერ ბორტზე შენდებოდა დახურული ნაგებობა, ზოგჯერ საკურთხეველიც კი. დიდ ნავებს შეეძლო გადაეყვანა ასამდე ადამიანი შორეულ მგზავრობაში. ნავის ძირითადი ტიპი — კატამარანი, ანუ ორკორპუსიანი პიროგა (Pirogue), ან ერთკორპუსიანი ბალანსირით. ასეთი ნავს აქვს დიდი მდგრადობა და მანევრირების უნარი. ევროპელები აღიარებდნენ, რომ პოლინეზიელების გემები და ნავები ზოგჯერ ევროპულსაც კი ჯობდნენ. სკულპტორები, მჭრელები და ტატუირების ოსტატები დიდი პატივისცემით სარგებლობდნენ.
ჯეიმზ კუკი ტაიტის ერთ-ერთი მონახულების დროს მოწმე გახდა მეზობელ კუნძულებს შორის ომის სამზადისისა. ტაიტელი მეფის სამხედრო-საზღვაო ფლოტი შესაძლებელი იყო ჩათვლილიყო დიდათ ევროპული შეფასებებითაც კი. თვითონ კუკი წერდა, რომ საერთო ჯამში დაითვალა 300 გემზე მეტი.
სამუშაო იარაღებიდან პოლინეზიაში ცნობილი იყო ქვის ნაჯახები, ძვლის იარაღები, ნიჟარის ნიჩბები, ძვლის ან ნიჟარის სათევზაო კაუჭები. საბრძოლო არაღებიდან — შუბები, შურდული. ტიპური საბრძოლო იარაღია ნიჩაბ-კლაბი (Club (weapon)). მაორების კლაბი (საბრძოლო კლაბი) წარმოადგენდა თოკზე დაბმულ ქვას. პოლინეზიელებმა არ იცოდნენ ბორბალი და არ ჰყავდათ მზიდავი ცხოველები, ტვირთებს ეზიდებოდნენ ხელით ან გადაჰქონდათ ნავებით.
სამზარეულო
საკვებს პოლინეზიელები ამზადებდნენ მიწის ღუმელებში (იმუ), გავარვარებულ ქვებზე, ახვევდნენ ნაყოფს ან ხორცს ბანანის ფოთლებში (ჰონო-ჰონო). სამზარეულო ასეთი ღუმელით მდებარეობდა საცხოვრებელი გარემოს გარეთ. კუნძულელების საკვები — ძირითადად შედგება მცენარეულობისაგან და თევზეულისგან. ხორცს მიირთმევდნენ დღესასწაულებზე, ან ეს იყო არისტოკრატიის საკვები. საკვებში შედიოდა ასევე ვირთხებიც, კუნძულებზე ერთადერთი ძუძუმწოვარა. ტაიტიზე მიირთმევდნენ ღორებსაც.
ტანსაცმელი
კუნძულელების ტანსაცმელია — თეძოებზე შემოჭერილი სახვევი ან ფოთლებისგან დამზადებულ მოკლე კაბები, პანდანუსის კაბა, ან პატარა წინსაფარი. განსხვავება კაცის და ქალის ტანსაცმელს შორის თითქმის არ არსებობდა, მაგრამ ტანსაცმლის ტიპი განსაზღვრავდა სოციალურ სტატუსს — ბელადები ატარებდნენ მოსასხამებს და მაჰიოლეს (Mahiole) (ფრინველის ბუმბულისგან დამზადებულ შლემს), ყვავილებს, ნიჟარებს. მოკაზმულობას ან ყვავილების კრებულს ატარებდნენ ჩვეულებრივი ადამიანებიც. გავრცელებული იყო ტატუირებაც, მისი ხასიათი ასევე განსაზღვრავდა ადამიანის სტატუსს.
ტანსაცმელს არ რეცხავდნენ, მას აგდებდნენ, რადგანაც ის საკმაოდ მალე ცვდებოდა. ასევე გამოიყენებოდა ევროპიდან ჩამოტანილი ქსოვილი. დღეისათვის იხმარება ევროპული ტანსაცმელი.
ხელოვნება და მეცნიერება
thumb|right|250px|[[რონგო-რონგოს დამწერლობა]] პოლინეზიაში განვითარებული იყო მითები, ლეგენდები, ზღაპრები, სიმღერები და ცეკვები. დამწერლობა, სავარაუდოდ, არსებობდა მხოლოდ აღდგომის კუნძულზე (კოჰაუ რონგო რონგო), სხვა კუნძულებზე ფოლკლორი თაობებს ზეპირად გადაეცემოდა. XIX საუკუნეში ევროპელების მოსვლის შემდეგ დამწერლობა ლათინურ საფუძველზე გაჩნდა ზოგიერთ კუნძულებზე. მეცნიერებებიდან მეტად განვითარდა ისტორია და ასტრონომია. ფოლკლორისთვის საკმაოდ დამახასიათებელია ლეგენდები საზღვაო მოგზაურობებზე, თანაც მათი სიუჟეტები ემთხვეოდა საკმაოდ დაშორებული კუნძულების ლეგენდების სიუჟეტებს. ცნობილია, რომ პოლინეზიელი არისტოკრატები საკმაოდ აფასებდნენ საკუთარ გენეალოგიას და საკუთარ შვილებს აგზავნიდნენ სპეციალურ ისტორიულ სკოლებში. ასტრონომიის განვითარების მიზეზი იყო შორეული საზღვაო მარშრუტები — შესაბამისად ვარსკვლავების გარდა სხვა ორიენტირები არ არსებობდა. პოლიციელებმა საფუძვლიანად შეისწავლეს მზის და მთვარის ფაზები, ქარის ცვლილება სეზონების მიხედვით და ამინდის ცვალებადობის ნიშნები. მათ ჰქონდათ ბევრი თანავარსკვლავედის, ვარსკვლავის და პლანეტის დასახელება.
პოპულარულია ლეგენდა ტაიტელი ბელადის — კოროპანგას შესახებ, რომელიც სავარაუდოდ ცხოვრობდა 1000 წლის წინ. მეორე ლეგენდა მოგვითხრობს ბელად რუს შესახებ (ტუბუაის კუნძულები), რომელმაც აღმოაჩინა კუკის კუნძულები. სამოას უმაღლესი ბელადი — მალიეტოა ტანუმაფიფილი II, საკუთარ თავს თვლიდა ბელად რუს 37-ე თაობის შთამომავლად. ლეგენდის თანახმად საზოგადოების კუნძულები აღმოაჩინა ტანოამ მარკიზის კუნძულებიდან. პოლინეზიურ მითებს აქვთ ვარიანტები, რომლებშიც საერთო შემდეგია: ჯერ იყო კორეს სიცარიელე, შემდეგ პოოს წყვდიადი, შემდეგ გაჩნდა ორი საწყისი, დედამიწა და ცა (მამაკაცური და ქალური საწყისი), ხოლო შემდეგ გაჩნდნენ ატუა (პირველი განთიადი), აო (პირველი დღე), ვჰაიტუა (სივრცე), მააკუუ (პირველი ტენი). რანგიმ და პაპამ (ცა და მიწა) შექმნეს ძირითადი ღმერთები — ტუმატაუენგა, რონგო, ტანე, ტანგაროა და რა, ხოლო ტანგაროამ თავის ცოლ ჰინოისთან ერთად შექმნა ყველა დანარჩენი. მითებში მოქმედებს კულტურული გმირი, მაუი. ის ქმნის კუნძულებს და ითვისებს მათ. ზემოთ მოყვანილი ღმერთების დასახელებები ერთნაირია მთელი პოლინეზიისთვის, ცოტათი განსხვავდება მხოლოდ მათი წარმოთქმა.
ღმერთის საერთო დასახელებაა — ატუა. არსებობს ერთი ღმერთის — იოს რწმენა, რომლის იპოსტასებია ყველა დანარჩენი, მაგრამ ეს ქურუმების უმაღლესი კასტისთვისაა («ტოჰუნგა აჰურევა») განკუთვნილი. ტოჰუნგა — ეს არა მარტო ქურუმია, იგი მხატვარიცაა. არსებობს რწმენა გარდაცვლილთა სულების შესახებ, რომლებიც განისვენებენ სამოთხეში (პუროტუ, პულოტუ). პოლინეზიური რწმენის მთავარი ცნებაა — მანა, ანუ მაგიური ძალა. ითვლება, რომ მას უპირველეს ყოვლისა ფლობენ ბელადები და ქურუმები. რწმენას უკავშირდება სხვადასხვა აკრძალვები (ტაბუ).
პოლინეზიელებს სჯერავთ, რომ ღრმა და უღრანი ტყეების მონაკვეთებში სახლობენ ჯუჯა არსებები, «პონატურეს» ტიპის ადამიანები. ამ რწმენას მეცნიერები უკავშირებენ კუნძულებზე პოლინეზიელების წინაპრებზე მოგონებებს, რომლებიც იქნენ გამოძევებულები და გადაშენდნენ. ეს იყო ფილიპინელი ნეგრიტოსების და აფრიკელი პიგმეების ტიპის ხალხი.
წარმოსახვით ხელოვნებაში მთავარი ადგილი ეკუთვნის ხეზე ჭრას და სკულპტურებს. მაორების ხეზე ჭრის ხელოვნებამ მიაღწია მაღალ დონეს, ისინი ალამაზებდნენ ნავებს, სახლის დეტალებს, ამზადებდნენ ღმერთის და საკუთარი წინაპრების სტატუებს, ასეთი სტატუა დგას თითოეულ სოფელში. ორნამენტის მთავარი მოტივია — სპირალი. მოაის ქვის სტატუები იქმნებოდა აღდგომის კუნძულზე, მარკიზის კუნძულებზე და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:პოლინეზია
შაბანა აზმი
შაბანა აზმი (ჰინდი शबाना कैफ, ურდუ شبانہ اعظمی, ინგლ. Shabana Azmi; დ. 18 სექტემბერი, 1950, აზამგარჰი, უტარ -პრადეში, ინდოეთი) —  ინდოელი მსახიობი, მომღერალი და საზოგადო მოღვაწე.სამგზის ბოლივუდის პრესტიჟული Filmfare Award პრემიის ლაურეატი ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის და   ხუთგზის ეროვნული კინოპრემიის მფლობელი ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის.
ბიოგრაფია
შაბანა კაიფი აზმი დაიბადა  1950 წლის 18 სექტემბერს   ინდოეთის ქალაქ ჰაიდარაბადში, შიიტების ოჯახში. მისი მშობლები  კაიფი აზმი  (1919-2002) (ინდოელი პოეტი) და შაუკატ აზმი (ინდოეთის სახალხო თეატრის ასოციაციის  ვეტერანი)   ინდოეთის კომუნისტური პარტიის წევრები იყვნენ. მისი ძმა ბაბა აზმი ოპერატორია, შაბანა აზმის რძალიც მსახიობია.მისი მშობლები აქტიურ სოციალურ ცხოვრებას ეწეოდნენ და მათი სახლი ყოველთვის სავსე იყო ხალხით და კომუნისტური პარტიის წევრებით.
შაბანა აზმი დადიოდა დედოფალ მარიამის  სახელობის სკოლაში მუმბაიში. შემდეგ მუმბაიში, წმინდა ქსავიეს კოლეჯში მიიღო ხარისხი ფსიქოლოგიაში. სამსახიობო ოსტატობას დაეუფლა ინდოეთის კინოსა და ტელევიზიის ინსტიტუტში 1972 წელს. მისი პირველი კინო დებიუტი შედგა  ხოჯა აჰმად აბასის ფილმში Faasla,  თუმცა სურათი გამოვიდა შიამ ბენეგალის "Sprout" პრემიერის შემდეგ  ამ უკანასკნელმა მსახიობს ეროვნული ფილმის ჯილდო მოუტანა ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის. შემდგომში, შაბან აზმიმ ეს ჯილდო კიდევ ოთხჯერ მიიღო ფილმებისთვის "ცნობიერება" (1982), "ნანგრევები" [ (1983), "გადაკვეთა" (1984) და „ნათლიდედა“ (1999).
ინდოეთში 2019 წლის საყოველთაო არჩევნებზე მან აქტიური კამპანია ჩაატარა კანჰაია კუმარისთვის, რომელიც კენჭს იყრიდა  ბეგუსარაიში, ბიჰარში, ინდოეთის კომუნისტური პარტიიდან.
პირადი ცხოვრება
შაბანა აზმი 1970 -იანი წლების ბოლოს დაინიშნა ბენჯამინ გილანზე, თუმცა ნიშნობა ჩაიშალა  მოგვიანებით, 1984 წლის 9 დეკემბერს იგი დაქორწინდა  პოეტზე, ლირიკოსსა და სცენარისტ ჯავედ ახტარზე (დ. 1945). შაბანას მშობლებმა გააპროტესტეს ქალიშვილის  კავშირი ცოლიან მამაკაცთან. ჯავედ ახტარისთვის ეს მეორე ქორწინება გახლდათ,. პირველი ქორწინებიდან ჯავედს  ორი შვილი ჰყავს ფარჰანი და ზოია, ორივე კინოინდუსტრიაში მოღვაწეობს.
ძვ. წ. 947
— 947 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 947 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 948 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 946 წელი.
გარდაიცვალნენ
*
Acropyga paramaribensis
Acropyga paramaribensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Acropyga-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Acropyga
შოთა ჯაფარიძე (პოლიტიკოსი)
1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „სრულიად საქართველოს აღორძინების კავშირი“. უფლებამოსილება შეუწყდა ვადამდე, პირადი განცხადების საფუძველზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1924 კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:ქობულეთში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:ქართველი პროფესორები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2006 შ
პოვუა-დე-სანტა-ირია
პოვუა-დე-სანტა-ირია (Póvoa de Santa Iria) — ქალაქი პორტუგალიაში. ქალაქის მოსახლეობა 2004 წლის აღწერით შეადგენდა 28000 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
ძვ. წ. 857
— წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ალმირა სკრიპჩენკო
ალმირა სკრიპჩენკო(| Almira Skripchenko)დ. 17 თებერვალი, 1976, კიშინიოვი, მოლდავეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა)-ფრანგი, მანამდე მოლდაველი მოჭადრაკე, ევროპის ჩემპიონი (2001). მოლდავეთის და საფრანგეთის მრავალგზის ჩემპიონი. 1998 წელს საერთაშორისო ოსტატოს წოდება მიიღო, ხოლო 1995-ში ქალთა შორის დიდოსტატი გახდა.
ბიოგრაფია
ალმირა კიშინიოვში მოჭადრაკეთა ოჯახში დაიბადა. წარმოშობით უკრაინელი მამა ფედორ სკრიპჩენკო არბიტრი იყო, ხოლო დედა წარმოშობით სომეხი ნაირა აგაბანიანი, მოლდავეთის დამსახურებული მწვრთნელი და 8-გზის ჩემპიონი ქალთა შორის. ალმირამ ჭადრაკის თამაში 6 წლისამ ისწავლა. 1991 წელს მოლდოვამ სსრკს-გან დამოუკიდებლობა მოიპოვა და ალმირას შესაძლებლობა მიეცა ასაკობრივ მსოფლიოს ჩემპიონატზე გამოსულიყო. 1992 წელს დუისბურგში 16 წლადელ გოგნათა მსოფლიოზე ოქრო მოიგო და მოლდავეთის ნაკრებშიც მიიწვიეს. მომდევნო წელს 18 წლამდელ გოგონებში მსოფლიოს ბრინჯაო მოიგო. 1997-ში კი ფრანგ დიდოსტატს ჯოელ ლოტიეს გაჰყვა და პარიზში გადაბარგდა. 2001 წელს საფრანგეთის მოქალაქეობა მიიღო, 2002-ში კი ქმარს გაშორდა. მიუხედავად ამისა საფრანგეთი არ დაუტოვებია მისი სახელით გაგრძელა გამოსვლა. 2007 წლის იანვარში ასევე ფრანგ დიდოსტატზე ლორან ფრენსისზე დაქორწინდა და გოგო შეეძინათ. ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატებზე 1995 წლიდან გამოდის და სამჯერ მეოთხედფინალამდე მივიდა (2000, 2001, 2010). 2001 წელს ევროპის ინდივიდუალურ ჩემპიონატზე ოქროს მედალი მოიგო და ევროპის გუნდურზე მოლდავეთის ნაკრების შემადგენლობაში ვერცხლი მოიპოვა. ამ წელს ასეთი წარმატებისთვისთვის მოლდოვეთის საუკეთესო სპორტსმენად დაასახელეს და ქვეყნის წარმოჩენისთვის ორდენი „ხალხის სამსახურისთვის“ გადასცეს. მოლდოვეთის ნაკრებში ისპარეზა ოლიმპიადაზეც, სადაც პირველ დაფაზე იჯდა, თუმც წარმატებას ვერ მიაღწია.
საფრანგეთის მოქალაქეობა
2002 წელს ალმირა საფრანგეთის სახელით გამოდის. 2004 წელს კრასნოტურინსკში ჩრდილო ურალის თასი მოიგო, სადაც პლანეტის უძლიერესი ქალები მონაწილეობდნენ. სკრიპჩენკომ მსოფლიოს ექს-ჩემპიონ მაია ჩიბურდანიძეს ნახევარი ქულით გაუსწრო. 2005-ში ბილის Accentus Ladies Tournament-ზეც იმარჯვა. საფრანგეთში ორჯერ 2002 და 2003 წლებში მამაკაცთა ჩემპიონატში გამოვიდა. მანდილოსნებში კი ქვეყნის 6-გზის ჩემპიონია (2004, 2005, 2006, 2010, 2012 და 2015). კლუბის NAO Chess Club-ის შემადგენლობაში საფრანგეთის საჭადრაკო ლიგა (French National Chess League), 2003 და 2004 წლებში მოიგო. შემდეგ Clichy Echecs-ის კლუბში გადავიდა და 6-გზის იჩემპიონა (2007, 2008, 2012, 2013, 2014 და 2016). ასევე არის გერმანიის საჭადრაკო ბუნდესლიგის ჩემპიონი 2005 წელს, ვერდერის „ბრემენის შემადგენლობაში“. 5-ჯერ მოიგო აქვს ევროპის საკლუბო ჩემპიონატი Cercle d'échecs de Monte-Carlo-ის შემადგენლობაში. ოლიმპიადებზე საფრანგეთის სახელით პირველ დაფაზე გამოდიოდა. ყველაზე დიდი წარმატება 2004 წელში ჰქონდა, როცა ნაკრები ქალთა შორის მეხუთეზე გაიყვანა. ნაკრები მისი მონაწილეობით ათეულში კიდევ ერთხელ 2012 წელსაც მოხვდა. მაშინ საფრანგეთი მეშვიდეზე გავიდა. იგი ასევე წევრია ACP საბჭოსი.
1999
მსოფლიოს ჩემპიონატის 1999 წლის შესარჩევ ციკლში ჩაება და 1995 წელს კიშინოვში საერთაშორისო ზონალურ ტურნირზე გამოვიდა, თუმც 52-ე ადგილზე გავიდა და ბრძოლას გამოეთიშა
2000
2000 წელს ფიდემ ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატის წესები შეცვალა და ჩემპიონის გამოსავლენად 64 ქალიანი ტურნირი დაგეგმა, სადაც შეჯიბრი ნოკაუტ-სისემით მიმდინარეობდა. სკრიპჩენკო ნიუ-დელიში მეცამეტე ნომერი იყო. პირველ წრეში ბელორუსიის სახელით მოასპარეზე, წარმოშობით ქართველი ჰენრიეტა ლაგვილავა დაამაარცხა 2:0, მეორეში მარან მეიერი 1,5:0,5, თუმც მესამეში რუს ალისა გალიამოვასთან დამარცხდა 1,5:2,5.
2001
მეოთხედფინალიდან ალეკსანდრ კოსტენიუკმა გამოაგდო მოსკოვში, სადაც მე-4 ნომრად იყო განთესილი.მანამდე მიყოლებით სამი მოჭადრაკე ჩამოიცილა, ნგარ პან-კოშნიცკი 2:0, მარტა ზიელინსკა 3:1, კორინა-საბელა პეპტანი 1,5:0,5.
2006
2006-ში ეკატერინბურგშიც პირველივე წრეში დაასრულა გამოსვლა ბრიტანელ იოვანკა ჰოუსკასთან 0,5:1,5. ალმირა მე-18 ნომრად იყო განთესილი.
2010
27-ე ნომრად იყო განთესილი ანთაქიაში და მეოთხედფინალამდე მივიდა. პირველ წრეში რუმინელ კრისტინა ადელა ფოისორს სძლია 3,5:2,5, შემდეგ ქართველ ნანა ძაგნიძეს 3:1, ლიტველ ვიკტორია ჩმილიტეს 4:2 და ჩინელ ჩაო სიუსთან დამარცხდა 0,5:1,5.
2012
პირველივე წრეში დაასრულა შეჯიბრი ხანტი-მანსიისკში. იგი 33-ე ნომრად იყო წარდგენილი და პოლონელ მონიკა სოცკოსთან დამარცხდა 0,5:1,5.
პოკერი
სკრიპჩენკო ასევე გატაცებულია პოკერით და მთავარ ტურნირებშიც მონაწილეობს. 2009 ტეხასში წელს მსოფლიოს პოკერების სერიაში მეშვიდე იყო და $78,664 მოიგო,. 2011 პოკერის მსოფლიო ტურში $50,000 გამოიმუშავა. საერთოდ კი პოკერის ტუნირებში $250,000-ზე მეტი აქვს მოგებული.
ოჯახი
1997 წელს ალმირა ცოლად გაჰყვა ფრანგ დიდოსტატ ჟოელ ლოტიეს, მაგრამ 2002-ში გაშორდა. ამ წლებში იგი ორ გვარს სკრიპჩენკო-ლოტიეს ატარებდა. 2006 წელს მეორედ გათხოვდა, ასევე ფრანგ დიდოსტატზე ლორან ფრენსისზე. 2007 წელს მათ შეეძინათ გოგონა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები ქალთა შორის კატეგორია:დაბადებული 17 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1976 კატეგორია:ფრანგი მოჭადრაკეები
ვარლამ სიმონიშვილი
ბიოგრაფია
მინი|250პქ|მარცხნივ|ვარლამ სიმონიშვილის გუნდი დაიბადა მეტად ღარიბი გლეხების, ოქროპირ სიმონიშვილისა და სოფიო ნინიძის, ოჯახში, ჰყავდა ორი და და სამი ძმა. დაამთავრა სოფლის ორკლასიანი სასწავლებელი 1896 წელს. სურდა სწავლის გაგრძელება, მაგრამ უსახსრობის გამო ვერ მოახერხა. 14 წლის ასაკში მომღერალ-მგალობელ ანტონ დუმბაძის მოსწავლე გახდა და ოთხი წლის განმავლობაში სწავლობდა მასთან. 1900 წელს გაიცნო სამუელ ჩავლეიშვილი და მონაწილეობდა მისი გუნდში. 1902 წლიდან ვარლამ სიმონიშვილი ფილიმონ ქორიძესთან ერთად გალობის მასწავლებლად მუშაობდა ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელში, პარალელურად ასწავლიდა შემოქმედის, გონებისკარის და უჩხუბის სამრევლო სკოლებში. ფილიმონ ქორიძის დახმარებით სიმონიშვილმა ისწავლა მუსიკალური ნოტები. პირველი გუნდი 1903 წელს ჩამოაყალიბა 15 კაცის შემადგენლობით. ამ გუნდით ხშირად მართავდა კონცერტებს ოზურგეთის თეატრში. 1906 წელს შექმნა გურულ-აჭარული ხალხური სიმღერების გუნდი, სადაც გურულებთან ერთად შვიდი ქობულეთელი შეიყვანა. 1908 წელს სიმონიშვილის გუნდმა მონაწილეობა მიიღო სხვიტორში გამართულ აკაკის იუბილეზე. აკაკის მოთხოვნით გუნდი მეორე დღეს ჩაწერეს. გუნდმა შეასრულა „შვიდკაცა“, „ხასანბეგურა“, „ნადური“, „შავი შაშვი ჩიოდა“. 1909 წელს სამუელ ჩავლეშვილის პატარა ჯგუფთან ერთად ქუთაისში ფირფიტაზე ჩაწერა 15-მდე სიმღერა. 1913 წელს მონაწილეობა მიიღო თბილისში გამართულ ვაჟა-ფშაველას იუბილეზე. 1917 წლის 31 მაისს მონაწილეობა მიიღო თბილისის სახაზინო თეატრში გამართულ კონცერტში. 1917-1920 წლებში ჩოხატაურის ახალგაზრდობას ასწავლიდა გურულ სიმღერებს. 1920 წელს ბათუმში გამართა გორის მიწისძვრისგან დაზარალებულთა მხარდასაჭერი კონცერტი. 1920-1921 წლებში პედაგოგად მუშაობდა სამტრედიაში.
1921 წელს დაინიშნა გურიის სამაზრო რევოლუციური გუნდების ხელმძღვანელად. 1921-1923 წლებში პედაგოგად მუშაობდა ოზურგეთში., ხოლო 1923-1933 წლებში ასწავლიდა შემოქმედის შვიდკლასიან სკოლაში. არტემ ერქომაიშვილთან და დიმიტრი პატარავასთან ერთად ჩაწერა საგალობელთა კრებული „11 მარგალიტი“. 1927 წელს მისი გუნდი გამოვიდა სამუელ ჩავლეშვილის იუბილეზე, იმავე წელს მონაწილეობა მიიღო ქუთაისში ჩატარებულ ხალხური შემოქმედების ოლიმპიადაზე და წარმატებით გამოვიდა კონცერტზე მოსკოვში. 1929 წლიდან ხელმძღვანელობდა ოზურგეთის აბრეშუმის ქარხნის ოთხმოცდაათკაციან გუნდს. 1929 წელს მისმა გუნდმა თბილისში გამართულ მეორე რესპუბლიკურ ოლიმპიადაზე მეორე პრიზი აიღო. 1934 წელს ჩამოყალიბდა სახელმწიფო ეთნოგრაფიული ანსამბლი მისი ხელმძღვანელობით. ანსამბლის რეპერტუარი მოიცავდა 105 სიმღერას, ჰყავდა მოცეკვავეთა ჯგუფი და ჩონგურსა და ჭიანურზე დამკვრელები. მისმა გუნდმა 1934 წელს გამართულ ამიერკავკასიის ხალხთა ხელოვნების ოლიმპიადაზე მიიღო პირველი ხარისხის ჯილდო. ამ კონცერტზე სიმონიშვილმა პირველად შეასრულა სიმღერა „ბურთის გამარჯვება“. 1935 წელს წითელარმიელთა გუნდთან ერთად ერთი თვის განმავლობაში 10 კონცერტი ჩაატარა მოსკოვში საბჭოების მე-7 ყრილობის მიმდინარეობის დროს. 1937-1938 წლებში წარმატებით გამოვიდა თბილისში გამართულ ხალხური შემოქმედების ოლიმპიადაზე.
გარდა გუნდების ხელმძღვანელობისა, სიმონიშვილი საკუთარ ნაწარმოებებსაც წერდა: „გაზაფხული“, „დათვების ლხინი“, „სოფლად მოდის შემოდგომა“, „ბაღია ჩვენი ქვეყანა“, „საქართველოს მზე ეწვია“, „წითელი არმიის ოცი წელი“, „ძველი ხელხვავი“, „ადილა“ ს. ჩავლეშვილთან ერთად, საჩონგურო სიმღერები „დილა“, „ახლა ვხედავ, საყვარელო, „საქართველოს მზე ეწვია„, „პატაკი სტალინს“. დიდი როლი შეასრულა გურული ხალხური სიმღერების განვითარებაში, შექმნა ამა თუ იმ სიმღერის ცალკეულ ხმათა ვარიანტები. სხვადასხვა დროს მისი მოსწავლეები იყვნენ ლოტბარები ესე ჭანიშვილი, დომენტი ქარჩავა, მარგალიტა სადრაძე, შერმადინ ჭკუასელი, ვარლამ ვაშალომიძე, ილარიონ სიხარულიძე, მიხეილ შავიშვილი, აპოლონ ჩავლეიშვილი. 1946 წელს მიენიჭა საქართველოს სსრ-ს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება. ჰყავდა ორი შვილი, ზინა და ნესტორი. გარდაიცვალა 1950 წელს. დაკრძალულია შემოქმედის მონასტრის ეზოში. 1984 წელს შემოქმედის უბან ფატარში გაიხსნა მისი სახლ-მუზეუმი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1884 კატეგორია:დაბადებული 4 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1950 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 მარტი კატეგორია:შემოქმედში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ლოტბარები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
მწოველი ინფუზორიები
მწოველი ინფუზორიები (Suctoria) — უმარტივესთა ქვეკლასი ინფუზორიების კლასისა. ცნობილია 500-მდე სახეობა. მჯდომარე ფორმებია. ცხოვრობენ მტკნარ წყლებსა და ზღვაში. საკვებს მოიპოვებენ განსაკუთრებული საწოვარი საცეცებით — შიგაარხიანი ციტოპლაზმური მილაკებით. გვხვდება პარაზიტული ფორმებიც. მწოველი ინფუზორიების უსქესო გამრავლება შინაგანი და გარეგანი დაკვირტვით ხდება, სქესობრივი კი კონიუგაციის გზით მიმდინარეობს.
ლიტერატურა
კატეგორია:უმარტივესები
Acropyga parvidens
სქოლიო
კატეგორია:Acropyga
ლესო (აკლანი)
ლესო (ოფიციალურად ლესოს მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Lezo) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი აკლანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 15 639 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 12 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:აკლანის მუნიციპალიტეტები
მაიტილი
მაიტილი - ერთ-ერთი ბიჰარული ენაა, გავრცელებულია ინდოეთის ბიჰარის შტატში და ნეპალში. იგი წარმოადგენს ძველი ქვეყნის მიტილას (ტირხუნის) ენა. ენას შენარჩუნებულია აქვს არქაული ფორმები.
სტატუსი
გავრცელების არეალი:
ინდოეთი (ბიჰარი ), ნეპალი
ლექსიკა
რიცხვები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდოარიული ენები
კავთა
კავთა (2010 წლის 20 ნოემბრამდე — „ჩაპაევკა“ ) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის წალკის მუნიციპალიტეტში, დაბა თრიალეთის თემში.
იგუანოდონისებრნი
იგუანოდონისებრნი — იგუანოდონტიების ოჯახი.
იულიუს შტრაიხერი
იულიუს შტრაიხერი (Julius Streicher; დ. 12 თებერვალი, 1885, ფლაინჰაუზენი (აუგსბურგი), გერმანია — გ. 16 ოქტომბერი, 1946, ნიურნბერგი, გერმანია) — გერმანელი პოლიტიკური და პარტიული მოღვაწე მესამე რაიხის დროს, ანტისემიტური ყოველკვირეული გაზეთ "შტიურმერის" (გერმ. Der Stürmer) გამომცემელი.
ბიოგრაფია
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1885 კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1946
მწყობრი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მწყობრი შეიძლება აღნიშნავდეს:
აკბასარი
აკბასარი (Аҡбаҫар; Акбасар) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელებეის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 149 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელებეიდან დაშორებულია 26 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია აქსაკოვო, რომელიც დაშორებულია 42 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (56 %) ბაშკირები (43 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბელებეის რაიონის სოფლები
პოვუა-დი-ვარზინი
პოვუა-დი-ვარზინი (Póvoa de Varzim) — ქალაქი პორტუგალიაში. ქალაქის მოსახლეობა 2004 წლის აღწერით შეადგენდა 38257 კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
ძვ. წ. 948
— 948 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 948 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 949 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 947 წელი.
გარდაიცვალნენ
*
გიორგი ჯაყელი
გიორგი ჯაყელი (დ. 8 იანვარი, 1963, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჰუმანიტარი.
დაამთავრა ლენინგრადის ხალხთა მეგობრობის ინსტიტუტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის სამგორის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
უმნისა მუსაბეკოვა
უმნისა მუსაბეკოვა (Umnisə Süleyman qızı Musabəyova; დ. 9 ოქტომბერი, 1902 – გ. 15 ნოემბერი, 1974) — აზერბაიჯანელი ოფთალმოლოგი, სამედიცინო მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.
ბიოგრაფია
უმნისა მუსაბეკოვა დაიბადა 1902 წლის 9 ოქტომბერს გაბალაში ადვოკატის ოჯახში.
საშუალო განათლება მიიღო რუსულ-მუსულმანურ გოგონათა სკოლაში, რომელიც გაიხსნა 1901 წლის ოქტომბერში დიდი ქველმოქმედის ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევის ფინანსური მხარდაჭერით. შემდგომ ჩაირიცხა სამედიცინო ფაკულტეტზე აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში 1921 წელს. IV კურსზე სწავლისას დაიწყო მუშაობა მიკრობიოლოგიისა და ჰიგიენის ინსტიტუტის ლაბორატორიაში. აქ აშკარაა მისი ინტერესი სამეცნიერო კვლევებით. უმნისა მუსაბეკოვა, რომელმაც უმაღლესი განათლება 1926 წელს დაასრულა, უნივერსიტეტის თვალის სნეულებათა განყოფილებაში რჩება, როგორც გამოცდილი ახალგაზრდა სპეციალისტი.