cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
რელიგია
მინი|ასურული ბარელიეფი [[ქალხუ|ნიმრუდის მცირე ტაძრიდან.]] ახლო აღმოსავლეთის ხალხთა რელიგიური წარმოდგენები მრავალფეროვანი იყო და დიდი გავლენა იქონია ძველბერძნულ მითოლოგიაზე. ეგვიპტელების, ბაბილონელების, ფინიკიელთა და ანატოლიის ხალხთა კოსმოგონიური რწმენები ნაწილობრივ დასავლეთითაც გავრცელდა და საფუძველი შეუქმნა ძვ. წ. VII-VI საუკუნეებში ჰესიოდეს, ორფისტულ, თალესის და ანაქსიმანდრეს კოსმოგონიურ სისტემებს. გარკვეული აღმოსავლური ელემენტები შეინიშნება პითაგორას და პლატონის ნააზრევშიც, თუმცა მათი ნათლად გარჩევა საკმაოდ ძნელია. ძვ. წ. III საუკუნიდან ახალოაღმოსავლური გავლენები ბერძნულ კულტურაზე კიდევ უფრო გაძლიერდა. ბაბილონურმა ასტროლოგიამ გავლენა მოახდინა სტოიცისტურ ფილოსოფიაზე. ასევე ნავარაუდებია ძველებრაული გავლენა სტოიცისტურ ეთიკაზე.
გვიანდელი ეგვიპტური რელიგიური წარმოდგენებები ელინისტური ეგვიპტიდან საბერძნეთში ჰერმეტიზმის მიმდევართა გზით გავრცელდა ძვ. წ. II საუკუნეში. მათი გავლენა საუკუნეების მანძილზე შესამჩნევი ევროპულ ასტროლოგიასა და ალქიმიაზე.
იუდაიზმის ნაწილობრივი ელინიზაციის და ახ. წ. I საუკუნეში ქრისტიანობის აღმოცენების შემდეგ ებრაული რელიგიური კულტურა სწრაფად გავრცელდა ბერძნულ-რომაულ სამყაროშიც. აქ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ფარისეველთა მიმდინარეობამ, ესენების სექტამ, ქრისტიანმა მოციქულებმა და ასევე სამარიტელების მცირე, მაგრამ გავლენიანმა არაორთოდოქსალურმა ჯგუფმა. ქრისტიანობის გავრცელების გარიჟრაჟზე სამარიტელმა სიმონ მოგვმა შექმნა ახალი მოძღვრება, რომელსაც გნოსტიციზმი ეწოდა და სწრაფად გავრცელდა რომაულ და ირანულ სამყაროში. ახ. წ. III საუკუნის ბოლოსთვის არსებობდა მისი მრავალრიცხოვანი განშტოებები, რომლებიც იუდაიზმის, ქრისტიანობის, ზოროასტრიზმის და ბერძნულ-რომაული პოლითეიზმის სხვადახვა ელემენტებს აერთიანებდა. ახ. წ. IV საუკუნისთვის ქრისტიანობამ ძლიერ დევნას გაუძლო და მისი მიმდევრების სიმტკიცის წყალობით გამარჯვება იზეიმა რომის იმპერიის უმეტეს ნაწილსა და სხვა მიმდებარე რეგიონებში. აღმოსავლეთით ზოროასტრიზმი ძირითად რელიგიად რჩებოდა ირანელებსა და მათ მეზობლად მცხოვრებ ზოგიერთ ხალხში მანამ, სანამ ის VII საუკუნეში არაბების დაპყრობითმა ომებმა არ ჩაანაცვლა ისლამით, რომელიც იუდაისტურ-ქრისტიანული ძირის მქონე მონოთეისტური რელიგია იყო.
მეცნიერება და კანონმდებლობა
მინი|ძველიეგვიპტური ასტრონომიული ფრესკა დენდერადან. ძველ მესოპოტამიასა და ეგვიპტეს მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის სხვადასხვა დარგში უდიდესი მიღწევები ჰქონდათ. ამ მხრივ განსაკუთრებით აღსანიშნავია მესოპოტამია, რომელიც ხშირად ხალხთა და კულტურათა ცვლილებების ეპიცენტრში იყო და ღია რჩებოდა უცხო გავლენების მიმართაც. ამავდროულად, ეგვიპტე შედარებით იზოლირებული იყო, მისი მოსახლეობა კი — სტაბილური.
ბაშკირული ენა
ბაშკირული ენა  — ბაშკირეთის მკვიდრი მოსახლეობის ენა. შედის თურქული ენების დასავლური შტოს ყივჩაყურ ჯგუფში. 2010 წლის მდგომარეობით ბაშკირულ ენაზე ლაპარაკობდა 1 245 990 ადამიანი, ბაშკირული ენის ფონეტიკური სისტემისათვის დამახასიათებელია ხმოვნის დუნე და უკანა არტიკულაცია, მინიმალური ბაგისმიერობა, ეგრეთ წოდებული არასრული წარმოქმნის ხმოვნები, ლაბიალიზებული a° ხმოვანი, საერთო თურქული e, o, ö და ბაშკირული i, u, ü ხმოვნებს შორის შესატყვისობა. თანხმოვანთა შორის აღსანიშნავია ინტერდენტალური ფონემების არსებობა. გრამატიკული სისტემა ძირითადად მისდევს თურქულ ენათა სისტემას. ძირითადი დიალექტებია აღმოსავლური, ჩრდილო-დასავლური და სამხრეთული. დამწერლობა 1929 წლამდე ეფუძნებოდა არაბულ გრაფიკას, 1929 წლიდან ლათინურს, 1939 წლიდან კი რუსულს. ბაშკირული ენის ამჟამინდელი დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას.
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
მეცნიერება და კანონმდებლობა
ეგვიპტელები კარგად ფლობდნენ მეცნიერების გამოყენებით დარგებს — მედიცინას, საინჟინრო საქმეს და აგეგმვას; მესოპოტამიაში დიდი პროგრესი განიცადა ასტრონომიამ და მათემატიკამ. ასტრონომიის განვითარებას ხელი შეუწყო ასტროლოგიამ, რომელიც მისნობაში გამოყენებული ძირითადი კვაზი-მეცნიერება იყო. ეგვიპტელები ასტრონომიაში ბაბილონელებს ჩამორჩებოდნენ, მაგრამ ბევრად უსწრებდნენ ძირითადად მაგიურ წარმოდგენებზე დამყარებული ბაბილონურ მედიცინას. ეგვიპტელებს დიდი წარმატებები ჰქონდათ საინჟინრო საქმესა და არქიტექტურაში, რაც მონუმენტური პირამიდებისა და გრანიტითა და ქვიშაქვით ნაგები დახვეწილი ტაძრების მშენებლობაში გამოვლინდა. თავის მხრივ, ბაბილონში მნიშვნელოვნად განვითარდა გამოყენებითი დარგები, მაგალითად, საირიგაციო საქმე.
ბაშკირული ენა
ბაშკირული ენა არის ბაშკირეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო ენა. ბაშკირული ენის იურიდიული სტატუსი როგორც სახელმწიფოებრივი ენისა (რუსულ ენასთან ერთად) პირველად განისაზღვრა ბაშკირეთის საბჭოთა რესპუბლიკის დროებითი სამხედრო რევოლუციური კომიტეტის მდგომარეობით 1920 წლის 24 მარტს. დღეისათვის აღნიშნული მდგომარეობა თანდართულია ბაშკირეთის რესპუბლიკის კონსტიტუციაში.
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
მეცნიერება და კანონმდებლობა
ეგვიპტიდან და მესოპოტამიიდან მეცნიერებაცა და ფსევდომეცნიერებაც ფინიკიასა და ანატოლიაში გავრცელდა, ფინიკიელებმა კი ეს ცოდნა ხმელთაშუაზღვისპირეთის სხვა ხალხებს, განსაკუთრებით, ბერძნებს, გაუზიარეს. არქეოლოგიური გათხრების მონაცემები ცხადყოფს კულტურული გავლენის გავრცელების ტრაექტორიას ეგვიპტიდან სირიაში, ფინიკიასა და კვიპროსზე, ასევე საბერძნეთში. მესოპოტამიური გავლენა იგრძნობა ხეთების მიერ ბაბილონური მეცნიერებისა და მისნობის ტრადიციის ნაწილობრივ შეთვისებასა და მის შემდგომ გავრცელებაში ფინიკიის გზით. ეგვიპტელებსა და მესოპოტამიის ხალხებს მათი ცოდნა წერილობითი მემკვიდრობის სახით არ შემოუნახიათ; ინფორმაცია ნაწილ-ნაწილ გადაეცემოდა პირადი კავშირების გზით.
ბაშკირული ენა
ბაშკირული ენა წარმოადგენს განათლების საშუალებასა და სწავლის საგანს დაწყებითსა და საშუალო სკოლებში, ხოლო უმაღლეს სასწავლებლებში გამოიყენება როგორც ჰუმანიტარული საგნების სწავლების საშუალება და როგორც საგანი ისე ისწავლება. ბაშკირულ ენაზე გამოიცემა სასწავლო, მხატვრული და პუბლიცისტური ლიტერატურა, გამოდის ჟურნალ-გაზეთები, ხორციელდება სატელევიზიო და რადიომაუწყებლობა, ფუნქციონირებს თეატრი და ა. შ. ენის შემსწავლელი სამეცნიერო ცენტრებია: რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უფის სამეცნიერო ცენტრის ისტორიის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტი, ბაშკირეთის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა განყოფილება, ბაშკირეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბაშკირეთის ფილოლოგიისა და ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი, ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ბაშკირული ფილოლოგიის ფაკულტეტი.
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
მეცნიერება და კანონმდებლობა
ბაბილონური მათემატიკური მეცნიერებისა და კანონმდებლობის საფუძვლების გაზიარება დასავლეთის მიმართულებით მსგავსი პრინციპებით ხდებოდა. ადრებაბილონური მათემატიკური ცოდნა გადაეცემოდა ცალკეული შემთხვევების აღწერის სახით, რომელშიც მოცემული იყო პირობა და მისი ამოხსნა. ეს მოდელი პირველად გვიანშუმერულ კანონებში გვხვდება; კანონთმცოდნეობიდან პრობლემის დასახვისა და გადაწყვეტის ეს მეთოდი მეცნიერებაში გავრცელდა და არ შეცვლილა დიდი ხნის მანძილზე ძვ. წ. I ათასწლეულის განმავლობაში. მსგავი სისტემა ხეთურ სამართალში და ებრაულ ე. წ. კოვენანტის კანონებში, ასევე უძველეს ბერძნულ — დრაკონულ და გორტინის კოდექსებში. ყოველი მათგანის ფორმულირება მსგავსია: შესავალი პირობა (protasis), მეორეული პირობა ან პირობები და დასკვნა (apodosis). მაგალითი ხამურაბის ბაბილონური კოდექსიდან: „თუ კაცი ბრალს სდებს მეორეს და ადანაშაულებს მკვლელობაში, მაგრამ ვერ ამტკიცებს ამას, მბრალდები სიკვდილით უნდა დაისაჯოს“. პრეცედენტული სამართლის გავრცელებასთან ერთად აღმოჩნდა, რომ ამგვარ ფორმულირებებთან შედარებით განზოგადებული დებულებებისა და აკრძალვების ჩამოყალიბება კანონთა კოდექსის შედგენის უფრო მარტივი და ლოგიკური გზა იყო (მაგალითად, ებრაული „დეკალოგი“ — „ათი მცნება“).
ბაშკირული ენა
მსოფლიოში ბაშკირულ ენაზე მოლაპარაკეთა რაოდენობა 1,2 მილიონ ადამიანს აღწევს. 2010 წლის სრულიად რუსეთის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, რუსეთში ბაშკირულ ენას ფლობდა 1 152 404 ადამიანი, რომელთაგან: 977 484 ბაშკირია, 131 950 თათარი, 20 258 რუსი, 6 276 ჩუვაში, 3 211 მარელი, 1 953 ყაზახი, 1 630 უდმურტი, 1 279 უზბეკი და 8 363 სხვა ეროვნების პირი. გავრცელებულია საკუთრივ ბაშკირეთში, ჩელიაბინსკის, ორენბურგის, ტიუმენის, სვერდლოვსკის, კურგანის, სამარის, სარატოვის ოლქების ტერიტორიებზე, პერმის მხარეში, თათრეთისა და უდმურტეთის რესპუბლიკებში.
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
მეცნიერება და კანონმდებლობა
შემდეგი ნაბიჯი განზოგადებული გეომეტრიული ამოცანების ფორმულირება იყო, რაშიც პირველობა მცირეაზიელ (იონიელ) ბერძენს, თალესს ეკუთვნის. მის მიერ დაახლოებით ძვ. წ. 600 წელს განზოგადებული სახით ჩამოყალიბებული დებულებები მათემატიკური თეორემის „აღმოჩენად“ ითვლება. თალესის მიერ მათემატიკური დებულების დასამტკიცებლად აბსოლუტური ლოგიკის გამოყენება უდიდესი წინ გადადგმული ნაბიჯი იყო ემპირიული მეცნიერული აზროვნების ეპოქაში.
ბაშკირული ენა
ბაშკირული ენა შეყვანილია იუნესკოს 2009 წლის გამოცემაში „საფრთხის ქვეშ მყოფი მსოფლიოს ენების ატლასი“, სადაც მოწყვლადი ენის სტატუსი მიენიჭა — „ბავშვების დიდი ნაწილი საუბრობს ენაზე, თუმცა მისი გამოყენების სფერო შეიძლება შეზღუდული იყოს (მაგალითად, საყოფაცხოვრებო ხმარებით)“.
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
მეცნიერება და კანონმდებლობა
ქრისტიანობის პერიოდის რომაულ სამართალში ეთიკისა და მორალის იუდეისტურ-ქრისტიანული კონცეფცია ჭარბობდა. საბოლოოდ, სამართლის რომაული ფორმები მთელ დასავლეთ სამყაროში გავრცელდა და, ამგვარად, იურიდიული საკითხების მიმართ ბიბლიური მიდგომები თითქმის უნივერსალური გახდა.
ანბანი
ანბანური დამწერლობის შექმნა ძველი ახლო აღმოსავლეთის უდიდესი მიღწევა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ანბანამდელი სამწერლობო სისტემები თანდათან უფრო ფონეტიკური ხდებოდა, მათი შესწავლა და გამოყენება კვლავ მეტად რთული იყო. ასევე მოუხერხებელი იყო მათი შემცვლელი მარცვლოვანი (სილაბური) დამწერლობები. ადრეჰიქსოსურ პერიოდში (ძვ. წ. XVII საუკუნე) ეგვიპტეში მცხოვრებმა სემიტებმა მოახდინეს იეროგლიფური სიმბოლოების გარკვეული ადაპტაცია, რომელიც უძველესი ცნობილი წმინდა კონსონანტური დამწერლობაა. მისი მიბაძვით და ხმოვნების აღმნიშვნელი ორი სიმბოლოს დამატებით კიდევ ერთი სისტემა შეიქმნა ჩრდილოეთ სირიაში.
ბაშკირული ენა
ენის ფორმირების ისტორია
ბაშკირული ენის ისტორია ოთხ: ალთაურ (ფორმირდება უძველესი ფენა, აგლუტინაციურობა და სხვა საერთო ნიშნები ალთაური ენებისათვის), ზოგადთურქულ (ლაგდება ძირითადი ლექსიკური ფონდი, საბაზისო ფონეტიკური და სხვა თავისებურებები ყველა თურქული ენებისათვის), ყივჩაყურ (იწყება ყივჩაყურ თურქული ენებისათვის ფონეტიკური, ლექსიკური და სხვა თავისებურებების ფორმირება) და საკუთრივ ბაშკირულ ეპოქად იყოფა.
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
ანბანი
ეს ანბანი სწრაფად გავრცელდა და საკმაოდ ფართო გამოყენება ჰპოვა სემიტების ჩრდილო-დასავლეთ განშტოებებში (ქანაანელები, ებრაელები, არამეელები, ფინიკიელები). ძვ. წ. IX საუკუნეში ფინიკიელები მას უკვე დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში იყენებდნენ, ძვ. წ. VIII საუკუნეში კი ბერძნებმა და ფრიგიელებმა მისი ადაპტირება მოახდინეს. ანბანის გაცნობიდან მალევე ძველ საბერძნეთში ნამდვილი კულტურული და ლიტერატურული რევოლუცია მოხდა, ბერძნებმა კი ეს ცოდნა კი ევროპის სხვა ხალხებში გავრცელდა.
სქოლიო
კატეგორია:ძველი ახლო აღმოსავლეთი
ბაშკირული ენა
ენის ფორმირების ისტორია
ბაშკირული ენა თუმცაღა მიეკუთვნება ყივღაყურ ჯგუფს, მასში არის ბულგარული (ჩუვაშურის დიალექტები), ოღუზური (თურქმენული, თურქულის დიალექტები) და ციმბირული (ალთაური, ტუვური, ხაკასიური, იაკუტური, ძველთურქული ენების ძეგლები) ენებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები.
ბაშკირული ენის ცალკეული სპეციფიკური განსხვავებანი ირანულ, ფინურ-უგრულ, მონღოლურ, ტუნგუს-მანჯურიულ და სლავურ ენებთან ურთიერთკავშირის შედეგია. ბაშკირების მიერ ისლამის მიღების შემდეგ, მათმა ენამ განიცადა სხვა ენების მნიშვნელოვანი გავლენა: არაბიზმისა და ფარსიზმის მასიურმა შემოჭრამ გამოიწვია ბაშკირული ენის ლექსიკური და ფონეტიკური ცვლილება. XX საუკუნეში ბაშკირულ-რუსულის ორენოვნების განვითარების შედეგად მოხდა ცვლილება ენის ფონეტიკაში.
1918 წლის იანვარში ბაშკირეთის მთავრობამ ავტონომიური მმართველობის მდგომარეობის პროექტის ცალკეულ პარაგრაფში მიუთითა, რომ შიდა ავტონომიურ მმართველობასა და სასამართლოში ოფიციალური ენა იქნებოდა ბაშკირული. 1920 წლის 24 მარტს ბაშკირეთის საბჭოთა რესპუბლიკის დროებითმა სამხედრო რევოლუციურმა კომიტეტმა ბაშკირეთის ასსრ ტერიტორიაზე ბაშკირული ენის სახელმწიფოებრივი სტატუსის მდგომარეობა მოიწონა. 1921 წლის 27 ივნისს საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ბაშკირეთის საოლქო კომიტეტმა მიიღო რეზოლუცია ბაშკირული ენის სახელმწიფოებრივ ენად აღიარებისა და ყველა სასწავლო და სამხედრო-სასწავლო დაწესებულებებში ბაშკირული ენის სწავლების აუცილებლობის შესახებ. 1921 წლის 1-4 ივლისს შედგა II საერთობაშკირულ კავშირთა ყრილობა, რომელმაც განაცხადა, რომ ბაშკირული ენა არის სრულუფლებიანი სახელმწიფო ენა რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. ბაშკირეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის დადგენილების თანახმად, ყველა სახელმწიფოებრივი დეკრეტი და განკარგულების გაცემა უნდა გამოცემულიყო ორ სახელმწიფო ენაზე — ბაშკირულსა და რუსულზე. 1925 წლის ბაშკირეთის ასსრ კონსტიტუციის თანახმად: „ბაშკირეთის ასსრ-ში ოფიციალური ენებია ბაშკირული და რუსული“.
სალიტერატურო ენის ფორმირების ისტორია
ბაშკირული სალიტერატურო ენა არის ბაშკირული ენის ისტორიულად ჩამოყალიბებული და განვითარებული ფორმა, რომელიც მრავალრიცხოვანსა და მრავალმხრივ ტექსტებში განსაზღვრული ხასიათის ნიშნებითაა წარმოდგენილი (სტაბილურობა, დამუშავება, უნივერსალურობა, ნორმირება და სხვა). იგი გვევლინება როგორც ზეპირი და სადამწერლო კავშირი საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში.
ბაშკირები ძველთაგანვე იყენებდნენ თურქის სალიტერატურო ენის რეგიონულ ვარიანტს — ურალ-პოვოლჟურ თურქის. XVI-XVIII საუკუნეებში თურქი ურალ-პოვოლჟურში მოიმატა ყივჩაყურმა ელემენტებმა და რუსიზმმა, ხოლო XIX საუკუნეში სალიტერატურო ენაზე მეტად მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია სასაუბრო ენა ბაშკირმა. ადრე არსებული ლიტერატურა (XVI-XX სს.) ვითარდებოდა ჯერ თურქის, ხოლო შემდეგ XIX-XX საუკუნეების მინჯაზე თათრული ენის სალიტერატუროზე.
XX საუკუნის დასაწყისში ყალიბდება თანამედროვე სალიტერატურო ბაშკირული ენა, რომელსაც გააჩნია სტანდარტიზებული ბუნება და ზედიალექტური მდგომარეობა. თანამედროვე სალიტერატურო ენა ძირითადად გამოხატავს ბაშკირული ენის სამხრეთული დიალექტის ფონეტიკურ თავისებურებას, თუმცა შეითვისა ლექსიკა და აღმოსავლური დიალექტის ზოგიერთი განსხვავებული ნიშანი. თანამედროვე სალიტერატურო ბაშკირული ენა ჩამოყალიბდა XX საუკუნის დასაწყისში ურალ-პოვოლჟურ თურქის ძველი სადამწერლო ტრადიციების სინთეზისა და სახალხო-სასაუბრო მეტყველებისა და ენის ფოლკლორის ხარჯზე.
1922 წელს შეიქმნა სპეციალური კომისია ბაშკირული სალიტერატურო ენის ანბანისა და ორთოგრაფიის შემუშავების შესახებ, რომლის შემადგენლობაში სხვადასხვა დროს მუშაობდნენ: შაგით ხუდაიბერდინი, საგით რამიევი, კარიმ ხანიფი, შარიფ მანატოვი, დაუტ იულტი და სხვა. 1923 წლის 18 თებერვალს ბაშკირეთის ასსრ სახალხო კომისარების საბჭოს დეკრეტის თანახმად, შეიქმნა ცენტრლაური კომისია ბაშკირული ენის რეალიზაციის შესახებ, რომელსაც სათავეში შაგით ხუდაიბერდინი ჩაუდგა, რომელიც გარდა ამისა, დაკავებული იყო აგრეთვე სალიტერატურო ენის შექმნასთან დაკავშირებული საკითხების გადაწყვეტილებაში. თვით შაგით ხუდაიბერდინი იყო იურმატინის დიალექტის სალიტერატურო ნორმად აღიარების მომხრე.
1923 წლის 27 თებერვალს ბაშკირეთის ასსრ სახალხო კომისარების საბჭომ დაამტკიცა „ინსტრუქცია ბაშკირული ენის სახელმწიფოებრივი და კერძო სამართლებრივი დაწესებულებების სათემო და სასოფლო მასშტაბებში შეყვანის შესახებ“. 1923 წლის დეკემბერში შემოიღეს ახალი ბაშკირული დამწერლობა არაბული გრაფიკის საფუძველზე. 1924 წელს შეიქმნა ბაშკირეთის ახალი ბაშკირული ანბანის ცენტრალური კომიტეტი.
1924 წლის 2 მარტს ბაშკირეთის რესპუბლიკის განათლების სამინისტროს კომისიის სხდომაზე გადაწყვიტეს კუვაკანური დიალექტიდან სალიტერატურო ენაში მრავლობითი რიცხვის ოთხი ვარიანტის ჩართვა: -ҙaр/-ҙәр, -тар/-тэр, -дар/-дәр, -лар/-ләр, ხოლო იურმათის დიალექტიდან ისესხეს სიტყვათწარმომქმნელი აფიქსები — лык/-лек, -ла/-лә და ა.შ. აღნიშნული გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ, სალიტერატურო ენამ ისესხა სიტყვა და ბრუნვა ორივე აღნიშნული დიალექტიდან, მცირე ლინგვისტური გამონაკლისებით. ასე, მაგალითად, წინააღმდეგობის გადაწყვეტისათვის ათარის ვარიაციათა შორის „კონი“ და ათარი „ის/იგი აბიჯებს“, მიიღეს გადაწყვეტილება, რომ ათარი გაეხადათ „კონი“ და ათლარი „ის/იგი აბიჯებს“. ჩრდილო-დასავლელი ბაშკირები, რომელთა ენაც სხვა დიალექტებთან შედარებით მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა სალიტერატუროსაგან, უპირატესობა მიანიჭეს თათრული ენის გამოყენებას.
1930-1950 წლებში შეინიშნებოდა სალიტერატურო ენის სწრაფი განვითარება და მისი ძირითადი ფუნქციონარული სტილის დაყენება, ხოლო 1950-იანი წლებიდან აღინიშნება თანამედროვე ბაშკირული სალიტერატურო ენის ნორმატივების სტაბილიზაცია.
დამწერლობა
ბაშკირელი ტომები უძველეს დროში სარგებლობდნენ ძველი თურქული ანბანით. ისლამის მიღების შემდეგ, რომელიც დაიწყო X საუკუნეში და გაგრძელდა რამდენიმე ასწლეულის განმავლობაში, ბაშკირებმა დაიწყეს არაბული დამწერლობის გამოყენება. ამ დამწერლობის საფუძველზე წარმოიქმნა ეგრეთ წოდებული სადამწერლო-სალიტერატურო ენა თურქი და მისი ლოკალური ვარიანტი ძველი თათრული ენა, რომელზედაც წერდნენ XIII საუკუნიდან XX საუკუნის დასაწყისამდე.
ბაშკირული ანბანი
ანბანი დაფუძნებულია კირილიცაზე 9 დამატებითი სიმბოლოთი, რომელიც შეესაბამება სპეციფიკურ ბგერებს: ხშულ-მსკდომი Ғғ, Ҡҡ , ინტერდენტალური ფრიკატივები Ҙҙ , Ҫҫ , ველარული ცხვირისმიერი Ңң , ფარინგალური Һһ ; წინაენისმიერი ხმოვნები: ღია Әә , საშუალო წევის სუპერლაბიალიზებული Өө , ზედა წევის Үү. თანამედროვე ბაშკირული დამწერლობა მკაცრად ფონეტიკურია და თანამიმდევრულად გამოხატავს ბაგისმიერ (о/ө ხაზზე) და მწკრივ ჰარმონიას.
ხმოვნები
ვოკალიზმი ხასიათდება ეგრეთ წოდებული პოვოლჟურ-ყივჩაყური შეფერხებით, რომელმაც გამოიწვია არასრული წარმოქმნის სპეფიციკური ხმოვნების წარმოება — ы, е, о, ө. თანამიმდევრულად შეინიშნება პალატალური და ბაგისმიერი ჰარმონია — გამონაკლისს წარმოადგენს მხოლოდ გვიანდელი ნასესხობა რუსული ენიდან. რუსული სიტყვებიდან ნასესხები სიტყვებიდან ხშირია პროთეზა: „шляпа“ → „эшләпә“ [эешл]әпә, „рожь“ → [ар]ыш.
ბაშკირულ ენაში 9 ხმოვანი ფონემაა: [а], [ә], [э(е)], [и], [о], [ө], [у], [ү], [ы]. ძირის მორფემები თავის თავში შეიცავენ ყველა ხმოვანს, აფიქსებში არ გამოიყენება ხმოვნები [и], [у], [ү]. ხმოვნების შემადგენლობა:
ხმოვნები ჯგუფებში დაპირისპირებულია მწკრივის მიხედვით. ხმოვანი и ოდინდელ სიტყვებში რეალიზებულია როგორც წინა (ил „ქვეყანა“, ир „მამაკაცი“), არაბიზმებსა და სპარსიზმში შერეული მწკრივისაა და უკანა წარმოების თანხმოვნების მეზობლად — როგორც შუა (китап „წიგნი“, ҡитға „კონტინენტი“). მწკრივული ჰარმონია მხარდაჭერილია მეტწილადაც არაბიზმებითაც ორიგინალური ბგერადობის წინააღმდეგ: донъя „მსოფლიო“, талап „მოთხოვნა“. დიფთონგი ыу, еү განვითარდა შესაბამისად *u и *ü-დან ღია მარცვლებიდან: һыу „წყალი“.
ბაშკირული ენისათვის დამახასიათებელია ბგერების ლაბიალიზაცია და დელაბიალიზაცია, ბაგის დამრგვალების თანხლებით (ლაბიალიზაციის დროს) და ბაგისმიერის დაკარგვით (დელაბიალიზაციის დროს). ხმოვან ლაბიალიზებულს მიეკუთვნება [о], [ө], [у], [ү], არალაბიალიზებულს — [а], [ы], [ә], [э], [и]. ხმოვნების ლაბიალიზაცია [а], [ә] განპირობებულია ხმოვნის ბაგისმიერი ჰარმონიის კანონით და ხდება წარმოთქმის ნორმების შესაბამისად მე-2 მარცვალში [о], [ө] გავლენით 1-ში, მაგალითად, „ҡорал“ (იარაღი) ҡ[о]р[а°]л, „һәнәр“ (ხელობა) һ[ө]н[ө]р და სხვა. დელაბიალიზაცია მიმდინარეობს არალაბიალიზებული ხმოვნების ზეგავლენით ნასესხობის შედეგად, მაგალითად, „ведро“ в[и]др[о] — „биҙрә“ биҙр[ә], „солома“ с[л]л[о]ма — „палам“ һал[а]м, „комедия“ к[л]м[э] дия — к[ә]мит და სხვა და აგრეთვე დიალექტურ სიტყვებში: „мөхәббәт“ (სიყვარული) м[ө]х[ә]бб[ә]т — დიალექტი „мәхәббәт“ м[ә]хәббәт, „суфый“ (суфий) с[у]ф[ы]й — „һыпы“ һ[ы]пы და სხვა.
თანხმოვნები
კონსონანტიზმი შესამჩნევად განსხვავდება სხვა ყივჩაყური და უპირველეს ყოვლისა, *ч > с: өс „სამი“, саң „მტვერი“; *с > һ განვითარებით (დებუკალიზაცია) ანლაუტში: „ჭაობი“; *с > ҫ ინლაუტსა და აუსლაუტში: эҫе „ცხელი“; баҫ- „დააბიჯა“; *з > ҙ: оҙон „გრძელი“, көҙ „შემოდგომა“; *-д- (ხმოვნებს შორის და р-სთან) > ҙ: аҙым „ნაბიჯი“, йоҙроҡ „მუშტი“, ҡәрҙәш „ნათესავი“; *й- > й- ანლაუტში: ер „მიწა“, ел „საღამო“.
მორფოლოგია
ბაშკირული ენა მიეკუთვნება აგლუტინაციურ ენებს. სიტყვაწარმოება მომდინარეობს აფიქსების ხარჯზე: балыҡ „თევზი“ — балыҡсы „მეთევზე“ — балыҡсылыҡ „თევზჭერა“. მრავლობითი რიცხვი წარმოიქმნება აფიქსების დახმარებით -лар/-ләр ფუძის შემდეგ ხმოვნებზე: балалар „ბავშვები“, кешеләр „ხალხი“; -тар/-тәр ყრუ თანხმოვნების შემდეგ: бармаҡтар „თითები“, әкиәттәр „ზღაპრები“; -дар/-дәр მჟღერი თანხმოვნების შემდეგ: илдәр „ქვეყნები“, көндәр „დღეები“, йылдар „წლები“; -ҙар/-ҙәр -и, -й, -у, -ү, -р, -ҙ ფუძის შემდეგ: ерҙәр „მიწები“, тауҙар „მთები“, ҡыҙҙар „გოგონები“, һарайҙар „სასახლეები“, күнегеүҙәр „ვარჯიში“, сөнниҙәр „სუნიტი“.
ბაშკირულ ენაში გრამატიკულად არ არის გამოხატული სქესის კატეგორია, დამახასიათებელია წინდებულისა და თავსართის უქონლობა. მსგავსი აზრობრივი კონსტრუქციები აგრეთვე წარმოქმნებიან აფიქსების ხარჯზე: урамда „ქუჩაში“, далала „სტეპში“, ҡаланан „ქალაქიდან“, ярға „ნაპირისკენ“.
ლექსიკა
ბაშკირული ენის ლექსიკა მეტად კონსერვატიულია. შედარებითი კვლევები უჩვენებენ, რომ თანამედროვე ბაშკირული ენა ინახავს VI-VIII საუკუნეების ძველთურქული რუნული ძეგლების ლექსიკის 95%-ს. მასთან ყველაზე ახლოს თათრული ენა დგას, რომელიც განსხვავდება ფონეტიკური და ნაწილობრივ გრამატიკული თავისებურებებით.
აღმოსავლური დიალექტი
აღმოსავლური დიალექტი წარმოდგენილია ბაშკირეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ნაწილობრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილებში, ჩელიაბინსკისა და კურგანის ოლქების ზოგიერთ რაიონში. გამოირჩევა დიიდ სიმტკიცით, ლექსიკური და ფონეტიკური თავისებურებებით, ცალკეული კილოკავი (არგაიაშის, სალიუთის) ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ვითარდებიან იზოლირებულად ან შეზღუდული კომუნიკაციის პირობებში სხვა დიალექტებთან და ენის კილოკავებთან ერთად.
აღმოსავლური დიალექტი უჩვენებს ისეთ ნიშნებს, დამახასიათებელს ენის ძველი მდგომარეობისათვის, მაგალითად, ძველითურქული როტაციზმის რუდიმენტები, ზმნათა უღვლილების არტეფაქტები. დამახასიათებელია შემდეგი ფონეტიკური ნიშნები: თანხმოვანთა ასიმილაცია, რომელიც აფიქსებს მიეკუთვნება: аттар „ცხენები“, илдәр „ქვეყნები“, ҡырҙар „ველები“; ზედსართავის სიტყვაწარმოების თავისებურებები: ҡарттыҡ „სიბერე“, дандыҡ „მამაცობა“, ҡырҙыҡ „გედის მარცვლები“; йелде „შესანიშნავი“, атты „საცხენო“, жәйәүҙе „ქვეითი“; ზმნათა აფიქსების თავისებურებები: hөйҙәү „ლაპარაკი“, эштәү „მუშაობა“, йырҙау „სიმღერა“, йоҡтау „ძილი“, ოკაზიონალური туҡрау (თუქთაუსთან თანაბრად) „გაჩერება“; სიტყვების დასაწისსა და მარცვალში უპირატესად „ж“ ხმარება „й“ ნაცვლად (ანლაუტში): жыйыу „შეგროვება“, жәй „ზაფხული“, мәржен „მარჯანი“; ჰარმონიის უქონლობა (არასრული ჰარმონიის) о/ө ხაზზე: бойыҡ „ნაღვლიანი“, "бөйек „დიადი“; ზოგადთურქულის რეალიზაციის თავისებურებები *s და *z: миасс. юр/ҙур („დიდი“), аргаяш. быhау „ხბო“, миасс. ҫаhыҡ „მყრალი“; ძირში თანხმოვნების რუდიმენტული ხშობა: сипеш „წიწილა“, түпә „მწვერვალი (მთები)“, бәпәй „ძუძუთა ბავშვი“.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ენები კატეგორია:ბაშკირული ენა
როშკანი-დე-ჟოსი
როშკანი-დე-ჟოსი (Roşcanii de Jos) — სოფელი მოლდოვაში, რეზინის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 123 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 35 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რეზინის რაიონის სოფლები
Lamb of God
Lamb of God (იგივე LoG) — ამერიკული მძიმე მეტალ-ჯგუფი რიჩმონდიდან, ვირჯინიის შტატიდან. ჩამოყალიბდა 1994 წელს როგორც Burn the Priest. ჯგუფის ბასისტია ჯონ კემბელი, დრამერი არტ კრუზი, ვოკალისტი რენდი ბლაითი და გიტარისტები მარკ მორტონი და უილი ადლერი. ჯგუფი არის ამერიკული მძიმე მეტალის ახალი ტალღის წარმომადგენელი.
სქოლიო
კატეგორია:Epic Records-ის შემსრულებლები კატეგორია:1994 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები კატეგორია:პოლიტიკური მუსიკა კატეგორია:Roadrunner Records-ის შემსრულებლები
დასავლეთი საიანი
დასავლეთი საიანი (Западный Саян) — მთათა სისტემა სამხრეთ ციმბირში. განფენილია რუსეთის ტერიტორიაზე, კრასნოიარსკის მხარეში. იწყება მდინარე პატარა აბაკანის ზემოთში, ვრცელდება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 650 კილომეტრზე და ებმის აღმოსავლეთ საიანს მდინარეების უდისა და კაზირის სათავეებთან. უმაღლესი მწვერვალია კიზილ-ტაიგა (3121 მ), რომელსაც გამყინვარების კვლები ახასიათებს, — კარებისა და ტროგების სახით.
გეოლოგიური თვალსაზრისით, იგი ალთაი-საიანის ნაოჭა სისტემის შიგა ნაწილია და ძირითადად შექმნილია კალედონური დანაოჭების შედეგად. კალედონური სტურქტურები აგებულია ქვედა-, შუა- და ზედაკამბრიული, სილურული, დევონური და კარბონული ასაკის დანალექი, მეტამორფული და ვულკანოგენური ქანებით. დასავლეთ საიანის ტექტონიკურ სტრუქტურაზე დიდ გავლენას ახდენენ რღვევები. კამბრიულ ინტრუზიებთან დაკავშირებულია რკინისა და სპილენძ-კობალტის საბადოები, კალედონურ სტრუქტურებთან — ოქროს, ნიკლისა და ქრომის საბადოები, დევონურ გრანიტოიდებთან — ვერცხლის, მოლიბდენის, ტყვიისა და თუთიის მადან-გამოვლინებები.
თანამედროვე მორფოლოგიური სახე ძირითადად ჩამოყალიბდა ნეოგენის დასასრულსა და ანთროპოგენის დასაწყისში მიმდინარე დიფერენცირებული ხასიათის თაღოვანი აზევების შედეგად, რასაც თან ახლდა ინტენსიური ეროზიული დანაწევრება და მრავალჯერადი გამყინვარება. ძველი მოსწორებული რელიეფი ჩაჭრილია მდინარე ენისეისა და მისი შენაკადების საკმაოდ ღრმა და ციცაბფერდობიანი ხეობებით. დასავლეთ საიანის ძირითადი ოროგრაფიული ერთეული — მთავარი წყალგამყოფი ქედი — 2800-3000 სიმაღლეზე ტიპური ალპური რელიეფისაა; ენისეის ხეობის აღმოსავლეთით ქედის სიმაღლე კლებულობს და საშუალო სიმაღლისაა. აღმოსავლეთ საიანის მთებთან მიახლოებისას მთავარი წყალგამყოფი ქედი კვლავ 3000 მ-მდე მაღლდება. გვერდითი ქედების უმეტესობა 2000-2500 მ სიმაღლისაა.
დასავლეთ საიანში ჰავა მკვეთრად კონტინენტურია. ზამთარი ცივი და ხანგრძლივია, ზაფხული გრილი და ხანმოკლე. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 1000-1400 მ სიმაღლეზე –20°C, –25°C, მთათაშორის ქვაბულებში –30°C; ივლისში მთებში 10-12°C, ქვაბულებში 20°C. ნალექები უმეტესად ზაფხულში მოდის; ჩრდილოეთ მთისწინეთში 400-500 მმ წელიწადში, ჩრდილოეთ კალთებზე 1000-1200 მმ, სამხრეთ კალთებზე და მთათაშორის ქვაბულებში, შესაბამისად, 400-500 მმ და 300-350 მმ. დასავლეთ საიანზე თანამედროვე მყინვარები არ არის.
დასავლეთი საიანის მდინარეები მდინარე ენისეის აუზს ეკუთვნიან. მიედინებიან ვიწრო და ღრმა ხეობებში და ჭორომებსა და ჩანჩქერებს ქმნიან. დასავლეთ საიანის ჩრდილოეთი კალთების მდინარეები აბაკანი, კანტეგირი, ამილი წყალუხვია; საზრდოობენ ძირითადად თოვლისა და წვიმის წყლით. იყინებიან ნოემბრის დასაწყისში, ყინულძვრა აპრილის ბოლოსა და მაისის დასწყისშია. მდინარეებს ჰიდროენერგიის დიდი მარაგი აქვთ. აშენებულია საიანის ჰესი. დასავლეთ საიანის ტბათა უმრავლესობა ძველმყინვარულია. მნიშვნელოვნაია: კარა-ხოლი, სუტ-ხოლი, ემგენ-ხოლი.
დასავლეთ საიანის მთის კალთებზე განვითარებულია მაღალმთიანი, მთის ტაიგისა და მთის ტყესტეპის ლანდშაფტები. ჩრდილოეთი კალთების ქვედა სარტყელში გვხვდება მთის რუხ ნიადაგზე აღმოცენებული ნათელწიწვოვანი (ლარიქსი) და ფოთლოვანი (არყი, ვერხვი) ტყეები. 800-900 მეტრიდან 1500-1800 მეტრამდე მთის მუქწიწვოვანი (ნაძვი, სოჭი, კედარი) ტაიგა; მუქწიწვოვანი ტაიგითაა შემოსილი სამხრეთ კალთის ზედა სარტყელი. მინუსინსკის ქვაბულის ძირში ფიჭვისა და არყის ტყესტეპის ლანდშაფტებია. ტყის ზედა საზღვართან ტაიგას ცვლის კედრისა და ლარიქსის მეჩხერი ტყეები. ტუვის ქვაბულისაკენ მოქცეული კალთების დიდ ნაწილზე განვითარებულია მთის ტყესტეპის ლანდშაფტი. აქ სამხრეთი ექსპოზიციის კალთებზე წაბლა ნიადაგზე მთის სტეპია, ჩრდილოეთ ექსპოზიციის კალთებზე — ლარიქსის ნათელი ტყე. დასავლეთ საიანის ცენტრალური ნაწილის სამხრეთ კალთებზე ნათელწიწვოვანი ლარიქსის ტყეებია, რომლებსაც ზემოთ ცვლის კედარ-ლარიქსიანი ტყეები. 2200 მ-ზე ზევით მაღალმთიანი ლანდშაფტია — მთის ტუნდრა, ალპური ბუჩქნარები, ალპური მდელო და მთა-მდელოს ნიადაგებით.
მრავალფეროვანია ცხოველთა სამყარო. გვხვდება ციყვი, კურდღელი, მელა, შველი, ლოსი, მურა დათვი. ფრინველებიდან — ტყის ქათამი, როჭო, კოდალა და სხვა. სტეპის ფაუნის წარმომადგენლებიდან არის გრძელკუდა ზაზუნა, სტეპის პატარა ცხენი და სხვა. მაღალ მთის სარტყელში — დედოფალა, თეთრი კაკაბი, ტუნდრის კაკაბი, სიასამური და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ქედები
საით მივყავართ ოცნებებს (ფილმი)
საით მივყავართ ოცნებებს (What Dreams May Come) — 1998 წლის ამერიკული ფენტეზი დრამა, რომელშიც მთავარ როლებს ასრულებენ რობინ უილიამსი, კუბა გუდინგ უმცროსი, ანაბელა შიორა და მაქს ფონ სიუდოვი. იგი ეფუძნება რიჩარდ მეთისონის 1978 წლის ამავე სახელწოდების რომანს. ფილმის რეჟისორია ვინსენტ უორდი.
ფილმს მიღებული აქვს ოსკარი ოსკარი საუკეთესო ვიზუალური ეფექტებისთვის.
სიუჟეტი
გაყრის დღის წლისთავზე იღუპება ავტოკატასტროფაში კრისიც. მან არ იცის, რომ მოკვდა და დედამიწაზე დამწუხრებულ ცოლთან ურთიერთობას ცდილობს. ხედავს რა, თუ როგორ განიცდის ენი მის დაკარგვას, იგი ცდილობს, ანიშნოს, რომ კვლავაც მასთან არის, მაგრამ აღმოაჩენს, რომ ენის ამის გამო უფრო სტკივა. ამიტომ კრისი ტოვებს ამ სამყაროს.
ენის აღარ შეუძლია ქმრის დაკარგვის განცდა. იგი თავს იკლავს. კრისს ამის შესახებ „ალბერტი“ ამცნობს და ეუბნება, რომ თვითმკვლელები ჯოჯოხეთში მიდიან - ეს არის არა მათთვის გამოტანილი განაჩენი, არამედ ცხოვრების შემდგომ კოშმარების წარმოსახვის მათივე ტენდენცია. კრისი დარწმუნებულია, რომ ენის ჯოჯოხეთიდან გადაარჩენს, მიუხედავად ალბერტის გაფრთხილებისა, რომ ჯერ არავის ჰქონია ამის ბედნიერება. მას კრისი მიჰყავს გამცილებელთან, რომელიც დაეხმარება ენის სულის პოვნაში.
ჯოჯოხეთში მოგზაურობისას კრისი „ალბერტში“ ამოიცნობს საკუთარ შვილს, იენს. იენი უხსნის, რომ ალბერტის გარეგნობა აირჩია იმის გამო, რომ კრისი ალბერტს ყოველთვის უჯერებდა. სანამ დაემშვიდობება, იენი სთხოვს კრისს, რომ გაიხსენოს, თუ როგორ გადაარჩინა ქორწინება იენის და მერის დაღუპვის შემდეგ.
კრისი გადადის წყეულთა სახეებით მოფენილ მინდორზე. ერთ-ერთ ადგილზე კრისი ეცემა ორმოში და მოხვდება მისი და ენის სახლის დამახინჯებულ სახლში. ამ დროს აღმოჩნდება, რომ გამცილებელი არის ნამდვილი ალბერტი. იგი აფრთხილებს კრისს, რომ ენისთან რამდენიმე წუთით დარჩენის შემდეგ იგი ჯოჯოხეთიდან ვეღარ დაბრუნდება, ამიტომ ენის უბრალოდ საბოლოოდ უნდა დაემშვიდობოს.
კრისი შედის საზარელ სახლში, სადაც ენი ზის. მას ყველაფერი აქვს დავიწყებული, მათ შორის, თვითმკვლელობაც. გამცილებელი კრისს უკანასკნელად აფრთხილებს, მაგრამ კრისი მაინც ირჩევს ენისთან ცხოვრებას. ენი, კრისისგან წარსულზე მოგონებების მოსმენის შემდეგ, იხსენებს ყველაფერს, მაგრამ ამ დროს კრისი ყველაფერს ივიწყებს. ენი ბრუნდება სამოთხეში და თან კრისიც მიჰყავს.
კრისი და ენი კვლავ ხვდებიან თავის შვილებს. კრისი ენის სთავაზობს რეინკარნაციას, რათა კვლავ ერთად გაიარონ ცხოვრება. ფილმის დასასრულს ისინი, ჯერ კიდევ ბავშვობისას, ერთმანეთს ხვდებიან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1998 წლის ფილმები კატეგორია:ფილმები რეინკარნაციაზე კატეგორია:Interscope Communications-ის ფილმები კატეგორია:PolyGram Filmed Entertainment-ის ფილმები
კავკასიური თაგვანა
კავკასიური თაგვანა (Sicista caucasica) — ძუძუმწოვარი თაგვანასებრთა ოჯახისა. ძალიან მცირე ზომის მღრღნელია. სხეულის სიგრძე 70 მმ-ს აღწევს; კუდი სხეულზე გრძელია, მისი სიგრძე 115 მმ-მდეა. ყურის სიგრძე — 12 მმ, ტერფისა — 18 მმ-მდე. მკვეთრად განსხვავდება მის გვარში შემავალი დანარჩენი სახეობებისაგან იმით, რომ მისი ზურგის შეფერილობა ერთგვაროვანია — ჩალისფერ-მურადან ყავისფერ-ჟანგისფერამდე; ამასთან, ზურგზე მუქი ზოლი არ აქვს. გავრცელებულია კავკასიაში, საქართველოში გვხვდება კავკასიონის დასავლეთ ნაწილში და მცირე კავკასიონზე. ბინადრობს მთების შუა და ზედა ზოლში. მცირერიცხოვანი სახეობაა. შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“.
სქოლიო
კატეგორია:თაგვანა კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
ნოდარ დალაქიშვილი
ნოდარ ოთარის ძე დალაქიშვილი (დ. 18 მარტი, 1950, ქ. გორი) — ქართველი პოლიციის მოხელე, პოლიციის გენერალ–მაიორი (2001), საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დამსახურებული მუშაკი (2001).
დაამთავრა გორის პედაგოგიური ინსტიტუტი (1972) და საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსკოვის მილიციის უმაღლესი სკოლა (1992). მუშაობდა გორის შინაგან საქმეთა სამმართველოს უფროსად (1994-1996), საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შიდა ქართლის სამხარეოს მთავარი სამმართველოს უფროსად (1996-2002). დაჯილდოებულია მედლით „მხედრული მამაცობისათვის“ (1995) და ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით (1999).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 18 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:გორში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი გენერლები კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენის კავალრები
ლაგუნა-დე-ბაი
ლაგუნა-დე-ბაი, ბაი (Laguna de Bay) — ფილიპინების უდიდესი ტბა. გაწოლილია სამხრეთით ლაგუნის პროვინციასა და ჩრდილოეთით რისალის პროვინციას შორის. მდებარეობს ქალაქ მანილის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, კუნძულ ლუსონზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 911-949 კმ². აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 47,3 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 40,5 კმ-ზე. მაქსიმალური სიღრმე 20 მ. ლაგუნა-დე-ბაი წარმოადგენს მანილის უბის ყოფილ მკლავს ან მის გაგანიერებას, რომელიც ვულკანიზმის პირობებში გამოიყო. გამდინარეა. ტბიდან სათავეს იღებს მდინარე პასიგი, რომელიც ერთვის მანილის უბეს. ტბას გააჩნია სტილიზებული „W“-ის ფორმა, ორი ვიწრო ნახევარკუნძულით, რომლებიც ჩრდილოეთი სანაპიროდანაა გამოშვერილი. ტბის შუა ნაწილშია დიდი კუნძული ტალიმი. ერთვის 21 ძირითადი შენაკადი. ნაპირზეა ქალაქები სანტა-კრუსი, ბინიანი და კალამბა. ტბის მიმდებარე დაბლობი ტერიტორია იტბორება ძლიერი წვიმების დროს. მდიდარია თევზით; გვხვდება თევზის 18 სახეობა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფილიპინების ტბები
ნოვოშახტინსკის დრამატული თეატრი
ნოვოშახტინსკის დრამატული თეატრი (Новошахтинский драматический театр) — თეატრი ქალაქ ნოვოშახტინსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. დაარსებულია 2006 წელს. ყველაზე ახალგაზრდა პროფესიონალური თეატრი როსტოვის ოლქში. თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელია სვეტლანა სოპოვა.
თეატრის მისამართი: რუსეთის ფედერაცია, როსტოვის ოლქი, ნოვოშახტინსკი, სადოვაიის ქუჩა № 31.
თეატრის ისტორია
მომავალი ნოვოშახტინსკის თეატრის კოლექტივი ჩამოაყალიბა 1954 წელს პროფესიონალმა რეჟისორმა ალექსანდრე ტროფიმეს ძე სუტიაგინმა ვ. ი. ლენინის სახელობის შახტის სახალხო თეატრის ბაზაზე. თეატრალურმა კოლექტივმა გამოაცხადა სპექტაკლ „ამერკის ხმის“ დადგმის შესახებ ბ. ლავრენევის პიესის მიხედვით და დაიკავა პირველი ადგილი საოლქო თეატრალუი დათვალიერების პერიოდში. 1959 წელს ა. აფინოგენოვის პიესის მიხედვით დადგმულ სპექტაკლ „მაშენკას“ გამო მიენიჭა „სახალხო თეატრის“ სტატუსი. თითქმის მეოთხედი საუკუნე კოლექტივს ხელმძღვანელობდა თეატრის დამაარსებელი ალექსანდრე სუტიაგინი. 1985 წელს თეატრს სათავეში ჩაუდგა ალექსანდრე ტროფიმეს ძე სუტიაგინის აღსაზრდელი, თეატრის მსახიობი, ახალგაზრდა რეჟისორი სვეტლანა სოპოვა. ნოვოშახტინსკელებს უყვარდათ თავიანთი თეატრი და მას თავიანთ ქმნილებად თვლიდნენ. ყველაზე რთულ წლებშიც კი დარბაზი ყოველთვის მაყურებლებით იყო სავსე. 90-იანი წლების კრიზისის დროს თეატრმა მტკივნეულად მოიძია გადარჩენის გზები და მექანიზმები. 1992 წელს შეიქმნა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება (შპს) „ნოვოშახტინსკის სახალხო დრამატული თეატრი“. თეატრის ასეთ აქტიურ ტრანსფორმაციას ხელი შეუწყო ლენინის სახელობის შახტის კოლექტივმა (დირექტორი ვ. ნ. პრიზი) და „შახტ-კრედობანკმა“ (დირექტორი კ. მ. ავერინი). 1996 წელს თეატრი დარეგისტრირდა, როგორც მუნიციპალური დანაყოფი „ნოვოშახტინსკის მუნიციპალური დრამატული თეატრი“. 1997 წელს ნოვოშახტინსკის ადმინისტრაციამ თეატრს გადასცა ყოფილი კონოთეატრის „შახტიორის“ დანგრეული და დატბორილი შენობა, მაყურებელთა 300 კაციანი დარბაზით. თეატრის კოლექტივმა თეატრის ენთუზიასტების, სამრეწველო საწარმოებისა და ნოვოშახტინსკის ადმინისტრაციის დახმარებით გადაწყვიტეს შენობის აღდგენა.
2007 წელს თეატრის ხელმძღვანელის სვეტლანა სოპოვას ინიციატივით და როსტოვის ოლქის გუბერნატორის ვლადიმერ ჩუბის, როსტოვის ოლქის კულტურის მინისტრის სვეტლანა ვასილევასა და როსტოვის თეატრის მოღვაწეთა კავშირის თავჯდომარის, სახალხო არსტისტ მიხეილ ილიას ძე ბუშნოვის მხარდაჭერით ნოვოშახტინსკის მუნიციპალური დრამატული თეატრი შეიყვანეს საოლქო ბიუჯეტის მიერ დაფინანსებულ ცხრა თეატრს შორის. 2005-2006 წლებში როსტოვის ოლქის კულტურის მინისტრისა და როსტოვის ოლქის გუბერნატორის ინიციატივით საოლქო ბიუჯეტიდან გამოიყო 10 მლნ რუბლი თეატრის კაპიტალური რემონტისათვის. კაპიტალური რემონტის შემდეგ სცენამ და მაყურებელთა დარბაზმა მიიღო თანამედროვე სახე. სცენა აღიჭურვა თანამედროვე ტექნიკით, ხოლო მაყურებელთა დარბაზი თანამედროვე ინტერიერით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როსტოვის ოლქის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:რუსეთის თეატრები
მზის ამოსვლა
აისი ის მომენტია, როდესაც დილის მზის ზედა კიდური ჰორიზონტზე ჩნდება. ტერმინი ასევე შეიძლება ეხებოდეს ჰორიზონტის გადაკვეთის მზის დისკის მთელ პროცესს და მის თანმდევი ატმოსფერული ეფექტები.
"ასვლა"
მიუხედავად იმისა, რომ მზე ჰორიზონტიდან "ამოდის", სინამდვილეში დედამიწის მოძრაობაა, რაც მზის ამოსვლას იწვევს. მოძრავი მზის ილუზია იწვევს დედამიწის დამკვირვებლების მობრუნების მანიშნებელ ჩარჩოში ; ეს აშკარა მოძრაობა იმდენად დამაჯერებელია, რომ ბევრ კულტურას ჰქონდა გეოცენტრული მოდელის გარშემო აშენებული მითოლოგია და რელიგია, რომელიც ჭარბობდა მანამ, სანამ მე -16 საუკუნეში ასტრონომმა ნიკოლოზ კოპერნიკმა ჩამოაყალიბა თავისი ჰელიოცენტრული მოდელი.
დასაწყისი და დასასრული
ასტრონომიურად, მზის ამოსვლა ხდება მხოლოდ იმ მომენტში : როდესაც მზის ზედა კიდური ჰორიზონტისკენ მიმავალი ჩანს. თუმცა, ტერმინი მზის ამოსვლა ჩვეულებრივ ეხება პერიოდებს :
გაზომვა
მარჯვნივ|მინი|400x400პქ| მზის ამ დიაგრამაზე მზის ამოსვლისას (ან მზის ჩასვლისას ) გვიჩვენებს ატმოსფერული რეფრაქციის შედეგებს.
კუთხე
ასევე, მზის სხვა გაზომვების უმეტესობისგან განსხვავებით, მზის ამოსვლა მაშინ ხდება, როდესაც მზის ზედა კიდური,ჰორიზონტს გადაკვეთს, მისი ცენტრის გადაკვეთამდე.
ეს ორი კუთხე გაერთიანდება, რათა განსაზღვროს ამოსვლა უნდა მოხდეს, როდესაც მზის ცენტრი 50 რკალით ქვემოთ ჰორიზონტზე, ან 90,83 ° საწყისი საზენიტო.
დღის მონაკვეთი
მზის ამოსვლის დრო განსხვავდება მთელი წლის განმავლობაში და ასევე გავლენას ახდენს მნახველის გრძედი-განედს, სიმაღლესა და დროითი ზონას. ამ ცვლილებებს განაპირობებს დედამიწის ღერძული დახრილობა, დედამიწის ყოველდღიური ბრუნვა, პლანეტის მოძრაობა მის წლიურ ელიფსურ ორბიტაში მზის გარშემო, და დედამიწისა და მთვარის დაწყვილებული რევოლუციები ერთმანეთთან დაკავშირებით. ანალიზის გამოყენება შესაძლებელია მზის ამოსვლის დროზე სავარაუდო პროგნოზების გასაკეთებლად. მარცხნივ|მინი|350x350პქ| მზის ამოსვლის დრო 2008 წელს [[ლიბრევილი|ლიბრევილიში, გაბონში . ეკვატორის მახლობლად, მზის ამოსვლის დროით ცვალებადობას ძირითადად მართავს დროის განტოლების ცვალებადობა. იხილეთ აქ სხვა ადგილის მზის ამოსვლის გრაფიკისთვის. ]] გვიან ზამთარში და გაზაფხულზე, მზის ამოსვლა, როგორც ჩანს ზომიერი გრძედიდან, ყოველდღე უფრო ადრე ხდება და ზაფხულის მზის სხივის მახლობლად მიაღწევს ყველაზე ადრეულ დროს; თუმცა ზუსტი თარიღი გრძედის მიხედვით განსხვავდება. ამ წერტილის შემდეგ, მზის ამოსვლის დრო ყოველდღე მოგვიანებით ხდება, მის უახლეს დროზე მიაღწევს ზამთრის მზის სხივს.
საბუღალტრო ატმოსფერული გარდატეხის და საზომი წამყვანი ზღვარზე ოდნავ ზრდის საშუალო ხანგრძლივობა დღეში ნათესავი ღამით. მზის ამოსვლის განტოლება, რომელიც მზის ამოსვლისა და მზის ჩასვლის დროისთვის გამოიყენება, მზის ფიზიკურ ცენტრს იყენებს გაანგარიშებისთვის, ატმოსფერული რეფრაქციის უგულებელყოფასა და მზის დისკზე დამორჩილებული არანულოვანი კუთხეებით.
ადგილმდებარეობა ჰორიზონტზე
რეფრაქციისა და მზის არა-ნულის ზომების ეფექტების უგულებელყოფა, როდესაც მზის ამოსვლა მოხდება, ზომიერ რეგიონებში ის ყოველთვის ჩრდილო-აღმოსავლეთის კვადრატშია მარტის ბუნიობიდან სექტემბრის ბუნიობამდე და სამხრეთ-აღმოსავლეთის კვადრატში, სექტემბრის ბუნიობიდან მარტის ბუნიობამდე. მზის ჩასვლა დაემთხვა აღმოსავლეთით მარტისა და სექტემბრის ბუნიობებს დედამიწის ყველა მნახველისთვის. სხვა თარიღებზე მზის ამოსვლის ასიმუტების ზუსტი გამოთვლები რთულია, მაგრამ მათი დადგენა შესაძლებელია გონივრული სიზუსტით, ანალიზის გამოყენებით.
გამოჩენა
მარჯვნივ|მინი| დილის დეკემბრის დასაწყისში, ჩრდილოეთ მაკედონიის ქალაქ სკოპში, მაღლივი დონის ამოსვლის შემდეგ, ნათელია წითელი, ნარინჯისფერი და ვარდისფერი. მარჯვნივ|მინი| მზის ამოსვლა Placida Harbor– ზე, ფლორიდაში
ფერები
ჰაერის მოლეკულები და საჰაერო ხომალდები ანაწილებენ ნაწილაკებს მზის თეთრ შუქზე, რადგან ის დედამიწის ატმოსფეროში გადის. ეს ხდება რაილიგის გაფანტვისა და მიის გაფანტვის ერთობლიობით.
მზის ამოსვლისა და მზის ჩასვლისას, როდესაც ატმოსფეროში ბილიკი უფრო გრძელია, ცისფერი და მწვანე კომპონენტები თითქმის მთლიანად ამოღებულია და ამ დროს ჩნდება უფრო გრძელი ტალღის სიგრძის ნარინჯისფერი და წითელი ფერები. დარჩენილი წითელი ფერის მზის შემდეგ შეიძლება მიმოფანტეს ღრუბლის წვეთები და სხვა შედარებით დიდი ნაწილაკები, რათა ჰორიზონტის წითელ და ფორთოხლის ფერად გასანათებლად. სინათლის მოკლე ტალღების სიგრძის მოხსნა განპირობებულია რაილისის გაფანტვით ჰაერის მოლეკულების და ნაწილაკების მიერ გაცილებით მცირე ზომის ვიდრე ხილული შუქის სიგრძე. ღრუბლის წვეთების და დიამეტრის სხვა ნაწილაკების გაფანტვა შედარებით უფრო დიდია, ვიდრე მზის ტალღების სიგრძე. აღნიშნული განპირობებულია მიის გაფანტვით და არ არის ძლიერ ტალღებზე დამოკიდებული.მიის გაფანტვა პასუხისმგებელია ღრუბლებში მიმოფანტულ შუქზე და ასევე მზის გარშემო თეთრი შუქის დღის ჰალოზე. მარჯვნივ|მინი| ატმის მზის ამოსვლა ზღვაზე, სიდნეი, ავსტრალია ვულკანური ამოფრქვევებიდან, რომელიც ტროფოსფეროში მოხვდება, მზის ჩასვლისა და მზის ამოსვლის დროს ხდება ფერების დასუსტებაა, ხოლო ვულკანური გამონაყოფი, რომელიც ნაცვლადა, მოთავსებულია სტრატოსფეროში (როგორც წვრილ გოგირდმჟავას წვეთების წვრილი ღრუბლები), შეუძლია მოგვცეს მშვენიერი პოსტ-მზის ჩასვლის ფერები, რომელსაც ეწოდება გარუჯვა და წინა -ამოსვლა. უამრავმა ამოფრქვევებმა, მათ შორის 1991 წელს მთაზე პინატუბომ და 1883 წელს კრაკატამამ, წარმოქმნეს საკმარისად მაღალი სტრატოსფერული გოგირდმჟავას ღრუბლები, რათა გასაოცარი მზის ჩასვლის მცენარეები (და მზის ამოსვლის წინ) მთელ მსოფლიოში. მაღალი სიმაღლის ღრუბლები მზის მძლავრად გაწითლებულ მზის ასახვას ემსახურებიან, რომლებიც მზის ჩასვლის შემდეგ სტრატოსფეროს აწყდებიან, ზედაპირზე.
ოპტიკური ილუზიები და სხვა მოვლენები მარჯვნივ|მინი| ეს არის <i id="mwtA">ცრუ მზის ამოსვლა</i>, პარელიონის განსაკუთრებით განსაკუთრებული სახეობა
მინი| [[შთაბეჭდილება, მზის ამოსვლა|Impression, Sunrise, 1872, კლოდ მონე ]]
სქოლიო
კატეგორია:დღე-ღამე კატეგორია:ბუნებრივი მოვლენები
აბოტაბადი
ენა
1998 წლის აღწერის მიხედვით, აბოტაბადის რაიონის მკვიდრი 881,000 ადამიანიდან, ჰინდკო-ზე ლაპარაკობდა 45.26%, პუშტუ-ზე 44.74% ხოლო ურდუ-ზე 9.05%. მოსახლეობის უმრავლესობას ურდუ ესმის და გამართულად საუბრობენ, როგორც ოფიციალურ ენას, ურდუს ისინი ძირითადად ვაჭრობისას, საქმიან შეხვედრებზე და ფორმალურ საქმიანობაში იყენებენ. ინგლისური ფართოდ გამოიყენება ბიზნესსა და განათლებაში.
ციხიებნი
ციხიებნი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახიელის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 300 მეტრზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეების დასასრულით. გაშენებულია ციცაბო ფერდობზე, ტერასულად. მის თავში შეინიშნება კოშკის ნაშთი. ნასოფლარის ტერიტორიაზე ზედაპირულად დიდი რაოდენობით მოიპოვება თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ანაკრეფი მასალა, ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
მუსიკალური ვიდეოების რეჟისორი
მუსიკალური ვიდეოების რეჟისორი — მუსიკალური ვიდეოების წარმოების ხელმძღვანელი. იგი პასუხისმგებელია შემსრულებლის ვიდეოს შემოქმედებით და დრამატულ მხარეებზე. რეჟისორი ხელმძღვანელობს შემსრულებლების, ტექნიკურ, მსახიობების, მოდელების და მოცეკვავეების გუნდს. ცალკეულ შემთხვევებში, ვიდეოს იგი კონცეფციაზე თავად შემსრულებელთან ერთად მუშაობს.
კორტნი კარდაშიანი
კორტნი კარდაშიანი (დ. 18 აპრილი, 1979) — ამერიკელი სატელევიზიო სახე და მოდელი. 2007 წელს მან და მისმა ოჯახმა დაიწყო რეალით შოუში Keeping Up with the Kardashians-ში  მონაწილეობის მიღება. მისმა წარმატებამ Keeping Up with Kardashians-ში გამოიწვია მისი გამოჩენა სეარიალებში Kourtney and Khloé Take Miami (2009–2013) და Kourtney and Kim Take New York (2011–2012).
კორტნი და მისი დედმამიშვილები სარგებლობენ პოპულარობით სოციალურ მედიაში. 2016 წლის მდგომარეობით CBC Marketplace- ის მიხედვით ერთ პოსტზე Instagram- ზე, Facebook- ზე და Twitter- ზე კორტნი 75,000-დან 300,000 აშშ დოლარამდე გამოიმუშავებს.
ადრეული ცხოვრება
კორტნი მერი კარდაშიანი დაიბადა ლოს – ანჯელესში, კალიფორნიაში, 1979 წლის 18 აპრილი, დედის კრის ნეტ ჰოტონის და ადვოკატი რობერტ კარდაშიანის ოჯახში. მას ორი და ჰყავს, ქლოი და კიმი და უმცროსი ძმა, რობი. კორტნის დედას ჰოლანდიური, ინგლისური, ირლანდიელი და შოტლანდიელი წინაპრები ჰყავდა. ხოლო მამა იყო მესამე თაობის სომეხი ამერიკელი.1991 წელს კორტნის მშობლები განქორწინდნენ. რობერტ კარდაშიანთან განქორწინების შემდეგ, დედა დაქორწინდა ოლიმპიურ ჩემპიონ ბრიუს ჯენერზე (ახლანდელი კეიტლინი). დედის ამ ქორწინებიდან კორტნის ჰყავს ნახევარდები კენდალ და კაილი ჯენერები. 1994 წელს ქლოის მამამ ყურადღება მიიპყრო ო.ჯ სიმპსონის მკვლელობის საქმეში მონაწილეობით,ცნობილია რომ ო.ჯ სიმპსონი მოკლეს კოლუმბიური ჰალსტუხის მეთოდით.
ქორწინება
კორტნი კარდაშიანი 2006 წელს დაქორწინდა Scott Disick-ზე,წყვილის ურთიერთობა 9 წელი გაგრძელდა და 2015 წელს განქორწინებით დამთავრდა. ისინი ერთმანეთს შეხვდნენ საერთო მეგობრის წვეულებაზე მექსიკაში. კარდაშიანს და დისკის სამი შვილი ჰყავს: ვაჟი მეისონი დასი (დაიბადა 2009 წლის 14 დეკემბერს), ქალიშვილი პენელოპა (დაიბადა 2012 წლის 8 ივლისს),  და ვაჟი რინგ ასტონი (დაიბადა 2014 წლის 14 დეკემბერს). სერიალ Keeping Up With Kardashians-ში ნაჩვენებია კორტნის სამივე შვილზე ორსულობა და მათი დაბადება.,
2010 წლის დასაწყისში, წყვილი დროებით გადავიდა მაიამიში შვილთან და დასთან, კიმთან ერთად. ამ დროის განმავლობაში, კორტნი თვლიდა, რომ დისკს ალკოჰოლის პრობლემა ჰქონდა,დისკის ალკოჰოლის პრობლემის გამო წყვილი დროებით დაშორდა. თერაპიაში რეგულარულად დასწრებისა და ალკოჰოლის დროებით დათმობის შემდეგ, დისკი და კორტნი შერიგდნენ და მათ ურთიერთობა განაგრძეს 2010 წლის შუა პერიოდში .საბოლოოდ წყვილი 2015 წელს გაშორდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1979 კატეგორია:დაბადებული 18 აპრილი კატეგორია:ამერიკელი მოდელები კატეგორია:კარდაშიანების ოჯახი
57th & 9th
57th & 9th — ინგლისელი მუსიკოს სტინგის მეთორმეტე სტუდიური ალბომი, მისი პირველი როკ-ალბომი ცამეტწლიანი შუალედის შემდეგ, გამოცემული 2016 წლის 11 ნოემბერს. ჩანაწერის პროდიუსერია მარტინ კირსცენბაუმი. ალბომი გამოსცეს ლეიბლებმა Cherrytree, Interscope და A&M.
სერტიფიცირებები
!scope="row"|საფრანგეთი (SNEP)
სქოლიო
კატეგორია:2016 წლის ალბომები კატეგორია:A&M Records-ის ალბომები კატეგორია:სტინგის ალბომები
გერმანისტიკული ენათმეცნიერება
გერმანისტიკული ენათმეცნიერება, ან გერმანისტიკული ლინგვისტიკა (გერმ. Germanistische Linguistik, შემოკლებით GL) — გერმანისტიკის ერთ-ერთი სამეცნიერო-კვლევითი დარგი, სასწავლო-აკადემიური ფილოლოგიური დისციპლინა გერმანულენოვანსა და სხვაენოვან ქვეყნების უნივერსიტეტებში.
გერმანისტიკულ ენათმეცნიერებას ხშირად ენის გერმანისტიკასაც (გერმ. Sprachgermanistik) უწოდებენ. ასევე მსგავსი ფორმითაა ნაწარმოები ლიტერატურის გერმანისტიკა (გერმ. Literaturgermanistik), რომლითაც გერმანისტიკულ ლიტერატურათმცოდნეობას აღნიშნავენ.
გერმანული და გერმანისტიკული ენათმეცნიერება
თუ ტერმინით "გერმანული ენათმეცნიერება" გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებულ უნივერსიტეტებში სრულიად განსხვავებული ქვეყნების ენების ( - ინგლისური, ესპანური, ბულგარული, სერბულ-ხორვატული, ჩინური, იაპონური და ა.შ.) სამეცნიერო კვლევას აღნიშნავენ, "გერმანისტიკული ენათმეცნიერება" აღნიშნავს მხოლოდ გერმანულ ენის მეცნიერულ შესწავლასა და კვლევას.
გერმანისტიკული ენათმეცნიერება გერმანულენოვან უნივერსიტეტებში
გერმანისტიკული ენათმეცნიერება წარმოადგენს გერმანიის, ავსტრიის, შვეიცარიისა და ლუქსემბურგის უნივერსიტეტებში სამიდან ერთ-ერთ არჩევით დარგს გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობისა და მედიევისტიკის გვერდით.
გერმანისტიკის ფაკულტეტის სტუდენტები პირველი ოთხი სემესტრის განმავლობაში გერმანისტიკის სამივე დარგს გადიან როგორც ამ დარგის საფუძველს, შესავალი საგნების სახით, ხოლო მოგვიანებით კი სტუდენტებს შეუძლიათ თავად გადაწყვიტონ სამი გერმანისტიკული მიმართულებიდან სამივე აირჩიონ, თუ არა. საერთო მინიმუმად ორი დარგია მიჩნეული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანული ენა კატეგორია:ფილოლოგია
ცელქი ბავშვები
ცელქი ბავშვები — ქართული ფილმი, რომლის სრული სახელწოდებაა "ცელქი ბავშვები: ოპერაცია ახალი წელი".
სიუჟეტი
ფილმში პატარა ბავშვები, ნია და ნიკა მშობლებთან ერთად აპირებენ საახალწლო მოგზაურობაში წასვლას,  თუმცა გამოიწვევენ დიდ აჟიოტაჟს და ამის გამო დაისჯებიან: არ გაჰყვებიან მშობლებს და ახალ წელს პაპის სახლში შეხვდებიან. თუმცა, მათი პაპა არის არქეოლოგი. მან იპოვა მედალიონი, რომელიც სურვილებს ასრულებს (როგორც შემდეგში გაირკვა, იგი სულაც არაა ჯადოსნური). ნიამ და ნიკამ ჩაიფიქრეს, რომ ახალ წელს მარტო შეხვედრილიყვნენ. კოლექციონერი დაიქირავებს მძარცველებს, რომ მოიპარონ მედალიონი. მძარცველები ჯერ პაპას გაიტაცებენ, ამიტომ ბავშვები ერთმანეთთან შეხვედრამდე დარწმუნებულები არიან, რომ მათი ოცნება ასრულდა. ბაბუს არყოფნაში ისინი თავის ნებაზე ერთობიან — ერთმანეთისთვის ხაფანგებს მოამზადებენ, თუმცა მათში მძარცველები გაებმებიან, რომლებიც მიუხედავად დაბრკოლებებისა, სახლში შედიან. ბავშვები იძულებულები ხდებიან, მათ საკუთარი ძალებით გაუმკლავდნენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2012 წლის ქართული ფილმები
აზიზ ნესინი
აზიზ ნესინი (Aziz Nesin, მეჰმეთ ნუსრეთის ერთ-ერთი ფსევდონიმი; დ. 20 დეკემბერი, 1915— გ. 6 ივლისი, 1995) — თურქი მწერალი, დრამატურგი და პუბლიცისტი.
აზიზ ნესინი ყირიმელი თათრების შთამომავალია. დაიბადა 1915 წელს პრინცის კუნძულების კუნძულ ჰეიბელიადაზე. 1934 წელს ათათურქის რეფორმის შედეგად მიიღო გვარი ნესინი. 1939 წელს დაამთავრა სამხედრო-ტექნიკური სასწავლებელი და მიიღო უმცროსი ოფიცრის წოდება.
იგი უამრავი სტატიის, ფელეტონის, ესსეს, ნოველის, ზღაპრის, რომანისა და პიესის ავტორია.
გარდაიცვალა 1995 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქი მწერლები