cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პერ-ლაშეზის სასაფლაო
სასაფლაოს განვითარება
ახალგახსნილი სასაფლაო ქალაქის იმდროინდელი ცენტრიდან საკმაოდ შორს იყო, რაც ხალხს არ მოსწონდა. ამას გარდა, კათოლიკეებს არ სურდათ უკურთხებელ მიწაზე ეპოვათ სამუდამო განსასვენებელი. სასაფლაოს პოპულარობის გაზრდის მიზნით, ხელისუფლებამ მოლიერი და ლაფონტენი გადმოასვენა აქ. 1817 წელს პიერ აბელარისა და მისი მოწაფისა და სატრფოს, ელოიზას საფლავებიც პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე გადმოიტანეს. ხერხმა გაამართლა და რამდენიმე წელიწადში პერ-ლაშეზზე უკვე 33 ათასი საფლავი იყო.
პერ-ლაშეზი ჯერაც მოქმედი სასაფლაოა, თუმცა აქ დასაფლავების უფლების მოპოვება უკვე ძალიან ჭირს. არსებობს მოლოდინის რიგი და სულ რამდენიმე თავისუფალი ადგილი ახალი სამარისათვის. თანამედროვე კანონის მიხედვით, პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე შეიძლება დაიკრძალოს მხოლოდ ქალაქ პარიზში გარდაცვილი ადამიანი ან დედაქალაქის მკვიდრი. სასაფლაოს მესვეურები ახალ განსასვენებელ ალაგს იმის ხარჯზე გამოყოფენ, რომ საერთო საფლავებს ქმნიან ოჯახის წევრებისთვის. ხშირად, ოჯახურ საფლავში ათობით გარდაცვლილი გვერდიგვერდ განისვენებს თაროებზე. ეს საშუალებას იძლევა, აქ დასაფლავების სხვა მსურველებიც დაკმაყოფილდნენ.
სასაფლაოს მმართველობამ ვადიანი საფლავების იდეა პრაქტიკაში განახორციელა. ამის საშუალებით, სასაფლაო ჯერაც მოქმედია და კიდევ წლების განმვალობაში იქნება. განსვენებულისთვის საფლავის შეძენა შეიძლება როგორც სამუდამოდ, ისე 10, 30 ანდა 50 წლის ვადით. აღნიშნული პერიოდის ამოწურვის შემდეგ, მიცვალებულის ახლობლებს შეუძლიათ თანხა გადაიხადონ და გაახანგრძლივონ საფლავის არსებობა. გადაუხდელობის შემთხვევაში, ნეშტს კრემაციას უკეთებენ და კოლუმბარიუმში ურნით ინახავენ. ძველი ბინადრის ადგილს ახალი მიცვალებეული იკავებს სასაფლაოზე.
საინტერესო ფაქტები
პერ-ლაშეზის ტერიტორიაზე შესვლა თავისუფალია და უფასო. სასაფლაო ღიაა ყოველდღე დილის 8 საათიდან საღამოს 6 საათამზე ზაფხულის პერიოდში, ხოლო ზამთრის პერიოდში (რომელიც 5 ნოემბერს იწყება და 16 მარტს მთავრდება) ნახევარი საათით ადრე იკეტება – საღამოს 6-ის ნახევარზე. შესაძლებელია ვირტუალური ტურიც.
1814 წელს ნაპოლეონი გაერთიანებული არმიის წინააღმდეგ ბრძოლაში დამარცხდა და საიმპერატორო ტახტი დათმო. ანტიფრანგული კოალიციის ძალები პარიზში შევიდნენ და მათ რიგებში მყოფი კაზაკები პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე დაბანაკდნენ.
სასაფლაოს ღირსშესანიშნაობად ითვლება კომუნარების კედელი (Mur des Fedérés), რომელთანაც 1871 წელს პარიზის კომუნის 147 წევრი დახვრიტეს. 1880 წლიდან მოყოლებული ამ ადგილას ყოველი მაისის ბოლო კვირა დღეს პარიზელები მიტინგს მართავენ.
1963 წელს ედიტ პიაფის დასაფლავებაზე 40 ათასამდე ადამიანი მოვიდა. ბევრმა მოართვა „პარიზის ბეღურას“ თაიგულები. ბოლოს იმდენი ყვავილი დაგროვდა, რომ პერ-ლაშეზის სასაფლაოს გზები მთლიანად დაიფარა და ჭირისუფალს ზედ უწევდა სიარული.
პერ-ლაშეზის სასაფლაოს ყოველწლიურად 2 მლნ ადამიანი სტუმრობს.
სასაფლაოს ტერიტორიაზე ხშირია ვანდალიზმის ფაქტები, რომლის დროსაც ზიანდება ქანდაკებები და მონუმენტები. ზოგჯერ სასაფლაოდან ექსპონატებს იპარვენ. შედეგად, ბევრ საფლავს სჭირდება რესტავრაცია ან შეკეთება. 2006 წელს მოიპარეს ექვსი ბრინჯაოს ბიუსტი, მათ შორის, ჟორჟ ბიზესი, რომელიც 10 ათას ევროდ იყო შეფასებული.
ძალიან ბევრი მნახველი ჰყავს ოსკარ უაილდის საფლავს. ზოგიერთი უკულტურო ადამიანი საფლავის ქვაზე წარწერის დატოვებით გამოხატავს მწერლისადმი თავის სიყვარულს და აზიანებს სამარეს.
ჯიმ მორისონის საფლავზე მარმარილოს ბიუსტი იდგა, რომელიც დაიკარგა. სწორედ ჯგუფ „დორზის“ ვოკალისტის განსასვენებელს ჰყავს ყველაზე მეტი მნახველი. ფანების უმეტესობა ხმაურობს და იქაურობას ანაგვიანებს. სასაფლაოს მმართველობა იმდენად შეწუხდა, რომ 2001 წელს მუსიკოსის სხვაგან გადასვენების საკითხიც კი დასვა. ზუსტად მაშინ მორისონის საფლავის კონტრაქტი იწურებოდა, მაგრამ საზოგადოების მოთხოვნით, ამ გეგმაზე ხელი აიღეს. ჯიმ მორისონის საფლავი პერ-ლაშეზზე მეხუთე ადგილზეა მნახველების რაოდენობით პარიზის ღირსშესანიშნაობებს შორის. მისი საფლავის ქვაზე ბერძნულად აწერია ეპიტაფია – „დაამარცხე შინაგანი დემონი“.
პერ-ლაშეზის სასაფლაოს დაგეგმარება მეტად უსისტემოდ და ქაოტურად მიმდინარეობს, რის გამოც, ხშირად, ძალიან ძნელია სასურველი საფლავის მოძებნა. ხშირად მას „მუზეუმს ღია ცისქვეშ“ უწოდებენ, რადგან ბევრ საფლავს ამშვენებს მხატვრული ღირებულების მქონე მონუმენტი თუ ქანდაკება.
სქოლიო
კატეგორია:პარიზი კატეგორია:საფრანგეთის სასაფლაოები
ლოსაბერიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ლოსაბერიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ლუარსაბი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ლუარსაბი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
გიორგი თუხარელი (ინჟინერი)
მინი|250პქ|გიორგი თუხარელი გიორგი ივანეს ძე თუხარელი (დ. 25 აგვისტო, 1908 — გ. 10 სექტემბერი, 1942) — ქართველი ემიგრანტი პარიზში, ინჟინერი, პატრიოტული სამხედრო ორგანიზაცია „თამარ I“-ის მებრძოლი.
ბიორგაფია
გიორგი თუხარელი დაიბადა თბილისში, რკინიგზის ინჟინრის ივანე თუხარელის ოჯახში. 1928 წელს გაემგზავრა პარიზში სწავლის გასაგრძელებლად. პარიზში ჩასვლისას ის აქტიურად ჩაება ქართული ემიგრაციის კულტურულ, პოლიტიკურ და სპორტულ ცხოვრებაში. შეუერთდა ქართული შევარდენის ემიგრანტულ საფეხბურთო ნაკრებს, გახდა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის შეფიცულის, შალვა ნებიერიძის მიერ 1931 წელს დაარსებულ ქართულ ემიგრანტულ დრამატულ დასის წევრი. იყო ემიგრაციის ახალგაზრდული ნაწილის აქტიური წევრი, მონაწილეობდა ემიგრანტთა დასახმარებლად გამართულ საქველმოქმედო ღონისძიებებში.
1930-იან წლებში გიორგი ეუფლება ინჟინრის სპეციალობას და მუშაობას იწყებს ფრანგულ საინჟინრო კომპანიაში.1939 წელს მიხეილ კედიას შუამდგომლობით გიორგი თუხარელი შევიდა შტუტგარტის სამხედრო სკოლაში. 1941 წელს ის უერთდება ახლად ჩამოყალიბებულ  სამხედრო-პატრიოტულ ორგანიზაცია „თამარ-I“-ს, რომლის მთავარი მიზანი იყო ემიგრანტ ქართველების დახმარებით საქართველოს ტერიტორიაზე აჯანყების მოწყობა და ეროვნული მთავრობის ჩამოყალიბება. „თამარ I“-ის შენაერთი მეორე მსოფლიო ომში ჩაება 1942 წელს. გიორგი თუხარელი გმირულად დაიღუპა 1942 წლის სექტემბერში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1908 კატეგორია:გარდაცვლილი 10 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1942 გ
ერიხ დრიგალსკი
ერიხ დაგობერტ ფონ დრიგალსკი (Erich von Drygalski; დ. 9 თებერვალი, 1865 — გ. 10 იანვარი, 1949) — გერმანელი გეოგრაფი, გეოფიზიკოსი და პოლარეთის მკვლევარი. 1906-1935 წლებში იყო მიუნხენის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1891 და 1892-1893 წლებში გრენლანდიაში კონტინენტური ყინულის გამოსაკვლევად ხელმძღვანელობდა ბერლინის გეოგრაფიული საზოგადოების 2 ექსპედიციას. 1901-1903 წლებში ხელმძღვანელობდა გერმანულ ანტარქტიკულ ექსპედიციას გემზე „გაუსი“. კერგელენის არქიპელაგზე დააარსა მეტეოროლოგიურ-მაგნიტური სადგური. 1902 წელს აღმოაჩინა და გამოიკვლია ანტარქტიდის ნაწილი, რომელმაც მიიღო სახელწოდება ვილჰელმ II-ის მიწა; გამოიკვლია გაუსის მთა და მისცა მას სახელწოდება. საკუთარი პოლარული მოგზაურობისას მიღებული მასალების საფუძველზე განავითარა მოძრავი ყინულების თეორია. 1910-1912 წლებში არქტიკაში დირიჟაბლების შესაძლო გამოყენებასთან დაკავშირებით ჩატარებული ექსპედიციის წევრი შპიცბერგენზე. მისი სახელობისაა კუნძული, მყინვარი და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი გეოგრაფები კატეგორია:გერმანელი გეოფიზიკოსები კატეგორია:ანტარქტიკის მკვლევრები კატეგორია:გერმანელი მოგზაურები
ვაპლიტე
პროლეტარული ლიტერატურის თავისუფალი აკადემია, შემოკლ. ვაპლიტე (Вільна академія пролетарської літератури, Вапліте) — ლიტერატურული ორგანიზაცია. დაარსდა 1925 წლის ბოლოს უკრაინის ქალაქ ხარკივში. მასში ძირითადად გაერთიანდნენ ლიტერატურულ ჯგუფ „ურბინოს“ წევრები, რომლებსაც მიკოლა ხვილიოვი ხელმძღვანელობდა, აგრეთვე გლეხ მწერალთა კავშირ „პლუგის“ და ლიტერატურულ ორგანიზაცია „ოქტიაბრის“ ზოგიერთი წევრი: მიკოლა ბაჟანი, ვასილ ვრაჟლივი, ივან დნიპროვსკი, ოლექსანდრ დოვჟენკო, ოლეს დოსვიტნი, გრიგორი ეპიკი, ლ. ივანოვი, მაიკ იოჰანსენი, ოლექსა სლისარენკო, იური სმოლიჩი, ვოლოდიმირ სოსიურა, პავლო ტიჩინა, მიკოლა ხვილიოვი, მიხაილო იალოვი, იური იანოვსკი და სხვ. (სულ 30-მდე ადამიანი). პრეზიდენტები — მიხაილო იალოვი (1925–1926), მიკოლა კულიში (1926–1928); მდივანი — არკადი ლიუბჩენკო.
ალექსი წერეთელი
ალექსი წერეთელი (დ. 1864 — გ. 1942), თავადი, ოპერის იმპრესარიო. მწერალ აკაკი წერეთლისა და ნატალია პეტროვნა ბაზილევსკაიას ვაჟი.
ვაპლიტე
ორგანიზაცია იღებდა ბოლშევიკური ხელისუფლების პოლიტიკის იდეოლოგიის საფუძვლებს, თუმცა ლიტერატურული ცხოვრების კონკრეტულ საკითხებში ინარჩუნებდა მხატვრული სიტყვის მაღალპროფესიული ოსტატების მიერ უცხოეთის ხალხთა ყველაზე მეტად განვითარებული ლიტერატურების დონის ახალი უკრაინული ლიტერატურის შექმნის იდეას. მიკოლა ხვილიოვი, ვაპლიტეს იდეოლოგიის გამტარებელი, მიიჩნევდა, რომ უკრაინული მწერლობისა და მთლიანად ეროვნული აღორძინების მომავალი შესაძლებელი იყო მხოლოდ ოფიციალურად პროპაგანდირებული „განმანათლებლობის“ მასოვიზმისა და „რუსული მესიანიზმისადმი“ მონური დამოკიდებულების დაძლევის შემდეგ (სწორედ ამას ეხებოდა მისი ლოზუნგი — „შორს მოსკოვიდან!“, როგორც „ჩვენ ფსიქიკაზე მოძალადე“ „საკავშირო მეშჩანობის ცენტრიდან“) და მრავალსაუკუნოვან დასავლეთევროპულ სულიერ ღირებულებებზე, „ფსიქოლოგიურ ევროპაზე“ ორიენტირება უკრაინულ საზოგადოებას გაჯანსაღების საშუალებას მისცემდა, როდესაც ერი ბოლოს და ბოლოს „იპოვნიდა მისი კულტურული განვითარების ერთადერთ ჩვეულ გზას“. ამ კონცეფციას უჭერდნენ მხარს ნეოკლასიკოსი და სხვა მწერლები, კულტურის მოღვაწეები. თუმცა ორთოდოქსულ-პარტიული კრიტიკოსები (ს. შჩუპაკი, ს. პილიპენკო, ვ. კორიაკი და სხვ.) მას უარყოფითად აფასებდნენ; ვაპლიტეს პოზიციების მკაცრი გაკიცხვები გახმოვანდა უკრაინის სსრ-ის პოლიტიკური ხელმძღვანელობის გამოსვლებში (ვ. ჩუბარი, ვ. ზატონსკი, ლ. კაგანოვიჩი, გ. პეტროვსკი, მ. სკრიპნიკი, ა. ხვილია) და რიგ პარტიულ დადგენილებებში (უკრაინის კპ(ბ) ცკ-ის პლენუმის თეზისები „უკრაინიზაციის შედეგების შესახებ“, ივნისი, 1926, რომლებიც მიღებულ იქნა იოსებ სტალინის მიერ კაგანოვიჩისადმი ამა წლის 26 აპრილს გაგზავნილ წერილში არსებული მითითებების შესაბამისად; უკრაინის კპ(ბ) ცკ-ის პოლიტბიუროს დადგენილება „უკრაინის მხატვრული ლიტერატურის საქმეში პარტიის პოლიტიკის შესახებ“, ივნისი, 1927).
ალექსი წერეთელი
დაიბადა პეტერბურგში და აღიზარდა რუსულ კულტურულ გარემოში. ქართულს თითქმის არ ფლობდა; მიიღო ინჟინრის განათლება. ოპერამ ადრევე გაიტაცა და 1896-97 წლებში ხარკოვში (ახლანდ. ხარკივი, უკრაინა) ჩამოაყალიბა საოპერო დასი, რომელმაც გასტროლებით მოიარა რუსეთის იმპერიის დიდი ქალაქები და წარმატების მწვერვალს 1904-06 წწ. პეტერბურგში მიაღწია. წერეთელს ეკუთვნის რამდენიმე მომავალში ცნობილი საოპერო ტალანტის აღმოჩენა. 1913 წ. წერეთელმა პეტერბურგში მოაწყო ქართული დიასპორის ყველაზე დიდი საღამო. ბოლშევიკური გადატრიალების შემდეგ, 1917 წ., რუსეთი დატოვა და ევროპას მიაშურა. 1921 წლიდან მისი ახლად შექმნილი დასი წარმატებით გამოდიოდა ესპანეთის თეატრებში. 1928 წ. იყო პარიზში „რუსული ოპერის“ თანადამფუძნებელი. 1930 წ. ოპერა გაკოტრდა, მის მფლობელებს შორის დავა კი სასამართლომდე მივიდა. წერეთელმა სასამართლო პროცესი მოიგო და 1931 წ. ემიგრანტ ვასილი ბაზელის კომპანიონობით „რუსული ოპერა“ აღადგინა. დასში მიწვეული იყო თედორე შალიაპინი.
ვაპლიტე
ორგანიზაციას ვერ უშველა ოლეს დოსვიტნის, მიკოლა ხვილიოვისა და მიხაილო იალოვის მოსანანიებელმა განცხადებამ (დეკემბერი, 1926) და ორგანიზაციიდან ამ სამის გარიცხვამ (იანვარი, 1927): პარტიული შეხედულებებით იდეურად ძლიერ მავნე რომანის, მიკოლა ხვილიოვის „ვალდშნეპის“ (კერძოდ, მისი დასაწყისის) გამოცემასთან დაკავშირებით მოხდა ჟურნალ „ვაპლიტეს“ კონფისკაცია, რის შემდეგაც აკრძალეს თავად ჟურნალის გამოცემაც, ორგანიზაციას კი თვითლიკვიდაცია დაევალა (იანვარი, 1928). ხვილიოვის მიმდევართა შემდგომი გამოცემა იყო ალმანახი „ლიტერატურნი იარმაროკ“ (დეკემბერი, 1928 – თებერვალი, 1930) და ჟურნალი „პროლიტფრონტ“ (აპრილი – დეკემბერი, 1930). 1930-იან წლებში კარზე მომდგარი ჰოლოდომორისა და დიდი ტერორის დროს მაღალი მხატვრულობიდან თანდათან გადავიდნენ სოციალისტური რეალიზმის ფსევდოლიტერატურაზე.
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინული ლიტერატურა
ალექსი წერეთელი
წერეთელმა თავისი დასის მთელი რეკვიზიტები „მომავალი თავისუფალი საქართველოს თეატრს“ უანდერძა. თუმცა, მისი გარდაცვალების შემდეგ, ანდერძი არაქმედითად იქნა ცნობილი და წერეთლის ქონება აუქციონზე გაიყიდა.
წყარო
კატეგორია:დაბადებული 1864 კატეგორია:გარდაცვლილი 1942 ა
ვერა ზასულიჩი
ადრეული პერიოდი
ვერა ზასულიჩი 1849 წელს სმოლენსკის გუბერნიის გჟატსკის მაზრაში გაღატაკებული პოლონელი თავადის ოჯახში დაიბადა. სამი წლის ასაკში მამით დაობლების გამო ის დედამ ნათესავებთან გაგზავნა. კერძო სკოლის დამთავრების შემდეგ ვერამ პედაგოგის დიპლომი მიიღო, 1868 წელს კი იგი პეტერბურგში გადასახლდა, სადაც კლერკად მუშაობდა. აქვე მან დაიწყო რევოლუციურ ჯგუფებში საქმიანობა, მონაწილეობა კრებებში, ავრცელებდა მეფის საწინააღმდეგო პროკლამაციებს.
პირველად ვერა ზასულიჩი 1869 წლის მაისში დააპატიმრეს და ნოვგოროდის გუბერნიაში და ტვერში გაასახლეს, ხოლო აკრძალული ლიტერატურის გავრცელების გამო ხელმეორე დაკავების შემდეგ ის კოსტრომაში დაატუსაღეს.
დაპატიმრება და გასამართლება
განაჩენის გასაჩივრების გამო ზასულიჩს ხელმეორედ დაპატიმრება დაემუქრა, ამიტომ მან საიდუმლოდ ქვეყანა დატოვა და შვეიცარიაში გადასახლდა. ვერა ზახულიჩი პირველი ქალი გახდა, რომელმაც თვითმპყრობელობასთან ბრძოლის ფორმად ტერორი აირჩია. ამ შემთხვევის გამო ის გმირად მიიჩნეოდა ხელისუფლებასთან დაპირისპირებულ შეურიგებელ ჯგუფებში.
მარქსისტებთან ერთად
მოგვიანებით ზასულიჩმა უარყო ინდივიდუალური ტერორის მეთოდი, დაუახლოვდა გიორგი პლეხანოვს და პავლე აქსელროდს. 1883 წელს მან გაიზიარა მარქსიზმის პრინციპები და შეუდგა მარქსისა და ენგელსის შრომების თარგმნას რუსულ ენაზე.
1894 წლიდან იგი ლონდონში სამეცნიერო-ლიტერატურულ საქმიანობას ეწეოდა. კრიტიკოსის რანგში ვერა ზასულიჩმა მოახდინა ჟან-ჟაკ რუსოს და ვოლტერის ნაშრომების გამოცემა. მან, აგრეთვე, მონაწილეობა მიიღო მეორე ინტერნაციონალის სამ კონგრესში. რამდენჯერმე ის არარეგალურად დაბრუნდა რუსეთში, სადაც ვლადიმერ ლენინთან და რამდენიმე სხვა სოციალ-დემოკრატთან ერთად დააფუძნა ჟურნალი "ისკრა". პარტიის გახლეჩვის შემდეგ იგი მენშევიკთა ფრთას მიემხრო.
იმპერატორ ნიკოლოზ მეორის მიერ გამოცემული 17 ოქტომბრის დეკრეტის შემდეგ ვერა ზასულიჩმა ისარგებლა ამნისტიით და დაბრუნდა რუსეთში, თუმცა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას ის ჩამოშორდა. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ცნობილი რევოლუციონერი მხარს უჭერდა ბრძოლას საბოლოო გამარჯვებამდე. იგი მიესალმა დროებით მთავრობას და გაემიჯნა ბოლშევიკთა ხელისუფლებას. ვერა ზასულიჩი პნევმონიისგან 1919 წლის 8 მაისს პეტროგრადში გარდაიცვალა.
იმიჯი ქართველ მარქსისტებში
ქართულ რევოლუციურ წრეებში ვერა ზასულიჩი შთაგონების წყაროდ იყო ქცეული. ბევრი ადამიანისთვის ამ ლეგენდარულ პიროვნებას 1905 წელს პირადად შეხვდა სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი ისიდორე რამიშვილი:
"დიდად მესიამოვნა ამ ძველი რევოლიუციონერი ქალის პირადი გაცნობა. კიდევ ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელში ვიყავით, როცა გაისმა ამ ჩვენი წლოვანების ახალგაზრდა ქალის რევოლვერის ხმა პეტერბურგში. ჩვენ შევნატროდით მას, თან გვრცხვენოდა, რომ ქალმა გამოიჩინა ამოდენა გაბედულება და ჩვენ, ბიჭები, გულხელდაკრეფილი ვისხედით, არავინ მოგვეკლა. სწორედ ვერა ზასულიჩის ბედი და მოქმედება სანატრელი და წასაბაძი იყო ჩვენთვის".
"[ვერა ზასულიჩს] ვადიდებდით და ვეთაყვანებოდით. მის ისტორიას მსმენელთ აფერადებით, დაწვრილებით გადავცემდით, რომ მათ გულშიაც აღგვენთო ბრძოლის ცეცხლი".
სქოლიო
კატეგორია: დაბადებული 1849 კატეგორია: გარდაცვლილი 1919 კატეგორია: რევოლუციონერები კატეგორია: რუსი რევოლუციონერები
ამერიკული თეთრი პეპელა
ამერიკული თეთრი პეპელა (Hyphantria cunea) — პეპელა მღიერულასებრთა ოჯახისა. აზიანებს 200-ზე მეტი სახეობის მცენარეს, უმთავრესად თუთის ხესა და ხეხილს, მუხლუხი ღრღნის, შემდეგ კი მთლიანად ჭამს ფოთოლს, ხოლო ტოტებზე აბლაბუდას აბამს. ამერიკული თეთრი პეპელა წელიწადში იძლევა ორ თაობას. გავრცელებულია ევროპაში და იმიერკარპატეთის ოლქში. საქართველოში არ გვხვდება.
ბრძოლის ღონისძიებანი
კარანტინი. მუხლუხის საწინააღმდეგოდ მცენარეზე ინსექტიციდების ან ინსექტიციდებისა და მიკრობიოლოგიური პრეპარატების ნარევის შესხურება.
ლიტერატურა
კატეგორია:მღიერულასებრნი
ბიო...
ლიტერატურა
კატეგორია:თავსართები
დეოდორუ და ფონსეკა
დეოდორუ და ფონსეკა (Manuel Deodoro da Fonseca; დ. 5 აგვისტო, 1827, მარეშალ-დეოდორუ, ალაგოასი — გ. 23 აგვისტო, 1892, ბარა-მანსა, რიო-დე-ჟანეირო ) — ბრაზილიელი პოლიტიკოსი, ბრაზილიის პირველი პრეზიდენტი.
ბიოგრაფია
დაიბადა სამხედროების ოჯახში და ახალგაზრდობაში დაიწყო სამხედრო კარიერა. 1864–1870 წლებში  მონაწილეობდა პარაგვაის ომში, რისთვისაც მან დამსახურებისათვის მიიღო  რანგის კაპიტნის წოდება. 1884 წელს ის დააწინაურეს და გახდა საველე მარშალი, ხოლო შემდეგ სრული მარშალი.
ბინქარანი
ბინქარანი — მცხეთის „ეპისკოპოსი ცეცხლის-მსახურთა“ (სპარსულად გამოითქმის როგორც მობედინ-მობედანი) V საუკუნის II ნახევარში. ირანის ხელისუფლებმა გამოგზავნეს ქართლში ცეცხლთაყვანისმცემლობის (მაზდეანობის) გასავრცელებლად. ბინქარანსა და მის ხელქვეით მოგვებს მრავალი ქართველი გადაუბირებიათ. V საუკუნის 80-იან წლებში ირანთა წინააღმდეგ ქართლის აჯანყების დროს ბინქარანი ვახტანგ გორგასალმა დააპატიმრა. იგი საპყრობილიდან გაიქცა და სიკვდილით დასჯას გადარჩა, მისი ხელქვეითი მოგვები კი ზოგი ამოწყვიტეს, ზოგი გააძევეს. ბინქარანი მოკვდა ქართლის საზღვართან, როდესაც ირანის ჯარს წინ მოუძღოდა.
დეოდორუ და ფონსეკა
ბიოგრაფია
1889 წელს მოექცა სამხედრო გადატრიალების სათავეში, დაამხო მონარქია და გახდა დროებითი მთავრობის მეთაური. მოიწვია საკონსტიტუციო კონგრესი და შეიმუშავა ბრაზილიის კონსტიტუცია. თუმცა მალევე ფონსეკა კონფლიქტში შევიდა რესპუბლიკელების სამოქალაქო ლიდერებთან. ამიტომ 1891 წლის თებერვაში მისი პრეზიდენტად არჩევა მოხდა კონგრესზე სამხედრო ზეწოლის შედეგად.
ბინქარანი
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
დეოდორუ და ფონსეკა
ბიოგრაფია
გარდაიცვალა ერთი წლის შემდეგ. მის მშობლიურ ქალაქს პატივისცემის ნიშნად მისი სახელი ეწოდა.
სქოლიო
კატეგორია:ბრაზილიის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 5 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1827 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1892
გოგირდმჟავა
სახელწოდება
მე-XX საუკუნემდე გოგირდმჟავას ხშირად უწოდებდნენ შაბიამანს (როგორც წესი ეს იყო კრისტალური ჰიდრატი, რომელიც კონსისტენციით ზეთს ჩამოგავდა) ან შაბიაბნის ზეთს, ალბათ აქედანაა მისი მარილების სახელწოდებებიც (კერძოდ კი კრისტალ ჰიდრატების).
ფიზიკური და ფიზიკო-ქიმიური თვისებები
გოგირდმჟავა ძალიან ძლიერი მჟავაა, 18оС-ზე pKa (1) = −2,8, pKa (2) = 1,92 (К₂ 1,2 10−2); მოლეკულაში ბმების სიგრძეებია S=O 0,143 ნმ, S—OH 0,154 ნმ, კუთხე HOSOH 104°, OSO 119°; დუღილისას, წარმოქმნის აზოეტროპიულ ნარევს (98,3 % H2SO4 და 1,7 % H2О დუღილის ტემპერატურით 338,8оС). გოგირდმჟავა, რომელიც პასუხობს 100%-იან H2SO4 შემცველობას, აქვს შემდეგი შემადგენლობა (%): H2SO4 99,5, HSO4− — 0,18, H3SO4+ — 0,14, H3O+ — 0,09, H2S2O7, — 0,04, HS2O7⁻ — 0,05. წყალს შეერევა SO3-იც, ყველანაირი შეფარდებით. გოგირდმჟავა წყალხსნარებში პრაქტიკულად მთლიანად დისოცირდება H+, HSO4−, და SO₄2−. წარმოქმნის ჰიდრატებს H2SO4·nH2O, სადაც n = 1, 2, 3, 4 და 6,5.
ოლეუმი
გოგირდის ანჰიდრიდის SO3 ხსნარებს გოგირდმჟავაში უწოდებენ ოლეუმს, ისინი წარმოქმნიან ორ ნაერთს H2SO4·SO3 და H2SO4·2SO3.
ოლეუმი ასევე შეიცავს პიროგოგირდმჟავას, რომელიც მიიღება შემდეგი რეაქციით:
SO3-ის შემცველობის მომატებით ოლეუმის დუღილის ტემპერატურა მცირდება. გოგირდმჟავის წყალხსნარების კონცენტრაციის მომატებისას ხსნარებზე ორთქლის საერთო წნევა მცირდება და 98,3 % H2SO4-ის შემცველობისას აღწევს მინიმუმს. ოლეუმში SO3 კონცენტრაციის მომატებისას, ორთქლის საერთო წნევა ზედაპირზე იმატებს. გოგირდმჟავისა და ოლეუმის წყალხსნარების ზედაპირზე საერთო ორთქლის წნევა შეიძლება გამოითვალოს განტოლებით:
А და В კოეფიციენტების სიდიდეები დამოკიდებულია გოგირდმჟავის კონცენტრაციაზე. ორთქლი გოგირდმჟავის წყალხსნარებზე შედგება წყლის, H2SO4 და SO3 ნარევისაგან, ამასთან ორთქლის შემადგენლობა განსხვავდება გოგირდმჟავის ყველანაირი კონცენტრაციის სითხის შემადგენლობისაგან, გარდა შესაბამისი აზეოტროპული ნარევისა.
ტემპერატურის ზრდასთან ერთად ძლიერდება დისოციაცია:
გაწონასწორების კონსტანტის (გაწონასწორების მუდმივა) ტემპერატურული დამოკიდებულების განტოლება:
ნორმალური წნევისას დისოციაციის ხარისხი: 10⁻⁵ (373 К), 2,5 (473 К), 27,1 (573 К), 69,1 (673 К).
100%-იანი გოგირდმჟავის სიმკვრივე შეიძლება განისაზღვროს განტოლებით:
გოგირდმჟავის ხსნარების კონცენტრაციის ზრდასთან ერთად მათი თბოტევადობა მცირდება და მინიმუმს აღწევს 100%-იანი გოგირდმჟავისათვის. თბოტევადობა ოლეუმისათვის SO³-ის შემცველობის ზრდასთან ერთად იზრდება.
კონცენტრაციის მომატების და ტემპერატურის შემცირების დროს თბოგამტარობა λ მცირდება:
სადაც С — გოგირდმჟავის კონცენტრაცია, %-ში.
ქიმიური თვისებები
გოგირდმჟავა — საკმაოდ ძლიერი მჟანგავია, განსაკუთრებულად გახურებისას და კონცენტრირებული სახით; ჟანგავს HI და ნაწილობრივ HBr თავისუფალ ჰალოგენებამდე, ნახშირბადს CO2-მდე, S — SO2-მდე, ჟანგავს ბევრ ლითონს (Cu, Hg და სხვას). ამასთან გოგირდმჟავა ღდგება SO2-მდე, ხოლო ყველაზე ძლიერ აღმდგენებთან — S-მდე და H2S-მდე. კონცენტრირებული H2SO4 ნაწილობრივ ღდგება წყალბადით, რის გამოც არ შეიძლება გამოყენებულ იქნას მის გასაშრობად. განზავებული H2SO4 ურთიერთქმედებს ყველა ლითონთან, რომლებიც ელექტროქიმიურ დაძაბულობის რიგში დგანან წყალბადის მარცხნივ, წყალბადის გამოყოფით. მჟანგავი თვისებები განზავებული H2SO4-ისათვის არადამახასიათებელია. გოგირდმჟავა წარმოქმნის მარილების ორ რიგს: საშუალო — სულფატები და მჟავე — ჰიდროსულფატებს, და ასევე ეთერებს. ცნობილია პეროქსომონოგოგირდმჟავა (ან კაროს მჟავა) H2SO5 და პეროქსოდიგოგირდმჟავა H2S2O8.
გამოყენება
გოგირდმჟავა გამოიყენება:
გოგირდმჟავის მსოფლიო წარმოება არის მიახლოებით 160 მლნ ტონა წელიწადში. ყველაზე მსხვილი მომხმარებელია - მინერალური სასუქების ცარმოება. 1 ტ P₂O₅ ფოსფორულ სასუქებზე იხარჯება 2,2-3,4 ტ გოგირდმჟავა, ხოლო 1 ტ (NH₄)₂SO₄ — 0,75 ტ გოგირდმჟავა. ამიტომაც გოგირდმჟავის ქარხნებს ცდილობენ ააგონ მინერალური სასუქების ქარხნებთან ერთად კომპლექსში.
ტოქსიკური ქმედება
გოგირდმჟავა და ოლეუმი - ძალიან საშიში ნივთიერებებია. ისინი აზიანებენ კანს, ლორწვან გარსს, სასუნთქ გზებს (იწვევს ქიმიურ დამწვრობას). ამ ნივთიერებების ორთქლის ჩასუნთქვისას ისინი იწვევენ სუნთქვის გაძნელებას, ხველებას, ხშირად — ლარინგიტს, ტრაქეიტს, ბრონქიტს და ა.შ. სამუშაო ზონაში ჰაერში გოგირდმჟავის აეროზოლის ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია არის 1,0 მგრ/მ³, ატმოსფეროს ჰაერში 0,3 მგრ/მ³ (მაქსიმალური ერთჯერადი) და 0,1 მგრ/მ³ (საშუალო დღეღამური). გოგირდმჟავის ორთქლის საზიანო კონცენტრაცია არის 0,008 მგრ/ლ (ექსპოზიცია 60 წთ), სასიკვდილო 0,18 მგრ/ლ (60 წთ). საშიშროების კლასი II. გოგირდმჟავის აეროზოლი შეიძლება წარმოიქმნას ატმოსფეროში ქიმიური და მეტალურგიული გამონაბოლქვების დროს, რომლებიც შეიცავენ S-ის ოქსიდებს, და მჟავის წვიმის სახით მოდის.
ისტორიული ცნობები
გოგირდმჟავა უძველესი დროიდანაა ცნობილი, ბუნებაში თავისუფალი სახით, მაგალითად, ტბების სახით ვულკანებთან ახლოს. სავარაუდოდ, პირველად მჟავა აირები მოხსენიებული აქვს არაბ ალქიმიკოსს ჯაბარ იბნ ჰაიანს რომელიც აღწერს მის მიღებას შაბიამნების ან რკინს სულფატების «რკინის ქვის» გახურებით.
IX საუკუნეში სპარსელმა ალქიმიკოსმა არ-რაზიმ, რკინისა და სპილენძის შაბიამნების ნარევის (FeSO4•7H2O და CuSO4•5H2O) გახურებისას, ასევე მიიღო გოგირდმჟავის ხსნარი. ეს მეთოდი უფრო დახვეწა ევროპელმა ალქიმიკოსმა ალბერტ მაგნუსმა, რომელიც XIII ს. ცხოვრებდა.
XV საუკუნეში ალქიმიკოსებმა აღმოაჩინეს, რომ გოგირდმჟავა შეიძლება მიღებულ იქნას, გოგირდის და გვარჯილის ნარევის დაწვით, ან გოგირდის კოლჩედანისაგან - პირიტისაგან, უფრო იაფი და გავრცელებული ნედლეულისაგან ვიდრე არის გოგირდი. ამ მეთოდით მიიღებდნენ გოგირდმჟავას 300 წლის განმავლობაში, მცირე რაოდენობებით მინის რეტორტებში. და მხოლოდ მე-18 საუკუნეში, როდესაც დადგენილ იქნა, რომ ტყვია არ იხსნება გოგირდმჟავაში, მინის ლაბორატორიული ჭურჭელიდან გადავიდნენ სამრეწველო ტყვიის კამერებზე.
დამატებითი ცნობები
გოგირდმჟავის მწვრილი წვეთები შეიძლება წარმოიქმნას შუა და ზედა ატმოსფეროში წყლის ორთქლისა და ვულკანური ფერფლის (რომელიც შეიცავს გოგირდის დიდ რაოდენობას) რეაქციის შედეგად. რის გამოც ჭირს მზის სხივების მოხვედრა პლანეტის ზედაპირზე. ამან (ასევე ვულკანური ფერფლის მცირე ნაწილაკების დიდმა რაოდენობამ ატმოსფეროს ზედა ფენებში, ამცირებენ მზის სხივების მოხვედრას დედამიწის ზედაპირზე) განსაკუთრებულად დიდი ვულკანის ამოფრქვევის დროს შეიძლება გამოიწვიოს კლიმატის ცვლილება. მაგალითად, ვულკან კსუდაჩის (კამჩატკის ნახევარკუნძული) ამოფრქვევის შედეგად 1907 წ.) ფერფლისა და მტვერის ჭარბი კონცენტრაცია ატმოსფეროში მიახლოებით 2 წლის განმავლობაში იყო, ხოლო გოგირდმჟავის დამახასიათებელი მოვერცხლისფრო ღრუბლები შეიმჩნეოდა პარიზშიც კი . ვულკან პინატუბოს აფეთქებამ 1991 წ. რომელმაც ატმოსფეროში ამოაფრქვია 3 ტონა გოგირდი, მიიყვანა იქამდე, რომ 1992 და 1993 წლები ოყო მნიშვნელოვნად უფრო ცივი იყო ვიდრე 1991 და 1994.
გოგირდმჟავის მიღება
გოგირდმჟავა ქიმიური მრეწველობის უმნიშვნელოვანესი პროდუქტია. დღეისთვის მას აწარმოებენ კონტაქტური მეთოდით. აღნიშნული მეთოდით გოგირდმჟავას წარმოება სტადიებად მიმდინარეობს. პირველ სტადიაზე ხდება გოგირდოვანი ანჰიდრიდის მიღება, ნედლეულად კი იყენებენ პირიტს- FeS2, პირიტს წინასწარ დააქუცმაცებენ განსაკუთრებული ზომის ნაწილაკამდე, ჩატვირთავენ სპეციალურ ღუმელებში,რომელშიც ქვემოდან ცხელ ჰარეს უბერავენ. ღუმელში წარმოიქმნება ე.წ "მდუღარე შრე" და გამოწვა სწრაფად ხდება: ღუმელიდან გამომავალი SO2 უამრავ მინარებს და მტვერს შეიცავს. მას ღუმელის გაზი ეწოდება, მას გაატარებენ სპეციალურ დანადგარებში გასასუფთავებლად და გასაშრობად, პირველად გაივლის ელექტროფილტრში, აქედან კი საშრობ კოშკში. მისი გაშრობა ხდება კონცენტრირებული გოგირდმჟავათი. აქ ღუმელის გაზი და გოგირდმჟავა მოძრაობს ურთიერთსაპირისპირო მიმართულებით, რომელსაც წინაღდგენი პრინციპი ეწოდება. საშრობი კოშკიდან გოგირდოვანი გაზი მიეწოდება საკონტაქტო აპარატს,რომელშიც მოთავსებულია ე.წ კატალიზატორის კოლოგი, რომელშიც კატალიზატორად იყენებენ პლატინის ან ვანადიუმის (V) ოქსიდს. გოგირდოვანი გაზის დაჟანგვა შექცევადი პროცესია. სითბოს გამოყოფით მიმდინარეობს და საჭირო ხდება ოპტიმალური პირობების დაცვა SO2-ის გამოსავლიანობის გადიდების მიზნით ტემპერატურული რეჟიმია 450-600°, ამ ტემპერატურული რეჟიმის შესანარჩუნებლად გამოყენებულია ამ რეაქციაში წარმოშობილი სითბო, რის გამოც მიღებულ პროდუქტს თბოგადამცემში (მაცივარში) ატარებენ, ნაჭარბი სითბო აპარატში შესასვლელი ნარევის გათბობას ხმარდება. აღნიშნულ პრინციპს თბოგადაცემის პრინციპი ეწოდება. მესამე სტადიაზე ხდება გოგირდმჟავას მიღება აღნიშნული რეაქცია ეგზოთერმულია, ამის გამო მშთანთქმელ კოშკში ნისლი წარმოიქმნება და პროცესი წყდება, ამიტომ კოშკში ზემოდან ასხამენ არა წყალს, არამედ განზავებულ გოგირდმჟავას (საშრობი კოშკიდან მოდის) შედეგად მიღება ძლიერ კონცენტრირებულ გოგირდმჟავა - ოლეუმი, რომლის წყლთ განზავებისას მიიღება სასურველი კონცენტრაციის გოგირდმჟავა. ოლეუმის გაცივებისას მისგან გამოიყოფა პიროგოგირდმჟავა
რესურსები ინტერნეტში
<!-- !!! გადახედეთ გარე ბმულების სიას !!! დამატებითი რუსული წყაროები მომავლისათვის. -->
სქოლიო
კატეგორია:არაორგანული მჟავები კატეგორია:არაორგანული ჟანგბადშემცველი მჟავები კატეგორია:გოგირდის ნაერთები კატეგორია:საკვები დანამატები კატეგორია:მჟანგავები კატეგორია:მჟავები
Polyrhachis escherichi
Polyrhachis escherichi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
წითელი ვაზი
წითელი ვაზი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, საშუალოდ დანაკვთული, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის ან შეზნექილი, მუქი-წითელი. კანი სქელი აქვს და ადვილად სცილდება რბილობს. ცვილისებრი ფიფქით ოდნავაა დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია.
წითელი ვაზი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.4-17.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.6-6 გ/ლ-ს.
წითელი ვაზი იძლევა სუფრის ნაკლებად შეფერილ, თხელ, წითელ, მშრალ ღვინოს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
Budgie (გრაფიკული სივრცე)
Budgie (ბადჯი) — GNOME-ისა და GTK+-ის ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული გრაფიკული სივრცე UNIX-ის მსგავსი ოპერაციული სისტემებისთვის. Budgie შეიქმნა 2013 წელს, ლინუქსის დისტრიბუტივი Solus-სთვის (ყოფილი Evolve OS). დღესდღეობით Budgie არის ერთ-ერთი ძირითადი გრაფიკული სივრცე რამდენიმე დისტრიბუტივისთვის, მათ შორის Arch Linux და Ubuntu Budgie. გრაფიკული სივრცე ასევე ხელმისაწვდომია მრავალი პოპულარული დისტრიბურივის რეპოზიტორიებში (მაგ.: Debian).
Budgie-ს ადრეული ვერსიები დიდწილად ეფუძნებოდა GNOME Shell-ის კოდს. Budgie-ს შემქმნელების შთაგონება სათავეს იღებს Chome OS-გან, შესაბამისად Budgie-ს იერსახე და სამომხმარებლო ინტერფეისის ძირითადი მახასიათებლები წააგავს Google-ს ოპერაციულ სისტემას. შემქმნელების თანახმად, Budgie-ს მთავარი პრინციპი სიმარტივეა. იერსახესთან ერთად GNOME Shell-ის კოდს ასევე დაემატა რამდენიმე უნიკალური პროგრამა, როგორიცაა Budgie Menu და Raven (შეტყობინებების და სისტემური პარამეტრების მართვის პროგრამა). GNOME-ს განახლებებით გამოწვეული პრობლემების შედეგად, Budgie-ს კოდი თანდათანობით დაშორდა GNOME Shell-ის ფესვებს. 2017 წლის დასაწყისში Solus პროექტის ჯგუფმა გამოაქვეყნა გეგმა რომლის მიხედვითაც Budgie-ს მე-11 გამოცემა GNOME-ს კოდს სრულიად დაშორდება, და Qt 5-ის ბაზაზე გადავა.
არგენტინა 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
არგენტინამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეცხრამეტედ იასპარეზა 1996 წელს, აშშ-ის ქალაქ ატლანტაში. ამ თამაშებზე მათ 2 ვერცხლისა და ერთი ბრინჯაოს მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:არგენტინა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
სი
სი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ლავრენტი არდაზიანი
ლავრენტი პეტრეს ძე არდაზიანი (დ. 1815, თბილისი ― გ. 13 იანვარი [ძვ. სტ. 1 იანვარი], 1870, იქვე) — ქართველი მწერალი, ქართული კრიტიკული რეალიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.
ბიოგრაფია
სამწერლო ასპარეზზე არდაზიანი გამოვიდა შექსპირის „ჰამლეტის“ პროზაული თარგმანით („ცისკარი, 1858“) და მალე „ცისკრის“ წამყვანი თანამშრომელი გახდა. არდაზიანმა ადრევე გამოამჟღავნა ცხოვრების მოვლენების შეცნობის უნარი (ლექსი „ფულები“ — „ცისკარი“, 1859), ხოლო ცნობილ რომანში „სოლომონ ისაკიჩ მეჯღანუაშვილი“ („ცისკარი“, 1861) დამაჯერებლად ასახა ძველი სოციალური ყოფის და ბურჟუაზიული ურთიერთობების დამკვიდრების გარდაუვალობა საქართველოში. თუმცა მწერალი ლიბერალური თავადაზნაურობის პოზიციებზე იდგა, მისი რომანის წარმატება თავად-აზნაურთა რომანტიკულმა სახეებმა კი არ განაპირობა, არამედ სავაჭრო ბურჟუაზიის წარმომადგენლის - მეჯღანუაშვილის ცხოვრებისა და ფსიქოლოგიის დაკვირვებულმა, რეალისტურმა ანალიზმა. ბატონყმური ურთიერთობის დრომოჭმულობა არდაზიანმა გვიჩვენა რომანში „მორჩილი“ („ცისკარი“,1862).
იმდროინდელი ქართული ჟურნალისტიკის საყურადღებო მოვლენა იყო არდაზიანის პუბლიცისტური და კრიტიკული წერილები: „Белый обзор 12 книжек журнала „Заря“. С января по декабрь 1858 г. ნ. ბერძენოვისა“ („ცისკარი“, 1859), „პასუხი უ. ბერძენოვის პასუხისგებაზე“ („ცისკარი“, 1859), „ორიოდე სიტყვა შესახებ თერგდალეულის სტატიისა“ („ცისკარი“, 1863). ამ წერილებში არდაზიანმა პირველმა მიაქცია ყურადღბა ქართული პროზის ჩამორჩენის მიზეზებს, შეეხო სამწერლო ენის სასაუბრო ენასთან დაახლოების აუცილებლობას. მხატვრულ ნარკვევში „მოგზაურობა ტფილისის ტროტუარზედ“ („ცისკარი“, 1862) არდაზიანმა ამხილა ტრაბახა დილეტანტები, „ცრუგანათლებულნი“. არდაზიანის ფსევდონიმების „ბიძია თონიკე“, „ალექსი ელბაკიძე“.
რაციონალური რიცხვი
მათემატიკაში რიცხვს ეწოდება რაციონალური, თუ ის შეიძლება გამოისახოს როგორც ორი მთელი რიცხვის ერთმანეთზე გაყოფის შედეგი, ანუ c რაციონალური რიცხვია, თუკი ის შეიძლება ჩაიწეროს როგორც c=a/b, სადაც a და b მთელი რიცხვებია და ამასთან b არ უდრის ნოლს.
ნებისმიერი რაციონალური რიცხვი შეიძლება ჩაიწეროს უსასრულოდ ბევრი სხვადასხვა ფორმით, მაგალითად 1/2=2/4=3/6=..., მაგრამ კანონიკურ ფორმად ითვლება ის ჩანაწერი რომელშიც მრიცხველს და მნიშვნელს არ გააჩნია 1ის გარდა სხვა საერთო გამყოფი. ყველა ნულისაგან განსხვავებულ რაციონალურ რიცხვს გააჩნია ერთადერთი კანონიკური ფორმა.
ათობით სისტემაში ყველა რაციონალური რიცხვის ჩანაწერი ან სასრულია ან პერიოდული (ეს მტკიცება სამართლიანია ნებისმიერი ფუძის მქონე სისტემისათვის, ანუ თუ რიცხვის ჩანაწერი პერიოდულია ათობით სისტემაში, ის პერიოდული იქნება ორობითშიც, თექვსმეტობითშიც და ა.შ.). ნამდვილ რიცხვებს რომლებიც რაციონალური არაა ირაციონალური რიცხვები ეწოდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:რიცხვთა თეორია კატეგორია:არითმეტიკა კატეგორია:მათემატიკა
ლავრენტი არდაზიანი
ბიოგრაფია
თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები კატეგორია:დაბადებული 1815 კატეგორია:გარდაცვლილი 1870 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 იანვარი
პენტი ესკოლა
პენტი ეელის ესკოლა (Pentti Eelis Eskola; დ. 8 იანვარი, 1883 — გ. 6 დეკემბერი, 1964) — ფინელი პეტროგრაფი. ფინეთის აკადემიის წევრი (1921). 1906 წელს დაამთავრა ჰელსინკის უნივერსიტეტი. 1910 წლიდან ასწავლიდა იქვე (1924-1953 მინერალოგიისა და პეტროგრაფიის პროფესორი). 1928 წლიდან გეოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. გეოლოგიური დაკვირვებები ჩაატარა სკანდინავიაში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და იმიერბაიკალეთში. ესკოლამ ჩამოაყალიბა ცნება მინერალური ფაციესის შესახებ და გამოიყენა ქიმიური პრინციპები გეოლოგიური პრობლემების გადასაწყვეტად. მისი შრომები შეეხება მეტამორფულ დიფერენციაციას, ანატექსისს, გრანიტული მაგმის გენეზისს და სხვა საკითხებს. ესკოლას შრომების მიხედვით რადიკალურად შეიცვალა წარმოდგენა ქანების მეტამორფიზმზე. იყო მრავალი მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.
სქოლიო
კატეგორია:ფინელი გეოლოგები
ბრაზილიის პრეზიდენტი
მინი|250პქ|ბრაზილიის პრეზიდენტის შტანდარტი ბრაზილიის პრეზიდენტი (Presidente do Brasil) — ბრაზილიის ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობისა და სახელმწიფოს მეთაური. ირჩევს მოსახლეობა ოთხი წლის ვადით. პრეზიდენტი ფიცს დებს 1 იანვარს.
ბრაზილიაში საპრეზიდენტო მმართველობა დამყარდა 1889 წელს, პედრუ II-ის წინააღმდეგ მოწყობილი სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. რესპუბლიკური სისტემის დამყარების შემდეგ ბრაზილიაში შეიცვალა ექვსი კონსტიტუცია, ერთმანეთს ენაცვლებოდა ორი დიქტატურა და სამი დემოკრატიული პერიოდი.
სახელმწიფოს ამჟამინდელი პრეზიდენტია მუშათა პარტიის წარმომადგენელი დილმა რუსეფმა, რომელმაც 2010 წლის 3 ოქტომბერის საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. მანამდე პრეზიდენტის თანამდებობა ბრაზილიაში ლუის ინასიუ ლულა და სილვას ეკავა. იგი პირველად 2002 წელს აირჩიეს და საპრეზიდენტო ლენტა 2003 წლის 1 იანვარს ჩაიბარა; 2002 წელს მან თანამდებობა მეორე ვადით დაიკავა, უფლებამოსილების ვადა კი 2011 წლის 1 იანვარს ამოეწურა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბრაზილიის პოლიტიკა *
კენტერბერის რეგიონი
კენტერბერი (Canterbury Region) — ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული რეგიონი. მდებარეობს სამხრეთ კუნძულზე. ძირითადად შედგება კენტერბერის ვაკეებისა და გარსშემორტყმული მთებისგან. მთავარი ქალაქია კრაისტჩერჩი, სადაც განთავსებულია რეგიონული საბჭოს ადმინისტრაცია. ფუნქციონირებს კენტერბერის უნივერსიტეტი.
გეოგრაფია
რეგიონის ფართობია 45 346 კმ², მდებარეობს სამხრეთ კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მარლბოროს რეგიონი, დასავლეთით უესტ-კოსტის, სამხრეთით კი ოტაგოს რეგიონები. აღმოსავლეთით გადის წყნარ ოკეანეზე. სამხრეთით გადაჭიმულია სამხრეთ ალპები.
დემოგრაფია
2013 წლის მონაცემებით, კენტერბერის მოსახლეობა 539 436 ადამიანს შეადგენს და იგი ქვეყნის მეორე ყველაზე ხალხმრავალი რეგიონია ოკლენდის შემდეგ. მთავარი დასახლებული ცენტრია ქალაქი კრაისტჩერჩი.
ეკონომიკა
კენტერბერის რეგიონის ეკონომიკა დივერსიფიცირებულია სოფლის მეურნოებას, მრეწველობას, მეთევზეობას, მეტყევეობასა და ტურიზმს შორის. ასევე მნიშვნელოვანია ისეთი ენერგორესურსები, როგორებიცაა ქვანახშირი და ჰიდროენერგია.
სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის რეგიონები
ვერძი
არსებით სახელს ვერძი რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:
იდეა
იდეა (ბერძ.: ιδέα) — სპეციფიკური კონცეფცია, რომელიც ადამიანის გონებაში წარმოიქმნება ფიქრის შედეგად. ტერმინი გამოიყენება, როგორც პოპულარულ, ისე ფილოსოფიურ ტერმინოლოგიაში.
ფილოსოფიაში
შეხედულებას, რომ იდეები არსებობს საკუთარ რეალობაში ცხოვრებისგან გამიჯნულად ფილოსოფიაში საპატიო ადგილი უჭირავს. ამ შეხედულების მიხედვით ჩვენ იდეას აღმოვაჩენთ ისევე როგორც აღმოვაჩენთ ხოლმე ნამდვილ სამყაროს. ფილოსოფიაში ეს ტერმინი ყველა პერიოდსა და ენაში ერთი და იმავე მნიშვნელობით გამოიყენება, თუმცა პოპულარულ ხმარებაში მას მრავალი ინტერპრეტაცია აქვს.
ანთროპოლოგიასა და სოციალურ მეცნიერებებში
დიფუზია სწავლობს იდეების გავრცელებას კულტურიდან კულტურაში. ანთროპოლოგიური თეორიების მიხედვით ყველა კულტურა სხვა ერთი ან რამდენიმე ძირი კულტურიდან იდეების იმიტაციას ახდენს (მაგ. ბიბლიური ადამი ბევრ კულტურაში თავისებურადაა ინტერპრეტირებული, თუმცა ძირი იგივეა). ევოლუციური დიფუზიის თეორიის მიხედვით კულტურები ერთმანეთის იდეების გავლენის ქვეშ არიან, თუმცა მსგავსი იდეები შეიძლება სხვადასხვა კულტურამ სავსებით დამოუკიდებლად განავითაროს (მაგ. დამწერლობა).
მე-20 საუკუნეში სოციალურმა მეცნიერებმა დაიწყეს იდეების ერთი ადამიანიდან ან კულტურიდან სხვებზე გავრცელების ფენომენის შესწავლა. ამ დარგში ევერეტ როჯერსი პიონერი იყო ინოვაციათა დიფუზიის სწავლებაში, რომლის კვლევის საგანი კულტურათა შორის იდეათა ადაპტირების ფაქტორების შესწავლა იყო.
იდეები როგორც საკუთრება
ზოგიერთ შემთხვევაში იდეა შეიძლება იურიდიულად დაცული იქნას სახელმწიფოს მიერ როგორც ინტელექტუალური საკუთრება. ინტელ. საკუთრების კანონი არ იცავს თვით იდეას, რომელიც ამ ინტ. საკუთრების ბაზისს წარმოადგენს. ასეთი კანონები არ აძლევენ საკუთრების ლეგალურ სტატუსს თვით იდეას, როგორც ასეთს. არამედ, ეს არის იდეის ფუნდამენტალური გამოხატულება, რაც დაცულია სხვადასხვა სახის ინტელ. საკუთრების კანონებით. დანიშნულების მიხედვით, ეს შეიძლება იყოს ე.წ. კოპირაიტი - ორიგინალური ლიტერატურული ნაშრომის შემთხვევაში, პატენტი - გამოგონების შემთხვევაში, რეგისტრირებული სავაჭრო მარკა საქონლის სავაჭრო სახელის შემთხვევაში, ან რეგისტრირებული საინდუსტრიო დიზაინის უფლებები - გარკვეული ობიექტების ფიზიკური ფორმისა და შემადგენლობის შემთხვევაში.
პატენტის კანონი იცავს ახალ იდეას, რომელიც ფუნქციონალური გამოგონება ან ნოუ-ჰაუ არის; კოპირაიტის კანონი იცავს იდეებს გამოხატულს წიგნების, ფილმების, ვიდეოდისკების, კომპიუტერული პროგრამების მეშვეობით, მაშინ როცა დანარჩენი კანონები იცავს ინდუსტრიულ დიზაინსა და ტექნოლოგიურ ინოვაციებს. ამ ტიპის კანონებს ავტორთა იდეების გამოხატულების დროებითი დაცვის ფორმა აქვს მონოპოლიის ფორმით.
ლიტერატურაში
მხატვრულ ლიტერატურაში იდეა ასახული აზრობრივი წვდომაა გაბატონებული საზოგადოებრივ იდეალებთან მიმართებით.
კატეგორია:ტერმინები
ხარისთვალა მესხური
ხარისთვალა მესხური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.
ერთეული ძირებია შემორჩენილი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწყურში.
ბოტანიკური აღწერა
ხარისთვალა მესხური ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 135-156 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში ან სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 170-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.
გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. გამოირჩევა მტევნის ლამაზი აღნაგობით, დიდი და ქარვისფერი მარცვლებით, ტრანსპორტირების უნარითა და სასიამოვნო გემოთი.
ლიტერატურა
კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ბრეცელი
thumb|150px|მარილიანი ბრეცელი ბრეცელი, ანუ კრენდელი — გერმანიაში და საერთოდ, ევროპის ყოფილ და დღევანდელ გერმანულენოვან ქვეყნებში გავრცელებული ერთ-ერთი პურ-ფუნთუშეული პროდუქტი.
ბრეცელისა და კრენდელის სახელწოდება
თანამედროვე სალიტერატურო გერმანულ ენაზე ეს სიტყვა მიეკუთვნება მდედრობით სქესს, ანუ იტყვიან die Brezel, -, -n, ხოლო ავსტრიაში ამავე სიტყვას საშუალო სქესის არტიკლის თანხლებით გამოიყენებენ.
დღევანდელი გერმანიის სამხრეთ ნაწილში, სადაც კრენდელი ყველაზე მეტად არის გავრცელებული, საერთო ფუძის სხვადასხვა სიტყვაფორმებით ახსენებენ; Bretzel, Brezl, Breze.
ბავარიასა და ავსტრიაში ბრეცელს ფორმა Brezn-ით აღნიშნავენ, შვაბეთში შეხვდებით ასევე ფორმებს Bretzet-სა და Bretzga-ს, ხოლო ბადურ-ალმანურ დიალექტში კი უფრო სიტყვა Bretschl-ს გამოიყენებენ.
ქართულ ლექსიკოგრაფიაში ამ პროდუქტს აღნიშნავენ ფორმით „კრენდელი“, თუმცა ბოლო წლებში სულ უფრო მეტად ფორმა ბრეცელი არის გამოყენებაში.
დახასიათება
ბრეცელი გახლართულ-წნული მომრგვალო ფორმისაა და სიდიდით სხვადასხვა ზომისას აცხობენ. დღესდღეობით გავრცელებული არის ძირითადად მარილიანი გემოსი, მაგრამ აგრეთვე არსებობს ტკბილი ბრეცელიც. მარილიანი ბრეცელის ცომს მწვავე ნატრის ტუტე ხსნარში ჩააწებენ-ხოლმე. მარილიანი, ან ტკბილი ბრეცელის გამოცხობამდე ფუნთუშის ცომს ბლომად წააყრიან მარილს, ან შაქარს.
ტრადიციული ბრეცელის დასაცხობად საჭიროა შემდეგი ინგრედიენტები;
ზოგიერთ რეგიონში ამატებენ ცხიმს, ძირითადად ღორის გადამდნარი ქონისა. გარდა პურის ფქვილისა, არსებობს აგრეთვე ღერღილის, ასლის, ანდა ნარევი ფქვილისაგან გამომცხვარი ბრეცელის სხვადასხვა ვარიაციებიც. ტუტეში ამოვლებულ ცომზე წასაყრელად მეფუნთუშე ხშირად იყენებს მსხვილად დაფქულ მარილს, ანდა სეზამის თესლს.
ამერიკული ჩორთმავალი
მინი|270პქ|ამერიკული ჩორთმავალი ამერიკული ჩორთმავალი (Standardbred) — მსუბუქი შესაბმელი (უპირატესად სპორტული) ცხენის ჯიში. გამოყვანილია აშშ-ში XIX საუკუნის შუახანებში რთული საახალჯიშე შეჯვარებით. ჯიშის ჩამოყალიბებაში მონაწილეობდნენ ხალასსისხლიანი საჯდომი ცხენი, ნორფოლკური და ჰოლანდიული ჩორთმავლები, აგრეთვე სხვადასხვა წარმოშობის იორღა ცხენები. აშშ-ში ეს ჯიში სტანდარტულად არის აღიარებული. ამერიკული ჩორთმავალი კარგი მოაყვანილობის და მკვრივი კონსტრუქციისაა. ფერად ქურანა, რახსი, შავი, ზოგჯერ ლურჯა და თაფლა. სიმაღლე მინდაოში 153-157 სმ, ტანის ირიბი სიგრძე — 154-158 სმ, გულმკერდის ირგვლივი ზომა — 170-185 სმ, ნებისა — 18-20 სმ, ცოცხალი მასა — 360-450 კგ.
ბრეცელი
დახასიათება
ბრეცელს სულ რამდენიმე წამით ნატრის ტუტეში (E 524), ანუ ცივ ნატრიუმჰიდროქსიდის ხსნარში ამოავლებენ. აქ, ცივ ნატრიუმჰიდროქსიდის ხსნარში იგულისხმება 3-დან მაქსიმუმ 5%-მდე წყალში გახსნილი ნატრიუმჰიდროქსიდი და წყლის მაჩვენებელი კი ≈ pH–14-15 არ უნდა აღემატებოდეს.) ამის შედეგად ეს ტუტისეული ფუნთუშა ცხობის პროცესშივე ყავისფერსა და თავისებურ „საპნის“ გემოს დაიკრავს.
ლიტერატურა
კატეგორია:პური კატეგორია:გერმანული სამზარეულო
ამერიკული ჩორთმავალი
ამერიკული ჩორთმავალს ეკუთვნის მსოფლიო რეკორდი სისწრაფეში 1 მილზე (1609 მ-ზე): ჩორთით 1 წთ 55,25 წმ, იორღით - 1 წთ 53,6 წმ. აშენებენ აშშ-ში, კანადაში, იტალიაში, შვედეთსა და სხვა ქვეყნებში. რუსეთში XIX საუკუნის ბოლოს არის შეყვანილი და ორლოვის ჩორთმავალთან მისი შეჯვარებით გამოყვანილია რუსული ჩორთმავალი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ცხენის ჯიშები
...ბიოზი
... ბიოზი (ბერძნ. bios – სიცოცხლე) — რთული სიტყვის ნაწილი; აღნიშნავს მიმართებას სიცოცხლესთან, სასიცოცხლო პროცესებთან. მაგ., ანაბიოზი, სიმბიოზი და მისთანები.
რესურსები ინტერნეტში
ბიოზი
Polyrhachis etheli
Polyrhachis etheli — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ერთეულთა საერთაშორისო სისტემა
პრეისტორია
1862 წელს მეცნიერების განვითარების ბრიტანულმა ასოციაციამ (BAAS) დანიშნა პირველი კომისია, რომელსაც დაევალა ელექტრო ერთეულების შესწავლა. იგი შედგებოდა ფიზიკოსებისგან სხვადასხვა ქვეყნიდან, რამაც მას საერთაშორისო და ავტორიტეტული ხასიათი შესძინა. კომისიამ აიღო ვალდებულება გაეფართოვებინა სამუშაოები, რომლებიც წამოწყებული იყო გერმანელი მეცნიერების გასუსისა და ვებერის მიერ.
1863 წელს მიღებულ იქნა სამი საბაზისო ერთეული: მეტრი, გრამი და წამი. როდესაც 1874 წელს სანტიმეტრმა შეცვალა მეტრი, ახალ სისტემას ეწოდა აბსოლუტური CGS (სანტიმეტრი, გრამი, წამი) სისტემა. ის გამოიყენებოდა მე-20 საუკუნის დასაწყისში ერთეულების საერთაშორისო სისტემის (SI) შემოღებამდე, რომელსაც ასევე უწოდებენ MKSA (მეტრი, კილოგრამი, წამი, ამპერი).
CGS სისტემის მიღების შემდეგ, იმავე კომისიამ ასევე გადაწყვიტა, 1874 წელს მიეღო ომი, როგორც წინააღმდეგობის ერთეული და ვოლტი ელექტრომოძრავი ძალისთვის. ეს ეგრეთ წოდებული „პრაქტიკული ერთეული“ ამოქმედდა CGS სისტემის ზოგიერთი ელექტრული ერთეულის შეუთავსებელი განზოილების გამო.
მინი|მარცხნივ|300px|მეტრულ სისტემაზე გადასვლა წლების მიხედვით. ქვეყნება, რომლებმაც არ მიიღეს სი სისტემა აღნიშნული არიან შავ ფრად ([[ლიბია, მიანმა, აშშ).]] ოფიციალურად პირველად შემოღებულ იქნა ზომა-წონის XI გენერალური კონფერენციის მიერ 1960 წელს, პარიზში. შემდგომ გენერალურ კონფერენციებზე მასში ზოგიერთი ცვლილება იქნა შეტანილი. იგი წარმოადგენს დღეისათვის ყველაზე ფართოდ გავრცელებულ საზომ ერთეულთა სისტემას როგორც მეცნიერებასა და ტექნიკაში, ასევე ყოველდღიურ ცხოვრებაში. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემამ, რომელსაც საფუძვლად დაედო მეტრული სისტემა, მალე ჩაანაცვლა მანამდე არსებული ზომის ისტორიული ერთეულები. 2000 წლისთვის სი მიჩნეულია ერთეულთა ერთადერთ ან ძირითად სისტემად თითქმის ყველა ქვეყანაში. გამონაკლისს წარმოადგენს აშშ, ლიბერია და მიანმა.
ერთეულები
ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის ზომათა ერთეულები იყოფა ორ ჯგუფად: შვიდი ძირითადი და მათგან წარმოებული ერთეულები. 10-ის მთელ ხარისხზე (დადებითზე ან უარყოფითზე) გამრავლებით და სათანადო წინსართის დამატებით შესაძლებელია ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის ძირითადი ერთეულებისგან იმავე ფიზიკური სიდიდის აღმწერი უფრო მცირე ან უფრო დიდი ერთეულების წარმოქმნა. მაგალითად, დეცი აღნიშნავს ათჯერ ნაკლებს, ხოლო კილო – ათასჯერ მეტს, ვიდრე თავდაპირველი ერთეული: დეციმეტრი მეტრის მეათედია (1 დმ = 10-1 მ), ხოლო კილომეტრი – ათასი მეტრი (1 კმ = 10³ მ). გამონაკლისს წარმოადგენს მასის ძირითად ერთეულზე უფრო მცირე ან უფრო დიდი ერთეულების წარმოქმნა. 10-3 კგ უწოდებენ გრამს (აღნიშვნა გ). უფრო მცირე ერთეულებს აწარმოებენ გრამთან წინსართების გამოყენებით (მაგალითად, ნგ). 10³ კგ უწოდებენ ტონას (აღნიშვნა ტ); უფრო დიდი ერთეულები იწარმოება ტონასთან წინსართის გამოყენებით (მაგალითად, კტ, მეგტ). რამდენიმე წინსართის ერთად გამოყენება იკრძალება
სხვა გავრცელებული ზომის ერთეულები
ტექნიკასა და ყოველდღიურ ცხოვრებაში ფართოდ გამოყენებული მრავალი ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის ერთეულებისგან კანონიკური წინსართების დამატებით არ იწარმოება. ასეთებია, მაგალითად:
სი-ის სრული ოფიციალური აღწერა მოცემულია სი-ის ბროშურის მოქმედ რედაქციაში. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის მოქმედ ვერსიაში ითვლება, რომ ძირითადი ერთეულები: მეტრი, კილოგრამი, წამი, ამპერი, კელვინი, კანდელა და მოლი დამოუკიდებელი განზომილებების მქონე სიდიდეებია, ანუ არც ერთი მათგანი არ შეიძლება გამოისახოს სხვა ძირითადი ერთეულებით. ზომა-წონის XXIV გენერალურმა კონფერენციამ 2011 წელს მიიღო რეზოლუცია, რომლითაც ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის მომავალ ვერსიაში შენარჩუნებული იქნება ერთი ძირითადი საზომი ერთეული – დროის ერთეული წამი. მეტრი, კილოგრამი, ამპერი, კელვინი და მოლი განიმარტება ამ ძირითადი ერთეულით (უფრო ზუსტად, სტაბილური სიხშირით) და უნივერსალური ფიზიკური მუდმივებით ისე, რომ ამ მუდმივებმა მიიღოს ზუსტი რიცხვითი მნიშვნელობები, რომლებიც დადგენილი იქნება საიმედო გაზომვებით და რეკომენდებული მეცნიერებისა და ტექნიკის მონაცემთა კომიტეტის (CODATA) მიერ. ეს მუდმივებია:
მოცემული მიმართულებით სინათლის ძალის ერთეული კანდელა (სიმბოლო კდ) განისაზღვრება 540.1012 ჰც სიხშირის მონოქრომატული გამოსხივების ოპტიკური ეფექტურობის რიცხვითი მნიშვნელობით, რომელიც ტოლია ზუსტად 683 მ 2.კგ1.წმ 3.კდ.სტერ, ანუ 683 კდ.სტერ. ვტ1; დროის ერთეული წამი (სიმბოლო წმ) განისაზღვრება ცეზიუმ-133 ატომის ძირითადი მდგომარეობის ზენაზ დონეთა შორის გადასვლის შესაბამისი სიხშირის რიცხვითი მნიშვნელობით, რომელიც 0 K ტემპერატურაზე ტოლია ზუსტად 9 192 631 770 ჰც.
წარმოებული ერთეულები მიიღება ძირითადი ერთეულებისგან ალგებრული მოქმედებებით – გამრავლებითა და გაყოფით. ზოგიერთ წარმოებულ ერთეულს სი-ში აქვს საკუთარი სახელწოდება.
სი-ის ერთეულთა სახელწოდებები და აღნიშვნები განსხვავებულია სხვადასხვა ენაში. მაგალითად, ფრანგ. კილოგრამ – კგ, ბერძნ. χiliógrammo – χg, აზერბ. kiloqramme – kq, ქართ. კილოგრამი – კგ. ზოგიერთ შემთხვევაში ერთეულის დასახელება გამოიყენება მხოლოდ გარკვეულ ფიზიკურ სიდიდესთან მიმართებით. მაგალითად, ერთეულს წმ –1 უწოდებენ ჰერცს (ჰც), თუ იზომება სიხშირე, და – ბეკერელს (ბკ), თუ იზომება რადიონუკლიდის აქტივობა. ერთეულის აღნიშვნები და მათი გამოყენების წესები განსაზღვრულია საქართვ. კანონით გაზომვათა ერთიანობის უზრუნველყოფის შესახებ. ერთეულის აღნიშვნა გამოყოფილი უნდა იყოს რიცხვისგან ინტერვალით, აღნიშვნის გადატანა ახალ სტრიქონზე დაუშვებელია.
კანონმდებლობა
2010 წლიდან ევროკავშირი კრძალავს იმპორტირებულ საქონელზე არა სი ერთეულების გამოყენებას. აკრძალვა ეხება პროდუქციის აღწერას, შეფუთვას, გამოყენების ინსტრუქციებსა და რეკლამას.
ამერიკული წითელი ხე
ამერიკული წითელი ხე (Swietenia mahagoni) — ძვირფასმერქნიანი მარადმწვანე ხე მელიისებრთა (Meliaceae) ოჯახისა.
მისი სამშობლოა კუბა, ჰაიტი, ბაჰამის კუნძულები და სამხრეთი ფლორიდა. სიმაღლე 15 მ-ს აღწევს, სისხო 60 სმ-ს. ცნობილია "წითელი ხის" სახელით. მის ლამაზ მერქანს, რომელიც ადვილად ირანდება და პრიალდება, იყენებენ საავეჯო წარმოებაში, აგრეთვე ფოტოაპარატის კამერების, გამოსათვლელი სახაზავებისა და სხვა დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:მელიისებრნი