cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მონეტარული პოლიტიკა
მონეტარული პოლიტიკის ინსტრუმენტები
სარეზერვო მოთხოვნები ავალდებულებს კომერციულ ბანკებს მოზიდული სახსრების (ძირითადად, კლიენტთა დეპოზიტების) ნაწილის განთავსებას ცენტრალური ბანკის ანგარიშებზე. კერძოდ, საშუალო მოზიდული სახსრებისთვის კომერციული ბანკები ვალდებულები არიან წინასწარ ცნობილი (დასაცავი) პერიოდის განმავლობაში ცენტრალურ ბანკში საკორესპოდენტო ანგარიშზე საშუალო ნაშთის სახით იქონიონ არანაკლებ მინიმალური სარეზერვო თანხისა. როგორც წესი, სარეზერვო თანხას ერიცხება სარგებელი. საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული დასაცავი პერიოდი 14 დღეა და ამასთან, მოთხოვნები განსხვავებულია მოზიდული სახსრების დენომინაციის მიხედვით, მათ შორის, სარეზერვო მოთხოვნები შეადგენს 7%-ს ეროვნული ვალუტით მოზიდულ სახსრებზე და 20%-ს - უცხოური ვალუტით ნასესხებ სახსრებზე.
მონეტარული პოლიტიკის საოპერაციო ორიენტირი
საქართველოს ეროვნული ბანკი საოპერაციო ორიენტირად იყენებს საპროცენტო განაკვეთს მოკლევადიან (ერთკვირიან) ლარის სესხზე (რეფინანსირების სესხზე), რომელსაც იგი კომერციულ ბანკებზე გასცემს, ძირითადად, აუქციონების სახით. აღნიშნული განაკვეთი ხშირად მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთად ან რეფინანსირების განაკვეთად მოიხსენიება. 2017 წლის ბოლოსთვის ის 7.25%-ს შეადგენს.
საქართველოს ფოსტა
საქართველოს ფოსტა — სახელმწიფოს დანიშნული საფოსტო ოპერატორი, რომელიც ახორციელებს უნივერსალურ საფოსტო მომსახურებას.
სერვისები
შპს „საქართველოს ფოსტა“ ახორციელებს: მიღებას, გადაგზავნას და ჩაბარებას ქვეყნის შიგნით და საზღვარგარეთ, მსოფლიო საფოსტო კავშირისა და საერთაშორისო დაჩქარებული ფოსტის (EMS) ქსელის მეშვეობით; საბერძნეთის, ლიტვის, ლატვიის და დსთ-ის ქვეყნების მიმართულებით; სარეკლამო ბუკლეტების საოპერაციო დარბაზებში გავრცელებას და საფოსტო გზავნილთა მომსახურების გაწევისას მომხმარებლისათვის ამ ბუკლეტების მიწოდებას; საფოსტო განყოფილებებში - კომუნალური მომსახურების, კავშირგაბმულობის ქსელებით მომსახურების, მობილური კავშირგაბმულობით მომსახურების გადასახადების გადახდა.
საქართველოს ფოსტა თავის სტრუქტურაში აერთიანებს: „საქართველოს საერთაშორისო დაჩქარებული ფოსტას“, რომელიც დაარსდა 2001 წლის1 მარტს. იგი ჩართულია "Express mail services"-ის მსოფლიო ქსელში. განახორციელებს EMS წერილებისა და ამანათების გაგზავნას 200 ქვეყნის მასშტაბით.
მისია
საქართველოს ფოსტის მისიაა თანამედროვე დაძაბულ ტექნოლოგიურ გარემოში, ადამიანური ურთიერთობების ოაზისი იყოს.
ხედვა
ფოსტის მიზანია გახდეს ლიდერი ბრენდი საფოსტო გზავნილებში - ქვეყნის სახე, როგორც ქვეყნის შინგნით ასევე მის ფარგლებს გარეთ.
საქართველოს ფოსტა უზრუნველყოფს მომხმარებლისათვის მაქსიმალური კომფორტის შექმნას, პროფესიონალებით დაკომპლექტებულ სერვის ცენტრებში მაღალკვალიფიციური მომსახურების შეთავაზებას, თითოეული გზავნილის ადრესატამდე უვნებლად და დროულად მიტანას.
ისტორია
thumb|ტფილისის საქალაქო ფოსტა 1872 წ. საქართველოში ფოსტის არსებობას დიდი ხნის ისტორია აქვს. უძველესი დროიდან ცნობილია, რომ საქართველოში ცნობების სწრაფად გადაცემა ხორციელდებოდა ”შიკრიკთა” და ”მალემსბოლთა” მეშვეობით, რომლებიც არაერთხელ მოიხსენიებიან ”ქართლის ცხოვრებაში.”
1804 წლის 19 აპრილს რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში საქართველოში პირველად ამოქმედდა საფოსტო მიმოსვლა. 1826 წლის 21 ნოემბერს მოსკოვსა და ტფილისს შორის დაფუძნდა საფოსტო მიმოსვლა — „ექსტრა-ფოსტა“.
XIX საუკუნის დამლევს, ქართული ეკონომიკური აზროვნების მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი იოანე ბატონიშვილი, რომელმაც შეადგინა სახელმწიფო წესწყობილების რეფორმის კანონპროექტი, მიიჩნევდა, რომ ფოსტის სადგურების მოწყობა ფრიად სასარგებლო იქნებოდა ხალხისათვის და შემოსავალს მისცემდა ხაზინას. აღებ-მიცემობის გაფართოება ფოსტის გარეშე შეუძლებელი იყო და იგი მოითხოვდა ფოსტის დაწესებას და საფოსტო დაწესებულების შექმნას.
საქართველოში პირველი ფოსტის გადაზიდვასთან დაკავშირებულია ქართული ურმის სახელი. ქართულმა ურემმა თავისი ადგილი დაიკავა მსოფლიოში ფოსტის გადაზიდვის პირველ საშუალებათა შორის.
პოპოვის სახელობის კავშირგაბმულობის ცენტრალურ მუზეუმში (სანქტ-პეტერბურგში) გამოფენილ უძველეს ფოსტის გადაზიდვის საშუალებებთან ერთად არის ქართული ურემი. ურემში შებმული ხარები მძიმედ ეწევიან ფოსტის დიდ ყუთს. ურემს წინ ორი ქართველი მიუძღვის. პოპოვის სახელობის მუზეუმის ერთ-ერთი კატალოგი გვამცნობს, ჩიკაგოში, 1893 წელს მოწყობილ მსოფლიოს საფოსტო გამოფენაზე, რუსეთის საფოსტო განყოფილებაში გამოფენილია ქართული საფოსტო ურმის მოდელი და კავკასიონზე ფოსტის გადატანის ნახატი. საქართველოში საფოსტო კავშირების განვითარება დაკავშირებული იყო კავკასიონის გავლით მიმოსვლის გაუმჯობესებასთან.
ბერლინის საფოსტო მუზეუმში დაცულია უნიკალური ექსპონატები: ორთვალიანი ქართული ურმით ფოსტის გადაზიდვის სურათები. ამის შესახებ მოხსენიებულია გერმანულიდან რუსულ ენაზე თარგმნილ წიგნში - ”ტექნიკა და მრეწველობა” (მეათე ტომი, 1900 წ.), სადაც აღწერილია ბერლინის მუზეუმის ექსპონატები.
სქოლიო
კატეგორია:ფოსტა
მადათოვის კუნძული
მინიატიურა|მადათოვის კუნძული. 1870-იანი წლები მადათოვის კუნძული — ყოფილი კუნძული მდინარე მტკვარზე, თბილისში, იქ, სადაც ახლანდელ მშრალ ხიდებს შორის მოქცეულ ტერიტორიაზე მდინარე მტკვარი 2 განშტოებას ქმნიდა. მადათოვის კუნძულის ძველი სახელწოდებებია „ახალი ბაღი მეიდნისა“ (ვახუშტი, XVIII ს.) და ორბელიანების კუნძული. XIX საუკუნეში კუნძული გენერალ ვ. მადათოვმა შეიძინა, ამიტომ ეწოდა მადათოვის კუნძული. XX საუკუნის 20-30-იან წლებში, მტკვრის მარჯვენა ნაპირის საყრდენი კედლის ამოყვანის შემდეგ, მადათოვის კუნძული ქალაქის სახმელეთო ნაწილს შეუერთდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის გეოგრაფია
Lady Gaga x Terry Richardson
Lady Gaga x Terry Richardson — ამერიკელ პოპ-მომღერალ ლედი გაგას და ამერიკელი ფოტოგრაფის ტერი რიჩარდსონის ერთობლივი ფოტო წიგნი, რომელიც გამოიცა 2011 წლის 22 ნოემბერს გამომცემლობა Grand Central Publishing-ის მიერ. წიგნში შესულია 350-ზე მეტი გაგას უცნობი სურათი რომელიც გადაღებულია რიჩარდსონის მიერ ათი თვის განმავლობაში. გარდა ფოტოსურათებისა, იგი მოიცავს წინასიტყვაობა რომელიც დაწერილია გაგას მიერ და მოგვითხრობს გაგას და რიჩარდსონის ურთიერთობას. წიგნის გამოშვებამდე გაგას და რიჩარდსონს ადრეც ჰქონდათ სხვადასხვა პროექტები.
ფოტოწიგნმა გამოშვებითანავე მიიღო კრიტიკოსებისგან დადებითი შეფასება, მათ დადებითად შეაქეს გაგას ზოგიერთი პროვოკაციული სურათი. წიგნი მოხვდა გაზეთ ნიუ-იორკ ტაიმზის მიერ გამოქვეყნებულ ყველაზე გაყიდვადი წიგნების რეიტინგში მეხუთე ადგილზე.
ისტორია
left|thumb|upright|Lady Gaga x Terry Richardson-ში შესულია სურათები ლედი გაგას პერფომანსიდან 2010 წლის [[Lollapalooza-ზე.]] ფოტოწიგნში ძირითადად შესულია თეთრი და შავი სურათები, ასევე შესულია ფერადი სურათები ფოტოები გადაღებულია ათი თვის განმავლობაში, დაწყებული გაგას პერფომანსიდან 2010 წლის Lollapalooza-ზე და დამთავრებული 2011 წლის გრემის ცერემონიალამდე, წიგნში ასევე შესულაი ფოტოები გაგას მეორე მსოფლიო ტურიდან The Monster Ball Tour (2009-2011). ამ ათი თვის პერიოდში რიჩარდსონმა გაგას გადაუღო 100.000-ზე მეტი ფოტო აქედან შეირჩა საუკეთესო 350 ფოტოსურათი. ფოტოწიგნი ასევე მოიცავს წინასიტყვაობა რომელიც დაწერილია გაგას მიერ და მოგვითხრობს გაგას და რიჩარდსონის ურთიერთობას ამ ათი თვის განმავლობაში. გაგამ თავის ოფიციალურ YouTube-ს გევრდზე განათავსა ვიდეო სადაც თავად კითხულობს წინასიტყვაობას, ვიდეო განათავს წიგნის გამოსვლამდე ერთი დღით ადრე.
ფოტოწიგნის გამოსვლამდე გაგა რიჩარდონთან მანამდეც თანამშრომლობდა სხვადასხვა პროექტებით, მათ შორისაა ბრენდ Supreme-ს სარეკლამო ფოტოსესია და ჟურნალ ვოგის იაპონური გამოცემის ფოტოსესია და ასევე ჟურნალ Harper's Bazaar-ის ფოტოსესია. ჯეიმ რაბმა, აღამსრულებელმა ვიცე პრეზიდენტმა გამომცემლობის Grand Central Publishing-ის ერთ ერთ ინტერვიუში განაცხადა: "ჩვენ ვამაყობთ, რომ უნდა გამოვცეთ ასეთი წიგნი, ეს იქნება მოულოდნელი და ყველაზე გამაოგნებელი ასევე პროვოკაციული. ეს ნამდვილი ბესცელერი იქნება".
გაგამ ტელეკომპანია MTV-სთან ილაპარაკა ამ წიგნის შესახებ: "ტერი იყო ჩემთან ერთად ყოველ წამს, ყოველ წუთს. ის მიღებდა ფოტოსურათებს როდესაც ვიღვიძებდი და როდესაც შევდიოდი აბაზანაში კბილების გამოსახეხხად. ამ ფოტოებში არაფერია დადგმული ყველაფერი რეალურია.მე მიყვარს ტერი. მე ყოველთვის ვიძახდი "ოჰ, ტერი" და ის მპასუხობდა "ოჰ, რა ლამაზი, ნება მომეცით უბრალოდ გადავიღო ეს". ის მართლაც ახლო მეგობარია ჩემი და მე ვგრძნობ, რომ იგი მოგზაურობდა ჩემთან ერთად."
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლედი გაგა კატეგორია:2011 წლის წიგნები
ლონხა-დე-ლა-სედა
ლონხა-დე-ლა-სედა (Lonja de la Seda) — გვიანდელი ვალენსიური გოთიკის არქიტექტურის სამოქალაქო შენობა ესპანეთის ქალაქ ვალენსიაში. აშენდა 1482 - 1548 წლებში და დღეს ქალაქის უმთავრეს ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. 1996 წელს ის იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც „თვალსაჩინო და უნივერსალური ღირებულების ძეგლი, ერთადერთი ნიმუში გვიანდელი გოთიკის სამოქალაქო ნაგებობისა, რომელიც დრამატულად წარმოაჩენს დიდებული, ძლევამოსილი ხმელთაშუაზღვიური კომერციული ქალაქის ძალაუფლებასა და კეთილდღეობას“.
დღევანდელი ნაგებობის უკან XIV საუკუნის შენობა იდგა, რომელსაც ზეთის გასაცვლელს ეძახდნენ (Lonja del Aceite), მიუხედავად სახელისა, ნაგებობა არა მარტო ზეთის, არამედ სხვადსასხვა სახის კომერციული საქმიანობისათვის გამოიყენებოდა.
ვალენსიამ კომერციულ სფეროში აყვავების ხანას XV საუკუნეში მიაღწია, რამაც ახალი შენობების აღმართვას მისცა ბიძგი.
ლონხა-დე-ლა-სედას მონახაზი დამყარებული იყო პალმა-დე-მალიორკაზე მდებარე ანალოგიურ შენობაზე, რომელიც 1448 წელს აიგო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის შენობა-ნაგებობები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ესპანეთში
გნომა
გნომა (ბერძნ. gnōmē - აზრი), ბრძნული გამონათქვამი, დიდაქტიკური შეგონება, გადმოცემული ლექსად ან რიტმული პროზით. გავრცელებულია ძირითადად აღმოსავლეთ ლიტერატურაში, პოპულარული იყო ძველ საბერძნეთში, ქართულ ლიტერატურაში ღნომებს უწოდებდნენ ქართულ მასალაზე შედგენილ ან უცხო ენიდან თარგმნილ სენტენცია-აფორტიზმებისა და მოსწრებულ კითხვა-მიგებათა კრებულებს. ცნობილია ნილოს სინელის "ღნომანი სწავლათანი სარგებლად სულისა" და "ღნომანი განმაყენებელნი გახრწნადთაგან და შემაერთებელნი უხრწნელთა თანა". უამრავ ღნომას შეიცავს აპოფთეგმური კრებულები "სიტყვანი და სწავლანი სამეცნიერონი", "სიბრძნისაგან მრავალთა ფილოსოფოსთაჲსა", "სწავლანი ახიკარ ბრძნისანი", "სიტყვა-აგება სოგრატისი", "დამაკვირდი", "აკაკის ნაკვესები" და სხვა. ღნომებს დიდაქტიკურ-აღმზრდელობითი მნიშვნელობა აქვთ: ისინი მკითხველს ზნეობრივად ამაღლებენ, აცნობენ ცხოვრების ავ-კარგს, აჩვევენ ფილოსოფიურ აზროვნებას, უყალიბებენ მეტყველებასა და ლაკონიურად წერის სტილს.
საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია დაფუძნდა 1941 წლის თებერვალში თბილისში. დამფუძნებელი წევრი აკადემიკოსები იყვნენ: გიორგი ახვლედიანი (ენათმეცნიერება), ივანე ბერიტაშვილი (ფიზიოლოგია), არნოლდ ჩიქობავა (იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება), გიორგი ჩუბინაშვილი (ხელოვნებათმცოდნეობა), სიმონ ჯანაშია (ისტორია), ალექსანდრე ჯანელიძე (გეოლოგია), კორნელი კეკელიძე (ფილოლოგია), ნიკო კეცხოველი (ბოტანიკა), ტარასი კვარაცხელია (სუბტროპიკული კულტურები), ნიკო მუსხელიშვილი (მათემატიკა, აკადემიის პირველი პრეზიდენტი 1941-1972 წლებში), ილია ვეკუა (მათემატიკა, 1972-1977 წწ. აკადემიის პრეზიდენტი), აკაკი შანიძე (ენათმეცნიერება), ალექსანდრე თვალჭრელიძე (მინერალოგია), დიმიტრი უზნაძე (ფსიქოლოგია), კირიაკ ზავრიევი (სამშენებლო მექანიკა) და ფილიპე ზაიცევი (ზოოლოგია).
აკადემიის სხვა მნიშვნელოვანი წევრები იყვნენ: ექვთიმე თაყაიშვილი (ისტორია), შალვა ნუცუბიძე (ფილოსოფია), გიორგი წერეთელი (აღმოსავლეთმცოდნეობა), სიმონ ყაუხჩიშვილი (კლასიკური ფილოლოგია), კონსტანტინე გამსახურდია (ლიტერატურა), ბორის კუფტინი (არქეოლოგია), სერგი ჯიქია (თურქოლოგია), ელეფთერ ანდრონიკაშვილი (ფიზიკა), სერგი დურმიშიძე (ბიოქიმია), გიორგი მელიქიშვილი (ისტორია), ნიკოლოზ ბერძენიშვილი (ისტორია), ვიქტორ კუპრაძე (მათემატიკა), რევაზ დოღონაძე (კვანტური ელექტროქიმია), ოთარ ლორთქიფანიძე (არქეოლოგია).
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პირველ პრეზიდენტად არჩეულ იქნა აკადემიკოსი ნიკოლოზ მუსხელიშვილი. იგი 30 წლის მანძილზე (1941-1972) ხელმძღვანელობდა აკადემიას. 1972-1977 წლებში აკადემიის პრეზიდენტი იყო ილია ვეკუა, 1978-1986 წლებში — აკადემიკოსი ევგენი ხარაძე, 1986-2005 წლებში — აკადემიკოსი ალბერტ თავხელიძე. 2005 წლიდან აკადემიას სათავეში ედგა აკადემიკოსი თამაზ გამყრელიძე; 2013 წლის 19 ივნისიდან აკადემიის პრეზიდენტია ბიოლოგი, აკადემიკოსი გიორგი კვესიტაძე.
2011 წელს საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნულმა აკადემიამ აღნიშნა „აკადემიის“ დაარსებიდან 70 წელი და მისი პირველი პრეზიდენტის აკადემიკოს ნიკოლოზ მუსხელიშვილის დაბადების 120-ე წლისთავი.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო დაწესებულებები კატეგორია:მეცნიერებათა აკადემიები
მისისიპის შტატი
მისისიპი (Mississippi) — შტატი აშშ-ში. მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი ინდიელთა ენაზე „დიდ მდინარეს“ ნიშნავს.
ისტორია
ეს ტერიტორია 1540 წელს გამოიკვლია ერნანდო დე სოტომ. 1699 წელს ფრანგებმა შექმნეს დასახლება, 1763 – პარიზის შეთანხმებით გადაეცა ინგლისს. 1798-დან აშშ-ს ტერიტორიაა, 1817-დან - შტატი. 1861-1870 წლებში კონფედერაციის წევრი იყო.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
სამოციანელები
სამოციანელები, XIX საუკუნის 60-იანი წლების ქართული ლიტერატურულ-საზოგადოებრივი დაჯგუფება. სამოციანელების უმრავლესობას უმაღლესი განათლება რუსეთსა და ევროპის სასწავლებლებში ჰქონდა მიღებული. ისინი საფუძვლიანად იცნობდნენ რუსეთის რევოლიციურ-დემოკრატიულ აზროვნებას, ევროპის ქვეყნების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობას, რამაც ხელი შეუწყო  სამოციანელების საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ შეხედულებათა და ლიტერატურულ-ესთეტიკური პლატფორმის ჩამოყალიბებას. პირველ ხანებში ისინი თანამშრომლობდნენ ჟურნალ „ცისკარში“, 1863 წლიდან ილია ჭავჭავაძის მეთაურობით — „საქართველოს მოამბეში“ (პ. ნაკაშიძე, ა. და გ. წერეთლები, ნ. ნიკოლაძე, დ. და მ. ყიფიანები, ს. აბაშიძე, კ. ლორთქიფანიძე, ვ. თულაშვილი, ა. ფურცელაძე, პ. უმიკაშვილი და სხვები). სამოციანელები ემსახურებოდნენ რეალისტური ლიტერატურის დამკვიდრებას, იბრძოდნენ ხელოვნების და მწერლობის დემოკრატიზაციისათვის. მათ მოღვაწეობასთან არის დაკავშირებული ქართული სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბებაზე ზრუნვა, რაც ემყარებოდა დებულებას — „ხალხია ენის კანონების დამდები“ (ი. ჭავჭავაძე). სამოციანელებმა ქართულ ლიტერატურაში დაამკვიდრეს კრიტიკული რეალიზმი, ხელი შეუწყვეს ბევრი ეროვნულ კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებისა და ორგანიზაციის შექმნას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ლიტერატურა
ACM Fellow
ACM Fellowship (ასევე ACM-ის ნამდვილი წევრი) — ჯილდო და წოდება, რომელსაც გამოთვლითი ტექნიკის ასოციაცია (ACM) ანიჭებს თავის გამორჩეულ წევრებს. ტიტული მიუთითებს პრიზიორის მაღალ პროფესიულობაზე, რასაც მოწმობს ტექნიკური, პროფესიული და ლიდერული წვლილი, რომელიც:
ACM წევრების მაქსიმუმ 1% შეიძლება იქნეს არჩეული პრიზიორებად.
ახალ პრიზიორებს ირჩევენ ყოველწლიურად 1993 წლიდან.
Inquisitor isabella
Inquisitor isabella — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
სიფონოფორები
სიფონოფორები (Siphonophora) — ნაწლავღრუიანი ცხოველების ქვეკლასი ჰიდროიდულთა კლასისა. მათი სხეული, რომლის სიგრძე მერყეობს 1 სმ-დან 3 მ, გამჭვირვალე და უფერულია. მხოლოდ ზოგიერთს აქვს კაშკაშა შეფერილობა. სიფონოფორები ქმნიან პოლიმორფულ კოლონიებს, რომელთა ცალკეულ ინდივიდებს — პოლიპებსა და მედუზებს — სხვადასხვაგვარი აგებულება აქვთ და კოლონიის ორგანოებად არიან გადაქცეული. მეტწილად წვეროზე აქვთ საცურავი ბუშტი (პნევმატოფორი), რომელიც აირითაა გავსებული. ზოგიერთი წარმოადგენს „მოცურავე ზარს“ (ნექტოფორს), რომლის შეკუმშვისა და გაფართოების შედეგად სიფონოფორების კოლონია გადაადგილდება. მკვებავი პოიპების (გასტროზოიდების) მეშვეობით სიფონოფორები მოიპოვებენ და ინელებენ საკვებს. არიან აგრეთვე სასქესო ინდივიდები (გონოზოიდები) და სხვა. სიფონოფორები მრავლდებიან სქესობრივად. წყალში თავისუფლად მცურავი ლარვის დაკვირტვის შედეგად წარმოიქმნება კოლონია. ცნობილია 250-მდე სახეობა, რომლებიც ძირითადად ტროპიკულ წყლებშია გავრცელებული.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნაწლავღრუიანები
პიტერ შორი
პიტერ უილისტონ შორი (Peter Williston Shor; დ. 1959 წლის 14 აგვისტო) — გამოყენებითი მათემატიკის ამერიკელი პროფესორი მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში (MIT). ის ცნობილია კვანტურ გამოთვლებზე მუშაობით, კერძოდ, შორის ალგორითმის შემუშავებით. ეს არის კვანტური ალგორითმი, ექსპონენციალურად უფრო სწრაფი ფაქტორირებისთვის, ვიდრე კლასიკურ კომპიუტერზე გაშვებული ამჟამად ცნობილი ყველაზე საუკეთესო ალგორითმი.
განათლება
1977 წელს, ტამალპაისის საშუალო სკოლაში სწავლის დროს, მილ ველში (კალიფორნია), შორმა მესამე ადგილი დაიკავა აშშ-ს მათემატიკურ ოლიმპიადაზე. იმავე წელს სკოლის დამთავრების შემდეგ, მან იუგოსლავიაში მათემატიკის საერთაშორისო ოლიმპიადაზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა (ამ წელს აშშ-ს გუნდმა ყველაზე მეტი ქულა მიიღო ქვეყნებს შორის). 1981 წელს მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი მათემატიკაში კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში და იყო პუტნამის სტიპენდიანტი 1978 წელს. 1985 წელს მან მიიღო დოქტორის ხარისხი გამოყენებით მათემატიკაში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში. მისი დისერტაცია ეხებოდა შეფუთვის ალგორითმების ალბათურ ანალიზს.
მათემატიკაში მან თანაავტორებთან ერთად დაამტკიცა პოლარული წრის თეორემა.
კარიერა
შორმა MIT-ში მუშაობა 2003 წელს დაიწყო. ამჟამად ის არის გამოყენებითი მათემატიკის პროფესორი MIT-ის მათემატიკის დეპარტამენტში. ის ასევე არის ასოცირებული CSAIL-თან და MIT-ის თეორიული ფიზიკის ცენტრთან (CTP).
კარაბადინი
კარაბადინი — ძველ საქართველოში სამკურნალო წიგნთა საერთო სახელწოდება. თავისი დანიშნულებისა და შინაარსის მიხედვით ცნობილია სამკურნალო კარაბადინი, რომელიც ძირითადად განკუთვნილი იყო პრაქტიკოსი ექიმებისათვის, საოჯახო კარაბადინი — არაექიმებისათვის და მოკლე კარაბადინი — თანამედროვე ცნობარის მსგავსი.
პიტერ შორი
კარიერა
მან მიიღო გამორჩეული კურსდამთავრებულების ჯილდო Caltech-ისგან 2007 წელს.
2011 წლის 1 ოქტომბერს პიტერ შორი შეიყვანეს ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიაში. ის აირჩიეს ACM-ის თანამშრომელად 2019 წელს „კვანტურ გამოთვლებში, ინფორმაციის თეორიისა და შემთხვევითი ალგორითმების შეტანისთვის“. 2002 წელს აირჩიეს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრად. 2020 წელს ის აირჩიეს ეროვნული საინჟინრო აკადემიის წევრად კვანტურ გამოთვლებში პიონერული წვლილისთვის.
კარაბადინი
საქართველოში დღემდე შესწავლილი და გამოცემულია ქანანელის „უსწორო კარაბადინი“ (XI საუკუნე), ხოჯაყოფილის „წიგნი სააქიმოი“ (XII საუკუნე), ზაზა ფანასკერტელ-ციციშვილის „სამკურნალო წიგნი — კარაბადინი“ (XV საუკუნე), დავით ბატონიშვილის „იადიგარ დაუდი“, ი. ბაგრატიონის „წიგნი სიმართლისა და აქიმობის“, აგრეთვე პეტრე კლაპიტონიშვილის „ მოკლე კარაბადინი ანუ დარიგება ადვილად წამლობისათვის მრავალთა გვართა შინაგანთა და გარეგანთა სნეულებათა“ (XIX საუკუნე), მისივე „მოკლე კარაბადინი ანუ დარიგება მისთვის, თუ ვითარი ღონისძიება და შემწეობა მოიხმარონ კავთათვის ჟამსა უეცრად ჩავარდნისა და სასიკვდილოსა მდგომარეობისა შინა“ (XIX საუკუნე) და სხვა.
პიტერ შორი
კარიერა
2020 წლის 30 ოქტომბერს Nature-ში გამოქვეყნებულ ინტერვიუში შორმა თქვა, რომ პოსტკვანტურ კრიპტოგრაფიას კვანტური საფრთხიდან გამოსავლად თვლის, თუმცა დაუცველი ალგორითმებიდან გადასასვლელად დიდი საინჟინრო ძალისხმევაა საჭირო.
კარაბადინი
კარაბადინებში ქართული ეროვნული მკურნალობის მეთოდების გარდა, ასახულია შესაბამისი ეპოქების ბერძნულ-რომაული, სპარსული, არაბული და ბოლოს, რუსული ეროვნული მედიცინის მონაცემები. კარაბადინებში მოცემულია ზოგადი საექიმო პრინციპები, აღწერილია სხვადასხვა დაავადება, მათი მკურნალობისა და სამკურნალო საშუალებათა დახასიათება, განმარტებულია სანიტარული, ფიზიოლოგიური, ბიოლოგიური, ფარმაკოლოგიური, ჰიგიენური და სხვა ცნებები.
პიტერ შორი
კარიერა
შორის ნაშრომები კვანტური კომპიუტერის შექმნაზე თანამედროვე კროპტოგრაფიას საფრთხეში აყენებს. კერძოდ, RSA ალგორითმს, რომელიც წარმოადგენს კრიპტოსისტემას ღია გასაღებით, მივყავართ პოსტკვანტურ კრიპტოგრაფიამდე, ანუ ისეთ კრიპტოგრაფიამდე, რომელიც აქტუალური იქნება კვანტური კომპიუტერის შექმნის შემდეგ.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრები კატეგორია:დაბადებული 1959 კატეგორია:ამერიკელი მეცნიერები ინფორმატიკის დარგში
კარაბადინი
ლიტერატურა
კატეგორია:მედიცინის ისტორია
კურიკოს პროვინცია
კურიკო (Provincia de Curicó) — პროვინცია ჩილეში, შედის მაულეს რეგიონის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი კურიკო. პროვინცია მოიცავს 9 კომუნას.
ფართობი — 13 178,5 კმ². მოსახლეობა — 244 053 კაცი. სიმჭიდროვე — 33,52 ად/კმ².
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მაულეს რეგიონის პროვინციები
ანა ჩაკვეტაძე
ანა ჩაკვეტაძე (А́нна Чаквета́дзе; დ. 5 მარტი, 1987, მოსკოვი, რსფსრ, სსრკ) — ქართული წარმოშობის რუსი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი მეხუთე ჩოგანი.
ჩაკვეტაძემ კარიერაში WTA-ის 8 ტურნირი მოიგო ერთეულთა თანრიგში. მისი საუკეთესო მიღწევა დიდი სლემის ტურნირებზე, იყო აშშ-ის ღია პირველობის ნახევარფინალში გასვლა 2007 წელს. სანაკრებო დონეზე, ჩაკვეტაძეს ორჯერ აქვს მოგებული ფედერაციის თასი რუსეთის ნაკრებთან ერთად.
პირადი ცხოვრება
ანას მამა ჯამბული ქართველია, ხოლო დედა ნატალია რუსი. ჰყავს უმცროსი ძმა რომანი. უფროსი ძმა ვაჟა, რომელიც პროფესიონალი ფეხბურთელი იყო, ავტოავარიაში 2000 წელს დაიღუპა.
ჟურნალისტის დასმულ კითხვაზე, „გრძნობთ თუ არა, რომ თქვენს ძარღვებში ქართული სისხლი ჩქეფს“ – ანამ შემდეგი უპასუხა:
2011 წლის 11 დეკემბერს, ანა კენჭს იყრიდა რუსეთის სახელმწიფო დუმაში პარტია „პრავოე დელო-ს“ სიით, თუმცა იგი არ იქნა არჩეული. 2012 წლის რუსეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში, ანა მხარს უჭერდა მიხეილ პროხოროვის კანდიდატურას.
ჩაკვეტაძე ტელეკომპანია Eurosport-ზე მუშაობს კომენტატორად.
წყვილები: 1 (0–1)
(დ) – დახურული კორტი
სქოლიო
კატეგორია:რუსი ჩოგბურთელები კატეგორია:დაბადებული 1987 კატეგორია:დაბადებული 5 მარტი
ვებგვერდი
thumb|right|ქართული ვიკიპედიის გვერდი
ვებგვერდი — საიტის შემადგენელი ნაწილი. იგი წარმოადგენს ინფორმაციის წყაროს და შეიცავს ჰიპერტექსტებს, რომელთა საშუალებითაც ხდება სხვადასხვა დოკუმენტის მოძიება და კავშირი. ყველაზე ხშირად საიტი დაწერილია HTML ან XHTML ვებ პროგრამირების ენაზე და ხელმისაწვდომია ვებბრაუზერის საშუალებით.
ვებგვერდზე შესაძლებელია განთავსებული იყოს სხვადასხვა სახის ინფორმაცია: ტექსტი, სურათები, ვიდეოები, მედია ფაილები და ა.შ. ასევე სხვადასხვა სახის სკრიპტები (ჯავასკრიპტი, VB სკრიპტი და ა.შ). როგორც წესი, ვებგვერდზე ასევე განთავსებული სხვა ვებგვერდების მისამართები (ბმულები).
ყველაზე ხშირად ვებგვერდი გვხვდება შემდეგი გაფართოებით .html ან .htm.
უბაუდ ალაჰ იბნ ალ-ჰაბჰაბი
უბაუდ ალაჰ იბნ ალ-ჰაბჰაბი — ომაიანთა ოფიციალური წარმომადგენელი ეგვიპტეში 724 - 734 წლებში, ხოლო 734 - 741 წლებში კაირუანში იფრიკიას მმართველი. მისი მმართველობის პერიოდში მოხდა ბერბერთა აჯანყება, რის შემდეგაც მაღრიბმა და ალ-ანდალუსიამ დამოუკიდებლობა მოიპოვეს.
უბაუდი წარმოშობით იყო კურაიშების ტომიდან. ის წარმოადგენდა განთავისუფლებული მონის შვილიშვილს, თუმცა იყო ღრმად განათლებული და პატივცეული ადამიანი. მისი კარიერის განმავლობაშ ის გამოირჩეოდა მომთმენი და თავმდაბალი დამოკიდებულებით ძლიერთა მიმართ, ხოლო მეორე მხრივ თავის ქვეშევრდომებში ცნობილი იყო როგორც უსიამოვნო და უხეში პიროვნება, განსაკუთრებით არა არაბების მიმართ.
მის შემცვლელად აფრიკიაში 741 წელს დაინიშნა ქულთუმ იბნ ლიად ალ-კაზი
მადათაფა
მადათაფა, მადა — ტბა საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ჯავახეთის ვულკანური მთიანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 2108 მ სიმაღლეზე. ფართობი 8,78 კმ², აუზის ფართობი 136 კმ², უდიდესი სიღრმე 1,7 მ, წყლის მოცულობა 9,7 მლნ მ³. ქვაბული წარმოქმნილია ლავის ნაკადით ხეობის გადაკეტვის შედეგად.
ტბის წყალშემკრები აუზი ძირითადად აგებულია ჯავახეთის ქედის დანაპრალიანებული ვულკანური ქანებით, რომლებიც გადაფარულია მთა-მდელოს შავმიწა ნიადაგებით. ტბის წყალშემკრები აუზის მცენარეული საფარი ძირითადად წარმოდგენილია ალპური და სუბალპური ბალახეული ფორმაციებით. ტბა საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. დონე მაღალია გაზაფხულზე, დაბალია ზამთარში. ტბიდან გაედინება მდინარე მადათაფა, რომელიც ერთვის მდინარე ბუღდაშენს მარჯვენა მხრიდან. აქვს მიწისქვეშა განადენიც, რის გამოც დონე მკვეთრად ირყევა. წყლის ტემპერატურა ზაფხულში 17-18 °C, ზამთრობით თითქმის ფსკერამდე იყინება. ტბის შენაკადებიდან ყველაზე დიდია კიურიანჩაი.
წყალი სუსტად მინერალიზებულია. ტბას მცირე სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს. ტბაში თევზი არ არის. ზაფხულობით მრავლადაა წყლის ფრინველი. ტბის ნაპირები დაბალია და დაფარულია წყლის მოყვარული მცენარეულობით. მადათაფა შედის მადათაფის ტბის აღკვეთილის შემადგენლობაში, რომლის საერთო ფართობია 320 ჰექტარი.
წლის თბილ პერიოდში ტბაზე დიდი რაოდენობით იყრის თავს წყალხმელეთა გადამფრენი ფრინველები. მადათაფის ირგვლივ გაშენებულია სოფლები: ეფრემოვკა, ჟდანოვი და სამება.
2020 წლის 8 ივლისს საქართველოს წარდგინებით, ჭარბტენიანი ტერიტორიების შესახებ რამსარის კონვენციის სამდივნომ მადათაფის ტბა საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიების სიაში შეიტანა.
სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ტბები კატეგორია:რამსარის ძეგლები საქართველოში
რაირი
რაირი (Ririe) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიდაჰოს შტატში, ჯეფერსონის ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 656 კაცს.
სიერა-ლეონეს პრეზიდენტი
thumb|150px|სიერა-ლეონეს დროშასიერა-ლეონეს პრეზიდენტი - სიერა-ლეონეს სახელმწიფოს მეთაური. ირჩევს მოსახლეობა 5 წლის ვადით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიერა-ლეონე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნების პრეზიდენტები *
List of heads of government of Sierra Leone
კურთხევანი (A-1110)
კურთხევანი (A-1110) — XIV-XV საუკუნეების ქართული ხელნაწერი წიგნი, კურთხევანი. წარმოადგენს კრებულს, რომელშიც სხვადასხვა საის ლოცვებია წარმოდგენილი, მათ შორის ბევრი სამკურნალო ხასიათისაა. ძველ ქართულ კრებულთა შორის ეს წიგნი ე. წ. გარდამავალი ტიპის კრებულთა ჯგუფს მიეკუთვნება, რომელიც ფართო საზოგადოებისათვისაა განკუთვნილი. უცნობია გადამწერი და გადაწერის ადგილი. ხელნაწერი, სავარაუდოდ, ძალიან ძველი დედნის ასლია. ტექსტები ახლოს დგას კლარჯულ თარგმანებთან.
ხელნაწერი 118 ფურცელს შეიცავს, აქედან მხოლოდ ორია ეტრატი, დანარჩენი 116 კი აღმოსავლურ ქაღალდს წარმოადგენს. ფურცლის ზომებია 24,5X20,5 სანტიმეტრი. ტექსტი ნაწერია ნუსხური დამწერლობით, სათაურებბი და საზედაო ასოები სინგურითაა შესრულებული. ტექსტი უხვადაა გაფორმებული ფერადებით შესრულებული თავბოლოკაზმულობებით, ადამიანის, ცოველების, ფრინველებისა და მცენარეული გამოსახულებებით. მხატვრულადაა გაფორმებული საზედაო ასოები და ვარდულები.
კურთხევანის ეს ხელნაწერი დღეს ინახება საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდში (A-1110).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდი კატეგორია:XIV საუკუნის ხელნაწერები კატეგორია:XV საუკუნის ხელნაწერები
სტივ ვაი
სტივენ „სტივ“ სირო ვაი (დ. 6 ივნისი, 1960 წელი, კარლ პლეისი, ნიუ–იორკი, აშშ) — იტალიურ–ამერიკული წარმოშობის, გრემის ნომინანტი გიტარისტი–ვირტუოზი, კომპოზიტორი, ვოკალისტი და პროდიუსერია, რომელიც თანამედროვე მუსიკის სინამდვილეში გამორჩეულია თავისი იშვიათი ინდივიდუალურობით. ზოგიერთის შეფასებით, სტივ ვაი ერთის ნაცვლად ორი მუსიკოსია: ერთი მხრივ, ის არის გიტარისტი–ვირტუოზი, რომელიც თავის ხელოვნებას აახლოებს ღრმა მოკრძალებასა და მისტიციზმთან, მეორე მხრივ კი ის მძიმე მეტალის როკერია. გარდა საკუთარი შემოქმედების და ორიგინალური ალბომებისა, მას მონაწილეობა აქვს მიღებული ბევრი ცნობილი როკ თუ პოპ ვარსკვლავის, ჯგუფების კონცერტებსა და ალბომების ჩაწერაში. მისი თითქმის 20 წლიანი წარმატებული მუსიკალური კარიერის განმავლობაში გაიყიდა 15 მილიონზე მეტი ჩანაწერი. ის 13-ჯერ წარდგენილი იქნა გრემის ნომინაციაზე და 3-ჯერ მოიპოვა ეს ჯილდო. სტივ ვაი ცნობილია აგრეთვე თავისი საქველმოქმედო და  მუსიკალურ საგანმანათლებლო მოღვაწეობით: იყო ნდობით აღჭურვილი საპატიო წევრი ორგნაიზაციისა NARAS (ინგლ. National Academy of the Recording Arts and Sciences – ხელოვნებისა და მეცნიერების ჩაწერის ეროვნული აკადემია), მჭიდრო კავშირშია მის მიერ შექმნილ ფონდთან Make a Noise Foundation, რომლის მიერ აკუმულირებულ სახსრები მუსიკალურ განათლებას ხმარდება. გარდა ამისა, არის მსახიობი და საკუთარი ლეიბლის, Favored Nations–ის მფლობელი. სტივ ვაი თითქმის ყოველწლიური მონაწილეა პროექტის G3, რომლის სულისჩამდგმელი და ორგანიზატორია ჯო სატრიანი.
სტივ ვაის (სიტყვა „ვაი“ იტალიურად „წასვლას“ ნიშნავს) ორივე მშობელი – დედა ტერეზა ვაი და მამა, ლიქიორებით მოვაჭრე ჯონ ვაი, იტალიური წარმოშობის ამერიკელები არიან. სტივი თავისი ხუთშვილიანი ოჯახის მეოთხე შვილია.
2009 წლის 19 სექტემბერს ლოს-ანჯელესის მუსიკოსთა ინსტიტუტმა სტივ ვაის საზეიმო ვითარებაში მიანიჭა საპატიო დოქტორის წოდება, რაც მისი არსებობის ისტორიაში მხოლოს ორჯერ მოხდა. ამ ინსტიტუტის ვიცე პრეზიდენტმა განათლების დარგში ბეს მარლისმა ამ საზეიმო ცერემონიალზე განაცხადა:
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1960 კატეგორია:ამერიკელი გიტარისტები კატეგორია:იტალიელი გიტარისტები კატეგორია:დაბადებული 6 ივნისი
ნეონი
ნეონი  (νέος; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდის, მეთვრამეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIIIა) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 10, ატომური მასა — 20.179. სამაყაროში გავრეცელების მიხედვით მეხუთე ელემენტია (წყალბადის, ჰელიუმის, ჟანგბადის და ნახშირბადის შემდეგ). ნეონი ინერტული ერთატომიანი აირია ფერის, გემოსა და სუნის გარეშე.
ისტორია
ნეონი აღმოაჩინა 1898 წლის ივნისში შოტლანდიელმა ქიმიკოსმა უილიამ რამზაიმ და ინგლისელმა ქიმიკოსმა მორის ტრავერსმა. მათ ეს ინერტული აირი გამოყვეს «გამორიცხვის მეთოდით», მას შემდეგ რაც ჰაერიდან ჟანგბადი, აზოტი და ყველა შედარებით მძიმე კომპონენტი გადააქციეს სითხედ. ელემენტს უბრალო სახელი მისცეს «ნეონი», რაც ბერძნულად «ახალს» ნიშნავს. 1910 წლის დეკემბერში ფრანგმა გამომგონებელმა ჟორჟ კლოდმა გააკეთა აირგანმუხტვის ნათურა, რომელიც ნეონით იყო შევსებული.
სახელწოდების წარმოშობა
სახელწოდება მოდის, როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული, ბერძნული "ახალიდან".
სამყაროში
სამყაროს მატერიაში ნეონი გავრცელებულია არათანაბრად, მაგრამ მთლიანობაში სამყაროში გავრცელებულობით მეხუთე ადგილი უჭირავს ყველა ელემენტს შორის — მიახლოებით 0,13 % მასის მიხედვით. ნეონის ყველაზე დიდი კონცენტრაცია შეიმჩნევა მზეზე და სხვა ვარსკვლავებზე, აირების ნისლებში, მზის სისტემის გარე პლანეტებზე — იუპიტერზე, სატურნზე, ურანზე, ნეპტუნზე. ბევრი ვარსკვლავის ატმოსფეროში ნეონს უჭირავს მესამე ადგილი წყალბადისა და ჰელიუმის შემდეგ.
დედამიწის ქერქი
მეორე პერიოდის ყველა ელენტს შორის ნეონი — დედამიწაზე ყველაზე ნაკლებადაა გავრცელებული. მეერვე ჯგუფის შიგნით ნეონი დედამიწის ქერქში გავრცელებით მესამე ადგილზეა — არგონისა და ჰელიუმის შემდეგ. ზოგიერთი ვარსკვლავი შეიცავენ გაცილებით ბევრჯერ მეტ ნეონს ვიდრე არის დედამიწაზე.
დედამიწაზე ნეონის ყველაზე მეტი კონცენტრაცია ატმოსფეროშია — 1,82%. მოცულობის მიხედვით, ხოლო მისი საერთო მარაგი განისაზღვრება 7,8 მ³. ჰაერის 1 მ³ შეიცავს მიახლოებით 18,2 სმ³ ნეონს (შედარებისათვის: ჰაერის იგივე მოცულობა შეიცავს მხოლოდ 5,2 სმ³ ჰელიუმს). ნეონის საშუალო შემცველობა დედამიწის ქერქში მცირეა − 7% მასის მიხედვით. სულ ჩვენს პლანეტაზე ნეონი არის მიახლოებით 6,6 ტ. ამოფრქვეულ ქანებში მდებარეობს მიახლოებით 109 ტ ნეონი. ქანების დაშლისას აირი გადადის ატმოსფეროში. უფრო ნაკლებად კი ნენონი ატმოსფეროში წყლიდან ხვდება.
განსაზღვრა
ხარისხობრივათ ნეონს განსაზღვრავენ ემისიური სპექტრით (მახასიათებელი ხაზებია 585,25 ნმ და 540,05 ნმ), რაოდენობრივად — მას-სპექტრომეტრიის და ქრომატოგრაფიული ანალიზის მეთოდებით.
ფიზიკური თვისებები
მინი|right|ნეონი განმუხტვის მილაკში 400პქ|მინი|left|ნეონის ემისიური სპექტრი (მარცხნიდან მარჯვნვ: ულტრაიისფერიდან ინფრაწითელ ხაზამდე, ნაჩვენებია თეთრი ფერით)
ქიმიური თვისებები
ყველა კეთილშობილ აირს გააჩნია დასრულებული ელექტრონული გარსი, ამიტომაც ისინი ქიმიურად ინერტულები არიან. ნეონის ქიმიური ინერტულობა განსაკუთრებულია, მასთან მხოლოდ ჰელიუმი თუ კონკურირებს. ჯერჯერობით არ არის მიღებული მისი ვალენტობის არც ერთი ნაერთი. ნეონის ეგრეთ წოდებული კლატრატული ნაერთებიც კი წყალთან (Ne·6Н2О), ჰიდროქინონების და სხვა ნივთიერებების (მძიმე კეთილშობილი აირების - რადონის. ქსენონის, კრიპტონის, და არგონის მსგავსი ნაერთები ფართოდაა ცნობილი) მიღება და შენახვა ძალიან ძნელია.
მაგრამ ოპტიკური სპექტოგრამის და მას-სპექტრომეტრიის მეთოდების დახმარებით დადგენილია იონების Ne+, (NeAr)+, (NeH)+ და (HeNe)+ არსებობა.
იზოტოპები
არსებობს ნეონის სამი სტაბილერი იზოტოპი: 20Ne (იზოტოპური გავრცობადობა 90,48 %), 21Ne (0,27 %) და 22Ne (9,25 %). ყველაზე გავრცელებულია მჩატე 20Ne.
ბევრ ალფა-აქტიურ მინერალევში მძიმე 21Ne და 22Ne შეფარდებითი შემცველობა ათჯერ, ასჯერ აღემატება შემცველობას ჰაერში. ეს გამოწვეულია იმით რომ, ამ იზოტოპების წარმოქმნის ძირითად მეთოდს წარმოადგენს ბირთვული რეაქცია, რომელიც მიმდინარეობს ალუმინის, მაგნიუმის, ნატრიუმის და სილიციუმის ბირთვების მძიმე ელემენტების ბირთვების დაშლის პროდუქტებით დაბომბვისას. ამას გარდა, მსგავსი რეაქციები მიმდიანრეობს დედამიწის ქერქში და ატმოსფეროში კოსმოსური გამოსხივების ზემოქმედების ქვეშ.
დაფიქსირებულია ასევე მთელი რიგი ნაკლებად ეფექტიანი ბირთვული რეაქცია ., რომლის დროსაც წარმოიქმნება 21Ne და 22Ne —ეს არის მძიმე ჟანგბადის 18О და ფთორის 19F ბირთვის მიერ ალფა-ნაწილაკები მიტაცება:
წყარო სადაც ჭარბობს მჩატე ნუკლიდი 20Ne ჯერ კიდევ არ არის დადგენილი.
ითვლება რომ, კოსმოსურ სივრცეშიც ნეონი უფრო მეტად წარმოდგენილია მჩატე ნუკლიდის 20Ne სახით. მეტეორიტებში პოულობენ ბევრ 21Ne და 22Ne, მაგრამ ეს ნუკლიდები სავარაუდოდ წარმოიქმნებიან თვითონ ამ მეტეორებზე კოსმოსური სხივების ზემოქმედებით სამყაროში მათი მოგზაურობისას.
ნეონის სამი სტაბილური ნუკლიდის გარდა არსებობს კიდევ თექვსმეტი არასტაბილური იზოტოპი.
მიღება
ნეონს იღებენ ჰელიუმთან ერთად როგორც გვერდითი პროდუქტს, ჰაერის გათხევადებისა და დაყოფის პროცესში მსხვილ სამრეწველო დანადგარებში. «ნეონო-ჰელიუმიანი» ნარევის დაყოფა მიმდინარეობს რამდენიმე ხერხით, ადსორბციისა და კონდენსაციის და დაბალტემპერატურული რექტიფიკაციის ხარჯზე. ადსორბციული მეთოდი ეყრდნობა ნეონის თვისებაზე ჰელიუმისგან განსხვავებით აქტივირებულ ნახშირთან ადსორბირებაზე, თხევადი აზოტით გაცივებისას. კონდენსაციური მეთოდი ეყრდნობა თვისებას ნეონის გაყინვისა თხევად წყალბადთან ნარევის გაცივებისას, რექტიფიკაციური მეთოდი კი ეყრდნობა ჰელიუმისა და აზოტის დუღილის ტემპერატურებს შორის სხვაობებზე.
ნეონს ჰაერიდან გამოყოფენ თხევადი ჰაერის ორჯერადი რექტიფიკაციის აპარატით. აირადი ნეონი და ჰელიუმი გროვდება მაღალი წნევის კოლონის ზედა ნაწილში, ანუ კონდენსატორ-ამაორთქლებლებში, საიდანაც მიახლოებით 0,55 მპა წნევით მიეცემა დეფლეგმატორის მილების სივრცეს, რომელიც ცივდება თხევადი აზოტით N2. დეფლეგმატორიდან გამდიდრებული Ne და Не ნარევი მიემართება გასაწმენდად N2-საგან აქტივირებული ნახშირიან ადსორბერებში, საიდანაც გახურების შემდეგ მიეწოდება გაზგოლდერს (შემცველობა Ne + He 70 %-მდე); აირების ნარევების გამოყოფის ხარისხია 0.5-0.6. ბოლო გაწმენდას N2-საგან და Ne და Не გაყოფა შეიძლება მოხერხდეს ან სელექტური ადსორბციით თხევადი აზოტის ტემპერატურის პირობებში, ან კონდენსაციური მეთოდებით — თხევადი Н2 ან Ne დახმარებით. თხევადი წყალბადის LH2 გამოყენებისას დამატებით ახდენენ წყალბადისაგან გაწმენდას CuO-ის დახმარებით 700 °C. შედეგად მიიღებენ ნეონს 99,9 %-იანი სიწმინდით. ნეონის სამრეწველო წარმოების მთავარ მეთოდს წარმოადგენს (ბოლო ათწლეულს) ნეონ-ჰელიუმის ნარევის გაყოფა დაბალტემპერატურული რექტიფიკაციით - ნეონისა და ჰელიუმის ნარევს წინასწარ ასუფთავებენ აზოტისა და წყალბადის მინარევისაგან (წყალბადს გამოწვავენ კატალიზატორით შევსებულ ღუმელში), ხოლო აზოტს დაბალტემპერატურულ აპარატებში - «დეფლეგმატორში» და კრიოგენური ადსორბერების ბლოკში რომელიც შევსებულია აქტივირებული ნახშირით (ნახშირი ცივდება დაკლაკნილ მილებში ვაკუუმში მდუღარე აზოტით). აზოტის ჩამოცილების შემდეგ ნეონ-ჰელიუმის ნარევს კუმშავენ კომპრესორის მეშვეობით და მიეწოდება სარექტიფიკაციო მწკრივს (სადაც ვაკუუმში მდუღარე აზოტის ტემპერატურამდე წინასწარაა გაცივებული) დასაყოფად. გაცივების ტემპერატურის დასაწევად ნარევი დროსელირდება 25 მპა-დან 0,2-0,3 მპა-მდე (დანადგარის მუშაობის რეჟიმის მიხედვით). მწკრივის ზედა ნაწილიდან, კონდენსატორის ხუფის ქვემოდან, ცილდება ჰელიუმი ნეონის 20% მინარევით, მწკრივის ქვედა ნაწილში მიიღება თხევადი სახის ნეონი. მაცივრის ციკლად გამოიყენება დროსელური მაცივრის ციკლი სადაც მუშა გარემო-მაცივარ აგეტი არის ნეონი. ამ მეთოდით ნეონ-ჰელიუმის ნარევიდან შესაძლებელია 99,9999 %-იანი სიწმინდის ნეონის მიღება.
მაღალი სიწმინდის ნეონის მიღების დანადგარები აგებულია და წარმატებულად მუშაობენ უკრაინაში - ქ. მარიუპოლში (საწარმოო «ინგაზი») და ქ. ოდესაში (საწარმოო «აისბლიკი»), რუსეთის ფედერაციაში — ქ. მოსკოვში.
გამოყენება
ნეონისა და ჰელიუმის ნარევს გამოიყენებენ აირის ლაზერებში (ჰელიუმ-ნეონის ლაზერი) როგორც მუშა გარემოს.
მილაკები რომლებიც შევსებულია ნეონისა და აზოტის ნარევით, მასში ელ. განმუხტვის გატარებისას იძლევიან მოწითალო-ნარინჯისეფერ ნათებას, რის გამოც მას ფართოდ იყენებენ რეკლამაში.
ნეონის ნათურები გამოიყენებიან სასიგნალო დანიშნულებით შუქურებზე და აეროდრომებზე, რადგან წითელი ფერი ძნელად იბნევა ნისლისა და ბინდის დროს.
ბიოლოგიური როლი
ნეონი არ თამაშობს არავითარ ბიოლოგიურ როლს.
ფიზიოლოგიური ქმედება
ინერტული აირები ხასიათდებია ფიზიოლოგიური ქმედებით, რომელიც ვლინდება მის ნარკოტიკულ ზემოქმედებით ორგანიზმზე. ნეონია (როგორც ჰელიუმისაც) ნარკოტიკული ზემოქმედება ნორმალური წნევის დროს ცდებისას არაა დარეგისტრირებული, ხოლო წნევის მომატებისას ჯერ ჩნდება «მაღალი წნევის ნერვიული სინდრომი».
ამასთან დაკავშირებით, ჰელიუმთან ერთად, ნეონი ნეონ-ჰელიუმის ნარევში გამოიყენება სუნთქვის აპარატებში ოკეანავტების, მყვინთავების, ადამიანების, რომლებიც მაღალი წნევის პირობებში მუშაობენ მათი სუნთქვისას, რათა თავიდან იქნას აცილებული აირის ემბოლია და აზოტის ნარკოზი. ნარევის უპირატესობა ის არის, რომ ის უფრო ნაკლებად აცივებს ორგანიზმს, რადგანაც ნეონის თბოგამტარობა ნაკლებია, ვიდრე ჰელიუმი.
ნეონ-ჰელიუმიანი ჰაერი აილობებს ავადმყოფების მდგომარეობას, რომლებიც სუნთქვასთან გაკავშირებით აქვთ პრობლემები.
ნეონის დიდი შემცველობა სასუნთქ ჰაერში იწვევს თავის ბრუალს, ღებინებას, გულის რევას, გონების დაკარგვას და სიკვდილს ასფიქსიით.
ბასტერი (საუნდტრეკი)
ალბომი Buster: The Original Motion Picture Soundtrack — ინგლისელი მომღერალ და სიმღერების ავტორ ფილ კოლინზის მონაწილეობით გადაღებული ამავე სახელწოდების ფილმის საუნდტრეკი. გამოვიდა 1988 წელს. მასში შეტანილია სპეციალურად ჩაწერილი სიმღერები Two Hearts და A Groovy Kind of Love (ჯგუფ The Mindbenders-ის სიმღერის ქავერ-ვერსია).
სიმღერების სია
† ხუთ კომპოზიციას წინ ახლავს ლონდონის ფილმების ორკესტრის მიერ შესრულებული და ენ დადლის მიერ დაწერილი მელოდიები.
სქოლიო
კატეგორია:ფილ კოლინზის ალბომები კატეგორია:1988 წლის საუნდტრეკები კატეგორია:Virgin Records-ის საუნდტრეკები კატეგორია:Atlantic Records-ის საუნდტრეკები
მარიამი (ბიზანტიის დედოფალი)
მარიამი, აგრეთვე ცნობილია როგორც მართა (Μαρία της Αλανίας, Μάρθα; დ. 1050, საქართველო — გ. 1118, ბიზანტია) — ბაგრატიონთა დინასტიის წარმომადგენელი. საქართველოს მეფე ბაგრატ IV-ისა და დედოფალ ბორენას ქალიშვილი. ბიზანტიის ორგზის დედოფალი 1071-1081 წლებში ჯერ როგორც იმპერატორ მიხეილ VII-ის, ხოლო შემდგომში როგორც ნიკიფორე III-ის მეუღლე. მეფე დავით IV აღმაშენებლის მამიდა. XI საუკუნეში ბიზანტიის იმპერიის ერთადერთი არაბიზანტიური წარმოშობის დედოფალი.
მართა XI საუკუნის მსოფლიოს უძლიერეს და ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ქალადაა აღიარებული. იგი თავიდანვე ემზადებოდა ბიზანტიაში გასათხოვებლად, რის გამოც იგი ჯერ კიდევ 1056 წელს დედოფალ თეოდორას სამეფო კარზე ჩავიდა, განათლების მისაღებად, თუმცა თეოდორა მალევე გარდაიცვალა და მართაც უკან დაბრუნდა. ამის შემდეგ, სულ ცხრა წელიწადში, 1065 წელს მართა ცოლად გაჰყვა ბიზანტიის იმპერატორ კონსტანტინე X-ის ვაჟ მიხეილს, რომელთანაც შეეძინა თავისი ერთადერთი შვილი. მართას შთაგონებით, მიხეილმა სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო და 1071 წელს იმპერატორი ხდება მიხეილ VII-ის სახელით, მართა კი ბიზანტიის დედოფლად გვევლინება, რა დროსაც მას სახელად მარიამი ეწოდა.
ტახტზე ასვლიდან სულ შვიდ წელიწადში, 1078 წელს კვლავ მარიამის მონაწილეობით მოხდა კიდევ ერთი სახელმწიფო გადატრიალება, რა დროსაც დაამხეს მიხეილის მმართველობა და ტახტზე ნიკიფორე III ავიდა. მარიამი ნიკიფორეს გაჰყვა ცოლად, მიხეილი კი მონასტერში გამოკეტეს. მარიამი მასზე ქორწინებას მხოლოდ იმ პირობით დასთანხმდა, თუ იგი მის ვაჟს ტახტის მემკვიდრედ გამოაცხადებდა, თუმცა ნიკიფორემ სიტყვა გატეხა, რის გამოც დედოფალმა მხარი დაუჭირა ძმებ კომნენოსებს, რომლებმაც მარიამთან ერთად კიდევ ერთი სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყვეს.1081 წელს მათ დაამხეს ნიკიფორე III-ის მეფობა და ტახტზე ალექსი კომნენოსი ადის. ამის შემდეგ ალექსიმ მარიამის ვაჟი თანამმართველად დაინიშნა. მიუხედავად ამისა, დედოფალი ვაჟის ტახტზე ასაყვანად ბრძოლას კვლავ განაგრძობდა, თუმცა მისი ვაჟი 1096 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც მარიამი ჩამოსცილდა პოლიტიკასა და ინტრიგებს.
მიუხედავად დიდი ტრაგედიისა, მარიამი აქტიურად ეხმარებოდა თავის სამშობლოს კულტურულ-ეკონომიკურ განვითარებაში. სწორედ მან შთააგონა 1104 წელს თავის ძმისწულს, საქართველოს მეფე დავით IV-ს რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების ჩატარება. მისივე რჩევით დააარსა დავით მეფემ იყალთოსა და გელათის აკადემიები. საუკეთესო მოსწავლეები კი სწორედ მარიამის დახმარებით აღმაშენებელს უცხოეთში გაჰყავდა, რათა მიეღოთ საუკეთესო ბიზანტიური განათლება და შემდეგ ისევ სამეფოს სამსახურში აბრუნებდა უკან. გარდა ამისა, იგი ეხმარებოდა იერუსალიმის წმინდა მიწასა და ათონის მთაზე მცხოვრებ სასულიერო მოღვაწეებს. მან დააარსა პეტრიწონის ქართული სავანე. მარიამმა დავით IV-ს გელათის სამეფო აკადემიისათვის გაუგზავნა ღვთისმშობლის სასწაულმოქმედი ხატი. აღსანიშნავია, რომ სწორედ მან ასწავლა ბიზანტიელებს ჩანგლის გამოყენება.
ოჯახი და წარმომავლობა
მარცხნივ|მინი|280x280პქ|მართას მამა, მეფე ბაგრატ IV მართა დაიბადა 1050 წელს საქართველოში. იგი იყო საქართველოს მეფე ბაგრატ IV-ისა და მისი მეორე მეუღლის, დედოფალ ბორენას მეორე შვილი და პირველი ქალიშვილი. მამის ხაზით მისი ბებია და პაპა საქართველოს მეფე გიორგი I და დედოფალი მართა იყვნენ, რომლის პატივსაცემადაც დაარქვეს მას სახელი. აღსანიშნავია, რომ ბაგრატ IV-ს ბორენაზე ქორწინებამდე, ცოლად ჰყავდა ბიზანტიელი დიდგვაროვანი ქალი, დედოფალი ელენე არგიროპაულანია, რომელიც ქორწინებიდან ერთ წელიწადში დაიღუპა. სწორედ ამიტომ გახდა ბაგრატი იძულებული ოსთა მეფის ასულ ბორენაზე ექორწინა, რომელთანაც შეეძინა შვილები.
მართას ერთი უფროსი ძმა ჰყავდა, რომელიც შემდგომში საქართველოს მეფე ხდება გიორგი II-ის სახელით. გარდა ამისა, მართას ჰყავდა ერთი უმცროსი დაც, რომლის შესახებაც ისტორიული ცნობები არ მოგვეპოვება, თუმცა არსებობს მოსაზრება, რომ იგი შემდგომში ბიზანტიელ მთავარსარდალს გაჰყვა ცოლად.
გობი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი გობი შეიძლება აღნიშნავდეს:
მარიამი (ბიზანტიის დედოფალი)
ოჯახი და წარმომავლობა
მართას დაბადებისას, საქართველოში მეტად მძიმე სიტუაცია იყო. კახეთ-ჰერეთის განდგომასა და თურქების შემოსევებს ემატებოდა კლდეკარის ერისთავ ლიპარტ ბაღვაშის ურჩობაც, რომელსაც აქტიურად ეხმარებოდა ბიზანტიის იმპერია. ბიზანტია საქართველოში მეტოქესა და მტერს ხედავდა, რის გამოც ყველანაირად ცდილობდა მისი გაერთიანებისათვის ხელის შეშლას.
Inquisitor jeffreysii
Inquisitor jeffreysii — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
მარიამი (ბიზანტიის დედოფალი)
ბიზანტიური ტყვეობის წლები
მინი|359x359პქ|ბიზანტიის დედოფალი თეოდორა 1052 წელს ბაგრატ IV თავის ორი წლის ასულ მართასთან, დედა-დედოფალ მარიამ არწრუნთან (ბაგრატის დედა) და დიდ ამალასთან ერთად გაემგზავრა კონსტანტინეპოლში, სადაც მან იმპერატორს ლიპარტთან შერიგება სთხოვა. იმპერატორ კონსტანტინე მონომახისა და ბაღვაშთა საგვარეულო ინტრიგებს, ბაგრატის, დედოფალ მარიამ არწრუნისა და მცირეწლოვანი მართას სამწლიანი ტყვეობა მოჰყვა ბიზანტიის სამეფო კარზე. ამ ტყვეობის დროს, 1055 წლის იანვარში გარდაიცვალა კონსტანტინე მონომახი, რომელსაც შვილი არ დარჩა. ამის გამო, ბიზანტიის ტახტზე კონსტანტინეს ცოლის და, განსვენებულ იმპერატორ კონსტანტინე VIII-ის ასული, შინაბერა და ხანდაზმული დედოფალი თეოდორა ავიდა. თეოდორა დიდად მოხიბლული დარჩა ბაგრატის მცირეწლოვანი ქალიშვილით და საქართველოს მეფეს სთხოვა მარიამი მისთვის მიეშვილებინათ. რეალურად, თეოდორა ახალ მძევალს უფრო იტოვებდა, ვიდრე შვილობილს. ბაგრატ IV-სა და დედოფალ მარიამს სხვა გზა არ დარჩათ, რის გამოც მათ პრინცესა მართა კონსტანტინეპოლში დატოვეს.
პრინცესა მართა ბიზანტიის კარზე მალევე გახდა ცნობილი თავისი სილამაზითა და გონიერებით. იგი ძალიან უყვარდა დედოფალ თეოდორასაც, რომელიც უშვილო ქალი იყო და მართას საკუთარი ქალიშვილივით აღზრდა სურდა. თუმცა, თეოდორას მბრძანებლობაც და სიცოცხლეც ძალიან მალე დასრულდა. აღსანიშნავია, რომ ამ დროს მოხდა საინტერესო რამ: როცა პატარა მართა ბაგრატიონი კონსტანტინოპოლში ჩავიდა, იმ დღეს გარდაიცვალა დედოფალი თეოდორა. იმ მომენტში ბაგრატის დედა, დედოფალი მარიამ არწრუნი (წარმოშობით ვასპურაკანის სომხური სამეფოს პრინცესა) სასახლეში იყო. გიორგი მთაწმინდელიც იქ ყოფილა. სწორედ იმ წუთებში, როცა დედოფალი თეოდორას სხეული გაასვენეს, 6 წლის მართა ბაგრატის ასული სასახლეში მიუყვანიათ კონსტანტინოპოლის პორტიდან. აღსანიშნავია, რომ დედოფალ თეოდორას დაკრძალვას ქართველებიც ესწრებოდნენ, მათ შორის გიორგი მთაწმინდელი. მისი მშვენიერებით აღტაცებულმა გიორგი მთაწმინდელმა წამოიძახა:
ეს მოვლენა XI საუკუნის ქართველ მწერალს, გიორგი მცირეს აქვს აღწერილი თავის ნაშრომში „ცხოვრებაჲ და მოქალაქეობაჲ წმიდისა და ნეტარისა მამისა ჩუენისა გიორგი მთაწმინდელისაჲ“: იგი ამას შემდეგნაირად აღწერს:
თეოდორას დაკრძალვის შემდეგ, ქართული დელეგაცია მართასთან ერთად ცოტახანს გააჩერეს კონსტანტინეპოლში, შემდეგ კი საქართველოში დააბრუნეს. მალევე ბაგრატ მეფეს იმპერიაში მიანიჭეს კურაპალატზე მაღალი ნობელისიმუსის, შემდეგ კი სევასტოსის წოდება. ამ წოდებებს იმპერატორის ოჯახის წევრები ატარებდნენ.
ქორწინება მიხეილ VII-ზე
მარცხნივ|მინი|373x373პქ|იმპერატორი მიხეილ VII და დედოფალი მარიამი 1059 წელს კონსტანტინოპოლის ტახტზე ავიდა კონსტანტინე X დუკა. 1065 წელს იმპერატორმა კონსტანტინე დუკამ, თავისი შვილისა და მემკვიდრის, მიხეილისთვის მართა ბატონიშვილის ხელი ითხოვა. ამ დროს ბაგრატ მეფე ძალიან საჭირო გახდა ბიზანტიისთვის, რადგან აღმოსავლეთში დიდი მარცხი განიცადეს ბერძნებმა თურქ-სელჩუკებისგან. ამ რეგიონში კი უძლიერესი ქრისტიანი ხელმწიფე ბაგრატ მეოთხე გახლდათ. ბაგრატი ამ შემოთავაზებას სიხარულით დასთანხმდა, რის შემდეგაც მართა დიდი ძღვენითა და შესაფერისი ამალით კონსტანტინეპოლში გააგზავნეს, რათა მომავალ იმპერატორზე დაქორწინებულიყო.
1065 წელს მარიამი კვლავ ჩავიდა კონსტანტინეპოლში. მას ბიზანტიელები დიდი პატივით დახვდნენ. აღსანიშნავია, რომ მართამ ქორწინებამდე საქორწინო კონტრაქტი შეადგენინა, რომელშიც მან საკმაოდ მკაფიოდ ჩააწერინა, რომ ყოველი ცოლ-ქმრული მოვალეობის შესრულების წინ იმპერატორ მიხეილ დუკასს უნდა ებანავა და ასე დაამკვიდრა ბიზანტიაში ბანაობა. 1065 წელს იგი ცოლად გაჰყვა კონსტანტინე X-ის ვაჟ მიხეილ დუკასს (1050-1090). ქორწინების შემდეგ, ბიზანტიელებმა მართას სახელი შეუცვალეს და მარიამ ალანელი დაარქვეს.
კონსტანტინეპოლში გადასვლიდან პირველ წლებში, მარიამი თავისი დედამთილის, დედოფალ ევდოკია მაკრემბოლიტისას ჩრდილში იყო. აღსანიშნავია, რომ დედოფალ ევდოკიას შურდა თავისი ახალგაზრდა რძლის, რომელმაც მიუხედავად უცხოური წარმომავლობისა, მალე შეაყვარა თავი ბიზანტიელებს.
ეს ქორწინება ერთობ განსაკუთრებული იყო, რაც იმით იყო განპირობებული, რომ ტრადიციულად ბიზანტიის იმპერატორებს მხოლოდ ბერძენი ცოლები მოჰყავდათ. უკანასკნელი სამასი წლის მანძილზე, მარიამის გარდა გამონაკლისი დაიშვა მხოლოდ 732 წელს იმპერატორისა და ხაზართა ხაკანის ასულ ირენეს ქორწინებისას, რასაც ბიზანტიელები დიდად აპროტესტებდნენ, თუმცა მისგან განსხვავებით მიხეილის ქორწინებას უცხოელ ქალზე ხალხი დადებითად შეხვდა. ამის მიზეზი ისიც იყო, რომ მიხეილისა და მარიამის ქორწინება მიმართული იყო საქართველო-ბიზანტიის გაერთიანებისაკენ მუსულმანი თურქ-სელჩუკების წინააღმდეგ.
პირველი სახელმწიფო გადატრიალება და ხელისუფლებაში მოსვლა
მინი|339x339px|1070 წელს გამოცემული ბიზანტიური ბრინჯაოს მონეტა, რომლის ავერსზეც დედოფალი მარიამია გამოსახული, რევერსზე კი ღვთისმშობელი მარიამი ჩვილ იესოსთან ერთად იმპერატორი კონსტანტინე X 1067 წელს გარდაიცვალა, თუმცა ტახტზე მისი ვაჟი მიხეილი ვერ ავიდა. იმპერატორის სიკვდილის შემდეგ კაპადოკიელმა დიდგვაროვანმა რომანოზ დიოგენემ აჯანყება მოაწყო ტახტის ხელში ჩასაგდებად, მაგრამ დამარცხდა და შეიპყრეს კიდეც. საპყრობილედან იგი ქვრივ დედოფალ ევდოკიას წყალობით გაათავისუფლეს, რომელზეც მან მალევე იქორწინა და ბიზანტიის იპერატორიც გახდა რომანოზ IV-ის სახელით. რომანოზ IV მეფობის პირველ წლებში წარმატებით ებრძოდა თურქ-სელჩუკებს, თუმც 1071 წელს მანასკერტის ბრძოლაში სელჩუკთა სულთანმა ალფ-არსლანმა ბიზანტიელები სასტიკად დაამარცხა და თვით იმპერატორიც ტყვედ ჩაიგდო. ზავის გარანტიითა და 1 000 000 ბიზანტიური დრაჰმის ოდენობის გამომსასყიდის გადახდის აღთქმის შემდეგ, ალფ-არსლანმა რომანოზი ტყვეობიდან გაათავისუფლა. მისი დატყვევებით მართამ და მისმა მოკავშირეებმა ისარგებლეს, სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყვეს და ტახტზე მიხეილ VII დასვეს. შემდგომში, მართამ და მიხეილმა რომანოზი ბიზანტიაში დაბრუნებისა და ღალატისათვის შეიპყრეს და თვალები დასთხარეს, რის შემდეგაც იგი სულ რამდენიმე დღეში გარდაიცვალა. შესაძლოა ითქვას, რომ მართამ შური იძია დედამთილზეც. მან დაარწმუნა მიხეილ VII, რომელმაც ევდოკიას დედოფლის წოდება ჩამოართვა და იძულებით გამოკეტა მონასტერში.
1072 წელს, მარიამს სამშობლოდან სამწუხარო ცნობები მიუვიდა, იმის თაობაზე, რომ მამამისი, ბაგრატ IV გარდაიცვალა, საქართველოს ახალი მეფე კი მისი უფროსი ძმა — გიორგი II გახდა.