cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნაგაიბაკოვო
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 317 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაკალიდან დაშორებულია 50 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტუიმაზი, რომელიც დაშორებულია 92 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები (89 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბაკალის რაიონის სოფლები
Viridrillia cervina
Viridrillia cervina — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
შტაინბირი
შტაინბირი (წარმოითქმის [ˈʃtaɪnˌbiːɐ], გერმანულად ქვის ლუდი) — ლუდის ტიპი, რომელიც მე-20 საუკუნემდე კარინტიაში წამყვანი ადგილი ეკავა. იგი ასევე გავრცელებული იყო სკანდინავიაში, ფრანკონიაში და სამხრეთ-დასავლეთ გერმანიაში.
შტაინბირი იხარშება ხის კასრებში. სახელი წარმოიშვა ცხელი ქვებისაგამ, რომლებსაც კასრებში აწყობდნენ, რათა წარმოებისთვის სასურველი ტემპერატურა მიეღოთ. გავარვარებული ქვა მოქმედებს პირდაპირ ალაოზე და საბოლოოდ ლუდს კარამელისა და მურის გემოს აძლევს. ეს იყო ტრადიციული ხარშვის მეთოდი; მაღალ–ფერმენტირებადი საფუარი და ეთერის ხილის გემო, დიდხანს არ ნარჩუნდებოდა და შესაბამისად, ლუდის დიდი ხნით შენახვა არ ხერხდებოდა. შტაინბირს, ჩვეულებრივ, არ ფილტრავდნენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლუდი
ჩალაძე
საკუთარი სახელი ჩალაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
მოლდოვის ეკლესიები
ჩრდილოეთ მოლდოვის მოხატული ეკლესიები (რუმ. Bisericile pictate din nordul Moldovei) — რუმინული მართლმადედებელი ეკლესიის ტაძრები რუმინეთში, სუჩაევის მიწის ჩრდილოეთ მოლდოვის რეგიონში. აგებულია დაახლოებით 1487 — 1583 წლებში.
1993 წლიდან, ეკლესიები შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
მარუხი (მწვერვალი)
მარუხი — მწვერვალი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, საქართველოსა და რუსეთის ყარაჩაი-ჩერქეზეთის საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3806 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი. მარუხის აღმოსავლეთით აღმართულია მცირე მარუხის მწვერვალი (3550 მ). გზა ადის მდინარე ჩხალთის ხეობიდან (სამხრეთ მხარეს) და მდინარე მარუხის ხეობიდან (ჩრდილოეთ მხარეს).
ლიტერატურა
კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მთები კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები
Lasioglossum lacthium
სქოლიო
lacthium
თურქმენები
მინი|თურქმენი [[კაცი ცხენზე]] თურქმენები (Türkmen/Түркмен, მრავლობითში: Türkmenler/Түркменлер) — ერი, თურქმენეთის ძირითადი მოსახლენი (2,537 მლნ). ცხოვრობენ აგრეთვე ავღანეთში, ირანში, თურქეთში და სხვა ქვეყნებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქმენები
ჯონათან ლიტელი
ჯონათან ლიტელი (Jonathan Littell, დ. 10 ოქტომბერი, 1967) — ამერიკელი, ფრანგულენოვანი მწერალი. 39 წლის ასაკში დაწერა თავისი პირველი რომანი, კეთილგანწყობილნი, რომელმაც 2006 წელს გონკურის პრემია და საფრანგეთის აკადემიის რომანის დიდი პრემია მიიღო. ჯონათანი პოლონეთიდან  ამერიკაში ემიგრირებული ებრაელების ოჯახში დაიბადა. მიუხედავად იმისა, რომ ჯონათან ლიტელის ოჯახს პირდაპირ არ შეხებია ევროპაში ებრაელთა წინააღმდეგ მიმართული დევნა, მწერლისთვის ეს მაინც უმნიშვნელოვანესი თემაა, რამაც გამოძახილი ჰპოვა მის პირველ ნაწარმოებში. ბავშვობაში ვიეტნამის ომის თემით გატაცებული ჯონათანი შემდგომში ბალკანეთში, კონკრეტულად ბოსნია და ჰერცეგოვინაში  7 წელს დაჰყოფს გაეროს ჰუმანიტარული პროგრამის ფარგლებში. ამავე პროგრამით იმყოფებოდა ჩეჩნეთში, ავღანეთში, კონგოსა და მოსკოვში.
1989 წელს გამომცემლობა Signet Book გამოსცემს ჯონათან ლიტელის პირველ ნაწარმოებს, Bad Voltage. ეს არის სამეცნიერო ფანტასტიკა, რომლის სიუჟეტი ვითარდება კიბერპანკურ სამყაროში.
2001 წელს გადაწყვეტს თავი დაანებოს ჰუმანიტარულ მოღვაწეობას და მთელი დრო მიუძღვნას თავის პირველ რომანზე მუშაობას. კეთილგანწყობილნი ასახავს მეორე მსოფლიო ომის პერიოდს, კონკრეტულად აღმოსავლეთის ფრონტს გამოგონილი პერსონაჟის, ესესის ოფიცრის, მაქსიმილიან ოს მოგონებების სახით.
2006 წელს გამოსცა ლიტელის კიდევ ერთი წიგნი,(The Security Organs of the Russian Federation - A Brief History 1991-2005), რომელიც წარმოადგენს ვრცელ მოხსენებას 1991 - 2005 წლებში რუსეთის ფედერაციის საიდუმლო სამსახურების შესახებ.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1967 კატეგორია:გონკურის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ამერიკელი ჰუმანიტარები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი მწერლები კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი მწერლები კატეგორია:იელის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
C ჰეპატიტი
C ჰეპატიტი — ქრონიკულად მიმდინარე პროგრესირებადი დაავადება. C ჰეპატიტი ღვიძლის ქრონიკული დაავადებების (ქრონიკული ჰეპატიტი, ღვიძლის ციროზი) განვითარების ერთ-ერთი ხშირი მიზეზია.
გამომწვევი მიზეზები და გადაცემის გზები
C ჰეპატიტს იწვევს რნმ ვირუსი, რომელიც უპირატესად ღვიძლს აზიანებს. ბუნებრივი მიმდინარეობის დროს დაავადება (20-30%) 6 თვის შემდეგ თვითგამოჯანმრთელებით მთავრდება, ხოლო დანარჩენ შემთხვევებში ქრონიკულ ხასიათს იძენს.
ვირუსს ახასიათებს ცვალებადობა, მიეკუთვნება ნელა პროგრესირებად ვირუსთა რიცხვს. გამოვლენილია მისი ექვსი გენეტიკური ვარიანტი.
ინფექციის წყაროს წარმოადგენს მწვავე და ქრონიკული C ჰეპატიტით დაავადებული ადიამიანი. ვირუსი გადაეცემა პარენტარული გზით, ანუ სისხლითა და სისხლის პროდუქტებით, ზოგჯერ სქესობრივი გზითაც.
ადამიანი ინფიცირდება:
ვირუსის სქესობრივი გზით გადაცემა ძალიან იშვიათია (1-3%), ძირითადად, ჰომოსექსუალებში (სწორი ნაწლავის ტრავმირების გამო). შედარებით მაღალია C ვირუსით ინფიცირების სიხშირე მრავალ პარტნიორთან ურთიერთობის შემთხვევაში.
C ჰეპატისი გადაცემის გზებიდან გამომდინარე, ყველაზე ხშირად ავადდებიან:
სისხლის თვალით უხილავ რაოდენობას შეიძლება შეიცავდეს ორგანიზმში არსებული სითხეებიც: ნერწყვი, ცრემლი, განავალი, შარდი, სპერმა. ამიტომ სრული უსაფრთხოებისთვის, სასურველია სიფრთხილე C ჰეპატიტით დაავადებულ ადამიანებთან ერთუიერთობისას.
thumb|400 px|left|C ჰეპატიტის გავრცელება მსოფლიოში 1999 წელს. თუ ადამიანი C ვირუსით დაინფცირებულის კბილის ჯაგრისს ან პირის საპარს მოიხმარს, შესაძლებელია ვირუსით დასნებოვანება, რადგან ამ ნივთებზე სისხლის ნაწილაკები არსებობის ალბათობა დიდია.
C ჰეპატიტის გამომწვევი პლაცენტალურ ბარიერს ვერ გადის, დედისგან ბავშვისთვის დაავადების გადაცემის შანსი მცირეა. აქედან გამომდიანრე, C ვირუსით ინფიცრებულ დედისთვის ორსულობა უკუნაჩვენები არ არის. ვირუსის გადაცემის ალბოთობაზე არც ის ახდენს გავლენას, თუ როგორ იმშობიარებს ქალი – საკიესრო კვეთით თუ ბუნებრივი გზით. ვირუსი არ გადადის ძუძუთი კვების დროს.
C ჰეპატიტს არ იწვევს კოღოს ნაკბენი, რადგან მწერის სხეულში ვირუსის ძალზე უმნიშვნელო რაოდენობა ეტევა; არ გადაეცამა ხველებით, დაცემინებით, ჭურჭლით, საკვებითა და წყლით. დაავადება არ გადადის საერთო პირსახოცით, კოცნით.
კლინიკური სურათი
C ჰეპატიტის საინკუბაციო პერიოდი (ინფიცირებიდან დაავადების პირველი ნიშნების გამოვლენამდე) უხშირესად 20-80 დღეა. C ჰეპატიტს ახასიათებს როგორც მწვავე, ასევე ქრონიკული მიმდინარეობა. ვირუსით შესაძლოა ნებისმეირი ასაკის ადამიანი დაინფიცირდეს.
მწვავე C ჰეპატიტის დროს კლინიკური სიმპტომები იშვიათად (10-20%) ვლინდება. ამ დროს აღინიშნება საერთო სისუსტე, დისკომფორტი მარჯვენა დერდქვეშა მიდამოში. ღვიძლის ფუნქციათა მრავალფეროვნების გამო მისი ქსოვილის ანთება, ანუ ჰეპატიტი, შეიძლება გამოვლინდეს სიმპტომთა ფართო სპექტრით; ესენია:
აღნიშნული ჩივილები ზოგადად ღვიძლის დაავადებებს ახასიათებს. C ჰეპატიტის დაიგნოსტიკა და დადასტურება კი ლაბორატორიული მონაცემებით ხდება.
მწვავე C ჰეპატიტმა შესაძლებელია მრკუნალობის გარეშეც უკვალოდ გაირაოს, მაგრამ უფრო ხშირად (60-80%) ის ქრონიკულ ფორმაში გადადის (თუ პროცესი 6 თვეზე მეტხანს გრძელდება).
C ჰეპატიტი შესაძლოა სრულიად უსიმპტომოდ, ან ძნელად შესამჩნევი ნიშნებითაც მიმდინარეობდეს. რაც უფრო ხანდაზმული C ვირუსით დაინფცირებული ადამიანი, დაავადება მით უფრო მძმედ მიმდინარეობს და მკურნალობაც ნაკლებად ეფექტურია.
C ჰეპატიტის სიმპტომები სუსტად ვლინდება ახალშობილებსა და ბავშვებში.
დიაგნოსტიკა
უსიმპტომო მიმდინარეობის დროს დაავადების გამოვლენის ერთადერთი საშუალებაა სისხლის სერილოგიოური ანალიზი. დაავადების დიაგნოსტიკა სისხლის შრატში C ჰეპატიტის ვირუსის საწინააღმდეგო ანტისხეულების აღმოჩენით იწყება. მწვავე C ჰეპატიტის დროს პირველი 2-3 თვის განმავლობაში ანტისხეულების აღმოჩენა შეიძლება ვერც კი მოხერხდეს. ამასთანავე, ანტისხეულების არსებობა მხოლოდ რნმ ვირუსით ადამიანის ოდესღაც ინფიცირებას ადასტურებს. დაავადების არსებობასა და მიმდინარეობაზე სისხლის შრატში უშუალოდ ვირუსის აღმოჩენა მიუთითებს.
C ჰეპატიტის ვირუსის საწინააღმდეგო ანტისხეულების შემცველობას განსაზღვრავენ იმუნოფერმენტული ანალიზით. შემდეგ კეთდება სპეციალური -ანალიზი (პოლიმერიზაციის ჯაჭვური რეაქცია - PCR), რომლის დადებითი შედეგიც ადასტურებს დიაგნოზს.
მკურნალობა
მწვავე ჰეპატიტი C ავადმყოფთა 20-40%-თვის მკურნალობის გარეშე, სპონტანური გამოჯამრთელებით სრულდება. ვირუსის საწინააღმდეგო მკურნალობის შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი 80%-ს აღემატება. C ჰეპატიტის მკურნალობა საკმაოდ ხანგრძლივი (24-28 კვირა) და ძვირად ღირებული პროცესია.
მწვავე ქრონიკულროი C ჰეპატიტის დროს რაიმე სპეციფიკური დიეტოთერაპია საჭირო არ არის. საკმარისია ალკოჰოლის გამორიცხვა, ასევე სასურველია ჭარბი წონის კორექცია ციროზით გართულების შემთხვევაში კი დიეტის დაცვა აუცილებელია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ვირუსული ჰეპატიტი კატეგორია:ვირუსული დაავადებები
კალაური (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)
კალაური — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 550 მეტრი, გურჯაანიდან 18 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1976 ადამიანი. სოფელში შემორჩენილია IX საუკუნის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის სახელობის სამონასტრო კომპლექსის ნანგრევები.
2017 წლის 23 აგვისტოს ნათლისმცემლის სამონასტრო კომპლექსში აღმოაჩინეს „რანთა და კახთა მეფის“ საფლავი, როგორც სპეცილისტები ვარაუდობენ ეს საფლავი ეკუთვნის კახეთის მეფე კვირიკე III-ს.
ისტორია
კალაური კახეთის ერთ-ერთი უძველესი სოფელია. წყაროებში ხშირად მეზობელ სოფელ შაშიანთან ერთად იხსენიება, როგორც შაშიან-კალაურის თემი. სოფელი მდებარეობს გურჯაანი-თელავის დამაკავშირებელ მნიშვნელოვან გზაზე, რამაც ხელი შეუწყო მის განვითარებას. სოფელში ოდითგანვე მისდევდნენ მევენახეობა-მემინდვრეობას. XIX საუკუნეში განვითარებული ყოფილა მექვევრეობაც. ცნობილი მექვევრეები ყოფილან ზაქარა ხიხაძე და ისიდორე ჩუბინიძე. შემორჩენილია ზაქარა ხიხაძის კუთვნილი, ქვევრის საბეჭდი და ისიდორე ჩუბინიძის გაკეთებული ქვევრების პირები წარწერით — ისიდორე ჩუბინიძე. XVl საუკუნის შუა ხანებიდან კახეთის სამეფოს წარმოქმნის შემდეგ, სოფლის ყმა-მამულის ნაწილზე სამეფო გავლენა გავრცელდა და კალაური სხვა სოფლებთან ერთად „საზირონი არიან მეფისა და კათალიკოსის“. ამავე დროს იგი ეპარქიულად ჭერემის ეპისკოპოსს დაუქვემდებარეს. ჭერემის საეპისკოპოს გაუქმების შემდეგ, XVlll საუკუნის შუა წლებში, თეიმურაზმა და ერეკლე II-მ კალაური ნინოწმინდელ ეპისკოპოსს არგუნეს, მოურავ საბა ტუსისშვილის გამგებლობის ქვეშ. ამავე დროს სოფლის ყმა-მამულის ნაწილს თავადი ვაჩნაძეებიც ფლობდნენ, რომლებიც ნინოწმინდელ მოურავს მორჩილებდნენ. მოურავს სოფლის ყმა-მამულზე და ბეგარა-გამოსაღებზე დიდი უფლებები ჰქონდა მინიჭებული. მეფე და ეპისკოპოსი ცალკეული დავებისა და გაუგებრობების მოსაგვარებლად, უშუალოდ მოურავს მიმართავდნენ. 1799 წელს, კათალიკოსი ანტონ II უბრძანებდა სახლთუხუცეს ამილაბარს: „როგორც მეფის სახლთუხუცესს ახლავან მსახურები სახასოს სოფლებიდან, შენც ისე უნდა იახლო მსახურები, ერთი საგარეჯოდან, ერთი ჯიმითიდან და ერთი შაშიან-კალაურიდან. XVII-XVIII საუკუნეებში კალაურში მოსახლეობის ჩამოსახლება დაიწყო, როგორც კახეთის მთიანეთიდან, ისე იმერეთიდან. ლეკიანობის დროს სოფელს ხშირად უწევდა მტრის მოგერიება.
სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვედა საირმე
ქვედა საირმე — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, საირმის თემში. მდებარეობს მდინარე რიონის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 760 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 34 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მექსიკა-საქართველოს ურთიერთობები
მექსიკა-საქართველოს ურთიერთობები — საერთაშორისო ურთიერთობები მექსიკის შეერთებულ შტატებსა და საქართველოს შორის. ორივე სახელმწიფო გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრია. ქვეყნებს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1992 წლის 8 ივნისს დამყარდა.
ისტორია
საქართველოსა და მექსიკის შეერთებულ შტატებს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1992 წლის 8 ივნისს დამყარდა. ქვეყნები თანამშრომლობენ ეკონომიკის, კულტურის, განათლებისა და ტურიზმის სფეროებში. მხარეები აქტიურად თანამშრომლობენ საერთაშორისო ორგანიზაციების ფარგლებში.
საქართველოს ელჩები მექსიკის შეერთებულ შტატებში
მექსიკაში საქართველოს ელჩის რეზიდენცია მდებარეობს აშშ-ში, ვაშინგტონში.
მექსიკის შეერთებულ შტატების ელჩები საქართველოში
2004 წლიდან მექსიკის შეერთებულ შტატების საპატიო კონსული საქართველოში არის თემურ ჭყონია.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს დიპლომატიური ურთიერთობები კატეგორია:მექსიკის დიპლომატიური ურთიერთობები
რაბიგა კუშაევა
რაბიგა კუშაევა ( Рабиға Йәнғол ҡыҙы Ҡушаева ; 1901 — 1937 ) — ქალთა მოძრაობის ლიდერი, ბაშკირეთის ეროვნული მოძრაობის წარმომადგენელი.
ბიოგრაფია
რაბიგა კუშაევა დაიბადა 1901 წელს სამარის გუბერნიის სოფელ ხასიანოვოში, ამჟამად სამარის ოლქის ბოლშეჩერნიგოვის რაიონში.
1916 წლიდან რაბიგა კუშაევა მუშაობდა პედაგოგად სამარის პროვინციის სოფელ ბურზიანში.
1917 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ორენბურგში I საყოველთაო ბაშკირთა ყურულთაის (ყრილობის) მუშაობაში,   სამარის გუბერნიის  პუგაჩოვის რაიონის ბაშკირთა დეპუტატის რანგში. რაბიგა კუშაევა ყრილობაზე აქტიურად უჭერდა მხარს ბაშკირ ქალთა თანასწორობას და წამოაყენა მოთხოვნა ბაშკირი ქალებისთვის მიენიჭებინათ სრული სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებები მამაკაცებთან თანაბარ საფუძველზე. ამასთანავე შესთავაზა კონკრეტული ზომები მათი განხორციელებისთვის, რომელიც შედგებოდა ათი პუნქტისგან. . მისი მოხსენების თანახმად, ყურულთაის დადგენილებებში გენდერული თანასწორობის შესახებ პუნქტები იყო შეტანილი.
რაბიგა კუშაევა გახდა ბაშკირეთის საყოველთაო მუშათა და გლეხთა ქალთა I კონფერენციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი, რომელიც ჩატარდა 1920 წლის სექტემბერში ქალაქ სტერლიტამაკში. 1921 წლის ნოემბერში მან მონაწილეობა მიიღო მოსკოვში საბჭოთა კავშირის სრულიად რუსეთის  IX ყრილობაში. რაბიგა კუშაევა ასევე მონაწილეობდა მუშათა და გლეხ ქალთა I საყოველთა ყრილობის ორგანიზებასა და მომზადებაში, რომელიც ჩატარდა 1924 წლის ნოემბერში. მონაწილეობდა ბაშკირეთის საყოველთაო ქალთა  ყრილობაში —  საბჭოს წევრთა ყრილობაში, რომელიც გაიმართა  1927 წლის ოქტომბერში.
1927 წლიდან მუშაობდა შ. ხუდაიბერდინის სახელობის უფას ბავშვთა სახლის დირექტორად. .
1929 წლიდან ცხოვრობდა მოსკოვში. მუშაობდა რსფსრ განათლების სახალხო კომისარიატში ბავშვთა სახლების განყოფილების ინსპექტორად.
რაბიგა კუშაევა მოკლეს 1937 წლის ზაფხულში, როდესაც იაროსლავის რკინიგზის ლოსის სამგზავრო პლატფორმიდან მატარებლით სახლში მიემგზავრებოდა.
ოჯახი
რაბიგას ძმა — ხარის იუმაგულოვი (1888-1937), იყო სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწე, ბაშკირული ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, 1919-1920 წლებში  ბაშკირეთის რევოლუციური კომიტეტის თავმჯდომარე.
რაბიგა 1922 წელს ცოლად გაჰყვა სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწეს, 1922-1929 წლებში ბაშკირეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარეს —  ხაფიზ კუშაევს (1888-1937). წყვილს სამი შვილი შეეძინა: მინსილუ, გარდაიცვალა დიფტერიით 1923 წელს. ''ტანსილუ (დინა). გამოვიდა ოპერის მომღერალი იყო.'' პერმის ოპერის თეატრის სოლისტი; რსფსრ დამსახურებული არტისტი. ირეკი, 5 წლის ასაკში მშობლების გარდაცვალების შემდეგ, ბავშვთა სახლში გაგზავნეს. მისი შემდგომი ბედი უცნობია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1901 კატეგორია:გარდაცვლილი 1937 კატეგორია:ფემინიზმი კატეგორია:ფემინიზმი ბაშკირეთში კატეგორია:ბაშკირეთის ეროვნული მოძრაობის წარმომადგენლები
გურჯაანი (სოფელი)
გურჯაანი — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, ალაზნის ვაკეზე, გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მთისწინეთში. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 440 მეტრი, გურჯაანიდან 2 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3738 ადამიანი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3 738 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გეოლოგია
გეოლოგია არის აკადემიური დისციპლინა, ამავე დროს ის კომერციულად მნიშვნელოვანი დარგია სასარგებლო წიაღისეულის—სხვადასხვა მადნის და ნახშირწყალბადების მოპოვებისათვის. ასევე ეს დარგი აქტუალურია საინჟინრო დისციპლინების, ევოლუციური ბიოლოგიის, პალეოკლიმატოლოგიის და გეოტექნიკური ინჟინერიისთვის.
ისტორიული ნარკვევი
thumb|180px|right|მინი| [[პითაგორა]] გეოლოგიას მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. ჯერ კიდევ XVIII საუკუნეში გეოლოგიას მინერალოგიის განხრად მიიჩნევდნენ, ხან ფიზიკური-გეოგრაფიის დარგად, ზოგიერთიც კი მასში ხედავდა მეცნიერებას, რომლის მიზანია დედამიწის წარმოშობის საკითხის გარკვევა. ძველ ეგვიპტურ კოსმოლოგიაში მოხსენიებულია კატაკლიზმები და ექპიროზისი. აქ მომხდარ ცალკეულ შემთხვევებს — (მიწისძვრა, წყალდიდობა და ამოფრქვევა) მიეწერებოდა როგორც დედამიწის ზედაპირის განახლება.
ძველი ბერძენი მეცნიერებისთვის კარგად იყო ცნობილი გეოლოგიური მოვლენები. ანუ გეოლოგიური საწყისები ჩაისახა ჯერ კიდევ ანტიკურ პერიოდში, სადაც არისტოტელე, პითაგორა, პლინიუსი და სხვ. მოაზროვნეები ცდილობდნენ გეოლოგიის არაერთი ფაქტის დაფიქსირებას.
აღორძინების ეპოქაში არსებობდა შეხედულება, რომ განამარხებული ნიჟარები გადაშენებულ ცხოველთა ნაშთებს წარმოადგენენ და რომ ხმელეთზე ზღვის ცხოველთა ნაშთების არსებობა სანაპიროთა გადაადგილებით უნდა აიხსნას (ლეონარდო და ვინჩი 1504-1506 და სხვ.).
შეხედულება პირვანდელი თარაზული განლაგებისა და მათი შემდგომი დისლოკაციის შესახებ გამოთქვა დანიელმა მეცნიერმა ნიკოლაუს სტენომ (1669). ასევე მნიშვნელოვანია მისი შრომები კრისტალოგრაფიასა და პალეონტოლოგიაში.
სიტყვა „გეოლოგია“ პირველად 1473 წელს ეპისკოპოსმა რ. დე ბიურიმ იხმარა „მიწიერი ცხოვრების“ გაგებით და დაუპირისპირა თეოლოგიას — მოძღვრებას „სულიერი ცხოვრების“ შესახებ. დღევანდელი გაგებით ეს სიტყვა პირველად 1657 წელს ნორვეგიელმა ბუნებისმეტყველმა მ.პ. ეშოლტმა შემოიღო სამხრეთ ნორვეგიაში მომხდარი მიწისძვრის აღწერისას.
thumb|180px|left|მინი| [[ჯეიმზ ჰატონი]] XVIII საუკუნეში გერმანიაში წარმოიშვა ტერმინი „გეოგნოზია“, რომელიც ფართოდ გამოიყენა აბრაამ გოტლობ ვერნერმა (1780). ეს ტერმინი უმთავრესად გერმანიასა და რუსეთში იხმარებოდა, მაგრამ XIX საუკუნის ბოლოსათვის გეოლოგიამ იგი საბოლოოდ განდევნა.
XVII საუკუნის ბოლოს გეოლოგიური დაკვირვებები გახშირდა. გამოქვეყნდა შრომები, რომლებშიც ავტორები ცდილობდნენ ჯერ კიდევ ღარიბი ფაქტების განზოგადებას უმწიფარ მეთოდოლოგიურ საფუძვლებზე. სწავლულთა უმეტესობა იზიარებდა შეხედულებას მსოფლიო წარღვნის შესახებ, რომლის შედეგად წარმოიშვნენ დანალექი ქანები მათში განამარხებულ ცხოველთა ნაშთებით (დილუვიონიზმი). ასეთი შეხედულებისა იყვნენ ინგლისელები რობერტ ჰუკი (1688), ჯონ რეი (1692), შვეიცარიელი იოჰან იაკობ შოიხცერი (1708) და სხვ.
Jonas Brothers
thumb|right|250px|Jonas Brothers Jonas Brothers — იყო ამერიკული პოპ-როკის შემსრულებელი ჯგუფი. ცნობილი დისნეის ტელეარხების საშუალებით, სადაც მიიღო მონაწილეობა სხვადასხვა შოუში. ჯგუფი შედგებოდა სამი ძმისაგან: კევინი, ჯო და ნიკ ჯონასები. მათ 2008 წელს ითამაშეს მიუზიკლ „Camp Rock“-ში. გამოცემული აქვთ ოთხი სტუდიური ალბომი: It's About Time, Jonas Brothers, A Little Bit Longer და Lines, Vines and Trying Times. 2007 წელს გააფორმეს კონტრაქტი Hollywood Records-თან. 2013 წელს ჯგუფი დაიშალა.
გეოლოგია
ისტორიული ნარკვევი
XVIII საუკუნის II ნახევარში მსხვილი კაპიტალისტური მრეწველობის წარმოშობასთან ერთად გაიზარდა მოთხოვნილება მინერალურ ნედლეულზე. ამ ვითარებაში გეოლოგია ჩამოყალიბდა როგორც დამოუკიდებელი მეცნიერება, შეიქმნა კვლევის პირველი მარტივი მეთოდები. რამდენადაც გეოლოგია ისტორიული მეცნიერებაა, მისი ჩამოყალიბებისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა აბრაამ გოტლიბ ვერნერის (1750-1817) მიერ შემუშავებულ კორელაციის პეტროგრაფიულ მეთოდს. ფრაიბერგის მიდამოებში მან გამოყო ოთხი ფორმაცია, რომლებიც მიახლოებით შეესაბამებიან ახლანდელი გაგებით პალეოზოურისწინა პალეოზოურ, მეზო-კაინოზოურსა და მეოთხეულ ქანებს. თითოეულ ფორმაციას დამახასიათებელი პეტროგრაფიული იერი აქვს. აქედან გამომდიანრე, იგი მიიჩნევდა, რომ პეტროგრაფია ფორმაციის შეფარდებითი ასაკის მაჩვენებელია და შეგვიძლია გამოვიყენოთ შორეული კორელაციებისათვისაც. ეს მეთოდი ისტირიული გეოლოგიის პირველი მეტად პრიმიტიული საფუძველი იყო. ვერნერი აგრეთვე თვლიდა რომ, ყველა ქანი, გრანიტისა და ბაზალტის ჩათვლით, ზღვაშია დალექილი, ხოლო ვულკანური მოვლენები ქვანახშირის მიწისქვეშა წვის შედეგია. ამის გამო ვერნერსა და მის მიმდევრებს ნეპტუნისტები ეწოდათ.
მეორე მხრით, მისი თანამედროვე შოტლანდიელი მეცნიერი ჯეიმზ ჰატონი ამტკიცებდა, რომ დედამიწის ისტორიაში დიდ როლს თამაშობენ შინაგანი პროცესები, რომელთა წყარო მიწის შინაგანი სითბოა და ბევრი ქანი — იგივე გრანიტი და ბაზალტი — მაგმური წარმოშობისაა. ამ შეხედულების მიმდევრებს პლუტონისტები ეწოდათ. ნეპტუნისტებსა და პლუტონისტებს შორის დისკუსია დიდ ხანს გაგრძელდა და უკანასკნელთა გამარჯვებით დამთავრდა.
Jonas Brothers
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2000-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები კატეგორია:ამერიკული პოპ-ჯგუფები კატეგორია:ამერიკული როკ-ჯგუფები კატეგორია:2005 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები კატეგორია:2013 წელს დაშლილი ჯგუფები
გეოლოგია
ისტორიული ნარკვევი
გაცილებით უფრო ადრე მიხეილ ლომონოსოვი 1757 და 1763 წწ. გამოქვეყნებულ გეოლოგიურ შრომებში ამტკიცებდა, რომ დედამიწის ზედაპირის ჩამოყალიბებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს შინაგან ძალებს („შინაგან სიმხურვალეს“), თუმცა იგი არც გარეგანი ძალების (ქარი, მდინარეები და სხვ.) ზეგავლენას უარყოფდა. მიხეილ ლომონოსოვი აღიარებდა გეოლოგიური პროცესებისა და დედამიწის ზედაპირის ცვლილებათა ხანგრძლივობას.
XVIII-XIX სს. მიჯნაზე გამოირკვა, რომ დანალექ ქანებში დაცული ძველი ფაუნისა და ფლორის დახმარებით შესაძლებელია ქანების ასაკობრივი დანაწილება. ამას იმდენად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა, რომ გეოლოგიის როგორც მეცნიერების, საბოლოო ჩამოყალიბების დროდ ამ პერიოდად მიიჩნევენ.
ნამარხთა საშუალებით ქანების დანაწილების შესაძლებლობა პირველად ინგლისელმა მეცნიერმა უილიამ სმითმა აღნიშნა (1790) და შეადგინა კიდეც ინგლისის „დანალექ წარმონაქმნთა სკალა“, ხოლო thumb|left|180პქ|უილიამ სმითის მიერ შედგენილი ინგლისის რუკა 1815 - ინგლისის პირველი გეოლოგიური რუკა. ამ დროიდან გეოლოგიურ რუკებს სტრატიგრაფიული ხასიათი მიეცა, ხოლო სტრატიგრაფიული დანაწილებისა და კორელაციის საფუძვლად პალეონტოლოგიური მეთოდი იქცა.
right|thumb|right|180px| [[ჟორჟ კიუვიე]] პალეონტოლოგიური მეთოდის შემდგომი განვითარება ფრანგ მეცნიერ ჟორჟ კიუვიესა (1769-1832) და მის მიმდევრებს მიეკუთვნება. მაგრამ ჟორჟ კიუვიე მცდარ მეთოდოლოგიურ პოზიციას ადგა. სხვადასხვა შრეებში ორგანული ნაშთების განსხვავებებს იგი უეცარი კატასტროფებით ხსნიდა, რომლებიც დიდ სივრცეებზე სპობდნენ სიცოცხლეს (კატასტროფიზმის თეორია). მისი აზრით, ამ ტერიტორიაზე შემდეგ სხვა ადგილებიდან მოსული განსხვავებული ორგანიზმები სახლდებობდნენ. კიუვიეს მოწაფემ ა. დ’ორბინიმ ეს შეხედულება უკიდურესობამდე მიიყვანვა: მისი აზრით, კატასტროფები მთლინად სპობდნენ სიცოცხლეს, რის შემდეგაც ღვთაებრივი აქტით ახალი, უკვე შეცვლილი სიცოცხლე წარმოიქმნებოდა. მისი მტკიცებით, დედამიწის ისტორიაში 27 ასეთი კატასტროფა მოხდა. კატასტროფების ნიშნად მიაჩნდათ შრეების აშლილობა და მთების წარმოშობა. ამავე ხანებში შეიქმნა პირველი ჰიპოთეზები მთათა წარმოშობის შესახებ (ოროგენიული ჰიპოთეზები).
1825 წელს გერმანელმა მეცნიერმა ლეოპოლდ ბუხმა წამოაყენა „აზევების კრატერების“ თეორია. მისი აზრით, მთების წარმოშობის მიზეზია ვულკანიზმი — სიღრმიდან მაგმის მიწოლა.
ამავე პერიოდში ფრანგმა გეოლოგმა ლეონს ელი დე ბომონმა (1829) წამოაყენა კონტრაქციის ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვით ქანთა დისლოკაციები და მთები წარმოიქმნება დედამიწის გავარვარებული ბირთვის გაცივებისა და შეკუმშვის შედეგად. ამ ჰიპოთეზას იზიარებდა გეოლოგთა უმეტესობა XX საუკუნის დასაწყისამდე. 1841 წელს ელი დე ბომონმა გამოაქვეყნა საფრანგეთის გეოლოგიური რუკა. იგი ასევე დიდ ყურადღებას უთმობდა მადანთა წარმოშობის პრობლემას. მისი აზრით, გამადნებები ყოველთვის ინტრუზივებთანაა დაკავშირებული. შემოიღო ფუძე და მჟავე ქანების ცნებები.
კატასტროფების თეორია შეარყია ჩარლზ ლაიელმა 1830-1833 წწ. გამოქვეყნებულ შრომაში „გეოლოგიის საფუძვლები“. მან დაამტკიცა რომ, დედამიწის ისტორიის ასახსნელად არც ზებუნებრივი ძალებია საჭირო და არც კატასტროფები, ვინაიდან დღეს მოქმედ გეოლოგიურ აგენტებს მილიონობით წლების მანძილზე შეეძლოთ უდიდესი ცვლილებები მოეხდინათ დედამიწის ქერქის აგებულებაში. ამით არსებითად პირველად გაესვა ხაზი დროის ფაქტორს გეოლოგიურ პროცესებში. ჩარლზ ლაიელისა და მისი გერმანელი, ფრანგი და რუსი მიმდევრების დამსახურება იყო აქტუალიზმის მეთოდის შექმნა, რომელიც დედამიწის წარსულის გაშიფრვის ქმედით იარაღად იქცა. მაგრამ ამ მეთოდს (ჩარლზ ლაიელის გაგებით) თავისი ნაკლიც ჰქონდა, ვინაიდან უმართებულოდ თვლიდნენ, რომ თანამედროვე გეოლოგიური აგენტები ახლაც იმავე სიძლიერითა და შეთანაწყობით მოქმედებენ დედამიწაზე, როგორც წარსულში (უნიფორმიზმი).
აქტუალზიმს პრინციპს უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ჩარლზ დარვინის ევოლუციური მოძღვრებისათვის, ხოლო ამ უკანასკნელს პალეონტოლოგიისა და სტრატიგრაფიისათვის.
პირველი ევოლუციონისტების (ჟან ბატისტ ლამარკი, ჟოფრუა სენტ-ილერი) ბრძოლა კატასტროფისტების წინააღმდეგ წარმატებით არ დაგვირგვინებულა, რადგან მათ ევოლუციური მიზეზები დამაჯერებლად არ ჰქონდათ გაშუქებული. ევოლუციური შეხედულებები ვითარდებოდა ჯერ კიდევ დარვინისწინა ეპოქაში.
მოსკოვის უნივერსიტეტის პროფესორი, პალეონტოლოგი და ბიოლოგი კარლ რულიე (1814-1858) იმ დასკვნამდე მივიდა, რომ ცოცხალი ორგანიზმი გარემოს ზემოქმედების გამო უნდა განიცდიდეს ევოლუციას. მაგრამ, აქტუალიზმის პრინციპზე დაყრდნობით, ევოლუციური მოძღვრება საბოლოო სახით დარვინმა ჩამოაყალიბა.
პალეონტოლოგიაში ეს მოძღვრება დაამკვიდრა ვლადიმერ კოვალევსკისა და სხვათა მეცნიერული კვლევის შედეგად. პალეონტოლოგიურმა მასალამ მრავალჯერ დაადასტურა ამ მოძღვრების სისწორე.
XIX საუკუნის ბოლოსათვის დადგენილ იქნა დღევანდელი სტრატიგრაფიული სკალა, რომელიც ოფიციალურად მიიღო მე-2 საერთაშორისო გეოლოგიური კონგრესის II სესიამ ბოლონიაში 1881 წელს. ამავე ხანაში გაძლიერდა გეოლოგიის დიფერენციაცია და იგი გარდაიქმნა გეოლოგიურ მეცნიერებათა კომპლექსად.
1838 წელს ამანც გრესლიმ შემოიღო ფაციესის ცნება დანალექი ქანებისათვის, რომლებიც ერთნაირ პირობებში არიან წარმოშობილი და ამიტომ ერთნაირი ლითოლოგიური და პალეონტოლოგიური ნიშნები ახასიათებთ. შემდგომში ცნობილმა რუსმა გეოლოგმა ნიკოლოზ გოლოვკინსკიმ განავითარა ფაციესების კვლევა.
thumb|right|280px|[[მაგმური ქანები]] thumb|right|280px|[[დანალექი ქანები]] thumb|right|280px|[[მეტამორფული ქანები]] შემდომში მონერალოგიის განვითარებაში დიდი როლი ითამაშეს რუსეთში ნიკოლოზ კოქშაროვმა, მიხეილ ეროფეევმა და სხვ. ამავე პერიოდში (XIX ს. ბოლოს) გამოქვეყნდა ევგრაფ ფიოდოროვის უმთავრესი შრომები, რომლებმაც საფუძველი ჩაუყარეს კრისტალურ ნივთიერების აგებულების თეორიასა და მინერალთა გონიომეტრული და ოპტიკური კვლევის მეთოდებს.
პოლარიზაციული მიკროსკოპის გამოყენებამ განაპირობა პეტროგრაფიის გამოყოფა და სწრაფი განვითარება. დიდძალი მასალის დაგროვებამ შესაძლებელი გახადა ქანთა პეტროგრაფიული კლასიფიკაციების შექმნა.
განსაკუთრებული აღიარება ჰპოვა რუსი მეცნიერის ფრანც ლევინსონ-ლესინგის (1861-1939) მაგმური ქანების კლასიფიკაციამ.
XX საუკუნის დამდეგიდან გაცხოველდა თეორიული კვლევა. მაგმური ქანების წარმოქმნის, მაგმის წარმოშობისა და დიფერენციაციის, მეტამორფიზმის პროცესების და სხვა პრობლემების ირგვლივ.
გეოსინკლინის თეორიის ფუძემდებლები არიან ამერიკელები ჯეიმზ ჰოლი (1857-59), ჯეიმზ დანა (1873) და ფრანგი გუსტავ ემილ ოგი (1900). ჯეიმზ ჰოლმა (1811-1898) გამოიკვლია ამერიკისა და კანადის მთელი რიგი რაიონების გეოლოგიური აგებულება. აშშ-ის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ნაწილის სტრატიგრფიული სქემის ავტორია.
ჯეიმზ დანამ (1813-1895) შემოიღო ტერმინები „გეოსინკლინი“ და „გეოანტიკლინი“.
გუსტავ ემილ ოგი (1861-1927) იზიარებდა დედამიწის კონტრაქციისა და იზოსტაზიის თეორიებს.
ფრანგმა გეოლოგებმა მ. ბერტრანმა და მ. ლიუჟონმა 1902 წელს ალპებში აღმოაჩინეს ახალი ტიპის სტრუქტურები — შარიაჟები, რომელთა ფართო გავრცელება შემდეგ სხვა მთებშიც დადგინდა.
მარსელ ბერტრანმა და ავსტრიელმა გეოლოგმა ედუარდ ზიუსმა XIX საუკუნის ბოლოს ევროპაში გამოყვეს სხვადასხვა ასაკის დანაოჭების ეპოქები (კალედონური, ჰერცინული, ალპური) და მათი შესაბამისი მთიანი სარტყელები, ხოლო ედუარდ ზიუსმა დაიწყო გამოქვეყნება მრავალტომიანი შრომისა „დედამიწის სახე“, რომელშიც პირველად აღწერა მთელი პლანეტის გეოლოგიური აგებულება და მთების წარმოშობა ახსნა კონტრაქციის ჰიპოთეზის თვალსაზრისით.
გეოლოგიური აგეგმვა რუსეთში ადრეც წარმოებდა, მაგრამ გეოლოგიური რუკების შედგენის ახალი ეტაპი გეოლოგიური კომიტეტის დაარსების შემდეგ დაიწყო.
thumb|left|300px|დედამიწის საერთო სტრუქტურა thumb|left||300px|დედამიწის ფილები და მათი საზღვრები ალექსანდრე კარპინსკის (1846-1936) ავტორობითა და ხელმძღვანელობით მოკლე ხანში გამოქვეყნდა რუსეთის ევროპული ნაწილის ორი ახალი გეოლოგიური რუკა, დაიწყო რუსეთის ევროპული ნაწილის ზოგადი „ათვერსიანი“ რუკის შედგენა (მასშტაბი 1 : 4200000). 1887 წელს ალექსანდრე კარპინსკიმ პირველმა მოახერხა რუსეთის ევროპული ნაწილის გეოლოგიური განვითარების სურათის აღდგენა, ზღვის სანაპირო ხაზის გადაადგილებისა და მისი გამომწვევი მიზეზის — დედამიწის ქერქის ნელი ვერტიკალური მოძრაობების დადგენა. მან შენიშნა, რომ ეს მოძრაობები მოიცავენ დიდ სივრცეებს და უპირისპირდებიან ვიწრო ზოლში მიმდინარე მთათწარმომქმნელ მოძრაობებს. ამრიგად ალექსანდრე კარპინსკიმ გროვ კარლ ჯილბერტზე ადრე გაარჩია დედამიწის ქერქის ორი ტიპის მოძრაობა.
გეოლოგიის განვითარების ტემპი, ისე როგორც საერთოდ ბუნებისმეტყველებისა, განსაკუთრებით გაძლიერდა XX საუკუნეში. ელემენტთა რადიოაქტიური დაშლის აღმოჩენამ შესაძლებელი გახადა ქანთა აბსოლუტური ასაკისა და გეოლოგიური პროცესების ხანგრძლივობის დადგენის ახალი მეთოდების შექმნა. ამ მეთოდებმა განსაკუთრებული მნიშვნელობა მოიპოვა კამბრიულისწინა ნალექების სტრატიგრაფიაში, სადაც პალეონტოლოგიური მეთოდი ნამარხების უქონლობის გამო უძლური იყო. რადიოაქტიური სითბოს დაუკავშირეს დედამიწის შინაგანი სითბური ენერგია და მისი გეოლოგიური გამოვლინებები — ტექტონიკური მოძრაობები და ვულკანიზმი. ამან მნიშვნელოვნად შეარყია კონტრაქციის ჰიპოთეზის საფუძველი. შეიცვალა აგრეთვე არსებული წარმოდგენა დედამიწის პირვანდელი გავარვარებული, თხიერი მდგომარეობის შესახებ.
ბურღვითი სამუშაოების გაფართოებამ და ღრმა ბურღვამ გამოიწვია კვლევის ახალი მეთოდების განვითარება. ამჟამად ღრმა ბურღვის შედეგად სიღრმიდან ამოღებული ქანების დასათარიღებლად იყენებენ ნამარხი ფლორისა და ფაუნის (ფორამინიფერების, რადიოლარიების, დიატომეების და სხვა ნიჟარების, მცენარეული მტვრისა და სპორების) მიკროსკოპულ ნაშთებს. შეიქმნა მიკროპალეონტოლოგია.
რუსეთში და სხვა ქვეყნებში შექმნილმა შრომებმა დიდი როლი ითამაშა სტრატიგრაფიის განვითარებაში. დეტალურად დამუშავდა პალეოზოური, მეზოზოური და კაინოზოური ნალექების სტრატიგრაფია.
XX საუკუნეში ტექტონიკის განვითარებისათვის დამახასიათებელია დედამიწის ქერქის მოძრაობათა დეტალიზაცია. დიდი ყურადღება ეთმობა კონტინენტების შესაძლო ჰორიზონტულ გადაადგილებას (ეპეიროფორეზი), ტექტონიკური ფორმების კლასიფიკაციას და გეოსინკლინებისა და ბაქნების თეორიის შემდგომ განვითარებას (რუსეთში — ანდრია არხანგელსკი, მიხეილ ტეტიაევი, ნიკოლოზ შატსკი, ვლადიმერ ბელოუსოვი, მიხეილ მურატოვი, ვიქტორ ხაინი; გერმანიაში — ჰანს შტილე, სერგეი ბუბნოვი; საფრანგეთში — ჟან გოგელი; შვეიცარიაში — ემილ არგანი; აშშ-ში — მარშალ კეი), რის საფუძველზეც დაადგინეს უკანასკნელთა ტიპები და განვითარების სტადიები.
ჰანს შტილეს კონცეფციით, დედამიწის ქერქის მზარდი კონსოლიდაციის ხანგრძლივ პერიოდებს მოჰყვება უფრო ხანმოკლე დანაოჭების ფაზისები, რომლებიც მთელ დედამიწაზე ერთდროულად გამოვლინდება.
ვლადიმერ ბელოუსოვმა მთელი რიგი შრომები მიუძღვნა ტექტონიკის, ტექტონოფიზიკისა და გეოფიზიკის საკითხებს. საფუძვლიანად შეისწავლა კავკასიისა და რუსეთის ბაქნის გეოლოგიური ისტორია.
1946 წელს პირველად გამოითქვა მოსაზრება დედამიწის ქერქში სიღრმული რღვევების არსებობის შესახებ (ა. პეივე, ნ.ა. შტრეისი), თეორიული ტექტონიკისა და გეოფიზიკის მიღწევებმა, აგრეთცე ღრმა ბურღვამ შექმნა ტექტონიკური დარაიონების წინაპირობები (კონტინეტების დანაწილება სხვადასხვა ისტორიის, და შესაბამისად, გეოლოგიურ ფორმაციათა გარკვეული რიგების მქონე უბნებად). მოძღვრება ფორმაციებზე ჩამოყალიბებულია ნიკოლოზ შატსკისა და ნიკოლოზ ხერასკოვის შრომებში, ხოლო მაგმურ ფორმაციებზე — იური კუზნეცოვის შრომებში.
50-60-იან წწ. დაიწყო ყოფილი სსრკ-ის, ევრაზიის, აფრიკისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიების ტექტონიკური რუკებისა და ცალკეულ მხარეთა მსხვილმასშტაბიანი ტექტონიკური რუკების შედგენა.
რუსეთში საფუძველი ჩაეყარა უახლეს ტექტონიკურ მოძრაობათა შესწავლას და ცალკე დარგად ჩამოყალიბდა ნეოტექტონიკა. მის განვითარება-ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ვ. ობრუჩევმა, ნ. ნიკოლაევმა და ს. შულცმა.
პეტროგრაფიას გამოეყო დანალექ ქანთა პეტროგრაფია (ლითოლოგია), რომლის განვითარებას დიდი ღვაწლი დასდეს რუსმა და ამერიკელმა მეცნიერებმა. ლითოლოგიას უკავშირდება მოძღვრებას ფაციესების შესახებ (დ. ნალივკინი). კაპიტალური შრომები შეიქმნა მაგმური და მეტამორფული ქანების პეტროგრაფიაში, ქვანახშირის, აირისა და ნავთობის გეოლოგიაში. ჩამოყალიბდა ახალი დარგი — მეტალოგენია. მისი აზრის განვითარებაში დიდი წვლილი შეიტანეს: ს. სმირნოვმა, ი. ბილიბინმა, ვ. ლინდგრენმა, ჰ. შნაიდერჰენმა და ა.შ.
გეოლოგიისა და გეოქიმიის მიჯნაზე გამოიყო გეოქიმია (ვლადიმერ ვერნადსკი, ვიქტორ მორიც გოლდშმიდტი), რომლის განვითარებაში უდიდესი ღვაწლი დასდეს გემოჩენილმა მეცნიერებმა ალექსანდრე ფერსმანმა და ალექსანდრე ვინოგრადოვმა.
უდიდესი მიღწევები აქვთ გეოლოგიის სხვა დარგებსაც: ვულკანოლოგიას, ჰიდროგეოლოგიას, მეოთხეულ გეოლოგიას და ა.შ.
დღესაც XXI საუკუნეში აქტიურად მიმდინარეობს გეოლოგიის კარდინალური საკითხების შესწავლა. ყველა მაღალგანვითარებად სახელმწიფოში არსებობს გეოლოგიის სამეცნიერო დაწესებულებები, სადაც ფართოდ მიმდინარეობს გეოლოგიის დარგების კომპლექსური შესწავლა.
საქართველოს გეოლოგიური შესწავლის მოკლე ისტორია
საქართველოს გეოლოგიას არაკომპლექსური ხასიათთ პირველი აღწერს შვეიცარიელი მეცნიერი დიუბუა დე მონპერე, რომელიც ამასთანავე პირველი ადგენს საქართველოს გეოლოგიურ რუკას.
პირველმა ქართველმა გეოლოგმა გ. წულუკიძემ გააშუქა ამიერკავკასიის რეგიონული გეოლოგიის რიგი საკითხები. გეოლოგმა ს.ვ. სიმინოვიჩმა გამოიკვლია კავკასიის გეოლოგიური აგებულება და ამასთანავე გამოაქვეყნა სამეცნიერო შრომები - სასარგებლო წიაღისეულის საბადოთა გეოლოგიის შესახებ. საქართველოს ტერიტორიაზე გეოლოგიის სისტემატურ კვლევას ხელი მოჰკიდა აკადემოკოსმა - ჰერმან აბიხმა, რომელმაც კავკასიაში თითქმის 40 წელი იცხოვრა.
ქართველმა გეოლოგებმა თვალშისაცემი კვლევები მხოლოდ XX საუკუნეში მიიღეს. ამ პერიოდში საქართველოში მოღვაწეობდა მრავალი გამოჩენილი გეოლოგი, რომლებმაც საფუძვლიანად შეისწავლეს გეოლოგიის ყველა ძირითადი დარგი. საქართველოში მეცნიერული გეოლოგიის წამომწყებნი არიან: ალექსანდრე ჯანელიძე, ალექსანდრე თვალჭრელიძე, კალისტრატე გაბუნია და სხვ. მათ შექმნეს მნიშვნელოვანი სამეცნიერო შრომები, ამასთანავე მათივე ინიციატივით დაარსდა გეოლოგიის ინსტიტუტი, გეოლოგიის საზოგადოება და სხვ. გეოლოგიის ინსტიტუტმა გამოაქვეყნა შრომები, მონოგრაფიები, სამეცნიერო სტატიები და სხვ.
გეოლოგიის აზრის განვითარების ტემპები ვითარდება XX საუკუნის შუა წლებიდან, სადაც იწყებენ გეოლოგიის ძირითადი დარგების შესწავლას და ახალი რუკების შედგენას.
XX საუკუნის 40-იანი წლებიდან იწყება საქართველოს ტერიტორიის გეოტექტონიკური დარაიონება, გამოყოფილ იქნა მსხვილი გეოტექტონიკური ერთეულები, როგორიცაა მაგ.: საქართველოს ბელტი და სხვ. საქართველოს გეოტექტონიკურ დარაიონებაში დიდი წვლილი მიუძღვით ალექსანდრე ჯანელიძესა და პეტრე გამყრელიძეს.
საქართველოს ტექტონიკური და სტრატიგრაფიული საკითხები მაღალ მეცნიერულ დონეზე აღწერა აკადემიკოსმა არჩილ ცაგარელმა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია, ასევე მისი შრომები საქართველოს ცარცული ნალექების შესახებ. დიდი წარმატებები მოიპოვეს აგრეთვე გეოლოგიის დარგებმა - ვულკანოლოგიამ, პეტროლოგიამ, მინერალოგიამ, პალეონტოლოგიამ და სხვ.
აღსანიშნავია ასევე ლეონიდე გაბუნიას მიერ აღმოჩენილი ბენარის ნამარხი ფაუნა.
საქართველოს გეოლოგიური კვლევის საქმეში დიდი წვლილი შეიტანეს ქარველმა გეოლოგებმა : ალექსანდრე ჯანელიძემ, ალექსანდრე თვალჭრელიძემ, კალისტრატე გაბუნიამ, გიორგი ძოწენიძემ, ლეონიდე გაბუნიამ, არჩილ ცაგარელმა, პეტრე გამყრელიძემ, ივანე კახაძემ, ივანე კაჭარავამ, გიორგი ზარიძემ, იოსებ ბუაჩიძემ და სხვ.
კვლევის მეთოდები
thumb|260px|right|[[კოლის ზეღრმა ჭაბურღილი, 2007]] გეოლოგია იყენებს სხვადასხვა საბუნებისმეტყველო მეცნირების მეთოდს, რათა ახსნას ლითოსფეროში მიმდინარე პროცესები. მაგ.: ოროგენეზისი, მადანწარმომშობი პროცესები, დედამიწის ამგებ ქანთა შედგენილობა და სხვ.
გეოლოგიის პრაქტიკულ და თეორიულ საკითხთა უმეტესობა დედამიწის ქერქის ზედა ნაწილზე უშუალო დაკვირვებებით წყდება. გეოლოგიური კვლევის მეთოდები უმთავრესად ემყარება ქანებზე დაკვირვებებს ბუნებრივ გაშიშვლებებსა და ხელოვნურ გამონამუშევრებში (შურფებში, კარიერებში, მაღაროებში და სხვ.). ქანებს შეისწავლიან ბუნებაშიც და მათი ნიმუშების ლაბორატორიული კვლევითაც. ველზე მუშაობის სავალდებულო ელემენტია გეოლოგიური აგეგმვა და გეოლოგიური რუკის შედგენა, რომელზედაც აისახება ქანების გავრცელება, გენეზისი, ასაკი, შედგენილობა; ხოლო თანდართულ გეოლოგიურ ჭრილებზე გამოჩნდება ქანების განლაგება და ურთიერთდამოკიდებულება.
რუკები და ჭრილები ძირითადი დოკუმენტებია ემპირიული განზოგადებებისა და დასკვნებისათვის, რომელთა საფუძველზეც ეძიებენ სასარგებლო წიაღისეულს, აფასებენ მშენებლობის საინჟინრო-გეოლოგიურ პირობებს.
აგეგმვის მონაცემების დასაზუსტებლად ხშირად მიმართავენ ბურღვას, რომელიც საშუალებას გვაძლევს აგრეთვე შევისწავლოდ ქანების ნიმუშები დიდი სიღრმიდან. ზეღრმა ბურღვის მიზანია სასარგებლო წიაღისეულის (ნავთობი, აირი და სხვ.), აგრეთვე დედამიწის სითბოსა და ახალი ნივთიერებების გამოყენება, დედამიწის ქერქის გეოლოგიური სტრუქტურის შესწავლა.
განსაკუთრებით დიდი სიღრმითი ბურღვები მიმდინარეობდა აშშ-ში, რუსეთში და სხვ. სარეკორდო ზეღრმა ბურღვითი სამუშაოები ჩატარდა კოლის ნახევარკუნძულზე, რომელმაც სარეკორდო ნიშნულს მიაღწია — 12 კმ. აღმოჩნდა, რომ ასეთ სიღრმეში ტემპერატურა უდრის 220°. აქვე მოიპოვეს უნიკალური ქანებიც. თუმცა ვითარება გართულდა მას შემდეგ, რაც დაიწყო ტექნიკური გაუმართაობა. შედეგად პროექტი დაიხურა.
ანალოგიური პროექტი განხორციელდა აშშ-ში თუმცა აქ სიტუაცია რადიკალურად დაიძაბა, როდესაც მიწის სიღრმიდან დაიწყო ტოქსიკური ნივთიერებების გამოყოფა. აქ ნიშნულმა თითქმის 10 კმ-ს მიაღწია. წარმატებით მიმდინარეობს ზღვისა და ოკეანის ფსკერის ბურღვაც. თუმცა საყურადღებოა, რომ გეოლოგიური ზეღრმა ბურღვა დიდ რისკთანაა დაკავშირებული.
გეოლოგიის როგორც მეცნიერების სტრუქტურა
გეოლოგიურ კვლევაში განირჩევა სამი მთავარი მიმართულება:
აღწერითი გეოლოგია – რომლის ამოცანაა მინერალებისა და ქანების აღწერა, ქანების განლაგების ფორმების, ურთიერთობისა და სხვა მსგავსი საკითხების შესწავლა;
დინამიკური გეოლოგია – იკვლევს როგორც გარედუნამიკურ ანუ ეგზოგენურ (ქანების გამოფიტვა და ნაშალი მასალის გადატანა, ქარის მდინარის, მყინვარის, მიწისქვეშა წყლის მიერ, ტბის, ზღვისა და ოკეანის მოქმედება), ისე შიგადინამიკურ ანუ ენდოგენურ (დედამიწის ქერქის მოძრაობა, მიწისძვრა, ვულკანიზმი და სხვ.) გეოლოგიურ პროცესებს;
ისტორიული გეოლოგია – რომლის მიზანია დედამიწის გეოლოგიური წარსულის აღდგენა. ქანების წარმოქმნის თანამიმდევრობის დადგენა და სხვადასხვა გეოლოგიური პროცესების (ტექტოგენეზისი, მეტამორფიზმი, ტრანსგრესიები და რეგრესიები, გამყინვარება, წიაღისეული სადოების წარმოშობა და სხვ.) განვითარებისა და მონაცვლეობის გარკვევა.
სამივე მიმართულება ერთანეთთან მჭიდროდაა დაკავშირებული და ყოველი გეოლოგიური ობიექტი სამივე თვალსაზრისით შეისწავლება, თუმცა ძირითადი მაინც ისტორიული მიმართულებაა.
ისტორიულ გეოლოგიური ანალიზი ორ ძირითად პრინციპს ემყარება. პირველია შრეებრივ-დანალექ ქანთა თანამიმდევრული დალექვის (სტრატიგრაფიული) პრინციპი. იგი ქანებს განიხილავს როგორც დედამიწის ისტორიის „ქვის მატიანეებს“, ქანის შედგენილობაში და მასში განამარხებულ ცხოველურ და მცენარეულ ნაშთებში „ჩაწერილია“ ქანის წარმოქმნისდროინდელი გარემოს გეოგრაფიული ვითარება. მეორე პრინციპია ორგანული ბუნების ევოლუციის შეუქცევადობა, რომლის მიხედვითაც დედამიწის ისტორიის თითოეულ მონაკვეთს გარკვეული ცხოველური და მცენარეული სამყარო ახასიათებს (პალეონტოლოგიური მეთოდი). ამ ორი პრინციპის საფუძველზე დედამიწის ქერქის ამგებელი ქანები დანაწილებულია სხვადასხვა რიგის სტრატიგრაფიულ ერთეულებად.
გეოლოგიურ პროცესთა თავისებურება, ხანგრძლივობა (მილიონი წლები) და დიდ ფართობზე გავრცელება აძნელებს მათ შესწავლას. წარსულის გეოლოგიური პროცესების გასარკვევად მიმართავენ აქტუალიზმის მეთოდს, რომლის მიხედვით მსგავს პირობებში გეოლოგიური პროცესები ერთმანეთის მსგავსად უნდა ვითარდებოდნენ. ამიტომ თანამედროვე პროცესებზე (მაგ., მდინარის მოქმედებაზე) დაკვირვება საშუალებას მოგვცემს ვიმსჯელოთ იმაზე, თუ როგორ მიმდინარეობდა წარსულში ანალოგიური პროცესები. აქტუალიზმის მეთოდი უაღრესად ნაყოფიერია, მაგრამ რაც უფრო ძველ ნალექებთან გვაქვს საქმე, მით უფრო შეზღუდულია მისი გამოყენება, რადგან დედამიწაზე გეოლოგიური და გეოგრაფიული ვითარება შეუქცევად ცვლილებება განიცდიდა.
გეოლოგიის თეორიულ საკითხებს მჭიდროდ უკავშირდება პრაქტიკული ამოცანები, უპირველეს ყოვლისა, სასარგებლო წიაღისეულების ძიება და პროგნოზირება. გეოლოგიას დიდი მნიშვნელობა აქვს ასევე საინჟინრო ნაგებობათა დაპროექტების, სოფლის მეურნეობის, სამხედრო საქმისათვის და სხვ.
გეოლოგიის საგანი
thumb|right|260პქ|მინერალოგიის შესწავლის მთავარი ობიექტი - მინერალები
გეოლოგია ისევე როგორც სხვა მეცნიერებები განიცდიდა და განიცდის ინტენსიურ დიფერენციაციას, რაც საბოლოო ჯამში, განაპირობებს მის შეჭრას სხვა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში. XX საუკუნე გეოლოგიის დიფერენციაციის პიკია.
გეოლოგია რამდენიმე დისციპლინისაგან შედგება. მათი რიცხი თანდათან იზრდება თითოეული მათგანის დიფერენციაციისა და ახალ მეცნიერულ მიმართულებათა წარმოშობის გამო.
გეოლოგიის დისციპლინათა უმეტესობა ერთმანეთთან მჭიდროდაა დაკავშირებული. გეოლოგიის დარგებია :
გეოლოგიას ცალკე დარგად გამოეყო ასევე მეოთხეული გეოლოგია, რომელიც მეოთხეულ სისტემას შეისწავლის. მეოთხეული გეოლოგიის გამოყოფა ცალკე დარგად განპირობებულია ამ სისტემის ნალექების ხასიათით, რაც განსაზღვრავს კვლევის მეთოდების თავისებურებას.
გეოლოგიასთან მჭიდროდაა დაკავშირებული ასევე ფიზიკური გეოგრაფიის დარგები - გეომორფოლოგია და სპელეოლოგია.
გეოლოგიურ დისციპლინებს შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია შედარებით ახალ დარგს - ზღვის გეოლოგიას, რომელიც სწრაფად განვითარდა ოკეანისა და ზღვის ფსკერის მინერალური რესურებისადმი მზარდი ინტერესის გამო. ზღვის გეოლოგია შეისწავლის ოკეანეებისა და ზღვის ფსკერის გეოლოგიას.
გეოლოგიის დისციპლინათა რიცხვი ამით არ ამოიწურება, ბევრი მათგანი მკვეთრ დიფერენციაციას განიცდის მისი ობიექტის მრავალფეროვნების გამო. მაგალითად, სასარგებლო წიაღისეულის გეოლოგიაში გამოიყოფა ნავთობისა და აირის გეოლოგია, ქვანახშირის გეოლოგია, მადნეული და არამადნეული საბადოების გეოლოგია და ა.შ.
გეოლოგიაში ქიმიური და ფიზიკური მეთოდების გამოყენებამ წარმოშვა პალეომაგნეტიზმი, ტექტონოფიზიკა და სხვ.
გეოლოგია საერთო საბუნებისმეტყველო სისტემაში
მეტად მჭიდროა გეოლოგიის კავშირი სხვა მეცნიერებებთან, განსაკუთრებით კი დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებებთან, რაც აძნელებს გეოლოგიის საგნის შემოფარგვლას. გეოლოგიაში ფიზიკური და ქიმიური მეთოდების ფართო გამოყენებამ გამოიწვია მოსაზღვრე დისციპლინების - გეოფიზიკისა და გეოქიმიის განვითარება.
გეოლოგიას მჭიდრო კავშირი აქვს გეოდეზიასთან და ფიზიკურ-გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კომპლექსთან.
პალეონტოლოგია აკავშირებს გეოლოგიას ბიოლოგიურ მეცნიერებებთან. დედამიწის განვითარების შესწავლისათვის საჭიროა მისი წარმოშობისა და საწყისი მდგომარეობის ცოდნაც, რასაც იკვლევს ასტრონომიის ნაწილი - კოსმოგონია. ამიტომ გეოლოგია ასტრონომიასთანაცაა დაკავშირებული. ამრიგად გეოლოგია უკავშირდება ყველა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებას.
გეოლოგია ასევე განსაკუთრებულად გეოგრაფიასთანაა დაკავშირებული, სახელდობრ: გეოლოგიასა და გეოგრაფიას შორის ერთგვარ ”ხიდს” ქმნის გეომორფოლოგია. ასევე პალეოგეოგრაფია, სპელეოლოგია და გლაციოლოგია. ამრიგად იგი ფიზიკურ-გეოგრაფიაში საკმაოდ ფართოდ იჭრება.
გეოლოგიის ძირითადი ამოცანები
ვინაიდან სასარგებლო წიაღისეულის ზედაპირული რესურსები დედამიწაზე თითქმის ამოიწურა, გეოლოგიის ერთ-ერთი ძირითი ამოცანაა წიაღში დაფარული საბადოების ძიება. ეს კი აუცილებელს ხდის დედამიწის ქერქისა და ზედა მანტიის დეტალურ შესწავლას და ამ მიზნით გეოფიზიკური და გეოქიმიური მეთოდებისა და ზეღრმა ბურღვის გამოყენებას.
გეოლოგიის აქტუალური ამოცანაა ოკეანისა და ზღვის ფსკერის შესწავლა (მთელი დედამიწის ზედაპირის 71%), რაც განაპირობებს სასარგებლო წიაღისეულის რესურსების ზრდას და დედამიწის შინაგანი სითბოს მომავალი ენერგეტიკული რესურსის თვალსაზრისით შესწავლა.
გეოლოგიის უმნიშვნელოვანესი ამოცანაა დედამიწის განვითარების თეორიის შემდგომი დამუშავება, ვინაიდან გარეგან და შინაგან დინამიურ ძალთა მოქმედება განსაზღვრავს სასარგებლო წიაღისეულის გავრცელების კანონზომიერებებს. კოსმოსურმა კვლევების წარმატებებმა წინ ამოსწიეს დედამიწისა და სხვა პლანეტების შედარებითი შესწავლის პრობლემა.
სქოლიო
კატეგორია:საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები
კუკალონი
კუკალონი  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების ტერუელის პროვინციის ხილოკის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 31,926706 კმ². მოსახლეობა — 78 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტერუელის მუნიციპალიტეტები
სავოიარდი
სავოიარდი (savoiardi — „სავოიურები“, ასევე „ქალბატონის თითები“) — შაქრის ნამცეცებით დაფარული, მოგრძო ბრტყელი ფორმის ბისკვიტის ნამცხვარი. სავოიარდი იოლად იწოვს წყალს და ამის შედეგად ძალიან რბილი ხდება. სავოიარდი — მრავალი ფრანგული დესერტის განუყოფელი ნაწილია, კერძოდ კი, ეს ნამცხვარი გამოიყენება ტორტი-ნაყინების, შარლოტკისა და ტირამისუს მომზადების დროს.
ისტორია
სავოიარდი XV საუკუნის ბოლოს საფრანგეთის მეფის ვიზიტთან დაკავშირებით, სავოიის ჰერცოგების სასახლის კარზე იქნა გამოგონებული და სულ მალე სავოიის „ოფიციალური“ ნამცხვრის სტატუსიც მიიღო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნამცხვარი კატეგორია:იტალიური დესერტები
კოზმა და დამიანე (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელები კოზმა და დამიანე შეიძლება აღნიშნავდეს:
დედე გორგუდის წიგნი
მინი|აზერბაიჯანის 2015 წლის საფოსტო მარკა, რომელიც ეპოს მიეძღვნა „დედე გორგუდის წიგნი“, „დედე ქორქუთის წიგნი“ (სრული სათაურია „პაპაჩემის ქორქუთის წიგნი ოღუზთა ტომის ენაზე“), ოღუზი ტომების საგმირო ეპოსი. ერთიანი სიუჟეტი არ გააჩნია. შედგება შესავლისა და 12 სიმღერისაგან. შესავალი ეხება ოღუზს — ხალხური სიბრძნისა და პოეზიის სიმბოლოს. სიმღერებში გადმოცემულია ოღუზი გმირების ცხოვრება და ბრძოლა „ურწმუნოებთა“ (მ. შ. ქართველებთან). XV საუკუნეში ეს უძველესი ეპიკური თქმულებები ლიტერატურულად დამუშავდა. მათი ერთი ნაწილი შუა აზიიდან აზერბაიჯანსა და მცირე აზიაში გავრცელდა და აქ ახალი სიუჟეტებით გამდიდრდა.
„დედე გორგუდის წიგნი“ ჩვენამდე მოღწეულია ორი ხელნაწერით — დრეზდენისა (1585) და ვატიკანისა (XVI საუკუნის შუა წლები).
საბოლოოდ, ეპოსი ჩამოყალიბდა თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, სადაც ოღუზები კომპაქტურად სახლობდნენ. თქმულებები და სიმღერები ეპოსში, სავარაუდოდ, XIII საუკუნეშია შექმნილი, ხოლო დაცული წერილობითი ძეგლები XV საუკუნეშია შედგენილი.
ჭაღარა მოხუცი დედე გორგუდი, რომელიც იყო ტომის პატრიარქი მთელს ეპოსშია. იგი არის შემქმნელი და შემსრულებელი თქმულებებისა. ამასთანავე არის მოქმედებების მონაწილე. ყოველი თქმულების ბოლოს გორგუდი ქმნის სიმღერას გმირის პატივსაცემად.
თქმულებები დედე გორგუდის შესახებ გვხვდება ყველა თურქულენოვან ერებში: თურქმენებში, აზერბაიჯანელებში, ყაზახებში, თურქებში, გაგაუზებში, თათრებსა და სხვა.
2018 წელს იუნესკომ შეიყვანა კაცობრიობის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის წარმომადგენლობით სიაში აზერბაიჯანის, ყაზახეთისა და თურქეთის სახელით.