cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სოლიდარობა (პოლონური პროფკავშირი)
სოლიდარობა 1980-იან წლებში
1980 წელს პოლონეთში ეკონომიკური კრიზისი მძვინვარებდა. ქვეყნის მთავრობამ გადაწყვიტა საქონელზე ფასების გაზრდა, ამავე დროს შრომის ანაზღაურება უნდა შემცირებულიყო. ამ ნაბიჯს მოჰყვა სხვადასხვა ქარხნის მუშათა გაფიცვები. 14 აგვისტოს გდანსკის გემთმშენებელი ქარხნის მუშების გაფიცვას სათავეში ჩაუდგა ელექტრიკოსი ლეხ ვალენსა. რამდენიმე დღეში გაფიცვას დაახლოებით 200 ქარხანა შეუერთდა. მათმა ჯგუფმა ჩამოაყალიბა 21 მოთხოვნა, მათ შორის დამოუკიდებელი პროფკავშირის ქონისა  და გაფიცვის  უფლება. მთავრობა იძულებული გახდა მუშათა მოთხოვნა დაეკმაყოფილებინა. 1980 წლის 31 აგვისტოს მათ მუშებთან გააფორმეს ხელშეკრულება, რომელთაც გდანსკის შეთანხმებები ეწოდა. ამ წარმატებით ფრთაშესხმულმა ლეხ ვალენსამ მალე ჩამოაყალიბა პროფკავშირული ორგანიზაცია, რომელსაც „სოლიდარობა“ უწოდა. ეს იყო პირველი დამოუკიდებელი პროფკავშირული ორგანიზაცია საბჭოთა ბლოკის ქვეყნებში. ორგანიზაციამ ქვეყანაში მალე მოიპოვა პოპულარობა. გდანსკის შეთანხმებიდან დაახლოებით 500 დღეში ამ ორგანიზაციაში 10 მილიონი მუშა, ინტელექტუალი თუ სტუდენტი გაწევრიანდა ეს იყო აქამდე ცნობილი პირველი შემთხვევა, როცა მოსახლეობის მეოთხედი თავისი სურვილით ერთ ორგანიზაციას ნებაყოფლობით შეუერთდა.
„სოლიდარობამ“ ბიძგი მისცა ფართო ანტიკომუნისტურ არაძალადობრივ მოძრაობას, რომელმაც მნიშვნელოვანწილად ხელი შეუწყო კომუნიზმის დამარცხებას. სოლიდარობის პროგრამაში ნათქვამი იყო: „ჩვენი აზრი მიმართულია ... სამართლიანობის, დემოკრატიის, სიმართლის, კანონიერების, ადამიანის ღირსების, რწმენის თავისუფლებისა და რესპუბლიკის აღდგენისკენ“.
გდანსკის შეთანხმების შემდეგ პოლონეთის მთავრობა საბჭოთა ხელისუფლების მხრიდან წნეხის ქვეშ მოექცა. ამ უკანასკნელის მოთხოვნა იყო მთავრობას გაემყარებინა თავისი პოზიცია. პრემიერ მინისტრად დაინიშნა გენერალი ვოიცეხ იარუზელსკი, რომელმაც დაიწყო გადამჭრელი ზომების მიღება „სოლიდარობის“ წინააღმდეგ. მან ქვეყანაში სამხედრო მდგომარეობა გამოაცხა, უშიშროების სამსახურმა სოლიდარობის ლიდერები დააპატიმრა და იზოლაციაში მოაქცია. ამასთან ერთად, ერთ დღეში ორგანიზაციის  5000 მხარდაჭერი დააპატიმრეს. ყველაფერზე ცენზურა დაწესდა და სამხედრო ძალები ქუჩებში გამოჩნდნენ. რამდენიმე დემონსტრაციას მოჰყვა მსხვერპლი მოჰყვა. 1982 წლის ოქტომბერში სოლიდარობა აიკრძალა.
სოლიდარობა სოლიდარობას
მიუხედავად აკრძალვისა, მსოფლიო ლიდერებმა ორგანიზაციას დიდი მხარდაჭერა გამოუცხადეს, მათ შორის რონალდ რეიგანმა და მარგარეტ ტეტჩერმა, დასავლელმა კომუნისტებმა. განსაკუთრებული როლი რომის პაპისა და რონალდ რეიგანის ე.წ. „წმინდა ალიანსმა“ ითამაშა. იოანე-პავლე II-ის თხოვნით, ამერიკის პრეზიდენტმა პოლონეთს ეკონომიკური სანქცია დაუწესა. საერთაშორისო საზოგადოების ზეწოლამ შედეგი გამოიღო – 1983 წლის ივლისში ქვეყანაში სამხედრო მდგომარეობა ოფიციალურად გაუქმდა, თუმცა, გამკაცრებული კონტროლი სამოქალაქო თავისუფლებაზე და პოლიტიკურ ცხოვრებაში ძალაში რჩებოდა 1980–იანი წლების ბოლომდე.
მიუხედავად იმისა, რომ „სოლიდარობის“ ლიდერები დააპატიმრეს, ორგანიზაციის იატაკქვეშა სტრუქტურებმა მოქმედება დაიწყეს. 1982 წელს მაუწყებლობა დაიწყო რადიო „სოლიდარობამ“. მიუხედავად დევნისა, ორგანიზაცია აგრძელებდა გაფიცვების ორგანიზებას, რასაც, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ხშირად მსხვერპლი მოჰყვებოდა.
ცვლილებათა ქარი
1985 წელს საბჭოთა ხელისუფლების სათავეში მოვიდა მიხეილ გორბაჩოვი. მის სახელს საბჭოთა კავშირში გატარებული არაერთი ეკონომიკური თუ პოლიტიკური რეფორმა უკავშირდება, რასაც მოჰყვა ცვლილებები პოლონეთშიც. პირველი ნაბიჯი პოლიტიკური პატიმრების გათავისუფლება იყო. 1988 წელს პოლონეთში გაფიცვები კვლავ დაიწყო. 1989 წელს ხელისუფლებამ „სოლიდარობა“ ლეგალიზებულად გამოაცხადა. ხოლო ივნისში შედგა საპარლამენტო არჩევნები. პოლონეთის სეიმში არსებობდა შეთანხმება, რომლის ძალითაც ადგილების 65 % კომუნისტებს უნდა მიეღოთ, სამაგიეროდ სენატში, სადაც ამგვარი შეზღუდვა არ არსებობდა, კომუნისტებმა მხოლოდ 100–დან 1 ადგილი მიიღეს. პრემიერ–მინისტრი ყოფილი ოპოზიციონერი თადეუშ მაზოვეცკი გახდა. ამ არჩევნებს მოჰყვა არაერთი მშვიდობიანი ანტიკომუნისტური რევოლუცია ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში. 1990 წელს საპრეზიდენტო არჩევნებიც შედგა, სადაც გამარჯვება ლეხ ვალენსამ მოიპოვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:პოლონეთის ისტორია კატეგორია:ცივი ომი კატეგორია:სოციალისტური ბანაკი
ესკუჩა
ესკუჩა  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების ტერუელის პროვინციის კუენკას-მინერასის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 41,569591 კმ². მოსახლეობა — 801 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტერუელის მუნიციპალიტეტები
კომორის კუნძულები 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კომორის კუნძულების ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხუთედ იასპარეზა 2012 წელს, დიდი ბრიტანეთის დედაქალაქ ლონდონში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:კომორის კუნძულები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
წიწმატი
წიწმატი (Lepidium sativum) — ერთწლოვანი მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ღერო 30-60 სმ-მდე იზრდება, ძლიერ დატოტვილია. ქვედა ფოთლები  ყუნწიანია, ფრთისებრ განკვეთილი ან მთლიანი, ზედა — მჯდომარე მთლიანი. ყვავილი თეთრია, მრავალრიცხოვანი. ნაყოფი პატარა ჭოტაკია. წიწმატი ადრეულა, სიცივეგამძლე მცენარეა. სამშობლოდ მიჩნეულია ირანი.
ველურად გვხვდება აზიასა და აფრიკაში, იზრდება საქართველოშიც. ფოთოლი შეიცავს მინერალურ მარილებს, C ვიტამინს, კაროტინს, იოდსა და რკინას. იყენებენ კულინარიაში. გურიაში უწოდებენ წიწმარიტს, სამეგრელოში წიწმარტეს.
სქოლიო
კატეგორია:კომბოსტოსებრნი
პადადა
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ დავაოს მუნიციპალიტეტები
პირიქითი ალაზანი
პირიქითი ალაზანი (ზემო დინებაში ქვახიდისწყალი) — მდინარე თუშეთში, ანდის ყოისუს ერთ-ერთი მდგენელი. სიგრძე 49 კმ, აუზის ფართობი 368 კმ². სათავე აქვს პირიქითი ქედის სამხრეთ კალთის მდინარეზე, ზღვის დონიდან 3195 მ-ზე; ერთვის თუშეთის ალაზანს მარცხნიდან, სოფელ ომალოსთან. საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მიწისქვეშა და მყინვარული წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულში (მაქსიმალური — ივლისში), წყალმცირობა — ნოემბრიდან აპრილამდე. ნოემბრიდან მარტამდე იძგიფება, ჩნდება თოში, ყინულნაპირისი.
თოშხერგილის გამო ზოგჯერ წყალი გუბდება და დონე იწევს. იშვიათად იფარება მთლიანი ყინულსაფრით ნელი დინების მონაკვეთებზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 10,2 მ³/წმ. გაზაფხულზე მოდის წლიური ჩამონადენის 34 %, ზაფხულ-შემოდგომაზე — 56 %, ზამთარში — 10 %.
მთავარი შენაკადებია: ლაროვანისწყალი, დიდიხევი.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
ხორნაბუჯის ეპარქია
ხორნაბუჯის ეპარქია – საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ერთ-ერთი ეპარქია (2010 წლის 21 დეკემბრამდე ერქვა დედოფლისწყაროსა და ჰერეთის ეპარქია, 2014 წლამდე — ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქია). 2009 წლის 30 აპრილის წმინდა სინოდის სხდომის განჩინებით (მე–6 პუნქტი), ჰერეთის მხარე გამოეყო ნეკრესისა და ჰერეთის ეპარქიას და ჰერეთისთვის დაინიშნა ტიტულოვანი ეპისკოპოსი ადგილსამყოფელით ქ. თბილისში. ამავე სხდომაზე წმინდა სინოდმა გამოარჩია  სამღვდელმთავრო კანდიდატად არქიმანდრიტი მელქისედეკ ხაჩიძე (მე–9 პუნქტი), რომელიც 2009 წლის 3 მაისს სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარში ეკურთხა ჰერეთის ეპისკოპოსად.
როგორც ქართული მედია იტყობინებოდა, 2009 წლის აგვისტოში ეპარქია უკვე დედოფლისწყაროსა და ჰერეთის ეპარქიად მოიხსენიებოდა (მანამდე დედოფლისწყარო ბოდბის ეპარქიაში შედიოდა), ხოლო მღვდელმთავრის ადგილსამყოფელად დედოფლისწყარო განისაზღვრა. ამჟამად ეპარქია მოიცავს დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას.
2010 წლის 21 დეკემბრის სინოდის სხდომის მიხედვით ეპარქიას დაუბრუნდა თავისი ისტორიული სახელი და ეწოდა ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქია.
2014 წლის 3 ივნისის სინოდის სხდომის განჩინებით (VII პუნქტი) ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქიას გამოეყო ჰერეთის სამრევლოები და შეიქმნა:
2014 წლის 3 ივნისიდან ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქიას ეწოდება ხორნაბუჯის ეპარქია;
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ეპარქიები
ელ-ვისკაინო
ელ-ბისკაინო (El Vizcaíno) – ყურე და ბიოსფერული ნაკრძალი წყნარ ოკეანეში, მდებარეობს კალიფორნიის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში. ნაკრძალი შეიქმნა 1988 წელს. მისი ფართობია 25,5 ათ. კმ². 1993 წელს შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
722
თარიღი უცნობია
*
პეტრ პაველი
პეტრ პაველი (Petr Pavel; დ. 1 ნოემბერი, 1961) – ჩეხეთის პრეზიდენტი 2023 წლის 9 მარტიდან. ჩეხეთის არმიის გადამდგარი გენერალი, ნატოს სამხედრო კომიტეტის თავმჯდომარე 2015-2018 წლებში, ჩეხეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსი 2012-2015 წლებში,
2019 წელს სამოქალაქო დემოკრატიული პარტიის, KDU-ČSL-ის, TOP 09-ის, „მერები და დამოუკიდებელებისა“ და ჩეხეთის მეკობრეების პარტიის ლიდერების შეხვედრაზე, რომელიც მომავალი საპრეზიდენტო არჩევნების პოტენციური კანდიდატებს განიხილავდა, პაველი შეხვედრის ყველაზე განხილულ კანდიდატად დასახელდა.
2022 წლის 29 ივნისს პაველმა ჩეხეთის 2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის სურვილი გააჟღერა. საკუთარ განცხადებაში კენჭისყრაში მონაწილეობის მიზეზად მან დაასახელა სურვილი, რომ „ჩეხეთი აღარ გრძნობდეს თავს უხერხულად საკუთარი პრეზიდენტის გამო“. პაველმა ოფიციალური კამპანია 2022 წლის 6 სექტემბერს დაიწყო და განაცხადა, რომ მას სურდა „დაებრუნებინა წესრიგი და მშვიდობა ჩეხეთის რესპუბლიკაში“. პაველის კამპანია იყო პროდასავლური და ანტიპოპულისტური.
2022 წლის 4 ოქტომბერს ის იყო ერთ-ერთი იმ სამი კანდიდატიდან, რომლებსაც მხარი დაუჭირა სპოლუს საარჩევნო ალიანსმა (სამოქალაქო დემოკრატიული პარტია, KDU-ČSL და TOP 09).
გოგიძე
საკუთარი სახელი გოგიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ქართული გვარები
წვრილკბილა თევზი
წვრილკბილა თევზი (ატრია-თევზი, სალანქსი; ლათ. Salangichthys microdon) — თევზი სალანქსისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 8-10 სმ, მასა — 0,7-1,5 გ აღწევს. აქვს თითქმის გამჭვირვალე სხეული, ზემოდან ქვემოთ შებრტყელებული თავი. ბინადრობს ოხოტის ზღვის სამხრეთ ნაწილის სანაპირო წყლებში, იაპონიის ზღვაში და იაპონიის აღმოსავლეთ სანაპიროებთან. მისი სამრეწველო მნიშვნელობა მცირეა. Salangichthys-ის გვარის ზოგიერთ სახეობას ატრია-თევზს უწოდებენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სალანქსისებრნი
მალტის ტურიზმი
მინი|250პქ|მალტის დედაქალაქი [[ვალეტა]] მინი|250პქ|პლაჟი კუნძულ [[გოცოზე]] მინი|250პქ|[[კომინოს ლურჯი ლაგუნა]] ტურიზმი მალტის ეკონომიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სექტორია, რომელზეც მოდის ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის 15%. სექტორი იმართება მალტის ტურიზმის სამმართველოს მიერ, რომელიც ექვემდებარება პარლამენტის ტურიზმის, გარემოსა და კულტურის სამდივნოს. მალტის მრავალი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა ქვეყნის მდიდარ ისტორიასა და კულტურას წამორაჩენს, ასევე პოპულარულია წყალქვეშა სპორტის სახეობები ხმელთაშუა ზღვაზე. ბოლო წლებში, მალტაში პოპულარული გახდა სამედიცინო ტურიზმი, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ამ სფეროსკენ ძალისხმევა მთავრობამ მიმართა.
2008 წელთან შედარებით, 2009 წელს მალტას მნიშვნელოვნად ნაკლები ტურისტი ეწვია და ქვეყნის ტურიზმის ინდუსტრია 8%-ით დაეცა. უფრო მნიშვნელოვნად შემცირდა ვიზიტები ევროკავშირის არაწევრი სახელმწიფოებიდან, ვიდრე ამ უკანასკნელიდან. მალტაში ჩასასვლელად, მრავალი ქვეყნის მოქალაქეს ვიზა ესაჭიროება. მას შემდეგ, რაც მალტის ვიზის ევროკავშირის სტანდარტებთან მორგებაზე მოთხოვნა გაიზარდა, ვიზიტორებს უკვე შეუძლიათ შენგენის ვიზით სარგებლობა ყოველგვარი დამატებითი ფორმალობების გარეშე. ამასთან, ევროკავშირის მოქალაქეებს მალტაში შესასვლელად ვიზა არ ესაჭიროებათ. ბოლო წლებში, ქვეყნის ტურისტული ინდუსტრია ისეთი გამოწვევების წინაშე აღმოჩნდა, როგორებიცაა მალტის როგორც ტერიტორიული, ისე მოსახლეობის რაოდენობის სიმცირე; ეს ყოველივე კი რესურსებსა და ინფრასტრუქტურაზე აისახება.
ღირსშესანიშნაობები
მალტას ხანგრძლივი და მდიდარი ისტორია გააჩნია, რაც აისახება კიდეც კუნძულების კულტურულ ღირსშესანიშნაობებში. ისტორიის გარკვეულ ეტაპზე, მალტა ხელიდან ხელში გადადიოდა ფინიკიელებს, კართაგენელებს, რომაელებსა და ბიზანტიელებს შორის, რომელთაც მრავალი განსხვავებული სტილის არქიტექტურისა და არტეფაქტების ნაზავი დატოვეს. 1530–1798 წლებში ჰოსპიტალიერების მმართველობამ მალტას გაუმჯობესებული ხელოვნებისა და არქიტექტურის მემკვიდრეობა დაუტოვა. ქვეყნის თანამედროვე მუზეუმებსა და არტ-გალერეებში ტურისტთათვის გამოფენილია მალტის ისტორიის რელიკვიები.
კუნძულ მალტაზე, გოცოსა და კომინოზე შესაძლებელია სხვადასხვა საწყლოსნო საქმიანობების განხორციელება. ჩრდილოეთ მალტაში წარმოდგენილია სანაპირო კურორტები საუცხოო პლაჟებით, სადაც განთავსებულია მრავალი კაფე და რესტორანი.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები
მალტაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის რამდენიმე ძეგლი მდებარეობს:
სქოლიო
კატეგორია:მალტის ტურიზმი
კონგო 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:კონგო ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
Austrogemmula
Austrogemmula — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
კონფლიქტი
კონფლიქტი  — სერიოზული უთანხმოება, განხეთქილება, შეჯახება დაპირისპირებულ მხარეებს შორის. კონფლიქტი შეიძლება იყოს შინაგანი და გარეგანი. შინაგანია კონფლიქტი, როდესაც ადამიანში ორი საპირისპირო განცდა ან შეხედულება ებრძვის ერთმანეთს, გარეგანი კონფლიქტი კი ორ პიროვნებას ან პიროვნებასა და პიროვნებათა ჯგუფს შორის ხდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:კონფლიქტი
აბაშიძე
საკუთარი სახელი აბაშიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
იხილეთ აგრეთვე
*
ფუენფერადა
ფუენფერადა (Fuenferrada, Fuent Ferrada) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის არაგონის ავტონომიური გაერთიანების ტერუელის პროვინციის კუენკას-მინერასის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 24,525307 კმ². მოსახლეობა — 36 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ტერუელის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ტერუელის ქალაქები
33 მელიტინელი მოწამე
33 მელიტინელი მოწამე — წმინდანი ოცდაცამეტნი მელიტინელი მოწამენი: იერონი, ისიხიოსი, ნიკანდრე, ათანასე, მამაი, ბარაქიოსი, კალინიკე, თეაგენე, ნიკონი, ლონგინოზი, თეოდორე, ვალერიუსი, ქსანთე, თეოდულე, კალიმაქე, ევგენი, თეოდოხე, ოსტრიქიოსი, ეპიფანე, მაქსიმიანე, დუკიტე, კლავდიანე, თეოფილე, გიგანტი, დოროთე, თეოდოტე, კასტრიკიოსი, ანიკიტე, თემელიოსი, ევტიქი, ილარიონი, დიოდოტე და ამონიტე. მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანნი, ხსენების დღე ახალი სტილით 20 ნოემბერი ძვ. სტ. (7 ნოემბერი).
იერონი დიდი, კაბადოკიელი, ქალაქ ტიანში დაიბადა.
თანამმართველმა იმპერატორებმა, დიოკლეტიანემ და მაქსიმიანემ (284-305) ლისიუსის წინამძღოლობით მხედართა დიდი რაზმი გაგზავნეს კაპადოკიაში. მათ დაევალათ იქ ფართოდ გავრცელებული ქრისტიანული სარწმუნოების ამოძირკვა და ამასთან ერთად, იმპერატორის ლაშქრისთვის ჯანმრთელი და ძლიერი მეომრების შეგროვება. ლისიუსმა სამხედრო სამსახურში სხვებთან ერთად დიდი ფიზიკური ძალით აღჭურვილი და მოქნილი იერონის აყვანაც ბრძანა, მაგრამ მან ქრისტიანთა მდევნელი იმპერატორების სამსახურზე უარი განაცხადა. როცა იერონის ლისიუსთან ძალით მიყვანას შეეცადნენ, მან, ძელით აღჭურვილმა, უკუაქცია მომხდური მხედრები და თვრამეტ თანამოაზრესთან ერთად ერთ გამოქვაბულს შეაფარა თავი. ლისიუსის მეომრებმა ვერ შეძლეს ამ მღვიმის აღება. ბოლოს იერონის ერთ-ერთი მეგობრის, კვირიკეს რჩევით, ლისიუსმა გამოქვაბულს ალყა მოხსნა და თავისი რაზმი იქაურობას განარიდა; კვირიკემ კი დაამშვიდა იერონი და დაარწმუნა, ხელისუფლების ნებას დამორჩილებოდა. ამის შემდეგ იერონი სხვა ახალწვეულებთან ერთად მხედრების თანხლებით მეზობელ ქალაქ მელიტინში გაგზავნეს. მალე მან იხილა სიზმრისეული ჩვენება, სადაც მისი მოახლოებული მოწამეობრივი აღსასრული იყო გაცხადებული. მელიტინში თავმოყრილ მეომრებს ლისიუსმა წარმართული ღვთაებებისათვის მსხვერპლის შეწირვა უბრძანა, იერონმა და მასთან ერთად სხვა ოცდათორმეტმა მხედარმა უარი განაცხადეს ამ მოთხოვნის შესრულებაზე და აღიარეს ქრისტე. მაშინ ლისიუსმა განკარგულება გასცა, დაუნდობლად ეგვემათ ისინი, იერონისთვის კი ხელი მოეკვეთათ. ბრძანების შესრულების შემდეგ ჯალათებმა მოწამეები საპყრობილეში ჩაყარეს, დილით კი ყველას თავები მოჰკვეთეს.
სიკვდილით დასჯილი ყველა მეომრის ნეშტი ქრისტიანებმა ფარულად დაკრძალეს. მოგვიანებით, იმპერატორ იუსტინიანეს ზეობისას, წმინდა ირინეს სახელობის ტაძრის მშენებლობის დროს, მარტვილების ნაწილები უხრწნელად იქნა აღმოყვანებული.
ლიტერატურა
კატეგორია:III საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
რობერტ კოხი
ჰენრიხ გერმან რობერტ კოხი (Heinrich Hermann Robert Koch; დ. 11 დეკემბერი, 1843, კლაუსთალი, გერმანია, — გ. 27 მაისი, 1910, ბადენ-ბადენი, გერმანია) — გერმანელი ექიმი და მიკრობიოლოგი, თანამედროვე მიკრობიოლოგიისა და ეპიდემიოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.
კოხის ძირითადი შრომები ეხება ინფექციური დაავადებების გამომწვევთა გამოვლენასა და მათთან ბრძოლის მეთოდების შემუშავებას. კოხმა პირველმა მიიღო ადრე აღმოჩენილი ჯილეხის ბაცილის წმინდა კულტურა და ახსნა ჯილეხის გავრცელების გზები. აღმოაჩინა ტუბერკულოზის გამომწვევი (1882), მიიღო ბაქტერიული პრეპარატი ტუბერკულინი და გამოიყენა იგი ტუბერკულოზის სამკურნალოდ, აღწერა კოხის რეაქცია, დაამუშავა ბაქტერიოლოგიური კვლევის ზოგადი მეთოდები და სხვ. 1905 წელს კოხს მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.
ადრეული შრომები
1866 წელს დაამთავრა გეტინგენის უნივერსიტეტი. ექიმად მუშაობდა გერმანიის სხვადასხვა პროვინციულ ქალაქში. საველე ქირურგად მსახურობდა პრუსია-საფრანგეთის ომში (1870-1871). 1871-1880 წლებში სანიტარული ექიმი იყო ვოლშტაინში (ახლანდელი ვოლშტინი, პოლონეთი), სადაც შექმნა საოჯახო ლაბორატორია და ჩაატარა თავისი პირველი მიკრობიოლოგიური გამოკვლევები.
გეტინგენში კოხის ერთ-ერთი მასწავლებელი იყო გერმანელი ანატომი და ჰისტოლოგი ფრიდრიხ გუსტავ იაკობ ჰენლე, რომელმაც 1840 წელს გამოაქვეყნა თავისი მოსაზრება, რომ ინფექციურ დაავადებებს მიკროსკოპული ცოცხალი ორგანიზმები იწვევდა. 1850 წელს ფრანგმა კაზიმირ-ჟოზეფ დავენმა ინფიცირებული ცხოველის სისხლში პირველად მიაგნო მიკრობებს და 1860 წელს დაავადებული ცხოველის სისხლის ჯანმრთელ ცხვარში შეყვანით (ინოკულაციით) შეძლო ჯილეხის გამომწვევის გამოვლენა. წინამორბედების კვლევებით შთაგონებულმა კოხმა სათანადო საკვებ ნიადაგზე მოთავსებით მოახერხა ჯილეხის ბაცილების კულტივირება და აღმოაჩინა, რომ ბაქტერიის სპორები გარემოში დიდხანს ინარჩუნებდნენ სიცოცხლისუნარიანობას. 1876 წელს კოხმა ბრესლაუში წარმატებით წარადგინა ჯილეხის გამომწვევის სასიცოცხლო ციკლის კვლევის შედეგები. ბრესლაუში მისი მასპინძლის, ბოტანიკოს ფერდინანდ იულიუს კონის მოსწავლის იოზეფ შრეტერის ექსპერიმენტებზე დაყრდნობით კოხმა სრულყო მიკროორგანიზმების წმინდა კულტურის მიღების მეთოდი. მოგვიანებით მან ბაქტერიული კულტურების კვლევის, შენახვისა და ფოტოფიქსაციის მეთოდებიც დაამუშავა.
საერთაშორისო აღიარება
1870-იანი წლების ბოლოს კოხი აქტიურად მუშაობდა ჭრილობების ინფექციის, სეპტიცემიისა და ტუბერკულოზის საკითხებზე. ამავე პერიოდში მან ჩამოყალიბა ინფექციის გამომწვევის იდენტიფიცირების სახელმძღვანელო მითითებები (კოხის პოსტულატები): 1) ყოველი ინფექციური დაავადების გამომწვევი სპეციფიკური მიკროორგანიზმია, 2) მისი კულტურის სახით გამოყოფა შესაძლებელია ლაბორატორიულ პირობებში, 3) შესაბამის ცხოველში კულტურის ინოკულაცია იწვევს დაავადების განვითარებას, 4) იგივე მიკროორგანიზმის აღმოჩენა შესაძლებელია ამ ახლადინფიცირებულ ცხოველში.
1881 წელს კოხმა მის მიერ გამოვლენილი ტუბერკულოზის ბაცილა ლონდონის საერთაშორისო სამედიცინო კონგრესს წარუდგინა, მომდევნო წელს კი საკუთარი აღმოჩენა და კვლევების შედეგები ბერლინის ფიზიოლოგიის საზოგადოებას გააცნო. კოხის მუშაობა ტუბერკულოზზე ქოლერის პანდემიამ შეაფერხა. გერმანიის მთავრობამ ის საიდუმლო მრჩევლის რანგით სპეციალური კომისიის თავმჯდომარედ დანიშნა და ეგვიპტეში მიავლინა. კოხის ეგვიპტეში ჩასვლის დროისთვის ეპიდემია უკვე უკან იხევდა და მეცნიერი ინდოეთში გაემგზავრა, რათა დარწმუნებულიყო საკუთარ ვარაუდში, რომ ქოლერას ვიბრიონი იწვევდა.
1885-1891 წლებში კოხი იყო ბერლინის უნივერსიტეტის პროფესორი და ჰიგიენის ინსტიტუტის დირექტორი, 1891-1904 წლებში კი — ინფექციური დაავადებების ინსტიტუტის დირექტორი ბერლინში (მოგვიანებით ამ ინსტიტუტს მისი სახელი ეწოდა). 1880-იანი წლების ბოლოს კოხი აქტიურად დაუბრუნდა ტუბერკულოზის საკითხებზე მუშაობას და 1890 წელს შექმნა ტუბერკულინი — ტუბერკულოზის მიკობაქტერიის პროტეინების შემცველი პრეპარატი. კოხი თვლიდა, რომ ტუბერკულინი არა მხოლოდ ფილტვის ტუბერკულოზის ადრეული სტადიის სადიაგნოსტიკოდ, არამედ მის სამკურნალოდაც გამოდგებოდა. ეს უკანასკნელი მტკიცება არასწორი აღმოჩნდა და ერთხანს ტუბერკულინის დიაგნოსტიკური სარწმუნოებაც ეჭვქვეშ დააყენა. ამჟამად ის გამოიყენება ტუბერკულოზის კანის სინჯისთვის (მანტუს სინჯი).
უკანასკნელი წლები
1900-იანი წლების დასაწყისში კოხი იკვლევდა მალარიას ახალ გვინეასა და იტალიაში, ასევე მსხვილფეხა პირუტყვის ჭირს სამხრეთ აფრიკაში, შავ ჭირს ინდოეთში. მოგვიანებით ის აფრიკაში დაბრუნდა ტრიპანოსომოზზე სამუშაოდ და ბრიტანეთის სამხრეთაფრიკული კომპანიისა და კოლონიური ხელისფულებისგან დიდძალი თანხა მიიღო მსხვილფეხა პირუტყვის ინფექციური დაავადების, აღმოსავლეთ ნაპირის ცხელების გამოსაკვლევად, რასაც დიდი წარმატება არ მოჰყოლია. კოხი მსოფლიოს გარშემო მისი მოგზაურობის გაგრძელებას აპირებდა, თუმცა 1908 წელს გერმანიის მთავრობის მითითებით ამერიკის შეერთებულ შტატებში შეჩერდა, რათა ტუბერკულოზის შესახებ ვაშინგტონის საერთაშორისო კონგრესს ოფიციალური დელეგატის სახით დასწრებოდა. აქედან ის გერმანიაში დაბრუნდა. გარდაიცვალა 1910 წელს ბადენ-ბადენში.
კოხის მიერ ინფექციური დაავადებების ეტიოლოგიის შესახებ შექმნილმა ძირეულმა კონცეფციებმა, მისმა აღმოჩენებმა და ტექნიკურმა ინოვაციებმა დიდი როლი შეასრულა ბიოსამედიცინო მეცნიერების განვითარებაში. მისი მრავალრიცხოვანი მოსწავლეებიდან ბევრმა ბაქტერიოლოგიაში ახალი ეპოქას ჩაუყარა საფუძველი.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ბიოლოგები კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
H ინდექსი
h ინდექსი წარმოადგენს მკვლევარის სამეცნიერო პროდუქტიულობის, აქტუალობისა და გავლენიანობის შემაფასებელ საშუალებას, რომელიც გამოითვლება ერთი მეცნიერის ციტირებადი ნაშრომების რაოდენობისა და სხვა მეცნიერთა შრომებში მისი ციტატების რაოდენობის მაჩვენებელებზე დაყრდნობით. h ინდექსის სინონიმებია: h მაჩვენებელი, ჰირშის რიცხვი, ჰერფაინდალის ინდექსი (ეკონომიური მეცნიერებებისათვის).
h ინდექსით ასევე შესაძლებელია შეფასდეს მეცნიერთა ჯგუფის, ლაბორატორიის, კათედრის, ფაკულტეტის, ინსტიტუტის, უნივერსიტეტის სამეცნიერო პროდუქტიულობა, აქტუალობა და გავლენიანობა.
ეს მაჩვენებელი 2005წ. შემოიღო ფიზიკოსმა ჟორჟ ჰირშმა, სან დიეგოს კალიფორნიის უნივერსიტეტიდან, რათა შეეფასებინა თეორეტიკოს-ფიზიკოსების სამეცნიერო გავლენიანობა. ჰირში თვლიდა, რომ დიდ კვლევით უნივერსიტეტში მოღვაწეობისათვის ფიზიკოსისათვის საჭირო ნიშანია 10-12, სრული პროფესორის შესაფერისი მაჩვენებელია - 18, ამერიკის ფიზიკოსთა ასოციაციის სტიპენდიანტობისათვის (ფელოუშიპისათვის) - 15-20, ამერიკის შეერთებული შტატების მეცნიერებათა აკადემიის წევრობისათვის კი 45 და მეტი,.
განმარტება და მნიშვნელობა
h ინდექსის გამოსათვლელად საჭიროა ვიცოდეთ თუ რამდენჯერ იქნა ციტირებული მოცემული მეცნიერის ნაშრომები. ჰირში წერდა:
სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მეცნიერის აკადემიური მაჩვენებელია h, თუ მას გამოქვეყნებული აქვს h რაოდენობის ნაშრომი და თითოეული ნაშრომი სხვა მეცნიერების მიერ ციტირებულ იქნა სულ მცირე h-ჯერ.
ამგვარად h ინდექსი ასახავს ციტირებადი პუბლიკაციების რაოდენობას და ციტატების რაოდენობას თითოეული პუბლიკაციიდან. h ინდექსი გაცილებით უკეთესად აფასებს მეცნიერის მოღვაწეობას ვიდრე უბრალოდ ნაშრომთა საერთო რაოდენობა. აუცილებელია, რომ h ინდექსებით შედარება მოხდეს მხოლოდ ერთი და იმავე სფეროში ან დარგში მოღვაწე მეცნიერებს შორის, რადგან სხვა და სხვა დარგის ან სფეროსათვის h ინდექსის საშუალო მაჩვენებელი შეიძლება ძალიან განსხვავებული იყოს. მაგალითად, ფიზიკაში საშუალო გავლენიანობის მქონე მეცნიერის h იდექსის რიცხვი შეიძლება უდრიდეს მეცნიერებაში მისი აქტიური მოღვაწეობის წლების რაოდენობას, მაშინ როდესაც სიცოცხლის შემსწავლელ მეცნიერებაში მოღვაწე საშუალო მეცნიერის h ინდექსის რიცხობრივი მაჩვენებელი გაცილებით მაღალი იქნება.
h ინდექსი წარმოადგენს სამეცნიერო ჟურნალების გავლენიანობის ფაქტორის ე.წ. იმპაქტ ფაქტორის ალტერნატივას, რადგანაც ამ შემთხვევაში საქმე გვაქვს მეცნიერის ან მეცნიერთა ჯგუფის გავლენიანობის მაჩვენებელთან. ვინაიდან მხოლოდ ხშირად ციტირებადი სტატიები ახდენენ გავლენას h ინდექსზე, მისი განსაზღვრა საკმაოდ მარტივია. მაგალითად, 2005 წლისათვის სან დიეგოს კალიფორნიის უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტის h = 118, რომელშიც ყველაზე მაღალი ინდივიდუალური წვლილის შემტანი მეცნიერის h = 66. გარდა ამისა, ჰირშმა დაასაბუთა, რომ h ინდექსის საშუალებით შეგვიძლია წინასწარ განვსაზღვროთ, მეცნიერის პოტენციალი მიიღოს მაღალი რანგის ჯილდო, როგორიცაა ეროვნული აკადემიის წევრობა თუ ნობელის პრემია .
გამოთვლა
thumb|h-ინდექსის მრუდი პუბლიკაციები დალაგებულია ციტირებების კლებადობის მიხედვით, მრუდის ქვეშ მოცემულია ციტირებების საერთო რიცხვი, h გადაკვეთის წერილი ემთხვევა 45o დახრის წრფეს h ინდექსის გამოთვლის მაგალითები: 2 სხვა სტატია - 13-ჯერ; 3 სტატია 7-ჯერ; 4 სტატია 5-ჯერ; 5 სტატია 3-ჯერ; 6 სტატია 3-ჯერ; 7 სტატია თითოჯერ. მოცემულ შემთხვევაში h = 4.
ინტერნეტში არის მრავალი გვერდი, სადაც ავტომატურად გამოითვლება მეცნიერის h ინდექსი: Scopus, Web of Knowledge და Google Scholar. მხედველობაში მისაღებია ის ფაქტიც, რომ ერთი და იმავე მეცნიერის h ინდექსი სხვადასხვა საიტზე შეიძლება განსხვავებული იყოს, რაც განპირობებულია ცალკეული ვებ გვერდის მონაცემთა ბაზის თავისებურებით. ამ შემთხვევაში Google Scholar-ის მონაცემთა ბაზა ნაკლებად ზუსტი და დახვეწილია, ხოლო Web of Knowledge მხოლოდ რეგისტრირებულ ავტორებზე იძლევა მონაცემებს.
ეს პრობლემატიკა დეტალურად გამოიკვლია ლოკმან მეჰომ და კიდუკ იანგმა. მათ დაადგინეს, რომ Web of Knowledge მდიდარია ჟურნალებში გამოქვეყნებული პუბლიკაციებით, მაგრამ ღარიბია მაღალი გავლენის (იმპაქტ ფაქტორის) სამეცნიერო კონფერენციების მასალების შემცველობის თვალსაზრისით. Scopus-ის მონაცემთა ბაზაში დიდი მოცულობითაა წარმოდგენილი სამეცნიერო კონფერენციების მასალები, მაგრამ იგი მოისუსტებს 1992 წლამდე გამოქვეყნებული საჟურნალო პუბლიკაციებით. ძალიან მდიდარი და მრავალრიცხოვანია ნებისმიერი სახის პუბლიკაციებით Google Scholar, მაგრამ ღარიბია 1990 წლამდე გამოქვეყნებული ნაშრომებით. გარდა ამისა მასში ბევრია ე.წ. ნაცრისფერ ლიტერატურაც.
აქედან შეიძლება გამოვიტანოთ დასკვნები: განვსაჯოთ თუ რომელი წყაროა უფრო სანდო h ინდექსის შეფასებისას, შედარებისას ვიხელმძღვანელოთ ერთი და იმავე წყაროთი, გავითვალისწინოთ, რომ მონაცეთა ბაზები გამუდმებით იცვლება და მნიშვნელობა ენიჭება დროის ფაქტორსაც. წინააღმდეგ შემთხვევაში შეიძლება მეცნიერის ღვაწლის შეფასებაში შეცდომა დავუშვათ. ცრუ-უარყოფითმა მაჩვენებელმა შეიძლება უფრო სავალაო შედეგები გამოიღოს მეცნიერის კარიერაში, ვიდრე ცრუ-დადებითმა ანუ გაბერილმა h ინდექსმა.
სხვა ბიბლიომეტრიკული ინდექსები
h ინდექსი გაცილებით უფრო ინფორმატიული მაჩვენებელია, ვიდრე სხვა რომელიმე ბიბლიომეტრიკული ინდიკატორი, როგორიცაა: ნაშრომთა საერთო რაოდენობა (Np); ციტირებების საერთო რაოდენობა (Nc); ციტირებების რაოდენობა ერთ პუბლიკაციაზე (Nc / Np); გავლენიანი პუბლიკაციების რაოდენობა; ციტატების რაოდენობა გავლენიანი პუბლიკაციიდან; h ინდექსი იზრდება ციტირებების მატების ხარჯზე და ამიტომ იგი დამოკიდებული მეცნიერის "აკადემიურ ასაკზე". ამის გათვალისწინებით, სასურველია შეფასებისათვის ავიღოთ განსაზღვრული დროის პერიოდი, მაგალითად 10 წლიანი პერიოდი, რათა განვსაზღვროთ მეცნიერის მიმდინარე გავლენიანობა, აქტუალობა და პროდუქტიულობა მრავალწლიანი მიღწევევს საპირისპიროდ.
უპირატესობა
h ინდექსი აერთიანებს ანუ რაოდენობრივ და ხარისხობრივ მახასიათებლებს, ამგვარად იგი საეცნიერო ნაღვაწს შეაფასებს არ მარტო როგორც შედეგს, არამედ როგორც ბაზისს, რომელსაც ეფუძნება მის მომხრეთა შრომები. h ინდექსი ნაკლებადა არის დამოკიდებული მეთოდურ ნაშრომთა რაოდენობაზე, სადაც წარმოდგენილია ახალი ეფექტიანი ტექნოლოგიები, მეთოდები ან მიდგომები, და რომლებიც, როგორც წესი, უაღრესად ციტირებადია.
მაგალითად, ერთ-ერთი ყველაზე ციტირებული მეცნიერია კონდენირებული ნივთიერებების თეორეტიკოსი ჯონ პერდევი, რომლის 3 სტატია ციტირებული იქნა 5000-ჯერ და 2 სტატია 4000-ზე ბევრჯერ. ყოველწლირად ქვეყნდება ათასობით სტატია, სადაც ჯ. პერდევის ერთი სტატია მაინც არის ციტირებული. ციტირებების საერთო ჯამი შეადგენს 39000. ჯ. პერდევის h = 51, მაგრამ ეს ინდექსი უნიკალური არაა კონდენსირებული ნივთიერებების თეორეტიკოს მარვინ კოჰენთან შედარებით, რომელსაც აქვს ციტირებების საერთო რაოდენობა უფრო დაბალი - 35000, ხოლო h ინდექსი = 94. ეს განპირობებულია იმით,რომ კოჰენს ასევე აქვს მრავალი გავლენიანი სტატია გამოქვეყნებული მყარი სხეულის ფიზიკაში.
სქოლიო
კატეგორია:მეცნიერება კატეგორია:სტატისტიკა კატეგორია:აკადემიური მაჩვენებლები კატეგორია:ბიბლიომეტრიკა კატეგორია:ინდექსები
ვიქტორია (გაერთიანებული სამეფო)
ვიქტორია (Victoria; დ. 24 მაისი, 1819 — გ. 22 იანვარი, 1901) — დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს დედოფალი ჰანოვერების დინასტიიდან 1837–1901 წლებში. ედვარდ კენტის ჰერცოგისა და ვიქტორია საქსენ-კობურგელის ასული. 1840 წელს ცოლად ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელს გაყვა.
ბიოგრაფია
ვიქტორიას მამა, კენტის ჰერცოგი მოკვდა, როდესაც ქალიშვილი 8 თვის იყო. დედა ვიქტორიას მკაცრად ზრდიდა და არ ანებივრებდა. მომავალმა დედოფალმა შესანიშნავი განათლება მიიღო. მისი აღმზრდელი ლორდი ვილიამ მელბურნი იყო, რომელიც უკვე ორჯერ იყო პრემიერ-მინისტრი. იგი ვიქტორიას ლექციებს უკითხავდა სახელმწიფო სამართალზე, ისტორიაზე, და აცნობდა მას კონსტიტუციური მმართველობის პრაქტიკას. ვიქტორიამ თავისუფლად იცოდა გერმანული, ფრანგული და იტალიური ენები. განათლება მას კარგად გამოადგა. მმართველობის პირველივე საათებში, იგი, მიუხედავად ახალგაზრდობისა, იმდენად დარწმუნებულად მოქმედებდა, თითქოს დიდხანს იჯდა ტახტზე. თუმცა დასაწყისში დედოფალს ძალიან უყვარდა გართობა, ხშირად აწყობდა მეჯლისებს და მიღებებს.
დედოფლის ხასიათი მხოლოდ გათხოვების შემდეგ შეიცვალა. მისი მეუღლე პრინცი ალბერტი მეთოდური და პუნქტუალური ადამიანი იყო. მისი გავლენის ქვეშ ვიქტორია თავნება გოგოსგან პასუხისმგებელ მონარქად გადაიქცა. ვიქტორია ყველაფერში ითვალისწინებდა მის რჩევებს და მთელი ცხოვრების მანძილზე უყვარდა იგი. თუმცა ინგლისელებს ალბერტი ნაკლებად უყვარდათ, მხოლოდ მისმა უეცარმა გარდაცვალებამ შეცვალა ხალხის დამოკიდებულება პრინცისადმი. ვიქტორიასთვის მეუღლის გარდაცვალება ისეთი დარტყმა იყო, რომლისგანაც იგი გონზე ვეღარასოდეს მოვიდა.
წერენ, რომ ვიქტორია დაბალი იყო. იგი არ იყო ლამაზი, მაგრამ მომხიბვლელი იყო. მიუხედავად იმისა რომ იგი პატარა და პუტკუნა იყო, მაინც დიდებულად გამოიყურებოდა. მან სიბერეშიც შეინარჩუნა ლამაზი ხმა და სიცილი. სიცოცხლის ბოლომდე მას კარგი ჯანმრთელობა და შრომის უნარიანობა ჰქონდა. მისი პუნქტუალურობა მანიაკალური იყო, მას უყვარდა, როდესაც მისი დღეები მეთოდურად და მონოტონურად შევსებული იყო. დილაობით დედოფალი პარკში სეირნობდა, შემდეგ ბრუნდებოდა და საბუთებს ეცნობოდა. მის მიერ უამრავი დოკუმენტი იყო ხელმოსაწერი. იგი ყველა საქმეს უღრმავდებოდა და მის გარეშე არ ხდებოდა არავითარი გადაწყვეტილების მიღება.
რუანდა 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რუანდამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეცხრედ 2016 წელს, ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში იასპარეზა. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედლის მოპოვება ვერ შეძლეს.
მოლდოვის ტურიზმი
მინი|250პქ|გამოფენა [[ლონდონი|ლონდონში, 2007 წ.]] მინი|250პქ|[[მოლდოვა|მოლდოვის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მონუმენტი — სტეფანე დიდის ძეგლი კიშინიოვში.]]
რუანდა 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:რუანდა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ვიქტორია (გაერთიანებული სამეფო)
ბიოგრაფია
ვიქტორია 64 წელი მეფობდა. მის პერიოდში ინგლისმა მიაღწია უდიდეს წარმატებებს ინდუსტრიალურ განვითარებაში, ვაჭრობაში, ეკონომიკაში, ზღვაოსნობაში და იმპერიის გაფართოებაში. იგი გახდა სტაბილურობის და აყვავების სიმბოლო. თანამედროვეებიც და შთამომავლებიც ამ წარმატებებს ვიქტორიას სახელს უკავშირებდნენ.
მოლდოვის ტურიზმი
ტურიზმი მოლდოვაში ყურადღებას ამახვილებს როგორც გეოგრაფიულ ობიექტებზე, ასევე ქვეყნის ისტორიაზე.
მიმოხილვა
2007 წლის იანვრიდან მოლდოვამ უვიზო მიმოსვლა დააწესა აშშ-ის, კანადის, იაპონიის, შვეიცარიისა და ევროკავშირის ქვეყნების მოქალაქეთათვის, რისი მიზანიც ქვეყანაში უფრო მეტი ტურისტის მოზიდვა იყო. თუმცა, მოლდოვის სასტუმროების ფასი საკმაოდ მაღალია, მიუხედავად იმისა, რომ მომსახურების ხარისხი საშუალო ან მასზე დაბალია.
მოლდოვა ცნობილია მეღვინეობის მდიდარი ტრადიციებით. ტურისტებს ღვინის ტურებს სთავაზობენ როგორც კიშინიოვში, ისე მთელი ქვეყნის მასშტაბით.
სქოლიო
კატეგორია:მოლდოვის ტურიზმი
ვიქტორია (გაერთიანებული სამეფო)
ბიოგრაფია
ვიქტორია 82 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მის დაკრძალვას ინგლისელებისთვის უდიდესი სიმბოლური მნიშვნელობა ჰქონდა. მთელი ერი აცნობიერებდა, რომ ემშვიდობება ეპოქას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მონარქები კატეგორია:მმართველი ფილატელისტები კატეგორია:დაბადებული 24 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1819 კატეგორია:გარდაცვლილი 22 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1901 კატეგორია:ავსტრალიის მონარქები კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა ეკატერინეს ორდენის კავალრები კატეგორია:წმინდა იზაბელის ორდენის კავალრები
Austrogemmula tasmanica
Austrogemmula tasmanica — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
აბულაძე
* კატეგორია:ქართული გვარები
ეროვნული ლიგა 2
ეროვნული ლიგა 2 (წარსულში: პირველი ლიგა) — საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ჩემპიონატის რანგით მეორე დივიზიონი (უმაღლესი ლიგის შემდეგ). ლიგა 1990 წელს დაარსდა. ამჟამად ლიგაში 10 კლუბი გამოდის. 2019 წლიდან ატარებს მისი სპონსორის, Crystalbet-ის სახელს — „Crystalbet ეროვნული ლიგა 2“.
კლუბები 2022 წლის სეზონში
საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის სადისციპლინო და დავების განმხილველი კომიტეტის გადაწყვეტილებით მე-13 ტურის შემდეგ შევარდენი 1906 და დინამო ზუგდიდი გათამაშებიდან მოიხსნენ.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს საფეხბურთო ტურნირები კატეგორია:საქართველოს ფეხბურთი
კონგო 1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კონგომ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეორედ იასპარეზა 1972 წელს, დასავლეთ გერმანიის ქალაქ მიუნხენში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:კონგო ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ჩიზქეიქი
მინი|308x308პქ|სახლში მომზადებული გამომცხვარი ჩიზქეიქი ჩიზქეიქი (cheese „ყველი“ და cake „ნამცხვარი“, სიტყვასიტყვით — „ყველის ნამცხვარი“) — ტკბილი დესერტი, რომელიც შედგება ერთი ან მეტი ფენისგან. ძირითადი და სქელი ფენა შედგება რბილი, ახალი ყველის (ჩვეულებრივ ნაღების ყველი ან რიკოტა), კვერცხისა და შაქრის ნარევისგან. ქვედა ფენის არსებობის შემთხვევაში, იგი ხშირად შედგება ქერქისგან ან ფუძისგან, რომელიც მზადდება დაქუცმაცებული ფუნთუშებისგან ან სხვა საკონდიტრო ნაწარმისგან. ის შეიძლება იყოს გამომცხვარი ან არა (ჩვეულებრივ მაცივარში შენახული).
ჩიზქეიკი, როგორც წესი, ტკბილია შაქრით და შეიძლება არომატიზებული იყოს მრავალფეროვანი გზით. ეს შეიძლება იყოს არომატიზებული, რომ ყველის ფენას ვანილი, სანელებლები, ლიმონი, შოკოლადი, გოგრა ან სხვა არომატები დაემატოს. ვიზუალის გასაუმჯობესებლად შესაძლებელია ხილის, ათქვეფილი ნაღების, კაკლის, ფუნთუშების, ხილის სოუსის, შოკოლადის სიროფის ან სხვა ინგრედიენტების დამატება.
სამხრეთ აფრიკა
სამხრეთ აფრიკაში ჩიზქეიკის მრავალი სხვადასხვა სახეობაა. ერთი პოპულარული ვარიანტი მზადდება ათქვეფილი ნაღებით, ნაღების ყველით, ჟელატინით, რომელიც შიგთავსშია. მას არ აცხობენ და ზოგჯერ ამარულას ლიქიორით ამზადებენ. ეს ვარიანტი ძალიან ჰგავს ბრიტანულ ჩიზქეიკს. ეს ჩიზქეიქი უფრო ხშირად გვხვდება სამხრეთ აფრიკის ბრიტანეთისულ თემებში. მინი|297x297პქ|ფილიპინური ჩიზქეიქი
აზია
აზიური სტილის ჩიზქეიკის არომატს შეიცავს მაჩა (ფხვნილი იაპონური მწვანე ჩაი), ლიჩი და მანგო. აზიური სტილის ჩიზქეიკები ასევე მსუბუქია არომატით და ზოგჯერ მსუბუქი და ღრუბელისებრი ტექსტურით. აზიური ტიპის ჩიზქეიქებში ასევე მაღალია კვერცხის და ნაღების წილი. სხვა ვერსიებთან შედარებით, აზიური ჩიზქეიქები შედარებით ტკბილია.
ინდოეთი
ინდოეთის შტატი ოდიშა ცნობილია ჩენა პოდათი, რომელიც არის ჩიზქეიკის სახეობა, რომელიც მზადდება ხაჭოს, შაქრისა და კაკლის ნარევის გამოცხობით.
ფილიპინები
ჩიზქეიკის ყველაზე გამორჩეული ვერსია ფილიპინებში არის უბე ჩიზქეიქი. იგი მზადდება დამსხვრეული გრემის კრეკერების ფუძით და ნაღების ყველის ზედა ფენით. ის ასევე შეიცავს უბე ჰალაიას (პიურე იასამნის რძე, შაქარი და კარაქი). ის შეიძლება მომზადდეს გამომცხვარი ან უბრალოდ მაცივარში. ფილიპინური სხვა დესერტების მსგავსად, ეს კერძი იასამნისფერი ფერისაა. მინი|296x296პქ|პოლონური ჩიზქეიქი
საფრანგეთი
ფრანგული სტილის ჩიზქეიკები ძალიან მსუბუქია, ჟელატინის შემცველი ნივთიერებაა და, როგორც წესი, მხოლოდ 3-დან 5 სმ-მდე (1-დან 2 ინჩამდე) მაღალია. ეს ვერსია ნეუფშატელის ( Neufchâtel) ყველისაგან მზადდება, რაც კერძს მსუბუქ ტექსტურა და არომატს აძლევს.
საბერძნეთი
საბერძნეთში ყველის ნამცხვარს ამზადებდნენ ჯერ კიდევ ანტიკურ ხანაში და ახლა იგი ტრადიციულად მზადდება მიზითრას გამოყენებით. მიზიტროპიტის მრავალი რეგიონალური ვარიანტი არსებობს. მინი|307x307პქ|შვედური ჩიზქეიქი ოსტკაკა
იტალია
ძველი რომაული სტილის ჩიზქეიკი თაფლსა და რიკოტას მსგავს ყველს ფქვილთან ერთად იყენებს და ტრადიციულად პურებად აქცევს. ზოგიერთ რეცეპტში არის დაფნის ფოთლები, რომლებიც შეიძლება გამოყენებულ იქნეს კონსერვანტად. ამ ტიპის ჩიზქეიქი, როგორც წესი, უფრო მშრალია, ვიდრე ამერიკული სტილის. კერძს ხშირად უმატებენ დაშაქრული ხილის მცირე ნაწილებსაც.
პოლონეთი
პოლონური სერნიკი (ჩიზქეიქი), ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული დესერტია პოლონეთში, მზადდება ძირითადად ტვაროგით, პოლონური კვარკის ყველის გამოყენებით.
რუსეთი
რუსული ტიპის ჩიზქეიქი (ვატრუშკა) ცომის რგოლის ფორმისაა და ივსება კვარკით ან ხაჭოთი. ეს არის ტრადიციული საუზმე რუსეთის საბავშვო ბაღებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დესერტები
სიან-კაანი
სიან-კაანი (Sian Ka’an) — ბიოსფერული ნაკრძალი მექსიკაში, კინტანა-როოს შტატში. 1986 წლიდან აქვს ეროვნული პარკის, ხოლო 1987 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. მაიას ენაზე სახელწოდება ითარგმნება, როგორც „იქ სადაც იწყება ცა“.
შულავერი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)
შულავერი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, შულავერის თემის ცენტრი. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარეების ხრამისა და დებედის შუამდინარეთში. რკინიგზის სადგური. ზღვის დონიდან 370 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.
სიან-კაანი
გეოგრაფია
ნაკრძალი მდებარეობს იუკატანის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. მისი ფართობია 5 280 კმ². ნაკრძალი მოიცავს ტროპიკულ ტყეებს, გვხვდება მანგოს ტყეები, ჭაობები, ასევე კარიბის ზღვის ბარიერული რიფები. რეგიონში საშუალოწლიური ნალექების რაოდენობა ტოლია 1120—1220 მმ-სა, რომელთა უმეტესობა (70 %) მოდის მაის-ოქტომბრის განმავლობაში.
შულავერი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1551 ადამიანი.
სიან-კაანი
გეოგრაფია
ნაკრძალის ტერიტორიაზე განლაგებულია 110 კილომეტრიანი, მსოფლიოში სიგრძით მეორე, მესოამერიკული ბრიერული რიფი. რომელიც გადაჭიმულია იუკატანის აღმოსავლეთი სანაპიროდან სამხრეთით ბელიზისა და ჰონდურასის სანაპირომდე. სიან-კაანის პლაჟი მოფენილია ზღვის კუების კვერცხების ორმოებით.
შულავერი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)
სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სიან-კაანი
გეოგრაფია
ნაკრძალში განვითარებულია ტურიზმი, 2000 წელს ნაკრძალი მოინახულა 36 ათასმა ადამიანმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
ოიოს შტატი
ოიოს შტატი (Ọyọ State) — შტატი ნიგერიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში.
გეოგრაფია
ყველაზე უფრო დიდი მდინარეებია: ოგუნი, ობა, ოიანი, ოტინი, ოფიკი, სასა, ონი, ოსუნი.
ბუნების ობიექტებია: ოიოს ძველი ეროვნული პარკი, სადაც მდებარეობს გაქრობის საფრთხის ქვეშ მყოფი აფთრისებრი ძაღლის განსახლების თავდაპირველი არეალი.
ისტორია
ქალაქი იბადანი იყო დასავლეთის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.
1948 წელს ქალაქ იბადანში გაიხსნა იბადანის უნივერსიტეტი, ერთ-ერთი პირველი უმაღლესი სასწავლებელი დასავლეთ აფრიკაში. ოიოს შტატი შეიქმნა 1976 წლის 3 თებერვალს დასავლეთის შტატის ბაზაზე. 1991 წელს ოიოს შტატიდან გამოიყო ოსუნის შტატი.
მოსახლეობა
ოიოს შტატის მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენს იორუბას ეთნოსი (სუბეთნიკური ჯგუფებია — ოიო, იბადანი, იბარაპასი).
ყველაზე უფრო დიდი ქალაქებია — იბადანი, ისეიინი, ოგბომოშო, ოიო.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ოიოს შტატი დაყოფილია 33 თვითმმართველობის რაიონად.
სქოლიო
კატეგორია:ნიგერიის შტატები
გრიგოლ VII (პაპი)
გრიგოლ VII  (Gregorius PP. VII; ერისკაცობაში ჰილდებრანდ სოვანელი; დ. 1020 — გ. 25 მაისი, 1085, სალერნო) — რომის პაპი 1073–1085 წლებში. ერთ-ერთი უდიდესი რეფორმატორი პაპი, რომლის რეფორმებმაც დასავლეთის ეკლესია ხელახლა გააქტიურეს და მისი უწინდელი დომინანტურობა აღადგინეს. გრიგოლ VII ცნობილია მასსა და საღვთო რომის იმპერატორ ჰაინრიხ IV-ს შორის არსებული კონფლიქტის გამო.
გრიგოლ VII იყო კლიუნისტური მოძრაობის მიმდევარი. დიდი გავლენა მოიპოვა პაპ ნიკოლოზ II-ის კარზე. მისი მეცადინეობით პაპმა შეიძინა ძლიერი მოკავშირენი: სამხრეთ იტალიის ნორმანთა მბრძანებელი რობერტ გუისკარი, რომელმაც თავი პაპის ვასალად აღიარა, და ტოსკანის მარკგრაფი გოტფრიდი, კავშირი დაამყარა მილანელ მწვალებლებთან. 1059 წლის აპრილში რომის საეკლესიო კრებამ პაპების არჩევნების რეფორმა მოახდინა: ამიერიდან პაპს კარდინალი ირჩევდა. ჰილდებრანდის გავლენით პაპად არჩეულ ალექსანდრე II-ის მმართველობაში დაკანონდა სამღვდელოების უცოლობა - ცელიბატი.
პაპად არჩევის შემდეგ გრიგილ VII-მ მიზნად დაისახა კლიუნიური რეფორმის გატარება და პაპობის თეოკრატიის დამყარება. დაგმო სიმონია, აკრძალა საერო ინვესტიტურა. ამ ღონისძიებებმა, რომელთა მიზანი იყო ეკლესიის სრული გათავისუფლება საერო ხელისუფლების გავლენისაგან, ჰაინრიხ IV-ის მხრივ დიდი წინააღმდეგობა გამოიწვია.. დაიწყო ინვესტიტურისათვის ბრძოლა. 1076 წელს გერმანიის საეკლესიო კრებამ ვორმსში გრიგოლ VII ტახტიდან გადაყენებულად გამოაცხადა, საპასუხოდ გრიგოლ VII-მ ეკლესიიდან განკვეთა მეფე ვორმსის კრების მონაწილე გერმანელი ეპისკოპოსებითურთ და გაათავისუფლა გერმენელი ქვეშევრდომები მეფისადმი ერთგულების ფიცისაგან. გერმანელ მთავართა განდგომამ და გერმანელი სამღვდელოების დიდი ნაწილის პაპის მხარეზე გადასვლამ აიძულა ჰაინრიხ IV კაპიტულაციაზე წასულიყო (1077 წელი). ციხესიმაგრე კანოსის ბჭესთან, სადაც პაპი იმყოფებოდა, მეფე სამ დღეს ითხოვდა შენდობას, გრიგოლმა განკვეთა მოხსნა მეფეს, მაგრამ მალე ბრძოლა განახლდა. პაპის მომხრეებმა ანტიმეფედ დასვეს რუდოლფ შვაბიელი (1077-1080 წწ.) და გრიგოლ VII-მ 1080 წელს ხელმეორედ შეაჩვენა მეფე. საპასუხოდ ჰაინრიხ IV-მ გაილაშქრა გრიგოლ VII-ის წინააღმდეგ (1081 წ.), შეიჭრა რომში და 1084 წელს აიძულა რომაელები პაპად ეცნოთ (ანტიპაპი) კლიმენტ III, რომლისგანაც მიიღო იმპერატორად გვირგვინკურთხევა. გრიგოლ VII თავის მომხრეებითურთ რომის წმინდა ანგელოზის ციხეში გამაგრდა. პაპის დასახმარებლად მიხმობილმა რობერტ გუისკარმა აიძულა ჰაინრიხ IV გასცლოდა რომს, მაგრამ ნორმანების მიერ რომის აოხრებამ და ამით გამოწვეულმა სახალხო გულისწყრომამ აიძულა გრიგოლ VII დაეტოვებინა რომი და გაჰყოლოდა რობერტ გუისკარს სალერნოში, სადაც გარდაიცვალა კიდეც.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:დაბადებული 1020 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1085 კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის წმინდანები
ვანის მუნიციპალიტეტი
300px|მინიატიურა|ვანი ვანის მუნიციპალიტეტი — თვითმმართველი ერთეული იმერეთის მხარეში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1917-მდე შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის ქუთაისის მაზრაში, 1917-1928 — ქუთაისის მაზრაში, 1929-დან ქუთაისის ოლქში, 1930 წელს გამოიყო ცალკე რაიონად.
გეოგრაფია
ვანის მუნიციპალიტეტი მდებარეობს იმერეთის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ტერიტორია — 557 კვ. კმ. მუნიციპალიტეტს ესაზრვრება ბაღდათის, სამტრედიის, წყალტუბოს, ადიგენისა და ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტები. რელიეფის მთავარი ერთეულებია მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთა, იმერეთის დაბლობი და მათ შორის გარდამავალი სამხრეთ იმერეთის გორაკ-ბორცვიანი მთისწინეთი.
ვანის მუნიციპალიტეტის სამხრეთ მთიან ნაწილს ქმნის მესხეთის ქედის ჩრდილოეთი განშტოებები, რომლებიც მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე შემოდიან მდინარე ხანისწყლის და მდინარეების სუფსისა და ხევისწყლის წყალგამყოფთა ფარგლებში. მესხეთის ქედის ყველაზე მაღალ ადგილებში სუბალპურ და ალპური მდელოების ქვეშ მთის მდელოს კორდიან-ტორფიანი ნიადაგია. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარეობს ქედის უმაღლესი მწვერვალი მეფისწყარო (2851 მ.) და მნიშვნელოვანი ჩრდილოეთ განშტოება ლობოროტის ქედი, რომელზეც ორი მნიშვნელოვანი მწვერვალია: დიდი ლობოროტი და პატარა ლობოროტი.
შუა ნაწილს მოიცავს გორაკ-ბორცვიანი მთისწინეთი, რომელიც ჩრდილოეთით იმერეთის დაბლობში გადადის. ვანის მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთი ნაწილი უჭირავს იმერეთის დაბლობს, რომელიც აგებულია მეოთხეული და თანამედროვე ალუვიური ნალექებით. დაბლობზე ალუვიურ-ღორღიან და თიხა-ღორღიან ნალექებზე ჩამოყალიბებულია სუბტროპიკული ეწერი და ალუვიური ნიადაგები, გორაკ-ბორცვიან მთისწინეთში — წითელმიწა, ყვითელმიწა და ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგები. მთის ფართოფოთლოვან ტყის ზონაში განვითარებულია ტყის ყომრალი ნიადაგები.
ჰავა
მუნიციპალიტეტში ჰავა ზღვის ნოტიო სუბტროპიკულია. იცის თბილი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურა 13,9 °C, იანვარი 4,1 °C, ივლისი 23,4 °C. ნალექები 1380 მმ წელიწადში. უხვი ნალექი მოდის შემოდგომასა და ზამთარში. თოვლის საფარი დაბლობზე საშ. 10-12 სმ სისქისაა და მისი ხანგრძლივობა წელიწადში 2 კვირას არ აღემატება. მაღალ მთებში თოვლის სისქე 2 მ-ზე მეტია და წელიწადში 3-4 თვე დევს.
შიდა წყლები
ჩრდილოეთით მუნიციპალიტეტის საზღვარს გასდევს მდინარე რიონი, რომლის მარცხენა შენაკადები — სულორი (მთავარი შენაკადები: ძულუხურა და ჭიშურა), ყუმური, კორისწყალი, კვინისწყალი და ფერეთა სამდინარო ქსელს ქმნიან მუნიციპალიტეტის თითქმის მთელ ტერიტორიაზე. მუნიციპალიტეტის სამხრეთ ნაწილში მიედინება მდინარე ხანისწყლის მარცხენა შენაკადი — წაბლარასწყალი. მდინარეებს სათავეები მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე აქვთ, ზღვის დონიდან 1500 მ. საზრდოობენ წვიმის, თოვლისა და მიწის ქვეშა წყლით.
ფლორა და ფაუნა
ვანის მუნიციპალიტეტში 1048 სახის მცენარეა. დაბლობი ძირითადად გამოყენებულია სასოფლო სამეურნეო კულტურებისათვის. გორაკ-ბორცვიან მთისწინეთში გვხვდება კოლხური ტყის უმნიშვნელო კორომები, რომლის შემქმნელი მთავარი ჯიშებია წიფელი, წაბლი, ქართული მუხა, რცხილა და სხვ. იგი მდიდარია მარადმწვანე ბუჩქებითა (წყავი, შქერი, თაგვისარა, ბაძგი) და ლიანებით. უფრო ზემოთ გავრცელებულია წიწვიანები — ნაძვი და სოჭი, ფართოფოთლოვანებიდან — წიფელი. ტყის ზედა საზღვართან განვითარებულია სუბალპურ პარკული ტყე, რომელსაც ქმნის არყი, ნეკერჩხალი, ცირცელი და სხვა. სუბალპურ ზონაში (1900 მ-იდან 2300 მ-მდე) გამოიყოფა მცენარეთა სამი ძირითადი დაჯგუფება: სუბალპური მდელოები (ბარისპირა, ნემსიწვერა, მედგარი, შვრიელა, წივანა და სხვ.), ლიხი (დიყი, დუცი, მზიურა, ხარისშუბლა, დეზურა, შროშანი და სხვ.) და სუბალპური ბუჩქნარები (დეკა, იელი, ღვია, მაჯაღვერი). ზღვის დონიდან 2300 მეტრის ზემოთ ალპური მდელოებია. სუბალპური და ალპური მდელოები გამოყენებულია სათიბ-საძოვრად.
მაღალ მთიან მდელოებზე გვხვდება არჩვი, კურდღელი, პრომეთეს მემინდვრია, შურთხი, ორბი, მთის ტოროლა და სხვა; ტყის ზონაში — დათვი, მგელი, ტყის კატა, კვერნა, გარეული ღორი, ირემი, შველი, ზღარბი და სხვა. მდინარეებში გავრცელებულია ღორჯო, ლოქო, შამაია.
წიაღისეული
მთავარი წიაღისეული სიმდიდრეა სამშენებლო მასალები — ანდეზიტი, ბაზალტი, ალებასტრი (ინაშაური), კერამიკული თიხა, კირქვა (ისრითი), მინერალური წყლები (ინაშაური, სულორი, ჭოკინა), თერმული წყლები (ამაღლება, საპრასია).
რელიგია
ვანის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის უმრავლესობა მართლმადიდებელი ქრისტიანია. მუნიციპალიტეტში 38 ტაძარი მოქმედებს.
ადმინისტრაციული ერთეულები
მუნიციპალიტეტში 41 დასახლებული პუნქტია: 1 ქალაქი, 40 სოფელი. მუნიციპალიტეტი იყოფა შემდეგ ტერიტორიულ ერთეულებად:
სოფლის მეურნეობა
ეკონომიკის წამყვანი დარგია სოფლის მეურნეობა, ვანის მუნიციპალიტეტის მთელი ფართობიდან სავარგულებს უკავია 16,2 ჰა. აქედან: სახნავი 4,8 ათ. ჰა, მრავალწლიანი ნარგავი 5,4 ათ. ჰა. ნასვენი 0,4 ჰა სათიბი 0,1 ათ. ჰა, საძოვარი 5,5 ათ. ჰა. სოფ. მეურნეობაში წამყვანია მევენახეობა (2,6 ათ. ჰა). ვაზის მთავარი ჯიშებია: ცოლიკოური, ციცქა და ალადასტური. განვითარებულია აგრეთვე მებოსტნეობა, განსაკუთრებით კი ხახვის მოყვანა (680 ჰა). ჩაის ბუჩქი გაშენებულია 170 ჰა-ზე. მსხვილი რქოსანი საქონელი 18,6 ათ. სულია, მ. შ. 6,5 ათ. ფური. სოფ. მეურნეობაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მეფუტკრეობა (1020 ძირი სკა), მეფრინველეობა. მუნიციპალიტეტში არის ციტრუსებისა და სუბტროპიკული კულტურების ჯიშთა გამოცდის სახელმწიფო პუნქტი (70 ჰა) და თესლის ლაბორატორია.
მრეწველობა
მუნიციპალიტეტში არის კვების მრეწველობისა და გადამამუშავებელი მრეწველობის (ღვინის და საკონსერვო ქარხნები) საწარმოები. მთავარი სამრეწველო საწარმოებია ვანის, ზეინდრისა და ამაღლების ღვინის ქარხნები. ამაღლებაში არის აგრეთვე საკონიაკო საამქრო, საიდანაც იგზავნება მზა მასალა ვარციხის კონიაკის ქარხანაში.
ტრანსპორტი
მუნიციპალიტეტის მთავარი სატრანსპორტო კვანძია ქალაქი ვანი. ის საავტომობილო გზებით უკავშირდება ქალაქებს: ქუთაისს, ბაღდათს, სამტრედიას და ლანჩხუთს. ქალაქი უკავშირდება კავკასიის ძირითად სარკინიგზო მაგისტრალებს ქუთაისიდან და სამტრედიიდან. თბილისამდე მანძილი უდრის 220 კმ-ს. ქალაქი შედარებით ახლოს იმყოფება შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროს ისეთ მნიშვნელოვან საპორტო ქალაქებთან, როგორიცაა ფოთი და ბათუმი. უახლოესი აეროპორტი კოპიტნარი 40 კმ-ზეა.
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის ადგილობრივი მნიშვნელობის გზები. მათი საერთო სიგრძეა 175 კმ.
ტურიზმი
ვანის მუნიციპალიტეტის ეკონომიკაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ტურიზმს. ყველაზე ცნობილი ტურისტული ობიექტია ვანის ანტიკური ნაქალაქარი. მუნიციპალიტეტის სოფლებში ასევე მრავლადაა ისტორიული ძეგლები.
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ასევე ორი ბალნეოლოგოური კურორტია: სულორი და ამაღლება.
განათლება
მუნიციპალიტეტში 32 საჯარო, 2 კერძო და ერთი სასულიერო სკოლაა, მოსწავლეების საერთო რაოდენობაა 3559. მუნიციპალიტეტში არის პროფტექნიკური სასწავლებილი, გურამ ბზვანელის სახ. მუსიკალური სკოლა, სპორტსკოლა და საფეხბურთო სკოლა, 19 საბავშვო ბაღი, 2 კულტურის სახლი, კინოთეატრი. მუნიციპალიტეტში არის 34 ბიბლიოთეკა და 4 თეატრი.