cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მასაი
რელიგია
რელიგიაზე საუბრისას საწყის წერტილს ღმერთის ცნება წარმოადგენს. მასაის ხალხს სწამს ყოვლისმომცველი ღმერთისა, რომელსაც ენკაის (ენგაის) უწოდებენ. ადამიანებისთვის მისი ფორმა და განზრახვა უცნობია. ვინაიდან ენკაის ადამიანური თვისებები მიეწერება, ის შეიძლება ხანდაზმულად წარმოვიდგინოთ. ყოვლისშემძლე და ყოვლისმცოდნე ღმერთის თაყვანისცემა, გარკვეულწილად, მოხუცების დალოცვისა და დაწყევლის რიტუალური უნარისა და ცოდნის განდიდებაა. ენკაი ბიპოლარულ მითურ ფიგურად წარმოგვიდგება, რომლის შესახებაც მასაის მითოლოგიისა და ზეპირსიტყვიერი ლიტერატურის მიხედვით ვსაუბრობთ. განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს „ენეიმუა ენკიტენგი“, ანუ მითი საქონლის წარმოშობაზე, რომლის მიხედვითაც ღმერთს ყველა რქოსანი პირუტყვი მაასინტასთვის, ანუ მასაის პირველი წარმომადგენლისთვის უნდა გადაეცა, რაშიც ხელი შეუშალა დორობოს სახლმა, ანუ მონადირეთა კავშირმა. ეს მითი რამდენიმე მიზანს ემსახურება. პირველ რიგში, ის მთელი საქონლის ლეგიტიმურ მეპატრონედ მასაის ხალხს აცხადებს, დორობოს კი მასაის დაქვემდებარებაში აქცევს. მეორე და ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი ენკაის ხალხთან მიმართებაა. თუ ქრისტიანულ აზროვნებაში პირველქმნილი ცოდვა ადამიანებს ღმერთთან ვალდებულს ხდის, მასაისთვის ვალდებულება ღმერთს ეკისრება საკუთარი შეცდომის გამო. ეს მიმართება აისახება ორ ანდაზაში: თანაბარია მასაი და ღმერთი; ასაკობრივი ჯგუფი თანაბარია ღმერთისა. ენკაის ბიპოლარულობა გამოიხატება ისეთ მითებში, როგორიცაა „ქარიშხალი და ღმერთები“, რომელშიც საუბარია ორ - შავ და წითელკანიან ღმერთზე. ისინი ერთმანეთს მასაიზე ბატონობისთვის უპირისპირდებიან. ორბუნებოვნებაზე შიდა გაგებით საუბარი ღმერთის სახელის ეტიმოლოგიაზე დაყრდნობით შეგვიძლია. ასეთი მიდგომა ხაზს უსვამს ერთი ღმერთის არსებობას, რომელიც საკუთარ თავში აერთიანებს მდედრობით და მამრობით ვერსიებს. სწორედ ამით აიხსნება სახელების პარალელური ფორმები: ენკაი, ნგაი და ნკაი (პრეფიქსი „ენ-„ მდედრობით სქესს განსაზღვრავს).
მასაის კულტურაში მკაფიოდ გამოიკვეთება მისნობის ტრადიცია, განსაკუთრებით უბედურებისა და დიდი მსხვერპლთშეწირვების დროს. სავარაუდო გრძნეულის მახასიათებლები შეგვიძლია განვიხილოთ, როგორც კონკურენტული ინსტინქტების კარიკატურა, რომელიც ხაზს უსვამს სხვისი კარგი ბედით გაღვივებულ შურს.
მაას ენაზე მოლაპარაკე ხალხებს არ სწამთ სიკვდილის შემდეგ სიცოცხლის არსებობისა, თუმცა სავარაუდო რწმენა იმის შესახებ, რომ მდიდრების სულები გველად გადაიქცევა, სულის გადარჩენის იდეაზე მიუთითებს. მიუხედავად ამისა, სიკვდილი მათთვის იდუმალებით მოცული და საშიში ფენომენია. თუ ახალგაზრდა ან შუახნის ადამიანი საეჭვო ნიშნებს გამოამჟღავნებს, მას სოფლიდან აძევებენ და მინდორში ტოვებენ. მშვიდი სიკვდილის უპირატესობით მხოლოდ მოხუცები სარგებლობენ. გარდაცვლილთა გვამებს მასაის ხალხები კრაალის დასავლეთით აწყობენ აფთართა საჭმელად. სხეული მიწაზე განსაზღვრული წესების დაცვით უნდა განთავსდეს: სახე აღმოსავლეთით უნდა იყოს მიმართული, ფეხები - ერთმანეთზე მიჯრილი, თავი მარცხენა ხელს უნდა ეყრდნობოდეს, მარჯვენა კი - მკერდს კვეთდეს. გარდაცვლილის სახელს ოჯახი აღარასდროს ახსენებს.
რელიგიის პრაქტიკოსები
მისნობის ფართოდ გავრცელებული საქმე ლუნკიდონგის წინასწარმეტყველთა დინასტიას უკავშირდება. ისინი პატარა კოლონიებში ცხოვრობენ მასაის ტომობრივ სექციათა შორის საზღვრებზე, სადაც ერთმანეთს მისნობაში ავარჯიშებენ. თითოეულ ტომობრივ განყოფილებას საკუთარი წინასწარმეტყველი ჰყავს, რომელიც ტომის წევრებს სამკურნალოდ წამლებით ამარაგებს, ცერემონიებისთვის კი - რჩევებით. ტომის მაცხოვრებლები წინასწარმეტყველისადმი შიშითა და მოკრძალებით არიან განწყობილნი, რადგან ის ყოვლისმცოდნე ნათლიმამად განიხილება. მისანს არა მხოლოდ ჯადოსნობის განხორციელება, არამედ მისი აღმოფხვრაც შეუძლია - მისი უნარები ლუნკიდონგიური წარმომავლობით აიხსნება.
მითის თანახმად, ლუნკიდონგების დინასტიას სათავე დაუდო კიდონგოიმ, ციდან ჩამოსულმა ბიჭმა, რომელიც წინასწარმეტყველების ნიჭით იყო დაჯილდოებული. მისმა შთამომავლებმა მემკვიდრეობით მიიღეს მომავლის განჭვრეტის უნარი. მას შემდეგ, ლუნკიდონგები მასაის  ტომობრივ სექციებს შორის სოფლებში ცხოვრობენ. ისინი საკუთარ თავს ხაზგასმით განასხვავებენ საკუთარი მეზობლებისგან, მეზობლებიც ეჭვის თვალით უყურებენ მათ კავშირს უხილავ სამყაროსთან. ამგვარი გაყოფის მიუხედავად, ლუნკიდონგები მასაის თანმდევ ფენომენად განიხილებიან.
ყოველი ზრდასრული ლუნკიდონგი უნდა დაეუფლოს მისნობის ხელოვნებას მას შემდეგ, რაც მოიხდის სამხედრო სამსახურს. მასწავლებლის ფუნქციას მამა ითავსებს, რომელიც საკუთარი ორაკულის დახმარებით არჩევს შესაბამის ხარს. პირუტყვს კლავენ და მის ტყავსა და მარჯვენა რქას ახალი ორაკულის შესაქმნელად იყენებენ. მამა შვილის მიერ მოკლული ხარის ტყავზე საკუთარ ორაკულს, კენჭებსა და წამლებს აწყობს და შელოცვას კითხულობს. მასაის რწმენის მიხედვით, ამ რიტუალით გადაეცემა წინასწარმეტყველების ნიჭი თაობიდან თაობას კიდონგოის დროიდან.
ცერემონიები
ასაკობრივი ჯგუფების სისტემა რიტუალების მთავარ დასაყრდენს წარმოადგენს. ცერემონიით მინიჭებული სტატუსი განსაზღვრავს ინდივიდის პასუხისმგებლობას, აწესრიგებს კავშირის სტაბილურობას და საიმედოობას. ამის მაგალითად გამოდგება ისიც, რომ ქალების სოციალური სტატუსი ქმრის ასაკობრივ ჯგუფზეა დამოკიდებული, რაც ოჯახის სიმტკიცის ერთგვარი წინაპირობაა.
მასაის ბიჭები საზოგადოებაში ენკიპაატას რიტუალით შეაბიჯებენ. 14-დან 16 წლამდე ყმაწვილები ოთხი თვის განმავლობაში მოგზაურობენ თავისი სექციის მიწაზე და ახალი ასაკობრივი ჯგუფის შექმნას აცხადებენ. ამის შემდეგ, წინასწარმეტყველის მიერ არჩეულ კრაალზე ათეულობით სახლს აშენებენ და ირჩევენ უფროსს. ამ თანამდებობის დაკავება არავის სურს, რადგან ის უბედურების მომტანად მიიჩნევა - ჯგუფის უფროსმა საკუთარ თავზე უნდა აიღოს ყოველი წევრის ცოდვა. ცერემონიის წინა ღამეს ბიჭები ტყის გარეთ ათენებენ, დილით კი დასახლებას თავდამსხმელებივით უტევენ. ასე იწყება ენკიპაატას რიტუალი, რომელიც მთელი დღე შეუჩერებლად ცეკვას გულისხმობს.
ცერემონიათა ციკლის შემდეგი რგოლი ემურატარე, ანუ წინდაცვეთის რიტუალია. ემურატარე ტარდება სიმწიფის მიღწევის შემდეგ და ის ვრცელდება როგორც ბიჭებზე, ასევე გოგონებზეც. მასაის საზოგადოების ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა 21-ე საუკუნეში ქალების მხრიდან ამ ტრადიციის უარყოფაა. ბიჭები დღესაც აღფრთოვანებით ელოდებიან წინდაცვეთას, რის მერეც მეომრები ხდებიან და საკუთარი ტერიტორიის დაცვაზე ზრუნვას იწყებენ. ემურატარეს წინაპირობა ზრდასრული მამაკაცის თვისებების გამოვლინებაა. ბიჭები ცდილობენ თემს საკუთარი ღირსეულობა მძიმე შუბის ტარებითა და დიდი ნახირის მწყემსვით დაუმტკიცონ. რიტუალის წინ ახალგაზრდებმა შვიდი დღე გადაბმულად უნდა მწყემსონ საქონელი. მერვე დღეს დგება წინდაცვეთის დრო. წინდაცვეთა ხდება მზის ამოსვლამდე და მას გამოცდილი მამაკაცები ატარებენ. პროცესის დაწყებამდე, ბიჭები ცივი წყლით იბანენ ტანს. ოჯახის წევრები მათ უხეში შეძახილებით ამხნევებენ. რიტუალის შემდეგ, ბიჭები ჯილდოვდებიან როგორც მატერიალური საჩუქრებით, ასევე ღრმა პატივისცემით სიმამაცის გამო. მინი შემდეგი ეტაპი ემანიატა, ანუ მეომართა ბანაკია. მებრძოლები ირჩევენ ბანაკს, რომელიც მოიცავს 20-დან 40-მდე სახლს. ამ ტერიტორიაზე მათ მოქმედების სრული თავისუფლება ენიჭებათ, რის გამოც ხშირად ხვდებიან წინააღმდეგობებს ქალების ეჭვიან ქმრებთან და მამებთან. ბანაკის ცენტრში აღიმართება სპეციალური სვეტი მასაის დროშის აღსამართად. მეომართა შორის ირჩევენ ორ მეთაურს, რომლებიც ხელმძღვანელობენ და წარმოადგენენ ბანაკს. ემანიატა ათი წელი გრძელდება. სწორედ ამ დროის განმავლობაში ეცნობიან მასაის მამაკაცები ასაკობრივი ჯგუფების ფორმირების წესებს, ორატორულ ხელოვნებას და მეცხოველეობას.
ეუნოტო მებრძოლთა უფროს მეომრებად დაწინაურებას გულისხმობს. ამ ეტაპის შემდეგ მამაკაცებს ქორწინების უფლება ენიჭებათ, შესაბამისად, ისინი მომავალი მამები ხდებიან. ცერემონიის ადგილი 49-სახლიანი ბანაკია. ფესტივალის განმავლობაში, მამაკაცებს ეკრძალებათ იარაღის ტარება. ეუნოტოს მნიშვნელოვანი ნაწილია ცეცხლმოკიდებული რქის ნაწილის აღება. მართალია ის, ვინც ცეცხლიდან მხურვალე ნატეხის ამოღებას შეძლებს, უბედურებისთვისაა განწირული, მაგრამ მონაწილეობაზე უარს არავინ ამბობს, რადგან ამ შემთხვევაში მთელი ასაკობრივი  ჯგუფი დაიწყევლება.
კვებასთან დაკავშირებული ცერემონიებია ენკანგ ე-კულე, ანუ რძის ცერემონია და ენკანგ ოო-ნკირი, ანუ ხორცის ცერემონია. პირველი ემსახურება მამაკაცების განმტკიცებას და გარემოს სასტიკ პირობებთან შეგუებას, ხოლო მეორე ქალების ერთგულების ერთგვარი გამოცდაა.
უკანასკნელი ეტაპი არის ორნგეშერი, რომელიც კაცებს მამის მიმართ პასუხისმგებლობისგან ათავისუფლებს. ეს ხდება, დაახლოებით, 35 წლის ასაკში. ამ დროიდან მათ შეუძლიათ დამოუკიდებელი ცხოვრების დაწყება და საკუთარი ოჯახისთვის განცალკევებული კარ-მიდამოს არჩევა. მიუხედავად ამისა, კაცები ვალდებულნი არიან, გაითვალისწინონ მამის რჩევა.
ასაკობრივ ჯგუფებთან დაკავშირებული რიტუალები მასაის კავშირის ერთ ხალხად გაერთიანებას ემსახურება. აქ წამყვანი როლი უჭირავთ ჩრდილოეთის კეკონიუკიეებს და სამხრეთში მცხოვრებ კინსოკოებს, რომელთაც სინქრონიზებული ასაკობრივი სისტემა აქვთ. ასაკობრივი ჯგუფების ხელახალ დანაწილებამდე სიგნალს ყველა ჩრდილოეთიდან ელოდება. როდესაც ჩრდილოეთში მცხოვრები კეკონიუკიეს ბიჭები ხარის რქას მოიპარავენ, მხოლოდ მაშინ შეუძლიათ მასაის სხვა რაიონებში ახალი ასაკობრივი ჯგუფის ფორმირება.
დაახლოებით 25 წლის შემდეგ, იგივე პასუხისმგებლობა კინსოკოს რაიონს ეკისრება. კინსოკოს წარმომადგენლები ოლგეშერის მეორე ნაწილს იწყებენ, რაც მის პირველ ნაწილში ჩამოყალიბებული ასაკობრივი ჯგუფების დაწინაურებას - ანუ იერარქიის შემდეგ საფეხურზე გადასვლას ემსახურება. ეს ორი სიგნალი, გადანაწილებული ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის, უზრუნველყოფს მასაის ზოგად ორიენტაციას დროსა და სივრცეში.
ქალთა ცერემონიები ნაყოფიერებაზე ზრუნვას ემსახურება. ისინი, ძირითადად, წარმოდგენილია ცეკვის სახით. რიტუალებში ქალთა ბუნება დროებით შებრუნებულია, შესაბამისად ცეკვა, შესაძლოა, აგრესიული ხასიათისა იყოს ან შეიცავდეს ძალადობის ელემენტებს.
ქალის წინდაცვეთის ტრადიცია
ქალის გენიტალიების ამოკვეთის ტრადიცია არამხოლოდ მასაის საზოგადოებაში, არამედ აფრიკის სხვა ტომებშიც არსებობს. რიტუალი უტარდებათ გოგონებს 10-დან 15 წლამდე.
მასაის ხალხში რიტუალი კლიტორის მოკვეთის ფორმით ტარდება. ცერემონიის ფარგლებში, იჭრება მთლიანი კლიტორი ან მისი ნაწილი, ხანდახან მიმდებარე ლაბიაც. ამ ტრადიციას კულტურული, და არა რელიგიური ხასიათი აქვს. ამით აღინიშნება ქალიშვილის ბავშვობიდან სიმწიფეში გადასვლა. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი რწმენა მასაის წარმოდგენებით იმაში მდგომარეობს, რომ წინდაცვეთა ამცირებს ქალის სექსუალურ სურვილებს და ამასთან ერთად, ქორწინებამდე სექსისა და ქმრის ღალატის რისკსაც. წინდაცვეთის შემდეგ ქალს შეუძლია ოჯახის შექმნა. მიჩნეულია, რომ გოგონები, რომლებსაც არ გაუვლიათ რიტუალი, ამორალურები, უხეში ცოლები და რძლები არიან. წინდაუცვეთავი გოგოს ფასი ჩვეულებრივზე დაბალია.
წინდაცვეთის ცერემონია იმართება გამთენიისას. ოპერაციამდე გოგონა ცივი წყლით იბანს. სიმამაცის გამოსამჟღავნებლად, მან არ უნდა იტიროს, რაც საზოგადოებას მის მიმართ პატივისცემით განაწყობს და დანარჩენი ახალგაზრდებისთვის სამაგალითოდ აქცევს. რიტუალის შემდეგ გოგონას ასმევენ ცხოველის სისხლს და აჭმევენ რძის ცხიმსა და ცხოველის ხორცს დანაკარგის ასანაზღაურებლად.
წინდაცვეთა ხორციელდება უფროსი ქალის მიერ სამართებლის, დანის, ან მინის ნატეხის გამოყენებით, ძირითადად, ანესთეზიის გარეშე. რამდენიმე ქალი აკავებს გოგონას. გარდა აუტანელი ტკივილისა, წინდაცვეთის გამო  შეიძლება განვითარდეს გარკვეული სამედიცინო პრობლემები, როგორიცაა ინფექცია, ჰემორაგია, შარდის შეუკავებლობა, უნაყოფობა და გართულებები მშობიარობის დროს.
ქალების ეკლესია
კათოლიკე მისიონერებმა სულიწმინდის კონგრეგაციიდან 50 წელზე მეტი გაატარეს მასაის კაცების გაქრისტიანების მცდელობაში. ეს პროცესი სწავლების სამ ეტაპს მოიცავდა: მეცადინეობას სკოლაში, სახლში და ინდივიდუალურად. ქალები მხოლოდ საშინაო განათლების მიღებაზე იყვნენ ნებადართულნი. გაქრისტიანების პროცესი მათთვის ბევრად რთული იყო, რადგან ისინი წინააღმდეგობებს ხვდებოდნენ როგორც მისიონერების, ისე ოჯახის მხრიდან. სულიწმინდის კონგრეგაციის წარმომადგენლები მიზნად ისახავდნენ პატრიარქალური ეკლესიის შექმნას, სადაც ლიდერის პოზიციაში მამაკაცებს იხილავდნენ. მათმა მცდელობამ სანაცვლოდ პარადოქსული ფენომენი - „ქალთა ეკლესია“ მოგვცა. ამ უცნაურობას მკვლევრები მასაიში დომინანტური იდეოლოგიის ახალ სწავლებასთან შეჯახებით ხსნიან. მასაის საზოგადოებაში მტკიცედ იყო განსაზღვრული მამაკაცის ცხოვრების თითოეული ეტაპი და მისი შეთავსება ქრისტიანულ პრაქტიკასთან წარმოუდგენელი იქნებოდა. ქალების შემთხვევაში ცხოვრების წესს ტრადიცია ასეთი სიმკაცრით არ ადგენდა. ასე აღმოჩნდნენ ისინი წამყვან პოზიციებზე ეკლესიაში.
რელიგიური მართლმსაჯულება
მასაის „ჩვეულებითი სამართალი“ გამოყოფს დანაშაულთა კატეგორიებს და მათ კლასიფიკაციას ახდენს. დანაშაულთა შორის გამოყოფენ მამის ან ძმის მკვლელობას, თავდასხმას, ქურდობას, შეცდენას, აბორტს და ა. შ. როგორც ვიცით, მასაის ძირითად საქმიანობას მესაქონლეობა წარმოადგენს. ამან გამოვლინება ჰპოვა სამართალშიც, ვინაიდან სასჯელის ძირითად სახედ განსაზღვრული რაოდენობის პირუტყვის ჩამორთმევა გვევლინება, თუმცა ვხვდებით დაწყევლისა და კლანიდან გაძევების შემთხვევებსაც.
კვება
მასაის ხალხის კვების რაციონს, ძირითადად, შეადგენს თაფლის ღვინო, რძე, საქონლის ხორცი, ბანანი, ლობიო, ფეტვი, ბარდა, კომბოსტო, ბრინჯი, კარტოფილი, ბატატი, მანიჰოტი, მარანტა (ქართ. ,,მლოცველი '' -მრავალსაუკუნოვანი მცენარე), სიმინდი, შაქარი და თაფლი, ყველაფრით რაც მათთვის ხელმისაწვდომია.
თაფლის ღვინო ხშირად გამოიყენება რელიგიური ცერემონიებისა და სხვა განსაკუთრებული შემთხვევების დროს. ამ სასმელის დასამზადებლად თაფლისა და წყლის თანაბარ რაოდენობას ურევენ სპეციალურ გოგრაში, სახელად ე-მოსორი, სიტყვასიტყვით „კვერცხი“. ამ ნარევს უმატებენ გრძლად დაჭრილ გამხმარ ხილს და ერთად ათავსებენ თბილ ადგილას ფერმენტაციისთვის, დაახლოებით 3-4 დღის განმავლობაში. ალკოჰოლური შემცველობა დამოკიდებულია ფერმენტაციის დროსა და წყლისა და თაფლის წილზე ნარევში
რძე დიდ როლს თამაშობს მასაის ხალხის კვებაში. მას სვამენ არაპასტერიზებულ მდგომარეობაში, ამჟავებულს, ჩაისთან ერთად, ან აკეთებენ კარაქს. მასაის ტომები უმი ძროხის ხორცსაც იყენებენ საკვებად, თუმცა ხორცზე მეტად  გავრცელებულია ადუღებული სისხლის ან სისხლისა და რძის ნარევის გამოყენება.
სისხლის მისაღებად ძროხის კისრის არტერიას ისრით ზუსტად ხვრეტენ და ცხოველს სისხლს ადენენ ისე, რომ არ მოკვდეს. სისხლისა და რძის ნარევი გამოიყენება განსაკუთრებულ დღესასწაულებზე სარიტუალო სასმელად - გადაეცემა წინდაცვეთილ ადამიანს,  ქალს, რომელმაც ბავშვი გააჩინა ან ავადმყოფს. აგრეთვე, მას სვამენ რეგულარულად მთვრალი უხუცესები, რომ შეიმსუბუქონ ინტოქსიკაცია და ნაბახუსევი.
მასაის ხალხს კვებასთან დაკავშირებით გარკვეული შეზღუდვები აქვს. ისინი არ ჭამენ გარეულ ცხოველებს, არ სვამენ რძეს ჭამის დასრულებისთანავე, ქალებს არ უნდა უყურონ ქმრის მამრობითი სქესის ნათესავებმა ხორცის ჭამის ან რძის დალევის დროს.
გარკვეულ ადგილებში, მიწის ნაკვეთები არც ისე დიდია, რომ დაიტიოს ნახირი, შესაბამისად, მასაის ხალხი იძულებულია მეურნეობას მიჰყოს ხელი. მათი აზრით, მიწათმოქმედებისთვის მიწის გამოყენება ბუნების წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულია. მიწა დამუშავების შემდეგ აღარ გამოდგება მესაქონლეობისთვის. მიუხედავად ამისა, მოსახლეობის ნაწილმა წამოიწყო მეურნეობა საცხოვრებელი პირობების გასაუმჯობესებლად. მათ მოჰყავთ პომიდორი, სიმინდი, ხახვი,  ყველაზე ხშირად კი - ლობიო. ამ კულტურების მოყვანა მათ საშუალებას აძლევს, კვების რაციონი მრავალფეროვანი გახადონ და შეიძინონ აუცილებელი მოხმარების ნივთები, მაგალითად ნახშირი, მძივები, სკოლის ფორმები ან მობილური ტელეფონები. სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ასოციაციის თანახმად, მასაის ბევრი წარმომადგენელი აღარ იცავს კვების ტრადიციულ რაციონს.
მასაის ტრადიციული კვების რაციონის მიხედვით, ადამიანები კალორიების ორ მესამედს იღებენ ცხიმიდან, დღეში 600-2000მგ ქოლესტერინის სახით, ეს კი ამერიკის გულის ასოციაციის მიერ რეკომენდებულ დოზას ორჯერ აღემატება. მიუხედავად ქოლესტერინისა და ცხიმის ინტენსიური მიღებისა, მასაის ხალხს, როგორ წესი, ახასიათებს სისხლის დაბალი წნევა.
აღსანიშნავია 1971 წელს ჩატარებული კვლევის შედეგები. მკვლევრები აკვირდებოდნენ მასაის ხალხის ორ ჯგუფს. ერთი ჯგუფი იკვებებოდა კალორიებით მდიდარი საკვებით, ხოლო მეორეს კვების რაციონში 2 გრამი ქოლესტერინი ემატებოდა. ორივე დიეტა მცირე რაოდენობით შეიცავდა რადიოაქტიურ ელემენტს - ნახშირბად 14-ს. სისხლისა და ფეკალური მასების შესწავლის საფუძველზე, მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ორივე ჯგუფს სისხლში ქოლესტერინის იდენტური დონე ჰქონდა. აქედან გამომდინარე, მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ მასაის ხალხს აქვს განსხვავებული გენეტიკური თვისებები, რაც ასახულია მათ ბიოლოგიურ მექანიზმში, თავი დაიცვან ჰიპერქოლესტერინემიისგან.
კენკრას მეომრები ნადირობის ან საბრძოლო ექსპედიციაში ყოფნის დროს ჭამენ. ასევე, ჩვეულებრივი მოვლენაა ორსული ქალების გაგზავნა ბუჩქში კენკრის საჭმელად. მიუხედავად ამისა, კენკრას მაინც უმნიშვნელო წვლილი შეაქვს მასაის კვების რაციონში.
ავადმყოფობა
სამხრეთი კენიის ზოგიერთ სოფელში უახლოესი კლინიკა 60 მილის მოშორებით მდებარეობს. ავადმყოფების უმეტესობა ვერ ახერხებს დიდ მანძილზე გადაადგილებას. მასაის ხალხი ჯანმრთელობაზე ტრადიციული სამკურნალო მცენარეებით ზრუნავს, მაგრამ თანამედროვე უმოძრაო ცხოვრების სტილის გამო, უჭირთ მათი მოპოვება. ცნობილია, რომ ილ დარსოეროს კლანის წევრები ამაში ყველაზე მეტად დახელოვნებულნი არიან. მასაის ხალხს და საქონელს, დასავლური კოლონიზაციის გამო, სხვადასხვა დაავადება ატყდებოდა თავს. დაავადების გადამტანი ცეცე ბუზებისგან პირუტყვის დაცვის მიზნით, ისინი საქონელს, ძირითადად, ღამით აძოვებდნენ. ერთ დროს უსაფრთხო მიწები დააავადების გადამტანი მწერების გამო საშიში გახდა.
მასაის ტომში ასობით ადამიანი იღუპება დაბინძურებული წყლის გამო. ფართოდ არის გავრცელებული ქოლერა, ტუბერკულოზი, მალარია, ტრაქომა, შიდსი. ბევრმა ადგილობრივმა არ იცის, რომ ამ დაავადებების თავიდან აცილება ან ნაწილობრივ განკურნება შესაძლებელია.
მალარიის ციების დაწყებისას, პაციენტს აძლევენ პირღებინების გამომწვევ საშუალებას, მაგალითად, გარკვეული ჯიშის ხის ქერქის ექსტრაქტს. ჩუტყვავილას მკურნალობის ხერხები არ აქვთ შემუშავებული. ავადმყოფი რჩება ქოხში, მას ასმევენ ცოტა რძისა და სისხლის ნარევს ცხვრის კუდის ცხიმთან ერთად.
ცხვრის ცხიმი თითქმის ყველა მედიკამენტის შემადგენლობაში შედის. მაგალითად, თუ ცოფიანმა ძაღლმა ვინმე დაკბინა, ცხვარს სასწრაფოდ კლავენ, მის ცხიმს ხარშავენ ილ კილურეტის ხის ქერქთან ერთად და ავადმყოფს ასმევენ, კანზე კი ცხვრის შიგნეულობას უსვამენ.
თანამედროვე გამოწვევები
მასაის ხალხის სამოსახლო ტერიტორია მოიცავს 12 გეოგრაფიულ სექტორს. მათ ერთმანეთისგან ადათ-წესები, პოლიტიკური იერარქია და დიალექტი განასხვავებს. ეს სექტორებია: კეეკონიოკიე, დამატუ, პურკო, უასინკიშუ, სირია, ლაიტაიოკი, ლოიტაი, კისონკო, მატაპატო, დალალეკუტუკი, ლოოდოკოლანი და კაპუტიეი. მინი|322x322პქ დასავლური გავლენა მასაის ჩვეულებასა და ტრადიციებს საფრთხის ქვეშ აყენებს. კენიისა და ტანზანიის მთავრობა, გარემოს დაცვის ორგანიზაციების ხელშეწყობით, ძირფესვიანად ცვლის მასაის ხალხის ცხოვრების წესს. დასავლური გავლენის ქვეშ ექცევა საჭმლის მოყვანის ტრადიციული ხერხი, მედიცინა და განათლება. მიმდინარეობს მოსახლეობის ლოკალიზება,  ცხოველების დამცველი ორგანიზაციები კი ხალხისთვის ნადირობასაც ართულებს. თუმცა, მასაის საზოგედოებისათვის მთავარ პრობლემას წყალი წარმოადგენს. ადამიანების უმრავლესობას არ აქვს წვდომა საკუთარ საცხოვრებელ ტერიტორიაზე გამავალ წყლის მილებზე, და, შესაბამისად, სუფთა წყლის გარეშე რჩება.
აღსანიშნავია, აგრეთვე, განათლების პრობლემა. მასაის ხალხის საცხოვრებელ ტერიტორიაზე მდებარეობს რამდენიმე სკოლა და არცერთი უმაღლესი სასწავლებელი. მათი გადმოსახედიდან, განათლება საჭიროა მხოლოდ გარკვეული დოზით, იმისთვის, რომ მათთვის გასაგები გახდეს ტანზანიისა და კენიის მთავრობების, ამ ხალხის ცხოვრების მთავარი მაკონტროლებლების გადაწყვეტილებები.
მთავრობა მასაის კულტურის განვითარებას ხელს არ უწყობს. მასაი კენიასა და ტანზანიაზე, მათთვის უცხო სოციალურ-პოლიტიკურ სისტემაზე დამოკიდებული ხდება, რისი გააზრებისა და შეგუებისთვის საკმარისი განათლება არ გააჩნია.
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა სამოსახლო მიწების შემცირება, რასაც სოფლის მეურნეობა და გარემოს დაცვის მიზნები იწვევს. ორგანიზაციებმა გადაწყვიტეს, მათთვის მიწების დიდი ნაწილი ჩამოერთმიათ, რამაც ხალხში სტრესი და პროტესტი გამოიწვია. მიწები, რომლებზეც მრავალი წლის განმავლობაში ცხოვრობდნენ, მათთვის როგორც რესურსების მნიშვნელოვანი წყარო, ასევე კულტურული დატვირთვის მატარებელი იყო.
წარსულში მესაქონლეობით დაკავებულ ადამიანებს ახლა აღარ აქვთ მიწის დიდ ნაწილზე წვდომა. საზოგადოების ნაწილი თანდათან დასავლური ცხოვრების სტილზე გადადის, პოპულარული ხდება სოფლის მეურნეობა და მევენახეობა.
ამ გამოწვევების გამო, შექმნილია მასაის მხარდაჭერაზე ორიენტირებული უამრავი გაერთიანება, რომლებიც ცდილობენ, დაეხმარონ ამ ხალხს წამოჭრილი პრობლემების გადაჭრაში, საკუთარი უფლებების გაცნობასა და ბუნებრივი რესურსების უკეთ გამოყენებაში.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის ხალხები კატეგორია:ტანზანიის ეთნიკური ჯგუფები
ფაულჰორნი
ფაულჰორნი (Faulhorn) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს ბრიენცის ტბასა და გრინდელვალდის მუნიციპალიტეტს შორის. მწვერვალის სიმაღლე 2 681 მეტრია; ასვლა შესაძლებელია რამდენიმე ბილიკით.
1830 წლიდან, მთის მწვერვალზე ფუნქციონირებს სასტუმრო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
პანკისის ხეობა
პანკისის ხეობა — მდებარეობს მდინარე ალაზნის ზემო დინების ხეობაში (ბახტრიონის ციხის ზემოთ) კავკასიონის ფარგლებში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. სიგრძე 34 კმ (მთა ბორბალოდან ალაზნის ვაკემდე). შემოფარგლულია კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ განშტოებებით — პანკისისა და დიდგვერდ-ნაქერალის ქედებით.
მდინარე ალაზნის აუზის ზემო ნაწილი ქოჩარის ქედით იყოფა ორ ხეობად, რომლებიც მდინარეებს წიფლოვანისწყალსა და სამყურისწყალს ეკუთვნის. ზღვის დონიდან 950 მ|მეტრ სიმაღლეზე ეს მდინარეები ერთდება და წარმოშობს ალაზანს. ამ ადგილის ქვემოთ პანკისის ხეობისთვის დამახასიათებელია ფართო, მოვაკებული, დატერასებული ფსკერი. ხეობა გამომუშავებულია იურულ თიხაფიქლებში. რელიეფში ძირითადად ეროზიულია, მაგრამ სამყურისწყლის აუზში შეინიშნება მეოთხეული მყინვარის ნაკვალევი (ტროგები, ცირკები, დაკაწრული კლდეები). ხეობის ფერდობები 2000-2200 მეტრამდე შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით. ალაზნის მარჯვენა შენაკადის ბაწარის ხეობაში არის ურთხელის ტყის ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ხეობები კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტი
ლარგვისის მონასტერი
ვინაიდან მონასტერი ორი მდინარის შესართავთან იყო გაშენებული და წყალდიდობა დიდ ზიანს აყენებდა, შემდგომში ქსნის ერისთავებმა სამონასტრო ნაგებობები მთის ფერდობზე განათავსეს. მონასტრის ადრეული ნაგებობებიდან მცირედიღაა შემორჩენილი.
ისტორია
ლარგვისის მონასტერს პირველად „ძეგლი ერისთავთა“ იხსენიებს. მის მიხედვით ლარგვისის მონასტერი იუსტინიანე კეისრის (527–565) მიერ პირველ ერისთავად განწესებული როსტომის დროს უკვე მოქმედებდა. თუმცა ეს ცნობა სხვა წყაროებით არ დასტურდება.
ლარგვისის ხუროთმოძღვრული ანსამბლის შესახებ უფრო ზუსტი და მეტი ცნობები მოგვეპოვება XIV საუკუნიდან, მასალები ცხადყოფენ, რომ ლარგვისი ქსნის ერისთავების განსაკუთრებული მზრუნველობის საგანი იყო, როგორც მათი თავდაპირველი სალოცავი და სამარხი.
ამჟამინდელი ლარგვისის მონასტრის ეკლესიის აგების შესახებ ცნობას გვაწვდის ღვთისმშობლის ხატის ასომთავრული წარწერა, სადაც გრძელი შესავლის შემდეგ იკითხებოდა:
წარწერის თანახმად წმინდა თეოდორეს ეკლესია ერისთავ დავითსა და დედამისს — ქეთევანს აუგიათ. ხატის წარწერა 1762 წელსაა შესრულებული, მაგრამ ეკლესიის აგება უფრო ადრე მომხდარა. როგორც ჩანს დანგრეული ტაძარი 1759 წელს აუშენებიათ.
თავად ლარგვისის მონასტერი და მისი არსებობა დამოკიდებული იყო ქსნის საერისთავოს არსებობაზე. ცენტრალური ხელისუფლების ურჩ ერისთავებს ერეკლე II თანდათანობით თავიდან იცილებდა და მათ შორის ქსნის საერისთავოც გააუქმა 1777 წელს. ამას მოჰყოლია ლარგვისის მონასტრის დაქვეითება, შემდეგ მრევლშემოცლილი მონასტერი 1811 წელს ჩვეულებრივ სასოფლო ეკლესიად უქცევიათ.
გუმბათოვანი ეკლესია
წმინდა თეოდორეს სახელობის ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანთა ტიპს მიეკუთვნება (12,1X19,9 მ; სიმაღლე შიგნით 16,9 მ.). ტაძრის ძირითადი სივრცე შექმნილია ჯვრის მკლავებისა და მათ შუა აღმართული გუმბათით. ჯვრის მკლავებიდან გვერდის მკლავები მოკლე და ტოლია, ხოლო ორი დანარჩენი გრძელი და სხვადასხვა ზომის. ამათგან მხოლოდ აღმოსავლეთის მკლავი მთავრდება აფსიდით, დანარჩენი კი სწორკუთხოვანია. დასავლეთის ყველაზე გრძელი მკლავი გვერდით ნავებს უერთდება ორ-ორი თაღით.
საკურთხეველი ღრმაა, მაგრამ ბემა გამოყენებული არ არის და გვერდის სიბრტყეები აფსიდის მომრგვალებასთან ერთნაირია. აფსიდში, თანაბარი ინტერვალით, ნახევარწრიული გეგმის მქონე ნიშებია. ეს ნიშები მღვდელმსახურთა ჩამოსაჯდომად იქნებოდა განკუთვნილი, რადგან ამაზე მიგვითითებს მათი მდებარეობა და საერთო ზომები. საკურთხეველი დარბაზისგან ხის მოჩუქურთმებული კანკელით ყოფილა გამოყოფილი; მისგან მხოლოდ ზედა კოჭია გადარჩენილი. ეკლესიის ფასადები მარტივია, ჯვარ-გუმბათოვანი ეკლესიისთვის ჩვეული მასებით. ოთხივე კედელი ბრტყელია, ყოველგვარი შვერილების გარეშე.
ეკლესიის კედლები შიგნიდან ნაგებია ყორექვითა და აგურით, ხოლო კამარები და თაღები მთლიანად აგურისაა
ტაძრის გუმბათის ყელი კარგი პროპორციულობისაა და კარგადაც ამთავრებს ნაგებობის ქვედა ტანის მასებს. ათწახნაგოვანი გუმბათის ყელი, ფასადებისაგან განსხვავებით, თლილი კვადრებითაა მოპირკეთებული. წახნაგები ერთმანეთისაგან წვრილი ლილვებითაა გამოყოფილი, რომლებიც, თავისთავად, ზემოთ და ქვემოთ ჰორიზონტალურ ლილვებშია მოქცეული. მთლიანად გუმბათის ყელს კი მარტივი ფორმის უჩუქურთმო კარნიზი ამთავრებს. ყოველი წახნაგის ცენტრში მაღალი და წვრილი სარკმელია მოთავსებული, რომელთა გლუვზედაპირიანი მოჩარჩოება მთლიანად ავსებს წახნაგებს.
ციხე-გალავანი
ციხე მაღალი მთის ფერდობზეა აგებული. იგი ძირითადად ორი ეზოსაგან შედგება. პირველი, სამხრეთით მდებარე ეზო, თითქმის ოთხჯერ აღემატება მეორეს. აქვე მდებარეობს კოშკი ჭიშკრით, ეკლესია და საცხოვრებელი სახლების ნანგრევები. ციტადელი უფრო მაღლაა. ციხეს ორი შესასვლელი ჰქონია. სამხრეთ-აღმოსავლეთითა და დასავლეთით. ამათგან ერთი მთავარია, მეორე კი — დამხმარე. ციხე გეგმით უწესო მრავალგვერდაა, რაც მთის რელიეფითაა გამოწვეული. კედლები სხვადასხვა სიმაღლისა ყოფილა.
გალავნის კუთხეებს კოშკები ამაგრებდა, ხოლო თვით კედლებს — ბურჯები. კოშკებიდან ყველაზე დიდი და საინტერესო გალავნის ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეში მდებარეობს. სიმაღლისა და სიდიდის მხრივ მას მოსდევს სამხრეთ-აღმოსავლეთის კოშკი, ჩრდილო-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის კოშკები პატარებია. ჭიშკრიან კოშკს კვადრატული გეგმა აქვს. მის ქვედა სართულში კამაროვანი გასასვლელია. ზედა სართულში დახურული სათავსო ყოფილა კედლებში დატანებული სათოფურებით. შესაძლოა, ზემოთ სამრეკლოს ფანჩატურიც მდგარიყო. ციხის ამ მთავარი შესასვლელის დაცვას ემსახურებოდა იქვე, გალავნის გარეთ მდგარი კოშკი. მდინარეთა შეერთების ადგილზე აგებული ეს უკანასკნელი კოშკი სადარაჯოდაც იქნებოდა განკუთვნილი.
საგანმანათლებლო კერა
ლარგვისის მონასტერი ადრიდანვე ქართული მწიგნობრობის და კულტურის კერა იყო. აქ მრავალი გამოჩენილი ღვთისმსახური და მწიგნობარი მოღვაწეობდა. XIV საუკუნეში ლარგვისის მონასტრის ცნობილი მწიგნობარი ავგაროზ ბანდაისძე იღვწოდა, რომელიც „ძეგლი ერისთავთას“ ავტორად არის მიჩნეული. ავგაროზის საქმიანობა ლარგვისის მონასტერში მისმა ვაჟმა გრიგოლმა გააგრძელა, რომელმაც აღწერა თემურლენგის ლაშქრობები საქართველოში.
2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
მალიის მუნიციპალიტეტი
მალიის მუნიციპალიტეტი (Malla) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიაში, ლა-პასის დეპარტამენტის ლოაისის პროვინციაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 5 761 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 320 კმ²-ია.
Cemeteries of London
Cemeteries of London (ლონდონის სასაფლაოები) - ჯგუფ Coldplay-ს რიგით მეორე სიმღერა 2008 წლის ალბომიდან Viva La Vida Or Death And All His Friends. სიმღერა თავისი განწყობით ჯგუფის სხვა კომპოზიციებთან შედარებით საკმაოდ ბნელია.
მალიის მუნიციპალიტეტი
მუნიციპალიტეტი თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
Cemeteries of London
ისტორია
სიმღერა დაიწერა სხვადასხვა ამბის, ძირითადად - მოჩვენებების, შუასაკუნოვანი კუდიანების ლეგენდებისა და კომიქსების გავლენით. ძირითადად, გადაწყდა სიმღერაში ძველი ლონდონის ატმოსფეროს გადმოცემა. "Cemeteries of London" დაიწერა ხალხური და ესპანური მუსიკის გავლენით. უილ ჩემპიონი ამას ერთ-ერთ ინტერვიუში ადასტურებდა: "ჩემთვის ეს არის ხალხური სიმღერა...სტრუქტურულად".
Entertainment Weekly-ში გამოქვეყნდა სტატია ახალი ალბომის შესახებ, სადაც გაი ბერიმენის სიტყვები იქნა მოყვანილი: "როდესაც წარმოვიდგენ რამე სიმღერას, მე წარმოვიდგენ 1850 წლის ლონდონს, ბევრ წვიმას და მამაკაცებს ცილინდრებით".
სქოლიო
კატეგორია:Coldplay-ს სიმღერები კატეგორია:2008 წლის სიმღერები
მარიო კანტონე
thumb|მარიო კანტონე მარიო კანტონე (Mario Cantone; დ. 9 დეკემბერი, 1959. სტოუნჰემი, მასაჩუსეტსი, აშშ) — ამერიკელი იუმორისტული იმპროვიზატორი, მწერალი და მსახიობი. მიღებული აქვს მონაწილეობა მრავალ გადაცემაში კომედი სენტრალის არხზე, მათ შორის „ჩაპელის შოუში“. იგი ასევე თამაშობდა ენტონი მარენტინოს როლს სერიალში „სექსი დიდ ქალაქში“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1959 კატეგორია:ამერიკელი კომიკოსები კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობები კატეგორია:იტალო-ამერიკელები კატეგორია:სექსი დიდ ქალაქში კატეგორია:დაბადებული 9 დეკემბერი
უეჩულაფკენის ტბა
უეჩულაფკენის ტბა — ტბა არგენტინის პატაგონიაში, ნეუკენის პროვინციაში. ეს მყინვარული ტბა მდებარეობს ანდებში, ლანინის ეროვნულ პარკში, ქალაქ სან-მარტინ-დე-ლოს-ანდესიდან 60 კმ-ის მოშორებით. უეჩულაფკენი არგენტინის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ანდური ტბაა. იკვებება ჩამდინარე ნაკადულებით და ეპულაფკენის ტბით.
მისი სახელი მაპუჩეს ხალხის ენაზე "გრძელ ტბას" ნიშნავს. მართლაც, მისი სიგრძე 30 კმ-ია, სიგანე 5 კმ, ზედაპირის ფართობი 104 კმ².
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არგენტინის ტბები
კატიუშა
მინი|300პქ|BM-13 კატიუშას მობილური დანადგარი „კატიუშა“ — საველე რეაქტიული არტილერიის ულულო სისტემების არაოფიციალური სახელწოდება. პირველად გამოიყენეს დიდ სამამულო ომში (1941-1945). 1921 წელს აირდინამიკურ ლაბორატორიაში ნ. ტიხონოვმა და ვ. არტემიევმა დაიწყეს უკვამლო დენთზე რეაქტიული ჭურვის (რს) დამუშავება. სხვადასხვა კალიბრის რეაქტიული ჭურვების — „კატიუშის“ ჭურვის პროტორიპების, აგრეთვე მრავალმუხტიანი საავიაციო და ერთმუხტიანი სახმელეთო გასაშვები დაზგების ოფიციალური გამოცდა 1929-1933 წლებში განხორციელდა. მისი საბოლოო დამუშავება ხდებოდა რეაქტიულ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში გ. ლანგემაკის ხელმძღვანელობით. 1937-1938 წლებში ამ რეაქტიული ჭურვებით (რს-82, რს-132) შეიარაღდა სამხედრო-საჰაერო ძალები. ისინი წარმატებით გამოიყენეს ხალხინ-გოლთან ბრძოლებში (1939). 1938-1941 წლებში რეაქტიულ ინსტიტუტში ი. გვაიმ, ვ. გალკოვსკიმ, ა. პავლენკომ და სხვებმა შექმნეს სატვირთო მანქანაზე დამონტაჟებული მრავალმუხტიანი გასაშვები დანადგარი. დიდი სამამულო ომის წინ რს მ-13-ით და გასაშვები დანადგარი ბმ-13-ით შეიარაღდა არტილერია. „კატიუშა“ გერმანიის ფაშისტთა ჯარების წინააღმდეგ პირველად 1941 წლის 14 ივლისს გამოიყენეს. ომის პერიოდში შეიქმნა რეაქტიული ჭურვისა და გასაშვები დანადგარის სხვადასხვა ვარიანტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:საბრძოლო იარაღები
ნიჩბისისწყალი
ნიჩბისისწყალი, ნიჩბურა — მდინარე საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მტკვრის მარჯვენა შენაკადი სოფელ ახალ ნიჩბისთან. სიგრძე 15 კმ, აუზის ფართობი 30 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი 0,19 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
იანინის ნომი
იანინის ნომი, იოანინის ნომი (Ιωάννινα) — ნომი საბერძნეთში, ეპიროსის რეგიონში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი იანინა. იანინას ნომი ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ნომია საბერძნეთში და ეპიროსის რეგიონის ნახევარი ფართობი უჭირავს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბერძნეთის ნომები
იბერები (ესპანეთი)
მინი|300px|[[დამა დე ელჩე, იბერთა ქალღმერთი ელხი]] იბერები (ბერძნ. Ibēres, ლათ. Hiberi, Hiberes) — ესპანეთის უძველესი მოსახლეობა. თავდაპირველად ცხოვრობდნენ სამხრეთ და აღმოსავლეთ ესპანეთის ტერიტორიაზე. შემდეგ - (ძვ. წ. VII-III სს.) მთელ პირენეს ნახევარკუნძულზე. წარმოშობით ჩრდილოეთ აფრიკულ ტომებად მიიჩნევიან, ძველთაგანვე არსებობდა აზრი კავკასიის იბერებთა მათი ნათესაობის შესახებ (აპიანე ალექსანდრიელი, სტრაბონი), რაც ცნობილი იყო ქართველი მოღვაწეებისთვის ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში (გიორგი მთაწმიდელი).
ჰიპოთეზა იბერებისა და ქართველ ტომთა ნათესაობის შესახებ დღესაც გადაუჭრელია. იბერულ ტომთაგან დაწინაურებულნი იყვნენ: ტურდეტანები, ტურდულები, ბასტეტანები, კარპეტანები, ინდიგეტები, ედეტანები და სხვა. ტომები ერთიანდებოდნენ ქალაქური ტიპის გამაგრებულ სამოსახლოთა გარშემო (ნუმანცია, სეგოვია, ტარაგონია და სხვა. იბერიის კულტურის მნიშვნელოვან ცენტრს ტურდეტანების მხარე (ახლანდელი ანდალუსია და მურსია) წარმოადგენდა, სადაც ანტიკურ ავტორთა მიხედვით, ტარტესის სახელმწიფო არსებობდა (დაარსდა ძვ. წ. 1100 წელს). იბერების კულტებთან შერწყმის შედეგად ძვ. წ. VI-III საუკუნეებში ჩამოყალუბდა კელტიბერთა ტომი. იბერებმა განიცადეს ფინიკიელებისა და ბერძნების გავლენა. ჰქონდათ საკუთარი დამწერლობა. ძვ. წ. V-III საუკუნეებში იბერია კართაგენელებმა დაიპყრეს, ძვ. წ. III-II საუკუნეებში - რომაელებმა (ძვ. წ. XIX-XVIII მთელი ესპანეთი დაიპყრეს), ძვ. წ. II ს. - ახ. წ. I საუკუნეში მოხდა იბერების რომანიზაცია.
იბერების ხელოვნებამ ჩამოყალიბებული სახე მიიღო ძვ. წ. VIII საუკუნიდან; განსაკუთრებით განვითარდა იგი ძვ. წ. V-IV საუკუნეებში. ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან შემორჩენილია გორაკებზე აგებული ძველი ქალაქების კედლების, კოშკების, სამლოცველოებისა და სამაროვნების ნანგრევები. ძვ. წ. IV-III საუკუნეებში იყენებდნენ რეგულარულ წყობას. ქმნიდნენ ადამიანთა და ზოომორფულ ფიგურებს (ძირითადად ძვ. წ. V-IV სს. უმთავრესად კირქვა), მცირე ზომის ბრინჯაოს გოტიკურ ფიგურებს, განვითარებული იყო ლითონის მხატვრული დამუშავება, მოხატული კერამიკის დამზადება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ევროპის ხალხები კატეგორია:პრეინდოევროპელები
ლე-გრანდზ-ოტანი
ლე-გრანდზ-ოტანი (Les Grandes Otanes) — მთა მონბლანის მასივში, შვეიცარია-საფრანგეთის საზღვარზე. სიმაღლე 2680 მეტრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები კატეგორია:საფრანგეთის მთები
აბე
საკუთარი სახელი აბე შეიძლება აღნიშნავდეს:
ლამა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ლამა შეიძლება აღნიშნავდეს:
მარიანა (სიმბოლო)
thumb|300px|[[ეჟენ დელაკრუა. თავისუფლება, რომელსაც ხალხი მიჰყავს  (1830, ლუვრი).]]
გამოსახულია როგორც ქალი, რომელსაც ფრიგიული ჩაჩი ახურავს. იგი გამოხატავს ფრანგულ ეროვნულ დევიზს „თავისუფლება, თანასწორობა, ძმობა“. მარიანა გამოსახულია საფრანგეთის თითქმის ყველა სახელმწიფო ორგანოს შენობაზე, აგრეთვე მისი გამოსახულება ჩანდა ფრანგული ფრანკის მონეტებზე და თანამედროვე ფრანგულ ევროცენტებზეც (1, 2 და 5 ნომინალით).
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის ეროვნული სიმბოლოები
სუხჩა
სუხჩა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში (მათხოჯის თემი). მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 360 მეტრი, ხონიდან 11 კილომეტრი. სოფელში დგას შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის ეკლესია. XX საუკუნის დასაწყისში შედიოდა სენაკის მაზრაში, მოსახლეობა იყო მეგრელები.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 237 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ელექტრონი
ელექტრონი  (ἤλεκτρον) — უარყოფითად დამუხტული ელემენტარული ნაწილაკი. ელექტრონის ელექტრული მუხტი კ. ყველა დამუხტულ ნაწილაკს შორის ელექტრონი ყველაზე მსუბუქია. მისი მასა კგ, რაც 1836 – ჯერ ნაკლებია პროტონის მასაზე. მისი სპინი 1/2 \hbar, ამიტომ იგი ფერმიონია და ფერმი – დირაკის სტატისტიკას ემორჩილება. ელექტრონის მაგნიტური მომენტი, სადაც {\mu_B} არის ბორის მაგნეტონი. დღევანდელი წარმოდგენით, ელექტრონი სტაბილური ნაწილაკია. მისი არსებობის ხანგრძლივობა t > 2 × 10 22 წელი.
აღმოჩენის ისტორია
მინი|რობერტ მილიკენი ელექტრონი – პირველი ექსპერიმენტულად დამზერილი ნაწილაკია. იგი 1897 წელს ჯ. ჯ. ტომსონმა აღმოაჩინა. მან დაამტკიცა, რომ გაიშვიათებულ აირებში ელექტრული განმუხტვისას წარმოქმნილი ე. წ. კათოდური სხივები უარყოფითად დამუხტული ნაწილაკების ნაკადს წარმოადგენენ. სახელწოდება „ელექტრონი“ ჯ. სტონის (G. Stoney) ეკუთვნის. ეს სიტყვა ბერძნულად ქარვას აღნიშნავს. ელექტრულ და მაგნიტურ ველებში გადახრის მიხედვით დადგინდა, რომ ელექტრონის კუთრი მუხტი e/m დაახლოებით 1837-ჯერ აღემატება პროტონის კუთრ მუხტს. ელექტრონის ელექტრული მუხტი პირველად 1910 წელს რობერტ მილიკენმა გაზომა.
ელექტრონების როლი
ჩვენს გარშემო არსებული ნივთიერების აგებულებაში უდიდესი წვლილი ელექტრონებს ეკუთვნის, რამეთუ სწორედ ისინი ქმნიან ყველა ქიმიური ელემენტის ელექტრონულ გარსს. ბირთვის ველში ელექტრონების მოძრაობის კვანტური თავისებურებანი ატომთა ელექტრონული გარსების ტიპურ ზომებს განსაზღვრავენ. ეს ზომები დამოკიდებულია ელექტრონის მასაზე და მუხტზე, და ბორის რადიუსის რიგისაა ( = 5 × 10−11 მ). ატომურ გარსებში ელექტრონების განთავსება და მათ მიერ ენერგეტიკული დონეების შევსება არსებითად მათი სპინის მნიშვნელობაზეა დამოკიდებული: პაულის პრინციპი ერთსა და იმავე მდგომარეობაში რამდენიმე ელექტრონის ყოფნას გამორიცხავს. ამის გამო ქიმიურ ელემენტთა თვისებები პერიოდულად მეორდება (იხ. ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა). ელექტრონის სპინთან დაკავშირებულია მყარ სხეულთა ისეთი არატრივიალური თვისებები, როგორიცაა, მაგალითად, ფერომაგნეტიზმი ან ზეგამტარობა. ელექტრონი ლეპტონების კლასს მიეკუთვნება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის მხოლოდ სუსტ ურთიერთქმედებაში და ელექტრომაგნიტურ ურთიერთქმედებაში მონაწილეობს. ელექტრონის ურთიერთქმედებას ელექტრომაგნიტურ ველთან კვანტური ელექტროდინამიკა აღწერს. ამ თეორიის ფარგლებში მიღებული დირაკის განტოლებიდან ელექტრონის ანტინაწილაკის – პოზიტრონის არსებობა გამომდინარეობს. კვანტურ ელექტროდინამიკაში იგულისხმება, რომ ელექტრონი წერტილოვანია. ამ დაშვებას არც ერთი ცდა არ ეწინააღმდეგება. ფიზიკურად ეს ნიშნავს, რომ მისი ზომა 10 −18 მ-ზე ნაკლებია. თუ ნაწილაკის ენერგია მასათა ცენტრის სისტემაში (იხ. ათვლის სისტემა) 100 GeV (იხ. ელექტრონვოლტი) არ აღემატება, მაშინ იგი ოთხფერმიონული თეორიით აღიწერება; თუ იმავე სისტემაში ელექტრონის ენერგია აღნიშნულ ზღვარს აჭარბებს, მაშინ ნაწილაკი ელექტროსუსტი ურთიერთქმედების თეორიით აღიწერება. სუსტი ურთიერთქმედების განხილვის დროს შემოღებულ იქნა დამატებითი სიდიდე – ლეპტონური მუხტი. თანამედროვე ცდას სიზუსტის ფარგლებში ელექტრონული ლეპტონური რიცხვი ინახება. ამ სიდიდის შენახვის მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ, რომ ელექტრონური ლეპტონური რიცხვის შენახვის კანონი არამკაცრია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ელექტროდინამიკა კატეგორია:ელექტროსტატიკა კატეგორია:ელემენტარული ნაწილაკები
მანისა
მანისა (Manisa; Μαγνησία, Magnesia) — ქალაქი დასავლეთ თურქეთში,  (ძველ ლიდიაში),  მანისას პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქის ძველი, ისტორიული სახელწოდებაა მაგნეზია.
მბაგათი
მბაგათი — მდინარე კენიაში. იგი უერთდება მდინარე ათის. მდინარე მბაგათი მიუყვება ნაირობის ეროვნულ პარკის სამხრეთ საზღვარს. მიგრაციის დროს ცხოველები ჯოგებად კვეთენ მდინარეს. მდინარის გაყოლებაზე კაშხლებია აგებული.
კატეგორია: კენიის მდინარეები
მეკაპაკის მუნიციპალიტეტი
მეკაპაკის მუნიციპალიტეტი (Mecapaca) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიაში, ლა-პასის დეპარტამენტის პედრო-დომინგო-მურილიოს პროვინციაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 13 68 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 505 კმ²-ია.
მუნიციპალიტეტი თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლა-პასის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები
როქის სპა
როქის სპა — დაქირავებული ჯარი ფეოდალურ საქართველოში. მოლაშქრეთა დაქირავება საქართველოში კლასობრივი საზოგადოების ჩასახვიდანვე ხდებოდა. საისტორიო წყაროებში დაქირავებული მოლაშქრენი მოიხსენიებიან ფარნავაზის (ძვ. წ. III საუკუნე), მირიანის (IV საუკუნე), ვახტანგ გორგასლის (V საუკუნე) და სხვა მეფეთა დროინდელ ამბებთან დაკავშირებით. ქართველი ხელისუფალნი მეტწილად კავკასიელ მთიელებს  ქირაობდნენ. XI საუკუნის 40-იან წლებში საქართველოში იყო ვარიაგთა დაქირავებული რაზმიც (3000 მეომარი), რომელიც ბაგრატ IV-ისა და კლდეკარის ერისთავს ლიპარიტს შორის ბრძოლაში მონაწილეობდა. დაქირავებულნი იყვნენ დავით აღმაშენებლის ლაშქარში: 500 ოსი, 100 ევროპელი (ჯვაროსნები) და სხვები. XII-XIII საუკუნეებში საქართველოს ლასქარში იყვნენ დაქირავებული ყივჩაღები, ოსები, ჯიქები, ქაშაგები, ქურთები, „თათრები“. XV საუკუნის მეორე ნახევრიდან დაქირავებული რაზმები ჰყავდათ ცალკეულ სამეფო-სამთავროთა მეფეებს და ზოგჯერ მსხვილ ფეოდალებსაც: დადიანებს, აფხაზეთის მთავრებს, რაჭის, არაგვის, ქსნის ერისთავებს და სხებს. ოსთა დაქირავებული რაზმი ჰყავდა ვახტანგ VI-ს, ბაქარს, ერეკლე II-ს; ლეკთა დაქირავებული რაზმები — სოლომონ I-ს, როსტომ რაჭის ერისთავს, ერეკლე II-ს, გიორგი XII-ს. ქართულ სამეფო-სამთავროთა რუსეთთან შეერთებისთანავე ადგილობრივი სამხედრო ორგანიზაცია გაუქმდა და მოლაშქრეტა დაქირავებაც შეწყდა.
დაქირავებულთა რაოდენობა ქვეყნის ეკონომიკურ შესაძლებლობაზე იყო დამოკიდებული. დაქირავებულ მოლაშქრეებს გასამრჯელო ზოგჯერ ფულად ეძლეოდათ, ზოგჯერ კი (მეტწილად მთიელებს) — ნატურით (შალი, ფარჩა, პირუტყვი, ძვირფასი ნივთები, იარაღი, მარცვლეული და სხვა). დაქირავებული ჯარის გასასტუმრებლად ხელისუფლება მოსახლეობას საგანგებო ფულად და ნატურალურ გადასახადებს აწერდა. XII-XIII საუკუნეებში ასეთ გადასახადს საყივჩაყო ერქვა, XVIII საუკუნეში — სალეკო. დაქირავებულ მოლაშქრეებს ცენტრალური ხელისუფლება იყენებდა როგორც საგარეო მტრის წინააღმდეგ, ისე შინაური ფეოდალური ოპოზიციის დასათრგუნავად.
გარკვეული სახელმწიფოებრივი მოსაზრებით (პოლიტიკური იდეალის უქონლობა და აქედან გამომდინარე არასანდოობა და უდისციპლინობა) დაქირავებული ჯარის გამოყენებისას დიდ სიფრთხილეს იჩენდნენ, კერძოდ, ერიდებოდნენ მის დაბანაკებას ქვეყნის ცენტრში, უნიშნავდნენ მეთურებს ადგილობრივ ფეოდალთაგან. დაქირავებული ჯარი არასოდეს არ წარმოადგენდა საქართველოს ძირითად სამხედრო ძალას, იგი მხოლოდ დამხმარე ძალის როლს ასრულებდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფეოდალური საქართველო კატეგორია:საქართველოს სამხედრო ერთეულები და ფორმირებები
დარბაზის ეკლესია
დარბაზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ დარბაზში. აგებულია X—XV საუკუნეებში.
ეკლესია დგას მდინარე გეტისწყლის ნაპირზე, ბორცვზე.ის დარბაზული ნაგებობაა, ძირითად სამშენებლო მასალად უხეშად დამუშავებული ქვაა გამოყენებული, კუთხეებსა და კონსტრუქციულ დეტალებად ნათალი ქვები გამოუყენებიათ. შესასვლელი სამხრეთიდან ქონდა (ამჟამად ეს ადგილი სრულად ჩამოშლილია). ნახევარწრიული აფსიდა შვერილებით იყო გამოყოფილი. აფსიდაში მხოლოდ სამხრეთის ნიშაა გამოკვეთილი. აღმოსავლეთის სარკმლის არსებობა აღარ იკითხება. დასავლეთის კედლის სარკმლის შემორჩენილი წირთხლის მიხედვით, სარკმელი ვიწრო და შიგნით ოდნავ გაფართოვებული ყოფილა. ეკლესიას კრამიტის გადახურვა ქონია. ძველი სააღრიცხვოს მიხედვით ეკლესიის კარის მარცხენა მხარეს, ფასადში ჩადგმული ყოფილა ორსტრიქონიანი ასომთავრულ წარწერიანი ქვა. დღეს ის აღარსად ჩანს, ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია. ტაძრის გარშემო სამაროვანისა და ნასახლარის კვალია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აბდულმესიანი
„აბდულმესიანი“ — ძველი ქართული ლიტერატურის კლასიკური ეპოქის ძეგლი, სახოტბო ოდების კრებული, რომლის ავტორად მიჩნეულია იოანე შავთელი. ძეგლში მოხსენებული სხვადასხვა ისტორიული რეალიის მიხედვით (ტრაპიზონის სამეფოს დაარსება, ბასიანის ბრძოლა) იგი შექმნილი უნდა იყოს XIII საუკუნის პირველ ათწლეულში. თხზულებაში თამარ მეფესთან ერთად შექებულია მისი მეუღლე დავით სოსლანი, რასაც ადასტურებს იგივე ისტორიული რეალიები, ნაწარმოების იდეოლოგიური მიმართულება და მისი ზოგი ხელნაწერის სათაურიც. ამ ტრადიციული თვალსაზრისისაგან განსხვავებით ნ. მარს „აბდულმესიანი“ დავით აღმაშენებლის ქებად მიაჩნდა. კ. კეკელიძეს მიაჩნდა, რომ თხზულებაში დავით აღმაშენებელთან ერთად შექებულია თამარ მეფე, ამასთან იზიარებდა ძველ ქართველ მეცნიერთა (იოანე და თეიმურაზ ბაგრატიონების და სხვა) შეხედულებას, რომ „აბდულმესიანი“ სხვა, დაკარგული ნაწარმოების სახელწოდებაა და არა ამ თხზულებისა. შ. ნუცუბიძის აზრით კი, სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდა ორი შავთელი, რომელთაგან პირველმა დავით აღმაშენებლის ქება შეთხზა, მეორემ კი - თამარ მეფისა და დავით სოსლანის ქება. ამ ორი თხზულების შერწყმის შედეგად წარმოიშვა „აბდულმესიანის“ სახელით ცნობილი, ჩვენამდე მოღწეული კრებული. საკითხის საბოლოო გადაწყვეტას ართულებს ისიც, რომ ხოტბათა ტექსტმა გვიანდელი (XVIII-XIX სს.) და საგრძნობლად შებღალული ხელნაწერებით მოაღწია. მრავალ გაუგებრობას დაუდო სათავე იაკობ დუმბაძემაც (XVII ს.). მან თხზულება არჩილ მეფის ხოტბად გადააკეთა, ტექსტში თამარის სახელი წარხოცა და ავტორობაც მიისაკუთრა.
„აბდულმესია“ თხზულების სახელწოდება და შექებული გმირის ეპითეტი უნდა იყოს (აბდ ალ-მესიჰ, არაბულად - მონა მესიისა, ქრისტესი) და არა ავტორის ზედწოდება, როგორც ადრე ეგონათ დავით რექტორს, პ. იოსელიანსა და სხვებს. მას თხზულების გმირად მიიჩნევს ერთ-ერთი უძველესი წყაროც - „ვეფხისტყაოსნის“ ბიბლიოგრაფიული სტროფი [(უქია) „აბდულმესია - შავთელსა...“].
აბდულმესიანი საკარო პოეზიის ტიპობრივი ნიმუშია, რომელშიც შექებულია მეფე-პატრონთა ქველი საქმეები. „აბდულმესიანში“ გატარებულია იმ დროისთვის პროგრესული იდეა ძლიერი, ცენტრალიზებული სახელმწიფოსი, რომელსაც წარმართავს ღვთით დადგენილი თვითმპყრობელი მეფე. ღრმა ეროვნულ სულისკვეთებასთან ერთად თხზულების მსოფლმხედველობრივი საფუძველია აღიარება ძლიერი ქართული სახელმწიფოსი, რომელსაც იმდროინდელ ახლო აღმოსავლეთში განსაკუთრებული მისია - ქრისტიანობის დაცვა-განმტკიცება ეკისრებოდა. თავისი მესიანისტური კინცეფციით „აბდულმესიანი“ ეხმაურება კლასიკური ხანის სხვა ძეგლებს. მისი იდეოლოგიური მიმართულების აშკარა პარალელი დასტურდება თამარისავე ეპოქის საისტორიო თხზულებებში.
ხოტბები დაწერილია ამაღლებული, მწიგნობრული სტილით. ავტორი ამჟღავნებს ფართო და ღრმა განსწავლულობას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
სოსნოვკა (აურგაზის რაიონი)
სოსნოვკა (Сосновка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აურგაზის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 58 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ თოლბაზიდან დაშორებულია 26 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლიტამაკი, რომელიც დაშორებულია 28 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:აურგაზის რაიონის სოფლები
უწვაშის ციხე
უწვაშის ციხე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე, რაჭა-ლეჩხუმსა და ქვემო სვანეთში, ცაგერის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ლახეფაში მდინარე ლახეფას, მარცხენა მხარეს, ხვამლის მთის აღმოსავლეთ კალთაზე.
იგი აშენებულია IV-XVIII საუკუნეებში მდებარეობა სპეციალურად იყო შერჩეული — ციხე კეტავდა რიონის ხეობის სოფლებიდან ტვიშიდან და ნაკურალეშიდან ცხენისწყლის ხეობის სოფელ ოყურეშში გადამავალ გზას. შედგება ორი ნაწილისგან: გალავნის და ციტადელისგან. მისასვლელი გზა დასავლეთიდან აქვს. აღმოსავლეთის და ჩრდილოეთის მხარე ნაწილობრივ კკლდის ქარაფითაა შემოზღუდული, დანარჩენი მხარე კი გალავნის კედლით იყო გამაგრებული. გალავანი ნაგებია კირქვის დამუშავებული კვადრებით. განსაკუთრებით კარგადაა დამუშავებული ქვედა წყობა. კედლის სიგანე 1,6 მ-ია. შიდა ციხე გალავნის შიგნით კონცხზე დგას. წარმოადგენს კუთხეებმომრგვალებულ ოთხკუთხედს, რომელიც ზევით ოდნავ ვიწროვდება. კოშკს ორმაგი კედლები აქვს, თითოეული 1,5 მ სისქისაა. წყობა სწორხაზოვანია, რაც მათ ადრეულობაზე უსვამს ხაზს. კედლების შემორჩენილი სიმაღლე 5-6 მ აღწევს. შესასვლელი კარი არ ეტყობა.
უწვაშის ციხე ლეჩხუმის საერისთავოს ერთ-ერთი უადრესი საფორტიფიკაციო ნაგებობაა. თავის დროს მას საკუთარი სოფელიც უნდა ქონოდა, რაზეც მიანიშნებს ციხის დასავლეთით მდებარე ნასოფლარის ნაშთები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
მაკომოკოს მუნიციპალიტეტი
მაკომოკოს მუნიციპალიტეტი (Mocomoco) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიაში, ლა-პასის დეპარტამენტის ელიოდორო-კამაჩოს პროვინციაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 14 542 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 490 კმ²-ია.
მუნიციპალიტეტი თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლა-პასის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები
Slowhand
Slowhand — ბრიტანელი როკ-მუსიკოს ერიკ კლეპტონის მეხუთე სტუდიური ალბომი. იგი გამოვიდა ლეიბლზე RSO, 1977 წელს. Slowhand-იდან გამოიცა ორი, ჰიტად ქცეული სინგლი "Lay Down Sally" და "Wonderful Tonight". 2012 წელს გამოვიდა ალბომის დელუქს-გამოცემა.
სქოლიო
კატეგორია:ერიკ კლეპტონის ალბომები კატეგორია:1977 წლის ალბომები კატეგორია:RSO Records-ის ალბომები კატეგორია:Polydor Records-ის ალბომები
ნაირობი (მდინარე)
thumb|right|300px|მდინარე ნაირობი
ნაირობი — მდინარე კენიაში, რომელიც გაივლის კენიის დედაქალაქ ნაირობს. იგი ნაირობის აუზის მთავარი მდინარეა და წარმოადგენს პარალელური  ნაკადების კომპლექსს, რომელიც მიედინება აღმოსავლეთისკენ, ხვდება მდინარე ათის და საბოლოოდ ინდოეთის ოკეანეში ჩაედინება. ეს მდინარეები უმეტესად ვიწრო და დაბინძურებულია, რადგან მათში კანალიზაცია ჩაედინება.
კატეგორია: კენიის მდინარეები
GIF
Graphic Interchage Format (გრაფიკული ჩანაცვლების ფორმატი), ცნობილია აკრონომით GIF — ჩვეულებრივი ციფრული გამოსახულების ფორმატი, რომელიც ინტერნეტში გამოიყენება.
წარმომავლობა
ფორმატი Compuserve-მა შექმნა1986 წელს, ფერადი გამოსახულებების ჩასატვირთად. ეს ფორმატი იყენებს lzw ალგორითმს, რომელიც ბევრად უფრო ეფექტურია ვიდრე ალგორითმი RLE, გამოყენებული მაშინდელი ფორმატების უმრავლესობის მიერ (PCX, ILBM შემდეგ BMP).
დახასიათება
GIF-ის თეორია შეიცავს 16777216 ტიპის ფერს: 8 ბიტი შეადგენს RVB-ს, ანუ 224 ტონს. შემდეგ გამოსახულების ყველა ელემენტი ემყარება პალიტრას. ეს მეთოდი მოიცავს მაქსიმუმ 256 ფერს თითოეული გამოსახულების ასლში. ამდაგვარად ვსაუბრობთ 8 ბიტიან ფორმატზე, რადგან გამოსახულების ყველა ელემენტი კოდირებულია 8 ბიტზედა მას აქვს მაქსიმუმ 256 მნიშვნელობა. პალიტრის გამოყენება ძალიან მცირე რაოდენობის საშუალებებს გვაძლევდა კომპიუტერულ ეპოქაში, რომელთა გრაფიკული კარტები შეიცავდა ყველაზე მეტ 256 ფერს.256ფერის ქონა ხელს არ უშლის ემბლემებს,გრაფიკოსებს და დიდი რაოდენობით სინთეთიკურ გამოსახულებებს,ისევე როგორც შავ-თეთრი ფოტოები.ფერადი,მაღალ ხარისხიანი სურათები მოითხოვს მეტ ტონებს. GIF-ი ნებას გვრტავს,რომ ვნახოთ რომპალიტრისშესასვლელი გამჭვირვალეა. ეს გამოსაყენებადია, როცა არა მართკუთხა გამოსახულება ჩაგდებულია დოკუმენტში, როგორიცაა საიტი: დოკუმენტს ვხედავთ გამჭვირვალე ელემენტების ქვეშ. GIF-ი გვთავაზობს გადახლართულ მეთოდს, რომელიც შეგვიძლია დავიწყოთ იმითი რასაც იძლევიან გამოსახულების პირველი ხაზები დაშემდეგ ხაზები მათ შორის.
ეს მეთოდი გვაძლევს საერთოსურატის დანახვის საშუალებას, როცა ნელა ხდება გადაცემა. GIF-იყო გავრცელებული (ფორმატი GIF89A,GIF87A-ის მაგივრად), იმისთვის რომ შეენახათ რამდენიმე გამოსახულებები ფაილში. ეს საშუალებას გვაძლევს შევქმნათ diapromas, ასევე მულტიპლიკაციები თუ გამოსახულებები გამოცხადებულია ჩქარ რითმში. ყველა მოძრავ გამოსახულებას შეუძლია ჰქონდეს თავისი საკუთარი პალიტრა რომელიც გვაძლევს ახალი გამოსახულების შექმნის საშუალებას, რომელიც შეიცავს 16777215 ფერს.