cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პრინცეფსი
პრინცეფსთან იქმნებოდა „იმპერატორის კანცელარია“, რომელსაც რამდენიმე განყოფილება ჰქონდა, მათ შორის, წერილების, საფინანსო, კვლევა-ძიებისა და სხვ.
სპეციალურად შეიქმნა „იმპერატორის ხაზინა“ და დაეცა საერთო სახელმწიფო ხაზინის მნიშვნელობა. იმპერატორის ხაზინაში თავს იყროდა პროვინციებიდან შემოსული ქონება, ხარკი თუ გადასახადი. ამავე ხაზინაში ირიცხებოდა პრინცეფსის პირადი შემოსავალი და ქონება.
სქოლიო
კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
სახელმწიფო გერბი
სახელმწიფო გერბი — სახელმწიფოს ოფიციალური ემბლემა, მისი განმასასხვავებელი ნიშანი. გამოსახულია სახელმწიფო ორგანოთა ბეჭდებსა და ბლამკებზე, მონეტებზე, მთავრობათა შენობებზე და სხვა. სახელმწიფო გერბის ნახატსა და მის აღწერილობას ადგენს კონსტიტუცია ან სპეციალური კანონი. სახელმწიფო წესწყობილების შეცვლის შემდეგ, როგორც წესი, სახელმწიფო გერბს შეცვლიან ან ახალს შემოიღებენ.
Are You Listening? (დოლორეს ო’რიორდანის ალბომი)
სქოლიო
კატეგორია:დოლორეს ო’რიორდანის ალბომები კატეგორია:2007 წლის სადებიუტო ალბომები კატეგორია:Sanctuary Records-ის ალბომები კატეგორია:პოსტ-გრანჟის ალბომები
მაკედონიზმი
მაკედონიზმი ან მაკედონური ნაციონალიზმი — პოლიტიკური დოქტრინა და იდეოლოგია, რომელიც ამტკიცებს მაკედონიის ეროვნული და ეთნიკური იდენტურობის წარსულსა და აწმყოს, მაკედონური ენის, ნაციისა და კულტურის დამოუკიდებლობასა და მნიშვნელობას. ისტორიულად მიმდინარეობა ეწინააღმდეგება ინტერნაციონალიზმს (მათ შორის იუგოსლავიზმსა და ტიტოიზმს), ასევე ბულგარულ, ბერძნულ და სერბულ ნაციონალიზმებს. მაკედონისტური იდეოლოგია მაკედონიის ოფიციალურ დოქტრინად ითვლება.
ისტორია
მაკედონიზმი, როგორც დამოუკიდებელი იდეა, XIX საუკუნის მეორე ნახევარში გაჩნდა. ტერმინი მაკედონისტი პირველად გამოიყენა ბულგარელმა პუბლიცისტმა, პეტკო რაჩევ სლავეიკოვმა თავის სტატიაში „Македонският въпрос“, რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალ „მაკედონიაში“ 1871 წელს. მასში კრიტიკას ექვემდებარებიან 1860-იანი წლების მაკედონისტები.
მაკედონელი სლავების მასობრივი მაკედონიზაციის პროცესი დაიწყო ტიტოს ინიციატივით 1940-იან და 1950-იან წლებში.
ამერიკისმცოდნეობა
ამერიკისმცოდნეობა (ინგლისურად - American studies ამერიკის კვლევები) არის ინტერდისციპლინური სფერო, რომელიც დაკავშირებულია ამერიკის შეერთებული შტატების სამეცნიერო შესწავლასთან და კვლევასთან.
ამერიკისმცოდნეობის სასწავლო, ან სამეცნიერო-კვლევით ინტერესს შეიძლება წამოადგენდეს ერთმანეთისაგან ისეთი სრულიად განსხვავებული დარგები როგორიცაა ეკონომიკა, ან ისტორია, კინო, ან ლიტერატურა, ხელოვნება, ან ურბანული სწავლება, ანთროპოლოგია, სოციოლოგია, კულტურის სწავლება და მისთ., ასევე ჩამოთვლილ, ან სხვა დარგთა რომელიმე კომბინაცია.
ამერიკისმცოდნეობა XX საუკუნის შუა ხანებში ჩაისახა და დამოუკიდებელ დისციპლინად ჩამოყალიბდა ანგლისტიკის (ინგლისური ლიტერატურათმცოდნეობის) ბაზაზე, და თავიდანვე გამოკვეთილად დისციპლინათშორისი დარგია.
უნივერსიტეტების ამერიკისმცოდნეობის სასწავლო პროგრამების ფარგლებში ხშირად შეასწავლიან არა მხოლოდ ინგლისურს, არამედ ესპანურს და ზოგჯერ ფრანგულსაც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ კატეგორია:ფილოლოგია კატეგორია:კულტუროლოგია
დანაშაული
დანაშაული — საზოგადოებისთვის მორალურად ან სამართლებრივად მიუღებელი, მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება, რომელიც სისხლის სამართლის კანონით ისჯება.
კრიმინალიზაცია და დეკრიმინალიზაცია
კრიმინალიზაცია — ტერმინი სისხლის სამართალში, რაც ნიშნავს ამა თუ იმ ქმედების დანაშაულებრივად გამოცხადებას, რაც სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგელბის (დასჯადობის) საფუძველია. მისი საწინააღმდეგოა დეკრიმინალიზაცია, რაც აქამდე სისხლისსამართლებრივი დანაშაულის არადანაშაულებრივად გამოცხადებას ნიშნავს. მაგალითად: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში დანაშაულებრივად იყო მიჩნეული ცილის წამება და კანონი ამ დანაშაულისთვის გარკვეულ პასუხისმგებლობას ითვალისწინებდა. საქართველოს პარლამენტმა გააუქმა ცილის წამება, როგორც სისხლისსამართლებრივი დანაშაული და, ამდენად, მოხდა ამ ქმედების დეკრიმინალიზაცია.
სისხლის სამართლის პოლიტიკის ლიბერალური ხასიათიდან გამომდინარე, კანონი უკუძალის გამოყენებას კრძალავს კრიმინალიზაციის შემთხვევაში, ხოლო დეკრიმინალიზაციის დროს ხდება პირის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლება.
დანაშაული საქართველოს კანონში
დანაშაულის ცნება განსაზღვრულია საქართველოს 1999 წლის 22 ივლისის კანონი „სისხლის სამართლის კოდექსი“. აღნიშნული კოდექსის მე-7 მუხლის თანახმად, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძველია დანაშაული, ე. ი. „სისხლის სამართლის კოდექსით“ გათვალისწინებული მარლთსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება.
ქმედება, რომლისთვისაც პირს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა ეკისრება, აუცილებლად სისხლის სამართლის კოდექსში უნდა იყოს ასახული. ამასთანავე, პირის დამნაშავედ ცნობა მხოლოდ, სასამართლოს პრეროგატივაა. აქედან გამომდინარეობს „უდანაშაულობის პრეზუმციაც“, რომლის მიხედვითაც ადამიანი უდანაშაულოდ ითვლება მანამ, სანამ სასამართლო მის წინააღმდეგ გამამტყუნებელ განაჩენს არ გამოიტანს.
თვით ქმედება მოიცავს, როგორც მოქმედებას (მაგ: მკვლელობა), აგრეთვე უმოქმედობას (მაგ: დაუხმარებლობა, მკვლელობა უმოქმედობით) ქმედება მარლთსაწინააღმდეგოა, თუ ის ეწინააღმდეგება კანონს და აგრეთვე, საზოგადოებაში დამკვიდრებულ კულტურულ ნორმებს. ბრალი მოსამართლის მიერ პირის ინდივიდუალური გაკიცხვაა, მის მიერ ჩადენილი მარლთსაწინააღმდეგო ქმედებისთვის. იმისათვის, რათა სახეზე იყოს დანაშაული, აუცილებელია სამივე პირობის არსებობა.
დანაშაულად კანონმდებელი არ მიიჩნევს ქმედებას, რომელსაც მცირე მნიშვნელობის გამო არ გამოუწვევია ისეთი ზიანი, რომელიც აუცილებელს გახდიდა მისი ჩამდენის სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას.
დანაშაული შესაძლებელია ჩადენილ იქნეს, როგორც ფიზიკური პირის, ადამიანის, აგრეთვე იურიდიული პირის მიერ.
საქართველოს მოქმედი სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით (რომელიც მიიღო 1999 წელს საქართველოს პარლამენტმა და ამოქმედდა 2000 წლის 1 ივნისს), დანაშაული სამსაფეხურიანი სისტემისაა, რაც ფილოსოფიურ-დოგმატიკურ განვითარებას მოჰყვა შედეგად. დანაშაულის სამსაფეხუროვანი სისტემა ასე გამოიყურება:
ქმედების შემადგენლობა, ეს არის პირის მიერ ჩადენილი ქმედების შესაბამისობა სისხლის სამართლის კოდექსის კერძო ნაწილის შემადგენლობის საკანონმდებლო კონსტრუქციასთან. ქმედების შემადგენლობა არ არის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთადერთი საფუძველი. მართლწინააღმდეგობა არის პირის მიერ ჩადენილი ქმედების წინააღმდეგობა კულტურის ნორმების მიმართ და არა მხოლოდ ვიწროდ გაგებული სისხლისსამართლებრივი მართწლსინააღმდეგობა.
ბრალი არის მოსამართლის მიერ პირის ინდივიდუალურ-სამართლებრივი გაკიცხვა მის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებისათვის და არა პირის ფსიქიკური დამოკიდებულება ქმედებისა და დამდგარი შედეგისადმი.
ქმედების შემადგენლობისა და მართლწინააღმდეგობის ერთობლიობა (ანუ დანაშაულის პირველი და მეორე საფეხურის ერთობლიობა) ამ სისტემაში წარმოადგენს სისხლისსამართლებრივ უმართლობას, რომელიც ბრალთან (მესამე საფეხური) ერთად ქმნის დანაშაულს.
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:კრიმინოლოგია
Zločin
Tapinoma epinotale
Tapinoma epinotale — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tapinoma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სასამართლო
thumb|300 px|[[ნიურნბერგის პროცესი]] სასამართლო — მარლთმსაჯულების განმახორციელებელი ორგანო.
სასამართლოები საქართველოში
საქართველოში არსებობს საერთო სასამართლოების სისტემა, რომელშიც შედის: რაიონული (საქალაქო), სააპელაციო და საკასაციო (უზენაესი) სასამართლოები.
რაიონული (საქალაქო) სასამართლო პირველი ინსტანციის სასამართლოა, რომელიც საქართველოს მთელს ტერიტორიას მოიცავს. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულებში შესაძლებელია მოქმედებდეს მაგისტრატი მოსამართლის ინსტიტუტი, რომელიც სტატუსით გათანაბრებულია ჩვეულებრივ მოსამართლესთან, თუმცა განიხილავს ნაკლებად რთული კატეგორიის საქმეებს. ნებისმიერ შემთხვევაში, ადამიანმა თავისი დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების აღსადგენად სასამართლოს უნდა მიმართოს განსჯადობის მიხედვით (ტერიტორიული, საგნობრივი, ინსტანციური).
სააპელაციო სასამართლო საქართველოში ორია — თბილისისა და ქუთაისის. შესაბამისად, ერთი თავის უფლებამოსილებას ახორციელებს აღმოსავლეთ საქართველოში, ხოლო მეორე დასავლეთ საქართველოში. აპელაცია, გასაჩივრებას ნიშნავს. აპელაციას მიმართავენ, როდესაც მხარეს ან მხარეებს არ აკმაყოფილებთ პირველი ინსტანციის მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება.
საკასაციო სასამართლო (უზენაესი სასამართლო) ერთია და მდებარეობს ქ.თბილისში. ის მარლთმსაჯულების განმხორციელებელი უმაღლესი ორგანოა.
საკონსტიტუციო სასამართლოს ფუნქცია არის ნებისმიერი ნორმატიული აქტის საქართველოს კონსტიტუციასთან შესაბამისობის შემოწმება, აგრეთვე თანამდებობის პირთა მიერ კონსტიტუციის დაცვის კონტროლი. საკონსტიტუციო სასამართლო მდებარეობს ქ. ბათუმში და შედგება 9 წევრისაგან.
გარდა ამისა, არსებობს არბიტრაჟები, რომელიც მოქმედებს მსგავსად საერთო სასამართლოებისა, თუმცა არ შედის ამ სისტემაში. ის კერძო ხასიათისაა და დავების გადაწყვეტისას, პროცედურული საკითხების შეთანხმება, ძირითადად მხარეთა შორის ხდება.
*
ნაზარი (ლეჟავა)
მინი|მიტროპოლიტი ნაზარი (ლეჟავა) მიტროპოლიტი ნაზარი, ერისკაცობაში იოსებ ანდრიას ძე ლეჟავა (დ. 1872 — გ. 1 სექტემბერი, 1924) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მიტროპოლიტი. დახვრიტეს ბოლშევიკური რეპრესიების დროს. შერაცხულია წმინდანად.
ბიოგრაფია
ნაზარი (იოსებ ლეჟავა) დაიბადა იმერეთის სოფელ ჯიხაიშში. დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელი და თბილისის სასულიერო სემინარია. იგი ჯერ დიაკვნად, 1893 წელს კი, მღვდლად ეკურთხა. 1901-05 წლებში სწავლობდა კიევის სასულიერო სემინარიაში. ოჯახის წევრების ტრაგიკული გარდაცვალების შემდეგ, 1904 წელს, ბერად აღიკვეცა. ერთი პერიოდი მოღვაწეობდა რუსეთის სხვადასხვა მონასტრებში, 1911 წელს კი იოანე ნათლისმცემლის უდაბნოს წინამძღვარი გახდა. მონაწილეობდა 1917 წელს საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენაში. 1918 წელს, ეპისკოპოსის ხარისხით, დადგინდა ქუთათელ მიტროპოლიტად. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს მის დაქვემდებარებაში მყოფი ბერების მიერ გელათის მონასტრის განძის გაყიდვის ფაქტის შემდეგ, ეკლესიებიდან ეროვნული საგანძურის გატანის გამო კონფლიქტში იყო ჩართული ხელისუფლების წარმომადგენლებთან.
1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, ნოე ჟორდანიასა და ექვთიმე თაყაიშვილის მოწოდებების მიუხედავად, პატრიარქმა ლეონიდემ უარი განაცხადა თბილისის სიონისა და მცხეთის სცეტიცხოვლის საგანძურის ემიგრაციაში წაღებაზე. საგანძურის დასავლეთ საქართველოში დამარხვა მიტროპოლიტ ნაზარს დაევალა. ნაზარმა განძეულობა ქუთაისში გახიზნა და დამარხა ბაგრატის ტაძრის ძირში მდებარე სამიტროპოლიტო რეზიდენციის ეზოში. ბოლშევიკებმა განძს ერთ-ერთი სასულიერო პირის მითითებით მიაგნეს, ნაზარი დააპატიმრეს და 1924 წლის მარტში მიუსაჯა პატიმრობა და პირადი ქონების კონფისკაცია. 1924 წლის აპრილში ამინისტიის საფუძველზე გათავისუფლებული ნაზარი სამწყსოს დაუბრუნდა, მაგრამ იგი კვლავ დააპატიმრეს 1924 წლის 2 აგვისტოს. რამდენიმე კვირიანი დაკითხვისა და პატიმრობის შემდეგ, მიტროპოლიტი ნაზარი და მისი თანმხლები სასულიერო პირები (დეკანოზი გერმანე ჯაჯანიძე, დეკანოზი იეროთეოზ ნიკოლაძე, მღვდელი სიმონ მჭედლიძე და დიაკონი ბესარიონ კუხიანიძე) ქუთაისის მახლობლად, საფიჩხიას ტყეში დახვრიტეს იმავე წლის 1 სექტემბერს. 1995 წელს საქართველოს საეკლესიო კრებამ მოახდინა მიტრ. ნაზარისა და მასთან ერთად მოკლულ სასულიერო პირთა კანონიზირება, ხსენება დაწესდა ახალი სტილით 27 აგვისტოს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1872 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1924 კატეგორია:ქართველი ეპისკოპოსები კატეგორია:ქართველი წმინდანები კატეგორია:XX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები
Camponotus texens
Camponotus texens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
კატეგორია:Camponotus
ბირათნაგარის გაფიცვა (1947)
გაფიცვა ბირათნაგარის ჯუთას ქარხანაში (Majdur Hartal) — Biratnagar Jute Mill, Ltd. საწარმოს მუშაკთა გაფიცვა (ჰარტალი) ბირათნაგარში (ნეპალი) 1947 წლის 4-27 მარტს. თავდაპირველად გაფიცვა მიმართული იყო კომპანიის მენეჯმენტის წინააღმდეგ შრომით უფლებებთან დაკავშირებით, მაგრამ თანდათან გადაიზარდა რეჟიმის წინააღმდეგ ნაციონალურ მოძრაობაში. იგი ითვლება ნეპალში ორგანიზებული პოლიტიკური შრომითი მოძრაობის ბრძოლის პირველ ნიმუშად.
წინაპირობები
ქალაქ ბირათნაგარსა და ბირგანჯში ქარხნების გაჩენის შედეგად, ძირითადად მსუბუქი მრეწველობის დარგში, დაიწყო ნეპალის მუშათა კლასის ჩამოყალიბება, უპირველეს ყოვლისა, ყოფილი ხელოსნების ხარჯზე. ამასთან, ბირათნაგარში მდებარე იმავე ჯუთის ქარხნის მფლობელები არ უზრუნველყოფდნენ მუშების შრომით უფლებებს. გაუსაძლისი იყო არა მხოლოდ სამუშაო პირობები, არამედ მუშების საცხოვრებელი პირობებიც — საცხოვრებელ ბინებში არ იყო წყალი და სხვა ელემენტარული კეთილმოწყობა.
გაფიცვა
მინი|[[გირიჯა პრასად კოირალა]] გაფიცვა და მასთან თანმხლები დემონსტრაციები დაიწყო 1947 წლის 4 მარტს. გაფიცვის ხელმძღვანელები იყვნენ გირიჯა პრასად კოირალა, მომავალი პრემიერ მინისტრი ნეპალის კონგრესიდან,  მისი ძმა ტარინი პრასად კოირალა, მანმოჰან ადჰიკარი და იურავაჯ ადჰიკარი, რომლებიც დასაქმებულები იყვნენ ჯუთას წარმოებაში.
თავდაპირველად გაფიცულთა მოთხოვნები შრომით უფლებებს ეხებოდა, მაგრამ მალევე წამოჭრა პროფკავშირული პოლიტიკური უფლებების საკითხი. ბირათნაგარში გაფიცვას მხარი დაუჭირა ახლად შექმნილმა ნეპალის ეროვნულმა კონგრესმა (ნეპალის კონგრესის პარტიის წინამორბედი) ხოლო 9 მარტს მას შეუერთდა კიდევ ერთი ძმა კოირალას ოჯახიდან, ბიშვეშვარ პრასად კოირალა  მხარდამჭერებით. გაფიცულთა რაოდენობა გაიზარდა, მათ შორის საქსოვი ქარხნისა და სხვა მსუბუქი მრეწველობის საწარმოების ხარჯზე. მარცხნივ|მინი|[[ჯანგ ბაჰადურ რანა|პადმა შამშერ ჯანგ ბაჰადურ რანა]] რანას რეჟიმმა სამთავრობო ჯარები გაგზავნა ბირათნაგარში გამოსვლების ჩასახშობად. დანიშნულების ადგილამდე მისულმა ჯარებმა ძალით შეაჩერეს მუშების პროტესტი და დააკავეს მათი ლიდერები. ზოგიერთმა ლიდერმა მოახერხა პატიმრობიდან თავის დაღწევა ინდოეთში გაქცევით. დარჩენილი ექვსი მუშა და კონგრესის ლიდერი (ბიშვეშვარ პრასად კოირალა, გირიჯა პრასად კოირალა, ტარინი პრასად კოირალა, გეჰენდრაჰარი შარმა, მანმოჰან ადჰიკარი და იუბარაჯ ადიკარი) ფეხით გაგზავნეს დედაქალაქ კატმანდუში, როგორც პატიმრები. ისინი სხვადასხვა ვერსიით  21-დან 24 დღემდე მიემართებოდნენ დედაქალაქისკენ ბორცვების გავლით.
პატიმრების მსვლელობამ დიდი ყურადღება მიიპყრო, რამაც ხელი შეუწყო გზადაგზა სოფლებიდან ჩამოსული გლეხების რადიკალიზაციას. ნეპალის ეროვნულმა კონგრესმა გამართა კონფერენცია ჯოგბანში (ინდოეთი) და გადაწყვიტა დაეწყო ეროვნული სატიაგრაჰა, ანუ სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის მოძრაობა. ასე დაიწყო პროტესტი რანას დინასტიის (მემკვიდრეობითი პრემიერ-მინისტრები)  წინააღმდეგ, რაც 1951 წელს  მათი მმართველობის დამხობით დასრულდა.
როგორც დაგეგმილი იყო, რანას კლანის საწინააღმდეგო საერთო მოძრაობა 13 აპრილს დაიწყო. ათასობით ნეპალელი დააპატიმრეს ბირათნაგარში, კატმანდუში, ჯანაკპურსა და ბირგანჯში. ისინი ყველა პოლიტპატიმრის გათავისუფლებას, ასევე სამოქალაქო უფლებების ინსტიტუციონალიზაციას ითხოვდნენ. ათიათასობით ადამიანი შეიკრიბა კატმანდუს ქუჩებში საპროტესტო აქციის ფარგლებში. დედაქალაქში საპროტესტო აქტივობამ ხელისუფლება შეაშფოთა. 16 მაისს, რამდენიმე კვირიანი საპროტესტო აქციების შემდეგ, პრემიერ მინისტრმა პადმა შამშერ ჯანგ ბაჰადურ რანამ წარმოთქვა ისტორიული სიტყვა, რომელშიც თანხმობა განაცხადა მთავრობაში შეეყვანათ უფრო მეტი  უბრალო ადამიანები, რომლებიც არ ეკუთვნოდნენ რანას კლანს.
პადმა შამშერ რანამ ასევე გასცა ბრძანება დაკავებულთა უმეტესობის გათავისუფლების შესახებ მთელი ქვეყნის მასშტაბით. თუმცა, ბიშვეშვარ პრასად კოირალა და მისი თანამოაზრე აგიტატორები ბირატნაგარიდან დარჩნენ პატიმრობაში. ისინი გაათავისუფლეს მხოლოდ 1947 წლის აგვისტოში  —  27-დღიანი შიმშილობის, სახალხო პროტესტების და ინდოეთის ეროვნული კონგრესის პოლიტიკოსების შუამდგომლობების წყალობით, მათ შორის მაჰათმა განდის პირადი თხოვნით.
გაფიცვის ორგანიზატორებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს ნეპალის ისტორიაში —  ძმები ბ.პ. და გ.კ. კოირალები მოგვიანებით ხელმძღვანელობდნენ ქვეყნის დემოკრატიულად არჩეულ მთავრობებს ნეპალის კონგრესიდან, ხოლო მანმოჰან ადჰიკარი 1949 წელს გახდა ნეპალის კომუნისტური პარტიის თანადამფუძნებელი.
სქოლიო
კატეგორია:ნეპალის ისტორია კატეგორია:მუშათა მოძრაობები კატეგორია:1947 წელი ნეპალში კატეგორია:XX საუკუნე ნეპალში კატეგორია:რანას რეჟიმი
ჯაყელები
მინი|250პქ|საფარის მონასტრის ფრესკა, ქტიტორი [[ბექა I ტაძრის მოდელით ხელში.]] 250px|მინიატიურა|სამცხე-საათაბაგოს დროშა ჯაყელები — სამხრეთ საქართველოს (სამცხის) წარჩინებული ფეოდალური სამთავრო საგვარეულო. XI-XIII საუკუნეებში, სამცხის მთავრები XIII-XVI საუკუნეებში. გვარის სახელწოდება წარმოსდგება ჯაყისწყლის ხეობაში მდებარე ჯაყის ციხიდან. ჯაყელების საგვარეულოს დამფუძნებელი ჩანს ჩორჩანელების წარმომადგენელი ბეშქენი (IX-X საუკუნეების მოღვაწის მირიან ბაჰლაუნდის შუათანა ვაჟი). ბეშქენის შთამომავლობამ მიიღო მეფისაგან სამამულედ ჯაყისწყლის, ფოცხოვისა და ურავლის ხეობები. პირველ ჯაყელად წყაროებში იხსენიება (XI საუკუნის შუა წლები) თუხარისის ერისთავი ბეშქენი, ხოლო შემდეგ - ყველის ერისთავი მურვანი (ალბათ ბეშქენის შვილი). აგარის მონასტრის სატრაპეზოს წარწერაში როგორც ბეშქენი, ისე მურვანი იხსენიებიან ერისთავთერისთავებად.
XI-XII საუკუნეებში ჯაყელებმა რამდენიმეჯერ მიიღეს მონაწილეობა მეფის საწინააღმდეგო ფეოდალურ ამბოხებაში: XI საუკუნის 50-იან წლებში ბეშქენ ჯაყელი მიემხრო ბაგრატ IV-ის წინააღმდეგ მებრძოლ ლიპარიტ ბაღვაშს. 1178 წელს მემნა ჯაყელმა მონაწილეობა მიიღო გიორგი III-ის წინააღმდეგ დემნა უფლისწულისა და ორბელების აჯანყებაში. XII საუკუნის 80-იან წლებში სამცხის ერისთავი და სპასალარი ბოცო ჯაყელი მიემხრო ტახტის მაძიებელ გიორგი რუსს, რისთვისაც მას თამარ მეფემ ჩამოართვა სამცხის ერისთავ-სპასალარობა და ჯაყის ციხე და გადასცა ივანე-ყვარყვარე ციხისჯვარელს. ასე წარმოიქმნა ახალი ჯაყელების, ანუ ციხისჯვარელ-ჯაყელების ფეოდალური საგვარეულო. ძველი ჯაყელები კი ამიერიდან ბოცოსძეებად იწოდებოდნენ.
ციხიჯვარელ-ჯაყელები მარტო სამცხის ერისთავ-სპასალარები კი არ იყვნენ, XII საუკუნიდან სამეფო კარზე მათ სხვადასხვა სავაზირო ხელიც ეპყრათ.: მეჭურჭლეთუხუცესობა (ყვარყვარე I, სარგის I), მანდატურთუხუცესობა (ბექა I), ათაბაგობა (1334 წლიდან მოყოლებული), ამირსპასალარობა (აღბუღა I).
1266 წელს სამცხის ერისთავმა სარგის ციხისჯვარელ-ჯაყელმა მონღოლთა ყაენისაგან ილხან აბაღასაგან ხასინჯუ მიიღო და სამცხე სამთავროდ იქცა. საფუძველი ჩაეყარა სამცხის პოლიტიკურ გამოყოფას საქართველოსაგან, რაც საბოლოოდ XV საუკუნეში დასრულდა. ჯაყელები სამცხის მთავრებად გადაიქცნენ. სარგის I-ის ძის ბექა I მანდატურთუხუცესის დროს სამცხის სამთავრო თითქმის  მთელ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს მოიცავდა ტაშისკარიდან კარნუ-ქალაქამდე (დღევანდელი ერზურუმი).
1334 წელს გიორგი V ბრწყინვალემ ათაბაგობა უწყალობა თავის ბიძას, სარგის II ჯაყელს (ბექას ვაჟს). ამიერიდან სამცხის სამთავროს დაუმკვიდრდა სახელი „სამცხე-საათაბაგო“, ხოლო სამცხის მთავარს - „სამცხის ათაბაგი“.
ძველი ჯაყელების მთავარი რეზიდენცია იყო ჯაყის ციხე, საგვარეულო მონასტერი - ალის წმინდა გიორგი ეკლესია (ფოცხოვის ხეობაში); ახალი ჯაყელების (ციხისჯვარელ-ჯაყელების) მთავარი რეზიდენცია XII-XIII საუკუნეში იყო ციხისჯვარი (სამცხეში), ხოლო XIV-XVIII საუკუნეებში ახალციხე. ციხისჯვარელ-ჯაყელების მონასტრებად იქცა ყოფილი სამეფო, ხოლო შემდეგ საკათალიკოსო მონასტერი ვარძია, ყოფილი სამეფო, ხოლო შემდეგ თმოგველთა მონასტერი ვაჰანი, ზარზმისა და საფარის მონასტრები.
XIII-XVII საუკუნეებში ჯაყელები ქორწინების გზით უნათესავდებოდნენ საქართველოს მეფეებსა და თავადებს, ტრაპიზონის იმპერატორებს. გამოდიოდნენ ტრაპიზონის იმპერიაში ქართული ორიენტაციის აქტიურ გამტარებლებად.
საქართველოს ფეოდალურ მონარქიაში (XI-XIII სს.) ჯაყელების საგვარეულოს წარმომადგენლები მეწინავე სადროშოს - ზემო ქართლის ანუ მესხეთის ლაშქარს სარდლობდნენ. XI-XII საუკუნეებში ჯაყელების სარდლობით მესხებმა არა ერთი გმირული ბრძოლა გაუმართეს თურქებს, XIII საუკუნეში - მონღოლებს, XV-XVII საუკუნეებში - ირანელ და ოსმალ დამპყრობლებს. მაგრამ ამავე დროს, სამცხის სამთავროდ გამოყოფის შემდეგ, განსაკუთრებით XV-XVI საუკუნეებში ჯაყელები ატარებდნენ სეპარატისტულ კურსს საქართველოს მეფის მიმართ. XV-XVI საუკუნეებში ჯაყელებსა და საქართველოს მეფეს შორის წინააღმდეგობა აშკარა ბრძოლაში გადაიზარდა. ეს ბრძოლა კიდევ უფრო გაამწვავა საგარეო ვითარების გართულებამ და ამიერკავკასიის ასპარეზზე ირან-ოსმალეთის გამოჩენამ. თავიანთი სეპარატისტული მიზნების მისაღწევად იმხანად ჯაყელები ხშირად უკავშირდებოდნენ ირანელ და ოსმალ დამპყრობლებს და ამით ძირს უთხრიდნენ საქართველოს ერთიანობა-დამოუკიდებლობას.
XV-XVI საუკუნეებში ჯაყელები ქართლის საპატრიარქოსაგან სამცხე-საათაბაგოს ეკლესიის გამოყოფას და მის სათავეში მაწყვერელის ჩაყენებასაც ცდილობდნენ. ეს საეკლესიო ბრძოლა ქართლის კათალიკოსის გამარჯვებით დამთავრდა.
სამცხის უკანასკნელი ათაბაგი იყო მანუჩარ III ჯაყელი (1614-1625 წწ.). ის მოწამლა საკუთარმა ბიძამ ბექამ (საფარ-ფაშამ), რომელიც 1628 წელს ოსმალეთის სულთანმა ჩილდირის (ახალციხის) საფაშოს გამგებლად დანიშნა. რამდენიმე გამონაკლისის გარდა, რუსეთის დაპყრობამდე (1829 წელი) ახალციხის ფაშებად გამაჰმადიანებული ჯაყელები იყვნენ. რუსეთის ანექსიის შემდეგ ჯაყელების ერთი შტო მდინარე ქვაბლიანის ხეობიდან ათაბაგ-ქვაბლიანსკად იწოდებოდა.
ლიტერატურა
*
ჯუღაანი
ჯუღაანი — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე. მდინარე ალაზნის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 430 მეტრი, თელავიდან 25 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 178 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Tapinoma erraticum
Tapinoma erraticum — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tapinoma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
NGC 22
NGC 22 — სპირალური გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1883 წლის 2 ოქტომბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი
შენაკადი
მინი|სქელი ლურჯი ხაზი მთავარი მდინარე, წვრილი - შენაკადი შენაკადი — მდინარე, რომელიც მეორე მდინარეს ერთვის. ჩვეულებრივ, უკანასკნელზე პატარა და მცირეწყლიანია, ხეობას კი სხვა მიმართულება აქვს. განარჩევენ პირველი, მეორე და ა. შ. რიგის შენაკადებს. ზოგჯერ შენაკადს უწოდებენ იმ მდინარესაც, რომელიც ერთვის ტბას ან სხვა შიგა წყალსატევს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია კატეგორია:მდინარეები
თედოწმინდის წმინდა თევდორეს ეკლესია
თედოწმინდის წმინდა თევდორეს ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თედოწმინდის დასავლეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (8,2 X 5 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით, კუთხეებში გამოყენებულია ქვიშაქვაც. ძლიერ დაზიანებულია: გადაწოლილია სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი, აღმოსავლეთ კედლის ზედა ნაწილი, კამარა და კონქი, დაზიანებულია ჩრდილოეთ კედელიც. ჩრდილო-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლების კუთხეებში გამჭოლი ბზარებია. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ქვემოთ, კედელთან, ქვით ნაგები სატრაპეზოა. აფსიდში, ორივე მხარეს განიერი და ღრმა ნიშებია. სარკმელსა და ჩრდილოეთ ნიშს შორის მცირე თახჩაა. დარბაზის კამარა ეყრდნობა სატრიუმფო თაღს და გრძივი დასავლეთ კედლის საბჯენ თაღებს. თაღები დაფუძნებულია მარტივ თარო-იმპოსტებზე. დასავლეთის კედელში ერთი შეისრულთაღიანი სარკმელია, ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში - დიდი ზომის, შეისრულთაღიანი ნიში. ეკლესია გარედან შელესილი იყო. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, შემორჩენილია აგურის საფეხუროვანი რიგის მცირე ფრაგმენტები. შენობას შემოვლებული აქვს აგურის ოთხი რიგისაგან შემდგარი ლავგარდანი. სახურავი ღარიანი კრამიტისა იყო.
ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მტაცებელი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მტაცებელი შეიძლება აღნიშნავდეს:
შუშის რეალური სასწავლებელი
შუშის რეალური სასწავლებელი იყო 6-კლასიანი ახალი ტიპის სკოლა, რომელიც დაარსდა 1881 წელს აზერბაიჯანის ქალაქ შუშაში.
ისტორია
XIX საუკუნის 80-იან წლებში აზერბაიჯანში მოქმედებდა მხოლოდ ერთი რეალური სკოლა (ბაქოში) და ერთი კლასიკური პროგიმნაზია (განჯაში). ერთის მხრივ, ეს არ აკმაყოფილებდა მოსახლეობის საშუალო განათლების მოთხოვნილებას და მეორე მხრივ, მრეწველობისა და ვაჭრობის მზარდ მოთხოვნას. ეს მოთხოვნა და საჭიროება განსაკუთრებით გამოიკვეთა შუშაში. აქ უმაღლეს სკოლაზე მოთხოვნა თანდათან გაიზარდა.
1886 წელს სკოლას 7500 მანეთი დაახარჯეს. შუშას სკოლა ითვლებოდა თავისი დროის განათლების ტიპურ ცენტრად. სასწავლებელში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო უცხო ენებისა და ლიტერატურის შესწავლასა და სწავლებას. სკოლა იყო ღია დაწესებულება, რომელიც ხელს უწყობდა სხვადასხვა ენის შესწავლას.
კურსდამთავრებულები იღებდნენ მე-6 კლასის განათლების დამადასტურებელ სერტიფიკატს. მე-7 კლასში ცოდნის დონის ამაღლების შესაძლებლობაც გაჩნდა - ბოლოს გაიცა დაწყებითი განათლების დამადასტურებელი ატესტატი და სწავლის გაგრძელების უფლება რუსეთის იმპერიისა და ევროპის უნივერსიტეტებში. ასევე, სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ, კურსდამთავრებულებს გამოცდების ჩაბარების შემდეგ შეეძლოთ მასწავლებლად მუშაობა.
1927-1928 სასწავლო წლიდან სკოლა გახდა შვიდწლიანი.
1937-1938 სასწავლო წლიდან შუშის რეალურ სასწავლებელს ეწოდა შუშის ქალაქის №1 საშუალო სკოლა.
1966 წელს სასწავლებლის ბაზაზე კიდევ ერთი სასწავლო დაწესებულება შეიქმნა, რომელსაც მე-4 საშუალო სკოლა ეწოდა. მოგვიანებით ეს სკოლა გადაეცა ქალაქ შუშას №1 საშუალო სკოლის ახალ შენობას და მას უზეირ გაჯიბეკოვის სახელი მიენიჭა. 1992 წელს ყარაბაღის კონფლიქტის გამო შუშას რეალურმა სასწავლებელმა შეწყვიტა სასწავლო საქმიანობა. სომხეთ-აზერბაიჯანის ომის შემდეგ სკოლის შენობა მთლიანად დაინგრა.
სქოლიო
კატეგორია:1881 წელს დაარსებულები კატეგორია:აზერბაიჯანის სკოლები
1752
თარიღი უცნობია
*
Mkdir (იუნიქსი)
mkdir (make directory) — იუნიქსის ბრძანება, რომელიც ქმნის საქაღალდეს.
ეს ბრძანება არსებობს ყოველივე იუნიქსისნაირ სისტემაში, რომელიც ექვემდებარება POSIX-ის სტანდარტს.
მაგლითები
ახალი საქაღალდის შექმნა რომელსაც ერქმევა filmebi:
user ~ # mkdir filmebi
სხვა საქაღალდეში ახალი საქაღალდის შექმნა, ნებისმიერი ადგილიდან:
user ~ # mkdir -p /tmp/a/b/c
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იუნიქსი კატეგორია:სტანდარტული იუნიქსის პროგრამები
ფოჯა
ფოჯა (Foggia) — ქალაქი იტალიის რეგიონ აპულიაში, ფოჯას პროვინციაში.
დემოგრაფია
მოსახლეობის დინამიკა:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
შარლოტა მერჩისონი
შარლოტა მერჩისონი (ინგლ. Charlotte Murchison; ასევე Murchison, დ. 18 აპრილი, 1788, ჰემფშირი   — გ. 9 თებერვალი, 1869, ბელგრავია) —  ბრიტანელი ნატურალისტი, პალეონტოლოგი და მოყვარული გეოლოგი .გეოლოგ როდერიკ მერჩისონის მეუღლე. წყვილმა არაერთხელ იმოგზაურა კონტინენტურ ევროპაში, ეწვია საფრანგეთსა და იტალიას. ინგლისში მრავალწლიანი მოგზაურობის დროს (1826 წ.  იორკშირის სანაპიროს ჩათვლით)  შარლოტამ შექმნა გეოლოგიური ობიექტების — ქანების, ნამარხების ესკიზები.
ბიოგრაფია
შარლოტა მერჩისონი დაიბადა 1788 წლის 18 აპრილს ჰემფშირში გენერალ ფრენსის ჰიუგონენისა (დ. 1836) და შარლოტა ჰიუგონენის(დაბ. გვარი  ედგარი) (დ. 1838) ოჯახში.
რომში ყოფნისას წყვილი მერი სომერვილს  (1780— 1872) დაუმეგობრდა, რომელმაც მოგვიანებით თავის ავტობიოგრაფიულ წიგნში შარლოტა აღწერა, როგორც "კეთილგანწყობილი,  გამოცდილი ქალი, რომელიც ლამაზად ხატავდა და —  რაც იმ დროისთვის იშვიათობას წარმოადგენდა — დაკავებული მეცნიერების, განსაკუთრებით გეოლოგიის შესწავლით იყო დაკავებული. შარლოტას  მაგალითით მისმა მეუღლემ ყურადღება გადაიტანა ისეთი საკითხების შესწავლაზე, რითაც მან მოგვიანებით გაითქვა სახელი."
ევროპაში მოგზაურობის შემდეგ, მერჩისონები გადავიდნენ ბარნარდის ციხესიმაგრეში, დურჰემის საგრაფოში. აქ ყოფნის დროს შარლოტამ განაგრძო მინერალების შეგროვება და შესწავლა, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მეუღლე გეოლოგიისგან შორს იყო. მრავალწლიანი კვლევის შემდეგ, შარლოტამ, სერ ჰემფრი დევისთან ერთად, დაარწმუნა როდერიკი, გეოლოგია შეესწავლა. 1824 წელს წყვილი საცხოვრებლად ლონდონში გადავიდა, რათა როდერიკს შესძლებოდა გეოლოგიის ლექციებზე დასწრება.
როდესაც მეუღლე სერიოზულად დაკავდა გეოლოგიით, შარლოტა  გახდა როდერიკის მუდმივი თანამგზავრი მოგზაურობის, სწავლისა და საველე სამუშაოების დროს. ერთ-ერთ ასეთ მოგზაურობაში, ინგლისის სამხრეთ სანაპიროზე, შარლოტა  მერი ენინგთან  (1799– 1847) ერთად წავიდა ნამარხი ნაშთების მოსაძებნად. მას შემდეგ ისინი ახლო მეგობრები გახდნენ.
მეუღლესთან ერთად მოგზაურობისას შარლოტა ნამარხ ნაშთებს ეძებდა, ყიდულობდა და მათი შესწავლით იყო დაკავებული. მისი კოლექცია  საკმაოდ ინფორმატიული იყო და კარგადაც იყო მოვლილი. კოლექციის ნიმუშები თავიანთ ნაშრომებში აღწერეს და გამოაქვეყნეს  ჯეიმზ დე კარლ სოვერბიმ (178)-1871) და უილიამ ბაკლენდმა (1784-1856) . შარლოტა სოვერბის წვლილის აღსანიშნავად,    იორკშირში მოგზაურობისას აღმოჩენილ ამონიტის ნამარხს  Ammonites Murchisonae მისი სახელი უწოდეს.
მოგზაურობის პერიოდში შარლოტამ შეაგროვა ნამარხი ნაშთების მნიშვნელოვანი კოლექცია. მთელი ცხოვრების განმავლობაში დაკავებული იყო მათი შესწავლი, ხატავდა, აკეთებდა ესკიზებს. ხატვა მხატვარ პოლ სენდბისთან შეისწავლა. შექმნა მნიშვნელოვანი გეოლოგიური ობიექტების ესკიზები, სადა ხშირად  დეტალურად არ აღწერდა გეოლოგიურ მახასიათებლებს, არამედ ქმნიდა ლანდშაფტის ემოციურ ილუსტრაციებს.
მართალია, შარლოტა თვითნასწავლი იყო და დიდ დროს ატარებდა საველე სამუშაოებზე, მაგრამ უმაღლესი განათლების მიღების დიდი სურვილი ჰქონდა. მერჩისონების მეგობარი ჩარლზ ლაიელი (1797— 1875), რომელთანაც წყვილი ხშირად მოგზაურობდა, ლონდონის სამეფო კოლეჯში გეოლოგიის ლექციებს ატარებდა. მის ლექციებზე ქალებს დასწრების უფლება არ ჰქონდათ. თუმცა შარლოტამ 1831 წლისთვის მაინც მოახერხა ლექციებზე მოხვედრა, მალე ლაიელმა ლექციებზე მამაკაცებთნ ერთად ქალებსაც მისცა დასწრების უფლება. მიუხედავად ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემებისა, შარლოტა ესწრებოდა ბრიტანეთის სამეცნიერო ასოციაციის შეხვედრებს.
1838 წელს, როდესაც დედა გარდაიცვალა, შარლოტამ მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა დარჩა და წყვილმა შეძლო ბელგრავიის პრესტიჟულ სახლში გადასვლა. მათი სახლი მრავალი მეცნიერისა და პოლიტიკოსის შეხვედრის პოპულარული ადგილი გახდა და როფგორც აღნიშნავდნენ,ამ წვეულებების წარმატება დიდწილად შარლოტას დამსახურება იყო.
თავისი საქმიანობით შარლოტა მეუღლეს ეხმარებოდა პუბლიკაციების მომზადებაში და გამოქვეყნებაში. მისი ზოგიერთი ილუსტრაცია, როგორიცაა "გოსაუს ველი", შეიტანეს მისი მეუღლის მიერ გამოცემულ ნაწარმოებებში. შარლოტამ დიდი გავლენა მოახდინა მეუღლის კარიერაზე.ერთ-ერთი მოგზაურობის დროს მას მალარია შეხვდა და მთელი სიცოცხლის მანძილზე მისგან გამოწვეული გართულებებით იტანჯებოდა, მრავალი წლის განმავლობაში ებრძოდა დაავადებას, ბოლოს ძალიან დასუსტდა, აღარ შეეძლო მეუღლესთან ერთად მოგზაურობა.
შარლოტა გარდაიცვალა 1869 წლის 9 თებერვალს ლონდონში, 80 წლის ასაკში. დაკრძალულია ლონდონის ბრომპტონის სასაფლაოზე.
კინემატოგრაფიაში
2020 წელს ბრიტანელმა რეჟისორმა ფრენსის ლიმ გადაიღო ფილმი „ამონიტი“, რომელშიც შარლოტა მერჩისონის როლი სირშა რონანმა შეასრულა.
ინდური მარტორქა
ინდური მარტორქა (Rhinoceros unicornis) — კენტჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი მარტორქისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ინდოეთის სუბკონტინენტზე. რაოდენობის შემცირების გამო იგი მოწყვლად სახეობად ითვლება. მისი გავრცელების არეალის ფართობი 20 000 კმ²-ია. პოპულაციის შემცირებას აჩქარებს ყველაზე მნიშვნელოვანი ჰაბიტატის, ალუვიური ბალახისა და მდინარის ტყის განადგურება ადამიანის და პირუტყვის მიერ.
წარსულში იგი გავრცელებული იყო ინდ-განგის ვაკეზე, მაგრამ ახლა მისი თერთმეტი პოპულაცია აღინიშნება ინდოეთსა და ნეპალში. 1190-იანებში მისი სრული რაოდენობა 1870-1895 იყო, ხოლო 2015 3555.
სპილოს კუნძული
სპილოს კუნძული (Elephant Island) — ყინულით დაფარული მთიანი კუნძული ანტარქტიდის სანაპიროსთან. ის სამხრეთის ოკეანეში, სამხრეთ-შეტლანდის კუნძულების ჯგუფიდან ყველაზე მოშორებით მდებარეობს. მას სახელი ადრეულმა მკვლევარებმა უწოდეს, ამ კუნძულზე მობინადრე ზღვის სპილოების გამო. ის სამხრეთ გეორგიადან 1253 კილომეტრში, სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს, 935 კილომეტრში, სამხრეთით ფოლკლენდის კუნძულებიდან და 885 კილომეტრში სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჰორნის კონცხიდან. კუნძული წარმოადგენს სადავო ტერიტორიას არგენტინას, ჩილესა და ბრიტანეთს შორის.
გეოგრაფია
კუნძულის ფართობია 558 კმ², ხოლო სიმაღლე, პარდოს ქედზე, ზღვის დონიდან მაქსიმალური სიმაღლეს, 853 მეტრს აღწევს. კუნძულის მნიშვნელოვან ობიექტებს წარმოადგენენ: იელჩოს კონცხი, ვალენტინის კონცხი და სათვალთვალო კონცხი, რომლებიც მის უკიდურეს ჩრდილოეთ, აღმოსავლეთ და სამხრეთ წერტილებს წარმოადგენენ. ასევე ვილდის წერტილი, წყალში შეჭრილი ხმელეთის პატარა ნაწილი კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროზე. სიმტკიცის მყინვარი არის კუნძულის მთავარი მყინვარი.
ისტორია
1821 წლის 29 იანვარს კუნძულის კარტოგრაფია ჩაატარა ფადეი ბელინსგაუზენის ექსპედიციამ და მას ადმირალ სემიონ მორდვინოვის პატივსაცემად უწოდა მისი სახელი.
კუნძული ყველაზე უფრო ცნობილი გახდა შეკლტონის 1914-1917 წლების ტრანსანტარქტიკული საიმპერიო ექსპედიციის დამთავრების შემდეგ, როდესაც 1916 წლის 14 აპრილს იქ გადავიდა უედელის ზღვაში ავარიაგანცდილ გემ «ენდიურანსის» ჯგუფის 28 წევრი. 17 აპრილს ექსპედიციის წევრებმა უაილდის კონცხზე (სახელი დარქმეულია ერნესტ შეკლტონის მოადგილის — ფრენკ უაილდის პატივსაცემად) დააფუძნეს ბანაკი, სადაც მისი ხელმძღვანელობით გამოიზამთრეს 1916 წლის 30 აგვისტომდე, სანამ შეკლტონმა არ მოახდინა მათი ევაკუაცია პუნტა-არენასში.
ჰაგაკურე
მინი|ჰაგაკურე კიკიგაკი (1939 წლის გამოცემა) ჰაგაკურე (葉隠; სიტყვასიტყვით ნიშნავს ფოთლებით დაფარულს ან დაფარულ ფოთლებს), ან ჰაგაკურე კიკიგაკი (葉隠聞書) — პრაქტიკული და სულიერი სახელმძღვანელო სამურაებისთვის, შედგენილი ედოს ეპოქის გამორჩეული საზოგადო მოღვაწის, ჰიზენის მიწების მესამე მმართველის, ნაბეშიმა მიცუშიგეს ვასალის, იამამოტო ცუნეტომოს მიერ. ესაა ერთგვარი კომენტარების კრებული, რომელიც ტაშირო ცურამოტოსა და ცუნემოტოს 1709-1716 წლების საუბრების ჩანაწერებს აერთიანებს, თუმცა წიგნის სახით იგი მრავალი წლის შემდეგ გამოქვეყნდა, ტაშირო ცურამოტოს მიერ. წიგნში ასევე შევხვდებით ავტორის ბატონის, ნებიშიმა მიცუშიგეს ნააზრევებს, ასევე მისი მამის, კაცუშიგოსა, და უფროსი ვაჟის, ცუნაშიგეს გამონათქვამებსა და იდეებს საბრძოლო ხელოვნების შესახებ.
ნაწარმოები დაწერილია იმ დროს, როცა ოფიციალურად არ იყო დაწესებული სამურაების შეჯიბრება. ნაწარმოები ერთგვარად ილაშქრებს მეომართა კლასის შენარჩუნების იდეის წინააღმდეგ, ომის არარსებობის შემთხვევაში და ასახავს ავტორის ნოსტალგიას იმ სამყაროს მიმართ, რომელიც მის დაბადებამდე გაქრა.
ნაწარმოები თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში იყო დავიწყებული, თუმცა მიიჩნეოდა, რომ იგი იყო იაპონიის თავდაცვის სახმელეთო ძალების მეგზური წყნარ ოკეანეში მიმდინარე კონფლიქტების დროს. ჰაგაკურე ასევე ცნობილია, როგორც სამურაების წიგნი, ნაბეშიმას ანალები ან ჰაგაკურეს ანალები.
აღწერა
მინი|იამამოტო ცუნეტომო ნაწარმოებში ვაწყდებით იამამოტოს შეხედულებებს ბუშიდოს - სამურაების იერარქიული კოდექსის - შესახებ. ზოგიერთი მკლვევარი ერთხმად თანხმდება იმ ფაქტზე, რომ, თითქოს, ნაშრომში მოყვანილი შეხედულებები ცხადყოფს ბუშიდოს "სიკვდილიანობას" - სხვაგვარად რომ ვთქვათ, მათი აზრით, ბუშიდო - ესაა "გარდაუვალი გზა სიკვდილისა" ან ერთგვარი ნიშანი სიკვდილისთვის მზადყოფნისა, რათა სამურაი მზად იყოს, ნებისმიერ მომენტში უერთგულოს საკუთარ ბატონს. მიუხედავად ამისა, ჰაგაკურეს იდეა ხშირად არასწორად ინტერპრეტირდება - მისი დედააზრი მდგომარეობს არა იმაში, რომ იგი "სიკვდილის გზაა", არამედ იმაში, რომ სიკვდილზე მუდმივი ფიქრითა და მისი გაცნობიერებით ადამიანებს შეუძლიათ მიაღწიონ ზებუნებრივ თავისუფლებას, რისი დახმარებითაც ადამიანები შეძლებენ, აითვისონ მეომრის (კონკრეტულ შემთხვევაში სამურაის) ერთ-ერთი გამორჩეული თვისება.
ისტორიული ფონი
მას შემდეგ, რაც ტოკუგავა შოგუნატმა 1638 წელს შიმაბარას აჯანყება ჩაახშო, იაპონიას არ განუცდია ომი დაახლოებით ორი საუკუნის განმავლობაში. შესაბამისად, ამავე პერიოდში გაუქმდა დაპირისპირება და დუელი სამურაებს შორის. იამამოტო ცუნეტომო დაიბადა 1659 წელს, ოფიციალურად სანქცირებული სამურაების ბრძოლის დასრულების შემდეგ. მას არ ჰქონდა პირადი საბრძოლო გამოცდილება და საკუთარ თავსაც მწიგნობრობით ირჩენდა. XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე, სამურაებს, ომის არარსებობის შემთხვევაში, კლასობრივი სტატუსის შენარჩუნების დილემა შეექმნათ, რაც კარგადაა ასახული ზემოხსენებულ ნაწარმოებში. ავტორის სიცოცხლის ბოლოს დაწერილი ეს ნაწარმოები ასევე ასახავს ავტორისეულ ნოსტალგიურ განწყობას, რომლითაც იგი წარსულ, მის დაბადებამდე არსებულ ეპოქას მისტირის.
მიღება
ჰაგაკურე თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში აღარავის ახსოვდა. მისი პირველი თანამედროვე გამოცემა 1900 წელს გამოჩნდა, თუმცა მას დიდი ყურადღება არ მიუქცევია საუკუნის პირველ ათწლეულებში. ჰაგაკურე სამურაების განუყოფელ ატრიბუტად იქცა წყნარი ოკეანის კონფლიქტის დროს. ამერიკელი იაპონისტის, მარკ რავინას თქმით, "სამურაის ატრიბუტების აღწერაზე მეტად, ეს ნაშრომი წარმოგვიდგენს, თუ რას ფიქრობდა რიგითი იაპონური არმია სამურაისეულ დისციპლინაზე". გამოსარჩევია ის ფაქტი, რომ მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში არსებული ერთ-ერთი გამორჩეული იაპონელი ავტორი - იუკიო მიშიმა - ძლიერ იყო შთაგონებული ამ საბრძოლო ტრაქტატით, რამაც გადააწყვეტინა, მისთვის სადიდებელი ნაწარმოებიც კი მიეძღვნა. ჰაგაკურეს ციტატები გამოყენებულია 1999 წლის ამერიკულ განგსტერულ ფილმში - ძაღლი-მოჩვენება: სამურაის გზა -, როგორც ნარატიული მოწყობილობა.
678
თარიღი უცნობია
*
ინგლისის საფეხბურთო ლიგა 1984–1985
1984–85 წლების ინგლისის საფეხბურთო ლიგის 86-ე სეზონი.
ლიგის ცხრილები და შედეგები
ქვემოთ ცხრილებში არსებული ინფორმაცია ეყრდნობა The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation ვესაიტზე არსებულ მონაცემებს.
ლიგის შექმნიდან 1893–94 წლამდე, ხუთი სეზონის განმავლობაში, ბოლო ოთხი კლუბისთვის ხელახლა არჩევის წესი მოქმედებდა. 1894–95 სეზონიდან 1920–21 სეზონამდე აღნიშნული წესი მხოლოდ ბოლო ადგილოსან სამ კლუბს შეეხო. 1922–23 სეზონიდან ლიგიდა დაქვეითება ეხება სამხრეთის მესამე დივიზიონის და ჩრდილოეთის მესამე დივიზიონის ბოლო ორ კლუბს. მეოთხე დივიზიონის შექმნის შემდეგ, 1958–59 სეზონიდან, ხელახალი არჩევის წესი მოქმედებდა ბოლო ოთხ კლუბზე.
პირველი დივიზიონი
ჰოვარდ კენდელის ევერტონმა თანაქალაქელ ლივერპულზე უკეთესი შედეგები აჩვენა და ტურნირის გამარჯვებული გახდა. ოთხეულში შევიდნენ ტოტენჰემ ჰოტსპური და მანჩესტერ იუნაიტედი. კენდელის გუნდმა ასევე გაიმარჯვა უეფა-ს თასების მფლობელთა თასზე. საუთჰემპტონმა მეხუთე ადგილი აიღო, კლუბის მთავარმა მწვრთნელმა ლოური მაკმენემიმ თანამდებობა დატოვა და სანდერლენდში წავიდა, მან საუთჰემტონში თორმეტი წელი დაყო.
თოთხმეტი წლის შემდეგ უმაღლეს დივიზიონში დაბრუნდა შეფილდ უენსდეი, ექვსი წლის შემდეგ ნიუკასლ იუნაიტედი და ხუთ წლიანი დაქვეითების შემდეგ ჩელსი. ყველა მათგანმა ტურნირი ცხრილის შუაში დაასრულა.
სტოკ სიტი სამი მოგებით და 17 ქულით ბოლო ადგილზე გავიდა, რაც ინგლისის ყველა ლიგაში ნაჩვენები ყველაზე დაბალი ქულაა, ეს ანტირეკორდი მომდევნო ოცდაერთი წლის განმავლობაში არ შეცვლილა. ლიგის თასის ფილნალისტები ნორვიჩ სიტი და სანდერლენდი ასევე გავარდნენ უმაღლესი დივიზიონიდან.
ლივერპულის მთავარმა მწვრთნელმა ჯო ფაგანმა სეზონის ბოლოს თანამდებობა დატოვა, მის ნაცვლად მივიდა მოთამაშე-მწვრთნელი კენი დალგლიში.
პირველ დივიზიონში ყველაზე მეტი გოლი გატანა გარი ლინეკერმა ლესტერიდან და კერი დიქსონმა ჩელსიდან, ორივეს აქტივში 24 გოლი დაგროვდა.
შენიშვნა:
მეორე დივიზიონი
ჯიმ სმითის ოქსფორდ იუნაიტედმა მეორე დივიზიონი მოიგო და ინგლისურ ლიგაში გაწევრიანებიდან 23 წლის შემდეგ უმაღლეს დივიზიონში აღზევდა. მას მიყვა ბირმინგემ სიტი და მანჩესტერ სიტი.
მეორე დივიზიონიდან დაქვეითდა კარდიფ სიტი, ნოტს ქაუნთი და ვულვერჰემპტონ უონდერერსი. წინა წელს ეს ორივე კლუბი პირველი დივიზიონიდან გავარდა. ვულვზის სტაგნაცია გამოწვეული იყო სერიოზული ფინანსური პრობლემებით.
შენიშვნა:
მესამე დივიზიონი
ტურნირის ბოლო დღეს მესამე დივიზიონის გამარჯვეული ბრედფორდ სიტი გახდა, ამ მატჩში ველი პერეიდის სტადიონზე გაჩენელი ხანძირის შედეგად 56 მაყურებელი დაიღუპა, ბრედფორდის მეტოქე იყო ლინკოლნ სიტი.
მესამე დივიზიონიდან დაიწინაურდა მილუოლი და ჰალ სიტი.
სერიოზულ ფინანსურ პრობლემას განიცდიდა სუონსი სიტი, უელსურ კლუბს მხოლოდ ერთი ქულა აშორებდა გასავადნ ზონას, რაც მათთვის ზედიზედ მესამე დაქვეითება იქნებოდა ინგლისის ლიგიდან.
მეოთხე დივიზიონი
ცხრილის ბოლოს მყოფმა კლუბებმა ჰალიფაქს თაუნი, სტოკპორტ ქაუნთი, ნორტჰემპტონ თაუნი (20 წლით ადრე ერთი სეზონი უმაღლეს დივიზიონში გაატარა) და ტორკი იუნაიტედი შეძლეს ხელახალ არჩევაში ადგილის შენარჩუნება. მომდევნო სეზონში მეოთხე დივიზიონს არალიგიდან ახალი კლუბი არ დამატებია.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისის საფეხბურთო ლიგის სეზონები
Camponotus texanus
Camponotus texanus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
Tapinoma flavidum
Tapinoma flavidum — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tapinoma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dolichoderinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
მირ ფასეჰის სასაფლაო
მირ ფასეჰის სასაფლაო — მუსულმანური სასაფლაო, რომელიც მდებარეობს შუშას ჯიდირის ვაკეზე.
ისტორია
შუშაში მრავალი სასაფლაოს გარდა, ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთში იყო მირფასეჰის პატარა, მაგრამ ძალიან პრესტიჟული სასაფლაო. სასაფლაო მირ მოჰსენ ნავაბის ბაბუის, ცნობილი მეცნიერის, პოეტისა და მუსიკათმცოდნის აღა მირ ფასეჰ აღას სახელს ატარებს, რომელიც პირველად იქ დაკრძალეს. სასაფლაო გააუმჯობესა მირ მოჰსენ ნავაბმა.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული სასაფლაოები
მეერსენის ხელშეკრულება
მინიატიურა|300პქ|ტერიტორიების გაყოფა მეერსენის ხელშეკრულებით 870 წელს. მეერსენის ხელშეკრულება (Vertrag von Meerssen) დაიდო დასავლეთ ფრანკთა მეფე შარლ მელოტსა და აღმოსავლეთ ფრანკთა მეფე ლუდოვიკო გერმანელს შორის 870 წლის 8 აგვისტოს მეერსენში მაასტრიხთან (დღევანდელი ლიმბურგის პროვინცია ნიდერლანდებში). ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ლოთარინგიის გაყოფას; ლოთარინგია ლოთარ II-ის კუთვნილი ტერიტორია იყო, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ 869 წელს კანონიერი მემკვიდრის გარეშე დარჩა, ამიტომ იგი მეერსენის ხელშეკრულებით ლოთარის ბიძებმა შარლ მელოტმა (ლოთარ II-ის მამის, ლოთარ I-ის ნახევარძმა) და ლუდოვიკო გერმანელმა (ლოთარ I-ის ძმა) გაიყვეს.
ლუდოვიკო გერმანელის ვაჟმა ლუდოვიკო III-მ მიიღო ლოთარის სამეფოს აღმოსავლეთი ნაწილი. გამყოფი საზღვარი მიუყვებოდა მდინარე მაასს, ურთს, მოზელს, მარნასა და სონას, შემდეგ კი იურის მთიანეთს (იურა). პოლიტიკურად და ეკონომიკურად ძლიერი რეგიონები, აახენის მიდამოები, ნიდერლანდები და ელზასი აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს დარჩა.
ხელშეკრულებამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საფრანგეთისა და გერმანიის პოლიტიკურად ჩამოყალიბებაში. ლოთარინგია და ელზასი მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე ამ ორ სახელმწიფოს შორის დავის საგანს წარმოადგენდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანიის ისტორია კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია კატეგორია:საერთაშორისო ხელშეკრულებები
NGC 23
NGC 23 — გალაქტიკა პეგასის თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1784 წლის 10 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
ჩრდილოეთ მაკედონიის ელექტროსადგურების სია
ქვემოთ მოცემულია ჩრდილოეთ მაკედონიის ელექტრო სადგურების სია.
თერმული
*
იმპულსის მომენტი
იმპულსის მომენტი (ასევე ეწოდება კუთხის იმპულსი ან ბრუნვის იმპულსი) — ერთ-ერთი შენახვადი ვექტორული სიდიდე ფიზიკაში. კლასიკურ ფიზიკაში იმპულსის მომენტი გამოისახება როგორც რადიუსისა და იმპულსის ვექტორული ნამრავლი. მყარი სხეულის ბრუნვითი მოძრაობისას იმპულსის მომენტი არის წრფივი იმპულსის ანალოგიური, მისი წარმოებული წარმოადგენს ძალის მომენტს. იმპულსის მომენტი ასევე მნიშვნელოვანი სიდიდეა კვანტურ ფიზიკაში.
განმარტება
კლასიკურ მექანიკაში იმპულსის მომენტი განიმარტება შემდეგნაირად: სადაც \vec{p} არის სხეულის იმპულსი, ხოლო \vec{r} არის რადიუს-ვექტორი. ჯვარი აღნიშნავს ვექტორულ ნამრავლს. სიჩქარის მეშვეობით არარელატივისტური ფიზიკაში ეს გამოისახება როგორც: ვექტორული ნამრავლის განმარტებიდან გამომდინარეობს რომ იმპულსის მომენტი რადიუს-ვექტორის და სიჩქარის ვექტორის მიერ შედგენილი სიბრტყის მართობულად არის მიმართული. როდესაც პლანეტა მოძრაობს ელიფსურ ორბიტაზე, მისი იმპულსის მომენტი მიმართული ელიფსის სიბრტყის მართობულად. კონკრეტულად "ზემოთ" არის მიმართული თუ "ქვემოთ" განისაზღვრება მარჯვენა ბურღის წესით, ან ანალოგიური მარჯვენა ხელის წესით. ზედა გამოსახულებიდან ჩანს რომ იმპულსის მომენტის მოდული არის: სადაც \alpha არის სიჩქარესა და რადიუს-ვექტორს შორის კუთხე.
რადგან იმპულსის მომენტი სხეულის ბრუნვის მახასიათებელია, უფრო მოხერხებულია იმპულსის მომენტის გამოსახვა კუთხურის სიჩქარის მეშვეობით. წერტილოვანი \omega კუთხურის სიჩქარის მქონეს სხეულისთვის არის:
ჯოზეფ გორდონ-ლევიტი
ჯოზეფ ლეონარდ გორდონ-ლევიტი (Joseph Gordon-Levitt დ. 17 თებერვალი, 1981) — ამერიკელი მსახიობი, რომელსაც კარიერის განმავლობაში მონაწილეობა აქვს მიღებული სატელევიზიო და კინო ფილმებში. ის ცნობილია თავისი როლებით 2009 წლის დამოუკიდებელ ფილმში „ზაფხულის (500) დღე“ და კრისტოფერ ნოლანის სამეცნიერო ფანტასტიკაში „დასაწყისი“. ამ უკანასკნელისთვის ის ნომინირებული იყო ოქროს გლობუსზე. სარეკლამო რგოლებში შესრულებული როლების შემდეგ, 1992 წელს შედგა მისი დებიუტი ფილმში „ბეთჰოვენი“. გორდონ–ლევიტმა ითამაშა სატელევიზიო სიტკომში „მესამე პლანეტა მზიდან“ (1996–2001). 2001 წელს მან მიატოვა სატელევიზიო კარიერა და ითამაშა რამდენიმე დამოუკიდებელ ფილმში, მათ შორის სურათებში „მანიაკური“ (2001), „იდუმალი კანი“ (2004) და „აგური“ (2005). ის ფლობს ონლაინ საპროდუქციო კომპანიას HitRECord.
იმპულსის მომენტი
განმარტება
სადაც I არის ინერციის მომენტი.
თუ სხეული არის უწყვეტი, მაშინ ჯამი შეიცვლება ინეგრალით. თუ სხეულს არ გააჩნია ერთი ღერძი რომლის გარშემოც ის ტრიალებს, ანუ შეუძლია სამ განზომილებაში ბრუნვა, ინერციის მომენტი არის ტენზორი და არა სკალარი. იმპულსის მომენტი გამოისახება როგორც ტენზორი გამრავლებული ვექტორზე: ამ გამოსახულებაში i და j არის სივრცული ინდექსები x, y და z.
იმპულსის მომენტის მუდმივობა
იმპულსის მომენტის მუდმივობა ციური სხეულებისთვის პირველად დაადგინა კეპლერმა. იმპულსის მომენტი მუდმივია თუ სხეულის პოტენციური ენერგია მარტო რადიუს-ვექტორის სიგრძეზეა დამოკიდებული და არა მიმართულებაზე. თუ ძალა მიმართულებაზე არაა დამოკიდებული, შეგვიძლია დავწეროთ რომ სხეულზე მოქმედი ძალა არის: ანუ ძალა რადიუსვექტორის გასწვრივ არის მიმართული. ამის გამოყენებით მიიღება რომ იმპულსის მომენტის დროითი წარმოებული არის: პირველი წევრი არის ნული რადგანაც წარმოადგენს ძალისა რადიუს-ვექტორის ნამრავლს, ძალა კიდე რადიუს-ვექტორის გასწვრივ არის მიმართული. ხოლო მეორე წევრი ნულია იმიტომ რომ რადიუს-ვექტორის წარმოებული იმპულსის პროპორციულია. შესაბამისად მივიღეთ იმპულსის მუდმივობის კანონი კლასიკურ ფიზიკაში.
თეორიულ ფიზიკაში იმპულსის მუდმივობა მტკიცდება ნოეთერის თეორემის მეშვეობით. ნოეთერის თეორემის თანახმად თუ სისტემას გააჩნია გარკვეული სიმეტრია, არსებობს ამ სიმეტრიასთან დაკავშირებული შენახვადი სიდიდე. იმპულსის მომენტის შემთხვევაში ეს არის სისტემის სიმეტრია მობრუნების მიმართ. რადგანაც ურთიერთქმედების ენერგია მიმართულებაზე არაა დამოკიდებული, მთელი სისტემის მოტრიალებით არაფერი იცვლება.
იმპულსის მომენტის შენახვის მაგალითები ხშირად გვხვდება სპორტში. ყინულზე მოციგურავე ერთ ადგილზე ტრიალისას ბრუნვის სიჩქარის გაზრდას ახერხებს ხელების მოკეცვით. ამით მისი რადიუსი, შესაბამისად ინერციის მომენტი მცირდება. რადგანაც იმპულსის მომენტი უნდა შეინახოს, მოციგურავის ბრუნვის სიჩქარე მატულობს. ანალოგიური მდგომარეობაა როდესაც წყალში მხტომელი თავისი სხეულის მოკეცვით ახერხებს ჰაერში რამდენიმე ბრუნს. ჰაერში ახტომის მერე სპორტსმენზე გარედან არანაირი ძალა არ მოქმედებს რომ დაატრიალოს. ის თავის ბრუნვის სიჩქარეს აკონტროლებს ინერციის მომენტის ცვლილებით.
მბრუნავი სხეულის მოძრაობის განტოლება
ზოგად შემთხვევაში იმპულსის მომენტი არ არის შენახვადი სიდიდე. წერტილოვანი სხეულისთვის მისი დროით წარმოებული არის:
ზედა გამოსახულებაში \vec{M} არის ძალის მომენტი. სამ განზომილებაში მბრუნავი სხეულისთვის გვაქვს:
განმარტება
კვანტურ მექანიკაში იმპულსის მომენტის ოპერატორის საპოვნელად საჭიროა იმპულსის მომენტის კლასიკურ გამოსახულებაში იმპულსი და კოორდინატი შეიცვალოს შესაბამისი ოპერატორებით. კოორდინატულ წარმოდგენაში უნდა მოხდეს შემდეგი შეცვლა შესაბამისად იმპულსის ოპერატორი არის: x, y, z კომპონენტებს აქვთ შემდეგი სახე: იმპულსის ოპერატორის კომპონენტები არ კომუტირებენ ერთმანეთთან. ამ აღნიშვნებში ინდექსი 1 ნიშნავს x კომპონენტს, 2 ნიშნავს y-ს და 3 ნიშნავს z-ს. მართკუთხა ფრჩხილები ნიშნავს კომუტატორს,. არის ლევი-ჩივიტას სიმბოლო. და არის ნული როდესაც ორი ინდექსი მაინც ტოლია. ანუ
იმპულსის ოპერატორებს შორის კომუტაციური თანაფარდობა ნიშნავს რომ თუ იმპულსის მომენტის ერთი კომპონენტი არის ზუსტად გაზომილი, მისი მეორე კომპონენტი განუსაზღვრელია. სიდიდე რომელიც ყველა კომპონენტთან კომუტირებს არის იმპულსის მომენტის კვადრატი:
საკუთარი მნიშვნელობები
რადგნაც იმპულსის მომენტის კვადრატი მის კომპონენტებთან კომუტირებს, მდგომარეობის დახასიათება შეიძლება იმპულსის მომენტის კვადრატით და მისი ერთ ერთი კომპონენტით. როგორც წესი ეს არის z კომპონენტი. სფერულ კოორდინატებში ეს ორი ოპერატორი ჩაიწერება შემდეგნაირად:
სადაც l არის 0, 1, 2, ... იგივე სფერული ფუნქციები იქნება z კომპონენტის საკუთარი ფუნქცია
m არის მთელი რიცხვი მინუს l-დან l-მდე.