cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გუდაუთის მუნიციპალიტეტი
გუდაუთის მუნიციპალიტეტი (Гәдоуҭа амуниципалитет) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის შემადგენლობაში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე და ზღვის ვიწრო სანაპირო დაბლობ ზოლში. 1917 წლამდე ახლანდელი გუდაუთის მუნიციპალიტეტი შედოიდა ქუთაისის გუბერნიის სოხუმის ოლქში, 1921 წლიდან საქართველოს ადმინისტრაციული დაყოფით — აფხაზეთის სსრ-ში გუდაუთის მაზრის სახელწოდებით, 1930 წლიდან ცალკე რაიონად გამოიყო დღევანდელ საზღვრებში. გუდაუთის მუნიციპალიტეტს ჩრდილოეთით ესაზღვრება რუსეთის კრასნოდარისა და სტავროპოლის მხარეები, აღმოსავლეთით სოხუმის მუნიციპალიტეტი, დასავლეთით გაგრის მუნიციპალიტეტი, სამხრეთით — შავი ზღვა. ფართობი 1640 კმ2. ცენტრი — ქ. გუდაუთა.
Tetraponera gerdae
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სან-ხოსეს დეპარტამენტი
2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 108 309 ადამიანს შეადგენს.
დეპარტამენტის რუკა
thumb|left|300px|სან-ხოსეს დეპარტამენტის ტოპოგრაფიული რუკა. ნაჩვენებია ძირითადი დასახლებული პუნქტები და გზები
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ურუგვაის დეპარტამენტები
Lasioglossum truncatum
Lasioglossum truncatum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1901 წელს.
სქოლიო
truncatum
ლესკოეცი (ოჰრიდის თემი)
ლესკოეცი (Лескоец) — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ოჰრიდის თემში.
2002 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობს 2 595 ადამიანი. სოფელში მაცხოვრებლებიდან 2561 მაკედონელია, 8 — სერბი, 3 — არომანიელი და 23 — სხვა ეროვნების.
სქოლიო
კატეგორია:ოჰრიდის თემის სოფლები
ჰიოვიუდბორგარსვაიდიდი
ჰიოვიუდბორგარსვაიდიდი (Höfuðborgarsvæðið) — ისლანდიის 8 რეგიონიდან ერთ-ერთი, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. ფართობი — 1,062 კმ². მოსახლეობის რაოდენობა — 200,852 ადამიანი. სიმჭიდროვე 187.4 ადამ./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრია რეიკიავიკი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ჰიოვიუდბორგარსვაიდიდის რეგიონი ადმინისტრაციულად იყოფა 7 მუნიციპალიტეტად.
მოსახლეობა
კატეგორია:ისლანდია კატეგორია:ისლანდიის რეგიონები
Tetraponera grandidieri
Tetraponera grandidieri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tetraponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Pseudomyrmecinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბერდი
ბერდი (სომხ. Բերդ) — ქალაქი სომხეთში, ტავუშის ოლქში. მდებარეობს მდინარე ტავუშის მარცხენა ნაპირზე, ერევნიდან 211 კილომეტრში. ქალაქი გარშემორტყმულია დაბალი მთებით.
ქალაქთან ახლოს მდებარეობს ტავუშის ციხესიმაგრის (X ს) ნანგრევები, ნორ-ვარაგავანკისა და ხორანაშატის ეკლესიები (XII საუკუნე).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
IPod Nano
iPod Nano — კომპანია Apple-ის ციფრული აუდიოდამკვრელი. პირველი სერია 2005 წლის 7 სექტემბერს გამოვიდა და iPod Mini ჩაანაცვლა. უკანასკნელის წარმოება იმავე დღეს შეწყდა.
„iPod Nano“ ინფორმაციის შენახვისათვის იყენებს ფლეშ-მეხსიერებას. მისი უკანასკნელი მოდელი 2012 წლის ოქტომბერში გამოვიდა.
აუდიო-ფორმატების მხარდაჭერა
უდანაკარგო/ორიგინალური PCM:
სხვა ციფრული ფორმატები:
სქოლიო
კატეგორია:IPod
ტანეგასიმას კოსმოსური ცენტრი
thumb|300px|right|აპარატ [[კაგუასა და რაკეტა H-IIA გაშვება იოსინობუს კომპლექსიდან, ტანეგასიმის კოსმოსური ცენტრი. ]]
ან TNSC (Tanegashima Space Center) — მეორე და ყველაზე მსხვილი კოსმოდრომი იაპონიაში. დაფუძნდა 1969 წელს და მართავს იაპონიის საჰაერო სივრცის კვლევის სააგენტო. მდებარეობს კუნძული ტანეგაშიმას სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, კაგოშიმას პრეფექტურის სამხრეთით, 115 კმ-ში სამხრეთით კუნძული კიუსიუდან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იაპონიის კოსმოსური პროგრამები კატეგორია:კოსმოდრომები
მიხეილ თუმანიშვილი (კინორეჟისორი)
მიხეილ თუმანიშვილი (Михаил Иосифович Туманишвили; დ. 19 ივნისი, 1935 — გ. 23 დეკემბერი, 2010) — წარმოშობით ქართველი საბჭოთა და რუსი კინორეჟისორი და მსახიობი.
სპარუსისებრნი
სპარუსისებრნი (Sparidae) — თევზების ოჯახი ქორჭილასნართა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 10-150 სმ აღწევს. სხვადასხვაგვარი შეფერილობა აქვთ. მტაცებლები არიან, იკვებებიან აგრეთვე პლანქტონით. სპარუსისებრნი შეიცავს 30-ზე მეტ გვარს. გავრცელებული არიან მსოფლიო ოკეანის ზომიერ და ტროპიკულ წყლებში. შავ, აზოვის და იაპონიის ზღვებში ბინადრობს 8 გვარის 9 სახეობა. ჰერმაფროდიტები არიან. უმრავლესობა რეწვის მნიშვნელოვანი ობიექტია. შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროებთან გვხვდება ზღვის კარჩხანა (Diplodus annularis) და ოქროსფერი სპარუსი (Sparus aurata).
მიხეილ თუმანიშვილი (კინორეჟისორი)
ბიოგრაფია
მიხეილ თუმანიშვილი დაიბადა მოსკოვში. 1957 წელს დაამთავრა შჩუკინის სახელობის თეატრალური სასწავლებლის სამსახიობო ფაკულტეტი. მუშაობდა მსახიობად პუშკინის სახელობის თეატრში. 1963 დაამთავრა თეატრაულური ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტთან (ГИТИС) არსებული სარეჟისურო კურსების მუსიკალური რეჟისურის განყოფილება. 1963–1966 წლებში იყო კრემლის ყრილობათა სასახლის რეჟისორი, 1964 წლიდან – კონოსტუდია „მოსფილმის“ რეჟისორის ასისტენტი და მეორე რეჟისორი. გარდაიცვალა 2010 წლის 23 დეკემბერს მოსკოვში.
სპარუსისებრნი
ლიტერატურა
კატეგორია:სპარუსისებრნი
მიხეილ თუმანიშვილი (კინორეჟისორი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსი კინორეჟისორები კატეგორია:დაბადებული 19 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2010
სენ-ბართელმი
მინი|მარჯვნივ|275px|სენ-ბარტელმი სენ-ბართელმი (Saint-Barthélemy, Sankt Barthelemy) — საფრანგეთის ზღვისიქითა გაერთიანება. ეს კუნძული მოქცეულია მცირე ანტილის ტერიტორიაზე, კარიბის ზღვაში. სენ-ბართელმი, გვადელუპასთან, მარტინიკასთან და სენ-მარტენთან ერთად წარმოადგენს საფრანგეთის ვესტ-ინდოეთის ტერიტორიას.
ჰასან გულედ აპტიდონი
ჰასან გულედ აპტიდონი (Hassan Gouled Aptidon; დ. 15 ოქტომბერი, 1916, სომალი — გ. 21 ნოემბერი, 2006, ჯიბუტი, ჯიბუტი) — ჯიბუტის პოლიტიკური მოღვაწე. ჯიბუტის პირველი პრეზიდენტი 1977-1999 წწ.
სენ-ბართელმი
სენ-ბართელმის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 21 კმ²-ს, აქ ცხოვრობს 8398 ადამიანი (2006 წლის აღწერით). კუნძულის დედაქალაქია გუსტავია, ეს ქალაქი უდიდესი ნავსადგურია მთელს ამ კუნძულზე. სენ-ბართელმი ისტორიულად ეკუთვნოდა შვედეთს და წარმოადგენდა მის კოლონიას. ნაპოლეონის დროს ეს ტერიტორია საფრანგეთის კოლონია გახდა.
კატეგორია:საფრანგეთის კუნძულები კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები კატეგორია:კარიბის ქვეყნები
ჰასან გულედ აპტიდონი
დაიბადა თანამედროვე სომალის ტერიტორიაზე, იბრძოდა ჯიბუტის საფრანგეთისაგან დამოუკიდებლობისათვის და მისი სომალისთან შეერთების წინააღმდეგ.
ურალი (მდინარე)
ურალი (რუს.: Урал, ყაზახ.: Жайық,) — მდინარე რუსეთისა და ყაზახეთის ტერიტორიაზე. 1775 წლამდე ცნობილი იყო როგორც იაიკი. სათავეს იღებს ურალის მთების სამხრეთში და ჩაედინება კასპიის ზღვაში. მისი სიგრძე 2 428 კმ-ია და სიგრძით მესამე მდინარეა ევროპაში, ვოლგასა და დუნაის შემდეგ. ვოლგასთან ერთად, კასპიის ზღვაში ჩამდინარე ასევე ერთ-ერთი უდიდესი მდინარეა.
ჰასან გულედ აპტიდონი
1981 წელს ქვეყანაში დაამყარა ერთპარტიული მმართველობა. 1991 წელს ოპოზიციამ ქვეყანაში დაიწყო სამოქალაქო ომი. 1992 წელს აპტიდონი დათანხმდა რეფერენდუმის ჩატარებას მრავალპარტიულ სისტემაზე გადასვლასთან დაკავშირებით, თუმცა ქვეყნის სათავეში არ უნდა ყოფილიყო ოთხ პოლიტიკურ ძალაზე მეტი. მიუხედავად ამისა, მისმა პარტიამ მიიღო პარლამენტის ყველა მანდატი და თავად აპტიდონი კიდევ ერთხელ აირჩიეს სახელმწიფოს მეთაურად. 1990-იანი წლების ბოლოს ჯიბუტის ეკონომიკამ დაიწყო მკვეთრი დაცემა, რამაც აპტიდონი აიძულა თავის შემცვლელად დაესახელებინა საკუთარი ძმისშვილი ისმაილ ომარ გელე. თუმცა აპტიდონი კვლავ დარჩა გავლენიანი პოლიტიკური ფიგურა და ძმისშვილის მრჩეველი გარდაცვალებამდე.
ურალი (მდინარე)
ურალზე გადის ევროპისა და აზიის ტრადიციული საზღვარი.
ჰასან გულედ აპტიდონი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯიბუტის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 15 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1916 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
ურალი (მდინარე)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ორენბურგის ოლქის მდინარეები კატეგორია:ყაზახეთის მდინარეები კატეგორია:ურალის მთები კატეგორია:ბაშკირეთის მდინარეები კატეგორია:ჩელიაბინსკის ოლქის მდინარეები
სორიანოს დეპარტამენტი
სორიანოს დეპარტამენტი (Departamento de Soriano) — დეპარტამენტი ურუგვაიში. დედაქალაქია მერსედესი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, კოლონიის დეპარტამენტის ჩრდილოეთით და ფლორესის დეპარტამენტის დასავლეთით. დასავლეთიდან, მდინარე ურუგვაი გამოჰყოფს არგენტინისგან.
ისტორია
1624 წელს ადგილობრივ ტომთა გაქრისტიანების მიზნით, შეიქმნა ფრანცისკანელთა მისია. ამ ტერიტორიას სანტო დომინგო სორიანო ეწოდა. სულ მალე დაარსდა დასახლება ვილია-სორიანოც.
დეპარტამენტი შეიქმნა 1816 წლის 27 იანვარს.
2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 82 592 ადამიანს შეადგენს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ურუგვაის დეპარტამენტები
მაშარანგუაპი
მაშარანგუაპი (Maxaranguape) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მიეკუთვნება ლესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-ნორდესტის შემადგენლობაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის მუნიციპალიტეტები
Street Fighting Man
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როლინგ სტოუნზის სიმღერები კატეგორია:1968 წლის სიმღერები
იზაბელა ბაუმფრი
მან საკუთარ თავს დაარქვა სახელი Sojourner Truth (მოგზაური სიმართლე) 1843 წელს, მას შემდეგ რაც დარწმუნდა, რომ ღმერთმა მას მოუწოდა დაეტოვებინა ქალაქი და წასულიყო სოფლად „იმ იმედის დასამოწმებლად, რომელიც მასში იყო“. მისი ყველაზე ცნობილი გამოსვლა 1851 წელს ოჰაიოში, აკრონში, ქალთა უფლებების კონვენციაზე შედგა. ეს სიტყვით გამოსვლა ფართოდ გახდა ცნობილი სამოქალაქო ომის დროს სათაურით „მე ქალი არ ვარ?“, ორიგინალური სიტყვის ვარიაცია, რომელიც ხელახლა დაიწერა ვიღაცის მიერ, სტერეოტიპული სამხრეთული დიალექტის გამოყენებით. იგი იყო ნიუ იორკიდან, თუმცა მისი მშობლიური ენა ნიდერლანდული იყო. სამოქალაქო ომის დროს იგი დაეხმარა შავკანიანებს ჩრდილოეთის არმიაში მოსახვედრად; ომის შემდეგ, მან წარუმატებლად სცადა ფედერალური მთავრობისგან მიწის გრანტების აღება, გათავისუფლებული მონებისათვის. მან სიკვდილამდე განაგრძო ბრძოლა ქალებისა და აფრო-ამერიკელების სახელით. როგორც მისი ბიოგრაფი ნელ ირვინ პეინტერი წერდა, „იმ დროს, როცა ამერიკელთა უმეტესობა მონებს მამაკაცებად მიაჩნევდა და ქალებს თეთრებად, ჭეშმარიტება იყო ის, რაც ჯერ კიდევ აგრძელებს გამეორებას: შავკანიანებს შორის არიან ქალები, ქალებს შორის არიან შავკანიანები“.
იზაბელას მემორიალური ბიუსტი გაიხსნა 2009 წელს აშშ-ის კაპიტოლიუმის ვიზიტორთა ცენტრში, ემანსიპაციის დარბაზში. ის პირველი აფროამერიკელი ქალია, რომელსაც ქანდაკება კაპიტოლიუმის შენობაში დაუდგეს. 2014 წელს ის შეიყვანეს ჟურნალ Smithsonian-ის „ყველა დროის 100 ყველაზე მნიშვნელოვანი ამერიკელის“ სიაში.
ადრეული წლები
მარჯვნივ|მინი|240x240პქ| პოლკოვნიკ იოჰანეს ჰარდენბერგის სახლი იზაბელა იყო ერთ-ერთი იმ 10 ან 12 შვილიდან, რომელიც დაიბადა ჯეიმზ და ელიზაბეტ ბაუმფრიების (ან ბომფრიების) ოჯახში. პოლკოვნიკმა ჰარდენბერგმა იყიდა ჯეიმზ და ელიზაბეტ ბაუმფრიები მონათვაჭრეებისაგან და მათ ოჯახს ამყოფებდა თავის მამულში, დიდ მთიან რაიონში, სვარტეკილში (ახლანდელი რიფტონის ჩრდილოეთით), ნიუ-იორკიდან ჩრდილოეთით, 153 კმ-ს მოშორებით. ჩარლზ ჰარდენბერგმა მემკვიდრეობით მიიღო მამის ქონება და განაგრძო ხალხის დამონება, როგორც ამ ქონების ნაწილი.
1806 წელს, როდესაც ჩარლზ ჰარდენბერგი გარდაიცვალა, ცხრა წლის ისაბელა, აუქციონზე ცხვრის ფარასთან ერთად 100 დოლარად იყიდა ჯონ ნილიმ, კინგსტონთან ახლოს, ნიუ-იორკის შტატში. ამ დრომდე თრუთი ლაპარაკობდა მხოლოდ ნიდერლანდურ ენაზე, და ინგლისური ენის შესწავლის შემდეგ იგი ლაპარაკობდა ჰოლანდიური აქცენტით, და არა სტერეოტიპული „შავი მონის“ ინგლისურით. მოგვიანებით მან აღწერა ნილი, როგორც სასტიკი და მკაცრი, ყვება, თუ როგორ სცემდა მას ყოველდღიურად, ზოგჯერ ჯოხებით. 1808 წელს ნილიმ იგი 105 დოლარად მიჰყიდა ტავერნის მცველს, მარტინუს შრივერს, პორტ ევენიდან, რომელიც მას 18 თვის განმავლობაში ფლობდა. შემდეგ შრივერმა უგუ 1810 წელს მიჰყიდა ჯონ დიუმონტს ვესტ პარკიდან. ჯონ დიუმონმა არაერთხელ გააუპატიურა იგი და მნიშვნელოვანი დაძაბულობა არსებობდა იზაბელასა და დიუმონის მეუღლეს, ელიზაბეტ უორინგი დიუმონს, შორის, რომელიც ავიწროებდა მას.
დაახლოებით 1815 წელს ელიზაბეტმა გაიცნო და შეუყვარდა მონა კაცი, სახელად რობერტი, მეზობელი ფერმიდან. რობერტის მფლობელმა ,ჩარლზ კატონ უმცროსმა, აუკრძალა მათ ურთიერთობა; მას არ სურდა, რომ მის მონებს, შვილები ჰყოლათ იმ ადამიანებთან, რომლებიც არ იყვნენ მისი მონები, რადგან ასე ის შვილებს ვერ დაეპატრონებოდა. ერთ დღეს რობერტი იზაბელას სანახავად შეპარვით მივიდა. როდესაც კატონმა და მისმა შვილმა იპოვეს ის, სასტიკად სცემეს, სანამ დიუმონი საბოლოოდ ჩაერია. იზაბელას აღარასოდეს უნახავს რობერტს იმ დღის შემდეგ. ეს მომენტი მთელი ცხოვრების განმავლობაში აწუხებდა იზაბელას. იგი საბოლოოდ დაქორწინდა დამონებულ კაცზე, სახელად თომასი. მან გააჩინა ხუთი შვილი: ჯეიმზი, მისი პირმშო, რომელიც გარდაიცვალა ბავშვობაში, დიანა (1815), ჯონ დიუმონის გაუპატიურების შედეგად, პიტერი (1821), ელიზაბეტი (1825) და სოფია (დაახლ. 1826), ყველა დაბადებული. მას შემდეგ, რაც ის და თომასსზე დაქორწინდა.
1799 წელს ნიუ-იორკის შტატმა დაიწყო მონობის გაუქმების კანონმდებლობა, თუმცა ნიუ-იორკში დამონებული ადამიანების ემანსიპაციის პროცესი არ დასრულებულა 1827 წლის 4 ივლისამდე. დიუმონი იზაბელას დაჰპირდა, რომ თავისუფლებას მიანიჭებდა საშტატო ემანსიპაციამდე ერთი წლით ადრე, „თუ ის კარგად მოიქცეოდა და ერთგული იქნებოდა“. თუმცა, მან გადაიფიქრა, ამტკიცებდა, რომ ხელის ტრავმამ ის ნაკლებად პროდუქტიული გახადა. იზაბელა გაბრაზებული იყო, მაგრამ განაგრძო მუშაობა.
1826 წლის ბოლოს, იზაბელა თავის ჩვილ ქალიშვილთან, სოფიასთან, ერთად გაიქცა. მას მოუწია დაეტოვებინა სხვა შვილები, რადგან ისინი კანონიერად არ გაათავისუფლეს ემანსიპაციისას. მოგვიანებით მან თქვა: „მე არ გავქცეულვარ, რადგან, რომ ეს ბოროტება იყო, მაგრამ წავედი, რადგან მჯეროდა, რომ ყველაფერი კარგად იყო“.
მან მიაგნო ისააკ და მარია ვან ვაგენენების სახლს ნიუ პალცში, რომლებმაც ის და მისი ბავშვი შეიფარეს. ისააკმა ელიზაბეტის სერვისების იყიდა წლის დარჩენილი პერიოდისთვის (სანამ სახელმწიფოს ემანსიპაცია ამოქმედდა), რაშიც დიუმონმა მიიღო 20 დოლარი. იგი იქ ცხოვრობდა ნიუ-იორკის საშტატო ემანსიპაციის აქტის დამტკიცებამდე.
იზაბელამ შეიტყო, რომ მისი ვაჟი პიტერი, ხუთი წლის ასაკში, დიუმონმა უკანონოდ მიჰყიდა მფლობელს ალაბამაში. ვან ვაგენენების დახმარებით მან ეს საკითხი სასამართლოში მიიტანა და 1828 წელს, თვეების შემდეგ, დაიბრუნა ვაჟი, რომელზეც ძალადობდნენ მფლობელები. თრუთი გახდა ერთ-ერთი პირველი შავკანიანი ქალი, ვინც სასამართლოში წავიდა თეთრკანიანი მამაკაცის წინააღმდეგ და მოიგო საქმე.
1839 წელს, ელიზაბეტის ვაჟმა, პიტერმა, დაიწყო სამუშაო ვეშაპებზე სანადირო გემზე, სახელად ნანტაკეტის ზონა. 1840 წლიდან 1841 წლამდე მან მიიღო სამი წერილი ვაჟისაგან, თუმცა მესამე წერილში უთხრა, რომ ხუთი გაგზავნა. პიტერმა თქვა, რომ მას ასევე არასოდეს მიუღია დედის წერილები. როდესაც გემი პორტში დაბრუნდა, 1842 წელს, პეტერი ბორტზე არ იმყოფებოდა და ელიზაბეტს მასთან კონტაქტი აღარ ჰქონია.
თავისუფლების შედეგი
მარჯვნივ|მინი| იზაბელა ბოუმფრი, დაახლოებით 1864 წელი 1843 წელი ბაუმფრისთვის გარდამტეხი იყო. იგი გახდა მეთოდისტი და 1 ივნისს, სულთმოფენობის კვირას, მან სახელი შეცვალა Sojourner Truth-ად. მან აირჩია სახელი, რადგან მიაჩნდა, რომ ღვთის სული მოუწოდებდა მას ჭეშმარიტების ქადაგებისაკენ. მან თავის მეგობრებს უთხრა: „სული მიხმობს და მე უნდა წავიდე“ და წავიდა, რათა ექადაგა მონათმფლობელობის გაუქმების შესახებ. თან მხოლოდ რამდენიმე ნივთი აიღო, მან ჩრდილოეთით იმოგზაურა, მდინარე კონექტიკუტის ველის გავლით, მასაჩუსეტსისკენ.
ამ დროს თრუთმა დაიწყო მილერიტის ადვენტისტების ბანაკის შეხვედრებზე დასწრება. მილერიტები მიჰყვებოდნენ ნიუ-იორკელი უილიამ მილერის სწავლებას, რომელიც ქადაგებდა, რომ იესო გამოჩნდებოდა 1843–1844 წლებში და მოიტანდა სამყაროს აღსასრულს. ბევრმა მილერიტულ საზოგადოებაში მოიწონა იზაბელას ქადაგება. სიმღერითა და საუბრით მან უამრავი ადამიანი მიიზიდა. როგორც ბევრი სხვა, იმედგაცრუებული, როდესაც მოსალოდნელი მეორედ მოსვლა არ დადგა, იზაბელა გარკვეული დროით დაშორდა თავის მილერიტ მეგობრებს.
1844 წელს იგი შეუერთდა ნორთჰემპტონის განათლებისა და მრეწველობის ასოციაციას ფლორენციაში, მასაჩუსეტსი. აბოლიციონისტების მიერ დაარსებული ორგანიზაცია მხარს უჭერდა ქალთა უფლებებს ა და რელიგიურ ტოლერანტობას, ასევე პაციფიზმს. ორგანიზაციას, ოთხ-ნახევარი წლის ისტორიაში, სულ 240 წევრი ჰყავდა, თუმცა არა უმეტეს 120 ერთ დროს. ისინი ცხოვრობდნენ 1.9 კმ2 მიწის ნაკვეთზე, მიჰყვებოდნენ მეცხოველეობას, ჰქონდათ სახერხი საამქრო, საფქვავი და აბრეშუმის ქარხნა. იზაბელა ცხოვრობდა და მუშაობდა საზოგადოებაში, ზედამხედველობდა სამრეცხაოებს, მეთვალყურეობდა როგორც მამაკაცებს, ისე ქალებს. იქ ყოფნისას იზაბელამ გაიცნო უილიამ ლოიდ გარნისონი, ფრედერიკ დუგლასი და დევიდ რაგლსი. საზოგადოების მიერ წახალისებულმა იზაბელამ იმ წელს პირველად გამოვიდა სიტყვით მონათმფლობელობის წინააღმდეგ.
1845 წელს იგი შეუერთდა ჯორჯ ბენსონის, უილიამ ლოიდ გარნისონის ცოლისძმის, ოჯახს. 1846 წელს ნორთჰემპტონის განათლებისა და მრეწველობის ასოციაცია დაიშალა. 1849 წელს მან მოინახულა ჯონ დიუმონი, სანამ ის დასავლეთში გადავიდოდა.
იზაბელამ დაიწყო თავისი მემუარების კარნახი თავის მეგობარ ოლივი გილბერტისათვის და 1850 წელს უილიამ ლოიდ გარნისონმა პირადად გამოაქვეყნა წიგნი „მოგზაური სიმართლის თხრობა: ჩრდილოელი მონა“. იმავე წელს მან იყიდა სახლი ფლორენციაში $300-ად და სიტყვით გამოვიდა ქალთა უფლებების პირველ ეროვნულ კონვენციაზე უორცესტერში, მასაჩუსეტში. 1854 წელს, მოთხრობის გაყიდვიდან მიღებული შემოსავლით და კარტ-დე-ვიზიტის წარწერით: „მე ვყიდი ჩრდილს სხეულის მხარდასაჭერად“, მან გადაიხადა მეგობრის, სამუელ ჰილის იპოთეკა.
„მე ქალი არ ვარ?“
1851 წელს იზაბელა შეუერთდა ჯორჯ ტომპსონს, აბოლიციონისტს და სპიკერს, სალექციო ტურნეზე ცენტრალურ და დასავლეთ ნიუ-იორკის შტატში. მაისში იგი დაესწრო ოჰაიოს ქალთა უფლებების კონვენციას აკრონში, სადაც მან წარმოთქვა თავისი ცნობილი ექსტრემალური გამოსვლა ქალთა უფლებებზე, მოგვიანებით ცნობილი, როგორც „მე ქალი არ ვარ?“. მისი გამოსვლა მოითხოვდა თანაბარ უფლებებს ყველა ადამიანისათვის. ის ასევე საუბრობდა, როგორც ყოფილი მონა ქალი, აერთიანებდა აბოლიციონიზმის მოწოდებებს ქალთა უფლებებთან და იყენებდა მუშაკის პოზიციას, რათა თანაბარი უფლებების პრეტენზია გამოეთქვა.
კონვენციის ორგანიზატორები იყვნენ ჰანა ტრეისი და ფრენსის დანა ბარკერ გეიჯი, რომლებიც ესწრებოდნენ იზაბელას სიტყვით გამოსვლას. მისი სიტყვით გამოსვლის სხვადასხვა ვერსია ჩაიწერა, რომელთაგან პირველი გამოქვეყნდა ერთი თვის შემდეგ მონობის საწინააღმდეგო ბუგლებში მარიუს რობინსონი მიერ, რომელიც აუდიტორიაში იყო. რობინსონის მიერ გამოსვლის მოთხრობა არ მოიცავდა კითხვას „მე ქალი არ ვარ?“ არცერთ სხვა გაზეთს არ აშუქებდა მისი გამოსვლა იმ დროს. თორმეტი წლის შემდეგ, 1863 წლის მაისში, გეიჯმა გამოაქვეყნა კიდევ ერთი, ძალიან განსხვავებული ვერსია. მასში, ჭეშმარიტების მეტყველების ნიმუშს, როგორც ჩანს, ჰქონდა სამხრეთელი მონების მახასიათებლები და მეტყველება რადიკალურად განსხვავდებოდა რობინსონის ვერსიისგან. გეიჯის გამოსვლის ვერსია გახდა ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ვერსია და ცნობილია როგორც „მე ქალი არ ვარ?“ რადგან ეს კითხვა ოთხჯერ გაიმეორა. ნაკლებად სავარაუდოა, რომ იზაბელას მეტყველება სამხრეთული ბუნების იყო, რადგან ის დაიბადა და გაიზარდა ნიუ-იორკში და ცხრა წლამდე მხოლოდ ნიდერლანდურ ენაზე ლაპარაკობდა.
ავადმყოფობა და სიკვდილი
იზაბელას სიცოცხლის ბოლო წლებში უვლიდა მისი ორი ქალიშვილი. მის გარდაცვალებამდე რამდენიმე დღით ადრე რეპორტიორი Grand Rapids Eagle-დან მოვიდა მასთან ინტერვიუსთვის. „სახე დახატული და გაფითრებული ჰქონდა და აშკარად დიდ ტკივილს განიცდიდა. მისი თვალები ძალიან კაშკაშა და გონებამახვილი იყო, თუმცა ლაპარაკი უჭირდა.“
იზაბელა გარდაიცვალა დილით ადრე, 1883 წლის 26 ნოემბერს, ბათელ კრიკის სახლში. 1883 წლის 28 ნოემბერს მისი პანაშვიდი გაიმართა კონგრეგაციულ-პრესბიტერიანულ ეკლესიაში მისი მოძღვრის, მეუფე რიდ სტიუარტის თაოსნობით. ბათელ კრიკის ზოგიერთი გამოჩენილი მოქალაქე მტვირთავი იყო; წირვას დაახლოებით ათასი ადამიანი დაესწრო. იზაბელა დაკრძალეს ქალაქის ოუკ ჰილის სასაფლაოზე.
ფრედერიკ დუგლასმა მას ქება შესთავაზა ვაშინგტონში: „ასაკისთვის პატივცემულო, გამორჩეულო ადამიანის ბუნების ცნობიერებით, გამორჩეულო დამოუკიდებლობითა და მამაცო თვითდამკვიდრებით, თავდადებულო შენუ რასის კეთილდღეობისთვის, ის, ბოლო ორმოცი წლის განმავლობაში, იყო სოციალური რეფორმატორების პატივისცემისა და აღფრთოვანების მიმართულება“.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ქალთა უფლებების დამცველი აქტივისტები კატეგორია:ამერიკელი სუფრაჟისტები კატეგორია:აფრო-ამერიკელი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:XIX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები კატეგორია:გარდაცვლილი 1883 კატეგორია:დაბადებული 1797
ჟან ბატისტ პერენი
ჟან ბატისტ პერენი (Jean Baptiste Perrin; დ. 30 ნოემბერი, 1870, ლილი — გ. 17 აპრილი, 1942, ნიუ-იორკი) — ფრანგი ფიზიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1923). პარიზის უმაღლესი ნორმალური სკოლის დამთავრების შემდეგ (1894) მუშაობდა იქვე, 1898 წლიდან კი – პარიზის უნივერსიტეტში (1910 წლიდან პროფესორი), 1940 წელს საფრანგეთის კაპიტულაციის შემდეგ გადავიდა აშშ-ში. გამოიკვლია კათოდური და რენტგენის სხივები (1895-98). პერენის ნაშრომები, რომელიც შეეხება ბროუნის მოძრაობას, აინშტაინ-სმოლუხოვსკის თეორიის დასაბუთებაა. მათ საშუალება მისცეს პერენს მიეღო ავოგადროს რიცხვის მნიშვნელობა, რომელიც თანხვდება სხვა მეთოდებით მიღებულ მნიშვნელობებს, და საბოლოოდ დაემტკიცებინა მოლეკულების რეალურობა, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში (1926).
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
მარათონელი (ფილმი)
მარათონელი (Marathon Man) — 1976 წლის ფილმი, რომელშიც მონაწილეობენ: დასტინ ჰოფმანი, ლორენს ოლივიე, როი შაიდერი და სხვები. ფილმი გადაღებულია ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით, რომლის ავტორია უილიამ გოლდმენი.
სიუჟეტი
ის ასპირანტია და მეცნიერებითაა გატაცებული, ჰყავს საყვარელი ძმა, რომელიც მისგან შორსაა და აქვს ჰობი - სირბილი. მოულოდნელად მის ირგვლივ იწყება მკვლელობათა სერიები და მას მარტო მოუწევს დაქირავებულ მკვლელთა ბრბოსთან გამკლავება.
ჯილდოები
ლორენს ოლივიემ მიიღო ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში. ფილმმა მიიღო დავიდ დი დონატელოს ორი პრიზი: საუკეთესო უცხოური ფილმისთვის (პროდიუსერმა რობერტ ევანსმა) და საუკეთესო უცხოელმა მსახიობისთვის (დასტინ ჰოფმანმა). ფილმმა აგრეთვე მიიღო ოსკარისა და BAFTA-ს თითო და ოქროს გლობუსის 4 ნომინაცია.
სქოლიო
კატეგორია:1976 წლის ფილმები კატეგორია:ჯონ შლეზინგერის ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
Lasioglossum tschakarense
Lasioglossum tschakarense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1925 წელს.
სქოლიო
tschakarense
ლა-კორუნია
ლა-კორუნია (La Coruña) — ქალაქი და ნავსადგური ესპანეთში, გალისიაში, ატლანტის ოკეანის ნაპირზე, ლა-კორუნიის ყურეში. ლა-კორუნიის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაარსდა 1208 წელს, თუმცა ნავსადგურის არსებობა ამ ადგილებში რომის იმპერიის ეპოქაშიც ივარაუდება. XVI საუკუნიდან გალისიის ერთ-ერთი პოლიტიკური ცენტრი იყო. 1588 წელს იყო ესპანეთის უძლეველი არმადის გამგზავრების ადგილი, მომდევნო წელს კი ქალაქი ინგლისელი მეზღვაურის, ფრენსის დრეიკის თავდასხმამ დააზიანა. ნაპოლეონის ომების დროს, 1809 წელს აქ გაიმართა ბრძოლა საფრანგეთის და ინგლისის ჯარებს შორის (კორუნიას ბრძოლა). ამჟამად ჩრდილოეთ ესპანეთის მნიშვნელოვანი სანაოსნო და თევზსაჭერი პორტია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის ქალაქები კატეგორია:ლა-კორუნიის მუნიციპალიტეტები
Tetraponera humerosa
Tetraponera humerosa — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tetraponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Pseudomyrmecinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
მესამე ინტერნაციონალი
„მესამე ინტერნაციონალი“ — საქართველოს ახალგაზრდობის რევოლუციური ორგანიზაციის „სპარტაკის“ ქუთაისის კომიტეტის ორგანო; გამოვიდა 1917 წლის 12 ნოემბერს ქუთაისში არალეგალურად. გამოიცა სულ 5 ნომერი. პირველი სამი გამოვიდა როგორც ჟურნალი, ბოლო ორი კი როგორც გაზეთი. თავისი იდეურ-პოლიტიკური მიმართულებით ბოლშევიკური იყო.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
საქართველოს მეგობართა ახალი ჯგუფი
საქართველოს მეგობართა ახალი ჯგუფი 2005 წლის თებერვალში საქართველოს ინიციატივით შეიქმნა. მასში გაერთიანდნენ ლიეტუვა, ლატვია, ესტონეთი, პოლონეთი, ბულგარეთი, რუმინეთი, მოგვიანებით კი შეუერთდა ჩეხეთის რესპუბლიკა. ჯგუფის პირველი შეხვედრა გაიმართა 2005 წლის 4 თებერვალს თბილისში. ჯგუფის მიზანია შუამდგომბლობა გაუწიოს საქართველოს ევროატლანტიკურ ალიანსში და ევროსტრუქტურებში ინტეგრაციაში.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს საგარეო პოლიტიკა
მოლდოვის პარლამენტი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოლდოვის მთავრობა
ტარაგონის პროვინცია
thumb|250px|ტარაგონის მდებარეობა ესპანეთში ტარაგონა (provincia de Tarragona, província de Tarragona) — პროვინცია აღმოსავლეთ ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანების, კატალონიის სამხრეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება შემდეგი პროვინციები: კასტელიონი, ტურუელი, სარაგოსა, ლერიდა და ბარსელონა. ასევე ესაზღვრება ხმელთაშუა ზღვა.
პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 631,156 კაცს (2002 წლის მონაცემებით), რომლის დაახლ. ერთი მეხუთედი ცხოვრობს მის დედაქალაქ ტარაგონაში. პროვინციაში არის 183 მუნიციპალიტეტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპანეთის პროვინციები
ანაპურნა
ანაპურნა (სანსკრ. अन्नपूर्णा) — მწვერვალი ნეპალში, ჰიმალაიზე, ანაპურნის მასივზე. მწვერვალის სიმაღლეა — 8091 მ. ანაპურნა სიმაღლით მსოფლიოში მე-10 ადგილზეა. ის არის პირველი რვაათასიანი მწვერვალი, რომელიც ადამიანმა დაიპყრო. (1950 წლის 3 ივნისს) მიუხედავად ამისა, ანაპურნა წარმოადგენს ყველაზე სახიფათო რვაათასიანს. მასზე ასვლისას ან ჩამოსვლისას დაიღუპა მრავალი ალპინისტი. სიკვდილიანობის კოეფიციენტი 40%-ზე მეტია. რვაათასიანებზე ალპინისტების ასვლების ისტორიაში ყველაზე ნაკლები ასვლა განხორციელდა ანაპურნაზე. 2008 წლის მონაცემებით, სულ დაფიქსირებულია 154 ასვლა და 58 დაღუპული ალპინისტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰიმალაი კატეგორია:ნეპალის მთები
რველი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 622 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Streets of Love
Streets of Love — ინგლისური როკ-ჯგუფ როლინგ სტოუნზის სიმღერა. იგი სინგლის სახით 2005 წელს გამოიცა. შეტანილია ალბომში A Bigger Bang.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:როლინგ სტოუნზის სიმღერები კატეგორია:2005 წლის სიმღერები
გუსტავია
გუსტავია (Gustavia) — საფრანგეთის ზღვისიქითა გაერთიანების სენ-ბართელმის დედაქალაქი და უდიდესი დასახლებული პუნქტი. ამ ქალაქს სახელი დაერქვა შვედეთის მეფის გუსტავ III-ის პატივსაცემად, უკვე მოგვიანებით ამ ქალქსაც და მთლიან კუნძულსაც საფრანგეთი აკონტროლებდა. გუსტავიაზე განვითარებულია ტურიზმი.
მოსახლეობა — 3,2 ათასი ადამიანი (2005 წელი), კუნძულის მთელის მოსახლეობის თითქმის ნახევარი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის ქალაქები კატეგორია:სენ-ბართელმის ქალაქები კატეგორია:კარიბის ზღვის აუზის ქვეყნების დედაქალაქები
სიფარი
მარჯვნივ|მინი|სიფარი სიფარი — ძველი ქალაქი შუამდინარეთში, მდინარე ევფრატის მარჯვენა ნაპირზე. მზის ღვთაების შამაშის (შუმერულად უთუ) კულტის ცენტრი. ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულს — ძვ. წ. I ათასწლეულში ბაბილონეთის მსხვილი ვაჭრობა-ხელოსნობის ცენტრი იყო, თვითმმართველობით სარგებლობდა და თავისუფალი იყო გადასახადებისაგან. მართავდა უხუცესთა საბჭო, რომელსაც სათავეში შამაშის უზენაესი ქურუმი ედგა. ძვ. წ. 538 წელს სიფარი სპარსელებმა დაიპყრეს. 1880 წელს დაიწყო სიფარის არქეოლოგიური კვლევა. გათხრების შედეგად გამოვლინდა ქალაქის ზღუდე, ქალაქის შუაგულში აღმართული ზიქურათი და ღვთაება შამაშის ტაძარი. სიფარი 30 კილომეტრი სიგრძის სამეფო არხით უკავშირდებოდა მდინარე ევფრატის მარცხენა ნაპირზე მდებარე ქალაქ ოპისს.
ლიტერატურა
კატეგორია:შუმერული ქალაქები
სავო კლიმოვსკი
სავო კლიმოვსკი (Саво Климовски, დ. 13 ივნისი, 1947, სკოპიე) — მაკედონელი პოლიტიკოსი, იურისტი, პარლამენტის ყოფილი თავმჯდომარე (1998-2000 წწ.) და ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი (1999 წ.).
ბიოგრაფია
სავო კლიმოვსკიმ მაგისრის სამეცნიერო ხარისხით 1974 წელს დაამთავრა სკოპიეს უნივერსიტეტის იურიდული ფაკულტეტი. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა 1978 წელს ლიუბლიანაში. 1971 წლიდან იურიდიული ფაკულტეტის ასისტენტია, შემდეგ დოცენტი და პროფესორი. 1992 წლიდან ფაკულტეტის დეკანია ორი ვადით. არის მრავალრიცხოვანი მონოგრაფიის და სახელმძღვანელოს ავტორი.
პოლიტიკური კარიერა
1986-1991 წლებში მაკედონიის სოციალისტური რესპუბლიკის განათლების, კულტურისა და ფიზიკური კულტურის მინისტრია. 1992-2000 წლებში პარლამენტის წევრია, ხოლო 1998-2000 წლებში პარლამენტის თავმჯდომარე. კირო გლიგოროვის უფლებამოსილების გასვლიდან ბორის ტრაიკოვსკის გაპრეზიდენტებამდე პერიოდში ასრულებდა მაკედონიის პრეზიდენტის მოვალეობას.
Tetraponera hysterica
Tetraponera hysterica — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Tetraponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Pseudomyrmecinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Lasioglossum tschardschuicum
Lasioglossum tschardschuicum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1931 წელს.
სქოლიო
tschardschuicum
პედრა-გრანდი (რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი)
პედრა-გრანდი (Pedra Grande) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მიეკუთვნება ლესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-ნორდესტის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 521 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15.9 კმ²-ზე. ფართობი 221 423 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის მუნიციპალიტეტები
XXII საუკუნე
ათწლეულები და წლები
საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები
...
საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი
კატეგორია:XXII საუკუნე
ნიგერია
ნიგერია (Nigeria), ოფიციალურად ნიგერიის ფედერაციული რესპუბლიკა (Federal Republic of Nigeria) — სახელმწიფო დასავლეთ აფრიკაში. დასავლეთით ესაზღვრება ბენინი, ჩრდილოეთით — ნიგერი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ჩადი და აღმოსავლეთით კამერუნი. მისი სამხრეთ სანაპირო ზოლი გადის გვინეის ყურეზე, ატლანტის ოკეანეში. ნიგერია მოიცავს 36 შტატს და მისი დედაქალაქი არის აბუჯა. ნიგერია ოფიციალურად დემოკრატიულ-სეკულარულ ქვეყნად მიიჩნევა. მარცხნივ|მინი|267x267პქ|აბუჯა, ნიგერიის დედაქალაქი. აბუჯის დიდი მეჩეთი მილენიუმების განმავლობაში თანამედროვე ნიგერია სხვადასხვა სამეფოებისა და ტომების დაქვემდებარებაში იყო. XIX საუკუნეში ნიგერია ბრიტანეთის კოლონია იყო და 1914 წელს აერთიანებდა სამხრეთ ნიგერიისა და ჩრდილოეთ ნიგერიის პროტექტორატებს. 1960 წელს გახდა ფორმალურად დამოუკიდებელი ფედერაცია და 1967-1970 წლებში სამოქალაქო ომში ჩაება. მას შემდეგ ერთმანეთს ენაცვლებოდნენ დემოკრატიული არჩევნების გზით არჩეული სამოქალაქო მთავრობა და სამხედრო დიქტატურები მანამ, სანამ 1999 წელს სტაბილურ დემოკრატიას არ მიაღწია. 2011 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები ითვლება, როგორც პირველი მიუკერძოებელი და დასაბუთებულად თავისუფალი არჩევნები.
ნიგერია ხშირად მოხსენებულია, როგორც „აფრიკის გიგანტი“, მისი უზარმაზარი მოსახლეობისა და ეკონომიკიდან გამომდინარე. დაახლოებით 184 მილიონი მკვიდრით ნიგერია არის აფრიკის კონტინენტზე ყველაზე მეტი მოსახლეობის მქონე ქვეყანა და მოსახლეობის სიმრავლის მხრივ მსოფლიო რეიტინგებში მე-7 ადგილს იკავებს. ნიგერია არის ქვეყანა, სადაც მსოფლიოში ყველაზე მეტი ახალგაზრდა მოსახლეობა ცხოვრობს. ქვეყანა ინტერნაციონალურ ქვეყნადაა მიჩნეული, იქიდან გამომდინარე, რომ 500-ზე მეტი ეთნიკური ჯგუფისაგან შედგება, რომელთაგანაც ყველაზე დიდია ჰაუსა, იგბო და იორუბა; ეს ეთნიკური ჯგუფები 500-ზე მეტ განსხვავებულ ენაზე საუბრობენ და საკმაოდ მრავალფეროვანი კულტურითაც გამოირჩევიან. ოფიციალურ ენად ინგლისურია მიჩნეული. ნიგერია, უხეშად რომ ვთქვათ, ქრისტიანებად და მუსლიმებადაა დაყოფილი. ქრისტიანი მოსახლეობა უმეტესწილად სამხრეთ ნაწილში ცხოვრობს, მუსულმანი მოსახლეობა კი ჩრდილოეთ ნაწილში. მოსახლეობის მცირედი ნაწილი იყენებს ნიგერიისთვის დამახასიათებელ რელიგიას, რომელიც იგბოსა და იორუბას ხალხებისთვისაა დამახასიათებელი.
2015 წელს ნიგერიის ეკონომიკა მსოფლიო ეკონომიკების სიაში მე-20 ადგილს იკავებდა, $500 მილიონზე მეტი ღირებულებით და 1 ტრილიონი დოლარის ოდენობის ნომინალური მშპ-ით. 2014 წელს სამხრეთ აფრიკა გახდა აფრიკის ყველაზე დიდი ეკონომიკის მფლობელი. ასევე ვალის წილი მშპ-ში მხოლოდ 11 %-ია, რაც 2012 წელთან შედარებით 8 %-ით არის შემცირებული. ნიგერია მსოფლიო ბანკის მიერ მიჩნეულია განვითარებად ბაზრად. მას გააჩნია რეგიონალური ძალაუფლება აფრიკის კონტინენტზე. ნიგერია არის MINT ჯგუფის წევრი (მექსიკა, ინდონეზია, ნიგერია, თურქეთი), რომელსაც „BRIC“-ს ადარებენ და მისნაირ მომავალს უწინასწარმეტყველებენ (ბრაზილია, რუსეთი, ინდოეთი, ჩინეთი). ნიგერია ასევე დასახელებულია „მომავალი თერთმეტი“ ქვეყნის სიაში, რომლის ეკონომიკაც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული იქნება. ნიგერია არის „აფრიკული გაერთიანები“-ს, „ოპეკი“-ს და „გაერთიანებული ერები“-ს წევრი ქვეყანა. მარცხნივ|მინი|238x238პქ|გუდლაკ ჯონათანი, ნიგერიის მე-14 პრეზიდენტი (2010-2015) 2014 წელს, როდესაც ებოლას ეპიდემია მოედო მსოფლიოს, ნიგერია იყო ერთ-ერთი ყვეყანა, რომელიც ეპიდემიას ეფექტურად გაუმკლავდა. მის მიერ შემუშავებული „კონტაქტური მეთვალყურეობა“ საკმაოდ ეფექტური ხერხი გახდა, რომელიც შემდგომში ამერიკის შეერთებულმა შტატებმაც გადმოიღო, როდესაც ებოლას საშიშროება აღმოაჩინეს
2002 წლიდან მოყოლებული, ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარე გახდა სექტანტური ძალადობის მსხვერპლი „ბოკო ჰარამის“ მხრიდან, ეს არის ისლამური დაჯგუფება, რომელსაც სურს მთავრობის სისტემის განადგურება და „შარიათის“ კანონების დამკვიდრება. ნიგერიის პრეზიდენტი გუდლაკ ჯონათანი (Goodluck Jonathan) 2014 წლის მაისში ამტკიცებდა, რომ ბოკო ჰარამის თავდასხმების შედეგად დაიღუპა სულ მცირე 12 000 ადამიანი და 8000 დასახიჩრდა. 276 სკოლის მოსწავლის გატაცების შემდეგ, მეზობელი ქვეყნები - ბენინი, ჩადი, კამერუნი და ნიგერი შეუერთდნენ ნიგერიას „ბოკო ჰარამ“-თან საბრძოლველად.
სახელწოდება
სახელი „ნიგერია“ წამოვიდა მდინარე ნიგერიდან, რომელიც ამ ქვეყანაში მიედინება. მტკიცების თანახმად, ეს სახელი XIX საუკუნის ბრიტანელმა ჟურნალისტმა Flora Shaw-მ შეთხზა, რომელიც მოგვიანებით ქორწინდება Baron Frederick Lugard-ზე, ბრიტანეთის კოლონიურ ადმინისტრატორზე. ნიგერიის ნამდვილი სახელი, რომელიც თავდაპირველად გამოიყენებოდა, როგორც ნიგერიის მდინარის სახელწოდება, ცოტა საეჭვოა. ეს სიტყვა შეიძლება Tuareg-ის ალტერნატივა იყოს.
ბრიტანული ნიგერია (1800-1960)
დიდი ბრიტანეთი, ნიდერლანდები, პორტუგალია, ასევე სხვადასხვა აფრიკის ქვეყნები და კერძო კომპანიები ჩართულები იყვნენ მონობით ვაჭრობაში. მონობის საწინააღმდეგო სენტიმენტებით და ეკონომიკური რეალობის შეცვლით, 1807 წელს დიდმა ბიტანეთმა გააუქმა მონობით ვაჭრობა. ნაპოლეონის ომების შემდეგ, დიდმა ბრიტანეთმა დაამყარა დასავლეთ აფრიკის დივიზიონი საერთაშორისო მონობით ვაჭრობის შესაჩერებლად. ანუ ისინი აჩერებდნენ სხვა ერების გემებს, რომელზეც იმყოფებოდნენ მონები და გადიოდნენ აფრიკის სანაპიროდან. დამონებული ხალხი მიჰყავდათ ფრიტაუნში (Freetown), რომელიც დასავლეთ აფრიკაში მდებარე კოლონია იყო და ბრიტანეთის მიერ განთავისუფლებული მონების დასასახლებლად იყო განკუთვნილი.
იმ პერიოდში აფრიკისათვის უძლიერეს სახელმწიფოებს შორის ბრძოლა იმდენად ინტენსიური იყო, რომ ის შეიძლებოდა ინტერ-იმპერიალისტურ კონფლიქტებსა და ომებშიც კი გადაზრდილიყო. ამის ასაცილებლად გერმანიის კანცლერმა ოტო ფონ ბისმარკმა (oto fon bismark) 1884-1885 წლებში მოიწვია ამ ეპოქის მთავარი ევროპული სახელმწიფოების დიპლომატიური სამიტი, რომლის მიზანი იყო აფრიკის მომავლის გაანალიზება და მონობის მოსპობა. სინამდვილეში, უფრო მნიშვნელოვანი იყო კოლონიალიზმი. მინი|საფოსტო მარკა ელიზაბეტ მეორის სურათით ქვეყნების სტრატეგიული და ეკონომიკური გეგმები, როგორებიცაა ძველი ბაზრების დაცვა, ახალი ტერიტორიების ათვისება და მოსახლეობის ექსპლუატაცია. კონფერენციაზე შეიმუშავეს ხელშეკრულება, რომელიც ცნობილია, როგორც ბერლინის აქტი, რომელიც ევროპულ სახელმწიფოებს აფრიკის დანაწილებაში ბრძოლის წესებს კარნახობდა. ბერლინის კონფერენციამ, რომელზეც აფრიკის არც ერთი წარმომადგენლი არ დაასწრეს, აფრიკის დანაწილების პროცესი დაიწყო და არავითარ ყურადღებას არ აქცევდა არც ადგილობრივ კულტურას, არც ეთნიკურ ჯგუფებსა და ერთი ტომის ხალხს ევროპელთა მიერ გავლებული საზღვრების სხვადასხვა მხარეს ტოვებდა. ამან წარმოქმნა ტრაიბალიზმი, რომელიც დღესაც გრძელდება.
1901 წლის 1 იანვარს, ნიგერია გახდა ბრიტანეთის პროტექტორატი და ბრიტანეთის იმპერიის ნაწილი. XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში, დამოუკიდებელი სამეფოები იბრძოდნენ ბრიტანეთის იმპერიის წინააღმდეგ იმისათვის, რომ გაეფართოებინათ თავიანთი ტერიტორიები. 1897 წელს ბრიტანეთმა ომით შეძლო ბენინის დაპყრობა და ანგლო - აროს ომში (1901-1902) დაამარცხა სხვა ოპონენტებიც.
1914 წელს ბრიტანეთმა ფორმალურად შეუერთა ნიგერი ნიგერიის კოლონიას და პროტექტორატს. ადმინისტრაციულად, ნიგერია დაყოფილი იყო ჩრდილო და სამხრეთ პროტექტორატებად და ლაგოსის კოლონიად. სამხრეთ რეგიონის მცხოვრებთ უფრო მჭიდრო კავშირი ჰქონდათ ბრიტანეთთან და სხვა ევროპის ქვეყნებთან, როგორც ეკონომიკურად ასევე კულტურულად.
ქრისტიანულმა დელეგაციებმა პროტეტორატებში დასავლური საგანმანათლებლო დაწესებულებები ჩამოაყალიბეს. ბრიტანეთის არაპირდაპირი კანონის და ისლამური ტრადიციების გამტკიცების პოლიტიკის მიხედვით, სამეფო კარმა არ დაუჭირა მხარი ქვეყნის ჩრდილოეთით, ისლამურ ნაწილში მდებარე ქრისტიანულ დელეგაციებს. სამხრეთის მხარის რჩეული საზოგადოებიდან ზოგიერთი ბავშვი მიდიდოდა დიდ ბრიტანეთში უკეთესი განათლების მისაღებად.
ჩრდილოეთ ნიგერიამ მხოლოდ 1936 წელს უარყო მონობა მაშინ, როცა ნიგერიის სხვა არეებში მონობა კოლონიალიზმის შემდეგ მალევე მოიშალა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, იმისათვის, რომ გაეზარდათ ნიგერიული ნაციონალიზმი და დამოუკიდებლობაზე მოთხოვნა, მომდევნო კონსტიტუციებმა ნიგერია გადააქციეს თვითმართვად ქვეყანად. XX საუკუნის მეორე ნახევარში აფრიკაში დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის დიდი ტალღა წარმოიშვა. ნიგერიამ 1960 წელს მიაღწია დამოუკიდებლობას.
ნიგერია პირველ-მეორე მსოფლიო ომების დროს
პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) შემდეგ ნიგერიაში აღმოცენდნენ პირველი საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ორგანიზაციები. 1920 წელს შეიქმნა დასავლეთ აფრიკის ეროვნული კონგრესის ნიგერიის განყოფილება, 1922 წელს კი ნიგერიის პირველი პოლიტიკური პარტია - ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია, რომელმაც საკანონმდებლო საბჭოს არჩევნებში იმავე წელს მიიღო ლაგოსისათვის განკუთვნილი სამივე ადგილი.
მსოფლიო ეკონომიკურმა კრიზისმა (1929-1933) თავისი დაღი დაასვა ნიგერიის ეკონომიკას. 1929 წლის დამლევს აბაში მოხდა გლეხთა დიდი აჯანყება. 30-იანი წლების დასაწყისისთვის ნიგერიაში აღმოცენდა ახალი მასობრივი ორგანიზაციები, რომელთაც ძირითადად ეროვნული ინტელიგენციის წარმომადგენლები ხელმძღვანელობდნენ. 1933 წელს შეიქმნა ყველაზე მსხვილი ორგანიზაცია - „ლაგოსის ახალგაზრდობის მოძრაობა“, რომელსაც 1936 წელს „ნიგერიის ახალგაზრდობის მოძრაობა“ (ნამ) ეწოდა.
მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945) წლებში იმპორტის შემცირებამ ხელი შეუწო ადგილობრივი მრეწველობის განვითარებას. ეროვნული ბურჟუაზიის რადიკალურად განწყობილი წარმომადგენლები სულ უფრო აქტიურად ებმებოდნენ განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. 1944 წლის აგვისტოში დაარსდა საერთო ნიგერიული პირველი პოლიტიკური პარტია - ნიგერიისა და კამერუნის ეროვნული საბჭო (1962 წლიდან - ნიგერიის მოქალაქეთა ეროვნული საბჭო, ნმეს).
40-იანი წლების დასაწყისში ნიგერიაში შეიქმნა პროფკავშირი, გახშირდა მუშათა გაფიცვები და ორგანიზებული გამოსვლები (1949 წლის 18 ნოემბერში პოლიციამ ცეცხლი გაუხსნა ენუგუს გაფიცულ მაღაროელებს). ანტიკოლონისტური მოძრაობის ნეიტრალიზების მიზნით კოლონისტური ადმინისტრაცია კონსტიტუციური მანევრების გზას დაადგა. 1947 წელს გუბერნატორ რიჩარდზის კონსტიტუციით ნიგერია სამ ოლქად დაიყო. დასავლეთ ნიგერია, აღმოსავლეთ ნიგერია და ჩრდილოეთ ნიგერია, რომელთაც ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოები განაგებდნენ. გუბერნატორს ჰქონდა ვეტოს უფლება. რეგიონალიზაციისაკენ აღებული კურსი კიდევ უფრო განმტკიცდა შემდეგი კონსტიტუციით (1951-მაკფერსონისა (ნიგერიის გუბერნატორი) 1954-ლიტლტონისა (დიდი ბრიტანეთის კოლონიების მინისტრი)).
დამოუკიდებელი ფედერაცია და პირველი რესპუბლიკა (1960-1966)
ნიგერიამ გაერთიანებული სამეფოსგან დამოუკიდებლობა 1960 წლის 1 ოქტომბერს მიიღო. ნიგერიის მთავრობა კონსერვატიული პარტიის კოალიცია იყო: ნიგერიელი ხალხის კონგრესი (NPC). ოპოზიცია მოიცავდა შედარებით ლიბერალურ სამოქმედო ჯგუფს, რომელზეც ყველაზე დიდი გავლენა იორუბას ხალხს ჰქონდა და მას მართავდა ობაფემი ავოლოვო. ნიგერიის დომინანტური ეთნიკური ჯგუფები იყვნენ: ჰაუსა (ჩრდილოეთის ხალხი), იგბო (აღმოსავლეთის ხალხი) და იორუბა (დასავლეთის ხალხი). მათ შორის საკმაოდ დიდი კულტურული და პოლიტიკური განსხვავებები იყო.
დისბალანსი სახელმწიფოებრივ წყობაში 1961 წლის პლებისციტით იყო გამოწვეული. სამხრეთ კამერუნმა გადაწყვიტა კამერუნის რესპუბლიკას შეერთებოდა მაშინ, როცა ჩრდილოეთ კამერუნმა ნიგერიაში დარჩენა არჩია. აქედან გამომდინარე, ჩრდილოეთი მხარე უფრო დიდი იყო ვიდრე სამხრეთი მხარე. 1963 წელს ერმა ჩამოაყალიბა ფედერალური რესპუბლიკა და მისი პირველი პრეზიდენტი იყო აზიკივი (Nnamdi Azikiwe). 1965 წელს არჩევნების დროს, ნიგერიის დასავლეთ რეგიონში მმართველობაში მოვიდა ნიგერიის ნაციონალურ დემოკრატიული პარტია.
მინი|ბიაფრას რესპუბლიკა 1967 წლის ივნისში, როდესაც მან გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და გამოეყო დანარჩენ ნიგერიას.
სამოქალაქო ომი (1967-1970)
მარცხნივ|მინი|197x197პქ|ნიგერიელი ბავშვები 1968 წელს, სამოქალაქო ომის დროს კორუფციამ და გაუწონასწორებლობამ პოლიტიკური პროცესები ნელ-ნელა სამხედრო გადატრიალებებამდე მიიყვანა. პირველი სახელმწიფოებრივი გადატრიალება იგბოს ჯარისკაცების მიერ 1966 წლის იანვარში მოხდა და მას ხელმძღვანელობდნენ ემანუელ იფეაჯინა (Emmanuel Ifeajuna) და ჩუკვუნა კადუნა ნზეოგვუ (Chukwuna Kaduna Nzeogwu). აჯანყებულებმა შეძლეს და მოკლეს მთავრობის პირველი პირები აბუბაკა ტაფავა ბალევა (Abubaka Tafawa Balewa), აჰმადუ ბელო (Ahmadu Bello) და ლადოკე აკინტოლა (Ladoke Akintola).
1967 წლის მაისში, აღმოსავლეთ რეგიონმა გამოაცხადა დამოუკიდებლება ბიაფრის რესპუბლიკის სახელწოდებით. ნიგერიის სამოქალაქო ომი დაიწყო ნიგერიის მთავრობის მხარის მიერ, როდესაც 1967 წლის 6 ივლისს გარკემში ბიაფრას დაესხნენ თავს. ომი 30 თვის განმავლობაში გაგრძელდა და 1970 წლის იანვარში დასრულდა. ამ პერიოდში ბიაფრას ალყა ჰქონდა შემორტყმული და ვაჭრობაც იზოლირებული იყო. ყოფილი აღმოსავლეთის რეგიონში მსხვერპლის რაოდენობა 1-დან 3 მილიონ ადამიანამდე აღწევდა.
არაპირდაპირი გზით, თუმცა მჭიდროდ, ომში ჩაბმული იყვნენ: საფრანგეთი, ეგვიპტე, საბჭოთა კავშირი, ბრიტანეთი, ისრაელი და სხვანი. ბრიტანეთი და საბჭოთა კავშირი ნიგერიის მთავრობის მთავარი მხარდამჭერები იყვნენ, მაშინ, როცა საფრანგეთი და დანარჩენები მხარს ბიაფრას უჭერდნენ. ასევე აღსანიშნავი ფაქტია ისიც, რომ ნიგერიამ ეგვიპტელი პილოტები გამოიყენა საჰაერო ძალებისთვის.
დემოკრატია (1999)
მინი|მუჰამედ ბუჰარი, ნიგერიის მე-15 პრეზიდენტი (2015 წლის 28 მარტიდან) ნიგერიამ დემოკრატია 1999 წელს დაიბრუნა მაშინ, როდესაც პრეზიდენტად აირჩიეს ოლესეგუნ ობასანჯო (Olesegun Obasanjo), შტატის ფორმალური მმართველი. მისმა მოსვლამ დაასრულა 33 წლიანი საომარი მმართველობა (1966-1999), მაგრამ საომარი სიტუაცია არ დასრულებულა მეორე სახელმწიფოში, რომელსაც სამხედრო დიქტატორი მართავდა (1979-1983 წლებში). მან თავის ძალაუფლება გაზარდა სახელმწიფოს გადატრიალებითა და ნიგერიაში საომარი სიტუაცის ჩახშობით, თუმცა ობასანჯოს მმართველობის პერიოდში ჩატარებული არჩევნები იყო არათავისუფალი და უსამართლო. ნიგერიამ ამ ყველაფერს ნელ-ნელა თავი დააღწია და აჩვენა დიდი წინსვლა მთავრობის კორუფციისგან თავის დაღწევისა და განვითარებისკენ სწრაფვაში. ეთნიკურმა მოხალისეებმა კონტროლი აიღეს ნიგერის დელტის ნავთობ-პროდუქციის წარმოებაზე. უმარუ იარადუა (Umaru Musa Iar'Adua) ხალხის დემოკრატიული პარტიიდან 2007 წელს მოვიდა მმართველობაში გენერალური არჩევნებით. ინტერნაციონალური საზოგადოება აკვირდებოდა ნიგერიის არჩევნებს, რათა დარწმუნებულიყვნენ, რომ ის თავისუფალი ნების და სამართლიანობის ფარგლებქვეშ ტარდებოდა. იარადუა გარდაიცვალა 2010 წლის 5 მაისს. გუდლაკ ჯონათანმა (Dr. Goodluck jonathan) მისი სიკვდილი გამოაცხადა 6 მაისს და გახდა მე-14 მმართველი. ის მართავდა ნიგერიას სანამ მისი ვიცე-პრეზიდენტი ნამადი სამბო (Namadi Sambo) მოვიდოდა სათავეში. ნამადი სამბო იყო არქიტექტორი და მართავდა კადუნის შტატს. ჯონათანი ქვეყანას მართავდა 2011 წლის 16 აპრილამდე, ანუ არჩევნების ჩატარებამდე. 22 495 187 ხმით მოუგო მუჰამადუ ბუჰარს (Muhammadu Buhar), რომელსაც 12 214 853 ხმა ჰქონდა.
2015 წლის მარტში მუჰამედ ბუჰარმა დაამარცხა ჯონათანი 2 მილიონი ხმით. არჩევნების დამკვირვებლები აცხადებენ, რომ არჩევნები ჩატარდა სამართლიანად.
გეოგრაფიული მდებარეობა
thumb|right|250px|ნიგერიის რუკა thumb|right|250px|ნიგერიის ტოპოგრაფიული რუკა thumb|right|250px|ნიგერიის ხედი ხელოვნური თანამგზავრიდან ნიგერია მდებარეობს დასავლეთ აფრიკაში, გვინეის ყურის სანაპიროზე და უკავია 923 768 კმ² ფართობი. ნიგერია ტერიტორიის მიხედვით მსოფლიოს 32-ე და აფრიკის მე-14 ქვეყანაა. სახელმწიფო საზღვრის საერთო სიგრძე შეადგენს 4047 კმ-ს: დასავლეთით — ბენინთან (773 კმ), ჩრდილოეთით — ნიგერთან (1497 კმ), ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ჩადთან (87 კმ), აღმოსავლეთით — კამერუნთან (1690 კმ); სანაპირო ხაზის სიგრძე შეადგენს 853 კმ-ს.
Capitol Records
Capitol Records — ამერიკული ხმისჩამწერი ლეიბლი, რომელიც დაარსდა ლოს-ანჯელესში, ამჟამად კი ფუნქციონირებს ნიუ-იორკში, როგორც Capitol Music Group-ის ნაწილი. მისი ყოფილი შენობა, Capitol Tower, ლოს-ანჯელესის ერთ-ერთი ცნობილი ღირსშესანიშნაობაა. დაარსდა 1942 წელს. 1951 წელს შეიძინა ბრიტანულმა ხმისჩამწერი კომპანია EMI-მ. ლეიბლის მფლობელია Universal Music Group.
ნიგერია
გეოლოგია
ნიგერიის ტერიტორიის დიდი ნაწილი მდებარეობს ბენინ-ნიგერიის და კამერუნის პრეკამბრიული მასივების ფარგლებში, რომლებიც აგებულია გრანიტ-გნაისებით, გნაისებით, მიგმატიტებით, კრისტალური ფიქლებით, კატარქეულ-არქეული პერიოდის ჩარნოკიტებით და უფრო ახალგაზრდა დანალექი ქანებით, რომლებთანაც დაკავშირებულია ძირითადი რკინის მადნის საბადოები.
ფუნდამენტის ქანები შეჭრილია პროტეროზოური ეონის ინტრუზიულ-მეტასომატიკურ წარმონაქმნებში — ანუ უძველეს გრანიტებში. ქვეყნის შუა ნაწილში მდებარე ჯოსის პლატოზე არსებობს ახალგაზრდა გრანიტების რგოლური ინტრუზიების რიგი (პალეოზოური ჯგუფი — იურული სისტემა), რომლებთანაც დაკავშირებულია კომპლექსური ნედლეულები: კალის, ტანტალის ნიობატების, ვოლფრამის, მოლიბდენის, ურანის მადნები. ზოგიერთ რაიონში ადრეული პრეკამბრიული პერიოდის ფუნდამენტზე შეიმჩნევა ვიწრო მერიდიონალური ჯდენები, რომელიც გამოწვეულია ფიქლებით, კვარციტებით, ამფიბოლიტებით, მარმარილოებით, გვიანდელი პრეკამბრიული პერიოდის კონგლომერატებით. ზოგიერთ ადგილებში ფუნდამენტი გადახურულია მეზოზოური — კაინოზოური ერის დანალექი ქანებით, რომლებიც თავს ყველაზე უფრო მკვეთრად იჩენენ ბენინ-ნიგერიის და კამერუნის მასივების (ბენუეს გრაბენი) შორის, ასევე მდინარე ნიგერის დელტის ოკეანისპირა ღრმულში.
Capitol Records
სქოლიო
კატეგორია:Capitol Records კატეგორია:აშშ-ის ლეიბლები კატეგორია:EMI კატეგორია:Universal Music Group-ის ლეიბლები კატეგორია:1942 წელს შექმნილი ლეიბლები‎
ნიგერია
გეოლოგია
ბენუეს გრაბენი შედგება ნახშირბადშემცველი ცარცოვანი დანალექებისგან, რომელიც არსებობს ნაკეცების სახით, ზოგან გართულებული ნასხლეტებით და ძირითადად ინტრუზიებით გარღვეული. მდინარე ნიგერის დელტის ოკეანისპირა ღრმული წარმოადგენს მონოკლინალს, სადაც ფენები ოკეანისკენ გადაადგილდება. ამ დეპრესიების დანალექი ქანები დაკავშირებულია შემდეგ ნედლეულებთან: ნავთობი და ბუნებრივი აირი, ქვანახშირი და მურა ნახშირი, ტყვიის, თუთიის, ფოსფორიტის მადნები. სანაპირო ზოლი, სიგანით 50-250 კმ, გადაფარულია პალეოგენურ-ნეოგენური სისტემების ზღვის და მეოთხეული სისტემის ალუვიური დანალექებით.
სასარგებლო წიაღისეული
ნიგერიის ძირითადი სასარგებლო წიაღისეულია: ნავთობი, ბუნებრივი აირი, ქვანახშირი, რკინის მადანი, კალა, იშვიათი ლითონების (ნიობიუმი, ტანტალი) მადანი, სამშენებლო მასალები; ასევე არსებობს მურა ნახშირის, ურანის, მანგანუმის, ვოლფრამი, ოქროს, სპილენძის, მოლიბდენის, ტყვიის და თუთიის საბადოები, სამთო ქიმიური ნედლეული, ინდუსტრიული ნედლეული და სხვა.
ნავთობის და ბუნებრივი აირის მარაგების რაოდენობით ნიგერიას უკავია მეორე ადგილი აფრიკაში. ХХ საუკუნის ბოლოსათვის ქვეყანაში აღმოჩენილია 300-ზე მეტი ნავთობის და ბუნებრივი აირის საბადო, რომლებიც შედიან გვინეის ყურის ნავთობის და ბუნებრივი აირის აუზში. მათ შორის ყველაზე უფრო დიდებია: ბომუ, იმო-რივერი, ოკანი, მერენი, ოლომორო, დელტა, დელტა-საუტი, ეკპე, უბიტი, იოკრი და სხვა. პროდუქტიული ფენების სიღრმე ხმელეთზე მდებარეობს 1500-2000 მეტრზე, შელფზე – 2500-3600 მეტრზე.
2003 წლის British Petroleum-ის შეფასებით ნიგერიაში ნავთობის მარაგი შეადგენს 24 მილიარდ ბარელს, რაც მთელი მსოფლიოს მარაგის 2 %-ია, მოხმარების დონის მიხედვით მომავალი პროდუქტიული პერიოდი შეადგენს 33 წელს. ბუნებრივი აირის მარაგით (ტრილიონი მ³) ქვეყანას მსოფლიოში მესამე ადგილი უკავია (2 %), ხოლო მოხმარების დონის მიხედვით მომავალი პროდუქტიული პერიოდი შეადგენს 100 წელზე მეტს.
ნიგერიაში საძიებო-დაზვერვითი სამუშაოები დიდი ხნის განმავლობაში პირველ რიგში ორიენტირებული იყო ნავთობზე და ამიტომ ბუნებრივი აირის რეალური მარაგი შეიძლება მნიშვნელოვნად აღემატებოდეს არსებულ შეფასებებს. დღეისათვის ცნობილია ბუნებრივი აირის დაახლოებით 25 საბადო. მარაგის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს ნავთობის საბადოებში არსებული ბუნებრივი აირი (დაახლოებით 70 %), ასევე ნავთობში შერეული ბუნებრივი აირი.
2002 წელს ქვეყანაში ქვანახშირის რესურსი შეადგენდა 2750 მილიონ ტონას (Mining Annual Review 2002). ქვანახშირის ნედლეულის არსებობა დაკავშირებულია ცარცულ დანალექებთან, რომელიც ფართოდაა გავრცელებული ბენუეს გრაბენში. ქვანახშირის ყველაზე უფრო დიდი აუზია – ენუგუ (ფართობი — 20 000 კმ², ნახშირბადშემცველი ფენა 150 მეტრამდე), რომელიც აგებულია ქვიშაქვისგან, არგილითისგან, ქვანახშირის ფიქლებისაგან. ქვანახშირი ენერგეტიკულია, ნაცრის საშუალო შემცველობა — 10 %, ნესტი — 9 %, გოგირდი — 1 %-ზე ნაკლები, კუთრი თბოტევადობა — 29,4-32,8 მჯ/კგ.
ქვეყნის ცენტრში, დასავლეთში და ჩრდილო-დასავლეთში თავმოყრილია ოქროს წვრილი კუსტარული (ზამფარა, ბიშინი და სხვა) და ორგანიზებული (ილეშა-იფე, მინა და სხვა) საბადოები. მათი დიდი ნაწილი დამუშავებულია, ყველაზე უფრო პერსპექტიულია ილეშას რაიონი.