cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბისლიგი
ისტორია
2000 წლის 18 სექტემბერს გამართული პლებისციტით მოსახლეობამ 8804-ე რესპუბლიკური აქტის რატიფიცირება მოახდინა და ბისლიგს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.
ეკონომიკა
ქალაქის სავაჭრო და ინდუსტრიული ცენტრი მანგაგოის ბარანგაია, რომელიც მოსახლეობის რაოდენობით სამხრეთ სურიგაოს უდიდესი ბარანგაია. ბისლიგში მდებარეობდა PICOP Resources, Inc. (ადრე ცნობილი როგორც ფილიპინების ქაღალდის ინდუსტრიების კორპორაცია), რომელიც აზიაში ქაღალდის უდიდესი კომპლექსი იყო აზიის მასშტაბით. იგი გეოგრაფიულად ტაბონის ბარანგაიში მდებარეობდა და ამჟამად გაუქმებულია.
ტურიზმი
ბისლიგი ცნობილია ეკოტურიზმით. ქალაქის მთავარი ტურისტული დანიშნულების ადგილი ტინუი-ანის ჩანჩქერია, რომელსაც „ფილიპინების ნიაგარის ჩანჩქერად“ მოიხსენიებენ. ჩანჩქერი 55 მეტრის სიმაღლისა და 95 მეტრის სიგანისაა. იგი ფილიპინების ყველაზე განიერი ჩანჩქერია.
ბისლიგის სხვა ცნობილი ტურისტული ღირშესანიშნაობებია: კუნძულ ჰაგონოის თეთრი ქვიშის პლაჟები; დელოტისა და ჰინაიაგანის მღვიმის მიწისქვეშა მდინარე; ტოგონანის ჩანჩქერი სიბაროის ბარანგაიში; მეტყევეთა პარკის ველური ბუნების თავშესაფარი; კამაიოს კულტურული მემკვიდრეობის პარკი; სიანის ჩანჩქერი; ბისლიგის ცხელი წყაროები; მარია რეგინას ფერმა და კურორტი დაო-დაოში, სან-ფერნანდოს ბარანგაიში; თოჯინების საერთაშორისო სახლი კომავასის ბარანგაიში; ქალაქის ყურისპირა პარკი და სხვ. ბისლიგის სატყეო სივრცეებში ტურისტებს ტრეკინგისა და ფრინველებზე დაკვირვების შესაძლებლობა აქვთ.
ფესტივალები და ღონისძიებები
ბისლიგი ყოველწლიურად „კარავასანის ფესტივალს“ მასპინძლობს, რომლის დროსაც სკოლებს შორის ეთნიკური ცეკვების შეჯიბრება იმართება. კარავასანი ადგილობრივ დიალექტზე „კიბორჩხალების მოძრაობას“ ნიშნავს. ფესტივალი ყოველწლიურად 17 სექტემბერს იმართება. 2013 წლის სექტემბრიდან იგი „ტინიუ-ანის (საიავის) ფესტივალით“ ჩაანაცვლეს, მაგრამ 2019 წელს კვლავ აღადგინეს. 4 დღის შემდეგ კავადაგანის ფესტივალი იმართება.
სქოლიო
კატეგორია:ბისლიგი კატეგორია:სამხრეთ სურიგაოს ქალაქები
ვინიციის რაიონი (1923-2020)
ვინიციის რაიონი (Вінницький район) — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, ვინიციის ოლქში. მისი ფართობი 950 კმ² იყო. 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 79 369 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 81 კაცს კმ²-ზე. ვინიციის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი ვინიცია.
2020 წლის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის შედეგად რაიონს შეუერთდა ტივროვის, ლიპოვეცის, ლიტინის, ორატოვის და პოგრებიშჩეს რაიონები, ასევე, ნაწილობრივ ჟმერინკის, ილინცის, კალინოვკის და ნემიროვის რაიონები, რის შედეგადაც ჩამოყალიბდა ვინიციის რაიონი.
სქოლიო
კატეგორია:ვინიციის ოლქის რაიონები
ქალაქის მოურავის სარგო
ქალაქის მოურავის სარგო - ძველი ქართული სამართლებრივი ძეგლი, თბილისის მოურავის სამოხელეო შემოსავლის დებულება. შედგენილია XVIII საუკუნის დასასრულს მეფე ერეკლე II-ის ბრძანებით, ქალაქის მართვა-გამგეობის მოსაწესრიგებლად. მოურავის სარგოს დადგენასთან დაკავშირებით ძეგლში განსაზღვრულია თვით მოურავის უფლება-მოვალეობანი, აგეთვე მდივანბეგის, ნაცვლის, მელიქის, მამასახლისის, ქედხუდის, ასასისა და მოქალაქის საქმიანობის ცალკეული მხარეები (სასამართლო და ადმინისტრაციულ-საპოლიციო ფუნქციები, სხვადასხვაგვარი საქონლის ნიხრისა და ბაჟის დაწესება, ვაჭრობის წესების დაცვა), ასნაფის (ამქრის) ზოგიერთი ვალდებულება და სხვა. ძეგლი მნიშვნელოვანი წყაროა გვიანდელ შუა საუკუნეების საქართველოს საქალაქო წყობილების შესასწავლად.
ტომ პეროტა
ტომას პეროტა (დ. 13 აგვისტო, 1961) — ამერიკელი რომანისტი და სცენარისტი. ცნობიილია რომანებით: არჩევნები (1998) და პატარა ბავშვები (2004), რომელთა მიხედვითაც კრიტიკოსების მიერ მოწონებული ოსკარზე ნომინირებული ფილმები გადაიღეს. ტოდ ფილდთან ერთად პეროტა 2006 წელს გამოსულ პატარა ბავშვების სცენარზე მუშაობდა, რისთვისაც ოსკარის 79-ე დაჯილდოებაზე საუკეთესო ადაპტირებული სცენარის კატეგორიაში იყო ნომინირებული. ცნობილია რომანით ნარჩენები, რომლის მიხედვით HBO-მ ამავე სახელწოდების ტელესერიალი გადაიღო.
ქალაქის მოურავის სარგო
ლიტერატურა
კატეგორია:სამართალი რეგიონის მიხედვით
ტომ პეროტა
ბიოგრაფია
ტომ პეროტა ნიუ-ჯერსის შტატში, ნიუარკში დაიბადა და გარდვუდში გაიზარდა, სადაც მთელი ბავშვობა გაატარა. მამა იმიგრანტი იტალიელი საფოსტო მოხელე იყო, დედა კი - ალბანელი-იტალიელების შთამომავალი. ჰყავს უფროსი ძმა და უმცროსი და. მასზე დიდი გავლენა მოახდინა ო. ჰენრის, ჯ.რ.რ. ტოლკინისა და ჯონ ირვინგის შრომებმა და ადრეულ ასაკშივე მწერლობა გადაწყვიტა. სკოლაში სწავლისას სკოლის ლიტერატურული ჟურნალისთვის Pariah მოთხრობებს წერდა. 1983 წელს იელის უნივერსიტეტი დაამთავრა, სადაც ინგლისური ენის ბაკალავრის ხარისხი მოიპოვა. შემდეგ სწავლა სირაკიუსის უნივერსიტეტში განაგრძო, სადაც შემოქმედებით წერაში მაგისტრის ხარისხი მიიღო. სირაკიუსში სწავლისას პეროტა ტობიას ვოლფის მოსწავლე იყო, ვისაც „კომიკურ წერასა და მორალურ სერიოზულობას“ უმადლოდა.
1991 წელს პეროტამ მწერალ მერი გრენფილდზე იქორწინა. ცხოვრობს მასაჩუსეტსის შტატში, ქალაქ ბელმონტის გარეუბანში.
Magnavox Odyssey²
Magnavox Odyssey², აგრეთვე ცნობილია როგორც Philips Odyssey² — მეორე თაობის სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი, გამოცემული 1978 წელს. ევროპაში კონსოლი გამოდიოდა Philips Videopac G7000-ის სახელწოდებით, ბრაზილიაში — Philips Odyssey და იაპონიაში — Odyssey2 (オデッセイ2 ოდესეი2). Odyssey² 1983 წლის ვიდეო თამაშების კრიზისამდე, Atari 2600-სა და Intellivision-თან ერთად ითვლებოდა ერთ-ერთ წამყვან ვიდეო თამაშების კონსოლად.
კონსოლი იმ დროში გაყიდვებით წარმატებული აღმოჩნდა, საერთო ჯამში გაიყიდა 2 მილიონი ასლი. 2009 წელს ვიდეო თამაშების საიტ IGN-მა Odyssey²-ს, სიაში „25 საუკეთესო ვიდეო თამაშების კონსოლი“ 21-ე ადგილი მიუჩინა. Odyssey²-ის გამოცემა Philips-მა შეწყვიტა 1984 წელს, თუმცა მის წარმობის შეჩერებიდან ერთი წლით ადრე, 1983 წელს წარმოადგინა ახალი პროდუქტი Videopac + G7400.
სქოლიო
კატეგორია:Magnavox-ის სათამაშო კონსოლები კატეგორია:სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:Philips-ის პროდუქტები კატეგორია:მეორე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები კატეგორია:1978 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები კატეგორია:1970-იანების სათამაშოები კატეგორია:1980-იანების სათამაშოები
კიკვიტი
კიკვიტი (Kikwit) — ქალაქი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კვილუს პროვინციაში.
გეოგრაფია
კიკვიტი კვილუს პროვინციის მსხვილი ქალაქია, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე კუილუზე, ზღვის დონიდან 452 მეტრ სიმაღლეზე. კიკვიტი რეგიონში ასევე ცნობილია დასახელებით «დედა» (The Mother). 2009 წლის 18 თებერვალს, ახალი კონსტიტუციის მიღებიდან 36 თვის შემდეგ, კიკვიტი გახდა ახალი კვილუს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის შეფასებითი მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 397 737 ადამიანს.
ეკონომიკა
კიკვიტი — მთავარი კომერციული და ადმინისტრაციული ცენტრია. ქალაქში არსებობს სტადიონი და აეროპორტი. კიკვიტი კინშასასთან დაკავშირებულია ავტოგზით და სამდინარე ტრანსპორტით.
ჯანდაცვა
1995 წელს კიკვიტში იფეთქა სასიკვდილო ებოლას ციებ-ცხელებამ.
კულტურა
thumb|180px|პალმა რაფიის ფოთლებისგან დამზადებული მოცეკვავის ტანისამოსი ქალაქი ცნობილია ტრადიციული, კერძოდ პენდეს ხალხის, ცეკვებით. პენდეს მოცეკვავეები ხშირად ატარებენ ეროვნულ სამოსს, რომელიც შედგება ლამაზი ნიღბებისაგან და პალმა რაფიას ფოთლების ტანსაცმლისაგან.
სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
დევიდ ჩეისი
დევიდ ჰენრი ჩეისი (David Henry Chase; დ. 22 აგვისტო, 1945, მაუნტ-ვერნონი, ნიუ-იორკის შტატი, აშშ) — ამერიკელი რეჟისორი, სცენარისტი და პროდიუსერი. იგი არის HBO-ს ცნობილი სერიალის, „სოპრანოს კლანის (1999-2007) პროდიუსერი და სცენარისტი. ჩეისი არის ემის ჯილდოს შვიდგზის ლაურეატი. 2012 წელს გამოვიდა მისი სადებიუტო სრულმეტრაჟიანი ფილმი, სახელწოდებით „შეინარჩუნე პოპულარობა“.
ადრეული ცხოვრება
დევიდ ჰენრი ჩეისი 1945 წლის 22 აგვისტოს მაუნტ-ვერნონში, ნიუ-იორკის შტატში დაიბადა. იგი ერთადერთი შვილი იყო და კლიფტონში, ნიუ-ჯერსიში იზრდებოდა. პერსონაჟი, რომელიც „სოპრანოს კლანში“ ჩნდება, ლივია სოპრანო, დედამისის, ნორმა ჩეისის ფიგურაზეა დაფუძნებული.
იგი ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში სწავლობდა, სადაც გადაწყვიტა, რომ კინოხელოვნებას უნდა მიჰყოლოდა. მალევე სტენფორდის უნივერსიტეტის კინო სკოლაში ჩაირიცხა, სადაც კინოხელოვნებას შეისწავლიდა. ჩეისმა სწავლა 1971 წელს დაასრულა.
კარიერა
ჩეისი ბავშვობიდან დაინტერესებული იყო ორგანიზებული დანაშაულებითა და მაფიით. ბავშვობაში უყურებდა ისეთ კლასიკურ ფილმებს, როგორიცაა „საჯარო მტერი“ (1931, რეჟ. უილიამ უელმენი) და ტელესერიალი „ხელშეუხებელნი“ (1959-1963). როგორც ჩეისი ამბობს, მის კარიერაზე დიდი გავლენა მოახდინეს ამერიკელმა დრამატურგებმა, ართურ მილერმა და ტენესი უილიამსმა. იგი აგრეთვე იტალიელ რეჟისორს, ფედერიკო ფელინის ასახელებს, როგორც მის მენტორსა და შთაგონების წყაროს.
1997 წელს ჩეისმა „სოპრანოს კლანის“ საპილოტე სერია გადაიღო. მისი პრემიერა 1999 წლის 10 იანვარს HBO-ზე შედგა. ტელესერიალი სულ 6 სეზონისა და 86 სერიისაგან შედგება. მასში ჯეიმზ განდოლფინი, ლორეინ ბრაკო, ედი ფალკო, მაიკლ იმპერიოლი, დომინიკ ჩაიენისი, სტივენ ვან ზანდტი, ტონი სირიკო, რობერტ ილერი, ჯეიმი-ლინ ზიგლერი და სხვები მონაწილეობენ. დევიდ ჩეისი სერიალის 30 სერიის სცენარის ავტორია.
2012 წლის 21 დეკემბერს გამოვიდა დევიდ ჩეისის სადებიუტო სრულმეტრაჟიანი ფილმი, „შეინარჩუნე პოპულარობა“. იგი 1960-იან წლებში ნიუ-ჯერსიში მცხოვრებ თინეიჯერ როკ-ვოკალისტზე მოგვითხრობს, რომელსაც ჯონ მაგარო ასრულებს. ფილმში აგრეთვე მონაწილეობენ ბელა ჰეტკოუტი, კრისტოფერ მაკდონალდი, მოლი პრაისი, ლიზა ლამპანელი, ჯეკ ჰიუსტონი და ბრედ გარეტი. ჩეისი ფილმს ახასიათებს: „...ფილმი პოსტ-ომის პერიოდზე, პოსტ-დეპრესიის პერიოდის მშობელზეა, რომელმაც თავის შვილს ყველა ის სიკეთე მისცა, რაც გაზრდისას თავად არ ჰქონია, მაგრამ ახლა ვეღარ ტოვებს შურის შეგრძნება იმ უფრო თავისუფალი, თავგადასავლების მქონე ბედისწერის მიმართ, რაც მის შვილს ერგო.“
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი რეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი სცენარისტები კატეგორია:ამერიკელი პროდიუსერები კატეგორია:დაბადებული 1945 კატეგორია:დაბადებული 22 აგვისტო კატეგორია:ამერიკელი ტელერეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი ტელესცენარისტები კატეგორია:სტენფორდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ვანჩაკის რაიონი
ვანჩაკის რაიონი (Distrito de Wanchaq) — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის კუსკოს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 366 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 54 524 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 8 500 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 6.38 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კუსკოს რეგიონის რაიონები კატეგორია:კუსკოს პროვინციის რაიონები
რეზუტანო
რეზუტანო (Resuttano) — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში. ექვემდებარება კალტანისეტას პროვინციის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა 2467 ადამიანი. ფართობი 38 კმ². სატელეფონო კოდი — 0934, საფოსტო ინდექსი — 93010.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კალტანისეტას პროვინციის კომუნები
სინეკურა
სინეკურა (sine cura — უზრუნველად) — შემოსავლიანი საეკლესიო თანამდებობა შუა საუკუნეებში. არ მოითხოვდა არავითარ ვალდებუულებებს და არც დანიშნულების ადგილზე იყო საჭირო ყოფნა. სინეკურას ფართოდ გასცემდა პაპობა. სიტყვა სინეკურა ისეთი შემოსავლიანი თანამდებობის საზოგადოებრივ სახელად იქცა, რომელიც განსაკუთრებით შრომას არ მოითხოვს.
ლიტერატურა
კატეგორია:რელიგიური წოდებები
სან-ჟოზე-დუ-პეიში
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 700 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2.87 კმ²-ზე. ფართობი 1 287 174 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიაუის შტატის მუნიციპალიტეტები
სან-ანტონიუ-დუ-ამპარუ
სან-ანტონიუ-დუ-ამპარუ (Santo Antônio do Amparo) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 990 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ოლივეირას შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 345 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 35.48 კმ²-ზე. ფართობი 488 885 კმ²-ია.
ზინკივი
ზინკივი (Зіньків) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს პოლტავის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 10393 კაცს შეადგენდა.
ბუნებითი სამართალი
ბუნებითი სამართალი (ius naturale, lex naturalis) წარმოადგენს სამართლებრივ სისტემას, რომლის ლეგიტიმაციაც მომდინარეობს ადამიანის ბუნებაზე დაკვირვებით და ეფუძვნება ადამიანის ბუნებითად თანდაყოლილ ღირებულებებს, რომლებიც შესაძლოა განიმარტონ პოზიტიური სამართლისგან დამოუკიდებლად (სახელმწიფოს ა ან საზოგადოების დადგენილი კანონებისგან დამოუკიდებლად). ბუნებითი სამართლის თეორიიდან გამომდინარე, ყოველ ადამიანს გააჩნია ბუნებითად მინიჭებული უფლებები, რომლებიც ლეგიტიმურია არა საკანონმდებლო აქტების საფუძველზე, არამედ მომდინარეობენ „ღმერთიდან, ბუნებიდან, ან არსიდან“. ბუნებითი სამართლის თეორია ასევე შესაძლებელია წილნაყარი იყოს „რელიგიური მორალურობის, ეთიკურ, პოლიტიკურ ან საზოგადოებრივ სამართლის თეორიებთან“.
ბუნებითი სამართალი სათავეს იღებს დასავლურ ფილოსოფიაში. დასავლურ ტრადიციაში პრე-სოკრატელები იყვნენ პირველები, რომელთა ძიებაც მიმართული იყო ბუნებიდან ან კოსმოსიდან მომდინარე პრინციპებისკენ, თუმცა ბუნებითმა სამართალმა ძველ ბერძნული ფილოსოფიაში, სრული სახე მიიღო არისტოტელესთან, ხოლო რომაულ ფილოსოფიაში განვითარება ჰპოვა  ციცერონთან. ბუნებით სამართალზე რეფერენსებს ვხვდებით, როგორც ძველ, ასევე ახალ აღთქმაში, რომლებიც შემდგომ შუა საუკუნეებში განიმარტა ქრისტიანი ფილოსოფოსების მიერ, როგორებიც იყვნენ ალბერტ დიდი და თომა აკვინელი, ასევე რენესანსის პერიოდში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სალამანკას სკოლამ.
თანამედროვე ბუნებითი სამართლის თეორიები მნიშვნელოვნად განვითარდნენ განმანათლებლობის პერიოდში, როდესაც ისინი შეერწყნენ რომაული სამართლის ფილოსოფიის ნიადაგზე აღმოცენებულ თეორიებს, ასეთ მაგალითს წარმოადგენს სოციალური კონტრაქტის თეორია. ბუნებითი სამართლის თეორიებს კი შემდგომ იყენებდნენ მეფის ღვთიური ლეგიტიმაციის დასაგმობად, სოციალური კონტრაქტის, პოზიტიური სამართლის, ხელისუფლების ხელახალი განმარტებისთვისა და კანონიერი უფლებების რესპუბლიკანიზმის სახით დასაკმვიდრებლად. XXI საუკუნის დასაწყისში ბუნებითი სამართლის ცნება მჭიდრო კავშირშია ბუნებითი უფლებების კონცეფციასთან. მართლაც მრავალი ფილოსოფოსი, სამართალ მცოდნე თუ მეცნიერი იყენებს ბუნებით სამართალს ბუნებითი კანონების (ius naturale) თუ ბუნებითი სამართლიანობის სინონიმად, ასევე მრავალი განასხვავებს ერთმანეთისგან ამ ორ ცნებას.
ბუნებით სამართალსა და ბუნებით კანონებს შორის თანაკვეთის გამო, ბუნებითი სამართალი წარმოადგენს აშშ-ს დამოუკიდებლობის დეკლარაციის (1776), საფრანგეთის ადამიანის უფლებათა და მოქალაქეთა დეკლარაციის (1789), გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ადამიანის უფლებათა უნივერსალური დეკლარაციისა  (1948) და ევროპის საბჭოს ადამაიანის უფლებათა ევროპის კონვენციის (1953) უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს.
პლატონი
აშკარაა, რომ პლატონს არ გააჩნდა ბუნებითი სამართლის განსაზღვრული თეორია. (მოგვიანებით იგი იყენებს ტერმინს „ბუნებითი სამართალი“ გორგიასსა 484 და ტიმაიოსის 83ე გამოკლებით), თუმცა ჯონ ვაილდზე დაყრდნობით პლატონის ბუნების კონცეპტი მოიცავს ბუნებითი სამართლის ელემენტებს. პლატონის მოსაზრებით ჩვენ ვცხოვრობთ მოწესრიგებულ სამყაროში, რომლის ფუნდამენტსაც წარმოადგენენ იდეები. ყველაზე დიდ იდეას კი წარმოადგენს სიკეთის იდეა, როგორც „ყოფიერების ყველაზე კაშკაშა გამოვლინება“. იგია ყოველივეს მიზეზი, რომელიც ადამიანს გონივრული ქმედებისკენ უბიძგებს და რომლის იდეაც გადაჯაჭვულია სილამაზის ცნებასთან. ნადიმში პლატონი აღწერს, თუ როგორ სძლია სოკრატემ ხორციელსა და სიმდიდრის ლტოლვას სილამაზის გააზრებით, ხოლო სხელმწიფოში ვკითხულობთ, რომ ის საზოგადოებაა იდალური, რომელიც ბუნებასთან ჰარმონიაში იქმნება.
არისტოტელე
ძველ ბერძნულ ფილოსოფიაში ყურადღება გამახვილებულია „ბუნებასა“ და „სამართალს“, „ჩვეულებას“, „ კონვენციას “ შორის სხვაობაზე. სამართალი შესაძლებელია ცვალებადი რამ იყოს სხვადასხვა სივრცეში, თუმცა ის რაც ბუნებიდან მომდინარეობს ყველგან ერთია. ბუნებითი სამართალი უფრო მეტად ქმნის პარადოქსულ სურნელს ვიდრე რაიმე მკვეთრად განსაზღვრულს. კონვენციონალიზმის საწინააღმდეგოდ, რომელიც შესაძლოა ბუნებასა და ჩვეულებებს შორის წარმოიშვას, სოკრატე და მისი მემკვიდრეები - პლატონი და არისტოტელე აყალიბებენ ბუნებითი სამართლისა და ბუნებითი კანონების რაობას. (d). არისტოტელეს კი მოვიხსენიებთ ბუნებითი სამართლის მამად.
არისტოტელეს ბუნებით სამართლთან კავშირი შესაძლოა მომდინარეობდეს თომა აკვინელის  ინსპირაციებით, რაც შესაძლოა თომა აქვინელის სწორ გააზრებას სადავოს ხდიდეს. ზოგიერთთა მოსაზრებით აკვინელი ერთმანეთთან აკავშირებს ბუნებით კანონებსა და ბუნებით სამართალს, რომელზეც არისტოტელე ნიკომაქეს ეთიკის V წიგნში საუბრობს. აღსანიშნავია, რომ თომა აკვინელის გავლენამ უარყოფითად იმოქმედა არაერთ ადრეულ თარგმანზე, ხოლო ბოლო დროინდელი თარგმანები ცდილობენ სრული სიზუსტით გადმოგვცენ სათქმელი. არისტოტელე აღნიშნავს, რომ ბუნებითი სამართალი წარმოადგენს პოლიტიკური სამართლის სახესხვაობას, კერძოდ გამყოფი სამართალს, რომელიც შეიქმნა საუკეთესო პოლიტიკური საზოგადოების პირობებში. პოლიტიკაში კი ვკითუხლობთ, რომ რეჟიმი შესაძლოა იმართებოდეს კანონების გარეშე.
არისტოტელეს საუკეთესო მტკიცებას ბუნებითი კანონების შესახებ ვკითუხლობთ რიტორიკაში, სადაც არისტოტელე აღნიშნავს, რომ დეტალური კანონების გარდა, რომელებიც ხალხმა შექმნა, არსებობს საერთო კანონი, რომელიც ბუნებასთან შესაბამისად თანაარსებობს. ამ იდეას ციტირებს სოფოკლე და ემპიდოკლე: უნივერსალურ სამართალს წარმოადგენს ბუნების სამართალი, რომელიც სხვადასხვა ხალხში თანაბრად არსებობს, როგორც რაიმე ღვთიური. ამ იდეას ცხადად გამოხატავს სოფოკლეს ანტიგონე, როდესაც ამბობს, რომ პოლინიკეს დაკრძალვა სამართლიანია, ამგვარად ეს ქმედება სამართლიანია ბუნებითად:
ასევე ემპიდოკლე, როდესაც მოგვიწოდებს, რომ უარი ვთქვათ ცოცხალი არსებების კვლისგან გვეუბნება:
ზოგიერთი კრიტიკოსის მოსაზრებით, არისტოტელესთვის რიტორიკულად ხელსაყრელი იქნებოდა ამგვარი კანონის გამოყენება მაშინ, როდესაც არარსებული კანონი წინააღმდეგობაში მოდიოდა დადგენილ კანონებთან. მეტიც, არისტოტელეს არასწორად მიაჩნდა სამიდან ორი საყოველთაოდ მოქმედი ბუნებითი კანონი, რაც არისტოტელეს ბუნებით ტრადიციას ეჭვქვეშ აყენებს.
სტოიკური ბუნებითი სამართალი
ბუნებითი სამართლის ჩამოყალიბებაში ასევე მნიშნვნელოვანი წვლილი მიუძღვით სტოიკოსებს. ბუნებითი სამართლის, როგორც უნივერსალური სისტემის აღზევება დაემთხვა თავად ბერძნული იმპერის აღზევების პერიოდს. უმაღლეს, როგორც ბუნებით კანონს არისტოტელეს ფილოსოფიაში გააჩნია პოზიტიური ღვთიური ლეგიტიმაცია, რის საწინააღმდეგო მოსაზრებასაც ავითარებდნენ სტოიკოსები. მათი აზრით, სამყაროში არსებობს რაციონალური ექსისტენცი, რომელიც ბუნებითი სამართლიდან გამომდინარე შთააგონებდა ადამიანს სათნო ცხოვრებისკენ.
ბუნებითი კანონების იდეა გაჩნდა სტოიკოსებში, რომლებსაც სწამდათ, რომ ღმერთი არის ყველგან და ყველაფერში (იხილეთ კლასიკური პანთეიზმი). ამ რწმენაზე დაყრდნობით, ადამიანში არსებობს ღვთიური ნაპერწკალი, რომელიც ეხმარება მას ბუნებასთან შესაბამისად ცხვორებაში. საბოლოოდ სტოიკოსებმა მიიჩნიეს, რომ არსებობს გზა, რომელითაც შეიქმნა სამყარო და რომელთან ჰარმონიზაციაც ბუნებით სამართალთან ერთადაა შესაძლებელი.
რომი
ციცერონი საკუთარ დე ლეგიბუსში წერს, რომ სამართლიანობაც და კანონიც გამომდინარეობს იქიდან, რაც ბუნებამ მიანიჭა კაცობრიობას, რაც ადამინის გონებასთანაა თავსებადი და ადამიანურობასთან თანაზიარი. ციცერონის მოსაზრებით, ბუნებითი სამართალი გვავალდებულებს ხელი შევუწყოთ ფართო საზოგადოების ზოგად კეთილდღეობას. პოზიტიური კანონების მიზანია უზრუნველჰყოს „ადამიანთა უსაფრთხოება, სახელმწიფოს სტაბილურობა და ზოგადად ადამიანთა ბედნიერება“. სამართალი წარმოადგენს იდეას, რომელიც გვეხმარება სწორი გზის არჩევაში და ასევე სამართალი ციცერონისთვის წარმოადგენს „ბოროტების გარდამქმნელსა და სიკეთის წამახალისებელს.“ მისი ხედვით, „ჩვენ გვმართებს იმ სიქველეების გავნითარება, რომლებსაც ბედნიერება მოაქვთ ჩვენთვის, მათი განვრცობა კი შესაძლებელია სრულყოფილ საზოგადოებაში თანაცხოვრებით, სადაც ურთიერთსარგებელი მნიშნვნელოვან როლს თამაშობს.“
დე რე პუბლიკაში, იგი წერს:
ციცერონის გავლენა იგრძნობა ბუნებრივი სამართლის განხილვასთან მიმართებით  ამერიკის რევოლუციურ ეპოქაში. რომის იურისპრუდენციას საფუძველი ჩაუყარა ციცერონმა,  რომელიც „ძალაუფლებას მიმართავდა შთამომავლობისკენ“, „როგორც მედიუმისკენ, რომელსაც უნდა სცოდნოდა იმპერიის კანონები და ინსტიტუციები“. ციცერონის კონცეფციამ „შემდეგი განვითარება ჰპოვა  განსაკუთრებით წმინდა ისიდორე სევილიელსა და გრატიანთან. თომა აკვინელი საკუთარი შუასაუკუნეების ბუნებითი სამართლის შეჯამებაში ციტირებს ციცერონის სიტყვებს, რომ „ბუნება“ და „ჩვეულება“ წარმოადგენენ საზოგადოებრივი კანონის წყაროს.
იტალიური რენესანსის ისტორიკოსმა ლეონარდო ბრუნიმ ციცერონი შეაფასა, როგორც „პიროვნება, რომელმაც ფილოსოფია საბერძნეთიდან იტალიაში მიიყვანა და ოქროს მდინარეებით ასაზრდოვა“. ამასთანავე ელიზაბეტ პირველის დროინდელი ბრიტანული კულტურა „გაჟღენთილიყო ციცერონისეული რიტორიკით“ და ზოგადად მეთვრამეტე საუკუნის ინგლისში ციცერონი ფართოდ გამოყენებად სიტყვად ითვლებოდა მაღალი წრის საზოგადოებაში. შოტლანდიელი მორალისტი ფილოსოფოსი ფრენსის ჰატჩსონისთვის, როგორც გლაზგოს სტუდენტისთვის, „მეტად მიმზიდველ ავტორს წარმოადგენდა ციცერონი, რომელიც მუდმივად აღტაცებას იწვევდა მასში“. „ადრეული ამერიკელებისთვისაც აღტაცებას იწვევდა ციცერონი, როგორც ორატორი, პოლიტიკის თეორეტიკოსი და მორალისტი.“
ბრიტანელმა პოლემისტმა თომას გორდონმა „ციცერონის ფილოსოფია მიიჩნია რადიკალურ იდეოლოგიურ ტრადიციად, რომელმაც სამშობლოდან სხვადასხვა კოლონიაში იმოგზაურა და აყალიბებდა ადრეულ ამერიკულ კულტურას“. ციცერონის უცვლელი, მარადიული და უნივერსალური ბუნებითი სამართლის აღწერა ციტირებული აქვს ბურლამაქუისა და ამერიკის რევოლუციის გვიანდელ სამართლის მკვლევარს ჯეიმზ ვილსონს. ციცერონის დახმარებით შექმნა ჯონ ადამსმა „საზოგადოებრივი სამსახურის უპირველესი მოდელი, რესპუბლიკანური სათნოების ცნება და სასამართლო მჭერმეტყველება.“ ადამსი წერდა, რომ „სამყაროს არ ახსოვს უფრო დიდი სახელმწიფო მოღვაწე და ფილოსოფოსი, რომლის ავტორიტეტსაც ასეთი წონა აქვს მრავალ დროში“. თომას ჯეფერსონს „ციცერონთან პირველი შეხება მოუხდა სასკოლო ასაკში ლათინურის სწავლისას, რის შემდეგაც ცხოვრების მანძილზე განაგრძო მისი წერილებისა და დისკუსიების კითხვა. ჯეფერსონი ციცერონს აღიქვამდა, როგორც პატრიოტს, აფასებდა მის მოსაზრებებს, როგორც მორალისტ ფილოსოფოსს და მის ცხოვრებას იღებდა, როგორც არისტოკრატიული ცხოვრების მაგალითს.“ ჯეფერსონი მას აღიარებდა, როგორც „მჭერმეტყველებისა და ფილოსოფიის მამად“.
ქრისტიანობა
ახალ აღთქმაში საუბარია აბრამისეულლ დიალოგზე, რომელიც უკავშირდება გვიანდელ ბერძნულ წარმოდგენებს მიზეზზე. რომაელთა მიმართ პავლეს ეპისტოლეში კი ვკითხულობთ: „რამეთუ წარმართთა, რომელთა შჯული არა აქუნ, და ბუნებითსა მას შჯულსა ჰყოფდეს; ამათ რამეთუ შჯულ არა აქუს, თავისა თჳსისათჳს შჯულ არიან: რომელნი გამოაჩინებენ საქმესა შჯულისასა, დაწერილსა გულთა შინა მათთა, თანა-მოწამებითა მათდა გონებისა მათისაჲთა და შორის ურთიერთას გულის სიტყუანი შეასმენდენ ანუ სიტყუას უგებდენ“. ისტორიკოსმა ა. ჯ. კარლაილი კომენტარის სახით გამოთქვა მოსაზრება, რომ „პავლეს სიტყვები მოიაზრებს ციცერონისეულ ბუნებით სამართალს, სადაც ვსაუბრობთ კანონზე, რომელიც კაცთა გულშია, აღიარებულია ადამიანთა მიერ და განსხვავებულია ყველა სხვა სახელმწიფოს პოზიტიური სამართლისაგან, პავლე კი ამას იღებს, როგორც ღმერთის გამოცხადებულ სამართალს, ხოლო მის ამ სიტყვებს ასევე იყენებენ IV-V საუკუნის ქრისტიანი მამები წმინდა ჰილარი პოიტერსი, წმინდა ამბროსი, და ნეტარი ავგუსტინე, რომლებსაც ეჭვი არ ეპარებათ ხსენებულ ინტერპრეტაციაში.“
ბუნებითი სამართლის ძველ აღთქმაში წარმოშობის გამო, ადრინდელი საეკლესიო მამები, განსაკუთრებით დასავლეთში, მას მიიჩნევენ, როგორც ქრისტიანობის წარმოშობის ნაწილად. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ნეტარი ავგუსტინე, რომელმაც ბუნებითი სამართალი გაუტოლა პრელაპსერიულ დროს.
თავისთავად ცხადია, რომ ბუნებითი სამართალი ტელეოლოგიური შინაარსის მატარებელია და მას არანაირი კავშირი არ გააჩნია დეონტოლოგიასთან. ქრისტიანებისთვის კი ბუნებითი სამართალი წარმოადგენს ღვთიური ხატების გამოვლინებას ადამიანში, რომელიც შეუძლებელია განხორციელდეს ღვთიური მადლის გარეშე. იქიდან გამომდინარე, რომ დეონტოლოგია დაკავშირებულია მოვალეობითობასთან, ქრისტიანული გადმოსახედიდან მხოლოდ მოვალოებითობა მადლის გარეშე უძლურია. ქრისტიანობისთვის ბუნებითი სამართალი გამომდინარეობს არა მცნებებისგან, არამედ ღვთიური ხატებისგან, ბუნებითი სამართლის არსებობა კი წარმოადგენს მადლით მოსილი ცხოვრების საწინდარს. ცხადია, რომ ყოველივეს შედეგი ღმერთის ხელთაა, ამიტომ ბუნებითი სამართლით ქმედება განიკითხება სამი ასპექტით: (1) ადამიანის განსძრახვით, (2) საქმის გარემოებებითა და (3) ქმედების ხასიათით. მორალური ქმედების კეთილი ან ბოროტი შედეგი არ არის მნიშვნელოვანი თავად ქმედებისთვის. ბუნებითი სამართლის სპეფიციკური შინაარსი განისაზღვრება სწორედ ღვთიური სიყვარულის ასახვით თითოეულ ქმედებაში. ბუნებით სამართალზე დაყრდნობილმა ცხოვრებამ შესაძლოა დროებითი მორალური კმაყოფილება ან უკმაყოფილება მოიტანოს, თუმცა მნიშვნელოვანია ხსნა, რომელიც მისით მიიღწევა. სახელმწიფო ასევე თავის, როლს თამაშობს, რადგან მასში არსებულ სუბიექტებს ეხმარება ბედნიერების მოპოვებაში, თუმცა ჭეშმარიტი ბედნიერება მხოლოდ ღვთიურ გონებასთან ჰარმონიზაციითა შესაძლებელი.
პროტესტანტული რეფორმაციის შემდეგ, ზოგიერთმა პროტესტანტულმა მიმართულებამ შეინარჩუნა კათოლიკური ბუნებითი სამართლის გააზრება. ინგლისელმა თეოლოგმა რიჩარდ ჰუკმა თომისტური წარმოდგენები ანგლიკანურ ეკლესიას ხუთ პრინციპად მოარგო: ცხოვრება, სწავლა, გამრავლება, ღმერთის თაყვანისცემა და მოწესრიგებულ საზოგადოებაში თანაცხოვრებაა.
.
კათოლიციზმი და ბუნებითი სამართალი
კათოლიკური ეკლესიის ხედვა ბუნებითი სამართლის მიმართ შემოიღო ალბერტუს მაგნუსმა და შეიმუშავა თომა აკვინელმა, საკუთარ სუმა ტელეოლოგიაში, რომელიც ასევე მუშავდებოდა სალამანკას სკოლაში. ზემოთ მოყვანილ მსჯელობას ასევე იზიარებენ პროტესტანტობის გარკევული მიმდინარეობები, მაგალითად ამას აკეთებს ანგლიკანი მწერალი ც. ს. ლევისი მის ნაშრომში „ჭეშმარიტი ქრისტიანობა“ და „ადამიანურობის განადგურება“.
კათოლიკური ეკლესიის გაააზრებით ადამიანი შედგება სხეულისა და გონებისგან, მატერალური და არამატერიალურისგან, რომლებიც ერთმანეთთან განუყოფლად არიან დაკავშირებულნი. ადამიანს შესწევს უნარი განარჩიოს ერთმანეთისგან კეთილი და ბოროტი, რადგან მას მორალი გააჩნია. არსებობს მრავალგვარი სიკეთე, რომებზე მიდევნებაც შეგვიძლია. ზოგიერთი, რეპროდუქციის მსგავსად, ცხოველებსაც კი გააჩნიათ, მაგრამ ზოგიერთი ჭეშმარიტებისკენ სწრაფვას მოიცავს, რაც ადამიანის თავისებურებას წარმოადგენს.
ბუნებითი სამართალი პირველ რიგში მოიცავს წესებს, რომლებიც ცნობილია ყველასთვის. მეორე რიგში ვხვდებით კანონებს, რომლებიც მეორეულია და პირველთა გამომდინარეობას წარმოადგენენ. თუმცა იგი მაინც გაურკვეველი რჩება კონკრეტული ქმედებებისას სხვადასხვაა მოსურვეობებისა თუ ვნებების გამო.(77, 2) რაც შეეხება მეორეულ კანონებს ისინი შეიძება დაძლეულ იქნან ბოროტი რწმენებით, რომლებიც ადამიანთა ბოროტულ ქმედების ობიექტურ აღქმას ხელს უშლის.
აქედან შეუძლებელია მივიღოთ პირველადი ცნებები, საუბარია მხოლოდ მეორეულზე. ამდენად ისინი განსაკუთრებით საინტერესოა დეონტოლოგიური ინტერპრეტაციებისთვის. წესი რომელიც ადამიანზე მოქმედებს დამხმარე წესის შესაბამისად ქმნის მეორეულ მცნებას. მაგალითად;
ბუნებითი სამაართალი ეხება, როგორც გარეგან ასევე შინაგან გამოვლინებებს. უბრალოდ სწორი ქმედება არაა საკმარისი, რა დროსაც მოტივის მორალურობაც მნიშვნელოვანია. მაგალითად მოხუცი ქალბატონის დახმარება სხვის დასანახად, მორალურად მცდაარი ქმედებაა. ქმედების მოტივი უნდა ემთხვეოდეს კარდინალურ ან თეოლოგიურ სათნოებებს. კარდინალური სათნოებები კი შესაძლოა ბუნებასთან თავსებადი იყვნენ, რომლებსაც წარმოადგენენ:
თეოლოგიური სიქველეები:
აკვინელზე დაყრდნობით, რომელიმე სიქველის არარსებობა ნიშნავს მორალური არჩევნის გაკეთების შესაძლებლობის არარსებობას. მაგალითად წარმოვიდგინოთ ადამიანი, რომელსაც გააჩნია სამართლიანობის, გონიერების, სიმტკიცის სათნოებებს, თუმცა არ გააჩნია მოთმინების სიქველე, შესაბამისად თვითკონტროლის არარსებობის შემთხვევაში ქმედება გადავა მორალური გზიდაან.
XVI საუკუნის სალამანკას სკოლამ (ფრანცისკო სუარესი, ფრანცისკო დე ვიტორია და სხვა) კიდევ უფრო განავითარა ბუნებითი სამართალი.
ისლამური ბუნებითი სამართალი
მათურიდის სკოლა, სუნიტური თეოლოგიის სიდიდით მეორე სკოლას წარმოადგენს, ისევე როგორც მუთაზილიტებ ი, ქმნიან ბუნებრივი, ან „ობიექტური“ კანონების ფორმებს, რომლებიც ადამიანთათვის მარტივი გასააზრებელია. აბუ მანსურ ალ-მატურიდის თქმით, ადამიანს გააჩნია ცოდნა ღმერთის არსებობის შესახებ და შესწევს განასხვაოს კეთილი ბოროტისგან გამოცხადების გარეშე. ამდენად ბოროტებაა ძარცვა ისევე, როგორც სიძვა, მკვლელობა, რომელთა შესახებ ცოდნაც ადამიანებს თანდაყოლილად გააჩნიათ. ანალოგიურად ავერროესი (იბნ რუშდის) საკუთარ ტრაქტატში „სამართლიანობისა და ჯიჰადის შესაახებ“ და „პლატონის რესპუბლიკის შესახებ“ წერს, რომ ადამიანებმა უწყიან მკვლელობისა და ძარცვის, ამრიგად შარიათის ხუთი ან მეტი მიზნის უკანონობის შესახებ. ავერროესის არიტოტელეს კომენტარებმა ასევე გავლენა მოახდინეს თომა აკვინელზე.
იბნ ქაიმ ალ-ჯავზია მიიჩნევს, რომ ადამიანურმა გონებამ შესაძლოა გაიაზროს „დიდი ცოდვები“ და „კეთილი საქმეები“, თუმცა ამის მიუხედავად იგი უნდა მიჰყვეს ღვთიური გამოცხადებებს შესაძლო წინააღმდეგობების მიუხედავად, რადგან „ღვთის ნება“ მნიშნველოვანია, როგორც ამ ისევე მომავალი ცხოვრებისთვის.
ისტისლაჰის კონცეფცია ისლამურ სამართალში გარკვეულწილად ჰგავს დასავლეთში არსებულ ბუნებრივ სამართალს, რაც ახსნილია თომა აკვინელის მიერ. ამდენად, დასავლეთში კარგია ის, რაც კარგია და მიისწრაფის ადამიანის სრუყოფისკენ, ხოლო ისტისლაჰის კონცეფციით კარგია ის რაც „ძირითადი“ სათნოებების მომცველია. მრავალი სამართლის თეორეტიკოსი, თეოლოგი თუ ფილოსოფოსი ცდილობდა ხსენებული სათნოებების ამოღებას ლეგალური პერსპექტივებიდან. მაგალითად ალ-ღაზარმა ეს სათნოებები განმარტა, როგორც რელიგია, სიცოცხლე, მიზანი, მემკვიდრეობა და საკუთრებმა, სხვებმა კი ამ ჩამონათვალს დაამატეს „ღირსება“.
ძველი ირლანდიური სამართალი
ძვერლ ირლანდიურ სამართალში სენქუს მორში (დიდი ტრადიცია) არაერთგანაა ნახსენები ბუნებითი სამართალი. ეს არის ევროპული იურიდიული თეორიის წინარე კონცეფცია და ასახავს კანონის იმ ტიპს, რომელიც უნივერსალურია და შეიძლება განისაზღვროს ბუნებრივი მოქმედების მიზეზითა და დაკვირვებით. ნილ მაკლეოდი განსაზღვრას კონცეფციებს, თუ რას უნდა შეესაბამებოდეს სამართალი: fír (სიმართლე) და dliged (უფლება). ეს ორი ტერმინია, რომლებიც ხშირად გვხვდება, თუმცა ირლანდიური სამართალი მათ მკცარად არ განმარტავს. ანალოგიურად გვხვდება ტერმინი córus (კანონი სათანადო წესრიგის შესაბამისად). ზემოთ ნახსენები ორი ცნება მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ იურისტებისთვის გადაწყვეტილების მიღების თვალსაზრისით. მაკლეოდმა ასევე აღნიშნა, რომ სპეციალურ კანონთა უმეტესობამ დროის ტესტი გაიარა და ამით მათი სიმართლე დადასტურდა, ხოლო ბოლოდროინდელი დებულებები სხვაგვარად არის გამართლებული, რადგან ისინი უფრო ახალგაზრდები და დროში გამოუცდელნი არიან. კანონები დაწერილია ირლანიიდს უძველეს დიალექტზე, რომელსაც ვუწოდებთ Bérla Féini [Bairla-faina], რომელიც იმდენად რთული იყო, რომ მისით დაინტერესებული ადამიანები 20 წლის მანძილზე უნდა გაწვრთნილიყვნენ ამ ენის ფლობაში. ასევე კანონის თანახმად, ნებისმიერ მესამე პირს შეეძლო მოვალეობის შესრულება თუკი ორი მხარე შეთანხმდებოდა საღი აზრის საფუძველზე. სამართალი შეტანილია ეთნოკულტურული სუბკულტურის შემადგენლობაში, რადგან მას გააჩნია რელიგიური ელფერი, ხოლო რელიგიური გამოხატვის თავისუფლება იძლევა საშუალებას კვლავ იყოს გამოყენებული დასავლეთ ევროპაში.
ინგლისური იურისპრუდენცია
ფორტესკუემ ხაზი გაუსვა „ღვთისა და ბუნების კანონის უზენაეს მნიშვნელობას“ ნაშრომებში, რომლებიც „დიდ გავლენას ახდენდნენ სამართლებრივი განვითარების კურსზე შემდეგ საუკუნეებში“. იურიდიულმა მეცნიერმა ელის სანდოზმა აღნიშნა, რომ „ისტორიულად უძველესი და ონტოლოგიურად უმაღლესი კანონი - მარადიული, ღვთაებრივი, ბუნებრივი -  ერთად ქმნიან ერთ ჰარმონიულ ტექსტურას ფორტესკუს ინგლისურ სამართალში“. როგორც სამართლის ისტორიკოსი ნორმან დოე განმარტავს „ფორტესკუე მიჰყვება აკვინელის მიერ დადგენილ ზოგად წესებს. ყოველი კანონმდებლის ვალდებულებაა სათნოების განკარგვა, რომელიც კანონით ხორციელდება.“ ფორტესკუეს კანონის განმარტებით „იგია სანქცია, რომელიც ემსახურება სათნოებას და ებრძვის მის საწინააღმდეგოს.“ მხოლოდ სათნოება იწვევს ბედნიერებას.
კრისტოფერ სენტ ჟერმენი - ექიმი და სტუდენტი იყო ინგლისური იურისპრუდენციის კლასიკოსი, რომელსაც აკომენტარებდა თომას ჯეფერსონი. სენტ ჯერმანი გვაცნობებს, რომ ინგლისელი იურისტები ძირითადად არ იყენებდნენ ტერმინს „ბუნების სამართალი“ არამედ იყენებდნენ „მიზეზს“, როგორც სასურველ სინონიმს. ნორმან დოი აღნიშნავს, რომ ჯერმენის შეხედულება არსებითად თომისტურია, რადგან იგი ციტირებს აკვინელისეულ კანონების განმარტებებს „საზოგადოების საკეთილდღეოთ გაკეთებული ბრძანება, რომლის აღსრულებაც საზოგადოების ვალია“.
სერ ედვარდ კუკი წარმოადგენდა მისი დროის საუკეთესო ვექილს, რომლის გავლენა ოკიანის იქითაც ვრცელდებოდა „ამერიკელი რევოლუციონერი ლიდერებისათვის“ კანონი „გულისხმობდა სერ ედვარდ კოკის ჩვეულ და სწორ განმარტებას.“ კუკი კანონს განმარტავს, როგორც „სრულყოფილ მიზეზს, რომელიც ბრძანებს აუცილებელს და კრძალავს საწინააღმდეგოს“. კუკისთვის ადამიანის ბუნებამ განსაზღვრა კანონის მიზანი, რომელიც აღემატება ერთეულების ინტერესებს. კუკის განხილვა ბუნებრივ სამართალზე გვხვდება კალვინის საქმის მოხსენებაში (1608): „ბუნების კანონი არის ის, რაც ღმერთმა ადამიანის ბუნების შექმნის დროს შთაუნერგა, მისი შენარჩუნებისა და განვითარების მიზნით.“ ამ შემთხვევაში მოსამართლეებმა დაადგინეს, რომ „მეფე მეტყველებს ბუნებითი სამართლით, ბუნებითი სამართალი ინგლისური სამართლის ნაწილია, ბუნების კანონი წარმოადგენს ნებისმიერი სასამართლო ან მუნიციპალურ კანონს, ხოლო ბუნებითი სამართალი უცვლელია.“ ამ დასკვნების დასადასტურებლად მოსამართლეები, რომელთა შორისაც იყო კუკი, იმოწმებდნენ არისტოტელეს, ციცერონს თომა აკვინელს ასევე ბრაქტონს, ფორტესკუესა და წმინდა გერმაინს.
კუკის შემდეგ, XVII საუკუნის ყველაზე ცნობილი საერთო სამართლ მცოდნე არის სერ მეთიუ ჰეილი. ჰეილიმ დაწერა ტრაქტატი ბუნებრივი სამართლის შესახებ, რომელიც ინგლისურ იურისპრუდენციაში გავრცელდა მეთვრამეტე საუკუნეში და შემოგვრჩა სამ ხელნაწერად. ეს ბუნებითი სამართლის ტრაქტატი გამოიცა, როგორც კანონის ბუნება (2015). ჰეილის განმარტებით ბუნებრივ კანონში ნათქვამია, რომ: „ეს არის ყოვლისშემძლე ღმერთის კანონი, რომელიც მისმა ქმნილებამ საუთარ ბუნებასთან ერთად აღმოაჩინა ზნეობრივი მოქმედებების ნათელი და ბნელი მხარე, უბრძანა პირველის აღსრულება და აუკრძალა უკანასკმნელი, შთაუნერგა საიდუმლო ხმა საკუთარი მიზეზი  და სინდისი.“ „მან განიხილა ბუნებითი სამართალი, როგორც მოქალაქეობრივი ცხოვრების მოსამზადებელი და შემდგომი ცხოვრების აუცილებელი ასპექტი და აღნიშნა, რომ კანონი ვერ აკრძალავს იმას, რასაც მოიცავს ბუნებითი სამართალი“, რა დროსაც იგი ციტირებდა პლატონს, არისტოტელეს, ციცერონს, სენეკას, ეპიქტეტესა და პავლე მოციქულს. მეთიუ ჰილი კრიტიკულად განიხილავდა ჰობსის მიერ ბუნებრივი კანონის თვითგადარჩენამდე დავიწროებასა და ბუნებით მდგომარეობას, თუმცა პოზიტიურად მოეკიდა ჰუგო გროციუსის: De jure belli ac pacis, Francisco Suárez's Tractatus de legibus ac deo legislatore, and John Selden's De jure naturali et gentium juxta disciplinam Ebraeorum.
ჯერ კიდევ XIII საუკუნეში ითქვა, რომ „ბუნებითი სამართალი წარმოადგენს ყველა კანონის საფუძველს“. მოსამართლეთა მიხედვით „ბუნებითი სამართლის პირობებში ყოველი დამნაშვე სანამ იგი დაისჯება უნდა გამოცხადდეს სამართლის წინაშე“. 1928 წელს კლვავ დადგინდა, რომ ინგლისის კანონები ეფუძნება ბუნებით სამართალს, სხვაგვარი კანონები კი არ შეიძლება აღიარებულ იქნას.
ჰობსი
XVII საუკუნის ტელეოლოგიურმა ხედვამ მწვავე კრიტიკა განიცადა, რის ნაცვლადაც ტომას ჰობსმა დააფუძნა იურიდული პოზიტივიზმის კონტრაქტორული თეორია, რომლის მიმართაც საზოგადოებაში კონსესუსი მარტივად მიღწევადი გახდა. კამათის საგანს წარმოადგენდა თუ რა მოიაზრება ბედნიერებაში, თუმცა ყველასთვის შიშისმომგვრელი იყო ძალადობრივი სიკვდილი ვინმეს მხრიდან. ბუნებითი სამართალი კი წარმოადგენდა ქმედების წყაროს, თუ როგორ უნდა მოიქცეს რაციონალური ადამიანი, რომელსაც გადარჩენა და წარმატების მიღწევა სწყურია. ჰობსის მოსაზრებით, იმისთვის რომ ბუნებითი სამართალი გავრცელდეს კაცთა შორის აუცილებელია სუვერენის ბრძანება. იქიდან გამომდინარე, რომ სამართლის წყაროს წარმოადგენს სუვერენი და მისი ბრძანება არაა აუცილებელი ეფუძნებოდეს მორალურ გადაწყვეტილებას, მივდივართ სამართლებრივ პოზიტივიზმამდე. ჯერემი ბენტამის მოდიფიცირებულმა თეორიამ კიდევ უფრო განავითარა პოზიტივიზმი.
ტომას ჰობსი, როგორც საკუთარ „ ლევიათანსა “ და „ დე სივ-ში“ საუბრობს ბუნებითი სამართალი არის „მცნება, ან ზოგადი წესი, რომელიც გააზრებულია მიზეზით, რომლითაც ადამიაანებს ეკრძალებათ ისეთი რამის ჩადენა, რითაც საფრთხეს უქმნიან საკუთარ სიცოცხლეს ან ინადგურებენ შესაძლებლობებს“.
ჰობსზე დაყრდნობით არსებობს ცხრამეტი კანონი, რომელთაგან პირველი ორი განმარტებულია ლევიათანის XIV თავში („პირველი და მეორე ბუნებითი კანონები; და კონტრაქტები“) ხოლო დანარჩენები XV თავში („ბუნების სხვა კანონები“)
ჰობსის ფილოსოფია გულისხმობს ადრეული ბუნებით სამართალზე თავდასხმას, რაც მოიცავს ბედნიერების სათნოების უგულებელყოფას და „კანონის“, როგორც საერთო სიკეთის მატარაებელი იდეის რედეფინიციას. ჰობსისთვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს ბუნების არისტოტელიანურ გაგებას სრულყოფისთვის. ჰობსი წარმოადგენს პრიმიტიულ ბუნებით მდგომარეობას „სადაც ადამიანები მიდრეკილნი არიან, რათა ერთმანეთს ავნონ“, „ყველაფრის უფლება აქვთ სხვის სხეულის მიმართ“ და სადაც „არაფერია უსამართლო“ ვხვდებით „ყველას ომს ყველას წინააღმდეგ“ ადამიანთი სიცოცხლე კი არის „ღარიბი, ხანმოკლე, სასტიკი“. ჰობსი უარყოფს ციცერონის შეხედულებას იმის შესახებ, რომ ადამიანები საზოგადოებაში პირველ რიგში „გარკვეული სოციალური სულისკვეთებით მოქმედებენ, რაც ბუნებრივად აქვს მიღებული ადამიანს“, არამედ მისი აზრით „ადამიანები ერთვებიან სოციალურ ცხოვრებაში, რათა თავი დააღწიონ ომის მდგომარეობას. ეს კი მოხდება თუკი გარეშე ძალა არ მოქმედებს ადამიანთა ომის მდგომარეობაში დასარჩენად.“ ადამიანის ბუნებითი სოციალურობის საწინააღმდეგოთ ჰობსმა შეიმუშა ოქროს წესი, „ნუ მოიქცევი სხვის მიმართ ისე, როგორც არ გინდა, რომ შენს მიმართ მოიქცენ“.
ჰობსის კამბერლანდისეული კრიტიკა
ინგლისელმა სასულიერო პირმა რიჩარდ კამბერლანდმა ფართოდ გააკრიტიკა ჰობსისეული მსჯელობა ადამიანის პირად ინტერესზე, როგორც ადამიანური მოტივაციის მთავარ წყაროზე. ისტორიკოსი კნუდ ჰაკონსენი XVIII საუკუნეში  აღნიშნავდა, რომ კამბერლანდი საკუთარი მსჯელობით შეუერთდა მეჩვიდმეტე საუკუნის ტრიუმვირატს: ალბერიკო ჯენტილის, ჰუგო გროციუსსა და სამუელ პუფენდორფს, რომლბებიც „მიიჩნეოდნენ ბუნებითი სამართლის თანამედროვე სკოლის დამფუძნებლებად“. XVIII საუკუნეში ფილოსოფოსები შაფტსბერი და ჰაჩესონი ასევე იყვნენ კამბერლანდის ფილოსოფიით ინსპირირებულნი“. ასევე ისტორიკოსი ჯონ პარკინი აღწერს კამბერლანდის ნაშრომს, „როგორც XVII საუკუნის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და ეთიკურ ნამუშევარს“. პარკინი აღნიშნავს, რომ კამბერლენდის მასალების დიდი ნაწილი „გამომდინარეობს რომაული სტოიციზმიდან, განსაკუთრებით ციცერონის ნაშრომიდან,“ „იგი ჰობსთან ერთად განსძრახ ჩაერთო ციცერონისეულ დებატში სტოიკოსების მიმართ, რომლებსაც სჯეროდათ, რომ ბუნება წარმოადგენს ობიექტური მორალის წყაროს, ხოლო ეპიკურელების თანახმად მორალია თავად ადამიანი, რომელიც მოქმედებს საკუთარი ინტერესებიდან გამომდინარე.“ ამით კამბერლანდმა ხაზი გაუსვა ქრისტიანულ დოგმას, რომლის მიხედვითაც ადამიანები ვერ სრულყოფენ საკუთარ თავს ღვთიური ჩარევის გარეშე.
ჰობსის მრავალფეროვნების საპირისპიროდ, კამბერლენდმა თავის ნაშრომში „ბუნების კანონები“ პირველივე წინადადებაში აღნიშნა, რომ „ბუნების ყველა კანონი შემცირებულია ერთამდე, კეთილმოსურნეობა ყველა რაციონალურის მიმართ“. შემდეგ იგი განმარტავს „რაციონალურს, როგორც ღმერთსა და ადამიანს ციცერონის ავტორიტეტის საფუძველზე“. კამბერლანდი ამტკიცებს, რომ ადამიანის მომწიფებას, თან ახლავს ადამიანს ლტოლვა საერთო სიკეთის შესაქმნელად. მისთვის ადამიანთა ურთიერთდამოკიდებულება გამორიცხავს ჰობსიანურ ბუნებით უფლებას,  აწარმოოს ომი დანარჩენების წინააღმდეგ, საკუთარი თავის გადასაარჩენად. მეტიც „ადამიანური მორალური სიყვარული მოიცავს, როგორც საკუთარი თავის, ასევე სხვების სიყვარულს.“ კამბერლენდი ასკვნის, რომ მოქმედებები, რომლებიც „ჩვენი ბედნიერებისთვის ხელსაყრელია“, არის ის, რაც ხელს უწყობს „ღვთის პატივსა და დიდების“ და აგრეთვე „კაცთმოყვარეობასა და სამართლიანობას“, აგრეთვე კაცობრიობის კეთილდღეობის სურვილი აუცილებელი პირობაა „საკუთარი ბედნიერების მისღწევად“. კამბერლანდი დანასკვის სახით გვთავაზობს, რომ ბედნიერება შედგება „ფართო კეთილგანწყობებისგან“, ამდენად „სიყვარულისგან სხვების მიმართ“.
ამერიკული იურისპრუდენცია
აშშ-ს დამოუკიდებლობის დეკლარაციაში ნათქვამია, რომ შეერთებული შტატების ხალხისთვის საჭირო გახდა „განცალკევებული და თანაბარი მოცემულობის შექმნა, რომელიც მომდინარეობს ღმერთისა და ბუნებისგან“. ზოგიერთი ადრეული ამერიკელი სამართალმცოდნე და მოსამართლე მიიჩნევდა ბუნებრით სამართალს, როგორც ღარიბ, ამორფულ და სუსტი საფუძველის მქონე იდეას კონკრეტული უფლებებისა და სამთავრობო შეზღუდვების დასასაბუთებლად. ამასთან ბუნებითი სამართალი წარმოადგენდა ლეგალური მტკიცების საფუძველს სასამართლო გადაწყვეტილებებსა თუ საკანონმდებლო აქტებისთვის. რობერტ ლოური კლინტონი ამტკიცებს, რომ აშშ-ს კონსტიტუცია ეყრდნობა საერთო სამართლის საფუძველს, ხოლო საჯარო სამართალი თავისმხრივ ემყარება კლასიკურ ბუნებრივ სამართლის საფუძველს.
ევროპული ლიბერალი ბუნებითი სამართალი
ლიბერალური ბუნებითი სამართალი გაჩნდა შუა საუკუნეების მსჯელობისა და ტომას ჰობსის ბუნებითი სამართლის რევიზიის ხარჯზე.
სერ ალბერიკო ჯენტილიმ და ჰუგო გროციუსმა საკუთარი საერთაშორისო სამართლის ფილოსოფია დაუქვემდებარებს ბუნებით სამართალს. კერძოდ, გროციუსის ნაშრომები ზღვათა თავისუფლებისა და სამართლიანი ომის შესახებ პირდაპირ ეხება ბუნებით სამართალს. თავად ბუნებითი სამართლის შესახებ იგი წერს, რომ „ყოვლისშემძლე არსებასაც კი არ ძალუწს ბუნებითი სამართლის შეცვლა ან გაუქმება“. ამდენად „ბუნებითი სამართალი განაგრძობს საკუთარი ფუნქციის შესრულებას, თუნდაც ხალხზე მზრუნველი ღმერთი არ არსებობდეს“. ეს არის ცნობილი არგუმენტი, რომელმაც ბუნებითი სამართალი გახადა ღვთისმეტყველებისგან დამოუკიდებელი. ამისდა მიუხედავად გერმანელი საეკლესიო ისტორიკოსების ერნსტ ვოლფისა და მ. ელცეს აზრით, გროციუსის ბუნებითი სამართლის კონცეპტს თეოლოგიური საფუძველი გააჩნია. გროციუსის ხედვით, ძველ აღთქმას გააჩნია მორალური პრინციპები, (ათი მცნება) რომელთა ვალიდურობაც ქრისტემ დაადასტურა. უფრო მეტიც ისინი სასარგებლონი არიან ბუნებითი სამართლის შინაარსის ასახსნელად. ბუნებითი სამართალი ისევე, როგორც ბიბლიური გამოცდილება ღმერთის ნაშობია, ამიტომ არ შეიძლება ერთმანეთის წინააღმდეგობრივნი იყვნენ.
ანალოგიურად სამუელ პაფენდორფმა ბუნებრივ სამართალი განიხილა თეოლოგიური საფუძვლებით, რომლის კონცეფციაც გამოიყენა ხელისუფლებისა და საერთაშორისო სამართლის მისაღებად.
ჯონ ლოკმა ბუნებითი სამართალი უამრავ თეორიასა და ფილოსოფიურ ნააზრევში შეიტანა, განსაკუთრებით მთავრობის ორ ტრაქტატში. ამასთანავე არსებობს ფართო დებატი იმის შესახებ, რომ ლოკის ბუნებითი სამართლის კონცეფტი უფრო მეტად იზიარებს თომა აკვინელს თუ ჰობსიანური რადიკალური რეინტერპრეტაციის შედეგია, ამდენად მიჩნეულია, რომ ლოკის მსჯელობა წარმოიშვა ჰობსიანური თეზისების გადასინჯვით. ლოკის თქმით, თუკი სუვერენი ეწინააღმდეგება ბუნებით სამართალს და ვერ იცავს „სიცოცხლეს, თავისუფლებასა და საკუთრებას“ მაშინ ხალხს აქვს ხელისუფლების დამხობისა და ახალის შექმნის ლეგიტიმაცია.
ჯონ ლოკი ბუნებით სამართალზე საუბარი განსაკუთრებით დამცველობით ხასიათს ატარებს ბუნებითი კანონების მიმართ, რაც ლიბერალური მოაზროვნეებისთვის მოწონების საგანს წარმოადგენდა. პოლიტიკურმა ფილოსოფოსმა ჯერემი ვალდრონმა აღნიშნა, რომ ლოკის პოლიტიკური აზროვნება ემყარებოდა „პროტესტანტული ქრისტიანული მოსაზრებების გარკვეულ ნაკრებებს“, სადაც ბუნებითი სამართლის კონცეპტი ემყარება ბიბლიურ ეთიკას. ლოკმა შეიმუშავა თანასწორობის კონცეფცია, სქესთა თანასწორობის საფუძველზე (ადამი და ევა) დაბადება 1, 26-28,  რომელიც წარმოადგენს ღმერთის ხატობის თეოლოგიური დოქტრინის საფუძველს. შედეგად კი ხელისუფლებას სჭირდება მართულთა თანხმობა იმის შესახებ, რომ ყოველი თანასწორია. ტომას ჯეფერსონი რომელიც, სავარაუდოდ, ეხმიანება ლოკს, დამოუკიდებლობს დეკლარაციაში გვეუბნება, რომ „ჩვენთვის თავისთავად ცხადია ის ჭეშმარიტება, რომ ადამიანები შექმნილი არიან როგორც თანასწორი არსებანი, რომ მათ ღმერთმა მიანიჭა გარკვეული ხელშეუვალი უფლებები, როგორებიცააა სიცოცხლე, თავისუფლება და ბედნიერებისკენ ლტოლვა;“ ლოკის იდეა იმის შესახებ, რომ მთავრობებს სჭირდებათ მართულ პირთა თანხმობა, ასევე ფუნდამენტური იყო დამოუკიდებლობის დეკლარაციისთვის, რადგან ამერიკელმა რევოლუციონერებმა იგი გამოიყენეს, როგორც ბრიტანეთის გვირგვინიდან გამოყოფის დასაბუთება.
ბელგიელი ფილოსოფოსი ფრანკ ვან დუნი ერთ-ერთი იმათთაგანია, რომელიც ამუშავებს ბუნებითი სამართლის სეკულარულ კონცეფტს ლიბერალურ ტრადიციაში. ლიბერტარიანელი თეორეტიკოსი მარი როთბორდის მტკიცებით, „ბუნებითი სამართლის არსებობა საფრთხის შემცველია სტატუს ქვოსთვის, რადგან ადგილი აქვს ბრმად ტრადიციული ჩვეულების მიყოლას, რომელიც შეიძლება სუვერენის მხრიდან თვითნებურად იყოს გამოყენებული“. ლუდვიგ ფონ მიზესი აცხადებს, რომ როთბორდი ლიბერალური დოქტრინის ზოგად სოციოლოგიურ და ეკონომიკურ საფუძვლებს უტილიტარიზმს უკავშირებს, ვიდრე ბუნებრივ სამართალს, თუმცა  რ. ა. გონსეს მტკიცებით, „მოყვანილი არგუმენტები სავსებით რეალურია“. როთბორდის პასუხის თანახმად კი ფილსოფოსები ამახინჯებენ მის ნამუშევრებს და ტერმინებს არასწორ მნიშვნელობას ანიჭებენ. დევიდ გორდონი აღნიშნავს, რომ „ადამიანთა უმეტესობა ბუნებრივ სამართალზე საუბრისას მოიაზრებს მორალის მისგან გამომავლობას. თუ ადამიანები ამგვარი სახის რაციონალური ცხოველები არიან, მაშინ მორალური ღირსებები...“
ეკონომისტი და ფილოსოფოსი ფ. ა. ჰაიეკის თქმით თავდაპირველად „ტერმინი - ბუნებითი გამოიყენებოდა წესრიგისა და კანონზომიერების ასაღწერად, რაც არ გამოხატავს ადამიანთა მისწრაფებას. მსგავსმა გაგებამ სპონტანური აღმავლობა ჰპოვა სტოიკური ფილოსოფიიდან გამომდინარე, კვლავ საინტერესო გახდა XII საუკუნეში და ბოლოს ესპანელი მოაზროვნეების წყალობით სოციალური ინსტიტუტების ფუნქციონირების წყაროდ იქცა“, ხოლო „ბუნებითი“, როგორც „გონივრული აზროვნების პროდუქტი“ XVII საუკუნის სამართლის რაციონალური ინტერპრეტაციის შედეგია. მაგალითად ლუის მოლინას მოსაზრებით, როდესაც სიტყვა „ბუნებითს“ მივმართავთ მასში ნაკლებად მოვიაზრებთ რაიმე სამართლებრივსა თუ კანონიერს, რადგან ის უფრო მეტადაა დაკავშირებული ადამიანთა სენტიმენტებთან, რომლებიც შემდგომ სხვადასხვაგვარადაა გამოყენებული“. მაშინაც კი როდესაც ჯონ ლოკი საუბრობდა ბუნებითი სამართლის დაფუძნებაზე ფიქრობდა სიტყვა „საფუძველის“ განმარტებაზე და ამბობდა, რომ „საფუძველის განმარტებისას არ ვამბობ, რომ იგი დაკავშირებულია გააზრების უნართან, რომელსაც სჭირდება ვარჯიში ჭეშმარიტების დასამტკიცებლად, თუმცა გარკვეული ქმედებების ჩამოსაყალიბებლად საჭიროა სიქველეები, რომელთა დახმარებითაც ყალიბდება მორალი“.
ხსენებული ანტი-რაციონალისტური მიდგომა ჰაიეკისთვის დაკავშირებულია შოტლანდიელ განმანათლებელ მოაზროვნეებთან, როგორებიც არიან ადამ სმითი, დევიდ ჰიუმი და ადამ ფერგიუსონი. მათგან არავის ძალუწს საზოგადოების ეფექტურად დაგეგმვა, მხოლოდ „ბუნებით“ ან „სპონტანურ“ დაკვეთას თუ შეუძლია ამის განხორციელება- „ქვემოდან-ზემოთ“. ამასთანავე იდეა, რომ სამართალი წინასწარ განსძრახული დიზაინის პროდუქტია, დაშორებულია ბუნებით სამართალს და უკავშირდება იურიდულ პოზოტივიზმს, რასაც მივყავართ ტოტალიტარიზმისკენ: „იმ შემთხვევაში თუ სამართალი წინასწარ განსძრახული მიზნის მატარებელია მაშინ იგი გადაიქცევა უსამართლო კანონების კრებულად, რომლებიც ფუნქციონირებენ კონკრეტული ინტერესებიდან გამომდინარე“. ამასთანავე, სამართლის არტიკულირებული სისტემა არ შეიძლება ჩამოყალიბდეს საჯაროდ აღიარებული სამართლებრივი წესების გარეშე.
პიერ ჩერონი თავის ნაშრომში - დე ლა საგესსეში (1601) მიმართავს ბუნებითი სამართლის დოქტრინის სეკულარულ კრიტიკას: „ბუნებითი სამართალი არის ის რაც იმსახურებს უნივერსალურ პატივისცემას და მიგვითითებს ჩვენს საქციელზე არა როგორც საზოგადეობას, არამედ თითოეულ ინდივიდს. ამის საპირისპიროდ კი ქვეყნად არაფერია, რაც ოდნავადაც არ არის წინააღმდეგობრივი და არ ექვემდებარება დავას, რასაც თუნდაც ერთი არ ეწინააღმდეგებოდეს, რაც თავისმხრივ ნამდვილად არაა არაბუნებრივი“.
თანამედროვე სამართალი
ბელინასა და ძუძეკის ბუნებითი სამართლის კონცეპტი წარმოგვიდგება ამგვარად: "„პრაქტიკების მუდმივმა გამეორებამ შესაძლოა იდეა გახადოს იმდენად ბუნებრივი, რომ დაგვავიწყდეს მისი წარმოშობის შესახებ და იქცეს იმად, რასაც ბუნებით სამართალს ვუწოდებთ“."
იურისპრუდენციაში ბუნებითი სამართალი შესაძლოა მოიცავდეს სხვადასხვა დოქტრინას:
პოზიტიური სამართლის გადმოსახედიდან კანონი შეიძლება იყოს უსამართლო, ხოლო ბუნებითი სამართლისთვის იგი შეიძლება ხასიათდებოდეს სამართლებრივი დეფიციტით.
უტილიტარიზმისა და კანტიანიზმის გამოკლებით, ბუნებით სამართალს საერთო აქვს სიქველის ეთიკასთან და წარმოადგენს ეთიკის პრინციპების საწყისებს ანალიზურ ფილოსოფიაში.
ბუნებითი სამართლის კონცეპტი მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენს ინგლისური საზოგადეობრივი სამართლის განვითარებაში. პარლამენტსა და მონარქს შორის ბრძოლებში, პარლამენტი ხშირად იშველიებდა ფუნდამენტურ კანონებს, რომლებიც უხსოვარი დროიდან განასახიერებენ ბუნებითი სამართლის პრინციპებსა და ადგენენ მონარქის ძალაუფლებრივ შეზღუდვებს. უილიამ ბლექსტონზე დაყრდნობით, ბუნებითი სამართალი შეიძლება დაგვეხმაროს საზოგადოებრივ სამართლისა და სამართლიანობის დადგენაში, თუმცა იგი ვერ იქნება ინგლისური სამართლის ტოლფასი. ამასთანავე ვხვდებით საზოგადოებრივი სამართლის ტრადიციაში მრავალ ბუნებითი სამართლის კრიტიკოსსა და პოზიტივიზმის მოტრფიალეს, მათ შორის ჯერემი ბენტამს.
ამჟამად ბუნებითი სამართალი რეფორმაციის პერიოდს განიცდის ისევე, როგორც პოზიტიური სამართალი. ბუნებითი სამართლის ყველაზე ცნობილ თანამედროვე მკვლევრებს წარმოადგენენ ავსტრალიელი ჯონ ფინისი, რომელიც მოღვაწეობს ოქსფორდში, ასევე ამერიკელი გერმაინ გრიზეცი და რობერტ პ. ჯორჯი, კანადელი ჯოზეფ ბოილი და ბრაზილიელი ერმიდიო ბრაზილეირო. ამათგან ყოველი შეეცადა ბუნებითი სამართლის გადასხვაფერებას. ასევე მეცხრამეტე საუკუნის ანარქისტი და სამართლის თეორეტიკოსი ლისანდერ სპუნერი დაკავშირებული იყო ბუნებითი სამართლის გამოხატვასთან.
ბუნებითსა და პოზიტიურ სამართალს შორის დაძაბულობამ, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა საერთაშორისო სამართლის ჩამოყალიბებაში.
იხილეთ ასევე
• ანტიგონე