cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რეგისტანის მოედანი
შერდორის მედრესე
მშენებლობის დასრულების შემდეგ მედრესეს უწოვეს დამკვეთის სახელი, მაგრამ ამ სახელმა მოსახლეობაში ვერ ჰპოვა გავრცელება. თანამედროვე სახელწოდება - შერდორი - მთავარი შესასვლელის ტიმპანზე არსებული მოზაიკური გამოსახულების მიხედვით. დეკორაციის ხელოსანმა მასზე გამოსახა კატისებრი ჯეირანზე ნადირობის სცენა კატისებრი ფანტასტიკური ცხოველის საშუალებით, რომელიც წააგავს ვეფხვს ან ლომკაცს მზის სხივებით. სახელწოდება ითარგმნება როგორც „ლომის მსგავსი“ ან „ვეფხვის მსგავსი“. მედრესეს პოტალზე გამოსახული სიმბოლო, ამჟამად უზბეკეთის რესპუბლიკის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლოა.
თავისი არსებობის განმავლობაში მედრესე გადაურჩა რამდენიმე მიწისძვრას, რომელთა შორის ყველაზე დამანგრეველი აღმოჩნდა XIX საუკუნის დასაწყისში მომხდარ მიწისძვრა. შენობა გადარჩა, მაგრამ მაინც მნიშვნელოვნად დაზიანდა: ძლიერ განიცადა დეფორმაცია მთავარმა შესასვლელმა, მრავალ ადგილზე აიყარა მოპირკეთება, გადაიხარა მინარეთი. XX საუკუნის დასაწყისში მედრესეში სწავლება შეწყდა. 1924 წელს მოახდინეს შენობის ნაციონალიზაცია და მასზე დაიწყო სარესტავრაციო სამუშაოები. XX საუკუნის 50-იანი წლების ბოლოს მედრესეს ადგილზე დაიწყო არქეოლოგიური კვლევა, რის შემდეგაც დაიწყო რესტავრაციის მეორე ეტაპი. 1960-1962 წლებში შეარემონტეს მინარეთი, ხოლო 1962 წელს მხატვარ ვ. გოროხოვისა და არქიტექტორ ა. ფრეიტაგის პროექტის მიხედვით აღადგინეს მთავარი პორტალის ტიმპანის მოზაიკა.
ტილია-კარის მედრესე
thumb|left|260px|ტილია-კარის მედრესე ტილია-კარის მედრესეს მშენებლობა დაიწყო 1646 წელს სამარყანდის მმართველის იალანგტუშ ბაჰადურის ბრძანების შესაბამისად, იმ ადგილზე სადაც ჯერ კიდევ XV საუკუნიდან არსებობდა ძლიერ დაძველებული ქარავან-სარაი. მშენებლობის დროს ნაწილობრივ გამოიყენეს მისი ფუნდამენტი და კედელი. მშენებლობის ასაწყისი მომენტისთვის სამარყანდის ორი მეჩეთი (ბიბი-ხანიმის მეჩეთი და ალიკე კუკელტაში) ნანგრევებად იყო ქცეული და დაპროექტების დროს მიიღეს გადაწყვეტილება მედრესეს შენობასთან ერთად აეშენებინათ უმაღლესი სასულიერო სკოლა და ჯუმა მეჩეთი. სამშენებლო სამუშაოები გაგრძელდა 14 წელი და დასრულდა 1660 წელს, მშენებლობის დამკვეთის იალანგტუშ ბაჰადურის სიკვდილის შემდეგ. ალბათ ამ მიზეზით, მედრესეს ზოგიერთი ელემენტის დასრულება დაუდევრად განხორციელდა, ხოლო ტილია-კარის მეჩეთის გარე გუმბათი არასოდეს დასრულებულა. ტილია-კარის მეჩეთის მშენებლობით დასრულდა რეგისტანის მოედნის გაფორმება და არქიტექტურულმა ანსამბლმა მიიღო საბოლოო სახე. XIX საუკუნეში მედრესეს შენობა დააზიანა ძლიერმა მიწისძვრამ. განსაკუთრებით დაზიანდა შესასვლელი პორტალი. დაინგრა მისი ზედა ნაწილი ტიმპანთან ერთად. ბუხარის ემირის ჰაიდარის ბრძანებით კარიბჭე აღადგინეს. XX საუკუნის ასაწყისში მედრესეს მოპირკეთების დიდი ნაწილი ჩამოყრილი იყო. სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო XX საუკუნის 20-იან წლებში, როდესაც დეკორაციის ფრაგმენტების გადარჩენა იყო ფრიად მნიშვნელოვანი საქმე. 1930-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო გარე ფასადის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1950-1958 წლებში გარემონტდა მედრესეს კარის ფასადი და მეჩეთის გუმბათის ბარაბანი. 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში აღადგინეს მთავარი ჭიშკრის ტიმპანის დეკორაცია და ააგეს მეჩეთის გუმბათიც. 1979 წელს დასრულდა მეჩეთის ინტერიერის მოხატულობის აღდგენითი სამუშაოები.
შეიბანიდების მავზოლეუმი
thumb|left|250px|შეიბანიდების მავზოლეუმი ტილია-კარის მედრესედან აღმოსავლეთით მდებარეობს შეიბანიდების მავზოლეუმი. შეიბანიდების სახელმწფოს დამაარსებელია აბულ ხაირის შვილიშვილის მუჰამედ შეიბანის მიერ, რომელმაც 1500 წელს დაიპყრო სამარყანდი და ბუხარა და დაამხო თემურიდების დინასტიის უკანასკნელი მმართველი. ამის შემდეგ იგი იპყრობს ტაშკენტს. 1506 წელს დაიპყრო ხივა და 1507 წელს თავს ესხმის მერვს, აღმოსავლეთ სპარსეთსა და დასავლეთ ავღანეთს.
შეიბანიდები შეაჩერეს სეფიანთა იმპერიის თავდასხმებმა, რომლებმაც 1502 წელს დაიპყრეს აყ-ყოიუნლუ (ირანი). მუჰამედ შეიბანი იყო წარმოშობით უზბეკი. უზბეკების შეჭრა აღნიშნულ ტერიტორიაზე გახდა თანამედროვე უზბეკი ერის ფომირების უკანასკნელი ელემენტი.
ჩორსუს სავაჭრო გუმბათი
thumb|right|250px|ჩორსუს სავაჭრო გუმბათი შერდორის მედრესეს უკან დგას ძჩორსუს ველი სავაჭრო გუმბათი, რომელიც ადატურებს რეგსტანის, როგორც შუა საუკუნეების სავაჭრო ცენტრის სტატუსს. ჩვენამდე მოღწეული ექვსკუტხა გუმბათი აგებულია XV საუკუნეში, ხოლო XVIII საუკუნის ასაწყისში გადააკეთეს. 2005 წელს სავაჭრო გუმბათი გაარემონტეს. ამჟამად გუმბათში განთავსებულია სახვითი ხელოვნების გალერეა, სადაც გამოფენილია უზბეკი მხატვრებისა და მოქანდაკეების ნამუშევრები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამარყანდის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:უზბეკეთის არქიტექტურა კატეგორია:უზბეკეთის ისტორია
ჩიტა (ბოიაკა)
ჩიტა (Chita) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ბოიაკის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3.105 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 405 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 16.95 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 614 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოიაკის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ხუცია II
ხუცია II — ხეთების სამეფოს მმართველი (მეფე). ხუცია II სამეფო ტახტზე ციდანთა II-ის შემდეგ ავიდა, უცნობია მისი მმართველობის ზუსტი წლებია, თუმცა ცნობილია, რომ ის დაახლოებით ძვ. წ. XV საუკუნისთვის მეფობდა. ხუცია II-ის შემდეგ კი სამეფო ტახტზე მუვათალი I ავიდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხეთების მეფეები
იდი (თევზი)
იდი (Leuciscus idus) — მტკნარი წყლის თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა ჩვეულებრივ 50 სმ, წონა დაახლოებით 1 კგ. ზოგჯერ მისი სიგრძე 100 სმ, ხოლო წონა 8 კგ-საც აღწევს. ანალური და მუცლის ფარფლი ჟოლოსფერია. ბინადრობს ევრაზიის მდინარეებსა და ტბებში. შედის მარილიან წყლებში. სქესობრივ სიმწიფეს 4–6 წლისა აღწევს. ტოფობს მდინარეთა ჩქერებზე, აპრილ-მაისში. ნაყოფიერება 39–114 ათ. ქვირითი. ცხოვრობს 15–20 წელი. ყველაფრისმჭამელია. რეწვისა და სპორტული თევზჭერის ობიექტია. მისი დეკორატიული ფორმაა ორფა.
სქოლიო
კატეგორია:კობრისებრნი
იდი (მრავალმნიშვნელოვანი)
იდი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ტაილანდური კრივი
ტაილანდური კრივი, იგივე მუაი ტაი — ტაილანდური საბრძოლო ხელოვნება.
ისტორია
ტაილანდური კრივი სათავეს ასეულობით წლების წინ იღებს. მისი წარმოქმნა განაპირობა საზოგადოების მძარცველებისგან დაცვის აუცილებლობამ. მოგვიანებით, 1584 წელს, ტაილანდის მეფემ (ნარისუანმა), მუაი ტაის საბრძოლო მოქმედებებში გამოყენება გადაწყვიტა; ამ დროიდან ტაილანდის არმიის თვითოეულ ჯარისკაცს დაევალა აღნიშნული საბრძოლო ხელოვნების სრულყოფილი შესწავლა. იდეაში, მოდერნიზებული მუაი ტაის ფუნქცია იყო მოწინააღმდეგის გასანადგურებლად გამოეყენებინა ნებისმიერი საშუალება, რაც ადამიანს ბუნებით დაჰყვა, და ეს იმ შემთხვევაში, თუ იგი ხელჩართული ბრძოლის დროს უიარაროდ დარჩებოდა. ტაილანდურ არმიაში მუაუ ტაის ძირითადი ფუნქცია იყო თავდაცვა/თავდასხმის რეფლექსის სრულყოფა. მუაი ტაი ასევე უზრუნველყოფდა დაკავებული პოზიციის შენარჩუნებას, რაც თავის მხრივ დისციპლინის დონის ამაღლებას იწვევდა.
არსებობს გადმოცემა იმის შესახებ, რომ ტაილანდის მეფე პრეცაო სუო (მეფე ვეფხვი) იმდენად იყო გატაცებული ამ საბრძოლო ხელოვნებით, რომ იგი ფარულად გადიოდა სასახლიდან და მონაწილეობას იღებდა სოფლებში გამართულ შეჯიბრებებში. რაც ყველაზე მთავარია მისი საყვარელი საქმიანობას ადგილობრივი ჩემპიონების ცემა წარმოადგენდა. მეფე რამა V-ის დროს ტაილანდურმა კრივი სამეფო სპორტი გახდა; აღსანიშნავია, რომ ტურნირების გამარჯვებულებს სამხედრო წოდებები ეძლეოდათ. შემდგომ პერიოდში სპორტის პოპულარობამ მისთვის არენის შექმნის აუცილებლობა გამოიწვია. აღნიშნულ საკითზე რამა V-ის შთამომავალმა, რამა VI-მ იზრუნა: საბრძოლო არენა თოკებით შემოასაზღვრინა. ბრძოლისთვის საჭირო დროის დასადგენად კი გახვრეტილ ქოქოსის ნაყოფს იყენებდნენ, რომელიც წყლით სავსე თასში ტივტივებდა და ჩაძირვისთანავე მთავრდებოდა რაუნდი.
მაშინდელი მუაი ტაის მებრძოლები მკლავსა და თავზე ერთვარ მარყუჟს ატარებდნენ. ეს აღჭურვილობა იფრო იდეოლოგიურ დატვირთვას ატარებდა და მებრძოლის რწმენას განაპირობებდა. 1921 წელს პირველი ოფიციალური რინგის (სიუან კულარპში) აშენების შემდეგ მსაჯების ოფიციალური ინსტიტუტი დაარსდა. მოგვიანებით აიკრძალა ხელზე დახვეული თოკით ბრძოლა, რადგან ხშირ შემთხვევაში მისი გამოყენება სიკვდილის მიზეზი ხდებოდა. შორეულ წარსულში მებრძოლი ხელზე დახვეულ წებოვან თოკს მინის ნამსხვრევებში ავლებდა, რაც დარტყმას პოტენციურად უფრო ეფექტურს და გამანადგურებელს ხდიდა. მოგვიანებით, მართალია შეჯიბრებებში მინის ნამსხვრევების გამოყენება აიკრძალა, თუმც XIX საუკუნემდე თოკი კვლავ აქტიურად გამოიყენებოდა. დღეს მებრძოლები უფრო დაცული და სტანდარტული ხელთათმანებით არიან აღჭურვილნი.
ზოგადად მუაი ტაის არსი დაფუძნებულია 8 საბრძოლო ელემენტის უნიფიკაციაზე. კერძოდ: 2 ხელის, 2 ფეხის, 2 იდაყვისა და 2 მუხლის გამოყენების ტექნიკაზე. საქრთველოში ოფიციალური ტურნირები ამ სპორტის სახეობაში არ ტარდება, ქვეყანაში არის ისეთი ადგილები, სადაც სპორტის ხელოვნების შესწავლა შეიძლება. სპორტის აღსანიშნავი ლეგენდაა ტონი ჯაა.
წესები
კრივის მსგავსად მუაუ ტაიშიც თითო დარტყმა თითო ქულაა. დაშვებულია გდებები, მუხლის დარტყმა, ხელით დაჭერილი მოწინააღმდეგის მუხლისა და იდაყვების დარტყმა. ტარდება 3-5 რაუნდი; რაუნდების ხანგრძლოვობაა 2 ან 3 წუთი.
სამოყვარულო და პროფესიონალური სპორტის წესები თითქმის ერთნაირია, თუმცა სამოყვარულოში აცვიათ დამცავები როგორიცაა შლემი და ჟილეტი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საბრძოლო ხელოვნებები
აღმოსავლეთ კორეის მთები
აღმოსავლეთ კორეის მთები — მთათა სისტემა კორეის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში. მოიცავს ტებექსანის ქედს მის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე კიმგანსანის (ალმასის) მთებიანად, სობექსანის, ნორიონის, ჩხარიონის, კიონსანის ქედებს. მაქსიმალური სიმაღლე 1915 მ (მთა ჩირისანი). აღმოსავლეთ კორეის მთები ძლიერ დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით. მთების ჩრდილოეთი ნაწილი (ტებექსანი) ჩინეთ-კორეის ბაქნის ფარგლებშია და წარმოადგენს ძველი კრისტალური ქანებით აგებულ ლოდა ქედების რთულ სისტემას, სამხრეთი ნაწილი მეზოზოური კირქვებით, ფიქლებითა და ქვიშაქვებით აგებული სტრუქტურებია. ჰავა მუსონურია, ჩრდილოეთში — ზომიერი, სამხრეთში — სუბტროპიკული. დამახასიათებელია ფართოფოთლოვანი (ჩრდილოეთში) და მარადმწვანე (სამხრეთში), უფრო ზევით — წიწვოვანი ტყეები (ფიჭვი, ლარიქსი, ნაძვი).
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩრდილოეთ კორეის ქედები კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქედები
უჩუმარკის რაიონი
უჩუმარკის რაიონი (Distrito de Uchumarca) — რაიონი პერუში, ლა-ლიბერტადის რეგიონის ბოლივარის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 035 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 132 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 16 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 190.53 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლა-ლიბერტადის რეგიონის რაიონები კატეგორია:ბოლივარის პროვინციის რაიონები
ლეითი
ლეითი (Leyti) — სოფელი აზერბაიჯანში, შაბრანის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შაბრანის რაიონის სოფლები
აშაღი-გაიალი
აშაღი-გაიალი (Aşağı Gəyəli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ზანგილანის რაიონის სოფლები
ლიმანი (შაბრანის რაიონი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შაბრანის რაიონის სოფლები
ჩიტარაკე
ჩიტარაკე (Chitaraque) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ბოიაკის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1.575 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 500 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 41.94 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 155 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოიაკის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
მუვათალი I
მუვათალი I — ხეთების სამეფოს მმართველი (მეფე). მუვათალი I სამეფო ტახტზე ხუცია II-ის შემდეგ ავიდა, უცნობია მისი მმართველობის ზუსტი წლებია, თუმცა ცნობილია, რომ ის დაახლოებით ძვ. წ. 1400 წლისთვის მეფობდა. მუვათალი I-ის შემდეგ კი სამეფო ტახტზე თუთხალია II ავიდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხეთების მეფეები
ფლოქსი
აქვს მარტივი, კიდემთლიანი, ღეროზე მარიგეობით ან მოპირისპირედ განლაგებული ფოთლები, მილისებრ-ძაბრისებრი ფორმის ნაირფერი ყვავილი, კოლოფა ნაყოფი. მრავლდება თესლით და ვეგეტატიურად. ყინვაგამძლეა.
ცნობილია ფლოქსის 50-მდე სახეობა, რომლებიც უმთავრესად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში, ყოფილ სსრკ-ის ტერიტორიაყე. ფლოქსის სიმაღლის მიხედვით იყოფა ჯგუფებად: ბუჩქისებრი და გართხმული. დეკორატიულ მეყვავილეობაში ფართოდაა გავრცელებული ბაღის ფლოქსი, რომლის ყვავილები შეკრებილია ცოცხისებრ ყვავილედებად.
ჰაერისა და ნიადაგის მაღალი ტენიანობა ხელს უწყობს ყვავილობის გახანგრძლივებას და მცენარის უკეთესად ზრდა-განვითარებას. იყენებენ ბაღ-პარკების გასაფორმებლად და სათაიგულედ.
ლიტერატურა
კატეგორია:პოლემონისებრნი
ჩუნძიე
ჩუნძიე — ერთ-ერთი გამორჩეული და მნიშვნელოვანი ტრადიციული დღესასწაული ჩინეთში. ის არის გაზაფხულის დღესასწაული ანუ იგივე ჩინური ახალი წელი. მისი აღსანიშნი თარიღი მჭიდროდ არის დაკავშირებული მთვარის კალენდართან და ცვალებადია. აღნიშნულ დღესასწაულთან დაკავშირებით ჩინეთში ტარდება დიდი ფესტივალი რომელიც იწყება იანვარში და მიმდინარეობს თებერვლამდე. მისთვის მზადებას დაახლოებით მეთორმეტე თვიდან იწყებდნენ. ეს გახლავთ ყველაზე დიდი დღესასწაული როგორც ხალხისათვის, ასევე სახელმწიფოსათვის. ეს დღესასწაული ემთხვევა პერიოდს იანვრის ბოლოდან თებერვლის შუა რიცხვის რომელიმე დღემდე. მეთორმეტე თვის რვა რიცხვში არის დღესასწაული ლაპა. ამ დღეს ბურღულეულისა და უნაბისგან ხარშავენ ტკბილ ფაფას, რაც მომავალი წლის დიდი მოსავლის საწინდარია. სხვა დღეებში ლაგდება სახლი და კარ-მიდამო, რაც ცუდი აურის განდევნის ნიშანია. სახლის მორთვა ხდება ნაყიდი ან ოჯახის წევრების მიერ დამზადებული ქაღალდისაგან გამოჭრილი სამშვენისებით, ხალხური ნახატებით, კარზე დაწებებული წყვილ წითელ ქაღალდზე შესრულებული გარითმული წარწერებითა და ა.შ.
წითელი ფერი ახალი წლის უმთავრესი ატრიბუტია, ამ დღეს ადამიანები იცვამენ წითელ ფერს, ერთმანეთს უგზავნიან განსაკუთრებულ საჩუქრებს, რომელიც წითლად არის შეფუთული, ქუჩებიც კი სპეციალურად ამ დღისთვის წითლად არის მორთული. ეს გამომდინარე იქედან, რომ ჩინელებს განსაკუთრებულად სწამთ წითელი ფერი, ხმაური და ცეცხლი ბოროტ სულებს დევნის.
წლის წინა ღამეს ეწოდება ჩუსი. ამ დღეს ოჯახის ყველა წევრი ერთად იკრიბება, ერთმანეთში იცვლება წარსული წლის ნახატები, სამშვენისები და წარწერები. თორმეტი საათისთვის ამზადებენ განსაკუთრებულ ვახშამს, რომელსაც ეწოდება ნიენ იე ფანი. აუცილებელია, რომ სუფრა მდიდრული უნდა იყოს. ჩრდილოეთ ჩინეთში მთავარი კერძი არის წიაოძი (პილმენი), რაც ვერცხლის ზოდის სიმდიდრისა და ოჯახის ერთობის სიმბოლოა. სამხრეთ ჩინეთში მთავარი კერძი არის ნიენკაო ბრინჯის ფქვილის ტორტი. ფონეტიკურად კაო ემთხვევა სიტყვა ამაღლებას, ამიტომ ტორტი სიმბოლურია. ღამის თორმეტი საათიდან იწყება ფოიერვერკები და მაშხალების გაშვება. წითელი ფერი, ხმაური და ცეცხლი იწვევს ბოროტი სულების განდევნას. ამ ღამეს თავს იქცევენ სხვადასხვა თამაშობით, რადგანაც ტრადიციის მიხედვით დაძინება არ შეიძლება.
პირველი თვის პირველ რიცხვს ეწოდება იუენტანი. ბავშვებს აცმევენ ახალ, წითელ ტანსაცმელს და ასევე ჩუქნიან წითელ კონვერტში მოთავსებულ ფულს. ტაძრებსა და ქუჩებში იმართება გრანდიოზული ფესტივალები. მიმდინარეობს კარნავალები.
ახალი წლის მეორე დღიდან ხუთი-ექვსი დღის განმავლობაში გრძელდება ვიზიტები მილოცვებით, რასაც ეწოდება პაინიენი. ძირითადად უმცროსნი უფროსებს ულოცავენ. ასევე, სწორედ ამ დღეებში ჩინეთში ტარდება წინაპრებისათვის თაყვანისცემისა და შეწირვის ცერემონია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: ჩინური დღესასწაული
თომიზმი
თომიზმი — ფილოსოფიის მიმართულება. ტერმინი აღნიშნავს ამ მოძღვრების განმარტებასა და განგრძობას სკოლებში. თომიზმისთვის დამახასიათებელია არისტოტელეს ფილოსოფიის შეგუება ქრისტიანული სარწმუნოების მოთხოვნებთან. თომიზმის ფუძემდებელია თეოლოგი და ფილოსოფოსი თომა აკვინელი (1225-1274 წწ.)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მისტიკა კატეგორია:ფილოსოფია კატეგორია:რელიგიის ფილოსოფია კატეგორია:სქოლასტიკა
არჩილ ფრანგიშვილი
არჩილ ფრანგიშვილი (დ. 13 აპრილი, 1961, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი ინფორმატიკის დარგში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1997). ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1992), პროფესორი (1995), საერთაშორისო ინფორმატიზაციის აკადემიკოსი (1994), საერთაშორისო საინჟინრო აკადემის წევრი (1995), საინჟინრო აკადემიის წევრი (1996), ღირსების მედლისა (1996) და ორდენის (2003) კავალერი.
განათლება
1983 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.
კარიერა
1990 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის იფორმატიკისა და მართვის სისტემების ინსტიტუტი დერექტორის მოადგილეა სამეცნიერო ნაწილში. მისი ძირითადი შრომები ეხება სპეციალიზეული მრავალპროცესული სისტემების პროექტირება თეორიასა და ტექნოლოგიას, ენერგეტიკული ობიექტების დინამიკურ და სტატიკურ რეჟიმებში მართვის თეორიას, მაკროეკონომიკური ანალიზის თანამედროვე თეორიას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 13 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1961 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:საქართველოს ღირსების მედლით დაჯილდოებულები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ტექნიკურ მეცნირებათა დოქტორები კატეგორია:ქართველი მეცნიერები ინფორმატიკის დარგში
ჩინეთის გეოგრაფია
მინი|250პქ|ჩინეთის სატელიტური გამოსახულება ჩინეთი გეოგრაფიულად მრავალფეროვანი ქვეყანაა.
სანაპირო ხაზის სიგრძეა 15 ათასი კმ. აღმოსავლეთ ჩინეთისა და სამხრეთ ჩინეთის ზღვების სანაპიროზე ბევრია პატარა ყურე და უბე, ყვითელი ზღვის სანაპიროზე უმთავრესად დაბლობია, გამონაკლისს წარმოადგენს შანდუნისა და ლიაოდუნის ნახევარკუნძულები.
ჩინეთის ტერიტორია უმთავრესად მაღლობია. მის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში აღმართულია ტიბეტის მთიანეთი, საშუალო სიმაღლე 4000-4500 მ, ცალკეული მწვერვალებისა — 6000-7000 მ. მთიანეთი შემოსაზღვრულია მაღალი მთის სისტემებით; სამხრეთით და დასავლეთით აღმართულია ჰიმალაი (მაქსიმალური სიმაღლე 8848 მ, მწვერვალი ევერესტი) და ყარაყორუმი, ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით კუნლუნი, ნანშანი და ჩინეთ-ტიბეტის მთები. ეს მთები და აგრეთვე უფრო ჩრდილოეთით მდებარე აღმოსავლეთ ტიან-შანი და მონღოლეთის ალთაი ღრმადაა დანაწევრებული, დამახასიათებელია სიმაღლური სარტყლურობა, თხემურ ზონაში თოვლნარი და მყინვარებია. ქვეყნის ჩრდილოეთი და ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი უჭირავს კაშგარის ვაკეს, ჯუნგარის ვაკეს და ალაშანს. ჩინეთის აღმოსავლეთ ნაწილში მთების სიმაღლე 3000 მ-ს აღწევს. ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს დიდი ხინგანი, მცირე ხინგანი და მანჯურია-კორეის მთების ჩრდილოეთი ნაწილი, რომელთაც ჰყოფს სანძიანისა და სუნლიაოს ვაკეები, უფრო სამხრეთით ლიოსის პლატო, ორდოსის პლატო, ცინლინის ქედი, სიჩუანის ქვაბული, იუნან გუიჯოუს მთიანეთი და ნანლინის მთებია. ყვითელი ზღვის გაყოლებით გადაჭიმულია ჩინეთის დიდი ვაკე.
ჩინეთი მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულით. ქვეყანას აქვს ქვანახშირის და რკინის მადნის, ნავთობის, იშვიათი და ფერადი ლითონების დიდი მარაგი, მნიშვნელოვანი ჰიდრორესურსები.
ჩინეთის აღმოსავლეთ ნაწილში მიედინება ქვეყნის უდიდესი მდინარეები: იანძი, ხუანხე, სინძიანი, მინძიანი და სხვ., რომელთაც აქვთ მუსონური რეჟიმი, იცის ზაფხულში წყალმოვარდნები. ჩამონადენის რეგულირებისთვის აგებულია ჰიდროტექნიკური ნაგებობანი და წყალსაცავები (განსაკუთრებით მდინარე ხუანხეს აუზში). ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მიედინება მდინარეები: იარქენდი, აქსუ და სხვ. ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში და ტიბეტის მთიანეთში ბევრი ტბაა, რომელთაგან უდიდესია კუკუნორი, ლობნორი, ბაგრაშკიოლი, ნამცო, სილინგ-ცო. მდინარე იანძის ქვემო დინებაში არის ტბები დუნტინხუა, პოიანხუა, ტაიხუ.
რესურსები ინტერნეტში
*
იულიანა მარია ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელი
დაბადება და აღზრდა
მარცხნივ|მინი|301x301პქ|იულიანა მარია ახალგაზრდობაში იულიანა მარია დაიბადა 1729 წლის 4 სექტემბერს ვოლფენბიუტელში. იგი იყო ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის ჰერცოგ ფერდინანდ ალბრეხტ II-ისა და მისი ცოლის, ჰერცოგინია ანტუანეტა ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის ქალიშვილი. მისი დაბადების მდგომარეობიდან გამომდინარე, იგი პრინცესის წოდებას ატარებდა.
იულიანა მარია მარტივი, თუმცა ძალიან მკაცრი აღზრდის მეთოდებით იზრდებოდა, რაც მეტად გავრცელებული იყო გერმანულ სამთავროებში. აღსანიშნავია, რომ მას ბავშვობაში მეტყველებასთან დაკავშირებული პრობლემები ჰქონდა და ხშირად ენა ებმოდა, რაც მისი აღზრდის მეთოდებისგან გამოწვეული სტრესის ბრალი იყო.
საქორწინო მოლაპარაკებები
1751 წელს, დანიისა და ნორვეგიის დედოფალი ლუიზა ბრიტანელი ნაადრევად გარდაიცვალა. დაქვრივებულ მეფე ფრედერიკ V-ს დედოფლისაგან ერთი ვაჟი დარჩა, რომელიც ფსიქიკურად არასტაბილური იყო, ამიტომაც მან მეორე საცოლის ძებნა დაიწყო. ფრედერიკმა ახალი მეუღლის პოვნა თავის ერთგულ მსახურს, გრაფ მოლტკეს დაავალა, რომელმაც არჩევანი იულიანა მარიაზე შეაჩერა. 1751-52 წლებში თავად მეფეს გრაფ მოლტკეს ასულ კატარინა სოფია მოლტკეზე ქორწინება სურდა, თუმცა ეს არც კი განიხილებოდა.
მეფეს არ სურდა უცხოელ პრინცესაზე ქორწინება, თუ იგი მისი პირველი და საყვარელი ცოლივით ინგლისელი არ იქნებოდა, მაგრამ ამ შემთხვევაში ცოლის დაზე უნდა ექორწინა, რის საშუალებასაც მისი რელიგიური შეხედულებები არ აძლევდა. თუმცა, საბოლოოდ, როცა ფრედერიკმა იულიანა მარიას პორტრეტი ნახა, ძალიან მოეწონა იგი და მასზე ქორწინების სურვილიც გამოთქვა.
დედოფალი
მარცხნივ|მინი|337x337პქ|დედოფალი იულიანა მარია 1752 წელს 1752 წლის 8 ივლისს, ფრედერიკსბორგის სასახლეში შედგა იულიანა მარია ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელისა და ფრედერიკ V-ის ქორწინება, რის შემდეგაც იგი დანიისა და ნორვეგიის დედოფალი გახდა. ეს ქორწინება დედოფალ ლუიზა ბრიტანელის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში შედგა, ხოლო იულიანა მარია იმავე დღეს ეკურთხა დედოფლად. მისთვის სამეფო კარის ეტიკეტის სწავლება სამეფო სასახლის დიასახლისს, კრისტიანა ჰენრიეტა ლუიზა იუელს დაევალა, რომელიც მისი სეფექალიც გახდა. როგორც მემატიანეები აღნიშნავენ, მის ქორწილზე დასწრებაზე ბევრმა დიდებულმა თქვა უარი, რადგან ისინი ჯერ კიდევ წინა დედოფალს გლოვობდნენ, რომელიც ხალხს ძალიან უყვარდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ფრედერიკ V გამუდმებით ღალატობდა მას, იულიანა მარია მაინც მკაცრად იცავდა პროტოკოლს და თვალს ხუჭავდა მეფის ამ საქციელზე. შეიძლება ითქვას, რომ მან შთაბეჭდილება მოახდინა ხალხზე თავისი ერთგულებით ეტიკეტისადმი. იგი მძიმე ავადმყოფობებისასაც კი იცავდა პროტოკოლს და ყოველთვის იქ იყო, სადაც ეს დედოფალს ევალდებულებოდა. მან კარგად იცოდა, რომ მეფის თვალში იგი მისი განსვენებული ცოლისა და საყვარლის შემდეგ იდგა, მაგრამ ფრედერიკს გარდაცვალების შემდეგ მაინც „საუკეთესო მეფეს“ უწოდებდა. მინი|353x353პქ|დედოფალი იულიანა მარია ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელი ქორწინებით მან ხუთი გერი მიიღო, მაგრამ მას არანაირი გავლენა არ ჰქონია მათ აღზრდაში. მიუხედავად იმისა, რომ მათ სძულდათ დედინაცვალი, პროტოკოლის გამო იულიანა მარია მაინც ხშირად სტუმრობდა მათ და ყოველთვის მოიხსენიებდათ როგორც „ჩემი ქალიშვილები“, „ჩემი ვაჟი“, „ჩემი შვილები“ და „კარგი ბავშვები“. ამასთან, თავის დღიურში დიდი ადგილი უკავია მათთან გატარებული დროის აღწერას. მაგალითად, 1760 წლის აგვისტოში, იგი თავის გერს, კრონპრინც კრისტიანს უვლიდა, როდესაც დაავადდა. 1766 წელს, იგი თან ახლდა ასევე თავის გერს, სოფია მაგდალენა დანიელს, როდესაც იგი შვედეთში გაემგზავრა და იქ მეფეზე დაქორწინდა. აღსანიშნავია, რომ სოფია მაგდალენა მისი ერთადერთი გერი იყო, რომელსაც იულიანა მარიასთან ახლო და თბილი ურთიერთობა ჰქონდა. ამის გამო, ორი დედოფალი ერთმანეთს ხშირად სწერდა წერილებს და კითხულობდა მის ამბებს.
მიუხედავად იმისა, რომ მას არანაირი გავლენა არ ჰქონდა გერების აღზრდაზე, ფრედერიკმა მას დიდი თავისუფლება მიანიჭა თავისი საკუთარი ვაჟის აღზრდა-განათლების საკითხში. იულიანა მარიამ თავისი ერთადერთი ვაჟი 1753 წელს გააჩინა და მეფის პატივსაცემად ფრედერიკი დაარქვა. პატარა ფრედერიკი დანიის ტახტის რიგით მეორე მემკვიდრე იყო, ამიტომაც იულიანა მარია მის განათლებაზე სერიოზულად ზრუნავდა. უკანასკნელი საუკუნეების მანძილზე, პრინცი ფრედერიკი იყო დანიის სამეფო ოჯახის პირველი წევრი, რომლის მშობლიური ენაც დანიური იყო და არა გერმანული. იგი თავის ვაჟს ნამდვილ პატრიოტად ზრდიდა და ცდილობდა პოლიტიკური ინტერესები ჩაენერგა მასში.
იულიანა მარიას დედოფლობა არც ისე ხანგრძლივი აღმოჩნდა. ამ პერიოდში იგი მშვიდად ცხოვრობდა და ღირსეულად უძღვებოდა სამეფო კარს. მას ძალიან უყვარდა მშვიდი, ოჯახური გარემო და ყველაფერს აკეთებდა ამის შესაქმნელ-შესანარჩუნებლად. იგი ასევე გულმოდგინედ ცდილობდა დანიურის სწავლას და მიუხედავად იმისა, რომ არასდროს დაუსრულებია მისი შესწავლა, მაინც ყოველთვის ცდილობდა რომ საუბრისას და წერისას ჩაერთო ხოლმე დანიური სიტყვები. მიუხედავად მისი ამ ძალისხმევისა, ვერ მოახერხა გამხდარიყო ხალხისათვის პოპულარული დედოფალი.
თავისი ქმრის სიცოცხლის დროს, დედოფალი იულიანა მარია არასდროს ერეოდა პოლიტიკურ საქმეებში. მისი სიძე, პრუსიის მეფე ფრიდრიხ II დიდი (რომელსაც ცოლად იულიანა მარიას და ჰყავდა), ხელს უწყობდა თავიდან იულიანას დანიაში გათხოვებას, იმ იმედით, რომ ამით იგი დანიის კარზე თავის ჯაშუშს გაუშვებდა, მაგრამ იმედი გაუცრუვდა. იულიანა მარია ყოველთვის ცდილობდა დანიაში გერმანული გავლენები შეემცირებინა, მიუხედავად იმისა, რომ თავადაც გერმანელი იყო. ამის მიუხედავად, მან თავის დასთან კარგი ურთიერთობა შეინარჩუნა.
1766 წლის 14 იანვარს, 42 წლის ფრედერიკ V გარდაიცვალა, რის შემდეგაც დანიის მეფე იულიანა მარიას გერი, ჭკუიდან შეშლილი კრისტიან VII გახდა.
სამეფო რომანი და სახელმწიფო გადატრიალება
მარცხნივ|მინი|327x327პქ|დანიის სამეფო ოჯახი, მარცხნიდან მარჯვნივ: კრისტიან VII, კაროლინა მატილდა, იულიანა მარია და პრინცი ფრედერიკი ვინაიდან ახალი მეფე ფსიქიკურად არასტაბილური იყო, ხელისუფლება ხელში მინისტრთა სამეფო საბჭომ აიღო, რომელმაც მეფის სასწრაფოდ დაქორწინება გადაწყვიტეს. ისინი ფიქრობდნენ, რომ ცოლი შეძლებდა მის დაჭკვიანებასა და სწორ გზაზე შეჩერებას. ვინაიდან დანიელებში განსვენებული დედოფალი ლუიზა ბრიტანელი ძალიან პოპულარული იყო, მინისტრებმა მეფის საცოლის ძებნა ასევე ბრიტანეთში დაიწყეს, იმ იმედით, რომ ახალი დედოფალიც ლუიზას მსგავსი იქნებოდა. მათ არჩევანი ლუიზას ძმისწულზე, დიდი ბრიტანეთის, ირლანდიისა და ჰანოვერის მეფე ჯორჯ III-ის ნაბოლარა დაზე — კაროლინა მატილდა ბრიტანელზე შეაჩერეს.
1766 წელს, კაროლინა მატილდა დანიაში ჩავიდა, დაქორწინდა კრისტიან VII-ზე და დედოფალი გახდა, მაგრამ დანიელები დიდად იმედგაცრუებულნი დარჩნენ. იგი საერთოდ არ ჰგავდა მამიდამისს, პირიქით, ძალიან სუსტი ნებისყოფის იყო, მთელი დღე თავის ოთახში იყო გამოკეტილი და მეფესთან სარეცელსაც არ იყოფდა. იულიანა მარიამ საბოლოოდ მოახერხა დედოფალი მეფესთან ცოლ-ქმრული მოვალეობის შესრულებაზე დაეთანხმებინა, რასაც 1768 წელს კრონპრინცი ფრედერიკის დაბადება მოჰყვა. ამავდროულად კრისტიან VII ევროპაში სამოგზაუროდ წავიდა, საიდანაც ერთ წელიწადში თავის ახალ ექიმ იოჰან ფრიდრიხ სტრუენცესთან ერთად დაბრუნდა. აღსანიშნავია, რომ კრისტიანის მოგზაურობისას კაროლინა მატილდა და იულიანა მარია ძალიან დაახლოვნენ. ისინი ხშირად ერთად სვამდნენ ჩაის და მეტიც, 1769 წლის ზაფხული ერთად გაატარეს საზაფხულო რეზიდენციაში.
მეფის ახალი ექიმი და დედოფალი ძალიან მალე დაახოვდნენ. კაროლინა მატილდასა და სტრუენცეს საერთო ლიბერალური შეხედულებები ჰქონდათ. სულ მალე, მათ დიდი გავლენა მოახდინეს კრისტიანზე, რასაც დანიაში მთელი რიგი დემოკრატიული რეფორმების გატარება მოჰყვა. როგორც აღმოჩნდა, ამ პერიოდში დედოფალსა და სამეფო ექიმს საიდუმლო რომანი ჰქონდათ, რომლის შესახებაც იულიანა მარიამ კაროლინა მატილდას მსახურისაგან შეიტყო.
ამის შემდეგ ქვეყნის დე-დაქტო მმართველები იულიანა მარია და ფრედერიკი გახდნენ, რომლებმაც რეგენტის სტატუსი მიიღეს და მინისტრთა საბჭოსთან ერთად დაიწყეს ქვეყნის მართვა, მეფე კრისტიანი კი უბრალოდ მათი მარიონეტი გახდა.
რეგენტობა
მინი|375x375პქ|ქვრივი დედოფალი იულიანა მარია თავისი ერთადერთი ვაჟის პორტრეტით ხელში. გადატრიალების შემდეგ იულიანა მარიაზე აქტიურად იწერებოდა დანიურ პრესაში, სადაც მის ქმედებას ცნობილი კრიტიკოსები დადებითად აფასებდნენ. მეორეს მხრივ, კაროლინა მატილდას გერმანელ-ბრიტანელი მოკავშირეები მას კრიტიკის ქარ-ცეცხლში ატარებდნენ და მას ეშმაკად და დანიის ყველა უბედურების მიზეზად რაცხავდნენ. მიუხედავად ამისა, კრისტიან VII-მ ხელი მოაწერა წერილს, სადაც იგი დედინაცვალს მადლობას უხდიდა „გადარჩენისთვის“.
მართალია გადატრიალების შემდეგ იულიანა მარიასა და ფრედერიკის რეგენტობა დამყარდა, მაგრამ ფორმალურად მასა და მის ვაჟს ოფიციალური პოზიცია არ ეკავათ, რადგან კონსტიტუციით განსაზღვრული არ იყო ზრდასრული მეფის ქმედითუუნარობის შემთხვევაში, თუ რა რეგულაცია უნდა ჩატარებულიყო. გადატრიალების შემდეგ, პირველი პერიოდი მას სამეფო საბჭოს სხდომებზე არ უშვებდნენ, რადგან პროტოკოლით აქ შესვლა ქალს, მათ შორის დედოფალსაც კი არ შეეძლო, თუმცა საბოლოოდ კანონი შეცვალეს და იულიანა მარიას დასწრება დასაშვები გახდა. იულიანა მარია სრულიად ღიად და თამამად აცხადებდა საკუთარ თავსა და თავის ვაჟს დანიის რეგენტად, რომელთაც მინისტრი ოვე ჰეეგ-გულბერგი ეხმარებოდათ.
იულიანა მარიამ გულბერგთან ერთად აღადგინა გაუქმებული არისტოკრატიული პრივილეგიები. 1779 წელს, მისი ბრძანებით დააარსეს ფაიფურის ქარხანა, რომელიც დღეს კოპენჰაგენის სამეფო ქარხანის სახელითაა ცნობილი. 1776 წელს გააუქმა კანონი, რომელიც უცხოელების მიერ თანამდებობის დაკავებას კრძალავდა.
თავისი მმართველობის დროს, იულიანა მარიას ფავორიტი მისი სეფექალი მარგრეტე ფონ დერ ლიუჰი იყო, რომელიც მისი მთავარი მესაიდუმლე იყო.
1780 წლის 30 ივნისს, მან თავისთან შეიფარა თავისი დისშვილები და ძმისშვილები: ჰერცოგი ანტონ ულრიხ ბრაუნშვაიგელი, რუსეთის რეგენტი ანა ლეოპოლდოვნა და რუსეთის ცარი ივანე VI, რომლებიც რუსეთის ტახტიდან ჩამოყარეს და გააძევეს. იულიანა მარიამ ეკატერინე II-თან შეთანხმებით, თავისთან შეიფარა კათარინა, ელიზაბეთ, პეტერ და ალექსანდრე ბრაუნშვაიგელები, რომლებიც დანიაში, დევნილობაში დაიბადნენ. ისინი კომფორტულ სასახლეში, შინა პატიმრობაში გაიზარდნენ, რომელთა მეთვალყურეობა იულიანას, ხოლო ფინანსური უზრუნველყოფა ეკატერინეს ეკისრებოდა.
როდესაც კრისტიან VII-ის შვილები, კრონპრინცი კრისტიანი და ლუიზა ავგუსტა წამოიზარდნენ, იულიანა მარიასთვის რეგენტობის ჩამორთმევა უნდოდათ. ლუიზა ავგუსტამ, რომელიც ძმის უახლოესი მეგობარი იყო, მას ურჩია, რომ გავლენიან მონარქს დამოყვრებოდა, რომელიც ხელისუფლების ჩაგდებაში დაეხმარებოდა. ამის გამო, 1781 წელს იგი პრუსიის მეფე ფრიდრიხ II დიდს შეეკრა და მის ერთ-ერთ ქალიშვილზე დაქორწინებასაც აპირებდა.
უკანასკნელი წლები და გარდაცვალება
გადატრიალებამდე ორი დღით ადრე, 1784 წლის 12 აპრილს, იულიანა მარიამ ფრიდრიხ დიდს საპასუხო წერილი მისწერა:
ამ წერილით მტკიცდება, რომ კრონპრინცი გადატრიალებისთვის საოცარი სიფრთხილით ემზადებოდა და იულიანას წარმოდგენაც არ ჰქონდა ამის შესახებ. დამხობის შემდეგ, დედოფალმა განაცხადა, რომ დარჩენილი ცხოვრების სიმშვიდეში გატარების მეტი არაფერი სურდა. როგორც მისი წერილებიდან ირკვევა, იგი კმაყოფილი იყო თავისი ცხოვრებით და აღარასდროს უცდია ხელისუფლებაში კვლავ დაბრუნება.
იულიანა მარია ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელი გარდაიცვალა 1796 წლის 10 ოქტომბერს, 67 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს როსკილეს კათედრალში, მისი ქმრისა და მისი პირველი ცოლის გვერდით.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 4 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1729 კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1796 კატეგორია:ველფების დინასტია კატეგორია:დანიის დედოფლები კატეგორია:ნორვეგიის დედოფლები კატეგორია:ქალი რეგენტები
სამხრეთი სურიგაო
სამხრეთი სურიგაო (ტაგ: Timog Surigao; სებ: Habagatang Surigao) — ფილიპინების პროვინცია. მდებარეობს კარაგის ადმინისტრაციულ რეგიონში, მინდანაოში. პროვიციის დედაქალაქია ტანდაგი. სამხრეთი სურიგაო მინდანაოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდეებარეობს.
ეტიმოლოგია
სურიგაოს სახელწოდების წარმოშობასთან დაკავშირებით ლინგვისტებს შორის ორი ვერსია არსებობს. ერთი ვერსიით, სურიგაოს ფუძეა სიტყვა sulig („ყლორტი“, „გაფურჩქვნა“) და სურიგაო suligao-დან („წყაროს წყალი“) წარმოდგება და მდინარე სურიგაოზე (მანდაიას ენაზე სულიგავი) უნდა მიუთითებდეს, რომელიც მინდანაოს ჩრდილოეთით ჩაედინება. ადრეული ისტორიული წყაროები მდინარეს სულიგაოდ, სურიგაოდა და სურიგანად მოიხსენიებენ.
მეორე ვერსიით პროვინციის სახელწოდება წარმოდგება ვისაიანური სიტყვებიდან surogao ან suyogao (რომელთა ფუძეცაა სიტყვა suyog, „დინება“) რაც „წყლის დინებას“ ნიშნავს.
ისტორია
წინაკოლონიურ ხანაში სურიგაოს რეგიონის სანაპიროები ვისაიანური წარმოშობის სურიგაონების ეთნიკური ჯგუფებით იყო დასახლებული, ხოლო შიდა ნაწილებში ლუმადების ჯგუფები, მანდაიები, მანსაკები, მამანვები და მანობოები ბინადრობდნენ.
1860 წელს ესპანელების მიერ ოკუპაციის შემდეგ მინდანაოში ექვსი სამხედრო რაიონი შეიქმნა. სურიგაო და აგუსანი „აღმოსავლეთი რაიონის“ შემადგენლობაში აღმოჩნდა. 1870 წელს რაიონს სახელი გადაარქვეს და „სურიგაოს რაიონი“ (Distrito de Surigao) უწოდეს. 1901 წელს სურიგაოს რაიონი ჩარტერული პროვინცია გახდა. 1907 წელს, ამერიკული მმართველობის პერიოდში მას აგუსანი გამოეყო და დამოუკიდებელ პროვინციად ჩამოყალიბდა.
გეოგრაფია
სამხრეთ სურიგაო მინდანაოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, 125°40'-126°20' აღმოსავლეთ გრძედსა და 7°55'-9°20' ჩრდილოეთ განედს შორის. ჩრდილო-დასავლეთიდან ჩრდილოეთი სურიგაო ესაზღვრება, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან — აღმოსავლეთი დავაო, დასავლეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან კი — ჩრდილოეთი აგუსანი და სამხრეთი აგუსანი.
პროვინცია დივატის მთიანეთის დასავლეთით მდებარეობს და მინდანაოს დანარჩენი ნაწილისგან იზოლირებულია. აღმოსავლეთით ფილიპინის ზღვა მდებარეობს. პროვინციის სანაპირო ხაზიდან რამდენიმე კმ-ის მოშორებით ფილიპინების ღრმული მდებარეობს.
სამხრეთ სურიგაოს ფართობი 4 932.7 კმ²-ია, რაც კარაგის ადმინისტრაციული რეგიონის 27.75%-ს, მინდანაოს 5.14%-ს ფილიპინების 1.74%-ს შეადგენს. პროვინციას ჩრდილო-აღმოსავლეთით კარასკალიდან სამხრეთით ლინგიგის მუნიციპალიტეტისკენ წაგრძელებული ფორმა აქვს. ყველაზე ფართო წერტილებში (კაგვაიტიდან სან-მიგელამდე) პროვინციის სიგრძე 300 კმ, ხოლო სიგანე 50 კმ-ია.
ფართობის მიხედვით უდიდესი სან-მიგელის მუნიციპალიტეტია, რომელიც პროვინციის 11.31%-ს, ხოლო ყველაზე პატარა — ბაიაბასის მუნიციპალიტეტი, რომელიც პროვინციის მთლიანი ფართობის 2.39%-ს მოიცავს.
კლიმატი
სამხრეთ სურიგაოს პროვინცია II ტიპის კლიმატურ სარტყელში მდებარეობს, რომელიც მთელი წლის მანძილზე ნალექების მეტ-ნაკლებად განაწილებით ხასიათლდება. წვიმების სეზონი გამოკვეთილი. იგი ნოემბერში იწყება და მარტში მთავრდება. ივლისიდან ოქტომბრამდე ნალექების მცირე რაოდენობა მოდის. სექტემბერი ყველაზე მშრალი თვეა, ხოლო ყველაზე წვიმიანი — იანვარი
უჩუნჩის რაიონი
უჩუნჩის რაიონი (Distrito de Ucuncha) — რაიონი პერუში, ლა-ლიბერტადის რეგიონის ბოლივარის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 625 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 059 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 11 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 98.41 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლა-ლიბერტადის რეგიონის რაიონები კატეგორია:ბოლივარის პროვინციის რაიონები
სამხრეთი სურიგაო
დემოგრაფია
2015 წლის აღწერით პროვინციის მოსახლეობა 592 250 ადამიანს შეადგენს. მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელი 120 ადამიანია 1 კვ. კმ-ზე.
პროვინციის მოსახლეობის უმრავლესობა სურიგაონურ ენაზე საუბრობს (გარდა ქალაქ ბისლიგისა და ბარობოს, ჰინატუანის, ლინგიგისა და ტაგბინის მუინიციპალიტეტებისა, რომელთა მოსახლეობის დიდი ნაწილი სებუანურ და კამაიოს ენებზე საუბრობს) და რომის კათოლიკური ეკლესიის მიმდევარია.
მმართველობა
პროვინციის აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური გუბერნატორია. საკანონმდებლო ორგანოს პროვინციული საბჭო (Sangguniang Panlalawigan) წარმოადგენს, რომელსაც ვიცე-გუბერნატორი ხელმძღვანელობს, რომელიც გუბერნატორის დროებითი ვაკანსიის დროს აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაურის უფლებამოსილებასაც ასრულებს. გუბერნატორი, ვიცე-გუბერნატორი და პროვინციული საბჭო სამი წლის ვადით აირჩევა და ზედიზედ სამჯერ შეიძლება იქნენ არჩეული. სამხრეთ სურიგაოს ამჟამინდელი გუბერნატორი ალექსანდრე პიმენტალია, ხოლო ვიცე-გუბერნატორი — ლიბრადო ნავარო. ფილიპინების წარმომადგენელთა პალატაში პროვინიციის პირველ რაიონს პროსპერო პიჩაი უმცროსი, ხოლო მეორე რაიონს ჯონი პიმენტალი წარადგენს.
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთი სურიგაო კატეგორია:ფილიპინების პროვინციები კატეგორია:1960 წელს დაარსებული ქვეყნები და ტერიტორიები კატეგორია:1960 წელს დაარსებულები ფილიპინებში
არნუვანდა I
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხეთების მეფეები
ვახტანგ მჭედლოვი
ვახტანგ მჭედლოვი (დ. 6 აგვისტო, 1884, ბათუმი — გ. 19 მაისი, 1924, მოსკოვში დაკრძალულია ვაგანკოვოს სასაფლაოზე) — ქართველი რეჟისორი.
ბიოგრაფია
რუსეთში მოღვაწე ქართველ რეჟისორთა შორის, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ვახტანგ მჭედლიშვილს — ნიჭიერ რეჟისორსა და თეატრალურ პედაგოგს, რომელმაც თავისი სიცოცხლის საუკეთესო წლები მიუძღვნა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის წინსვლასა და განვითარებას.
მამამისი, ლევან მჭდლიშვილი, ფრიად განათლებული კაცი იყო, კარგად იცნობდა ქართულ ლიტერატურას და „კრაზანას“ ფსევდონიმით ხშირად ბეჭდავდა წერილებს „დროებასა“ და „ივერიაში“. მას განსაკუთრებით უყვარდა თეატრი და ბათუმში საგასტროლოდ ჩასული მსახიობები ხშირად იკრიბებოდნენ მის ოჯახში.
ბათუმის სცენისმოყვარეთა წრის წევრები იყვნენ ვახტანგის დეიდები — ანა და ევგენია სოღორაშვილები, რომელთაც დისშვილი ხშირად დაჰყავდათ სპექტაკლებზე. რა გასაკვირია, რომ ყმაწვილი დაინტერესდა თეატრით და ხშირად მართავდა, როგორც საოჯახო ისე სასკოლო წარმოდგენებს. გიმნაზიაში მის მიერ დადგმულ ნ. გოგოლის „რევიზორს“ დიდი წარმატება ხვდა წილად.
გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, 1904 წლის აგვისტოში, ვახტანგ მჭედლიშვილი სწავლის გასაგრძელებლად მოსკოვში გაემგზავრა. ფილოლოგიის ფაკულტეტზე აპირებდა შესვლას, მაგრამ ამავე დროს თეატრზე ოცნებობდა. მისი გატაცების შესახებ კარგად იცოდა მამამისის მეგობარმა, მწერალმა დავით კლდიაშვილმა და სარეკომენდაციო წერილი გაატანა ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინი.
„ალექსანდრე ივანეს ძემ არაჩვეულებრივი გულთბილობა და ალერსიანობა გამოიჩინა და ყოველმხრივ მიწყობდა ხელს ჩემი მოსკოვური ცხოვრების დასაწყისში“, — წერს ვატანგ მჭედლიშვილი თავის დღიურში.
ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის დახმარებით ვახტანგი მსახიობად მიიღეს მცირე თეატრში, უსიტყვო როლების შემსრულებლად. ამავე დროს ის მოსკოვის სამხატვრო თეატრთან არსებული სარეჟისორო კურსების მსმენელი გახდა და 1905 წლიდან, კურსების დამთავრების შემდეგ, მუშაობა დაიწყო სამხატვრო თეატრში ჯერ რეჟისორის თანაშემწედ, ხოლო შემდეგ, რეჟისორად. 1907 წელს სამხატვრო თეატრის ახალგაზრდული ძალებით მან დადგა ანტონ ჩეხოვის „თოლიას“ პირველი მოქმედება, რომელსაც დიდი წარმატება ხვდა წილად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 6 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1884 კატეგორია:ბათუმში დაბადებულები კატეგორია:გარდაცვლილი 19 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1924 კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
თეთრი სქელშუბლა
თეთრი სქელშუბლა, ჩვეულებრივი სქელშუბლა (Hypophthalmichthys molitrix) — მტკარი წყლის თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის საშუალო სიგრძეა 60–100 სმ, მაქსიმალური სიგრძე 140 სმ, ხოლო წონა 50 კგ. ბინადრობს მდინარე ამურის აუზში, სადაც მისი წონა 16 კგ აღწევს. გვხვდება მდინარეებში, ტბებსა და ტბორებში. სხეული დაფარულია წვრილი ქერცლით, ზურგი რუხი-მომწვანო ფერისაა, გვერდები მოვერცხლისფრო. დიდი, სწრაფმზარდი ჯოგური პელაგიური თევზია. იკვებება ფიტოპლანქტონით, მცირე ზომის ბენთოსური ორგანიზმებითა და დიატომური წყალმცენარეებით. სქესობრივ სიმწიფეს კლიმატური პირობების შესაბამისად, აღწევს სხვადასხვა ასაკში: მდინარე ამურში 6–8 წლისა, ჩრდილოეთის რეგიონებში 6–9 წლისა, სამხრეთში 4–5 წლისა, წყალსატევებში 3–4 წლისა. ნაყოფიერება 1 მლნ. ქვირითი და მეტი. ქვირითი პელაგიურია. იზამთრებს ღრმა ორმოებში ღრმა ძილის მდგომარეობაში. 1950-იანი წლებიდან მოყოლებული განხორციელდა თეთრი და ჭრელი სქელშუბლის მასიური განსახლება. თეთრი სქელშუბლა ინტროდუცირებულია და გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. საქართველოში 1962 წლიდან არის აკლიმატიზებული.
ჩივატა
ჩივატა (Chivatá) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ბოიაკის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2.989 მეტრზე. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 977 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 97.59 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 51 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოიაკის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები და ქალაქები
ნაუტილუსი (წყალქვეშა ნავი)
ნაუტილუსი — კაპიტან ნემოს წყალქვეშა ნავი. ის აშენდა საიდუმლოდ დაუსახლებელ კუნძულზე. მისი ყველა ნაწილი სხვადასხვა პიროვნებამ სხვადასხვა ვაჭართან შეიძინა შემდეგ კი მისი არსებობის ყველა კვალი მოსპეს. ამის წყალობით, ის ყველას უცნაური ურჩხული ეგონა და ამ „ურჩხულის“ მოსაკლავად სამხედრო გემი „აბრაამ ლინკოლნი“ გაეშურა. მასზე იყვნენ ნედ ლენდი, კონსეი და პროფესორი არონაკსი. ისინი ბრძოლის დროს ჩაცვივდნენ წყალში და მეთაურმა ნემომ ნავზე დატოვა და უთხრა, რომ ისინი ნავს ვერასოდეს დატოვებდნენ. მიუხედავად ამისა, მათ გაქცევა მაინც მოახერხეს. როგორც „საიდუმლო კუნძულიდან“ ვიგებთ, ნაუტილუსი შემცირდა ყურეში და ამ დროს ჩაიკეტა გასასვლელი. ნემო, რომელიც მარტო დარჩენილიყო ყველას სიკვდილის შემდეგ შიგ მოემწყვდია. მისი სიკვდილის შემდეგ კუნძულის მკვიდრებმა ნაუტილუსი ზღვის ფსკერზე დაუშვეს ნემოსთან ერთად.
კატეგორია:ჟიულ ვერნი
სავა
სავა — მდინარე სამხრეთ ევროპაში, დუნაის მარჯვენა შენაკადი. ის გაედინება სლოვენიაში, ხორვატიასა და ბოსნია და ჰერცეგოვინას ჩრდილოეთ საზღვარზე და სერბეთში და უერთდება დუნაის ბელგრადში. სავა ასევე ქმნის ბუნებრივ საზღვარს ბალკანეთის ნახევარკუნძულსა და შუა დუნაის დაბლობს შორის.
სავა ფორმირდება ქალაქ რადოვლიცასთან სავა-დოლინკასა და სავა-ბოჰინკას შეერთებით. მისი სიგრძე სავა-დოლინკას ჩათვლით შეადგენს 990 კილომეტრს. წყლის მასის მიხედვით ის დუნაის უდიდესი შენაკადია, ხოლო სიგრძისა და აუზის ფართობით (97,713.2 კმ²) მიხედვით ტისას შემდეგ მეორეა. სავა დინარის მთიანეთის რეგიონის უდიდესი ნაწილის დრენაჟია. მისი მთავარი შენაკადებია: დრინა, ბოსნა, კუპა, უნა, ვრბასი. ის სიგრძის მიხედვით ევროპაში XV-ა.
სავას აუზში ცხოვრობს დაახლოებით 8,176,000 ადამიანი და აკავშირებს სამი ქვეყნის დედაქალაქს: ლიუბლიანას, ზაგრებს და ბელგრადს. მდინარის დაახლოებით ორი მესამედი გამოსადეგია დიდი ხოლმალდებით ნაოსნობისთვის.
ალხარაკე
ალხარაკე (Aljaraque) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების უელვის პროვინციის უელვის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 34 კმ². მოსახლეობა — 21 474 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:უელვის მუნიციპალიტეტები
ჰითლუმი
ჰითლუმი (ˈhiθlum), ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში — ბელერიანდის რეგიონი, მდებარე ჩრდილოეთით, ჰელკარაქსთან. ბელერიანდისგან ჰითლუმს ყოფდა ერედ ვეთრინის რიგი.
მითრიმი
მითრიმი — ტბა, რომელიც ამავე სახელწოდების ტერიტორიას ჰითლუმისგან გამოჰყოფდა. როდესაც ნოლდორები შუახმელეთში დაბრუნდნენ, ფეანორმა ამ ტბის ჩრდილოეთ ნაპირზე ბანაკი გაშალა.
დორ-ლომინი
დორ-ლომინი — ჰითლუმის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი. აღმოსავლეთში ესაზღვრებოდა მითრიმის მთები, ჩრდილოეთში - მდინარე, რომელსაც „ცისარტყელის ვიწრობი“, კირით ნინიახი ეწოდებოდა.
დორ-ლომინი პირველად კოლონიზებული იქნა ნოლდორთა მიერ, შუახმელეთში გამოჩენის შემდეგ. გარკვეული დროის მანძილზე იქ მეფობდა ფინგონი, ძე ფინგოლფინისა. მას შემდეგ, რაც მისი მამა მოკლეს, ფინგონი ნოლდორთა დიდ მეფედ იქნა არჩეული.
რესურსები ინტერნეტში
Regionen und Orte in Tolkiens Welt
ხუჭუჭა
ხუჭუჭა (Beckmannia) — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. გვარში ორი სახეობაა.
გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება ერთი სახეობა – Beckmannia cruciformis; ხუჭუჭა მეჩხერკორდიანი მცენარეა, გრძელი, მხოხავი ყლორტები აქვს. ღეროს სიმაღლე 15 (იშვიათად 30) სმ-ს აღწევს.
იზრდება აღმოსავლეთ საქართველოში მთის შუა სარტყელამდე ჭაობებსა და ტენიან მდელოებზე, მდინარისა და არხის პირზე. ხუჭუჭა ბალახისმჭამელებისათვის კარგი საკვები მცენარეა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მარცვლოვანნი
რენატ საიდოვი
რენატ საიდოვი (დ. 27 სექტემბერი, 1988) — რუსი ძიუდოისტი. 2014 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2015 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი ევროპის ჩემპიონატზე (ჩატარდა ევროპული თამაშების ფარგლებში). 2011 წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი უნივერსიადაზე, 2013 წელს კი +100კგ წონით კატეგორიაში ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. რუსეთის ნაკრებთან ერთად ორჯერ, 2014 და 2017 წლებში მოიპოვა გუნდური ვერცხლის მედალი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსი ძიუდოისტები
არნუვანდა II
არნუვანდა II — ხეთების სამეფოს მმართველი (მეფე). არნუვანდა II სამეფო ტახტზე სუფილულიუმა I-ის შემდეგ ავიდა, მისი მმართველობა დაიწყო ძვ. წ. 1322 წელს და დასრულდა ძვ. წ. 1321 წელს. არნუვანდა II-ის შემდეგ კი სამეფო ტახტზე მურსილი II ავიდა.
ჰანს მორგენთაუ
ჰანს იოაკიმ მორგენთაუ (დ. 17 თებერვალი, 1904 - გ. 19 ივლისი, 1980) — საერთაშორისო ურთიერთობების შესწავლისას მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა. მორგენთაუს ნამუშევრები საერთაშორისო ურთიერთობების თეორიაში რეალიზმის ტრადიციას მიეკუთვნება და ის ჩვეულებრივ განიხილება ჯორჯ ფ. კენანთან და რაინჰოლდ ნიბურთან ერთად, სამ მოწინავე ამერიკელ რეალისტს შორის მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში. მორგენთაუმ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა საერთაშორისო ურთიერთობების თეორიასა და საერთაშორისო სამართლის შესწავლაში. მისი პოლიტიკა ერთა შორის, რომელიც პირველად გამოიცა 1948 წელს, მისი სიცოცხლის განმავლობაში კიდევ ხუთჯერ გამოქვეყნდა.
მორგენთაუ ასევე წერდა საერთაშორისო პოლიტიკასა და აშშ – ს საგარეო პოლიტიკის შესახებ ცნობილი გამოცემებისათვის. მისი სახელი შეესატყვისებოდა თავისი ეპოქის ბევრ წამყვან ინტელექტუალსა და მწერალს, მაგალითად რაინჰოლდ ნიბურს, ჯორჯ ფ. კენანს, კარლ შმიტს და ჰანა არენდტის. ცივი ომის დასაწყისში მორგენთაუ იყო აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის კონსულტანტი, როდესაც კენანი ხელმძღვანელობდა თავის პოლიტიკის დაგეგმვის შტაბს, ხოლო მეორე ჯერზე კენედის და ჯონსონის ადმინისტრაციებში, სანამ არ გაათავისუფლებდნენ ჯონსონს, როდესაც მან საჯაროდ გააკრიტიკა ამერიკული პოლიტიკა ვიეტნამში. ამასთან, მისი კარიერის უმეტესი პერიოდის განმავლობაში, მორგენთაუ მიაჩნეოდა აშშ-ს საგარეო პოლიტიკის აკადემიურ ინტერპრეტორად.
განათლება, კარიერა და პირადი ცხოვრება
მორგენთაუ დაიბადა აშქენაზის ებრაულ ოჯახში, კობურგში, საქს-კობურგსა და გოთაში, გერმანიაში 1904 წელს და კასიმირიანუმში სწავლის დასრულების შემდეგ, განათლება მიიღო ბერლინის, ფრანკფურტის და მიუნხენის უნივერსიტეტებში. ამის შემდგომ, განაგრძო პოსტ-სადოქტორი მუშაობა საერთაშორისო კვლევების ინსტიტუტში, ჟენევაში, შვეიცარია.
მან 1937 წელს შეერთებულ შტატებში ემიგრაციაში წასვლის წინ ფრანკფურტში სამართალი შეისწავლა და პრაქტიკაში გამოიყენა შვეიცარიასა და ესპანეთში. 1939-1943 წლებში მორგენთაუ ასწავლიდა კანზას სიტიში და ესწრებოდა იქ ისრაელის ქნესეთის შალომის კრებას. შემდეგ მორგანთაუ ასწავლიდა ჩიკაგოს უნივერსიტეტში 1973 წლამდე, როდესაც მან პროფესორის კათედრა ჩაიბარა ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში (CUNY).
ნიუ – იორკში გადასვლისას მორგენთაუ გაშორდა მეუღლეს, რომელიც ნაწილობრივ დარჩა ჩიკაგოში, სამედიცინო პრობლემების გამო. ნათქვამია, რომ მან ორჯერ სცადა ახალი ურთიერთობის წამოწყება ნიუ – იორკში, ერთხელ პოლიტიკურ ფილოსოფოსთან, ჰანა არენდტთან, და მეორედ ეტელ პირთან (გ. 2012 წ.), სამედიცინო პროფესორთან, კოლუმბიის უნივერსიტეტში.
1979 წლის 8 ოქტომბერს მორგენთაუ იყო ერთ – ერთი მგზავრი შვეიცარიის 316 ავიარეისის ბორტზე, რომელიც შეჯახება განიცადა ათენის – ელინიკონის საერთაშორისო აეროპორტში დაფრენის დროს. ფრენა გამიზნული იყო ბომბეისა და პეკინში.
ამერიკული წლები და პოლიტიკური რეალიზმი
ჰანს მორგენთაუ ითვლება XX საუკუნის რეალისტური სკოლის ერთ-ერთ „დამფუძნებელ მამად“. ამ აზროვნების სკოლაში ნათქვამია, რომ ერი სახელმწიფოები საერთაშორისო ურთიერთობებში მთავარ როლს ასრულებენ და დარგის მთავარი საზრუნავი ძალაუფლების შესწავლაა. მორგენთაუმ ხაზი გაუსვა „ეროვნული ინტერესის“ მნიშვნელობას, ხოლო ერთა შორის პოლიტიკაში მან დაწერა, რომ „მთავარი ნიშანი, რომელიც ეხმარება პოლიტიკურ რეალიზმს საერთაშორისო გზების ლანდშაფტის გააზრებაში, არის ძალაუფლების თვალსაზრისით განსაზღვრული ინტერესის ცნება.“ მორგენთაუს ზოგჯერ მოიხსენიებენ, როგორც კლასიკურ რეალისტს ან თანამედროვე რეალისტს, რათა განასხვავონ მისი მიდგომა სტრუქტურული რეალიზმისგან ან ნეო-რეალიზმისგან, რომელიც დაკავშირებულია კენეტ უოლცთან.
რეალიზმი და პოლიტიკა ერთა შორის (1948)
მორგენთაუს ბოლოდროინდელი მეცნიერული შეფასებები აჩვენებს, რომ მისი ინტელექტუალური ტრაექტორია უფრო რთული იყო, ვიდრე თავდაპირველად ეგონათ. მისი რეალიზმი აღმოცენდა მორალური მოსაზრებებიდან - თუმცა ეს ყოველთვის არ იყო ღიად აღიარებული - და ცხოვრების ბოლო პერიოდის განმავლობაში იგი მხარს უჭერდა ბირთვული იარაღის სუპრანაციონალურ კონტროლს და მკაცრად ეწინააღმდეგებოდა აშშ-ს როლს ვიეტნამის ომში.
მორგენთაუს სამეცნიერო ადამიანი ძალაუფლების პოლიტიკის წინააღმდეგ (1946) იყო მტკიცება მეცნიერებასა და ტექნოლოგიაზე გადაჭარბებული დამოკიდებულების წინააღმდეგ, როგორც პოლიტიკური და სოციალური პრობლემების გადაწყვეტის. წიგნმა წარმოადგინა „ადამიანის ბუნების პესიმისტური ხედვა“, რომელიც ფოკუსირებულია ძალაუფლების უნივერსალურ ლტოლვასა და ეგოიზმის გარდაუვალობაზე.
პოლიტიკა ერთა შორის მეორე გამოცემაში, მორგენთაუ მოიხსენიებს „პოლიტიკური რეალიზმის ექვსი პრინციპს“.
ეს პრინციპები არის:
დაპირისპირება ვიეტნამის ომთან დაკავშირებით
მინი| მორგენთაუ იყო კენედის ადმინისტრაციის კონსულტანტი 1961 წლიდან 1963 წლამდე მორგენთაუ იყო რუზველტისა და ტრუმანის ადმინისტრაციების ძლიერი მომხრე. როდესაც ეიზენჰაუერის ადმინისტრაციამ დაიკავა თეთრი სახლი, მორგენთაუ დაუბრუნდა ჟურნალებსა და, ზოგადად, პრესას. 1960 წელს კენედის არჩევისას ის გახდა კენედის ადმინისტრაციის კონსულტანტი. როდესაც ჯონსონი გახდა პრეზიდენტი, მორგენთაუ გაცილებით წინააღმდეგობრივი იყო ვიეტნამის ომში ამერიკულ მონაწილეობასთან დაკავშირებით, რისთვისაც იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლეს 1965 წელს. მორგენთაუს უთანხმოებამ ვიეტნამში ამერიკულ მონაწილეობასთან დაკავშირებით, საზოგადოების და მედიის მნიშვნელოვანი ყურადღება მიაქცია.
„ პოლიტიკა ერთა შორის“ გამოქვეყნების შემდეგ მორგენთაუმ კვლავ განაგრძო ნაყოფიერი მწერლობის კარიერა და გამოქვეყნდა მისი მწერლობის სამი ტომი 1962 წელს. პირველ ტომს ეწოდა დემოკრატიული პოლიტიკის დაცემას, მეორე ტომი იყო ამერიკული პოლიტიკის გაღარიბება, ხოლო მესამე ტომი  იყო ამერიკული პოლიტიკის აღდგენა. გარდა მორგენთაუს ინტერესისა და კომპეტენციის, საკუთარი პოლიტიკური საქმეების შესახებ წერის დროს, მორგენთაუ ასევე წერდა დემოკრატიული თეორიის ფილოსოფიაზე როდესაც კრიზისის და დაძაბულობის სიტუაციებში აღმოჩნდნენ.