cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კავიტე
კავიტე (ოფიციალურად კავიტეს პროვინცია; Lalawigan ng Kabite) ― ფილიპინების პროვინცია. მდებარეობს კალაბარსონის რეგიონში ლუსონზე. პროვინცია მანილის ყურის სამხრეთ ნაპირებზე მდებარეობს, ეროვნული დედაქალაქის რეგიონიდან სამხრეთ-დასავლეთით. კავიტე ფილიპინების ერთ-ერთი ყველაზე ინდუსტრიალიზებული და სწრაფად მზარდი პროვინციაა. 2020 წლის აღწერით, პროვინციის მოსახლეობა 4 344 829 ადამიანს შეადგენს და ფილიპინების ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული პროვინციაა, თუკი სებუს პროვინციის შემადგენლობაში დამოუკიდებელი ქალაქი სებუ არ ჩაითვლება.
პროვინციის დე ფაქტო დედაქალაქი ტრესე-მარტირესია, ხოლო ოფიციალური დე იურე დედაქალაქი იმუსია.
300 წლის მანძილზე პროვინციამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა როგორც ქვეყნის კოლონიური მმართველოს, ისე დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის პერიოდშიც, რის გამოც მას ხშირად „ფილიპინების ისტორიულ დედაქალაქსაც“ უწოდებენ. ფილიპინების დამოუკიდებლობის დეკლარაციას 1898 წლის 12 ივნისს კავიტში მოეწერა ხელი. ძველი პროვინციული დედაქალაქი, კავიტე, აზიასა და ლათინურ ამერიკას შორის ვაჭრობის მნიშვნელოვან ცენტრს წარმოადგენდა.
კავიტეს დასავლეთით სამხრეთ ჩინეთის ზღვაა გადაჭიმული. აღმოსავლეთიდან ლაგუნის პროვინცია ესაზღვრება, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ― ეროვნული დედაქალაქის რეგიონი, ხოლო სამხრეთიდან ― ბატანგასი.
ეტიმოლოგია
პროვინციის სახელწოდება კავიტის ესპანიზებული ფორმაა ან შეიძლება კალავიტის სახეცვლილი ფორმა იყოს. ორივე ტაგალური სიტყვაა და „კაუჭს“ ნიშნავს, რაც მანილის ყურეში პატარა კაუჭის ფორმის ნახევარკუნძულზე მიუთითებს. სახელწოდება თავდაპირველად ნახევარკუნძულს ერქვა, კავიტე-ლა-პუნტა (ამჟამად ქალაქი კავიტე) და მიმდებარე დაბლობ სანაპირო ტერიტორიას 'კავიტე-ვიეხო (ამჟამად კავიტი).
სხვა თეორიის თანახმად, პროვინციის სახელწოდება კაბიტიდა მომდინარეობს, რაც ტაგალურ ენაზე „გაერთიანებულ“, „დაკავშირებულს“ ნიშნავს და ნახევარკუნძულის არქიპელაგის ნაწილთან ტოპოგრაფიულ კავშირზე მიუთითებს. 1821 წლის მემუარებში ედმუნდ რობერტსი წერდა, რომ ადგილობრივები მას კავეიტს უწოდებდნენ, „ზღვაში შეჭრილი მიწის მოკაუჭებული ფორმის გამო“.
გეოგრაფია
კავიტეს აღმოსავლეთიდან ლაგუნის პროვინცია ესაზღვრება, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ― ეროვნული დედაქალაქის რეგიონი, სამხრეთიდან ― ბატანგასის პროვინცია. პროვინციის დასავლეთით სამხრეთ ჩინეთის ზღვაა გადაჭიმული.
კალაბარსონის რეგიონის მასშტაბით, კავიტე მეორე ყველაზე პატარა პროვინციაა (რისალის პროვინციის შემდეგ). კავიტეს ფართობი 1 427.06 კმ²-ია, რაც კალაბარსონის რეგიონის 8.72%-ს და ფილიპინების საერთო ფართობის 0.48%-ს შეადგენს. ფართობის მიხედვით უდიდესი მუნიციპალიტეტებია მარაგონდონი (165.49 კმ²) და სილანგი (156.41 კმ²). ფართობის მიხედვით უმცირესი მუნიციპალიტეტია ნოველეტა, (5.41 კმ²), რაც პროვინციის საერთო ფართობის 0.38%-ს შეადგენს.
ტოპოგრაფია
კავიტე ოთხ ფიზიოგრაფიულ ტერიტორიად იყოფა: უდაბლეს დაბლობ, დაბლობ, ცენტრალურ მთიან და მაღალმთიან ტერიტორიად.
უდაბლესი დაბლობი ტერიტორია სანაპირო დაბლობებს მოიცავს. ამ ტერიტორიის სიმაღლე ზღვის დონიდან 0-დან 2 მეტრამდეა. ტალღების სიმაღლე დაახლოებით 0.8 მეტრია. ამ ტერიტორიაზე მდებარეობს ქალაქები: კავიტე, ბაკოორი და მუნციიპალიტეტები: კავიტი, ნოველეტა, როსარიო, კარმონას ჩრდილოეთი ნაწილი და ტენატეს აღმოსავლეთი ნაწილი.
დაბლობი ტერიტორია სანაპიროსა და ალუვიური დაბლობებისგან შედგება. ტერიტორიის დახრილობის მაჩვენებელი 0.5%-ზე ნაკლებია, ხოლო ზღვის დონიდან სიმაღლე 2-დან 30 მეტრამდეა. ალუვიური დაბლობი ქალაქ იმუსისა და გენერალ-ტრიასის სამხრეთ ნაწილშია გავრცელებული.
მესამე ტოპოგრაფიული ერთეული ცენტრალური მთიანი ტერიტორია და ძირითადად ვულკანური ტუფის პლატოს წარმოადგენს. ცენტრალური მთიანი ტერიტორია ციცაბო ფერდობებს, ქედებსა და მაღლობ ხეობებს მოიცავს. პლატოს სიმაღლე ზღვის დონიდან 30-დან 400 მეტრამდეა. ფერდობების დახრილობა 0.5%-დან 2%-მდეა. ამ ტერიტორიაზე მდებარეობს ქალაქები: ტრესე-მარტირესი და დასმარინიასი და მუნიციპალიტეტები: გენერალ-ამილიო-აგინალდო, გენერალ-მარიანო-ალვარესი, ტერნატეს დასავლეთი ნაწილი და ამადეოს, ინდანგის, სილანგის, მაგალიანესისა და მარაგონდონის ჩრდილოეთი ნაწილები.
მაღალმთიან ტერიტორიაზე ქალაქი ტაგაიტაი და მუნიციპალიტეტები: ალფონსო, მენდესი და ამადეოს, ინდანგის, სილანგის, მაგალიანესისა და მარაგონდონის სამხრეთი ნაწილები მდებარეობს. ეს სივრცე ზღვის დონიდან 400 მეტრზე მაღლა მდებარე ტერიტორიებს მოიცავს. დახრილობის მაჩვენებელი 2%-ზე მეტია. ტაგაიტაის ქედის საშუალო სიმაღლე 610 მეტრია, ხოლო სუნგაის მთა პროვინციის უმაღლესი წერტილია (716 მეტრი)
პროვინციის შემადგენლობაში შედის კუნძულები: ბალოტი (მდებარეობს მდინარე ტერნატეს შესართავთან), კაბალიო, კორეგიდორი, ელ-ფრაილე, კარაბაო, ლა-მონხა (კორეგიდორის დასავლეთით), სანტა-ამალია (კორეგიდორიდან ჩრდილო-დასავლეთით).
სქოლიო
კატეგორია:კავიტე კატეგორია:ფილიპინების პროვინციები კატეგორია:1614 წელს დაარსებული ქვეყნები და ტერიტორიები კატეგორია:1614 წელს დაარსებულები ფილიპინებში
Pat Garrett and Billy the Kid (ალბომი)
Pat Garrett and Billy the Kid — ამერიკელი მომღერალ და სიმღერების ავტორ ბობ დილანის 1973 წელს გამოცემული სტუდიური დისკი. ამასთან ერთად იგი არის ფილმის „პეტ გერეტი და ბიჭუნა ბილი“ საუნდტრეკი. ამ ფილმში თავად დილანიც მონაწილეობს.
ფილმის დიდი ნაწილის განმავლობაში ჟღერს როგორც ინსტრუმენტული მუსიკა, ასევე სიმღერები და დილანის ყველაზე პოპულარული სიმღერაც - „Knockin' on Heaven's Door“.
აშშ-ში ალბომი მოხვდა ჰიტ-აღლუმების #16, ხოლო ინგლისში - #29 პოზიციაზე.
ძვ. წ. 1050-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XI საუკუნე
დომინატი
დომინატი — მმართველობის ფორმა გვიანდელ რომის იმპერიაში.
სიტყვა დომინატი მომდინარეობს ლათინური dominus-დან რაც ბატონს ნიშნავს. დომინატის ჩამოყალიბება უკავშირდება იმპერატორ დიოკლეტიანეს (284-305). დომინატი პრინციპატისგან განსხვავებით აბსოლუტურ მონარქიას წარმოადგენდა. იმპერატორი უკვე აღარ ეყრდნობოდა სენატს და სხვა რესპუბლიკურ ინსტიტუტებს.
რომის იმპერიის ისტორია პირობითად იყოფა პრინციპატზე, მესამე საუკუნის კრიზისზე და დომინატზე. დომინატი მოიცავს პერიოდს III საუკუნის მიწურულიდან დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემამდე.
მმართველობის ეს ფორმა გადაიღეს ბიზანტიაშიც.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
Polyrhachis macropa
Polyrhachis macropa — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
მანსანილიო (კუბა)
მანსანილიო (Manzanillo) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი აღმოსავლეთ კუბაში, გრანმის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 25 მ სიმაღლეზე, გუაკანაიაბოს ყურის სანაპიროზე, მდინარე კაუტოს დელტის სიახლოვეს. დაარსდა 1784 წელს. განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. მოჰყავთ შაქრის ლერწამი, ყავა, ბრინჯი, ხილი, თამბაქო და სხვ. ქალაქში არის ხე-ტყის სახერხი, შაქრისა და კონსერვის ქარხნები; აქვეა სიგარის ფაბრიკა. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს თუთიისა და სპილენძის საბადოები.
დემოგრაფია
მუნიციპალიტეტის ფართობია 498 კმ². 2004 წლის აღწერის მონაცემებით მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 130,789 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 262,6 ადამიანს კმ²-ზე.
სქოლიო
კატეგორია:კუბის ქალაქები
ექსკომი
აღმასრულებელი კომიტეტი (Executive Committee) შემოკლებით ექსკომი (ExComm) დაარსებულ იქნა 1962 წელს აშშ-ის პრეზიდენტ ჯონ ფ. კენედის მიერ კუბის კრიზისის გადაწყვეტის მიზნით. ეს საიდუმლო კომიტეტი დაკომპლექტებული იყო მაღალჩინოსანი პოლიტიკოსებით და სამხედრო პირებით. შეხვედრები საიდუმლოდ იწერებოდა. კომიტეტის წევრთა უმრავლესობა არ იყო ინფორმირებული ამის შესახებ.
სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ისტორია
ჰეილს-კორნერსი (უისკონსინი)
ჰეილს-კორნერსი (Hales Corners) — სოფელი აშშ-ში, უისკონსინის შტატში. შედის მილუოკის ოლქის შემადგენლობაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფლის მოსახლეობა 7 692 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 925.2 კაცი/კმ². ფართობი 8,34 კმ².
გეოგრაფია
აშშ-ის ბიუროს აღწერის მონაცემებით, სოფლის ფართობი 8,34 კმ²-ს შეადგენდა, აქედან ხმელეთს ფართობის 8,31 კმ², ხოლო წყალს 0,03 კმ² უჭირავს.
სქოლიო
კატეგორია:მილუოკის ოლქის დასახლებები
იქთიოფაუნა
მინი|270პქ|[[ფარფლწითელა, თევზი რომელიც ბუნებრივად და ხელოვნურად ფართოდ არის გავრცელებული მთელ მსოფლიოში.]] იქთიოფაუნა (ichthýs – თევზი და ფაუნა) — რომელიმე წყალსატევში, აუზში და სხვა ბუნებრივ ობიექტში არსებული თევზებისა და წყლის სხვა ბინადრების ერთობლიობა; აგრეთვე თევზების ერთობლიობა, რომლებიც ბინადრობდნენ დედამიწის ისტორიის ამა თუ იმ ეტაპზე. აუზთა უმეტესობის იქთიოფაუნა წარმოშობის მიხედვით სხვადასხვაგვარია. იგი შედგება ისეთი სახეობებისაგან, რომლებიც განსხვავდებიან გეოგრაფიული წარმოშობის მიხედვით და რომლებიც დაჯგუფებულები არიან ცალკეულ ფაუნისტურ კომპლექსში. ყველაზე მდიდარი იქთიოფაუნა გვხვდება წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, ეკვტორულ წყლებში. ყველაზე ღარიბი იქთიოფაუნა არქტიკულ წყლებშია.
თევზების შემსწავლელ მეცნიერებას იქთიოლოგია ეწოდება; იგი სწავლობს მათ აგებულებას, ორგანოების ფუნქციას, ცხოვრების ნირს, სისტემატიკას, გავრცელებას, ევოლუციას.
სქოლიო
კატეგორია:იქთიოლოგია
ჯული დელფი
ჯული დელფი (Julie Delpy; დ. 21 დეკემბერი, 1969) — ფრანგი-ამერიკელი მსახიობი, კინორეჟისორი, სცენარისტი, მომღერალი და სიმღერების ავტორი. კინოგანათლება ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ტიჩის ხელოვნების სკოლაში მიიღო. როგორც მსახიობს, რეჟისორს ან სცენარისტს მონაწილეობა აქვს მიღებული 30-ზე მეტ ფილმში. მსახიობის ყველაზე ცნობილი ფილმებია ევროპა ევროპა (1990), მოგზაური (1991), სამი ფერი: თეთრი (1993), მზის ამოსვლამდე (1995), ამერიკელი მაქცია პარიზში (1997) და 2 დღე პარიზში (2007).
დელფი სამჯერ იყო წარდგენილი სეზარის პრემიაზე, ორჯერ – კინოკრიტიკოსთა ონლაინ საზოგადოების ჯილდოზე და ორჯერ – ოსკარზე საუკეთესო ადაპტირებული სცენარისთვის.
დელფი აშშ-ში 1990 წელს გადავიდა. იგი ქვეყნის მოქალაქეობას 2001 წლიდან ფლობს.
ოჯახი
დელფი პარიზში, ფრანგი მსახიობისა და თეატრის რეჟისორის, ალბერტ დელფისა და მსახიობი მარი პიეტის ოჯახში დაიბადა. მისი დედა 1971 წლის 343-ის მანიფესტის ერთ-ერთი ხელმომწერი იყო. ამ აქტით 343 ფრანგი ქალი აღიარებდა, რომ აბორტი ჰქონდა გაკეთებული და მის ლეგალიზაციას მოითხოვდა. დელფის 2007 წლის ფილმში 2 დღე პარიზში მისი პერსონაჟის მშობლების როლები მისმა მშობლებმა შეასრულეს. ფილმში მსახიობის დედის, მარი პიეტის, პერსონაჟმა 343-ის მანიფესტზე ხელის მოწერა დაადასტურა.
დელფს მშობლებმა ადრეული ასაკიდანცე გააცნეს ხელოვნება. მათ შესახებ მსახიობმა აღნიშნა:
კინოკარიერა
დელფი 14 წლის ასაკში ფრანგმა კინორეჟისორმა ჟან-ლუკ გოდარმა აღმოაჩინა, რომელმაც იგი ფილმში დეტექტივი (1985) გადაიღო. ორი წლის შემდეგ დელფმა მთავარი როლი შეასრულა ბერტრანდ ტავერნიეს ფილმში La Passion Béatrice (1987), რისთვისაც სეზარის პრემიის ნომინაცია მოიპოვა. გამომუშავებული ფულით მან პირველად იმოგზაურა ნიუ-იორკში.
დელფს საერთაშორისო ცნობადობა მოუტანა 1990 წლის ფილმმა ევროპა ევროპა, რომელიც რეჟისორმა აგნეშკა ჰოლანდმა გადაიღო. ფილმში მსახიობმა ახალგაზრდა ნაცისტი გოგონას როლი შეასრულა, რომელსაც მთავარი პერონაჟი, ნაცისტად შენიღბული ებრაელი სოლომონ პერელი უყვარდება.
ფილმით ევროპა ევროპა მოპოვებული წარმატების შემდეგ დელფმა რამდენიმე ამერიკულ და ევროპულ ფილმში მიიღო მონაწილეობა, მათ შორის აღსანიშნავია მოგზაური (1991) და სამი მუშკეტერი (1993). 1993 წელს დელფმა მთავარი როლი შეასრულა კშიშტოფ კესლევსკის ფილმში სამი ფერი: თეთრი, რომელიც სამი ფერი ტრილოგიის მეორე ნაწილია. მსახიობი აგრეთვე ტრილოგიის პირველ და მესამე ფილმებში, სამი ფერი: წითელი და სამი ფერი: ლურჯი იმავე როლში გამოჩნდა.
დელფს ფართო აღიარება მოუტანა რიჩარდ ლინკლეიტერის 1995 წლის ფილმმა მზის ამოსვლამდე, რომელშიც მან ითან ჰოუკთან ერთად ითამაშა. თავისი პერსონაჟის სიტყვების დიდი ნაწილი დელფმა თავად დაწერა. ფილმმა დადებითი გამოხმაურება მოიპოვა და 1990-იანი წლების დამოუკიდებელი კინოს ერთ-ერთ თვალსაჩინო ნიმუშად იქნა მიჩნეული. ფილმის წარმატებამ დელფს როლი მოუტანა 1997 წლის ფილმში ამერიკელი მაქცია პარიზში.
დელფმა ითამაშა ფილმის მზის ამოსვლამდე მომდევნო ნაწილებშიც, ესენია მზის ჩასვლამდე (2004) და შუაღამემდე (2004). ამ უკანასკნელმა საუკეთესო ადაპტირებული სცენარის კატეგორიაში ოსკარის ნომინაცია მოიპოვა. დელფი რიჩარდ ლინკლეიტერთან და ითან ჰოუკთან ერთად ფილმის ერთ-ერთი თანასცენარისტი იყო.
2009 წელს დელფმა ელიზაბეტ ბატორის როლი შეასრულა ფილმში გრაფინია, რომელიც მისი რეჟისორობით გადაღებული მესამე ფილმია.
სცენარისტობა და რეჟისორობა
დელფი რეჟისორის პროფესიით ბავშვობიდანვე იყო დაინტერესებული. მან ფილმების გადაღება ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის საზაფხულო კურსზე შეისწავლა. 1995 წელს დელფმა საკუთარი სცენარის მიხედვით გადაიღო მოკლემეტრაჟიანი ფილმი ბლა ბლა ბლა, რომლის ჩვენებაც სანდენსის კინოფესტივალზე შედგა. 2004 წელს იგი რიჩარდ ლინკლეიტერთან და ითან ჰოუკთან ერთად ფილმის მზის ჩასვლამდე თანასცენარისტი იყო, რომელმაც ოსკარის ნომინაცია საუკეთესო ადაპტირებული სცენარისთვის მოიპოვა.
დელფის რეჟისორობით გადაღებული პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმებია ჯიმის ძიება (2002). იგი აგრეთვე ფილმის სცენარისტი და პროდიუსერი იუო. 2007 წელს დელფმა საკუთარი სცენარის მიხედვით გადაიღო და დაამონტაჟა რომანტიკული ფილმი 2 დღე პარიზში, რომელშიც მან მთავარი როლი ადამ გოლდბერგთან ერთად შეასრულა. ფილმში დელფის პერსონაჟის მშობლები მსახიობის ნამდვილმა მშობლებმა განასახიერეს.
2011 წელს დელფმა გადაიღო მომდევნო ფილმი Le Skylab, რომელიც საფრანგეთში გამოვიდა, თუმცა აშშ-ში მისი დისტრიბუცია ვერ მოხერხდა.
2012 წელს დელფმა გადაიღო 2 დღე ნიუ-იორკში, რომელიც მისი 2007 წლის ფილმის 2 დღე პარიზში გაგრძელებაა. ფილმში მან მთავარი როლი კრის როკთან ერთად შეასრულა. დელფმა აღნიშნა, რომ როლი სპეციალურად როკისთვის დაწერა. 2013 წელს დელფმა რიჩარდ ლინკლეიტერთან და ითან ჰოუკთან ერთად დაწერა სცენარი ფილმისთვის შუაღამემდე, რომლიც პრემიერა სანდენსის კინოფესტივალზე შედგა. ფილმი ოსკარზე კატეგორიაში საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი იყო ნომინირებული.
მუსიკა
დელფი აგრეთვე მუსიკოსია. 2003 წელს მან გამოუშვა ალბომი Julie Delpy, რომლიდანაც სამი სიმღერა ‒ „A Waltz For A Night“, „An Ocean Apart“ და „Je t'aime tant“ – გაჟღერდა ფილმში მზის ჩასვლამდე. დელფს ეკუთვნის მუსიკა ფილმებისთვის: 2 დღე პარიზში და გრაფინია.
პირადი ცხოვრება
1990 წელს დელფი ნიუ-იორკში, რამდენიმე წელში კი ლოს-ანჯელესში გადავიდა. 2001 წლიდან იგი აშშ-ს მოქალაქეობას ფლობს, ამასთანავე ინარჩუნებს საფრანგეთის მოქალაქეობას. 2007-2012 წლებში დელფს ურთიერთობა ჰქონდა გერმანელ კომპოზიტორ მარკ სტრაიტენფელდთან. 2009 წელს წყვილს ვაჟი, ლეო სტრაიტენფელდი, შეეძინა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1969 კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები და სიმღერების ავტორები კატეგორია:XXI საუკუნის ფრანგი მსახიობები კატეგორია:ფრანგი ქალი მსახიობები კატეგორია:ფრანგი ფემინისტები კატეგორია:ამერიკელი ფემინისტები კატეგორია:ფრანგი ქალი კინორეჟისორები კატეგორია:ფრანგი მომღერლები კატეგორია:ფრანგი სცენარისტები კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინორეჟისორები კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები კატეგორია:ფრანგი ქალი სცენარისტები
წრიულქსელიანი ნეფილა
წრიულქსელიანი ნეფილა (Nephila pilipes) — ობობა Nephilidae-ის ოჯახისა. გავრცელებულია ტროპიკულ და სუბტროპიკულ რეგიონებში. ნაპოვნია იაპონიაში, ჩინეთში, ვიეტნამში, კამბოჯაში, ტაივანში, სინგაპურში, მიანმარში, ინდონეზიაში, ტაილანდში, ლაოსში, ფილიპინებში, შრი-ლანკაში, ინდოეთსა და პაპუა-ახალ გვინეაში. ჩვეულებრივ გვხვდება ტყეებსა და ბაღებში. დედლის სხეულის სიგრძე 30-50 მმ, ხოლო მამლისა — 5-6 მმ აღწევს. მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ობობაა. ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზმი. იკვებება მწერებით, უხერხემლოებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ობობები
ძვ. წ. 1060-იანები
მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XI საუკუნე
კურტ ფონ შლაიხერი
კურტ ფონ შლაიხერი (Kurt von Schleicher; დ. 4 ივლისი, 1882 — გ. 30 ივნისი, 1934) — გერმანელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი და ვაიმარის რესპუბლიკის რაიხსკანცლერი 1932-1933 წლებში. 1934 წლის 30 ივნისს - „გრძელი დანების ღამეს“ - კურტ ფონ შლაიხერი მოკლულ იქნა „სს“-ელების მიერ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ვაიმარის რესპუბლიკა კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:გერმანიის კანცლერები კატეგორია:გერმანიის რაიხსკანცლერები კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 4 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1882 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1934 კატეგორია:გრძელი დანების ღამეს მოკლულები კატეგორია:რეპრესირებულები
რაშტრაპატი-ბხავანი
დღეისთვის ის არის ქვეყნის მმართველის სასახლეებში უდიდესი. მშენებლობა იგეგმებოდა 4 წლის განმავლობაში, მაგრამ პირველი მსოფლიო ომის გამო მის დასულებას 19 წელი დასჭირდა. მისი პირველი მოსახლე ედვარდ ჰალიფაქსი იქ 1931 წლის 23 იანვარს გადავიდა.
სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერია კატეგორია:ნიუ-დელი
9 მარტი
9 მარტი — გრიგორიანული კალენდრის 68-ე დღე (ნაკიან წლებში – 69-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 297 დღე.
იხილეთ აგრეთვე
0309
პორტუ-აკრი
პორტუ-აკრი (Porto Acre) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, აკრის შტატში. მიეკუთვნება ვადი-დუ-აკრის მეზორეგიონს.
2007 წლის მონაცემებით, 13 716 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 985 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4.6 კმ²-ზე.
ლასე შონე
ლასე შონე (დ. 27 მაისი, 1986) — დანიელი ფეხბურთელი, ნიდერლანდების ერედივიზიის კლუბ ამსტერდამის „აიაქსის“ ნახევარმცველი.
იპოლიტო ირიგოიენი
იპოლიტო ირიგოიენი (Juan Hipólito del Sagrado Corazón de Jesús Irigoyen Alem; დ. 12 ივლისი, 1852, ბუენოს-აირესი — გ. 3 ივლისი, 1933, ბუენოს-აირესი) — არგენტინელი პოლიტიკოსი. არგენტინის კონფედერაციის პრეზიდენტი ორჯერ, 1916-1922 წლებსა და 1928-1930 წლებში. პირველად თანამდებობა ეკავა 1916 წლის 12 ოქტომბრიდან 1922 წლის 11 ოქტომბრამდე, მეორედ კი 1928 წლის 12 ოქტომბრიდან 1930 წლის 6 სექტემბრამდე.
ლასე შონე
დაიბადა გლოსტრუპში, ახალგაზრდული კარიერა დაიწყო „ლიუნგბიუში“. 2002 წელს გადავიდა ნიდერლანდების ერედივიზიის კლუბ „ჰერენვენი.“ 2006 წელს გადავიდა „გრააფსხაპში“, სადაც 70 მატჩში გაიტანა 12 გოლი.
2012 წლის 18 აპრილიდან თამაშობს ამსტერდამის „აიაქსში.“
იპოლიტო ირიგოიენი
ირიგოიენის პრეზიდენტობის დროს, 1919 წლის 13 სექტემბერს, არგენტინამ, მსოფლიოში პირველმა, აღიარა დე-იურე საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა.
სქოლიო
კატეგორია:არგენტინის პრეზიდენტები კატეგორია:არგენტინელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 12 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1852 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1933 კატეგორია:ბასკი არგენტინელები
ლასე შონე
შონეს დებიუტი დანიის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2009 წლის 12 აგვისტოს ჩილეს ნაკრებთან ამხანაგურ მატჩში. შონე იყო დანიის ნაკრების წევრი 2012 წლის ევროპისა და 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1986 კატეგორია:დანიელი ფეხბურთელები კატეგორია:დანიის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:ჰერენვენის ფეხბურთელები კატეგორია:დე გრააფსხაპის ფეხბურთელები კატეგორია:ნეიმეგენის ფეხბურთელები კატეგორია:ამსტერდამის აიაქსის ფეხბურთელები კატეგორია:იონგ აიაქსის ფეხბურთელები კატეგორია:ერედივიზიის ფეხბურთელები კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები კატეგორია:ჯენოას ფეხბურთელები კატეგორია:2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
Polyrhachis macropus
Polyrhachis macropus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
თირკმელი
250px|მინიატიურა|ადამიანის თირკმლები თირკმელი — ადამიანის ძირითადი გამომყოფი (ექსკრეტორული) ორგანო. დაშლის პროდუქტებით მდიდარი სისხლი თირკმელს არტერიით მიეწოდება. იქ ის იფილტრება, თავისუფალდება მავნე ნივთიერებებისგან და თირკმლის ვენით გამოდის. სისხლის ფილტრატია შარდი, რომელიც შარდსაწვეთით შარდის ბუშტში გროვდება დ შარდსადენით გარეთ გამოიყოფა.
თირკმლები (renes) - წყვილი ექსკრეტორული და ინკრეტორული ორგანო, რომელიც, შარდის წარმომქმნელი ფუნქციის მეშვეობით, არეგულირებს ორგანიზმის ქიმიურ ჰომეოსტაზს. თირკმლები განლაგებულია რეტროპერიტონეალურ სივრცეში, გულმკერდის XI და წელის III მალების დონეზე. მარჯვენა თირკმელი, მარცხენასთან შედარებით, მოძრავია და მდებარეობს უფრო დაბლა. თირკმლებს გააჩნიათ ლობიოს მარცვლის ფორმა. ნორმაში, თითოეული მათგანის მასა შეადგენს 120-200 გრამს, სიგრძე - 10-12 სმ, სიგანე - 5-6 სმ, სისქე - 3-4 სმ. თითოეული თირკმელი შედგება გარეთა (ქერქოვანი) და შიგნითა (ტვინოვანი) შრეებისგან; ტვინოვანი შრე წარმოდგენილია პირამიდებით, რომელთა ფუძე მიმართულია ქერქის მხარეს, ხოლო მწვერვალები იხსნებიან თირკმლის მენჯში.
თირკმლების სისხლმომარაგება ხორციელდება თირკმლის არტერიებით, რომლებიც გამოდიან მუცლის აორტიდან და თითოეული თირკმლის კარში იყოფიან ორ ძირითად არტერიად - წინა და უკანა არტერიებად. ვენური სისხლი თირკმლის ვენების ნეშვეობით ჩაედინება ქვემო ღრუ ვენაში.
თირკმლების ინერვაცია ხორციელდება თირკმლის ნერვული წნულის ბოჭკოებით, რომელიც წარმოქმნილია ფაშვის წნულის და ცდომილი ნერვის ტოტებისგან, ფაშვის ნერვების საბოლოო ტოტებისგან, განგლიური უჯრედებისგან.
თირკმლის ძირითად სტრუქტურულ-ფუნქციურ ერთეულს წარმოადგენს ნეფრონი, რომელიც შედგება სხვადასხვა ფუნქციის მქონე რამდენიმე ნაწილისგან.
შარდის წარმოქმნის პროცესი იწყება გორგლოვანი ფილტრაციით, რომლის მოცულობაც დამოკიდებულია რიგ ჰემოდინამიკურ ფაქტორებზე, უპირველეს ყოვლისა, თირკმლისმიერი სისხლმომარაგების მოცულობაზე, რომლის რეგულირებაც, ძირითადად, ხორციელდება ვაზოაქვტიური სუბსტანციების (ადრენალინი, ანგიოტენზინი, პროსტაგლანდინები, ბრადიკინინი და სხ.), სიმპათიკური ნერვების, ჰორმონების მეშვეობით. თირკმლები შეიცავენ დიდი რაოდენობით სისხლძარღვებს, რომელთა საერთო წინააღმდეგობა არც თუ დიდია, ამიტომაც, თირკმლებში, ყოველ წუთში, ხვდება გულიდან გადმოსროლილი სისხლის დაახლოებით 25%.
მოზრდილი ადამიანის თირკმლის მთლიანი სისხლის მიმოქცევა, შეადგენს დაახლოებით 1 200 მლ-ს 1 წუთში, სხეულის სტანდარტულ ზედაპირზე (1,73მ2) გადაანგარიშებით. სისხლის აღნიშნული მოცულობის 91-93% მიედინება თირკმლის ქერქოვანი ნივთიერების სისხლძარღვებში (ეფექტიანი თირკმლისმიერი სისხლის მიმოქცევა). გარეთა ტვინოვან ნივთიერებაში ხვდება სისხლის მოცულობის დაახლოებით 6-8%, ხოლო შიგნითაში - 1%-ზე ნაკლები. სისხლის მიმოქცევას ყველაზე მნიშვნელოვან წინააღმდეგობას უწევს თირკმლის გორგლის კაპილარები. აღნიშნული წინააღმდეგობის დინამიკა განისაზღვრება მომტანი და წამღები არტერიოლების ტონუსით. თირკმლის არტერიაში წნევის ცვალებადობას თან სდევს გორგლის მომტანი არტერიოლების ტონუსის ცვლილება, რის გამოც გორგალში ხდება სისხლის მიმოქცევის მუდმივობის და კაპილარული წნევის შენარჩუნება (თვითრეგულაცია).
შარდის წარმოქმნის პროცესი იწყება გორგლის ფილტრის გავლით კაფსულის სანათურში პლაზმის და მასში ხსნადი მცირე მოლეკულური მასის მქონე ნივთიერებების (ელექტროლიტები, ორგანული ნაერთები) ულტრაფილტრაციით. გორგლოვანი ფილტრაციის სიჩქარე ორივე თირკმელში შეადგენს საშუალოდ 120 მლ. 1 წუთში - დაახლოებით 100 ლ. დღეღამეში 1 მ2 სხეულის ზედაპირზე. გორგლებში მიმდინარე ფილტრაციის უზრუნველყოფა ხდება ფილტრაციული წნევით - ერთი მხრივ გლომერულების კაპილარებში ჰიდროსტატიკურ წნევას (45-52 მმ. ვწ. სვ), ხოლო მეორე მხრივ სისხლის პლაზმის ონკოზურ წნევას (18-26 მმ. ვწ. სვ.) და შუმლიანკს-ბოუმენის კაფსულის ღრუში ჰიდროსტატიკურ წნევას (8-15 მმ. ვწ. სვ.) შორის არსებული სხვაობებით. ნორმაში ფილტრაციული წნევის სიდიდე მერყეობს 10-200 მმ. ვწ. სვ. ფარგლებში. გორგლოვანი ფილტრაციის შემცირება აღინიშნება სისტემური არტერიული წნევის დაქვეითების (იგი საერთოდ წყდება არტერიული წნევის 50 მმ. ვწ. სვ. დაბლა დაქვეითების შემთხვევაში), მილაკებში და, შესაბამისად, გორგლის კაფსულაში წნევის მომატების (შარდის დინების გაძნელების, თირკმლის ინტერსტიციაში წნევის მომატების შედეგად) დროს. თითოეულ ნეფრონში, გორგლოვანი ფილტრაციის სიჩქარის რეგულაცია ხორციელდება გადინებული სისხლის მოცულობით და აღნიშნულ ნეფრონში ნატრიუმის რეაბსორბციის სიჩქარით. აღნიშნული პროცესი მიმდინარეობს იუქსტაგლომერული კომპლექსის მონაწილეობით, რომელიც რეაგირებს მოდინებული სისხლით მომტანი არტერიოლების გაჭიმვაზე და მილაკში ნატრიუმის რეაბსორბციის ზღვარზე (ქვოტაზე). რენინის სეკრეცია, რომელიც მატულობს არტერიოლების გაჭიმვის შემცირების დროს, ააქტიურებს ანგიოტენზინოგენის გარდაქმნას ანგიოტენზინში, რაც იწვევს არტერიული წნევის მომატებას, თირკმლისმიერი სისხლმომარაგების და გორგლოვანი ფილტრაციის გაზრდას, ასტიმულირებს წყურვილის რეფლექსს.
ულტრაფილტრატის (პირველადი შარდის) შემადგენლობა იცვლება მილაკების სისტემაში მისი გადაადგილების პროცესში, სადაც ტუბულარულ ეპითელიუმის უჯრედებში შემავალი ფერმენტების მონაწილეობით ხორციელდება ნივთიერებების ტრანსპორტი მილაკების კედელში, რასაც, თავის მხრივ, ხელს უწყობს რეაბსორბციის (ნივთიერება მილაკის სანათურიდან გადადის ინტერსტიციაში) და სეკრეციის (ნივთიერების ტრანსპორტი ხორციელდება საპირისპირო მიმართულებით) პროცესები. მილაკის კედლის გავლით ნივთიერების ტრანსპორტი ხორციელდება გარკვეული ენერგიის ხარჯზე. განასხვავებენ აქტიურ ტრანსპორტს - მოლეკულების გადაადგილება ელექტროქიმიური ან კონცეტრაციული გრადიენტის საწინააღმდეგოდ და პასიურ ტრანსპორტს (დიფუზიას) - მოლეკულების გადაადგილება სხვა ნივთიერებების აქტიური ტრანსპორტის გზით შექმნილი ელექტროქიმიური გრადიენტის მიმართულებით.
ნეფრონის პროქსიმალურ ნაწილში რეაბსორბცირდება თითქმის მთლიანად გაფილტრული ცილა, ამინომჟავები, გლუკოზა და დიდი რაოდენობით მარილები. შემკრებ მილაკებში ხორციელდება ნივთიერებების შეწოვის და სეკრეციის შემდგომი პროცესები, რაც საბოლოოდ განაპირობებს გამოყოფილი შარდის შემადგენლობას.
შარდის გზით ცილის ექსკრეცია ნორმაში არ აღემატება 50 მგ. დღე-ღამეში. გორგლების დაზიანების ან პროქსიმალურ მილაკებში ცილების არასაკმარისი რეაბსორბციის დროს მათი (ცილების) ფილტრაციის მომატება შეიძლება გახდეს პროტეინურიის მიზეზი.
ფილტრატთან ერთად შემოსული ამინომჟავები თითქმის მთლიანად რეაბსორბცირდებიან ნეფრონის პროქსიმალურ ნაწილში. თირკმლებში აგრეთვე ხორციელდება ამინომჟავების ტრანსამინირება და დეზამინირება და ზოგიერთი პეპტიდის (ანგიოტენზინ II, ბრადიკინინი, ინსულინი და სხ.) დაშლა ამინომჟავებამდე და სისხლში მათი შემდგომი შეწოვა. შარდთან ერთად ამინომჟავების ექსკრეციის გაზრდა (ამინოაციდურია) აღინიშნება მათი გაძლიერებული ფილტრაციის ან ცალკეული ამინომჟავების მეტაბოლიზმის და რეაბსორბციის პროცესებში მონაწილე ფერმენტების დეფიციტის დროს.
გლუკოზის სადღეღამისო ექსკრეცია ნორმაში არ აღემატება 130 მგ. გლუკოზის რეაბსორბცია დაკავშირებულია ნატრიუმის ტუმბოს მუშაობასთან, რომელიც პლაზმური მემბრანის მეშვეობით ახდენს უჯრედებიდან ნატრიუმის გამოტანას. გლუკოზის რეაბსორბციის მაჩვენებლების რაოდენობრივი შეფასება საშუალებას იძლევა შევაფასოთ მილაკების პროქსიმალური სეგმენტის ფუნქციონალური მდგომარეობა, აგრეთვე ეფექტურად მომუშავე ნეფრონების რაოდენობა. შარდთან ერთად გლუკოზის ექსკრეცია იწყება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც გაფილტრული გლუკოზის რაოდენობა აღემატება მილაკების რეაბსორბციულ შესაძლებლობებს; ყველაზე ხშირად ვლინდება ჰიპერგლიკემიის დროს. ნორმაში, გლუკოზის მაქსიმალური ტრანსპორტი მამაკაცებში შეადგენს 375+/-79,7 მგ წუთში, ხოლო ქალებში 303+/-55,3 მგ წუთში 1,73 მ2 სხეულის ზედაპირზე გაანგარიშებით. შაქრიანი დიაბეტით დაავადებულებში, ჰიპერგლიკემიის სტაბილურად მაღალი მაჩვენებლების მიუხედავად, გლუკოზურია შესაძლოა შემცირდეს, რაც განპირობებულია პროგრესირებადი გლომერულოსკლეროზით, გორგლოვანი ფილტრაციის სიჩქარის დაქვეითებით და, შესაბამისად, გლუკოზით მილაკების დატვირთვის შემცირებით.
თირკმლების ოსმომარეგულირებელი ფუნქცია დაკავშირებულია ნატრიუმის და ქლორის იონების რეაბსორბციის პროცესებთან. ქლორის იონების აქტიური რეაბსორბცია მიმდინარეობს ნეფრონის მარყუჟის მსხვილ, აღმავალ ნაწილში, სადაც ფუნქციონირებს ქლორის ტუმბო. აღნიშნულ ადგილას ნატრიუმის იონების რეაბსორბცია პასიურ ხასიათს ატარებს. მილაკის ეს უბანი წყალშეუღწევადია. ფუროსემიდი და ეტაკრინის მჟავა მოქმედებენ მხოლოდ მილაკის სანათურში მოხვედრის შემდეგ, სადაც ისინი აბლოკირებენ ქლორის რეაბსორბციას და ნატრიუმის პასიურ რეაბსორბციას, რაც განაპირობებს ნატრიურეზის მომატებას. დისტალური მილაკის კლაკნილ ნაწილში ფუნქციონირებს ნატრიუმის ტუმბო, ხოლო ქლორის რეაბსორბცია მიმდინარეობს პასიურად. დისტალური ნეფრონის იმ ნაწილს, რომელიც წინ უძღვის შემკრებ მილაკს, გააჩნია ანდიდიურეზული ჰორმონის ზეგავლენით წყლისთვის განვლადობის შეცვლის უნარი. ნატრიუმის ტუმბოს ფუნქცია რეგულირდება ალდოსტერონით. ნეფრონის აღნიშნულ სეგმენტში ხორციელდება სპირინოლაქტონის, ტრიამტერენის და ამილორიდის მოქმედების რეალიზება. სპირინოლაქტონი აქვეითებს ნატრიუმის რეაბსორბციას. ამილორიდი და ტრიამტერენი აბლოკირებენ ნატრიუმის შესვლას აღნიშნული მონაკვეთის მილაკების უჯრედებში, რის შედეგადაც არარეარბსობცირებული ნატრიუმი გამოიყოფა შარდთან ერთად.
კალიუმის ექსკრეცია შეადგენს გაფილტრული კალიუმის რაოდენობის დაახლოებით 10%. გორგლებში გაფილტრული კალიუმი თითქმის მთლიანად რეარბსორბცირდება, ხოლო შემდეგ, ნატრიუმის სანაცვლოდ სეკრეტირდება დისტალური მილაკის კლაკნილ ნაწილში და შემკრებ მილაკებში. ალდოსტერონი და საგულე გლიკოზიდები აქვეითეთებენ კალიუმის რეაბსორბციას. კალიუმის სეკრეციის სტიმულაცია ხორციელდება ალდოსტერონის საშუალებით (ზრდის მილაკების უჯრედების მემბრანების განვლადობას კალიუმის იონებისთვის, ამარტივებს რა უჯრედებიდან მათ პასიურ გამოსვლას), ხოლო დათრგუნვა ხდება ინსულინის, ალდოსტერონის ანტაგონისტების მეშვეობით. გარდა ამისა, შარდთან ერთად კალიუმის გამოყოფა დამოკიდებულია მჟავა-ტუტოვან წონასწორობაზე, ამასთან, ალკალოზი ხელს უწყობს კალიურეზის გაძლიერებას, ხოლო აციდოზი აქვეითებს მას.
ამირბარი
ამირბარი, ამილბარი (არაბ. ამირ ალ-ბაჰრ — ზღვათა ამირა), ქართულ წყაროებში — აღმოსავლეთ ზოგიერთი ქვეყნის (ინდოეთის, სპარსეთისა და სხვა) საზღვაო ფლოტის უფროსი.
თირკმელი
შარდის ოსმოსური კონცეტრირება და განზავება ხორციელდება ნეფრონის მარყუჟის და შემკრები მილაკის ფუნქციონირების გზით: ნეფრონის მარყუჟში და შემკრებ მილაკებში (რომლებიც გასხვავდებიან წყლის და ნატრიუმისთვის განვლადობით) პირველადი შარდის მიმართულების საწინააღმდეგო მოძრაობა განაპირობებს შარდში და თირკმლების ინერსტიციაში ოსმოსურად აქტიური ნივთიერებების კონცეტრაციის გაწონასწორების შესაძლებლობას, ოსმოსური გრადიენტის საწინააღმდეგოდ წყლის პასიური მოძრაობის გზით. ეს უკანასკნელი იქმნება ნეფრონის მარყუჟის აღმავალი მუხლის მსხვილი ნაწილიდან (რომელიც წყლისთვის განვლადი არ არის) ინტერსტიციაში ნატრიუმის ქლორიდის აქტიური ტრანსპორტის მეშვეობით, და უზრუნველყოფს წყლის მოძრაობას ნეფრონის მარყუჟის დაღმავალი მუხლის სანათურიდან, რომლის კედელიც განვლადია წყლისთვის.
ამირბარი
ლიტერატურა
კატეგორია:წოდებები კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
თირკმელი
თირკმლების საშუალებით მჟავა-ტუტოვანი წონასწორობის რეგულაცია, ძირითადად, ხორციელდება ნატრიუმის ბიკარბონატის რეაბსორბციის და სხვადასხვა მჟავა ნაერთების (ამონიუმის ქლორიდი, ერთჩანაცვლებითი ფოსფატი და სხვ.) სახით წყალბადის იონების სეკრეციის გზით. შარდთან ერთად H+ იონების სადღეღამისო ექსკრეცია, ნორმაში შეადგენს 50-70 მმოლ.
მედიჩი (დინასტია)
მინი|250პქ|მედიჩების საგვარეულო გერბი მედიჩები — იტალიელი ბანკირების პოლიტიკური დინასტია, რომელთა აღზევებაც XV საუკუნის პირველ ნახევარში დაიწყო.
თირკმელი
თირკმლების ინკრეტორული და მეტაბოლური ფუნქციები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ორგანიზმში მიმდინარე რიგი ფიზიოლოგიური პროცესების ჰუმორულ რეგულაციაში. რენინის სეკრეციის გარდა, თირკმლები მონაწილეობენ ზოგიერთი ჰორმონის შუალედური ცვლის პროცესებში, კერძოდ ინსულინის, ანტიდიურეზული ჰორმონის, ადენოკორტიკოტროპული ჰორმონის, ანგიოტენზინის, გასტრინის კატაბოლიზმში, D ვიტამინის მის ყველაზე აქტიურ ფორმაში - 1,25-დიჰიდროქსიქოლეკალციფეროლი (ვიტამინი D3) - გარდაქმნაში, აგრეთვე ზოგიერთი ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერების, მათ შორის პროსტაგლანდინები E2 და F2, აგრეთვე სისხლმომარაგების გამაძლიერებელი და ნატრიურეზის მასტიმულირებელი ზოგიერთი კინინის სინთეზში და სეკრეციაში. თირკმლებში სინთეზირდება ერითროპოეზის მარეგულირებელი ნივთიერებები. აღნიშნულ ნივთიერებებს შორის გამოყოფენ ერითროგენინს, მააქტივირებელ, ღვიძლისმიერ ერითროპოეტინოგენს, რის შედეგადაც სისხლში ჩნდება ერითროპოეტინი; თირკმლების მეშვეობით, აგრეთვე შესაძლებელია პროერითროპოეტინის სეკრეცია. თირკმლები მონაწილეობას იღებენ სისხლის შედედების პროცესებში. ისინი გამოიმუშავებენ უროკინაზას; მათ მიერ ხორციელდება ჰეპარინის და ფიბრინის დეგრადაციის პროდუქტების მეტაბოლიზმი. თირკმლების მეტაბოლური ფუნქცია, აგრეთვე განისაზღვრება გლუკოზის სინთეზში მათი მონაწილეობით (თირკმლისმიერი გლუკონეოგენეზი), თავისუფალი ცხიმოვანი მჟავების დაჟანგვით, ფოსფოლიპიდების სინთეზით.
მედიჩი (დინასტია)
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:იტალიის ისტორია კატეგორია:დინასტიები
თირკმელი
ახალშობილებში მცირეა გორგლოვანი მემბრანების მფილტრავი ზედაპირი, მათი განვლადობა, აგრეთვე დაქვეითებულია ფილტრაციული წნევა თირკმლებში, ამიტომაც 1 მ3 სხეულის ზედაპირზე გაანგარიშებით, გორგლოვანი ფილტრაციის სიჩქარე მნიშვნელოვნად დაქვეითებულია, ვიდრე მოზრდილებში. 6 თვის ასაკში სხეულის ზედაპირის მიმართ გორგლოვანი ფილტრაციის დამოკიდებულებამ შესაძლოა მიაღწიოს მოზრდილებში არსებულ მაჩვენებლებს, თუმცა აღნიშნული მონაცემები სტაბილური ხდება მხოლოდ 3 წლის ასაკიდან. ახალშობილებში, აგრეთვე შეზღუდულია მილაკოვანი რეაბსორბცია და სეკრეცია, რაც, ძირითადად, განპირობებულია მარეგულირებელი ჰორმონების მოქმედების მიმართ მილაკების ეპითელიუმის მგრძნობელობის დაქვეითებით. ორგანიზმიდან ოსმოსურად აქტიური ნივთიერებების გამოყოფის მიზნით ბავშვს ესაჭიროება უფრო მეტი წყალი, ვიდრე მოზრდილს. მოზარდობის პერიოდში ანტიდიურეზული ჰორმონის, ალდოსტერონის, ვაზოპრესინის და სხვა ჰორმონების მოქმედების მიმართ თირკმლების მგრძნობელობა თითქმის იგივეა რაც მოზრდილებში, აგრეთვე მნიშვნელოვნად ფართოვდება თირკმლების შეგუებითი რეაქციების დიაპაზონი ოსმოსური და სხვა სახის დატვირთვების მიმართ.
თირკმლების ინვოლუციური ცვლილებები იწყება სიცოცხლის მე-4 ათწლეულში. არც თუ იშვიათად, 70 წლის ასაკისთვის ნეფრონების პოპულაცია მცირდება ნახევარზე მეტად, რასაც, რიგ შემთხვევებში, ხელს უწყობენ თირკმლების არტერიოლების და ინტერსტიციის სკლეროზული ცვლილებები, განსაკუთრებით თირკმლის დვრილების მიდამოებში. თირკმლების სტრუქტურულ ცვლილებებს თან სდევს მათი ფუნქციების დარღვევა: მცირდება გორგლოვანი ფილტრაციის სიჩქარე, ქვეითდება კონცეტრაციული შესაძლებლობა, იზღუდება წყალ-ელექტროლიტური და მჟავა-ტუტოვანი ბალანსის შენარჩუნების უნარი, რაც განსაკუთრებით გამოიხატება ოპერაციული ჩარევების, ინფექციების, დეჰიდრატაციის დროს. მოხუცებულობით ასაკში იცვლება თირკმლების დაავადებათა სტრუქტურაც; იშვიათად გვხვდება მწვავე და ქვემწვავე ნეფრიტი, თირკმლების დაზიანება სისტემური დაავადებების დროს; ამავე დროს უფრო ხშირია ქრონიკული პიელონეფრიტი, დიაბეტური გლომერულოსკლეროზი, თირკმლების ამილოიდოზი, პარანეოპლაზიური ნეფროპათიები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ორგანოები
ურბნისისა და რუისის ეპარქია
ურბნისისა და რუისის ეპარქია, რუის-ურბნისის ეპარქია — საქართველოს ეკლესიის სამღვდელთმთავრო. მდებარეობს შიდა ქართლში. იგი ორი უძველესი სამღვდელმთავრო კათედრის, რუისისა და ურბნისის სამწყსო ტერიტორიას აერთიანებს, რომელთა ცალ-ცალკე მოხსენიება უკვე ვახტანგ გორგასალის შემდეგდროინდელი პერიოდიდან იწყება. ეპარქია მოიცავს ქალაქ ქარელს და მის მუნიციპალიტეტს. ურბნისისა და რუისის ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება გორისა და ატენის ეპარქია, დასავლეთიდან — სურამისა და ხაშურის, ჩრდილოეთიდან — ნიქოზისა და ცხინვალის, სამხრეთიდან კი ბორჯომისა და ბაკურიანის ეპარქიები.
ისტორია
thumb|200px|ურბნისისა და რუისის ეპარქია 2013 წლის 11 ოქტომბრამდე ეპარქიის ტერიტორიაზე ქრისტიანული ცხოვრების დასაწყისი ქართველთა განმანათლებელს წმინდა ნინოს უკავშირდება. აქ არსებული უძველესი ეპარქიები V საუკუნის ბოლოს დაფუძნდა. რუისის საკათედრო ტაძრის აშენება წმიდა მეფე ვახტანგ გორგასალს მიეწერება. ურბნისის საკათედრო ტაძარიც V-VI საუკუნეების მიჯნაზე აუგიათ, რომელიც ასურელ მამას, თადეოზ სტეფანწმინდელს განუახლებია. ასურელ მამათაგან კიდევ ორი — მიქაელ ულუმბოელი და პიროს ბრეთელი მოღვაწეობდნენ ამ მხარეში. ამ მხარეშივე ჩატარდა წმიდა მეფე დავით აღმაშენებლის დროს რუის-ურბნისის სახელით ცნობილი დიდი საეკლესიო კრება. ორივე საკათედრო ტაძარში და ეპარქიის ტერიტორიაზე არსებულ ეკლესია-მონასტრებში მდიდარი წიგნსაცავები იყო.
დვინის 506 წლის კრებაზე მროველი („მარუელი“ ) რიგით მეათედაა დასახელებული. XIII ს-ის წყაროს მიხედვით, სამხრეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს მღვდელმთავართა შორის ურბნელი 21-ე ადგილზე მოიხსენება, ხოლო მროველი — 22-ზე.
1739 წლიდან რუისის კათედრის მღვდელმთავართა ღირსებად მიტროპოლიტობა დადგინდა.
ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით (1724 წლისთვის) რუისის ეპისკოპოსი („მროველი“) იყო მწყემსი „რუისისა ზეითისა ქართლისა, ლიხ-ტაშისკარამდე“, მტკვრის მარცხენა მხარეს;1715 წლის “რუისის სამწყსოს დავთრის“ მიხედვით (ნაკლულია) სამწყსოში 1800-ზე მეტი კომლი შედიოდა 90-ზე მეტ სოფელში. XVIII ს-ის ბოლოს იმდროინდელი ძნელბედობის გამო რუისის სამწყსო 46 სოფლამდე იყო შემცირებული, ურბნისისა კი მაშინ 20 სოფელს შეადგენდა. ურბნისის მღვდელმთავრის („ურბნელის“) სამწყსოში კი დიდი ლიახვის ხეობის უმეტესი ნაწილი შედიოდა, - გორიდან (სამთავროს სამწყსო) ზემოთ, ნიქოზამდე, და ნიქოზის ჩრდილოეთით, მხოლოდ ზოგიერთი სოფლის გარდა; ასევე, XVI ს-დან, ბრეთის ხევის ნაწილი (დვანის წყალზე). როგორ იყო გამიჯნული ეს სამწყსო ნიქოზისა და სხვა ეპარქიებისგან, არკვევს ზუსტი ცნობები, რაც XIX ს-ის დასაწყისისთვის (თუმცა საეკლესიო გეოგრაფია დიდად არ იცვლებოდა) მოიპოვება რუისისა და ურბნისის (ასევე სხვა) ეპარქიების სამწყსო სოფლებსა და ეკლესიებზე, მათ კრებულზე, აზნაურებზე, შემოსავლებსა და ყმების ვალდებულებებზე. იუსტინე მროველის (და ქართლის მთავარეპისკოპოსის) მოხსენებით, რუისის სამწყსოში ამ დროს მოითვლებოდა 38 სოფელი, სადაც 36 მღვდელი, 12 დიაკვანი და ეკლესიის სხვა მსახურნი იყვნენ, უშენი სოფლების რაოდენობად კი 67 არის მითითებული; ასევე იხსენიება 5 მონასტერი; ეპარქიას თბილისში ჰქონია „სასახლეც“. ურბნისის სამწყსოში დიდი ლიახვის ხეობაზე ჩამოთვლილია 21 სოფელი და ქ. ქრცხინვალი (5 ეკლესიით). იულიოს ურბნელი ასევე ასახელებს ზოგ უშენ სოფელს ფრონის სათავეებთან, ბრეთსა და სხვა ტერიტორიებს. თვით რუისში ურბნისის კრებულს 2 ეკლესია ჰქონდა; სულ ეპარქიაში 39 ეკლესია იყო, მათში 37 მღვდლითა და 10 დიაკვნით. მოგვიანებით რუისისა და ურბნისის სამწყსოების ტერიტორიები გაფართოვდა. ვახუშტის მიხედვით, „აწ ესევე [მროველი] მწყსის [მტკვრის] ხეობასა და სადგერს, ვინაითგან მაწყუერელი არღარა არს“. ურბნელს კი, რომელსაც „ხარისხი და პატივი მაღალი ჰქონებოდა... გარნა ჟამთა ვითარებათაგან და ქუეყანათა იავარ-ქმნისაგან ხარისხთაგანცა დაკნინებულ იყო [ალბათ მღვდელმთავრის ხარისხი იგულისხმება] და სამწყსოცა დამცირებოდა“, კათალიკოსმა 1739 წელს სამწყსოდ მისცა „არა რომლისა ეფისკოპოზისა ნაქონები [''ე. ი. საკათალიკოსო სამწყსო და ის ტერიტორია, რომელიც ადრე მაწყვერელს ეკუთვნოდა.''] გაღმა-გამოღმა ავალიშვილი და სრულიად ხეობა ზანავსა და ქიმერეთს ზეითი, სადგრითა და ბაგინეთ-გუჯარეთითა“. რაც შეეხება დღევანდელი ქარელისა და ხაშურის მუნიციპალიტეტების მტკვრის მარჯვნივ მდებარე ტერიტორიას, ძველად ის, ცალკეული სოფლების გარდა (რომლებიც რუისის სამწყსოში შედიოდა, მაგალითად, ქარელი), მცხეთის საპატრიარქო სამწყსოს წარმოადგენდა.
ეკლესის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, 1917 წლის 17 სექტემბერს საქართველოს პირველმა საეკლესიო კრებამ აღადგინა ურბნისის ეპარქია, რომელიც თითქმის მთელს შიდა ქართლს მოიცავდა, ხოლო ცენტრი იყო ქ. გორი. ურბნისის ეპისკოპოსად დაადგინეს დავითი (კაჭახიძე). 1920 წლის 27 ივნისს მეორე საეკლესიო კრებაზე ეპისკოპოსი დავითი საკუთარი სურვილით გადადგა. ეპარქია სამართავად დაექვემდებარა უშუალოდ კათოლიკოს-პატრიარქს.
1995 წელს გახდა შესაძლებელი ორი უძველესი სამღვდელმთავრო კათედრის რეალური აღდგენა. 1996 წლის ოქტომბრიდან ურბნისისა და რუისის მმართველი მღვდელმთავარია მიტროპოლიტი იობ აქიაშვილი. 2013 წლის 11 ოქტომბრის წმინდა სინოდის სხდომის თანახმად ეპარქიას გამოეყო ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია და დაარსდა სურამისა და ხაშურის ეპარქია. ეპარქია ამჟამად ქარელის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას მოიცავს.
მონასტრები და ეკლესიები
ეპარქიის ძველ და დღევანდელ ტერიტორიაზე სხვადასხვა დროს იხსენიება შემდეგი მონასტრები:
რუისის ეპარქიის ტერიტორიაზე:
1. რუისის ღვთაების (ფერისცვალების) ტაძარი (გადმოცემით, რუისის ტაძარი თავდაპირველად ვახტანგ გორგასალს აუგია. XI ს-ში საფუძვლიანად გადაუკეთებიათ. XV საუკუნეში თემურ-ლენგისგან დაზიანებული კათედრალი „კუალად აღაშენა“ მეფე ალექსანდრე I-მა. XVIII ს-ის ცნობით, რომელიც რუსეთის მმართველ უწყებებს წარედგინა ვახტანგ VI-ის ამალიდან, კათედრალის მთავარი, ფერისცვალების ხატი (ისე როგორც სამთავროსი) „ხელთუქმნელად“ იყო მიჩნეული (ამჟამად ინახება ხელოვნების მუზეუმში). მე-17 ს-ში რუისში ძნელბედობის გამო გადმოიტანეს ერუშეთის ტაძრის სიწმინდეები. ); 2. დირბის ღვთისმშობლის მონასტერი (ჯვარის მამის დაქვემდებარებაში, იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის მეტოქი ქართლში ); 3. არადეთის, წმ. საბასი (სადაც XVII ს-ში „გადმოტანილ“ იქნა საფარის მონასტერი); 4. ულუმბის, ღვთისმშობლის მიძინებისა (ამირეჯიბების სათავადო მონასტერი (რომელთაც ადრიდანვე დიდი ღვაწლი დასდეს მონასტერს, - თემურ-ლენგისგან დანგრეული მონასტერი ხელახლა ააშენეს ); ამჟამად სურამისა და ხაშურის ეპარქიის შემადგენლობაშია; 5. იტრიის, ღვთისმშობლის მიძინებისა (ჩხეიძეების სათავადო მონასტერი, ასევე საპატრიარქო სამწყსო; ბაგრატ მეფის დროინდელ საძირკველზე XVI ს-ში 43 წლის მანძილზე ახლად ააგო კათალიკოს-პატრიარქმა დოროთეოს III-მ, ხოლო მომდევნო საუკუნეში შეაკეთა მთავარეპისკოპოსმა ნიკოლოზ ჩხეიძემ. ) ამჟამად სურამისა და ხაშურის ეპარქიის შემადგენლობაშია; 6. ოჟორის ღვთისმშობლის მონასტერი; 7. ოქონის სამების მონასტერი (ერთი პერიოდი აქ უნდა ყოფილიყო დაბრძანებული ოქონის ტრიპტიქონი, რომელსაც საახალწლოდ "მიუკვლევდნენ" მეფეს );
8. თიღვის, ღვთისმშობლის შობისა (ბოლო სამი ამჟამად სხვა ეპარქიაშია). 9. ერკნეთში, ღვთისმშობლის მონასტერში, იდგნენ მთაწმიდის პორტაიტის მონასტრის ბერძენი ბერები.
ურბნისის ეპარქიის ტერიტორიაზე:
1. ურბნისის წმ. სტეფანე პირველმოწამის ტაძრისა (ერთ-ერთი უძველესი, V-VI სს. მიჯნაზე აგებული კათედრალი 1668 წელს "ძირითურთ აღმოფხრული" აღაშენა მარიამ დედოფალმა, შემდეგ განაახლა ვახტანგ VI-მ, რომელმაც 1706-1707 წლებში „მონასტრის სამრეკლო“ და გალავანი ააგო და წმ. სტეფანეს ხატი შეამკო. წმ. სტეფანეს მთავარი ხატი, მხატვრობის სპარსული სტილისა, XVI-XVII სს-ისა უნდა იყოს. ეს ხატი და ბარძიმი ამჟამად ხელოვნების მუზეუმში ინახება ); 2. ბრეთის; 3. თირის, ღვთისმშობლის შობის (ახლა სხვა ეპარქიაშია, იყო სამეფო მონასტერი, ეპარქიულად შედიოდა კათალიკოსის სამწყსოში. მონასტრის ცნობილი მთავარი ხატი, "თავდების ღვთისმშობელი", უკანასკნელად 1680-იან წლებში შეამკო თაქთაქიძეთა საგვარეულომ; ამჟამად ხელოვნების მუზეუმშია). (ზოგი მონასტრის კუთვნილების განსაზღვრა ძნელია. )
მტკვრის მარჯვნივ, ეპარქიის ამჟამინდელ (ძველად - საკათალიკოსო სამწყსოში შემავალ) ტერიტორიაზე:
1. წრომის მაცხოვრის მონასტერი, ამჟამად სურამისა და ხაშურის ეპარქიის შემადგენლობაშია; 2. სარკის წმ. გიორგის (უშუალოდ სვეტიცხოვლის კუთვნილი; ძველად მთელ ქართლში სახელგანთქმული და თაყვანცემული, მათ შორის მუსლიმანთაგანაც; 3. ყინცვისის, წმ. ნიკოლოზისა (თამარის ეპოქის ძეგლი, ანტონ ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესის მიერ აგებული; მისი მთავარი ხატიც ხელოვნების მუზეუმში ინახება ); 4. ძაძვის, ნათლისმცემლისა (ეს ორი უკანასკნელი, შემდეგ კი სარკეც — სათავადო, ციციშვილების კუთვნილება იყო, მათი მაკურთხეველი კი - კათალიკოსი.; 5. ქოზიფის; 6. იოანე მახარებლის მონასტერი; 7. სარმანიშვილისკარის (აბაშიძეთა მონასტერი უნდა ყოფილიყო, სავარაუდოდ — ნათლისმცემლისა.)
ეპარქიის ტერიტორიაზე ასევე აღსანიშნავია ძველი ტაძრები: სამწევრისის, ბრეძის, დვანის (წმ. გიორგის კვართის საყდარი; კოხიჯვარი), ვედრების, მუხილეთის, კეხიჯვრის, ორთუბნის; ზღუდერის, ღოღეთის (სადაც გადმოტანილ იქნა აწყურის ტაძრის სიწმინდეები, ურთხვის, ცოცხნარის, ატოცის, საღოლაშენის, ბრილისა და სხვა; ასევე - თრეხვის ქვაბები და აბუხალოს გამოქვაბულები.
სასულიერო მოღვაწენი
აღსანიშნავია ყინწვისის წინამძღვრების ღვაწლი: დომენტი ბუნიათიშვილის, რომლის ზრუნვითაც ეს მონასტერი XVIII ს-ის დასაწყისში ერთ-ერთ წამყვანად იქცა აღმოსავლეთ საქართველოში, და ბართლომე ელგანდაშვილისა, რომელიც XIX ს-ში იღვწოდა მონასტრის "გამოწირული" მამულების დასაბრუნებლად. ულუმბის მონასტერს ღვაწლი დასდეს წინამძღვრებმა იაკობ ცალქალამანიძემ (XVIII დას.) და თეოფანე მეღვინეთხუციშვილმა, რომელიც XVIII ს-ის მეორე ნახევარში მარტო შეუდგა ლეკთაგან გავერანებული მონასტრის აღდგენას და კლდეში სენაკების გამოკვეთას. კაპანაძეების საგვარეულო, შთამომავლობით ულუმბის დეკანოზები, 90 წელზე მეტი (XVIII-XIX სს-ში) სათავეში ედგა მონასტრის ყმების ბრძოლას ეკლესიისათვის ძველთაგანვე შეწირული ყმა-მამულის თავადთაგან მიჩემების წინააღმდეგ. არადეთში საფარის წმ. საბას მონასტრის სიწმინდეებს პატრონობდნენ იშხნელთა საგვარეულოს სასულიერო და საერო პირნი. არადეთსა და წვერში ჰქონდათ მამულები და აქვე და სხვაგანაც მოღვაწეობდნენ კავკასიძე-კალატოზიშვილი-წინამძღვრიშვილი-დეკანოზიშვილების დიდი და დამსახურებული საგვარეულოს წარმომადგენლები (რომელთა არაერთი წარმომადგენელი XVII-XVIII საუკუნეებში ხელმწიფისა თუ დედოფლის კარის დეკანოზი იყო). ატოცში სადგერის წმ. გიორგის ცნობილ "ჯვარ-ხატს" მოჰყვნენ და დამკვიდრდნენ მათ მცველთა და თანმხლებთა, შოთაძეეების საგვარეულოს წევრები – შემდეგ დეკანოზიშვილი / დიდებულიძეები. რუისში მოღვაწეობდნენ მამაცაშვილები, დეკანოზიშვილები, კლიმიაშვილები, რაზმაძეები, მაღრაძეები, ფანიაშვილები, ქარელში - მცხვედაძეები და მთიულიშვილები, ყინცვისსა და ქარელში - ზურაბიშვილები, სურამში - ნებიერიძეები და ბებიაშვილები, იტრიაში - ქურდაძეები, დირბში - ხურციძე / დეკანოზიშვილები, ხაშურისკენ - ციცქიშვილები, ცხინვალში - ცერაძეები, კასრაძეები, შინდისში - მირზაშვილები, წრომში - დეკანოზიშვილები / ხუცისშვილები და სხვანი, რომელთაგან ბევრი საგვარეულო შთამომავლობით სასულიერო ხარისხისა იყო.
ეკონომიკურ-ტერიტორიული საკითხები
ეპარქიის დღევანდელ და ძველ ტერიტორიაზე სხვადასხვა დროს საეკლესიო სოფლები იყო: ურბნისის კათედრალისა — ურბნისი; რუისისა — ბებნისი და სასირეთი; სვეტიცხოვლისა — ულუმბა, ყინცვისი, სუქითი, სანებელი, ცოლოთი, მოხისი;, ბერძენაული, არაშენდა, ოსიაური; იტრიის მონასტრისა — იტრია, ჩუმათელეთი, ზინდისი და ზამთარეთი; ულუმბის მონასტრისა — საღოლაშენი, ქვემო ბრეძა, წაღვლი, ღოღეთი, აძვისი, უწლევი, ბობოკინი და ბროლოსანი; ყინცვისის მონასტრისა — თვალათუბანი და აგარა; სამთავროსი — ქვენატკოცა;
მროველი მღვდელმთავრები
მაგრამ 1740-იან-1750-იან წლებში მროველად იოსებ ერისთვისშვილიც იყო (იხ. ქვემოთ). ი. ბარათაშვილი წერს, რომ 1730-იანი წწ. მეორე ნახევრის დასაწყისში კითხვა და გალობა იოსებ მროვლისგან ისწავლა, რომელიც ამილახვარს ახლდაო (იმ დროს ერისთვისშვილი ჯერ ეპისკოპოსად ნაკურთხი არ იყო - ქხა, AI-1, 1973 წ. გვ. 453), მაგრამ ეს შეიძლება არ გულისხმობდეს, რომ იმ დროს იყო ეპისკოპოსად და არა შემდეგ. ამ ორი მღვდელმთავრის ზეობის პერიოდის დასადგენად დიდი მნიშვნელობა აქვს მათი ხელწერისა და ხელრთვის შედარებას რამდენიმე დოკუმენტთან, სადაც (იმ მეტად ცვალებად პერიოდში) იხსენიება „იოსებ მროველი“, მაგრამ არ ჩანს, კერძოდ რომელ მათგანს მიემართება თითოეული საბუთი. შესადარებლად: ჯანდიერიშვილის ხელწერის ნიმუშები პატრიარქობის დროს: Qd-6977, Qd-1714, Ad-856, Ad-1896, Hd-888; რუსთველობისას: 1448 № 293, 1448 № 169 (ხელრთვით). ერისთვისშვილის ხელრთვა ჯვარის მამობის დროს: Qd-14289-14290; თუმცა განსხვავდება ხელრთვისგან ხონელობის დროს: 1448, № 1515. დოკუმენტები შემდეგია: 1) მროველი ეპისკოპოსი იოსები, 1746 წ. - Hd-1736 (ხელწერა და ხელრთვა). 2) მროველი ეპისკოპოსი იოსები ესწრებოდა 1748 წ. საეკლესიო კრებას (ქსძ, ტ. 3, № 280, დოკუმენტი 1755 წლის ასლია; რუსთველი ეპისკოპოსი დამსწრეთა შორის არ ყოფილა). 3) მროველი მიტროპოლიტი იოსები, 1754 წ. - Hd-635 (ხელწერა და ხელრთვა). 4) მროველი იოსები, XVIII ს. (აქ იოსებ მროველთან ერთად იხსენიება „1802 წ.“ საბუთში მოხსენიებული მამამთავარი (შემოსავლების საკითხი ეხებოდა), იხ. შენიშვნა ქვემოთ, იუსტინე მროველზე) - Hd-1916 (ხელწერა და ხელრთვა). 5) მროველი იოსები, XVIII ს. - Hd-9340 (ხელწერა და ხელრთვა). Hd-635 (1754 წ.) და Hd-1916-ის ხელრთვა თითქმის იდენტურია ხონელი (მროველ-ყოფილი) ერისთვისშვილის ხელრთვისა, მაგრამ ნაწილობრივ ჰგავს 1448 № 169-ს. Hd-1736-ის (1746 წ.) ხელრთვა თითქმის იდენტურია უთარიღო Hd-9340-ის ხელრთვასთან, ხოლო ეპისკოპოსის სახელის მოხაზულობა მის მიერვე ჩართულ ტექსტში იდენტურია ჯანდიერიშვილის ასეთივე ხელწერასთან (Ad-1896, 1757 წ.); თავის მხრივ, Hd-9340-ს მღვდელმთავრის ტექსტის მთელი ხელწერით მეტი მსგავსება ასევე ჯანდიერიშვილის ხელთან აქვს; მაგრამ Hd-1736 ხელწერის ზოგი ნიშნით უფრო ერისთვისშვილის ხელთანაა ახლოს. თუ 1746 წ. დოკუმენტი ჯანდიერიშვილს მიემართება, 1748 წ. კრებაზეც ალბათ ის იქნებოდა, ქრისტეფორეს დაბრუნების შემდეგ კი (კვლავ?) რუსთველი გახდებოდა (სხვა შემთხვევაში გაურკვეველია, სად იქნებოდა იოსებ ერისთვისშვილი ქრისტეფორეს მეორედ მროველობის დროს). აღსანიშნავია ისიც, რომ ამ კრებას ესწრებოდა „ქართველთა მეფის კარის წინამძღვარი“ იოსები, რომელიც, შესაძლოა, სწორედ ერისთვისშვილი ყოფილიყო (ჯერ კიდევ არ იქნებოდა მღვდელმთავრად ნაკურთხი); არაა გამორიცხული - ჯანდიერიშვილი (მაგალითი, რომ მღვდელმთავარი იყო კარის წინამძღვრად - ბარნაბა (იხ. ქვემოთ)). კათალიკოს-პატრიარქი. გადადგომის შემდეგ „სახარჭაშნელო მამული ჰქონდა“. ეპარქიების გაუქმების შემდეგ, შტატის შემოღებამდე, მათ სასულიერო ნაწილში მართავდა პირველი ეგზარქოსი, „მიტროპოლიტი მცხეთისა, თბილისისა და ქართლისა“, ვარლამ ერისთავი.
ურბნელი მღვდელმთავრები ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ
1995 წლის 5 აპრილის წმინდა სინოდის განჩინებით ურბნისის ეპარქია სამად გაიყო:
პირველი ეპარქიის მმართველად დარჩა მთავარეპისკოპოსი ვახტანგი (ახვლედიანი), ურბნისისა და რუისის კათედრაზე დაინიშნა ეპისკოპოსი ქრისტეფორე (წამალაიძე), ხოლო ნიქოზისა და ცხინვალის კათედრაზე გამოირჩა მღვდელ-მონაზონი ისაია (ჭანტურია), იკურთხა 1995 წლის 9 აპრილს. 1995 წლის 31 ივლისს ეპისკოპოსი ქრისტეფორე (წამალაიძე) გადაიყვანეს ბოლნისისა და დმანისის ეპარქიაში და ეს ეპარქია დროებით მთავარეპისკოპოსმა ვახტანგმა შეითავსა.
1996 წლის 21 ოქტომბრიდან ურბნისისა და რუისის კათედრაზე დაინიშნა ეპისკოპოსი იობი (აქიაშვილი), ამჟამად მიტროპოლიტი.
2013 წლის 11 ოქტომბერს ურბნისისა და რუისის ეპარქია გაიყო ორად:
პირველის მმართველად დარჩა მიტროპოლიტი იობი (აქიაშვილი), მეორეს მმართველად გამოირჩა იღუმენი სვიმეონი (ცაკაშვილი), ეპისკოპოსად იკურთხა 2013 წლის 10 ნოემბერს.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ეპარქიები