cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კვაკერები
მინი|„მეგობართა საზოგადოების“ სიმბოლო, რომელიც XIX საუკუნის ბოლოდან გამოიყენება. კვაკერები (Quakers — „მოკანკალენი“) — პროტესტანტიზმის ერთ-ერთი მიმდინარეობის წევრები. საზოგადოება ინგლისელმა ხელოსანმა დამოხეტიალე მქადაგებელმა ჯორჯ ფოქსმა 1650-იან წლებში დააარსა. კვაკერები გამოდიოდნენ ანგლიკანური ეკლესიის წინააღმდეგ, უარყოფდნენ სამღვდელოებას, საეკლესიო საიდუმლოს (მათი მოძღვრებით ადამიანს შეუძლია უშუალოდ დაუკავშირდეს ღმერთს), ქადაგებდნენ პაციფიზმსა და ქველმოქმედებას. ანგლიკანური ეკლესიისა და ინგლისის მთავრობის მიერ დევნილი კვაკერების მრავალი თემი XVII საუკუნის 60-იან წლებში ჩრდილოეთ ამერიკაში გადავიდა. 1689 წელს ინგლისისა და ამერიკის კვაკერების მდგომარეობა ლეგალიზებულ იქნა „შემწყნარებლობის აქტით.“ თუ ადრე კვაკერების სოციალური შემადგენლობა წვრილბურჟუაზიული იყო, მოგვიანებით მათ შორის მსხვილი კაპიტალის მფლობელებიც გამოჩნდნენ. კვაკერების რაოდენობა მსოფლიოში დაახლოებით 350 ათასი ადამიანია. კვაკერების შედარებით დიდი რაოდენობა კონცენტრირებულია აშშ-ის ზოგიერთ ქალაქსა (პენსილვანია, რიჩმონდი და სხვები) და ბირმინჰემში (ინგლისი).
მრწამსი
კვაკერების ლოცვით შეკრებებში განსაკუთრებით დიდი ადგილი ეთმობა „ჩუმ ლოცვას“, ხოლო ყოველდღიურ ცხოვრებაში — აქტიურ სოციალურ მოღვაწეობას. ინგლისელი კვაკერები ტრადიციულად ეწინააღმდეგებოდნენ: სიკვდილით დასჯას, ჯარში გაწვევას, აზარტულ თამაშებს, ბატონის წინაშე ქუდის დახრის სოციალურ ჩვეულებას, ფიცის დადებას, ტრადიციულ კალენდარს და სეზონების დასახელებებს, მონობას, მეათედის გადახდის რელიგიურ პრაქტიკას.
გამოიყოფა რწმენის 9 პრინციპი:
სოციალური მსახურება
ბრიტანელი კვაკერები რამდენჯერმე ესტუმრნენ რუსეთს. 1890-იან წლებში ეხმარებოდნენ ქვეყანას შიმშილთან მასშტაბურ ბრძოლაში. I მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ომის მსხვერპლთა დახმარების კვაკერული კომიტეტი (FWVRC, ლონდონი) ევროპის სხვა და სხვა ქვეყნის მშვიდობიან მოქალაქეებს ეხმარებოდა. ინგლისელი კვაკერები მუშაობდნე ბელგიაში, საფრანგეთში, რუსეთში, გერმანიაში, ბალკანეთში. კვაკერები ხსნიდნენ დევნილთა თავშესაფრებს, საავადმყოფოებს, ამბულატორიებს, სახელოსნოებს. ამას გარდა რუსეთში (მისია იწყება 1916 წლიდან) ისინი ანაწილებდნენ ინგლისიდან მიღებულ ტანსაცმელს; ბიჭები სახელოსნოებში სწავლობდნენ დურგლობასა და მეწაღეობას, ბაღის მოვლასა თუ მეფუტკრეობას. ქალები და გოგონები ჩაერთნენ მატყლის დამზადების, ხელსაქმისა და ქსოვის საშინაო წრეებში. კვაკერებმა სოფლებში გახსნენ ბიბლიოთეკებიც, სადაც ქიგნებს იწერდნენ მოსკოვიდან და პეტროგრადიდან.
სქოლიო
კატეგორია:პროტესტანტული კონფესიების განშტოებები
კომპიენის ზავი
მინი|220პქ|მოკავშირეთა წარმომადგენლები ზავის ხელმოწერისას კომპიენის ტყეში. მარჯვნიდან მეორე [[ფერდინან ფოში]] კომპიენის ზავი (L'armistice de Compiègne) — ზავი, რომელიც დაიდო კომპიენის ტყეში (ქალაქ კომპიენთან, საფრანგეთი) 1918 წლის 11 ნოემბერს ანტანტის წევრებსა და გერმანიას შორის, რამაც ბოლო მოუღო პირველ მსოფლიო ომს.
შეთანხმების ხელმოწერა მოხდა მარშალი ფერდინანდ ფოშის სარკინიგზო ვაგონში კომპიენის ტყეში. ინგლისელმა ადმირალმა როსლინ უიმისმა და ანტანტის ჯარების მთავარსარდალმა მარშალმა ფოშმა გერმანიის დელეგაცია მიიღეს გენერალ-მაიორ დეტლეფ ფონ ვინტერფელდტის მეთაურობით. დილის 5 საათსა და 10 წუთზე ხელი მოეწერა საზავო ხელშეკრულებას. ზავი ამოქმედდა დილის 11 საათიდან, რომლის აღსანიშნავად 101 ზალპი გაისროლეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომი კატეგორია:XX საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ახალი ოსები
ახალი ოსები — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, (ლაფანაანთკარის თემი). მდებარეობს მდინარე აბანოსხევის (არაგვის შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ქართლის ქედის დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1040 მეტრზე, დუშეთიდან დაშორებულია 21 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბრჭყალებიანი მაიმუნები
ბრჭყალებიანი მაიმუნები (Callitrichidae) — ამერიკული მაიმუნების ოჯახი. ყველა თითზე (ცერის გარდა) აქვთ ბრჭყალები (აქედანაა სახელწოდებაც). სხეულის სიგრძე 13-37 სმ, კუდისა — 15-42 სმ; იწონიან 70-1000 გ. ყურები და კუდი დაფარული აქვთ ხშირი ბალნით. სხვა პრიმატებისაგან განსხვავებით ყბების ორივე მხარეზე აქვთ 2-2 დიდი ძირითადი კბილი. ერთდროულად შობენ 3 ნაშიერს. თანამედროვე მაიმუნებს შორის ბრჭყალებიანი მაიმუნები ყველაზე პრიმიტიულებია. გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილში, ცენტრალურ ამერიკაში. ოჯახში 7 გვარია და მოიცავს 45 სახეობას.
სქოლიო
*
გრიგოლ დეკაპოლელი
გრიგოლ დეკაპოლელი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე  არის ძველი სტილით 20 ნოემბერი, ახალი სტილით — 3 დეკემბერი.
ბიოგრაფია
გრიგოლ დეკაპოლელი დაიბადა ისავრიის ქალაქ ირინოპოლში, რომელიც ათქალაქის ანუ დეკაპოლის შემადგენლობაში შედიოდა. იგი ბავშვობიდანვე საეკლესიო მსახურებას მისდევდა. როცა გრიგოლი წამოიზარდა, დედ-მამამ მისი დაქორწინება გადაწყვიტა, მაგრამ მან ფარულად დატოვა მშობლიური სახლი. იგი მთელი სიცოცხლის მანძილზე მწირობდა: ხან კონსტანტინოპოლში იყო, ხან რომში, კორინთოში, თესალონიკში, რამდენიმე ხანს ოლიმპოს მთის ერთ გამოქვაბულშიც მოსაგრეობდა. ღირსი გრიგოლი ყველგან ღვთის სიტყვას ქადაგებდა, ამხელდა ხატმებძროლთა მწვალებლობას და განამტკიცებდა მართლმორწმუნეებს, რომლებსაც იმ დროს ერეტიკოსები დევნიდნენ. ხატმებრძოლთა ერესს უფრო ქმედითად რომ აღდგომოდა წინ, ღირსი გრიგოლი კონსტანტინოპოლში ჩავიდა. დედაქალაქში წმინდანი დაავადდა და 816 წელს გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი IV, თბილისი, 2003
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 273 კატეგორია:IX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ხაშხაში
ხაშხაში (Papaver somniferum) — ერთწლოვანი ბალახოვანი დეკორატიული მცენარე ყაყაჩოს გვარისა. მისი სიმაღლე 80-150 სმ აღწევს. მთავარღერძიანი ფესვი, სუსტად დატოტვილი სწორმდგომი ღერო, ღერომხვევი ფოთოლი. ღერო და ფოთოლი დაფარულია ცვილისებრი ნაფიფქით. ყვავილი დიდია, მარტოული, 4 გვირგვინის ფურცელი აქვს, ჩვეულებრივ თეთრია ან იისფერი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყაყაჩოსებრნი
გომბეს შტატი
გომბეს შტატი (Gombe State) — შტატი ნიგერიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით.
ისტორია
გომბეს შტატი ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მეჩხერად დასახლებული შტატია ნიგერიაში. შეიქმნა 1996 წლის 1 ოქტომბერს, შტატის ტერიტორიაზე მოქმედებენ შარიათის კანონები.
მოსახლეობა
შტატის მოსახლეობის ძირითად ნაწილს შეადგენს ფულბეს ეთნიკური ჯგუფი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით გომბეს შტატი იყოფა 11 თვითმმართველობის რაიონად:
სქოლიო
კატეგორია:ნიგერიის შტატები
დენი გებიდონი
დენი გებიდონი (დ. 8 აგვისტო, 1979) — ყოფილი უელსელი ფეხბურთელი, რომელიც უკანასკნელად თამაშობდა უელსურ კლუბ „პანტეგში“ მცველის პოზიციაზე. სხვადასხვა დროს იცავდა „ვესტ ბრომვიჩის“, „კარდიფის“, „ვესტ ჰემის“, „კუინზი პარკ რეინჯერსის“, „კრისტალ პალასისა“ და უელსის ეროვნული ნაკრების ღირსებას.
კარიერა
გებიდონმა კარიერა „ვესტ ბრომვიჩში“ დაიწყო. კლუბთან პირველი პროფესიონალური კონტრაქტი 1998 წელს გააფორმა, ხოლო „კლუბის“ მაისურით პირველი მატჩი 1999 წლის 20 მარტს „იპსვიჩ ტაუნის“ წინააღმდეგ ჩაატარა. გუნდში იგი თამაშობდა მარჯვენა მცველის პოზიციაზე, თუმცა მთავარი მწვრთნელის პოსტზე გერი მეგსონის მოსვლის შემდეგ, დენმა ძირითად შემადგენლობაში ადგილი დაკარგა, ხოლო მისი ადგილი კი დეს ლიტლმა დაიკავა. 2000/2001 სეზონზე გებიდონი იჯარით გადავიდა „კარდიფში“, რომელთანაც 2000 წლის სექტემბერში სრულფასოვანი კონტრაქტი გააფორმა. „კარდიფ სიტი“ დენისთვის მშობლიურ კლუბად იქცა. ამ გუნდის მაისურით გებიდონმა დაახლოებით 200 მატჩი ჩაატარა და მეტოქის კარი ათჯერ აიღო.
2005 წელს ვესტ ჰემ „ვესტ ჰემის“ სკაუტებმა კარდიფის ცენტრალური დაცვის წყვილი დენი გებიდონი და ჯეიმზ კოლინზი შენიშნეს. „ვესტ ჰემში“ მისვლისთანავე იგი ძირითადი შემადგენლობის ფეხბურთელი გახდა, განსხვავებით კოლინზისაგან.
2011 წლის 24 ივლისს გებიდონმა ერთწლიანი კონტრაქტი გააფორმა „კუინზი პარკ რეინჯერსთან“. მისი დებიუტი კლუბში შედგა 2011 წლის 13 აგვისტოს, „ბოლტონ უონდერერსის“ წინააღმდეგ, ვისთანაც კლუბი დამარცხდა ანგარიშით 4:0..
2012 წლის 18 სექტემბერს გებიდონი გახდა „კრისტალ პალასის“ ფეხბურთელი, სადაც ასპარეზობდა 2014 წლამდე.
2014 წლის 1 სექტემბერს იგი კვლავ „კარდიფის“ ფეხბურთელი გახდა, თუმცა მან აქ მხოლოდ რვა თვე დაჰყო და 2015 წლის აგვისტოში შეუერთდა უელსურ კლუბ „პანტეგს“.
გებიდონმა უელსის ახალგაზრდული ნაკრების მაისურით 17 მატჩი ჩაატარა. 2002 წელს შედგა მისი დებიუტი უელსის ძირითად ნაკრებში. ეროვნულ ნაკრებში თამაშობდა 2014 წლამდე. გებიდონს ნაკრებში არც ერთ მატჩში გოლი არ გაუტანია.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1979 კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო კატეგორია:უელსელი ფეხბურთელები კატეგორია:უელსის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:ვესტ ბრომვიჩ ალბიონის ფეხბურთელები კატეგორია:კარდიფ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:ვესტ ჰემ იუნაიტედის ფეხბურთელები კატეგორია:ქუინზ პარკ რეინჯერსის ფეხბურთელები კატეგორია:კრისტალ პალასის ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ინგლისის საფეხბურთო ლიგის ფეხბურთელები
Alternative (ალბომი)
Alternative — ინგლისური სინთპოპ-დუეტ Pet Shop Boys-ის სიმღერების კომპილაციური ალბომი, გამოცემული 1995 წელს. იგი შედგება 30 სიმღერისგან და 2 დისკისგან. სიმღერები ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით არის წარმოდგენილი - ჯგუფის სინგლების b-გვერდებიდან. თავდაპირველად კრებულის სახელწოდება უნდა ყოფილიყოBesides, მაგრამ იმავე პერიოდში ჯგუფი Sugar საკუთარი სინგლების b-გვერდების კრებულს უშვებდა, მსგავსი სახელით, ამიტომაც გაუგებრობის თავიდან ასაცილებლად დუეტმა საკუთარი 2 დისკიანი გამოცემის სახელწოდება შეცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:Pet Shop Boys-ის კომპილაციური ალბომები კატეგორია:1995 წლის კომპილაციური ალბომები კატეგორია:Parlophone-ის კომპილაციური ალბომები კატეგორია:B-მხარეების კომპილაციური ალბომები
არმაზ შამანაური
არმაზ შამანაური (დ. 25 ივნისი, 1957, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.
1979 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საინჟინრო-ეკონომიკური ფაკულტეტი. 1999-2002 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მცხეთის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „ საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1957 კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ლუიზა მარია სტიუარტი
ლუიზა მარია სტიუარტი (Louisa Maria Stuart; დ. 28 ივნისი, 1692, შატო დე სენ-ჟერმენ-ან-ლაი, საფრანგეთი — გ. 18 აპრილი, 1712, შატო დე სენ-ჟერმენ-ან-ლაი, საფრანგეთი) — სტიუარტთა დინასტიის წარმომადგენელი. ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ II-ისა და დედოფალ მარია მოდენელის ასული, დედოფალ მერი II-ისა და დედოფალ ანას უმცროსი და. ვინაიდან მან მთელი თავისი ცხოვრება საფრანგეთში ემიგრაციაში განვლო და მაინც ბრიტანულ ტიტულებს ფლობდა, ინგლისელებმა მას პრინცესა წყლის გადაღმა (Princess over the Water) შეარქვეს, ანალოგიურად, მამამისს და დედამისს „მეფე წყლის გადაღმა“-სა და „დედოფალი წყლის გადაღმა“-ს უწოდებდნენ.
ბიოგრაფია
მარცხნივ|მინი|335x335პქ|ლუიზა მარია და მისი ძმა 1699 წელს ლუიზა მარია დაიბადა 1692 წლის 28 ივლისს შატო დე სენ-ჟერმენ-ან-ლაიში, საფრანგეთში. იგი იყო ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის დამხობილი მეფის, ჯეიმზ II-ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ მარია მოდენელის უმცროსი ქალიშვილი. მას მხოლოდ ერთი უფროსი ღვიძლი ძმა ჰყავდა ჯეიმზ ფრანცის ედუარდის სახით, ხოლო მამის მხრიდან მისი ნახევარ-და იყო ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის დედოფალი მერი II და ასევე პრინცესა ანა. იგი მალევე მონათლეს კათოლიკედ, მისი ნათლიები კი საფრანგეთის მეფე ლუი XIV და მისი რძალი, ორლეანის ჰერცოგინია ელიზაბეთ შარლოტა კურპფალცელი იყვნენ.
1701 წელს მამამისი, მეფე ჯეიმზი გარდაიცვალა. იმავდროულად, მისი ძმა ტახტისათვის ბრძოლას განაგრძობდა. კათოლიკე სტიუარტთა მხარდამჭერმა იაკობინელებმა ლუიზა მარია სამეფო პრინცესად გამოაცხადეს.
აღსანიშნავია, რომ სტიუარტები საფრანგეთში დიდ პატივსა და ფუფუნებაში ცხოვრობდნენ. მათ ასევე ხშირად ჰქონდათ ლუი XIV-ის დახურულ წვეულებებზე სტუმრობის პრივილეგიაც. როგორც მეფის ნათლულს, მას ფრანგები დიდ ყურადღებას უთმობდნენ და შემდეგში, უკვე მის გათხოვებაზეც სერიოზულად ფიქრობდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ მამამისი დაამხეს, საფრანგეთის მეფემ უზრუნველყო მისი რომელიმე სამეფო ოჯახში გათხოვების საქმე.
მისი მრავალი საქორწინო მოლაპარაკებიდან აღსანიშნავია ორი სასიძო: ბერის ჰერცოგი შარლ დე ბურბონი (1686-1714) და შვედეთის მეფე კარლ XII. შარლი ლუი XIV-ის შვილიშვილი იყო, თუმცა სტიუარტებმა მასზე უარი თქვეს, რადგან იგი ტახტზე ვერასოდეს ავიდოდა, შვედებთან კი მოლაპარაკებები იმიტომ ჩაიშალა, რომ ლუიზა მარიამ უარი თქვა ლუთერან კაცთან შეუღლებაზე.
1711-12 წლებში საფრანგეთში ყვავილის ეპიდემია გავრცელდა, რომელმაც შეიწირა ლუი XIV-ის უფროსი ვაჟის, საფრანგეთის დოფინ ლუის, ასევე მისი ძის, ბურგუნდიის ჰერცოგ ლუისა და მისი ცოლის, პრინცესა მარია ადელაიდა სავოიელის სიცოცხლეები. 1712 წლის აპრილში ყვავილით დაავადდა როგორც ლუიზა მარია, ისე მისი ერთადერთი ძმაც. პრინცი ჯეიმზ ფრანცის ედუარდი სიკვდილს სასწაულებრივად გადაურჩა, 19 წლის პრინცესა ლუიზა მარია კი 1712 წლის 18 აპრილს ამ სენით გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 28 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1692 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 1712 კატეგორია:სტიუარტები კატეგორია:ინგლისის პრინცესები კატეგორია:სამეფო პრინცესები კატეგორია:ყვავილით გარდაცვლილები კატეგორია:შოტლანდიის პრინცესები
გენიტალური ჰერპესი
გენიტალური ჰერპესი — სასქესო ორგანოების (გენიტალიების) მარტივი ჰერპესვირუსის (HSV) ინფექცია. ადამიანების უმეტესობას სიმპტომები მსუბუქად აქვს ან საერთოდ არ აქვს, შესაბამისად, მათ არ იციან, რომ დაინფიცირებული არიან. თუკი სიმპტომები გამოვლინდება, ისინი, ჩვეულებრივ, მოიცავს პატარა ბუშტუკებს, რომლებიც გასკდომისას მტკივნეულ წყლულებს წარმოშობს. შეიძლება ასევე გამოვლინდეს გრიპისმაგვარი სიმპტომები, როგორებიცაა სიცხე, ყრუ ტკივილი ან გადიდებული ლიმფური კვანძები. დაავადება დაინფიცირებიდან დაახლოებით 4 დღეში იჩენს თავს, სიმპტომები კი დაახლოებით 4 კვირის განმავლობაში ნარჩუნდება.
დაავადება ძირითადად პირდაპირი გენიტალური კონტაქტით ვრცელდება დაინფიცირებული ადამიანის კანზე ან სხეულის სითხეებზე შეხებისას. ეს შეიძლება მოხდეს სექსის დროს, მათ შორის ანალური და ორალური სექსის დროს. გადადებისთვის აუცილებელი არაა წყლულების არსებობა. HSV ორი ტიპის არსებობს: HSV-1 და HSV-2. მართალია, ისტორიულად HSV-2 უფრო გავრცელებული იყო, თუმცა განვითარებულ ქვეყნებში გენიტალური HSV-1 უფრო ხშირი გახდა.
ინფექციის პრევენციის გზებს შორისაა სექსის არქონა, პრეზერვატივის გამოყენება და სექსის ქონა მხოლოდ მათთან, ვინც დაინფიცირებული არაა. დაინფიცირების შემდეგ ჰერპესვირუსისგან განკურნების გზა არ არსებობს. მიუხედავად ამისა, ანტივირუსულმა მედიკამენტებმა შეიძლება ხელი შეუშალოს ან შეამციროს შემდგომი აფეთქებები. მედიკამენტების გრძელვადიანმა გამოყენებამ ასევე შეიძლება შეამციროს გავრცელების რისკი.
სქოლიო
კატეგორია:ჰერპესი კატეგორია:სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები
მარფანის სინდრომი
მარფანის სინდრომი — გენეტიკური დაავადება, რომლის მიზეზიც მე–15 ქრომოსომაზე არსებული ფიბრილინის გენის მუტაციაა. ფიბრილინი სისხლძარღვების კედლების, თვალის, ფილტვის, მყესებისა და ლიგამენტების მნიშვნელოვანი შემადგენელი ცილაა, აქედან გამომდინარე მარფანის სინდრომის დროს ზიანდება გული, თვალი, ჩონჩხი. მარფანის სინდრომით დაავადებული ადამიანები ძალიან მაღლები და გამხდრები არიან და გააჩნიათ ჰიპერმობილური სახსრები...
დაავადების ეტიოლოგია და სიხშირე
მარფანის სინდრომი არის შემაერთებელი ქსოვილის პათენტიკური აუტოსომურ–დომინანტური დარღვება, რომელიც გამოწვეულია მუტაციით ფიბრილინ–1 გენში. მარფანის სინდრომის პოპულაციური სიხშირე მერყეობს 1/10000–დან 1/20000–მდე. ავადმყოფთა 25–35%–ს აქვს de novo მუტაციები. მუტაციები, რიმლებიც იწვევს მარფანსი სინდრომს, გაფანტულია გენის გასწვრივ და ყოველი მუტაცია, ჩვეულებრივ, უნიკალურია თითოეული ოჯახისათვის.
პათოგენეზი
FBN1 კოდირებს ცილა ფიბრინ–1–ს,რომლის პოლიმერიზაციით მიიღება მიკროფიბრილები, რომლებიც წარმოდგენილია ელასტიურ და არაელასტიურ ქსოვილებში, როგორიცაა: აორტას ადვენტიცია, წამწამოვანი სარტყელი და კანი. მარფანის სინდრომის გამომწვევი მუტაციები არღვევს ფიბრინ–1–ის სინთეზის პროცესს, პროცესინგს, სეკრეციას, პოლიმერიზაციას ან სტაბილურობას. ფიბრინ–1 დაგროვების შესწავლამ და მათი ექსპრესიის გამოკვლევამ აჩვენა, რომ უჯრედულ კულტურებში იგი არის დომინანტურ–ნეგატიური პათოლოგია;
კატეგორია:გენეტიკა კატეგორია:სინდრომები კატეგორია:დაუსრულებელი სტატიები გენეტიკის შესახებ
ტიტუსი
ტიტუსი (Titus Flāvius Caesar Vespasiānus Augustus; დ. 30 დეკემბერი, 39 — გ. 13 სექტემბერი, 81) — რომის იმპერატორი 79-81 წლებში. ფლავიუსების დინასტიის წარმომადგენელი. ტახტზე ავიდა მამამისის, ვესპასიანეს გარდაცვალების შემდეგ, რითაც გახდა რომის პირველი იმპერატორი, რომლის უშუალო წინამორბედიც საკუთარი ბიოლოგიური მამა იყო.
ტიტუსს, რომელიც თავიდანვე მოიაზრებოდა იმპერატორობის კანდიდატად, დიდება სამხედრო კარიერამ მოუტანა. იგი მამასთან ერთად მსახურობდა იუდეაში იუდეველთა ომის დროს. 68 წელს იმპერატორ ნერონის სიკვდილის გამო კამპანია დროებით შეჩერდა. ვესპასიანემ ოთხი იმპერატორის წელს ტახტისათვის დაიწყო ბრძოლა. როდესაც ეს უკანასკნელი 69 წლის 1 ივლისს იმპერატორად გამოაცხადეს, ებრაელთა ამბოხების ჩახშობის მეთაურობა ტიტუსს დაევალა. მანაც 70 წელს ალყის შემდეგ აიღო იერუსალიმი და გაანადგურა ქალაქი და მეორე ტაძარი. ამ მიღწევისათვის იგი ტრიუმფით დაჯილდოვდა. ტიტუსის თაღი სწორედ ამ გამარჯვების საზეიმოდაა აგებული.
ვესპასიანეს მმართველობისას ტიტუსმა სახელი გაიფუჭა, როდესაც პრეტორიანელთა გვარდიის პრეფექტად მსახურობდა და სადავო ურთიერთობა ჰქონდა ებრაელ დედოფალ ბერენიკასთან. მიუხედავად მის პიროვნებასთან დაკავშირებული საკითხებისა, ტიტუსი 79 წელს მამამისის გარდაცვალებიდან წარმატებით მართავდა იმპერიას და სვეტონიუსისა და სხვა თანადროული ისტორიკოსებისაგან, როგორც იმპერატორმა, დადებითი შეფასება დაიმსახურა.
როგორც იმპერატორი, იგი ყველაზე მეტად ცნობილია კოლოსეუმის მშენებლობის დასრულებისა და ორი კატასტროფის (ვეზუვის 79 წლის ამოფრქვევა და რომის ხანძარი 80 წელს) მიერ გამოწვეული ზიანის შემსუბუქებისათვის მისი ხელგაშლილობის გამო. ორწლიანი მმართველობის შემდეგ, 81 წლის 13 სექტემბერს ტიტუსი ციებ-ცხელებით გარდაიცვალა. სენატმა იგი ღვთაებათა პანთეონში შეიყვანა. საიმპერატორო ტახტზე ტიტუსი უმცროსმა ძმამ, დომიციანემ შეცვალა.
ცხოვრების ადრეული წლები
ტიტუსი დაიბადა რომში, სავარაუდოდ, 39 წლის 30 დეკემბერს. იგი ტიტუს ფლავიუს ვესპასიანუსისა (უმეტესად ცნობილია, როგორც ვესპასიანე) და დომიცილა უფროსის უფროსი ვაჟი იყო. ჰყავდა უმცროსი და, დომიცილა უმცროსი (დ. 45 წ.) და უმცროსი ძმა, ტიტუს ფლავიუს დომიციანუსი (დ. 51 წ.), რომელსაც უმეტესწილად დომიციანეს სახელით მოიხსენიებენ.
ოჯახური ფონი
ძვ. წ. I საუკუნეში ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე სამოქალაქო ომმა დიდად შეუწყო ხელი რომის ძველი არისტოკრატიის დაკნინებას. პირველი საუკუნის დასაწყისში იგი თანდათანობით მნიშვნელოვანწილად ჩაანაცვლა ახალმა პროვინციულმა ნობელიტეტმა. ერთ-ერთი ასეთი ოჯახი იყო ფლავიას გვარი (gens Flavia), რომელმაც ჩრდილიდან გამოსვლა, მნიშვნელოვანი ადგილის დაკავება, ფულისა და სტატუსის მოპოვება სულ რაღაც ოთხ თაობაში, იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის იმპერატორების ზეობისას შეძლო. ტიტუსის დიდი პაპა, ტიტუს ფლავიუს პეტრონი კეისრის სამოქალაქო ომის მსვლელობისას პომპეუსთან ცენტურიონად მსახურობდა. მის სამხედრო კარიერას წერტილი იმ შერცხვენამ დაუსვა, რომელიც მან ძვ. წ. 48 წელს ფარსალოსის ბრძოლიდან გაქცევის გამო დაიმსახურა.
მიუხედავად ამისა, პეტრონმა მაინც მოახერხა საკუთარი მდგომარეობის გაუმჯობესება უაღრესად მდიდარ ტერტულაზე დაქორწინებით, რომლის ქონებამაც უზრუნველყო პეტრონის ვაჟისა და ტიტუსის პაპის, ტიტუს ფლავიუს საბინუსის აღმასვლა. საბინუსმა, თავის მხრივ, დააგროვა ქონება და აზიაში გადასახადების ამკრეფად, ჰელვეტიაში კი ბანკირად მსახურობისას, სავარაუდოდ, მხედრის სტატუსიც მოიპოვა. ვესპასია პოლაზე დაქორწინებით იგი დაუკავშირდა ბევრად პრესტიჟულ პატრიციულ ვესპასიას გვარს (gens Vespasia), რამაც განაპირობა მისი ვაჟების, ტიტუს ფლავიუს საბინუსისა და ვესპასიანეს სენატორულ რანგამდე აღზევება.
ვესპასიანეს პოლიტიკური კარიერა მოითვლიდა კვესტორის, ედილისა და პრეტორის თანამდებობებს, ამ ყოველივეს დაგვირგვინებას კი 51 წელს მისი გაკონსულება წარმოადგენდა. მისი კონსულობის წელს დაემთხვა დომიციანეს დაბადება. როგორც სამხედრო მეთაურმა, მან ადრევე მოიპოვა სახელი 43 წელს ბრიტანეთში შეჭრაში მონაწილეობით. ტიტუსის ცხოვრების ადრეული პერიოდის შესახებ ბევრი არაფერია ჩვენთვის ცნობილი. აქამდე მოღწეული ინფორმაციაც სვეტონიუსის ნაშრომია, რომელიც გადმოგვცემს, რომ მომავალი იმპერატორი საიმპერატორო კარზე, ბრიტანიკუსთან, კლავდიუსის ვაჟთან ერთად აღიზარდა.
ზრდასრულ ასაკში
57-დან 59 წლამდე ტიტუსი გერმანიაში სამხედრო ტრიბუნი იყო. იგი, აგრეთვე, რომაულ ბრიტანეთშიც მსახურობდა, სადაც შესაძლოა 60 წლისათვის ჩასულიყო დამხმარე ძალასთან ერთად, რომელიც ბოუდიკას აჯანყების გამო გახდა საჭირო. 63 წლისათვის იგი რომში დაბრუნდა და დაქორწინდა არეცინა ტერტულაზე, პრეტორიანელთა გვარდიის ყოფილი პრეფექტის ქალიშვილზე. ტერტულა 65 წლისათვის გარდაიცვალა.
ამის შემდეგ ტიტუსი მეორედ დაქორწინდა. მისი ახალი ცოლი, მარცია ფურნილა, ბევრად უფრო სახელგანთქმული ოჯახიდან იყო, თუმცაღა ახლო კავშირი ჰქონდა იმპერატორ ნერონის მოწინააღმდეგეებთან. ფურნილას ბიძა, ბარეა სორანუსი და ამ უკანასკნელის ქალიშვილი, სერვილია, 65 წლის პიზონის წარუმატებელ შეთქმულებას შეეწირნენ. ზოგიერთი თანამედროვე ისტორიკოსი აყალიბებს მოსაზრებას, რომ ტიტუსი ცოლს მისი ოჯახის შეთქმულებასთან კავშირის გამო გაშორდა.
მომავალი იმპერატორი ხელახლა აღარ დაქორწინებულა. როგროც ჩანს, მას მრავალი ქალიშვილი ჰყავდა, რომელთაგან სულ ცოტა ერთი მაინც მარცია ფურნილასაგან. ერთადერთი, რომელმაც ზრდასრულ ასაკამდე იცოცხლა, იულია ფლავია იყო. შესაძლებელია, იგი ტიტუსს არეცინასგან ჰყოლოდა, რომლის დედასაც ასევე იულია ერქვა. ამ პერიოდისათვის ტიტუსი პრაქტიკულად ვარჯიშობდა სამართალში და კვესტორის თანამდებობასაც მიაღწია.
იუდეის კამპანია
66 წელს იუდეის პროვინციაში რომის წინააღმდეგ აჯანყებამ იფეთქა. ამავე წელს ამბოხებულებმა ბეთ-ჰორონის ბრძოლაში დაამარცხეს სირიის ლეგატი გაიუს ცესტიუს გალუსი და აიძულეს იგი იერუსალიმიდან უკან დაეხია. პრო-რომაული ორიენტაციის მქონე მეფე აგრიპა II და მისი და ბერენიკა ქალაქ გალილეაში გაიქცნენ, სადაც მოგვიანებით რომაელებს ჩაბარდნენ.
იმპერატორმა ნერონმა აჯანყების ჩახშობა ვესპასიანეს დაავალა. იგი დაუყოვნებლივ გაგზავნეს რეგიონში მეხუთე და მეათე ლეგიონებთან ერთად. მოგვიანებით, პტოლემაისთან მას ტიტუსიც შეუერთდა მეთხუთმეტე ლეგიონთან ერთად. რომაელებმა, რომელთა არმიაც 60 000 პროფესიონალ ჯარისკაცს მოითვლიდა, გადაწყვიტეს გალილეის გასწვრივ გაეწმინდათ გზა და იერუსალიმისაკენ დაძრულიყვნენ.
ომის ისტორია დეტალურად აქვს აღწერილი ებრაული წარმოშობის რომაელ ისტორიკოსს იოსებ ფლავიუსს თავის ნაშრომში იუდეველთა ომები. ფლავიუსი ქალაქ იოდფატის მმართველად მსახურობდა, როდესაც 67 წელს რომის არმია გალილეაში შეიჭრა. 47 დღიანი დამაუძლურებელი ალყის შემდეგ ქალაქი დაეცა. სავარაუდო შეფასებით, მოკლეს 40 000 მცხოვრები.
ოთხი იმპერატორის წელი
უკანასკნელი და ყველაზე გამაგრებული ქალაქი, რომელსაც ამბოხებულები ფლობდნენ იერუსალიმი იყო. ნერონის სიკვდილის ამბავმა კამპანია მოულოდნელად შეაჩერა. თითქმის ამავდროულად რომის სენატმა ესპანეთის მმართველი გალბა იმპერატორად გამოაცხადა. ვესპასიანემ გადაწყვიტა შემდგომ ბრძანებებს დალოდებოდა და ტიტუსი გალბასთან მისასალმებლად გაგზავნა, რათა პატივიც მიეგო ახალი იმპერატორისათვის და მისი ყურადღებაც მიექცია, რადგან ტიტუსი უკვე იმ ასაკში შედიოდა, როდესაც რომაელები სხვადასხვა საპატიო სახელმწიფო თანამდებობებს იკავებდნენ.
იტალიაში ჩასვლამდე ტიტუსმა შეიტყო, რომ გალბა მოკლეს და იმპერატორის ტახტი ლუზიტანიის მმართველმა, ოტონმა დაიკავა, ხოლო ვიტელიუსი გერმანიაში მყოფ თვის არმიასთან ერთად დედაქალაქზე წასასვლელად ემზადებოდა ოტონის ჩამოგდების განზრახვით. რადგანაც არ სურდა ერთ ან მეორე მხარეს მძევლად ჩავარდნოდა, ტიტუსმა რომისაკენ მგზავრობა შეწყვიტა და მამასთან იუდეაში დაბრუნდა. ამასობაში ბედრიაკუმის პირველ ბრძოლაში ოტონი დამარცხდა და თავი მოიკლა.
როდესაც რომში მიმდინარე ამბებმა იუდეისა და ეგვიპტის პროვინციების არმიებამდე მიაღწია, მათ ინიციატივა საკუთარ თავზე აიღეს და 69 წლის 1 ივლისს ვესპასიანე იმპერატორად გამოაცხადეს. ეს უკანასკნელი დათანხმდა და ტიტუსის მიერ წარმოებული მოლაპარაკებების საშუალებით შეუკავშირდა გაიუს ლიცინიუს მუციანუსს, სირიის მმართველს. იუდეისა და სირიის ლეგიონებისაგან შემდგარი მძლავრი არმია მუციანუსის მეთაურობით რომისაკენ დაიძრა. ამასობაში ვესპასიანე ალექსანდრიაში მოგზაურობდა, ებრაელთა ამბოხების ჩახშობის მეთაურობა კი ტიტუსს დაავალა. 69 წლის ბოლოსთვის ვიტელიუსის ძალები დამარცხდნენ და 21 დეკემბერს სენატმა ვესპასიანე ოფიციალურად გამოაცხადა იმპერატორად. ამით დასრულდა ოთხი იმპერატორის წელიც.
იერუსალიმის ალყა
ამასობაში თავად იერუსალიმში გამაგრებულ ამბოხებულებს შორის დაიწყო სამოქალაქო ომი, რამაც მათი მრავალ დაჯგუფებად გაყოფა გამოიწვია. სიკარიუსებმა მენაჰემ ბენ-იუდას მეთაურობით დიდხანს გაძლეს, ზელოტები კი ელეაზარ ბენ-სიმონის მეთაურობით, საბოლოოდ, გალილეელი ლიდერის, იოანე გისკალელის გავლენის ქვეშ მოექცნენ. კიდევ ერთმა ჩრდილოელმა მეამბოხემ, სიმონ ბენ-გიორამ შეძლო ედომელებზე კონტროლის მოპოვება. ტიტუსმა ალყა შემოარტყა იერუსალიმს. რომის არმიას შეუერთდა მეთორმეტე ლეგიონი, რომელიც მანამდე ცესტიუს გალუსის მეთაურობის ქვეშ დაამარცხეს აჯანყებულებმა. აგრეთვე, ვესპასიანემ ალექსანდრიიდან გამოგზავნა ტიბერიუს იულიუს ალექსანდრე, ეგვიპტის მმართველი, რომელსაც ტიტუსის თანაშემწის ფუნქცია უნდა შეესრულებინა.
ტიტუსმა ქალაქს ალყა შემოარტყა დასავლეთიდან სამი (V; XII და XV) და აღმოსავლეთიდან, ზეთისხილის მთიდან ერთი (X) ლეგიონით. მან მიზნად დაისახა მაცხოვრებელთა საკვებისა და წყლის მარაგების განადგურება, რისთვისაც პილიგრიმებს ნებას რთავდა ქალაქში შესულიყვნენ პასექის აღსანიშნავად, თუმცა შემდეგ უკან გამოსვლის უფლებას აღარ აძლევდა. ებრაელთა თავდასხმები გამუდმებით აწუხებდა რომაელებს. ერთ-ერთი ამგვარი იერიშის დროს ტიტუსი კინაღამ ტყვედაც კი ჩავარდა.
მას შემდეგ, რაც მოალყეებთან მოლაპარაკების იოსებისეული მცდელობები მარცხით დასრულდა, რომაელებმა განაახლეს საბრძოლო მოქმედებები და მალევე შეძლეს ქალაქის პირველი და მეორე კედლის გარღვევა. მოწინააღმდეგის დასაშინებლად ტიტუსმა ბრძანება გასცა ებრაელი დეზერტირები კედლის ირგვლივ ჯვრებზე გაეკრათ. ამ დროისათვის ებრაელები შიმშილით ძლიერ იყვნენ დაუძლურებულები და როდესაც რომაელებმა სუსტი მესამე კედელიც შეანგრიეს, ქუჩებში სასტიკი ბრძოლები დაიწყო.
რომაელებმა, საბოლოოდ, დაიკავეს ანტონიას ციხე და ტაძრის კარიბჭეებზე პირდაპირი იერიშები დაიწყეს. ტიტუსი აშკარად ისწრაფვოდა რომ იუდაიზმი, როგროც რელიგია, გაენადგურებინა. მან მოითხოვა ებრაელთა ცხოველების გაჟლეტა, მამაკაცების დახოცვა, ქალების გაუპატიურება, ბავშვების დამონება და მათი ღმერთის მოკვლა. როდესაც მან საბოლოოდ შეაღწია კედლებში, მისმა ჯარისკაცებმა იერიში მიიტანეს ყველაზე — კაცებზე, ქალებზე, ბავშვებზე. რომაელებმა ამბოხებულთა დევნისას გაიარეს ზედა და ქვედა ქალაქი, სანამ არ მიაღწიეს ტაძარს, რომელსაც ცეცხლი წაუკიდეს და ფერფლად აქციეს. მას შემდეგ, რაც ხანძარმა იკლო, ტიტუსმა გასცა ბრძანება მიწასთან გაესწორებინათ ისიც, რაც ქალაქიდან დარჩა. იმ მიზნით, რომ აღარავის ხსომებოდა სახელი იერუსალიმი. ტაძარი დაანგრიეს, რის შემდეგაც ჯარისკაცებმა ტიტუსი გამარჯვებისათვის პატივის მისაგებად იმპერატორად გამოაცხადეს.
იერუსალიმი მიწასთან გაასწორეს, მისი მოსახლეობის უმეტესობა კი დახოცეს ან გადაასახლეს. იოსებ ფლავიუსი ამტკიცებს, რომ ალყას 1 100 000 ადამიანი ემსხვერპლა, რომელთაგან უმეტესობა ებრაელი იყო. 97 000 დაატყვევეს და მონებად აქციეს. მათ შორის იყვენენ სიმონ ბენ-გიორა და იოანე ჯიში. მრავალი ებრაელი ხმელთაშუაზღვისპირეთში გაიქცა. გავრცელებული ინფორმაციით, ტიტუსმა უარი თქვა გამარჯვების გვირგვინის მიღებაზე და ამტკიცებდა, რომ მას გამარჯვება თავად კი არ მოუპოვებია, არამედ უბრალოდ ინსტრუმენტი იყო, რომლის საშუალებითაც მათმა ღმერთმა თავისი რისხვა გამოავლინა ებრაელი ხალხის მიმართ.
იოსებ ფლავიუსის მიხედვით, ტაძრის განადგურების მომენტისათვის ებრაელთა დიასპორა არსებობდა პართიაში (ირანი), ბაბილონში (ერაყი), არაბეთში, აგრეთვე, ზოგიერთი მათგანი ცხოვრობდა ევფრატს მიღმა და ადიაბენეში (ქურთისტანი).
ვესპასიანეს მემკვიდრე
რადგანაც ზამთარში იტალიაში გამგზავრება ვერ შეძლო, ტიტუსმა კესარია მარიტიმასა და ბერიტუსში თამაშები გამართა, შემდეგ კი ევფრატზე მდებარე ზეუგმაში გაემგზავრა, სადაც იგი პართიის მეფე ვოლოგეზ I-მა გვირგვინით დაასაჩუქრა. ანტიოქიაში სტუმრობისას ტიტუსმა ქალაქში ებრაელთა ტრადიციული უფლებები დაადასტურა.
ალექსადრიისაკენ მიმავალ გზაზე იგი მემფისში შეჩერდა რათა პატივი მიეგო ღვთაებრივი ხარი აპისისათვის. სვეტონიუსის თანახმად, ამან ერთგვარი შიში გამოიწვია: ცერემონია ტიტუსის მიერ გვირგვინის ტარებას საჭიროებდა, რომაელები კი ამ ნივთს მონარქიასთან აკავშირებდნენ; ტიტუსის ლეგიონების მიმდევრებს კი უკვე აწუხებდათ შიში, რომ იგი შესაძლოა მამის წინააღმდეგ აჯანყებულიყო. ტიტუსი სწრაფად დაბრუნდა რომში, რაც, როგორც სვეტონიუსი ამბობს, მის ქცევასთან დაკავშირებით გაჩენილი ჭორების გაქარწყლებას ემსახურებოდა.
71 წელს რომში ჩასვლის შემდეგ ტიტუსი ტრიუმფით დაჯილდოვდა. ვესპასიანესა და დომიციანეს თანხლებით იგი ქალაქში შევიდა და უხვი მსვლელობით, რომელიც ომში მოპოვებულ საგანძურსა და ტყვეებს მოიცავდა, ენთუზიაზმით მიესალმა რომის მოსახლეობას. როგორც იოსებ ფლავიუსი აღწერს, პროცესიისას გზაზე დიდი რაოდენობით ოქრო და ვერცხლი გაატარეს, რასაც მიჰყვებოდნენ ებრაელი ტყვეები და ბოლოს, იერუსალიმის ტაძრის საგანძური მენორასა და თორას ჩათვლით. სიმონ ბენ-გიორა რომის ფორუმზე სიკვდილით დასაჯეს, რის შემდეგაც იუპიტერის ტაძართან რელიგიური მსხვერპლშეწირვების შემდეგ პროცესია დასრულდა. ტიტუსის თაღი, რომელიც ფორუმის ერთ-ერთ შესასვლელში დგას, მისი გამარჯვების ხსოვნას უკვდავყოფს.
მას შემდეგ, რაც ვესპასიანე იმპერატორად გამოცხადდა, ტიტუსმა და მისმა ძმამ, დომიციანემ, სენატისაგან კეისრის ტიტულები მიიღეს. გარდა იმისა, რომ მამასთან ტრიბუნის ხელისუფლებას იყოფდა, ტიტუსი ვესპასიანეს ზეობის პერიოდში შვიდჯერ იყო რომის კონსული და მამამისის თანაშემწის როლსაც ასრულებდა, როდესაც სენატში მისი სახელით გამოდიოდა. რაც ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო, იგი პრეტორიანელების პრეფექტად დაინიშნა. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას მან იმპერატორის მიმართ მათი ერთგულება უზრუნველყო და კიდევ უფრო გაამყარა ვესპასიანეს, როგორც კანონიერი მმართველის მდგომარეობა.
ამ თანამდებობაზე ყოფნისას მან მნიშვნელოვნად გაიტეხა სახელი რომში, რამდენადაც ხშირად გასცემდა ხოლმე შეთქმულებაში მონაწილეობაში ეჭვმიტანილთა სიკვდილით დასჯის ბრძანებებს. როდესაც 79 წელს გამოაშკარავდა ავლუს ცეცინია ალიენუსისა და ეპირუს მარცელუსის გეგმა ვესპასიანეს ტახტიდან ჩამოგდებასთან დაკავშირებით, ტიტუსმა ალიენუსი სადილზე მოიწვია და სანამ ეს უკანასკნელი ოთახს დატოვებდა მისი მოკვლა ბრძანა.
იუდეველთა ომის დროს ტიტუსმა სასიყვარულო ურთიერთობა გააბა ბერენიკასთან, აგრიპა II-ის დასთან. ჰეროდეები ამბოხების დროს რომაელებთან თანამშრომლობდნენ, ბერენიკა კი პირადად უჭერდა მხარს ვესპასიანეს მის კამპანიაში, რომ იმპერატორი გამხდარიყო. 75 წელს იგი ტიტუსთან დაბრუნდა და მასთან ერთად ღიად ცხოვრობდა სასახლეში, როგორც მისი ცოლი. რომაელები უფრთხოდნენ აღმოსავლელ დედოფალს და გმობდნენ მათ ურთიერთობას. როდესაც ცინიკოსებმა თეატრში საჯაროდ გაკიცხეს წყვილი, ტიტუსი წნეხის ქვეშ მოექცა და იძულებული გახდა ბერენიკა გაეშვა, თუმცა მის სახელი კვლავ შეიბღალა.
ტახტზე ასვლა
ვესპასიანე 79 წლის 23 ივნისს გარდაიცვალა. ტიტუსმა მყისვე დაიკავა მამის თანამდებობა. მისი მრავალი (სავარაუდო) ნაკლის გათვალისწინებით, ბევრ რომაელს ეშინოდა, რომ იგი შეიძლებოდა მეორე ნერონი გამხდარიყო. ამ მოლოდინების საპირისპიროდ, ტიტუსმა დაამტკიცა, რომ ეფექტიანი იმპერატორი იყო და მოსახლეობამაც დიდად შეიყვარა, რომელმაც ხოტბა შეასხა მას, როდესაც დაინახა, რომ მანკიერებების ნაცვლად დიდებულ ღირსებებს ფლობდა.
იმპერატორის რანგში გამოცემული პირველი განკარგულებებიდან ერთ-ერთი ეხებოდა სახელმწიფოს ღალატის ბრალდებაზე დაფუძნებული სასამართლო პროცესების შეწყვეტას, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში პრინციპატის „შავ ჭირს“ წარმოადგენდა. სახელმწიფოს ღალატის ან უდიდებულესობის კანონი თავდაპირველად, იმ მიზნით შეიქმნა, რომ სასამართლო წესით ედევნა ისინი, ვინც უკანონოდ ვნებას აყენებდა რომის ხალხსა და უდიდებულესობას რაიმე სახის რევოლუციური ქმედებით. თუმცაღა, ავგუსტუსის დროს, ეს ჩვეულება განახლადა და ცილისწამების საკითხსაც დაუკავშირდა. ამან გზა მისცა ტიბერიუსის, კალიგულასა და ნერონის მმართველობის პერიოდებში უამრავ სასამართლო პროცესსა და სიკვდილით დასჯას და ჩამოაყალიბა დამსმენთა ქსელი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში ატერორებდა რომის პოლიტიკურ სისტემას.
ტიტუსმა ამ პრაქტიკას წერტილი დაუსვა და განაცხადა:
"შეუძლებელია ვინმემ დამამციროს ან შეურაცხყოფა მომაყენოს, რადგან გასაკიცხს არაფერს ჩავდივარ, შეთხზული ამბები და ჭორები კი არ მედარდება. რაც შეეხება გარდაცვლილ იმპერატორებს, ვინაიდან ისინი მართლაც ნაზიარებნი არიან ღმერთებს და აქვთ გარკვეული ძალაუფლება, თავადვე იძიებენ შურს საკუთარი თავისათვის, თუკი მათ ვინმე უსამართლოდ მოექცევა."
შედეგად, მისი მმართველობის პერიოდში არც ერთი სენატორი სიკვდილით არ დაუსჯიათ; ამგვარად მან შეასრულა თავისი პირობა, რომ პონტიფექს მაქსიმუსის თანამდებობას იმ მიზნით დაიკავებდა, რომ ხელები სუფთა ჰქონოდა. დამსმენები საჯაროდ გაასამართლეს და ქალაქიდან გააძევეს. უფრო მეტიც, სამუდამოდ რომ აღეკვეთა მსგავსი ხელყოფა, სხვა დადგენილებათა შორის აკრძალა ერთი და იმავე საქმის განხილვა რამდენიმე კანონით. ბოლოს კი, როდესაც ბერენიკა რომში დაბრუნდა, ტიტუსმა იგი ქალაქიდან დაითხოვა.
როგორც იმპერატორი, იგი ცნობილი გახდა თავისი ხელგაშლილობით. სვეტონიუსი გადმოგვცემს, რომ როდესაც ერთხელ, სადილზე გაიხსენა, რომ მთელი დღე არავისთვის გაეკეთებინა კარგი, მაშინ წარმოთქვა თავისი სახელგანთქმული სიტყვები, სამახსოვრო და ღირსსაცნობარი: „მეგობრებო, დღევანდელი დღე დავკარგე!“
გამოწვევები
მიუხედავად იმისა, რომ მისი მმართველობა ხასიათდება ფართომასშტაბიანი სამხედრო და პოლიტიკური კონფლიქტების შედარებითი არარსებობით, თავისი ხანმოკლე ზეობისას ტიტუსს რამდენიმე კატასტროფასთან მოუწია გამკლავება. 79 წლის 24 აგვისტოს, მისი ტახტზე ასვლიდან ორი თვის შემდეგ, ამოიფრქვა ვულკანი ვეზუვი. ამოფრქვევამ თითქმის მთლიანად გაანადგურა ნეაპოლის ყურის ირგვლივ მდებარე ქალაქები და კურორტები. ქალაქები პომპეი და ჰერკულანუმი მეტრობით სისქის ქვისა და ლავის ფენებში ჩაიმარხნენ, რასაც ათასობით ადამიანი შეეწირა. ტიტუსმა დასახმარებელი ღონისძიებების ორგანიზებისა და წარმართვისათვის ორი ყოფილი კონსული დანიშნა, თავად კი პირადად გაიღო დიდძალი თანხა საიმპერატორო ხაზინიდან ვულკანის მსხვერპლთა დასახმარებლად. გარდა ამისა, ამოფრქვევის შემდეგ იგი პირადად ჩავიდა პომპეიში და კიდევ ერთხელ მომდევნო წელს.
მეორე ვიზიტისას, 80 წლის გაზაფხულზე, რომში ხანძარმა იფეთქა, რომელიც სამი დღე და ღამე მძვინვარებდა. ცეცხლმა ქალაქის დიდი ნაწილი გადაწვა. მიუხედავად ამისა, ზარალი არ იყო იმდენად კატასტროფული, როგორც 64 წლის დიდი ხანძრის დროს. თუმცა ინსულების მრავალი უბანი გადარჩა, დიონ კასიუსი საუბრობს მნიშვნელოვანი საჯარო შენობების გრძელ სიაზე, რომლებიც ხანძარმა გაანადგურა, მათ შორისაა აგრიპას პანთეონი, იუპიტერის ტაძარი, დირიბიტორიუმი, პომპეუსის თეატრის ნაწილები და სეპტა იულია. ტიტუსმა ამჯერადაც პირადად გაიღო თანხა დაზარალებული რეგიონებისათვის. სვეტონიუსის მიხედვით, ხანძრის დროს გაჩნდა შავი ჭირიც, თუმცაღა დაავადების ბუნება ან გარდაცვლილთა რაოდენობა უცნობია.
ამასობაში, ომი განახლდა ბრიტანეთში, სადაც გნეუს იულიუს აგრიოკლა ღრმად შეიჭრა კალედონიაში და იქ რამდენიმე სიმაგრის დაარსებაც მოახერხა. ამ ქმედებათა გამო ტიტუსმა მეთხუთმეტედ მიიღო იმპერატორის ტიტული.
ტიტუსის მმართველობის დროს მოხდა ტერენციუს მაქსიმუსის აჯანყებაც, რომელიც ერთ-ერთი იყო რამდენიმე ცრუ ნერონს შორის, რომლებიც 70-იან წლებში გამოჩნდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ნერონი უპირველესად ცნობილია, როგორც საყოველთაოდ საძულველი პიროვნება, არსებობს იმის გარკვეული მტკიცებულებაც, რომ თავისი მმართველობის უმეტესი დროის განმავლობაში იგი აღმოსავლეთის პროვინციებში დიდად პოპულარული იყო. ცნობები იმის შესახებ, რომ იგი, რეალურად, გადაურჩა დამხობას, განპირობებული იყო მისი სიკვდილის ბუნდოვანი გარემოებებითა და რამდენიმე წინასწარმეტყველის მიერ მისი დაბრუნების წინასწარმეტყველებით.
დიონ კასიუსის მიხედვით, ტერენციუს მაქსიმუსი ხმითა და გარეგნობით ნერონს ჰგავდა და მის მსგავსად, ლირაზე უკრავდა. ტერენციუსმა მომხრეები მცირე აზიაში შეკრიბა, თუმცა მალევე იძულებული გახდა ევფრატს მიღმა გაქცეულიყო და თავშესაფარი პართიელებთან მიეღო. გარდა ამისა, როგორც წყაროები აცხადებენ, ტიტუსმა შეიტყო, რომ უმცროსი ძმა, დომიციანე, შეთქმულებას უწობდა, თუმცა უარი თქვა მის მოკვლაზე ან გაძევებაზე.
საჯარო საქმიანობა
ფლავიუსების ამფითეატრის მშენებლობა, რომელიც უმეტესად, კოლოსეუმის სახელითაა ცნობილი, 70 წელს, ვესპასიანეს ზეობისას დაიწყო და საბოლოოდ, 80 წელს, ტიტუსის მმართველობისას დასრულდა. გარდა იმისა, რომ რომის მოსახლეობას შთამბეჭდავი გართობით უზრუნველყოფდა, შენობა იუდეველთა ომის პერიოდში ფლავიუსების სამხედრო მიღწევების ხსოვნის უკვდავსაყოფად აგებულ გიგანტურ მონუმენტსაც წარმოადგენდა.
გახსნის თამაშები 100 დღე გაგრძელდა და როგორც ამბობდნენ, უაღრესად დატვირთული და მკაცრად ორგანიზებული იყო. იგი მოიცავდა გლადიატორთა ბრძოლებს, გარეული ცხოველების (სპილოები და წეროები) ბრძოლებს, საზღვაო ბრძოლის მოდელირებებს (რისთვისაც თეატრს ტბორავდნენ), ცხენებითა და ეტლებით რბოლებს. თამაშების დროს, მაყურებლებში აგდებდნენ ხის ბურთებს, რომლებზეც ეწერა სხვადასხვა პრიზი (ტანსაცმელი, ოქრო, მონებიც კი). ამ ბურთებით შემდეგ შეიძლებოდა აღნიშნული პრიზების მსგავსად ევაჭრათ.
ტიტუსმა, აგრეთვე, ამფითეატრის მომიჯნავედ, ნერონის ოქროს სახლის მიდამოებში, ახალი საჯარო აბანოს, ტიტუსის აბანოების აშენება ბრძანა. ამ ნაგებობის მშენებლობა ნაჩქარევად დასრულდა, რათა დამთხვეოდა ფლავიუსების ამფითეატრის დამთავრებას.
ტიტუსმა განაახლა საიმპერატორო კულტის ტრადიცია, თუმცა იგი აშკარა სირთულეებს გადააწყდა, რამდენადაც ვესპასიანე სიკვდილიდან ექვსი თვის გასვლამდე არ გაუღმერთებიათ. ფლავიუსების დინასტიის კიდევ უფრო განსადიდებლად, საფუძველი ჩაეყარა ვესპასიანესა და ტიტუსის ტაძარს, რომელიც დომიციანეს დროს დასრულდა.
გარდაცვალება
თამაშების დახურვისას ტიტუსმა ოფიციალურად გადასცა ხალხს ამფითეატრი და აბანოები, რაც მისი უკანასკნელი ქმედება იყო იმპერატორის რანგში. სანახაობათა დასრულების შემდეგ იგი საბინების მიწებისაკენ გაემართა, მაგრამ პირველივე საფოსტო სადგურზე ავად გახდა, სადაც გარდაიცვალა კიდევაც ციებ-ცხელებით, გადმოცემის მიხედვით, იმავე აგარაკზე, სადაც მამამისი. როგორც ამტკიცებდნენ, მისი უკანასკნელი სიტყვები იყო: „ერთის გარდა არც ერთი შეცდომა არ დამიშვია“.
ტიტუსი იმპერიას ორ წელზე ცოტა მეტი ხნის განმავლობაში მართავდა. 79 წელს მამამისის გარდაცვალებიდან 81 წლის 13 სექტემბერს საკუთარ სიკვდილამდე. საიმპერატორო ტახტზე იგი ძმამ, დომიციანემ შეცვალა, რომლის პირველი ქმედებაც ამ თანამდებობაზე ძმის გაღმერთება იყო.
ისტორიკოსები დავობენ იმის შესახებ, თუ რა იყო ტიტუსის სიკვდილის ზუსტი ბუნება და რომელ შეცდომას გულისხმობდა იგი თავის უკანასკნელ სიტყვებში. ფილოსტრატუსი წერს, რომ იგი დომიციანემ მოწამლა ზღვის კურდღლის (Aplysia depilans) საშუალებით და რომ ძმის სიკვდილი მას აპოლონიოს ტიანელმა უწინასწარმეტყველა. სვეტონიუსი და დიონ კასიუსი მხარს ტიტუსის სიკვდილის ბუნებრივ მიზეზებს უჭერენ, თუმცა ორივე ბრალს სდებს დომიციანეს ავადმყოფი ძმის სასიკვდილოდ დატოვებაში. ამიტომაც, დიონ კასიუსი მიიჩნევს, რომ ტიტუსის მიერ აღნიშნული შეცდომა ეხებოდა იმ ფაქტს, რომ მან სიკვდილით არ დასაჯა დომიციანე, როდესაც გამოაშკარავდა, რომ იგი ღიად გეგმავდა შეთქმულებას მის წინააღმდეგ.
ბაბილონური თალმუდი ტიტუსის სიკვდილს მიაწერს მწერს, რომელიც იმპერატორს ცხვირში შეუფრინდა, ტვინამდე მიაღწია და შვიდი წელი ამ მდგომარეობაში იყო. ეს ამბავი გადმოცემულია სხვა ლეგენდის გამეორებით, რომელიც ბიბლიურ მეფე ნებროთს შეეხება.
ისტორიოგრაფიაში
ანტიკური პერიოდის ისტორიკოსთა ნაშრომებში ტიტუსს უდავოდ გამორჩეული ადგილი უკავია, რამდენადაც ერთ-ერთი ყველაზე სანიმუშო იმპერატორია. ყველა შემორჩენილ ნაშრომში, რომელთაგან ბევრი მისი თანამედროვეების მიერაა დაწერილი, აშკარად იკვეთება მეტად კეთილგანწყობილი პოზიცია მის მიმართ. ტიტუსის პიროვნება განსაკუთრებით განდიდებულია მისივე ძმასთან, დომიციანესთან შედარებისას.
იუდეველთა ომები გვთავაზობს თვითმხილველი მოწმის ცნობებს ებრაელთა აჯანყებისა და ტიტუსის პიროვნების შესახებ, თუმცაღა იოსებ ფლავიუსის ნაშრომების ნეიტრალურობა კითხვის ნიშნის ქვეშ დგას, რამდენადაც იგი ფლავიუსების მიერ დიდად დავალებული იყო. 71 წელს იგი ტიტუსთან ერთად ჩავიდა რომში, გახდა რომის მოქალაქე და მიიღო რომაული ნომენი ფლავიუსი და პრენომენი ტიტუსი თავისი ბატონებისაგან. ფლავიუსმა ყოველწლიური პენსიაც მიიღო და სასახლეში ცხოვრობდა.
სწორედ რომში, ფლავიუსების მფარველობაში დაწერა იოსებ ფლავიუსმა ყველა თავისი ცნობილი ნაშრომი. იუდეველთა ომები ამბოხების მეთაურთა მიმართ აშკარად ტენდენციურადაა მიმართული; იგი აჯანყებას სუსტად და არაორგანიზებულად წარმოაჩენს და ებრაელებს ომის გამოწვევაშიც კი ადანაშაულებს. ფლავიუსის, როგორც ისტორიკოსის სანდოობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა.
ტიტუსის კიდევ ერთი თანამედროვე იყო პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი, რომელმაც თავისი საჯარო კარიერა 80 ან 81 წელს დაიწყო და დაწინაურებას ფლავიუსების დინასტიას უმადლის. ისტორია, მისი ნაშრომი ამ პერიოდის შესახებ, ტრაიანეს დროს გამოქვეყნდა. სამწუხაროდ, მისი ნაშრომის მხოლოდ პირველი ხუთი წიგნია დღემდე შემორჩენილი, ტექსტი ტიტუსისა და დომიციანეს შესახებ კი მთლიანად დაკარგულია.
სვეტონიუსს ეკუთვნის მოკლე, თუმცა ტიტუსის ზეობისადმი დიდი სიმპათიით განწყობილი ნაშრომი, რომელიც შედის მის თორმეტი კეისრის ცხოვრებაში. იგი ხაზს უსვამს მის სამხედრო მიღწევებსა და სულგრძელობას იმპერატორობის პერიოდში. იმპერატორს იგი მოკლედ ასე ახასიათებს:
"ტიტუსი, მემკვიდრე მამის მეტსახელისა, ადამიანთა მოდგმის აღტაცება და სიყვარული, დაჯილდოებული საყოველთაო კეთილგანწყობის მოპოვების განსაკუთრებული ნიჭითა თუ ხელოვნებით; იმპერატორისთვის ეს იოლი არ იყო, რადგან კერძო პირადაც და მამის მმართველობაშიც ადამიანთა არც საყვედურებს გაურბოდა და არც სიძულვილს."
პლინიუს უფროსმა, რომელიც მოგვიანებით ვეზუვის ამოფრქვევისას გარდაიცვალა, თავისი ბუნების ისტორია ტიტუსს მიუძღვნა.
რომაულ ისტორიოგრაფიაში დამკვიდრებული ტიტუსის იდეალური პორტრეტის საპირისპიროდ, ებრაელთა მეხსიერებაში „უკეთური ტიტუსი“ დარჩა, როგორც ბოროტი მჩაგვრელი და ტაძრის დამანგრეველი. მაგალითად, ბაბილონური თალმუდის ერთ-ერთი ლეგენდა მოგვითხრობს, რომ სანამ ანგრევდნენ, ტიტუსს ტაძარში, თორას გრაგნილზე მეძავთან სქესობრივი აქტი ჰქონდა.
ტიტუსი გვიანდელ ხელოვნებაში
იუდეველთა ომი და ტიტუსის ცხოვრება, განსაკუთრებით კი მისი ურთიერთობა ბერენიკასთან, საუკუნეთა განმავლობაში წარმოადგენდა მხატვრებისა და მწერლების შთაგონების წყაროს. ტიტუსის თაღზე გამოსახული ბარელიეფი გავლენას ახდენდა იერუსალიმის განადგურების სცენებზე, ხოლო მენორა, ჩვეულებრივ, მეორე ტაძრის ძარცვის სიმბოლოდ გამოიყენება.
ლიტერატურაში
ქვემოთ ჩამოთვლილია იმ ლიტერატურულ ნაწარმოებთა არასრული სია, რომელიც დაკავშირებულია ტიტუსის პიროვნებასთან.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 39 კატეგორია:გარდაცვლილი 13 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 81 კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები კატეგორია:I საუკუნის რომის იმპერატორები კატეგორია:რომის იმპერიის კონსულები კატეგორია:ფლავიუსების დინასტია კატეგორია:პრეტორიანელების პრეფექტები
Leptogenys falcigera
Leptogenys falcigera — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბრჯენი
ბრჯენი, კრონშტეინი, კედელზე, სვეტზე და მისთანებზე მიმაგრებული და ჰორიზონტალური მიმართულებით გამოშვერილი დეტალი ან კონსტრუქცია. ბრჯენი შენობის ზოგიერთი ნაწილის (აივნის, კარნიზის), თაროების, მანქანათა ნაწილების, ამწეების, ჩარხებისა და სხვათა საყრდენია.
ლიტერატურა
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები კატეგორია:საფორტიფიკაციო ნაგებობები
პიერ-პერსეს ტბა
პიერ-პერსეს ტბა (Lac de Pierre-Percée) — ხელოვნური ტბა საფრანგეთში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ლოთარინგიაში, ზღვის დონიდან 387 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 3.04 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 78 მ. ნაპირები ტყითაა შემოსილი. უმეტესად ხარობს ნაძვი და ფიჭვი. ტურისტების პოპულარული ადგილია. განვითარებულია წყლის სპორტის სახეობები. ძირითადი ჯებირი აშენდა 1981-1985 წლებს შორის. ექსპლუატაციაში გადაეცა 1993 წელს. მდიდარია თევზით. მიმდინარეობს თევზჭერა. მოიპოვება ქარიყლაპია, ნაფოტა, ლოქორია, კობრი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია სიგი, რომელიც აქ დიდ სიღრმეებზე მრავლდება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის ტბები
კვანტუნის არმია
მინი|კვანტუნის არმიის სათაო ოფისი. კვანტუნის არმია (იაპ. 関東軍, かんとうぐん კანტო:გუნ?) — იაპონიის სახმელეთო ჯარების დაჯგუფება, რომელიც გამიზნული იყო ჩინეთის, მონღოლეთისა და სსრკ-ის წინააღმდეგ აგრესიისათვის. შეიქმნა 1931 წელს ლიაოდუნის ნახევარკუნძულზე. კვანტუნის არმიაში 1938 წლამდე 200 ათასი ჯარისკაცი იყო. ამავე წელს კვანტუნის ჯარებმა გადალახეს სსრკ-ის საზღვარი ხასანის ტბასთან. 1939 წელს საბჭოთა კავშირისა და მონღოლეთის წინააღმდეგ მოაწყო უფრო დიდი პროვოკაცია ხალხინ-გოლთან. ორივე კონფლიქტში კვანტუნის არმიამ მარცხი განიცადა. 1941 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, კვანტუნის არმია ხელსაყრელ მომენტს ელოდა სსრკ-ზე თავდასასხმელად (იაპონური გეგმა "კანტო-კუენი"). შორეულ აღმოსავლეთში საბჭოთა ჯარების კამპანიის დასაწყისში (1945 წ. 9 აგვ.) კვანტუნის არმიის და მასზე დაქვემდებარებული შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში იყო 1 მლნ 320 ათასი კაცი, 1155 ტანკი, 6260 ქვემეხი, 1900 თვითმფრინავი და 25 ხომალდი. მანჯურიის ოპერაციაში (1945) კვანტუმის არმიის განადგურების შემდეგ, იაპონიამ ომის განგრძობის რეალური შესაძლებლობა დაკარგა და 1945 წლის 2 სექტემბერს ხელი მოაწერა უსიტყვო კაპიტულაციის აქტს.
ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონიის საიმპერატორო ჯარები კატეგორია:იაპონია მეორე მსოფლიო ომში
პრეტენდენტთა IX ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე ჭადრაკში ქალთა შორის
'''პრეტენდენტთა IX ტურნირი. 6-16 ოქტომბერი 1990. ბორჯომი'''
ბორჯომში რვა მოჭადრაკე შეიკრიბა. აქ იყვნენ წინა პრეტენდენტთა ციკლის ფინალისტები და საზონათშორისო ტურნირების ექვსი გამარჯვებული. ტურნირი ერთ წრედ ჩატარდა და ერთგვარად უკმარისობის გრძნობა დატოვა. თითოეულ პარტიას უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა. ტურნირის ბოლო ტურამდე ქართველ მოჭადრაკეებს გამარჯვების მშვენიერი შანსები ჰქონდათ, მაგრამ ბოლო ტურში ნანა იოსელიანიც (სიე ძიუნთან) და ნონა გაფრინდაშვილიც (ალისა მარიჩთან) დამარცხდნენ და საბოლოოდ სტუმრებმა, ალისა მარიჩმა და სიე ძიუნმა გაიმარჯვეს.
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|1 ! s! style="background: #ddffdd;"|2 ! s! style="background: #ddffdd;"|3 ! s! style="background: #ddffdd;"|4 ! s! style="background: #ddffdd;"|5 ! s! style="background: #ddffdd;"|6 ! s! style="background: #ddffdd;"|7 ! s! style="background: #ddffdd;"|8 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
პრეტენდენტთა ფინალური მატჩი.
თებერვალი 1990 ბელგრადი, პეკინი სიე ძიუნი - ალისა მარიჩი 4,5 - 2,5
მატჩი, რომელიც ბელგრადსა და პეკინში გაიმართა, ჩინელი მოჭადრაკის გამარჯვებით დასრულდა. ბოლო ხანებში ჩინელთა წინსვლა საგრძნობი იყო და მათ შემდგომშიც არაერთხელ დაამტკიცეს თავისი ძალა, მაგრამ მაშინ ბორჯომში მოკლე დისტანციამ აშკარად ხელი შეუწყო სიე ძიუნისა და მარიჩის გამარჯვებას.
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
ლიტრი
ლიტრი (ლ, l, L, ℓ) — მოცულობის საზომი ერთეული, გამოიყენება თანაბრად სი ერთეულებისა.
1 ლ = 10−3 მ³ = 1 დმ³ (კუბური დეციმეტრი) = 10³ სმ³ (კუბური სანტიმეტრი).
ლიტრიდან წარმოებული ერთეულები — სანტილიტრი (სლ, არ გამოიყენებოდა სსრკ-ში), მილილიტრი (მლ, ml), მიკროლიტრი, დეკალიტრი (დალ, dal) და ჰექტალიტრი (ჰლ).
1 მლ = 10−3 ლ = 10−6 მ³ = 1 სმ³
1 დალ = 10 ლ = 10−2 მ³
1 ჰეკტალიტრი = 100 ლ
ლიტრის სიდიდე
1901 წელს ზომისა  და  წონის მესამე გენერალური კონფერენციის გადაწყვეტილებით ერთი ლიტრი განისაზღვრა, როგორც 1 კილოგრამი სუფთა, ყველაზე მაღალი სიმკვრივის(~4Cº), წყლის მოცულობა ნორმალურ პირობებში. ამრიგად ერთი ლიტრის მოცულობა შეესაბამებოდა 1,000028 დმ3–ს. 1964 წელს ზომისა და  წონის მე–12 გენერალურმა კონფერენციამ უარყო ეს განსაზღვრება და მიიღო ახალი: 1 ლ = 1 დმ3.
სქოლიო
კატეგორია:მოცულობის საზომი ერთეულები
Leptogenys fallax
Leptogenys fallax — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სტრატოსფერო
thumb|150 px|დედამიწის სფეროების რუკა სტრატოსფერო — დედამიწის ატმოსფეროს ფენა, რომელიც განლაგებულია ტროპოსფეროსა და მეზოსფეროს შორის (8-16 კმ-დან 45-55 კმ-მდე სიმაღლეზე). სტრატოსფეროს ჰაერის შედგენილობა ტროპოსფეროს შედგენილობის მსგავსია, მაგრამ მასში ნაკლებია წყლის ორთქლი და მეტია ოზონი. სტრატოსფეროს ქვედა საზღვარზე ტემპერატურა იცვლება -40 °C-დან (პოლარულ და ზომიერ განედებზე) -80 °C-მდე (ტროპიკებში). სტრატოსფეროს ზედა საზღვარზე ტემპერატურა საშუალოდ 0 °C-ს უახლოვდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:დედამიწის ატმოსფერო
მარცხენა გენწვიში
მარცხენა გენწვიში — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (აჟარის თემი), მდინარე კოდორის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 720 მ, გულრიფშიდან 86 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 116 კაცი. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
სქოლიო
კატეგორია:აჟარის თემის სოფლები
ყობი
ყობი — ნასოფლარი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (წაღვლის თემი).
დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელი დაცარიელებულია. მსგავსი სიტუაციაა 2014 წელსაც.
სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ბელიზი 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბელიზმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მერვედ იასპარეზა 2008 წელს, ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ბელიზი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კარიმნაგარის ოლქი
ადილაბადი (కరీంనగర్ జిల్లా, Karimnagar) — ინდოეთის ოლქი, მდებარე ტელანგანის შტატში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტელანგანის ოლქები