cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პლანეტა
მეორეული მახასიათებლები
მზის სისტემაში არსებულ რამდენიმე პლანეტას ან ჯუჯა პლანეტას (მაგალითად, პლუტონსა და ნეპტუნს) ისეთი ორბიტალური პერიოდები აქვს, რომლებიც ერთმანეთთან ან უფრო პატარა სხეულებთან (ეს ასევე გავრცელებულია თანამგზავრულ სისტემებში) რეზონანსშია. მერკურისა და ვენერას გარდა ყველა პლანეტას ჰყავს ბუნებრივი თანამგზავრი, რომელსაც ხშირად „მთვარესაც“ უწოდებენ. დედამიწას ერთი ჰყავს, მარსს - ორი, ხოლო გაზურ გიგანტებს რთულ პლანეტური ტიპის სისტემებში მრავლად ჰყავს. გაზური გიგანტების უამრავ მთვარეს კლდოვანი პლანეტებისა და ჯუჯა პლანეტების დამახასიათებელი თვისებები აქვს, ხოლო ზოგიერთზე კი მეცნიერები სიცოცხლის არსებობასაც ეჭვობენ (განსაკუთრებით ევროპაზე).
ოთხი გაზური გიგანტის გარშემო ასევე ბრუნავს ცვალებადი ზომისა და კომპლექსურობის პლანეტური რგოლები. რგოლები ძირითადად შედგება მტვრისგან ან კორპუსკულარული მატერიისგან, თუმცა, შეიძლება შეგვხვდეს პაწაწინა „მთვარუკები“, რომელთა გრავიტაცია ფორმას აძლევს და ინარჩუნებს მათ სტრუქტურას. მიუხედავად იმისა, რომ პლანეტური რგოლების წარმომავლობა ზუსტად არაა ცნობილი, მიჩნეულია, რომ ისინი ბუნებრივი თანამგზავრების შედეგია, რომლებიც დედაპლანეტას შეეჯახა და გრავიტაციის ძალით გაიხლიჩა შუაზე.
ეგზოპლანეტების გარშემო არანაირი მეორეული მახასიათებელი არ აღმოჩენილა. თუმცა, სუბ-ყავისფერი ჯუჯის, Cha 110913-773444-ის გარშემო, რომელიც აღწერილია „თაღლით პლანეტად“, ბრუნავს პატარა პროტოპლანეტური დისკო. მეცნიერებმა აღმაჩინეს, რომ სუბ-ყავისფერ ჯუჯა OTS 44-ს გარს აკრავს პროტოპლანეტური დისკო, რომელიც დედამიწაზე 10-ჯერ მასიურია.
სქოლიო
* კატეგორია:პლანეტოლოგია
როტონდა
thumb||250პქ|[[ლა-როტონდას ვილის გუმბათი (არქ. ანდრეა პალადიო, ვინჩენცო სკამოცი).]] thumb|right|250px|აშშ-ის კაპიტოლიუმის შენობის ცნობილი როტონდა [[ვაშინგტონი|ვაშინგტნში.]] როტონდა (rotonda, rotundus — მრგვალი) — მრგვალი ფორმის ნაგებობა, ჩვეულებრივ დაბოლოებულია გუმბათით. ხშირად როტონდის პერიმეტრზე განთავსებულია სვეტები.
ენტონი შაფერი
ენტონი ჯოშუა შაფერი (Anthony Shaffer; დ. 15 მაისი, 1926 — გ. 6 ნოემბერი, 2001) — ინგლისელი დრამატურგი, რომანისტი და სცენარისტი. შაფერი დაიბადა ებრაელების — რეკა ფედმანისა და ჯეკ შაფერის ოჯახში, ქალაქ ლივერპულში. იგი იყო მწერლის და დრამატურგის პიტერ შაფერის ტყუპისცალი. შაფერმა დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.
როტონდა
როტონდის ფორმები აქვთ ძველბერძნულ თოლოსებსა და მონოპტეროსებს, ზოგიერთ ძველრომაულ ტაძრებსა (მაგ. პანთეონი) და მავზოლეუმებს, ბაფტისტერიებს, გარკვეულ ქრისტიანულ ეკლესიებს (ძირითადად, რომანული სტილის, აღორძინების ეპოქისა და კლასიციზმის სტილის), დარბაზები, XVIII საუკუნიდან — პარკირების პავილიონები და ტალავერები.
სქოლიო
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
ენტონი შაფერი
სქოლიო
კატეგორია:დრამატურგები კატეგორია:რომანისტები კატეგორია:ბრიტანელი სცენარისტები კატეგორია:ინგლისელი დრამატურგები კატეგორია:ინგლისელი რომანისტები კატეგორია:ინგლისელი სცენარისტები
რკონის ხიდი
მინი|მარჯვნივ|200პქ|რკონის ხიდი რკონის ხიდი — ისტორიული ხიდი დღევანდელი კასპის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს რკონის სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე. გადებულია მდინარე თეძამზე. ხიდზე გადიოდა გზა, რომელიც შიდა ქართლს თრიალეთთან აკავშირებდა. ხიდი თარიღდება XII–XIII საუკუნეებით. იგი ერთმალიანია (12,5 მ), მორკალური ფორმისა (თაღის სიმაღლე მდინარის ზედაპირიდან 7,6 მ, სიგანე 2,2 მ). ნაგებია ნატეხი ქვით კირის მკვრივ დუღაბზე. თაღის ქვედა პირი შედარებით გრძელი ქვებით არის ნაშენი, ზედა უფრო მომცროთი. ხიდის ბურჯები ბუნებრივ კლდოვან საფუძველს ეყრდნობა. კონსტრუქციული მოსაზრებით, შუა ნაწილი ნაპირებზე გაცილებით მაღალაა აზიდული. ხიდი თავდაპირველი სახითაა შემორჩენილი და საქართველოს ფეოდალური ხანის ხიდების ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია.
2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
პისკოს პროვინცია
250px|მინი|მარჯვნივ|პროვინციის მდებარეობა იკას რეგიონში პისკო — პროვინცია პერუში, იკის რეგიონში. დედაქალაქია პისკო, სადაც მზადდება ამავე სახელწოდების პოპულარული ლიქიორი. პროვინციის სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქია სან-რამონი. პროვინციაში ცხოვრობს 116 865 ადამიანი. პროვინციის ფართობი შეადგენს 3 978,19 კმ²-ს.
პროვინციაში მდებარეობს პარაკასის ეროვნული ნაკრძალი.
პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა რვა რაიონად.
2007 წლის მიწისძვრა
პერუს 2007 წლის მიწისძვრის შედეგად პისკო იყო ერთ-ერთი ყველაზე დაზარალებული პროვინცია. პროვინციის დაახლოებით 80% განადგურდა, დაიღუპა 400 ადამიანი და 1500 დაშავდა. რიხტერის შკალით მიწისძვრის სიმძლავრე იყო 8,0 მაგნიტუდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იკის რეგიონის პროვინციები
ბარა (ბაია)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
ნატანიელ პარკერ უილისი
ნატანიელ პარკერ უილისი, აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ენ. პე. უილისი''' (N. P. Willis), (დ. 20 იანვარი, 1806 - გ. 20 იანვარი, 1867) — ამერიკელი ავტორი, პოეტი და რედაქტორი რომელიც მუშაობდა ცნობილ და სახელგანთქმულ ამერიკელ მწერლებთან, როგორებიც არიან ედგარ ალან პო და ჰენრი უოდსვორტ ლონფელოუ. თავის დროს ის ყველაზე მაღალანაზღაურებადი მწერალიც კი იყო. რაღაც დროის განმავლობაში მან თავისთან ამუშავა ყოფილი მონა და მომავალში მწერალი ჰარიეტ ჯაკობსი. მისი ძმა იყო კომპოზიტორი რიჩარდ შტორს უილისი, ხოლო მისი და წერდა ფსევდონიმით ფენი ფერნი.
ტაის ეროვნული პარკი
პარკი მდებარეობს სპილოს ძვლის სანაპიროდან დაახლოებით 100 კმ-ის მოშორებით, ლიბერიის საზღვართან, მდინარე კაბალისა და სასანდრას შორის. იგი მოიცავს 3 300 კმ² ტერიტორიას და 200 კმ² ბუფერულ ზონას, სიმაღლე ზღვის დონიდან 396 მეტრია.
ტაის ტყის ნაკრძალი 1926 წელს შეიქმნა, ხოლო 1972 წელს ეროვნული პარკის სტატუსი მიიღო.
სქოლიო
კატეგორია:კოტ-დ’ივუარის ეროვნული პარკები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კოტ-დ'ივუარში
Rhytidoponera rotundiceps
Rhytidoponera rotundiceps — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Rhytidoponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ectatomminae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
პატიმრის დილემა
thumb|300px|ითანამშრომლებს თუ არა ორი ტუსაღი თავისუფლების დაკარგვის მინიმუამდე დაყვანისთვის, ენდობიან რა ერთმანეთს თანამშრომლობაში, თუ გასცემენ ერთმანეთს გათავისუფლების იმედით? „ტუსაღის დილემა“, ასევე „პატიმრის დილემა“ — თამაშთა თეორიაში არაკოოპერაციული თამაში, რომელშიც მოთამაშეები მიისწრაფვიან მიიღონ სარგებელი ერთმანეთთან თანამშრომლობით ან პირიქით, ერთმანეთის გაცემით. ისევე როგორც ზოგადად თამაშის თეორიაში, დაშვებულია, რომ მოთამაშე (ტუსაღი) საკუთარი სარგებლის მაქსიმალიზაციას ცდილობს და სხვების სარგებელზე არ დარდობს. ტუსაღის დილემაში "ჩაშვება" მკაცრად დომინირებს თანამშრომლობაზე, ამიტომ ერთადერთი შესაძლებელი წონასწორობა — ორივე მოთამაშის მიერ ერთმანეთის გაცემაა. მარტივი სიტყვებით, მნიშვნელობა არ აქვს რას გააკეთებს მეორე მოთამაშე, ყოველი მოიგებს მეტს თუ „ჩაუშვებს“. ვინაიდან ნებისმიერ სიტუაციაში „ჩაშვება“ უფრო მომგებიანია, ყველა რაციონალური მოთამაშე „ჩაშვებას“ აირჩევს.
ცალ-ცალკე რაციონალური ქმედებით მოთამაშეები საერთო ჯამში არარაციონალურ გადაწყვეტამდე მიდიან: თუ ორივე გასცემს ერთმანეთს, თითოეული ჯამში მიიღებს ნაკლებ სარგებელს (სასჯელს თანაბრად გაიყოფს), ვიდრე ერთმანეთთან თანამშრომლობის შემთხვევაში (ერთადერთ წონასწორობას ამ თამაშში არ მივყავართ პარეტოს ოპტიმალურ ამოხსნამდე). ამაში მდგომარეობს დილემის არსი. ტუსაღის დილემის მაგალითს ხშირად იყენებენ ეკონომიკური თეორიის სახელმძღვანელოებში ოლიგოპოლიისა და კარტელის განხილვისას.
მაგალითი
ორი ეჭვმიტანილი, უტყუარი ფაქტების საფუძველზე, დააკავეს ძარცვის გამო. გამომძიებლები, თანამშრომლობის მოტივიდან გამომდინარე, მათ ცალ-ცალკე საკნებში ათავსებენ, რაც გამორიცხავს პატიმრების ერთმანეთან კავშირს. თითოეულ მათგანს თავაზობენ ორ გამოსავალს: აღიაროს ან არ აღიაროს დანაშაული. ამავდროულად მათ უხსნიან:
! ! style="background: #ddffdd;"|აღიარება ! style="background: #ddffdd;"|არ აღიარება ! style="background: #ffdddd;"|აღიარება ! style="background: #ffdddd;"|არ აღიარება
გამომდინარე იქიდან, რომ ამ თამაშის თითოეული მონაწილის მიზანი საკუთარი კეთილდღეობის მაქსიმალიზაციაა, მოთამაშეებისთვის თავდაცვის მიზნით საუკეთესო არჩევანია დანაშაულის აღიარება (იმ შემთხვევაში, თუ ისინი ფარულად შეთანხმებას ვერ ახერხებენ).
ვარიანტები
თამაში პერიოდულად მეორდება და ყოველ მოთამაშეს შეუძლია მეორე "დასაჯოს" წინა თამაშში ჩაშვებისთვის. ამგვარ თამაშში თანამშრომლობა შეიძლება გახდეს წონასწორობა, ხოლო ჩაშვების სტიმული კი შესაძლოა დასჯის საშიშროებად გადაიქცეს (იტერაციების რაოდენობის ზრდით ნეშის წონასწორობა მიისწრაფვის პარეტოს ეფექტიანობისკენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თამაშების თეორია კატეგორია:ფსიქოლოგიური თეორიები კატეგორია:აზრითი ექსპერიმენტები
ვილდჰორნი
ვილდჰორნი (Wildhorn) — ვილდჰორნის ჯგუფის უმაღლესი მწვერვალი ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში.
მთაზე გაივლის საზღვარი ვალესა და ბერნის კანტონებს შორის. აღმოსავლეთ კალთაზე გაწოლილია ორი პატარა მყინვარი, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე კი 1,9 კმ სიგრძის ტუნგენგლეჩერის მყინვარი.
მთა პირველად 1843 წელს გოტლიბ სამუელ სტუდერმა დალაშქრა.
გამოცხადება იოანესი
thumb|იოანე ღვთისმეტყველის გამოცხადება - აპოკალიფსი, რუსეთი, XVIII ს. გამოცხადებაჲ წმიდისა მახარებლისა და ღმრთისმეტყვუელისა იოანესი — ახალი აღთქმის ბოლო წიგნის სახელწოდება. ქრისტიანული ლიტერატურის და ესქატოლოგიის ერთ-ერთი უძველესი და უმნიშვნელოვანესი ნაწარმოები. ხშირად მოიხსენიება როგორც აპოკალიფსი (ბერძნ. ἀποκάλυψις „გაშიშვლება, გახსნა, გამჟღავნება, გამოცხადება“). შექმნილია ახ. წ. 68-69 წლებში იოანე მოციქულის მიერ და აღწერილია წუთისოფლის უკანასკნელი დღეები.
იოანე იყო იესო ქრისტეს თორმეტ მოწაფეთაგანი და, ამავე დროს, ყველაზე ახალგაზრდა მოციქული. პირველ ქრისტიანთა გადმოცემით, ყველა მოციქული, გარდა იოანესი, მოწამეობრივი სიკვდილით აღესრულა. იოანეც ევნო ქრისტესთვის, თუმცა გადმოცემით მას განსხვავებული წილი ერგო: საბერძნეთის კუნძულ პატმოსზე გადასახლებაში ყოფნისას, მას გამოეცხადა უფალი და უთხრა: ”მე ვარ ანი და ჰოე, პირველი და უკანასკნელი; რასაც ხედავ, დაწერე წიგნში და დაუგზავნე შვიდ ეკლესიას...” ამ წიგნში წინასწარმეტყველება და უკანასკნელ დღეთა ამბები ძირითადად აღწერილია სიმბოლურად: მაგ. წერილები შვიდი ეკლესიისადმი, შვიდი ბეჭედი, ოთხი მხედარი, შვიდი საყვირი, ღვთის მძვინვარების შვიდი თასი, არმაგედონი, სიცოცხლის წიგნი, ცხოველის რიცხვი - 666, ბაბილონი - დიდი მეძავი, მხეცი შვიდი თავითა და ათი რქით, ათი მეფე, ათასწლოვანი სამეფო, ახალი იერუსალიმი, ძვირფასი ქვები, სიცოცხლის ხე და სხვა.
ქრისტიანთა რწმენით ”იოანეს გამოცხადება” შეიცავს ღრმა საიდუმლოებებს. უფალი იესო ქრისტე კვლავ მოვა ამქვეყნად და განსჯის ქვეყანას, თუმცა როდის მოხდება ეს გაურკვეველია. მას მოელოდნენ პირველი ქრისტიანები და მას მოელიან დღევანდელი ქრისტიანები.
ერთი წერილი შვიდი ეკლესიისადმი
ეს შვიდი ეკლესია მაშინ არსებობდა, როცა იოანე თავის ”გამოცხადებას” წერდა, მაგრამ ეს წერილები ქრისტიანული ეკლესიის და მორწმუნეთა მომავალ ბედსაც გადმოგვცემს.
ახალი ცა და ახალი მიწა...
thumb|იოანე მოციქულის ხილვა thumb|200px|მეშვიდე საყვირი იოანეს გამოცხადების უკანასკნელი თავებიდან გამოიხატება ბოლო დღეთა სამსჯავროს, ახალი ცისა და ახალი მიწის მეტ-ნაკლებად სიმბოლური აღწერილობა.
ბიბლიის უკანასკნელი გვერდი
წმინდა წერილი, ბიბლია სრულდება ღვთის ძის, იესო ქრისტეს მომავალი, მეორედ მოსვლის შესახებ საუბრით.
უკანასკნელი ნაწყვეტი ”იოანეს გამოცხადებიდან” - უკანასკნელი გვერდი ბიბლიისა:
სქოლიო
კატეგორია:ახალი აღთქმა კატეგორია:იოანე მოციქული
ჭანარი
ჭანარი (Barbus capito) — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. წვერას გვარის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ზომის წარმომადგენელი. აქვს ორი წყვილი ულვაში, თავის ქვემო მხარეზე — ნახევარმთვარისებრი პირი. სხეულის გვერდებზე გასდევს ყვითელი ზოლი. არსებობს ჭანარის ორი ფორმა: გამსვლელი და ადგილობრივი. გარეგნულად ძალიან წააგავს არალის წვერას, თუმცა ამ უკანასკნელისგან განსხვავებით უფრო მსხვილმარცხლიანი ქერცლით გამოირჩევა, რომელსაც ოქროსფერი დაკრავს. ჭანართა უმეტესობა დიადრომია. არსებობენ მუდმივ საარსებო ადგილას მიჯაჭვული გამონაკლისებიც. სხეულის მაქსიმალური სიგრძე 120 სმ აღწევს, მაქსიმალური წონა — 9 კგ-ს.
ჭანარის პრობლემატური სახეობაა კვლავწარმოების მხრივ. დაანგარიშებულია, რომ მისი პოპულაციის გასაორმაგებლად 14 წელია საჭირო. არასწორი რეწვის შემთხვევაში ეს სახეობა გადაშენების ზღვარზე დადგება. ამ საფრთხის თავიდან ასაცილებლად, საქართველოს გარემოს დაცვის სამინისტროს მიერ ჭანარზე თევზჭერის ლიცენზიები უკანასკნელ პერიოდში აღარ გაიცემოდა.
გავრცელება
ჭანარი კასპიის ზღვასა და მასში ჩამდინარე სამხრეთ და დასავლეთ მდინარეების აუზებშია გავრცელებული. ძირითადად ირანის, აზერბაიჯანის და საქართველოს ტერიტორიებზე. ცალკეული წყაროების მონაცემებით ჭანარი ჩრდილო ესპანეთშიც გვხვდება, თუმცა ტაქსონონიური სისტემის სინქრონიზაციაში ხარვეზების გამო, ეს მონაცემები ბოლომდე სარწმუნოდ ვერ ჩითვლება.
ლიტერატურა
კატეგორია: კობრისებრნი
Barbus capito Acélmárna Barbus capito
ბოოიო
ბოოიო (Bohoyo) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ელ-ბარკო-დე-ავილა-პიედრახიტის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 74 კმ². მოსახლეობა — 230 კაცი (2021 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
ნადაბური (ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი)
ნადაბური — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: დიდი გოლისი, პატარა გოლისი). მდებარეობს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ძირულის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 760 მეტრი. ხარაგაულიდან 53 კილომეტრი. წყაროებში მოხსენიებულია 1628 წელს. სოფელში შემორჩენილია კოშკი. მოქმედებს ბიბლიოთეკა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 369 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნინა ჰაგენი
კატარინა „ნინა“ ჰაგენი (დ. 11 მარტი, 1955) — გერმანელი მომღერალი, მუსიკოსი. ცნობილია, როგორც „პანკის ნათლია“. აქტიურია, როგორც ადამიანთა და ცხოველთა უფლებების დამცველი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1955 კატეგორია:გერმანელი მომღერლები კატეგორია:გერმანელი მუსიკოსები კატეგორია:დაბადებული 11 მარტი
პიაუი
პიაუი (პორტ. Piauí, PI) — შტატი ბრაზილიის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, მდინარე პარნაიბას აუზში. ეკონომიკის ძირითადი დარგებია მეცხოველეობა და მიწათმოქმედება.
კატეგორია:ბრაზილიის შტატები
როლან კილაძე
ბიოგრაფია
როლან კილაძე დაიბადა 1931 წლის 23 სექტემბერს, ქალაქ თბილისში, მოსამსახურის ოჯახში. მამა — ილია ლავრენტის ძე კილაძე განათლებით იყო ფილოსოფოსი, დედა — ოლღა ერმილეს ასული ჯაყელი კი — პედაგოგი.
როლან კილაძე 1955 წლიდან მუშაობდა აბასთუმნის ასტროფიზიკურ ობსერვატორიაში. 1962 წელს დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1982 წელს — სადოქტორო დისერტაციები. 1988 წლიდან არჩეული იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად. 2001–06 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეროვნული ასტროფიზიკური ობსერვატორიის დირექტორი.
როლან კილაძე სამეცნიერო მუშაობის პარალელურად ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასტრონომიის (1962–2006) და სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკა-მათემატიკის (1985–90) კათედრებზე. 2007–2010 წლებში იყო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი.
როლან კილაძე 1964 წლიდან იყო საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის, 1982 წლიდან კი — ევროპული ასტრონომიული საზოგადოების წევრი. ის წლების განმავლობაში იყო საქართველოს კოსმონავტიკის კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე და საქართველოს ასტრონომიული საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი.
სამეცნიერო მიღწევები
მინი|268x268პქ|როლან კილაძის სახელობის კრატერი პლუტონზე როლან კილაძე ძირითადად შეისწავლიდა მზის სისტემის სხეულების მოძრაობისა და წარმოშობის საკითხებს. მის მიერ გამოყვანილია უნივერსალური ფორმულა, რომელიც შორეულ პლანეტებზე დღე-ღამის ხანგრძლიობის გამოთვლის საშუალებას იძლევა (1965). განსაზღვრა პლუტონის მასა (1967). ფოტომეტრული მეთოდის გამოყენებით გამოითვალა პლანეტა სატურნის რგოლების სისქე (1969), რაც 1995 წელს დაადასტურა ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის საშუალებით ჩატარებულმა დაკვირვებებმა. დაადგინა პლანეტა მერკურიზე ატმოსფეროს არსებობის ნიშნები (1974). გედის თანავარსკვლავედში აღმოაჩინა ზეახალი ვარსკვლავი (1975). გამოთქვა ვარაუდი, რომ პლანეტა პლუტონი ჯერ კიდევ იმყოფება ჩამოყალიბების სტადიაში, მის გარშემო ჯერ კიდევ არის ნაწილაკთა გროვა და პლუტონის თანამგზავრის ქარონის აღმოჩენამდე ერთი წლით ადრე იწინასწარმეტყველა მისი არსებობა (1977).
როლან კილაძემ ჩამოაყალიბა თეორია პლანეტების თანამედროვე ბრუნვის შესახებ, რომლის დადასტურებად 2005 წელს აღმოჩენილი პლუტონის კიდევ ორი მცირე ზომის თანამგზავრი შეიძლება ჩაითვალოს (1986). სანქტ-პეტერბურგელ კოლეგებთან ერთად შექმნა გეოსტაციონარული თანამგზავრების მოძრაობის თეორია (2001). დაადგინა, რომ გეოსტაციონარული თანამგზავრების მატარებელი რაკეტები დროდადრო ფეთქდება და აღმოაჩინა მათი ნამსხვრევების ორბიტების რეგულარიზაციის მოვლენა (2004). ამდენად, ამ აღმოჩენის საფუძველზე შეიქმნა „კოსმოსური ნაგვის“ შეგროვების თეორიული შესაძლებლობა. მის მიერ მოძებნილ იქნა მცირე პერიოდის განმავლობაში მხოლოდ ორი პოზიციური დაკვირვების საფუძველზე დედამიწასთან ასტეროიდის შეჯახების წინასწარმეტყველების კრიტერიუმი (2004).
როლან კილაძე არის მონოგრაფიების, უმაღლესი სასწავლებლის სტუდენტებისათვის სახელმძღვანელოს, უმართავი გეოსტაციონარული თანამგზავრების გაუმჯობესებული სამი კატალოგის და 150-ზე მეტი სამეცნიერო სტატიის თანაავტორი, რამდენიმე სამეცნიერო-პოპულარული წიგნის რედაქტორი და კონსულტანტი.
ჯილდოები
სხვადასხვა დროს როლან კილაძე დაჯილდოებულია: მედლით „მამაცური შრომისათვის“ (კოსმოსური კვლევის პროგრამების განხორციელებაში მიღწეული წარმატებებისათვის; 1970); სსრკ სახელმწიფო პრემიით (ზუსტი ასტრონომიული ხელსაწყოთმშენებლობის დარგში მიღწეული წარმატებისათვის; 1971); შრომის ვეტერანის მედლით (1986); მედლით „კოსმოსში ადამიანის გაფრენის 25 წელი“ (1986); მედლით „კოსმოსური ერის 30 წლისთავი“ (1987); აკადემიკოს კოროლიოვის სახელობის მედლით (1987); აკადემიკოს ჩელომეის მედლით (1988); მედლით „ი. გაგარინის კოსმოსში გაფრენის XXX წელი“ (1991); ციოლკოვსკის სახელობის მედლით (1991); მედლით მეოცე საუკუნის მიღწევებისათვის (1991); საქართველოში ასტრონომიული მეცნიერების განვითარებისათვის დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით (2001).
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ასტრონომები კატეგორია:ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:შრომითი მამაცობისათვის მედლით დაჯილდოებულები
მრავალწლოვანი მზრალობა
miniatur|hochkant=1.5|right|330px|მინი|მრავალწლოვანი მზრალობა მრავალწლოვანი მზრალობა  — კრიოლითოზონის ნაწილი, რომელსაც არ ახასიათებს პერიოდული ლღობა. მრავალწლოვანი მზრალობის საერთო ფართობია — 35 მლნ. კმ². მრავალწლოვანი მზრალობა მრავალნიშნა, განუსაზღვრელი ცნებაა, რომლითაც აღნიშნავენ: დედამიწის ქერქის ზედა ფენის გაცივებულ ქანებს, რომლებიც გამყარდნენ შემცველი ტენის გაყინვის შედეგად; ხანგრძლივი დროის მანძილზე გაულღობელი ქანების შრეს ან ზონას (ჰორიზონტალურ გავრცელების არეს) და სხვ.
მზრალობისმცოდნეობის განვითარებასთან ერთად ტერმინმა დაკარგა სიზუსტე. მარადი მზრალობის ნაცვლად წამოყენებულ ტერმინთაგან სამეცნიერო ლიტერატურაში დამკვიდრდა მრავალწლოვანმზრალი ქანები და მრავალწლოვანი კრიოლითოზონა.
პირველად აღნიშნული ბუნებრივი მოვლენა ფიქსირებულ იქნა 1911 წელს, სამხრეთ ციმბირში.
მრავალწლოვანი მზრალობა
მრავალწლოვანი მზრალობა გლობალური მასშტაბის მოვლენაა, რომელსაც უკავია დედამიწის მთელი ხმელეთის არა ნაკლებ 25 %. მისი გავრცელების არეა: ჩრდილო ალასკა, კანადა, ევროპა, აზია, ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის კუნძულები. მრავალწლოვანი მზრალობა არ ფიქსირდება მხოლოდ ავსტრალიაში; აფრიკაში მისი არსებობა შესაძლებელია მხოლოდ მაღალმთიან რეგიონებში. თანამედროვე მზრალობის უდიდესი ნაწილი წარმოქმნილია უკანასკნელი გამყინვარების ეპოქაში, რომელიც თანადროულ პერიოდში ლღობას განიცდის. მზრალ ქანებში ყინულის შედგენილობა მერყეობს რამდენიმე პროცენტიდან 90%-მდე.
მრავალწლოვანი მზრალობის ერთ-ერთი პირველი აღწერა ეკუთვნით რუს მიწათმომლახველებს, რომლებიც XVII საუკუნეში ინტენსიურად აწარმოებდნენ ციმბირის ცარიელი სივრცეების აღწერას. პირველად ნიადაგის უცნაური ხასიათი გაარჩია რუსმა კაზაკმა გვარად სვიატოგოროვმა; უფრო დეტალურად მზრალობა აიღწერა დეჟნიოვისა და რებროვის მიერ განხორციელებული ექსპედიციის დროს. მათ მეფის მთავრობის დავალებით დაადგინეს, რომ ტაიგის ზონაში არსებობს ნიადაგი, რომელიც ცხელ ზაფხულშიც კი არ დნება.
ტერმინი მარადი მზრალობა სამეცნიერო ლიტერატურაში შემოგვთავაზა ცნობილმა გეოკრიოლოგმა მიხეილ სუმგინმა 1927 წელს. მარადი მზრალობის შესწავლას აწარმოებდნენ ბუნების ცნობილი მკვლევარები: ვლადიმერ ვერნადსკი (1863-1945), პეტრე კროპოტკინი (1842-1921) და ვლადიმერ ობრუჩევი (1863-1956).
მსოფლიოში ყველაზე უკეთ და ფართოდ მრავალწლოვანი მზრალობა რუსეთშია გავრცელებული. მისი ფართობი აქ უდრის დაახლოებით 10 მლნ. კმ²-ს, რაც თითქმის უტოლდება ევროპის ფართობს და აღემატება ავსტრალიისა და გრენლანდიის ფართობს ერთად აღებულს. საერთო ჯამში, რუსეთის ტერიტორიის 65 % მოქცეულია მრავალწლოვანი მზრალობის სარტყელში.
საზღვრები
რუსეთში მრავალწლოვანი მზრალობა უდიდეს უბნებს იკავებს. thumb|right|300px|„ტრუბკა უდაჩნაია“ ([[ციმბირი) — ალმასის კარიერი (მრავალწლოვანი მზრალობის ზონა).]] მრავალწლოვანი მზრალობის გავრცელების სამხრეთი საზღვარი იწყება კოლის ნახევარკუნძულზე და გადის პოლარული წრის გაყოლებით (მისგან რამდენადმე სამხრეთით) ურალამდე, რომელზეც ვიწრო ზოლივით ეშვება სამხრეთისაკენ თითქმის ჩრდილო განედის 60°-მდე. დასავლეთ ციმბირის ვაკეზე ეს ხაზი გადაჭიმულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ ჩრდილო განედის 63° ახლოს, გადაკვეთს მდინარე პურის ზემო დინებას და ობი-ტაზის წყალგამყოფს. ენისეის იქით საზღვარი მკვეთრად უხვევს სამხრეთისაკენ და მიუყვება მის მარჯვენა ნაპირს. შემდეგ შემოუვლის დასავლეთიდან საიანს და ალთაის და გადის მონღოლეთის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე.
რუსეთის ტერიტორიაზე მრავალწლოვანი მზრალობის საზღვარი კვლავ გრძელდება ამურისპირეთში, ბლაგოვეშჩენსკიდან ჩრდილო-დასავლეთით. იგი იმეორებს მდინარე ამურის ღუნს, გადის მისგან ჩრდილოეთით ოხოტის ზღვისაკენ, გადაკვეთავს სახალინის უკიდურეს ჩრდილო დაბოლოებას და შემოუვლის კამჩატკა. მისგან გარეთ რჩება მხოლოდ კამჩატკის სამხრეთი ნახევრის შედარებით ვიწრო სანაპირო ზოლი.
მრავალწლოვანი მზრალობის ცალკეული მოზრდილი კუნძულები გვხვდება აღნიშნული საზღვრის სამხრეთით : დასავლეთ ციმბირის დაბლობზე, კავკასიის, პამირის, ურალის, ტიან-შანისა და სიხოტე-ალინის მთებში. გამყინვარების პერიოდში მრავალწლოვანი მზრალობის სამხრეთი საზღვარი გაცილებით სამხრეთით ეშვებოდა, ვიდრე ამჟამად.
მაქსიმალური გამყინვარების ეპოქაში მრავალწლოვანი მზრალობის სამხრეთი საზღვარი გადიოდა დნეპრის ქვემო დინებაზე, აზოვის ზღვის სანაპიროზე, მდინარე ვოლგის დელტისა და მდინარე ურალის შესართავის ჩრდილოეთით, ქალაქ ომსკის სამხრეთით და ტბა ზაისანის სამხრეთ-დასავლეთით. ამრიგად, რუსეთის ვაკის, ურალის, ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის მთელი ტერიტორია მოქცეული იყო მიწისზედა და მიწისქვეშა (მრავალწლოვანი მზრალობის) გამყინვარების ოლქში.
აქაური ტერიტორიის ფარგლებში მრავალწლოვანი მზრალობა იყოფა სამ ზონად: რომლებიც ერთიმეორეს ცვლიან სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით. მარცხნივ|240პქ|მინი|მზრალი პლატო. ნაპრალები გაჩენილია მრავალწლოვანი მზრალობის ლღობის შედეგად ([[შვედეთი).]] მრავალწლოვანი მზრალობის ოლქისაკენ. მრავალწლოვანი მზრალი ქანების კუნძულები ჩაწინწკლულია არამზრალ ქანებში.
საზღვარი გადის ხაიპუდირის უბიდან დასავლეთიდან აღმოსავლეთით, თანდათან ეშვება სამხრეთისაკენ ჩრდილო განედის 60°-მდე მდინარე მაიას ზემოთთან (აღმოსავლეთ გრძედის 140°), შემდეგ იწევს ჩრდილოეთისაკენ და გამოდის ჩუკოტკის ზღვის სანაპიროზე ბერინგის სრუტის დასავლეთით.
ახალი მიწის გამოკლებით. მისი საზღვარი გადის ბაიდარატის უბიდან აღმოსავლეთით მდინარე ხატანგის შესართავისაკენ, ეშვება სამხრეთისაკენ პოლარულ წრემდე მდინარეების კოლიმისა და ინდიგირკის აუზებში, გამოდის მდინარე კოლიმით აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვის სანაპიროზე სოფელ ამბარჩიკთან. ამ ზონაში გვხვდება გალღობილი გრუნტის მცირე უბნები, რომლებიც გავრცელებულია დიდ მდინარეთა კალაპოტების გაყოლებით, სადაც ზედაპირზე გამოდის მზრალსქვეშა წყლები და მინერალური წყაროები.
მრავალწლოვანი მზრალი გრუნტის სისქე და ტემპერატურული რეჟიმი განსხვავებულია და განსაზღვრულია ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების კომპლექსით. მრავალწლოვანი მზრალი გრუნტის ფენის სისქე სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ მატულობს ერთი-ორი მეტრიდან ასეულ მეტრამდე, ხოლო ტემპერატურა 5-10 მეტრის სიღრმეზე მცირდება მინუს 10°-მდე და უფრო დაბლა — ტაიმირის ნახევარკუნძულზე, შუა ციმბირის ზღვისპირა დაბლობებზე და ქვეყნის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთშიც.
მრავალწლოვანი მზრალი ქანების მაქსიმალური სისქე და ყველაზე დაბალი ტემპერატურა არის შუა ციმბირის ჩრდილოეთ ნაწილში და იანის, ინდიგირკისა და კოლიმის აუზების დაბლობებზე. ფხვიერ დანალექებში მიწისქვეშა ყინულის გენეტური ტიპები საკმაოდ ნაირგვარია. მათი გავრცელება დაკავშირებულია ტერიტორიის გეომოროფლოგიურ პირობებთან.
'მიგრაციულიყინული' შუაშრეთა და ძარღვების ქსელის სახით, რომლებიც სიღრმით თხელდება, ზღვიურ-მყინვარულ, მდინარეულ-მყინვარულ, დელტურ და ტბიურ დანალექებში გავრცელებულია - კოლის ნახევარკუნძულის, დასავლეთ ციმბირის ვაკისა და ჩრდილო ციმბირის დაბლობის ჩრდილო რაიონებში.
მიგრაციული ყინული სიღრმისაკენ შუაშრეების სიღრმით გაუთხელებლად წარმოქმნილია მცირე სისქის, ადრე ჩამოყალიბებულ და მასთან თანაასაკოვან დანალექებში მთის კალთებზე და მთის ხეობურ-ალუვიურ დანალექებში. მიწისქვეშა ყინულის ეს ტიპი გავრცელებულია შუა ციმბირის, რუსეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთის, იმიერბაიკალეთის და შორეული აღმოსავლეთის მთებში და მაღალ პლატოებზე.
'პოლიგონალურ - ძარღვულიყინული' ასთან თანაასაკოვან ალუვიურ, დელტურ და ტბიურ ნალექებში გავრცელებულია ჩრდილო ციმბირის მდინარეთა ხეობებში, ზღვისპირა დაბლობებზე მდინარე ხატანგის შესართავიდან მდინარე კოლიმამდე და ვილუის დაბლობზე.
ტორფიანი ბორცვების ყინულის ბირთვები ტიპურია პეჩორის დაბლობისა და დასავლეთ ციმბირის ვაკისათვის.
ძარღვული ყინული წარმოიქმნება კრისტალური და მეტამორფული ქანების ნაპრალებში და უკავია მთიანი სისტემების ვრცელი ტერიტორიები ჩრდილო-აღმოსავლეთში და შუა ციმბირის ჩრდილო ნაწილში.
ორგანული ნაშთები
მრავალწლოვანი მზრალობის ფენებში შემოინახა განამარხებული ცხოველთა გვამები. ციმბირის ჩრდილო ნაწილში ცნობილია მამონტისა და ბეწვიანი მარტორქის რამდემინე ბუნებრივი სამარხი, რომელიც აღმოჩენილ იქნა ალუვიურ ვაკეებზე, ჭალისზედა ტერასების ტბიურ-ალუვიურ დანალექებში.
1901 წელს მდინარე ბერეზოვკაზე (მდინარე კოლიმის შენაკადი) მზრალ გრუნტში იპოვეს მამონტის გვამი. მის კუჭში შემონახული იყო საკვები - ისლისა და მარცვლოვანების მცენარეული ნარჩენები. 1949 წელს წარმოებდა ტაიმირის ნახევარკუნძულზე, მდინარე მამონტის ხეობაში (მდინარე ქვედა ტაიმირის აუზი) ახალი ნაპოვნი მამონტის გამოკვლევა. მამონტი აღმოჩნდა ტორფიან-ქვიშიან-ლამიან ნალექებში. სავარაუდოდ, იგი უნდა დაღუპულიყო თხელი დაჭაობებული წყალსატევის ჭალაში ან ჭაობში. მამონტის ნაშთები დაფარულია ალუვიონით.
ნალექების დაგროვების ერთდროულად ქვემოდან ზემოთ იზრდება მზრალობაც, რამაც მთლიანად შეაჩერა გახრწნის პროცესი და დღემდე დააკონსერვა მამონტის ნაშთები.
წარმოშობის საკითხი
მრავალწლოვანი მზრალობის წარმოშობის საკითხი საბოლოოდ არ არის გადაწყვეტილი. არსებობს ორი ძირითადი თვალსაზრისი მრავალწლოვანი მზრალობის, ანუ მზრალი ზონების წარმოქმნის თაობაზე. მკველვარების ერთ ნაწილს მიაჩნია, რომ მზრალობა წარმოიშვა გამყინვარების პერიოდში, ხოლო ამჟამად იგი განიცდის დეგრადაციას. ეს დასტურდება მზრალ გრუნტში მიგნებული გადაშენებული მეოთხეული ცხოველებით, განამარხებული ყინულის მძლავრი ფენების წოლით მყინვარული ნატანის ქვეშ და მზრალი გრუნტის დეგრადაციით. გამყინვარების პერიოდში შუა ციმბირის ტერიტორიის დიდ ნაწილზე მყინვარული საფარი არ არსებობდა. ჰავა იყო კონტინენტური, მაგრამ შედარებით უფრო ცივი, ამ დროს ხდებოდა გრუნტისა და ტბების გაყინვა, თოვლის დაგროვება დადაბლებულ უბნებში, ფირნისა და მძლავრი დანაყინების წარმოქმნა.
სხვა მკვლევარები მრავალწლოვანი მზრალობის წარმოშობას ხსნიან მაშინდელი კლიმატური პირობებით, სახელდობრ : დაბალი წლიური ტემპერატურით (1°-იდან — 16°-მდე), ხანგრძლივი ცივი ზამთრით, მცირე სისქის თოვლის საბურვლით, მცირე მოღრუბლულობის პირობებში სითბოს დიდი გამოსხივებით, ხეობებში და ქვაბულებში ცივი ჰაერის დაგუბებეით, ხანმოკლე მშრალი ზაფხულით (ღამის დაბალი ტემპერატურებით), რომელიც ხელს უწყობდა მრავალწლოვანი მზრალობის შემონახვას და მის განვითარებასაც კი. ეს ჰიპოთეზაც დასტურდება გამყინვარების შემდგომ და თანამედროვე პირობებში მზრალობის წარმოქმნის რიგი ფაქტით.
მზრალობის ადგილი ბუნებრივ პირობებში
მრავალწლოვანი მზრალობა — ტუნდრისა და ტაიგის თანამედროვე ლანდშაფტების მნიშვნელოვანი კომპონენტია. იგი ხელს უწყობს თერმოკარსტული პროცესების, ჰიდროლაკოლით-ბულგუნიახების, ბორცვიანი ტორფნარისა და დაყინების წარმოქმნას, ზეგავლენას ახდენს გრუნტის წყლებზე, ნიადაგურ-მცენარეულ საფარზე და ხეობების მორფოლოგიაზე; გარდა ამისა, მზრალობა არსებით გავლენას ახდენს მოსახლეობის სამეურნეო საქმიანობაზე.
ამიტომ წიაღისეული სიმდიდრეების დამუშავების, მიწისქვეშა წყლების ექსპლოატაციის, ნაგებობათა, ხიდების, გზების და კაშხლების მშენებლობის დროს, ასევე სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოების ჩატარებისას აუცილებელია გულდასმით იქნეს შესწავლილი მზრალი გრუნტი.
სქოლიო
კატეგორია:გეოლოგია კატეგორია:გეოკრიოლოგია
Rhytidoponera rufescens
Rhytidoponera rufescens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Rhytidoponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ectatomminae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
შემეცნება
მინი|[[რობერტ ფლუდი|რობერტ ფლუდის მიერ ილუსტრირებული კოგნიტური მოდელი (1619) ]] შემეცნება (ლათ. Cognition - კოგნიცია) — „აზროვნების, გამოცდილებისა და გრძნობების მეშვეობით ცოდნის შეძენისა და გაგების გონებრივი ქმედება ან პროცესი“. იგი მოიცავს ინტელექტუალური ფუნქციების და პროცესების ყველა ასპექტს, როგორიცაა: აღქმა, ყურადღება, აზროვნება, ინტელექტი, ცოდნის ფორმირება, მეხსიერება და სამუშაო მეხსიერება, განსჯა და შეფასება, მსჯელობა და გამოთვლა, პრობლემის გადაჭრა და გადაწყვეტილების მიღება, ენის გაგება და წარმოება. წარმოსახვაც შემეცნებითი პროცესია, ვინაიდან ის თავისთავად შესაძლებლობებზე ფიქრს გულისხმობს. კოგნიტური პროცესი მიმდინარეობს არსებული ცოდნის გამოყენებით და მისი საშუალებით აღმოაჩენს ახალს.
უკანასკნელი მოჰიკანი (ფილმი)
უკანასკნელი მოჰიკანი (The Last of the Mohicans) — 1992 წელს გადაღებული ფილმი 1757 წლის მოვლენებზე, როდესაც მიმდინარეობდა ომი საფრანგეთსა და ინდიელებს შორის. გადაღებულია მაიკლ მაენის მიერ ჯეიმზ ფენიმორ კუპერის ისტორიული რიმანის „უკანასკნელი მოჰიკანის“ მიხედვით. მთავარ როლებში არიან დენიელ დეი-ლუისი, მედლინ სტოუ და სხვები. ფილმს მიღებული აქვს BAFTA საუკეთესო ოპერატურისთვის.
შემეცნება
კოგნიტური პროცესები გაანალიზებულია სხვადასხვა პერსპექტივიდან სხვადასხვა კონტექსტებში, განსაკუთრებით ლინგვისტიკის, მუსიკალოგიის, ანესთეზიის, ნეირომეცნიერების, ფსიქიატრიის, ფსიქოლოგიის, განათლების, ფილოსოფიის, ანთროპოლოგიის, ბიოლოგიის, სისტემატიკის, ლოგიკის და კომპიუტერული მეცნიერების სფეროებში. შემეცნების ანალიზის ეს და სხვა მიდგომები (როგორიცაა განსახიერებული შემეცნება) სინთეზირებულია შემეცნებითი მეცნიერების განვითარებად სფეროში, პროგრესულად ავტონომიურ აკადემიურ დისციპლინაში.
ეტიმოლოგია
სიტყვა შემეცნება — Cognition XV საუკუნიდან იღებს სათავეს, იგი აღნიშნავდა „აზროვნებას და ცნობიერებას“. ტერმინი მომდინარეობს ლათინური არსებითი სახელიდან cognitio ('გამოკვლევა', 'სწავლა' ან 'ცოდნა'), მომდინარეობს ზმნიდან cognosco, con ('თან') და gnōscō ('ვიცი') ნაერთისგან. მეორე ნახევარი, gnōscō, თავისთავად არის ბერძნული ზმნის მონათესავე gi(g)nósko (γι(γ)νώσκω, 'მე ვიცი' ან 'აღქმა').
ადრეული კვლევები
მიუხედავად იმისა, რომ თავად სიტყვა შემეცნება XV საუკუნეში დამკვიდრდა, კოგნიტურ პროცესების მიმართ ყურადღება, მასზე 18 საუკუნით უკან, ჯერ კიდევ არისტოტელემ (ძვ. წ. 384–322 წწ.) გამოიჩინა. მას აინტერესებდა ის, თუ რა ხდებოდა ადამიანის გონებაში და თუ როგორ მოქმედებს იგი მათ აზროვნებაზე. არისტოტელემ ყურადღება გაამახვილა მეხსიერების, აღქმისა და გონებრივი გამოსახულების შემეცნებით არეალებზე.იგი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა იმის უზრუნველყოფას, რომ მისი კვლევები ეფუძნებოდა ემპირიულ მტკიცებულებებს, ანუ მეცნიერულ ინფორმაციას, რომელიც გროვდება დაკვირვებითა და კეთილსინდისიერი ექსპერიმენტებით. ორი ათასწლეულის შემდეგ, შემეცნების თანამედროვე კონცეფციებს საფუძველი ჩაეყარა განმანათლებლობის პერიოდში, ისეთი მოაზროვნეების მიერ, როგორებიც არიან ჯონ ლოკი და დუგალდ სტიუარტი, რომლებიც ცდილობდნენ შეექმნათ გონების მოდელი, რომელშიც იდეები იყო შეძემილი, დამახსოვრებული და მანიპულირებული.
XIX საუკუნის დასაწყისში კოგნიტური მოდელები განვითარდა როგორც ფილოსოფიაში (ავტორების წყალობით, რომლებიც წერდნენ გონების ფილოსოფიაზე), ასევე მედიცინაში (ექიმების წყალობით, რომლებიც ცდილობდნენ გაეგოთ თუ როგორ განეკურნათ სიგიჟე). ბრიტანეთში, ამ მოდელებს აკადემიაში სწავლობდნენ ისეთი მეცნიერები, როგორიცაა ჯეიმზ სალი (ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში). იგი გამოიყენეს პოლიტიკოსებმა 1870 წლის ეროვნული დაწყებითი განათლების აქტის განხილვისას.
როდესაც ფსიქოლოგია ევროპაში მზარდი სწავლის სფეროდ ჩამოყალიბდა და ამერიკაშიც მოიპოვა მიმდევრები, მეცნიერებმა, როგორებიც არიან ვილჰელმ ვუნდტი, ჰერმან ებინგჰაუსი, მერი უაიტონ კალკინსი და უილიამ ჯეიმზი თავიანთი წვლილი შეიტანეს ადამიანის შემეცნების შესწავლაში.
ადრეული თეორეტიკოსები
ვილჰელმ ვუნდტი (1832–1920) ხაზს უსვამდა ცნებას, რასაც უწოდებდა ინტროსპექციას: ინდივიდის შინაგანი გრძნობების გამოკვლევას. ინტროსპექციისას, საგნის აღწერა უნდა მომხდარიყო ფრთხილად, მაქსიმალური ობიექტურობით, რათა ვუნდტს ეს ინფორმაცია მეცნიერულად ჩაეთვალა. მიუხედავად იმისა, რომ ვუნდტის წვლილი არ არის მინიმალური, თანამედროვე ფსიქოლოგები მის მეთოდებს ზედმეტად სუბიექტურად თვლიან და არჩევენ ექსპერიმენტების შედარებით ობიექტურ პროცედურებს დაეყრდნონ ადამიანის შემეცნებითი პროცესის შესახებ დასკვნების გასაკეთებლად.
ჰერმან ებინგჰაუსი (1850–1909) ატარებდა კოგნიტურ კვლევებს, რომლებიც სწავლობდა ადამიანის მეხსიერების ფუნქციასა და შესაძლებლობებს. ებინგჰაუსმა შეიმუშავა საკუთარი ექსპერიმენტი, რომლის ფარგლებში მან შექმნა 2000-ზე მეტი მარცვალი არარსებული სიტყვებისგან (მაგალითად, "EAS"). მან გამოიკვლია საკუთარი უნარი, ესწავლა ეს არარსებული სიტყვები. მან მიზანმიმართულად აირჩია არარსებული სიტყვები რეალური სიტყვებისგან განსხვავებით, რათა ეკონტროლებინა წინასწარ არსებული გამოცდილების გავლენა იმაზე, თუ რას შეიძლება გამოხატავდნენ სიტყვები. ებინგჰაუსი დააკვირდა და წამოაყენა ჰიპოთეზა რამდენიმე ასპექტის შესახებ, რომელთაც შეეძლოთ გავლენა მოეხდინათ მის შესაძლებლობაზე ესწავლა ეს სიტყვები. მისი დასკვნით ერთ-ერთი ამ მიზეზთაგანი იყო დროის შუალედი სტიმულის სიის წარდგენასა და იმავეს წარმოთქმას ან გახსენებას შორის. ებინგჰაუსი იყო პირველი, ვინც ჩაწერა და შეადგინა „სწავლის მრუდი“ და „დავიწყების მრუდი“. მისმა ნამუშევარმა დიდი გავლენა მოახდინა სერიული პოზიციის შესწავლასა და იმაზე, თუ როგორ მოქმედეგს იგი მეხსიერებაზე.
სქოლიო
კატეგორია:კოგნიტური მეცნიერება კატეგორია:კოგნიტური ფსიქოლოგია კატეგორია:შემეცნება კატეგორია:შემეცნების ფილოსოფია კატეგორია:ლინგვისტიკური ერთეულები კატეგორია:თავსართები კატეგორია:ბოლოსართები
უკანასკნელი მოჰიკანი (ფილმი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1992 წლის ფილმები კატეგორია:დრამატული ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ფრანგულენოვანი ფილმები კატეგორია:მაიკლ მენის ფილმები კატეგორია:რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
ბურიტირამა
ბურიტირამა (Buritirama) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ვალი-სან-ფრანსისკუ-და-ბაიას მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 589 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 3 797.871 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5.16 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
ელ-მირონი
ელ-მირონი (El Mirón) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ელ-ბარკო-დე-ავილა-პიედრახიტის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 31 კმ². მოსახლეობა — 109 კაცი (2021 წ.).
ხორისარი
ხორისარი — ვულკანური მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხევის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე მთიულეთის არაგვის სათავეებში. სიმაღლე 3736 მ. აგებულია მეოთხეული ანდეზიტებითა და დაციტებით. კონუსის ფორმისაა, ციცაბკალთებიანი. ხორისარზე შემორჩენილია რელიეფის მყინვარული ფორმები. დამახასიათებელია სუბალპური, ალპური და სუბნივალური ლანდშაფტი.
მარტა მიჰნა
მარტა მიჰნა (დაბადების გვარიია Zielińska; (Marta Michna; დ. 30 იანვარი, 1978, გლოგუვი, პოლონეთი) — პოლონეთში დაბადებული მოჭადრაკე, რომელიც 2007 წლიდან გერმანიის სახელით გამოდის. 1999 წელს გახდა ქალთა შორის ფიდეს დიდოსტატი.
ხორისარი
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
მარტა მიჰნა
ბიოგრაფია
მარტა ზიელინსკა (შემდგომში მიჰრა) 1978 წლის 30 იანვარს პოლონეთის ქალაქ გლოგუვში დაიბადა. ჭადრაკის თამაში 8 წლისამ დაიწყო და იმ დროისათვის პოლონეთის ერთ-ერთ ნიჭიერ ახალგაზრდად ითვლებოდა. 1994 წელს ქვეყნის ქალთა პირველობაზე ბრინჯაოს მედალი მოიგო. ამავე სინჯის მედალი კიდევ სამჯერ 1996, 1998, 2000 წლებში მოიპოვა. 1995 წელს, ვერდენში ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე, 18 წლამდელ გოგონებში ოქროს მედალი აიღო. 1996 წელს მენორკში მსოფლიოს 18 წლამდელ გოგონებში გახდა ჩემპიონი. 2002 წელს პოლონეთის ქალთა ჩემპიონატზე ვერცხლის მედალი აიღო, ხოლო 2003-ში ოქრო.
2000 წელს ნიუ-დელში ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატზე იასპარეზა, სადაც 64 მონაწილეს შორის რეიტინგით 56-ე იყო. პირველ ტურში კანადელ ჯოანა ჩარესტ სძლია 2:0, თუმც მეორეში რუს ეკატერინა კოვალესკაიასთან გამოვარდა 0,5:1,5. კვლავ მეორე ტურამდე მივიდა მომდევნო წელს მოსკოვში. პირველში ქართველი ლეგენდარული მოჭადრაკე, მსოფლიოს ხუთგზის ჩემპიონი ნონა გაფრინდაშვილი დაამარცხა 3,5:2,5 და მეორეში ალმირა სკრიპჩენკოსთან გამოვარდა 1:3. პირველივე ტურში დაასრულა ასპარეზობა 2006 წელს ეკატერინბურგში. იგი შოტლანდიის სახელით მოათამაშე ქეთევან არახამია-გრანტმა გამოაგდო 1,5:2,5. 2019 წელს გერმანიაში ქალთა შორის ჩემპიონი გახდა.
ქალთა საჭადრაკო ოლიმპიადა
პოლონეთის ნაკრების შემადგენლობაში 1996 წელს, 18 წლისას უხმეს და ერევანში ოლიმპიადაზე სათადარიგო მოთამაშედ წაიყვანეს. მარტამ 6 პარტია მოიგო, ერთი წააგო და საკუთარ დაფაზე ინდივიდუალური ოქრო აიღო. ნაკრები კი მეცხრეზე გავიდა.
2008-ში დრეზდენში მესამე დაფაზე მოთამაშემ 5 პარტია მოიგო, 5 ყაიმით დაასრულა და ინდივიდუალურ ჩათვლაში მე-19 ადგილი ხვდა წილად. ნაკრები კი 21-ზე გავიდა.
კვლავ მესამე დაფაზე იყო და იგივე შედეგი აჩვენა 2012-ში სტამბოლში, თუმც ინდივიდუალურ ჩათვლაში მე-6 ადგილზე გავიდა, ხოლო ნაკრები მე-11 ადგილს დასჯერდა.
ევროპის ქალთა გუნდური ჩემპიონატი
ქალთა ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზე ხუთჯერ იასპარეზა: 2007. ჰერაკლიონი, მესამე დაფა (+3, =4, -1). 2009. ნოვი სადი. მესამე დაფა. (+3, =4, -1). 2011. პორტო კარასი. მეორე დაფა (+4, =3, -2). 2013. ვარშავა. სარეზერვო დაფა. (+3, =2, -2). 2017. კრეტა. მეოთხე დაფა. (+3, =3, -1).
პირადი ცხოვრება
1990-იანი წლების ბოლოს რომანი ჰქონდა დიდოსტატ ალექსეი შიროვთან. 1999 წელს წყვილს გოგონა მაშა შეეძინათ. 2006 წელს გერმანელ მოჭადრაკე, ფიდეს ოსტატ კრისტიან მიჰრაზე დაქორწინდა, გვარი ზიელინსკა მიჰრათი შეიცვალა და ერთ წელიწადში გერმანიის სახელით გააგრძელა გამოსვლა. ქმართან ერთად ჰამბურგში ცხოვრობს და ოთხ შვილს ზრდის. მაშას გარდა ოჯახში სამი ბავშვი ჰყავს: მათეუში, მილოში და მაია.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მოჭადრაკეები კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები ქალთა შორის კატეგორია:30 იანვარი კატეგორია:1978 წელი სპორტში
ასალის ტბა
მინი|ასალის ტბა ასალის ტბა (بحيرة عسل) — კრატერული ტბა ჯიბუტის ცენტრალურ ნაწილში. ცხელ, მზიან დღეებში ტბის მარილიანი წყლის აორთქლების შედეგად წარმოიქმნება მარილის კუნძულები. ტბა მდებარეობს ზღვის დონიდან 155 მეტრით დაბლა, აფარის დაბლობზე, ეს ყველაზე დაბალი წერტილია აფრიკაში. ტბის სიმლაშე შეადგენს 35 %-ს, ხოლო 20 მეტრის სიღრმეზე — 40 %-ს , რის შედეგადაც ის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მლაშე ტბაა მსოფლიოში მკვდარ ზღვასთან და ელტონის ტბასთან ერთად. ტბა შემოფარგლულია მჭიდრო მლაშე ნიადაგის ფენით. მარილი მოიპოვება და ქარავნებით იგზავნება ეთიოპიაში.
ტბიდან დაახლოებით 5 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს ტაჯურის ყურე ინდოეთის ოკეანეში.
სქოლიო
კატეგორია:ჯიბუტის ტბები
სავსე სახლი (სომხური სერიალი)
სავსე სახლი (სომხურად: Ֆուլ Հաուս) — სომხური სიტკომის სტილის სატელევიზიო სერიალი, რომელიც არმენ პეტროსიანმა შექმნა. სერიალის პრემიერა სომხეთის ტელევიზიით 2014 წლის 4 ოქტომბერს შედგა. მეშვიდე სეზონი შოუს ბოლო სეზონია. სერიალის მოქმედება მიმდინარეობს ერევანში, სომხეთში.
ძირითადი პერსონაჟები
ლიკა გაბრიელიანი - არპი გაბრიელიანი
ფელიქს ჰოკობიანი - გორ ჰოკობიანი
ტატევ იერანიანი - ანი იერანიანი
მუშეღ "მუშო" დანიელიანი - გრიგორ დანიელიანი
თამარა ავეტისიანი - მარჯან ავეტისიანი
მეორეხარისხოვანი პერსონაები (ერთ სეზონზე მეტი)
გარიკ სეფხანიანი განასახიერებს რუბენ სეფხანიანს (სეზონები 1–7) "სავსე სახლში". ის არის კაფეში ბარმენი და მიმტანი. ზარას მეგობარი ბიჭი.
მენჩი განასახიერებს სერგეის (სეზონები 1, 3-7) გამყიდველი, რომელიც გოგონებსა და ბიჭებს ატყუებდა.
ლერნიკ ჰარუთიანიანმა განასახიერა გაგაზი (სეზონები 1–2, 5-7) იანასა და ევას ძმა.
კრისტინა ეგოიანი განასახიერებს ზარა ეგოიანს (5-7 სეზონი) სავსე სახლის კაფეს მიმტანი. რუბენის შეყვარებული.
ელა ტარუნჩი ასახავს ელას (სეზონები 1-4). ის არსენის დედა.
მეორეხარისხოვანი პერსონაჟები (ერთი სეზონი)
ანატი საქანიანი განასახიერებს რუზანას "რუზანს" (სეზონი 1) "ფულჰაუსის" კაფის ყოფილი მენეჯერი.
ლილიტ ჰაროიანი განასახიერებს ევას (სეზონი 2) არსენის ყალბი შეყვარებული. გაგაზის და.
ევა ხაჩატრიანი ასახავს ნორას (სეზონი 3), რომელიც ახალი მოიჯარე.
დავით აღაჯანიანი განასახიერებს ტიგრანის (სეზონი 2), რომელიც თამარას ძმისშვილია.
მარიამ მელიქიანი განასახიერებს იანას (სეზონი 1) არსენის ყოფილი შეყვარებული.
მარინკა ხაჩატრიანი განასახიერებს მანე იერანიანს (სეზონი 4) ტათევის და, რომელიც სტეპანაკერტიდან იყო ჩამოსული.
გევორგ მარტიროსიანი განასახიერებს დავითს (სეზონი 4) მანეს მეგობარი და თანაკლასელი.
არმან ჰოვანისიანი განასახიერებს იშხანს (სეზონი 5). მუშეგის ვაჟი.
ლილი კარაპეტიანი განასახიერებს ლილიტს (სეზონი 5). დიზაინერი, ფელიქსის კლასელი და მეგობარი გოგონა 5 სეზონის 1 ნაწილში.
ჰაიკ პეტროსიანი ასახავს სევაკს (სეზონი 6). ლიკას მეგობარი ბიჭი.
თამარა პეტროსიანი განასახიერებს ნარა ისაჰაკონას (სეზონი 6). სერგეის ყოფილი ცოლი, ფსიქოლოგი.
ელენ ასატრიანი განასახიერებს კნარიკს (სეზონები 7) რეპორტიორი
პირველი სეზონი (2014)
ორი სტუდენტი (ლიკა და ტათევი), მაკლერის დახმარებით, ქირაობს ბინას. მათდა გასაკვირად, მათ აღმოაჩინეს 3 კაცი, რომლებიც ერთ ბინაში ცხოვრობენ (ფელიქსი, მუშეგი და არსენი). აღმოჩნდა, რომ მათ ბინა იგივე მაკლერის დახმარებით აქვთ ნაქირავები და ასევე გადაიხადეს მთელი წლის განმავლობაში.
მხარეები არ დაუკავშირდებიან მაკლერს და თანხმდებიან იცხოვრონ ბინაში, სანამ ის გამოჩნდება. შემდეგ ჩამოდის მეზობელი, რომელიც მეპატრონის თხოვნით პატრონობს სახლს (თამარა). მაცხოვრებლები ხვდებიან, რომ თამარას შეუძლია პატრონს მოუყვეს არსებული სიტუაციის შესახებ და შედეგად შესაძლებელია ქუჩაში აღმოჩდნენ, ამიტომ ისინი გადაწყვეტენ თავი წარმოაჩინონ როგორც ერთი ჯგუფი.
სქოლიო
კატეგორია:სერიალები
კატეგორია:სომხური სერიალები კატეგორია:სიტკომები
რინგელშპიცი
რინგელშპიცი (Ringelspitz) — მთა გლარნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს სანქტ-გალენისა და გრაუბიუნდენის კანტონების საზღვარზე. ზღვის დონიდან 3 248 მ სიმაღლით, იგი სანქტ-გალენის კანტონის უმაღლესი მწვერვალია.
რინგელშპიცი უმაღლესი წერტილია 12 კილომეტრიანი ქედისა, რომელიც პიც-სარდონისა და პიც-სეგნასის მთებს შორისაა აღმართული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
საქართველოს პარლამენტის საპროცედურო საკითხთა და წესების კომიტეტი
საქართველოს პარლამენტის საპროცედურო საკითხთა და წესების კომიტეტი - საქართველოს პარლამენტის ერთ-ერთი კომიტეტი.
უფლებები
საპროცედურო საკითხთა და წესების კომიტეტი:
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს პარლამენტი
სერვეცეზა ქადინეფენდი
სერვეცეზა ქადინეფენდი (Servetsezâ Kadınefendi; დ. 1 სექტემბერი, 1823, მაიკოპი, ჩერქეზეთი — გ. 25 სექტემბერი, 1878, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ჩერქეზი დიდგვაროვანი და ოსმალეთის სულთან აბდულმეჯიდ I-ის პირველი ცოლი 1839 წლიდან მის გარდაცვალებამდე.
Rhytidoponera rufithorax
Rhytidoponera rufithorax — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Rhytidoponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ectatomminae-ს ქვეოჯახს. .
სერვეცეზა ქადინეფენდი
ადრეული ცხოვრება
სერვეცეზა დაიბადა 1823 წლის 1 სექტემბერს მაიკოპში. მისი მშობლების ვინაობა უცნობია, თუმცა ცნობილია, რომ იგი ერთ-ერთი წარჩინებული ჩერქეზი თავადის ქალიშვილი იყო. მისი სახელი სპარსულ ენაზე ნიშნავს „სიმდიდრის ღირსს“. ასევე უცნობია, თუ როგორ აღმოჩნდა იგი სტამბოლში, ოსმალეთის სულთან აბდულჰამიდ I-ის ქალიშვილის, ესმა სულთნის სასახლეში.
Rhytidoponera rufithorax
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სერვეცეზა ქადინეფენდი
ქორწინება
მარცხნივ|მინი|284x284პქ|სერვეცეზას ქმარი, სულთან აბდულმეჯიდი 1839 წლის 2 ივლისს, როდესაც ოსმალეთის ახალი სულთანი აბდულმეჯიდ I გახდა, ესმა სულთანმა სერვეცეზა თავისი ძმისწულის, ახალი სულთნის ცოლად შეარჩია. ქორწინება 1839 წელსვე შედგა, რის შემდეგაც სერვეცეზას, როგორც სულთნის პირველ ცოლს, მიენიჭა „უფროსი ქადინის“, ანუ ქადინეფენდის წოდება, რომელიც მან ქმრის გარდაცვალებამდე შეინარჩუნა.
ლეილა აჩბა თავის მოგონებებში წერდა, რომ სერვეცეზა ქადინეფენდი კულტურული და ინტელექტუალი ქალი იყო. ჩარლზ უაითმა, რომელიც ასევე ეწვია სტამბოლს, სერვეცეზას შესახებ ასეთი რამ განაცხადა:
სერვეცეზა უნაყოფო აღმოჩნდა. ამის გამო, მას შემდეგ, რაც 1851 წელს მისი ქმრის მეექვსე ცოლი, გიულჯემალ ქადინი გარდაიცვალა, სერვეცეზამ მისი სამივე შვილი: ფატმა სულთანი, რეფია სულთანი და უფლისწული მეჰმედი იშვილა. მან აბდულჯემიდს პირადად სთხოვა, რომ უდედოდ დარჩენილი ბავშვები მის მეურვეობაში შეეყვანა, რათა მას ისინი საკუთარი შვილებივით აღეზარდა. სულთანმა ცოლს თხოვნა შეუსრულა და სერვეცეზაც დარჩენილი ცხოვრება ზრუნავდა მათზე, როგორც საკუთარ შვილებზე.
როდესაც 1853 წელს აბდულჯემიდის მეცხრე ცოლი, ბეზმიალემ სულთანი გარდაიცვალა, სერვეცეზა დაინიშნა ჰარემის მმართველად. ამ პერიოდში გავრცელდა ჭორი, რომ აბდულმეჯიდის ცოლს, შევქეფზა სულთანს უფლისწული მეჰმედი შეუყვარდა, რამაც სულთნის განრისხება გამოიწვია და სერვეცეზას მეურვეობაში მყოფი მეჰმედი მემკვიდრეთა სიაში უკან გადაწია, მის ნაცვლად კი უფლისწული აბდულაზიზი გამოაცხადა მემკვიდრედ.
ქვრივობა და გარდაცვალება
1861 წლის 25 ივნისს აბდულმეჯიდ I გარდაიცვალა და ტახტი სულთან აბდულაზიზმა დაიკავა, რის შემდეგაც სერვეცეზამ დატოვა თოფქაფის სასახლე და ქაბატაშის სასახლეში გადავიდა. 1872 წელს მისი ბრძანებით გააკეთეს შადრევანი უსქუდარში. როგორც ჩანს, მას თავისი შვილობილი, უფლისწული მეჰმედი ძალიან უყვარდა, რის გამოც, როდესაც ტახტზე სულთან აბდულჰამიდ II ავიდა, სერვეცეზამ მას პირდაპირ განუცხადა, რომ ტახტი წაართვეს.
სერვეცეზა ქადინეფენდი გარდაიცვალა 1878 წლის 25 სექტემბერს სტამბოლში. დაკრძალულია ქმრის მავზოლეუმის მახლობლად. ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ სერვეცეზა მოწამლეს, რამეთუ გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე იგი აბდულჰამიდ II-თან მივიდა და განუცხადა, რომ ტახტი კანონიერი მფლობელისთვის დაებრუნებინა. მას შემდეგ, რაც სულთანმა მისი „გაფრთხილება მიიღო“ იგი სასმელზე დაპატიჟა, სერვეცეზა კი სასახლეში დაბრუნებისთანავე გარდაიცვალა, რის გამოც ივარაუდება, რომ იგი სულთანმა მოაწამლინა.
მიუხედავად ყველაფრისა, სერვეცეზას სურვილი მაინც ახდა, როდესაც 1909 წელს ჩამოაგდეს აბდულჰამიდი და მის ნაცვლად სერვეცეზას შვილობილი, მეჰმედ V დასვეს ტახტზე.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1823 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1878 კატეგორია:ოსმანების დინასტია კატეგორია:ოსმალეთის სულთნების მეუღლეები კატეგორია:ჩერქეზები