cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კისტური ფიბროზი
პათოფიზიოლოგია
კისტური ფიბროზისას ყველაზე დიდი ზიანი ორგანიზმს ადგება ორგანოების მიერ შესქელებული სეკრეტის გამოყოფის შედეგად ვიწრო გასასვლელების დახშობით. ბლოკადა ხელს უწყობს ინფექციების განვითარებას ფილტვებში, პანკრეასის დაზიანებას მომნელებელი ფერმენტების დაგროვების გამო, გაუვალობის განვითარებას ნაწლავებში და ა. შ. არსებობს რამდენიმე თეორია იმის შესახებ თუ როგორ იწვევს ცილის დეფექტი მსგავს კლინიკურ მანიფესტაციებს. ყველაზე გავრცელებული თეორიის თანახმად იონების ტრანსპორტის დეფექტი იწვევს ჰაერგამტარი გზების ეპითელიუმის დეჰიდრატაციას და ლორწოს შესქელებას. CFTR აკონტროლებს არამარტო ქლორის მოძრაობას, არამედ ნატრიუმის არხის (ENac) აქტივობასაც, რომელიც პასუხისმგებელია ნატრიუმის ინტრაუჯრედულ ტრანსპორტზე. CFTR ნორმაში აინჰიბირებს ამ არხის აქტივობას და მისი დეფექტის შემთხვევაში ნატრიუმის იონები უკონტროლოდ იწყებენ უჯრედში შესვლას. ამ გაზრდილი ნაკადის გამო წყალიც დაიწყებს უჯრედის შიგნით შესვლას და ჰაერგამტარი გზის ზედაპირული სითხის სიბლანტე გაიზრდება (ნაკლები წყლის შემცველობის გამო). რადგან ასეთ გარემოში წამწამების მოძრაობა შეზღუდულია და ვეღარ ასრულებენ თავიანთ გამწმენდ ფუნქციას, ზედაპირზე გროვდება დიდი რაოდენობით ლორწო. საკვები ნივთიერებით მდიდარი ლორწო ხელს უწყობს ბაქტერიებს იმუნური სისტემისგან დამალვას, რაც განმეორებითი რესპირაციული ინფექციების მიზეზი ხდება. იგივე CFTR ცილა არსებობს პანკრეასისა და საოფლე ჯირკველბის უჯრედებში, რითაც აიხსნება ამ ლოკაციებში განვითარებული პათოლოგიური ცვლილებები.
ქრონიკული ინფექციები
კისტური ფიბროზით დაავადებული ინდივიდების ფილტვებში ბაქტერიები ადრეულ ასაკშივე იწყებენ კოლონიების შექმნას გასქელებულ ლორწოზე, რომელიც გროვდება ჰაერგამტარ გზებში. ლორწო ქმნის ბაქტერიულ მიკროგარემოს, რომლებიც რთული მისაღწევია იმუნური სისტემის უჯრედებისა და ანტიბიოტიკებისთვის. შესქელებული ლორწოს სეკრეცია და ხშირი ინფექციები აზიანებს ფილტვებს ჰაერგამტარი გზების თანდათანობითი რემოდელირებით, რაც ინფექციის აღმოფხვრას უფრო ართულებს.
დროთა განმავლობაში კისტური ფიბროზით დაავადებულ ინდივიდებში ბაქტერიების ტიპი და მათი მახასიათებელი ნიშნები იცვლება. საწყის ეტაპზე ფილტვის ინფიცირება ხდება ისეთი ბაქტერიებით როგორიცაა ოქროსფერი სტაფილოკოკი და Haemophilus influenzae. საბოლოოდ დომინირებს Pseudomonas aeruginosa (და ზოგჯერ Burkholderia cepacia). 18 წლის ასაკისთვის პაციენტების 80% P. aeruginosa-ს სამიზნე ხდება, ხოლო 3.5%-ში B. cepacia-სი. მას შემდეგ, რაც ბაქტერია ადაპტირდება გარემოში ის იძენს რეზისტენტობას ყველაზე ხშირად გამოყენებული ანტიბიოტიკებისადმი. ფსევდომონამ შეიძლება შეიძინოს მახასიათებლები, რომლის საშუალებითაც წარმოქმნის დიდ კოლონიებს, რაც იშვიათად გვხვდება ინდივიდებში, რომლებიც არ არაიან დაავადებული კისტური ფიბროზით
ინფექციების გავრცელების ერთ-ერთი გზაა კისტური ფიბროზით დაავადებულ ინდივიდებს შორის გადაცემა. კისტური ფიბროზით დაავადებული ინდივიდები ხშირად მონაწილეობდნენ საზაფხულო "CF ბანაკებში". კლინიკებში, სადაც კისტური ფიბროზით დაავადებული ინდივიდები იყვნენ დაჯგუფებული,  არ სტერილიზდებოდა ყოველდღიური მოხმარების ნივთები,  რაც ხელს უწყობდა პაციენტებს შორის საშიში ბაქტერიების გადაცემას. შედეგად კისტური ფიბროზით დაავადებული ინდივიდები ახლა არიან იზოლირებული ერთმანეთისგან და მედპერსონალს აცვია ხელთათმანები და ფორმები პაციენტის გასინჯვისას, რათა შემცირდეს ვირულენტური ბაქტერიული შტამების გავრცელება.
CF პაციენტების ჰაერგამტარი გზები ასევე შეიძლება იყოს კოლონიზებული ფილამენტური სოკოთი (როგორიცაა Aspergillus fumigatus, Scedosporium apiospermum, Aspergillus terreus) და/ან საფუარები (როგორიცაა Candida albicans); სხვა ფილამენტური სოკოებიდან იშვიათად გვხვდება Aspergillus flavus, Aspergillus nidulans, Exophiala dermatitidis და Scedosporium prolificans (ჰაერგამტარი გზების ქრონიკული კოლონიზატორი); ზოგიერთი სოკო როგორიცაა Penicillium emersonii და Acrophialophora fusispora ითვლება ექსკლუზიურ სახეობებად კისტური ფიბროზის თვალსაზრისით (გვხვდება იშვიათად). დაქვეითებული მუკოცილიარული გაწმენდა, რაც მახასიათებელია კისტური ფიბროზის, დაკავშირებულია ლოკალურ იმუნოლოგიურ დარღვევებთან. ამასთანავე, გახანგძლივებულმა მკურნალობამ ანტიბიოტიკებით და კორტიკოსტეროიდების გამოყენებამ შეიძლება ასევე დაასტიმულიროს სოკოების ზრდა. მიუხედავად იმისა, რომ ჰაერგამტარი გზების სოკოებით კოლონიზაციით კლინიკური მნიშვნელობა კვლავაც განხილვის საგანია, მათ შეიძლება გამოიწვიონ ლოკალური ანთებითი პროცესები და ფილტვის ფუნქციების მწვავე გაუარესება, რაც ხშირად ხდება ალერგიული ბრონქო-პულმონალური ასპარგილოსისას (ABPA-ყველაზე ხშირი სოკოს მიერ გამოწვეული დაავადება კისტური ფიბროზით დაავადებულ ინდივიდებში), მოიცავს Th2-მიერ წარმართული იმუნური პასუხს ასპარგილუსის მიმართ.
დიაგნოზი და მონიტორინგი
thumb|519x519px|CFTR გენის ადგილმდებარეობა მე-7 ქრომოსომაზე კისტური ფიბროზის დიაგნოზის დასმა სხვადასხვა გზით შეიძლება მათ შორისაა ახალშობილთა სკრინინგი, ოფლის ანალიზი, გენეტიკური ტესტირება. 2006 წლის მონაცემებით, ამერიკის შეერთებულ შტატებში შემთხვევათა 10%-ში დიაგნოზი მალევე დაისვა ახალშობილთა სკრინინგის პროგრამით. ახალშობილების სკრინინგი ემყარება სისხლში იმუნორეაქტიული ტრიფსინოგენის მომატებული მაჩვენებლების აღმოჩენას. ნორმიდან გადახრილი მაჩვენებლების შემთხვევაში კეთდება დამატებით ოფლის ანალიზი. ხშირ შემთხვევაში მშობელი ითხოვს ახალშობილის ტესტირებას რადგან ბავშვის კანი მარილიანია. ტრიფსინოგენის დონე შეიძლება გაიზარდოს ინდივიდებში, რომელთაც აქვთ CFTR' გენის ერთი მუტანტური ასლი (ანუ არის დაავადების მატარებელი) ან იშვიათად ორივე ნორმალური ასლის მქონე ინდივიდებშიც. ახალშობილების სკრინინგი სადავო საკითხია სწორედ ამ ცრუ დადებითი პასხების გამო. ქვეყნების უმეტესობა არ ატარებს ბავშების სკრინინგს კისტურ ფიბროზზე, მაშასადამე, ინდივიდების უმეტესობის დიაგნოზირება სიმპტომების გამოჩენის შემდეგ ხდება (მაგალითად: სინოპულმონარული დაავადებები და კუჭ-ნაწლავისმხრივი გამოვლინებები ). ყველაზე ხშირად გამოიყენება ოფლის ანალიზი. ოფლის ტესტირება გულისხმობს მისი პროდუქციის გაძლიერებას პრეპარატით (პილოკარპინი). პრეპარატი შეიყვანება კანიდან იონოფორეზით (ერთი ელექტროდი თავსდება პრეპარატიან მხარეზე და მეორე კანის თავისუფალ ნაწილზე). პროდუცირებული ოფლი შეგროვდბა ფილტრის ქაღალდზე ან კაპილარულ მილში და უტარდება ანალიზი ნატრიუმისა და ქლორის აბნორმალურ შემცველობაზე. კისტური ფიბროზით დაავადებულ ადამიანებს აქვთ მომატებული ნატრიუმისა და ქლორის კონცენტრაცია ოფლში, მაგრამ შემცირებული თიოციანატი და ჰიპოთიოციანატი ნერწყვსა და ლორწოში. CF-ის დიანოზირება ხდება ასევე CFTR გენში მუტაციის აღმოჩენით.
პრენატალური დიაგნოზი
წყვილებს, რომლებიც ელოდებიან ბავშვს ან დაგეგმილი აქვთ ორსულობა, შეუძლიათ ჩაიტარონ გენეტიკური კვლევა CFTR გენის მუტაციებზე, რათა განისაზღვროს კისტური ფიბროზით დაავადებული ბავშვის გაჩენის რისკი. გენეტიკური ტესტი ტიპურად უტარდება ორივე მშობელს, თუ კისტური ფიბროზის რისკი იქნება მაღალი ამ შემთხვევაში ტესტი უტარდება ნაყოფსაც. მეანობისა და გინეკოლოგიის ამერიკული კოლეჯის რეკომენდაციით გენეტიკური ტესტირება უნდა ჩაიტარონ მომავალმა მშობლებმა, რომელთაც ოჯახის ისტორიაში აქვთ კისტური ფიბროზის დიაგნოზი, ასევე მათი რეკომენდაციით ყველა კავკასიელმა წყვილმა უნდა ჩაიტაროს გენეტიკური ტესტირება კისტური ფიბროზის მატარებლობაზე.
ნაყოფში კისტური ფიბროზის გამოვლენისთვის აუცილებელია მან ორივე მშობლისგან მიიღოს CFTR გენის მუტანტური ალელი, მაგრამ რადგან გენეტიკური ტესტი კისტურ ფიბროზზე ძვირია, ტესტირება საწყის ეტაპზე უტარდება ერთ მშობელს. თუ აღმოჩნდება რომ ეს მშობელი CFTR გენის მუტაციის მატარებელია, მაშინ ტესტირება უტარდება მეორე მშობელსაც კისტური ფიბროზით დაავადებული ბავშვის გაჩენის რისკის გამოსათვლელად. კისტური ფიბროზი შეიძლება გამოწვეული იყოს ათასობით სხვადასხვა მუტაციით, რაც შეუძლებელს ხდის ყველა მათგანის დეტექციას. ტესტი ტარდება ყველაზე ხშირი მუტაციის მიმართ (ΔF508) — კომერციულად ყველაზე ხელმისაწვდომია 32 ან ნაკლები მუტაციის ძებნა. თუ ცნობილია რომ ოჯახს აქვს იშვიათი მუტაცია, სკრინინგი ტარდება ამ მუტაციის მიმართ. გამომდინარე იქიდან რომ შეუძლებელია ყველა მუტაციის მიმართ სკრინინგის ჩატარება, ტესტის უარყოფითი პასუხი არ ნიშნავს, რომ ბავშვს არ ექნება კისტური ფიბროზი.
ორსულობისას ტესტირება შეიძლება გაკეთდეს პლაცენტაზე (ქორიონული ხაოს კვლევა) ან ამნიონურ სითხეში არსებულ უჯრედებზე (ამნიოცენტეზი). თუმცა, ქორიუნული ხაოდან მასალის აღებას აქვს ნაყოფის დაღუპვის რისკი (1:100) და ამნიოცენტეზს 1:200;  ახალი კვლევებით ეს მაჩვენებელი შეიძლება იყოს ბევრად მცირე, დაახლოებით 1:1 600.
მართვა
მიუხედავად იმისა რომ ჯერ არ არსებობს კისტური ფიბროზისგან საბოლოოდ განკურნების ხერხები არსებობს გარკვეული მკურნალობის მეთოდები. კისტური ფიბროზის მენეჯმენტი ბოლო 70 წლის განმავლობაში განვითარდა. 70 წლის წინ კისტური ფიბროზით დაავადებული ბავშვები უმეტესად ცოცხლობდნენ 1 წლამდე, დღესდღეობით ამ დაავადებით დაავადებულ ბაშვებს შეუძლიათ იცოცხლონ ზრდასრულ ასაკამდე. უახლესი მიღწევების საშუალებით შესაძლებელია პაციენტების მეტნაკლებად სრულფასოვანი ცხოვრობით უზრუნველყოფა, გართულებების გარეშე (ეს ძირითადად შეეხება განვითარებულ ქვეყნებს). დაავადების მართვის მთავარი ასპექტებია სასუნთქი გზების ინფექციების მკურნალობა, კარგი კვება და აქტიური ცხოვრების წესი. პულმონარული რეაბილიტაცია, როგორც კისტური ფიბროზის მენეჯმენტი გრძელდება ადამიანის სიცოცხლესთან ერთად და მიზანმიმართულია ორგანოს ფუნქციის მაქსიმალურად შენარჩუნებასა და შესაბამისად ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებისკენ. საუკეთესო მკურნალობის პირობებში შესაძლებელია ფილტვის და სხვა ორგანოების ფუნქციების დიდხანს შენარჩუნება. გამომდინარე იქიდან, რომ დაავადება ხასიათდება სიმპტომების დიდი ვარიაციით, პაციენტები მკურნალობენ მულტიდისციპლინარული ცენტრების სპეციალისტებთან. მკურნალობა მორგებულია ინდივიდზე. თერაპიის სამიზნე ორგანოებია ფილტვები, საჭმლის მომნელებელი ტრაქტი (რაც მოიცავს პანკრეასული ფერმენტების დამატებასაც) და რეპროდუქციული ორგანოები.
ანტიბიოტიკები
კისტური ფიბროზით დაავადებული ადამიანებს პერმანენტულად მკურნალობენ ერთი ან მეტი ანტიბიოტიკით. ანტიბიოტიკები არის აუცილებლად საჭიროა როდესაც ვიტარდება პნევმონია ან ფილტვის ფუნქცია მნიშვნელოვნად ქვეითდება. ანტიბიოტიკის ირჩევენ ნახველის ანალიზის საფუძველზე. ეს ხანგრძლივი თერაპია ხშირად საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას და პერიფერიული ან ცენტრალური ვენის კათეტერიზაციას. ტობრამიცინით, ქოლისტინით, და აზტრეონამით ინჰალაცია ხანდახან ინიშნება თვიურად, მანამდე სანამ არ გაუმჯობესდება ფილტვის ფუნქცია ბაქტერიების კოლონიის ზრდის შეფერხების ხარჯზე. ანტიბიოტიკების ინჰალაციური თერაპია აუმჯობესებს ფილტვის ფუნქციას, მაგრამ ამასთანავე აქვს გვერდითი ეფექტებიც როგორიცაა ანტიბიოტიკორეზისტენტობის განვითარება და ხმის ცვლილება  ორალური ანტიბიოტიკები: ციპროფლოქსაცინი ან აზიტრომიცინი ეძევათ პაციენტებს ინფექციის თავიდან ასაცილელად ან მიმდინარე ინფექციის კონტროლისთვის. <span style="background-color: rgb(255, 255, 255);">  ამინოგლიკოზიდების (მაგალითად ტობრამიცინი) ხანგრძლივად გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს სმენის დაკარგვა, წონასწორობის სისტემის დაზიანება შიგნითა ყურში, ან თირკმლის პრობლემები. ამ გვერდითი ეფექტების თავიდან ასაცილებლად რუტინულად უნდა შემოწმდეს სისხლში ანტიბიოტიკების კონცენტრაცია.
ფილტვის დაავადებების ალტერნატიული მკურნალობის ხერხები
არსებობს სხვადასხვა ტექნიკები სასუნთქი გზებიდან ნახველის მექანიკურად მოცილებისთვის. კლინიკებში გამოიყენება, გულმკერდის ფიზიოთერაპია (CPT); მოწყობილობები, რომლებიც ქმნიან პერკუსიულ (დარტყმით) თერაპიას არის: ThAIRapy Vest და ინტრაპულმონარული პერკუსიული ვენტილატორი (IPV). უფრო ახალი მეთოდები ბიფაზური აბჯრისმიერი ვენტილაცია ეხმარება სეკრეტირებული შესქელებული ლორწოს მოცილებაში და ჰაერგამტარი გზების გაწმენდაში. აპარატი არის მოსახერხებელი სახლის პირობებში გამოყენებისთვის.
ივაკაფტორი არის ორალურად მისაღები პრეპარატი კისტური ფიბროზის გარჯვეული მუტაციების შემთხვევაში დაავადების სამკურნალოდ. ის ზრდის ფილტვის ფუნქციას 10%-ით, პრეპარატი საკმაოდ ძვირადღირებულია.
შესაძლებელია სეკრეტის გამათხიერებელი პრეპარატების აეროზოლის სახით მიწოდება, ასეთებია დორნაზე ალფა და ჰიპერტონიული ხსნარი. დორნაზე არის ადამიანის რეკომბინანტული დეოქსირიბონუკლეაზა, რომელიც შლის დნმ-ს  ლორწოში და ამცირებს მის ვისკოზურობას. დენუფოზოლი არის საკვლევი პრეპარატი, რომელიც ხსნის ქლორის ალტერნატიულ არხებს, რაც ხელს უწყობს ლორწოს გათხიერებას. ბოლომდე გაურკვეველია კორტიკოსტეროიდების ინჰალაციის ეფექტი.
ფილტვის დაავადების გაუარესებისას საჭირო ხდება ხელოვნური ვენტილაციის ჩარევა. კისტური ფიბროზით დაავადებულ ინდივიდებს შეიძლება დასჭირდეთ ღამით სპეციალური ნიღბების ტარება, რაც დაეხმარებათ სუნთქვაში. ეს აპარატი ცნობილია, როგორც ჰაერგამტარი გზების პოზიტიური წნევის (BiPAP) ორდონიანი ვენტილატორი. ის უზრუნველყოფს ძილისას სისხლში ჟანგბადის ნორმალური დონის შენარჩუნებას. BiPAP-ს გამოყენება შეიძლება ფიზიკური თერაპიის დროსაც ნახველისგან გასათავისუფლებლად. უკიდურესი ფორმებისას შეიძლება გახდეს საჭირო სასუნთქ გზებში ხელოვნური მილის ჩადგმა, ან ტრაქეოსტომის გაკეთება.
კვლევებმა აჩვენა, რომ ბავშვებში მასაჟით თერაპიას შეიძლება ჰქონდეს დადებითი ეფექტები და გააუმჯობესოს ოჯახების ცხოვრების ხარისხი. გაურკვეველია რა ეფექტი აქვს პნევმოკოკზე ვაქცინაციას, რადგან კვლევები არ გაგრძელებულა 2014 წლის შემდეგ.
ტრანსპლანტაცია
ფილტვის ტრანსპლანტაცია ხშირად ხდება საჭირო კისტური ფიბროზით დაავადებული ინდივიდებისთვის. ერთი ფილტვის ტრანსპლანტაცია შესაძლებელია სხვა დაავადებების შემთხვევაში, მაგრამ კისტური ფიბროზისას უნდა მოხდეს ორივე ფილტვის ტრანსპლანტაცია, რადგან ხელუხლებელ ფილტვში შეიძლება იყოს დარჩენილი ბაქტერიის კულტურა, რომელიც შემდგომ დააინფიცირებს ტრანსპლანტირებულ ფილტვსაც. პაციენტებს შეიძლება ამავდროულად გადაუნერგონ პანკრეასი ან ღვიძლი დიაბეტის ან ღვიძლის პრობლემების თავიდან ასაცილებლად. ფილტვის გადანერგვა ნაჩვენებია მაშინ, როდესაც მისი ფუნქცია უკიდურესად მცირდება და აუცილებელია ხელოვნური ვენტილაცია.
სხვა ასპექტები
thumb|სპერმის ინტრაციტოპლაზმური ინექციის გამოყენება შეიძლება კისტური ფიბროზით დაავადებული მამაკაცების უნაყოფობის პრობლემის გადასაჭრელად ახალშობილებს, რომლებსაც აქვთ ინტესტინალური ობსტრუქცია ტიპურად საჭიროებენ ოპერაციულ ჩარევას მაშინ, როდესაც ზრდასრულებს დისტალური ინტესტინალური ობსტრუქციის სინდრომით არ ესაჭიროებათ ეს პროცედურა. პანკრეასული ფერმენტების ჩანაცვლებითი თერაპიით თორმეტგოჯა ნაწლავში ადეკვატურად მოხდება ნივთიერებების დაშლა და შეწოვა. თერაპიის გარეშე ეს ნივთიერებები დაიკარგებოდა ნარჩენებთან ერთად. ჯერჯერობით არაა დაზუსტებული პანკრეასული ფერმენტების მიღების ზუსტი დოზა, ასევე უცნობია მკურნალობის ხანგრძლივი ეფექტები და რისკები.
აქამდე არ ჩატარებულა ფართომასშტაბიანი კვლევა კისტური ფიბროზით დაავადებულ ზრდასრულ ინდივიდებში ათეროსკლეროზისა და კორონარული არტერიული დაავადების განვითარებას შორის კავშირზე. ეს ძირითადად იმის შედეგია რომ კისტური ფიბროზით დაავადებული ინდივიდები არ ცოცხლობენ იმდენ ხანს, რომ გამოუვლინდეთ კლინიკურად მნიშვნელოვანი ათეროსკლეროზი ან კორონალური არტერიების დაავადება.
კისტური ფიბროზის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი არაფილტვისმიერი გართულებაა დიაბეტი. მასში გაერთიანებულია შაქრიანი დიაბეტი ტიპი 1-სა და ტიპი 2-ის ნიშნები, რის გამოც განიხილება ცალკე, როგორც კისტურ ფიბროზთან დაკავშირებული დიაბეტი(CFRD). მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ გამოიყენება ანტიდიაბეტური პრეპარატები, ერთადერთი რეკომენდირებული მკურნალობა არის ინსულინის ინექციები ან ინსულინის პამპი. დიაბეტის 1 და 2 ტიპისგან განსხვავებით დიეტური შეზღუდვები არ არის რეკომენდირებული.
ოსტეოპოროზის განვითარების თავიდან აცილება შესალებელია ვიტამინი D-ს და კალციუმის დამატებით. მკურნალობა შესაძლებელია ბისფოსფონატებით, თუმცა გვერდითი ეფექტები შეიძლება გახდეს პრობლემა. ზრდაში შეფერხებსგან თავის დაცვა შეიძლება კალორიებით მდიდარი საკვების მიწოდებით ან ზრდის ჰორმონის ინექციით.
ძვლოვანი წიაღების (პარანაზალური წიაღბი) ინფექციებისას პაციენტებს უტარდებათ ხანგრძლივი ანტიბიოტიკოთერაპია. ცხვირის პოლიპების განვითარებამ ან ცხვირის გასავლების ქრონიკულმა ცვლილებებმა შეიძლება უკიდურესად შეამციროს ჰაერის გასვლა და სუნის შეგრძნება. წიაღების ოპერაციას ხშირად მიმართავენ ცხვირის სავალების ობსტრუქციის კორექციისთვის და ინფექციების შემდგომი გავრცელების თავიდან ასარიდებლად. ცხვირის სტეროიდები, როგორიცაა ფლუტიკაზონი გამოიყენება ცხვირის ლორწოვანის ანთებების შესამცირებლად.
ქალებში უნაყოფობის პრობლემის გადაჭრა შესაძლებელია in vitro განაყოფიერების ტექნიკით, კერძოდ ნაყოფის გადატანის ტექნიკით. კაცებში უნაყოფობა ძირითადად გამოწვეულია თესლის გამომტანი სადინრის გამუვითარებლობით და ამ პრობლემის გადაჭრა შესაძლებელია ტესტიკულარული სპერმის გამოქოფით (TESE), რაც გულისხმობ სპერმის შეგროვებას უშუალოდ სათესლეებიდან. თუ შეგროვებული მასალა შეიცავს სპონტანური განაყოფიერებისთვის არასაკმარის სპერმატოზოიდებს შეიძლება ჩატარდეს სპერმის ინტრაციტოპლაზმური ინექცია  გაურკვეველია ანტიოქსიდანტების მიღების ეფექტი უნაყოფობაზე
პროგნოზი
კისტური ფიბროზის პროგნოზი გაუმჯობესდა ადრეული დიაგნოსტიკით, უკეთესი მკურნალობითა და ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობით. 1959 წელს კისტური ფიბროზით დაავადებული ბავშვების სიცოცხლის საშუალო ხანგძლივობა იყო 6 თვე. 2010 წელს ქალებისთვის ეს მაჩვენებელი 37 წელს ხოლო კაცებისთვის 40 წელს შეადგენს. კანადაში 1982-2007 წლის ფარგლებში სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 24 წლიდან 47 წლამდე გაიზარდა
იმ ინდივიდების 92%, რომლებიც არიან 18 წელზე ზევით ირიცხებოდნენ უმაღლეს სასწავლებლებში (2009 წლის მონაცემებით), 67%-ს ჰქონდა კოლეჯის განათლება, 15% იყო უნარშეზღუდული, 9% უმუშევარი, 56% დაუოჯახებელი, 39% დაქორწინებული, ან ცხოვრობდა პარტნიორთან ერთად.
ცხოვრების ხარისხი
ქრონიკული დაავადება შეიძლება იყოს ძალიან რთული სამართავი. კისტური ფიბროზი არის ქრონიკული დაავადება, რომელიც აზიანებს საჭმლის მომნელებელ და რესპირატორულ ტრაქტს, რაც თავის მხირვ იწვევს გენერალიზებულ მალნუტრიციასა და ქრონიკულ რესპირაციულ ინფექციებს. სქელი სეკრეტი ახშობს ჰაერგამტარ გზებს, რასაც ხშირ შემთხვევაში მოჰყვება ფილტვებში ანთებითი პროცესების განვითრება. მდგომარეობამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს ცხოვრების ხარისხზე და მათ შესაძლბლობებზე შეასრულონ ყოველდღიური ქმედებები. კისტური ფიბროზით დაავადებული პაციენტებისთვის მნიშვნელვანია ქრონიკული დაავადებისა და ცხოვრების ხარისხის უერთიერთკავშირის გააზრება. შმიტცისა და გოლდბექის მიხედვით (2006) კისტური ფიბროზი მნიშვნელოვნად ზრდის ემოციურ სტრესს, როგორც პაციენტში ასევე მის ოჯახის წევრებში, და ყოველდღიურმა დროის დამხარჯველმა მკურნალობის განრიგმა შეიძლება იქონიოს კიდევ უფრო უარყოფითი გავლენა ცხოვრების ხარისხზე. ჰავერმანსმა და მისმა კოლეგებმა (2006) აჩვენეს, რომ ახალგაზრდა ამბულატორიულ პაციენტებს, რომლებიც მონაწილეობენ გამოკითხვაში ჰქონდათ უფრო მაღალი ცხოვრების ხარისხის მაჩვენებელი ვიდრე მათ მშობლებს. ამასთანავე, კისტური ფიბროზის ამბულატორიულ პაციენტებს ჰქონდათ პოზიტიური შეხედულებები თავიანთ თავზე. არსებობს ბევრი გზა კისტური ფიბროზით დაავადებული ინდივიდებიც ცხოვრების ხარისხის გასაუმჯობესებლად. ვარჯიში ზრდის ფილტვების ფუნქციურ აქტივობას და ვარჯიშის შეთავსებამ მკურნალობის ყოველდღიურ პროცედურებთან შეიძლება შესამჩნევად გააუმჯობესოს პაციენტის ცხოვრების ხარისხი. ჯერჯერობით არ არსებობს კისტური ფიბროზისგან განკურნების გზები, თუმცა არსებობს პრეპარატები, როგორიცაა მუკოლიტიკები, ბრონქოდილატატორები, სტეროიდები და ანტიბიოტიკები, რომლებიც გამოიყენება ლორწოს გასათხიერებლად, ჰაერგამტარი გზების გასაფართოვებლად, ანთებითი პროცესების ჩასაცხრობად და ფილტვის ინფექციების წინააღმდეგ საბრძოლველად.
ეპიდემიოლოგია
კისტური ფიბროზი არის ყველაზე ხშირი აუტოსომურ-რეცესიული დაავადება ევროპელ ხალხში. ამერიკის შეერთებულ შტატებში დაახლოებით 30,000 ინდივიდს აქვს კისტური ფიბროზი; უმეტესობას დიაგნოზი 6 თვის ასაკში ესმება. კანადაში დაახლოებით 4,000 ადამიანია დაავადებული კისტური ფიბროზით. დაახლოებით 25 დან 1 ევროპული წარმოშობის ადამიანებში და 30-დან 1 კავკასიელ ამერიკელებში არიან კისტური ფიბროზის მუტაციის მატარებლები. მიუხედავად იმისა, რომ კისტური ფიბროზი ნაკლებად ხშირი დაავადებაა ესპანურენოვან ქეყნებში დაახლოებით 46-დან 1 ატარებს ორიდან ერთ ნორმალურ ალელს, აფრიკელებში ეს მაჩვენებელია 1:65 ხოლო აზიელებში 1:90  კისტური ფიბროზი ყველაზე ხშირია ირლანდიაში (1:1353).
მიუხედავად იმისა რომ კისტური ფიბროზი იშვიათი დაავადებაა, მაინც ითვლება ყველაზე ფართოდ გავრცელებულ სიცოცხლის ხანგრძლივობის შემამცირებელ დაავადებად. ის ყველაზე ხშირია დასავლეთ მსოფლიოს ქვეყნებში. გამონაკლისია ფინეთი, სადაც მხოლოდ 80 ადამიანი ატარებს CFTR გენში მუტაციას. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ცნობით ევროკავშირში 2000–3000 ახალშობილიდან 1 არის დაავადებული კისტური ფიბროზით. აშშ-ში 3,500 დან 1 იბადება ამ დაავადებით. 1997 წელს, დაახლოებით 3,300 კავკასიელი ბავშვიდან 1 დაიბადა კისტური ფიბროზით აშშ-ში.
კისტურ ფიბროზი ერთნაირად გავრცელებულია მამაკაცებსა და ქალებში. მონაცემებზე დაყრდნობით კისტური ფიბროზით დაავადებული მამაკაცები უფრო დიდხანს ცოცხლობენ ვიდრე ქალები. უახლესი კვლევების თანახმად ჯანდაცვის განვითარებამ შეიძლება აღმოფხვრას ეს სქესობრივი განსხვავება, მაშინ, როდესაც ირლანდიაში მიმდინარე კვლევებით დადგინდა გარკვეული კავშირი ქალის ჰორმონ ესტროგენსა და კისტური ფიბროზის კლინიკური გამოვლინების დამძიმებას შორის.
CF ალელების გავრცელება ვარირებს პოპულაციებს შორის. ΔF508 ფენოტიპის მატარებელ ინდივიდთა სიხშირეა1:200 ჩრდილოეთ შვედეთში, 1:143 ლიტვაში და 1:38 დანიაში არცერთი ΔF508 მატარებელი არ აღმოჩნდა 171 ფინელსა და 151 საამს შორის. ΔF508 მუტაცია არსებობს ფინეთში, თუმცა ის აქ ძალიან დაბალი სიხშირითაა. კისტური ფიბროზი ფინეთში მხოლოდ 20 საგვარტომოშია დაფიქსირებული.
ისტორია
left|thumb|[[Dorothy Hansine Andersen|დოროთი ჰანსინ ანდერსენმა 1938 წელს პირველმა აღწერა კისტური ფიბროზი (ფოტო მედიცინის ნაციონალური ბიბლიოთეკიდან).]] ფიქრობენ, რომ კისტური ფიბროზი გამოჩნდა დაახლოებით ძვ. წ. 3 000 წელს, რაც მიგრაციების, გენის მუტაციის და კვების თავისებურებების ცვლილებით იყო გამოწვეული. კისტური ფიბროზის მთლიანი კლინიკური სპექტრი არ იყო ცნობილი ჯერ კიდევ 1930 წლამდე, მაგრამ გარკვეული ასპექტები უფრო ადრეც გამოირკვა. მე-18 საუკუნის გერმანულ და შვეიცარიულ ლიტერატურაში იკითხება გაფრთხილება: „იდარდეთ ბავშვზე, რომელსაც შუბლზე კოცნისას მარილის გეო აქვს, ის დაწყელილია და მალე მოკვდება“ (Wehe dem Kind, das beim Kuß auf die Stirn salzig schmeckt, er ist verhext und muss bald sterben), სადაც კარგად ჩანს კავშირი მარილის კარგვასა და დაავადებას შორის.
მე-19 საუკუნეში, კარლ ფონ როკიტანსკიმ აღწერა ნაყოფის სიკვდილის შემთხვევა მეკონიუმის პერიტონიტით (მეკონიუმის გაუვალობის გართულებული ფორმა კისტური ფიბროზის დროს). მეკონიუმის გაუვალობა პირველად 1905 წელს აღწერა კარლ ლანდშტაინერმა. 1936 წელს, გვიდო ფანკონიმ გამოაქვეყნა ნაშრომი სადაც აღწერილი იყო კავშირი ცელიაკიას, პანკრეასულ კისტურ ფიბროზსა და ბრონქოექტაზს შორის
პირველი კავშირი კისტურ ფიბროზსა და სხვა მარკერებს (პარაოქსონაზები-ორგანოფოსფატების ჰიდროლიზში მონაწილე ფერმენტების ჯგუფი) შორის გააკეთა ჰანს ეიბერგმა 1985 წელს. მან მიუთითა, რომ მხოლოდ 1 ლოკუსი არსებობს კისტური ფიბროზისთვის. 1988 წელს აღმოაჩინეს პირველი მუტაცია ΔF508 მე-7 ქრომოსომაზე, ფრანსის კოლინსმა, ლაპ-ჩე ცუიმ და ჯონ რ. რიორდანმა. შემდგომმა კვლევებმა გამოავლინა 1 000 სხვა მუტაცია, რომელიც იწვევს კისტურ ფიბროზს.
გამომდინარე იქიდან რომ CFTR გენში მომხდარი მუტაციები მცირე ზომისაა კლასიკური გენეტიკური ტესტირებებით ვერ მოხერხდა მუტირებული გენის ზუსტი დეტექცია. ცილის მარკერების გამოყენებამ შესაძლებელი გახადა მე-7 ქრომოსომაში მუტაციის აღმოჩენა. 1989 წელს ლაპ-ჩე ცუიმ დაავადებულ ბავშვთა ჰოსპიტალის (ტორონტო) მკვლევართა ჯგუფის ლიდერმა შეძლო კისტურ ფიბროზზე პასუხისმგებელი გენის გამოვლენა.
გენური თერაპია
გენური თერაპია არის კისტური ფიბროზისგან განკურნების პოტენციური გზა. CFTR გენის თერაპიაზე ჩატარებული კვლევის შედეგები არ იძლევა მისი, როგორც სამკურნალო საშუალების გამოყენების გარანტიას, რადგან ეს კვლევები არ იყო კლინიკური მნიშვნელობის.
თეორიულად, გენური თერაპიით ხდება მუტანტური CFTR გენის ჩანაცვლება ნორმალური ასლით. დაზიანებულ ეპითელიუმში ნორმალური CFTR-ის გენის ჩასმა განაპირობებს ამ უჯრედების მიერ ფუნქციური CFTR ცილის სინთეზს გვერდითი ეფექტებისა და ანთებითი რეაქციების გარეშე. კვლევებმა აჩვენა, რომ კისტური ფიბროზის ფილტვისმხრივი მანიფესტაციის თავიდან ასაცილებლად საკმარისია CFTR გენის ნორმალური ექსპრესიის მხოლოდ 5-10%. მრავალი მიღწევაა გენის უჯრედებში გადატანაში, როგორიცაა ლიპოსომები და ვირუსული ვექტორები, თუმცა ორივე მეთოდი ჯერჯერობით არაეფექტიანია. ძირითადი მიზეზი არის ის რომ უჯრედთა მხოლოდ მცირე ნაწილი ითვისებს ვექტორებს და ექსპრესირებს გენს ამიტომაც მკურნალობას აქვს მცირე ეფექტი. ამასთანავე პრობლემები შეიქმნა cDNA-თან მიმართებაში (კომპლემენტარული დნმ), გენი რომელიც გამოიყენებოდა მკურნალობისთვის უფუნქციო აღმოჩნდა. კისტური ფიბროზით დაავადებული პაციენტების ნაწლავების ღეროვან უჯრედებში შეასწორეს CFTR გენი, CRISPR/Cas9-ის (გენის ჩამატების ტექნიკა) გამოყენებით.
მცირე მოლეკულები
ჯერ კიდევ ვითარდება მცირე მოლეკულები, რომლებსაც შეუძლიათ CFTR გენში მომხდარი მუტაციების კომპენსირება. ერთ-ერთი მიღწევაა პრეპარატი, რომლის მოქმედებითაც რიბოსომა ტოვებს სტოპ-კოდონს და საბოლოოდ სინთეზდება ნორმალური ზომის CFTR ცილა. კისტური ფიბროზის 10% გამოწვეულია ნონსენს მუტაციით. წამლების ეს ჯგუფი მოქმედებს ისეთ ნონსენს მუტაციებზე, როგორებიცაა G542X (როდესაც 542-ე პოზიციაში ამინომჟავა გლიცინი ჩანაცვლებულია სტოპ-კოდონით). ამინოგლიკოზიდები-ანტიბიოტიკები მოქმედებენ ცილის სინთეზზე და შეცდომების გასწორებაზე. ზოგიერთ შემთხვევაში მათი საშუალებით შეიძლება ცილის სინთეზის ნაადრევი დასრულების თავიდან აცილება, რაც საბოლოოდ სრული ზომის ცილის სინთეზს უზრუნველყოფს მცირე ცვლილებით. ამინოგლიკოზიდი გენტამიცინი გამოიყენაბა ფილტვის უჯრედებზე კისტური ფიბროზის სამკურნალოდ. სხვა წამალი რომელიც ნონსენს მუტაციის მაკორეგირებელია არის ატალურენი, რომელიც გადის კვლევის მესამე ფაზას 2011 წლის ოქტომბრიდან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პედიატრია
17473 Freddiemercury
17473 Freddiemercury, დროებითი აღნიშვნით — 3.4 კმ დიამეტრის მქონე კაშკაშა ასტეროიდი ასტეროიდთა სარტყლის შიდა რეგიონში. 1991 წლის 21 მარტს, ევროპის სამხეთული ობსერვატორიის ლა-სილიის ობსერვატორიაში (ჩილე) აღმოაჩინა ბელგიელმა ასტრონომმა ანრი დებეონმა.
ასტეროიდი მზიდან 2,0–2,8 ასტრონომიული ერთეულის მოშორებით მდებარეობს და მის გარშემო ერთ შემოვლას 3 წელსა და 8 თვეს ანდომებს (1349 დღე). ორბიტის ექსცენტრიულობა 0,16-ია, ეკლიპტიკისადმი დახრილობა კი 1°. ასტეროიდის პირველი დაკვირვება მის აღმოჩენამდე 9 წლით ადრე, 1982 წელს, ყირიმის ასტროფიზიკურ ობსერვატორიაში მოხდა. NASA-ს Wide-field Infrared Survey Explorer-ის მისია NEOWISE-ის მოხსენების თანახმად, ასტეროიდის დიამეტრი 3,4 კილომეტრია, ზედაპირის ალბედო კი 0,313. 2016 წლისთვის, ასტეროიდის შემადგენლობა, ისევე როგორც როტაციის პერიოდი და ფორმა, უცნობი რჩება.
2016 წლის 5 სექტემბერს, საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა და მცირე პლანეტათა ცენტრმა, მომღერალ ფრედი მერკურის პატივსაცემად, ასტეროდის მისი სახელი, Freddiemercury უწოდა. აღსანიშნავია, რომ მისი აღმოჩენა სწორედ მომღერლის გარდაცვალების წელს მოხდა, დროებითი სახელი კი მის ინიციალებს შეიცავდა. სახელის დარქმევის შესახებ საზოგადოებას Queen-ის ყოფილმა წევრმა, ინგლისელმა მომღერალმა და ასტროფიზიკოსმა ბრაიან მეიმ ამცნო შვეიცარიაში, მონტროს კაზინოში, მომღერლის 70 წლისთავისადმი მიძღვნილ საღამოზე.
სქოლიო
კატეგორია:ასტეროიდები
კოქციოდიოზი
კოქციოდიოზი — ცხოველთა (იშვიათად ადამიანის) დაავადება, რომელიც ვითარდება ნაწლავის უჯრედებში ერთუჯრედიანი პარაზიტული ცხოველების — კოქციდიების შეჭრის შედეგად. ავადდება მსხვილი რქოსანი საქონელი, ცხვარი, თხა, ღორი, ძაღლი, შინაური ფრინველი (ქათამი, ინდაური, იხვი, ბატი), მტკნარი და ზღვის წყლის თევზი, აგრეთვე გარეული ძუძმწოვრები და ფრინველები. გავრცელებულია მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში და მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ზარალს იწვევს. ჩვეულებრივ დაავადება თავს იჩენს გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. დაავადების წყაროა ოოცისტებით დაბინძურებული ბალახი, თივა, ნიადაგი, საფრინველეებსა და გალიებში საფენი, სასმელი წყალი. დაავადების დამახასიათებელი ნიშნებია ცხოველთა მოდუნება, მადის დაკარგვა, სიგამხდრე, ფაღარათი, ზოგჯერ ვითარდება დამბლა, ცალკეული კუნთების კანკალი და სხვა. დაავადებულ ცხოველებს ჯერ აცალკევებენ, შემდეგ მკურნალობისა და პროფილაქტიკისათვის გამოიყენებენ სხვადასხვა კონციდიოსტატიკურ აპარატებს, ასევე აუმჯობესებენ კვების პირობებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:პარაზიტული დაავადებები
Bandai
Bandai Co., Ltd. (株式会社バンダイ) — სათამაშოებისა და ვიდეო თამაშების მწარმოებელი იაპონური კომპანია და Bandai Namco Holdings-ის შვილობილი კომპანია. შტაბ-ბინა მდებარეობს ტოკიოში. იგი არის სათამაშოების რიგით მეოთხე ყველაზე მსხვილი მწარმოებელი მსოფლიოში, Mattel-ის, Hasbro-სა და LEGO Group-ის შემდეგ. კომპანია დაარსდა 1950 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:Bandai კატეგორია:ტოკიოში დაფუძნებული კომპანიები კატეგორია:იაპონიის გასართობი კომპანიები კატეგორია:იაპონური ბრენდები კატეგორია:ვიდეო თამაშების გამომცემელი კომპანიები კატეგორია:ვიდეო თამაშების მწარმოებელი კომპანიები კატეგორია:1950 წელს დაარსებული კომპანიები კატეგორია:1950 წელს დაარსებული მედიაკომპანიები კატეგორია:იაპონიის მედიაკომპანიები კატეგორია:ვიდეო თამაშების კომპანიები იაპონიაში კატეგორია:სათამაშოების კომპანიები იაპონიაში კატეგორია:მწარმოებელი კომპანიები იაპონიაში
ტოკუზი
ტოკუზი (Tocuz) — სოფელი მოლდოვაში, კეუშენის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 116 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 442 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კეუშენის რაიონის სოფლები
ტორალბა-დელ-რიო
ტორალბა-დელ-რიო (Torralba del Río) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 17,69 კმ². მოსახლეობა — 96 კაცი (2020 წ.).
ახამორი (მეიოს საგრაფო)
ახამორი (Aghamore ან Aughamore; Achadh Mór, „დიდი მინდორი“) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს მეიოს საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში. სოფელში არის გელური ფეხბურთისა და ჰარლინგის კლუბები.
სევეროდონეცკი
სევეროდონეცკი (Сєвєродонецьк) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს ლუჰანსკის ოლქში. ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1958 წელს. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 108899 კაცს შეადგენდა. მდებარეობს მდინარე ჩრდილოეთის დონეცის ხეობაში, ლისიჩანსკის რკინიგზის სადგურიდან 6 კმ. 2014 წელს ქალაქის დასაკავებლად მიმდინარეობდა საბრძოლო მოქმედებები, რის შედეგადაც უკრაინის ხელისუფლებამ შეინარჩუნა ქალაქზე კონტროლი.
სქოლიო
კატეგორია:ლუჰანსკის ოლქის ქალაქები
იმანლი
იმანლი (İmanlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის  მასალის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 213 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:მასალის რაიონის სოფლები
იუა კოღონია
იუა აბასის ძე კოღონია (Иуа Абас-иԥа Коӷониа; დ. 10 ნოემბერი [ძვ. სტ. 28 ოქტომბერი], 1903, სოფელი კუტოლი, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 15 ივნისი, 1928, სოხუმი, აფხაზეთის სსრ) — აფხაზი საბჭოთა პოეტი. მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის აფხაზური ეპიკური პოეზიის განვითარებაში. 1924-1925 წლებში გამოქვეყნებული მისი პოემები „ზოსჰან აჩბა და ჟანაა ბესლანის ვაჟიშვილები“, „ნავეი და მზაუჭი“, „მონადირე ხმიჭი“, „აბათაა ბესლანი“ გამოირჩევა ცხოვრების ღრმა ცოდნით, ჰეროიკული სულისკვეთებით და ოპტიმისტური ჟღერადობით. კოღონიამ გამოკვეთა უსამართლობისა და ბოროტების წინააღმდეგ მებრძოლი, მაღალი სულისა და კეთილშობილ მისწრაფებათა მქონე ეპიკურ გმირთა სახეები. მის პოემაში მხატვრულად აისახა ფოლკლორის მოტივები. კოღონიას ლირიკული ლექსები მიძღვნილია საბჭოთა აფხაზეთის, მისი განახლებული აწმყოსა და ბედნიერი მომავლისადმი.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზი პოეტები იუა
ტორეს-დელ-რიო
ტორეს-დელ-რიო (Torres del Río) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 12,81 კმ². მოსახლეობა — 124 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
მონღოლური ანბანი
მონღოლური კირილიცა — კირილურ დამწერლობაზე დაფუძნებული 35 ასოიანი გრაფიკული სისტემა მონღოლური ენისათვის. 1941 წლიდან წარმოადგენს მონღოლეთის ოფიციალურ დამწელობას. ადრე მონღოლური ენისათვის გამოიყენებოდა სხვადასხვა დამწერლობის სისტემა, ერთ-ერთი დღესაც გამოიყენება ჩინეთში.
თანამედროვე მონღოლური დამწერლობა რუსულისაგან განსხვავდება მხოლოდ ორი დამატებითი ასოთი: Ө და Ү.
წინა სისტემებისაგან განსხვავება
ახალი დამწერლობის მიზანი იყო პირდაპირი კორელაცია დამწერლობისა სასაუბრო მეტყველებასთან. ითვლებოდა რომ ძველმონღოლური დამწერლობა არ იყო ხელმისაწვდომი უბრალო ადამიანებისათვის. ამის გარდა ძველი დამწერლობის გამოსაყენებლად საჭირო იყო შუა საუკუნეებისათვის დამახასიათებელი ძველმონღოლური ენის შესწავლა და მოძველებული უღლების ფორმებს. ახალი ანბანით გადახალისდა ენაც და ძველი ანბანისათვის დამახასიათებელი ბევრი ხარვეზი გადაფარა.
ისტორია
მონღოლურ ენაში კირილიცას დამკვიდრების პიონერები ქრისტიანი მისიონერები (ხელმძღ. ნილ ირკუტელი და ნერჩინელი) იყვნენ, რომლებიც მონღოლეთში 1840-იან წლებში გამოჩნდნენ. მათი გამოჩენიდანვე დასაბამი დაედო მონღოლურ ენაზე სასულიერო ტექსტების თარგმნას. ტექსტები ითარგმნებოდა სხვადასხვა მონღოლურ ენაზე, მაგრამ არ არსებობდა ერთიანი გრაფიკული ნორმები.
1930-იან წლებში მცდელობა იყო ძველმონღოლური დამწერლობა გადაეყვანათ ლათინურ გრაფიკაზე. ანალოგიურ მცდელობას (შეეცვალათ ლათინური ასოებით) არაერთგზის ჰქონდა ადგილი ჩინეთის რესპუბლიკის და ასევე იაპონიის მხრიდან მეორე მსოფლიო ომის დროს.
1941 წელს მონღოლეთის მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება შეეცვალათ ძველმონღოლური დამწერლობა კირილური დამწერლობით. 1846 წლის 1 იანვრიდან ახალი დამწერლობით გამოდიოდა პერიოდული გამოცემები, ხოლო 1950 წლის იანვრიდან — მთელი საქმისწარმოება შეიცვალა.
1990 წლებში ადგილი ჰქონდა ძველმონღოლურ დამწერლობაზე დაბრუნების მცდელობას, მაგრამ რიგი მიზეზების გამო ეს ვერ მოხერხდა. დღესდღეობით კირილური დამწერლობის პარალელურად ასევე ოფიციალური სტატუსი ძელმა დამწერლობამაც შეიძინა და მსურველებს შეუძლიათ მისი გამოყენება შეუზღუდავად.
სქოლიო
კატეგორია:კირილური დამწერლობები კატეგორია:მონღოლური ენა კატეგორია:მონღოლური დამწერლობები
ფილიპ რუსლო
ფილიპ რუსლო (Philippe Rousselot; დ. 4 სექტემბერი, 1945) — ფრანგი ოპერატორი. მიღებული აქვს ოსკარის, სეზარისა და BAFTA-ს ჯილდოები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგი კინოოპერატორები კატეგორია:დაბადებული 4 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1945
აგვისტოს ანტიპარტიული ბლოკი
აგვისტოს ანტიპარტიული ბლოკი — ანტიპარტიული ჯგუფებისა და მიმდინარეობათა (ტროცკისტები, ლიკვიდატორები, ბუნდელები და სხვა) გაერთიანება. ჩამოყალიბდა ლიკვიდატორების კონფერენციაზე ვენაში (12-20 აგვისტო, 1912) ტროცკის ინიციატივით. ბლოკის მთავარი მიზანი იყო ვ. ი. ლენინისა და ბოლშევიკების წინაააღმდეგ ბრძოლა, პროლეტარიატის არალეგალური რევოლუციური პარტიის ლიკვიდაცია, მუშათა ჩამოშორება რევოლუციური ბრძოლისაგან. ტროცკი თავის ლიკვიდატორობას ე. წ. ცენტრიზმით ფარავდა, აცხადებდა, რომ ფრაქციულობის გარეშე და პარტიის „ერთიანობისათვის“ იღწვოდა. აგვისტოს ანტიპარტიული ბლოკის წინააღმდეგ საბრძოლველად ბოლშევიკებმა დროებით შეკრეს ბლოკი „მენშევიკ-პარტიელებთან“ (პლეხანოველებთან) და დაიცვეს მუშათა კლასის რევოლუციური პარტია. აგვისტოს ანტიპარტიული ბლოკი დაიშალა 1913-1914 წლებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტროცკიზმი კატეგორია:რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია
კრინიცა-ზდრუი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონეთის ქალაქები
კადიივკა
კადიივკა (Кадіївка; 2016 წლამდე - სტახანოვი Стаханов) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს ლუჰანსკის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 77168 კაცს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ლუჰანსკის ოლქის ქალაქები
თბილისის ვილაიეთის დიდი დავთარი
თბილისის ვიალეთის დიდი დავთარი (თაჰრირ დევთერ; Defteri Mufassal Vilayeti Tiflis) — 1728 წელს, ოსმალობის პერიოდში ოსმალო მოხელეთა მიერ ფისკალური მიზნით შედგენილი ქართლის სამეფოს აღწერის დავთარი. „დავთარში“, რომელიც წარმოდგენილია ორ წიგნად, აღნუსხულია 1600-მდე ერთეული. ორივე იწყება აღწერილი სოფლების სახელთა სარჩევით.
საძიებელს მოჰყვება ძირითადი ტექსტი – სოფლების და სხვა საგადასახადო პუნქტების სახელები, გადასახადის გადამხდელთა და კომლის უფროსთა საკუთარი და მამის სახელები, იშვიათად აღნიშნულია მათი ხელობასაქმიანობა. ჩამოთვლილია სოფლის მეურნეობის პროდუქტთა სახელები, გადასახადების სახეობები, მათი რაოდენობა და ღირებულება. მოცემულია შეწერილი გადასახადის ფულადი ჯამი. დავთარი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საკუთრივ თბილისის ისტორიის, გეოგრაფიის, ონომასტიკის, ეკონომიკის, ეთნოგრაფიული შედგენილობისა და საქალაქო ყოფის შესასწავლად. ქალაქი აღწერილია უბნებისა (ციხის რაბათი, თოფხანე, დაბაღხანე და სხვ.) და სამრევლოების (სიონი, ანჩისხატი, ვანქი, ფეთხაინი და ა.შ.) მიხედვით. თანაბრად განვითარებული ჩანს ვაჭრობა, მრეწველობა და სოფლის მეურნეობა. აღნიშნულია მოხელეთა (მ. შ. ოსმალოთა) საქმიანობა და გასამრჯელოს ოდენობა. დავთარი ოსმალობის ხანის (1723–35) ქართლის სოც. ვითარების, ეკონომიკის, ტოპონიმიკის, ეთნიკური შედგენილობისა, კონფესიური ვითარებისა და სხვათა შესასწავლად მნიშვნელოვანი წყაროა. დავთარი დაცულია თურქეთის პრემიერ-მინისტრის სამმართველოს არქივში.
ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის ისტორია კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის დავთრები
ტრიკოლიჩი
ტრიკოლიჩი (Tricolici) — სოფელი მოლდოვაში, კეუშენის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 127 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 69 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კეუშენის რაიონის სოფლები
ისგანდარლი (მასალი)
ისგანდარლი (İsgəndərli) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის  მასალის რაიონში.
2013 წლის 5 მარტს, მასალის რაიონში   მდებარე სოფელი ისგანდარლი  გაუქმებულია და ამოღებულია სახელმწიფო რეესტრიდან. გაუქმების შემდეგ, სოფლის საკუთრებაში არსებული 438.00 ჰექტარი მიწა შეუერთდა მასალის  ქალაქ მასალის ადმინისტრაციულ ტერიტორიულ ერთეულში.
სქოლიო
კატეგორია:მასალის რაიონის გაუქმებული სოფლები
ფოსო (მხარე)
მინი|ვახუშტის რუკაზე ფოსო წარმოდგენილია ჯავახეთთან ერთად. ფოსო, ჩუღურეთი — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, წარმოადგენდა კარწახის ტბის გარშემო არსებულ ტაფობს. იგი ემიჯნება ჯავახეთის წყალის აუზს და ქმნის დამოუკიდებელ ორგანიზმს. ფოსოში იდგა ჯავახეთის წყაროსთავის ტაძარი, რომელიც აღნიშნული რეგიონის საეპისკოპოსო კათედრას წარმოადგენდა.
ფოსოს ჩრდილოეთიდან საზღვრავდა ჯავახეთი-ფოსოს შორის წყალგამყოფი ზოლი, დასავლეთით მტკვარი, აღმოსავლეთით ყარსის მთები და სამხრეთით კანიონი სადაც ქაჯის ციხეა განთავსებული.
„მესხური დავითნის ქრონიკაში“ ფოსო აქტიურ მოქმედებათა ობიექტია: „კოკოლა თავის ძმის-წულსა და ბატონს მანუჩარს შემოჰფიცა, ქაჯის-ციხე უკმოუჭირა, მერმე ფიცი გაუტეხა...“, „...გავილაშქრეთ ენკენისთუს ნახევარს და ქაჯის-ციხეს მივადეგით...“, „ბატონი მანუჩარ ჯავახეთს წავიდა, ფოსო და ჯავახეთი დაარბივა, და გურჰაქს ქაჯისციხე გაუბარაქიანა...“.
როგორც ჩანს ფოსოს პროვინცია ძველად მჭიდროდ ყოფილა დასახლებული, ამჟამად კი რამდენიმე მცირედ დასახლებული სოფელიღა შემორჩა. მის დაცემებზე ცნობებს იძლევა „მესხური დავითნის ქრონიკა“.
ვიანა
ვიანა (Viana) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 78,62 კმ². მოსახლეობა — 4260 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
თენგიზ დიხამინჯია
თენგიზ დიხამინჯია (დ. 18 აპრილი, 1957) — ქართველი  პოლიტიკოსი.
დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი. 1981-1987 წლებში იყო სტაბილური იზოტოპების ინსტიტუტის, სამეცნიერო-საწარმო გაერთიანება „ელვის“ ინჟინერი, პროფესიული ორიენტაციის ცენტრის უფროსი მეთოდისტი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“. ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პრესცენტრის ხელმძღვანელი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ ქარტია – 91“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 18 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1957 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები
ალექსანდრე კოღუაშვილი
ალექსანდრე მარკოზის ძე კოღუაშვილი (დ. 5 სექტემბერი, 1886, ქუთაისი — გ. 29 აგვისტო, 1924, ვანი) — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში. კომპარტიის წევრი (1904).
რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა ჭიათურაში, ქუთაისსა და სხვა ქალაქებში. I მსოფლიო ომის დროს გაწვეული იყო სახელმწიფო ლაშქრის ვორონეჟის 160-ე ქვეით დრუჟინაში, მსახურობდა უმცროს უნტერ-ოფიცრად. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის დროს ჯარის ნაწილებში ეწეოდა აგიტაციას დროებითი მთავრობის წინააღმდეგ. აირჩიეს ჯარისკაცთა ასეულის კომიტეტის თავმჯდომარედ. 1918 წელს დემობილიზაციის შემდეგ დაბრუნდა ქუთაისში, მუშაობდა ზეინკლად და ეწეოდა აგიტაციას საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის წინააღმდეგ. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის (1921) შემდეგ მუშაობდა ვანის რაიონის რევოლუციური კომიტეტის თავმჯდომარედ. 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების დღეებში დაიღუპა ვანის რაიონის აღმასრულებელი კომიტეტის შენობაში აჯანყებულთა რაზმის ხელმძღვანელ ამბერკი ადეიშვილთან ურთიერთსროლისას.
დულკა არაგონელი
დულკა არაგონელი (Dulce de Aragón, Dulce de Aragão; დ. 1160 — გ. 1 სექტემბერი, 1198) — ბარსელონას დინასტიის წარმომადგენელი. არაგონის დედოფალ პეტრონილასა და ბარსელონას გრაფ რამონ ბერენგარ IV-ის ასული. პორტუგალიის დედოფალი 1185-98 წლებში როგორც სანშუ I-ის მეუღლე.
ბიოგრაფია
დულკა დაიბადა 1160 წელს ბარსელონაში. იგი იყო არაგონის დედოფალ პეტრონილასა და მისი ქმრის, ბარსელონას გრაფ რაიმონ ბერენგარ IV-ის ასული. მისი ძმა ალფონსო II, შემდგომში არაგონის მეფე გახდა.
როგორც კი წამოიზარდა დულკა პორტუგალიის მეფე აფონსუ I-ის ვაჟზე, ინფანტ სანშუზე დანიშნეს. როდესაც დულკას 11 წელი შეუსრულდა, 1174 წელს იგი სანშუზე დააქორწინეს. იგი ძალიან ჩუმი, მორცხვი და დამყოლი ხასიათის გოგონა იყო, ამიტომაც მის შესახებ ბევრი ცნობა არ არსებობს.
პორტუგალიაში იგი ცნობილი გახდა როგორც „ლამაზი და შესანიშნავი ქალბატონი“. 1185 წელს სანშუ I პორტუგალიის მეფე გახდა, დულკა კი დედოფლად გვევლინება. იგი თავის, როგორც დედოფლის მოვალეობას პირნათლად ასრულებდა და პორტუგალიას უამრავი მემკვიდრე გაუჩინა. იგი ცდილობდა თავისი მული, ინფანტა მაფალდა თავის ძმაზე, ალფონსო II-ზე დაექორწინებინა. მათი ნიშნობაც კი შედგა, მაგრამ ქორწილამდე ცოტა ხნით ადრე მაფალდა გარდაიცვალა. 1188 წელს, მისი თვისებების გამო სანშუ I-მა დულკა დააჯილდოვა და დიდი ადგილ-მამულები გადასცა მდინარე ვოგას ხეობასა და ოპორტოში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1160 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1198 კატეგორია:პორტუგალიის დედოფლები კატეგორია:ბარსელონის დინასტია კატეგორია:არაგონის ინფანტები
უზბეკეთის ქალაქების სია
უზბეკეთის ქალაქების სია:
დოვჟანსკი
დოვჟანსკი (Довжанськ; 2016 წლამდე - სვერდლოვსკი Свердловськ) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს ლუჰანსკის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 65276 კაცს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ლუჰანსკის ოლქის ქალაქები
მწვანე ხიდი (სანქტ-პეტერბურგი)
მწვანე ხიდი (Зелёный мост) — ხიდი სანქტ-პეტერბურგში მდინარე მოიკაზე. მდებარეობს ცენტრალურ რაიონში. აკავშირებს საადმირალოს მეორე კუნძულსა და ყაზანის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 29,3 მეტრი, სიგანე - 38,7 მ. ესაა პირველი თუჯის ხიდი სანქტ-პეტერბურგში. არის ისტოორიისა და კულტურის ძეგლი.
მდებარეობა
დინების ზემოთ მდებარეობს მომღერლების ხიდი, ხოლო ქვემოთ — წითელი ხიდი.
უახლოესი მეტროსადგურებია „საადმირალო“, „გოსტინი-დვორი“.
ისტორია
1720 წელს ამ ადგილზე ააგეს ხის ხიდი. 1726 წლამვე ხიდზე გადიოდა ქალაქის საზღვარი. XVIII საუკუნეში არაერთხელ მოხდა ხიდის გადაკეთება. 1805 წელს შეიქმნა ახალი ხიდის პროექტი რობერტ ფულტონის მიერ, რომელიც დაამტკიცა იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა და 1806 წელს ძალზედ მოკლე დროში - შვიდ თვეში - ხიდი ააშენეს. მეტალის კონსტრუქციები დაამზადეს პეტერბურგისა და კრონშტადტის თუჯის ქარხნებში.
1808-1818 წლებში სანქტ-პეტერბურგში კიდევ ხუთი ხიდი აშენდა მსგავსი პროექტით (წითელი, პოცელუევის, ალექსანდროვსკის, ლურჯი და ნოვო-მოსკოვსკის ხიდები).
1859 წელს პრინცესა დაგმარის სტუმრობისას, პოლიციის ხიდზე უამრავი ხალხი შეიკრიბა, რასაც ვერ გაუძლო ხიდმა და მოსახლეობა ჩაცვივდა მდინარე მოიკაში. ოფიციალური მონაცემებით შემთხვევა მსხვერპლის გარეშე დასრულდა.
1951 წელს ალექსანდრე როტაჩის პროექტის მიხედვით აღადგინეს ფანარები, ხოლო 1967 წელს ხიდის დეკორატიული დეტალები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ხიდები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
თამაზ დიასამიძე
თამაზ დიასამიძე (დ. 2 ივნისი, 1959, ჩანჩხალო, შუახევის რაიონი) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი, პოლიტიკოსი.
1981 წელს დაამთავრა ბათუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი ისტორია-გერმანული ენის სპეციალობით და 1989 წელს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ასპირანტურა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 2 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1959 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს VII მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები თამაზ კატეგორია:ბათუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ტენეტარი-ნოი
ტენეტარი-ნოი (Tănătarii Noi) — სოფელი მოლდოვაში, კეუშენის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 44 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 411 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კეუშენის რაიონის სოფლები
ისი
ისი (İmanlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის მასალის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 186 კაცი. მდებარეობს ვილაშჩაის ნაპირზე, ლექნქორანის დაბლობზე. ძველი სახელია „ისიბეილი“. ადგილობრივ მოსახლეობაში ასევე ცნობილი იყო, როგორც „ბეიქენდი“. საბჭოთა მმართველობის დროს სოფლის სახელს „ბეი“ გამოაკლდა.
სქოლიო
კატეგორია:მასალის რაიონის სოფლები
კოშალინი
კოშალინი (Koszalin) — ქალაქი ჩრდილოეთ-დასავლეთ პოლონეთში, ბალტიის ზღვის ნაპირის მახლობლად. დასავლეთ პომერანიის სავოევოდოს ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში არის სარკინიგზო კვანძი, ნახევარგამტარების, ავტომობილის ნაწილების, ელექტროტექნიკური და სამშენებლო მოწყობილობის წარმოება, ხის დასამუშავებელი (მათ შორის ავეჯის), კვების მრეწველობა, სელის ქარხანა, უმაღლესი საინჟინრო სკოლა. XIII-XIV საუკუნეების არქიტექტურული ძეგლები.
ლიტერატურა
კატეგორია:პოლონეთის ქალაქები
პავლე დოგუზოვი
პავლე დოგუზოვი (დ. 1 სექტემბერი, 1920) — ქართველი პოლიტიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი.
დაამთავრა აზერბეიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი   საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1920 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
აიბარი
არასი (Aibar; Oibar) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის სანგუესის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 43,96 კმ². მოსახლეობა — 794 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
კოშალინის სავოევოდო
კოშალინის სავოევოდო (województwo koszalińskie) — ყოფილი ადმინისტრაციული ერთეული ჩრდილოეთ პოლონეთში 1975-1998 წლებში, პომორიეს ტბისპირეთში. ფართობი 8,5 ათასი კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — კოშალინი.
ისტორია
კოშალინის სავოევოდო დაარსდა 1975 წლის 1 ივნისს. პოლონეთში 1998 წლის ადმინისტრაციული რეფორმის შედეგად კოშალინის სავოევოდო გაუქმდა, ხოლო 1999 წლიდან მისი ტერიტორია გახდა დასავლეთ პომერანიის სავოევოდოს ნაწილი.
მენსფილდ-პარკი
„მენფილ-პარკი“ (Mansfield Park) — ჯეინ ოსტინის მესამე გამოქვეყნებული რომანი, რომელიც პირველად 1814 წლის ივლისში გამოიცა. რომანი მოგვითხრობს ფანი პრაისის ამბავს, დაწყებული იმით, როცა მას ათი წლისას თავისი გაღატაკებული ოჯახი აგზავნის მდიდარ დეიდასთან და ბიძასთან; და დამთავრებული მისი ქორწინებით.
რომანისა და მისი პერსონაჟების გარშემო უფრო მეტი კითხვა გაჩნდა მე-20 საუკუნიდან, მაგალითად, არის თუ არა ავტორი ტრადიციონალისტი ან ფემინისტი? არის თუ არა მენფილ-პარკი ირონიული რომანი? იყო თუ არა ის თეატრალური წარმოდგენების წინააღმდეგი? ნაჩვენებია თუ არა რომანში ქალაქში ცხოვრების მორალურ ნაკვლოვენებებს? და ა.შ.
პაულა ბირნის თქმით, „მენსფილდ-პარკი“ ჯეინ ოსტინის ერთ-ერთი საუკეთესო რომანია.
წიგნის მიხედვით აღსანიშნავია კინოეკრანიზაციები: 1999 წლის ვერსია ფრენსის ო’კონორის მონაწილეობით და 2007 წლის ვერსია ბილი პიპერის მონაწილეობით.
სიუჟეტი
მარცხნივ|მინი|ახალგაზრდა ფანი და სერ თომას ბერტრამი მისი ახლად ჩამოსვლისას მენსფილ-პარკში. 1903 წლის გამოცემა ფრენსის „ფანი“ პრაისი ათი წლის ასაკში თავისი ოჯახიდან გაიგზავნა მდიდარ დეიდასთან და ბიძასთან, სერ თომას ბერტრამთან. ფანის დეიდაშვილი ედმუნდი იპოვის განმარტოებულს და მტირალს. დახმარების და თანაგრძნობის შემდეგ კი საერთო ენას გამონახავენ და დამეგობრდებიან. ფანის სურს მისწეროს წერილი უმცროს ძმას უილიამს, რაშიც ედმუნდი დაეხმარება. ამგვარად კი ფანი არ კარგავს კავშირს საკუთარ ოჯახთან. ედმუნდისგან განსხვავებით მისი და-ძმები, ტომი, მარია და ჯულია, არ არიან კეთილგანწყობილნი ფანის მიმართ. ასევე გულცივად ექცევა მეორე დეიდა მისის ნორისი, რომლის იდეაც იყო გოგონას აღსაზრდელად წამოყვანა. მისი გაუთავებელი საყვედურები და ყოველდღიურად იმის შეხსენება, რომ ფანის ძალიან გაუმართლა ასეთ ოჯახში რომ მოხვდა, გოგონას მორცხვს და მომთმენს ხდის. როდესაც ფანის 16 წელი შეუსრულდება სერ თომასს ოჯახის დატოვება და თავის პლანტაციაში, ანტიგუაში წასვლა უწევს. მისის ნორი კი დროს არ კარგავს და დისშვილს, მარიას, საქმროს უძებნის — მეზობლად მცხოვრებ ჯეიმზ რაშვორთს, რომლის შემოსავალიც წელიწადში 12,000 გირვანქა სტერლინგია.
მარია დათანხმდება ცოლობაზე და მანამდე არ აპირებს დაქორწინდეს სანამ მამა, სერ თომასი უკან არ დაბრუნდება.