cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
შვეიცარია
სქოლიო
კატეგორია:ევროპის ქვეყნები კატეგორია:ფრანგულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:გერმანულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
თუთარჩელა
ქალთა ფოლკლორული ანსამბლი თუთარჩელა —- ქართული ფოლკლორული, ვოკალური ანსამბლი. შეიქმნა 2004 წლის იანვარში, ქალაქ რუსთავში. ანსამბლის ხელმძღვანელი და დირიჟორი — თამარ ბუაძე. რეპერტუარში საქართველოს სხვადასხვა კუთხის, უმთავრესად ლაზური სიმღერებია. ანსამბლი თუთარჩელა ფუნქციონირებს რუსთავის ფოლკლორის სკოლაში.
კატეგორია:საქართველოს მუსიკალური ჯგუფები
ჩინგაჩგუკი
ჩინგაჩგუკი (Chingachgook) — ჯეიმზ ფენიმორ კუპერის „ტყავისწინდას რომანების“ გამოგონილი პერსონაჟი, — მოჰიკანების ბელადი. ასახულია რომანებში: „პიონერები“ (1823), „უკანასკნელი მოჰიკანი“ (1826), „მეკვლე“ (1840) და „ნადირთმჭერი“ (1841). ჩინგაჩგუკი მთელი ცხოვრების განმავლობაში სასაზღვრო ზონაში მცხოვრები და საგის გმირის — ნატი ბამპოს მეგობარია.
ჩინგაჩგუკი და მისი შვილი უნკასი (მოჰიკანებიდან უკანასკნელი) მტრულად განწყობილი სხვა ადგილობრივი ტომებისა და ფრანგების წინააღმდეგ ბრძოლაში ინგლისის მხარეს იბრძვიან. უნკასს საბოლოოდ ჰურონელი მეომრები მოკლავენ. ჩინგაჩგუკი სიბერეში უარყოფს მორავიულ რელიგიას, რომელიც მან ახალგაზრდობაში მიიღო და მოკვდება ტრადიციული მოჰიკანური რწმენით.
1967 წელს გერმანიის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ გამოუშვა ფილმი სახელწოდებით „ჩინგაჩგუკი, დიდი გველი“, სადაც მთავარი როლი შეასრულა გოიკო მიტიჩმა. 1990 წელს გამოვიდა საბჭოთა ფილმი „ნადირთმჭერი“, სადაც ჩინგაჩგუკის როლი შეასრულა მსახიობმა გიორგი ფიცხელაურმა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯეიმზ ფენიმორ კუპერი კატეგორია:ფილმების პერსონაჟები
საფრანგეთის მეოთხე რესპუბლიკა
საფრანგეთის მეოთხე რესპუბლიკა — რესპუბლიკური მთავრობა საფრანგეთში 1946–1958 წლებში. მისი ისტორია 1946 წლის 13 ოქტომბერს, დამფუძნებელი კრების მიერ კონსტიტუციის მიღებით იწყება. მეოთხე რესპუბლიკა ფაშისტურ ოკუპაციამდე არსებული მესამე რესპუბლიკის აღდგენის მცდელობად ითვლება. ორივეში საპარლამენტო მმართველობა, სუსტი პრეზიდენტი და თითქმის იდენტური კონსტიტუცია იყო.
პერიოდის დახასიათება
მეოთხე რესპუბლიკის დროს ეკონომიკა სწრაფად ვითარდებოდა. აღდგა ომის დროს განადგურებული სოციალური ინსტიტუტები და ინდუსტრიული სექტორი, მოხდა საფრანგეთის ევროპულ სტრუქტურებში ინტეგრაცია, დაიწყო და თითქმის დამთავრდა დეკოლონიზაციის პროცესი, 1945–1954 წლებში მიმდინარეობდა ომი ვიეტნამთან. შიდაპოლიტიკური ვითარება არასტაბილური და დაძაბული იყო, ხშირად იცვლებოდა მთავრობა, წელიწადში 2–3 პრემიერ–მინისტრი მიდიოდა თანამდებობიდან. პერიოდის დასაწყისში პოპულარობით სარგებლობდნენ კომუნისტები (მემარცხენეები), შემდეგ უკვე, ალჟირის კრიზისის დროს მემარჯვენეები.
1958 წელს პრემიერ–მინისტრი გახდა შარლ დე გოლი, მან მხარი დაუჭირა საპრეზიდენტო მმართველობას და მის მიერ წარმოდგენილი კონსტიტუციის ახალი პროექტი ოქტომბერში რეფერენდუმით მიიღეს, პრეზიდენტმა კოტმა მას ხელი მოაწერა და შეიქმნა საფრანგეთის მეხუთე რესპუბლიკა. იმავე წლის დეკემბერში შარლ დე გოლი პრეზიდენტად აირჩიეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:საფრანგეთის მთავრობა კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია კატეგორია:ევროპის ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:ცივი ომის პერიოდის ისტორიული სახელმწიფოები
Solenopsis bruchiella
Solenopsis bruchiella — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
სოფო ხალვაში
სოფო ხალვაში (დ. 31 მაისი, 1986, ბათუმი) — ქართველი მომღერალი, ევროვიზია 2007-ის საქართველოს წარმომადგენელი, ასევე პირველი შემსრულებელი ამ კონკურსში საქართველოდან სიმღერით „Visionary Dream“ (წარმოსახვითი ოცნება). 2006 წლის სიმღერის კონკურსში იურმალაში, ლატვია, მესამე ადგილი დაიკავა. მომღერალს ფესტივალმა „ახალმა ტალღამ“ საკმაოდ დიდი პოპულარობა მოუტანა არა მარტო სამშობლოში არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. სწორედ ამიტომ მომდევნო წლებში საპატიო სტუმრის სტატუსით იყო მიწვეული „ახალ ტალღა 2007“-ზე (სადაც ახალი ტალღა 2006-ის მეორე ადგილის მფლობელთან, იტალიელ ჯანი ფიორელინოსთან დუეტში შეასრულა „Parolle“) და „ახალ ტალღა 2008“-ზე (სადაც „ახალი ტალღა 1989“-ს პირველი ადგილის მფლობელ სოსო პავლიაშვილთან ერთად შეასრულა „Cose Della Vita“). სოფოს სადებიუტო ალბომი (რომელშიც შესულია ორიგინალი სიმღერები), ჩაიწერა ლონდონში. მომღერალს ჰყავს ქმარი — მიხეილ ძოძუაშვილი და ქალიშვილი.
2018 წლის ნოემბრიდან არის ქალაქ ბათუმის მერის მოადგილე.
ფერერიასი
ფერერიასი (Ferrerias, Ferreries) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბალეარის კუნძულების ავტონომიურ გაერთიანებაში, მდებარეობს კუნძულ მენორკაზე. ფართობი — 66,09 კმ². მოსახლეობა — 4908 კაცი (2020 წ.).
Š
Š, š — გავრცობილი ლათინური ანბანის ერთ-ერთი ასო-ნიშანი, რომელსაც თავზე უზის ე.წ. ჰაჩეკი.
გამოიყენება ზოგიერთ სამხრეთსლავურ ენასა (- სერბულ-ხორვატული ენის (ბოსნიური, ხორვატული)) და ბალტიის ქვეყნების ანბანებში. წარმოითქმის როგორც „შ“.
ჰაჩეკიანი „შ“ და მისი გამოყენება
XV საუკუნეში იან ჰუსის (Jan Hus) მიერ ჩატარებული რეფორმების შედეგად ამ ასო-ნიშანმა ადგილი ჩეხურ ანბანში დაიმკვიდრა. 1830 წელს ლიუდევიტ გაიმ (Ljudevit Gaj) ხორვატიულშიც შეიტანა. მოგვიანებით ჰაჩეკიანი „შ“ სლოვენებმაც შემოიღეს. ამ ასოს გამოიყენებენ სლოვაკები, ესტონელები, ლატვიელები, ლიეტუველები და სორბები. ფინურში ამ ასოს გამოიყენებენ მხოლოდ უცხოურ სიტყვებში.
როგორც ცნობილია, სერბეთი მოიხმარს ორ, კირილურსა (ე. წ. ჩირილიცას) და ლათინურ (ე. წ. ლატინიცას) ანბანს, ანუ ჟურნალ-გაზეთები სერბეთში ორ ანბანზე იბეჭდება. სერბულ ე.წ. ჩირილიცაში მას შეესაბამება Ш,ш. მაგ.; ლათინიცაზე Šangaj, Šest. კირილიცაზე Шангаj, шест.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლათინური ანბანი
ფერმენტები
thumb|300px|ენზიმი ტრიოზოფოსფატ იზომერაზა ენზიმები ან ფერმენტები (ლათ. fermentum ან ბერძნ. ένζυμο — საფუარა) — პროტეინები, ანუ ცილოვანი მოლეკულები ან მათი კომპლექსები, რომლებიც ცოცხალ სისტემებში ქიმიურ რეაქციებს აჩქარებს.
ფერმენტები ანუ ენზიმები ცილოვანი ბუნების ნაერთებია, რომლებიც ყველა სახის უჯრედში გვხვდება და მონაწილეობას იღებენ უჯრედში მიმდინარე ქიმიურ გარდაქმნაში, როგორც ბიოლოგიური კატალიზატორები. სტრუქტურულად ფერმენტები, ისევე როგორც დანარჩენი ცილოვანი ბუნების ნაერთები, შესაძლებელია წარმოდგენილი იყოს მარტივი და რთული მოლეკულის სახით. მარტივი ეწოდება ფერმენტს, თუ მისი ჰიდროლიზის შედეგად მხოლოდ ამინომჟავები წარმოიქმნება. რთული ფერმენტის მოლეკულა შეიცავს როგორც ცილოვან ნაწილს, ისე არაცილოვან კომპონენტს. ასეთი არაცილოვანი კომპონენტის არსებობა აუცილებელია ფერმენტის აქტივობისათვის. რთული ფერმენტის ცილოვან ნაწილს აპოფერმენტი ეწოდება, ხოლო არაცილოვან კომპონენტს – კოფაქტორი. კოფაქტორის როლში ხშირ შემთხვევაში სხვადასხვა მეტალები ან დაბალმოლეკულური ორგანული ნაერთები გამოდიან. ამ დაბალმოლეკულურ ორგანულ კოფაქტორებს კოფერმენტებს უწოდებენ. მაგალითად, ვიტამინების უმრავლესობა კოფერმენტებს წარმოადგენენ. კოფაქტორებისა და უშუალოდ აპოფერმენტის დაკავშირებაში მონაწილეობას იღებენ სხვადასხვა ქიმიური ბმები. თუ ფერმენტის ამ ორი კომპონენტის დაკავშირება მიმდინარეობს წყალბადური, იონური ან სხვა, მსგავსი სუსტი ბმებით, იმ შემთხვევაში კოფერმენტი ადვილად სცილდება ცილოვან ნაწილს. ხშირ შემთხვევაში დაკავშირებაში მონაწილეობს კოვალენტური ბმა და ამ შემთხვევაში კოფაქტორის მოცილება ფერმენტის მოლეკულის დანარჩენ ნაწილიდან თითქმის შეუძლებელია. ასეთ კოფერმენტს პროსთეტულ ჯგუფს უწოდებენ. ერთი და იგივე ნივთიერება ზოგიერთ ფერმენტში კოფაქტორის როლს ასრულებს, ხოლო ზოგიერთში იგივე ნივთიერება პროსთეტული ჯგუფია. მაგალითად, ფლავინადენინდინუკლეოტიდი (ფად) სუნთქვის ჯაჭვში მონაწილე ფლავინურ ფერმენტებში იგი პროსთეტული ჯგუფია, ხოლო ამინომჟავების ოქსიდაზებში კოფერმენტის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მეტაბოლიზმი კატეგორია:კატალიზი * კატეგორია:ბიომოლეკულები
ნაზიკ ალ-მალაიკა
ნაზიკ ალ-მალაიკა (დ. 23 აგვისტო, 1922 — გ. 20 ივნისი, 2007) — ერაყელი პოეტი, თანამედროვე ერაყის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი პოეტი ქალი. ცნობილია, როგორც არაბულ ენაზე ვერლიბრის (ურითმო ლექსი) პირველი ავტორი.
სქოლიო
კატეგორია:ერაყელი პოეტები კატეგორია:არაბულენოვანი პოეტები
საჭადრაკო ოლიმპიადა 1984
18 ნოემბერი - 5 დეკემბერი 1984 სალონიკი, საბერძნეთი
სალონიკში 87 ქვეყნის ნაკრები შეიკრიბა. საბჭოთა მოჭადრაკეებმა, რომელთა შორის არ იყვნენ არც ანატოლი კარპოვი, და არც გარი კასპაროვი, ბრწყინვალე სტარტი აიღეს. პირველ სამ ტურში ქულათა მაქსიმუმი, 12, დააგროვეს. მართალია პირველ ორ ტურში მეტოქეები, როგორც შვეიცარიულ სისტემას სჩვევია, სუსტები (მალაიზია და კოლუმბია) იყვნენ და მათთან 4-4 ქულის აღება არავის გაკვირვებია, მაგრამ მესამე ტურში უნგრელთა 4-0 განადგურება უკვე სერიოზული განაცხადი იყო. სამი ტურის შემდეგ სხვაობა მდევართან ორ ქულას შეადგენდა. ექვსი ტურის შემდეგ - სამს, ხოლო მერვე ტურის შემდეგ - ოთხს. დარჩენილ ექვს ტურში საბჭოთა მოჭადრაკეებმა ეს სხვაობა შეინარჩუნეს და მეთოთხმეტედ მოიპოვეს ჰამილტონ-რასელის თასი.
სამაგიეროდ დიდი ბრძოლა გაჩაღდა მეორე და განსაკუთრებით მესამე ადგილისათვის. ამ ბრძოლაში ტონს ინგლისელები იძლეოდნენ, რომელთა ახალგაზრდულ გუნდში პირველად გამოჩნდა ნაიჯელ შორტი. ინგლისელებს დიდხანს წარმატებით ებრძოდნენ ამერიკელები, რომელთა პირველ დაფაზე თბილისელი მოჭადრაკე, რომან ჯინჯიხაშვილი თამაშობდა. მეცხრე ტურში სწორედ ჯინჯიხაშვილის გამარჯვებამ ალექსანდრე ბელიავსკისთან, მოუტანა გამარჯვება ამერიკის ნაკრებს საბჭოთა გუნდთან. თერთმეტი ტურის შემდეგ ამერიკელები ქულანახევრით უსწრებდნენ ინგლისელებს და თითქოს მეორე ადგილიც შორს აღარ იყო, მაგრამ ბოლო სამ ტურში ინგლისელებმა 10 ქულა აიღეს, რასაც ამერიკელებმა 6,5 ქულით უპასუხეს. ის კი არა ამერიკელები მესამე ადგილსაც დაკარგავდნენ უნგრელებს ბოლო ტურში კუბელები რომ დაემარცხებინათ.
სხვა გუნდებიდან აღსანიშნავია რუმინელების (მეხუთე ადგილი) და ფრანგების (მეშვიდე ადგილი) კარგი თამაში. ფრანგებს ამაში მსოფლიოს ექს-ჩემპიონი, ბორის სპასკიც დაეხმარა, რომელიც პირველ დაფაზე თამაშობდა და რვა ქულით (14-დან) შეეწია თავის ახალ გუნდს.
ტექნიკური შედეგები
მონაწილეობდა 87 ქვეყნის 88 ნაკრები გუნდი (ბერძნებმა ორი გუნდი გამოიყვანეს). ტურნირი ჩატარდა შვეიცარიული სისტემით 14 ტურად.
11. 🇨🇺, 12.🇨🇳, 13.🇮🇱, 14.🇦🇷, 15.🇮🇸, 16. undefined, 17., 18., 19.🇧🇷, 20.🇨🇦, 21.🇵🇱, 22.🇦🇺, 23.🇨🇱, 24., 25.🇸🇪, 26.🇨🇴, 27.🇪🇸, 28.🇮🇹, 29.🇮🇩 indonesia, 30.🇳🇴, 31.🇬🇷, 🇨🇭-2, 32., 33.🇮🇳, 34.🇹🇷, 35., 36.🏴󠁧󠁢󠁷󠁬󠁳󠁿, 37.🇲🇦 morocco, 38.🇦🇹, 39.🇫🇮, 40.🇧🇪, 41.🇦🇱, 42. undefined, 43.🇲🇽, 44.🇳🇿, 🇬🇷-2, 45.🇪🇬, 46.🇩🇴 dominican republic, 47.🇹🇳 tunisia, 48.🇨🇭, 49. undefined, 50.🇱🇰 sri lanka, 51.🇵🇷 puerto rico, 52.🇵🇰 pakistan, 53.🇭🇰 hong kong, 54.🇮🇶, 55.🇮🇪, 56.🇵🇾 paraguay, 57. undefined, 58.🇨🇾 cyprus, 59.🇺🇬 uganda, 60.🇹🇭 thailand, 61.🇧🇩 bangladesh, 62.🇫🇴 faroe islands, 63.🇦🇩 andorra, 64.🇲🇹 malta, 65.🇱🇧 lebanon, 66.🇭🇳 honduras, 67.🇱🇺, 68.🇧🇭 bahrain, 69.🇿🇼 zimbabwe, 70.🇹🇹 trinidad and tobago, 71.🇳🇬 nigeria, 72.🇸🇷 suriname, 73.🇱🇾 libya, 74.🇰🇪 kenya, 75.🇯🇴 jordan, 76.🇯🇲 jamaica, 77. undefined, 78.🇬🇬 guernsey, 79. undefined, 80.🇵🇬 papua new guinea, 81.🇯🇵 japan, 82.🇻🇮 virgin islands, u.s., 83.🇲🇨 monaco, 84. undefined, 85.🇲🇱 mali, 86.🇸🇲 san marino, 87.🇸🇳 senegal,
ჩემპიონის და პრიზიორების შემადგენლობა და შედეგები
ენტონი მაილსი 6 (+3=6-3), ჯონ ნანი 10 (+9=2-0), ჯონათნ სპილმენი 5,5 (+4=3-2), მიურეი ჩანდლერი 5,5 (+4=3-2), ჯონათან ენდრიუ მესტელი 7 (+6=2-1), ნაიჯელ შორტი 3 (+1=4-1).
რობერტ ჯინჯიხაშვილი 8 (+6=4-1), ლუბომირ კავალეკი 4,5 (+2=5-1), ლარი კრისტიანსენი 6,5 (+4=5-1), უოლტერ ბრაუნი 3,5 (+1=5-3), ლევ ალბურტი 5 (+3=4-1), ნიკ დე ფირმიანი 7,5 (+6=3-1).
საუკეთესო პერფორმანსი
! style="background: #ddffdd;"|პირველი დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
საუკეთესო შედეგები დაფების მიხედვით
! style="background: #ddffdd;"|პირველი დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მესამე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|მეოთხე დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
! style="background: #ddffdd;"|პირველი სათადარიგო დაფა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ ! s! style="background: #ddffdd;"|პ ! s! style="background: #ddffdd;"|%
რესურსები ინტერნეტში
26
ფინანსური მენეჯმენტი
ფინანსური რესურსების მართვის პროცესში ძალზე ხშირად გვხვდება გაურკვევლობასთან და განუსაზღვრელობასთან ბრძოლის ამოცანა. ეს განუსაზღვრელობა ორი სახისაა:
არაზუსტი სიმრავლეები ამ შემთხვევაში ასრულებენ განუსაზღვრელობის მოდელირების ინსტრუმენტების როლს, რომლებიც, თავის მხრივ ეფუძნებიან ადამიანის შემეცნების უნარს და შესაძლებლობას - თვისობრივი კატეგორიებით ოპერირებისა და ლოგიკური დასკვნების, თვისობრივი ფორმით გაფორმებისა.
თუ ვსაუბრობთ ფინანსური ფაქტორების მომავალ მნიშვნელობებზე, ამ შემთხვევაში შესაძლებელი ხდება და მოსახერხებელია არაზუსტი ციფრებითა და ფუნქციებით ოპერირება. მოდელირების ჯამური რეზულტატიც იღებს ასეთივე სახეს და შესაძლებელი ხდება ფინანსური რეზულტატების ნორმატიულად წინასწარ განსაზღვრული მაჩვენებლებიდან შესაძლო გადახრის რისკის შეფასება.
არაზუსტი სიმრავლეების თეორიის (მათემატიკა) ფინანსურ მენეჯმენტში გამოყენების მახასიათებელი, სამაგალითო თემებია:
რესურსები ინტერნეტში
ახალი საინვესტიციო სკოლის საიტი
კატეგორია:ფინანსური მენეჯმენტი კატეგორია:ფინანსები
მაიკ ნიუელი
მაიკ ნიუელი (Mike Newell; დ. 28 მარტი, 1942, ჰერტფორდშირი, გაერთიანებული სამეფო) — ინგლისელი კინო და სატელევიზიო რეჟისორი და პროდიუსერი. არის BAFTAს მფლობელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისელი კინორეჟისორები კატეგორია:ინგლისელი პროდიუსერები კატეგორია:დაბადებული 1942 კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი
Solenopsis bruesi
Solenopsis bruesi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Solenopsis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ჯორჯო ვაკარო
ჯორჯო ვაკარო (Giorgio Vaccaro; დ. 12 ოქტომბერი, 1892, სან-მარცანოტო, იტალია — გ. 25 სექტემბერი, 1983, რომი, იტალია) — იტალიელი პოლიტიკოსი, იტალიის სპორტული მენეჯერი და რომის ლაციოს უდიდესი ფანი და გადამრჩენელი.
ბიოგრაფია
ჯორჯო ვაკარო დაიბადა რომში. ბავშვობიდან იგი სპორტით იყო დაკავებული, განსაკუთრებით კი ფეხბურთის გულშემატკივარი იყო. გულშემატკივრობდა საფეხბურთო კლუბ ლაციოს. მას ბენიტო მუსოლინის მოღვაწეობის დროს მოუწია მსახური იტალიისთვის. იგი ასევე იტალიის რაგბის კავშირის პრეზიდენტიც იყო და აგრეთვე იტალიის ნაკრების წარმომადგენელი მსოფლიო ჩემპიონატზე 1934 და 1938 წლებში, ასევე ოლიმპიურ თამაშებზე 1936 წელს. თუმცა მან თავისი დიდი წვლილი ფეხბურთში დატოვა, კერძოდ კი ლაციოს ისტორიაში. 1927 წელს ბენიტო მუსოლინის იდეა იყო, რომ რომის ყველა საფეხბურთო კლუბი გაერთიანებულიყო და რომის ერთი ძლიერი კლუბი ჩამოყალიბებულიყო. ეს იდეა ლაციოსაც ეხებოდა, თუმცა ჯორჯო სიტყვით გამოვიდა: ბენიტო მუსოლინის იდეა მაინც მიიყვანეს ბოლომდე და რომის რამდენიმე გუნდი მაინც გააერთიანეს. ამის მერე ვაკაროს სურათი და ბანერი არაერთხელ აფრიალებულა რომის ოლიმპიურ სტადიონზე ლაციოს თამაშის დროს.
ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1892 კატეგორია:გარდაცვლილი 25 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
ბერძნული ტაძარი
thumb|320px|[[პართენონი, ათენის აკროპოლისი.]] ბერძნული ტაძარი (ძვ. ბერძნ.: ὁ ναός, „საცხოვრებელი“) — ნაგებობები ანტიკურ საბერძნეთში, რომლებიც საკულტო ქანდაკებებისთვის იგებოდა, როგორც ბერძნული აკლდამის ნაწილი. თვით ეს ტაძრები საკულტო მნიშვნელობას არ ატარებდა, ვინაიდან მსხვერპლშეწირვა და რიტუალები შესაბამისი ღვთაებისათვის ტაძრის გარეთ ხდებოდა. ეს ტაძრები ხშირად ღვთაებებისთვის მიძღვნილი საჩუქრების შესანახი ადგილი იყო.
ეს ტაძრები ბერძნული არქიტექტურის ყველაზე მნიშვნელოვანი და მეტად გავრცელებული შენობებია. სამხრეთ-დასავლეთ აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის ელინისტურ სამეფოებში ამ დანიშნულებით აგებული ტაძრები ხშირად ადგილობრივ ტრადიციებს მისდევდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრგან ბერძნული გავლენა აშკარაა, ეს ნაგებობები ჩვეულებრივ ბერძნულ ტაძრებად არ მიიჩნევა. ეს ეხება გრეკო-პართიულ და ბაქტრიულ ტაძრებს, ასევე პროლემეოსის ნიმუშებსაც, რომლებიც ეგვიპტურ ტრადიციას მისდევს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბერძნული არქიტექტურა *
ეს-კასტელი
ეს-კასტელი (Villacarlos, Es Castell) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბალეარის კუნძულების ავტონომიურ გაერთიანებაში, მდებარეობს კუნძულ მენორკაზე. ფართობი — 11,6 კმ². მოსახლეობა — 7572 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ბალეარის კუნძულების მუნიციპალიტეტები
მოსკოვო (დიურტიულის რაიონი)
მოსკოვო  (Мәскәү; Москово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის დიურტიულის რაიონში.
ონტოფო
ონტოფო — სოფელი საქართველოში, აბაშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ნოღელის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 40 მეტრზე. აბაშიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით. სოფელში დგას წმინდა ბარბარეს XIX საუკუნის ეკლესია.
მოსკოვო (დიურტიულის რაიონი)
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1879 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ დიურტიულიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია უფა, რომელიც დაშორებულია 97 კმ-ით.
Six Degrees of Inner Turbulence
Six Degrees of Inner Turbulence — ამერიკულ პროგრესული მეტალ ჯგუფ Dream Theater-ის მეექვსე სტუდიური ალბომი. გამოიცა 2002 წლის 29 იანვარს, ორი დისკის სახით, ლეიბლზე Elektra. A Change of Seasons-ის შემდეგ, ეს არის პირველი ალბომი, რომელშიც ალბომის სათაური და ერთ-ერთი სიმღერის სახელი ერთმანეთს ემთხვევა.
ონტოფო
სქოლიო
კატეგორია:აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მოსკოვო (დიურტიულის რაიონი)
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები (77 %) შეადგენენ.
Six Degrees of Inner Turbulence
ჩარტები
Billboard 200:
მოსკოვო (დიურტიულის რაიონი)
სქოლიო
კატეგორია:დიურტიულის რაიონის სოფლები
Ž
Ž, ž — გავრცობილი ლათინური ანბანის ერთ-ერთი ასო-ნიშანი ზოგიერთ სლავურ ენაში, სერბულ-ხორვატული ენის (ხორვატული, ბოსნიური) ანბანებისთვის. წარმოითქმის როგორც ჟ. როგორც ცნობილია, სერბეთი მოიხმარს ორ, კირილურსა (ე. წ. ჩირილიცას) და ლათინურ (ე. წ. ლატინიცას) ანბანს, ანუ ჟურნალ-გაზეთები სერბეთში ორ ანბანზე იბეჭდება. სერბულ ე. წ. ჩირილიცაში მას შეესაბამება Ж, ж. მაგ.; ლატინიცა Ženeva, Žut. კირილიცა Женева, жут.
Six Degrees of Inner Turbulence
ჩარტები
Billboard Top Internet Albums:
Ž
ლიტერატურა
კატეგორია:ლათინური ანბანი
254
თარიღი უცნობია
*
ეგზოპლანეტა
thumb|300px|მხატვრის წარმოსახვით შექმნილ სურათში ნაჩვენებია, როგორაა გავრცელებული [[პლანეტები ვარსკვლავების გარშემო ირმის ნახტომში. ]]
ეგზოპლანეტა (ექსტრასოლარული (მზის გარეთა) პლანეტა) — პლანეტა, რომელიც მოძრაობს არა მზის, არამედ სხვა ვარსკვლავის, ვარსკვლავური ნარჩენის ან ყავისფერი ჯუჯის გარშემო. აღმოჩენილია 5000-ზე მეტი ეგზოპლანეტა. არსებობენ ე. წ. თაღლითი პლანეტები, რომლებიც არც ერთი ვარსკვლავის გარშემო არ ბრუნავენ და განცალკევებულად არსებობენ, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ისინი გაზური გიგანტებია, რა შემთხვევაშიც ისინი ხშირად აღიქმებიან სუბ-ყავისფერ ჯუჯებად, როგორც WISE 0855-0714.
კეპლერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა ასევე აღმოაჩინა რამდენიმე ათასი კანდიდატი პლანეტა, რომელთა 11%-ის არსებობა შესაძლოა არ დადასტურდეს. საშუალოდ, თითო ვარსკვლავზე ერთი პლანეტა მოდის. ხუთიდან ერთ მზის მსგავს ვარსკვლავს კი „დედამიწის ზომის“ პლანეტა ჰყავს სასიცოცხლო ზონაში დედამიწიდან 12 სინათლის წლის მანძილის დისტანციაში. თუ გავითვალისწინებთ, რომ ირმის ნახტომში 200 მილიარდი ვარსკვლავია, 11 მილიარდი პოტენციურად სასიცოცხლო დედამიწის ზომის პლანეტა უნდა იყოს ჩვენს გალაქტიკაში, ხოლო თუ წითელი ჯუჯებიც იგულისხმება, ეს რიცხვი 40 მილიარდამდე იზრდება. ირმის ნახტომში არსებული თაღლითი პლანეტები შესაძლოა ტრილიონამდე ზრდიდეს ამ რიცხვს.
მინი|300პქ|[[TrES-3b-ისა და იუპიტერის ზომების შედარება. ამ ეგზოპლანეტის ორბიტალური პერიოდი 31 დღეა და ცხელ იუპიტერადაა კლასიფიცირებული, რადგან ზომით დიდია და ვარსკვლავთან ახლოსაა, ამის გამო კი ის ერთ-ერთი ყველაზე ადვილად დასაფიქსირებელი პლანეტაა ტრანზიტული მეთოდით.]]
თუ დადასტურდა, უახლოესი ეგზოპლანეტა იქნება ალფა კენტავრი Bb, მაგრამ მის არსებობა საეჭვოა. აქამდე აღმოჩენილთა შორის თითქმის ყველა ეგზოპლანეტა ირმის ნახტომში მდებარეობს, თუმცა მცირე რაოდენობით ექსტრაგალაქტიკური პლანეტების აღმოჩენის ალბათობაც არსებობს. 2014 წლის მარტის მონაცემებით, ყველაზე ნაკლებად მასიური პლანეტა არის PSR B1257+12 A, რომელიც სულ რაღაც 2 მთვარის მასისაა. ყველაზე მასიური პლანეტა, რომელიც NASA Exoplanet Archive-შია შეტანილი, არის DENIS-P J082303.1-491201b, რომელიც 29 იუპიტერის მასაა, თუმცა პლანეტის უმეტესი განმარტების თანახმად, ის ზედმეტად მასიურია პლანეტისთვის და შესაძლოა ყავისფერი ჯუჯა იყოს. არსებობს პლანეტები, რომლებიც იმდენად ახლოსაა დედავარსკვლავთან, რომ მათი ორბიტალური პერიოდი რამდენიმე საათია, ხოლო, ამის საპირისპიროდ, არსებობს პლანეტები, რომელთა ორბიტალური პერიოდი ათასობით წელიწადი იჭიმება დედავარსკვლავთან სიშორის გამო. ზოგი კი იმდენად შორსაა, რომ რთულია იმის თქმა, საერთოდ არის თუ არა გრავიტაციულად დაკავშირებული ვარსკვლავთან.
ეგზოპლანეტების აღმოჩენამ ინტერესი არამიწიერი სიცოცხლის ძიებაშიც აღძრა, განსაკუთრებით იმ პლანეტებზე, რომლებიც თავიანთი დედავარსკვლავის გარშემო სასიცოცხლო ზონაში მდებარეობს, სადაც თხევად წყალს (აქედან გამომდინარე, სიცოცხლეს) შეუძლია არსებობა. პლანეტის სიცოცხლიანობის კვლევა აგრეთვე მოიცავს სხვა მრავალ ფაქტორს.
განმარტება
საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის „პლანეტის“ ოფიციალური განმარტება მხოლოდ მზის სისტემას მოიცავს და, აქედან გამომდინარე, არ აღწერს ეგზოპლანეტებს. 2011 წლის აპრილის მონაცემებით, საკ-ის მიერ შედგენილი განმარტებითი განცხადება, რომელიც ეგზოპლანეტებს ეხება, არის 2001 წელს გამოცემული და 2003 წელს შეცვლილი. ეს განმარტება მოიცავს შემდეგ კრიტერიუმებს:
ალტერნატივები
თუმცა, საკ-ის ამჟამინდელი განმარტება უნივერსალურად მიღებული არ არის. ერთი ალტერნატიული განმარტება არის ის, რომ პლანეტები უნდა განირჩეოდეს ყავისფერი ჯუჯებისგან წარმოქმნის ბაზისის მიხედვით. მეცნიერებს შორის ფართოდ გავრცელებულია ის მოსაზრება, რომ გიგანტი პლანეტები ბირთვის აკრეციით წარმოიქმნება და ეს პროცესი შესაძლოა ზოგჯერ წარმოქმნის პლანეტების მასით, რომელიც დეითერიუმის სინთეზის ზღვარს მაღლაა; ამ ტიპის პლანეტები შესაძლოა უკვე დაფიქსირებულია. ყავისფერი ჯუჯები ჩვეულებრივი ვარსკვლავების მსგავსად გაზის ღრუბლის პირდაპირი კოლაფსით წარმოიქმნება და ამ ფორმირების მექანიზმი ასევე წარმოქმნის ობიექტებს, რომლებიც 13 MJup-ის ზღვარს ქვემოთაა და შესაძლოა 1 MJup-იც იყოს. ამ მასებს შორის ობიექტები, რომლებიც თავიანთ ვარსკვლავთან ასეულობით ან ათასეულობით ასტრონომიული ერთეულითაა დაშორებული და აქვთ დიდი ვარსკვლავის/ობიექტის მასის ფარდობა, შესაძლოა ყავისფერ ჯუჯებად წარმოიქმნა; მათ ატმოსფეროების შედგენილება ბევრად მსგავსი იქნება მათი დედავარსკვლავისა, ვიდრე აკრეციულად წარმოქმნილი პლანეტებისა, რომლებიც უნდა შეიცავდეს მძიმე ელემენტების დიდ რაოდენობას. 2014 წლის მონაცემებით, პირდაპირ გადაღებული ეგზოპლანეტები მასიურია და აქვს ფართო ორბიტა, ამიტომ ალბათ წარმოადგენს ყავისფერი ჯუჯის ფორმირების დაბალი მასიან დასასრულს.
აღმოჩენის ისტორია
საუკუნეების მანძილზე ფილოსოფოსებსა და მეცნიერებს მიაჩნდათ, რომ ეგზოპლანეტები არსებობდა, მაგრამ მათი დაფიქსირების, სიხშირის დადგენის ან იმის გაგების გზები, რამდენად წააგავდა მზის სისტემის პლანეტებს, არ არსებობდა. მეცხრამეტე საუკუნეში გაკეთებული რამდენიმე განცხადება, რომელიც ეგზოპლანეტის აღმოჩენას იუწყებოდა, ასტრონომებმა მალევე უარყვეს. პირველი დადასტურებული დაფიქსირება 1992 წელს მოხდა, რამდენიმე კლდოვანი მასის პლანეტის აღმოჩენით, რომელიც პულსარ PSR B1257+12-ის გარშემო ბრუნავს. პირველი ეგზოპლანეტის აღმოჩენის დადასტურება, რომელიც მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავის გარშემო ბრუნავს, მოხდა 1995 წელს, როდესაც გიგანტი პლანეტა 4 დღიანი ორბიტალური პერიოდით აღმოაჩინეს ახლო ვარსკვლავ 51 Pegasi-ს გარშემო. ზოგიერთი ეგზოპლანეტა პირდაპირაა დაფიქსირებული ტელესკოპებით, მაგრამ უმეტესობა არაპირდაპირი მეთოდებით, როგორებიცაა ტრანზიტული მეთოდი და რადიალური სიჩქარის მეთოდი, დააფიქსირეს.
ადრინდელი მოსაზრებები
მეთექვსმეტე საუკუნეში იტალიელმა ფილოსოფოსმა ჯორდანო ბრუნომ, რომელიც მხარდამჭერი იყო კოპერნიკისეული თეორიისა, რომლის მიხედვითაც დედამიწა და სხვა პლანეტები ბრუნავდა მზის გარშემო (ჰელიოცენტრიზმი), ივარაუდა, რომ უძრავი ვარსკვლავები მზის მსგავსია და ასევე ჰყავს პლანეტები.
მეთვრამეტე საუკუნეში იგივე შესაძლებლობა ისააკ ნიუტონმა General Scholium-ში ახსენა, რომელიც მის Principia-ს მოიცავს. მან გააკეთა შედარება მზის პლანეტებთან და დაწერა: „და თუ უძრავი ვარსკვლავები მსგავსი სისტემების ცენტრებია, ისინი აგებული იქნება მზის მსგავსი კონსტრუქციითა და დომინანტობით“.
1952 წელს, 40 წელზე მეტი ხნით ადრე, ვიდრე პირველ ცხელ იუპიტერს აღმოაჩენდნენ, ოტო სტრავმა დაწერა, რომ არ არსებობს იმის მიზეზი, თუ რატომ არ შეიძლება პლანეტები იმაზე ახლოს იყოს თავიანთ დედავარსკვლავებთან, ვიდრე მზის სისტემაშია, და წამოაყენა აზრი, რომ დოპლერის სპექტროსკოპიასა და ტრანზიტულ მეთოდს შეეძლო დაეფიქსირებინა სუპერ-იუპიტერები მოკლე ორბიტებზე.
საეჭვო განცხადებები
ეგზოპლანეტების აღმოჩენის შესახებ განცხადებები მეცხრამეტე საუკუნიდან კეთდებოდა. ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული არის ორმაგი ვარსკვლავი 70 Ophiuchi. 1855 წელს კაპიტანმა W. S. იაკობმა, აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანიის მადრას ობსერვატორიიდან, განაცხადა, რომ ორბიტალური ანომალიები „მეტად შესაძლებელს“ ხდის იმ ფაქტს, რომ არსებობს „პლანეტური სხეული“ ამ სისტემაში. 1890-იანებში ტომას J. J. სიმ, ჩიკაგოს უნივერსიტეტიდან და შეერთებული შტატების საზღვაო ობსერვატორიიდან, განაცხადა, რომ ორბიტალურმა ანომალიებმა დაამტკიცა ბნელი სხეულის არსებობა 70 Ophiuchi-ს სისტემაში ერთ-ერთი ვარსკვლავის ირგვლივ 36 წლიანი პერიოდით. თუმცა, ფორესტ რეი მაულტონმა გამოაქვეყნა ნაშრომი, რომელიც ამტკიცებდა, რომ სამ სხეულიანი სისტემა ამ ორბიტალური პარამეტრებით ძალიან არასტაბილური უნდა ყოფილიყო. 1950-იანებსა და 1960-იანებში პიტერ ვან დე კამპმა, სუართმორის კოლეჯიდან, აღმოჩენის სხვა განცხადებები გააკეთა, ოღონდ ამ დროს პლანეტები ბენარის ვარსკვლავის გარშემო ბრუნავდა. ამჟამად ასტრონომები ამ ადრეული აღმოჩენების განცხადებებს მცდარად აღიქვამენ.
1991 წელს ''ენდრიუ ლაინმა, მ. ბეილიზმა და ს. ლ. შიმარმა'' განაცხადეს, რომ მათ აღმოაჩინეს პულსარი პლანეტა PSR 1829-10-ის ორბიტაზე პულსარის სინქრონულობის ვარიაციების გამოყენებით. ამ განცხადებამ მცირე ხანს მიიპყრო ინტენსიური ყურადღება, მაგრამ ლაინმა და მისმა გუნდმა მალე უკან წაიღეს განცხადება.
დადასტურებული აღმოჩენები
1992 წლის 9 იანვარს რადიო ასტრონომებმა ალექსანდრე ვოლსჩანმა და დეილ ფრეილმა განაცხადეს ორი პლანეტის აღმოჩენა პულსარ PSR 1257+12-ის გარშემო. ეს აღმოჩენა დადასტურდა და მიჩნეულია ეგზოპლანეტების პირველ აღმოჩენად. შემდგომმა დაკვირვებებმა ეს შედეგები გაამყარა და მესამე პლანეტის აღმოჩენის დადასტურებამ 1994 წელს გამოაცოცხლა თემა პოპულარულ პრესაში. მიჩნეულია, რომ ამ პულსარის პლანეტები წარმოიქმნა ზეახლის უჩვეულო ნარჩენებისაგან, რომელმაც წარმოქმნა პულსარი პლანეტის ფორმირების მეორე „რაუნდში“, ან უბრალოდ გაზური გიგანტების ნარჩენი კლდოვანი ბირთვებია, რომლებიც როგორღაც გადაურჩა ზეახალს და შემდეგ მათ ამჟმინდელ ორბიტებად დაიშალა.
1995 წლის 6 ოქტომბერს მიშელ მაიორმა და დიდიე კელომ (ჟენევის უნივერსიტეტიდან) განაცხადეს მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავის გარშემო მოძრავი ეგზოპლანეტის პირველი მკაფიო აღმოჩენა. ამ ვარსკვლავის სახელია 51 Pegasi. ეს აღმოჩენა, რომელიც Observatoire de Haute-Provence-ში გაკეთდა, თანამედროვე ეგზოპლანეტების აღმოჩენის ხანას უძღვის წინ. ტექნოლოგიური პროგრესის წყალობით, ყველაზე შესამჩნევი კი მაღალი გარჩევადობის სპექტროსკოპიაში, უამრავი ახალი ეგზოპლანეტის აღმოჩენა გახდა შესაძლებელი: ასტრონომებს შეუძლიათ ეგზოპლანეტების დაფიქსირება არაპირდაპირ მათი გრავიტაციის გავლენის გაზომვით დედავარსკვლავების მოძრაობაზე. ბევრად მეტი ეგზოპლანეტის დაფიქსირება მოხერხდა მოგვიანებით, როდესაც ვარსკვლავის ხილული სიკაშკაშეს მის წინ გამავალი პლანეტა ცვლიდა.
თავდაპირველად ყველაზე ცნობილი ეგზოპლანეტები იყო მასიური პლანეტები, რომლებიც თავიანთი დედავარსკვლავის გარშემო ძალიან ახლოს ბრუნავდა. ასტრონომები გაოცებულები იყვნენ ამ „ცხელი იუპიტერებით“, რადგან პლანეტის ფორმირების თეორიები მიუთითებდა, რომ პლანეტები უნდა წარმოქმნილიყო ვარსკვლავიდან ძალიან შორ მანძილზე. მაგრამ საბოლოოდ სხვა ტიპის უფრო მეტი პლანეტა აღმოაჩინეს. ახლა უკვე ცნობილია, რომ ცხელი იუპიტერები ეგზოპლანეტების უმცირესობაა. 1999 წელს იფსილონ ანდრომედა გახდა პირველი მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომელსაც რამდენიმე პლანეტა ჰყავდა. სხვა მრავალპლანეტური სისტემები შემდეგ აღმოაჩინეს.
2015 წლის 2 თებერვლის მონაცემებით, დადასტურებული 1888 ეგზოპლანეტა „ექსტრასოლარული პლანეტების ენციკლოპედიაშია“ შეტანილი იმათ ჩათვლით, რომლებიც იყო გვიანდელი 1980-იანებიდან კონტროვერსიული განცხადებების დადასტურება. ეს რიცხვი მოიცავს 1187 პლანეტურ სისტემას, რომლის 477 არის მრავალპლანეტური სისტემა. კეპლერ-16 შეიცავს პირველად აღმოჩენილ ეგზოპლანეტას, რომელიც ბრუნავს ორმაგი მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავური სისტემის ირგვლივ.
2014 წლის 26 თებერვალს ნასამ განაცხადა კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მიერ 715 ახლად დაფიქსირებული ეგზოპლანეტის აღმოჩენა 305 ვარსკვლავის გარშემო. ეს ეგზოპლანეტები შემოწმდა სტატისტიკური ტექნიკის გამოყენებით, რომელსაც ეწოდება „დადასტურება მრავალრიცხოვნობით“. ამ შედეგებამდე, ყველაზე დადასტურებადი პლანეტები გაზური გიგანტები იყო, რომელიც იუპიტერის ზომის ან უფრო დიდი იყო, რადგან ისინი ადვილად დასაფიქსირებელია, მაგრამ კეპლერის პლანეტები უმეტესად არის ნეპტუნისა და დედამიწის ზომებს შორის.
კანდიდატები
2012 წლის 17 ოქტომბერს გაკეთდა განცხადება დაუდასტურებელი პლანეტის, ალფა კენტავრი Bb-ს შესახებ, რომელიც ალფა კენტავრი B-ს გარშემო ბრუნავს. ეს უკანასკნელი კი სამმაგი ვარსკვლავური სისტემის ნაწილია, რომელიც დედამიწის მზესთან უახლოესია. ალფა კენტავრი Bb დედამიწის ზომის პლანეტაა, მაგრამ ის არ მდებარეობს სასიცოცხლო ზონაში.
2014 წლის მარტის მონაცემებით, ნასას კეპლერის მისიამ 2900-ზე მეტი პლანეტის კანდიდატი აღმოაჩინა, რომელთა მათგანი დედამიწის ზომისაა და სასიცოცხლო ზონაში მდებარეობს, ზოგი კი მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო.
პირდაპირი გადაღება
thumb|left|250px|პირდაპირი მეთოდით გადაღებული პლანეტა [[Beta Pictoris b]] პლანეტა თავის დედავარსკვლავთან შედარებით უკიდურესად მკრთალია. ხილულ დიაპაზონში მისი სიკაშკაშე დედავარსკვლავის მემილიონედზე ნაკლებია. ასეთი მკრთალი სინათლის წყაროს დაფიქსირება ურთულესია. გარდა ამისა, დედავარსკვლავის სიკაშკაშე ისედაც მკრთალ სინათლის წყაროს მთლიანად შეუმჩნეველს ხდის. საჭიროა, რომ დედავარსკვლავის სიკაშკაშე დაიბლოკოს, რათა დარჩეს მხოლოდ პლანეტის სინათლე და იგი ხილული გახდეს. ამის გაკეთება უმთავრესი ტექნოლოგიური გამოწვევაა.
ყველა ეგზოპლანეტა, რომელიც პირდაპირ გადაიღეს, დიდია და ფართოდ გამოყოფილია დედავარსკვლავიდან. მათი უმეტესობა ძალიან ცხელია, ამიტომ ისინი ინტენსიურ ინფრაწითელ დიაპაზონში ასხივებს. ამიტომ ფოტოებს ინფრაწითელ დიაპაზონში იღებენ, სადაც პლანეტა უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ხილულ სპექტრში. გიგანტი პლანეტის ფორმირებისას გაზის აკრეციის ფაზის დროს ვარსკვლავი-პლანეტის კონტრასტი შესაძლოა უკეთესი იყო H ალფაში, ვიდრე – ინფრაწითელში. H ალფა დაკვირვების ტექნიკა ამჟამად დამუშავების პროცესშია.
არაპირდაპირი მეთოდები
thumb|როდესაც [[ვარსკვლავი პლანეტის უკანაა, მისი სიკაშკაშე კლებულობს.]]
თუ პლანეტა დედავარსკვლავის დისკოს წინ გაივლის, ვარსკვლავის სიკაშკაშე მცირე რაოდენობით მცირდება. რაოდენობა, რამდენითაც ვარსკვლავის სიკაშკაშე დაიკლებს, დამოკიდებულია მის და პლანეტის ზომაზე, სხვა ფაქტორებთან ერთად. ამ მეთოდის ცუდი მხარე ისაა, რომ მრავლადაა მცდარი აღმოჩენები და აუცილებელია სხვა მეთოდებით დადასტურება. ტრანზიტული მეთოდით პლანეტის რადიუსის დადგენაა შესაძლებელი და კიდევ ის სარგებლობა აქვს, რომ ზოგჯერ პლანეტის ატმოსფეროს სპექტროსკოპიით გამოკვლევის საშუალებას იძლევა. რადგანაც ტრანზიტული მეთოდი მოითხოვს პლანეტის ორბიტის ნაწილის მიერ ხილვადობის ხაზის გადაკვეთას დედამიწასა და დედავარსკვლავს შორის, ალბათობა იმისა, რომ შემთხვევით ორიენტირებულ ორბიტაზე მყოფი ეგზოპლანეტის მიერ ვარსკვლავის გადაკვეთა გამოჩნდება, ძალიან მცირეა. კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპი ამ მეთოდს იყენებს.
thumb|300px|აღმოჩენილი ეგზოპლანეტების რიცხვი წლების მიხედვით [[2014-მდე. ფერებით აღნიშნულია აღმოჩენის მეთოდები:
{{legend|#0000ab|რადიალური სიჩქარე}} {{legend|#00ab00|ტრანზიტი}} {{legend|#abab00|სინქრონულობა}}
{{legend|#ab0000|პირდ. გადაღება}} {{legend|#ab5500|მიკროლინზირება}}
]]
რადგან პლანეტა ვარსკვლავის გარშემო ბრუნავს, ვარსკვლავიც ასევე თავის მცირე ორბიტაზე ბრუნავს სისტემის მასის ცენტრის ირგვლივ. ცვლილებების დანახვა ვარსკვლავის რადიალურ სიჩქარეში — ეს არის სიჩქარე, რომლითაც ის მოძრაობს დედამიწის მიმართულებით ან შორდება მას — შესაძლებელია ვარსკვლავის სპექტრული ხაზების დოპლერის ეფექტის გამო გადანაცვლებით. უკიდურესად მცირე რადიალური სიჩქარეების დაფიქსირებაა შესაძლებელი, როგორიცაა 1 მ/წმ ან უფრო მცირე. ამ მეთოდის დადებითი მხარე ისაა, რომ ის ერგება იმ ვარსკვლავებს, რომლებსაც მახასიათებლების მთელი რიგი აქვს. მისი ერთ-ერთი უარყოფითი მხარე არის ის, რომ მისი დახმარებით შეუძლებელია პლანეტის ჭეშმარიტი მასის გამოთვლა, მაგრამ შეუძლია დაადგინოს ამ მასის ქვედა ზღვარი. თუმცა, თუ პლანეტის რადიალური სიჩქარე გაიზომება ვარსკვლავის რადიალური სიჩქარის დახმარებით, მაშინ ჭეშმარიტი მასის გამოთვლაც შესაძლებელია.
როდესაც წარმოდგენილია მრავალი პლანეტა, თითოეული მათგანი სხვების ორბიტას ოდნავ აშფოთებს. ერთი პლანეტის ტრანზიტის დროში ცვლილებებს შეუძლია მეორე პლანეტის არსებობა დაამტკიცოს, რომლის ტრანზიტი შესაძლოა მოხდეს, შესაძლოა – არა. მაგალითად, პლანეტა კეპლერ-19b-ს ტრანზიტში ცვლილებები სისტემაში მეორე პლანეტის არსებობაზე მეტყველებს: არატრანზიტირებად კეპლერ-19c-ზე. თუ მრავალტრანზიტული პლანეტები არსებობს ერთ სისტემაში, მაშინ ამ მეთოდის გამოყენება შესაძლებელია მათი არსებობის დასამტკიცებლად. ამ მეთოდის სხვა ფორმაში დაბნელებების დარეგულირებას დაბნელებად ორმაგ ვარსკვლავში შეუძლია გამოავლინოს გარე პლანეტა, რომელიც ორივე ვარსკვლავის გარშემო ბრუნავს. 2013 წლის აგვისტოს მონაცემებით, რამდენიმე პლანეტა იქნა ნაპოვნი ამ გზით, ასევე მოხდა რამდენიმე პლანეტის დადასტურება ამ მეთოდით.
thumb|250px|ანიმაციაზე ნაჩვენებია განსხვავება პლანეტის ტრანზიტის სინქრონულობას შორის 1 პლანეტიან და 2 პლანეტიან სისტემებში. წყარო: [[ნასა/კეპლერის მისია]]
როდესაც პლანეტა მრავალი ვარსკვლავის გარშემო ბრუნავს ან ჰყავს მთვარეები, მისი ტრანზიტის დრო შესამჩნევად იცვლება თითო ტრანზიტზე. მიუხედავად იმისა, რომ არც ახალი პლანეტები და არც მთვარეები არ აღმოუჩენიათ ამ მეთოდით, ის წარმატებით გამოიყენება იმ პლანეტების არსებობის დასადასტურებლად, რომელთაც ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა აქვს.
მიკროლინზირება ხდება, როდესაც ვარსკვლავის გრავიტაციული ველი ლინზასავით იქცევა და ადიდებს შორეული ფონური ვარსკვლავის სინათლეს. ლინზა ვარსკვლავის გარშემო მოძრავ პლანეტებს შეუძლია შესამჩნევი ანომალიები გამოიწვიოს გადიდებაში. სხვა მეთოდებისგან განსხვავებით, რომლებიც გამოიყენება მცირე ორბიტიანი პლანეტების აღმოსაჩენად, მიკროლინზირება ყველაზე მგრძნობიარეა მზის მსგავსი ვარსკვლავებიდან 1-10 აე-თი მოშორებით მდებარე პლანეტების აღმოსაჩენად.
ასტრომეტრია მოიცავს ცაზე ვარსკვლავის პოზიციის ზუსტად გაზომვასა და ამ პოზიციის დროში ცვლილებებზე დაკვირვებას. შესაძლებელია პლანეტის გრავიტაციის გავლენის გამო ვარსკვლავის მოძრაობის დაფიქსირება. თუმცა, რადგანაც მოძრაობა ძალიან მცირეა, ეს მეთოდი ჯერჯერობით ძალიან მომგებიანი არ არის. მისი დახმარებით რამდენიმე საკამათო აღმოჩენა გააკეთეს, თუმცა ის წარმატებით გამოიყენება სხვა მეთოდებით აღმოჩენილი პლანეტების თვისებების დასადგენად.
thumb|300px|right|ეგზოპლანეტების აღმოჩენათა ჰისტოგრამა — ოქროსფერი ძელი წარმოადგენს ახალ პლანეტებს, რომლებიც „დამოწმებულია მრავალფეროვანებით“. (26 თებერვალი, [[2014)]] thumb|300px|right|ეგზოპლანეტების ზომების ჰისტოგრამა — ოქროსფერი ძელი წარმოადგენს კეპლერის მიერ ბოლოს აღმოჩენილ ეგზოპლანეტებს (2014 წლის 26 თებერვალი)
პულსარი (ვარსკვლავის პატარა, ზემკვრივი ნარჩენი, რომელიც ზეახლად აფეთქდა) ბრუნვისას ასხივებს რადიოტალღებს ძალზე რეგულარულად. თუ პლანეტები მოძრაობს პულსარის გარშემო, მათი ბრუნვა გამოიწვევს მცირე ანომალიებს პულსარის დაფიქსირებულ რადიო პულსების სინქრონულობაში. ეგზოპლანეტის პირველი დადასტურებული აღმოჩენა ამ მეთოდით მოხდა. 2011 წლის მონაცემებით, ის ძალიან მომგებიანი არ ყოფილა: ამ გზით 5 პლანეტა აღმოაჩინეს 3 სხვადასხვა პულსარზე.
პულსარების მსგავსად, არსებობს სხვა ტიპის ვარსკვლავები, რომლებზეც შეინიშნება პერიოდული აქტივობა. პერიოდულობიდან გადახრას ზოგჯერ პლანეტის მის გარშემო მოძრაობა იწვევს. 2013 წლის მონაცემებით, რამდენიმე პლანეტა აღმოაჩინეს ამ მეთოდით.
როდესაც პლანეტა თავის დედავარსკვლავთან ძალიან ახლოს ბრუნავს, ის ვარსკვლავის სინათლის შესამჩნევ რაოდენობას იჭერს. როდესაც პლანეტა ვარსკვლავის გარშემო მოძრაობს, სინათლის რაოდენობა იცვლება, რადგან პლანეტებს აქვს ფაზები, როდესაც დედამიწიდან ვაკვირდებით ან პლანეტა უფრო ანათებს ერთი მხრიდან, ვიდრე სხვა მხრიდან ტემპერატურული სხვაობების გამო..
ფარდობითი სიკაშკაშე ზომავს დაკვირვებულ ნაკადს ვარსკვლავიდან, რომელიც მისი მოძრაობითაა გამოწვეული. ვარსკვლავის სიკაშკაშე იცვლება, როდესაც პლანეტა შორდება ან უახლოვდება მას.
დედავარსკვლავთან ახლოს მდებარე მასიური პლანეტები იწვევს ვარსკვლავის ფორმის დეფორმაციას. ეს კი იწვევს ვარსკვლავის სიკაშკაშის ოდნავ გადახრას, რომელიც დამოკიდებულია, თუ როგორ ბრუნავს დედამიწის მიმართ.
პოლარიმეტრიის მეთოდით პლანეტიდან არეკლილი პოლარიზებული სინათლე გამოიყოფა ვარსკვლავიდან გამოსხივებული არაპოლარიზებული სინათლისგან. ამ მეთოდით არც ერთი ახალი პლანეტა არ აღმოუჩენიათ, მაგრამ რამდენიმე უკვე აღმოჩენილი პლანეტის არსებობა ამ მეთოდით დაადასტურეს.
მრავალ ვარსკვლავს გარს აკრავს კოსმოსური მტვრის დისკო, რომელიც მიჩნეულია, რომ კომეტებისა და ასტეროიდების შეჯახებებითაა წარმოქმნილი. მტვრის აღმოჩენა შესაძლებელია, რადგან ის შთანთქავს ვარსკვლავის სინათლეს და ხელახლა ასხივებს ინფრაწითელ გამოსხივებად. დისკოში არსებულმა მახასიათებლებმა შესაძლოა პლანეტების არსებობაზე მიუთითოს, თუმცა ეს არ მიიჩნევა საბოლოო აღმოჩენის მეთოდად.
შესაფერისი სახელები
ეგზოპლანეტათა უმეტესობას კატალოგური სახელები აქვს, რომელიც შემდგომ სექციებშია ახსნილი, მაგრამ 2014 წელს საკ-მა განახორციელა პროცესი, რის შედეგადაც ეგზოპლანეტებს შესაბამისი სახელები მიენიჭა. პროცესი მოიცავს საზოგადო ნომინაციასა და ხმის მიცემას ახალი სახელებისთვის, საკ-ი კი 2015 წლის აგვისტოსთვის გეგმავს ახალი სახელების გამოცხადებას. პლანეტების სახელების დარქმევის გადაწყვეტილებას მოჰყვა კერძო კომპანია Uwingu-ს ეგზოპლანეტების სახელდების კონკურსი, რომელიც საკ-მა სასტიკად გააკრიტიკა. რამდენიმე ხნის წინ რამდენიმე პლანეტამ არაოფიციალური სახელიც მიიღო: ოსირისი (HD 209458 b), ბელეროფონი (51 Pegasi b) და მეთუშალა (PSR B1620-26 b).
მრავალი ვარსკვლავის სტანდარტი
ეგზოპლანეტების სახელდების კონვენცია არის გაგრძელება ვაშინგტონის სხვადასხვაობის კატალოგის გაგრძელება მრავალვარსკვლავური სისტემებისათვის და საკ-ის მიერ შერჩეული. ვარსკვლავური სისტემის ყველაზე კაშკაშა წევრს ასო A ეკუთვნის. სხვა შემადგენელი ნაწილები, რომლებიც A-ს არ შეიცავენ, ჩვეულებრივ B, C და სხვა ლათინური ასოებით აღინიშნება. ქვეკომპონენტები აღინიშნება ერთი ან მეტი სუფიქსით პირვანდელი აღნიშვნით და იწყება მცირე ასოებით მეორე იერარქიული დონისთვის და შემდეგ რიცხვები მესამესთვის. მაგალითად, თუ სამმაგი ვარსკვლავური სისტემაა, რომელშიც ორი ვარსკვლავი ერთმანეთთან ძალიან ახლოს ბრუნავს და მესამე უფრო მოშორებით, ახლოს მოძრავ ვარსკვლავს დაერქმევა Aa და Ab, ხოლო შორეულს — B. ისტორიული მიზეზების გამო ეს სტანდარტი ყოველთვის დაცული არ არის: მაგალითად, ალფა კენტავრი A, B და C არ არის აღნიშნული, როგორც ალფა კენტავრი Aa, Ab და B.
ეგზოპლანეტების სტანდარტი
ზემოთ აღნიშნული სტანდარტის მიხედვით, ეგზოპლანეტის სახელი ჩვეულებრივ წარმოიქმნება მისი დედავარსკვლავის სახელზე პატარა ლათინური ასოს დამატებით. სისტემაში პირველად აღმოჩენილ პლანეტას აღნიშვნა b ეძლევა და მოგვიანებით აღმოჩენილებს მომდევნო ასოები. თუ რამდენიმე პლანეტა ერთსა და იმავე სისტემაში ერთდროულად აღმოაჩინეს, ვარსკვლავთან უახლოესი იღებს შემდეგ ასოს, რომელსაც მოჰყვება სხვა პლანეტები ორბიტალური ზომის მიხედვით.
მაგალითად, 55 Cancri სისტემაში პირველი პლანეტა 55 Cancri b 1996 წელს აღმოაჩინეს; დამატებით ორი პლანეტა ერთდროულად იქნა აღმოჩენილი 2002 წელს და ვარსკვლავთან უახლოესს 55 Cancri c და სხვას 55 Cancri d დაარქვეს; მეოთხე პლანეტის აღმოჩენა იქნა განცხადებული (მისი არსებობა მოგვიანებით უარყვეს) 2004 წელს და დაერქვა 55 Cancri e, მიუხედავად ვარსკვლავთან უფრო ახლოს მდებარეობისა, ვიდრე 55 Cancri b; და ბოლო ხანებში (2007) აღმოჩენილ პლანეტას 55 Cancri f დაერქვა, მიუხედავად იმისა, რომ უფრო ახლოს მდებარეობს, ვიდრე 55 Cancri c და 55 Cancri d. 2012 წლის აპრილის მონაცემებით, გამოყენებული ყველაზე „მაღალი“ ასო არის j დაუდასტურებელი პლანეტა HD 10180 j, ხოლო h ყველაზე „მაღალი“ ასოა დადასტურებული პლანეტისთვის, რომელიც იმავე ვარსკვლავს ეკუთვნის.
თუ პლანეტა ორმაგი ვარსკვლავური სისტემის ერთ-ერთი წევრის გარშემო ბრუნავს, მაშინ ვარსკვლავის დიდ ლათინურ ასოს პლანეტის პატარა ლათინური ასო მოჰყვება. მაგალითები არის 16 Cygni Bb და HD178911 Bb. პლანეტებს, რომლებიც პირველადი ან „A“ ვარსკვლავის გარშემო ბრუნავს, უნდა ჰქონდეს Ab სისტემის სახელის შემდეგ, როგორც HD 41004 Ab-ს. თუმცა „A“ ზოგჯერ გამოტოვებულია; მაგალითად, ორმაგი სისტემა Tau Boötis-ის (ტაუ მენახირე) პირველადი ვარსკვლავის გარშემო აღმოჩენილ პირველ პლანეტას ჩვეულებრივ Tau Boötis b-ს უწოდებენ. ვარსკვლავური აღნიშვნა აუცილებელია, როდესაც სისტემაში ერთზე მეტ ვარსკვლავს ჰყავს საკუთარი პლანეტური სისტემა, როგორც WASP 94 A-სა და WASP 94 B-ს შემთხვევაშია.
თუ დედავარსკვლავი ერთადერთი ვარსკვლავია, მაინც შეიძლება იმის თქმა, რომ ჰქონდეს „A“ აღნიშვნა, თუმცა „A“ ჩვეულებრივ არ იწერება. ასეთი ვარსკვლავის გარშემო პირველად აღმოჩენილო ეგზოპლანეტა შესაძლოა აღვიქვათ, როგორც მეორეული ქვეკომპონენტი, რომელსაც სუფიქსი Ab უნდა მიეცეს. მაგალითად, 51 Pegasi Aa სისტემა 51 Pegasi-ში დედავარსკვლავია; და პირველი ეგზოპლანეტა არის 51 Pegasi Ab. რადგანაც ეგზოპლანეტათა უმეტესობა ერთვარსკვლავიან სისტემაშია, ნაგულისხმევი აღნიშვნა „A“ ჩვეულებრივ გამოტოვებულია და ეგზოპლანეტის სახელი მხოლოდ დაბალი ლათინური ასოთი რჩება: 51 Pegasi b.
რამდენიმე ეგზოპლანეტას ისეთი სახელები დაერქვა, რომ ზემოთ აღწერილ სტანდარტს არ აკმაყოფილებს. მაგალითად, პლანეტები, რომლებიც პულსარ PSR 1257-ის გარშემო ბრუნავს, აღინიშნება დიდი ასოებით და არა პატარებით. აგრეთვე, ვარსკვლავური სისტემის ძირითადი სახელი შესაძლოა რამდენიმე სხვადასხვა სისტემას აკმაყოფილებდეს. ფაქტობრივად, ზოგიერთმა ვარსკვლავმა (მაგალითად, კეპლერ-11) თავიანთი სახელები მიიღო პლანეტების ძებნის პროგრამების მიხედვით.
ორმაგი ვარსკვლავის გარშემო მბრუნავი პლანეტები და 2010 წლის წინადადება
ჰესმანმა და მისმა გუნდმა განაცხადა, რომ ეგზოპლანეტების სახელების ამ სისტემამ კრახი განიცადა, როდესაც ორმაგი ვარსკვლავის გარშემო მბრუნავი პლანეტები აღმოაჩინეს. მათ შენიშნეს, რომ ვარსკვლავი HW Virginis-ის გარშემო მბრუნავი ორი პლანეტის აღმომჩენებმა სცადეს სახელდების პრობლემას თავი აერიდებინათ და მათ HW Vir 3 და HW Vir 4 უწოდეს, ე.ი. მეორე მეოთხე ობიექტია — ვარსკვლავური თუ პლანეტური — სისტემაში აღმოჩენილი. მათ ასევე განაცხადეს, რომ NN Serpentis-ის გარშემო ორი პლანეტის აღმომჩენები დადგნენ არჩევანის წინაშე, როცა მათ მოუწიათ რამდენიმე სხვადასხვა ოფიციალური წყაროებიდან აერჩიათ სახელი. მათ საბოლოოდ აირჩიეს NN Ser c და NN Ser d.
ჰესმანის გუნდის წინადადება იწყება მომევნო ორი წესით:
მათი თქმით, ამ ორი წესის ქვეშ ამჟამინდელი სახელები 99% პლანეტებისა, რომლებიც ცალკეული ვარსკვლავის გარშემო ბრუნავს, დაცულია, როგორც საკ-ის მიერ სანქცირებული დროებითი სტანდარტის არაოფიციალური ფორმა. ისინი Tau Boötis b-ს ფორმალურად Tau Boötis Ab-ს დაარქმევდნენ და შეინარჩუნებდნენ წინამავალ ფორმას, როგორც არაფორმალურ გამოყენებას (წესი 2-ის თანახმად).
იმ სირთულეებთან გასამკლავებლად, რაც ორმაგი ვარსკვლავის გარშემო მბრუნავ პლანეტებს უკავშირდება, წინადადება მოიცავს კიდევ ორ დამატებით წესს:
ისინი დათანხმდნენ იმას, რომ ფრჩხილების გამოყენებით სახეკებუს ახალი ფორმა საუკეთესოა ორმაგი ვარსკვლავის გარშემო აღმოჩენილი პლანეტებისთვის და აქვს ხელსაყრელი ეფექტი, რომ ამ პლანეტებს მიეცეს იდენტური ქვედონის იერარქიული „იარლიყები“ და ვარსკვლავური კომპონენტის სახელები, რომლებიც შეესაბამება ორმაგი ვარსკვლავების გამოყენებას. ისინი ამბობენ, რომ ხელახლა სახელის დარქმევას მხოლოდ ორი ეგზოპლანეტური სისტემა მოითხოვს: პლანეტებს HW Virginis-ის გარშემო უნდა დაერქვას HW Vir (AB) b & (AB) c, ხოლო პლანეტებს NN Serpentis-ის გარშემო — NN Ser (AB) b & (AB) c.
კეპლერ-16-ის გარშემო არსებული ორმაგი ვარსკვლავის გარშემო მბრუნავი პლანეტის აღმომჩენები ჰესმანისა და მისი გუნდის მიერ შემოთავაზებულ სქემას მიჰყვენ, როდესაც მათ სხეულს კეპლერ-16 (AB)-b დაარქვეს, ან უბრალოდ კეპლერ-16b, როდესაც არანაირი ორაზროვნობა არ არის.
სახელდების სხვა სისტემები
სხვა ნომენკლატურა, რომელსაც ხშირად სამეცნიერო ფანტასტიკაში შეხვდებით, იყენებს რომაულ ციფრებს პლანეტის ვარსკვლავიდან პოზიციის მიხედვით (ეს სისტემა შთაგონებული იქნა სახელდების ძველი სისტემით, რომელიც გარე პლანეტების მთვარეებს დაერქვა, როგორიცაა „იუპიტერი IV“, ანუ იგივე კალისტო). მაგრამ ასეთი სისტემა არაპრაქტიკულია სამეცნიერო გამოყენებისთვის, რადგან შესაძლოა ახალი პლანეტები აღმოაჩინონ უფრო ახლოს ვარსკვლავთან, რაც შეცვლის ყველა ციფრს.
წარმოქმნა და ევოლუცია
პლანეტები წარმოიქმნება რამდენიმე ათეული მილიონი წლის შემდეგ მათი დედავარსკვლავის ფორმირების შემდეგ. არსებობს ვარსკვლავები, რომლებიც დღეს წარმოქმნის პროცესშია და ისეთი ვარსკვლავებიც შეინიშნება, რომლებიც 10 მილიარდი წლისაა, ამიტომ მზის სისტემის პლანეტებისგან განსხვავებით, რომელთა დაკვირვება შეიძლება ისეთად, როგორებიც დღესაა, ეგზოპლანეტების კვლევა საშუალებას იძლევა მათ დაკვირვებას ევოლუციის სხვადასხვა ეტაპზე. როდესაც პლანეტები წარმოიქმნება, მათ აქვთ წყალბადის გარსი, რომელიც გრილდება და იკუმშება დროთა განმავლობაში და წყალბადის გარკვეული ნაწილი ან მთლიანად იკარგება კოსმოსში, რომელიც პლანეტის მასაზეა დამოკიდებული. ეს იმას ნიშნავს, რომ კლდოვანი პლანეტებიც კი შესაძლოა დიდი რადიუსის იყოს წარმოქმნისას. ამის მაგალითი არის კეპლერ-51b, რომელიც სულ რაღაც 2 დედამიწის მასისაა, მაგრამ ზომით თითქმის სატურნს უტოლდება, რომელიც, თავის მხრივ, დედამიწაზე 100-ჯერ მასიურია. კეპლერ-51b საკმაო ახალგაზრდაა — მხოლოდ რამდენიმე ასეული მილიონი წლის.
ვარსკვლავები, რომლებიც პლანეტებს შეიცავს
საშუალოდ, თითო ვარსკვლავზე ერთი პლანეტა მოდის. ხუთიდან ერთ მზის მსგავს ვარსკვლავს კი „დედამიწის ზომის“ პლანეტა ჰყავს სასიცოცხლო ზონაში. 300px|thumb|right|მორგან-კინენის სპექტრული კლასიფიკაცია აღმოჩენილ ეგზოპლანეტათა უმეტესობა მზის მსგავსი (უხეშად რომ ვთქვათ) ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავს, რომელიც არის სპექტრული კატეგორიების: F, G ან K მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავები. ნაკლებად სავარაუდოა, რომ დაბალი მასის ვარსკვლავებს (წითელი ჯუჯები, სპექტრული კატეგორია M) საკმარისად მასიური პლანეტები ჰყავს, რომ რადიალური სიჩქარის მეთოდით იქნას აღმოჩენილი. თუმცა, რამდენიმე ათეული პლანეტა შემჩნეული იქნა წითელი ჯუჯების გარშემო კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპით, რომელიც იყენებს ტრანზიტულ მეთოდს. ამ მეთოდით მცირე პლანეტების აღმოჩენაა შესაძლებელი.
უფრო მეტი ალბათობაა, რომ მზეზე მაღალი მეტალურობის შემცველ ვარსკვლავებს უფრო ჰყავს პლანეტები, განსაკუთრებით გაზური გიგანტები, ვიდრე დაბალი მეტალურობისას.
ზოგი პლანეტა ორმაგი ვარსკვლავური სისტემის ერთ-ერთი წევრის გარშემო ბრუნავს, ხოლო აღმოჩენილია ორმაგი ვარსკვლავის გარშემო მბრუნავი პლანეტები, რომლებიც ორმაგი სისტემის ორივე წევრის გარშემო ბრუნავს. რამდენიმე პლანეტა აღმოჩენილია სამმაგ ვარსკვლავურ სისტემაში, ხოლო ერთი ოთხმად სისტემაში — კეპლერ-64.
ორბიტალური პარამეტრები
ცნობილ ეგზოპლანეტის კანდიდატთა უმეტესობა არაპირდაპირი მეთოდებით აღმოაჩინეს და, აქედან გამომდინარე, მათი რამდენიმე ფიზიკური და ორბიტალური პარამეტრის განსაზღვრაა შესაძლებელი. მაგალითად, ექვსი დამოუკიდებელი პარამეტრიდან, რომელიც განსაზღვრავს ორბიტას, რადიალური სიჩქარის მეთოდს შეუძლია განსაზღვროს ოთხი: დიდი ნახევარღერძი, ექსცენტრისიტეტი, პერიასტრონის გრძედი და პერიასტრონის დრო. მხოლოდ ორი პარამეტრია უცნობი: დახრილობა და აღმავალი კვანძის გრძედი.
მანძილი ვარსკვლავიდან, დიდი ნახევარღერძი და ორბიტალური პერიოდი
{{legend|#00ab00|ტრანზიტი}} {{legend|#550055|სინქრონულობა}}
{{legend|#ab0000|პირდ. გადაღება}} {{legend|#ab5500|მიკროლინზირება}}
{{legend|#0000ab|რადიალური სიჩქარე}}
ათვლისათვის, მზის სისტემის პლანეტები ნაცრისფერი წრეწირებითაა აღნიშნული. ჰორიზონტალური ღერძი ასახავს დიდი ნახევარღერძის ლოგარითმს, ხოლო ვერტიკალური — მასის ლოგარითმს]]