cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ანა ბრეტონელი
ქვრივობის პერიოდი და ლუის განქორწინება
მარცხნივ|მინი|ჟანა დე ვალუა, ლუი XII-ის პირველი ცოლი, შარლ VIII-ის და და საფრანგეთის დედოფალი 21 წლის დაქვრივებულმა ანამ ლუის გამეფებისთანავე დატოვა პარიზი და მშობლიურ ბრეტანში დაბრუნდა, სადაც მის ახალ რეზიდენციად ბრესტის სასახლე იქცა. იგი მალევე შეუდგა თავისი საჰერცოგოს სუვერენიტეტის აღდგენისათვის ბრძოლას, რა დროსაც მან თავისი ერთგული ფილიპ დე მონტებანი და ჟან დე შალო პირად მრჩევლებად დანიშნა. მალევე, ანას ბრძანებით ბრეტანში დაიწყო მისივე გამოსახულებიანი ოქროს მონეტების მოჭრა და მისი მიმოქცევაში გაშვება.
ანამ თავის გარშემო ხელოვანები და მეცნიერები შემოიკრიბა, როგორებიც იყვნენ: იტალიელი ჰუმანისტი პაბლო ფაუსტო ანდრელინი, ისტორიკოსი ჟან ლამარ დე ბელჟე და პოეტი ჟან მარო. იგი ასევე მფარველობდა თავისი დროის მუსიკოსებს: იოჰანეს ოკეგჰემს, ანტუან დე ფევინს, ლოიზეტ კომპერსა და ჟან მუტონს. ამრიგად, ბრეტონელები ანას მიიჩნევდნენ როგორც ხელოვნებისა და მეცნიერების მფარველ მონარქს, რომელიც ბრეტანის დამოუკიდებლობისათვის იბრძოდა, რის გამოც მათ ცხადია, ძალიან უყვარდათ იგი. მინი|266x266პქ|1499 წელს მოჭრილი ფრანგული მონეტა ანა ბრეტონელის გამოსახულებით, რომელიც ინახება ლიონის სახელმწიფო მუზეუმში ანას ასეთი აქტიურობა და დამოუკიდებლობისაკენ სწრაფვა ფრანგებს დიდად აშინებდა, ვინაიდან მას შვილებიც არ ჰყავდა და ახალგაზრდაც იყო, კვლავ შეეძლო გათხოვილიყო ნებისმიერი სახელმწიფოს მონარქზე, რაც ისევ საფრანგეთს შემოუტრიალდებოდა ცუდად. ფრანგებმა უკვე იცოდნენ, თუ რამხელა ზიანის მოტანა შეეძლო ბრეტანის დამოუკიდებელ სახელმწიფოს, ამიტომაც მეფე ლუი XII-მ მისი კვლავ შემოერთების მიზნით ანას ცოლად შერთვა განიზრახა. პრობლემას მხოლოდ ის ქმნიდა, რომ ამ დროს ლუი უკვე იყო დაქორწინებული, მისი ცოლი კი განსვენებული მეფე შარლ VIII-ის უფროსი და ჟანა დე ვალუა იყო. სულ მალე ლუიმ ანას დიდი ამალა და საჩუქრები გაუგზავნა და ცოლობა შესთავაზა. ანა ბრეტონელი მალევე დათანხმდა ამ შემოთავაზებას, თუმცა მან საფრანგეთის ელჩს განუცხადა, რომ მხოლოდ მაშინ ჩავიდოდა საფრანგეთში, როდესაც ლუი XII დედოფალ ჟანას გაეყრებოდა.
ანას თანხმობით გახარებულმა ლუი XII-მ სასწრაფოდ გააგზავნა ელჩობა რომის პაპ ალექსანდრე VI-თან და ჟანასთან არსებული ქორწინების ანულირება სთხოვა. იგი პაპ ალექსანდრე VI-ს უმტკიცებდა, რომ ქორწინება აუცილებლად უნდა ეცნო ბათილად. ლუი აცხადებდა, რომ ჟანასთან ქორწინების დროს იგი თოთხმეტი წლის, ანუ არასრულწლოვანი იყო, ასევე მისი მრავალი ფიზიკური ნაკლოვანების გამო არასდროს არ წოლილა მასთან და ამის გამო ფაქტიურად ქორწინება არც არსებობდა. ამ ფაქტმა დედოფალი ცხადია განარისხა და ლუის საწინააღმდეგოდ განაცხადა, რომ მასთან სამჯერ ან ოთხჯერ გაიყო სარეცელი. დედოფალს შემოწმებაც კი ჩაუტარდა, რითაც დამტკიცდა, რომ იგი ქალწული არ იყო. ამით ფაქტიურად ჟანამ მოიგო დავა, მაგრამ რომის პაპმა ალექსანდრემ ლუის მაინც მისცა განქორწინება. 1498 წლის 15 დეკემბერს რომის პაპმა პირადად თავისი ვაჟი — ჩეზარე ბორჯია გააგზავნა საფრანგეთში, რომელმაც მათ განქორწინების საბუთი ჩაუტანა და თანაც იქვე, ჟანას ფრეილინაზე, შარლოტ დ'ალბრეზე დაქორწინდა. სასახლიდან მიმავალმა ყოფილმა დედოფალმა განაცხადა, რომ იგი ყოველდღე ილოცებდა ლუის სულის გადასარჩენად. დედოფლის სტატუსის ჩამორთმევის შემდეგ ჟანას ბერის ჰერცოგინიობა მიენიჭა, რის შემდეგაც იგი სწორედ ბერის საჰერცოგოში დასახლდა და 6 წელიწადში გარდაიცვალა.
მესამე ქორწინება და საქორწინო კონტრატქი
ჟანასთან განქორწინების შემდეგ, ლუი XII-მ სასწრაფოდ დაიწყო საქორწინო მოლაპარაკებები ანასთან. მათი მოლაპარაკებები თითქმის მთელ თვეს გაგრძელდა და საბოლოოდ, 1499 წლის 7 იანვარს დადეს საქორწინო კონტრაქტი. ეს კონტრაქტი სულ კონვენციისაგან შედგებოდა, რომელთაგან პირველში ხუთი, ხოლო მეორეში ცამეტი პუნქტი იყო განხილული. კონტრაქტში ყველაფერი დეტალურად იყო განხილული, დაწყებული მზითვიდან, დასრულებული მემკვიდრეობით. აღსანიშნავია, რომ მსგავსად შარლ VIII-თან დადებული საქორწინო კონტრაქტისა, ლუი XII-თან დადებული კონტრაქტიც მოიცავდა იმ პუნქტს, ანასა და ლუის გარდაცვალების შემდეგ, იმ შემთხვევაში, თუ მათ შვილი ეყოლებოდათ, ბრეტანიც და საფრანგეთიც მათ შვილს რჩებოდა, თუმცა ბრეტანის სუვერენიტეტის დასაცავად, ანამ კონტრაქტში ჩაამატა, რომ ბრეტანის ტახტი უფროს ქალიშვილს უნდა დარჩენოდა, საფრანგეთის კი უფროს ვაჟს, რაც ცხადია ხელს უშლიდა ამ ორი ქვეყნის გაერთიანებას. ამ სვლით, ანამ ცხადია შორს გაიხედა და ცოტა ხნით მაინც გაახანგრძლივა ბრეტანის დამოუკიდებლობა, თუმცა ბედის ირონიით წყვილს მხოლოდ გოგონები შეეძინათ და ბრეტანი მაინც გაერთიანდა საფრანგეთთან.
ლუი XII-ისა და ანა ბრეტონელის ქორწინება კონტრაქტის დადებიდან მეორე დღეს, 1499 წლის 8 იანვარს შედგა ნანტის სასახლის სამლოცველოში. უნდა აღინიშნოს, რომ მსგავსად ანას მეორე ქორწინებისა, ეს ქორწინებაც სკანდალური იყო და საფრანგეთში თუ მის ფარგლებს გარეთ მათ შეუღლებას ბევრი მოწინააღმდეგე ჰყავდა. მათი დაოჯახების მოწინააღმდეგეებიდან აღსანიშნავია ანას მული, ბურბონის ჰერცოგინია ანა დე ვალუა, რომელიც ჟანასა და შარლ VIII-ის უფროსი და იყო და ძალიან გაანაწყენა მათი მეუღლეების შეუღლებამ. პროტესტის ნიშნად ანა დე ვალუამ ქმართან და ქალიშვილთან ერთად სამუდამოდ დატოვა სამეფო სასახლე.
მეორე დედოფლობა საფრანგეთში
მინი|402x402პქ|ანა ბრეტონელი ბრეტონული საბუთების მოწესრიგებისას საფრანგეთის სამეფო კარზე ქორწინებიდან სულ რამდენიმე კვირაში დედოფალი ანა დაორსულდა, 1499 წლის 13 ოქტომბერს კი მან ჯანმრთელი გოგონა გააჩინა, რომელსაც კლაუდია დაარქვეს. საფრანგეთში მოქმედი სალიკური კანონის გამო, კლაუდიას არ შეეძლო საფრანგეთის ტახტზე ასვლა, ამიტომაც ანამ იგი თავისი, ბრეტანის ტახტის მემკვიდრედ გამოაცხადა. ლუი XII არასდროს ერეოდა ანას ბრეტონულ ადმინისტრაციულ საქმიანობაში და იგი მას ამ მხრივ დიდ თავისუფლებას აძლევდა. ანას ძალიან ჯიუტი, თამამი, ჩამოყალიბებული და მტკიცე ხასიათი ჰქონდა, რის გამოც ზოგიერთი ევროპელი მამაკაცი მონარქი მას დაბრკოლებად აღიქვამდა და მის დასამცირებლად ჭორებს უვრცელებდნენ, ვითომდა მას აღვირახსნილი ცხოვრების წესი ჰქონდა, თუმცა თავად ლუი ამ ყოველივეს დიდ ყურადღებას არ აქცევდა.
მეორე იტალიური ომი
შარლის მსგავსად, ანამ ლუის გენეალოგიაც საფუძვლიანად გამოიკვლია და აღმოაჩინა, რომ ლუისაც ჰქონდა იტალიური ფესვები. ლუის მამის დედა, ორლეანის ჰერცოგინია ვალენტინა ვისკონტი იყო მილანის ჰერცოგ ჯან გალეაცო ვისკონტისა და მისი პირველი ცოლის, მილანის ჰერცოგინია იზაბელ დე ვალუას უფროსი ასული. ყოველივე ეს ანამ ლუის წასაქეზებლად და იტალიური ომების განსაახლებლად გამოიყენა. მან მეფეს ჩააგონა, რომ მილანის საჰერცოგოს ტახტის ერთადერთი ნამდვილი მემკვიდრე იყო და ამასთან, მას, როგორც შარლ VIII-ის მემკვიდრეს, უფლებები ნეაპოლზეც ჰქონდა. ლუიმ ცხადია ყოველივე ეს მოიწონა და მალევე პრეტენზია განაცხადა მილანსა და ნეაპოლზე. განსხვავებით ნეაპოლისაგან, რომლის ტახტზეც ესპანეთის მეფის ბიძაშვილი მყარად იჯდა, მილანს ვისკონტთა მონათესავე სფორცები მართავდნენ, რომელთაც რომის პაპთან არცთუ ისე თბილი ურთიერთობა ჰქონდათ. სფორცების დამხობა რთული საქმე არ იყო, თუმცა იტალიაში შეჭრამდე საფრანგეთის მეფე-დედოფალს ჯერ სხვა სახელმწიფოებთან ჰქონდათ ურთიერთობა დასალაგებელი. ცნობილია, რომ საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან I-თან და ესპანეთის დედოფალ ისაბელ I კასტილიელთან, ანამ თავად აწარმოა მოლაპარაკებები და ორივესთან სამშვიდობო ხელშეკრულების დადება შეძლო. ამის პარალელურად, ლუიმ მოლაპარაკებები ასევე წარმატებით აწარმოა შვეიცარიელებთან, სავოიელებთან და შოტლანდიელებთან. მარცხნივ|მინი|327x327px|ლუი XII და მისი ფრანგული ლაშქარი მილანში ლაშქრობისას 1499 წლის ზაფხულში ლუი XII დიდი ჯარებით შევიდა მილანის საჰერცოგოში, სადაც მან მალევე აიღო როკა დი არაცოს ციხე-ქალაქი, ანონი, ალესანდრია და პავია. ქალაქ პავიაში ფრანგებს მილანის ჰერცოგი ლუდოვიკო სფორცა ეგულებოდათ, რომელიც მალევე გაიქცა და თავი მაქსიმილიან I-ს შეაფარა, რომელსაც ცოლად მისი ძმის შვილი ბიანკა მარია სფორცა ჰყავდა. ამავე წლის სექტემბერში ფრანგებმა მილანი აიღეს, რომის პაპმა ალექსანდრე VI-მ, რომელსაც ლუდოვიკო მის ბიძაშვილთან, ფორლის გრაფინია კატერინა სფორცასთან კონფლიქტის გამო სძულდა, შურისძიების მიზნით საჩქაროდ გამოაცხადა ლუი მილანის ჰერცოგად, ანა კი ჰერცოგინიად. ლუდოვიკომ მალევე სცადა მილანის დაბრუნება, რასაც მოახერხებდა კიდეც, დედოფალ ანას მიერ გაგზავნილი დაქირავებული შვეიცარიელები რომ არ მიშველებოდნენ ლუის. ამის შემდეგ სფორცა კვლავ ავსტრიაში გაიქცა.
ლუიმ და ანამ მილანში უამრავი ახალი და სასიკეთო რეფორმა გაატარეს, რის გამოც მილანელებს მათი მმართველობა ერჩიათ ტირანი სფორცას დაბრუნებას. ახალმა ჰერცოგმა და ჰერცოგინიამ გადასახადები შეამცირეს, აღადგინეს მარცვლეულით ვაჭრობა და უფრო ჰუმანური კანონები შემოიღეს, ვიდრე ლუდოვიკოს დროს იყო. მალე ლუიმ გენუაც დაიმორჩილა და მის გუბერნატორად თავისი ბიძაშვილი დანიშნა, რის შემდეგაც, ასევე ანას წაქეზებით, მან ნეაპოლზეც განაცხადა პრეტენზია, თუმცა აქ საქმე ბევრად უფრო რთულად იყო, ვიდრე მილანში. მილანის შემთხვევაში, იგი ჰერცოგ ჯან გალეაცოს პირდაპირი შთამომავალი იყო და გარკვეულწილად ტახტი მართლაც ეკუთვნოდა, თუმცა ნეაპოლზე მას არანაირი უფლება არ ჰქონდა და ამაში მას არც ესპანელი რომის პაპი ალექსანდრე VI დაეთანხმა, რომელიც ესპანელებს დიდად ეხმარებოდა იტალიაში ექსპანსიისას.
მიუხედავად ყველაფრისა, ლუი შეიჭრა ჩრდილოეთ ნეაპოლში და სასტიკად დაარბია ქალაქი კაპუა. ყოველივე ამის შემდეგ იგი დანარჩენ ქალაქებს შეესია და ასევე სასტიკად მოიქცა ქალაქ აპულიაშიც, რის შემდეგაც პაპი იძულებული გახდა შუალედური გამოსავალი ეპოვა და ამიტომაც, 1501 წელს ალექსანდრე VI-მ ჩრდილოეთ ნეაპოლის მეფედ ლუი გამოაცხადა, ხოლო სამხრეთ ნეაპოლის ტახტი კვლავ მეფე ფერდინანდს შეუნარჩუნა. მიუხედავად ესპანელების ძლიერი სამხედრო ჩარევისა, ლუიმ საბოლოოდ მაინც აიღო ქალაქი ნეაპოლი და ფერდინანდი იტალიიდან გააძევა, რითაც იგი მთლიანი ნეაპოლის სამეფოს მეფე გახდა, ანა კი საფრანგეთის მსგავსად, უკვე მეორედ ხდება ნეაპოლის დედოფალი. ეს ყველაფერი დიდხანს არ გაგრძელებულა, 1503 წელს ფერდინანდის ვაჟი ალფონსო დიდი ესპანური ჯარებით დაბრუნდა ნეაპოლში, გააძევა ფრანგები და ტახტი დაიბრუნა. ამის შემდეგ ლუის ნეაპოლის აღება აღარ უცდია. მიუხედავად ამისა, იტალიელებსა და ფრანგებს შორის ბრძოლა კვლავ გრძელდებოდა მილანისათვის. მდგომარეობა 1503 წელს ალექსანდრე VI-ის გარდაცვალებისა და სფორცების მომხრე იულიუს II-ის პაპად არჩევის შემდეგ საგრძნობლად დაიძაბა. პაპმა ლუის მთელი იტალია აუმხედრა და კამბრის ლიგა ჩამოაყალიბა, რომელმაც 1512 წელს საბოლოოდ გააძევა ფრანგები მილანიდანაც, სადაც ტახტზე ლუდოვიკო სფორცას ვაჟი, მასიმილიანო სფორცა დასვეს.
მემკვიდრის პრობლება და უკანასკნელი წლები
მარცხნივ|მინი|308x308პქ|ანა ბრეტონელის რიგით მეორე კურთხევა საფრანგეთის დედოფლად 1504 წელს, სენ დენის სააბატოში 1504 წლის 18 ნოემბერს, სენ-დენის სააბატოში ანა ბრეტონელი მეორედ ეკურთხა საფრანგეთის დედოფლად. ლუისთან ქორწინების პერიოდში ანა სულ ცხრაჯერ დაფეხმძიმდა, რომელთაგან ხუთი ორსულობა მუცლის მოშლით დასრულდა, ორი კი მკვდარი ბავშვის დაბადებით. ბევრი თვლიდა, რომ ეს ყოველივე გამოწვეული იყო ანასა და მისი ქმრის გენების შეუსაბამობით. 1510 წელს ანამ მეორე გოგონა გააჩინა, რომელსაც რენე დაარქვეს. იგი ერთ-ერთია იმ ორი გოგონადან, რომლებმაც ანას შვილებიდან ზრდასრულობამდე მიაღწია, თუმცა ბევრი ფიქრობდა, რომ რენე მალევე დაიღუპებოდა, რადგან დაბადებისას იგი ძალიან სუსტი იყო და ხშირადაც ავადმყოფობდა. 1512 წელს ანამ უკანასკნელი და მკვდარი ვაჟი გააჩინა, რომლის დაბადების შემდეგაც მას ინფექცია შეეჭრა და საშინელი ციებ-ცხელება დაემართა. დედოფლის გადარჩენა ექიმებმა ძლივს მოახერხეს და ბავშვის გაჩენა საერთოდ აუკრძალეს. ამის შემდეგ ანა ლუის იტალიაში გაჰყვა, რათა ომის მსვლელობა ეკონტროლებინა და რჩევები მიეცა. იტალიაში ბრძოლისას ლუი ხშირად ავადმყოფობდა, რა დროსაც დედოფალი ქმრის მედდად გადაიქცა. ანა მას ყოველთვის სათუთად უვლიდა და ლოცულობდა მისი გამოჯანმრთელებისათვის.
ვინაიდან ანასა და ლუის ვაჟი არ შეეძინათ, მათ მემკვიდრედ მათივე უფროსი ასული — კლაუდია იქცა. მართალია ბრეტანში ტახტზე კლაუდიას ასვლასთან დაკავშირებით არანაირი პრობლება არ იყო, თუმცა საფრანგეთში სალიკური სამართალი მოქმედებდა, რომლის მიხედვითაც ქალს არ ჰქონდა ტახტზე ასვლის უფლება, ამიტომაც კლაუდიას საფრანგეთის ტახტზე ასაყვანად, მისი გათხოვება გახდა საჭირო, რათა იგი მამაკაცთან ერთად მჯდარიყო სამეფო ტახტზე. ანას ძალიან უნდოდა თავისი ასულის დაქორწინება ავსტრიისა და ესპანეთის ტახტის მემკვიდრე კარლ ფონ ჰაბსბურგზე, რომელიც ანას პირველი ქმრის, მაქსიმილიან I-ის შვილიშვილი და ტახტის მემკვიდრე იყო 1506 წლიდან. ეს ქორწინება რომ შემდგარიყო, საფრანგეთში ჰაბსბურგები გამეფდებოდნენ, რასაც ავტომატურად მოჰყვებოდა საფრანგეთის ჰაბსბურგთა პროვინციად ქცევა, ისევე, როგორც შემდგომში ეს ჩეხეთში, უნგრეთში, ჰოლანდიაში, ესპანეთში და სხვა მრავალ სახელმწიფოში მოხდა, რაც ლუის არ სურდა. სწორედ ამიტომ, ლუი XII-მ ანას დაუკითხავად შეარჩია საქმრო კლაუდიასთვის. ეს იყო ანგულემის ჰერცოგ შარლ დე ვალუას ვაჟი ფრანსუა დე ვალუა, რომელიც ლუის ბიძაშვილიც იყო და ვალუაც, რასაც დინასტიის შეცვლა არ მოჰყვებოდა. 1506 წლის 20 მაისს, პლეს-ლე-ტურის სასახლეში შედგა ფრანსუასა და კლაუდიას ქორწინება. ყოველივე ამით ანა დიდად უკმაყოფილო იყო და გულში იმედს კვლავ ინახავდა, რომ მათი ქორწინება დაინგრეოდა და კლაუდიას მაინც მიათხოვებდა კარლს, თუმცა ამაოდ.
1508 წლის 7 აგვისტოს, დედოფალი ანა ბრეტონელი ლუარას ხეობაში გაემგზავრა დასასვენებლად და სამოგზაუროდ. მას ამბუაზის სასახლის წინ, მდინარეზე გადასასვლელ ხიდთან მხლებლები დაფდაფებით დახვდნენ, რამაც მისი ცხენი დააფრთხო. შეშინებულმა ცხენმა დედოფალი უნაგირიდან გადმოაგდო და ტყეში გაიქცა. მისი ცხენი მართალია ვეღარ იპოვეს, თუმცა დედოფალს მალევე მიეშველნენ და დახმარება აღმოუჩინეს. ამბუაზიდან იგი დიდი ინტერესით აკვირდებოდა იტალიური ომების მიმდინარეობას. რომის პაპი იულიუს II, რომელსაც სძულდა ფრანგები, ლუი XII-ს იტალიიდან გასვლას სთხოვდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში მას შერისხვითა და ტახტის ჩამორთმევით ემუქრებოდა, რამაც ძალიან შეაშფოთა მეტად მორწმუნე ანა ბრეტონელი. იგი წლების მანძილზე მუშაობდა ლუისა და პაპს შორის დაძაბულობის განმუხტვაზე. საბოლოოდ, მისი გულმოდგინე შრომის შედეგად, ლუიმ დატოვა იტალია და მხოლოდ ამის შემდეგ შეძლო საფრანგეთის მეფისა და რომის პაპის თბილი ურთიერთობის აღდგენა.
გარდაცვალება
მისი ბოლო მშობიარობის შემდეგ, ანას ჯანმრთელობა სერიოზულად შეირყა. ამის შემდეგ, იგი სრულად აღარ გამოჯანმრთელებულა და გამუდმებით ტკივილებს უჩიოდა. სამეფო კარის ქრონიკები გვაუწყებენ, რომ დედოფალს თირკმელში კენჭები ჰქონდა. კენჭის გავლა საშინელ ტკივილს აყენებდა ანას, რომელსაც ვერაფერი უყუჩებდა, ყოველივე ეს კი მისი სიცოცხლის ბოლო სამი წლის მანძილზე გრძელდებოდა. განსაკუთრებულად გამწვავებული ტანჯვა 1513 წლის დეკემბრიდან დაიწყო. სულ მალე, დაახლოებით ათ დღეში, 1514 წლის 9 იანვარს, კენჭის გავლისაგან გამოწვეულ ტკივილს ანამ ვეღარ გაუძლო და 36 წლის ასაკში, ბლუას სასახლეში გარდაიცვალა. ექიმები აცხადებდნენ, რომ მისი გადარჩენა შეუძლებელი იყო და დედოფალმა გარდაცვალებით დაისვენა კიდეც. ბევრი ფიქრობდა, რომ დედოფლის ასეთი ნაადრევი გარდაცვალება უმეცარი და არაკომპეტენტური ექიმების ბრალი იყო.
გლოვა და დაკრძალვა
ანას გარდაცვალებისთანავე, ბლუას სასახლის შუქურაზე ტრადიციული შეძახილი გაისმა: „La reine est morte!, la reine est morte!, la reine est morte!“, ანუ „დედოფალი მოკვდა!, დედოფალი მოკვდა!, დედოფალი მოკვდა!“. ყოველივე ეს ძალიან განიცადა ლუი XII-მ, რომელმაც ანას გასაოცარი დაკრძალვა მოუწყო. როდესაც იგი გარდაიცვალა, 1514 წლის 9 იანვარს, ორშაბათი დღე იყო, რის შემდეგაც პარასკევამდე ქირურგები გარკვეულ პროცედურებს უტარებდნენ მის სხეულს. ლუის ბრძანებით მათ ანას გული ამოკვეთეს და შემდგეგ ოქროს ყუთში მოათავსეს, რომელიც დღემდე ინახება. როგორც საფრანგეთის მირონცხებული დედოფლის, ანას დაკრძალვა სენ-დენის სამეფო სააბატოში დაიგეგმა. თუმცა, მისი სურვილისამებრ, მისი გული ბრეტანში, ნანტში გადაასვენეს და მისი მშობლების საფლავის გვერდით დაასვენეს.
ლუი XII ანას გარდაცვალებამ გაანადგურა. მემატიანე გვამცნობს, რომ მეფე რვა დღის მანძილზე იყო ოთახში გამოკეტილი და მეუღლეს ტიროდა. პარასკევ დღეს, ღამით, მეფის ბრძანებით გარდაცვლილი დედოფლის ნეშტი სამეფო სასახლის მთავარ დარბაზში გადაასვენეს. ანას სხეულის თავზე აბრეშუმის გობელენი იყო ჩამოკიდებული, რომელზეც ამოქარგული იყო მისივე გერბი. დედოფლის სხეული ოქროს ძაფით ნაქსოვ დიდ კაბაში იყო ჩაცმული, თავზე გვირგვინი ედგა და ხელში სკიპტრა ეკავა. მის ცხედარს თავი ოქროს ბალიშზე ედო და თავად სხეულიც ლურჯ, ოქროს ჯვრებ ამოქარგულ აბრეშუმზე იწვა.
ნოვალისი
გეორგ ფილიპ ფრიდრიხ ფრეიერ ფონ ჰანდერბერგი, ცნობილია ფსევდონიმით ნოვალისი (დ. 2 მაისი, 1772 გ. 25 მარტი, 1801) — გერმანელი რომანტიკოსი პოეტი, მწერალი, მისტიკოსი და ფილოსოფოსი.
ანა ბრეტონელი
გლოვა და დაკრძალვა
დედოფალი სასახლის მთავარ დარბაზში რამდენიმე კვირა ესვენა. მის გარშემო შეკრებილნი იყვნენ შავებში შემოსილი კათოლიკე ბერები, რომლებიც მას უგალობდნენ და გარდაცვლილთა ლოცვებს უკითხავდნენ. მის დასატირებლად დიდგვაროვნები მთელი საფრანგეთიდან ჩავიდნენ. მის ცხედართან შეიკრიბა აბსოლუტურად ყველა ფრანგი ჰერცოგი, გრაფი და ბარონი, თავიანთ ცოლებთან და შვილებთან ერთად. ამ დროს, სასახლიდან გამუდმებით ისმოდა ტირილისა და გოდების ხმა, რასაც დროდადრო მგალობელთა ხმა ენაცვლებოდა. ორშაბათს საღამოს მისი სახე გაწმინდეს და დედოფლის ცხედარი ტყვიით მოჩუქურთმებულ ხის კუბოში გადაასვენეს. კუბოს სახურავი მთლიანად სპილენძით იყო დაფარული, რომელზეც ლათინურად გრძელი ეპიგრაფი იყო ამოტვიფრული.
ნოვალისი
ნოვალისი საქსონიის საკურფიურსტოში არისტოკრატულ ოჯახში დაიბადა. მან იენის, ლაიფციგისა და ვიტენბერგის უნივერსიტეტებში სამართლის განხრით მიიღო განათლება. იენაში ყოფნის პერიოდში, სადაც მან პირველი ლექსი გამოაქვეყნა, იგი დრამატურგსა და პოეტ ფრიდრიხ შილერს დაუმეგობრდა, ხოლო ლაიფციგში ფრიდრიხ შლეგელი გაიცნო, რომელთანაც მთელი ცხოვრების მანძილზე მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა. მან სამართლის ხარისხი 1794 წელს 22 წლის ასაკში მიიღო. სწავლის დასრულების შემდეგ ნოვალისმა სოფია ფონ კიუნი გაიცნო, რომელზეც საიდულოდ დაინიშნა. ნიშნობის შემდეგ სოფია მძიმედ დასნეულდა და თავისი მეთხუთმეტე დაბადების დღიდან მალევე გარდაიცვალა. სატრფოს ადრეულმა და მოულოდნელმა სიკვდილმა ნოვალისზე და მის შემოქმედებაზე უდიდესი გავლენა მოახდინა.
ანა ბრეტონელი
გლოვა და დაკრძალვა
ანა ბრეტონელის დაკრძალვის წინა ცერემონიები მთელი თხუთმეტი დღის მანძილზე გრძელდებოდა. ყოველდღე, ყოველ საათში იწყებოდა გალობა და ბერების ხმამაღალი ლოცვა, რასაც ქალების გაუთავებელი ტირილი მოსდევდა. ცნობილია, რომ მეფე დილიდან დაღამებამდე კუბოსთან იყო. მეფე ლუის სასახლეში, გარდა ფრანგი და ბრეტონელი არისტოკრატებისა, თავი უცხოურმა დელეგაციებმა და დაბალი ფენის ხალხმაც მოიყარა. აგრეთვე ცნობილია, რომ ანას სიძე, ანგულემის ჰერცოგი ფრანსუა დე ვალუა მისი გარდაცვალებიდან სამი სეზონის მანძილზე სამგლოვიარო სამოსით დადიოდა.
საბოლოოდ, ხანგრძლივი გლოვის შემდეგ დადგა დაკრძალვის დღეც. დილით, ანას ცხედარი სამეფო სამლოცველოში გადაასვენეს, სადაც სამეფო კარის მოძღვარმა, მამა გიიომ დე პარვიმ საკმაოდ დიდი ქადაგება წაიკითხა და ვრცლად ისაუბრა ანას განვლილ ცხოვრებაზე, განსაკუთრებული ყურადღება კი მის უკანასკნელ წელზე გაამახვილა. ქადაგების დასრულების შემდეგ დედოფლის სხეული შავი ხავერდით დაფარულ ოთხბორბლიან ვაგონზე დაასვენეს და კუბოს თავი დააფარეს. ვაგონში შებმული იყო ექვსი შავი, საოცრად შეკაზმული ცხენი. ცხენებს თავი ხავერდისა და თეთრი ატლასისაგან შეკერილი დეკორატიული საფარი ჰქონდათ ჩაცმული, ისე, რომ მხოლოდ თვალები უჩანდათ.
ვაგონს უკან მეფე მიჰყვებოდა, რომლის უკანაც ორი შეიარაღებული რაინდი იდგა, გვერდით კი მას ექვსი მშვილდოსანი მიჰყვებოდა. გზა, რომელიც სასახლიდან ბაზილიკამდე იყო გასავლელი მთლიანად გადაკეტილი იყო და არავის უშვებდნენ. ბრბოს შესაკავებლად ჯებირებთან სპეციალურად დაქირავებული შვეიცარიელი ჯარისკაცები იდგნენ. ხალხის უზარმაზარი მასა ერთიანად გრგვინავდა და ლოცულობდა. ორშაბათს, 13 თებერვალს, ანას სხეული პარიზის სასახლიდან ნოტრ-დამ-დე-შანის (Notre-Dame-des-Champs) საკათედრო ტაძარში გადაასვენეს. სამშაბათს კი მსვლელობა განაგრძეს ნოტრ-დამიდან სენ-დენისკენ. მარცხნივ|მინი|324x324პქ|ლუი XII-ისა და ანა ბრეტონელის აკლდამა სენ-დენის ბაზილიკაში პარიზის ქუჩები შავი და ლურჯი ნაჭრებით იყო მორთული, რაც თავისთავად საყოველთაო გლოვაზე მიანიშნებდა. ქუჩაში გამოსულ დაბალი ფენის ადამიანებს ხელში სანთლები ეჭირათ და დედოფლისთვის ლოცულობდნენ. მსვლელობას ისედაც უამრავი ადამიანი მიჰყვებოდა და გზის გადატვირთვის თავიდან ასაცილებლად წინ ჯარისკაცები მიდიოდნენ და მოედნებს ათავისუფლებდნენ. დაკრძალვაზე საზღვარგარეთიდან ჩავიდნენ ანას ნათესავებიც, მის დაკრძალვაზე მივიდნენ პარიზელი პარლამენტარებიც.
ნოვალისი
1797 წელს ნოვალისი ფრაიბერგის სამთო აკადემიაში ჩაირიცხა, სადაც დისციპლინათა ფართო სპექტრი შეისწავლა, მათ შორის მედიცინა, ქიმია, ელექტროობა, ფიზიკა, მათემატიკა, მინერალოგია და ბუნებრივი ფილოსოფია. აკადემიაში სწავლისას მან ადრეული გერმანული რომანტიზმის არაერთი დამფუძნებელი ფიგურა გაიცნო, მათ შორის გოეთე, ფრიდრიხ შელინგი, ჟან პაული და ავგუსტ შლეგელი. სწავლის დასრულების შემდეგ ნოვალისი მარილის საბადოების ხელმძღვანელი იყო ჯერ საქსონიაში, ხოლო შემდეგ თიურინგიაში. ამ პერიოდში მან თავისი შემოქმედების მთავარი პოეტური და ლიტერატურული ნაშრომები დაწერა, მათ შორის რომანი „ღამის ჰიმნები“. 1800 წელს მას ავადმყოფობის ნიშნების გამოხატვა დაეწყო. მიიჩნევა, რომ ეს ტუბერკულოზი ან კისტური ფიბროზი იყო. ნოვალისი 1801 წლის 25 მარტს 28 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
ანა ბრეტონელი
გლოვა და დაკრძალვა
საკათედრო ტაძრის ინტერიერი და ექსტერიერი მთლიანად შავი, დედოფლის გერბიანი ხავერდის დროშებით იყო გაფორმებული. ყველა სამსხვერპლო შავ-თეთრი აბრეშუმით იყო შემკული. ცნობილია, რომ ამ დროს ტაძარში ერთად 3, 800 სანთელი იყო დანთებული. როდესაც სხეული კათედრალში დაასვენეს, ლუის ბრძანებით სანთლების რაოდენობა 12, 000-მდე გაზარდეს. ოთხშაბათს, 15 თებერვალს, მანის კარდინალმა ანას სხეული აკურთხა და დაკრძალვისთვის მოამზადა. ამას მოჰყვა სამეფო, მოკრძალებული სადილი, რასაც მსვლელობის განახლება მოჰყვა სენ-დენისაკენ. აღსანიშნავია, რომ მსვლელობას ყველა, მათ შორის მეფეც ფეხით მიჰყვებოდა, თუმცა ანას კუბო კატაფალკაზე იყო დასვენებული და ისე მიასვენებდნენ. საბოლოოდ მიადგნენ სენ-დენის სააბატოს, სადაც ანას დახურული სასახლე რვა სვეტისაგან შემდგარ სამსხვერპლოზე დაასვენეს, ღვთისმშობლის ქანდაკების ქვეშ, მის კუბოზე კი მისი ფრეილინების მიერ ნაქარგი აბრეშუმი გადააფარეს, რომელზეც მისივე გერბი იყო ამოქარგული.
ნოვალისი
ნოვალისის, როგორც რომანტიკოსი პოეტის, ადრეული რეპუტაცია ძირითადად დაფუძნებული იყო მის ლიტერატურულ ნაშრომებზე, რომლებიც მისმა მეგობრებმა, ფრიდრიხ შლეგელმა და ლუდვიგ ტიკმა, მისი სიკვდილიდან მალევე, 1802 წელს გამოაქვეყნას. ამ ნამუშევრებს შორისაა პოეტური კრებულები, „ღამის ჰიმნები“ და დაუსრულებელი რომანები, მათ შორის „ჰაინრიხ ფონ ოფტერდირგენი“. შლეგელმა და ტიკმა ნოვალისის ფილოსოფიური და სამეცნიერო ნაშრომების მხოლოდ მცირე ნაწილი გამოაქვეყნეს.
ოვუნდუს ციხე
ოვუნდუს ციხე — ციხე თურქეთში, ქალაქ გუმუშხანედან 15 კილომეტრითაა დაცილებული. იგი ჩრდილო–დასავლეთით სოფელ ოვუნდუს აღმოსავლეთით 30-40 მ სიმაღლის კლდის პლატოზეა დაშენებული. მისგან ჩრდილოეთით მდინარე ხარშიტი, ხოლო დასავლეთით მეორე მდინარე იქისუ მიედინება. ციხიდან ხარშიტისა და იქისუს ხერთვისამდე 200 მეტრია. აქედან იქსაქსება შავიზღვისპირეთიდან მომავალი გზები სხვადასხვა მიმართულებით. ერთ-ერთი გზა გუმუშხანესაკენ, ხოლო შემდეგ ბაიბურთისაკენ მიდიოდა. მეორე კი შირან ერზიჯანისაკენ. ამ გზების გასაყარს აკონტროლებდა სწორედ ოვუნდუს და მისგან მდინარის მარცხენა სანაპიროს მაღალ კლდოვან კონცხზე დაშენებული იქისუს, იგივე გიპოტამოსის ციხე. ორივე საფორტიფიკაციო ნაგებობა ერთმანეთს გაჰყურებს. მათ შორის დაახლოებით ხუთას მეტრამდე იქნება დაცილება. ოვუნდუს ციხის ძირში გაივლიდა სწორედ ცენტრალური ტრასა და 5 კილომეტრის შემდეგ ნაწილდებოდა გუმუშჰანე ბაიბურთისა თუ ერზიჯან შირანისაკენ. აქედან ერზიჯანამდე 160 კმ-ია. საკუთრივ ციხის კედლების დიდი ნაწილი დანგრეულია. ციხის სამხრეთით დღეისათვის შემორჩენილია 7 მ. სიგრძისა და 6 მ სიმაღლის კედელი. სისქე 90 სმ-ია. ციხეზე ასვლა საკმაოდ ძნელია. შიდა სივრცის სამხრეთ მონაკვეთში დაცულია 1,60 მ. დიამეტრის და 0,70 მ სიღრმის კლდეში ნაკვეთი წყლის ცისტერნა. ციხის მშენებლობაში გამოყენებულია საშუალო ზომის ნათალი ქვები. რიგებს შორის ჰორიზონტალურობა დაცულია. მისი მშენებლობაც ადგილობრივ ხალდეურ მოსახლეობასთან უნდა იყოს დაკავშირებული. მას, როგორც ჩანს თავისი სტრატეგიული ადგილმდებარეობის გამო იყენებდნენ ბიზანტიურ თუ ოსმალურ ხანაშიც.
ნოვალისი
ფილოსოფიასა და მეცნიერებაში ნოვალისის ღრმა განსწავლულობის ფართოდ დაფასება მხოლოდ XX საუკუნეში დაიწყეს, როცა მისი პირადი წიგნაკები გამოქვეყნდა. მისი ნაწერები მოწმობს, რომ იგი ამ დისციპლინებში განსწავლულობის გაღრმავებასთან ერთად საკუთარი ცოდნის თავის შემოქმედებაში ინტეგრირებას ცდილობდა. მის ამ მიზანზე მეტყველებს მის მიერ ფრაგმენტების გამოყენება. ლიტერატურის ეს ფორმა, რომელიც მან ფრიდრიხ შლეგელთან ერთად განავითარა, მას პოეზიის, ფილოსოფიისა და მეცნიერების სინთეზის საშუალებას აძლევდა. ლიტერატურულმა ნამუშევრებმა ნოვალისს პოეტის რეპუტაცია, ხოლო ჩანაწერებმა და ლიტერატურულმა ფრაგმენტებმა ადრეული გერმანული რომანტიზმის ჩამოყალიბებაში ინტელექტუალური როლი დაუმკვიდრა.
ანა ბრეტონელი
გლოვა და დაკრძალვა
ამის შემდეგ დადგა კულმინაციური მომენტი. მანის კარდინალმა ლოცვა დაიწყო, რის ფონზეც ანა აკლდამაში ჩაასვენეს. კარდინალმა მას ერთი მუჭა მიწა მიაყარა და ლოცვა განაგრძო, შემდეგ კი მეფესა და მის ნათესავებს მიუბრუნდა და მიწის მიყრა სთხოვა. მანის კარდინალმა ამ დროს სპეციალურად მისთვის დაწერილი ტექსტი წაიკითხა: „უდიდესი ქრისტიანი, დედოფალი და ჰერცოგინია, ჩვენი სუვერენული ქალბატონი და მბრძანებელი მკვდარია.“ მიწის მიყრამდე, ლუიმ ანას მისი გვირგვინი ჩააყოლა და მალევე მოშორდა სამარხს. მთელი დღის მანძილზე ხალხს საშუალება მიეცა მოენახულებინა და მოელოცათ დედოფლის აკლდამა. სამეფო დელეგაციის წასვლის შემდეგ სენ-დენის ორივე კარიბჭე გახსნეს და დაბალი ფენის ხალხი შეუშვეს, რომელთაც ძალიან უნდოდათ ანას საფლავზე მისვლა. შაბათს, 18 თებერვალს, სამეფო კარზე ანას პარაკლისი გადაუხადეს და დიდი სადილი მოაწყვეს, რომელსაც ანას ნახევარ-ძმა, ავოგურის ბარონი ჟან ბრეტონელი ხელმძღვანელობდა. ამის შემდეგ, სამეფო კარი თავის ჩვეულ რიტმს დაუბრუნდა.
შემდგომი პერიოდი
ანას გარდაცვალებიდან სულ ცხრა თვეში, ლუი XII მესამედ დაქორწინდა. მართალია მას ახალი ცოლის შერთვა არ სურდა, თუმცა უვაჟობის გამო იძულებული გახდა ხელახლა დაქორწინებულიყო. 1514 წლის 9 ოქტომბერს ლუიმ ცოლად შეირთო ინგლისისა და ირლანდიის მეფე ჰენრი VII-ისა და დედოფალ ელიზაბეთ იორკელის სილამაზითა და გონიერებით სახელგანთქმული ასული მერი ტიუდორი. მართალია თავად მერისაც არ სურდა მოხუც ლუისთან შეუღლება, თუმცა მისი აზრი ამ დროს დიდად არავის აღელვებდა. ქორწინება ცხადია უბედური იყო, თუმცა ის უნაყოფოც აღმოჩნდა. ქორწილიდან სულ სამ თვეში, 1515 წლის 1 იანვარს ლუი XII გარდაიცვალა, ისე, რომ დედოფალმა მერიმ დაორსულება ვერ მოასწრო. ქორწინებამდე მერიმ თავის ძმას, მეფე ჰენრი VIII-ს პირობა ჩამოართვა, რომ თუ ლუი მასზე ადრე გარდაიცვლებოდა, მას უფლებას მისცემდა მშობლიურ ინგლისში დაბრუნებულიყო და თავის საყვარელზე, სუფოლკის ჰერცოგ ჩარლზ ბრანდონზე დაქორწინებულიყო, რაც ასეც მოხდა.
ნოვალისი
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი პოეტები კატეგორია:გერმანულენოვანი პოეტები კატეგორია:ფსევდონიმიანი მწერლები კატეგორია:რომანტიზმი კატეგორია:გერმანელი ლუთერანები
ანა ბრეტონელი
შემდგომი პერიოდი
ლუისა და ანას გარდაცვალების შემდეგ საფრანგეთის ტახტზე მათი ქალიშვილი კლაუდია და მისი ქმარი ფრანსუა I ადიან. საფრანგეთთან ერთად, კლაუდიას მემკვიდრეობით ერგო ჯერ კიდევ სუვერენული ბრეტანი, რომლის ტახტსაც იგი ძალიან უფრთხილდებოდა და ფრანსუას მისი ხელყოფის უფლებას არ აძლევდა. მიუხედავად ამისა, კლაუდიაც მალევე, 1524 წელს გარდაიცვალა, ბრეტანის ჰერცოგი კი მისი უფროსი ვაჟი ფრანსუა III გახდა, რომელიც ამასთან საფრანგეთის ტახტის მემკვიდრეც იყო. 1536 წელს ფრანსუა III მისმა რძალმა ეკატერინე მედიჩიმ მოწამლა, რის გამოც ბრეტანის ჰერცოგი და საფრანგეთის დოფინი მისი ქმარი და კლაუდიას უმცროსი ვაჟი ანრი გახდა. 1547 წელს ფრანსუა I-ის დაღუპვის შემდეგ ანრი II საფრანგეთის მეფეც ხდება, რასაც 1547 წლის 31 მარტს ოფიციალურად მოჰყვა ბრეტანის საფრანგეთის სამეფო დომენში გადასვლა, რითაც დასრულდა ბრეტანის სახელმწიფოებრივობის ხანა.
საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დროს (1789-1799), ისევე როგორც სხვა ბევრი ფრანგი მონარქის განსასვენებელი, 1793 წლის 18 ოქტომბერს რევოლუციონერებმა გახსნეს ლუი XII-ისა და ანა ბრეტონელის აკლდამა, მათი ნეშტები გაძარცვეს, საფლავიდან ამოიღეს და გვერდით დაასვენეს. მიუხედავად ამისა, მათი აკლდამის მონუმენტი განადგურებას გადაურჩა. 1824 წელს, ბურბონთა რესტავრაციის შემდეგ, ლუი XVIII-მ ისინი საფლავში დააბრუნა და სრული კათოლიკური წესების დაცვით ხელახლა დაკრძალა.
მშობლები
მარცხნივ|მინი|352x352პქ|ანას მშობლების საფლავი ნანტში ბრეტანის ჰეცოგი ფრანსუა II დაიბადა 1433 წლის 23 ივნისს. იგი იყო ჰერცოგ რიშარდ ეტამპელისა და მისი ცოლის, მარგარიტა ორლეანელის ვაჟი. მამამისი ჯერ კიდევ მაშინ გარდაიცვალა, როდესაც ფრანსუა მხოლოდ 5 წლისა იყო. ვინაიდან ამ დროს ქვეყნის მართვა თავად არ შეეძლო, რეგენტად დედამისი დაინიშნა, რომელმაც 1458 წელს ფრანსუა მისსავე ბიძაშვილ მარგარიტა ბრეტონელზე დააქორწინა. ფრანსუას მასთან მხოლოდ ერთი ვაჟი შეეძინა, რომელიც მცირეწლოვანი გარდაიცვალა. ქორწინებიდან სულ 11 წელიწადში, 1469 წელს მარგარიტა ბრეტონელი გარდაიცვალა, 25 წლის ასაკში. ვინაიდან მას მემკვიდრე არ ჰყავდა, მეორე ქორწინება გახდა საჭირო.
რაც შეეხება ანას დედას, მარგარიტა დე ფუას, იგი დაიბადა 1449 წელს პამპლონაში, ნავარის სამეფოში. იგი იყო ნავარის დედოფალ ელეანორა I-ისა და ფუას გრაფ გასტონ IV-ის ასული. დედის ხაზით, იგი არაგონის მეფე ფერდინანდ I-ის შთამომავალი იყო. ასევე საფრანგეთს გადამტერებულმა ნავარის დედოფალმა ელეანორამ, თავისი ქალიშვილის ბრეტანის დაქვრივებულ ჰერცოგზე მითხოვება და მასთან ალიანსის შექმნა განიზრახა, საფრანგეთის წინააღმდეგ.
ფრანსუა II-ისა და მარგარიტა დე ფუას ქორწინება 1474 წლის 24 ივნისს შედგა. ქორწინებიდან სამ წელიწადში მარგარიტამ მათი პირველი შვილი და ტახტის მემკვიდრე გააჩინა, რომელსაც ანა დაარქვეს. მომდევნო 1478 წელს კი მან მეორე გოგონა გააჩინა, სახელად იზაბელი. ამის შემდეგ მათ შვილები აღარ ჰყოლიათ, რის გამოც ანა მათი მემკვიდრე გახდა. 1486 წელს მარგარიტა საეჭვო სიტუაციაში გარდაიცვალა, რასაც სულ ორ წელიწადში, 1488 წელს ფრანსუა II-ის ბრძოლაში დაღუპვა მოჰყვა. ამ ამბიდან სულ ორ წელიწადში დაიღუპა ანას დაც, პრინცესა იზაბელი, რის გამოც, შესაძლოა ითქვას, რომ იგი სრულიად მარტო დარჩა.
შვილები
ანა ბრეტონელს, თავის პირველ ქმართან, იმპერატორ მაქსიმილიანთან შვილები არ ჰყოლია, რადგან ისინი ერთმანეთს არც კი შეხვედრიან. მას თავის მეორე ქმართან, მეფე შარლ VIII-თან ჰყავდა შემდეგი შვილები:
ანას თავის მესამე ქმართან, მეფე ლუი XII-თან ჰყავდა რამდენიმე შვილი:
პიროვნული მახასიათებლები
ანა ბრეტონელი მაღალი და ინტელიგენტი ქალი იყო, რომელიც თავისი დროის უმეტეს ნაწილს ბრეტანის ადმინისტრაციულ საქმიანობას უთმობდა. იგი აღწერილია როგორც მკაცრი, ამაყი და დახვეწილი მანერების მქონე ადამიანი. მან მთელი თავისი ცხოვრება ბრეტანის ავტონომიის დაცვას და საფრანგეთის გვირგვინს გარეთ საჰერცოგოს არსებობას შეალია, თუმცა მიუხედავად მისი დაუღალავი შრომისა, ბრეტანი მისი გარდაცვალებიდან სულ რამდენიმე წელიწადში შეუერთდა საფრანგეთს.
ანა ასევე იყო ხელოვნების მფარველი და მუსიკის დიდი მოყვარული. მას გობელენების დიდი კოლექცია ჰქონდა, რომელიც დღეისათვის ნიუ-იორკის კლუასტერის მუზეუმშია დაცული. აღსანიშნავია, რომ ერთ-ერთ მათგანზე ასახულია ანა ბრეტონელისა და ლუი XII-ის ქორწინების სცენა, რომლის ანალოგიც არ არსებობს. აგრეთვე შემონახულია მისი ოთხი გადარჩენილი წერილი, მისი უძვირფასესი წიგნები და მათი ავტორთა ვინაობებიც კი.
იგი ძალიან ერთგული და მოსიყვარულე დედა იყო. ანა თითქმის მთელ დროს თავის შვილებთან ატარებდა. ცნობილია, რომ ანა ბრეტონელმა თავის ვაჟ შარლ ორლანდოს ლოცვების წიგნი და სამეფო ფიცი ზეპირად ასწავლა, რომელიც მას მაშინ უნდა დაედო, როდესაც საფრანგეთის მეფე გახდებოდა, თუმცა იგი მცირეწლოვანი დაიღუპა. სამწუხაროდ, ანა ბრეტონელის ვაჟებიდან, შარლ ორლანდოს გარდა, ვერცერთმა ვერ იცხოვრა რამდენიმე კვირაზე მეტხანს. ბრანტომის მემუარების მიხედვით, ანამ ინოვაცია მოახდინა სამეფო კარზე, სადაც მან თავისი ქალიშვილებისათვის საუკეთესო განათლების მისაცემად პატარა სკოლა მოაწყო.
შარლ VIII-ზე ქორწინებისას იგი მხოლოდ 14 წლის გოგონა იყო, თუმცა მასთან ქორწინების დროს ანა შვიდჯერ იყო ორსულად. როდესაც იგი ლუი XII-ს გაჰყვა ცოლად, უკვე 22 წლის იყო და ლუისთან ქორწინებისას იგი ცხრაჯერ დაფეხმძიმდა. საბოლოოდ, თავისი ცხოვრების 36 წლის მანძილზე, ანა ბრეტონელი სულ თექვსმეტჯერ იყო ორსულად, თუმცა მისი ამდენი შვილიდან მხოლოდ ორმა გოგონამ მიაღწია სრულწლოვანებამდე. სწორედ შვილების ნაადრევი გარდაცვალება და გაუთავებელი მშობიარობა გახდა მისი ჯანმრთელობის მთავარ მტრად, რამაც იგი ძალიან დაასუსტა და საბოლოოდ მისი სიცოცხლეც შეიწირა.
თეატრი
XX საუკუნეში მოღვაწე, გამოჩენილმა ფრანგმა დრამატურგმა და მწერალმა ბრუნო ტანგაიმ დაწერა თავისი ცნობილი პიესა „Hervé de Portzmoguer“, სადაც მთავარ როლს დედოფალი ანა ბრეტონელი თამაშობს. ამ დრამატულ პიესაში აღწერილია შარლ VIII-ის ტრაგიკული გარდაცვალება, ლუი XII-ის განქორწინება და მისი შემდგომში ანაზე სკანდალური ქორწინების ისტორია. იგი დღემდე დიდი წარმატებით იდგმება სრულიად ევროპის მასშტაბით, თუმცა მის ფარგლებს გარეთ დიდი პოპულარობით ვერ სარგებლობს.
ისტორიული ნაგებობები
მინი|ქალაქ იველინის წმ. პეტრეს სახელობის ეკლესია, რომელიც ასწლიანი ომის დროს დაინგრა და ანას ბრძანებით აღადგინეს
მინი|ბრეტანში, სამეფო სასახლის გვერდით მდგარი კოშკი, რომელიც ანას ბრძანებით ააგეს. დღეს მას ანა ბრეტონელის კოშკს უწოდებენ
ანა ბრეტონელის მოპარული გული
მარცხნივ|მინი|ოქროს ყუთი რომელშიც ანა ბრეტონელის გული ინახება მისივე ანდერძის თანახმად, ანას სხეული ლუი XII-ის გვერდით დაკრძალეს სენ-დენის სააბატოში, ხოლო მისი გული ამოკვეთეს, მოოქროვილ ყუთში ჩადეს და მისი მშობლების საფლავის გვერდით დამარხეს ნანტში. იმ უძვირფასეს ოქროს ყუთზე, რომელშიც მისი გული დევს, ამოტვიფრულია შემდეგი რამ:
2018 წლის აპრილში ნანტის მუზეუმიდან მძარცველებმა მოიპარეს უძვირფასესი ოქროს ყუთი, რომელშიც ანას გული ინახება. ამ ფაქტს ბრეტანში დიდი აჟიოტაჟი მოჰყვა. ანა ბრეტონელი ბრეტონელთა უსაყვარლესი მონარქია და ისინი მას თავიანთ ეროვნულ გმირად აღიქვამენ, მსგავსმა ფაქტმა კი ცხადია მათი განცვიფრება გამოიწვია.
საფრანგეთის პოლიციამ მძარცველები სულ ერთ კვირაში დააპატიმრა და ანას 500 გრამიანი გული თავისი ოქროს ყუთით უკან, ნანტის მუზეუმს დაუბრუნა. როგორც აღმოჩნდა, მძარცველები ქვეყანაში არალეგალურად ჩასული იმიგრანტები იყვნენ.
ბრეტანის ხელისუფლებამ ამ ფაქტთან დაკავშირებით ოფიციალური განცხადებაც გააკეთა, იმის თაობაზე, რომ ქურდებს რეალურად ბრეტონელთა შეურაცხყოფა არ უნდოდათ. მათ უბრალოდ ოქროს ექსპონათი ეგონათ ის და ვერც კი იფიქრებდნენ, რომ მის შიგნით ევროპის ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი ქალი მონარქის გული ინახებოდა. აქევე აღსანიშნავია, რომ ისინი მიუხედავად იმისა, რომ ამ ნივთის უდიდესი ისტორიული მნიშვნელობისა, ისინი მის რეალიზაციას ვერ ახერხებდნენ.
ტიტულები
მინი|184x184პქ|ანა ბრეტონელის სამეფო მონოგრამა
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1477 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1514 კატეგორია:საფრანგეთის დედოფლები კატეგორია:ნეაპოლის დედოფლები კატეგორია:ავსტრიის დედოფლები კატეგორია:ბრეტანის ჰერცოგინიები კატეგორია:მილანის ჰერცოგინიები კატეგორია:ქალი მმართველები კატეგორია:XV საუკუნის ევროპის მონარქები კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები კატეგორია:ვალუები კატეგორია:ხელახლა დაქორწინებული სამეფო კონსორტები კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
ჰობიტონი
მინი|ჰობიტონი, აგებული [[პიტერ ჯექსონის ფილმების სერიისთვის „ბეჭდების მბრძანებელი“]]
ჰობიტონი — სოფელი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში, რომელიც მაზრაში მდებარეობს. აღწერილია, რომ იგი მოიცავდა მდინარე წყლის ორივე მხარეს და წყლისპირეთის სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით ერთ მილში მდებარეობდა. წყლისპირეთის გზა გადიოდა ორივე სოფელზე და აკავშირებდა აღმოსავლეთის დიდ გზას, სამხრეთით.
სოფელს გადაჰყურებდა ჰობიტონის ბორცვი (ცნობილი უბრალოდ, როგორც ბორცვი), რომელშიც მოწყობილი იყო ბეგ-ენდი, ბეგინსების საგვარეულოს სმიალი და ფროდოს და ბილბოს სახლი. ასეთი სახლები ჰობიტებისთვის სტანდარტული იყო, თუმცა, არსებობდა ბეგ-ენდივით მდიდრული, ხით მოპირკეთებულებიც. ჰობიტონის ერთ-ერთი ცნობილი ნაგებობა იყო სენდიმენების წისქვილი, მდინარე წყლის ჩრდილოეთით, ხიდთან. სოფელში აგრეთვე მდებარეობდა საფოსტო სახლი.
ბეჭდის ომის შემდეგ ჰობიტი მაზრის გათავისუფლების პერიოდში იყო დანგრეული. ლოთო სეკვილ-ბეგინსი საკუთარ თავს უფროსს უწოდებდა, მისი მიწვევით კი სოფელში ადამიანები გამოჩნდნენ. ფროდო და მეგობრები გაოგნებულები იყვნენ დანახულით, ამოგლეჯილი ხეებით და გადათხრილი არემარით.
მაზრის გათავისუფლების შემდეგ ბენ-ენდი აღადგინეს. ბეგშოტ-როუზე ახალი სოროები ამოთხარეს. ახალი წისქვილი გააუქმეს. სემუაიზ გემჯიმ გალადრიელის მიერ ნაჩუქარი ძვირფასი მიწა ჩაყარა. წვეულების ხის ადგილზე მან მალორნი დათესა და ჰობიტონმა მალე თავისი სახე დაიბრუნა და უფრო დიდებული გახდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შუახმელეთი
თამაზ ჭელიძე
თამაზ ჭელიძე (დ. 24 დეკემბერი, 1934) — ქართველი ფიზიკოსი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2013).
ბიოგრაფია
დაიბადა 1934 წლის 24 დეკემბერს, ქალაქ ქუთაისში. 1957 წელს დაამთავრა მოსკოვის მიხელ ლომოსოვის სახელობის უნივერსიტეტი.
1992-2007 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მ. ნოდიას სახელობის გეოფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი, ამავე ინსტიტუტის ექსპერიმენტული გეოფიზიკის განყოფილების გამგე. 1997-2007 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოფიზიკური ძიების კათედრის გამგე.
1996 წლიდან არის ევროპის საბჭოსთან არსებული სპეციალიზებული ცენრტის „მაღლივი კაშხალების გეოდინამიკური რისკი“-ს დირექტორი, საქართველოს მუდმივი კორესპონდენტი ევროპის საბჭოს ღია წილობრივ შეთანხმებაში დიდი კატასტროფების შესახებ 1996-2007 წლებში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული სეისმოლოგიისა და სეისმური პროგნოზის საბჭოს თავმჯდომარე.
1987-1992 წლებში იყო სტრასბურგის უნივერსიტეტის მიწვეული პროფესორი. 1995–1997 — წლებში რენის უნივერსიტეტის (საფრანგეთი) მიწვეული პროფესორი, ხოლო 2000 წელს — „ეკოლ ნორმალ სუპერიორ“–ის მიწვეული პროფესორი (პარიზი).
არის 300 სამეცნიერო სტატიისა და 6 მონაგრაფიის ავტორი და თანაავტორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1934 კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2013)
მალდროუ
მალდროუ (Muldrow Glacier) — დიდი მყინვარი აშშ-ში, ალასკის შტატში. მოქცეულია დენალის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ალასკის ქედზე, მწვერვალ დენალის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. სიგრძე 50 კმ. მის სათავედ ჰარპერის მყინვარი გვევლინება. მალდროუ ეშვება დენალის მწვერვალიდან და მოძრაობს ძირითადად აღმოსავლური მიმართულებით, იერთებს რა მარჯვნიდან ტრალეიკისა და ბრუქსის მყინვარებს, ხოლო შემდეგ უხვევს ჩრდილოეთისაკენ და ტოვებს ალასკის ქედს და დასაბამს აძლევს მდინარე მაკ-კინლის. მთავრდება 745 მ სიმაღლეზე. მყინვარს სახელი უწოდა გეოლოგმა ალფრედ ჰალზ ბრუქსმა გეოლოგ რობერტ მალდროუს პატივსაცემად 1902 წელს.
ფატიმა-დუ-სული
ფატიმა-დუ-სული (Fátima do Sul) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 352 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.
მალდროუ
სქოლიო
კატეგორია:ალასკის მყინვარები
ფატიმა-დუ-სული
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 035 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 60.4 კმ²-ზე. ფართობი 315 160 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის მუნიციპალიტეტები
მიხეილ შოლოხოვი
მიხეილ შოლოხოვი (Михаил Александрович Шолохов; დ. ძვ. სტილით 11 მაისი, ახ. სტილით 24 მაისი, 1905, ხუტორი კრუჟილინსკი, სტანიცა ვიოშენსკაია, როსტოვის ოლქი, — გ. 21 თებერვალი, 1984, სტანიცა ვიოშენსკაია, როსტოვის ოლქი) — რუსი მწერალი, ჟურნალისტი და სცენარისტი; სსრკ-ის სახელმწიფო და ლენინური  პრემიების ლაურეატი. სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი და ორგზის სოციალისტური შრომის გმირი. 1932 წლიდან იყო სკკპ-ს, ხოლო 1961 წლიდან სკკპ ცკ-ს წევრი. 1937 წელს გახდა სსრკ-ს უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მიხეილ შოლოხოვს მსოფლიო აღიარება მოუტანა რომანმა „წყნარი დონი“, რომლისთვისაც 1965 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ლიტერატურაში.
შოლოხოვის შემოქმედება დიდი პოპულარობით სარგებლობდა საქართველოში. რეჟისორ ნიკოლოზ შენგელაიას 1933 წელს სურდა „გატეხილი ყამირის“ ეკრანიზაცია და სცენარიც დაწერა შოლოხოვთან ერთად, მაგრამ ჩანაფიქრი არ განხორციელებულა. შოლოხოვმა იმოგზაურა საქართველოში 1966 და 1968 წლებში.
ცხოვრება და მოღვაწეობა
მიხეილ შოლოხოვი 1905 წლის 11 მაისს როსტოვის ოლქში, კრუჟილინსკის დასახლებაში საშუალო ფენის ოჯახში დაიბადა. მისი მამა, ალექსანდრე მიხაილოვიჩ შოლოხოვი სხვადასხვა დროს ფერმერობით, ვაჭრობითა და მეწისქვილეობით ირჩენდა თავს. ხოლო მისი დედა, ანასტასია დანიელოვნა ჩერნიკოვა უკრაინელი გლეხი იყო.
შოლოხოვი კარგინსკაიას და ვიოშენსკაიას სკოლებში სწავლობდა. 13 წლიდან იგი რუსეთის სამოქალაქო ომში ბოლშევიკების მხარეს იბრძოდა. შოლოხოვმა წერა 17 წლის ასაკში დაიწყო. პირველ მოთხრობაზე „დაბადების ნიშანი“ ორი წლის შემდეგ დაასრულა მუშაობდა. 1922 წელს შოლოხოვი მოსკოვში გადავიდა და ჟურნალისტობა დაიწყო, თუმცა თავის სარჩენად პარალელურად მტვირთავის, ქვის მთელელის და ბუღალტერის პროფესიებსაც ითავსებდა.
1924 წელს შოლოხოვი ვიოშენსკაიაში დაბრუნდა, სადაც მთლიან დროს წერას უთმობდა. იმავე წელს მან ცოლად შეირთო მარია პეტროვნა გრომოსლავსკაია. წყვილს ორი ქალიშვილი და ორი ვაჟი ეყოლა.
1957 წელს შოლოხოვმა გამოაქვეყნა მოთხრობა „კაცის ბედი“, რომლის მიხედვითაც 1959 წელს საბჭოთა კავშირში ფილმი გადაიღეს. მწერლის სრული შემოქმედება რვა ტომეულის სახით 1956-1960 წლებში გამოქვეყნდა.
პოლიტიკური და სოციალური აქტივიზმი
1930 წელს შოლოხოვმა იოსებ სტალინი გაიცნო. მწერალი იმ ერთეულთაგანი იყო, რომელსაც ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენებზე თავისუფლად შეეძლო ესაუბრა დიქტატორთან. 1930-იან წლებში მან სტალინს რამდენიმე წერილი მისწერა, სადაც ვიოშენსკაიას რაიონში სასოფლო-სამეურნეო კოოპერატივებში შემაშფოთებელი სამუშაო პირობების შესახებ აცნობებდა და ფერმერებისთვის დახმარების გაწევას სთხოვდა.
1933 წელს მიწერილ წერილში შოლოხოვი სტალინს ორი ოფიცრის სახელს უსახელებდა, რომელთაც მწერლის თანასოფლელ პატიმართა წამებაში ადანაშაულებდნენ. სტალინმა გამოძიება წამოიწყო, რომლის საფუძველზეც ოფიცრები დააპატიმრეს და სიკვილით დასჯა მიუსაჯეს. სასჯელი მოგვიანებით გაუქმდა, თუმცა მათ შოლოხოვის სოფელში მუშაობა აეკრძალათ.
1932 წელს შოლოხოვი სკკპ-ს შეუერთდა, ხოლო 1937 წელს საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი გახდა.
1937 წელს შოლოხოვის უახლოესი მეგობარი, ვიოშენსკაიას პარტიული კომიტეტის მდივანი პ. კ. ლუგოვოი დააკავეს. შოლოხოვი ამ დროს მწერალთა საერთაშორისო კონფერენციას უნდა დასწრებოდა, თუმცა მან მეგობრის დაპატიმრების გამო ქვეყნის დატოვებაზე უარი თქვა. სტალინმა საქმეზე გამოძიება დაიწყო და მწერალი კრემლში მიიწვია. მათი შეხვედრის შემდეგ, ლუგოვოი და მასთან ერთად კიდევ ორი პატიმარი შოლოხოვის შუამდგომლობით გაათავისუფლეს. სტალინთან მიწერილ წერილში მწერალი მწუხარებას გამოთქვამდა, რომ უსაფუძვლო ბრალდებებზე პასუხისმგებელი ადამიანები დაუსჯელნი რჩებოდნენ.
1939 წელს შოლოხოვი სსრკ-ს მეცნიერებათა აკადემიის წევრი გახდა. მწერალი 1959 წელს კომპანიონობას უწევდა ნიკიტა ხრუშჩოვს მოგზაურობაში ევროპასა და აშშ-ში. 1961 წელს შოლოხოვი კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი გახდა. მწერალმა ორჯერ მოიპოვა სოციალისტური შრომის გმირის საპატიო წოდება. შოლოხოვი სსრკ-ს მწერალთა კავშირის ვიცე-პრეზიდენტი იყო.
სიცოცხლის ბოლო წლები
შოლოხოვმა წერა 1969 წლის შემდეგ შეწყვიტა. მან სიცოცხლის ბოლო წლები ვიოშენსკაიაში გაატარა. მწერალმა ნობელის პრემიით მიღებული თანხით ოჯახთან ერთად ევროპასა და იაპონიაში იმოგზაურა, ლენინური პრემიით კი თავის სოფელში სკოლის აშენება დააფინანსა.
შოლოხოვი 1984 წლის 21 თებერვალს ხორხის სიმსივნით გარდაიცვალა. იგი ვიოშენსკაიაში, მისი სახლის ეზოში დაკრძალეს.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი მწერლები კატეგორია:საბჭოთა მწერლები კატეგორია:რუსი სცენარისტები კატეგორია:რუსი ჟურნალისტები კატეგორია:ლენინური პრემიის ლაურეატები კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები კატეგორია:სოციალისტური შრომის გმირები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ლიტერატურაში კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრები კატეგორია:სსრკ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები კატეგორია:მარქსისტი მწერლები კატეგორია:რუსი ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:საბჭოთა ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორია:რუსი მამაკაცი რომანისტები კატეგორია:საბჭოთა რომანისტები კატეგორია:საბჭოთა მამაკაცი მწერლები კატეგორია:XX საუკუნის მამაკაცი მწერლები კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XVIII ყრილობის დელეგატები
ივანე ყაზბეგი
ივანე ნიკოლოზის ძე ყაზბეგი (დ. 11 ივნისი, 1860 — გ. 2 დეკემბერი, 1943) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე. მსახურობდა რუსეთის იმპერიის, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისა და პოლონეთის (ოფიცერის რანგში) არმიებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 11 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1860 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1943 კატეგორია:ქართველი გენერლები კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
ბამიანი
ბამიანი ( Bāmiyān) — ქალაქი ავღანეთის ცენტრალურ ნაწილში, ბამიანის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 125 ათ. მცხოვრები (2005). მდებარეობს ბაბის ქედის ძირში, ზღვის დონიდან 3000 მეტრზე მაღლა, მდინარე ბამიანზე (ყურდუზის აუზი), ქაბულიდან 130 კილომეტრით ჩრდილო-დასავლეთით. ცნობილია ახ. წ. I საუკუნიდან, ძველჩინურ წერილობით მოწმობებში გვხვდება V საუკუნიდან. VII საუკუნეში არაბთა მიერ დაპყრობამდე ბუდიზმის მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო. ბამიანის სიახლოვეს შემორჩენილია I–VIII საუკუნის კლდეში ნაკვეთი ბუდისტური სამონასტრო კომპლექსი. 2000-ზე მეტი გროტი (ტაძრები, კელიები, შეკრების დარბაზები და სხვა გამოქვაბულები) ერთმანეთთან დაკავშირებულია კიბეებითა და გადასასვლელებით; მორთულია ბუდას ქანდაკებებით, მოხატულობებითა და ქვაში ამოჭრილი ორნამენტებით. განსაკუთრებით ცნობილია ბუდას ორი გიგანტური ქანდაკება (35 და 53 მეტრი, II–III სს. და V ს.), რომლებიც ქვის ნიშებშია გამოკვეთილი (2001 წლის მარტში თითქმის მთლიანად გაანადგურეს თალიბებმა). ბამიანის სიძველეები წარმოადგენს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებს. ქალაქში არის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი.
ანტონივკა (კოროსტიშივის რაიონი)
ანტონივკა (Антонівка) — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ჟიტომირის ოლქის კოროსტიშივის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 45 კაცს შეადგენდა.
ბამიანი
სქოლიო
კატეგორია:ავღანეთის ქალაქები
ანტონივკა (კოროსტიშივის რაიონი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კოროსტიშივის რაიონის სოფლები
აგის სტეპი
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის სტეპები
ერიკ როთი
ერიკ როთი (Eric Roth; დ. 22 მარტი, 1945, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი სცენარისტი. მიღებული აქვს ოსკარი 1994 წელს ფილმისთვის „ფორესტ გამპი“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი სცენარისტები კატეგორია:დაბადებული 1945 კატეგორია:ნიუ-იორკელები კატეგორია:დაბადებული 22 მარტი
მარჯვენა ხელის წესი
მინი|მარჯვენა ხელის წესი: V — გამტარის მოძრაობის სიჩქარის მიმართულება; B — მაგნიტური ველის ინდუქციის მიმართულება; Emf — გამტარში აღძრული ინდუქციური დენის მიმართულება მარჯვენა ხელის წესი — წესი, რომელსაც იყენებენ მაგნიტურ ველში მოძრავ გამტარში ინდუქციური დენის მიმართულების განსასაზღვრავად.
ამ წესის თანახმად, თუ მარჯვენა ხელისგულს ისე მოვათავსებთ, რომ გადახრილი ცერის მიმართულება ემთხვეოდეს გამტარის მოძრაობის მიმართულებას, ხოლო მაგნიტური ველის ძალწირები ხელისგულში შედიოდნენ, მაშინ ინდუქციური დენის მიმართულება გამტარში თანხვდება გაშვერილი ოთხი თითის მიმართულებას. მარჯვენა ხელის წესი ლენცის წესის შედეგია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ელექტრომაგნეტიზმი
ვილენ გაბრავა
ვილენ გაბრავა (დ. უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, კონსტანცა, რუმინეთი, 65 კგ), ევროპის ჩემპიონატი (2016, ბუქარესტი, რუმინეთი, 60 კგ), ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2014, ბაქო, აზერბაიჯანი, 60 კგ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
გრიგორიევკა (სტერლითამაქის რაიონი)
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 86 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 31 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 31 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:სტერლითამაქის რაიონის სოფლები
PC Zone
PC Zone — ვიდეო თამაშებისადმი მიძღვნილი ბრიტანული ჟურნალი, რომელიც გამოიცემოდა 1993-2010 წლებში. აქვეყნებდა მიმოხილვებს, პრევიუებსა და სიახლეებს თამაშების შესახებ. იგი იყო პირველი ჟურნალი დიდ ბრიტანეთში, რომელიც ორიენტირებული იყო მხოლოდ IBM PC-ზე თავსებად კომპიუტერებზე.
PC Zone გამოდიოდა წელიწადში 13-ჯერ და მოჰყვებოდა დისკი, რაზეც განთავსებული იყო ვიდეო თამაშების სადემონსტრაციო ვერსიები, ვიდეოები, მოდები, დრაივერები პატჩები და ა.შ.
ჟურნალს 2004 წლამდე უშვებდა კომპანია Dennis Publishing Ltd, ხოლო შემდეგ - Future plc (ჟურნალები PC Zone და Computer And Video Games Future plc-მა შეიძინა 2.5 მილიონი ფუნტი სტერლინგის სანაცვლოდ). 2010 წელს Future plc-მა განაცხადა ჟურნალის დახურვის შესახებ, ხოლო უკანასკნელი ნომერი გამოიცა 2010 წლის 2 სექტემბერს.
სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანული ვიდეო თამაშების ჟურნალები კატეგორია:გაუქმებული ბრიტანული კომპიუტერული ჟურნალები კატეგორია:1993 წელს დაარსებული ჟურნალები კატეგორია:1994 წელს გაუქმებული ჟურნალები კატეგორია:ყოველთვიური ბრიტანული ჟურნალები
გიგა ბეჭვაია
გიგა ბეჭვაია (დ. 29 აგვისტო, 1986) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „სამტრედიის“ ნახევარმცველი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1986 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ვიტ ჯორჯიას ფეხბურთელები კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები კატეგორია:საჩხერის ჩიხურას ფეხბურთელები კატეგორია:სამტრედიის ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 29 აგვისტო
ენდრიუ ტანენბაუმი
ენდრიუ სტიუარტ ტანენბაუმი (Andrew Stuart Tanenbaum; დ. 16 მარტი, 1944) — ჰოლანდიელ-ამერიკელი პროფესორი კომპიუტერული მეცნიერების განხრით, ნიდერლანდების მეცნიერებისა და ხელოვნების სამეფო აკადემიის წევრი, რომელიც მოღვაწეობს ამსტერდამის თავისუფალ უნივერსიტეტში.