cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კანონის უზენაესობა
შეერთებული შტატები
დანარჩენები დაობენ, რომ კანონის უზენაესობა კვლავ არსებობს, თუმცა შეცვლილი ფორმით, სადაც ადმინისტრატორებს მეტი უფლებამოსილება ენიჭებათ. ამერიკის ისტორიის განმავლობაში, მთავარი იდეა კანონის უზენაესობასთან დაკავშირებით, ეკუთვნის ა. ვ. დაისის, რომელიც წერს: „არცერთი ადამიანი არ შეიძლება, რომ დაისაჯოს, ან სამართლებრივად მიადგეს ფიზიკური ტანჯვა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც სასამართლოს წინაშეა სამართლებრივი გზით დაწესებული კანონის დარღვევა“, შესაბამისად, ინდივიდებს შუეძლიათ გაასაჩივრონ ადმინისტრაციული ბრძანება, სასამართლოში სარჩელის შეტანით. თუმცა, როდესაც განვითარდა მუშათა საკომპენსაციო კომისიები, საჯარო სერვისების კომისიები და სხვა მსგავსი სააგენტოები, ნათელი გახდა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლოს მოუწევდა ყველანაირი სარჩელის განხილვა (როგორიცაა, მაგალითად მუშის კომპენსაციის საკითხი), მოცემული სისტემა გადაიტვირთებოდა და დაიკარგებოდა ის ბენეფიტები, რომლებიც შექმნა სპეციალიზაციამ, პირველ რიგში კი ადმინისტრაციული სააგენტოების გახსნამ. შეერთებული შტატების უმაღლესი სასამართლოს თავმჯდომარე, ჩარლზ ევანს ჰიუზიც ამკიცებდა შემდეგს: „შენ უნდა გაგაჩნდეს ადმინისტრაცია, და ასევე ადმინისტრაცია ადმინისტრაციული ოფიცრების მიერ“. 1941 წლისათვის შედგა კომპრომისი. თუ ადმინისტრატორები შეიმუშავებდნენ ისეთ პროცედურას, რომელიც მეტნაკლებად მისდევდა სასამართლოების კანონიერ ჩარჩოს, მაშინ დამატებითი გადახედვა სასამართლოს მხრიდან აღარ იქნებოდა საჭირო რაც ნიშნავს იმას, რომ თუ გაატარებდი „დღეს კომისიაში“, კანონის უზენაესობა აღარ მოგიწოდებდა დამატებით „დღეს სასამართლოში“. შესაბამისად, დაისის კანონის უზენაესობამ მიიღო წმინდად პროცედურული ფორმა.
ჯეიმზ ვილსონმა 1787 წელს ფილადელფიის კონცენციაზე თქვა: „კანონები შეიძლება იყოს არასამართლიანი, ბრიყვული, საშიში, გამანადგურებელი, და მაინც არ იყოს ისეთი არაკონსტიტუციური, რომ გამართლებული იყოს მოსამართლეების წინააღმდეგობა ამ კანონების ძალაში შეყვანისა“ ჯორჯ მეისონი ეთანხმებოდა იმ პოზიციას, რომ მოსამართლეებს „შეეძლოთ არაკონსტიტუციური კანონის გაბათილება. მაგრამ ისეთ კანონებს, რომელიც არ არის უსამართლო, მჩაგვრელი და საზიანო, მოსამართლეები ვალდებულები არიან, მისცენ თავისუფალი მოქმედების საშუალება.“ სასამართლოს თავმჯდომარემ ჯონ მარშალმა (შეუერთდა ჯოზეფ სთორი) 1827 წელს დაიკავა იგივე პოზიცია: „როდესაც მისი კანონად ყოფნა არის უარყოფილი, მისი არსებობის მტკიცება, კანონის თვისებრიობებზე მითითებით, არის შეუძლებელი.“
აზია
აღმოსავლეთ აზიურ კულტურები არიან ორი სკოლის გავლენის ქვეში, კონფუციანიზმი, რომელიც ემხრობოდა ისეთ ხელისუფლებას, რომელსაც მართავს კეთილშობილი ხელმძღვანელი, და ლეგალიზმი, რომელიც ემხრობოდა კანონისადმი მკაცრ მორჩილებას. ამ სკოლების ერთმანეთზე გავლენა საუკუნეების განმავლობაში იცვლებოდა. ერთი კვლევა აღნიშნავს, რომ აღმოსავლეთ აზიიდან მხოლოდ სამხრეთ კორეს, სინგაპურს, იაპონიას, ტაივანს და ჰონგ კონგს გააჩნია ისეთი საზოგადოება, რომელიც ერთგული რჩება კანონით შემოსაზღვრული სახელმწიფოსი. აზიის ადამიანის უფლებების კომისიის წევრის, ავზარ სი (Awzar Thi)-ს მიხედვით, კანონის უზენაესობა კამბოჯის სამეფოსა, და უმრავლესობა აზიის სახელმწიფოებში არის სუსტი ან საერთოდ არ არსებობს.
გარდა რამდენიმე სახელმწიფოსა და ტერიტორიისა, კონტინენტის გარშემო არის მნიშვნელოვანი უფსკრული კანონის უზენაესობის რიტორიკასა და რეალობას შორის. ტაილანდში პოლიცია უპირატესობას ანიჭებს მდიდრებსა და კორუმპირებულებს. . კამპოჯოს სამეფოში, მოსამართლეები ექვემდებარებიან მმართველ პარტიას... აზიაში ბრალდებულისთვის ყველაზე ნაკლები პრობლემა ისაა, როდესაც მოსამართლეები მოქმედებენ პოლიტიკური დირექტივებით, ან კანონებს არათანასწორად მიუსადაგებენ. უფრო ხშირია კითხვა: მოახდენს თუ არა პოლიცია დანაშაულის ფაბრიკაციას? ჩაეძინება თუ არა მოსამართლეს? შეიძლება, რომ მომწამლონ საკანში? ჩემი საქმე ოდესმე დასრულდება?
ისეთ ქვეყებში, როგორიცაა ჩინეთი და ვიეტნამი, საბაზრო ეკონომიკის ჩამოყალიბება გახდა მნიშვნელოვანი ფაქტორი კანონის უზენაესობის გაძლიერებისთვის, რადგან კანონის უზენაესობა მნიშვნელოვანია უცხოელი ინვესტორებისთვის და ეკონომიკური განვითარებისთვის. თუმცა ჯერ გაურკვეველია, ჩინეთისა და ვიეტნამის მსგავს ქვეყნებში კანონის კანონის უზენაესობა დარჩება შეზღუდული მხოლოდ კომერციული საქმიანობისთვის, თუ შემდგომ გავრცელდება სხვა სფეროებშიც. და გავრცელების შემთხვევაში, გააძლიერებს თუ არა ის ისეთ ღირებულებებს, როგორიცაა დემოკრატია და ადამიანის უფლებები. ჩინელი სამართლის მკვლევრები და პოლიტიკოსები ხშირად კამათობენ და განიხილავენ კანონის უზენასობას ჩინეთში
ტაილანდში, რომელსაც გააჩნია კონსტიტუცია  1931 წელს აბსოლუტური მონაქიის გადაგდებიდან მოყოლებული,  კანონის უზენაესობა შენარჩუნდა, როგორც პრინციპი, ვიდრე რეალური პრაქტიკა. ანტიკური ცრურწმენები და პოლიტიკური გადაცდომები ხელისუფლების სამივე ორგანოში დღემდეა მოცემული. მართალია ფორმალურად სამართალის აღსრულება ხდენა კანონების შესაბამისად, თუმცა რეალურად ის ხორციელდება სამეფო პრიცნიპეზე დაყრდნობით, რომელსაც XXI საუკუნეშიც უჭერენ მხარს. 2013 წლის ნოემბერს, ტაილანდის წინაშე მნიშვნელოვანი საფრთხე იდგა კანონის უზენაესობის მიმართ, როდესაც აღმასრულებელმა ორგანომ უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილება დაბლოკა, სენატორების არჩევასთან დაკავშირებით.
ინდოეთში, 1950 წლიდან მოყოლებული ხელისუფლება იმართება მსოფლიოშო ყველაზე გრძელი კონსტიტუციის ტექსტით. მართალია ინდოეთის კონსტიტუცია მიზნად ისახავს დეტალური აღწერის შექმნას, რათა შეზღუდოს სასამართლო დისკრეცია, თუმცა რაც მეტი ტექსტია მოცემული კონსტიტუციაში, მით მეტი სამართლებრივი განხილვის შესაძლებლობა უჩნდებათ მოსამართლეებს. ინდოელი ჟურნალისტის ჰარის კარეს მიხედვით, „არსებობს საფრთხე, რომ მოსამართლეების მმართველობამ ჩაანაცვლოს კანონის უზენაესობა ან კონსტიტუცია“.
იაპონელებს მეორე მსოფლიო ომამდე გააჩნდათ საუკუნოვანი ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც,  არსებობდა კანონები, თუმცა ისინი არ ქმნიდნენ ცენტრალური მართვის პრინციპს საზოგადოებისთვის, და  არ ზღუდავდნენ ხელისუფლების ძალას. (Boadi, 2001). XXI საუკუნის დასაწყისში, მოსამართლეების და იურისტების პროცენტულობა იაპონიაში იყო საკმაოდ დაბალი დასავლეთ ევროპასა და ამერიკასთან შედარებით. ამასთან ერთად, კანონმდებლობა იაპონიაში იყო ბუნდოვანი და ზოგადი, რაც ბიუროკრატების ხელში ტოვებდა ფართო უფლებამოსილებას.
ევროპის საბჭო
ევროპის საბჭოს წესდება კანონის უზენაესობას აღწერს, როგორც მთავარ პრინციპს, რომელსაც დაეფუძვნა მთლიანი ორგანიზაცია. ევროპის საბჭოს წესდებაში პრეამბულის მესამე თავი აღნიშავს: „ადასტურებენ მათ ერთგულებას სულიერი და მორალური ღირებულებისადმი, რომელიც ადამიანების საერთო მემკვიდრეობაა და წარმოადგენს კანონის უზენაესობის, ინდივიდუალური და პოლიტიკური თავისუფლებების მთავარი წყაროს. სწორედ ეს პრინციპები ქმნიან დემოკრატიის საფუძველს“. მოცემული წესდების მიხედვით, ევროპული ქვეყნები კანონის უზენაესობასთან შესაბამისობის პირობით ხდებიან ორგანიზაციის სრულფასოვანი წევრები.
გაერო
გაეროს გენერალური მდივანი კანონის უზენაესობას განმარტავს შემდეგნაირად: მართვის პრინციპი, სადაც თითოეული პირი, ინსტიტუცია და იურიდიული პირი, კერძო თუ საჯარო, მათ შორის სახელმწიფოც ექვემდებარება კანონებს, რომლებიც არის საჯაროდ ცნობილი, თანასწორად გამოყენებული, ინდივიდუალურად განსჯილი, და, რომლებიც შეესაბამება საერთაშორისო ადამიანის უფლებების ნორმებს და სტანდარტებს. იგი ასევე მოითხოვს დამატებით ზომებს, რათა დაცული იყოს კანონის აღმატებულობა, თანასწორობა კანონის წინაშე, კანონმორჩილება, კანონის სამართლიანი გამოყენება, ძალაუფლების დანაწილება, გადაწყვეტილების მიღებაში მონაწილეობა, სიზუსტე, თვითნებურობის აღკვეთა და პროცედურული და სამართლებრივი გამჭვირვალობა.
ადვოკატთა საერთაშორისო ორგანიზაცია
ადვოკატთა საერთაშორისო ორგანიზაციის საბჭომ 2009 წელს გამოსცა რეზოლუცია, სადაც კანონის უზენაესობის მატერიალურ ან „სქელ“ განმარტებას ემხრობა:
"დამოუკიდებელი, მიუკერძოებელი სასამართლო; უდანაშაულობის პრეზუმცია; სამართლიანი და საჯარო სასამართლო პროცესის უფლება; რაციონალური და პროპორცილი მიდგომა სასჯელის მიმართ; ძლიერი და დამოუკიდებელი იურიდიული პროფესია; მკაცრი კონფიდენციალურობის დაცვა მოსამართლესა და კლიენტს შორის; ყველას თანასწორობა კანონის წინაშე; ეს არის კანონის უზანაესობის ფუნდამენტალური პრინციპები. ამის მიხედვით, თვითნებური დაპატიმრება, საიდუმლო პროცესები, არადამაჯერებელი დაკავება პროცესის გარეშე, ბოროტი მოპყრობა ან დასჯა, დაშინება ან კორუფცია საარჩევნო პროცესში, ყველაფერი არის მიუღებელი. ის საფუძველს უდებს გამჭირვალე პროცესს, რომელიც ყველასთვის თანაბრად არის ხელმისაწვდომი და განამტკიცებს ისეთი პრინციპების  ერთგულებას, რომლებიც ანთავისუფლებენ და იცავენ. დვოკატთა საერთაშორისო ორგანიზაცია მოუწოდებს ყველა ქვეყანას, რომ პატივი სცენ ამ ფუნდამენტალურ პრინციპებს. ის ასევე მოუწოდებს ყველა წევრს, რომ გაავრცელონ კანონის უზენაესობის მხარდაჭერა თავიანთი საზოგადოების შიგნით."
მსოფლიო სამართლის პროექტი
მსოფლიო სამართლის პროექტი, რომელიც არის არაკომერციული ორგანიზაცია მიმართული კანონის უზენაესობის გავრცელებისაკენ მსოფლიოში, კანონის უზენაესობას განმარტავს, როგორც წესებზე დაფუძნებულ სისტემას, რომელშიც ოთხი უნივერსალური პრინციპი არის დაცული:
მსოფლიო სამართლის პროექტმა განავითარა ინდექსი, რათა შეაფასოს რამდენად იყენებენ ქვეყნები კანონის უზენაესობას. WJP კანონის უზენაესობის ინდექსი შედგება 9 ფაქტორისგან, 52 სუბ-ფაქტორისგან და მოიცავს კანონის უზენაესობის სხვადასხვა განზომილებებს – როგორიცაა ხელისუფლების წარმომადგენლების მიმართება კანონებისადმი, ასევე რამდენად დაცულია ფუნდამენტალური უფლებები კანონიერი ინსტიტუციების მიერ და აქვთ თუ არა მოქალაქეებს  სამართლზე წვდომა.
განვითარების სამართლის საერთაშორისო ორგანიზაცია
განვითარების სამართლის საერთაშორისო ორგანიზაცია (IDLO) არის მთავრობათაშორისი ორგანიზაცია, რომლის მიზანია კანონის უზენაესობის გავრცელება და განვითარება. მისი მიზანია საზოგადოების გაძლიერება, რათა უკეთ დაიცვან თავიანთი უფლებები და ასევე ის ეხმარება ხელისუფლებას კანონის უზენაესობის რეალიზაციაში. მოცემული ორგანიზაცია მხარს უჭერს განვითარებად ეკონომიკებს, საშუალო შემოსავლების მქონე ქვეყნებს, რათა გააძლიერონ სამართლებრივი შესაძლებლობები და კანონის უზენაესობის ჩარჩო მდგრადი განვითარებისა და ეკონომიკური შესაძლებლობებისთვის. ის არის ერთადერთი მთავრობათაშორისო ორგანიზაცია ექსკლუზიური მანდატით, რომელიც გულისხმობს  კანონის უზენაესობის გავრცელებას და ასევე გააჩნია  მსოფლიოში 170-ზე მეტ ქვეყანასთან მუშაობის გამოცდილება.
განვითარების სამართლის საერთაშორისო ორგანიზაცია იყენებს კანონის უზენაესობის ჰოლისტიკურ განსაზღვრებას:
"კანონის უზენაესობა მეტია ვიდრე შესაფერისი პროცედურების უზრუნველყოფა, არამედ ის ხელს უწყობს სამართალიანობასა და განვითარებას. მოცემული სამი ცნება დამოუკიდებელია, თუმცა ერთნაირად მნიშნელოვანი. განვითარების სამართლის საერთაშორისო ორგანიზაციისთვის, რამდენადაც კანონის უზენაესობა ეხება კანონებს და პროცედურულ საკითხებს, ის წარმოადგენს კულტურას და დღიურ პრაქტიკასაც. კანონის უზენაესობა განუყოფელია თანასწორობისგან, სამართლიანობისა და განათლების წვდომისგან, გაჭირვებულთათვის ჯანმთელობის და უსაფრთხოების უზრუნველყოფისგან. ის არის  მნიშნელოვანი საზოგადოებებისა და ერების სიცოცხლისუნარიანობისთვის და იმ გარემოსთვის, რომელიც ქმნის მათ."
განვითარების სამართლის საერთაშორისო ორგანიზაცია მდებარეობს რომში, მისი ფილიალი კი ჰააგაში და ასევე გააჩნია მუდმივი დამკვირვებლის სტატუსი გაეროს გენერალური ასამბლეაში ნიუ იორკში.
კანონის უზენაესობის ხელშემწყობი საერთაშორისო ქსელი
კანონის უზენაესობის ხელშემწყობი საერთაშორისო ქსელი (INPROL) აერთიანებს 120 ქვეყნიდან და 300 ორგანიზაციიდან 3000-ზე მეტ სამართლის პრაქტიკოსს, რომლებიც შეისწავლიან კანონის უზენაესობის საკითხს პოსტ-კონფლიქტურ და განვითარებად ქვეყნებში პოლიტიკის, პრაქტიკის და კვლევის პერსპექტივიდან. კანონის უზენაესობის ხელშემწყობი საერთაშორისო ქსელი (INPROL) მდებარეობს შეერთებული შტატების მშვიდობის ინსტიტუტში (USIP) და თანამშრომლობს შემდეგ სუბიექტებთან: აშშ-ს ნარკოტიკების წინააღმდეგ ბრძოლისა და სამართალდამცავ ორგანოებთან თანამშრომლობის საერთაშორისო ბიურო, ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია (OSCE), სტრატეგიული პოლიციის განყოფილება, საპოლიციო შენაერთების სტაბილურობის ცენტრი, და შეერთებულ შტატებში უილიამსის და მერის სამართლის სკოლა. მისი შვილობილი ორგანიზაციები მოიცავს შემდეგს: გაეროს ოფისი ნარკოტიკებისა და დანაშაულის წინააღმდეგ, ფოლკ ბერნადოტის აკადემია, ადვოკართა საერთაშორისო ორგანიზაცია, პოლიციის უფროსთა საერთაშორისო ასოციაცია, ქალი პოლიციელების საერთაშორისო ასოციაცია, სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის საერთაშორისო ასოციაცია (ICPA), სასამართლოს ადმინისტრაციის საერთაშორისო ასოციაცია,   ჟენევას ცენტრში უსაფრთხოების სექტორის  საერთაშორისო მრჩეველთა ჯგუფი  შეიარაღებული ძალების დემოკრატიული კონტროლისთვის, ექსპერთ ქალთა საერთაშორისო ასოციაცია (WAWFE) და სამართლის და ადამიანის უფლებების საერთაშორისო ინსტიტუცია.
კანონის უზენაესობის ხელშემწყობი საერთაშორისო ქსელი ქმნის ონლაინ ფორუმს წარმატებული პრაქტიკების შესახებ ინფორმაციის გასაცვლელად. წევრებს შეუძლიათ დასვან კითხვები, და მიიღონ პასუხი მსოფლიოს გარშემო სხვა კანონის უზენაესობის პრაქტიკოსებისგან არსებული გამოწვევევბის მოგვარებასთან დაკავშირებით მათი გამოცდილების შესახებ.
ეკონომიკასთან მიმართებით
კანონის უზენაესობის ინციატივების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ასპექტი არის ეკონომიკურ განვითარებაზე მისი გავლენის შესწავლა. კანონის უზენაესობის მოძრაობა ვერ იქნება სრულად წარმატებული გარდამავალ და განვითარებად ქვეყნებში სანამ არ ვუპასუხებთ მოცემულ კითხვას: კანონის უზენაესობა მნიშვნელოვანია თუ არა ეკონომიკური განვითარებისთვის? კონსტიტუციური ეკონომიკა შეისწავლის ეკონომიკისა და ფინანსური გადაწყვეტილებების თავსებადობას კონსტიტუციური სამართლის ჩარჩოში, რომელიც მოიცავს ხელისუფლების დანახარჯებს სასამართლოს სისტემაზე, რასაც ბევრ გარდამავალ და განვითარებად ქვეყნებში სრულად აკონტროლებს აღმასრულებელი ორგანო. მნიშვნელოვანია, რომ განვასხვაოთ სასამართლო სისტემის კორუფციის ორი მეთოდი: კორუფცია აღმასრულებელი ორგანოს მიერ და კორუფცია კერძო აქტორების მიერ.
კონსტიტუციური ეკონომიკის სტანდარტების გამოყენება ხდება ყოველწლიურად საბიუჯეტო პროცესისას, და თუ ბიუჯეტის დაგეგმვარება არის გამჭირვალე, მაშინ კანონის უზენაესობას სარგებელი მიადგება. ისეთ შეთხვევებში, როდესაც სახეზეა ხელისუფლების მხრიდან უსამართლოდ ხარჯვა ან პირიქით, როდესაც აღმსარულებელი ორგანო არ იყენებს დადგენილ თანხებს, მაშინ სამოქალაქო საზოგადოების მიერ სასამართლო სისტემის ეფექტური გამოყენების საშუალენა არის მთავარი ელემენტი კანონის უზენაესობის წარმატებისთვის.
კანონის უზენაესობა განსაკუთრევით მნიშვნელოვანია, როდესაც ვსაუბრობთ მის გავლენაზე გარდამავალ და განვითარებად ქვეყნების ეკონომიკებზე. ტერმინი „კანონის უზენაესობა“ ძირითადად გამოიყენებოდა ინგლისურენოვან სამყაროში და მისი არსი ბოლომე არ არის განსაზღრული ისეთ ჩამოყალიბებულ დემოკრატიებშიც, როგორიცაა შვედეთი, დანია, საფრანგეთი, გერმნაია, იაპონია. მნიშვნელოვანია საერთო ენის გამონახვა საერთო სამართლის და სამოქალაქო სამართლის ქვეყნების მოსამართლეებს, ასევე განვითარებადი და განვითარებული ქვეყნების მოსახლეობებს შორის, რათა დადგინდეს კავშირი კანონის უზენაესობასა და ეკონომიკას შორის.
„კანონის უზენაესობა“ ძირითადად ნიშნავს „კერძო საკუთრების უფლებების დაცვას“. ეკონომისტმა ფრიდრიხ ჰაიეკმა გაანალიზა თუ, როგორ შეიძლება კანონის უზენაესობა იყოს სასარგებლო თავისუფალი ბაზრისთვის. ჰაიეკმა აღნიშნა, რომ კანონის უზენაესობის ქვეშ, ინდივიდები შეძლებენ გონივრული ინვესტიციების გაკეთებას იმ იმედით, რომ ინვესტიციისგან დადებით მოგებას ნახავენ, ეს ჩანს შემდეგ სიტყვებში: „კანონის უზენაესობის ქვეშ ხელისუფლებას არ შეუძლია ინდივიდუალური მცდელობების შეჩერება ad hoc ქმედებით. როდესაც თამაშის წესები ცნობილია, ინდივიდი თავისუფალია, რომ თავის სურვილებს და მიზნებს ესწრაფვოს დარწმუნებულმა, რომ ხელისუფლების ძალა არ იქნება გამოყენებული მის წინააღმდეგ.“
კვლევებმა აჩვენა, რომ სუსტი კანონის უზენაესობა (მაგალითად, საჯარო წარმომადგენლობის ფართო უფლებამოსილება) ამცირებს ინვესტიციებს. ეკონომისტებმა აღმოაჩინებს, რომ საჯარო წარმომადგენელბისთვის უფლებამოსილების გაზრდის შემდგომ შეერთებული შტატების ფირმებმა შეწყვიტეს საერთოშირისო ინვესტიციები.
კულტურასთან მიმართებით
ხელოვნების და მეცნიერების ინსტიტუტების და ისტორიული ძეგლების დაცვის ხელშეკრულება ან რერიხის პაქტი არის ამერიკული ხელშეკრულება. რერიხის პაქტის მთავარი იდეა არის სამართლებრივი აღიარება იმისა, რომ კულტურული ობიექტების დაცვა არის უფრო მნიშვნელოვანი ვიდრე ამ კულტურის გამოყენება და განადგურება სამხედრო მიზნებისთვის, და კულტურის დაცვას ყოველთვის გააჩნია უპირატესობა სამხედრო საჭიროებასთან მიმართებით. რერიხის პაქტს 21 ამერიკულმა შტატმა ხელი მოაწერა 1935 წლის 15 აპრილს თეთრი სახლის ოვალურ კაბინეტში (ვაშინგტონი). ეს იყო პირველი საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოეწერა ოვალურ კაბინეტში. ჰააგას კონვენცია კულტურული საკუთრების პროტექციაზე სამხედრო კონფლიქტისას იყო პირველი საერთაშროისო ხელშეკრულება, რომელიც აქცენტს აკეთებს სამხედრო კონფლიქტში კულტურული საკუთრების დაცვაზე. მას ხელი მოეწერა ჰააგაში, ნიდერლანდებში 1954 წლის 14 მაისს და ძალაში შევიდა 1956 წლის 7 აგვისტოს. 2017 წელს ის იქნა რატიფიცრებული 128 ქვეყნის მიერ.
კანონის უზენაესობას ზიანი ადგება, როდესაც არსებობს შეუთავსებლობა სამართლებრივ და საზოგადოებრივ გადაწყვეტილებას შორის. ამის მაგალითია ინტელექტუალური საკუთრება. ინტელექტუალური საკუთრების საერთაშორისო ორგანიზაციის ეგიდით, მსოფლიოს მასშტაბით გატარდა მკაცრი საავტორო უფლებების დამცველი კანონები, თუმცა უმრავლესობა მოსახლეობისა არ ეთანხმება ამ კანონებს, რის გამოც საკუთრების უფლებების საპირისპიროდ მიმართავენ პირატულ ქმედებებს, მათ შორის აღინიშნება P2P ფაილების გაზიარების მაღალი მაჩვენებელი. მსგავსად, რუსეთში ხშირია გადასახადებისგან თავის არიდების შემთხევები  და თუ პირი აღიარებს, რომ ის არ იხდის გადასახადებს, მას  არც კოლეგები და არც მეგობრები არ აკრიტიკებენ ან განსჯიან, რადგან საგადასახადო სისტემას თვლიან არაგონივრულად. მექრთამეობას ასევე გააჩნია სხვადასხვა ნორმატიული დატვირთვა კულტურებს შორის.
განათლებასთან მიმართებით
განათლებას გააჩნია მნიშვნელოვანი როლი კანონის უზენაესობის (RoL) გავრცელებასა და სამართლიანობის კულტურის ჩამოყალიბებაში. არსებითად, მოსწავლეების შესაძლებლობების გაძლიერებით, თავი გაართვან რთულ ცხოვრებისეულ გამოწვევებს, ის ქმნის მნიშნელოვან დამცველობით ფუნქციას. ახალგაზრდები მნიშვნელოვანი სუბიექტები არიან სამართლიანობის კულტურის ჩამოყალიბებაში, შესაბამისად ხელისუფლებამ ხელი უნდა შეუწყოს მოსახლეობის განათლებას, რათა შეიქმნას დადებითი ღირებულებები და დამოკიდებულებები მომავალ თაობაში.
განათლების საშუალებით, მოსწავლეებმა უნდა შეიძინონ და განავითარონ კოგნიცია, სოციალურ-ემოციური და ქცევითი გამოცდილებები და უნარები, რაც მათ სჭირდებათ საზოგადოების პროდუქტიულ და პასუხისმგებლიან წევრებად ქცევისთვის. განათლება ასევე მნიშვნელოვან როლს თამაშობს სოციო-კულტურული ნორმების შენარჩუნებასა და გავრცელებაში და უზრუნველყოფს მის მუდმივ ევოლუციას. ფორმალური განათლების საშუალებით, ბავშვები და ახალგაზრდები სოციალიზაციის შედეგად იძენენ გარკვეულ ღირებულებებს, ქცევებს, დამოკიდებულებებს და როლებს, რომლებიც ქმნიან მათ პიროვნულ და სოციალურ იდენტობას, რაც შემდომ წარუძღვება მათ ყოვედღიური გადაწყვეტილებების მიღებაში.
რაც უფრო ვითარდებიან ბავშვები და ახალგაზრდები სწავლობენ, როგორ მოერგონ ნორმებს და შექმნან ახალი ნორმები, როლებიც ირეკლავენ თანამედროვე პირობებს. მსგავსად, განათლება სამართლისთვის განამტკიცებს და ავრცელებს კანონის უზენაესობის პრინციპს შემდეგი საშუალებებით:
გლობალური სამოქალაქო განათლება (GCE) ქმნის ხანგრძლივ განათლების პერსპექტივას. ეს არ არის მხოლოდ ბავშვებისთვის და ახალგაზრდებისთვის, არამედ უფროსებისთვისაც და ის მიიღება, როგორც ფორმალური ასევე არაფორმალური გზებით. ამ მიზნით, გლობალური სამოქალაქო განათლება  არის  განათლენასთან დაკავშირებული მდგრადი განვითარების მიზნის  ნაწილი  (SDG4, Target 4.7). კომპეტენციის ჩარჩო, რომელიც დაფუძვნებულია სწავლების ხედვაზე, მოიცავს სამ ძირითად კომპონენტს სრულფასოვანი სასწავლო გამოცდილების შესაქმენლად: შემეცნებითი, სოციო-ეკონომიკური და ქვეცითი.
საგანმანათლო რეფორმები და პროგრამები ხელს შეუწყობს პიროვნულ და სოციალურ ტრანსფორმაციებს, რაც მნიშვნელოვანია კანონის უზენაესოვის დასაცავად და გასავრცელებლად შემდეგი გზების დახმარებით:
სქოლიო
კატეგორია:სამართლებრივი კონცეფციები კატეგორია:პოლიტიკური კონცეფცია კატეგორია:სამართლის ფილოსოფია კატეგორია:ხელისუფლების დაყოფა
კანჩანაბურის პროვინცია
კანჩანაბურის პროვინცია (กาญจนบุรี) — ტაილანდის პროვინცია, ფართობით ყველაზე დიდი პროვინცია დასავლეთ ტაილანდის პროვინციებს შორის. მეზობელი პროვინციებია: ტაკი, უთაითანი, სუფანბური, ნაქონპათომი და რატჩაბური. დასავლეთით ესაზღვრება მიანმარი.
გუდერმესი
გუდერმესი (Гудермес) — გროზნოს შემდეგ სიდიდით მეორე ქალაქი ჩეჩნეთში. გუდერმესის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ბელკაზე გროზნოდან 40 კმ-ში. გუდერმესი სატრანსპორტო კვანძია. გუდერმესი დაარსდა XVIII საუკუნის დასაწყისში როგორც სოფელი; 1941 წელს, მას შემდეგ რაც გუდერმესი სარკინიგზო გზაჯვარედინი გახდა, მან ქალაქის სტატუსი შეიძინა. გუდერმესი სატრანსპორტო კვანძია, აქ ერთდება ბაქო-როსტოვის, ასტრახანისა და გროზნოსკენ მიმავალი სარკინიგზო ხაზები და საავტომობილო მაგისტრალები.
სქოლიო
კატეგორია:ჩეჩნეთის ქალაქები
კანჩანაბურის პროვინცია
გეოგრაფია
ცენტრალურ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, პროვინციას გარს ეხვევა დაბალი მთები. მიანმართან საზღვარზე გადის ქედი ბილაუ (მიანმარში მას ტანინტაი ეწოდება), რომელის პარალელურად გადის ქედი ტანანტაუჯი. ქედებს შორის მდებარეობს მდინარე ქჰუენოის და ქჰვეიაის ხეობები.
პროვინცია მდებარეობს ბანგკოკიდან 129 კმ დასავლეთით, საერთო ფართობით დაახლოებით 19.483 კმ². ეს არის ქვეყნის, სიდიდით მესამე პროვინცია, ნაქონრატჩასიმას და ჩიანგმაის შემდეგ. ტოპოგრაფიულად, პროვინცია არის დაფარული მარადმწვანე ტყით. პროვინცია ასევე მოიცავს მდინარეების Khwae Yai-ის და Kwae Noi-ის (იგივე "მდინარე კვაი"). ტურისტებს იზიდავს ისტორიულად უძველესი ცივილიზაციის და მეორე მსოფლიო ომის ხიდი მდინარე კვაიზე.
რამდენიმე ეროვნული პარკი, რომელიც მდებარეობს მთიანი ტყის ტერიტორიაზე შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ისტორია
არქეოლოგიური აღმოაჩენები კანჩანაბურიში თარიღდება მე-4 საუკუნით, ვაჭრობის ნიშნებით მიმდებარე რეგიონებში. ძალიან ცოტა რამ არის ცნობილი ისტორიულად ქხმერების გავლენაზე კანჩანაბურიზე.
არ არის ბევრი ცნობა ისტორიულად კანჩანაბურის შესახებ, რამა I-ის მეფობის დროს, მაგრამ ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ პროვინცია სტრატეგიული მნიშვნელობა მიიღო აიუთაია-ს პერიოდში. 1982 წელს, ბევრი ადამიანის და სპილოს ჩონჩხები და ხმალი იპოვეს პჰანომ ტჰუანის რაიონში, წამყვანი სპეციალისტების ვარაუდით, ამ ტერიტორიაზე, შესაძლოა, გაიმართა ბრძოლა მეფე Naresuan-ის ბირმანელი პრინცის წინააღმდეგ.
ტრანსპორტი
მდინარე: ადგილობრივები იშვიათად იყენებენ მდინარეს, როგორც სატრანსპორტო საშუალებება. დღეს მდინარე მხოლოდ ტურისტული ატრაქციონია.
გზები: კანჩანაბურიში მოქმედებს სამი მაგისტრალი, რომლის საშუალებით უკავშირდება ერთმანეთს რაიონები და ასევე მეზობელ პროვინციებს.
აეროპორტი: კანჩანაბურიში არ არსებობს საჯარო აეროპორტი.
ჩრდილოეთი კივუს პროვინცია
სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პროვინციები
კანჩანაბურის პროვინცია
ჯანდაცვა
ქალაქში მოქმედებს Kanchanaburi Memorial Hospital-ი, ასევე უამრავი კლინიკები და აფთიაქები.
სქოლიო
კატეგორია:ტაილანდის პროვინციები
ახლა მხედავ (ფილმი)
ახლა მხედავ (ინგლ. Now You See Me) — 2013 წლის ამერიკული თრილერის ჟანრის ფილმი, რომლის რეჟისორია ლუი ლეტერიერი, ხოლო სცენარის ავტორი ედ სოლომონი, ბოაზ იაკინი და ედვარდ რიკური. ფილმში მონაწილეობენ მსახიობები: ჯესი ეიზენბერგი, მარკ რუფალო, ვუდი ჰარელსონი, ისლა ფიშერი, დეივ ფრანკო, მელანი ლორანი, მაიკლ კეინი და მორგან ფრიმენი. ფილმის სიუჟეტი მიჰყვება FBI–ის აგენტს და ინტერპოლის დეტექტივს, რომლებიც თვალყურს ადევნებენ ილუზიონისტების გუნდს, რომლებიც თავიანთი წარმოდგენის დროს ბანკს ძარცვავენ.
ფილმის პრემიერა შედგა ნიუ-იორკში 2013 წლის 21 მაისს. ფილმმა არაერთგვაროვანი შეფასება მიიღო კრიტოსთა მხრიდან, განსაკუთრებით სადავო იყო დასასრული. ფილმი წარმატებული აღმოჩნდა და მსოფლიოს მასშტაბით 351.7 მილიონი აშშ დოლარი გამოიმუშავა. ფილმმა მოიგო სახალხო არჩევანის ჯილდო საყვარელი თრილერის ჟანრის ფილმისთვის და ასევე მიიღო ნომინაციები Empire Award-ზე, როგორც საუკეთესო თრილერი და სატურნის ჯილდო საუკეთესო ტრილერის ჟანრის ფილმისა და საუკეთესო მუსიკის კატეგორიებში.
სიდადი-გაუშა
სიდადი-გაუშა (Cidade Gaúcha) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 350 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სიანორტის შემადგენლობაში.
ახლა მხედავ (ფილმი)
წარმოება
2011 წლის 25 ოქტომბერს, Summit Entertainment– მა გამოაცხადა, რომ ახლა მხედავ გამოვიდოდა 2013 წლის 18 ივლისი. 2011 წლის 3 ნოემბერს კომპანიამ გამოაქვეყნა სარეკლამო პოსტერი.
სიდადი-გაუშა
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 062 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27.45 კმ²-ზე. ფართობი 11 062 კმ²-ია.
ახლა მხედავ (ფილმი)
წარმოება
2012 წლის 16 იანვარს, ლუიზიანაში, ახალ ორლეანში დაიწყო ძირითადი გადაღებები, რომელიც გაგრძელდა 2012 წლის 26 მარტამდე. დამატებითი გადაღებები შედგა ნიუ-იორკში 13 თებერვალს და ლას – ვეგასში, 2012 წლის 9 აპრილიდან ორი დღის განმავლობაში.
სიდადი-გაუშა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
ახლა მხედავ (ფილმი)
მუსიკა
ოფიციალური საუნდტრეკი, სახელწოდებით „Now You See Me", ფილმისთვის შექმნა ბრაიან ტაილერმა და გამოვიდა Glassnote Records– ის მიერ 2013 წლის 28 მაისს. ფილმის საუნდტრეკი „Entertainment ", რომელიც შესრულდა ფრანგული როკ-ჯგუფ Phoenix- ის მიერ, ფილმის დასასრულს გაჟღერდა.
შემოსავალი
ფილმმა შენ ახლა მხედავ აშშ-სა და კანადაში გამოიმუშავა 117,7 მილიონი აშშ დოლარი, მსოფლიოს სხვა ნაწილებში კი - 234 მილიონი დოლარი, შედეგად ფილმის შემოსავალმა მთელი მსოფლიოს მასშტაბით 351,7 მილიონი დოლარი შეადგინა. ფილმის ბიუჯეტი 75 მილიონი აშშ დოლარი იყო.
ფილმი წარმატებული აღმოჩნდა და გამოსვლის კვირას, 29 350 389 აშშ დოლარი გამოიმუშავა, რითაც ის მეორე ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ფილმი იყო ფორსაჟი 6-ის შემდეგ. ივნისის ბოლოსთვის მან წარმოებაზე ორმაგი შემოსავალი დააგროვა.
კრიტიკოსთა გამოხმაურება
ფილმმა ახლა მხედავ კრიტიკოსებისგან არაერთგვაროვანი შეფასება მიიღო. ყველაზე მეტად აკრიტიკებენ იმას, რომ დასასრულის გამო ფილმის ზოგიერთი ნაწილი გაუგებარი იყო. საპასუხოდ ზოგიერთი იძახდა, რომ ასე დასრულება საჭირო იყო მეორე ნაწილის გადასაღებად. Rotten Tomatoes– ზე ფილმის მოწონების რეიტინგია 50%, 167 მიმოხილვის საფუძველზე, ხოლო მისი საშუალო ნიშანი არის 5,71 / 10. Metacritic– ზე ფილმის ქულაა 50, 100 – დან, რომელიც ეფუძნება 35 კრიტიკოსის მიმოხილვას. CinemaScore-ზე, სადაც გამოკითხვაში მონაწილეობას იღებს მაყურებელი, ფილმს „A-" შეფასება აქვსA +-დან F-მდე მაჩვენებლით. პიტერ ჰამონდმა Movieline– დან დაწერა: „ფილმი საზაფხულო კინო მაგიაა, ის უფრო სახალისოა, ვიდრე ფილმები ოკეანის 11, 12 და 13 ერთად. თქვენ არ დაუჯერებთ თქვენს თვალებს - და ესაა მთავარი. "
= ჯილდოები და ნომინაციები =
სქოლიო
კატეგორია:Summit Entertainment-ის ფილმები კატეგორია:ფილმები ნიუ-იორკის შესახებ კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ამერიკული თრილერი ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები ძარცვის შესახებ კატეგორია:ამერიკული კრიმინალური თრილერი ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:2010-იანი წლების თრილერი ფილმები კატეგორია:2010-იანი წლების ფილმები ძარცვის შესახებ კატეგორია:2010-იანი წლების კრიმინალური თრილერი ფილმები კატეგორია:2013 წლის ფილმები
გიენი
250px|მინი|მარჯვნივ|გიენი 1360 წელს (რუსული) გიენი, გიუიენი (Guyenne, Guiana , ) — ისტორიული ოლქი სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში, ძვ. აკვიტანიის სახელწოდება XIII საუკუნიდან. XII–XV საუკუნეებში დროდადრო ინგლისს ეკუთვნოდა. 1453 წელს საფრანგეთს დაუბრუნდა. 1469–1472 წლებში ლუი XI-ის ძმის, შარლის აპანაჟი იყო, შემდგომ სამეფო დომენს შეუერთდა. XVI–XVIII საუკუნეებში გუიუიენისა და გასკონის (ცენტრი — ბორდო) საგუბერნატოროში შედიოდა. ამჟამად გიენის ტერიტორია რამდენიმე დეპარტამენტს უკავია.
ტრისტან ხანიშვილი
ტრისტან ხანიშვილი (დ. 30 მარტი, 1947) — ქართველი სოფლის მეურნეობის მუშაკი და პოლიტიკური მოღვაწე.
დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1965-1966 წლებში იყო კასპის კომუნალური მეურნეობის კომბინატის ინვენტარიზატორი. 1968 წლიდან იყო სოფელ ურბნისის საბჭოთა მეურნეობის აგროუბნის მუშა, 1972 წლიდან იყო ბრიგადირი, 1976 წლიდან იყო რუისის საბჭოთა მეურნეობის პროფკავშირის კომიტეტის თავმჯდომარე, 1979 წლიდან იყო საქართველოს კომუნისტური პარტიის ქარელის რაიკომის ინსტრუქტორი, 1980 წლიდან იყო სახალხო კონტროლის რაიონული კომიტეტის თავმჯდომარე, 1983-1990 წლებში იყო ქარელის სახალხო დეპუტატთა რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 30 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1947 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები კატეგორია:ქართველი სოფლის მეურნეობის მუშაკები კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
სეტუტი
სეტუტი ან სენენ... —  ძველი ეგვიპტის ფარაონი, მიეკუთვნება მეცხრე დინასტიას.
თანამედროვე არქეოლოგიურ აღმოჩენად ითვლება, ამ მმართველის არსებობა, რადგან იგი ნამდვილად ცნობილია ტურინის მეფეთა სიაში, სადაც მისი არასრული სახელია Senen[...]. ის შეიძლება გამეფებულიყო, ჰერაპოლისიდან ნებკაურა-ხეთის ან ვაჰკარე ხეთი I-ის შემდეგ და იყო ერთ-ერთი მეცხრე დინასტიის მმართველი. მისი მემკვიდრე იყო იმავე დინასტიის უცნობი მეფე.
სქოლიო
კატეგორია:ეგვიპტის მეცხრე დინასტიის ფარაონები
კოტულ-მორი
კოტულ-მორი (Cotul Morii) — სოფელი მოლდოვაში, ჰინჩეშტის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 24 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 680 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰინჩეშტის რაიონის სოფლები
ვაილჰაიმ-შონგაუს რაიონი
ვაილჰაიმ-შონგაუს რაიონი (Landkreis Weilheim-Schongau) — რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი ვაილჰაიმი. რაიონი შედის ბავარიის ფედერალურ მხარეში. ექვემდებარება ზემო ბავარიის ადმინისტრაციულ ოლქს. იკავებს 966,41 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენს 131 034 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 136 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 09 1 90.
პიუზა
პიუზა (Piusa jõgi, Пи́мжа) — სიდიდით მეოთხე მდინარე ესტონეთში. მდინარე სათავეს იღებს ესტონეთში ალასიარვის ტბიდან და ჩაედინება რუსეთის ტერიტორიაზე ფსკოვის ტბაში. მდინარის საერთო სიგრძე 109 კილომეტრია, ხოლო აუზის ფართობი 796 კმ².
რესურსები ინეტრნეტში
კატეგორია:ესტონეთის მდინარეები
თემურ დადიანი
თემურ დადიანი (დ. უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), შშმ პირთა შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2018, სოფია, ბულგარეთი, 55 კგ), შშმ პირთა შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, ლატრაკი, საბერძნეთი, 65 კგ) და ყოფილი სამხედრო. მონაწილეობა მიიღო ავღანეთის ომში, 2011 წელს ნაღმზე აფეთქების შედეგად დაკარგა ქვედა კიდურები. 2014 წელს მსოფლიო რეკორდი დაამყარა, 38,25 წამში შეასრულა 36 ამპუტირებული აზიდვა. ერთი წლის შემდეგ, 2015 წელს გააუმჯობესა საკუთარი რეკორდი და 38,25 წამში 37 ამპუტირებული აზიდვა შეასრულა.
სქოლიო
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები კატეგორია:დადიანები
თორაღაის ტალახის ვულკანი
თორაღაის ტალახის ვულკანი (Torağay palçıq vulkanı) — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი უდიდესი ტალახის ვულკანი. მდებარეობს გობუსტანის რაიონში, ქალაქ გობუსტანიდან 28 კმ-ის სიშორეზე. ვულკანის კრატერის დიამეტრი 900 მეტრს შეადგენს და აქტიურია. სიმაღლე 400 მეტრს შეადგენს.
ვულკანის შესახებ
ვულკანის აქტივობაზე დაკვირვება 1841 წლიდან დაიწყო, ხოლო ბოლო ძლიერი ამორფქვევა 1988 წელს დაფიქსირდა. ბოლო ამორფქვევა კი 2018 წლის 22 აპრილს დაფიქსირდა.
ვულკანი ფორმით მკვეთრად კონუსურია. ვულკანის ტერიტორიის საერთო ფართობი 10 კმ² შეადგენს, ხოლო ტალახის საერთო მოცულობა 350 მლნ. მ³ აღწევს.
დურუშეჰვარ სულთანი
მინი|პრინცესა დურუშეჰვარი მამასთან, სულთან აბდულმეჯიდ II-სთან და მეუღლესთან ნავაბ აზამ-ჯაჰთან ერთად 1931 წელს. დურუშეჰვარ სულთანი (დ. 26 იანვარი, 1914 — გ. 7 თებერვალი, 2006) — ოსმალეთის უკანასკნელი სულთნის აბდულმეჯიდ II-ის ქალიშვილი, რომელიც იყო ოსმანთა დინასტიის ბოლო მემკვიდრე.
ბიოგრაფია
პრინცესა დურუშეჰვარი დაიბადა უსქუდარში, სტამბოლი. მისი მამა, სულთანი აბდულმეჯიდ II ემიგრაციაში წავიდა პარიზში, მას შემდეგ რაც ქემალ ათათურქმა ოსმალეთის იმპერია გააუქმა და რესპუბლიკა გამოაცხადა 1924 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1914 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 2006 კატეგორია:ოსმანების დინასტია
სავე
სავე (Save River) — მდინარე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აფრიკაში.
მდინარე მიედინება ზიმბაბვეში და მოზამბიკში. მდინარის სათავე მდებარეობს ზიმბაბვეში, 80 კმ-ით სამხრეთით დედაქალაქ ჰარარედან. მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ, კვეთს სახელმწიფო საზღვარს ზიმბაბვესა და მოზამბიკს შორის. ჩაედინება ინდოეთის ოკეანეში, მოზამბიკის სრუტეში.
მდინარის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 400 კმ-ს. აქვს რამდენიმე შენაკადი. მდინარის წყალი გამოიყენება სარწყავად. მდინარეზე შესაძლებელია ნაოსნობა 100 კმ-ის მანძილზე ინდოეთის ოკეანესთან შეერთებამდე.
სქოლიო
კატეგორია:ზიმბაბვეს მდინარეები კატეგორია:მოზამბიკის მდინარეები
შეპსესკარა
შეპსესკარა — ძველი ეგვიპტის ფარაონი. მიეკუთვნება V დინასტიას. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 2465-2460 წლებში.
მმართველობა
სახელი შეპსესკარა შემონახულია საქარის ფარაონთა სიაში; იგი მოთავსებულია ნეფერირკარასა და ნეფერეფრას სახელებს შორის. აბიდოსის სიაში მისი სახელი არ არის ნახსენები. ჩანს, რომ მას მანეთონი უწოდებდა სისირესომს და ამბობდა რომ იგი 7 წლის განმავლობაში მეფობდა.
ტურინის სამეფო სია ასევე ამტკიცებს მისი მმართველობის 7 წელს. მართალია, ტურინის პაპირუსზე არ არის მისი სახელი ნახსენები, ცნობილია მხოლოდ მისი მმართველობის რამდენიმე წელი. ცალსახად თუ ვიმსჯელებთ მცირე რაოდენობის წარწერებზე, რომელებიც დარჩენილია ამ მეფის მმართველობის შესახებ მის უცნობ პირამიდაზე, წარმოშობს ეჭვს, რომ ამ ფარაონის მმართველობა არ აღემატებოდა ერთ წელზე მეტს. მართლაც, ორი ცილინდრული და რამდენიმე თიხის ბეჭედი, რომლებიც აღმოჩენილია სავარაუდოდ აბიდოსში, ყველაფერია რაც ამ ფარაონის შესახებ არის შემონახული. ბეჭდები მისი ჰორის სახელით აღმოჩენილია 1982 წელს, ნეფერეფრას ტაძრის ნაწილში, რომლის მშენებლობა არ დასრულებულა ნეფერეფრას სიცოცხლეში. აქედან გამომდინარეობს, რომ შეპსესკარა შესაძლოა ქვეყანას მართავდა ნეფერეფრას შემდეგ.
შეპსესკარას პირამიდა
შეპსესკარას მიეწერება დაუმთავრებელი პირამიდა სახურის სამხრეთ პირამიდებში. არცერთ მოცემულ მტკიცებულებაში ეს პირამიდა არ ფიგურირებს. ასეთ პირამიდას რამდენიმე ისტორიკოსი მიაწერს მენკაუჰორსაც და V დინასტიის კიდევ ერთი ფარაონის პირამიდას, რომელიც ასევე არ არის იდენტიფიცირებული. ამ პირამიდების მშენებლობის პროცესი იქნა შეწყვეტილი ზუსტად მისი დაწყებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ. ფაქტობრივად, უბრალოდ გაითხარა და გაიჭრა ადგილი ამ პირამიდებისთვის. მიწისქვეშა გასამაგრებელი სამუშაოები საწყის ეტაპზევე შეჩერდა. იმდროინდელი თანამედროვე ისტორიკოსების ცნობებზე დაყრდნობით, მენხაურას პირამიდის მშენებლობა სავარაუდოდ დამთავრდა და მათივე ვარაუდით იგი მდებარეობდა საქარაში ან დახშურში.
ტრადიციულად შეპესკარას მმართველობა მოთავსებულია ფარაონ ნეფერირკარა-კაკაისა და ნეფერეფრას შორის. ცალსახად, ზემოთ აღიშნულიდან გამომდინარე წარმოიქმნება ურთიერთგამომრიცხავი ჰიპოთეზები ამ ფარაონზე: ამ ჰიპოთეზის თანახმად შეპსესკარას მმართველობა არ უსწრებს წინ ნეფერეფრას, არამედ იყო მისი მემკვიდრე. შეპესკარა შესაძლოა იყო საჰურას შვილი, რომელმაც ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება ნეფერეფრას გარდაცვალების შემდეგ. სავარაუდოდ, მან განახორციელა ქორწინება ნიმაათაპ II-სთან. ერთი მხრივ, შეპსესკარამ ვერ გაუძლო ძვრებს მის ცხოვრებაში და რამდენიმე ხნის შემდეგმ მართველობა გადაეცა ნიუსერას, ნეფერერას უმცროს ძმას და ნეფერირკარას შვილს რომელიც მას დედოფალ ხენტკაუს II-სგან ჰყავდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგვიპტის მეხუთე დინასტიის ფარაონები
ილოკური ენა
ილოკური ენა, ილოკანური ენა (ილოკანო, ილოკო) — ილოკების ენა. გავრცელებულია ფილიპინებში — კუნძულ ლუსონის ჩრდილო-დასავლეთ (ილოკანდია), ჩრდილოეთ და მრავალ სხვა რაიონში, აგრეთვე ზოგიერთ სხვა კუნძულ (მინდორო, მინდანაო და სხვ.). წარმოადგენს ლუსონის ჩრდილოეთ ნაწილში მცხოვრები ხალხების ერთ-ერთ საურთიერთობო ენას. ფილიპინებში ილოკურზე, როგორც მშობლიურ ენაზე მოლაპარაკეთა რაოდენობა დაახლოებით 7,7 მილიონი ადამიანია, მეორე ენაა 2,3 მილიონი ადამიანისათვის (XXI საუკუნის დასაწყისის შეფასებით). ამ ენაზე ლაპარაკობს აშშ-ში ფილიპინელი იმიგრანტების ნაწილიც (75,6 ათასი; 2000, აღწერა).
ილოკური ენა მიეკუთვნება ფილიპინურ ენებს. გამოიყოფა 2 დიალექტური ზონა: ჩრდილოეთი (პროვინციები: ჩრდილოეთი ილოკოსი, აბრა) და სამხრეთი (პროვინციები: სამხრეთი ილოკოსი, ლა-უნიონი).
ილოკურ ენაზე მიმდინარეობს სწავლება სკოლებში, ტელე- და რადიომაუწყებლობა, ვითარდება მრავალჟანრიანი მხატვრული ლიტერატურა.
XIX საუკუნის ბოლომდე გამოიყენებოდა ფილიპინური მარცვლოვანი დამწერლობის ილოკური ვარიანტი. ამ ვარიანტის განმასხვავებელი ნიშანი იყო ბოლო თანხმოვნის შემდეგ ხმოვნის არარსებობის აღმნიშვნელო განსაკუთრებული ნიშანი (ჯვრის ფორმის). მასზე დაწერილი უძველესი ძეგლია „Doctrina Cristiana“ (1621). XVIII საუკუნის შუა ხანებიდან ილოკური ენისათვის გამოიყენება ლათინურ გრაფიკაზე დაფუძნებული დამწერლობა.
სქოლიო
კატეგორია:ფილიპინური ენები
ჯომოლჰარი
ჯომოლჰარი (ཇོ་མོ་ལྷ་རི; ཇོ་མོ་ལྷ་རི) — მწვერვალი ჰიმალაიში, ჩინეთისა და ბჰუტანის საზღვარზე. სიმაღლე 7326 მ. დასერილია ბრაჰმაპუტრის აუზის მდინარეთა ღრმა ხეობებით. სამხრეთი კალთიდან სათავეს იღებს მდინარე პარო-ჩუ, ხოლო ჩრდილოეთი კალთიდან ტორსა (ამო). ცნობილია აგრეთვე „კანჩენჯანგას პატარძლის“ სახელწოდებით. ტიბეტურ ბუდიზმში მიჩნეულია წმინდა მთად. პირველი ასვლა განხორციელდა 1937 წლის მაისში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინეთის მთები კატეგორია:ბჰუტანის მთები
გუაპორემა
გუაპორემა (Guaporema) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სიანორტის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 219 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11.03 კმ²-ზე. ფართობი 201 150 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
სტიმპანკი
მინი|250პქ|სტიმპანკის სტილის [[ვიქტორიანული ეპოქა|ვიქტორიანული ეპოქის სამოსი.]] სტიმპანკი (steampunk) — სამეცნიერო ფანტასტიკის ქვეჟანრი, რომელიც თავის თავში მოიცავს ტექნოლოგიასა და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნებას, შთაგონებულს XIX საუკუნის ინდუსტრიული ორთქლის მანქანებით. როგორც ლიტერატურული მიმდინარეობა შეიქმნა 1980-იანი წლებში კიბერპანკის საპირწონედ და თანდათანობით იქცა ხელოვნების ფორმად, კულტურულ მოძრაობად და სუბკულტურად. ითვლება კიბერპანკის ყველაზე განთქმულ დისტრიბუტივად.
როგორც წესი, სტიმპნაკის სიუჟეტი მოიცავს მე-19 საუკუნის ვიქტორიანული ეპოქის ან ამერიკის ველური დასავლეთის ალტერნატიულ ისტორიას, სადაც მასიურად გამოიყენება ორთქლის მანქანები და წარმოდეგენილია დამახასიათებელი ქალაქის პეიზაჟები და კონტრასტული სოციალური ფენები. შესაძლოა, სტიმპანკში, ასევე გაერთიანებული იყოს ფენტეზის, საშინელებათა ლიტერატურის, ისტორიული პროზის, დეტექტივისა და ფანტასტიკის სხვა ჟანრების ელემენტები.
სტიმპანკზე შესამჩნევი გავლენა მოახდინა მე-19 საუკუნის მწერლების, ჟიულ ვერნის, ჰერბერტ უელსის, მერი შელისა და ედვარდ სილვესტერ ელისის სამეცნიერო რომანებმა. მიუხედავად იმისა, რომ 1960-1970-იან წლებში გამოცემული ბევრი ნაუმუშევარი მიიჩნევა სტიმპანკის ნიმუშებად, ტერმინი „სტიმპანკი“ წარმოიშვა 1980-იანი წლების ბოლოს, რომელიც პირველად იხმარა ამერიკელმა სამეცნიერო ფანტასტმა მწერალმა კევინ ჯეტერმა.
ჟანრის მნიშვნელოვანი წარმომადგენლები არიან: უილიამ გიბსონი, გორდონ დალკვისტი, კევინ ჯეტერი, ჯეიმზ ბლეილოკი, ჩაინა მიევილი, ბრიუს სტერლინგი და სკოტ ვესტერფელდი
სქოლიო
კატეგორია:სტიმპანკი კატეგორია:არტ-ნუვო კატეგორია:ფენტეზის ჟანრები კატეგორია:რეტრო სტილი კატეგორია:სამეცნიერო ფენტეზი კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრები კატეგორია:მეცნიერული ფანტასტიკის თემები კატეგორია:სუბკულტურები
ვაისენბურგ-გუნცენჰაუზენის რაიონი
ვაისენბურგ-გუნცენჰაუზენის რაიონი (Landkreis Weißenburg-Gunzenhausen) — რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი ვაისენბურგი. რაიონი შედის ბავარიის ფედერალურ მხარეში. ექვემდებარება შუა ფრანკონიის ადმინისტრაციულ ოლქს. იკავებს 970,83 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენს 94 502 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 98 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 09 5 77.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბავარიის რაიონები
კრასნოარმეისკოე (ჰინჩეშტის რაიონი)
კრასნოარმეისკოე (Crasnoarmeiscoe) — სოფელი მოლდოვაში, ჰინჩეშტის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 89 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 359 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჰინჩეშტის რაიონის სოფლები
შილდის ეკლესია
ტერმინი შილდის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს:
ემაიიგი
ემაიიგი (Emajõgi) — მდინარე ესტონეთში. სათავეს იღებს პუჰაიარვის ტბიდან და ჩაედინება ჩუდის ტბაში. მდინარის საერთო სიგრძე 218 კილომეტრია, ხოლო აუზის ფართობი 9960 კმ². სახელწოდება „ემაიიგი“ ესტონურიდან ითარგმნება როგორც „დედა-მდინარე“. მდინარეზე გაშენებულია ქალაქი ტარტუ.
რესურსები ინეტრნეტში
კატეგორია:ესტონეთის მდინარეები
ხაჩიკი
ხაჩიკი (Խաչիկ) — სოფელი სომხეთში, ვაიოცძორის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 860 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 047 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 17 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 62.11 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვაიოცძორის პროვინციის სოფლები
გურამ ვეკუა
გურამ ვეკუა (დ. 5 იანვარი, 2004, ზუგდიდი) — ქართველი სპორტსმენი (ძალოსნობა), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, ეილათი, ისრაელი, 96 კგ), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, ეილათი, ისრაელი, 96 კგ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 2004 კატეგორია:ქართველი ძალოსნები
ჩაბი
იმპერატორის მეუღლე ჩაბი (დ. 1227 — გ. 1281) — ჩინეთის იმპერატორის მეუღლე იუანის დინასტიიდან. მონღოლეთის ხანის და მთელი ჩინეთის იმპერატორის, ყუბილაი ხანის მეუღლე.
„მონღოლეთის საიდუმლო ისტორიის“ მიხედვით, ჩაბი ყუბილაის ფავორიტი ცოლი და არაოფიციალური მრჩეველი იყო მისი მმართველობის განმავლობაში. ის ხელოვნების მოყვარული იყო, რის გამოც შესაძლოა მას დიდი წვლილი მიუძღვის ვენეციელი მოგზაურის, მარკო პოლოს წარმატებაში. არსებობდა იმის ეჭვიც, რომ მისი დედამთილის, სორჰატანის მსგავსად, ისიც ქრისტიანი იყო.
დედოფალი ჩაბი სიმბოლურად განასახიერებდა ქალის დიდ როლს მონღოლეთის კულტურაში. როგორც ყუბილაის მეუღლეს და მრჩეველს, ჩაბი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და დიპლომატიური გავლენა ჰქონდა, განსაკუთრებით ჩინეთის მასების შერიგებისას. ჩაბიმ ხელი შეუწყო ბუდიზმის მაღალ დონეზე განვითრებას მთავრობაში. სამხრეთ ჩინეთის საიმპერატორო ოჯახის დასამშვიდებლად, ჩაბი მათ უკეთესი მოპყრობას პირდებოდა. ის ასევე დაეხმარა ყუბილაის აეცილებინა მონღოლეთის საძოვრებზე მოსახლე ჩინელ ხალხთან ბრძოლა, რაც მათთან საუბრით და პატივისცემით შეძლო. ჩაბის დახმარებით, ყუბილაიმ შეძლო დაემორჩილებინა მისი პატივმოყვარე ძმა, ჩინეთის აზნაურობა და გლეხობა.
ზემო ალგოის რაიონი
ზემო ალგოის რაიონი (Landkreis Oberallgäu) — რაიონი გერმანიაში. რაიონის ცენტრი — ქალაქი ზონთოფენი. რაიონი შედის ბავარიის ფედერალურ მხარეში. ექვემდებარება შვაბიის ადმინისტრაციულ ოლქს. იკავებს 1.527,97 კვ. კმ. ფართობს. მოსახლეობა შეადგენს 150 363 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 99 ადამიანი/კვ.კმ-ზე. რაიონის ოფიციალური კოდი — 09 7 80.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბავარიის რაიონები
არსინოე I
მინი|200პქ|არსინოე I არსინოე I (Αρσινόη Α’) (დ. ძვ. წ. 305 - გ. დაახ. ძვ. წ. 248 ) — პტოლემე II ფილადელფოსის მეორე ცოლი. თრაკიისა და მაკედონიის მეფის, დიადოქოს ლისიმაქეს შვილი. სავარაუდოდ პირველი ცოლის ნიკეას, ან მეორე ცოლის ამესტრიდასაგან.
დაიბადა დაახლ. ძვ. წ. 305-295 წლებს შორის. პტოლემე II-ს ცოლად გაჰყვა დაახლოებით ძვ. წ. 284-281 წლებში. პტოლემე III-ის, ლისიმაქესა (მოკლეს პტოლემე IV-ის ბრძანებით) და ბერენიკეს (ანტიოქე II თეოსის მეორე მეუღლე) დედა.
დაადანაშაულეს ქმრის წინააღმდეგ შეთქმულებაში და გადაასახლეს კოპტში, სამხრეთ ეგვიპტეში. გარდაცვალების თარიღი უცნობია.
სქოლიო
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები კატეგორია:ქალი ფარაონები კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბერძნები
ალხას კვიცინია
ალხას ალიკსას ძე კვიცინია (Алхас Алықьса-иԥа Кәыҵниа, Алхас Алексеевич Квициниа; დ. 23 ივნისი, 1969, კუტოლი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — აფხაზი პოლიტიკოსი. 2019 წლის აფხაზეთის ე. წ. საპრეზიდენტო არჩევნების დროს იყო პრეზიდენტობის კანდიდატი, პირველ ტურში მიიღო 18 955 ხმა (22,91%), მეორეში — 38 766 (46,17%) და მეორე ადგილი დაიკავა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1969 კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი კატეგორია:აფხაზი პოლიტიკოსები
სომხეთის მინერალური ინდუსტრია
სომხეთის მინერალური ინდუსტრია — სომხეთის ეკონომიკის ერთ-ერთი მთავარი სექტორია, 2017 წელს მისი ექსპორტის 30.1%-ს შეადგენდა. სომხეთი მოლიბდენის ძირითადი მწარმოებელი ქვეყანაა, მოლიბდენი გამოიყენება, ფოლადის ზოგიერთ მაღალხარისხოვან და სხვა მეტალთან შენადნობებში. ზანგეზურის საბადოში, მოიპოვებენ სპილენძსა და მოლიბდენს, ამ საბადოს გააჩნია მოლიბდენის დიდი რეზერვი. გარდა მოლიბდენისა, სომხეთს აქვს სხვა მნიშვნელოვანი საბადოები, სადაც მოიპოვება სპილენძი, მცირე დოზით კი ტყვია, ვერცხლი და თუთია, ასევე სამრეწველო მინერალების საბადოები, მათ შორის ბაზალტის, დიატომიტი, გრანიტი, თაბაშირი, კირქვისა და პერლიტის.
სომხეთის განვითარების სააგენტოს მონაცემებით, სომხეთს აქვს 670-ზე მეტი საბადო (მასში შედის: სამშენებლლო მასალების, შავი და ფერადი ლითონების საბადოები), მათ შორის 30 არის რკინის არშემცველი ლითონების და ძვირფასი ლითონის საბადოები. ამ საბადოებიდან ამჟამად ფუნქციონირებს 400-მდე. ლითონის საბადოებს შორის აღსანიშნავია, 7 საბადო რომელშიც მოიპოვებენ სპილენძსა და მოლიბდენს, 3-ში მხოლოდ სპილენძს, 13-ში ოქროსა და ოქროს-პოლიმეტალებს (ანუ ოქროს გარდა შეიცავს სხვა ლითონებს) და 2-ში რკინას. გარდა ამ საბადოებისა, რომლებიც ჩაწერილები არიან სახელმწიფოს მინერალური რესურსების სიაში, აღმოჩენილია სხვა ადგილებში, დამატებით კიდევ 115 საბადო.
წარმოება
2017 წელს სამთო ინდუსტრიის პროდუქტი გაიზარდა 14.2% -ით, 172 მილიარდ AMD-ის მიმდინარე ფასებით და ამან გამოიწვია სომხეთის მშპ 3.1% -ით გაზრდა. 2005 წელს ფუნქციონირებდა ჩვიდმეტი სამთო და მეტალურგიული საწარმო. უმსხვილესმა საწარმოებმა დანაღმეს სპილენძისა და მოლიბდენის საბადოები (შესაძლებელი იყო ასევე ოქროს გამოყოფაც). სომხეთმა ასევე აწარმოა ალუმინის ფოლგა, რომელიც დამზადდა რუსეთიდან იმპორტირებული ნედლეულით. ასევე ქვეყანას გააჩნდა ალმასის ჭრის ინდუსტრია იმპორტირებული ნედლეულის გამოყენებით. სომხეთი თიქმის არ აწარმოებდა საწვავს და დამოკიდებული იყო ბირთვულ ელექტროსადგურზე და ჰიდროელექტროსადგურებზე. ქვეყანაში ბირთვული საწვავის და ბუნებრივი აირის იმპორტი ხდება რუსეთიდან.
2005 წელს, საერთო ჯამში, დანაღმული ლითონის საბადოების მოცულობა შემცირდა, თუმცა გაიზარდა მადნის წარმოება. 2004 წელს პროდუქციის მოცულობა გაიზარდა როგორც შავ, ისე ფერადი მეტალურგიულ სექტორში. 2004 წელთან შედარებით გაზრდილია, პროდუქციისა და ცალკეული მინერალური საქონლის მოცულობა.
საგარეო ვაჭრობა
2017 წელს რეგიონში მინერალური პროდუქტის (ძვირფასი ლითონებისა და ქვების გამოკლებით) ექსპორტი გაიზარდა 46,9% -ით ან 692 მილიონი აშშ დოლარით, რაც შეადგენდა მთლიანი ექსპორტის 30,1% -ს.
მსოფლმხედველობა
ქვეყანაში მინერალების წარმოების სექტორის განვითარება სამომავლოდ დაგეგმილია, ვინაიდან დამატებითი თანხები ხელმისაწვდომი გახდება მინერალთა სექტორის განვითარებისთვის. მინერალური წარმოება იზრდება (გარდა ბრილიანტის გადამამუშავებელი ინდუსტრიისა) და ქვეყანა განსაკუთრებულ ძალისხმევას იჩენს ინვესტიციების მოსაზიდად თავის სამთო სექტორში. მოსალოდნელია მოლიბდენის გადამუშავება გაიზარდოს წარმატებული საპრივატიზაციო პროგრამის შედეგად, რომელშიც ინვესტიცია 200 მილიონ აშშ დოლარს შეადგენდა, რამაც საშუალება მისცა ზანგზურის სპილენძ-მოლიბდენის კომპლექსს 2005 წელს დაეწყო თავისი სამთო და გადამამუშავებელი ოპერაციები. მიზანი არის მადნის გადამუშავების შესაძლებლობების გაზრდა.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთი
Vipera shemakhensis
Vipera shemakhensis (Vipera shemakhensis) ან შემახის გველგესლა — შხამიანი გველების სახეობა გველგესლასებრთა ოჯახის გველგესლას გვარისა. ქვესახეობებს არ მოიცავს. ენდემურია აზერბაიჯანისთვის. გავრცელებულია ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში (შაქი-შამახის რაიონებში).
აღწერა
სიგრძე 55–60 სმ შეადგენს. გველის ამ სახეობის შხამი ადამიანისთვის ნაკლებად სახიფათოა.
გავრცელება
გავრცელებულია აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მათ შორის შემახის რაიონში. გველის სახელი რაიონის სახელიდან წარმოიშვა, სადაც ის აღმოაჩინეს.
სქოლიო
კატეგორია:გველგესლა
სხვა შუადღე
„სხვა შუადღე“ — თოქ-შოუ, რომელიც ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ის ეთერში ყოველ სამუშაო დღეს 12:30-დან 14:00-მდე გადის ეთერში. გადაცემა მრავალფეროვანია და მასში განიხილავენ სხვადასხვა აქტუალურ და მნიშვნელოვან თემებს. გადაცემის ყოველდღიური წამყვანები არიან: თიკა ფაცაცია, გვანცა დარასელია და სოფიკო ნარჩემაშვილი.
გადაცემის შინაარსი
ორშაბათს წამყვანები საუბრობენ მწვავე და საინტერესო საზოგადოებრივ და სოციალურ საკითხებზე. ყოველ ორშაბათს მაყურებელს თომა ჩაგელიშვილი წარუდგენს რუბრიკას „სხვა ისტორია“. გარდა ამისა, კვირის დასაწყისში თანაწამყვან ქეთა გაბუნიასთან ერთად შინაური ცხოველების უფლებებზე და მათი მოვლის წესებზეა საუბარი. სამშაბათი დღე რუბრიკას „თეთრი ხალათი“ ეთმობა დრო. გადაცემის თანაწამყვანი „დავით ტატიშვილის სპორტული მედიცინისა და რეაბილიტაციის ცენტრს“ კლინიკური დირექტორი — თეა ადამია პროფესიონალ ექიმებთან ერთად ინფორმაციას სხვადასხვა დაავადების შესახებ აწვდის მაყურებელს. გადაცემის დასკვნით ნაწილში მთამსვლელი ნიკა ლებანიძე საქართველოს გამორჩეულ ადგილებს სტუმრობს. ოთხშაბათი დღის თანაწამყვანია თორნიკე გოგრიჭიანი, მთავარი თემა ფსიქოლოგთან ერთად იშლება. ხუთშაბათს ჯანსაღი ცხოვრების წესის, სილამაზის, სტილის და თავის მოვლის შესახებ, მაყურებელს რჩევებს ქრისტინე იმედაძე და არჩილ სოლოღაშვილი აძლევენ.