cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სულეიმან I
კონფლიქტი ჰაბსბურგებთან
1543 წელს ოსმალეთის არმიამ ალყა შემოარტყა ჰაბსბურგების ხელში მყოფ უნგრეთის ქალაქ ესტერგომს. ოსმალეთის არმიას მეთაურობდნენ თავად სულთანი სულეიმანი და მისი ვაჟი, შეჰზადე მეჰმედი. ოსმალეთის არმიასთან ერთად იბრძოდა საფრანგეთის არმიაც. ესტერგომის ალყა ამ კონფლიქტის გაგრძელება იყო. ალყა 25 ივლისს დაიწყო. ესტერგომმა ვერ გაუძლო ოსმალეთის კარგად მომზადებული არმიის შეტევებს და 15 დღეში, 10 აგვისტოს დაეცა. ამ წარმატებულმა ალყამ ითამაშა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი როლი იმაში, რომ ჰაბსბურგები დათანხმდნენ ოსმალეთთან ზავის დადებას, იმ პირობებით, რასაც ოსმალეთის იმპერია სთავაზობდა.
1547 წელს, სულეიმანმა, საღვთო რომის იმპერატორმა, კარლ V-მ და ფერდინანდ I-მა დადეს ადრიანოპოლის დროებითი ხელშეკრულება, რომლითაც კარლმა და ფერდინანდმა აღიარეს ოსმალეთის სრული კონტროლი უნგრეთზე და ამასთან ერთად, იმისთვის, რომ ფერდინადი ჩრდილოეთი და დასავლეთი უნგრეთის მეფედ დარჩენილიყო და განეგრძო მისი კონტროლი, ყოველწლიურად ოსმალეთისათვის უნდა გადაეხადა 30 000 ოქრო ხარკის სახით.
ნიცის ალყა
ესტერგომის ალყის პარალელურად, მიმდინარეობდა ნიცის ალყა, რომელიც 6 აგვისტოს ოსმალეთის ფლოტმა ხაირ ალ-დინ ბარბაროსას მეთაურობით. ნიცა, იმ პერიოდში, კარლ V-ის იმპერიას ეკუთვნოდა. ეს ალყა იყო ოსმალეთ-საფრანგეთის ალიანსის მიერ დაკისრებული მისიის შესრულება. კარლ V-სა და ინგლისის მეფე ჰენრი VIII-ის წინააღმდეგ, ოსმალეთის ფლოტთან ერთად, საფრანგეთის ფლოტიც იბრძოდა.
მალტის ალყა
მინი|მარცხნივ|მალტის ალყა 1565 წელს, ოსმალეთის ფლოტმა ალყა შემოარტყა ხმელთაშუა ზღვის კუნძულ მალტას. ამ დროს, ოსმალეთის ფლოტის ცნობილი მეთაური, ხაირ ალ-დინ ბარბაროსა უკვე დიდი ხნის გარდაცვლილი იყო. კუნძულ მალტის აღება ძალიან მნიშვნელოვანი იყო ოსმალეთისათვის, რათა საკუთარი პოზიციები ხმელთაშუა ზღვაზე კიდევ უფრო მეტად განემტკიცებინა.
ოსმალეთის ფლოტი მალტაზე 1565 წლის 18 მაისს ჩავიდა. მანამ, სანამ ოსმალები მალტაზე ჩავიდოდნენ, მოსახლეობამ აიღო მოსავალი მათ შორის ჯერ კიდევ დაუმწიფებელი მოსავალი. ოსმალეთის ფლოტი ბევრად აღემატებოდა მალტის ფლოტს. მალტის ფლოტის უდიდესი ნაწილი ესპანეთის იმპერიას ეკუთვნოდა. ალყა 19 მაისს დაიწყო. ძალიან უიმედო მდგომარეობა იყო ქრისტიანთათვის, რადგან ოსმალეთის მეომართა რაოდენობა 22 000-დან 48 000-მდე მერყეობდა, ხოლო მალტას მხოლოდ 6 100-8 500 ადამიანი იცავდა. მალტის ალყა სამი თვის განმავლობაში უშედეგოდ გრძელდებოდა, თუმცა ოსმალები მაინც არ ხსნიდნენ ალყას და ჰქონდათ იმედი, რომ კუნძულს აიღებდნენ. მაგრამ ნელ-ნელა ალყის გაგრძელება შეუძლებელი ხდებოდა და 11 სექტემბერს ოსმალებმა ალყა მოხსნეს. ქრისტიანული სამყაროსთვის ეს ძალიან დიდი გამარჯვება იყო. ოსმალეთის მოულოდნელი მარცხით გაოგნებული დარჩა თითქმის მთელი მსოფლიო და მათ შორის თავად სულთან სულეიმანიც, რომელიც უშედეგო ალყის შემდეგ ძალიან განრისხდა.
პირველი ლაშქრობა
სულეიმანმა ევროპაზე მოპოვებული რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამარჯვების შემდეგ აღმოსავლეთისკენ აიღო გეზი. შაჰმა თამაზ I-მა, მოკლა სულეიმანის ერთგული ბაღდადის მმართველი და მის ადგილზე თავისი ერთგული ადამიანი დანიშნა. სწორედ ამის გამო, 1533 წელს სულეიმანმა იბრაჰიმ-ფაშას დაავალა გამგზავრებულიყო ირანში სალაშქროდ. იბრაჰიმმა დაიპყრო ვანი, არჭეში, ოლთისი, ყარსი, ერზურუმი და ერაყის მნიშვნელოვანი ნაწილი. შაჰ თამაზი დაარწმუნეს, რომ ოსმალთათვის ზავი შეეთავაზებინა, მაგრამ სულეიმანმა ზავზე მტკიცე უარი განაცხადა და ბრძოლა განაგრძო. 1535 წელს, სულეიმანმა და იბრაჰიმ-ფაშამ მოძებნეს გზა შესულიყვნენ ბაღდადში. ამ გეგმამ გაამართლა და ბაღდადის მმართველი ტყვედ ჩავარდა, ხოლო ბაღდადი ოსმალეთის შემადგენლობაში შევიდა.
მეორე ლაშქრობა
1547 წელს, შაჰ-თამაზ I-ის ძმამ, ელქას მირზამ თავშესაფარი სთხოვა სულთან სულეიმანს. მას ძმის ადგილის დაკავება სურდა და ამაში ოსმალეთის სულთნის დახმარება სჭირდებოდა. 1548 წელს სულეიმანი თავის არმიასთან ერთად კიდევ ერთხელ გაემგზავრა თამაზ I-ის წინააღმდეგ საბრძოლველად. ოსმალებმა თავიდან დაიკავეს ირანის დედაქალაქი თავრიზი და ისპაანი. ამის გარდა, სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქები, ბასრა, ქირქუქი და შეჰრიზორი. ამას გარდა, ვანი. თუმცა, მათ მაინც ვერ მოახერხეს ტახტიდან ჩამოეგდოთ თამაზ I და მის ნაცვლად ელქას მირზა აეყვანათ.
ვანის ალყა
ოსმალეთის არმიამ ალყა შემოარტყა შაჰ-თამაზის ხელში მყოფ ქალაქ ვანს. ოსმალეთის არმიას სათავეში ედგა თავად სულეიმანი, მისი ვაჟები, მუსტაფა და ბაიაზიდი და ელაქას მირზა. ალყა დიდი ხნის განმავლობაში არ გაგრძელებულა. ოსმალეთის არმია აღემატებოდა შაჰ-თამაზის არმიას. ქალაქი ვანი 25 აგვისტოს დაეცა და ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
მესამე ლაშქრობა
1553 წელს სულეიმანი მესამე და უკანასკნელად გაემგზავრა ირანში სალაშქროდ. თუმცა, ლაშქრობაში გამგზავრების დროს, როცა არმია კონიაში იყო გაჩერებული, მისი ბრძანებით, მისი უფროსი შვილი, შეჰზადე მუსტაფა სიკვდილით დასაჯეს. ამასთან ერთად, სულეიმანის უმცროსმა შვილმა, შეჰზადე ჯიჰანგირმა ძმის სიკვდილით დასჯის გამო შიმშილობა გამოაცხადა და ალეპოში გარდაიცვალა. სულეიმანმა ორი შვილის სიკვდილის გამო ლაშქრობაზე კონცენტრაცია ვეღარ მოახერხა. ოსმალებმა ააოხრეს ჩრდილოეთი სომხეთი, დაიკავეს ერზურუმი, მაგრამ ამ ლაშქრობით ბევრი ვერაფერი მოიგეს. 1554 წელს, თამაზ I-ის სწორი სტრატეგიის შედეგად, ოსმალეთის არმია ჩიხში მოექცა და სულეიმანი იძულებული გახდა, რომ ზავის დადებაზე თანხმობა განეცხადებინა.
ამასიის ზავი
უშედეგო მესამე ლაშქრობის შემდეგ, 1555 წლის 29 მაისს, ქალაქ ამასიაში, სულეიმანმა და თამაზ I-მა დადეს ამასიის ზავი, რომლის შედეგადაც დასრულდა სულეიმანის მიერ ჯერ კიდევ 1532 წელს დაწყებული ირან-ოსმალეთის 23 წლიანი ომი კავკასიისა და ერაყისთვის. ზავის მიხედვით, ოსმალეთის იმპერიას ერგო მთელი დასავლეთი საქართველო, ხოლო ირანს — აღმოსავლეთი საქართველო. აგრეთვე, ოსმალეთმა მიიღო ერაყი და მისი დედაქალაქი ბაღდადი, რომლის მიღებაც განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანი იყო ოსმალეთისთვის. მაგრამ, სეფიანთა მფლობელობაში დარჩა თავრიზი. ამასიის ზავს დიდი ხნის განმავლობაში არ უმოქმედია. 1578 წელს, სულთანმა მურად III-მ ირან-ოსმალეთის ომი თავიდან დაიწყო.
ტუნისის ალყა
მინი|200პქ|მარჯვნივ|ერთ-ერთი მომენტი ტუნისის ალყიდან 1534 წელს კაპუდან-ფაშა ხაირ ალ-დინ ბარბაროსამ და ოსმალეთის ფლოტმა ალყა შემოარტყა ტუნისის დედაქალაქ ტუნისს. მანამ, სანად ჰიზირ-რეისის ფლოტი დაიწყებდა ქალაქის ალყას, ოსმალეთი ძალიან კარგად მოემზადა ამისთვის. ოსმალეთს ჰყავდა 70 გალერა და ძალიან ბევრი მეომარი. ამიტომ, თითქმის წარმოუდგენელი იყო, რომ მათ ეს ქალაქი ვერ აეღოთ.
ტუნისი იმყოფებოდა კარლ V-ის ხელში. ოსმალებმა თავიდანვე მძლავრი იერიშები მიიტანეს ქალაქზე. ძალიან უჭირდა ტუნისს გაძლება და დღითი დღე რთულდებოდა ქალაქის დაცვა. ოსმალები კი ნელ-ნელა ამძლავრებდნენ საკუთარ იერიშებს და უფრო და უფრო უახლოვდებოდნენ ქალაქის აღებას. 1534 წლის 16 აგვისტოს ტუნისი დაეცა და ეს მოულოდნელი არავისთვის ყოფილა. ტუნისი საკმაოდ ცოტა ხნის განმავლობაში დარჩა ოსმალეთის შემადგენლობაში, რადგან 1535 წელს კარლ V-მ ქალაქი გაათავისუფლა ოსმალებისგან და თავიდან დაიპყრო.
ტრიპოლის ალყა
მინი|მარცხნივ|180პქ|ტრიპოლის ალყა 1547 წელს დადებული ადრიანოპოლის დროებითი ხელშეკრულებიდან 4 წლის შემდეგ, ოსმალებმა ალყა შემოარტყეს კარლ V-ის ხელში მყოფ ქალაქ ტრიპოლის. ოსმალეთს სათავეში ედგა სინან-ფაშა. ოსმალეთ-საფრანგეთის ალიანსის მიერ დაკისრებული მოვალეობით, ოსმალეთის არმიას შეუერთდა საფრანგეთის ელჩის არმია.
მოწინააღმდგეთა არმიის სათავეში იდგა კარლ V-ის მიერ დანიშნული გასპარ დე ვალიერი. ოსმალებმა ალყა 1551 წლის 9 აგვისტოს დაიწყეს. ალყის დაწყებამდე ჩანდა, რომ ქალაქის აღებას ერთ კვირაზე მეტი არ დასჭირდებოდა და ამას კარლ V-ც ხედავდა, თუმცა ის ქალაქის დაბრუნებას იმავე გზით აპირებდა, როგორც ტუნისი დაიბრუნა. ამიტომ ძალზე არ აღშფოთებულა. ოსმალეთისა და საფრანგეთის გაერთიანებულმა არმიამ ქალაქი ალყის დაწყებიდან 6 დღეში, 15 აგვისტოს აიღო. 16 აგვისტო ქალაქი უკვე ოფიციალურად შევიდა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში.
პირველი ალყა (1556)
1556 წელს, სულეიმანის ბრძანებით, ოსმალეთის არმიამ ალყა შემოარტყა ალჟირის ქალაქ ორანს, რომელიც ეკუთვნოდა იმპერატორ კარლ V-ს. ოსმალეთის იმპერიის არმიასთან ერთად კვლავ იბრძოდა საფრანგეთის არმია.
ოსმალები ძალიან ცდილობდნენ ამ ქალაქის აღებას, თუმცა ჰქონდათ ძალიან დიდი დანაკლისი და თანაც ახლოსაც კი არ იყვნენ ქალაქის აღებასთან. 1556 წლის აგვისტოს შუა რიცხვებში ოსმალეთის არმიას დაკარგული ჰყავდა 40-მდე გალერა. ზარალი უფრო და უფრო იზრდებოდა, თუმცა ქალაქს აღებას ვერ ახერხებდნენ, ამიტომ ალყის გაგრძელებას აზრი აღარ ჰქონდა და ოსმალებმა იგი მოხსნეს.
კამპანიები ინდოეთის ოკეანეში
მინი|200პქ|მარცხნივ|[[ოსმალეთის გემები ინდოეთის ოკეანეში]] ოსმალეთის გემები ჯერ კიდევ 1518 წლიდან აკონტროლებდნენ ინდოეთის ოკეანის მნიშვნელოვან ნაწილს. სულეიმანმა რამდენიმე კამპანიას უხელმძღვანელა პორტუგალიის წინააღმდეგ. ოსმალეთის ფლოტის მიზანი იყო, რომ კვლავ აღედგინა სავაჭრო ხელშეკრულება ინდოეთთან.
1538 წელს, სულეიმანის ბრძანებით, ოსმალეთის ფლოტმა სცადა გაეძარცვა პორტუგალიური გემები პაკისტანისა და ინდოეთის დასავლეთ სანაპიროზე. ამ მცდელობამ შედეგი არ გამოიღო, თუმცა ადენში დაბრუნების შემდეგ ოსმალეთმა კონტროლი დაამყარა სრულიად იემენზე. ამავე წლის სექტემბერში ოსმალეთმა ალყა შემოარტყა ინდოეთის ქალაქ დიუს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მათ გამარჯვება ვერ მოიპოვეს.
ოკეანეში პირველი კამპანია ოსმალეთის გამარჯვებით დასრულდა. კამპანიის შემდეგ, პორტუგალიამ მალევე დაიწყო მოქმედებები. პორტუგალიის გემებმა დაიკავეს ადენი და ალყა შემოარტყეს ჯიდას. მათ მიზანს წითელ ზღვაში შეღწევა წარმოადგენდა. 1548 წელს ოსმალეთის ფლოტმა ფირი-რეისის მეთაურობით მეორე კამპანია წამოიწყო. ფლოტმა 1549 წელს ადენი დაიბრუნა, რითაც წითელი ზღვის უსაფრთხოება უზრუნველყოფილი იყო. 1552 წელს ფირი-რეისმა განაგრძო კამპანია. მისი მიზანი იყო სპარსეთის ყურეში შეღწევა. ფლოტმა გზად დაიკავა ქალაქი მასკატი, ჰქონდა ჰორმუზის აღების მცდელობაც, მაგრამ უშედეგოდ. დაპყრობილ იქნა ბაჰრეინის კუნძული, ყატარი. ფლოტი უკვე უახლოვდებოდა პორტუგალიის ფლოტს, მაგრამ ბასრაში ფირი-რეისმა უკან დახევა დაიწყო. იგი სუეცში მხოლოდ ორი გალერით დაბრუნდა.
წითელ ზღვაზე დამყარებული მკაცრი კონტროლის შედეგად, ოსმალეთმა მოახერხა ეკონტროლებინა ინდოეთის სავაჭრო მარშრუტები. ინდოეთის ოკეანეზე კონტროლის გამყარებამ კი ოსმალეთს საშუალება მისცა 1552 წელს ალყა შემოერტყა ომანის დედაქალაქ მასკატისთვის. ეს ალყა წარმატებულად დასრულდა და ომანის დედაქალაქიც ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
1557 წელს ქვეყნებს შორის კონფლიქტი დასრულდა. სრული გამარჯვება არც ერთ მხარეს არ მოუპოვებია.
1558 წელს კვლავ განახლდა კონფლიქტი პორტუგალიასა და ოსმალეთს შორის. სულეიმანის მითითებით, ოსმალეთის ფლოტმა კიდევ ერთხელ შეუტია პორტუგალიის ფლოტს. პორტუგალია აძლიერებდა კონტროლს ინდოეთის ოკეანეში, რაც საფრთხეს უქმნიდა ოსმალეთის სავაჭრო მონოპოლიას. სწორედ ამიტომ, ოსმალებმა გაძარცვეს პორტუგალიის გემები ოკეანეში, აზიასა და აღმოსავლეთ აფრიკაში. ეს კონფლიქტი რვა წლის განმავლობაში გაგრძელდა და სულეიმანის გარდაცვალების შემდეგ, 1566 წლის შემოდგომაზე დასრულდა, თუმცა არც ერთი ქვეყნისთვის მას არანაირი სიკეთე არ მოუტანია.
ოსმალეთ-საფრანგეთის ალიანსი
1536 წელს, სულეიმანმა და საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I-მა ხელი მოაწერეს ოსმალეთ-საფრანგეთის ალიანსს. მათ ჰქონდათ ერთი და იგივე ინტერესები. ორივეს სურდა დაესუსტებინა კარლ V. ოსმალეთის დაპყრობებით აღშფოთებულმა ქრისტიანულმა სამყარომ მზადება დაიწყო ოსმალეთის წინააღმდეგ ჯვაროსნული ლაშქრობისთვის და საფრანგეთმა დახმარება შესთავაზა ოსმალეთს. ამ ალიანსით, საფრანგეთს ევალებოდა, რომ ხელი შეეშალა ამ ჯვაროსნული ლაშქრობის მოწყობისთვის და უარი ეთქვა დახმარებაზე ქრისტიანული სამყაროსთვის, ხოლო ოსმალეთს ევალებოდა, რომ დახმარებოდა საფრანგეთს ჰაბსბურგების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ოსმალეთი პირნათლად ასრულებდა თავის ვალდებულებას. 1543 წელს დაწყებული ქალაქ ნიცის ალყაც სწორედ ამ ალიანსის მიერ დაკისრებული ვალდებულების შესრულება იყო. ოსმელეთ-საფრანგეთის ალიანსმა სულთან სულეიმანისა და ფრანსუა I-ის გარდაცვალების შემდეგაც საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში იმოქმედა. ალიანსი მოქმედებდა ლუდოვიკო XIV-ის მმართველობის პერიოდშიც.
უკანასკნელი ლაშქრობა და გარდაცვალება
მინი|მარცხნივ|200პქ|სულეიმანიეს მეჩეთი 1566 წელს, ოსმალეთის არმია უნგრეთში მიემგზავრებოდა სიგეტვარის ციხის ასაღებად. სულთანმა სულეიმანმა არმიის მეთაურად მაშინდელი დიდი ვეზირი, სოკოლუ მეჰმედ-ფაშა დანიშნა, რადგან თავად უკვე ძალიან დაბერებულიყო და აღარ შეეძლო, რომ არმიას სათავეში ჩასდგომოდა, თუმცა, ცოტა ხანში მან გადაწყვეტილება შეცვალა და კვლავ თავად ჩაუდგა არმიას სათავეში. ექიმებმა უთხრეს სულთანს, რომ თუ ის არმიას ლაშქრობაში გაჰყვებოდა, უკან ვეღარ დაბრუნდებოდა, თუმცა მან გადაწყვეტილება არ შეცვალა და არმიას ლაშქრობაში გაჰყვა. სულეიმანის ბრძანებით, მალევე დაიწყო სიგეტვარის ალყა, თუმცა, ყველა კარგად ხედავდა, რომ სულეიმანი თავს კარგად არ გრძნობდა და დაავადება ძალიან აწუხებდა. სოკოლუ მეჰმედ-ფაშამ მას დედაქალაქში დაბრუნება შესთავაზა, თუმცა სულეიმანმა მეჰმედ-ფაშას ამაზე მტკიცე უარი განუცხადა და უთხრა, რომ სანამ სიგეტვარის ციხეს არ აიღებდნენ, დედაქალაქში არ დაბრუნდებოდა. 7 სექტემბერს, როცა ოსმალეთის არმია მაქსიმალურად ცდილობდა აეღო სიგეტვარის ციხე, სულთან სულეიმანი, 46 წლიანი მმართველობის შემდეგ, 71 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მეორე დღეს სიგეტვარი ოსმალეთის შემადგენლობაში შევიდა. სულეიმაის მემკვიდრეს, სელიმს, კონიაში შიკრიკი გაუგზავნეს და სასწრაფოდ აცნობეს მამის გარდაცვალების ამბავი. სელიმის კორონაცია ჩატარდა მანამ, სანამ ოსმალეთის არმია უკან დაბრუნდებოდა.
სულეიმანის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, სახელგანთქმულმა არქიტექტორმა, მაიმარ სინანმა, თავად სულეიმანის ბრძანებით, ააშენა სულეიმანის სახელობის მეჩეთი (სულეიმანიეს მეჩეთი), რომელიც დღემდე მდებარეობს სტამბოლში. სულეიმანიეს მეჩეთი არის ერთ-ერთი უძველესი ნაგებობა თურქეთის უდიდეს ქალაქში. გარდაცვალების შემდეგ, სულთან სულეიმანი სწორედ მისი სახელობის მეჩეთში დაკრძალეს.
რეფორმები და კულტურული მემკვიდრეობა
გარდა იმისა, რომ ოსმალეთის იმპერიამ სულეიმანის მმართველობის პერიოდში მრავალი ტერიტორია დაიპყრო, ოსმალეთი ასევე გაძლიერდა ეკონომიკურად და კულტურულად. კანონების (კანუნნამე) საშუალებით, რომლებიც სულეიმანმა შეიმუშავა, მნიშვნელოვნად დაჩქარდა იმპერიის განვითარება. გზა გაეხსნა დასავლურ კულტურას. მისი მმართველობის პერიოდში გაიხსნა უამრავი სკოლა და ხელოვანებს მიეცათ მეტი თავისუფლება, შეექმნათ პირობები, რათა კარგად ეკეთებენიათ ის საქმე, რაც სიამოვნებას ანიჭებდათ და ამისთვის მიეღოთ შესაბამისი ანაზღაურება. აგრეთვე, მან გახსნა სკოლა, სადაც ნიჭიერ ხელოვანებს შეეძლოთ მიეღოთ განათლება და განვითარებულიყვნენ. სულეიმანის ბრძანებით, სტამბოლში უამრავი მეჩეთი, სასახლე და ციხესიმაგრე აშენდა. იმ დროისთვის, ძალიან ცნობილი არქიტექტორი იყო სინანი. მის მიერ დაპროექტებული ნაგებობები, დღემდე მდებარეობს თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მათ შორისაა შეჰზადესა და სულეიმანიეს მეჩეთები.
სულეიმანის მმართველობის პერიოდში, ოსმალეთში გაიხსნა სკოლები და უბრალო ოჯახის შვილებს საშუალება მიეცათ, რომ მიეღოთ განათლება. სულეიმანმა ყველანაირი წოდების ადამიანებს ერთნაირი პირობები შეუქმნა. მის დროს ვაჭრებს მიეცათ მეტი თავისუფლება და შეუმცირდათ ბეგარა. როგორც ცნობილია, სულეიმანი ყოველ კვირას გადაცმული დადიოდა ბაზარში და ვაჭრების პრობლემებს ისმენდა, ყიდულობდა მათ პროდუქტს და იგებდა, რამდენად ხარისხიანი იყო იგი. ის გულუხვად ასაჩუქრებდა იანიჩარებსა და მათ მეთაურებს ყოველი წარმატებული ლაშქრობის შემდეგ. მან ძალიან შეაყვარა თავი ხალხს და გარდაცვალების შემდეგ მას უწოდეს „კანონმდებელი“ (Kanuni) და „დიდებული“ (Muhteşem). სულეიმანის მმართველობის პერიოდი ოსმალეთის იმპერიის ისტორიაში ყოველმხრივ ოქროს ხანად არის მიჩნეული.
აიშე ჰაფსა სულთანი
მინი|მარჯვნივ|აიშე ჰაფსა სულთნის მიერ აშენებული ფსიქიატრიული საავადმყოფო. [[მანისა]] აიშე ჰაფსა სულთანი იყო სულთან სულეიმანის დედა. ჰაფსა სულთანი იყო სულეიმანის მამის, სულთან სელიმ I-ის მეუღლე და ყირიმის ხანის, მენლი I-ის ქალიშვილი. მას და სულთან სელიმს ეყოლათ 8 შვილი. 4 ვაჟი და 4 ქალიშვილი. სამი ვაჟი მათ მალევე გარდაეცვალათ. აიშე ჰაფსა სულთანი მანისაში ცხოვრობდა სულეიმანთან ერთად 1520 წლამდე. სწორედ იგი ახშობდა მაჰიდევრან სულთანსა და ჰიურემ სულთანს შორის არსებულ დავას, რომელიც ორ ქალს შორის სულეიმანის მმართველობის პირველ წლებში მიმდინარეობდა. აიშე ჰაფსა სულთანი იყო სულეიმანის შემდეგ მეორე პირი ოსმალეთის იმპერიაში და გარდაცვალებამდე, 1534 წლამდე სულეიმანთან ერთად განაგებდა იმპერიას და იღებდა გადაწყვეტილებებს მის მომავალთან დაკავშირებით. გარდაიცვალა 1534 წელს და დაკრძალულია სელიმ I-ის გვერდით.
პარგელი იბრაჰიმ-ფაშა
200px|მინი|მარცხნივ|იბრაჰიმ-ფაშას სახლ-მუზეუმი ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში, შეჰზადე სულეიმანმა, პარგაში გაიცნო პარგელი იბრაჰიმი (როგორც თავად უწოდებდა). როგორც ცნობილია, იბრაჰიმმა იგი მოხიბლა ვიოლინოზე დაკვრით, რაც მას ძალიან კარგად ეხერხებოდა. სულეიმანმა იგი მანისას სასახლეში წაიყვანა და ბაზიერად დანიშნა. ისინი დაახლოებით ერთი ასაკის იყვნენ. ტახტზე ასვლის შემდეგ, 1520 წელს, მან იგი თავის პირად მსახურად გამოაცხადა, ცოტა ხანში ის გახდა სასახლის მთავარი მსახური. იბრაჰიმი იყო ძალიან ჭკვიანი და როგორც ცნობილია, სულეიმანი მის აზრს უფრო ხშირად ეყრდნობოდა ვიდრე საბჭოს წევრებისას. შედეგად, მაღალი თანამდებობის პირების რისხვა იბრაჰიმმა მალევე დაიმსახურა. 1523 წელს სულეიმანმა იბრაჰიმი დიდ ვეზირადაც დანიშნა. დიდი ვეზირი იყო ფადი-შაჰის შემდეგ პირველი პირი ოსმალეთში. ცოტა ხანში, იბრაჰიმი დაქორწინდა სულეიმანის დაზე, ჰატიჯე სულთანზე. იბრაჰიმსა და ჰატიჯეს პირველი შვილი ადრევე გარდაეცვალათ და მის გარდა ეყოლათ შეჰზადე ოსმანი და ჰურიჯიჰან სულთანი. 1535 წელს, ირანში ლაშქრობის დროს, როცა იბრაჰიმი სულეიმანის გარეშე იმყოფებოდა, ბრძანება ახალი სახელით გასცა, რომელშიც ერია სიტყვა სულთანი, რაც სულეიმანმა დიდ შეურაცხყოფად მიიღო და სწორედ ამან განაპირობა 1536 წელს, პარგელი იბრაჰიმ-ფაშას სიკვილით დასჯა, როცა არავინ ელოდა და არავინ იცოდა ამის შესახებ, ღამით, მისსავე საწოლში.
ჰიურემ ჰასეკი სულთანი
ტახტზე ასვლის შემდეგ, სულეიმანის ჰარემში მოხვდა ალექსანდრა ლაროსა, რომელიც წარმოშობით იყო ყირიმის სახანოდან და ტახტზე ასვლის აღსანიშნავად, აჩუქეს სულთან სულეიმანს. მან მალევე მოინადირა სულთნის გული და გახდა მისი რჩეული. ალექსანდრას მომავალში ჰიურემი ეწოდა. მათ ეყოლათ 6 შვილი: შეჰზადე მეჰმედი, მიჰრიმაჰ სულთანი, შეჰზადე აბდულა, შეჰზადე სელიმი, შეჰზადე ბაიაზიდი და შეჰზადე ჯიჰანგირი. სულეიმანმა დაარღვია ტრადიცია, რომლითაც ოსმალეთის სულთნებს ცოლის შერთვა ეკრძალებოდათ და ჰიურემი ცოლად შეირთო. მისი დროიდან იწყება ქალთა სულთანატი ოსმალეთის იმპერიაში. ჰიურემი იყო ძალიან ჭკვიანი და როგორც ცნობილია სულეიმანი ხშირად უსმენდა მის რჩევებს იმპერიის მართვასთან დაკავშირებით და ითვალისწინებდა მათ. სავარაუდოდ, სწორედ მას მიუძღვის ძალიან დიდი წვლილი იმაში, რომ შეჰზადე მუსტაფას ბრალი ღალატში დასდეს და სულეიმანის ბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს 1553 წელს. ამის მიზეზი კი ის გახდა, რომ მას ძალიან სურდა სულეიმანის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე მისი ერთ-ერთი ვაჟი ასულიყო და მუსტაფა ამ მიზნის განხორციელებაში ხელს უშლიდა. მუსტაფას წინააღმდეგ შეთმულების მოწყობაში მას დიდი ვეზირი და სიძე რუსტემ-ფაშა დაეხმარა. თუმცა, მუსტაფას სიკვდილით დასჯის გამო საყვარელ ძმაზე დარდით ჰიურემისა და სულეიმანის უმცროსი ვაჟი, შეჰზადე ჯიჰანგირი გარდაიცვალა. 1558 წელს, ჰიურემ სულთანს უცნობი სენი შეეყერა და ამიტომ მისი შველა ვერ მოხერხდა და იგი გარდაიცვალა ამავე 1558 წელს. მისი გარდაცვალება სულთან სულეიმანმა ძალიან განიცადა.
სულთანი სულეიმანი და მისი შვილები
thumb|left|შეჰზადე მუსტაფას სიკვდილით დასჯა მინი|270პქ|მარჯვნივ|შეჰზადე ბაიაზიდი სულეიმანთან ერთად მანისაში სულთან სულეიმანს, ფიულანე ხათუნისგან ეყოლა შეჰზადე მაჰმუდი, გიულფემ ხათუნისგან შეეძინა შეჰზადე მურადი, მაჰიდევრან სულთნისგან ეყოლა რაზიე სულთანი, შეჰზადე მუსტაფა, ფატმა სულთანი და შეჰზადე აჰმედი. სულეიმანს იმდენად უყვარდა მაჰიდევრან სულთანი, რომ თავისი ტახტის მემკვიდრედ, თავისივე ტახტზე ასვლამდე, არა შეჰზადე მაჰმუდი, არამედ მუსტაფა გამოაცხადა. 1521 წელს გარდაიცვალნენ შეჰზადე მაჰმუდი და შეჰზადე მურადი. სულეიმანს, უკვე ტახტზე ასვლის შემდეგ, ჰიურემ სულთნისგან ეყოლა: შეჰზადე მეჰმედი, მიჰრიმაჰ სულთანი, შეჰზადე აბდულა, შეჰზადე სელიმი, შეჰზადე ბაიაზიდი და შეჰზადე ჯიჰანგირი. შეჰზადე აბდულა დაბადებიდან 3 წელში გარდაიცვალა. ხოლო შეჰზადე ჯიჰანგირს ჰქონდა ნაკლი - კუზი. ამიტომ, ის ვერც სანჯაყ-ბეი იქნებოდა და ვერც ტახტისთვის იბრძოლებდა. 1533 წელს, როგორც უფროსი ვაჟი და ტახტის მემკვიდრე შეჰზადე მუსტაფა მანისას მმართველად დაინიშნა. 1541 წელს, სულეიმანმა მანისაში შეჰზადე მეჰმედი გააგზავნა ხოლო მუსტაფა — ამასიაში. რადგან ის ტახტის ყველაზე ღირსეულ მემკვიდრედ მეჰმედს თვლიდა. ამავე 1541 წელს, სულეიმანმა კონიაში გაგზავნა შეჰზადე სელიმი. 1543 წელს, მოულოდნელად გარდაიცვალა მეჰმედი, სავარაუდოდ იგი ყვავილმა იმსხვერპლა. მეჰმედის გარდაცვალების შემდეგ, სულეიმანის ბრძანებით, სტამბოლში მეჰმედის პატივსაცემად ააგეს შეჰზადეს მეჩეთი. მეჩეთი 1543-1548 წლებში შენდებოდა. 1544 წელს სულეიმანმა მეჰმედის ნაცვლად მანისის სანჯაყ-ბეიდ შეჰზადე სელიმი დანიშნა. 1546 წელს მან კონიაში გააგზავნა შეჰზადე ბაიაზიდი.
ჰიურემ სულთანს სურდა, რომ სულეიმანის შემდეგ ტახტზე მისი ერთ-ერთი ვაჟი ასულიყო. სავარაუდოდ, სწორედ მან მოაწყო შეთქმულება შეჰზადე მუსტაფას წინააღმდეგ და ბრალი დასდო მას სულეიმანის ღალატში. სულეიმანმა მუსტაფას სიკვდილით დასჯა გადაწყვიტა. 1553 წელს, ირანში ლაშქრობის დროს, როცა მუსტაფა მამასთან შესახვედრად მის კარავში შევიდა, მცველებმა იგი შეიპყრეს და დიდხნიანი ბრძოლის შემდეგ მოკლეს. ძმის სიკვდილის დასჯის გამო შეჰზადე ჯიჰანგირმა შიმშილობა გამოაცხადა და 27 ნოემბერს ალეპოში გარდაიცვალა. სელიმი პირველ მემკვიდრედ გამოცხადდა, ხოლო ბაიაზიდი - მეორე. 1555 წელს, შეჰზადე ბაიაზიდი სულეიმანმა ქუთაჰიაში გააგზავნა. 1558 წელს სულეიმანმა, გადატრიალების შიშით ორივე შვილი დედაქალაქისგან მოშორებით გაგზავნა. სელიმი მანისადან კონიაში გაუშვა, ხოლო ბაიაზიდი - ამასიაში. თავდაპირველად ბაიაზიდი მამის გადაწყვეტილების წინააღმდეგი იყო, რადგან მანამდე ამასიას შეჰზადე მუსტაფა მართავდა, მაგრამ წლის ბოლოს სულეიმანის დაუყონებლივი ბრძანებით ამასიაში გაემგზავრა. ამავე წელს გარდაიცვალა ჰიურემ სულთანი და სელიმსა და ბაიაზიდს შორის დაპირისპირება უფრო გამძაფრდა. ბაიაზიდმა ძმის წინააღმდეგ საბრძოლველად ჯარის შეგროვება დაიწყო. სულეიმანმა დიდი მხარდაჭერა სელიმს გამოუცხადა, რადგან ეგონა ბაიაზიდი ამბოხებას აპირებდა. 1559 წლის 29 მაისს ბაიაზიდის არმია სელიმის არმიას დაუპირისპირდა, რომელშიც სელიმის ჯარის სიმრავლის გამო ბაიაზიდი დამარცხდა. სულეიმანს გადაწყვეტილი ჰქონდა ბაიაზიდის სიკვდილით დასჯა. 7 ივლისს ბაიაზიდმა ამასია 4 ვაჟთან ერთად დატოვა. ხოლო ქალიშვილები და მცირეწლოვანი ვაჟი შეჰზადე მურადი ამასიაში დატოვა. ზაფხულის ბოლოს ბაიაზიდი იძულებული გახდა სპარსეთის შაჰისთვის, თამაზისთვის ეთხოვა დახმარება და თავი მისი სასახლისთვის შეეფარებინა. როცა სულეიმანმა ეს შეიტყო, შაჰთან ელჩობა გააგზავნა, რათა დაეყოლიებინათ თამაზი ბაიაზიდის სიკვდილით დასჯაზე. 1561 წელს შაჰმა ბაიაზიდი შვილებთან ერთად სულეიმანს გადასცა. მისი ყველა მხარდმჭერი ჩამწკრივებულები დახოცეს. ბაიაზიდის მცირეწლოვანი შვილი მურადი სიკვდილით ბურსაში დასაჯეს. ბაიაზიდი 4 შვილთან ერთად სიკვდილით სივასში დასაჯეს. 1566 წელს სულთან სულეიმანის გარდაცვალების შემდეგ, ტახტზე შეჰზადე სელიმი ავიდა.
სავარაუდოდ, სულეიმანი თავიდანვე სელიმს მხარდაჭერას იმიტომ უცხადებდა, რომ იგი მის ყველა ბრძანებას უსიტყვოდ ასრულებდა, თუნდაც იგი უსამართლო ყოფილიყო. ხოლო მუსტაფა და ბაიაზიდი უსამართლოდ მიღებული ბრძანების შესრულებაზე უარს აცხადებდნენ, რაც სულეიმანს არ მოსწონდა. მისი სურვილი იყო, რომ ვაჟებს წინააღმდეგობა არ გაეწიათ მისთვის არცერთ შემთხვევაში და ასეთი სელიმი იყო. სავარაუდოდ, სწორედ ამით დაიმსახურა ოსმალეთის მომავალმა სულთანმა სულეიმანის მხარდაჭერა.
მისი ბრძოლის შედეგები
მინი|მარცხნივ|ოსმალეთი სულეიმანის გარდაცვალების წელს სულეიმანის გარდაცვალების შემდეგ ოსმალეთის იმპერია იყო ერთ-ერთი უძლიერესი იმპერია მთელ მსოფლიოში. სულეიმანმა საკუთარი კონტროლის ქვეშ მოაქცია ძირითადი მუსლიმანური ქალაქები: მექა, დამასკო, კაირო, მედინა, იერუსალიმი და ბაღდადი. მიაღწია ბალკანეთის პროვინციის დღევანდელ ხორვატიასა და ავსტრიამდე. ასევე, სულეიმანს ჰქონდა რომის აღების მცდელობაც. სულეიმანმა დაიპყრო ჩრდილოეთ აფრიკის დიდი ნაწილი. მისმა ექსპანსიამ საშუალება მისცა ოსმალეთს ყოფილიყო უძლიერესი ევროპაში. სულეიმანმა მრავალჯერ დაამარცხა ქრისტიანული სამყაროს გაერთიანებული ძალები და აგრეთვე, დაასრულა ირან-ოსმალეთის 1532-1555 წლების ომი ოსმალეთისთვის სასარგებლო ზავით. მისი მმართველობის პერიოდში წარმოიქმნა ოსმალეთისგან ცენტრალური ევროპის სრული დაპყრობის საფრთხე, რაზეც ავსტრიის ელჩმა, ბუსბექმა, ევროპა გააფრთხილა. მაგრამ ოსმალეთმა მაინც ვერ მოახერხა მსოფლიოზე ბატონობის დამყარება, რადგან მომავალი სულთნები, სელიმ II, მურად III, მეჰმედ III და ა. შ. არ ჰგავდნენ თავიანთ წინაპრებს, რის შედეგადაც, სულეიმანის გარდაცვალებიდან, დაახლოებით, 30 წელში ოსმალეთის იმპერიის რეგრესი დაიწყო, რაც სამ საუკუნეზე მეტ ხანს გაგრძელდა და საბოლოოდ მისი რუკიდან გაქრობით დასრულდა.
სქოლიო
კატეგორია:ბრძოლის ველზე მყოფი ოსმალეთის სულთნები კატეგორია:დაბადებული 1494 კატეგორია:გარდაცვლილი 1566 კატეგორია:ოსმანების დინასტია კატეგორია:შვილის მკვლელები კატეგორია:გარდაცვლილი 7 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 6 ნოემბერი
სანტა-კლარა (კუბა)
სანტა-კლარა (Santa Clara) — ქალაქი კუბის რესპუბლიკის ცენტრალურ ნაწილში. ვილია-კლარას პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი (Villa Clara). ქალაქი არის კულტურული და ტურისტული ცენტრი.
ისტორია
დაარსებულია 1689 წლის 15 ივლისს 175 ახალმოსახლის მიერ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კუბის ქალაქები
აბულ კალამ აზადი
მაულანა აბულ კალამ მუჰუდდინ აჰმად აზადი (ურდუ مولانا ابوالکلام محی الدین احمد آزاد‎, ბენგ. আবুল কালাম মুহিয়ুদ্দিন আহমেদ আজাদ; 11 ნოემბერი, 1888 — 22 თებერვალი, 1958)— ინდოელი პოლიტიკოსი და მეცნიერი. ინდოეთის დამოუკიდებლობის მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი და ინდუს-მუსლიმთა ერთიანობის მომხრე. 1912 წლიდან — ინდოეთის ეროვნული კონგრესის პარტიის წევრი.1912 წლიდან 1914 წლამდე მან გამოსცა ანტიბრიტანული გაზეთი „ალ-ჰილალი“ (ნახევარმთვარე). 1919–22 და 1930 წლებში აზადი იყო სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის კამპანიის ერთ – ერთი ლიდერი. ინგლისთან მოლაპარაკებების დროს 1942, 1945, 1946 წლებში. ხელმძღვანელობდა ინდოეთის დელეგაციას. იგი  გახლავთ თაფსირის— ყურანის განმარტების ავტორი და შრომებისა ურდუს ფილოსოფიასა და ლიტერატურის ისტორიაზე. 1947 წლის აგვისტოში გახდა ინდოეთის განათლების მინისტრი.
აბულ კალამ აზადს  პატივისცემის ნიშნად  საყოველთაოდ მოიხსენებენ  როგორც მაულანა აზადს;  სიტყვა მაულანა — "ჩვენი ოსტატი", ხოლო  აზადი (თავისუფალი)—ფსევდონიმია.
ბიოგრაფია
აბულ კალამ აზადი დაიბადა 1888 წლის 11 ნოემბერს მექაში. მამა— მულანა ჰაირუდინი,  გახლდათ  ბენგალელი მუსლიმი ავღანური ფესვებით. დედა— არაბი, შეიხის მუჰამედ ზაჰირ ვატრის ასული. 1890 წელს იგი ოჯახთან ერთად გადავიდა კალკუტაში.
აბულ კალამი დელის უძველესი  მაჰმადიანი ღვთისმეტყველი სწავლულების (ულემების) გვარს ეკუთვნოდა. მან კარგი განათლება მიიღო ოჯახში. ფლობდა რამდენიმე ენას, მათ შორის: არაბულ, ინგლისურ, ურდუს, სპარსულ, ჰინდის და ბენგალურ ენებს.
აბულ კალამი სწავლობდა ისტორიას, რელიგიას, მათემატიკას და სხვა მეცნიერებებს. 13 წლის ასაკში დაქორწინდა ახალგაზრდა მუსლიმ გოგონაზე. წერდა სტატიებს რამდენიმე გაზეთისა და ჟურნალისთვის. 1912 წელს იგი გახდა გამოჩენილი ფიგურა ინდოეთის პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებაში. ახალგაზრდა შეუდგა დასავლური ფილოსოფიის, პოლიტიკისა და თანამედროვე ისტორიის შესწავლას. შთაგონებული იყო მუსლიმი რეფორმატორის საიდ აჰმად ხანის იდეებით; დროთა განმავლობაში  ბევრი  რელიგიური დოგმის მიმართ ეჭვი გაუჩნდა.
1906 წელს  ურდუზე დაბეჭდილი  გაზეთ „ალ-ჰილალის“ გამოქვეყნების შემდეგ, აზადი რედაქტორის თანაშემწე გახდა, იგი მხარს უჭერდა ინდური ნაციონალიზმის იდეებს და ყოველმხრივ აკრიტიკებდა ბრიტანეთის ინდოეთის ხელისუფლებას. 1914 წელს გაზეთი დაიხურა და აზადი ცოტა მოგვიანებით დააპატიმრეს. 1920 წლის 1 იანვრამდე სასჯელს იხდიდა ქალაქ რანჩის ციხეში. გათავისუფლების შემდეგ იგი მონაწილეობდა სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის მოძრაობაში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მაჰათმა განდი. 1923 წელს აზადი აირჩიეს ინდოეთის ეროვნული კონგრესის (INC) პარტიის თავმჯდომარედ. იგი  კონგრესის თავმჯდომარედ ხელმეორედ  აირჩიეს 1940 წელს და  პარტიის ლიდერი 1946 წლამდე დარჩა. მონაწილეობდა მოლაპარაკებებში ინდოეთისთვის დამოუკიდებლობის მინიჭების შესახებ. მარცხნივ|მინი|მაულანა აზადი, პატელი და [[მაჰათმა განდი. მუმბაი-1940 წ.]] მას შემდეგ, რაც ქვეყანამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, აზადი გახდა დამოუკიდებელი ინდოეთის განათლების მინისტრი და დარჩა ამ თანამდებობაზე  გარდაცვალებამდე-1958 წლამდე. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას მან აქტიურად ჩაატარა რეფორმები განათლების სფეროში. 1992 წელს  მიენიჭა ინდოეთის უმაღლესი სამოქალაქო სახელმწიფო ჯილდო, ბჰარატ რატნა.
ჯავაჰარლალ ნერუმ მას Mir-i- Karawan (ქარავნის წინამძღოლი) უწოდა, "ძალიან მამაცი და გალანტური ჯენტლმენი, კულტურის სრულყოფილი პროდუქტი, რომლის მსგავსი  დღევანდელობაში არცთუ ისე ბევრია" მაჰათმა განდიმ  აბულ კალამ აზადი მოიხსენია, როგორც  "პლატონის, არისტოტელესა და პითაგორას რანგის პიროვნება".
აბულ კალამ აზადის დაბადების დღე, 11 ნოემბერი, ინდოეთში აღინიშნება, როგორც განათლების  ეროვნული დღე.
ინდოეთის მრავალ დაწესებულებას მისი სახელი მიენიჭა. ზოგიერთი მათგანია: ნიუ დელიში მაულანა აზადის სამედიცინო კოლეჯი, ბჰოპალში მაულანა აზადის სახელობის ეროვნული ტექნოლოგიური ინსტიტუტი,   მაულანა აზადის სახელობის ურდუს  ეროვნული უნივერსიტეტი, დაწყებითი და სოციალური განათლების მაულანა აზადის ცენტრი (დელის MACESE უნივერსიტეტი), მაულანა აზადის კოლეჯი, მაულანა აზადის აზიის კვლევების ინსტიტუტი, აბულ კალამ მაულანა აზადის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი კალკუტაში, ცენტრალური უნივერსიტეტი  ნიუ- დელიში, მაულანა აზადის ბიბლიოთეკა ალიგარის მუსლიმურ უნივერსიტეტში  და მაულანა აზადის სტადიონი ჯამუში. მის სახლში განთავსებული იყო მაულანა აბულ კალამ აზადის აზიის კვლევების ინსტიტუტი, ამჟამად იქ  მაულანა აზადის მუზეუმია.
აზადის საფლავი დელიში ჯამა მასჯიდის გვერდით მდებარეობს. ბოლო წლებში ინდოეთის  ბევრი მოქალაქე გამოხატავდა  შეშფოთებას საფლავის ცუდი მდგომარეობის გამო. 2005 წლის 16 ნოემბერს, დელის უზენაესმა სასამართლომ  ბრძანა   ნიუ დელიში  აზადის საფლავი განეახლებინათ  და მისთვის ეროვნული ძეგლის სტატუსი მიენიჭებინათ. აზადის საფლავი მნიშვნელოვანი ღირსშესანიშნაობაა და ყოველწლიურად უამრავ ვიზიტორს იღებს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1888 კატეგორია:გარდაცვლილი 22 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1958 კატეგორია:ინდოელი სწავლულები კატეგორია:ინდოეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერები
ძვ. წ. 829
— წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
ხევისბერი
ხევისბერი — კულტის მსახური, ხალხური (თემური) და სახელმწიფო წარმომადგენელი ძველი საქართველოს აღმოსავლეთ მთიანეთში. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, ჴევის-ბერი ერთი ჴეობის უხუცესი (უფროსი) კაცია. ხევისბერობას საკანონმდებლო წესით განამტკიცებდა მთიულეთისთვის განკუთვნილი სამართლის წიგნი — ძეგლის დადება მეფეთმეფის გიორგის მიერ (XIVს).
ლიტერატურა
კატეგორია:წოდებები კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
Acropyga amblyops
Acropyga amblyops — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Acropyga-ის გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ის ქვეოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:Acropyga
ჭაჭუნის აღკვეთილი
ჭაჭუნის აღკვეთილი — აღკვეთილი საქართველოში, მდებარეობს დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ ქიზიყში. წარმოადგენს წარსულში ჭაჭუნის სახელმწიფო სატყეო მეურნეობის ბაზაზე დაარსებულ დაცულ ტერიტორიას. აღკვეთილის საერთო ტერიტორია 5200 ჰექტარია და იგი თბილისიდან 175 კილომეტრითაა დაშორებული.
მდებარეობა
ჭაჭუნა ქიზიყში, ისტორიულ კამბეჩოვანში მდებარეობს. გეოლოგიურად ჭაჭუნის აღკვეთილი ამიერკავკასიის მთათაშუა ოლქში შედის. ჭაჭუნაში გვხვდება ქვიშები, ქვიშაქვები, თიხები ვულკანური ფერფლის შრეებით, რიყნარები. აღკვეთილის ნაწილი კირქვული კონგლომერატებითაა აგებული. აღკვეთილის სიახლოვეს ცნობილია საფლუსე და საკირე კირქვის საბადოები, აგრეთვე ბიტუმის შემცველობის კირქვის გამოსავლები და მცირე ტბების სახით წარმოდგენილი ბიტუმის დანაგროვებები. აღკვეთილის რელიეფი ერთგვაროვანი არ არის, ბორცვები, თიხნარი გორაკები, ციცაბო ფერდობები, ტერასები და მშრალი ხევები ძალზედ სწრაფად მონაცვლეობენ და თავისებურ, საკმაოდ ლამაზ ლანდშაფტს ქმნიან.
კლიმატი
აღკვეთილის ტერიტორიაზე მდინარე იორი 24 ჰექტარის ფართობის ჭაობებსაც ქმნის. ჭაჭუნასთვის თბილი კონტინენტური, ზომიერი კლიმატია დამახასიათებელი. იანვრის საშუალო ტემპერატურა –2,5 °C, ხოლო ივლისის საშუალო – ჩრდილში +22 °C-ია. აღკვეთილისთვის რუხი ყავისფერი, ალავიური, შავმიწა და დამლაშებული ნიადაგებია დამახასიათებელი.
ფლორა
ჭაჭუნის აღკვეთილში საკმაოდ მრავალფეროვანი ფლორაა. მდინარე იორის გაყოლებაზე ტუგაის ტიპის ჭალის ტყე იზრდება, ხოლო მის მიმდებარე გორაკებზე და ტერასებზე სხვადასხვა სახის არიდული ნათელი ტყეების, ნახევარუდაბნოსა და სტეპური მცენარეულობის ფრაგმენტებია წარმოდგენილი. ჭალის ტყეებში აბსოლუტური დომინანტი მთრთოლავი ვერხვია. ასევე უმნიშვნელო რაოდენობით გვხვდება ჭალის მუხა, საკმლის ხე - საღსაღაჯი და წნორი.
აქ იშვიათ და გადაშენების პირას მისულ და ენდემურ სახეობებს ვხვდები, ასეთებია: ქართული ზამბახისა და ეიხლერის ტიტას   უმშვენიერესი ყვავილობა იხილოთ.
ფაუნა
მრავალფეროვანი და მდიდარია ჭაჭუნის ფაუნა. მწერებიდან მრავლად არიან კალიასებრნი. გავრცელებულია ფალანგა და მორიელი. ქვეწარმავლებიდან ხმელთაშუაზღვის კუ და ჩვენი ფაუნის ყველაზე შხამიანი გველი – გიურზა გვხვდება.
აქ ფრინველების 82 სახეობაა, ხოლო 10 სახეობა საქართველოს „წითელ ნუსხაშია“ შესული. ფრინველთაგან ბევრია: ქედანი, გვრიტი, შევარდენი, მიმინო, კაჭკაჭი, კაკაბი, ბექობის არწივი. ჭაჭუნის კირქვული წარმოშობის კლდეებში არსებული გამოქვაბულები ორბების და ფასკუნჯების საბუდარია. ღვიის ხეებზე ბუდობს სვავი. ჭაჭუნა მნიშვნელოვანია ულამაზესი ფრინველის დურაჯის პოპულაციითაც. ძუძუმწოვრებიდან ჭაჭუნაში რამდენიმე სახეობის მღრღნელი, ტურა, მელა, კურდღელი, ლელიანის კატა, ფოცხვერი, მაჩვი და გარეული ღორი  ბინადრობს.
2011 წელს აღკვეთილის ტერიტორიაზე საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ივრისპირეთის ექსპედიციის წევრებმა ნამარხი ფაუნის პალეონტოლოგიური ნიმუშები აღმოაჩინეს.
ისტორიული ძეგლები
ჭაჭუნას აღკვეთილში არის ისეთი მნიშვნელოვანი ძეგლები, როგორიცაა: ადრე შუა საუკუნეების ხორნაბუჯის ციხექალაქის ნანგრევები, XI საუკუნის ოზაანის ამაღლების ტაძარი და XVIII საუკუნეში კახეთის მეფე ერეკლე II-ის მიერ საქარავნო გზათა გზაჯვარედინზე აგებული, მთლიანად გალავანშემოვლებული და თითქმის პირვანდელი ფორმით დღევანდელობას მოღწეული ქალაქი ქიზიყი – გალავანში ჩაშენებული 23 კოშკითა და 5 კარიბჭით.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს აღკვეთილები
ვარდისუბანი (თელავის მუნიციპალიტეტი)
ისტორია
ქართულ საისტორიო წყაროებში სოფელი პირველად მოიხსენიება XIV საუკუნეში. სოფლის თავში, თურდოს ხეობაში, მიკვლეულია ძველი ნაქალაქარი, რაც, სავარაუდოდ, იმის დამადასტურებელია, რომ ეს ადგილები უძველეს დროიდანვე ადამიანთა აქტიურ სამოსახლოს წარმოადგენდა. სოფლის მნიშვნელობას ზრდიდა კახეთის სხვა ადგილებთან დამაკავშირებელ გზაზე მისი მდებარეობაც. ამას ხელს უწყობდა ვარდისუბნის თელავთან მეზობლობაც. XIV-XV საუკუნეებში ვარდისუბანში დიდი იყო საკათალიკოსო ყმა-მამულის ხვედრითი წონა. XVI საუკუნის დასაწყისში, კახეთის სამეფოს წარმოქმნის შემდეგ, სოფელი კიდევ უფრო მომძლავრდა. კახთა მეფის ლევანის მეუღლემ, გურიელის ასულმა თინათინმა სოფლის მახლობლად ახალი შუამთის ღვთისმშობლის მონასტერი ააშენა და მას შესწირა „აგარაკნი და დაბანი და დაადგინა მასზედა მოძღუართ-მოძღუარი“. „დაბანში“ ვარდისუბნის ნაწილიც შედიოდა. XVII საუკუნის პირველი ნახევრიდან, კახეთში შაჰ-აბას I-ისა და სხვათა შემოსევების შემდეგ, „დასტურლამალში“ და სხვა ქართულ საისტორიო წყაროებში ვარდისუბანი ნასოფლარად მოიხსენიება. ამავე საუკუნის II ნახევარში იგი, როგორც ნასოფლარი, ფეოდალ-მოხელე მაღალაშვილებს ეკუთვნოდა. XVIII საუკუნის დასაწყისში ვარდისუბანმა კვლავ იწყო დასახლება, რასაც ხელი შეუწყო მისმა სიახლოვემ თელავთან და მნიშვნელოვან სატრანსპორტო გზასთან. 1706 წლის ამბებთან დაკავშირებით, თავის თხზულებაში სოფელს იხსენიებს ვახუშტი ბატონიშვილი. ამ დროს ერეკლე I-ის ძის დავითის კახეთში მმართველობის პერიოდში, კახელებმა გადაწყვიტეს ჭარის დალაშქვრა და მარბიელი ლაშქრობების გამო ჭარელების დასჯა. კახელებს მიეშველნენ თუშ-ფშავ-ხევსურებიც. დავითის სარდლობით ქართველთა გაერთიანებული ლაშქარი 1706 წელს ვარდისუბანში დაბანაკდა. აქედან აპირებდნენ ჭარელებზე გალაშქრებას, მაგრამ ჭარელებმა დავითს პატიება სთხოვეს.
XVIII საუკუნის I ნახევარში ვარდისუბანი თანდათან იზრდებოდა და შენდებოდა. შესაბამისს ისტორიულ დოკუმენტებში იგი სათავადიშვილო სოფლად იხსენიება. 1764 წელს ვარდისუბანი ერეკლე II-მ ალავერდის მონასტერს შესწირა, რის შემდეგ სოფლის ყმა-მამულს ალავერდის მონასტრის ნაცვლად განაგებდა. სოფელში იყო დავითგარეჯის მონასტრისათვის შეწირული მამულიც. ვარდისუბნელი მოლაშქრეები კახეთის მეოთხე სადროშოს შემადგენლობაში შედიოდნენ, რომელთაც ალავერდელი ეპისკოპოსი სარდლობდა. ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ ვარდისუბანი თბილისის გუბერნიის თელავის მაზრის შემადგენლობაში შედიოდა.
ღირსშესანიშნაობები
ვარდისუბნის მიდამოებში მდებარეობს V და VII საუკუნეების ძველი შუამთისა და ახალი შუამთის მონასტრები.
ცნობილი ადამიანები
ვარდისუბანში დაიბადნენ მწერლები ძმები ჩხეიძეები, რომლებიც ქართულ ლიტერატურაში ცნობილნი არიან გიორგი ქუჩიშვილისა და დავით თურდოსპირელის სახელით. ვარდისუბანში დაიბადა ასევე ნინო ქურციკაშვილი-სალია, რომელმაც 1948 წელს პარიზში დააარსა ქართველოლოგიური სამეცნიერო ჟურნალი „ბედი ქართლისა“.
სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სალაჯური
სალაჯური — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქვეშეთის თემში. მდებარეობს მთიულეთის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე მთიულეთის არაგვის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1280 მ, დუშეთიდან 64 კმ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 38 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ალექსანდრე შანიძე
ალექსანდრე შანიძე (დ. 15 აგვისტო, 1907, ზემო ნოღა — გ. ?) — ქართველი საბჭოთა პოეტი.
ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. პირველი წიგნი „ლექსები“ 1928 წელს გამოაქვეყნა. ეკუთვნის ძირითადი პოეტური კრებულები: „მეჩვიდმეტე“ (1934), „ლექსები“ (1937), „საბრძოლო სიმღერები“ (1943), „სიყვარულმა მათქმევინა“ (1955), „გულისნადები“ (1962), „რაც მინატრია“ (1967), „სახატე მზის და ვარდისა“ (1975), „ნატვრისთვალი“ (1977), „არდავიწყება“ (1980), „დაბინდებამდე“ (1988), „ვარსკვლავეთის სავანე“ (1989), „მწუხრი ივერიისა“ (1995). მისი ლექსები თარგმნილია რუსულ, სომხურ, აზერბაიჯანულ, ბელორუსიულ ენებზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1907 კატეგორია:დაბადებული 15 აგვისტო კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი გარდაცვალების თარიღით კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები ა
ქუთაური
ქუთაური — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შუახევის მუნიციპალიტეტში, შუბანის თემში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 23 კაცი. მდებარეობს არსიანის ქედის განშტოების, მდინარეების ჩირუხისწყლის და სხალთის წყალგამყოფის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ჩირუხისწყლის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1450 მ., დაბა შუახევიდან 25 კმ, შუბანიდან 3 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა და მეცხოველეობა.
სქოლიო
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფლები
1812
თარიღი უცნობია
*
ტერეზა რაიტი
მარიელ ტერეზა რაიტი (Muriel Teresa Wright; დ. 27 ოქტომბერი, 1918 — გ. 6 მარტი, 2005) — ამერიკელი მსახიობი. ორჯერ იყო ნომინირებული ოსკარზე საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მეორეხარისხოვან როლში, ერთხელ ამერიკულ დრამაში, „პატარა მელიებში“ (1941) შესრულებული როლისთვის, ხოლო მეორედ, 1942 წლის რომანტიკულ დრამაში, „მისის მინივერსში“ თამაშისთვის. ამავე წელს ოსკარის ნომინაცია საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მოიგო ამერიკულ ფილმში „იანკების სიამაყეში“ შესრულებული როლით. ასევე ცნობილია ამერიკულ ფსიქოლოგიურ თრილერში, „ეჭვიანობაში“ (1943) და ეპიკურ დრამაში „ჩვენი ცხოვრების საუკეთესო წლებში“ (1946) შესრულებული როლებით.
რაიტს მოგებული აქვს სამი ემი ჯილდო. 1957 წელს მონაწილეობა მიიღო ჰელენ კელერის ავტობიოგრაფიული წიგნის ადაპტირებაში, „სასწაულმოქმედში“. თამაშობდა CBS-ს სერიალში, „Dolphin Cove“. აღიარება მოიპოვა წარმატებული ფილმების რეჟისორებისგან, მათ შორისაა ამერიკელი კინო რეჟისორი უილიამ უაილერი, რომელმაც რაიტს ყველაზე პერსპექტიული მსახიობი უწოდა და რეჟისორი ალფრედ ჰიტჩკოკი, რომელიც რაიტს მისი პროფესიონალიზმისთვის აღმერთებდა.
ადრეული ცხოვრება
მარიელ ტერეზა რაიტი დაიბადა 1918 წლის 27 ოქტომბერს, ჰარლემში, ნიუ-იორკში. იყო მართა და არტურ რაიტის ქალიშვილი. მისი მშობლები მაშინ განქორწინდნენ, როდესაც რაიტი ბავშვი იყო. გაიზარდა ნიუ-ჯერსიში, სადაც სწავლობდა „კოლუმბიის საშუალო სკოლაში“. მას შემდეგ რაც მან ჰელენ ჰეიზის გამოსვლას უყურა ნიუ-იორკის ერთ-ერთ თეატრში, მას ინტერესი გაუჩნდა სამსახიობო კარიერისადმი და სასკოლო სპექტაკლებში მთავარი როლების შესრულება დაიწყო.
პროვინსტაუნში, მასაჩუსეტში მან „Wharf Theater“-ის სტიპენდია მოიპოვა.
კარიერა
1939 წელს მერი სქინერის როლის შესრულება დაიწყო, პიესაში „ცხოვრება მამასთან“, მსახიობი ამ როლით ორი წლის განმავლობაში თამაშობდა. სწორედ ამ დროს აღმოაჩინა რაიტი პროდიუსერმა, სამუელ გოლდვინმა, რომელიც თეატრში რაიტის თამაშის სანახავად მივიდა.
მოგვიანებით გოლდუინმა გაიხსენა რაიტთან შეხვედრა კულისებში: „მის რაიტი გამოსაცვლელ მაგიდასთან იჯდა, იგი მთელ სამყაროს ისე უყურებდა, როგორც პატარა გოგო ატარებს ექსპერიმენტებს დედის კოსმეტიკით, მე იგი დანახვისთანავე აღმოვაჩინე.“
გოლდუინმა მაშინვე დაიქირავა ახალგაზრდა მსახიობი, ბეტი დევისის ქალიშვილის როლისთვის, 1939 წლის პიესაში, „პატარა მელიები“. მსახიობმა გოლდუინის სტუდიოსთან 5 წლიანი კონტრაქტი გააფორმა.
1941 წელს გადაიღეს ამერიკულ დრამაში, „პატარა მელიები“, რომლისთვისაც რაიტი ნომინირდა ოსკარზე, საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მეორე ხარისხოვან როლში. მომდევნო წელს, „იანკების სიამაყეში“ შესრულებული ჰენრი გეჰრიგის მეუღლის როლით, იგი ნომინირდა ოსკარზე, საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის. ამავე წელს, „მისის მინივერში“ შესრულებული როლისთვის მსახიობი დაჯილდოვდა ოსკარით, საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მეორე ხარისხოვან როლში. რაიტი პირველია იმ 9 მსახიობს შორის, რომელიც ოსკარის ორივე კატეგორიაში ერთსა და იმავე წელს ნომინირდა. ის ერთადერთი მსახიობია რომელმაც ოსკარის ნომინაციები პირველი სამი როლისთვის მიიღო.
1943 წელს რაიტი გადაიღეს ამერიკულ ფსიქოლოგიურ თრილერში, „ეჭვიანობა“, სადაც მან ახალგაზრდა ქალის როლი ითამაშა, რომელიც აღმოაჩენს რომ მისი საყვარელი ბიძა სერიული მკვლელია. ფილმის რეჟისორია ალფრედ ჰიჩკოკი, ჰიჩკოკი ფიქრობდა რომ რაიტი ერთ-ერთი ყველაზე ინტელექტუალი მსახიობი იყო, რომელთან ერთადაც მას უმუშავია. 1946 წელს მსახიობმა შეასრულა კიდევ ერთი აღსანიშნავი როლი უილიამ უილერის ფილმში, „ჩვენი ცხოვრების საუკეთესო წლები“. 4 წლის შემდეგ რაიტი გამოჩნდა ომის ვეტერანებზე გადაღებულ ფილმში, „კაცები“ (1950), სადაც დებიუტი შეასრულა ამერიკელმა მსახიობმა, მარლო ბრანდომ. 1947 წელს გადაიღეს ვესტერნში, „Pursued“. მომდევნო წელს მსახიობმა მონაწილეობა მიიღო ამერიკულ რომანტიკაში, „მოჯადოებულები“, რომელიც პარალელური რომანების მოყვარულთა ორი თაობის ისტორიაა. ამ როლისთვის რაიტმა საკმაოდ კარგი შეფასებები მიიღო.
გადაღებულია სხვა ფილმებშიც, მათ შორისაა: 1980 წლის რომანტიკული კომედია, „სადმე დროში“, მან ბებიის როლი ითამაშა ფილმში, „კარგი დედა“ (1988), და მის ბირდის როლი ფილმში, „The Rainmaker“ (1997).
პირადი ცხოვრება
1942 წლიდან 1952 წლამდე რაიტი დაქორწინებული იყო მწერალზე, ნივენ ბაშზე. წყვილს ორი შვილი ეყოლათ: 1944 წლის 2 დეკემბერს დაბადებული ვაჟი ნივენ ტერენს ბაში, და ქალიშვილი მერი-კელი ბაში, რომელიც 1947 წლის 12 სექტემბერს დაიბადა. 1959 წელს რაიტი დაქორწინდა დრამატურგზე, რობერტ ანდერსონზე. წყვილი 1978 წელს განქორწინდა, თუმცა რაიტის გარდაცვალებამდე საკმაოდ ახლო ურთიერთობა შეინარჩუნეს.
მისი ქალიშვილი, მერი-კელი საბავშვო წიგნების ავტორია. ჰყავს ორი შვილიშვილი.
გარდაიცვალა 2005 წლის 6 მარტს, 86 წლის ასაკში, გულის შეტევის შედეგად.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 1918 კატეგორია:დაბადებული 27 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2005 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მარტი კატეგორია:ოსკარის მფლობელები
ძვ. წ. 919
— წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.
გარდაიცვალნენ
*
მელანეზია
მინი|მარჯვნივ|300px|მელანეზიის რუკა მელანეზია (ძვ. ბერძნ. μέλας νῆσος — შავი კუნძული) — კუნძულების ჯგუფების ერთობლიობა წყნარ ოკეანეში, ოკეანეთში. ავსტრალიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით.
გეოგრაფია
მელანეზია შედგება შემდეგი კუნძულების ჯგუფისაგან:
გეოლოგია
მელანეზიის კუნძულები ვულკანური და მატერიკული წარმოშობისაა. მეჩხერწყლიან ადგილებში ბევრია მარჯნული რიფები. აგებულია კრისტალური, მეტამორფული და დანალექი ჯიშებისგან (ანდეზიტებისგან). თითქმის ყველა კუნძული მთიანია (სიმაღლით 5029 მეტრამდე კუნძულ ახალ გვინეაზე); დიდ კუნძულებზე გავრცელებულია სანაპირო დაბლობები. მელანეზია — თანამედროვე ვულკანიზმისა და ხშირი მიწისძვრების რაიონია.
კლიმატი
მელანეზიის კლიმატი ეკვატორული და სუბეკვატორულია, სამხრეთის კუნძულებზე — ტროპიკული. თვის საშუალო ტემპერატურაა 25 °C-დან 28 °C-მდეა. წელიწადში ნალექების რაოდენობა მთების ქარსზედა ფერდოებზე 7000—9000 მმ-ია, ხოლო მელანეზიის დანარჩენ ნაწილებში 1000—2000 მმ-ია.
დამოუკიდებელი ქვეყნები (ან მათი ადმინისტრაციული ერთეულები)
მელანეზიაში მდებარეობს 4 დამოუკიდებელი ქვეყანა და 1 დამოუკიდებელი ქვეყნის ადმინისტრაციული ერთეულები (ინდონეზიის 2 პროვინცია: პაპუა და დასავლეთი პაპუა).
დამოკიდებული ტერიტორიები
მელანეზიაში მდებარეობს საფრანგეთის კუთვნილი დამოკიდებული ტერიტორია ახალი კალედონია.
ვანუატუ
ვანუატუს რესპუბლიკა — ახალი ჰებრიდების არქიპელაგში, მოიცავს 80 კუნძულს. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან — 1879 მეტრი კუნძულ ესპირიტუ-სანტოზე. მოსახლეობა — 234 023 ადამიანი (2009). დედაქალაქი — პორტ-ვილა. (მოსახლეობა − 44 040 ადამიანი). ოფიციალური ენებია — ბისლამა, ინგლისური, ფრანგული. რელიგია — პროტესტანტიზმი. პირველი ევროპელი, რომელმაც ნახა ეს კუნძულები იყო პედრო ფერნანდეს დე კიროსი, ხოლო სახელი მას დაარქვა ჯეიმზ კუკმა XVIII საუკუნეში. 1887 წლიდან — საფრანგეთის და დიდი ბრიტანეთის ერთობლივ მფლობელობაშია, ხოლო 1980 წლიდან დამოუკიდებელი რესპუბლიკაა.
პაპუა-ახალი გვინეა
პაპუა-ახალი გვინეა, მთლიანი დასახელება — პაპუა-ახალი გვინეის დამოუკიდებელი სახელმწიფო (ინგლ. — Papua New Guinea [ˈpæpuːə njuː ˈɡɪni] (ასევე ˈpɑːpuːə, ˈpæpjuːə), ტოკ-პისინი — Papua Niugini, ჰირი-მოტუ — Papua Niu Gini) — სახელმწიფო ოკეანეთში, წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, უკავია კუნძულ ახალი გვინეის აღმოსავლეთი ნაწილი, ბისმარკის არქიპელაგი, სოლომონის კუნძულების ჩრდილოეთი ნაწილი (ბუგენვილის და ბუკას კუნძულები), დ’ანტრკასტოს კუნძულები და სხვები. ფართობი — 462 840 კმ². ქვეყნის მოსახლეობა შეადგენს 7 275 324 ადამიანს  (2011 წელი), უმთავრესად პაპუასები და მელანეზიელები. ქალაქებში ცხოვრობს მთელი მოსახლეობის 18 %. .
ოფიციალური ენებია — ინგლისური, ტოკ-პისინი და ჰირი-მოტუ. მოსახლეობის უმრავლესობა — ქრისტიანია, დანარჩენი ადგილობრივი ტრადიციული რელიგიების მიმდევარია. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა: 22 პროვინცია. დედაქალაქი — პორტ-მორზბი (მოსახლეობა — 318 128 ადამიანი). შედის ერთა თანამეგობრობაში. სახელმწიფოს მეთაურია — ბრიტანეთის დედოფალი, რომელსაც ქვეყანაში წარმოადგენს გენერალ-გუბერნატორი. საკანონმდებლო ორგანოა — ეროვნული პარლამენტი.
ფიჯი
ფიჯი — სახელმწიფოა იმავე დასახელების კუნძულებზე. შედგება ორი დიდი კუნძულისაგან — ვიტი-ლევუ და ვანუა-ლევუ და დაახლოებით 300 მომცრო კუნძულებისაგან. 2007 წლის აღწერის საფუძველზე (ფიჯის სტატისტიკის დეპარტამენტის მონაცემები), ქვეყნის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 837 271 ადამიანს. დედაქალაქი — სუვა (85 691 ადამიანი). ოფიციალური ენა — ინგლისური. კუნძულები აღმოაჩინა აბელ ტასმანმა 1643 წელს. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან — ტომანივი (1323 მეტრი). 1970 წელს ფიჯიმ მიიღო დამოუკიდებლობა და შედიოდა ერთა თანამეგობრობის შემადგენლობაში. 1987 წელს გამოვიდა ერთა თანამეგობრობის შემადგენლობიდან. 10 ოქტომბერი ქვეყნის დამოუკიდებლობის დღეა. ექსპორტი: შაქარი, კოპრა, ოქრო, მერქანი, თევზი, ტანსაცმელი. აქვს ღირსშესანიშნაობა — ფიჯის მუზეუმი სუვაში — ის წარმოადგენს ეთნოგრაფიას და არქეოლოგიას.
დასავლეთი ახალი გვინეა
დასავლეთი ახალი გვინეა (ირიან ჯაია, დასავლეთი ირიანი) — კუნძულ ახალი გვინეის დასავლეთი ნაწილის დასახელება, რომელიც ეკუთვნის ინდონეზიას და შედგება ორი პროვინციისაგან: პაპუა და დასავლეთი პაპუა. ინდონეზიის შემადგენლობაში დასავლეთი ახალი გვინეა შევიდა 1969 წელს. დასავლეთი ახალი გვინეის ტერიტორიის ფართობია — 421 981 კმ² — რაც ინდონეზიის მთელი სახმელეთო ტერიტორიის 22 %-ია. მთავარი ქალაქია — პორტი ჯაიაპურა (მოსახლეობა 256 705 ად. 2010 წელს). პუნჩაკის მწვერვალი სიმაღლით 5030 მეტრი ინდონეზიის ყველაზე მაღალი წერტილია. დასავლეთი ახალი გვინეის ტერიტორიის დაახლოებით 75 % დაფარულია ტყეებით. 1828 წელს ნიდერლანდებმა დაიპყრო ახალი გვინეის დასავლეთი ნაწილი და ჩართო ის ჰოლანდიის ოსტინდოეთის შემადგენლობაში, ამასთან ოფიციალური ანექსია მოხდა 1848 წელს. ირიან ჯაიას სეპარატისტული მოძრაობა (ეს კუნძულ ახალი გვინეის დასახელებაა) შეიქმნა 1961 წელს. ეს მოძრაობა იბრძვის მთელი კუნძულის დამოუკიდებლობისთვის. 1973 წლიდან ინდონეზიის ცენტრალურმა ხელისუფლებამ ტერიტორიის სამუდამო მფლობელობის აღნიშვნისათვის, მას რომელსაც აქამდე ერქვა დასავლეთ ირიანი შეუცვალეს სახელი და დაარქვეს ირიან-ჯაია («გამარჯვების ირიანი»). დასავლეთი ახალი გვინეა — ინდონეზიის ყველაზე უფრო ნაკლებად დასახლებული ტერიტორიაა, მისი მოსახლეობა დაახლოებით 3,59 მილიონ ადამიანს შეადგენს (2010 წლის აღწერა), რაც საშუალოდ შეადგენს 8,64 ადამიანს 1 კვ. კმ-ზე. მოსახლეობის ¾-ზე მეტი ცხოვრობს სოფლებში მცირე გაფანტული ჯგუფებით. მოსახლეობის დაახლოებით 80 % ლაპარაკობს პაპუასურ და მელანეზიურ ენებზე, პაპუასები ცხოვრობენ მთიან ადგილებში, მელანეზიელები — სანაპიროს გასწვრივ.
ახალი კალედონია
ახალი კალედონია — საფრანგეთის «ზღვისიქითა ტერიტორია», კუნძულ გრანდ-ტერის გარდა მოიცავს მთელ რიგ მომცრო კუნძულებს. კუნძულები აღმოჩენილია 1774 წელს. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან — პანეს მთა (1628 მეტრი). მოსახლეობა — 245 580 ადამიანი (2009 წლის აღწერა). ადმინისტრაციული ცენტრი — ნუმეა (97 579 ადამიანი 2009 წელს. ეთნიკური შემადგენლობა — მელანეზიელები (კანაკები) და ფრანგები. ოფიციალური ენა — ფრანგული, გავრცელებულია ჰიბრიდული ენები. ძირითადი რელიგიებია — კათოლიციზმი, პროტესტანტიზმი. ეკონომიკის საფუძვლებია — სამთო მადნეულის მრეწველობა (ნიკელის, კობალტის და ქრომის მოპოვება). ეროვნული შემოსავლის 95 % მოაქვს ნიკელის და ნიკელის მადნის ექსპორტს. შენიშვნა: ჰიბრიდული ენები — პიჯინ-ინგლიში, ბიჩ-ლა-მარი, ტოკ-პისინი (პაპუა-ახალი გვინეის სახელმწიფო ენა) და სხვა — შედგებიან ინგლისური, ესპანური, ფრანგული სიტყვების ნარევისაგან, ან აქვთ ინგლისური (ან სხვა ენის) ლექსიკა, მაგრამ შერწყმული ადგილობრივ მელანეზიურ გრამატიკასთან.