cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პრერაფაელიტები
კრიტიკასთან ბრძოლა
არსებული მდგომარეობა გარკვეულწილად იხსნა ჯონ რესკინმა, ხელოვნების გავლენიანმა ისტორიკოსმა და ინგლისის სამხატვრო კრიტიკოსმა. მიუხედავად იმისა, რომ 1850 წელს რესკინი მხოლოდ ოცდათორმეტი წლისა იყო, იგი უკვე გვევლინებოდა ხელოვნების შესახებ არსებული მრავალი ცნობილი ნამუშევრის ავტორად. „ტაიმსში“ გამოქვეყნებულ რამდენიმე სტატიაში რესკინმა პრერაფაელიტების ნამუშევრები დადებითად შეაფასა და ხაზი გაუსვა, რომ პირადად არავის იცნობდა საძმოდან. მან განაცხადა, რომ მათი ნამუშევრები „შეიძლება საფუძვლად დაედოს სამხატვრო სკოლას, უფრო დიადს, ვიდრე არის ყველაფერი, რასაც მსოფლიო გასული 300 წლის განმავლობაში იცნობდა“. გარდა ამისა, რესკინმა როსეტის მრავალი ნახატი იყიდა, რითიც მას მატერიალურად დაუჭირა მხარი, და მფარველობის ქვეშ აიყვანა მილე, რომელშიც თავიდანვე დაინახა გამორჩეული ნიჭი.
ჯონ რესკინი და მისი გავლენა
thumb|160px| [[ჯონ რესკინი ჯ. ე. მილეს პორტრეტზე, 1853—1854 წლები ]] ინგლისელმა კრიტიკოსმა ჯონ რესკინმა პრერაფაელიტების იდეები ხელოვნებასთან დაკავშირებით მოაწესრიგა და ლოგიკური სისტემით გააფორმა. მის ნამუშევრების შორის ყველაზე მეტად ცნობილია „მხატვრული მონაგონი: მშვენიერი და უგვანო“ (Fiction: Fair and Foul), „ინგლისის ხელოვნება“ (The Art of England), „თანამედროვე მხატვრები“ (Modern Painters). ისაა ავტორი სტატიისა „პრერაფაელიტიზმი“ (Pre-Raphaelitism), რომელიც 1851 წელს გამოიცა.
„ახლანდელი მხატვრები, — წერდა რესკინი „თანამედროვე მხატვრებში“, — გამოსახავენ [ბუნებას] ან ზედმეტად ზედაპირულად ან ზედმეტად შელამაზებულად; ისინი არ ცდილობენ [მის] არსში ჩაწვდომას“. იდეალის სახით რესკინმა წამოაყენა შუა საუკუნეების ხელოვნება, ადრეული აღორძინების ისეთი ოსტატები, როგორებიც არიან პერუჯინო, ფრა ანჯელიკო, ჯოვანი ბელინი, და მოუწოდებდა მხატვრებს, „ეხატათ სუფთა გულით, არაფრის გარშემო არ ეტრიალათ, არაფერი არ აერჩიათ და არაფერი არ უგულებელეყოთ“. ანალოგიურად მედოქს ბრაუნი, რომელმაც პრერაფაელიტებზე გავლენა იქონია, წერდა თავისი ნახატის, „ინგლისთან გამომშვიდობების“ (The Last of England, 1855 წელი), შესახებ: „მე შევეცადე, დამევიწყებინა ყველა არსებული მხატვრული მიმდინარეობა და ამესახა ეს სცენა ისეთად, როგორადაც ის უნდა გამოიყურებოდეს“. მედოქს ბრაუნმა სპეციალურად დახატა ეს ნახატი სანაპიროზე, რათა მიეღო „ყველა მხრიდან განათების“ ეფექტი, რომელიც ზღვისპირას იქმნება მოღრუბლულ დღეებში. ნახატის შექმნის პრერაფაელიტური ტექნიკა ითვალისწინებდა ყოველი დეტალის დამუშავებას.
რესკინმა აგრეთვე შემოიღო „ბუნებისადმი ერთგულების პრინციპი“: „საკუთარი ქმნილებები რომ უფრო გვიყვარს, ვიდრე „მისი“, სწორედ მაგის გამოა, რომ ჩვენ ვაფასებთ ფერად მინას და არა ნათელ ღრუბლებს... „მის“ პატივსაცემად საბანელების დამზადებითა და სვეტების აღმართვით,.. წარმოვიდგენთ, რომ გვეპატიება სამარცხვინო უგულებელყოფა მთებისა და დინებების, რომლებითაც „მან“ ჩვენი საცხოვრებელი — დედამიწა დააჯილდოვა.“ ამგვარად, ხელოვნებას ხელი უნდა შეეწყო ადამიანში სულიერების, ზნეობრივი სისუფთავისა და რელიგიურობის აღორძინებისთვის. ადამიანი არ უნდა ყოფილიყო შეზღუდული რიტუალურობით, რაც ასევე იქცა პრერაფაელიტების მიზნად.
რესკინს ეკუთვნის პრერაფაელიტიზმის მხატვრული მიზნების ცხადი განსაზღვრა: "მარტივია, მართო ფუნჯი და ხატო ბალახები და მცენარეები თვალისთვის საკმარისი საიმედოობით; ამის მიღწევა ნებისმიერს შეუძლია რამდენიმეწლიანი მუშაობის შემდეგ. მაგრამ ბალახებსა და მცენარეებს შორის გამოსახო საიდუმლოებანი სამყაროსა და ურთიერთკავშირთა, რომლებითაც ბუნება ჩვენს ცნობიერებას ესაუბრება, გადმოსცე აფხვიერებული მიწის ნაზი ხვეული და ტალღოვანი ჩრდილი, იპოვო ყველაფერში, რაც ყველაზე პატარად გვეჩვენება, სილამაზისა და დიდებულების მარადიული ღვთიური ახალქმნადობის გამოვლინება, დაანახო ეს უგუნურებსა და უსინათლოებს — ასეთია მხატვრის დანიშნულება."
რესკინის იდეებმა ძლიერ იმოქმედეს პრერაფაელიტებზე, განსაკუთრებით უილიამ ჰოლმან ჰანტზე, რომელმაც თავისი ენთუზიაზმი მილესა და როსეტისაც გადასდო. 1847 წელს ჰანტი წერდა რესკინის წიგნის, „თანამედროვე მხატვრების“, შესახებ: „როგორც არცერთი სხვა მკითხველი, მე ვგრძნობდი, რომ ეს წიგნი სპეციალურად ჩემთვის დაიწერა“. მუშაობის საკუთარ მეთოდზე საუბრისას ჰანტი აგრეთვე აღნიშნავდა, რომ მისთვის მნიშვნელოვანია, ამოსავალი წერტილი სწორედ საგანი იყოს, „არა მხოლოდ იმის გამო, რომ არსებობს საგნის დასრულებადობის შარმი, არამედ იმიტომ, რომ გაიგო ბუნებაში არსებული დიზაინის პრინციპი“.
დაშლა
მას შემდეგ, რაც პრერაფაელიტიზმმა რესკინის მხარდაჭერა მიიღო, პრერაფაელიტები აღიარეს და შეიყვარეს, მისცეს ხელოვნების მოქალაქეობა, ისინი შემოდიან მოდაში, სამეფო აკადემიის გამოფენებზე მათ უფრო კეთილმოსურნედ იღებენ, წარმატებულად ჩაიარა აგრეთვე 1855 წლის მსოფლიო გამოფენამ პარიზში. thumb|185px| „[[აპრილის სიყვარული“, არტურ ჰიუზი 1855-1856 წლები, ტეიტი, ლონდონი ]] უკვე ნახსენები მედოქს ბრაუნის გარდა, პრერაფაელიტური სტილით დაინტერესდნენ ასევე არტურ ჰიუზი (რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია ნახატით „აპრილის სიყვარული“, 1855-1856 წლები), ჰენრი უოლისი, რობერტ ბრაიტუეიტ მარტინო, უილიამ უინდუსი (William Windus) და სხვები.
მიუხედავად ამისა, საძმო იშლება. შუა საუკუნეებით გატაცებისა და ახალგაზრდული რევოლუციური რომანტიკული სულის გარდა ამ ადამიანებს ცოტა რამ აერთიანებდათ. პირველი პრერაფაელიტებიდან მხოლოდ ჰოლმან ჰანტი დარჩა საძმოს დოქტრინის ერთგული. როდესაც 1853 წელს მილე ხელოვნებათა სამეფო აკადემიის წევრი გახდა, როსეტიმ ეს მოვლენა საძმოს დასასრულად გამოაცხადა. „მრგვალი მაგიდა ამიერიდან დაშლილია“, — ასკვნის როსეტი. დროთა განმავლობაში მიდიან სხვა წევრებიც. მაგალითად, ჰოლმან ჰანტი ახლო აღმოსავლეთში გაემგზავრა, თვითონ როსეტი კი პეიზაჟებისა და რელიგიური თემების ნაცვლად ლიტერატურით დაინტერესდა და შექმნა მრავალი ნამუშევარი შექსპირისა და დანტეს მიხედვით.