cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აჰმედ-ფაშა (ხიმშიაშვილი)
ბიოგრაფია
1829 წლის თებერვალში ხიმშიაშვილმა მოიკრიბა ძალები და ახალციხეს შეუტია, მაგრამ მას სათანადო დახმარება ვერ აღმოუჩინა აბდი-ბეგმა, ხოლო ქალაქის ციტადელში გამაგრებული გენერალ ვ. ბებუთოვის გარნიზონი არ დანებდა. რუსთა მაშველი რაზმის მისვლის შემდეგ აჰმედ-ფაშა იძულებული გახდა აჭარაში დაბრუნებულიყო. რუსეთის მთავრობის ცდა - თავის მხარეზე გადმოეყვანა აჰმედ-ფაშა - უშედეგოდ დამთავრდა. ხიმშიაშვილი თანახმა იყო ფაშისა და გენერლის ტიტულისა და აჭარის მმართველობის შენარჩუნების სანაცვლოდ მიეღო რუსეთის ქვეშევრდომობა, მაგრამ მოლაპარაკებები მაინც არ შედგა, რადგან რუსეთის ჯარების სარდლად ბებუთოვის ნაცვლად დაინიშნა ბარონი ოსტენ-საკენი, რომელსაც ხიმშიაშვილი არ ენდობოდა.
ადრიანოპოლის ზავის (1829) შემდეგ ოსმალეთის ხელისუფლებამ აჰმედ-ფაშა ახლად შექმნილი ყარს-ჩილდირის საფაშოს ბეგლარ-ბეგად დანიშნა. მას მიანიჭეს დერიქის (გენერალ-ლეიტენანტის) წოდება და ორდენებით დააჯილდოვეს. 1836 წელს მას არზრუმის საფაშოც დაუმორჩილეს. აჰმედ-ფაშა ითვლებოდა აღმოსავლეთის ვილაიეთების ფრონტის სარდლად, არზრუმის სერასკერად. დაიღუპა ურჯემში (ანატოლია) ქურთების აჯანყების ჩახშობის დროს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალციხის ფაშები აჰმედ-ფაშა კატეგორია:ზემო აჭარის ბეგები კატეგორია:ხიმშიაშვილები
პრინს-ედუარდის კუნძული
thumb|right|პრინს-ედუარდის კუნძული მინი|პრინს-ედუარდის კუნძულის დროშა პრინს-ედუარდის კუნძული (ინგლ. Prince Edward Island, pe) — პროვინცია კანადის აღმოსავლეთში. სახელი ეწოდა დედოფალ ვიქტორიას მამის, პრინც ედუარდის მიხედვით.
ისტორია
კუნძული ევროპელების აქ მოსვლამდე მიკმაქის ხალხები ცხოვრობდნენ. ისინი პრინს-ედუარდის კუნძულზე დაახლოებით 12,000 წლის წინ დასახლდნენ. მიკმაქები კუნძულს "ეპეკვიტკს" უწოდებენ, რაც "ტალღებზე დარწეულ აკვანს" ნიშნავს. მიკმაქთა ლეგენდის მიხედვით კუნძული დიადმა სულმა შექმნა, რომელმაც ზღვაზე ნახევარმთვარის ფორმის თიხა დადო.
ფრანგული კოლონია
ბრიტანული კოლონია
კონფედერაცია
1864 წლის სექტემბერში პრინს-ედუარდის კუნძულმა უმასპინძლა შარლოტთაუნის კონფერენციას, რომელიც იყო პირველი შეხვედრა კვებეკის რეზოლუციის მოსამზადებელ პროცესში, რის მიხედვითაც 1867 წელს კანადა შეიქმნა, თუმცა ის ჯერ კიდევ არ იყო დამოუკიდებელი სახელმწიფო. მიუხედავად იმისა, რომ პროცესი პრინს-ედუარდის კუნძულზე დაიწყო, მისმა მთავრობამ კანადის წევრობაზე უარი თქვა არახელსაყრელი პირობების გამო და გაერთიანებული სამეფოს შემადგენლობაში დარჩენა არჩია. 1860-იანი წლების ბოლოს პრინს-ედუარდის კუნძულის კოლონიამ განიხილა სხვადასხვა ვარიანტი მათი სტატუსის შესახებ, მათ შორის დამოუკიდებლობის სტატუსი. ამავდროულად კუნძულს ეწვია რამდენიმე დელეგაცია ამერიკის შეერთებული შტატებიდან, რომლებიც დაინტერესებულნი იყვნენ პრინს-ედუარდის კუნძულის ამერიკის შეერთებულ შტატების შემადგენლობაში შესვლით. 1871 წელს პრინს-ედუარდის კუნძულის მთავრობამ დაიწყო პრინს-ედუარდის კუნძულის რკინიგზის (PEIR) მშენებლობა და დიდი ბრიტანეთის კოლონიური ხელმძღვანელობით იმედგაცრუებულებმა მოლაპარაკებების გამართვა გადაწყვიტეს ამერიკის შეერთებულ შტატებთან. 1873 წელს კანადის კანადის პრემიერ მინისტრმა ჯონ ა. მაკდონალდმა დაგმო ამერიკული ექსპანსიონიზმი შეთავაზა პრინს-ედუარდის კუნძულს შეერთებოდა კანადას. კანადის მთავრობამ აიღო დიდი ვალი, რათა დაეფინანსებინა კუნძულზე მშენებარე რკინიგზის მშენებლობა და გამოესყიდა მიწები მსხვილი მემამულეებისგან (მიღწეული იქნა მიწის შესყიდვის კანონის მიღებით, 1875 წ). პრინს-ედუარდის კუნძული კანადის კონფედერაციაში 1873 წლის 1 ივლისს გაწევრიანდა. შარლოტაუნის ჩატარებული პირველი კონფერენციის გამო, რამაც საფუძველი დაუდო კანადის დაბადებას, პრინს-ედუარდის კუნძულელები თავის კუნძულს "კონფედერაციის დაბადების ადგილად" თვლიან. ეს გამოხატულია რამდენიმე შენობის, საბორნე გემისა და კონფედერაციის ხიდის სახელწოდებებში (აშენდა 1993 წლიდან 1997 წლამდე). პროვინციის ყველაზე თვალსაჩინო შენობა, რომელიც ამ მოვლენის პატივისცემის ნიშნად აშენდა არის ხელოვნების კონფედერაციის ცენტრი. აღნიშნული შენობა კუნძულს საჩუქრად გადასცა 10 სხვადასხვა პროვინციისა და ფედერალურმა მთავრობამ შარლოტთაუნის კონფერენციის 100 წლისთავის აღსანიშნავად.
გეოგრაფია
პრინს-ედუარდის კუნძული მდებარეობს წმინდა ლოურენსის ყურეში, ბრეტონის კონცხის კუნძულის დასავლეთით, ახალი შოტლანდიის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით და ნიუ-ბრანსუიკის აღმოსავლეთით. მისი სამხრეთი ნაპირი ესაზღვრება ნორთამბერლენდის სრუტეს. კუნძულს აქვს სულ ორი ურბანული დასახლება და კანადის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული პროვინციაა. შედარებით დიდი ურბანული ტერიტორია აკრავს შარლოტთაუნის ნავსადგურს, რომელიც მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ სანაპიროზე. იგი შედგება დედაქალაქი შარლოტაუნისა და მის შემოგარენში არსებული ქალაქებისგან კორნუოლი და სტრატფორდი. გაცილებით მცირე ურბანული ტერიტორია გაშენებულია სამერსაიდის ნავსადგურის გარშემო, რომელიც მდებარეობს სამხრეთ სანაპიროზე, შარლოტაუნის ნავსადგურიდან დასავლეთით 40 კილომეტრში (25 მილი). აღნიშნული ურბანული ტეროტირიის მთავარი შემადგენელი ნაწილია სამერსაიდი. პრინს-ედუარდის კუნძლის სანაპირო ზოლზე არის დიუნები, წითელი ქვიშაქვის კლდეები და მარილიანი წყლის ჭაობები, ასევე მრავალი ყურე და ნავსადგური. პლაჟები, დიუნები და ქვიშაქვის კლდეები შედგება დანალექი ქანებისგან და რკინის მაღალი კონცენტრაციით გამოირჩევა, რომელიც ჟანგვის პროცესის გამო მოწითალო შეფერილობას იღებს. ჰედის აუზის თეთრი სილიციუმის ქვიშის გეოლოგიური თვისებები უნიკალურია მთელს პროვინციაში. ქვიშა ქარის დროს გადაადგილებისას გამოცემს განსაკუთრებულ ხმას, რის გამოც აღნიშნულ აუზში მდებარე ქვიშას "მომღერალ ქვიშას" უწოდებენ. გრინვიჩში მიდამოებში ქვიშის დიუნები განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა ადგილობრივი ბიომრავალფეროვნებისთვის. ცვალებადი, პარაბოლური დიუნების სისტემა არის სხვადასხვა ფრინველებისა და იშვიათი მცენარეების საბინადრო არეალი და აგრეთვე მნიშვნელოვანი ადგილია არქეოლოგებისათვის.
სქოლიო
კატეგორია:კანადის პროვინციები და ტერიტორიები
ტაპა (ესტონეთი)
ტაპა (Tapa) — ქალაქი ესტონეთში, ლიაენე-ვირუმაას მაზრაში. მდებარეობს ტალინ-ნავრასა და ტალინ-ტარტუ-ვალგას რკინიზგების გზაჯვარედინზე. იგი მნიშვნელოვანი სატრასნპორტო ცენტრია როგორც ტვირთების, ისე მგზავრთა გადაყვანის თვალსაზრისით. ტაპა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ესტონეთის თავდაცვის ძალების წვრთნის მხრივ.
ტაპა შეიქმნა 1917 წელს. ქალაქის სტატუსი ოფიციალურად 1926 წელს მიენიჭა. 2005 წელს შეუერთდა რამდენიმე მიმდებარე მუნიციპალიტეტი.
2004 წლის 10 ივნისს გაიხსნა ტაპას მუზეუმი, სადაც გამოფენილია ტაპას ისტორიასა და კულტურასთანდ დაკავშირებული ფოტომასალა და დოკუმენტები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესტონეთის ქალაქები
იგრიტი
იგრიტი (Ygritte) — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია 2000 წელს გამოცემულ წიგნ ,,ხმლების გრიგალში". ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა შოტლანდიელმა მსახიობმა როუზ ლესლიმ.
იგრიტი ქალია,რომელიც დაიბადა კედლის ჩრდილოეთით „თავისუფალ“ ხალხთან. ის იყო მენს რეიდერის არმიის წევრი და ჯონ სნოუს საყვარელი.
ბიოგრაფია
იგრიტი ჩქარი და მამაცი ახალგაზრდა მშვილდოსანი იყო. მას ჰქონდა წითელი თმა და მშვილდოსნობაში დიდოსტატობით გამოირჩეოდა. ცხოვრობდა კედლის ჩრდილოეთით, იგი კარგად იყო გამოცდილი გადარჩენაში და მტკიცედ ერთგული იყო მენს რეიდერის საქმისადმი. იგი აფასებდა თავის, როგორც თავისუფალი ქალის სტატუსს და ამცირებდა კედლის სამხრეთით მცხოვრებ ხალხს, როგორც "დაჩოქილებს", რომლებიც მეფის არჩევის ნაცვლად ბრმად მისდევდნენ მემკვიდრეობით ლიდერებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სატახტოთა თამაში კატეგორია:ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის პერსონაჟები
მაიკლ ესიენი
მაიკლ კოჯო ესიენი (Michael Kojo Essien; 3 დეკემბერი, 1982, აკრა, განა) — ფეხბურთელი, განის ეროვნული ნაკრების და „ჩელსის“ ნახევარმცველი
ბიოგრაფია
მაიკლ ესიენი დაიბადა ქალაქ აკრაში, განის დედაქალაქში, სადაც დაიწყო ფეხბურთის თამაში. მისი პირველი პროფესიონალური კლუბი გახდა ადგილობრივი „ლიბერტი“. მისი მომდევნო კლუბი ფრანგული „ბასტია“ გახდა. იქ ესიენს მომავალ ვიეირად თვლიდნენ. „ბასტიაში“ ის კლუბის ლიდერი გახდა, მისი დახმარებით კლუბი უეფას თასზე მოხვდა და საფრანგეთის პირველობაზე 6 გოლი გაიტანა. 2002 წელს მაიკლი „ლიონში“ 7.8 მილიონი დოლარის სანაცვლოდ გადავიდა. 2005 წლის 19 აგვისტოს კი აფრიკელი მოთამაშისთვის რეკორდულ თანხად, 26 მილიონი ფუნტის (47 მილიონი დოლარი) სანაცვლოდ „ჩელსიში“ მოხვდა. ახალ გუნდში დებიუტი „არსენალთან“ მატჩში შედგა 21 აგვისტოს. „ლიონში“, 2 სეზონის განმავლობაში, მან ორივეჯერ მოიგო საფრანგეთის ჩემპიონატი, გახდა 2005 წლის საფრანგეთის საუკეთესო მოთამაშე, ჩემპიონთა ლიგის 10 შეხვედრაში 5 გოლი გაიტანა. 2006/2007 წლის სეზონში გახდა „ჩელსის“ საუკეთესო ფეხბურთელი. 2007 წელს განელმა „ჩელსისთან“ გააფორმა ახალი 5 წლიანი კონტრაქტი. კონტრაქტის მიხედვით მისი 1 კვირის ხელფასი 90 000 ფუნტს შეადგენდა. ის განის ნაკრების ყველაზე ტიტულოვანი ფეხბურთელია.
ესიენი ფიზიკურად ძლიერი ფეხბურთელია, შეუძლია ნახევარდაცვიდან უკან დახევა და დაცვის ნებისმიერ პოზიციაზე თამაში, ხშირად და კარგად ერთვება შეტევებში და აქვს კარგი შორეული დარტყმა. მაიკლი განის ეროვნული ნაკრების კაპიტანია.
2009 წლის დეკემბერში, განელმა მუხლის უმძიმესი ტრავმა მიიღო, ამის გამო ის ნაკრებთან ერთად ვეღარ გაემგზავრა მსოფლიოს 2010 წლის ჩემპიონატზე. ესიენს კონტრაქტი „ჩელსისთან“ 2013 წლამდე ჰქონდა, მან ახალი კონტრაქტი გააფორმა და რომლის მიხედვითაც ის „სტემფორდ ბრიჯზე“ 2015 წლამდე უნდა დარჩენილიყო.
2010 წლის 4 დეკემბერს, „ევერტონთან“ შეხვედრაში, ესიენმა „ჩელსის“ რიგებში მე-200 მატჩი ჩაატარა.
2012 წლის 31 აგვისტოს, სატრანსფერო ფანჯრის ბოლო დღეს, ის განათხოვრებული იქნა „მადრიდის რეალში“. 3 ნოემბერს მაიკლმა „სამეფო კლუბის“ რიგებში გაიტანა თავისი პირველი გოლი „სარაგოსას“ კარში. იჯარის ვადის ამოწურვის შემდეგ იგი კვლავ დაუბრუნდა ჩელსის რიგებს.
2013-14 წლის პირველი ნახევარი მან ლონდონში გაატარა და 9 თამაშის ჩატარება მოასწრო იქამდე, სანამ გუნდი მას მილანში გაყიდიდა. მილანში მან 2 სეზონი ჩაატარა და ყველა ტურნირზე 22 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა.
2015 წლის 2 ივნისს, მაიკლ ესიენმა 2 წლიან კონტრაქტს მოაწერა ხელი ბერძნულ კლუბ პანათინაიკოსთან. მან სეზონის დასაწყისში 3 თვე გამოტოვა ტრავმის გამო, მაგრამ დაბრუნების შემდეგ ის გუნდის ლიდერად ჩამოყალიბდა და გოლის გატანაც მოასწრო.
საკლუბო
ლიონი
ჩელსი
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1982 კატეგორია:განელი ფეხბურთელები კატეგორია:ბასტიას ფეხბურთელები კატეგორია:ლიონის ოლიმპიკის ფეხბურთელები კატეგორია:ჩელსის ფეხბურთელები კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები კატეგორია:მილანის ფეხბურთელები კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
აზე-ლიო-რიდოს ციხესიმაგრე
thumb|right|240px|აზე-ლიო-რიდოს ციხე-სიმაგრე აზე-ლიო-რიდოს ციხესიმაგრე (château d'Azay-le-Rideau) — სახელმწიფო მნიშვნელობის ისტორიული ძეგლი საფრანგეთის დეპარტამენტ ედნდრი და ლუარის ამავე სახელწოდების კომუნაში. მიეკუთვნება ლუარის ციხესიმაგრეების რიცხვს. გარშემო აკრავს ინგლისური პარკი.
ოქუმი
ოქუმი — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს კოდორის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1650 მ-ზე. ერთვის შავ ზღვას. სიგრძე 56 კმ, აუზის ფართობი 559 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა ოქტომბერსა და იანვარში. ახასიათებს წყალმოვარდნა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 26,5 მ³/წმ. უმთავრესი შენაკადებია: დიდი ერისწყალი (მარცხენა), ოხოჯა, წარჩე (მარჯვენა).
აზე-ლიო-რიდოს ციხესიმაგრე
ციხესიმაგრე აშენებულია 1510 წელს ფრანცისკ I-ის მიერ. იგი ფრანგული რენესანსის შედევრია.
ოქუმი
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
აზე-ლიო-რიდოს ციხესიმაგრე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში კატეგორია:საფრანგეთის ციხესიმაგრეები
ბაგრევანდი
ბაგრევანდი — ისტორიული სომხური ოლქი მდინარე ევფრატის მარცხენა განშტოების — ე.წ. აღმოსავლეთი ევფრატის — სათავეებში, მდინარეების ბაგრევანდის, ახტოძორისა და არაცანის (ახლანდელი მურატის) წყალშესაყარზე (თურქეთის ტერიტორია). ოლქს ჩრდილოეთიდან საზღვრავდა სომხეთის ქედი (ახლანდელი აღრიდაღი), დასავლეთით ხინუსი (ახლანდელი ხინისი), სამხრეთიდან დევაბოინის (ახლანდელი ალადაღის) მთები, ბაგრევანდის მთავარი პუნქტი იყო ვალაშკერტი.
ბაგრევანდი საუკუნეთა მანძილზე სხვადასხვა პოლიტიკური გაერთიანების ხელში იყო. მას ფლობდნენ სპარსელები, არაბები, ბიზანტიელები, სელჩუკები, მონღოლები, ოსმალები. ბაგრევანდი არაერთხელ ქცეულა ქართველთა ექსპანსიის ასპარეზად, ასე იყო I საუკუნეში, X საუკუნეში (დავით კურაპალატის დროს). XI საუკუნიდან ანისის ბაგრატუნების სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. XIII საუკუნის დამდეგს ბაგრევანდი შანშე მანდატურთუხუცესმა შეუერთა საქართველოს სახელმწიფოს; XVI საუკუნემდე საქართველოს ფარგლებში იყო, ჯერ როგორც გაერთიანებული სახელმწიფოს, შემდეგ მისგან გამოყოფილი სამცხე-საათაბაგოს უკიდურესი სასაზღვრო სამხრეთ-დასავლეთი ქვეყანა. XVI საუკუნეში ბაგრევანდი ოსმალებმა დაიკავეს, შედიოდა ბაიაზეთის საფაშოს ერზრუმის (არზრუმის) ვილაიერთში. თურქეთის თანამედროვე ადმინისტრაციული დაყოფით ამ პროვინციას ეწოდება აღრი.
XIII-XVI საუკუნეებში ბაგრევანდის მოსახლეობა ქართულ-სომხური იყო. მასში ჭარბობდნენ მართლმადიდებლობის მიმდევრები, რასაც ადასტურებს ბაგრევანდის უმთავრესი საეკლესიო ცენტრის — ვალაშკერტის საეპისკოპოსოს — ქართლის კათალიკოსისადმი დაქვემდებარება.
ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის ისტორია კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ოყნა
ოყნა — უკანა ტანიდან სწორ ნაწლავში წყლის, რაიმე ხსნარის, სამკურნალო სითხის ან დიაგნოსტიკური საშუალებების შეყვანა. განარჩევენ გამწმენდ, გამხსნელ, წამლეულისა და დიაგნოსტიკურ ოყნას.
გამწმენდი ოყნის დროს შეჰყავთ 25-30 °C ტემპერატურის 1—1,5 ლ წყალი (ან საპნიანი ხსნარი) პერისტალტიკის გასაძლიერებლად მაგარი განავლის დასარბილებლად; გამწმენდი ოყნის ნაირსახეობაა სიფონის ოყნა, რომლის დროსაც წყალი (0,5—1 ლ) შეჰყავთ მრავალჯერ და რიტმულად, სიფონის პრინციპით; იყენებენ ნაწლავთა პარეზის დროს დროს.
გამხსნელი ოყნის დროს შეჰყავთ 50—200 მლ მცენარეული ზეთი ან 50—100 მლ სუფრის მარილის, მაგნიუმსულფატის ან ნატრიუმსულფატის ჰიპერტონიული ხსნარი; იყენებენ ნაწლავების დაცლისას ჭინთვების თავიდან ასაცილებლად.
წამლეული ოყნით შეჰყავთ საწამლე ნივთიერებანი, რომლებიც შეიწოვება ნაწლავის კედლებიდან ან უშუალოდ მოქმედებს ნაწლავის ლორწოვანზე. ორგანიზმში სითხის დიდი რაოდენობით შეყვანის აუცილებლობის დროს იყენებენ წვეთოვან ოყნას (წვეთობით სითხე უკეთ შეიწოვება);
დიაგნოსტიკურ ოყნას მიმართავენ კონტრასტული ნივთიერებების შესაყვანად რენტგენოლოგიური გამოკვლევის დროს. ზოგჯერ ოყნით შეჰყავთ გლუკოზა ან ფიზიოლოგიური ხსნარი, რაც ხელოვნური კვების ერთ-ერთი სახეა.
ლიტერატურა
კატეგორია:გასტროენტეროლოგია კატეგორია:სამკურნალო ნივთიერებათა შეყვანის მეთოდები
ნანსი
thumb|300px|ნანსი
ნანსი (ფრანგ.Nancy) — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ საფრანგეთში, ლოთარინგიაში, მდინარე მერთის ნაპირზე და მარნა-რაინის არხზე, მერთისა და მოზელის დეპარტამენტის დედაქალაქი (პრეფექტურა). 2004 წლის მონაცემებით 105.100 მცხოვრებით.
კატეგორია:საფრანგეთის ქალაქები
სტეგაიხა (ვოლოგდის ოლქი)
სტეგაიხა (Стегаиха) — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის ხაროვსკის სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 7 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა
პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა, ასევე ცნობილი, როგორც ჟეჩპოსპოლიტა, რეჩპოსპოლიტა ან ორივე ხალხის რესპუბლიკა (Rzeczpospolita Obojga Narodów Abiejų Tautų Respublika), ოფიციალური სახელწოდება პოლონეთის გვირგვინისა და ლიტვის დიდი სამთავროს რესპუბლიკა (Rzeczpospolita Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego Žečpospolita Lenkijos karalystės ir Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės) — 1569—1795 წწ. პოლონეთ-ლიეტუვის ფედერაციული სახელმწიფო, სამეფო რესპუბლიკის სპეციფიკური ფორმა, რომლის სათავეში იმყოფებოდა სეიმის მიერ არჩეული მონარქი, რომელიც ორ ტიტულს ატარებდა — პოლონეთის მეფისა და ლიტვის დიდი მთავრის.
ლიტერატურა
კატეგორია:ლიეტუვის ისტორია კატეგორია:ევროპის ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:ყოფილი სლავური სახელმწიფოები კატეგორია:პოლონეთის პოლიტიკური ისტორია
Aenictus biroi
Aenictus biroi — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Aenictus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Aenictus
ცარ-ასენი
ცარ-ასენი (Цар Асен) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 310 კაცს.
კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
ედუარდ ამბრაცუმიანი
ედუარდ ამბრაცუმიანი (Էդուարդ Համբարձումյան; დ. 23 თებერვალი, 1986) — სომეხი მოკრივე. ის არის ევროპის ჩემპიონი და ოლიმპიური თამაშების მონაწილე. კრივში მინიჭებული აქვს სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება. რუსეთის სპორტის საერთაშორისო ოსტატი (2004), სომხეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (2008).
ბიოგრაფია
ედუარდ ამბრაცუმიანი დაიბადა 1986 წლის 23 თებერვალს, რუსეთის სფსრ-ის ქალაქ სოჭში. ამბრაცუმიანმა 2004 წელს ჯეჯუში გამართულ კრივში მოყვარულთა მსოფლიო ჩემპიონატზე ოქროს მედალი მოიპოვა. ფინალში მან არგენის მენდესი დაამარცხა. პირველ შეხვედრაში გოხან დოლუაი ანგარიშით 26:14 დაამარცხა. შემდეგ შეხვედრაში დაამარცხა სომეხი ედგარ მანუკიანი. მესამე შეხვედრაში დაამარცხა ყირგიზი აქმატ მადამინოვი. ნახევარფინალში ანგარიშით 31:13 დაამარცხა ყაზახი ერქაბულან ჟუმანბაიევი. 2006 წელს რუსეთის ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. პირველ შეხვედრაში ანგარიშით 28:8 დამაჯერებლად დაამარცხა მაგომედ იდრისოვი. შემდეგ ეტაპზე დაამარცხა იგორ ივანოვი. მეოთხდფინალში ანგარიშით 36:18 დაამარცხა ნიკოლაი სტეპანოვი. ნახევარფინალში დაამარცხა შაფიდინ ალახვერდიევი, ანგარიშით 29:20. ფინალში ანგარიშით 35:45 დამარცხდა მაქსიმ იგნატიევთან. ამბრაცუმიანმა სომხეთის სახელით საერთაშორისო ტურნირებზე გამოსვლა 2007 წელს დაიწყო. მან მიაღწია 2007 წლის კრივის სამოყვარულო მსოფლიო ჩემპიონატზე გავიდა მეოთხედფინალში, რითაც მოიპოვა 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ლიცენზია. 2008 წლის ზაფხულში ოლიმპიურ თამაშებზე ამბრაცუმიანი პირველ შეხვედრაში მომავალ ჩემპიონ მანუელ ფელიქსთან დამარცხდა. ამბრაცუმიანმა 2008 წელს ლივერპულში გამართულ მოყვარულ კრივის ევროპის ჩემპიონატზე ოქროს მედალი მოიპოვა. ფინალში მისი უნგრელი მეტოქე დიულა კატე ტრავმირებულ იყო, მან ტურნირი ექიმის რჩევით დატოვა და ევროპის ჩემპიონად ედუარდ ამბრაცუმიანი აღიარეს. ამბრაცუმიანი ოვანეს დანიელიანთან ერთად გახდა დამოუკიდებელი სომხეთის რესპუბლიკის ისტორიაში პირველი მოკრივე, რომელიც ევროპის ჩემპიონი გახდა. 1/16 ფინალში ანგარიშით 9:5 დაამარცხა უკრაინელი დენის ლაზარევი. შემდეგ შეხვედრაში ანგარიშით 6:3 დაამარცხა ლატვიელი ეგიდიუს კავალიანუკასი. ამის შემდეგ მისი მეტოქე იყო გერმანელი სლავა კერბერი, რომელიც ანგარიშით 11:4 დაამარცხა. ნახევარფინალში დაამარცხა პოლონელი მარცინ ლეგოვსკი. 2009 წელს ამბრაცუმიანმა სპორტული კარიერა დაასრულა და მწვრთნელობა დაიწყო.
სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მოკრივეები
დიდი თხინალას ღვთისმშობლის ეკლესია
დიდი თხინალას ღვთისმშობლის ეკლესია - არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი თხინალას სამხრეთ-დასავლეთით, სასაფლაოზე. ეკლესიის მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი. გეგმის კონტურის გარჩევა არ ხერხდება. ნაეკლესიარზე ამჟამად პატარა ნიში დგას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
უკანასკნელი მოჰიკანი (მრავალმნიშვნელოვანი)
„უკანასკნელი მოჰიკანი“ არის ჯეიმზ ფენიმორ კუპერის ისტორიული რომანი. ასევე შეიძლება აღნიშნავდეს:
ფილმები
ცენტრალური კავკასიონი
ცენტრალური კავკასიონი — კავკასიონის მთიანეთის მონაკვეთი. ვრცელდება იალბუზის მერიდიანიდან მყინვარწვერის მერიდიანამდე. მაქსიმალური სიმაღლე 5000 მ-ს აღემატება და ამრიგად ქმნის კავკასიონის მთიანეთის ყველაზე მაღალსა და განიერ ნაწილს, რომელიც მთელი სიგრძით შემოდის საქართველოს ფარგლებში.
ბუნებრივი პირობები
მთავარ ქედზე აღმართულია ასევე იალბუზი (5642 მ), დიხთაუ (5206 მ), ყოშთანთაუ (5152 მ), მყინვარწვერი (5054 მ). ყველაზე დიდი გამყინვარებით ხასიათდება იალბუზისა და მყინვარწვერის მასივები. მყინვარებიდან აღსანიშნავია: დიხსუ (15.3 კმ), ყარაუგომი (15 კმ), ბეზენგი (12.6), ლეხზირი (12.2 კმ), წანერი (10.7 კმ). ზოგი მათგანი ტყის ზონაში იჭრება. ცენტრალურ კავკასიონს მრავალრიცხოვანი პირველი და მეორე თანრიგის განშტოებები აქვს, მ. შ. მთავარი ქედის სამხრეთ ნაწილიდან გამოიყოფიან: სვანეთის, ეგრისის, ლეჩხუმის, რაჭის, ხარულისა და სხვ. ქედები. ჩრდილოეთ კალთაზე მნიშვნელოვანია – კლდოვანი ქედი და საძოვრების ქედი, რომლებიც მთავარი ქედის პარალელურია. ორივე მათგანი კუესტური ხასიათისაა. ცენტრალურ კავკასიონზე გაბატონებულია რელიეფის მყინვარული, ძვ. მყინვარული, ვულკანური და კარსტული ფორმები.
ჰიდროგრაფიული ქსელი ხშირია, განსაკუთრებით კი ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარეთა უმრავლესობა, რომელიც სათავეს იღებს მყინვარებიდან და მაღალმთიანი მწვერვალებიდან, ზემოთებში ქმნიან რა, ვიწრო და ღრმა ხეობებს, ნაწილობრივ შუა და განსაკუთრებით ქვემო დინებებში ვრცელ ვაკეებსა და დაბლობებს იკავებენ და ზოგი მათგანი იტოტება კიდეც. ჩრდილოეთ კალთის მდინარეები საზრდოობენ თოვლის, წვიმის, მიწისქვეშა და მყინვარული წყლით.
მნიშვნელოვანი მდინარეებია: მალკა (სიგრძე 210 კმ), ბაქსანი (სიგრძე 173 კმ), ჩერეკი (სიგრძე 76 კმ), თერგი (სიგრძე 623 კმ). სამხრეთი კალთის მდინარეების აუზებიც მთიან ხასიათს ატარებენ და მიეკუთვნებიან ენგურის, რიონისა და მტკვრის აუზებს. აქაური მთის კალთები მრავალრიცხოვანი მდინარეთა ხეობებითაა დასერილი.
გეოლოგია
ცენტრალური კავკასიონი გეოლოგიური თვალსაზრისით, წარმოადგენს მასიური კრისტალური ქანების ერთობლიობას, რომელშიც ჭარბობს გრანიტი, გნაისი და სხვადასხვა კრისტალური ფიქლები. აქვე წარმოდგენილია თერგის, არდონის, ჩერეკისა და სხვათა აუზების გრანიტული მასივები, რომელიც ამოწეულია იურულ და პალეოზოურ თიხოვან ფიქლებს შორის. დარიალის ხეობაში გაშიშვლებულია პალეოზოური გრანიტოიდები, გნაისები და კრისტალური ფიქლები. ძლიერ არის განვითარებული ასევე დიაბაზები და დიაბაზ-პორფირიტები, რომლებიც აგებენ მაღალმთიან ქედებსა და მთებს. უახლოესი ამოფრქვევის ქანები, კერძოდ კი ანდეზიტები, ქმნიან იალბუზისა და მყინვარწვერის ვულკანურ კონუსებს.
თერგ-სუნჯის მაღლობის ჩრდილოეთ მხარე ანტიკლინური ნაოჭია, რომელიც აგებულია ქვიშა-თიხოვანი ნალექებით და ზემოდან დაფარულია ლიოსისებრი თიხნარით. სამხრეთ მხარეში გაბატონებულია ნეოგენური ფიქლოვანი თიხები და ქვიშაქვები.
ცენტრალურ კავკასიონზე დამახასიათებელია ნივალური, სუბნივალური, მთა-მდელოს, მთა-ტყის, მდელო-სტეპისა და სტეპის ლანდშაფტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:კავკასიონის მთები კატეგორია:კავკასიონი
არტემ ახნაზაროვი
არტემ მიხეილის ძე ახნაზაროვი (დ. 13 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 1 ოქტომბერი], 1866, თბილისი — გ. 28 მარტი, 1942, იქვე), ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე.
ბიოგრაფია
პირველი მოთხრობა „კაკაბაძე“ გამოაქვეყნა 1885 ჟურნალ „ნობათში“. ამ დროიდან მოყოლებული ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში სისტემატურად იბეჭდებოდა მისი მოთხრობები, ლექსები, სცენები, ფელეტონები „ორანის“, „ჩიორას“, „მანოელიძის“, „ალფას“, „დუშიკოს“ და სხვა ფსევდონიმებით. 1896—1902 წლებში თანამშრომლობდა ილია ჭავჭავაძის „ივერიაში“. თარგმნა ალექსანდრე პუშკინის,  მიხეილ ლერმონტოვის,  ლევ ტოლსტოის, მაქსიმ გორკის, ჯერომ კლაპკა ჯერომის, ემილ ზოლას, გი დე მოპასანისა]] და სხვათა ნაწარმოებები.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1866 კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
Aenictus bottegoi
სქოლიო
კატეგორია:Aenictus
პარამაგნეტიკი
პარამაგნეტიკი — ნივთიერება, როელიც გარე მაგნიტურ ველში მაგნიტდება ველის გასწვრივ. როცა გარე ველი არ არსებობს პარამაგნეტიკი დამაგნიტებული არ არის. პარამაგნეტიკის ატომებს (იონებს) აქვს საკუთარი მაგნიტური ომენტი, მაგრამ ფერო- და ანტიფერომაგნეტიკებისათვის დამახასიათებელი მაგნიტური სტრუქტურა პარამაგნეტიკს არა აქვს. გარე მაგნიტური ველის გავლენით პარამაგნეტიკის ატომთა (იონთა) მაგნიტური მომენტები (პარამაგნტიტური ლითონებისათვის — გამტარობის ელექტრონების მაგნიტური მომენტები) უპირატესად ველის გასწვრივ ორიენტირდება, რის შედეგად პარამაგნეტიკი იძენს ჯამურ მაგნიტურ M მოენტს, რომელიც ველის დაძაბულობის პროპორციულია და მიმართულია ის გასწვრივ. ამიტომ პარამაგნეტიკის მაგნიტური ამთვისებლობა ყოველთვის დადებითია, სადაც  ერთი მოლის ამთვისებლობაა. პარამაგნეტიკებია მოლეკულური ჟანგბადი, ტუტე და ტუტემიწა ლითონები და სხვა. ზოგიერთი პარამაგნეტიკის პარამაგნეტიზმს განაპირობებს ბირთვების მაგნიტური მომენტები (მაგალითად ).
სქოლიო
კატეგორია:მაგნეტიზმი
კანტო
კანტო (関東地方) — რეგიონი კუნძულ ჰონსიუზე, იაპონიის ყველაზე მაღალგანვითარებული და ურბანიზებული ნაწილი. მის ფარგლებში მდებარეობს იაპონიის დედაქალაქი ტოკიო, იმპერატორის რეზიდენცია და იაპონიის მთავრობა. მის შემადგენლობაშია 7 პრეფექტურა: გუმა, ტოტიგი, იბარაკი, კანაგავა, საიტამა, ტიბა და ტოკიო.
სქოლიო
კატეგორია:კანტოს რეგიონი კატეგორია:იაპონიის რეგიონები
ჩრდილოეთ მაკედონიის ისტორია
400პქ|მინი|[[ჩრდილოეთი მაკედონია და ისტორიული ოლქი მაკედონია.]] ჩრდილოეთ მაკედონიის ისტორია (Историја на Македонија) — ჩრდილოეთ მაკედონიის როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ისტორია ნახევარ საუკუნეზე ცოტა მეტს მოითვლის: 1945 წელს იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის შემადგენლობაში ჩამოყალიბდა მაკედონიის სახალხო რესპუბლიკა (1963 წლის 7 ივლისიდან - მაკედონიის სოციალისტური რესპუბლიკა), რომელმაც ფედერაციის დაშლის შემდეგ მიიღო დამოუკიდებლობა. სლავებს შორის შედარებით ახალგაზრდა ერია მაკედონელებიც, რომლებიც XX საუკუნეში ჩამოყალიბდა.
თანამედროვე ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე „ილიადის“ შექმნის პერიოდში (ძვ. წ. VIII საუკუნე) ცხოვრობდნენ პეონიელები. ძვ. წ. IV საუკუნეში ჩრდილოეთ საბერძნეთის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა ძველი მაკედონიის სამეფო, რომელმაც დაიმორჩილა ძველი საბერძნეთი, ხოლო ალექსანდრე მაკედონელის მმართველობის პერიოდში გახდა უდიდესი იმპერიის ცენტრი, რომელიც მოიცავდა მიწებს ეგვიპტიდან ინდოეთამდე. ალექსანდრეს გარდაცვალების შემდეგ მისი სახელმწიფო დაიშალა, ხოლო ძვ. წ. II საუკუნეში, მაკედონური ომების შედეგად რომის რესპუბლიკამ მაკედონია დაიმორჩილა. მომდევნო რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში მაკედონია გადაიქცა რომის პროვინციად. ამ სტატუსით 395 წელს იგი შევიდა აღმოსავლეთ რომის იმპერიის (ბიზანტია) შემადგენლობაში. ძველ მაკედონელებს არანაირი ნათესაური თუ კულტურული კავშირი არა აქვთ თანამედროვე მაკედონელებთან.
მაკედონიის ისტორიაში ახალი ეტაპი იწყება VI საუკუნეში, როდესაც მის ტერიტორიაზე სახლდებიან ძველი სლავები.
ისტორიამდელი მაკედონია
მინი|200პქ|რეგიონში მცხოვრები ძველი ტომები არქეოლოგიური მტკიცებულებების თანახმად თანამედროვე ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკის ტერიტორია დასახლებული იყო ნეოლითის პერიოდიდან. მოსახლეობის განსახლების ძირითადი კერები იყო მდინარე ვარდარისა და სტრუმიცის ხეობები. ჩრდილოეთ მაკედონიის ტერიტორიის გავლით ხდება ანატოლიიდან ნეოლითური კულტურის მიგრაცია ევროპაში.
ანტიკური პეონია
ძველ დროში თანამედროვე ჩრდილოეთ მაკედონიის ტერიტორია ეთნიკური თვალსაზრისით საკმაოდ მრავალფეროვანია. აქ ცხოვრობენ ეპირელები, ილირიელები, პეონიელები, თრაკიელები და სხვ. თანამედროვე მაკედონიას საბერძნეთის ტერიტორიაზე მდებარე მაკედონიასთან არ ჰქონდა არანაირი კავშირი. აქ ცხოვრობდნენ უპირატესად პეონიელები. პეონიის სამეფო დაარსდა ძვ. წ. I ათასწლეულში მაკედონიასა და თრაკიას შორის. პეონიელებს ეჭირათ თითქმის თანამედროვე მაკედონიის ტერიტორია. პეონიის სამეფოს დედაქალაქი იყო ბილაზორა (თანამედროვე ველესი).
ანტიკური მაკედონია
200პქ|მინი|მარცხნივ|მაკედონია [[ძვ. წ. 336 წელს.]] ძვ. წ. VIII საუკუნეში ედესის რაიონში ჩამოყალიბდა ძველი მაკედონიის სამეფო, რომლის სათავეშიც იდგა არგეადების დინასტია. ლეგენდის თანახმად მაკედონიის პირველი მეფე იყო პერდიკა I (ძვ. წ. 707-660 წწ.). ძვ. წ. V საუკუნეში მაკედონიის ტერიტორია მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. მისი დედაქალაქი გახდა პელა, მოხდა სამეფო ხელისუფლების კონსოლიდაცია, არმიის რეორგანიზაცია, დაიწყო აქტიური სამუშაოები ლითონების საბადოებზე. პარალელურად თანდათან გაძლიერდა საბერძნეთის კულტურული გავლენა, თუმცა ბერძნული წარმომავლობის მიუხედავად ბერძნები მაკედონელებს ბარბაროსებად მიიჩნევდნენ.
ფილიპე II-ის (ძვ. წ. 359-336 წწ.) მმართველობის პერიოდში მაკედონიამ დაიმორჩილა ეგეოსის სანაპირო ქალკიდიკეს ნახევარკუნძული, თრაკიის ნაწილი და ოჰრიდის ტბის რაიონი. დაამყარა მართველობა თესალიაზე და ეპირზე. ქერონეის ბრძოლის შედეგად ძვ. წ. 338 წელს ფილიპე II-ის კონტროლის ქვეშ მოექცა მთელი მატერიკული საბერძნეთი. მისმა შვილმა ალექსანდრე მაკედონელმა (ძვ. წ. 336-323 წწ.) გააგრძელა მამის დაპყრობითი ომები. ლაშქრობების მთელი სერიის შედეგად დაიმორჩილა აქემენიანთა იმპერია, დაიპყრო ეგვიპტე, ბაქტრია, სოგდიანა, მიაღწია ინდოეთამდე. ალექსანდრე მაკედონელის სახელმწიფო ატარებდა ბერძნულ ხასიათს, იგი დაფუძნებული იყო ბერძნულ კულტურაზე.
ალექსანდრე მაკედონელის გარდაცვალების შემდეგ მისი იმპერია დაიშალა. საბერძნეთი და მაკედონია გადავიდა მაკედონელის ერთ-ერთი დიადოქოსის, ანტიპატრეს მმართველობაში, თუმცა მისი ხელისუფლება არამყარი აღმოჩნდა. მომდევნო რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში მაკედონიის ტახტს ეცილებოდნენ დიადოქოსების შთამომავლები. ძვ. წ. 277 წელს საბოლოოდ დამყარდა ანტიგონიდების დინასტიის მმართველობა. ამავე პერიოდში მათ მოიგერიეს კელტების შემოსევები, დაარსდა თესალონიკი, აღმოსავლეთიდან მონებისა და სიმდიდრის შემოდინებამ გააძლიერა ადგილობრივი არისტოკრატია, გაიზარდა ქალაქები.
ძველი რომი
მინი|250პქ|მაკედონია [[ძვ. წ. 200 წელს, მეორე მაკედონური ომი.]] ძვ. წ. III საუკუნეში მაკედონია შეეჯახა ბევრად ძლიერ მოწინააღმდეგეს — რომის რესპუბლიკას. პირველ და მეორე მაკედონურ ომებში მაკედონიის მეფე ფილიპე V დამარცხდა. კინოსკეფალეს ბრძოლაში (ძვ. წ. 197 წ.) დამარცხების შემდეგ მაკედონია იძულებული გახდა უარი ეთქვა თრაკიაზე, ილირიაზე და თესალიაზე. მესამე მაკედონური ომის დროს პიდნის ბრძოლის (ძვ. წ. 168 წ.) შედეგად ქვეყანა დაიყო ოთხ ავტონომიურ ოლქად. საბოლოოდ ძვ. წ. 146 წელს მაკედონია შევიდა რომის რესპუბლიკის შემადგენლობაში პროვინცია მაკედონიის სახელით.
რომის პროვინცია მაკედონიის ცენტრი გახდა თესალონიკი. პროვინციის სამართავად რომის სენატმა დანიშნა პრეტორი, ხოლო მოგვიანებით ფართო უფლებამოსილებით აღჭურვილი პროკონსული. ქალაქში შეინარჩუნეს გარკვეული დონის თვითმმართველობაც. რომის რესპუბლიკის საზღვრებში შესვლამ მაკედონია დაიცვა მეზობელი ტომების თავდასხმებისაგან, დაწინაურდა საქალაქო ცხოვრება, განვითარდა ვაჭრობა, მოწესრიგდა საგზაო სისტემა. უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა რომის გზას Via Egnatia-ს, რომელიც აკავშირებდა დირაქიონს თესალონიკთან და ბოსფორთან. ეს იყო იტალიიდან მცირე აზიაში გამავალი მნიშვნელოვანი გზის შემადგენელი ნაწილი.
ძვ. წ. I საუკუნეში მაკედონია გახდა რომის რესპუბლიკის სამოქალაქო ომების არენა, მაგრამ ოქტავიანე ავგუსტუსის გამარჯვების შემდეგ მომდევნო 200 წელი ქვეყანაში მშვიდობა დამყარდა. რომის იმპერიის მასიურმა ექსპანსიამ მაკედონია I საუკუნეში რომის იმპერიის შიდა პროვინციად აქცია. ამავე პერიოდში ხდება ქრისტიანობის გავრცელებაც. წმინდა მოციქულთა გადმოცემის თანახმად ახალი რელიგიის პირველი მქადაგებლები იყვნენ პავლე მოციქული და წმინდა სილა, ხოლო მაკედონიის ქალაქი ფილიპი გახდა მსოფლიოში პირველი ევროპული ქალაქი სადაც ჩამოყალიბდა პირველი ქრისტიანული თემი.
III საუკუნეში რომის იმპერიაში დაიწყო მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და ეკონომიკური კრიზისი. მაკედონია განადგურდა გუთების ლაშქრობების შედეგად. დიოკლეტიანეს რეფორმების შედეგად რომის იმპერია დაიყო ოთხ დიოცეზად. მაკედონია საბერძნეთთან ერთად შევიდა მაკედონიის დიოცეზში. დიოცეზის ადმინისტრაციული ცენტრი ასევე თესალონიკი გახდა, რომელიც ამ პერიოდისათვის იმპერიის უმსხვილესი ქალაქი იყო. 380 წელს რომის იმპერატორმა თეოდოსიუს I-მა თესალონიკში მიღებული ედიქტით ქრისტიანობა იმპერიის სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადა. 395 წელს იმპერია საბოლოოდ გაიყო. მაკედონია შევიდა აღმოსავლეთ რომის იმპერიის საზღრებში, რომლის ცენტრიც კონსტანტინოპოლი გახდა. IV-VI საუკუნეების განმავლობაში მაკედონიის მიწებზე პერიოდულად ხდებოდა მომთაბარე ტომების, ვესტგუთების, ჰუნებისა და ოსტგუთების შეჭრა, რამაც გამოიწვია მეურნეობის მოშლა, ქალაქები დაცარიელდა, ცენტრალური ხელისუფლება არსებითად ნომინალური გახდა.
სლავების შემოსვლა ბიზანტიაში
მაკედონიის ისტორიაში გარდამტეხი მოვლენა გახდა სლავების შემოსვლა. უკვე VI საუკუნის დასაწყისში სლავებმა დუნაის მიმდებარე ბიზანტიის მიწებზე დაიწყეს თავდასხმები. 517 წელს სლავებმა ააოხრეს მაკედონია, ეპირი და ილირია. პროკოპი კესარიელის მიხედვით, იუსტინიანე I-ის მმართველობის პერიოდში სლავები ყოველწლიურად იჭრებოდნენ იმპერიაში. 550 წელს სლავებმა პირველად სცადეს აეღოთ თესალონიკი. 626 წელს ხუნძებთან ერთად ალყა შემოარტყეს კონსტანტინოპოლს. ბიზანტიის ხელისუფლება ადრიატიკიდან ეგეოსის ზღვამდე ფაქტობრივად აღარ ვრცელდებოდა. ქალაქები აოხრდა და განადგურდა. VII საუკუნის ბოლოსათვის მაკედონიაში სადაც მანამდეც ცხოვრობდნენ ბერძნები დასახლება კვლავ ბერძნულმა ტომებმა დაიწყეს.
მიხეილ III-ის (842-847 წწ.) მმართველობის დასაწყისში სლავები აქტიურად ერთვებიან ბიზანტიის სახელმწიფოებრივ სამსახურში, ხოლო შვილებს განათლებას ბერძნულ სკოლებში აძლევენ, რამაც ხელი შეუწყო ბიზანტია-სლავების ურთიერთობის ნორმალიზაციას.
მაკედონია ბულგარეთის სამეფოს შემადგენლობაში
970–971 წლებში ბულგარეთის სამეფოს აღმოსავლეთი ნაწილი დაიბრუნეს ბიზანტიელებმა. დამოუკიდებლობა შეინარჩუნა მდინარე ისკირის დასავლეთით მდებარე ტერიტორიამ, სადაც მმართველობის სათავეში მოვიდა კომიტოპულების დინასტია. დინასტიის წარმომადგენელმა სამუილმა გააერთიანა ტერიტორიები დუნაიდან თესალიამდე. აღნიშნულმა სამეფომ, რომელსაც ფაქტობრივად თანამედროვე მაკედონიის ტერიტორია ეკავა, მიიღო სახელწოდება დასავლეთ ბულგარეთის სამეფო, რომლის დედაქალაქიც გახდა ოჰრიდი. 1018 წელს ბულგარეთის სამეფო დაეცა, მისი ტერიტორია მაკედონიასთან ერთად შევიდა ბიზანტიის შემადგენლობაში.
მაკედონია ბიზანტიის შემადგენლობაში
მინი|200პქ|მაკედონია [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში.]] მაკედონიის უდიდესი ნაწილი ბიზანტიის იმპერიაში შესვლის შემდეგ შევიდა ბულგარეთის ფემის შემადგენლობაში, რომლის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო სკოპიე, 1150 წლიდან - ნიში. სანაპირო ტერიტორიები შეუერთეს თესალონიკს. ასევე ჩამოყალიბდა მაკედონიის ფემა (ცენტრი - ადრიანოპოლისი). ფემას ხელმძღვანელობდა სტრატეგოსი, რომლის ხელშიც იყო სამოქალაქო და სამხედრო ხელისულება. მაკედონიის ბიზანტიის ფარგლებში გაწევრიანებამ გამოიწვია ფეოდალიზმის განვითარება.
XI საუკუნის დასასრულს ბიზანტიის საგარეო პოლიტიკური ვითარება გამწვავდა თურქ-სელჩუკების, პაჭანიკების, ოღუზებისა და პოლოვცების შემოსევების შედეგად. ამავე დროს ბიზანტიაში შემოიჭრნენ ნორმანები რობერტ გუისკარის და ბოემუნდ I-ის მეთაურობით. 1082 წელს ნორმანებმა აიღეს დირაქიონი, ოჰრიდი, სკოპიე, კასტორი და გადავიდნენ თესალონიკში. 1085 წელს გუისკარის გარდაცვალების შემდეგ ნორმანებმა უკან დაიხიეს, მაგრამ 1096 წელს ისინი კვლავ გამოჩნდნენ პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის ფარგლებში. 1185 წელს მაკედონიაში შეიჭრნენ სიცილიის სამეფოს ჯარები ვილჰელმ II-ის მეთაურობით. მათ დაიპყრეს დირაქიონი და Via Egnatia-ს საშუალებით ჩავიდნენ თესალონიკში, რომელიც ერთი თვის შემდეგ დაეცა და გაძარცვეს. 1185 წლის დასასრულს ბიზანტიელებმა მოახერხეს ნორმანების განდევნა ბალკანეთიდან.
ბულგარეთ-სერბეთ-ბიზანტიას შორის
XII საუკუნის დასასრულს ბულგარეთმა და სერბეთმა მოახერხეს დამოუკიდებლობის აღდგენა. მათ ისარგებლეს ბიზანტიის დასუსტებით და დაიწყეს ექსპანსია მაკედონიის ტერიტორიაზე. უკვე 1198 წელს სერბებმა დაიპყრეს სკოპიე. XII საუკუნის 90-იან წლებში ბულგარელმა ბოიარინმა დობრიმირ ხრიზმა თანამედროვე მაკედონიის სამხრეთით შექმნა პატარა დამოუკიდებელი სამთავრო, რომლის ცენტრიც პროესკი გახდა. მან მოახერხა ბიზანტიის ჯარების დამარცხება და 1201 წელს დაეუფლა ბიტოლას და პრილეპს. თუმცა 1202 წელს იმპერატორ ალექსი III-ის ახალი ლაშქრობის შედეგად დასრულდა ხრიზის სამთავროს ისტორია. მომდევნო წლებში მაკედონიის ტერიტორიაზე შეიჭრა ბულგარეთის მეფე კალოიანი, რომელმაც დაიპყრო მთელი შიდა მაკედონია. 1204 წელს ჯვაროსნების მეოთხე ლაშქრობის შედეგად კონსტანტინოპოლის დაპყრობის შემდეგ ჩამოყალიბდა თესალონიკის სამეფო, რომელიც ლათინთა იმპერიის ვასალი იყო.
მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში მაკედონიის ტერიტორია წარმოადგენდა პრაქტიკულად უწყვეტი ომების კერას ბულგარეთს, სერბეთს, თესალონიკს, ეპირის დესპოტატსა და ნიკეის იმპერიას შორის. ამ პერიოდში მცირე ხნით (1207-1214 წწ.) ვარდარის მაკედონიაში სევასტოკრატორ სტრეზის ნახევრადდამოუკიდებელი სამთავრო ჩამოყალიბდა. 1215 წელს მაკედონიის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი დაიპყრო ეპირის დესპოტატმა. 1224 წელს ასევე წარმატებით აიღო თესალონიკი, თუმცა 1230 წელს ბულგარეთის მეფე ივან ასენ II-მ ეპირის დესპოტატის ჯარები სასტიკად დაამარცხა კლოკოტნიცის ბრძოლაში, მაკედონია ბულგარეთის მეორე სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. XIII საუკუნის 40-იან წლებში ნიკეის იმპერიამ დაიწყო აქტიური ექსპანსია, შედეგად თესალონიკი და მაკედონია თავის კონტროლს დაუქვემდებარა. 1258 წელს სერბეთის არმიამ დაიპყრო სკოპიე და პრილეპი. 1257 წელს ბოიარებმა მეფედ სკოპიელი ბოიარის შვილი კონსტანტინ I ტიხი, მან დაამარცხა მეფე მიცო ასენი, რომელიც 1261 წელს ნიკეის იმპერიაში მიხეილ VIII-სთან გაიქცა. კონსტანტინემ პრილეპი და სკოპიე კვლავ დაიბრუნა.
1261 წელს მიხეილ VIII-მ კონსტანტინოპოლი აიღო და აღადგინა ბიზანტიის იმპერია. ამავე წელს კონსტანტინოპოლზე ლაშქრობას აწყობს კონსტანტინ ტიხი, მაგრამ მარცხდება. 1277 წელს აჯანყებული ივაილოს წინააღმდეგ ერთ-ერთი ბრძოლის დროს ბულგარეთის მეფე კონსტანტინე I ტიხი იღუპება.
მაკედონია სერბეთის შემადგენლობაში
1281 წელს მეფე სტეფან უროშ II-მ დაიკავა მთელი ჩრდილოეთი მაკედონია, რომელიც დაამტკიცა 1299 წლის ბიზანტია-სერბეთის ზავმა. სტეფან უროშ III არღვევს ზავს და 1330 წელს ბულგარეთის არმია ახდენს მდინარეების ვარდარისა და სტრუმის შუამდინარეთს და ასევე ოჰრიდის ტბის რაიონს. მაკედონიის შესვლა სერბეთის სამეფოში საბოლოოდ დასრულდა სტეფან დუშანის დროს, რომელმაც ისარგებლა ბიზანტიაში მიმდინარე სამოქალაქო ომით და 1348 წელს დაიპყრო მთელი მაკედონია თესალონიკის გარდა. მაკედონიის მიწა გახდა სტეფან დუშანის სახელმწიფოს ცენტრი. მისი სასახლე მდებარეობდა სკოპიეში და სერეში. 1346 წელს დაარსდა პეჩის საპატრიარქო, ხოლო სტეფან დუშანი სერბეთისა და საბერძნეთის მეფედ გამოაცხადეს. სერბეთის სახელმწიფო იმყოფებოდა ბიზანტიის იმპერიის ტრადიციების ძლიერი გავლენის ქვეშ. ჩამოყალიბდა ბიუროკრატიული აპარატი, გაძლიერდა ცენტრალური მმართველობა, მოხდა კანონმდებლობის კოდიფიცირება.
1355 წელს სტეფანე დუშანის გარდაცვალების შემდეგ სერბეთის სამეფო დაიშალა, მისმა მემკვიდრემ სტეფან უროშ V-მ ნომინალური მმართველობა შეინარჩუნა. 1366 წლიდან პრილეპი და დასავლეთი მაკედონია პრილეპის სამეფოს შემადგენლობაშია, ხოლო მდინარე ვარდარის აღმოსავლეთი ტერიტორია დაექვემდებარა კონსტანტინ დრაგაშს.
მაკედონია ოსმალეთის შემადგენლობაში
200პქ|მინი|[[მარკო მრნიავჩევიჩი]] ფეოდალურმა ანარქიამ, რომელიც ყვაოდა სტეფან დუშანის გარდაცვალების შემდეგ, დაასუსტა ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობა და ქვეყანა თურქ-ოსმალების მზარდი საფრთხის წინაშე სრულიად უძლური გახადა. უკვე 1345 წელს მათ ხელში ჩაიგდეს გალიპოლი და დაიწყეს ევროპაში ფეხის მოკიდება. 1365 წელს ხელში ჩაიგდეს ადრიანოპოლი. ოსმალური საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით უგრეშამ და ვუკაშინ მრნიავჩევიჩებმა გაილაშქრეს ოსმალების წინააღმდეგ ადრიანოპოლზე, მაგრამ 1371 წლის 26 სექტემბერს ძმები მარიცის ბრძოლაში დამარცხდნენ და ბრძოლის ველზე დაიღუპნენ. ამ ბრძოლის შემდეგ მაკედონია თურქების კონტროლს დაექვემდებარა, პრილეპის მეფე მეფე მარკომ თავი ოსმალეთის ვასალად აღიარა. 1383 წელს ოსმალებმა აიღეს სერე, შემდეგ შტიპი, პრილეპი და ბიტოლა. 1387 წელს დაეცა თესალონიკიც. მაკედონიისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა 1389 წელს კოსოვოს ველზე ბრძოლას, რომლის შედეგად ოსმალების გავლენა ძლიერ გაიზარდა. 1393 წელს აიღეს სკოპიეც. საბოლოოდ, 1395 წელს როვინეს ბრძოლაში კონსტანტინე დრაგაში და მარკო მოკლეს, პრილეპის სამეფომ არსებობა შეწყვიტა. მაკედონია გახდა ოსმალეთის იმპერიის ნაწილი.
მაკედონია რუმელიის ვილაიეთში გაერთიანდა, რომელიც თავის მხრივ სანჯაქებად იყფოდა. თავდაპირველად მაკედონია დაყოფილი იყო კიუსტენდილის, ოჰრიდისა და ფაშის სანჯაქებად. XVII საუკუნეში კი მათ საფუძველზე წარმოიქმნა პატარა სანჯაქები: კავალა, სელენიკი და უსკუბი.
მაკედონიის მოსახლეობის წინააღმდეგობის მოძრაობის ძირითადი ფორმა იყო შეიარაღებული აჯანყება - ჰაიდუკობა. ეკლესიის როლი განმათავისუფლებელ მოძრაობაში უმნიშვნელო იყო. ოჰრიდის საარქიეპისკოპოსომ ოსმალეთის ბატონობის პირობებში შეინარჩუნა დამოუკიდებლობა. ეპისკოპოსები ცდილობდნენ გაეტარებინათ ანტითურქული იდეოლოგია და მხარდამჭერებს ეძებდნენ ევროპაში. თუმცა საარქიეპისკოპოსოს გავლენა შესამჩნევად შემცირდა კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ბერძნული სასულიერო წრეების ზეწოლით და სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის აღდგენით, რომლის იურისდიქციაში გადავიდა ჩრდილოეთ მაკედონიის ეპარქიები. სლავური და ბერძნული სამღვდელოების დაპირისპირება 1767 წელს ოჰრიდის საარქიეპისკოპოსოს გაუქმებით დასრულდა.
1839 წელს ოსმალეთის იმპერიაში დაიწყო მასშტაბური რეფორმები, რომელიც მიზნად ისახავდა იმპერიის თანამედროვე სახელმწიფოდ ჩამოყალიბებას (ტანზიმატის ეპოქა). რეფორმების სათავეში იდგა სულთანი აბდულმეჯიდ I, რომელმაც ქრისტიანული მოსახლეობა გაუთანაბრა ქვეყნის ძირითადი რელიგიის, ისლამის, მიმდევრებს. სამხედრო რეფორმის შედეგად შექმნა მუდმივი არმია, მოაწესრიგა განათლების სისტემა, გაატარა ადმინისტრაციული რეფორმა ეიალეთების მაგივრად ჩამოაყალიბა ვილაიეთები, რომელთაც სათავეში გუბერნატორი (ვალი) ჩაუყენა. თანამედროვე მაკედონიის ტერიტორია გადანაწილდა კოსოვოს, მონასტირის და სალონიკის ვილაიეთებში. რეფორმების კულმინაცია იყო 1856 წელს მოქალაქეთა თანასწორობის შემოღება რელიგიური კუთვნილების მიუხედავად, რომელმაც ქრისტიანებს გზა გაუხსნა სახელმწიფოს მაღალი თAნამდებობებისაკენ.
ტანზიმატის პერიოდში დასავლური კაპიტალიისათვს თურქული ბაზარი გაიხსნა. 1871 წელს ბელგიელებმა დაიწყეს მაკედონიაში პირველი რკინიგზის მშენებლობა (სალონიკი-სკოპიეს ხაზი), რომელიც შემდეგ გაგრძელდა სერბეთის გავლით ავსტრია-უნგრეთამდე. 1894 წელს დასრულდა სალონიკი-ბიტოლის ხაზის მშენებლობა, რომელსაც გერმანელები აშენებდნენ, 1896 წელს კი დამთავრდა ფრანგების მიერ დაწყებული სალონიკი-ალექსანდრუპოლისის რკინიგზის მშენებლობაც.
ეროვნული აღორძინება
XVIII საუკუნის დასასრულს ოსმალეთის იმპერიის სლავურ მოსახლეობაში ეროვნული აღორძინების და თანამედროვე ერების ფორმირების აქტიური პროცესები დაიწყო. მაკედონიაში, სადაც შუა საუკუნეებისათვის არ არსებობდა ცალკე მდგომი მაკედონელი ერი, აღნიშნული პროცესი განიხილება, როგორც ბულგარული აღორძინების შემადგენელი ნაწილი. ამავე დროს მაკედონიაში მცხოვრებმა სლავებმა განიცადეს ელინიზაცია და მხარს უჭერდნენ ბიზანტიის იმპერიის აღდგენის დიდ იდეას. XIX საუკუნის დასასრულს სერბეთმა თავისი პოლიტიკა გაააქტიურა მაკედონიაში, რამაც გამოიწვია მაკედონიის მოსახლეობის ნაწილის სერბეთის ეროვნულ ორიენტაციაზე გადასვლა. XIX საუკუნის დასასრულს მაკედონიში მცხოვრებ ალბანელებს შორის ხდება დაჩქარებული პროცესი ეროვნული აღორძინებისა და ყალიბდება ალბანელი ერი.
უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ბულგარულ აღორძინებას, რომლის ერთ-ერთი ცენტრი იყო მაკედონია. უკვე 1837 წელს ველესში ჩამოყალიბდა პირველი ბულგარული საერო სკოლა. შემდეგ ბულგარული სკოლები გაიხსნა სკოპიეში, შტიპში, ოჰრიდში, ბიტოლაში დ სხვა მაკედონურ ქალაქებში. 1860-იანების დასაწყისში მაკედონიის მოსახლეობა ჩაერთო ბულგარეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ჩამოყალიბების პროცესში. განსხვავებით ბულგარეთის ტერიტორიისა, მაკედონიის მოსახლეობის გარკვეულ ნაწილზე გავლენას ახდენდა კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო. სწორედ ამიტომ, როდესაც 1870 წელს სულთნის ფირმანის მიხედვით ჩამოყალიბდა ბულგარეთის მართლმადიდებელი ეკლესია, მის შემადგენლობაში შევიდა მხოლოდ ველესის, სკოპიესა და ოჰრიდის ეპარქიები. ბულგარეთის ავტოკეფალური ეკლესიის შექმნამ ძლიერი იმპულსი მისცა მაკედონიაში ბულგარული სკოლების ქსელის გაფართოებას და საგანმანათლებლო ორგანიზაციების ჩამოყალიბებას.
მაკედონიის საკითხის წარმოშობა
1877-1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომში მაკედონიიდან დაახლოებით 1 000 მოხალისე, მონაწილეობდა საომარ მოქმედებებში ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ, თუმცა რუსული ჯარები მაკედონიაში არ შესულან და შეჩერდნენ კიუსტენდილში. სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების თანახმად ჩამოყალიბდა ბულგარეთის სამთავრო, რომლის შემადგენლობაშიც შევიდა მაკედონია, სალონიკი და ქალკიდიკის ნახევარკუნძული, თუმცა ამის წინააღმდეგ წავიდნენ დასავლეთის სახელმწიფოები, სერბეთი და საბერძნეთი. 1878 წლის 13 ივლისს ბერლინის კონგრესზე მიიღეს ახალი სამშვიდობო ხელშეკრულება: ბულგარეთის სამთავროს ტერიტორია მნიშვნელოვნად შემცირდა, ჩამოყალიბდა ცალკე ავტონომიური ერთეული აღმოსავლეთი რუმელია, ხოლო მაკედონია დარჩა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში. ხელშეკრულების 23-ე მუხლის თანახმად მაკედონიისა და თრაკიის ქრისტიან მოსახლეობას შეეძლო თვითმმართველობის ჩამოყალიბება იმპერიის ფარგლებში. თუმცა 1880 წელს მაკედონიის თვითმმართველობის პროექტს სულთანმა ვეტო დაადო.
XIX საუკუნის ბოლოსათვის გაჩნდა მაკედონიზმის იდეა. 1888 წელს სერბმა დიპლომატმა სტოიან ნოვაკოვიჩმა განაცხადა, რომ მაკედონიის სლავი მოსახლეობა არის ცალკე მდგომი მაკედონელი ერი, ისინი არ მიეკუთვნებიან არც ბულგარელებს და არც სერბებს.
ილინდენის აჯანყება
1890-იანი წლების დასაწყისში, სოფიაში მოღვაწე მაკედონელმა სტუდენტებმა დააარსეს „ახალგაზრდა მაკედონელთა ლიტერატურული საზოგადოება“, რომელიც მაკედონიის ავტონომიისათვის მოძრაობის ბირთვი გახდა. სტეფან სტამბოლოვის მმართველობის პერიოდში ბულგარეთ-ოსმალეთს შორის დამთბარმა ურთიერთობებმა ამ ორგანიზაციის დაშლა გამოიწვია, მაგრამ უკვე 1893 წელს რადიკალურად განწყობილმა ახალგაზრდა მაკედონელებმა სალონიკში ახალი, საიდუმლო ორგანიზაცია ჩამოაყალიბეს, რომელმაც მოგვიანებით მიიღო სახელწოდება შიდა მაკედონურ-ოდრინული რევოლუციური ორგანიზაცია. ამ ორგანიზაციის სათავეებთან იდგნენ: დამე გრუევი, ივან ჰაჯინიკოლოვი, გოცე დელჩევი და გორჩე პეტროვი. ორგანიზაციამ მაკედონიის და ადრიანოპოლის ოსმალეთის იმპერისაგან გათავისუფლების მიზნით ფილიალების ფართო ქსელი შექმნა მთელს მაკედონიაში და მოსახლეობას შორის დიდი გავლენით სარგებლობდა. თავდაპირველად ორგანიზაციის წევრების მიზანი იყო მაკედონიისა და თრაკიის ბულგარეთთან შეერთება, თუმცა შიდა პოლიტიკურმა დაპირისპირებამ, მაკედონიის ეთნიკურმა სიჭრელემ და არახელსაყრელმა საგარეოპოლიტიკურმა სიტუაციამ აიძულა ორგანიზაცია მოეთხოვა სრული პოლიტიკური ავტონომია. ასეთმა გადაწყვეტილებამ ორგანიზაციაში გააწევრიანა მაკედონიის მუსლიმი მოსახლეობა (ტორბეშები, ალბანელები, თურქები).
შიდა მაკედონურ-ოდრინული რევოლუციური ორგანიზაციის პარალელურად ბულგარეთში ჩამოყალიბდა კიდევ ერთი მაკედონური ორგანიზაცია - უმაღლესი მაკედონურ-ოდრინული კომიტეტი. რევოლუციური ორგანიზაციისაგან განსხვავებით კომიტეტი ეყრდნობოდა ბულგარეთის მთავრობას და მაკედონურ-თრაკიულ დიასპორას. მისი მიზანი იყო მაკედონიის მიწების გაერთიანება ბულგარეთთან. მოქმედების სტრატეგიაც განსხვავებული იყო. უარი განაცხადეს ფართომასშტაბიან აჯანყებებზე და ყურადღება გადაიტანეს მცირე რაზმების მოქმედებაზე და ევროპულ სახელმწიფოებში პროპაგანდაზე. ურთიერთობა ამ ორ ორგანიზაციას შორის საკმაოდ დაძაბული იყო. რევოლუციური ორგანიზაციის სათავეში იდგნენ მემარცხენე დემოკრატები და რევოლუციონერები, ხოლო კომიტეტი ძირითადად ეყრდნობოდა ბულგარეთის მემარჯვენე წრეებს. მინი|250პქ|[[კრუშევოს რესპუბლიკა|კრუშევოს რესპუბლიკის დროშა.]] 1901-1902 წლებში კომიტეტის წევრების თავდასხმები და რევოლუციური ორგანიზაციის გამოსვლები ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ, გადაიზარდა პარტიზანულ ომში. 1902 წლის დასაწყისში რევოლუციური ორგანიზაციის კონგრესმა შეიარაღებული აჯანყებისათვის მზადყოფნის შესახებ მიიღო გადაწყვეტილება. 1903 წლის გაზაფხულზე გახშირდა რევოლუციური ორგანიზაციის რადიკალური ფრთის მიერ მოწყობილი ტერორისტული აქციები, რომელმაც ოსმალეთის ხელისუფლების საპასუხო რეპრესიები გამოიწვია. სიტუაციაში ჩაერია ევროპის სახელმწიფოები, მათი ზეწოლით სტამბოლი დათანხმდა რეფორმების გატარებას მაკედონიაში, ხოლო ბულგარეთს უნდა დაეშალა უმაღლესი მაკედონურ-ოდრინული კომიტეტი. მიუხედავად ამისა, მღელვარება გრძელდებოდა. რევოლუციური ორგანიზაციის გადაწყვეტილების თანახმად 1903 წლის 2 აგვისტოს ილინ-დენის დღესასწაულზე მაკედონიაში დაიწყო შეიარაღებული აჯანყება, რომელიც ისტორიაში ცნობილია ილინდენის აჯანყების სახელწოდებით. აჯანყების ცენტრი გახდა მანასტირის ვილაიეთი. აჯანყება სწრაფად გავრცელდა ვარდარის ხეობაში, ლერინის, კოსტურის, ოჰრიდისა და ედესის ოლქებში. აჯანყებულებმა აიღეს მრავალი ქალაქი, მათ შორის კრუშევო, სადაც გამოაცხადეს კრუშევოს რესპუბლიკა. აჯანყებას შეუერთდა კომიტეტის ყოფილი წევრები და ადრიანოპოლის თრაკიის მოსახლეობა.
აჯანყებულებს მხარდაჭერა გამოუცხადა ბულგარეთმა, თუმცა დასავლეთის სახელმწიფოების ზეგავლენის შედეგად იგი მხოლოდ დიპლომატიური ზომებით შემოიფარგლა. რევოლუციური ორგანიზაციამ ვერ მოახერხა გაეერთიანებინა აჯანყებულებთან მაკედონიაში მცხოვრები ტორბეშები, ალბანელები, თურქები, ბერძნები და სერბები. ამან განაპირობა მოძრაობის კრახი. აჯანყებულებს ოსმალებმა 250 ათასიანი არმია დაუპირისპირეს. არასრული მონაცემებით აჯანყების ჩახშობის პერიოდში გადაწვეს 200-ზე მეტი სოფელი, დაიღუპა 4 500 ქრისტიანი ადამიანი, 30 000 მაკედონელი ბულგარეთში გადაიხვეწა.
ილინდენის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ ოსმალეთის იმპერიამ მაკედონიაში გაატარა მთელი რიგი რეფორმების. ბაშიბუზუკოვის ჯარი დაიშალა, ქრისტიანებს მიეცათ თანამდებობების დაკავების უფლება. 1904 წელს ხელი მოაწერეს ბულგარეთ-ოსმალეთის ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც მოხდა აჯანყების მონაწილეების ამნისტია, ხოლო ბულგარეთმა თავის ტერიტორიაზე შეაჩერა და კანონგარეშედ გამოაცხადა შიდა მაკედონურ-ოდრინული რევოლუციური ორგანიზაციისა და უმაღლესი მაკედონურ-ოდრინული კომიტეტის საქმიანობა.
მაკედონია იუგოსლავიის შემადგენლობაში
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ბულგარული, ბერძნული და რუმინული სკოლები მაკედონიაში დაიხურა. ბულგარელი მღვდლები და ყველა არა-სერბი მასწავლებელი ქვეყნიდან დაითხოვეს.
1941 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, ნაცისტური ბლოკის ქვეყნებმა ვარდარის ბანოვინის ოკუპირება მოახდინეს და გაყვეს ბულგარეთს, გერმანელების მიერ ოკუპირებულ სერბეთსა და ალბანეთს შორის, რომელიც მაშინ იტალიელთა მიერ იყო ოკუპირებული.
1944 წლის 8 სექტემბერს ბულგარეთის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე შეიქმნა მაკედონიის დამოუკიდებელი რესპუბლიკა, რომელმაც 13 ნოემბრამდე იარსება.