cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ოვიმბუნდუ
ისტორია და კულტურული კავშირები
1904 და 1918 წლებს შორის ოვიმბუნდუელები ეხმარებოდნენ პორტუგალიელთა არმიას სხვადასხვა სამხედრო ღონისძიებებში, სხვა ტომების წინააღმდეგ სამხრეთ და ცენტრალურ ანგოლაში. პორტუგალიელებმა თავიანთი კონტროლი კიდევ უფრო გაამყარეს სისტემის ჩამოყალიბებით, რომელიც პირდაპირი გაგებით გულისხმობდა პორტუგალიელი უბნის ოფიცრების გამოყენებას და რკინიგზის ხაზის გაყვანას სანაპირო ზოლიდან მთიანეთის გავლით ცენტრალური აფრიკის შუა გულში. მცირდება ყოფილი მმართველი ფენის გავლენა და ძალაუფლება ნელ-ნელა გადადის ახალი მმართველი ფენის ხელში, რომლებიც შეიძლება ითქვას შერეულ ფენას მიეკუთვნება (შერეული ქორწინება მმართველ და უბრალო იდენტობის მქონე მთიელებს შორის). სალაზარის რეჟიმმა (1926-1968), რომელმაც ხელი შეუწყო თეთრების დასახლებას მაღალმთიან ნაწილში და დაამსხვრია აქამდე არსებული სოფლის მეურნეობის სისტემის რეპრესიული გადასახადები, პროექტი შრომის სისტემა და კორუმპირებული სოფლის მეურნეობის მარკეტინგის დაფები.
მოსაზღვრე სახელმწიფოების დამოუკიდებლობის მოპოვებამ (ზაირი და კონგო 1960 წელს, ზამბია 1964 წელს), ბიძგი მისცა ანგოლას ეწარმოებინა საკუთარი ბრძოლა, ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის (1961-1975 წლებში). 1966 წელს ჯონას სავამბიმ დააარსა ოვიმბუნდუელთა დომინირების ეროვნული კავშირი ტოტალური დამოუკიდებლობა ანგოლასთვის, ან მეორენაირად UNITA (UniõNacional de Independência Total de Angola ). ანგოლელთა დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ 1975 წელს, სავიმბიმ განაგრძო ბრძოლა ახლად დანიშნული სოციალისტური მთავრობის წინააღმდეგ, რომელიც იყო დომინირებული სანაპიროზე ზოლზე მცხოვრები აფრო-პორტუგალიული ურბანული ელიტის მიერ, რომელმაც ჩამოაყალიბა განმათავისუფლებელი მოძრაობის, სახალხო განმათავისუფლებელი მოძრაობა ანგოლისთვის ან MLPA (Movimento Popular de Libertação de Angola), მთავარი მეტოქე. ეს დაპირისპირება სამოქალაქო ომში გადაიზარდა, რომელიც 1975 წლიდან 2002 წლამდე გაგრძელდა. სამოქალაქო ომის ეპიცენტრი იყო ორი მთავარი ქალაქი ჰუამბო და კუიტო, რომლებიც ომმა მთლიანად გაანადგურა. ამ ქალაქების განადგურებამ ძალიან ცუდი შედეგი შექმნა სოფლების ინფრასტრუქტურის განვითარებაში (გზები, რკინიგზა, ხიდები და ა.შ.). უამრავი ადამიანი დაიღუპა და მრავალი სხვა ქალაქებში გაიქცა, ან საკუთარ ტერიტორიებს დაუბრუნდნენ (ბენგუელა, ლობიტო), ზოგიერთი კი სრულიად სხვა, შორეულ ადგილებში გაიქცა (ძირითადად ლუანდასა მის შემოგარენში, ასევე ლუბანგოში). ამ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში უმბუდუს ტერიროტიის დიდი ნაწილი UNITA-ს კონტროლის ქვეშ იყო. 1992 წელს, რუსეთის, ამერიკის შეერთებული შტატების, პორტუგალიის და გაეროს შუამავლობით ხელი მოეწერა სამშვიდობო ხელშეკრულაბას და მათივე სახსრებით დაფინანსდა ადგილობრივი, ეროვნული არჩევნები, მაგრამ UNITA-ს მიერ საარჩევნო თაღლითობის ბრალდებებმა შეარყია მათი ძალისხმევა და ეს პროცესი საბოლოოდ ჩაიშალა. საომარი მოქმედებები ისევ დაიწყო 1994 წელს და გაგრძელდა ოცდამეერთე საუკუნის დასაწყისამდე. 2002 წლიდან, მნიშვნელოვანი ძალისხმევით მიმდინარეობდა სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. ხელისუფლება საკმაოდ აქტიურად იყო ჩართული სარეკონსტრუქციო სამუშაოებში, მაგრამ მეტწილად მაინც უბრალო მოსახლეობა აქტიურობდა თავიანთი ყოფის შეცვლაში, მათ ასევე არასამთავროები ეხმარებოდნენ. „იძულებით გადაადგილებულ“ ოვიმბუნდუთა მნიშვნელოვანი ნაწილი დაუბრუნდა თავის საცხოვრისს. თუმცა ისიც უნდა ითქვას, რომ ოვიმბუნდუს თემის დიდი ნაწილი ქალაქებს გარეთ დარჩა, რადგან ესაა მათი სამშობლო. ასე რომ, ამ ხალხის მნიშვნელოვანი ნაწილი ახლაც მიმოფანტულია მთელს ანგოლაში.
პოლიტიკური თვალსაზრისით, ანგოლის 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებში აისახა მნიშვნელოვანი ცვლილებები ოვიმბუნდუს ერთგულებაში. რადგან თუ მათმა უმრავლესობამ წინა არჩევნებში ხმა მისცა UNITA-ს, ამ არჩვნებში უმრავლესობა ენდო MPLA-ს, რადგან ჯონას სავიმბის სიკვდილის შემდეგ UNITA-მ დაკარგა ხალხის ნდობა. ეს კი იმიტომ მოხდა, რომ UNITA-ს გაძლიერება გულისხმობს შეიარაღებული ძალადობის განახლებას, ხალხს კი მობეზრდა ამდენწლიანი ომი და აღარ სურს ამ ყველფრის თავიდან დაწყება.
ოვიმბუნდუს წარმოშობა და განვითარება
როგორც ნებისმიერი ზომის აფრიკული დაჯგუფების დიდი ნაწილი, ოვიმბუნდუც ჩამოყალიბდა სხვადასხვა წყაროების შერწყმის შედეგად. XVII საუკუნემდე ცოტა თუა ცნობილი მის შემდგომ განვითარებაზე, მაგრამ არსებობს რამდენიმე სამხილი ხალხზე, რომელმაც იმ დროისთვის დაიკავა ბენგელას ზეგანი. ამ დროისთვის, რამდენიმე პოლიტიკური ორგანიზაცია, რომელიც განიხილებოდა სამეფოებად, ჩამოყალიბდა. XVIII საუკუნუნისთვის არსებობდა 22 სამეფო. აქედან ცამეტი იყო სრულიად დამოუკიდებელი; ხოლო დანარჩენი ცხრა იყო ავტონომიური, მაგრამ იყვნენ დავალებულები ხარკით ყველაზე ძლიერი ორგანიზაციებისგან, ძირითადად ესენი იყო: ბაილუნდუს სამეფო და ასევე ვამბუ და ციაკა. XX საუკუნის მეორე ნახევრის დასაწყისში პორტუგალიელების მიერ ტერიტორიების ოკუპაციამ გამოიწვია სამეფოების ძალაუფლების სწრაფი დაცემა, მაგრამ ოვიმბუნდუ აგრძელებდა ფიქრს თავის თავზე, როგორც რომელიმე პოლიტიკურ ერთეულზე დაფუძნებული დაჯგუფების წევრზე, II მსოფლიო ომის შემდეგ.
ოვიმბუნდუს ოჯახი ჩვეულებრივ მოიცავს ერთ კაცს, მის რამდენიმე ცოლსა და დამოკიდებულ ბავშვს ან ბავშვებს. ქონების განაწილების სისტემა მოიცავს ორმაგ დაყოფას, მიწა მემკვიდრეობით ერგება მამის ხაზს, ხოლო მოძრავი ქონება დედის ხაზს. დაწყებითი სკოლა მხოლოდ და მხოლოდ გარკვეული ოჯახების ბავშვებისთვის არის განკუთვნილი. სოფლის მეურნეობა არის მთავარი ეკონომიკური აქტივობა, მთავარი მოსავალი შედგება სიმინდისა და ლობიოს მარცვლებისაგან. ოვიმბუნდუს მოსახლეობის კაცებისა და ბავშვების უმეტესობა ნადირობას მისდევს, მაგრამ არსებობენ პროფესიონალი მონადირეები. ოვიმბუნდუს შინაური ცხოველები ძირითადად მოიცავს: ძროხებს, ცხვრებსა და თხებს; ხარს მხოლოდ სატრანსპორტო მნიშვნელობისთვის იყენებენ. სიმდიდრე განისაზღვრება შინაური ცხოველების რაოდენობით, მაგრამ რამდენიმე ოჯახი დიდ ხროვას ფლობს. ფუტკრების ცვილი იყო და ახლაც არის მთავარი მიმოცვლის საშუალება.
ოვიმბუნდუ თავიდან ვაჭრები იყვნენ, რომლებიც სხვა აფრიკელ ხალხთან და პორტუგალიელებთან ვაჭრობდნენ. ყველა სავაჭრო ქარავანს ჰყავდა პროფესიონალი ლიდერი და წინასწარმეტყველი. სავაჭრო შეთანხმებებმა, რომლებიც აკავშირებდა დამოუკიდებელ მთავარ-ოჯახებთან, ისეთი რეგიონალური სპეციალიზაციის განვითარება გამოიწვია, როგორებიცაა მეტალის დამუშავება და სიმინდის ფქვილის წარმოებაა. ფართო მასშტაბური სავაჭრო აქტივობები შემცირდა მონებით ვაჭრობის ჩახშობისა და „ბენგელას“ რკინიგზის მშენებლობის შემდეგ 1904 წელს. XX საუკუნის ბოლოს ოვიმბუნდუ უზრუნველყოფს ძალიან დიდ საზოგადოებრივ დახმარებას ჯონას სავიმბისთვისა და ანგოლის მთლიანი დამოუკიდებლობის ეროვნული კავშირის წარმომადგენელი პარტიზანებისთვის.
მეზობელი ტომი - „მბუნდუ“
XVI საუკუნეში მბუნდუ ორგანიზებული იყო ჯგუფებად, რომლებსაც ჰქონდათ თავისუფალი და შედარებით მსუბუქი პოლიტიკური კავშირები. ჩრდილოეთელი მეზობლის, კონგოს სახელმწიფოს წნეხის საპასუხოდ, მბუნდუს ხელმძღვანელობა, რომლის სათავეში იყო ნგოლა (მმართველი), ნდონგოს ხალხის წარმომადგენელი. ეს ცენტრალიზაცია განადგურებული იქნა პორტუგალიის მიერ, რომელიც XVI საუკუნის ბოლოდან XVII საუკუნის ბოლომდე პროვოცირებას ახდენდა სისხლისმღვრელი ომების. პორტუგალიელები ტყვედ იგდებდნენ და შემდეგ მონებად ყიდიდნენ ამ რეგიონის ხალხებს.
მბუნდუზე მცირე ეთნოლოგიურმა გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ ეს ტომი ლინგვისტიკურად ოვიმბუნდუს და კულტურულად კონგოს (მათი ჩრდილოეთის მეზობელი) მონათესავე არის. მათი კულტურული განსხვავება გაძლიერდა ტრადიციული შიდატომობრივი ქორწინების აკრძალვისა და პორტუგალიელებთან და სხვა ევროპელებთან ხანგრძლივი კავშირის შედეგად.მბუნდუ მოიცავს კულტურულად მსგავს ხალხს ლუანდის გარშემო. მბუნდუს ძირითადი ჯგუფები შედგება ნგბაკა (მბაკა), ნდონგო და მბონდოსაგან. 1970-იან წლებში მბუნდუს ხალხები უზრუნველყოფდნენ ძალიან დიდ საზოგადოებრივ დახმარებას მარქსისტულად ორიენტირებულ „ანგოლის განმათავისუფლების სახალხო მოძრაობისთვის, რომელიც დიდი ძალას წარმოადგენდა 1976 წელს, პორტუგალიის კოლონური მმართველობის შემდეგ, რომელიც 1975 წელს დასრულდა.
ოვიმბუნდუ XVIII-XIX საუკუნეებში
XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისში მონობით ვაჭრობა ანგოლის ეკონომიკური არსებობის ცენტრი იყო. ამ პერიოდში მთავარი პორტის როლი ბენგელამ იკისრა, დედაქალაქ ლუანდას მაგივრად. შედეგად პლატოზე არსებული ოვიმბუნდუს სახელმწიფომ, რომელიც დიდი ალბათობით დაარსებული იყო იმბანგალასა და მბუნდუს სახელმწიფოებიდან ლტოლვილების მიერ XVI საუკუნის ბოლოსა და XVII საუკუნის დასაწყისში, ჩაანაცვლა კასანჯე და გახდა მონების მთავარი ადგილსამყოფელი. პლანტაციების გაზრდამ ახალ სამყაროში გააორმაგა მონების ექსპორტი XVIII საუკუნის ბოლო მესამედში, როდესაც ეს სავაჭრო გზა გადაჭიმული იყო კუნენეს მდინარის სამხრეთიდან მოზამბიკამდე.
ლუანდის ჰოლანდიის მიერ ხანმოკლე ოკუპაციის მიუხედავად, XVII საუკუნის შუა წლებში სერიოზულად არ გამოუწვევია პორტუგალია, რომლებსაც ანგოლა ძალაუფლების ქვეშ ჰყავდა. ჰოლანდიური, ბრიტანული, ფრანგული და ბრაზილიური საწარმოები უფრო და უფრო უწყვეტდნენ პორტუგალიას მომარაგებას, ამასობაში საფრანგეთი გახდა მთავარი მოვაჭრე სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე 1763 წელს. პორტუგალიელების მცდელობამ, რომ შეენარჩუნებინათ თავიანთ პოზიცია, გამოიწვია ოვიმბუნდუს წინააღმდეგობა და პორტუგალიის მკვეთრი ჩარევა ბენგელას განცალკევებული ადგილების მმართველობებში, პორტუგალიელებს სურდათ, რომ ამ ტერიტორიაზე თავიანთი მმართველები დაეყენებინათ 1770-იან წლებში. სამხედრო გამარჯვების და მიუხედავად, პორტუგალიელებმა ვერ შეძლეს ეფექტიანი კონტროლის ქვეშ მოექციათ ოვიმბუნდუ დაახლოებით მომდევნო ერთი საუკუნის განმავლობაში.
კონფლიქტი პრეკოლონიარულ პერიოდში
სხვადასხვა სამეფოს ლაშქრები იბრძოდნენ ერთმანეთში და მეზობლები ტომების წინააღმდეგ, იმ მიზნით, რომ მიეთვისებინათ ქონება და მონები. ნანო ომები იყო წელიწადობრივი მოვლენები, როდესაც ჯარები ახორციელებდნენ თავდასხმებს, მათ შორის პორტუგალელების გარნიზონებზეც. ბრძოლებმა აშკარა კლება დაიწყო საქონლის ვაჭრობის ჩანერგვისთანავე. კონოლიარულ პერიოდში, ოვიმბუნდუ განიცდიდა პორტუგალიელების მხრიდან ულმობლობას, ისინი იძულებულნი გახდნენ, რომ ემუშავათ ევროპელებისთვის. სამუშაო და ტერიტორიულმა შეზღუდვებმა ისინი მიიყვანა გაღატაკებამდე. 1957 წელს, განას დამოუკიდებლობა იყო კატალიზატორი აფრიკის ქვეყნებში არსებული ანტიკოლონიარული მოძრაობებისთვის. 1960 წელს კონგოს და 1964 წელს ზამბიის დამოუკიდებლობამ გამოიწვია მხარდაჭერა ანგოლაში არსებული ანტიკოლონიარული მოძრაობებისადმი. კოლონიარული ხელისუფლების აშკარა ზეწოლა, ოვიმბუნდუელ პროტესტანტებზე და სარკინიგზო მუშებზე, იყო უცხოელ აგიტატორებთან ხელშეკრულების გამომწვევი მიზეზი. ნაციონალური ფრონტის თავდაპირველი წევრები, რომლებიც იყვნენ ანგოლას განთავისუფლების მომხრეები, დატოვეს ობიმბუნდუს ლიდერებმა, რათა ჩამოეყალიბებინათ საკუთარი მოძრაობა (UNITA), მას შემდეგ როდესაც განიცადეს კრახი FNLA–ს ლიდერების დარწმუნებაში, რომ გაეხსნათ სამხრეთის ფრონტი. პოსტკოლონიარულ პერიოდში, გახლეჩამ გამოიწვია საზარელი შედეგები, კონკრეტულად, უნდობლობის და აგრესიის გაჩენა ეთნიკურ და რეგიონალურ ჯგუფებს შორის, რაც შემდეგ გახდა მოტივატორი სამოქალაქო ომისა.
ანგოლასთან ურთიერთობა XXI საუკუნეში
XXI საუკუნის დასაწყისში, საომარი ქმედებები ანგოლის ხელისუფლებისა და ერთ-ერთი დაჯგუფებას, „ეროვნული კავშირი ანგოლის სრული დამოუკიდებლობისათვის“ (უნიტა), შორის გაგრძელდა და „უნიტას“ დელეგატები ხელისუფლებიდან გამოაძევეს. ხელისუფლების ძალების მიერ სავიმბის მკვლელობის შემდეგ 2002 წლის თებერვალში, მოლაპარაკებები განახლდა „უნიტას“ ხელმძღვანელობასა და ხელისუფლებას შორის. საბოლოოდ ისინი დაზავდნენ და მიაღწიეს ურთიერთშეთანხმებას და ორივე მხარემ მშვიდობა გამოაცხადა 2002 წლის აპრილში. იმის და მიუხედავად, რომ ქვეყანამ ამოისუნთქა 27 წლიანი სამოქალაქო ომის შემდეგ, ანგოლის ხელისუფლება რთული გამოწვევისა და დავალების წინაშე დადგა, რომელიც მოიცავდა ქვეყნის ფიზიკური და სოციალური ინფრასტრუქტურისა და კეთილდღეობის აღდგენას, რომლის უდიდესი ნაწილი განადგურებული იქნა. XXI საუკუნის დასაწყისში, რამდენიმე განმეორებითი ავადმყოფობის ეპიდემია, როგორიცაა ქოლერა, ეს გამოწვეული იქნა ღარიბი სანიტარული პირობებით. თავი ასევე იჩინა ჰემორაგიულმა სიცხემ, რომელიც მომაკვდინებელი მარბურგის ვირუსმა გამოიწვია 2005 წელს. სამოქალაქო ომის მსხვერპლი დაახლოებით ოთხი მილიონი ადამიანის სიკვდილით დასრულდა. ასი ათასობით ანგოლელი ლტოლვილს ისევ და ისევ სჭირდებოდა თავშესაფარი ამ ქვეყანაში. სოფლის მეურნეობის განახლება ასევე დიდი გამოწვევა იყო ხელისუფლებისთვის, მომავალში ეს დავალება გაართულა მიწებში ათასობით დამალულმა ნაღმმა, რომელიც მიმოფანტული იყო გაუაზრებლად მთელი ქვეყნის მიდამოებში კონფლიქტის პერიოდში. ანგოლის ხელისუფლება ს ასევე მოუწია ძველი პრობლემის მოგვარება, რომელიც სეპარატისტული დაჯგუფებებს ეხებოდა ნავთობით მდიდარ კაბინდაში, ისინი ითხოვდნენ დამოუკიდებლობას, რომელიც მიენიჭათ 2004 წელს. როდესაც მთავრობა და მთავარი სეპარატისტული დაჯგუფება მშვიდობას მიუახლოვდა 2006 წელს, ანგოლელები მომავალში იხედებოდნენ, იმის იმედად, რომ მშვიდობამ საბოლოოდ დაისადგურა მათ მიწა-წყალზე.
იმ ჯგუფების დამატებით, რომელიც ნათლად ლაპარაკობდა უმბუნდუს დიალექტით, არსებობდა კიდევ ოვიმბუნდუს ორი განაწილება: მბუი, რომელიც ჩამორჩა ლინგვისტურ საზღვარს ოვიმბუნდუს და მბუნდუს შორის; და დომბე, რომელიც მდებარეობდა დასავლეთ სანაპიროსთან ახლოს. მისი ენა ძალიან ჰგავდა უმბუნდუსას, მაგრამ არა დიალექტი. დომბე და სხვა ჯგუფები, ნგანდას და ჰანიას ჩათვლით (რომელიც, ასევე საუბრობდა უმბუნდუს დიალექტით) დამოკიდებული იყო მესაქონლეობის გაზრდაზე, როგორც მისი სამხრეთელი მეზობლები, ჰერერო და ოვამბო. კიდევ სხვა, ძველი მოხარკე სამეფოები, მოვიდა იმისთვის, რომ მათაც ელაპარაკათ უმბუნდუს ენაზე.
ეკონომიკა
ანგოლას ნაწილი, სადაც ოვიმბუნდუს კულტურის წარმომადგენლები ცხოვრობდნენ, მდიდარი იყო წყლის რესურსით, თუმცა მათი საცხოვრებლის მთიანი ნაწილი მოსავლიანობის მხრივ ძალიან ღარიბი იყო. მის დამუშავებას მოსახლეობა 3-დან 6 წლამდე ანდომებენ, რომ შემდეგ ხელსაყრელი ყოფილიყო მისი გამოყენება. მარცვლეულის მთავარი მოსავალი სიმინდისგან და ლობიოსგან შედგება, ხოლო ასევე მოიპოვება სორგო, ხორბალი, მიწის თხილი მანიოკი კარტოფილი, თამბაქო და ყავა. ხილის ხეები ძირითადად პაპაიას, ბანანს, მანდარინს, ლიმონს, ატამს და ვაშლის ნაყოფს მოიცავენ. ფერმერები, ძირითადად ქალები მიმართავდნენ დათესვის 4 ძირითად გეგმას: სახლის ეზოში, დაბალ ადგილას მდინარესთან ახლოს, ნაპირზე და ტყეში ნათელ ადგილას. შინაური ცხოველები ძროხა, ღორი, თხა ჰყავთ მოშინაურებული, ხოლო შინაური ფრინველები: ქათამი და მამალი. მსხვილფეხა საქონელი ფერმერებისთვის მთავარ შემოსავლად ითვლებოდა.
კომერციული აქტივობების მიხედვით მყიდველს შეეძლო ბაზარში ან მაღაზიაში ე.წ. ბარტერი, გაცვლა გააეკეთებინა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ თუ ის ყიდულობდა რაიმე პროდუქტს მას შეეძლო სხვა პროდუქტი შეეთავაზებინა გამყიდველისთვის.
სამრეწველო ხელოვნება განვითარებული იყო ოვიმბუნდუს კულტურაში. მჭედლები აკეთებდნენ თოხის პირებს, ნაჯახის თავებს, დანებს, საბურღ მოწყობილობებს და სხვა სამუშო იარაღებს. ხეზე მომუშავე ადამიანი, ე.წ. დურგალი აკეთებდა სტატუეტებს, მუსიკალურ ინსტრუმენტებს, საოჯახო ავეჯს და ჭურჭელს. მეთუნე თიხაზე მუშაობდა, რომელიც გამოსაცხობ და ლუდის გამოსახდელ ჭურჭელს ამზადებდა. ეს და სხვა ხელსაქმის მცოდნე ადამიანები ქმნიდნენ სამრეწველო კულტურას, რომელიც მნიშვნელოვანია ქვეყნის ეკონომიკურად და კულტურულად განვითარებისთვის.
ოვიმბუნდუელები იყვნენ მთავარი მოვაჭრეები ცენტრალურ აფრიკაში და მათი ქარავნები მთელ რეგიონში იყო გავრცელებული. სავაჭრო საქონელი მოიცავდა: მონებს, სპილოს ძვლისგან დამზადებულ საგნებს, შინაურ ცხოველებს, სამუშაო იარაღებს, მარილს და სიმინდს. ძირითადი სავაჭრო საქონელი იცვლებოდა თავიდან პოპულარული მონებით ვაჭრობა იყო, რომელიც რეზინამ ჩაანაცვლა, ხოლო ბოლოს სიმინდი იყო მიმოქცევაში. ყავა გახდა ყველაზე მოთხოვნადი მარცვლეული, ასევე სავაჭრო სივრცეში შემოვიდა ნავთი, ქსოვილი, საკერავი მანქანა, ველოსიპედი, რომლებიც მთავარი გასაყიდი საქონელი იყო.
კულტური განვითარებისთვის უმნიშვნელოვანესია, შრომის გადანაწილება, რომელიც პრეკოლონიურ პერიოდში დამოკიდებული იყო სქესზე და მოქალაქეობრივ სტატუსზე. ქალებს და მონებს წამყვანი როლი ეკავათ საარსებო ეკონომიკაში. მამაკაცები ასუფთავებდნენ მიწას, ხოლო ქალები და მონები თესავდნენ და შემდეგ უკვე იღებდნენ მოსავალს. ქალების მოვალეობაში კიდევ შედიოდა ქოთნების გაკეთება, კალათების ქსოვა, ქსოვილების შეღებვა, ლუდის მოდუღება, წყლის მოზიდვა და შეშის შეგროვება. თავისუფალი მამაკაცებისთვის მთავარი პროფესია ნადირობა, თევზაობა, რკინაზე და ხეზე მუშაობა, ზეინკლობა, თრიმლვა (ფერის მიცემა ტყავისთვის) და ქსოვა. მამაკაცები ასევე ჩართულები იყვნენ საქალაქთაშორისო ვაჭრობაში, კოლონიურ პერიოდში მათი უმეტესობა მიგრანტი მუშახელი გახდა ყავის, თევზეულის, შაქარის და პალმის ზეთის ინდუსტრიაში.
იმის გამო, რომ ნიადაგი შედარებით მოსავლიანი იყო, არ ითვლებოდა სადავო საკითხად, ის მამაკაცების მემკვიდრეობით ხაზს ოლუსს ეკუთვნოდა, რომელიც მემკვიდრეობით მამიდან შვილზე ან ძმიდან ძმაზე გადაიოდა. პორტუგალიელების დასახლების შემდეგ მათ აფრიკელებს აუკრძალეს კერძო მიწების მფლობელობა.
ვაჭრობა და სოფლის მეურნეობა
სანამ პორტუგალიელები კონტროლს ამყარებდნენ თავის ტერიტორიაზე, ოვიმბუნდუ, კერძოდ მისი მთავარი სამეფოები: ბაილუნდუ, ბიჰე და ვამბუ, თამაშობდნენ მნიშვნელოვან როლს შუამავლებად: მონობაში, ვაჭრობაში, მტვირთავებად, მეწარმეებად და თავდამსხმელებად. ოვიმბუნდუს შემთხვევაში ერთ-ერთი ცუდი, რამ მონობის არსებობა იყო. მისი უარყოფის შემდეგ XIX საუკუნის ბოლო ათწლეულებში, ოვიმბუნდუს შორის მეწარმეები გადავიდნენ რეზინით ვაჭრობაზე, თავი დაანებეს საომარ მოქმედებებს და თავდასხმებს, რაც აქამდე დაკავშირებული იყო მათ ეკონომიკურ მოღვაწეობასთან. რეზინით ვაჭრობის დაცემას XX საუკუნის დასაწყისში, მოჰყვა მათი სამეფოების დე ფაქტო ავტონომიის დასასრული, და პორტუგალიელების მიერ ოვიმბუნდუს ვაჭრების გადაადგილებამ აიძულა ეს ხალხი გადასულიყო სოფლის მეურნეობაზე. აქამდე კაცებს ცოტა შეხება ჰქონდათ მოსავლის გაშენებასთან, რადგან მათი მოვალეობა ძირითადად ვაჭრობა და სხვა ტერიტორიებზე თავდასხმა იყო; სინამდვილეში ის, ვინც მთლიანად აგებდა პასუხს მოსავლის გაშენებაზე, მის მოვლასა და გაკონტროლებაზე, იყო ქალი
საწარმო კულტურის კერძოდ ყავის შეტანამ, გამოიწვია ცვლილებები ნიმუშების მოწესრიგებასა და სოციალურ ღონისძიებებში. მაგრამ რაღაც დროის შემდეგ, მიწის გამოფიტვამ, აფრიკის სოფლის მეურნეობის და მაცხოვრებელი ავტორიტეტების დახმარების უკმარისობამ, ასევე პორტუგალიელი ახალმოსახლეების თავდასხმებმა, (მათი მოვალეობა ძირითადად მაცხოვრებლების გაძარცვა და დაუძლურება, რათა შემდგომ ადვილად დაემორჩილებინათ ისინი და ეიძულებინათ კომპრომისზე წასულიყვნენ), რომლებმაც მნიშვნელოვანი საკუთრებები დაიკავეს, და რამდენიმე მმართველი, რომლებმაც წვლილი შეიტანეს ოვიმბუნდუს საწარმო კულტურის სოფლის მეურნეობის უგულვებელყოფაში. 60-იან წლებში, 100 000-ზე მეტი ოვიმბუნდუელიდან, ერთი მეოთხედი შედგებოდა შრომისუნარიანი ზრდასრული კაცებისგან, ისინი დადებული კონტრაქტის თანახმად მიგრირებდნენ უიგეს და ქუანზას პროვინციების ყავის პლანტაციებში და დაქირავებულ მუშებად მუშაობას; სხვები 15 000-დან 20 000-მდე მუშაობდნენ ლუანდასა და ლობიტოში; და იგივე რაოდენობა მუშაობდა ჰუამბოს სამრეწველო საწარმოში, ან ევროპელი ფერმერებისთვის ბენგუელას ზეგანზე. ხშირ შემთხვევაში, ხელფასი ცოტა იყო, მაგრამ მუშებს არც იმის ალტერნატივა არ ჰქონდათ, რომ მაღალ ხელფასზე დაეწყოთ ფიქრი. ეს გრძელდებოდა დარჩენილ კოლონიალურ პერიოდამდე, ეს მოვლენა არ ეხებოდა მარტო იმ კაცებს, რომლებიც გარეულები იყვნენ ნაციონალისტურ საქმიანობებში, განსაკუთრებით UNITA - სთან.
ნათესაობა
ოვიმბუნდუს აქვს ორმაგი ნათესაობრივ-მემკვიდრეობითი სისტემა. პირველი ეს არის ადგილობრივი მამაკაცების მემკვიდრეობითი ხაზი (ოლუსი), რომლის კავშირები არაა ახლო სოფლებში გავრცელებული. მეორე კი არის ქალების გაფანტული მემკვიდრეობითი ხაზი (ოლუინა), რომლის წევრები ერთხმად აღიარებენ, რომ მათ ჰყავთ საერთო ბებიის ბებია. ყველაზე მჭიდრო კავშირები გადამკვეთ ბიძაშვილებს შორისაა. პრეკოლონიურ პერიოდში, ქალების მემკვიდრეობითი კავშირები ხარჯავდნენ ფულს და კრებდნენ გამყიდველებს სავაჭრო ქარავნებისთვის. დედის უფროსს ძმას ჰქონდა უფლება ასე ვთქვათ დაეგირავებინა ან გაეყიდა დისშვილები მონობაში, რათა გადაეხადა ვალები.
ოვიმბუნდუს ნათესაობრივი ტერმინოლოგიის სისტემა ძალიან ახლოსაა იროქუოსის სისტემასთან, რომელიც განასხვავებს პარალელურს (მამის ძმისშვილი ან დედის დისშვილი) და გადამკვეთს (დედის ძმისშვილი ან მამის დისშვილი) და ასევე აერთიანებს პარალელურ ტერმინებს დედის სანათესაოს შიგნით. მაგალითად: ტერმინი ,,tate”  იხმარება მამაზე და მამის ძმაზე, ხოლო ტერმინი „mai” დედაზე და დედის დაზე. ოვიმბუნდუ ასევე პოულობს განსხვავებებს დედმამიშვილობასა და პარალელურ ბიძაშვილობას ან დეიდაშვილობას შორის.
ქორწინება-განქორწინება და ოჯახი
ქორწინება ოვიმბუნდუს ხალხისთვის ნათესაობრივი, ენდოგამიური კავშირია, რომლის მიხედვით დასაშვები იყო მხოლოდ ერთი და იმავე საზოგადოების (ტომის, გვარის) წევრებს შორის ქორწილი. ყველაზე მისაღები ქორწინება გადამკვეთ ბიძაშვილებს, მამიდაშვილებს შორის იყო. მამაკაცს შეეძლო ექორწინა დედის გვარის ნათესავზე, მაგ: დედის ძმის შვილზე, ხოლო ქალს მამის გვარის ნათესავზე მაგალითად: მამის დისშვილიზე. კიდევ ერთი საინტერესო ფაქტი ისაა, რომ საქმროს ოჯახი ვალდებულია ფული ან ძვირფასეულობა გადაუხადოს პატარძლის ოჯახს. ყველაზე გავრცელებული თანაცხოვრების ფორმა არის ქმრის ოჯახში და ოჯახის წევრებთან ერთად ცხოვრება. ოვიმბუნდუს საზოგადოებაში პოლიგამია ანუ მრავალცოლიანობა მიღებული მოვლენა და ერთი რამ უნდა აღინიშნოს, რომ პირველი ცოლი ყველაზე ავტორიტეტულია სხვა ცოლებისგან განსხვავებით. ყველა ცოლს აქვს საკუთარი სახლი, მარცვლეულის შესანახი (ბეღელი) და ნაკვეთი.
ზოგადად ოჯახი (onjo) შედგება მამაკაცისგან, ცოლისგან ან ცოლებისგან, ბავშვებისგან, და იშვიათ შემთხვევაში მონათესავე და არამონათესავე წევრებისგან. არსებობს ისეთი შეთხვევები, რომ ოჯახის უფროსისთვის რომელიღაც წევრი უფრო „პრიორიტეტულია“, ხოლო ასეთი წევრი უფროსი შვილი იყო, რომელსაც მამის სიკვდილის შემდეგ გარკვეული მოვალეობები ეკისრებოდა ოჯახში.
არსებობს უამრავი მიზეზი, რის გამოც ოჯახი თანაცხოვრების შემდეგ ინგრევა. მაგალითად: ურთერთობის დროს გამოწვეული დაბრკოლებების ვერ გადალახვა, უშვილობა, რომელსაც ძირითადად ქალებს აბრალებენ.
როგორც ქორწინება, ასევე განქორწინებაც აქტუალური იყო ოვიმბუნდუს კულტურაში. აქ ქალებისთვის პრობლემა ძირითადად მამაკაცების მხრიდან ჩაგვრა და ფიზიკური შეურაცხყოფა იყო. ამ დროს ქალს ყველანაირი უფლება აქვს გაშორდებს მოძალადე ქმარს. თუმცა თუ ცოლმა გაიგო, რომ მისი ქმარი ღალატობს ამ შემთხვევაში მას განშორების უფლება არ აქვს. ქალი თუ უკმაყოფილოა ქმრით მას შეუძლია ეს პრობლემები გაუზიაროს მშობლებს, მაგრამ ისინი არასდროს მიუთითებენ განშორებაზე, პირიქით ყველაფრის დავიწყებას და თავიდან ცდისკენ მოუწოდებენ.
განშორების ცერმონიალს მოწმის სახით ესწრებოდა სოფლის უფროსი, ხოლო მთავარი მოქმედი პირები: ყოფილი ცოლ-ქმარი და გოგონას მამა იყვნენ. ყოფილი ქმარი სიმამრისგან თამბაქოს შეკვრას და ღორს, ხოლო თვითონ ყოფილ ცოლს ზურგსუკან უდებდა ფოთლებს და პალმის ზეთს ურტყამდა ზურგზე და ეუბნებოდა ყველაფერი დამთავრდა.
როდესაც ქალის ინიციატივა იყო განშორება პირველი მშობლებთან მიდიოდა აცნობდა გადაწყვეტილებას, თუმცა ცერმონიალი არ ჩატარდებოდა, სანამ ქმარი არ დაარწმუნებდა ცოლს, რომ ზურგზე დარტყმის ცერმონიალი არ უნდა ყოფილიყო სახალხო.
მემკვიდრეობითი საკითხებიც ძალიან მნიშვნელოვანი იყო მოსახლეობისთვის და მათ ქონების გადანაწილების ხერხები ჰქონდათ, მაგალითად: მოძრავი ქონება მემკვიდრეობით დედობრივი ხაზით დედის ძმიდან დისშვილებს გადაეცემოდა, ხოლო უძრავი ქონება მამის ხაზს გადაეცემოდა.
სოციალიზაცია ადამიანის პიროვნებად ჩამოალიბების, მოცემული საზოგადოებისთვის დამახასიათებელი ცოდნის, ღირებულებების და ნორმების შეთვისების პროცესია, რომელიც მნიშვნელოვანია ყველა კულტურისთვის. ოვიმბუნდუს კულტურაც დიდი მნიშვნელობას ანიჭებდა სოციალიზაციას და ცდილობდა იმ ყველა ასპექტის შესრულებას, რაც ამ ტერმინს ახასიათებდა.
სოციალური ორგანიზაცია
პრეკოლონიარულ დროში, ოვიმბუნდუს საზოგადოება იყოფოდა სხვადასხვა ფენებად და ის შედგებოდა სამმართველო ელიტისგან (olosomas), თავისუფალი მოქალაქეებისგან (mukwendye), კლიენტებისგან (hafuka) და მონებისგან (pika). ოლოსომოსები იყვნენ თავდაპირველი დამპყრობლების შთამომავლები, ან ისინი ვინც იზრდებოდნენ საკუთარ მმართველ მოდგმაში, ტომში. ისინი აკონტროლებდნენ მიმდებარე ტერიტორიებს, ქალაქგარე სოფლებს. ისინი ასევე ფლობდნენ დამონებულ სოფლებს. შემოსავლის ძირითად წყაროს წარმოადგენდა, გადასახადები (mucano), გაძარცვული საქონელი და სავაჭრო სისტემა (ocibanda).
თავისუფალი მოქალაქეები დასახლებულნი იყვნენ ვაკე ადგილებში მდებარე სოფლებში. ადრეულ ხანაში უმეტესობა სოფლის მოსახლეებისა იყვნენ ნათესავები მამაკაცის ხაზით. ხოლო მეთაური იყო სოფლის ყველაზე დიდი, მამაკაცის ხაზით შემდგარი ჯგუფის მეთაური. სოფლები ასევე იყოფოდა პალატებად, მათ ყველას საკუთარი მეთაური ჰყავდათ. რაც შეეხება ბელადს, იგი თავის ძალაუფლებას უზიარებდა, რომელიმე რელიგიურ პირს (ocimbundu).
პოლიტიკური ორგანიზაცია
მეფობის კანდიდატები, როგორც წესი, წარმოშობით უნდა ყოფილიყვნენ დაკავშირებულნი მმართველებთან. მათ ირჩევდა საბჭო, რომელიც შედგებოდა მეთაურებისგან. მეფედ არჩევის შემდეგ, მეფე ითვლებოდა უწმინდესად და წინა მეფეების ხორცშესხმად. მეფე იძლეოდა სავაჭრო უფლებებს და მასვე ძალუძდა ომის გამოცხადება.
მეფეებზე დაბლა მდგომნი იყვნენ ბელადები (olosomos), რომლებიც მართავდნენ სახელმწიფოებს, რიცხვობრივად 3-დან 300 სოფლამდე. ბელადებში შედიოდნენ პირდაპირი სამეფო ოჯახის წევრები, დინასტიის ოჯახები. ბელადებზე უფრო დაბლა მდგომნნი იყვნენ უბრალო სოფლის მეთაურები (sekula). მაგრამ ხდებოდა ისეც, რომ პორტუგალიელები ბელადებს ცვლიდნენ თავისი საკუთარი უბნის ოფიცერებით (chefe).
სოციალური კონტროლი
ორმხრივ პატივისცემას ნათესაურ კავშირებს შორის ინარჩუნებდა მკაცრი კანონები. სამარცხვინოდ ითვლებოდა მამაკაცისთვის თავის უფროს ვაჟთან ან ქალიშვილთან ჭამა და საუბარი, ქალისთვის კი სამარცხვინოდ ვაჟებთან საუბარი ითვლებოდა. მამაკაცს არ შეეძლო დებთან ჭამა და ასევე მათთან ერთად საერთო საძინებელში ძილი. მეუღლეებს არ შეეძლოთ ერთმანეთის სახელის ხსენება. ასევე იკრძალებოდა ბავშვების მიმართ სექსუალური ძალადობა, მეუღლის ღალატი, მკვლელობა.
გრძნეულობისთვის, ჯადოსნობისთვის ბრალდება იყო საკმაოდ გავრცელებული და ძლიერი სანქცია კონკრეტული პიროვნებების წინააღმდეგ, რომლის მიზეზიც იყო მხოლოდ და მხოლოდ პირადი ინტერესი. 1870–იან წლებში, სიმდიდრის დაგროვების შესაძლებლობის ზრდასთან ერთად გაიზარდა პიროვნებების გრძნეულად ბრალდების შემთხვევებიც.
დანაშაულები ხდებოდა ისეთ საზოგადო ადგილებში, როგორიცაა ვინმეს შიდა ეზო, საცეკვაო მოედანი ან მამაკაცთა მოსასვენებელი. სოფლის მეთაური საქმის გამოძიებისთვის ხელმძღვანელობდა kesila–ს კოდექსით, რომელიც მოიცავდა შემთხვევის ირგვლივ კამათს და დავას (mucano). შემთხვევის მოწმენი ვალდებულები იყვნენ ეთქვათ ყველაფერი რაც იცოდნენ, წინააღმდეგ შემთხვევაში მათ აჯარიმებდნენ, ან ქოლავდნენ. მოსამართლეს შეეძლო გაესამართლებინა ორივე მხარე. დანაშაულისათვის სასჯელი მოიცავდა ჯარიმას, ჩაქოლვას ან დამონებას. მეფის სიტყვა ითვლებოდა უზენაესად და ყველა თანასწორი იყოს მის მიმართ, გადაწყვეტილებას, რომელსაც მიიღებდა მეფე იყო საბოლოო.
რელიგიური რწმენები
სხეულს (etimba) აქვს სული (omuenyo), რომელიც ღამით ხეტიალობს და კომუნიკაციას ამყარებს სხეულთან სიზმრების საშუალებით. სული სიკვდილის შემდეგ გადაიქცევა აჩრდილად (ocilulu), რომელიც მიჯაჭვრული ხდება სახლთან და იწვევს დაავადებებს იმ სახლში. სასულიერო პირი აჩრდილის ამოცნობის შემდეგ ატარებს მისი განდევნის რიტუალ–ცერემონიალს. პრეკოლონიარულ პერიოდში, მეფის წინაპრები (ahamba) მიიჩნეოდნენ ღვთაებებად. მათი მრწამსის უზენაესი ღვთაება იყო სუკუ. მეფე ითვლებოდა წვიმის და ცეცხლის წყაროდ, ასევე ნაყოფიერების გარანტიადაც. კოლონიარულ პერიოდში რეგიონს მართავდნენ ხუთი პროტესტანტული და ექვსი რომაული კათოლიკური ორგანიზაციები. 1960 წლისთვის, კოლონიარული მთავრობა აფინანსებდა კათოლიკე მისიონრებს, იმ მოთხოვნით რომ მილიონი ოვიმბუნდუს მცხოვრებისთვის შეეცვალათ მრწამსი.
რელიგიური მსახურება
Ocimbandas–ები ეწოდებოდათ ადამიანებს, რომლებიც იყვნენ წინასწარმეტყველები და მკურნალები. მათ პასუხისმგებლობაში შედიოდა სხვადასხვა დაავადებების გამომწვევი მიზეზების ამოცნობა, სიზმრების და ხილვების ახსნა, პირადი რჩევების მიცემა, ჯადოების მოხსნა და ასევე წვიმის დაწყება ან შეჩერება. წინასწარმეტყველები იყენებდნენ კალათს, რომელიც სავსე იყო განსხვავებული საგნებით, რომლებიც განასახიერებდა დაავადებებს, მოწამვლას, ამპარტავნებას, ევროპელების უიღბლობას, სიკვდილს, სიცილს და ა.შ. მაგებს და კუდიანებს უწოდებდნენ olonganga–ს.
პატრიარქატული და მატრიარქატული ჯგუფები ასრულებდნენ მოძღვარის როლს ცერემონიის განმავლობაში. 1956 წელს, 32 ოვიმბუნდუელმა მიიღო მოძღვრის წოდება, 65-მა კი პასტორის.
ოვიმბუნდუს კავშირი ქრისტიანობასთან
XX საუკუნის 40-იან წლებში, ოვიმბუნდუმ ჩამოაყალიბა ის, რაც შესაძლებელია იყო კოლონიალური ერას უახლოესი ანგოლანური საზოგადოების შეერთება. ამერიკის ქრისტიანი მისიონერების ფინანსური და იდეოლოგიური დახმარების შედეგად, მათ დაამყარეს ქრისტიანულ სოფლებთან კავშირი, ყველა მათგანი სარგებლობდა საკუთარი მმართველობით, სკოლებით, ეკლესიებითა და კლინიკებით. მათ შეძლეს შეენარჩუნებინათ ოვიმბბუნდუს კულტურა, სანამ ზრუნავდნენ საკუთარი შვილების განათლებაზე. თაობა, რომელის გამოჩენილი იყო ამ სტრუქტურიდან, გახდა ჯონას სავიმბის მიმდევარი და UNITA-ს საფუძველი, რომელიც 1980 წელს იგივე კონცეფციას იყენებდა, რათა შეენარჩუნებინა ოვიმბუნდუს დამაკავშირებელი უნარი UNITA-ს კონტროლირებად ტერიტორიებზეც.
გასვენების რიტუალი
გასვენებისას ხალხი იკრიბებოდა კუბოს ირგვლივ, რამდენიმე ახალგაზრდა ბიჭი უკრავდა დასარტყამ ინსტრუმენტებზე, შემდეგ ამ კუბოსთან მიდიოდნენ რამდენიმე მდედრობითი სქესის წარმომადგენლები და იწყებდნენ ცეკვას. შუახნის ქალბატონს ხელში ეჭირა თეფში, რომელზეც მოთავსებული იყო სიმინდი, ეს ქალბატონი უნდა ყოფილიყო მიცვალებულის ყველაზე უფროსი ნათესავი და ის ეკითხებოდა სულებს თუ რა იყო გარდაცვალების მიზეზი.
დასახლების ტიპები
სახლები აქ ორი სახისაა. წრიული და მართკუთხა ფორმის, ჩალის (ლერწმის) სახურავებით, კედლები კი მოწნული და მობათქაშებული. ყველა სახლს აქვს თავისი საკუთარი ეზო, ბეღელი, საქათმე და ბოსელი თხების, ცხვრების და ღორებისთვის. სოფლები შენდება როგორც ვაკე, ასევე ფერდობ ადგილებზეც. ბარში სოფლები გავრცელდა და ალყაში მოაქცია ცენტრალური საცეკვაო ადგილი (ოსილა) და მამაკაცების სახლი (ონჯანგო). როდესაც მიმდებარე ტერიტორიაზე ამოიწურა სოფლის მეურნეობის ყველანაირი რესურსი, მოსახლეობამ დაიწყო ახალი საცხოვრებელი ადგილების ძიება. თავდაპირველად აშენდა ფერდობის სოფლები (მმართველების მიერ, თავდაცვითი მიზნებისთვის). ასეთ სოფლებში დასახლების წყობა კომპაქტური და სწორხაზოვანი იყო.
მედიცინა
ძირითადი დაავადებები იმ პერიოდისთვის იყო კუჭ–ნაწლავის ჭიები, მალარია, ძილის დარღვევები, კეთრი, ყივანახველა და წითელა. აქვთ ისეთი მკურნალობის სახეები, როგორიცაა საუნა და მცენარეულით მკურნალობა. მედიკოსი ქალები ძირითადად ეხმარებოდნენ ხალხს მშობიარობაში.
გომა (მთა)
გომა — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შუახევის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შავშეთის ქედის ჩრდილოეთ განშტოებაზე, ჩრდილო ეროზიულ-დენუდაციურ მერიდიანულ შტოქედ წინაველაზე, მდინარეების ტბეთისა (ჩირუხისწყლის მარცხენა შენაკადი) და დიდღელის (მერისის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2360 მ. აგებულია პალეოგენური ვულკანური ქანებით (ტუფ-ბრექჩიები, ტუფები, ანდეზიტური განფენი). გომა გუმბათის ფორმისაა. კალთები ციცაბოა, დაფარული ფართოფოთლოვანი ტყით; წვერზე სუბალპური მდელოა.
ოვიმბუნდუ
ცერემონიები
პრეკოლონიარულ პერიოდში, მეფე სამეფო აკლდამაში მსხვერპლს წირავდა ნაციონალურ ღვთაებებს. წინასარმეტყვებელი და სოფლის მეთაურები წვიმის მოსაყვან და ეპიდემიის საწინააღმდეგო ცერემონიებს ატარებდნენ. მონადირეები მშვილდს და ისრებს ავლებდნენ სისხლში, რომელიც მონადირებულ ხორცს ჰქონდა, ეს რიტუალის მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო. თვითონ მშვილდს და ისრებს ოსტატი უმზადებდა თავის შეგირდს და ასევე ავარჯიშებდა იმაშიც, რომ თვითონ მოემზადებიდან ხელსაწყოები.
გომა (მთა)
ლიტერატურა
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
ოვიმბუნდუ
ცერემონიები
მონადირის სიცოცხლესთან და სიკვდილის კავშირთან დაკავშირებით რამდენიმე რიტუალი არის შემონახული. პროფესიონალი მონადირე ნადირობამდე წასვლის წინა ღამეს, ანახლებს ხელსაწყოებს, რაც ტარდება ცერემონიალური გზით, სულებთან დაკავშირებით. მათი რწმენით რაღაც ძალა გადადიოდა სანადირო იარაღებში, ამ რიტუალის შედეგად. გარდაცვლილი მონადირეების იარაღები ინახებოდა პატარა ქოხებში, რომელსაც სხვა მონადირეები რესტავრაციას უკეთებენ ყოველ გარდაცვალების დღეს.
წარმოუდგენელი და უსარგებლოა, ამ რიტუალების დანიშნულების გაცნობიერება. მაგრამ ეს იარაღები წარმოადგნენდნენ, თვითონ გარდაცვლილი მეომრების ძალას და იყო მტკიცებულება მათი რეალურად არსებობისა, ვისი სახელებიც შემორჩათ.
მათ იცოდნენ, რომ ნადირისკენ თითით ჩვენება არ შეიძლებოდა, რადგან ეს მას დააფრთხობდათ, ჰქონდათ კარგად შემუშავებული ნადირობის ტექნიკა. მონადირეს ასევე ეკრძალებოდა ცოლთან ერთად ძილი ნადირობის წინა ღამეს და სანამ სანადიროდ გაემართებოდა თვალებს იბანდა მცენარეული ხსნარით, რაც მას გაუუმჯობესებდა მხედველობას.
ნებისმიერ სოფელში, პროფესიონალი მონადირის ქოხი იყო ადვილი ამოსაცნობი, გამოირჩეოდა იმით, რომ განლაგებული იყო იმ ცხოველების თავის ქალები, რომლებიც მათ ნადირობისას ჰყავდათ მოკლული.
ასევე აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ იყო სამი ფრინველი, რომლის მოკვლაც აკრძალული იყო. ესუვი, ეს არის ფრინველი, რომელსაც აქვს ძალა, რომ მოიპაროს გარდაცვლილების სულები, ანუ მოკლას ისინი ხელმეორედ. თვითნ ხელმეორედ სიკვდილზე არანაირი ახსნა არ არსებობდა, მაგრამ შემდეგ გაჩნდა, როდესაც ერთმა კაცმა თქვა, რომ ავად იყო იმის გამო, რომ ესუვიმ მოიპარა მისი ბაბუის სული, ანუ ამ ხელმეორედ სიკვდილმა შესაძლოა იმოქმედოს შთამომავლებზე. დანარჩენი ორი ფრინველიდან, ერთ–ერთია, რომლის ბუმბულსაც იყენებენ სამეფო სასახლის გასაფორმებლად და მედიცინისთვის და მესამეა, რომლის ღამის ტირილიც არის სოფელში სიკვდილის მომასწავლებელი.
ხელოვნება
ცეკვა ჩანერგილი იყო ყველა სოფლის სოციალურ და რეკრეაციულ ცხოვრებაში. ყველა სოფლის ცენტრში მდებარეობდა საცეკვავო მოედანი. ოვიმბუნდუ ასევე მდიდარია ხალხური ზღაპრებითა და სიმღერის ტრადიციით. სხვადასხვა ზომის და ფორმის მუსიკალურ ინსტრუმენტებს, მათ შორის დასარტყამ ინსტრუმენტებს, ფლეიტებს და რკინის კლავიშებიან საკრავებს ეძახდნენ ocisanji-ს და sansas-ს. ხის ფიგურებს იყენებდნენ წინასწარმეტყველების კალათებში.
ოვიმბუნდუს ძველი და თანამედროვე მუსიკალური ტრადიციები
ოვიმბუნდუ არის ბანტუზე მოსაუბრე ხალხი, რომლებიც ცხოვრობენ ცენტრალურ ანგოლაში, და როგორც ცნობილია ძალიან მდიდარი მუსიკალური კულტურა. მარტინ ულრიჩის დისკში არის 700-ზე მეტი ჩანაწერი, რომელიც მან ჩაწერა, როდესაც ის მასწავლებლად მუშაობდა ამ რეგიონში. 70 წლებში კოლონიალური ცხოვრების შემდეგ, სადაც ქალები პასუხს აგებდნენ სოფლის მეურნეობაზე, ხოლო კაცები ვაჭრობაზე, ომზე, ფოლადზე მუშაობაზე, ბევრი რამ შეიცვალა. ქრისტიანულმა სარწმუნოებამ გადაუსწრო ძველ რწმენებს, ასევე პორტუგალიის ადმინისტრაციამ გააუქმა ოვიმბუნდუს ზოგიერთი ტრადიცია. ოვიმბუნდუს კაცებმა დაიწყეს ყავის პლანტაციაზე მუშაობა; ტრადიციული სასოფლო სამეურნეო პრაქტიკები აღარ იყო მათთვის საკმარისი და საჭირო გახდა არეალის გაფართოება.
70-იან წლებში მუსიკა გახდა გართობის ერთ - ერთი საუკეთესო საშუალება, და ასევე დღის შემადგენელი ნაწილი და ზოგიერთმა მუსიკის მოსმენა ყოველდღიურ რიტუალად აქცია. ეჭვი არ არსებობს, რომ ცხოვრება გაუარესდა ოვიმბუნდუსთვის მას მერე, რაც სამოქალაქო ომის შემდეგ ისინი გახდნენ პორტუგალიელების ხელის მუშაკები, დამოკიდებულები იყვნენ მათზე, არ ჰქონდათ უფლებები და ყველაფერი ის, რაც წარსულში მათთვის საამაყო და საინტერესო იყო. ახლა ისინი ცხოვრობენ ნაომარ და დანაღმულ მიწაზე. ამ ომის დროს მუსიკოსების სიკვდილის გამო გაქრა ბევრი სიმღერა და ასევე რამდენიმე მუსიკალური ინსტრუმენტიც, რომლებსაც იყენებდნენ ოვიმბუნდუს მუსიკოსები სხვადასხვა მუსიკის შესაქმნელად, რომელიც ასევე დაიკარგა და განადგურდა ომის დროს.
როგორც ცნობილია, ოვიმბუნდუს სიმღერებზე, ხნიერი ხალხი ჯერ კიდევ ხუთსაფეხურიან გრადაციას იყენებენ, ხოლო ახალგაზრდებზე გავლენა მოახდინა დასავლეთის მუსიკამ. მათ დახმარებას უწევს ოკატჩაკა, გოგოებისგან შემდგარი ჯგუფი, თავისივე ტჩაკანდიკილა უპანგის ჩანაწერით. სამწუხარო იქნებოდა იმაზე ფიქრი, რომ ეს ყველაფერი დაიკარგა. სხვა ნაწარმოებებში შემოდის დრამი, რომლის ხმაც ტიპური აფრიკული მუსიკასავით ჟღერს. ტონალური და რიტმული შერწყმა, ოვიმბუნდუს დრამის მუსიკა არის გასაოცარი. იგი ხშირად გვხვდება ტამბულა ოჰ სალას დროს, ხუთსაფეხურიანი ცეკვის სიმღერა.
მუსიკალური ინსტრუმენტები
ასევე გაფანტულები არიან სუბ-საჰარული აფრიკის ლამელოფონები, და რამდენიმე ნაწარმოები გვხვდება მეტალის ელემენტებით, რასაც უსმენენ დღესდღეობით. მნიშვნელოვან ინტერესს იწვევდა ოტჩიმბვეტეტე, განსაკუთრებით 25 წლის წინ. ეს ინსტრუმენტი დამზადებულია პალმის ხის ქერქისგან და ძალიან განსხვავებული ტემბრის ხმას გამოსცემს. უფრო დიდი, მაგრამ ლამელოფონის მსგავსი ხმით, არის ალიმბა, მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტი მხიარულებისას. იგი აღწერილია, როგორც დაგრეხილი ქსილოფონი, რაც ძალიან უცნაურია; საბედნიეროდ ფოტოგრაფი გვაგებინებს, რომ ეს უბრალოდ ნიშნავს, რომ მისი 14 კლავიში და გამაძლიერებლები, წრის რკალზეა დამონტაჟებული. ომბუმბუმბა, რომელიც ბრაზილიელი ბერიმბაოს წინაპრად ითვლება, შედგება ანტილოპას კანისგან დამზადებული ვიწრო ფირფიტით, ზევიდან დაყვანილი სიმით; ყელიანი გოგრა გამოიყენება რეზონატორად, ხოლო ინსტრუმენტის ჟღერადობის მოდულაცია ხდება გოგრის ხვრელის გაღებით და დახურვით. ამ ელემენტების ურთიერთკავშირი მომაჯადოებელ და სხვადასხვანაირ ჟღერადობას გამოსცემს.
ოვიმბუნდუს ინსტრუმენტები წარმოქმნილია ან შთაგონებული, ევროპული ინსტრუმენტებისგან; ხელნაკეთი გიტარის არსებობა სიახლეს არავისთვის წარმოადგენს, მაგრამ ოვიმბუნდუს მუსიკა არ შემოიფარგლება მხოლოდ სახლში დამზადებული გიტარით, პირიქით ის მუსიკოსი, რომელიც რამდენიმე ნაწარმოების შექმნისას იყენებს მას, საკმაოდ შეზღუდულ მუსიკოსად ითვლება. უფრო საინტერესო არის ოკატჩიიეკეს ქორდალური გუგუნი, სამ სიმიანი ალტი, იკვრება მარცხენა ხელის ცერა თითის დახმარებით, მაგრამ სამწუხაროდ ეს სახეობა ნელ-ნელა ქრება. მაგრამ ყველაზე გამორჩეული ამ ინსტრუმენტებს შორის არის ოლომბენდუ; ილუსტრაციიდან ჩანს, რომ ის არის ალტო რიკორდერის მსგავსი, რომელიც ანგოლაში შემოიტანეს მისიონერებმა XVIII საუკუნეში. სიკუ ჩივანგის პოლიფონიის, ეგზოტიკური ჰარმონიებისა და მისი შვილიშვილების დემონსტრაციის შემდეგ, ის გახდა ადგილობრივი მუსიკის კულტურის ნაწილი.
თანამედროვე მუსიკის კულტურასთან შერწყმა
ან ვინმემ უნდა დაწეროს, რომ ის სრულიად ინტეგრირდა ადგილობრივი მუსიკის კულტურაში 1971 წელს; შესანიშნავი ხარისხის ჩანაწერი, ეს CD დოკუმენტები და მისი მუსიკალური გამოხატულებები, რომლებიც სამწუხაროდ გაქრნენ, მუქარის წინაშე არიან, ან საბოლოოდ გამოეყვნენ სოციალურ და რელიგიურ მოქმედებებს, რომელსაც ისინი უწინ ემსახურებოდნენ. ჩემი ვარაუდით, ეს არის, როგორც მუსიკის ძალის, ასევე ადამიანის სულის შეწირვა, ოვიმბუნდუს მუსიკაში, რომელიც საკმაოდ დიდი ხნის წინ შეიქმნა, მაგრამ დღესაც დიდი ადგილი უჭირავს ზოგიერთის მუსიკალურ აქტივობებში, სივრცე და მნიშვნელობა ბევრისთვის ვინც მას მოუსმენს, მოდის CD სპიქერებიდან, თავისი პირდაპირობით და ენერგიით, და თავისი მნიშვნელობით საზოგადოებასთან, რამაც შექმნა ის მყისვე ხილული და გაუადვილა ადგილობრივ და თანამედროვე მუსიკაში ინტეგრაცია.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის ხალხები
სერგო გუნია
სერგო უშანგის ძე გუნია (დ. 13 აპრილი, 1907, სოფ. ზანათი, ახლანდ. აბაშის მუნიციპალიტეტი, — გ. 4 მაისი, 1977, თბილისი) — ქართველი გეოფიზიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1962), პროფესორი (1963), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა–მათემატიკის ფაკულტეტი 1932 წელს. 1932-1962 წლებში მუშაობდა თბილისის გეოფიზიკურ ობსერვატორიაში, ამიერკავკასიის ჰიდრომეტეოროლოგიურ ინსტიტუტში. 1962-1977 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის ფიზიკის კათედრის გამგე. იკვლევდა ატმოსფერული ფიზიკის საკითხებს. მის მიერ დამუშავებულ ელჭექის პროგნოზის მეთოდს იყენებენ სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებში ჰიდრომეტეროლოგიური სამსახურების ოპერატიულ ქსელში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 13 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1907 კატეგორია:გარდაცვლილი 4 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1977 კატეგორია:აბაშის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი გეოფიზიკოსები კატეგორია:საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ვაზისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია
ვაზისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში, მდებარეობდა სოფლის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, თადიაანთ უბანში.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გუნცაძე
საკუთარი სახელი გუნცაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ვაზისუბნის პირველი სამარხი
ვაზისუბნის პირველი სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში, სასფლაოზე, განეკუთვნება ბრინჯაოს ხანას. სამარხი აღმოჩნდა 1980 წლებში შემთხვევით, საფლავის თხრისას ორმოსსამარხში იყო ბრინჯაოს ხანისათვის დამახასიათებელი შავკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მნელნიკი
მნელნიკი – ქალაქი ჩეხეთში, ცენტრალური ბოჰემიის მხარეში, პრაღიდან ჩრდილოეთით 30 კმ-ის მანძილზე, არის მნელნიკის რაიონის ცენტრი. მდებარეობს მდ. ლაბეს მარჯვენა ნაპირზე, ვლტავის შესართავის საპირისპირო მხარეს. ქალაქის ისტორიული ცენტრი გაშლილია შემაღლებულ ადგილზე და მას კვეთს მდ. პშოვკა. დღევანდელი მნელნიკის ტერიტორია ჯერ კიდევ ნეოლითის პერიოდში იყო დასახლებული. ძველი ისტორიოგრაფული მოსაზრებების მიხედვით მნელნიკი IX-X სს წარმოადგენდა სლავური ტომის, პშოველების ცენტრს - დაახლოებით დღევანდელი სასახლის ადგილზე მდებარეობდა ციხე პშოვი.
მოსახლეობა
მცხოვრებთა რაოდენობის ცვლილების შემდეგი ცხრილი ეფუძნება ქ. მნელნიკის სტრატეგიული დაგეგმვის 2012 წლის მარტში გამოქვეყნებულ მონაცემებს, რომელიც თავის მხრივ ემყარება ჩეხეთის სტატისტიკის დეპარტამენტის მონაცემებს.
მოსახლეობის სტრუქტურა
მცხოვრებთა ასაკობრივი შემადგენლობა 2009 წლისთვის, ეფუძნება ჩეხეთის სტატისტიკის დეპარტამენტის მონაცემებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: ჩეხეთის ქალაქები
ფიცხელაურების კოშკი
სახელწოდება ფიცხელაურების კოშკი შეიძლება აღნიშნავდეს:
აგრონომოვკა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უნგენის რაიონის სოფლები
გურამ სამუშია
საკლუბო კარიერა
საკლუბო კარიერის განმავლობაში იცავდა ზუგდიდის „ბაიას“, „ზესტაფონის“, „ზუგდიდის“, „სამტრედიას“, გორის „დილას“, „თელავის“, „გაგრასა“ და „არაგვის“ ღირსებას.
სანაკრებო კარიერა
2010–2011 წლებში იცავდა საქართველოს 17 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების ღირსებას, რომლის შემადგენლობაში 6 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთი ბურთი გაიტანა.
2012–2013 წლებში საქართველოს 19 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების რიგებში ჩატარებულ 10 შეხვედრაში ორჯერ აიღო მეტოქეთა კარი.
ფრედერიკ ჟოლიო-კიური
ფრედერიკ ჟოლიო-კიური (Jean Frédéric Joliot-Curie; დ. 19 მარტი, 1900, პარიზი — გ. 14 აგვისტო, 1958, იქვე) — ფრანგი ფიზიკოსი რომელიც ცოლთან, ირენ ჟოლიო-კიურისთან ერთად გახდა 1935 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში.
ბიოგრაფია
ფრედერიკ ჟოლიო-კიური დაიბადა 1900 წლის 19 მარტს, პარიზში. პარიზშივე დაამთავრა საშუალო სკოლა. სკოლის დამთავრების შემდეგ ჟოლიო-კიური შევიდა ქიმიისა და ფიზიკის სკოლაში. 1923 წელს მან მიიღო ინჟინერის დიპლომი. სწავლის დამთავრების შემდგომ ფრედერიკი არმიაში გაიწვიეს. სამხედრო სამსახურის დამთავრების შემდეგ იგი მუშაობდა ლუქსემბურგის მძიმე მრეწველობის საწარმოებში. 1925 წელს იგი დაბრუნდა პარიზში და მუშაობა დაიწყო რადიუმის ინსტიტუტში. 1926 წელს მან ცოლად შეირთო მარია სლადოვსკაია-კიურის ქალიშვილი ირენი. 1930 წელს ფრედერიკმა დაიცვა დისერტაცია.
მოღვაწეობა
ფრედერიკ ჟოლიომ თავდაპირველად რადიუმის ინსტიტუტში პრეპარატორის თანამდებობაზე მუშაობდა. ნახსენებ ინსტიტუტს ამ პერიოდში ხელმძღვანელობდა მარია სლადოვსკაია-კიური. ფრედერიკი სწორედ აქ გაეცნო რადიოაქტიური გაზომვების მეთოდებს. ცოლის შერთვის შემდგომ ის და მისი მეოღლე ერთად მუშაობდნენ რადიოაქტიური პრეპარატების მიღების მეთოდების სრულყოფაზე. დისერტაციაზე მზადების პერიოდში ფრედერიკი მუშაობდა ვილსონის კამერის სრულყოფისათვის (მან ამ კამერი რამდენიმე სახეობა შექმნა). ნახსენებ კამერას ცოლ-ქმარი იყენებდა ნეიტრალური გამოსხივების თვისებების გამოკვლევისათვის.
შემდგომში ცოლ-ქმარმა ჟოლიო-კიურებმა მოახერხეს და აღმოაჩინეს ხელოვნური რადიოაქტივობა, რისთვისაც მათ 1935 წელს ნობელის პრემია მიენიჭათ.
შემდგომ პერიოდში ფრედერიკმა დაიკავა პარიზის უნივერსიტეტის კათედრა ზუსტი მეცნიერებების ფაკულტეტზე და ბირთვული ქიიმის კათედრა კოლეჟდე ფრანსში 1937 წელს. აქ მაქ ბირთვული ლაბორატორია ჩამოაყალიბა. ფრედერიკ ჟოლიო კიურიმ მოახერხა და გამოიკვლია პროცეები, რომლებიც ურანში მიმდინარეობს ნეიტრონების მოქმედების გავლენით და აღმოაჩინა ბირთვული წარმოშობის ძალიან დიდი ენერგიების მიღების შესაძლებლობანი.
ოკუპაციის დროს ჟოლიო დააპატიმრეს მძიმე წყლის მთელი მარაგის დამალვისათვის (მძიმე წყალი ატომური რეაქტორისათვის ჭირდებოდათ). მან არ გასცა იმ გემის სახელწოდება, რომლითაც გადაიტანებოდა მძიმე წყალი კანადაში. ომის დასრულების შემდეგ, 1947 წელს მას დაავალეს ბირთვული კვლევის ორგანიზებული ცენტრის ხელმძღვანელობა. იგი მეთაურობდა ატომური ენერგიის უმაღლეს კომისარიატს. ცოლთან ერთად იგი აქტიურად მონაწილეობდა ევროპაში პირველი ატომური რეაქტორის გაშვებაში.
1949 წელს ფრედერიკი გახდა მშვიდობის მომხრეთა საფრანგეთის ორგანიზაციის წევრი, ხოლო შემდგომში იგი არჩეული იყო მშვიდობის საბჭოს თავმჯდომარედ. მას საკუთარი მოღვაწეობისა და მშვიდობის განმტიკების საქმეში დამსახურებისათვის მიენიჭა მშვიდობის საერთაშორისო ლენინური პრემია (1951).
1954 წელს სორბონაში საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის საზეიმო სხდომაზე ხელოვნური რადიოაქტივობის აღმოჩენის 20 წლისთავთან დაკავშირებით ცოლ-ქმარ ფრედერიკ და ირენ ჟოლიოებს გადაეცათ დამსახურების ყველაზე მაღალი ნიშანი — ლავუაზიეს მედალი.
ფრედერიკმა ცოლის გარდაცვალების შემდეგ საკუთარ თავზე აიღო ბირთვული ფიზიკის კათედრის ხელმძღვანელობა პარიზის უნივერსიტეტში. იგი იყო მრავალი უნივერსიტეტის, მათ შორის ვარშავის უნივერსიტეტის დოქტორი.
ფრედერიკ ჟოლიო-კიური გარდაიცვალა 1958 წლის 14 აგვისტოს, პარიზში.
გომფონემა
გომფონემა (Gomphonema) — კაჟოვანი წყალმცენარეების (Bacillariophyta) გვარი. ერთუჯრედიანი ფორმები, სუბსტრატთან ლორწოვანი „ჭიმებით“ მიმაგრებული; იშვიათად ქმნიან დატოტვილ კოლონიებს. უჯრედები სოლისებრი, ლანცეტისებრი ან სწორხაზოვანია. მათი ბოლოები კი — მომრგვალებული, თავაკიანი, ზოგჯერ წაწვეტებულიც სხვადასხვაგვარი ზედა და ბაზალური ბოლოთი. აქვს ვიწრო ღერძული, იშვიათად — გარდიგარდმო გაგანიერებული მომცრო, მომრგვალებული შუა ველი, უმთავრესად ერთი ან რამდენიმე იზოლირებული წერტილით. განივი შტრიხები ნაზი, პუნქტირებული, იშვიათად ხაზოვანია. ფართოდაა გავრცელებული ძირითადად მტკნარ წყლებში, ბინადრობს წყალსატევების ფსკერზე.
საქართველოში ცნობილია გომფონემის გვარის 43 წარმომადგენელი (8 სახეობა, 29 სახესხვაობა, 6 ფორმა). განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება: Gomphonema angustatum, Gomphonema parvulum, Gomphonema intricatum, Gomphonema truncatum.
ლიტერატურა
კატეგორია:დიატომეები
ვოლგოგრადის საოლქო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
ვოლგოგრადის საოლქო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი (Волгоградский областной краеведческий музей) — საოლქო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ ვოლგოგრადში, ვოლგოგრადის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. დაარსდა 1914 წლის 15 ნოემბრს, როგორც ცარიცინის ქალაქის მუზეუმი ქალაქის სკოლის მუზეუმის ბაზაზე. მუზეუმის ფონდი შეადგენს 143 000 ერთეულ ექსპონატს.
ისტორია
მუზეუმის დაარსების ორგანიზატორებს შორის იყვნენ ვაჭარი და მეცენატი, ცარიცინის საპატიო მოქალაქე, სარატოვის საარქივო კომისიის წევრი ა. რეპნიკოვი, მასწავლებლები პ. კურლინი, კ. ვინოგრადოვი, ა. ლებედევი, სარატოვის საარქივო კომისიის წევრი ბ. ზაიკოვსკი, ვორონეჟელი პროფესორი ბორის კელერი.
სტალინგრადის ბრძოლის პერიოდში მუზეუმი დაინგრა, კოლექცია თითქის მთლიანად განადგურდა. 1942-1946 წლებში ევაკუირებული იყო სტალინგრადის ოლქის გმელინსკის რაიონში, შემდეგ ქალაქ ურიუპინსკში, 1946-1954 წლებში - ქალაქ კამიშინში. 1954 წელს დაუბრუნდა სტალინგრადს და 1986 წლამდე განთავსდა სატყეო ტექნიკუმის შენობაში. ამჟამად უკავია ორი შენობა ყოფილი ზემსკის საბჭოსა და ვოლგა-კამის კომერციული ბანკის შენობა (ორივე შენობა არის XIX-XX საუკუნეების არქიტექტურისა და ისტორიის ძეგლი).
1990 წლიდან 2015 წლამდე მუზეუმის დირექტორი იყო ალექსანდრე მატერიკინი. ამჟამად კი მუზეუმის დირექტორია ირინა კარევა.
მუზეუმს გააჩნია ორი ფილიალი კალაჩიოვის რაიონული მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ვოლგოგრადის ოლქის ქალაქ დონის კალაჩზე, კრავჩენკოს შესახვევი, 5 და ილოვლიის სახალხო არქიტექტურისა და დონის კაზაკების ცხოვრების მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ვოლგოგრადის ოლქის დაბა ილოვლიაში, რკინიგზის ქუჩა, 2.
სქოლიო
კატეგორია:ვოლგოგრადის მუზეუმები კატეგორია:ვოლგოგრადის ღირსშესანიშნაობები
ერლანგერის გაზელი
ერლანგერის გაზელი ან ნოიმანის გაზელი (Gazella erlangeri) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ნამდვილი ანტილოპების ქვეოჯახისა. მცირე ზომის, მუქი ფერის გაზელია მსუქანი ტანითა და მოკლე ფეხებით. გავრცელებულია საუდის არაბეთიდან იემენამდე.
სქოლიო
კატეგორია:გაზელი
სან-ფრანსისკო-დე-რავაკაიკოს რაიონი
სან-ფრანსისკო-დე-რავაკაიკოს რაიონი (Distrito de San Francisco de Ravacayco) — რაიონი პერუში, აიაკუჩოს რეგიონის პარინაკოჩასის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 852 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 551 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 5.5 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 99.83 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აიაკუჩოს რეგიონის რაიონები კატეგორია:პარინაკოჩასის პროვინციის რაიონები
რევაზ თავაძე
რევაზ თავაძე (დ. 3 მარტი, 1937, თბილისი — გ. 16 დეკემბერი, 2020) — ქართველი მუსიკოსი, პედაგოგი.
1960 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (საფორტეპიანო). 1962 წლიდან იყო ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგი (ფორტეპიანო, პიანიზმის ისტორია), 1989 წლიდან — პროფესორი, 2009 წლიდან — ემერიტუსი. დააარსა საქართველოს რადიო „მუზა“-ში გადაცემათა ციკლი „საუბრები პიანიზმის ისტორიაზე“ (120 გადაცემა).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 3 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1937 კატეგორია:გარდაცვლილი  16 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი  2020
ბეატრის დე სონი
ბეატრის დე სონი (Béatrice de Saône; გ. 1159) — ედესის გრაფინია 1131–1150 წლებში, ჟოსლენ II-ის ცოლი და გიიომ დე სონის ქვრივი. ჟოსლენისაგან ეყოლა სამი შვილი: ჟოსლენ III, აგნეს დე კურტენე და ისაბელა დე კურტენე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 1159 კატეგორია:ედესის გრაფინიები