cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
E (რიცხვი)
e კალკულუსში
thumb|right|200px|ნატურალურო ლოგარითმის მნიშვნელობა e-ზე, ln(e), 1-ის ტოლია e-ს ცალკეულ მათემატიკურ მუდმივად შემოღება მაჩვენებლიანი ფუნქციისა და ლოგარითმის გაწარმოებითა და ინტეგრირებით იყო მოტივირებული. ზოგადი მაჩვენებლიანი ფუნქციის ax-ის წარმოებულს შემდეგი ფორმა აქვს: მარჯვნივ მოცემული ზღვრის მნიშვნელობა არაა დამოკიდებული x-ზე. ისე ფუძე a-ზეა დამოკიდებული, და როდესაც a=e, ზღვრის მნიშვნელობა 1-ია. მაშასადამე, სიმბოლურად რიცხვი e ასე განისაზღვრება: შესაბამისად, კალკულუსში ფუძე e-ს მქონე მაჩვენებლიანი ფუნქცია მეტად საჭიროა. ფუძედ ამ მუდმივის არჩევა ამარტივებს მაჩვენებლიანი ფუნქციის წარმოებულთან მუშაობას. e-ს მუდმივად დამკვიდრების მეორე მოტივაცია ლოგარითმთანაა დაკავშირებული, როდესაც logax-ის წარმოებულს ზღვრის სახით განვმარტავთ: (სადაც u=h/x). მარჯვენა ზღვრის მნიშვნელობა კვლავ ფუძე a-ზეა დამოკიდებული და როდესაც a=e, ზღვარი 1-ის ტოლია. ასე რომ, ამ განსაკუთრებულ ფუძიან ლოგარითმს ნატურალური ლოგარითმი ჰქვია და აღინიშნება „ln“ ან „log“ (ეს უკანასკნელი ზოგჯერ ათობითი ლოგარითმის აღსანიშნადაც გამოიყენება). ნატურალურ ლოგარითმის გაწარმოებასთან დაკავშირებული გამოთვლებიც მეტად გამარტივებულია.
მაშასადამე, რიცხვი e=a შეგვიძლია ორი გზით მივიღოთ: 1) გავუტოლოთ მაჩვენებლიანი ფუნქციის ax წარმოებული ax-ს; 2) გავუტოლოთ ფუძე a-ს მქონე ლოგარითმის წარმოებული 1/x-ს. ცხადია, მაჩვენებლიან ფუნქციასა და ნატურალურ ლოგარითმს ერთი ფუძე აქვთ — ესაა რიცხვი e.
განსაზღვრებები
thumb|right|ფართობი x-ღერძსა და y = 1/x-ს შორის შუალედზე 1 ≤ x ≤ e 1-ის ტოლია. რიცხვი e მრავალნაირად შეიძლება წარმოვადგინოთ.
1. e არის ერთადერთი დადებითი ნამდვილი რიცხვი, რომლისთვისაც
2. e არის ერთადერთი დადებითი ნამდვილი რიცხვი, რომლისთვისაც
e-ს ეს ორი განსაზღვრება ეკვივალენტურია.
3. e წარმოადგენს ზღვარს ანუ,
4. e უსასრულო მწკრივის ჯამის ტოლია: სადაც n! არის n-ის ფაქტორიალი.
5. e ერთადერთი დადებითი ნამდვილი რიცხვია, რომლისთვისაც
კალკულუსი
მაჩვენებლიანი ფუნქცია ex უნიკალური არატრივიალური ფუნქციაა (მუდმივაზე გამრავლებამდე), რომელიც საკუთარი თავის წარმოებულია:
სხვა ფუნქციები
ფუნქციის გლობალური მაქსიმუმი x=e-ს შეესაბამება. x=1/e-ზე კი დადებითი x-ისთვის განსაზღვრული ფუნქცია აღწევს გლობალურ მინიმუმს. ზოგადად, დადებითი n-ისთვის, წარმოადგენს ფუნქციის გლობალურ მინიმუმს. ტეტრაცია სასრულ მნიშვნელობას იღებს მაშინ, და მხოლოდ მაშინ, როდესაც e−e ≤ x ≤ e1/e. ეს ლეონარდ ეილერის თეორემიდან გამომდინარეობს.
რიცხვთა თეორია
რიცხვი e ირაციონალური და ტრანსცენდენტურია (ლინდემან-ვაიერშტრასის თეორემის პირდაპირი შედეგი). ისაა პირველი რიცხვი, რომლის ტრანსცენდენტურობა დაამტკიცეს და ლიუვილის რიცხვისგან განსხვავებით უშუალოდ ამ მიზნით არ გამოუგონიათ. e-ს ტრანსცენდენტურობა შარლ ერმიტმა 1873 წელს დაადგინა. უცნობია, არის თუ არა e რომელიმე ფუძისთვის ნორმალური რიცხვი.
კომპლექსური რიცხვები
მაჩვენებლიანი ფუნქცია ex ტეილორის მწკრივის სახით ასე ჩაიწერება: ეს მწკრივი ხშირად კომპლექსურ რიცხვებზე განივრცობა. ნებისმიერი კომპლექსური z-ისთვის სამართლიანია ტოლობა
მაჩვენებლიანი ფუნქციის, სინუსისა და კოსინუსის ტეილორის მწკრივებად გაშლის მეშვეობით მტკიცდება ეილერის ფორმულა: რომელიც ნებისმიერი x-ისთვისაა სამართლიანი. როდესაც x=π, ვიღებთ ეილერის იგივეობას: ახარისხების წესებიდან გამომდინარეობს, რომ ეს მუავრის ფორმულაა. შემთხვევა ხანდახან გამოისახება, როგორც Cis(x).
დიფერენციალური განტოლებები
ზოგადი ფუნქცია არის დიფერენციალური განტოლების ამონახსნი.
უსასრულო მწკრივის ჯამის სახით
ასევე:
უწყვეტი წილადის სახით
e შეიძლება ჩაიწეროს, როგორც უწყვეტი მარტივი უწყვეტი წილადი: ამ წილადის უფრო კომპაქტური ფორმაა სამჯერ უფრო სწრაფად უახლოვდება e-ს ზუსტ მნიშვნელობას (არამარტივი) უწყვეტი წილადი ნულის ჩამატებით ვიღებთ e ზოგადი უწყვეტი წილადის სახითაც ჩაიწერება:
უსასრულო ნამრავლის სახით
კატალანმა e გამოსახა, როგორც პიპენგერის ნამრავლია გილერას ნამრავლია სადაც მე-n თანამამრავლი ნამრავლის მე-n ფესვია. გარდა ამისა,
მიმდევრობის ზღვრის სახით
რიცხვი e რამდენიმე უსასრულო მიმდევრობის ზღვარია. სიმეტრიული ზღვარი e-ს ძირითადი ზღვრის სახით განმარტების,, მანიპულაციით მიიღება. დამატებით, სადაც p_n მე-n მარტივი რიცხვია, p_n \sharp კი — პირველი n მარტივი რიცხვის ნამრავლი.
e-ს ციფრები
e-ს ცნობილი ციფრების რაოდენობა ბოლო წლებში დიდად გაიზარდა, რაც ძლიერი კომპიუტერებისა და ალგორითმების დამსახურებაა.
ირაციონალურობის დამტკიცება
დავუშვათ, e რაციონალურია. მაშინ \!e=p/q, სადაც \!p მთელი რიცხვია, \!q კი — ნატურალურია და 1-ს აღემატება, რადგან e არაა მთელი რიცხვი. მაშასადამე, განტოლების ორივე მხარის \!(q-1)!-ზე გამრავლებით ვიღებთ, რომ -ის მარცხნივ გადატანით ვიღებთ: განტოლების მარჯვენა მხარეს არსებული ყველა სიდიდე მთელია. მაშასადამე მაგრამ მივიღეთ წინააღმდეგობა. მაშასადამე, დაშვება, რომ e რაციონალურია, მცდარია. ე.ი., e ირაციონალურია.
ივანე კავალერიძე
ივანე პეტრეს ძე კავალერიძე (დ. 14 აპრილი, 1887 ― გ. 3 დეკემბერი, 1978) ― ქართული წარმომავლობის უკრაინელი თეატრისა და კინოს რეჟისორი, დრამატურგი, სცენარისტი და მოქანდაკე, უსსრ-ის სახალხო არტისტი (1968).
ბიოგრაფია
ივანე კავალერიძე 1887 წლის 14 აპრილს ნოვოპეტროვკაში (უკრაინა) დაიბადა. მშობლები, პეტრე კავალერიძე და კილინა კუხარენკო, გლეხები იყვნენ. ივანეს ორი ძმა ჰყავდა. ბორისი ფინანსისტი გახდა, ხოლო ვლადიმირი ― ნიადაგთმცოდნე.
კავალერიძეების ოჯახი პოლტავის გუბერნიაში ცხოვრობდა. 1896 წელს ივანემ საერობო სკოლაში დაიწყო სწავლა. 1909 წელს კიევის სამხატვრო სასწავლებელი დაამთავრა. 1909-1910 წლებში პეტერბურგის სახატვრო აკადემიაში სწავლობდა, რის შემდეგაც პარიზში, ნაუმ არონსონთან სწავლობდა.
1911-1915 წლებში პ. ტიმანისა და ფ. რეინგარდტის კინოფირმაში მხატვარ-დეკორატორად მუშაობდა. 1917 წელს მეფის არმიაში მსახურობდა, რის შემდეგაც უკრაინაში დაბრუნდა.
1918-1928 წლებში რომნიში ცხოვრობდა. ამ პერიოდში რომნიში ტარას შევჩენკოსა (ასევე სუმსა და პოლტავაში) და რევოლუციის გმირების ქანდაკებებს ქმნის, ხოლო ლოხვიცაში ― გრიგორი სკოვოროდას. 1918-1921 წლებში სახალხო განათლების დრამატურლ თეატრში რეჟისორად მუშაობდა. 1924 წლიდან ხარკოვის ქანდაკების სახელოსნოს ხელმძღვანელობდა. როგორც რეჟისორმა, დადგა „ნატალკა პოლტავკა“, „ზაფხულის სიმღერა“ და „სასტუმროს დიასახლისი“. 1928-1933 წლებში ოდესის კინოფაბრიკაში, ხოლო 1934-1941 წლებში „УкраинФильм“-ში რეჟისორად მუშაობდა.
1930-იან წლებში ივანე კავალერიძე დისიდენტად გამოაცხადეს. გარდა ფილმებისა, „კოლიივშჩინა“ და „პრომეთე“, კავალერიძის რამდენიმე ქანდაკებაც გაანადგურეს. ხელოვანის მოსწავლეთა და თანამშრომელთა ნაწილი რეპრესიებს ემსხვერპლა, ხოლო თავად კავალერიძე ცნობადობისა და აღიარების წყალობით გადაურჩა რეპრესიებს.
მეორე მსოფლიო ომის დროს კავალერიძე გერმანელების მიერ ოკუპირებულ კიევში კულტურის განყოფილებაში მუშაობდა. 1944-1948 წლებში კავალერიძე უსსრ-ის არქიტექტურის აკადემიის მონუმენტური არქიტექტურის განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი იყო. 1957-1962 წწლებში ალექსანდრე დოვჟენკოს სახელობის კინოსტუდიაში რეჟისორად მუშაობდა.
გარდაიცვალა 1978 წლის 3 დეკემბერს. დაკრძალულია კიევში, ბაიკოვოს სასაფლაოზე.
ფილმოგრაფია
ივანე კავალერიძის ფილმები ავანგარდულ ექსპერიმენტებს წარმოადგენდა. იგი თავად იყო საკუთარი ფილმების რეჟისორი, სცენარისტი და მხატვარი. მასვე ეკუთვნის პირველი უკრაინული ხმოვანი ფილმი „ნატალკა პოლტავკა“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1887 კატეგორია:გარდაცვლილი 3 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1978 კატეგორია:უკრაინელი რეჟისორები კატეგორია:უკრაინელი მოქანდაკეები
დინკა
დინკა (საკ. სახელი ჯენგი) — სამხრეთ სუდანში, ბაჰრ-ელ-ღაზალის რეგიონში თეთრი ნილოსის ორივე ნაპირზე მცხოვრები ხალხი. საუბრობენ საკუთარ ენაზე, რომელიც განეკუთვნება ნილოტური ენების ჩრდილო-დასავლეთ ჯგუფს. რაოდენობა დაახლოებით 5 მლნ. ნაწილი აღიარებს ისლამს, უმრავლესობა ქრისტიანია (კათოლიციზმი, პროტესტანტიზმი, ანგლიკანიზმი).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აფრიკის ხალხები კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
სერიცინი
სერიცინი (sericum - აბრეშუმი)  — აბრეშუმის წებო, ბუნებრივი აბრეშუმის წებოვანი ცილა. დიდი რაოდენობით (40%-მდე) შეიცავს სერინს. აკავშირებს აბრეშუმის მეორე ცილის - ფიბრინის ძაფებს. სერიცინი იხსნება ცხელ წყალსა და ტუტიან ხსნარებში.
კატეგორია:ცილები
ოსმანიე (ქემალფაშის რაიონი)
ოსმანიე (Osmaniye) — სოფელი ქემალფაშის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 92 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 412 ადამიანი ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:ქემალფაშის რაიონის სოფლები
ყარაგოჯალი
ყარაგოჯალი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ლომისა
მინი|250პქ| ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია ჯაბა ლაბაძის ფოტო მინიატიურა|ლომისას ჯაჭვი ლომისა — უძველესი სალოცავი, წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია და სამონასტრო კომპლექსი, ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო მლეთის სამხრეთით, 6-7 კილომეტრზე, მდინარეების ქსნისა და არგვის წყალგამყოფი ქედის უღელტეხილზე (ახალგორის მუნიციპალიტეტი). განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს.
სახელწოდება
სახელწოდება, ტრადიციის თანახმად, ლომახარს უკავშირებენ. ვარაუდით თავდაპირველად ლომისა მთვარის საკულტო ტაძარი ყოფილა. ქრისტიანული ეკლესია აუგიათ წარმართული ტაძრის ადგილზე. ლომისა იყო მთიულეთისა და ქსნის ხეობის მოსახლეობის უპირველესი სალოცავი. აქვე წყდებოდა ბევრი ეკონომიკური, პოლიტიკური და სამხედრო საკითხი.
არქიტექტურული აღწერა
კომპლექსში შედის წმინდა გიორგის ეკლესია, სამრეკლო და რამდენიმე აკლდამა.
ეკლესია
ნაგებობა გეგმით მარტივი სამეკლესიიანი ბაზილიკაა (14,5X7,8მ). განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვით. ამჟამად ნახევრად მიწაში და ნანგრევებშია ჩამჯდარი. გადაკეთებულია მრავალჯერ, რის გამოც ინტერიერი მნიშვნელოვნად სახეშეცვლილია, დარბაზის თავდაპირველი გადახურვა შეცვლილია ახალი ცილინდრული კამარით, რომელიც საბჯენ თაღს ეყრდნობა. თაღს გასამაგრებლად შუაში შეყენებული აქვს დიდი სწორკუთხა ბურჯი - გრძივ კედლებზე გადაყვანილი თითო თაღით. დარბაზის დასავლეთ კუთხეებში თაღების პილასტრებია შემორჩენილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მინაშენიდან. შესასვლელის პირდაპირ, ჩრდილოეთ კედელში მსგავსი კარია, რომელიც დარბაზს ჩრდილო მინაშენთან აკავშირებს. აღმოსავლეთით ექვსი საფეხურით შემაღლებული სწორკუთხა საკურთხეველია, რომელიც დარბაზისგან ფართო პილასტრებითა და მათზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული თაღითაა გამოყოფილი. საკურთხეველი განათებულია აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე გაჭრილი თაღოვანი სარკმლით. მსგავსი სარკმელია დასავლეთ კედელშიც. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილო კედლებში თითო ყრუ თაღია, რომლებშიც მინაშენებში გამავალი თითო სწორკუთხა კარია მოწყობილი (სამხრეთის კარი ამოშენებულია). ორივე შესასვლელის ზემოთ თითო მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშია, მსგავსი თითო ნიშია აღმოსავლეთ კედლის კიდეებთან. საკურთხეველში ორი ტრაპეზის ქვა დგას, ერთი - შუაში, მეორე (შემორჩენილია ნაწილი) - სარკმლის ქვემოთ. შეცვლილია საკურთხევლის გადახურვაც. კუთხეებში, 3 მეტრ სიმაღლეზე, გარდიგარდმო გადებული ბრტყელი ქვები, რაც კონქის ნახევარწრიულ საფუძველს ქმნის. ეკლესიის ორივე მინაშენი განივი კედლით ორ-ორ ნაწილადაა გაყოფილი. მათგან აღმოსავლეთ ნაწილები მხოლოდ საკურთხეველს უკავშირდება, დასავლეთისა - დარბაზს. აღმოსავლეთის ორივე სათავსში ორ-ორი თაღოვანი სარკმელია. ერთი სწორკუთხა სარკმელია სამხრეთ მინაშენის დასავლეთ სათავსის დასავლეთ კედელში. სამხრეთ მინაშენის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზე მიდგმულია თაღებიანი კარიბჭე, რომლის აღმოსავლეთ და დასავლეთ თაღები ამოშენებულია. ეკლესიას, მინაშენებს და კარიბჭეს ფიქლის სახურავი აქვს.
სამრეკლო
ეკლესიის სამხრეთით დგას ნატეხი ქვით ნაგები, გვიანდელი შუა საუკუნეების ორსართულიანი სამრეკლო. ამჟამად მისგან მხოლოდ ჩრდილო ნახევარია შემორჩენილი (პირველი სართულის ორივე ბურჯი და მეორე სართულის განაპირა ბურჯების ნაწილი). მეორე სართულზე ბურჯები შედარებით ვიწროა, რომელთა შორის თითო მსგავსი ბურჯი იყო მოთავსებული. სამრეკლოს პირველი სართული გადახურული იყო დაბალი კამარით. მეორე სართულის გადახურვის ფორმა არ დგინდება.
აკლდამები
ეკლესიის ირგვლივ არსებული აკლდამებიდან ყველაზე უკეთ შემონახულია დასავლეთით მდებარე ერთი აკლდამა, რომელსაც კარი და სარკმელი აქვს. იგი გადახურულია კამარით, რომელიც პირდაპირ იატაკიდან იწყება.
სტატუსი
2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სქოლიო
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ტერიტორიაზე
Leptogenys hodgsoni
Leptogenys hodgsoni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
ილიუხინის სახელობის უფსკრული
ილიუხინის სახელობის უფსკრული — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არაბიკის კირქვულ მასივზე, მდინარე ჟოეკვარის ტროგული ხეობის ზემო წელში. მორფომეტრიული მონაცემებით შედის საქართველოს 1000 მ-ზე ღრმა კარსტული უფსკრულების პირველ ათეულში.
მღვიმის ზედა ნაწილი გამომუშავებულია ზედაიურულ კირქვებში. სიგრძე 8953 მ, საპროექტო სიგრძე 5890 მ, სიღრმე 1286 მ, საერთო მოცულობა 34000 მ³. უფსკრული ერთმანეთისაგან საკმაოდ დაშორებული ორი ჩასასვლელით („პეროვსკაია“ და „ვოლჩია“) იწყება, 220 მ სიღრმეზე ოთხად იტოტება, შემდეგ სამი მათგანი ნაზვავით იხშობა, ხოლო ძირითადი მაგისტრალი 1240 მ-ზე სიფონური ტბით მთავრდება. უფსკრულის შორეულ ნაწილში არის დარბაზი, რომლის სიგრძეა 250 მ, სიგანე 80 მ, სიმაღლე 270 მ. ცალკეულ დარ­ბაზ­ში ჭარბადაა ­მძლავრი კალციტოვანი ქერქის ნამტვრევები. „პეროვსკაიას“ შესასვლელის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 2369 მ, ხოლო „ვოლჩიას“ შესასვლელის სიმაღლე დაახლოებით 2350 მ.
აქვს ნივალურ-წვიმის ინფილტრაციული კვება; სიღრმესთან ერთად მატულობს კონდენსაციური წყლების სიდიდეც. პირველი მუდმივი ნაკადი ჩნდება 180 მ-ის სიღრმეზე, რომელიც 287 მ-ზე გაუვალ ნაპრალში იკარგება. მეორე ნაკადი ზედაპირიდან 300 მ-ისა და 540 მ-ის სიღრმეზე გამოდის, იერთებს რამდენიმე წვრილ შენაკადს, იკარგება ნაპრალში და ხელახლა ჩნდება 590 მ-ზე. 720 მ-ზე იგი ერთვის შედარებით დიდ ნაკადს. შემდგომ ნაკადი იერთებს 3 შენაკადს. 800 მ-ზე ნაკადს ერთვის ახალი შენაკადი. 975 მ-ზე ნაკადი გადის ნახევარსიფონში, ხოლო 980 მ-ზე ფართო სიფონში. შემდეგ მიემართება უფსკრულის გაურკვეველ ნაწილში და 1230 მ-ზე კვლავ ჩნდება სიღრუის ცნობილ ნაწილში ვიწრო ნაპრალიდან. 860 და 735 მ-ზე გვხვდება ტბები. უფსკრულში უხვადაა სიფონური მონაკვეთები, რომელთაგან ზოგიერთი შეუსწავლელია.
უფსკრულში ჰაერის ტემპერატურა სიღრმესთან ერთად იცვლება 0–1°C-დან (ზედაპირთან) 3–4°C-მდე (ფსკერულ ნაწილში). წყლის ტემპერატურა გრიფონში 720 მ სიღრმეზე 2°C-ია, წყლის ტემპერატურა 1240 სიღრმეზე 3,6°C.
უფსკრულში ჭარბობს ჩამონაზვავ-გრავიტაციული დანალექები. გვხვდება აგრეთვე სეისმო-გრავიტაციული დანალექებიც. 1984 წლის ექსპერიმენტით დადასტურდა უფსკრულში გამდინარე ნაკადის კავშირი კარსტულ მდინარე რეპრუასთან.
„პეროვსკაიას“ ჩასასვლელი მი­კვლეულია სა­ქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სპელეოლოგიური საბჭოს (ხელმძღვანელი თამაზ კიკნაძე) და მოსკოვის საქალაქო სპელეოსექციის (ხელმძღვანელი ვლადიმერ ილიუხინი) გაერთიანებული ექსპედიციის მიერ 1980 წელს. 1982 წელს აღმოაჩინეს მეორე შესასვლელი — „ვოლჩია“, ხოლო ვლადიმერ ილიუხინის (1934–1982) ტრაგიკული გარდაცვალების შემდეგ, მთელ სისტემას ილიუხინის სახელობის უფსკრული ეწოდა.
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მღვიმეები
მზისეული
მზისეული (ყოფილი კომინტერნოვსკოე-ქესიანოვკა ) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (წებელდის თემი), მდინარე კოდორის ხეობაში. ზღვის დონიდან 400 მ, გულრიფშიდან 30 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
სქოლიო
კატეგორია:წებელდის თემის სოფლები
მცხეთა-თბილისის ეპარქია
იგი ორი უძველესი ქართული სამღვდელმთავროს - მცხეთის სამთავარეპისკოპოსოს (დაარსდა 326 წ.) და თბილისის საეპისკოპოსოების (დაარსდა V საუკუნის მეორე ნახევარში) შერწყმის შედეგად წარმოიშვა 1920 წელს. საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ (1917 წ.), მეორე საეკლესიო კრების გადაწყვეტილებით, 1920 წლის 20 ივლისს, გაერთიანდა მცხეთის და თბილისის ეპარქიები და ამის შემდეგ მის მწყემსმთავარს მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი ეწოდა. შესაბამისად, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქებიც მცხეთისა და თბილისის გაერთიანებული სამღვდელმთავროების მწყემსმთავრები არიან. მცხეთა-თბილისის ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება საგარეჯოსა და ნინოწმინდის ეპარქია, დასავლეთიდან - სამთავისისა და კასპის ეპარქია, ჩრდილოეთიდან - წილკნისა და დუშეთის ეპარქია, თიანეთისა და ფშავ-ხევსურეთის ეპარქია, სამხრეთიდან - მანგლისისა და თეთრიწყაროს ეპარქია.
ეპარქიის ისტორია
საქართველოს საეკლესიო ცენტრი საისტორიო ტრადიციით მცხეთის ეპარქიაა. მცხეთის მნიშვნელობა, ტრადიციულად, იმდენად დიდი იყო საქართველოს ეკლესიის ცხოვრებაში, რომ, ზოგჯერ, ქართულ და უცხოურ წერილობით წყაროებში, საქართველოს ეკლესია შემოკლებით „მცხეთის კათოლიკე სამოციქულო ეკლესიის“, „მცხეთის საყდრის“, „მცხეთის საპატრიარქო ტაძრის“ ან მარტივად „მცხეთის ეკლესიის“ სახელით იხსენიებოდა. ერთიანი საქართველოს ეკლესიასთან მცხეთის ეპარქიის გაიგივების ტრადიციას, ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებისთანავე, აქაური მღვდელმთავრის საქართველოს საეკლესიო საჭეთმპყრობლად აღიარების დაწყებამ ჩაუყარა საფუძველი.
მეფე მირიანის ნათლისღებით და საქართველოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებით საბოლოოდ განისაზღვრა ქვეყნის სახელმწიფოებრივ-პოლიტიკური და აღმსარებლობითი ორიენტაცია. საქართველოს ეკლესიას პირველ ეტაპზე, ვახტანგ გორგასლის საეკლესიო რეფორმამდე და კათოლიკოსის ინსტიტუტის შემოღებამდე, მთავარეპისკოპოსი მართავდა. აქედან მოყოლებული მცხეთის მთავარეპისკოპოსი საქართველოს ერთიანი ეკლესიის მწყემსმთავრად ითვლებოდა და ქართლის (იბერიის) მთავარეპისკოპოსად იწოდებოდა.
375-400 წლებში, საქართველოს ეკლესიის მამამთავარ ელიას მღვდელმთავრობის დროს იწყება ციხე-ქალაქ თბილისის მოხსენიება. ვახტანგ გორგასალმა თავისი მეფობის მეორე ნახევარში საქართველოს ეკლესიის ორგანიზაციულ-ადმინისტრაციული სტრუქტურა კათოლიკოსის ინსტიტუტის შემოღებითა და, იმავდროულად, თორმეტი ახალი საეპისკოპოსოს დაარსებით შეცვალა. ქ. მცხეთა დარჩა ქართული ეკლესიის პირველიერარქის, კათალიკოსის ეპარქიად.
ვახტანგ გორგასალმა კათოლიკოსის რეზიდენციისათვის მოციქულთა სახელობის ეკლესია - „სვეტიცხოველი“ მცხეთაში ხელახლა ააგო და იქ დააბრუნა პირველიერარქის კათედრა, რომელიც 420-იანი წლებდან, სვეტიცხოვლის ხის ტაძრის დაწვის გამო სამთავროში იყო გადატანილი. ვახტანგმავე სამთავროს ტაძარი, რომელიც მცხეთის ქალაქის გალავნის გარეთ მდებარეობდა და ზემო ეკლესიად იწოდებოდა, საეპისკოპოსოდ აქცია. ამრიგად, კათოლიკოსის ინსტიტუტის შემოღების შემდეგ მცხეთა ორი მღვდელმთავრის რეზიდენციად გადაიქცა, უფრო კონკრეტულად ქ. მცხეთა კათოლიკოსის ეპარქიად და რეზიდენციად, ხოლო მცხეთის გარეუბანში, გალავნის გარეთ მდებარე სამთავროს ტაძარი ქართლის მთავარეპისკოპოსის რეზიდენციად, რომელიც საკათოლიკოსოში შემავალ უპირატესი ღირსების მქონე საეპისკოპოსო გახდა, რომლის იურისდიქცია მხოლოდ მდინარეების: რეხულასა და დიდ ლიახვს შორის მდებარე ტერიტორიაზე ვრცელდებოდა. ამ პერიოდიდან სამთავროს საეპისკოპოსოს მეთაურს ქართლის მთავარეპისკოპოსი ეწოდებოდა, მისი მეორე ცენტრი ქ. გორი იყო. ეს ეპარქია, ანუ ქართლის (სამთავრო-გორის) სამთავარეპისკოპოსო 1811 წლამდე არსებობდა.
თბილისში დიდი მშენებლობის დაწყება ვახტანგის დროს, V საუკუნის 60-იან წლებს უკავშირდება და სავარაუდოა, რომ თბილისის სიონის მშენებლობაც იმ დროიდანვე დაიწყო, რადგან ამავე პერიოდს უკავშიდება თბილისში პირველი ეპისკოპოსის განწესება. თბილელი ეპისკოპოსის კათედრა დასაწყისიდანვე სიონის ტაძარი იყო.
ქართლის ცენტრალური ეპარქიები, ტრადიციულად მცხეთა და თბილისი, ტერიტორიული სიახლოვის მიუხედავად, განსხვავებულ მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ. ოდითგანვე კი მათ მღვდელმთავრებს შესაბამისი ფუნქციური დატვირთვა და მოვალეობები ჰქონდათ საქართველოს ეკლესიის წინაშე. დედაქალაქის თბილისში გადმოტანით, პირველ ეტაპზე აქაური მღვდელმთავრის გავლენაც შესაბამისად გაიზრდებოდა, მაგრამ თბილელი მღვდელმთავარი ქვეყნის პოლიტიკური მდგომარეობის შესაბამისად მუდმივად ვერ ინარჩუნებდა დაწინაურებულ მდგომარეობას. მტერთა შემოსევისას ქვეყნის ძნელბედობა უპირველესად თბილისზე აისახებოდა. მომხვდური დედაქალაქის დაპყრობით და აოხრებით სახელმწიფოს აცლიდა უმთავრეს დასაყრდენს. თბილისის სამღვდელმთავრო სამწყსოც ამის კვლად ნადგურდებოდა და კნინდებოდა. არაბი ამირას ოთხსაუკუნოვანი უღლის გადაგდების შემდეგაც კი თბილისის ეპარქია დიდი ხნის განმავლობაში საკმაოდ დამცრობილი ჩანს. XIII საუკუნის ძეგლი „განგება დარბაზობისა“ სამთავროს მთავარეპისკოპოსს მღვდელმთავართა შორის მე-4 ადგილს მიაკუთვნებს. იმავე დროს, თბილელი ჩამონათვალში 29-ე ადგილზე იხსენიება.
ეპარქია XVIII-XIX საუკუნეებში
XVIII ს-ის შუა ხანებში, 1794 წელს მეფე ერეკლე II-სა და კათოლიკოს-პატრიარქ ანტონ I განჩინებით სამთავროს მთავარეპისკოპოსი ძველებურად მე-4 ადგილზე სახელდება, ხოლო თბილელი მღვდელმთავრის მდგომარეობა საგანგებოდ არის აღნიშნული: ქვეყნის ძლიერების ხანაში, როდესაც თბილისი დედაქალაქად ითვლებოდა „ სამეფო ქალაქი არ იყო ტფილისი დროთა მას შინა, არამედ ისანი და ქუთათის... ტფილელი უკვე განჩინებასა მას შინა სამოფოსა ფრიად ქვემორე დგებოდის კრებასა შინა“.
თბილელი მღვდელმთავრის ხარისხის ამაღლება და მისი გამიტროპოლიტება ქვეყნის პოლიტიკურმა მდგომარეობამაც განაპირობა. თბილელი ეპისკოპოსის მიტროპოლიტის ხარისხში ამაღლება XVII-XVIII სს. მიჯნაზე, ქართლის მეფე ერეკლე I ნაზარალი-ხანის (1688-1703, წწ.) მეფობისა და იოანე დიასამიძის პატრიარქობისას აღსრულდა. ამის შემდეგ თბილელი მღვდელმთავრები მიტროპოლიტის მაღალ სამღვდელმთავრო ხარისხში იხსენიებიან. თბილისის მიტროპოლიტობა მეფე ერეკლე II-მაც დაადასტურა.
საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის გაუქმების შემდეგ მცხეთის საკათოლიკოსო ეპარქია და ტფილისის სამიტროპოლიტო კათედრა, ასევე სამთავროს ("ქართლის") ეპარქია ქართლის სხვა ეპარქიებთან ერთად ეგზარქოსს დაქვემდებარებულ ერთ სამღვდელმთავროდ (ეპარქიად) გაერთიანდა.
ეპარქია XX საუკუნეში
საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, 1917 წლის 12(25) მარტს კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევამდე ეკლესიის დროებით მმართველად გურია-ოდიშის ეპისკოპოსი ლეონიდე (ოქროპირიძე) დაინიშნა. იმავე წლის 13 აგვისტოს საქართველოს სამღვდელოებამ აღედგინა თბილელი მიტროპოლიტის კათედრა, რომელიც ტრადიციულად სიონის ტაძარი იყო და მის მღვდელმთავრად ლეონიდე (ოქროპირიძე) იქნა დადგენილი.
1917 წლის სექტემბერში თბილისის სიონში ავტოკეფალიააღდგენილი საქართველოს ეკლესიის პირველ საეკლესიო კრებაზე შემუშავდა ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, რომლის თანახმად პირველ ეტაპზე 13 ეპარქია განახლდა. ეპარქიათა ჩამონათვალში პირველ და მეორე ადგილზე მცხეთისა და თბილისის სამღვდელმთავროები იხსენიება. პირველ კათოლიკოსად არჩეული კირიონ II (საძაგლიშვილი) თბილისში ძველ საპატრიარქო ტაძარში - ანჩისხატში აღასრულებდა ღვთისმსახურებას. თბილელი მღვდელმთავრის კათედრა სიონის ტაძარი იყო. 1918 წლის ივნისში ტრაგიკულად აღსრულებული კათოლიკოს-პატრიარქის ადგილი თბილელმა მიტროპოლიტმა ლეონიდემ დაიკავა.
1920 წლის 20 ივლისის მეორე საეკლესიო კრების განჩინებით, როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული, გაერთიანდა მცხეთისა და თბილისის ეპარქიები, მის მწყემსმთავარს ამის შემდეგ მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი ეწოდა. საქართველოს ეკლესიის კათოლიკოს-პატრიარქები ამიერიდან მცხეთისა და თბილისის გაერთიანებული სამღვდელმთავროს მწყემსმთავრები არიან.
2013 წლის 11 ოქტომბერს მცხეთა-თბილისის ეპარქიას გამოეყო გარდაბნის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია და შეიქმნა მარტყოფისა და გარდაბნის ეპარქია.
ეპარქიის მმართველები ავტოკეფალიის აღდგენიდან დღემდე
მცხეთა-თბილისის გაერთიანებული ეპარქიის მმართველი მღვდელმთავრები და საქართველოს ეკლესიის კათოლიკოს-პატრიარქები ბრძანდებოდნენ უწმინდესნი და უნეტარესნი:
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ეპარქიები
სამედ ვურღუნი (მრავალმნიშვნელოვანი)
სამედ ვურღუნი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ლომისი (ჟურნალი)
ლომისი — სრულიად საქართველოს მწერალთა კავშირის ხელოვნებისა და ლიტერატურის ყოველკვირეული ჟურნალი, „აკადემიური მწერლობის კავშირის“ ორგანო; გამოდიოდა 1922 წელს თბილისში. გამოიცა 7 ნომერი. რედაქტორები — კ. გამსახურდია, ი. გრიშაშვილი; გამოსცემდა სარედაქციო კოლეგია. ვარდისფერი ყდა და გერბი ეკუთვნოდა მხატვარ ოსიპ შარლემანს. გერბზე გამსახული იყო შოთა რუსთაველი, რომელსაც გვირგვინი შემოხვეოდა. იბეჭდებოდა ტ. ტაბიძის, ი. გრიშაშვილის, კ. მაყაშვილის, ლ. ქიაჩელის, კ. გამსახურდიას, ს. თავაძის, შ. დადიანის, ვ. რუხაძის, კ. აბაშიძის, ი. ეკალაძის, დუტუ მეგრელის, ხ. ვარდოშვილის, მ. კინწურაშვილის, დ. ასათიანის, შ. არაგვისპირელის, ი. ტოფაძის, შ. თოიძის და სხვათა ნაწარმოებები.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები კატეგორია:ლიტერატურული ჟურნალები
Leptogenys honduriana
Leptogenys honduriana — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
მარმარილოს ზღვა
thumb|250px|მარმარილოს ზღვა რუკაზე thumb|250px|სატელიტური ფოტო მარმარილოს ზღვა, მარმარის ზღვა (Marmara Denizi; ძელბერძნული სახელწოდებაა პროპონტიდა — „ზღვისწინეთი“) — ხმელეთს შორის მოქცეული ზღვა, რომელიც შავ ზღვას ეგეოსთან აკავშირებს და ამგვარად, თურქეთის ევროპულ ნაწილს აზიურისგან ჰყოფს. ის ბოსფორით უერთდება შავ ზღვას, ხოლო დარდანელით კი ეგეოსისას. მისი ფართობია 11.350 კმ².
ზღვაში ორი მთავარი კუნძულთა დაჯგუფებაა, ცნობილი როგორც პრინცისა და მარმარას კუნძულები. ეს უკანასკნელი მდიდარია მარმარილოს საბადოებით, საიდანაც მომდინარეობს ზღვის სახელი.
1999 წლის 29 დეკემბრის შტორმის დროს, რუსული ნავთობ-ტანკერი ვოლგონეფტი მარმარისის ზღვაში ორად გაიპო და 1500 ტონაზე მეტი ნავთობი ზღვაში ჩაიღვარა.
ჩრდოლოეთ ანატოლიის ბაქნის კიდე, რომელმაც ბოლო წლებში უამრავი მიწისძვრა გამოიწვია (1999 წლის იზმირის მიწისძვრა), ამ ზღვის ქვეშ მდებარეობს.
ზღვის ძველი ბერძნული სახელი იყო პროპონტისი (Προποντίς, -ίδος < pro '-მდე' + pontos 'შავი ზღვა')
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ატლანტის ოკეანის ზღვები კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით
მაჭუტაძე
საკუთარი სახელი მაჭუტაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ქართული გვარები
ჩიურის რაიონი
ჩიური (Chiúre) — რაიონი მოზამბიკში, კაბუ-დელგადუს პროვინციაში.
მოზამბიკის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2007 წელს რაიონის მოსახლეობა 217 487 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 4 210 კმ²-ია, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 51.66 კაცი კმ²-ზე.
რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ჩიური.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოზამბიკის რაიონები კატეგორია:კაბუ-დელგადუს პროვინცია
ალექსანდრე ჩოჩია
ბიოგრაფია
1959 წელს ა. ჩოჩიამ დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი (ამჟამად თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი). იყო აკადემიკოს ეგნატე ფიფიას ერთ-ერთი უახლოესი მოწაფე და თანამშრომელი, მისი ხელმძღვანელობით გაიარა ასპირანტურის კურსი. მოღვაწეობდა მუცლის ღრუს ქირურგიის და მიკროქირურგიის დარგებში. 1959-1972 წლებში მუშაობდა თბილისის რკინიგზის რესპუბლიკური კლინიკური საავადმყოფოს ქირურგიულ განყოფილებაში (გამგე: აკად. ე. ფიფია) ქირურგად და განყოფილების გამგის მოადგილედ. 1972-2005 იყო გორის რაიონული საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგე და გორის რაიონის მთავარი ქირურგი. არჩეული იყო საქართველოს ქირურგთა საზოგადოების წევრად და აქტიურად მონაწილეობდა მის საქმიანობაში. შესრულებული და გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე სამეცნიერო ნაშრომი (ე. ფიფიასთან ერთად). აღზარდა ქირურგთა არაერთი თაობა. ითვლებოდა საქართველოს ერთ-ერთ საუკეთესო ქირურგად. გარდაიცვალა საოპერაციო მაგიდასთან, გორის ცნობილი ტერორისტული აქტის (2005) დროს დასახიჩრებულთა მკურნალობისას.
ალექსანდრე ჩოჩიას სახელი მიეკუთვნა გორის რაიონულ საავადმყოფოს. ამავე საავადმყოფოს ეზოში დადგმულია მისი ბიუსტი.
დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ქირურგები კატეგორია:დაბადებული 1935 კატეგორია:გარდაცვლილი 2005 კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:აბაშის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
იუჩქარდეში (ქემალფაშის რაიონი)
იუჩქარდეში (Üçkardeş) — სოფელი ქემალფაშის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 75 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 190 ადამიანი ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:ქემალფაშის რაიონის სოფლები კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ბასიანა
ბასიანა (სერბულად: Basijana ან Басијана) — ანტიკური რომაული ქალაქი პანონიაში (დღეს სრემის რეგიონი ვოივოდინას პროვინციაში, სერბეთი). ქალაქი მდებარეობდა რუმის მუნიციპალიტეტის სოფელ დონი-პეტროვციში. ბასიანა იყო სრემის სიდიდით მეორე ქალაქი, სირმიუმის შემდეგ. ქალაქი სწორედ სირმიუმისა და სინგიდუნუმის დამაკავშირებელ გზაზე მდებარეობდა.
ისტორია
ბასიანა დაარსდა I საუკუნეში, როგორც ავტონომიური კივიტასი და VI საუკუნემდე იარსება. ქალაქმა 124 წელს მიიღო მუნიციპიუმის სტატუსი, ხოლო 214 წლიდან მოიხსენიება როგორც კოლონია. თავდაპირველად, ქალაქი პანონიის პროვინციის შემადგენლობაში შედიოდა, თუმცა ამ პროვინციის დაყოფის შემდეგ, ბასიანა ქვემო პანონიის ნაწილი (II საუკუნე) და შემდეგ პანონია-სეკუნდას ნაწილი (III საუკუნე) გახდა. ქალაქი პანონიის უმნიშვნელოვანესი დასახლება იყო. გვიანი რომის იმპერიის დროს ბასიანა უმაღლესი ოფიციალური პირის — პანონიე სეკუნდას ბასიანას პროკურატორის (procurator gynaecii Bassianensis Pannoniae secundae) სატახტო ქალაქი იყო. IV საუკუნეში ბასიანა გინეცია და ქრისტიანული ეპარქიის ცენტრი გახდა.
V საუკუნის შუა წელში ქალაქი ჰუნებმა დაიპყრეს. 468 წელს ჰუნების ბელადის, ატილას ვაჟმა, დენგიზიკმა ბასიანა გაანადგურა, მაგრამ ჰუნ-ოსტგუთთა ბრძოლაში განცდილი დიდი მარცხის შემდეგ, ქალაქი ოსტგუთმა ვალამირმა აიღო. რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში, რეგიონი ჰუნებს, ოსტგუთებს, გეპიდებსა და ლანგობარდებს შორის ბრძოლის სცენად იქცა. 510 წელს აღმოსავლეთ რომის იმპერიისა და ოსტგუთთა ხელშეკრულებით სრემის რეგიონი ორად გაიყო, ბასიანა კი — აღმოსავლეთ რომის იმპერიას მიეკუთვნა. როცა აღმოსავლეთ რომის იმპერიამ, გეპიდების დამარცხების შემდეგ დაიბრუნა სრემი, შეიქმნა ახალი პროვინცია — პანონია, რომლის ცენტრი სირმიუმი გახდა. ბასიანა ამ პროვინციის შემადგენლობაში შევიდა. VI საუკუნის მეორე ნახევარში, სერმის მთელი რეგიონი ხუნძებმა დაიპყრეს.
არქეოლოგია
დღეს ძველი ქალაქის მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი და დაცული. არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო 1882 წელს და გრძელდებოდაა 1935 წლამდე. ამ დროის განმავლობაში კედლები, კოშკი, კერამიკა, მონეტები, ქანდაკებები და მოზაიკა იქნა აღმოჩენილი.
სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის არქეოლოგიური ძეგლები კატეგორია:სერბეთის ისტორია
პორტო-ფრანკო ბათუმში
პორტო-ფრანკო ბათუმში გამოცხადდა ბრიტანელთა ინიციატივით და უბაჟო (თავისუფალი) საგარეო-ეკონომიკური ურთიერთობების აღნიშნული რეჟიმი ფუნქციონირებდა 1878-1886 წლებში. ხსენებული მაქსიმალურად ლიბერალური საგადასახადო რეჟიმის წყალობით, მაშინდელი რუსეთის იმპერიის ამ ნაკლებდასახლებული განაპირა პროვინციით დაინტერესდნენ ცნობილი ნავთობმრეწველი ინვესტორები - ლუდვიგ ნობელი, ალექსანდრე მანთაშევი, როთშილდების დინასტია და სხვ. მნიშვნელოვანწილად აღნიშნულის შედეგად, გაჩნდა მაშინდელ მსოფლიოში ყველაზე გრძელი ბაქო-ბათუმის ნავთობსადენიც. ფრანკო რეჟიმის მოქმედების მცირე ინტერვალის მიუხედავად, ბათუმი სწრაფადმზარდი ევროპული ტიპის ქალაქად იქცა, თუმცა ახალ პირობებში მოქმედების გამოუცდელობის გამო, ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ვერ უზრუნველყო ადგილობრივი მოსახლეობის გაღარიბების პროცესების შეჩერება და იმრავლა კორუფციამ და კონტრაბანდამ, რის შესახებაც გულისტკივილით წერდა გამოჩენილი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე - ილია ჭავჭავაძე. 1920 წელს, ბრიტანელთა ინიციატივით ისევ დაიწყო ბათუმში ფრანკო რეჟიმის პროექტზე მუშაობა, რასაც, მოსახლეობის ცხოვრების დონის გაუმჯობესების მიზნით, აქტიურად უჭერდა მხარს მაშინდელი ერთა ლიგა (ინგლ. League of Nations), მაგრამ 1921 წელს კომუნისტური ხელისუფლების მოსვლამ საქართველოში შეაჩერა აღნიშნული პროექტის რეალიზება. ბათუმის პორტო-ფრანკოს გამოცდილების გათვალისწინებით, თანამედროვე პირობებში თავისუფალი ზონალური პოლიტიკის ოპტიმალური გავრცელების მიზანშეწონილობას ასაბუთებს ქართველი ეკონომისტი - რევაზ ლორთქიფანიძე.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ეკონომიკა
Leptogenys honoria
Leptogenys honoria — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
გავგამელის ბრძოლა
გავგამელის ბრძოლა ან არბელას ომი (ბერძნულად: Γαυγάμηλα) ძვ.წ. 331 წელს გაიმართა ალექსანდრე დიდსა და დარიოს III-ს შორის, რომელიც დამთავრდა ძველი მაკედონიელების ბრწყინვალე გამარჯვებითა, ხოლო ამას საბოლოოდ აქემენიდთა იმპერიის დაცემა მოჰყვა.
თურქეთის ერთპარტიული პერიოდი
თურქეთის რესპუბლიკის ერთპარტიული პერიოდი 1923 წელს, ქვეყნის ოფიციალურად დაფუძნებიდან დაიწყო. თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია (სრპ) ერთადერთი პარტია იყო 1923-1945 წლებში, როდესაც შეიქმნა ეროვნული განვითარების პარტია. 1946 წელს პირველი მრავალპარტიული არჩევნების მოგების შემდეგ, სახალხო რესპუბლიკურმა პარტიამ 1950 წლის არჩევნებში დემოკრატიულ პარტიასთან მიმართებით, უმრავლესობა დაკარგა. ერთპარტიული პერიოდის განმავლობაში, პრეზიდენტი ქემალ ათათურქი არაერთხელ მოითხოვა ოპოზიციური პარტიების შექმნა სახალხო რესპუბლიკური პარტიის წინააღმდეგ, მრავალპარტიული დემოკრატიის დამკვიდრების მიზნით. 1930 წელს ჩამოყალიბდა ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია, მაგრამ მალევე მისი დამფუძნებლის მიერ დაიშალა. 1924 წელს, მუსა ქიაზიმ ყარაბექირის მიერ დაარსდა პროგრესული რესპუბლიკური პარტია, მაგრამ აიკრძალა 1925 წელს, როდესაც პარტიის წევრები დაადანაშაულეს შეიხ საიდის აჯანყებაში მონაწილეობის გამო. ათათურქის მცდელობის მიუხედავად, მისი პრეზიდენტობის პერიოდში მრავალპარტიული სისტემის ვერ შექმნა და მხოლოდ 1938 წელს, მისი სიკვდილის შემდეგ დამყარდა.
გავგამელის ბრძოლა
ბრძოლის ადგილი
დარიოსმა აირჩია ვაკე ადგილი სადაც განალაგებდა თავის რიცხვობრივად აღმატებულ ძალებს. თუმცა არაა დამტკიცებული რომ ომი ზუსტად გავგამელას ველზე შედგა. შესაძლოა ბრძოლა გაიმართა აქლემის ფორმის გორაკზე, საიდანაც მოდის ადგილის სახელწოდებაც: ტელ გომელი ან ტელ გაჰმალი, რომელიც სემიტურ ენებში ითარგმნება როგორც "აქლემის მთა". საყოველთაოდ მიღებული აზრი ადგილმდებარეობის შესახებ არის ქალაქ მოსულის აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორია (თანამედროვე ერაყის ჩრდილოეთ ნაწილი 36.36°N, 43.25°W), რომელიც ორელ სტეინმა 1938 წელს შემოგვთავაზა.
თურქეთის ერთპარტიული პერიოდი
1925-1938: ქემალ ათათურქის პრეზიდენტობა
თურქეთის რესპუბლიკის ჩამოყალიბებით დაიწყო ქვეყნის მოდერნიზაციის მცდელობა. დასავლეთის ქვეყნების, როგორიცაა საფრანგეთი, შვედეთი, იტალია და შვეიცარიის ინსტიტუტები და კონსტიტუციები გააანალიზეს და მოახდინეს ადაპტაცია თურქული ერის საჭიროებების და მახასიათებლების მიხედვით. საზოგადოების მწირი ცნობის გამო, რომელიც მუსტაფა ქემალის (მოგვიანებით ათათურქის) განზრახვის შესახებ არ იცოდა, საზოგადოებას გაუხარდა: „ჩვენ ვბრუნდებით პირველი ხალიფების მმართველობაში“. თავისი რეფორმების გასატარებლად, მუსტაფა ქემალმა მნიშვნელოვან პოლიტიკურ პოზიციებზე დანიშნა ფევზი ჩაქმაქი, ქიაზიმ იოზალფი და ისმეთ ინენიუ. მუსტაფა ქემალმა გამოიყენა თავისი რეპუტაცია, როგორც ეფექტური სამხედრო ლიდერის და გაატარა შემდეგი წლები, 1938 წლამდე მისი გარდაცვალებამდე, ფართო და პროგრესული პოლიტიკური, ეკონომიკური და სოციალური რეფორმების განხორციელებაში. ამით მან თურქული საზოგადოება მუსლიმურ-იმპერიული სუბიექტიდან შეცვალა თანამედროვე, დემოკრატიული და სეკულარული სახელმწიფოს მოქალაქეებად.
ფეთჰი ოქიარის მიერ, ლიბერალ რესპუბლიკელთა პარტიის შექმნის შემდეგ, რელიგიური ჯგუფები შეუერთდნენ ლიბერალებს, შესაბამისად, ფართოდ გავრცელდა სისხლიანი გარჩევები, განსაკუთრებით აღმოსავლეთში. 1930 წლის 17 ნოემბერს, ლიბერალურ რესპუბლიკური პარტია დაიშალა და მრავალპარტიული დემოკრატიის დამყარების შემდგომი მცდელობა 1945 წლამდე არ ყოფილა.
გავგამელის ბრძოლა
ბრძოლამდე
ისოსის ბრძოლის შემდეგ, ორი წლის განმავლობაში, ალექსანდრემ დაიკავა ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო და ეგვიპტე. შემდეგ დაიძრა სირიიდან სპარსეთის იმპერიის ცენტრისაკენ. ალექსანდრემ გადალახა ევფრატისა და ტიგროსის მდინარეები ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე. დარიოსი ამზადებდა მასიურ არმიას, იხმობდა ჯარისკაცებს იმპერიის შორეული კიდეებიდან. ის გეგმავდა მრავალრიცხვოვანი არმიის შეკრებას, რათა თავს დასხმოდა ალექსანდრეს. თანამედროვე ისტორიკოსების მტკიცებით მან 100 ათასამდე კაცს მოუყარა თავი. დარიოსმა აგრეთვე საბრძოლველად შეარჩია დაბლობი, სადაც ალექსანდრეს არ ექნებოდა რელიეფის უპირატესობა, რაც დარიოსს საშუალებას მისცემდა უფრო ეფექტურად ემართა თავისი ჯარი.
თურქეთის ერთპარტიული პერიოდი
1938–1950: ინენიუს პრეზიდენტობა
ათათურქის მემკვიდრე მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1938 წლის 10 ნოემბერს ისმეთ ინენიუ გახდა. ინენიუს პრეზიდენტობის პერიოდში ორი ძალა დომინირებდა. ერთ ჯგუფს სურდა გაეზარდა კონტროლი სახელმწიფო ფუნქციებზე, ხოლო მეორე ჯგუფს სურდა დებატები შიდა და საგარეო საკითხებში. ინენიუს მთავარ მემკვიდრეობა იყო ის მეთოდი, რომელიც მან დატოვა თურქეთში, რათა ამ ძალების დაბალანსება მოეხდინა.
გავგამელის ბრძოლა
თავდასხმის დრო
ალექსანდრეს გენერლები პარმენიონის ჩათვლით თვლიდნენ რომ შეტევა ღამე უნდა დაეწყოთ, რათა დაეძლიათ სპარსელების რიცხვობრივი უპირატესობა. ალექსანდრემ უარყო მათი მოსაზრება, თქვა რომ ის არ იყო ჩვეულებრივი გენერალი და ასე არ მოიქცეოდა. და პირადად პარმენიონს კი საჯაროდ უთხრა "ასე მოვიქცეოდი მე რომ პარმენიონი ვიყო, თუმცა მე ალექსანდრე ვარ". როგორც აღმოჩნდა ალექსანდრემ თავდასხმის დრო ზუსტად შეარჩია. დარიოსს ეშინოდა, რომ ალექსანდრე ღამით შეუტევდა, ამიტომ თავისი არმია მთელი ღამის განმავლობაში ფხიზლად ამყოფა, რამაც ისინი ძალიან მოქანცა. როდესაც ალექსანდრე და მისი ჯარისკაცები უფრო დასვენებულები იყვნენ.
თურქეთის ერთპარტიული პერიოდი
1938–1950: ინენიუს პრეზიდენტობა
ინენიუს არ ჰქონდა ბევრი შესაძლებლობა, რომ გაეუმჯობესებინა ეს ძალები, რადგან მეორე მსოფლიო ომის დრო უახლოვდებოდა. ინენიუ მხარს უჭერდა იმ ჯგუფს, რომელსაც სახელმწიფო ფუნქციების უფრო მეტი კონტროლი სურდა. მის ნაბიჯს ეწინააღმდეგებოდნენ პოლიტიკოსები, ჟურნალისტები, მიწის მესაკუთრეთა და ელიტის დიდი ჯგუფი.
გავგამელის ბრძოლა
ანტიკური წყაროები
არიანეს თუ დავუჯერებთ დარიოსის ძალები 40,000 კავალერისტისა და მილიონამდე ქვეითისაგან შედგებოდა. დიოდორე სიცილიელის მიხედვით ეს რიცხვები 200,000 და 800 ათასია. პლუტარქეს მოსაზრებით აქემენიდთა დინასტიის იმპერატორს მილიონამდე ჯარისკაცი ჰყავდა. კურტიუს რუფუსის მიხედვით კი ჯარში 40,000 ცხენოსანი და 200,000 ქვეითი იყო. ყველა უძველესი ისტორიკოსი აღიარებს რომ დარიოსს 200 საბრძოლო ცხენი და 15 საბრძოლო სპილო ჰყავდა. დარიოსის განკარგულებაში აგრეთვე შედიოდა 2,000 დაქირავებული ბერძენი შუბოსანი.
თურქეთის ერთპარტიული პერიოდი
1938–1950: ინენიუს პრეზიდენტობა
ინენიუს პოლიტიკას არ მოუხდენია გამოხატვის სრული ჩახშობა ან სრულად წარმომადგენლობითი დემოკრატიის კურსის დამკვიდრება: მან პირადად ცდილობდა სისტემა მრავალპარტიულ პოლიტიკაზე მოეწყო.
გავგამელის ბრძოლა
ანტიკური წყაროები
დარიოსის ჯარი, მართალია ძალიან დიდ უპირატესობას ფლობდა რიცხვობრივად, თუმცა მათი უმეტესობა ალექსანდრეს მებრძოლებთან შედარებით გამოუცელი მეომარი იყო. ამ უკანასკნელის შუბოსნები შეიარაღებული იყვნენ ექვმეტრიანი შუბებით. სპარსელების მთავარი არმია ცუდად იყო გაწვრთნილი და მსუბუქად შეიარაღებული. დარიოსის დასაყრდენ ძალას 10,000 ბერძენი ჰოპლიტი (შუბოსანი) და პირადი დაცვა წარმოადგენდნენ (10,000 "უკვდავი სპარსელი"). დაქირავებული ბერძნები ფალანგათი იბრძოდნენ. ისინი მძიმე ფარებითა და სამ მეტრიანი შუბებით იყვნენ აღჭურვილები. უკვდავების შუბები კი დაახლოებით ხუთი მეტრისა იყო. სპარსელების არმიაში ბერძენთა მსაგვსად, აგრეთვე მძიმედ იყვნენ აღჭურვილები სომხებიც იყვნენ. დარიოსის ჯარის დანარჩენი წევრები კი მსუბუქად იყვნენ აღჭურვილები. მათ ძირითად საბრძოლო იარაღს მშვილდ-ისარი და სატყორცნი შუბები წარმოადგენდა.
თურქეთის ერთპარტიული პერიოდი
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პოლიტიკური ისტორია
გავგამელის ბრძოლა
თანამედროვე გამოთვლებით
ალექსანდრე ხელმძღვანელობდა მაკედონელების ჯარს, თრაკიელი მოკავშირეების რაზმს და ელინთა გაერთიანებულ არმიას. სულ 7,000 კავალერისტი და 40,000 ქვეითი. ისტორიკოსების უმრავლესობას მიაჩნია რომ ეს არმია 31,000 მეომარისაგან შედგებოდა და ამას დამატებული 9,000 ბერძენი ჰოპლიტი რეზერვში.
თავდაპირველი განლაგება
დარიოსმა შეეკრიბა საუკეთესო კავალერია აღმოსავლეთ სატრაპიებიდან და მოკავშირე სკათიელი ტომებისაგან. დარიოსმა აგრეთვე გამოიყვანა საბრძოლო ეტლები. მას აგრეთვე გამოეყვანა 15 ინდური საბრძოლო სპილო, თუმცა მათ ბრძოლაში ვერანაირი როლი ვერ ითამაშეს. ბრძოლის დაწყებამდე დარიოსმა ბრძანა ყველანაირი ბუჩქი თუ მცენარეულობა მოესპოთ, რათა გაეზარდა ეტლების ეფექტურობა.
დარიოსი თვითონ შუაში იყო თავის საუკეთესო ქვეითებთან ერთად, სპარსელი მეფეების ტრადიციის მიხედვით. მას გარშემო კავალერია, ბერძენი დაქირავებული მეომრები, სპარსელი მცველები, "უკვდავები" და მოისარნი იყვნენ.
ბესი მარცხენა ფლანგს, კავალერიას, განკარგავდა. ეტლები განთავსებული იყო წინ ბაქტრიელების მცირე ჯგუფთან ერთად. მაზაევსი მეთაურობდა მარჯვენა ფლანგს (სირიელებს, მედიელებს, მესოპოტამიელებს, პართიელებს, საკიელებს, კავკასიელ ალბანელებს, კაპადოკიელებს და სხვებს.) კაპადოკიელები და სომხები კავალერიების წინ იყვნენ განლაგებულები და მიუძღოდნენ შეტევას. ალბანელებისა და საკეზიელების კავალერია მაკედონიელების მარცხენა ფლანგისაკენ გაემართა.
ბერძნები ორ ნაწილად იყვნენ გაყოფილები. მარჯვენა მხარეს თავად ალექსანდრე მეთაურობდა, მარცხენას - პარმენიონი. დაქირავებული ჯარებიც გაყოფილი იყო ორ ჯგუფად, გამოცდილი მეომრები მარჯვენა ფლანგზე, და დანარჩენები აგრიანესა და მაკედონიელების მშვილდოსნების წინ იყვნენ ფალანგას გვერდით. პარმენიონი მარცხენა მხარეს ამყარებდა თესალიელ და თრაკიელ შენაერთებთან ერთად. მათ უნდა შეეკავებინათ სპარსელები, როდესაც ალექსანდრე გადამწყვეტ დარტყმას მიაყენებდა მარჯვნიდან.
ცენტრში, მარჯვნივ, იდგნენ კრეტელი დაქირავებული ჯარისკაცები. მათ უკან იყვნენ თესალიელების კავალერია ფილიპეს მეთაურობით და დაქირავებული ბერძნული ტომები. მათ მარჯვნივ იმყოფებოდნენ კი მოკავშირე ბერძენი კავალერია. ისინი ფალანაგათი მოდიოდნენ და შემდეგ ორ ნაწილად იყოფოდნენ.
ალექსანდრეს გადამწყვეტი შეტევა
right|მინი|ალექსანდრეს გადამწყვეტი შეტევა
მარცხენა ფლანგი
კატეგორია:ალექსანდრეს სპარსეთის კამპანია კატეგორია:ალექსანდრე მაკედონელის ბრძოლები კატეგორია:ძვ. წ. IV საუკუნის ბრძოლები
ჰიუნგიუთლიუ
ჰიუნგიუთლიუ (Hüngütlü) — სოფელი აზერბაიჯანში, გოქჩაის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  —      375 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოქჩაის რაიონის სოფლები
აკომშტალი
აკომშტალი (Акамшәҭал ) — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან გულისებრი ფორმის, სამ-ხუთნაკვეთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა, მტევანი საშუალო ზომის, კონუსური ფორმის, მხრიანი, თხელი ან მეჩხერი, იშვიათად საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო. მოწითალო-ყავისფერი. დაფარული მოიასამნისფრო-მოლურჯო სქელი ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი წვნიანია, წვენი — უფერული, გემო — სასიამოვნო.
აკომშტალი ძლიერი ზრდისა და დაბალმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 180-210 დღეს შორის მერყეობს. მტევნის წონა 60-70 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 1.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 13 გ/ლ-ს.
მიიღება კაგი ხარისხის სუფრის წითელი ღვინო.
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ძაღლყურძენა
ძაღლყურძენა (Solanum) — მცენარეთა გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთწოვანი ბალახები, ნახევრად ბუჩქებია ან ბუჩქებია, ზოგჯერ ხეებიც. სწორი, მცოცავი ან ხვიარა ღერო აქვთ.
ძაღლყურძენას ზოგი სახეობა დეკორატიული და თაფლოვანია, ზოგს ხალხურ მედიცინაში იყენებენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძაღლყურძენასებრნი
პრეტენდენტთა VIII ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე ჭადრაკში ქალთა შორის
'''პრეტენდენტთა VIII ტურნირი. 1 - 17 თებერვალი 1988. წყალტუბო'''
მონაწილეთა რაოდენობა შეირჩა საზონათშორისო ტურნირებში (ექვსი გამარჯვებული) და მათ დაემატათ წინა პრეტენდენტთა ტურნირის ორივე ფინალისტი: ელენა ახმილოვსკაია და ნანა ალექსანდრია. ტურნირი ორ წრედ გაიმართა. პირველი წრე კარგად ჩაატარა მარტა ლიტინსკაიამ, რომელიც 5,5 ქულით ლიდერობდა კიდეც, მაგრამ მეორე წრეში მხოლოდ 2,5 ქულა შემატა თავის აქტივს. ჩაუვარდა მეორე წრე ნანა ალექსანდრიას, რომელმაც მხოლოდ 2,5 ქულის დაგროვება შეძლო, რამაც იქონია კიდეც გავლენა საბოლოო შედეგზე. ყველაზე სტაბილურად გამოვიდნენ ელენა ახმილოვსკაია და ნანა იოსელიანი, რომელებმაც გაიყვეს კიდეც I-II ადგილები.
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|1 ! s! style="background: #ddffdd;"|2 ! s! style="background: #ddffdd;"|3 ! s! style="background: #ddffdd;"|4 ! s! style="background: #ddffdd;"|5 ! s! style="background: #ddffdd;"|6 ! s! style="background: #ddffdd;"|7 ! s! style="background: #ddffdd;"|8 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
პრეტენდენტთა დამატებითი მატჩი.
თებერვალი 1988 წყალტუბო ნანა იოსელიანი - ელენა ახმილოვსკაია 3 - 2
მატჩი იქვე წყალტუბოში გაიმართა. პირველი პარტია ნანამ მოიგო, რასაც ზედეზედ ოთხი ყაიმი მოყვა. ბოლო მეექვსე პარტია არ გამართულა, ვინაიდან ახმილოვსკაიას გამარჯვების შემთხვევაში დამატებითი მაჩვენებლებით პრეტენდენტი იოსელიანი ხდებოდა.
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ddffdd;"|1 ! s! style="background: #ddffdd;"|2 ! s! style="background: #ddffdd;"|3 ! s! style="background: #ddffdd;"|4 ! s! style="background: #ddffdd;"|5 ! s! style="background: #ddffdd;"|6 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
ლომისისმთა
ლომისისმთა — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთისა და ახალგორის მუნიციპალიტეტების საზღვარზე. მდებარეობს მდინარეების ქსნისა და არაგვის წყალგამყოფ ალევის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში. სიმაღლე 2452 მ. აგებულია ზედაიურული ფლიშით. შემოსილია სუბალპური მდელოებით, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე ფოთლოვანი ტყეა. ლომისისმთის თხემზე არის მთიულეთის ისტორიული სალოცავი ლომისა.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
მაკომიის რაიონი
მაკომია (Macomia) — რაიონი მოზამბიკში, კაბუ-დელგადუს პროვინციაში.
მოზამბიკის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2007 წელს რაიონის მოსახლეობა 79 825 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 4 049 კმ²-ია, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17.3 კაცი კმ²-ზე.
რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მაკომია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მოზამბიკის რაიონები კატეგორია:კაბუ-დელგადუს პროვინცია
ლიუცენის ბრძოლა (1813)
300px|მინიატიურა|ლიუცენის ბრძოლა, XIX საუკუნის გრავიურა ლიუცენის ბრძოლა — 1813 წლის 2 მაისს ლიუცენის რაიონში გაიმართა ბრძოლა ნაპოლეონის არმიასა და რუსეთ-პრუსიის ჯარებს შორის. ნაპოლეონი გადავიდა შეტევაზე, შემოუარა რუსებისა და პრუსიელების ფლანგს და აიძულა მოკავშირენი უკან დაეხიათ, თითოეულმა მხარემ დაკარგა დაახლ. 15-20 ათასი კაცი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები კატეგორია:პრუსიის ბრძოლები კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
დავით ერისთავი
დავით გიორგის ძე ერისთავი (დ. 9 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 28 აგვისტო], 1847, ხიდისთავი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი  — გ. 23 ოქტომბერი  [ ძვ. სტ. 11 ოქტომბერი] , 1890, თბილისი) — ქართველი მწერალი.
Leptogenys humiliata
Leptogenys humiliata — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
დავით ერისთავი
ბიოგრაფია
მინი|მარცხნივ
Leptogenys humiliata
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
დავით ერისთავი
ბიოგრაფია
1867-1871  წლებში სწავლობდა  ჯერ ოდესის უნივერსიტეტში, შემდეგ პეტერბირგის სამედიცინო აკადემიაში, რომელიც არ დაუსრულებია. 1871-იდან თანამშრომლობდა "დროებაში", "ტიფლისსკი ვესტნიკსა" და "ფალანგაში". 1882-იდან გაზეთ "კავკაზს" რედაქტორობდა. სალიტერატურო მოღვაწეობა ლექსებითა და ფელეტონებით დაიწყო. იყო "ვეფხისტყაოსნის" ტექსტის დამდგენი კომისიის წევრი (1882), ქართული დრამატული საზოგადოების ერთ-ერთი ინიციატორი. ერისთავმა თარგმნა და გადმოაკეთა მრავალი დრამატული ნაწარმოები. განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა მისმა ისტორიულმა პიესამ "სამშობლო" (1881), რომელსაც საფუძვლად დაედო ფრანგი დრამატურგის ვიქტორიენ სარდუს ამავე სახელწოდების დრამა. სარდუს სიუჟეტი ერისთავმა ბრწყინვალედ მიუსადაგა ქართულ სინამდვილეს, პიესას ეროვნული კოლორიტი კოლორიტი შესძინა და წინაპართაგან სამშობლოსათვის თავდადება მაგალითად დაუსახა იმდროინდელ ქართველობას. "სამშობლოს" წარმოდგენამ (1882 წლის 20 იანვარს) ეროვნული მანიფესტაციის ხასიათი მიიღო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1847 კატეგორია:გარდაცვლილი 1890 კატეგორია:მთაწმინდის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ადრეული თხელკანა
ადრეული თხელკანა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.
ჯიშის სახელწოდება ყურძნის სიმწიფის პერიოდს გამოხატავს.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან გულისმაგვარი ფორმის, მთლიანი, ზოგჯერ ხუთნაკვეთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა აბლაბუდისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია, მტევანი საშუალო ზომის, კონუსური ან განიერ კონუსური ფორმის, ზოგჯერ მხრიანი, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მომრგვალო-ოვალური, თეთრი. რბილობი საშუალო წვნიანია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.
მიიღება მშრალი ღვინო და აგრეთვე გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები