cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სიმონ II
სიმონ II, სიმონ-ხანი (გ. 1630 ან 1631) — ქართლის ხანი (ქართული წყაროებით — მეფე) 1619-1630/1631. ირანში გაზრდილი, მაჰმადიანი, ბაგრატ VII-ის (ბაგრატ-ხანი) ძე. მცირეწლოვანი სიმონ II ქართლის ხანად დანიშნა ირანის შაჰმა აბას I-მა და მრჩევლად დაუყენა გიორგი სააკაძე, რომელიც ქვეყნის ფაქტობრივი გამგებელი გახდა. 1625 მარტში, გ. სააკაძის მეთაურობით ირანის წინააღმდეგ აჯანყების დროს, სიმონ II ყიზილბაშებთან ერთად თბილისიდან გაიქცა და აღჯაყალის ციხეში (ახლანდელი მარნეულის რაიონი) ჩაიკეტა. ქართლ-კახეთში თეიმურაზ I გამეფდა. მარაბდის ბრძოლის (1625 ივლისი) შემდეგ შაჰმა სიმონ II აღადგინა ქართლის ხანად, მაგრამ მისი ხელისუფლება მხოლოდ თბილისსა და ქვემო ქართლზე ვრცელდებოდა, ქართლის დანარჩენ ნაწილს თეიმურაზ I ფლობდა. ბაზალეთის ბრძოლის (1626) შემდეგ ხელისუფლებისათვის ბრძოლაში თეიმურაზ I შეუთანხმდა ზურაბ არაგვის ერისთავს და მოაკვლევინა სიმონ II.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის მეფეები კატეგორია:ქართლის სამეფოს ბაგრატიონები კატეგორია:მოკლული მონარქები
ლიქტორი
thumb|left|ლიქტორი ფასცებით ლიქტორი (ლათ. lictor - ligare - შეკვრა, დაბმა) რომში ერთ-ერთი უმდაბლესი თანამდებობა. ამ თანამდებობის წარმოშობაზე ცნობები არ გვაქვს, პირველად ლიქტორები მეფეების პერიოდთან არიან მოხსენებულნი.
თავდაპირველად ლიქტორები მაგისტრატუსების ბრძანებების შემსრულებელნი იყვნენ, შემდგომში კი მათ მაგისტრუსების დაცვა ევალებოდათ.
ლიქტორები როგორც წესი ან პლებეები ან განთავისუფლებული ხდებოდნენ. ისინი აუცილებლად რომის მოქალაქეები იყვნენ, ვინაიდან ტოგას ატარებდნენ. ისინი სამხედრო სამსახურიდან განთავისუფლებულნი იყვნენ, ადრეული იმპერიის ხანაში მათ ფიქსირებული ხელფასი ჰქონდათ 600 სესტერციუსი და გაერთიანებულნი იყვნენ კორპორაციაში.
ლიქტორს ევალებოდა მაგისტრატუსის დაცვა და მისი ძალაუფლების სიმბოლოს - ფასცების ტარება, ქალაგარეთ კი ფასცებში ნაჯახები იდებოდა. დიქტატორის ლიქტორები კი ყოველთვის ატარებდნენ ნაჯახებს. ისინი მაგისტრატუსს ყოველთვის თან დაჰყვებოდნენ. ისტორიული წყაროების მიხედვით ადრეული რესპუბლიკის პერიოდში ლიქტორი მაგისტრატუსის მიერ გამონატილ განაჩენსაც ასრულებდა.
ვესტას ქურუმებსაც ახლდათ თითო ლიქტორი, როდესაც ისინი საჯარო ღონისძიებებში იღებდნენ მონაწილეობას. მაგისტრატუსების ლიქტორების რაოდენობა მკაცრად რეგლამენტირებული იყო, რაც უფრო მეტი ლიქტორი ახლდა მაგისტრუსს, მით უფრო მაღალი რანგი ეკავა მას.
ამათ გარდა კიდევ იყვნენ სხვა ტიპის ლიქტორები - lictor curiatus, ესენი ემსახურებოდნენ დიდ პონტიფიკუსს და ვესტას ქურუმებს. იმპერატორის ოჯახის წევს ქალებს ქალაქში გასვლისას ასევე ახლდნენ ამ ტიპის ლიქტორები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
სერგეი შამბა
სერგეი შამბა (დ. 15 მარტი, 1951, გუდაუთა) — აფხაზეთის სეპარატისტული მთავრობის „პრემიერ-მინისტრი“ 2010 წლის 12 თებერვლიდან; მანამდე ის მრავალი წლის განმავლობაში იყო დე-ფაქტო „საგარეო საქმეთა მინისტრი“, 1997 წლის 7 მაისიდან 2004 წლის ივნისამდე, ნახევარწლიანი პაუზით. ამ თანამდებობაზე მსახურობდა შვიდი პრემიერ-მინისტრის და ორი პერზიდენტის (ვლადისლავ არძინბა, სერგეი ბაგაფში) მმართველობის პერიოდში.
ბიოგრაგფია
შამბა პოლიტიკაში 24 წლის ასაკიდან მოვიდა და მას შემდეგ აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აქტიური მომხრე იყო. „საგარეო საქმეთა მინისტრობამდე“ აფხაზეთის „მინისტრთა საბჭოს“ მეთაური იყო, ხოლო აფხაზეთის სახალხო ფრონტის ხელმძღვანელის სახით კი წამყვანი ოპოზიციური მოძრაობის სათავეში იყო ქართულ-აფხაზური კონფლიქტის პერიოდში.
2004 წლის 14 ივნისს შამბა „საგარეო საქმეთა მინისტრობიდან“ გადადგა, რისთვისაც მრავალი მიზეზი სახელდებოდა, მათ შორის, ხუთი დღით ადრე თანაპარტიელი ოპოზიციის ლიდერი გარი აიბას მკვლელობა და ასევე მომავალი „საპრეზიდენტო არჩევნები“. გადადგომისთანავე მან მთელ „მთავრობასაც“ გადადგომა მოუწოდა.
2004 წლის 15 დეკემბერს ის ისევ დაინიშნა „საგარეო საქმეთა მინისტრად“. 2010 წლის 13 თებერვალს კი „პრემიერ-მინისტრად“, რომელმაც ამ პოსტზე ალექსანდრე ანქვაბი შეცვალა (გახდა „ვიცე-პრეზიდენტი“). 26 თებერვალს შამბას ნაცვლად „საგარეო სამქეთა მინისტრად“ დაინიშნა მისი ყოფილი მოადგილე მაქსიმ ღვინჯია.
სერგეი შამბა არის თადარიგის პოლკოვნიკი, აფხაზეთის საბრძოლო ხელოვნების ასოციაციის პრეზიდენტი. ჰყავს ცოლი და ორი შვილი
კატეგორია:აფხაზი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 15 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1951 კატეგორია:ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორები კატეგორია:გუდაუთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები სერგეი
საერთაშორისო სრუტეები
საერთაშორისო სრუტეები, ღია ზღვებს შორის მდებარე საერთაშორისო ნაოსნობისათვის გამოყენებული მსოფლიო წყალსავალი გზები (გიბრალტარი, ლა-მანში, პა-დე-კალე, სინგაპურისა და მაგელანის სრუტეები და სხვა), რომლითაც ტრანზიტული მიმოსვლის თავისუფლებით და სრული თანასწორობის საფუძველზე სარგებლობენ ყველა ქვეყნის სამოქალაქო, თუ სამხედრო და საფრენი აპარატები; ყველამ, ვინც საერთაშორისო სრუტეებით სარგებლობს, უნდა დაიცვას საერთაშორისო სრუტეების სამართლეებრივი რეჟიმი, რომელიც დადგენილია საერთაშორისო ჩვეულებებით, მონაპირე სახელმწიფოთა ხელშეკრულებებითა და კანონმდებლობებით. შავი ზღვისა და ბალტიის სრუტეებში სამხედრო ზღვაოსნობისათვის შესაბამისი საერთაშორისო ხელშეკრულებით განსაკუთრებული სამართლეებრივი რეჟიმია გათვალისწინებული.
ლიტერატურა
კატეგორია:სრუტეები
Woman
სიმღერა იყო პირველი სინგლი ალბომიდან. თავდაპირველად სინგლმა გაერთიანებულ სამეფოში #3 ადგილი დაიკავა, მაგრამ მოგვიანებით #1 ადგილზეც გადაინაცვლა. აშშ-ში სინგლმა #2 ადგილი დაიკავა. ახალ ზელანდიურ ჩარტებში სინგლმა #1 ადგილი დაიკავა. ეს პოზიცია მას 5 კვირის განმავლობაში ეკავა.
2005 წელს ოზი ოსბორნმა ამ სიმღერის საკუთარი ვერსია გამოუშვა, რომელიც შევიდა მის 2005 წლის ალბომ Under Cover-ში.
სქოლიო
კატეგორია:ჯონ ლენონის სიმღერები კატეგორია:1980 წლის სიმღერები კატეგორია:1981 წლის სინგლები კატეგორია:როკ-ბალადები
ბორის ხრისტოვი
ბორის ხრისტოვი (დ. 18 მაისი, 1914, პლოვდივი — გ. 1993) — ბულგარელი მომღერალი, ბანი, ბულგარეთის სახალხო არტისტი (1975).
ბიოგრაფია
დაამთავრა სოფიის უნივერსიტეტი. მღეროდა ხალხურ გუნდში „გუსლა“. 1942 წელს სწავლობდა იტალიაში. 1945 წელს იტალიაშივე შედგა მისი დებიუტი საოპერო სცენაზე. 1946 წლიდან მღეროდა იტალიის სხვადასხვა თეატრებში, მათ შორის ლა-სკალაში.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1914 კატეგორია:გარდაცვლილი 1993 კატეგორია:ბულგარელი მომღერლები კატეგორია:ბულგარეთის სახალხო არტისტები კატეგორია:XX საუკუნის საოპერო მომღერლები
To the Bone (სტივენ უილსონის ალბომი)
To the Bone — ინგლისელი მუსიკოს სტივენ უილსონის მეხუთე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 2017 წლის 18 აგვისტოს ლეიბლზე Caroline International. იგი ჩაიწერა 2016-2017 წლებში.
მუსიკა და კონცეფცია
მუსიკოსის თქმით, ტექსტებით ალბომის 11 სიმღერა მოიცავს სხვადასხვა თემას — ტექნოლოგიებს, რელიგიურ ფუნდამენტალიზმს და ა.შ.
ალბომის პრეს-რელიზში სტივენმა ახსენა, რომ ჩანაწერი შეიქმნა მისი საყვარელი ალბომების შთაგონებით. ასეთები, მისი თქმით, არის პიტერ გებრიელის So, კეიტ ბუშის Hounds of Love, Talk Talk-ის The Colour of Spring და Tears for Fears-ის The Seeds of Love.
პრომოკამპანია
2017 წლის 8 მაისს გამოქვეყნდა ალბომის სიმღერა „Pariah“. 18 მაისს გამოვიდა სიმღერის ოფიციალური ვიდეო.
2 ივნისს გამოქვეყნდა სიმღერა „The Same Asylum as Before“. 9 ივნისს გამოქვეყნდა სიმღერა „Song of I“ და მისი ოფიციალური ვიდეო. „Permanating“-ის ვიდეო, ბოლივუდის მოცეკვავეთა გუნდის მონაწილეობით, გამოვიდა 21 ივლისს. „Nowhere Now“-ს ვიდეო გამოვიდა 19 სექტემბერს.
სქოლიო
კატეგორია:2017 წლის ალბომები კატეგორია:სტივენ უილსონის ალბომები
ოლივია კულპო
ოლივია ფრანსეს კულპო (Olivia Frances Culpo, დ. 8 მაისი, 1992) — ამერიკელი ინფლუენსერი და მოდელი. მის როდ-აილენდში გამარჯვების შემდეგ მოდელმა მოიპოვა მის ამერიკის ტიტული და საბოლოოდ მის სამყაროს გამარჯვებული გახდა. ის ასევე არის მსახიობი.
ადრეული წლები
კულპო დაიბადა კრენსტონში, როდ-აილენდში, სუსანისა და პიტერ კულპოს ოჯახში. ის ხუთ დედმამიშვილს შორის შუათანაა. მამამისი ბოსტონის მახლობლად ბიზნესს ფლობს. ის კრენსტონის გარეუბანში, იჯვუდში გაიზარდა. დედამისს იტალიური და ირლანდიული ფესვები აქვს.
კულპომ ჩააბარა გოგონათა კათოლიკურ სკოლაში, მოგვიანებით კი ჩაირიცხა ბოსტონის უნივერსიტეტში, მაგრამ სწავლა არ დაუსრულებია. ის მეორე კლასიდან უკრავს ჩელოზე და როდ-აილენდის ფილარმონიის ახალგაზრდულ ორკესტრში უკრავდა. მოდელი ასევე იყო როდ-აილენდის ფილარმონიის პალატის ანსამბლში და როდ-აილენდის საყოველთაო ორკესტრში. მან ჩააბარა ბრევარდის მუსიკალურ კოლეჯში, ქალაქ ბრევარდში, ჩრდილოეთი კაროლინაში, სადაც ორი ზაფხულის განმავლობაში სწავლობდა. სწავლის პერიოდში მოდელი Boston Accompanietta-ში ირიცხებოდა, უკრავდა და მღეროდა კიდეც.
სილამაზის კონკურსები
2012 წელს, მის როდ აილენდში გამარჯვების შემდეგ, კულპო მის ამერიკის სილამაზის კონკურსზე გაემგზავრა ლას ვეგასში, ნევადაში 3 ივნისს და გაიმარჯვა კიდეც.
ოლივია კულპომ მის სამყაროს 2012 წლის დაჯილდოებაზე ამერიკის შეერთებული შტატები წარადგინა. ღონისძიება ლას-ვეგასში, ნევადაში ჩატარდა, სადაც კულპომ გამარჯვებულის სტატუსი მოიპოვა. გამარჯვებით მოდელი მე-8 ამერიკელი გახდა, რომელმაც აღნიშნულ ღონისძიებაზე გამარჯვება შეძლო (სხვა გამარჯვებულებს შორისაა: მის სამყარო 1954 - მირიამ სტივენსონილ მის სამყარო 1955 - ქეროლ მორისი; მის სამყარო 1960 - ლინდა ბერემენტი; მის სამყარო 1967 - სილვია ჰიჩკოკი; მის სამყარო 1980 - შონ ვითერლი; მის სამყარო 1995 - ჩელსი სმიტი და მის სამყარო 1997 - ბრუკ ლი). კულპო არის პრიველი ამერიკელი 1997 წლიდან, რომელმაც მის სამყაროში გაიმარჯვა. ის ასევე პირველი როდ-აილენდელია, რომელმაც მის სამყარო მოიგო. კულპოს გვირგვინი წინა წლის გამარჯვებულმა, ანგოლის წარმომადგენელმა ლეილა ლოპესმა გადასცა.
25 აგვისტოს კრენსტონის ქალაქის მერიამ მიიღო გადაწყვეტილება ალბერტის ავენიუზე კულპოს სახელის დართვის შესახებ. ქუჩა მოდელის მშობლიურ რაიონზე, ეჯვუდზე გადის და ბროდ სტრიტსა და ნარაგანსეტის ბულვარს შორის მდებარეობს.
10 სექტემბერს კულპომ მონაწილეობა მიღო შერილ ჰილის მოდის შოუზე, რომელიც ტრამ თაუერში, ნიუ-იორკში მოეწყო. კულპო იმყოფებოდა ინდოეთში 27 სექტემბრიდან 6 ოქტომბრამდე. 9 ნოემბერს კულპომ ახალ მის სამყაროს, ვენესუელელ გაბრიელა ისლერს გვირგვინი დაადგა.
სილამაზის კონკურსის გარეთ
კულპო სოციალურ ქსელებში აქტიურია. მას ჰყავს მილიონობით მიმდევარი Twitter-ზე, Instagram-სა და YouTube-ზე. ის მრავალი სილამაზისა და მოდის ბრენდების სახე და მოკავშირეა. მისი, როგორც ინფლუენსერის თანამშრომელ კომპანიებს შორისაა: L'Oréal, Kipling, და Uberliss ის ასევე არის Sports Illustrated-ის სახე და გაზეთის 2020 წლის ნომერზე გამოჩნდა ჟასმინ სანდერსსა და კეიტ ბოკთან ერთად. მოდელი ასევე მონაწილეობს რეალით შოუში სახელწოდებით მოდელთა რაზმი (2018). დამატებით კულპოს აქვს როლები 2018 წლის ფილმებში: შემთხვევით სექსუალური და საპასუხო დარტყმა, ასევე მონაწილეობს 2020 წლის ციფრულ ფილმში ჩვეულებრივი რუტინა.
2017 წლის აგვისტოში კულპომ ოჯახთან ერთად რესტორანი გახსნა როდ-აილენდში.
პირადი ცხოვრება
2013-დან 2015 წლამდე ოლივია კულპო ურთიერთობაში იყო ნიკ იონასთან. ის ასევე ურთიერთობაში იყო ტიმ ტებოუსთან 2015 წლის ნოემბრამდე. მას ასევე ჰქონდა ურთიერთობა დენი ამენდორასთან 2016 წლის თებერვლიდან 2019 წლის აპრილამდე. 2019 წლის ზაფხულში მოდელმა ურთიერთობდა დაიწყო ფეხბურთელ კრისტიან მაკ-კრაფისთან.
სქოლიო
კატეგორია:მის ამერიკის გამარჯვებულები კატეგორია:მის სამყაროს გამარჯვებულები კატეგორია:დაბადებული 1992 კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი კატეგორია:ამერიკელი მოდელები
საერისთავო
საერისთავო — საისტორიო-სამეცნიერო ლიტერატურაში ამ ტერმინით აღნიშნავენ ძველი საქართველოს ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულ ერთეულს, რომელსაც განაგებდა ერისთავი.
სუვოროვის ორდენი
სუვოროვის ორდენი (Орден Суворова) — სამხედრო ორდენი ყოფილ საბჭოთა კავშირში, რომელიც დაწესდა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1942 წლის 29 ივლისის ბრძანებულებით. აჯილდოებდნენ მარშლებს, გენერლებსა და ოფიცრებს სანიმუშოდ ჩატარებული ბრძოლისა და ოპერაციებისათვის, რომელთა შედეგადაც მიღწეულ იქნა გამარჯვება. ორდენი 3 ხარისხისაა. ორდენის ნიშანი ხუთქიმიანი ვარსკვლავია. I ხარისხის სუვოროვის ორდენი მზადდებოდა პლატინისაგან, II — ოქროსაგან, III კი — ვერცხლისაგან. ატარებდნენ მკერდის მარჯვენა მხარეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:სსრკ-ის ორდენები *
საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი
საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი (სმკ) — მემარცხენე-ცენტრისტული მიმართულების პარტია საქართველოში. არსებობდა 1993-2003 წლებში და წარმოადგენდა ყველაზე გავლენიან პარტიას, პარტიის დამფუძნებელი იყო საქართველოს პრეზიდენტი ედუარდ შევარდნაძე.
ისტორია
1993 წელს მოქალაქეთა კავშირი ჩამოყალიბდა პარტიების: „თბილისის მოქალაქეები“, „ერთობა და კეთილდღეობა“ და „მწვანეების“ გაერთიანებით. საქართველოს მოქმედმა მეთაურმა შევარდნაძემ შემოიკრიბა კომუნისტური პარტიის და სახელმწიფო აპარატის ელიტა და დასავლურად განწყობილი ახალგაზრდები და მათი გაერთიანებით შემნა პარტია.
პარტიას 32 000-მდე წევრი ჰყავდა, მათ შორის 9 600 ქალი. პარტიის თავმჯდომარე 1993-1995 წლებში იყო ედუარდ შევარდნაძე. 1995 წელს საქართველოს კონსტიტუციამ აკრძალა პრეზიდენტის მიერ პარტიული თანამდებობის დაკავება. მიუხედავად ამისა, საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი კვლავ ასოცირდებოდა შევარდნაძესთან. მის შემდეგ პარტიაში ყველაზე გავლენიანი ფიგურა იყო ზურაბ ჟვანია - საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარე.
1995 წლის ნოემბრის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ მიიღო ხმათა 21,3%, ხოლო 1999 წლის ოქტომბრის არჩევნებში - 41,8%. მიუხედავად პარლამენტში მოპოვებული მნიშვნელოვანი უმრავლესობისა, პარტიამ დაშლა დაიწყო 2001 წლიდან. თავდაპირველად მას გამოეყო ახალგაზრდა მეწარმეთა ჯგუფი დავით გამყრელიძისა და ლევან გაჩეჩილაძის მეთაურობით, რომელთაც შექმნეს პარტია ახალი მემარჯვენეები. ამის შემდეგ მოქალაქეთა კავშირიდან გავიდა რადიკალურ რეფორმატორთა ჯგუფი მიხეილ სააკაშვილის მეთაურობით, მათ შექმნეს ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა. 2002 წელსპარტია დატოვა რეფორმატორთა კიდევ ერთმა ჯგუფმა ზურაბ ჟვანიას მეთაურობით. ეს უკანასკნელნი სასამართლო წესით მოითხოვდნენ, რომ სახელწოდება „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“ მათ გამოეყენებინათ, მაგრამ ამას ვერ მიაღწიეს. მაშინ ჟვანიამ დააარსა პარტია „გაერთიანებული დემოკრატები“, რომელიც 2004 წელს, ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, შეუერთდა ნაციონალურ მოძრაობას.
პოლიტიკური პლატფორმა
პარტიის ლოზუნგი იყო „ღირსეული პრეზიდენტი და ღირსეული პარლამენტი ძლიერი საქართველოსთვის“. მისი მიზნები იყო დემოკრატიული, დამოუკიდებელი და ეკონომიკურად ძლიერი საქართველოს აშენება, მოქალაქეთა უფლებების დაცვა და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენა.
პარტიამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საქართველოში სტაბილურობისა და წესრიგის დამყარებაში, ჩართო საქართველო TRACECA-სა და ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის საერთაშორისო პროექტებში. მოქალეთა კავშირი სარგებლობდა დამკვირვებლის სტატუსით სოციალისტურ ინტერნაციონალში, ჰქონდა კავშირები გერმანიის და დანიის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიებთან, ბრიტანეთის ლეიბორისტულ პარტიასთან, აზერბაიჯანის „ახალ აზერბაიჯანთან“.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები კატეგორია:სოციალისტური პარტიები საქართველოში
ვალდემარ I დიდი
ვალდემარ I დიდი (დ. 14 იანვარი, 1131 — გ. 12 მაისი, 1182) — დანიის მეფე 1157–1182 წლებში. დედის მხრიდან კიევის მთავრის ვლადიმერ მონომახის შთამომავალი. რამდენიმეჯერ გაილაშქრა პოლაბელი სლავების წინააღმდეგ. დაახლ. 1169 წელს დაიმორჩილა კუნძული რუიანა (რიუგენი). ლუნდის არქიეპიეკოპოსად (დანიის ეკლესიის მეთაურად) დაანიშნინა თავისი მრჩეველი აბსალონი. საფუძველი ჩაუყარა დანიაში ცენტრალიზებულ ფეოდალურ მონარქიას.
ჩ
ჩ, ⴙ, Ⴙ, Ჩ (ჩინი) — ქართული ანბანის ოცდამეექვსე ასო (ძველ ქართულში ოცდამეცხრე იყო). შეესაბამება წინაენისმიერ ფშვინიერ შიშინა თანხმოვანს. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ათასს (1000).
სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
ბედნიერი შეხვედრა
ბედნიერი შეხვედრა — ნიკოლოზ სანიშვილის 1949 წლის ფილმი.
სიუჟეტი
ფილმი მეორე მსოფლიო ომგადახდილი ქვეყნის აღმშენებლობაზე მოგვითხრობს. ორ კოლმეურნეობას შორის გაშლილ სოცშეჯიბრში, აქტიურად მონაწილეობენ შეყვარებულები, ბიძინა და ეთერი. ბიძინამ ფრონტიდან დაღუპული მეგობრის შვილი ჩამოიყვანა, რომელიც ეთერს ბიძინას შვილი ჰგონია. ამ დროებით გაუგებრობაზე იშლება კომედიური სიტუაცია. მალე ყველაფერი ირკვევა და შრომით წარმატებებს პირადი ბედნიერების სიხარულიც თან ერთვის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები კატეგორია:1949 წლის ქართული ფილმები კატეგორია:ნიკოლოზ სანიშვილის ფილმები კატეგორია:კინოსტუდია ქართული ფილმი
Polyrhachis jacobsoni
Polyrhachis jacobsoni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
თავცეცხლა
თავცეცხლა (Galeopsis bifida) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა,სიმაღლე – 15-60 სმ. მარტივი ან დატოტვილი. ჯაგრისებური ბეწვით შებუსული, ზოგჯერ – შიშველი. ფოთლები კვერცხის ფორმის კვერცხისებური ან ლანცეტაა, მრგვალკბილა, შებუსული. ყვავილედის ჩხროები სფეროსებურია, შებუსული. გვირგვინი მეწამულია, სოსანი, მოყვითალო ან მოთეთრო. იზრდება ტყის შუა და ზედა სარტყლების ტყეებში, ბუჩქნარებსა და მდელოებზე. საქართველოში გავრცელებულია თითქმის ყველა რეგიონში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, თითქმის მთელ ევრაზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას.
ხროგი
ხროგი, ხროტი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა, კვერცხისმაგვარი, სამნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული, ზოგჯერ თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ძლიერ ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი პატარა ზომისაა, ცილინდრული ან კონუსური ფორმის, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა. მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი ან თითქმის წითელი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.
ხროგი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 163 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 90 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 15-16%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-7გ/ლ-ს.
გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
დიანა ღურწკაია
დიანა ღურწკაია (დ. 2 ივლისი, 1978, სოხუმი) — რუსეთში მოღვაწე ქართველი მომღერალი.
დიანა წარმოშობით მეშახტე მამისა და მასწავლებელი დედის ოჯახიდანაა. დაბადებით ბრმამ, დიანამ შეძლო დაერწმუნებინა მუსიკის მასწავლებელი, რომ ფორტეპიანოზე დაკვრას მოახერხებდა. 10 წლის ასაკში პირველად გამოვიდა თბილისის ფილარმონიაში ირმა სოხაძესთან ერთად. 1995 წელს გაიმარჯვა მუსიკალურ კონკურსში „იალტა-მოსკოვი-ტრანზიტი“. 1999 წელს დაასრულა მოსკოვის გნესინის მუსიკალური სასწავლებლის საესტრადო განყოფილება. აფხაზეთის კონფლიქტის შემდეგ ოჯახი საცხოვრებლად რუსეთში გადავიდა.
2000 წელს სტუდიამ „ARC“ გამოუშვა მომღერლის სადებიუტო ალბომი, რომელშიც შევიდა იგორ ნიკოლაევისა და სერგეი ჩელობანოვის ლექსებზე დაწერილი სიმღერები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ევროვიზიის კონკურსანტები კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:XX საუკუნის რუსი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1974 კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი კატეგორია:სოხუმში დაბადებულები კატეგორია:XXI საუკუნის რუსი მომღერლები
ბიჯაპური (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ბიჯაპური შეიძლება აღნიშნავდეს:
Bijapur Bijapur (Begriffsklärung) Bijapur Bijapur Биджапур
ნატა (კოკლე)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პანამის ქალაქები კატეგორია:კოკლეს დასახლებული პუნქტები
გალი ასტერიქსი
„გალი ასტერიქსი“ („Astérix le Gaulois“) — რიგით პირველი წიგნი ასტერიქსის შესახებ კომიქსების სერიაში. მასში მოთხრობილი ისტორიების ავტორი რენე გოსინია, ხოლო მხატვარი - ალბერ უდერზო. კომიქსი იბეჭდებოდა ჟურნალში Pilote (1959-1960, გამოშვებები 1-38), ხოლო ალბომის სახით გამოიცა 1961 წელს, გამომცემლობის Hachette მიერ.
სიუჟეტის მიხედვით, კენტურიონი კაიუს ბონუსი გადაწყვიტავს, გამოსტყუოს გალებს მათი საოცარი სასმელის საიდუმლო, რომლითაც ისინი საკუთარ ძალას აათმაგებენ. ამით მას სურს იულიუს კეისრის ჩამოგდება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასტერიქსის კომიქსები კატეგორია:1961 წლის წიგნები კატეგორია:1961 წლის კომიქსები
პრინციპატი
პრინციპატი — მმართველობის ფორმა ადრეულ რომის იმპერიაში.
სიტყვა პრინციპატი ლათინური Princeps-დან მომდინარეობა, რაც ნიშნავს „პირველი პირველთა შორის“.
პრინციპატი წარმოადგენდა ადრეული იმპერიის მართვის ფორმას, როდესაც რესპუბლიკური ტრადიციები ჯერ კიდევ ძლიერი იყო და ინსტიტუტები შენარჩუნებული იყო, ასევე პრინცეპსს ესაჭიროებოდა სენატის აღიარება.
პირობითად პრინციპატი მოიცავს პერიოდს ძვ. წ. 27 წლიდან, ანუ ავგუსტუსის იმპერატორად გამოცხადებიდან, 193 წლამდე, ანუ ანტონინების დინასტიის დასასრულამდე. სევერუსების დინასტიის მმართველობა რესპუბლიკური ტრადიციებისგან უკვე ძალიან შორის იყო წასული, ხოლო შემდეგ მესამე საუკუნის კრიზისი დაიწყო, რომელიც დიოკლეტიანეს მიერ დომინატის შემოღებით დასრულდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
Polyrhachis jerdonii
Polyrhachis jerdonii — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Polyrhachis-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ქინძათი
ქინძათი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ალის თემი), შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ჭერათხევის (სურამულას მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 820 მეტრზე, ხაშურიდან 22 კმ. სოფელში 2006 წლის 1 იანვრის მონაცემებით ცხოვრობს 111 კომლი, სულ 336 ადამიანი. სოფლიდან 1,5 კმ-ზე დგას წმინდა გიორგის ეკლესია.
ისტორია
ქინძათი ერთ-ერთი უძველესი სოფელია. მას იცნობს ვახუშტი ბატონიშვილი და დატანილი აქვს რუკაზე. ასევე იცნობს იოანე ბატონიშვილიც. იგი აფიქსირებს ქინძათს ალის წყლის ხეობის სოფლებში, თუმცა ამ დროს (XVIII საუკუნის 90-იანი წლები) აქ მოსახლეობა არ ჩანს.
ქინძათი მოიხსენიება ისტორიული და ეკონომიკური ხასიათის არაერთ დოკუმენტში. ალექსანდრე დიდის (1412-1442 წწ.) სიგელის მიხედვით, „ქინძათს მურაჩაშვილს ივანეზას თექვსმეტი კოკა ღვინო და ორი ზურგიელი და ათი კოდი პური“ უნდა გაეღო ულუმბის მონასტრისათვის. იგი ბაგრატიონ-დავითიშვილების მამულია. 1715 წლის 27 თებერვალს, ქართლის მეფე იესე ელიზბარ დავითიშვილისა და გიორგი რამაზიშვილის (დავითიშვილების ერთ-ერთი შტოა) მამულის საქმეზე განჩინებით ქინძათს აკუთვნებს ელიზბარ დავითიშვილს. ელიზბარ და კონსტანტინე დავითიშვილების გაყრის განჩინებით (1716-1724 წწ.) „...ქინძათის ზუარი ელისბარს დარჩა“.
ქინძათი გვხვდება უფრო ადრინდელ აღწერებშიც. ზემო ქართლის სადროშოს აღწერის დავთრის (XVII ს. დამდეგი) მიხედვით, ქინძათში 11 კომლი მოსახლეა (მრაჭველი, ზურაბაშვილი, დათაშვილი, შერმაზანაშვილი, ალუმასშვილი, ტაგანაშვილი...). გვხვდება აყრილი გლეხიც (ალექსიშვილი).
ქინძათი გვხვდება აღწერის სხვა დოკუმენტებშიც, რომლებშიც თითქმის იგივე გვარები და კომლთა რაოდენობაა (11-დან 14-მდე) დაფიქსირებული. ზემოთ აღნიშნულ გვარებთან ერთად დოკუმენტებში გვხვდება რამდენიმე სხვა გვარიც, კერძოდ, შავალაშვილი, ნურალაშვილი, გურაბანიძე, მურადაშვილი...
ქინძათში 1728 წელს დაფიქსირებული 17 კომლი, ყველა იხდის ოსმალურ გადსახადს 7820 ახჩის ოდენობით.
1865 წელს ქინძათში 9 კომლი ცხოვრობს (8 სახელმწიფო და 1 დროებით ვალდებული), 1886 წლის აღწერით, აქ უკვე 29 კომლი მოსახლეა (105 კაცი და 89 ქალი, სულ 194 კაცი). აქედან 20 კომლი ქართველია, ხოლო 9 კომლი - სომეხი.
ქინძათში ამჟამად სახლობენ გვარები: ბარბაქაძე, გაგნიძე, დარბაიძე, ენჯიბაძე, ინასარიძე, კურტანიძე, მიქელაძე, მულაძე, ნოზაძე, საყვარელიძე, ტეფნაძე, ქიტიაშვილი, ხაჩიძე...
დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 374 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 304 კაცი, საიდანაც 150 მამაკაცია, ხოლო 154 ქალი.
სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ახმეტა (ახმეტის მწვანე)
„ახმეტა“ თეთრი ან ქარვისფერი ღვინოა.
„ახმეტა“ თეთრი შაქრიანობის მიხედვით შეიძლება იყოს მშრალი, ბუნებრივად ნახევრად მშრალი და ბუნებრივად ნახევრადტკბილი. მისი ორგანოლეპტიკური და ფიზიკო-ქიმიური მახასიათებლები უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს:
მშრალი ღვინო – ღია ჩალისფერი, უზადო, გემოზე ნაზი, რბილი, ჰარმონიული, ხალისიანი, დახვეწილი, ამ გეოგრაფიული ადგილისთვის დამახასიათებელი ჯიშური არომატით, მინდვრის ყვავილების ტონებით. დავარგებისას ღვინოს უვითარდება მკვეთრად გამოხატული ბუკეტი ხილის ტონებით;
ბუნებრივად ნახევრად მშრალი და ბუნებრივად ნახევრად ტკბილი ღვინოები – ღია მომწვანო ოქროსფერი, უზადო, გემოზე ნაზი, რბილი, ჰარმონიული, ხალისიანი, დახვეწილი, ამ გეოგრაფიული ადგილისთვის დამახასიათებელი ჯიშური არომატით ხოლო ნახევრადმშრალი და ნახევრადტკბილი ღვინოებისთვის – 10,5 %-ზე ნაკლები;
ფაქტობრივი მოცულობითი სპირტშემცველობა მშრალი ღვინისთვის არ უნდა იყოს 11%-ზე ნაკლები, ხოლო ნახევრადმშრალი და ნახევრადტკბილი ღვინოებისთვის – 10,5 %-ზე ნაკლები;
დაყვანილი ექსტრაქტის მასის კონცენტრაცია არ უნდა იყოს 16 გ/ლ-ზე ნაკლები;
შაქრიანობა მშრალ ღვინოში არ უნდა აღემატებოდეს 4 გ/ლ-ს, ნახევრად მშრალ ღვინოში უნდა იყოს 4-დან 18-მდე გ/ლ, ხოლო ნახევრად ტკბილ ღვინოში 18-დან 45-მდე გ/ლ;
სხვა მახასიათებლები უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს კანონმდებლობით დად­გე­ნილ მოთხოვნებს.
„ახმეტა“ ქარვისფერის ორგანოლეპტიკური და ფიზიკო-ქიმიური მახასიათებლები უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს:
ფერი – მუქი ქარვისფერიდან ჩაისფრამდე;
არომატი და გემო – სხეულიანი, ენერგიული, ექსტრაქტული და ხავერდოვანი, კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით, ზომიერი და რბილი სიმწკლარტით, რაც მის ტიპი­ურობას განაპირობებს. დავარგებისას ღვინოს უვითარდება მკვეთრად გამოხატული ბუკეტი ხილის ტონებით; უნდა ახასიათებდეს ჭაჭაზე მაცერაციის დამახასიათებელი მთრიმლავი გემო;
ფაქტობრივი მოცულობითი სპირტშემცველობა არ უნდა იყოს 12,0 %-ზე ნაკლები;
დაყვანილი ექსტრაქტის მასის კონცენტრაცია არ უნდა იყოს 22 გ/ლ-ზე ნაკლები;
ტიტრული მჟავიანობა არ უნდა იყოს 5 გ/ლ-ზე ნაკლები;
სხვა მახასიათებლები უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს კანონმდებლობით დადგე­ნილ მოთხოვნებს.
წარმოების გეოგრაფიული არეალი და ზონები
„ახმეტის“ მიკროზონა მდებარეობს შიდა კახეთში, მდინარე ალაზნის ზედა წელში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში. სამხრეთ-დასავლეთიდან და სამხრე­თი­დან მას ესაზღვრება ცივ-გომბორის ქედი, დასავლეთიდან – კახეთის ქედი, ჩრდი­ლო­ე­თიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან კავკასიონის ქედი, ხოლო აღმოსავლეთიდან და სამხრეთ აღმოსავლეთიდან – თელავის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული საზღვარი.
„ახმეტის“ მიკროზონა, ქალაქ ახმეტის გარდა, მოიცავს შემდეგ სოფლებს: საკობიანო, მატანი, ქისტაური, არაშენდა, ახშანი, ახშნისველები, ინგეთი, კოჯორი, ოსიაური, საჩალე, ოჟიო, ალავერდი, კოღოთი, ჩაბინაანი, ხორხელი, ზემო ხოდაშენი, აწყური, ახალდაბა, ჩარექაული, ზემო ალვანი, ხორბალო, ქვემო ალვანი, ბაბანეული, მაღრაანი, ფიჩხოვანი და არგოხი.
ვაზის ჯიშები
„ახმეტა“ თეთრი შეიძლება დამზადდეს მხოლოდ ახმეტის მიკროზონაში მოწეული კახური მწვანის ჯიშის ყურძნიდან და დაუშვებელია სხვა ჯიშების გამოყენება.
„ახმეტა“ ქარვისფერის დამზადებისას დასაშვებია კახურ მწვანეს დაემატოს ამავე მიკრო­ზონაში მოწეული ქისის და/ან ხიხვის ჯიშის ყურძენი ჯამურად 15%-მდე.
ვენახის გაშენება, სხვლა-ფორმირება და მოვლა
ახმეტის მიკროზონაში ღვინო „ახმეტის“ დასამზადებლად განკუთვნილი  სამე­წარ­მეო ვენახები გაშენებული უნდა იყოს  450-800 მეტრის სიმაღლეზე  ზღვის დონიდან;
ვენახის რიგთაშორის მანძილი შეიძლება იყოს 1-დან 2,5 მეტრამდე;
ვაზთაშორის მანძილი რიგში 0,8-1,5 მეტრი;
შტამბის სიმაღლე – 60-90 სმ;
სხვლის ფორმა – ცალმხრივი ან ორმხრივი ქართული, ან თავისუფალი.
ვაზის გაშენება, მისი გასხვლა-ფორმირება და დაცვა მავნებლებისა და დაავადებები­საგან, აგრეთვე, ნიადაგის დამუშავება, მისი განაყოფიერება და სხვა ოპერაციები ხორციელდება ყურძნის მწარმოებლის მიერ შერჩეული აგროტექნიკური ღონისძიებების შესაბამისად.
ყურძნის სიმწიფე, რთველი, ტრანსპორტირება
„ახმეტა“ მზადდება მხოლოდ მწიფე ყურძნისაგან. ყურძნის შაქრიანობა კრეფის დროს არ უნდა იყოს 20%-ზე ნაკლები მშრალი და ნახევრად მშრალი ღვინისთვის და 22%-ზე ნაკლები – ნახევრად ტკბილი ღვინისთვის;
ყურძნის ტრანსპორტირება დასაშვებია მხოლოდ ხის ან პლასტმასის ყუთებით, უჟანგი ფოლადისაგან დამზადებული ან სპეციალური საღებავით შეღებილი ძარებით.
დაუშვებელია ყურძნის ტრანსპორტირებისას პოლიეთილენის პარკების და/ან ტომრე­ბის გამოყენება.
ტრანსპორტირებისას ყურძენი მაქსიმალურად უნდა იყოს დაცული შესაძლო დაბინ­ძურებისაგან.
ყურძნის მოსავალი და ღვინის გამოსავალი
ყურძნის მოსავალი 1 ჰექტარ ვენახზე არ უნდა აღემატებოდეს 8 ტონას.
ღვინის გამოსავალი არ უნდა აღემატებოდეს:
65,0 დალს – ერთი ტონა ყურძნიდან;
520,0 დალს – ერთი ჰა ვენახიდან.
ყურძნის გადამუშავება, ღვინის დამზადება და ჩამოსხმა
ღვინო „ახმეტის“ წარმოებისათვის განკუთვნილი ყურძენი მოწეული უნდა იყოს მხოლოდ ახმეტის მიკროზონაში გაშენებული ვენახებიდან.
ყურძნის გადამუშავება და ღვინის დამზადება დასაშვებია მხოლოდ კახეთის ზონის ფარგლებში, ხოლო ბოთლებში ჩამოსხმა – კახეთის ზონის ფარგლებს გარეთაც, მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზე.
ამასთან, ყურძნის გატანა ახმეტის მიკროზონიდან გადასამუშავებლად და ღვინის გატანა კახეთის მევენახეობის ზონიდან ჩამოსასხმელად დასაშვებია მხოლოდ მკაცრი აღრიცხვისა და კონტროლის პირობებში.
ღვინო „ახმეტა“ თეთრი მზადდება თვითნადენი ტკბილის სრული ან არასრული ალკოჰოლური დუღილის გზით.
ღვინო „ახმეტა“ ქარვისფერის დამზადებისას ალკოჰოლური დუღილი მიმდინარეობს მხოლოდ ქვევრში, დურდოზე (ჭაჭა-კლერტის მთლიან რაოდენობასთან ერთად). ალკოჰო­ლური დუღილის დამთავრების შემდეგ, ქვევრს გადაავსებენ ანალოგიური ღვინით და დააყოვნებენ დურდოზე არანაკლებ რთველის მომდევნო წლის 1 თებერვლისა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართული ღვინო კატეგორია:ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინოები საქართველოში
კუტუზოვის ორდენი
კუტუზოვის ორდენი (Орден Кутузова) — სამხედრო ორდენი. დააწესა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა 1942 წლის 29 ივლისს. კუტუზოვის ორდენით აჯილდოებენ საბჭოთა არმიის მეთაურებს (მაგ. სარდლებს, შტაბის უფროსებს, დივიზიის, პოლკის, ბატალიონის მეთაურებს) ფრონტის, არმიისა თუ ცალკეული შენაერთის ოპერაციის გეგმის კარგად შემუშავებისა და განხორციელებისათვის. კუტუზოვის ორდენი 3 ხარისხისაა (III ხარისხისა დაწესდა 1943 წლის 8 თებერვალს). I ხარისხის ორდენი ოქროსია, II და III ხარისხისა — ვერცხლის. იბნევენ მკერდის მარჯვენა მხარეს.
კახეთის სამეფო
კახეთის სამეფო — ქართული ფეოდალური სახელმწიფო XV-XVIII საუკუნეებში. წარმოიქმნა საქართველოს ფეოდალური მონარქიის პოლიტიკური დაშლის შედეგად. ეს პროცესი საქართველოში მონღოლთა ბატონობის დამყარებიდან, XIII საუკუნის 30-იანი წლებიდან დაიწყო და XV საუკუნის II ნახევარში დასრულდა, როდესაც 1490 წელს საქართველოს დაშლა იურიდიულად გაფორმდა.
კუტუზოვის ორდენი
ლიტერატურა
კატეგორია:სსრკ-ის ორდენები კატეგორია:სამხედრო ორდენები *
კახეთის სამეფო
კახეთის სამეფოს წარმოქმნის თარიღად მიჩნეულია 1466 წელი, როდესაც გიორგი VIII, ერთიანი საქართველოს უკანასკნელი მეფე, კახეთში გამეფდა და სათავე დაუდო კახეთის დამოუკიდებელ ფეოდალურ სამეფოს ბაგრატიონთა დინასტიით სათავეში, თუმცა სამეფოს შექმნა ოფიციალურად დადასტურდა 1490 წელს. კახეთის სამეფო არსებობდა 1762 წლამდე, როდესაც კახეთის მეფე ერეკლე II-მ მემკვიდრეობით მიიღო ქართლის სამეფო და გახდა ქართლ-კახეთის მეფე.
საზღვრები
კახეთის სამეფოს პოლიტიკური საზღვრები იყო: დასავლეთით მდ. არაგვი, სამხრეთით და სამხრეთ-დასავლეთით მდ. მტკვარი, ჩრდილოეთით კავკასიონის მთავარი ქედი (ადგილ-ადგილ საზღვარი ქედს გადაღმაც გადადიოდა: პირიქით ხევსურეთი და თუშეთი, გარკვეულ პერიოდამდე დიდოეთის და წახური კახეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა).
XVII საუკუნის დასაწყისამდე კახეთის აღმოსავლეთი საზღვარი იწყებოდა იქ, სადაც იორ-ალაზანი მდ. მტკვარს უერთდება, შემდეგ მიემართებოდა ჩრდილოეთით აჯინოურის ტბის გასწვრივ, კვეთდა მდ. აგრიჩაის და მდ. გიშისწყლის (გიშჩაი) გაყოლებით კავკასიონის წედამდე გადიოდა. შემდეგ საზღვარმა დასავლეთით ყაფიჩაიმდე (კარის მდინარე) გადმოიწია.
დედაქალაქები
სამეფოს დედაქალაქი, თავდაპირველად, გრემი იყო, თუმცა შაჰ აბასის ლაშქრობათა შედეგად ის მთლიანად დაინგრა (შემორჩა მხოლოდ გრემის მთავარანგელოზთა ეკლესია, სამეფო სასახლე და შენობათა ნანგრევები). XVII საუკუნის 70-იანი წლებიდან კახეთის დედაქალაქი თელავი ხდება.
პერიოდიზაცია
კახეთის სამეფოს ისტორია შეიძლება 3 ძირითად პერიოდად დაიყოს:
1. სამეფოს წარმოქმნიდან XVII საუკუნის 10-იან წლებამდე (შაჰ აბასის ლაშქრობებამდე და სპარსელთა ბატონობის დამყარებამდე);
2. XVII საუკუნის 10-იანი წლებიდან 1744 წლამდე (სპარსელთა ბატონობის პერიოდი);
3. 1744-1762 წლები (ერეკლე II-ის მეფობა).
სამეფოს ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია
კახეთის სამეფო წარმოიქმნა ფეოდალური საქართველოს დაშლის შედეგად, სამცხის ათაბაგის ყვარყვარე II-ის მიერ ქართლის მეფის გიორგი VIII-ის დატყვევების (1465) შემდეგ კახეთის ერისთავებმა და წარჩინებულებმა თავიანთი დამოუკიდებელ მთავრად დასვეს ერთ-ერთი ადგილობრივი ერისთავი დავითი. 1466 გიორგი VIII-მ ქართლის სამეფოს დაკარგვის შემდეგ დაამარცხა დავითი, დამკვიდრდა კახეთში და სათავე დაუდო კახეთის ბაგრატიონთა სამეფო დინასტიას. გიორგი VIII-ის (კახეთში გიორგი I) დროს გაუქმდა საერისთავოები და ერისთავების გამგებლობაში მყოფი სამეფო სამფლობელო მოურავებს გადაეცათ. მოურავობის ინსტიტუტი კახეთის მეფეების ხელში ადგილობრივი ფეოდალების მორჩილებაში ყოლის ეფექტიანი საშუალება იყო. ამ სახელოს იღებდნენ კახეთის ძლიერი ფეოდალური საგვარეულოების ცალკეული წარმომადგენლები სხვა თანამოგვარეებისაგან (სახლიკაცებისაგან) დამოუკიდებლად, რაც საფუძველს აცლიდა ამ სახლების ერთიანობას.
კახეთში ფეოდალური გვარების საერთო-სახასო მიწათმფლობელობასთან შედარებით უფრო განვითარებული იყო კერძო-ინდივიდუალური (სათავისთავო) მიწათმფლობელობა. საქართველოს სხვა ნაწილებისაგან განსხვავებით, სადაც XV და შემდეგ საუკუნებში შეუფერხებლად განვითარდა სათავადოთა სისტემა, კახეთის სამეფოში XV—XVI საუკუნეებში სათავადოები არ აღმოცენებულა. მეფის ხელისუფლება აქ შედარებით ძლიერი იყო. ამ საუკუნეებში ეკომინიკიური წინსვლას განიცდიდა. ვითარდებოდა საშინაო და საგარეო ვაჭრობა. წარმოიქმნა ახალი ქალაქები. გარეშე ძალა აქ რაიმე შესამჩნევ ზეგავლენას ვერ ახდენდა. XVII საუკუნის II ნახევრიდან კახეთის სამეფოც დაიწყო სათავადოების ჩამოყალიბება (არსებობს სხვა თვალსაზრისიც, რომლის მიხედვითაც ქართლისა და საქართველოს სხვა ნაწილების ანალოგიური სატავადოები კახეთშიც არსებობდა თვით XV—XVI საუკუნეებში).
კახეთის სამეფოში თავადთა წოდებას შეადგენდნენ უძლიერესი ფეოდალები (ჩოლოყაშვილები, მაყაშვილები, ანდრონიკაშვილები, ვაჩნაძეები, ჯორჯაძეები, ჯანდიერები, ჭავჭავაძეები, ვახვახიშვილები და სხვა), რომელთაც აგრეთვე უმაღლესი სამოხელეო თანამდებობანი ეპყრათ (სახლთუხუცესობა, ბოქაულტუხუცესობა, ეშიკაღასბაშობა, მდივანბეგობა, მოლარეთუხუცესობა, აგრეთვე მსხვილი სამოურავოების განმგებლობა და სხვა). ამათზე დაბლა იდგნენ აზნაურები, რომელთა მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო მოქცეული ტავადებისა და ეკლესია-მონასტრებია ყმობაში, ისინი ძირითადად სამეფო ყმები იყვნენ.
მინი|კახეთის სამეფო XV-XVIII საუკუნეებში XV—XVI საუკუნეებში მნიშვნელოვნად იყო განვითარებული მარცვლეული მეურნეობა, მევენახეობა, მესაქონლეობდა (მ. შ. მეცხვარეობა), მეაბრეშემეობა, მოჰყავდათ ტექნიკური მცენარეები და სხვა. პროდუქტის ნაწილი სასაქონლოდ მზადდებოდა. ვიტარდებოდა საშინაო და საგარეო ვაჭრობა, ხელოსნური წარმოება. აღმოცენდა და განვითარდა ახალი ქალაქები: გრემი, ბაზარი. კახეთის ფეოდალურ ეკანომიკაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა კახეთის მთისა და ბარის ეკონიმიკურ კავშირურთიერთობას. კახეთის მეფემ ალექსანდრე I-მა (1476—1511) მშვიდობიანი ურთიერთობა დაამყარა ქართლის სამეფოსთან, შაქისა და შირვანის სახანოებთან. უზუნ-ჰასანის, იაყუბ-ყაენის (1477, 1488—1489) და შაჰ ისმაილ I-ის საქართველოში ლაშქრობათა დროს ალექსანდრე I-მა ფორმალური მორჩილებით მშვიდობა შეინარჩუნა. მისი მეფობის დროს კახეთის სამეფომ (პირველმა ქართულ სამეფოებს შორის) ურთიერთობა დაამყარა რუსეთის სახელმწიფოსთან. 1483 მოსკოვში ჩავიდა კახეთის მეფის პირველი ელჩობა, რომელშიც შედიოდნენ ნარიმანი, დამიანე და შაქელი ხოზემაურემი, 1492 იანვარში — მე-2 ელჩობა. კახეთის მეგემ გიორგი II-მ (ავგიორგი) მიზნად დაისახა ქართლის შემოერთება, მაგრამ მარცხი განიცადა. უშედეგო გამოდგა კახეთის დასაუფლებლად ქართლის მეფის ცდაც: 1520 ქართლის მეფე დავით X იძულებული გახდა კახეთის მეფედ ეცნო ლევანი (1520—1574). მათ შორის დაიდო შეთანხმება გარეშე მტრების წინააღმდეგ ერთობლივი ბრძოლის წარმოების შესახებ, მაგრამ ეს ყოველთვის ვერ ხორციელდებოდა. 1524 ლევანმა შაქის დაპყრობა სცადა, მაგრამ ირანის შაჰის ჩარევის გამო იძულებული გახდა უკან დაეხია.
შაქ-შირვანის დაუფლებისათვის ბრძოლამ კახეთს სარგებლობდა ვერ მოუტანა. პირიქით, დააჩქარა ყიზილბაბაშური ირანის მიერ ამ ქვეყნების ინკორპორაცია (1938 ირანმა შირვანი დაიპყრო, 1551 — შაქი), რაშიც ძალაუნებურად ლევანსაც მოუხდა მონაწილეობის მიღება. კახეთის სამეფო ყიზილბაშთა ურდოების უშუალო შემოსევების მუდმივი საფრთხის ქვეშ მოექცა. XVI საუკუნეში გაძლიერებული საშამხლო კახეთს ეცილებოდა პირიქითა თემების (წახურის, დიდოეთის) მფლობელობაში. ლევანი დაუკავშირდა შამხლის მოწინააღმდეგე ჩერქეზთა მთავარს და მასთან ურთიერთობის გასამტკიცებლად ამ მთავრის ქალი შეირთო ცოლად. ლევანმა დაიმორჩილა გამდგარი თუშ-ფშავ-ხევსურეთიც. XVI საუკუნის 60-იან წლებში მან აღადგინა პოლიტიკური კავშირი რუსეთთან. შეთანხმების შესაბამისად, რუს მეთოფეთა რაზმი კახეთის სამეფოს სანაპირო ციხეებში ჩააზენეს, მაგრამ რუსეთი მოერიდა ოსმალეთთან ურთიერთობის გართულებას. ამავე დროს ირანის შაჰის მოთხოვნასაც გაუწია ანგარიში და ეს ჯარი 1572 კახეთიდან უკან გაიწვია. 1578 წელს, ირან-ოსმალეთის ომის (1578—1590) დროს, ოსმალთა სარდალმა მუსტაფა ლალა-ფაშამ სამცხე და ქართლი დაიკავა. მეფე ალექსანდრემ ოსმალთა სარდალს მორჩილება გამოუცხადა. კახეთი ამჯერადაც გადარჩა დარბევა-აოხრებას. კავკასიაში ოსმალთა ბატონობის დამყარების შემდეგ გაძლიერდა საშამხლოს მთიელთა თავდასხმები კახეთზე, ჩაიკეტა კახეთისათვის მნიშვნელოვანი სავაჭრო-სამიმოსვლო გზები როგორც ირანისაკენ, ისე თერგისა და ასტრახანისაკენ, კახეთის სამეფოს ოსმალთაგან საბოლოო დაპყრობა ემუქრებოდა. 1585 კახეთში ჩავიდა რუსეთის მეფის მოციქული რუსინ დანილოვი, რომელმაც ალექსანდრე II-ს შესთავაზა კავშირის შეკვრა რუსეთთან. კახეთიდან დაუყოვნებლივ გაიგზავნა ელჩობა (იოკაიმე მღვდლის ელჩობა რუსეთში), რომელიც კახეთის სამეფოს რუსეთის მფარველობაში მიღებას თხოულობდა. შემდეგ წელს საქართველოში ჩამოვიდა მოსკოვის ოფიციალური ელჩობა როდიონ ბირკინის მეთაურობით (ბირკინის ელჩობა კახეთში). 1587 წლის 28 სექტემბერს კახეთის მეფემ თავის დარბაისლებთან ერთად ხელი მოაწერა „ფიცის წიგნს“, რომლითაც რუსეთის მეფის ქვეშევრდომად აღიარა თავი, ხოლო რუსეთმა იკისრა კახეთის დაცვა ყველა გარეშე მტრისაგან. ამ კავშირის წინააღმდეგი იყვნენ ოსმალეთი და სპარსეთი.
ირანის ბატონობა
მინიატიურა|მარცხნივ|[[შაჰ-აბასი]] კახეთის სამეფოს ისტორიის მე-2 პერიოდი იწყება კახეთის წინააღმდეგ ირანის შაჰის აბას I-ის აგრესიით. 1603 წელს ირან-ოსმალეთის ახალი ომი დაიწყო, აბას I ერევნის ციხეს შემოადგა და იხმო ქართლისა და კახეთის მეფეები. ალექსანდრე II დიდი ყოყმანის შემდეგ გამოცხადდა შაჰთან. აბას I-მა კახეთს ჩამოაშარა კაკ-ენისელი და იქ მუსლიმანური სასულთნო შექმნა. შაჰი ალექსანდრეს არ ენდობოდა, ამიტომ უკან გამობრუნებულს თან გაატანა მასთან მძევლად მყოფი ალექსანდრეს უმცროსი ვაჟი კონსტანტინე მირზა, რომელიც ვერაგულად დაეუფლა ტახტს. კახეთის სამეფოში კონსტანტინე I-ის წინააღმდეგ აჯანყება დაიწყო (კახეთის აჯანყება 1605). აჯანყებულებმა გადამწყვეტ ბრძოლაში დაამარცხეს და მოკლეს კონსტანტინე I. შაჰი აბას I იძულებული გახდა კახეთის მეფედ დაემტკიცებინა ალექსანდრეს შვილიშვილი თეიმურაზი (შემდეგში თეიმურაზ I), მაგრამ ოსმალეთთან მშვიდობის ჩამოდგებისთანავე, 1614—1617, აბას I-მა 4-ჯერ ილაშქრა კახეთში და ქვეყანა მიწასთან გაასწორა (აბას I-ის ლაშქრობანი საქართველოში). მინიატიურა|მარჯვნივ|[[თეიმურაზ I]] 1618 თეიმურაზ I-ის ინიციატივით დასავლეთ საქართველოს მეფე-მთავრებმა საერთო ელჩობა გაგზავნეს რუსეთში დახმარების სათხოვნელად. 1624 კიდევ ახალი ელჩობა გაიგზავნა რუსეთში. ქართლ-კახეთში ირანის საწინააღმდეგო მოძრაობა გაიშალა. ქართლ-კახეთის ამოსაგდებად გამოგზავნილი ირანის არმია აჯანყებულმა ქართველებმა გ. სააკაძის მეთაურობით მარტყოფთან გაანადგურეს. გაერთიანებული და განთავისუფლებული ქართლ-კახეთის მეფედ თეიმურაზ I გამოცხადდა. აბას I-ის მიერ გამოგზავნილ ახალ დიდ ჯართან მარაბდის ბრძოლაში ქართლ-კახეთის გაერთიანებული ლაშქარი დამარცხდა, მაგრამ მტერმა მიზანს ვერ მიაღწია. მალე 1626 წელს, ბაზალეთის ბრძოლაში თეიმურაზმა დაამარცხა გ. სააკაძე და ქართლ-კახეთიდან განდევნა. აბას I-ის გარდაცვალების შემდეგ თეიმურაზი ირანს აუმხედრდა. ახალი შაჰმა სეფი I-მა თეიმურაზის წინააღმდეგ როსტომი გაგზავნა, რომელმაც შეძლო თეიმურაზ I-ის განდევნა ქართლ-კახეთიდან. 1634 წელს თეიმურაზ I-მა კვლავ დაიკავა კახეთი. 1639 მან საზეიმოდ მიიღო რუსეთის მეფის ერთგულების „ფიცის წიგნი“. 1648 წელს შაჰის აბას II-ის ბრძანებით როსტომმა ყიზილბაშთა ჯარით კახეთში ილაშქრა. დაამარცხა თეიმურაზ I და აიძულა იმერეთში გადახვეწილიყო. თეიმურაზმა რუსეთიდან დახმარების მიღების მიზნით 1652 მოსკოვში გაგზავნა თავისი შვილიშვილი ერეკლე დავითის ძე დედამისთან, ელენე დედოფალთან ერთად. აბას II-მ კახეთი სამართავად გადასცა განჯის ხანს. კახეთში თურქმანთა ჩასასახლებლად მზადებას შეუდგნენ. ამ დიდ საფრთხეს კახეთის მოსახლეობა კარგად გრძნობდა. 1658 მოსკოვში ჩავიდა თეიმურაზ I. რუსეთი პოლონეთთან და შვედეთთან ომით იყო დაკავებული და საქართველოსთვის დახმარების გაწევა არ შეეძლო. ამით ისარგებლეს სპარსელებმა: მცირე ხანში კახეთში ჩაასახლეს თურქმანების 15000 ოჯახი.
კახეთის სამეფო 2 ნაწილად გაყვეს და სამართავად გადასცეს ყარაბაღის ბეგლარბეგსა და ნახჭევანის მმართველს. კახეთში იფეთქა მძლავრმა სახალხო აჯანყებამ. კახეთი ერთიანად გაიწმინდა ჩასახლებული თურქმანებისაგან (ბახტრიონის ბრძოლა). კახეთი ქართლის მეფემ ვახტანგ V-მ დაიკავა. 1644 აბას II-მ კახეთი გადასცა ვახტანგ V-ის უფროს ვაჟს არჩილს. 1661 წლიდან თუშეთში იმყოფებოდა მოსკოვიდან წამოსული თეიმურაზის შვილიშვილი ერეკლე, რომელმაც რამდენიმეჯერ სცადა კახეთის დაკავება, მაგრამ მამა-შვილთან (ვახტანგ V და არჩილ II) ბრძოლაში დამარცხდა და რუსეთში დაბრუნდა (1666). არჩილ II-მ დედაქალაქი თელავში გადაიტანა, განაახლა ეკლესიები, ააშენა მრავალი შენობა, სცადა ლეკიანობის ალაგმვა. ირანის შაჰმა სულეიმან I-მა არჩილ II-ს დაუპირისპირა ერეკლე ბატონიშვილი, რომელიც 1674 რუსეთიდან მოიწვია. არჩილი იმერეთში გადავიდა. შაჰმა ერეკლეს გამაჰმადიანება მოსთხოვა. 1677 წელს ერეკლეს მაგივრად კახეთის მმართველად (ჯანიშად) დანიშნა გამაჰდადიანებული გორჯასპი კახაბრიშვილი (ბეჟან-ხანი), 1688-იდან 1703-მდე კახეთის განჯის ხანები მართავდნენ. ამ პერიოდში კახეთის სამეფოში მოიშალა ადგილობრივი მმართველობა, გაძლიერდა ლეკიანობა. დაღესტნელი მთიელები მასიურად ჩასახლდნენ აღმოსავლეთ კახეთის ტერიტორიაზე. ყოველივე ეს კახეთის მოსახლეობის თავდადებულ წინააღმდეგობას იწვევდა. 1703 წელს შაჰი იძულებული გახდა კახეთში ხანების მმართველობა გაეუქმებინა და კვლავ ქართველ მეფეთა ხელისუფლება აღედგინა.
შაჰმა კახეთის მეფედ ერეკლე I დაამტკიცა, რომელიც აქამდე (1688—1703) ქართლის განაგებდა. შაჰმა ერეკლე I ირანში დაიტოვა, ხოლო კახეთში ჯანიშინად მისი უფროსი ვაჟიშვილი დავითი გაგზავნა. დავით II-ის (იმამყული-ხანის) მიერ გატარებული ღონისძიებების მიუხედავად ლეკიანობა კიდევ უფრო ძლიერდებოდა, ამასთან კახელი გლეხობა მასობრივად გადადიოდა ლეკების მხარეზე, რადგან მათთან „უბატონობას“ ეძებდა. ადგილი ჰქონდა გლეხთა აქტიური ანტიფეოდალურ გამოსვლებსაც (ბოდბისა და ბოდბისხევის გლეხთა აჯანყებანი 1699, 1711-1716) 1722-იდან კახეთს განაგებდა დავითის ძმა კონსტანტინე II (მაჰმადყული-ხანი), რომელსაც ირანის შაჰმა თბილისის დაკავება უბრძანა. 1723 წელს კონსტანტინემ თბილისი დაიკავა, ამასობაში ქართლში ოსმალები შეიჭრნენ და კონსტანტინე II კახეთში დაბრუნდა. მან ოსმალთა აგრესიის წინააღმდეგ რუსეთიდან დახმარების მიღება სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. კონსტანტინე II დამარცხადა ოსმალებთან ბრძოლაში ჯერ ყაზახთან 1724, შემდეგ გუფასთან 1725 და ფშავში გაიხიზნა.
ამ ვითარებით ისარგებლეს ლეკებმა და განიხიზრახეს კახეთის მთლიანად დაკავება და გამაჰმადიანება. როდესაც ლეკებმა თვითონ მოინდომეს კახელი გლეხების ყმადქცევა, მოსახლეობამ ისინი კახეთიდან გააძევა. მეფე კონსტანტინე II თელავში დაბრუნდა. ლეკთა წვრილ-წვრილი თარეში მაინც გრძელდებოდა. ამავე დროს მათ მტკიცედ მოიკიდეს ფეხი გაღმა მხრის კახეთის აღმოსავლეთ ნაწილში. 1727 წელს ოსმალეთის სულთანმა საგანგებო ფირმანით დაუმტკიცა ჭარელ ლეკებს მათ მიერ მიტაცებული კახური მიწა-წყალი. ასე ჩამოსცილდა კახეთს საბოლოოდ მისი აღმოსავლეთი ნაწილი (საინგილო), სადაც ჭარ-ბელაქნელი აღალარების სახელმწიფო ჩამოყალიბდა. კონსტანტინე II იძულებული გახდა ოსმალებს დაზავებოდა და ხარკი ეკისრა. კახეთის მოსახლეობა ბრძოლას ოსმალებისა და ლეკების წინააღმდეგ სათავეში ჩაუდგა თეიმურაზ II. ეს მოძრაობა ირანის სარდალმა ნადირმა (თამაზ I ყული-ხანი) ქართლ-კახეთიდან ოსმალების გასაძევებლად გამოიყენა (1735), ხოლო თეიმურაზ II დააკავა და კახეთის მმართველად მისიძმისწული, გამაჰმადიანებული ალექსანდრე ბატონიშვილი (დავითის ძე), დანიშნა. მალე თეიმურაზ II-მ თავი დააღწია ირანელთა ტყვეობას და აჯანყებას ჩაუდგა სათავეში. 1736 წელს იგი ირანის დამსჯელი ჯარის სარდალმა სეფი-ხანმა ვერაგულად დაატყვევა და ისპაანში გაგზავნა. ირანის შაჰმა ნადირმა თეიმურაზი კახეთის მმართველად დააბრუნა (1738), ხოლო ინდოეთში სალაშქროდ მისი ძე ერეკლე (შემდეგში ერეკლე II) იახლა. ნადირ-შაჰი იძულებული გახდა დათმობაზე წასულიზო: 1743 მან კახეთი ხარკისაგან გაათავისუფლა, კახეთს მხოლოდ 500-კაციანი ნოქრის გამოყვანა ევალებოდა. ქვეყანა შედარებით დამშვიდდა, მოსახლეობა მომრავლდა. კახეთისაკენ მასობრივად მიემართებოდნენ ქართლიდან აყრილი გლეხები. 1743 წელს არაგვისხეველები ბეჟან ერისთავს აუჯანყდნენ და მოკლეს (არაგვის საერისთავოს გლეხთა აჯანყება 1742-1746). მათ თავიანთ პატრონად თეიმურაზ II მიიწვიეს. ნადირ-შაჰმაც არაგვის საერისთავო კახეთის მეფეს დაუმტკიცა. 1744 თეიმურაზმა ქსნის ხეობაც დაიკავა. თეიმურაზი და ერეკლე აქტიურად დაეხმარნენ ნადირ-შაჰს ოსმალებისა და მათ მხარეზე მდგომი ქართლის თავადების წინააღმდეგ ბრძოლაში. აჩაბეთის ბრძოლაში ერეკლეს მეთაურობით კახელებმა დაამარცხეს ოსმალთა ჯარი, 1744 ივნისში ნადირ-შაჰმა თეიმურაზ II ქართლის მეფედ, ხოლო ერეკლე II კახეთის მეფედ დანიშნა.
1744-1762 წლები
მე-3 პერიოდი კახეთის სამეფოს ისტორიაში არის ქართლისა და კახეთის ფაქტობრივი გაერთიანების დასაწყისი. ქართლ-კახეთის ტახტზე ქრისტიანული წესით ასული მამა-შვილი ერთობლივად მოქმედებდა როგორც საშინაო, ისე საგარეო ასპარეზზე. 1746 ერეკლე II-ს მოუხდა ქსნის, არაგვის და თრუსოს ხეობის მთიელების აჯანყების ჩახშობა. 1747 ქართლი და კახეთი აუჯანყდნენ ნადირ-შაჰს. საქართველოს მაგალითით აჯანყდნენ კავკასიის სხვა ქვეყნებიც და შემდეგ მთელი ირანიც. იმავე წელს ნადირ-შაჰი შეთქმულებმა მოკლეს და ირანი გაუთავებელმა არეულობამ მოიცვა. თეიმურაზის ირანში ყოფნის დროს ერეკლე II-მ დაამარცხა ქართლის ტახტის პრეტენდენტი აბდულა-ბეგი. თეიმურაზის დაბრუნების შემდეგ მამა-შვილი წარმატებით იბრძოდა ამიერკავკასიაში ჰეგემონობისათვის და ზედიზედ დაამარცხეს კავკასიაში გაბატონების მოსურნე ყიზილბაში ხანები (მაჰმად-ხანი 1749, ფანა-ხანი 1750).
ამ გამარჯვებების შედეგად ქართლ-კახეთს დამორჩილდნენ ერევნის, ნახჭევნისა და განჯის სახანოები. დღის წესრიგში დადგა აღმოსავლეთ კახეთის (ჭარ-ბელაქნისა და კაკ-ენისელის) დაბრუნების საკითხი. 1750 ერეკლე II-მ დაამარცხა პირაქეთა და დაღესტნელი ლეკთა გაერთიანებული ჯარი, 1751 წელს კი ქართლ-კახეთის ჯარი ქვეშევრდომ ხანთა დამხმარე ჯარებთან ერთად ჭარში შევიდა, მაგრამ ერეკლე-თეიმურაზის ჯარი დამარცხდა (აგრის ბრძოლა 1751), რადგან მათ წინააღმდეგ გამოვიდა შაქრის ხანი აჯი-ჩალაბი, თანაც ქართლ-კახელებს მაჰმადიანმა ხანებმა უღალატეს. ერეკლემ და თეიმურაზმა მეორედაც განიცადეს მარცხი აჯი-ჩალაბთან 1752 წლის დასაწყისში განჯის ბრძოლაში ისევ მაჰმადიანი ხანების ღალატის გამო, მაგრამ მამა-შვილმა ენერგიული ღონისძიებების შედეგად საბოლოოდ აჯი-ჩალაბი მაინც დაამარცხა. აღმოსავლეთ კახეთის შემოერთება მაინც ვერ მოხერხდა.
საგარეო პოლიტიკა
კახეთის პირველი მეფის — გიორგი I-ის მმართველობის დროიდან XVII ს-ის დასაწყისში აბას I-ის ლაშქრობებამდე კახეთის მეფეთა საგარეო პოლიტიკის ძირითად მიზანს ქვეყნის ხელშეუხებლობისა და მშვიდობის უზრუნველყოფა წარმოადგენდა, რასაც ისინი აგრესორებისადმი (ოსმალეთის იმპერია, სეფიანთა იმპერია) მოჩვენებითი მორჩილებით, ზოგჯერ მძევლების გადაცემით, ხარკის გადახდით აღწევდნენ. ასეთმა პოლიტიკამ გაამართლა, რასაც ცხადყოფს ის, რომ შაჰ-აბასის ლაშქრობებამდე, თითქმის 150 წლის განმავლობაში, კახეთს მნიშვნელოვანი ზიანი არ მიუღია. მოქნილი საგარეო პოლიტიკის წყალობით კახეთი ქართულ სამეფო-სამთავროებს შორის ყველაზე ძლიერი სუბიექტი იყო როგორც ეკონომიკურად, ისე პოლიტიკურად.
კახეთის მეფეთა საგარეო ორიენტირს რუსეთი წარმოადგენდა, რომელთანაც კავშირი ჯერ კიდევ ალექსანდრე I-მა დაამყარა. კახეთის სამეფო ცდილობდა რუსეთის პოლიტიკური ინტერესები (განსაკუთრებით ჩრდილოეთ კავკასიაში) თავის სასარგებლოდ გამოეყენებინა. ეს პოლიტიკა ზოგჯერ სირთულეებს იწვევდა, რადგან იყო შემთხვევები, როდესაც კახეთს ერთდროულად რუსეთის, ოსმალეთისა და ირანის ბატონობის აღიარება უწევდა. საბოლოოდ პრორუსულმა პოლიტიკამ კახეთს მნიშვნელოვანი სარგებელი ვერ მოუტანა.
კახეთის მეფეები
1800 წლის 22 დეკემბერს რუსეთის იმპერატორი პავლე I სარგებლობს მეფე გიორგი XII–ის ავადმყოფობით და ხელს აწერს რუსეთის იმპერიასთან ქართლ-კახეთის სამეფოს "შეერთების" მანიფესტს.