cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სექსუალური ორიენტაცია
სექსუალური ორიენტაცია — ადამიანის ემოციური, რომანტიკული და/ან სექსუალური მიზიდულობა საპირისპირო ან იმავე სქესისა თუ გენდერის, ორივე სქესის ან ერთზე მეტი გენდერის მიმართ. ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის მიხედვით, სექსუალური ორიენტაცია ასევე გამოხატავს „პიროვნული და სოციალური იდენტობის განცდას, რომელიც დამყარებულია იმ მიზიდულობებზე, მათ გამომხატველ ქცევებსა და იმ ჯგუფის მიკუთვნებულობაზე, რომლის წევრებიც ამ ემოციებს იზიარებენ“.
მკვლევართა შორის არსებული კონსენსუსის თანახმად, სექსუალური ორიენტაცია არა არის არჩევანი. არ არსებობს სექსუალური ორიენტაციის გამომწვევი მარტივი, ერთი მიზეზი. კვლევები აჩვენებს, რომ ესაა გენების, ჰორმონებისა და გარემოს გავლენათა კომბინაცია. სექსუალური ორიენტაცია, როგორც წესი, სამი სახის ტერმინით გამოიხატება: ჰეტეროსექსუალობა, ჰომოსექსუალობა და ბისექსუალობა. ზოგჯერ სექსუალური ორიენტაციის მეოთხე კატეგორიად ასევე მიიჩნევა ასექსუალობა.
რომულუსი და რემუსი
რომულუსი (Romulus) (დ. ძვ. წ. 771 — გ. ძვ. წ. 717) — რომის ლეგენდარული დამაარსებელი მის ტყუპისცალ ძმასთან — რემუსთან (დაახ. ძვ. წ. 771— ძვ. წ. 753) ერთად, რომლებიც ომის ღმერთის, მარსის, შვილები იყვნენ. გადმოცემით, რომელიც პლუტარქესა და ტიტუს ლივიუსის ცნობებს ეყრდნობა, რომულუსი რომის პირველი მეფე იყო.
რომულუსმა რემუსი მოკლა უთანხმოების გამო იმაზე, თუ ვის უჭერდა მხარს ღმერთი, როგორც ახალი ქალაქის მმართველს, და ვისი სახელი უნდა რქმეოდა ამ ქალაქს. ქალაქს მათ რომი დაარქვეს. თქმულების მიხედვით რომულუსი ერთ ბორცვზე იდგა, რემუსი კი მეორეზე, როდესაც ჩიტების ჯგუფმა რომულუსს კამარა შემოარტყა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ ის მეფე უნდა გამხდარიყო. ქალაქის დაფუძნების შემდეგ, რომულუსმა ლეგიონებისა და სენატის დაარსებასთან ერთად, მას ახალი მოქალაქეებიც შემატა მეზობელი საბინების ტომებისგან ქალების მოტაცებით, რამაც საბინებისა და რომაელების ერთ ხალხში აღრევა გამოიწვია. წარმატებული დაპყრობითი ომების წყალობით რომულუსმა დროთა განმავლობაში სამეფოს ვრცელი ტერიტორია და დიდი რაოდენობით ხალხი შემოუერთა.
რომის დაარსების შესახებ
რომის სახელის ზუსტი ეტიმოლოგია უცნობია. ერთ-ერთი მოსაზრებით, ქალაქი პელასგებმა დააარსეს და თავისი იარაღის სიძლიერის აღსანიშნავად დაარქვეს ქალაქს ეს სახელი (Rhōmē ბერძნულად ნიშნავს ძალას). სხვა მოსაზრებით ტროას დაცემის შემდეგ ვინც გადარჩა და მოახერხა გემებზე დაჯდომა, გასცურეს ერუტრიისკენ. ქალები ძალიან ცუდად იტანდნენ ცხოვრებას გემებში და ერთ-ერთმა მათგანმა, ვინმე რომამ, სხვა ქალები დაარწმუნა დაეწვათ გემები. ქმრები იძულებულნი გახდნენ ერთ ადგილას დასახლებულიყვნენ, ეს ადგილი პალატინუსი იყო. ახალ ადგილს ტროელი ლტოლვილები კარგად მოერგნენ, რომა მათ პატივით შეამკეს და მისი სახელი დაარქვეს ახლად დაარსებულ ქალაქს.
რომულუსის დაბადება და სიყმაწვილე
პლუტარქე რომულუსის დაბადების შემდეგ მონათხრობს მიიჩნევს სანდოდ: ალბა ლონგაში მეფობდნენ ენეოსის ჩამომავლები ნუმიტორი და ამულიუსი. ამულიუსმა ხელში ჩაიგდო ძმის ტახტხი და რათა მის ძმისშვილს არ ჰყოლოდა შვილები, დანიშნა იგი ქალღმერთ ვესტას ქურუმად. რამდენიმე ხნის შემდეგ გაირკვა, რომ იგი ფეხმძიმედ იყო. ეს ვესტას ქურუმების წესის უხეში დარღვევა იყო. ამისთვის ქალი დაამწყვდიეს და მასთან არავის უშვებდნენ.
ჩვილები ამულიუსის მწყემსმა ფაუსტულმა იპოვა და გაზარდა. ნუმიტორის მომხრეებმა იზრუნეს მათ განათლებაზე. ბიჭები ლამაზები, ღონივრები და გულადები გაიზარდნენ, მაგრამ რომულუსი მაინც უფრო ჭკვიანი და საზრიანი იყო, ყველა ხედავდა რომ იგი ძალაუფლებისთვის იყო დაბადებული.
ძმებმა თავის გარშემო ათასგვარი ხალხი შეკრიბეს, მათ შორის იყვნენ მონები, ღატაკები და ათასგვარი ავანტიურისტები. მათთან ასევე ამულეუსის ტირანიით უკმაყოფილონი იკრიბებოდნენ, ალბათ ამან უბიძგა ძმებს მეფის წინააღმდეგ აჯანყება მოეწყოთ. ამულიუსი შეიპყრეს და მოკლეს.
რომის დაარსება
ალბ–ლონგაში ძალაუფლების ხელში ჩაგდების შემდეგ, ძმებმა არ მოისურვეს ქალაქში დარჩენა და დამოუკიდებლად ქალაქის დაარსება განიზრახეს. ამ ნაბიჯისკენ მათ იმ ფაქტმაც უბიძგა, რომ მათ გარშემო შეკრებილ გაქცეულ მონებთან ქალაქის მოქალაქეებს ურთიერთობის სურვილი არ ჰქონდათ. ვერ მოასწრეს ძმებმა ქალაქის მშენებლობის დაწყება, როდესაც ადგილის არჩევის გამო წაიჩხუბეს. რომულუსმა პალატინის ბორცვი აარჩია, ხოლო რემუსს სურდა ქალაქის რემორიასთან დაარსება. ძმებმა გადაწყვიტეს ფრინველებზე მკითხაობით გადაეწყვიტათ ეს საკითხი, რომულუსის მხრიდან ექვსი ძერა გამოფრინდა ხოლო რემუსის მხრიდან ორჯერ მეტი. ზოგი ამბობს, რომ რომულუსმა მოიტყუა და რემუსი რომ მივიდა ფრინველები მხოლოდ მაშინ გამოფრინდნენ.
რემუსის დაკრძალვის შემდეგ რომულუსმა დაასრულა ქალაქის მშენებლობა. მან ერუტრიიდან მოიწვია ქურუმები ქალაქის საკურთხევლად. გავრცელებული აზრის მიხედვით რომი დაარსდა მაისის კალენდებამდე 11 დღით ადრე, მეექვსე ოლიმპიადიდან მესამე წელს (ძვ. წ. 753 წლის 21 აპრილი).
ქალაქის დაარსების შემდეგ რომულუსმა დაყო სამხედრო სამსახურისთვის ვარგისი ხალხი რააზმებად. ყოველი რაზმი შედგებოდა 3000 ქვეითისგან და 300 ცხენოსნისგან და ეწოდებოდა ლეგიონი. ასი საუკეთესო მოქალაქისგან რომულუსმა სენატი ჩამოაყალიბა, რაც უხუცესთა საბჭოს ნიშნავს. სენატორებს ეწოდათ პატრიციუსები ან იმიტომ რომ ისინი კანონიერი შვილების მამები იყვნენ, ან იმიტომ რომ მათ საკუთარი მამების დასახელება შეეძლოთ, მათ შორის ვინც რომის დაარსებისას ჩამოვიდნენ ქალაქში, ამის გაკეთება ბევრს არ შეეძლო. სხვა მოსაზრებით კი რომულუსს უნდოდა ძლიერთა და სუსტთა შორის მამაშვილური დამოკიდებულების ჩამოყალიბება და ამიტომ უწოდა ძლიერთ მამები, პატრონები ანუ მფარველები.
ამან გამოიწვია პატრონების და კლიენტების ინსტიტუტების ჩამოყალიბება. პატრონი კლიენტს იცავდა სასამართლოებში, ეხმარებოდა რჩევებით, უხსნიდა კანონებს, ხოლო კლიენტი ემსახურებოდა პატრონის ინტერესებს. სასამართლოში კლიენტებს და პატრონებს ერთმანეთის წინააღმდეგ ჩვენების მიცემის უფლება არ ჰქონდათ.
საბინელებთან ომი
ქალაქის დაარსებიდან ოთხი თვის შემდეგ ქალაქში უკვე ბევრი ხალხი იყო დასახლებული, მათ შორის ცოლიანები უმცირესობას წარმოადგენდნენ, ბევრი ჩამოსახლებული კი საკმაოდ საეჭვო პირი იყო, ნებაყოფლობით ქალები წესიერი ოჯახებიდან მათ ცოლად არ გაჰყვებოდნენ. რომულუსმა ჩათვალა, რომ ამ ხალხისგან ახალი ქალაქის მოქალაქეების ჩამოსაყალიბებლად და ასევე საბინელებთან დასაახლოვებლად სჭირდებოდა ნათესაური კავშირების შექმნა.
რომულუსმა ჭორი გაავრცელა, თითქოს აღმოაჩინა ღმერთ კონსუსის საკურთხეველი, რომელიც დიდ ცირკში მოათავსეს და რომულუსმა დიდი მსხვერპლშეწირვები მოაწყო. დღესასწაულზე უამრავი ხალხი შეიკრიბა, რომულუსი კი სენატორებთან ერთად წითელ მოსასხამში გამოწყობილი იჯდა. მან ანიშნა რომაელებს დაეწყოთ თავდასხმა. რომაელებმა იშიშვლეს ხმლები და საბინელების ქალიშვილებს ეცნენ. მამებს არ შეუშალეს ხელი გაქცეულიყვნენ. მოიტაცეს მხოლოდ ქალიშვილები, არც ერთი გათხოვილი ქალი არ დაუკავებიათ. ეს ამბავი 18 აგვისტოს მოხდა.
საბინელებმა რომულუსთან ელჩობა გააგზავნეს და სთხოვეს მოტაცებული ქალების დაბრუნება, ზარალის ანაზღაურება და კანონიერი გზებით დანათესავება. რომულუსმა ქალები არ დააბრუნა და მოუწოდა საბინელებს ეცნოთ ქორწინებები. საბინელთა მეფემ მიიჩნია რომ რომულუსის თავხედობა ყველა ზღვარს სცილდება და იგი ძალიან საშიშია და გაილაშქრა რომზე. როდესაც ორი ლაშქარი ერთმანეთს შეხვდა, რომულუსი პირადად შეებრძოლა და დაამარცხა საბინელთა მხედართმთავარი. მან ასევე აიღო საბინელთა ქალაქი და უბრძანა მოსახლეობას დაენგრიათ სახლები და რომში გადმოსახლებულიყვნენ. ამის შემდეგ სხვა ქალაქებმაც გაილაშქრეს რომის წინააღმდეგ, მაგრამ ყველა დამარცხდა. რომაელები ანგრევდნენ საბინელთა ქალაქებს და მოსახლეობას აიძულებდნენ რომში გადმოსახლებულიყვნენ, მათ მიწებს კი რომაელები იყოფდნენ, მხოლოდ მოტაცებული ქალების მამების მიწებს არ ახლეს ხელი.
საბინელებმა კიდევ შეკრიბეს ჯარი და გაემართნენ რომისკენ. ქალაქის ერთ-ერთი მცველის ქალიშვილმა ტაპიამ გაუღო საბინელებს ჭიშკარი, რადგან საბინელთა ოქროს სამაჯურები მოეწონა. ქალაქში შესვლის შემდეგ საბინელებმა მოიხსნეს სამაჯურები და ფარები და ესროლეს მოღალატეს, ისე რომ ტაპია ფარების სიმძიმის ქვეშ დაიღუპა.
ქალაქში ცხარე ბრძოლა გაიმართა, რომული დაჭრეს, უპირატესობას ვერცერთი მხარე ვერ აღწევდა, დანაკარგი კი ორივეს დიდი ჰქონდა. ამ დროს გამოჩნდნენ მოტაცებული საბინელი ქალები და შეევედრნენ ორივე მხარის მეომრებს შეეწყვიტათ ბრძოლა. მათ დააწმუნეს საბინელები რომ რომაელი ქმრები მათ პატივს სცემენ და უყვართ და ახლა, როდესაც ისინი ცოლები და დედები გახდნენ გვიანია მათი უკან დაბრუნება. ასე დასრულდა ბრძოლა და დაიწყო მოლაპარაკებები, ქალებმა კი დაჭრილებს უპატრონეს და ანახეს საბინელებს რომ ქმრები მათ პატივისცემით და სიყვარულით ეპყრობიან.
საბინელებთან გაერთიანება და სხვა მეზობლებთან ომი
მხარეები შეთანხმდნენ დაეტოვებინათ ქალები ვინც დარჩენას მოისურვებდა, ყველანი დასახლებულიყვნენ რომში და რომულუსთან ერთად ემეფა საბინელ მეფესაც.
ამგვარად რომის მოსახლეობა გაორმაგდა, ძველ პატრიციუსებს ახალი 100 პატრიციუსი დაემატა საბინელებისგან. ლეგიონებშიც უკვე 6 ათასი ქვეითი იყო და 600 ცხენოსანი. ხალხიც სამ ნაწილად გაყვეს, პირველს უწოდეს „რამნენსუსი“ რომულის პატივსაცემად, „ტატნესუსი“ ტატიუსის პატივსაცემად და „ლუკერსუსი“ კორომის პატივსაცემად, სადაც ბევრი თავს აფარებდა. ამ დანაყოფს ტრიბი ეწოდა, ხოლო ტრიბებს სათავეში ტრიბუნები ედგნენ. ყოველი ტრიბი შედგებოდა ათი კურიისგან.
რომულუსმა დაიპყრო ბევრი მეზობელი ქალაქი, ზოგის მოსახლეობა რომში გადმოასახლა და დაანგრია, ხოლო ზოგ ქალაქში რომაელები ჩაასახლა.
რომის სიძლიერე დღითიდღე მატულობდა, ეტრუსკები მათ გაძლიერებას შიშით უყურებდნენ. ქალაქ ვიიმ პირველმა გამოუცხადა ომი რომს. ბრძოლაში რომაელებმა და რომულუსმა არნახული მამაცობა გამოაჩინეს. როდესაც მტრის ჯარი დამარცხდა, რომულუსმა დაიკავა ქალაქი. ვიის მოქალაქეებმა სამშვიდობო ზავი დადეს რომაელებთან, ზავის პირობებით, მათ გადასცეს ნაწილი ტერიტორიები რომს და მძევლებად 50 ყველაზე პატივცემული მოქალაქე გაატანეს. ოქტომბრის იდებში რომულუსი ტრიუმფით დაბრუნდა რომში.
მმართველობა და გარდაცვალება
ეს რომულუსის უკანასკნელი ომი იყო. როდესაც მისი ბაბუა ნუმიტორი გარდაიცვალა, იგი უნდა გამხდარიყო ალბა ლონგას მეფე, მაგრამ მან ალბას მოქალაქეებს უფლება მისცა თვითონ ემართათ ქალაქი და მხოლოდ მმართველი დაუნიშნა. ამან რომაელებს უბიძგა ისეთი სახელმწიფოს შექმნის სურვილისკენ, სადაც არ იქნებოდა მეფე, ვინაიდან, ამ დროისთვის რომულუსი ერთპიროვნული მმართველი გახდა და პატრიციებს მხოლოდ ადათის დაცვის მიზნით კრებდა და არა მათი რჩევების მოსასმენად.
რომულუსი იქამდე მივიდა რომ ვიიდან წამოყვანილი მძევლები სენატის აზრის კითხვის გარეშე დააბრუნა, ამით მან სენატორები ძალიან შეურაცხყო. მალე, ივლისის ნონებში რომულუსი გაქრა. მის გარდაცვალებაზე ამ თარიღის გარდა სხვა სანდო ცნობები არ არსებობს. ზოგი მიიჩნევს რომ სენატორები მას ვულკანის ტაძარში დაესხნენ თავს, მოკლეს, სხეული აკუწეს და გადამალეს. სხვა მოსაზრებით რომულუსი გაქრა რომის გარეთ, ეგრეთ წოდებულ თხის ჭაობებთან. კიდევ სხვა მოსაზრებით, მან ფორუმზე შეკრიბა ხალხი, ამ დროს მზის დაბნელება მოხდა, ატყდა ქალიშხალი, ხოლო როდესაც გამოიდარა მეფე ვერსად ვერ იპოვეს, სენატორებმა გამოაცხადეს რომ იგი ღმერთებთან ავიდა და აკრძალეს მასზე ცნობების მოგროვება. ზოგმა დაიჯერა ეს, სხვებმა კი პატრიციებს მეფის მკვლელობა დააბრალეს.
ითვლება რომ რომულუსი 54 წლის ასაკში, მეფობის 38-ე წელს გაქრა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის მეფეები კატეგორია:რომაული მითოლოგია კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 771 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 717 კატეგორია:ქალაქების დამაარსებლები კატეგორია:ძვ. წ. VIII საუკუნის რომაელები
ბერი ხორნაბუჯელი
ბერი ხორნაბუჯელი — კამბეჩოვნის (ხორნაბუჯის) ერისთავი XIII საუკუნის 40-50-იან წლებში. საქართველოს მეფის დავით VII ულუს კარის ერთგული მოხელე. როდესაც მეფეს კახეთის მმართველი თორღვა პანკელი გადაუდგა, მასთან მესტუმრე ჯიქურის დავალებით გაიგზავნა ბერი ხორნაბუჯელი, რომელმაც თორღვას უვნებლობა ფიცი მისცა და სასახლეში მოიყვანა. დედოფალ ჯიგდა-ხათუნის ჩაგონებით ჯიქურმა დაარღვია ბერი ხორნაბუჯელის მიერ თორღვასათვის მიცემული ფიცი და მეფის დაუკითხავად თორღვა სიკვდილით დასაჯეს. ისტორიული წყაროების მიხედვით, ფიცის დარღვევით განრისხებულმა „ალავერდის მთავარმოწამემ“ შური იძია ბერი ხორნაბუჯელზე—"უმკვიდრო იქნა სახლი მისი"—მონღოლებმა მოუკლეს შვილი შალვა და დაეხოცა შვილიშვილები. ხორნაბუჯელთა (მახატლისძეთა) ფეოდალური სახლის გადაშენება დაკავშირებული იყო მონღოლთა ბატონობის მძიმე შედეგებთან. ბერი ხორნაბუჯელი დარდისგან გარდაცვლილა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდებულები
უიღურული ენა
უიღურული ენა (ئۇيغۇرچە ან ئۇيغۇر تىلى, 维吾尔语; ადრე ეწოდებოდა აღმოსალეთ თურქული) — ალთაურ ენათა ოჯახის თურქულ ენათა ჯგუფის ენა. მასზე საუბრობს დაახლოებით 8-11 მილიონზე მეტი ადამიანი, რომელთა უმეტესობაც წარმოადგენს უიღურებს. გავრცელებულია ძირითადად ჩინეთში სინძიანის რეგიონში, სადაც მას ოფიციალური სტატუსი აქვს. ასევე მნიშვნელოვანი რაოდენობა უიღურულზე მოსაუბრე ადამიანების ცხოვრობს ყაზახეთსა და ყირგიზეთში. აქვს სამი დიალექტი: ჩრდილო-დასავლური, სამხრეთული და აღმოსავლური. უიღურულ ენაში ჭარბადაა ჩინურიდან, რუსულიდან და სხვა მეზობელი ხალხების ენებიდან ნასესხები სიტყვები.
უიღურული ანბანი
დამწერლობა ემყარება არაბულ გრაფიკას. თანამედროვე ოფიციალურ უიღურულ ანბანში 32 ასოა.
სქოლიო
კატეგორია:უიღურული ენა
ორია (მრავალმნიშვნელოვანი)
ორია შეიძლება აღნიშნავდეს:
ალექსი რობაქიძე (ეთნოგრაფი)
ბიოგრაფია
ალექსი რობაქიძე 1907 წლის 22 ნოემბერს თბილისში დაიბადა. 1943-1953 წლებში ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე იყო, 1961 წლიდან კი კავკასიის ეთნოგრაფიული განყოფილების ხელმძღვანელი. 1958 წლიდან ბათუმის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ეთნოგრაფიის განყოფილებას ხელმძღვანელობდა.
პრო...
პრო... (ბერძნ.-ლათ. pro — წინ, ადრე, ნაცვლად) — რთული სიტყვის ნაწილი;
ლიტერატურა
კატეგორია:თავსართები
პრიტჩარდია
პრიტჩარდია (Pritchardia) — მარაოფოთლებიანი პალმების გვარი. 37-მდე სახეობა გვხვდება ჰავაის, ფიჯის, ტუამოტუს კუნძულებზე. 10 მ-მდე სიმაღლის ღერო აქვს.
იზრდება ტენიან ტროპიკულ ტყეებში, ზოგიერთი — მთებში — 300-1500 მ სიმაღლეზე. Pritchardia pacifica-ს ფოთლებისაგან წნავენ ქუდებს, კალათებს, აკეთებენ მარაოს.
ლიტერატურა
კატეგორია:პალმები
ლუბრუმის ღვთისმშობლის ეკლესია
მინი|250px| ლუბრუმის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძარი ჯაბა ლაბაძის ფოტო ლუბრუმის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძარი — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტში, ნასოფლარ ლუბრუმის ტერიტორიაზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
ეკლესია დარბაზულია (9,8X5,5 მ) ნაგებია ნატეხი ქვით, რიყის ქვითა და ქვიშაქვის კვადრებით. 1981-1982 წწ. ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია შეაკეთა და რკინა-ბეტონის ბრტყელი სახურავით გადახურა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთით აქვს. კარი შიგნიდან სწორკუთხაა, გარედან ერთ მთლიან ქვაში ამოკვეთილი დაბალი თაღი აქვს. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლის ორივე გვერდზე თითო პატარა ნიშია. ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედელში თითო სარკმელია. დარბაზის წყვილი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრით ორ თანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი. პილასტრების პირველ საფეხურსა დ დასავლეთისა და აღმოსავლეთის კუთხის პილასტრების იმპოსტებს ეყრდნობოდა კედლის დეკორატიული თაღები, ხოლო გრძივი კედლების პილასტრების მეორე საფეხურს - კამარის საბჯენი თაღები.
XX საუკუნის დასასრულს ტაძარში აღდგენილ იქნა წირვა-ლოცვა, ხოლო 2007 წლიდან დედათა მონასტერია და ამჟამად მას დედა სიდონია უძღვება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
მანიტობის ტბა
მანიტობა (Lake Manitoba) — ტბა კანადის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე ნელსონის აუზში. ფართობი 4624 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 7 მ. წარმოადგენს დიდი მყინვარული ტბის — აგასისის ნაშთს. მდინარე დოფინით უკავშირდება უინიპეგის ტბას. მდიდარია თევზითა და წყლის ფრინველით. ტბის სამხრეთ ნაპირზე არის ორინთოლოგიური სადგური.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კანადის ტბები
დავით მაღრაძე
დავით (დათო) მაღრაძე (დ. 28 ივნისი, 1962) — ქართველი პოეტი, 2011 წლის ნობელის პრემიის ნომინანტი ლიტერატურაში, საქართველოს ახლანდელი ჰიმნის ტექსტის ავტორი. დათო მაღრაძემ ებოლიში გამართულ პოეზიის მეხუთე საერთაშორისო კონკურსზე გაიმარჯვა.
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართული ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1962 კატეგორია:ქართველი პოეტები კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:ნობელის პრემიის ნომინანტები კატეგორია:საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრები კატეგორია:ჰიმნების ავტორები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები კატეგორია:თელავის საპატიო მოქალაქეები (2004)
Lasioglossum mesosclerum
Lasioglossum mesosclerum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1903 წელს.
სქოლიო
mesosclerum
ISO 3166-2:AM
ISO 3166-2:AM — სომხეთის ოლქების კოდების კრებული. მათი მიზანია მთელ მსოფლიოში ჩამოაყალიბონ ადგილმდებარეობის სტანდარტული მოკლე აღნიშვნები, რომლებიც გამოიყენება ფუთის იარლიყებზე, კონტეინერებზე და სხვა. ყველგან, სადაც მოკლე ანბანურ-რიცხვობრივი კოდი ეხმარება უფრო მოხერხებულად და გასარკვევად მიუთითონ ადგილმდებარეობა, ვიდრე მისი სრული სახელი.
კაბუდარე
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
ISO 3166-2:AM
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:სომხეთის გეოგრაფია 2:AM
ტელიაშევო (აბზელილოვოს რაიონი)
ტელიაშევო (Теләш; Теляшево) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 105 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 58 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტაშბულატოვო, რომელიც დაშორებულია 10  კმ-ით.
კეწეწურა
კეწეწურა — მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთწლოვანი ბალახების გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. მკვრივ ან მეჩხერკორდოვანი თავთავიანი მცენარეებია.
ტელიაშევო (აბზელილოვოს რაიონი)
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (97%).
სქოლიო
კატეგორია:აბზელილოვოს რაიონის სოფლები
კეწეწურა
60-მდე სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ზომიერი ჰავის ზონაში. საქართველოში 11 სახეობაა. უმრავლესობა იზრდება დაბლობიდან მთის ზედა სარტყლამდე — ველებსა და მდელოებზე, ბუჩქნარებში, ქვიან ფერდობებზე, 4 სახეობა კი სუბალპურ და ალპურ სარტყელში. მაღალმთის მდელოებზე უფრო ხშირია გვალვაგამძლე დიდყვავილა კეწეწურა (Koeleriamactantha ადრე Koeleria gracilis) და კავკასიური კეწეწურა (Koeleria caucasica).
საქართველოს ენდემი ალბოვის კეწეწურა (Koeleria albovii) იზრდება აჭარისა და გურიის ალპურ სარტყელში კეწეწურას სახეობები „ნაკლებმნიშვნელოვანი“ საძოვრის ბალახია.
ლიტერატურა
კატეგორია:მარცვლოვანნი
ამირეჯიბი (თანამდებობა)
ამირეჯიბი (არაბ. ამირ ჰაჯიბ — კარისკაცთა ამირა) — გაერთიანებული ფეოდალური საქართველოს ცენტრალური სახელმწიფო აპარატის მოხელე - მანდატურთუხუცესის თანაშემწე და ეჯიბთა უფროსი. სათათბირო ხმით სავაზიროს წევრი. ევალებოდა სამეფოში წესრიგის დაცვა, შეთქმულებათა აღკვეთა და სხვა, ამიტომ უფლება ჰქონდა ყოველ ჟამს წარმდგარიყო მეფის წინაშე. სამეფო კარზე ამირეჯიბი განაგებდა დარბაზობისა და პურობის ცერემონიას. როგორც საპატიო მოხელეს, ჰყავდა საგანგებო მხლებელი — ზედამდგომელი. ამირეჯიბის თანამდებობისაგან წარმოდგა გვარი ამირეჯიბი.
ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
პარმას ბრძოლა
წინაპირობა
პარმას თავისუფალი კომუნა იყო გიბელინის (პროიმპერიული) პარტიის დიდი ხნის მხარდამჭერი. იგი ასევე ითვლებოდა გელფების (პროპაპის მომხრე) დასაკავებლად მნიშვნელოვან დასაყრდენად, მისი აყვავებული ეკონომიკისა და ვია ფრანციგენას გასწვრივ პოზიციის გამო.
1243 წლის 25 ივნისს ინოკენტი IV, რომელსაც რამდენიმე მეგობარი ჰყავდა ქალაქში და რამდენიმე თანამდებობა ეკავა ადგილობრივ ეპარქიაში, აირჩიეს პაპად. ამგვარად, მან დაისახა პარმას გელფის მხარეზე გადაყვანის გეგმა. მან ამჟამინდელი ეპისკოპოსის ნაცვლად ალბერტო სანვიტალე დააყენა, რომელიც უფრო ლოიალური იყო მის მიმართ და უბრძანა ადგილობრივ ფრანცისკანებს დაერწმუნებინათ მოსახლეობა, რომ მხარე შეეცვალათ. იმპერატორ ფრიდრიხ II-სა და პაპს შორის ისედაც დაძაბული ურთიერთობა გაუარესდა: მდგომარეობა კიდევ უფრო გამწვავდა გადატრიალების შედეგად, რომლითაც ქალაქი გელფთა ჯგუფის ხელში ჩავარდა, მათ შორის უგო სანვიტალე (პარმას ახალი ეპისკოპოსის ძმა) და ბერნარდო დი როლანდო როსი (პაპის სიძე და ფრედერიკის ყოფილი თანამშრომელი).
იმპერატორმა იცოდა აჯანყების შესახებ, როდესაც ის პავიაში იმყოფებოდა. მან მაშინვე შეკრიბა ჯარი, გაემართა პარმას წინააღმდეგ ემილიადან, ჩამოაგდო როლანდო როსი და ახალი ქალაქის კაპიტანად ტებალდო ფრანჩესკი დანიშნა.მიუხედავად ამისა ინოკენტი IV-მ განაგრძო სიძულვილის კამპანია ფრიდრიხის წინააღმდეგ როგორც ლომბარდიაში, ასევე სიცილიის სამეფოში ადგილობრივი თავადაზნაურობისა და სასულიერო პირებისადმი გაგზავნილი წერილებით. რამდენიმე დიდებულმა, მათ შორის სანსვერინომ და სამმა ფასანელამ, შეთქმულება მოაწყვეს იმპერატორის წინააღმდეგ 1244 წელს, თუმცა მათ უღალატა ერთ-ერთმა მონაწილემ.აჯანყების შემდეგ ბევრი დააპატიმრეს და სიკვდილით დასაჯეს. ზოგიერთი შეთქმული ცდილობდა პაპის დაცვას, რომელიც ამასობაში გადავიდა ლიონში, რომელიც უფრო შორს იყო იმპერიული ჯარებისგან. აქ მან მოიწვია ლიონის საბჭო 1245 წელს.1227 წელს გრიგოლ IX იმპერატორის განკვეთის განაცხადი დაადასტურა.
ბრძოლა
ახლა, როდესაც პაპის მონაწილეობა მის წინააღმდეგ შეთქმულებაში ცხადი გახდა, ფრიდრიხმა მისწერა დიდებულებს, რომ ყველასთვის ეცნობებინათ პაპის ბოროტი საქციელის შესახებ და ჯარით გაემართა ლიონში 1247 წელს. როგორც კი ტურინში ჩავიდა, მან მიიღო ინფორმაცია. რომ პარმა ისევ აჯანყდა. სალიმბენე დი ადამის მიხედვით, გუელფ პარმიგიელი ლტოლვილების ჯგუფმა თავშესაფარი მიიღო პიაჩენცაში, უგო დი სანვიტალეს (პარმას ახალი ეპისკოპოსის ძმა) და ბერნარდო დი როლანდო როსის (პაპის სიძე და ყოფილი თანამშრომელი) ხელმძღვანელობით. მათ დაამარცხეს იმპერიული გარნიზონი იმპერიული პოდესტა ენრიკო ტესტას მეთაურობით ბორგეტო დი ტაროს მახლობლად და დაიკავეს ქალაქი წინააღმდეგობის გარეშე, რადგან ენციოს სარდინიელის გარნიზონი, ფრედერიკის ვაჟი, ალყაში ჰყავდა მოქცეული კვინზანოს. ფრიფრიხმაა დაუყონებლივ გადაიყვანა თავისი ჯარები ემილიაში და ამავე დროს მეგობრული ლორდებსა და კომუნებს გაძლიერებისკენ მოუწოდა. იმპერიულ არმიას ასევე შეუერთდა ენციო, რომელმაც მოახდინა კვინზანოს ალყა და კრემონეს კონტიგენტი ეზელინო III და რომანოს მეთაურობით, გაიზარდა გამოგზავნილი ჯარისკაცების მეშვეობით. ისინი გამოაგზავნეს პადუადან, ვერონიდან და ვისენცადან.
პაპმა ყველაფერი გააკეთა იმისათვის, რომ პარმას დახმარება გაეგზავნა მისი ერთგული ქალაქებიდან, როგორიცაა მილანი, პიაჩენცა, მანტუა და ფერარა. თავდაცვის ორგანიზებით გრეგორიო დი მონტელონგომ შეძლო ქალაქამდე მისვლა, ბერნარდო როსისთან და ჟილბერტო და გენტესთან ერთად.
შესაძლოა, ალყის იარაღის დეფიციტის გამო, ფრიდრიხმა გადაწყვიტა შიმშილით აეღო ქალაქი. გელფებს გადაწყვეტილი ჰქონდათ წინააღმდეგობის გაწევა პაპის დახმარების წყალობით და ალყა გაგრძელდა რვა თვის განმავლობაში. ფრიდრიხმა ბრძანა გროლას მახლობლად გამაგრებული ბანაკის აგება, რომელსაც უწოდა ვიქტორია (ლათინურად "გამარჯვება"), სახლების, სასახლეების და ეკლესიის ჩათვლით და განაცხადა, რომ იგი გახდებოდა მისი სამეფოს ადგილი პარმას დაცემის შემდეგ. გარდა ამისა, 1248 წლის 12 თებერვალს გრეგორიო დი მონტელონგომ დაიწყო შეტევა: ალყის დროს განცდილი ტანჯვის შემდეგ, ხალხი იარაღითურთ გაყვა წმინდა ღვთისმშობელს და თავს დაესხა მას, ამ დროს ფრიდრიხი ნადირობდა ტაროს ხეობაში, ხოლო ვიქტორია განადგურდა. მან თავი შეაფარა ბორგო სან დონიოს, შემდეგ კი გადავიდა კრემონაში.
შემდგომი
პარმასთან დამარცხება გადამწყვეტი მარცხი იყო ფრიდრიხისთვის, რომელსაც სამუდამოდ უნდა ეთქვა უარი ნებისმიერ ოცნებაზე ჩრდილოეთ იტალიის დასაპყრობად. ლომბარდიულმა ლიგამ დაიბრუნა გარკვეული ტერიტორიები, მთელმა ემილიამ და რომანიამ მხარი დაუჭირა გელფის საქმეს, ხოლო მონფერატის მარკიზატი და გენუის რესპუბლიკა მტრულად რჩებოდა მის მიმართ. ეზელინო III-მ, მიუხედავად იმისა, რომ დარჩა გიბელინის მხარეში, განდევნა იმპერიული გუბერნატორი მონსელიკედან.
ანტიიმპერიული ფრანცისკანელი მემატიანესალიმბენე დი ადამის თანახმად, „Parma fuit causa totius ruine“ („პარმა იყო მთელი ნგრევის მიზეზი“).
მას შემდეგ ქალაქის დევიზია „Hostis turbetur quia Parmam Virgo tuetur“ („მტერი გაიფანტოს, რადგან წმინდა ღვთისმშობელი იცავს პარმას“).
1470
თარიღი უცნობია
*
ენი ლენოქსი
ენი ლენოქსი (Annie Lennox; დ. 25 დეკემბერი, 1954, აბერდინი, შოტლანდია) — ოსკარის, BRIT-ის, გრემის და ოქროს გლობუსის მფლობელი შოტლანდიელი პოპ-მუსიკოსი და ვოკალისტი. სოლო კარიერასთან ერთად, იგი დუეტის — Eurythmics-ს ყოფილი სოლისტია. ხშირად მას „უდიდეს ცოცხალ თეთრკანიან სოულის მომღერალს“ უწოდებენ (VH1, როკ-ენ-როლის 100 უდიდესი ქალი, 1999 წ.)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1954 კატეგორია:შოტლანდიელი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი კატეგორია:შოტლანდიის სამეფო გეოგრაფიული საზოგადოების წევრები
ორია
ორია, ოდია ან უტკალი — ეთნიკური ჯგუფი ინდოეთში, შტატ ორისის ძირითადი მოსახლეობა. რაოდენობა — 31 მლნ. ადამიანზე მეტი. ენა — ორია, ეკუთვნის ინდოევროპული ენობრივი ოჯახის ინდოირანული შტოს ინდოარიული ჯგუფის აღმოსავლეთ ქვეჯგუფს. ორიის წინაპრები ძველად დასახლებული იყვნენ კალინგაში, შემდეგ შედიოდნენ მაურიების იმპერიის, გუპტის იმპერიის, ჰარშის (VII საუკუნე) შემადგენლობაში, XVI-XIX საუკუნეებში კი — დიდ მოგოლთა იმპერიაში. დამოუკიდებელ ინდოეთში ორიის ეროვნული ტერიტორია გამოყოფილია ცალკე შტატად. ორიის ხალხის 90%-ზე მეტი ცხოვრობს სოფლებში და დაკავებულია მიწათმოქმედებით (ძირითადად ბრინჯი და ფეტვი); აგრეთვე ამუშავებენ პალმებსა და ბეტელს. ორია — მარჯვე ოქრომჭედლები და ქვის მჭრელები არიან. რელიგიის მიხედვით დაახლოებით 95% ინდუისტია. ორიის ტაძრებს ბჰუბანეშვარში, პურსა და კონარაკში ინდური ხელოვნების საუკეთესო მაგალითებს მიაკუთვნებენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდოეთის ხალხები კატეგორია:ინდოარიული ხალხები
ხოსე სან-მარტინი
ხოსე დე სან-მარტინი (José Francisco de San Martín y Matorras; 25 თებერვალი 1778 — 17 აგვისტო 1850) – ესპანეთის ამერიკულ კოლონიებში დამოუკიდებლობისათვის ომის ერთ–ერთი ხელმძღვანელი, არგენტინის ეროვნული გმირი. დამოუკიდებელი პერუს პირველი პრეზიდენტი.
წმინდა პატრიკი
წმინდა პატრიკი (Saint Patrick, Sanctus Patricius, Patricus, ირლან. Naomh Pádraig, პატრიკი) (დ. 385 — გ. 461 ან 493) — ქრისტიანი წმინდანი, ირლანდიისა და ნიგერიის მფარველი. თაყვანისცემა გავრცელებულია კათოლიციზმში, ასევე პროტესტანტულ მიმდინარეობებში (მაგალითად, ანგლიკანურ, პრესვიტერიანულ და ლუთერანულ ეკლესიებში).
ხოსე სან-მარტინი
ბიოგრაფია
დაიბადა პატარა ქალაქ იაპეიუში, რომელიც თანამედროვე არგენტინის კორიენტესის პროვინციაში მდებარეობს. მამამისი ესპანეთის კოლონიური არმიის კაპიტანი იყო. როდესაც ხოსე 6 წლისა იყო მისი მშობლები გადავიდნენ საცხოვრებლად ესპანეთში, სადაც 1785 წელს შეიყვანეს პრესტიჟულ მადრიდის სემინარიაში, სადაც მან სამხედრო განათლება მიიღო.1808-1812 წლებში მონაწილეობდა ესპანელი ხალხის ბრძოლაში ფრანგი დამპყრობლების წინააღმდეგ. 1812 წელს, სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, ესპანელთა ბატონობის წინააღმდეგ საბრძოლველად სხვებთან ერთად შექმნა პატრიოტული ორგანიზაცია. 1816 წელს, რიო-დე-ლა-პლატის გაერთიანებული პროვინციების დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, არმიის სარდალი გახდა. 1817 წელს, სან მარტინმა მოაწყო ურთულესი გადასვლა ანდების მთებზე და გაათავისუფლა ჩილე. 1820-1821 წლებში გაათავისუფლა ქვემო პერუ და გამოაცხადა მისი დამოუკიდებლობა. სან-მარტინი ხელმძღვანელობდა პერუს პირველ მთავრობას, მან თავი გამოიჩინა როგორც ნიჭიერმა რეფორმატორმა.1822 წელს ბოლივართან მომხდარი უთანხმოების გამო სან-მარტინი ნებაყოფლობით ჩამოსცილდა სამხედრო და პოლიტიკურ საქმიანობას და გადასახლდა საფრანგეთში, სადაც 1850 წელს გარდაიცვალა.
წმინდა პატრიკი
წმინდა პატრიკს უამრავი ტაძარი და ეკლესია მიუძღვნეს მთელ მსოფლოში, რომელთაგანაც ყველაზე ცნობილი არის — დუბლინის წმინდა პატრიკის ტაძარი, აშენებული 1191 წელს. ტაძრის დაჟინებით მომთხოვნი XVIII საუკუნეში იყო მწერალი ჯონათან სვიფტი.
სქოლიო
კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის წმინდანები კატეგორია:V საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ხოსე სან-მარტინი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პერუს პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1778 კატეგორია:გარდაცვლილი 1850
პროკოპი მღვდელი
პროკოპი მღვდელი, ქართველი მთარგმნელი, რომელსაც ეფრემ მცირის ცნობით, ბერძნულიდან ქართულად გადმოუღია ბასილი დიდის „ასკეტიკონი“ („სამოღვაწეო წიგნი“). ზოგი მკვლევარი მას XI საუკუნის II ნახევრის მოღვაწედ თვლის, ზოგი უფრო ადრინდელ მწერლად. კორნელი კეკელიძის აზრით, პროკოპი მღვდლის თარგმანი დაცულია „ასკეტონის“ A-63 ხელნაწერში (ე. ხინთიბიძის აზრით — sin-35 ხელნაწერში). ეს თარგმანი XI საუკუნეშიც ძნელად ხელმისაწვდომი ყოფილა: ეფრემ მცირეს იგი 12 წლის განმავლობაში ვერ მოუპოვია და „ასკეტიკონი“ ხელახლა გადმოუქართულებია ბერძნულიდან.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
მამრის ტბა
მამრის ტბა (Mamry) — ტბა პოლონეთში, მაზოვიეცის ტბის ოლქში, ვარმინო-მაზურის სავოევოდოში. მამრი პოლონეთში სიდიდით მეორე ტბაა. ტბის ზედაპირის ფართობია 104 კმ.²; მაქსიმალური სიღრმე 44 მ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონეთის ტბები
SARS-CoV-2-ის ომიკრონ შტამი
მინი|SARS-CoV-2-ის ვირუსის ატომური მოდელი ომიკრონ ვარიანტი (Omicron variant) (B.1.1.529) — COVID-19 ინფექციის გამომწვევი ვირუსის, SARS-CoV-2-ის ერთ-ერთი ვარიანტი, რომლის არსებობა ოფიციალურად პირველად ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ 2021 წლის 24 ნოემბერს სამხრეთ აფრიკაში დაადასტურა.
ომიკრონს შესაძლოა ფილტვის ქსოვილში ღრმად შეღწევის ნაკლები უნარი ჰქონდეს. მის მიერ გამოწვეულ ინფექციას 91 %-ით ნაკლები სიკვდილიანობა და ჰოსპიტალიზაციის 51 %-ით ნაკლები რისკი ახასიათებს, ვიდრე დელტა ვარიანტს. მიუხედავად ამისა, ჰოსპიტალიზაციის რისკის ფარდობითი სხვაობა 0-30 %-მდე მცირდება თუ უგულვებელვყოფთ რეინფექციების სიხშირეს. საბოლოოდ, გავრცელების უკიდურესად მაღალი სიჩქარე, ორმაგი ვაქცინაციის დამცავი ეფექტის და ადამიანის იმუნური სისტემის გვერდის ავლის უნარი განაპირობებს იმას, რომ დროის მოცემულ მონაკვეთში ჰოსპიტალიზაციის საჭიროების მქონე პაციენტების საერთო რაოდენობა საყურადღებოა.
COVID-19-ის საწინააღმდეგო იმუნიზაცია ინარჩუნებს დამცავ ეფექტს ინფექციის მძიმე მიმდინარეობის წინააღმდეგ და ამცირებს ჰოსპიტალიზაციის რისკს, განსაკუთრებით მესენჯერული რნმ-ის ვაქცინის მესამე დოზის მიღების შემთხვევაში.
წინასწარი მონაცემები მიუთითებს, რომ ორმაგი ვაქცინაცია განაპირობებს ინფექციის წინააღმდეგ 30-40 %-იან და ჰოსპიტალიზაციის რისკის წინააღმდეგ თითქმის 70 %-იან დაცვას. მესამე ვაქცინის ახლო პერიოდში მიღებული დოზა ვაქცინაციის ეფექტიანობას დაახლოებით 75 %-მდე აძლიერებს ზოგადად ინფექციის და 88 %-მდე მისი მძიმე მიმდინარეობის წინააღმდეგ.
ნომენკლატურა
2021 წლის 26 ნოემბერს მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის (WHO)-ის SARS-CoV-2 ევოლიციის ტექნიკურმა საკონსულტაციო ჯგუფმა ვირუსის ახლადგამოვლენილი შტამი B.1.1.529 (PANGO ნომენკლატურის მიხედვით) „შეშფოთების ვარიანტად“ გამოაცხადა და ის ბერძნული ანბანის ასო ომიკრონით აღნიშნა. SARS-CoV-2 ვირუსის ვარიანტების აღსანიშნად ბერძნული ასოები გამოიყენება, თუმცა WHO-მ ომიკრონის წინამორბედი ბერძნული ასოები ნიუ და ქსი გამოტოვა ინგლისურ სიტყვა „ნიუ“-სთან (new, „ახალი“) და ჩინურ გვარ სისთან აღრევის თავიდან ასაცილებლად. ვირუსის SARS-CoV-2-ის ფორმების კლასიფიკაციაში ომიკრონის წინამორბედი იყო „ინტერესის ვარიანტი“ მიუ.
მუტაციები
ომიკრონ ვარიანტს გააჩნია ბევრი მუტაცია, რომელთაგან რამდენიმე მეცნიერთათვის შეშფოთების საგანია. მუტაციების საერთო რაოდენობა 60-ია, აქედან: 50 — არასინონიმური ჩანაცვლებითი მუტაციაა, 8 — სინონიმური და 2 — არამაკოდირებელი. 32 მუტაცია ცვლის სპაიკ-ცილას, რომელიც ინფექციის საპასუხოდ წარმოქმნილი ანტისხეულების და ასევე ბევრი ფართოდ გამოყენებული ვაქცინის მთავარ ანტიგენურ სამიზნეს წარმოადგენს. ამ მუტაციების დიდი ნაწილი სხვა შტამებთან არ გვხვდება. თავდაპირველ ვირუსულ შტამთან შედარებით, ომიკრონ ვარიანტს ასევე ახასიათებს ამინომჟავების 30-მდე ცვლილება, 3 მცირე დელეცია და სპაიკ-ცილის 1 მცირე ინსერცია; აქედან 15 მუტაცია ლოკალიზებულია რეცეპტორთან მაკავშირებელ დომენში. აღწერილია ასევე სხვა გენომური რეგიონების არაერთი ცვლილება და დელეცია. გარდა ამისა, არსებობს სამი ტიპის მუტაცია, რომელიც ცვლის ფურინის (ვირუსის პროტეაზური ფერმენტი) გახლეჩის ადგილს. ეს უკანასკნელი ზრდის SARS-CoV-2-ის ინფექციურობას.
ქვეშტოები და BA.2 ქვევარიანტი
დადგენილია ომიკრონის სამი ქვეშტოს არსებობა. ესენია: BA.1/B.1.1.529.1 („სტანდარტული“ ქვეშტო), BA.2/B.1.1.529.2 და BA.3/B.1.1.529.3. მათ გააჩნია როგორც საერთო, ასევე განმასხვავებელი მუტაციები. BA.1 and BA.2 შტოებისთვის საერთოა 32, ხოლო განმასხვავებელი — 28 მუტაცია, რის გამოც მათ შორის სხვაობა არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ვიდრე ვირუსის სხვა ძირითად ვარიანტებს შორის. არსებობს მოსაზრება, რომ BA.2-ს უნდა მიენიჭოს საკუთარი სახელი ბერძნული ანბანის მიხედვით.
გამოვლენა
COVID-19-ის სტანდარტული დიაგნოსტიკური კვლევებით — პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციით (პჯრ, ინგლ. PCR), ასევე სწრაფი (ანტიგენური) ტესტით — შესაძლებელია ომიკრონის ყველა ქვევარიანტის გამოვლენა, თუმცა მათ გარჩევას ერთმანეთისგან და COVID-19-ის სხვა ვარიანტებისგან დამატებითი ლაბორატორიული ანალიზები სჭირდება.
ომიკრონის „სტანდარტულ“ ქვევარიანტს და BA.2-ს შორის ერთი მნიშვნელოვანი განსხვავებაა უკანასკნელში SGTF-დელეციის (Δ69-70) არარსებობა. ამ მუტაციის არსებობა საჭიროა, რომ რეალურ დროში მოქმედმა პჯრ ტესტმა შეძლოს ომიკრონის (ან ალფა) ვარიანტის სწრაფი გარჩევა წინამორბედი დომინანტური დელტა ვარიანტისგან. ამგვარად, ის ტესტები, რომელიც SGTF-ზეა დაფუძნებული, ყოველთვის ვერ ადგენს BA.2, რის გამოც მას ზოგჯერ „უჩინარ ომიკრონს“ უწოდებენ. ამავე მიზეზით ბრიტანეთის მთავრობა არასაკმარისად მიიჩნევს მხოლოდ SGTF-ის მიხედვით ომიკრონის გავრცელების მონიიტორინგს. ზოგიერთ ქვეყანაში, მაგალითად, დანიასა და იაპონიაში, გამოიყენება ვარიანტული პჯრ ტესტი, რომელიც სხვა მუტაციებს, მათ შორის, L452R-ს ავლენს. მას ძალუძს L452R-ის მქონე დელტა ვარიანტის და L452R არმქონე ომიკრონის ყველა ქვეშტოს გარჩევა. ომიკრონის მესამე ქვეშტო BA.3 ძალიან იშვიათია და SGTF-დელეციის (Δ69-70) არსებობის გამო მისი დადგენა არ წარმოადგენს პოტენციურ პრობლემას.
გავრცელების გეოგრაფია
BA.2 ქვეშტოს პირველი დადასტურებული ნიმუში 2021 წლის 15 დეკემბერს განეკუთვნება. 2022 წლის 31 დეკემბრისთვის BA.2 50-ზე მეტ ქვეყანაში და ანტარქტიდის გარდა ყველა კონტინენტზე იყო აღმოჩენილი. სკანდინავიური ქვეყნების, ინდოეთის, სამხრეთი აფრიკის და გაერთიანებული სამეფოს მონაცემები მიუთითებს, რომ BA.2-ის სიხშირე და პროპორციული თანაფარდობა თავდაპირველ BA.1-თან მიმართებაში მზარდია.
სიმძიმე და იმუნიტეტი
დანიასა და ნორვეგიაში ჩატარებული კვლევებით BA.1 და BA.2 ქვეშტოებს შორის არაა სარწმუნო სხვაობა დაავადების სიმძიმის და ჰოსპიტალიზაციის სიხშირის თვალსაზრისით. მსგავსი მონაცემები არსებობს ინდოეთშიც. წინასწარი მონაცემები დანიიდან მიუთითებს, რომ ვაქცინირებულ ან COVID-19-გადატანილ ინდივიდებში ინფიცირების და რეინფიცირების სიხშირე თანაბარია BA.1 და BA.2 ქვეშტოების შემთხვევაში, თუმცა ამ მიმართულებით დამატებითი კვლევაა საჭირო. გაერთიანებული სამეფოს ჯანმრთელობის უსაფრთხოების სააგენტოს წინასწარი კვლევის მიხედვით, ვაქცინა თანაბრად იცავს BA.1-ის და BA.2-ის მიერ გამოწვეული სიმპტომური დაავადებისგან და დამცავი ეფექტია მნიშვნელოვნად მაღალია ვაქცინის ორი დოზის და ბუსტერული დოზის მიღების შემთხვევაში მხოლოდ ორმაგ ვაქცინაციასთან შედარებით. დამატებითი კვლევები ამ მიმართულებით მიმდინარეობს დანიასა და დიდ ბრიტანეთში.
შესაძლო შედეგები
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) გამოთქვა შიში, რომ მუტაციების დიდმა რაოდენობამ შესაძლოა დაასუსტოს იმუნიტეტი წარსულში ინფიცირებულ და ვაქცინირებულ ინდივიდებში. ამ მხრივ, შესაძლოა ომიკრონ ვარიანტი მეტად ვირულენტური იყოს სხვა შტამებთან შედარებით. მუტაციების თანმდევი შედეგები ჯერჯერობით გაურკვეველია. WHO-მა გააფრთხილა ის ქვეყნები, სადაც ვაქცინაციის სიხშირე დაბალია, რომ ავადობის და სიკვდილიანობის მაღალმა მაჩვენებელმა შესაძლოა გამოიწვიოს ჯანდაცვის სისტემების გადატვირთვა და ყველა ქვეყანას COVID-19-ის წინააღმდეგ ვაქცინაციის პროცესის გააქტიურებისკენ მოუწოდა.
დიაგნოზი
ამერიკის შეერთებული შტატების საკვებისა და მედიკამენტების სააგენტოს (ინგლ. FDA) მიერ გამოქვეყნებულია გზამკვლევი, რომელიც აღწერს ომიკრონის შესაძლო გავლენას პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის (PCR) სარწმუნოობასა და დიაგნოსტიკურ ღირებულებაზე. ის ტესტები, რომელთაც შეუძლია მრავლობითი გენური სამიზნეების დადგენა, კვლავ ეფექტიანია COVID-19-დადებითი ინდივიდების გამოსავლენად. ისეთი გენეტიკური ცვლილებები, როგორიცაა S-გენის გამოვარდნა ან სამიზნის გამოთიშვა, მოწოდებულია, როგორც ომიკრონის დელტა ვარიანტისგან განამსხვავებელი ძირითადი მოლეკულური მარკერი. ვარიანტის იდენტიფიცირება შესაძლებელია სექვენირებითა და გენოტიპირებით.
2022 წლის იანვარში ავსტრალიის სამკურნალწამლო საშუალებების მარეგულირებელმა სააგენტომ განაცხადა, მათ მიერ ნებადართული 23 სწრაფი ანტიგენური ტესტიდან მხოლოდ ერთს შეეძლო ომიკრონის აღმოჩენა.
პრევენცია
ომიკრონ ვარიანტისთვის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია, ისევე როგორც COVID-19-ის სხვა ვარიანტების შემთხვევაში, რეკომენდაციას უწევს ისეთ საპროფილაქტიკო ღონისძიებებს, როგორიცაა დახურული სივრცეების კარგი და ხშირი განიავება, სოციალური დისტანცირება (ხალხმრავლობისა და ახლო კონტაქტისგან თავის არიდება), კარგად მორგებული სამედიცინო ნიღბის ტარება, ხელების ხშირი გასუფთავება და ვაქცინაცია.
2021 წლის დეკემბერში ჩატარებულმა კლევებმა (მათ შორის ისრაელის და დანიის მსხვილი მონაცემთა ბაზების გამოყენებით) აჩვენა, რომ ბევრი ფართოდ გამოყენებული ვაქცინის ეფექტიანობა ორი დოზის შემთხვევაში მნიშვნელოვნად დაბალი იყო ომიკრონთან მიმართებაში დელტა ვარიანტთან შედარებით. იქვე აღნიშნული იყო, რომ საჭირო და ეფექტიანი იყო ახალი (უხშირესად მესამე) ე. წ. ბუსტერული დოზა, რომელიც ასევე ამცირებდა დაავადებასთან დაკავშირებულ სიკვდილიანობას ორმაგ ვაქცინაციასთან შედარებით.
2021 წლის 26 ნოემბერს მსოფლიო ჯანდაცის ორგანიზაციამ შემდეგი თხოვნებით მიმართა სახელმწიფოებს:
მკურნალობა
COVID-19-ის მძიმე კლინიკური ფორმების გამომწვევი ადრეული შტამების მედიკამენტურ მკურნალობაში ცნობილია კორტიკოსტეროიდების (მაგალითად, დექსამეტაზონის) და ინტერლეიკინ-16-ის რეცეპტორების ანტაგონისტების (მაგალითად, ტოცილიზუმაბი) ეფექტიანობა. მკურნალობის სხვა მეთოდების, განსაკუთრებით მონოკლონურ ანტისხეულების გამოყენების შესაძლებლობა კვლევის საგანია.
სქოლიო
კატეგორია:COVID-19-ის პანდემია კატეგორია:ვირუსები
ბრადენტონი (ფლორიდა)
ბრადენტონი (Bradenton) — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს ფლორიდის შტატის მანატის ოლქში. 2007 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 53471 კაცს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ფლორიდის ქალაქები
სატურნი (მითოლოგია)
thumb|სატურნი სატურნი (Saturnus) — მიწათმოქმედების ღმერთი რომაულ მითოლოგიაში. მისი სახელი ეწოდა ერთ-ერთ პლანეტას.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომაული ღმერთები
ქრომოსომა
ქრომოსომა — ცალკეული დნმ-ის მაკრომოლეკულა, რომელიც სტრუქტურულადაა ორგანიზებული და მოთავსებულია უჯრედის ბირთვში.
ადამიანის უჯრედი შეიცავს ქრომოსომის 23 უნიკალურ წყვილს, რაც შეადგენს ადამიანის უჯრედის გენომს.
სომატურ უჯრედთა მემკვიდრეობითობის მატერიალური საფუძვლები
არსებობს არაუჯრედული ფორმების მემკვიდრეობითი სტრუქტურები „ქრომოსომები“ - წარმოდგენილი დნმ-ს ან რნმ-საგან და უჯრედული - პროკარიოტების (ორგანიზმები, რომლებსაც ფორმირებული ბირთვი და ქრომოსომული აპარატი არ გააჩნიათ) - ბაქტერიების, ციანობაქტერიების „ქრომოსომები“, წარმოდგენილი ციტოპლაზმაში თავმოყრილი დნმ-ს მოლეკულებით; მეზოკარიოტების - (სოკოები, ერთიჯრედიანი წყალმცენარეები, ერთუჯრედიანები) „ქრომოსომები“ და ევკარიოტების (მცენარეები, ცხოველები – უმდაბლესი ფორმების ჩათვლით და ადამიანი), რომლებსაც ბირთვში გააჩნიათ დნმ-ს და ცილებისაგან წარმოდგენილი გენეტიკური ინფორმაციის მარეგულირებელი რთული პოლიმერები – ქრომოსომები.
ვირუსის, მიტოქონდრიისა და ქლოროპლასტის ქრომოსომები
ვირუსის ქრომოსომა. ყველა ორგანიზმის, მათ შორის ბაქტერიის, მცენარის, ცხოველთა, ადამიანის ვირუსების „ქრომოსომები“ წარმოდგენილია დნმ-ით ან რნმ-ით. ვირუსს გააჩნია ცილოვანი კომპონენტები, რომლებიც იცავენ ნუკლეისნის მჟავას ფერმენტების მოქმედებისაგან და განაპირობებენ მის შეღწევას ბაქტერიულ ან ევკარიოტულ უჯრედში.
ვირუსის ნუკლეინის მჟავა (დნმ ან რნმ) შეიძლება იყოს ერთ ან ორძაფიანი, ხაზოვანი ან რგოლოვანი. ვირუსთა უმეტესობას გენომში აქვს გენები, რომლებიც ახდენენ სპეციფიკური პოლიმერაზების (რეოლიკაზების) სინთეზს. აღმოჩენილია ე.წ. ვიროიდი (მცირე ზომის რგოლოვანი რნმ-ის მოლეკულა), რომელიც არ შეიცავს სტრუქტურულ გენებს და მოქმედებს როგორც რეგულატორული ელემენტი. ვირუსთა ნუკლეოპროტეიდულ კომპლექსებს კაფსიდი ან ნუკლეოკაფსიდი ჰქვია. მათ ძირითადად სპირალური სტრუქტურა აქვთ ან წარმოქმნიან კუბურ მრავალწახნაგოვან სტრუქტურას იკოსაედს. ვირუსები გასამრავლებლად იყენებენ დასნებოვნებული უჯრედის ნივთიერებათა ცვლის აპარატს, ფერმენტებს.
ბევრი ბაქტერიული, მცენარეული და ცხოველური ვირუსი გამრავლებისას ინფიცირებული უჯრედის ლიზისს იწვევს.
ვირუსის დნმ-ს სხვადასხვა სტრუქტურა აქვს. ყურადღებას იპყრობს ხაზობრივი დნმ-ს მოლეკულათა ბოლოები. როგორც წესი, მათში აღინიშნება ამა თუ იმ სახის ნუკლეოტიდურ თანმიმდევრობათა განმეორებადობა.
მაჰამადჰასან აღას სასახლე
მაჰამადჰასან აღას სასახლე (Məhəmmədhəsən ağa sarayı) — ისტორიული სასახლე, რომელიც მდებარეობს ქალაქ შუშას ისტორიულ ცენტრში. სასახლე აშენდა ციცაბო კლდეზე შუშას ზეგანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სასახლე ეკუთვნოდა მუჰამედ ჰასან აღას, იბრაჰიმხალილ ხანის უფროს შვილს და მისი ოჯახის წევრებს. აღა მუჰამედ შაჰ ყაჯარ მუჰამედ ჰასანმა, რომელმაც 1796 წელს დაიპყრო შუშა, დაიწყო ცხოვრება აღა მუჰამედ ჰასანის სასახლეში და მოკლა მისმა მსახურმა საფარ ალიმ ამ სასახლეში 1797 წელს.
ქრომოსომა
ვირუსის, მიტოქონდრიისა და ქლოროპლასტის ქრომოსომები
მიტოქონდრიის ქრომოსომა. მიტოქონდრიები ევკარიოტულ უჯრედთა ციტოპლაზმაში არსებული ავტონომიური ორგანელებია. ყოველ მათგანს ზოგადი სტრუქტურული თავისებურება აქვს (მატრიქსი, შიდა და გარე მემბრანული სისტემა). მიტოქონდრიებში ხორციელდება აერობული ჟანგვითი პროცესი. ამ დროს ენერგია გარდაიქმნება რეზერვულ მაკროერგულ ნივთიერებათა ენერგიად – ადენოზინტრიფოსფატად (ატფ), რომელიც გროვდება მიტოქონდრიის შიდა მემბრანაზე. ნახშირწყლები, ამინომჟავები და ცხიმები ექვემდებარებიან დაშლას აერობული ჟანგვითი პროცესის შედეგად, რომელიც მიტოქონდრიებში ხორციელდება.
მაჰამადჰასან აღას სასახლე
ისტორია
აზერბაიჯანის ფეოდალური პერიოდის ციხე-ქალაქებისთვის დამახასიათებელია ციხეები, სადაც ხანის სასახლეა განთავსებული. ეს ციხესიმაგრეები, რომლებიც დომინანტური იყო ახალი ქალაქების არქიტექტურისა და დაგეგმარების თვალსაზრისით, იყვნენ სახანოების დედაქალაქები, მცირე ფეოდალური სახელმწიფოები, რომლებიც ჩამოყალიბდნენ მე -18 საუკუნის დასაწყისიდან. ისინი უზრუნველყოფდნენ მმართველისა და მისი ოჯახის საცხოვრებელი ადგილის უსაფრთხოება. XVI - XVIII საუკუნეებში აზერბაიჯანის მმართველ ციხეებს ეწოდებოდა იჩერის გალა, ბალა გალა ან კიდობანი (როგორც, მაგალითად, თავრიზში).
ქრომოსომა
ვირუსის, მიტოქონდრიისა და ქლოროპლასტის ქრომოსომები
მიტოქონდრიების რაოდენობა და ზომა განსხვავებულია სახეობის, ქსოვილებისა და უჯრედების სპეციფიკიდან გამომდინარე. ძუძუმწოვრების ღვიძლის უჯრედებში 1000-15000 მიტოქონდრიაა.
მაჰამადჰასან აღას სასახლე
ისტორია
ჩვეულებრივ, ფეოდალური ქალაქების მშენებლობა მმართველის ციხის აგებით იწყებოდა. იმის გამო, რომ ტერიტორია, სადაც მდებარეობს შუშას ციხე უნიკალური სტრატეგიული თავისებურებით გამოირჩევა, ციხის შიგნით არსებული ციხესიმაგრეების მშენებლობა, მათ შორის, ფანაჰალი ხანის ციხე, შუშას ციხის მშენებლობასთან ერთად დაიწყო. ბეი მირზა ადიგოზალის ცნობით, ფანაჰალი ხანის დროს შუშაში ხანის ოჯახის წევრებისთვის აშენდა „ფართო ნაგებობები და მაღალი სასახლეები“.
ქრომოსომა
ვირუსის, მიტოქონდრიისა და ქლოროპლასტის ქრომოსომები
მიტოქონდრიის დნმ-„ქრომოსომა“ წარმოდგენილია ძირითადად რგოლოვანი დნმ-ს ერთი მოლეკულით, გამონაკლისია ინფუზორიის მიტოქონდრიის „ქრომოსომა“, რომელიც ხაზოვან დნმ-ს წარმოადგენს. რადგან უჯრედში შეიცავს რამდენიმე მიტოქონდრიას, ბუნებრივია, უჯრედში იქნება ბევრი მიტოქონდრიული გენომი - „ქრომოსომა“.
ადამიანის მიტოქონდრიების „ქრომოსომა“ დაახლოებით 16,5 ათას ნუკლეოტიდურ თანმიმდევრობას (კბ) შეიცავს. მიტოქონდრიული დნმ-ს შეფარდება ბირთვის დნმ-თან ადამიანში შეადგენს 1%-ს. მიტოქონდრიები შეიცავენ ყველა კომპონენტს, რომელიც საჭიროა ცილის სინთეზის საწარმოებლად. მიტოქონდიულ „ქრომოსომაში“ არ არის ან მეტად მცირეა არამაკოდირებელი უბნები. ამავე დროს, მიტოქონდრიულ დნმ-ში - „ქომოსომაში“ ტრანსკრიფციას ახორციელებს ორივე ძაფი.
მაჰამადჰასან აღას სასახლე
ისტორია
XIX საუკუნეში შედგენილ ქალაქ შუშას გეგმებში, 1837 წლის გენერალური გეგმის ჩათვლით, ნ.დუბროვინის მიერ მითითებულ ადგილას კვადრატული ფორმის ნაგებობაა ნაჩვენები დიდი ზომებით. ის შენობა გეგმებში მონიშნულია, როგორც „პოლკოვნიკ ჯაფარგულუ აღას სახლი“. ჯაფარგულუ აღა იყო მოჰამადჰასან აღას ვაჟი და მემკვიდრე.
ქრომოსომა
ვირუსის, მიტოქონდრიისა და ქლოროპლასტის ქრომოსომები
ბირთვული დნმ-საგან განსხვავებით მიტოქონდრიული დნმ-ს აუა ტრიპლეტი აკოდირებს მეთანინს და არა იზოლეიცინს, აგა და აგგ წარმოადგენს გაჩერების ტრიპლეტებს და არ აკოდირებს არგინინს, როგორც ამას აკეთებს ბირთვული დნმ. ადამიანის მიტოქონდრიული რგოლოვანი დნმ - „ქრომოსომა“ შეიცავს 16569 ნ.თ-ს, აკოდირებს რიბოსომულ დნმ-ს (12s და 16s), სს სხვადასხვა სახის სატრანსპორტო რნმ-ს, C ციტოქრომის I, II, III ოქსიდაზებს, B ციტოქრომს.
მაჰამადჰასან აღას სასახლე
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის არქიტექტურა
ქრომოსომა
ვირუსის, მიტოქონდრიისა და ქლოროპლასტის ქრომოსომები
რაც შეეხება მუტაციათა სიხშირეს, ის გაცილებით მაღალია მიტოქონდრიულ დნმ-ში ბირთვის დნმ-თან შედარებით. ამავე დროს მუტაციათა სიხშირის საშუალებით განისაზღვრა მიტოქონდრიული გენების ფუნქციონირება. ადამიანის უჯრედების მიტოქონდრიათა „ქრომოსომების“ მუტაციების უმეტესობა იწვევს ატფ-ს შემცირებას, რაც არის მიზეზი ზოგიერთი პათოლოგიის გაჩენისა, რომელიც გადადის დედის უჯრედებით და მოიცავს თავის ტვინს, გულის, თირკმელების, ღვიძლის ქსოვილებს და ცენტრალურ ნერვულ სისტემას.
ქლოროპლასტის ქრომოსომა. პლასტიდები მცენარეულ უჯრედთა ორგანელებია. უმაღლეს მცენარეებში ისინი წარმოიშვებიან პროპლასტიდებისაგან – მცირე ზომის სხეულაკებისაგან, რომლებიც ლოკალიზებულია მცენარეთა მერისტემულ ზონებში. პლასტიდები გარშემორტყმულია ორმაგი მემბრანით. პლასტიდების კლასიფიკაციიდან ერთ-ერთია ქლოროპლასტი, რომელიც შეიცავს ქლოროფილს და ახორციელებს ფოტოსინთეზს.
ქლოროპლასტები ძირითადად მოთავსებულია ფოთლებში, გაბნეულია ციტოპლაზმაში, მათი რაოდენობა ვარირებს 1-დან 100-მდე. ქლოროპლასტს აქვს რგოლოვანი დნმ, რომელიც უკავშირდება მემბრანას. ქლოროპლასტის დნმ - „ქრომოსომა“ ძლიერ ემსაგვსება მიტოქონდრიულ დნმ-ს - „ქრომოსომას“.
ქლოროპლასტის გენომი შედარებით დიდი ზომისაა. ზომები მერყეობს – 140 კბ-დან (უმაღლესი მცენარეები) 2000 კბ-მდე (უმდაბლეს ევკარიოტებში). ქლოროპლასტების დნმ-ს სიგრძე 28-63 მკმ შეესაბამება. ქლოროპლასტებში დნმ-ს რაოდენობა უჯრედული დნმ-ს რამდენიმე პროცენტის შეადგენს.
მსგავსად მიტოქონდრიებისა, ქლოროპლასტური მემკვიდრეობითობა ხორციელდება ერთი მშობლის მიერ. ჩჰლამყდომონას-ს შემთხვევაში, რომელსაც ერთადერთი დიდი ქლოროპლასტი აქვს, უჯრედისეული შეჯვარების დროს ქლოროპლასტები ერთდებიან, მაგრამ `მამრობითი სქესის~ დნმ შერწყმიდან 6 საათის შემდგომ იშლება. ასეთ „ერთმშობლიან“ მემკვიდრეობითობაზე კონტროლს აწესებს ბირთვის გენები. რიგ შემთხვევებში ჰეტეროზიგოტ მცენარეებში ვითარდება როგორც ველური ფენოტიპი (ზოგიერთ ქსოვილებში), ასევე მუტანტური ერთ-ერთი მშობლის ფენოტიპი. ამ მოვლენას უწოდებენ სომატურ სეგრეგაციას, რომელიც განსხვავდება ბირთვული მემკვიდრეობისაგან. რეკომბინანტების არსებობა ქლოროპლასტებში ბევრჯერ უფრო ნაკლებია ვიდრე მიტოქონდრიებში.
ბოლოს შეიძლება გავაკეთოთ დასკვნა: ქლოროპლასტები მცენარეულ უჯრედთა ორგანელებია. მათი დნმ „ქრომოსომა“ რგოლოვანია და უკავშირდება მემბრანას. ქლოროპლასტებში დნმ-ს „ქრომოსომის“ ასლთა ოდენობა კორელირებს ბირთვის დნმ-ს პლოიდობასთან.
*
გენი
გენი — წარმოადგენს მემკვიდრეობის ფიზიკურ და ფუნქციურ ერთეულს, რომლის მეშვეობითაც ხდება ინფორმაციის გადატანა ორგანიზმების ერთი თაობიდან მეორეში. მოლეკულურ დონეზე იგი არის დნმ–ს მონაკვეთი, რომელიც მოიცავს ფუნქციური ცილის ან რნმ–ის სინთეზისათვის საჭირო ყველა ინფორმაციას. კერძოდ, გენის დნმ–ის ნუკლოტიდური თანამიმდევრობა მოიცავს ეგზონებს, ინტრონებს და არაკოდირებად ტრანსკრიფციის რეგულატორულ ელემენტებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კლონირება კატეგორია:გენეტიკა კატეგორია:მოლეკულური ბიოლოგია
ორდუ (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტოპონიმი ორდუ (Ordu, Κοτύωρα) შეიძლება აღნიშნავდეს:
ბერეკაშვილები
ბერეკაშვილები — ქართველი მშენებელი ოსტატები, ქუთაისის მახლობლად მდებარე სოფ. კურსებიდან. ცნობილნი არიან: ლევან, მოსე, ისიდორე, კალისტრატე და იოსებ ბერეკაშვილები.
მათ XIX საუკუნის 60-იან წლებიდან რამდენიმე ეკლესია ააგეს დასავლეთ საქართველოში: 1867, იმერეთის ეპისკოპოსის გაბრიელის დავალებით, სოფ. ბახვში (ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი; ლევან და მოსე ბერეკაშვილები), 1873 სოფ. გოდოგანში (ისიდორე ბერეკაშვილი), 1883 სოფ. ნაგარევში (იოსებ ბერეკაშვილი, ორივე თერჯოლის რაიონი), 1905 სოფ. კოკაში (ახლანდელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტი; იოსებ და კალისტრატე ბერეკაშვილები). ბერეკაშვილების აშენებული ეკლესიები ყურადღებას იპყრობს ტექნიკური შესრულების მაღალი დონით. კედლები მოპირკეთებულია თლილი ქვით. ბერეკაშვილები ცდილობდნენ გაეგრძელებინათ ეროვნული ტრადიციები და იყენებდნენ ძველი ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ცალკეულ დეტალებს (დეკორაციულ თაღებსა და ლილვებს, ბურთულებიან სამკაულებს და სხვა).
ამ მხრივ ბერეკაშვილების ნაგები ეკლესიები თვალსაჩინოდ განსხვავდება იმ ეკლესიებისაგან, რომლებსაც XIX საუკუნის მანძილზე საქართველოში მომუშავე ბერძენი ოსტატები აშენებდნენ.
საბანაძე
საკუთარი სახელი საბანაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
შინდი
შინდი (Cornus) — მცენარეთა გვარი შინდისებრთა ოჯახისა. ბუჩქები ან პატარა ხეებია. 50-მდე სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, ამერიკასა და აფრიკაში. ყირიმსა და კავკასიაში იზრდება მხოლოდ 1 სახეობა — ჩვეულებრივი შინდი (ლათ. Cornus mas), რომელიც საქართველოსთვის ხშირი სახეობაა.