cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აჩეჰები
აჩეჰებს ახ. წ. პირველ საუკუნეებში ინდოელი მთავრები მართავდნენ. XIII საუკუნეში ინდონეზიის კუნძულებზე მცხოვრებ ხალხთაგან პირველებმა მიიღეს ისლამი. მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა გაუწიეს პორტუგალიელ კოლონიზატორებს და მოახერხეს მათი განდევნა XVII საუკუნეში, რის შემდეგაც აჩეჰის (აჩეს) სასულთნო სამხრეთ სუმატრაზე გაბატონდა. 1904 წელს ჰოლანდიელებმა სასულთნო ომში დაამარცხეს და დაიპყრეს. 1949 წლიდან აჩე დამოუკიდებელი ინდონეზიის ნაწილია, სარგებლობს ავტონომიური ტერიტორიული ერთეულის სტატუსით, ძლიერია სეპარატისტული განწყობები. აჩეჰები საკუთარ წარმომავლობას როგორც მამის, ასევე დედის ხაზით განსაზღვრავენ. ქალები მაღალი სოციალური სტატუსით სარგებლობენ და, რელიგიის მიუხედავად, არ იფარავენ სახეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინდონეზიის ეთნიკური ჯგუფები
გურჯაანის შინმოუსვლელთა მემორიალი
გურჯაანის შინმოუსვლელთა მემორიალი — ისტორიულ მონუმენტარული ხელოვნების ძეგლი მდებარეობს ქალაქ გურჯაანის დასავლეთ განაპირას, ფერდობზე. მემორიალი გაიხსნა 1978 წლის 9 მაისს. ეძღვნება 1941-45 წლებში ფაშიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში დაღუპულთა ხსოვნას. კომპოზიცია რელიეფის შესაბამისად იარუსებადაა განლაგებული. I იარუსზე შერჩეული რიყის ქვის სწორი რიგებით ნაგები 5 ბურჯია, რომლებიც სიმბოლურად ომის ხანგრძლივობის 5 წელს აღნიშნავს. ბურჯებს შორის II იარუსზე ასასვლელი განიერი კიბეებია. II იარუსზე განლაგებულია შადრევნები და მოგებულია რკინა-ბეტონის ფილებით. III იარუსს წარმოადგენს მწვანე ფერდობი მასში ჩაწერილი განიერი კიბეები მიემართება IV იარუსზე მდებარე მარადისობის ორიკედლისაკენ. მათ გარდა ამ იარუსზე განლაგებულია: მუზეუმი, თეატრონი ესტრადით და კინო-საპროექციო ჯიხური. მარადისობის ერთ კედელზე, რომელიც ბოლნისის ტუფითაა მოპირკეთებული, ამოკვეთილია მშვიდობიანობისა და ომის ამსახველი სცენები. ამ კედლის მეორე მხარე წარმოადგენს ეკრანს. მის წინ მოწყობილია თეატრონი ესტრადით 3500 მაყურებელზე. მარადისობის მეორე კედელი ბაზალტის ფილებით წრიულად შემოფარგლავს ტერასას, რომლის შუაში მოთავსებულია მარადიული ცეცხლი. კედელი ორივე მხარეს მოპირკეთებულია ბაზალტის ფილებით. ინტერვალით ჩართულია ბოლნისის ტუფის იმდენი ფილა, რამდენი სოფელიცაა მუნიციპალიტეტში. ფილებზე ამოკვეთილია სოფლის სახელები, ხოლო მიმდებარე ბაზალტის ფილებზე შინმოუსვლელთა გვარები და ინიციალები. კედელი უერთდება მუზეუმს, რომლის წინა მხარე მთლიანად შემინულია. მას ზემოთ გასდევს ბოლნისის ტუფით მოპირკეთებული ფრიზი, რომელზეც გამოსახულია მეორე მსოფლიო ომის სცენები. ფერდობის უმაღლეს ტერასაზე აღმართულია ბრინჯაოს მონუმენტი ჯარისკაცის მამა, რომელსაც ხელში ტანკისტის ქუდი და ჯარისკაცის ფარაჯა უჭირავს. ქანდაკება დგას შერჩეული რიყის ქვის სწორი რიგებით აგებულ ოთხკუთხა პორტამენტზე.
მიგელ-ალვისი
მიგელ-ალვისი (Miguel Alves) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბაიშუ-პარნაიბა-პიაუიენსის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 32 289 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23.17 კმ²-ზე. ფართობი 1 393 714 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიაუის შტატის მუნიციპალიტეტები
ტივის ტომი (ავსტრალიელი ხალხი)
დემოგრაფიული მდგომარეობა
მინი|ტივის სანაპირო 1986 წელს ტივის პოპულაცია შეადგენდა 2000 კაცს, დაყოფილი ბათერსტის კუნძულის ნგიუის 1300 კაციან და 2 მელვილის კუნძულის პალიგრიმიმპისა და მილიკაპიტის 300 და 400 კაციან მოსახლეობებს შორის.
ლინგვისტიკა
მინი|ჩრდილოეთ ავსტრალიის კუნძულთა განლაგება ტივის ტომი საუბრობს განსხვავებულ ენაზე, რომელიც ნაკლებად არის დაკავშირებული დანარჩენ აბორიგენულ ენებთან. ნგუიუში იბეჭდება ორენოვანი ლიტერატურა ტივის ენაზე ადგილობრივ სკოლებში გამოსაყენებლად. პარლინგიმპისა და მილიკაპიტისსკოლებში კი სასწავლო პროცესი მიმდინარეობს ინგლისურად. ამდენად, ინგლისური და ტივის ადგილობრივი სამეტყველო ენაც გამოიყენება პრაქტიკაში. საყურადღებოა, რომ უფროსი თაობა წუხს ახალგაზრდებში ტივის ტომის ენის გამოყენების სიხშირის შემცირების გამო. წარსულში, ტივის ენის კარგად ცოდნა იყო ზრდასრული ადამიანის შეფასების ერთ-ერთი კრიტერიუმი, რომელიც როგორც ქალს, ისე მამაკაცს საშუალებას აძლევდა, მიეღო მონაწილეობა სხვადასხვა მნიშვნელოვან ცერემონიაში (ძირითადად, დაკავშირებული სიმღერასა და კომპიზიტორობასთან).
ეკონომიკა-არსებობა
კუნძულებზე ევროპული დასახლების გაჩენამდე, ტივის ჰქონდა უხვი სამომხმარებლო მეურნეობა ნადირობის, თევზაოვის და საკვების მოპოვების ბუჩქებში, ზღვაში და სანაპიროს გასწვრივ. ევროპული დასახლების გაჩენის შემდეგ ტივი გახდა დასაქმებული ბევრ სხვადასხვა სამუშაოში რომელიც ეხებოდა ცხოვრების დამკვიდრებას, რაც მოიცავდა განათლებას, ჯანმრთელობას, საზოგადოებრივ სამუშაოებს და მთავრობას. მაშინ როცა ყოველ თემს აქვს მაღაზია სადაც საჭმელი და სხვა მატერიალური საქონელი შეიძლება იქნას შეძენილი, ტივის უმრავლესობა მეტად დაინტერესებულია ახალგაზრდებში ნადირობის და საკვების მოპოვების უნარის შენარჩუნებით. ერთადერთი უპირატესობა რაც ბუნებაში საკვების მოპოვებას აქვს, მაღაზიაში ნაყიდი საკვებისაგან განსხვავებით არის ის, რომ ტივი უფრო მეტად თავისი მშობლიური საკვებით იდგენს ყოველკვირეულ დიეტას.
სამრეწველო მეურნეობა
ზოგიერთ ადგილობრივ მრეწველობას ჰქონდა კომერციული წარმატება: აბრეშუმის ეკრანირებულ ქსოვილებს, ტანსაცმლის წარმოებას, ჭურჭელს და ახლახან დიდი ფიჭვის ტყის პლანტაციას, ავსტრალიური მთავრობის და რამდენიმე ტურისტული დაწესებულების მემკვიდრეობის წყალობით.ეს დარგი,რომელიც ეკონომიკური განვითარებისთვის უმნიშვნელოვანესია,ბოლო წლებში საკმაოდ განვითარდა.
ვაჭრობა
ვაჭრობა კონტინენტის ხალხთან (ავსტრალიასთან) არ არსებობდა XX საკუნუნის დასაწყისამდე მანამ, სანამ ევროპელები არ ჩამოვიდნენ კუნძულზე. შემდეგ კი ეს სფერო საკმაოდ განვითარდა.
შრომის დანაწილება
შრომის პრეკოლონიური დივიზია იყო ისეთი რომ ნადირობა ჰაერში და ზღვაში წარმოადგენდა მამაკაცთა ეკსკლუზიური დომეინს, მაშინ როცა ნათესების ამოღება, ხილის, ბოსტნეულის მოკრეფა ხეებიდან და მიწიდან იყო ქალების დომეინი. თუმცა ამის გარდა, ორივე კაცებიც და ქალებიც აგროვებნდენ და ასევე ნადირობდნენ მიწაზე ან ხეზე მცხოვრებ ცხოველებს, თევზებს, კუს კვერცხებს და ორივე სქესი თანაბრად უწევდა კონტრიბუციას დღიურ დიეტას. არ იყვნენ მთლიანი ან ან წილობრივი დროით მომუშავე სპეციალისტები.
ნათესაობრივი ჯგუფები და შთამომავლობა
მინი|ადგილობრივები მატრიარქალური კლანი არის ჯგუფი, რომლის წევრები მიიჩნევენ წინაპრებად დაუბადებელი სულიერი არსებების ჯგუფს, რომლებიც მდებარეობდნენ კლანის სპეციფიკურ ადგილებში, წყალში ან წყალთან ახლოს. პრეკოლონიურ რწმენის სისტემაში, ჩასახვა ხდება შემდეგი გზით; როდესაც მამა იპოვნის ასეთ დაუბადებელ სულისაგან ერთ–ერთს, ის უგზავნის მას თავის ცოლს, რომელიც იგივე კლანიდან უნდა იყოს. თითეულ კლანს ეძლევა სახელი, და კლანის წევრები ვალდებულები არიან დაეხმარონ თვიანთი კლანის სხვა წევრებს მორალურად, ფიზიკურად და ემოციურად სხვადასხვა სიტუაციებში. ეს კლანები შემდეგ არიან დაჯგუფებულები ოთხ ეგზოგამურ ჯგუფად. თითოეული ინდიივიდუალისათვის ორი კლანია მნიშვნელოვანი: საკუთარი კლანი და მისი მამის კლანი. სწორედ მამის კლანში უნდა ეძიებდეს ინდივიდი მეუღლეს. პირის მამის კლანი და სახეობა, რომელთანაც ის კლანია ასოცირებული, მიიჩნევა მის ,,ოცნებად" . პირის ,,ოცნება" არის შთაგონების წყარო გამომხატველობითი ცერემონიული ცეკვების, სიმღერებოსა და ხელოვნებისა. ტივის სოციალურ სამყაროში ყველა ენათესავება ერთმანეთს.
ხელოვნება
როდესაც „ტივის“ ენაში მიმდინარეობს ნელი ეროზია და ამავდროულად არაფერი უშლის ხელს ინგლისურ ენას, რომ აქტიურად შემოვიდეს ტომში, ამ დროს საფრხე ემუქრება ვერბალურ ხელოვნებას იმ კონტექსტში, რომ შესაძლოა ადგილობრივი ენა ჩაანაცვლოს ინგლისურმა. თუმცა ამის საპირისპიროდ უნდა ითქვას, ვიზუალური ხელოვნება (ხატვა; გამოქანდაკება და ცევკა) არის კარგად შენარჩუნებული ვინაიდან წარმოადგენს განსაკუთრებულ ნაწილს ცერემონიული ცხოვრებისა, მაგრამ ამავდროულად ისინი ნელ ნელა გადაიქცევიან კომერციულ პროდუქტად ისეთებად როგორიცაა ხის სკულპტურები ტექსტილი სამოსი და თიხის ჭურჭლის დიზაინი, ასევე სხვა ამასთან დაკავშირებული საწარმოები.
გარდაცვალება და სიცოცხლე სიკვდილის შემდეგ
ტივის ტომის მითოლოგიაში გამორჩეულია მითი, რომელიც დაკავშირებულია ფატალურ შემთხვევათა სიხშირესთან. მითს საფუძველი დაედო პურუკუპალის ვაჟის სიკვდილის შემდეგ (რომელიც, როგორც წყაროებო ირწმუნება, უყურადღებობამ შეიწირა). ლეგენდის მიხედვით, პურუკუპალი შევიდა ზღვაში შვილის სხეულთან ერთად და განაცხადა, რომ ამ დროიდან მოყოლებული ტივის ტომის ყველა წევრი უნდა მომკვდარიყო და არასოდეს დაბრუნებულიყო უკან. გარდაცვლილთა სულები ცხოვრობენ იმ ადგილას, სადაც დაკრძალული არიან. თუმცა, მიუხედავად ამისა, მითი გვეუბნება, რომ გარდაცვლილთა სულებს შეუძლიათ „მშობლიურ მიწაზე“ დაბრუნება, რათა აითვისონ ტივის ტომის კუთვნილებაში არსებული ტერიტორიები. ცხოვრება სულთა სამფლობელოში რეალურ ცხოვრებას ჰგავს იმ თვალსაზრისით, რომ გარდაცვლილები ნადირობენ, თევზაობენ და მართავენ სხვადასხვა ცერემონიას.
ტივის ტომი, ჩრდილოეთ ავსტრალია
მინი|ტივის კუნძულები სტატია ,,ტივი, ჩრდილოეთ ავსტრალია“ (The Tiwi of North Australia) ავტორი არის ავსტრალიელი მეცნიერი ჩარლზ ვილიამ მერტონ ჰარტი, რომელმაც 1960 წელს გამოსცა თავისი სტატია. ჰარტის ნაშრომი დაფუძნებულია სხვადასხვა ავტორის დამოუკიდებელ ნაშრომებზე, რომლებიც სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდნენ. სტატია შეეხება ტივის ტომის თანამდებობრივ მანიპულაციას და პოლიტიკურ ქცევას, მაგრამ მოიცავს აგრეთვე სოციალურ ცხოვრებას, საქორწინო ხელშეკრულებას, დაკრძალვის ცერემონიებს, საგვარეულო მტრობას, ანტაგონიზმს და ა. შ. ჰარტის ნაშრომი განიხილავს ტივის ფლორასა და ფაუნას, ტივის ეკონომიკურ ფუნქციებსა და ორგანიზაციებს, ასევე განხილულია თანამდებრობრივი სისტემის ფუნქციონალური ურთიერთობები. სტატიაში საუბარია ტივის კარჩაკეტილობის გეოგრაფიულ ფაქტორებზე და ხელსაყრელ გარემოპირობებზე, რომლებიც მათ შორის მოიცავს საკვების უხვ მარაგს. საბოლოოდ ავტორს მიაჩნია, რომ ცვლილებები, რომლებიც აისახა ტივის ტომზე განპირობებულია, პირველ რიგში, ევროპელების მისიით და მრავალჯერადი შეხებით. დოკუმენტში ძალიან მწირი მასალაა მატერიალურ კულტურაზე და სოციალიზაციის პროცესებზე, ასევე სქესობრივ სიმწიფეზე და სისხლით ნათესაობაზე.
ავსტრალიელი აბორიგენები: პირველი ადამიანი ავსტრალიაში
მიუხედავად იმისა, რომ ევროპელმა მეზღვაურებმა, განსაკუთრებით კი პორტუგალიელებმა და ნიდერლანდელებმა, პირველებმა აღმოაჩინეს და გადავიდნენ კიდევაც ავსტრალიის ნაპირებზე, პირველი დადასტურებული ცნობები ავსტრალიაზე და მის შემოგარენზე შემოიტანა ევროპაში დიდმა ინგლისელმა აღმომჩენმა – კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა. კუკმა თავისი ექსპედიცია მოაწყო 1769-1771 წლებში. ექსპედიციის დროს მან კონტინენტის აღმოსავლეთ ნაპირის ზოლი აღწერა და აღნიშნა რუკაზე. ჯეიმზ კუკის ეკიპაჟში შედიოდნენ ნატურალისტები, მათ შორის ბოტანიკოსი სირ იოზეფ ბენქსი. ახალი სამყაროს ღირსშესანიშნაობები იყო უნიკალური ფლორა და ფაუნა თავისი უცნაურობებით.
კაპიტანმა კუკმა და მის გვერდით მყოფმა ნატურალისტებმა სწრაფად გააანალიზეს ის ფაქტი, რომ ადგილობრივი ავსტრალიელები, როგორც ფიზიკური გარეგნობით, ისე ცხოვრების სტილით, იყვნენ განსხვავებულნი სხვა ხალხებისგან. შავი კანი და ფართო ცხვირი, დაბლა დაწეული წარბები და ტალღოვანი თმები (ხშირი წვერის ჩათვლით) აბსოლუტურად განასხვავებდა მათ აფრიკელი შავკანიანებისგან. თუმცა ზოგადად მათი კულტურის მოუმწიფებლობა ასევე  განახსვავებდა მათ წყნარი ოკეანის კუნძულების სხვა მობინადრეთაგან. ფიზიკური განსხვავება და კულტურული სიმარტივე - ეს ორი ფაქტორი იყო ევროპელების გაბატონებული შთაბეჭდილება, როცა პირველად აღმოაჩინეს ავსტრალია, თანამედროვე ანთროპოლოგებს მიაჩნიათ, რომ ეს ორი ფაქტორი მნიშვნელოვანია დღესაც, როდესაც საუბარია ავსტრალიელების რასობრივ და კულტურულ ისტორიაზე.
ავსტრალია არის დიდი და გეოლოგიურად ანტიკური კონტინენტი, მაგრამ დედამიწის დანარჩენ დიდ და მასიურ ნაწილებთან დამოკიდებულებაში ის ძალიანაა გამოცალკევებული. (ერთი ნიშანდობლივი რამ რაც აკავშირებს ავსტრალიას დანარჩენ მსოფლიოსთან არის პოლიტიკური, სოციალური და კულტურული კავშირები. მაგალითად ავსტრალიის თანამედროვე ქალაქები აშენებულია ამერიკის ქალაქების მსგავსად). თუმცა ავსტრალიის ასეთმა იზოლაციამ განაპირობა უნიკალური მცენარეების, ცხოველებისა და ადგილობრივი რასის შენახვა, დაცვა და გადარჩენა.
უმეტესწილად, ავსტრალიაზე ადამიანის პირველად გადასვლის ყველა ცნობა დამყარებულია ალბათობაზე და ვარაუდზე. სავარაუდოა, რომ ადამიანი, შესაძლებელია შემთხვევით, კონტინენტზე აღმოჩნდა საიდანღაც. ერთი შეხედვით, თუ მსოფლიო რუკას თვალს გადავავლებთ, ეს მიგრაცია ნებისმიერი კონტინენტიდან უფრო რთული იქნებოდა, ვიდრე აზიიდან. კუნძულების გრძელი ჯაჭვი, რომელიც ჩამოუყვება დაბლა წყნარ ოკეანეს სინგაპურის ,,სამეზობლოდან“, ადასტურებს მიგრაციის აშკარა წესს. იყო დრო, როცა ამ კუნძულების უმეტესობა დაკავშირებული იყო ერთმანეთთან მიწით. და ეს გაერთიანება ასევე აკავშირებდა აზიისა და ავსტრალიის კონტინენტებს. ასე, რომ ზოგ ხმელეთის მობინადრე ცხოველსა და ადამიანს შეეძლო უპრობლემოდ გადასულიყო აზიიდან ავსტრალიაში. პირველი ავსტრალიელები სავარაუდოდ უნდა მოსულიყვნენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიიდან. მათ ნახევარი გზა, სულ მცირე, წყლით უნდა გაევლოთ და როდესაც აღმოჩნდნენ ავსტრალიის კონტინენტზე, ისინი დარჩნენ იზოლირებულად დანარჩენი მსოფლიოსგან.
როდესაც ევროპელები ჩავიდნენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ ავსტრალიაში 1700 წლისთვის, ადგილობრივების ტექონოლოგია ძალზე მარტივი იყო: ისინი უმეტესად იყენებდნენ ლითონს, ჰქონდათ სასოფლო მეურნეობა, ჰყავდათ შინაური ცხოველები (ძაღლის გარდა), ჭურჭელი, და იყენებდნენ მშვილდ-ისარს. თუმცა ამ ადგილობრივების წინაპრებს არც ეს უკანასკნელი უნდა ჰქონოდათ, რადგან ლითონის დამუშავება უფრო გვიან პერიოდში განვითარდა. რაც შეეხება მშვილდ-ისარის გამოყენებას, ეს იარაღი საკმაოდ ფართოდ იყო გავრცელებული სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. თუმცა ბოლომდე არ დასტურდება ის ფაქტი იყენებდა თუ არა აზიიდან მიგრირებული ხალხი თავდაპირველად მშვილდ-ისარს.
ავსტრალიის კულტურა ევროპელების გამოჩენამდე
ავსტრალიის კონტინენტზე არსებობს განსხვავებული კლიმატი, მაგრამ ზოგადად ადამიანს ადვილად შეუძლია იქ არსებობა, უფრო მეტიც, დაბალ განვითარებული კულტურის მქონე აბორიგენ ავსტრალიელებსაც კი ადვილად შეეძლოთ არსებობა კონტინენტზე. განსაკუთრებით იმ შემთხვევას თუ გავითვალისწინებთ, რომ კონტინენტზე არ ბინადრობდნენ მტაცებელი, საშიში ცხოველები (გარდა გველისა), და კლიმატიც სამხრეთ კალიფორნიის მსგავსი იყო (თბილი და მშრალი). კონტინენტი მთლიანად იყო ,,თავისუფალი“ ტროპიკული ჯუნგლებისგან და მასთან დაკავშირებული დაავადებებისგან. თუმცა ავსტრალიის უდიდესი პრობლემა იყო წყლის ნაკლებობა და დღესაც არის, მიუხედავად თანამედროვე ტექნოლოგიებისა. კონტინენტის დაახლოებით 1/3 არის გვალვიანი მიწა ან ნახევარუდაბნო, სადაც წვიმა იშვიათად მოდის. ყველაზე წყალუხვი რეგიონი კი არის მდინარე მურეის ველი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ავსტრალიაში.
ტივის ტომის იდენტობა და ადგილმდებარეობა
ტივის მოსახლეობა 1986 წლის მონაცემებით დაახლოებით 2000 კაცს შეადგენდა. მათი მთავარი ქალაქებია: ნგუიუ (მელვილზე), პარლინგიმპი და მილიკაპიტი (ბათერსტზე), რომლებიც სინამდვილეში ძალიან პატარა ქალაქებია.
ზოგადად ყველა ავსტრალიურ ტომს გააჩნია თითქმის მსგავსი სახის კულტურა. იმის გარკვევა თუ რამდენი ტომი არსებობდა ავსტრალიაში, სანამ ევროპელები გამოჩნდებოდნენ შეუძლებელია, რადგან ,,ტომი“ ავსტრალიაში ნიშნავდა ჯგუფის გაერთიანებას, რომელსაც განსხვავებული ენა ჰქონდათ. ასეთი განსხვავებული ენა კი დაახლოებით ხუთასამდე არსებობდა. რა თქმა უნდა, ისეთი ლინგვისტური ჯგუფები, როგორებიცაა არუნტა, მურნგინი და ტივის ტომები, რომლებიც გადარჩნენ და შესწავლილ იქნა XX საუკუნის ანთროპოლოგების მიერ, შესაძლოა 500-ზე მეტნი ყოფილიყვნენ, თუმცა უდიდესი ტომების პოპულაციებიც კი 2000 კაცზე მეტს არ აჭარბებდა. მინი|ტივის ტომის სკულპტურა ტივის ხალხი ლაპარაკობს განსხვავებულ ენაზე, რომლებიც დაკავშირებულია აბორიგენულ ენებთან. მაგალითად, დღეს ნგუიუს სკოლებში ისწავლება ორი ადგილობრივი ენა. პარლინგიმპისა და მილიკაპიტის სკოლებში კი ინგლისური ენაა.
კულტურული იზოლაცია
ადამიანებს, რომლებიც ცხოვრობენ თანამედროვე მსოფლიოს მაღალგანვითარებულ ქალაქებში ძალიან გაუჭირდებათ იმის გაგება, თუ როგორი რთული და განსხვავებულია არსებობა ნადირობით და შემგროვებლობით. მონადირეები და შემგროვებლები ცხოვრობენ იზოლირებულად თავიანთ ოჯახებში და სახლებში. ტივის ტომის შემთხვევაშიც იზოლაციის და დაშორების მიზეზი იყო კუნძული, სადაც ცხოვრობდნენ, კერძოდ, მელვილისა და ბათერსტის კუნზულებზე. ეს ორი კუნძული მდებარეობს ავსტრალიის ჩრდილოეთით. ისინი ხმელეთის მთავარი ნაწილისგან დაშროებულია დაახლოებით 25 მილის მანძილზე. ეს მანძილი გაცილებით დიდია, ვიდრე საფრანგეთსა და ინგლისს შორის დაშორება. ტივის ტომის ტრადიციის მიხედვით, რომლისაც ღრმად სწამთ, სანამ თეთრი ადამიანები (ევროპელები) გამოჩნდებოდნენ მათ ტერიტორიაზე, არანაირი კავშირი არ არსებობდა კუნძულებსა და კონტინენტს შორის. მათ წარმოდგენებში ავსტრალიის სანაპირო ხაზი იყო ე. წ. ტიბამბინუმი, მკვდრების საუფლო, სადაც ტივის ტომის ყველა სული მიდიოდა სიკვდილის შემდეგ.
ტივის ტომი მუდამ კარჩაკეტილ ცხოვრებას ეწეოდა და უცხოელებსაც არ ჰქონიათ მათთან ხშირი შეხება. ორივე კუნძულის (მელვილისა და ბათერსტის) მაცხოვრებელს წარმოადგენდა ტივის ტომი და მათი საზღვრები მთავრდებოდა წყლის კიდეზე. ტივის ტომის წარმომადგენლები სხვა ტომელებზე არ ქორწინდებოდნენ. მათ გააჩნიათ საერთო ენა და საერთო ჩვეულებები. ტივის ტომს არ ჰყავს ხელისუფლება, ოფიციალური პირები და არ გააჩნიათ საერთო ყრილობები.
ტივის ტომელები ცხოვრობდნენ დღიდან დღემდე. ისინი ერთ ადგილას არ ჩერდებოდნენ და მუდამ გაფანტულნი იყვნენ კუნძულზე, სწორედ ამიტომაც ტომელები ერთმანეთს ხშირად კვირების მანძილზე ვერ ხედავდნენ.
პრესტიჟისა და გავლენის სისტემა
იმისათვის, რომ ტივის ტომში დიდი ადამიანი ან უხუცესთა შორის მთავარი ფიგურა გამხდარიყავი საჭირო იყო მთელი შენი ცხოვრება შეგეწირა ტომისთვის. ტივის ტომელების პრესტიჯი კი დამოკიდებულია ერთ დიდ ,,თამაშზე“, როგორც ისინი უწოდებენ. ტივის ტომის ცხოვრების ეს თამაში კი გულისხმობს ურთიერთდახმარებას, მეგობრობას, ურთიერთდაფასებას, კეთილმოსურვეობას და ა. შ. რაც არ უნდა გასკვირი იყოს ტივის ტომელისათვის დიდ წარმატებად ითვლებოდა ბევრი საკვების ფლობა, რადგან ამით ის თავისუფალი იქნებოდა საკვების მოძიებისგან და დრო დარჩებოდა სოციალური და ,,პოლიტიკური“ ცხოვრებისთვის. თუმცა, ყველაფრის მიუხედავად ტივის ტომის მამაკაცისთვის ძალაუფლების სიმბოლოს მაინც ქალი წარმოადგენდა. ქალი იყო ამ ,,დაუმთავრებელი თამაშის“ მთავარი კოზირი. ქალი ტივის ტომში მართლაც დაფასებული იყო. მაგალითად, ითვლებოდა, რომ თუ კაცს 25-30 წლის ასაკში რამდენიმე და ეყოლებოდა, ის იღბლიანი იყო. განსაკუთრებით კი მაშინ, თუ ამ დას ეყოლებოდა ასევე ქალიშვილები. ტივის უხუცესი დაკავშირებული იყო მრავალ ქალთან – თავის ცოლებთან, ქალიშვილებთან, ნახევარ ქალიშვილებთან, დებთან, ნახევარ დებთან, დისშვილებთან და დედასთან. ეს ყველა კი წარმოადგენდა უხუცესის ,,კაპიტალს“. ეს უკანასკნელნი კაპიტალს იმიტომ წარმოადგენდნენ უხუცესისთვის, რომ მას სრული უფლება ჰქონდა გამოეყენებინა ისინი რაშიც დასჭირდებოდა.
ამგვარად, ტივის ტომში როგორც ქალებისთვის, ისე კაცებისთვის ასაკი და გონივრული უნარჩვევები იყო გადამწყვეტი ფაქტორი თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად. ახალგაზრდა გოგოები ტივის ტომში წარმოადგენდნენ ,,მოძრავ ქონებას“, რადგან ქმრიდან ქმრის ხელში გადადიოდნენ. მაგრამ ასაკის მატებასთან ერთად, ახალგაზრდა გონიერ ქალს, მით უმეტეს თუ ახალგაზრდა ძმები ჰყავდა, თავისი ბედის განკარგვა შეეძლო. ასეთ ახალგაზრდა და-ძმებს თუ შორსმჭვრეტელი და გამჭრიახი დედაც ჰყავდათ, რომელიც რჩევებს მისცემდა თავის შვილებს, მაშინ ასეთი ქალიშვილის ქმრიდან ქმარზე გადაცემა რთული იქნებოდა. ამ მაგალითით კარგად ჩანს, თუ რა როლს თამაშობს ტივის ტომში ასაკი.
ქოწინებას ტივის ტომში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა, რადგან ქორწინებით, რომელიც მრავალჯერადი იყო, ტივის ხალხი ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირს ამყარებდა. მაგალითად, ახალგაზრდა ქალი და მისი სიძე ორმხრივ ურთიერთობაში იყვნენ, რაც ნიშნავდა იმას, რომ სიძე ვალდებული იყო ერჩინა მისი პოტენციური ცოლის დედა. ეს რჩენა არ გულისხმობდა, მხოლოდ საკვებით უზრუნველყოფას, რჩენაში შედიოდა ასევე მატერიალური კეთილდღეობის უზრუნველყოფა და ასევე ყველაფერი, რასაც დედა მოითხოვდა. ამის სანაცვლოდ სიძე ,,მიიღებდა“ სიდედრის (ცოლის დედის) ყველა ქალიშვილს. ტივის კაცებისთვის ასეთი სახის ქორწინებები პრესტიჟულად ითვლებოდა. უბედური იყო ის საშუალო ასაკის კაცი, რომელსაც თავისი გარდაცვლილი ძმის ცოლზე უწევდა დაქორწინება.
ცოტა რამ მედიცინის შესახებ მინი|ტივის ტომში გავრცელებული იყო ტრადიციული მედიცინა ტივის ტომში განვითარებულია ტრადიციული მედიცინა, რომელიც დამყარებულია ადგილობრივ გარემოზე. ტივის ტომში არსებობენ ისეთები, რომლებსაც აქვთ ადგილობრივი მცენარეების, ცხოველის ნაწილების და სხვა სამკურნალო საშუალებების დიდი ცოდნა. ასე რომ ტივის ტომს არ ჰყავს დროებითი ან მუდმივი მკურნალები, მკურნალობის მეთოდები ტრადიციით გადმოეცემა თაობებს.
ტივის ტომის საცხოვრებელი გარემო
მინი|ტივის ტომელი „ტივის“ ტომელები ცხოვრობენ ავსტრალიის ჩრდილოეთით მდებარე ორ კუნძულზე, მელვილზე და ბათერსტზე, ეს არის ტროპიკული ადგილი სავსე უამრავი რესურსით. სწორედ მხოლოდ ამ კუნძულების დამსახურებაა, რომ ავსტრალიის ეს რეგიონი საკმაოდ მდიდარია ტროპიკული რესურსით. მათი ექსპლუატაცია და დისტრიბუცია დამოკიდებულია ძალიან მცირე ტექნოლოგიურ და სოციალურ სამუშაოებთან, ამ მოთხოვნებს კი „ტივი“ მოსახლეობა აკმაყოფილებს. განსხვავებით სხვა შემგროვებლური ხასიათის მოსახლეობებისა სხვა რეგიონებში, „ტივი“ ხალხი თავიანთ რესურსებს გარკვეულწილად სხვაგვარად უდგებიან. მათთვის, მიუხედავად იმისა, რომ ყველა რესურსს თითქმის თანაბრად იღებენ და მოიხმარენ, არსებობს საკვანძო და მთავარი რესურსები, როგორიცაა იამსი (ტკბილი კარტოფილი). ძალიან ბევრი ანთროპოლოგი მიიჩნევს, რომ იამსი არის იმდენად საკვანძო რესურსი „ტივისთვის“, რომ სწორედ იგი ქმნის ეკოლოგიის მთლიან სისტემას. განხილვის საკითხი არის „ტივი“ ხალხში შრომის გენდერული დანაწილება, რადგან თითქმის ყველგან, ეს პრობლემა მოსახლეობამ სხვადასხვანაირად გადაჭრა. „ტივი“ მაცხოვრებლებისთვის რესურსების მენეჯმენტი რაღაც წილად დაკავშირებულია ფიზიკური სამყაროს კლასიფიკაციასთან და ძირითადად ეს ფაქტორი განსაზღვრავს ქალისა და მამაკაცის სამუშაოს, იქნება ეს საზიარო საქმე თუ ერთი კაცისთვის გასაკეთებელი, ანუ ინდივიდუალური. ეს ყველაფერი ძალიან აშკარად და ნათლად ჩანს თუ განვიხილავთ „ტივი“ ხალხის დამოკიდებულებას იამსებთან და ამ რესურსის მოპოვება - ექსპლუატაციასთან. საინტერესოა მათი დამოკიდებულება ამ რესურსის მიმართ მოპოვების გარეთ.
იამსის ძალა, როგორც თილისმა „ტივიში“
1912 წელს, ბიოლოგი სერ ბალდვინ სპენსერი ესტუმრა მელვილის კუნძულს ტიმორის ზღვაში. ის აკვირდებოდა ზოგადად „ტივის“ ცხოვრებას და ყოველდღიურ საქმიანობას. ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო, რაც მან ამ კუნძულზე შეამჩნია და ნაწილი გახდა, იყო „ტივის“ ცერემონია, რომელიც იამსის გარკვეულ სახეობას ეძღვნება. ამ კუნძულზე გავრცელებულია ბევრი სახეობა ამ რესურსის, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანი „ტივისთვის“ არის „კულამა“. ამ ცერემონიაში ჩართულები იყვნენ ადგილობრივი ბიჭები და გოგოები. სპენსერი ამ ცერემონიის შესახებ წერდა: „ახალგაზრდა ბიჭების და გოგოების სტიმულირება ფარულად დაკავშირებულია იმასთან, რასაც აქ იამსის ცერემონიას უწოდებენ“. დაახლოებით 40 წლის შემდეგ, როდესაც მელვილის კუნძულზე განხორციელდა კიდევ ერთი სტუმრობა, თითქმის არაფერი იყო განსხვავებული იმ ცერემონიაში იქიდან, რაც სერ ბალდვინ სპენსერმა აღწერა თავის მემუარებში. მიუხედავად იმისა, რომ შემდეგი ვიზიტისას არანაირი სამხილი არ აღმოჩნდა იმისა, რომ ეს ცერემონია შეიძლება ვინმესთვის სტიმულის მიმცემი იყოს, როგორც სპენსერი წერდა, არ ნიშნავს იმას, რომ ეს უკანასკნელი ცდებოდა. უბრალოდ, თვითონ „ტივი“ მოსახლეობაც ხვდება, რომ ამ ცერემონიებში მონაწილეობა არანაირ სტიმულს არ მისცემს არცერთ მათგანს და ვერც ადეკვატურად მოამზადებს ცხოვრების წესის შეცვლისთვის, რაც თავის მხრივ რადიკალურად შეიცვალა დასავლურ კულტურასთან ურთიერთობის შედეგად უკანასკნელ 50 წელიწადში. იმის გასაგებად, თუ რა მნიშვნელობა აქვს ამ ცერემონიას იმ ხალხისთვის, ვინც ამას კიდევ ასრულებს, ჯერ უნდა გავიგოთ რას თვლიან „ტივი“ ხალხი ზრდასრულობად, რადგან მათი აზრით, ეს ცერემონია სიყმაწვილიდან ზრდასრულობაში გადასვლასთან არის კავშირში (ასე აღწერა სერ ბალდვინ სპენსერმაც). „ტივის“ მოსახლეობა, ახლა უკვე დაახლოებით ათასი ადამიანი, ძალიან დიდი ხანია ცხოვრობს ერთსა და იმავე ტერიტორიაზე, მელვილისა და ბატჰარსტის კუნძულებზე, რომლებიც დარვინიდან არის ოცდაათი მილის მოშორებით, ანუ ავსტრალიის ჩრდილოეთი ტერიტორიის დედაქალაიდან. „ტივის“ ცხოვრების წესი მთლიანად განაპირობა გარემომ. მათ ოდითგანვე ისწავლეს ნადირობა და ხელი მიჰყეს შემგროვებლურ საქმიანობას. ამიტომ, დიდი როლი პიროვნების განვითარებაში მათ ტომში სწორედ ფიზიკურობას აქვს. ამ ყველაფრიდან გამომდინარე, შეგვიძლია კვლევების გარეშეც დავასკვნათ, თუ რას ნიშნავს მათთვის ზრდასრული ადამიანი.
საკუთარი სახელები „ტივიში“
„ტივი“, ჩრდილოეთის კუნძულების მაცხოვრებლები, ძალიან ბევრი რამით არიან სხვა ავსტრალიური კულტურებიდან განსხვავებულნი. ერთ-ერთი თვალში საცემი განსხვავება არის საკუთარ სახელებში. „ტივიში“ ისეთი სახელები აქვთ ადამიანებს თუ სხვა რამეს, რომელთა სწორად გამოთქმა ფაქტობრივად შეუძლებელია, რადგან ძალიან შორსაა ტიპური სახელებისგან. „ტივიში“ საკუთარი სახელები და მათთან დაკავშირებული ყველა ტრადიცია და ადათი ძალიან დიდ როლს თამაშობს მათ ყოველდღიურ ცხოვრებაში. ახლა ვეცდები ცოტა ამ დანიშნულებებზე ვისაუბრო.
„ტივიში“ თითქმის ყველას ინდივიდუალური, უნიკალური სახელი აქვთ, ხოლო ვისაც არ აქვს, დამატებით ჰქვია კიდევ რამე სახელი, რომ კაცმა ან ქალმა სახელის ინდივიდუალურობა შეინარჩუნოს. ამიტომ, მათი ხალხისთვის ნორმალურია თუ ერთმანეთს რამდენიმე სახელს ეძახიან და ასე განარჩევენ ადამიანებს. ზოგიერთ მაცხოვრებელს ოთხი, ხუთი ან მეტი სახელიც ჰქვია. ეს ფაქტი, სახელების მრავალრიცხოვნობა, აიხსნება იმით, რომ ნებისმიერ ნათესავს შეუძლია ახალ-შობილს სახელი უწოდოს. ეს ყოველთვის იწვევს იმას, რასაც „ტივიში“ ვხვდებით. ჩვენი გადმოსახედიდან, წარმოუდგენლად ჩანს ხუთი ისეთი სახელის დამახსოვრება და ყოველდღიურობაში დაძახება, რისი ერთხელ თქმაც კი დიდი სირთულეა. ახალშობილს სახელს ჯერ მამა არქმევს, ასევე მამის ძმები. სახელს აუცილებლად არქმევენ ასევე დედის ძმებიც და მათი ტოტემის კლანის უხუცესებიც კი. ინდივიდუალურად არცერთ ქალს არ შეუძლია ბავშვს სახელი უწოდოს ერთადერთის გარდა, ეს არის ბავშვის დედის დედა. ამის მიზეზი „ტივის“ ფონზე აშკარაა. ქალები ძირითადად არც რიტუალებში ღებულობენ ხოლმე მონაწილეობას, ხოლო მათ ტომში სახელის დარქმევაც კი რიტუალია, ამიტომ აღარ არის გასაკვირი, რომ ქალს ეს უფლება ჩამორთმეული აქვს, რაც კიდევ ერთი განსხვავებაა სხვა ავსტრალიური ტომებისგან.
ტოტემიზმი
მინი|სკულპტურა ავსტრალიაში „ტივიში“ ძალიან გავრცებულია ტოტემიზმის ტრადიციები და არ არსებობს დასახლება ან ოჯახი, რომელიც ამ ტრადიციებს პატივს არ სცემს. ერთი ტოტემის კლანს სხვა კლანთან ან კლანებთან შეიძლება ძალიან კარგი ურთიერთობა ჰქონდეს, ეხმარებოდნენ ერთმანეთს ყველაფერში, იქნება ეს საბრძოლო თუ სამშვიდობო საქმე. ეძახიან ერთმანეთს ძმას, მიუხედავად იმისა არიან თუ არა სისხლით ერთმანეთის ძმები, მაგრამ თუ ორი ტოტემის კლანი ერთმანეთს ემტერება, მათ შორის ზავი თითქმის შეუძლებელია. „ტივიში“ მაცხოვრებლებს არ აქვთ უფლება თავისი ტოტემის კლანიდან მოიყვანოს ვინმე ცოლად, რადგან ყველა მდედრი, ვინც მის კლანშია, ითვლება თავის დად. ტოტემიზმის ტრადიციას და ყველა ტოტემს ერთი ზოგადი სახელი აერთიანებთ - „პუკუი“. ეს სიტყვა ამავე ენაში ნიშნავს მზეს, ასევე სუნთქვას. ამიტომაც ეწოდა ტოტემებს სწორედ ეს სახელი, რომ ორივე ცნება ერთმანეთში გაეერთიანებინა. ტოტემის კლანებს, რა თქმა უნდა, ცალ-ცალკეც აქვთ სახელები, რაც მათ უნიკალურობას სძენს. ესენია: „ტჯილარუი“, „არირი“, „მანდუბუკა“, „ტანიკინი“ და ასე შემდეგ.
„ტივის“ გარეგნობა
ბოლო ცნობებით მელვილის კუნძულზე ჯამში 500 ადამიანი ცხოვრობს, რომლებიც მარტივად გამოირჩევიან სხვა ავსტრალიური წარმოშობის ხალხისაგან. მათი გარეგნობის ფორმირება დიდი ხნის წინ დაიწყო და რადგან სულ ერთსა და იმავე ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა, დიდად არ შეცვლილა ადრინდელი დროის შემდეგ. მათ ძალიან სპეციფიკური ფორმის თავი აქვთ. პატარა შუბლით გამოირჩევიან, ასევე შეწეული სახით და ქვედა ყბის განსაკუთრებული სიძლიერით. რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს, „ტივიში“ თითქმის ყველა ადამიანს ერთნაირი თმა აქვს, განსაკუთრებით კაცებს. მათი ხვეული შავი თმა საუკუნეების განმავლობაში უცვლელად გადაეცემა თაობიდან თაობას მემკვიდრეობით. რაც შეეხება მათ სახეს, კუნძულის ყველა მოსახლე ადრე თუ გვიან სახეს „იღებავს“. ისინი იხატავენ ორნამენტებს სიმეტრიულად სხვადასხვა ფერის ბუნებრივი რესურსის მეშვეობით. ძალიან გავრცელებულია რამდენიმე ვარიანტი სახის მოხატვისა. ერთ-ერთი არის მთლიანი სახის ნახშირით შავად მოხატვა. ძალიან დიდ ნაწილს ასევე შავად აქვს სახე მოხატული, ოღონდ ცხვირის წითლად შეხებვა განასხვავებთ. არის სხვა ვარიაციებიც, მაგალითად ზოგიერთი მათგანი ყურებს წითლად იღებავს, წვერს ყვითლად, ხოლო მთელი დანარჩენი სახე, რა თქმა უნდა, შავად აქვს ნახშირით „გაფერადებული“. თუმცა, ამ ყველაფრის მიუხედავად, ყველაზე მეტად, რაც „ტივის“ სხვა ავსტრალიური წარმოშობის ხალხისაგან განასხვავებს არის მათი „კოსმეტიკური ნაიარევები“ ტანზე. ზრდასრულ მაცხოვრებლებს უკვე თითქმის მთელი ტანი აქვთ ხოლმე ამ იარებით „მოხატული“. ეს სიმეტრიული ნახატები და ორნამენტები მათ სხეულებს უნიკალურად აქცევს ტომსა და კლანში. მიუხედავად იმისა, რომ ამ იარების გაკეთება საკმაოდ მტკივნეული პროცესია, რადგან კანის დაჭრას მოითხოვს, ყოველი მოსახლე იღწვის ახლის გაკეთებისკენ და ეს სიამაყედ მიიჩნევა. „ტივი“ მოსახლეობას ალბათ ერთადერთი საერთო დანარჩენ ხალხთან, ვინც ავსტრალიაში ცხოვრობს აქვთ ის, რომ ისინიც საშუალო სიმაღლის არიან.
ხელოვნების ფორმები
მინი|მელვილის კუნძული {აუსტრალია} მიუხედავად იმისა, რომ მელვილის კუნძული გამოყოფილია ავსტრალიის კონტინენტიდან დუნდასის სრუტით, ის მხოლოდ თოთხმეტი მილის სიგრძისაა და სრაფი დინების ორივე მხარეს ხელოვნების ფორმები, ძალიან წააგავს ერთმანეთისას. ეს კონტინენტი, რომლის ქერქისა და გამოქვაბულების ფერწერა ოენპელიისთვისაა დამახასიათებელი, არის წარმოსაჩენი ღირსშესანიშნაობა და მათ შორის ყველაზე მაღალი დონის დეკორატიული ხელოვნების ფორმა, რომელზეც მუშაობდნენ ავსტრალიელი აბორიგენები, როდესაც მელვილის კუნძული, შედარებით ამ უკანასკნელისგან, არის უაღრესად ფრომალიზებული და შეუძლებელია ნაშრომთა აზრი ინტერპრიტირებული იქნას ხელოვანის გარეშე. ამ კუთხით (თუმცა მათ ამის სხვადასხვა მოტივები ჰქონდათ) მელვილის კუნძულის ხელოვნება ძალიან ჰგავს ცენტრალური ავსტრილიელი აბორიგენების ხელოვნებას.
გამოხატვის მედიუმები
მელვილის კუნძულის აბორიგენებს, როგორც მატერიკზეა მოხატული, ჰქონდათ თავშესაფრების შიდა დიზაინი განსხვავებული, ქერქის ფურცლები, რომლითაც ისინი სახურავს ფარავდნენ, სრულიად მოხატული იყო და მსგავსად, ისინი თავს იცავდნენ წვიმისგან. ბაზედოვმა გამოიკვლია ნახატებიანი ქერქები, რომლებიც შეაგროვა მელვილის კუნძულებზე არსებულ პატარა ქოხებსა და ბანაკებში, რომლებიც თავისხმრივ, ეკუთვნოდათ ქოხებს, რომელიც მან შენიშნა დუნდას პატარა ციხესიმაგრესთან {პუნატა}, აპსლი სტრეიტსის ჩანაწერებში წერია: „ზოგიერთი მათგანი იყო ორნამენტებითა და თეთრ თიხაზე მოხატული ფიგურებით გაწყობილი; ერთ-ერთი კი იყო ფაქიზად და სიმეტრიულად გაკეთებული ფიგურა, რომელიც წააგავდა ჯვრის ფიგურას; მინი|ტივის მცხოვრებთა მიერ მოხატული კედელი ნორმალური ტომის ვითარებაში, ეს არის მხატვრობისა და კვეთის დიდი ხელოვნება, რომელიც გამოიყენებოდა დაკრძალვის ბოძების გასაკეთებლად, საზეიმო შუბების მსგავსი ფიგურების დასამზადებლად, ასევე დეკორატიული მოზრდილი კალათების გასაკეთებლად, მელვილის კუნძულის აბორიგენები მთლიან ნიჭს აქსოვდნენ მსგავსი ნივთების შექმნაში და წარმოაჩენდნენ მათი ხელოვნების უმაღლეს დონეს.
პუკამუნის დაკრძალვის ცერემონიის ეფექტი და გავლენა აშკარაა უამრავ ქერზე შესრულებულ ნახატებზე, რომლებიც შეგროვებული იქნა სხვადასხვა ექსპედიციებში. მაგალითად უამრავი ნაშრომი, შესრულებულია ზუსტად ისეთი სტილით, რომელსაც მელვილის კუნძულის ხელოლვანები გამოიყენებდნენ რათა გაეფორმებინათ დაკრძალვის ქვა და ასევე დაკრძალვის საატრიბუტო კალათები.
ფიგურები წააგავს ანჰემის მიწის ნაშრომებს, რომლებიც შექმნილია ხის ქერქისგან და ჩამოსხმულია ოკეანის სანაპიროებზე მოპოვებული ქვიშისგან, როგორც აკეთებდნენ ჩრდილო აღმოსავლეთ არნჰემის მიწაზე. მიუხედავად ამ დიდი შრომისა, კაცები აკეთებდნენ დიდ სამარხის ბოძებს, რომელთაც აძლევდნენ ადამიანის ფორმას და ასევე ამზადებდნენ უფრო პატარა ზომის იგივე ფიგურებს, რომლებიც დაკავშირებული იყო პუკამუნის დაკრძალვის ცერემონიებთან. ამ რიტუალში გამოყენებული ფიგურები საკმაოდ წააგავდა იმ ჩანაწერების ფიგურებს, რომლებიც ჩაწერილი იყო ჩრდილო აღმოსავლეთ არნჰემის მიწაზე.
ტექნიკები
მინი|ტივის ტომელთა მიერ დამზადებული ბოძები ფერები – პიგმენტები, რომლებიც გამოიყენებოდა სამარხთა ბოძების დეკორაციისთვის და ქერქზე ხატვის წარმოებისთის, იყო წითელი, ყვითელი და თეთრი ღია ყვითელი. იმიტომ, რომ კუნძულზე არ იყო შესაფერისი შავი პიგმენტები, მაგრამ ხელოვანები მაინც გამოიყენებდნენ შავი ნახშირის ნატეხებს ზოგ ადგილებში.
ღია ყვითელი მიწის, ანუ ჟანგმიწას (სახატავი საშუალების) საუკეთესო რესურსები იყო იმილუს ორმოებში ქეიპ ვან დიემენის მახლობლად. ამ ჟანგმიწას, ისინი ეძახდნენ იმილუს და როდესაც ის ერთად არის მოგროვილი, აქვს ნათელი ყვითელი ფერი, მაგრამ როდესაც ის გახურდება ცეცეხლით, ის იცვლის ფერს და ხდება სუფთა წითელი ფერი. რბილი თეთრი ქვები კი ხშირი იყო სანაპიროებზე. ყვითელი მიწები, არ არიან უბრალოდ ნიადაგში, ისინი ქვებში მოიპოვება, ისეთ ქვებში, როგორებიც კონტინენტზეა, მაგრამ მათი ქვებისგან განცალკევება შესაძლებელია დამტვრევით და წყალში გახსნით.
აბორიგენები, ხშირად საუბრობენ უმაღლესი დონის ჟანგმიწაზე, რომელიც ნუმანირას მახლობლად, ჩრდიოლეთ მელვილის კუნძულზე უნდა მოიპოვებოდეს და მათი შეგროვება მხოლოდ დაბალი დინების დროსაა შესაძლებელი. თავად არასოდეს მინახავს მსგავსი ხარისხის ჟანგმიწა პრაქტიკაში.
ფიქსატორები
სამი განსხვავებული სახის ფიქსატორები გამოიყენებოდა ნახატების გასამაგრებლად, ორივე ატრიბუტზე – ბოძებზე და კალათებზე, გამოიყენებოდა ისეთი ფიქსატორი, რომელიც გაამაგრებდა ნაშრომს და გააქვავებდა სამუდამოდ. ფიქსატორები: წებოვანი ჟელატინის საპი, რომელიც ორქიდის ხეებზე მოიპოვებოდა; ცვილი და ველური ფუტკრის თაფლი ერთმანეთში შერეული; და ოკეანის კუს კვერცხის გული; ფიქსატორები ძირითადად იყო შერეული პიგმენტებთან, ანუ საღებავებთან, ან პირდაპირ წასმული ჰქონდათ ფერწერული ნაშრომის მატერიაზე.
ჯაგრისები. უბრალო ჯაგრისები, გაკეთებული იყო ქერქის ზოლებისგან და სხვადასხვა სიგრძე ჰქონდათ მათ, ჯაგრისის ტარს კი ოთკუთხედი ფორმა ჰქონდა, რომელსაც ხელოვანები გამოიყენებდნენ, რათა დაეხატათ სხვადასხვა ფიგურები, ან დაესვათ წერტილები, ასევე ისინი გამოიყენებდნენ ცილინდრის ფორმის ჯოხებს, რომლებიც სამიდან ექვს ინჩამდე დიამეტრის იყო. მხატვრები ამ ცილინდრის ფორმის ჯოხებს ასევე ფერების გადაყვანისთვისაც გამოიყენებდნენ ნახატებზე.
ხელოვანები
აბორიგენების ჯგუფები, რომლებთანაც მიმუშავია ცენტრალურ და ჩრდილოეთ აუსტრალიაში, არ აქვთ სპეციალური კლასიფიკაცია ხელოვანების; ყველა ტივის აბორიგენი, მამაკაცი და ქალი, დროდადრო, ვალდებულნი ხდებოდნენ, რომ დაეხატათ სხეულები მათი ერთი რომელიმე ნათესავის ან უბრალოდ საგნის, რომელიც დაკავშირებული იყო პუკამუნის ცერემონიასთან.
ნბიდჯარმერ, იყო ძალზედ დასაქმებული პიროვნება, რომელსაც პრაქტიკულად დრო არ გააჩნდა, რათა შეესრულებინა ჩემთვის ქერქზე ნახატი. ის იყო ყველაზე დიდი ექსპერტი და ძირითადად აკეთებდა ჩუქურთმებსა და ნახატების ლამაზ, მრავალფეროვან ცერემონიულ შუბებს და მას უამრავი მსგავსი ნაშრომი ჰქონდა შესრულებული. ის იყო ასევე ძალიან მოთხოვნადი დეკორატორი პუკამუნისა და კულამას ცერემონიებში.
ჯამალამპუა და მალუმერინიტა არის ორი კაცი, რომელთაც ბევრი მმართებს მე, არა მხოლოდ უამრავი ქერქის კალათა და ნახატი, რომელიც ჩემთვის დაამზადეს, არამედ ასევე მდიდარი ინფორმაცია, რომელიც მათ მომაწოდეს თავიანთ სამყაროზე და მათ წარმოდგენებზე მსოფლიოს შექმნის შესახებ, ასევე მათ ტოტემურ წინაპრებზე და საკუთარი ხალხის ფილოსოფიაზე. ეს ორი ადამიანი არის ნამდვილად დიდი განძი მელვილის კუნძულისთვის, რადგან მათ სიკვდილთან ერთად გარდაიცვლება ის დიდი ისტორია და ცოდნა, რომელსაც ისინი ინახავდნენ და გადასცემდნენ თაობიდან თაობას, ახალგაზრდა თაობა ნაკლებად გამოხატავს ღრმა ინტერესს მსგავს კულტურულ სიმდიდრეებზე და შესაბამისად არის საფრთხე იმისა, რომ ეს ყველაფერი წარსულს ჩავარდეს ამ ორი ადამიანის სიკვდილთან ერთად.
თავი II შექმნის პერიოდი
რა განსხვავებებიც შეიძლება არსებობდეს მელვილის კუნძულის კულტურასა და სხვა დანარჩენი კონტინენტის კულტურებს შორის, ზოგ ასპექტში მოცემული განსხვავებები განხილვას ექვემდებარება, მაგრამ შექმნის ისტორიები ადასტურებს, რომ ორი კულტურა გაიშალა ერთი და იმავე სათავიდან.
შექმნის პერიოდთან ახლოს, ორივეს, მელვილის კუნძულისა და კონტინენტის, შემქმნელი, ქალი და კაცი, გადააკეთეს, ან თავიანთი თავი გადაიკეთეს, ვარიაციულ ქმნილებებად, მცენარეებად და სხვა ბუნების ნაწილებად.
არ დასტურდება ის ფაქტი, რომ ტოტემთა ჩამონათვალი სრულია, და რომ მას არ აკლია სხვა წევრები, ითვლება, რომ აბორიგენმა ხელოვანებმა, ნახატებში აღწერეს უმეტესი ნაწილები ბუნების თავიანთი მითური წინაპრების მიხედვით. უფრო დეტალურმა გამოკვლევებმა და ექსპედიციებმა, შეიძლება გამოავლინოს სხვა ტოტემური ადგილები და კულტები.
სიით ოცდამეთოთხმეტე ტოტემური წინაპარი, რომელიც ილუსტრირებულია ქერქზე შესრულებულ ნახატზე, არის საეჭვო და დაუბალანსებელი პროპორციებით. მეტი ვიდრე 3 მათგანი წარმოადგენს ხეებს და მათი უმეტესობა ევკალიპტისაა. დარჩენილი ოთხი ჯგუფი არის: ბუნებრივი ძალები, ჰაერის ქმნილებები, ზღვა და ერთი უსიცოცხლო ტოტემი, ანუ წითელი ჟანგმიწა. არცერთი მიწის ბინადარი ცხოველი ან რეპტილია არ არის წარმოდგენილი ქერქის ნახატებში, რომლებიც ტოტემურ ადგილებშია წარმოდგენილი, მაგრამ მსგავსი ტოტემური ქმნილებები მრავლად გვხდება მითებში. ეს ფაქტები ძლიერ კონტრასტშია ცენტრალური ავსტრალიის რწმენასთან, რომელიც დაკავშირებულია ტოტემურ ქმნილებებთან, სადაც თითქმის ყველა ბინადარი არსება, ნაწილი კი ქმნილება, იღებს მონაწილეობას ტოპოგრაფიაში; მცენარეული ტოტემები არ არის ხშირი ცენტრალურ აუსტრალიაში.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრალიელები
ჰერცოგი
thumb|ალბას მესამე ჰერცოგი დონ ფერნანდო ალვარეს დე ტოლედო ჰერცოგი (Herzog, duc, duke, duca, dux) — ძველ გერმანელებთან ტომის (dux) არჩევითი ბელადი. დასავლეთ ევროპაში ადრინდელ შუა საუკუნეებში — ტომის მთავარი. ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პირობებში — დიდი ტერიტორიების მფლობელი (სამხედრო ლენურ ეპარქიაში მეორე ადგილზე იყო მეფის შემდეგ). ფეოდალური დაქუცმაცებულობის მოსპობის შემდეგ — ერთ-ერთი მაღალი თავადაზნაურული ტიტული.
ლიტერატურა
კატეგორია:წოდებები კატეგორია:არისტოკრატიული წოდებები
ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი
ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას გურჯაანში, შალიკაშვილების ქუჩაზე. გაიხსნა 2006 წლის 6 იანვარს, რასაც წინ უძღვებოდა მცირე მასშტაბის სარეაბილიტაციო სამუშაოები. არის ჯონ (მალხაზ) შალიკაშვილის სახელობის.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
ალდე კაკაბაძე
ალდე კაკაბაძე (დ. 18 ოქტომბერი, 1932, თბილისი — გ. 31 იანვარი, 2016) — ქართველი   მხატვარ-კერამიკოსი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1976). საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1987). ღირსების ორდენის კავალერი.
დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია, 1964 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა იქვე. კაკაბაძის შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია მაღალი პროფესიონალური ოსტატობა, მასალის, კოლორიტის, პროპორციების ფაქიზი შეგრძნება, მკაფიოდ გამოსახული ეროვნულობა, პოეტურობა. ნამუშევრები:„საქორწილო დოქი“ (1966, სსრკ მხატვართა კავშირი), „ხევსური ქალის პორტრეტი“ (1977, საქართველოს სურათების გალერეა), „ჩიტებიანი დოქი“ (1973, სსრკ მხატვართა კავშირი) და სხვა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი კერამიკოსები კატეგორია:დაბადებული  18 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1932 კატეგორია:გარდაცვლილი 31 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 2016 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ა კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვრები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვრები კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კიკი კოგელნიკი
კიკი კოგელნიკი (დ. 22 იანვარი, 1935, ბლეიბურგი, ავსტრია – გ. 1 თებერვალი, 1997, ვენა, ავსტრია) — ავსტრიელი ფერმწერი, მოქანდაკე, ბეჭდვის ოსტატი და  პოპ-არტის წარმომადგენელი. სწავლობდა ვენის სამხატვრო აკადემიაში და 1961 წელს ნიუ-იორკში გადავიდა საცხოვრებლად. კოგელნიკი ითვლება ავსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე თანამედროვე პოპ-არტის წარმომადგენელად.
ცხოვრება და მოღვაწეობა (1960-იანი წლები)
კოგელნიკმა დაიწყო თავისი მოღვაწეობა ვენაში, 1961 წელს, აბსტრაქტული ნამუშევრების ჩვენებით. იგი დაქორწინდა ავსტრიელი აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმ მხატვარ არნულფ რაინერზე.
კოგელნიკი ახლოს იყო აგრეთვე სხვა აბსტრაქტულ ექსპრესიონისტთან, მათ შორის ამერიკელ მხატვართან სემ ფრენსისთან და 1961 წელს მასთან ერთად გაატარა დრო ნიუ-იორკსა და სანტა-მონიკაში (კალიფორნია). კოგელნიკი 1962 წელს ნიუ–იორკში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც იგი შეუერთდა მხატვართა ჯგუფს, რომელშიც შედიოდნენ როი ლიხტენშტეინი, კლას ოლდენბურგი, ენდი უორჰოლი, ლარი რივერსი, ტომ ვესელმანი, ჯონ მიტჩელი, რობერტ რაუშენბერგი და ჯასპერ ჯონსი.
მინი|კიკი კოგელნიკი - „ქალი რობოტი“ (1964 წელი) ამ პერიოდში მის ნამუშევრებზე დიდი გავლენა მოახდინა პოპ-არტის ფერებმა და იმდროინდელმა მასალებმა. სწორედ ამ პერიოდში შექმნა უამრავი მკვეთრი ფერის ეიფორიული სივრცის თემატური ნახატები.
1966 წელს კოგელნიკის ლონდონში ყოფნისას, მისი ნიუ-იორკის სტუდიაში ხანძარი გაჩნდა. იმავე წელს,კოგელნიკი დაქორწინდა სხივური თერაპიის დოქტორ, პროფესორ ჯორჯ შვარცზე ლონდონში, ვისგანაც 1967 წელს შეეძინა შვილი სახელად მონო.
ცხოვრება და მოღვაწეობა (1970-იანი წლები და შემდგომ)
1970-იან წლებში კოგელნიკმა ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რაც შემდეგ ქალთა ნამუშევრების სახელით გახდა ცნობილი. მხატვარი განსაკუთრებით ეხებოდა ქალის როლს, რომელიც კომერციულ რეკლამაში იყო წარმოდგენილი. ინტერესდებოდა ფემინისტური საკითხებით ირიბად.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
კიკი კოგელნიკი სიმსივნით გარდაიცვალა 1997 წლის 1 თებერვალს ვენაში, დაკრძალულია ავსტრიის ქალაქ ბლეიბურგში. 1998 წელს კოგელნიკს სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა ავსტრიის უმაღლესი ხელოვნების მედალი, ავსტრიის მეცნიერების და ხელოვნების ღირსების ჯვარი. 1995 წელს კიკი კოგელნიკს მიენიჭა ქალაქ ვენის პრემია ვიზუალური ხელოვნებაში შეტანილი წვლილისთვის.
ნიჟნი-ტაგილის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი
ნიჟნი-ტაგილის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი (Собор Казанской иконы Божией матери) — მართლმადიდებლური ეკლესია სვერდლოვსკის ოლქში, ქალაქ ნიჟნი-ტაგილში. ეკლესიის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1841-1847 წლებში.
ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ტაგილის ეპარქიას.
ისტორია
ყაზანის ეკლესია მოქმედებდა 1871 წლამდე, როდესაც იგი გადაიტანეს სხვა ადგილზე, ხოლო მის ადგილზე 1872 წელს ააშენეს ხის ეკლესია, რომელიც შემდეგში შიგნიდან შელესეს. იგი აკურთხეს 1872 წლის 6 ნოემბერს კვლავ ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. 1897 წელს ტაძარს მიაშენეს ეგვტერები: მარჯვენა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე - აკურთხეს 1900 წელს, მარცხენა დიდმოწამე პანტელეიმონ მკურნალის სახელზე - აკურთხეს მხოლოდ 1952 წელს.
ტაძარი გადაურჩა 1920-1930-იანი წლების დევნის პერიოდს. 1930 წელს იგი გაიყო ორ ნაწილად: ყაზანის ედინოვერულად და ნიკოლოზის „სერგიევის“ ეკლესიებად, მაგრამ კვლავ გაერთიანდნენ 1942 წელს. 1940-იან წლებში ერთადერთი მოქმედი ტაძარი იყო ნიჟნი-ტაგილში.
1996 წელს ეპისკოპოს ნიკონის თაოსნობით ყაზანის საკათედრო ტაძარი საპატრიარქო მეტოქი გახდა, ხოლო ორი წლის შემდეგ მისივე ინიციატივით გადაკეთდა ნიჟნი-ტაგილის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელობის მამათა მონასტრად.
არქტექტურა
ყაზანის მამათა მონასტერი მდებარეობს ნიჟნი-ტაგილის მრავალსართულიან საცხოვრებლებს შორის, მისი ტერიტორიის სიახლოვეს გადის რკინიგზის ტოტი, ახლოს მდებარეობს ორი კოოპერატივი. ტაძარი ყოველთვის ღიაა მომლოცველებისათვის.
ედემ ლაგვილავა
ედემ ლაგვილავა (დ. 28 ივნისი, 1948, მარტვილი — გ. 21 მარტი, 2022, თბილისი) ქართველი მათემატიკოსი, პედაგოგი. უდიდესი წვლილი შეიტანა აკადემიკოს ილია ვეკუას სახელობის ფიზიკა-მათემატიკური სკოლის განვითარებაში, სკოლას თავდაპირველად თავად გაუთქვა სახელი, როდესაც საბჭოთა კავშირის პერიოდში, ურთულესი კონკურენციის პირობებში, ჩააბარა მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის უნივერსიტეტში, მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე.
ნიჟნი-ტაგილის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი
არქტექტურა
ტაძრი სამთავიანია, შეღებილია მუქ ცისფრად კუთხეებში თეთრი პილასტრებით. ყველა გუმბათი ხახვისებური და რვაკუთხაა. ტაძრის ცენტრალური გუმბათი დამყარებულია რვაკუთხა გუმბათის ყელზე, რომელიც განთავსებულია ნაგებობის ცენტრში. კომპოზიცია სრულდება აფსიდით.
ედემ ლაგვილავა
ბიოგრაფია
ედემ ლაგვილავა თავად სწავლობდა ი. ვეკუას სახელობის 42-ე საჯარო სკოლაში, სკოლის დამთავრების შემდგომ მან ჩააბარა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. უნივერსიტეტში სწავლობდა 1966-1968 წლებში, ხოლო 1968-1972 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის უნივერსიტეტში, მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. 1972-1974 წლებში იყო რაზმაძის სახელობის მათემატიკური ინსტიტუტის ლაბორანტი. 1977-78 წლებში ამავე ინსტიტუტის უფროსი ლაბორანტი,ხოლო 1978-86 წლებში ინსტიტუტის უმცროსი მკვლევარი. 1986 წლიდან გარდაცვალებამდე ინსტიტუტის უფროსი მკვლევარი. 1997 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა ი. ვეკუას სახელობის სკოლაში, მათემატიკის პედაგოგად, რა დროსაც დიდად განავითარა სკოლის მათემატიკური პროფილი. მისმა მოსწავლეებმა მრავალ საერთაშორისო ოლიმპიადაზე იასპარეზეს წარმატებით (IZHO, IMO და სხვა).
სამეცნიერო მოღვაწეობა
ედემ ლაგვილავას გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო ნაშრომი, ძირითადი მოღვაწეობის სფერო იყო მატრიცული ფუნქციების ფაქტორიზაციის პრობლემა და ანალიტიკური ფუნქციების კვლევა. ის ძირითადად მოღვაწეობდა ლაშა ეფრემიძესთან და გიგლა ჯანაშიასთან. გიგლასთან ერთად მან განავითარა ლაგვილავა-ჯანაშიას მატრიცის სპექტრალური ფაქტორიზაციის მეთოდი, რომელიც მერილენდის უნივერსიტეტმა დააპატენტა 2016 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1948 კატეგორია:ქართველი მათემატიკოსები კატეგორია:გარდაცვლილი 21 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
ნიჟნი-ტაგილის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი
სქოლიო
კატეგორია:ნიჟნი-ტაგილის ტაძრები კატეგორია:ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ტაძრები
არაპონგა
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 152 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26.83 კმ²-ზე. ფართობი 303 793 კმ²-ია.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
მამლუქთა დინასტია (ერაყი)
მამლუქების ერაყული დინასტია (مماليك العراق) — დინასტია, რომელიც ერაყს XVIII საუკუნიდან ადრეულ XIX საუკუნემდე მართავდა. მისი წარმომადგენლები მამლუქები იყვნენ. 1704-1831 წლებში ერაყს ეთნიკურად ქართველი მამლუქები მართავდნენ.
ქართველმა მამლუქებმა ერაყის მდგომარეობა წინ წაწიეს, განსაკუთრებული როლი ითამაშა დაუდ ფაშას მიერ გატარებულმა რეფორმებმა. 1831 წელს ოსმალეთის სულთანმა, დაუდის აჯანყების გამო და, ასევე, იმის შიშით, რომ მომავალშიც განმეორდეობდა აჯანყება, მოსპო ეს დინასტია და ისინი თანამდებობაზე ოსმალო ფაშებით ჩაანაცვლა. ოსმალური ერაყი პირველ მსოფლიო ომამდე არსებობდა, თუმცა მამლუქები მაინც დიდ როლს თამაშობდნენ ერაყში სხვა მართველ თანამდებობებზე. ნაჯი შავკათი (1891 – 1980), ერაყის პრემიერ-მინისტრი 1930-1931 წლებში, ერაყის ქართველი მამლუქების შთამომავალი იყო.
სქოლიო
კატეგორია:მამლუქები კატეგორია:ერაყის ისტორია
ელისაბედ მოსი
ელისაბედ სინგლტონ მოსი ('Elisabeth Singleton Moss; დაიბადა 1982 წლის 24 ივლისს, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია , აშშ) - ამერიკელი მსახიობი და პროდიუსერი. მას უამრავი პრიზი აქვს მიღებული, მათ შორის ორი Primetime Emmy Awards და ორი Golden Globe Awards.
მან დაიწყო მოღვაწეოდა 1990 წელს და მოიპოვა აღიარება NBC-ს პოლიტიკური სერიალში The West Wing (1999-2006). ასევე ის მონაწილეობდა AMC- ის დრამატულ სერიალში Mad Men (2007–2015). მან მოიგო ოქროს გლობუსის ჯილდო საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის - მინისერიალი ან სატელევიზიო ფილმი დეტექტივ რობინ გრიფინის განსახიერებაში BBC- ის მინისერიალში Top of the Lake (2013), ასევე მან მოიგო ემის ჯილდო დრამატული სერიალში მთავარი როლისთვის დრამატულ სერიალში The Handmaid's Tale (2017 - დღემდე) ჯუნგ ოსბორნის როლის შესრულებისთვის.
ფილმეში მოსს ჰქონდა მეორეხარისხოვანი როლები როგორებიცაა: გოგონა, რომელსაც შეაწყვეტინეს (1999), წაიყვანე ბერძნამდე (2010) და ჩვენში (2019) და მთავარ როლები ფილმებში : The One I Love (2014), The Square (2017) და The Invisible Man (2020). მან ასევე ითამაშა ალექს როს პერის სამ ფილმში, მათ შორის მისი სუნი (2018). მისი თეატრალური მუშაობა მოიცავს ბროდვეის სპექტაკლებს Speed the Plow  და ჰაიდის ქრონიკები. ამ უკანასკნელისთვის მან მიიღო ნომინაცია ტონის ჯილდოზე სპექტაკლის საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.
ადრეული ცხოვრება
თავდაპირველად, მოსს სურდა პროფესიონალი მოცეკვავე გამხდარიყო. ის დადიოდა ბალეტზე კენედის ცენტრში ვაშინგტონში.
კარიერა
მოსმა 2005–2006 წლებში საშინელებათა სერიალში „ შემოჭრა “,  მეორეხარისხოვანი როლი შეასრულა და კვლავ გამოჩნდა ტელევიზიაში გრეის ანატომიის 2007 წლის ეპიზოდზე, სახელწოდებით "ჩემი საყვარელი შეცდომა" და სერიალში " საშუალო ". იგი ასევე გამოჩნდა მერი ლამბერტის 2007 წლის საშინელებათა ფილმში "სხვენი" და დამოუკიდებელ დრამაში " დღე ნულოვანი" (2007).
2006 წელს მან მონაწილეობა მიიღო AMC დრამატული სერიალში Mad Men. 2010 წელს იგი ნომინირებული იყო ქალის საუკეთესო მეორეხარისხოვანი როლისთვის ემიზე.
2011 წელს მოსის დებიუტი შედგა West End- ის როლში, როგორც მართა დობი, ლილიან ჰელმანის პიესაში "ბავშვთა საათი", კირა ნაითლთან ერთად. პიესა გაიხსნა, ლონდონში, 22 იანვარს, 2011 წელს. 2012 წელს მან მონაწილეობა მიიღო დრამაში On the Road
მოსმა ითამაშა დეტექტივი რობინ გრიფინი Sundance Channel– ის 2013 წლის მინისერიალში ტბის თავზე. თავისი როლისთვის, მოსმა მიიღო ო ქროს გლობუსის პრემია საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის - მინისერიალი ან სატელევიზიო ფილმი. 2014 წელს მოსმა ითამაშა დამოუკიდებელ ფილმში Listen Up Philip
2020 წელს მოსმა ითამაშა ფილმში " შერლი", მაიკლ შტულბარგთან ერთად. მას ასევე ჰქონდა მთავარი როლი საშინელებათა-თრილერულ ფილმში "უხილავი ადამიანი", რომელიც გამოვიდა 2020 წლის 28 თებერვალს.