cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
CDMA
უპირატესობები
იმის გამო, რომ ტექნოლოგია გაცილებით უფრო ფართო სიხშირულ სპექტრს იყენებს, ის უფრო მდგრადია ხელისშემშლელი ფაქტორების მიმართ და უფრო მდგრადია ქალაქის პირობებშიც. ასევე დაბალია CDMA ქსელის გაშლის ღირებულება და შესაბამისად, შესაძლებელია გაცილებით ნაკლები გადასახადის დაწესება წუთობრივ მომსახურებაზე. გამომდინარე იქიდან რომ, როდესაც მობილური ოპერატორი აწესებს წუთობრივ გადასახადს, ღირებულებაში ქსელის გამართვაზე დახარჯული თანხის ამოღების წილიც არის ჩადებული.
საბოლოოდ კი, ეს ყველაფერი ტექნოლოგიას საკმაოდ პერსპექტიულს ხდის ფიქსირებული სატელეფონო კავშირის მიწოდების შემთხვევაში. მომხმარებელი, რომელიც მას ფიქსირებული სატელეფონო კავშირისთვის იყენებს, სარგებლობს როგორც მაღალი ხარისხის დაცული სატელეფონო კავშირით, ასევე მონაცემთა გადაცემის მაღალი სიჩქარით.
GSM სისტემების აქტიური მწარმოებელი კომპანიების მიერ ტექნოლოგიის უპირატესობის გამოხატვაა ისიც, რომ CDMA ტექნოლოგიაზე, კონკრეტულად კი W-CDMA(Wideband Code Division Multiple Access)-ზეა დაფუძნებული UMTS, GSM მესამე თაობის განვითარება.
რაც შეეხება მობილურ ტერმინალებს CDMA2000 სისტემებისათვის, მსოფლიო მობილური ტელეფონების მწარმოებელი ლიდერები უკვე საკმაოდ ფართო მოდელების რიგს წარმოადგენენ მომხმარებლის წინაშე, მათ შორის არის საკმაოდ ინოვაციური მოდელები, რომლებიც მაღალ ტექნიკურ მაჩვენებლებს შეიცავენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტელეკომუნიკაცია
ვალიკო ჯუღელი
ვალერიან (ვალიკო) ანთიმოზის ძე ჯუღელი (დ. 1887, სვირი — გ. 30 აგვისტო, 1924, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი და სამხედრო პირი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან, საქართველოს სახალხო გვარდიის სარდალი, „დამკომის“ წევრი. უშუალო მონაწილე 1918-1921 წლებში მომხდარ თითქმის ყველა ბრძოლისა. გამოირჩეოდა საოცარი პირადი ვაჟკაცობით. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით ჩახშობილ იქნა 1920 წლის ანტისახელმწიფოებრვი აჯანყება ცხინვალის რეგიონში. 1921 წლის მარტიდან ემიგრაციაშია, საქართველოში დაბრუნდა 1924 წლის აჯანყების მოსამზადებლად, მაგრამ „ჩეკამ“ დააპატიმრა და იმავე წლის აგვისტოში დახვრიტეს. გამოცემული აქვს საკუთარი მოგონებები — დღიური („მძიმე ჯვარი“, ტფილისი, 1920 წელი).
ბიოგრაფია
სწავლობდა ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში, ამ პერიოდში ჩაება სოციალ-დემოკრატიული წრეების მუშაობაში და მონაწილეობას იღებდა 1904-1905 წლების საპროტესტო დემონსტრაციებში. 1912 წელს დაასრულა სოხუმის გიმნაზია და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის უნივერსიტეტში. სტუდენტობის პერიოდში მუშაობდა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ბოლშევიკურ ფრაქციაში. 1916 წლის ზაფხულში, ვალერიან ჯუღელი დააპატიმრეს თბილისში და ჩასვეს მეტეხის ციხეში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მიემხრო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის მენშევიკურ ფრაქციას. იყო თბილისის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტისა და საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი, 1918 წლიდან კი — ამიერკავკასიის სეიმისა და საქართველოს პარლამენტის წევრი. 1917 წლის დეკემბრიდან სათავეში ჩაუდგა საქართველოს წითელი გვარდიის (1918 წლის ივნისიდან - სახალხო გვარდიის) ჩამოყალიბების საქმეს. 1917 წლის 12 დეკემბერს (ახალი სტილით) მისი მეთაურობით გვარდიელებმა დაიკავეს თბილისის არსენალი და განაიარაღეს იქ მდგომი რუსული გაბოლშევიკებული სამხედრო ნაწილები. საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, იგი არჩეულ იქნა სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბის წევრად. მთავარი შტაბის ნომინალური მეთაური იყო ნოე ჟორდანია, თუმცა, პრაქტიკულად, სახალხო გვარდიას ვალიკო ჯუღელი მეთაურობდა. იგი პირადად უჩვენებდა თანამებრძოლებს ბრძოლის მაგალითს სამხედრო მოქმედებების მიმდინარეობისას. იბრძოდა პირველი რესპუბლიკის პერიოდში წარმოებულ ყველა სამხედრო კონფლიქტში. მის შესახებ რუსეთის საბჭოთა რესპუბლიკის სამხედრო ატაშე პ. სიტინი საიდუმლო მოხსენებაში წერდა:
1919 წელს, ვალერიან ჯუღელი აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის სიით; გახლდათ სამხედრო კომისიის წევრი. რუსეთ-საქართველოს 1921 წლის ომის მიმდინარეობისას, ოსიაურის ბრძოლაში (4-6 მარტი) მსუბუქად დაიჭრა. 1921 წლის მარტში ვალიკო ჯუღელმა მთავრობასა და დამფუძნებელი კრების პრეზიდიუმთან ერთად დატოვა საქართველო და ემიგრაციაში გაემგზავრა. ჩაება ანტისაბჭოთა ბრძოლის პროცესში. 1922 წელს, სხვა სამხედროებთან ერთად შეიმუშავა და რესპუბლიკის მთავრობას განსახილველად გაუგზავნა საქართველოში შეიარაღებული აჯანყების გეგმა. 1923-1924 წლებში სპეციალური წვრთნა გაიარა საფრანგეთის რესპუბლიკის 35-ე ქვეითთა პოლკში. 1924 წელს თანამებრძოლებთან ერთად არალეგალურად დაბრუნდა საქართველოში. თავდაპირველად ცხოვრობდა გურიაში, შემდეგ გადავიდა თბილისში, სადაც შევიდა დამოუკიდებლობის კომიტეტის სამხედრო კომისიაში და სათავეში ჩაუდგა აჯანყების სამზადისს. 1924 წლის 6 აგვისტოს საქართველოს სსრ საგანგებო კომისიამ („ჩეკა“) დააპატიმრა. „ჩეკაში“ მას უჩვენეს აჯანყების გეგმა, რის შემდეგაც ვალიკო ჯუღელმა, დარწმუნდა რა აჯანყების წარმატებით დასრულების შეუძლებლობაში, თვითმკვლელობა სცადა, თუმცა, უშედეგოდ. თვიმთმკვლელობის მცდელობის შემდეგ ჯუღელმა მოითხოვა თანამებრძოლებთან შეხვედრა, რათა აჯანყება გაეუქმებინათ. „ჩეკამ“ ამისათვის გაათავისუფლა პატიმარი ვანო ღლონტი, მაგრამ საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ცეკამ, მიღებული წესების თანახმად, რომელიც „ჩეკას“ მეშვეობით დაპატიმრებულ 551 თანამებრძოლთან კონტაქტს გამორიცხავდა, ვალერიან ჯუღელს უპასუხა, რომ აჯანყება არ იგეგმებოდა. ვალიკო ჯუღელმა თანამებრძოლებს გაზეთ „კომუნისტიდანაც“ მიმართა აჯანყების გაუქმების მოთხოვნით. 1924 წლის 28 აგვისტოს აჯანყების დაწყების შემდეგ, 30 აგვისტოს ვ. ჯუღელი თბილისში დახვრიტეს.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 1887 კატეგორია:გარდაცვლილი 1924 კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები ვალიკო კატეგორია:საქართველოს სახალხო გვარდიის წევრები
ასარხადონი
მინი|გამარჯვების [[სტელა.]] ასარხადონი (აქადური:  აშურ-ახე-იდდინნა "აშური ძმად მეკუთვნის"; არამეული: ܐܵܫܘܿܪ ܐܵܗܐܹ ܐܝܼܕܝܼܢܵܐ; אֵסַר חַדֹּן; Ασαραδδων; Asor Haddan ) — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 680-ძვ. წ. 669 წლებში. გამეფდა სამოქალაქო ომის შედეგად. საშინაო პოლიტიკაში ეყრდნობოდა ვაჭრებს, ქურუმებს. აღადგინა თავისი მამის სინახერიბის მიერ დანგრეული ბაბილონი. მსხვილ სავაჭრო-კულტურულ ცენტრებს დაუბრუნა პრივილეგიები და გადასახადებისაგან გაატავისუფლა. წარმატებით ეწეოდა დაპყრობით პოლიტიკას. ასურეთს კვლავ დაუმორჩილა სირია, პალესტინა, ფინიკია, დაიპყრო ეგვიპტე (ძვ. წ. 675-ძვ. წ. 671). ასარხადონს ბრძოლები ჰქონდა არამეულ, ირანულ და იმიერკავკასიიდან შემოსეულ ტომებთან. პირველი ცნობები ასურეთის ახალი მტრების — კომერიელების და სკვითების შესახებ შემონახულია ასარხადონის წარწერებში. ასარხადონმა თავისი სამფლობელო ორ შვილს გაუყო: ასურეთი ასურბანიფალს არგუნა, ბაბილონი — შამაშმუქუნს.
სქოლიო
კატეგორია:ასურეთის მეფეები
ჟანრი ლოლაშვილი
ჟანრი ლოლაშვილი (დ. 22 აპრილი, 1942, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მსახიობი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1942 კატეგორია:ქართველი მსახიობები კატეგორია:ქართველი მხატვრები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ასასი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი ასასი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ანგკორ-თომი
thumb|300px|დასავლეთის კარიბჭე ანგკორ-თომი — კამბოჯის დედაქალაქი XII საუკუნიდან XV საუკუნის I ნახევრამდე (თანამედროვე პროვინცია სიემრეაპის ტერიტორიაზე). აშენდა ჯაიავარმან VII-ის დროს, XII საუკუნის ბოლოს. 1431 წელს ანგკორ-თომი დაიპყრეს სიამელებმა. ამ დროიდან დაიწყო მისი დაცემა. ამჟამად მკვდარი ქალაქია. შედის ანგკორის არქიტექტურულ კომპლექსში.
ისტორია
ქალაქი ლატერიტისგან ნაგები კედლით იყო გარშემორტყმული და ჰორიზონტის ოთხივე მხარეს ჰქონდა მასშტაბური კარიბჭეები, რომელთაგანაც ქალაქის მთავარი ტაძრისკენ ოთხი გზა მიემართებოდა. ის მასობრივი მშენებლობები, რომლებიც ჯაიავარმანმა განახორციელა, სახელმწიფო რელიგიად მაჰაიანას ბუდიზმის (ინდუიზმის ნაცვლად) გამოცხადების თანმხლები მოვლენა იყო. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც მეფემ თავად მიიღო ბუდიზმი. ჯაიავარმანის მმართველობის პერიოდში ინდუისტური ტაძრები გადაკეთდა ბუდისტურად და, შესაბამისად, ანგკორ-ვატიც ბუდისტურ სალოცავად იქცა. მისი სიკვდილის შემდეგ ინდუზმი დროებით აღდგა მანამდე, სანამ XIV ს-ში თერავადას ბუდიზმმა არ დაიკავა გაბატონებული მდგომარეობა.
ანგკორ-თომის გეოგრაფიულ და რელიგიურ ცენტრს წარმოადგენდა ბაიონის ტაძარი, რომლის ყველაზე გამორჩეული ნიშანი მასიური ქვის სახეების სიმრავლეა მრავალ კოშკზე, რომლებიც მისი ცენტრალური ნაწილის გარშემოა განლაგებული. ტაძარი ასევე ცნობილია თავისი რელიეფებით, რომლებიც წარმოგვიდგენენ მოთოლოგიური, ისტორიული და საერო სცენების უჩვეულო კომბინაციას.
ბაიონი კჰმერის არქიტექტურის ბაროკალური სტილის ყველაზე განსაცვიფრებელი წარმომადგენელია და უპირისპირდება ანგკორ-ვატის კლასიკურ სტილს. თავად ტაძარს გარს აკრავს სამი გალერეა, ორი ქვედა დონეზე, ხოლო მესამე _ უფრო ზემოთ. სამივე მათგანი ერთმანეთისგან ძალიან მცირე მანძილით არის დაშორებული. განსხვავებით ანგკორ-ვატისგან, რომელიც შთაბეჭდილებას ახდენს მასშტაბური არქტექტურითა და ღია სივრცეებით, ბაიონი თითქოს ჩარჩოშია მოქცეული, რომელიც მისთვის მეტისმეტად ვიწროა.
ტა პროჰმის ტაძარი ანგკორ-თომიდან დაახლ. ერთი კილომეტრით არის დაშორებული აღმოსავლეთ მხარეს და ის ბაიონის სტილითაა ნაგები. ანგკორის ტაძრების უმრავლესობისგან განსხვავებით, ტა პროჰმს თითქმის ისეთივე სახე შეუნარჩუნეს, როგორიც აღმოჩენის მომენტში ჰქონდა: ხეების უნცაური ჯიშები (რომელთა იდენტიფიცირებაც დავის საგანია), რომლებიც ნანგრევებზე იზრდება და ჯუნგლები, რომლებიც გარს არტყია ტაძარს, ტურისტებს შორის ანგკორის კომპლექსს ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ადგილად აქცევენ.
ტა პროჰმი, ანგკორ-ვატთან და ანგკორ-თომთან შედარებით, ღარიბია თხრობითი ხასიათის რელიეფებით. ერთ-ერთი ვერსიით ბუდისტური ხელოვნების ნიმუშები ჯაიავარმანის სიკვდილის შემდეგ ინდუისტებმა გაანადგურეს, თუმცა ბუდისტური მითოლოგიური სცენების ზოგიერთი გამოსახულება მაინც შემორჩა. ერთ-ერთი ძალიან დაზიანებული რელიეფი გამოხატავს სიდჰარტჰას (მომავალი ბუდას) "დიდ განშორებას" მამამისის სასახლესთან. რელიეფებში ასევე გვხვდება მედიტაციაში მყოფი ბერებისა და ასკეტების, დევატებისა და ტაძრის მცველთა გამოსახულებები.
ჯაიავარმანის მიერ მშობლებისათვის მიძღვნილი მეორე ტაძარი _ პრეაჰ კჰანი _ ანგკორ-თომის უკიდურეს ჩრდილოეთშია განლაგებული. ტა პროჰმის მსგავსად ისიც თითქმის ხელუხლებლად დატოვეს და აქაც უამრავი ხე და სხვა მცენარე იზრდება ნანგრევებზე. ტაძარი "ბრტყელი" სტილისაა და მისი გეგმა ძალიან ჰგავს ტა პროჰმისას. პრეაჰ კჰანშიც გვხვდება ქვაზე კვეთის ნიმუშები. საინტერესოა მეოთხე ზღუდის კედელზე გამოსახული გარუდა (ფრინველის მსგავსი არსება ბუდისტურ და ინდუისტურ მითოლოგიაში), რომელსაც ხელში უჭირავს ნაგა (ბუდიზმსა და ინდუიზმში გველისმაგვარი არსება). ზემოთა ნაწილში ნიშებში განთავსებული იყო ბუდას გამოსახულებები, რომლებიც ჯაიავარმანის სიკვდილის შემდეგ დაწყებული ანტიბუდისტური მოძრაობისას გაანადგურეს.
ანგკორ-თომის კიდევ ერთი ღისშესანიშნაობა იყო სპილოების ტერასა. ჯაიავარმანი მას პლატფორმად იყენებდა, რომლიდანაც თვალს ადევნებდა თავისი ძლევამოსილი ჯარის დაბრუნებას. ტერასის სახელწოდება მომდინარეობს მის აღმოსავლეთ მხარეს შესრულებული სპილოების რელიეფებიდან.
ლიტერატურა
კატეგორია:კამბოჯის ისტორია
იმედაძე
საკუთარი სახელი იმედაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
Clavatula strebeli
Clavatula strebeli — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
დევდარაკი (მრავალმნიშვნელოვანი)
საკუთარი სახელი დევდარაკი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ასასი (აფხაზური)
ასასი (აფხ. სიტყვასიტყვით — სტუმარი) — აფხაზეთში გლეხთა კატეგორია, უდრის ქართულ ხიზანს, „მინდობილს“. ასასებს აფხაზეთში უწოდებდნენ ფეოდალური კლასის იმ წარმომადგენლებსაც, რომლებიც სხვა რომელიმე ფეოდალის მიწა-წყალზე სახლდებოდნენ და მისი ქვეშევრდომნი ხდებოდნენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთი
Body Love
Body Love — მუსიკოს კლაუს შულცეს სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1977 წელს. იგი ამავე დროს არის ფილმის სხეულის სიყვარული საუნდტრეკი.
2005 წელს ლეიბლზე Revisited Records გამოვიდა დისკის ახალი გამოცემა.
სქოლიო
კატეგორია:კლაუს შულცეს ალბომები კატეგორია:1977 წლის საუნდტრეკები
ანგკორი
ანგკორი – IX-XIII საუკუნეების ხუროთმოძღვრული კომპლექსი ქ. სიემ-რეაპის მახლობლად კამბოჯაში. შეიქმნა ქმერების ფეოდალური სახელმწიფოს აყვავების პერიოდში. შემორჩენილია სატახტო ქალაქების იაშოდხარაპური (დაარსდა IX საუკუნის დასასრულს) და ანგკორ-თომის (XII საუკუნის დასასრული და XIII საუკუნე) ნანგრევები, ქვის ტერასები და სატაძრო ანსამბლები. ანგკორის ერთ-ერთი უდიდესი ანსამბლია ანგკორ-ვატი (1300 მ × 1500 მ, სიმაღლე 66 მ; დაახლოებით 113-1150 წლები). მთავარ ტაძარს გარს ერტყმის ტერასებად განლაგებული სვეტებიანი გალერეების 3 მწკრივი. ანგკორის კომპლექსში შედის აგრეთვე გეგმით კვადრატული ქ. ანგკორ-თომი (ფართობი 9 კმ²), რომლის ცენტრში აგებული ბაიონის ტაძრისაკენ ქალაქის კარებიდან ოთხი ქუჩა მიემართება. ბაიონის 54 კოშკი და ჭიშკრის 5 კოშკი შემკულია ადამიანის 2,4 მ-იანი სკულპტურული სახეებით. ანგკორში უხვად არის გამოყენებული ქვაში ნაკვეთი რელიეფი, ქანდაკება; ტაძრების გალერეების კედლები შემკულია ბატალური და საყოფაცხოვრები სცენების ამსახველი მოხატულობით.
ლიტერატურა
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კამბოჯაში
ალავარი
ალავარი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, თამარისის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 310 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 200 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ანდრეი ჩიკატილო
ანდრეი რომანის ძე ჩიკატილო (Андрі́й Рома́нович Чикати́ло; დ. 16 ოქტომბერი, 1936 — გ. 14 თებერვალი, 1994) — ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული სერიული მკვლელი საბჭოთა კავშირში. 1978 წლიდან 1990 წლამდე მან ოფიციალური მონაცემებით 53 ადამიანი მოკლა. მსხვერპლთა შორის იყო: 21 ბიჭი, რომელთა ასაკი მერყეობდა 7 წლიდან 16 წლამდე, 14 გოგონა — 9-იდან 17 წლამდე; მსხერპლთა შორის იყვნენ აგრეთვე 17 გოგო და ქალი. მეტსახელები: „ცოფიანი ცხოველი“, „როსტოველი მფატრავი“, „წითელი მფატრავი“, „ტყის ზოლის მკვლელი“, „მოქალაქე X“, „საბჭოთა ჯეკ-მფატრავი“. ჩიკატილოს მიერ ჩადენილი მკვლელობებისათვის შეცდომით დახვრიტეს ალექსანდრე კრავჩენკო.
ცხოვრება 1978 წლამდე
ანდრეი ჩიკატილო დაიბადა 1936 წელს უკრაინის სუმის მხარის სოფელ იაბლოჩნოეში ღარიბ ოჯახში. 1941 წელს მამამისი საომრად წავიდა და მალე ტყვედ ჩავარდა. საბჭოთა კავშირში ტყვეები მოღალატეებად და მშიშრებად მიიჩნეოდნენ.
ომის შემდეგ 1946-1947 წლებში უკრაინაში შიმშილი იყო და ანდრეის ძალიან ეშინოდა გარეთ გასვლა. არსებობს ცნობები, რომ მისი უფროსი ძმა სტეფანე გაიტაცეს და 1933 წლის შიმშილის დროს შეჭამეს. არსებობს ასევე ვარაუდი, რომ საკუთრივ მშობლებმა შეჭამეს სტეფანე. თუმცა შემდგომ სტეფანეს დაბადების ან გარდაცვალების არანაირი დოკუმენტები არ მოიპოვებოდა.
არსებობს ცნობები, რომ ანდრეი ჰიდროცეფალიით დაიბადა და 12 წლამდე ენურეზით ავადმყოფობდა, რის გამოც დედა მას გამუდმებით სჯიდა. 1944 წელს ანდრეი სკოლაში წავიდა. მისი კლასელები და მასწავლებლები მას ახასიათებდნენ როგორც დინჯ ბავშვს. მასწავლებელს აოცებდა ანდრეის უმწეობა, მიუხედავად არც ისე ცუდი ფიზიკური აღნაგობისა, ანდრეი ვერავის ვერ უწევდა წინააღმდეგობას და ყველაფერზე ტირილს იწყებდა რის გამოც თანატოლები ხშირად დასცინოდნენ. თუმცა, როგორც ამბობდნენ იგი არ იყო ცუდი მოსწავლე.
კიდევ ერთი ჭორი არის ანდრეის ბავშვობასთან დაკავშირებით. გერმანული ოკუპაციის დროს, პატარა ანდრეი უყურებდა თუ როგორ ხვრეტდნენ გერმანელები ხალხს. ბავშვების გასაყრელად ჯარისკაცებმა მათ თავებს ზემოთ გახსნეს ცეცხლი. ყველა ბავშვი გაიქცა, ანდრეი კი წაიქცა და გონება დაკარგა. გერმანელებს იგი მკვდარი ეგონათ და დახვრეტილებთან ერთად ორმოში ჩააგდეს, სადაც მან მთელი ღამე გაატარა და თუ ეს მართალია, სავარაუდოა, რომ ამ ფაქტმა მის ფსიქიკაზე დამანგრევლად იმოქმედა.
როგორც თანასოფლელები ამბობდნენ, ანდრეის არ უყვარდა ფიზიკური შრომა, მიუხედავად უკიდურესი სიდუხჭირისა იგი მშობლებს არ ეხმარებოდა. ომის შემდეგ მამამისი ტყვეობის გამო ვერ შოულობდა კარგ სამსახურს, რის გამოც ჩიკატილოების ოჯახი ძალიან გაჭირვებული იყო.
18 წლის ჩიკატილო მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე ჩასაბარებლად მოსკოვში გაემგზავრა, მაგრამ უნივერსიტეტში ვერ მოხვდა, ერთ-ერთი ვერსიით მას მამამისის წარსულმა შეუშალა ხელი. 1955 წელს დაამთავრა ახტირკის კავშირგაბმულობის ტექნიკუმი. შემდეგ ჩააბარა მოსკოვის ელექტრომექანიკური ინსტიტუტის რკინიგზის ინჟინერიის დაუსწრებელ ფაკულტეტზე.
1957-1960 წლებში ჩიკატილო შინაგან ჯარებში მსახურობდა, სადაც მისი სიტყვებით ყველანაირ დამცირებას განიცდიდა. ზოგი ვერსიით მას, როგორც პასიურ ჰომოსექსუალისტს იყენებდნენ.
არმიის შემდეგ იგი როსტოვის ოლქში გადასახლდა, სადაც სატელეფონო სადგურზე ინჟინრად დაიწყო მუშაობა.
ჩიკატილოს ადრეული ასაკიდან დაქვეითებული პოტენცია ჰქონდა, რის გამოც იგი ერიდებოდა ქალებთან ურთიერთობას. პირველად ქალთან სქესობრივი კონტაქტის დამყარების მცდელობა მას 24 წლის ასაკში ჰქონდა, რაც სრული კრახით დამთავრდა. მიუხედავად ამისა 1964 წელს მან ცოლად შეირთო თავისი დის მეგობარი ფედოსია ოდნაჩევა. როგორც მოგვიანებით ფედოსიამ მოყვა, ანდრეის იმპოტენცია მათი ცოლქმრობის დასაწყისშივე გამოვლინდა. სქესობრივი კონტაქტი მათ ორ-სამ თვეში ერთხელ ჰქონდათ. მიუხედავად ამისა ფედოსიას 3 შვილი ეყოლა. პირველი ჩვილობისას დაიღუპა. მეორე ვაჟი კი მოგვიანებით რეციდივისტი ბანდიტი გახდა.
1978 წელს იგი ოჯახთან ერთად ქალაქ შახტებში გადავიდა, სადაც ტექნიკუმში დაიწყო მუშაობა. ამავე წლის დეკემბერში მან უკვე პირველი მკვლელობა ჩაიდინა.
სერიული მკვლელობების დაწყება
1978 წლის 22 დეკემბერს მან ჩაიდინა პირველი მკვლელობა. მსხვერპლი 9 წლის ელენა ზაკოტნევა იყო. მკვლელობა მოხდა მეჟევომის ქუჩაზე ნომერ 26-ში. ეს სახლი ჩიკატილომ ოჯახისგან ფარულად იყიდა. ის მას მეძავებთან შესახვერდათ იყენებდა. გოგონა მან შეიტყუა იმ დაპირებით რომ საღეჭ რეზინს მისცემდა. მას უბრალოდ თავის გართოდბა უნდოდა, მაგრამ როდესაც მან გახდა დაუწყო გოგონამ ყვირილი მორთო და იმის შიშით რომ არავის გაეგონა ჩიკატილო მას ზემოდან დააწვა და მოგუდა. მსხვერპლის ტანჯვებმა იგი აღაგზნო და ორგაზმი განაცდევინა. გოგონას გვამი და მისი სასკოლო ჩანთა ჩიკატილომ თავიდან მოიშორა. 24 დეკემბერს გვამი იპოვეს და იმავე დღეს დააპატიმრეს მკვლელობაში ეჭვმიტანილი ალექსანდრე კრავჩენკო, მართალია მას ვერ დაუმტკიცეს ზაკოტნევას მკვლელობა, მაგრამ ის მოგვიანებით დაიჭირეს ქურდობისთვის, ციხეში ის მკვლელთან და ნარკომანთან ერთად ჩასვეს, მათ კრავჩენკო ცემეს და აიძულეს ზაკოტნევას მკვლელობა ეღიარებინა.
აღიარებიდან 4 წელიწადში კრავჩენკო დახვრიტეს მკვლელობისთვის, რომელიც ჩიკატილომ ჩაიდინა.
პირველმა მკვლელობამ ჩიკატილო შეაშინა და მას სამი წელი არავინ მოუკლავს. თუმცა 1981 წელს მან მოკლა 17 წლის მეძავი ლარისა ტკაჩენკო. ის მან ტყეში წაიყვანა რათა სექსით დაკავებულიყო მაგრამ უშედეგოდ. ჩიკატილო ვერაფრით აღეგზნო და როდესაც ლარისამ დასცინა მან რამდენიმე ჭრილობა მიაყენა დანით, პირი მიწით ამოუვსო, მოგუდა და ძუძუები მოაჭამა, გვამი მეორე დღესვე იპოვეს.
თითქმის ერთი წლის შემდეგ, 1982 წლის 12 ივნისს მან 12 წლის ლუბოვ ბირიუკი მოკლა. მკვლელობების სერია დაიწყო : 1982 წელს მან საერთო ჯამში 7 ბავშვი მოკლა (9 დან 16 წლამდე). მომავალ მსხვერპლს ის ან ავტობუსის გაჩერებაზე ან ვაგზალზე ხვდებოდა და სხვადასხვა მიზეზებით უახლოვდებოდა მათ (მოკლე გზის ჩვენება, ლეკვები, მარკები, ვიდეომაგნოტოფონები და ა.შ. ) მიჰყავდა ღრმად ტყეში (ზოგჯერ ისინი რამდენიმე კილომეტრსაც გადიოდნენ - ჩიკატილო ყოველთვის წინ მიდიოდა) და საკმარისი მანძილის გავლის შემდეგ მოულოდნელად დანით ესხმოდა თავს.
დამახინჯებულ სხეულებზე 60-მდე ნაჭრილობევს პოულობდნენ, უმრავლესობას მოჭრილი ან მოჭმული ჰქონდათ ცხვირი, ენება, გენიტალიები, მკერდი, ამოთხრილი ჰქონდათ თვალები (ჩიკატილო მსხვერპლის მზერას ვერ უძლებდა) მის მსხვერპლთა შორის იყო არაერთი მაწანწალა, ალკოჰოლიკი და გონებრივად ჩამორჩენილი. მსვერპლთან ის იშვიათად ამყარებდა სქესობრივ კავშირს და ორგაზმს მკვლელობის მომენტში აღწევდა როდესაც ის ასოთი გვამს ეხებოდა.
პირველი დაპატიმრება
1984 წელს მან 15 ადამიანი მოკლა. მსხვერპლთა საერთო რაოდენობამ 32-ს მიაღწია. ამ წლის 1 აგვისტოს მან ახალი სამსახური მიიღო, მას ბევრი მოგზაურობა უწევდა და ეს მას ხელს აძლევდა. უკვე 8 აგვისტოს მან ქალი და 12 წლის გოგონა მოკლა.
1984 წლის 14 სექტემბერს იგი როსტოვის ცენტრალურ ბაზარში საეჭვო ქცევების გამო დააკავეს. იგი ცდილობდა გოგოების გაცნობას. უხეშად ელაზღანდარებოდა მათ საზოგადოებრივ ტრანსპორტში და პირდაპირ ავტოვაგზალზე დაკავდა ორალური სექსით. დაკავებისას მას უპოვნეს დანა, ვაზელინის ქილა და დახვეული თოკი. მიუხედავად ჩატარებული ექსპერტიზისა მას ვერ დაუმტკიცეს მკვლელობები და იგი 1984 წლის 12 დეკემბერს გამოუშვეს. 1985 წლის იანვარში ის ნოვოჩერსკასკში გადავიდა საცხოვრებლად, ხოლო 1990 წელს როსტოვში, სადაც მან სიცოცხლის უკანასკნელი თვეები გაატარა.
პირველი დაკავების შემდეგ მან კიდევ 21 ადამიანი მოკლა.
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინელი სერიული მკვლელები კატეგორია:საბჭოთა სერიული მკვლელები კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი კრიმინალები კატეგორია:დაბადებული 16 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1936 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1994
ტეიდე
ტეიდე (Teide) — მოქმედი ვულკანი კუნძულ ტენერიფეზე. წარმოადგენს ესპანეთის უმაღლეს წერტილს (ზღვის დონიდან 3718 მ). შედგება უძველესი კალდერისა და შედარებით ახალგაზრდა შიდა კონუსისაგან. იკავებს კუნძულის 2/3-ს. მწვერვალზე მდებარეობს მცირე ზომის კრატერი, ხოლო ფერდობებზე პარაზიტული კონუსია. ნაპრალებიდან გამოიყოფა გავარვარებული აირები.
ტეიდე ერწყმის ვულკან პიკო-ვიეხოს (3103 მ) კონუსს, სადაც მდებარეობს მოზრდილი კალდერა ლა-კანიადასი. დაახლოებით 150 ათ. წლის წინ წარმოიქმნა უძლიერესი აფეთქებითი ამოფრქვევა, რომელსაც ზღვის დონიდან დაახლოებით 2000 მ-ზე მოჰყვა მსხვილი კალდერის წარმოქმნა. თანადროულ დროში ტეიდე მიძინებულ ვულკანად მიიჩნევა, უკანასკნელი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1909 წელს. შედარებით მცირე ზომის ამოფრქვევა გამოვლინდა 1704 და 1705 წწ. 1706 წლის ამოფრქვევამ გაანადგურა ქალაქი და ნავსადგური გარაჩიკო და ასევე რამდენიმე მომცრო სოფელი.
ტეიდე წარმოადგენს მსხვილ ტურისტულ ობიექტს. აქვე მდებარეობს ეროვნული პარკი (ფართობი 18,990 ჰა), რომელიც იუნესკომ 2007 წლის 28 ივნისს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანა.
სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის მთები კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ესპანეთში
ვევე
ვევე (Vevey) — ქალაქი შვეიცარიაში, ვოს კანტონში, ჟენევის ტბის ჩრდილოეთ ნაპირზე, ლოზანის სიახლოვეს, შვეიცარიის ფრანგულენოვან ნაწილში.
ვევეში მდებარეობს 1867 წელს დაარსებული კვების მრეწველობის მსოფლიო გიგანტის, „ნესტლეს“ სათავო ოფისი. 1875 წელს, სწორედ ვევეში გამოიგონა დანიელ პეტერმა რძიანი შოკოლადი.
ვევეს ტერიტორიაზე დასახლებების კვალი შეიმჩნევა ჯერ კიდევ ძვ. წ. II ათასწლეულში.
სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის ქალაქები
გაგრა
გაგრა (Гагра) — ქალაქი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.
გეოგრაფია
მდებარეობს გაგრის ქედის სამხრეთ კალთაზე, გაგრის უბის ვიწრო სანაპირო ზოლში, ზღვის დონიდან 7-50 მეტრზე, სოხუმიდან 80 კმ.
გაგრა ზღვისპირა კლიმატური კურორტია. ჰავა ზღვის ნოტიო სუბტროპიკულია თბილი ზამთრით და ცხელი ზაფხულით. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 14,1 °C, იანვრისა – 6,2 °C, აგვისტოსი – 23 °C. ნალექები 1340 მმ წელიწადში. მზის ნათების ხანგრძლივობა 1830 სთ წელიწადში. ზღვის წყლის ტემპერატურა ზაფხულში 22-26 °C.
სამკურნალო ფაქტორებია სუბტროპიკული ჰავა, ზღვა და პლაჟი. მკურნალობის ძირითადი მეთოდია ბალნეო და კლიმატოთერაპია.
ისტორია
პირველად იხსენიება 1308 წლის რუკაზე „გაგარის“ ფორმით, რაც ძველ ქართულში „ხეობაში ვიწრო გასასვლელს“ ნიშნავდა. იტალიელი პიეტრო ვისკონტის ეს რუკა ამჟამად ვენეციის სან-მარკოს ბიბლიოთეკაში ინახება. ძველად აქ, ზღვის პირას, გზა გადიოდა, რომელიც ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთს საქართველოსთან და, საერთოდ, სამხრეთ კავკასიასთან აკავშირებდა. XIV-XV სს. იტალიურ და კატალონიურ რუკებზე აღნიშნულია Cacary//Chachari//Cacar//Chatari ფორმით. შუა საუკუნეების წყაროებში გაგრა მოხსენიებულია სხვა სახელწოდებებითაც — ვენეციური „კონტეზი“ (ნავსადგური), სპარსული „დერბენტი“ (ჩრდილო-აღმოსავლეთ კავკასიის რკინის კარიბჭე). ამ პერიოდში ის მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი ხდება და აქ გენუელი და ვენეციელი ვაჭრები მძლავრობენ. ქალაქის მთავარი ექსპორტი შალი, თაფლი, ცვილი და მონები იყო. გენუელებმა ადგილას, სადაც ამჟამად სოფელი ალახაძეა, დააარსეს ფაქტორია „სანტა-სოფია“, ხოლო ბიჭვინთის კონცხზე — „პიცუნდო“. XIV საუკუნეში გაგრაში გაძლიერდა ებრაული თემი. ამ დროს გაგრაში ცხოვრობდა სწავლული ფილოლოგი რაბინი იეჰუდა ბენ იაკობი, რომელიც იყო გადამწერი ებრაული გრამატიკისა, რომელსაც ყარაიმული გრამატიკული სკოლის გავლენა ეტყობა.
XVI საუკუნეში გენუელები და ვენეციელები შავი ზღვის სანაპიროდან ოსმალეთის იმპერიამ განდევნა. გენუელების ციხე-ქალაქები ოსმალებმა დაიკავეს. გაგრაში მონებით ვაჭრობა კვლავინდებურად ყვაოდა. 1641 წელს აქ იმგზავრა ევლია ჩელებმა, რომელიც გაგრას „კა-კურის“ ნავსადგურს უწოდებს, იქ კი, სადაც ამჟამად ახალი გაგრაა, მისი სიტყვებით სოფელი „ჰაკე“ იყო (სოფელი გაგრიფში). XVIII საუკუნეში გაგრა დაკნინებას იწყებს. ნავსადგური ვაჭრებმა დატოვეს და მათი ადგილი მეკობრეებმა დაიკავეს. ხშირი იყო შეტაკებები აბაზგებისა და საძების ტომებს შორის.
რუსეთის იმპერიაში
thumb|300px|ოლდენბურგის სასახლე thumb|300px|გაგრის ნავსაყუდელი დაახ. 1905-15 წლებში 1801 წელს აფხაზეთის მთავრის თხოვნით სოხუმის ციხესიმაგრე რუსულმა ფლოტმა დაიკავა. დიდი აფხაზეთი (ენგურიდან ბზიფამდე) ოფიციალურად რუსეთის ნაწილი გახდა. მის მთავრად საფარ-ბეი შერვაშიძე (ჩაჩბა) დაინიშნა, თუმცა მცირე აფხაზეთმა (ბზიფიდან ხოსტამდე), რომლის ნაწილი გაგრაც იყო, საფარ-ბეი არ აღიარა და ის კიდევ 20 წლის განმავლობაში დამოუკიდებელი რჩებოდა. 1830 წელს გაგრა დაიკავა რუსეთის იმპერიამ, აღადგინა ციხე და იქ გარნიზონი ჩააყენა.
ამ პერიოდში გაგრა კლიმატურად არასახარბიელი პირობებში იყო. ციხე-ქალაქს გარს ჭაობი ერტყა, რომელიც მალარიის წყარო იყო. ციებ-ცხელების გამო აქ დაბანაკებული 650 კაციანი რუსული გარნიზონიდან სამ წელიწადში მხოლოდ 100 კაცი იყო ცოცხალი. გენერალი ნ. მურავიოვის თაოსნობით გაგრის გარშემო ჭაობის დაშრობა და ტყის გაჩეხვა დაიწყეს (1841). თუმცა ყირიმის ომის პერიოდში გარნიზონს ფრანგული ესკადრონი დაემუქრა და 1855 წლის გაზაფხულზე გარნიზონმა ციხესიმაგრე ააფეთქა.
ყირიმის ომის დასრულების შემდეგ რუსები ისევ დაბრუნდნენ და ციხესიმაგრე აღადგინეს. აქ აშენდა სამხედრო ჰოსპიტალი, სადაც ავადმყოფები ფოთიდან, ბიჭვინთიდან და სოხუმიდან მოჰყავდათ.
XIX საუკუნის 60-იანი წლებიდან გაშენდა და გამწვანდა ბულვარი, მის გარშემო გაჩნდა სოფლები, თუმცა მოსახლეობა ჯერ არ იყო მრავალრიცხოვანი. 1866 წლის მონაცემებით აქ 336 მამაკაცი და 280 ქალი ცხოვრობდა.
1869 წლიდან დაინიშნა ყოველდღიური რეისი თბომავლით სოხუმიდან ადლერში გაგრის გავლით. გაგრაში ჩამოდიან ვაჭრები, საქმოსნები და ტურისტები კავკასიის სხვა რეგიონებიდან, რუსეთიდან და დასავლეთ ევროპიდან.
1877-78 წლების ომის პერიოდში გაგრა ოსმალებმა დაიკავეს. ქალაქი ააოხრეს, ხოლო ადგილობრივი მოსახლეობა თურქეთში გადაასახლეს. შედეგად, 80-იანი წლებისთვის ის, როგორც უმნიშვნელო დასახლება მოიხსენიება.
XIX საუკუნის ბოლოს ეს ადგილი მოინახულა რუსეთის მეფის ნათესავმა პრინცმა ოლდენბურგმა. ადგილობრივმა მეტყევე ა. როდიჩევმა ის დაარწმუნა აქ კურორტის გაშენების მიზანშეწონილობაში. პრინცს ამ წამოწყებაში გენერალი შერვაშიძე (ჩაჩბა) ეხმარება. მეფის თანხმობისა და ფულადი სახსრების გამოყოფბის შემდეგ მშენებლობა დაიწყო. სახსრების დიდი ნაწილი პრინცის სასახლის აშენებაზე დაიხარჯა. საათიანი სასტუმრო (ამჟამად „გაგრიფში“) დაშლილი სახით ნორვეგიიდან ჩამოიტანეს, რესტორანი კი — ვენიდან. სანაპიროზე პარკი გაშენდა, სადაც მსოფლიოს მრავალი კუთხიდან ჩამოტანილი ეგზოტიკური ხე დარგეს.
1904 წლის 25 დეკემბერს პრინც ა. ოლდენბურგის მოთხოვნით გაგრის კლიმატური სადგური მიმდებარე ტერიტორიით შავიზღვისპირეთის გუბერნიის სოჭის ოკრუგის შემადგენლობაში გადავიდა, რის შედეგადაც სოჭისა და სოხუმის ოკრუგებს შორის საზღვარმა ბზიფის აღმოსავლეთ წყალგამყოფ ქედზე გადაინაცვლა.
საბჭოთა წყობილება
thumb|300px|ახალი გაგრა 1921 წლის 21 თებერვალს გაგრა დაიკავა წითელმა არმიამ. ლენინის სპეციალური დეკრეტით გაგრა საერთოსახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის სამკურნალო ცენტრი გახდა. ქალაქში გაიხსნა მალარიის საწინააღმდეგო ცენტრი. 1932 წელს მიენიჭა ქალაქის სტატუსი. 1930-იანი წლებიდან გაგრა მთელი წლის კურორტი გახდა. აშენდა მეტეოროლოგიური სადგური. დაიწყო სანატორიუმების აგება, ქუჩების კეთილმოწყობა. 1921-41 წლებში აფხაზეთის კურორტების კეთილმოწყობაზე სულ 40 მილიონი რუბლი დაიხარჯა.
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში გაგრა ფრონტისპირა ქალაქი გახდა და ყველა სანატორიუმი ჰოსპიტლად გადაკეთდა. ომის შემდეგ კურორტის სამშენებლო სამუშაოები გაგრძელდა. 1970-იან წლებში აშენდა ერთ-ერთ უდიდესი სანატორიუმი „კავკასიონი“ აშენებით. ამ პერიოდში ახალ გაგრაში თერმულ-მინერალური წყალი აღმოაჩინეს და ბალნეოლოგიური კომპლექსი გახსნეს. მოქმედებდა ხორცის, ღვინის, რძის, უალკოჰოლო სასმელების, თევზის ქარხნები. მოქმედებდა 10 სანატორიუმი, 14 პანსიონატი, საავადმყოფო და პოლიკლინიკა. გაშენდა ზღვისპირა პლაჟი 14 კმ²-ზე.
დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 24 061 ადამიანი.
ისტორიული ძეგლები
გაგრაში შემორჩენილი იყო ადრინდელი ფეოდალური ქალაქის ციხის ზღუდე, გეგმით სწორკუთხედი. ზღუდე რეკონსტრუირებულ იყო XIX საუკუნეში. ძველი ზღუდის ფრაგმენტები და ჭიშკარი მოქცეული იყო გვიანდელ გადაკეთებათა ქვეშ. ციხის ტერიტორიაზე დგას გაგრის ეკლესია. ტესაა ლანქად დამუშავებული ქვის კვადრებით ნაგები VI-VII საუკუნის სამეკლესიანი ბაზილიკა, აღდგენილი XIX საუკუნეში.
სქოლიო
კატეგორია:გაგრის მუნიციპალიტეტის ქალაქები კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები კატეგორია:შავიზღვისპირა კურორტები კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის კურორტები
აზერბაიჯანის ეკოლოგია
აზერბაიჯანის ეკოლოგია — ეკოლოგიური მდგომარეობა აზერბაიჯანში.
გარემოს გაუმჯობესების სფეროში შედეგების მისაღებად აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში მიღებულ იქნა არაერთი მნიშვნელოვანი კანონი და მარეგულირებელი დოკუმენტი, მომზადდა და დამტკიცდა სახელმწიფო პროგრამები, რომლებიც აკმაყოფილებს ევროპული კანონმდებლობის მოთხოვნებს. ქვეყანაში შესაბამისი სახელმწიფო პროგრამების ფარგლებში ტარდება ღონისძიებები ეკოლოგიური პრობლემების გადაჭრის მიზნით.
სახელმწიფო გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები მოიცავს ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსა და ალტერნატიული და განახლებადი ენერგიის წყაროების სახელმწიფო სააგენტოს.
აზერბაიჯანის ბიომრავალფეროვნება
ხელსაყრელი ფიზიკური და გეოგრაფიული პირობების, ასევე 9 ბუნებრივი და კლიმატური ზონის არსებობა განაპირობებს აზერბაიჯანის ფლორისა და ფაუნის მრავალფეროვნებას.
აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე არის 155-ზე მეტი სახეობის მინერალური საბადო: ოქრო, ვერცხლისწყალი, სპილენძი, ტყვია, თუთია, მოსაპირკეთებელი ქვები, ნახერხი, ცემენტის ნედლეული, სამშენებლო ქვები, პემზა, ვულკანური ფერფლი, თიხა, ხრეში, სამშენებლო ქვიშა, თაბაშირი, ანჰიდრიდი, პერლიტი, ობსიდიანი, ვერმიკულიტი, ფერადი ქვები (აქატი, ონიქსი, პეფრიტოიდი და სხვ.) და ა.შ. ასევე არის სუფთა მიწისქვეშა და მინერალური წყლები.
გარემოს დაცვა
აზერბაიჯანში გარემოს დაცვა ხორციელდება ბუნებრივი ელემენტების (მიწა, წყალი, ჰაერი, მიწის საფარი, ფლორა და ფაუნა) ხარისხობრივი და რაოდენობრივი მაჩვენებლების მონიტორინგისა და ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენების ორგანიზების საფუძველზე.
ჰაერის გასასუფთავებელი საშუალებები არ არის გამოყენებული ან მწყობრიდან გამოსულია. საწარმოებში ღია ცის ქვეშ ინახება ინერტული ნივთიერებები, როგორიცაა ცემენტი, ქვიშა, ხრეში. გამწმენდი საშუალებების წარმოებისთვის საწარმოების არარსებობა უარყოფით გავლენას ახდენს ატმოსფერული ჰაერის დაცვაზე.
ძირითადი საწარმოები, რომლებიც აბინძურებენ ატმოსფერულ ჰაერს აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში არის ნავთობის წარმოება და ნავთობის გადამუშავება, ქიმიური მრეწველობა, ენერგეტიკა, ტრანსპორტი, სამშენებლო მასალების წარმოება, შავი და ფერადი მეტალურგია. ეს საწარმოები ატმოსფეროში უშვებენ ნახშირბადის მონოქსიდს, აზოტის ოქსიდს, გოგირდის ნაერთებს, ნახშირწყალბადებს და მდგრად ორგანულ დამაბინძურებლებს.
1990-იან წლებში მთელი რიგი სამრეწველო საწარმოების საქმიანობის შეჩერებისა და მათი წარმოების სიმძლავრის შემცირების შედეგად შემცირდა სტაციონარული წყაროებიდან გამოსხივებული მავნე ნივთიერებების რაოდენობა.
კიდევ ერთი ფაქტორია ძლიერი ზღვის ქარი და მათგან ქალაქების დაუცველობა. ბაქოში ძლიერი ჩრდილო-დასავლეთის ქარის დროს ჰაერში მტვრის შემცველობა 6-8-ჯერ იზრდება.
2030 წლისთვის აზერბაიჯანმა აიღო ვალდებულება შეამციროს სათბური გაზების შიდა გამონაბოლქვი 35 %-ით.
დაბინძურებისგან დაცვა
აზერბაიჯანის საწარმოებში წარმოქმნილი სამრეწველო ნარჩენების არასაკმარისი გამოყენება, ეკონომიკურ ზარალთან ერთად, ზიანს აყენებს გარემოსაც. სამრეწველო და საყოფაცხოვრებო ნარჩენები აბინძურებს სოფლის მეურნეობისთვის შესაფერისი მიწის ნაკვეთების მნიშვნელოვან ნაწილს, უარყოფითად მოქმედებს ატმოსფეროზე, წყალსა და მცენარეულ რესურსებზე. ამის თავიდან ასაცილებლად, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანიის „ახთარმის“ ნაგავსაყრელი, სოფლის მეურნეობის სამინისტროს პესტიციდების ნაგავსაყრელი, კომპანია BP-ს ნაგავსაყრელი და ვერცხლისწყლის შემცველი ნარჩენების განთავსების ნაგავსაყრელი, რომელიც მდებარეობს ქ. სუმგაითში შექმნილია ასეთი ნარჩენების გასატანად.
მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყნის ტერიტორიაზე არის რადიოაქტიური მაღაროები, ბირთვული იარაღი და საცდელი ადგილები არ არსებობს ატომური ელექტროსადგურები მათი ტესტირებისთვის.
გამომდინარე იქიდან, რომ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორია მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ კავკასიის მდინარის სატრანზიტო სისტემის გამოსასვლელთან მეზობელი სახელმწიფოების ტერიტორიებიდან ქვეყანაში დაფინძურებული წყალი მიედინება. მდინარეები მტკვარი და არაქსი და მათი შენაკადები, ისევე როგორც მთელი რიგი წყალსაცავები, სერიოზულად არის დაბინძურებული საქართველოს ქალაქების საყოფაცხოვრებო და სამრეწველო ნარჩენებით.
მიწისქვეშა წყლების დაბინძურების მონიტორინგი ხორციელდება ქვეყნის მთისწინეთში და ვაკეზე მდებარე 1500-ზე მეტ სადამკვირვებლო პუნქტზე.
ქვეყნის 26 რეგიონის 483 სოფელში ადგილობრივი სამკურნალო საშუალებებია.
რესპუბლიკის ტერიტორიის 3741 ათას ჰექტარზე სხვადასხვა სახის გაუდაბნოების პროცესი მიმდინარეობს. ამის ძირითადი მიზეზია წყლის ეროზია (34.3%), სარწყავი ეროზია (3.2%), ქარის ეროზია (4.3%).
2002 წლის დასაწყისში დამლაშებას დაექვემდებარა 665 ათასი ჰექტარი სარწყავი მიწები, 480 ათასი ჰექტარი მარილიან ჭაობად გადაიქცა.
კომპანია „ სოკარი“ ნავთობითა და ნავთობპროდუქტებით დაბინძურებულ მიწებს წმენდს და აღადგენს. 2006 წლიდან 2021 წლამდე პერიოდში გაწმენდილია 2436 ჰექტარი.
ქვეყნის ტერიტორიის 11,8% ტყეებს უკავია. აზერბაიჯანის ტყეების მდგომარეობა მოითხოვს უფრო რაციონალურ, ეფექტურ და მიზანმიმართულ დაცვას.
ქვეყანაში ცხოველთა სამყაროს დაცვის აუცილებლობა დგას. ვეფხვი, ლომი, ჯიქი, ირემი, შველი, მუფლონი და დურაჯი გაქრობის საფრთხის წინაშე არიან. სახელმწიფო ნაკრძალების ორგანიზების, ნადირობის წესების დახვეწისა და დამცავი ღონისძიებების შედეგად გაიზარდა ზოგიერთი ცხოველის რაოდენობა.
ქვეყნის გარემოსდაცვითი პოლიტიკა
ქვეყანაში გარემოსდაცვითი პოლიტიკა აუცილებელია გარემოს რეაბილიტაციისთვის და გარემოს უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. ეკოლოგიური მდგომარეობის გაუმჯობესების სფეროში დადებითი შედეგების მისაღწევად მიღებულ იქნა არაერთი კანონი გარემოს დაცვის, გარემოს უსაფრთხოების, მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოების, სამრეწველო და საყოფაცხოვრებო ნარჩენების, ცხოველთა სამყაროს, ჰიდრომეტეოროლოგიური საქმიანობის, სპეციალურად დაცული ბუნებრივი ტერიტორიების შესახებ.
ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს მომსახურების ელექტრონული ფორმით მიწოდება მნიშვნელოვანია უწყებათაშორისი კოორდინაციის ეფექტიანობის თვალსაზრისით.
2010 წელი ეკოლოგიის წლად გამოცხადდა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებულებით. მთელი წლის განმავლობაში შესაბამისი სახელმწიფო პროგრამების ფარგლებში იმართებოდა ღონისძიებები, შეიქმნა ელექტრონული რესურსები სხვადასხვა მიმართულებით. აზერბაიჯანი შეუერთდა სხვადასხვა საერთაშორისო გარემოსდაცვით კონვენციას.
შესაბამისი ღონისძიებები გატარდა „აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ბიომრავალფეროვნების დაცვისა და მდგრადი გამოყენების ეროვნული სტრატეგიის 2017-2020 წლებში“. პრეზიდენტის 2018 წლის 26 სექტემბრის ბრძანებულებით შეიქმნა ყიზილაღაჩის ეროვნული პარკი და შეიქმნა პირველი ბიოსფერული ნაკრძალი ზაქათალა-ბალაქანის რეგიონში.
2002-2018 წლებში ქვეყანაში 152 400 ჰექტარი ტყის პლანტაცია განხორციელდა, დაირგო 96 445 მილიონი ხე.
ახალი ტექნოლოგიები გამოიყენება ჰიდრომეტეოროლოგიის სფეროში. ავტომატური მეტეოროლოგიური სადგურების რაოდენობამ 68-ს მიაღწია.
2011-2018 წლებში მიღებულ იქნა არაერთი კანონი გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის გასაუმჯობესებლად, დამტკიცდა მარეგულირებელი სამართლებრივი აქტები, მათ შორის მეთევზეობისა და აკვაკულტურის განვითარების შესახებ კანონმდებლობა. 2018 წელს ამოქმედდა კანონი გარემოზე ზემოქმედების შეფასების შესახებ და მიღებულ იქნა კანონი გარემოზე ზემოქმედების შემოწმების პროცესის გაუმჯობესების შესახებ.
ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო თანამშრომლობს ისეთ ორგანიზაციებთან, როგორიცაა გაერო (გაეროს გარემოს დაცვის პროგრამა), ნატო, გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდი, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ევროპული ორგანიზაცია, ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაცია, მსოფლიო ბანკი, აზიის ბანკი, ველური ბუნების მსოფლიო ფონდი, ინდუსტრიული განვითარების, სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია, ბუნების მსოფლიო ფონდი და სხვები.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეკოლოგია
მტაცებელი ფრინველები
მინი|[[ორბი]] ტერმინი - მტაცებელი ფრინველი, ხშირად იხმარება შევარდნისნაირთა რიგის წარმომადგენლებთან. აღნიშნული რიგი სამასამდე სახეობას შეიცავს, მათ შორის არწივს, ქორს, კაკაჩას და შევარდენს. თუმცა ყველა მონადირე ფრინველი არ არის მტაცებელი. მაგალითად, ბუს ყველაზე მახვილი თვალი და არწივის მსგავსი, ბასრი ბრჭყალები აქვს, თუმცა მას მტაცებლად არ თვლიან.
მტაცებელი ფრინველები ხორცით იკვებებიან (ნადირობენ მწერებზე, ჩიტებზე, რეპტილიებსა და ძუძუმწოვრებზე). ნანადირევის მირთმევისას მათ ეხმარებათ ბუნებისგან ბოძებული ბასრი ნისკარტი, რომელიც მთავარ როლს ასრულებს ნადავლის დანაწევრებაში.
მტაცებელი ფრინველების ყველა წარმომადგენელი საკვების მოპოვების მიზნით ნადირობს, თუმცა სხვა  ფრინველებისაგან განსხვავებით, მსხვერპლს ნისკარტით არ იჭერს. ამ დროს მტაცებელი ძლიერ კიდურებსა და ბასრ ბრჭყალებს იყენებს. გამონაკლისს წარმოადგენენ სვავები, რომლებიც მხოლოდ ლეშით იკვებებიან, ამიტომ მათ შედარებით სუსტი კიდურები და ბლაგვი ბრჭყალები აქვთ.
ყველა მტაცებელი ფრინველი (ბუსა და ჭოტის გამოკლებით), აქტიურობს დღისით, იმისდა მიუხედავად,ცოცხალ ნადავლზე ნადირობს იგი, თუ ლეშს ეძებს. ისეთი ჯიშები, როგორიცაა, მაგალითად, ღამის შევარდენი (Falco rufigularis), აქტიურობს შებინდებისას, თუმცა ღამით მაინც არ ნადირობს. ღამის ბუებისაგან განსხვავებით, ასეთ მტაცებელ ფრინველებს დღის ფრინველებს უწოდებენ. ისინი ძალიან გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე, ანტარქტიდის გარდა. ზოგიერთი ჯიში ისეა ადაპტირებული გარემოში, რომ არსებობა შეუძლიათ როგორც მაღალმთიან რეგიონებსა და ჭაობიან ადგილებში, ასევე ტროპიკულ ტყეებსა და ტუნდრებში.
გადაფრენა
thumb|200px|ამერიკული ანუ თეთრთავა არწივი, რომელიც ნადირობს პატარა ცხოველებსა და თევზებზე.
მტაცებელ ფრინველთა ბევრი სახეობა მთელი წლის განმავლობაში ერთსა და იმავე ადგილას არ ჩერდება.ზოგიერთი მიფრინავს მეტად თბილ ქვეყნებში,რათა თავი დააღწიოს სიცივეს,ზოგი კი - ახალი ნადავლის საძებნელად.მაგალითად,ისეთი სახეობები,როგორიცაა ბოლოკარკაზი და კირკიტა ზაფხულობით ჩრდილოეთით მიემართებიან,რადგან ამ დროს იქ ბევრი მწერია,რომლითაც ეს მტაცებლები იკვებებიან.მაგრამ,როგორც კი ზამთარი იწურება და მწერების რაოდენობა კლებულობს,აღნიშნული ფრინველები იძულებულნი ხდაბიან მზეს კვლავ სამხრეთით წამოყვნენ.
ნადავლის დევნაში
მტაცებელ ფრინველთა ზოგიერთი ჯიში, რომელნიც სხვა ფრინველებით იკვებებიან, გადაფრენას ახორციელებენ მხოლოდ იმ მიზნით, რომ უკან მისდიონ სხვა გადამფრენ ფრინველებს, რომლებსაც შემდგომ საკვებად იყენებენ. მაგალითად, ე. წ. ელეონორას მარჯანს (Falco eleonorae) ხშირად დაწყვილების სეზონის გადადებაც კი უწევს გადამფრენი ფრინველების დევნაში. შევარდნისნაირთა რიგის სხვა წარმომადგენლები არ ასრულებენ გადაფრენებს და მხოლოდ რამდენიმე კილომეტრის მანძილზე დაფრინავენ ნადავლის მოსაპოვებლად.
გადაფრენისას მტაცებელი ფრინველები თავს არიდებენ ზღვით გადაფრენას, რადგან ისინი ნარნარ ფრენას არიან მიჩვეულნი და არ ყუფნით სასიცოცხლო ენერგია დიდი მანძილის გადასალახად. თუმცა შევარდნისნაირთა რიგის სხვადასხვა წარმომადგენელი ფრენის სხვადასხვა სტილს ფლობს. იმის დადგენა, თუ რა სტილით დაფრინავს მტაცებელი და რა ხერხებს იყენებს ნადირობისას, შესაძლებელია მიისი ფრთების ფორმის მიხედვით.
ჩვეულებრივ შავარდნისნაირთა რიგის წარმომადგენლებს გრძელი და ფართო ფრთები აქვთ. ამის წყალობით, ისეთ სახეობებს, როგორიცაა კონდორი (Vultur), სვავი (Aegypius) და არწივი (Aquila), დიდი ხნის განმავლობაში შეუძლიათ ჰაერში გაჩერება ფრთების გაქნევის გარეშეც. ეს თვისება ეხმარებათ მათ დაუღალავად გადალახონ დიდი მანძილები.
თუმცა ცაში ყველაზე ლამაზი არწივია. მისი გაშლილი ფრთები 2 მეტრს აღწევს, თითები ბუმბულითაა შემოსილი. ჰაერში იგი 80 კმ/სთ სიჩქარეს ავითარებს და უეცრად შეუძლია მიმართულების შეცვლა. ამისათვის იგი ფრთას კეცავს განსაკუთრებული კუთხით და რთულ მანევრს ასრულებს ჰაერში.
ბეღურებზე მონადირე
thumb|200px|შევარდენი (falcon). როდესაც ქვემოთ ეშვება მსხვერპლის დასაჭერად, იგი 300 კმ/სთ სიჩქარეს ავითარებს. მას ვხვდებით ყველგან, ანტარქტიდის გარდა.
მტაცებელ ფრინველთა ისეთი წარმომადგენელი,როგორიცაა მიმინო გამოირჩევა შედარებით მოკლე ფრთებითა და გრძელი კუდით.სხეულის ასეთი აგებულება ეხმარება მას ჰაერში სწრაფი მანებრირებისა და დიდი სიჩქარის მიღწევაში.მიმინო დაფრინავს გამწვანებულ ადგილებთან,სადაც ბევრი წვრილი ჩიტი ეგულება და იჭერს თავის მსხვერპლს წამიერი მოძრაობით.
მტაცებელ ფრინველთა შორის ყველაზე სწრაფი შევარდენია.როდესაც ქვევით ეშვება მსხვერპლის დასაჭერად,იგი 300 კმ/სთ სიჩქარეს ავითარებს.მისი ძირითადი ნადავლია მტრედი,რომელსაც შევარდენი 15/18 მეტრის სიმაღლიდან ხედავს და უსწრაფესად ეშვება ქვემოთ მის დასაჭერად.მიმინოს მსგავსად,შენარდენიც წამიერი მოძრაობით განგმირავს მცირე ზომის მსხვერპლს.რაც შეეხება დიდ ნადავლს,მტაცებელი ნაწილ-ნაწილ მიირთმევს.
ასევე,ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი მტაცებელია,მარჯანიც.მას შეუძლია მერცხლებზე ქვემოთ ფრენა და ამავე დროს ადვილად მანევრირება ჰაერში.
კირკიტა
thumb|200px|ე.წ. ავსტრალიული კირკიტა (falcon crecerelle), რომელსაც მცირე ზომის ხვლიკი დაუჭერია. კირკიტა ცნობილია განსაკუთრებული ფრენის სტილით, რომლის დროსაც იგი ქარს უერთდება.
კირკიტა (Falco tinnunculus), შავარდნისნაირთა რიგის მიეკუთვნება. მისი სხეულის სიგრძე 31-38 სმ-ს აღწევს, მასა 250 გ-მდეა,ფერით წითელი სჭარბობს.კირკიტა ნადირობისას პატარა ჩიტებს ჰაერშივე იჭერს.მისი ერთ-ერთი მთავარი დამახასიათებელი თვისებაა,რომ მას შეუძლია ინავარდოს ჰაერში.ასეთ მდგომარეობაში იგი კარგად აკვირდება მსხვერპლს ზემოდან.დანახვის თანავე კი ელვის სისწრაფით ეცემა მიწაზე და ბრწყალებით იჭერს მას.
ეჭვგარეშეა,რომ მტაცებელმა ფრინველებმა საუკეთესო და უსასტიკესი მონადირეების სახელი დაიმკვიდრეს.თითოეულ სახეობას ნადირობის საკუთარი მეთოდი გააჩნიათ,რათა თავიდან აიცილონ ერთმანეთს შორის მეტოქეობა.განსაკუთრებული ჩვევები ახასიათებთ ლეში ჭამია სვავებსაც.მაგალითად ე.წ. აფრიკულ სვავს გააჩნია ძლიერი ნისკარტი,რომლის საშუალებითაც ახლად მოკლულ ნადავლსაც ადვილად მიირთმევს,ხოლო ე.წ. თეთრთავა სვავი ელოდება სანამ მისი მსხვერპლი კარგად დალპება და მხოლოდ ამის შემდეგ იწყებს ჭამას.
შედარებით პატარაა ე.წ. ეგვიპტური სვავი,რომელიც სხვა სვავებისაგან განსხვავებით,სადილად სიამოვნებით მიირთმევს სირაქლემას კვერცხებს.
ადვილად მოსაპოვებელი საკვები
thumb|200px|აფრიკაში მობინადრე სვავრბი ინაწილებენ ზებრას ლეშს. გრძელი და ტიტველი კისრის წყალობით, სვავები ისე მიირთმევენ მძორს, რომ ბუმბული არ ესვრებათ სისხლით.
ლეშის ჭამა არა მხოლოდ სვავებს ახასიათებთ.მტაცებელ ფრინველთა ზოგიერთი წარმომადგენელი მძორს,როგორც ადვივლად მოსაპოვებელ საკვებს,ხშირად მიირთმევს.თუმცა მტაცებელთა უმრავლესობას ნადირობა დიდ სიამოვნებას ანიჭებს და მათი ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია.ლეშიჭამია ფრინველების მსგავსად,რომლებიც ნადავლს ერთმანეთში უპრობლემოდ ინაწილებენ,მონადირე სახეობებიც ცდილობენ სხვადასხვა მეთოდით ინადირონ და ერთმანეთს მეტოქეობა არ გაუწიონ.ასევე,მეტოქეობა არ არსებობს დედლებსა და მამლებს შორის.დედალი ყოველთვის უფრო დიდია მამალზე და მიირთმევს მტრედებს,მამლები კი იკვებებიან ისეთი პატარა ჩიტებით,როგორიცაა წიწკანა და სკვინჩა.
"მფრინავი მეთევზე"
thumb|200px|თევზიჭამია შევარდენი, რომლის ბრჭყალები ისეა აგებული, რომ ადვილად იჭერს ნადავლს წყალში. ეს თევზი მან შოტლანდიის ტბაში დაიჭირა. აღსანიშნავია, აგრეთვე, თევზის მოყვარული მტაცებელი ფრინველები.მათ რიცხვს მიეკუთვნება თევზიჭამია შევარდენი, რომლის ბრჭყალებიც ისეა აგებული, რომ ადვილად იჭერს ნადავლს წყალში. მას ოთხი მოძრავი თითი აქვს, რომლებიც კრავენ სპეციალურ პოზიციას და თევზს არანაირი შანსი არ აქვს თავი დააღწიოს ტყვეიბას. მას ხშირად "მფრინავ მეთევზესაც" უწოდებენ.
მტაცებელ ფრინველთა უმრავლესობას ოთხი თითი აქვთ. ამათგან სამი წინ იყურება, ხოლო ერთი — უკან. თითების დაბოლოებებზე აქვთ ძალზედ ბასრი ბრჭყალები, რომლებიც მთავარ როლს ასრულებენ მსხვერპლის საბოლოოდ განგმირვაში. ამ ფრინველებს გააჩნიათ გრძელი კიდურები, რაც, ასევე, ეხმარება მსხვერპლის დაჭერაში. მაგალითად ე.წ. აფრიკულ შევარდენს ორსახსრიანი კიდურები აქვს, რომელთა საშუალებით ხშირად დაუჭერია მსხვერპლი კლდის ნაპრალში.
დაწყვილება
დაწყვილების სეზონში მტაცებლები მტკიცედ იცავენ თავიანთ ტერიტორიას და საჭიროების შემთხვევაში, თავს ესხმიან კონკურენტს. დიდი დედალიც ხშირად ესხმის თავს უცხო მამალს და ხშირ შემთხვევაში, კლავს კიდეც მას.
მტაცებელი ფრინველების სხვადასხვა სახეობა სხვადასხვა ადგილს ეძებს ბუდის გასაკეთებლად. ხშირად ამგვარი ბუდეები მაღალ სიმაღლეებზე შენდება, მაგალითად კლდეებზე ან მაღალ ხეებზე. არის შემთხვევები, როდესაც მტაცებლები სხვის ბუდეს ესხმიან თავს და იკავებენ მას საჭიროებისამებრ.
მტაცებელი ბარტყები
thumb|200px|შავი აფრიკული არწივი, რომელიც ბუდეში ზის თავის უკვე კარგად მოზრდილ შვილთან ერთად. სხვადასხვა მტაცებელი ფრინველი სხვადასხვა რაოდენობის კვერცხს დებს, საშუალოდ ერთიდან ექვსამდე. რაც უფრო დიდია ფრინველი, მით უფრო ნაკლები რაოდენობის კვერცხს დებს. სახეობის მიხედვით განსხვავდება კრუხობის პერიოდიც, მაგალითად, არწივი კრუხობს 40-45 დღეს.
კვერცხი ხშირად ზიანდება, თუმცა ერთი ბარტყი მაინც იჩეკება ხოლმე.
სხვა ფრინველებისაგან განსხვავებით, მტაცებლების ბარტყები შედარებით ნელა ვითარდებიან. ბართყების კვების საკითხს ორივე მშობელი წყვეტს. ხშირ შემთხვევაში მამალს მოაქვს საკვები, ხოლო დედალი უშვალოდ აჭმევს პატარებს. როგორც კი წამოიზრდებიან, ბარტყები დამოუკიდებლად ცდილობენ საკვების მოპოვებას.
ასევე რთული პროცესია ფრენის სწავლა. პატარა ბარტყები ძალიან მოუქნელები არიან და მათი ფრენის "პირველი გაკვეთილი" ხშირად სავალალოდ მთავრდება. მშობელი ბარტყებს ნადირობასაც ასწავლის. მათ მოაქვთ პატარებისთვის ნადავლი, ტოვებენ ბუდეში და აიძულებენ ბარტყებს დამოუკიდებლად დააქუცმაცონ. ზოგ შემთხვევაში, დედა ჰაერში აგდებს საკვებს, რათა ბარტყმა თვითონ სცდოს მისი დაჭერა. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ბარტყი ისწავლის თავისუფლად ფრენას და შეისწავლის ნადირობის ძირითად წესებს, ის დამოუკიდებელ ცხოვრებას იწყებს.
ფრინველი "მდივანი"
thumb|200px|მფრინავი "მდივანი" (Sagittarius serpentarius) სხვა მტაცებელი ფრინველებისაგან განსხვავებით ფრინველმდივანის აქვს გრძელი ფეხები, რომლებიც ეხმარება აფრიკის მინდვრებში გადაადგილებისას. მას ხშირად ნახავთ მოსეირნეს, ნადირობის დროს იგი მიწაზე იმყოფება და ფრინდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ რაიმე საფრთხე იგრძნო.
იგი, ძირითადად, იკვებება კალიებით, ხვლიკებითა და პატარა ბარტყებით, რომლებსაც ბალახში პოულობს. ხშირად მის მსხვერპლს გველიც წარმოადგენს. თუ გველი დიდია და ფეხის ერთი დარტყმით არ კვდება, მტაცებელს იგი ჰაერში აჰყავს და ზემოდან გადმოაგდებს.
მისი სახელი მომდინარეიბს ლამაზი ბუმბულიანი ბიბილოდან. ბუმბულები წააგავს საწერ კალამებს, თვით ფრინველი კი მდივანს, როდესაც ყურს უკან ხშირად აქვს კალამი.
რესურსები ინტერნეტში
*
იობაშვილი
საკუთარი სახელი იობაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
807
თარიღი უცნობია
*