cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლეპჩა
მეორე ვერსია
ერთ დღესაც, როდესაც მათთვის ცნობილი გახდა სიმაღლე ცის კიდისა, იმდენად მცირე ეჩვენათ რომ გადაწყვიტეს აეშენებინათ გოდოლი თიხის ქოთნებით და მიეღწიათ. როდესაც ყველა ტომის ყველა წევრს გააგებინეს ისინი დაეთანხმნენ ამ გეგმას და დაიწყეს მისი განხორციელება დაუყოვნებლივ. სამუშაოები სწრაფად მიიწევდა წინ და საბოლოოდ როდესაც მხოლოდ რამდენიმე ქოთნის რიგი რჩებოდა დასასრულებლად ადამიანები რომლებიც მუშაობდნენ ყველაზე მაღლა გაოცებული დარჩნენ, როდესაც მათ ითხოვეს დამატებით ქოთნები სამუშაოების გასაგრძელებლად, ამ ბრძანებას კი მომუშავეები გადასცემდნენ ერთმანეთს და ასე აღწევდა გოდოლის ძირამდე, როდესაც ამ ბრძანებამ მიაღწია გოდოლის ძირამდე ის უკვე დამახინჯებული იყო და მათ გაიგეს, რომ თითქოს ზემოთ მყოფებმა უკვე მიაღწიეს ცას და გოდოლი ზედმეტად მაღალი იყო. გოდოლის ძირში მყოფმა ქალებმა კაცებმა და ბავშვებმა დაიწყეს მსხვრევა ქვედა ნაწილის რამაც გამოიწვია გოდოლის დანგრევა და უკლებლივ ყველა იქვე დამარხა. ცათამბრჯენის ნგრევის დროს დაიშალა 3 ნაწილად ერთი ნაწილი დაეცა კაიჯალიას მთებში კარმის რეგიონში, მეორე ნაწილი money hill ში რელინგის რეგიონში, და მე-3 ნაწილი დავარდა სოფელ ფედაპში ნეპალში ილამის რაიონში. ამ დარტყმის იმპულსმა დაწნიხა იქაური მთები და მთათა სისტემები დაემსგავსა უნაგირს. ერთადერთი ადამიანი გადაურჩა ამ კატასტროფას. მან მიხვდა რომ ამის მიზეზი განრისხებული ღმერთები იყვნენ. მან იფიქრა რომ ეს ადგილი დაწყევლილი იყო და წავიდა საცხოვრებლის საძებნელად ნეპალში. ის დასახლდა სოფელ პედაფში სადაც დაქორწინდა კიდეც. მაგრამ ეს არ ამტკიცებს რომ მისი წინაპრები უფრო ჭკვიანები იყვნენ ვიდრე ახლა.
საბოლოოდ, როდესაც სულ მცირე რაოდენობის ნა ონგელი იყო ცოცხალი, კაცმა სახელად კაიპალმა გადაწყვიტა დაეტოვებინათ დასახლება და დასახლებულიყო იქ სადაც მათმა წინაპრებმა ააგეს გოდოლი. ღმერთების ნებით მათი რაოდენობა ისევ გაიზარდა. კაიპალის შვილი კარანდალი ამ ამბის მთხრობელი დაქორწინდა ლიმბუელ ქალზე და გაუჩნდა 4 ბიჭი და 3 გოგო, რომლებმაც დასაბამი მისცეს ლიმბუს და ამან საბოლოოდ გადააშენა ნა ონგ ის ტომი.
ადგილი საადაც, ლეგენდის თანახმად, გოდოლის კონსტრუქცია უნდა ყოფილიყო არის პლატო, დაახლოებით 2 კილომეტრით დაშორებული სიკიმის არმოსავლეთ ნაწილიდან, ინდოეთ ნეპალის საზღვართან. დასავლეთიდან შემოსაზღვულია ჩინეთის მთებით, სამხრეთით და ჩრდილოეთით შემოსაზღვრულია მდინარეებით. სწორედ ეს ტერიტორია იწოდება ლიმბუსის დასახლებად.
== რელიგია ==
ლეპჩა - რელიგიური რწმენა მ. კორნეილ ჯესტის მიერ
ეს ჩანაწერი ეფუძნება კვლევას, რომელიც 1953 წლის ზაფხულში განხორციელდა, ასევე უნდა გავაცნობიეროთ ისიც თუ რამხელა საფუძველი ჩაუყარა ამ კვლევის განხორციელებას პროფესორმა J. M Brahier-მა. მას ეკისრა კათოლიკური მისია და ასევე იყო ლეპჩას საუკეთესო მომხსენებელი, ორატორი. ეს იმას გულისხმობდა, რომ მას აუცილებლად უნდა შეესრულებინა, მართლაც, რომ ძალიან მნიშვნელოვანი მოთხოვნა, რომელიც ამ რელიგიას სხვა და სხვა გამოცდის პერსპექტივის საშუალებას მისცემდა, მაგრამ აწმყო, ანუ თანამედროვე დროის შეზღუდვებიდან და ინტერესებიდან გამომდინარე, ლეპჩას რელიგიურმა რწმენამ, განსაკუთრებით თანამედროვე ტრადიციების გათვალისწინების თვალსაზრისით, განიცადა სწრაფი და განსაკუთრებული ცვლილება. სკიმების ტომში ისწავლებოდა ლეპჩას რელიგია, რომელსაც Gorer Siiger-ი და მისი გუნდი ხელმძღვანელობდა, მაგრამ ლეპჩას არეალი ყოველთვის მოიცავდა ასევე სხვა და სხვა კულტურულ ჯგუფებს (ტიბეტელებს, ბუტანელებს და სკიმერებს), თუმცა ყველაზე მეტად ამ რწმენის აღთქმა და გააზრება ნეპალურ ენაზე მოსაუბრე ახალმოსახლეებს უჭირდათ.
Kalimpong in the Darjeeling District-ი ძალიან მნიშვნელოვან ვაჭრობის ცენტრს წარმოადგენდა ინდოეთსა და ტიბეტს შორის, ასევე ის უზრუნველყოფდა ძვირფას ეთნოლოგიურ მატერიალების მიწოდებას. ამ სავაჭრო ცენტრში ჩართული იყო სხვა და სხვა რასის, კულტურისა და რელიგიის ადამიანები: ტიბეტელები, ბუტანელები, ლიმბუ, ტამაგი, გურუნგი, ჩეტრიდა, დამაი და, რა თქმა უნდა, ლეპჩას წარმომადგენლები.
თავდაპირველად სკიმიის მკვიდრმა ხალხმა ლეპჩას საკუთარი ტრადიციების ჩამოყალიბებას შეუწყო ხელი, მათ ვაჭრობასთნ ერთად დაიწყეს ნადირობა, შეგროვება, გაკაფვა, გამოწვა და ნიადაგის გადამუშავება.
სკიმიის უპირველესი ისტორია XVII საუკუნით თარიღდება. ტიბეტური წყაროს თანახმად, სკიმიის ტომის ბელადმა ჩაანაცვლა ადგილობრივი ლეპჩას მეთაური. ეს მათი წესის თანახმად მიუღებელი იყო, მაგრამ აუცილებელი და საჭირო, თუმცა პოლიტიკური ორგანიზაციები ზრუნავდნენ, რომ ლეპჩას მკვიდრები არ მოწყვეტილიყვნენ საზოგადოებას რელიგიის რაკურსით ლეპჩა კვლავ აგრძელებდა თავისი რწმენის გავრცელებას, მაგრამ მმართველის შეცვლიდან გამომდინარე ტიბეტურმა მონასტრებმა დაიწყეს თავიანთ ქვეყანაში ბუდიზმის გავრცელება.
მოგვიანებით ლეპჩას დაემუქრა ჩახშობა და ამას ხელი შეუწყო (1700-1707) წელს Gorkhas სათავეში ჩადგომამ. რომელმაც ქვეყანა XVIII საუკუნეში დაიპყრო (1779-80, 1789-92) ამხნევებდა და მათ განაწილებას და დასახლებას უზრუნველყოფდა სამხრეთ სანაპიროებზე.
იმისათვის, რომ ლეპჩა მთლიანად არ განადგურებულიყო მათ მიიღეს განსაკუთრებული ზომები, მათ სონგბუს არეალი მთლიანად შეუერთეს ჩრდილოეთ სიმიკის, 20 000 მკვიდრი მოსახლეობით, ხოლო დარჩენილი 13 000 მცხოვრები გადაასახლეს Darjeeling District-ში.
ეთნოლოგიის კვლევებმა მოგვიანებით დაადასტურა რომ შესაძლებელი გახდა ლეპჩას რელიგიის შესახებ ინფორმაციის შეგროვება. აღმოჩნდა, რომ პატარა სოფელში, რომელიც 10 მილის მოშორებით არის კალიმფორგიდან, არსებობდა ორმოცი ოჯახი, რომელიც ლეპჩას მორწმუნე იყო. ლეპჩას რელიგიამ განიცადა ადაპტაცია და ის ტიბეტურმა ბუდიზმმა ჩაანაცვლა 60 წლის წინ. თუმცა ის მაინც მიეკუთვნება უპირველესს რელიგიების რიცხვს. მთავრობა, რომელიც ადგილობრივებს რწმენის გავრცელებაში უწყობდა ხელს მიიჩნევდა, რომ უნდა ყოფილიყო არჩეული ღმერთი bo˙n-t'i˙n, რომელიც ყველა ოჯახში რომის საშუალებით უნდა დალოცვილიყო და ეს ტრადიცია თაობიდან თაობას უნდა გადაცემოდა. ისინი მიიჩნევდნენ, რომ ამ ღმერთის წყალობა იყო, რომ მათ მოახერხეს კიდევ სამი სოფლის დაპყრობა, თავისივე მიწებით, მინდვრებით, ცხოველებით, თხებითა და ხარბით. მატი რელიგია ქადაგებდა, რომ ისინი ძალიან მაღალ სოციალურ საფეხურზე უნდა მდგარიყვნენ.
ჩემი ინფორმაციით bo˙n-t'i˙n Hobu არის რელიგიური რწმენა, რომელსაც უამრავი მიმდევარი ჰყავდა.
ერთ დღეს ღმერთმა tă-še-t'i˙n- მა გადაწყვიტა, რომ სიბრძნე ებოძა კაცობრიობისათვის. ტიბეტელებმა ამის წარმოსაჩენად გადაწყვიტეს გაევრცელებინათ წიგნები თუ როგორ უნდა იყოს შემოსილი და გაფორმებული წმინდა წიგნები. უძველესი ლეპჩის რწმენიდან მხოლოდ ანბანი დარჩა და არავინ იცოდა თუ რა ექნათ ამ ანბანისათვის. დიდხანს იფიქრეს და გადაწყვიტეს, რომ ღმერთი tă-še-t'i˙n- ის ნების თანახმად ტიბეტელებს, თუ სურთ სიბრძნე უნდა იკითხონ წიგნები, ხოლო ლეპჩას ანბანი გამოიყენეს წიგნის შექმნისას. ღმერთი bo˙n-t'i˙n სამყაროს შექმნას ასე ხსნის: მას შემდეგ რაც შეიქმნა სამყარო, დედამიწა, მცენარეები და თოვლით დაფარული მთები, ღმერთმა tă-še-t'i˙n- მა გადაწყვიტა შეექმნა პირველი წყვილი ადამიანი. fă-du˙n-t'i˙n და nă-zo˙n-nyo. რომლებიც იყვნენ ლეპჩას წინაპრები. პირველი კაცები შეჭამა დემონმა la-so mu˙n - მა, შესაბამისად გადაწყვიტეს მისი განადგურება. რაზმი აღჭურვილი იყო ხმლებით, ფარებით და მახვლებით. ისინი დემონს უთვალთვალებდნენ. ისინი ყოველდღე უფრო და უფრო უახლოვდებოდნენ დემონს და საბოლოოდ, როდესაც დემონზე მოახდინეს თავდასხმა. დემონმა ფეხი მოიტეხა და მას არ შეეძლო მოძრაობა. ერთ-ერთმა თავდამსხმელმა მას თავის ქალა გაუხეთქა, ამ მებრძოლის ოჯახს დაარქვეს só-t'a-mo. ხოლო მეორე მებრძოლმა თვალში ჩასცხო ისარი და მის ოჯახს so-mik-mo უწოდეს. მესამე თავდამსხმელმა მას ენა მოჰკვეთა და მის შთამომავლობას fok-li-mo. უწოდეს. მეოთხემ დემონს დუნდულები მოჰკვეთა და მის შთამომავლობას só-mot-mo. უწოდეს. დანარჩენმა მებრძოლეებმა დემონს კიდურები მოჰკვეთა და მათ ოჯახებს na˙n-ts˘o-mo. მებრძოლეებმა რომლებმაც მოახერხეს და თავდასხმის დროს ლერწმისაგან ხიდი ააშენეს, მათ ოჯახებს ეწოდათ sóm-pŭ-mo.1. დემონის უმი ხორცი მებრძოლეებმა ჰაერში მოისროლეს და საკვებად დაუყარეს ძროხებსა და ჭიანჭველებს. დარჩენილი ძვლების ტვინიდან დაიბადნენ ახალი დემონები და მათ mu˙n.” დაარქვეს.
კეთილ ღვთისმეტყველებას ყოველთვის ებრძოდა ბოროტი დემონები, რომლებიც წარმოშობდნენ უამრავ დაავადებებს, სიკვდილიანობას და უბედურებას. ყველაზე მეტად კეთილგანწყობილი ღმერთები იყო tă-še tŭk-bo-t'i˙n, რომელსაც მეორენაირად tă-še-t'i˙n -ს უწოდებდნენ. ის ქალების სულისაგან გაზაფხულსა და ტბებს ქმნიდა. ხოლო ბოროტი დემონები mu˙n. ქმნიდნენ სამყაროში უამრავ უბედურებას, ტყეში ნადირობას, ჭაობებს, ნიაღვრებს და კლდეებს, რადგანაც იმ დროისათვის ისინი ძალიან ძლიერები იყვნენ, ყველგან თესავდნენ სიბოროტეს და მათი დიდი სურვილი იყო ლეპჩას რწმენისათვის ხელის შეშლა. მხოლოდ განმეორებით მსხვერპლს შეეძლოთ მათი სიხარბის დაკმაყოფილება, მათ სჭირდებოდათ უმი ხორცი და სისხლი.
მე გაორმაგებული ვალდებულება მაკისრია, რომ ეს ინფორმაცია გავავრცელო, რომ არსებობდა ყველაზე ლმობიერი ღმერთი tă-še-t'i˙n და ასევე ყველაზე ბოროტი ღმერთი, რომელსაც სიამოვნებდა ტანჯვა, მსხვერპლშეწირვა და სისხლი. პერიოდულად ღმერთი bo˙n-t'i˙n წვავდა სარკმეველს და ზეგავლენას ახდენდა მის მიმდევრებზე. ის ქადაგებდა: ,,ძლიერი ღმერთი ჩვენ გვიცავს დაავადებებისაგან, გრიპისაგან, სამხრეთის ქარისა და ჭექა-ქუხილისაგან, გვიცავს სატანისაგან რომელიც მისი მაგიის საშუალებით მის მიმდევრებზე ახდენს ზეგავლენას’’.
ყველაზე მნიშვნელოვანი რელიგიური ცერემონიალი ტარდება მოსავლის შემდეგ, ყოველ წელს. ღმერთი bo˙n-t'i˙n-ს შეუძლია ღვთისმეტყველება. სოფლებში იქნება უამრავი ბრინჯი, ფეტვი, კვერცხი, კარაქი და ყველანაირი ხილი. ღმერთი bo˙n-t'i˙n მოუწოდებს მის მიმდევრებს სხვადასხვა მწვერვალების დაპყრობას, რომელსაც სხვადასხვა ღმერთები მფარველობენ. ko˙n-čen-ču და მისი ცოლი ko˙n-lo-ču, pŭn-dim და  pŭn-zo˙n-ču, მათი ვაჟი და ქალიშვილი, ra-tat and ra-yot, მათი პაპა და ბებია, ši˙n-mu და ko-lun-mu-ču, მათი ვაჟი და ქალიშვილი მოსამსახურეები.
მათ სამყაროს სხვადასხვა მხარეები ჰქონდათ განაწილებული. დედამიწაზე სხვადასხვა სოფლები. ღმერთის ნება იყო თუ როგორი მოსავალი ექნებოდა სოფელს. ბრინჯი, ფეტვი, ხორბალი იქნებოდა თუ არა იმ სოფელში სადაც ის იყო მბრძანებელი, თუ როგორი ყვავილები სურდა, ღმერთის სურვილი იყო ყველა და ყველაფერი. თუმცა მას პერიოდულად პატარა დემონებიც უშლიდნენ ხელს. ზოგჯერ მის სამფლობელოში ცხოველებს სიკვდილიანობა ჩაერეოდათ, ჩნდებოდა სხვადასხვა დაავადებები, ამ ქმედებებით დემონები მსხვერპლს ითხოვდნენ, როგორც ცხოველების ასევე ადამიანების სახით. ცხოველების რაოდენობა შემცირდა, შემცირდა ბამბუკი და ჭილოფი, დემონები ითხოვდნენ: ბრინჯს, ფეტვს, ლუდს, ბამბუკის ფოთლებს. ღმერთი bo˙n-t'i˙n - ცდილობდა დემონებიდან თავის დაღწევას, მაგრამ უშედეგოდ. დემონებმა მას თვითონ შეჰყარეს სხვადასხვა დაავადებები: თავის ტკივილი, კბილის ტკივილი, კუჭის ტკივილი, კიდურების ტკივილი და ასე შემდეგ. საბოლოოდ ღმერთი bo˙n-t'i˙n იძულებული გახდა გაეთამაშებინა სიკვდილი, მას შემდეგ რაც ადამიანი კვდება მისი სული წინაპრების სულთან ერთად სახლდება. იმისათვის სულმა სწორად კუთვნილი ადგილი დაიმკვიდროს ის უნდა გამოცხადდეს ღმერთი bo˙n-t'i˙n -ის წინაშე.
თუ ადამიანს ჯუნგლებში ცხოველი იმსხვერპლებს მის სულს უამრავი განსაცდელი ელის, ის მოსვენებას ვერ ჰპოვებდა. ყველაზე დიდებული სიკვდილით კვდებოდა ადამიანი თუ მის სხეულს სული თავად დასტოვებდა. სწორედ ასეთ სულს განსჯიდა ღმერთი bo˙n-t'i˙n სწორედ ასეთ შემთხვევაში წყდებოდა სული ადგილს სად იმკვიდრებდა ზეცაში თუ ჯოჯოხეთში. ღმერთი bo˙n-t'i˙n თავისი პატარა სოფლის ამბავს მოგვითხრობს: ორმა ძმამ მიწის ნაწილის გამო იჩხუბეს, უფროსმა ძმამ შური იძია თავის უმცროს ძმაზე, მან სისხლი აიღო. ამ ამბის შემდეგ მკვლელ ძმას უფროსი ვაჟი ავად გაუხდა. ოჯახმა მკითხავს მიაკითხა ამბავი, მკითხავმა მიხვდა თუ რა იყო ბიჭის ავად გახდომის მიზეზი. მან ოჯახს ასწავლა რომ ტყეში ღორი იწვოდა, მაგრამ კვლავ ცოცხალი იყო, მკითხავმა იცდა ეს ღორი სატანა იყო, ოჯახს ღორი სახლში უნდა მოეყვანათ და სახლთან ახლოს დაებათ, ღორი სახლში მოიყვანეს, როდესაც ღორმა მიწის თხრა დაიწყო დედამ უმცროს შვილს უთხრა რომ ღორი სხვაგან გადაეყვანა, შვილმა დედის თხოვნა შეასრულა, ოთხი დღის შემდეგ ოჯახის შვიდივე წევრი გარდაიცვალა.
ღმერთი bo˙n-t'i˙n -ი გადაწყვეტს თუ ვინ როგორ უნდა დასაჯოს და სად უნდა დაიმკვიდროს სულმა ადგილი, სამი ლეპჩას მორწმუნე ლოცულობდა, როდესაც ერთ-ერთი გაუჩინარდა, მისმა მეგობრებმა მისი გვამი მდინარეში იპოვეს, როდესაც სოფელში დაბრუნდა ორივე უდანაშაულო მეგობარი, სოფელმა ისინი გაასამართლა. გასამართლებულმა მეგობარმა გარდაცვლილის სულს ჰკითხა თუ როგორ დაიღუპა, გარდაცვლილმა უპასუხა, რომ მან აწყენინა ბამბუკების მჭრელს, ისინი კარგად მივიწყებულ ადგილას იმყოფებოდნენ, მას ხელი ჰკრა და მდინარეში ჩააგდო. გარდაცვლილის სულს სთხოვეს რომ მამამისი იმ ადგილას მიეყვანა სადაც ეს მკვლელობა მოხდა და რაიმე ნიშანი ეპოვნათ, რაც იქ დამალეს დანაშაულის დროს. მშობლებმა დანაშაულის ადგილას მისვლისას იპოვეს თერთმეტი რუპიე, ექვსი ანნა (ინდური ფული) ბამბუკში გახვეული კერასთან. გარდაცვლილმა მოითხოვა, რომ ნისი შვილი მის მშობლებს გაეზარდათ, ხოლო მისი ცოლი კვლავ გათხოვილიყო.
XVII საუკუნიდან ლეპჩას რწმენა შეცვალა ტიბეტურმა ბუდიზმმა. ფაქტია რომ, ტიბეტური წმინდა წიგნები ლეპჩას ენის ანბანით იწერებოდა, მისივე პრინციპებს, მსჯელობებსა და გამოცდილებას ეყრდნობა დღევანდელი ჰოროსკოპიც.
დღესდღეობითაც ადამიანის სიცოცხლე, ცხოვრება, დაბადება, ქორწინება და დაკრძალვა ლეპჩას რელიგიაზე დაყრდნობით ხდება. ამ ტრადიციებს უკავშირდება ცხოველი ლამაც, რომელიც ეკუთვნის ღმერთ rñi˙n-ma-pa-ს ლამა არის შინაური ცხოველი რომელიც ადამიანს დაავადებებისაგან იცავდა, რომელიც დემონებს ებრძოდა. თუ ლამა გახდებოდა ავად, ნაკურთხ დროშებს ასწევდნენ და ლოცულობდნენ რომ ცხოველი გამოჯანმრთელებულიყო, ლამა ზრუნავდა ადამიანებზე, ის ასევე უშლიდა ხელს სეტყვის მოსვლას, ამიტომაც მას ადამიანები საზრდოს მიართმვდნენ  ხოლმე. ეს რელიგიური რწმენა სერიოზულ გავლენას ახდენდა ეკონომიკურ შედეგებზე, ოჯახებს უწევდა სხვადასხვა უბედურებების თავიდან აცილების მიზნით სხვა და სხვა ცერემონიების ჩატარება. კეთილ ღვთის მეტყველებებს სთხოვდნენ რომ დაეცვათ ბოროტი დემონებისაგან, განსაცდელისაგან და უბედურებებისაგან. ხუთი წლის განმავლობაში Christian Missions-სი აქტიურად იკვლევდა ლეპჩას რელიგიას და მიაჩნდა რომ მას შეეძლო კულტურისა და ტრადიციების შეცვლა.
ეკონომიკა, ვაჭრობა და არსებობის ძირითადი წყარო
როგორც ითქვა, ლეპჩელი ხალხი სოფლის მეურნეობით არიან დაკავებულნი. აზიელი ხალხის მსგავსად ამ საზოგადოებაშიც არის გავრცელებული ისეთი კულტურები, როგორებიცაა: სველი და მშრალი ბრინჯი, წიწიბურა, სიმინდიი და სხვა და სხვა ჯიშის ფეტვი. მდინარის ხეობებში ასეე გავრცელებულია შაქრის ლერწამი და მანოკი. გარდა ამისა, ხარობს მრავალი სახის ახალი ხილი გარშემო ბაღებსა და მინდვრებში, ვეგეტერიანულის საკვები და ასე შემდეგ. იმ ადგილზე, სადაც ამ კულტურის მიმდევრებიცხოვრობდნენ ხშირი იყო ველური ხილი და საკვები, რომლის მოპოვება შემგროვებლობით ხდებოდა.
რაც შეეხება ამ დარგის მეორე მხარეს, ანუ მეცხოველეობას, ლეპჩელები შედარებით სპეციფიკურად უდგებოდნენ ამ საკითხს. მათ ჰყავდათ სხა და სხვა ჯიშის მსხვილფეხა ცხოველები, რომელთა ძირითადი დანიშნულება ნათესების მოხვნა და ხალხის რძის პროდუქტებით მომარაგება იყო. იშვიათად, მაგრამ ცხოველებს საკლავადაც სწირავდნენ ხორცის მიღების მიზნით. სპეციფიკას რაც შეეხება, გამოირჩეოდა თხა, რადგან მისგან არასდროს იღებდნენ რძის პროდუქტს და მხოოლოდ საკლავად ზრდიდნენ და ასევე გამოირჩეოდა ღორი, რომელსაც, რატომღაც, შინაურ ცხოველად თვლიდნენ და ამასთან თხის ბედს იზიარებდა.
ძალიან კარგად ამუშავებდნენ ბამბუკის სხვადასხვა სახეობებს და ესთეტიკურად აწარმოებდნენ ლამაზ კალთებს და ბევრ სხვა რამეს, რაც მათ ყოველდღიურ სამუშაოს შეუმსუბუქებდათ. მათი ცოდნა შხამიანი და არაშხამიანი მცენარებზე, გველებზე და ინფორმაცია სხვა ფაუნაზე და ფლორაზე ფენომენალური იყო, მაგრამ თანამედროვე აზროვნების გავლენა ლეპჩაზე ამ ყველა მოსაზრებას უკან წევს, მითებად და ლეგენდებად აქცევს მათ. გარდა სოფლის მეურნეობისა, ლეპჩელი ხალხი გატაცებული იყო ნადირობით, თუმცა იმის გამო, რომ დიდი ტერიტორიები ათვისებული ჰქონდათ კულტურების მოსაყვანად, ნადირობა შედარებით გაძნელებული იყო. მიუხედავად ამისა, ლეპჩელი ხალხის გატაცებებზე მაინც არსებობს უხვი მასალა რომელიც აღწერს დეტალურად მათ ნადირობისა და თევზაობის მსვლელობებს.
ნადირობა
ნადირობა მხოლოდ ერთი საუკუნის წინ იქცა ლეპჩას (ჰიმალაის სახელმწიფოს-სიკიმის მცხოვრებთა) ეკონომიკის ძირითად შემადგენელ ნაწილად თუმცა მისი მნიშვნელობა თანდათან მცირდება სოფლის მეურნეობისა და მესაქონლეობის ზრდასთან ერთად. ბევრი მამაკაცი დღესაც ნადირობს ხანდახან, მაგრამ უმეტესად, თავისუფალ დროს. პროფესიონალი მონადირე მხოლოდ რამდენიმე შემორჩა.
ლეპჩას მთავარი იარაღია მშვილდი (სა ლი) ის ყოველთვის ბაბუკისგან მზადდება. იმავე მასალისგან ან ჭინჭრიგან მზადდება ლარი, რომელსაც კუ იუს ეძახიან, საუკეთესო ლარები კა ფიტის ხის  ქსოვილებისგან მზადდება. ბამბუკი, რომელსაც მშვილდისათვის იყენებენ უნდა ფრთხილად შეირჩეს. ის უნდა გამოიჭრას მშრალი სეზონის დროს (დეკემბერი-იანვარი), რომელიც მაღალ და ღია ლანდშაფტზე იზრდება, სადაც მის ღეროს ხშირად არხევს ქარი. ახალი მშვილდის გამოყენების წინ ის უნდა ალში გამოიწვრთნას გარკვეული ხნით, მშვილდიც და ისრებიც ბამბუკის პლატფორმაზე მაგრდება (პუნ ჰროპი), რასაც ლეპჩას სახლებში ნახავთ ღია კერიის თავზე დაკიდებულს. მშვილდს ინახავენ მოშვებულ მდგომარეობაში, სანამ მისი ხელახლა გამოყენება არ იქნება აუცილებელი.
ისრები მზადდება ლერწმისგან (მოკ ტუ), ან უფრო ხშირად, ბამბუკისგან. ჩვეულებრივ, სამი წინაძღოლი ბუმბული სჭირდება -(ცონგ რო)-ძერისა ან იხვის ბუმბულია უფრო სასურველი- რომლებიც თავსდება მანამდე ჩაჭრილ ლერწამში და შემდეგ წებოთი და თასმებით მაგრდება. ღრმა, ოთხკუთხა ან მოგრძო ჩაჭრები კეთდება ლარის დასამაგრებლად, და ბოლოს, ლერწმის ის ნაწილი, რომელზეც მაგრდება წინამძღოლი ბუმბული, შავად იღებება.სანადირო ისრებზე არ მაგრდება ბუმბული. ისრის ეკლიანი თავი (ცონგ თიაკი) რკინისგანაა დამზადებული, აქვს კონუსისებური მოკლე  ლითონის მილი რომელშიც მაგრდება ბუნიკი ან აქვს მოლე რკინის ღერო, რომელიც ბუნიკში შედის. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში ბუნიკის ბოლო მაგრდება თასმით და ავსებულია ფისით. ისრებს, რომლებსაც იყენებდნენ ქურდების შესაშინებლად და სათამაშოებად ბავშვებისათვის, არ ჰქონდათ რკინის წვეტები, არამედ მის ნაცვლად, მოკლე ბამბუკის მილი, რითაც გასროლა უვნებელი ხდებოდა.
ხანდახან მოწამლული ისრები გამოიყენება ნადირობისთვის, ისევე როგორც ადრე საომრად. საწამლავი, რომელსაც ყველაზე ხშირად იყენებდნენ არის აკონიტი (პა კი). აკონიტის ფესვი გამზადებული აქვს მონადირეს და საწამლავი მზადდება ცოტა ხნით  ნადირობამდე. ფესვი ორ ქვას შორის დაისრისება, წყალს უმატებენ და სქელი პასტა მიიღება. ლეპჩა მონადირეები დიდი სიფრთხილით ეკდებიან აკონიტს და თუკი მათ სხეულზე არის პატარა განაკაწრიც კი სახლისა თუ ყანაში მუშაობის დროს მიღებული, ისინი საწამლავს არ ეკარებიან იმ დღეს. თუკი ცხოველს ამ მოწამლული იარაღით კლავენ, მონადირე იცდის ვიდრე მოკლული ცხოველის სხეული არ გაცივდება- „საწამლავი დაუბრუნდება გულიდან ჭრილობას“ და ამის შემდეგ, სხეულის იმ ნაწილს, რომელიც დაჭრილი იყო, მოაჭრიან და გადააგდებენ.
სანადირო იარაღები
ლეპჩა სულ 4 ტიპის მშვილდს იყენებს.
მშვილდი მხარზე შემოგდებული დაჰქონდათ ან უბრალოდ ხელში ეჭირად. ჩვეულებრივ ლეპჩებს მშვილდ-ისარი შემდეგ ნაირად ეკავათ: მარცხენა ხელს ღერძის ცენტრი უკავია. მარჯვენა ხელის ცერა თითი ექაჩება ისარს, ძაფს უკან ექაჩება. მარცხენა ხელმოსაკიდი, როგორც წესი, ტყავის ან რამე ნაჭრით იყო გადაკრული მშვილდის ხელიდან გავარდნის ასარიდებლად. ლეპჩელი მონადირეები ისრებსაც იყენებდნენ. ისრებს რკინის წვეტები ჰქონდა. ისრები ძირითადად დათვზე ან გარეულ ღორზე სანადიროდ გამოიყენებოდა. ხშირად ისინი ისრის წვეტს წამლავდნენ კიდეც. ამ მეთოდს ძირითადად სპილოებზე სანადიროდ იყენებდნენ. სპილოებს წყლის დასალევად მოსულებს, ალყაში აქცევდნენ და მათ მოწამლულ ისრებს ესროდნენ.
თევზაობა
ჩვეულებრივი სათევზაო ანკესი (ვორ ჰამი) ან ბამბუკი სიმით და რკინის კავით( ვორი), რომელზეც მოთავსებულია სატყუარა. მის მსგავს მარტივი მოწყობილობას, ცხადია შედარებით ძველს, ეწოდება რიენი. მასში კაუჭი ჩანაცვლებულია მოკლე ბასრი ბამბუკის ნაჭრით, რომელი ერჭობა თევზს ყელში.
ზოგჯერ სატყუარათი გამზადებული კაუჭების მთელი სერია ეფლობა მდინარეში. თითოეული ხაზის ბოლო განსახლებულია ქვების ირგვლივ რომლებიც ყრია სანაპიროზე, და თითოეული სიმი არის მოღუნული ისე, როგორც მახვილი კუთხე და დაჭერილია ამ პოზიციაში პატარა ქვის მიერ. თუ მოწყობილობა დაიჭერს თევზს ხაზი გადაინაცვლებს თავისი პოზიციიდან და ცოტა ხნის შემდეგ კონტროლზე მოსული მეთევზე შეამჩნევს თევზს, რომელიც კაუჭზე წამოეგო.
ასევე გამოყენებადია სხვადასხვა სახის ბადეები, უმეტესად დამზადებული ბოჭკოებისა და მცენარეებისაგან. ბადეების ყველაზე გავრცელებულ ტიპს ეწოდება სუნგ ლი_ კონუსური სასროლი ბადე. იგი გავრცელებულია საშუალოდ 140 სანტიმეტრის სიმაღლისა და დაახლოებით 160 სანტიმეტრი დიამეტრის ზომებით. მისი გასახსნელის ირგვლის დამაგრებულია წაგრძელებული ტყვიის ფირფიტები და გრძელი, ძლიერი თოკი მიბმულია მის ზემოთა ნაწილზე. მეთევზე, რომელიც დგას მდინარეში, არწევს თოკს თავისუფლად მკლავს ზემოთ და შემდეგ ხელსაყრელ მომენტში სწრაფად ისვრის ბადეს თევზისკენ.
ტუკ შორი: მარტივი ბამბუკის მახე, საშუალოდ 60 სანტიმეტრი სიგრძისა და 30 სანტიმეტრი დიამეტრს მქონე. ამ მოწყობილობის ასაგებად ბამბუკის ძლიერი ნაჭერი იჭრება სიგრძეში თავისი მთელი სიგრძის სამ მეოთხედზე, სექციების დიდებულ რიცხვზე. ეს სექციები შემდეგ მოღუნულია დაიჭერს დახვეული ბამბუკის რგოლი. შესაბამისად ხაფანგი იღებს ძაბრის ფორმას. როგორც წესი მსგავსი ხაფანგები განლაგებულია ერთ რიგში, მდინარის ქვიან ბარიერთან ახლოს, სადაც თევზი როგორც წესი უნდა ახტეს და შესაბამისად შეიძლება რამდენიმე მათგანი ხაფანგშიც კი ჩავარდეს.
კურ ვიო: ბამბუკისგან დამზადებული ტომარა, რომელიც დამაგრებულია მდინარეში ბარიერად, რომ დაიჭიროს თევზი, რომელიც ცდილობს გადაახტეს დაბრკოლებას.
როლი ან იეტი: ბამბუკისგან გაკეთებული უზარმაზარი ღარი, რომელიც მოთავსებულია პატარა ჩანჩქერთან, მდინარის ზედაპირის ზემოთ. მისი ჯოხები ფართოდაა გაშლილი წლის ზედაპირზე რათა ჩანჩქერიდან ჩამომავალ წყალს სწრაფად გადინების საშუალება მისცეს. ხოლო შედარებით დიდი თევზები კი რჩებიან ზედაპირზე.
ფიტი: წვრილად დახვეული ბამბუკის კალათა, გასახსნელთან გრძელი სახელურებით, რომელიც ჩახვეულია ხაფანგის შიგნით და ხელს უშლის კალათში უკვე შესულ თევზს უკან დაბრუნებაში. ფიტი მოთავსებულია წყალში და მიმართულია ქვემოთკენ ქვით, რომელიც მის თავზეა მოთავსებული. თევზს, რომელიც უკვე დაჭერილია იღებენ კალათის ძირში მდებარე ნახვრეტიდან. ამ ყველაფრის შემდეგ ეს გასახსნელი ისევ იხურება ბამბუკის სიმის დახმარებით.
თევზაობის შემდეგი მეთოდების გამოსაყენებლად საჭიროა მეთევზეთა რამდენიმე ნაირი გაერთიანება: ქვის ბარიერი იგება მდინარის გასწვრივ, რჩება მხოლოდ ერთი გასასვლელი კედელში, რომელშიც მოთავსებულია უზარმაზარი წვრილად დაწნული კალათი. შემდეგ ფორმირდება გამყოფი ზოლი და თევზებიც შედიან ხაფანგში. ხელსაყრელ მომენტში მდინარის არხისკენ გადახრითა და ქვისა და ქვიშის ბარიერის აგებით წარმოიქმნება ხელოვნური ტბა ძველი მდინარის კალაპოტში. ამის შემდეგ ანუ ელის უზარმაზარი რაოდენობა გროვდება. ისინი ჩამწყვდეულნი არიან ტბაში. ამის შემდეგ აუზში ისვრიან მსხვილად დაჭრილი ხვიარების ნაჭრებს. ამ მცენარის წვენი იხსნება წყალში და წამლავს თევზებს, რომლებიც ხელოვნურად შექმნილ ტბაში იყვნენ გამომწყვდეულები. მთელი კოლექტიური მუშაობით მოპოვებული ნადავლი საბოლოოდ თანაბრად იყოფა თევზაობაში მონაწილეთა შორის.
ვაჭრობა
გადავიდეთ ვაჭრობაზე. ლეპჩაში გავრცელებული სოფლის მეურნება არ იყო განკუთვნილი მხოლოდ იმისთვის, რომ საკუთარი სოფლები და ხალხი გამოეკვებათ. მათი პროდუქტის იმდროინდელი ექსპორტიცკი ხორციელდებოდა. ინდოელებს ჰქონდა იმ დროისთვის საკმაოდ გამართული მარკეტინგული მექანიზმი, რაშიც იგულისხმება ფაქტობრივად უძველესი „სავაჭრო ფილიალები“. აქ ლეპჩელებს საშუალება ჰქონდათ წამოეწყოთ საუთარი ბიზნესი და რეალიზაციაში მოეყვანათ საკუთარი პროდუქტი. სავაჭრო საქონლის ძირითად ნაწილს ილი წარმოადგენდა.
სოციალურ-პოლიტიკური მდგომარეობა
ლეპჩების სოფლებს ტრადიციულად განაგებდა ლიდერი, რომელსაც უფლება ჰქონდა გაეცა ბრძანებები და შეაგროვებინა გადასახადები. მათ სოფლებში კრიმინალი ზოგადად ძალიან დაბალ დონეზე იყო. მკვლელობა თითქმის არ ხდებოდა, თუმცა ფიქსირდება ერთმანეთის მოწამვლის შემთხვევებიც. ყაჩაღობა და მოპარვა უჩვეულო იყო, რადგან ლეპჩელების ქონებაში არაფერი არ არსებობდა ისეთი, რისი მოპარვაც შეიძლბოდა მომგებიანად. დავები ადვილად წყდებოდა, რადგან მათი მოგვარება მაშინვე ნეიტრალური პერსონის მიერ ხდება, ანუ ამ შემთხვევაში ობიექტური და სამართლიანი ადამიანის მიერ. აქედან გამომდინარე, ძნელი გასაგები არ უნდა იყოს, რომ ლეპჩელები წინააღმდეგნი იყვნენ ყველანაერი ძალადობისა და დამცირების.
შრომის დანაწილება
ლეპჩის კულტურაში არ არის მიღებული კაცისა და ქალის დაყოფა სამუშაოს სიძნელის მიხედვით. ასე ვთქვათ, გენდერული თანასწორობა ამ შემთხვევაში კაცების მხარესაა. ქალებს ნადირობის უფლებაც კი აქვთ, რომელიც შესანიშნაავად გამოსდით. ქალთა ჯგუფები მუშაობენ კაცების გვერდი-გვერდ მინდვრებში. ხშირია შემთხვევები, როცა კაციც აკეთებს ჩვენთვის მიღებულ ქალის საქმეს, მაგალითად იგი ქსოვს კალათებს, ხოლო ქალი მას ძაფით შეკვრაში ეხმარება. თუ ერთი სქესი ეცდება გააკეთოს საპირისპირო სქესის საქმე მასზე სტიგმა არი ქნება მიმაგრებული, ანუ არ დაისჯება.
საკვები და კერძები
მეზობლების მსგავსად ლეპჩელების საკვები არ იყო ისეთივეცხარე, როგორც ეს ინდოეთსა და ნეპალში იციან. ბრინჯი ყველაზე პოპულარული იყო ამ კულტურის კვების რაციონში. ხორბალი, სიმინდი და წიწიბურა ასევე პოპულარობით გამოირჩეოდა, მაგრამ არ იყო ისეთი ხშირი საკვები, როგორც ბოლოს ხსენებული. ლეპჩის კულტურაში „მილეტი“ იყო მიღებული, როგორც ალკოჰოლური სასმელი.მარცველეულის ეს სახეობა მათ მიერ არასოდეს არ იჭმეოდა. ლეპჩას საკვებ რაცონში ასევე მრავლადაა ახალი ხილი და ვეგეტერიანული საკვები. ასევე უნდა აღნიშნოს ის, რომ თევზევზაობისა და ნადირობის განვითარების მიუხედავად, ამ საქმიანობით მოპოვებული საკვები არც ისე პოპულარული არ იყო ამ ხალხში.
ისევე, როგორც ყველა სხვა უძველესი ტომები, გარდა იმისა, რომ გამოცდილი მონადირეები, ლეპჩას მოსახლეობა შეიძლებოდა ყოფილიყო სისხლისმღვრელი საკვების შემგროვებელი. ჩვენი პირველი ცოდნა ამ უძველესი ადამიანების შესახებ იწყება, როდესაც ისინი უკვე დაეუფლნენ გადასვლის და ჯჰოომ-ის კულტივირებას. რამდენიმე წელიწადში ერთხელ ისინი მიწას წმენდნენ და მასზე ამოყავდათ ბრინჯის ორი სახეობა "დუმბრა" და "ონგრეი-ზო", "მონგბრე", ერთგვარი ფეტვი და "კუნჩუნგი", ან სიმინდის სხვადასხვა სახეობებს ჭამდნენ, ასევე იყო სხვა ძირითადი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქცია. "ზო-მალი" ან ბრინჯს კი ისინი იყენებდნენ, მხოლოდ მნიშვნელოვანი შემთხვევების დროს, როგორიცაა ქორწილი, ახალი სახლის შეძენა და ზეიმობის "Nambun"-ის დროს (ლეპჩას ახალი წელი).
ხელოვნება
ამ ხალხში არანაკლებ განვითარებული იყო ქსოვა, რაც მრავალი ნიმუშით დასტურდება. ტრადიციული ტანსაცმელი ლეპჩაში არის ნაქსოვი ფერების დახვეწილი კომბინაციებით. მამაკაცის ტანსაცმელს ეწოდება ტჰიკრო-დუმ და ქალი კაბა ეწოდება დუმდიამი ან დუმბუმი. არსებობს აშკარა წინააღმდეგობა ტჰროკო-დუმის და დუმვუმს შორის, არსებითითია ის, რომ კაციებს აცვიათ თეთრი პიჯამო და ჰგავს კიმონოს, რომელსაც ამჟამად კარატეში იყენებენ. მოკლე პიჟამო აჩენს ვარაუდს, რომ ლეპჩას მოსახლეობა შეიძლება წარმოიშვა ან დიდხანს ცხოვრობდა ჭაობიან მიწაზე. თუმცა, ქალი ჩაცმულობით უარყოფს ამ წინადადებას. დუმვუმ არის გრძელი კაბა და ტერფამდე წვდებოდათ, რაც აჩენს აზრს, რომ ისინი მშრალ ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ. მამრობითი კაბა თითქმის ყოველთვის უხეში, და გამძლეა, რათა მკაცრი ცხოვრების ღია სფეროში და ტყეში გაეძლოთ. ქალის კაბა მზადდება რბილი მასალისაგან და გამოირჩეოდა თავისი სინაზით.
მიუხედავად იმისა, რომ ლეპჩა კონკრეტულად ხელოვნების დარგების თითქმის ყველა მიმართულებაში ჩამორჩენილი იყო, მათ ჰქონდათ რომანტიკული ფოლკლორის მდიდარი რეპერტუარი. მყუდრო აწყობა ამ უძველესი ზღაპრებისა ხსნის კარს, რომელსაც მივყავართ ლეპჩას ოდესმე მარტივ ცხოვრებისაკენ, რომელიც აღწერილია მათი უპრეტენზიო მსოფლმხედველობით და გაურთულებელი ფილოსოფიით. მაგრამ გარდა მათი ზღაპრული ფოლკლორისა, ინფორმაცია მათ ისტორიულ ადგილზე კვლავ იშვიათია.
ლეპჩას ფოლკლორი ამოუწურავი საგანძურია, რომლის საშუალებითაც ასევე ვიგებთ მისი ისტორიის დეტალებზე. დავიწყოთ იმით რომ მის ტექსტებში გვხვდება ადამიანთა სახელები, რომელთა ფესვები და წარმომავლობა ბევრად უფრო ძველია ვიდრე, რომელიმე სხვა საკკიმზე მცხოვრებლისა. ამას ადასტურებს ის ფაქტი, რომ მათთან ერთად ნახსენებია ისეთ უძველესი ადგილების სახელები, რომელთა არსებობა მხოლოდ იმ ხანაში დასტურდება, რომელშიც მაღლა ნახსენები ადამიანები ცხოვრობდნენ, მაგალითად: მთები, ბორცვები, ხეობები, მდინარეები, ტბები და გამოქვაბულები.
ლეპჩის ფოლკლორზე საუბრისას ასევე უნდა განვიხილოთ ნაწილი იმისა, თუ რა არის მოთხრობილი მათ სიმღერების ტექსტებში. განვიხილოთ სამეფო ერთ-ერთ სამეფო ოჯახში შექმნილი სიტუაცია და მათი მოქმედება.
ახლა საუბარი გვაქ იმ ადამიანებზე, რომელიც გამოირჩეოდა თავისი გამბედაობით და ხედვით, მისი სახელია ტურვე. როდესაც კჰიზარ ჰანი და მისი მემკვიდრეები მართავდნენ დელჰის (1414-1451), ტურვე იყო დაკავებული სიკკიმის პოლიტიკით და მისი საზღვრების გაფართოებით. ამ მიზნის მისაღწევად მან შექმნა ძლიერი რაზმი, რომელიც შედგებოდა ძლიერი, შრომისმოყვარე ახალგაზრდებისაგან. ისინი სრულად მომზადებული იყვნენ პარტიზანული ომისათვის და მტრის ბანაკის დარბევა შეძლეს. ასეთ ძალას ტურვეს ხელმძვანელობით შეძლო მყარი საფიძველი დაედო ლეპჩას და ლიმბუს გაერთიანებისთვის. შედეგი იყო ახალი სამეფოს დაარსება, რომელიც მომავალში ცნობილი იქნებოდა, როგორც სიკკიმის სამეფო. ტურვეს მიღწევები იმდენად დიდებული იყო, რომ შემდგომში მას მიანიჭეს ტიტული Punu (მეფე).
ლეპჩა დღეს
ამჟამად უძველესი ტომის, ლეპჩას მოსახლება ცდილობს აგროკლტურის მერე სხვა პროფესიებს დაეუფლოს და თანამედროვე დედამიწის კიბერ განვითარებს დაეწიოს.
სქოლიო
კატეგორია:აზიის ხალხები კატეგორია:ინდოეთის ხალხები კატეგორია:ბჰუტანის ხალხები კატეგორია:ნეპალის ხალხები
ბელიავისტა-დე-ლა-უნიონის რაიონი
ბელიავისტა-დე-ლა-უნიონის რაიონი (Distrito de Bellavista de la Unión) — რაიონი პერუში, პიურის რეგიონის სეჩურის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 13 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 920 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 300 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 13.01 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიურის რეგიონის რაიონები კატეგორია:სეჩურის პროვინციის რაიონები
შაბაგიში
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 581 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ერმოლაევოდან დაშორებულია 10 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ერმოლაევო, რომელიც დაშორებულია 9 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (49%). სოფლის მოსახლეობის 45%-ს ბაშკირები შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:კუიურგაზის რაიონის სოფლები
ხუთი იმპერატორის წელი
ხუთი იმპერატორის წელი — ამ სახელითაა ცნობილი 193 წელი რომის იმპერიის ისტორიაში, როდესაც იმპერატორის ტიტულზე ხუთი კანდიდატი აცხადებდა პრეტენზიას. ესენი იყვნენ: პერტინაქსი, დიდიუს იულიანუსი, პესცენიუს ნიგერი, კლოდიუს ალბინუსი და ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსი. ამ წელს დაიწყო სამოქალაქო ომის პერიოდი, რომლის დროსაც იმპერატორობას ერთმანეთს მრავალი მმართველი ეცილებოდა.
პოლიტიკური მღელვარება 192 წლის 31 დეკემბერს კომოდუსის მკვლელობით დაიწყო. მკვლელობისთანავე იმპერატორად პერტინაქსი გამოცხადდა, თუმცა ეს უკანასკნელიც მაშინვე პრეტორიანელთა ოპოზიციის პირისპირ აღმოჩნდა. მათ შეთქმულება მოაწყვეს და იმპერატორი მოკლეს. იგი მკვლელებს წინააღმდეგობას უწევდა. პერტინაქსი იმპერატორი სულ სამი თვე იყო. ტახტზე იგი დიდიუს იულიანუსმა შეცვალა, თუმცა ეს უკანასკნელი 1 ივნისს ტახტიდან ჩამოაგდო და სიკვდილით დასაჯა სეპტიმიუს სევერუსმა. სენატმა სევერუსი იმპერატორად ცნო, თუმცა მას დაუპირისპირდა პესცენიუს ნიგერი, რომელმაც თავი იმპერატორად გამოაცხადა. ამით დაიწყო სამოქალაქო ომი ნიგერსა და სევერუსს შორის, რომლებმაც ჯარი შეკრიბეს და მთელი იმპერიის ტერიტორიაზე ერთმანეთთან ბრძოლა დაიწყეს. ომის გამო, სევერუსმა ნება მისცა კლოდიუს ალბინუსს, რომელსაც იგი საფრთხედ მიიჩნევდა, რომ მისი თანაკეისარი გამხდარიყო. ამით სევერუსი ცდილობდა თავიდან აეცილებინა იმპერატორის თანამდებობის წინასწარ დაკავება. ამან მას საშუალება მისცა კონცენტრაცია ნიგერთან მიმდინარე ომზე მოეხდინა. ისტორიკოსთა უმეტესობა სევერუსსა და ალბინუსს ორ იმპერატორად მიიჩნევს, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ერთდროულად მართავდნენ იმპერიას. სევერუსთა დინასტია 193 წლის ქაოსში იშვა.
კომოდუსის დაცემა
კომოდუსის საღმა მმართველობამ სიგიჟეში გადაზრდა მაშინ დაიწყო, როდესაც მისი ახლო მეგობარი, კლეანდერი მოკლეს. ამ ფაქტის გამო კომოდუსს მკვლელობის შიში დასჩემდა. იგი ამ შიშს წარჩინებულთა და არისტოკრატიის ხოცვა-ჟლეტით ებრძოდა. მან საკუთარი თავი იდეოლოგიურად მმართველ „მეს“ ჩამოაშორა, როდესაც კვლავ დაბადების სახელი აირჩია იმ სახელების ნაცვლად, რომლებიც მამამისმა ტახტზე ასვლისას უბოძა. მისი მდგომარეობა კიდევ უფრო დამძიმდა და იგი კიდევ უფრო მეტად პარანოიდი გახდა. კომოდუსმა 192 წლის ბოლოს რომში დიდი ხოცვა-ჟლეტა მოაწყო, სადაც მან მრავალი წარჩინებული დახოცა, რათა ერთპიროვნული კონსული გამხდარიყო. სამმა წარჩინებულმა, ეკლექტუსმა, მარციამ და ლეტუსმა საკუთარი სიცოცხლის გადასარჩენად იმპერატორი მოკლეს. მკვლელებმა ახალ კეისრად პერტინაქსი გამოაცხადეს.
კვლავ დავის საგანია თუ ვინ იყო ის პიროვნება, რომელმაც კომოდუსის მკვლელობა დაგეგმა. ზოგიერთი წყარო შეთქმულების მოთავედ პერტინაქსს ასახელებს, რადგანაც კომოდუსის სიკვდილის შემდეგ სწორედ მან მოიპოვა ძალაუფლება. ამ პოზიციის მიზეზი ისაა, რომ პერტინაქსის მტრებს სურდათ მისთვის რომში შუღლი ჩამოეგდოთ და ამისათვის მათ ეს უკანასკნელი დაადანაშაულეს, როდესაც, რეალურად, თავადაც წარმოდგენა არ ჰქონდათ ვინ იყო მკვლელობის ორგანიზატორი.
პერტინაქსი
პერტინაქსმა მაღალ პოლიტიკურ მდგომარეობას წარმატებული სამხედრო კარიერით მიაღწია. იგი აფრიკის პროკონსულად მსახურობდა, რამაც იგი იმ იმპერატორთაგან პირველად აქცია, რომელთაც თავისი პოლიტიკური როლის შესრულება აფრიკიდან დაიწყეს. იგი ერთ-ერთი იყო იმ მაღალი რანგის პოლიტიკურ ფიგურათაგან, რომლებიც საახალწლო ხოცვა-ჟლეტას გადაურჩნენ. იმპერატორობა პერტინაქსისათვის მარტივად არ დაწყებულა, რამდენადაც კომოდუსმა თავისი მმართველობით სახელმწიფოს მნიშვნელოვანი ფინანსური სირთულეები შეუქმნა. მას ტახტზე ასვლისთანავე შეექმნა თავისი საკუთარი პრობლემებიც, როდესაც იგი კომოდუსის მკვლელობის დაგეგმვაში დაადანაშაულეს. მას, აგრეთვე, აბრალებდნენ კლეანდერის, კომოდუსის მომხრის, მკვლელობასაც, რამაც დასაბამი მისცა კომოდუსის პარანოიას.
პერტინაქსი ძლიერ განსხვავდებოდა კომოდუსისაგან. იგი დისციპლინით გამოირჩეოდა, თუმცა მალევე დაკარგა არმიის მხარდაჭერა, რადგანაც მის მიმართ კომოდუსის მსგავსი კეთილგანწყობილებით არ გამოირჩეოდა. ამან განაპირობა პრეტორიანელთა გვარდიის მიერ მის მოსაკლავად შეთქმულების მოწყობა, რომელიც 28 მარტს წარმატებით განხორციელდა. იმპერატორი მაშინ მოკლეს, როდესაც იგი გადატრიალების შეჩერებას ცდილობდა. კეისრის ტახტი დიდიუს იულიანუსმა დაიკავა.
დიდიუს იულიანუსი
დიდიუს იულიანუსმა ძალაუფლება აფრიკის პროკონსულობით მოიპოვა. მან ამ თანამდებობაზე პერტინაქსი შეცვალა. იულიანუსმა იოლად როდი მოიპოვა იმპერატორობა. საამისოდ მან ერთგვარ შეჯიბრში დაჯაბნა პერტინაქსის სიმამრი, სულპიციანუსი. ერთადერთი მიზეზი, თუ რატომ მოიპოვა იულიანუსმა სენატის მხარდაჭერა, იყო ის, რომ მან ჯარს სულპიციანუსზე მეტი თანხა შესთავაზა. თავდაპირველად, იგი ყოფილი იმპერატორის მკვლელობაშიც დაადანაშაულეს. ორმა საჯარო ფიგურამ საზოგადოების შიში კრიზისში უპირატესობის მოსაპოვებლად გამოიყენა. ესენი იყვნენ პესცენიუს ნიგერი, სირიის მმართველი და სეპტიმიუს სევერუსი. პერტინაქსის მკვლელობიდან 12 დღის შემდეგ სევერუსმა იულიანუსის ნაცვლად თავი იმპერატორად გამოაცხადა. ბრბომ, რომელიც იულიანუსის მიმართ უარყოფითად იყო განწყობილი, დასახმარებლად პესცენიუს ნიგერს მოუხმო. 1 ივნისს იულიანუსი სიკვდილით დასაჯეს. პერტინაქსის მკვლელობიდან მხოლოდ ორი თვის შემდეგ.
პესცენიუს ნიგერი
ნიგერმა თავისი კარიერა სირიის მმართველობით დაიწყო. როდესაც ბრბომ მისი დასახმარებლად მოხმობა დაიწყო, იგი სევერუსის მეამბოხედ იქცა, რამდენადაც ამ უკანასკნელს სჯეროდა, რომ სწორედ მას უნდა ჰქონოდა სრული ძალაუფლება და იმპერიის მოსახლეობის ერთგულება. ნიგერმა, საბოლოოდ, თავი იმპერატორად გამოაცხადა, რითაც კიდევ უფრო მწვავედ დაუპირისპირდა სევერუსს. ნიგერს იმპერიის აღმოსავლეთ ნაწილში მოკავშირეები ჰყავდა და როდესაც სევერუსი მას ჯარით დაემუქრა, მანაც შეკრიბა არმია თავისი მოკავშირეებისაგან და კონკურენტს ორი წლის განმავლობაში იმპერიის მთელ ტერიტორიაზე ებრძოდა. საბოლოოდ, ქალაქ ისუსთნ ნიგერი სევერუსთან სამოქალაქო ომში დამარცხდა.
კლოდიუს ალბინუსი
ალბინუსი იმპერატორის თანამდებობისათვის შეჯიბრში 193 წელს ჩაერთო, როდესაც მან კომოდუსის სიკვდილის შემდეგ შეთავაზებულ იმპერატორობაზე უარი განაცხადა. საბოლოოდ, მან კეისრის ტიტული მოიპოვა, რადგანაც სევერუსს იმპერიის სამართავად დამხმარე სჭირდებოდა, სანამ მთელი მისი ყურადღება ნიგერთან მიმდინარე სამოქალაქო ომზე იქნებოდა გადატანილი. სევერუსი და ალბინუსი ამ დროისათვის მტრებად ითვლებოდნენ, თუმცა მათ შორის მაინც დაიდო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ამ უკანასკნელმა უფრო მეტი ძალაუფლება და კეისრის ტიტული მიიღო. ზოგიერთი წყარო მიუთითებს, რომ ეს ხელშეკრულება ფორმალური ხასიათის იყო და მხოლოდ სევერუსისათვის იყო სარგებლის მომტანი, რომელმაც გამარჯვება მხოლოდ ალბინუსის დახმარებით შეძლო, თუმცა საამისოდ თავისი საიმპერატორო ძალაუფლების რაიმე ნაწილი არ დაუთმია. ალბინუსი ბრიტანეთს აკონტროლებდა. ამ ხელშეკრულბას კი მისთვის გალიისა და ესპანეთის მმართველობაც უნდა მოეტანა. წყაროთა უმეტესობა ხელშეკრულებას არ ასახელებს, თუმცა აღნიშნავენ, რომ ამ ორს შორის უბრალო შეთანხმება არსებობდა, რამაც სევერუსს საშუალება მისცა მიეღწია თავისი მიზნისათვის და ნიგერი დაემარცხებინა. მომდევნო სამი წელი ალბინუსი კეისრად რჩებოდა, სანამ მასა და სევერუსს შორის სამოქალაქო ომმა არ იფეთქა, რომელში გამარჯვების შემდეგაც სევერუსი ერთპიროვნული იმპერატორი გახდა.
სქოლიო
კატეგორია:რომის იმპერატორები კატეგორია:რომის იმპერიის სამოქალაქო ომები კატეგორია:II საუკუნის რომის იმპერატორები კატეგორია:სევერუსების დინასტია
სამფორმა აბლაბუდიანი სოკო
სამფორმა აბლაბუდიანი სოკო ( — სოკოს სახეობა აბლაბუდიანი სოკოების გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკას.
აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 9 სმ-მდე აღწევს, მრგვლად ამობურცულია, შუაში ბორცვაკით. როდესაც სველია, მუქი წითელ-ყავისფერია, ხოლო როდესაც მშრალია — მოყვითალო ან მოლურჯო-მოყვითალო-ყავისფერი. ზედაპირი აბრეშუმისებრია.
ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები თავიდან მოყვითალოა, შემდეგ — ჟანგისფერ-ყავისფერი.
ფეხის სიგრძე — 3-7 სმ, სისქე — 0,8-2 სმ, ძირში ბოლქვისებურად გამსხვილებული, თეთრი, ერთი ან რამდენიმე საყელოსებრი წარმონაქმნით.
სოკოს რბილობი — თეთრი.
სპორები — თითისტარისებრი, ყავისფერი. 7-9x5-6 მკმ.
იზრდება ნიადაგზე, ტყეში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. საჭმელად უვარგისია.
სქოლიო
კატეგორია:არასაჭმელი სოკოები კატეგორია:აბლაბუდიანი სოკოები
სანქტ-პეტერბურგის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძარი
სანქტ-პეტერბურგის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძარი (Морской собор Святителя Николая Чудотворца) —  პირველი საზღვაო მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს ნიკოლსკის მოედანზე. ტაძარმა მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა ქალაქის ტოპონიმიკაზე. მან თავისი სახელი მისცა მოედანს, შესახვევს, ბაზარს, ახალ და ძველ ხიდებს.
ტაძრის ზედა ეკლესია ნაკურთხია უფლის ნათლისღების სახელზე. ქვედა ეკლესიას აქვს სამი საკურთხეველი: მთავარი ნაკურთხია ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. ჩრდილოეთისა დიმიტრი როსტოველისა და თეოდოსი ჩერნიგოველის, ხოლო სამხრეთისა იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის სახელზე.
ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. ტაძრის წინამძღვარი 1987 წლიდან არის დიაკვანი ბოგდან სოიკო.
ისტორია
მიმდებარე ტერიტორიაზე ერთსართულიანი ყაზარმები იყო აგებული. მათში ცხოვრობდნენ სამხედრო-საზღვაო უწყების მომსახურეები. ჩვენს ეპოქამდეა შემორჩენილი ნიკოლსკის ბაზრის ქვის ნაგებობები, რომელიც დააარსეს 1788-1789 წლებში.
1752 წელს ადმირალიტეტ-კოლეგიის პრეზიდენტმა მიხეილ გოლიცინმა იმპერატრიცა ელისაბედ I-ს მიმართა თხოვნით, რომ საზღვაო უწყების ფინანსებით აეშენებინა ახალი ეკლესია.
ჰარაბა-გილიანი
ჰარაბა-გილიანი (Xarabagilan) — ძველი დიდი ქალაქის ნანგრევები, რომელიც განლაგებულია აზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4 კილომეტრის დაშორებით (აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპოუბლიკის ორდუბადის რაიონი).
სანქტ-პეტერბურგის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძარი
ისტორია
წმინდა ნიკოლოზის საზღვაო ტაძარი ააგეს ძველი ტაძრის ადგილზე 1753-1762 წლებში, როგორც „საზღვაო პოლკის ეკლესია“. პროექტის ავტორი იყო ადმირალიტეტ-კოლეგიის არქიტექტორი საბა ჩევაკინსკი. ტაძარში ერთდროულად შეიძლება დატეულიყო 5 000 ადამიანი. ცალკე მდგომი ოთხიარუსიანი სამრეკლო ააშენეს 1755-1758 წლებში. წმინდა ნიკოლოზის საზღვაო ტაძარი ჯვარგუმბათოვანია, შემკულია კორინთული სვეტებით.
ჰარაბა-გილიანი
ამ ქალაქის შესახებ ლიტერატურაში თითქმის არანაირი ინფორმაცია არ არის შემონახული. ქალაქის შუაგულში ციხის ნანგრევებია. ქალაქის ციხის ნანგრევების, მავზოლეუმის, მეჩეთისა და მინარეთების გარდა ასევე შენარჩუნებულია წყალსადენები, რომლითაც ქალაქს მიეწოდებოდა წყალი მდინარე გილიანჩაიდან.
სანქტ-პეტერბურგის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძარი
ისტორია
ქვედა სამსაკურთხევლიანი ნიკოლოზის ეკლესია აკურთხეს ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე, რომელიც ტრადიციულად ითვლება მეზღვაურთა და მოგზაურთა მფარველად. ზედა ერთსაკურთხევლიანი ეკლესია აკურთხეს ნათლისღების სახელზე. მასში დაცულია XVIII საუკუნის კანკელი, რომელიც შესრულებულია ი. კანაევისა და ს. ნიკულინის მიერ.
ზედა ეკლესიის საკურთხეველი აკურთხეს 1762 წლის 20 ივლისს, ეკატერინე II-ის ტახტზე ასვლის წელს. ტაძრის მთავარი სიწმინდეა ნიკოლოზ საკვირველთმქომედის XVII საუკუნის ბერძნული ხატი, რომელშიც წმინდანის წმინდა ნაწილებია ჩატანებული.
ჰარაბა-გილიანი
ზოგიერთი მოგზაურის აზრით, ეს ქალაქი დაარსდა V საუკუნეში.
სანქტ-პეტერბურგის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძარი
ისტორია
1908 წელს ტაძრის წინ აღმართეს ცუსიმის ობელისკი, რომელიც მიუძღვნეს ცუსიმის ბრძოლას. 1870 წლიდან ტაძართან მოქმედებს საქველმოქმედო საზოგადოება სკოლით, საავადმყოფოთი, საბავშვო სახლით და ქალთა თავშესაფრით.
ჰარაბა-გილიანი
არქეოლოგიურმა გათხრებმა, რომლებიც ჩატარდა ჰარაბა-გილიანში, გამოავლინა სხვადასხვა სახის კერამიკული ნივთები, სპილენძის ნაკეთობები, ბრინჯაოს იარაღები, აბასიდური მონეტები, რაც მოწმობს ქალაქის კავშირზე ახლო და შუა აღმოსავლეთის სავაჭრო და სახელოსნო ცენტრებთან.
სანქტ-პეტერბურგის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძარი
ისტორია
ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ წმინდა ნიკოლოზის საზღვაო ეკლესია არ დახურულა და იგი 1941-1999 წლებში საკათედრო ტაძარი იყო. 1966 წლის 10 მარტს ქვედა ეკლესიაში დაკრძალეს ანა ახმატოვა.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სანქტ-პეტერბურგში კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ტაძრები
ჰარაბა-გილიანი
ჰარაბა-გილიანი პირველად მონღოლების ბატონობის დროს დაინგრა, შემდგომ კი რიგი  უცხოტომელთა  შემოსევების  გამო საბოლოოდ  განადგურდა.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:აზერბაიჯანის არქეოლოგიური ძეგლები
ალ-ჯავადიის ნაჰია
ალ-ჯავადია (არაბ. ناحية الجوادية) — სირიის ალ-ჰასაქის მუჰაფაზაში (რეგიონში) შემავალი ნაჰია (რაიონი). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით ალ-ჯავადიის პროვინციაში დაახლოებით 40 535 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 383,44 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
რიბკინსკი
რიბკინსკი (Рыбкин) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 21 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 21 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (100%).
სქოლიო
კატეგორია:სტერლითამაქის რაიონის სოფლები
წორბისის ღვთისმშობლის ეკლესია (X-XI საუკუნეები)
წორბისის ღვთისმშობლის ეკლესია - არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია X-XI სს. მიჯნაზე.
დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია თლილი ქვის კვადრები. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია აბსიდით. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია ფართო შვერილებით. კედლების ძლიერი დაზიანების გამო სარკმლები არ შეინიშნება.
სამხრეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარედან კი თაღოვანია. ფასადების დეკორაციული აქცენტებიდან აღსანიშნავია სამხრეთი კარის მორთულობა. შემორჩენილია თაღის ორი თლილი ქვა. წარბის ფორმის თაღის მთელი არე დაფარულია ორლენტოვანი გეომეტრიული წნულით. ასეთი კვეთა ანალოგიურია X-XI საუკუნის ძეგლებისათვის.
შესაძლოა მოგვიანებით დასავლეთ კედელშიც გაჭრეს კარი, რაზედაც მიგვანიშნებს ამავე კედლის შუა მონაკვეთში არსებული ღიობი.
ეკლესიის თაღ-კამარა და კედლის ზედა ნაწილები ჩამონგრეულია. ინტერიერში და ძეგლის გარშემო ყრია ჩამონაშალი ქვა. ეკლესია დაზიანებულია.
ბანქსის კუნძულები
ბანქსის კუნძულები (Banks Islands) — ვულკანური კუნძულების ჯგუფი წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. შედის ვანუატუს რესპუბლიკის პროვინცია ტორბას შემადგენლობაში. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია დასახლება სოლა კუნძულ ვანუა-ლავაზე.
გეოგრაფია
ბანქსის კუნძულები მდებარეობს დაახლოებით 40 კმ-ში ჩრდილოეთით კუნძულ მაევოდან და შედგება 16 კუნძულისაგან: ვეტაუნდე (Vétaounde), ურეპარაპარა (Uréparapara), როვას კუნძულები (რიფის კუნძულები) (Rowa, Reef Islands), ენვუტი (დაუსახლებელი) (Enwut), ლემეური (Lemeur), ვანუა-ლავა (Vanua Lava), კვაკეა (Kwakea), ლენეუ (Leneu), ნავილა (Nawila), რავენგა (Ravenga), გაუა (სანტა-მარია) (Gaua, Santa Maria), მოტა (Mota), მოტა-ლავა (სედლი, სედლო) (Mota Lava, Saddle), რა (Ra), მერიგი (Mérig), მერე-ლავა (Méré Lava).
ჯგუფის ყველაზე დიდი კუნძულია — ვანუა-ლავა (უმაღლესი წერტილი — 946 მ). კუნძულზე ასევე არის მოქმედი ვულკანი სურეტამატი (921 მ). პირველზე ოდნავ მცირე ზომის მეორე დიდი კუნძული — გაუა, ან სანტა-მარია, რომლის უმაღლესი წერტილია მოქმედი ვულკანი გჰარატი (Mount Gharat) — ზღვის დონიდან 797 მ. მის ვულკანურ კრატერში მდებარეობს ვანუატუში დიდი მტკნარი წყლის ტბა — ლეტასი (Lake Letas). ჯგუფში სიდიდით მესამე კუნძულია — ურეპარაპარა.
ისტორია
ბანქსის კუნძულები 1606 წელს აღმოაჩინა წარმოშობით პორტუგალიელმა ესპანელმა ზღვაოსანმა პედრო ფერნანდეს კიროსმა. მან გაცურა მერე-ლავას კუნძულის გვერდით და სანამ გადავიდოდა კუნძულ ესპირიტუ-სანტოზე, გაჩერდა კუნძულ გაუასთან. 1774 წელს კუნძულის გვერდით გაცურა ინგლისელმა ზღვაოსანმა ჯეიმზ კუკმა, მაგრამ პირველად ისინი გამოიკვლია უილიამ ბლაიმ (William Bligh), რომელმაც კუნძულების ჯგუფს, მისი ხელმძღვანელის სერ ჯოზეფ ბანქსის (Joseph Banks) პატივსაცემად დაარქვა ბანქსის კუნძულები. კუნძული ვანუა-ლავა პირველად გამოიკვლია ახალზელანდიელმა ეპისკოპოსმა ჯორჯ ოგასტუს სელიუინმა 1859 წელს.
მოსახლეობა
კუნძულებზე დაახლოებით 15 ადგილობრივი ენაა, რომელთაგან ბევრი იმყოფება გაქრობის საშიშროების ქვეშ. ყველაზე გავრცელებული ენაა მვოტლაპი (Mwotlap) (დაახლოებით 1800 მოლაპარაკე).
ისიდორე მანწკავა
ისიდორე მანწკავა (დ. 12 მაისი, 1900, ნიგვზიანი — გ. 1944) — ქართველი პუბლიცისტი.
ბანქსის კუნძულები
ეკონომიკა
ადგილობრივი მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა ნატურალური მეურნეობა (კოპრის დამზადება, კაკაოს და ყავის მოყვანა). ძველად კუნძულ ვანუა-ლავას მთა სურემატამატიზე ფრანგული კომპანიის მიერ ხდებოდა გოგირდის დამუშავება. ვითარდება ტურიზმი.
ისიდორე მანწკავა
ბიოგრაფია
1917 წელს დაამთავრა ქუთაისის პირველდაწყებითი სასწავლებელი, რომელიც უთანაბრდებოდა ოთხკლასიან ვაჟთა გიმნაზიის კურსს. შემდეგ შევიდა ფოთის გიმნაზიაში. აქ სწავლის პერიოდში, 1920–1921 წლებში, თანამშრომლობდა ახალგაზრდა მარქსისტთა ორგანიზაციის ორკვირეულ სამეცნიერო, პოლიტიკურ და ლიტერატურულ ჟურნალ „რიჟრაჟში“. აქ გამოქვეყნდა მისი ლექსები და ლიტერატურული წერილები.
ბანქსის კუნძულები
ეკონომიკა
ჯგუფის სამ კუნძულის (მოტა-ლავა, ვანუა-ლავა და გაუა) აეროპორტებზე არსებობს ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი.
ისიდორე მანწკავა
ბიოგრაფია
გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ ისიდორე მანწკავამ თბილისის უნივერსიტეტის ეკონომიკურ ფაკულტეტზე გააგრძელა სწავლა, თან განაგრძობდა აქტიურ ლიტერატურულ საქმიანობას. მისი წერილები („ექსპრეზიონიზმი“, იასამნის პოეზია“ და სხვა) გვხვდება იმდროინდელ ქართულ პრესაში („ლომისი“, „ხელოვნება“, ზოგჯერ „სვიანელის“ ფსევდონიმითაც). ისიდორე მანწკავას ახლო მეგობრები ყოფილან კიტა მეგრელიძე და ტერენტი გრანელი, რასაც მოწმობს სოფელ ნიგვზიანში, საოჯახო არქივში დაცული კიტა მეგრელიძის გამოუქვეყნებელი ლექსი – „მოგონება სამშობლოს წარსულიდან“ (ავტოგრაფი) და ტერენტი გრანელის წიგნი – „Memento mori” (თბ., 1924).
მეოცე საუკუნის ახალი ქართული მხატვრული პროზის განვითარების გზებია მოხაზული ისიდორე მანწკავას საინტერესო ნარკვევებში – „ჭოლა ლომთათიძე“ (თბ., 1925) და „ს. რემონიძე“ (შესავალი წერილი ს. რემონიძის „მოთხრობების“ მე–2 ტომისა. თბ., 1925). ქართველ ახალგაზრდა პოეტებს ეძღვნება მისი წერილების ციკლი – ვალ. გაფრინდაშვილი, გრ. რობაქიძე, კ. ნადირაძე, ს. ცირეკიძე. ლიტერატურული საქმიანობა ისიდორე მანწკავას არც ემიგრაციაში შეუწყვეტია. ენერგიული მცდელობით, ვიქტორ ნოზაძესა და ედუარდ პაპავასთან ერთად, მან მოახერხა 1929 წლიდან პარიზში ლიტერატურული კრებულის,  „კავკასიონის“ დაარსება და მისი რვა ნომრის გამოცემა. უცხოეთში დაწერილი პირველი ლიტერატურულ–კრიტიკული წერილები, რომელთაც მკვლევარის უტყუარი ალღოს, ორიგინალური სტილისა და დახვეწილი გემოვნების ბეჭედი ატყვია, სწორედ „კავკასიონის“ ფურცლებზე დაისტამბა.