cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
წერეთლისეული ვეფხისტყაოსანი
საფრანგეთი, ინგლისი და თბილისში დაბრუნება
ძმები წიგნის ერთ კვირაში დაბრუნებას დაპირდნენ, მაგრამ ძმები არ გამოჩენილან. როცა თაყაიშვილი თბილისში დაბრუნდა და წერა-კითხვის საზოგადოების მუზეუმში იკითხა ხელნაწერის ამბავი, უთხრეს, უკვე მოიტანესო. ხელნაწერი ამჯერად ფრიდონ წერეთლის შემოწირულად გატარდა მუზეუმის წიგნთსაცავში, მაგრამ თურმე ხელნაწერში მოთავსებული 87 სურათიდან ამოეჭრათ. როგორც აღმოჩნდა ვიღაც სომეხი ვაჭრები შესჩენოდნენ წერეთლებს და „ ვეფხისტყაოსნის “ ხელნაწერში 2000 მანეთს აძლევდნენ. ძმებს წიგნი არ მიუციათ, მაგრამ ამ ვაჭრობასა და წიგნის თვალიერებაში ვიღაცამ ათი სურათი ამოჭრა, თანაც ისე ოსტატურად, რომ ვინც არ იცოდა, წიგნში თავიდანვე 77 სურათი ეგონებოდა და არა 87. ილუსტრაციები პარიზში ჩაუტანეს ვიღაც ანტიკვარს, რომელმაც მისი ყიდვა ცნობილ ქართველოლოგს ოლივერ უორდროპს შესთავაზა ინგლისში.
უორდროპს ეჭვი შეეპარა, ეს ილუსტრაციები იმ ხელნაწერიდან უნდა იყოს, ერთხელ თბილისში ექვთიმე თაყაიშვილმა რომ მაჩვენაო და ეს ამბავი თაყაიშვილს შეატყობინა, შემდეგ კი ილუსტრაციების ფოტოსურათებიც გამუგზავნა. აშკარა გახდა, რომ სურათები მართლაც „ ვეფხისტყაოსნის “ წერეთლისეული ხელნაწერიდან იყო ამოჭრილი. თაყაიშვილის წყალობით, ვაჭრებმა სურათები უკან ჩამოიტანეს თბილისში, თაყაიშვილს კაცი მიუგზავნეს შუამავლად და სურათებში ჯერ ათასი მანეთი მოსთხოვეს, შემდეგ კი ხუთასსაც სჯერდებოდნენ, მაგრამ თაყაიშვილმა ვაჭრებიც და შუამავალიც გუბერნატორით დააშინა და საბოლოოდ 250 მანეთზე მორიგდნენ. ამას დაემატა შუამავლობის ათი პროცენტი, ე. ი. სულ გადასახდელი იყო 275 მანეთი.
1912 წლის 28 იანვარს ექვთიმე თაყაიშვილმა განცხადებით მიმართა წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების თავმჯდომარეს გიორგი ყაზბეგს, რომ ეს თანხა გადაეხადათ. საზოგადოებას წინა წლის ხარჯთაღრიცხვით ათასი მანეთი ჰქონდა. აქედან 275 მანეთი მისცეს სურათებში და ამ სურათებს კვლავ წერეთელისეულ ხელნაწერში მიუჩინეს ბინა.
ამჟამად ეს ხელნაწერი (S–5006) ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდშია დაცული.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული საერო ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის S ფონდი კატეგორია:ვეფხისტყაოსნის ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერები კატეგორია:ხელნაწერები ავტორების მიხედვით კატეგორია:ხელნაწერები ანბანის მიხედვით კატეგორია:ვეფხისტყაოსანი
ულრიხსჰორნი
ულრიხსჰორნი (Ulrichshorn) — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში, ვალეს კანტონში. გადმოჰყურებს სოფელ ზაას-ფეეს. მდებარეობს ნადელჰორნის მთის ჩრდილოეთით, მიშაბელის ქედზე. სიმაღლე 3 925 მეტრი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
1661
თარიღი უცნობია
*
სოხთის სამაროვანი
სოხთის სამაროვანი, სოხოს სამაროვანი — II-IV საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს მდინარე ფაწის ხეობაში, ისტორიულ შიდა ქართლის მთიან ზოლში (ჯავის რაიონი, სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი), შიდა ქართლიდან ერწოს უღელტეხილით რაჭაში გადასასვლელ გზაზე გათხარეს 1926 წელს (ვ. ფჩელინა). 1974, 1976-1977 წლებში (ა. სლანოვი).
1926 წელს მოპოვებული მასალა პირველად გამოაქვეყნა ბ. კაფტუნმა. გათხრილია 40-მდე სამარხი. სამაროვანი ერთფენიანია. მიცვალებულები ესვენენ ოვალურ ორმოებში, მარცხენა გვერდზე, მოკუნტული, თავით ჩრდილოეთისკენ. სამარხებში აღმოჩენილია კერამიკული ნაწარმი (წითელკეციანი, სხვადასხვა ფორმის დოქები, გამომწვარი ტოლჩები და სხვა), მინის ჭურჭელი, ბრინჯაოს ნივთები (ჭვირული ბალთები, რკალური, ორწილადი და ბუდეაბმული ორწილასი მშვილდსაკინძები, ცხოველების გამოსახულებიანი საკიდები, ზარაკები და სხვა), ცხენის ლაგმები, ტანსაცმელთან დაკავშირებული და სარიტუალო ნივთები. უმეტესობა ადგილობრივი ნაწარმია. იმპორტული ნივთებიდან აღსანიშნავია ფაცეტებიანი მინის ჭურჭელი, პიპოკამპის გამოსახულებიანი მომინანქრებული ფიბულა, გემები, მონეტები (ოქტავიანე ავგუსტუსის დენარები და პართული დრაქმები — ოროდე I-ის, ფრაატე IV-ის, გოტარზ I-ისა). აღმოჩენილი მასალა სოხთის მახლობლად ძველ სავაჭრო გზის არსებობაზე უნდა მიგვანიშნებდეს.
სოხთის სამაროვანი გვიანდელი ანტიკური ხანის ტიპური ძეგლია და მიუთითებს იმ დროის იბერიის მთისა და ბარის სულიერი და მატერიალური კულტურის ერთგვაროვნებაზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ულა ჰანსენი
ულა ჰანსენი (დ. 21 მაისი, 1958) — შვედი ბიოლოგი, კერამიკოსი და მწერალი. პროფესორი. იგი ცნობილია მოთხრობების კრებულით „თავისუფლების ქანდაკების მიღმა“, რომელიც შეიცავს 25-მდე ნოველასა და მინიატურას. ულას ნაწარმოებების ძირითადი თემაა აშშ-ს პოსტმოდერნული ცხოვრება და სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა. ჰანსენმა, როგორც ბიოლოგიის დამოუკიდებელმა მკვლევარმა, ცხოვრების დიდი ნაწილი სტოკჰოლმში გაატარა.
ადრეული ცხოვრება
ულა ჰანსენი დაიბადა სტოკჰოლმში 1958 წლის 21 მაისს და 6 წლამდე დეიდასთან ცხოვრობდა. ავტობიოგრაფიულ მოთხრობაში „ჩვენ აღარ გვინდა მეტი კოკა-კოლა“ („თავისუფლების ქანდაკების მიღმა“, 2006, მაისი), ულა ჰანსენი ამ ფაქტს მიიჩნევს მთავარ მოტივაციად მისი პირველი ნოველისათვის „ბურგერები ჭამენ ამერიკას“. ჰანსენი ხის პატარა სახლში სოფელში ცხოვრობდა. ის დადიოდა რეეტვიკის სკოლაში და იქ მისასვლელად ყოველდღიურად თხილამურებს იყენებდა. პატარა იყო, როდესაც დედა გარდაეცვალა. მისი მამა ალექსანდერი კი შეირაღებული ძარცვის გამო პატიმრობაში იმყოფებოდა და იქვე დაიღუპა კიდეც 1970 წელს.
კარიერა
ულა ჰანსენი ბავშვობაში ხატვით იყო გატაცებული, მაგრამ რამდენიმე წლის შემდეგ 16 წლის ასაკში - მან დაიწყო თიხისაგან სკულპტურების გამოძერწვა. ეს დღეს მისი მეორე სამსახურია. გარდა ამისა, მან დაამთავრა ჰარვარდის უნივერსიტეტი 1980 წელს და ამჟამად, როგორც ბიოლოგიის პროფესორი, მუშაობს ბოსტონის უნივერსიტეტში. 35 წლის ასაკში, ულა ჰანსენმა მოულოდნელად მწერლის კარიერაც დაიწყო და მისი პირველი ნოველა „ბურგერები ჭამენ ამერიკას“ დაწერა. ჯერჯერობით ეს მის მიერ გამოცემული ერთადერთი წიგნია, რომელიც 25-მდე ნოველასა და მინიატურას შეიცავს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შვედი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:დაბადებული 21 მაისი
Teretia thaumastopsis
Teretia thaumastopsis — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
იკვნევი
იკვნევი — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ატენის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1400 მეტრი, გორიდან 15 კილომეტრი. ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება 1658 წელს. სოფლის მახლობლად ეკლესიის ნანგრევებია. იკვნევის ტერიტორიაზე მიკვლეულია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ბალთა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ანდუყაფარ ამილახვარი
ანდუყაფარ გივის ძე ამილახვარი (გ. 1626) — ქართლის მსხვილი ფეოდალი, ირანული ორიენტაციის ფეოდალთა ლიდერი, თავადური რეაქციის ტიპობრივი წარმომადგენელი XVII საუკუნის I მეოთხედის ქართლში.
ირანის წინაააღმდეგ გიორგი სააკაძის მეთაურობით მოწყობილი აჯანყების დროს (1625) ქართველებმა შეიპყრეს და არშის ციხეში დაამწყვდიეს. მარაბდის ბრძოლაში გამარჯვებულმა ირანელებმა ამილახვარი გაათავისუფლეს და მამული დაუბრუნეს. ამილახვარი ზედიზედ აწყობდა ლაშქრობებს მეზობელი ფეოდალების წინააღმდეგ. ამოწყვიტა ღაზნელთა საგვარეულო, ააოხრა მცხეთა და გაძარცვა ეკლესია-მონასტრები. ამილახვარის დაღუპვის შემდეგ მოწინააღმდეგებმა ამოწყვიტეს მისი ოჯახი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები კატეგორია:გარდაცვლილი 1626 ა
აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკა მხედველობა დაქვეითებულთათვის
აზერბაიჯანის მხედველობა დაქვეითებულთათვის ბიბლიოთეკა (Respublika Gözdən Əlillər Kitabxanası) — საინფორმაციო დაწესებულება მხედველობა დაქვეითებულთათვის აზერბაიჯანში. ბიბლიოთეკის ძირითადი საქმიანობაა ქვეყანაში მხედველობა დაქვეითებულთათვის ბრაილის შრიფტით დაბეჭდილი ლიტერატურითა და „სალაპარაკო წიგნებით“ (აუდიო) უზრუნველყოფა. ბიბლიოთეკა გაიხსნა 1981 წელს.
ისტორია
მხედველობის პრობლემის მქონე პირთათვის საბიბლიოთეკო და საინფორმაციო სერვისების გაუმჯობესების მიზნით აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უსინათლოთა საზოგადოების ცენტრალური ადმინისტრაციის პრეზიდიუმის 1980 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით გამოიცა ბრძანება რესპუბლიკის ცენტრალური ბიბლიოთეკის დაარსების შესახებ.
1981 წლის 1 ივნისს ბიბლიოთეკა გაიხსნა. თუმცა, აზერბაიჯანის მხედველობის დაქვეითებულთა საზოგადოების ბიუჯეტში არსებული ფინანსური სირთულეების გამო, ბიბლიოთეკის თანამშრომელთა ანაზღაურების გადახდა და ახალი „სალაპარაკო წიგნების“ შეძენა ვერ მოხერხდა.
დავით უსუფაშვილი
დავით უსუფაშვილი (დ. 5 მარტი, 1968, მაღარო, სიღნაღის რაიონი) — ქართველი იურისტი, საჯარო პოლიტიკის მაგისტრი, საქართველოს რესპუბლიკური პარტიის თავმჯდომარე 2005-2013 წლებში. პოლიტიკური გაერთიანება ლელოს პოლიტსაბჭოს თავმჯდომარე 2019 წლიდან. მერვე მოწვევის პარლამენტის თავმჯდომარე (2012-2016).
აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკა მხედველობა დაქვეითებულთათვის
ისტორია
1994 წლის 1 იანვარს ბიბლიოთეკა გადაეცა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს.
დავით უსუფაშვილი
ბიოგრაფია
1992 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. სტუდენობისას, 1990-1992 წლებში მუშაობდა ცენტრალური საარჩევნო კომისიის იურიდიულ განყოფილებაში. 1992-1994 წლებში იყო სახელმწიფო საბჭოს იურიდიული განყოფილების მრჩეველი. 1993-1995 წლებში მონაწილეობდა საქართველოს კონსტიტუციის შემუშავებაში, იყო შესაბამისი სახელმწიფო საკონსტიტუციო კომისიის წევრი. 1994 წელს იყო საიას ერთ-ერთი დაფუძნებელი და მისი პირველი თავმჯდომარე 1997 წლამდე. 1999 წელს დაასრულა დიუკის უნივერსიტეტის საჯარო პოლიტიკის ინსტიტუტი. 1999-2000 წლებში იყო AMEX International-ის საქართველოს ფილიალის დირექტორი, 2001-2005 წლებში უძღვებოდა USAID-ის მიერ დაფინანსებულ პროექტებს იურიდიული რეფორმების სფეროში. 2005 წელს აირჩიეს საქართველოს რესპუბლიკური პარტიის თავმჯდომარედ. 2011 წელს პარტიის ეროვნულმა კომიტეტმა უსუფაშვილი კვლავ აირჩია პარტიის თავმჯდომარედ.
2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის საბურთალოს მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. არჩევნებში მან 66,09%-ით გაიმარჯვა. 21 ოქტომბერს ახლად შეკრებილმა მე-8 მოწვევის პარლამენტმა დავით უსუფაშვილი საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარედ აირჩია.
აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკა მხედველობა დაქვეითებულთათვის
ისტორია
მკითხველთათვის, რომლებიც მარტო ცხოვრობენ და არ შეუძლიათ თავისუფლად გადაადგილება, გათვალისწინებულია მობილური ბიბლიოთეკის სერვისები სახლში. გარდა ამისა, მოსწავლეებს ასწავლიან ლათინური ბრაილის შრიფტს, ასევე ასწავლიან კომპიუტერების გამოყენებას Caus ეკრანის წამკითხველის პროგრამული უზრუნველყოფით.
ბიბლიოთეკას 1200 მკითხველი ჰყავს.
დავით უსუფაშვილი
ბიოგრაფია
2017 წლის 16 ივნისს დავით უსუფაშვილმა პოლიტიკური პარტია შენების მოძრაობა დააფუძნა. იგი მონაწილეობდა 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, სადაც ამომრჩეველთა ხმების 2,26% (36 037 ხმა) მიიღო.
Lasioglossum fattigi
Lasioglossum fattigi — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1960 წელს.
დავით უსუფაშვილი
ბიოგრაფია
2019 წელს ის შეურთდა „ლელოს“, როდესაც ლელო, შენების მოძრაობა და ახალი მემარჯვენეები გაერთიანდა და დაფუძნდა პოლიტიკურია პარტია ლელო საქართველოსთვის. დავით უსუფაშილი ამ პარტიის პოლიტსაბჭოს თავმჯდომარეა.
აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკა მხედველობა დაქვეითებულთათვის
ისტორია
მხედველობადაქვეითებულთა ბიბლიოთეკა აღჭურვილია თანამედროვე ტექნიკით.
დავით უსუფაშვილი
ბიოგრაფია
2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ლელო საქართველოსთვის“.
Lasioglossum fattigi
სქოლიო
fattigi
აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკა მხედველობა დაქვეითებულთათვის
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბიბლიოთეკები კატეგორია:ბიბლიოთეკები ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკები კატეგორია:ბაქოს ბიბლიოთეკები
დავით უსუფაშვილი
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1968 კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარეები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის წევრები კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები დავით კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
ბრტყელშუბლა კაიმანი
ბრტყელშუბლა კაიმანი (Paleosuchus palpebrosus) — ნიანგი ალიგატორისებრთა ოჯახისა. ბრტყელშუბლა კაიმანი ყველაზე პატარა ზომის ნიანგია. მისი სხეულის სიგრძე 160 სმ აღწევს. გავრცელებულია ამაზონის დაბლობზე და სამხრეთი ამერიკის ჩრდილოეთით კარიბის ზღვის სანაპირომდე. უპირატესობას ანიჭებს შედარებით სწრაფი დინების არეალებს, თუმცა იტანს მდოვრე წყალსაც. გვხვდება აგრეთვე დატბორილ ტყეებში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიანგები
მანჩესტერი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მანჩესტერი შეიძლება აღნიშნავდეს:
მანუჩაჰრ III
მანუჩაჰრ III (დ. ? — გ. 1160, შემახა) — შირვანის მე-19 დამოუკიდებელი შაჰი 1120-1160 წლებში, ქესრანიდების დინასტიიდან. მანუჩაჰრ III-მ საქართველოს მეფის დავით IV აღმაშენებლის დახმარებით, რომლის ქალიშვილი თამარიც ცოლად ჰყავდა, განდევნა სელჩუკები ქვეყნიდან. მანუჩაჰრ III-ის მმართველობის ხანა შირვანის კულტურის აყვავების ხანა იყო, ამ დროს მოღვაწეობდნენ გამოჩენილი პოეტები და სწავლულები: აბუ ლ-ალა განჯევი, ფალექი შირვანი, ხაკანი შირვანი და სხვები.
1160 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ, მომდევნო შირვანშაჰი მისი შვილი — აფრიდუნ II გახდა.
სქოლიო
კატეგორია:შირვანშაჰები კატეგორია:გარდაცვლილი 1160
Blogger (სერვისი)
thumb|222px|Blogger-ის მთავარი გვერდი Blogger - ბლოგის შესაქმნელი სისტემა. იგი შექმნა 1999 წლის 23 აგვისტოს პირა ლებსმა, რომელიც 2003 წელს იყიდა Google-მა. სერვისი განთავსებულია www.blogger.com-ზე, ხოლო ბლოგები Google-ის სუბდომენზე, blogspot.com-ზე.
2008 წლის ოქტომბერში, თურქეთმა დროებით დაბლოკა Blogger თავის ქვეყანაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Google-ის სერვისები კატეგორია:ვირტუალური კომუნიკაციები
ვაისჰორნი
ვაისჰორნი (Weisshorn) — მწვერვალი პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. სიმაღლე 4506 მ, რითაც ქმნის ალპების ერთ-ერთ უმაღლეს წერტილს. აქვს წაწვეტილი თხემი, რომელიც იდეალურად პირამიდისებურია. მდებარეობს ვალეს კანტონში, მდინარე რონიდან სამხრეთით დაახლოებით 25 კილომეტრში. უმეტესწილად აგებულია გნაისებით. მწვერვალის დასავლეთ მონაკვეთში არის ცარცული ასაკის დანალექი ქანები. პირველად ასვლა განხორციელდა 1861 წლის 19 აგვისტოს.
სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის მთები კატეგორია:ალპები
ერნესტ ოგიუსტენ ჟანდრონი
ერნესტ ოგიუსტენ ჟანდრონი (Ernest Auguste Gendron; დ. 17 მარტი, 1817 — გ. 12 ივლისი, 1881) — ფრანგი მხატვარი, პოლ დელაროშის მოსწავლე. რამდენიმე წლის განმავლობაში მუშაობდა იტალიაში.
ევგენი (ბაჟანოვი)
მთავარეპისკოპოსი ევგენი (ერისკაცობაში — ალექსანდრე ფილიპეს ძე ბაჟანოვი; დ. 1785 — გ. 18 ივლისი) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი. საქართველოს ეგზარქოსი 1834 წლის 1 სექტემბრიდან — 1844 წლის 13 ივლისამდე.
ერნესტ ოგიუსტენ ჟანდრონი
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 1817 კატეგორია:გარდაცვლილი 1881
ევგენი (ბაჟანოვი)
ბიოგრაფია
მთავარეპისკოპოსი ევგენი ბაჟენოვი, ერისკაცობაში ალექსანდრე ფილიპეს ძე ბაჟენოვი, ან ბეჟანოვი, ან ბოჟენოვი, დაიბადა 1784 წელს ტულის გუბერნიის სოფელ ზაგლუხინოში, მედავითნის ოჯახში, სწავლობდა ჯერ ტულის სემინარიაში, შემდეგ კი მოსკოვში სლავო-ბერძნო-ლათინურ აკადემიაში. აკადემიის დამთავრების შემდეგ 1811 წელს დაინიშნა ტულის სემინარიის პედაგოგად, ხოლო 1818 წელს გადაიყვანეს ყაზანის სემინარიაში. 1819 წლის 15 თებერვალს ბერად აღკვეცეს ევგენის სახელით, 19 თებერვალს კი დიაკვნად, ხოლო 22 თებერვალს მღვდელ-მონაზვნად აკურთხეს. 6 აპრილს იგი იღუმენის ხარისხში აიყვანეს, 20 ივლისს კი არქიმანდრიტისა. 1819 წლის 14 აგვისტოს ტობოლსკის სემინარიის რექტორად დაინიშნა. 1824 წლიდან კოსტრომის სემინარიის რექტორია. 1829 წლის 11 ივნისს ტამბოვის ეპისკოპოსად აკურთხეს. ტამბოვის ეპარქიაში მსახურებისას ბაჟენოვი იყო ძალიან მკაცრი, განსაკუთრებით სამღვდელოების მიმართ. არაერთი მღვდლისთვის აუყრია სამღვდელო ხარისხი. მის მიერ ეპარქიის შემოვლა უბედურებად აღიქმებოდა ადგილობრივი სამღვდელოების მიერ. ეპისკოპოსი ევგენი 1833 წლის 30 აპრილს მინსკის ეპისკოპოსად გადაჰყავთ. 1834 წლის 1 სექტემბერს დაინიშნა საქართველოს ეგზარქოსად და აღყვანილ იქნა მთავარეპისკოპოსის ხარისხში. ქართული წყაროების მიხედვით, იგი „იყო მტკიცე და მთავრობის მოყვარე ხასიათის კაცი“.
ევგენი ეგზარქოსის სახელს უკავშირდებოდა სვეტიცხოვლის ტაძარში აღდგენითი სამუშაოების ჩატარება. 1828 წელს თბილისის სამხედრო გუბერნატორმა სიპიაგინმა გორისა და დუშეთის მაზრების შემოვლის შემდეგ აღძრა საკითხი განადგურების პირას მისული სიძველეების განახლების შესახებ. ამ მოხსენების საფუძველზე, 1828 წლის 30 ნოემბერს სინოდმა იმდროინდელ ეგზარქოს იონას დაავალა, დაწვრილებითი ცნობები შეეკრიბა, კერძოდ, თუ რა მდგომარეობაში იმყოფებოდა საქართველოს ეკლესიები და ეზრუნა მათ შეკეთებაზე. იონას განმარტებით, განსაკუთრებით სავალალო მდგომარეობაში იყო მცხეთის სვეტიცხოვლის ტაძარი. მანვე აცნობა სინოდს, რომ ადგილობრივი საეკლესიო ხარჯებით არა თუ რამდენიმე ეკლესიის, არამედ თვით სვეტიცხოვლის შეკეთებაც შეუძლებელი იყო, ამიტომ იგი მოითხოვდა შეკეთების თანხების გამოყოფას ბიუჯეტიდან, რაზედაც უარი მიიღო. სინოდის გადაწყვეტილებით, ეკლესიების შეკეთება და მათ შორის სვეტიცხოვლის აღდგენა, ადგილობრივი საეკლესიო სახსრებით უნდა მომხდარიყო. იონას დაწყებული საქმე დაევალა მის შემცვლელ ეგზარქოს ევგენის, რომელმაც შეადგინა სვეტიცხოვლის სრული აღწერილობა და ხარჯთაღრიცხვა. ევგენის გეგმით, კაპიტალურად უნდა შეკეთებულიყო არა მარტო ტაძარი, არამედ ხელახლა უნდა აშენებულიყო დანგრეული სამრეკლო. ტაძრის შესაკეთებლად საჭირო იყო 29 931 მანეთი და 36 კაპიკი, ხოლო სამრეკლოს ასაშენებლად 6 227 მანეთი და 65 კაპიკი. სინოდმა ხარჯთაღრიცხვა დაამტკიცა, მაგრამ მასში კორექტივები შეიტანა. მათი გადაწყვეტილებით, ტაძრის შესაკეთებლად ფული საქართველოს საეკლესიო შემოსავლებიდან უნდა დაფარულიყო, რაც შეეხება სამრეკლოს, რადგან იგი ძვირი ჯდებოდა, მის აშენებაზე ამჟამად უარი უნდა ეთქვათ. ტაძრის შეკეთებაზე კონტროლი დაევალა ახალშექმნილ კომიტეტს, რომელსაც, თავის მხრივ, სინოდალური კანტორის არქიტექტორმა შეუდგინა ახალი ხარჯთაღრიცხვა, რომელმაც 28 696 მანეთი შეადგინა. 1837 წელს, ეგზარქოსის განკარგულებით, თბილისელ ხეჩო დარჩილოვს, სათანადო ხელშეკრულების გაფორმებით, დაევალა სვეტიცხოვლის განახლება. მართალია, 1840 წლისათვის ტაძრის განახლება დამთავრდა, მაგრამ ჩატარებული სამუშაოები არ იყო მაღალი დონის. უფრო მეტიც, რემონტს შეეწირა ტაძრის ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს მიშენებული ეკვდერი და პატარა ეკლესია. სავალალოა ის, რომ დიდად დაზიანდა სვეტიცხოვლის ჯერ კიდევ შემორჩენილი უძველესი ფრესკები, რაშიც ეგზარქოსთან ერთად დამნაშავე სინოდალური კანტორის არქიტექტორი, ფრანგი რინარი იყო. მას ეგზარქოსის მითითებით გადაუთეთრებია სვეტიცხოვლის ტაძრის ფრესკები.
ავტოკეფალიის გაუქმებისთანავე მკვეთრად შემცირდა ეპარქიათა რაოდენობა, რამაც შეზღუდა და გაართულა მრევლის ურთიერთობა მღვდელმთავრებთან. გურიის თავადაზნაურობამ თხოვნით მიმართა ეგზარქოს ევგენის გურიაში ეპისკოპოსის დანიშვნის თაობაზე. ისინი ამ თხოვნას ასაბუთებენ იმით, რომ კუთხე ესაზღვრება თურქეთს და მათ გარშემო ბევრი მაჰმადიანია და იმით, რომ მონატრებულნი არიან სამღვდელმთავრო წირვას. ისინი ითხოვენ, ეპისკოპოსად აკურთხონ არქიმანდრიტი ანტონი აფხაზეთიდან.
სინოდალური კანტორისა და ეგზარქოსის კანცელარიის საარქივო მასალების გაცნობისას თვალში ხვდება დოკუმენტების სიმრავლე, რომლებშიც ფინანსური ანგარიშებია წარმოდგენილი.
ათწლიანი მსახურების შემდეგ 1844 წლის 12 სექტემბერს, ეგზარქოსი ევგენი ბაჟენოვი ასტრახანის ეპარქიაში გადაჰყავთ, ხოლო 1856 წლის 15 აპრილს ფსკოვის მთავარეპისკოპოსია.
გარდაიცვალა 1862 წლის 6 ივლისს. ჟურნალი „მწყემსი“, წერდა რომ მთავარეპისკოპოსი ევგენი ხასიათით ძალიან წააგავს თეოფილაქტეს და ასეთი ხასიათით, ხომ მოგეხსენებათ, ბევრი საქმე ხდებაო... საისტორიო წყაროებში მისი სიმკაცრის შესახებ არაერთი დაწერილა
კომენტარები
<references group="კ"/>
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ეგზარქოსები კატეგორია:დაბადებული 1785 კატეგორია:გარდაცვლილი 1862
მანძილი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მანძილი შეიძლება აღნიშნავდეს:
პიარნუ (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტოპონიმი პიარნუ შეიძლება აღნიშნავდეს:
ვალერი სიუტკინი
ვალერი სიუტკინი (Валерий Сюткин, დ. 22 მარტი, 1958, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა და რუსი მომღერალი და მუსიკოსი, როკ-ჯგუფ „ბრავოს“ სიმღერების ავტორი და შემსრულებელი, რუსეთის დამსახურებული არტისტი (2008), მოსკოვის მ. ა. შოლოხოვის სახელობის ჰუმანიტარული უნივერსიტეტის საესტრადო განყოფილების ვოკალის კათედრის პროფესორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. აგრეთვე ცნობილია სოლოკარიერით.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:XX საუკუნის რუსი მომღერლები კატეგორია:რუსი მუსიკოსები კატეგორია:საბჭოთა მომღერლები კატეგორია:ბრავო კატეგორია:დაბადებული 22 მარტი კატეგორია:XXI საუკუნის რუსი მომღერლები
ესტონეთის ქალაქების სია
მინი|200პქ|[[ტალინი]] მინი|200პქ|[[ტარტუ]] მინი|200პქ|[[ნარვა]] მინი|200პქ|[[პიარნუ]] მინი|200პქ|[[ვილიანდი]] მინი|200პქ|[[მაარდუ]] ამჟამად ესტონეთში ქალაქის სტატუსი აქვს 47 დასახლებულ პუნქტს. ქვემოთ წარმოდგენილ ცხრილში მოცემულია მათი სტატისტიკური მონაცემები.
Lifes Rich Pageant
Lifes Rich Pageant — ამერიკული ალტერნატიული როკ-ჯგუფ R.E.M.-ის მეოთხე სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 1986 წელს. ალბომი გამოსცა ლეიბლმა I.R.S..
სქოლიო
კატეგორია:R.E.M.-ის ალბომები კატეგორია:1986 წლის ალბომები
ესტონეთის ქალაქების სია
სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის ქალაქები
გურჯი-ბოღაზი
გურჯი-ბოღაზი (Gürci boğaz) — თურქული სახელწოდება ხეობისა და უღელტეხილისა, რომელიც კვეთს მდინარე ყარა-სუს (მდ. ევფრატის სათავე) და მდინარე ჭოროხის შენაკად თორთუმ-ჩაის წყალგამყოფ ქედს. გურჯი-ბოღაზზე გადიოდა ერზრუმიდან საქართველოში მომავალი მაგისტრალური გზა.
ვახუშტი ბატონიშვილი ასე აღწერს:
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის გეოგრაფია
გრიგოლ II
საკუთარი სახელი გრიგოლ II შეიძლება აღნიშნავდეს:
ტაპა
ტოპონიმი ტაპა შეიძლება აღნიშნავდეს:
ნიკოლოზ ჭავჭავაძე (ფილოსოფოსი)
ნიკოლოზ (ნიკო) ზურაბის ძე ჭავჭავაძე (დ. 5 მაისი, 1923, ყვარელი — გ. 15 თებერვალი, 1997, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი და საზოგადო მოღვაწე. ფილოსოფიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი. ოცდაათი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტს. მეგობრებთან ერთად იხსნა ქართული ფილოსოფიური აზრი მარქსიზმ-ლენინიზმის მარწუხებისაგან. მისი ხელშეწყობითა და თაოსნობით განვითარდა საქართველოში ფილოსოფიური ანთროპოლოგია, კულტურის ფილოსოფია, აქსიოლოგია. იყო საქართველოს ფილოსოფიური საზოგადოების თავმჯდომარე, ჟურნალ „მაცნეს“ ფილოსოფიისა და ფსიქოლოგიის სერიის რედაქტორი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ესთეთიკის კათედრის გამგე, 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ილია ჭავჭავაძის საზოგადოება“. ხელმძღვანელობდა აფხაზეთის საკითხთა კომისიას.
დაიბადა 1923 წლის 5 მაისს ყვარელში თავადის ოჯახში. გარდაიცვალა 1997 წლის 15 თებერვალს. დაკრძალულია ყვარელში იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ჭავჭავაძეთა საგვარეულო ეკლესიაში. ნიკოლოზი იყო 80-იანი წლების ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელის — ზურაბ ჭავჭავაძის მამა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები კატეგორია:დაბადებული 5 მაისი კატეგორია:დაბადებული 1923 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1997 კატეგორია:ყვარელში დაბადებულები ნიკოლოზ კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები
მურის ციხე
მურის ციხე აგრეთვე სქიომარი, ციხნარი — ციხე სიმაგრეთა კომპლექსი თანამედროვე ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. გვიანანტიკური პერიოდიდან 1867 წლამდე იგი იყო ჯერ სკვიმნიის, შემდეგ თაკვერის, ხოლო შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული ლეჩხუმის სათავადოს პოლიტიკურ-ეკონომიკური და კულტურული ცენტრი.
ისტორია
მურის ციხის აგების ერთ-ერთი მთავარი განმსაზღვრელი ფაქტორი თაკვერის გზის არსებობა იყო, რომელიც ქედის გადაღმა მცხოვრებ ჩრდილო კავკასიურ ტომებს დასავლეთ საქართველოს ბართან აკავშირებდა და ზღვით კომუნიკაციის საშუალებას აძლევდა. ამას ემატებოდა სვანეთიდან მომავალი ერთ-ერთი უმოკლესი გზა ბარისაკენ, რომელიც სწორედ ლეჩხუმზე გადიოდა. ეს ტომები საფრთხეს უქმნიდნენ არა მხოლოდ დასავლეთ საქართველოს ბარს, არამედ ბიზანტიასაც. ამ მნიშვნელოვანი ფუნქციის შესასრულებლად და ადგილობრივი მოსახლეობის დასაცავად ლეჩხუმში მრავლად იგება ციხე-სიმაგრეები. განვითარებული შუა საუკუნეებიდან ლეჩხუმის სტრატეგიული მნიშვნელობა უფრო მეტად გაიზარდა. ეს ხვამლის "მეფეთა საგანძურთ სადებად“ ქცევამ განაპირობა. შედეგად ეს მხარე მთლიანად ციხე-სიმაგრეების ქსელით დაიფარა. ამ სისტემის ფუნქციას წარმოადგენდა, როგორც ჩრდილოელი ტომებისათვის გზის ჩაკეტვა და კონტროლი, ასევე ქვეყნის საგანძურის დაცვა.
გვიან შუა საუკუნეებში ისევე, როგორც საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში, ლეჩხუმშიც დაეცა ახალი ციხე-სიმაგრეების მშენებლობის ტემპი. ძირითადად მიმდინარეობდა ციხე - სიმაგრეების აღდგენა - გამაგრების სამუშაოები. ასევე, მოხდა მათი სახეცვლა და მორგება იმ ახალი მოთხოვნებისადმი, რაც ცეცხლსასროლი იარაღის შემოღებასთან იყო დაკავშირებული. ამდენად, შემორჩენილ ციხე-სიმაგრეთა უმრავლესობას სხვადასხვა პერიოდის გადაკეთების კვალი ეტყობა. ლეჩხუმის საფოტიფიკაციო ნაგებობებს შორის- მდებარეობით, სტრატეგიული მნიშვნელობით, ფუნქციური დატვირთვით ერთ-ერთი გამორჩეული ძეგლია მურის ციხე, რომელიც სვანეთ-ლეჩხუმის საზღვარზე მდებარეობს და მეტად მიუდგომელ ციხე-სიმაგრეს წარმოადგენდა. მურის ციხე, მის მოპირდაპირე, კლდოვან ნაპირზე მდგარ რაგვის (იგივე ლაწუნდარას) კოშკთან ერთად, კეტავდა ცხენისწყლის ხეობიდან ბარისაკენ მიმავალ გზებს. მურის მიდამოებში ადამიანის კვალი ადრეული პერიოდიდან დასტურდება. აქ აღმოჩენილია ანტიკური ხანის ქვევრ სამარხები, ბრინჯაოს, რკინის, კერამიკის და ოქროს ნივთები. გარდა ამისა, მურის ციხის დასავლეთი კოშკის ძირში მდებარეობს VII საუკუნის დიდი ფილოსოფოსის და საეკლესიო მოღვაწის წმინდა მაქსიმე აღმსარებლის მონასტერი და საფლავი. პირველი ცნობები მურის ციხეში მაქსიმე აღმსარებლის განსასვენებლის შესახებ კ.კეკელიძისა და ა.ბრილიანტოვის მიერ მიკვლეულ იქნა XII საუკუნის N222 ხელნაწერის 440 გვერდის თავისუფალ არშიაზე. აქ ამოკითხულია შემდეგი მინაწერი „წმ.მაქსიმეს გვამი განისვენებს (მურის ციხეში) ცაგერის ახლოს“. დავით კოპალიანის მოსაზრებით წმინდა მაქსიმე აღმსარებლის ბიზანტიიდან ლაზიკაში გადმოსახლების ადგილად მიჩნეული ერთ-ერთი პროვინციის ციხე-სიმაგრე სხიომარი - სქიომარის ადგილსამყოფელს და მის მიმდებარე ტერიტორიას უხსოვარი დროიდან და დღესაც ეწოდება „ციცხნარი“ (ციხეების ადგილსამყოფელმა მიიღო სახელი „ციხნარი“ და დღეს მას დამახინჯებულად უწოდებენ „ციცხნარს“), ხოლო მისი მეორე სახელწოდება „მური“ მომდინარეობს შუა საუკუნეებიდან, რაც „ბოლს“ ნიშნავს.
არსებობს თქმულება იმის შესახებ თუ რატომ დაერქვა შუა საუკუნეებში ამ ციხეს მური: ცაგერის კლდოვან მწვერვალზე ამართული სამი კოშკი ცხენისწყლის ხეობას გადაჰყურებს. მურის ციხე დიდი ხნის წინათ არის აშენებული. იგი ერთი პერიოდი ეკუთვნოდა შვიდ ძმას ჩარკვიანს, რომლებიც ქვემო სვანეთს ფლობდნენ. კაცია ჩიქოვანს მათი გაძლიერების ეშინოდა. გორდის სასახლეში მიიპატიჟა ისინი და ღალატით დახოცა. კაცია ბოლოს გადადიანდა და, სამეგრელოს გარდა, ლეჩხუმსა და ქვემო სვანეთსაც განაგებდა. საქართველოს დაუძინებელი მტერი ოსმალეთი ხშირად თავს ესხმოდა ამ ციხესაც, მაგრამ ვერ იმარჯვებდა. ერთხელ ოსმალეთის ჯარმა ქართლიდან რაჭა-ლეჩხუმზე გამოილაშქრა, მოადგა ლაილაიშს, აიღო იგი, სოფელ უსახელოზე გადმოიარა და დეხვირის ციხესთან ომი გამართა. ბრძოლა გაგრძელდა. ოსმალებმა დეხვირის ციხე დაიკავეს და მურის ციხის აღებაც მოინდომეს. ჯარი ღამით მურის ახლოს. ჩხუტეში, ლეკუნდრუშას დაბინავდა, რომ დილით ადრე დასცემოდა ციხეს. მეციხოვნეებმა თათრების მიერ დანთებული ცეცხლი შეამჩნიეს, მიხვდნენ, რომ ეს სასიკეთო რამეს არ ნიშნავდა. ზარბაზნები დატენეს, ცეცხლს დაუმიზნეს და დასცალეს. მეომრებს კაკლის ხეების ქვეშ ეძინათ. ზარბაზნებისაგან დამტვრეულმა ტოტებმა დიდი ზარალი მიაყენა ოსმალებს. ჯარი ომარ ფაშას საკმაოდ შეუთხელდა. გადარჩენილნი გაიპარნენ. მალე ისევ დაბრუნდნენ ოსმალები, მაგრამ მურის ციხის დაპყრობა ვერ შესძლეს. მაშინ გადაწყვიტეს: გზა შევუკრათ.. მეციხოვნეებს ციხეში ნამარაგევი კირი ჰქონდათ და მაღლიდან ყოველდღე ძირს თითო-ორ-ორ კასრს ყრიდნენ. თათრებმა იფიქრეს: იმდენი ფქვილი შეუნახავთ, რომ უფუჭდებათ და ყრიანო. ამასობაში ზამთარიც მოახლოვდა. მალე მურის დაბლობი, სადაც ურიცხვი ჯარი იდგა, დაცარიელდა. მტერები უკან გაბრუნდნენ. დარჩათ მურის ციხე აუღებელი.
სქიომარის ციხე-სიმაგრე
სქიომარის ციხე-სიმაგრის შესახებ ჯერ კიდევ VI საუკუნის ბიზანტიელი ისტორიკოსი პროკოფი კესარიელი წერს: „იგი სკვიმნიიდან სვანეთისაკენ მიმავალ გზას ჰკეტავდა“. სიმონ ყაუხჩიშვილი სქიომარს მოიაზრებს მურის ციხედ, რომელიც სვანეთისაკენ მიმავალ გზას კეტავდა და აკონტროლებდა, ხოლო სკვიმნიას კი, ლეჩხუმის უცხოურ შესატყვისად. XVIII საუკუნის I ნახევრში მოღვაწე ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით „ცხენისწყალსზედ, არს კავკასიის ძირს მურის ციხე, არავისგან შემუსვრილ-აღებული“ და მის მიერ შექმნილ ატლასებში მურის ციხე მაქსიმე აღმსარებლის სახელობის ტაძრის მახლობლად არის დატანილი. XVIII საუკუნის დასაწყისიდან მური დადიანების რეზიდენცია ხდება, რაც ციხის მდებარეობამაც განაპირობა. ის ლუხვანოს გზით სამეგრელოსთან ყველაზე ახლოს მდებარე დიდი ციხე-სიმაგრეა. მისი ხელში ჩაგდება ლეჩხუმის დიდი ნაწილის გაკონტროლების შესაძლებლობას იძლეოდა. ჩიქვან-დადიანების დინასტიის დროს ლეჩხუმში და მურის ციხეში მათი ბატონობა უფრო განმტკიცდა, რასაც ადასტურებს XVIII საუკუნის დასაწყისის საბუთში „ლეჩხუმის მჭირავ - მქონებლად და სვანეთის კლიტედ“ მოხსენიება. 1770 წელს მურის საასახლეში გარდაიცვალა ერეკლე II-ის და ელისაბედი, სამეგრელოს მთავრის კაცია დადიანის მეუღლე, რომელიც ცაგერის ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ტაძარში არის დაკრძალული. 1772 წელს გიულდენშტედი საქართველოში მოგზაურობის დროს ვერ ახერხებს ოდიშის და მის შემადგენლობაში შემავალი ლეჩხუმის ნახვას, მაგრამ ხონში ყოფნისას კრებს მონაცემებ სამ რეგიონში არსებული მნიშვნელოვანი პუნქტების შესახებ, სადაც იხსენიებს მურის ციხესაც. იმას, რომ ციხე ძლიერ მიუდგომელია, საგანგებოდ აღნიშნავს გენერალი ტუჩკოვი: „ის თავისი ბუნებრივი მდებარეობით მეტისმეტად მაგარია“. XIX საუკუნის მოღვაწე იოანე ბატონიშვილი თავის ნაშრომში „კალმასობა“, მურის ციხის შესახებ აღნიშნავს „ძველად ეწოდა თაკვერი“ და იქვე მდგარი ბაზილიკაზე საუბრობს, რომელშიც მაქსიმე აღმსარებელი იყო დასაფლავებული. 1860-1862 წლებში გეოგრაფი, ნატურალისტი და ეთნოგრაფი გუსტავ რადე მოგზაურობს სამხრეთ კავკასიაში საბუნებისმეტყველო კოლექციების შეგროვების მიზნით. მის ნაშრომში განხილულია ცხენისწყლის და ლაჯანურის ხეობები. ნაშრომს დართული აქვს მურის კოშკის „ჰკა მაგას“ ჩანახატი, რომელზეც ძეგლი სრული სახით იკითხება და ასევე მოცემულია მთავარ ციხეშიდაცული ერთ-ერთ ზარბაზანზე გაკეთებული ლათინური წარწერა და გერბი.
1867 წელს დ.ბაქრაძეს მურში უნახავს ორი ზარბაზანი. ერთი იყო „თათრული“ და მეორეს გააჩნდა ლათინური წარწერა „Opu Federical Mussara“. 1885 წელს ბოროზდინის ცნობით, ციხის შეიარაღება 60-იან წლებში შეადგენდა ხუთ ზარბაზანს და საკმაოდ ბევრი ციხის თოფი. ყველაზე დიდი ზარბაზანი შვედური ყოფილა. თუ იგი საიდან მოხვდა ლეჩხუმში, უცნობია. ყარსის აღებასთან დაკავშირებით კი წერს- სამეგრელოს მთავარმა ეკატერინემ გასცა ბრძანება ესროლათ მურის ზარბაზნები „შვედურმა ზარბაზანმა თავისი მძლავრი ხმა უთვალავის გამოძახილით მოსდო ლეჩხუმის მთა და ბარს“. 1902-1903 წლებში ამბროსი ხელაია, შემდგომში უკვე საქართველოს კათალიკოს - პატრიარქი, მოგზაურობს რაჭა - ლეჩხუმში. იგი აღწერს ამ მხარეებში არსებულ მონასტრებს, იქ დაცულ სიძველეებს და მათ შორის მურის ციხესაც არ უვლის გვერდს და მის მნიშვნელობას უსვამს ხაზს.
უფრო ვრცლად ციხე-სიმაგრის გეგმირების და მისი ვრცელი ისტორიის დეტალების შესახებ იკითხება თ. ლეთოდიანის ნაშრომში "მურის ციხის ისტორიისა და ახლანდელი მდგომარეობის შესახებ"
დღევანდელობა
მურის ციხის ნახვა ადამიანს გააკვირვებს. ის აშენებულია მაღალ მთაზე უზარმაზარი ქვებით. ერთგან ამოღრმავებული კლდე თექვსმეტი მეტრის სიმაღლეზეა. აქ ჭა იყო. ციხეს ახლავს ორი კოშკი. ერთი აღმოსავლეთით, მეორე დასავლეთით. როგორც თავციხეს, ისე კოშკებს თავიანთი სახელები აქვთ. თავციხეს ეძახოდნენ ,,მარჯვედ დახვდი”, აღმოსავლეთის კოშკი საყარაულოა და მას ,,ჰკა მაგას” ეწოდება, ხოლო დასავლეთის კოშკს- ,,არ გაუშვა” საყარაულო კოშკი ,,ჰკა მაგას”, როგორც მტერი მიადგებოდა, თავისციხეს აცნობებდა: მტერი მოვიდა მარჯვედ დახვდიო!” როცა დამარცხებული მტერი პირს იბრუნებდა, დასავლეთს კოშკთან უნდა გაეარა. მაშინ ციხე ,,მარჯვედ დახვდი” დაუძახებდა დასავლეთის კოშკს: არ გაუშვაო!”  მურის ციხეს ცუდი სამსახურიც გაუწევია ლეჩხუმელი მშრომელი ხალხისთვის. ძველად ბატონყმობის დროს, აქ ბევრ მეომარს ამოხდენია სული. ბატონისაგან დასჯილი გლეხი ამ ციხეში უნდა ყოფილიყო რამდენიმე წელიწადი რკინის ჯაჭვით დაბმული. ციხეზე შემორჩენილია ოთხი კოშკი. შესასვლელი აქვს სამხრეთ-დასავლეთიდან. აღმოსავლეთ ნაწილში დაზიანებული ორსართულიანი სახლია, რომელიც დადიანების სასახლე უნდა ყოფილიყო. ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი გალავანი. ციხის ტერიტორიაზე სხვადასხვა სამეურნეო ნაგებობებია. ციხე თარიღდება ადრე შუა საუკუნეებით. აღდგენილია გვიან შუა საუკუნეებში
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები კატეგორია:ეგრისის ციხეები
ბაჰრეინის საპროტესტო აქციები (2011)
გამოსვლების მიზეზად, რომელიც ეგვიპტეში გამართული დემონსტრაციებით არის ინსპირირებული, სახელდება უმუშევრობა და რელიგიური ნიშნით ადამიანის უფლებების დარღვევა. სამეფოს შიიტური უმრავლესობა დიდი ხანია უჩივის დისკრიმინაციას სუნიტური მონარქიის მიერ. დემონსტრანტებს რამდენიმე მოთხოვნა აქვთ, მათ შორის პოლიტიკური პატიმრების გათავისუფლება, სამუშაო ადგილების შექმნა, სუნიტური უმცირესობის მიერ შიიტების დისკრიმინაციისთვის ბოლოს მოღება და ბაჰრეინის მთავრობის არჩევა ხალხის და არა მეფის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:2011 წელი ბაჰრეინში კატეგორია:ბაჰრეინის ისტორია
Teretiopsis
Teretiopsis — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ბარძიმ ამილახვარი
ბარძიმ (ქოიარ) თაყას ძე ამილახვარი — ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე XVI საუკუნის II ნახევარში, საამილახვროს უფროსი, პრო-ოსმალური დასის მეთაური.
ბიოგრაფია
იბრძოდა ქართლის მეფის სიმონ I-ის წინააღმდეგ და მხარს უჭერდა მის პოლიტიკურ მეტოქეს, კახეთის მეფე ალექსანდრე II-ს, რომელსაც ცოლად ჰყავდა ბარძიმის ასული თინათინი. სიმონ I-ის ირანში ტყვეობისას ავიწროებდა მეფის ოჯახს. 1573 წელს ელიზბარ ერითავთან ერთად თავს დაესხა სიმონ I-ის ცოლს. 1574 წელს ბარძიმ ამილახვარი დაეხმარა სიძეს, ალექსანდრე II-ს კახეთის ტახტის მოპოვებაში. 1577 წელს ის დაეხმარა მუსტაფა ლალა-ფაშას ქართლში ლაშქრობაში და ორი ციხე ააღებინა, მათ შორის გორის ციხე. სიმონ II-ის დაბრუნების შემდეგ, 1578 წელს, ამილახვარი დააპატიმრეს, ჩამოართვეს ამილახორობა და მამულების ნახევარი. შემდგომში პოლიტიკურ ასპარეზს ჩამოსცილდა. მან მისი მეორე ქალიშვილი ანა ცოლად ჰყავდა ქართლის მეფე ბაგრატ VII-ს
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები ბ
თაბორი (ცაგერის მუნიციპალიტეტი)
თაბორი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ლაილაშის თემში. მდებარეობს მდინარე ლაჯანურის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 840 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით.
სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მანძილი (ერთეული)
მანძილი (არაბ. მანზილ — სადგური, გაჩერება) — სიგრძის საზომი ერთეული XVIII საუკუნის საქართველოში. შემოვიდა ირანიდან, უდრიდა 15,5 კმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები
ეჟენ ბენჟამენ ფიშელი
ეჟენ ბენჟამენ ფიშელი (დ. 30 აგვისტო, 1826, პარიზი — გ. 2 თებერვალი, 1895, პარიზი) — ფრანგი მხატვარი, საისტორიო მხატვრის, პოლ დელაროშის მოსწავლე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგი მხატვრები კატეგორია:დაბადებული 30 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1826 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 თებერვალი კატეგორია:გარდაცვლილი 1895
ნომადი
სახელი NoMad, რომელიც გამოიყენება 1999 წლიდან, მომდინარეობს ტერიტორიის მდებარეობიდან და ნიშნავს „ მედისონ-სკვეარ-პარკიდან ჩრდილოეთს“ („North of Madison Square Park“). სამხრეთიდან საზღვრავს 25-ე ქუჩა, ჩრდილოეთიდან — 29-ე ან 30-ე ქუჩა, დასავლეთიდან — მე-6 გამზირი, ხოლო აღმოსავლეთიდან — მედისონის ან ლექსინგტონის გამზირი. მიმდებარე უბნებია: ჩელსი (დასავლეთით), მიდტაუნი (ჩრდილო-დასავლეთით), მურეი-ჰილი (ჩრდილო-აღმოსავლეთით), როუზ-ჰილი (აღმოსავლეთით) და ფლეტაირონი (სამხრეთით).
სქოლიო
კატეგორია:მანჰეტენის უბნები
Lasioglossum faustum
სქოლიო
faustum
ჯუჯა კაიმანი
ჯუჯა კაიმანი (Paleosuchus trigonatus) — ნიანგი ალიგატორისებრთა ოჯახისა. სქესობრივად მომწიფებული ეგზემპლარების სიგრძე ჩვეულებრივ არ აღემატება 1-1,3 მ-ს, ზოგჯერ 2 მ-ს აღწევს. გავრცელებულია მდინარეების ორინოკოსა და ამაზონის აუზებში, ვენესუელიდან, გაიანიდან, სურინამიდან და გვიანიდან ჩრდილოეთით და სამხრეთ ბრაზილიამდე სამხრეთით. დებს 10-17 კვერცხს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიანგები
ჯანდაცვა სომხეთში
ჯანდაცვა სომხეთში
თანამედროვე ჯანდაცვის სისტემა
მსოფლიო ბანკის საკრედიტო პროგრამის ფარგლებში, სომხეთში შეიქმნა ოჯახის ექიმების გადამზადების 2 განყოფილება —რესპუბლიკის ჯანდაცვის სამინისტროს ჯანმრთელობის ეროვნულ ინსტიტუტში და ერევნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტში და ერევნის No17 პოლიკლინიკის ბაზაზე შეიქმნა ოჯახის ექიმების პრაქტიკული უნარების მომზადების ცენტრი. დღეისათვის ხორციელდება პირველადი ჯანდაცვის ორგანიზაციის შემდგომი განვითარება  საერთო  საოჯახო პრაქტიკის პრინციპით: მუშავდება იურიდიული, ორგანიზაციული, ფინანსური საკითხები, მიმდინარე რეფორმის სამეცნიერო და მეთოდური მხარდაჭერა. 2007 წლიდან ხორციელდება ექიმის უფასო არჩევის პრაქტიკა, პირველადი სამედიცინო დახმარება (სომხეთში, ოჯახის ექიმებთან ერთად, ჯერ კიდევ მუშაობენ უბნის თერაპევტები და პედიატრები), რადგან ოჯახის ექიმის ინსტიტუტი სრულად არ არის ჩამოყალიბებული. ოჯახის ექიმები ძირითადად მუშაობენ რეგიონების სოფლის ამბულატორიებში, სადაც მოსახლეობას ისინი  განსაკუთრებით სჭირდება.
ქალაქების მაცხოვრებლებს, თავიანთი შეხედულებისამებრ, შეუძლიათ აირჩიონ ოჯახის ექიმი ან უბნის თერაპევტი და რაიონის პედიატრი ბავშვებისთვის. პირველადი ჯანდაცვის რეფორმის შედეგად უნდა ჩამოყალიბდეს ექიმის ახალი ტიპი. ბოლო წლების განმავლობაში მნიშვნელოვნად გაიზარდა ქვეყნის ბიუჯეტი და 2006 წელს სახელმწიფომ აიღო პასუხისმგებლობა სოციალური ჯანდაცვის სექტორზე და მოსახლეობაში უფასო სამედიცინო დახმარება დანერგა პირველადი ჯანდაცვის სექტორში (პოლიკლინიკები, ამბულატორიები).2006 წლამდე პირველადი ჯანდაცვის სერვისებში ვიწრო სპეციალისტების (გარდა რაიონის თერაპევტებისა და პედიატრების გარდა) მომსახურება ფასიანი იყო. ფასიანი იყო ლაბორატორიული და დიაგნოსტიკური ტესტებიც. ამასთან, მოსახლეობის სოციალურად დაუცველი ფენების გარკვეული ჯგუფების, აგრეთვე სოციალური დაავადებების მქონე პაციენტების მომსახურება, რომლებიც რეგისტრირებულნი არიან ამბულატორიებში, უფასო იყო. სომხეთის ჯანდაცვის სამინისტროს კონცეფცია რეფორმების სფეროში ითვალისწინებს ჯანსაღი მოსახლეობის მომსახურების გაუმჯობესებას ზუსტად პირველადი რგოლით. საჭირო იყო ექიმების მიმართ ხალხის ნდობის აღდგენა, პოლიკლინიკებში ხალხის დაბრუნება.
კორუფცია ჯანდაცვის სისტემაში
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, სომხეთის ეროვნული ჯანდაცვის სისტემა მოექცა მწვავე კრიტიკის ქარცეცხლში ექიმებსა და სამედიცინო სფეროს სხვა მუშაკებში  გავრცელებული კორუფციის გამო. 90-იანი წლების ეკონომიკური კოლაფსისა და  მთავრობის მხრიდან  დაფინანსების შემცირების შემდეგ, ბევრი თანამშრომელი იძულებული გახდა ქრთამი აეღო. ეს პრობლემა დღესაც შენარჩუნებულია და არჩეული თანამდებობის პირების ერთ-ერთი მთავარი პრობლემაა.
პოლიომიელიტი
მას შემდეგ, რაც მონაცემები 2002 წელს გახდა ხელმისაწვდომი, პოლიომიელიტის არცერთი შემთხვევა არ დაფიქსირებულა.
აივ ინფექცია
სომხეთში ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსის ინფექციის შემთხვევების რეგისტრაცია 1988 წელს დაიწყო. საერთო ჯამში, 2019 წლის 31 ივლისის მონაცემებით, ქვეყანაში სომხეთის მოქალაქეებს შორის დაფიქსირებულია აივ ინფექციის 3583 შემთხვევა, აქედან 429 - 2018 წლის განმავლობაში. რეგისტრირებული შემთხვევების ზოგად სტრუქტურაში მამაკაცი ჭარბობს (69%). დიაგნოზის დროს აივ ინფიცირებული ადამიანების ნახევარზე ოდნავ მეტი (51%) 25-39 ასაკობრივ ჯგუფშია. ქვეყანაში აივ ინფექციის გადაცემის ძირითადი გზებია ჰეტეროსექსუალური კონტაქტები (72%) და საინექციო ნარკოტიკების მოხმარება (20%). აივ ინფექციის გადაცემა ჰომოსექსუალური კონტაქტებით ხდება შემთხვევათა 4.4% -ში.
მალარია
2006 წლიდან მალარიის ახალი შემთხვევები არ ყოფილა.
ბავშვთა სიკვდილიანობა
ჯანმოს მონაცემებით, 2002 წლიდან 2015 წლამდე ჩვილთა სიკვდილიანობა თითქმის განახევრდა [16]. 2017 წელს ის 11.3-მდე დაეცა (0.1%), რაც ყველაზე დაბალია ჯანმო-ს რეგისტრაციის შემდეგ, 1990 წელს.
5-დან 14 წლამდე ასაკის ბავშვები
1997-2017 წლებში 5-დან 14 წლამდე ბავშვების სიკვდილიანობა 0.18% -დან 0.21% -მდე მერყეობს.
მოზრდილები
2016 წელს 15-60 წლის ასაკში სიკვდილიანობა  11,6% -ით იყო შეფასებული, რაც პრაქტიკულად უცვლელი იყო 2000 წლის შემდეგ.
არასწორი კვება და სიმსუქნე
2015-16 წლებში ჩატარებული გამოკითხვის თანახმად, სომხეთში ბავშვების 9% -ს  ზრდის შეფერხება აქვს, აქედან 4% განიცდის მწვავე შეფერხებას, მაშინ, როდესაც 2005-2010  წლებში  ბავშვების 18-19%-ში გამოვლინდა ზრდის შეფერხება. კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ სომეხი ბავშვების ოთხი პროცენტში  წონის კლებაა სიმაღლესთან შედარებით. ორი პროცენტი სერიოზულად ცუდად იკვებება. კვლევამ ასევე დაადგინა, რომ ცუდი კვების გამო, სომეხი ბავშვები უფრო ჭარბი წონის მქონეები არიან. ხუთ წლამდე ბავშვების თოთხმეტი პროცენტი ჭარბწონიანია.
2014 წლის მდგომარეობით მოსახლეობის 6,3% -ის არასრულფასოვანი კვება პრაქტიკულად უცვლელი დარჩა 2007 წლიდან.
სომხეთში 2017 წელს სიმსუქნის მაჩვენებელმა 19,5% შეადგინა, რაც უფრო დაბალია, ვიდრე რეგიონის ყველა ქვეყანაში და თითქმის ევროპის ყველა ქვეყანაში.
მოწევა
თამბაქოს პოლიტიკა სომხეთში 2018 წლის თებერვლის მდგომარეობით კვლავ ძალზე ლიბერალურია, თითქმის არ მოქმედებს მოწევის შეზღუდვის კანონები. იმავდროულად, სომხეთში კანაფი ამჟამად აკრძალულია ყველა სახით გამოყენებისთვის.
ფარმაცევტული საშუალებები
მოსახლეობას მედიკამენტებით უზრუნველყოფენ აფთიაქები. ფარმაცევტული საქმიანობისათვის საჭიროა  უმაღლესი და საშუალო სპეციალიზებული განათლებისა და ლიცენზიის ქონა. ფარმაცევტული საქმიანობის ლიცენზიას გასცემს და აუქმებს მთავრობის მიერ უფლებამოსილი ორგანო. ეს ლიცენზია საჭიროა წამლების წარმოებისთვის, სამკურნალო მცენარეების გადამუშავებისა და რეალიზაციისთვის, სააფთიაქო საქმიანობის, წამლებით ვაჭრობის, წამლების იმპორტისა და ექსპორტის, ნარკოტიკული საშუალებებით ვაჭრობისათვის.
ფინანსური კრიზისი და ჯანდაცვის სისტემა
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გლობალური ფინანსური კრიზისის შედეგების სწრაფი შეფასების ფარგლებში, 2009 წლის მარტსა და აპრილში ქვეყანაში ჩატარდა კვლევა. შედეგად, მან დადგინდა, რომ ადამიანები, რომლებმაც დაკარგეს სამუშაო ან არ მიუღიათ  ფულადი გზავნილები სხვა ქვეყნებიდან, ჯანმრთელობის პრობლემების მოგვარებაში სირთულეებს აწყდებოდნენ ჯერ კიდევ მკვეთრი ეკონომიკური კრიზისის დაწყებამდე.
ადამიანები ან ელიან, რომ ჯანმრთელობის პრობლემა თავისით გაივლის ან სამედიცინო დახმარების ნაცვლად მიმართავენ შინაურ სამკურნალო საშუალებებს.
სიცოცხლის ხანგრძლივობა სომხეთში
სომხეთი დსთ-ში სიცოცხლის ხანგრძლივობის მხრივ რეკორდსმენია. ქვეყანაში სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობაა 74,2 წელი (დსთ-ს ყველა სხვა ქვეყნებში სიცოცხლის ხანგრძლივობა დაბალია და 70,8 წელია აზერბაიჯანში, 68,2 წელი უზბეკეთში, 68,6 წელი უკრაინაში, 69,6 წელი ბელორუსში, 67,2 წელი რუსეთში და ა.შ. ).
სქოლიო
კატეგორია:ჯანდაცვა ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:ჯანდაცვა სომხეთში
საჩინო (ქობულეთის მუნიციპალიტეტი)
საჩინო — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: საჩინო, ზედა აჭყვა, ქვედა აჭყვა). მდებარეობს მესხეთის ქედის დასავლეთ მთისწინეთში, შავი ზღვის პირას, ზღვის დონიდან 60 მ., ქობულეთიდან 13 კმ., ჩაქვიდან 2 კმ. გავრცელებული იყო მეჩაიეობა, მეციტრუსეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 758 კაცი.
სახელწოდება
სოფლის ისტორიული სახელწოდებაა ბუკნარი. საბჭოთა პერიოდში ერქვა ზედა ულიანოვკა. 1994 წელს ეწოდა საჩინო.
სქოლიო
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
1662
თარიღი უცნობია
*
ალეჩჰორნი
ალეჩჰორნი (Aletschhorn) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. სიმაღლით ბერნის ალპების მწვერვალებს შორის მეორე ადგილზეა ფინსტერაარჰორნის შემდეგ. სიმაღლე 4195 მ. შეფარდებითი სიმაღლე 1029 მ. ჩრდილოეთ კალთაზე არის მყინვარი ალეჩფირნი, რომელიც არის დიდი ალეჩის მყინვარის ნაწილი. სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზეა ზემო ალეჩის მყინვარი, ხოლო სამხრეთ კალთაზე შუა ალეჩის მყინვარი. ალეჩჰორნი მიიჩნევა ალპების ყველაზე ცივ მთად. პირველად ალეჩჰორნზე ასვლა განხორციელდა 1859 წელს.
სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის მთები კატეგორია:ალპები
როუზ ლამარტინ იეტსი
როუზ ემა ლამარტინ იეტსი (დ. 23 თებერვალი, 1875 — გ. 5 ნოემბერი, 1954) — სოციალური მებრძოლი და სუფრაჟეტი. 1908 წლიდან, ადვოკატ მეუღლესთან ერთად, მუშაობდა ქალებისთვის საარჩევნო ხმის მიცემის უფლების მოსაპოვებლად.
ახალგაზრდობა და განათლება
როუზი დაიბადა 1875 წლის 23 თებერვალს, ლონდონში, ლამბეტში და იყო სამი შვილიდან უმცროსი. მისი ორივე მშობელი, უცხო ენების პედაგოგი ელფეგ ჯანაუ და მარი პაულინი დაიბადნენ საფრანგეთში, მაგრამ მოგვიანებით გახდნენ ბრიტანეთის მოქალაქეები. იგი სწავლობდა კლაფამისა და ტრუროს საშუალო სკოლებში და გაემგზავრა გერმანიაში კასელში და პარიზში სორბონის უნივერსიტეტში სასწავლებლად. 1896 წლის ოქტომბერში როუზი სამეფო ჰოლოუეის კოლეჯში შევიდა, სადაც შეისწავლა თანამედროვე ენები და ფილოლოგია. 1899 წელს როუზმა ჩააბარა ოქსფორდის უმაღლესი გამოცდა, თუმცა ვერ აიღო დიპლომი იმის გამო, რომ ქალი იყო. მან გარკვეული პერიოდი ისწავლა ემილი უილდინგ დევისონთან.
ქორწინება
1900 წელს იგი დაქორწინდა წარმატებულ ადვოკატზე თომას ლამარტინ იეტიზე. იგი ქვრივი იყო და ოცდაექვსი წლით უფროსი. ქორწინებიდან რვა წლის შემდეგ დაიბადა მათი ერთადერთი შვილი პოლი (1908–2009). როუზი და მისი მეუღლე ასევე იყვნენ ველოსიპედისტების ტურისტული კლუბის წამყვანი წევრები.
კარიერა
იგი ბევრს მოგზაურობდა და ლექციებს კითხულობდა. 1907 წელს როუზი პირველი ქალი იყო, რომელიც აირჩიეს ველოსიპედისტების ტურისტული კლუბის მმართველ საბჭოში. 1908 წელს შეუერთდა ახლად გახსნილ ქალთა სოციალური და პოლიტიკური გაერთიანების (WSPU) უიმბლდონის ფილიალს. 1909 წლის 24 თებერვალს იეტსი იყო დელეგაციის წევრი, რომელსაც ემილინ პეთიკ-ლოურენსი ხელმძღვანელობდა. იგი 28 სხვა დემონსტრანტთან ერთად დააკავეს და ერთი თვით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. ამ დროს მისი ვაჟი რვა თვის იყო. როუზი გააკრიტიკეს "Punch- ში" გამოქვეყნებული ლექსით, ბავშვის მიტოვების გამო. მის პოლიტიკურ აქტივობას მხარი დაუჭირა ქმარმა, რომელმაც იგი სასამართლო პროცესზე დაიცვა. მან და მისმა მეუღლემ მერტონში თავიანთი სახლი თავშესაფრად აქციეს, სადაც ციხიდან გათავისუფლებულ აქტივისტებზე ზრუნავდნენ. 1910 წელს იეტსი გახდა უიმბლდონის WSPU-ს მდივანი. 1911 წელს თომასი დააპატიმრეს სუფრიჟეისტების საპროტესტო აქციაზე. მისთვის ბრალი არ წაუყენებიათ, მაგრამ საზოგადოებამ მისი საადვოკატო ბიურო დააზიანა. იგი სასამართლო პროცესზე იცავდა რამდენიმე სუფრაჟეტს, მათ შორის ემილი უილდინგ დევისონის ოჯახს მისი სიკვდილის გამოძიების დროს. როუზი ემილის დევისონი ს საწოლთან იყო, როდესაც იგი გარდაიცვალა. პირველმა მსოფლიო ომმა, ერთმანეთს დააპირისპირა როუზ იეტი და წამყვანი სუფრაჟეტი, ემელინ პანკჰერსტი. ამ უკანასკნელის ხელმძღვანელობით WSPU-მ შეაჩერა კამპანია ქალთა საარჩევნო უფლების მისაღებად და მხარი დაუჭირა მთავრობას, გერმანიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. იეიტსი და სხვები არ ეთანხმებიან ამ პოლიტიკას. ისინი WSPU- ს ჩამოშორდნენ და შექმნეს ახალი ორგანო, WSPU-ის სუფრაჟეტები.
შემდგომი წლები და გარდაცვალება
1918 წლის 6 თებერვალს, ხელისუფლებამ გამოსცა კანონი და 30 წელს გადაცილებულ ქალებს ხმის მიცემის უფლება მიეცათ. 1919 წელს ქალ მასწავლებელთა ეროვნული ფედერაციის მხარდაჭერით, როუზი აირჩიეს, ლონდონის ოლქის საბჭოში (LCC), სადაც მან წამოიწყო კამპანია ქალთა და მამაკაცთა თანაბარი ანაზღაურების, უკეთესი საზოგადოებრივი საცხოვრებელი პირობების და ბაგა-ბაღებით უზრუნველყოფისთვის. 1939 წელს მან გახსნა ქალთა ჩანაწერების სახლი ლონდონის გრეიტ სმიტის მოედანზე. შენობა დაბომბეს მეორე მსოფლიო ომის დროს, მაგრამ ზოგიერთი ჩანაწერი გადარჩა და ახლა ლონდონის მუზეუმში, "Suffragette Fellowship-ის" კოლექციაში ინახება.
როუზი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში, 79 წლის ასაკში. ის დაკრძალეს ბრუკვუდის სასაფლაოზე, მისი საყვარელი ქმრის გვერდით.
ლუდვიგ ბოლცმანი
ლუდვიგ ბოლცმანი (Ludwig Eduard Boltzmann; დ. 20 თებერვალი, 1844, ვენა — გ. 5 სექტემბერი, 1906, დუინო, ტრიესტის მახლობლად) — ავსტრიელი ფიზიკოსი, სტატისტიკური ფიზიკისა და ფიზიკური კინეტიკის ერთ-ერთი დამაარსებელი. ვენის მეცნიერებათა აკადემიის (1895) და მსოფლიოს მრავალი აკადემიის წევრი.
ბიოგრაფია
1866 წელს დაამთავრა ვენის უნივერსიტეტი, 1867 წლიდან იყო ამავე უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი. 1869-1873 წლებში იყო გრაცის უნივერსიტეტის თეორიული ფიიზიკის პროფესორი, 1873-1876 წლებში იყო ვენის უნივერსიტეტის მათემატიკის პროფესორი, 1876-1889 წლებში გრაცის უნივერსიტეტის ექსპერიმენტული ფიზიკის პროფესორი. 1889-1894 წლებში იყო მიუნხენის, 1894-1900 წლებში ვენაში და 1900-1902 წლებში ლაიფციგში განაგებდა თეორიული ფიზიკის კათედრას.
1868-1871 წლებში ბოლცმანმა განაზოგადა ჯ. კ. მაქსველის კანონი მოლეკულების სიჩქარეთა განაწილების შესახებ გარე ძალთა ველში მოთავსებულ აირებზე და დაადგინა სტატისტიკური განაწილების ფორმულა, რომელსაც სტატისტიკური ფიზიკის ყველა დარგში იყენებენ. ბოლცმანმა იდეალური აირების კინეტიკურ თეორიაში გამოიყენა სტატისტიკური მეთოდები და გამოიყვანა აირების კინეტიკური განტოლება, რომელიც ფიზიკური კინეტიკის საფუძველია. მან S ენტროპია W თერმოდინამუკურ ალბათობას დაუკავშირა S = k \ln W. ეს თანაფარდობა, რომელიც იძლევა თერმოდინამიკის მეორე საწყისის სტატისტიკურ დასაბუთებას და სტატისტიკური ფიზიკის საფუძელია, ბოლცმანის ძეგლზეა ამოკვეთილი ვენაში. k უნივერსალურ მუდმივას ბოლცმანის პატივსაცემად ბოლცმანის მუდმივა ეწოდა. ბოლცმანი იყო მაქსველის ელექტრომაგნიტური თეორიის თავგამოდებული მიმდევარი. მასვე ეკუთვნის პირველი ექსპერიმენტული შრომები ელექტრომაგნიტური ველის მაქსველისეული თეორიიდან გამომდინარე შედეგების შესამოწმებლად. იგი მტკიცედ იცავდა მოლეკულურ-ატომისტურ თეორიას. ბოლცმანის შრომები გაუგებარი დარჩა ზოგიერთი მისი თანამედროვესათვის, რამაც განაპირობა მეცნიერის ცხოვრების ტრაგიკული დასასრული: ავადმყოფმა და დათრგუნვილმა თავი მოიკლა.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიელი ფიზიკოსები