cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
საფეხბურთო კლუბ ჩელსის ისტორია
კლაუდიო რანიერი
აშკარა იყო, რომ კლუბი ფინანსურ კრიზისს განიცდიდა, მიუხედავად ამისა მოულოდნელი იყო ბეითსის გადაწყვეტილება როდესაც 2003 წლის ივლისში მან კლუბი £60 მილიონად რუს ოლიგარქს რომან აბრამოვიჩს მიჰყიდა. აბრამოვიჩმა გამოისყიდა ჩელსის დარჩენილი წილიც და გაისტუმრა კლუბის ვალი £80 მილიონი. ახალმა მფლობელმა £100 ზე მეტი დახარჯა ახალ ფეხბურთელებში. მოწვეულნი იყვნენ გლენ ჯონსონი, ჯო კოული, დემიენ დაფი, კლოდ მაკელელე, ადრიან მუტუ, ხუან სებასტიან ვერონი, ერნან კრესპო, ჯერემი. გუნდის არნახულმა გაძლიერებამ ჩელსის შედეგებზეც იმოქმედა, თუმცა მათ ვერ შეძლეს ჩემპიონობის მოპოვება. მეორე ადგილი რომელიც კლუბმა დაიკავა საბოლოო ჯამში აღმოჩნდა საუკეთესო შედეგი კლუბისთვი უკანასკნელი 49 წლის მანძილზე. ამავე სეზონში ჩელსიმ ჩემპიონთა ლიგის ნახევარფინალამდე შეძლო გასვლა სადაც ბევრის აზრით რანიერის გაუგებარმა გადაწყვეტილებებმა წააგებიინეს მონაკოსთან. სეზონის ბოლოს იტალიელი დათხოვნილ იქნა თანამდებობიდან. ჩელსის მწვრთნელად დაინიშნა პორტოსთან ჩემპიონთა ლიგის უკანასკნელი ტრიუმფატორი ჟოზე მაურინიო. აბრამოვიჩმა აგრეთვე მიიწვია რონალდოს და რომარიოს აღმომჩენი ცნობილი ჰოლანდილი სკაუტი პიტ დე ვისიე. კლუბი აღმასრულებელ დირექტორად დაინიშნა პიტერ კენიონი. 2004 წლის ზაფხულში კლუბში ჩაირიცხნენ დიდიე დროგბა, მატეა კეჟმანი, ტიაგო, არიენ რობენი, პიეტრ ჩეხი, ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებულები რიკარდო კარვალიო და პაულო ფერეირა.
ბჰუტანი
ეკონომიკა
ქვეყნის მშპ შეადგენს 2,9 მილიარდ დოლარს წელიწადში. ბჰუტანის ხელისუფლება მშპ ზრდას არ აღიქვამს, როგორც მოსახლეობის კეთილდღეობის ზრდის საზომს. ისინი ორიენტირებული არიან ნაციონალური ბედნიერების ზრდის მონაცემებზე (Gross National Happiness).
საფეხბურთო კლუბ ჩელსის ისტორია
ჟოზე მაურინიო
2004-05 სეზონი აღმოჩნდა ყველაზე წარმატებული ჩელსის ისტორიაში. მაურინიოს გუნდმა მძიმედ დაიწყო, გაიტანა რა მხოლოდ 8 გოლი 9 შეხვედრაში, მაგრამ ფრენკ ლამპარდის შედეგიანობამ და ტრავმირებული რობენის დაბრუნებამ ჩელსის შანსები საგრძნობლად გაზარდა. ნოემბერში ტოტენჰემთან მოგებული შეხვედრის შემდეგ გუნდი სათავეში მოექცა ცხრილს და არც დაუთმია პირველი პოზიაცია სეზონის ბოლომდე, წააგო რა მხოლოდ ერთადერთ შეხვედრაში. გუნდმა დააამყარა რეკორდი მოგებული შეხვედრების რაოდენობით - 29, მაქსიმალური ქულების რაოდენობით -95, ისტორიაში საუკეთესო დაცვით - 15 გაშვებული გოლი, ამათგან 25 მშრალი შეხვედრა. ჩეხმა დაამყარა მშრალი სერიის რეკორდი 1025 წუთი. ჩელსიმ ჩემპიონობა გაინაღდა ბოლტონთან გასვლით შეხვედრაში ლამპარდის დუბლით. მანამდე თებერვალში მოგებულ იქნა ლიგის თასიც. ჩემპიონთა ლიგაში ჩელსიმ ადვილად დაძლია ჯგუფური ეტაპი, მერვედფინალში კენჭისყრით მეტოქე იყო ევროპის ერთ-ერთი წამყვანი კლუბი ბარსელონა. პირველ შეხვედრაში რომელსაც სკანდალების გარეშე არ ჩაუვლია, გაძევებულ იქნა დიდიე დროგბა, ბარსელონამ იმარჯვა 2-1. განმეორებით შეხვედაში ჩელსიმ მოიპოვა დაუვიწყარი გამარჯვება 4-2 და შემდეგ ეტაპზე გავიდა. 1/4 კლუბს დაუპირისპირდა მიუნხენის ბაიერნი 4-2, 2-3. ჩელსის სვლა ლიგაში ტრიუმფისაკენ ლივერპულმა შეაჩერა. 0-0 დასრულდა შეხვედრა ლონდონში, ხოლო განმეორებით შეხვედრაში ლუის გარსიას სკანდალური გოლით მერსისაიდელები გავიდნენ ფინალში.
ბჰუტანი
ეკონომიკა
ბჰუტანში კორუფცია ფაქტობრივად არ არსებობს. ორგანიზაცია საერთაშორისო გამჭვირვალობის (Transparency International) 2006 წლის მონაცემებით კორუფციის მიხედვით 32 ადგილზე იმყოფება.
საფეხბურთო კლუბ ჩელსის ისტორია
ჟოზე მაურინიო
2005-06 სეზონში ჩელსიმ პრემიერლიგის ჩემპიონის ტიტულის შენარჩუნება შეძლო. დაამყარა კიდევ რამდენიმე რეკორდი, მათ შორის სტარტზე ზედიზედ მოგებული თამაშების მხრივ, სეზონის მსვლელობისას ჩელსი მდევარს 18 ქულითაც უსწრებდა. ჩემპიონობა კლუბმა საშინაო შეხვედრაში მანჩესტერთან გაინაღდა დაამარცხა რა 3-0 მეტოქე. ჩელსი გახდა პირველი ლონდონური კლუბი რომელმაც შეძლო ზედიზედ მოეგო ტიტული 30-იანი წლების შემდეგ. მათ ასევე გაიმეორეს ათიან წლებში დამყარებული ნიუკასლის რეკორდი 18 საშინაო მოგება 19 დან და ერთი ფრე.
ბჰუტანი
სქოლიო
კატეგორია:აზიის ქვეყნები კატეგორია:სამეფოები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
საფეხბურთო კლუბ ჩელსის ისტორია
ჟოზე მაურინიო
2006 ზაფხულში ჩელსიმ განახორციელა ხმაურიანი ტრანსფერები. რეკორდულ £30.8 მილიონად მილანიდან გადმოვიდა ანდრეი შევჩენკო, თავისუფალი აგენტის სტატუსით ჩაირიცხა მიხაელ ბალაკი. გალასი გაცვლილ იქნა ეშლი კოულში. მიუხედავად ამ ოპერაციებისა მთელი სეზონის მანძილზე ჩელსი მანჩესტერის მდევრის როლში იყო და საბოლოოდ ვერ შეძლოა ტიტულის შენარჩუნება. ლიგის თასზე ფინალში ჩელსიმ დაამარცხა არსენალი 2-1. ხოლო ასოციაციის თასის ფინალში რეკონსტრუირებულ უემბლიზე გამართულ პირველ შეხვედრაში შეძლო მანჩესტერის დამარცხება დროგბას გოლით დამატებით დროში 1-0. ჩემპიონთა ლიგაზე ჩელსი კვლავ ლივერპულმა გამოთიშა ასპარეზობას. ლონდონში ჯო კოულის გოლით მოგებული პირველი ნახევარფინალის შემდეგ, განმეორებითში ენფილდზე აგერის ძალისხმევით მასპინძლებმა შეხვედრის ოვერტაიმში გადაყვანა შეძლეს. საბოლოოდ ფინალისტის ვინაობა თერთმეტმეტრიანების სერიამ გამოავლინა. ჯერემის და რობენის არაზუსტი დარტყმების შემდეგ კიუიტმა ლივერპულს გამარჯვება მოუტანა.
მაურინიოს შემდეგ
რომან აბრამოვიჩი ხშირად გამოთქვამდა უკმაყოფილებას ჩელსის მიერ ნაჩვენები არასანახობრივი თამაშით. დროგბას და ლამპარდის ტრავმებმა ჩელსის მძიმედ დააწყებინა სეზონი 2007-08. ჩემპიონთა ლიგაზე კლუბმა ვერ შეძლო უპირობო აუტსაიდერის როსენბორგის დამარხება საკუთარ კედლებში. მდგომარობა მწვრთნელს და კლუბის მფლობელს შორის უკიდურესად იყო დაძაბული. 2007 წლის 20 სექტემბერს ორმხრივი შეთანხმებით მაურინიო თანამდებობიდან გადადგა. იმავე ზაფხულს საფეხბურთო დირექტორად დანიშნულმა აბრაამ გრანტმა ჩაიბარა კლუბი, მისი თანაშემწე სტივ კლარკი იყო. ჩელსიმ შეძლო მძიმე კრიზისის დაძლევა.
გუნდმა გააგრძელა ჩემპიონობისათვის ბრძოლა ოთხივე ფრონტზე. თებერვალში კლუბმა მტკივნეული მარცხი განიცადა ლიგის თასის ფინალში, 1-2 ტოტენჰემთან, ჩემპიონატის ბოლო ტურში ჩელსის და მანჩესტერს თანაბარი ქულათა რაოდენობა ჰქონდათ, მანჩესტერის მხარეს იყო ბურთების უკეთესი სხვაობა, საბოლოოდ მანჩესტერმა გაინაღდა ჩემპიონობა უიგანის 2-0 დამარცხებით...
ჩემპიონთა ლიგაში ჩელსიმ წარმატებით დაძლია ოლიმპიაკოსის და ფენერბახჩეს ბარიერიები პლეიოფში და 1/2-ში ზედიზედ მეოთხედ შეხვდა ლივერპულს...პირველ შეხვედრაში ენფილდზე ჩელსი რიისეს ავტოგოლმა იხსნა მარცხისგან, ხოლო განმეორებით შეხვედრაში დამატებით დროში დროგბას და ლამპარდის ძალისხმევით უხერხული მეტოქე დაამარცხა და ჩელსიმ პირველად გააღწია ლიგის ფინალში. მოსკოვის ლუჟნიკებზე გამართულ შეხვედრაში სადაც ჩელსიმ და მანჩესტერმა ინგლისური ფინალი გაითამაშეს შეხვედრა ძირითად დროში 1-1 დასრულდა. რონალდოს თავურს ფრენკ ლამპარდმა უპასუხა, ჩელსის ნახევარმცველმა ეს ბურთი აპრილში გარდაცვლილი დედამისის პეტ ლამპარდის ხსოვნას მიუძღვნა...დამატებითმა, დრომ შედეგი არ მოიტანა და გამარჯვებულის ვინაობა თერთმეტმეტრიანების სერიამ გამოავლინა. რონალდოს მიერ აცილებული პენალტის შემდეგ ტერის შეეძლო გამარჯვება მოეტანა გუნდისთვის მაგრამ წვიმიან გაზონზე ფეხი დაუსრიალდა და ბურთი კარს ააცილა...მანჩესტერელებმა ზუსტად შეასრულეს პენალტი და ჩელსის დამარცხება სერიაში ვან დერ საარის მიერ ანელკას დარტყმულის მოგერიებით გაირკვა.
2008 წლის ზაფხულში ჩელსიმ გრანტის ნაცვლად 2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონი მწვრთნელი ლუის ფელიპე სკოლარი დანიშნა. კლუბმა შეიძინა პორტუგალიელი ფეხბურთელები დეკო და ბოსინგვა. სკოლარის მეთაურობით ჩელსიმ დამაჯერებლად დაიწყო სეზონი, მაგრამ მოგვიანებით ესიენის დამტვრევის შემდეგ და დროგბა ანელკას ძირითადში ერთდროულად ვერ დაყენების და სხვა პრობლემების გამო, ჩელსიმ ბევრი ქულა გაფანტა. გარდა ამისა კლუბი აგებდა დიდი ოთხეულის ყველა წევრთან, მათ შორის აღსანიშნავია 86 მატჩიანი წაუგებელი სერიის დასრულება საკუთარ კედლებში ლივერპულთან 0-1. სკოლარი დათხოვნიულ იქნა თანამდებობიდან 2009 წლის თებერვალში, მის ადგილას აბრამოვიჩმა მოიყვანა რუსეთის ნაკრების მოქმედი თავკაცი გუუს ჰიდინკი.
მოშოვცე
გალერეა
Commons:Mošovce
საფეხბურთო კლუბ ჩელსის ისტორია
2009-10
ზაფხულმა ხმაურიანი ტრაანსფერების გარეშე ჩაიარა. ჩელსიმ ახალგაზრდა ინგლისელები, მეკარე როს ტერნბული და დანიელ სტარიჯი დაიმატა. გუნდში ასევე მოვიდა მოსკოვის ცსკა-ს უნივერსალური ნახევარმცველი იური ჟირკოვი £18 მილიონად.
მოშოვცე
გალერეა
კატეგორია:სლოვაკეთი
საფეხბურთო კლუბ ჩელსის ისტორია
2010-11
2010-11 სეზონისთვის მზადება ჩელსიმ ზაფხულის დადგომისთანავე დაიწყო. კლუბმა სახელფასო ფონდის შეკვეცის მიზნით შემადგენლობის შეთხელება გადაწყვიტა და კონტრაქტი შეუწყვიტა რამდენიმე ასაკოვან ფეხბურთელს, მათ შორის მოხვდნენ მიხაელ ბალაკი, დეკუ, ჯულიანო ბელეტი. ბევრისთვის მოულოდნელად ჩელსიმ აგრეთვე გაუშვა ჯო კოული და რიკარდო კარვალიო, ეს უკანასკნელი ჟოზე მაურინიოს რეალში ჩაირიცხა რვა მილიონ ევროდ. ექვს მილიონ ფუნტად ლივერპულიდან იოსი ბენაიუნი და თვრამეტ მილიონად ბენფიკადან ბრაზილიელი ახალგაზრდა ნახევარმცველი რამირესი შეიძინა კლუბმა. პრემიერლიგაში სტარტი მოქმედ ჩემპიონებს ფანტასტიკური ჰქონდათ. ექვს შეხვედრაში ექვსი გამარჯვებით ანჩელოტის გუნდი გათამაშებას დამაჯერებლად ლიდერობდა და ბევრმა სპეციალისტმა ნაადრევად ჩათვალა ჩელსი გამარჯვებულად. გუნდის პრობლემები და გარკვეული სისუსტეები შემოდგომაზე გამოჩნდა. მეშვიდე ტურში სტუმრად რობერტო მანჩინის მანჩესტერ სიტისთან არისტოკრატებმა სეზონის პირველი მარცხი იგემეს. შეხვედრაში ერთადერთი გოლი არგენტინელმა გოლეადორმა კარლოს ტევესმა გაიტანა რამირესის უხეში შეცდომის შემდეგ. გათამაშებას ნეომბრამდე ლიდერობდა გუნდი. სეზონის ამ უმძიმეს მონაკვეთში კლუბი კრიზისულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა და რვა ტურის მანძილზე ვერ მოახერა გამარჯვების მოპოვება, მათ შორის იყო წაგებული შეხვედრები არსენალთან, ბირმინგემთან და აგრეთვე საკუთარ კედლებში სანდერლენდთან. იანვარში კლუბმა ისარგებლა სატრანსფერო ფანჯრის გახსნით და სეზონის გადასარჩენად შემადგენლობა გააძლიერა. ბრიტანული ფეხბურთისათვის სარეკორდო ორმოცდაათ მილიონ ფუნტ სტერლინგად ლივერპულიდან ესპანელი ფერნანდო ტორესი გადმოვიდა. ჩელსიმ ასევე შეიძინა ბენფიკას ახალგაზრდა ბრაზილიელი მცველი დავიდ ლუისი ოცდახუთ მილიონ ფუნტად. მიუხედავად ამ ტრანსფერებისა გუნდს სეზონის შემოტრიალება არ ეწერა. გაჩნდა ახალი პრობლემა კარლო ანელოტის წინაშე. სასტარტო შემადგენლობაში დიდიე დროგბას და ფერნანდო ტორესს ერთად თამაში უჭირდათ. მდგომარეობა დაამძიმა ესპანელი ახალწვეულის სუსტმა ფორმამ, ერთ დროს მრისხანე ფორვარდი ვერაფრით ვერ ახერხებდა ჩელსის მაისურით გოლის გატანას. აშკარა იყო რომ ამ სარეკორდო ტრანსფერმა ვერ გაამართალა და პირიქით კლუბს პრობლემები დაუმატა. სეზონის მსვლელობისას ჩელსი მეხუთე პოზიციაზეც დაეშვა ცხრილში. გაჩნდა რეალური საშიშროება რომ გუნდი ჩემპიონთა ლიგაში გამსვლელ ოთხეულშიც ვერ მოხვდებოდა. თუმცა გაზაფხულზე ჩელსიმ შეძლო მდგომარეობის ოდნავ გაუმჯობესება და გათამაშებაში მეორე ადგილამდე შეძლო აწევა. კარლო ანჩელოტის ბედი ჩემპიონთა ლიგის მეოთხედ ფინალში მანჩესტერ იუნაიტედთან გამოვარდნის შემდეგ გაირკვა. აბრამოვიჩმა იტალიელ სპეციალისტს სეზონის ბოლომდე აცადა და ბოლო ტურში ევერტონთან სტუმრად ჩამტარებული შეხვედრისთანავე კლუბიდან დაითხოვა.
ისტორია
ბუნების კარი
ბუნების კარი — იაკობ გოგებაშვილის მიერ შედგენილი პირველი საკლასო საკითხავი წიგნი ქართულ ენაზე. მისივე „ქართული ანბანის“ (შემდგომში „დედა ენის“) გაგრძელება. გამოვიდა 1868 წლის ნოემბერში. „ბუნების კარი“ ელემენტარულ-ენციკლოპედიური ხასიათის საკითხავი წიგნია, სასარგებლო ცოდნას იძლევა ბუნებისა და საზოგადოების შესახებ. მასალა პედაგოგიურ-მეთოდური თანმიმდევრობითაა დალაგებული და დაწერილია გასაგები ენით. შედგება რამდენიმე თავისაგან („წინა სტატიები“, „მცენარეები“, „ფრინველები“, „ოთხფეხნი“, „ადამიანზედ“, „წელიწადის დრონი“, „ბუნების მოსლენანი“, „გეოგრაფიული სტატიები“, „საქართველოს მოკლე გეოგრაფია“, „კერძოობითი განხილვა“, „ლექსები“), დართული აქვს ამიერკავკასიის რუკა (ბოლო ვარიანტია 1912-ისა). „ბუნების კარი“ შედგენილია კონსტანტინე უშინსკის „ბავშვთა სამყაროსა“ და იან ამოს კომენსკის „Orbis sensualium pictus-ის“ ანალოგიით და იმავე პრინციპების საფუძველზე. ამ ეროვნულმა სახელმძღვანელომ თავის დროზე უდიდესი როლი შეასრულა ქართული ენისა და კულტურის დაცვისა და განვითარების საქმეში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ლიტერატურა
ბოგვი
ბოგვი — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (ჯორჯიაშვილის თემის თემი). მდებარეობს მდინარე ბოგვისხევის (ალგეთის მარცხენა შენაკადი) შესართავთან. ზღვის დონიდან 700 მეტრზე, თეთრიწყაროდან დაშორებულია 17 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 170 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ავთანდილ ჩხაიძე
ავთანდილ ჩხაიძე (დ. 14 თებერვალი, 1953, სოფ. ბახვი, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოლიტიკოსი.
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, სპეციალობა — ბუღალტრული აღრიცხვა, სპეცბუღალტრული აღრიცხვა მშენებლობაში. 1999-2000 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ოზურგეთის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკიდან „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 2000–2003 წლებში საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის პირველი მოადგილე. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით (1996). პოლიციის გენერალ-მაიორი (1997).
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1953 კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენის კავალრები ა
სიუდად-ობრეგონი
სიუდად-ობრეგონი (Ciudad Obregón) — ქალაქი მექსიკაში, სონორის შტატის სიდიდით მეორე ქალაქი. მდებარეობს შტატის აშშ-სთან საზღვრიდან (ჩრდილოეთით) 525 კმ-ით სამხრეთით, მდინარე იაკის ხეობაში. წარმოადგენს კახემეს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრს.
ისტორია
ქალაქის ძველი სახელწოდებაა კახემე. ამჟამინდელი სახელი მექსიკელი რევოლუციონერის — ალვარო ობრეგონის პატივსაცემად ეწოდა, რომელიც წარმოშობით ახლომდებარე ქალაქ უატაბამპოდან იყო. რევოლუციის შემდეგ ალვარო ობრეგონი მექსიკის პრეზიდენტი გახდა, რის შემდეგაც და იაკის ხეობაში „აგრარული რევოლუცია“ წამოიწყო; გააუმჯობესა სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკა და ხეობა ქვყნის ერთ-ერთ ყველაზე აყვავებულ აგროკლუტურულ რეგიონად აქცია. მას შემდეგ რაც გააუმჯობესა ხორბლის შემგუებლობითი უნარი, აქ მუშაობდა „მწვანე რევოლუციის“ არქიტექტორი, ამერიკელი აგრონომი ნორმან ბორლოუგი, რომელმაც შემდეგ ნობელის პრემია მიიღო.
ნინო ჭავჭავაძე
თავადის ასული ნინო ჭავჭავაძე გრიბოედოვისა (დ. 4 ნოემბერი, 1812 — გ. 28 ივნისი, 1857) — ქართველი პოეტისა და თავადის ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქალიშვილი, რუსი დიპლომატისა და დრამატურგის ალექსანდრე გრიბოედოვის მეუღლე. დაწყებითი განათლება სახლში მიიღო. მოგვიანებით იგი დადიოდა პრასკოვია ნიკოლაევნა არსენიევა-ახვერდოვას პანსიონში, სანქტ-პეტერბურგში. აქ მათ ზოგადი განათლება მიიღეს, ისწავლეს უცხო ენები, ხატვა და მრავალი სხვადასხვა საგანიც აითვისეს.
ბუნთურქები
ბუნთურქები — „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით, ქართლის (მტკვრის ხეობის) უძველესი მოსახლეობის სახელწოდება. რომლებთანაც ბრძოლა მოუხდა ვითომდა აქ მოსულ ალექსანდრე მაკედონელს. ქრონიკა მათ ახასიათებს, როგორც ველურ, მხეცური ბუნების ხალხს. „ბუნთურქი“ თავდაპირველ (ძველისძველ) თურქს აღნიშნავს (ძველი ქართული „ბუნი“ — „ნამდვილი“, „მკვიდრი“). ამით ქრონიკის ავტორს სურდა ისინი განესხვავებინა გვიანდელი, მისთვის ცნობილი თურქებისაგან. ქართული წყაროების ეს ცნობა ლეგენდარულია.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ასადლი
ასადლი შეიძლება აღნიშნავდეს:
Leptogenys ravida
Leptogenys ravida — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
Come Together
Come Together — ინგლისური როკ-ჯგუფ The Beatles-ის სიმღერა. იგი შეტანილია ალბომში Abbey Road, რომელიც გამოვიდა 1969 წელს. სიმღერა ჯონ ლენონის მიერ დაიწერა, ხოლო ავტორებად მითითებულები არიან ლენონი/მაკ-კარტნი.
სიმღერა გამოიცა სინგლის სახით, სიმღერით Something. ბრიტანეთში მან ჩარტების მეოთხე პოზიციამდე მიაღწია, ხოლო აშშ-ში პირველ პოზიციაზე იმყოფებოდა.
სქოლიო
კატეგორია:The Beatles-ის სიმღერები კატეგორია:1969 წლის სიმღერები
თეფექიოი (დამალის რაიონი)
თეფექიოი (Tepeköy) — სოფელი დამალის რაიონში, არდაჰანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 58 კილომეტრში, ხოლო დამალიდან 3 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 476 ადამიანი ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:დამალის რაიონის სოფლები
ალბი
ალბი (ძველი ალბიგა, ფრანგ. Albi) — საფრანგეთის ტარნის დეპარტამენტის მთავარი ქალაქი ლანგედოკში. მდებარეობს მდინარე ტარნთან ზეგანზე, 50 კმ-ში ტულუზიდან, და სამხრეთისა და ორლეანის რკინიგზების საკვანძო წერტილს წარმოადგენს. ალბი მართავს 6 კანტონს, რომელიც 18 კომუნას მოიცავს, საერთო მოსახლეობით 67.729.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში კატეგორია:საფრანგეთის პრეფექტურები კატეგორია:ტარნის კომუნები
ქსნის კვირაცხოვლის ეკლესია
ქსნის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტში. აგებულია XVI-XVIII საუკუნეებში.
დარბაზული ეკლესია ვრცელი მინდვრის კიდეზე, ხევის პირას, სარკინიგზო ხაზის თავზე მდებარეობს. ნაგებობა სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ქვების შერეული წყობით არის ნაშენი. გამოყენებულია კირხსნარი. შესასვლელი სამხრეთიდან, ფასადის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. ღიობი გარედან დიდი არქიტრავის ქვით არის დახურული, შიგნიდან კი შეისრული თაღით სრულდება. აღმოსავლეთ წირთხლში დატანილია მართკუთხა ფოსო, სავარაუდოდ კარის ჩასასმელად. შესასვლელის კიდეები მეტ-ნაკლებად დამუშავებული ქვებით არის ამოყვანილი. ეკლესია აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდით სრულდება, რომელიც დარბაზისგან მკვეთრად გამოკვეთილი კუთხეებით არის გამოყოფილი. ისინი თლილი ქვით არის ნაშენი. აფსიდის თაღოვანი სარკმელი შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება. მის ორივე მხარეს ნახევარწრიული გეგმის მქონე, მაღალი, შეისრული თაღით დასრულებული ნიშებია მოთავსებული. თაღები ერთმანეთზე პირით მიდებული ორი ქვით არის შესრულებული. აფსიდის ჩრდილოეთ კედელზე, კიდევ ერთი, თუმცა შედარებით მცირე ზომის ნიშაა დატანილი. აფსიდის უმეტესი ნაწილი შელესილია. ის მსუბუქად შეისრული თაღის მქონე კონქით არის გადახურული. ის გადაყვანილია წვრილი ქვით. მისი მცირე ნაწილი ჩამონგრეულია. ჩამონგრეულია მთლიანი კამარაც, ასევე ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების ზედა ნაწილები. სამხრეთ კედელზე სარკმლის ქვედა ფრაგმენტია შემორჩენილი. დასავლეთ კედელი ყრუა. ტაძრის შიდა სივრცეში სამშენებლო მასალის ნაწილი ყრია, ამოსულია ბალახიც. ფასადები შეუმკობელია. მხოლოდ დასავლეთი ფრონტონის წვერში, გვხვდება წყობაში ბრტყლად ჩასმული აგურებისაგან შედგენილი ჯვრის გამოსახულება. მკლავებს შორის სიბრტყეები ვიწრო წახნაგით ჩვენკენ, ვერტიკალურად განლაგებული ქართული აგურის წყობით არის შევსებული. აღმოსავლეთ სარკმელი ერთიან ქვაში გამოჭრილი დაბალი, მცირე თაღით სრულდება. ნაგებობის სამხრეთ დასავლეთით, ჩამოჭრილ მიწაში ჩანს ქვაყუთი. აქვეა შემონახული მცირეფოსოიანი ქვაც. ეკლესია კედლების წყობით, სხვადასხვა არქიტექტურულ-კონსტრუქციული დეტალითა და სტრუქტურით გვიანი შუა საუკუნეების ნიმუშს წარმოადგენს.
Leptogenys regis
Leptogenys regis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
23 ივლისის ტბა
23 ივლისის ტბა / ბენღაზის ტბა (بحيرة بنغازي أو بحيرة 23 يوليو) — ლაგუნა ლიბიაში, ქალაქ ბენღაზსა და ბენღაზის პორტს შორის. ფართობი 100 ჰა (1 000 000 მ²). მაქსიმალური სიღრმე 5 მ. სიახლოვეს არის სასტუმრო, ფართო სპორტული კომპლექსი და სტადიონი. ადრე მდიდარი იყო თევზით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიბიის ტბები
Have a Cigar
„Have a Cigar“ (მიირთვი სიგარა) — მესამე სიმღერა ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1975 წლის ალბომზე Wish You Were Here.
ისტორია
სიმღერის მუსიკისა და ტექსტია ავტორია როჯერ უოტერსი. სიმღერაში მკვეთრად აკრიტიკებენ შოუ-ბიზნესის სამყაროს. სტრუქტურულად, ამ სიმღერას აქვს ნაწილობრივ ფანკის სახე.
სიმღერა სრულდება სოლო გიტარაზე, რასაც მოჰყვება ხმაურიანი ხმოვანი ეფექტი. დასასრულს მუსიკა თითქოს რადიომიმღებიდან ჟღერს.
ვოკალურ პარტიას აქ არ ასრულებს ჯგუფის რომელიმე წევრი. უოტერსმა ვერ შეძლო მელოდიის ზუსტად შენარჩუნება და წამღერება, ამიტომაც სცადა ყველა მოვალეობის დევიდ გილმორზე გადამისამართება, თუმცა ამ უკანასკნელმა უარი უთხრა, რადგან ტექსტი არ მოსწონდა. მაშინ როჯერმა პროექტში ჩართო როი ჰარპერი - გილმორმა მანამდე უკვე იმუშავა მის ალბომზე HQ, სადაც სიმღერაში „The Game“ დაუკრა. 2012 წლის დოკუმენტურ ფილმში The Story Of Wish You Were Here როი ჰარპერი იხსენებს, რომ საკუთარი სოლო-კონცერტებისას ხშირად აწუხებდნენ მსმენელები, რომლებიც სთხოვდნენ „Have a Cigar“-ის შესრულებას.
როჯერი:
„Shine On You Crazy Diamond“ ავიღეთ, როგორც საწყისი წერტილი. გვსურდა ისეთი სიმღერის დაწერა, რომელიც ამ ნომრიდან გამომდინარეობდა, ანუ ადამიანზე, რომელსაც როკ-ენ-როლისა და ზოგადად ცხოვრების ზეწოლა აწუხებს. სტრიქონი By the way, which one's Pink? საკუთარი გამოცდილებიდან ავიღეთ - ჩვენ მას ყოველთვის ხუმრობად აღვიქვამდით, მაგრამ იგი იქცა ინტერვიუს ავტორთა და მსმენელებს შორის საერთო ფრაზად. ისინი სინამდვილეში ასეთ კითხვას გვისვამენ. სიმღერა (მოტივი და ტექსტი) მთლიანად ჩემ მიერ დაიწერა, სანამ მას სხვებთან დავუკრავდი. ბევრი თვლის, რომ მე მომღერალი არ ვარ და მეც ასე ვფიქრობ. ბუნდოვანი წარმოდგენა მაქვს სიმღერაზე. ვიცი, რომ სმენაც არ მაქვს კარგი და ვიცი, რომ ესთეტიკურად, ჩემი ხმის ჟღერადობა არც თუ კარგია, როი ჰარპერი კი იმ პერიოდში EMI-ს სხვა სტუდიაში ალბომს იწერდა - ჩვენი მეგობარი იყო და ვიფიქრეთ, რომ ჩვენთან ვამუშავებდით.
ფრაზა Riding the Gravy Train (პირდაპირი მნიშვნელობით - ჯოჯოხეთურ მატარებელზე დაჯდომა) წარმოადგენს მარტივი ფულის შეგროვების იდიომას, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც „მარტივი ფულის ხვეტა“. ფრაზა Which One Is Pink? აგრეთვე გამოყენებულია კომპილაციის Oh, by the Way (2007) სახელწოდებისთვის. ალბომის Wish You Were Here 2011 წლის გამოცემაში (Experience/Immersion) მოხვდა სიმღერის განსხვავებული ალტერნატიული ვერსია, რომელშიც ჰარპერის ვოკალის გარდა, ჟღერს გილმორისა და უოტერსის ხმებიც.
ჰარპერმა მხოლოდ ერთხელ შეასრულა ეს სიმღერა ჯგუფთან ერთად კონცერტზე - ეს იყო 1975 წლის ნებუორთის ფესტივალზე. საგულისხმოა, რომ კონცერტის წინ ჰარპერმა საკუთარი სასცენო კოსტიუმი დაკარგა და გაბრაზებულმა, კინაღამ დაანგრია ჯგუფის ერთ-ერთი სატვირთო ტრეილერი. შემდგომში ეს სცენა სახეცვლილი შევიდა ფილმში „პინკ ფლოიდი: კედელი“, სადაც ბობ გელდოფის გმირი ანგრევს სასტუმროს ნომერს. ამასთან, სხვა კონცერტებზე დევიდიც და როჯერიც ასრულებდნენ ვოკალურ პარტიებს.
სიმღერაგამოსცეს სინგლად კონტინენტალურ ევროპაში, იაპონიასა და შტატებში. 1987 წელს უოტერსი ამ სიმღერას ასრულებდა ტურნეს Radio K.A.O.S. ფარგლებში, რაშიც მას პოლ კერაკი ეხმარებოდა. როჯერი სიმღერას სხვა ტურნეებშიც უკრავდა.
სქოლიო
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები კატეგორია:1975 წლის სინგლები კატეგორია:1975 წლის სიმღერები კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
პრეტენდენტთა IV ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე ჭადრაკში ქალთა შორის
'''პრეტენდენტთა IV ტურნირი. 28 ოქტომბერი - 25 ნოემბერი 1961. ვრნიაჩკა-ბანია'''
მონაწილეთა შერჩევა მოხდა ზონალურ ტურნირებში. პერსონალურად იყვნენ მოწვეულნი: ლარისა ვოლპერტი და კირა ზვორიკინა. სსრ კავშირის ზონიდან ტურნირში თამაშის უფლება მოიპოვეს ვალენტინა ბორისენკომ, ტატიანა ზატულოვსკაიამ და ნონა გაფრინდაშვილმა. მოლოდინის საწინააღმდეგოდ მთელი ტურნირის განმავლობაში დამაჯერებლად ლიდერობდა ნონა გაფრინდაშვილი, რომელმაც დაუმარცხებლად განვლო ტურნირი და მთელი ორი ქულით ჩამოიტოვა უახლოესი მდევარი ვალენტინა ბორისენკო.
! style="background: #ddffdd;"|ა ! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ddffdd;"|1 ! s! style="background: #ddffdd;"|2 ! s! style="background: #ddffdd;"|3 ! s! style="background: #ddffdd;"|4 ! s! style="background: #ddffdd;"|5 ! s! style="background: #ddffdd;"|6 ! s! style="background: #ddffdd;"|7 ! s! style="background: #ddffdd;"|8 ! s! style="background: #ddffdd;"|9 ! s! style="background: #ddffdd;"|10 ! s! style="background: #ddffdd;"|11 ! s! style="background: #ddffdd;"|12 ! s! style="background: #ddffdd;"|13 ! s! style="background: #ddffdd;"|14 ! s! style="background: #ddffdd;"|15 ! s! style="background: #ddffdd;"|16 ! s! style="background: #ddffdd;"|17 ! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
ნოდარ ბიბილაშვილი
ნოდარ შალვას ძე ბიბილაშვილი (დ. 2 დეკემბერი, 1930 — გ. 2 ნოემბერი, 1985) — ქართველი გეოფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატი.
ბიოგრაფია
1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის იალბუზის ექსპედიციაში, შემდგომ იალბუზის მაღალმთიან გეოფიზიკის ინსტიტუტში (ნალჩიკი, 1954-1966). 1966 წლიდან ამიერკავკასიის ჰიდრომეტეოროლოგიური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი, 1969 წლიდან ნალჩიკის ღრუბლების ფიზიკისა და აქტიური ზემოქმედების ლაბორატორიის გამგე. 1969 მეცნიერებათა და კონსტრუქტორთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია სეტყვის საწინააღმდეგო რაკეტებისა და ჭურვების გამოყენებით სეტყვასთან ბრძოლის მეთოდისა და საშუალებათა დამუშავებისა და დანერგვისათვის.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 2 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1930 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1985 კატეგორია:ქართველი გეოფიზიკოსები
Commonwealth (სიმღერა)
Commonwealth — ინგლისური როკ-ჯგუფ The Beatles-ის სიმღერა. იგი არ არის შეტანილი ჯგუფის რომელიმე ალბომში. ჩაიწერა 1969 წელს, მაგრამ არასოდეს გამოცემულა.
სქოლიო
კატეგორია:The Beatles-ის სიმღერები კატეგორია:1969 წლის სიმღერები
ანთრისებრნი
ანთრისებრნი (Cercopithecidae) — ოჯახი ცხვირვიწრო მაიმუნების ქვერიგისა. გავრცელებულია აფრიკასა და აზიაში, როგორც გამონაკლისი — გიბრალტარში. ანთრისებრთათვის დამახასიათებელია ლოყის უკანა პარკები, რომლებშიც ისინი დროებით ინახავენ საკვებს. იკვებებიან უმთავრესად მცენარეთა ნაყოფითა და ყლორტებით, ჭამენ პატარა ცხოველებსაც. უმეტესობა ხეებზე ბინადრობს, გვხვდებიან ხროვებად. მნიშვნელოვანი გვარებია: ანთარი, მაკაკი, პავიანი, ჰუსარი და სხვა.
ლიტერატურა
*
სტიუარტები
250px|მინიატიურა|სტიუარტების გერბი სტიუარტები — შოტლანდიისა (1371 წლიდან) და შემდეგ ინგლისის (1603-1649 და1660-1714 წწ.) სამეფო დინასტია. წარმოდგა შოტლანდიური წარჩინებულთა საგვარეულოდან, რომელსაც XII საუკუნეში სამეფოს მმართველის - სტიუარტის თანამდებობა ეკავა (აქედან დინასტიის სახელწოდება).
სტიუარტები განსაკუთრებით აღზევდნენ მას შემდეგ, რაც უოლტერ სტიუარტმა ცოლად შეირთო (1305 წელი) შოტლანდიის მეფის რობერტ I ბრიუსის ასული, რომელთა შვილი რობერტ II 1371 წელს შოტლანდიის მეფე გახდა. შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ IV (1488-1513 წწ.) დაუნათესავდა ინგლისელი ტიუდორების დინასტიას (მისი შვილიშვილი იყო მარიამ (მერი) I სტიუარტი). შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ VI (მარიამ სტიუარტის ძე) ელისაბედ I ტიუდორის ანდერძით ინგლისის, შოტლანდიისა და ირლანდიის მეფე გახდა ჯეიმზ I-ის სახელით. ჯეიმზ I-ის და მისი შვილის ჩარლზ I-ის აბსოლუტისტურმა პოლიტიკამ ქვეყანა რევოლუციურ კრიზისამდე მიიყვანა, ჩარლზ I სიკვდილით დასაჯეს (1649 წ.), ინგლისი რესპუბლიკად გამოცხადდა. მონარქიის რესტავრაციის (1660 წ.) შემდეგ სტიუარტებმა კვლავ დაიკავეს ინგლისის ტახტი. 1688-1689 წლების გადატრიალების შემდეგ ინგლისის ტახტი უილიამ III ორანელმა (მეფე 1689-1702 წწ.) დაიკავა, რომელიც მართავდა თავის ცოლთან  (ჯეიმზ II-ის ასული) მარიამთან ერთად. ენ სტიუარტის (დედოფალი 1702-1714 წწ.) სიკვდილის შემდეგ ინგლისის ტახტი გადავიდა სტიუარტების შორეული ნათესავების – ჰანოვერების დინასტიის წარმომადგენლების ხელში.
ლიტერატურა
* კატეგორია:დინასტიები
სტოკჰოლმის სისხლიანი აბანო
ლიტერატურა
კატეგორია:შვედეთის ისტორია კატეგორია:სტოკჰოლმი
ურუგვაის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები
ურუგვაის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები — ეროვნული ნაკრები, რომელიც ქვეყანას წარმოადგენს რაგბის საერთაშორისო მატჩებში და ტურნირებში. ნაკრებს მართვს ურუგვაის რაგბის კავშირი. ნაკრებმა პირველი შეხვედრა გამართა 1948 წელს ჩილეს ნაკრებთან, რომელიც დასთმო ანგარიშით 3:21. ნაკრებმა სამჯერ მიიღო მონაწილეობა რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატში – 1999, 2003 და 2015 წლებში. 1981 წელს ურუგვაის ეროვნული ნაკრები გახდა სამხრეთ ამერიკის ჩემპიონი. ეს იყო ერთადერთი შემთხვევა ისტორიაში, როდესაც ჩემპიონი არ გამხდარა არგენტინის ნაკრები. მიუხედავად ამისა, ურუგვაელ რაგბისტებს არასოდეს არ მოუგიათ არგენტინელებისათვის ოფიციალურ მატჩებში. ურუგვაელები 19-ჯერ გახდნენ ამ ტურნირის ვერცხლის მედალოსნები და კიდევ 9 სეზონი დაამთავრეს მესამე ადგილზე. ურუგვაის ეროვნული ნაკრები თამაშობს ლურჯ-შავი ფერის ფორმებით, ხოლო სტუმრად გამოდის თეთრ-ცისფერი ფორმით. ურუგვაელები ცნობილები არიან Teros, ანუ პრანწიის მეტსახელით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რაგბის ეროვნული ნაკრებები კატეგორია:ურუგვაი
Leptogenys ridens
Leptogenys ridens — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Leptogenys-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბურბურა
ბურბურა, გორგორა — ველისა და უდაბნოს ბალახოვანი მცენარეები, რომლებიც თესლის მომწიფების პერიოდში, ზოგჯერ კი უფრო ადრე, ხშირი დატოტვის ან ტოტების გადაღუნვისა და გადახლართვის შედეგად ბურთივით მრგვალდებიან. უხვად ივითარებს ნაყოფს, რომლის მომწიფების შემდეგ ბურბურის ღერო ძირში ტყდება და ქარს ადვილად გადააქვს.
ამ დროს თესლი თანდათანობით ცვივა და მცენარე დიდ ფართობზე ვრცელდება. სახეობათა უმრავლესობას შინაური ცხოველი არ ჭამს, რის გამოც იგი მთელი ვეგეტაციის მანძილზე რჩება. ერთწლოვნებიდან ბურბურს განეკუთვნება რქანაყოფა (Ceratocarpusb arenarius), მლაშობურა (Salsola pestifer) და სხვა. მრავალწლოვნებიდან — წინწკალა (Gypsophila paniculata), ქარქვეტა (Hippomarathrum crispum), შოროქანი (Limonium tataricum).
ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
რობერტ გურჩიანი
რობერტ გურჩიანი (დ. 22 თებერვალი, 1937, ეცერი) — ქართველი ბიოლოგი, მეცნიერი.
ბიოგრაფია
1962 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი.
ინსტიტუტის დამთავრებისთანავე მუშაობა დაიწყო საქართველოს მცენარეთა დაცვის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში უფროს ლაბორანტად, შემდეგ იგი მალე დააწინაურეს და გადაიყვანეს უფროსი მეცნიერ მუშაკის თანამდებობაზე. 1975 წელს წარმატებით დაიცვა დისერტაცია და მას სადისერტაციო კომისიამ ერთხმად მიანიჭა ბიოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხი. 1980 წელს დაინიშნა ლენინგორის რაიონის სატყეო მეურნეობის დირექტორად, ხოლო ერთი წლის შემდეგ იგი გადაიყვანეს გორის სატყეო-საჩვენებელი მეურნეობის დირექტორის თანამდებობაზე. 1983 წლიდან ხუთი წელი ხელმძღვანელობდა გორის რაიონის ქვეშის სანერგე მეურნეობას, 1987-2006 წლებში დააწინაურეს და დანიშნეს საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მცენარეთა დაცვის სახელმწიფო კარანტინის უფროსად, სადაც მან სიცოცხლის ბოლომდე იმუშავა. ბიოლოგიურ მეცნირებათა დოქტორი, საქართველოს კაზაკთა კავშირის გენერალ-მაიორი, სოფლის მეურნეობის კვალიფიციური სპეციალისტი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1937 კატეგორია:ქართველი ბიოლოგები
იენს გადი
იენს გადი (Jens Gad) (დ. 26 აგვისტო, 1966, მიუნხენი, გერმანია) — დანიელი გიტარისტი, კომპოზიტორი და პროდიუსერი.
ბიოგრაფია
იენს გადი იყო ცნობილი პროექტის, ენიგმას კო-პროდიუსერი, იგი უკრავს გიტარაზე, პროექტის რამდენიმე ალბომზე, ესენია: The Cross of Changes (1993),  Love Sensuality Devotion: The Greatest Hits (2001), The Screen Behind the Mirror (2000),  Voyageur (2003).
მას უკვე გააჩნია საკუთარი სტუდია იბიცაზე, სადაც მან დააარსა მუსიკალური პროექტები Achillea და Enigmatic Obsession.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დანიელი გიტარისტები კატეგორია:დანიელი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 1966 კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო
მონღოლეთი
მონღოლეთი (Монгол Улс) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო აღმოსავლეთ-ცენტრალურ აზიაში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება რუსეთის ფედერაცია, ხოლო სამხრეთით, აღმოსავლეთით და დასავლეთით ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა. მიუხედავად იმისა, რომ მონღოლეთი არ ესაზღვრება ყაზახეთს, მისი უკიდურესი დასავლეთი რამდენიმე კმ-ით არის დაშორებული აღმოსავლეთ ყაზახეთს. ულან-ბატორში, ქვეყნის დედაქალაქსა და უდიდეს ქალაქში, ქვეყნის მოსახლეობის 38 % ცხოვრობს. მონღოლეთი საპარლამენტო რესპუბლიკაა. მონღოლეთის იმპერია 1206 წელს ჩინგიზ-ყაენმა დააარსა. XVI-XVII საუკუნეებში მონღოლები მოექცნენ ბუდიზმის გავლენის ქვეშ. XVII საუკუნის ბოლოს თითქმის მთელ მონღოლეთის ტერიტორიას მართავდნენ ცინის დინასტიის წარმომადგენლები. 1911 წელს კი მონღოლეთში დაემხო ამ დინასტიის მმართველობა და გამოცხადდა დამოუკიდებლობა, თუმცა 1921 წლის შემდგომ იგი მხოლოდ დე-ფაქტო სახელმწიფოდ მოიხსენიებოდა, მანამდე მის დამოუკიდებლობას ასეთ ფორმაშიც კი არავინ ცნობდა, საერთაშორისო აღიარება 1945 წელს მოიპოვა. მონღოლეთი მოექცა ძლიერ საბჭოთა და რუსული გავლენის ქვეშ. 1990 წელს, მას შემდეგ, რაც საბჭოთა კავშირის რეჟიმი აშკარად კრახს განიცდის აღმოსავლეთ ევროპაში, მონღოლეთში ადგილი აქვს დემოკრატიულ გადატრიალებას. ამას მოჰყვა მრავალპარტიული სისტემა, 1992 წლის ახალი კონსტიტუცია და რთულად, მაგრამ მაინც გადასვლა საბაზრო ეკონომიკაზე.
1 564 116 კვ. კილომეტრით მონღოლეთი მსოფლიოში მეთვრამეტე ქვეყანაა სიდიდით. ქვეყანას გააჩნია მცირე სახნავი მიწა, რადგან მისი უდიდესი ნაწილი დაფარულია სტეპით. მოსახლეობის 30 % მომთაბარეა. დომინანტი რელიგიაა ბუდიზმი, ხოლო მოსახლეობის უმრავლესობას ეთნიკური მონღოლები შეადგენენ, მათ გარდა არიან ასევე ყაზახები და ტუველები. სხვა ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენლები მეტწილად ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში სახლობენ.
წინარეისტორია
ჰომო ერექტუსი მონღოლეთის ტერიტორიაზე დაახლოებით 850 000 წლის წინ სახლობდა. თანამედროვე ადამიანმა მონღოლეთს ზედა პალეოლითში (40-12 ათ. წლის წინ) მიაღწია და ჩამოყალიბდა მატრიარქალურ-გვაროვნული წყობილება. მნიშვნელოვანი წინარეისტორიული სანახაობებია პალეოლითის ხანის ჩრდილოეთის ლურჯი გამოქვაბულის ნახატები (Khoid Tsenkheriin Agui) ხოვდის პროვინციაში და ასევე თეთრი გამოქვაბულის (Tsagaan Agui) ნახატები ბაიანხონგორის პროვინციაში. დორნოდის პროვინციაში ნაპოვნია ნეოლითის ხანის, მეურნეობაში ჩართული დასახლება. დასავლეთ მონღოლეთში თანამედროვე აღმოჩენები მოიცავს მხოლოდ მონადირეებისა და მეთევზეების დროებით საცხოვრისებს.
მონღოლეთის სპილენძის ხანის მოსახლეობა მიიჩნევა პალეომონღოლიდურად, ამ პერიოდში პირველად გამოჩნდა ცხენზე ამხედრებული მომთაბარე ტომები, რომლებიც შუა მონღოლეთში ხანგაის მთიანეთში წარმოშობილ აფანასევოს კულტურას მიეკუთვნებოდნენ (ძ. წ. 3500–2500). ამ კულტურის სამარხებში აღმოჩენილი გადაადგილების ბორბლიანი საშუალებები ძვ. წ. 2200 წლით თარიღდება. ძვ. წ. II ათასწლეულში, ბრინჯაოს ხანის დროს, დასავლეთ მონღოლეთში გავრცელდა: ოკუნევის (ძვ. წ. 2000), ანდრონოვოს (ძვ. წ. 2300–1000) და კარასუკის (ძვ. წ. 1500–300) კულტურები რომლების დროსაც მომთაბარეობა კიდევ უფრო განვითარდა. კულმინაცია იყო ძვ. წ. 209 წელს ხუნუს იმპერიის წარმოქმნა. ამ პერიოდში ჩნდება მონღოლეთში ირმის ქვები, ყორღანები და ქვის ფილების საფლავები. სხვა თეორიების თანახმად ირმის ქვები ძვ. წ. VII-VIII საუკუნეებს მიეკუთვნებიან.
ადრეული ხანის ისტორია
წინარეისტორიული ხანის შემდგომ მონღოლეთში მომთაბარე ტომები სახლდებიან, რომლებიც დროდადრო ქმნიან დიდ კავშირებს, ვითარდებიან და დიდ მნიშვეოლბასაც იძენენ. პირველი მათგანი იყო ხუნუ. ამ ტომმა ძვ. წ. 209 წელს შექმნა გაერთიანება მოდე ჩანი. ისინი იქცნენ დიდ წინაღობად ცინის დინასტიისათვის და იყვნენ ერთ-ერთი უკანასკნელთაგანი ვისაც აიძულეს მონაწილეობის მიღება ჩინეთის დიდი კედლის მშენებლობაში. ხიონგუს ტომის მმართველობა შეცვალა ქოქ-თურუქების მმართველობამ (555–745), რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ბატონობდა მონღოლეთში. VII-VIII საუკუნეებში ისინი დაამარცხეს უიღურებმა (745–840) და შემდოგ კიტებმა და ჯურჩებმა. X საუკუნისათვის, ქვეყანა დაყოფილი იყო სხვადასხვა ტომებად.
მონღოლეთის იმპერია
thumbnail|300 px|ხიონგუს იმპერია XII საუკუნის მიწურულისათვის თემუჩინმა, რომელიც თავდაპირველად ყაჩაღთა მეთაური იყო, მოახერხა მონღოლეთის გაერთიანება მანჯურიიდან ალთაის მთებამდე. 1206 წელს მან მიიღო ჩინგის ხანის ტიტული. ცნობილი იყო თავისი სისასტიკითა და მრისხანებით. დაიპყრო აზიის დიდი ნაწილი და შექმნა მონღოლეთის იმპერია, ყველაზე დიდი მომიჯნავე იმპერია მსოფლიო ისტორიაში. ყაენის მემკივიდრეებმა მისი იმპერია გადაჭიმეს დასავლეთით დღევანდელ პოლონეთამდე, აღმოსავლეთით კორეამდე, ჩრდილოეთით ციმბირამდე და სამხრეთით ვიეტნამამდე. იმპერიის ფართობი იყო 33 000 000 კმ² (მსოფლიო მიწის 22 %), მოსახლეობა 100 მილიონი კაცი. thumbnail|300 px|მონღოლეთის იმპერია ჩინგის ხანის სიკვდილის შემდგომ იმპერია დაიყო ოთხ სახანოდ. ერთ-ერთი მათგანი - დიდი სახანო მოიცავდა დღევანდელ მონღოლეთსა და ჩინეთს. მას მართავდა ჩინგის ხანის შვილიშვილი ყუბილაი (იუანის დინასტია). დიდი სახანოს დედაქალაქი იყო დღევანდელი პეკინი, მაგრამ ორი საუკუნის შემდგომ, 1368 წელს მონღოლები განდევნეს ჩინეთიდან. ჩინეთის არმიამ დაანგრია და გააცამტვერა უამრავი მონღოლური ქალაქი, მათ შორის მონღოლეთის დედაქალაქი ყარაყორუმი. წაიშალა იმ კულტურული პროგრესის ნაკვალევი, რომელსაც მიაღწია მონღოლეთმა იმპერიის დროს. 1380 წელს კულიკოვოს ბრძოლით დაიწყო რუსეთის განთავისუფლება მონღოლ-თათართა უღლისაგან. XIV საუკუნის II ნახევარში მონღოლეთის ბატონობა დაემხო ირანში, ამიერკავკასიასა და შუა აზიაში.
იმპერიის შემდგომი პერიოდი
იმპერიის დაცემის შემდეგ, საუკუნეების განმავლობაში მიმდინარეობდა სისხლისმღვრელი ბრძოლები ძალაუფლებისათვის. დამოუკიდებელ ფეოდალურ სახანოებსა და სამთავროებს სჭირდებოდათ ბაზარი მესაქონლეობის პროდუქტისა და პირუტყვის გადასაცვლელად ბინადარი ხალხების ხელოსნურ და სხვა ნაწარმზე. ასეთი ბაზარი იმ დროს შეიძლებოდა ყოფილიყო მხოლოდ ჩინეთი, მაგრამ იგი დიდად არ იყო დაინტერესებული ასეთი გაცვლით. დაიწყო მონღოლური ეკონომიკის კრიზისი. XV საუკუნეში ორგზის წარუმატებლად დამთავრდა ფეოდალური დაქუცმაცებულობის დაძლევისა და მონღოლური სახელმწიფოს აღდგენის ცდა. საუკუნის დასაწყისში გამარჯვება მოიპოვეს ოირატებმა. მათი მეთაური იყო ესენ ტაისი. ოირატებმა ერთ-ერთი შეტაკების დროს (1449 წელს) მძევლად აიყვანეს ჩინეთის იმპერატორი. 1454 წელს ესენ ტაისი მოკლულ იქნა და ხელისუფლება დაუბრუნდათ ჩინგის ხანის შთამომავლებს. XVI საუკუნის დასაწყისში ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო ალტან ხანმა. მან დააარსა ჰოჰოტი 1557 წელს, 1578 წელს ის შეხვდა დალაი ლამას, რამაც ხელი შეუწყო მონღოლეთში ბუდიზმის გავრცელებას. მას შემდეგ, რაც ახალი ხანი აბთაი ხანი გახდა ბუდისტი (1585 წელს), მან ააშენა ბუდისტური მონასტერი ერდენ-ზუუ 1586 წელს.
XVI-XVII საუკუნეების მიჯნაზე მონღოლეთი მანჯურიელ ფეოდალთა ექსპანსიის ობიექტი გახდა. 1634 წელს მათ გაანადგურეს სამხრეთ მონღოლეთში უდიდესი ჩახარის სახანო. 1636 წელს, სამხრეთ მონღოლეთის ნოინებმა აღიარეს მანჯურიელთა ბატონობა. იმ დროიდან სამხრეთ მონღოლეთს ეწოდა შიდა მონღოლეთი.
XVII საუკუნის 1630-იან წლებში დასავლეთ მონღოლეთში შეიქმნა ოირატთა ფეოდალური სახელმწიფო. 1640 წელს ჯუნღარიაში (დას. მონღოლეთი) მონღოლეთის საერთო ყრილობაზე ხანებმა და მთავრებმა სცადეს გაერთიანება, მაგრამ უშედეგოდ. 1691 ფეოდალებმა სცნეს მანჯურიელთა ბატონობა. ამის შემდეგ მხოლოდ ოირატთა დამოუკიდებელი ფეოდალური სახანო უწევდა წინააღმდეგობას ჩინელ-მანჯურიელთა შემოსევებს. 1755-1758 წლებში გაიშალა ფართო ანტიმანჯურიული განმათავისუფლებელი მოძრაობა ოირატთა მთავრის ამურსანასა და ხალხას ნოინის ჩინგუნჟაბის ხელმძღვანელობით, თუმცა მანჯურიელებმა აჯანყება ჩაახშეს. 1758 წელს მანჯურიელებმა გაანადგურეს ოირატთა სახელმწიფო და გაჟლიტეს მისი მოსახლეობის დიდი ნაწილი. ამ დროიდან მთლიანი მონღოლეთი ცინის დინასტიას, ჩინეთს დაემორჩილა. 1911 წლამდე მონღოლებს ჩინელები მართავდნენ.
დამოუკიდებლობა
1911 წელს გარე მონღოლეთში ანტიმანჯურიული გამოსვლების, ჩინეთის რევოლუციის და რუსეთის დახმარების შედეგად დაემხო მანჯურიელთა ბატონობა. ყველა მონღოლურმა ტომმა გამოხატა მზაობა მონღოლეთის დამოუკიდებლობისათის. ფეოდალებმა შექმნეს დამოუკიდებელი ფეოდალური, თეოკრატიული სახელმწიფო. რუსეთ-ჩინეთ-მონღოლეთის შეთანხმებით 1915 წელს მონღოლეთი ჩინეთის ავტონომიური ტერიტორია გახდა. 1919 წელს, რუსეთის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ჩინეთის ჯარებმა დაიკავეს მონღოლეთის დედაქალაქი, მაგრამ მათი გამარჯვება დროებითი იყო. 1918-1921 წლებში იაპონიამაც თავის მხრივ სცადა გარე მონღოლეთის დამორჩილება თუმცა რუსმა მოგზაურმა, ბარონმა უნგერმა (სისხლიანი ბარონი), რომელიც იბრძოდა თეთრი არმიის მხარეს წითლების წინააღმდეგ ციმბირში, გამოუშვა შენაერთი მონღოლეთში და დაამარცხა აქ მდგარი ჩინელების შენაერთი. მალევე შეიქმნა მონღოლეთის სახალხო რევოლუციური პარტია დამდინ სუხე-ბატორისა და ხორლოგიინ ჩოიბალსანის მეთაურობით. 1921 წლის 13 მარტს შეიქმნა დროებითი სახალხო მთავრობა და სახალხო რევოლუციური არმიის მთავარსარდლად დაინიშნა სუხე-ბატორი. 18 მარტს გათავისუფლებულ იქნა ქალაქი მაიმაჩენი. რევოლუციამ გაიმარჯვა და ქვეყანას სათავეში ჩაუდგა ახალი ხელისუფლება — სახალხო ხურალები. საკანონმდებლო წესით განმტკიცდა მშრომელი არატების დიქტატურის თავისებური ფორმა. მიუხედავად სახალხო მთავრობისა, რომლის ხელშიც იყო მთელი ძალაუფლება, 1921-1924 წლებში მონღოლეთი ფორმალურად მაინც შეზღუდულ მონარქიად რჩებოდა. სახელმწიფოს სათავეში იდგა ბოგდო-გეგენი (ლამაისტური ეკლესიის მეთაურის ტიტული მონღოლეთში). ამ წლებში სახალხო მთავრობამ განახორციელა მრავალი ანტიიმპერიალური და ანტიფეოდალური ხასიათის გარდაქმნა, რევოლუციის გამარჯვებამ და ანტიფეოდალურმა გარდაქმნებმა გამოიწვია ძალთა გამიჯვნა და კლასობრივი ბრძოლის გამწვავება, დაიწყო კონტრრევოლუციური შეთქმულებები (1922, 1924 წლები), რომლებიც ხელისუფლებამ ჩაახშო. მტკიცდებოდა რევოლუციური მთავრობის კავშირი საბჭოთა კავშირთან. 1921 წლის ნოემბერში მონღოლეთის დელეგაცია შეხვდა ლენინს. 1924 წელს პირველმა სახალხო ხურალმა მონღოლეთი სახალხო რესპუბლიკად გამოაცხადა და მიიღო პირველი კონსტიტუცია. 1929 წელს დაიწყო მსხვილი ფეოდალური საკუთრების ექსპროპრიაცია. კლასების ლიკვიდაციის პროცესს თან სდევდა სხვადასხვა შეიარაღებული გამოსვლები.
დემოკრატია
ცნობილი „პერესტროიკისა“ და „გლასნოსტის“ შემდგომ მონღოლეთში აქტიურად დაწიყეს ფიქრი დემოკრატიულ რესპუბლიკაზე, მრავალპარტიულ სისტემასა და საბაზრო ეკონომიკაზე. 1992 წლის ახალ კონსტიტუციაში სიტყვა „სახალხო რესპუბლიკა“ ამოღებულ იქნა ქვეყნის სახელიდან. საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლა არ მომხდარა მარტივად. 1990-იანი წლებში ქვეყანაში ინფლაციასა და საკვების ნაკლებობას ჰქონდა ადგილი. 1993 წელს საპრეზიდენტო არჩევნებში და 1996 წელს საპარლამენტო არჩევნებში გაიმარჯვა არაკომუნისტურმა პარტიამ.
გეოგრაფია და ბუნება
300 px|მინი|გობის უდაბნო. სამხრეთ-გობი მონღოლეთის რესპუბლიკა (ყოფილი გარე რესპუბლიკა და მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკა), რომელიც მდებარეობს ცენტრალური აზიის აღმოსავლეთით,ზომიერი სარტყლის სტეპის, ნახევრად უდაბნოსა და უდაბნოს ზონებში-მსოფლიოში ყველაზე მეჩხრად დასახლებული ქვეყანაა. იგი ჩრდილოეთით 3000 კმ-ის მანძილზე რუსეთს ესაზღვრება, ხოლო სამხრეთით 4760 კმ-ით — ჩინეთს. დასავლეთით, ძალიან მცირე ტერიტორია (150 კმ) ესაზღვრება ყაზახეთს. მთლიანად ტერიტორია შეადგენს 1 564 116 კვ. კმ-ს, დაახლოებით იმდენს, რასაც ალასკა.
თითქმის მთელი მონღოლეთი ზღვის დონიდან 1000 მ-ის სიმაღლეზე მდებარეობს. იგი ცენტრალური აზიის პლატოზეა განლაგებული. დასავლეთით ალთაის მთებია, რომელიც მუდმივად თოვლის საფარის ქვეშაა. ქვეყნის ყველაზე მაღალი მწვერვალიც აქ მდებარეობს (4374 მ.). მნიშვნელოვანი ქედებია ასევე გობის ალთაი და ხენტეი. ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს ხანგაის მთიანეთი. ალთაის ქედის აღმოსავლეთით ტბების ხეობაა (დაახლოებით, 300-ზე მეტი ტბა), რომელიც შემოსაზღვრავს მდინარეების, სელენგასა და ტუულის ნაყოფიერ აუზს. ამ აუზის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს ულან-ბატორი (ულაანბაატარი), მონღოლეთის დედაქალაქი და კომერციული ცენტრი. მნიშვნელოვანი მდინარეებია: სელენგა, კერულენი, ონონი, ძაბხანი, კობდო. ქვეყნის ტერიტორიის 60 %-ზე მეტი უჭირავს წაბლა ნიადაგებს. გავრცელებულია აგრეთვე მურა, დამლაშებული, შავმიწა და მდელოს ნიადაგები. მთიანი რაიონებისათვის დამახასიათებელია ტყესტეპის ლანდშაფტები. ტყეს მონღოლეთის ტერიტორიის 10 %-ი უჭირავს. ამ ტერიტორიაზე 100-ზე მეტი სახეობის ძუძუმწოვარია. ყველაზე გავრცელებულია მღრღნელები, გვხვდება კურდღელი ტოლაი, აკლიმატიზებულია ონდატრა. ტყეებში ბინადრობს მგელი, მელია, სიასამური, ციყვი, ბურუნდუკი. ჩლიქოსნებიდან აღსანიშნავია კულანი, ანტილოპები, შველი, მარალი, ხემტეის მთებში-ლოსი, მუშკი. მონღოლეთის ტერიტორიაზე ბინადრობენ ისეთი ცხოველებიც (ველური აქლემი, პრჟევალსკის ცხენი, გობის დათვი) რომლებიც სხვა ქვეყნებში თითქმის არ გვხვდება. მონღოლეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილს ფარავს გობის უდაბნო. ქვეყნის უდიდესი ნაწილი მოქცეულია აქტიურ სეისმურ ზონაში, რის გამოც, მიწისძვრები აქ საკმაოდ ხშირია.
ბუნებრივი რესურსები
მიუხედავად იმისა რომ გობის რეგიონი უმეტესად ქვიაშიან უდაბნოს წარმოადგენს, არსებობს ნახევრად უდაბნო ადგილები, რომელიც მრავალრიცხოვანი ცხვრისთვის, აქლემისთვის და ცხენისთვის საძოვრად გამოიყენება. ბალახოვანი სტეპი საშუალებას იძლევა გამოიკვებოს 28 მილიონი სული საქონელი. ერდენეტში მოიპოვებენ სპილენძსა და მოლიბდენს, აგრეთვე ქვანახშირს. არსებობს ნავთობის საბადოებიც, რომელიც ათვისებული არაა. ქვეყანაში დიდია ფოსფატის დეპოზიტი, მაგრამ უმეტესი ნაწილი აუთვისებელია გარემოს დაცვითი პრობლემების გამო.
კლიმატი
ჰავა მშრალია და მკვეთრად კონტინენტური, მოკლე, ზომიერი ზაფხულითა (იწყება მაისიდან და გრძელდება სექტემბრამდე) და გრძელი ზამთრით. ამ დროს ტემპერატურა შესაძლოა - 50 გრადუსამდე დაეცეს.ულან-ბატორში საშუალო ტემპერატურა მერყეობს -26 გრადუსიდან (იანვარში) 16გრადუსამდე (ივლისში). წვიმები საკმაოდ ცვალებადია და ხშირად წყალდიდობას იწვევს. წლიური ნალექების რაოდენობა მთაში 460 მმ-ია, ხოლო გობის უდაბნოში - 100 მმ. მონღოლეთი ცნობილია მოწმენდილი, მზიანი დღეებით, რომელიც წელიწადში საშუალოდ,240 დღე გრძელდება.
მთავრობა
მონღოლეთის სახელმწიფო მრავალპარტიული მართვის სისტემით. დომინირებს ტიპური კომუნისტური მონოპოლიური პარტია, რომელსაც მონღოლეთის სახალხო რევოლუციური პარტია ეწოდება, მაგრამ მას აღარ გააჩნია უწინდელი ძალაუფლება. ახალი კონსტიტუციით, რომელიც ძალაში 1992 წელს შევიდა, ქვეყანას მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკის ნაცვლად, მონღოლეთის სახელმწიფო ჰქვია. შედეგად სოციალისტური მართვის სტრუქტურა შეცვალა პრეზიდენტმა და ერთპალატიანმა საკანონმდებლო ორგანომ, რომელიც ირჩევხუთი წლის ვადით, ხოლო ხელისუფლების სათავეში პრემიერმინისტრი დგას.
ადმინისტრაციული დაყოფა
thumbnail|480px| მონღოლეთის აიმაკიები მონღოლეთი იყოფა დედაქალაქად და 21 აიმაკად:
დემოგრაფია
thumbnail|275px|ბუდისტური მონასტერი ტსეტსერლეგში
მოსახლეობა
მოსახლეობის დაახლოებით 94 % მონღოლია,რომელთაგან ძირითადი ჯგუფი (90 %) წარმოადგენს ხალიკას.უმცირესობას წარმოადგენენ ბურიატები და ყაზახები.ყაზახები თავდაპირველად ქვეყნის დასავლეთში ცხოვრობდნენ და მოსახლეობის 5 %-ს შეადგენდნენ, მაგრამ 1991 წლის დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ ბევრი დაუბრუნდა ყაზახეთს. მონღოლურ დამწერლობაში კირილიცა 1940-დან გამოიყენება. ტრადიციული ანბანი, რომელიც წააგავს არაბულს, მაგრამ იწერება ვერტიკალურად, კვლავ ისწავლება სკოლებში იმ იმედით,რომ შემდგომში ისევ ქვეყნის ოფიციალურ დამწერლობად იქცევა.
მონღოლური დამწერლობა
XIII საუკუნეში მონღოლებმა გადმოიღეს უიღურული დამწერლობა (წერენ ზემოდან ქვემოთ და მარჯვნიდან მარცხნივ). XIV ს-ში ბუდისტური ტექსტების ზუსტად გადმოცემის მიზნით უიღურული დამწერლობა მონღოლებმა გადაახალისეს და ”გალიკი” უწოდეს. XVII საუკუნის შუა წლებში იორათმა მეცნიერმა ზაია-პანდიტამ რამდენადმე გადაასხვაფერა მონღოლური დამწერლობის ზოგიერთი სიმბოლო, დაუმატა დიაკრიტიკული ნიშნები და ჩამოაყალიბა ე. წ. ”ნათელი დამწერლობა” იორათული სალიტერატურო ენისათვის.
მონღოლური ენა
მონღოლური ენა განეკუთვნება მონღოლური ენების ჯგუფს.სალიტერატურო ენა ემყარება ხალხა დიალექტს. 1941 წლიდან დამწერლობას საფუძვლად უდევს რუსული გრაფიკა. მონღოლეთში დაცულია სინჰარმონიზმი. აქვს მოკლე და გრძელი ხმოვნები, დიფთონგები. გრძელი ხმოვნები ორთორგაფიულად გადმოიცემა ხმოვანთა ორმაგი დამწერლობით.
რელიგია
მონღოლების უმეტესობა ბუდიზმის მიმდევარი იყო მანამ სანამ კომუნისტურმა პარტიამ არ წამოიწყო მკაცრი ანტი-რელიგიური კამპანია 1937-1939 წლებში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ბუდისტურმა რელიგიამ აღმავლობა განიცადა და 1990-იან წლებში მონღოლური ნაციონალიზმის ძირითად ძალად მოგვევლინა. მართალია, 1991 წელს ბუდიზმი კონსტიტუციურად არ აღიარეს როგორც სახელმწიფო რელიგია, ბოლო ათი წლის განმავლობაში ამ კუთხით დიდი გამოცოცხლება შეინიშნება.დღეისათვის მოსახლეობის 50 % ბუდისტია.
ქალაქების მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი თავს ულან-ბატორში იყრის. მოსახლეობი რიცხვი ბოლო ათწლეულების განმავლობაში სწრაფად იზრდება და მონღოლების 32,6 % 15 წლამდე ასაკისაა. კომუნისტური რეჟიმის დამხობის შემდგომ საგანმანათლებლო, სამედიცინო და სოციალური პროგრამები დიდ ცვლილებებს განიცდის.
მოსახლეობის 40 % ათეისტია და არ გააჩნია რელიგია. 6 %-შამანისტი და ქრისტიანია, ხოლო 4 % მუსლიმი.
ეკონომიკა
მინი|დედაქალაქი [[ულან-ბატორი შიდა და საერთაშორისო ვაჭრობის ცენტრი]] ტრადიციულად მონღოლები მომთაბარენი იყვნენ.ისინი ძირითადად, მრგვალ კარვებში ცხოვრობდნენ და მათი საქმიანობა საქონლის მწყემსვა იყო. 1952 წლის შემდეგ კომუნისტებმა ჩამოაყალიბეს მეცხოველეობის კოოპერატივები(კოლმეურნეობები) და სახელმწიფო მეურნეობები მარცვლოვანი კულტურის მოსაყვანად. ამან ადგილზე დამკვიდრების პროცესი დააჩქარა, მაგრამ მომთაბარეობა საბოლოოდ ვერ აღმოიფხვრა. ბევრი ოჯახი მომთაბარეობდა საძოვრიდან საძოვარზე სეზონის შესაბამისად.
დღეს ქვეყნის ეკონომიკა კვლავ ეყრდნობა მეცხოველეობას, მაგრამ თანდათან ძლიერდება მრეწველობა, ქვანახშირისა და ელექტროენერგიის ინდუსტრიები.
მონღოლეთში გზებისა და რკინიგზის ქსელი საბჭოთა კავშირის დროს არსებულ ორიენტაციას ასახავს.ამ პერიოდში ექპორტი და იმპორტი დაკავშირებული იყო საბჭოთა კავშირთან. ეს ძველი ქსელი ახლა აღარ არსებობს და ვერ ერთი ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკა ვეღარ უწევს ქვეყანას სათანადო სავაჭრო პარტინიორობას. საბჭოთა სუბსიდიების გაუქმებამ და რუსეთის მიმართ დავალიანებამ 11 მილიარდის ოდენობით, ქვეყნის თავისუფალ საბაზრო ეკონომიკაში საკმაოდ მტკივნეული გადასვლა გამოიწვია. მონღოლეთმა დასავლეთისაგან 55 მილიონი დოლარი დახმარების სახით მიიღო. ამჟამად, ყალიბდება ახალი სავაჭრო კავშირები შეერთებულ შტატებთან, იაპონიასთან, ჩინეთთან და სამხრეთ კორეასთან.
ტრანსპორტი
300პქ|მარცხნივ|მინი|მატარებლის სადგური მონღოლეთში არის საავტომობილო ტრასა, რკინიგზა, საჰაერო და საზღვაო ტრანსპორტი. სანაოსნოდ გამოიყენება მდინარეები: სელენგა, ორხონი და ხუბსუგული.
მონღოლეთში ბევრი შინაური აეროპორტებია. ერთადერთი საერთაშორისო აეროპორტია ჩინგის ყაენის საერთაშორისო აეროპორტი ულან-ბატორიში.
საზღვაო ფლოტი
მონღოლეთი, ფართობის მიხედვით, ყაზახეთის შემდგომ მეორე ქვეყანას წარმოადგენს, რომელსაც არ აქვს გასასვლელი ზღვაზე. მიუხედავად ამისა 2003 წლის თებერვალში, მონღოლეთმა დაარეგისტრირა საზღვაო ფლოტი (The Mongolia Ship Registry Pte Ltd.) რეგისტრაციის მომენტიდან მოყოლებული მათი გემების რიცხვი სულ უფრო და უფრო იზრდება.