cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კავკასიური სახლი
სმირნოვების სახლი
შენობა, რომელშიც დღეს „კავკასიური სახლი“ ფუნქციონირებს აშენდა 1859 წელს არქიტექტორ ოტო სიმონსონის პროექტითა და ვაჭარ იგორ თამამშევის შეწევნით. მიხეილ ნიკოლოზის ძე სმირნოვი თავისი გვარის პირველი წარმომადგენელია, რომელიც თბილისში დასახლდა. 1867 წელს მან ოდესის ნოვოროსიისკის უნივერსიტეტი დაასრულა და სამუშაოდ თბილისში გამოემგზავრა. მან იქორწინა იგორ თამამშევის შვილიშვილზე ელიზაბედ (ლიზა) თამამშევაზე. მათ შეეძინათ ერთადერთი ვაჟი გიორგი მიხეილის ძე სმირნოვი, რომელიც ამ სახლში მცხოვრები სმირნოვების მეორე თაობის წარმომადგენელია. გიორგი მიხეილის ძე სმირნოვმა თბილისის გიმნაზიისა და პეტერბურგის უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ თავისი ცხოვრება კავკასიის გეოლოგიის შესწავლას მიუძღვნა. იგი დაქორწინდა ევგენია ფონ შლეიერზე და შეეძინა ვაჟი მიხეილ გიორგის ძე სმირნოვი, რომელიც ამ გვარის უკანასკნელ წარმომადგენლად ითვლება. მიხეილ გიორგის ძე სმირნოვმა დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსტიტეტის ფილოლოგიის მიმართულება და სიცოცხლის ბოლომდე მოღვაწეობდა „მხატვრული თარგმანისა და ლიტერატურული ურთიერთობების მთავარი სარედაქციო კოლეგიში“, რომელსაც 1984 წელს საგვარეულო სახლთან ერთად სრული ქონება საჩუქრად გადასცა.
სახლის რესტავრაცია
XIX საუკუნის ორმოცდაათიან წლებში აშენებული სმირნოვების საგვარეულო სახლი მეოცე საუკუნის მიწურულისათვის უკვე საკმაოდ ამორტიზებული იყო, საჭირო გახდა შენობის ძირეული რესტავრაცია რაც საკუთარ თავზე ფონდმა ჰორიზონტმა აიღო და 1998-2000 წლებში გალაკტიონის 20 ნომერში არსებულ სახლს სრული რეაბილიტაცია ჩაუტარდა. რეაბილიტაციის სრულმა ხარჯმა ნახევარ მილიონ დოლარს გადააჭარბა.
ევროპულ-ამერიკული განყოფილება
„კავკასიური სახლის“ ევროპულ-ამერიკული განყოფილება მუშაობს ევროპული და ამერიკული ლიტერატურის ახალ თარგმანებზე, გამოსცემს წიგნებს და სალიტერატურო, რელიგიურ-ფილოსოფიურ და საზოგადოებრივ ჟურნალ „აფრას“ 1997.
აღმოსავლური განყოფილება
კავკასიური სახლის აღმოსავლური განყოფილება წარმოადგენს კავკასიაში ისლამური კულტურის შემსწავლელ ცენტრს, რომლის ხელმძღვანელია ორიენტალისტი გიორგი ლობჟანიძე. გიორგი ლობჟანიძეს თარგმნილი აქვს აღმოსავლური პროზისა და პოეზიის არაერთი შედევრი, სპარსული და არაბული ენებიდან. მისი ხელმძღვანელობით ცენტრმა გამოსცა ყურანის მეცნიერული თარგმანი არაბული ენიდან, რომელსაც თან ერთვის შიიტური და სუნიტური კომენტარები.
ამ პროექტს დიდი კულტურული დანიშნულება აქვს, ვინაიდან, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილს ქართველი მუსლიმები შეადგენენ, მათ აქამდე არ ჰქონდათ არაბული ორიგინალიდან თარგმნილი ქართული ყურანი.
სათემო განვითარების ცენტრი
1999 წლიდან სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნუკრიანში მოძრაობის სახით დაწყებული მუშაობა, რომლის დევიზი იყო ,,გადავარჩინოთ ჩვენი სოფელი”, ეყრდნობოდა „კავკასიური სახლის“ ზოგად ხედვასა და ღირებულებებს: სოფლის თემის შესაძლებლობების განვითარებას კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობით. 2008 წლიდან რეგიონში მიმდინარე  ცალკეული პროექტები გაერთიანდა ერთი პროგრამის ქვეშ:  „საქართველოს რეგიონებში სამოქალაქო განათლებისა და სათემო განვითარების პროგრამა“ და სოფელ ნუკრიანში  დაწყებული საქმიანობა გავრცელდა ქალაქ გურჯაანსა და თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაფარეულშიც. რეგიონში მუშაობის ათწლიანი გამოცდილების საფუძველზე „კავკასიურმა სახლმა“ გადაწყვიტა, საქართველოს რეგიონებში სამოქალაქო განათლებისა და სათემო განვითარების პროგრამა დამოუკიდებელ ორგანიზაციად დაეფუძნებინა და 2010 წლის დეკემბრის ბოლოს დაარსდა „სათემო განვითარების ცენტრი“
კულტურულ-საგანამანათლებლო პროგრამა
კულტურულ-საგანმანათლებლო პროგრამის მიზანია: საქართველოში კრიტიკული აზროვნებისა და ლიტერატურული პროცესების სტიმულირებისა და ახალი თაობის ხელოვანთა მხარდაჭერის მიზნით ძველი და თანამედროვე ეპოქების, დასავლეთისა და აღმოსავლეთის სულიერი კულტურის მნიშვნელოვანი ნიმუშების წარმოჩენა და მხატვრული თუ ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტექსტების თარგმნა კულტურულ-საგანმანათლებლო პროგრამის ფარგლებში ,,კავკასიური სახლი“ გამოსცემს ყოველწლიურ ჟურნალ „აფრას“. ჟურანალი დაარსდა 1997 წელს და დღემდე გამოსულია ჟურნალის ოცდახუთი ნომერი. „აფრა“ სალიტერატურო, რელიგიურ-ფილოსოფიური და  საზოგადოებრივი ჟურნალია. მისი მიზანია როგორც მხატვრული და ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტექსტების თარგმანი, ასევე კრიტიკული აზროვნების სტიმულირება საქართველოში. ჟურნალი უმეტესწილად გათვლილია უმაღლესი სასწავლებლებისათვის, სამეცნიერო და შემოქმედებითი წრეებისათვის, თუმცა იგი საზოგადოების სხვა წრეებშიც დიდი პოპულარობით სარგებლობს და მისი გამოცემა ბოლო პერიოდამდე რჩება ,,კავკასიური სახლის“ პრიორიტეტად. 1996 წლიდან მოყოლებული „კავკასიური სახლი“ თარგმის და გამოსცემს მსოფლიო მნიშვნელობის ძეგლების ქართულ ენაზე. ყოველწლიურად ითარგმნება და გამოიცემა დაახლოებით ხუთი სხვადასხვა თემატიკის: ფილოსოფიური, მხატვრული, თეოლოგიური, ფოლკლორული და საცნობარო წიგნი. კავკასიური სახლი აქტიურად უჭერს მხარს ქართველ ავტორებსა და ქართული ლიტერატურის განვითარებას. ავტორთა მხარდაჭერის მიზნით ,,კავკასიური სახლი“ ყოველწლიურად განიხილავს საპროექტო წინადადებებს და შერჩეულ ნაშრომებს გამოსცემს ფონდ - ჰორიზონტის ფინანსური მხარდაჭერით. იქედან გამომდინარე, რომ ახალბედა შემოქმედებს განსაკუთრებით უჭირთ საკუთარი ნაშრომების მიწოდება საზოგადოების ფართო ფენებისთვის, „კავკასიური სახლი“ იძიებს ფინანსურ რესურსებს მათი ლიტერატურული ტექსტების გამოცემისათვის; ასევე ახალგაზრდა პოეტთა და მწერალთა პოპულარიზაციის მიზნით ორგანიზაცია ხშირად მართავს ლიტერატურულ საღამოებს. „კავკასიური სახლი“ უსასყიდლოდ უთმობს საკუთარ დარბაზებს სხვადასხვა სამოქალაქო საინიციატივო ჯგუფებს, სათვისტომოებს, ეთნიკურ უმცირესობებს, არასამთავრობო ორგანიზაციებს; შეხვედრების, შემოქმედებითი საღამოების და სხვადასხვა ერთჯერადი ღონისძიებების ჩატარების მიზნით. შედეგად „კავკასიური სახლი“ იქცა მრავალი სამოქალაქო ინიციატივის განხორციელების ადგილად, რაც ორგანიზაციის მხრიდან განსაკუთრებული ფინანსური, ან დროითი რესურსების ხარჯვის გარეშე, საქართველოში სამოქალაქო საზოგადოების მხარდაჭერაზე მიმართული მნიშვნელოვანი ნაბიჯია. „კავკასიური სახლი“ წლების განმავლობაში ახორციელებს სხვადასხვა სახის პროექტებს საქართველოს რეგიონებში, ძირითადად კახეთში. ორგანიზაციის სპეციფიკიდან გამომდინარე ეს პროექტები ძირითადად კულტურულ–საგანმანათლებლო სახისაა; თუმცა იქედან გამომდინარე, რომ პროექტთა ნაწილი გასცდა „კავკასიური სახლის“ ძირითადი საქმიანობის სფეროს, დაარსდა შვილობილი ორგანიზაცია – სათემო განვითარების ცენტრი.
სამშვიდობო პოლიტიკისა და უმცირესობების ინტეგრაციის ხელშეწყობის პროგრამა:
პროგრამის მიზანია: რეგიონში არსებული კონფლიქტების მშვიდობიანი დარეგულირებისა და უმცირესობათა ინტეგრაციის ხელშეწყობა, სახალხო დიპლომატიისა და კულტურულ–საგანმანათლებლო პროგრამების მეშვეობით.სამშვიდობო პოლიტიკისა და უმცირესობების ინტეგრაციის ხელშეწყობის პროგრამა მუშაობს კავკასიური კვლევების პროგრამასთან მჭიდრო თანამშრომლობით. პროგრამის საქმიანობების დაგეგმვა ხდება კვლევებიდან მიღებული საჭიროებების მიხედვით. პროგრამა მუდმივად ეყრდნობა კვლევების შედეგად გაკეთებული პოლიტიკის ანალიზს.
სქოლიო
კატეგორია:კულტურული ორგანიზაციები კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები კატეგორია:საგანმანათლებლო დაწესებულებები კატეგორია:1993 წელს დაარსებული ორგანიზაციები
ვახტანგ შიხაშვილი
ვახტანგ შიხაშვილი (დაბადების თარიღი უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი). მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი. ჩემპიონატი ჩატარდა 1998 წელს ქაიროში, ეგვიპტეში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
თაირ სალახოვი
ბიოგრაფია
1950 წელს სალახოვმა დაამთავრა ა. აზიმზადეს სახელობის აზერბაიჯანის სამხატვრო სასწავლებელი, მაგრამ „ხალხის მტრის შვილის“ ჩანაწერმა ბიოგრაფიაში მას ხელი შეუშალა ი. ე. რეპინის სახელობის მხატვრობის, სკულფტურისა და არქიტექტურის ინსტიტუტში ჩასაბარებლად. ამის და მიუხედავად, მან, 1957 წელს მაინც დაამთავრა ვ.ი.სურიკოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო აკადემიური ხელოვნების ინსტიტუტი (პ.დ.პოკარჟევსკის სახელოსნო) მხატვარ - ფერმწერის სპეციალობით.
1963-1974 წლებში თაირ სალახოვი ასწავლიდა მ.ალიევის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო ინსტიტუტში, ხოლო 1975 წლიდან - ვ.ი.სურიკოვის სახელობის მოსკოვის ხელოვნების ინსტიტუტში (ჯერ, როგორც დოცენტი, ხოლო 1973 წლიდან - როგორც პროფესორი).
სალახოვის პირველივე ნახატებმა, რომელიც მან შეასრულა ჯერ კიდეევ სასწავლებელში სწავლის დროს („ტალღები“, „ესტაკადა“(1955), სურიკოვის ინსტიტუტის სადიპლომო ნამუშევარი „განრიგიდან“ (1957)) მიიფყრო როგორც მაყურებლების, ასევე სპეციალისტების ყურადღება. მალე ის გახდა ერთ-ერთი გამოჩენილი საბჭოთა მხატვარი, ერთ-ერთი ლიდერი ე.წ. „სურიკოვის სტილის“ ფუძემდებლად მხატვრობაში, რაც გახდა ერთგვარ გამოწვევად საბჭოთა სტალინის ეპოქის რეალიზმისადმი. მხატვრის ხელოვნებაში მნიშვნელოვან როლს იკავებს ასევე აზერბაიჯანის ნავთობის ციკლი. სალახოვის მიერ დაწერილ ნახატებს შორის მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს ისეთი ნახატები, როგორებიცაა: „ დილის ეშელონი“ (1958), „ხელოსნები“ (1960), „კასპიის ზღვის თავზე“ (1961), „აბშერონის ქალები“ (1967), „დილა კჯასპიის ზღვაზე“ (1986) და სხვა. დიდი წარმატებით სარგებლობს ასევე მისი საპორტრეტო გალერეა „აიდანი“ (1967), დედის პორტრეტები, „პორტრეტი დანა“(1983), ასევე კულტურის მოღვაწეების გალერეა, კერძოდ პორტრეტები: სალახოვის ნაშრომები გამოფენილია რუსეთის, აზერბაიჯანის, უკრაინის და სხვა საბჭოთა რესპუბლიკების ქვეყნების მსხვილ მუზეუმებში და მსოფლიოს კერძო გალერეებში.
1950 წლიდან იგი ხდება ყველა მსხვილი რესპუბლიკური, საბჭოთა და საერთაშორისო გამოფენების მონაწილე. მისი პერსონალური გამოფენები არაერთხელ ჩატარდა ბაქოში და მოსკოვში, ასევე მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში. მინი|left|აიდანი (1967 წ). რუსეთის საფოსტო მარკები, (2011 წ) თაირ სალახოვმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქრისტეს მაცხოვრის საკათედრო ტაძარის რესტავრაციაში, იგი კურირებდა ამ საკითხს რუსეთის სამხატვრო აკადემიის საბჭოდან. ტაძრის მნიშვნელოვანი ფერწერები შეასრულეს თ.სალახოვის მოწაფეებმა. სალახოვის ინიციატივით რუსეთში შედგა ისეთი უცხოელი მხატვრების გამოფენები, როგორებიცაა: ფ.ბეკონი, გ.იუკერი, დ.როზენკვისტი, რ.რაუშენბერგი, ი.კუნელისი და სხვა. თაირ სალახოვი მუშაობდა აზერბაიჯანის სამხატვრო კავშირის პასუხისმგებელ მდივნად (1960-1961), ასწავლიდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო მ.ა.ალიევის სახელობის ხელოვნების ინსტიტუტში (1963-1974). 1984-1992 წლებში ვ.ი.სურიკოვის სახელობის მოსკოვის ხელოვნების ინსტიტუტში ხელმძღვანელობდა ფერწერისა და კომპოზიციის კათედრას, გაზარდა ცნობილი მხატვრების მთელი პლეადა. 1973-1992 წლებში იკავებდა მხატვართა კავშირის მმართველობის პირველი მდივნის პოზიციას.
1979 წლიდან დღემდე არის რუსეთის სამხატვრო აკადემიის სახვითი ხელოვნების მდივან - აკადემიკოსი და პრეზიდიუმის წევრი(1992 წლის მაისამდე). 1997 წელს არჩეულ იქნა რუსეთის სამხატვრო აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტად.
1992 წლიდან არის მხატვართა საერთაშორისო ფედერაციის (IFA) ვიცე-პრეზიდენტი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1928 კატეგორია:რუსი მხატვრები კატეგორია:აზერბაიჯანელი მხატვრები კატეგორია:სსრკ-ის  VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:სსრკ-ის  VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ავღანეთის ტურიზმი
მინი| უცხოელი ტურისტები ქაბულში, 1940 წ ავღანეთის ტურიზმი — 1970-იანი წლების დასაწყისში მთავრობის დახმარებით განვითარებული ავღანეთის ტურისტული ინდუსტრია, რომელიც თანდათანობით იკრებს ძალებს ათწლეულების ომის შემდეგ. ავღანეთში შესასვლელად საჭიროა მოქმედი პასპორტი ვიზით. 1999 წელს გაერომ ქაბულში დარჩენის დღიური ღირებულება 70 აშშ დოლარად შეაფასა.
ავღანეთის საელჩოები ყოველწლიურად გასცემენ 15,000–20000 ტურისტულ ვიზას.
ავღანეთს აქვს ოთხი საერთაშორისო აეროპორტი, მათ შორისაა ჰამიდ კარზაის საერთაშორისო აეროპორტი, მაზარ-ე შარიფის საერთაშორისო აეროპორტი, ყანდაჰარის საერთაშორისო აეროპორტი და ჰერატის საერთაშორისო აეროპორტი. მას ასევე აქვს რამდენიმე პატარა აეროპორტი ქვეყნის მასშტაბით. სასტუმრო სახლები და სასტუმროები ავღანეთის ყველა დიდ ქალაქში გვხვდება. ქაბულის რამდენიმე მთავარი სასტუმროა სერენა სასტუმრო და სასტუმრო ინტერ-კონტინენტალი ქაბული.
ტურისტული ადგილები ავღანეთში
მინი| ეროვნული პარკი ავღანეთის [[ბამიანის პროვინცია|ბამიანის პროვინციაში]]
ბენდ-ე ამირის ეროვნული პარკი
ბანდ-ე ამირის ეროვნული პარკი მდებარეობს ავღანეთის ბამიანის პროვინციაში. ბამიანში, რომელიც პროვინციის დედაქალაქია, რამდენიმე თანამედროვე სასტუმროა. ამ პროვინციაში მდებარეობს ბამიანის ბუდას ქანდაკებაც. ზოგი ადამიანი ზამთარში სტუმრობს ბამიანს სათხილამურო მოგზაურობისათვის.
ქაბული
მინი| არგის წინა კარიბჭე (ავღანეთის პრეზიდენტის სასახლე) ტურისტებს შეუძლიათ ქაბულში მრავალი პარკი და სხვა ადგილები მოინახულონ. ღაზის სტადიონზე ხშირად ტარდება საფეხბურთო მატჩები. სტადიონის გვერდით არის შიდა სასრიალო მოედანი. აგრეთვე, ბოულინგის ორი ხეივანია. ასევე არსებობს წყლის ორი დახურული პარკი და სნუკერების და ბილიარდის რამდენიმე კლუბი ქალაქის სხვადასხვა ნაწილში.
აბდულ რაჰმანის მეჩეთი
აბდულ რაჰმანის მეჩეთი, რომელიც ცოტა ხნის წინ აშენდა, ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მეჩეთია ქაბულში. ის მდებარეობს ზარნეგარის პარკის მიმდებარედ, ქალაქის ვაზირ აქბარ ხანის მონაკვეთში, სასტუმრო სერენასთან ახლოს.
არგი
ავღანეთის პრეზიდენტის სასახლე ასევე მდებარეობს ქალაქის ვაზირ აქბარ ხანის მონაკვეთში. მას ადგილობრივები არგ-ს უწოდებენ.
ბაღ-ე ბაბური
მინი| [[ბაბურის ბაღები]] ბაბურის ბაღები ისტორიული პარკია ქაბულში. ეს არის დიდ მოგოლთა იმპერიის იმპერატორის ბაბურის განსასვენებელი. პარკს აღწერენ, როგორც „ყველაზე ლამაზ ადგილს ქაბულში“.
დარულ ამანის სასახლე
დარულ ამანის სასახლე მდებარეობს ავღანეთის პარლამენტის მოპირდაპირედ, ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2019 წლის მონაცემებით, სასახლეში ჯერ კიდევ მიმდინარეობს რემონტი. სარემონტო სამუშაოების დასრულების შემდეგ ტურისტებს შეუძლიათ ეწვიონ სასახლეს.
ჰაბიბულა ზაზაის პარკი
ჰაბიბულა ზაზაის პარკი არის ყველაზე დიდი ახლახან დაარსებული გასართობი პარკი ქაბულში. ის მდებარეობს გორაკის პირას და წარმოადგენს გასეირნებისათვის საუკეთესო ადგილს ქალაქის შესანიშნავი ხედებით. კიდევ ერთ ასეთ პარკს ჰქვია ქალაქის პარკი, რომელიც გაცილებით მცირეა.
ავღანეთის ეროვნული მუზეუმი
ავღანეთის ეროვნული მუზეუმი დარულ ამანის სასახლის გვერდით მდებარეობს ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მუზეუმის კოლექცია ადრე ერთ–ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო შუა აზიაში, 1992 წელს სამოქალაქო ომის დაწყებისთანავე, მუზეუმი მრავალჯერ გაძარცვეს, რის შედეგადაც გამოფენილი 100,000 ობიექტის 70% დაკარგა. 2007 წლის შემდეგ, არაერთმა საერთაშორისო ორგანიზაციამ ხელი შეუწყო 8000-ზე მეტი არტეფაქტის აღდგენას, მათ შორის ყველაზე ბოლოს იყო კირქვის ქანდაკება გერმანიიდან. დაახლოებით 843 ნამუშევარი დაუბრუნა მუზეუმს გაერთიანებულმა სამეფომ 2012 წელს, მათ შორის ცნობილი I საუკუნის ბაგრამის სპილოები.
ფაღმანი
მინი| ფაღმან ჰილის ციხე ფაღმანში ფაღმანი ისტორიულად გამოიყენებოდა როგორც საზაფხულო დასასვენებელ და სანადირო ადგილად. ის მდებარეობს ქაბულის ჩრდილო-დასავლეთით.
ქარღა
ქარღა დიდი წყალსაცავია და მის გვერდით არის საპიკნიკე ადგილი. ის მდებარეობს ფაღმანისკენ მიმავალ გზაზე.
უსაფრთხოების და კულტურული საკითხები
ავღანეთი მთლიანად ისლამური ქვეყანაა. ისლამში ტურისტს ან მოგზაურს მუსაფირს უწოდებენ. ზოგადად, ასეთ პიროვნებას განიხილავენ როგორც დიპლომატს და მისი დაცვა უნდა მოხდეს ავღანეთის კულტურის პირობებში ნებისმიერ ფასად, მაშინაც კი, თუ იგი არ ემორჩილება ავღანეთის კანონს ან ავღანეთის კულტურას. ყველა მეჩეთი არის დაცვის ადგილი საერთო კრიმინალებისგან. მიუხედავად იმისა, რომ ავღანელები ზოგადად ძალიან მეგობრულები არიან ტურისტების მიმართ, მათი ქვეყანა არც ისე უსაფრთხოა, რადგან რამდენიმე უცხოელი ტურისტი გაიტაცეს და მოკლეს. პატიოსანი და საიმედო მეგზურის ძებნა ავღანეთში უსაფრთხოების გასაღებია.
სქოლიო
კატეგორია:ავღანეთის ტურიზმი
პულსარი
მინი|248x248პქ|პულსარი მეზობელ ვარსკვლავს მატერიას აცლის. მხატრული ანიმაცია პულსარი — მაგნეტიზებული მბრუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავი ან თეთრი ჯუჯა, რომელიც ელექტრომაგნიტურ რადიაციას ასხივებს. გამოსხივების შემჩნევა და დაკვირვება შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როდესაც რადიაციული დასხივება დედამიწისკენ არის მომართული (ისევე როგორც შუქურაა დამკვირვებლისკენ მიმართული) და პულსაციის სახით რადიაციას გამოავლენს. ნეიტრონული ვარსკვლავი ძალიან მკვრივია და მოკლე, რეგულარული ბრუნვის პერიოდი გააჩნია. თითოეული პულსარის პულსირების ინტერვალს, მილიწამიდან წამადე სიზუსტის დრო წარმოადგენს. ითვლება ერთ-ერთი ულტრაძლიერი ენერგიის მქონე კოსმოსური სხივების გამოვლენის ობიექტად. ბრუნვის და პულსირების რეგულარული, ზუსტი ინტერვალური პერიოდის ქონის გამო, ბინარულ ნეიტრონულ ვარსკვლავურ სისტემაში, პულსარი არაპირდაპირი გრავიტაციული ტალღების არსებობის დადასტურების საშუალებად იქნა გამოყენებული. მინი|პულსარი PSR B1509-58. ჩანდრას რენტგენული ორბიტული ობსერვატორიის მიერ გადაღებული მასალა აღბეჭდილია ოქროსფრად, კოსმოსურ ტელესკოპ WISE-ის ინფრაწითელი მონაცემები წითლად, მწვანედ და ლურჯად პირველი ეგზოპლანეტები პულსარ PSR B1257+12-თან აღმოაჩინეს.
გარკვეული პულსარები, მათი ზუსტი პულსაციის პერიოდულობის გამო, ატომური საათის კონკურენტადაც კი ითვლება.
შესწავლის ისტორია
მინი|კიბორჩხალსახის ნისლეულის რენტგენული გამოსხივების ოპტიკური გამოსახულება. პულსარის მაგნიტური ველით და ნაწილაკებით გამდიდრებული პლერიონის სინქროტრონული გამოსხივება
აღმოჩენა
სიგნალს მეტსახელად LGM-1, „მწვანე პატარა კაცები“ (უცხოპლანეტური წარმოშობის ინტელექტუალური არსებები) უწოდეს. LGM-ის ჰიპოთეზა მთლიანად უარყოფილი იქნა მას შემდეგ, რაც კოსმოსის სხვადასხვა ნაწილში პულსაციის რამდენიმე წყარო აღმოაჩინეს, რასაც მეტსახელად CP 1919 ეწოდა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იქნა როგორც PSR 1919 + 21 და PSR J1921 + 2153. მიუხედავად იმისა, რომ CP 1919 ელექტრომაგნიტურ სპექტრში რადიოტალღოვან რადიაციას ასხივებდა, მოგვიანებით ხილული სინათლის, რენტგენის და გამა-გამოსხივების წყაროც აღმოჩნდა.
„პულსარი“ აღნიშნავს „პულსირებად ვარსკვლავს“, რომელიც ბეჭდურ ლიტერატურაში პირველად 1968 წელს გამოჩნდა:
ნეიტრონული ვარსკვლავის არსებობა, პირველად ვალტერ ბაადეს და ფრიც ცვიკის მიერ 1934 წელს იყო შემოთავაზებული, რაზეც ვარაუდობდნენ, რომ სუპერნოვას შედეგად, პატარა მკვრივი ვარსკვალვი ნეიტრონებისგან იქნებოდა შემდგარი. 1967 წელს, პულსარების აღმოჩენამდე ცოტა ხნით ადრე, ფრანკო პაჩინიმ განაცხადა, რომ მაგნიტური ველის მქონე მბრუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავი, შესაძლოა რადიაციულ გამოსხივებას ახდენდეს და ისიც აღნიშნა, რომ ამგვარ ენერგიას, შესაძლოა ნეიტრონული ვარსკვლავის გარშემო, ისევე როგორც კიბორჩხალსახის ნისლეულიში, სუპერნოვას ნარჩენები ახდენდეს. პირველი პულსარის აღმოჩენის შემდეგ, თომას გოლდმა, ფრანკო პაჩინის მბრუნავ ნეიტრონული ვარსკვლავის მოდელირებაზე, დამოუკიდებლად გამოთქვა აზრი და მკაფიოდ ამტკიცებდა, რომ ამ მოდელირებას შეეძლო პულსირებადი რადიაციის გამოსხივება აეხსნა ვარსკვლავზე, რომელზეც ბელ ბერნელი და ენტონი ჰევიში აწარმოებდნენ დაკვირვებას. 1968 წელს კიბორჩხალსახის ნისლეულში პულსარის აღმოჩენამ, მბრუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავის, როგორც პულსარის მოდელირება დაადასტურა, რომელსაც 33 მილიწამის პულსირების პერიოდი გააჩნდა, რაც ძალიან ხანმოკლეა იმისათვის, რომ იმპულსურ გამოსხივებას შეესაბამებოდეს სხვა შემოთავაზებულ მოდელირებეს შორის. ნეიტრონულ ვარსკვლავს, რომლის არსებობა 1933 წელს ბაადეს და ცვიკის ვარაუდს უკავშირდება, კიბორჩხალსახის ნისლეულის ცენტრში მდებარეობს და კიბორჩხალისებრი პულსარი ეწოდა.
ძირითადი ეტაპები
მინი|იალქნების პულსარი და მის მიმდებარედ პულსარული ქარების ნისლეული 1974 წელს ჯოზეფ ჰუტონ ტეილორ უმცროსმა და რასელ ჰალსიმ პირველად, ორმაგ ვარსკვლავურ სისტემაში, პულსარი PSR B1913+16 აღმოაჩინეს, რომელიც სხვა ნეიტრონულ ვარსკვლავთან ორბიტირებდა და ორბიტალური პერიოდი, მხოლოდ 8 საათს მოიცავდა. აინშტაინის ფარდობითობის თეორია პროგნოზირებს, რომ ამ სისტემამ უნდა გამოავლინოს ძლიერი გრავიტაციული ტალღები, რასაც ორბიტაზე, მუდმივი კონტაქტისას, ობიექტის ორბიტალური ენერგიის დაკარგვით არის გამოწვეული. პულსარზე დაკვირვებებმა მალევე ეს პროგნოზირება დაადასტურა, რაც გრავიტაციული ტალღების არსებობის პირველი მტკიცებულებაა. 2010 წლის მდგომარეობით, ამ პულსარის დაკვირვება, ფარდობითობის თეორიის მტკიცებულებას განაგრძობდა. 1993 წელს, ტეილორი და ჰალსი, ფიზიკაში ნობელის პრემიით ამ პულსარის აღმოჩენისთვის დაჯილდოვდნენ.
1982 წელს, დონალდ ბაკერი ჯგუფს ხელმძღვანელობდა, რომელმაც პულსარი PSR B1937 + 21 ბრუნვის, მხოლოდ 1.6 მილიწამის პერიოდით აღმოაჩინა. დაკვირვებებმა მალევე გამოავლინეს, რომ მისი მაგნიტური ველი უფრო სუსტი იყო, ვიდრე ჩვეულებრივი პულსრების. შემდგომ დაკვირვებებმა გაამყარეს იდეა, ახალი ჯგუფის, მილიწამური პულსარსარების (MSPs) აღმოაჩენასთან დაკავშირებით. MSP-ები რენტგენული ბინარული გამოსხივების საბოლოო პროდუქტად მიიჩნევიან. მათი სტაბილური და სწრაფი როტაციის გამო, MSP- ები ასტრონომების მიერ შეიძლება გამოყენებული იქნეს, როგორც დედამიწაზე არსებული საუკეთესო ატომური საათების სტაბილურობის მეტოქედ. ფაქტორები, რომლებიც დედამიწაზე იმპულსების მიღების ხანგრძლივობაზე გავლენას ახდენენ და რომლებიც რამდენიმე ასეულ ნანოწამზე მეტ ხანს გრძელდება, ადვილად დასაფიქსირებელია და მათი ენერგიულობის ზუსტი განსაზღვრა შეიძლება. პულსარის დროით ხელმისაწვდომი ფიზიკური პარამეტრებია: პულსარის სამგანზომილებიანი პოზიცია, მისი სათანადო მოძრაობა, ვარსკვლავთშორისი სივრცის ელექრტული შემცველობის გადატანის გზები, ბინარული თანამგზავრის ორბიტალური პარამეტრები, პულსარული როტაციის პერიოდი და დროთა განმავლობაში მისი ევოლუცია. პარამეტრები, დროებით, დაუმუშავებელ მონაცემებზე დაყრდნობით, კომპიუტერული პროგრამა, Tempo-ს მიერ არის გამოთვლილი. ამ პარამეტრების გათვალისწინებით, იმპულსების მიღების ხანგრძლივობებს და მის პროგნოზირებებს შორის, შესაძლოა სამიდან ერთი ფაქტორი დახასიათდეს: პულსარის ბრუნვის პერიოდის დამახასიათებელი ვარიაციები, შეცდომები გეოლოგიურ დროში იმპულსების მიღების ხანგრძლივობების განხორციელებისას და ფონური გრავიტაციული ტალღების არსებობა. ამჟამად მეცნიერები, ამ შესაძლებლობების გადასაჭრელად, რამდენიმე განსხვავებული პულსარის დევიაციების შედარებით ცდილობენ. მიზნად ისახავს გრავიტაციული ტალღების პირველი, პირდაპირი გამოვლენისათვის პულსარზე დაფუძნებული დროის სტანდარტის ზუსტი ჩამოყალიბება. 2006 წლის ივნისში, პულსარ PSR J0537-6910-ზე დაკვირვებისას, ასტრონომმა ჯონ მიდელდიჩმა, ლოს-ალამოსის ეროვნულ ლაბორატორიასთან ერთად, ორბიტალური რენტგენული ობსერვატორიის მონაცემებზე დაყრდნობით, პირველად ივარაუდეს პულსარის პრუნვის სიჩქარის მოულოდნელი ზრდა.
1992 წელს, ალექსანდრე ვოლშანმა პულსარ PSR B1257 + 12-ის გარშემო პირველი ეგზოპლანეტები აღმოაჩინა. ამ აღმოჩენამ, მნიშვნელოვანი მტკიცებულებები წარმოადგინა მზის სისტემის გარეთ არსებული, პლანეტების ფართოდ არსებობის შესახებ, თუმცა ნაკლებად სავარაუდოა, რომ პულსართან ახლოს, მისი ინტენსიური გამოსხივების გამო, რომელიმე სიცოცხლის ფორმა არსებობდეს.
2016 წელს AR Scorpii იდენტიფიცირდა, როგორც პირველი პულსარი სადაც, ნეიტრონული ვარსკვლავის მაგივრად კომპაქტური ობიექტი, თეთრი ჯუჯა წარმოადგენს.
იმის გამო, რომ მისი უმოქმედობა ბევრად მაღალია, რომლის ერთ ბრუნს ღერძის გარშემო 1 97 წუთი სჭირდება, პულსარის როტაციასთან შედარებით ძალიან ნელს წარმოადგენს.
ტერმინოლოგია
თავდაპირველად პულსარს კოდირებული სახელი, იმ ობსერვატორიის სახელწოდების ასოებით ჰქონდა მინიჭებული, რომლის საშუალებითაც ის იყო აღმოჩენილი მაგ. CP 1919. პულსარების აღმოჩენის რაოდენობის ზრდასთან ერთად, სახელწოდების სგავსად მინიჭება, მოუხერხებელი აღმოჩნდა. შესაბამისად მოხდა შეთანხმება, კოდი PSR-ის (რადიო პულსირების წყარო) გამოყენებით მიენიჭებინათ სახელი, რაც პირდაპირ აღნიშნავდა პულსარს მაგ. PSR 0531 + 21, ზოგჯერ კი მეათედი გრადუსული დახრილობით მაგ. PSR 1913+16.7. პულსარები, რომლებიც ძალიან ახლოს არიან ერთმანეთთან, სახელწოდებებში დამატებით განმასხვავებელ ასოებს შეიცავენ მაგ. PSR 0021-72C და PSR 0021-72D.
თანამედროვე კონვენციით პირველად, შედარებით ადრე აღმოჩენილი პულსარებისთვის მინიჭებულ ნომერიზაციას, თავსართად B დაერთო მაგ. PSR B1919 + 21. B-ს მიხედვით, კოორდინირება 1950-იან წლებს მიეკუთვნება. ყველა ახალი პულსარის დასახელება J-ს შეიცავს, რაც 2000-იან წლებთან ერთად, დახრილობას და წუთებს მიუთითებს მაგ. PSR J1921+2153. პულსარები, რომლებიც 1993 წლამდეა აღმოჩენილი, შენარჩუნებული აქვთ B-თ, ვიდრე J-თ აღნიშვნა მაგ. PSR J1921 + 2153, საყოველთაოდ ცნობილია როგორც PSR B1919 + 21. ახლადაღმოჩენილ პულსარებს მხოლოდ J თავსართით ენიჭება სახელი მაგ. PSR J0437-4715, რომელიც მისი ადგილმდებარეობის, უფრო ზუსტ კოორდინატებს წარმოადგენს.
ჩამოყალიბება, განვითარება, ჩაქრობა
მინი|პულსარის სქემატური გამოსახულება. მრუდი ხაზები მაგნიტურ ველს, ლურჯი შვერილი კონუსები რადიაციის გამოსხივებას, მწვანე ხაზი კი ნეიტრონული ვარსკვლავის ღერძს წარმოადგენს პულსარის ჩამოყალიბება ხდება მაშინ, როდესაც მასიური ვარსკვლავის ბირთვი, სუპერნოვას დროს კუმშვის შედეგად კოლაფსირდება და ნეიტრონულ ვარსკვლავად გარდაიქმნება. ნეიტრონული ვარსკვლავი მისი იმპულსის მომენტის უმეტესს ინარჩუნებს და რამდენადაც მას, მის გარდაქმნამდე არსებული რადიუსის, მხოლოდ უმცირესი ნაწილი გააჩნია, მისი ინერციის მომენტი მკვეთრად მცირდება და როტაციის, ძალიან მაღალი სიჩქარით ფორმირდება. რადიაციული სხივის გამორტყოცნა, მაგნიტური ღერძის გასწვრივ ხდება, რომელიც ნეიტრონულ ვარსკვლავთან ერთად ბრუნავს. ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მიმართულებას, მაგნიტური ღერძი განსაზღვრავს, რომელიც აუცილებელი არ არის ნეიტრონული ვარსკვლავის, ღერძის გარშემო ბრუნვის შესაბამისი იყოს. ეს არათანხვდობა იწვევს პულსირებადი რადიაციის გამოსხივებას, რომელიც ნეიტრონული ვარსკვლავის თითოეულ ბრუნთან ერთად ვლინდება.
მიუხედავად ფართოდ გავრცელებული აზრისა, რომ პულსარები სწრაფად მბრუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავებია, 2006 წელს მაქს პლანკის არამიწიერი ფიზიკის ინსტიტუტის საზოგადოების წევრმა, ვერნერ ბექერმა განაცხადა: თითქმის 40 წლიანი დაკვირვების შემდეგ თეორია, თუ როგორ გამოსცემს პულსარი რადიაციულ გამოსხივებას, შესწავლის ჯერ კიდევ ადრეულ სტადიაშია.
კატეგორიები
ელექტრომაგნიტური რადიაციის გამოსხივების წყაროს სიმძლავრეზე დაყრდნობით, ასტრონომებისთვის პულსარის, 3 განსხვავებული კლასია ცნობილი:
მიუხედავად იმისა, რომ სამივე კლასის ობიექტი ნეიტრონული ვარსკვლავია, დაკვირვებისას მათი მოქმედება და ძირითადი ფიზიკა საკმაოდ განსხვავებულია თუმცა, კავშირი არსებობს. მაგალითად, რენტგენული პულსარები, შესაძლებელია ძველი მბრუნავი პულსარებია, რომლებმაც სიმძლავრე დაკარგეს და კვლავ ხილულია მაშინ, როდესაც ბინარულ სისტემებში, თანამგზავრ ვარსკვლავებს მატერიას აცლიან. შეზრდის პროცესებმა, შესაძლებელია საკმარისი იმპულსის მომენტი გადასცენ და აამუშაონ, როგორც მბრუნავი მილიწამური პულსარები. მიჩნეულია, რომ ნეიტრონული ვარსკვლავის ზედაპირზე მატერიის არსებობობისას, მისი მაგნიტური ველის ბლოკირება ხდება (თუმცა დეტალები გაურკვეველია) და მილიწამური პულსარი, ჩვეულებრივი პულსარისგან 1000-10 000-ჯერ ნაკლები სიძლიერის მაგნიტური ველით ვლინდება. სუსტი მაგნიტური ველი ნაკლებ ეფექტურია პულსარის როტაციის შესანელებლად, შესაბამისად მილიწამური პულსარები მილიარდობით წლის განმავლობაში არსებობენ ცნობილი, როგორც უძველესი პულსარები. მილიწამური პულსარები სფეროსებრ ვარსვლავთგროვებშია შემჩნეული, სადაც რამდენიმე მილიარდი წელია, ნეიტრონული ვარსკვლავების ფორმირება შეჩერებულია.
ნეიტრონულ ვარსკვლავში, მატერიის მდგომარეობის შესწავლისადმი ინტერესი, მისი როტაციის სიჩქარის ცვალებადობით არის გამოწვეული. ბრუნვის სიჩქარე ნელა, მაგრამ სტაბილურად მცირდება, გარდა მკვეთრი ცვლილებებისა: მოდელირება, რომელიც ამ მოულოდნელობებს ხსნის არის ის, რომ ცვლილებები ზედაპირის რყევების შედეგია, რომელიც ნეიტრონული ვარსკვლავის საფარის შეცვლას ახდენს. მოდელირება, რომელშიც ცვლილებებს ვარსკვლავის შესაძლო ზეგამტარუნარიანი დაშლილი, ერთმანეთისგან დაშორებული ინტერიერი იწვევს. ორივე შემთხვევაში ვარსკვლავის ინერციის მომენტი იცვლება, მაგრამ არა იმპულსის მომენტი, რაც როტაციის სიჩქარის ცვალებადობას იწვევს.
ჩაშლილი რეციკლირებული პულსარი
როდესაც ორი ვარსკვლავი ერთი და იგივე, გაზის და მტვრის ღრუბლიდან წარმოიშობა, ქმნიან ბინარულ სისტემას და ერთმანეთის გარშემო მოძრაობენ. თუ ვარსკვლავების მასა რამდენჯერმე აღემატება მზის მასას, არსებობა აფეთქებით სრულდება. ამ ორ ვარსკვლავს შორის პირველი, მეტად მასიური ფეთქდება, რომელიც შემდეგ ნეიტრონული ვარსკვლავის სახით განაგრძობს არსებობას. თუ კომპანიონ ვარსკვლავზე ზემოქმედება არ მოხდა, ბინარული სისტემა გადარჩება. ნეიტრონული ვარსკვლავი ხილული ხდება, როგორც რადიოპულსარი, რომელიც ნელ-ნელა ენერგიას და ბრუნვის სიჩქარეს კარგავს. მეზობელი ვარსკვლავის მოძრაობა შეიძლება აჩქარდეს, რაც ნეიტრონულ ვარსკვლავს საშუალებას მისცემს, მისი აქტიური ნივთიერებები მიიტაცოს. შეზრდილი მატერია ობიექტს ბრუნვის აჩქარებას (რეციკლირება) და მაგნიტური ველის ბლოკირებას იწვევს. ბინარული სისტემა ასევე გააგრძელებს არსებობას, თუ მეზობელი ვარსკვლავის აფეთქება, ნეიტრონული ვარსკვლავის მოძრაობაზე არ იმოქმედებს და რომელიც მეორე ნეიტრონული ვარსკვლავის წარმოშობას უძღვის წინ, რაც შემდეგ უკვე ორი ნეიტრონული ვარსკვლავისგან შემდგარი ბინარული სისტემაა. სხვა შემთხვევაში ობიექტი კომპანიონის გარეშე დარჩება და ჩაშლილი რეციკლირებული პულსარი გახდება, რომელიც წამში 50-მდე ბრუნს აკეთებს.
გამოყენება
პულსარების აღმოჩენამ ასტრონომებს საშუალება მისცა, შეესწავლათ ნეიტრონული ვარსკვლავი, რომელიც მანამდე ხილული არ იყო. ერთადერთი ობიექტია, სადაც მკვრივი ბირთვის თავისებურებებზე და ქცევაზე დაკვირვება (არაპირდაპირ) შეიძლება. გარდა ამისა, მილიწამური პულსარები, ინტენსიური გრავიტაციული ველის პირობებში, ფარდობითობის ზოგადი თეორიის საექსპერიმენტო ობიექტებია.
რუკები
მინი|გალაქტიკის ცენტრიდან მზის ადგილმდებარეობა და მისი პოზიციიდან 14 პულსარის ადგილმდებარეობა და ფაზები კოსმოსში პულსარის ადგილმდებარეობები, პიონერის დაფაზე და ვოიაჯერის ოქროს ფირფიტაზეა დატანილი, რომლებიც მზის პოზიციიდან 14 პულსარის მიმართულებას და ადგილმდებარებას აჩვენებს. პულსარები მათი ელექტრომაგნიტური პულსირებით, უნიკალური დროით გამორჩევიან ისე, რომ ამ რუკებით ჩვენი პოზიცია, როგორც სივრცეში ისევე დროში, გონიერი არამიწიერი სიცოცხლისთვის გამოთვლა შესაძლებელი იყოს. იმის გამო, რომ პულსარები რადიოტალღების რეგულარულ იმპულსებს გამოსცემენ, მიმართულებების ყოველდღიური კორექტირება საჭირო არ არის უფრო მეტიც, პულსარული პოზიციონირება, შესაძლებელია კოსმოსური ხომალდის სანავიგაციო, დამოუკიდებელი სისტემის შესაქმნელად იყოს გამოყენებული.
ზუსტი საათები
ზოგადად, პულსირების პერიოდულობის რეგულარობა, ატომური საათების სტაბილურობასთან წინააღმდეგობაშია თუმცა, ზოგიერთი მილიწამური პულსარების, პულსირების რეგულარულობა უფრო ზუსტია, ვიდრე ატომური საათი. ეს სტაბილურობა საშუალებას იძლევა მულიწამური პულსარები, ეფემერული დროის ან პულსარული საათის შესაქმნელად იქნეს გამოყენებული.
დროებითი ხმაურით ცნობილი ბრუნვის დარღვევა, ყველა პულსარზეა დაფიქსირებული. ეს შემთხვევითი არეულობა პულსირების სიხშირეში და ფაზებშია დაკვირვებადი. უცნობია, ბრუნვის მოულოდნელი აჩქარება, არის თუ არა დროებით ხმაურთან კავშირში.
ვარსკვლავთშორისი სივრცის შესწავლა
სანამ დედამიწამდე მოაღწევს, პულსარების რადიაცია ვარსკვლავთსორისი სივრცეს გადის. 7726 85 ცელსიუსი (8000 კელვინი) ტემპერატურის მქონე თავისუფალი ელექტრონები, ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და H II რეგიონების იონიზებული კომპონენტები, მის რადიაციაზე გავლენას ორი ძირითადი მიმართულებით ახდენს. პულსარის რადიაციაში მომხდარი ცვლილებები თავად ვარსკვლავთშორისი სივრცის შესწავლას მნიშვნელოვანი ინფორმაციით უზრუნველყოფს.
ვარსკვლავთშორისი სივრცის პლაზმის დისპერსიული ხასიათის გამო, დაბალი სიხშირის რადიოტალღები სივრცეს, მაღალი სიხშირის რადიოტალღებთან შედარებით ნელა გადიან. სიხშირულ დიაპაზონში რადიაციული პულსირების შეყოვნება, პულსარის სინათლის დისპერსიით იზომება, რომელიც პულსარსა და დამკვირვებელს შორის, თავისუფალი ელექტრონების მთლიანი სვეტის სიმჭიდროვეს ავლენს.
სადაც D პულსარის და დამკვირვებლის დისტანციას აღნიშნავს და n_e ვარსკვლავთშორისი სივრცის ელექტრონების სიმჭიდროვეს. დისპერსია ირმის ნახტომში თავისუფალი ელექტრონების განაწილების და გავრცელების მოდელირების შესაქმნელად გამოიყენება. გარდა ამისა, ვარსკვლავთშორისი გაზის ტურბულენტობა სივცეში არაერთგვაროვან სიმჭიდროვეს იწვევს, რაც პულსარის რადიოტალღების მომიფანტვით ვლინდება. რადიოტალღების სცინტილაცია ისევე, როგორც დედამიწის ატმოსფეროს სიმკვრივის ვარიაციების შედეგად, ხილული სინათლის ფარგლებში ვარსკვლავი მოციმციმეა, შესაძლებელია ვარსკვლავთშორისი სივრცის მცირე მასშტაბით ცვლილებების შესახებ ინფორმაციის მიღება. უმეტესობა პულსარების ბრუნვის სიჩაქარის (ასეულობით კმ/წ) გამო, თითოეული პულსარის პულსირების სივცეში სწრაფად გავრცელება ხდება, რაც დროის რამდენიმე წუთის განმავლობაში სცინტილაციის მახასიათებლების ცვალებადობას იწვევს.
დრო-სივრცის ზონდები
ირმის ნახტომის ცენტრში არსებული სუპერმასიური შავი ხვრელის, მშვილდოსანი A*-ს გარშემო მრუდ დრო-სივრცეში მოძრავი პულსარები, ძლიერი გრავიტაციული ველის პირობებში მნიშვნელოვანი ინფორმაციის გადმოცემას ემსახურება. შავი ხვრელის გარშემო პულსარებიდან მომავალ რადიოტალღებზე, ძლიერ გამრუდებული დრო-სივრცე ახდენს ზემოქმედებას, რომელიც დოპლერის ეფექტით, ფარდობითობის სპეციალური და ზოგადი თეორიით, ასევე რამდენიმე რთული გზებით არის ცნობილი. ფარდობითობის ზოგადი თეორიის ეფექტურობის შედეგის თანამედროვე მოწყობილობებით მისაღებად, აუცილებელია აღმოჩენილ იქნენ პულსარები, რომლებსაც ორბიტალური პერიოდი 10 წელზე ნაკლები გააჩნიათ. ასეთი პულსარები მშვილდოსანი A*-ს გარშემო 0.01 პარსეკი (pc) მანძილით მოძრაობენ დღესდღეობით კი, 5 პულსარია ცნობილია, რომლებიც 100 პარსეკის დისტანციაზე ორბიტირებენ.
გრავიტაციული ტალღების დეტექტორები
მსოფლიოში 3 ქვეყნის ერთიანი კონსორციუმი არსებობს, რომლებიც პულსარებს გრავიტაციული ტალღების შესასწავლად იყენებენ. ევროპაში EPTA, ავსტრალიაში PPTA, კანადასა და აშშ-ში NANOGrav. კონსორციუმი საერთაშორისო მონაცემთა ერთობლიობას ქმნის. მილიწამური პულსარების პულსირება გამოიყენება, როგორც გალაქტიკური საათების სისტემა, რომლის დარღვევაც დედამიწიდან იქნება შესამჩნევი.
მნიშვნელოვანი პულსარები
მინი|253x253პქ|ფერმის კოსმოსური ტელესკოპის მიერ დაფიქსირებული გამა-გამოსხივების პულსარები პულსარები მათი აღმოჩენის და განსაკუთრებული მახასიათებლების მიხედვით არიან წარმოდგენილი.
სქოლიო
კატეგორია:ვარსკვლავის ტიპები კატეგორია:რადიოასტრონომია
ბაღბანლი
ბაღბანლი შეიძლება აღნიშნავდეს:
მონტალვანია
მონტალვანია (Montalvânia) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 806 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟანაუარიის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 862 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.55 კმ²-ზე. ფართობი 1 503 786 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
აზერბაიჯანის რელიგიურ ორგანიზაციებთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტი
აზერბაიჯანის რელიგიურ ორგანიზაციებთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტი (Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi) პასუხისმგებელია რელიგიური ორგანიზაციების საქმიანობის რეგულირებაზე და აზერბაიჯანში რელიგიის თავისუფლების უზრუნველყოფაზე. კომიტეტს ხელმძღვანელობს მუბარიზ გურბანლი.
ისტორია
აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, რელიგიური საქმიანობის რეგულირებისთვის, ყველა რელიგიური ორგანიზაციის კონტროლისა და რეგისტრაციისთვის, აუცილებელი გახდა შექმნილიყო ერთიანი ინსტიტუტი, რომელიც მოაგვარებდა შესაბამის საკითხებს.
კომიტეტი შეიქმნა 2001 წლის 21 ივნისს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციის 48-ე პუნქტის შესაბამისად, პრეზიდენტის განკარგულებით რელიგიური თავისუფლებების შესახებ, ქვეყანაში რელიგიური ორგანიზაციების საქმიანობაზე დაკვირვების, აგრეთვე აზერბაიჯანის მოქალაქეების და მაცხოვრებლების რელიგიური თავისუფლებების დასაცავად, პირობების და გარანტიების დასადგენად. კომიტეტის შექმნის დღიდან რეგისტრირებულ იქნა აზერბაიჯანში მოქმედი 749 რელიგიური საზოგადოება, რომელთაგან 721 ისლამურია, 28 არაილამური (17 ქრისტიანი, 8 ებრაელი, 1 - კრიშნა, 2 - ბაჰაი).
სტრუქტურა
კომიტეტს ხელმძღვანელობენ თავმჯდომარე, მისი თანაშემწეები და აპარატის უფროსი. კომიტეტის ძირითადი ფუნქციებია აზერბაიჯანში რელიგიის პრაქტიკისთვის პირობების შექმნა; კანონმდებლობასთან რელიგიური პრაქტიკის შესაბამისობის შემოწმება რელიგიის თავისუფლების შესახებ; რელიგიური ორგანიზაციების რეგისტრაცია, კონტროლი იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა ამ ორგანიზაციების წესდებაში ცვლილებები, რელიგიური ორგანიზაციების დახმარება სხვადასხვა საკითხებზე, რელიგიურ ორგანიზაციებს შორის რელიგიათაშორისი დიალოგის შექმნა, ინფორმაციის მონაცემთა ბაზისა და ანალიზის შექმნა რელიგიური ორგანიზაციების შესახებ ინფორმაციის და სტატისტიკის საფუძველზე, საერთაშორისო კონფერენციებში მონაწილეობა; რელიგიური სკოლების მიერ მომზადებული საგანმანათლებლო პროგრამების ანალიზი; აზერბაიჯანის მოქალაქეებისათვის სხვა ქვეყნებში რელიგიური პილიგრიმობისთვის პირობების შექმნა და იმ სახელმწიფოებისგან თანხმობის მიღება, სადაც მდებარეობს რელიგიური ადგილები.
რელიგიური პრაქტიკის განხორციელებამდე ყველა რელიგიური ორგანიზაცია უნდა დარეგისტრირდეს რელიგიურ ორგანიზაციებთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტში.
აზერბაიჯანის რელიგიურ ორგანიზაციებთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტი საზოგადოებას ინფორმირებისთვის ორ თვეში ერთხელ უშვებს ბიულეტენს.
კომიტეტის მოვალეობები
კომიტეტის მოვალეობებია:
უფლებები და თავისუფლებები
შესაბამისი კანონმდებლობის თანახმად, კომიტეტს აქვს შემდეგი უფლებები:
საერთაშორისო ურთიერთობები და რელიგიური ღონისძიებები
2001 წლის 20-21 დეკემბერს ბაქოში გაიმართა საერთაშორისო კონფერენცია თემაზე: ”ისლამის დამოკიდებულება ტერორისადმი: ჭეშმარიტი მოსაზრება და დამახინჯებული კომენტარი”. კონფერენციას ესწრებოდნენ 40 წამყვანი ისლამური მეცნიერი და სპეციალისტი შეერთებული შტატებიდან, ნორვეგიიდან, გერმანიიდან, რუსეთიდან და ზოგიერთი ისლამური ქვეყნიდან, აგრეთვე სხვადასხვა რელიგიური კონფესიების წარმომადგენლები.
2002 წლის 17-18 ივნისს, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის ადამიანის უფლებების ბიურომ, PACE- ს ბაქოს ოფისთან და სახელმწიფო კომიტეტთან ერთად, ბაქოში გამართეს სემინარი თემაზე: ”რელიგიისა და რწმენის თავისუფლების უზრუნველყოფა ექსტრემიზმთან ბრძოლაში: სირთულეები აზერბაიჯანში და არსებული პრაქტიკა”. უცხოელ სტუმრებთან და აზერბაიჯანის ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის მეცნიერებთან ერთად, სემინარს ესწრებოდნენ აზერბაიჯანის ყველაზე რელიგიური თემების წარმომადგენლები.
2003 წლის 9 მარტს ბაქოში გაიხსნა ახალი ებრაული სინაგოგა, რომელიც უდიდესია ევროპაში, და სექტემბერში პირველი ებრაული სკოლა.
2014 წლის ნოემბერში ბაქოში ჩატარდა საერთაშორისო კონფერენცია თემაზე: ”რელიგიური ტოლერანტობის გაძლიერება (აზერბაიჯანის მოდელი, გამოწვევები ეუთოს რეგიონში და მის ფარგლებს გარეთ)”. კონფერენცია მოეწყო ეუთოს ბაქოს პროექტის კოორდინატორის, კავკასიის მუსლიმთა ოფისის და იუნესკოს ეროვნული კომისიის მხარდაჭერით. ღონისძიებას ესწრებოდნენ ეუთოს პროექტის კოორდინატორი ბაქოში, ალექსის შახტახტინსკი, კავკასიის მუსლიმანთა ოფისის თავმჯდომარე შეიხ ულ-ისლამ ალაჰშუქიურ ფაშაზადე, ეუთო-ს საპარლამენტო ასამბლეაში აზერბაიჯანის მუდმივი დელეგაციის ხელმძღვანელი ბაჰარ მურადოვა, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი კირილე, თბილისის სასულიერო აკადემიის რექტორი გიორგი ზვიადაძე, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II, აზერბაიჯანში ბრიტანეთის ელჩი ირფან სიდიგი. დისკუსიები გაიმართა აზერბაიჯანში ტოლერანტობის თემაზე და აღინიშნა, რომ ყარაბაღის კონფლიქტის მიუხედავად, ბაქოში სომხური ეკლესია არსებობს.
2017 წლის დეკემბერში, ბაქოში გაიმართა საერთაშორისო კონფერენცია "2017 - ისლამური სოლიდარობის წელი: რელიგიათაშორისიდა კულტურათაშორისი დიალოგი". კონფერენციის მონაწილეებმა მოუწოდეს სახელმწიფოებს, საერთაშორისო და რეგიონალურ ორგანიზაციებს, აგრეთვე რელიგიურ ლიდერებს გააგრძელონ კულტურათაშორისი და რელიგიათაშორისი დიალოგის განვითარება, ურთიერთგაგება და თანამშრომლობის გაფართოება.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის სახელმწიფო უწყებები კატეგორია:რელიგია აზერბაიჯანში
ბესლეთის წმინდა გიორგის ეკლესია
ბესლეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბესლეთში. ეკლესია აგებულია XIX საუკუნეში.
ძეგლი დარბაზული ტიპისაა, შვერილი, ნახევარწრიული აფსიდით. დარბაზი გეგმაში წაგრძელებული სწორკუთხედია; მის ჩრდილო, დასავლეთ და სამხრეთ კედლის ცენტრში თითო არქიტრავული კარია, ხოლო გრძივ კედლებში კარის ორსავე მხარეს ურთიერთსაპირისპირო, ორ-ორი არქიტრავული სარკმელი და ერთსაფე-ხურიანი პილასტრებია. პილასტრები დარბაზს სამ თანაბარ ნაწილად ჰყოფს. საკურთხეველი დარბაზისაგან ერთსაფეხურიანი მხრებითაა გამიჯნული. აბსიდის ჩრდილო ნაწილში ორი, გეგმაში სწორკუთხა თაღოვანი ნიშაა, რომელთაგან და-სავლეთისა შეისრულია, ხოლო აბსიდის სამხრეთ ნაწილში ერთი, გეგმაში სწორკუთხა არქიტრავული ნიშაა. საკურთხევლის იატაკი დარბაზზე ერთი საფეხურით ამაღლებულია. ეკლესია ნაშენია კირქვითა და კირის დუღაბით. კონსტრუქციულ ნაწილებში არის კარგად თლილი ქვა. სახურავი ჩანგრეულია.
ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კაპიტან-ჟერვაზიუ-ოლივეირა
კაპიტან-ჟერვაზიუ-ოლივეირა (Capitão Gervásio Oliveira) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 400 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 878 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3.42 კმ²-ზე. ფართობი 1 134 168 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიაუის შტატის მუნიციპალიტეტები
ვასილი რაცი
სანაკრებო კარიერა
1986–1990 წლებში საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 47 შეხვედრას ატარებს და 4 ბურთი გააქვს.
მსოფლიო ჩემპიონატებზე
ვასილი რაცმა მსოფლიო ჩემპიონატების 4 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთი გოლი გაიტანა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1961 კატეგორია:დაბადებული 25 მარტი კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ლვივის კარპატის ფეხბურთელები კატეგორია:კიევის დინამოს ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანიოლის ფეხბურთელები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები კატეგორია:1986 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1988 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთის მწვრთნელები
კაამა
კაამა (Alcelaphus caama) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ძროხისებრი ანტილოპების ქვეოჯახისა. მიეკუთვნება ბუბალების (ძროხისებრი ანტილოპების) გვარს. სხეულის სიგრძე 230 სმ-მდეა, იწონის 250 კგ-ს. მოხდენილი ტანის წვრილფეხა ცხოველია, რქები (მამლისაც და დედლისაც) მოკლე და ორ ადგილას გადაღუნულია; კუდი სიგრძეში დაახლოებით 30 სმ-ია, შემოსილია გრძელი თმებით, ბოლოში ფუნჯის გარეშე. შეფერილია კაშკაშა წითურად, უკან თეთრი ლაქა აქვს („სავარცხელი“), თავი, ფეხები, კუდი და ბარკლები ნაწილობრივ შავია. გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკაში. ბინადრობს სავანებში. ქმის 5–10-სულიან ჯოგებს. იკვებება ბალახითა და ფოთლებით. ნადირობის ობიექტია, იყენებენ მის ტყავსა და ხორცს. ბევრ ადგილას ძლიერ მოისპო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბუბალი
ჩოლაკუ-ნოუ
ჩოლაკუ-ნოუ (Ciolacu Nou) — სოფელი მოლდოვაში, ფელეშტის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 118 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 205 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფელეშტის რაიონის სოფლები
ლელა ჯავახიშვილი
ლელა ჯავახიშვილი (დ. 23 მარტი, 1984, თელავი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოჭადრაკე. 2003 წელი გახდა საერთაშორისო დიდოსტატი ქალთა შორის, ხოლო 2004 წელს კი საერთაშორისო დიდოსტატი ვაჟთა შორის. 2008 წლის საჭადრაკო ოლიმპიადის ჩემპიონი და 2010 წლის კი ბრინჯაოს პრიზიორი. 18-წლამდელთა ევროპისა და მსოფლიო ჩემპიონატების მესამე (1999 წელი) და 20-წლამდელთა ევროპის პირველობის მეორე პრიზიორი (2001 წელი). ევროპის საკლუბო ჩემპიონატის სამგზის ჩემპიონი 2003-2004-2005 წლებში და ორგზის მესამე პრიზიორი 2002-2009 წელს. 2006 წელს გახდა ევროპის საკლუბო ჩემპიონატის მეორე პრიზიორი, 2011 წელს კი ევროპის გუნდური პირველობისა და მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1984 კატეგორია:თელავში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
ბაიის შტატის სამხრეთ-ცენტრალური მეზორეგიონი
thumb|ბაიას შტატის სამხრეთ-ცენტრალური ნაწილი რუკაზე. ბაიის შტატის სამხრეთ-ცენტრალური ნაწილი (Mesorregião do Centro-Sul Baiano) — ადმინისტრაციულ-სტატისტიკური მეზორეგიონი ბრაზილიაში, შედის ბაიის შტატში. მოსახლეობა შეადგენს 2592 ადამიანს, 2005 წლის მონაცემებით. იკავებს 128 472,722 კმ²-ს. მოსახლეობის სიმჭიდროვეა — 20,2 ადამ./კმ².
მეზორეგიონის შემადგენლობა
მეზორეგიონში შედის შემდეგი მიკრორეგიონები:
კატეგორია:ბაია კატეგორია:ბრაზილიის მეზორეგიონები
ჯეფერსონი (ქლიავის ჯიში)
ჯეფერსონი — ქლიავის ჯიში. გამოყვანილია ამერიკაში დაახლოებით 1725 წელს. მსხვილი, ლამაზი და მაღალი ხარისხის ნაყოფის გამო ეს ჯიში ფართოდ გავრცელდა ყველა ქვეყანაში. საქართველოს რაიონებშიც გვხვდება თითო-ოროლა ხე. ჯიში კარგად ეგუება გარემო პირობებს, მსხმოიარობა უხვი იცის.
ჯეფერსონი ქლიავის ჯიშებს შორის, როგორც მეტის-მეტად ეფექტიანი, ლამაზი და მსხვილნაყოფიანი ჯიში, ბაღის მოყვარულთა ასორტიმენტის ერთ–ერთი საუკეთესო ჯიშია. მისი გავრცელება ფართო საწარმოო მიზნებითაც დიდი ქალაქების ახლოს დასაშვებია.
ხე მძლავრი ზრდისაა, განიერი, ღია ვარჯით. ფოთოლი უკუკვერცხისებრია, სქელი; ზედაპირი ნაკლებად შებუსვილია. ქვედაპირი ძლიერ შებუსვილია. ახასიათებს ადრეული ყვავილობა. თვითსტერილი ჯიშია.
ნაყოფი მწიფდება სექტემბრის დასაწყისში. მსხვილია (4,4🞩3 სმ), საშუალო მასა 46 გრამს უდრის. ოვალური ფორმისაა, ოდნავ შევიწროებული ფუძისკენ. კანი მომწვანო-ყვითელი ფერისაა, მკვრივი, ადვილად სცილდება მწიფე რბილობს. რბილობი ყვითელი ფერისაა, მკვრივი, ნაკლებად წვნიანი, გემრიელი. კურკა ნახევრად თავისუფალია. გამოიყენება როგორც სუფრის ჯიში, მისგან მზადდება აგრეთვე კომპოტიც. ტენიან წლებში ნაყოფი ადვილად ზიანდება სიდამპლით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
ზირბითის ღვთისმშობლის ეკლესია
ზირბითის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზირბითში. აგებულია VIII-X საუკუნეებში.
ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. ფასადების ნაწილი კარგად გათლილი კვადრებით იყო დაფარული. შესასვლელი სამხრეთიდან, კედლის შუაში აქვს. კარი გარედან სწორკუთხაა დიდი არქიტრავის ქვით დასრულებული, შიგნიდან კი თაღოვანია. არქიტრავზე კვარცხლბეკზე აღმართული ჯვარია გამოსახული, რომლის მარცხნივ მხედარია გამოსახული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომლის ღერძზე ფართო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის სამხრეთ ნაწილში თაღოვანი ნიშია. სარკმლის ქვეშ ქვის ტრაპეზია. ტრაპეზის წინა მხარეს დადაბლებულ არეში წრეებით მოჩარჩოებული ჯვარია მოცემული. აფსიდა დარბაზისგან მხრებითაა გამოყოფილი, რომელიც კაპიტელებითაა დასრულებული. კაპიტელები რელიეფური ორნამენტითაა დაფარული.
გრძივი კედლების შუაში ნახევარწრიული კამარის საბჯენი შეკიდული თარის საბჯენი რელიეფური კრონშტეინებია ჩასმული. ტაძრის აღმოსავლეთი სარკმლის თავსართი რელიეფითაა შემკული - გამოსახულია გოლგოთის სამი ჯვარი, რომელთაგან ქრისტეს ჯვარი აყვავებულია. სამხრეთის მინაშენი გალერეა ყოფილა. სამხრეთით ორმაიანი თაღით გახსნილი. თაღების საბჯენი სვეტის თავი ერთიან ქვაშია გამოკვეთილი და შემკულია რელიეფით. მინაშენის კამაროვანი გადახურვა სამხრეთი კედლის შვერილს ებჯინებოდა. ტაძარი შემკული ყოფილა სხვადასხვა სახის რელიეფით. კედელში უნდა ყოფილიყო ჩართული ტახტზე დაბრძანებული ღვთისმშობლის ყრმით რელიეფური გამოსახულებაც.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
რონაზე გადასვლა
რონაზე გადასვლა — ჰანიბალის მეთაურობით კართაგენის არმიის გადასვლა მდინარე რონაზე, რომლის დროსაც ბრძოლა მოუხდა გალურ ტომ - ვოლკებთან.
იტალიის კამპანიის წამოწყების შემდეგ მალევე მოუხდა ჰანიბალს მდინარე როდამუსის გადალახვა. ძვ. წ. 218 წლის აგვისტოს ბოლოს ჰანიბალმა მდინარეს მიაღწია. მდინარის გადალახვა კი საკმაოდ გაუძნელდა, რადგან მდინარის ნაპირას მცხოვრები ვოლკები კართაგენელებს საკმაოდ მტრულად შეხვდნენ. მათ მტკიცე ზღუდე შექმნეს მეორე ნაპირზე, რამაც გადალახვის შესაძლებლობა მინიმუმამდე დაიყვანა. ჰანიბალმა გამოსავალი ნახა, მდინარის აღმა ააყოლა თავისი ჯარისკაცების გარკვეული ნაწილი ჰანონის მეთაურობით, ძირითადად ესპანელები, მათ გადალახეს მდინარე და ზურგიდან თავს დაესხნენ ვოლკებს სწორედ იმ მომენტში, როდესაც ჰანიბალმა დაიწყო მდინარის გადალახვა. ხანგრძლივი შეტაკებების შემდეგ ვოლკები გაიქცნენ. ჰანიბალმა იტალიური კამპანია გააგრძელა.
სქოლიო
კატეგორია:მეორე პუნიკური ომის ბრძოლები კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
ჩორჩანი
ტოპონიმი ჩორჩანი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ჩოლაკუ-ვეკი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფელეშტის რაიონის სოფლები
აჯამფაზარის ეკლესია
აჯამფაზარის ეკლესია — ეკლესია სოფელ აჯამფაზრაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო.
ნაგებობა წარმოადგენს მოზრდილ დარბაზულ ეკლესიას. აგებულია ნახევრად დამუშავებული დიდი კვადრებით. გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომელიც ეყრდნობა სამ საბჯენ თაღს. საკურთხევლის აფსიდში არის ორი ნიშა.
ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ეკლესიის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
პეტროვსკოეს ღვთისმშობლის ეკლესია
პეტროვსკოეს ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფელ პეტროვსკოედან აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია XX საუკუნეში.