cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გაუს-კრიუგერის პროექცია
სსრკ-ში გაუს-კრიუგერის პროექცია ხელსაყრელი იყო, მაგრამ მომრგვალებული მოხაზულობის მქონე და ამასთან, არც თუ ისე დიდი ტერიტორიების შემთხვევაში, ერთ დროს, სსრკ-ში მოხერხებულობის მხრივ, სხვა პროექციებსაც განიხილავდნენ. მინიშნება იყო რუსილის ბრტყელ სწორკუთხა კოორდინატებზე, რომელიც ელიფსოიდის გამოსახულებას შეესაბამება სტერეოგრაფიულ პროექციაში.
სსრკ-ის სახელმწიფო ტოპოგრაფიული რუკები გამოიცემოდა 1:1000 000 და უფრო მსხვილ მასშტაბში. ისინი შეადგენდნენ ერთიან სტანდარტულ ნაკრებს — მასშტაბურ მწკრივს, — 1:1000 000, 1:500 000, 1:200 000, 1:100 000, 1:50 000, 1:25 000, 1:10 000, რაც ნიშნავს შემდეგს: 1:100 000 მასშტაბში, 1 სმ-ში 1 კილომეტრია, 1:50 000 მასშტაბში, 1 სმ-ში 500 მეტრი და ა.შ. კარტოგრაფიული წარმოების საჭიროებისამებრ, გამოიცემოდა აგრეთვე რუკა მასშტაბში 1:300 000. ყველაზე ხშირად, 1:200 000 და უფრო მსხვილი მასშტაბის რუკებს მიაკუთვნებდნენ მსხვილმასშტაბიანს, 1:1000 000—1:300 000 საშუალომასშტაბიანს. არსებობდა აგრეთვე სხვა კლასიფიკაციებიც. მაგ., სამხედრო ტოპოგრაფიაში 1:1000 000—1:500 000 მასშტაბის რუკები მიეკუთვნებოდა წვრილმასშტაბიანს.
მერკატორის სფერული განივი პროექცია
მართკუთხა განივცილინდრული პროექციის პირველი ვარიანტი წარმოადგინა შვეიცარიელ-გერმანელმა მეცნიერმა იოჰან ჰაინრიხ ლამბერტმა 1772 წელს, რომელიც როგორც მრავალმხრივი მეცნიერი მოღვაწეობდა გეოდეზიის დარგშიც. მერკატორის პროექციის უმარტივესი ვარიანტის ანალოგიურად ეს პროექცია წარმოადგენს სფეროს პროექციას ცილინდრზე, თუმცა კლასიკური მერკატორის პროექციისგან განსხვავებით, აქ ცილინდრი ორიენტირებულია სიგრძივ: არა ეკვატორის, არამედ ერთ-ერთი მერიდიანის გასწვრივ. მერკატორის განივი პროექციის სფერული ფორმა იყო ლამბერტის მიერ 1772 წელს შემოთავაზებული შვიდი ახალი პროექციიდან ერთ-ერთი. ლამბერტმა თავის პროექციას სახელი არ მიანიჭა; სახელწოდება მერკატორის განივი პროექცია გაჩნდა XIX საუკუნის მეორე ნახევარში.
მერკატორის ელიფსოიდური განივი პროექცია
მერკატორის განივი პროექციის ელიფსოიდური ფორმა შეიმუშავა კარლ ფრიდრიხ გაუსმა 1822 წელს, ხოლო შემდგომ გაანალიზა ლუის კრიუგერმა 1912 წელს. პროექცია რამდენიმე სახელწოდებითაა ცნობილი: აშშ-ში ეწოდება მერკატორის ელიფსოიდური განივი პროექცია, ევროპაში — გაუსის კონფორმული ან გაუს-კრიუგერის პროექცია; ან უფრო ზოგადად გაუს-კრიუგერის მერკატორის განივი პროექცია. ყოფილ საბჭოთა კავშირში ცნობილი იყო გაუსისა და გაუს-კრიუგერის პროექციის სახელწოდებით.
კარლ გაუსმა 1825 წელს გამოაქვეყნა ელიფსის პროექციაზე დაფუძნებული განივცილინდრული მართკუთხა პროექციის ვარიანტი. ამ პროექციის აღსანიშნავად გამოიყენებოდა სახელწოდებები: „გაუს-ლამბერტის პროექცია“, „გაუსის კონფორმული პროექცია“ და „გაუსის ჰანოვერული პროექცია“.
კრიუგერმა შეიმუშავა პროექციის გამოყენების დეტალები და მოგვცა ამ პროექციაში გამოანგარიშების სამუშაო ფორმულები. შედეგად, კრიუგერმა 1912–1919 წლებში შექმნა პროექციის უფრო მოხერხებული ვარიანტი, რის შემდეგად ამ პროექციას ეწოდა გაუს-კრიუგერის პროექცია, რომელიც მიღებულია ტოპოგრაფიული რუკების მათემატიკურ საფუძვლად და რომელსაც თავიდანვე იყენებდა მრავალი სახელმწიფო, მათ შორის საბჭოთა კავშირი.
გაუს-კრიუგერის პროექცია
ცნობილმა გერმანელმა მეცნიერმა კარლ ფრიდრიხ გაუსმა ჰანოვერის სამეფოს ტრიანგულაციის რიცხობრივი დამუშავებისას გამოიყენა მის მიერვე შემუშავებული ელიფსოიდის კონფორმული პროექცია მუდმივი მასშტაბით ერთ-ერთი მერიდიანის სწორხაზოვან გამოსახულებაზე, მაგრამ აღნიშნული არ გამოუქვეყნებია. ცნობილია მხოლოდ ის, რომ ამ პროექციის ფორმულები დასრულებული სახით, მან კერძო სამეცნიერო მიმოწერაში გააჟღერა. გაუსის პროექციის თეორია პირველად გამოაქვეყნა პრუსიელმა გეოდეზისტმა ოსკარ შრაიბერმა 1866 წელს გაუსის გარდაცვალების შემდეგ. გაუსის პროექციის თეორია უფრო დეტალურად გადმოგვცა ლუის კრიუგერმა თავის შრომებში 1912–1919 წლებში. აქედან მოყოლებული ეს პროექცია ცნობილია გაუს-კრიუგერის კონფორმული პროექციის სახელწოდებით.
მახა
მახა — დასავლეთ საქართველოს ხორბლის ენდემური ჰექსაპლოიდური სახეობა, გავრცელების არეალი მკვეთრად შეზღუდულია. მიუხედავად ამისა, პოლიმორფიზმით გამოირჩევა.
გაუს-კრიუგერის პროექცია
გაუს-კრიუგერის პროექცია
გაუს-კრიუგერის პროექციის პრაქტიკული გამოყენების გასაადვილებლად გერმანელმა მეცნიერმა გუსტავ ბაუმგარტმა 1919 წელს შემოგვთავაზა სამგრადუსიანი ზონების შემოღება, ყველა ორდინატისთვის 500 000 მიმატება, ხოლო ორდინატის წინ ზონის რიგობრივი ნომრის დასმა, რომლის ათვლა დაიწყებოდა გრინვიჩიდან. სსრკ-ში გეოდეზიურ პრაქტიკაში, გაუს-კრიუგერის პროექციაში საერთო-სახელმწიფოებრივი ბრტყელი კოორდინატების ერთიანი სისტემის შემოღების შემდეგ, მიღებულ იქნა ბაუმგარტის შემოთავაზება, მაგრამ 3-გრადუსიანი ზონების ნაცვლად დადგინდა 6-გრადუსიანი ზონები. გაუს-კრიუგერის პროექცია მრავალი გეოდეზისტის შესწავლის საგანი გამხდარა, განსაკუთრებით აღსანიშნავია ბულგარელი გეოდეზისტის ვლადიმირ ხრისტოვის შრომები ამ მიმართულებით.
მახა
აერთიანებს 2 ქვესახეობას: ჩელტა მახასა და გვაწა მახას. აქვს მრავალი სახესხვაობა. მახა თავთავმტვრევადი ჰექსაპლოიდური ხორბლის ადრეული ეტაპია. მახას გენოტიპი ატარება ძვირფასი სამეურნეო ნიშნების გენებს.
გაუს-კრიუგერის პროექცია
გაუს-კრიუგერის პროექცია
გეოდეზიურ და კარტოგრაფიულ ლიტერატურაში გაუს-კრიუგერის პროექციას ხშირად ეწოდება ელიფსოიდის განივცილინდრული მართკუთხა პროექცია, თუმცა ასეთი პირობითი სახელწოდების ახსნა-განმარტების გარეშე. ამ სახელწოდების შესაბამისად, ზოგჯერ ცდილობენ ამ პროექციის მიღების ახსნას ცილინდრზე ელიფსოიდის გამოსახულების მეშვეობით. რა თქმა უნდა, გაუს-კრიუგერის პროექციის მიღება ასეთი ხერხით შეუძლებელია როგორც ელიფსოიდზე, ისე სფეროზე. საქმე იმაშია, რომ მათემატიკურ კარტოგრაფიაში განიხილება განივცილინდრული პროექციის მთელი ჯგუფი, რომელშიც გაუს-კრიუგერის პროექციაც შედის. ამ პროექციათა მთავარი გამაერთიანებელი ნიშანია მასშტაბის მუდმივობა ელიფსოიდის ერთ-ერთი მერიდიანის სწორხაზოვან გამოსახულებაზე.
მახა
მისი გამოყენება პერსპექტიულია ჭარბტენიანი პირობების, ჩაწოლის, აგრეთვე გუდაფშუტას მიმართ გამძლე და საკვები ხორბლის სელექციაში.
გაუს-კრიუგერის პროექცია
გაუს-კრიუგერის პროექცია
ამ პროექციათა ჯგუფის სახელწოდება დაკავშირებულია იგივე თვისებების მქონე ერთადერთ პროექციასთან, კერძოდ, პერსპექტიულ განივცილინდრულ პროექციასთან. ამ პროექციის მიღება ნამდვილად შესაძლებელია გეომეტრიული აგებულებით: ელიფსოიდის ზედაპირის დაპროექტებით მერიდიანზე მხებ ცილინდრზე ელიფსოიდის ცენტრიდან გატარებული სწორხაზოვანი სხივებით. რასაკვირველია, ნებისმიერი პერსპექტიული გამოსახულების მისაღებად, აუცილებელია ერთი ზედაპირის დადგენა მეორესთან შედარებით განსაზღვრულ მდგომარეობაში და პერსპექტივის ცენტრის არჩევა. მაგრამ გამოსახულების ყველა სხვა დანარჩენ სახეობებში ზედაპირების ურთიერთმდებარეობა არანაირ როლს არ თამაშობს და ვერ გვეხმარება გამოსახულების განტოლების ძიებაში. ამიტომ, გაუს-კრიუგერის პროექციის მისაღებად, ცილინდრით ელიფსოიდის წამოხვევის არანაირი აუცილებლობა არარსებობს. სხვათა შორის, კარტოგრაფიულ ლიტერატურაში ისეთი საკმაოდ გავრცელებული ტერმინები, როგორიცაა „მხები ან მკვეთი ცილინდრი“, „მხები ან მკვეთი კონუსი“, „შეხების პარალელი“, „შეხების მერიდიანი“ და ა.შ. სუფთა პირობითად უნდა გავიგოთ და მათთან არ უნდა დავაკავშიროთ პროექციის ასახსნელად ან მისაღებად არსებული გეომეტრიული წარმოდგენები.
საზღვაო ნავიგაციაში ფართოდ გამოყენებულ მერკატორის კონფორმულ პროექციაში „ცილინდრის შეხების ხაზის“ სფეროს, რომელზედაც მასშტაბი ერთეულის ტოლია, ეკვატორი წარმოადგენს. ამავე პროექციაში „შეხების ხაზის“ სახით სფეროზე ნებისმიერი დიდი წრის გამოყენება შეიძლება. მერკატორის სფერული განივი პროექციის „შეხების ხაზია“ სფეროს ერთ-ერთი მერიდიანი. პირველად იგი ლამბერტმა მიიღო. გაუს-კრიუგერის პროექცია ელიფსოიდის შეკუმშვისას მიმოიქცევა მერკატორის სფერულ განივ პროექციაში. ამიტომ, შეიძლება ითქვას, რომ კარლ გაუსმა განაზოგადა ლამბერტის პროექცია სიბრტყეზე ელიფსოიდის გამოსახულების შემთხვევისთვის.
ზოგიერთ სახელმწიფოში, გაუს-კრიუგერის პროექციის გამოყენებისას პრაქტიკაში ღერძული მერიდიანის გამოსახულების მასშტაბს იღებენ ერთეულზე ნაკლებ ტოლ რიცხვს. ასე, აშშ-ში, მერკატორის განივ პროექციაში მასშტაბი აბსცისის ღერძზე ტოლია 0.9996-ს. აბსცისის ღერძზე მასშტაბის შემცირება იძლევა კოორდინატთა ზონის გაფართოების შესაძლებლობას ზონის კიდეზე ხაზობრივი დამახინჯების გაზრდის გარეშე. დასავლურ ლიტერატურაში, გაუს-კრიუგერის პროექციის გავრცელებული სახელწოდებაა მერკატორის განივი პროექცია; აშშ-ში ეწოდება მერკატორის განივი პროექცია (Transverse Mercator projection), შემოკლებით, — TM და TMP. მიუხედავად იმისა, რომ მერკატორის განივი პროექცია და გაუს-კრიუგერის პროექცია ერთმანეთთან გაიგივებულია, მათ შორის მცირე განსხვავებები მაინც არსებობს, მაგალითად, გაუს-კრიუგერის პროექციაში მასშტაბი ღერძულ მერიდიანზე 1.0-ია, მაშინ როდესაც მერკატორის განივ პროექციაში 0.9996. ორივე მრავალზონიანი პროექციაა, მაგრამ ზონების ნუმერაცია გაუს-კრიუგერის პროექციაში იწყება გრინვიჩის მერიდიანიდან, ხოლო მერკატორის განივ პროექციაში 180°-იანი მერიდიანიდან, შესაბამისად, X ღერძი აღმოსავლეთის მიმართულებისაა, ხოლო Y ღერძი ჩრდილოეთის. განსხვავება შეიძლება იყოს, როგორც კოორდინატთა სისტემაში, ისე ელიფსოიდებში.
საერთოდ, გაუს-კრიუგერის პროექციას არ გააჩნია გეომეტრიული ინტერპრეტაცია. იგი მიღებულია ანალიტიკურად იზომეტრიული კოორდინატების კომპლექსური ფუნქციის გაშლის გზით ხარისხოვან მწკრივში. გაუს-კრიუგერის პროექცია განისაზღვრება სამი პირობით: იგი მართკუთხედია, შუა მერიდიანზე ინარჩუნებს სიგრძეს და სიმეტრიულია შუა მერიდიანსა და ეკვატორთან მიმართებაში. არსებითად იგი განივცილინდრული პროექციაა.
გაუს-კრიუგერის პროექციით, დედამიწის სფერული ზედაპირი გეგმილდება ცილინდრის ზედაპირზე ისე, რომ მისი რომელიმე მერიდიანი ეხება ცილინდრის შიგა ზედაპირს. ცილინდრი ეხება შუა მერიდიანის ზონას და ამ ცილინდრზე პროექტირდება მთლიანი ზონა ზემოთ ჩამოთვლილი სამი პირობის შესრულების შემთხვევაში. გაუს-კრიუგერის პროექციაში დედამიწის ზედაპირის ელიფსოიდი იყოფა სამ- ან ექვსგრადუსიან ზონად, რომლებიც მერიდიანებით პოლუსიდან პოლუსამდეა შემოსაზღვრული. სულ 60 ექვსგრადუსიანი ზონაა. თითოეულ ზონას აქვს თავისი ღერძმერიდიანი, რომელიც ეხება ცილინდრის შიგა ზედაპირს.
პირველი ზონის დასავლეთი მერიდიანი გრინვიჩის მერიდიანია, საიდანაც ხდება ზონების ათვლა დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. გაუსის პროექციის განსაკუთრებული თვისება ისაა, რომ თუ ცილინდრის ზედაპირზე ზონის დაგეგმილების შემდეგ ცილინდრს გავშლით სიბრტყეზე, ღერძმერიდიანი და ეკვატორი ურთიერთპერპენდიკულარული სწორი ხაზებით გამოისახება. თითოეულ ზონაში მიიღება მართკუთხა კოორდინატთა ბადე.
გაუს-კრიუგერის პროექციის ხმარებისას, ტოპოგრაფიული აგეგმვის დროს, შემდეგნაირად იქცევიან: ტრაპეციის წვეროების გეოგრაფიული კოორდინატებით გაუს-კრიუგერის სისტემაში განსაზღვრავენ ამ წვეროების ბრტყელ მართკუთხა კოორდინატებს. ამ კოორდინატებით იგება პლანშეტის ჩარჩო და პლანშეტზე ხდება ბრტყელი მართკუთხა კოორდინატებით საყრდენი წერტილების დატანა, რის შემდეგაც იწარმოება მენზულური აგეგმვა.
გაუს-კრიუგერის პროექციაში დამახინჯება საკუთარი მერიდიანის ზონების წერტილების მოშორებიდან შედარებით მცირეა და რაც მთავარია, მარტივად და ზუსტად განისაზღვრება და აღირიცხება. მერიდიანები და პარალელები გამოისახება მრუდე ხაზით. გაუს-კრიუგერის პროექცია პრაქტიკულად არსებითი დამახინჯების გარეშე იძლევა დედამიწის ზედაპირის საკმაოდ მნიშვნელოვანი ნაწილის გამოსახვისა და რაც მნიშვნელოვანია, ამ ტერიტორიაზე ბრტყელი მართკუთხა კოორდინატების სისტემის აგების შესაძლებლობას. ასეთი სისტემა საინჟინრო და ტოპოგრაფიულ-გეოდეზიური სამუშაოების შესასრულებლად მარტივი და მოსახერხებელია.
გაუს-კრიუგერის პროექცია მიეკუთვნება გეოდეზიურ პროექციას. იგი განისაზღვრება როგორც ელიფსოიდის კონფორმული პროექცია სიბრტყეზე, რომელშიც წრფით გამოსახულ ღერძულ მერიდიანზე დამახინჯება არ აღინიშნება. აღსანიშნავია, რომ რუსეთში აღნიშნული პროექცია დღემდე გამოიყენება.
გაუს-კრიუგერის პროექცია სსრკ-ში
1928 წლის 28–31 მარტის სსრკ სახელმწიფო სსკ კომიტეტთან არსებულმა III გეოდეზიურმა თათბირმა დაადგინა სსრკ-ში ყველა გეოდეზიური და ტოპოგრაფიული სამუშაოსთვის ბესელის რეფერენც-ელიფსოიდზე დაფუძნებული გაუს-კრიუგერის პროექცია და სპეციალური კოორდინატთა სისტემა. ამ პროექციაში დაიწყეს 1:500 000-ზე მსხვილი ტოპოგრაფიული რუკების შექმნა, ხოლო 1939 წლიდან გაუს-კრიუგერის პროექცია შემოიღეს 1:500 000 მასშტაბიანი რუკებისთვისაც.
1940 წელს რუსმა გეოდეზისტმა ალექსანდრე იზოტოვმა გეოდეზიის, აეროგადაღებისა და კარტოგრაფიის ცენტრალურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში თეოდოსი კრასოვსკის საერთო ხელმძღვანელობით გატარებული კვლევების საფუძველზე დაადგინა დედამიწის ელიფსოიდის პარამეტრები, რომლის გამოყენება სსრკ-ში დაიწყეს 1942 წლიდან, ხოლო სსრკ მინისტრთა საბჭოს 1946 წლის 7 აპრილის დადგენილებით, მისი გამოყენება სავალდებულო გახდა სსრკ-ში გეოდეზიური სამუშაოების შესრულებისას. ამ რეფერენც-ელიფსოიდს კრასოვსკის ელიფსოიდი ეწოდა, რომელმაც არსებითად, მანამდე არსებული ბესელის რეფერენც-ელიფსოიდი ჩაანაცვლა, რომლის ზომები, როგორც გამოირკვა მცდარი აღმოჩნდა. ამ ელიფსოიდს იყენებდნენ ტოპოგრაფიულ-გეოდეზიური და კარტოგრაფიული სამუშაოსათვის.
გაუს-კრიუგერის პროექციას ემყარება ბრტყელი მართკუთხა კოორდინატთა სისტემა, რომელიც ცნობილია გაუს-კრიუგერის კოორდინატთა სისტემის სახელწოდებით, რომელშიც წერტილის მდებარეობა განისაზღვრება არა კუთხოვანი ზომებით, არამედ მეტრებით. დედამიწის ელიფსოიდი სიბრტყეზე გამოისახება ზონებით, რომელთა კიდურა მერიდიანებს შორის გრძედთა სხვაობა 6°-ია. ზონები დანომრილია საწყისი მერიდიანიდან აღმოსავლეთით. X (აბსცისა) ღერძი არის ზონის შუა ანუ ღერძული მერიდიანი, ხოლო Y (ორდინატა) ღერძი ეკვატორის გამოსახულებაა. კოორდინატების საწყისი ეკვატორისა და პირველი 6°-იანი ზონის ღერძული მერიდიანის გადაკვეთაზეა. თითოეულ ზონაში აბსცისები ეკვატორიდან ჩრდილოეთით დადებითია, სამხრეთით უარყოფითი. ორდინატები ღერძმერიდიანიდან აღმოსავლეთით დადებითია, დასავლეთით უარყოფითი. იგი ფართოდ გამოიყენებოდა სსრკ-ში როგორც სატრიანგულაციო სამუშაოებისთვის, ისე აგეგმვისა და რუკათშედგენის მიზნებისათვის. აღსანიშნავია, რომ გაუს-კრიუგერის კოორდინატთა სისტემა შემოიღო გერმანელმა მათემატიკოსმა კარლ გაუსმა ჰანოვერის სამეფოს ტრიანგულაციის დამუშავებისას 1821–1825 წლებში. გერმანელმა გეოდეზისტმა ლუის კრიუგერმა სისტემა განავითარა 1912–1919 წლებში. მას შემდეგ ეწოდება გაუს-კრიუგერის პროექცია.
გაუს-კრიუგერის კოორდინატთა სისტემა სსრკ-ში შემოიღეს რუსი გეოდეზისტის, პროფესორ ნიკოლაი კელის ინიციატივით 1928–1930 წლებში. საკუთრივ, გაუს-კრიუგერის პროექციის გამოყენება საბჭოთა კავშირში დაიწყეს 1932 წლიდან და იყენებდნენ საბჭოთა კავშირის დაშლამდე, ესე იგი 1991 წლამდე.
1942 წელს ალექსანდრე იზოტოვისა და მიხეილ მოლოდენსკის ხელმძღვანელობით გეოდეზიის, აეროგადაღებისა და კარტოგრაფიის ცენტრალურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში შეიმუშავეს სსრკ-ის მთლიანი ტერიტორიის ერთიანი კოორდინატთა სისტემა, — „კოორდინატთა სისტემა 1942“. 1946 წლის 7 აპრილის მინისტრთა საბჭოს № 760 დადგენილებით სსრკ-ის მთლიანი ტერიტორიისთვის დადგინდა ბრტყელი მართკუთხა კოორდინატთა სისტემა ანუ „კოორდინატთა სისტემა 1942“, სხვაგვარად „პულკოვო 1942“, შემოკლებით „СК-42“, რომელიც უწყვეტად იყო დაკავშირებული ასტრონომიულ-გეოდეზიურ ქსელთან. ზოგჯერ „СК-42“-სა და გაუს-კრიუგერის პროექციას ერთმანეთთან აიგივებენ, რაც არასწორია. „კოორდინატთა სისტემა 1942“ შეიმუშავეს სსრკ-ში 1942 წელს და სწორედ ამიტომ უწოდეს აღნიშნული სახელწოდება.
1946 წლის 7 აპრილს სსრკ-ის მთელ ტერიტორიაზე შემოიღეს ერთიანი ბალტიის სიმაღლეთა სისტემა, რომლის ათვლის საწყისად მიჩნეული იყო კრონშტადტის ფუტშტოკის მახლობლად წყნარ მდგომარეობაში მყოფი ბალტიის ზღვის საშუალო დონე ანუ კრონშტადტის ფუტშტოკის დონებრივი ზედაპირი.
1963 წელს სსრკ-ში შემოიღეს გაუს-კრიუგერის პროექციაზე დაფუძნებული კოორდინატთა სისტემა „СК-63“, რომელიც გათვალისწინებული იყო სამოქალაქო დანიშნულების ტოპოგრაფიული და სპეციალური რუკების შესაქმნელად. სისტემა „СК-63“-მა იარსება 20 წელზე მეტ ხანს და არსებობა ოფიციალურად შეწყვიტა 1987 წლის 25 მარტს, თუმცა დაშვებული იყო მასში ტოპოგრაფიულ-გეოდეზიური და კარტოგრაფიული მასალებისა და მონაცემების გამოყენება. საქართველოში, როგორც საბჭოთა კავშირში შემავალ რესპუბლიკაში, ტოპოგრაფიული რუკები იქმნებოდა გაუს-კრიუგერის პროექციაში. 1999 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ტოპოგრაფიული რუკების მათემატიკურ საფუძვლად დადგინდა მერკატორის უნივერსალური ტოლკუთხა განივცილინდრული პროექცია.
სქოლიო
კატეგორია:კარტოგრაფიული პროექციები
მახა
ლიტერატურა
კატეგორია:ხორბლები
ჩუხურის უბანი
ჩუხურის უბანი (Çuxur məhəllə) — მე-18 საუკუნეში აშენებული შუშის ერთ-ერთი ქვედა უბანი. „ჩუხური“ (ორმო) ეწოდა იმიტომ, რომ მდებარეობს ქალაქის ყველაზე დაბალ ნაწილში. სხვა უბნების მსგავსად, ამ უბანსაც ჰქონდა მეჩეთი, აბანო, პატარა მოედანი და წყარო. ამ უბანში მდებარეობს ჰაჯი გულუს ქონება, ბულბულის სახლ-მუზეუმი (შუშა). შუშას სხვა ისტორიული ადგილების მსგავსად, ჩუხურის უბანი სომხური ვანდალიზმის მსხვერპლი გახდა. სომხებმა გაანადგურეს მე-18 საუკუნეში აშენებული მეჩეთი და მეზობლად მდებარე სხვა ისტორიული ნაგებობები.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
ჩრდილისუბანი
ჩრდილისუბანი (2010 წლის 20 ნოემბრამდე — „შიპიაკი“ ) — სოფელი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში (კოხტის თემში ). მდებარეობს წალკის ქვაბულში, წალკის წყალსაცავის აღმოსავლეთით. ზღვის დონიდან 1620 მეტრზე, წალკიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 35 კაცი.
სქოლიო
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭანდრების ქაშვეთის ეკლესია
ჭანდრების ქაშვეთის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2-2,5 კილომეტრზე, მთაში, სოფელ კოშკებისაკენ (გორის რ-ნი) მიმავალი გზის მარჯვენა მხარეს 300 მეტრზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება ფეოდალური ხანის გარდამავალი პერიოდით.
ეკლესია დარბაზულია (7,2 X 5,5 მ), შვერილაფსიდიანი, ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, წყობა ირეგულარულია; შენობის კუთხეები, აფსიდის კიდეები, კონქის გადახურვა (შემორჩენილია ჩრდილოეთ ქუსლის ქვა), დასავლეთ კედლის კუთხის პილასტრები ამოყვანილია შირიმით. შესასვლელი სამხრეთით ყოფილა (შემორჩენილია დასავლეთ მხარის წყობა.) ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მის ქვემოთ, კედელზე მიდგმულია სატრაპეზო ქვა. საკურთხეველში ორი ნიშია. ერთი ნიში ჩრდილოეთ კედელშია, აფსიდის კუთხესთან. კონქი დამრეცი იყო (შემორჩენილია დასავლეთის წყობა). დასავლეთ კედლის თაღის ძირში გაჭრილია ერთი თაღოვანი სარკმელი. დარბაზის კედლებზე გაირჩევა შელესილობის ორი ფენა. ცილინდრული კამარა ეყრდნობოდა დარბაზის გრძივ კედლებს, დასავლეთის დეკორატიულ თაღს და სატრიუმფო თაღს. დასავლეთ ფასადის წყობაში ჩართულია დიდი ზომის ქვები. საკურთხეველს ორფერდა სახურავი ჰქონდა. შენობა დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესიის პატარა ეზოს შემოვლებული ჰქონდა ნატეხი ქვით ნაგები გალავანი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სერაპიონის ძმები
მინი|250პქ|სერაპიონის ძმები. მარცხნიდან: კონსტანტინე ფედინი, მიხეილ სლონიმსკი, ნიკოლოზ ტიხონოვი, ელისაბედ პოლონსკაია, მიხეილ ზოშენკო, ნიკოლოზ ნიკიტინი, ილია გრუზდევი და ვენიამინ კავერინი „სერაპიონის ძმები“ (Серапионовы Братья) — ლიტერატურული დაჯგუფება რუსეთში. შეიქმნა 1921 წელს პეტროგრადში, გამომცემლობა „ვსემირნაია ლიტერატურასთან“. მასში შედიოდნენ ვსევოლოდ ივანოვი, მ. სლონიმსკი, მიხეილ ზოშჩენკო, ბ. კავერინი, კ. ფედინი, ნ. ტიხონოვი და სვა. ჯგუფში არ იყო იდენტურ-მხატვრული ერთიანობა. ახასიათებდა აპოლიტიკურობაც, ფორმალისტური ძიებებიც, არც რეალიზმისადმი ინტერესი იყო უცხო. დაჯგუფების ბევრი წევრი შემდგომში საბჭოთა მწერლობის დიდოსტატი გახდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რუსული ლიტერატურა კატეგორია:ლიტერატურული დაჯგუფებები
სტაროგუსევო
სტაროგუსევო (Иҫке Гусев; Старогусево) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაკალის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 306 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაკალიდან დაშორებულია 28 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტუიმაზი, რომელიც დაშორებულია 106 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები (64 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბაკალის რაიონის სოფლები
მაჭახელა
სქოლიო
კატეგორია:საბრძოლო იარაღები
ჩიაბატა
thumb|ჩიაბატის ნაჭრები ჩიაბატა ან ჩაპატა (ciabatta) — იტალიური თეთრი პური, მზადდება ხორბლის ფქვილისგან და საფუარისგან. იტალიურიდან თარგმნისას ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობაა „ხალიჩის ჩუსტები“. ამ პურის განსაკუთრებულობა მისი ხრაშუნა ქერქი და პურის გულში არათანაბრად გადანაწილებული ფორებია. 1990-იანი წლებიდან ჩიაბატა ძალიან პოპულარული გახდა ევროპასა და აშშ-ში და დაიწყო მისი ფართო გამოყენება ბუტერბროდების დასამზადებლად.
ჩიაბატა თავდაპირველად მხოლოდ ლიგურიაში ცხვებოდა, თუმცა დღესდღეობით ის მთელ იტალიაში და მის ფარგლებს გარეთაც კი არის გავრცელებული, მაგალითად ესპანეთში კერძოდ — კატალონიაში, სადაც ის პოპულარულია სახელით ჩაპატა (xapata). კომოს ტბის რაიონში გამომცხვარი ჩიაბატა, გამოირჩევა ხრაშუნა ქერქით, რბილი, ფორებიანი გულითა და სიმსუბუქით. ტოსკანის მხარეში, უმბრიაში და მარკეში გამომცხვარი ჩიაბატა შეიძლება საერთოდ განსხვავდებოდეს — მაგარქერქიანი და მკვრივგულიანი პურისგან, შედარებით რბილ და მსუბუქ პურამდე. აშშ-ში ჩვეულებრივ ამჯობინებენ ჩიაბატის სველი ცომისგან გამოცხობას, რაც სპეციალური ფერმენტებისა და ხაშის დამატებას და მექანიზებულ მოზილვას მოითხოვს.
ჩიაბატის საკმაო მრავალსახეობა არსებობს. ერთჯერადი დაფქვის ხორბლის ფქვილისგან დამზადებულ ჩიაბატას „მთლიანი ჩიაბატა“ (ciabatta integrale) ჰქვია. რომში ჩაბატას ხშირად ზეითუნის ზეთის, მარილისა და მაიორანის დამატებით აცხობენ. თუ ცომში რძე დაემატება მაშინ მიიღება „რძიანი ჩიაბატა“ (ciabatta al latte).
მრავალ სწრაფი კვების ქსელში ჩიაბატა სენდვიჩის დასამზადებლად გამოიყენება.
სქოლიო
კატეგორია:პური კატეგორია:იტალიური სამზარეულო
ექვთიმე მთაწმიდელი
მინი|მეცამეტე საუკუნის ფრესკა [[ახტალის მონასტერი|ახტალის მონასტერში]] ექვთიმე (ეფთჳმე) მთაწმიდელი (დ. 955 ― გ. 1028) — ქართველი მთარგმნელი და სასულიერო მოღვაწე, ათონის სალიტერატურო სკოლის მამამთავარი, 1005-1019 ათონის ივერთა მონასტრის წინამძღვარი.
ექვთიმე მთაწმიდელის მამა, სამცხის ერთ-ერთი დიდებული იოანე ვარაზ-ვაჩე ჩორდვანელი, თორნიკე ერისთავის ძმა, ქართველთა სამონასტრო კოლონიის ფუძემდებელი იყო ათონზე. მისი ბერად აღკვეცის შემდეგ მცირეწლოვანი ექვთიმეს აღზრდა იოანეს სიმამრმა და ცოლისძმებმა იკისრეს. ამ ხანებში ბიზანტიის იმპერატორმა დავით კურაპალატს „ზემონი ქუეყანანი“ დაუთმო და მძევლად აზნაურთა შვილები მოითხოვა. მძევალთა შორის აღმოჩნდა ექვთიმეც. იოანემ იმპერატორის ნებართვით შვილი დაიბრუნა და ულუმბოს მთაზე მიიყვანა. 965 იოანე ათონის მთაზე გადასახლდა და ათანასეს ლავრაში დაემკვიდრა. მას თან გაჰყვა ექვთიმე და რამდენიმე მოწაფე. იოანეს გარდაცვალების შემდეგ ექვთიმე მთაწმიდელი ივერთა მონასტრის წინამძღვარი გახდა. პრაქტიკული საქმიანობა აფერხებდა მის ლიტერატურულ მუშაობას. 14 წლის შემდეგ მან დატოვა წინამძღვრის თანამდებობა. ექვთიმე მთაწმიდელის ღვაწლი აღწერა გიორგი მთაწმიდელმა.
ლიტერატურული მოღვაწეობა ექვთიმე მთაწმიდელმა 975-977 დაიწყო. იგი ბავშვობიდანვე ფლობდა ბერძნულ ენას; თარგმნიდა არა მარტო ბერძნულიდან ქართულად, არამედ ქართულიდან ბერძნულადაც. [ბიოგრაფი ასახელებს „ბალაჰვარს“ („ სიბრძნე ბალავარისი “ და „ აბუკურას “)]. ექვთიმე მთაწმინდელს ბერძნულადაც დაუწერია თხზულება სამონაზვნო ცხოვრების წესების შესახებ.
ექვთიმე მთაწმიდელმა დიდი წვლილი შეიტანა ბიზანტიური კულტურის გაცნობისა და ათვისების საქმეში. მან ქართული მწერლობა გაამდიდრა ბიზანტიელი მოღვაწეების თხზულებათა თარგმანებით. არ დარჩენილა არც ერთი დარგი სასულიერო მწერლობისა, რომელშიც ექვთიმე მთაწმიდელს განსაკუთრებული დამსახურება არ მიუძღოდეს. ძველი და ახალი აღთქმის წიგნთაგან ექვთიმე მთაწმიდელმა თარგმნა სახარება-ოთხთავი, იოანე ღვთისმეტყველის გამოცხადება (აპოკალიფსი) და დავითნი; მის მიერ თარგმნილ ეგზეგეტიკურ თხზულებათაგან აღსანიშნავია ანდრია კრეტელის „თარგმანი იოანე მახარებლის ხილვისაჲ“, იოანე ოქროპირის „თარგმანებაჲ იოანეს სახარებისაჲ“, „თარგმანებაჲ მათეს სახარებისაჲ“, ბასილი კესარიელის „თარგმანებაჲ ფსალმუნისაჲ“ და „ითიკა“, გრიგოლ ნოსელის, გრიგოლ ნაზიანზელის, მაქსიმე აღმსარებლისა და სხვათა ეგზეგეტიკური თხზულებანი. მანვე თარგმნა ასკეტურ-მისტიკური ხასიათის მრავალი ძეგლი, მ. შ. გრიგოლ ნაზიანზელის, გრიგოლ ნოსელის, იოანე ოქროპირის, მაქსიმე აღმსარებლის და ეფრემ ასურის თხზულებები „სწავლანი სულიერნი“, გრიგოლ I დიდის დიალოგები, იოანე სინელის „კლემაქსი“, ანდრია კრეტელის „ამაოებისას კაცობრივთა საქმეთა და შესუენებულთათჳს“ და სხვ. ექვთიმე მთაწმიდელმა თარგმნა მრავალი ჰომილეტიკური ძეგლი, მ. შ. იოანე ოქროპირის ჰომილეტიკური კრებული „მარგალიტი“. ექვთიმე მთაწმიდელმა ჰაგიოგრაფიაშიც დატოვა ღრმა კვალი, თარგმნა კიმენური და მეტაფრასული ჰაგიოგრაფიული ძეგლები. სიმეონ მეტაფრასტის ნაწარმოებთაგან ექვთიმე მთაწმიდლის თარგმნილია რომის პაპის კლიმენტის და პროკოპი დუქსის წამებანი და სხვა. ნაყოფირად იღვწოდა ლიტურგიკის დარგშიც. ათონის ივერთა სავანეს შეუქმნა სამონასტრო წესი, თარგმნა „მცირე სჳნაქსარი“, ანდრია კრეტელის „დიდი კანონი“, წმინდანთა „გალობანი“ და სხვა.
ექვთიმე მთაწმიდელმა შეადგინა ნუსხა იმ წიგნებისა, რომლებიც საბერძნეთში აპოკრიფულად იყო მიჩნეული, ამ ნუსხით ის აფრთხილებდა ქართველებს, თავი შეეკავებინათ აპოკრიფული წიგნების კითხვისაგან. მიუხედავად ამისა, ექვთიმე მთაწმიდელმა თავად თარგმნა რამდენიმე აპოკრიფული საკითხავი და თვალსაჩინო წვლილი შეიტანა ამ დარგის განვითარებაშიც. ექვთიმე მთაწმიდელის მიერ ბერძნულიდან თარგმნილი კანონიკური სამართლეებრივი ძეგლები - VI მსოფლიო საეკლესიო კრების კანონები და ე. წ. მცირე სჯულისკანონი დედნის მხოლოდ თარგმანი კი არ არის, არამედ „მთარგმნელის მიერ გადაკეთებული და განმარტებებით შემკული რედაქცია“ (ივანე ჯავახიშვილი). ექვთიმე მთაწმიდლის ეს შრომა შეფარდებული იყო ქართულ სინამდვილესთან. მან გავლენა მოახდინა შუა საუკუნის საქართველოში სამართლის განვითარებაზე.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ექვთიმე მთაწმიდლის მოძღვრება დანაშაულის სუბიექტური მხარის შესახებ, რაც მან თავისი თარგმანის განმარტებითს ნაწილში მკვლელობის სხვადასხვა შემთხვევის განხილვისას ჩამოაყალიბა. ბრალის ძირითად ფორმად ექვთიმე მთწმინდელს განზრახვა ესახება და მისთვის დამახასიათებლად მიაჩნია „ნებსითი“ დამოკიდებულება ქმედობისადმი. ზოგი მკვლელობა „განზრახვითია“, ზოგი „უნებელი“, მაგრამ მათი გრადაციები ბევრნაირია. ექვთიმე მთაწმიდელთან უკვე ვხვდებით გაუფრთხილებობისა და  შემთხვევის ცნებათა ჩანასახს. ზოგადად დანაშაულის სუბიექტური მხარის დახასიათებისას ექვთიმე მთაწმიდელი განიხილავს ქმედობის მოტივებსაც, სახავს ბრალის შემამსუქებელსა და დამამძიმებელ გარემოებებს და ა. შ. იგი უფრო მცირე ასაკიდან აკისრებს პირს ჩადენილი დანაშაულისათვის პასუხისმგებლობას, ვიდრე ბიზანტიური სამართალი.
ფილოსოფიისადმი ექვთიმე მთაწმიდლის ინტერესის მაჩვენებელია იოანე დამასკელის შრომათა თარგმანები. მას ბერძნულიდან ქართულად უთარგმნია „სარწმუნოებისათჳს“ (იგივე „წინამძღუარი“), რომელიც იოანე დამასკელის „გარდამოცემის“ შემოკლებული რედაქციაა. ეს ძეგლი 24 სტატიისაგან შედგება. „გარდამოცემის“ პარალელურად მას დამასკელის სხვა შრომებიც გამოუყენებია და მისთვის ჩვეული გამოკრებილი რედაქცია შეუქმნია. ექვთიმე მთაწმიდელს უთარგმნია აგრეთვე იოანე დამასკელის „ორისა ბუნებისათჳს ქრისტესსა“. აქ მთარგმნელს დამასკელის ანტიმონოთეისტური თხზულებებიდან ამოღებული ციტატების საფუძველზე თავისებური კრებული შეუდგენია.
ექვთიმე მთაწმიდლის თარგმანები უაღრესად თავისებურია. მისთვის უცხოა დედნის ტექსტის სიტყვასიტყვით გადმოღება. ის ავრცობდა ან ამოკლებდა სათარგმნელ თხზულებას, შეჰქონდა სხვადასხვა წყაროდან ამოკრებული ცნობები და ხშირად - საკუთარი დამატებები და კომენტარები. ეფრემ მცირის თქმით, მას „ჴელეწიფებოდა შემატებაჲცა და კლებაჲცა“. ტექსტს განსაკუთრებით მაშინ განავრცობდა, როდესაც ამა თუ იმ თხზულებაში საქართველოს ან ქართველობის შესახებ იყო საუბარი; იმ შემთხვევაშიც, როდესაც სათარგმნელი თხზულების ესა თუ ის ადგილი, მისი აზრით, განმარტებას საჭიროებდა. ამგვარი კომენტარები მას საკუთრივ ტექსტში შეჰქონდა. ექვთიმე მთაწმინდელის თარგმანებისათვის დამახასიათებელია ვრცელი „შემატებანი“. მას მოაქვს ციტატები ძველი და ახალი აღქმის წიგნებიდან, სხვადასხვა ჰაგიოგრაფიული ძეგლიდან და ა. შ. ხშირად მოკლედ თქმულს საგრძნობლად ავრცობდა და თავისებურ ინტერპრეტაციას აძლევდა, ამიტომ საკმაოდ ძნელი გასარკვევია და კვლევის საგნად რჩება, რა ეკუთვნის ამ „შემატებათაგან“ ექვთიმე მთაწმიდელს და რა - სხვა რომელიმე ავტორს. მის თარგმანებში ვხვდებით ეტიმოლოგიურ ძიებებს, რომელთა ნაწილი სხვადასხვა წყაროდან არის ამოღებული, ნაწილი კი ექვთიმე მთაწმიდელს უნდა ეკუთვნოდეს. თარგმანებში ტექსტის შემოკლების შემთხვევები გაცილებით უფრო იშვიათია, ვიდრე გავრცობისა. ექვთიმე მთაწმინდელის მიერ თარგმნილი ნაწარმოებები თითქოს ახალი დამოუკიდებელი რედაქციებია. სათარგმნელი მასალი შერჩევისას და თვით თარგმნის პროცესშიც მას მხედველობაში ჰქონდა თანამემამულეების ინტელექტუალური მოთხოვნილებანი და განვითარების დონე. ექვთიმე მთაწმინდელის მიზანი იყო ქართველი მკითხველისათვის გაეადვილებინა ბიზანტიური მწერლების გაგება და ათვისება. ეფრემ მცირის თქმით, ექვთიმე მთაწმიდელმა საგრძნობლად გააღრმავა ქართველი მკითხველის ცოდნის სფერო.
ექვთიმე მთაწმიდლის მთარგმნელობითი მეთოდი დიდხანს გეზს აძლევდა და განსაზღვრავდა ქართველ მთარგმნელთა მუშაობას. მაგრამ თანდათან თავი იჩინა ზუსტი თარგმანისაკენ მიდრეკილებამ. ახალი მიმართულების ბრწყინვალე პრაქტიკული ნიმუში და მეცნიერული დასაბუთება მოცემულია ეფრემ მცირის შრომებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი წმინდანები კატეგორია:დაბადებული 955 კატეგორია:გარდაცვლილი 1028
Ummagumma
Ummagumma — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის ორმაგი ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1969 წელს. მისი პირველი დისკი არის ოთხეულის იმდროინდელი ცნობილი ნომრების საკონცერტო შესრულების ამსახველი, მეორე კი - მისი წევრების სოლო-პროექტების კრებული.
საკონცერტო დისკი
ალბომის საკონცერტო დისკის ჩაწერის მიზეზად იქცა ჯგუფის კონცერტების მაღალი შეფასებები. 1969 წლის სექტემბერში, სანამ Ummagumma გამოიცემოდა, გამოცემის Melody Maker ყოვეწლიურ გამოკითხვაში პინკ ფლოიდმა მეექვსე ადგილი დაიკავა.
ალბომის პირველ გამოცემებზე მითითებულია, რომ დისკი ჩაწერეს 1969 წლის ივნისში, თუმცა სინამდვილეში იგი ჩაწერილია 1969 წლის 27 აპრილს კლუბში „Mothers“ (ბირმინგემი) და 2 მაისს მანჩესტერის კომერციულ კოლეჯში. გვიანდელ გამოცემებზე ეს შეცდომები შესწორდა.
ჩანაწერში ასევე აპირებდნენ „Interstellar Overdrive“-ის (ალბომიდან The Piper at the Gates of Dawn) და სიმღერის „Embryo“ შეტანას. მიუხედავად ამისა, ფირფიტის გამოცემამდე ჩანაწერები ამოღებული იქნა. ცნობილი იყო, რომ ისინი გადასცეს ჯონ პილის პირად არქივს, საიდანაც იგი უცნობმა პირებმა მოიპარეს. თუმცა წლების შემდეგ ბუტლეგის სახით გავრცელდა ჩანაწერი Interstellar Overdrive-ით და იგივე მასალით, რაც ორიგინალურ გამოცემაში. განსხვავებას წარმოადგენს დაუმონტაჟებელი მასალის სახე, რომელსაც ეს ფირი ატარებს. საგულისხმოა, რომ კომპოზიციებს შორის ჟღერს როჯერ უოტერსის კომენტარებიც.
სტუდიური დისკი
სტუდიური დისკის ჩაწერის მიზეზად იქცა რიჩარდ რაიტის უკმაყოფილება იმ ფაქტით, რომ ჯგუფს არ ჰქონდა საშუალება, ხმისჩამწერ სტუდიაში რეალური თავისუფლება ეგრძნო. ამიტომ პინკ ფლოიდის თითოეულმა წევრმა მიიღო მომავალი ფირფიტის 1/4. შემდგომში მსმენელების მიერ მაღალი შეფასება მიიღო უოტერსის კომპოზიციებმა. რიჩარდი თვლიდა, რომ მისი პიესა „Sysyphus“ ზედმეტად პრეტენზიული იყო. დეივიდ გილმორის აღიარებით, „The Narrow Way“ მხოლოდ სისულელე იყო.
სტუდიურ დისკში ასევე შეტანილია ნიკ მეისონის ერთგვარი სავარჯიშო დასარტყამ ინსტრუმენტებზე, „The Grand Vizier's Garden Party“, სადაც ფლეიტის პარტიას მისი იმჟამინდელი მეუღლე ლინდი ასრულებს.
გარეკანი
ორიგინალური გრამფირფიტების ყდები განსხვავდება ამერიკულ და ბრიტანულ ვარიანტში. ბრიტანული ვერსიის გარეკანზე ჩანს ფირფიტა მიუზიკლით „ჟიჟი“, რომელიც დევს კედელთან, ასოების „Pink Floyd“ თავზე. ორიგინალურ ამერიკულ ვერსიაში ეს ყდა ამოშლილია, როგორც ვარაუდობენ, საავტორო უფლებების გამო (მიუხედავად იმისა, რომ ამერიკულ არალეგალურ გამოცემებზე იგი მაინც გამოსახულია). გარეკანზე გამოსახულია დეივიდ გილმორი, რომელიც ზის კარის ზღურბლზე, მის უკან ზის როჯერ უოტერსი, მის უკან დგას ნიკ მეისონი, ხოლო ბოლო პლანზე ჩანს რიჩარდ რაიტი, რომელიც წევს ბალახზე, ჰაერში აწეული ფეხებით. კედელზე ჩამოკიდებულია სარკე, რომელშიც მეორდება იგივე მოქმედება, ოღონდ ამჯერად კარის ზღურბლზე ზის როჯერ უოტერსი - ამგვარად, ყოველ ახალ სარკეში ყველა ერთმანეთს ენაცვლება. მეორე დისკის გარეკანზე გამოსახულია ჯგუფის საკონცერტო ტექნიკა და ინსტრუმენტები, რომელიც განლაგებულია ბიგინ ჰილის ასაფრენ ხაზზე.
ალბომის კონვერტის შიდა მხარეზე (და CD გამოცემებში) გამოყენებულია ჯგუფის წევრების შავ-თეთრი ფოტოსურათები. როჯერ უოტერსი გამოსახულია მეუღლე ჯუდისთან ერთად. ვინაიდან იგი მას 1975 წელს გაეყარა, გვიანდელ გამოცემებში სურათი შემცირებულია და ჩანს მხოლოდ როჯერი.
ალბომის სახელწოდება
ალბომის სახელწოდების წარმოთქმასთან დაკავშირებით არსებობს ორი ვერსია - ამაგამა და უმაგუმა, თუმცა 1969 წლის ერთ-ერთი კონცერტის წინ ჩაწერილი რეპეტიციის დროს (ჩანაწერი იშვიათობას წარმოადგენს და ვრცელდება ფანებს შორის) ახსენებენ ამაგამას, ასე რომ ეს ვარიანტი უფრო ზუსტად უნდა მივიჩნიოთ.
პერსონალი
აგრეთვე
სქოლიო
კატეგორია:1969 წლის ალბომები კატეგორია:1969 წლის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:Capitol Records-ის ალბომები კატეგორია:Capitol Records-ის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:EMI Records-ის ალბომები კატეგორია:EMI Records-ის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:Harvest Records-ის ალბომები კატეგორია:Harvest Records-ის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:ალბომები დეივიდ გილმორის პროდიუსერობით კატეგორია:ალბომები ნორმან სმითის პროდიუსერობით კატეგორია:ალბომები სტორმ თორგერსონის გარეკანის დიზაინით კატეგორია:ები-როუდის სტუდიებში ჩაწერილი ალბომები კატეგორია:პინკ ფლოიდის ალბომები კატეგორია:პინკ ფლოიდის საკონცერტო ალბომები კატეგორია:ალბომები როჯერ უოტერსის პროდიუსერობით კატეგორია:ალბომები ნიკ მეისონის პროდიუსერობით კატეგორია:ალბომები რიჩარდ რაიტის პროდიუსერობით კატეგორია:ალბომები Hipgnosis-ის გარეკანის დიზაინით
1463
თარიღი უცნობია
*
ბარსელონის მეტროპოლიტენი
ბარსელონის მეტროპოლიტენი (ესპ. და კატ. Metro de Barcelona) — მეტროპოლიტენი კატალონიის დედაქალაქ ბარსელონაში და მის შემოგარენში, რომელიც წარმოადგენს საქალაქო საზოგადოებრივი ჩქაროსნული ტრანსპორტის სახეობას. ბარსელონის მეტრო ამუშავდა 1924 წელს.
2023 წლისთვის ბარსელონის მეტროს სისტემაში შედის 189 სადგური 12 ხაზზე, საერთო სიგრძით 166 კმ. მიმდინარეობს სამუშაოები კიდევ 2 ხაზის დასამატებლად.
ბარსელონის მეტროპოლიტენს ემსახურება 2 ოპერატორი: TMB (კატ. Transports Metropolitans de Barcelona) და სარკინიგზო კომპანია FGC (კატ. Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya კატალონიის სახელმწიფო სარკინიგზო გზები).
მგზავრობის ღირებულება €2,20. ვარდისფერი ბილეთი კომპოსტირებიდან 1 საათი და 15 წუთი მოქმედებს ქალაქის ყველა სახეობის ტრანსპორტზე.
ისტორია
ბარსელონის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზი გაიხსნა 1924 წ.-ის 30 დეკემბერს კომპანია Gran Metropolitano de Barcelona-ის მიერ და კატალონიის მოედანს აკავშირებდა ლესეპსის სადგურთან: ახლა ეს რეგიონი მიეკუთვნება მესამე კვანძს. მეორე ხაზი, აშენდა კონკურენტი კომპანიის Metropolitano Transversal-ის მიერ და გაიხსნა 1926 წლის 10 ივნისს 1929წლის მსოფლიო გამოფენისთვის და აკავშირებდა ორ სარკინიგზო კვანძს, RENFE-ს ექსპლუატატორებს. მომდევნო მეტროს გახსნა მხოლოდ 1946 წელსღა მოხერხდა. ახალ მშენებლობებს ხელი ეკონომიკურმა და პოლიტიკურმა პრობლემებმა შეუშალა.
ხაზები
დღეისათვის მეტროს სქემებზე ასევე აღნიშნულია ფუნიკულიორის ხაზიც, რომელიც ინტეგრირებულია მეტროპოლიტენთან, და 2 ტრამვაის სისტემა: Trambaix და Trambesòs.
ბარსელონის მეტროს ხაზებს არ გააჩნია სახელები. მათი განსხვავება ხდება ნომრებით. ხაზებს 1 - 5 და 11 ემსახურება TMB, 6 - 8 კატალონიის სარკინიგზო გზები.
სხვა
ფუნიკულიორის ტიპის რკინიგზა, რომელიც რუკებზე ხშირად მეტროს ნაწილად არის ხოლმე აღნიშნული.
იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:ესპანეთის მეტროპოლიტენები მეტროპოლიტენი
სარფანგუიტი
სარფანგუიტი (Sarfannguit) — დასახლება გრენლანდიაში, კეკატის მუნიციპალიტეტში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 126 კაცს.
კატეგორია:გრენლანდიის დასახლებული პუნქტები
რომანოზ ფანცხავა
რომანოზ სპირიდონის ძე ფანცხავა (დ. 14 ოქტომბერი, 1861, სოფ. ხომული, ახლანდელი წყალტუბოს რაიონი — გ.  2 მაისი,  1928, თბილისი) —  ქართველი კრიტიკოსი, პუბლიცისტი, ჟურნალისტი. ლიტერატურული ფსევდონიმი — ხომლელი.
ბიოგრაფია
სწავლობდა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში და თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც 1883 გარიცხეს ე. წ. „მგლის ბილეთით“. 1885 შევიდა ნოვოროსიის  უნივერსიტეტში (ოდესა) ისტორიულ-ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე თავისუფალ მსმენელად. რევოლუციურ წრეებში მაშაობისათვის 1887 მიუსაჯეს 15 წელი პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ ყოფნა. 1889 დაბრუნდა სამშობლოში ჩაება საზოგადოებრივ-ჟურნალისტურ საქმიანობაში. ფანცხავას პირველი წერილი 1882 დაიბეჭდა ქუთაისის გაზეთ „შრომაში“. 1888 შემოდგომიდან მუშაობდა ყოველკვირეულ გაზეთ „თეატრში“, 1893–1898 იყო გაზეთ „კვალის“ კრიტიკის განყოფილების გამგე და აქვეყნებდა კრიტიკულ-პუბლიცისტურ ნაწერებს. შემდეგ თანამშრომლობდა აკაკი წერეთლის „კრებულში“. 1890 იყო ქართული წიგნების მბეჭდავი ამხანაგობის დაარსების ერთ-ერთი მეთავე. 1891 მუშაობა დაიწყო ე. წ. საფილოქსერო კომიტეტში, შემდეგ კი შავი ქვის მრეწველთა საბჭოში. ლიტერატურულ საქმიანობას 1909 დაუბრუნდა, თანამშრომლობდა ქუთაისის პრესაში („შინაური საქმეების“, „განთიადის“, „ცხოვრების“, "თავისუფლების" რედაქციები). 1922-იდან თანამშრომლობდა საბჭოთა ჟურნალ-გაზეთებში. პუბლიცისტურ წერილებსა და კრიტიკულ მიმოხილვებში ფანცხავა საზოგადოებრივი-ლიტერატურული ცხოვრების აქტუალურ საკითხებს განიხილავდა დემოკრატიული-პროგრესული თვალთახედვით. მნიშვნელოვანია მისი კრიტიკული მიმოხილვანი იოსებ დავითაშვილის,  მელანიას (ნიკოლოზ ნათიძის),  ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ავქსენტი ცაგარელის, დუტუ მეგრელის და სხვების შესახებ. აღსანიშნავია ფანცხავას წვლილი რუსთველოგიური კვლევის ისტორიაში. მას ეკუთვნის წერილები კარლ მარქსისა და   ფრიდრიხ ენგელსის  მოღვაწეობაზე, აგრეთვე  ბესარიონ  ბელინსკისადა  გოტჰოლდ ეფრაიმ ლესინგის  კრიტიკული აზროვნების მიმოხილვანი. აღსანიშნავია ფანცხავას წერილების სერია, რომელშიც იგი ახასიათებს თავისი დროის ქართველ მწერლებს ( ე. გაბაშვილს, ნიკო ლომოურს,  ვაჟა-ფშაველას,  ია ეკალაძეს,  მ. ყიფიანს,  სტ. ჭრელაშვილს,  გ. წერეთელს და სხვ.), აგრეთვე მემუარული ჩანაწერები - "ცხოვრების მოედანი" (ჟურნალებში "რევოლუციის მატიანე", "ქართული მწერლობა", გაზეთი "ლომისი").
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები კატეგორია:დაბადებული 14 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1861 კატეგორია:გარდაცვლილი 2  მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1928 კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ლიდინგე
ლიდინგე (Lidingö) — ქალაქი შვედეთში, სტოკჰოლმის ლენში. ლიდინგეს კომუნის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 31 561 ადამიანს შეადგენს.
მდებარეობს სტოკჰოლმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და შედის მის მეტროპოლიურ არეალში. ეკონომიკის ძირითადი დარგია მომსახურების სფერო.
კუნძული ლიდინგე, რომელზეც ქალაქია გაშენებული 1774 წლამდე ბანერების ოჯახს ეკუთვნოდა. XIX საუკუნის დასაწყისში აიგო ხიდები, რომლებიც კუნძულს მატერიკთან აკავშირებდა. ამავე საუკუნის შუა ხანებში სტოკჰოლმის მოსახლეობამ თავისუფალი დროის სულ უფრო მეტი წლის გატარება დაიწყო ამ კუნძულზე, რასაც რამდენიმე დეკადაში ვილების თანდათანობით მშენებლობა მოჰყვა. 1910 წელს ლიდინგომ ურბანული დასახლების სტატუსი მიიღო, ამ დროისთვის მისი მოსახლეობა 4 500 ადამიანს ითვლიდა, 1926 წელს კი ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.
ლიდინგეს ყველაზე ცნობილი მკვიდრნი არიან ჯგუფ ABBA-ს წევრები — ბიორნ ულვეუსი და აგნეტა ფელტსკუგი.
ჭანდრების ღვთისმშობლის ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია (9 X 4 მ), ნაგები იყო ნატეხი ქვით. ხის ძელებით გადახურული შესასვლელი დასავლეთითაა. შებრტყელებული ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო თაღოვანი სარკმელია. ასეთივე სარკმელია დასავლეთით. საკურთხეველში ერთი შეისრულთაღიანი ნიშია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
სულდის ჭაობის აღკვეთილი
სულდის ჭაობის აღკვეთილი — აღკვეთილი ჯავახეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. მოიცავს ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის გარკვეულ ნაწილს. მისი საერთო ფართობი შეადგენს 320 ჰექტარს. დაარსდა 2011 წლის 22 მარტს.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს აღკვეთილები
Californication (ალბომი)
Californication — ჯგუფ Red Hot Chili Peppers-ის მეშვიდე სტუდიური ალბომი. იგი გამოვიდა 1999 წლის 8 ივნისს. ალბომს დიდი პოპულარობა ხვდა წილად, ძირითადად, სინგლების Around the World, Otherside, Scar Tissue და Californication დახმარებით.
მადაგასკარი
მადაგასკარი, ოფიციალურად მადაგასკარის რესპუბლიკა (მალაგ. Repoblikan'i Madagasikara, République de Madagascar) და თავდაპირველად ცნობილი, როგორც მალაგასის რესპუბლიკა — კუნძულოვანი სახელმწიფო ინდოეთის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, სამხრეთ-აღმოსავლეთი აფრიკის სანაპიროსთან, რომლისგანაც მოზამბიკის სრუტითაა გამოყოფილი. ქვეყანა მოიცავს კუნძულ მადაგასკარსა (მეოთხე უდიდესი კუნძული მსოფლიოში) და მრავალ მცირე პერიფერიულ კუნძულს. ფართობი — 587 041 კმ², მოსახლეობა — 21 842 167 ადამიანი. დედაქალაქი — ანტანანარივუ.
სუპერკონტინენტ გონდვანას პრეისტორიული დაშლის შედეგად, მადაგასკარი გამოეყო ინდოეთს დაახლოებით 88 მილიონი წლის წინ, რამაც განაპირობა კუნძულის ფლორისა და ფაუნის იზოლირებული განვითარება, რის გამოც მადაგასკარი არის უნიკალური ქვეყანა ბიომრავალფეროვნების თვალსაზრისით, რომლის ველური ბუნების 90 პროცენტზე მეტი ენდემურია და მთელ პლანეტაზე სხვაგან არსად გვხვდება, თუმცა კვლევებმა აჩვენეს, რომ მზარდი მოსახლეობისა და სხვა ეკოლოგიური პრობლემების გამო კუნძულის ეკოსისტემასა და უნიკალურ ველურ ბუნებას საფრთხე ემუქრება.
კუნძულზე ადამიანის პირველი დასახლებები გაჩნდა ძვ. წ. 350 წლიდან ახ. წ. 550 წლამდე პერიოდში ავსტრონეზიელების მიერ, რომლებიც კანოეებით ჩამოვიდნენ კუნძულ ბორნეოდან. დაახლოებით 1000 წლისათვის მათ შეუერთდა ბანტუს ხალხი, რომელიც მადაგასკარზე აღმოსავლეთ აფრიკიდან მოზამბიკის სრუტის გადალახვის შედეგად ჩავიდა. სხვა ეთნიკური ჯგუფები კუნძულზე დროთა განმავლობაში სახლდებოდნენ. თითოეულმა მათგანმა საკუთარი წვლილი შეიტანა ქვეყნის კულტურის ჩამოყალიბებაში. მადაგასკარის მოსახლეობას ხშირად ყოფენ თვრამეტ ან მეტ ქვეჯგუფად, რომლის უდიდეს ეთნოსსაც ცენტრალურ მთიან რეგიონებში მცხოვრები მერინას ხალხი წარმოადგენს.
XVIII საუკუნის ბოლომდე კუნძულს მართავდნენ სოციალურ-პოლიტიკური ალიანსები. XIX საუკუნის დასაწყისისათვის მადაგასკარის უმეტესი ნაწილი გაერთიანებული იყო, როგორც მადაგასკარის სამეფო, რომელსაც მერინელი დიდებულები მართავდნენ. სამეფო დაემხო 1897 წელს, როდესაც ფრანგმა კოლონიზატორებმა სამეფო ხელისუფლება გააუქმეს, ხოლო ქვეყანა საფრანგეთის კოლონიური იმპერიის ნაწილი გახადეს. მადაგასკარმა დამოუკიდებლობა 1960 წელს მოიპოვა. 1992 წლიდან ქვეყანა ოფიციალურად იმართება საკონსტიტუციო დემოკრატიის საფუძვლებზე დედაქალაქ ანტანანარივუდან.
2012 წლისათვის მადაგასკარის მოსახლეობა შეფასდა 22 მილიონზე მეტი ადამიანით, რომლის 90 პროცენტიც დღეში 2 დოლარზე ნაკლები შემოსავლის პირობებში ცხოვრობს. მალაგასიური და ფრანგული ქვეყნის ოფიციალური ენებია. მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი აღიარებს ტრადიციულ რელიგიას, ქრისტიანობას ან ორივეს გაერთიანებულ ვარიანტს. ეკოტურიზმი და სოფლის მეურნეობა, განათლებაში, ჯანდაცვასა და კერძო წარმოებაში ჩადებულ დიდ ინვესტიციებთან ერთად, მადაგასკარის განვითარების სტრატეგიის უმთავრესი ელემენტებია. 2014 წლისათვის ქვეყნის ეკონომიკა დაასუსტა ახლადშექმნილმა პოლიტიკურმა კრიზისმა, მოსახლეობის ცხოვრების დონე კი კვლავ დაბალი რჩება, რაც, გარკვეულწილად, გამოწვეულია ეკონომიკური სარგებლის მოსახლეობაზე არათანაბარი გადანაწილებით.
ეტიმოლოგია
მალაგასურ ენაში კუნძულ მადაგასკარს ეწოდება მადაგასიკიარე, ხოლო ხალხს მალაგასი. კუნძულის დასახელება „მადაგასკარი“ არ არის ადგილობრივი წარმოშობის. მისი პოპულარობა უკავშირდება ევროპელთა მიერ მის ფართო გამოყენებას შუა საუკუნეებში. სახელი მადაგეისკარი პირველად ფიქსირდება XIII საუკუნის ვენეციელი მოგზაურის მარკო პოლოს მემუარებში, როგორც სომალის პორტის, მოგადიშოს დამახინჯებული თარგმანი, რომელიც მარკო პოლომ კუნძულში აურია. 1500 წელს, წმინდა ლავრენტის ხსენების დღეს პორტუგალიელი მოგზაური დიოგო დიასი ჩავიდა კუნძულზე და მას სან ლორენცო (São Lourenço) უწოდა, თუმცა სახელის პოლოსეული ვარიანტი პოპულარობით სარგებლობდა და ფართოდ გამოიყენებოდა რენესანსის ეპოქის რუკებზე.
გეოგრაფია
მინი|მარცხნივ|მადაგასკარის ტროპიკული ტყეები. 592 800 კმ² ფართობით მადაგასკარი მსოფლიოს 47–ე უდიდესი ქვეყანაა და სიდიდით IV კუნძულია. ქვეყანა ძირითადად მდებარეობს სამხრეთის 12 და 26 განედებსა და აღმოსავლეთის 43–51 გრძედებს შორის. აღმოსავლეთით მეზობელ კუნძულებზე მდებარეობს საფრანგეთის რეიუნიონი და დამოუკიდებელი მავრიკი, ჩრდილო-დასავლეთით კომორის კუნძულების კავშირი და საფრანგეთის მაიოტა. დასავლეთით აფრიკის კონტინენტზე მდებარე უახლოესი სახელმწიფოა მოზამბიკი.
მადაგასკარი გონდვანას დაშლის შემდეგ მატერიკს დაახლოებით 135 მილიონი წლის წინ გამოეყო, ხოლო ინდოეთს დაახლოებით 88 მილიონი წლის წინ. შედეგად კუნძულის ბუნება შედარებით იზოლირებულ გარემოში ვითარდებოდა. აღმოსავლეთ ნაპირს მიუყვება ვიწრო ესკარპი, სადაც შემორჩენილია ტროპიკული დაბლობის ტყე.
კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში ზღვის დონიდან 750-1500 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს პლატო. ეს ცენტრალური ნაწილი არის მერინას ხალხის ისტორიული საცხოვრებელი რეგიონი, აქვე მდებარეობს დედაქალაქი ანტანანარივუც. ტერიტორია დაფარულია ბრინჯის ტერასებითა და სუბ-ნოტიო ტყეებით. კუნძულის დასავლეთი ნაწილის განსაკუთრებულად მშრალი მთიანი რეგიონი თანდათან ეშვება მოზამბიკის სრუტისკენ და ქმნის მანგროს ჭაობებს.
მადაგასკარის მაღალი მწვერვალები მდებარეობენ სამ ცნობილ მაღალმთიან მასივზე: მარუმუკუტრუ 2876 მეტრ სიმაღლეზე ცარატანანას მთიანეთში, რომელიც ქვეყნის ყველაზე მაღალი წერტილია, შემდეგ მოდის ბობის პიკი 2658 მეტრ სიმაღლეზე ანდრინგიტრას მთიანეთში და ციაფაჯავონა 2643 მეტრ სიმაღლეზე ანკარატრას მთიანეთში. აღმოსავლეთში პანგალანის არხი მდებარეობს ხელოვნური და ბუნებრივი ტბების ჯაჭვში, შეერთებული ფრანგების მიერ აღმოსავლეთ სანაპიროს სიღრმეში აშენებული და ამ სანაპიროს პარალელურად დაახლოებით 600 კმ-ზე მიმართული არხებით. დასავლეთის და სამხრეთის მხარე, რომელიც იმყოფება ცენტრალური მთიანეთის წვიმის ჩრდილში, მშრალი ფოთლოვანი, ეკლიანი ტყეების და უდაბნოს ბუჩქნარის ადგილებია. მოსახლეობის უფრო ნაკლები სიმჭიდროვის გამო, მადაგასკარის მშრალი ფოთლოვანი ტყეები უკეთესადაა შენარჩუნებული, ვიდრე აღმოსავლეთის წვიმის ტყეებში ან ცენტრალური პლატოს ბუნებრივ ტყეებში. დასავლეთ სანაპიროზე არსებობს ბევრი დაცული ნავსაყუდელი, მაგრამ მათი შლამით ამოვსება სერიოზული პრობლემაა, რომელიც გამოწვეულია ღვარცოფებით მდინარეების შიდა ეროზიის მაღალი დონის გამო.
კლიმატი
სამხრეთ-აღმოსავლური პასატებისა და მუსონების კომბინაცია ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით ქმნის წვიმების სეზონს, რომელსაც პერიოდულად ციკლონებიც ახლავს. მაისიდან ოქტომბრამდე შედარებით ცივი და მშრალი სეზონია. ინდოეთის ოკეანის გავლენით კუნძულის აღმოსავლეთი ნაწილი უფრო უხვ ნალექიანია, ამის წყალობით აღმოსავლეთში მრავლადაა წვიმის ტყეები. კუნძულის ცენტრალური ნაწილი შედარებით მშრალი და ცივია. დასავლეთი ნაწილი ყველაზე მშრალია, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი ეკუთვნის ნახევრად უდაბნოს ზონას. ტროპიკული ციკლონები მადაგასკარს ყოველწლიურად დიდ ზიანს აყენებენ. 2004 წლის ციკლონი გაფილო მადაგასკარის ისტორიაში დაფიქსირებულ ყველაზე მძლავრ ციკლონად ითვლება. შტორმმა 172 ადამიანი მოკლა, 214 260 საცხოვრებლის გარეშე დატოვა და ქვეყანას 250 მილიონი დოლარის ზარალი მიაყენა.
ისტორია
მინი|[[მეკობრეობა|მეკობრეების სასაფლაოები სენტ-მარიში.]]
ადრეული პერიოდი
არქეოლოგების უმეტესობა მიიჩნვს, რომ კუნძულზე პირველმოსახლეები ძვ. წ. 350 წლიდან ახ. წ. 500 წლებში მივიდნენ, ნაწილი მეცნიერების აზრით უძველესი ნამოსახლარები თარიღდება ახ. წ. 250 წლით. ამ მონაცემებით მადაგასკარი ყველაზე გვიან დასახლებული ტერიტორიაა. პირველი მოსახლეები კუნძულ კალიმანტანიდან კანოებით მოვიდნენ. ადრეული მოსახლეები სანაპირო ზოლში არსებულ წვიმის ტყეებს სოფლის მეურნეობის საწარმოებლად ჩეხდნენ. მათ ასევე გადააშენეს ისეთი ენდემური ჯიშები როგორიცაა: სუბფოსილური ლემური, სპილოსებრი ჩიტი, მალაგასური ჰიპოპოტამუსი. 600 წლისთვის ამ ახალმოსახლეებმა უკვე კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში დაიწყეს ტყეების გაჩეხვა. კუნძულს არაბი ვაჭრები პირველად VII-IX საუკუნეებში მიადგნენ. კუნძულზე ბანტუს ენაზე მოსაუბრე ემიგრანტები დაახლოებით 1000 წელს ჩავიდნენ. მათ კუნძულზე თან ზებუ ჩაიყვანეს.
1600 წლისთვის კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში მცხოვრებ ბეცილეოს ხალხს ირიგაციის სისტემა ჰქონდა განვითარებული. იმერინის სამეფოში ტერასული მებაღეობა დაახლოებით 1700 წლისთვის გავრცელდა. XVII საუკუნეში ზებუს გავრცელებამ გამოიწვია კუნძულის ცენტრალური ნაწილის, ტყოვანი ეკოსისტემიდან მდელოებად გარდაქმნა. მერინების ზეპირსიტყვიერებაში გადმოცემულია მათი შეჯახება კუნძულის ცენტრალურ რეგიონში მცხოვრებ ხალხთან, რომლებსაც ისინი ვაზიმბას უწოდებენ. სავარაუდოდ ვაზიმბად წოდებული ხალხი იყო კუნძულზე ჩამოსული პირველი პოლინეზიელების შთამომავალი, რომლებიც საბოლოოდ მერინების მეფეებმა XVI-XVII საუკუნეებში გაანადგურეს.
არაბები და ევროპელები
მადაგასკარი ინდოეთის სავაჭრო გზის მნიშვნელოვანი კვანძი იყო. მადაგასკარის შესახებ პირველი წერილობითი ცნობები მოიპოვება არაბულ წყაროებში, რომლებმაც დაახლოებით X საუკუნეში კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე შექმნეს სავაჭრო პოსტები. მათ ასევე შეიტანეს ისლამი, არაბული დამწერლობა, ასტროლოგია და სხვა კულტურული ელემენტები. ევროპელებთან კონტაქტი დაიწყო 1500 წლიდან, როდესაც პორტუგალიელმა კაპიტანმა დიოგუ დიაშმა იხილა კუნძული. პირველი ევროპული სავაჭრო პოსტები ფრანგებმა აღმოსავლეთ სანაპიროზე გვიან — XVII საუკუნეში დააარსეს.
მადაგასკარის სამეფო
მინი|მეფე [[ანდრიანამპუანიმერინა, (1787–1810).]] მადაგასკარის ცენტრალურ ნაწილში ადრეულ XVII საუკუნეში წარმოშობილი იმერინის სამეფო წარმოადგენდა შედარებით სუსტ სამეფოს, ვიდრე კუნძულის სანაპირო ზოლის სამეფოები. მას მერე, რაც ის XVIII საუკუნის დასაწყისში მეფე ანდრიამასინაბალუნმა თავის ოთხ შვილს გაუნაწილა, მისი განვითარება კიდევ უფრო შენელდა. თითქმის საუკუნოვანი ომების შემდეგ 1793 წელს მეფე ანდრიანამპუანიმერინმა (1787–1810) სამეფო ისევ გააერთიანა. მან თავისი გავლენა მალევე მეზობელ სათავადოებზეც გაავრცელა. მისი მისწრაფება დაემორჩილებინა მთელი კუნძული შეასრულა მისმა შვილმა და მემკვიდრემ რადამა I-მა (1810–28), რომელიც ინგლისმა მადაგასკარის მეფედ აღიარა.