cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რომის რესპუბლიკა
მესამე პუნიკური ომი
სანამ რომის ყურადღება აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთზე იყო მიპყრობილი, კართაგენმა ეკონომიკური აღორძინება დაიწყო. მარკუს პორციუს კატონი (უფროსი) ფიქრობდა, რომ კართაგენის ასეთი გაძლიერება საშიში იყო და საჭიროდ მიაჩნდა ახალი პუნიკური ომის დაწყება. იგი ყოველ თავის გამოსვლას ასრულებდა სიტყვებით: Ceterum censeo Carthaginem esse delendam „მაინც ვფიქრობ, რომ კართაგენი უნდა გავანადგუროთ“.
thumb|left|კართაგენის ნანგრევები ომის დაწყების საბაბად გამოიყენეს კართაგენსა და ნუმიდიელებს შორის შეტაკება, მიუხედავად იმისა, რომ კართაგენი დამარცხდა, ეს მაინც იყო ძვ. წ. 201 წლის შეთანხმების დარღვევა. რომაელებმა ჯერ მთელი იარაღის ჩაბარება მოსთხოვეს კართაგენელებს, როდესაც ეს პირობა შესრულდა, უბრძანეს მოსახლეობას დაეტოვებინათ ქალაქი, რადგან იგი უნდა დანგრეულიყო. კართაგენელები გამაგრდნენ ქალაქში. 149 წელს რომაელებმა ქალაქს ალყა შემოარტყეს, ალყაში კართაგენი 2 წელიწადზე მეტი იყო. ძვ. წ. 147 წელს რომაელების ჯარს სათავეში ჩაუდგა კორნელიუს სციპიონ ემილიანუსი, სციპიონ აფრიკელის შვილიშვილი. ძვ. წ. 146 წლის გაზაფხულზე დაიწყეს ქალაქის შტურმი. ქუჩებში ბრძოლები ერთი კვირა გაგრძელდა, ხოლო კართაგენელების დამარცხების შემდეგ სენატმა გადაწყვიტა ქალაქის განადგურება. კართაგენი 16 დღე იწვოდა, რის შემდეგაც ეს ადგილი რომაელებმა დაწყვევლილად გამოაცხადეს, ხოლო კართაგენის ტერიტორია აფრიკის პროვინციას შეუერთეს. ძვ. წ. 133 წელს რომაელებმა საბოლოოდ დაიმორჩილეს ესპანეთის კართაგენის ნაწილიც.
რესპუბლიკის კრიზისი
პუნიკური ომების შემდეგ რომის ტერიტორიები თითქმის მთელ ხმელთაშუა ზღვისპირეთს მოიცავდა, მაგრამ სახელმწიფო წყობა, რომელიც ჩამოყალიბდა მაშინ, როდესაც რომი ჯერ კიდევ ქალაქი-სახელმწიფო იყო, უვარგისი აღმოჩნდა ახალშობილი იმპერიისთვის. რომს ამ დროს 9 პროვინცია ჰქონდა, ამ პროვინციების მართვის ერთიანი პრინციპი კი არ არსებობდა. ყოველი ახალი მმართველი გამოსცემდა ედიქტს, რომელშიც იტყობინებოდა, თუ როგორ აპირებდა პროვინციის მართვას. მმართველი ინიშნებოდა 1 წლის ვადით, იგი არ იყო ვალდებული პასუხი ეგო ცენტრალური ხელისუფლების წინაშე, ამგვარად პროვინციის მოსახლეობას არ ჰქონდა არანაირი საშუალება ეჩივლა მმართველის უსამართლობაზე.
რომის ლეგიონებში მსახურობის უფლება ჰქონდათ მხოლოდ თავისუფალ რომის მოქალაქეებს, ვისაც საკუთარი თავის იარაღით უზრუნველყოფა შეეძლო. II საუკუნის მეორე ნახევარში კი იტალიაში დიდმა მიწათმფლობელებმა შთანთქეს მცირე და საშუალო მიწათმფლობელების დიდი ნაწილი, ამგვარად იმპერიის ზრდასთან ერთად მოხდა ლეგიონებში მსახურობის მქონე მოქალაქეების რაოდენობის შემცირება. ამ დროისთვის კრიზისმა უკვე ისეთი სახე მიიღო რომ მისი იგნორირება შეუძლებელი გახდა.
სციპიონუს ემილიანუსმა და ტიბერიუს სემპრონიუს გრაკხუსმა შემოიტანეს სენატში მიწების გადანაწილების პროექტი, რათა შეზღუდულიყო დიდი ლატიფუნდიების მიწების ზომები და ჩამოჭრილი ჭარბი ნაკვეთები თავიდან გადანაწილებულიყო თავისუფალ ხალხს შორის. მაგრამ ეს პროექტი არ მიიღეს მდიდარმა სენატორებმა და დიდმა მიწათმფლობელებმა, ხოლო სახალხო კრებაზე პროექტმა ხმების უმრავლესობით გაიმარჯვა. დაინიშნა აგრარული კომისია, რომელსაც უნდა შეესწავლა ეს საკითხი და ლატიფუნდიებისთვის ჩამოჭრილი მიწები გადაენაწილებინა ღარიბ მიწათმფლობელებს შორის. მდიდარი მიწათმფლობელები არ შეეგუვნენ ამას და ტიბერიუსის ტრიბუნად მეორე ვადით არჩევნებზე ფორუმს შეუსიეს შეიარაღებული ხალხი. დაიწყო ხელჩართული ბრძოლა, რომელშიც ტიბერიუსი და მისი 400 მომხრე მოკლეს. thumb|left|ტიბერიუს სემპრონიუს გრაკხუსი
მიუხედავად ამისა, სენატმა ვერ გაბედა ტიბერიუსის მიერ შექმნილი აგრარული კომისიის დაშლა. ძვ. წ. 123 წელს ტიბერიუსის მომხრეებმა ტრიბუნად აირჩიეს მისი უმცროსი ძმა გაიუს სემპრონიუს გრაკხუსი. გაიუსმა სენატში შეიტანა პროვინციების კოლონიზაციის კანონი, მან შესთავაზა დანგრეული კართაგების ადგილზე კოლონიის შექმნა, სადაც რომაელ პლებეებს დაურიგებდნენ მიწებს. ეს წინადადება მოიწონეს როგორც პლებეებმა, ასევე მხედრებმა. ამის შემდეგ მან შემოიტანა პროექტი, რომლის მიხედვითაც იტალიკებს უნდა მინიჭებოდათ რომის მოქალაქეობა. ამ წინადადებამ მის მომხრეებში განხეთქილება გამოიწვია. ამის შემდეგ გაიუსი ისევე მოაკვლევინეს ამ პროექტის მოწინააღმდეგეებმა, როგორც მისი უფროსი ძმა.
ძვ. წ. 111 წელს სენატმა გამოსცა კანონი, რომელმაც გრაკხუსების რეფორმებს ხაზი გადაუსვა. ამ კანონის მიხედვით აგრარული კომისიის მიერ დარიგებული მიწების გაყიდვა გახდა შესაძლებელი. ამან გამოიწვია მიწების დიდ მიწათმფლობელებში კიდევ უფრო მეტად კონცენტრაცია.
გრაკხუსების მოძრაობის ჩახშობის მერე რომში ფართოდ გაიშალა ოპტიმატების (მდიდარი მიწათმფლობელების) და პოპულარების (პლებეების მომხრეების) ბრძოლა. არც ერთ პარტიას არ ჰქონდა არც კონკრეტული პროგრამა არც მუდმივი ხელმძღვანელები, ხშირად ხდებოდა ერთი პარტიიდან მეორეს მხარეს გადასვლა, ეს განპირობებული იყო კლიენტურის ინსტიტურით და პირადი ნაცნობობით.
დიქტატორი სულა და მარიუსი
thumb|150px|გაიუს მარიუსი ორ პარტიას შორის დაპირისპირების გამწვავება გამოიწვია აფრიკაში განვითარებულმა მოვლენებმაც. კართაგენის ყოფილ ტერიტორიაზე დასახლებულ რომაელ კოლონისტებსა და მეზობელ ნუმიდიელებს შორის მოხდა შეიარაღებული კონფლიქტი. ძვ. წ. 112 წელს პოპულარებმა აიძულეს სენატი, გამოეცხადებინა ომი ნუმიდიის მეფისთვის, იუგურთასთვის. ამ ომში თავი გამოიჩინა ახალგაზრდა და ნიჭიერმა მხედართმთავარმა გაიუს მარიუსმა. ძვ. წ. 105 წელს, იუგურთას დამარცხების შემდეგ კი მისი პოპულარობა საგრძნობლად გაიზარდა. ძვ. წ. 107 წელს იგი აირჩიეს კონსულად. მარიუსმა ჩაატარა სამხედრო რეფორმა, რომელმაც რომის შემდგომ ისტორიაზე ძლიერი გავლენა იქონია.
ამ რეფორმის თანახმად, ჯარში ნებისმიერ ბრძოლისუნარიან მამაკაცს შეეძლო წასვლა. მათ 16 წელი უნდა ემსახურათ, რის შემდეგაც ყოველი ვეტერანი მიიღებდა მიწას. ამავე დროს მარიუსი ჯარისკაცებს დაპირდა ომებში მოპოვებული ნადავლის განაწილებას. ამით მრავალი გაღატაკებული რომაელი მოიხიბლა. მარიუსის არმიამ თავი გერმანულ ტომებთან ომში წარმატებით გამოიჩინა.
ამ დროს სიტუაცია იტალიაში უფრო და უფრო დაიძაბა. სიცილიაში ძვ. წ. 104 და ძვ. წ. 101 წლებში ზედიზედ ორჯერ მოხდა მონათა აჯანყება, რომლის ჩახშობაც რომაელებს ძალიან გაუჭირდათ. მეორე აჯანყებას იქაური პლებსი და თავისუფალი პროლეტარებიც შეუერთდნენ. ძვ. წ. 100 წელს მარიუსი მეექვსედ გახდა კონსული. ის და მისი მომხრეები გრაქხების რეფორმის გაგრძელებას შეუდგნენ, მაგრამ ისინი ძირითადად მარიუსის ვეტერანებს ეყრდნობოდნენ, რომლებსაც უნდა მიეღოთ მიწები. ამრიგად სახალხო კრებაზე კანონი მიიღეს. ამ კანონში ერთ-ერთი პუნქტის მიხედვით სენატორებს უნდა დაეფიცათ, რომ ისინი არ შეეწინააღმდეგებოდნენ რეფორმის განხორციელებას.
thumb|left|150px|ახ. წ. III საუკუნის ვერცხლის მონეტა მგლის გამოსახულებით, რომელმაც ლეგენდის თანახმად, რომულუსი და რემუსი გამოკვება მარიუსის ვეტერანებმა მიიღეს მიწები, მაგრამ შემდეგ რეაქციულმა ძალებმა ისევ იმარჯვეს და მარიუსს მოუწია რომიდან წასვლა. ამასთან ერთად წამოიჭრა ახალი პრობლემა — მდიდარ იტალიკებს სურდათ რომის მოქალაქეობის მიღება. ძვ. წ. 91 წელს სახალხო ტრიბუნმა ლივიუს დრუზმა სცადა გამოეცა მათ მხარდასაჭერად კანონი, რათა აღედგინა ძლიერი რესპუბლიკა ძლიერი მიწათმფლობლებითა და მრავალრიცხოვანი გლეხობით, მთელი იტალიის მოსახლეობა შეიკრიბა ამ კანონის მხარდასაჭერად, მაგრამ სენატორებმა მოაკვლევინეს დრუზი, რითიც იტალიკების განრისხება გამოიწვიეს. ძვ. წ. 90 წელს დაიწყო აჯანყება, რომელიც ისტორიაში „მოკავშირეთა ომის“ სახელწოდებით შევიდა. რომისთვის ეს მძიმე დარტყმა იყო, რადგან ლეგიონების დიდ ნაწილს იტალიკები შეადგენდნენ. სენატს მოუწია დათმობაზე წასვლა, 90 წლის ბოლოს გამოიცა კანონი, რომლის მიხედვითაც იტალიკები, რომლებმაც რომის ერთგულება შეინარჩუნეს ხდებოდნენ რომის მოქალაქეები. ძვ. წ. 88 წელს კი გამოიცა კანონი, რომლითაც ყველა იტალიკი ვინც განიარაღდებოდა მიიღებდა მოქალაქეობას.
რომაელებმა მოახერხეს აჯანყების ჩახშობა, მაგრამ მათ მოუწიათ იტალიკების მოთხოვნების დაკმაყოფილება. ახალი მოქალაქეებისგან შეადგინეს 10 ახალი ტრიბი. ახალი დაპირისპირების საბაბი გახდა ის, თუ ვის უნდა ეხელმძღვანელა პონტოსთან დაწყებულ ომში. მარიუსმა მოიპოვა ახალი ტრიბებისა და პლებსის მხარდაჭერა, მაგრამ ლუციუს კორნელიუს სულამ ალყა შემოარტყა რომს და სენატი აიძულა მისთვის დაეთმო ამ ომში მხედართმთავრობა. სულამ სენატს ახალი კანონები შემოაღებინა, რომლის მიხედვითაც სახალხო კრებისა და ტრიბუნების ძალაუფლება ძალიან შემცირდა. 88 წელს კონსულების არჩევნებზე სულას მცდელობების მიუხედავად, მასთან ერთად გაიმარჯვა ლუციუს კორნელიუს ცინამ, რომელიც მარიუსის მომხრე იყო.
ამის შემდეგ სულა გაემგზავრა პონტოელებთან საომრად, რადგან გაძლიერებულმა პონტოს სამეფომ დაიწყო მცირე აზიასა და ელადაში რომაული ქალაქების დაპყრობა. მარიუსი კვლავ დაბრუნდა რომში, მან და ცინამ განაგრძეს რეფორმების განხორციელება. მათ მხარი არა მარტო გაღარიბებულმა მოსახლეობამ დაუჭირა, არამედ მონებმაც. რომში მონები აჯანყდნენ და მარიუსს შეუერთდნენ, სენატმა ამის შეჩერება ვერაფრით შეძლო. მარიუსმა დაიწყო თავისი მოწინააღმდეგეების სასტიკი დევნა, მაგრამ მარიუსი ამ მოვლენების შემდეგ მალე მოკვდა, მალე კი ცინაც მოკლეს აჯანყებულმა ჯარისკაცებმა.
ამასობაში კი სულამ დაამარცხა მითრიდატე VI, ზავის თანახმად ამ უკანასკნელმა დათმო მცირე აზიასა და ელადაში მიტაცებული ტერიტორიები და მიიღო „რომის მეგობრისა და მოკავშირის“ სტატუსი. ამის შემდეგ სულა დაბრუნდა იტალიაში. ძვ. წ. 82 წელს სულა გახდა დიქტატორი განუსაზღვრელი ვადით. მისი მიზანი იყო აღედგინა გრაქჰების რეფორმამდელი წყობა, მაგრამ მოცემულ სიტუაციაში ეს შეუძლებელი იყო. ძვ. წ. 79 წელს მას მოუწია ძალაუფლებაზე უარის თქმა, ხოლო ძვ. წ. 78 წელს იგი გარდაიცვალა.
სულასა და მარიუსის მომხრეებს შორის ბრძოლები გაგრძელდა არა მარტო იტალიაში, არამედ ესპანეთშიც. ამ დაპირისპირების ჩახშობა მოგვიანებით პომპეუსმა მოახერხა.
ძვ. წ. 70-იან წლებში სოციალური პრობლემები კიდევ უფრო გაიზარდა, ძვ. წ. 74 წელს მოხდა ისტორიაში ყველაზე კარგად ცნობილი მონების აჯანყება სპარტაკის მეთაურობით. ამ აჯანყების ჩახშობა რომაელებს ძალიან გაუჭირდათ, პომპეუსმაც ვერ მოახერხა სპარტაკის დამარცხება ძვ. წ. 70 წელს. აჯანყება ჩაახშეს მხოლოდ სპარტაკის დაღუპვის შემდეგ.
იულიუს კეისარი და პირველი ტრიუმვირატი
thumb|150px|left|იულიუს კეისარი ძვ წ. 70-იანი წლებისთვის პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოვიდა პოპულარების ახალი ლიდერი გაიუს იულიუს კეისარი. იგი მარიუსს ენათესავებოდა, ხოლო მისი მეუღლე ცინას ოჯახიდან იყო, ამგვარად კეისარი მარიუსის რეფორმების აქტიური მხარდამჭერი იყო. მისმა პოპულარობამ იმდენად იმატა, რომ გნეუს პომპეუსი მის მხარეს გადავიდა.
ძვ. წ. 70 წელს პომპეუსი და მარკუს კრასუსი აირჩიეს კონსულებად. მათ დაუბრუნეს სახალხო ტრიბუნებს უწინდებური ძალაუფლება და აღადგინეს სულამდელი სასამართლოები. მიუხედავად თანაკონსულობისა, კრასუსი და პომპეუსი ერთმანეთის მტრები იყვნენ.
ამ დროს ხმელთაშუა ზღვაში პირატობა ძალიან მომძლავრებული იყო. ეს რომის ვაჭრობას ძალიან სერიოზულ პრობლემებს უქმნიდა. პომპეუსს მიენიჭა სპეციალური უფლებამოსილება რათა გაენადგურებინა პირატები. სამ თვეში იგი წარმატებით გაუმკლავდა ამ ამოცანას.
ძვ. წ. 73 წელს მითრიდატე პონტოელთან მესამე ომი დაიწყო. იგი შეიჭრა რომაულ მცირე აზიაში, მაგრამ ამ უკანასკნელებმა ლუციუს ლუკულუსის მხედართმთავრობით განდევნეს მითრიდატე, შეიჭრნენ პონტოში და წაართვეს მას ტერიტორიები. მითრიდატე გაიქცა პონტოდან და თავი სომხეთს შეაფარა. ძვ. წ. 69 წელს კი დაიწყო საომარი მოქმედებები სომხეთის წინააღმდეგ, მაგრამ მითრიდატემ დაამარცხა ისინი. ამის შემდეგ პომპეუსის მეთაურობით რომის ჯარებმა დაამარცხეს მითრიდატე, რომელმაც ამჯერად თავი კოლხეთის სამეფოს შეაფარა. მალე იგი ისევ დაბრუნდა პონტოში, მაგრამ იქ მის წინააღმდეგ აჯანყდნენ და ძვ. წ. 63 წელს მითრიდატემ მოიკლა თავი.
ეს არ აწყობდათ გაძლიერებულ პოპულარებს, რომლის ლიდერებიც კეისარი და კრასუსი იყვნენ. ოპტიმალების ლიდერი ამ დროისთვის გახდა მარკუს ტულიუს ციცერონი, მას დაუპირისპირდა ლუციუს სერგიუს კატილინა, რომელიც ოდესღაც სულას მომხრე იყო, მაგრამ ახლა სახელმწიფო გადატრიალებას გეგმავდა მოსახლეობის უღარიბეს ფენაზე დაყრდნობით. ციცერონმა შეძლო ამ აჯანყების წინასწარ ჩახშობა, რის შემდეგაც კატილინა რომიდან გაიქცა.
პომპეუსი ტრიუმფით დაბრუნდა რომში. მას აღმოსავლეთში გავლენის შესანარჩუნებლად სჭირდებოდა რომ სენატს დაემტკიცებინა მის მიერ იქ გატარებული ღონისძიებები, მაგრამ სენატს არ სურდა მისი გავლენის გაძლიერება. ამავე პერიოდში ესპანეთიდან დაბრუნდა კეისარი, რომელიც აპირებდა 59 წლის არჩევნებში კონსულობის მოპოვებას. ამრიგად, შეიქმნა არაფორმალური ალიანსი, რომელიც ისტორიაში პირველი ტრიუმვიტარის სახელით შევიდა. კავშირის გასამყარებლად კეისარმა პომპეუსს საკუთარი ქალიშვილი შერთო ცოლად.
კონსულობის ვადის ამოწურვის შემდეგ ტრიუმვირებმა მოახერხეს შემდეგ ვადაზე თავისი ხალხი გაეყვანათ კონსულებად, ხოლო კეისარმა 5 წლით მიიღო გალიაში მმართველობა, ეს მას ჯარის შეკრების უფლებას აძლებდა. ახალ ადგილას კეისარმა დაიწყო რომის ძალაუფლების გამაგრება. ეს პერიოდი ისტორიაში გალური ომების სახელწოდებით არის ცნობილი. რომში დაძაბულობა მაინც გრძელდებოდა. ძვ. წ. 56 წელს ტრიუმვირები შეიკრიბნენ ქალაქ ლუკაში, აქ მოილაპარაკეს რომ კრასუსი და პომპეუსი ისევ უნდა გამხდარიყვნენ, რის შემდეგაც პომპეუსს უნდა მიეღო მმართველობა ესპანეთსა და აფრიკაში, მას ლეგატების მეშვეობით უნდა ემართა, თვითონ კი რომში დარჩენილიყო, ხოლო კრასუსს უნდა მიეღო აღმოსავლეთი და პართიის წინააღმდეგ ომისთვის დაეწყო მზადება.
კეისარის უფლებამოსილება გალიაში კიდევ 5 წლით გაუგრძელდა. მან გალია რომის პროვინციათ გამოაცხადა, გერმანული ტომები რეინს იქით გაყარა და გაილაშქრა ბრიტანეთისკენ.
სამოქალაქო ომი
ძვ. წ. 54 წელს გარდაიცვალა კეისარის შვილი, პომპეუსის მეუღლე იულია, რამაც კეისარსა და პომპეუსს შორის კავშირის დარღვევა გამოიწვია. ტრიუმვირატი ძვ. წ. 53 წელს დაიშალა. პართიელებთან ომში დაიღუპა კრასუსი. პომპეუსი არ იყო კეისარის პოპულარობის ზრდით კმაყოფილი და ძვ. წ. 52 წელს გადავიდა ოპტიმალების მხარეს. იგი აირჩიეს კონსულად და პირველად ისტორიაში იგი გახდა კონსული კოლეგის გარეშე — პრაქტიკულად დიქტატორი. მან კეისრის მომხრეების წინააღმდეგ რეპრესიები დაიწყო. გალიის დამარცხების შემდეგ კეისარმა გადაწყვიტა ძვ. წ. 49 წელს კონსულობის არჩევნებში მიეღო მონაწილეობა, მაგრამ პომპეუსმა გამოსცა კანონი, რომლის მიხედვითაც კეისარს ლეგიონების დათხოვნამდე არ შეეძლო არჩევნებში მონაწილეობის მიღება. ამავე დროს კეისართან დახმარების სათხოვნელად სახალხო ტრიბუნები მივიდნენ, ამან კეისარს პომპეუსთან ომის დაწყების საბაბი მისცა.
49 წლის 10 იანვარს კეისარმა გადმოლახა მდინარე რუბიკონი (რომელიც იტალიას და გალიას ჰყოფდა) და განაცხადა „alea iacta est“ - „წილი ნაყარია“. სამოქალაქო ომი დაიწყო.
უპირველეს ყოვლისა, კეისარმა დაამარცხა პომპეუსის მომხრეები ესპანეთში, შემდეგ მან გადასხა ჯარები ეპიროსში, სადაც ბევრმა ქალაქმა მას დაუჭირა მხარი. გადამწყვეტი ბრძოლა შედგა ქალაქ თარსალუსთან, 9 აგვისტოს, რომელშიც კეისარმა სასტიკად დაამარცხა პომპეუსი. ეს უკანასკნელი გაიქცა ეგვიპტეში, სადაც იგი მოკლეს.
კეისარი თავისი ლაშქრით გაემართა ეგვიპტისკენ, სადაც მძიმე ბრძოლის შედეგად დაამარცხა მცირეწლოვანი პტოლომეუსი და ტახტზე მისი და კლეოპატრა აიყვანა. მოგვიანებით კლეოპატრამ მისგან შვილი გააჩინა, რომელსაც პტოლომეუს კეისარი დაარქვა. ამის შემდეგ იგი მცირე აზიისკენ გაემართა, სადაც ძვ. წ. 47 წელს სწრაფად დაამარცხა მითრიდატეს ვაჟი ფარნაკუსუს II. ამ დროიდან დამკვიდრდა მისი ცნობილი ფრაზა „veni, vidi, vici“ - „მიველ, ვნახე, დავამარცხე“.
დასავლეთ აფრიკაში ჯერ კიდევ იყვნენ პომპეუსის მხარდამჭერები, მისი მოკავშირე, ნუმიდიის მეფე იუბა. ქალაქ თაფსუსთან ბრძოლისას პომპეუსის მომხრეები საბოლოოდ დამარცხდნენ. იუბამ და კატონმა თავი მოიკლეს, რის შემდეგაც ნუმიდია რომის პროვინციად გამოცხადდა.
სამოქალაქო ომი დასრულდა ესპანეთში პომპეუსის შვილების აჯანყების ჩახშობით. ძვ. წ. 45 წელს მუნდასთან ბრძოლისას კეისარმა გაიმარჯვა. გნეუს პომპეუს უმცროსი ბრძოლაში დაიღუპა, ხოლო მისმა ძმამ სექსტუსმა დროებით შეწყვიტა ბრძოლა.
კეისარის დიქტატურა და მკვლელობა
ერთპიროვნული მმართველობის მიღების შემდეგ, კეისარმა უხეშად და უპრეცედენტოდ დაარღვია რესპუბლიკური ტრადიციები, 45 წელს მან საკუთარი თავს 10 წლიანი დიქტატურა და ცენზორის ძალაუფლება მიანიჭა.
კეისარის დიქტატურის დროს მოხდა პროვინციების მმართველობის სისტემის შეცვლა და ფართო კოლონიზაცია. მან უხვად დაურიგა პროვინციებში თავის მომხრეებს რომაული და ლათინური მოქალაქეობა. მან გაზარდა სენატორთა რაოდენობა 900-მდე და შექმნა ახალი მაგისტრატურები. კეისარს Pater Patriae (ქვეყნის მამა) უწოდეს. კეისარმა საგრძნობლად შეზღუდა სენატის პოლიტიკური ძალაუფლება, რითაც მათი უკმაყოფილება გამოიწვია. მან პართიის წინააღმდეგ ლაშქრობის მზადება დაიწყო, რაც წარმატების შემთხვევაში მის პოპულარობას და გავლენას კიდევ უფრო გაზრდიდა. სენატორებს ეშინოდათ რომ კეისარი მათ აიძულებდა მის მეფედ აღიარებას. კეისარმა ასევე მოახდინა კალენდრის რეფორმა და მთვარის კალენდარი მზის კალენდრით შეცვალა, რომელსაც იულიანური კალენდარი ეწოდა და მხოლოდ XVI საუკუნეში შეიცვალა გრიგორიანული კალენდრით, ხოლო მართლმადიდებლური ეკლესია მას აქამდე იყენებს.
უკმაყოფილო სენატორების 60 კაციანი ჯგუფი გაერთიანდა გაიუს კასიუს ლონგინუსისა და მარკუს იუნიუს ბრუტუსის გარშემო. მათ მოაწყეს შეთქმულება რესპუბლიკის გადასარჩენად, რომელიც ძვ. წ. 44 წლის 15 მარტს სენატში კეისარის მკვლელობით დასრულდა.
მეორე ტრიუმვირატი — ოქტავიანე
კეისარის სიკვდილის შემდეგ კონსული მარკუს ანტონიუსი გამოვიდა სენატის წინაშე და განუმარტა, რომ კეისარის ტირანად ცნობა გამოიწვევდა მისი ყველა განკარგულების გაუქმებას, რაც სახელმწიფოსთვის მძიმე შედეგებს იქონიებდა, ციცერონმა კი სენატს კომპრომისული გადაწყვეტილება შესთავაზა — კეისარი ტირანად არ გამოეცხადებინათ, მაგრამ არც მისი მკვლელები დაესაჯათ. მიუხედავად ამ გადაწყვეტილებისა, კასიუსს და ბრუტუსს საბერძნეთში მოუწიათ გაქცევა, რადგან რომაელებმა კეისარის დაკრძალვის შემდეგ შეთქმულთა სახლების რბევა დაიწყეს.
ანტონიუსი კეისარის პრინციპებზე დაყრდნობით უფრო და უფრო მეტ ძალაუფლებას იკრეფდა, რითიც რესპუბლიკელების უკმაყოფილება გამოიწვია. ამავდროულად, მას კეისარის მომხრეებიც განუდგნენ, ისინი ანტონიუსს კეისარის მკვლელებთან თანამშრომლობაში დებდნენ ბრალს. მათი ახალი ლიდერი გახდა კეისარის დის შვილიშვილი 19 წლის ოქტავიანე, რომელსაც ასევე ციცერონი აქტიურად უჭერდა მხარს.
თავიდან ანტონიუსსა და ოქტავიანეს შორის უთანხმოება იყო, ანტონიუსი გალიაში წავიდა და მარკუს ემილიუს ლეპიდუსთან ერთად ოქტავიანეს წინააღმდეგ ჯარების შეკრება დაიწყო. ძვ. წ. 43 წელს ოქტავიანემ დაამარცხა ანტონიუსი, მაგრამ ამის შემდეგ სენატორებმა სცადეს ოქტავიანეს გვერდის ავლით უწინდელი ძალაუფლების აღდგენა. ამ მიზეზების გამო მან გაწყვიტა სენატსა და ოპტიმალებთან კავშირი და იმავე წლის ოქტომბერში, ქალაქ ბონინში შეხვდა ანტონიუსს და ლეპიდუსს, სადაც მათ ხელშეკრულება დადეს. ეს კავშირი ისტორიაში მეორე ტრიუმვირატის სახელით შევიდა.
thumb|left|150px|ოქტავიან ავგუსტუსი, ბრინჯაოს ქანდაკება ათენის არქეოლოგიის მუზეუმიდან ტრიუმვირებმა გაიყვეს დასავლეთ პროვინციები და განიზრახეს კასიუსის და ბრუტუსის წინააღმდეგ ომის დაწყება. რომში დაბრუნებისთანავე მათ დაიმტკიცეს აღებული უფლებამოსილებები და გამოაცხადეს პროსკრიპციები. პროსკრიპციულ სიებში პირველი ადგილი ციცერონმა დაიკავა, ამ სიებში ასევე შევიდნენ კეისარის მოწინააღმდეგეები და ტრიუმვირების მტრები.
ანტონიუსის ჯარი რესპუბლიკელების არმიას, რომელსაც სათავეში ბრუტუსი და კასიუსი უდგნენ, მაკედონიის ქალაქ ფილიპიასთან შეხვდა. ძვ. წ. 42 წლის 23 ოქტომბერს რესპუბლიკელები დამარცხდნენ და ბრუტუსმა და კასიუსმა თავი მოიკლეს.
ამ გამარჯვების შემდეგ ტრიუმვირებმა თავიდან გაიყვეს პროვინციები, ლეპიდუსი წავიდა აფრიკაში და მალევე ჩამოშორდა პოლიტიკას, ოქტავიანე დაბრუნდა რომში, ხოლო ანტონიუსი წავიდა აღმოსავლეთისკენ. კილიკიაში იგი კლეოპატრას შეხვდა, რომელსაც სურდა რომის ახალ მმართველობასთანაც გაეგრძელებინა ის ურთიერთობა რაც კეისართან ჰქონდა, თან ანტონიუსის დახმარებით გაეფართოვებინა ეგვიპტე.
ძვ. წ. 40 წელს ანტონიუსმა და ოქტავიანემ ქალაქ ბრუნდისიუმში დადეს ახალი ხელშეკრულება, რომლის გასამყარებლად ანტონიუსმა ოქტავიანეს და მოიყვანა ცოლად. ოქტავიანემ კი არისტოკრატიასთან დასაახლოვებლად მოიყვანა სახელგანთქმული არისტოკრატის ლივიუს დრუზუსის შვილი და არანაკლებ წარჩინებული არისტოკრატის კლავდიუს ნერონის ყოფილი ცოლი ლივია. იგი ხალხს დაპირდა რომ ანტონიუსის აღმოსავლეთიდან დაბრუნებისას ისინი გადადგებოდნენ თანამდებობებიდან და აღადგენდნენ რესპუბლიკას.
ანტონიუსი ამ დროს პართიელებთან ომით იყო დაკავებული, რომელიც მან სამარცხვინოთ წააგო და წავიდა ევგიპტეში, სადაც, მიუხედავად იმისა, რომ უკვე ჰყავდა ცოლი, კლეოპატრაზე იქორწინა და აღმოსავლეთი პროვინციები მის შვილებს უძღვნა. მისმა განქორწინებამ ოქტავიასთან და ანდერძის გამოქვეყნებამ, რომლითაც იგი ითხოვდა მის ალექსანდრიაში დაკრძალვას, რომში დიდი უკმაყოფილება გამოიწვია და გააქარწყლა რომში მისი პოპულარობა. ანტონიუსსა და ოქტავიანს შორის კავშირი შეწყდა.
ოქტავიანე ფლოტით გაემართა ანტონიუსთან საომრად და ამ ომის პირველივე საზღვაო ბრძოლამ ძვ. წ. 31 წლის 2 სექტემბერს აქციუმის კუნძულებთან განაპირობა ომის ბედი. ანტონიუსის და კლეოპატრას ფლოტი მთლიანად განადგურდა. ძვ. წ. 30 წლის ზაფხულში ანტონიუსმა და კლეოპატრამ თავი მოიკლეს. ოქტავიანემ ეგვიპტე შეუერთა რომის იმპერიას. ამით სამოქალაქო ომები დასრულდა.
რესპუბლიკის დასასრული — იმპერიად გარდაქმნა
სამოქალაქო ომების დასრულების შემდეგ რომში უკვე აღარავინ აღარ დარჩა ვინც ოქტავიანეს წინ აღუდგებოდა. მან კი როგორც კეისარის შვილობილმა მოიპოვა აბსოლუტური ძალაუფლება. რესპუბლიკური მართვის ინსტიტუტები არ მოშლილა, მაგრამ მათ უკვე აღარ ჰქონდათ უწინდებური მნიშვნელობა. ოქტავიანემ „გაფილტრა“ სენატი და იგი თავისი მომხრეებით შეავსო. რომაელები ძალიან გადაიღალნენ გაუთავებელი სამოქალაქო ომებით და ამიტომ წყნარად აღიქვეს ფაქტი რომ ძალაუფლება მხოლოდ ერთი ადამიანის ხელში იყო კონცენტრირებული. ძვ. წ. 27 წელს სენატმა მას უბოძა ავგუსტუსის წოდება, რაც ლათინურად პატივცემულს ნიშნავს. ოქტავიანემ სიფრთხილის გამო არ აიღო მეფის ტიტული, არამედ არჩია პირველი მოქალაქე princeps და იმპერატორი, ამ უკანასკნელი ტიტულით რომაელი ჯარისკაცები გამარჯვებულ მხედართმთავრებს აჯილდოვებდნენ.
ასე დაიბადა რომის იმპერია რესპუბლიკის ნაცვლად. როდესაც ოქტავიანემ ტიბერიუსი გამოაცხადა თავის მემკვიდრედ, ყველამ გააცნობიერა რომ რესპუბლიკის აღდგენის იმედი აღარ უნდა ჰქონოდათ.
რესპუბლიკის ეპოქის დამთავრების მიზეზები ის იყო რომ რომის რესპუბლიკის სახელმწიფო აპარატი კარგად იყო მორგებული მხოლოდ ქალაქ-სახელმწიფოზე, მაგრამ ძვ. წ. III-II საუკუნეებში სახელმწიფო იმდენად გაიზარდა და ამ ნიადაგზე მდგომარეობა იმდენად შეიცვალა რომ საჭრო გახდა სეროიზული გარდაქმნები და ახალი, უფრო ძლიერი ცენტრალიზებული ხელმძღვანელობა.
რესპუბლიკის პირობებში კი სრული ძალაუფლება არავის ხელში არ იყო. რეფორმების გატარების პირველი მცდელობები ძმები გრაკჰების მიერ კი ტრაგიკულად დასრულდა. მათი მკვლელობის შემდეგ სახალხო კრებებზე და კენჭისყრებზე ძალადობა ჩოულებრივი მოვლენა გახდა. მარიუსის სამხედრო რეფორმის შემდეგ კი შეიცვალა რომაული ლეგიონების მნიშვნელობაც. მარიუსისა და სულას დაპირისპირებამ კარგად აჩვენა რომ ლეგიონებზე დაყრდნობით მხედართმთავარს შეუძლია სრული ძალაუფლების ხელში ჩაგდება და იგი, ფაქტობრივად, სენატზე მაღლა იდგა. ამას მოჰყვა სამოქალაქო ომების მთელი სერია, ჯერ მარიუსისა და სულას დაპირისპირება, რომლის დროსაც ხან ერთის ხან მეორეს მომხრეების წინააღმდეგ ტარდებოდა რეპრესიები, კეისარსა და პომპეუსს შორის ომი, შემდეგ ოქტავიანესა და კეისარის მკვლელ რესპუბლიკელებს შორის და ბოლოს ოქტავიანესა და ანტონიუსს შორის.
სამხედრო უპირატესობის მქონე პოლიტიკოსის ძალაუფლება კარგად გამოჩნდა კეისარის დიქტატის პერიოდშიც, მაგრამ მაშინ ჯერ კიდევ საკმაოდ იყვნენ ძველი რესპუბლიკური ტრადიციების მომხრეები. როდესაც ანტონიუსმა კეისარს მეფობა შესთავაზა და მან უარი თქვა, რომაელები ამას სიხარულით შეეგებნენ. მაგრამ კეისარის მკვლელობისა და მთელი რიგი სამოქალაქო ომების შემდეგ, რომლებმაც რომაელი ხალხი ძალიან გამოფიტა, საზოგადოება უფრო მშვიდად შეეგება იმ აზრს რომელიც სულ 30 წლის წინ მათთვის რთულად მისაღები იყო — ძალაუფლების კონცენტრაცია მოხდა ერთი ადამიანის ხელში.
მიუხედავად ამისა, ოფიციალურად არც ოქტავიანე და არც მისი მემკვიდრეები არ აუქმებდნენ რესპუბლიკურ მაგისტრატურებს და არც საკუთარ თავს უწოდებდნენ მეფეებს. იმ დროინდელი გამოთქმით, იმპერატორები მართავდნენ სენატთან და ხალხთან თანხმობაში.
რესპუბლიკის ხანის რომაული კულტურა
ელინისტური ქალაქ-სახელმწიფოების დაპყრობის შემდეგ მოხდა ბერძნული ენის და ელინური კულტურის რომში აქტიურად შემოჭრა. ბერძნული ფილოსოფიური მიმდინარეობების პოპულარიზაციას ხელი ციცერონმა შეუწყო, მთელ რიგ ფილოსოფიურ ნაწარმოებებში მას განხილული აქვს ბერძნული ფილოსოფიური სკოლების სწავლებები. მან, ასევე, შეიმუშავა ლათინური ფილოსოფიური ტერმინოლოგია.
რომაელებმა ბერძნებისა და ეგვიპტელებისგან გადმოიღეს მეცნიერების მიღწევები მედიცინაში, ასტრონომიასა და მათემატიკაში, ამასთან, მეცნიერება რომშიც ვითარდებოდა, მარკუს ტერენციუს ვარონუსმა შეადგინა მეცნიერებათა ენციკლოპედია, ჩაატარა კვლევები რომაული რელიგიის, ყოფა-ცხოვრებისა და ლათინური ენის შესახებ.
რიტორიკის ხელოვნებამაც ფართო გავრცელება ჰპოვა რომში. ამ ხელოვნების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მიმდევარი იყო ციცერონი.
რომაულ ლიტერარურაში თავისი წვლილი მიუძღვის კეისარსაც. მისი „ჩანაწერები გალებთან ომის შესახებ“ ძალიან პოპულარული იყო და დიდი მოწონება დაიმსახურვა მისმა ლაკონურმა სტილმა და ძლიერმა შთამბეჭდაობამ. ამავე დროს წარმოიქმნა ლათინური ლირიკული პოეზია. პირველ რომაულ პოეტად ითვლება ლივიუს ანდრონიკუსი, მან ლათინურად თარგმნა „ოდისეა“. პუნიკური ომების პერიოდში სახელი გაითქვეს გნეუს ნევიუსმა თავისი ეპიკური ნაწარმოებით პირველ პუნიკურ ომზე და ენიუსმა, რომელიც მეორე პუნიკური ომის შესახებ წერდა. მისი ყველაზე ცნობილი ნაწარმოებია „ანალები“.
დიდი პოპულარობით სარგებლობდა რომში კომედიის ჟანრიც. უკვე III საუკუნეში იყო ამ ჟანრის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელი ტიტუს მაციუს პლავტუსი. ამ ჟანრის კიდევ ერთი სახელგანთქმული წარმომადგენელი იყო პუბლიუს ტერენციუსი.
სრულიად ახალი რომაული ჟანრის — სატირის დამფუძნებელი იყო გაიუს ლუცილიუსი.
ლირიკული პოეზია ჩაისახა I საუკუნეში, ამ ჟანრის ყველაზე პოპულარული წარმომადგენელი იყო კატულუსი.
ისტორიკოსმა სალუსტიუსმა აღწერა იუგურთასთან ომი და კატილინას შეთქმულება. იგი მარიუსის დიდი მომხრე იყო.
ცირკის წარმოდგენები და გლადიატორების თამაშები რომში უდიდესი პოპულარობით სარგებლობდნენ. პირველად გლადიატორთა თამაშები მოეწყო ძვ. წ. 254 წელს. თამაშებს აწყობდნენ პოლიტიკური მოღვაწეები, რითაც იხვეჭდნენ ხალხის სიყვარულს და პოპულარობას. ამის გარდა პოპულარული იყო ფარსები და პანტომიმები.
არქიტექტურამ და სახვითმა ხელოვნებამაც განვითარების მნიშვნელოვანი ეტაპი გაიარა. II საუკუნიდან ქალაქებში დაიწყო ისეთი მონუმენტალური და დეკორატიული მშენებლობა, როგორიცაა ტრიუმფალური თაღები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი რომი კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
ნიევრი
ნიევრი (Nièvre) — დეპარტამენტი საფრანგეთის ცენტრალურ ნაწილში, ბურგუნდიაში.
ისტორია
იგი არის იმ 83 დეპარტამენტიდან ერთ-ერთი, რომლებიც შეიქმნა საფრანგეთის რევოლუციის დროს 1790 წლის 4 მარტს.
გეოგრაფია
ნიევრის ფართობია 6817 კმ². 1999 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობა	225,198 ადამიანს შეადგენს და მას 83-ე ადგილი უკავია, დეპარტამენტში მცხოვრებთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 33 ადამიანს.
აქ ყველაზე გავრცელებული ენაა ფრანგული. ნიევრის მმართველია მარსელ შარმანი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის დეპარტამენტები
მიხეილ ყულოშვილი
ბიოგრაფია
მიხეილ ყულოშვილი დაიბადა კახში, რაფაელ და საბედო ყულოშვილების ოჯახში. საზოგადო მოღვაწე მოსე ჯანაშვილი აღნიშნავდა, რომ სარწმუნოების დევნის პერიოდში კუთხის რელიგიური რელიკვიების მოვლა-პატრონობაზე მიხეილის პაპა და ბებია ზრუნავდნენ. მათვე გადაურჩენიათ „ხუციანთ ოთხთავი“ და სხვა საეკლესიო ნივთები. პაპა — აბელ ყულოშვილი და ბებია — დარეჯან ხუციშვილი დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდნენ რეგიონში. გადმოცემის მიხედვით, ერთხელ შვილთან ერთად ქურმუხის საყდარში მიმავალი დარეჯანი მუსლიმანებმა შეამჩნიეს და მოურავ ვახვახიშვილთან დაასმინეს. ამ ოჯახისადმი დიდი მოკრძალების გამო, დამბეზღებელი სანიმუშოდ დასჯილაო. მოურავს უთქვამს: — „კარგად ვიცი, რომ დარეჯანი “ხუციანთ ოთხთავის” კერიდანაა და ქურმუხში ლოცულობსო“.
ადრეულ ასაკში შეისწავლა წერა-კითხვა, მშობლიური ენის გარდა საუბრობდა და კითხულობდა აზერბაიჯანულ, უდიურ, სომხურ და რუსულ ენებზე. ზეპირად იცოდა „ვეფხისტყაოსანი“. თავდაპირველად მსახურობდა მოლად. 1857 წლის 17 აგვისტოს ქრისტიანად მოინათლა.
1858 წელს საკუთარი სახსრებით, შენობის უქონლობის გამო, თავისავე სახლში პირველი სამრევლო ორკლასიანი სკოლა გახსნა. 1865-1870 წლებში სრულიად უსასყიდლოდ ასწავლიდა ინგილოების შვილებს. მისი მოსწავლე იყო მოსე ჯანაშვილი, რომელიც მშობლებმა 1865 წელს მიაბარეს კახის ახალგახსნილ სამრევლო სკოლაში. აქვე აღსანიშნავია, რომ მიხეილ ყულოშვილის შვილის, ასევე მღვდლის, ნიკოლოზის მეუღლე — სოფიო კონჭოშვილი-ყულოშვილი პირველი იყო, ვინც საინგილოში 1896 წელს ქალთა საეკლესიო-სამრევლო სკოლა დააარსა, ადგილობრივი მოსახლეობა კარდაკარ ჩამოიარა და დაშინებული ოჯახებიდან გოგონები განათლების მისაღებად გამოიყვანა. ამ გაბედული ნაბიჯით ინგილო ქალს სიამაყე და გამბედაობა კვლავ დაუბრუნა. სკოლის შენობის ნანგრევები წმინდა გიორგის სახელობის მოქმედი ეკლესიის ეზოში დღესაც შემორჩენილა.
სასულიერო და საგანმანათლებლო მოღვაწეობის გარდა, მიხეილ ყულოშვილი მისდევდა პუბლიცისტურ საქმიანობას. იგი ქართულ პერიოდულ გამოცემებში აქვეყნებდა ნაშრომებს ფსევდონიმით „ჰერეთელი“. მიხეილი, როგორც მედიცინის უბადლო მცოდნე, ექიმის მოვალეობასაც ითავსებდა.
მიხეილ ყულოშვილი მსახურობდა დიაკვნად ბელაქანში, შემდეგ კი მარსანსა და კახში. იგი 1870 წელს მღვდლად აკურთხეს. 1912 წელს მან საკუთარი ძალებით აღადგინა კასრის საყდარი.
XX საუკუნის დასაწყისში კავკასიაში პოლიტიკური ვითარება უკიდურესად დაიძაბა. რუსეთის 1917 წლის თებერვალ-მარტის რევოლუციამ, რომელსაც იმპერიის ნგრევა მოჰყვა, ხელსაყრელი პირობები შექმნა დაპყრობილი ერების თვითგანსაზღვრისთვის. ამ ისტორიულ მოვლენას ჰერეთის მრავალეთნიკური საზოგადოება დიდი ზარ-ზეიმით შეხვდა. წესით, თავისუფლებას მშვიდობა უნდა მოეტანა, თუმცა ჰერეთის ტერიტორიაზე პროცესები უმართავი გახდა. ასე ნანატრი თავისუფლება რელიგიური და ეთნიკური დაპირისპირების ინსტრუმენტი შეიქნა. პირველ მსოფლიო ომში თურქეთის გაძლიერებამ კავკასიაში პანისლამისტური ძალები გაააქტიურა. მუსლიმანთა ძალმომრეობამ რეგიონში ქრისტიანობასა და ქართველობას საგრძნობი საფრთხე შეუქმნა. ნელ-ნელა წყდებოდა კავშირი დედასამშობლოსთან. წესრიგის აღდგენას ვერ უზრუნველყოფდა სამხარეო ხელისუფლების ორგანოები. ხშირად შეხვდებოდით პრესის ფურცლებზე ჰერეთში მცხოვრებ ქართველთა დანანებით ნათქვამს, საინგილოში, საყოველთაო განუკითხაობის პირობებში, ღმერთმაც დაგვივიწყა და ქართველებმაცო.
ამდენად, პოლიტიკური არასტაბილურობის დროს ჰერეთის ტერიტორიაზე რელიგიური ქაოსი სუფევდა. ისტორიულ ვითარებაში უკეთ გასარკვევად საინტერესოა საქართველოს საკათალიკოსო საბჭოს მიმართვა (1917 წლის ნოემბრის) ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტის წევრ აკაკი ჩხენკელის მისამართით, რომლის სრულ ვერსიას პირველად წინამდებარე საჟურნალო სტატიაში ვაქვეყნებთ:
იმ დღესვე მიტროპოლიტმა ლეონიდემ მიიღო სხვა ტელეგრამა შემდეგი შინაარსისა: „მამა მიხეილ ყულოშვილი გაქრა უკვალოდ: 1 ნოემბერს გამოვიდა თასმალოდან. იგი უნახავთ მარსანში. სამძებრო ღონისძიებებს არავითარი შედეგი არ მოჰყოლია. გთხოვთ თანამშრომლობას კათოლიკოსისა და თქვენსას, რომ აღმოჩენილი (გარკვეულ) იქნას ნამდვილი და აღმაშფოთებელი ბოროტმოქმედება. სოფიო ყულოშვილი.
აღნიშნული ტელეგრამების შინაარსი არ ბადებს არავითარ ეჭვს იმაში, რომ ზაქათალის ოკრუგში მოქმედებენ ბნელი ძალები, რომლის გამოსვლები უბედურებას უქადის მოსახლეობის ერთ ნაწილს, ქართველ ქრისტიანებს.
აღნიშნულის მოხსენებიდან თქვენთან შეხვედრამდე, როგორც მხარეში სამთავრობო ხელისუფლების ორგანოს ყველაზე დიდ წევრთან, ვფიქრობ, რომ ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტი არ დააყოვნებს მიიღოს ყველა შესაძლო ზომები, რომ დაიცვას რელიგიური სინდისი, სიცოცხლე და ქონება ზაქათალის ოკრუგის ქართველ ქრისტიანთა“.
როგორც წერილობითი მიმართვიდან ირკვევა, რელიგიური ნიშნით ხდებოდა ჰერეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ქართველი ქრისტიანების დევნა-შევიწროება. ამ განუკითხაობის მსხვერპლი გახდა მიხეილ ყულოშვილი. ზემოთ მოყვანილ წერილში ლაპარაკია სასულიერო პირის გაუჩინარების ფაქტზე. ყველამ კარგად იცოდა, რომ მამა მიხეილის მკვლელობა რელიგიურ ნიადაგზე ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედება იყო, ვინაიდან იგი ღიად ილაშქრებდა მანკიერ ტრადიციათა წინააღმდეგ და ხელს უშლიდა მოსახლეობის ძალით გამუსლიმების პროცესს.
თავდაპირველად, მხცოვან მღვდელს მოლები მიუგზავნეს, ქრისტიანული სარწმუნოების დაგმობა, ეკლესიიდან განდგომა და მეტიც, ისლამის მიღება უბრძანეს. მოძღვარი აცნობიერებდა, რომ მისი საქციელი მაგალითის მიმცემი იქნებოდა თანამოძმეებისთვის და სასტიკი უარით გაისტუმრა მომხდურები. პირიქით, უფრო მეტს აკეთებდა კუთხეში ქრისტიანობის გასაძლიერებლად, მიუხედავად ამისა, აზერბაიჯანის სათავეში მოსული მუსავატელების პარტიის შიშით, მრევლმა შემცირება დაიწყო.
ფაქტია, რომ შეთქმულებმა გეგმა “A” ვერ განახორციელეს, ხოლო გეგმა “B” მის ფიზიკურ განადგურებას ითვალისწინებდა.
1917 წლის გვიან შემოდგომაზე, წირვის დასრულების შემდეგ სოფელ მარსანიდან დაბრუნებისას მიხეილს ახლობლის ავადმყოფობით შეწუხებული მუსლიმანი გადაუდგა და დასახმარებლად გაყოლა სთხოვა. რასაკვირველია, გაჭირვებულს მღვდელი გაჰყვა. ავადმყოფის ნაცვლად მიხეილ მღვდელს მუსავატელები დახვდნენ და გამაჰმადიანება მოსთხოვეს. მოძალადეებმა მოძღვრისგან თანხმობის მიღება წამებით გადაწყვიტეს. ოთხმოცდააათ წელს გადაცილებული მოხუცი განსაცდელს მომზადებული შეხვდა და სიძულვილით დაბრმავებულ ბრბოს შემდეგი სიტყვებით მიმართა:
შეთქმულებმა, როდესაც მიზანს ვერ მიაღწიეს, დაუმორჩილებელ მოძღვარს პირჯვრის გადაწერა არ აცალეს და თავი მოჰკვეთეს. სამძებრო ღონისძიებათა შედეგად ადგილობრივებმა მღვდელმოწამის ნაწამებ გვამს ტყეში მიაგნეს. შთამომავლობამ მიხეილ ყულოშვილი კახის წმინდა გიორგის სახელობის მოქმედი ეკლესიის ეზოში მდებარე საინგილოს მოღვაწეთა პანთეონში დაკრძალა.
მიხეილ ყულოშვილის შთამომავალია 2008 წლის აგვისტოში რუსეთ-საქართველოს ომში ცხინვალთან გმირულად დაღუპული ერეკლე ყულოშვილი.
წმინდანად შერაცხვა
2012 წლის 5 ივლისს საქართველოს მართლმადიდებელმა სამოციქულო ეკლესიამ მიხეილ ყულოშვილი წმინდანად შერაცხა და მისი მოხსენიების დღედ 5 ივლისი დააწესა.
სქოლიო
კატეგორია:ქართველი წმინდანები კატეგორია:დაბადებული 1825 კატეგორია:გარდაცვლილი 1917 კატეგორია:აზერბაიჯანში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები კატეგორია:XX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ვეღი
ვეღი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Lasioglossum kabetiellum
Lasioglossum kabetiellum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1945 წელს.
სქოლიო
kabetiellum
Veprecula gracilispira
Veprecula gracilispira — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
კუშტირიაკოვო
კუშტირიაკოვო (Ҡуштирәк; Куштиряково) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაკალის რაიონში.
სქოლიო
კატეგორია:ბაკალის რაიონის სოფლები
სამება (ქართლი)
სამება — ისტორიული სოფელი ქვემო ქართლში, ტალავერისა და მამხუტის ხევებს შუა, ახლანდელი სოფელ ყუდროს (მარნეულის მუნიციპალიტეტი) დასავლეთით.
ლიტერატურა
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ნიშნობა
ნიშნობა, დანიშვნა, დაწინდვა, დაბელგვა — ვაჟის მიერ ქალის საცოლედ დაბევება. გავრცელებული იყო მსოფლიოს მრავალ ხალხში და ქორწინების ერთ-ერთ სავალდებულო წინაპირობას წარმოადგენდა. ნიშნობამ დროთა ვითარებაში ქართველებშიც და სხვა ხალხებშიც მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა, მაგრამ ბოლომდე მაინც წესად დარჩა ვაჟის მიერ საცოლისათვის რაიმე ნივთიერი ნიშნის (ძველი ქართული წინდი, ნიშანი, ბელგა) მიტანა.
საქართველოში ისტორიულად ქალის დაწინდვის ანუ დანიშვნის სხვადასხვა წესი იყო ცნობილი (აკვანში დანიშვნა, მცირეწლოვანთა დანიშვნა, გარიგებით დანიშვნა და სხვა). თუმცა ნიშნობის ეს წესები საქართველოს ცალკეულ რეგიონებში გარკვეული თავისებურებებით ხასიათდებოდა, მთავარი მომენრები მაინც საერთო ჰქონდათ: მოყვრობაზე შეთანხმების ინიციატორად გამოდიოდა ვაჟის მხარე, რაც გამოიხატებოდა ქალის ოჯახში მისი შუაკაცის მისვლით და საპატარძლოს თხოვნით. მატერიალური პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა ვაჟის ოჯახს, რომელიც ვალდებული იყო, ადგილობრივი წეს-ჩვეულების შესაბამისად, ქალის ოჯახისა და საპატარძლოსათვის მიერთმია საჩუქრები და ძღვენი (მ. შ. უპირველეს ყოვლისა, სანიშნო ბეჭედი). ქალის ოჯახის მიერ ნიშნის მიღება დამოყვრების ნიშნად ნიშნობის რიტუალის შესრულება და ქალ-ვაჟის დალოცვა ქორწინების აუცილებელ პირობად იყო მიჩნეული და მისი დარღვევა დანაშაულად ითვლებოდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქორწინება
რუისის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია
რუისის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისში. მდებარეობს სოფლის წინაუბნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. შეკეთებულია XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე.
ეკლესია დარბაზულია (8,35 X 5,8 მ), ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით. ფასადები მოპირკეთებულია შირიმის კარგად გათლილი კვადრებით, აქა-იქ გამოყენებულია ბაზალტის კვადრებიც. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს ღრმა ნიშებია. სწორკუთხაა დასავლეთის სარკმელიც, რომელსაც ძლიერ დამრეცი ქვედა ნაწილი აქეს. შიდა სივრცე მაღალი და ხალვათია. თავდაპირველად ინტერიერის კედლები შელესილი ყოფილა. შეკეთების შემდეგ ხელმეორედ შეულესიათ და შეუთეთრებიათ. ამავე ხანებში დასავლეთ ფასადის ფრონტონის კეხზე დაუშენებიათ ოთხბოძიანი, ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი აგურის სამრეკლო, რომელსაც შიგნიდან სფერული კამარა აქვს, ხოლო გარედან დასრულებულია პირამიდული სახურავით. ეკლესიას შერჩენილი აქვს შირიმის ლავგარდანი, რომელიც გლუვი ლილვისა და მცირე სიღრმის წრეთარგისაგან შედგება. გადახურულია კრამიტის ორფერდა სახურავით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
ახალქალაქის ფაუნა
ახალქალაქის ფაუნა, მეოთხეული პერიოდის დასაწყისის ნამარხ ძუძუმწოვართა კომპლექსი სამხრეთ საქართველოს ტერიტორიაზე (ახალქალაქის მიდამოებში). არსებობდა სტეპისა და ნახევრად სტეპის ლანდშაფტურ პირობებში. ამ დროს საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში თბილი ან ზომიერად ცხელი ჰავა უნდა ყოფილყო. ახალქალაქის ფაუნის ჩამოყალიბება და განვითარება განაპირობა ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე მეტნაკლებმა იზოლაციამ მცირე აზიისაგან და დროდადრო მათი ფაუნის ურთიერთკავშირის გაწყვეტამ. ამით აიხსნება ახალქალაქის ფაუნის შემადგენლობაში ენდემური ცხოველების საკმაო სიჭარბე. ახალქალაქის ფაუნაში მწერიჭამიებიდან აღნიშნულია ევროპული ზღარბი. მღრღნელებიდან — თრია, ზაზუნა; მტაცებლებიდან — მგელი, ხალებიანი აფთარი, დათვი, ჭრელტყავა, წავი, მაჩვი, ვეფხვი; ხორთუმიანებიდან — სამხრეთისა ზროგონთერიული სპილოები; კენტჩლიქოსნებიდან — ზუსენბორნული და ჰიპარიონისმაგვარი ცხენები, მარტორქა; წყვილჩლიქოსნებიდან — ჰიპოპოტამი, გიგანტური ირემი, ჯიხვი და პირველყოფილი ძროხა. გეოლოგიური ასაკითა და სახეობათა შედგენილობით ახალქალაქის ფაუნა უახლოვდება ტამანის (რუსეთი), ფორესტ-ბედის (ინგლისი), აბევილის (საფრანგეთი), ზუსენბორნისა (გერმანია) და ჯოუ-ქოუ-ტიანის (ჩინეთი) ნამარხ ძუძუმწოვართა ფაუნებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი
1792
თარიღი უცნობია
*
ზატელჰორნი
ზატელჰორნი (Sattelhorn) — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. გადმოჰყურებს ლეტშენლიუკეს უღელტეხილს, ვალეს კანტონის ტერიტორიაზე. აღმართულია ალეჩჰორნის მთის დასავლეთით, ლანგისა და ობერალეჩის მყინვარებს შორის.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპები კატეგორია:შვეიცარიის მთები
დე...
დე... (ლათ. de) — თავსართი, რომელიც აღნიშნავს:
ლიტერატურა
კატეგორია:თავსართები
Lasioglossum kafubuense
სქოლიო
kafubuense
Veprecula hedleyi
Veprecula hedleyi — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
დედაბერა (მრავალმნიშვნელოვანი)
დედაბერა შეიძლება აღნიშნავდეს:
ოდოაკრი
200px|მინიატიურა|477 წლით დათარიღებული მონეტა ოდოაკრის გამოსახულებით ოდოაკრი (დ. დაახლ. 431 — გ. 15 მარტი, 493, რავენა) — იტალიის გამგებელი 476-493 წლებში. წარმოშობით სკირების გერმანული ტომიდან იყო, მეთაურობდა დასავლეთ რომის იმპერატორების მიერ დაქირავებულ გერმანელთა ერთ-ერთ რაზმს. 476 წლის 23 აგვისტოს (4 სექტემბერს) ჩამოაგდო დასავლეთ რომის უკანასკნელი იმპერატორი რომულუს ავგუსტულუსი და თავი „იტალიის მეფედ“ გამოაცხადა. 493 წელს „ოდოაკრის სამეფო“ დაიპყრეს ოსტგუთებმა, რომლებიც ჯერ კიდევ 488 წელს შეიჭრნენ ჩრდილოეთ იტალიაში. ოდოაკრი მოკლა მათმა ბელადმა თეოდორიხმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომაელი მხედართმთავრები კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 493
სანორჩი
სანორჩი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ღვირიშის თემში. მდებარეობს მდინარეების ცხენისწყლისა და რიონის წყალგამყოფზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 59 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნელი გვასალია
ნელი გვასალია (დ. 28 მარტი, 1943, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი.
1967 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი.
1967 წლიდან მუშაობდა „თბილქალაქპროექტში“. 1975 წლიდან „საქქალაქპროექტში“ იყო არქიტექტურული ჯგუფის ხელმძღვანელი და პროექტის მთავარი არქიტექტორი. ავტორია რამდენიმე დიდი საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობის პროექტისა: სასტუმრო და დასასვენებელი სახლები ქუთაისში, კინდღში და ბაკურიანში, სასტუმრო რუსთავში, ჟურნალისტების საცხოვრებელი სახლი თბილისში და დრამატული თეატრის შენობა რუსთავში. 2000 წელს მიენიჭა კემბრიჯის (ინგლისი) საერთაშორისო ბიოგრაფიული ცენტრის მიერ საპატიო წოდება საუკუნის „გამოჩენილი ხელოვანი და არქიტექტორი“ ვერცხლის მედლით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1943 კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
ჰამფრი ბოგარტი
ჰამფრი ბოგარტი (Humphrey Bogart; დ. 25 დეკემბერი, 1899 — გ. 14 იანვარი, 1957) — ამერიკელი მსახიობი. 1920-30-იან წლებში მოღვაწეობდა ბროდვეიზე. 1929 წლიდან დაიწყო კინოში მოღვაწეობა, 1941 წლიდან იქცა ერთ-ერთ პოპულარულ მსახიობად. 1999 წელს ამერიკის ფილმის ინსტიტუტმა ის ამერიკული კინოს ისტორიაში უდიდეს მსახიობ კაცად აღიარა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები კატეგორია:ნიუ-იორკელები კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1899 კატეგორია:გარდაცვლილი 14 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1957 კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
სონა და ლუარა
სონა და ლუარა — დეპარტამენტი საფრანგეთის ცენტრალურ ნაწილში, ბურგუნდიაში.
ისტორია
იგი არის იმ 83 დეპარტამენტიდან ერთ-ერთი, რომლებიც შეიქმნა საფრანგეთის რევოლუციის დროს 1790 წლის 4 მარტს. სონა და ლუარას ფართობია 8575 კმ².
გეოგრაფია
1999 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობა 544,893 ადამიანს შეადგენს და მას 42-ე ადგილი უკავია, დეპარტამენტში მცხოვრებთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 64 ადამიანს.
აქ ყველაზე გავრცელებული ენაა ფრანგული. სონა და ლუარას მმართველია არნო მონტებური.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის დეპარტამენტები
ძილის აპნოე
ძილის აპნოე — ზედა სასუნთქ გზებთან დაკავშირებული ძილის დარღვევა, როდესაც ადამიანი ძილის დროს წყვეტს სუნთქვას. აპნოედ მიიჩნევა სუნთქვის შეწყვეტის ისეთი პერიოდი, რომელიც 10 წამის ან მეტი დროის განმავლობაში გრძელდება.
ფორმები
ძილის აპნოე შეიძლება რამდენიმე განსხვავებული ტიპის იყოს:
მიმდინარეობა
როგორც პათოლოგიას, ძილის აპნოეს განიხილავენ იმ შემთხვევაში, თუ 1 საათის განმავლობაში მისი მინიმუმ 5 და მთელი ღამის განმავლობაში მინიმუმ 30 ეპიზოდი იჩენს თავს. ობსტრუქციული აპნოეს დროს იშვიათად ასეთი 300-მდე ეპიზოდი მეორდება. თითოეულ მათგანს მოსდევს გამოღვიძება, რის გამოც ფერხდება ნორმალური ძილი. ძილის აპნოე შეიძლება საშიშ მდგომარეობად იქცეს. ხშირ შემთხვევაში სწორედ მას ასახელებენ კვების დროს ჩვილებისა და ადრეული ასაკის ბავშვთა გარდაცვალების მიზეზად. შესაძლოა სწორედ ძილის აპნოე იწვევდეს ხანშიშესული ადამიანების ფილტვებისა და გულ-სისხლძარღვთა უკმარისობის გამო  გარდაცვალების მაღალ მაჩვენებელს. აპნოეს ეპიზოდებმა შეიძლება გამოიწვიონ გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ცვლილებები, მათ შორის არითმია, ყოველი ეპიზოდისას არტერიული წნევის ხანმოკლე ცვლილება.
გავრცელება
მოსახლეობაში აპნოეს გავრცელების შესახებ ზუსტი მონაცემები ცნობილი არ არის, თუმცა როგორც ბოლო პერიოდის შემთხვევების რაოდენობით მტკიცდება, რომ ეს დაავადება საკმაოდ ხშირად ვლინდება. მაგალითად, ჰიპერსომნიის მქონე პაციენტების 42%-თან იჩენს თავს.
სიმპტომები
ყველაზე ხშირად ძილის აპნოეს კლინიკური სურათი გამოხატულია საშუალო ასაკისა და ხანშიშესულ მამაკაცებთან, რომლებიც უჩივიან დაღლილობას, დღის განმავლობაში სიფხიზლის შენარჩუნების უუნარობას, თავის ტკივილს, გუნებგანწყობის ცვლილებას და ა.შ.
აპნოეს არსებობის ერთ-ერთი საწყისი მიმანიშნებელი შეიძლება იყოს ძლიერი ხვრინვა, მოუსვენარი ძილი, ძილში ამოსუნთქვის უუნარობა.
დიაგნოსტირება
აპნოეს არსებობის რისკის შემთხვევაში პაციენტებს სხვადასხვა მეთოდით იკვლევენ, მათ შორის ელექტროენცეფალოგრამით (ეეგ), ელექტრომიოგრამით (ემგ), ელექტროკარდიოგრამით (ეკგ). დიაგნოზის დასასმელად საჭიროა ჰაერის ნაკადის და სასუნთქი მოქმედებების რეგისტრაცია. სირთულისდა მიხედვით, შესაძლოა საჭირო გახდეს ეკგ-ს მონაცემების 24-საათიანი კონტროლი.
მკურნალობა
ძილის აპნოეს მკურნალობა სხვადასხვა მეთოდით მიმდინარეობს, მათ შორის სასუნთქი ცენტრების სტიმულაციით, ღამის განმავლობაში ჟანგბადის მექანიკური კონტროლით, ქირურგიული ჩარევით და ა.შ. გასათვალისწინებელია, რომ როდესაც არსებობს რისკი აპნოეს არსებობის შესახებ, პაციენტმა თავი უნდა აარიდოს ალკოჰოლის მიღებას, რადგან ის უარყოფითად აისახება სუნთქვის პროცესებზე და შეიძლება მდგომარეობის გართულება გამოიწვიოს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ძილის დარღვევები
აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი
აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი — (Ahmet Necdet Sezer; დ. 13 სექტემბერი, 1941, აფიონ-ყარაჰისარი, თურქეთი) — თურქეთის პოლიტიკური მოღვაწე. თურქეთის პრეზიდენტი 2000–2007 წწ.
ბიოგრაფია
აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი დაიბადა ქალაქ აფიონ-ყარაჰისარში, 1941 წლის 13 სექტემბერს. 1958 წელს სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ანკარის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე და დაიწყო მისი კარიერა ანკარის მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნით, ხოლო სამხედრო აკადემიაში სამსახურის შემდეგ მუშაობა განაგრძო ანკარის სააპელაციო სასამართლოში, 1983 წელს კი აირჩიეს უმაღლესი სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლედ. 1998 წელს გახდა საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარე. 2000 წელს თურქეთის დიდმა ეროვნულმა ყრილობამ აირჩია პრეზიდენტად. თანამდებობა დაიკავა 26 მაისს.
პარაგვაის კონგრესი
მინი|250პქ პარაგვაის კონგრესი (Congreso de Paraguay) — პარაგვაის ორპალატიანი საკანონმდებლო ორგანო. სენატი შედგება 45 წევრისგან, დეპუტატთა პალატა კი 80 წევრისგან.
კონგრესის ორივე პალატა არჩეულია პრეზიდენტის არჩევნების პარალელურად პროპორციული წარმომადგენლობითი სისტემით. დეპუტატებს დეპარტამენტები ირჩევენ, სენატორებს კი მთელი ერი. დეპუტატად შეიძლება არჩეულ იქნას პარაგვაის მოქალაქე 25 წლის ასაკიდან, სენატორად კი 35 წლიდან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პარაგვაის პოლიტიკა
Lasioglossum kampalense
Lasioglossum kampalense — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1945 წელს.
სქოლიო
kampalense
კიზილ-ბულიაკი
კიზილ-ბულიაკი (Ҡыҙыл Бүләк; Кызыл Буляк) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაკალის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბაკალიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტუიმაზი, რომელიც დაშორებულია 95 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები (72 %) შეადგენენ.
სქოლიო
კატეგორია:ბაკალის რაიონის სოფლები
წესი (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი)
წესი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: წესი და მუხლი).
გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე რიონის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, ამბროლაურიდან 5 კილომეტრი. წესს აღმოსავლეთით ესაზღვრება ლიხეთი და სორი, დასავლეთით — კვაცხუთი, ხიმში და სადმელი, სამხრეთით მუხლი, ბარი და შუა სხვავა. ჩრდილოეთით ალპური საძოვრები. წესი მდიდარია თავისი ლანდშაფტური ნაირფეროვნებით, უღრანი ტყეებით, მდინარეთა ხეობებით, ცივი წყაროებით, სუფთა ჰაერით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 461 ადამიანი.
ისტორია
შუა და გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში წესში რაჭის ერისთავთა რეზიდენცია იყო, აქ იდგა მათი კარის ეკლესია — ბარაკონი, რომელიც ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში იყო აგებული. შემორჩენილია მისი ნანგრევები. წესი დასავლეთიდან ხიდიკრის კოშკით, ხოლო აღმოსავლეთიდან მინდაციხით იყო გამაგრებული.
1753 წელს ააგეს ბარაკონის ახალი გუმბათოვანი ეკლესია. შემორჩენილია აგრეთვე ფეოდალური ხანის რამდენიმე სიმაგრისა და ეკლესიის ნანგრევები.