cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ცეოლითი
ცეოლითების ქიმიური შედგენილობა და განსაზღვრა
ამრიგად SiO4 და AlO4 ტეტრაედრები (რომლებსაც პირველად სტრუქტურულ ერთეულებს უწოდებენ) შეკავშირდებიან რა ჟანგბადის ატომების მეშვეობით (ჟანგბადური ხიდებით) მრავალკუთხედების სახით, ქმნიან განსხვავებულ სტრუქტურულ ერთეულებს. ალუმინსილიკატური კარკასის ტოპოლოგია წარმოადგენს ერთადერთ ნიშანს, რომლის მიხედვითაც შეიძლება ცეოლითის სტრუქტურის იდენტიფიცირება. კარკასის განსხვავებული ტოპოლოგიის მქონე ცეოლითებში, საერთო სტრუქტურული ელემენტების არსებობა მათი შესაბამის ჯგუფში ან ქვეჯგუფში განთავსების საშუალებას იძლევა. სწორედ ასეთი ნიშნების მიხედვით ახდენს ბარერი ცეოლითების კლასიფიკაციას. .მაგრამ, იქვე აღნიშნავს, რომ ცეოლითები ასეთი დაჯგუფება პირობითია. კერძოდ, ჰექსაგონალური პრიზმები წარმოადგენენ შაბაზითის, ოფრეტითის, გმელინითის, ლევინითის და ფოჟაზითის სტრუქტურულ ერთეულებს, პირველი სამი მართლაც ერთ ჯგუფს მიეკუთვნება, მაშინ როდესაც ფოჟაზიტი შედის სხვა ჯგუფში. ბარერი თავის ცნობილ წიგნში ბუნებრივ ცეოლითებს ყოფს 7 ჯგუფად: ანალციმი, ნატროლითი, ჰეილანდითი, ფილიფსითი, მორდენითი, შაბაზითი და ფოჟაზითი. ბრეკიც ბუნებრივ ცეოლითებს ასევე ყოფს 7 ჯგუფად, ამასთან აღნიშნავს, რომ რადგან არ შეიძლება ამა თუ იმ ჯგუფში შემავალი რომელიმე ცეოლითი ვაღიაროთ უფრო მეტად ტიპურად ვიდრე სხვა, ამიტომაც ის ამ ჯგუფებს ანიჭებს ნომრებს და კლასიფიკაციას ახდენს ნომრების მიხედვით 1-დან 7-მდე.
საერთაშორისო ცეოლითური ასოციაციის მეშვიდე კონფერენციაზე (1986. ტოკიო) მიღებულიქნა სამასოიანი კოდი ცეოლითის კარკასის ტოპოლოგიის აღსანიშნავად, ანუ შემოღებულიქნა სტრუქტურის ტიპის კოდირება. მაგ HEU აღნიშნავს ჰეილანდით-კლინოპტილოლითის სტრუქტურულ ტიპს, PHI - ფილიფსითის და მის იზოტოპურ სტრუქტურებს და ა.შ.
ამრიგად ცეოლითების (Si, Al, O)-იანი კარკასების არქიტექტურის თავისებურებას, რაც განასხვავებს მათ მინდვრის შპატებისაგან, წარმოადგენს მათში რეგულარულ არხთა სისტემებისა და ურთიერთ დაკავშირებული სიღრუეების არსებობა, რომელთა ზომები მოლეკულების ზომების რიგისაა. არხებსა და სიღრუეების მაქსიმალური ზომა შეიძლება იყოს 10–15 Å [5, 3] ტუტე და ტუტემიწა კათიონები, რომლებიც აკომპენსირებენ კარკასის (Al, O)–ტეტრაედრების უარყოფით მუხტს იმყოფებიან კრისტალური მესრის სიცარიელეებში, იკავებენ რა შედარებით მცირე ნაწილს მათი მოცულობისა. ცეოლითების კრისტალურ მრესერში არხების არსებობა განაპირობებს იონთა შემხვედრი დიფუზიისა და ჰეტეროვალენტურ იონურ მიმოცვლის შესაძლებლობას ოთახის ტემპერატურებზეც კი. ცეოლითების შერჩევითი (სელექსიციური) შთანთქმისუნარიანობა პირველად ფრიდელმა შენიშნა, ხოლო მაკ-ბენმა XX საუკუნის 30-იან წლებში ამ მინერალებს ამ უნიკალური თვისების გამო “მოლეკულური საცრები” უწოდა.
ცეოლითების სტრუქტურაში არხებისა და ღრუების სისტემა. მოლეკულურ-საცრული ეფექტი
ვულკანოგენურ-დანალექი ცეოლითები ასევე ხასიათდებიან მეორადი ფოროვანობით. ცეოლითების სტრუქტურაში ამ არხების განლაგება და ზომები, განაპირობებენ მოცემული ალუმინსილიკატის სორბციულ და კატალიზურ თვისებებს. სწორედ ამ არხების მეშვეობით აღწევენ მოლეკულები (ან ატომები) ცეოლითის შიდაკრისტალურ თავისუფალ მოცულობაში.
დღეისათვის თითქმის ყველა ცეოლითისათვის არის განსაზღვრული არხების კრისტალოგრაფიული ორიენტაცია და ცეოლითის სტრუქტურის რგოლებში არსებული ტეტრაედრების რიცხვი და ზომები, ოღონდ ეს შედეგები მოცემულია მხოლოდ ძირითადი არხებისათვის და მასში არ ითვალისწინებენ მოლეკულისათვის (ან ატომისათვის) შეუღწევად ან მცირედ შეღწევად არხებს. დეჰიდრატირებული ცეოლითების ფიზიკური და ქიმიური თვისებები დიდად არის დამოკიდებული თავისუფალი სიღრუეებისა და ურთიერთგადამკვეთი არხების ხასიათზე.
ანსხვავებენ არხთა სისტემის სამ ტიპს:
თუ სისტემა ორგანზომილებიანია, მაშინ მოლეკულას შეუძლია იმოძრაოს მხოლოდ სიბრტყეზე, ერთგანზომილებიან სისტემაში მოლეკულების მოძრაობა შესაძლებელია მხოლოდ ერთი მიმართულებით, მაგრამ არის გადახრებიც. მაგალითად გმელინითში და ოფერტიტში მთავარი არხები მიმართულია C სიბრტყის პარალელურად და გადაიკვეთება A სიბრტყის პარალელური არხებით. ასეთი სისტემების იდეალური კრისტალების მთავარ არხებში უნდა ხდებოდეს სწრაფი დიფუზია, მაგრამ რეალურ კრისტალებში კრისტალური მესრის წანაცვლების გამო ხშირ შემთხვევაში ეს არხები წყდება ამის გამო პრაქტიკულად გლემენიტის ადსორბციული თვისებები ძირითადად განისაზღვრება არხების ორგანზომილებიანი სისტემებით.
არხებს ხშირად აქვთ ცილინდრული სახე, ამასთან კვეთას შეიძლება ჰქონდეს ელიფსის ფორმა. სიღრუეებს ცეოლითებში გააჩნიათ სხვადასხვა ფორმები და ზომები. არხებსა და ღრუებში შესასვლელი ფანჯრების (წარმოშობილი ტეტრაედრების ერთმანეთთან შეკავშირებით მიღებული რგოლებისაგან) დიამეტრი ჩვეულებრივ მერყეობს 0,16 ნმ-დან 1,5 ნმ.
ცეოლითების ფიზიკური და ქიმიური თვისებები
thumb|250px|ცეოლითის კრისტალები [[ელექტრონული მიკროსკოპი|ელექტრონული მიკროსკოპში]]
კათიონები ცეოლითებში. იონური მიმოცვლის მექანიზმი და თავისებურებანი
ცეოლითების,კათიონების მიმართ მიმოცვლის უნარი წარმოადგენს მათ ერთ-ერთ მახასიათებელ თვისებას. თუმცა წყლის მოლეკულებისაგან განსხვავებით კათიონთა ძვრადობა შემოსაზღვრულია და ამიტომაც მათ ვერ გამოვაძევებთ კრისტალიდან იონმიმოცვლის გარეშე, რომელიც ემორჩილება ელექტროქიმიური ეკვივალენტობის პრინციპს, რადგანაც ამას მოითხოვს ანიონური კარკასის უარყოფითი მუხტის ნეიტრალიზაციის პირობა.
ჰიდრატირებულ ცეოლითებში წყლის მოლეკულები კათიონებთან წარმოქმნიან კომპლექსებს, ამასთან ზოგიერთ შემთხვევაში წყლის მოლეკულებს მაპოლარიზებელი გავლენის ქვეშ შეუძლიათ წარმოქმნან ჰიდროქსილის ჯგუფები და პროტონები. ჰიდროქსილური ჯგუფები უკავშირდებიან კათიონებს, Me (OH)-n ტიპის ნაერთების სახით, ხოლო პროტონები კარკასის ჟანგბადის ატომებთან წარმოქმნიან ჰიდროქსილურ ჯგუფებს. ცეოლითებში კათიონები არა მარტო წყლის მოლეკულებთან არიან ბმულნი, არამედ ისინი ასევე კოორდინირებული არიან მესრის ჟანგბადის ატომებთან. ჩვეულებრივ მანძილი კათიონებსა და წყლის მოლეკულებს შორის და კათიონებსა და ჟანგბადის ატომებს შორის მერყეობს 0,24 – 0,40 ნმ საზღვრებში.
ცეოლითების რეგულარულ კარკასებში მიმოცვლითი კათიონები განლაგებული არიან კარკასის ტეტრაედრშორის სიცარიელებსა და არხებში, რომლებშიც შესასვლელი “ფანჯრები” წარმოქმნილია 6-, 8-, 10- ან 12- წევვრიანი ჟანგბადური რგოლებით, რომელთა დიამეტრები შესაბამისად ტოლია 0,24, 0,45, 0,60, და 0,80 ნმ.
ცეოლითების სილიციუმალუმინჟანგბადური კარკასების გეომეტრიული თავისებურების გამო ის კათიონები, რომელთა იონური რადიუსები აღემატებიან ჟანგბადური რგოლების (ფანჯრების) რადიუსებს იონმიმოცვლაში მონაწილეობას ვერ მიიღებენ. ამ მოვლენას ბარერმა “იონსაცრული მოქმედება” უწოდა. ამრიგად სხვადასხვა ზომის კათიონების მიმოცვლის შედეგებით შესაძლებელია განისაზღვროს ნებისმიერი ცეოლითის იონსაცრული სელექტიურობის ზღვრები. თითოეული ტიპის ცეოლითისაგან იონმიმოცვლის გზით შეიძლება მივიღოთ სხვადასხვაგვარი სპეციფიკური თვისებების მქონე იონმიმომცვლელები და ადსორბენტები.
ცეოლითების ფიზიკური თვისებები
right|300px|thumb|ნატროლითი (11x9x7 სმ); ინდოეთი სუფთა ცეოლითები უფეროა. ცეოლითების ფერი დიდად არის დამოკიდებული ნიმუშის დეჰიდრატაციის ხარისხზე. მაგალითად, დეჰიდრატირებული Co – შემცველი ცეოლითების დიდი ნაწილი შეფერილია მოცისფროდ, ხოლო რეჰიდრატაციის შემდეგ მათ გააჩნიათ მოვარდისფრო – ღია წითელი ფერი.
ცეოლითების სიმტკიცე მინერალოგიური სკალის მიხედვით ტოლია 3.5 5.5. სიმკვრივე 2,0 2,5 გრ / სმ3 (ბარიუმიან ცეოლითებს 2.5 2,7). ცეოლითების სხივტეხა ტოლია 1.47 1,56.
ცეოლითების დიელექტრიკული თვისებები და ელექტროგამტარობა ძირითადად გამოკვლეულია სინთეზური ნიმუშებისათვის. როგორც უკვე ავღნიშნეთ ცეოლითები შეიცავენ შედარებით მოძრავ კათიონებს, რომლებსაც უკავიათ ლოკალიზებული მდგომარეობები, ანდა შეუძლიათ თავისუფლად გადაადგილება კოორდინაციული ბმით დაკავშირებულ წყლის მოლეკულებთან ერთად. ამის გამო, ცეოლითები ხასიათდება იონური ელექტრო გამტარობით, რაც განპირობებულია კათიონების მიგრაციით ცეოლითის კარკასში.
დეჰიდრატირებულ ცეოლითებზე წყლის დამატებით შეიმჩნევა მოცემული ნიმუშის ელექტროგამტარობის მკვეთრი ცვლილება. მაგ. t = 25oC-ზე Y ტიპის ცეოლითში წყლის შემცველობის გაზრდით მისი ელექტროგამტარობა იზრდება 104-ჯერ. ფიზიკური თვისებებიდან ცეოლითები ამჟღავნებენ ლუმინესცენციურ ეფექტსაც. გამოქვეყნებული შრომებიდან ჩანს, რომ ზოგიერთი ცეოლითის ულტრაიისფერი სხივებით დასხივებით (λ=3650 Å) შედეგად გააჩნიათ ფლუროსცენტირების უნარი ცისფერი, მომწვანო – მოცისფრო, მოყვითალო – მწვანე, ყვითელი – თეთრი და მოცისფრო – მოთეთრო ფერებით. გარდა ამისა, ცეოლითში შეიძლება შევიყვანოთ ისეთი ელემენტები, რომლებიც იწვევენ ფლუოროსცენციის აქტივირებას. მაგ: მანგანუმი, ტყვია, ვერცხლი, სპილენძი.
ცეოლითების თერმოსტაბილურობა
ცეოლითების ადსორბენტების ან კატალიზატორების სახით გამოყენებისას, დიდი ყურადღება ექცევა მათი კრისტალური სტრუქტურის სტაბილურობას იმ პირობებში, რომელიც აუცილებელია აქტივაციისა და რეგენერაციისათვის.
თერმოსტაბილურობა–პრაქტიკული თვალსაზრისით ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელია ცეოლითებისა. თერმოსტაბილურობით განისაზღვრება ცეოლითების უნიკალური თვისებების შესაძლო გამოყნების ტემპერატურული საზღვრები, ზოგიერთ შემთხვევაში კი თერმოსტაბილობა წარმოგვიდგება, როგორც ამას ადგილი აქვს ჰეილანდით-კლინოპტილოლითის, როგორც ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანი ჩვეულებრივ თერმოსტაბილურობის ქვეშ გაიგება ცეოლითების კრისტალური სტრუქტურის მდგრადობა (სტაბილურობა) მაღალ ტემპერატურებზე.
ნაკლებად მდგრადი ცეოლითებია: სტილბიტი, ბარერიტი, ჰეილანდითი, ფილიფსიტი, ნატროლიტი და სხვ. ამ ცეოლითების კარკასები არსებით ცვლილებას განიცდიან დეჰიდრატაცისას. დეჰიდრატაციის შედეგად ეს ცეოლითები გადადიან მეტად ან ნაკლებად სტაბილურ მეტაფაზებში.
ცეოლითების სტაბილურობა მჟავა გარემოში
ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზი იმისა, რაც წინ ეღობება ცეოლითების ფართო გამოყენებას, არის მათი არასაკმარისი მდგრადობა მჟავების ზემოქმედების მიმართ. მჟავების მიმართ ცეოლითური ალუმინსილიკატების შემოსაზღვრული მდგრადობა გამოწვეულია მათი სტრუქტურიდან ალუმინის ჩამორეცხვით ალუმინის ჰიდრატირებული ჟანგი შესამჩნევად ხსნადია PH=4-ისას.
ცეოლითები მიეკუთნებიან ალუმინსილიკატებს ღია სტრუქტურებით, უმრავლეს შემთხვევაში მათში მთელი ალუმინი იმყოფება ზედაპირზე და მჟავას შეუძლია უშუალოდ იმოქმედოს მასზე.
ზოგიერთი ცეოლითის კარკასიდან შესაძლებელია ალუმინი გამოვაძევოთ ნაწილობრივ ან მთლიანად, ამასთან არ გამოვიწვიოთ კარკასის შესამჩნევი ცვლილება (ამ დროს მიმდინარე ცვლილებების მექანიზმი არასაკმარისად არის შესწავლილი). კლინოპტილოლითიდან და მორდენიტიდან ალუმინი შეიძლება გამოვაძევოთ გახურების გარეშე მარილმჟავით მარტივი დამუშავებით. 2N მარილმჟავის ზემოქმედებით ალუმინი მთლიანად გამოძევდება კლინოპტილოლითიდან. მჟავის მოქმედებისადმი მდგრადობის მიხედვით ცეოლითები შეიძლება დაიყოს სამ ჯგუფად:
1)ცეოლითები, რომლებიც არ შეიძლება გადაყვანილ იქნენ წყალბადურ ფორმებში მათი კრისტალური კარკასის დაურღვევლად (ცეოლითები, X, L, კანკრინიტი, სოდალითი).
2)ცეოლითები, რომელთა წყალბადური ფორმები შეიძლება მივიღოთ მჟავური ხსნარებით, ჩვეულებრივი იონური მიმოცვლის გზით (მორდენიტი, კლინოპტილოლითი, ერიონიტი, ჰეილანდიტი, ფერიერიტი). აღსანიშნავია, რომ ასეთი დამუშავებისას ალუმინის ნაწილი, რა თქმა უნდა გამოძევდება, თანაც გამოძევებული ალუმინის რაოდენობა დამოკიდებულია მჟავაზე, მის კონცენტრაციაზე და ა.შ.
3)ცეოლითები, რომელთა წყალბადური ფორმა შეიძლება მივიღოთ მხოლოდ ამონიუმის იონზე იონური მიმოცვლითა და გახურების შედეგად შემდგომი დაშლის გზით.
ამგვარად მჟავის მოქმედებამ ცეოლითზე შეიძლება მიგვიყვანოს საკმაოდ განსხვავებულ შედეგებამდე – სტრუქტურის სრული დარღვევიდან ცეოლითის წყალბადური ფორმის წარმოქმნამდე. უკანასკნელ შემთხვევაში პროცესი მიმდინარეობს დეალუმინირების თანხლებით, ე.ი ალუმინის გამოძევებით, რომლის ხარისხიც დამოკიდებულია მჟავური დამუშავების ხასიათზე.
ცეოლითური წყალი, ჰიდრატაცია და დეჰიდრატაცია
ყველა ცეოლითში წყალი არსებობს შიგა კრისტალური ფაზის სახით. წყალი შიგაკრისტალურ არხებში ერთ შემთხვევაში იმყოფება ცალკეული, განკერძოებული მოლეკულების სახით, რომლებიც იკავებენ მესერში ფიქსირებულ მდებარეობას, სხვა შემთხვევებში კი, როდესაც მესერში სიცარიელეები საკმაოდ დიდია, რამდენიმე მოლეკულისაგან შემდგარი ასოციატების სახით, ურთიერთქმედებენ რა არა მხოლოდ კარკასთან, არამედ ერთმანეთთანაც მოლეკულათშორისი წყალბადური ბმების მეშვეობით, როგორც თხევად წყალში. კრისტალში წყლის შემცველობა სხვადასხვა ცეოლითისათვის სხვადსხვაა, ის დამოკიდებულია შიგაკრისტალური სიცარიელეების მოცულობაზე, რომლებიც შეიძლება დაიკავონ წყლის მოლეკულებმა.
თერმულ და ვაკუუმური დამუშავებისას ცეოლითის კრისტალიდან წყალი გამოიყოფა. ამ ხარისხობრივად ახალ – ფოროვან კრისტალურ მდგომარეობაში – ცეოლითებს მდგრადად შეუძლიათ იარსებონ ვაკუმუუმის პირობებში. თუ დეჰიდრატირებული კრისტალები აღმოჩნდებიან წყლის ორთლქთან კონტაქტში ისინი კვლავ ჰიდრატირდებიან. ცეოლითების დეჰიდრატაციის პროცესი შექცევადია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა კრისტალების გახურებისას წყლის გამოყოფა ხდება ალუმინსილიკატური მესრის სტრუქტურის შესამჩნევი ცვლილების გარეშე, წინააღმდეგ შემთხვევაში ცეოლითების რეჰიდრატაცია ან საერთოდ შეუძლებელია, ან მიმდინარეობს მხოლოდ ნაწილობრივ (შემოსაზღვრულად).
ზოგიერთ ცეოლითის კრისტალში, სიცარიელეთა მოცულობები, რომელიც მისაწვდომია (შეღწევადია) წყლის მოლეკულათათვის, შეიძლება აღწევდეს კრისტალის მთლიანი მოცულობის ნახევარს, ამიტომაც ერთ-ერთ საიმედო ხერხს ცეოლითების შიგაკრისტალური სივრცის საერთო მოცულობის განსაზღვრისა, წარმოადგენს სრულად ჰიდრატირებული კრისტალიდან ვაკუმური დამუშავებისას გამოდევნილი წყლის მოცულობის განსაზღვრა. ცეოლითებში წყლის შემცველობა დამოკიდებულია კარკასის სტრუქტურის გეომეტრიაზე და მის სტრუქტურებში არსებული კათიონების რიცხვსა და მათ ზომებზე.
საყოფაცხოვრებო მრეწველობა
მრეწველობაში ცეოლიტები გამოიყენებიან გაზების გასაწმენდად და გასაშრობად. კრეკინგის, იზომერიზაციის, ჰიდროგენიზაციის და დეჰიდრო-გენიზაციის, დაჟანგვისა და მრავალ სხვა რეაქციებში ადსორბენტებად და კატალიზატორებად. ჰაერის ჟანგბადით გასამდიდრებლად. ქაღალდის, პლასტმასის მრეწველობასა და სამშენებლო მასალებში დანამატებად. სარეცხ საშუალებებში ფოსფატების შემცვლელებად. ცეოლითები ასევე გამოიყენება წყალბადის, ამიაკის, არომატული ნახშირწყლების მისაღებად, ფერად მეტალურგიასა და გოგირდმჟავას მრეწველობაში, ნარჩენი გამოყოფილი გაზების გოგირდოვანი აირისაგან გასაწმენდად. რეზინო-ტექნიკური მრეწველობაში ბუნებრივი ცეოლითები გამოიყენებიან რეზინული ნარევების ინგრედიენტებად, ამასთან მათ შეუძლიათ შეასრულონ რეზინის შემავსებლის როლი, ასევე გამოიყენებიან ვულკანიზაციაშიც.
დადგენილია, რომ კარპატების ტუტე და ტუტემიწა ლითონთა ალუმო-სილიკატები წარმოადგენენ ბეტონის წარმოებაში (100-400 სიმტკიცის მარკის ბეტონის) აქტიურ მინერალურ დანამატებს. ამასთან ბეტონის შემადგენლობაში ცეოლითის ოპტიმალური რაოდენობით – 100 კგ/კუბ.მ. შეტანა საშუალებას იძლევა შევამციროთ ცემენტის დანახარჯები საშუალოდ 50 კგ ამასთან სიმტკიცის მიხედვით ბეტონის მარკა შენარჩუნებულია.
დიდი კათიონების მიმართ უნიკალური სელექტიური შთანთქმის უნარიანობა, საშუალებას იძლევა ცეოლითები გამოვიყენოთ ატომური ელექტროსადგურებში ნამუშევარი წყლების რადიოიზოტოპებისგან გასაწმენდად, ასევე ჩამდინარე წყლების ამონიური აზოტისაგან გასაწმენდად. ცეოლითები გამოიყენებიან ჰაერიდან CO2 და სხვა მავნე აირების გამოსაყოფად.
ცეოლითების ერთ-ერთი ყველაზე სასარგებლო თვისებას წარმოადგენს მის გარემოცვასთან კათიონური მიმოცვლის უნარი. შემუშავებულია ცეოლითებზე კათიონური მიმოცვლის სწრაფი და ეფექტიანი მეთოდები. კათიონმიმოცვლითი ტევადობები ჩვეულებრივ შეადგენს დაახლოებით ორ მილლიგრამ-ეკვივალენტს ერთ გრამ ცეოლითზე, რაც მეტია სხვა მინერალებთან შედარებით, გარდა ვერმიკულიტებსა, რომლებსაც გააჩნიათ ანალოგიური იონმიმოცვლითი ტევადობა. სხვა იონმიმოცვლითი მინერალებისაგან განსხვავებით  ცეოლითებს შეუძლიათ სელექტიურად ამოკრიფონ იონები სხნარებიდან. ბუნებრივი ცეოლითების მოპოვების დაბალი ღირებულება და მისი იონმიმოცვლითი თვისებები მეტად საინტერესოს ხდის მათ სამრეწველო ჩამდინარე წყლებიდან მძიმე ლითონების გამოსაყოფად.
ატომური მრეწველობა და ბირვთული ენერგეტიკა
ატომური მრეწველობისა და ბირთვული ენერგეტიკის განვითარება იწვევს დიდი რაოდენობით რადიოაქტიური ნარჩენების დაგროვებას, რაც წინა პლანზე სწევს ჩამდინარე წყლების ტოქსიკური ნივთიერებებისაგან გაწმენდისა და რადიოაქტიური ნარჩენების უტილიზაციისათვის ეფექტიანი და იაფი ხერხების მოძიებასთან დაკავშირებული ამოცანის გადაწყვეტის საკითხს. რადიოაქტიური ჩადინარე წყლების გაწმენდის ერთ-ერთ ძირითად ხერხს წარმოადგენს ბუნებრივი და სინთეზური არაორგანული და ორგანული მინერალების გამოყენებით სორბციული მეთოდი.
ცნობილია, რომ კლინოპტილოლითი მცირე ტუტე ლითონთა კათიონებთან შედარებით ავლენს მნიშვნელოვან ამორჩევითობას ცეზიუმის მიმართ. CL-ის იონმიმოცვლითი კვლევის შედეგებიდან გამომდინარე, ეს ცეოლითი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც მაღალსელექტიური სორბენტი, რომელიც შერჩევით გამოყოფს (ამოკრეფს) სხვადასხვა შემადგენლობის ხსნარებიდან მსხვილ კათიონებს და განაცალკევებს მათ.
დღეისათვის რადიოაქტიური ჩამდინარე წყლების გასაწმენდად კვლევები ძირითადად მიმდინარეობს სამი მიმართულებით:
1)ჩამდინარე წყლებიდან მაღალი აქტივობის რადიაქტიული ელემენტების გამოყოფა;
2)საშუალო და დაბალი აქტივობის ჩამდინარე წყლების დეზაქტივაცია;
3)რადიოაქტიური ჩამდინარე წყლების კონცენტრირება ხანგრძლივი ვადით შესანახად.
ზემოთხსენებული მიზნებისათვის დღეისათვის ადსორბენტებად ძირითადად გამოიყენება ცეოლითები, რაც განპირობებულია სხვადასხვა რადიაქტიული ელემენტებისადმი მაღალი იონმიმოცვლითი სელექტიურობით. ბუნებრივი ცეოლითების უპირატესობას წარმოადგენს მათი ქიმიური მდგრადობა, მექანიკური სიმტკიცე, დიდი სიმკვრივის ნეიტრონთა ნაკადისადმი მედეგობა, ორგანულ იონმიმომცვლელებთან, სინთეზურ ცეოლითებთან და სხვა არაორგანულ მინერალებთან შედარებით დაბალი თვითღირებულება. აქედან გამომდინარე ბუნებრივ ცეოლითებს შეუძლიათ ითამაშონ მნიშვნელოვანი როლი რადიოაქტიული ნარჩენების გაწმენდის საქმეში.
ნავთობქიმიური მრეწველობა
სინთეზირებული ცეოლითები ფართოდ გამოიყენება ნავთობქიმიურ მრეწველობაში კატალიზატორების სახით, მაგალითად კატალიზურ კრეკინგში და ჰიდროკრეკინგში. ცეოლითების წყალბადური ფორმები წარმოადგენენ მყარ სხეულოვან მძლავრ მჟავებს და ამიტომაც აქტიურად ურთიერტქმედებენ მჟავა-კატალიზირებად რეაქციებში, ისეტებში როგორიცაა იზომერიზაცია, ალკილირება და სხვ.
მეცხოველეობა
დადგენილია, რომ საჭმლის მონელების დროს ცეოლითების მოქმედება ბიოქიმიურ პროცესებზე გამოიხატება მცოხნელი ცხოველის კუჭში, სისხლში, საშარდეში ამიაკის კონცენტრაციის დონის შემცირებითა და მაგნიუმის შემცველობის მომატებაში.
გამოვლენილია ცეოლითების დადებითი მოქმედება, რომელიც დაფუძნებულია სორბციულ-იონმიმოცვლით თვისებებზე, მინერალურ და სხვა ნივთიერების ტრანსპორტზე, რომლებიც აუმჯობესებენ ცხოველების მეტაბოლიზმს და პროდუქტიულობას. საკვებში ცეოლითების ფხვნილის გარკვეული დოზით ჩამატება ხელს უწყობს კუჭში წყლის შეყოვნებას და ორგანიზმში ცხიმის დაგროვებას, ასევე იგი შთანთქავს ამიაკურ აზოტს. რაშიც გამოიხატება მათი სპეციფიკური და დადებითი მოქმედება ნივთიერებათა ცვლაზე.
გარდა ამისა, საკვებში ცეოლითების დანამატების სახით გამოყენება ხელს უწყობს ცხოველთა ორგანიზმიდან და მეცხოველეობის პროდუქციიდან რადიონუკლიდებისა და მძიმე მეტალების გამოყოფას, ზრდის ახალშობილთა იმუნიტეტს და ამცირებც ავადმყოფადობას.
მემცენარეობა
მრავალრიცხოვანი კვლევების შედეგები ადასტურებენ, რომ 10 ტ/ჰა ცეოლითის შეტანა უზრუნველყოფს ძირითადი სასოფლო სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობის ზრდას, ამცირებს აზოტოვანი სასუქების ხარჯვას აზოტის აიროვანი და წყალხსნარული შენაერთების ადსორბციის წყალობით (ხარჯზე), ზრდის მათ გამოყენების კოეფიციენტს 20-25 %-ით.
ვიშიან-გრუნტებში ცეოლითის ერთდროული შეტანით იზრდება მიმოცვლითი კალიუმის შემცველობა 20-45 %-ით. CL-ის, რადიაქტიული იზოტოპებით დაბინძურებულ ნიადაგში შეტანა, მნიშვნელოვნად ამცირებს მცენარეებში რადიაქტიული ცეზიუმისა და სტრონციუმის შემცველობას.
მედიცინა და ჰიგიენური საშუალებების წარმოება
ცეოლითებმა ამ ბოლო პერიოდში გამოყენება ჰპოვეს მედიცინასა და ჰიგიენური საშუალებების წარმოებაში. 1996 წელს პირველად აღებულ იქნა ნებართვა საკვებში, მინერალების საფუძველზე დამზადებული “ლიტოვიტის” ტიპის ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების (ბად) სამრეწველო წარმოებაზე. მოცემული პროდუქტის მინერალურ საფუძველს წარმოადგენენ კლინოპტილოლითური შემადგენლობის ცეოლითები, მონტმორილონიტი (სმეკტიტი), ან მათი ნარევი, რომლებიც დამზადებულია სპეციალური ტექნოლოგიით.
ორგანიზმის შიგა გარემოში ცეოლითებს გააჩნიათ საუკუთესო დეტოკსიკაციური თვისებები, ანუ თვისება შთანთქოს და გამოიტანოს ორგანიზმში საკვებ პროდუქტებთან ერთად მოხვედრილი ერთი სახის ჭარბი ქიმიური ელემენტები და შეიყვანოს იმავე პროდუქტებში არასაკმარისი რაოდენობით მყოფი, ფიზიოლოგიური მოხმარებისათვის საჭირო ლემენტები. დადგენილია, რომ ცეოლითი ახდენს ადამიანის ორგანიზმში მინერალური მიმოცვლის ნორმალიზაციას, მის შემადგენლობაში შემავალი სხვადასხვა მკვებავი კომპონენტები, წარმოადგენენ ვიტამინების და ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების დამატებით წყაროებს, რაც ხელს უწყობს ჯანმრთელობას.
ცეოლითები გამოიყენებიან კბილის პასტების, დეზოდორანტების, სარეცხი საშუალებების წარმოებაში. ასევე აღსანიშნავია ცეოლითების ბაზაზე სამკურნალო პრეპარატების გამოშვება. მკვებავი, სამკურნალო-პროფილაქ-ტიკური კოსმეტიკური და სარეცხი საშუალებების წარმოებაში.
ლიტერატურა
Челищев Н.Ф., Беренштейн Б.Г, Володин В.Ф. Цеолиты – новый тип минерального сырья. М.: Недра, 1987. 176 c.
კატეგორია:ცეოლითები კატეგორია:ტექტოსილიკატები
ჰავანა რივიერა
„ჰავანა რივიერა“ (Hotel Habana Riviera) — სასტუმრო კუბაში, დედაქალაქ ჰავანაში. მდებარეობს მალეკონის სანაპირო ბულვარზე. შეიცავს დაახლოებით 350 ნომერს. სასტუმროს ფლობდა და მართავდა კომპანია სახელწოდებით Riviera de Cuba S.A., რომელიც ჩამოაყალიბა მეირ ლანსკიმ. მშენებლობაში დაიხარჯა 8 მილიონი აშშ დოლარი, რომლის უდიდესი წილი გაიღო სახელმწიფო ეკონომიკური და სოციალური განვითარების ბანკმა (BANDES), რომლის ზრდა-განვითარებაში დიდი წვლილი შეიტანა ფულხენსიო ბატისტამ.
ლანსკის საინვესტიციო პარტნიორებიდან იყვნენ ლას-ვეგასის პოლიტიკური ბროკერები, მათ შორის მისი ძველი მეგობრები მოე დელიტცი, მორის კლეინმენი, სემ ტაკერი, ედუარდ ლევინსონი, ჰაიამ აბრამსი და სხვები, რომლებიც სხვადასხვა დაწესებულებებიდან გვევლინებოდნენ. მინი|250პქ|მარცხნივ|ჰავანა რივიერა, რომელიც მოჩანს [[მალეკონის სანაპირო გამზირიდან]] ჰავანა რივიერა აშენდა 1957 წლის 10 დეკემბერს. იმ დროისათვის იყო კუბის ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული სასტუმრო, ამასთანავე ჰავანა რივიერა ქალაქ ჰავანაში წარმოადგენდა პირველ სასტუმროს, სადაც ოთახები კონდიციონერებით იყო აღჭურვილი. სასტუმროს ოთახებიდან ხედი იშლებოდა მექსიკის ყურეზე. შენობის არქიტექტორის ასარჩევად ლანსკიმ თავდაპირველად აირჩია უეინ მაკალისტერი, რომელიც ლოს-ანჯელესში ნაყოფიერად მოღვაწეობდა. მისი დაჟინებული მოთხოვნით შენობა დაახლოებით ექვსი თვის განმავლობაში უნდა აშენებულიყო. ლანსკიმ არქიტექტორად საბოლოოდ იგორ პოლევიცკი აიყვანა, ხოლო ირვინგ ფელდმანი იყო პროექტის გენერალური კონტრაქტორი. ლანსკის დაქირავებული ჰყავდა აგრეთვე ორი ცნობილი კუბელი ხელოვანი.
გარკვეული დროის შემდეგ ჰავანა რივიერა გადაიქცა ჰავანის სიმბოლოდ.
სქოლიო
კატეგორია:კუბის სასტუმროები
ევროპის ერთა თასის პირველი დივიზიონი 2012-2014
ევროპის ერთა თასის პირველი დივიზიონი 2012-2014 — ევროპის ერთა თასის პირველი დივიზიონის გათამაშება.
დივიზიონში თამაშები ჩატარდება ორ წლიანი სისტემით, სადაც გუნდებს ორი თამაშის გამართვა მოუწიათ ერთმანეთთან შინ და გარეთ. 2009 წლიდან მოყოლებული გამარჯვებული ერთი წლის შედეგით ვლინდება. 2012-2014 წლების გათამაშება ამავდროულად არის აგრეთვე 2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპი ევროპის ზონაში.
ცხრილი - დივიზიონი 1A
ცხრილში ქულები ნაწილდება შემდეგი სისტემით :
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ევროპის ერთა თასი
თათრების უდაბნო
თათრების უდაბნო (Il deserto dei Tartari) 一 იტალიელი მწერლის, დინო ბუცატის რომანი, რომელიც პირველად 1940 წელს გამოქვეყნდა. რომანი მოგვითხრობს ახალგაზრდა ოფიცრის, ჯოვანი დროგოსა და მისი ცხოვრების იმ პერიოდის შესახებ, რომელიც მან გაატარა ბასტიანის ციხის, ძველი, შეუნარჩუნებელი სასაზღვრო ნაგებობის დაცვაში. ცნობილია, რომ ნაწარმოებზე დიდი გავლენა იქონია ბერძენი პოეტის, კონსტანტინოს კავაფისის 1904 წლის პოემამ - „ბარბაროსთა მოლოდინში“.
რომანის ერთ-ერთი ცენტრალური თემაა დრო და მისი წარმავალი ხასიათი. წიგნი შესულია ლე მონდის საუკუნის 100 წიგნის სიაში 29-ე ადგილზე.
სიუჟეტი
მოქმედება გაურკვეველ დროს უცნობ ქვეყანაში ვითარდება, მაგრამ წიგნის ფურცლებზე აღწერილი სიუჟეტი XX საუკუნის დასაწყისის იტალიას მოგვაგონებს. ეს არის რომანი ჟამთასვლაზე, რომელიც ულმობლად შთანთქავს სიცოცხლეს. აქ დროის შეუქცევადობა ადამიანის საბედისწერო ხვედრია, ღამე კი - დროის წინაშე ჩვენი ყოფიერების ტრაგიზმის მწვერვალი.
მომავალზე ნათელი იმედებით აღსავსე ახალგაზრდა ლეიტენანტი, ჯოვანი დროგო ბასტიანის ციხე-სიმაგრეში გაამწესეს, საიდანაც თათრეთის თვალუწვდენელი უდაბნო იშლებოდა და, გადმოცემის თანახმად, წარსულში მტერი იქიდან ხან მოდიოდა... ხან არც მოდიოდა.
ხანგრძლივი ძიების შემდეგ ლეიტენანტმა, როგორც იქნა, იპოვა გზა ბასტიანისკენ.ამ მოგზაურობის დროს ახალგაზრდა ოფიცერს სევდა დაეუფლა, მისი თავდაპირველი იმედებიც გაფერმკრთალდა, ხოლო ფორტის მოყვითალო ფერისა და შიშველი კედლების დანახვამ ნირი წაუხდინა. მაიორ მატის მშვენივრად ესმოდა, რატომ დაეუფლა ახალგაზრდა ოფიცერს ასეთი განწყობილება. მან ურჩია ლეიტენანტს მეთაურებისთვის მიემართა სხვაგან გადაყვანის თხოვნით. ბოლოს და ბოლოს აღელვებულმა დროგომ სიმაგრეში ოთხი თვით დარჩენა გადაწყვიტა. ამ გადაწყვეტილებას შეგუებულმა ლეიტენანტ მორელის სთხოვა, აჰყოლოდა გალავანზე, საიდანაც კლდეებით შემოჯარული ვაკე იშლებოდა. მათ მიღმა კი, უცნობი ჩრდილოეთი, იდუმალი თათრების უდაბნო ეგულებოდა. ამ უდაბნოზე რას აღარ ჰყვებოდნენ. თუმცა იმ მხარეში ჰორიზონტი მუდამ ნისლით იყო დაფარული. ზოგი ამტკიცებდა, იქ მხოლოდ ქვები და კლდეებიაო, იმასაც ამბობდნენ, თეთრი კოშკებიც დაუნახავთო, ზოგს ვულკანის კვამლიც დაულანდავს, სხვები „რაღაც მოგრძო, შავ ლაქაზეც საუბრობდნენ“.
მთელი ღამე ვერ დაიძინა დროგომ, კედლის მიღმა წყალი ხმაურობდა და რას გააწყობდა?!
დადგა ახალგაზრდა ლეიტენანტის პირველი მორიგეობის დღე. იგი აკვირდებოდა, როგორ იცვლებოდნენ ყარაულები უფროსი სერჟანტი ტრონკას ზედამხედველობით. ტრონკა უკვე ოცდაორი წელიწადი მსახურობდა ბასტიანში და ზედმიწევნით იცოდა წესდების თითოეული წვრილმანი. იგი შვებულების დროსაც კი არ ტოვებდა ციხე-სიმაგრეს.
დროგომ იმ ღამეს დედას წერილი მისწერა. უნდოდა, რაც შეიძლება ცხადად აღეწერა ფორტში გამეფებული დამთრგუნველი ატმოსფერო. მაგრამ, საბოლოო ჯამში, ერთი ჩვეულებრივი წერილი გამოუვიდა, რომელშიც ცდილობდა დედა დაერწმუნებინა, რომ თავს კარგად გრძნობდა და ყველაფერი რიგზე იყო. საწოლში მწოლიარე ახალგაზრდა ლეიტენანტს გარკვევით ესმოდა გუშაგების დაღლილი გადაძახილი. „მისთვის სწორედ იმ ღამეს დაიწყო ერთდროულად აუჩქარებელი და ულმობელი დროის ათვლა“.
დროგომ გადაწყვიტა, თავისი გარდერობით გაენახლებინა და იმაზე უბრალო ფარაჯა შეეძინა, ვიდრე მას უკვე ჰქონდა. მან თერძი პროსდოჩიმო გაიცნო, რომელიც უკვე თხუთმეტი წელიწადი იყო, რაც გაიძახოდა, დღე-დღეზე ავიბარგები აქედანო. დროთა განმავლობაში დროგომ, თავისდა გასაოცრად, აღმოაჩინა, რომ ოფიცრების უმეტესობა მოუთმენლად ელოდა, როდის აჩუქებდა ჩრდილოეთის უდაბნო მათ უჩვეულო თავგადასავალს, „იმ საოცარ შემთხვევას, რომელიც ყოველი ადამიანის ცხოვრებაში ერთხელ მაინც ხდება“. ციხე-სიმაგრე ხომ რაღაც შეუცნობლის საზღვარზე იყო... გაურკვევლობას კი ადამიანის არა მარტო შიში უკავშირდება, არამედ იმედიც.
აქ იყვნენ გრაფი მაქსლოტარიოს მსგავსი ოფიცრები, რომელთაც სამსახურის ვადის გასვლისთანავე დატოვეს ბასტიანი. თუმცა იყვნენ ისეთებიც, რომლებსაც ციხე-სიმაგრის დატოვების სურვილი, გრაფის მეორე მეგობრის, ლეიტენანტ ავგუსტინის მსგავსად, საერთოდ არ გასჩენიათ.
ზამთარიც დადგა. დროგო გასამგზავრებლად გაემზადა. ფორმალური წვრილმანებიღა ჰქონდა მოსაგვარებელი - სამედიცინო შემოწმება უნდა გაევლო და მთებში სამსახურის გამოუსადეგრობის ცნობა აეღო; მაგრამ ციხე-სიმაგრის ჩაკეტილ სამყაროში მდორე ცხოვრებას შეჩვეულმა ახალგაზრდა ოფიცერმა, საკუთარი თავისთვის მოულოდნელად, დარჩენა გადაწყვიტა. „წინ ხომ ჯერ კიდევ დიდი დროა,“ - ასე ფიქრობდა.
მალევე დროგო სამორიგეოდ ახალ რედუტში გადავიდა. იქამდე ორმოცი წუთის სავალი თუ იქნებოდა. საგუშაგო კლდოვანი მთის მწვერვალზე იყო და თათრების უდაბნოს გადმოჰყურებდა. სწორედ იმ დღეს უდაბნოს მხრიდან თეთრი ცხენი გამოჩნდა. ბასტიანში გამეფებული შეხედულებით, თათრებს თეთრი ცხენები ჰყავდათ, ამიტომ ეგონათ, პირუტყვი ჩრდილოელი მეზობლების იქნებაო, არაა, ცხენი რიგით ლაცარის ეკუთვნოდა. იგი პატრონს გაჰქცეოდა. ჯარისკაცი დასდევნებოდა თავის ულაყს, მაგრამ სანამ დაიჭირდა, მოსაღამოვებულიყო და ამასობაში საგუშაგოზე პაროლი შეეცვალათ. ლაცარის იმედი ჰქონდა, მორიგეები მიცნობენ და გამატარებენო, მაგრამ ამაოდ. გუშაგები წესდებასა და სერჟანტ ტრონკას უსიტყვო ბრზანებას დაემორჩილნენ, პაროლის არმცოდნე არ გაატარეს, ესროლეს და მოკლეს.
ამ ამბიდან არ გასულა დიდი ხანი და თათრების უდაბნოს ჰორიზნოტზე ხალხის გრძელი ჯაჭვი გამოჩნდა. მთელი გარნიზონი ღელვამ მოიცვა, მაგრამ მალევე ყველაფერი გაირკვა: მეზობელი ქვეყნის სამხედრო ქვედანაყოფები სასაზღვრო ზოლს აწესრიგებდნენ. სადემარკაციო ნიშნები უკვე დიდი ხანია დაემაგრებინათ, მაგრამ ერთი მთა არცერთ მხარეს არ ჰქონდა მონიშნული, რადგან მას სტრატეგიული მნიშვნელობის წერტილად არ მიიჩნევდნენ. მიუხედავად ამისა, პოლკოვნიკმა გადაწყვიტა კაპიტანი მონტისა და ლეიტენანტი აუგუსტინის მეთაურობით იქ რაზმი გაეგზავნა, რათა ჩრდილოელებისთვის დასწრო და რამდენიმე კვადრატული მეტრის დამატებით ტერიტორია შემოეერთებინა. ელეგანტურად გამოწყობილი ლეიტენანტი აუგუსტინის ჩაცმულობა სრულებით არ შეეფერებოდა მთებში მოგზაურობას. ლამაზმა მუნდირმა ვერ დაიცვა ლეიტენანტი ცივი ქარისგან. იგი გაცივდა და გარდაიცვალა. ავგუსტინი, როგორც გმირი, ისე მიაბარეს მიწას.
გავიდა რამდენიმე წელიწადი. დროგო შვებულებით დაბრუნდა მშობლიურ ქალაქში, მაგრამ იქ თავი უცხოდ იგრძნო. ძველებურად ვეღარავინ იცვლიდა და მის მიმართ დამოკიდებულებაც შეცვლილიყო - მეგობრები თავისი საქმეებით იყვნენ დაკავებულნი, შეყვარებულსაც მის მიმართ გრძნობები განელებოდა და ა.შ. დედა შინაგანად შეჰგუებოდა სახლში მის არყოფნას, მაგრამ მაინც ურჩევდა შვილს, მეთაურებისათვის მიემართა ბასტიანიდან გადაყვანის თხოვნით. დროგო მართლაც წავიდა გენერალთან - დარწმუნებული, რომ მის მოთხოვნას დააკმაყოფილებდნენ. რამდენადაც დიდი იყო მისი თავდაჯერება, იმდენადვე მოულოდნელი იყო პასუხიც. უარი მიიღო. მას აუხსნეს, რომ ციხე-სიმაგრის გარნიზონი მცირდებოდა და, პირველ რიგში, ძველ და დაუმსახურებელ მებრძოლებს გადაიყვანდნენ სხვაგან.
დროგო დამწუხრებული დაბრუნდა ბასტიანში. ყველა რაღაცას საქმიანობდა, ფუსფუსებდა, ჯარისკაცები და ოფიცრები გასამგზავრებლად ემზადებოდნენ. დროგო გულგატეხილი იყო, მაგრამ ახალმა ამბავმა დროებით გაუქარწყლა სევდა. ლეიტენანტმა სიმენონმა საკუთარი ჭოგრიტით დაკვირვებისას თათრების უდაბნოს ჰორიზონტზე ცვლილებები შეამჩნია. იქ ხან ჩნდებოდა ცეცხლი, ხანაც ქრებოდა, ხალხიც განუწყვეტლივ მოძრაობდა. ოფიცერმა ჩათვალა, რომ მტერი გზასაშენებდა. „აქამდე არავის შეუმჩნევია მსგავსი შთამბეჭდავი მოვლენა. თუმცა, შესაძლებელია მშენებლობა ადრეც, წლებისა და, არ არის გამორიცხული, საუკუნეების მანძილზეც მიმდინარეობდა. ვინ იცის, იქნებ სოფელი იყო აქ, ან ჭა, რომლის წინაც ქარავნები იყრიდნენ თავს. უბრალოდ, იმ დრომდე, ჯერ არავის გამოეყენებინა ისეთი მძლავრი ჭოგრიტი, როგორიც სიმენონს ჰქონდა“. ამ მოვლენებიდან არ გასულა დიდი ხანი, როდესაც ციხესიმაგრეში ბრძანება მოვიდა, აეკრძალათ წესდებით გაუთვალისწინებელი ყველა ოპტიკური ხელსაწყოს გამოყენება. სიმენონი იძულებული გახდა, ჩაებარებინა თავისი ჭოგრიტი.
იმავე ზამთარს დროგომ ცხადად შეიგრძნო დროის დამანგრეველი, შემმუსვრელი ძალა. გაზაფხულზე იგი სახელმწიფოს კუთვნილი ჭოგრიტით ხანგრძლივად გაჰყურებდა ჰორიზონტს. ერთხელაც, საღამოს ოკულარში ცეცხლის პატარა, მოციალე ენა შეამჩნია. მალე, დღისითაც კი, თეთრი უდაბნოს ფონზე მკაფიოდ, გარკვევით ჩანდა პატარა, მოძრავი შავი წერტილები. ხალხი ომზე ალაპარაკდა. იმედი, რომელიც თითქოს აუხდენელ ოცნებად ქცეულიყო, კვლავ გაჩნდა ციხესიმაგრის კედლებში. ის დღეც დადგა, როდესაც აქედან სულ რაღაც ერთი მილის მოშორებით გზა გაიყვანეს და ბოძიც დაარჭეს. თხუთმეტი წლის განმავლობაში წარმოებული უზარმაზარი სამუშაო, როგორც იქნა, დასრულდა. „მთებისთვის თხუთმეტი წელი არაფერია, ვერც ბასტიანის ციხესიმაგრეს დაამჩნიაამ დრომ კვალი. და თუმცა წლები შეუმჩნევლად გარბოდნენ, ადამიანებისთვის ეს გზა მაინც ხანგრძლივი და გრძელი გამოდგა“. ფორტი უფრო დაცარიელდა. გარნიზონი კიდევ შეამცირეს. გენერალური შტაბი აღარავითარ მნიშვნელობას ანიჭებდა მთებში ჩაკარგულ ამ ციტადელს და არც უცხოტომელების მიერ უდაბნოში გაყვანილ გზას აღიქვამდნენ სერიოზულ საფრთხედ. ბასტიანში ცხოვრება უფრო ერთფეროვანი და მოსაწყენი გახდა.
სექტემბრის ერთ დილას დროგო, უკვე კაპიტნის წოდებით, მორიგი შვებულებიდან დაბრუნებული, სიმაგრისაკენ გზას მიუყვებოდა. შინ მხოლოდ შვებულების ნახევარი გაატარა, რადგან იქ გაჩერება გაუჭირდა, ვეღარ შეძლო. ქალაქი მისთვის სრულიად უცხო გახდა. უკან დაბრუნება გადაწყვიტა.
„გვერდები იფურცლებოდა, თვეები და წლები ერთმანეთს მისდევდა“, მაგრამ დროგო ისევ რაღაცას ელოდებოდა, თუმცა მისი იმედი ყოველ განვლილ წუთთან ერთად ილეოდა და მცირდებოდა.
დადგა ის დღეც, როდესაც მტრის ჯარი მართლაც მიადგა ციხესიმაგრის კედლებს, მაგრამ დროგო უკვე მოხუცი და ავადმყოფი იყო. იგი დაითხოვეს და სახლში გაუშვეს, რათა ახალგაზრდა ოფიცრებისთვის ოთახი გაეთავისუფლებინათ. დროგოს სიკვდილი გზაში წამოეწია და მაშინ მიხვდა, რომ სწორედ ეს იყო უმთავრესი მოვლენა მის ცხოვრებაში. ის იმ ღამეს, როდესაც სიცოცხლეს ეთხოვებოდა, ცას შესცქეროდა.
შთაგონება
ნაწარმოების შთაგონებაზე საუბრისას თავად ავტორმა აღნიშნა:"„იდეა ერთფეროვანი ღამის სარედაქციო რუტინის შედეგად გამიჩნდა, რომელიც იმ დღეებში მქონდა. ძალიან ხშირად მიფიქრია, რომ ეს რუტინა უსასრულოდ, უვადოდ უნდა გაგრძელებულიყო და რომ ეს უკანასკნელი უსარგებლოდ მომიკლავდა სიცოცხლეს. ვფიქრობ, რომ ეს ჩვეულებრივი სენტიმენტია კაცთა მოდგმისთვის, განსაკუთრებით, როცა ჩაბუდებული ხარ ამ წარმავალ წუთისოფელში. შედეგად, ამ იდეის სამხედრო სამყაროში გარდასახვის იდეა თითქმის ინსტინქტურად მომივიდა“. "
თათრები
როგორც ცნობილია, თათრები წარმოადგენენ ცენტრალურ აზიაში არსებულ მომთაბარე ტომებს. ისტორიკოსთა ვარაუდით, სახელი თათარი მომდინარეობს ტარტარიდან ან ტარტაროზიდან, გამომდინარე დიდი ხნის განმავლობაში მათი ჯოჯოხეთთან ასოცირების გამო, თუმცა ამას რომანის სიუჟეტთან საერთო არაფერი აქვს. მწერალი თათრების სახეს სამხედრო საფრთხის, სისასტიკის, დაუმორჩილებლობისა და უცნობი ხალხის შემოსევის იდეის გასაღვიძებლად იყენებს, შუა საუკუნეების გამოსახულების კვალდაკვალ, რომელიც ინსპირირებულია ილ მილიონედან - მარკო პოლოს პირველი დიდი სამოგზაურო კატალოგით, რომლითაც პოლო ერთ-ერთი პირველი გახდა, რომელმაც თათრები მსგავსად დეტალურად აღწერა.
სქოლიო
კატეგორია:ეგზისტენციალისტური რომანები კატეგორია:XX საუკუნის იტალიური ლიტერატურა კატეგორია:1940 წლის რომანები კატეგორია:იტალიური ლიტერატურა
Sphingini
Sphingini — ჩრჩილების ტრიბა სფინქსისებრთა ოჯახისა. აღწერილია პიერ ანდრე ლატრეის მიერ 1802 წელს.
გვარები
• Amphimoea
• Amphonyx
• Apocalypsis
• Ceratomia
• Cocytius
• Dolba
• Dovania
• Ellenbeckia
• Euryglottis
• Hoplistopus
• Ihlegramma
• Isoparce
• Lapara
• Leucomonia
• Lintneria
• Litosphingia
• Lomocyma
• Manduca
• Meganoton
• Neococytius
• Neogene
• Oligographa
• Panogena
• Pantophaea
• Poliana
• Pseudococytius
• Pseudodolbina
• Psilogramma
• Sagenosoma
• †Sphingidites
• Sphinx
• Thamnoecha
• Xanthopan
სქოლიო
კატეგორია:Sphingini
ბონიფაციუს I
150px|მინი|მარჯვნივ|ბონიფაციუს I ბონიფაციუს I (Bonifacius I; დ. უცნობია — გ. 22 სექტემბერი, 422) — რომის პაპი 418 წლის 28 დეკემბრიდან 422 წლის 4 სექტემბრამდე. მიიჩნევა აურელიუს ავგუსტინის თანამედროვედ, რომელმაც მას რამდენიმე ნაშრომი მიუძღვნა. რომის პაპ ზოსიმეს გარდაცვალების შემდეგ კანდიდატურა ორმა პარტიამ წამოაყენა (ბონიფაცე და ევლალი, თუმცა საბოლოოდ პაპის თანამდებობა ბონიფაცე I-მა დაიკავა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით კატეგორია:გარდაცვლილი 22 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 422 კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის წმინდანები
სტენ ლი
სტენ ლი (Stan Lee; ნამდვილი სახელი Stanley Martin Lieber სტენლი მარტინ ლიბერი; დ. 28 დეკემბერი, 1922, ნიუ იორკი, აშშ — 12 ნოემბერი, 2018, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი მწერალი, რედაქტორი და კომიქსების პერსონაჟთა შემქმნელი. მედია კომპანიის „Marvel Comics“ ყოფილი პრეზიდენტი და გამომცემელი.
უმუშავია ბევრ ცნობილ მხატვართან (ყველაზე ცნობილები — ჯეკ კირბი და სტივ დიტკო). მან შექმნა ბევრი ცნობილი გმირი კომიქსებისთვის, ისეთები როგორიცაა: „ადამიანი ობობა“, „ფანტასტიკური ოთხეული“, „იქს ადამიანები“ და სხვა.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი აგნოსტიკოსები
ნონეა
ნონეა (Nonea) — ერთ- ან მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი ლაშქარასებრთა ოჯახისა. დაფარული არიან ბუსუსებით ან უხეში ბეწვით. ფოთლები მორიგეობითაა განლაგებული. ციმოზური ყვავილედი დაყვავილების შემდეგ გრძელდება და მტევნისებრი ხდება; თანაყვავილი ფოთლისებრია. ჯამი მილისებრ-ზარისებურია, 5-ფოთოლაკიანი, ეს ფოთოლაკები სამკუთხედია. გვირგვინი ცისფერ-იისფერი ან ყვითელი; მტვრიანები შიგნით მოქცეული ან ოდნავ გამოშვერილი; სამტვრეები წაგრძელებული, წამახვილებული ან ბლაგვი. ნასკვი 4-განყოფილებიანი. ყვავილის სვეტი გვირგვინისგან გამოკვეთილი არ არის; დინგი ბურთისებრი ან ბოლოში გაპობილია. გინობაზა ბრტყელი. ნაყოფი — კაკლუჭა, შიშველი ან, იშვიათად, შებუსული.
სახეობები
250პქ|მინი|მარჯვნივ|[[Nonea rossica]] 250პქ|მინი|მარჯვნივ|[[Nonea micrantha]]
სქოლიო
*
დავით თარხან-მოურავი
დავით თარხან-მოურავი (დ. 8 სექტემბერი, 1963, ვლადიკავკაზი) — ქართველი პოლიტიკოსი. „საქართველოს პატრიოტთა ალიანსის“ ერთ-ერთი ლიდერი და თავმჯდომარე. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს ყოფილი წევრი. 1999 წელს დავით თარხან-მოურავი მუშაობდა იუსტიციის სამინისტროში სასამართლო აქტების აღსრულების დეპარტამენტის უფროსად. 2000 წელს იყო საქართველოს ინფორმატიზაციის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარე. 2003 წელს თარხან-მოურავმა საბაჟო დეპარტამენტის თავმჯდომარის თანამდებობა დაიკავა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1963 კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
დიონისე ჰალიკარნასელი
დიონისე ჰალიკარნასელი პოლიტიკური შეხედულებებით ახლოს იდგა სენატორული არისტოკრატიის წრეებთან. ცდილობდა დაემტკიცებინა ბერძნებისა და რომაელების ნათესაობა, რათა ბერძნებისათვის შეემსუბუქებინა რომაელების ბატონობა. ზოგჯერ წყაროებს არაკრიტიკულად ეკიდებოდა. წერის მანერით ხშირად ბაძავდა თუკიდიდესა და პოლიბიოსს. აქვს რიტორიკული ნაწარმოებები: „სიტყვათა შეთანხმებისათვის“, „ძველ ორატორთა გამო“ და სხვა.
ბიოგრაფია
დიონისე ჰალიკარნასელი დაიბადა დაახლოებით ძვ. წ. 60 წელს ჰალიკარნასში. მისი მამა იყო ალექსანდრე. სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, იგი გადასახლდა რომში და სწორედ აქედან დაიწყო მისი აქტიური მოღვაწეობა. დიონისეს დაწერილი წიგნებიდან ჩვენამდე მხოლოდ ცხრაა მოღწეული. წიგნებში აღწერილია ძველი რომის ისტორია პირველ პუნიკურ ომამდე, ძველი რომის მითოლოგია და ბიზანტიის ისტორია. მისი ნაშრომები ცნობილი გახდა ძვ. წ. 7 წელს, არსებობს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ნაშრომების გამოქვეყნების შემდეგ დიონისე მალევე გარდაიცვალა.
ნაწარმოებები
კრიტიკოსების თქმით დიონისე თავისი წერის სტილიდან გამომდინარე, გვევლინება არა როგორც ისტორიკოსი, არამედ ორატორი. მართალია დიონისეს თავის ნაწარმოებებში მოჰყავს ფაქტები, მაგრამ არის მოსაზრება იმისა, რომ ის შეიძლება იგონებს კიდეც მათ. მიუხედავად ამისა დიონისეს ნაწარმოებები ძალიან ღირებულია, რადგან მასში გადმოცემულია მთლიანად ძველი რომის ისტორია. პირველი 11 წიგნი ითარგმნა 1480 წელს ვინმე ლაპუსის მიერ, პაპი პავლე II-ის შეკვეთით ბერძნულიდან ლათინურ ენაზე. ამის შემდეგ წიგნი „ძველი რომი“ დაიბეჭდა 1546 წელს პარიზში, ხოლო 1756 წელს პირელად წიგნი გამოცემული იქნა ინგლისურ ენაზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ბერძენი ისტორიკოსები
ინგული
ინგული (Великий Інгул) — მდინარე სამხრეთ უკრაინაში. სამხრეთი ბუგის მარცხენა და ყველაზე დიდი შენაკადი. მიედინება კიროვოჰრადისა და მიკოლაივის ოლქებში. სიგრძე — 354 კმ, აუზის ფართობი — 9890 კმ². მცირე გემები დაცურავენ 55 კმ. ყელიდან სოფელ პერესადოვკამდე.
ეტიმოლოგია
სიტყვა ინგული (Інгул), რუსული ენის ეტიმოლოგიური ლექსიკონის (მაკს ფასმერი) მიხედვით, შესაძლებელია თურქული წარმომავლობისა იყოს, უკავშირენენ თურქულ äŋgül „წყნარი, ледачий“.
ჰიდროგრაფია
thumb|200px|roght|მიკოლაევის ხედი 10 კმ, სიმაღლიდან ინგული ჩაედინება ს. ბუგში ინგული სათავეს იღებს პატარა ტყის ტბიდან სოფელ ბროვკოვეში ნოვომირგოროდსკის რაიონი კიროვოჰრადის ჩრდილოეთით. მიედინება სამხრეთისაკენ და იყოფა 2 ტოტად. მიკოლაივთან უერთდება მდ. სამხრეთ ბუგს. სათავეებისკენ მდინარეს გაცილებით ნაკლები კალაპოტი აქვს, ის ნაკლებად დაკლაკნილია.
შუა წელში კალაპოტი ფართოვდება 30 მ, ქვედა წელში — 80 მ-მდე და მაქსიმალური სიღრმე უმეტესწილად 0,7-1,2 მ, დინების სიჩქარე — 0,5 მ /წ (1,8 კმ / სთ). ინგულის შენაკადებია: სუგოკლია, აჯამკა, კამიანკა, გრომოკლია, ბერეზივკა და სხვა.
მდინარე იკვებება უმეტესწილად თოვლით და წვიმით. იყინება დაახლოებით დეკემბრის პირველ ნახევარში, ყინული არამდგრადია; დნობას იწყებს თებერვლის ბოლოს და მარტის დასაწყისში.
გამოყენება
ინგულის წყალი გამოიყენება წყალმომარაგებისათვის და მორწყვისათვის — მდინარის აუზში მოწყობილია სარწყავი სისტემები 33 ათ. ჰა. ასევე ზედა წელში მოწყობილია ხელოვნური ტბები სადაც თევზებს ამრავლებენ.
სხვადასხვა
ზემო ინგულზე, სტეპებს შორის სოფელ პელეგიივკაში (ნოვობუჰის რაიონი), სოფიევკის წყალსაცავის მშვენიერ ნაპირზე მდებარეობს „პერლინა სტეპუ“ — ლამაზი წმინდა მიხაილის სახელობის ქალთა მონასტერი, ცნობილი როგორც Пелагіїва церква. მიკოლაევის ოლქში 2002 წელს შეიქმნა რეგიონალური ლანდშაპტური პარკი Приінгульський, რომლის ფართობია 3,15 ათ.ჰა. 250px|right|thumb|ინგული [[კროპივნიცკიში.]]
სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთის ბუგის შენაკადები კატეგორია:კიროვოჰრადის ოლქის მდინარეები კატეგორია:მიკოლაივის ოლქის მდინარეები
ვანტაა
ვანტაა (Vantaa, Vanda) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ფინეთში, უუსიმაას პროვინციაში. მდებარეობს ფინეთის ყურის სიახლოვეს, მდინარე ვანტან-იოკის ნაპირზე, ჰელსინკიდან 19 კილომეტრში. ჰელსინკთან, ესპოოსთან და კაუნიაინენთან ერთად შეადგენს დიდი ჰელსინკის შიდა ბირთვის ნაწილს. 2015 წლის 30 ივნისის მდგომარეობით ვანტააში ცხოვრობდა 212,473 ადამიანი. ვანტაა ჰელსინკის ქალაქ-თანამგზავრია.
მინაკშის ტაძარი
მინი|250პქ|მინაკშის ტაძარი მინაკშის ტაძარი — სამხრეთ ინდოეთის სატაძრო კომპლექსი. მადურაიში მდებარე მინაკშის ტაძარი ინდუიზმის ათასობით მიმდევარს იზიდავს. ტაძარი ეძღვნება მინაკშის, მადურაის პრინცისა და ინდუისტების ღმერთ შივას მეგობარს. სატაძრო კომპლექსში შედის 12 კოშკი-კარიბჭე, რომელთაც მრავალი ქანდაკება ამშვენებს. ყველაზე მაღალ ტაძარში მდებარეობს ათასი სვეტის დარბაზი, რომელიც ღმერთებისა და ქალღმერთების ფერადად მოხატული ფიგურებითაა მორთული. აქვეა უძველესი ტბა, სადაც მლოცველები წმინდა წყალში განიბანებიან.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინდუიზმი კატეგორია:ინდოეთის შენობა-ნაგებობები
ზრესი
ზრესი, ზრესკი, ფასკია — ტბა საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, ზღვის დონიდან 1720 მ. წყლის სარკის ფართობი 1,77 კმ², აუზის ფართობი 48,4 კმ², საშუალო სიღრმე 0,6 მ, მაქსიმალური სიღრმე 1 მ. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. მაქსიმალური დონე აპრილ-მაისშია, მინიმალური — იანვარ-თებერვალში. ტბასთან არხით შეერთებულია მდინარე მურჯახეთისწყალი. იყენებენ სარწყავად. არის თევზი (კალმახი, ქაშაყი, ხრამული, ფრიტა, კობრი, მტკვრის წვერა და სხვ.).
Anochetus levaillanti
Anochetus levaillanti — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Anochetus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:Anochetus
მიდელაანი
მიდელაანი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (ქარჩოხის თემი), მდინარე ქსნის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1320 მ, ახალგორიდან 24 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 91 კაცი.
ლიტერატურა
კატეგორია: ქარჩოხის თემის სოფლები
კუდუ
კუდუ — ძროხისებრთა ოჯახის წყვილჩლიქოსან ცხოველთა ორი სახეობა:
პუტრაჯაია
პუტრაჯაია ოფიციალურად პუტრაჯაიას ფედერალური ტერიტორია — მალაიზიის ადმინისტრაციული დედაქალაქი და ფედერალური ტერიტორია. მთავრობა კუალა-ლუმპურიდან პუტრაჯაიაში 1999 წელს გადავიდა. კუალა-ლუმპური რჩება ეროვნულ დედაქალაქად, სადაც არის მეფის რეზიდენცია და განთავსებულია პარლამენტი. პუტრაჯიის იდეა ეკუთვნის ყოფილ პრემიერ-მინისტრ მაჰატჰირ მოჰამადს. ის 2001 წელს კუალა-ლუმპურისა და ლაბუანის შემდეგ მალაიზიის მესამე ფედერალური ტერიტორია გახდა.
სახელი მალაიზიის პირველი პრემიერ-მინისტრის ტუნკუ აბდულ რაჰმან პუტრა ალ-ჰაჯის პატივსაცემად ჰქვია. ტერიტორია წარმოადგენს ანკლავს შტატ სელანგორის სეპანგის ოლქში. პუტრაჯაია ასევე არის სპეციალური ეკონომიკური ზონის MSC Malaysia-ს ნაწილი. სანსკრიტზე პუტრა ნიშნავს უფლისწულს, ხოლო ჯაია გამარჯვებას. პუტრაჯაიას განვითარება 1990-იანების დასაწყისში დაიწყო და დღეისთვის ძირითადი ტერიტორიული მოწყობა დასრულებულია.
სქოლიო
კატეგორია:მალაიზიის ქალაქები კატეგორია:აზიის დედაქალაქები
მარილი (მრავალმნიშვნელოვანი)
მარილი არის საკვები მინერალი (იგივე ქვამარილი), გამოიყენება გემოს მისაცემლად და საკვების შესანახად, მაგრამ ასევე შეიძლება ნიშნავდეს:
Garam Zout
კიკოს მონასტერი
კიკოს მონასტერი — სოფელ ვარძიის დედაღვთისას ტაძარი საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში.
ისტორია
აკადემიკოს სიმონ ყაუხჩიშვილის გამოკვლევით, XI-XIII საუკუნეებში ამ ადგილას დიდი სამონასტრო კომპლექსი ყოფილა. ხალხური გადმოცემით ვარძიის სამონასტრო კომპლექსი თამარ მეფის ბრძანებით აუშენებიათ. მეფე თამარი ღვთისმშობლის ხატს მოაბრძანდებდა მესხეთის ვარძიიდან. თან მოჰყავდა მის მიერ გაქრისტიანებული ახალციხელი თათრები. მეფეს ღამე ჩხერის ციხეში გაუთევია. ძილში ღვთისმშობელი გამოცხადებია და მიუნიშნებია, თუ სად უნდა აეშენებინა წმინდა ხატისთვის ტაძარი. როდესაც თამარი გამოცხადების ადგილზე მივიდა, თვალწინ საოცარი სილამაზე გადაეშალა. მეფეს იქ დაუსვენებია ღვთისმშობლის ხატი და უბრძანებია ტაძრის მშენებლობა. აქ ორ თვეში აუგია მონასტერი. იქვე აუშენებია სამეფო სასახლეც. ამის შემდეგ თამარს ორი წელი უცოცხლია. სახელი ვარძია მეფეს შეურჩევია, ტაძრის გარშემო კი მესხეთიდან მოყვანილი თათრები დაუსახლებია. ეს ლეგენდა ჟურნალ „ცისკრის“ 1863 წ N 10 ფურცლებმა შემოგვინახა. წერილი ჟურნალ „ცისკარში“ დაუბეჭდავს თომა მაჭავარიანს, რომელიც ქუთაისში ადვოკატად მსახურობდა.
ვარძიის მონასტერი საუკუნეების განმავლობაში იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო კერა. აქ იწერებოდა და ითარგმნებოდა წიგნები. მონასტერი XVII საუკუნის 90-იან წლებში საფუძვლითურთ დაიწვა და განადგურდა, ამიტომ აქ შექმნილმა მწიგნობრულმა ნიმუშებმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია. შემორჩა მხოლოდ XVIII საუკუნის 80-90-იანი წლებით დათარიღებული ქართულ-თურქული სახელმძღვანელო.სასწავლო წიგნი შედგენილია ვარძიის მონასტერში.
ჩვენამდე მოღწეული ტაძრის სამრეკლოს წარწერა შემდეგს გვამცნობს: „ლიხთ-იმერეთის მეფის ძის ბატონი, ბატონისშვილის კარის არქიმანდრიტმა ნიკოლოზ ყიფიანმა, ოდესაც ვიხილე სამრეკლო ესე დარღვეული და სრულად შემუსვრად მიწევნული... შეწევნითა ყოვლადწმიდისა ღვთისმშობელისა მარიამისათა ვიწყე, მე... ხელითა ჩემისა შენებად ამისა სადღეგრძელოდ და მუდამ გასამარჯვებლად ბედნიერის ხელმწიფის მეფის სოლომონისთვის და ძისა მისისა ალექსანდრესთვის“. აღნიშნული წარწერა 1777 წლით თარიღდება. მაშასადამე, ვარძიის სამრეკლოს აღდგენა ამ წელს დასრულებულა.
XX საუკუნის დასაწყისში მონასტერი მეტად უნუგეშო მდგომარეობაში აღმოჩნდა, იმდროინდელი საგაზეთო წერილებიდან ირკვევა, რომ ადგილობრივები მონასტრის თლილ ქვებს გზის გასამშრალებლად იყენებდნენ. 1905 წლის რევოლუციის დროს ადგილობრივმა გლეხებმა დაარბიეს ვარძიის მონასტერი, არქიმანდრიტი გაიქცა. 1914 წლიდან კვიპროსელი ბერების მიმოსვლა შეწყდა. ვარძიაში საცხოვრებლად დარჩა ბოლო სასულიერო პირის სამოელ ბისკობითის სტიქაროსანი, ვინმე ძაბუნიდი. აქედან გაჩნდა სოფელში გვარი ძაბუნიძე.
არქიტექტურა
ვარძიის ღვთისმშობლის ტაძარი კომპლექსს, რომელშიც შედის როგორც ერთნავიანი ბაზილიკა, ასევე, ჯვარ-გუმბათოვანი  სტილის ტაძარიც, ნაშენია თლილი ქვისა და კირისაგან. ბედუკუღმართობის გამო რამდენიმეჯერ დანგრეულა. ლეკების მიერ.ტაძარზე მიშენებული არის ნაგებობა, „კათაკმეველთა“ ადგილი.გვერდით არის წმ, იოანე ნათლისცემლის ტაძარი ერთნავიანი,რომლის გუმბათში იყო სამრეკლო ამ. ტაძრის წარწერით დასტურდება, რომ აღდგენილია მეთვრამეტე საუკუნეში არქიმანდრიტ ნიკოლოზ ყიფიანის მიერ. ხოლო სამრეკლოს აშენების თარიღი ამჟამად უცნობია.
დღეს
ამჟამად, ვარძიის ტაძარი მოქმედი ტაძარია. იქ აღევლინება წირვა-ლოცვა. აღდგომიდან მესამე ორშაბათს სოფელი ზეიმობს ტაძრის დღესასწაულს „დედაღვთისაობას“. თავად ხატი, რომლის სახელზეც ტაძარი აშენდა, დაცულია ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში. მისი აღწერა ჯერ კიდევ 20-იან წლებში მოუხდენია მღვდელ გიორგი ბოჭორიძეს. აღწერის მიხედვით, იგი ყოფილა კარედის ხატი, რომლის შუა ნაწილში ღვთისმშობელი, ხოლო კარებზე მთავარანგელოზები ყოფილან გამოსახულნი. ხატი მოჭედილია და შემკულია ტიხრული მინანქრით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის ტაძრები