cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Law (ჯგუფი)
The Law — ინგლისური როკ-ჯგუფი, ჩამოყალიბებული 1991 წელს. მასში ძირითადად შედიოდნენ: კენი ჯონსი, პოლ როჯერსი, პინო პალადინო და ჯონ სტეილი. გარდა ამისა, The Law-სთან ერთად სხვადასხვა დროს თანამშრომლობდნენ დევიდ გილმორი, კრის რი, ბრაიან ადამსი და სხვა ცნობილი მუსიკოსები. ჯგუფის ყველაზე ცნობილი სიმღერაა "Laying Down The Law", რომელიც ბილბორდის ჩარტში #1 ადგილზე მოხვდა.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისური როკ-ჯგუფები კატეგორია:1991 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
MS Oasis of the Seas
thumb|250პქ|Oasis of the Seas 2010 წლის იანვარში ზღვის ოაზისი (Oasis of the Seas) — Royal Caribbean International-ის ყველაზე დიდი სამგზავრო გემი მსოფლიოში, რომლის ბორტზე ერთდროულად 6 300 მგზავრის გადაყვანაა შესაძლებელი. ამას გარდა, ზღვის ოაზისს ყველაზე მეტი რაოდენობით აქვს ოთახები აივნებით, ყველაზე დიდი აუზი და მსოფლიოში პირველი პარკი ხეებით, რომელიც გემზეა განთავსებული.
სამი 6-მეტრიანი სანიჩბე ხრახნი მოძრაობაში V12 რვა ძრავს მოჰყავს, რომელთაგან თითოეულის სიმძლავრე 17 500 ცხენის ძალის ტოლია, რაც 30 000 ცხენის ძალის ექვივალენტს უზრუნველყოფს საერთო ჯამში. გემის სიმაღლეა 65 მეტრი, ხოლო მის ბორტზე განლაგებულია ორი 6-სართულიანი კოშკი, რომლებიც 2 700 კაიუტას იტევს 5400 მგზავრისთვის.
Oasis of the Seas მშენებლობის ღირებულებაა 1,2 მილიარდი დოლარი. მის ბორტზე 400 ტონა მცენარეულობა და მათი მოსაყვანი ნიადაგია. სუპერლაინერი სიგრძეში 360 მეტრია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სამგზავრო ლაინერები
ფილიპ გლასი
ფილიპ გლასი (Philip Glass; დ. 31 იანვარი, 1937 ) — ამერიკელი კომპოზიტორი, მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი მუსიკოსი. არის ჯულიარდის სკოლის კურსდამთავრებული. მისი მუსიკა აღწერილია, როგორც მინიმალისტური, თუმცა თავად საკუთარ თავს კლასიცისტად მიიჩნევს. მის მიერ შექმნილი სამი საუნდტრეკი ნომინირებული იყო ოსკარზე.
ჯილდოები
ოქროს გლობუსი საუკეთესო ორიგინალური საუნდტრეკისთვის
BAFTA საუკეთესო მუსიკისთვის
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1937
30 თებერვალი
გრიგორიანული კალენდრით თებერვალში 28 ან 29 დღეა, მაგრამ ისტორიულად ცნობილია სამი შემთხვევა, როდესაც ცალკეულ ქვეყნებში დადგა თარიღი – 30 თებერვალი. ასეთი თარიღი ერთხელ დაფიქსირდა შვედეთში და ორჯერ — სსრ კავშირში.
იხილეთ აგრეთვე
სხვა დღეები:
სხვა თვეები:
სქოლიო
0230
მაგნუს კარლსენი
მინი|მარჯვნივ|მაგნუს კარლსენი მაგნუს კარლსენი (Sven Magnus Øen Carlsen; დ. 30 ნოემბერი, 1990) — ნორვეგიელი ჭადრაკის დიდოსტატი და ამჟამინდელი მსოფლიო ჩემპიონი ჭადრაკში. ფიდეს რეიტინგით ნომერი I მოთამაშე. 2010 წელს გახდა მეშვიდე მოჭადრაკე, რომელმაც ფიდეს რეიტინგში პირველ ადგილს მიაღწია. მისი ფიდეს რეიტინგი 2014 წლის ნოემბრის მიხედვით არის 2863,. მან ასევე მიაღწია ისტორიაში უმაღლეს რეიტინგს 2882–ს 2014–ის მაისში.
მაგნუს კარლსენი დიდოსტატი გახდა 2004 წლის 26 აპრილს, როდესაც იგი 13 წლისა და 148 დღის იყო, რამაც მას მიანიჭა მსოფლიოში მესამე ყველაზე ახალგაზრდა დიდოსტატის ტიტული. 2013 წლის ნოემბერში მაგნუსმა ვიშვანათან ანანდი დაამარცხა და გახდა მსოფლიო ჩემპიონი ჭადრაკში. 2014 წლის ნოემბერში, მან წარმატებით დაიცვა ტიტული, და კვლავ დაამარცხა ანანდი. 2016 წლის ნოემბერში, მაგნუსმა წარმატებით დაიცვა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული და დაამარცხა რუსი მოჭადრაკე, სერგეი კარიაკინი.
სქოლიო
კატეგორია:ნორვეგიელი მოჭადრაკეები კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები კატეგორია:დაბადებული 1990 კატეგორია:დაბადებული 30 ნოემბერი
ახალი ზელანდია 1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ახალმა ზელანდიამ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხუთედ იასპარეზა 1936 წელს, გერმანიის დედაქალაქ ბერლინში. ამ თამაშებზე მათ ერთი ოქროს მედალი მოიპოვეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქვეყნები 1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ახალი ზელანდია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ნამიბიის ქალაქების სია
ქალაქისა და დაბის სტატუსს ამა თუ იმ დასახლებას ნამიბიაში მთავრობა ანიჭებს. დასახლებები, რომელთაც მუნიციპალიტეტი მართავს, ქალაქია, ხოლო რომელთაც ქალაქის საბჭო — დაბის ტიპის პატარა ქალაქი.
ქალაქები
2015 წლის მონაცემებით, ნამიბიაში 13 ქალაქი იყო და თითოეულ მათგანს მუნიციპალიტეტის საბჭო მართავდა.
პატარა ქალაქები
2015 წლის მონაცემებით, ნამიბიაში 26 პატარა ქალაქი იყო და თითოეულ მათგანს ქალაქის საბჭო მართავდა.
სქოლიო
კატეგორია:ნამიბიის ქალაქები კატეგორია:ქალაქების სია ქვეყნების მიხედვით
ერიკ მასკინი
ერიკ სტარკ მასკინი (Eric S. Maskin; დ. 12 დეკემბერი, 1950, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი ეკონომისტი და ნობელის პრემიის ლაურეატი 2007 წელს ეკონომიკის დარგში "მექანიზმის დიზაინის თეორიის საფუძვლების ჩამოყალიბებისთვის" (გაიყო ლეონიდ ჰურვიჩსა და როჯერ მაიერსონთან ერთად). ჰარვარდის უნივერსიტეტის ბაკალავრი (1972), მაგისტრი (1974) და ფილოსოფიის დოქტორი (1976). ასწავლის ჰარვარდის უნივერსიტეტსა და პრინსტონის უნივერსიტეტში. ეკონომიკური საზოგადოების პრეზიდენტი (2003). ჟურნალ „Economics Letters“-ის მთავარი რედაქტორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში კატეგორია:დაბადებული 12 დეკემბერი კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
მინერვა
მინერვა (Minerva) — ქალღმერთი ძველ რომაულ მითოლოგიაში (სავარაუდოდ ეტრუსკული წარმოშობისა); ხელოსანთა, მხატვართა, მოქანდაკეთა, მკურნალთა, მასწავლებელთა, პოეტთა, მუსიკოსთა მფარველი და ქომაგი. იუპიტერთან და იუნონასთან ერთად მინერვა შეადგენდა კაპიტოლიუმის ტრიადას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომაული ქალღმერთები კატეგორია:სიბრძნის ქალღმერთები კატეგორია:ხელობის ქალღმერთები
დავით გეგეშიძე (პოლიტიკოსი)
დავით გეგეშიძე (დ. 25 აგვისტო, 1974, ლენინგრადი) — ქართველი დიპლომატი, პოლიტიკოსი, ფინანსისტი.
დაამთავრა ლონდონის შილერის სახელობის უნივერსიტეტი საბანკო-საფინანსო საქმის ადმინისტრირების სპეციალობით და საერთაშორისო ურთიერთობებისა და დიპლომატიის სპეციალობით. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1974 კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები
სელიმ III გირეი
სელიმ III გირეი (III Selim Geray, سليم كراى‎; დ. 1713 — გ. 1786, ვიზე, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი ორჯერ: 1764–1767 და 1770–1771 წლებში, ფეთიჰ II გირეის ვაჟი.
ბიოგრაფია
სელიმ გირეი იყო ფეთიჰ II-ის შვილი. ბიძამისის, არსლან გირეის მმართველობისას, 1748–1756 წლებში ეკავა კალგის თანამდებობა. 1764 წელს თავისი მეორე ბიძა ყირიმ გირეი ოსმალეთის სულთნის დივანმა ტახტიდან გადააყენა და სელიმ III დაამტკიცა ყირიმის ხანად. 1767 წელს სელიმი შეეცადა სულთნის დარწმუნებას რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ ჰაბსბურგთა ავსტრიასთან სამხედრო ალიანსის შექმნაში, რაზეც მტკიცე უარი მიიღო და ყირიმის ტახტიც დაკარგა.
სელიმ III გირეი ოსმალებმა სახანოს მმართველად 1770 წელს აღადგინეს, მაშინ როცა გამძაფრებული ომი მიდიოდა რუსეთთან. ყირიმის სახანომ ვერ შეძლო თავისი მიწების დაცვა ჩრდილოეთ შავი ზღვის რეგიონში. ადგილობრივი ნოღაელები ჩამოშორდნენ ხანისა და ოსმალთა მორჩილებას და გადავიდნენ რუსეთის მხარეს. ოსმალეთის მფარველობიდან გასვლის წინადადება პეტერბურგიდან ბახჩისარაიში მივიდა. სელიმ III გირეიმ უარი თქვა რუსეთის ვასალობაზე და შეწყვიტა ყველანაირი მოლაპარაკება ამ საკითხზე, რის საპასუხოდაც, 1771 წლის ივნისში რუსული არმია შემოიჭრა ყირიმის ნახევარკუნძულზე. რუსებმა გენერალ დოლგორუკოვის მეთაურობით გაანადგურეს ყირიმის ხანის 70 ათას კაციანი ჯარი, დაიპყრეს პერეკოფი, ხოლო ორი კვირის შემდეგ, კაფას ბრძოლაში, სასტიკად დაამარცხეს ოსმალებისა და თათრების 95 ათას კაციანი  არმია. მათ ასევე ხელში ჩაიგდეს ქალაქები არაბატი, ქერჩი, იენიკალე და ბალაკლავა.
ყირიმელ დიდებულებსა და გირეის დინასტიის წევრებს შორის შეიქმნა პრორუსული დაჯგუფება, რომელმაც მოიწვია კრება და რუსეთის იმპერიასთან დაამყარა კავშირი. ყირიმელებმა გადაწყვიტეს ხანის დამოუკიდებლად არჩევა, რაც პირდაპირ ნიშნავდა სახანოს გამოსვლას ოსმალეთის იმპერიის მმართველობიდან და დამოუკიდებლობის დამყარებას. სელიმ III გირეიმ თავისი უძლურება გაანალიზა, დატოვა ყირიმის ტახტი და საცხოვრებლად ოსმალეთში გადავიდა. სელიმ გირეი 1786 წელს, მამისა და ბაბუის მსგავსად, ქალაქ ვიზეში გარდაიცვალა, დაკრძალეს იქვე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ყირიმის ხანები კატეგორია:ყირიმის სახანო კატეგორია:გირეის დინასტია კატეგორია:დაბადებული 1713 კატეგორია:გარდაცვლილი 1786 კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
დეკემბერი 2010
პორტალი:ახალი ამბები
12
ქვემო ბოლნისის ეკლესია
ქვემო ბოლნისის ეკლესია — არქეოლოგიური ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ბოლნისში. აგებულია X-XV საუკუნეებში. ეკლესია ნასოფლარ ბაღდადის საკულტო ძეგლი უნდა ყოფილიყო, რომელიც მთის თხემზეა აგებული. ეკლესია მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა. ნაგები ნატეხი ქვით დუღაბზე. აღმოსავლეთი კედლის ფასადში მეორადი გამოყენებით სტელის ბაზისია ჩასმული. შესასვლელი დასავლეთ კედელში ქონია. ეკლესიას ნახევარწრიული მხრით გამოყოფილი აფსიდა აქვს. ეკლესიის გარშემო შუა საუკუნეების სამაროვანია. სოფელი მე-XVII საუკუნეში უკვე ნასოფლარია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უნდილაძე
საკუთარი სახელი უნდილაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
ალექსი-მესხიშვილები
ალექსი-მესხიშვილები, მესხიშვილები — XVII-XIX საუკუნეების ქართული კულტურის მოღვაწე მწიგნობართა, კალიგრაფთა და მხატვართა გვარი. გადმოვიდნენ მესხეთიდან და თბილისში XVII საუკუნეში დამკვიდრდნენ. დაკავშირებული იყვნენ ანჩისხატის ეკლესიასთან. მღვდელი პეტრე მესხი (გ. 1680) ანჩისხატის კანდელაკი (მნათე) იყო. ანჩისხატის დეკანოზები იყვნენ მისი შვილი, მხატვარი გრიგოლი და გრიგოლის ვაჟი ალექსი — XVIII საუკუნის შუა ხანის მოღვაწე, გამოჩენილი კალიგრაფი, ქართველ კალიგრაფთა სახელგანთქმული დინასტიის დამფუძნებელი (მესხიშვილების გვარი მის შემდეგ იწოდება ალექსი-მესხიშვილად). ალექსი ქართული ნუსხური ხელნაწერი წიგნის ერთ-ერთი საუკეთესო ოსტატი იყო, წერდა მხედრულადათაც, გადაწერილი აქვს საერო და სასულიერო შინაარსის მრავალი ათეული წიგნი, რომელთაგან ზოგი დასურათებულია. საერო და სასულიერო წიგნები აქვს გადაწერილი მხედრულად და ნუსხურად აგრეთვე წერის შესანიშნავ ოსტატს სოლომონ ალექსის ძეს (1742–1808). საგანგებოდ აღსანიშნავია დავით ალექსის ძის მოღვაწეობა (დავით რექტორი). მწერალი, მთარგმნელი და კალიგრაფი იყო ქვათახევის მონასტრის არქიმანდრიტი ტარასი სოლომონის ძე (1793–1824).
კევლიანი
კევლიანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში, ცხვარიჭამიის თემში.
ალექსი-მესხიშვილები
ალექსი-მესხიშვილების გადაწერილ-გაფორმებული წიგნები ორგანულად უკავშირდება ძველი ქართული ხელნაწერი წიგნის ტრადიციებს. გაფორმებისათვის ისინი იყენებდნენ დიდი ხნის შემუშავებულ ხერხებს (თავსართები და ბოლოსართები, საზედაო ასოები, სინგურის სტრიქონები ტექსტში და სხვა), ალექსის განსაკუთრებით უყვარდა ჩართული წერა დიდი, დეკორატიული მთავრული ასოებით, ორნამენტული მოტივები.
კევლიანი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 57 ადამიანი.
ალექსი-მესხიშვილები
ალექსი-მესხიშვილების გადაწერილ წიგნთა უმრავლესობა დღეს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში ინახება.
ლიტერატურა
* კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
რიო-დე-ჟანეირო
თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში რიო ქვეყნის დედაქალაქი იყო, ჯერ პორტუგალიიის კოლონიურ ხანაში, 1763—1815 წლებში, 1815—1821 წლებში პორტუგალიის, ბრაზილიისა და ალგარვეს გაერთიანებული სამეფოს დედაქალაქი, 1822—1960  წლებში კი დამოუკიდებელი ბრაზილიის დედაქალაქი. 1960 წელს დედაქალაქის სტატუსი ახლად აშენებულ ქალაქ ბრაზილიას გადაეცა.
რიო-დე-ჟანეიროს მშპ მეორე უდიდესია ქვეყანაში, 30-ე მსოფლიოში (2008) და დაახლოებით R$ 343 მლრდ-ს შეადგენს. ქალაქში განთავსებულია ბრაზილიის ორი უმსხვილესი კომპანიის Petrobras-სა და Vale-ს სათავო ოფისები, ისევე როგორც სხვა ბრაზილური ნავთობკომპანიებისა და სატელეფონო კომპანიების ოფისები. გარდა ამისა, რიოში ფუნქციონირებს ლათინურ ამერიკაში უმსხვილესი, მედიისა და სატელეკომუნიკაციო კომპანიების კონგლომერატი — გლობო. ქალაქში მრავალი უნივერსიტეტი და ინსტიტუტია და წარმოადგენს ბრაზილიის მეორე უდიდეს კვლევით ცენტრს; 2005 წლის მონაცემებით, ქვეყნის სამეცნიერო პროდუქციის 17% რიოში იწარმოება.
რიო-დე-ჟანეირო მთელი სამხრეთ ნახევარსფეროს ყველაზე მონახულებადი ქალაქია. იგი განთქმულია ფეშენებელური სასტუმროებით ჩამწკრივებული ტურისტული სანაპიროებით, კოპაკაბანისა და იპანემის პლაჟებით, ასევე იესოს გიგანტური ქანდაკებით (Cristo Redentor) კორკოვადოს მთაზე, რომელიც 2007 წელს მსოფლიოს ახალ შვიდ საოცრებას შორის დაასახელეს, შაქრისთავა მთითა და მისი საბაგიროთი, ასევე ყოველწლიური მარდი-გრას საკარნავალო დღესასწაულებით. ქალაქში მდებარე მარაკანას სტადიონი ერთ-ერთი უდიდესი საფეხბურთო სტადიონია მსოფლიოში. რიო-დე-ჟანეირო 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს უმასპინძლებს და ეს პირველი შემთხვევა იქნება, როდესაც ეს ღონისძიება სამხრეთ ამერიკის ქალაქში ჩატარდება. ასევე, მარაკანას სტადიონი უმასპინძლებს 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფინალურ მატჩს.
გეოგრაფია
მინი|300პქ|რიო-დე-ჟანეიროს თანამგზავრული ფოტო, 2011-05-09. რიო-დე-ჟანეირო ბრაზილიის ატლანტიკური სანაპიროს წვრილ, გამოშვერილ ზოლზე მდებარეობს, სამხრეთი ტროპიკის დასასრულ ხაზზე, სადაც სანაპირო ზოლი აღმოსავლეთიდან დასავლეთით მიემართება. სამხრეთისკენ მომზირალი ქალაქი ხმელეთის ამ ყელის შიგნით მდებარე გუანაბარის უბეზე დაარსდა, რომლის შესასვლელშიც შაქრისთავა მთა მდებარეობს.
ცენტრი, რიოს გული, გაშენებულია ვაკეზე, გუანაბარის უბის დასავლეთ ნაპირზე. ქალაქის დიდი ნაწილი, რომელსაც ზოგადად ჩრდილოეთ ზონას უწოდებენ, ჩრდილო-დასავლეთით, ზღვიური და კონტინენტური დანალექებისგან შემდგარ ვაკეებსა და ბორცვებზე, ასევე რამდენიმე კლდოვან მთაზე იშლება. ქალაქის სამხრეთი ზონა, რომელიც ღია ზღვაზე გადის, სანაპირო მთების წყალობით ცენტრისა და სამხრეთ ზონისგან მოწყვეტილია. ეს მთები ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე სერა-დუ-მარის მთათა სისტემის ნაწილია, რომელიც უძველეს გნაის-გრანიტის მთათა ჯაჭვს წარმოადგენს და აყალიბებს ბრაზილიის მთიანეთის სამხრეთ კალთებს. ფართო დასავლეთი ზონა, რომელიც მთიანი რელიეფის წყალობით ასევე მოწყვეტილია, მისაწვდომი გახდა XX საუკუნის დასასრულს გაყვანილი ახალი გზებისა და გვირაბების წყალობით.
კლიმატი
რიოს კლიმატი ტროპიკული სავანის ტიპისაა, რომელიც კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის მიხედვით მჭიდროდ ესაზღვრება ტროპიკულ მუსონურ კლიმატს და ხასიათდება ხანგრძლივი წვიმიანი პერიოდით დეკემბრიდან მარტამდე. ქალაქის შიდა ნაწილში, ზაფხულის ტემპერატურა 40 °C (104 °F)-ს ზემოთაა, თუმცა ეს იშვიათად და თვეების საშუალო ტემპერატურა 27 °C (81 °F)-ია.
სანაპიროს გასწვრივ, ერთმანეთის მონაცვლეობით ქრის ბრიზები, ხან სანაპიროდან და ხანაც სანაპიროს მიმართულებით, რაც ტემპერატურას ზომიერს ხდის. თავის გეოგრაფიული მდებარეობის გამო, განსაკუთრებით შემოდგომასა და ზამთარში, ქალაქში ხშირად აღწევს ანტარქტიდიდან წამოსული ჰაერის ცივი მასები, რაც ამინდის ხშირ ცვალებადობას განაპირობებს. ზაფხულობით განსაკუთრებით ხშირია კოკისპირული წვიმები, რომლებიც კატასტროფულ დატბორვებსა და მეწყერებს იწვევს. მთიან არეალებში ნალექების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ფიქსირდება, რადგან ეს მთები ატლანტის ოკეანიდან წამოსული ტენიანი ქარებისთვის ბარიერს წარმოადგენს.
როგორც ამბობენ, წარსულში ქალაქში თრთვილიც შეიმჩნეოდა ხოლმე, მაგრამ ეს ფაქტი დადასტურებული არაა. რიო–დე–ჟანეიროს შტატის ზოგიერთ არეალში იშვიათად თოვლის ხორხოშელა და ყინულის ბურთები შეიმჩნევა. ეს ფენომენი რეგიონისთვის მართლაც იშვიათობაა და რიოს მეტროპოლიურ არეალში XXI საუკუნეში ჯერ მხოლოდ ერთხელ დაფიქსირდა. როგორც ვარაუდობენ, ეს ფაქტი მხოლოდ ორ ათწლეულში ერთხელ ხდება. სხვა არეალებში, საუკუნეში ერთხელ ან რამდენიმეჯერ ფიქსირდება ნამდვილი თოვა, უფრო ხშირად ქალაქ რეზენდისა და იტატიაიაში (უფრო ქვემო განედზე, ვიდრე რიო, მაგრამ ზღვის დონიდან უფრო მაღლა). ეს ქალაქები ქვეყანაში ყველაზე ცივი ადგილებია.
საშუალო წლიური მინიმალური ტემპერატურაა 21 °C (70 °F), საშუალო წლიური მაქსიმუმი 27 °C (81 °F), ზოგადად საშუალო წლიური კი 23 °C (73 °F). ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელი 1 175 მმ-ს შეადგენს. INMET-ის მონაცემების თანახმად, მინიმალური ტემპერატურა 4,8 °C (41 °F) 1928 წლის ივლისში დაფიქსირდა კამპუ-სუს-აფონსოს გარეუბანში, აბსოლუტური მაქსიმუმი 44 °C (111 °F) კი იმავე წლის თებერვალში. XXI საუკუნის მანძლზე, ყველაზე დაბალი ტემპერატურა 8,1 °C (47 °F) ვილა-მილიტარში დაფქსირდა 2011 წლის ივლისში. 10 °C (50 °F)-ზე ნაკლები ტემპერატურა ქალაქისთვის იშვიათობაა. ტემპერატურა იცვლება სიმაღლის, სანაპიროდან დაშორებისა და მცენარეული საფარის ტიპების მიხედვით. ზამთარში ტემპერატურა რბილია და მოდის ნაკლები წვიმა, ვიდრე ზაფხულში.
ზღვის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 23–24 °C (73–75 °F), ივლის-ოქტომბერში 22 °C (72 °F) და თებერვალ-მარტში 26 °C (79 °F). ყველაზე ტენიანი და ყველაზე მშრალი თვეებია დეკემბერი და აგვისტო შესაბამისად.
ისტორია
გუანაბარის უბეს ევროპელები პირველად 1502 წლის 1 იანვარს მიადგნენ (აქედანაა Rio de Janeiro — „იანვრის მდინარე“). ეს იყო პორტუგალიური ექსპედიცია, პედრუ ალვარეშ კაბრალის ფლოტი, რომლის კაპიტანიც იყო მკვლევარი გაშპარ დე ლემუში ან გონსალუ კოელიო. სავარაუდოდ, ამავე ექსპედიციაში პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ის მოწვევით იმყოფებოდა ფლორენციელი მკვლევარი ამერიგო ვესპუჩი. ამ დროისათვის რიოს რეგიონი დასახლებული იყო ტუპის, პურის, ბოტოკუდოსა და მაშაკალის ხალხებით.
საკუთრივ ქალაქი რიო-დე-ჟანეირო პორტუგალიელებმა 1565 წლის 1 მარტს დააარსეს და წმინდა სებასტიანის პატივსაცემად სან-სებასტიან-დე-რიო-დე-ჟანეირო (São Sebastião do Rio de Janeiro) უწოდეს. ეს წმინდანი პორტუგალიის მისივე მოსახელე მონარქ სებასტიან I-ის მფარველად ითვლებოდა. რიო-დე-ჟანეირო ამ დროს გუანაბარის უბის სახელწოდება იყო. XVIII საუკუნის ადრეულ წლებამდე, ქალაქს თავს ესხმოდნენ და საფრთხეს უქმნიდნენ ძირითადად ფრანგი მეკობრეები, მათ შორის იყვნენ ჟან-ფრანსუა დუკლერი და რენე დუგაი ტრუენი. XVII საუკუნის ბოლოს, ჯერ კიდევ შაქრის ლერწმის ერაში, ბანდეირანტებმა მეზობელ მხარეში, მინას-ჟერაისში ოქრო და ბრილიანტები აღმოაჩინეს. ამის შემდეგ, რიო-დე-ჟანეირო საბადოებში მოპოვებული სიმდიდრის საექსპორტოდ უფრო ხელსაყრელი პორტი გახდა, ვიდრე სალვადორი, რომელიც უფრო შორს, ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობდა. ამიტომ, 1763 წელს, პორტუგალიის ამერიკის კოლონიურმა ადმინისტრაციამ სალვადორიდან რიო-დე-ჟანეიროში გადაინაცვლა. 1808 წლამდე რიო კოლონიურ დედაქალაქად რჩებოდა, როდესაც პორტუგალიის სამეფო ოჯახი და ლისაბონის დიდებულთა უმეტესი ნაწილი პორტუგალიაში ნაპოლეონის შეჭრის შემდეგ რიო-დე-ჟანეიროში გაიქცა. სამეფოს დედაქალაქი რიო გახდა, რომელიც ევროპის საზღვრებს მიღმა მდებარე ერთადერთ ევროპული დედაქალაქად იქცა. იმის გამო, რომ უცაბედად ჩამოსახლებული ასობით კეთილშობილისთვის დასაბინავებელი ურბანული სტრუქტურები არ არსებობდა, ქალაქის მრავალი მაცხოვრებელი უბრალოდ თავიანთ საცხოვრებლებიდან გამოასახლეს. რიოში რამდენიმეჯერ ადგილი ჰქონდა აფრიკელი მონების ფართო ნაკადის შემოყვანას, მათ შორის 1819 წელს 145 000 მონა შემოიყვანეს. 1840 წლისთვის მონათა რიცხვმა 220 000-ს მიაღწია. როდესაც 1822 წელს პრინცმა პედრუ I-მა ბრაზილიის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, მან რიო-დე-ჟანეირო თავისი ახალი იმპერიის დედაქალაქად დატოვა. რიომ დედაქალაქის ფუნქციების შესრულება 1889 წლის შემდეგაც განაგრძო, როდესაც მონარქია რესპუბლიკამ ჩაანაცვლა. XX საუკუნის ადრეულ წლებამდე, ქალაქი ფართოდ იყო შემოსაზღვრული გარეუბნებით, რომლებიც დღეს ისტორიულ ბიზნეს-საქმიან ნაწილს წარმოადგენს გუანაბარის უბესთან. ამავე პერიოდში, ბოტაფოგოსა და დღეისათვის კოპაკაბანის სახელით ცნობილ რაიონებს შორის მდებარე მთების ქვეშ პირველი გვირაბის გაჭრის შემდეგ, ქალაქის მიზიდულობის ცენტრმა სამხრეთით და დასავლეთით გადაინაცვლა, რომელიც სამხრეთის ზონის (Zona Sul) სახელწოდებითაა ცნობილი. ქალაქის ჩრდილოეთით და სამხრეთით გაფართოებას აადვილებდა გაერთიანება და 1905 წელს ტრამვაის ამოქმედება. ბოტაფოგოს ბუნებრივი მშვენიერება, 1930-იანი წლების ამერიკის მდიდრულ სასტუმრო კოპაკაბანა-პალასთან ერთად, რიოს იმ რეპუტაციის შექმნაში დაეხმარა, რომელსაც ის დღემდე ინარჩუნებს, როგორც ბრწყინვალე პლაჟების მქონე ქალაქი (თუმცა, ბოლო დროს მისი რეპუტაცია გარკვეულწილად შელახა ფაველებში არსებულმა ძალადობამ და ნარკოვაჭრობამ ). დედაქალაქის ქვეყნის გეოგრაფიულ ცენტრში გადატანის გეგმამ აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია, მაგრამ როდესაც 1955 წელს ბრაზილიის პრეზიდენტად ჟუსელინუ კუბიჩეკი აირჩიეს, მან ახალი დედაქალაქის აშენების პირობა დადო. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი ამ დაპირებას მხოლოდ პოლიტიკურ პიარად აღიქვამდა, დიდი დანახარჯების სანაცვლოდ 1960 წლისთვის კუბიჩეკის ხელმძღვანელობით ბრაზილიის მშენებლობა დასრულდა. ამავე წლის 21 აპრილს, ბრაზილიის დედაქალაქი რიო-დე-ჟანეიროდან ოფიციალურად იქნა გადატანილი ახლადაშენებულ ქალაქ ბრაზილიაში.
1960—1975 წლებში რიო ქალაქი-შტატი იყო და გუანაბარის შტატი ერქვა. თუმცა, 1975 წელს, ადმინისტრაციული და პოლიტიკური მიზეზებით, გამოიცა საპრეზიდენტო დეკრეტი, რომელმაც ქალაქს ფედერალური სტატუსი ჩამოაშორა და ის რიო-დე-ჟანეიროს შტატს შეურწყა — ტერიტორიას, რომელიც ქალაქს გარს ერტყმოდა და რომლის დედაქალაქიც ნიტეროი იყო. დღესაც კი, რიოს ზოგირთი მცხოვრები მუნიციპალური ავტონომიის დაბრუნებას მოითხოვს.
ქალაქმა 2007 წელს უმასპინძლა პანამერიკულ თამაშებს და 2014 წელს უმასპინძლებს ფიფას მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფინალს. 2009 წლის 2 ოქტომბერს ცნობილი გახდა, რომ რიო ასევე უმასპინძლებს 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს; პრეტენდენტთა ფინალში მან ჩიკაგო, ტოკიო და მადრიდი დაამარცხა. რიო პირველი იქნება სამხრეთ ამერიკის ქალაქებს შორის და მეორე ლათინურ ამერიკაში (მეხიკოს შემდეგ, 1968), რომელიც ამ ღონისძიებას უმასპინძლებს.
ქალაქის რაიონები
ამჟამად რიო-დე-ჟანეირო იყოფა ისტორიულ ცენტრად (Centro); ტურისტებისათვის საყვარელ სამხრეთის ზონად (Zona Sul); საცხოვრებელ, ნაკლებად შეძლებულ ჩრდილოეთის ზონად (Zona Norte) და დასავლეთის ზონაში (Zona Oeste) შემავალ დაშორებულ პერიფერიებად და გარეუბნებად, ასევე ახლადშექმნილი რაიონია ბარა-და-ტიჟუკა.
ცენტრი
(-22.90539°N, -43.17713°W)
ცენტროს ქალაქის ისტორიულ ცენტრსა და ფინანსურ ცენტრს ეძახიან. საინტერესო ძეგლებს შორისაა იმპერიული სასახლე, რომელიც კოლონიურ ხანაში ბრაზილიის პორტუგალიელ მმართველთათვის აშენდა; მრავალი ისტორიული ეკლესია, მაგალითად კანდელარია, ძველი კათედრალი და თანამედროვე სტილის რიოს საკათედრო ტაძარი. სინელანდიის მოედნის გარშემო რიოს მშვენიერი ეპოქის რამდენიმე ღირსშესანიშნაობაა აღმართული, მათ შორის მუნიციპალური თეატრი და ეროვნული ბიბლიოთეკის შენობა. რამდენიმე მუზეუმს შორის, ყველაზე მნიშვნელოვანია სახვითი ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი (Museu Nacional de Belas Artes) და ისტორიის ეროვნული მუზეუმი (Museu Histórico Nacional). ცენტრალურ რიოში სხვა მნიშვნელოვან ისტორიულ ატრაქციებს შორის აღსანიშნავია პასეიუ-ბუბლიკუ — XVIII საუკუნის საზოგადოებრივი ბაღი.
სამხრეთი ზონა
(-22.9742°N, -43.19944°W)
რიო-დე-ჟანეიროს სამხრეთი ზონა (Zona Sul) რამდენიმე რაიონისაგან შედგება, რომელთა შორისაცაა სან-კონრადო, ლებლონი, იპანემა, არპოადორი, კოპაკაბანა და ლემე, რომლებიც მოიცავს რიოს ცნობილ პლაჟს ატლანტის ოკეანეზე. სამხრეთის ზონის სხვა რაიონებია გლორია, კატეტე, ფლამენგო, ბოტაფოგო და ურკა, რომელთაც ესაზღვრება გუანაბარის უბე, სანტა-ტერეზა, კოსმე-ველიო, ლარანჟეირასი, უმაიტა, ლაგოა, ჟარდიმ-ბოტანიკუ (ბოტანიკური ბაღი) და გავეა. ეს რიოს უმდიდრესი რაიონია და განსაკუთრებით კი ლებლონი, სადაც უძრავი ქონება მთელი სამხრეთ ამერიკის მასშტაბით ყველაზე ძვირია.
კოპაკაბანის პლაჟის კვარტალი მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე თვალწარმტაც საშობაო ღონისძიებას მასპინძლობს, რა დროსაც ფოიერვერკის სანახავად ქვიშიან პლაჟზე ორ მილიონ ადამიანზე მეტი იკრიბება. 2001 წელს, ღონისძიების უსაფრთხოების მიზნით, ფოიერვერკი ნავებიდან გაუშვეს. ლემეს ჩრდილოეთით, გუანაბარის უბის შესასვლელში, მდებარეობს ურკის რაიონი და შაქრისთავა მთა, რომელიც ზღვის თავზე აღმართულ ცნობილ მთას წარმოადგენს. მთაზე ასვლა შესაძლებელია ორ საფეხურიანი საბაგიროთი პრაია-ვერმელიიდან; საბაგირო შუალედურ გაჩერებას მორო-და-ურკაში ახდენს. მთიდან გადაშლილ ხედებს მხოლოდ კორკოვადოდან დანახული ხედები აღემატება.
პედრა-ბონიტაზე (მშვენიერი კლდე) პოპულარული საქმიანობაა დელტაპლანი. მოკლე ფრენის შემდეგ, პლანერები სან-კონრადოში, პრაია-დე-პეპინოზე ეშვებიან. 1961 წლიდან, ტიჟუკას, ქალაქით შემოსაზღვრულ უმსხვილეს, მსოფლიოში სიდიდით მეორე ურბანულ ტყეს, ეროვნული პარკის სტატუსი მიენიჭა. მსოფლიოში ყველაზე დიდი ურბანული ტყე — ფორესტა-და-პედრა-ბლანკა (თეთრი კლდის ტყე) ასევე რიო-დე-ჟანეიროში, დასავლეთ ზონაში მდებარეობს. ტყის კიდეზე, გავეის რაიონში მდებარეობს რიოს მოწინავე კერძო უმაღლესი სასწავლებელი — რიო-დე-ჟანეიროს საპაპო კათოლიკური უნივერსიტეტი (Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro). 1984 წელს, ტიჟუკის სიახლოვეს გადაიღეს ფილმი „ყველა ადანაშაულებს რიოს“ (Blame It on Rio).
2012 წელს, CNN-მა იპანემა მსოფლიოს საუკეთესო საქალაქო პლაჟად დაასახელა.
ჩრდილოეთი ზონა
მარაკანის გარდა, ჩრდილოეთ ზონას სხვა ტურისტულ-ისტორიული ღირსშესანიშნაობებიც გააჩნია, მაგალითად ოსვალდო კრუზის ფონდის შენობა, ასწლოვანი ბიოსამედიცინო კვლევების ინსტიტუტი მოდური მავრული სასახლის სტილის ძირითადი შენობით, უმშვენიერესი კინტა-და-ბოა-ვისტა — პარკი, სადაც ისტორიული იმპერიული სასახლე მდებარეობს. დღეისათვის, სასახლეში ეროვნული მუზეუმი ფუნქციონირებს, რომელიც ძირითადად ბუნების ისტორიაზე, არქეოლოგიასა და ეთნოლოგიაზე სპეიცალიზდება.
რიოს ჩრდილოეთ ნაწილში ასევე მდებარეობს რიო-დე-ჟანეიროს საერთაშორისო აეროპორტი (რომელიც ცნობილი ბრაზილიელი მუსიკოსის — ანტონიო კარლოს ჟობიმის სახელს ატარებს), რიო-დე-ჟანეიროს ფედერალური უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი კუნძულ ფუნდანზე და რიო-დე-ჟანეიროს სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
გარდა ზემოთ ჩამოთვლილისა, ამ რეგიონში განთავსებულია რიო-დე-ჟანეიროს სამბას სკოლებიც, მაგალითად მანგეირა, სალგეირო, იმპერიუ სერანუ, უნიდოს და ტიჟუკა და ა. შ. რიოს ჩრდილოეთ ზონის მნიშვნელოვანი კვარტლებია ტიჟუკა, რომელიც ტიჟუკის ტყეს სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთის ზონებთან იყოფს, აგუა-სანტა, ვილა-იზაბელი, მეიერი, სან-კრისტოვანი, მადურეირა, პენია, მანგინიოსი, ფუნდანი და ა. შ.
სწორედ ჩრდილოეთ ზონაში მდებარეობს ათასობით ქოხმახისაგან შემდგარი დასახლება, ანუ ფაველა, რაც სხვა მრავალი განვითარებული თუ განუვითარებელი ქვეყნების ქალაქებისათვისაცაა დამახასიათებელი.
სამხრეთ-დასავლეთი
რიოს ძველი ზონებისგან დასავლეთით, ბარა-და-ტიჟუკა წარმოადგენს წარსულში განუვითარებელი სანაპიროს ბარიერული კუნძულების ბინათა კომპლექს, სადაც გამუდმებით მიმდინარეობს მშენებლობა და განვითარება. იგი დაჩქარებული ზრდის ზონად რჩება და მოსახლეობის უმდიდრეს ნაწილს იზიდავს, ისევე როგორც ფუფუნების კომპანიებს. მაღალი კორპუსები და მაღაზიათა მზარდი ქსელი ამ არეალს უფრო ამერიკული ცხოვრების წესის იერსახეს აძლევს.
არეალის ურბანული დაგეგმარება 1960-იან წლებში მოხდა და მიემსგავსა აშშ-ის გაერეუბნებს, კერძო სახლებისა და ცათამბჯენების შერევით. ქალაქის მაცხოვრებლებს შორის პოპულარულია ბარა-და-ტიჟუკის პლაჟები. 2007 წელს აქ გაშენებული იყო პანამერიკული თამაშების სოფელი.
ქალაქის სწორედ ეს არეალი უმასპინძლებს 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების შეჯიბრებათა უმრავლესობას. აშენდება ოლიმპიური სოფელი, ოლიმპიური პლაჟი და ოლიმპიური პარკი.
ჩრდილო-დასავლეთი
ჩრდილო-დასავლეთი ზონა (Noroeste carioca, "Oeste distante carioca") სამხრეთ-დასავლეთისგან მასიო-დე-პედრა-ბრანკათია გამოყოფილი, ისევე როგორც სერა-და-გროტა ფუნდატუ გრუმარის რაიონისგან. არეალში მიმდინარეობს შესამჩნევი ეკონომიკური ზრდა, ძირითადად კამპუ-გრანდეს კვარტალში. რიოს ერთ-ერთ ყველაზე დიდ და ხალხმრავალ კვარტალ სანტა-კრუზში, სადაც ამჟამად დაბალი და საშუალო კლასის მოსახლეობა ცხოვრობს, შენდება ახალი საწარმოები, მათ შორის ფოლადის საწარმო Companhia Siderúrgica do Atlântico, რომელიც გეგმის თანახმად, ამ პროფილის უდიდესი საწარმო იქნება სამხრეთ ამერიკაში.
დემოგრაფია
მინი|ქალაქის თანამგზავრული ხედი (მარცხნივ) მინი|როდრიგო-დე-ფრეიტასის ლაგუნა right|thumb|ქრისტეს ქანდაკება, რომელიც ერთ-ერთ ახალ შვიდ საოცრებათაგანს შორის დაასახელეს. thumb|right|ბავშვები პლაჟის ფეხბურთს თამაშობენ. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, რიო-დე-ჟანეიროში 5 940 224 ადამიანი სახლობდა. ამავე აღწერის თანახმად, 3 234 812 ადამიანი თეთრკანიანი იყო (51,2%), 2 307 104 ყავისფერი (36,5%), 724 197 შავკანიანი (11,5%), 46 484 აღმოსავლეთაზიელი (0,7%) და 6 320 ინდიელი (0,1%).
2010 წელს, რიო-დე-ჟანეირო ბრაზილიის მეორე უდიდესი ქალაქი იყო მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ, სან-პაულუს შემდეგ.
2010 წელს, ქალაქში 1 200 697 ჰეტეროსექსუალი წყვილი იყო და 5 612 ერთსქესიანი. მოსახლეობის 53,2% ქალი იყო და 46,8% მამაკაცი.
რიო-დე-ჟანეიროს მოსახლეობის ფორმირებაში წვლილი შეაქვთ განსხვავებულ ეთნიკურ ჯგუფებს. ევროპულ კოლონიზაციამდე, რეგიონში მინიმუმ 7 განსხვავებული ადგილობრივი ეთნიკური ჯგუფი სახლობდა, რომლებიც 20 ენაზე ლაპარაკობდნენ. მათი ნაწილი პორტუგალიელებს შეუერთდა, ნაწილი კი ფრანგებს. ის ნაწილი, რომელიც ფრანგებს შეუერთდნენ, პორტუგალიელებმა მოსპეს, გარკვეული ნაწილი კი მათში ასიმილირდა.
რიო-დე-ჟანეიროში სახლობს პორტუგალიის და კერძოდ მის დედაქალაქ ლისაბონს გარეთ მცხოვრები ყველაზე მეტი პორტუგალიელი. პორტუგალიისგან დამოუკიდებლობის შემდეგ, რიო-დე-ჟანეირო ასობით ათასი პორტუგალიელი იმიგრანტისათვის დანიშნულების ადგილი გახდა, ძირითადად XX საუკუნის ადრეულ წლებში. იმიგრანტები უმეტესად ღარიბი გლეხები იყვნენ, რომლებიც რიოში მუშაობითა და მცირე ვაჭრობით ნახულობდნენ სარგებელს. ქალაქის ბევრ ნაწილში ჯერაც შემორჩენილია პორტუგალიელთა კულტურული გავლენა, მათ შორის არქიტექტურასა და ენაში — თითქმის ყველა ბრაზილიელმა, ვისაც კი რიოსთან და მის მაცხოვრებლებთან ჰქონია კონტაქტი, იცის თუ როგორი მარტივი განსხვავება არსებობს რიოსა და დანარჩენ ბრაზილიურ დიალექტებს შორის.
შავკანიანი საზოგადოება იმ მაცხოვრებლებისაგან ჩამოყალიბდა, რომელთა წინაპრებიც მონებად შემოიყვანეს, ძირითადად ანგოლიდან და მოზამბიკიდან, ისევე როგორც დასავლეთ აფრიკიდან. გარდა რიოსი, ამ რეგიონებიდან წამოყვანილი მონების შთამომავლები ბრაზილიის სხვა ნაწილებშიც სახლობენ. სამბა (ბაიადან ანგოლელთა გავლენით) და ცნობილი კარნავალის (ევროპიდან) სხვა ადგილობრივი ვერსიები პირველად ქალაქში სწორედ შავკანიანი საზოგადოების გავლენით გამოჩნდა.
დღეისათვის ქალაქის მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი დაახლოებით შავი ან ნაწილობრივ შავია და დიდ უმრავლესობას სუბსაჰარელი წინაპარი ჰყავს. ანგლოსფეროში გავრცელებული რასათა კლასიფიკაცია ბრაზილიურ კულტურაში ნაკლებ მნიშვნელობას ჰპოვებს, რადგან ის ფენოტიპებს ფერების მიხედვით გამოჰყოფს, აღწერის მონაცემებით კი, ბრაზილიელთა უმრავლესობა „უფრო შავია, ვიდრე თეთრი“, რაც კულტურული რელატივიზმის თვალსაზრისით მცდარია. მაგალითად, პადრუ, საყოველთაო გამოყენებაში, მოიცავს მეტისებს, მულატებს, სამბოს და ვესტერნიზებულ ინდიელებს, ეყრდნობა უფრო მეტად კანის ფერს (ყავისფერს), ვიდრე რასობრივ ჯგუფს.
მიუხედავად IBGE–ს მიერ სტანდარტიზებული რასობრივი ჯგუფების კლასიფიკაციისა, რიო–დე–ჟანეიროს მოსახლეობის საკმაოდ დიდ ნაწილს, ევროპელი და ინდიელი წინაპარი ჰყავდა, აქედან გამომდინარე, არსებობს როგორც თეთრი, ისე შავკანიანი მოსახლეობის ორმხრივი მეტისიზაციის საფრთხე.
XIX საუკუნის ბოლო წლებსა და XX საუკუნის დასაწყისში ბრაზილიაში შესული იმიგრანტთა ნაკადის გამო, დღეისათვის რიოსა და მის მეტროპოლიურ არეალში არსებობს არაბების (ძირითადად ქრისტიანები ან არელიგიურები), ესპანელების, იტალიელების, გერმანელების, იაპონელების, ებრაელების და არაებრული აშკეზანური წარმოშობის საზოგადოებები, ისევე როგორც ბრაზილიის სხვა ნაწილებიდან ჩამოსული ხალხი. შიდა მიგრაციის ძირითადი ტალღა მომდინარეობს მინას-ჟერაისიდან (აფრიკული, შერეული ან პორტუგალიური წარმოშობის ხალხი), ესპირიტუ-სანტუდან აღმოსავლეთევროპული, შვეიცარიული, იტალიური, გერმანული და პორტუგალიური წარმოშობის ხალხი; ეს ტალღა ძირითადად XX საუკუნის ადრეულ წლებშია შემოსული. ასევე, XX საუკუნის შუა წლებში რიოში შევიდა სხვადასხვა წარმოშობის ხალხის ტალღა ჩრდილო–აღმოსავლეთ ბრაზილიიდან, ისევე როგორც XXI საუკუნის ადრეულ წლებში.
„გენეტიკური წარმომავლობის ტესტები სრულიად საპირისპირო მონაცემებს აჩვენებს მოსახლეობის თავიანთი ევროპული წარმომავლობის შესახებ თვითსეფასებისაგან“ — აცხადებენ მკვლევრები.
მოსახლეობის ზრდა
''წყარო: Planet Barsa Ltda. ''
რელიგია
Fundação Getúlio Vargas-ის ინსტიტუტის 2009 წლის კვლევების თანახმად, რიო-დე-ჟანეიროს მეტროპოლიური არეალი ბრაზილიის პერიფერიებს შორის არელიგიურობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებლით გამოირჩევა (23,68%), ასევე, ბრაზილიის მეტროპოლიებს შორის აქ ყველაზე ნაკლებია კათოლიციზმის ხვედრითი წილი და ამ მაჩვენებლით ბრაზილიის შტატების დედაქალაქებს შორის მოსდევს ქალაქ ბოა-ვისტას (51–52%). რიო-დე-ჟანეირო შტატების დედაქალაქებს შორის მეხუთე ადგილზეა არელიგიურობის მაჩვენებლით (13,33%). პირველ ადგილზეა ბოა-ვისტა ( 21,16%). სხვა ქალაქებისგან განსხვავებით, ყველაზე დიდია სპირიტიზმის მაჩვენებელი (4–5%) და შესამჩნევია აფრო-ბრაზილიური რელიგიებისა და აღმოსავლური რელიგიების წილი.
ეკონომიკა
რიო-დე-ჟანეიროს ბრაზილიის მასშტაბით მშპ-ის მეორე უდიდესი მაჩვენებელი აქვს და ამ მხრივ მხოლოდ სან-პაულუს ჩამორჩება. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტის (IBGE) მონაცემებით, 2008 წელს იგი US$ 201 მლრდ იყო, მთლიანი ეროვნულის 5,1%. მშპ-ის უდიდესი წილი მოსახურების სფეროზე მოდიოდა (65,52%), შემდეგ გადასახადებიდან (23,38%), სამეწარმეო საქმიანობიდან (11,06%) და აგრობიზნესიდან (0,04%).
საკმაოდ დიდი ხნის მანძილზე ფედერალური დედაქალაქის სტატუსის გამო (1763–1960), ქალაქი დინამიური ადმინისტრაციული, ფინანსური კომერციული და კულტურული ცენტრი გახდა. დიდ რიო-დე-ჟანეიროს, IBGE-ს მონაცემებით მშპ-ის მაჩვენებელი US$ 187 374 116 000 აქვს და ქვეყნის კეთილდღეობის მეორე უდიდეს კვანძს წარმოადგენს.
მრავალი წლის მანძილზე, რიო ბრაზილიის მეორე უმსხვილეს ინდუსტრიულ კვანძად იქცა. განვითარებულია ნავთობგადამამუშავებელი საწარმოები, გემთმშენებლობა, ფოლადისა წარმოება და მეტალურგია, ნავთობქიმიური მრეწველობა, ქიმიური მრეწველობა, ტექსტილი, საგამომცემლო საქმიანობა, ფარმაცევტიკა, სასმელების წარმოება, ცემენტისა და ავეჯის წარმოება. რიო-დე-ჟანეიროს საფონდო ბირჟა (BVRJ), რომელიც დღეს მხოლოდ სამთავრობო ფასიან ქაღალდებს ყიდის, 1845 წელს დაარსდა და ბრაზილიაში პირველ საფონდო ბირჟას წარმოადგენდა; მდებარეობს ცენტრალურ რეგიონში.
როდესაც რიო ბრაზილიის დედაქალაქი იყო, იგი საკმაოდ მიმზიდველი იყო კომპანიებსათვის, რადგან ქალაქში წარმოდგენილი იყო საზოგადოების მნიშვნელოვანი სექტორი და ხელისუფლება. ქალაქი თავიანთ შტაბ-ბინების განსათავსებლად არჩიეს ისეთმა კომპანიებმა, როგორებიცაა Petrobras, Eletrobras, Caixa Econômica Federal და Vale (რომელიც 1990-იან წლებში პრივატიზებულ იქნა). 1960 წელს დედაქალაქის ბრაზილიაში გადატანის შემდეგ, რიო კვლავ იზიდავდა კომპანიებს, განსაკუთრებით კამპუსის აუზში ნავთობსაბადოების აღმოჩენის შემდეგ, რომელიც ბრაზილიის ნავთობპროდუქტების უდიდეს წილს აწარმოებს. ამ ფაქტმა რიოში ნავთობისა და გაზის მრავალი კომპანიის დამკვიდრება განაპირობა, მათ შორის ისეთების, როგორებიცაა Royal Dutch Shell-ის, EBX Group-ისა და Esso-ს ბრაზილიური ფილიალები. რიო-დე-ჟანეიროშია ასევე განთავსებული მნიშვნელოვანი სახელმწიფო ინსტიტუტის — ბრაზილიის განვითარების ბანკის (BNDES) სათავო ოფისი. ამავე დროს, ქალაქში განთავსებულია მსხვილი სატელეკომუნიკაციო კომპანიების შტაბ-ბინები, მაგალითად Intelig-ის, Oi-სა და Embratel-ის.
რიო მეორეა ეროვნულ მრეწველობაში, ფინანსურ და მომსახურების სფეროებში და მხოლოდ სან-პაულუს ჩამორჩება. ეკონომიკაში ლიდერობს მომსახურების სფერო. ქალაქის ეკონომიკის მეორე უმთავრესი ასპექტებია ტურიზმი და გართობა. რიო ბრაზილიის პირველი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა როგორც ბრაზილიელთათვის, ისე უცხოელთათვის.
მრეწველობის ძველ სახეობებს — მეტალურგიას, ინჟინერიასა და საგამომცემლო საქმიანობას დაემატა ახალი, ელექტრონიკა და კომპიუტერული სექტორი. ასევე მნიშვნელოვანი საქმიანობაა მშენებლობა, რომელიც მრავალ არაკვალიფიციურ მუშას ასაქმებს.
ისევე, როგორც დამუშავებითი მრეწველობაში, რიო მნიშვნელოვანი ფინანსური ცენტრია და ბიზნესის დონით ფინანსურ ბაზარსა და საბანკო სექტორში მეორე ადგილზეა სან-პაულუს შემდეგ. მისი ფასიანი ქაღალდების ბაზარი, მიუხედავად იმისა, რომ სან-პაულუსთან შედარებით შემცირდა, მაინც ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესია. რიოს ნავსადგურის სიახლოვის გამო, ბრაზილიის ექსპორტ-იმპორტის მრავალი კომპანია ქალაქში სათავო ოფისითაა წარმოდგენილი. დიდ რიო-დე-ჟანეიროს არეალში, რომელსაც ბრაზილიის მასშტაბით ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს, უმნიშვნელოვანესია საცალო ვაჭრობა. ქალაქის ცენტრში ფუნქციონირებს საცალო ვაჭრობის მრავალი მაღაზია, გარკვეული ნაწილი კი რაიონების კომერციულ არეალებშია მომოფანტული, სადაც სავაჭრო ცენტრები, სუპერმარკეტები და სხვა საცალო ბიზნესები ფართო სამომხმარებლო ვაჭრობის მნიშვნელოვან დონეს იკავებს.
რიო-დე-ჟანეიროში განთავსებულია უმთავრესი ბრაზილიური გართობისა და მედია კომპანიები, მაგალითად ორგანიზაცია გლობო და ბრაზილიის მთავარი გაზეთები: Jornal do Brasil, O Dia და Business Rio. მსოფლიოს უმთავრეს პარმაცევტულ კომპანიებს თავიანთ ბრაზილიური წარმომადგენლობები გახსნილი აქვთ რიოში; მაგალითად Merck-ს, Roche-ს, Arrow-ს, Darrow-ს, Baxter-ს, Mayne-სა და Mappel-ს.
რიო-დე-ჟანეირო სან-პაულუს შემდეგ ბრაზილიის მეორე უმდიდრესი ქალაქია და 30-ე მსოფლიოში მშპ-ის მაჩვენებლით 201,9 მილიარდი ბრაზილიური რეალი (2010 წ). შემოსავალი ერთ სულ მოსახლეზე 2007 წელს 22,903 ბრაზილიური რეალი იყო (დაახლოებით US$14 630). Mercer-ის ქალაქის რანჟირების მიხედვით, რომელიც უცხოელი მუშახელის ცხოვრების ღირებულებას განსაზღვრავს ქალაქებში, რიო-დე-ჟანეირო 2011 წელს მსოფლიოს უძვირეს ქალაქებს შორის მე-12 ადგილზე იყო. მას უსწრებდა სან-პაულუ (მე-12), ლონდონი, პარიზი, მილანი, ნიუ-იორკი. ამავე დროს, რიოს ბრაზილიაში სასტუმროების ყველაზე მაღალი ტარიფი აქვს, ხოლო მისი ხუთვარსკვლავიანი სასტუმროების დღიური ტარიფი მსოფლიოში მეორე უძვირესია ნიუ-იორკის შემდეგ.
განათლება
ბრაზილიაში პორტუგალიური ოფიციალური და სახელმწიფო ენაა, ამიტომ, განათლების სფეროში იგი ძირითად ენას წარმოადგენს. უმაღლესი სკოლების ოფიციალურ კურიკულუმებში ასევე შედის ინგლისური და ესპანური ენები. ქალაქში ფუნქციონირებს საერთაშორისო სკოლებიც, მაგალითად რიო-დე-ჟანეიროს ამერიკული სკოლა, მერსის ღვთისმშობლის სკოლა, კორკოვადოს გერმანული სკოლა, რიოს ფრანგული ლიცეუმი და ბრიტანული სკოლა.
საგანმანათლებლო დაწესებულებები
შტატის მასშტაბით სულ დაახლოებით 137 უმაღლესი სასწავლო დაწესებულებაა.
განათლების სისტემა
დაწყებითი სკოლები მუნიციპალურ ადმინისტრაციას ექვემდებარება, თუმცა საშუალო სკოლების ფართო ქსელში მნიშვნელოვან როლს სახელმწიფო თამაშობს. ასევე არსებობს ფედერალურ ადმინისტრაციას დაქვემდებარებულ სკოლათა მცირე რაოდენობა. გარდა ამისა, რიოში უამრავი კერძო სკოლაა, რომლებიც განათლების ყველა დონეზე ფუნქციონირებენ.
კულტურა და თანამედროვე ცხოვრება
რიო-დე-ჟანეირო ბრაზილიის მთავარი კულტურული კვანძია. მისი არქიტექტურა მოიცავს XVI-XIX საუკუნეების ეკლესიებს, რომლებიც მსოფლიოში ცნობილ თანამედროვე არქიტექტურის ნიმუშებს ერწყმის. არქიტექტურაზე იგრძნობა პორტუგალიური, ინგლისური და ფრანგული გავლენა.
რიო-დე-ჟანეიროს წარსულიდან მემკვიდრეობით ერგო ძლიერი კულტურული როლი. XIX საუკუნის ბოლოს გადაიღეს პირველი ბრაზილიური ფილმი და ამის შემდეგ, რაც შემდეგ კინოწარმოების რამდენიმე ციკლში გადაიზარდა, ამ ყველაფერმა კი რიო ეროვნული კინოს მოწინავე მწარმოებლად აქცია. ამჟამად, რიოში მდებარეობს ბრაზილიური ტელევიზიების მთავარი მწარმოებელი ცენტრები.
რიოში მრავალი კულტურული დაწესებულებაა, მათ შორისაა ეროვნული ბიბლიოთეკა, რომელიც მეშვიდე უდიდესი ბიბლიოთეკაა მსოფლიოში და მისი კოლექცია 9 მლნ ერთეულს მოიცავს; XX საუკუნეში აშენებული რიოს თეატრი; სახვითი ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი, რიო-დე-ჟანეიროს ბოტანიკური ბაღი, იმპერიული მოედანი (Paço Imperial); ბრაზილიის ლიტერატურის აკადემია; რიო-დე-ჟანეიროს თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი და ბრაზილიის ეროვნული მუზეუმი.
ტურიზმი და რეკრეაცია
რიო-დე-ჟანეირო ბრაზილიის უმთავრესი ტურისტული ატრაქცია და კურორტია. იგი სამხრეთ ამერიკის ქალაქების მასშტაბით წელიწადში ყველაზე მეტ — 2,82 მლნ საერთაშორისო ტუსრისტს იღებს. ქალაქში ფუნქციონირებს მსოფლიო კლასის სასტუმროები, გააჩნია დაახლოებით 80 კმ სიგრძის პლაჟი, კორკოვადოსა და შაქრისთავის სახელგანთქმული მთები. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქში წარსულში ტურიზმი მეტად ყვაოდა, XX საუკუნის ბოლო მეოთხედში ტურიზმის ინდუსტრიამ დაკნინება დაიწყო. 1985-დან 1993 წლამდე აეროპორტით საერთაშორისო ჩამოსვლებისა და სასტუმროთა დაკავაბულობის მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად შემცირდა. ტურიზმის დაკნინებაზე გარკვეულწილად იმოქმედა დედაქალაქის რიოდან ბრაზილიაში და კომერციული ცენტრის სან-პაულუში გადატანამ. ამის შემდეგ, რიო-დე-ჟანეიროს მთავრობამ ქალაქის ეკონომიკის მოდერნიზება დაიწყო, შედარებით შეამცირა ქრონიკული სოციალური უთანასწორობა და გააუმჯობესა და გამოაცოცხლა მისი ტურიზმის ინდუსტრია. რიო გეი-ტურიზმის მნიშვნელოვანი დესტინაციაა, ყოველწლიურად მას 1 მლნ არატრადიციული ორიენტაციის ტურისტი და თვითიდენტიფიცირებული ქვირი სტუმრობს. ამ საზოგადოებისათვის ძალიან პოპულარულია ქუჩები და მიმდებარე პლაჟები.
მსოფლიო ტურიზმის კვლევის მრავალი ორგანიზაციის მიერ რიო-დე-ჟანეირო სამხრეთ ამერიკის საუკეთესო ტურისტულ დესტინაციადაა შეფასებული.
ბიბლიოთეკები
ბრაზლიიის ეროვნული ბიბლიოთეკა მსოფლიოში სიდიდით მერვეა, ამავე დროს, ის უდიდესია მთელს ლათინურ ამერიკაში. 1810 წელს ის პორტუგალიის მეფემ შექმნა. მდებარეობს სინლანდიის მოედანზე. რიო-დე-ჟანეიროს სხვა მრავალი კულტურული მონუმენტის მსგავსად, ბიბლიოთეკაც საჯაროდ ღია არ იყო. ბიბლიოთეკის ყველაზე ღირებული კოლექცია მოიცავს: ბარბოსა მაშადუს მიერ შემოწირული 4 300 ერთეული, რომელიც შეიცავს პორტუგალიისა და ბრაზილიის ისტორიის ამსახველი ბროშურების საუკეთესო და იშვიათ კოლექციას; XVII-XVIII საუკუნეების 2 365 ერთეულს, რომელიც ადრე ანტონიო დე არაუჟუ აზევედიუს მფლობელობაში იყო; 125 ტომიან კოლექცია  „Le Grand Théâtre de l'Univers“-ს, რომელიც შეიცავს დოკუმენტებს პარაგვაის იეზიუტთა პროვინციისა და პრატის პროვინციის შესახებ; ასევე, ტერეზა მარია კრისტინას კოლექციას, რომელიც ბიბლიოთეკას პედრუ II-მ უსახსოვრა. ეს კოლექცია 48 236 ერთეულს შეიცავს, განსაკუთრებული ინტერესის ინდივიდუალურ ერთეულებს შორისაა ლუიშ დი კამოენსის „ლუზიადების“ (Os Lusíadas) 1584 წელს გამოცემული პირველი და უიშვიათესი ნიმუშები.
მუსიკა
რიო-დე-ჟანეიროს ოფიციალური სიმღერაა „Cidade Maravilhosa“, რაც „განსაცვიფრებელ ქალაქს“ ნიშნავს. ეს სიმღერა რიოს „სამოქალაქო ჰიმნად“ მიიჩნევა და ის ყოველთვის ფავორიტი სიმღერაა რიოს კარნავალზე თებერვალში. რიო-დე-ჟანეირო ბრაზილიის ურბანული მუსიკის მოძრაობის ცენტრია.
რიო პოპულარული გახდა ცნობილი ჰიტით „Garota de Ipanema“ (The Girl from Ipanema), რომელიც ანტონიო კარლოს ჟობიმმა და ვინისიუშ დე მორაიშმა დაწერეს, შემდეგ კი ჩაწერეს მომღერლებმა — ასტრუდ ჟილბერტომ & ჟოაო ჟილბერტომ, ფრენკ სინატრამ და ელა ფიცჯერალდმა. იგი ასევე საკვანძო სიმღერაა რიოში დაბადებულ მუსიკალურ ჟანრ ბოსა-ნოვასთვის. ეს ჟანრი და მთლიანად Funk Carioca უნიკალურია რიოსა და ბრაზილიისთვის. მაშინ, როდესაც სამბა რიოში ეროვნული ერთობის ერთგვარ ფაქტორს წარმოადგენს, Funk Carioca-მ ბრაზილიაში მისი მიმდევარი ძლიერი საზოგადოება ჩამოაყალიბა. ჩამოყალიბებისას, 1970-იან წლებში, როგორც შავკანიანების თანამედროვე პოპ მუსიკა აშშ-დან, ის 1990-იან წლებში განვითარდა როგორც ელექტრონული მუსიკის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც დაკავშირებულია აშშ-ის აფრო-ამერიკულ მუსიკასთან და მოიცავს ჰიპ-ჰოპს, მოდერნ-სოულსა და ჰაუსს.
თეატრი
ქალაქის საქმიან ნაწილში ერთ-ერთი საუცხოო შენობაა რიო-დე-ჟანეიროს მუნიციპალური თეატრის (Theatro Municipal) ნაგებობა. მას მთელს ლათინურ ამერიკაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სცენები გააჩნია და აქ იმართება ბრაზილიაში ყველაზე ცნობილი საოპერო, საბალეტო და კლასიკური მუსიკის წარმოდგენები. შენობა პარიზის გარნიეს ოპერის მიბაძვით 1905 წელს არქიტექტორმა ფრანსისკო პერეირა პასოსმა ააშენა. მის წვერზე აღმართული ორი, ქალისა და კაცის ქანდაკება პოეზიასა და მუსიკას განასახიერებს, მათი ავტორია როდოლფუ ბერნადელი; ინტერიერი მდიდარია ავეჯითა და ნახატებით. განთავსებულია 1 700 დასაჯდომი ადგილი. შენობის გარე კედლებზე ამოტვიფრულია როგორც ცნობილი ბრაზილიელების, ისე სხვა უცხოელი მსოფლიო მასშტაბით ცნობილი ადამიანების სახელები.
სპორტი
2009 წლის 2 ოქტომბერს, საერთაშორისო ოლიმპიურმა კომიტეტმა რიო-დე-ჟანეირო 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მასპინძელ ქალაქად დაასახელა. რიომ პირველი განაცხადი 1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებისათვის შეიტანა, მაგრამ მაშინ მას ბერლინმა აჯობა. შემდეგში, განაცხადი კვლავ შეიტანა 2004 და 2012 წლების თამაშებისათვის, თუმცა მცდელობა ამ შემთხვევებშიც წარუმატებელი აღმოჩნდა. 2004 წელს მასპინძელ ქალაქად ათენი აირჩიეს, 2012-ში კი ლონდონი. რიო პირველი ქალაქი გახდა ბრაზილიასა და მთელს სამხრეთ ამერიკაში, რომელიც ოლიმპიადას უმასპინძლებს. 2007 წელს, რიომ წარმატებით გაუწია ორგანიზება და უმასპინძლა XV პანამერიკულ თამაშებს. 2007 წლის 30 ოქტომბერს, ბრაზილია ოფიციალურად დაასახელეს 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის მასპინძელ ქვეყნად. რიო-დე-ჟანეირო ჩემპიონატის ერთ-ერთი მასპინძელი ქალაქი იქნება და ყველაზე დიდი ალბათობით, ფინალური მატჩი სწორედ რიოში, მარაკანის სტადიონზე გაიმართება. 2011 წლის 15–24 ივლისს, რიომ ასევე უმასპინძლა მსოფლიო სამხედრო თამაშებს. ეს ღონისძიება უდიდესი იყო სამხედრო სპორტის სახეობებს შორის ბრაზილიის ისტორიაში და მასში დაახლოებით 4 900 ათლეტი მონაწილეობდა სპორტის 20 სახეობაში მსოფლიოს 108 ქვეყნიდან.
რიო-დე-ჟანეიროში ფეხბურთი სპორტის ყველაზე პოპულარული სახეობაა. რიოს ხუთი ტრადიციული ბრაზილიური საფეხბურთო კლუბი ჰყავს: ვასკო და გამა, ბოტაფოგო, ფლუმინენსე, ფლამენგო და ამერიკა.
ჟაკარეპაგუის ტრასებზე 1978—1990 წლებში იმართებოდა ფორმულა ერთის ბრაზილიის გრან-პრის შეჯიბრებები, 1996—1999 წლებში კი Champ Car-ის ღონისძიებები. 1985—2001 წლებში რიოს პლაჟებზე იმართებოდა პროფესიონალური სერფინგის ჩემპიონატები. გაზაფხულობით ტარდება რიოს თასი ჩოგბურთში. 2007 წლის პანამერიკული თამაშებისათვის, რიოში აშენდა ახალი, ჟოაო აველანჟას ოლიმპიური სტადიონი, რომელიც 45 000 მაყურებელს იტევს. მას სახელი ფიფას ბრაზილიელი ყოფილი პრეზიდენტის — ჟოაო აველანჟას პატივსაცემად ეწოდა. იგი ქალაქის საკუთრებაშია, მაგრამ ოცწლიანი იჯარით სტადიონი საფეხბურთო კლუბ ბოტაფოგოს გადაეცა. რიო ასევე ფლობს მრავალფუქნციურ HSBC Arena-ს.
ქალაქში საკმაოდ პოპულარულია ბრაზილიური საბრძოლო ხელოვნება კაპოეირა. სპორტის სხვა პოპულარულ სახეობებს შორისაა პლაჟის ფეხბურთი, პლაჟის ფრენბურთი, პლაჟის ამერიკული ფეხბურთი, სერფინგი, კაიტსერფინგი, დელტაპლანი, ავტოსპორტი, ბრაზილიური ჯიუ-ჯიცუ, აფროსნობა და ნიჩბოსნობა. ასევე, პლაჟის სახეობებში პოპულარულია პლაჟის ჩოგბურთის ერთ-ერთი სახეობა Frescobol-ი. რიო-დე-ჟანეირო ნამდვილი სამოთხეა კლდეზე ცოცვისათვის; ქალაქის მასშტაბით ამ სპორტის ასობით გზაა, დაწყებული ადვილი ტრასებით, დამთავრებული მაღალპროფესიონალური გზებით. მათ შორის ყველაზე ცნობილია რიოს გრანიტის მთა — შაქრისთავა მთა, ადვილი, მესამე ხარისხისა (ამერიკული 5,4, ფრანგული 3) და უკიდურესად რთული მეცხრე ხარისხის 280 მეტრიანი გზებით.
ხუთშაბათს საღამოობით და შაბათ-კვირას შუადღის შემდეგ, საცხენოსნო კლუბში იმართება ცხენებით შეჯიბრება. ეს ადგილი ბრწყიბნვალე ბალახითა და ქვეყნის საუკეთესო ცხენებით გამოირჩევა. რიო-დე-ჟანეიროში დელტაპლანის ისტორია 1970-იანი წლებიდან იწყება. მან რიოში სწრაფი განვითარება ჰპოვა, რაც მისი გეოგრაფიითაა გამოწვეული: ატლანტის ოკეანეზე გადაშლილი ციცაბო მთები პლაჟებზე ფართო დასაშვები ზონების შესანიშნავ შესაძლებლობას იძლევა.
ქალაქში საზღვაო სპორტის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სახეობაა იახტით ცურვა. მთავარი იახტ-კლუბები განთავსებულია ბოტაფოგოში, კოპაკანბანასა და ქალაქის ცენტრალურ ნაწილს შორის მონაკვეთში. ყველაზე ექსკლუზიური და საინტერესოა რიოს იახტ-კლუბი, სადაც მაღალი საზოგადოების წარმომადგენლები იკრიბებიან. იხატ-კლუბთა უმრავლესობა ღია მხოლოდ მისი წევრებისთვისაა. სერფინგისათვის დიდებული ადგილებია კოპაკაბანისა და იპანემის პლაჟები. ზღვა ად ადგილებში სახიფათოა, რის გამოც ბრაზილიისა და მსოფლიოს საუკეთესო სერფინგისტები ამ პლაჟებს განსაკუთრებით ეტანებიან.
Formica retecta
Formica retecta — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
რიო-დე-ჟანეირო
ახალი წელი
ყოველი წლის 31 დეკემბერს, კოპაკაბანის პლაჟზე ახალი წლის აღსანიშნავად 2,5 მლნ ადამიანი იყრის თავს. ხალხის ეს ბრბო, ძირითადად თეთრებში ჩაცმული, მთელი ღამის განმავლობაში პლაჟის გასწვრივ ასობით სხვადასხვა შოუსა და ღონისძიებას მართავს. ეს დღესასწაული მეორე უდიდესია რიოში და მხოლოდ კარნავალს ჩამოუვარდება. ხალხი ერთმანეთს ახლა წელს შამპანურით ულოცავს.
კარნავალი
რიოს ყოველწლიური უმნიშვნელოვანესი მოვლენაა კარნავალი. კარნავალის ტრადიციებს სავარაუდოდ ფრანგული და გერმანული გავლენა ეტყობა. ეს ჩვეულება პორტუგალიელებმა და ბრაზილიის სამეფო ოჯახებმა დაამკვიდრეს, რომელთაც ბურბონი და ავსტრიელი წინაპრები ჰყავდათ. თავდაპირველად, ეს სანახაობა მხოლოდ მაღალი საზოგადოებისათვის ეწყობოდა. XX საუკუნის პირველ ნახევარში შესამჩნევი გავლენა იქონია აფრიკულ-ბრაზილიურმა დასარტყამმა ინსტრუმენტებმა და მუსიკამ. რიო-დე-ჟანეიროს კარნავალის მრავალი არჩევანი აქვს. მათ შორისაა სამბას ცნობილი სკოლების აღლუმები სამბადრომზე და ქუჩის მსვლელობები, რომლებიც ქალაქის თითქმის ყველა კუთხეში იმართება. მათ შორის ყველაზე ცნობილია:
1840 წელს, პირველი ნიღბებიანი კარნავალი აღნიშნეს. წლების შემდეგ, კარნავალისთვის ტრადიციად იქცა მოკაზმული ტივები და კოსტიუმებში გამოწყობილი მოდღესასწაულეები. კარნავალს ბრაზილიური მუსიკის ისტორიულ ფესვებად მიიჩნევენ.
Formica retecta
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
რიო-დე-ჟანეირო
აეროპორტები და ნავსადგურები
რიო-დე-ჟანეიროს შემდეგი აეროპორტები ემსახურება:
სამხედრო აეროპორტებს შორისაა:
რიო-დე-ჟანეიროს ნავსადგური ბრაზილიის მესამე ყველაზე გადატვირთული პორტია ტვირთების გადაზიდვის თვალსაზრისით. ამავე დროს, ის საზღვაო მგზავრობის ცენტრია. მდებარეობს გუანაბარის უბის დასავლეთ ნაპირზე და ემსახურება რიო-დე-ჟანეიროს, სან-პაულუს, მინას-ჟერაისისა და ესპირიტუ-სანტუს შტატებს. ნავსადგურს მართავს Companhia Docas de Rio de Janeiro. მოიცავს ტერიტორიას მაუა-პიერიდან (აღმოსავლეთით) ჩრდილოეთისაკენ. პორტს გააჩნია თითქმის შვიდი ათას მეტრიანი უწყვეტი ნავმისადგომი და 883 მეტრიანი ტალღთსაჭრელი. Companhia Docas de Rio de Janeiro პირდაპირ მართავს გამბოის ნავმისადგომის ტვირთების გადაზიდვის ტერმინალს. მარცვლეულის ტერმინალს ორი 300 ტონიანი საწყობი გააჩნია. მთლიანი ტერმინალი 20 ათასამდე კვადრატულ მეტრ ტერიტორიას მოიცავს.