cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სერგი წულაძე
სერგი წულაძეს დიდი დამსახურება მიუძღვის მშობლიური ლიტერატურის წინაშე. ის იყო პირველი მთარგმნელი, რომელმაც უცხოელ მკითხველებს ფრანგულ ენაზე მიაწოდა „ვეფხისტყაოსნის“ სრულყოფილი პოეტური თარგმანი. „ვეფხისტყაოსნის“ სერგი წულაძისეული თარგმანი აღიარებული და სათანადოდ დაფასებულია როგორც საქართველოს, ასევე საფრანგეთის აკადემიურ წრეებში. თარგმანი ცალკე წიგნად გამოსცა ფრანგულმა გამომცემლობა „გალიმარმა“. მას მიენიჭა საფრანგეთის აკადემიის უაღრესად პრესტიჟული ლანგლუას სახელობის პრემია.
„ვეფხისტყაოსნის“ გარდა სერგი წულაძემ ფრანგულ ენაზე თარგმნა იაკობ ცურტაველის „შუშანიკის წამება“, იოანე საბანისძის „აბო ტფილელის მარტვილობა“, ჩახრუხაძის „თამარიანის“ ნაწყვეტები. მასვე ეკუთვნის ნიკოლოზ ბარათაშვილის, გალაკტიონ ტაბიძის, ტიციან ტაბიძის, გიორგი ლეონიძის, ირაკლი აბაშიძის, გრიგოლ აბაშიძისა და სხვა ქართველ პოეტთა ლექსების თარგმანები.
სენეგალი
სახელწოდება
ქვეყნის სახელწოდება მომდინარეობს მდინარე სენეგალიდან, რომლის ეტიმოლოგიაც სადავოა. დავიდ ბოილატის მიერ 1853 წელს შემოთავაზებული პოპულარული თეორიის მიხედვით მომდინარეობს ვოლოფური გამონათქვამიდან: sunu gaal - ჩვენი კანოე ან ჩვენი პირაგუა. ეს იდეა გამოიყენება ეროვნული სოლიდარობის პროპაგანდისთვის - "ჩვენ ყველა ერთი ნავიდან ვართ".
სერგი წულაძე
სერგი წულაძეს და მადლენ ვერდოს ჰყავდათ ორი ვაჟი — გელა და ჯაბა და ქალიშვილი — ნუცა. ჯაბა წულაძე ცნობილია ბავშვობაში ელდარ შენგელაიას ფილმ „არაჩვეულებრივი გამოფენაში“ (1968) შესრულებული როლით (აგული ერისთავის შვილი — აკიმი). ნუცა წულაძის შვილები არიან მუსიკოსი ნიაზ დიასამიძე და დიზაინერი ჯაბა დიასამიძე.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1917 კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1977 კატეგორია:ქართველი მწერლები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები
სენეგალი
სახელწოდება
თანამედროვე ისტორიკოსები მიიჩნევენ, რომ სახელი მომდინარეობს მდინარის ჩრდილოეთით მცხოვრები ბერბერებისგან. ამ თეორიის მიხედვით სახელი მომდინარეობს შუა საუკუნეების ქალაქ "სანგანა"-დან, რომელიც არაბი გეოგრაფის ალ-ბაკრის 1068 წელის აღწერის მიხედვით მდინარის სათავესთან მდებარეობდა.
სამხრეთით მცხოვრები სერერები მიიჩნევენ, რომ მდინარის სახელი მომდინარეობს სერერული ტერმინების: სენე (სერერების რელიგიის უმთავრესი ღვთაება) და ო გალ ("წყლის სხეული").
ისტორია
სენეგალის ეკონომიკა ცალმხრივად ვითარდებოდა. XIX საუკუნის დასასრულს აშენდა პირველი რკინიგზები, ერთგვარად განვითარდა მოპოვებითი და დამუშავებითი მრეწველობა, გაიზარდა დაქირავებული შრომით დაკავებულ პირთა რიცხვი, ჩამოყალიბდა ეროვნული ინტელიგენცია, ქალაქებში: დაკარში, სენ-ლუიში, რიუფისკსა და კუნძულ გორეზე შეიქმნა „სრულუფლებიანი კომუნები”. კუნძულის მცხოვრებლები საფრანგეთის მოქალაქეებად ითვლებოდნენ და საფრანგეთის პარლამენტში ერთი დეპუტატის არჩევის უფლებით სარგებლობდნენ, სენეგალის დანარჩენ მოსახლეობას პოლიტიკური უფლებები წართმეული ჰქონდა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ შეიქმნა პირველი პოლიტიკური ორგანიზაციები; სტიქიური ანტიკოლონისტური გამოსვლების გვერდით ეწყობოდა პირველი გაფიცვები.
მეორე მსოფლიო ომის წლებში სენეგალი და განსაკუთრებით დაკარი, „მებრძოლი საფრანგეთის” ერთ-ერთი საყრდენი ბაზა და მოკავშირეთა სამხედრო-საზღვაო ბაზა იყო. ომის შემდეგ დაიწყო ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის აღმავლობა. ყველაზე გავლენიანი პოლიტიკური პარტია გახდა 1948 წელს შექმნილი სენეგალის დემოკრატიული ბლოკი, რომლის სათავეში ლ. ს. სენგორი იდგა. 1958 წელს სენეგალი გახდა ავტონომიური სახელმწიფო საფრანგეთის გაერთიანების შემადგენლობაში. 1960 წლის 20 აგვისტოს სენეგალი დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოცხადდა. იგი დარჩა საფრანგეთის საფრანგეთის წევრად და საფრანგეთთან დადებული ყველა შეთანხმება აღიარა. 1960 წლის 28 სექტემბერს სენეგალი გაეროში მიიღეს. ჰქონდა ტერიტორიული დავები მავრიტანიასთან.
გეოგრაფია
მინი|მარცხნივ ქვეყანა მდებარეობს დასავლეთ აფრიკაში ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, 12-17 განედებსა და 11-18 გრძედებს შორის.
სენეგალი გარედან შემოსაზღვრულია: დასავლეთიდან ატლანტის ოკეანით, ჩრდილოეთიდან მავრიტანიით, აღმოსავლეთიდან მალით, სამხრეთიდან გვინეათი და გვინეა-ბისაუთი. შიგნიდა ის თითქმის მთლიანად (აღმოსავლეთით ატლანტიკის ოკენის სანაპიროს გარდა) საზღვრავს გამბიას.
მწვანე კონცხის ნახევარკუნძულის რაიონში არის ჩამქრალი ვულკანები. სანაპირო დაკარის ჩრდილოეთით მოსწორებულია, სამხრეთით დანაწევრებულია მდინარეთა ესტუარებით. სასარგებლო წიაღისეულიდან მოიპოვება ფოსფორიტები, ალუმინფოსფატები, რკინის მადანი, ილმენიტი, რუტილი, ცირკონიუმი, ქვამარილი, ბოქსიტი. შელფურ ზონაში ნავთობის საბადოებია.
ჰავა ტროპიკულია. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 30 °C. ნალექები ჩრდილოეთით 250-300 მმ-ია წელიწადში, სამხრეთით დაახლოებით 1 500 მმ. მთავარი მდინარეებია სენეგალი, კაზამანსი, გამბია (ზემო დინება). ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, მოწითალო-მურა ნიადაგებზე, გაუდაბნოებული სავანაა. სამხრეთით აქა-იქ ჩნდება ხეები (აკაცია, ბაობაბი), უფრო სამხრეთით, წითელ-მურა ნიადაგებზე, განვითარებულია ტიპური სავანა, მდინარე კაზამანსის ქვემო დინებაში შერეული ფოთოლმცვივან-მარადმწვანე ტყეა. სავანაში შემორჩენილია ანტილოპები, ჩრდილო-განაპირა რაიონებში და ეროვნულ პარკებში - ტურა, აფთარი, ჯიქი, ავაზა. ბევრია მღრღნელი, ფრინველი ქვეწარმავალი, მწერი. სანაპირო წყლები მდიდარია თევზით (თინუსი, მაკრელი, სარდინი, ქორჭილა და სხვა). გვხვდება ზვიგენიც.
სახელმწიფო
მინი|[[მაკი სალი პრეზიდენტი 2012 წლიდან.]] სენეგალის სახელმწიფო სისტემაა საპრეზიდენტო რესპუბლიკა. 2001 წლიდან პრეზიდენტი ირჩევა საყოველთაო არჩევნებზე 5 წლით (მანამდე ირჩეოდა 7 წლით). პირველი პრეზიდენტი იყო ოეტი და მწერალი ლეოპოლდ სედარ სენგორი, ის პირველი აფრიკელი გახდა რომელიც Académie française-ში აირჩიეს. მეორე პრეზიდენტი აბდუ დიუფი, საპრეზიდენტი ვადის შემდეგ ის მსახურობდა Organisation de la Francophonie-ის გენერალურ მდივნად. მესამე პრეზიდენტი იყო - აბდულაი ვადი იურისტი, ხოლო მეოთხე და დღევანდელი პროზიდენტი მაკი სალი პოსტს 2012 წლიდან იკავებს.
სენეგალში 80-ზე მეტი პოლიტიკური პარტია მოღვაწეობს. სენეგალის ეროვნული ყრილობა წარმოადგენს ერთპალატიან პარლამენტს 150 პარლამენტარით. 1999-2001 და 2007-2012 წლებში ქვეყანაში ასევე მოქმედებდა სენატი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
მინი|400პქ|სენეგალის რეგიონები სენეგალი დაყოფილია 14 რეგიონად, თითოეული იმართება რეგიონალური საბჭოთი (Conseil Régional), რომელსაც არჩევნებზე ირჩევენ. რეგიონები დაყოფილია 45 დეპარტამენტად (Départements), დეპარტამენტები თავისმხრივ 113 არონდისმანად (Arrondissement) იყოფა, რომლებსად ადმინისტრაციული ფუნქცია აქვთ.
რეგიონების დედაქალაქებს ქვიათ შესაბამისი რეგიონის სახელები:
დემოგრაფია
მინი|სენეგალის მოსახლეობის ზრდა 1962-2004 წლებში. სენეგალის მოსახლეობა დაახლოებით 13,5 მილიონს შეადგენს. მათგან 42 % სოფლად ცხოვრობს. მოსახლეობის უმეტესობა ისლამია.
ეთნიკური ჯგუფები
მინი|ქუჩის ბაზარი [[მალენ-ჰოდარი (დეპარტამენტი)|მალენ-ჰოდარში]] სენეგალში ბევრი ეთნიკური ჯგუფი ცხოვრობს: ყველაზე მრავალრიცხოვანია ვოლოფი, მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 43 %; ფულბე და ტუკულიორები 24 %-ს (აგრეთვე ცნობილი როგორც ჰალპულაარები ანუ პილაარზე-მოსაუბრეები); სერერები 14,7 %; ჯოლა 4 %; მანდინკა 3 % და სხვა მცირე ჯგუფები 9 %.
სენეგალში ასევე ცხოვრობს დაახლოებით 50 000 ევროპელი (ძირითადად ფრანგები) და ლიბანელი. ლიბანელების უმეტესობა დასაქმებულია ვაჭრობაში. ქვეყნის ჩრდილოეთში ასევე ცხოვრობს ათეულობით ათასი მავრიტანიელი ლტოლვილი.
ენები
მინი|დაკარის უბანი იოფი. ოფიციალური ენაა ფრანგული. მოსახლეობა ასევე საუბრობს მათ მშობლიურ ენებზეც. სხვა გავრცელებული ენებია: ვოლოფი, რომელიც ლინგვა ფრანკაა, პულაარი, რომელზეც საუბრობენ ფულბე და ტუკულიორები, სერერი, რომელზეც საუბრობენ, როგორც სერერები, ასევე გავრცელებულია სხვა ეთნიკურ ჯგუფებშიც. ჯოლას ენები ფართოდაა გავრცელებული კაზამანსეს რეგიონში.
სენეგალის რამდენიმე ენას აქვს ეროვნული ენის სტატუსი: ბალანტა, ჰასანია, ჯოლა-ფონი, მანდინკა, მანდიაკი, მანკანია, ნუნი, პულაარი, სერერი, სონინკე, ვოლოფი.
ქალაქები
სენეგალის უდიდესი ქალაქია დედაქალაქი დაკარი 2 მილიონზე მეტი მოსახლით. სიდიდით მეორე ქალაქია ტუბა ნახევარი მილიონი მოსახლით. სხვა დიდი ქალაქებია ტიესი და კაოლაკი.
ეკონომიკა
მინი|350პქ|სენეგალის ექსპორტის პროპორციული გრაფიკა. 1993 წელს სენეგალმა საერთაშორისო დონორების დახმარებით ეკონომიკური რეფორმების გატარება დაიწყო. რეფორმები ქვეყნის ვალუტის 50 %-იანი დევალვაციით დაიწყო. გაუქმდა ფასის კონტროლი და სახელმწიფო სუბსიდიები. შედეგად სენეგალის ინფლაცია შემცირდა, ინვესტიციები გაიზარდა და მშპ 1995-2001 წლებში დაახლოებით 5 %-ით გაიზარდა.
ქვეყნის ძირითადი ინდუსტრიებია: საკვები მრეწველობა, წიაღისეულის მოპოვება, ცემენტის წარმოება, სასუქის წარმოება, ქიმიური მრეწველობა, საფეიქრო მრეწველობა, აფინაჟი, ტურიზმი. ექსპორტზე გადის: თევზი, ქიმიური ნაწარმი, ბამბა, ქსოვილები, მიწის თხილი და კალციუმის ფოსფატი. 1998 წლის მიხედვით ყველაზე დიდ უცხოური ბაზრის წილი ჰქონდა ინდოეთს - 26,7 %.
სენეგალს გააჩნია 22 კილომეტრიანი სათევზაო ზონა. წელიწადში დაახლოებით 300 000 ტონა თევზის უკანონოდ მოპოვება ხდება, მათგან უმეტესობა ხორციელდება უცხო ქვეყნებში რეგიტრირებული გემებით. 2014 წელს გვინეა-ბისაუს საზღვაო საზღვართან მოხდა რუსული ტრალერის Oleg Naydenov-ის დაკავება.
მემკვიდრეობა
ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობანი:
სქოლიო
* კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები კატეგორია:ფრანგულენოვანი ქვეყნები კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
ბრინჯაოს ხანა
thumb|200px|ბრინჯაოს ხანის იარაღები და ორნამენტები ბრინჯაოს ხანა — საზოგადოების განვითარების ისტორიულ–კულტურული პერიოდი, როდესაც საბრძოლო და სამუშაო იარაღების დასამზადებელი ძირითადი მასალა იყო ბრინჯაო. ბრინჯაოს ხანას წინ უსწრებდა ენეოლითი.
ბრინჯაოს ხანა მსოფლიოს სხვადასხვა ტერიტორიაზე სხვადასხვა პერიოდს მოიცავდა. ბრინჯაოს უძველესი (ძვ. წ. IV ათასწლ.) ნაწარმი აღმოჩენილია სამხრეთ ირანში, თურქეთსა და შუამდინარეთში. ძვ. წ. IV ათასწლ. ბოლოდან ბრინჯაო გავრცელდა ეგვიპტეში, III ათასწლეულის ბოლოდან – ინდოეთში, II ათასწლეულიდან – ევროპაში, II ათასწლეულის შუახანიდან – ჩინეთში. ამერიკაში ბრინჯაოს ხანას დამოუკიდებელი ისტორია აქვს; იქ მეტალურგიული ცენტრი პერუსა და ბოლივიის ტერიტორიაზე იყო (VI-X სს. ე. წ. გვიანი ტიუანაკოს კულტურა). ცენტრალურ აფრიკაში ბრინჯაოს წარმოების დამოუკიდებელი კერები უნდა აღმოცენებულიყო არა უგვიანეს ძვ. წ. I ათასწლეულისა.
ევრაზიის უმნიშვნელოვანესი მეტალურგიული ცენტრი ბრინჯაოს ხანაში იყო კავკასია. ბრინჯაოს ხანა აქ სამ ეტაპად იყოფა: ადრეული (ძვ. წ. III ათასწლ.), შუა (ძვ. წ. II ათასწლ. I ნახ.) და გვინი (ძვ. წ. II ათასწლ. II ნახ.). კავკასიაში გამოიყოფა ადრებრინჯაოს ხანის თავისებური მატერიალური კულტურები: კოლხეთის დაბლობზე, ჩრდ.– დას. კავკასიაში (ე. წ. მაიკოპის კულტურა) და ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურა, რომელიც ძირითადად გავრცელებული იყო ცენტრ. და აღმ. ამიერკავკასიაში, ჩრდილო კავკასიის აღმოსავლეთ ნაწილში, ანატოლიაში, ჩრდილო ირანში.
გვიანბრინჯაოს ხანის მასალები კავკასიაში ორგანულად უკავშირდება როგორც წინამორბედ, ისე მომდევნო პერიოდის ძეგლებს და ადგილობრივი კულტურის განვითარების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საფეხურს წარმოადგენს. გვიანბრინჯაოს ხანაში კავკასიაში მოხდა დიდი სამეურნეო და სოციალურ-პოლიტიკური ძვრები. საწარმოო ძალთა და წარმოების საშუალების განვითარების ერთ–ერთი ძირითადი შედეგი იყო რკინის აღმოჩენა და ათვისება (ძვ. წ. II ათასწლ. დასასრ.), რამაც რევოლუციური როლი შეასრულა საზოგადოების განვითარების ისტორიაში. მოხდა შრომის მესამე დანაწილება. ხელოსნობა გამოეყო მიწათმოქმედებას. გაცხოველდა აღებ-მიცემობა. გაღრმავდა პირველყოფილი თემური წყობილების რღვევის პროცესი, მომზადდა საფუძვლები კლასობრივ საზოგადოებათა ჩამოყალიბებისა და სახელმწიფოების შექმნისათვის.
ლიტერატურა
*
ფრანსუა ტრიუფო
ფრანსუა ტრიუფო (François Roland Truffaut; დ. 6 თებერვალი, 1932, პარიზი — გ. 21 ოქტომბერი, 1984) — ფრანგი რეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი, კინოკრიტიკოსი და მსახიობი. ფრანგული „ახალი ტალღის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი და წარმომადგენელი.
ბიოგრაფია
ტრიუფომ, ისევე როგორც ფრანგული ახალი ტალღის სხვა წარმომადგენელმა, ჟან-ლუკ გოდარმა, მოღვაწეობა დაიწყო როგორც კინოკრიტიკოსმა. მისი პირველი აღიარებული ფილმი იყო „ოთხასი დარტყმა“, რომელმაც ტრიუფოს მოუტანა კანის კინოფესტივალის ჯილდო საუკეთესო რეჟისორისთვის. ფილმი ტრიუფოსთვის სანახევროდ ავტობიოგრაფიული იყო და ეხებოდა ბავშვს, რომელსაც კონფლიქტი აქვს მშობლებთან და საბოლოოდ სახლიდან გარბის. ფილმის გმირის ანტუან დუანელის ისტორია ტრიუფოს სხვა ფილმებშიც გაგრძელდა. ესენი იყო „ანტუანი და კოლეტი“, „მოპარული კოცნები“, „სუფრა და საწოლი“ და „გაქცეული სიყვარული“. ყველა მათგანში ანტუანის როლს ასრულებდა ჟან პიერ ლეო. განსხვავებით პირველი ფილმისგან, დუანელის სერიის სხვა ფილმები კომედიები იყო. ტრიუფო მოგვიანებით კვლავ დაუბრუნდა მოზარდების პრობლემებს და გადაიღო „ჯიბის ფული“.
როგორც მსახიობს მიღებული აქვს მონაწილეობა რამდენიმე საკუთარ ფილმში, მათ შორის მთავარი როლების შემსრულებლად. ტრიუფომ სხვა რეჟისორის მხოლოდ ორ ფილმში ითამაშა. 1956 წელს ჟაკ რივეტის ფილმში შეასრულა ეპიზოდური როლი და 1977 წელს სტივენ სპილბერგის ფილმში „მესამე ხარისხის ახლო კონტაქტები“ შეასრულა ფრანგი პროფესორის კლოდ ლაკომბის როლი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფრანგი კინორეჟისორები კატეგორია:ფრანგი სცენარისტები კატეგორია:დაბადებული 6 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1932 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1984
სსრკ-ის დაშლა
ისტორიის მოკლე მიმოხილვა
thumb|350px|სსრკ მსოფლიო რუკაზე საბჭოთა კავშირს ფართო ტერიტორია და მრავალეროვანი სტრუქტურა მემკვიდრეობით რუსეთის იმპერიისგან დარჩა. პოლონეთმა და ფინეთმა დამოუკიდებლობა მიიღეს. 1918-1921 წლებში დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს ბალტიისპირეთის ქვეყნებმაც, რომლებიც 1939-1946 წლებში ანექსიის გზით შეიერთა საბჭოთა კავშირმა.
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ საბჭოთა კავშირი ფლობდა უზარმაზარ ტერიტორიას ევროპასა და აზიაში. მას ჰქონდა გასასვლელი ზღვებსა და ოკეანეებში, უამრავი ბუნებრივი რესურსი, სოციალისტური ტიპის ეკონომიკა, განვითარებული სამხედრო მრეწველობით. ამ ყველაფრის გარდა „სოციალიტური ქვეყნების ბანაკის“ მმართველობა საბჭოთა კავშირის კონტროლის ქვეშ იყო.
საბჭოთა კავშირის მთავარი პირები იყვნენ სხვადასხვა ეთნოსების წარმომადგენლები (ქართველი: ი. სტალინი, უკრაინელები: ნ. ხრუშჩოვი, ლ. ბრეჟნევი, კ. ჩერნენკო). უმრავლესობას წარმოადგენდნენ რუსები, რომლებიც ცხოვრობდნენ არა მარტო რსფსრ-ში, არამედ ყველა დანარჩენ რესპუბლიკაშიც.
საბჭოთა კავშირის ყველა რესპუბლიკას (რსფსრ-ის გარდა) ჰქონდა თავისი ჰიმნი და პარტიული მართველობა. მართვა იყო ცენტრალიზირებული — ქვეყანას წინ სკკპ-ს ცენტრალური ორგანოები უძღოდნენ, რომლებიც მართვის მთელ იერარქიას აკონტროლებდნენ. საბჭოთა რესპუბლიკების მმართველებს ცენტრალური ორგანოები ამტკიცებდნენ. ეს სიტუაცია განსხვავდებოდა იმ იდეალიზირებული ვარიანტისაგან, რაც აღწერილი იყო საბჭოთა კავშირის კონსტიტუციაში. ზოგ საბჭოთა რესპუბლიკას (უკრაინის სსრ-ს და ბელორუსიის სსრ-ს) იალტის კონფერენციის თანახმად ჰყავდა თავისი მუდმივი წარმომადგენელი გაეროში.
თუ 1952-82 წლები (ხრუშჩოვის დათბობა და ბრეჟნევის „უძრაობის“) წლები საბჭოთა კავშირის აღორძინების წლებად ითვლება, ბრეჟნევის გარდაცვალების შემდეგ საბჭოთა კავშირის დაცემა დაიწყო.
საერთო კრიზისი
საბჭოთა კავშირის დაშლა მიმდინარეობდა ეკონომიურ, პოლიტიკურ და დემოგრაფიულ ფონზე. 1989 წელს ეკონომიკური კრიზისი ოფიციალურად გამოცხადდა (ეკონომიკის ზრდა დაცემამ შეცვალა).
1989-1991 წლებში საბჭოთა ეკონომიკის პრობლემების პიკია - სურსათის ქრონიკული დეფიციტი; თავისუფალი ვაჭრობიდან ქრება თითქმის ყველა საჭირო პროდუქტი პურის გარდა. მთელი ქვეყნის მასშტაბით შემოტანილი ტალონური სისტემა.
1991 წელს პირველად დაფიქსირდა დემოგრაფიული კრიზისი.
საბჭოთა კავშირი კარგავს კონტროლს აღმოსავლეთ ევროპაში, 1989 წლიდან მიმდინარეობს კომუნისტური იდეოლოგიის დაცემა. პოლონეთში ხელისუფლებაში „სოლიდარობის“ ლიდერი ლეხ ვალენსა მოდის, ჩეხოსლოვაკიაში ყოფილი დისედენტი ვაცლავ ჰაველი.
საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე ჩნდება რამდენიმე ეთნიკური კონფლიქტი.
ლიეტუვა გახდა პირველი სახელმწიფო, რომელმაც დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.
Turricula profundorum
Turricula profundorum — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
1699
თარიღი უცნობია
*
ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონი
ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონი (Frankfurter Literatursalon EUTERPE) — ქალაქ ფრანკფურტში მოქმედი ქართული ლიტერატურის სალონი, რომელიც დაარსდა 2010 წელს ფრანკფურტის გოეთეს სახელობის უნივერსიტეტის პროფესორის მანანა თანდაშვილის მიერ. სალონი გერმანულად თარგმნის და გერმანიაში გამოსცემს კლასიკურ და თანამედროვე ქართულ ლიტერატურას, 2010 წლიდან მონაწილეობს ფრანკფურტისა და ლაიფციგის წიგნის ფესტივალებში.
2009 წლის 20-25 მაისს ქართული კულტურის ფორუმის კულტურული პროგრამის ფარგლებში გაიმართა „ქართული ლიტერატურის კვირეული“, რომელშიც მონაწილეობდნენ ლაშა ბუღაძე, დათო ტურაშვილი, რატი ამაღლობელი და ბასა ჯანიკაშვილი. ლიტერატურულ საღამოებზე, რომელიც გაიმართა ფრანკფურტის რომანის ფაბრიკაში, ფრანკფურტის უნივერსიტეტსა და წიგნების მაღაზიაში „Bücher vor Ort“, გერმანულად წაიკითხეს ფრაგმენტები ლიტერატურული ნაწარმოებებიდან „აბსურდისტანი“ (ბასა ჯანიკაშვილი), „ჯინსების თაობა“ (დათო ტურაშვილი), „ლიტერატურული ექსპრესი“ (ლაშა ბუღაძე) და რატი ამაღლობელის რამდენიმე ლექსი.
2010 წლიდან ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონი თითქმის ყოველთვიურად მართავს ფრანკფურტში ლიტერატურულ საღამოებს და ცნობილია სახელით „ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონი ევტერპე“. 2010 წლიდან სალონს 40-ზე მეტი ლიტერატურული საღამო აქვს ჩატარებული გერმანიაში, შვეიცარიასა და საქართველოში.
ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონი ძირითადად ფრანკფურტში მოღვაწეობს, თუმცა ლიტერატურულ საღამოებს ატარებს გერმანიისა და შვეიცარიის მასშტაბით. სალონი თანამშრომლობს საქართველოში გერმანიის ფედერაციური რესპუბლიკის საელჩოსთან და 2012 წლიდან მონაწილეობს გერმანიის კულტურის დღეებში, რომელიც ყოველწლიურად იმართება თბილისში. 2011 წლიდან სალონი ასევე თანამშრომლობს გიორგი ლეონიძის სახელობის ლიტერატურის მუზეუმთან, 2013 წლიდან კი საქართველოს მწერალთა სახლთან. სალონი ატარებს ქართული ლიტერატურის საღამოებს გერმანულად და ქართულად.
ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონი თარგმნის ქართველ და კავკასიელ ხალხთა ლიტერატურას გერმანულად და ატარებს ლიტერატურულ საღამოებს მწერლებისა და ლიტერატურათმცოდნეების მონაწილეობით. ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონი ლიტერატურულ საღამოებს ძირითადად ოთხ ფორმატში მართავს: საავტორო საღამო, წიგნის პრეზენტაცია, პოდიუმ-დისკუსია და ლიტერატურული კითხვა. ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონი აქტიურად თანამშრომლობს ფრანკფურტის ლიტერატურულ სახლთან „რომანის ფაბრიკა“ და რეგულარულად, თვის მეორე ხუთშაბათს აწყობს ლიტერატურულ საღამოებს ფრანკფურტში. 2011 წლიდან ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონის ღონისძიებები შეტანილია ქალაქ ფრანკფურტის კულტურული ცხოვრების პროგრამაში.
ქართული ლიტერატურის გერმანულად თარგმანის ხელშეწყობისა და მთარგმნელთა მოტივაციის მიზნით 2011 წელს მანანა თანდაშვილმა სალონთან დააარსა მთარგმნელთა და ლიტერატურულ ლექტორთა ასოციაცია.
ფრანკფურტის ლიტერატურული სალონი აქტიურად მონაწილეობს წიგნის საერთაშორისო ფესტივალებზე ფრანკფურტსა და ლაიფციგში. ლიტერატურული სალონის მიერ გამოცემული გერმანული თარგმანების მთავარი რედაქტორი არის გერმანელი ქართველოლოგი იოსტ გიპერტი.
სქოლიო
კატეგორია:ქართული ლიტერატურა
Lasioglossum gilesi
Lasioglossum gilesi — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1905 წელს.
სქოლიო
gilesi
Turricula scalaria
Turricula scalaria — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
აზერბაიჯანის გეოლოგია
მინი|300x300პქ|აზერბაიჯანის ტოპოგრაფიული რუკა აზერბაიჯანის გეოლოგია წარმოადგენს ალპური ნაოჭების სარტყლის შემადგენელ გეოლოგიურ ნაწილს. აზერბაიჯანში დედამიწის ქერქის სისქე 38-დან 55 კმ-მდე მერყეობს. მისი მაქსიმალური სისქე შეინიშნება მცირე კავკასიონის ტერიტორიაზე, ხოლო მინიმალური სისქე დამახასიათებელია თალიშის მთისწინეთში.
სასარგებლო წიღისეული
აზერბაიჯანი მდიდარია წვადი და არალითონური მინერალებით. არალითონური მინერალები გავრცელებულია ძირითადად დიდი და მცირე კავკასიონის მთიან რაიონებში.
მადნის მრეწველობა განვითარებულია ქვეყნის დასავლეთში, ხოლო ნავთობისა და გაზის მრეწველობის განვითარება აღმოსავლეთში.
წიაღისეული საწვავის რესურსები აზერბაიჯანში წარმოდგენილია ნავთობით, გაზით, ტორფით და ა.შ. ნავთობის მრეწველობა აზერბაიჯანის ეკონომიკის უმნიშვნელოვანესი სექტორია. აზერბაიჯანში ნავთობი იწარმოება ხმელეთზე და კასპიის ზღვაში.
ჰემატიტი და საბადოები აზერბაიჯანში გვხვდება ოთხი სახით: მაგმის, სკარნის, აგრეთვე თერმულ-მეტასომატური და დანალექი საბადოების სახით.
მიწისქვეშა წყლები აზერბაიჯანის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ბუნებრივი რესურსია.
აზერბაიჯანი მსოფლიოში პირველ ადგილზეა ტალახის ვულკანების რაოდენობით. აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში 800 ტალახის ვულკანიდან 350-მდეა. გეოგრაფიულ ტერმინთან ერთად „ტალახის ვულკანები“.
ტალახის ვულკანები წარმოშობით დაკავშირებულია ნავთობისა და გაზის საბადოებთან. ტალახის ვულკანების რაიონებში აღმოჩენილია გაზის კონდენსატისა და ნავთობის მდიდარი საბადოები. გარდა ამისა, ლავა, ტალახი და ტალახის ვულკანების მიერ ამოფრქვეული სითხე გამოიყენება როგორც ნედლეული ქიმიური და სამშენებლო მრეწველობისთვის, ასევე ფარმაკოლოგიაში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოლოგია
ბლავე
ბლავე (le Blavet) — მდინარე საფრანგეთში. მიედინება ცენტრალური ბრეტანიდან და ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში სამხრეთ სანაპიროსთან, ქალაქ ლორიენტთან ახლოს. მდინარის უმეტესი ნაწილი გაყვანილია არხად და გამოსადეგია სანაოსნოდ პატარა ნავებისათვის. ბლავე გახდა ბრეტანის არხთა სისტემის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი, მას შემდეგ, რაც სისტემის დასავლეთ მხარე მოშალა გელედანის ჰიდროელექტროსადგურის კაშხალის აშენებამ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის მდინარეები
რკინის ხანა
მინი|რკინის ხანის გამაგრებული დასახლება, დასავლეთ [[ევროპაში. სურათი გადაღებულია 1935 წელს მაიორ ჯორჯ ალენის მიერ (1891–1940).]] რკინის ხანა — საზოგადოების განვითარების ისტორიის ერთ-ერთი ეპოქა, როდესაც საბრძოლო და სამეურნეო იარაღის დასამზადებლად ძირითადად რკინა გამოიყენებოდა. 2 ათასი წლის წინ ტიტუს ლუკრეციუს კარუსმა კაცობრიობის განვითარების ისტორია 3 ეპოქად დაყო: ქვის, ბრინჯაოს და რკინის ხანებად. XIX საუკუნის შუა წლებში აღნიშნული მოსაზრების სისწორე არქეოლოგიურ მასალაზე დაყრდნობით მეცნიერულად პირველად დაასაბუთა დანიელმა არქეოლოგმა კ. თომსენმა. ამ ტერმინით არქეოლოგიაში აღინიშნება რკინის წარმოების ადრინდელი საფეხურები: ადრინდელი რკინის ხანა და რკინის ფართოდ ათვისების ხანა.
ამ მასალის ათვისება ასევე დაემთხვა ცვლილებებს ზოგიერთ საზოგადოებაში განსხვავებული აგრარული პრაქტიკის სახით, რელიგიურ რწმენებში და ხელოვნების მიმდინარეობებში.
რკინის ხანა საქართველოს ტერიტორიაზე
მეცნიერებაში დამკვიდრდა შეხედულება, რომ გვიანდელი ბრინჯაოს - ადრინდელ რკინის ხანაში კავკასიის ტერიტორიაზე რამდენიმე არქეოლოგიუი კულტურა იყო: ჩრდილოეთ კავკასიის დასავლეთ ნაწილში - ყუბანისპირეთის, ცენტრალურში - ყუბანის და მის აღმოსავლეთით - ყაიაქენთ-ხოროჩოისა. ამიერკავკასიის დასავლეთ ნაწილში - კოლხური, აღმოსავლეთ საქართველოში, დასავლეთ აზერბაიჯანსა და სომხეთის უდიდეს ნაწილში - ცენტრალური ამიერკავკასიური, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში - თალიშისა. რკინის ფართოდ ათვისების ხანაში სომხეთის ტერიტორიაზე გავრცელდა ურარტული კულტურა, რომლის გავლენა საქართველოს სამხრეთ რაიონებშიც აისახა. შემდგომი კვლევ-ძიების შედეგად აღნიშნული მოსაზრებანი რამდენადმე შეიცვალა. მაგალითად, ყაიაქენთ-ხოროჩოის კულტურა ძირითადად შუა ბრინჯაოს ხანისად მიიჩნიეს. ადრინდელი რკინის ხანას ალბათ ამ კულტურის მხოლოდ ყველაზე გვიანდელი პერიოდის ძეგლები ეკუთვნის. საკუთრივ რკინის ხანაში დაღესტნის ტერიტორიის ჩრდილოეთ ნაწილში არსებობდა სარმატულთან ახლოს მდგომი არქეოლოგიური კულტურა, ხოლო სამხრეთით გავრცელებული იყო წინამორბედ კულტურასთან გენეტიკურ კავშირში მყოფი ე. წ. მუგერგანის არქეოლოგიური კულტურა. ადრე, ძირითადად ლითონის ინვენტარზე დაყრდნობით, აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული არქეოლოგიური კულტურა ცენტრალური ამიერკავკასიის კულტურის ლოკალურ ვარიანტად ითვლებოდა.
რკინა-ფოლადის წარმოების დონისა და მასშტაბის მიხედვით, რკინის ხანა საქართველოს ტერიტორიაზე 2 ძირითად პერიოდად იყოფა: ადრინდელ რკინის ხანად და რკინის ფართოდ ათვისების ხანად. მცხეთის მასალების მიხედვით, რკინის ფართოდ ათვისების ხანაში 3 საფეხურის გამოყოფა ხერხდება. რკინის ხანა ამიერკავკასიასა და, კერძოდ, საქართველოს ტერიტორიაზე ერთდროულად არ დაწყებულა. რკინის წარმოების უძველესი კერაა რკინის მადნებით მდიდარი ქვემო ქართლი. აქ აღმოჩენილი რკინის ნივთები ძვ. წ. XIV-XIII საუკუნეებით თარიღდება. ერთ-ერთი უძველესი კერა უნდა იყოს სამხრეთ-აღმოსავლეთი შავიზღვისპირეთი, სადაც რკინის წარმოება მაგნეტიტის უხვად შემცველი ქვიშის ბაზაზე განვითარდა.
სქოლიო
კატეგორია:ისტორიული პერიოდები კატეგორია:არქეოლოგიური პერიოდები
სენდაი
სენდაი — ქალაქი იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. მიაგის პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 1,063,103 მილიონი კაცი (2013). ნავსადგური და სარკინიგზო კვანძი. ოუს (ტოჰოკუს) ეკონომიკური რაიონის ერთ-ერთი ცენტრი. ნავთობგადასამუშავებელი, ელექტროენერგეტიკული, მანქანათსაშენი, ხის დასამუშავებელი საწარმოები. საფეიქრო და კვების მრეწველობა. სენდაის მიდამოებში იღებენ ქვანახშირს.
Lasioglossum glabriusculum
Lasioglossum glabriusculum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1872 წელს.
სქოლიო
glabriusculum
Turricula sulcicancellata
Turricula sulcicancellata — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
სანებლის წმინდა გიორგის ეკლესია
300px|მინი სანებლის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სანებელში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით 300 მეტრზე, სასაფლაოზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობაა (12,7 X 7,8 მ), ნაგებია რიყის ქვით და აგურით, გამოყენებულია ნატეხი ქვაც; შენობის კუთხეები ამოყვანილია ქვიშაქვის მოზრდილი კვადრებით. შესასვლელი დასავლეთით და სამხრეთითაა. აღმოსავლეთის მკლავი ღრმა ბემით და ნახევარწრიული აფსიდით მთავრდება. აფსიდში ერთი, ხოლო ბემში ორი სარკმელია. აფსიდის სარკმლის მარცხენა მხარეს თითო წრიული და სწორკუთხა ნიშია. დასავლეთის მკლავი ღრმა და სწორკუთხაა. სამხრეთის და ჩრდილოეთის მკლავები მოკლე სწორკუთხედებს წარმოადგენს. დასავლეთ მკლავის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში, სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავების აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. ეკლესიის შესასვლელები და სარკმლები ფართოა და დასრულებულია აგურის წყობით გამოყვანილი ნახევაწრიული თაღებით. ღიობები შიგნიდან გარეთ ოდნავ ვიწროვდება. გუმბათქვეშა კვადრატი მკლავებზე გადაყვანილი თაღების გადაკვეთით იქმნებოდა. ფასადები დასრულებული იყო აგურის თაროსებრი ლავგარდნით. აღმოსავლეთ ფასადის ფრონტონის კეხთან ქვის წყობით გამოყვანილია ჯვარი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
ალმერე
ალმერე — ახალი ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ნიდერლანდში, ფლევოლანდის პროვინციაში, ლელისტადისა და ზევოლდეს მეზობლად. ალმერეს მუნიციპალიტეტი მოიცავს რამდენიმე რაიონს.
ალმერე ნიდერლანდების ყველაზე ახალი ქალაქია. პირველი სახლი 1976 წელს აშენდა, 1984 წელს კი დასახლება მუნიციპალიტეტი გახდა. 191 495 მოსახლით (2011) იგი უმსხვილესი მუნიციპალიტეტია ფლევოლანდის პროვინციაში, ნიდერლანდებში კი მე-7.
ალმერე სამხრეთ ფლევოლანდის პოლდერშია გაშენებული. დასავლეთით და ჩრდილოეთით ესაზღვრება მარკერმერის ტბა, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქალაქი ლელისტადი, აღმოსავლეთით ქალაქი ზევოლდე, სამხრეთით კი გოიმერის ტბა. შედგება 6 რაიონისგან (stadsdelen).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნიდერლანდების ქალაქები
1700
თარიღი უცნობია
*
რისალი (პალავანი)
რისალი (ოფიციალურად რისალის მუნიციპალიტეტი; Bayan ng Rizal) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი პალავანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 56 162 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 11 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:პალავანის მუნიციპალიტეტები
კოლოში
კოლოში — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელო-გურიადან.
ვაზს სახელწოდება მიღებული აქვს ადგილისგან, რომელსაც „კოლოშონა“ ერქვა. „კოლო“ მეგრულად მწარეს ნიშნავს (ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი).
კოლოშის გავრცელების არეალია ხულოს რაიონი. აქ ახლომდებარე სოფლებში კოლოშის ძალიან ხნიერი მაღლარებია. ადგილობრივი მოსახლეობა კოლოშს მხოლოდ სასუფრე ყურძნად მოიხმარდა, ამისთვის მოსავალს ვაზზე ტოვებდნენ და საჭიროების მიხედვით კრეფდნენ ან მთელი ზამთარი აკიდოების სახით ინახავდნენ.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი ზომისა და თითქმის ოვალური ფორმისაა, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა სქლად დაფარული. ყვავილი ორსქესიანი აქვს. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრული ფორმის, საშუალო ან ძლიერ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო და სიმეტრიული, მუქი ლურჯი შეფერილობის, თითქმის შავი. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი უფრო ხორციანია, ვიდრე წვნიანი, ტკბილი გემოთი.
კოლოში ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 170-200 დღეა. სრულ სიმწიფეში ნოემბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 195 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.5-9.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-9.5 გ/ლ-ს.
სივაპითეკი
მარჯვნივ|მინი|სივაპითეკი სივაპითეკი — ნამარხი ადამიანის მსგავსი მაიმუნების გვარი. აზიაში (ჰიმალაიში-სივალიკის მთებში) და აღმოსავლეთ აფრიკაში ნაპოვნია სივაპითეკის ქვედა და ზედა ყბის, კბილების ფრაგმენტები. ქვედა ყბა მასიურია; სივაპითეკის კბილები ადამიანისა და ადამიანის მსგავსი მაიმუნების კბილებს ჰგავს. სივაპითეკს დრიოპითეკებთან ერთად თვლიან ადამიანის მსგავსი მაიმუნების, კერძოდ, ორანგუტანის წინაპრულ ფორმად.
კოლოში
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
სივაპითეკი
ლიტერატურა
კატეგორია:მაიმუნები
დადიაში
დადიაში — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხისა და მესტიის მუნიციპალიტეტების საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედზე. სიმაღლე 3540 მ. აგებულია ლიასური თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. მთაზე არის მცირე ზომის მყინვარი. კალთები ძლიერ დანაწევრებული და გაშიშვლებულია. დადიაშზე შემორჩენილია რელიეფის ძველი მყინვარული ფორმები.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ბოლივარის პროვინცია (ეკვადორი)
ბოლივარი (Provincia de Bolívar) – პროვინცია ეკვადორში, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ანდების მთებში. დაარსდა 1860 წლის 23 აპრილს. ფართობი 3,254  კმ². დედაქალაქი – გუარანდა. პროვინცია დაყოფილი 7 კანტონად. პროვინციას სახელი ეწოდა სიმონ ბოლივარის პატივსაცემად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეკვადორის პროვინციები
Lasioglossum glabriventre
სქოლიო
glabriventre
არჟანი
არჟანი (l'Argens) — მდინარე საფრანგეთში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. მის აუზს მთლიანად მოიცავს ვარის დეპარტამენტი. სიგრძე 116 კმ. აუზის ფართობი 2600 კმ².
მდინარე კვეთს კომუნებს: ვიდოუბენს, ლე მაის, როქვებრინ-სურ-არჯენსსა და ფრეიჯესს, შემდეგ ჩაედინება ხმელთაშუა ზღვაში ფრეიჯესთან ახლოს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის მდინარეები
სარმუსი
სარმუსი(ძვ. ბერძნული: Σύρμος) - თრაკიული ტომის, ტრიბალების მეფე, რომელიც მართავდა სამეფოს ძვ. წ. IV საუკუნეში.
ალექსანდრე მაკედონელი ბალკანეთში წესრიგის აღდგენის მიზნით წამოწყებულ ლაშქრობისას, ძვ. წ. 335 წელს ტრიბალების მიწაზე შეიჭრა. სარმუსმა ქალები და ბავშვები კუნძულ პეუკეზე გახიზნა, თვითონ კი ალექსანდრეს წინააღმდეგ საბრძოლველად გაემზადა. მდინარე ლიგინუსთან დამარცხების შემდეგ, სადაც 3,000 მეომარი დაკარგა, თვითონაც გადარჩენილებთან ერთად პეუკეზე გადავიდა. სამი დღის შემდეგ ალექსანდრე კუნძულსაც მიადგა. მან არმიის იქ გადასხმა სცადა, თუმცა მალე დარწმუნდა, რომ საკმარისი გემები არ ჰყავდა და პეუკეზე გამაგრებულ ტრიბალებს თავი მიანება. ამის მიუხედავად მას შემდეგ, რაც ალექსანდრემ გეტებიც დალაშქრა, სარმუსმა მაკედონელთა მეფეს ზავი შესთავაზა, რომელიც მაკედონელმა დააკმაყოფილა.
ჩალჩიუტლიკუე
ჩალჩიუტლიკუე — წყლის, მდინარეების, ზღვების, ნაკადულების, შტორმებისა და ნათლობის ქალღმერთი აცტეკების მითოლოგიაში. ასევე ითვლებოდა ბავშვის დაბადების მფარველად. მას განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდნენ იმ პერიოდში, როდესაც ესპანელებმა მექსიკა დაიპყრეს.
სქოლიო
კატეგორია:აცტეკების ღმერთები
Turricula sumatrana
Turricula sumatrana — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
კოლხური შავი
კოლხური შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.
სამეგრელოს ზოგიერთ სოფელში მას შეცდომით „ტოროკუნჩხს“ ეძახიან (იხ. მტრედისფეხა).
ბოტანიკური აღწერა
განსაკუთრებით საყურადღებოა ღვინოში წითელი შემფერავი ნივთიერების სიუხვე. კოლხური შავის ღვინოში წითელი საღებავის რაოდენობა სამჯერ უფრო მეტია, ვიდრე საფერავში.
კოლხური შავის ღვინო ხასიათდება ძლიერი შეფერვით. წითელი, მაღალხარისხიანი ღვინოებ-ისთვის დამახასიათებელი ექსტრაქტულობითა და პარმონიულობით.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჯამალადინ მაგომედოვი
მაგომედოვი მონაწილეობას იღებდა 2012 წლის ლონდონში გამართულ ზაფხულის ოლიმიპიურ თამაშებზე, 120 კგ წონით კატეგორიაში. დამარცხდა რუს ბილიალ მახოვთან რომელმაც მოახერხა ხუთი ქულის მოპოვება, მაგომედოვმა კი მხოლოდ 1 ქულა აართვა. 2013 წელს თბილისში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2017 წელს მოახერხა ნოვი-სადში გამართული ევროპის ჩემპიონატის ფინალში გასვლა. საკვალიფიკაციო ეტაპზე დაამარცხა სომხეთის სახელით მოჭიდავე ქართული წარმოშობის ლევან ბერიანიძე. მაგომედოვმა იმარჯვა ანგარიშით 13-5. ნახევარფინალში დაამარცხა სლოვაკეთის სახელით მოასპარეზე სოსლან გაგლოევი. ფინალში დამარცხდა თურქ თაჰა აქგიულთან. 2018 წელს კასპიისკში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე 125 კგ წონით კატეგორიაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2020 წელს რომში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.
2015 წელს მოახერხა მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში გასვლა. 1/32 ფინალში დაამარცხა ერაყელი მოჰამედ საბაჰი. 1/16 ფინალში მისი მეტოქე იყო იაპონელი ნობუიოში არაკიდა, რომელთანაც ანგარიშით 11-0 იმარჯვა. მეოთხედფინალში დაამარცხა მონღოლი მოჭიდავე ჯარგალსაიხანი ჩულუუნბატი. ნახევარფინალში მაგომედოვის მეტოქე იყო ქართველი მოჭიდავე გენო პეტრიაშვილი, რომელთანაც მაგომედოვმა ანგარიშით 10-0 გაიმარჯვა. ფინალში დამარცხდა თურქ თაჰა აქგიულთნ. არის ევროპული თამაშების ორგზის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2015, 2019). 2017 წელს 125 კგ წონით კატეგორიაში მოიგო ისლამის სოლიდარობის თამაშები. ფინალში დაამარცხა ყაზახი დაულეთ შაბანბაი.
2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მაგომედოვი მეორე რაუნდში დამარცხდა ტეველ დლაგნევთან. 2021 წლის მარტში იასპარეზა ბუდაპეშტში გამართულ 2020 წლის ტოკიოს ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების სალიცენზიო ტურნირზე.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოჭიდავეები თავისუფალ სტილში
ზღვისპირა ალპები (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტოპონიმი ზღვისპირა ალპები შეიძლება აღნიშნავდეს:
ლაგოა-რეალი
ლაგოა-რეალი (Lagoa Real) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 934 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 996.292 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13.99 კმ²-ზე.
ორბი (მდინარე)
ორბი (l'Orb) — მდინარე საფრანგეთში, ეროს დეპარტამენტში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, რომელიც ჩაედინება ხმელთაშუა ზღვაში. მდინარის სიგრძე 136 კმ, აუზის ფართობი 1330 კმ².
ლაგოა-რეალი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
ორბი (მდინარე)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საფრანგეთის მდინარეები
Lasioglossum glaciegenitum
Lasioglossum glaciegenitum — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1972 წელს.
სქოლიო
glaciegenitum
კრისტიინა ოიულანდი
კრისტიინა ოიულანდი (Kristiina Ojuland; დ. 17 თებერვალი, 1966, კოჰტლა-იარვე, ესტონეთის სსრ) — ესტონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2002-2005 წწ. ესტონეთის პარლამენტის წევრი 1994-2002 და 2005-2009 წლებში. 2004 წელს განიხილებოდა ევროპის საბჭოს გენერალური მდივნის თანამდებობაზე, მაგრამ მიიღო 51 ხმა 299-დან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესტონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრები კატეგორია:ესტონელი პოლიტიკოსი ქალები კატეგორია:დაბადებული 1966 კატეგორია:ევროპარლამენტის წევრები კატეგორია:ესტონელი პოლიტიკოსები კატეგორია:დაბადებული 17 თებერვალი კატეგორია:თამარ მეფის ორდენის მფლობელები
სიმონასეული
სიმონასეული — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
ისევე როგორც არაერთი ქართული ჯიში, სიმონასეულიც, სავარაუდოდ, მისი გამავრცელებლის სახელს ატარებს. ძალიან ძველი ჯიშია.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, ოდნავ ოვალური ფორმისკენ გადახრილი, ხუთნაკვთიანია, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. მტევნები მხრიანია, ხშირად მხრები ორივე მხარეს უვითარდება. კუმსია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ძირითადად მომრგვალო ფორმის, მუქი იისფერი, თითქმის შავი. მარცვლის კანი სქელი და მვვრივია, სქელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი საკმაოდ მკვრივი და წვნიანია. გემო სასიამოვნო აქვს, სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.
სიმონასეული საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სიმწიფის საგვიანო პერიოდის საღვინე ვაზის ჯიშია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 158 დღეა. სრულ სიმწიფეში 15 სექტემბრიდან 1 ოქტომბრამდე შედის. მტევნის წონა 100-დან 225 გრამამდეა, საჰექტარო მოსავლიანობა 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-28%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8.8 გ/ლ-ს.
გამოიყენება მაღალი ხარისხის სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ცალკე დავემებუღ^ ღვინოს აქვს ინტენსიური შეფერვა, საშუალო სხეული, ჰარმონიული გემო და შესამჩნევი ჯიშური არომატი.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ივანე ბუქურაული
ივანე ბუქურაული (დ. 16 აპრილი, 1869, ზემო ალვანი — გ. 23 მარტი, 1943) ― ქართველი ეთნოგრაფი, ფოლკლორისტი, მწერალი.
ბიოგრაფია
დაკრძალულია ზემო ალვანში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ფოლკლორისტები კატეგორია:დაბადებული 16 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 23 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1943 კატეგორია:დაბადებული 1869 კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
Turricula thurstoni
Turricula thurstoni — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
სქოლიო
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ელიმუსი
ელიმუსი (Elymus) — ბალახოვან მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი მცენარეებია, სიმაღლეში 2 მეტრამდე, ჩვეულებრივ, წარმოქმნიან ხშირ კორდებს. თავთუნები (2–9 ორსქესიანი ყვავილით) სათითაოდ სხედან ყვავილედის ღერძზე, იშვიათად 2–3-ად, და წარმოქმნიან 30 სმ-მდე სიგრძის რთულ თავთავს. ცნობილია 100-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ორივე ნახევარსფეროს არატროპიკულ სარტყლებში და ტროპიკების ზოგიერთ მთიან რაიონში. ბევრი ელიმუსი ძვირფასი საკვები მცენარეა, ზოგიერთი სახეობა წარმატებითაა კულტივირებული.
მარია მონტესორი
thumb|200px|მარია მონტესორი მარია მონტესორი (Maria Montessori; დ. 31 აგვისტო, 1870, კიარავალე, იტალია — გ. 6 მაისი, 1952, ნორდვეიკ-ან-ზე, ნიდერლანდები) — იტალიელი პედაგოგი, მეცნიერი, ფილოსოფოსი, ჰუმანისტი, ფემინისტი და ღრმად მორწმუნე კათოლიკე. ყველაზე უკეთ ცნობილია ბავშვთა დაბადებიდან სიყმაწვილემდე აღზრდის განსაკუთრებული მეთოდითა და ფილოსოფიით. მისი განათლების მეთოდი ამჟამად მრავალ საზოგადო თუ კერძო სკოლაში გამოიყენება მთელ მსოფლიოში.
დაიბადა კიარავალეში (ცენტრალური იტალია, ანკონის პროვინცია). 1896 წელს დაამთავრა რომის უნივერსიტეტი. მონტესორი პირველი ქალი იყო იტალიის ისტორიაში, რომელმაც მედიცინის კურსი დაამთავრა და ერთ-ერთი პირველი ქალი იყო, რომელიც მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხს ატარებდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიელი პედაგოგები კატეგორია:დაბადებული 31 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1870 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1952
ფშეხა
ფშეხა (Пшеха; Пщыхьэ) — მდინარე რუსეთის ადიღესა და კრასნოდარის მხარეში, მდინარე ბელაიის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს დასავლეთ კავკასიონზე, მთა ფიშტის კალთებზე. სიგრძე 139 კმ, აუზის ფართობი 2090 კმ². მდინარე ბელაიას ერთვის ქალაქ ბელორეჩენსკთან ახლოს. მთავარი შენაკადია მდინარე ციცე, რომელიც მას მარჯვენა მხრიდან შეერთვის. სწრაფი დინებით გამოირჩევა განსაკუთრებით მდინარის ზემო მონაკვეთი, სადაც ხეობა ხშირი ტყითაა დაფარული. მდინარე ფშეხის ნაპირზეა გაშენებული ქალაქი აფშერონსკი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ადიღეს მდინარეები კატეგორია:კრასნოდარის მხარის მდინარეები
სირგულა
სირგულა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში კახეთიდან.
ძალიან ახლოს დგას აღმოსავლეთ საქართველოს ვაზის ჯიშებთან და მათთან ერთ მთლიან ჯგუფს შეადგენს. კახეთის გარდა თითქმის არსად მოიპოვება, გავრცელებულია ტალავერების სახით გურჯაანის, სიღნაღისა და საგარეჯოს მუნიციპალიტეტებში.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ზოგჯერ ოვალური, ხუთი, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია და დაფარულია ძალიან თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან ცილინდრული ფორმის, ხშირად მხრიანი. არის დატოტვილი მტევნებიც. საშუალო სიკუმსის, იშვიათად კუმსი მტევნებიც გვხვდება. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო ფორმის, ღია ყვითელი ფერის, ზოგჯერ ყავისფერი ლაქებითაა დაფარული. კანი თხელი და საკ-მაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი მკვრივია, ოდნავ კრახუნა. გემო სასიამოვნო და პარმონიულია, სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.
სირგულა საშუალო ზრდისაა, სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 180-დან 171 დღემდეა. მტევნის წონა 120-დან 150 გრამამდეა, საჰექტარო მოსავლიაობა კი 5.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.8-20.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 4.5-6.5 გ/ლ-ს.
იძლევა ხარისხიან სასუფრე ყურძენს. მაგრამ მოკლებულია შენახვის უნარს და ვერ იტანს ტრანსპორტირებას.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ყაზახეთის ქალაქები
ქვემოთ მოცემულია ყაზახეთის იმ ქალაქების სია, რომელთა მოსახლეობა 50 000 კაცს აჭარბებს. ქალაქების სახელწოდებები, გასულ საუკუნეში, შეიცვალა, ზოგან მრავალჯერ.
ელბა
სათავე აქვს ჩეხეთში, კრკონოშეს მთების სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, 1400 მ სიმაღლეზე. ქალაქ პარდუბიცემდე მიედინება ჭორომიან კალაპოტში, აჩენს 70 მ-მდე სიმაღლის ელბის ჩანჩქერს.
ქვემოთ ხეობა განიერდება, ქალაქ მელნიკთან უერთდება მდინარე ვლტავა, შემდეგ კი მდინარე ოგრჟე. ჩეხეთის რესპუბლიკაში მდინარე 405 კმ მანძილზე მიედინება და აქ მას ლაბას ეძახიან. ქალაქ მაისენს ქვემოთ ელბა ჩრდილოეთ გერმანიის დაბლობზე გადის. მაგდებურგის რაიონში მისი სიგანეა 250 მ, ჰამბურგთან — 500 მ.
ელბა ერთვის ჩრდილოეთის ზღვას, სადაც 2,5 კმ-იდან 15 კმ-მდე სიგანის ესტუარს ქმნის. მთავარი შენაკადებია: მარჯვ. — იიზერა, შვარცე-ელსტერი, ჰაფელი, ელდე; მარცხ. — ორლიცე, ვლტავა, ოგრჟე, მულდე, ზაალე, ალანდი.
გაზაფხულზე იცის წყალდიდობა (1-3 თვე, მაქსიმუმი აპრილში), ზაფხულში - წყალმცირობა. საშუალო წლიური ხარჯი ქვემოთში ქალაქ გეესტჰახტთან 700 მ³/წმ, უდიდესი 4070 მ³/წმ, უმცირესი 145 მ³/წმ. მთიან ნაწილში იყინება 1,5-2 თვით, ქვემოთში 2-3 კვირით. თბილ ზამთარში არ იყინება. ზღვის მოქცევის გავლენა ელბაზე 160 კმ-ზე ვრცელდება.
ელბა მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო მაგისტრალია. სანაოსნოა შესართავიდან ქალაქ კოლინამდე (ჩეხეთი), 947 კმ. ელბა არხებით არის შეერთებული მდინარეების ვეზერის, ემსის, რაინისა და ოდერის აუზებთან. ქალაქ მაგდებურგს ქვემოთ ელბამდე მიყვანილია სანაოსნო არხები.
ელბის ნაპირებზეა გაშენებული დიდი ქალაქები და ნავსადგურები: ჰამბურგი, დრეზდენი, მაგდებურგი (გერმანია), უსტი (ჩეხეთი).
ისტორია
მეორე მსოფლიო ომის დროს 1945 წლის აპრილის დასასრულსა და მაისის დასაწყისში ელბის ორივე ნაპირზე მოხდა ფაშისტური გერმანიის შეიარაღებული ძალების ძირითადი დაჯგუფებების ნარჩენების ლიკვიდაცია და კაპიტულაცია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩეხეთის მდინარეები კატეგორია:გერმანიის მდინარეები
მალიადა
მალიადა (Malhada) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში, ბრაზილიის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი რეგიონში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 16 008 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 2 138.093 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7.49 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
საფერავი ქართლის
საფერავი ქართლის — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.
ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთ, იშვიათად სამნაკვთიანი, საშუალ-ოდ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ფრთიანი, მკვრივი. ფრთა საკმაო სიგრძისაა. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო. მარცვ-ლის ბოლო მომრგვალებულია ან შებრტყელებული. მარცვალი შავია, ძლიერი ცვილისებრი ნაფიფქის გამო მუქი-ლურჯი შეფერვა ეძლევა. კანი თხელია, საშუალო სიმკვრივის. რბილობი ხორციან-წვნიანია, წვენი მეუფერავი ან ძალიან ღია შეფერილობის. გემო სასიამოვნო აქვს, ხილის არომატით.
ქართლის საფერავის სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 177 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 100-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.7 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-21%, ხოლო მჟავიანობა — 6-10 გ/ლ-ს.
გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ჰარმონიული და რბილი ღვინის დასამზადებლად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
უგანდა
უგანდა (ოფიციალურად უგანდის რესპუბლიკა, Republic of Uganda, Jamhuri ya Uganda) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო აღმოსავლეთ აფრიკაში. აღმოსავლეთით ესაზღვრება კენია, ჩრდილოეთით სამხრეთი სუდანი, დასავლეთით კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, სამხრეთ-დასავლეთით რუანდა და სამხრეთით ტანზანია. ქვეყნის სამხრეთ საზღვარში მოქცეულია ტბა ვიქტორიას მნიშვნელოვანი ნაწილი.
ქვეყნის სახელი მომდინარეობს ბუგანდას სამეფოდან, რომელიც მდებარეობდა მისი დღევანდელი ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილში და მოიცავდა დედაქალაქ კამპალასაც. მოსახლეობის 76 % ცხოვრობს სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ.
ისტორია
1830 წელს არაბი ვაჭრები მოადგნენ აღმოსავლეთ აფრიკის სანაპიროებს. 1860 წელს კი მათ მოჰყვნენ ბრიტანელი მოგზაურნი და მკვლევარნი, რომლებსაც სურდათ მოეძებნათ ნილოსის სათავე. 1877 წელს უგანდაში ჩამოდიან პროტესტანტი მისიონერები, ხოლო 1879 წელს კათოლიკე მისიონერები. 1894 წლიდან ქვეყანა იმართება გაერთიანებული სამეფოს მიერ, როგორც მისი პროტექტორატი. 1914 წელს, სხვადასხვა ტერიტორიების მიერთების შემდგომ ქვეყანას უგანდა ეწოდა. 1900-1920 წლებში გავრცელდა საშინელი ეპიდემია — აფრიკული ტრიფანოსომოზი, რომელმაც 250 000 ადამიანზე მეტი იმსხვერპლა.
1963 წელს მოხდა კონსტიტუციის ცვლილება რათა ხელშეწყობილი ყოფილიყო ალიანსი უგანდის სახალხო კონგრესსა და კაბაკა იეკას პარტიას შორის. ამის შემდგომ იქმნება პრეზიდენტისა და ვიცე-პრეზიდენტის პოსტები. პრეზიდენტი გახდა ედუარდ მუტესა II, ბუგანდის მეფე ანუ კაბაკა, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტად დაინიშნა კიაბაზინგი.
1966 წელს მილტონ ობოტემ ჩამოაგდო პრეზიდენტი. პარლმანეტმა შეცვალა კონსტიტუცია და მილტონ ობოტე გახდა ქვეყნის ახალი პრეზიდენტი, ამის შემდგომ იწყება გადატრიალებების ერა და გრძელდება ვიდრე 1980-იანი წლების შუა ხანებამდე. ობოტე ორჯერ იქნა გადაყენებული, ორივეჯერ სამხედრო გადატრიალების გზით, თუმცა ობოტეს რეჟიმს ზურგს უმაგრებდა და იარაღით ამარაგებდა საბჭოთა კავშირი. უგანდის მეზობელი ტანზანია ამ დროს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის მოკავშირეა, საბჭოთა კავშირი კი ყველანაირად ცდილობდა უგანდაში არ გავრცელებულიყო ჩინეთის გავლენა. 1971 წელს ხელისუფლება გადადის იდი ამინის (1925-2003) ხელში. მისი სამხედრო რეჟიმი რვა წლის განმავლობაში მართავდა ქვეყანას, მას იარაღით ამარაგებდა მისი მოკავშირე, ლიბიელი დიქტატორი მუამარ კადაფი, თუმცა მოგვიანებით მათი ურთიერთობა გაფუჭდა, რაშიც საბჭოთა კავშირის ხელი ერია. ამინის რეჟიმმა დაახლოებით 300 000 უგანდელის სიცოცხლე შეიწირა. მისი მმართველობის დროს ქვეყნიდან განიდევნა ინდოელი უმცირესობა, ხოლო ქვეყნის ეკონომიკა განადგურდა. ამინის მმართველობა დასრულდა 1973 წელს, უგანდა-ტანზანიის ომის შემდგომ, რომელშიც უგანდა დამარცხდა. ტანზანიის შეიარაღებულ ძალებს ამ ომში ემხარებოდნენ უგანდიდან დევნილებიც. ომის შემდეგ ხელისუფლებაში კვლავ ობოტე ბრუნდება, რომელიც 1985 წელს კიდევ ერთხელ ჩამოაგდო ტახტიდან გენერალმა ტიტო ოკელომ და ხელისუფლების სათავეშიც იგი მოვიდა, თუმცა მცირე ხნით, სულ რაღაც 6 თვეში თავად იგიც იქნა გადაყენებული ნაციონალური წინააღმდეგობის არმიის მიერ ე. წ. „ბუშის ომის“ დროს. ამ ძალების სათავეში იდგა უგანდის ამჟამინდელი პრეზიდენტი იოვერი მუსევენი და სხვადასხვა აჯანყებული დაჯგუფები, მათ შორის ენდრიუ კაიირას ფედერალურ-დემოკრატიული მოძრაობა.
პრეზიდენტი მუსევენი ხელისუფლების სათავეშია 1986 წლიდან. 1990-იანი წლების შუა ხანებში მას დასავლეთში მოიხსენიებდნენ ერთ-ერთს აფრიკელი ლიდერების ახალი თაობიდან. მისი პრეზიდენტობის პერიოდში ის ჩაერია კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მიმდინარე სამოქალაქო ომში და დიდი ტბების რაიონში არსებულ სხვადასხვა კონფლიქტში, მათ შორის სამოქალაქო ომშიც, რომელიც წარმოებდა ლორდის წინააღმდეგობრივი არმიის წინააღმდეგ. ამ არმიას ბრალი ედებოდა უამრავ კრიმინალურ საქმიანობაში, მათ შორის ბავშვთა მონობასა და მასობრივ მკვლელობებში.