cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სურიკატი
სურიკატი (Suricata suricatta) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი მანგუსტისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკაში, მეტწილად კალაჰარის რაიონში. წარსულში შემჩნეული იყო მადაგასკარზე. მისი სხეულის სიგრძე 25-35 სმ აღწევს, კუდისა — 17,5-25 სმ. მოზრდილი ცხოველი იწონის 1 კგ-ზე ნაკლებს. ნარინჯისფერ-ყავისფერია. თავი თეთრია, ყურები შავი, კუდი მოყვითალო, კუდის ბოლო — შავი. გრძელი და რბილი ბეწვი აქვს. აქვს საზარდულის ჯირკვალი, რომელიც გამოჰყოფს სუნიან სეკრეტს. წინა თათებზე გრძელი და მაგარი ბრჭყალები აქვს. აქტიურია დღისით. მაღალორგანიზებული ცხოველია. ბინადრობს კოლონიებად. მანერის მიხედვით „ბოძისებურად“ დგას და გამოსცემს მსტვინავ ხმას. იკვებება მწერებითა და წვრილი ხერხემლიანებით. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს დაახლოებით 1 წლისა. წელიწადში ერთხელ შობს 2-4 ნაშიერს. ადვილად შინაურდება. განსაკუთრებით მგრძნობიარეა სიცივის მიმართ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მანგუსტისებრნი
აურორას პროვინცია
1979 წლამდე აურორა კესონის პროვინციის ნაწილი იყო. პროვინციას სახელი პრეზიდენტ მანუელ კესონის ცოლის, აურორა არაგონის პატივსაცემად ეწოდა.
ესპანური ხანა
1572 წელს ესპანელი მკვლევარი ხუან დე სალსედო პირველი ეევროპელი გახდა, რომელმა ლუსონის ჩრდილოეთ სანაპიროს გამოკვლევისას აურორას მიწაზე ფეხი დადგა. სალსედო მაშინვე ეწვია კასიგურანს, ბალერსა და ინფანტას.
ელ-პრინსიპეს რაიონი
აურორის პროვინციის ადრუელი ისტორია კესონის პროვინციასთან და ნუევა-ეკიხასთანაა დაკავშირებული. აურორა ნუევა-ეკიხას შემადგენლობაში ყოფნისას იმართებოდა როგორც ელ-პრინსიპის რაიონი. 1902 წელს რაიონი ნუევა-ეკიხას გამოეყო და ტაიაბასის პროვინციად (ამჟამინდელი კესონი) გამოცხადდა.
დამოუკიდებლობის მოპოვება
1951 წელს 648-ე რესპუბლიკური აქტის საფუძველზე აურორა კესონის ქვეპროვინციად გამოცხადდა. პროვინციამ დამოუკიდებლობა 1978 წლის 21 ნოემბერს მოიპოვა.
გეოგრაფია
აურორა სანაპირო პროვინციაა, რომლის ფართობიც 3 147.32 კმ²-ს შეადგენს. პროვინცია ლუსონის ცენტრალურ აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. აურორის ჩრდილოეთით ჩრდილოეთ სიერა-მადრეს ეროვნული პარკი (ისაბელის პროვინცია) მდებარეობს, დასავლეთით — სიერა-მადრეს ცენტრალური ქედი, რომელიც კასეკნანის დაცულ ლანდშაფტსა და აურორის მემორიალურ ეროვნულ პარკს მოიცავს, სამხრეთით — მდინარე უმირაი, აღმოსავლეთით კი — ფილიპინის ზღვა. პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში, ფილიპინის ზღვასა და კასიგურან-საუნდს შორის სან-ილდეფონსოს ნახევარკუნძული მდებარეობს.
ტოპოგრაფია
პროვინცია სიერა-მადრეს მთიანეთის ნაწილს მოიცავს, რის გამოც რელიეფი ციცაბო და ძლიერ ციცაბოა. დაბლობებს პროვინციის მხოლოდ 14% უკავია.
კლიმატი
კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით აურორის კლიმატი ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელს მიეკუთვნება. მთელი წლის მანძილზე ნალექიანობის მაღალი მაჩვენებელი ფიქსირდება. სანაპირო პროვინცია წყნარი ოკეანის გავლენას განიცდის და ხშირად ტაიფუნები ატყდება თავს.
ადმინისტრაიცული დაყოფა
აურორის პროვინცია პოლიტიკურად 8 მუნიციპალიტეტად იყოფა, რომლებიც ერთ საკანონმდებლო რაიონში ერთიანდება. 8 მუნიციპალიტეტი 151 ბარანგაის მოიცავს. 2010 წლის აღწერით, ყველაზე მეტი მოსახლეობა ბალერში მდებარე სიკლაინის ბარანგაის ჰყავს, ხოლო ყველაზე მცირე — სან-ლუისში მდებარე სიბალოს ბარანგაის.
დემოგრაფია
2000 წლის აღწერით, პროვინციის მოსახლეობა 173 589 ადამიანს უდრიდა. მთლიანი მოსახლეობის 52.85%-ს (91 745 ადამიანი) ტაგალოგები შეადგენდნენ, ხოლო მმოსახლეობის დაახლოებით 1/3-ს, 31.43%-ს (54 557 ადამიანი) — ილოკანოები. სხვა ეთნიკურ ჯგუფებს შორის იყვნენ: კასიგურიანინები — 5.1% (54 557 ადამიანი), ბიკოლანოები — 4.08% (7 079 ადამიანი) კანკანაები — 1.36% (2 355 ადამიანი), ბისაიები — 0.88% (1 529 ადამიანი), დუმაგატები — 0.6% (1 047 ადამიანი) და სებუანოები — 0.48% (832 ადამიანი).
პროვინციის მოსახლეობის ნაწილს ნეგრიტოსები შეადგენენ, რომლებსაც დუმაგატებს უწოდებენ. დუმაგატების დიდი ნაწილი მთებსა და მთისწინეთებში ცხოვრობენ. ისინი ავსტონეზიელებისა და მელანეზიელეის შთამომავლები არიან და თევზაობითა და ნადირობით ირჩენენ თავს. აურორის პროვიცნიაში დუმაგატების სამი: მირაის, კასიგურანის და პალანანის ტომები ცხოვრობენ.
2015 წლის აღწერით, პროვინციის მოსახლეობა 214 336 ადამიანს შეადგენს. მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელია 68 ადამიანი 1 კვ. კმ-ზე.
რელიგია
აურორის პროვინციის მოსახლეობის უმრავლესობა ქრისტიანია, რაც რამდენიმე საუკუნის მანძილზე ესპანური კოლონიზაციის შედეგია. მოსახლეობის უმცირესობას მეთოდისტები, მეშვიდე დღის ადვენტისტები, იეჰოვას მოწმეები, დამოუკიდებელი ფილიპინური ეკლესიის მიმდევრები შეადგენენ. პროვინციის უმცირესობას მუსლიმები შეადგენენ, რომლებიც წარსულში მინდანაოდან მიგრირებულთა შთამომავლები არიან.
სქოლიო
კატეგორია:აურორას პროვინცია კატეგორია:ფილიპინების პროვინციები კატეგორია:1979 წელს დაარსებული ქვეყნები და ტერიტორიები
არტაბან IV
არტაბან IV — პართიის მეფე არშაკიდების დინასტიიდან. არტაბან IV სამეფო ტახტზე პაკორ II-ის დროს ავიდა, მისი მმართველობა დაიწყო 80 წელს და დასრულდა 81.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არშაკიდები
განიმედე (1036)
განიმედე (Γανυμήδης) — მცირე ცთომილი №1036, აღმოაჩინა გერმანელმა ასტრონომმა ვალტერ ბაადემ 1924 წელს. საინტერესოა იმით, რომ ახასიათებს ორბიტის დიდი დახრილობა (26,69668 °) და შესამჩნევი ექსცენტრისიტეტი (0,5341189).
ლიტერატურა
კატეგორია:ასტეროიდები
მარგარეტ ბასბი
მარგარეტ ბასბი (Margaret Busby; დ. 11 ოქტომბერი, 1944), ასევე ცნობილია, როგორც Nana Akua Ackon — გაერთიანებული სამეფოში მოღვაწე, წარმოშობით განელი გამომცემელი, რედაქტორი, და მწერალი. ის იყო ბრიტანეთის ყველაზე ახალგაზრდა და პირველი შავკანიანი ქალი გამომცემელი, როდესაც 1960-იანებში მან კლივ ელიზონთან ერთად ლონდონში დააფუძნა საგამომცემლო სახლი Allison & Busby.
განათლება
მარგარეტი 1944 წელს დაიბადა ბრიტანეთის კოლონია ოქროს ნაპირის (დღევანდელი განა) დედაქალაქ აკრაში, ჯორჯ და სარა ბასბების ოჯახში. მის მშობლებს ოჯახური კავშირები ჰქონდათ კარიბებში, კერძოდ: ტრინიდადი და ტობაგოში, ბარბადოსში და დომინიკაში. მამამისი იყო კვამე ნკრუმას მენტორის ჯორჯ პადმორისს მეგობარი და სირილ ჯეიმზის კლასელი. სარას მამა ჯორჯ ჯეიმზ ქრისტიანი იყო 1900 წელს ლონდონში ჩატარებული პირველი პან-აფრიკული კონფერენციის დელეგატი.
სკოლის დასრულების შემდეგ მარგარეტი სწავლობდა რედფორდის კოლეჯში, ლონდონის უნივერსიტეტში. სადაც ის გახდა კოლეჯის ლიტერატურული ჟურნალის რედაქტორი და გამოსცემდა საკუთარ ლექსებს. ის ბრიტანელ ჯაზ მუსიკოსსა და განმანათლებელ ლიონელ გრიგსონზე (1942–1994) დაქორწინდა.
გამომცემლობა
უნივერსიტეტში ყოფნის დროს შეხვდა მის მომავალ ბიზნეს პარტნიორ კლივ ელისონს. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, სანამ ის დაარსებდა Allison and Busby-ს მუშაობდა Barrie & Jenkins-ის გამომცემლობა Cresset Press-ში. პირველი წიგნები გამოუშვეს 1967-ში. თვითონ შემდგომი 20 წლის მანძილზე Allison and Busby-ის სარედაქციო დირექტორის პოზიცია ეკავა. მათ გამოცეს მრავალი მნიშვნელოვანი ავტორი, მათ შორის: სირილ ჯეიმზი, როზა გაი, ადრიან მიჩელი, მიამატო მუსაში, არტურ მეიმანი, ჰანტერ სკოტ ტომპსონი, მაიკლ მურკოკი და ენდრიუ სალკი.
მწერლობა, რედაქტირება და მაუწყებლობა
გვიანი 1960-იანების შემდეგ რეგულარულად მუშაობდა რადიოსთვის. მას მიყავდა ლიტერატურული გადაცემა London Line, ასევე ჰქონდა BBC World Service ისი გადაცემა Break For Women და მოგვიანებით Spectrum Radio-ზე Talking Africa. გამოდიოდა სხვა და სხვა პროგრამებში მათ შორის ამერიკის შეერთებულ შტატებში Democracy Now!-ში.
ლიტერატურული აქტივობა
ის მუდმივად მუშაობდა საგამომცემლო საქმიანობაში მეტი მრავალფეროვნების შესატანად და 1980-იანებში იყო ორგანიზაცია Greater Access to Publishing-ის დამფუძნებელი წევრი. ორგანიზაცია ეწეოდა ბრიტანულ საგამომცემლო ბიზნეში მეტი შავკანიანის ჩართულობის კამპანიას. არის Independent Black Publishers -ის მფარველი.
იყო მრავალი ლიტერატურული კონკურსის ჟიური, მათ შორის: კაენის პრიზი, ქალთა პრიზი მხატვრული ლიტერატურისათვის, დამოუკიდებელი უცხოენოვანი მხატვრული ლიტერატურა, პრიზი კარიბის ლიტერატურისთვის და აფრიკა39.
იყო სხვა და სხვა კულტურული ორგანიზაციების საბჭოს წევრი, მათ შორის: აფრიკის ცენტრი ლონდონში, English PEN, სამეფო ლიტერატურული ფონდი, Wasafiri.
2018 წელს ქალთა საარჩევნო უფლებების ასი წლისთავზე ჟურნალ The Voice-მა მარგარეტი დაასახელ რვა შავკანიან ქალს შორის რომლებმაც ბრიტანეთის განვითარებაში წვლილი შეიტანეს.
რუსთამლი (მრავალმნიშვნელოვანი)
რუსთამლი შეიძლება აღნიშნავდეს:
მარიბორი
მარიბორი (Maribor; Marburg) — სიდიდით მეორე ქალაქი სლოვენიაში, მდინარე დრავის ნაპირზე. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მარიბორის მუნიციპალიტეტში. ქალაქი წარმოადგენს ქვემო შტირიის ისტორიული ოლქის ცენტრს. სარკინიგზო და საავტომობილო გზების მნიშვნელოვანი კვანძია.
აღარხი
აღარხი (Ağarx) — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსუს რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —  	997 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აღსუს რაიონის სოფლები
ენოვა
სქოლიო
კატეგორია:ვალენსიის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ვალენსიის ქალაქები
ვარვარა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ვარვარა შეიძლება აღნიშნავდეს:
ხანაბადი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ხანაბადი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ვაჯკარე
ვაჯკარე — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მერვე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა პირველი გარდამავალი პერიოდის დროს. ეგვიპტის ისტორიაში ფარაონი ვაჯკარე მიჩნეულია, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე ბუნდოვანი ფარაონი, მისი მმართველობის შესახებს ძალიან მცირე ინფორმაცია არსებობს. ვაჯკარე მეფობდა დაახლოებით ძვ.წ. 2150 წლისთვის, უცნობია მმართველობის დასაწყისისა და დასასრულის თარიღები, ასევე უცნობია თუ რამდენი წელი იმეფა ვაჯკარემ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ეგვიპტის ფარაონები კატეგორია:ეგვიპტის მერვე დინასტიის ფარაონები
The Hindu Times
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:Oasis-ის სიმღერები კატეგორია:2002 წლის სიმღერები კატეგორია:2002 წლის სინგლები
შალვა რადიანი
შალვა რადიანი ნამდვილი გვარი შეწირული (დ. 30 დეკემბერი, 1904, ოზურგეთი — გ. 23 მარტი, 1977, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის დოქტორი (1943), პროფესორი (1944).
ბიოგრაფია
დაიბადა დიმიტრი შეწირულისა და ეკატერინე გიგინეიშვილის ოჯახში. მამამისი წვრილი ხელოსანი იყო. 1918-1920 წლებში სწავლობდა ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში, შემდეგ ოზურგეთის გიმნაზიაში. ქუთაისში მას ასწავლიდნენ სილოვან ხუნდაძე, სამსონ ყიფიანი და სხვები. 1923 წლიდან ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას, აქვეყნებდა ნამუშევრებს სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებში. 1924 წელს გადავიდა თბილისში და დაამთავრა თბილისის მეორე ტექნიკუმი. 1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. ლიტერატურულ-კრიტიკული მოღვაწეობა დაიწყო 1926 წლიდან. 1930 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა ახალი და უახლესი ქართული ლიტერატურის ისტორიას. აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს მწერალთა კავშირის შექმნასა და საქმიანობაში. მუშაობდა „მნათობის“ (1930), „პროლეტარული მწერლობის“, „პიონერის“, „დროშის“, „ჩვენი თაობისა“ და სხვა ჟურნალების რედაქციებში. 1929-1932 წლებში იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის მდივანი, 1937-1942 წლებში გაზეთ „ლიტარატურული საქართველოს“ რედაქტორი. 1942 წლამდე თსუ-ში კითხულობდა მეოცე საუკუნის ქართული ლიტერატურის კურსს. 1942 წლიდან იყო თსუ-ში ახალი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგე, 1944 წლიდან რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში ახალი ქართული ლიტერატურის ისტორიის განყოფილების ხელმძღვანელი, 1949-1956 წლებში ამავე ინსტიტუტის დირექტორი.
ნამუშევრები
შალვა რადიანი მრავალი ფუძემდებლური ნაშრომის ავტორია. განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს: „თანამედროვე ქართული ლიტერატურა“ (1931), „ლიტერატურული პორტრეტები“ (1934), „ვასილ ბარნოვის ისტორიული რომანები“ (1944), „ნიკოლოზ ბარათაშვილი და ქართული რომანტიზმი“ (1946), „ახალი ქართული ლიტერატურა“ (წგნ. I-II., 1949-1950), „ქართული ლიტერატურის ისტორია“ (თანაავტორები ა. ბარამიძე, ბ. ჟღენტი. 1958, რუსულ ენაზე), „XX საუკუნის ქართული ლიტერატურა“ (1959), „სახეები და შთაბეჭდილებანი“ (1962), „თანამედროვენი“ (1965) და სხვა. მისი რედაქციით გამოიცა ილია ჭავჭავაძისს, რაფიელ ერისთავის, გიორგი წერეთლის, იროდიონ ევდოშვილის, ეგნატე ნინოშვილის, შიო არაგვისპირელის, ჭოლა ლომთათიძის, ვასილ ბარნოვის, გალაკტიონ ტაბიძისა და სხვათა თხზულებათა კრებულები ქართულ და რუსულ ენებზე. რადიანი იყო ქართული ლიტერატურის სახელმძღვანელოების თანაავტორი.
27 წიგნისა და 300-ზე მეტი ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილის ავტორი დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით, ჰეგელის და ლესია უკრაინკას მედლებით. მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. სოფელ დვაბზუში მოქმედებს მისი სახელობის ეთნოგრაფიული მუზეუმი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1904 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1977 კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კომენდადორ-გომისი
კომენდადორ-გომისი (Comendador Gomes) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ტრიანგულუ-მინეირუ-ი-ალტუ-პარანაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ფრუტალის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 972 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2.85 კმ²-ზე. ფართობი 1 041 047 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
იულიანე სორელი
წმინდა იულიანე, იულიანე სორელი — II საუკუნის ქრისტიანი წმინდანი. ხსენების დღეა 10 აგვისტო (ძველი სტილით 28 ივლისი).
ცხოვრება და მოღვაწეობა
იულიანე მხურვალედ ევედრებოდა უფალს, სატანჯველის ბოლომდე დათმენის უნარი მიემადლებინა მისთვის. წრფელი გულით აღვლენილი ლოცვა შესმენილ იქნა და ზეგარდმო გაისმა: „ნუ გეშინინ, იულიანე, მე შენთან ვიქნები და მოგანიჭებ ძალას და მხნეობას!“ ნეტარი ჭაბუკი დილეგში ჩააგდეს და შვიდი დღე უჭმელ-უსმელი ამყოფეს. უფლის ანგელოზი უზიდავდა საზრდელს და განამტკიცებდა აღმსარებელს.
მმართველმა ბრძანა, ხეზე მიეკრათ ჭაბუკი და ეგვემათ. ქრისტეს ტარიგმა კი ლოცვა დაიწყო და კვლავ ჩაესმა: „ნუ გეშინინ, იულიანე, მტკიცედ დეგ!“ ამის შემდეგ სულიერ ძალებგანახლებული მარტვილი ირგვლივ შემოჯარულ ბრბოს მიუბრუნდა: „სასმენელნი მომაპყარით, საბრალონო! თქვენივე ხელით ქმნილ კერპებს კი ნუ სასოებთ, ჭეშმარიტი, ცისა და ქვეყნის შემოქმედი ღმერთი სცანით!“ საოცარი ძალით წარმოთქმულმა ამ სიტყვებმა ოცდაათზე მეტი წარმართი მოაქცია ქრისტეს სჯულზე. დილით, როცა იულიანეს წამება განაახლეს, ქალაქში ხმა გავარდა, სერაპისის ბომონი მასში აღმართული კერპითურთ დაიმსხვრაო. ყველანი გაოცდნენ, ქრისტიანებმა კი გაიხარეს და ადიდეს ჭეშმარიტი ღმერთი. წარმართებმა მომხდარი იულიანეს ჯადოქრობას მიაწერეს და მოითხოვეს, დაეჩქარებინათ მისი სიკვდილით დასჯა. მტარვალებმა გადაწყვიტეს, დამსხვრეული ბომონის ადგილას მოეკლათ ქრისტეს ტარიგი. აღსასრულის წინ მან მუხლი მოიდრიკა, ილოცა და კიდევ ერთხელ შეიქნა ღირსი უტკბესი ზეციური ხმის გაგონებისა, რომელიც სასუფევლისკენ მოუწოდებდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:II საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ელიზაბეთ ენსკომი
გერტრუდა ელიზაბეთ მარგარეტ ენსკომი (Gertrude Elizabeth Margaret (G. E. M.) Anscombe; დ. 18 მარტი 1919, ლიმერიკი, ირლანდია — გ. 5 იანვარი, 2001, კემბრიჯი) — ბრიტანელი ანალიტიკოსი-ფილოსოფოსი. ეთიკური ნეოარისტოტელიანელობის ინიციატორი, შემოიტანა ტერმინი „კონსეკვენციალიზმი“ ეთიკაში, ანალიზურ ფილოსოფიაში კი — ინტენციის თემა. ფილოსოფიის პროფესორი კემბრიჯში, ბრიტანეთის აკადემიის წევრი (1967), ამერიკის ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1979). განთქმული შრომის „თანამედროვე მორალური ფილოსოფია“ (Modern Moral Philosophy, 1958) ავტორი.
ბიოგრაფია
დაამთავრა კოლეჯი სანქტ-ჰიუ ოქსფორდში 1941 წელს, სწავლა გააგრძელა კემბრიჯის ნიუნხემ-კოლეჯში. ლუდვიგ ვიტგენშტაინის მოწაფე და მიმდევარი. ვიტგენშტაინის გარდაცვალების შემდეგ თარგმნიდა და გამოსცემდა მის შრომებს, რომელთა შორისაც არის ნაშრომი „ფილოსოფიური გამოკვლევები“. 1970-1986 წლებში — კემბრიჯის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის პროფესორი. ახალგაზრდობაში მიიღო კათოლიკობა. მისი მეუღლე იყო ფილოსოფოსი და ლოგიკოსი პიტერ გიჩი, მათ ოჯახში ჰყავდათ სამი ვაჟიშვილი და ოთხი ქალიშვილი. შრომებმა ცნობიერების ფილოსოფიაში, მოქმედების ფილოსოფიაში, ენის ფილოსოფიაში, ეთიკასა და ფილოსოფიურ ლოგიკაში ელიზაბეთ ენსკომს მსოფლიო სახელი მოუხვეჭეს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბრიტანელი ანალიტიკოსი-ფილოსოფოსები კატეგორია:ბრიტანული აკადემიის წევრები კატეგორია:ბრიტანელი ფილოსოფოსი ქალები კატეგორია:დაბადებული 18 მარტი კატეგორია:დაბადებული 1919 კატეგორია:გარდაცვლილი 5 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 2001
ბიშკეკის პროტოკოლი
ბიშკეკის პროტოკოლი — ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულება ერთი მხრივ სომხეთსა და მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკას, ხოლო მეორე მხრივ აზერბაიჯანს შორის.
ხელშეკრულება დაიდო 1994 წლის 5 მაისს დსთ-ს საპარლამენტო ასამბლეის, ყირგიზეთის პარლამენტის, რუსეთის ფედერალური საბჭოსა და რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ინიციატივით. პრაქტიკულად ცეცხლი შეწყდა 1994 წლის 12 იანვრიდან.
სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია კატეგორია:სომხეთის ისტორია კატეგორია:ყარაბაღის კონფლიქტი
მარიონეტი
130px|მარჯვნივ|მინი მარიონეტი (marionnette) — თეატრალური თოჯინის სახეობა, რომელსაც ამოძრავებენ მის თავსა და ხელ-ფეხზე გამობმული ძაფებით. ზოგჯერ მარიონეტს ძაფის ნაცვლად თავში აქვს დამაგრებული ლითონის მავთული, რომელიც ამოძრავებს ტანს ხელ-ფეხთან ერთად.
მარიონეტი მოხსენიებული აქვთ ანტიკური ეპოქის ავტორებს. პოულობენ არქეოლოგიური გათხრების დროს. მარიონეტული თეატრი, როგორც ხალხური წარმოდგენის სახეობა განვითარდა ევროპის ქვეყნებში XVIII — XIX საუკუნეებში.
გადატანითი მნიშვნელობით მარიონეტი არის ადამიანი, მთავრობა, სახელმწიფო, რომელიც ბრმად, უსიტყვოდ ასრულებს სხვის ნება სურვილს.
ლიტერატურა
კატეგორია:თეატრალური თოჯინები კატეგორია:მარიონეტული თეატრი
გაბარდა
გაბარდა (Gabarda, Gavarda) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ვალენსიის პროვინციის რიბერა-ალტის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 7,79 კმ². მოსახლეობა — 1042 კაცი (2020 წ.).
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1752
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1752 მიიღეს ერთხმად 2007 წლის 13 აპრილს.
რეზოლუცია
1752 (2007) რეზოლუციის ერთხმად მიღებით, საბჭომ მიესალმა მხარეთა მიერ მიღწეულ პროგრესს 1716 (2006) რეზოლუციის შესრულებისკენ მიმართებით, აგრეთვე, მოუწოდა ქართულ მხარეს, უზრუნველყოს ზემო კოდორის ხეობაში არსებული ვითარება 1994 წლის 14 მაისის მოსკოვის შეთანხმების შესაბამისად, რაც გულისხმობს ცეცხლის შეწყვეტასა და ძალების დაშორიშორებას. საბჭომ, ასევე მოუწოდა აფხაზურ მხარეს თავი აარიდოს კოდორის ხეობაში საქართველოს ვალდებულებების შესრულებაში ხელის შეშლას.
საბჭომ დაგმო ზემო კოდორის ხეობის სოფლებზე თავდასხმა 11 და 12 მარტის ღამეს და მოუწოდა ყველა მხარეს, გაეგრძელებინა სრული მხარდაჭერა ფაქტების ერთობლივი შემსწავლელი ჯგუფის მიერ მიმდინარე გამოძიებას, რომელსაც გაეროს დამკვირვებელთა მისია ხელმძღვანელობს.
საბჭომ ხაზგასმით აღინიშნა, რომ უსაფრთხოების სფეროში არსებული ვითარება, იძულებით გადაადგილებული პირების დაბრუნება, ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაცია და განვითარება უნდა გაუმჯობესდეს, საბჭომ ორივე მხარეს მოუწოდა განაახლონ დიალოგი ამ მიმართულებით. საბჭომ, მოუწოდა მხარეებს სერიოზულად მოეკიდონ ერთმანეთის ლეგიტიმურ უსაფრთხოებას, თავი შეიკავონ ნებისმიერი ქმედებისგან, რომელმაც შეიძლება ხელი შეუშალოს სამშვიდობო პროცესს და გააგრძელონ აუცილებელი თანამშრომლობა გაეროს დამკვირვებელთა და დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) სამშვიდობო ძალებთან.
საბჭომ, ასევე მოუწოდა ორივე მხარეს დაუყოვნებლივ ჩაერთონ გენერალური მდივნის მეგობართა ჯგუფის მიერ წარდგენილ წინადადებებში, რომელიც 12 და 13 თებერვალს ჟენევაში გამართულ შეხვედრაზე შემუშავდა, ნდობის აღდგენის წინაპირობების გარეშე, ქართული და აფხაზური მხარეების მონაწილეობით.
სქოლიო
1752 კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები საქართველოს შესახებ კატეგორია:აფხაზეთის კონფლიქტი კატეგორია:2007 წელი საქართველოში
ბჰუტანის ისტორია
მარჯვნივ|მინი|250x250პქ|ბჰუტანის მთავრობის სახლი 1952 წლიდან. ბჰუტანის ადრეული ისტორია მითოლოგიაშია აღწერილი და ბუნდოვანი რჩება. ზოგიერთი წყარო გვაწვდის მტკიცებულებას, რომ რეგიონი დასახლებული ყოფილა ძვ.წ. 2000 წლამდე. ლეგენდის თანახმად მას განაგებდა კოოქ-ბეჰარის მეფე, სანგალდიპი, დაახლოებით ძვ.წ. VII საუკუნეში, მაგრამ ბევრი რამ არ არის ცნობილი ტიბეტური ბუდიზმის შემოღებამდე, რომელიც მოხდა IX საუკუნეში, როდესაც ტიბეტში არეულობამ მრავალი ბერი აიძულა გაქცეულიყო ბჰუტანში. XII საუკუნეში დაარსდა დრუკპას სკოლა (ტიბეტური ბუდიზმის სკოლა, ცნობილი როგორც 'წითელქუდიანები') და დღემდე ბჰუტანში ბუდიზმის დომინანტურ ფორმად რჩება. ქვეყნის პოლიტიკური ისტორია მჭიდრო კავშირშია მის რელიგიურ ისტორიასთან და სხვადასხვა სამონასტრო სკოლებსა და მონასტრებს შორის ურთიერთობებთან.
ბჰუტანი არის იმ ქვეყანათა მცირე რიცხვში, რომელიც დამოუკიდებელი იყო მთელი თავისი ისტორიის განმავლობაში, არასოდეს ყოფილა დაპყრობილი, ოკუპირებული ან გარე ძალაუფლების ქვეშ. ბჰუტანი მუდმივად და წარმატებით იცავდა თავის სუვერენიტეტს.
ბჰუტანის კონსოლიდაცია მოხდა 1616 წელს, როდესაც ნგავანაგ ნამგიალი, როგორც შაბდრუნგი, მართავდა ბჰუტანს. 1885 წელს უგენ ვანგჩუკმა შეძლო ძალაუფლების კონსოლიდაცია და ბრიტანელებთან მჭიდრო კავშირების დამყარება დაიწყო.
1907 წელს უგენ ვანგჩუკი აირჩიეს ბჰუტანის მემკვიდრეობით მმართველად, ეკურთხა 1907 წლის 17 დეკემბერს და სახელმწიფოს მეთაურად დაინიშნა დრუკ გიალპო ( დრაკონი მეფე ). 1910 წელს მეფე უგენმა და ბრიტანელებმა ხელი მოაწერეს პუნახას ხელშეკრულებას, რომელიც ითვალისწინებდა, რომ ბრიტანეთის ინდოეთი არ ჩაერეოდა ბჰუტანის საშინაო საქმეებში, სანაცვლოდ კი ქვეყანა მიიღებდა რჩევებს მისი საგარეო ურთიერთობების შესახებ. როდესაც უგენ ვანგჩუკი გარდაიცვალა 1926 წელს, მისი ვაჟი ჯიგმე ვანჩუკი გახდა მმართველი, ხოლო როდესაც 1947 წელს ინდოეთმა მოიპოვა დამოუკიდებლობა, ინდოეთის ახალმა მთავრობამ ბჰუტანი დამოუკიდებელ ქვეყნად აღიარა. 1949 წელს ინდოეთმა და ბჰუტანმა ხელი მოაწერეს მშვიდობისა და მეგობრობის ხელშეკრულებას, რომელიც ითვალისწინებდა, რომ ინდოეთი არ ჩაერეოდა ბჰუტანის საშინაო საქმეებში, მაგრამ უხელმძღვანელებდა მის საგარეო პოლიტიკას. 1952 წელს მისი შვილის, ჯიგმე დორჯი ვანგჩუკის წარმატების შედეგად, ბჰუტანმა ნელ – ნელა დაიწყო დაგეგმილი განვითარების პროგრამა. შეიქმნა ბჰუტანის ეროვნული ასამბლეა, სამეფო ბჰუტანის არმია და სამეფო იუსტიციის სასამართლო, კანონთა ახალ კოდექსთან ერთად. ბჰუტანი გაეროს წევრი გახდა 1971 წელს.
1972 წელს, ჯიგმე სინგე ვანგჩუკი ტახტზე ავიდა 16 წლის ასაკში. მან ყურადღება გაამახვილა თანამედროვე განათლებაზე, მართვის დეცენტრალიზაციაზე, ჰიდროენერგეტიკისა და ტურიზმის განვითარებაზე და სოფლად არსებული ვითარების გაუმჯობესებაზე. იგი კმაყოფილი დარჩა ბჰუტანის გარდამავალი დემოკრატიზაციის პროცესით და გადადგა 2006 წლის დეკემბერში. მისი ვაჟი, ჯიგმე კესარ ნამგიელ ვანგჩუკი გახდა მეფე.
წარმოშობა და ადრეული დასახლება, 600–1600
ლომონის სახელმწიფო (სიტყვასიტყვით: სამხრეთის სიბნელე) ან მონიული (ბნელი მიწა ), შესაძლოა ყოფილიყო ტიბეტის ნაწილი. ფიქრობენ, რომ მონიული არსებობდა 100 – დან 600 – მდე ა.წ.. სანსკრიტი ს მიხედვით სიტყვები Bhota-ant (Bhot- ის დასასრული) ან Bhu-uttan (ნიშნავს მაღალმთიანეთს). XVII საუკუნეში  ქვეყნის სახელი იყო Drukpa, 'დრაკონი ხალხი', რაც ხაზს უსვამდა იმ ფაქტს,რომ რეგიონში დომინანტი ბუდისტური სექტა სწორედ აქ იყო.
ბუდიზმის შემოსვლა
ბუდიზმი პირველად ბჰუტანში შემოიტანეს VII საუკუნეში. ტიბეტის მეფე სონგსტან გამპომ (მეფობდა 627-49) მიიღო ბუდიზმი,რომელიც სწრაფად გავრცელდა და მალევე გახდა დომინანტი რელიგია. .
ტიბეტის კონსოლიდაცია, 1616–51
XVII საუკუნეში დაარსდა ტიბეტის პოლიტიკური გავლენისგან დამოუკიდებელი თეოკრატიული მთავრობა და წარმოიშვა პრემოდერნული ბჰუტანი. თეოკრატიული მთავრობა დააარსა ექსპატრიატ დუკუკას ბერმა ნგავანგ ნამიგალმა, რომელიც ბჰუტანში ჩავიდა 1616 წელს.
ნგავანგ ნამგიალის რეჟიმის შემოსაზღვრული იყო იურიდიული კოდიფიცირებით, რომელსაც ეწოდა Tsa Yig, რომელშიც აღწერილია სულიერი და სამოქალაქო რეჟიმი და გათვალისწინებულია კანონები მთავრობის ადმინისტრაციის სოციალური და მორალური ქცევისათვის. სამართლებრივ კოდექსი ძალაში დარჩა 1960-იან წლებამდე.
ადმინისტრაციული ინტეგრაცია და კონფლიქტი ტიბეტთან, 1651–1728
ნგავანგ ნამგიალი გარდაიცვალა 1651 წელს. ნგაგავანგ ნამგიალის ვაჟმა და ნახევარძმამ, 1651 და 1680 წლებში, ღირსეულად გააგრძელეს მისი მემკვიდრეობა.
დასავლეთის საგუშაგო
XVII საუკუნის განმავლობაში ბჰუტანი მჭიდრო ურთიერთობას ინარჩუნებდა ლადახთან და ეხმარებოდა ლადახს ტიბეტთან 1684 წლის ომში. ლადახს ადრე ჰქონდა მიცემული ბჰუტანისთვის რამდენიმე ანკლავი დასავლეთ ტიბეტის მთა კაილაშის მახლობლად. ეს დრუკპას სექტის მონასტრები იყო და ემორჩილებოდა ბჰუტანის ხელისუფლებას. ეს ანკლავები ბჰუტანის კონტროლის ქვეშ დარჩნენ მაშინაც კი, როდესაც დასავლეთ ტიბეტის დანარჩენი ნაწილები დალაი-ლამას და მისი გელუგპას სექტის კონტროლის ქვეშ მოექცა. 1959 წლამდე ბჰუტანის ანკლავები დაიკავეს ჩინელებმა.
სამოქალაქო კონფლიქტი, 1728–72 წწ
მიუხედავად იმისა, რომ დამპყრობლებს არ შეეძლოთ კონტროლის აღება, პოლიტიკური სისტემა მაინც არასტაბილური ხდებოდა. რეგიონულმა დაპირისპირებებმა ხელი შეუწყო ბჰუტანის თანდათან დაშლას იმ დროს, როდესაც ბრიტანეთი პირველად დაინტერსდა ბჰუტანის ტერიტორიით.
XVIII საუკუნის დასაწყისში დაიწყო უთანხმოება ბჰუტანსა და კოოჩ ბეჰარის სამთავროზე. ფაქტობრივად, ბჰუტანი კარგავდა სამთავროზე კონტროლს. მრავალი მცდელობის მიუხედავად, დაძაბულობა კვლავ გრძელდებოდა და კოოჩ ბეჰარმა მიაღწია შეთანხმებას ბრიტანელებთან ბჰუტანის საპირისპიროდ.
ბრიტანეთის შეჭრა, 1772–1907
ბრიტანელებთან კოოჩ ბეჰარის შეთანხმების თანახმად, ბრიტანეთის საექსპედიციო ძალებმა ბჰუტანში გარნიზონი ჩაიყვანა და შეიჭრნენ ბჰუტანში 1772–73 წლებში.
ტიბეტისგან დახმარების ვერმიღების გამო, დრუკმა დეისიმ ხელი მოაწერა მშვიდობის ხელშეკრულებას ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიასთან 1774 წლის 25 აპრილს. ბჰუტანი შეთანხმდა, რომ დაუბრუნდებოდა 1730 წლის საზღვრებს, გადაუხდიდა ბრიტანეთის სიმბოლური ხარკს- ხუთ ცხენს და, სხვა დათმობებს შორის, ბრიტანელებს  ბჰუტანში სატყეო ვაჭრობის უფლება მისცეს. ბჰუტანსა და დიდ ბრიტანეთს შორის სავაჭრო ურთიერთობები მაინცდამაინც ვერ განვითარდა, მთავარ საგარეო საფრთხედ კი ტიბეტი გადაიქცა ბრიტანეთისთვის.
ბრიტანეთსა და ბჰუტანს შორის მიმდინარეობდა დავა ტერიტორიების შესახებ, რომელმაც დუარის ომის (1864–65) სახე მიიღო და ხუთი თვის განმავლობაში გაგრძელდა. ბჰუტანური ძალების მიერ გარკვეული გამარჯვების მიუხედავად, ბჰუტანის დამარცხება, მისი სუვერენული ტერიტორიის ნაწილის დაკარგვა და ტერიტორიების იძულებით ოკუპირება მოხდა. სინჩულას ხელშეკრულების თანახმად, რომელიც 1865 წლის 11 ნოემბერს არის გაფორმებული, ბჰუტანს გადაეცა გარკვეული ტერიტორიები, ამის სანაცვლოდ კი ყოველწლიურად უნდა დაებრუნებინა 50,000 რუპიის სუბსიდია.
მემკვიდრეობითი მონარქიის დაარსება, 1907
უგენ ვანგჩუკის, როგორც ეროვნული ლიდერის გამოჩენა, ემთხვეოდა იმ აზრს, რომ ორმაგი პოლიტიკური სისტემა იყო მოძველებული და არაეფექტური. მან ჩამოიშორა თავისი მთავარი მეტოქე, პაროსოს პონტოლი და მის ადგილზე დანიშნა მისი მხარდამჭერი და ნათესავი, პრო-ბრიტანული დორჯის ოჯახის წევრი. როდესაც უკანასკნელი შაბდრუნგი გარდაიცვალა 1903 წელს და 1906 წლისთვის არ გამოჩნდა მისი რეინკარნაცია, სამოქალაქო ადმინისტრაცია უგენ ვანგჩუკის კონტროლის ქვეშ მოექცა. დაბოლოს, 1907 წელს ორმოცდამეოთხე და ბოლო დრუკ დეზი იძულებული გახდა დაეტოვებინა პოსტი და შაბდრუნგის სისტემა დასრულდა.
1907 წლის ნოემბერში გაიმართა წამყვანი ბუდისტური ბერების, მთავრობის წარმომადგენლების და მნიშვნელოვანი ოჯახების ხელმძღვანელთა ასამბლეა, რათა დასრულებულიყო მორიბუნდის 300 წლიანი ორმაგი მმართველობა და დაემკვიდრებინა ახალი, აბსოლუტური მონარქია. უგენ ვანგჩუკი აირჩიეს პირველ მემკვიდრედ, როგორც დრუკ გიალპო („დრაკონის მეფე“). დორჯის ოჯახი გახდა გონგზიმის (მთავარი პალატის) თანამდებობის მემკვიდრეობითი მფლობელები. ბრიტანელებმა, რომლებსაც სურდათ პოლიტიკური სტაბილურობა ჩრდილოეთ საზღვარზე, მისაღებად მიიჩნიეს ქვეყნის განვითარება.
1924 წელს ბჰუტანმა ბრიტანეთისგან გარანტია მოითხოვა, რომ ვანჩუკის ოჯახი შეინარჩუნებდა თავის უპირატესობას ბჰუტანში. ამ ყოველივემ გააჩინა საჭიროება, გამოერკვიათ ბჰუტანის იურიდიული სტატუსი ბრიტანული პროტექტორატის ქვეშ.
ცენტრალიზებული ხელისუფლების განვითარება, 1926–52
უგენ ვანგჩუკი გარდაიცვალა 1926 წელს და მისმა ვაჟმა, ჯიგმე ვანგჩუკმა ჩაანაცვლა იგი (მეფობდა 1926–52 წ.წ.). მეორე დრუკ გიალპო განაგრძობდა მამის ცენტრალიზაციისა და მოდერნიზაციის მცდელობებს და ააშენა ბევრი სკოლა, დისპანსერი და გზები. ჯიგმე ვანჩუკის მეფობის დროს მონასტრები და საოლქო მთავრობა სულ უფრო და უფრო ექცეოდა სამეფო კონტროლის ქვეშ. ამასთან, ბჰუტანი ზოგადად იზოლირებული იყო საერთაშორისო საქმეთაგან.
ბჰუტანის სტატუსის საკითხი ინდოეთის მთავრობის პირისპირ გადაისინჯა ლონდონში 1932 წელს, რომლის მიხედვითაც ბჰუტანმა შეინარჩუნა კონტროლი საკუთარ შიდა მმართველობაზე.
პუნახას ხელშეკრულებით, 1949 წელს, ბრიტანეთის მსგავსად, ინდოეთიც შეთანხმდა, რომ არ ჩაერეოდა ბჰუტანის შინაგან საქმეებში. ინდოეთი ასევე დათანხმდა წლიური სუბსიდიის 500,000 რუპიის გაზრდას წელიწადში.
მოდერნიზაცია ჯიგმე დორჯის ქვეშ, 1952–72
მესამე დრუკ გიალპო, ჯიგმე დორჯი ვანგჩუკი, აღსაყდრდა 1952 წელს.
საერთაშორისო ურთიერთობები, 1972 – დღემდე
როდესაც პაკისტანში სამოქალაქო ომი 1971 წელს დაიწყო, ბჰუტანი იყო პირველი, რომელმაც აღიარა ბანგლადეშის ახალი მთავრობა, ხოლო ოფიციალური დიპლომატიური ურთიერთობები დაამყარა 1973 წელს. ბჰუტანის მეოთხე მეფე, ჯიგმე სინგე ვანგჩუკი, ტახტზე ავიდა 1972 წელს. მისი მეფობისას ქვეყანაში უცხოელი ჟურნალისტებისა და უცხოელების შეზღუდული რაოდენობა დაიშვებოდა. მეფემ უზრუნველყო ახალი ინფრასტრუქტურით ქვეყნის აღჭურვა (ელექტროენერგია, ტელეფონები, გზები) თან ისე, რომ ეკოლოგიას მინიმალური ზარალი მიადგა. 1998 წელს მეფემ მართვის უფლებამოსილება მინისტრთა საბჭოს გადასცა, რითაც უზრუნველყო აღმასულებელი ხელისუფლების მუდმივი ცვალებადობა. 2002 წელს ქვეყანაში დაარსდა ნაციონალური ტელევიზია (მანამდე ქვეყანაში ტელევიზია აკრძალული იყო). ბოლო წლებში ბჰუტანმა ბევრ წარმატებას მიაღწია, თუმცა ის კვლავ მკაცრად იცავს ეროვნულ ტრადიციებს
სამხედრო მოქმედება ასამელი სეპარატისტების წინააღმდეგ 2003 წლის დეკემბერი
2003 წლის 15 დეკემბერს სამეფო ბჰუტანის არმიამ დაიწყო სამხედრო ოპერაციები პარტიზანული ბანაკების წინააღმდეგ სამხრეთ ბჰუტანში, ინდოეთის შეიარაღებულ ძალებთან კოორდინირებით და იანვარში მოახერხა მათი ჩახშობა.
კონსტიტუცია
2005 წლის 26 მარტს, მეფემ და მთავრობამ გაავრცელეს ქვეყნის პირველი კონსტიტუციის პროექტი, რომლითაც ყველა მოქალაქეს საშუალება მიეცა განეხილა იგი. კონსტიტუციის თანახმად, მონარქიას დაეკისრა ლიდერის როლი მთავრობისთვის მიმართულებების განსაზღვრაში, იქამდე ვიდრე მეფე ასრულებს თავის ვალდებულებას და შესაძლებლობას, დაიცვას სამეფო და მისი ხალხის ინტერესები.
ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი
2006 წლის 15 დეკემბერს, მეოთხე დრუკ გიალპომ, მისმა უდიდებულესობამ ჯიგმე სინგე ვანგჩუკმა, გააუქმა ყველა მისი უფლებამოსილება. მას სურდა, მოემზადებინა ქვეყანა სრულფასოვანი ტრანსფორმაციისთვის.
არანლი (მრავალმნიშვნელოვანი)
არანლი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ალფოუთი (აღსუ)
ალფოუთი (Alpout) — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსუს რაიონში.
ილია პავლიაშვილი
ილია პავლიაშვილი (დ. 12 აგვისტო 1989) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „სამტრედიის“ თავდამსხმელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები კატეგორია:ბორჯომის ფეხბურთელები კატეგორია:გაგრას ფეხბურთელები კატეგორია:სამტრედიის ფეხბურთელები კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის ფეხბურთელები კატეგორია:ფოთის კოლხეთის ფეხბურთელები კატეგორია:ვიტ ჯორჯიას ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
გარანტია
ლიტერატურა
კატეგორია:სამართალი
სიმფონია № 9 (ბეთჰოვენი)
მეცხრე სიმფონია (რე მინორი), Op. 125 ― ბეთჰოვენის უკანასკნელი დასრულებული სიმფონია, რომელიც 1822-1824 წლებში დაიწერა და პირველად შესრულდა ვენაში, 1824 წლის 7 მაისს. ის არის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნაწარმოები კლასიკური პერიოდიდან და ბევრი კრიტიკოსის და მუსიკოლოგის მიერ მიიჩნევა ბეთჰოვენის შემოქმედების ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად და დასავლური მუსიკის ერთ-ერთ უდიდეს მიღწევად. 2010-იანი წლებისთვის, ის მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად შესრულებული სიმფონიების რიცხვს მიეკუთვნება.
მე-9 სიმფონია წარმოადგენს წამყვანი კომპოზიტორის მიერ სიმფონიაში ვოკალის გამოყენების პირველ შემთხვევას და საგუნდო სიმფონიის პირველ მაგალითს. ვოკალური ნაწილი ჩართულია სიმფონიის ბოლო (IV) მოქმედებაში და სრულდება ოთხი სოლისტის და გუნდის მიერ. ბეთჰოვენმა სასიმღერო ტექსტად აირჩია ფრიდრიხ შილერის ლექსი „სიხარულის ოდა“ (An die Freude) (დაიწერა 1785 წელს, რევიზია 1803 წელს), ტექსტის გარკვეული ნაწილი აგრეთვე დამატებულია თავად კომპოზიტორის მიერ. როგორც პირველმა საგუნდო სიმფონიამ, მან გარდატეხა მოახდინა მუსიკის ისტორიაში და მის გავლენას შემდეგი თაობის მუსიკოსებიც განიცდიდნენ.
შექმნის ისტორია
ლონდონის ფილარმონიულმა საზოგადოებამ სიმფონია თავდაპირველად 1817 წელს შეუკვეთა, კომპოზიციის შექმნა კი 1822 წლის შემოდგომაზე დაიწყო და 1824 წლის თებერვალში დასრულდა. სიმფონიას საფუძვლად დაედო ბეთჰოვენის სხვა ნაწარმოებები, რომლებიც, თავის მხრივ, დასრულებული ნამუშევრებია, მაგრამ, ამავე დროს, გარკვეული აზრით, წარმოადგენს მომავალი სიმფონიის მონახაზებსაც. საგუნდო ფანტაზიას Op. 80 (1808), რომელსაც, პრინციპში, საფორტეპიანო კონცერტის ერთ-ერთი მოქმედების ფორმა აქვს, კულმინაციურ ნაწილში ვოკალური სოლისტები და გუნდი უერთდება. ვოკალისტები და გუნდი ასრულებენ თემას, რომელიც მანამდე ინსტრუმენტების მიერ არის გაჟღერებული და რომელიც წააგავს შესაბამის თემას მეცხრე სიმფონიიდან.
უფრო ადრე, საგუნდო ფანტაზიის თემა გვხვდება სიმღერაში Gegenliebe ფორტეპიანოსა და მაღალი ხმისთვის, რომელიც 1795 წლით თარიღდება. რობერტ გუტმანის მიხედვით, მოცარტის K. 222, ოფერტორია რე-მინორი, Misericordias Domini, რომელიც 1775 წელს დაიწერა, ასევე შეიცავს მსგავს მელოდიას.
პრემიერა
მიუხედავად იმისა, რომ ბეთჰოვენის ძირითადი ნაწარმოებების პრემიერა, როგორც წესი, ვენაში ხდებოდა, კომპოზიტორს სურდა, თავისი ბოლო კომპოზიცია ბერლინში შესრულებულიყო, დასრულებიდან რაც შეიძლება მალე, რადგან ფიქრობდა, რომ ვენის მუსიკალურ გემოვნებაში იტალიელი კომპოზიტორები დომინირებდნენ, მაგალითად, ჯოაკინო როსინი. როცა ამის შესახებ მისმა მეგობრებმა და სპონსორებმა შეიტყვეს, წერილობითი პეტიცია გაუგზავნეს, რომელსაც ხელს არაერთი ვენელი მუსიკის მფარველი და შემსრულებელი აწერდა და სადაც დაჟინებით სთხოვდნენ კომპოზიტორს, სიმფონიის პრემიერა ვენაში შესრულებულიყო.
ბეთჰოვენი ნასიამოვნები დარჩა მსგავსი თაყვანისცემით და მეცხრე სიმფონია 1824 წლის 7 მაისს, კერნტნერტორის თეატრში (Theater am Kärntnertor) შესრულდა ბეთჰოვენის სხვა ორ ნაწარმოებთან ერთად - სახლის განწმენდა (უვერტიურა) და საზეიმო მესის (Missa Solemnis)  სამი ნაწილი (Kyrie, Credo და Agnus Dei). ეს იყო კოპოზიტორის პირველი გამოჩენა სცენაზე 12 წლის განმავლობაში და დარბაზი სავსე იყო დაინტერესებული მსმენელით და მუსიკოსებით.
სოპრანოს და ალტის პარტიებს ორი ცნობილი, ახალგაზრდა მომღერალი ასრულებდა: ჰენრიეტ ზონტაგი და კაროლინ უნგერი. გერმანელი სოპრანო, ჰენრიეტ ზონტაგი 18 წლის იყო, როცა ბეთჰოვენმა პირადად მიიწვია პრემიერაში მონაწილეობისთვის. აგრეთვე ბეთჰოვენის მიერ პირადად მიწვეული 20 წლის ვენელი კონტრალტო, კაროლინ უნგერი, უკვე ცნობილი იყო 1821 წელს, როსინის ტანკრედიში შესრულებული როლით. სიმფონიის 1824 წლის პრემიერის შემდეგ მან სახელი მოიხვეჭა იტალიაში და პარიზშიც. ცნობილია, რომ იტალიელ კომპოზიტორებს, გაეტანო დონიცეტის და ვინჩენცო ბელინის სპეციალურად მისი ხმისთვის აქვთ დაწერილი როლები. ანტონ ჰაიცინგერი ასრულებდა ტენორის, ხოლო იოზეფ ზაიპელტი - ბანის პარტიას.
მიუხედავად იმისა, რომ შესრულებას, ოფიციალურად, თეატრის კაპელმაისტერი, მიხაელ უმლაუფი დირიჟორობდა, მასთან ერთად სცენას იყოფდა ბეთჰოვენიც. თუმცა, ორი წლით ადრე, უმლაუფს ნანახი ჰქონდა, თუ როგორი კატასტროფით დასრულდა ბეთჰოვენის მიერ თავისი ოპერის, ფიდელიოს გენერალური რეპეტიციის დირიჟორობა. ამიტომაც, ამჯერად, შემსრულებლებს მისცა მითითება, რომ უკვე თითქმის სრულებით ყრუ ბეთჰოვენისთვის ყურადღება არ მიექციათ. ყველა ნაწილის დასაწყისში, ბეთჰოვენი, რომელიც სცენის გევრდით იჯდა, ტემპს იძლეოდა. იგი შლიდა პარტიტურის გვერდებს და დირიჟორობდა ორკესტრს, რომლის ხმაც არ ესმოდა.
არსებობს მონაწილეთა გადმოცემა, რომ სიმფონია არასაკმარისად მომზადებული და ცუდად შესრულებული იყო. მიუხედავად ამისა, პრემიერა ძალიან წარმატებული გამოდგა. მევიოლინე იოზეფ ბემი იხსენებს:
"ბეთჰოვენი თავად დირიჟორობდა, ანუ იდგა დირიჟორის პულტის წინ და გიჟივით იხრებოდა წინ და უკან. ერთ წამს მთელს სიმაღლეზე გაიმართებოდა, ხოლო მეორე წამს იატაკამდე იხრებოდა, ხელებს ისე ამოძრავებდა, თითქოს თავად უნდოდა დაეკრა ყველა ინსტრუმენტზე და ემღერა ყველა პარტია. სინამდვილეში, დირიჟორობა ლუი დიუპორტის ხელთ იყო; ჩვენ, მუსიკოსები, მხოლოდ მის ჯოხს მივყვებოდით."
აუდიტორიის აპლოდისმენტების დროს - სხვადასხვა გადმოცემით, სკერცოს ან მთლიანი სიმფონიის ბოლოს - ბეთჰოვენი რამდენიმე ტაქტით უკან იყო და ჯერ კიდევ დირიჟორობდა. ამის გამო, კონტრალტო, კაროლინ უნგერი, მივიდა მასთან და შემოაბრუნა, რათა მიეღო მსმენელთა ტაში და ოვაციები. Theater-Zeitung-ის კრიტიკოსის მიხედვით, „პუბლიკამ თავისი მუსიკალური გმირი უკიდურესი პატივისცემით და სიმპათიით მიიღო, უსმენდა მის გიგანტურ ქმნილებებს უდიდესი ყურადღებით და საზეიმოდ ტაშს უკრავდა, ხშირად ნაწილების დროსაც, ხოლო მათი დასრულებისას - განუწყვეტლივ.“
გამოცემები
პირველი გერმანული გამოცემა დაიბეჭდა B. Schott's Söhne-ს მიერ, მაინცში, 1826 წელს. Breitkopf & Härtel-ის გამოცემა, რომელიც 1864 წლით თარიღდება, ყველაზე ხშირად გამოიყენება ორკესტრების მიერ. 1997 წელს, Bärenreiter-მა გამოსცა ჯონათან დელ მარის მიერ რედაქტირებული ვერსია. დელ მარის მიხედვით, ამ გამოცემაში გასწორებულია 3,000-მდე შეცდომა, ზოგიერთი - საკმაოდ მნიშვნელოვანი. დევიდ ლივაიმ, მოერეს მხრივ, გააკრიტიკა ეს რედაქცია და თქვა, რომ მას შეეძლო „საკმაოდ მცდარი“ ტრადიციებისთვის მიეცა სათავე. Breitkopf-მა ასევე გამოსცა ახალი, პეტერ ჰაუშილდის რედაქცია, 2005 წელს.
გაორკესტრება
ქვემოთ მოცემულია ბეთჰოვენის მიერ მეცხრე სიმფონიისთვის გამოყენებული ორკესტრი ს შემადგენლობა. მისი მასშტაბები ბევრად აღემატება ბეთჰოვენის ადრინდელი სიმფონიებისთვის საჭირო ორკესტრს. პრემიერის დროს, დამატებით გასაძლიერებლად, ბეთჰოვენმა თითოეულ ჩასაბერს ორი შემსრულებელი მიაკუთვნა.
ხის ჩასაბერი ინსტრუმენტები
მეტალის ჩასაბერი ინსტრუმენტები
დასარტყამი ინსტრუმენტები
ფორმა
სიმფონია შედგება ოთხი მოქმედებისგან. ქვემოთ მოცემულია თითოეული მოქმედების სტრუქტურა:
! style="background: Silver" |ტემპი ! style="background: Silver" |მეტრი ! style="background: Silver" |ტონალობა ! colspan="3" align="center" |I მოქმედება ! colspan="3" align="center" |II მოქმედება ! colspan="3" align="center" |III მოქმედება ! colspan="3" align="center" |IV მოქმედება ("Freude, schöner Götterfunken" – "Seid umschlungen, Millionen!")
ბეთჰოვენი ცვლის კლასიკურ სიმფონიაში მიღებულ ფორმას და სკერცოს ათავსებს ნელი მოქმედების წინ. (ნელი მოქმედებები, როგორც წესი, სიმფონიებში სკერცოს წინაა მოთავსებული). ეს ბეთჰოვენის მიერ ამ განლაგების სიმფონიაში გამოყენების პირველი შემთხვევა იყო, თუმცა მანამდე, იგივე განლაგება გამოყენებული ჰქონდა სხვა ნაწარმოებებშიც, მათ შორისაა სიმებიანი კვარტეტი №5, Op. 18, საფორტეპიანო ტრიო Op. 97 „Archduke“, საფორტეპიანო სონატა №29, Op. 106 Hammerklavier. მსგავსი განაწილება გამოყენებული აქვს იოზეფ ჰაიდნსაც ისეთ ნაწარმოებებში, როგორიცაა სიმებიანი კვარტეტები №2, Op. 33 და №30.
I. Allegro ma non troppo, un poco maestoso
პირველი მოქმედება სონატურ ფორმაშია, ექსპოზიციის გამეორების გარეშე. იგი იწყება წმინდა კვინტით (ლა და მი), რომელიც პიანისიმოზე იკვრება სიმებიანების ტრემოლოთი. დინამიკა თანდათან იმატებს, ვიდრე მე-17 ტაქტში პირველი თემა არ გამოჩნდება, რე მინორში.
შესავალი, თავისი ზრდადი წმინდა კვინტებით, მოგვაგონებს ორკესტრის მომართვის ხმოვანებას.
რეკაპიტულაციის (იმეორებს მთავარ მელოდიურ თემებს) დასასრულს, 301-ე ტაქტში, აღნიშნული თემა ბრუნდება, ამჯერად fortissimo დინამიკით და რე მაჟორში, ნაცვლად რე მინორისა. მოქმედებას ასრულებს მასიური კოდა, რომელსაც მისი თითქმის მეოთხედი ნაწილი უჭირავს, ბეთჰოვენის მე-3 და მე-5 სიმფონიების მსგავსად.
ლელობის ნაქალაქარი
ლელობის ნაქალაქარი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლელობის ჩრდილო-დასავლეთით, 4 კილომეტრის მოშორებით, მდინარე ხეკორძულას სათავეებთან, ფერდობზე, ადგილ ნაქალაქარზე. თარიღდება XIII საუკუნითა და XIV საუკუნის I ნახევრით.
1971 წელს ძეგლზე გათხრები ჩაატარა ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის დიღმის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, რ. აბრამიშვილის ხელმძღვანელობთ.
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სიმფონია № 9 (ბეთჰოვენი)
I. Allegro ma non troppo, un poco maestoso
ჩვეულებრივ, პირველი მოქმდება 15 წუთამდე გრძელდება.
II. Molto vivace
მეორე მოქმედება არის სკერცო და ტრიო. პირველის მსგავსად, მეორე მოქმედებაც რე მინორშია. მისი შესავალი ზედაპირულად ჰგავს პირველი მოქმედების შესავალ თემას (მსგავსი რამ საფორტეპიანო სონატა №29-შიც გვხვდება, რომელიც რამდენიმე წლით ადრეა დაწერილი). გარკვეულ ადგილებში, ერთ სუსტ თვლაზე ყოველ მესამე ტაქტში, ბეთჰოვენს გამოყენებული აქვს მითითება ritmo di tre battute (სამთვლიანი რიტმი) და ერთ თვლაზე ყოველ მეოთხე ტაქტში ritmo di quattro battute (ოთხთვლიანი რიტმი). როგორც წესი, სკერცო სამწილად ზომაშია. ბეთჰოვენს ეს სკერცოც სამწილად ზომაში აქვს დაწერილი, მაგრამ პუნქტუაციას იმგვარად იყენებს, რომ ტემპთან კომბინაციაში, ნაწარმოები ორ ან ოთხწილად ზომაში დაწერილის შთაბეჭდილებას ტოვებს.
სკერცო მიჰყვება რთული სამნაწილიანი ფორმის სტანდარტულ დიზაინს, რომელიც საცეკვაო მოქმედებებისთვისაა დამახასიათებელი (სკერცო-ტრიო-სკერცო ან მენუეტი-ტრიო-მენუეტი), თუმცა, გააჩნია რთული შინაგანი სტრუქტურა, რაც სრულყოფილ სონატურ ფორმად აყალიბებს. ამ სონატურ ფორმაში ექსპოზიციის (მთავარი მელოდიური თემების გაჟღერების) პირველი ჯგუფი იწყება ფუგით რე მინორში ქვემოთ მოცემულ თემაზე:
მეორე თემისთვის ნაწარმოები განიცდის მოდულაციას უჩვეულო, დო მაჟორულ ტონალობაში. შემდეგ გვხვდება ექსპოზიციის გამეორება განვითარების მოკლე სექციამდე, სადაც კომპოზიტორი სხვა თემატურ იდეებს მიმოიხილავს. რეკაპიტულაცია (შესავალში გაჟღერებული მელოდიური თემების გამეორება) აგრძელებს ექსპოზიციის თემების განვითარებას, აგრეთვე, შეიცავს ლიტავრის სოლოებს. განვითარების ახალ სექციას მივყავართ რეკაპიტულაციის გამეორებასთან, რის შემდეგაც სკერცოს ასრულებს მოკლე კოდეტა.
კონტრასტული ტრიო რე მაჟორში და ორწილად ზომაშია. ამ სექციაში პირველად უკრავენ ტრომბონები. ტრიოს შემდეგ მეორედ ჩნდება სკერცო და სრულდება ყოველგვარი გამეორების გარეშე, რის შემდეგაც გვხვდება ტრიოს მოკლე რეპრიზა და მოქმედებას ამთავრებს მოულოდნელი კოდა.
მეორე მოქმედების ხანგრძლივობა, საშუალოდ, 12 წუთია, თუმცა ეს დამოკიდებულია იმაზე, დაიკვრება თუ არა ორი (ხშირად გამოტოვებული) გამეორება.
III. Adagio molto e cantabile
მესამე მოქმედება არის ლირიკული, ნელი მოქმედება სი მაჟორში, სიმფონიის ძირითადი ტონალობის, რე მინორისგან პატარა სექსტის დაშორებით. მას აქვს ორმაგი ვარიაციის ფორმა. ვარიაციების თითოეულ წყვილში რიტმი და მელოდიური იდეები თანდათან მუშავდება და რთულდება. პირველი ვარიაცია, თემის მსგავსად, 4/4 ზომაშია, ხოლო მეორე - 12/8 ზომაში. ვარიაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილია 3/4 ზომაში დაწერილი პასაჟებით, პირველი რე მაჟორშია, მეორე სოლ მაჟორში, მესამე მი მაჟორში, მეოთხე ფა მაჟორში, ხოლო მეხუთე - სი მაჟორში. ბოლო ვარიაციაში ორჯერაა ჩართული ხმამაღალი საორკესტრო პასაჟი, რომელსაც ვიოლინოები პასუხობენ. ვალტორნის სოლოს მეოთხე ვალტორნისტი უკრავს.
ჩვეულებრივ, მესამე მოქმედება 16 წუთამდე გრძელდება.
IV. Finale
საგუნდო ფინალით ბეთჰოვენმა საყოველთაო ძმობის იდეა წარმოადგინა. იგი ეფუძნება  სიხარულის თემას და თემის და ვარიაციების ფორმა აქვს:
დაახლოებით 24 წუთიანი ხანგრძლივობით, ფინალური მოქმედება ყველაზე ხანგრძლივია ოთხ მოქმედებას შორის. მეტიც, იგი უფრო დიდხანს გრძელდება, ვიდრე კლასიკური პერიოდის ზოგიერთი სიმფონია. მისი ფორმა მუსიკათმცოდნებში კამათის საგანია. ნიკოლას კუკი განმარტავს:
"ბეთჰოვენს ფინალის აღწერა თავადაც უჭირდა. გამომცემლებისთვის გაგზავნილ წერილებში ამბობს, რომ იგი ჰგავს საგუნდო ფანტაზიას, Op. 80, თუმცა, გაცილებით მასშტაბურია. შეგვიძლია ვუწოდოთ კანტატა, რომელიც „სიხარულის“ თემის ვარიაციებზეა აგებული, მაგრამ ეს საკმაოდ არაზუსტი ფორმულირება იქნება იმ მეთოდებთან შედარებით, რასაც მეოცე საუკუნის კრიტიკოსები იყენებენ ამ მოქმედების ფორმის ანალიზისთვის. ამიტომაც, არსებობს დაუსრულებელი კამათი იმაზე, შეგვიძლია თუ არა, განვიხილოთ ის, როგორც სონატური ფორმის სახესხვაობა (სადაც „თურქული მუსიკა“ 331-ე ტაქტიდან, რომელიც სი მაჟორშია, ასრულებს მეორე ჯგუფის ფუნქციას), ან როგორც კონცერტის ფორმა (სადაც ტაქტები 1–207 და 208–330 ქმნიან ორმაგ ექსპოზიციას), ან როგორც ოთხი სიმფონიური მოქმედების შეკუმშვა და გაერთიანება ერთში (სადაც ტაქტები 331–594 წარმოადგენს სკერცოს, ხოლო 595–654 ტაქტები - ნელ მოქმედებას). კამათი დაუსრულებელი იმის გამოა, რომ თითოეულ ამ ინტერპრეტაციას გარკვეული წვლილი შეაქვს მოქმედების გააზრებაში, მაგრამ მთლიან სურათს ვერ ასახავს."
კუკის შენიშვნების კვალდაკვალ, ჩარლზ როზენი ახასიათებს ფინალურ მოქმედებას, როგორც სიმფონიას სიმფონიაში, შესრულებულს პაუზის გარეშე. ეს „შიდა სიმფონია“ იგივე მონახაზს მიჰყვება, რასაც მთლიანად მეცხრე სიმფონია:
მოქმედებას გააჩნია თემატური მთლიანობა, სადაც ყველა ნაწილი ეფუძნება ან მთავარ თემას, ან „Seid umschlungen“ თემას, ან ამ ორის რაიმე სახის კომბინაციას. მეტიც, როზენი ასევე აღნიშნავს, რომ ეს მოქმედება შეიძლება განხილულ იქნას, როგორც ვარიაციების ნაკრები და ამავდროულად, საკონცერტო სონატის ფორმა ორმაგი ექსპოზიციით.
რეაქცია
მუსიკის კრიტიკოსებს შორის არსებობს თითქმის უნივერსალური კონსენსუსი, რომ მეცხრე სიმფონია წარმოადგენს ბეთჰოვენის ერთ-ერთ საუკეთესო ნამუშევარს და ერთ-ერთ უდიდეს მუსიკალურ ნაწარმოებს, რაც ოდესმე დაწერილა. თუმცა, ფინალურ მოქმედებას ახლდა თავის წინააღმდეგბები: „ადრინდელ კრიტიკოსებს იგი გაუგებრად და ექსცენტრუილად მიაჩნდათ, ყრუ და ხანშიშესული კომპოზიტორის მუსიკად“.
მეტრონომის ნიშნები
ისტორიულად აკურატული შესრულების მომხრე დირიჟორებს, განსაკუთრებით, როჯერ ნორინგტონს, გამოყენებული აქვთ ბეთჰოვენის მიერ მითითებული ტემპები, რასაც განსხვავებული შეფასებები მოჰყვებოდა ხოლმე. ბენჯამინ ზანდერი ემხრობა მეტრონომის ბეთჰოვენისული აღნიშვნების გამოყენებას წიგნშიც და პრაქტიკაშიც, ბოსტონის ფილარმონიულ ორკესტრთან და ლონდონის Philharmonia Orchestra-სთან ერთად შესრულებისას. ერთი ვერსიით, ბეთჰოვენის მეტრონომი ჯერ კიდევ არსებობს, შემოწმდა და სწორიც აღმოჩნდა, თუმცა, 2013 წელს გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, აღნიშნული მეტრონომი დაზიანებული, ხოლო მისი კალიბრაცია - დარღვეული იყო. არსებობს მოსაზრება, რომ ბეთჰოვენისული აღნიშვნები სწორია მათი მეტრულად ინტერპრეტირების, ე.ი. ნოტების გრძლიობების განახევრების შემთხვევაში და რომ კომპოზიტორის თანამედროვეთა შორისაც სწორედ მსგავსი პრაქტიკა იყო მიღებული.
მე-2 ფაგოტის მიერ ბანების დუბლირება
ბეთჰოვენის მითითება ფინალში მე-2 ფაგოტის მიერ ბანების დუბლირებაზე 115-164 ტაქტებში Breitkopf & Härtel-ის გამოცემულ პარტიებში არაა, თუმცა არის მთლიან პარტიტურაში.
აღსანიშნავი პერფორმანსები და ჩანაწერები
მეცხრე სიმფონიის ბრიტანული პრემიერს 1825 წლის 21 მარტს წარმოადგინა დამკვეთმა, ლონდონის ფილარმონიულმა საზოგადოებამ, Argyll Rooms-ში, სერ ჯორჯ სმარტის დირიჟორობით, საგუნდო პარტია კი იტალიურად იყო შესრულებული. ამერიკული პრემიერა 1846 წლის 20 მაისს განხორციელდა ახლად ჩამოყალიბებული ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრის შესრულებით Castle Garden-ში. კონცერტი ახალი საკონცერტო დარბაზისთვის თანხის შეგროვებას ისახავდა მიზნად და მას ინგლისში დაბადებული ჯორჯ ლოუდერი დირიჟორობდა. ვოკალური ნაწილი პირველად ამ კონცერტისთვის ითარგმნა ინგლისურად.
ბაიდილი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ბაიდილი შეიძლება აღნიშნავდეს:
სიმფონია № 9 (ბეთჰოვენი)
აღსანიშნავი პერფორმანსები და ჩანაწერები
რიხარდ ვაგნერმა კარიერის განმავლობაში მეცხრე სიმფონია არაერთხელ იდირიჟორა. აქედან ბოლო შესრულება 1872 წელს განხორციელდა ბაიროითის საფესტივალო სახლისთვის საძირკვლის ჩაყრასთან დაკავშირებულ კონცერტზე. ვაგნერმა მოგვიანებით ნარკვევიც გამოაქვეყნა სიმფონიის შესრულების თავისებურებებთან დაკავშირებით, სადაც აღწერა მის მიერ გაორკესტრებაში შეტანილი ცვლილებები 1872 წლის კონცერტთან დაკავშირებით.
ლონდონის ფილარმონიული გუნდის დებიუტი 1947 წლის 15 მაისს სწორედ მეცხრე სიმფონიით მოხდა ლონდონის ფილარმონიულ ორკესტრთან ერთად, ვიქტორ დე საბატას დირიჟორობით, Royal Albert Hall-ში. 1951 წელს ვილჰელმ ფურტვენგლერმა და ბაიროითის ფესტივალის ორკესტრმა ხელახლა გახსნეს ბაიროითის ფესტივალი მეცხრე სიმფონიით. ფესტივალი მოკავშირეების მიერ შეჩერებული იყო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ.
ამერიკელმა დირიჟორმა, ლეონარდ ბერნსტაინმა მეცხრე სიმფონია სამი ჩანაწერიდან პირველი 1964 წელს, ნიუ-იორკის ფილარმონულ ორკესტრთან ერთად გააკეთა, Columbia Masterworks-ისთვის. შესრულებაში მონაწილეობდნენ მარტინა აროიო (სოპრანო), რეჯინა სარფატი (მეცო), ნიკოლას დი ვირჯილიო (ტენორი), ნორმან სკოტი (ბანი) და ჯულიარდის სკოლის გუნდი. მოგვიანებით, ჩანაწერი კომპაქტ-დისკის სახითაც გამოიცა.