cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აბოლიციონიზმი
მინი|"არ ვარ კაცი და ძმა?", 1787 წელს ბრიტანეთის მონობის საწინააღმდეგო კამპანიისთვის [[ჯოზაია უეჯვუდის მიერ დამზადებული მედალიონი]] აბოლიციონიზმი (abolitionism < abolitio) — შავკანიანების მონობის წინააღმდეგ მიმართული მოძრაობა XVIII-XIX საუკუნეების აშშ-ში. ის ჩაისახა XVIII საუკუნის 70-იან წლებში. მის განვითარებას ძლიერი ბიძგი მისცა შავკანიანი მონების აჯანყებებმა (1800 წლის გაბრიელის აჯანყებამ და 1832 წლის ნატ ნერის აჯანყება). მოძრაობას ფართო ეროვნული ხასიათი მიეცა 1833 წლის შემდეგ, როდესაც ამერიკაში დაარსდა მონობის წინააღმდეგ მებრძოლი საზოგადოება. აბოლიციონიზმი აერთიანებდა მოწინავე ინტელიგენციას, ფერმერთა და მუშათა ფართო წრეებს, თავისუფლებისთვის მებრძოლ შავკანიანთა ორგანიზაციებს და ბურჟუაზიის იმ ნაწილს, რომელიც მიიჩნევდა, რომ მონობა აფერხებდა კაპიტალიზმის განვითარებას. აბოლიციონიზმის მემარჯვენე ფრთის წარმომადგენლები უილიამ ლოიდ გარისონის მთაურობით ბრძოლის მხოლოდ მორალურ საშუალებებს ცნობდნენ, ხოლო მემარცხენე, რევოლუციურ-დემოკრატიული ფრთის წარმომადგენლებს ფრედერიკ დუგლასის მეთაურობით აუცილებლად მიაჩნდათ შეიარაღებული ბრძოლა. აბოლიციონიზმის განვითარებაზე დიდი გავლენა იქონია აჯანყებამ ჯონ ბრაუნის ხელმძღვანელობით (1859). სამოქალაქო ომის პერიოდში აბოლიციონისტები გამოვიდნენ მონათმფლობელობის წინააღმდეგ ბრძოლის რევოლუციური მეთოდების მომხრეებად და „ამერიკელ იაკობინელთა“ სახელი დაიმსახურეს. სამოქალაქო ომმაც ვერ გაათავისუფლა შავკანიანები. აბოლიციონისტებს ბრძოლა ომის შემდეგაც არ შეუწყვეტიათ. ომის შემდეგ მათ შავკანიანთა თანასწორუფლებიანობის მიღწევა დაისახეს მიზნად. აბოლიციონიზმა დიდი გავლენა მოახდინა აბრაამ ლინკოლნის პოლიტიკაზე. აშშ-ის პროგრესიული ძალები დღესაც იყენებენ აბოლიციონიზმის რევოლუციურ-დემოკრატიულ ტრადიციებს რასობრივი დისკრიმინაციის წინააღმდეგ ბრძოლაში.
ბუხარას სახანო
ჯანიდის დაცემა და მანღითის აღმასვლა
სპარსეთის აფშარიდი მმართველის, ნადირ შაჰის მავერანაჰრში 1740 წლის კამპანიის დროს, მუჰამედ ჰაკიმ-ბიიმ დაიწყო მასთან სამშვიდობო მოლაპარაკებები, ამდენად იხსნა ქვეყანა ომისგან და განიმტკიცა ძალაუფლება. მას ჰყავდა 4 ვაჟიშვილი: მუჰამედ ბადალ-ბიი, კურბან-მირაჰური (დაიღუპა 1733 წელს), მუჰამედ რაჰიმი, იავ კაშტი-ბიი, ბარატ-სულთანი. მისი მესამე ვაჟი, მუჰამედ რაჰიმი, შეუერთდა ნადირ შაჰს და მონაწილეობა მიიღო მის შემდგომ კამპანიებში.
კერა
მინი|კერა მინი|ტრადიციული [[იაპონია|იაპონური კერა]] მინი|[[ნიდერლანდები|ნიდერლანდური სტილის კერა]] კერა — ცეცხლის დასანთები და შესანახი ადგილი საცხოვრებელში. მისი გამოყენება ადამიანმა ისწავლა განვითარების ადრინდელ საფეხურზე. ფიქრობენ, რომ 2 000 000 — 1 800 000 წლის წინ ცეცხლს იყენებდა უძველესი ადამიანი ე. წ. ზინჯანთროპი, რომლის ნაშთები აღმოჩენილია ტანზანიაში, ოლდოვაის ხეობაში (ლუის ლიკის გათხრები), ჩინეთში, ჯოუ-ქოუტიანის მღვიმეში, აშელური ხანის ადამიანის — სინანთროპის ნამოსახლარში აღმოჩნდა ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მუდმივი ცეცხლის კვალი და ქვებისაგან მოწყობილი კერის ნაშთები. აშელური ხანის კერის ნაშთები მიკვლეულია დასავლეთ ევროპაშიც. მუსტიეს ხანიდან კერა გვხვდება ადამიანის ყველა ნამოსახლარში. ცნობილია კერასთან მიცვალებულთა დაკრძალვის შემთხვევებიც.
აბოლიციონიზმი
ლიტერატურა
კატეგორია:რასიზმი კატეგორია:აშშ-ის ისტორია
კერა
საქართველოში უძველესი კერა (გარკვეულად განლაგებული ქვები, ორმო, რომელსაც ცეცხლის კვალი ეტყობა) გვხვდება ადრინდელი მუსტიეს ხანაში (წოფი, ბრინჯაოს მღვიმე), გვიანდელი მუსტიეს ხანაში (ჯრუჭულის მღვიმე) და ზედა პალეოლითის მთელ რიგ ძეგლებში (დევისხვრელი და სხვა). შელავერში, იმირში და ხრამის დიდ გორაზე (ძვ. წ. VI—V ათასწლეული) ნაგებობებში და ზოგჯერ მის გარეთაც გვხვდება თიხის კერები. ხრამის დიდ გორაზე კერებში ნაპოვნი თიხის ანთროპომორფული ქანდაკებანი (ერთ მათგანში 17). გამომწვარი თიხის კერები გვხვდება მტკვარ-არაქსის კულტურის (ძვ. წ. IV ათასწლეულის დასასრული—ძვ. წ. III ათასწლეულის დასაწყისი) ძეგლებში (ოზნი, ქვარაცხელები, გუდაბერტყა, ამირანის გორა და სხვა). წრიული ფორმის თიხის გამომწვარ კერას შიგა მხარეს აქვს რამდენიმე შვერილი. კერებს იყენებდნენ გასათბობად, საჭმლის მოსამზადებლად. ამავე დროს ის ოჯახის წმინდა, საკულტო ადგილიც იყო. იქ სრულდებოდა სხვადასხვა რელიგიური რიტუალი, ცდილობდნენ მასში ცეცხლი არ გამქრალიყო. კერები გვხვდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასწისი — I ათასწლეულის დასაწყისი) ნამოსახლარებში (ხოვლეგორა, დიღომი). ფეოდალური ხანის თიხის კერებია ურბნისში (IV—VIII სს.), დმანისში (XI—XII სს.) და სხვა. ავით ნაგები კერები — არახლოზე (XII—XIII სს.), ქოჩულოში (XII—XIII სს.) და სხვა. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში მას ზოგჯერ თონე ცვლიდა. საქართველოში თონის მსგავსი უძველესი კერები აღმოჩენილია სამადლოსა და ციხეგორაზე (ძვ. წ. IV—III).
დროთა ვითარებაში ჩამოყალიბდა კერის სხვადასხვა ფორმა — მრგვალი, სწორკუთხედი, ორმოსებრი, მიწის ზედაპირზე გამართული და ა. შ. მრგვალ საცხოვრებელში კერა ჩვეულებრივ შუა ადგილზე იყო (ნენები, ევენკები და ჩრდილოეთის სხვა ხალხები), სწორკუთხედებში — კედლის ახლოს, ზოგჯერ შესასვლელის პირდაპირ (დაღესტნელი ხალხები), გარდამავალ ტიპადაა მიჩნეული კედლისპირა კერა, რომლისგანაც შემდგომში ბუხარი განვითარდა.
ქართველი ხალხის ძველ საცხოვრებელ ნაგებობებში (მთის სახლი, დასავლეთ საქართველოს ოდა, დარბაზული სახლი) კერა საცხოვრებლის ცენტრში იყო გამართული. აქ შედიოდა ცეცხლის დასანთები და შესანახი ადგილი — ყვერბი, პურის გამოსაცხობი ოთხფეხა კერა (სვანეთი), ჯაჭვის ჩამოსაკიდებელი — აყარი და სასანთლე — საკვარე. კერებთან სრულდებოდა სხვადასხვა საწესო ჩვევები, მაგ., პატარძლის წაღმა დაბრუნება, მესისხლეთა შერიგება და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:სახლი
ბუხარას სახანო
ჯანიდის დაცემა და მანღითის აღმასვლა
1740 წლიდან მოყოლებული, ბუხარას სახანოში რეალური ძალაუფლება იყო უზბეკური კლანის, მანღითების უკანასკნელი ატალიკების, მუჰამედ ჰაკიმ-ბიის (1740-1743 წწ.), მუჰამედ რახიმის (1745-1753 წწ.) და დანიიალ-ბიის (1758-1785 წწ.) ხელებში. ბუხარას ხანები მთლიანად დამოკიდებული იყვნენ მათზე.
1747 წელს, აბულფაიზ ხანის მკვლელობის შემდეგ, რეალური ძალაუფლება იყო მუჰამედ რაჰიმის ხელში. 1756 წლამდე, ნომინალური მმართველები იყვნენ აშტარხანიდები - აბდულმუმინ ხანი (1747-1751 წწ.), უბაიდალა ხანი III (1751-1754 წწ.) და აბულგაზი ხანი (1754-1756 წწ.). მუჰამედ რაჰიმი თავად დაქორწინდა აბულფაიზის ხანის ქალიშვილზე. მუჰამედ რაჰიმ ბიის ქვეშ, ბუხარას სახანომ შეძლო გაფართოება ჰისარის, სამარყანდის, ურგუთის, ზარაფშანის ქედის, კულობის, ჯიზახის და ურა ტეპეს რაიონების მიმართულებით. 3 წლის განმავლობაში, მან, ასევე შეძლო დაემორჩილებინა ზამინი, ფანჯაკერტი და ფალგარი. მიუხედავად იმისა, რომ მუჰამედ რახიმი არ იყო ჩინგიზ ხანის შთამომავალი, ძლიერი პოლიტიკისა და კარგი ორგანიზაციის შედეგად, მან მოიპოვა მისი ძალაუფლების აღიარება, დაიკავა სამეფო ტახტი და მიიღო კიდეც ხანის ტიტული.
რაჰიმ ბის ხელში უნდა ჩაეგდო ადგილობრივი ბელადების ძალაუფლება. მან შეუტია ტურგაი მურად ბურქუტს, ნუროტას მმართველს და მიიანკალის პროვინციას, სამარყანდსა და ბუხარას შორის. პირველი მათგანი იძულებული გახდა ეცნო ბუხარანის სუვერენიტეტი. 1753 წელს რაჰიმ ბი თავს დაესხა ურგუთს და დაიმორჩილა შაჰრისაბზი, ჰისარი და კულაბი. 1754 წელს მან წარმატებით შეიყვანა ხოჯენდი, ტაშკენტი და თურქესტანი თავის სახანოში. 1762 წელს, ბუხარანის ჯარებმა დაიპყრეს ქალაქი ჩარჯუი და დაიმორჩილეს თურქები.
კულტურა
მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| ჩორ-ბაქრის მემორიალური კომპლექსი, აშენდა [[მუჰამედ შაიბანი|მუჰამედ შაიბანის დროს, დაახლოებით 1510 წელს, ბუხარაში.]] მინი| სუზანი (საზეიმო ჩამოსაკიდი); 1700-იანი წლების ბოლოს; ბამბა; 92 × 63; [[უზბეკეთი|უზბეკეთიდან; ინდიანაპოლისის ხელოვნების მუზეუმი (აშშ).]] მუჰამედ შიბანს ძალიან უყვარდა პოეზია და მისი პოეზიის თურქული კოლექციები დღემდე არის შემონახული. არსებობს წყაროები იმის შესახებ, რომ მუჰამედ შიბანი წერდა პოეზიას ორივე, თურქულ და სპარსულ ენებზე. მუჰამედ შიბანის პოემების "დივანი", დაწერილი ცენტრალური აზიის თურქულ სალიტერატურო ენაზე, ამჟამად დაცულია ტოპკაპის ხელნაწერთა კოლექციაში ქალაქ სტამბოლში. მისი ფილოსოფიური და რელიგიური ნაშრომის ხელნაწერი: "ჰაჰრ ულ-ხუდო", დაწერილი ცენტრალური აზიის თურქულ სალიტერატურო ენაზე 1508 წელს, განთავსებულია ლონდონში.
მუჰამედ შიბანი პოეზიას წერდა "შიბანის" ფსევდონიმის ქვეშ. მან დაწერა პროზა, სახელწოდებით რისალე-იი მაარიფ-ი შიბანი. ის დაიწერა თურქულ-ჩაღათაის ენაზე 1507 წელს, ხორასანის დაპყრობიდან მცირე ხანში და მიეძღვნა მის ვაჟს, მუჰამედ ტიმურ-სულთანს (ხელნაწერი დაცულია სტამბოლში). უბაიდულა ხანი იყო ძალიან განათლებული პიროვნება, მან დახვეწილად გადმოსცა ყურანი და დაურთო კომენტარები თურქულ ენაზე. ის, ასევე იყო ნიჭიერი მომღერალი და მუსიკოსი. მავერანაჰრში ყველაზე გამორჩეული სასამართლოს სალიტერატურო წრის ფორმირება მე-16 საუკუნის პირველ ნახევარში დაკავშირებულია უბაიდულა ხანის სახელთან. უბაიდულა ხანი თავად წერდა პოეზიას თურქულ, სპარსულ და არაბულ ენებზე, უბაიდიის სალიტერატურო ფსევდონიმის ქვეშ. მისი პოემების კოლექციამ დღევანდელ დღემდე მოაღწია.
თურქული ისტორიოგრაფია განვითარდა მე-16 საუკუნის დასაწყისში, თუმცა მისი პროდუქცია შედარებით მცირე იყო. მუჰამედ შიბანი ხანის მეფობამ გავლენა მოახდინა ერთ ჩაღათაის თურქულ ისტორიულ ნაშრომზე, შიბანი-ნამაზე, ხოლო ტავარიხ-ი-იი ნუსრატ-ნამა, დაფინანსებული იყო თავად ხანის მიერ. ხანმა, ასევე შთაბეჭდილება მოახდინა ბინა-ი-სა და შადის ორ სპარსულ ისტორიაზე და პატრონაჟი გაუწია სპარსულიდან ჩაღათაიზე 6 ნაშრომის თარგმნას.
ბუხარას სახანოში, აბულ-ხაირიდის ეპოქაში, აღა-ი ბუზურგი ანუ "დიდებული ლედი", იყო ცნობილი გულმოდგინე სუფისტი (ის გარდაიცვალა 1522-23 წლებში). მას, ასევე ეძახდნენ "მასტურა ხათუნს".
აბდ ალ-აზიზ ხანმა (1540-1550 წწ.) შექმნა ბიბლიოთეკა "არ არსებობს მისი თანასწორი" მთელ მსოფლიოში. მოწინავე მეცნიერი სულთანი მირაკ მუნში მუშაობდა იქ 1540 წლიდან. ნიჭიერმა კალიგრაფისტმა მირ აბიდ ხუსაინმა შექმნა ნასტალიკის და რაიჰანის შედევრი სცენარები. ის იყო მინიატურების შესანიშნავი მხატვარი, ინკრუსტაციის მცოდნე და ბიბლიოთეკარი ბუხარას ბიბლიოთეკაში.
გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრება Q-49
გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრება Q-49 - საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდში Q-49-ის სახელით ცნობილი დაცული ხელნაწერი.
ხელნაწერი შეიცავს 73 ფურცელს, მისი ზომებია 21,5X17,5 სმ. ქაღალდი. დაწერილია მხედრულით, დასაწყისები სინგურით,  ნაჭერგადაკრული მუყაოს ყდა. გადამწერი რომანოზი. მომგებელი ანტონ დადიანოვი. ანდერძი მოგვითხრობს რომ
=ლიტერატურა=
კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდი კატეგორია:ქართული ხელნაწერები
წაქაძე
საკუთარი სახელი წაქაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
წითლობის წმინდა გიორგის ეკლესია
წითლობის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნორიოში.
ეკლესია დარბაზულია. ის მიეკუთვნება ბერძნულ სტილს. ნაშენებია ფლეთილი ქვით, ქართული აგურით და კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებული თლილი ქვით. დაზიანებულია, ფასადებს ბზარები აქვთ, განსაკუთრებით სამხრეთ და აღმოსავლეთ ფასადებს. კამარა და კონქი ჩამონგრეულია, კედლების ზედა ნაწილები ადგილობრივმა მოსახლეობამ ცემენტით და ქვებით აამაღლა, გრძივ კედლებზე რკინის კოჭები გასდო და ნახევარცილინდრული რკინაბეტონის კამარა დაადგა. ინტერიერი: აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდაა ცენტრში მაღალი, განიერი თაღოვანი სარკმელით. აფსიდის ჩრდილოეთ კუთხეში ერთი ვიწრო და სწორკუთხა ფორმის და ერთი მაღალი, განიერი და თაღოვანი ნიშაა, სამხრეთ ნაწილში დიდი, სწორკუთხა ნიშაა იატაკიდან დაწყებული. აფსიდას არა აქვს კონქი. შემორჩენილი დეტალებიდან აშკარაა, რომ ის ქართული აგურისა იყო, ისევე, როგორც სარკმელების პირები. აფსიდის იატაკი ქართული აგურით არის მოგებული. აფსიდის იატაკი ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე და სამხრეთ კუთხეში შერჩენილი აქვს ქართული აგურით ნაგები კანკელის ფრაგმენტი. აღსავლის კართან იატაკზე დევს წრიული ფორმის ქვა - სოლეა. აფსიდას და საერთოდ ინტერიერის კედლებს შერჩენილი აქვთ შელესილობის ფრაგმენტები. დარბაზის იატაკი ქართული აგურით და რიყის ქვით არის მოწყობილი. ინტერიერის კედლების ქვედა ნაწილი რიყის და ფლეთილი ქვით არის ნაშენი, ზედა ქართული აგურით და რიყის ქვით. აფსიდა გრძივი კედლებისაგან მხრებით არის გამოყოფილი. გრძივი კედლების სიბრტყე განიერი პილასტრებით ორ-ორ ნაწილად იყოფა. აღმოსავლეთ ნახევრებში აფსიდის სარკმელის ანალოგიური სარკმელებია ჩასმული. პილატრებს თლილი ქვის მარტივი ბრტყელი კარნიზები აქვთ, რომლებზეც გადასულ თაღს ტრიუმფალურ თაღთან და დასავლეთ კედლის კუთხეებში დატანებულ ნახევარპილასტრებზე დაყრდნობილ ნახევართაღთან ერთად ეჭირათ ნახევარცილინდრული ფორმის კამარა, რომელიც, სავარაუდოდ ქართული აგურისა უნდა ყოფილიყო. სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნახევარში სწორკუთხა ფორმის განიერი შესასვლელია, რომელსაც ინტერიერის მხრიდან ხის არქიტრავი აქვს. დასავლეთი კედელი ყრუა, სავარაუდოდ სარკმელი მის უკიდურეს ზედა ნაწილში უნდა ყოფილიყო, რომელიც არ შემორჩა.
ეკლესიას ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ დადგმული აქვს რკინაბეტონის ნახევარცილინდრული კამარა და რკინის კარკასი, რომელიც აუცილებლად ექვემდებარება დემონტაჟს. ფასადები: აღმოსავლეთი ფასადის ცენტრში თაღოვანი სარკმელის ღიობია. სარკმელს ქართული აგურის საპირეები აქვს. ფასადის ქვედა ზოლი რიყის ქვისაა, მის ზემოთ ფლეთილი ქვის და მცირედ რიყის ქვის წყობაა, წყობაში ჩატანებულია ქართული აგურის ზოლები. ფასადის კუთხეებში შედარებით დიდი ზომის უხეშად დამუშავებული ადგილობრივი კლდის ჯიშის ქვებია გამოყენებული. ფასადის ზედა ნაწილში ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ დაშენებულია ქართული აგურის და ბეტონის ფილების ზოლი და რკინაბეტონის უხეში სარტყელია მოწყობილი. სამხრეთი ფასადის ცენტრში თაღოვანი სარკმელის ღიობია, დასავლეთ ნაწილში შესასვლელი, რომელსაც გვერდითი წირთხლები თლილი ქვისა აქვს და ქართული აგურის თაღშემოვლებული თლილი ქვის ტიმპანი. ამ ფასადის ზედა ნაწილიც ისევეა დამახინჯებული, როგორც აღმოსავლეთი ფასადი. ჩრდილოეთის ფასადიც ანალოგიურია სამხრეთის ფასადისა, იმ განსხვავებით, რომ შესასვლელი არა აქვს. დასავლეთის ფასადი მთლიანად ყრუა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაბნის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
წეროძე
საკუთარი სახელი წეროძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
Lasioglossum maculipes
Lasioglossum maculipes — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1876 წელს.
სქოლიო
maculipes
ნიღაბი (თეატრი)
თეატრალური ნიღაბი, სახეზე ასაფარებელი ან თავზე ჩამოსაცმელი გამოსახულება ადამიანის პირისახისა, ცხოველის, ფრინველის ან მითოლოგიურ არსებათა თავ-პირისა. ამზადებენ ქაღალდისაგან, პაპიემაშესაგან, ტყავისა და სხვა მასალისაგან. იყენებენ შრომით საქმიანობასთან, ცხოველთა და მიცვალებულთა კულტთან დაკავშირებულ უძველეს წეს-ჩვეულებებში. მოგვიანებით შეიჭრა თეატრში, როგორც მსახიობის გრიმის ელემენტი. ნიღაბი წარმოადგენდა ბერძნულ-რომაული თეატრის აქსესუარს. ნიღაბს ატარებდა იტალიურ კომედია დელ არტეს კომიკურ პერსონაჟთა უმეტესობა. მან დიდი გავრცელება პოვა აზიის ხალხთა თეატრებში. ნიღაბი ქართულ ხალხურ იმპროვიზაციული თეატრის ბერიკაობის ძირითადი ატრიბუტი იყო. მას საქართველოში ხისგან, ტყავისგან, მწარე ბლის კანისაგან, გოგრისა და სხვა მასალისაგან ამზადებდნენ. არსებობს ბერიკული ნიღაბი კოსტიუმი, ტყავის ქუდ- ნიღაბი, ხელში დასაჭერი ან თითებზე ჩამოსაცმელი  ნიღაბი ზოგჯერ ყეენობაშიც იყენებდნენ. ნიღაბს ამჟამად იშვიათად იყენებს „ცოცხალი თეატრი“, სამაგარიეროდ მან ფართო ადგილი დაიკავა თოჯინების თეატრში.
ლიტერატურა
კატეგორია:თეატრი
გაშფერდი
გაშფერდი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ხობის მუნიციპალიტეტში, ახალხიბულის თემში (სოფლები: ახალხიბულა, გაშფერდი, ზუბი). მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ჭანისწყლის (ხობისწყლის შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 150 მეტრზე. ხობიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 622 ადამიანი.
სრინაგარი
ლიტერატურა
კატეგორია:ჯამუ და ქაშმირის ქალაქები
ვიქტორ პაცაევი
ვიქტორ პაცაევი (Ви́ктор Ива́нович Паца́ев; დ. 19 ივნისი, 1933, აქტიუბინსკი — გ. 30 ივნისი, 1971) — რუსი საბჭოთა მფრინავი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1971). იფრინა კოსმოსური ხომალდით „სოიუზ-11“-ით. კოსმონავტები დაიღუპნენ დედამიწაზე დაშვების დროს. დაკრძალულია წითელ მოედანზე, კრემლის კედელთან.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსი მფრინავები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები კატეგორია:დაბადებული 1933 კატეგორია:დაბადებული 13 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1971 კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ივნისი კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
მიგელ დე ლა მადრიდი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 12 დეკემბერი კატეგორია:დაბადებული 1934 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
ილი (მდინარე)
მდინარე ილი (Іле; Или; 伊犁河; Ил) — მდინარე ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთსა (სინძიანი) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ყაზახეთში (ალმათის ოლქი).
მისი სიგრძეა 1439 კილომეტრი, საიდანაც 815 კილომეტრს გადის ყაზახეთში. სათავეს იღებს აღმოსავლეთ ტიან-შანში. ილი მოიცავს აუზს ტიან-შანსა და ბორო-ხოროს მთიანეთს შორის.
ილი ჩაედინება ბალხაშის ტბაში, სადაც ქმნის ვრცელ და ნაყოფიერ დელტას.
ეტიმოლოგია
ილი პირველად მოხსენიებულია მახმუდ ალ-კაშგარის თურქულ ენციკლოპედიაში, რომელიც დაიწერა 1072-1074 წლებში. ენციკლოპედიაში ნათქვამია, რომ მდინარე ილის ნაპირებზე ცხოვრობს რამდენიმე თურქული ტომი. მისი სახელი შეიძლება წარმოდგებოდეს უიღურული სიტყვისგან - ილ, რაც ითარგმნება როგორც - „კაუჭი“ და შეესაბამება მდინარის გეოგრაფიულ მონახაზს.
სქოლიო
კატეგორია:მდინარეები ანბანის მიხედვით კატეგორია:ყაზახეთის მდინარეები კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები
ბურლენგე
ბურლენგე (Borlänge) — ქალაქი ცენტრალურ შვედეთში, მდინარე დალ-ელვენზე, დალარნის ლენში. თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 41 734 ადამიანს შეადგენს.
ისტორიულ წყაროებზე, მასზე, როგორც პატარა სოფელზე არსებული ინფორმაცია 1390 წლით თარიღდება. მნიშვნელოვან დასახლებად XIX საუკუნის 70-იან წლებში იქცა. ქალაქის სტატუსი 1944 წელს მიიღო.
სქოლიო
კატეგორია:შვედეთის ქალაქები
ღოლოვანი
ღოლოვანი — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, ორბეთის თემში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1290 მ, თეთრიწყაროდან 32 კმ, ორბეთიდან 3 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მერძევეობა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 22 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვენესუელის ტელევიზია
მინი| ვენესუელის უმსხვილესი სატელევიზიო ქსელის - [[ვენევისიონის ლგოგო.]] ვენესუელის ტელევიზიის ისტორია იქყება 1952 წლიდან, როდესაც დიქტატორმა მარკოს პერეს ხიმენესმა შექმნა სახელმწიფო არხი - Televisora Nacional. რითიც ვენესუელა მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა იყო. 1963 წელს, ქვეყნის მოსახლეობის მეოთხედს ჰქონდა ტელევიზორი, ხოლო 1982 წელს 85%-ს. ვენესუელაში ტელენოველებია პოპულარული და ზოგიერთის საერთაშორისო დონეზე დისტრიბუციაც ხდება (მაგალითად -მაგალითად 1992-ის, სარა სუსია). ყველაზე ცნობილი სატელევიზიო პროგრამა იყო უგო ჩავესის ყოვლეკვირეული შოუ - Aló Presidente, რომელიც დაიწყო 2009 წელს და დასრულდა 2012-ში.
რეგულაციები
უგო ჩავესი სანქციებს ტელევიზიებისა და რადიოების წინააღმდეგ აქტიურად იყენებდა. კრიტიკისგან თავის დასაცავად უგო ჩვესმა ძალის გამოყენებით დახურა რამდენიმე რადიო სადგური და ხელში ჩაიგდო ტელევიზიები. მისი თქმით: „არ არის გასაკვირი თუ ტელევიზიები დაიხურება, რადგანც არც ჩავესის, არც მისი მინისტრების და მთავრობის უპატივცემულო უნფორმაციის გაშუქება არ შეიძლება“.
სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის ტელევიზია
კურლანდიის საჰერცოგო
thumb| thumb| კურლანდიის საჰერცოგო, კურლანდიისა და ზემგალიის საჰერცოგო — ფეოდალური სახელმწიფო ლატვიის ტერიტორიაზე. პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფოს ვასალი. შეიქმნა 1561 წელს ლივონიის ორდენის დაშლისა და სიზიგმუნდ II-ს მიერ ლივონიელი ფეოდალების დამორჩილების შემდეგ. 1737 წლამდე კურლანდიის საჰერცოგოს სათავეში ლივონიის ორდენის მაგისტრი გ. კეტლერი და მისი მემკვიდრეები ედგნენ. კურლანდიის საჰერცოგოს ცენტრი იყო მიტავა (ელგავა). 1617 წლიდან გადაიქცა „თავად-აზნაურულ რესპუბლიკად“. 1710 წლიდან მოექცა რუსეთის გავლენის სფეროში. ლატვიელი გლეხები გერმანელ მემამულეთა ყმები იყვნენ. 1795 წელს კურლანდიის საჰერცოგო რუსეთს შეუერთდა.
ისტორიული ექსკურსი
პირველი მსოფლიო ომის დროს, 1915 წლის შემოდგომისთვის გერმანიის ჯარმა რუსეთის იმპერიის ფარგლებში შემავალი კურლანდიის საჰერცოგო დაიკავა. ფრონტის ხაზად ის ადგილი იქვა, რომელიც რიგის დოგავპილსსა და ბარანოვიჩს შორის გადიოდა. ლატვიის ეროვნული საბჭო საჯაროდ 1917 წლის 16 ნოემბერს გამოცხადდა. ამავე წლის 30 ნოემბერს ლატვიის ეროვნულმა საბჭომ ქვეყანა ავტონომიურ მხარედ გამოაცხადა, ხოლო 1918 წლის 15 იანვარს ლატვიის ფორმალურმა დამოუკიდებლობამაც არ დაახანა. რუსეთში რევოლუციის შემდეგ გერმანიის სამხედრო ნაწილებმა კურლანდიის საჰერცოგოდან წინსვლა იწყეს და ლივონიისა და ესტონეთის ავტონომიური სამთავრო-საჰერცოგოებიც დაიკავეს (ასევე რუსეთის იმპერიის კუთვნილებაში მყოფი), რომელთაც აგრეთვე დამოუკიდებლობა გამოეცხადებინათ. 1918 წლის 3 მარტს ბრესტ-ლიტოვსკის ხელშეკრულებით, წითელი რუსეთი კურლანდიის საჰერცოგოს დაკარგვას შეურიგდა, ხოლო იმავე წელს, 27 აგვისტოს ბერლინში დადებული ხელშეკრულებით, ესტონეთისა და ლივონიის ავტონომიური საჰერცოგოებიც გამოეყო რუსეთს.
პარალელურად, 1917 წლის სექტემბერსა და 1918 წლის მარტის შუალედში ბალტიისპირელმა გერმანელებმა პროვინციული საბჭოს ჩამოყალიბების პროცესი დაიწყეს; კურლანდია და სემიგალია გამოცხადდა საჰერცოგოდ. სამეფო გვირგვინი კაიზერ ვილიამ II-ს შესთავაზეს. 1918 წლის ოქტომბერში გერმანიის კანცლერმა ბადენის პრინცმა მაქსიმილიანმა წინადადება წამოაყენა ბალტიისპირეთში სამხედრო ხელისუფლება სამოქალაქოთი ჩანაცვლებულიყო. გერმანიის შს სამინისტრომ ბალტიისპირეთის თავდაცვის უწყებას ეს ცნობა ტელეგბრამით აუწყა. რეიხის მთავრობა პოლიტიკის ფუნდამენტურ ცვლილებებს ერთსულოვნად უჭერდა მხარს, რაც, უპირველესად, ბალტიისპირელ ხალხთან ერთად იქნა შემუშავებული. 1918 წლის 18 ნოემბერს ლატვიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ამავე წლის 7 დეკემბერს გერმანიის სამხედრო ძალებმა მმართველობა გადასცეს ლატვიის ეროვნულ მთავრობას, რომელსაც კარლის ულმანისი მეთაურობდა.
კატეგორია:ლატვიის ისტორია კატეგორია:ევროპის ისტორიული მხარეები კატეგორია:ევროპის ისტორიული სახელმწიფოები კატეგორია:რუსეთის იმპერიის დაშლის შედეგად შექმნილი სახელმწიფოები
ოჭოფა
ოჭოფა — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (ეწერის თემი), მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე. ზღვის დონიდან 30 მეტრი, სამტრედიიდან 6 კილომეტრი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 69 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
უფრო პოპულარული ვიდრე იესო
„ჩვენ უფრო პოპულარულები ვართ, ვიდრე იესო“ (We're more popular than Jesus) — ჯონ ლენონის მიერ 1966 წლის მარტის ინტერვიუში მოყვანილი ფრაზის ერთი ნაწილი, რომელსაც არაჯანსაღი აჟიოტაჟი მოჰყვა რიგი ქვეყნების საზოგადოების ერთი ნაწილის მხრიდან. ფრაზის ეს ნაწილი იმდენად რეზონანსული აღმოჩნდა, რომ მასზე სპეკულაციები წლების განმავლობაში არ შეწყვეტილა და თავისდაუნებურად ჯგუფის ისტორიის ერთ-ერთ გახმაურებულ ეპიზოდად რჩება დღემდე.
ისტორია
1966 წლის აგვისტოში აგორდა სკანდალი მას შემდეგ, რაც ჯონ ლენონის მიერ წარმოთქმულმა ფრაზამ „ჩვენ უფრო პოპულარულები ვართ, ვიდრე იესო“ გაიჟღერა ახალგაზრდულ ჟურნალში Datebook. ეს ფრაზა ლენონმა წარმოთქვა ჟურნალისტ მორინ კლივთან ინტერვიუს დროს, როდესაც საუბარი შეეხო The Beatles-ის წევრთა პირად ცხოვრებას. როდესაც 1966 წლის მარტში ეს ინტერვიუ დაიბეჭდა ბრიტანეთში, რეაქცია მასზე არ ყოფილა.
1966 წლის აგვისტოში, ინტერვიუს დაბეჭდვიდან ხუთი თვის შემდეგ Datebook-მა ციტირების სახით ახსენა ლენონის ფრაზა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში ნამდვილი საპროტესტო ტალღა აგორდა. The Beatles-ის ჩანაწერებს საჯაროდ წვავდნენ, კონცერტები უქმდებოდა, ხოლო ჯგუფს ურეკავდნენ სხვადასხვა პირები, რომლებიც ღიად ემუქრებოდნენ მის წევრებს. პროტესტი შეეხო სხვა ქვეყნებს, რომელთა შორის იყვნენ მექსიკა, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა და ესპანეთი. ადგილი ჰქონდა ანტი-ბიტლურ დემონსტრაციებს, ხოლო ადგილობრივი რადიოსადგურების ეთერიდან ქრებოდა მათი ჩანაწერები.
ამ პრობლემებს ადგილი ჰქონდა ჯგუფის 1966 წლის ამერიკული ტურის დაწყების წინ. რეაქციამ The Beatles-ის მიმართ კინაღამ აიძულა მენეჯერი ბრაიან ეპსტაინი, გაეუქმებინა ყველა დაგეგმილი კონცერტი. ამიტომ აშშ-ში შედგა ორი პრეს-კონფერენცია, რომელზეც ეპსტაინმა და ლენონმა მწუხარება გამოთქვეს იმის გამო, რომ კონკრეტული წინადადება არასწორად იქნა ინტერპრეტირებული. იქვე დამსწრე ეკლესიის წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ლენონი თავის განცხადებაში მხოლოდ ხაზს უსვამდა იმას, რასაც თავად ეკლესია აცხადებდა ქრისტიანობის უარყოფის თაობაზე. ტური გაგრძელდა, მაგრამ ყველგან არეულობა ახლდა, რასაც თან ერთვოდა კუ-კლუქს-კლანის მხრიდან საპროტესტო აქციები. ერთ-ერთ კონცერტზე გაჩნდა ეჭვი, თითქოს ჯგუფის წევრებს სასროლ იარაღსაც უმიზნებდნენ. 1966 წლის 29 აგვისტოს შემდეგ ჯგუფმა საკონცერტო მოღვაწეობა შეწყვიტა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:The Beatles-ის ისტორია კატეგორია:ცენზურა ხელოვნებაში კატეგორია:1966 წელი მუსიკაში
ბუბრი
ბუბრი (Bóbr, ) — მდინარე ჩრდილოეთ ჩეხეთსა და სამხრეთ-დასავლეთ პოლონეთში. მდინარე ოდრას მარცხენა შენაკადი. მისი საერთო სიგრძე 272 კმ-ია, აქედან 270 კმ პოლონეთის ტერიტორიაზე მიედინება, 2 კმ კი ჩეხეთის ტერიტორიაზე. პოლონეთის მდინარეებს შორის სიგრძით მეათე ადგილი უკავია. წყალშემკრები აუზის ფართობი კი 5.876 კმ²-ია, აქედან 46 კმ² ჩეხეთის ტერიტორიაზე მოედინება, 5.830 კმ² კი პოლონეთის ტერიტორიაზე.
მდინარეზე მდებარეობს ქალაქები: ლუბავკა; კამიენა-გურა; იელენია-გურა; ვლენი; ლვოვეკ-შლონსკი; ბოლესლავიეცი; შპროტავა; მალომიცე; ჟაგანი; ნოვოგრუდ-ბოჟანსკი; კროსნო-ოდჟანსკიე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონეთის მდინარეები კატეგორია:ჩეხეთის მდინარეები
გეო მილევი
გეო მილევი (Гео Милев; დ. 15 იანვარი, 1895, რადნევი — გ. 15 მაისი, 1925, სოფია) — ბულგარელი პოეტი. განიცადა სიმბოლიზმის და ექსპრესიონიზმის გავლენა. ეკუთვნის კრებულები „სასტიკი ბეჭედი“ (1920), „ხატებს სძინავთ“ (1922). 1923 წლის აჯანყების შემდეგ იდგა რევოლუციურ პოზიციებზე (პოემა „სექტემბერი“, 1925). თარგმნიდა ფრანგულიდან, ინგლისურიდან, რუსულიდან და გერმანულიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ბულგარელი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1895 კატეგორია:დაბადებული 15 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1925 კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მაისი
Lasioglossum magdalena
Lasioglossum magdalena — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1906 წელს.
სქოლიო
magdalena
1397
თარიღი უცნობია
*
კურლანდია
thumb|390px|ლატვიის რეგიონების რუკა. კურზემე აღნიშნულია ნარინჯისფრად. კურლანდია, კურზემე (Kurzeme, Kurland) — ლატვიის ისტორიული რეგიონი. უძველესი დროიდან დასახლებული იყო კურშებითა და ბალტიისპირელ-ფინელი ტომებით.
XIII საუკუნის დამდეგს დაიპყრეს გერმანელმა რაინდებმა და შემდეგ დაექვემდებარა ლივონიის ორდენს. 1561-1795 წლებში შედიოდა კურლანდიის საჰერცოგოში, შემდეგ კი რუსეთმა მიიერთა და კურლანდიის გუბერნიად აქცია.
გეოგრაფია
ფართო გაგებით კურლანდია (კურზემე) ეწოდება მდინარე დაუგავის მარცხენა სანაპიროზე მდებარე ტერიტორიას, რომელიც თითქმის ემთხვევა ისტორიულად არსებული კურლანდიის გუბერნიის საზღვრებს.
ამჟამად კურზემეს ისტორიული რეგიონი მოიცავს კულდიგის, ალსუნგის, ვენტსპილსის, ტალსის, დუნდაგის, პავილოსტის, გრობინიის, რუცავის, პრიეკულეს, ნიცის, ვაინოდეს, აიზპუტეს, მერსრაგსის, როიის, კანდავის, დურბეს, სალდუსის, სკრუნდის და ბროცენის მხარეებს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლატვიის ისტორიული რეგიონები
ბოლივარული მისიები
მინი|მკვიდრი მოსახლეობა მისია რობინსონში მონაწილეობისას მინი|მკვიდრი მოსახლეობა სწავლობს წერა-კითხვას ბოლივარული მისიები — სამართლებრივი, სოციალური კეთილდღეობის, სიღარიბის აღმოფხვრის, განათლების, საარჩევნო და სამხედრო პროგრამები, რომლებიც ვენესუელას ამჟამინდელმა პრეზიდენტმა უგო ჩავესმა დანერგა. მათი ზოგადი სახელი დაკავშირებულია სამხრეთი ამერიკის გმირთან — სიმონ ბოლივართან.
მისიები
ბოლივარული მისიები მოიცავს სიღარიბის წინააღმდეგ წამოწყებულ ინიციატივებს, ღარიბებისთვის ათასობით უფასო კლინიკის აშენებას, მილიონი მოზარდისთვის ინსტიტუტებში სწავლის დაფინანსებას, და საბინაო სუბსიდიებს. ჩვილების გარდავალების მაჩვენებელი 1998 წლიდან 2006 წლამდე შემცირდა 18.2% - ით. მთავრობამ 2007 წლის ბიუჯეტის 44.6% მიმართა სოციალურ ინვესტიციებზე, რომელიც 1999-2007 წლების მშპ.-ს 12.8%-ია. ჯინის ინდექსი 1998 წლიდან 2007 წლამდე შემცირდა 48.7-დან 42-მდე. ჩავესის პრეზიდენტობის დროს სიღარიბე მკვეთრად შემცირდა 59.4%-დან 30.2%-მდე 2006 წლის მონაცემებით. ხოლო უკიდურესი სიღარიბე 21.7%-დან 9.9%-მდე იგივე პერიოდში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივარული მისიები კატეგორია:ვენესუელის პოლიტიკა
პავლე კოვალიოვი
პავლე კოვალიოვი (Павло Ковальов; დ. 23 იანვარი 1912, სუმი — გ. 18 აპრილი 1996, ხარკივი) — უკრაინელი გეოგრაფი და ალპინისტი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1966), პროფესორი (1968). ხარკივის უნივერსიტეტის რეგიონული ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის გამგე. სსრკ გეოგრაფიული საზოგადოების წევრი (1985).
მრეწველობის ქიმიის ტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ (1931) მუშაობა დაიწყო სოლიკამსკში, კრასნოიარსკსა და სუმში. 1937 წელს ჩააბარა ხარკივის უნივერსიტეტის გეოლოგია-გეოგრაფიის ფაკულტეტზე, რის შემდეგ ხელი მოჰკიდა ალპინიზმს. 1938 წლის ზაფხულში ჩამოვიდა კავკასიაში, სადაც ეწვია ერთ-ერთ ალპურ კლუბს. აქვე მიანიჭეს სსრკ ალპინიზმის წოდება. კავკასიაში ყოფნისას კოვალიოვმა დაიწყო გეომორფოოგიისა და გლაციოლოგიის საკითხების შესწავლა. განსაკუთრებით მისი ყურადღება მიიქცია სელურმა მოვლენებმა და მაღალმთიანი კავკასიონის მყინვარებმა. პირველმა გამოიკვლია ჯალოვჩატის მთის გეომორფოლოგიური საკითხები.
1941 წელს გაიწვიეს ფრონტზე. მონაწილეობა მიიღო ხარკივის და სტალინგრადის დაცვაში, აგრეთვე კურსკის ბრძოლაში. ომის დამთავრების შემდეგ კოვალიოვი ხარკივის უნივერსიტეტში მუშაობდა პედაგოგად. 1953 წელს კავკასიაში ჩატარებული რიგი ურთულესი ტრავერსისთვის ხდება სსრკ სპორტის ოსტატი. 1950 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1966 წელს მოსკოვის უნივერსიტეტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. კოვალიოვმა მნიშვნელოვანი კვლევები ჩაატარა აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის ფარგლებში, სადაც აღწერა მეოთხეული ნალექების პალეოგეოგრაფია.
ავტორია 240 სამეცნიერო ნაშრომისა, მათ შორის მონოგრაფიებისა. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავისა და სამამულო ომის ორდენებით.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:უკრაინელი გეოგრაფები
უნგრელების შეჭრა ევროპაში
უნგრელების შეჭრა ევროპაში — ევროპის ისტორიის გარდამავალი პერიოდი ადრეულ შუა საუკუნეებში. ამ დროს კაროლინგების იმპერიის ტერიტორიას ემუქრებოდა აღმოსავლეთ მადიართადან (უნგრელები) მოსული მტრები. ჩრდილოეთიდან კი მოსული ვიკინგები და არაბები.
მითები სამყაროს შექმნის შესახებ
ადამიანს ოდითგანვე ყველაზე მეტად სამყაროს შექმნის საიდუმლოება აინტერესებდა. სხვადასხვა ხალხი ამ მოვლენას სხვადასხვაგვარად ხსნიდა.
ძველი ბერძნები
ძველი ბერძნების რწმენით, თავდაპირველად არსებობდა მხოლოდ უსაზღვრო და ბნელი ქაოსი, რომელმაც შვა მთელი სამყარო, მათ შორის უკვდავი ღმერთებიც. პირველად ქალღმერთი-დედამიწა — გეა გაჩნდა. გეამ წარმოშვა ყოველივე რაც დედამიწაზე იზრდება და ცხოვრობს.
უნგრელების შეჭრა ევროპაში
უნგრეთის დაპყრობამდე
სავარაუდოდ, უნგრელები ომში პირველად მოიხსენიეს მე-9 საუკუნეში: 811 წელს უნგრელები (მაგირები) გაერთიანდნენ ბულგარეთის იმპერატორ კრუმთან, ალიანსის მიზანი იყო ნიკიფორე I-ის დამარცხება, შესაძლოა უნგრელებმა პლისკის ბრძოლაში მიიღეს მონაწილეობა. გეორგიუს მონახუსის ნაშრომში აღნიშნულია, რომ დაახლოებით 837 წელს ბულგარეთის იმპერიამ უნგრელებთან მოკავშირეობა სცადა. კონსტანტინე პორფიროგენიტე თავის ნაშრომში იმპერიის მმართველობის შესახებ წერდა, რომ ხაგანმა და ხაზართა ბეკმა იმპერატორ თეოფილოსს სთხოვეს მათთვის სარკელის ციხე აეშენებინათ. ითვლება, რომ ეს ჩანაწერი ეხება უნგრელებს იმის საფუძველზე, რომ ახალი ციხესიმაგრე საჭირო უნდა ყოფილიყო ხაზარების ახალი მტრის გამოჩენის გამო და არც ერთი სხვა ხალხი არ შეიძლებოდა ყოფილიყო ხაზარების მტერი იმ დროს. მე-10 საუკუნეში აჰმად იბნ რუსტაჰი წერდა, რომ „ადრე ხაზარები თავს იკავებდნენ მადიართა და სხვა ხალხების წინააღმდეგ ბრძოლას“.
860–861 წლებში უნგრელი ჯარისკაცები თავს დაესხნენ წმინდა კირილეს კოლონას, მაგრამ ამბობენ, რომ შეხვედრა მშვიდობიანად დასრულდა. წმიდა კირილე მიემგზავრებოდა ხაგანში (ან ახლოს) ქერსონესოს ტაურიკაში, რომელიც ყაზარებმა დაიპყრეს. მაჰმადიანმა გეოგრაფებმა ჩაწერეს, რომ მადირები რეგულარულად უტევდნენ მეზობელ აღმოსავლეთ სლავურ ტომებს და იყვანდნენ ტყვეებს ბიზანტიის იმპერიისთვის ქერჩში გასაყიდად. არსებობს გარკვეული ინფორმაცია უნგრეთის თავდასხმების შესახებ აღმოსავლეთ კაროლინგის იმპერიაში 862 წელს.
მითები სამყაროს შექმნის შესახებ
იაპონელები
იაპონელებს სჯეროდათ, რომ სამყარო ტყუპმა ღმერთებმა იძანაკიმ და იძანამიმ შექმნეს. ისინი დიდხანს მოთმინებით ურევდნენ ვარსკვლავისბუნიკიან გრძელ შუბს ტალახის ტბაში. ტალახი თანდათან შესქელდა და გუნდ-გუნდად დაიწყო ცვენა აქეთ-იქით. პატარა გუნდებისგან კუნძულები გაჩნდა, დიდები კი მატერიკებად იქცა. შემდეგ მიწა ბალახმა, ხეებმა და ყვავილებმა დაფარა.
უნგრელების შეჭრა ევროპაში
უნგრეთის დაპყრობამდე
881 წელს უნგრელები და ყაბარები შეიჭრნენ აღმოსავლეთ ფრანციაში და გადაიტანეს ორი ბრძოლა, პირველი (უნგარი) ვენიაში (ალბათ ვენაში) და მეორე (კოვარი) კულმიტეში (შესაძლოა კულმბერგი ან კოლმიცი ავსტრიაში). 892 წელს, Annales Fuldenses-ის თანახმად, აღმოსავლეთ ფრანკიის მეფე არნულფი შეიჭრა დიდ მორავიაში და მადირები შეუერთდნენ მის ჯარს (დუნაიზე, სილისტრასა და პრესლავში). 893 წლის შემდეგ, მაგიარის ჯარები ბიზანტიის ფლოტმა გადაიყვანა დუნაის მიმდებარე ტერიტორიაზე და დაამარცხეს ბულგარელები სამ ბრძოლაში. 894 წელს მადიარებმა მორავიის მეფე სვატოპლუკ I-თან მოკავშირეობით შეიჭრნენ პანონიაში.
მითები სამყაროს შექმნის შესახებ
შუმერები
შუმერებს სწამდათ, რომ სამყარო — „ან-ქი“ — ასე შეიქმნა: თავდაპირველად იყო მხოლოდ პირველქმნილი ოკეანე. მასში ჩაისახა ცის თაღი და ბრტყელი დედამიწა. ცის თაღი ანმა, ზეცის ღვთაებამ დაისაკუთრა, ხოლო მიწა — ენლილმა, დედამიწის ღმერთმა. მათ შუა წარმოიშვა ატმოსფერო, რომელშიც ცის მანათობელი სხეულები: მზე, მთვარე, პლანეტები და ვარსკვლავები გაჩნდა. ქვესკნელი ერეშქიგალს ერგო.
უნგრელების შეჭრა ევროპაში
დაპყრობის შემდეგ
დაახლოებით 896 წელს, ალბათ, არპადის ხელმძღვანელობით, უნგრელებმა (მაგიარებმა) გადალახეს კარპატები და შევიდნენ კარპატების აუზში (უნგრეთის დაბლობები, დაახლოებით).
მითები სამყაროს შექმნის შესახებ
ინდოელები
ინდოელების წარმოდგენით სამყარო ასე შეიქმნა: პირველქმნილი, უმოძრაო უკუნიდან შეიქმნა მზე, მთვარე და ვარსკვლავები. წყალმა შვა ცეცხლი, ცეცხლის სიმხურვალემ კი ოქროს კვერცხი გააჩინა. დრო არ არსებობდა. იმდენს ხანს, რამდენ ხანსაც ერთი წელიწადი გრძელდებოდა, კვერცხი ზღვაში დაცურავდა. შემდეგ იგი ორად გაიყო. ქვედა ნაწილი მიწად იქცა, ზედა კი ზეცად. კვერცხიდან ინდოელთა უზენაესი ღვთაება — ბრაჰმა გამოვიდა. ბრაჰმამ ცასა და მიწას შორის ჰაერი მოათავსა, მიწა წყლით შემოსაზღვრა და დასაბამი დაუდო დროს. ასე შეიქმნა სამყარო.
უნგრელების შეჭრა ევროპაში
დაპყრობის შემდეგ
899 წელს ამ მადიარებმა დაამარცხეს ბერენგარის არმია მდინარე ბრენტასთან ბრძოლაში და შეიჭრნენ იტალიის ჩრდილოეთ რეგიონებში. მათ გაძარცვეს სოფლები ტრევიზოს, ვიჩენცას, ვერონას, ბრეშიას, ბერგამოს და მილანის გარშემო. მათ ასევე დაამარცხეს ქვემო პანონიის ჰერცოგი ბრასლავი. 901 წელს ისინი კვლავ თავს დაესხნენ იტალიას. 902 წელს ისინი გაუძღვნენ ლაშქრობა ჩრდილოეთ მორავიის წინააღმდეგ და დაამარცხეს მორავიელები, რომელთა ქვეყანაც განადგურდა. 900 წლის შემდეგ თითქმის ყოველწლიურად ისინი აწარმოებდნენ დარბევას კათოლიკური დასავლეთისა და ბიზანტიის აღმოსავლეთის წინააღმდეგ. 905 წელს მადიარებმა და მეფე ბერენგარმა შექმნეს amicitia და თხუთმეტი წელი გავიდა ისე, რომ უნგრეთის ჯარები არ შევიდნენ იტალიაში.
მითები სამყაროს შექმნის შესახებ
ჩრდილოეთ ამერიკელები
ჩრდილოეთ ამერიკაში მცხოვრები ინდიელები ფიქრობდნენ, რომ სამყარო ბრძენმა ყორანმა შექმნა. თავდაპირველად ირგვლივ მხოლოდ უკიდეგანო წყლის სივრცე და აქა-იქ მიმობნეული ქვები იყო. ყორანი ნისკარტით ქვებს ეზიდებოდა და წყალში ყრიდა. ასე გაჩნდა ხმელეთი. ყორანმა იგი ხეებით, ყვავილებით და ბალახით დაამშვენა, წყალში თევზები გაუშვა, მიწაზე ჩიტები და სხვადასხვა ცხოველი დაასახლა, ბოლოს კი თიხისგან დედამიწის ბინადარი პირველი ქალი და კაცი შექმნა.
ცენტრალური ამერიკელები
ცენტრალური ამერიკის მკვიდრი წითელკანიანი აცტეკების მითები გვიამბობენ, რომ სამყარო შექმნა თეთრსახიანმა ღმერთმა კეცალკოატლმა.
უნგრელების შეჭრა ევროპაში
დაპყრობის შემდეგ
მადიარებმა დაამარცხეს არანაკლებ სამი დიდი ფრანკთა იმპერიული არმია 907-910 წლებში, შემდეგნაირად. 907 წელს მათ დაამარცხეს შემოჭრილი ბავარიელები ბრეზალაუსპურკის მახლობლად, გაანადგურეს მათი არმია, წარმატებით იცავდნენ უნგრეთს და დიდ მორავიას, გერმანელთა, ფრანკთა და იტალიელთა თავდასხმებისგან. 908 წლის 3 აგვისტოს უნგრელებმა მოიგეს ეიზენახის ბრძოლა, ტურინგია. მადიარებმა დაამარცხეს ლუის შვილის გაერთიანებული ფრანკთა საიმპერატორო არმია ლეხფელდის პირველ ბრძოლაში 910 წელს.
მითები სამყაროს შექმნის შესახებ
საამები
საამების ერთი მითის მიხედვით, სამყარო სიკეთისა და ბოროტების ჭიდილში იშვა. უზენაეს ღვთაებას, კეთილ და გულუხვ იუბმულს, სურდა დედამიწაზე რძის მდინარეებს ედინა, ტბებში წყალი კი არა, რძე ყოფილიყო და ყველანაირ ბალახს გემრიელი კენკრა გამოესხა, მაგრამ ბოროტი პერკელი წინ აღუდგა მის სურვილს. ამიტომ სამყარო არის ისეთი, როგორიც დღესა გვაქვს. ბოროტმა პერკელმა ჯაჭვი გააკეთა და იუბმელი დაატყვევა, მაგრამ კეთილმა ღმერთმა თავი გაითავისუფლა და ახლა პერკელი აღმოჩნდა დატყვევებული. ბოროტისა და კეთილის ბრძოლა დღესაც გრძელდება, რადგან პერკელმა ტყვეობიდან თავი დაიხსნა…
უნგრელების შეჭრა ევროპაში
დაპყრობის შემდეგ
მცირე შენაერთებმა შეაღწიეს ბრემენამდე 915 წელს. 919 წელს, გერმანიის კონრად I-ის გარდაცვალების შემდეგ, მადიარებმა დაარბიეს საქსონია, ლოტარინგია და დასავლეთ ფრანკია. 921 წელს მათ დაამარცხეს მეფე ბერენგარის მტრები ვერონაში და მიაღწიეს აპულიას 922 წელს. 917-925 წლებში მადიარებმა დაარბიეს ბაზელი, ელზასი, ბურგუნდია, პროვანსი და პირენეები.
მითები სამყაროს შექმნის შესახებ
რეუსურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მითოლოგია
უნგრელების შეჭრა ევროპაში
დაპყრობის შემდეგ
დაახლოებით 925 წელს, მე-12 საუკუნის მიწურულის დიოკლეას მღვდლის ქრონიკის თანახმად, ხორვატიელმა ტომისლავმა ბრძოლაში დაამარცხა მადირები, თუმცა სხვები ეჭვქვეშ აყენებენ ამ ანგარიშის სანდოობას, რადგან სხვა ჩანაწერებში ამ ინტერპრეტაციის მტკიცებულება არ არსებობს.
მითები სამყაროს შექმნის შესახებ
რეუსურსები ინტერნეტში
Skapelse (teologi)
უნგრელების შეჭრა ევროპაში
დაპყრობის შემდეგ
926 წელს მათ გაანადგურეს სვაბია და ელზასი, განახორციელეს კამპანია დღევანდელ ლუქსემბურგში და მიაღწიეს ატლანტის ოკეანემდე. 927 წელს პეტრემ, პაპ იოანე X-ის ძმამ, მოუწოდა მადიარებს იტალიის მმართველობისკენ. ისინი რომში შევიდნენ და დიდი ხარკის გადახდა დააკისრეს ტოსკანასა და ტარენტოს. 933 წელს საქსონიაში გამოჩნდა მაგიარების დიდი არმია (საქსონებთან პაქტი ამოიწურა), მაგრამ დაამარცხა ჰენრი I-მა მერსბურგში. მაგიართა თავდასხმები გაგრძელდა ზემო ბურგუნდიის წინააღმდეგ (935 წელს) და საქსონიის წინააღმდეგ (936 წელს). 937 წელს მათ დაარბიეს საფრანგეთი დასავლეთით რეიმსი, ლოთარინგია, სვაბია, ფრანკონია, ბურგუნდიის საჰერცოგო და იტალია ოტრანტომდე სამხრეთით. ისინი თავს დაესხნენ ბულგარეთს და ბიზანტიის იმპერიას, მიაღწიეს კონსტანტინოპოლის კედლებს. ბიზანტიელები მათ 15 წლის განმავლობაში უხდიდნენ „გადასახადს“. 938 წელს მადიარებმა არაერთხელ შეუტიეს საქსონიას. 940 წელს მათ გაანადგურეს რომის რეგიონი. 942 წელს, იბნ ჰაიანის ნაშრომის მიხედვით, უნგრელებმა დაარბიეს ესპანეთი, განსაკუთრებით კატალონია. 947 წელს ტაქსონის ბელადმა ბულკსუ ხელმძღვანელობდა დარბევას იტალიაში, აპულიამდე და იტალიის მეფე ბერენგარ II-ს მოუწია მშვიდობისთვის გადასახადის გადახდა.
ლეხფელდის ბრძოლა 955 წელს, რომელშიც მადიარებმა დაკარგეს დაახლოებით 5000 მეომარი, საბოლოოდ შეაჩერეს ისინი, თუმცა ბიზანტიის იმპერიის დარბევა 970 წლამდე გაგრძელდა.
899-970 წლებში, თანამედროვე წყაროების მიხედვით, მკვლევარები ითვლიან 45 (ნაგი კალმანის მიხედვით) ან 47 (Szabados György-ის მიხედვით 38 დასავლეთში და 9 აღმოსავლეთში) დარბევას ევროპის სხვადასხვა კუთხეში. ამ კამპანიებიდან მხოლოდ 8 (17,5%) იყო წარუმატებელი (901, 913, 933, 943, 948, 951, 955, 970) და 37 დასრულდა წარმატებით (82,5%).
სქოლიო
კატეგორია:უნგრეთი კატეგორია:უნგრეთის ისტორია კატეგორია:უნგრეთის ბრძოლები კატეგორია:ომები კატეგორია:შუა საუკუნეები კატეგორია:ევროპა
სომალი
სომალი (Soomaaliya, الصومال ას-სუმალ), ოფიციალური სახელი სომალის ფედერაციული რესპუბლიკა (Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, جمهورية الصومال الفدرالية (Jumhūrīyat aṣ-Ṣūmāl al-Fidirālīyah) ) — სახელმწიფო აფრიკაში, სომალის ნახევარკუნძულზე. ჩრდილო-დასავლეთიდან ესაზღვრება ჯიბუტი, სამხრეთ-დასავლეთიდან კენია, ჩრდილოეთით მდებარეობს ადენის ყურე, რომლის მეშვეობითაც ხდება დაკავშირება იემენთან, აღმოსავლეთიდან სომალს ესაზღვრება ინდოეთის ოკეანე, ხოლო დასავლეთიდან ეთიოპია. სომალის რელიეფი ძირითადად შედგება ვაკეებისგან და მაღლობებისგან. სომალის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი მდებარეობს ამავე სახელწოდების ნახევარკუნძულზე, მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს შეადგენენ სომალელები.
უძველესი დრო
ჩვენს წელთაღრიცხვამდე III ათასწლეულის შუიდან დაწყებული სომალის ჩრდილოეთ სანაპიროებთან (რომელსაც ისინი „პუნტის ქვეყანას“ ეძახიან) დაცურავდნენ ძველი ეგვიპტელები, რომლებსაც აქედან გაჰქონდათ ოქრო, სურნელოვანი ფისი, ხე-ტყე და გაჰყავდათ მონები. ამ ტერიტორიაზე საკუთარი ბატონობის დამყარების მიზნით, ეგვიპტელი მმართველები თავიანთ სასახლეებში ზრდიდნენ ადგილობრივი არისტოკრატიის ბავშვებს.
ჩვენს წელთაღრიცხვამდე III საუკუნეში სომალის ჩრდილოეთში საკუთარი ფაქტორიები დააარსეს პტოლემეების დინასტიის ქვეშევრდომებმა — ბერძნებმა და ეგვიპტელებმა. სხვა საქმიანობის გარდა ისინი ასევე დაკავებული იყვნენ სპილოების დაჭერით და მათი ეგვიპტეში გაგზავნით.
იმ დროს სომალის ძირითად მოსახლეობას შეადგენდნენ მომთაბარე მესაქონლეები, მაგრამ ადენის ყურის სანაპიროზე უკვე არსებობდა პორტის დასახლებები, რომლებსაც ადგილობრივი არისტოკრატია მართავდა. ჩვენი წელთაღრიცხვის I-II საუკუნეებში ჩრდილოეთ სომალის სანაპიროს მოსახლეობა ავალიტის, მალაოს, ოპონას პორტების მეშვეობით აწარმოებდა ვაჭრობას რომის იმპერიასთან, სამხრეთ არაბეთთან, ინდოეთთან. სომალიდან გაჰქონდათ სურნელოვანი ფისი, სანელებლები, სპილოს ძვალი, კუს ჯავშანი, მონები, ხოლო შემოჰქონდათ ხელნაკეთი ნაკეთობანი და საკვები პროდუქტები.
აქსუმის სამეფოს (ძველი ეთიოპია, ჩვენი წელთაღრიცხვის IV-VI საუკუნეები) აყვავების პერიოდში მისი ხელისუფლების ქვეშ მოექცა სომალის ჩრდილოეთი ნაწილი, აღმოცენდა მთავარი პორტი ზეილა (დღევანდელი ჯიბუტის აღმოსავლეთით).
აქსუმის სამეფოს გავლენის შესუსტების შემდეგ სომალის ჩრდილოეთით აღმოცენდა ბერბერას ადრესახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი და ჰავიას ტომების კავშირი. მათში შედიოდნენ სანახევროდ მუდმივად მცხოვრები მიწადმოქმედი-მესაქონლეები, ასევე მომთაბარეები.
შუა საუკუნეები
XII-XIII საუკუნეებში სომალის ტერიტორიაზე გავრცელდა ისლამი, თუმცა მას ადგილობრივი რელიგიური კულტები ბოლომდე არ განუდევნია.
XII-XVI საუკუნეებში თანამედროვე სომალის ტერიტორიაზე პერიოდულად ჩნდებოდნენ ხოლმე სასულთნოები, რომლებიც მალევე იშლებოდნენ.
XIV-XV საუკუნეებში მიმდინარეობდა მუდმივი ომები სომალის ისლამურ სასულთნოებსა და ქრისტიანულ ეთიოპიის იმპერიას შორის. ეთნონიმ „სომალის“ პირველი ხსენება ჩნდება XV საუკუნის დასაწყისის ამხარულ სიმღერაში, ეთიოპიის იმპერატორ იისჰაკის გამარჯვების პატივსაცემად.
1499 წელს სომალის ნაპირებთან გამოჩნდნენ პორტუგალიური გემები ვასკო და გამას მეთაურობით. პორტუგალიელებმა დაიპყრეს სომალის ქალაქები — მოგადიშო 1499 წელს, ბაროუე 1506 წელს, ზეილა 1517 წელს. საბოლოოდ პორტუგალიელებმა დაიმორჩილეს სომალის მთელი სანაპირო.
მაგრამ პორტუგალიელების წინააღმდეგ გამოვიდნენ ეგვიპტის მამლუქები და თურქები, რომლებსაც მხარი დაუჭირეს ადგილობრივმა სომალელებმა. პორტუგალიის მხარეზე დადგა ეთიოპია. 1530-1559 წლებში სომალის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა სომალელების, მამლუქების და თურქების სისხლისმღვრელი და დამანგრეველი ომები ეთიოპელებთან და პორტუგალიელებთან. საბოლოოდ გაიმარჯვა ეთიოპიამ, ხოლო სომალელი ტომები დაიშალნენ ერთმანეთთან მეომარ პატარ-პატარა ჯგუფებად.
ერთმანეთს შორის ომების შედეგად სომალის ქალაქების მოსახლეობა მკვეთრად შემცირდა. ზოგიერთი ქალაქი საერთოდ გაუკაცრიელდა. ქალაქი ზეილა XVII საუკუნეში გადავიდა თურქეთის ხელისუფლების ხელში. XVII საუკუნის შუიდან სომალის აღმოსავლეთის სანაპირო ქალაქები დაიმორჩილა ომანის სასულთნომ. ომანის სულთნების რეზიდენციის ზანზიბარში გადატანისა და შემდგომ სასულთნოს აფრიკულ და აზიურ ნაწილებად გაყოფის შემდეგ სომალის აღმოსავლეთი სანაპირო გადაეცა ზანზიბარს, ხოლო ჩრდილოეთი თურქეთს. ამასთან სომალის შიდა ნაწილებში წარმოიქმნა ბევრი ადგილობრივი სასულთნო (რაჰანვეინი, მიჯურტინი, გელედი, ტუნი და სხვა), რომლებიც არ სცნობდნენ თურქეთის და ზანზიბარის ხელისუფლებას, აკონტროლებდნენ შიდა სავაჭრო გზებს და მთიანეთის და მდინარის ხეობების ნაყოფიერ მიწებს.
XIX საუკუნე
XIX საუკუნეში სომალიში გახშირდა ძმათამკვლელი ომები სასულთნოებსა და ტომებს შორის, რომელსაც თან ახლდა მოსახლეობის დიდი ჯგუფების მიგრაცია, განსაკუთრებით სამხრეთ რაიონებში.
XIX საუკუნის დასაწყისში სომალიში გავრცელება დაიწყო მუსულმანური რელიგიის სხვადასხვა მიმდევრობებმა და სექტებმა, რომლებიც პერიოდულად «ჯიჰადს» უცხადებდნენ მეზობლებს.
1819 წელს ერთ-ერთმა სექტამ დააარსა თეოკრატიული სახელმწიფო ბარდერა, რომელმაც ომი დაუწყო გელედის, ტუნის და ბარაუეს სასულთნოებს. XIX საუკუნის შუაში ბარდერა დაამარცხეს მეზობლებმა, მაგრამ ჯიჰადის ფესვები მაინც ვერ აღმოიფხვრა.
XIX საუკუნის შუაში ზანზიბარი ცდილობდა გაეძლიერებინა საკუთარი კონტროლი სომალის ქალაქებზე (1843 წელს დაიპყრო მოგადიშო, 1862 წელს მერკა), მაგრამ ამ ცდებმა განსაკუთრებული წარმატებები ვერ მოიტანა.
1869 წლიდან სომალის პორტების დაპყრობა დაიწყო ეგვიპტემ. მაგრამ 1885 წლისთვის ეგვიპტელებმა დატოვეს სომალი, რადგან ვერ გაუძლეს ადგილობრივი მმართველების წინააღმდეგობებს.
1884-1888 წლებში დიდმა ბრიტანეთმა, იტალიამ და საფრანგეთმა ერთმანეთში გაინაწილეს სომალის მთელი სანაპირო.
სომალის სამხრეთმა ნაწილმა (მიჯურტინის და ობიას სასულთნოები) მიიღო იტალიის პროტექტორატი. სომალის სამხრეთ რეგიონებზე ასევე პრეტენზიას აცხადებდა გერმანიაც, მაგრამ დიდმა ბრიტანეთმა ეს არ დაუშვა. ჩრდილოეთი სანაპირო გადავიდა ბრიტანეთის ხელისუფლების კონტროლის ქვეშ, ჯიბუტი კი საფრანგეთის. სომალის ზოგიერთმა ტომმა ქვეყნის შიდა რაიონებში მიიღო ეთიოპიის მმართველობა.
XX საუკუნე
1899 წლიდან მუსულმანი მოძღვარი საიდ მოჰამედ აბდილე ჰასანი დიდი ხნის განმავლობაში ებრძოდა იტალიელებს და ბრიტანელებს ჯიჰადის ლოზუნგებით. მას უნდოდა უცხოელების გაყრა და სრულიად ისლამური სახელმწიფოს დაარსება. პირველი მსოფლიო ომის დროს ჰასანს იმედი ჰქონდა თურქეთის და გერმანიის დახმარებისა. ჰასანის დამარცხება მოხდა მხოლოდ 1920 წელს; დამოუკიდებელ სომალიში ის ითვლებოდა ეროვნულ გმირად, მისი სახელი დაერქვა ქვეყნის სამხედრო აკადემიასაც კი.
1920-იან წლებში იტალიელმა კოლონიზატორებმა სომალიში დაიწყეს ევროპული ტიპის პლანტაციურ-ფერმერული მეურნეობის სისტემის განვითარება. ამ მიზნისათვის ბენიტო მუსოლინის ფაშისტური მთავრობა გამოჰყოფდა მნიშვნელოვან ფინანსურ სუბსიდიებს, ასევე სომალიში აშენებდა გზებს და საირიგაციო ნაგებობებს. იტალიის ფაშისტური ხელისუფლება ასევე ხელს უწყობდა იტალიელი გლეხების გადასახლებას სომალიში.
იმავე პერიოდში ბრიტანელი კოლონიზატორები სომალის საკუთარ ნაწილში ძირითადად დაკავებულები იყვნენ გზების მშენებლობით, პორტების გაუმჯობესებით და ტყავის ექსპორტით (ძირითადად თხების).
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში სომალი გაერთიანდა ჯერ იტალიის დროშის ქვეშ, შემდეგ დიდი ბრიტანეთის იმპერიის. კოლონიის შემდგომმა მომავალმა გამოიწვია დიდი კამათი საერთაშორისო დონეზე და საბოლოოდ გადაწყდა, რომ მიენიჭებინათ მისთვის დამოუკიდებლობა ხანგრძლივი გარდამავალი პერიოდის შემდეგ.
დამოუკიდებლობის პერიოდი
1960 წელს სომალიმ მიიღო დამოუკიდებლობა და მაშინ ფორმალურად გაერთიანდა ორი ყოფილი კოლონია — იტალიის სომალი და ბრიტანეთის სომალი (სომალილენდი). პირველი პრეზიდენტი გახდა ადენ აბდულა ოსმან დაარი. 1960 წლის სექტემბერში სსრკ-მა დიპლომატიური ურთიერთობა დაამყარა სომალისთან. ექვსი თვის შემდეგ სომალიში გაემგზავრა ოფიციალური სახელმწიფო დელეგაცია. 1961 წელს საბჭოთა კავშირს მცირე დელეგაციით ესტუმრა სომალის პრემიერ-მინისტრი აბდირაშიდ ალი შერმარკე. ვიზიტის დროს ხელი მოეწერა შეთანხმებებს ეკონომიკური და ტექნიკური თანამშრომლობის შესახებ. შეთანხმება ითვალისწინებდა საბჭოთა კავშირის დახმარებას სოფლის მეურნეობის და კვების მრეწველობის განვითარებაში; წყალსაცავის და საზღვაო პორტის მშენებლობაში; კალის და ტყვიის მოსაპოვებლად გეოლოგიურ-სამძებრო სამუშაოების ჩატარებაში; წყალში ჭაბურღილების ბურღვაში. 1963 წლიდან 1967 წლის ჩათვლით სომალი მხარს უჭერდა სომალელების ამბოხებულთა მოძრაობას კენიაში.
1969 წელს სამხედრო გადატრიალების შედეგად ხელისუფლებაში მოვიდა გენერალი მოჰამედ სიად ბარე, რომელმაც განაცხადა ქვეყანაში ისლამური სპეციფიკის სოციალიზმის მშენებლობის შესახებ. 1970-1977 წლებში სომალიმ მიიღო მნიშვნელოვანი საბჭოთა სამხედრო და ეკონომიკური დახმარება, საბჭოთა სამხედრო ფლოტმა თავის განკარგულებაში მიიღო ბერბერის ბაზა. სომალიში მომუშავე საბჭოთა სპეციალისტების რაოდენობა 1970-იანი წლების შუაში შეადგენდა რამდენიმე ათას ადამიანს.
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ სომალიმ ტერიტორიული პრეტენზიები წაუყენა მეზობელ ქვეყნებს და ტერიტორიებს — კენიას, ეთიოპიას და ჯიბუტის (მაშინ აფარების და ისას ტერიტორია), და ხელს უწყობდა ადგილობრივი სომალელი თემების ირედენტისტურ მისწრაფებებს. 1977 წელს მოჰამედ სიად ბარე მოულოდნელად თავს დაესხა სსრკ-ს მეორე მეკავშირეს აფრიკის რქის რეგიონში — ეთიოპიას და დაიწყო ოგადენის ომი. მან გადაწყვიტა ესარგებლა მეზობლის (ეთიოპიის) ეკონომიკური სიძნელეებით და დიდი სომალის შექმნის პოლიტიკით გამსჭვალულმა სცადა მისთვის წაერთმია სომალელებით დასახლებული ოგადენის რეგიონი, რომელიც ეთიოპიამ ხელში ჩაიგდო XX საუკუნის დასაწყისში. რადგანაც იმ დროს ორივე ქვეყანაში ხელისუფლებაში იმყოფებოდა პროსაბჭოთა ორიენტაციის მთავრობა, სსრკ იძულებული იყო მხარი ერთ-ერთისათვის დაეჭირა და მათ ეთიოპიის მთავრობა უფრო საიმედოდ ჩათვალეს. ომის შედეგად ეთიოპიის არმიამ, რომელიც იყენებდა საბჭოთა იარაღის მუდმივ მოწოდებას და კუბელ სამხედროებს, გაანადგურა სომალელები. 1978 წელს სომალიში მოხდა სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა პროსაბჭოთა განწყობილების არმიის ოფიცრების მიერ, რომელშიც მონაწილეობას იღებდა აბდულაჰი იუსუფ აჰმედი — 2004-2008 წლებში სახელმწიფოს ფორმალური მეთაური.
ოგადენის ომის შემდგომ პერიოდში ეკონომიკურ და პოლიტიკურ სფეროში მოხდა საერთო კრიზისი. 1980-იან წლებში ქვეყნის ჩრდილოეთში დაიწყო სამოქალაქო ომი, ხოლო 1991 წელს გაგრძელებული კრიზისის შედეგად პრეზიდენტი მოჰამედ სიად ბარე გადააყენეს და ქვეყანა მოიცვა საერთო, მასიურმა ქაოსმა. მხოლოდ იემენში გაიქცა არანაკლებ 60 ათასი ადამიანი.