cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
რუსეთის ტერიტორიული ექსპანსია
რუსეთის იმპერიის ტერიტორიული ექსპანსია
ყირიმის ომის შემდგომ რუსეთმა ბოლო მოუღო მის ქვეშევრდომობაში არსებულ დასავლეთ საქართველოს სამთავროებს. რუსეთმა გააუქმა სამეგრელოს სამთავრო 1857 წელს, სვანეთის სამთავრო 1858 წელს და აფხაზეთის სამთავრო 1864 წელს.
ყირიმის ომმა ცხადყო რომ რუსეთის ერთ-ერთი სუსტი ადგილი ჩრდილოეთ კავკასია იყო. აქ სახლობდნენ დაღესტანის, ჩეჩნეთის და ადიღეს მთიელები. აქაური მოსახლეობა დამოუკიდებლობის შესანარჩუნებლად ცარიზმს შეუპოვრად ეწინააღმდეგებოდნენ. ამ ბრძოლას 1834 წლიდან შამილი ჩაუდგა სათავეში. იგი ოსმალეთს და ინგლისს დაუკავშირდა და ყირიმის ომის დროს აზერბაიჯანის და საქართველოს გავლით ოსმალეთის არმიასთან შეერთებს ცდილობდა. რუსეთის სამხედრო ნაწილების და ქართველი მოხალისეების წინააღმდეგობის გამო შამილმა საწინდარს ვერ მიაღწია., მაგრამ მისი სამხედრო ოპერაციებით რუსეთს კავკასიაში მდგომარეობა ძალზედ გაურთულა. ყირიმის ომის დასრულების შემდეგ რუსეთმ კავკასიაში გადმოინაცვლა. 1859 წელს შამილი დაატყვევეს, რუსეთის ჯარმა დაღესტნის დაპყრობა დაასრულა. 1864 წელს ჩრდილო დასავლეთ კავკასიის ტომებმაც შეწყვიტეს წინააღმდეგობა. დაიწყო მასობრივი მუჰაჯირობა - ასი ათასობით მაჰმადიანი მთიელი ,მათ შორის აფხაზებიც გადასახლებული იქნა ოსმალეთში. მათ მამაპაპურ მიწებზე ცარიზმი რუს მოსახლეობას ამკვიდრებდა.
ამავე პერიოდში გრძელდებოდა რუსეთის წინსვლა შორეულ აღმოსავლეთში, ყაზახეთსა და შუა აზიაში. 1860 წლის პეკინის ხელშეკრულებით რუსეთმა ურალიდან წყნარ ოკეანემდე ფართობი მიიღო. წყნარი ოკეანის სანაპიროზე აიგო საზღვაო ციხესიმაგრე ვლადივოსტოკი. ყაზახეთის ჩრდილოეთი ნაწილი რუსეთის შემადგენლობაში ჯერ კიდევ XVIII საუკუნეში შევიდა. XIX საუკუნის შუა წლებში მეფის მთავრობამ ყაზახეთის დამორჩილება დაასრულა, თავისი ხელისუფლება გაავრცელა ყირგიზი ტომების მნიშვნელოვან ნაწილზე დაიწყო შუა აზიის დაპყრობა. XIX საუკუნის 60-70 წლებში რუსეთის შემადგენლობაში შევიდა შუა აზიის სამი მსხვილი სახელმწიფოებრივი გაერთიანება : კოკანდის და ხივის სახანოები და ბუხარის საამირო. 80-იან წლებში რუსეთმა თავის გავლენას დაუქვემდებარა თურქმანი ტომებიც.
რუსეთმა ისარგებლა XIX საუკუნის 70-იან წლებში საფრანგეთის დასუსტებით და გადაწყვიტა თავი დაეღვწია 1856 წლის პარიზის საზავი ხელშეკრულების სამარცხვინო პირობებისაგან. თავისი სტრატეგიული ინტერესებიდან გამომდინარე რუსეთი მხარს უჭერდა ბალკანეთის სლავ ხალხს ოსმალეთსი წინააღმდეგ ბრძოლაში.მაგრამ ოსმალეთის იმპერიამ რომელსაც ზურგს ინგლისი უმაგრებდა სისხლში ჩაახშო 1875-1876 წლების სლავი ხალხის გამოსვლები. მაშინ რუსეთი, რომელიც თურქეთის წინააღმდეგ ომისთვის ემზადებოდა გაურიგდა ავსტრია-უნგრეთს რომელმაც ომში ნეიტრალიტეტის სანაცვლოდ მოითხოვა ბოსნია და ჰერცეგოვინა.
1878 წელს ბერლინში გაიმართა კონგრესი, რომელზეც რუსეთი იძულებული გახდა დათმობაზე წასულიყო. კონგრესის გადაწყვეტილებით რუსეთს დაუბრუნდა ბესარაბიის სამხრეთი ნაწილი, რუსეთს გადაეცა დუნაის შესართავის ჩრდილოეთი ნაწილი, ამიერკავკასიაში კი ყარსი და აჭარა. ლაზეთი კვლავ ოსმალეთს დარჩა.
ოსმალეთთან ომში გამარჯვების შემდეგ რუსეთმა სცადა ბულგარეთის მის გავლენის ქვეშ მოქცევა და ამ ქვეყნის ტახტზე სამეგრელოს უკანასკნელი მთავრის ნიკო დადიანის დამტკიცება. მაგრამ გერმანიამ და ავსტრია უნგრეთმა შეძლეს ბულგარეთის ტახტზე მათი სასურველი პირის დანიშვნა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლიტიკური გეოგრაფია კატეგორია:რუსეთის ისტორია კატეგორია:რუსეთის სამეფო კატეგორია:რუსეთის იმპერია
ოხურეი (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)
ოხურეი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ილორის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე. ზღვის დონიდან 20 მ, ოჩამჩირიდან 7 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ილორის თემის სოფლები
შროშანისებრნი
შროშანისებრნი (Liliaceae)— ერთლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მრავალწლოვანი ფესურიანი, ტუბერბოლქვიანი ან ბოლქვიანი ბალახოვანი მცენარეებია. საყვავილე ყლორტი შეფოთლილი აქვთ ან მხოლოდ ფესვთანური ფოთლები უვითარდებათ. ფოთლები ჩვეულებრივ მთლიანია, ხშირად — ვიწრო ხაზური. ყვავილები აქტინომორფულია, იშვიათად — ზიგომორფული. ნაყოფი კოლოფია, ზოგჯერ — კენკრა.
ოჯახში 170-მდე გვარია, რომლებშიც თავმოყრილია 2500-მდე სახეობა. გავრცელებულნი არიან მთელს დედამიწაზე. შროშანისებრთა შორის ბევრია სამკურნალო (შროშანა, შხამა და სხვა) და დეკორატიული (შროშანი, ტიტა, სუმბული და სხვა) მცენარე.
გვარები
ქვემოთ მოცემული გვარები ისტორიულად კლასიფიცირებულნი იყვნენ შროშანისებრთა ოჯახში. ერთლებნიანთა კლასიფიკაცია საგრძნობლად იქნა გადასინჯული ბოლო წლებში და ზოგიერთმა ახალმა სისტემამ ეს გვარები სხვა ოჯახებს მიაკუთვნა. ფრჩხილებში მოყვანილია ფარულთესლოვანთა ფილოგენეტიკური ჯგუფის (ფფჯ) მე-3 სისტემის მიხედვით სხვა ოჯახებში (ანდა რიგებში ან ქვეოჯახებში) გადაყვანილი გვარები.
მელა და ძაღლი (ფილმი)
მელა და ძაღლი (The Fox and the Hound) — Walt Disney Productions-ის 1981 წლის ანიმაციური ფილმი, Buena Vista Distribution-ის დისტრიბუციით. ეს არის უოლტ დისნეის სტუდიების რიგით 24-ე სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი. იგი ეფუძნება დენიელ პრეტ მენიქსის ამავე სახელწოდების მოთხრობას. სიუჟეტით, ორი მეგობარი, მელა და ძაღლი, ცდილობს ურთიერთობის შენარჩუნებას მიუხედავად იმისა, რომ ინსტინქტურად მტრობა აკავშირებთ.
ფილმი თავისი გამოსვლის დროისთვის ყველაზე დიდი ბიუჯეტის მქონე იყო, რაც წარმოადგენდა 12 მილიონ აშშ დოლარს. მას აგრეთვე მოჰყვა პირდაპირ ვიდეოზე გამოცემული გაგრძელება - „მელა და ძაღლი 2“ (2006). „მელა და ძაღლის“ პრემიერა გაიმართა კიდევ ერთ ანიმაციურ ფილმთან, „Once Upon a Mouse“ ერთად, ხოლო კინოთეატრებში მასშტაბური ჩვენება დაიწყო 1988 წლის 25 მარტს.
სიუჟეტი
მას შემდეგб რაც პატარა მელა ობლად რჩება, ბუ სახელად „დიდი დედა“ მას მიუყვანს ქვრივ ტვიდს. ტვიდი მელას „ტოდს“ შეარქმევს. ამასობაში, ტვიდის მეზობელი, ეიმოს სლეიდი, იყვანს ლეკვს სახელად „კოპერი“ და აღსაზრდელად თავის ასაკოვან ძაღლს მიაბარებს. მალე ტოდი და კოპერი მეგობრები ხდებიან, მაგრამ ერთ დღეს ბებერი ძაღლი შეიტყობს ამის შესახებ და, პატრონთან ერთად დაედევნება ტოდს. მელას მხოლოდ ტვიდი გადაარჩენს, ხოლო სლეიდი შეჰპირდება ტვიდს, რომ ოდესმე მაინც მოკლავს ტოდს. სანადირო სეზონის დაწყებისთანავე სლეიდს ძაღლები ტყეში გაჰყავს. ამასობაში კი ტვიდი უხსნის ტოდს, რომ კოპერთან მეგობრობა ვერ გაგრძელდება, რადგან ორივე ბუნებით ერთმანეთის მტერია - თუმცა ტოდი მას არ უჯერებს.
თვეების შემდეგ ტოდი და კოპერი უკვე წამოზრდილები არიან. ერთ დღეს ტოდი შეეცდება მეგობრის მონახულებას, მაგრამ კოპერი უხსნის, რომ ის უკვე მონადირე ძაღლია და ამიტომ ბევრი რამ მათ ურთიერთობაშიც უნდა შეიცვალოს. ბებერი ძაღლი იღვიძებს, აღვიძებს სლეიდსაც, იწყება დევნა და ბებერ ძაღლს მატარებელი ეჯახება. იგი ამიერიდან ხეიბარია. კოპერიც და მისი პატრონიც ამიერიდან ტოდის დაჭერას განიზრახავენ, რათა შური იძიონ.
ტვიდი ხვდება, რომ ტოდის მასთან დარჩენა უკვე საშიშია და მას გააცნობს მელას სახელად „ვიქსი“, რომელიც ტოდს უყვარდება. სლეიდი და კოპერი კი ორივეზე ნადირობენ. მაგრამ მოულოდნელად ყველას თავს ესხმის დიდი დათვი. სლეიდი საკუთარ ხაფანგში ეგება, ხოლო კოპერი ცდილობს, გაუმკლავდეს დათვს. საბოლოოდ მას უერთდება ტოდი და, დათვთან ერთად, ეცემა ჩანჩქერის დინებაში. კოპერი იპოვნის ტოდს, რომელიც თავს იკატუნებს, თითქოს მკვდარია. მოახლოებული სლეიდი ცდილობს, ესროლოს ტოდს, მაგრამ ხედავს რა, რომ მელა ისედაც არ ინძრევა, თან მიჰყავს კოპერი. ბოლოს, კოპერი უკან იხედება და ტოდს უღიმის. ტოდი გარბის, ხვდება ვიქსის და ბორცვიდან ორივე ათვალიერებს კოპერისა და ტვიდის სახლებს.
საუნდტრეკი
ფილმის საუნდტრეკული ალბომი, 5 სიმღერით, გამოვიდა 1981 წელს, ლეიბლზე Walt Disney Records.
სქოლიო
კატეგორია:1981 წლის ანიმაციური ფილმები კატეგორია:საბავშვო ფილმები კატეგორია:ამერიკული ანიმაციური ფილმები კატეგორია:უოლტ დისნეის სტუდიების ანიმაციური ფილმები კატეგორია:Walt Disney Pictures-ის ფილმები კატეგორია:Disneyland Records-ის საუნდტრეკები
სოვეთონ ირისთონ
„სოვეთონ ირისთონ“ („საბჭოთა ოსეთი“) — სამხრეთ ოსეთის გაზეთი, საქართველოს კომუნისტური პარტიის სამხრეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტისა და საოლქო სახალხო დეპუტატთა საბჭოთა ორგანო. გამოდიოდა ცხინვალში 1924 წლიდან კვირაში 5-ჯერ ოსურ ენაზე. 1932 წლამდე ერქვა „ხურზარინი“ („განთიადი“), შემდეგ — „კომუნისტი“, 1957 წლიდან — „სოვეთონ ირისთონ“. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით. ტირაჟი 13 ათასი (1984).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
ტრეპანაცია
thumb|200px|თავის ქალის ტრეპანაცია, ფრანგული ილუსტრაცია მე-18 ს. ტრეპანაცია (trépanation) — ძვლოვანი ღრუს (მაგ., თავის ქალის) გაკვეთის ოპერაცია. ტრეპანაცია ერთ-ერთი უძველესი ქირურგიული ოპერაციაა, რომელსაც ჯერ კიდევ პრეისტორიულ ხანაში იყენებდნენ. დღესდღეობით ტრეპანაცია გამოიყენება ჰემატომების სამკურნალოდ და სხვადასხვა ნეიროქირურგიული ოპერაციების ჩასატარებლად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქირურგია
ტაუნზვილი
ტაუნზვილი (Townsville) — ქალაქი ავსტრალიაში, მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში, კუინზლენდის შტატში.
2011 წლის აღწერით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 174 462 ადამიანს, ავსტრალიის ქალაქებს შორის მოსახლებობის მიხედვით ამ ქალაქს მე-13 ადგილი უკავია. ქალაქში მცხოვრებთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 1244,38 ადამიანს. ფართობია 140,2 კმ². ტაუნზვილი 1300 კილომეტრითაა დაცილებული შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ ბრიზბენს. ქალაქი დაარსდა 1865 წელს.
კლიმატი
ტაუნზვილის ყველაზე ცხელი თვეებია იანვარი და თებერვალი, ხოლო ყველაზე ცივი თვეებია ივლისი და აგვისტო. ქალაქის ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა შეადგენს 1130 მმ-ს.
სქოლიო
კატეგორია:კუინზლენდის ქალაქები
რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილება
ლიტერატურა
კატეგორია:გეოგრაფიული საზოგადოებები
კაკაჩა
კაკაჩა (Buteo) — მტაცებელ ფრინველთა გვარი ქორისნაირთა რიგისა. ცნობილია 26-31 სახეობა, გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკაში, მადაგასკარზე, ჰავაის კუნძულებზე, ამერიკაში. საქართველოში ბინადრობს ჩვეულებრივი კაკაჩა (Buteo buteo), ხოლო ზამთარში შემომფრენია ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა (Buteo lagopus). კაკაჩის სხეულის სიგრძე 46-57 სმ აღწევს, ფრთების შლილი 110-130 სმ. დედალი ტანად მამალზე დიდია. იკვებებიან თაგვისებრი მღრღნელებით, პატარ-პატარა ფრინველებით და სხვა. საქართველოში ჩვეულებრივი კაკაჩის 2 ქვესახეობა გვხვდება: ქარცი კაკაჩა (Buteo buteo vulpinus), რომელიც მცირე კავკასიონზე ბუდობს და კავკასიური კაკაჩა (Buteo buteo menetriesi), რომელიც მეტწილად კავკასიონზე გვხვდება, სასარგებლო ფრინველია, საჭიროებენ დაცვას.
სქოლიო
* კატეგორია:ქორისებრნი
იუდას ქალი (ტელენოველა)
იუდას ქალი ( La Mujer De Judas) — ვენესუელური ტელენოველა, გადაღებულია 2002 წელს. პრემიერა გაიმართა ტელეკომპანია RCTV-ის ეთერში. სერიალის იდეის ავტორი და შემქმნელია მარტინ ჰანი.
შინაარსი
გლორია ახლაგაზრდა, მიზანდასხული გოგონაა, რომელსაც სურს სწავლის გაგრძელება. მან უნდა აირჩიოს თემა და დაიცვას დისერტაცია. ის ინტერესდება საიდუმლოებით მოცული ქალის, ალტაგრასია დელ ტოროს ისტორიით, რომელიც 20 წლის წინ დააპატიმრეს, ხალხმა და პოლიციამ მღვდლის მკვლელობაში დაადანაშაულა ის. გლორიას სურს, მისი თემის საგანი სწორედ ის იყოს. მაგრამ გაიგებს, რომ ამ საიდუმლოებით მოცულ ქალბატონს ციხიდან უშვებენ. ალტაგრასიას ციხიდან გამოშვების შემდეგ ჩნდება იდუმალი მკვლელი, სახელად იუდას ქალი (La Mujer de Judas), რომელსაც აცვია საპატარძლო კაბა და თავის ქალას ნიღაბი უკეთია.სწორედ, ამ დღის შემდეგ გლორიას და მის საახლობლოს სიცოცხლეს საფრთხე ემუქრება იდუმალი მკვლელის სახით.
იუდას ქალები
ქვემოთ ჩამოთვლილია იმ 6 პერსონაჟი ქალის სია, რომლებიც შეიძლება იყვნენ მკვლელები (როგორც „იუდას ქალები“)
გადამუშავება
მექსიკურმა ტელეკომპანია აცტეკამ 2012 წელს გადაიღო საკუთარი ვერსია იუდას ქალი (La Mujer De Judas)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვენესუელური ტელესერიალები
პელევსი
მინი thumb|250px|პელევსის და თეტისის ქორწილი (მხატ. ჰანს როტენჰამერი) პელევსი (Πηλεύς) — ძველბერძნულ მითოლოგიაში ეაკისა და ენდეიდას შვილი, ტელამონისა და ფოკისის ძმა. არაერთხელაა ნახსენებია „ილიადაში“ და „ოდისეაში“.
სახელოვან ეაკოსს (რომელიც გარდაცვალების შემდეგ ჰადესის ერთ-ერთი მსაჯული იყო) პელევსი და ტელამონი ენდეისისგან ჰყავდა, უმცროსი ვაჟი ფოკისი კი – ნერეიდა ფსამატესაგან. მიუხედავად ამისა, ისინი ერთად ცხოვრობდნენ კუნძულ ეგინაზე.
ფოკისი ათლეტურ ასპარეზობებზე სჯაბნიდა უფროს ძმებს, რითაც მათი რისხვა დაიმსახურა. პელევსსა და ტელამონს ისე შურდათ მისი, რომ მოკლეს კიდეც და როდესაც ეაკოსი ჩაწვდა სიმართლეს, ძმებმა თავს გაქცევით უშველეს.
ძველ საბერძნეთში აღმატებულად მოსწონდათ მითი პელევსისა და თეტისის ქორწინებაზე (თეტისი). ამ მშვენიერ ნერეიდას, თემისის რჩევით, შერთო ზევსმა მოკვდავი პელევსი. მათ შეეძინათ ვაჟი, რომელსაც აქილევსი შეარქვეს და რომელიც ეპიროსის მეფეთა მამამთავარი გახდა. მალე თეტისმა მიატოვა პელევსი, რომელმაც თავისი მცირეწლოვანი ძე ბრძენ ქირონს მიაბარა აღსაზრდელად. დიდხანს იცოცხლა პელევსმა. მონაწილეობა მიიღო არგონავტების ლაშქრობაში, იგი ჰერაკლესთან ერთად იბრძოდა ტროაში, ტროას ომის დასრულებასაც მოესწრო და ღრმად მოხუცი გარდაიცვალა კუნძულ კოსზე. ასე ამბობენ, პელევსი ფთიადან განდევნესო აკასტოსის ჩამომავლებმა. მინი
რესურსები ინტერნეტში
https://en.wikipedia.org/wiki/Peleus
სქოლიო
კატეგორია:არგონავტები
თარხანი
თარხანი (ხეთური: თარხუნთი — ჭექა-ქუხილის ღმერთი; მონღოლური: „თარ“ — თავისუფალი და „ხან“ — ხელმწიფე, „თავისუფალი ხელმწიფე“; طرخان — თავისუფალი ბატონი), აქვს ორი მნიშვნელობა:
თარხნობა გავრცელებული იყო მონღოლეთში, თურქეთში, სპარსეთში, კავკასიის ქვეყნებსა და რუსეთში. ხაზარებში თარხანი სარდლის ტიტული იყო. ჩინგიზ-ყაენი თავის ვაჟებს ნიშნავდა დაპყრობილი ქვეყნების ხელმწიფეებად და ანიჭებდა თარხნობას.
საქართველოში თარხანი და თარხნობა თავისუფალისა და შეუვალობის მნიშვნელობით შემოვიდა (დადასტურებულია XIV საუკუნის დოკუმენტში). იხმარებოდა აზატის სინონიმადაც. თარხნობას ანიჭებდნენ როგორც თავადაზნაურობას, ეკლესია-მონასტრებს, დიდვაჭრებს (შეუვალობის სახით), ისე გლეხებს (ზოგიერთი გადასახადის ამოკვეთის სახით). XVII-XVIII საუკუნეებში საგლეხო საგადასახადო დავთრებში "თარხანი" მსახურის სინონიმად იხმარებოდა (იგულისხმებოდა მებეგრე გლეხის "თავი ბეგრისაგან" განთავისუფლება და მსახურად დადგენა).
XVII საუკუნში თარხანი თანამდებიბისა და ტიტულის სახით გვხვდება. ფართოდ გავრცელებული აზრი, რომ XVII საუკუნის 30-იანი წლების ბოლოს როსტომ მეფემ გ. სააკაძის შვილს — იორამს უბოძა თარხნობა, როგორც საპატიო ტიტული, რაც სააკაძეთა გათავადებას გულისხმობდა, არაა სწორი. იოანე ბაგრატიონის ცნობით დიდი მოურავის წინაპრებმა მესამე ხარისხის თავადობა ჯერ კიდევ 1503 წელს მიიღეს, დიდი მოურავის პაპის მამა, თბილისის მოურავი - ივანე სააკაძე, რომ თავადია, ეს ლუარსაბ I-ის დროინდელი საბუთებიდანაც სჩანს , პლატონ იოსელიანის ცნობით,1604 წელს ერევნის აღებისას გიორგი სააკაძემ იმდენად გამოიჩინა თავი, რომ გიორგი X-მ მას 1605 წელს დიდებული თავადის ტიტული უბოძა. სიმონ II-ს პერიოდში, ქართლს ფაქტობრივად მართავდა დიდი მოურავი გიორგი სააკაძე და როგორც ქართლის ცხოვრება იუწყება „თავადები მას მონებდნენ“. დიდი მოურავის აღმატების დასადასტურებლად, 1622 წელს, მას თარხნის ტიტული მიენიჭა, რომელიც უპირველეს ყოვლისა დიდებულთა დარბაზის წინამძღოლობას, აგრეთვე სხვა პრივილეგიებს გულისხმობდა.
XVII საუკუნის 30-იანი წლების ბოლოს როსტომ მეფემ გიორგი სააკაძის შვილიშვილს — იორამს განუახლა თარხნობა, რომელიც ასევე უპირველეს ყოვლისა დიდებულთა დარბაზის (მეჯლისის) წინამძღოლობასა და სხვა პრივილეგიებს გულისხმობდა: 1) გვარის უფროსი შთამომავლობით მეჯლისის თარხანია, 2) იგი გათავისუფლებულია პასუხისმგებლობისან ცხრა დიდი დანაშაულისათვის, 3) იგი თავისუფალია გადასახადებისაგან ცხრა თაობაში, 4) იგი არ იხდის საომარი ნადავლის მეათედს, 5) ის უნებართვოდ შედის მეფესთან, 6) მას ცხრა ჭიქა ღვინოს უწვდის მეფე, 7) ლაშქრობისას ის მეფის გვერდზეა, 8) მეფის ქალიშვილის გარდა, მას ნებისმიერი ქალი მოჰყავს ცოლად მამის თანხმობის გარეშე და 9) მისი პატივი და დიდება ცას გაუტოლდება ცხრა სახის საჩუქარით.
თარხნის ტიტულს ატარებდა დიდებულ თავად თარხან-მოურავთა გვარის უფროსი, ტიტული გაუქმდა რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით 1815 წელს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფეოდალიზმი კატეგორია:არისტოკრატიული წოდებები
სუსინიოს ეთიოპიელი
სუსინიოსი (ამჰარულად: ሱስንዮስ; სამეფო ტიტული: መልአክ ሰገድ, მალაკ საგად III თარგმანში: „ის ვისაც ანგელოზები ემორჩილებიან“; დ. 1572 — გ. 7 სექტემბერი, 1632 წელი.) — ეთიოპიის იმპერატორი 1606–1632 წლებში. მამისი იყო ფასილიდესი, დავით II ეთიოპიელის უფროსი შვილი, რომელსაც გონდერის დამაარსებლად მიიჩნევენ.
მემკვიდრე
1630 წელს ბგემდერის მეფის ნაცვალმა, სარსა კრესტოსმა სუსინიოსის შვილი ფასილიდესი გამოაცხადა იმპერატორად, რისთვისაც ის დაიჭირეს და სასწრაფოდ ჩმოახრჩვეს. ამ ინციდენტის მიუხედავად მათი ურთიერთობა არ გაფუჭებულა. შეწყნარების აქტის გამოცხადების შემდეგ, სუსინიოსმა ტახტი მისი შვილის ფასილიდესის სასარგებლოდ დატოვა. ის გენეტა იესუსის ეკლესიაში დაკრძალეს.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1572 კატეგორია:გარდაცვლილი 7 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1632 კატეგორია:ეთიოპიის იმპერატორები კატეგორია:სოლომონის დინასტია
კასპიისკი
კასპიისკი (Каспийск) — ქალაქი დაღესტანის რესპუბლიკაში, რუსეთის სამხრეთში. ქალაქი რესპუბლიკური მნიშვნელობისაა, ქალაქი სარგებლობს ოკრუგის სტატუსით.
გეოგრაფია
ქალაქი კასპიის ზღვის სანაპიროზე მდებარეობს. არის ქალაქ მაჰაჩყალის თანამგზავრი (დაშორება 14 კმ).
კლიმატი
კასპიისკს ზომიერი კონტინენტური კლიმატი ახასიათებს. ზამთარი მოკლე და რბილია, ზაფხული მშრალი და ცხელია. საშუალო წლიური ნალექიანობა — 385 მმ.
ისტორია
1932 წელს სოფლის საბჭო დვიგატელსტროი შეუერთდა დაღესტნის უმაღლეს საბჭოში.
1947 წლამდე დასახლებას ერქვა დვიგატელსტროი, ამის შემდეგ გადაერქვა კასპიისკი.
რუსეთის ფედერაციის მთავრობის ბრძანებით 2014 წლის 29 ივლისიდან მონოქალაქების ჩამონათვალის დამტკიცების შესახე ქალაქი შედის „რუსეთის ფედერაციის ყველაზე მეტად რთულ სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის მქონე მონოპროფილური მუნიციპალიტეტების (მონოქალაქების)“ კატეგორიაში.
მოსახლეობა
1-ლი იანვრის 2019 წლისთვის კასპიისკი რუსეთის 1115 ქალაქიდან, მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით, 143-ე ადგილზეა.
ეროვნული შემადგენლობა
2010 წლის აღწერის მიხედვით.
სქოლიო
კატეგორია:დაღესტნის ქალაქები კატეგორია:ჩრდილოეთ კავკასიის ქალაქები
ოაზისი
მინი|300პქ|ოაზისი ომანში. ოაზისი (გვიანდ. oasis, Oasis; თავდაპირველად რამდენიმე დასახლებული ადგილის სახელწოდება ლიბიის უდაბნოში) — ხემცენარეებით ან ბუჩქნარითა და ბალახით შემოსილი ნაკვეთები, აგრეთვე ინტენსიური მიწათმოქმედების რაიონები უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს სარწყავ მიწებზე. ოაზისი მეზობელ რაიონებთან შედარებით უფრო ნესტიანი ადგილია, რაც გამოწვეულია გრუნტის წყლის მაღალი დონით, წყაროების სიუხვით, მდინარეების პერიოდული ადიდებით, ხელოვნური რწყვით. ოაზისის ზომები მერყეობს რამდენიმე ჰა-დან რამდენიმე ათეულ ათას კმ²-მდე. ხშირ შემთხვევაში შეიცავს მიწისქვეშა წყლებს, ზოგჯერ არტეზიულსაც. მაგალითად, ოაზისებით მდიდარია საჰარა, სადაც აღსანიშნავია კუფრის, თაჯარჰის, ჯაღბუბის, ელ-ხარგის, დახლის და სხვ. ოაზისები, რომელთა ტერიტორია ხშირად მჭიდროდ არის დასახლებული. ხარობს ფინიკის პალმა, ლეღვი, აკაცია და სხვ. მცენარეულობა. აზიაში აღსანიშნავია ვრცელი ლივის ოაზისი; ავსტრალიაში მნიშვნელოვანია ოაზისი „პალმების ხეობა“.
ოაზისს უწოდებენ აგრეთვე ყინულისაგან თავისუფალ ადგილს ანტარქტიდაში. ოაზისური მეურნეობა, დღეს მიწათმოქმედების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფორმაა.
Crassispira bifurca
Crassispira bifurca — მოლუსკების ტიპის მუცელფეხიანთა კლასის ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მიეკუთვნება Turridae-ს ოჯახს.
დომენიკო სკარლატი
right|thumb|დომენიკო სკარლატი ([[1738, დომინგო ანტონიო ვალესკოს ნამუშევარი)]] ჯუზეპე დომენიკო სკარლატი (Giuseppe Domenico Scarlatti; დ. 26 ოქტომბერი, 1685, ნეაპოლი, იტალია — გ. 23 ივლისი, 1757, მადრიდი, ესპანეთი) — ბაროკოს ეპოქის იტალიელი კომპოზიტორი.
ბიოგრაფია
სკარლატი დაიბადა კომპოზიტორ, ალესანდრო სკარლატის ოჯახში. პატარობიდანვე დაეუფლა ჩემბალოზე დაკვრას. მისი შემოქმედება მოიცავს ექვსასამდე სონატას ჩემბალოსთვის. სკარლატის სონატები დიდი პოპულარობით სარგებლობს დღევანდელი პიანისტების და ჩემბალისტების პროგრამებში. დომენიკო სკარლატი დაიბადა 1685 წელს იტალიის ქალაქ ნეაპოლში. ამავე წელს დაიბადა ორი დიდი ბაროკოს ეპოქის კომპოზიტორი - იოჰან სებასტიან ბახი და გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელი. დომენიკო იყო მეექვსე ათი შვილიდან. მისი უფროსი ძმა პიეტრო ფილიპო სკარლატი ასევე კომპოზიტორი იყო. შესაძლოა მისი პირველი მასწავლებელი იყო მამამისი - ალესანდრო სკარლატი. შემდეგი კომპოზიტორები კი შესაძლოა დომენიკოს მასწავლებლები იყვნენ: გაეტანო გრეკო, ფრანჩესკო გასპარინი და ბერნარდო პასკვინი. ყოველმა მათგანმა შესაძლოა დიდად იმოქმედა დომენიკოს მუსიკალურ სტილზე.
1701 წელს დომენიკო გახდა ნეაპოლის სამეფო კარის კომპოზიტორი. 1704 წელს ამუშავებს კარლო ფრანჩესკო პოლაროლოს ოპერა Irene-ს ნეაპოლში შესასრულებლად. ამის შემდეგ მამა გზავნის მას ვენეციაში. მის შემდეგ 4 წელიწადზე არაფერი არ არის ცნობილი. 1709 წელს ჩადის რომში და ემსახურება პოლონეთის დედოფალ მარია კაზიმირს. იქ ის ხვდება თომას როზენგრეივს, რომლის დამსახურებითაც ლონდონში გაიცნეს და კარგად მიიღეს დომენიკო სკარლატის სონატები. დომენიკო ვირტუოზი კლავესინისტი იყო. ის მონაწილებას იღებდა შეჯიბრებაში, რომელიც რომში, კარდინალი ოტობონის სამეფო კარზე იმარტებოდა. ის აღიარებული იყო, როგორც ჰენდელზე უკეთესი კლავესინისტი, მაგრამ უარესი ორგანისტი.
ასევე, რომში ჩასვლის დროს სკარლატიმ დაწერა რამდენიმე ოპერა დედოფალი კაზიმირის კერძო ოპერისათვის. 1715-დან 1719-მდე იყო კაპელმაისტერი წმინდა პეტრეს სახელობის ეკლესიაში და ბოლო წელს წავიდა ლონდონში, სადაც სამეფო თეატრში დადგა თავისი ოპერა Narcisco.
დომენიკო ჯუზეპე სკარლატი გარდაიცვალა მადრიდში, 71 წლის ასაკში. მის სახლში - Calle Leganitos-ში არის მემორიალური დაფა, მისი შთამომავლები კი ეხლაც ცხოვრობენ მადრიდში.
შემოქმედება
იხ. სკარლატის სოლო ნაწარმოებები კლავესინისთვის
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 26 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1685 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ივლისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1757
აფხაზურ-ადიღური ენები
thumb|400px| {{legend|#D9196D|ადიღური ენები}} {{legend|#FF6C60|აფხაზურ-აბაზური ენები}} {{legend|#FFC173|უბიხური ენა}} მინი|აფხაზურ-ადიღური ენები კავკასიაში მინი|აფხაზურ-ადიღური ენები თურქეთში აფხაზურ-ადიღური ენები — იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახის ჩრდილო-დასავლური ჯგუფი. მოიცავს აფხაზურ, აბაზურ, ადიღეურ, ყაბარდოულ და უბიხურ ენებს.
დამახასიათებელი ნიშნები
ამ ენათა ერთ ჯგუფად გაერთიანება ეფუძნება მათთვის დამახასიათებელ საერთო ნიშნებს:
აფხაზურ-ადიღური ენების ლექსიკის ერთიანობა დაცულია უპირატესად ნაცვალსახელებში, რიცხვით სახელებსა და ზმნებში, ყველა ეს ენა აგლუტინაციურია პოლისინთეტიზმის ტენდენციითურთ. ამ საერთო ნიშნების გარდა, დასტურდება ზოგიერთი მოვლენა, რომლის მიხედვითაც ცალ-ცალკე ჯგუფდება აფხაზურ-აბაზური ენები (ნივთისა და ადამიანის გრამატიკული კლასების არსებობა, ბრუნვათა სისტემის უქონლობა) და ადიღური ენები (ადიღეური და ყაბარდოული; შედარებით განვითარებული ბრუნება, გრამატიკული კლასების გაქრობა). უბიხურ ენას გარდამავალი ადგილი უჭირავს ამ ორ ქვეჯგუფს შორის.
თარხნიშვილები
თარხნიშვილები, თარხან-მოურავები — სათავადო სახლი ქართლის სამეფოში. დამაარსებელია გ. სააკაძის შვილიშვილი იორამი, რომელსაც როსტომ მეფემ XVII საუკუნის 30-იანი წლების ბოლოს სააკაძეთა საგვარეულო სამფლობელო აღუდგინა, სხვა მამულებიც უბოძა და თარხნობა დაუმკვიდრა. ამის შემდეგ იორამის შთამომავლებს თარხნიშვილები ეწოდათ. ისინი ისტორიულ საბუთებში მოურავიშვილებადაც იხსენიებიან. აზნაურ სააკაძეთა გვარის ასეთი შეცვლა მათ გათავადებას ნიშნავდა. თარხნიშვილებს სათავადო მოიცავდა თეძმის ახალქალაქსა და მის მიდამოებს.
სათარხნო ქართლის უდიდესი სათავადოების რიცხვში შედიოდა. თავადი თარხან-მოურავების მფლობელობაში იყო დაახლოებით 100 დასახლებული პუნქტი, დღემდე შემორჩა 11 საგვარეულო ტაძარი. ცნობები შემორჩა ათამდე საგვარეულოს შესახებ რომლებიც იყვნენ თარხნიშვილების ვასალები. XVIII საუკუნეში, ქართლში სარდლები იყვნენ გივი ამილახვარი,თარხანი ლუარსაბი და ზაზა თარხნიშვილი. ერეკლე II-ის დროს ქართული არტილერიის შემქმნელი და თოფჩიბაშია გიორგი თარხანი. ამავე დროს სამეფო სადროშოს მეთაურია ლუარსაბ თარხანი. მორიგე ჯარების 8 მინბაშიდან 3 თარხან-მოურავი იყო. თარხან-მოურავთა საგვარეულო მონასტერი იყო ქვათახევის სამონასტრო კომპლექსი.
რუსეთის კავკასიური ომის დროს გენერლები რამაზ და კონსტანტინე თარხან-მოურავები იყვნენ სამხედრო ოლქების მმართველები. იოსებ თარხან-მოურავი იყო დაღესტნის მმართველი.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
ლეოპოლდ მოცარტი
იოჰან გეორგ ლეოპლდ მოცარტი (Leopold Mozart; დ. 14 ნოემბერი 1719, აუგსბურგი — გ. 28 მაისი, 1787, ზალცბურგი) — ავსტრიელი კომპოზიტორი, მევიოლინე და პედაგოგი. ავტორია ვიოლინოზე სწავლის წიგნისა — „Versuch einer gründlichen Violinschule“. იყო ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის მამა და მასწავლებელი. დიდი გავლენა იქონია მის მუსიკალურ განვითარებაზე.
ლეოპოლდ მოცარტი დაიბადა წიგნების მკინძავის ოჯახში. იყო იოჰან გეორგ მოცარტისა (1679-1736) და მისი მეორე ცოლის — ანა მარია სულზერის (1696-1766) შვილი. სწავლობდა თეოლოგიას ზალცბურგის უნივერსიტეტში, თუმცა ყოველთვის იტაცებდა მუსიკა და 1740 წელს გახდა პროფესიონალი მევიოლინე.
1747 წელს დაქორწინდა ანა მარია პერტლზე. მათ ეყოლათ 7 ბავშვი, რომლიდანაც მხოლოდ 2 დარჩა ცოცხალი: მარია ანა ვალბურგა იგნატია მოცარტი და ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი. ორივე ბავშვი პატარობიდან მუსიკალური ნიჭით გამოირჩეოდა, რომლებიც შემდეგ განთქმული მუსიკოსები გახდნენ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ავსტრიელი პედაგოგები კატეგორია:ავსტრიელი მევიოლინეები კატეგორია:ავსტრიელი კომპოზიტორები კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1719 კატეგორია:გარდაცვლილი 28 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1787
ბურიატები
სქოლიო
კატეგორია:აზიის ხალხები
ედუარდ ზიუსი
ედუარდ ზიუსი (Eduard Suess; დ. 20 აგვისტო, 1831, ლონდონი — გ. 26 აპრილი, 1914, ვენა) — ავსტრიელი გეოლოგი. 1852 წელს დაამთავრა ვენის პოლიტექნიკუმი. 1857–1901 წლებში ვენის უნივერსიტეტის გეოლოგიის პროფესორია. 1898–1911 წლებში ვენის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი. ვენის უნივერსიტეტში 45 წლის განმავლობაში ასწავლიდა და დიდი წარმატებით სარგებლობდა. 1873 წლიდან იყო რაიხსრატის წევრი. შეისწავლა ალპებისა და ლომბარდიის ღრმულის გეოლოგიური აგებულება და ტექტონიკა. 1875 წელს გამოაქვეყნა ნაშრომი „ალპების წარმოშობა“, სადაც იგი კონტრაქციის ჰიპოთეზის საფუძველზე ავითარებდა შეხედულებას მთების წარმოქმნისა და დანაოჭების შესახებ. მისი მთავარი მეცნიერული ნაშრომია:„ დედამიწის სახე" (ტ. 1-3, 1883–1909), რომელიც წარმოადგენს მანამდე არსებული მთელი გეოლოგიური მასალის სინთეზს. ამ ნაშრომმა დიდი გავლენა იქონია თეორიული გეოლოგიის თითქმის ყველა დარგის შემდომ განვითარებაზე.
ამ ნაშრომის III ტომისათვის ზიუსმა რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოებისაგან მიიღო პეტრე სემიონოვ-ტიან-შანსკის სახელობის ოქროს მედალი და ლონდონის სამეფო საზოგადოებისაგან — ჩარლზ ლაიელის სახელობის ოქროს მედალი.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიელი გეოლოგები
ალერსე-ანდინოს ეროვნული პარკი
ალერსე-ანდინოს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩილეში, ანდების მთებში, მდებარეობს ჩილეს ლოს-ლაგოსის რეგიონში. მოიცავს 393 კმ² ტერიტორიას. სამხრეთით და აღმოსავლეთით ესაზღვრება რელონკავი-ესტუარის ფიორდი, დასავლეთით — რელონკავის ვიწრო სრუტე, ჩრდილოეთით ჩაპოს ტბა. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს 50 ტბა.
პარკის ტერიტორიაზე დაცულია ფიცროზიის ტყეები (კიპარისის ოჯახის ხე). აქვე ბინადრობენ პუდუ (ყველაზე პატარა ირმისებრი) და ჩილეს ოპოსუმი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეს ეროვნული პარკები კატეგორია:ლოს-ლაგოსის რეგიონის დაცული ტერიტორიები კატეგორია:1982 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
ჯეფერსონ დეივისი
ჯეფერსონი დაიბადა კენტუკიში და გაიზარდა მისისიპისა და ლუიზიანას პლანტაციებში. მისი ძმის ჯოზეფის ხელშეწყობით ჯეფერსონმა ამერიკის შეერთებული შტატების სამხედრო აკადემიაში დაიწყო სწავლა. ამის შემდეგ იგი ექვსი წლის განმავლობაში მსახურობდა არმიაში ლეიტენანტის წოდებით. ჯეფერსონი იბრძოდა ამერიკა-მექსიკის ომში როგორც მოხალისეთა პოლკის პოლკოვნიკი. 1853-1857 წლებში იყო აშშ-ის ომის მდივანი პრეზიდენტ ფრანკლინ პირსის დროს, ასევე იყო აშშ-ს სენატორი მისისიპის შტატიდან. მისი პლანტაცია მისისიპიში მთლიანად დამოკიდებული იყო მონათა შრომაზე, როგორ სამხრეთის პლანტაციების უმეტესობა. სენატში ის კარგად იყო ცნობილი, როგორც მონობის მომხმრე. როგორც სენატორი, ეწინააღმდეგებოდა გაყოფას, მაგრამ ის თანახმა იყო რომ ყველა შტატი იყო სუვერენული და გააჩნდა სრული უფლება დაეტოვებინა კავშირი. ჯეფერსონის პირველი მეუღლე სარა ნოქს ტეილორი ქორწინებიდან სამ თვეში მალარიისგან გარდაიცვალა, თავად ჯეფერსონიც ამ დაავადებისაგან სიკვდილის ზღვარზე იყო, მაგრამ გადარჩა. თუმცა ამის გამო ცხოვრების უმეტესი ნაწილი მან ავადმყოფობაში გაატარა. ჯეფერსონს მეორე ცოლისგან ექვსი შვილი ჰყავდა, მაგრამ მხოლოდ ორი მათგანი გადარჩა.
ისტორიკოსები კონფედერაციული შტატების უმეტეს სისუსტეებს სწორედ ჯეფერსონ დეივისს აწერენ. ის ფავორიტად ძველ მეგობრებს მიიჩნევდა, ყურადღებას არ აქცევდა იმ ადამიანებს რომლებიც ეწინააღმდეგებოდა და ხალხსაც იშვიათად მიმართავდა. დეივისი ნაკლებ ყურადღებას იჩენდა სამოქალაქო საკითხებში და ბევრად უფრო დიდ ყურადღებას უთმობდა სამხედრო საკითხებს. ისტორიკოსები თანხმდებიან, რომ კავშირის ხელმძღვანელი და მეთაური აბრაამ ლინკოლნი ბევრად უფრო ეფექტიანი ლიდერი იყო ვიდრე ჯეფერსონ დეივისი.
1865 წელს ჯეფერსონი შეიპყრეს, მას ბრალად ედებოდა სამშობლოს ღალატი, თუმცა ორი წლის შემდეგ გაანთავისუფლეს. ჯეფერსონმა დაწერა მემუარი კონფედერაციული მთავრობის აღზევება და დაცემა, რომელიც ჯეფერსონმა 1881 წელს დაასრულა. 1880-იანი წლების ბოლოსთვის ჯეფერსონმა კავშირისა და კონფედერაციის წევრების შერიგების ხელშეწყობა დაიწყო, ის სამხრეთელებს ეუბნებოდა, რომ ისინი კავშირის ერთგულები უნდა ყოფილიყვნენ. ჯეფერსონის ეს ქმედება ყოფილმა კონფედერატებმა სამხრეთელი პატრიოტის საქციელად მიიჩნიეს და ჯეფერსონი უფრო მეტად დააფასეს, ამის შემდეგ ჯეფერსონ დეივისი ახალი სამხრეთის გმირი გახდა.
ადრეული ცხოვრება და პირველი სამხედრო კარიერა
ჯეფერსონ დეივისის მამის მშობლები იყვნენ ემიგრანტები, რომლებიც ამერიკაში ჩრდილოეთ უელსიდან გადმოვიდნენ 1700-იანი წლების დასაწყისში. მისი დანარჩენი წინაპრეპიც სავარაუდოდ ინგლისიდან და სოტლანდიიდან იყვნენ. ფილადელფიაში გადმოსვლის შემდეგ ჯეფერსონის ბაბუა ევანი ჯორჯიაში დასახლდა და ცოლად შეირთო ლიდია ემორი უილიამსი, რომელსაც ჰყავდა ორი ვაჟი წინა ქორწინებიდა. 1756 წელს მათ შეეძინათ ვაჟი სამუელ ემორი დეივისი. ის მსახურობდა კონტინენტურ არმიაში და იბრძოდა ამერიკის რევოლუციურ ომიში, თავის ორ ნახევარძმასთან ერთად. 1783 წელს, ომის შემდეგ სამუელი დაქორწინდა ჯეინ კუკზე, რომელიც 1759 წელს დაიბადა ქრისტიანულ ოლქში, კენტუკიში, უილიამ კუკისა და სარა სიმფსონის ოჯახში. 1793 წელს ოჯახი საცხოვრებლად კენტუკიში გადავიდა. სამუელსა და ჯეინს ჰყავდათ ათი შვილი. ჯეფერსონი მათი უკანასკნელი შვილი იყო და დაიბადა 1807 ან 1808 წლის 3 ივნისს ქრისტიანულ ოლქში, კენტუკიში. მისი დაბადების ზუსტი თარიღი გაურკვეველია, ცნობილია, რომ დაიბადა 3 ივნისს თუმცა უცნობია დაბადების ზუსტი წელი, 1807 თუ 1808. სამუელი ჯერ ახალგაზრდა იყო, როდესაც 1776 წელს აშშ-ის პრეზიდენტმა ტომას ჯეფერსონმა დამოუკიდებლობის დეკლარაცია გამოსცა. სამუელი ტომას ჯეფერსონით ძალიან აღტაცებული იყო, ამიტომ ბოლო ვაჟს მის პატივსაცემად ჯეფერსონი დაარქვა. ჯეფერსონის დაბადებამდე ერთი ან ორი წლით ადრე, ჯეფერსონის დაბადების ადგილიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 160 კილომეტრის მოშორებით დაიბადა აშშ-ის 16-ე პრეზიდენტი აბრაამ ლინკოლნი. მისი დაბადების ადგილიდან არც თუ ისე შორს მდებარეობს ჯეფერსონ დეივისის მონუმეტი.
ჯეფერსონის ოჯახმა ორჯერ შეიჩვალა საცხოვრებელი, მაშინ როდესაც ჯეფერსონი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა იყო, ისინი 1811 წელს საცხოვრებლა ლუიზიანაში გადავიდნენ, შემდეგ კი მისისიპიში. ჯეფერსონის სამი უფროსი ძმა 1812 წელს ინგლის-ამერიკის ომში იბრძოდა. 1813 წელს კი მან სწავლა უილკინსონის აკადემიაში დაიწყო, რომელიც ქალაქ ვუდვილში ოჯახის ბამბის პლანტაციასთან ახლოს მდებარეობდა. ორი წლის შემდეგ ჯეფერსონმა, წმ. თომასის სკოლა დაამთავრა რომელსაც დომინიკელთა ორდენი ოპერირებდა და მდებარეობდა ვაშინგტონის ოლქში, კენტუკიში. ამ დროისთვის ის იყო ერთადერთი პროტესტანტი მთელს სკოლაში. 1818 წელს ის ჯეფერსონის კოლეჯში წავიდა, 1821 წელს კი ლექსინგტონში, კენტუკიში ტრანსილვანიის უნივერსიტეტში. ჯეფერსონის მამა 1824 წლის 4 ივლისს გარდაიცვალა, რა დროსაც ჯეფერსონი 16 წლის იყო, მისი დედა კი 1845 წლის 3 ოქტომბერს გარდაიცვალა.
ჯეფერსონი სწავლობდა ამერიკის შეერთებული შტატების სამხედრო აკადემიაში. აკადემიაში ყოფნისას 1826 წელს, ჯეფერსონს მიესაჯა შინა პატიმრობა ეგნოგის ბუნტში მონაწილეობის გამო. აკადემიაში ეგნოგის დასამზადებლად საჭირო ვისკი კონტრაბანდის გზით შეიტანეს, ამ პროცესში კი აკადემიის კადეტთა ერთი მესამედი მონაწილეობდა. ჯეფერსონმა აკადემია 1828 წელს დაამთავრა.
აკადემიის დამთავრების შემდეგ მეორე ხარისხის ლეიტენანტი ჯეფერსონ დეივისი დაინიშნა ქვეითთა 1-ლი პოლკის მეთაურად და დისლოცირებულ იქნა ფორტ კროუფორდში, უისკონსინის ტერიტორიაზე. 1832 წლის მარტში შვებულების აღების შემდეგ ჯეფერსონი მისისიპიში დაბრუნდა, ეს იყო მისი პირველი შვებულება მას შემდეგ რაც ჯეფერსონი ფორტ კროუფორდში ჩავიდა. შავი ქორის ომის დაწყებისას ჯეფერსონი ჯერ კიდევ მისისიპიში იმყოფებოდა, მაგრამ აგვისტოში ისევ ფორტ კროუფორდში დაბრუნდა. მისმა პოლკოვნიკმა ზაქარი ტეილორი მას შავი ქორის ლიდერის ციხეში ესკორტი დაავალა. მას ძალისხმევა არ დაუშურია და შავ ქორს ცნობისმოყვარე მაძებრებისაგან იცავდა, მოგვიანებით შავმა ქორმა თავის ავტობიოგრაფიაში თქვა რომ ჯეფერსონი მას კეთილად ექცეოდა და ციხეში ყოფნის დროს თანაუგრძნობდა კიდეც.
პირველი ქორწინება და ადრეული კარიერა
ჯეფერონს მისი მეთაურის ზაქარი ტეილორის ქალიშვილი სარა ნოქს ტეილორი შეუყვარდა. სარამ და ჯეფერსონმა სარას მამას ზაქარის ქორწინებისათვის ნებართვა სთხოვეს. მაგრამ ზაქარიმ წყვილს ნება არ დართო, რადგან ზაქარის არ სურდა მისი ქალიშვილი სამხედრო პირის მეუღლე ყოფილი და ამ საქმიანობით გამოწვეული რთული ცხოვრებით ეცხოვრა. ჯეფერსონს საკუთარი გამოცდილება ეყო იმისათვის, რომ გაეცნობიერებინა და დაეფასებინა ტეილორის ეს გადაწყვეტილება. მან რჩევა უფროს ძმას ჯოზეფს ჰკითხა და ორივემ ერთად სამხედრო კარიერის საფასურის საკითხის განხილვა დაიწყეს. ჯეფერსონი ყოყმანობდა და გადაწყვეტილებას ვერ იღებდა, თუმცა საბოლოოდ სარასადმი მისმა წადილმა იმარჯვა და მან თავის წერილში, რომელიც 1835 წლის 20 აპრილით იყო დათარიღებული უარი განაცხადა თავის თანამდებობაზე. ჯეფერსონმა წერილი 12 მაისს გაგზავნა ომის დეპარტამენტში, წერილში ჯეფერსონი აცხადებდა, რომ ის შვებულებიდან აღარ დაბრუნდებოდა. ჯეფერსონს საკუთარი გადაწყვეტილება ტეილორთან არ უხსენებია, 17 ივნისს კი ჯეფერსონმა და სარამ ლუისვილში, კენტუკიში იქორწინეს. მისი გადადგომა ძალაში 30 ივნისს შევიდა.
ჯეფერსონის უფროსი ძმა ჯოზეფი ძალიან წარმატებული იყო, იგი ფლობა ქარიშხლის პლანტაციას და 1800 აკრ (730 ჰექტარ) მიწას, რომელიც გარს ეკვროდა მისისიპის მდინარეს და მდებარეობდა ვიკსბერგთან ახლოს. ეს მიწა დაფარული იყო ბუჩქნარითა და ასკილით, რის გამოც მას სახელად ბრირფილდი შეარქვეს. ჯოზეფს სურდა, რომ უმცროსი ძმა და მეუღლე მასთან ახლოს ყოფილიყვნენ, ამიტომ ჯოზეფმა ბრირფილდის მიწა ჯეფერსონს მისცა, რომელმაც იქ ბრირფილდის პლანტაცია გააშენა.
მეორე ქორწინება და ოჯახი
1844 წელს ჯეფერსონი შეხვდა ვარინა ბენკს ჰოუელს. ვარინას პაპა რიჩარდ ჰოუელი ნიუ-ჯერსის გუბერნატორი იყო. მათი შეხვედრიდან ერთი თვის შემდეგ 35 წლის ჯეფერსონმა ვარინას ხელი სთხოვა, ამის შემდეგ ისინი დაქორწინდნენ. თუმცა ვარინას მშობლები დავდაპირველად წინააღმდეგნი იყვნენ, რისი მიზეზიც ჯეფერსონის ასაკი და პოლიტიკური კარიერა იყო. ისინი 1845 წლის 26 თებერვალს დაქორწინდნენ.
ამ დროისთვის დეივისი ცდილობდა თავისი კანდიდატურა წამოეყენებინა აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატაში და საარჩევნო აგიტაციას შეუდგა. 1845 წლის ოქტომბერში მან ვუდვილში იმოგზაურა და იქ სიტყვით გამოვიდა, თუმცა ჯეფერსონი ვუდვილში ერთი დღით ადრე ჩავიდა რათა საკუთარი დედა ენახა, მაგრამ სახლში დაბრუნებულ ჯეფერსონს დედა გარდაცვლილი დახვდა, ის ჯეფერსონის ვუდვილში ჩასვლამდე ერთი დღით ადრე გარდაიცვალა. დაკრძალვის შემდეგ ჯეფერსონი 64 კილომეტრის მოშორებით ნათჩეზში წავიდა ამ ამბის დასადასტურებლად, შემდეგ კი ისევ ვიდვილში დაბრუნდა და სიტყვით გამოვიდა. ჯეფერსონმა არჩევნები მოიგო.
ჯეფერსონსა და ვარინას ექვსი შვილი შეეძინათ. სამმა მათგანმა ზრდასრულ ასაკამდე ვერ მიაღწია. სამუელ ემორი 1852 წლის 30 ივლისს დაიბადა, მას სახელი პაპის პატივსაცემად დაერქვა, იგი 1854 წლის 30 ივნისს გარდაიცვალა არადიაგნოზირებული (უცნობი) დაავადებისგან. მარგარეტ ჰოუელი 1855 წლის 25 თებერვალს დაიბადა, ის იყო ერთადერთი შვილი, რომელიც გათხოვდა და საკუთარი ოჯახი შექმნა. მარგარეტმა ჯოელ ედისონ ჰეის უმცროსზე (1848–1919) იქორწინა და მათ ხუთი შვილი შეეძინათ. მათ მემფისში წმ. ლუკას საეპისკოპოსო ეკლესიაში იქორწინეს. მარგარეტი 1909 წლის 18 ივლისს 54 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
ჯეფერსონ დეივის უმც. დაიბადა 1857 წლის 16 იანვარს. იგი 1878 წლის 16 ოქტომბერს 21 წლის ასაკში ყვითელი ცხელებით გარდაიცვალა. აღსანიშნავია, რომ ამ ეპიდემიამ, რომელიც მდინარე მისისიპის ველზე მძვინვარებდა 20000 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. ჯოზეფ ევანი დაიბადა 1859 წლის 18 აპრილს, გარდაიცვალა 1864 წლის 30 აპრილს, ხუთი წლის ასაკში შემთხვევითი დაცემის შედეგად. უილიამ ჰოუელი დაიბადა 1861 წლის 6 დეკემბერს, მას სახელი ვარინას მამის პატივსაცემად დაერქვა. იგი გარდაიცვალა 1872 წლის 16 ოქტომბერს, 10 წლის ასაკში დიფტერიის დაავადებით. ვარინა ანა დაიბადა 1864 წლის 27 ივნისს, მისი ძმის ჯოზეფის გარდაცვალებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ. მას არადროს უქორწინია მას შემდეგ რაც მშობლებმა აბოლუციონისტების ოჯახის წარმომადგენელზე გათხოვების უფლება არ მისცეს. ვარინა ანა გარდაიცვალა 1898 წლის 18 სექტემბერს 34 წლის ასაკში.
პოლკოვნიკი ომის დროს
1846 წელს დაიწყო ამერიკა-მექსიკის ომი. ჯეფერსონი ომში მოხალისედ წავიდა და ქვეითთა 155-ე პოლკის პოლკოვნიკი გახდა, მისი მათაური კი მისი ყოფილი სიმამრი ზაქარი ტეილორი იყო. 21 ივლისს პოლკმა ნიუ-ორლეანიდან ტეხასისკენ გაცურა. პოლკოვნიკი ჯეფერსონი ცდილობდა მისი ჯარისკაცები ემ-1841 მისისიპის ტიპის შაშხანით ყოფილიყვნენ აღჭურვილნი. იმ დროისთვის გლუვლულიანი მუშკეტი ქვეითთა ძირითად იარაღს წარმოადგენდა, ხოლო ის დანაყოფები რომლებიც შაშხანებით იყვნენ აღჭურვილნი სპეციალურ და კარგად აღჭურვილ დანაყოფად მიიჩნეოდა. პრეზიდენტი ჯეიმზ ნ. პოლკი დეივისს აღნიშნული იარაღით მომარაგებას დაჰპირდა, იმ შემთხვევაში თუ უოკერის ტარიფის შესახებ მნიშვნელოვან კენჭისყრაში მხარს დაუჭერდა. თუმცა გენერალმა უინფილდ სკოტმა განაცხადა, რომ იარაღმა ტესტირების დროს თავი არც თუ კარგად წარმოაჩინა. მაგრამ ჯეფესონის დაჟინებული მოთხოვნის შემდეგ მის მებრძოლები ემ-1841 მისისიპის ტიპის შაშხანით აღჭურვეს, რითაც ქვეითთა 155-ე პოლკი საბრძოლო მოქმედებებში ბევრად უფრო ეფექტიანი გახდა. პოლკი პირველი იყო, რომელიც ამ ახალი იარაღით სრულად აღიჭურვა, ამის გამო მათ ზედმეტსახელი მისისიპის მსროლელები შეარქვეს. ამ ინცინდეტის შემდეგ დაიწყო ხანგრძლივი მტრობა ჯეფერსონსა და გენერალ სკოტს შორის.
სექტემბერში ჯეფერსონმა მონაწილეობა მიიღო მონტერეიის ბრძოლაში, სადაც ის მისისიპის მსროლელებს ლა ტერენიას ციხე-სიმაგრის აღების დროს მიუძღვოდა. 1847 წლის 22 თებერვალს ჯეფერსონი გმირულად იბრძოდა ბუენა-ვისტას ბრძოლაში, ბრძოლის დროს ჯეფერსონი ფეხში დაიჭრა, მაიორმა რობერტ ჩილტომა კი ჯეფერსონი უსაფრთხო ადგილას გადაიყვანა. როდესაც ზაქარი ტეილორმა დეივისის სიმამაცესა და გამოჩენილ ინიციატივაზე შეიტყო განაცხადა, „ჩემი გოგონა, სერ, ის ჩემთან შედარებით კაცების უკეთესი მცოდნე (ექპერტი) ყოფილა“. 17 მაისს პრეზიდენტმა პოლკმა ჯეფერსონს ბრიგადირ გენერალის წოდება და მილიციის ბრიგადის მეთაურობა შესთავაზა. ჯეფერსონმა უარი განაცხადა თანამდებობაზე, ის ამტკიცებდა, რომ კონსტიტუცია საშუალებას იძლეოდა მილიციის ოფიცრების დანიშვნას შტატებში და არა ფედერალურ მთავრობაში.
სენატორი
ომში დეივისის გმირული სამსახურის შემდეგ, მისისიპის გუბერნატორმა ბრაუნმა ჯეფერსონს აშშ-ის სენატში იესე სპეიტის ადგილი შესთავაზა, რომელიც 1847 წლის 1 მაისს გარდაიცვალა. დეივისმა მისი ადგილ 5 დეკემბერს დაიკავა, 1848 წლის იანვარში კი ჯეფერსონი ორი წლის ვადით აირჩიეს. დეკემბერში შეერთებული შტატები 30-ე კონგრესის დროს იგი ვაშინგტონის სმითსონის ინსტიტუტის რეგენტი გახდა და მუშაობა დაიწყო სამხედრო საქმეთა და ბიბლიოტეკის კომიტეტებში.
1848 წელს სენატორმა ჯეფერსონმა სენატს შესთავაზა და გააცნო გვადალუპე-იდალგოს ხელშეკრულებაში შესატანი ცვლილებები, რომელსაც ჩრდილო-აღმოსავლური მექსიკის უმეტესი ნაწილი ჰქონდა ანექსირებული, მაგრამ ეს პროექტი ხმის მიცემის დროს ჩავარდა, მან 44 ხმიდან მხოლოდ 11 მიიღო. კუბასთან დაკავშირებით დეივისმა გამოაცხადა: „კუბა უნდა იყოს ჩვენი“ რათა „გაიზარდოს მონათმფლობელთა რიცხვი (მონათმფლობელი ოლქების რიცხვი)“. ის ასევე შეშფოთებული იყო ფლორიდის სანაპიროდან რამდენიმე კილომეტრის მოშორებით ესპანელი მიწათმფლობელების მიერ მიღებული უსაფრთხოების შედეგებით.
კუბელი რევოლუციონერების ჯგუფმა, რომელთაც ვენესუელელი ავანტიურისტი ნარსისო ლოპესი მეთაურობდა, მიზნად დაისახა კუბის ესპანური მმართველობისგან განთავისუფლება. ისინი სამხედრო ექსპედიციისთვის მეთაურს ეძებდნენ. თავდაპირველად მათ მეთაურობა გენერალ უილიამ ჯ. უორტს შესთავაზეს, მაგრამ გენერალი გადაწყვეტილების მიღებამდე გარდაიცვალა. 1849 წლის ზაფხულში ლოპესი დეივისს ესტუმრა და ექსპედიციის მეთაურობა შესთავაზა. ლოპესმა წინასწარ შესთავაზა დეივისს $100000 (2013 წლის კურსით $2000000 მეტი), მან ასევე უთხრა ჯეფერსონს, რომ კუბის განთავისუფლების შემდეგ ის კვლავ გადაუხდიდა იმავე რაოდენობის თანხას. ჯეფერსონმა ნარსისო ლოპესს შეთავაზებაზე უარი უთხრა და განუმარტა, რომ ეს მისთვის როგორც სენატორის მოვალეობისთვის შეუთავსებელი მოქმედება იქნებოდა. როდესაც ნარსისომ ჯეფერსონს ჰკითხა თუ ვის გაუწევდა იგი რეკომენდაციას ამ ექსპედიციის გენერლის პოსტზე, დეივისმა შესთავაზა რობერტ ლი, შემდგომ კი ბალტიმორის არმიის მაიორი. ამის შემდეგ ლოპესმა ამავე შეთავაზებით მიმართა რობერტ ლის, რომელმაც მეთაურობაზე იგივე მიზეზის გამო უთხრა უარი რა მიზეზითაც ჯეფერსონმა.
1849 3 დეკემბერს სენატმა ჯეფერსონი შეიარაღებული ძალების კომიტეტის თავმჯდომარედ აირჩია, შეერთებული შტატების 31-ე კონგრესის პირველი სხდომის დროს. 29 დეკემბერს იგი სრული ექვსწლიანი ვადით აირჩიეს. ჯეფერსონმა 1851 წლის სექტემბერში თანამდებობაზე უარი თქვა (მან ამ თანამდებობაზე ერთი წელიც არ იმსახურა), რისი მიზეზიც 1850 წლის კომპრომისის შემდეგ მისისიპის გუბერნატორის არჩევნებში მონაწილეობა იყო. არჩევნებში ჯეფერსონი სენატორ ჰენრი სტიუარტ ფუტთან დამარცხდა, 999 ხმით. პოლიტიკური თანამდებობის გარეშე დარჩენილი დეივისი, განაგრძობდა პოლიტიკურ მოღვაწეობას. 1852 წლის იანვარში მან მონაწილეობა მიიღო შტატების უფლებების ყრილობაში, რომელიც ჯექსონში, მისისიპიში ჩატარდა. 1852 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, ჯეფერსონმა ჩაატარა რამდენიმე კამპანია სამხრეთის შტატებში, დემოკრატიული პარტიის კანდიდატების ფრანკლინ პირსისა და უილიამ კინგის მხარდასაჭერად.
ომის მდივანი
ფრანკლინ პირსმა საპრეზიდენტო არჩევნები მოიგო და 1853 წელს ჯეფერსონი ომის მდივნად დანიშნა. მდივნის რანგში ჯეფერსონმა დაიწყო წყნაროკეანური რკინიგზის კვლევები, რათა სხვადასხვა შესაძლო მარშრუტები შეეთავაზებინა ტრანსკონტინენტალური რკინიგზისთვის. მან ხელი შეუწყო გედსდენის შენაძენს, რომლის თანახმადაც შეერთებულმა შტატებმა 76,800 კმ² ტერიტორია მექსიკისგან შეიძინა და დღეს იგი არიზონასა და ნიუ-მექსიკოს შტატების შემადგენლობაშია. ჯეფერსონის ხელშეწყობა უმეტესწილად გამოწვეული იყო იმით, რომ ეს ტერიტორია ახალი რკინიგზისათვის უფრო ადვილი სამხრეთ მარშრუტის შექმნის საშუალებას იძლეოდა. პირსის ადმინისტრაცია დათანხმდა და 1853 წლის დეკემბერში სახელმწიფომ მექსიკისაგან აღნიშნული ტერიტორია შეისყიდა. მან ზუსტად განსაზღვრა ყველა სავარაუდო დავალების შესრულებისათვის საჭირო რეგულარული არმიის რაოდენობა, ის ასევე ამტკიცებდა, რომ საჭირო იყო ჯარისკაცებისთვის ხელფასების გაზრდა. თუმცა მისი შეთავაზება ხელფასებთან დაკავშირებით მომდევნო 25 წლის მანძილზე არ განხორციელბულა. მაგრამ კონგრესი დეივისს ანაზღაურების მასშტაბის ზრდაზე დათანხმდა, რითაც რეგულარულ არმიას კიდევ ოთხი პოლკი დაემატა და არმიის ზომა 11.000-დან 15.000 ჯარისკაცამდე გაიზარდა. დეივისმა ასევე წარადგინა საერთო სარგებლობის შაშხანა, რომელიც წარმატებით იქნა გამოყენებული ამერიკა-მექსიკის ომში (აღსანიშნავია რომ, თავდაპირველად აღნიშნული შაშხანები სწორედ ჯეფერსონის დაჯინებული თხოვნით გადაეცა მის ჯარისკაცებს ამერიკა-მექსიკის ომის დროს). შედეგად არმიის მორალიც და შესაძლებლობებიც შესამჩნევად გაუმჯობესდა. ჯეფერსონი საზოგადოებრივ სამუშაოებშიც ჩაერთო, მას შემდეგ რაც პრეზიდენტმა პირსმა მას ვაშინგტონის აკვედუკის მშენებლობებისა და კაპიტოლიუმის გადიდების პასუხისმგებლობა დააკისრა. პირსის ადმინისტაციას ვადა 1857 წელს ამოეწურა, მაშ შემდეგ რაც პრეზიდენტობა ჯეიმზ ბიუკენენმა გადაიბარა. დეივისმა მდივნობის ვადის ამოწურვის შემდეგ ხელახლა იყარა კენჭი სენატორობისთვის. ჯეფერსონმა არჩევნებში გაიმარჯვა და 1857 წლის 4 მარტიდან ისევ სენატის წევრი გახდა.
სენატში დაბრუნება
1840-იანი წლებისთვის ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის დაძაბულობა მატულობდა, რისი მიზეზიც სხვადასხვა საკითხებზე განსხვავებული პოზიციები იყო, მათ შორის მონობაზეც. 1846 წელს წარდგენილმა უილმოტის პირობამ დაძაბულობის განვითარებას ხელი შეუწყო. მისი მიღების შემთხვევაში მექსიკისაგან შესყიდულ ყველა ტერიტორიაზე მონობა აიკრძალებოდა. 1850 წლის კომპრომისმა ვადის გადადება გამოიწვია, მაგრამ დრედ სკოტის საქმემ, რომელიც 1857 წლის 6 მარტს დასრულდა საჯარო დებატები გამოიწვია. ხალხი უფრო მეტად და მეტად განიხილავდა მოსაზრებას, რომელიც სამხრეთის კავშირიდან გამოსვლას და დამოუკიდებლად არსებობას გულისხმობდა.
ჯეფერსონმა მოგვიანებით თავის მემუარში კონფედერაციული მთავრობის აღზევება და დაცემა განმარტა, რომ თითოეული შტატი იყო სუვერენული და გაანჩნდა სრული უფლება გამოსულიყო კავშირიდან. ამავდროულად ჯეფერსონმა სამხრეთელებს თავშეკავებულობისაკენ მოუწოდა, რადგანაც მას არ სჯეროდა, რომ ჩრდილოეთი მშვიდობიანად შეეგუებოდა სამხრეთის კავშირიდან გასვლას. ჯეფერსონი პრეზიდენტ პირსის დროს ომის მდივნის თანამდებობაზე იყო დანაშნილი და იქ მიღებული გამოცდილებით დეივისი შესანიშნავად აცნობიერებდა, რომ სამხრეთი ომში თავდაცვისთვის საჭირო სამხედრო და საზღვაო რესურსების ნაკლებობას განიცდიდა. 1860 წელს აბრაამ ლინკოლნის არჩევნებში გამარჯვებამ მოვლენები დააჩქარა. 1860 წლის 20 დეკემბერს სამხრეთ კაროლინამ კავშირისაგან გამოყოფის გადაწყვეტილება მიიღო, 1861 წლის 9 იანვარს კი მისისიპიმ. დეივისი ამას მოელოდა თუმცა ოფიციალური შეტყობინების მიღებას ელოდებოდა. ამის შემდეგ 21 იანვარს, დღეს რომელსაც ჯეფერსონმა უწოდა ყველაზე მწუხარე დღეს ჩემს ცხოვრებაში, ჯეფერსონმა უკანასკნელად მიმართა შეერთებული შტატების სენატს, გადადგა და მისისიპიში დაბრუნდა.
ამერიკის კონფედერაციული შტატების პრეზიდენტი
კავშირიდან გამოყოფის შემდეგ ჯეფერსონს მოვალეობის გრძნობა აწუხებდა მისისიპის მიმართ, მან სატელეგრაფო შეტყობინება გაუგზავნა გუბერნატორ ჯონ პეტუსს, სადაც დეივისი მსჯელობდა, თუ რას ითხოვდა მისისიპი მისგან და სურდა სათანადოდ დასაქმებულიყო. 1861 წლის 23 იანვარს გუბერნატორმა პეტუსმა ჯეფერსონი მისისიპის არმიის გენერლად დანიშნა. 9 თებერვალს მონტგომერიში, ალაბამას შტატში საკონსტიტუციო კონვენციის შეხვედრის დროს დეივისი და რობერტ ტუმბსი განიხილებოდნენ, როგორც პრეზიდენტობის სავარაუდო კანდიდატები. ჯეფერსონმა, რომელსაც ფართო მხარდაჭერა ჰქონდა შვიდი შტატიდან ექვსში ადვილად გაიმარჯვა. იგი განიხილებოდა, როგორც „მონათა საზოგადოების ჩემპიონი და განასახიერებდა პლანტატორთა კლასის ღირებულებებს“, ჯეფერსონი ერთხმად იქნა არჩეული ამერიკის კონფედერაციული შტატების პრეზიდენტად. მისი ინაუგურაცია შედგა 1861 წლის 18 თებერვალს. ალექსანდ სტივენსი არჩეულ იქნა ვიცე-პრეზიდენტად, თუმცა ის და ჯეფერსონი მუდმივად მტრობდნენ ერთმანეთს.
დეივისი იყო პირველი არჩევანი, მისი პოლიტიკური და სამხედრო უნარ ჩვევებისა და გამოცდილების გამო. თავად ჯეფერსონს სურდა ემსახურა კონფედერაციული ჯარების მთავარსარდლად, თუმცა მან განაცხადა, რომ ის იმსახურებდა ნებისმიერ თანამდებობაზე. მოგვიანებით მისი მეუღლე ვარინა წერდა, რომ როდესაც ჯეფერსონმა მიიღო შეტყობინება მისი პრეზიდენტად არჩევის შესახებ, „იმ ტელეგრამის კითხვისას ის ისეთი დამწუხრებული იყო, რომ ვიფიქრე ჩვენს ოჯახს რამე უბადურება დაატყდა თავსო.“
კონფედერაციის ტერიტორიაზე რამდენიმე ყაზარმა კავშირის კონტროლის ქვეს დარჩა. ჯეფერსონმა საგანგებო რწმუნებულები გაგზავნა ვაშინგტონში იმ შეთავაზებით, რომ მზად იყო გადაეხადა ნებისმიერი ფედერალური საკუთრებისთვის, რომელიც სამხრეთის მიწაზე მდებარეობდა, ასევე აპირებდა გადაეხადა სამხრეთის წილი ეროვნული ვალიდან, მაგრამ ლინკოლნმა საგანგებო რწმუნებულებთან შეხვედრაზე უარი განაცხადა. მოკლე არაფორმალური საუბარი შედგა შტატის მდივანთან უილიამ სიუარდთან, უზენაესი მოსამართლის ჯონ არჩიბალდ კემბელის დახმარებით, რომელიც ალაბამადან იყო და რომელსაც ჯერ კიდევ არ დაეტოვებინა თანამდებობა. სიუარდმა მიანიშნა, რომ ფორტ სამტერი ევაკუირებული იქნებოდა, თუმცა ამის გარანტია არ მიუცია.
1861 წლის 1 მარტს ჯეფერსონმა გენერალი პიერ ტუტანტ-ბორეგარდი ჩარლსტონის მიდამოებში ყველა კონფედერანტი ჯარისკაცის მეთაურად დანიშნა. იმდროისთვის ჩარლსტონის მიდამოებში სახელმწიფო მოხელეები ფორტ სამტერის დაკავებისათვის ემზადებოდნენ. ბორეგარდს ძალები მობილიზებული ჰყავდა, თუმცა ციხესიმაგრეზე (ფორტ სამტერზე) შეტევავას თავი აარიდა. ლინკოლნმა საპასუხოდ ნიუ-იორკის სამხედრო-საზღვაო პორტიდან საბრძოლო ხომალდების მცირე ფლოტი ჯარისკაცები და ტრანსპორტი გაგზავნა, რათა ფორტ პიკენსი და ფორტ სამტერი ხელახლა შეეიარაღებინა, მან ასევე დეივისს უთხრა, რომ სანამ მოწინააღმდეგე არ გაუხსნიდა ცეცხლს იქამდე მისი ჯარისკაცები ცეცხლს არ გახსნიდნენ. ისინი დანიშნულების ადგილზე ჩავიდნენ თუმცა დაგვიანებით, ამიტომ დახამარება ვეღარ შეძლეს და მოვლენებს 10 მილის მოშორებით ადევნებდნენ თვალს.
ჯეფერსონ დეივისი ცხოვრებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების პირისპირ აღმოჩნდა: მას ან ხელი უნდა შეეშალა ფორტ სამტერის გაძლიერებისთვის ან მისი გამაგრების საშუალება უნდა მიეცა. ჯეფერსონმა და მისმა კაბინეტმა გადაწყვიტეს, რომ ფედერალური გარნიზონისგან დანებება მოეთხოვათ. ხოლო თუ ისინი დანებებაზე უარს იტყოდნენ მაშინ სამხედრო ძალის დახმარებით ფლოტის მოსვლამდე მათ გაძლიერებასა და ხელახლა შეიარაღებას ხელს შეუშლიდნენ. მაიორი ანდერსონი არ დანებდა. 12 აპრილს ბორეგარდმა ციხესიმაგრის დაბომბვა დაიწყო. კონფედერანტების არტილერია ფორტ სამტერს დანებებამდე ბომბავდა. საარტილერიო დუელში არავინ დარუპულა, თუმცა კავშირის ციხესიმაგრეზე შეტევა ომის დაწყება მოასწავებდა. აბრაამ ლინკოლნმა მილიცია იხმო და სამხრეთით ყველა ფედერალური ნაგებობის დაკავება უბრძანა. ჩრდილოეთშიც და სამხრეთში მასობრივი გამოსვლები და მიტინგები ტარდებოდა სადაც ხალხი მოწინაარმდეგის მიმართ ომის გამოცხადებას ითხოვდა. სამოქალაქო ომი დაიწყო.