cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აფხაზთა სამეფო
ადმინისტრაციული მოწყობა
აფხაზთა სამეფოს ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულ სისტემაზე თანადროული წყაროები არ მოიპოვება. ბუნებრივია, რომ ეს სისტემა ეგრისის (ლაზიკის) სამეფოში არსებული სისტემისაგან განსხვავებული იქნებოდა, სადაც ჯერ კიდევ ძლიერი უნდა ყოფილიყო ტომობრივი თვითმმართველობა და ეთნიკურ-ტერიტორიული მხარეების გამგებელი მთავრები ვასალურ დამოკიდებულებაში იქნებოდნენ ეგრისის მეფესთან. აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური ცენტრალიზაცია, ეგრისის სამეფოსთან შედარებით უფრო ძლიერი იყო და ეს ძველი მთავრები აფხაზთა მეფის ერისთავებს, მოხელეებს წარმოადგენდნენ. ლეონ II-მ, რომელმაც სამეფოში ადმინისტრაციული რეფორმა ჩაატარა, ჩანს, ძირითადად ანგარიში გაუწია უძველესი დროიდან არსებულ ეთნო-ადმინისტრაციულ ერთეულებს, მაგრამ მათ სათავეში თავისი მოხელე ერისთავები დააყენა.
აფხაზთა სამეფოს ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულ დაყოფაზე ცნობას გვაწვდის XVIII ს-ის ისტორიკოსი ვახუშტი ბატონიშვილი, რომლის თანახმად ეს სამეფო რვა საერისთავოდ იყო დაყოფილი: '''1. აფხაზთა; 2. ცხუმის; 3. ეგრისის (ცენტრი ბედია); 4. გურიის; 5. რაჭა-ლეჩხუმის; 6. სვანეთის; 7. არგვეთის (ცენტრი შორაპანი); 8. ვაკე იმერეთის''' (ცენტრი ქუთაისი).
მთავრები და მეფეები
წერილობით წყაროებში ლეონ I პირველი ერისთავია, რომლის დროსაც ერთიანდება ეგრისი და აფხაზეთი (დაახლ. VIII საუკუნის 40-იანი წლები) და რომელიც ამ დროიდან მთავარია. მისი მომდევნო „მთავარი“ VIII საუკუნის ბოლოდან არის „მეფე“ ლეონ II.
საისტორიო წყაროები არაფერს ამბობენ მათი წარმოშობის, ეთნიკური კუთვნილების შესახებ. მკვლევართა ნაწილი მათ ბერძნებად თვლის, რადგან ბიზანტიის იმპერიის არქონტები (ერისთავები) იყვნენ აბაზგიაში, არქონტებად კი საიმპერიო კარი, როგორც წესი, ბერძნებს ნიშნავდა. მკვლევართა ნაწილი არაქართველ აფხაზებად თვლის, ნაწილი ქართველებად, საკუთრივ ქართული სიტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონის, აფხაზეთის წარმომადგენლებად. არც ერთი ამ მოსაზრებისათვის მყარი წყაროთმცოდნეობითი საფუძველი არ არსებობს, სამივე მოსაზრებას აქვს არსებობის უფლება, თუმცა მაინც გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მათი თანამედროვე (X ს.) სომეხი ისტორიკოსი იოანე კათალიკოსი ამ მეფეებს ეგრებს უწოდებს. ამასთანავე ცნობილი, რომ ქალის ხაზით ისინი ქართლის ბაგრატიონი ერისმთავრების (მეფეების) შთამომავლები არიან, ხოლო XII საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი ვარდან დიდი მათ ქართლის მეფის, ვახტანგ გორგასლის ჩამომავლებად თვლის. ასე რომ, სამეფოს უშუალო მეზობლებს ისინი ქართველებად მიაჩნიათ. მინი|[[ხოფის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია|ხოფის ეკლესიის წარწერა სადაც მოხსენიებულია მეფე გიორგი და მისი ქალიშვილი გურანდუხტი.]] რასაკვირველია, საინტერესოა აფხაზთა მეფეების ეთნიკური კუთვნილების გარკვევა, მაგრამ მთავარი მაინც მათ ეროვნული თვითშეგნება, სახელმწიფო მოღვაწეობაა. ეროვნული თვითშეგნებითა და მოღვაწეობით ისინი ქართული სახელმწიფოს ქართველი მეფეები იყვნენ. ამ ეროვნული თვითშეგნების დამადასტურებელი ფაქტია პირველი მეფის, ლეონ II-ის მიერ სამეფოს დედაქალაქის ქუთაისში, ერთ-ერთ უძველეს ქართულ ქალაქში, ქართული კულტურის, ქართველი მოსახლეობის ცენტრში დაფუძნებაა. საკუთრივ აფხაზთა საერისთავოს ცენტრი ანაკოფია იყო. ეგრისისა და აფხაზეთის გაერთიანების დროისათვის ეგრისის ცენტრი ქუთაისში იყო, სადაც იმყოფებოდა ქართლის ბაგრატიონ ერისმთავართა (მეფეთა) რეზიდენცია. გაერთიანებული დასავლეთ საქართველოს მეფეებმა აქ მნიშვნელოვანი სამუშაოები ჩაატარეს: გააფართოვეს მეფეთა სასახლე, მოაწესრიგეს სასახლისაკენ მიმავალი გზა, შეაკეთეს სასახლის დამცავი კედელი, ციტადელი და სხვა. აქ იყო სავაჭრო-სახელოსნო ცენტრები. ქალაქი მნიშვნელოვან სავაჭრო გზათა შესაყარს წარმოადგენდა, რაც ხელს უწყობდა მის შემდგომ განვითარებას. ამ მეფეთა ზოგადქართული პოლიტიკის, ქართული კულტურის განვითარებისათვის ზრუნვის შედეგია აქ შექმნილი ქართული მწერლობის ძეგლები, ჰაგიოგრაფიული და ჰიმნოგრაფიული თხზულებები. ამ თვალსაზრისით აღსანიშნავია ცნობილი მთარგმნელისა და ჰიმნოგრაფის, ჭყონდიდის მარტვილის საყდრის ეპისკოპოს სტეფანოზ სანანოჲსძის მოღვაწეობა; დასავლეთ საქართველოდან, საკუთრივ აფხაზეთიდან იყო IX საუკუნის მწერალი, „მიქაელ საბაწმინდელის მარტვილობის“ ავტორი (თუ არაბულიდან მთარგმნელი). ეს ნაწარმოები ცნობილი იყო „აბუკურას“ სახელწოდებით და ის XI საუკუნეში ექვთიმე მთაწმიდელმა ბერძნულად თარგმნა. მეფე გიორგი II-ის კარზე მოღვაწეობდა და მისი მფარველობით სარგებლობდა ჰიმნოგრაფი იოანე მინჩხი. აფხაზთა სამეფოში დგებოდა მთავართა და მეფეთა ქრონიკა.
ამ სახელმწიფოებრივი პოლიტიკის თვალსაზრისით განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება მათ ტიტულატურას. სათანადოდ აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ არც ერთ ჩვენთვის IX-X საუკუნეების წერილობით წყაროში მათ „აფხაზთა“ მეფე არ ეწოდებათ და თვითონ ისინიც, მათ თანამედროვე წარწერებში თავს მხოლოდ „მეფეს“ უწოდებენ და არა „აფხაზთა“ მეფეს, ე. ი. ისინი საჭიროდ არ თვლიან წარმოაჩინონ თავისი კუთხური კუთვნილება. სწორედ ასე, „მეფედ“ არიან ისინი დაფიქსირებულნი კონსტანტინე II-ის, გიორგი II-ისა და ლეონ III-ის მეფობის წლებში შესრულებულ ეპიგრაფიკულ ძეგლებში.
დასავლეთ საქართველოს მეფეებს „აფხაზთა“ მეფეს XI საუკუნისა და შემდგომი ხანის (მატიანე ქართლისა, სუმბატ დავითის ძე, ვახუშტი ბატონიშვილი) ქართველი ისტორიკოსები უწოდებენ, მას შემდეგ, რაც ბაგრატ ბაგრატიონი, შუა საუკუნეების ერთიანი საქართველოს პირველი მეფე დასავლეთ საქართველოს მეფედ აკურთხეს ქუთაისში, სადაც მან „აფხაზთა“, ანუ დასავლეთ საქართველოს მეფის ტიტული მიიღო. ტიტულატურის საკითხთან დაკავშირებით მნიშვნელობა ენიჭება იმ ფაქტსაც, რომ აფხაზეთის მთავრებისა და მეფეთა ქრონიკას კონსტანტინე III-ის მეფობის ჩათვლით (893-912) „მეფეთა დივანი“ ეწოდებოდა, ხოლო მას შემდეგ, რაც ეს ქრონიკა ბაგრატ III-მ განაახლა, მას „აფხაზ მეფეთა დივანი“ ეწოდა, რაც ბაგრატ III-ის ტიტულითაა განპირობებული.
ეკლესია
ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად ეგრისში IV საუკუნეში, ხოლო აფხაზეთში VI საუკუნეში გამოცხადდა. დასავლეთ საქართველოს დასავლეთი ნაწილი VIII საუკუნის ჩათვლით კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს იურისდიქციაში იმყოფებოდა.
კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოში დასავლეთ საქართველოს ოთხი დიდი ეპარქია შედიოდა: '''1. ფაზისის სამიტროპოლიტო, საკუთრივ ეგრისი, ოთხი საეპისკოპოსო კათედრით, ძიგანევის (გუდავის), პეტრას, როდოპოლისისა (ვარციხე) და საისენის (ცაიშის); 2. ბიჭვინთის საარქიეპისკოპოსო, რომელიც მოიცავდა საკუთრივ აფხაზეთს (აბაზგიას); 3. ნიკოფსიის საარქიეპისკოპოსო, რომელშიც შედიოდა ჯიქეთი; 4. სებასტოპოლის (ცხუმის) კათედრა'''. დასავლეთ საქართველოს დანარჩენი ეპარქიები, როგორც ვარაუდობენ, VI საუკუნიდან (ყოველ შემთხვევაში, არა უგვიანეს VII-VIII საუკუნეებისა) ქართლის საკათალიკოსოს სამწყსოს წარმოადგენდნენ. კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოში შემავალი ეკლესიების სიებით, IX საუკუნის დასაწყისში ჩამოთვლილი ეპარქიები კონსტანტინოპოლის სამწყსოში შედიან, ხოლო X ს-ის ნუსხებში უკვე აღარ მოიხსენიებიან, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს ეპარქიები უკვე აღარ შედიან კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს იურისდიქციაში, თუმცა, სახელდობრ, როდის მოხდა ეს გამოყოფა, IX საუკუნის რომელ ეტაპზე, ამ საკითხზე აზრთა სხვადასხვაობაა. ამ საკითხის გადასაწყვეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ ფაქტს, რომ IX საუკუნის დასაწყისიდან აფხაზეთის ტერიტორიაზე, მაგ. სოფელ სიმგხუაში (გუდაუთის რაიონი) ქართული წარწერის არსებობაა დადასტურებული, რაც იმას ნიშნავს, რომ საეკლესიო წირვა-ლოცვის, სახელმწიფო მმართველობის, კულტურული ენა ქართულია და თუ უფრო ადრე არა, IX საუკუნის დასაწყისიდან, ეს ეპარქიები უკვე აღარ შედიოდნენ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს იურისდიქციაში, სადაც წირვა-ლოცვა ბერძნულად მიმდინარეობდა. მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ VIII-IX ს-ის პირველ ნახევარში ბიზანტიის იმპერიაში ხატმებრძოლებსა და ხატების თაყვანისმცემელთა შორის მიმდინარე დაძაბული ბრძოლის ვითარებაში, დასავლურქართული ეკლესია მყარად იდგა ხატების თაყვანისცემის პოზიციაზე, ე. ი. ის ამ დროს უკვე აღარ ექვემდებარებოდა კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს. საკითხის ერთმნიშვნელოვნად გადაჭრას ხელს უშლის ის ფაქტი, რომ სებასტოპოლის (ცხუმის) ეპარქია იხსენიება კონსტანტინოპოლის დაქვემდებარებაში მყოფ ეპარქიათა X ს-ის დასაწყისის ნუსხაში. აღნიშნულ საკითხზე სხვადასხვა მოსაზრებაა გამოთქმული, გამორიცხული არაა შესაძლებლობა, რომ ყველა ეპარქიის გამოყოფა ერთდროულად არ მომხდარა, პროცესი თანდათან მიმდინარეობდა და ცხუმის ეპარქია ყველაზე გვიან გამოეყო ცენტრს.
ამ ეკლესიის მეთაური „აფხაზთა“ (ე. ი. დასავლეთ საქართველოს) კათალიკოსად იწოდებოდა. მართალია, აფხაზთა კათალიკოსი პირველად XI საუკუნეში იხსენიება, ესაა „სჳმეონ აფხაზეთისა კათალიკოსი“, მაგრამ სავარაუდოა, რომ აფხაზთა კათალიკოსი IX საუკუნეში, კონსტანტინოპოლისაგან გამოყოფის დროიდან არსებობს, რისი დასტური ისიც შეიძლება იყოს, რომ მას სწორედ „აფხაზთა“ კათალიკოსი ეწოდება.
თავდაპირველად გაერთიანდა დასავლეთ საქართველოს ეკლესია, მაგრამ შემდეგ დგება საკითხი, სახელდობრ რა დროიდან შეიძლება ივარაუდებოდეს აფხაზთა სამეფოს ეკლესიის მცხეთის საპატრიარქო ტახტის იურისდიქციაში შესვლა. მართალია, აღნიშნულ საკითხზე განსხვავებული თვალსაზრისები არსებობს, მაგრამ უფრო სარწმუნოა, რომ ქართული სამეფო-სამთავროების ერთ-სახელმწიფოდ გაერთიანებას წინ საეკლესიო გაერთიანება უძღოდა (გარკვეული თვალსაზრისით ეს თანმხლები პროცესიცაა). ამ თვალსაზრისით საინტერესოა საქართველოს კათალიკოსის „პატრიარქობის“ პრობლემა. ჩვენთვის ცნობილ წერილობით წყაროებში პატრიარქად პირველად პარხალის ეკლესიის წარწერაში იხსენიება „ქართლისა და ყოვლისა აღმოსავლეთისა პატრიარქი“ იოვანე. მისთვის პატრიარქის ტიტულის მინიჭება სწორედ იმ დიდი მნიშვნელობის მოვლენასთან უნდა იყოს დაკავშირებული, რაც ქართული ქვეყნების ერთ სახელმწიფოდ გაერთიანებას გულისხმობს. მართალია, ამ იოვანეს პატრიარქობასთან დაკავშირებით აღნიშნულია, რომ ეს ფაქტი X ს-ის ბოლო ოცეულში უნდა მომხდარიყო, მაგრამ ანგარიშგასაწევია ის გარემოება, რომ ამ ეკლესიის აშენებაცა და პატრიარქობის დაწესებაც უკავშირდება ტაოს მეფე დავით III კურაპალატის სახელს და ამდენად, არ არის გამორიცხული, რომ ეს სწორედ მისი განსაკუთრებული აქტიური მოღვაწეობის ხანაში განხორციელდა, როცა ის ბაგრატის გამეფებისათვის ყველა ძალის მობილიზებას ცდილობდა. საკითხის გარკვევისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება გიორგი მერჩულეს ცნობილ „ფორმულას“, რომ ეს დაწერილია 950 წელს, როდესაც ქართული პოლიტიკური ერთეულები ჯერ კიდევ არ არის გაერთიანებული ერთიან ქართულ სახელმწიფოდ, ამდენად, „ქართლი“ პოლიტიკურ ერთიანობაზე არ მიუთითებს, ის საეკლესიო ერთიანობას გულისხმობს. ამ დროს დასავლეთ საქართველო „ქართლია“ ე. ი. ის მცხეთის საკათალიკოსოს სამწყსოა; თუმცა საკითხის ერთი მხარეა ბიზანტიის იმპერიისაგან პოლიტიკური დამოუკიდებლობის მოპოვება, ეკლესიის კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს იურისდიქციისაგან გამოყოფა, საეკლესიო გაერთიანება და სულ სხვაა იმ დიდი გავლენის აღმოფხვრა, რაც ბიზანტიას დასავლეთ საქართველოში ჰქონდა. ამ გავლენის აღმოფხვრა დიდ სიძნელეებთან იყო დაკავშირებული, რადგან მას ხანგრძლივი და ღრმა კულტურული ფესვები ჰქონდა. ბიზანტიის სახელმწიფო და საეკლესიო ხელისუფლება თავისი იდეოლოგიის დაცვას აქ არსებული საეპისკოპოსოების მეშვეობით ცდილობდა და სწორედ ამ გავლენის აღმოფხვრას ისახავდა მიზნად აღნიშნული კათედრების გაუქმება, „მოშლა“, როგორც ამას საისტორიო წყარო უწოდებს. თანდათან გაუქმდა ფაზისის სამიტროპოლიტო და მასში შემავალი საეპისკოპოსოები, მათ მაგიერ დაარსდა ახალი საეპისკოპოსოები: მოქვი, დრანდა, ბედია, ქუთაისი და სხვ. ამგვარად, საქართველოს პოლიტიკურ გაერთიანებას წინ უსწრებდა საეკლესიო გაერთიანება, რაც აფხაზთა სამეფოს ეკლესიის ქართლის საკათალიკოსოსთან გაერთიანებას გულისხმობდა.
ურთიერთობა ბიზანტიასთან
პოლიტიკურად დამარცხებული ბიზანტიის საიმპერატორო კარი ცდილობდა ფორმალური გავლენა მაინც შეენარჩუნებინა დასავლეთ საქართველოზე, რასაც თითქოს აღწევდა კიდეც, მაგრამ მისი უფლებები ქართული სახელმწიფოებრიობისა და კერძოდ, დასავლურქართული სახელმწიფოს მიმართ არ სცილდებოდა ზედაპირული გავლენისა და მფარველობის ზღვარს. მას არ ჰქონდა ამ სამეფოს საშინაო საქმეებში ჩარევის უფლება, მაგრამ საიმპერატორო ხელისუფლება მაქსიმალურად იცავდა და ხაზს უსვამდა თავის ფორმალურ უფლებებს, რაც გამოიხატებოდა აფხაზთა მეფეებთან ურთიერთობის ფორმაში. ისინი მათ „არქონტს“ (ე. ი. „გამგებელს“), ან „ექსუსიასტს“ („მთავარს“, „მფლობელს“) უწოდებდნენ. ასევე უწოდებდნენ მეზობელი სომხეთის მეფეებსაც. იმპერიაში არსებული დოქტრინის თანახმად, „მეფე“ („ბასილევსი“) აღმოსავლურ ქრისტიანულ სამყაროში, მხოლოდ იმპერიის უზენაესი ხელისუფალი იყო, ხოლო ყველა სხვა, მასზე დაბალი რანგის. „ექსუსიასტი“ უფრო მაღალი წოდებაა, ვიდრე „არქონტი“, მაგრამ არა „მეფე“. ამასთანავე, „ექსუსიასტი“ უფრო მჭიდრო პოლიტიკური დამოკიდებულების გამომხატველი იყო, მას თითქოს ბიზანტიის იმპერატორის წარმომადგენლად თვლიდნენ მის სამეფოში. კონსტანტინოპოლის პატრიარქი ნიკოლოზ მისტიკოსი, აფხაზთა მეფე გიორგი II-სადმი გაგზავნილ ეპისტოლეებში მას „ექსუსიასტს“, „ბრწყინვალე ექსუსიასტსაც“ უწოდებს, მის „მეფურ ღირსებასაც“ აღნიშნავს, მაგრამ „მეფეს“ არ უწოდებს, რითაც ხაზს უსვამს მის პოლიტიკურ და უფლებრივ მდგომარეობას. ასეთივე ვითარებაა დადასტურებული დასავლეთ საქართველოს მეფეებისადმი გაგზავნილ დიპლომატიური დოკუმენტების სახელწოდებაშიც, რომელთაც „კელეუსის“ ე. ი. „ბრძანება“ ეწოდებათ. საიმპერატორო კარიდან სხვა სახელმწიფოთა მეთაურებისადმი გაგზავნილ ეპისტოლეებს ოქროს ბულას (ბეჭედს) ჰკიდებდნენ, რომელზედაც იმპერატორის პორტრეტი იყო ამოკვეთილი. ოქროს ბულის ღირებულება ადრესატის ღირსებას გამოხატავდა. აფხაზთა მეფეებისადმი გაგზავნილ დოკუმენტს ეწერა: „აბაზგიის ექსუსიასტს“ და მასზე მიმაგრებული ბულის ღირებულება 2 სოლიდუსი იყო. ბიზანტიის საიმპერატორო კარის მიერ სამხრეთ კავკასიის ხელისუფალთათვის გაგზავნილი დოკუმენტებიდან ჩანს მათდამი დამოკიდებულების ფორმა. ბიზანტიის მთავრობა მართალია აფხაზთა მეფეს „მეფეს“ არ უწოდებდა, მაგრამ მაინც დამოუკიდებელ მმართველად თვლიდა, თუმცა აღსანიშნავია ისიც, რომ საქართველოს მეზობელ სახელმწიფოთაგან აფხაზთა მეფეებზე უფრო მაღალ რანგში ბაგრატიდთა სომხეთის ხელისუფალნი იყვნენ აყვანილნი.
აღნიშნული ფაქტები მიუთითებენ ბიზანტიის იმპერიის მხოლოდ პრეტენზიებზე და არა მის ძალაუფლებაზე. იმპერია ორი გზით ცდილობდა თავისი ხელისუფლების აღდგენას დასავლეთ საქართველოზე, პირდაპირი აგრესიითა და ქვეყნის შინაურ საქმეებში ჩარევით.
რა თქმა უნდა ბიზანტიის იმპერია ეგრის-აფხაზეთზე უფრო ძლიერი სახელმწიფო იყო და თითქოს მისი დამორჩილება არ უნდა გაძნელებოდა, მაგრამ ეს ასე არ მოხდა. აფხაზთა სამეფოს შეინარჩუნა დამოუკიდებლობა, იმპერიამ კი უკან დაიხია (ყოველ შემთხვევაში, დროებით მაინც), რაც გამოწვეული იყო ბიზანტიის გართულებული საშინაო და საგარეო მდგომარეობით. მას გამუდმებული ბრძოლები ჰქონდა არაბთა სახალიფოსა და საამიროებთან, ზოგჯერ ხაზარებთან, სლავურ სახელმწიფოებთან და მის მიერ დაპყრობილ, აჯანყებულ ხალხებთან; ამას ემატებოდა შიდასოციალური ბრძოლები, სასახლის ხშირი შეთქმულებები, ბრძოლა ხატმებრძოლებსა და ხატების თაყვანისმცემლებს შორის და სხვა. ამასთანავე, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ ეგრის-აფხაზთა სამეფო აღმავლობის გზაზე მყოფი სახელმწიფო იყო და მისი დამორჩილება ადვილი არ იყო ისეთი დიდი სახელმწიფოსთვისაც კი, როგორიც იყო ბიზანტიის იმპერია.
უფრო წარმატებული იყო ბიზანტიელთა ცდები, გამოეყენებინათ აფხაზთა სამეფოს კარზე დაპირისპირებები, ის, როგორც წესი, ეხმარებოდა ტახტის მაძიებელ უფლისწულებს, ძმათა შორის ბრძოლაში ჩაბმული უფლისწულები თავშესაფარს ბიზანტიაში პოულობდნენ. თავის მხრივ, აფხაზთა სამეფოც ცდილობდა იმპერიაში არსებული სირთულეები თავის სასარგებლოდ გამოეყენებინა. 821-823 წლებში ქართველები მონაწილეობდნენ ბიზანტიაში მიმდინარე იმ დიდ სოციალურ მოძრაობაში, რომელიც „თომა სლავის აჯანყების“ სახელითაა ცნობილი. ეს იყო დიდი მასშტაბის ანტისახელმწიფოებრივი მოძრაობა, რომელშიც დაპყრობილი ხალხებიც მონაწილეობდნენ. მართალია, ეს აჯანყება დამარცხდა, მაგრამ მან მაინც საკმაოდ შეარყია ბიზანტიის ძლიერება.
ბრძოლა არაბთა სახალიფოსა და მაჰმადიანურ საამიროებთან
როგორც ჩანს, მურვან ყრუს დამარბეველი ლაშქრობის (735-738 წწ.) შემდეგ არაბებს დასავლეთ საქართველოს დაპყრობა აღარ უცდიათ. გამოთქმულია თვალსაზრისი, რომ 823 წელს ბიზანტიელთა ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში არაბთა წინააღმდეგ აჯანყებული ქართველების დასახმარებლად იყო გამიზნული, თუმცა ამის დამადასტურებელი ცნობები არ არსებობს. არსებობს ცნობა, რომ აფხაზები და ხაზარები თბილისის ამირას ხარაჯას უხდიდნენ ხალიფა ალ-მუთავაქილის (847-861 წწ.) დრომდე, მაგრამ ეს იყო არა ჩვეულებრივი საადგილმამულო გადასახადი, არამედ ერთდროული ხარკი არაბთა თავდასხმის თავიდან ასაცილებლად. ასე რომ, აფხაზთა სამეფო, ფაქტობრივად, თავისუფალი იყო არაბთა ბატონობისაგან. დასავლეთ საქართველოში, მიუხედავად არაბთა რამდენიმე მცდელობისა, სახალიფოს ხელისუფლება ვერ დამყარდა. აფხაზთა მეფეები აქტიურად მონაწილეობდნენ სახალიფოსა და სამხრეთ კავკასიის მაჰმადიანური საამიროების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ამას საქართველოდან არაბთა სრული განდევნის აუცილებლობა კარნახობდათ.
აფხაზთა მეფე დემეტრე II იბრძოდა ბუღა თურქის მეთაურობით სახალიფოს მიერ მოწყობილი სადამსჯელო ლაშქრობის წინააღმდეგ, რომელიც სამხრეთ კავკასიის დამოუკიდებელი ალბანელი, სომეხი, ქართველი მმართველების დამორჩილებისა და სახალიფოს ცენტრალური ხელისუფლებისაგან გამდგარი საკუთარი მოხელის, ქართლის (თბილისის) ამირას დასჯას ისახავდა მიზნად. ბუღამ 853 წლის 5 აგვისტოს დაამარცხა თბილისის ურჩი ამირა ისჰაკ იბნ-ისმაილი (ქართული წყაროების საჰაკი) და თავი მოჰკვეთა მას. „მატიანე ქართლისაჲ“ თეოდოს II-ს არასწორად მიაწერს ბუღა თურქის წინააღმდეგ ბრძოლას. ბუღა თურქი საქართველოს შემოესია 853 წელს, როდესაც აფხაზთა მეფე იყო თეოდოს II-ის ძმა და მემკვიდრე დემეტრე (დიმიტრი) II. ამ შეცდომის მიუხედავად, თავად აფხაზთა მეფის არაბების წინააღმდეგ ბრძოლის ფაქტი ძალიან მნიშვნელოვანია და კარი მაგალითია სამეფოს პოლიტიკისა სახლიფოს მიმართ.
X საუკუნის დასაწყისში აფხაზთა მეფე კონსტანტინე III ებრძოდა სომხეთსა და აღმოსავლეთ საქართველოში შემოჭრილ აზერბაიჯანის ამირა აბუ ლ-კასიმს. მართალია მისი დამარცხება ვერ შეძლო, მაგრამ შეიკედლა აბუ ლ-კასიმთან ბრძოლაში დამარცხებული სომეხთა მეფე სუმბატი. მიუხედავად ქვეყნის დარბევისა, აბუ ლ-კასიმმა საქართველოში მაჰმადიანთა ხელისუფლების აღდგენა ვერ მოახერხა. აფხაზთა სამეფომ თავისი წვლილი შეიტანა აღმოსავლეთ საქართველოში არაბთა ხელისუფლების საბოლოო ლიკვიდაციაში.
ურთიერთობა ჩრდილოკავკასიელ მეზობლებთან
აფხაზთა სამეფოს ჩრდილოეთიდან ალან-ოსები ესაზღვრებოდნენ. VII-VIII საუკუნეებში ალანები (ქართული წყაროებით ოვსები) დასავლეთ საქართველოს უტევდნენ. ბიზანტიის იმპერია მათ დასავლეთ საქართველოს წინააღმდეგ იყენებდა. ალანთა შემოსევებისაგან თავდაცვის მიზნით აფხაზეთის ხელისუფლება მდინარეების ბზიფისა და კოდორის ხეობებში ციხეებს აგებდა, მაგრამ IX-X საუკუნეებში თავად გადავიდა შეტევაზე და საბოლოოდ, ოსები თავის მოკავშირედ აქცია. ბიზანტია იძულებულია დათმოს თავისი პოზიციები ოსეთში, სადაც აფხაზთა სამეფოს პოლიტიკური და კულტურული გავლენა მყარდება. IX საუკუნეში ოსები ზურგს უმაგრებდნენ სამეფოს მტრების წინააღმდეგ ბრძოლაში. არაბთა წინააღმდეგ ბრძოლაში დამარცხებული აფხაზთა მეფე კონსტანტინე III დვალეთის გზით გადადის ოსეთში და იქ აფარებს თავს.
აფხაზთა სამეფოსა და ოსეთს შორის ურთიერთობის ნორმალიზაცია VIII საუკუნის 20-იან წლებში უკვე მომხდარი უნდა იყოს, როდესაც არაბებთან კონფლიქტის შედეგად ქართლის ერისმთავარი ოსთა (დარიალის) კარით გადადის ჩრდილო კავკასიაში. 888 წელს აფხაზთა მეფეს შიდა ქართლისათვის ბრძოლაში ოსები ეხმარებოდნენ. IX-X საუკუნეთა მიჯნაზე აფხაზთა მეფე კონსტანტინე III ენერგიულად უტევს ალანთა კარის მეზობელ ხალხებს, სადაც მისი ინტერესები სომეხთა მეფის სუმბატ ბაგრატუნის ინტერესებს დაუპირისპირდა. კონსტანტინემ მარცხი განიცადა, თუმცა, როგორც ჩანს, ვერც სომეხთა მეფემ შეძლო ამ ტერიტორიის დაპყრობა.
აფხაზთა სამეფოს ალანებთან ურთიერთობის თვალსაზრისით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ალანთა შორის ქრისტიანობის გავრცელებას. ალანები ქრისტიანობას ადრიდანვე გაეცნენ. VI საუკუნეში ბიზანტიის იმპერია ცდილობდა იქ ქრისტიანობის გავრცელებას, მაგრამ სანამ თვით ალანებში არ მომწიფდა საამისო საფუძველი, ქრისტიანობის ქადაგებას წარმატება არ მოჰყოლია. ოსთა გაქრისტიანება შედარებით წარმატებით X საუკუნეში წარიმართა, რასაც ენერგიულად ეწეოდა კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო, რომელსაც აქტიურად უჭერდა მხარს აფხაზთა სამეფო კარი. კონსტანტინოპოლის პატრიარქი ნიკოლოზ მისტიკოსი თავის რამდენიმე ეპისტოლეში მოუწოდებს აფხაზთა მეფე გიორგი II-ს, დახმარება აღმოუჩინოს მათ არქიეპისკოპოსს. ამ ეპისტოლეთაგან ჩანს, რომ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს მიერ ალანთა შორის ქრისტიანობის გავრცელება უკვე მეფე გიორგი II-ის მამის დროს დაწყებულა. კონსტანტინოპოლიდან ოსეთში არქიეპისკოპოსი გაუგზავნიათ, ხოლო აფხაზთა მეფე უშუალოდ მონაწილეობდა ალანთა მთავრისა და მისი ახლობლების ნათლობაში. ნიკოლოზ მისტიკოსი მადლობას უცხადებს მეფე გიორგის არქიეპისკოპოსისადმი გაწეული ყურადღებისა და სტუმართმოყვარეობისათვის. აფხაზთა მეფეები ქრისტიანობის გავრცელებისა და დამკვიდრებითაც ცდილობდნენ თავიანთი გავლენის განმტკიცებას ოსებზე, რისი დასტურიცაა IX-X საუკუნეების ქართული ეკლესიები დასავლეთ საქართველოდან ოსეთში მიმავალ გზებზე; აგრეთვე ქართული ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვანი ძეგლი მდინარე ტებერდის ხეობაში, აფხაზეთ-ოსეთის გზაზე; აგრეთვე ქართული ქრისტიანული ტერმინოლოგია ოსურ ენაში. მიუხედავად აფხაზთა მეფეების დიდი მცდელობისა, ამ საკითხში ინიციატივა და უპირატესობა ბიზანტიის იმპერიას ეკუთვნოდა, რისი დასტურიცაა ალანეთის ქრისტიანული ეკლესიის კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოსადმი დაქვემდებარება სამიტროპოლიტოს უფლებით და იქ მათი მიტროპოლიტის არსებობა.
ბიზანტიის მიერ ოსეთში ქრისტიანობის გავრცელება დასავლეთ საქართველოს მეფეთა მხარდაჭერით ოსეთის იმ რეგიონში უნდა მომხდარიყო, რომელიც უშუალოდ ემიჯნებოდა დასავლეთ საქართველოს, ხოლო მის აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც ბიზანტიისა და აფხაზთა სამეფოს გავლენა არ იყო, ქრისტიანობა შედარებით გვიან, უფრო ერთიანი ქართული ფეოდალური მონარქიიდან გავრცელდა.
ეკონომიკური მდგომარეობა
IX-X საუკუნეების დასავლეთ საქართველო საკმაოდ მჭიდროდ დასახლებული ქვეყანა იყო. მასში იყო მრავალი ქალაქი, რომელთა შორის უმნიშვნელოვანესია ქუთაისი, ეკონომიკურად განვითარებული რეგიონის ცენტრში მყოფი, რომელზედაც საერთაშორისო და ადგილობრივი სტრატეგიული და სავაჭრო მნიშვნელობის გზები გადიოდა. აგრეთვე შავიზღვისპირა ქალაქები: ფაზისი, ცხუმი, ანაკოფია, რომლებიც უძველესი დროიდან აქტიურად იყვნენ დაკავშირებულნი დასავლურ სამყაროსთან.
აღსანიშნავია, აგრეთვე, ციხესიმაგრეთა მთელი სისტემის არსებობა, როგორც სანაპირო ზოლში, ასევე ქვეყნის შიგნით, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ კავკასიაში მიმავალ გზებზე, მომთაბარეთაგან თავდასაცავად. მაგ. ციხესიმაგრე მდ. ბზიფის ხეობაში, ღობლისის ციხე ალანეთში მიმავალ გზაზე, წებელდის ციხე აფშილეთში, კოდორის ხეობაში და სხვ.
სამეფოში განვითარების მაღალ დონეზე იყო მეურნეობის მრავალი დარგი: სახნავი მიწათმოქმედება, მებაღეობა, მევენახეობა; ფართოდ იყო გავრცელებული ვაჭრობა. ქვეყანაზე გამავალი გზებით ის უკავშირდებოდა დასავლეთით ბიზანტიას, სამხრეთით — ქართველთა სამეფოს (ტაო-კლარჯეთს), სომხურ სახელმწიფოებს, არაბთა სახალიფოს, აღმოსავლეთით — აღმოსავლეთ საქართველოს, ჩრდილოეთით — ოსეთს, ხაზარებსა და ჩრდილო კავკასიის სხვა ხალხებს.
კომენტარები
<references group="კ"/>
Cephalotes incertus
Cephalotes incertus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cephalotes-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
NGC 183
NGC 183 — გალაქტიკა ანდრომედას თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1883 წლის 6 ოქტომბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:ანდრომედას თანავარსკვლავედი
ედმუნდ რენდოლფი
ედმუნდ ჯენინგს რენდოლფი (Edmund Jennings Randolph; დ. 10 აგვისტო, 1753 — გ. 12 სექტემბერი, 1813) — ამერიკელი იურისტი, ვირჯნიის შტატის გუბერნატორი, სახელმწიფო მდივანი და აშშ-ის იუსტიციის პირველი მინისტრი. დაიბადა უილიამსბურგში (ვირჯინია). იურიდიული განათლება მიიღო უილიამის და მერის კოლეჯში. კოლჯის დამთავრების შემდეგ მან დაიწყო მუშაობა თავისი მამის ჯონ რენდოლფის იურიდიულ ფირმაში. 1775 წელს ამერკის რევოლუციის დაწყებითანავე მისი მამა ჯონ რენდოლფი დაბრუნდა ბრიტანეთში. ხოლო ედმუნდ რენდოლფი შევიდა კონტინენტალურ არმიაში და იქ მოღვაწეობდა გენერალ ჯოჯრ ვაშინგტონის თანაშემწედ.
მისი ბიძის პეიტონ რენდოლფის სიკვდილის შემდეგ, იგი დაბრუნდა ვირჯინიაში. რენდოლფი 1779 წელს არჩეულ იქნა კონტინენტალური კონგრესის დელეგატად და მუშაობდა 1782 წლამდე.
1786 წელს რენდოლფი აირჩიეს ვირჯინიის გუბერნატორად, იმავე წელს ის წარგზავნილი იქნა ანაპოლისის კონვენციაზე, ვირჯინიის დელეგატად. მომდევნო წელს რენდოლფმა კონსიტუციურ კონვენციას წარუდგინა ვირჯინიის გეგმა ქვეყნის სამთავრობო მოწყობის შესახებ.
1789 წლის სექტემბერსი ედმუნდ ჯენინგს რენდოლფი დაინიშნა აშშ–ის იუსტიციის მინისტრად, ხოლო სახელმწიფო მდივნის თომას ჯეფესონის გადაგომის შემდეგ 1793 წელს მან დაიკავა ეს პოსტი.
პოსტიდან წასვლის შემდეგ ის დაბრუნდა ვირჯინიაში და განაგრძო იურისტად მუშაობა. ყველაზე ცნობილი საქმე რომელშიც იგი მონაწილეობდა იყო აარონ ბურის საქმე 1807 წელს.
რენდოლფი გარდაიცვალა 1813 წლის, 12 სექტემბერს, კარტერ ჰილში, მილვუდის მახლობლად, კლარკის ქაუნთიში.
სქოლიო
კატეგორია:ვირჯინიის გუბერნატორები კატეგორია:აშშ-ის სახელმწიფო მდივნები კატეგორია:აშშ-ის გენერალური პროკურორები კატეგორია:დაბადებული 10 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1753 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1813
ბეროშვილი
საკუთარი სახელი ბეროშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
კატეგორია:ქართული გვარები
ქადიქოის ხიდი
ქადიქოის ხიდი — ხიდი თურქეთში, არდაშენიდან 19,5 კილომეტრის დაშორებით. ადგილობრივი მოსახლეობა მას ოზენკიტის  ხიდის სახელითაც მოიხსენიებს.
ნიკოლოზ ნაჭყებია
ნიკოლოზ ნაჭყებია (დ. 20 ნოემბერი, 1972, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.
1995 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 2005-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 20 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1972 კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ნიკოლოზ
ქადიქოის ხიდი
დიდი თაღის სიმაღლე წყლის ზედაპირამდე — 12,5 მეტრია. თაღების გამყოფი ბურჯის სიმაღლე კლდის დონემდე — 6,70 მეტრია. პატარა თაღის სიმაღლე წყლის დონემდე კი — 6 მეტრია.
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის ხიდები
ბელედიე-ხანი
ბელედიე-ხანი (Беледие хан) — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 10 კაცს.
Dorylus buyssoni
Dorylus buyssoni — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Dorylus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ფარმაქსიზქოფრუს ხიდი
ფარმაქსიზქოფრუს ხიდი — ხიდი თურქეთში, ამავე სახელწოდების სოფლის ჯამესთან. ხიდი დაზიანებულია.
ამ ხიდიდან საკმაოდ ახლოს არის ხეობის სათავეში მდებარე დაბა ჰემშილი. ადგილობრივთა გადმოცემით, დაბიდან ცოტათი ქვემოთ, ჰემშილდერეს მარცხენა შენაკადზე კიდევ ორი თაღოვანი ხიდის ნანგრევებია. ქვის თაღოვანი ხიდები არის აღმოსავლეთ ჭანეთის უფრო დასავლეთით არსებულ მდინარეთა ხეობებშიც, თუმცა მათი რაოდენობა მკვეთრად მცირდება. ამავე რეგიონში, ტრაპიზონთან ახლოს, დეღრიმენდერეს ხეობაში გვხვდება არქაული, სავარაუდოდ რომაული პერიოდის ერთადერთი ხიდი.
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის ხიდები
Cephalotes inca
Cephalotes inca — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cephalotes-ის გვარიდან.
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
დავიდ ბენ-გურიონი
thumb|დავიდ ბენ-გურიონი დავიდ ბენ-გურიონი (დავიდ გრინი) (דָּוִד בֶּן-גּוּרִיּוֹן‎; დ. 16 ოქტომბერი, 1886, პლონსკი, პოლონეთი — გ. 1 დეკემბერი, 1973, თელ-ავივი, ისრაელი) — თანამედროვე ისრაელის სახელმწიფოს ერთ-ერთი დამაარსებელი. სიონისტური მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. ისრაელის პირველი და მესამე პრემიერ-მინისტრი.
ბიოგრაფია
1948-53 და 1955-63 წლებში ისრაელის პრემიერ-მინისტრი და თავდაცვის მინისტრია. მისი ხელმძღვანელობით მოგებულ იქნა დამოუკიდებლობის ომი (1948-49) და სინაის კამპანია (1956). 1965 წელს დააარსა ოპოზიციური პარტია "რაფი". 1970 წელს კნესეტიდან წავიდა და პოლიტიკას თავი დაანება.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისრაელის პრემიერ-მინისტრები კატეგორია:დაბადებული 16 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1886 კატეგორია:გარდაცვლილი 1 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1973 კატეგორია:ცივი ომის ლიდერები
ბობღიაშვილი
კატეგორია:ქართული გვარები
დავიდ ვილია
thumb|thumb|275 პქ|right| დავიდ ვილია [[ატლეტიკო მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|„ატლეტიკოში“, 2013. ]] დავიდ ვილია სანჩესი, (David Villa Sánchez; 3 დეკემბერი, 1981; ლანგრეო, ესპანეთი) — ესპანელი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონი და 2008 წლის ევროპის ჩემპიონი, ფიფა-ს კონფედერაციის თასის 2013 წლის ვიცე-ჩემპიონი და 2009 წლის ბრინჯაოს პრიზიორი ესპანეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. 2006 წლის გერმანიისა და 2014 წლის ბრაზილიის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე. მეტსახელად ელ გუახე (ბავშვი ასტურიულად).
კარიერა
მიუხედავად ბავშვობაში გადატანილი უმძიმესი ტრავმისა, მან თავისი პროფესიონალური კარიერა ხიხონის „სპორტინგში“ დაიწყო. 2 სეზონის შემდეგ, ვილია „რეალ სარაგოსაში“ გადავიდა, სადაც მას ლა ლიგის დებიუტი ჰქონდა და პირველი სერიოზული ტიტულები — ესპანეთის თასი და ესპანეთის სუპერთასი მოიგო. კატალონიურ კლუბში გადასვლამდე, ვილია „ვალენსიაში“ თამაშობდა. ვილია 2008 წლის ევროპის ჩემპიონატისა და ესპანეთის ეროვნული ნაკრების ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირია.
ტიტულები
სარაგოსა:(2)
ვალენსია:(1)
ბარსელონა:(8)
ატლეტიკო მადრიდი:(1)
ესპანეთის ეროვნული ნაკრები:(2)
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:დაბადებული 3 დეკემბერი კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:სეგუნდა დივიზიონი B-ის ფეხბურთელები კატეგორია:ხიხონის სპორტინგის ფეხბურთელები კატეგორია:ვალენსიის ფეხბურთელები კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები კატეგორია:რეალ სარაგოსას ფეხბურთელები კატეგორია:ატლეტიკო მადრიდის ფეხბურთელები კატეგორია:MLS-ის ფეხბურთელები კატეგორია:ნიუ-იორკ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:ავსტრალიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთლები კატეგორია:მელბურნ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:იაპონიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ვისელ კობეს ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის ნაკრების ფეხბურთელები კატეგორია:2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2008 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ევროპის ჩემპიონები ფეხბურთში კატეგორია:2009 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2013 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ანა ელისაბედ დიკინსონი
ანა ელისაბედ დიკინსონი (Anna Elizabeth Dickinson; დ. 28 ოქტომბერი, 1842 – გ. 22 ოქტომბერი, 1932) — ამერიკელი ორატორი და ლექტორი. მონობის გაუქმებისა და ქალთა უფლებების დამცველი. ახალგაზრდობაში ნიჭიერმა სპიკერმა დიდი როლი ითამაშა 1863 წლის არჩევნებში, სადაც რესპუბლიკურ პარტიას აშშ-ის სამოქალაქო ომის დაწყებამდე, ძალაუფლების მოპოვებაში დაეხმარა.
ადრეული ცხოვრება
დიკინსონის მამა გარდაიცვალა 1844 წელს, მაშინ, როდესაც ანა ელისაბედ დიკინსონი 2 წლის იყო. სიღარიბეში დარჩენილმა მერიმ სახლში სკოლა გახსნა და ოჯახის სარჩენად პანსიონერები აიყვანა. დიკინსონმა განათლება მიიღო ფილადელფიის Friends Select School-ში, 15 წლამდე, ცოტა ხნის განმავლობაში ვესტთაუნის სკოლაში სწავლობდა. იყო შრომისმოყვარე. დედისგან ლიტერატურის სიყვარული ერგო და რასაც შოულობდა, ყველაფერს წიგნებზე ხარჯავდა. 14 წლის ასაკში დაიწყო მეთოდისტურ ეკლესიაში სიარული, სადაც მთელი ცხოვრების განმავლობაში აქტიური დარჩა.
ადრეული წლები
გაზეთმა ლიბერატორმა, რომელიც ეკუთვნოდა აბოლიციონისტ უილიამ გარისონს, 1856 წლის 22 თებერვალს გამოაქვეყნა ესე ძალადობის შესახებ. ესე ანა ელისაბედ დიკინსონის მიერ იყო დაწერილი, მაშინ იგი 14 წლისაც არ იყო.
ლექტორი
მან დიდი ცნობადობა მოიპოვა, როგორც კარგმა მჭევრმეტყველმა და დამაჯერებელმა სპიკერმა. სხვა ამერიკელებისგან განსხვავებით, კვაკერები ქალებს საზოგადოებაში საუბრისკენ მოუწოდებდნენ. მან ქვეყანა სანიტარული კომისიის სახელით დაათვალიერა. ლუკრეცია მოტი და ჰანა ლონგშორი დიკინსონს საუბრისკენ მოუწოდებდნენ. ამით წახალისებულმა ანამ, საჯარო გამოსვლები გამართა აბოლიციონიზმზე, რეკონსტრუქციასა და ქალთა უფლებებზე.
მან საჯაროდ პირველად 1857 წელს ისაუბრა, როდესაც ერთ-ერთმა კაცმა „პროგრესული მეგობრების“ შეხვედრაზე ქალებს დასცინა. ამის შემდეგ, იგი ხშირად საუბრობდა აბოლიციონიზმზე. 1860 წელს ფილადელფიაში ისაუბრა თემაზე, ქალების უფლებები და შეცდომები. 1861 წლის 27 თებერვალს ამავე თემაზე ჩაატარა 2 საათიანი დისკუსია. დიკინსონი 19 წლის ასაკში საკმაოდ პოპულარული სპიკერი იყო.
1862 წელს მან ისაუბრა ეროვნულ კრიზისზე. ომის პერიოდში ნახულობდა საავადმყოფოებს და ბანაკებს, რათა ჯარისკაცებს გასაუბრებოდა. 1862 წელს მოინახულა ომში დაჭრილი ჯარისკაცები, შემდეგ კი წაიკითხა ლექცია „საავადმყოფო ცხოვრების“ შესახებ ახალ ინგლისში.
სამოქალაქო ომის შემდეგ, იგი იყო ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე სახელგანთქმული სპიკერი. წელიწადში გამოიმუშავებდა 20,000 დოლარს და შემოსავლის უმეტეს ნაწილს ქველმოქმედებას ახარჯავდა და მეგობრებსა და ნათესავებს აძლევდა.
ავტორი და მსახიობი
გამოაქვეყნა რომანი რა პასუხი? (1868), რომელიც ეხმიანებოდა ნეგატიურ შეხედულებებს რასობრივი ქორწინების შესახებ. ეს ნაწერი ითვლება მის ყველაზე რადიკალურ ნამუშევრად. დიკინსონი მოითხოვდა მუშების ტექნიკურ მომზადებას, პატიმრების უკეთეს მოპყრობას, ღარიბების დახმარებასა და ყველა ბავშვისთვის განათლების ხელმისაწვდომობას.
გამოჩნდა პიესაში The Crown of Thorns, სადაც მან ითამაშა ენ ბოლეინის როლი. მთავარი როლი ითამაშა ფილმში, მერი ტიუდორი (1878). დაწერა პიესები. მათ შორის: აურელიანი (1878) და ამერიკელი გოგონა (1880), რომლებშიც წარმატებით ითამაშა ფანი დევენპორტმა. გამოჩნდა პიესაში, ჰამლეტი, თუმცა როგორც მსახიობს, დიდი წარმატებისთვის არ მიუღწევია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1842 კატეგორია:გარდაცვლილი 1932 კატეგორია:ამერიკელი აბოლიციონსიტები კატეგორია:ამერიკელი სუფრაჟისტები კატეგორია:ამერიკელი კვაკერები კატეგორია:ამერიკელი ფემინისტები
ჰომეომორფიზმი
thumb|right|300px|უწყვეტი დეფორმაცია ყავის ჭიქასა და ბლითს შორის მათი ჰომეომორფიზმის ილუსტრაციისთვის. ჰომეომორფიზმი ტოპოლოგიაში, არის ბიექციური, უწყვეტი ასახვა ტოპოლოგიურ სივრცეებს შორის, რომლის შებრუნებული ასახვაც უწყვეტია. ტოპოლოგიურ სივრცეებს ეწოდება ჰომეომორფული, თუ მათ შორის არსებობს ჰომეომორფიზმი. ე.ი.
X და Y ტოპოლოგიურ სივრცეებს შორის f ასახვას ეწოდება ჰომეომორფიზმი თუ:
ტოპოლოგიური სივრცეების კატეგორიაში ჰომეომორფიზმები არიან იზომორფიზმები.
ძალზედ არაზუსტად, ტოპოლოგიური სივრცე არის "გეომეტრიული ობიექტი", ხოლო ჰომეომორფიზმი არის ამ გეომეტრიული ობიექტის უწყვეტი გაწელვა, შეკუმშვა და ა.შ. ახალი გეომეტრიული ფიგურის მისაღებად. მაგალითად, წრეწირი ჰომეომორფულია მართკუთხედის.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტოპოლოგია
Disney+
სქოლიო
კატეგორია:The Walt Disney Company კატეგორია:2019 წელი კინოში
საყავრე
საყავრე — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე თეძმის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. თემის ცენტრი (სოფლები: გულხანდისი, დიდთავი, ზემო ახალსოფელი, ლული, ნადარბაზი, ფელი, ფიცესი, წითელწყარო). ზღვის დონიდან 1240 მეტრი, გორიდან 40 კილომეტრი. სოფელში დგას XV საუკუნის წმინდა გიორგის ეკლესია.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 6 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
NGC 551
NGC 551 — გალაქტიკა ანდრომედას თანავარსკვლავედში. აღმოჩენის თარიღია 1786 წლის 21 სექტემბერი. ეს ობიექტი შედის ახალ საერთო კატალოგში.
Cephalotes inaequalis
Cephalotes inaequalis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Cephalotes-ის გვარიდან.
NGC 551
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გალაქტიკები კატეგორია:ანდრომედას თანავარსკვლავედი
Cephalotes inaequalis
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
პროტო-ქართველური ენა
thumb|314x314px|ქართველური ენების გავრცელება ძვ.წ. II ათასწლეულის ბოლოს პროტო-ქართველური ენა, ანუ საერთო-ქართველური არის ქართველურ ენათა თეორიულად პოსტულირებული საერთო წინაპარი. ამ ენის არსებობა საყოველთაოდ არის გაზიარებული ენათმეცნიერებაში. ქართველურ ენათა შედარებითი ანალიზის საფუძველზე საერთო-ქართველური ენის ორიგინალური ფორმები საკმაოდ ფართოდ არის აღდგენილი სხვადასხვა სტრუქტურულ დონეზე. ეს ფორმები მოიცავს ფონოლოგიას, გრამატიკას, ლექსიკას.
შენიშვნები
კატეგორია:ქართველური ენები კატეგორია:ფუძეენები
სატახტოთა თამაში (სეზონი 4)
ამერიკული ფენტეზის ჟანრის ტელესერიალ „სატახტოთა თამაშის“ მეოთხე სეზონის პრემიერა გაიმართა HBO-ზე, 2014 წლის 6 აპრილს და დასრულდა 15 ივნისს. მასში შესულია 10 ეპიზოდი, რომელთაგან თითო 50-60 წუთის ხანგრძლივობის არის. სეზონი ეფუძნება ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის რომანების სერიის „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერა“ მეოთხე წიგნს „ხმლების ქარიშხალი“, ისევე, როგორც შემდეგ წიგნებს - „ნადიმი ყვავებისთვის“ და „ცეკვა დრაკონებთან“. მისი რეჟისორები არიან დევიდ ბენიოფი და დ. ბ. უაისი. 2013 წლის 2 აპრილს HBO-მ მეოთხე სეზონის წარმოება შეუკვეთა. გადაღება 2013 წლის ივლისში დაიწყო, ძირითადად - ჩრდილოეთ ირლანდიაში და ხორვატიაში გადაღებებით.
სერიალის მოქმედება მიმდინარეობს გამოგონილ სამყაროში, ძირითადად - კონტინენტზე, რომელსაც ვესტეროსი ეწოდება. სიუჟეტის მეორე ხაზი მიმდინარეობს ესოსის სახელით ცნობილ მეორე კონტინენტზე. ისევე, როგორც ორიგინალურ რომანში, ამ სეზონში ყურადღება გამახვილებულია ხუთი მეფის ომზე. წითელ ქორწილში რობ სტარკის დაღუპვის შემდეგ რჩება სამი მეფე, რომელთაგან ყოველი თვლის, რომ რკინის ტახტის მემკვიდრეობის ღირსია. ამასობაში კედელზე, ჯონ სნოუ და ღამის აბგური ემზადებიან ბრძოლისთვის თავისუფალი ხალხის წინააღმდეგ.
სეზონში მონაწილეობს მსახიობთა დიდი გუნდი. მათში შედიან პიტერ დინკლიჯი, ნიკოლაი კოსტერ-ვალდაუ, ლენა ჰიდი, ემილია კლარკი და კიტ ჰერინგტონი. ახალი პერსონაჟების შემსრულებელ მსახიობებს შორის არიან პედრო პასკალი, ინდირა ვარმა, მიხილ ჰეისმანი და დინ-ჩარლზ ჩეპმენი
სქოლიო
კატეგორია:2014 წლის ამერიკული ტელესეზონები სეზონი 4
სანტა-კრუსის დეპარტამენტი
სანტა-კრუსი — ბოლივიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი, უდიდესი ქვეყნის ცხრა დეპარტამენტს შორის. მისი ფართობი 370,621 კმ²-ია. ესაზღვრება ბრაზილიას და პარაგვაის. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენდა 2 433 602 ადამიანს. დედაქალაქია სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერა. დეპარტამენტი უმდიდრესია ბოლივიაში, აქ მდებარეობს ბუნებრივი გაზის უზარმაზარი მარაგები.
სანტა-კრუსის პროვინციები
სანტა-კრუსის დეპარტამენტი თავის მხრივ იყოფა 15 პროვინციად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლივიის დეპარტამენტები
ერთდღიურები
ერთდღიურები (Ephemeroptera) — მწერების რიგი. 2 მმ-იდან 4 სმ-მდე სიგრძის რბილი წაგრძელებული სხეულის ბოლოზე აქვთ წყვილი გრძელი გვერდითი ცერკები და ერთი შუა პარაცერკი, რომელიც ზოგჯერ ძალიან მოკლეა, ზოგჯერ კი მათი სიგრძე სხეულისას აღემატება. ნაზი აპკოვანი ფრთების ორი წყვილი დასვენების დროს სხეულის მიმართ ვერტიკალურად აქვთ აღმართული. უკანა ფრთები წინაზე მოკლე ან სრულიად განუვითარებელია. პირის ორგანოები რედუცირებულია, ნაწლავი კი საჰაერო ბუშტად არის გარდაქმნილი, შესაბამისად, არ იკვებებიან. გავრცელებული არიან მთელს მსოფლიოში. ცნობილია 2600-მდე სახეობა. მეტამორფოზი არასრულია. კვერცხებს წყალში დებენ. მატლის განვითარება 1–3 წელს გრძელდება; ისინი სხვადასხვა მტკნარ წყალსატევში ბინადრობენ, მტაცებლები ან დეტრიტოფაგები არიან. სხვა მწერებისგან განსხვავებით, ახასიათებთ გარეგნულად ერთმანეთისგან მცირედ განსხვავებული ორი შემდგომი სტადია: განვითარება დამთავრებული მატლიდან გამოდის სქესმოუმწიფებელი სუბიმაგო, რომელიც კანს იცვლის და სქესმწიფე იმაგოდ გარდაიქმნება. ერთდღიურები ცოცხლობენ ცოტა ხანს — რამდენიმე საათიდან ერთ ან რამდენიმე დღემდე. ფრთიანი ზრდასრულები წყალთან ახლოს ატარებენ სიცოცხლეს. მამლები ჰაერში ხშირად წარმოქმნიან გუნდებს; შეწყვილების შემდეგ იღუპებიან. მატლების დიდი რაოდენობის გამო ერთდღიურები ძირითად საკვებ რესურსს წარმოადგენენ მრავალი თევზისათვის, განსაკუთრებით ორაგულისებრთათვის. დიდ მდინარეებზე მასიური სახეობების იმაგოების სინქრონული გაფრენა ხშირად თოვას მოაგონებს. მტკნარი წყალსატევების სისუფთავის ინდიკატორები არიან. ნამარხ ერთდღიურებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ ბიოსტრატიგრაფიისათვის.
სქოლიო
*
თერაზილერის ხიდი
თერაზილერის ხიდი — ხიდი თურქეთში, დეღრიმენდერეს ხეობაში, ზღვის სანაპირო ზოლიდან დაახლოებით 8 კილომეტრში.
ეს ხიდი უძველესია ყველა იმხიდს შორის, რომელიც ექსპედიციამ მოიხილა და შეისწავლა. შეიძლება ითქვას, რომ იგი რომაელთა ბატონობის ხანას განეკუთვნება. ხიდის ბურჯები პირდაპირ კლდეს ეფუძნება. ისინი უზადოდ დამუშავებულ ქვიშაქვის კვადრებითაა ნაგები, რომელსაც კარნიზი აბოლოებს. კარნიზი სამ ფასციადაა დაყოფილი და იონურ ტრადიციას მოგვაგონებს. იგი იმდენადაა წინ გამოზიდული, რომ სამშენებლო ბაქანის კოჭებისათვის კრონშტეინის ფუნქცია შეუსრულებია. უკანასკნელ ხანს ხიდი აღუდგენიათ ბეტონის ხსნარით. ხიდის თაღის რკალს არ ახლავს თავსართი სარტყელის სახით. სარტყელი, როგორც ჩანს, შედარებით გვიანდელი დანამატია. რომაულ ხიდებს ისინი არ აქვთ.
ხიდი მიუდგომელია იმისათვის, რომ ზუსტი ანაზომი შექმნილიყო. მისი ძირითადი სტატისტიკური მონაცემებია: მალის სიგრძე — 11 მეტრი, სასიარულო  არეს სიგრძე — 32 მეტრი, სავალი ნაწილის სიფართე — 2,5 მეტრი. ბურჯების სიმაღლე კარნიზის ჩათვლით — 1,30 მეტრი.
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის ხიდები
უილიამ შექსპირი
უილიამ შექსპირი (William Shakespeare; დ. სავარაუდოდ 23 აპრილი, 1564 — გ. 3 მაისი [ძვ. სტ. 23 აპრილი], 1616) — ინგლისელი დრამატურგი და პოეტი, მიჩნეულია მსოფლიო დრამატურგიის ერთ-ერთ ყველაზე დიდებულ წარმომადგენლად.
ბიოგრაფია
უილიამ შექსპირი მონათლეს უორიკის საგრაფოში მდებარე სტრეტფორდ-ონ-ეივონის ეკლესიაში 1564 წლის 26 აპრილს, რაც იმას მოწმობს, რომ იგი, სავარაუდოდ, ორი-სამი დღით ადრე დაიბადა. უილიამ შექსპირი დაიბადა წარმატებული მეხელთათმნის, ჯონ შექსპირისა და სნიტერფილდელი ფერმერის, რ. არდენის ქალიშვილის, მერის ოჯახში. უილიამის დაბადებიდან მალე ჯონ შექსპირი ქალაქის მერი გახდა. 1576 წელს ჯონ შექსპირი რთულ ფინანსურ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, რის გამოც ვერ შეძლო ნიჭიერი შვილის უნივერსიტეტში გაგზავნა. თუმცა, შექსპირის ნაწარმოებების გაანალიზებისას ვხვდებით, რომ მას ჰქონდა მიღებული საფუძვლიანი საშუალო განათლება მაინც, სავარაუდოდ, სტრეტფორდში.
შექსპირის ლიტერატურული კარიერა გრძელდებოდა დაახლოებით 20 წელიწადს 1592 წლიდან 1612 წლამდე და დაემთხვა ორი მონარქის, ჯერ ელიზაბეთ I-ისა (1558-1603), ხოლო შემდეგ — ჯეიმზ I-ის (1603-1625) ხანას. ამ პერიოდში მან შექმნა ორი ეპიკური პოემა, უამრავი სონეტი და 37 პიესა.
მსახიობი და დრამატურგი
thumb|200px|სცენა შექსპირის პირველი რომანტიკული ტრაგედიიდან „რომეო და ჯულიეტა“. 1592 წლიდან შექსპირი მოღვაწეობდა ლონდონის თეატრის დასში. სწორედ ამ პერიოდში დაუპირისპირდა მას მისი მეგობარი დრამატურგი რობერტ გრინი, რომელიც დევნიდა შექსპირს იმის გამო, რომ მას არ ჰქონდა მიღებული უმაღლესი განათლება. ჰენრი ჩეტლის მიერ გამოცემულ კრებულში იგი თავს დაესხა უილიამს, ჩეტლის შემდგომ ბოდიშის მოხდა მოუწია თავდასხმაში უნებლიე მონაწილეობისთვის.
1593-94 წლებში ეპიდემიის გამო ლონდონის თეატრები დაიხურა, შექსპირმა ყურადღების კონცენტრირება მოახდინა მის პოეზიაზე. ამ დროს მას პატრონაჟს უწევდა მისი მეგობარი, საუთჰემპტონის გრაფი. როდესაც ეპიდემიამ ჩაიარა, შექსპირი შეუერთდა „ლორდ კამერჰერის მსახურების“ თეატრალურ დასს, სადაც იგი მსახიობიც იყო და დრამატურგიც. მომდევნო წლებში უილიამი ქმნის, უმეტესწილად, კომედიებსა და ისტორიული ჟანრის ნაწარმოებებს. 1595 წელს შექსპირმა შექმნა ყველასათვის ცნობილი ტრაგედია „რომეო და ჯულიეტა“. ეს ადრინდელი შედევრები, განსაკუთრებით კი, „ამაო გარჯა სიყვარულისას“ და „ზაფხულის ღამის სიზმარი“ გალექსილია ნათელ, ახალგაზრდულ სტილში და წარმოადგენს რითმული პოეზიის უდავო ნიმუშს. რაც შეეხება „ვენეციელ ვაჭარს“, იგი უფრო გვიან პერიოდშია შექმნილი და მეტად სევდიან კომედიას წარმოადგენს (არ არის აუცილებელი კომედია იყოს სასაცილო. მთავარი ისაა, რომ დასასრული იყოს ბედნიერი და არა ტრაგიკული).
ამ პერიოდშივე შექსპირი ქმნის „ ჰენრი IV-ის“ ორ პიესას, რომელიც ფოლსტაფის სევდანარევი, მაგრამ მაინც გულღია, სისხლსავსე რენესანსული იუმორითა და თვითირონიით არის სავსე. ამ პიესებმა ისე გააოცეს დედოფალი ელიზაბეთ I, რომ მან შექსპირს შეუკვეთა კიდევ ერთი ფოლსტაფური პიესა, შემდგომში ცნობილი, როგორც „ უინძორელი მხიარული ქალები “.
სტილი
thumb|200px|ჯონ შექსპირის სახლი სტრეტფორდ-ონ-ეივონიზე უილიამ შექსპირის ყველაზე ცნობილი ტრაგედიებია: „ ჰამლეტი “, „ ოტელო “, „ მეფე ლირი “, „ მაკბეტი “ და „ ანტონიუსი და კლეოპატრა “. ამ ტრაგედიებში ყველაზე ღრმად აისახა შექსპირის ჰუმანისტური მსოფლმხედველობა, ადამიანის ძალისა და ინტელექტუალური შესაძლებლობისადმი რწმენა.
თავის უკვდავ ტრაგედიებში შექსპირმა მიაღწია ე.წ. „თეთრი ლექსის“ სტილის განუმეორებელ პოეტურ წარმატებას, ამასთანავე ნაწარმოებები სავსე იყო თავისუფლებით. შემდგომი პერიოდის შედევრებს — „ ზამთრის სიზმარი “ და „ ქარიშხალი “ — აშკარად აჩნიათ გვიანი რენესანსის კრიზისის ნიშნები. მწვავე კონფლიქტების მოგვარების კომპრომისული გზები ჩნდება. ამგვარ შემრიგებლურ ნოტაზე დაასრულა უილიამ შექსპირმა თავისი ბრწყინვალე კარიერა. thumb|200px|სცენა შექსპირის ტრაგედიიდან „მეფე ლირი“. აღნიშნული ნაწარმოები ეკუთვნის შექსპირის კარიერის მეორე პერიოდს. 1599 წელს, როდესაც „ლორდ კამერჰერის მსახურების“ თეატრალური დასი გადავიდა „გლობუსის“ ცნობილ თეატრში, შექსპირი თეატრის მეათედი აქციების მფლობელი გახდა. აქციონერობა მისთვის მეტად წარმატებული აღმოჩნდა, ვიდრე პიესების წერა. უილიამ შექსპირს თითოეულ პიესაში მხოლოდ 6 ფუნტს უხდიდნენ. 1603 წელს დედოფალი ელიზაბეთი გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა ჯეიმზ I. შექსპირის კომპანია გარდაიქმნა სამეფო დასად და ხშირად მართავდა სპექტაკლებს სამეფო კარზე. ამ დროისათვის უილიამი განთქმული და წარმატებული დრამატურგი ხდება და მშობლიურ ქალაქში უძრავი ქონების შეძენას იწყებს.
დაახლოებით 1610 წლიდან შექსპირი მშობლიურ სტრატფორდს უბრუნდება, თუმცა მომდევნო ორი-სამი წლის განმავლობაში კონტაქტობს ლონდონის თეატრთან. 1616 წლის 23 აპრილს, სავარაუდოდ, 52 წლისა, უილიამი გარდაიცვალა. ამის შემდეგ, მისმა მეგობრებმა ჯონ ჰემინგმა და ჰენრი კონდელმა შეადგინეს შექსპირის ნაწარმოებების პირველი სრული კრებული, ე.წ. პირველი ფოლიო. გამოცემას დართული აქვს ბენ ჯონსონის ლექსი, რომელშიც უილიამი მოხსენიებულია, როგორც „ეივონის მშვენიერი გედი“.
საიდუმლო სამკუთხედი
1593-94 წლებში შექსპირმა დაწერა ორი დიდი პოემა — „ვენერა და ადონისე“ და „ლუკრეციას გაუპატიურება“. ორივე ნაწარმოები ავტორმა მიუძღვნა საუთჰემპტონის გრაფს, ახალგაზრდა ჰენრი რიზლის. ასეთი ძღვენი შეიძლება ყოფილიყო უბრალო მადლიერების ნიშანი გრაფის პატრონაჟის სანაცვლოდ, თუმცა მკვლევარების ნაწილი თვლის, რომ ამ ახალგაზრდა ყმაწვილს განსაკუთრებული ადგილი ეკავა შექსსპირის ცხოვრებაში. ეს ახალგაზრდა ყმაწვილი შექსპირის სონეტებში ხშირად მოიხსენიება. ინტერესს იწვევს ასევე უცნობი „შავგვრემანი ქალბატონი“. ამგვარად იკვრება საიდუმლო სამკუთხედი: შექსპირი, ახალგაზრდა ყმაწვილი და შავგვრემანი ქალი. თვით შექსპირი ასე ხსნის ამას (ორიგინალში):
ნაწარმოებები
{| border="0" width="800"
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი მწერლები კატეგორია:დაბადებული 1564 კატეგორია:გარდაცვლილი 1616 კატეგორია:ინგლისელი დრამატურგები
ფედოროვსკაია (ხაროვსკის რაიონი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ვლადიმერ ბაბილუა
ვლადიმერ ილიას ძე ბაბილუა (დ. 26 აპრილი, 1897, სოფ. ქვემო ჭალადიდი, ახლანდელი ფოთის ტერიტორია ― გ. 6 იანვარი, 1977, თბილისი) ― ქართული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი და ლოტბარი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1962).
ბიოგრაფია
დაასრულა ფოთის გიმნაზია (1915). ერთხანს სწავლობდა ხარკოვის უნივერსიტეტში. 1933 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1917 წლიდან მღეროდა ძუკუ ლოლუას გუნდში. 1924-იდან მუშაობდა დასავლეთ საქართველოს ეთნოგრაფიული გუნდის ლოტბარად, 1940–1955 ― საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლში; ერთდროულად 1940-1952 იყო საქართველოს რადიოკიმიტეტის გუნდის ხელმძღვანელიც. გუნდში ავქსენტი მეგრელიძის მოსვლის შემდეგ კი ― ლოტბარი და მომღერალ-სოლისტი. მაღალი ოსტატობით ასრულებდა ქართული მუსიკის ფოლკლორის კლასიკურ ნიმუშებს („კუჩხი ბედნიერი“, „მიყვარს ფაცხა მე მეგრული“, „მახა“, „სი ქოულ ბატა“, „გულისა“, „ოდოია“ და სხვა). დიდი როლი ითამაშა ქართული ხალხური სიმღერის დახვეწისა და პოპულარიზაციის საქმეში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1897 კატეგორია:გარდაცვლილი 6 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1977 კატეგორია:ქართველი ლოტბარები კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ერთეული კრაზანები
ერთეული კრაზანები — კრაზანისებრთა ოჯახის რამდენიმე ქვეოჯახის (Eumeninae, Euparagiinae, Zethinae) საერთო სახელწოდება. შეიცავს 2 ათასზე მეტ სახეობას. დედალი ერთეული კრაზანები აშენებენ ერთ- ან რამდენიმეუჯრიან ბუდეს. თითოეულ უჯრაში დებენ თითო კვერცხს. მატლებს კვებავენ სხვა მწერების მატლებითა და მუხლუხებით, რითაც ამცირებენ მავნე მწერების რიცხვს.
ლიტერატურა
კატეგორია:კრაზანისებრნი
Dorylus congolensis
Dorylus congolensis — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Dorylus-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Dorylinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბარისპირა
ბარისპირა (Betonica), მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, ჩვეულებრივ ფესურიანი ბალახია, რომელსაც ჩხროსებრ შეკრებილი ყვავილები აქვს.
საქართველოს სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე ჩვეულებრივია მთის ბარისპირა (Betonica grandiflora). იგი ასპექტის (საერთო ელფერის) შემქმნელი დეკორატიული ბალახია. ძირითადად გავრცელებულია კავკასიაში, ნაწილობრივ მცირე აზიაში. ბარისპირას თითქმის ყველა სახეობა დეკორატიულია. ზოგი სამკურნალო მცენარეა - მაგ., სამკურნალო ბარისპირა (Betonica officinalis), რომელიც ხშირად სარეველია. ზოგიერთი შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს, ცხიმოვან ზეთებს, ფისებს და სხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტუჩოსანნი