cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
გონგოლა
გონგოლა (Sisymbrium officinale) — ერთწლიანი მცენარეა. სიმაღლე – 15-60 სმ, შებუსული. ღერო სწორია, გაფარჩხულად დატოტვილი. ქვედა ფოთლები ყუნწიანია, ფრთისებურად განკვეთილი, მოგრძო-კვერცხისებური, არათანაბრად დაკბილული. ზედა ფოთლები შუბისებური ან ისრისებურია. ყვავილედი თავაკია, გვირგვინი – ყვითელი ფერის. ყვ. ნაყ. V-VIII. იზრდება ნათესებში, დასარევლიანებულ ადგილებში, გზების გასწვრივ, სარეველა მცენარეა. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, აღმოსავლეთ აზიას, ჩრდილო, დასავლეთ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიას, ავსტრალიასა და ჩრდილო ამერიკას.
ლიტერატურა
კატეგორია:კომბოსტოსებრნი
ანტილია (კუბა)
ანტილია — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, ოლგინის პროვინციაში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ნახევარკუნძულზე, რომელიც ნიპეს ყურესა და ბანესის უბეს შორის მდებარეობს. დაარსდა 1907 წელს როგორც სარკინიგზო ტერმინალი და საპორტო ქალაქი.
დემოგრაფია
2004 წელს, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 542 ადამიანს შეადგენდა. 101 კმ² ფართობზე მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 115,3 ადამიანი კმ²-ზე.
სქოლიო
კატეგორია:კუბის ქალაქები
ფორტ-უერთი
ფორტ-უერთი (ინგლ. Fort Worth) – მოსახლეობის მიხედვით მეხუთე ყველაზე დიდი ქალაქი ტეხასის შტატში, და მეთვრამეტე აშშ-ში.
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები კატეგორია:ტეხასი
Formica propatula
Formica propatula — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Formica-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Formicinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ღვედრეთი
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
გარგუერა
გარგუერა (Gargüera) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების კასერესის პროვინციის ლა-ვერის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 52,0 კმ². მოსახლეობა — 164 კაცი (2020 წ.).
საჯინიბო (თიანეთის მუნიციპალიტეტი)
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 22 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თედო ისაკაძე
თევდორე (თედო) ისაკაძე (დ. 27 ივნისი, 1966, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, ბიზნესმენი, საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის მოადგილე 1999–2002 წლებში.
ბიოგრაფია
1989 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1986 წლიდან, სტუდენტობის პერიოდში ეწეოდა ანტისაბჭოთა პროპაგანდას და საქმიანობას. 1987 წელს ანტისაბჭოთა სტუდენტური მოძრაობის და პირველი სტუდენტური დისიდენტური არაფორმალური ორგანიზაციის „თსუ სტუდენტური პრეს-კლუბის“ დამფუძნებელი და აქტივისტი. 1989 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის „ქართული ქრისტიანული კულტურის სამეცნიერო ლაბორატორიის“ თანამშრომელი აქვეყნებს სტატიებს ლიტერატურათმცოდნეობის, პოლიტოლოგიის, ხელოვნებათმცოდნეობის დარგებში. 1990 წლიდან პარალელურად ეწევა ბიზნეს საქმიანობას. 1993 წლიდან გამოსცემს საქართველოს პირველ დამოუკიდებელ ყოველდღიურ გაზეთს „ივერია ექსპრესს“. იმავე წელს თანამოაზრეებთან ერთად აფუძნებს მოძრაობას „პოლიტიკური კლუბი“.
ალეთოლოგიური რეალიზმი
ალეთოლოგიური რეალიზმი — ქართველი მეცნიერის შალვა ნუცუბიძის ფილოსოფიური ნააზრევი, რომელიც მან შეიმუშავა მოღვაწეობის პირველ ნახევარში. ალეთოლოგიური რეალიზმის მიზანი იყო შემეცნების მეთოდის დაფუძნება. ამისათვის ჯერ უნდა დაძლეულიყო ის დაბრკოლებანი, რომლებიც ფსიქოლოგიზმის კრიტიკის დროს ვერ გადაჭრეს ჰუსერლმა, რიკერტმა, ინტუიტივიზმის წარმომადგენლებმა და ა.შ. ამოცანის სწორი გადაწყვეტა მოითხოვდა არა მხოლოდ სპეციალურ-ადამიანურის, არამედ სცეფიკურ-ადამიანურის გადალახვასაც. ვინაიდან სპეციალურ-ადამიანური ეკუთვნის ლოგიკურის სფეროს, ფილოსოფიური აზროვნების ამოსავალი პუნქტი უნდა გამოიძებნოს ლოგიკურის იქით, წინალოგიკურში. ასეთია „ჭეშმარიტება თავისთავად“, რომელიც დაცლილია შინაარსისაგან, წინააღმდეგობათა სფეროს მიღმაა და არ ემორჩილება ლოგიკურ კანონებს, ამავე დროს იგი ირეალაციური (მიმართებათაგან თავისუფალი) და განხორციელებულია (საპირისპიროდ მსჯელობისა, რომელიც განხორციელებისაკენ მიისწრაფვის).
თედო ისაკაძე
ბიოგრაფია
1992–1995 წლებში საქართველოს ახალგაზრდობის საქმეთა სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარე. 1995–1999 წლებში საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო რწმუნებული რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში (გუბერნატორი). 1999–2002 წლებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის მოადგილე (ვიცე-პრემიერ მინისტრი). 2003 წლიდან აგრძელებს ბიზნეს საქმიანობას, არის დამფუძნებელი და სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე კომპანიების, „მისტერ გრინი“ (HoReCa, კეტერინგა), „ინტერკატალოგი“ (გამომცემლობა). 2011 წლიდან კომპანიების „ისტერნ ენტერფრაიზ გრუპი“-სა და „კინგ ენტერფრაისის ჯის“ პრეზიდენტი.
ალეთოლოგიური რეალიზმი
ერთმანეთისაგან უნდა განვასხვაოთ შემეცნების ამოცანა, არსება და სტრუქტურა. შემეცნების ამოცანა საგნის არსის შეცნობა, მისი კვლევა კი შემეცნების თეორიას ევალება. შემეცნების არსება ის არის, რომ იგი ინტენციაა და განიხილება უსაგნოდ. მისი შესწავლა უკვე ფენომენოლოგიის ამოცანაა. შემეცნების სტრუქტურა შემეცნების თეორიისა და ფენომენოლოგიის ფარგლებს გარეთ რჩება და ალეთოლოგიის საგანია. შემეცნების სტრუქტურაში თავს იჩენს შემეცნების ისეთი თავისებურება, როგორიც არის მისი ორგანზომილებიანობა: შემეცნება მიმართულია წინ და ამავე დროს უკან, ჭეშმარიტება თავისთავად არის წანამძღვარი და ამავე დროს მიზანი შემეცნებისა. შემეცნების სტრუქტურის მიხედვით ორად იყოფა შემეცნების მეთოდოლოგიაც – გამომდინარეობის მეთოდად და დაყვანის ანუ რედუქციის მეთოდად, რომელიც ფილოსოფიის ძირითადი მეთოდია. მისი დანიშნულებაა „ჭეშმარიტება ჩვენთვის“ დაიყვანოს „ჭეშმარიტებაზე თავისთავად“.
ალეთოლოგიური რეალიზმი იყო ქართული ფილოსოფიური აზრის ახალი გზების ძიება XX საუკუნის 20-იან წლებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფილოსოფია
თედო ისაკაძე
ბიოგრაფია
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1966 კატეგორია:თბილისში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები კატეგორია:ქართველი ბიზნესმენები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
როკე სანტა კრუსი
როკე ლუის სანტა კრუს კანტერო (Roque Luis Santa Cruz Cantero, დ. 16 აგვისტო 1981, ასუნსიონი, პარაგვაი) — პარაგვაელი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კლუბ „ოლიმპიას“ თავდამსხმელი. 2002, 2006 და 2010 წლების მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე პარაგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში. საყოველთაოდ აღიარებულია პარაგვაის ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო ფეხბურთელად.
საკლუბო კარიერა
საკლუბო კარიერის განმავლობაში იცავდა პარაგვაული, გერმანული, ინგლისური, ესპანური და მექსიკური საფეხბურთო კლუბების ღირსებას. მათ შორის ყველაზე დიდ წარმატებას ასუნსიონის „ოლიმპიას“ და მიუნხენის „ბაიერნის“ რიგებში გამოსვლისას მიაღწია. ასუნსიონის „ოლიმპიას“ შემადგენლობაში რვაჯერ მოიპოვა ქვეყნის ჩემპიონობა. მიუნხენის „ბაიერნის“ რიგებში კი ხუთჯერ გერმანიის ჩემპიონი, ოთხჯერ გერმანიის თასის მფლობელი, ორჯერ გერმანიის ლიგის თასის მფლობელი და თითოჯერ უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგისა და საკონტინენტთაშორისო თასის მფლობელი გახდა.
სანაკრებო კარიერა
როკე სანტა კრუსი პარაგვაის 20 და 23-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების წევრი იყო. პარაგვაის ეროვნულ ნაკრებში პირველად 1999 წლის 28 აპრილს, მექსიკის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში ითამაშა. მატჩი პედრო-ხუან-კაბალიეროში, „ესტადიო რიო პარაპიტიზე“ გაიმართა და პარაგვაელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 2–1 დასრულდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:პარაგვაელი ფეხბურთელები კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:მექსიკის ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:ბაიერნი II-ის ფეხბურთელები კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები კატეგორია:მანჩესტერ სიტის ფეხბურთელები კატეგორია:ბლექბერნ როვერსის ფეხბურთელები კატეგორია:რეალ ბეტისის ფეხბურთელები კატეგორია:მალაგის ფეხბურთელები კატეგორია:1999 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:2007 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:2011 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:2015 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები კატეგორია:2002 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ეს ბუნდოვანი სურვილის ობიექტი
ეს ბუნდოვანი სურვილის ობიექტი — ლუის ბუნიუელის უკანასკნელი ფილმი.
ნომინაციები
ოქროს გლობუსი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1977 წლის ფილმები კატეგორია:ფრანგული ფილმები კატეგორია:ესპანური ფილმები კატეგორია:ფრანგულენოვანი ფილმები კატეგორია:ესპანურენოვანი ფილმები კატეგორია:ლუის ბუნიუელის ფილმები კატეგორია:სიურრეალისტური ფილმები
კეშმი (კუნძული)
კეშმი (სპარს. قشم) — ყველაზე დიდი კუნძული ჰორმუზის სრუტესა და სპარსეთის ყურის აღმოსავლეთ ნაწილში. კუნძული მხოლოდ 60 კილომეტრითაა (37 მილი) დაშორებული ომანის პორტ ხასაბიდან და დაახლოებით 180 კმ-ით (112 მილი) არაბეთის გაერთიანებული საამიროების რაშიდის პორტიდან. ფართობი 1,491 კვადრატული კილომეტრია (576 კვადრატული მილი), თითქმის ორჯერ  აღემატება ბაჰრეინის ზომას. ქალაქი კეშმი, რომელიც მდებარეობს კუნძულის ყველაზე აღმოსავლეთ წერტილში, მდებარეობს ბანდარ აბასიდან 22 კილომეტრში, ხოლო კუნძულის უახლოესი წერტილი ხმელეთიდან მხოლოდ ორი კილომეტრის მანძილზეა.
კუნძულისთვის დამახასიათებელია ნოტიო ტროპიკული კლიმატი. საშუალო ტემპერატურაა დაახლოებით 27 ° C (81 ° F). ყველაზე თბილი თვეებია ივნისიდან აგვისტომდე, ყველაზე ცივი ოქტომბრიდან იანვრამდე. საშუალო ნალექია 183.2 მმ (7 + 3⁄16 ინჩი). კეშმი ხმელეთისაგან გამოყოფილია კლარენსის ვიწრო სრუტით (მინიმალური სიგანე —1800 მ). ახლოს მდებარე კუნძულებია ჰენგამი, ლარეკი და ჰორმუზი.
კუნძულის ტერიტორია  კეშმის შაჰრესტანს ეკუთვნის, რომელიც ირანის ისლამური რესპუბლიკის ჰორმოზგანის ოსტანის ნაწილია.
კუნძულზე მდებარეობს  59 ქალაქი და სოფელი. მოსახლეობა 2012 წლის შეფასებით  119,035 ადამიანია. ადგილობრივი მოსახლეობა დაკავებულია თევზაობით, იალქნიანი ნავების—დაუს  მშენებლობით, ჩაბმულია ვაჭრობის და მომსახურების სფეროში. კიდევ 30,000 ადამიანი  ადმინისტრაციული ან წარმოების მუშაკი ან სტუდენტია.
ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი დასახლებული ქალაქია კეშმი, რომელიც მდებარეობს კუნძულის უკიდურეს აღმოსავლეთით (მოსახლეობა 17 ათასი ადამიანი). კუნძული გამოცხადებულია  თავისუფალ სავაჭრო ზონად.
ისტორიული ფაქტები
მარცხნივ|მინი|კეშმი კუნძულზე პირველი დასახლებები გამოჩნდა ჩვენს წელთაღრიცხვამდე, კერძოდ, ისინი მოხსენებული იყო კლაუდიო პტოლემეოსის მიერ.
ჯონ კასელის ბიბლიის მიხედვით. კეშმი  ედემის ბაღის სავარაუდო ადგილია.
დიდი ხნის განმავლობაში კუნძული პორტუგალიის კონტროლის ქვეშ იყო.
1622 წელს  კეშმში სასიკვდილოდ დაიჭრა მკვლევარი უილიამ ბაფინი პორტუგალიელებთან შეტაკებისას, რომლებმაც დაიკავეს "Forte de Queixom"-ის სახელით ცნობილი   ბრიტანელების ციხე -სიმაგრეს.
1988 წელს, სამოქალაქო თვითმფრინავმა ჩამოაგდო ამერიკული რაკეტა კუნძულის სამხრეთით რამდენიმე კილომეტრში.
2019-2020 წლებში კუნძულზე 85 ათასი ეგზემპლარი ავიცენია დაირგო 85 ჰექტარ ფართობზე.
ეკონომიკა
მინი|დელფინები მარცხნივ|მინი თევზაობა  კუნძულის ადგილობრივი მოსახლეობის წამყვანი საქმიანობა გახლავთ. კუნძულს აქვს დიდი და კერძო პორტები, რომლებიც უზრუნველყოფენ  საქონლის მიწოდებას  სპარსეთის ყურის გავლით. მარილი მოიპოვება სამხრეთ -აღმოსავლეთ სანაპიროზე. კეშმი ცნობილია თავისი მრავალფეროვანი ეკოტურიზმით.
ღირსშესანიშნაობაში შედის მანგროვის( მანგროვული) ტყეები. ეკოლოგების აზრით, მსოფლიოს ფრინველთა დაახლოებით 1.5% და ირანის ადგილობრივი ფრინველების 25% ყოველწლიურად მიგრირებენ პირველი ეროვნული გეოპარკის ტყეებში. უძველესი პორტუგალიური სიმაგრე, ისტორიული მეჩეთები, მანგროვული ტყეები, მარილის გამოქვაბულები, ჩაჰ -კუჰის ხეობები და ვარსკვლავების ველი სპარსეთის ყურის ლაჟვარდოვან წყლებში მდებარე კუნძულის  ტურისტულ  ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენენ.
სოფელ შიბდერაზში მდებარეობს დაცული ტერიტორია, სადაც ბინადრობს ბისას სახეობის ზღვის კუ, ნაზის კუნძულები, მრავალრიცხოვანი პორტები და ნავმისადგომები მცირე ჩამონათვალია კუნძულის მრავალი ღირსშესანიშნაობებიდან. ნაზის კუნძულების ხამანწკები, მარჯნები, ფერადი თევზები და ზღვის ჩიტები უამრავ ტურისტს იზიდავს. კუნძულებამდე ფეხით მისვლა  შესაძლებელია ზღვის მოქცევის დროს.
ტრანსპორტი
მინი|კეშმის კუნძულის სანაპირო მარცხნივ|მინი|კეშმის საერთაშორისო აერპორტი მინი|პორტუგალიური სიმაგრე სატრანსპორტო სამგზავრო კავშირები გარე სამყაროსთან შესაძლებელია კეშმის საერთაშორისო აეროპორტის საშუალებით (ფრენები ხორციელდება თეირანისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების მიმართულებით), ზაკერიის პორტში (ფრენები ბანდარ აბასში) და რიგი საზღვაო ნავსადგურებით. ამჟამად შენდება კონტინენტთან დამაკავშირებელი ხიდი. ელექტროგადამცემი ხაზი აკავშირებს კუნძულის ელექტრო ქსელს მატერიკთან.
სქოლიო
კატეგორია:კუნძულები კატეგორია:კუნძულები ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:კუნძულები სპარსეთის ყურეში კატეგორია:ირანის კუნძულები
ეშმაკის მათრახი
ჟურნალი დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბეტნატორის განკარგულებით 1908 წლის 11 აგვისტოს. მისი გამოცემა განახლდა 1915 წლის 1 მარტს. გამოდიოდა 1917 წლის ბოლომდე. შემდეგ „ეშმაკის მათრახის“ გამოცემა კვლავ შეწყდა და განახლდა 1919 წლის დეკემბერს. გამოდიოდა 1921 წლის 14 თებერვლამდე. შუალედში „ეშმაკის მათრახი“ გამოდიოდა სხვადასხვა სახელწოდებით: „მათრახი“, „მათრახი და სალამური“, „სალამური“, „ეშმაკის სალამური“, „ჩვენი სალამური“ და სხვა.
„ეშმაკის მათხარის“ მხატვრული გაფორმება, კარიკატურები და ნახატები ეკუთვნით ოსკარ შმერლინგსა, შალვა ქიქოძეს და მიხეილ ჭიაურელს. წამყვანი ავტორები იყვნენ „თაგუნა“ (შალვა შარაშიძე), „ეშმაკი“ (ნ. კალანდაძე), „მორიელი“ (ლ. ალექსაშვილი), „ბუტუნა“ (ს. ორაგველიძე).
„ეშმაკის მათრახი“ ასევე ეწოდებოდა ქართულ იუმორისტულ ალმანახს, რომელიც გამოდიოდა თბილისში 1909 წელს, გამოვიდა 2 ნომერი. გამომცემელი — ვ. ცქიტიშვილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები კატეგორია:ქართული ალმანახები
ვერხნელაჩენტაუ
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 238 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბირსკიდან დაშორებულია 27 კილომეტრით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (84 %).
აუდის თასი
აუდის თასი — ოთხთა საფეხბურთო ტურნირი, რომელიც ტარდება გერმანული საავტომობილო კომპანიის, აუდის ორგანიზებით მიუნხენის „ალიანც არენაზე“. პირველად ჩატარდა 2009 წელს აუდის 100 წლის იუბილეზე და გაიმარჯვა მასპინძელმა „ბაიერნმა“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოთხთა საფეხბურთო ტურნირები
ბაგუანოსი
ბაგუანოსი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, ოლგინის პროვინციაში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში.
დემოგრაფია
2004 წელს, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 54 854 ადამიანს შეადგენდა. 806 კმ² ფართობზე მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 65,6 ადამიანი კმ²-ზე.
სქოლიო
კატეგორია:კუბის ქალაქები
Formica propinqua
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ალექსანდერი
საკუთარი სახელი ალექსანდერი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
გიხო-დე-სანტა-ბარბარა
გიხო-დე-სანტა-ბარბარა (Guijo de Santa Bárbara) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების კასერესის პროვინციის ლა-ვერის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი —	 35,1 კმ². მოსახლეობა — 378 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:კასერესის მუნიციპალიტეტები
ალეურა
ალეურა — მდინარე ახალგორის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ქსნის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 21 კმ, აუზის ფართობი 95 კმ². სათავე აქვს ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე საფერშეთის მთის მახლობლად. მიედინება ღრმა და ვიწრო ტყიან ხეობაში. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა — გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:ქსნის შენაკადები
ნინო ჭიპაშვილი
ნინო ჭიპაშვილი (დ. 22 ივნისი, 1957, ბორჯომი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, სტომატოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, სტომატოლოგიური ფირმა „უნდენტის“ ექიმი, რეზიდენტურის კლინიკური ხელმძღვანელი.
ბიოგრაფია
1982 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტი.
1982-1983 წლებში იყო რესპუბლიკური სტომატოლოგიური პოლიკლინიკის ექიმი-ინტერნი. 1984-1987 წლებში ახალციხის რაიონული პოლიკლინიკის ექიმი-სტომატოლოგი. 1987-1989 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიული სტომატოლოგიის კათედრის კლინიკური ორდინატორი. 1989-1995 წლებში ამავე კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1996 წლიდან აღნიშნული კათედრის ასისტენტი. ავტორია 18 სამეცნიერო ნაშრომის.
საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „პაროდონტიტით თანდართული ქრონიკული შიზოფრენიით დაავადებულთა პერიფერიული სისხლის ფორმიანი ელემენტების სტრუქტურული ცვლილებები“, დაიცვა 1993 წელს.
რესურესბი ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1957 კატეგორია:ბორჯომში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი ექიმები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ლილი კოული
ბიოგრაფია
ლილი კოული დაიბადა ინგლისურ ქალაქ ტორკში, მაგრამ თავის დასთან, ელვისთან ერთად ლონდონში გადავიდა საცხოვრებლად. იქ, კოულიმ მერილებონის ქალთა სკოლა (St Marylebone School) და დამოუკიდებელის სკოლა Latymer Upper School-ი დაამთავრა.
სამოდელო კარიერა
რჩევი სამოდელო სფეროზე, ლილიმ ცნობილი ინგლისელი მოდელისა და მსახიობის, ბენჟამინ ჰარტისგან, ჯერ ჯიდევ 13 წლის ასაკში მიიღო. კოულიმ მოგვიანებით სამოდელო სააგენტოსთან Storm Models გააფორმა კონტრაქტი.
კოულის პირველი აღიარება ჟურნალ Vogue-ის იტალიური ვერსიისთვის ჩატარებულმა ფოტოსესიამ მოუტანა. ჟურნალს ფურცლებზე ლილი ცნობილმა ამერიკელი ფოტოგრაფის სტივენ მეისელის დახმარებით მოხვდა. ამის შემდეგ კოული არაერთხელ გამოჩნდა ყველაზე ცნობილ მოდის ჟურნალების ყდებზე: Vogue (აშშ, იტალია, დიდი ბრიტანეთი, იაპონია, კორეის რესპუბლიკა), Citizen K, Numéro, V. 2004 წლის ნოემბერში British Fashion Awards-ის ცერემონიაზე ლილი კოული „წლის მოდელად” დაასახელეს.
ლილი ცნობილი ისეთი ცნობილი ბრენდების სარეკლამო კამპანიებში მიიღო მონაწილეობა, როგორებიცაა: Chanel, Christian Lacroix, Hermès, Longchamp, Cacharel, Topshop და Anna Sui Cosmetics, I Love Love by Moschino. დიზაინრებს შორის, რომლების ტანსაცმლის სერიებიც მან პოდიუმზე წარადგინა, არიან: Chanel, DKNY, Jean Paul Gaultier, Versace, Alexander McQueen, John Galliano, Louis Vuitton და სხვა მრავალი. მისი მეგობრები არიან — დიზაინერი და и ჟურნალისტი ფილიპ კოლბერტი (Philip Colbert) და მოდელები ჯემა ვორდი და ერინ ო’კონორი (Erin O'Connor).
კინოკარიერა
2006 წლის თებერვალში ცნობილი გახდა, რომ მუსიკოსი მერილინ მენსონმა გადაწყვიტა ლილი კოული ფილმში „ფანტასმაგორია: ლუის კეროლის ხილვა” ეთამაშებინა. ლილიმ „ალისას” როლი მიიღო. 2010 წელს ფილმის წარმოება შეწყდა.
2007 წელს ლილიმ ფილმში თანაკლასელები „პოლის” როლი მიიღო. ამ ფილმში მონაწილეობდნენ აგრეთვე ჯემა არტერტონი, ევერეტ რუპერტი, კოლინ ფერტი, ჯოდი უიტეკერი და სტივენ ფრეი.
რეჟისორ ტერი გილიამის ერთ-ერთ ბოლო ფილმში „ექიმ პარნასის წარმოსახვარიუმი” ლილიმ „ვალენტინას”, მთავარი გმირის ქალიშვილის როლი შეასრულა. ხოლო 2009 წელს ფილმში «სიბრაზე», მოდელის როლი ითამაშა.
იასონ კერესელიძე
მინი|იასონ კერესელიძე
იასონ მათეს ძე კერესელიძე (დ. 1891 — გ. 20 მაისი, 1923) — აზნაური, გენერალ ლეო კერესელიძის უმცროსი ძმა. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ 1922–1923 წლებში საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის სამხედრო ცენტრის წევრი. ანტი-საბჭოთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწე. ბოლშევიკმა ჩეკისტებმა დააპატიმრეს და დახვრიტეს 1923 წლის 20 მაისს თბილისში, დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე.
იასონ კერესელიძესთან ერთად ასევე დახვრიტეს ალექსანდრე ანდრონიკაშვილი, ვარდენ წულუკიძე, კონსტანტინე აფხაზი, როსტომ მუსხელიშვილი, გიორგი ხიმშიაშვილი, ალექსანდრე მაჭავარიანი, ელიზბარ გულისაშვილი, დიმიტრი ჩრდილელი, სიმონ ბაგრატიონ-მუხრანელი, ფარნაოზ ყარალაშვილი, ლევან კლიმიაშვილი, მიხეილ ზანდუკელი, სიმონ ჭიაბრიშვილი და ივანე ქუთათელაძე.
„გაუმარჯოს ჩემს სამშობლოს, მშვიდობით, ძმებო! გვხვრეტენ ამაღამ“, — ყვიროდა სიმონ ბაგრატიონ-მუხრანელი, რაზეც მის სიტყვებს მოჰყვა იასონ კერესელიძის მძლავრი ხმით ნამღერი ეროვნული ჰიმნი „დიდება“, რომელსაც აჰყვნენ სხვებიც. ეს იყო მათი უკანასკნელი სიტყვები.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1891 კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1923 კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები ი
ისანი (თბილისის მეტრო)
ისანი — თბილისის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზის ერთ-ერთი სადგური, რომელიც 300 არაგველის და სამგორის სადგურებს შორის მდებარეობს. იგი 1971 წლის 5 მაისს გაიხსნა. არქიტექტორები გ. მოძმანიშვილი და ნ. ლომიძე. სამშენებლო სამუშაოები განახორციელა „თბილმეტრომშენმა“.
მდებარეობს ქეთევან დედოფლის გამზირისა და კახეთის გზატკეცილის შესაყართან. მიწისზედა პავილიონი ორიგინალური გუმბათის სახითაა დაპროექტებული და ქვედა სადგურს უკავშირდება ესკალატორით. ვესტიბიულის კედელზე ტონირებული პანოს ავტორია მოქანდაკე ს. ქოიავა. მიწისქვეშა დარბაზში გადახურვის კამარა დაყრდნობილია გეგმით ექვსკუთხა სვეტების ორ რიგზე. იატაკი შავი გრანიტისაა. თეთრი მარმარილოთი მოპირკეთებულ სადგურში ლურჯი და თეთრი ფერების კომბინაცია გვხვდება.
სადგური 2006 წელს განახლდა. ცვლილებები შეეხო ინტერიერსაც და ექსტერიერაც. გალამაზებულ სადგურში დამონტაჟებულია თანამედროვე ტიპის მონიტორები, სარეკლამო ბილბორდები.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტელი-ვარკეთილის ხაზი
მითრიდატე VI ევპატორი
thumb|მითრიდატე VI-ს გამოსახულება thumb|მითრიდატე VI-ს სამეფო მითრიდატე VI ევპატორი, დიონისე, მითრიდატე დიდი (Mithridatēs Eūpatōr Dionysos; დ. ძვ. წ. 132 — გ. ძვ. წ. 63) — პონტოს მეფე ძვ. წ. 121-იდან (ფაქტობრივად, ძვ. წ. 111-იდან) — როდესაც მამამისი, მითრიდატე V ევერგეტი, შეთქმულებმა მოკლეს, მითრიდატე VI გაიქცა და 10 წლის მანძილზე იმალებოდა. ძვ. წ. 111 დაბრუნდა პონტოს დედაქალაქ სინოპში, სიკვდილით დასაჯა დედა ლაოდიკე და მისი მომხრეები, დაახოცვინა ძმები და შეუდგა მეფობას. მემკვიდრეობით მიიღო შედარებით მცირე სამეფო, მაგრამ მალე გააფართოვა მისი საზღვრები; ძვ.წ. 111—110 შემოიერთა მცირე არმენია, დაიპყრო კოლხეთი, ძვ. წ. 107 — ბოსფორის სამეფო და ყირიმის ბერძნული ქალაქები; ცდილობდა მთელი შავიზღვისპირეთის ერთ სახელმწიფოდ გაერთიანებას და აზიიდან რომაელთა განდევნის მიზნით კავშირი შეკრა შავი ზღვის დასავლეთ სანაპიროს ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოებთან; გარკვეული დროით კაპადოკია და ბითვინიაც შემოიერთა. დაახლოებით ძვ. წ. 95 ხელშეკრულება დადო ტიგრან II-თან. ძვ.წ. 89—85 ებრძოდა რომს (I მითრიდატული ომი), მცირე აზიიდან განდევნა რომაელები და საბერძნეთში გადავიდა, მაგრამ დამარცხდა და დაპყრობილი ტერიტორიები დათმო. ძვ.წ. 83—81 უმნიშვნელო შეტაკება ჰქონდა რომთან (II მითრიდატული ომი); ძვ. წ. 74 დაიწყო მისი III ომი რომთან. რომაელთა სარდალმა ლუკულუსმა მითრიდატე VI დაამარცხა და აიძულა სომხეთში გაქცეულიყო, სადაც მან ტიგრან II-თან ერთად განაგრძო რომაელებთან ომი. დროებით დაიბრუნა პონტოს სამეფო, მაგრამ ძვ. წ. 66 პომპეუსმა კვლავ დაამარცხა. მითრიდატე VI-მ თავი შეაფარა ჯერ კოლხეთს, შემდეგ — ბოსფორს, სადაც რომაელებთან ახალი ბრძოლებისათვის ემზადებოდა. ძვ. წ. 63 მას აუჯანყდა ვაჟიშვილი ფარნაკე. ბრძოლაში მითრიდატე VI დაიღუპა.
მითრიდატე VI იყო ენერგიული, ფიზიკურად ძლიერი განათლებული პიროვნება, (ფლობდა 22 ენას), ნიჭიერი მხედართმთავარი და პოლიტიკოსი, ამასთანავე ძალზე მკაცრი და შეუბრალებელი. მის დროს პონტოს სამეფო ვრცელ სახელმწიფოს წარმოადგენდა, რომლის შემადგენლობაში შევიდნენ სხვადასხვა ხალხები და ტომები, მათ შორის ქართველური ტომებიც.
ისტორიული წყაროები
თეიმურაზ ბატონიშვილის მიერ
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პონტოს მეფეები კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 132 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 63
ალეშ ვიდალი
„სევილიაში“ ვიდალმა ყველა ტურნირზე 47 მატჩი ჩაატარა, გაიტანა 6 გოლი და 11 საგოლე გადაცემა შეასრულა. ესპანელმა გუნდთან ერთად ევროპის ლიგის გათამაშებაც მოიგო.
ბაქოს გლობალური ფორუმი
ბაქოს გლობალური ფორუმი (Qlobal Bakı Forumu) — ტრადიციული ფორუმი, რომელიც 2013 წლიდან ორგანიზდება ნიზამი განჯევის საერთაშორისო ცენტრის მიერ აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში.
ალეშ ვიდალი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1989 კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები კატეგორია:რეუს დეპორტიუს ფეხბურთელები კატეგორია:ტარაგონის ხიმნასტიკის ფეხბურთელები კატეგორია:ალმერიის ფეხბურთელები კატეგორია:სევილიის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები კატეგორია:საბერძნეთის სუპერლიგის ფეხბურთელები კატეგორია:ესპანიოლი B-ს ფეხბურთელები კატეგორია:მალიორკა B-ს ფეხბურთელები კატეგორია:პანთრაკიკოსის ფეხბურთელები კატეგორია:ალმერია B-ს ფეხბურთელები კატეგორია:კატალონიელი ფეხბურთელები კატეგორია:დაბადებული 21 აგვისტო
ბაქოს გლობალური ფორუმი
პირველი ფორუმი
მინი|236x236პქ|ბაქოს პირველი ფორუმი პირველი ფორუმი (სამხრეთ კავკასიის ფორუმი) გაიმართა თემაზე „საერთო საზოგადოებები და ქალთა თავისუფლება“ 2013 წლის 7-8 მაისს. ფორუმის ორგანიზატორები იყვნენ აზერბაიჯანის დიასპორასთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტი, ნიზამი განჯევის საერთაშორისო ცენტრი და მადრიდის კლუბი.
მეორე ფორუმი
2014 წლის 27-30 აპრილს გაიმართა ღია საზოგადოებების II გლობალური ფორუმი დიასპორასთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტის მხარდაჭერით და ნიზამი განჯევის საერთაშორისო ცენტრისა და მადრიდის კლუბის ორგანიზებით. პირველ სესიაზე საუბარი შეეხო შიდა ეკონომიკური ზრდის პოლიტიკის, მაღალი ხარისხის განათლებისა და სხვა სოციალური სერვისების თანაბარი შესაძლებლობების შექმნის საკითხებს. ფორუმის მეორე სესიაზე სასურსათო უსაფრთხოების, გარემოსდაცვითი პრობლემების გადაჭრის, ადამიანური კაპიტალის განვითარების, მიგრაციის პრობლემები და ადამიანების წყლით უზრუნველყოფის საკითხები განიხილეს. მესამე სესია დაეთმო თემას „ღია საზოგადოებები, როგორც რთულ სიტუაციებში კონფლიქტების გადაწყვეტა“ მინი|228x228პქ|ბაქოს მესამე გლობალური ფორუმი
მესამე ფორუმი
2015 წლის 28 აპრილს გაიმართა რიგით მესამე გლობალური ფორუმი. ის ეძღვნებოდა თემას „ახალი მსოფლიო წესრიგისადმი ნდობის აღდგენას“.
მეოთხე ფორუმი
მინი|230x230პქ|ბაქოს მეოთხე გლობალური ფორუმი ბაქოს IV გლობალური ფორუმი ჩატარდა 2016 წლის 10-11 მარტს ბაქოში. ამჯერად ფორუმი გაიმართა ურთიერთქმედების საბჭოსთან, მადრიდის კლუბთან, ალექსანდრიის ბიბლიოთეკასთან, რომის კლუბთან, მეცნიერებათა მსოფლიო აკადემიასთან თანამშრომლობით. ფორუმს ესწრებოდნენ ალბანეთის, მონტენეგროს, ბულგარეთის, ჩრდილოეთ მაკედონიის, ბოსნია და ჰერცოგოვინისა და საქართველოს პრეზიდენტები, ასევე აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და აზერბაიჯანის პირველი ლედი მეჰრიბან ალიევა. გარდა ამისა, ღონისძიებას დაესწრო 300-ზე მეტი დელეგატი 53 ქვეყნიდან, მათ შორის 27 ყოფილი პრეზიდენტი და 23 ყოფილი პრემიერ-მინისტრი.
მეხუთე ფორუმი
2017 წლის 16 მარტს აზერბაიჯანის დედაქალაქში გაიმართა V გლობალური ბაქოს ფორუმის ოფიციალური გახსნა თემაზე „საერთაშორისო ურთიერთობების მომავალი: ძალა და ინტერესები“.
მეექვსე ფორუმი
მინი|237x237პქ|ბაქოს მეექვსე გლობალური ფორუმი მეექვსე ფორუმი ჩატარდა 2018 წლის 15-17 მარტს თემაზე: „უფსკრულის გადალახვა ინკლუზიური საზოგადოებების მშენებლობაში“. ფორუმის გახსნის ცერემონიას ესწრებოდნენ აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და პირველი ლედი მეჰრიბან ალიევა. ფორუმი სამი დღე გაგრძელდა. ფორუმს 50-ზე მეტი ქვეყნიდან 500-მდე დელეგატი ესწრებოდა. ფორუმის ფარგლებში 18-19 მარტს მოეწყო წიგნის VII საერთაშორისო სამიტი.
მეშვიდე ფორუმი
მინი|235x235პქ|ილჰამ ალიევი ბაქოს მეშვიდე გლობალური ფორუმის გახსნაზე 2019 წლის 14-16 მარტს გაიმართა ბაქოს მე-7 გლობალური ფორუმი თემაზე „მსოფლიოს ახალი საგარეო პოლიტიკა“. ფორუმში მონაწილეობა მსოფლიოს 50 ქვეყნიდან 500-ზე მეტმა დელეგატმა მიიღო. ფორუმის ფარგლებში გამართულ 10 სესიაზე გლობალური და რეგიონული მნიშვნელობის საკითხები განიხილეს. ღონისძიებაზე ნიზამი განჯავის 2019 წლის საერთაშორისო პრემიის გადაცემის ცერემონია გაიმართა. ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკის მთავრობის გადაწყვეტილებით, მოჰამედ აშრაფ ღანი და რობერტ კენედის ადამიანის უფლებათა ფონდის პრეზიდენტი კერი კენედი ნიზამი განჯავის საერთაშორისო პრემიით დაჯილდოვდნენ.
მერვე ფორუმი
2020 წელს დაგეგმილი VIII გლობალური ბაქოს ფორუმი გადაიდო COVID-19 პანდემიის გამო. 2021 წლის 4-6 ნოემბერს გაიმართა ბაქოს VIII გლობალური ფორუმი თემაზე „მსოფლიო COVID-19-ის შემდეგ“, რომელსაც ესწრებოდა 300-მდე გამორჩეული სტუმარი 40-ზე მეტი ქვეყნიდან.
მეცხრე ფორუმი
ბაქოს IX გლობალური ფორუმი გაიმართა 2022 წლის 16-18 ივნისს თემაზე „საფრთხეები მსოფლიო წესრიგისთვის“, რომელსაც ესწრებოდა 50-ზე მეტი ქვეყნისა და გავლენიანი საერთაშორისო ორგანიზაციის წარმომადგენელი.
სქოლიო
კატეგორია:ფორუმები
ნადირქენდი
ნადირქენდი (Nadirkənd) — სოფელი აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა  — 	1 389  კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გორანბოის რაიონის სოფლები
ევოლუცია
მინი|350პქ|ევოლუციური ხე, რომელიც ასახავს საერთო წინაპრისგან (ცენტრი) თანამედროვე სახეობების გამოყოფას. სამი ნაწილი გაფერადებულია, სადაც ბაქტერიები ლურჯადაა, არქეები მწვანედ, ხოლო ეუკარიოტები — წითლად.
ევოლუცია — ბიოლოგიური პოპულაციების მემკვიდრეობითი ნიშან-თვისებების ცვალებადობა მომდევნო თაობებში. ეს ნიშან-თვისებები წარმოადგენს გამოხატვას გენებისა, რომელიც მშობლიდან ნაშიერს რეპროდუქციის შედეგად გადაეცემა. ნებისმიერ მოცემულ პოპულაციაში შესაძლოა, არსებობდეს განსხვავებული თვისებები, რაც შედეგია მუტაციის, გენეტიკური რეკომბინაციის და გენეტიკური ვარიაციების სხვა ფაქტორებისა. ევოლუციას ადგილი აქვს, როცა ევოლუციური პროცესები, როგორიცაა, მაგალითად, ბუნებრივი გადარჩევა (მათ შორის, სქესობრივი გადარჩევა) და გენური დრეიფი მოქმედებენ აღნიშნულ ვარიაციებზე, რაც იწვევს პოპულაციის შიგნით კონკრეტული თვისების გავრცელებას ან გაიშვიათებას. ევოლუციის სწორედ ამ პროცესმა წარმოშვა ბიომრავალფეროვნება ბიოლოგიური ორგანიზმების ყველა დონეზე, სახეობის, ინდივიდუალური ორგანიზმებისა და მოლეკულების ჩათვლით.
დედამიწაზე არსებულ ყველა ცოცხალ ორგანიზმს ჰყავს საერთო წინაპარი, რომელსაც „უკანასკნელი უნივერსალური საერთო წინაპარი“ (Last Universal Common Ancestor — LUCA) ეწოდება. იგი 3,5-3,8 მილიარდი წლის წინ არსებობდა, თუმცა, 2015 წელს ჩატარებულმა კვლევამ 4,1 მილიარდი წლით დათარიღებული „ბიოტური სიცოცხლის ნარჩენები“ იპოვა დასავლეთ ავსტრალიის უძველეს გეოლოგიურ შრეებში. 2016 წლის ივლისში მეცნიერებმა მოახდინეს LUCA-ს 355 გენის იდენტიფიკაცია, რომლებსაც დედამიწაზე არსებული ყველა ცოცხალი ორგანიზმი იზიარებს.
სიცოცხლის ევოლუციური ისტორიის მანძილზე ახალი სახეობების ჩამოყალიბება (სახეობათწარმოქმნა), ცვლილება (ანაგენეზი) და გაქრობა (გადაშენება) დემონსტრირებულია საერთო მორფოლოგიური და ბიოქიმიური თვისებებით, დნმ-ის მიმდევრობის ჩათვლით. ეს საერთო თვისებები უფრო მეტად მსგავსია იმ სახეობებში, რომელთაც ჰყავთ უფრო თანამედროვე საერთო წინაპარი და შეიძლება გამოყენებული იქნას ბიოლოგიური „სიცოცხლის ხის“ ასაგებად, რომელიც ევოლუციურ ნათესაობას (ფილოგენეტიკა) ეყრდნობა, ამჟამინდელი სახეობებისა და ნამარხების გამოყენებით. ნამარხები გულისხმობს ადრეულ ბიოგენურ გრაფიტს, მიკრობული ფენის  და მრავალუჯრედიანი ორგანიზმების განამარხებულ ნარჩენებს. არსებული ბიომრავალფეროვნება შექმნილია როგორც სახეობების წარმოქმნით, ისე გადაშენებით. იმ სახეობათა 99%-ზე მეტი, რასაც კი ოდესმე დედამიწაზე უცხოვრია, გადაშენებულად ითვლება. დედამიწაზე ამჟამად არსებული სახეობების რიცხვი 10-დან 14 მილიონამდე აღწევს, რომელთაგანაც უმეტესობა დოკუმენტირებული და აღწერილი არაა.
მეცნიერული თეორია ევოლუციის შესახებ ბუნებრივი გადარჩევის გზით დამოუკიდებლად შეიმუშავეს ჩარლზ დარვინმა და ალფრედ რასელ უოლესმა XIX საუკუნის შუა წლებში. იგი დეტალურად პირველად იქნა გადმოცემული დარვინის წიგნში „სახეობათა წარმოშობის შესახებ“ (On the Origin of Species). ბუნებრივი გადარჩევის გზით ევოლუციის პირველ დემონსტრირებას წარმოადგენდა დაკვირვება, რომ წარმოიქმნება შთამომავლობის იმაზე მეტი რაოდენობა, ვიდრე მათი გადარჩენაა შესაძლებელი. იგი ასევე მოიცავს სამ დაკვირვებად ფაქტს ცოცხალი ორგანიზმების შესახებ: 1) ინდივიდები განსხვავდებიან მორფოლოგიური, ფიზიოლოგიური და ქცევითი თვისებებით (ფენოტიპური ვარიაციები); 2) განსხვავებული თვისებები ინდივიდის გადარჩენის და რეპროდუქციის განსხვავებულ შანსებს უზრუნველყოფს (დიფერენციალური შემგუებლობა) და 3) თვისებები შეიძლება თაობიდან თაობას გადაეცეს (შემგუებლობის მემკვიდრეობითობა). აქედან გამომდინარე, შემდგომ თაობებში პოპულაციის წევრები ჩანაცვლებულნი იქნებიან იმ მშობლების შთამომავლებით, რომელთაც გააჩნიათ უფრო ხელსაყრელი თვისებები, რათა გადარჩნენ და გამრავლდნენ იმ ბიოფიზიკურ გარემოში, სადაც ბუნებრივი გადარჩევა მიმდინარეობს. ეს არის გზა, რომლის საშუალებითაც ბუნებრივი გადარჩევის პროცესი ქმნის და ინარჩუნებს იმ თვისებებს, რომლებიც მორგებულია მათ მიერ შესასრულებელ ფუნქციებს. ბუნებრივი გადარჩევა, სქესობრივ გადარჩევასთან ერთად, არის ადაპტაციის ერთ-ერთი გამომწვევი მიზეზი, თუმცა არა ერთადერთი მიზეზი ევოლუციისა. არაადაპტაციური ევოლუციური პროცესები გულისხმობს მუტაციას, გენების დრეიფს და გენების დინებას.
პრაქტიკული გამოყენების თვალსაზრისით, ევოლუციის გაგებამ გავლენა იქონია რამდენიმე სამეცნიერო და ინდუსტრიული სფეროს განვითარებაზე, რომელიც მოიცავს მეურნეობას, ადამიანისა და ვეტერინალურ მედიცინას და ზოგადად სიცოცხლის შემსწავლელ მეცნიერებებს. ევოლუციური ბიოლოგიის აღმოჩენებმა არა მარტო ბიოლოგიის ტრადიციულ განშტოებებზე, არამედ სხვა აკადემიურ დარგებზეც იმოქმედა, როგორებიცაა ბიოლოგიური ანთროპოლოგია და ევოლუციური ფსიქოლოგია. ევოლუციური კომპიუტინგი, ხელოვნური ინტელექტის ქვედარგი, მოიცავს დარვინის პრინციპების გამოყენებას კომპიუტერულ მეცნიერებაში არსებულ პრობლემებში.
ინდიანაპოლისი
დაფუძნდა 1819 წელს. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1832 წელს.
დაძმობილებული ქალაქები
ინდიანაპოლისს რვა დობილი ქალაქი ჰყავს.
ევოლუცია
კლასიკური პერიოდი
მოსაზრება, რომ ორგანიზმის ერთი ტიპი შესაძლოა მეორისგან წარმოიშვას, ჯერ კიდევ ზოგიერთ სოკრატემდელ ძველ ბერძენ ფილოსოფოსთან გვხვდება, მაგალითად ანაქსიმანდრესთან და ემპედოკლესთან. მსგავსი მოსაზრებები რომაულ ხანაშიც გადარჩა. პოეტმა და ფილოსოფოსმა ლუკრეციუსმა ემპედოკლეს იდეები გააჟღერა თავის შედევრში De rerum natura (საგანთა ბუნების შესახებ).
შუა საუკუნეები
ამ მატერიალისტური ხედვებისგან განსხვავებით, არისტოტელეს აზრით, არა მხოლოდ ცოცხალი საგნები, არამედ ყველა ბუნებრივი საგანი განსხვავებული ბუნებრივი შესაძლებლობების არასრული განხორციელებაა, რასაც ის „ფორმებს“, „იდეებს“ ან „სახეობებს“ უწოდებდა. ეს იყო ბუნების ტელეოლოგიური გაგების ნაწილი, რომელშიც ყველა საგანს კონკრეტული როლი ჰქონდა ღვთაებრივ კოსმოსურ წესრიგში. ამ მოსაზრების ვარიაციები შუა საუკუნეებში სტანდარტულ აღქმად იქცა და ქრისტიანულ სწავლებას შეერწყა. თუმცა, არისტოტელე არ თვლიდა, რომ ორგანიზმის რეალური ტიპები ყოველთვის ერთი-ერთზე შეესაბამებოდა მათ მეტაფიზიკურ ფორმებს და გვაძლევდა იმის მაგალითებს, თუ როგორ ჩნდებოდნენ ცოცხალი საგნების ახალი ტიპები.
ინდიანაპოლისი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის შტატების დედაქალაქები კატეგორია:ინდიანა
ევოლუცია
დარვინამდე
XVII საუკუნეში, თანამედროვე მეცნიერების ახალმა მეთოდმა არისტოტელეს მიდგომა უარყო. იგი ბუნებრივი ფენომენის ახსნას ფიზიკის კანონების მიხედვით ცდილობდა, რომლებიც საერთო იყო ყველა ხილული საგნისთვის და არ მოითხოვდა არანაირ წინასწარ განსაზღვრულ ბუნებრივ კატეგორიებს ან ღვთაებრივი კოსმოსური წესრიგის არსებობას. მიუხედავად ამისა, ამ ახალმა მიდგომამ ძალიან ნელა გაიდგა ფესვები ბიოლოგიურ მეცნიერებაში, რომელიც წინასწარ განსაზღვრული ბუნებრივი ტიპების კონცეფციის უკანასკნელ თავშესაფრად რჩებოდა. ინგლისელმა ნატურალისტმა ჯონ რეიმ მცენარეთა და ცხოველთა ტიპებისთვის გამოიყენა მანამდე წინასწარ განსაზღრული ბუნებრივი ტიპებისათვის შერჩეული ტერმინი „სახეობები“; მან მკაცრად მოახდინა თითოეული ცოცხალი საგნის იდენტიფიცირება სახეობად და წამოაყენა მოსაზრება, რომ თითოეული სახეობა შესაძლოა განსაზღვრული იყოს იმ მახასიათებლებით, რომლებიც თავისით გადაეცა თაობიდან თაობას. 1735 წელს შვედი ბუნებისმეტყველის, კარლ ლინეს მიერ შემუშავებული ბიოლოგიური კლასიფიკაცია მკაფიოდ აღიარებდა სახეობებს შორის ურთიერთობის იერარქიულ ბუნებას, თუმცა სახეობებს კვლავ უყურებდა როგორც წინასწარ განსაზღვრულს ღვთაებრივი გეგმის მიხედვით.
იმ დროის სხვა ბუნებისმეტყველები უკვე ფიქრობდნენ ბუნების კანონებით გამოწვეულ სახეობების ევოლუციურ ცვლილებებზე დროთა განმავლობაში. 1751 წელს, ფრანგმა მათემატიკოსმა პიერ ლუი მოპერტუიმ დაწერა ბუნებრივი ცვლილებების შესახებ, რომლებიც გამრავლებისას ჩნდებოდა, გროვდებოდა თაობათა განმავლობაში და სახეობების გაჩენას იწვევდა. ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ჟორჟ ბიუფონმა ივარაუდა, რომ სახეობები შეიძლება გადაგვარდეს განსხვავებულ ორგანიზმებად, ხოლო ინგლისელი ექიმის, ერაზმუს დარვინის აზრით, ყველა თბილსისხლიანი ცხოველი შესაძლოა ერთი მიკროორგანიზმიდან წამოსულიყო. პირველი სრულფასოვანი ევოლუციური სქემა 1809 წელს ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ჟან ბატისტ ლამარკმა წამოაყენა თავისი „ტრანსმუტაციის“ თეორიით, რომლის მიხედვითაც, სპონტანური წარმოშობა გამუდმებით წარმოქმნიდა სიცოცხლის მარტივ ფორმებს, რომლებიც თანდაყოლილი პროგრესული ტენდენციით პარალელურად ვითარდებოდა უფრო დიდ კომპლექსურობაში. მისი ვარაუდით, ადგილობრივ დონეზე ეს წარმომავლობითი ხაზები ადაპტირდებოდა გარემოსთან, რაც გამოწვეული იყო მშობლებში მათი გამოყენებითა თუ არგამოყენებით (ამ პროცესს მოგვიანებით ლამარკიზმი ეწოდა). ეს მოსაზრებები სხვა ბუნებისმეტყველებმა ემპირიული მტკიცებულებების ნაკლებობის გამო გააკრიტიკეს. განსაკუთრებით, ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ჟორჟ კიუვიემ დაიჟინა, რომ სახეობები ერთმანეთთან დაუკავშირებელი და წინასწარ განსაზღვრულები იყვნენ, მათი მსგავსებები კი მხოლოდ საჭირო ფუნქციების გამო, ღვთის მიერ იყო დადგენილი.
დარვინის რევოლუცია
ბიოლოგიაში მუდმივი ტიპოლოგიური კლასების ან ტიპების კონცეფციის უკუგდება ბუნებრივი გადარჩევის გზით წარმართულ ევოლუციის თეორიის გაჩენასთან ერთად გახდა შესაძლებელი, რომელიც ჩარლზ დარვინმა შეიმუშავა. ნაწილობრივ თომას რობერტ მალთუსის ნაშრომით, „ესე პოპულაციების პრინციპების შესახებ“ (1798), შთაგონებულმა დარვინმა აღნიშნა, რომ პოპულაციის ზრდა გამოიწვევდა „არსებობისთვის ბრძოლას“, რომელშიც ხელსაყრელი ვარიანტები გავრცელდებოდნენ, დანარჩენები კი გაქრებოდნენ. ყოველ თაობაში, შეზღუდული რესურსების გამო, მრავალი შთამომავალი რეპროდუქციულ ასაკამდეც ვერ მიაღწევდა. ამ მოსაზრებას შეეძლო აეხსნა, რომ მცენარეთა და ცხოველთა ყველა სახეობა ერთი საერთო წინაპრისგან მოდიოდა, ბუნების შესაბამისი კანონების ორგანიზმის ყველა ტიპისთვის ერთნაირად მოქმედების გზით. 1838 წელს დარვინმა „ბუნებრივი გადარჩევის“ თეორიის შემუშავება დაიწყო. ამ თემაზე მისი „დიდი წიგნის“ წერისას, 1858 წელს ინგლისელმა ბუნებისმეტყველმა ალფრედ რასელ უოლესმა დარვინს პრაქტიკულად იგივე თეორიის თავისი ვერსია გაუგზავნა. თავიანთი დამოუკიდებელი ნაშრომები 1858 წელს ლონდონის ლინეს სამეცნიერო საზოგადოების შეხვედრაზე ერთობლივად წარმოადგინეს. 1859 წლის მიწურულს დარვინმა გამოაქვეყნა „სახეობათა წარმოშობის“ აბსტრაქტი, რომელიც დეტალურად ხსნიდა ბუნებრივ გადარჩევას ისე, რომ ამან ევოლუციის კონცეფციას მზარდი ფართო აღიარება მოუტანა. ინგლისელმა ბუნებისმეტყველმა ტომას ჰენრი ჰაქსლიმ დარვინის იდეები ადამიანს მოარგო, რისთვისაც გამოიყენა პალეონტოლოგია, შედარებითი ანატომია, რათა მიეღო ძლიერი მტკიცებულება იმისა, რომ ადამიანებსა და მაიმუნებს საერთო წინაპარი ჰყავდათ. ამ აზრმა ბევრი შეძრა, რადგან გამოდიოდა, რომ ადამიანებს სამყაროში სულაც არ ჰქონდათ განსაკუთრებული ადგილი.
პანგენეზისი და მემკვიდრეობითობა
იდუმალებით მოცული რჩებოდა რეპროდუქციული მემკვიდრეობითობისა და ახალი თვისებების წარმოშობის ზუსტი მექანიზმი. ამ მიზნით, დარვინმა შეიმუშავა თავისი დროებითი თეორია პანგენეზისის შესახებ. 1865 წელს გრეგორ მენდელმა დაადგინა, რომ თვისებები მემკვიდრეობით გადაეცემოდა წინასწარ განსაზღვრული გზით, მემკვიდრეობის ელემენტთა (მოგვიანებით ცნობილი როგორც გენი) სეგრეგაციით და დამოუკიდებელი განაწილების საშუალებით. მენდელის მემკვიდრეობითობის კანონებმა საბოლოოდ ჩაანაცვლა დარვინის პანგენეზისის თეორიის დიდი ნაწილი. გერმანელმა ბიოლოგმა ავგუსტ ვაისმანმა დაადგინა განსხვავება გამეტურ (სპერმა და კვერცხუჯრედი) და სომატურ უჯრედებს შორის, რის შედეგადაც გაირკვა, რომ დამემკვიდრება მხოლოდ გამეტების საშუალებით ხდება. ჰოლანდიელმა ბოტანიკოსმა ჰუგო დე ვრისმა ერთმანეთთან დააკავშირა დარვინის პანგენეზისის თეორია და ვაისმანისეული დიფერენცირება გამეტურ/სომატურ უჯრედებს შორის, რის შედეგადაც ივარაუდა, რომ დარვინის პანგენები კონცენტრირებული იყო უჯრედის ბირთვებში და ექსპრესიისას მათ შეეძლოთ ციტოპლაზმაში გადაადგილებულიყვნენ და უჯრედის სტრუქტურა შეეცვალათ. გარდა ამისა, დე ვრისი ერთ-ერთი იყო იმ მეცნიერთა შორის, რომელმაც საყოველთაოდ ცნობილი გახადა მენდელის ნაშრომი; იმის ასახსნელად თუ როგორ მუშაობდა ახალი ვარიანტები, დე ვრისმა შეიმუშავა მუტაციის თეორია, რომელმაც დროებითი ნაპრალი წარმოშვა დარვინის ევოლუციის მომხრე და დე ვრისის მიმდევარ ბიოლოგებს შორის. 1930-იან წლებში, პოპულაციათა გენეტიკის დარგში ისეთმა პიონერებმა, როგორებიც იყვნენ რონალდ ფიშერი, სიუელ რაიტი და ჯონ ბერდონ სანდერსონ ჰოლდეინი, ევოლუციის საფუძვლები მყარ სტატისტიკურ ფილოსოფიაზე დააფუძნეს. ამის შემდეგ, შეუსაბამობები დარვინის თეორიას, გენეტიკურ მუტაციებსა და მენდელის მემკვიდრეობითობას შორის აღმოიფხვრა.
თანამედროვე სინთეზი
1920-1930-იან წლებში თანამედროვე ევოლუციურმა სინთეზმა ბუნებრივი გადარჩევა, მუტაციის თეორია და მენდელის მემკვიდრეობითობა ერთ თეორიად გააერთიანა, რომელიც საყოველთაოდ ესადაგება ბიოლოგიის ნებისმიერ დარგს. თანამედროვე სინთეზს შეეძლო, აეხსნა თვისებები, რომლებიც პოპულაციათა მთელ სახეობებში შეიმჩნეოდა; ეს ძირითადად მოხდა პალეონტოლოგიაში, გარდამავალი ნამარხების და განვითარების ბიოლოგიაში კომპლექსური უჯრედული მექანიზმის შესწავლის გზით. 1953 წელს, ჯეიმზ უოტსონისა და ფრენსის კრიკის ნაშრომმა როზალინდ ფრანკლინის კონტრიბუციით დნმ-ის სტრუქტურის შესახებ მემკვიდრეობითობის ფიზიკური მექანიზმი წარმოადგინა. გენოტიპსა და ფენოტიპს შორის არსებული ურთიერთობის გაგება გააუმჯობესა მოლეკულურმა ბიოლოგიამ. წინსვლა მოხდა ასევე ფილოგენეტიკის სისტემატიკაშიც, რამაც შესაძლებელი გახადა, შექმნილიყო თვისებების გადაცემის რუკა ევოლუციური ხის გამოყენებით. 1974 წელს ევოლუციურმა ბიოლოგმა თეოდორ დობჟანსკიმ აღნიშნა: „ბიოლოგიაში ევოლუციური განვითარების თვალთახედვის გარეშე არაფერს აზრი არ აქვს“, რადგან ამ თვალთახედვამ ნათელი მოჰფინა ურთიერთკავშირებს ბუნების ისტორიის ერთი შეხედვით განცალკევებულ ფაქტებს შორის და შექმნა ერთიანი ცოდნა, რომელიც აღწერს, ხსნის და პროგნოზირებს ბევრ დაკვირვებად ფაქტს პლანეტის ცოცხალი სამყაროს შესახებ.
მას შემდეგ, თანამედროვე სინთეზი კიდევ უფრო განივრცო, რათა აეხსნა ბიოლოგიური ფენომენები ბიოლოგიური იერარქიის სრულ და ინტეგრირებულ მასშტაბში, გენებიდან სახეობებამდე. ეს განვრცობები ევოლუციური განვითარებადი ბიოლოგიის სახელითაა ცნობილი. იგი ხაზს უსვამს, თუ როგორ მოქმედებს თაობათა შორის ცვლილებები ინდივიდუალურ ორგანიზმებში ცვლილების თვალსაზრისით.
მემკვიდრეობითობა
ევოლუცია ორგანიზმებში ხდება მემკვიდრული თვისებების — ორგანიზმის მემკვიდრეობით გადაცემული მახასიათებლების ცვლილებით. მაგალითად, ადამიანებში თვალის ფერი არის მემკვიდრეობით გადაცემული მახასიათებელი და ინდივიდს შესაძლოა გადაეცეს „ყავისფერი თვალის თვისება“ ერთ-ერთი მშობლისგან. მემკვიდრეობით გადაცემული თვისებები კონტროლდება გენებით და გენების სრულ კომპლექტს ორგანიზმის გენომში (გენეტიკური მასალა) ეწოდება მისი გენოტიპი.
ხილული თვისებების სრულ კომპლექტს, რომელიც მოიცავს ორგანიზმის ქცევასა და აგებულებას, ფენოტიპი ეწოდება. ეს თვისებები მისი გენოტიპის გარემოსთან ურთიერთქმედებიდან გამომდინარეობს. შედეგად, ორგანიზმის ფენოტიპის მრავალი ასპექტი არ არის მემკვიდრეობით გადაცემული. მაგალითად, გარუჯული კანი გამოწვეულია ადამიანის გენოტიპის ურთიერთქმედებით მზის შუქთან. აქედან გამომდინარე, რუჯი არ გადაეცემა შვილებს. თუმცა, ზოგიერთი ადამიანი უფრო ადვილად ირუჯება, ვიდრე სხვები, გენოტიპურ ვარიაციებში სხვადასხვაობის გამო. ყველაზე კარგი მაგალითი არის ხალხი მემკვიდრეობით მიღებული ალბინიზმით, რომლებიც საერთოდ არ ირუჯებიან და ძალიან მგრძნობიარენი არიან მზის დამწვრობის მიმართ.
ბოლოდროინდელმა კვლევებმა დაადასტურა მემკვიდრეობითი ცვლილებების მნიშვნელოვანი მაგალითები, რომლებიც შეუძლებელია აიხსნას დნმ-ში ნუკლეოტიდების მიმდევრობის ცვლილებებით. ეს ფენომენი კლასიფიცირებულია, როგორც ეპიგენეტიკური მემკვიდრეობის სისტემები. დნმ-ის მეთილირება, თვითშემნახველი მეტაბოლური მარყუჟები, გენების დახშობა რნმ-ის ინტერფერენციითა და პროტეინების (როგორიცაა პრიონები) სამგანზომილებიანი მოწყობით, არის ის სფეროები, სადაც ეპიგენეტიკური მემკვიდრეობის სისტემები აღმოაჩინეს. განვითარების ბიოლოგები ვარაუდობენ, რომ გენეტიკურ ქსელსა და კომუნიკაციაში კომპლექსურმა ურთიერთქმედებებმა უჯრედებს შორის შესაძლოა ხელი შეუწყოს მემკვიდრეობით ვარიაციებს, რომლებიც საფუძვლად უდევს განვითარების პლასტიკურობის ზოგიერთ მექანიზმს. მემკვიდრეობითობას, შესაძლოა, უფრო დიდ მასშტაბებზეც ჰქონდეს ადგილი. ამის მაგალითია, ეკოლოგიური მემკვიდრეობითობა, როგორც ორგანიზმების რეგულარული და განმეორებითი აქტივობები, რომლის საშუალებითაც ისინი თავიანთ გარემოს ცვლიან. ეს წარმოქმნის ეფექტებს, რომლებიც უკუქმედებს მომდევნო თაობების გადარჩევის რეჟიმზე და ცვლის მას. შთამომავლები მემკვიდრეობით იღებენ როგორც გენებს, ასევე გარემოს, რომელიც მათი წინაპრების ეკოლოგიური აქტივობებითაა შექმნილი. მემკვიდრეობითობის სხვა მაგალითები ევოლუციაში, რომლებიც არ არის გენების პირდაპირი კონტროლის ქვეშ, მოიცავს კულტურული თვისებების მემკვიდრეობით გადაცემას და სიმბიოგენეზს.
ვარიაციების წყაროები
ევოლუციას ადგილი ექნება მხოლოდ მაშინ, თუ პოპულაციაში არსებობს საკმარისი გენეტიკური ვარიაციები (გენეტიკური მრავალფეროვნება). ვარიაციები წარმოიშობა გენომში მომხდარი მუტაციების, სქესობრივი რეპროდუქციის დროს გენების შერევის და პოპულაციებს შორის გენების მიგრაციის (გენების დინების) შედეგად. მიუხედავად მუტაციით და გენების დინებით ახალი ვარიანტების მუდმივი შემოტანისა, სახეობების გენომის უმეტესობა იდენტურია ამ სახეობების ყველა ინდივიდებს შორის. თუმცა, შედარებით მცირე სხვაობამ გენომში შესაძლოა ფენოტიპში დრამატული განსხვავება გამოიწვიოს: მაგალითად, ადამიანებისა და შიმპანზეების გენომები მხოლოდ 5%-ით განსხვავდება.
ინდივიდუალური ორგანიზმის ფენოტიპი წარმოიქმნება მისი გენოტიპითა და იმ გარემოსთან ურთიერთობით, სადაც ის ცხოვრობს. პოპულაციაში ფენოტიპური მრავალფეროვნების მნიშვნელოვანი ნაწილი გამოწვეულია გენოტიპური მრავალფეროვნებით. თანამედროვე ევოლუციური სინთეზი ევოლუციას განმარტავს, როგორც „ცვლილებას გენეტიკურ ვარიაციაში დროთა განმავლობაში“. ერთი კონკრეტული ალელი შეგვხვდება მეტი ან ნაკლები სიხშირით ამ გენის სხვა ფორმებთან შედარებით. მრავალფეროვნება გაქრება, როდესაც ახალი ალელი მიაღწევს ფიქსაციას ― როცა ის ან გაქრება პოპულაციიდან, ან წინაპარ ალელს მთლიანად შეანაცვლებს.
მენდელის გენეტიკის აღმოჩენამდე არსებობდა ერთი საერთო ჰიპოთეზა ― „შერწყმული მემკვიდრეობითობა“, მაგრამ მემკვიდრეობითობის შერევით გენეტიკური მრავალფეროვნება სწრაფად დაიკარგებოდა, რაც ბუნებრივ გადარჩევას არადამაჯერებელს ხდიდა. ჰარდი-ვაინბერგის პრინციპი გვაძლევს პასუხს იმაზე, თუ როგორ ნარჩუნდება მრავალფეროვნება პოპულაციაში მენდელისეული მემკვიდრეობითობის პირობებში. ალელების სიხშირე (გენების ვარიანტები) გადარჩევის, მუტაციის, მიგრაციისა და გენთა დრეიფის გარეშე მუდმივი იქნებოდა.
მუტაცია
მუტაციები არის დნმ-ის მიმდევრობის ცვლილებები უჯრედის გენომში. როდესაც მუტაცია ხდება, მან შეიძლება შეცვალოს გენის პროდუქტი, გამოიწვიოს ამ გენის ფუნქციონირების დაკარგვა ან საერთოდ არ მოახდინოს გავლენა. ხილის ბუზის, დროზოფილას შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ თუ მუტაცია გენის მიერ ნაწარმოებ ცილას შეცვლის, ეს, სავარაუდოდ, საზიანო იქნება ― ამ მუტაციათა 70%-ს ექნება დამაზიანებელი ეფექტი, დანარჩენი ნაწილი კი ან ნეიტრალური იქნება, ან სუსტად სასარგებლო.
მუტაციებს შეუძლია მოიცვას ქრომოსომათა დიდი ნაწილი გაორმაგების გზით (ჩვეულებრივ, გენეტიკური რეკომბინაციით), რასაც შეუძლია გენომში წარმოქმნას გენების დამატებითი ასლები. გენების დამატებითი ასლები ახალი გენების ჩამოყალიბებისათვის საჭირო ნედლი მასალის ძირითადი წყაროა. ეს იმ მხრივაა მნიშვნელოვანი, რომ ახალ გენთა უმეტესი ნაწილი ყალიბდება გენთა ოჯახებში უკვე არსებული გენებისგან, რომელთაც საერთო წინაპარი ჰყავთ. მაგალითად, სინათლის შემგრძნობი სტრუქტურის ჩამოსაყალიბებლად, ადამიანის თვალი ოთხ გენს იყენებს: სამს ფერადი ხედვისთვის და ერთს ღამის ხედვისთვის; ოთხივე მათგანი ერთი წინაპარი გენისგანაა წარმოშობილი.
ახალი გენების წარმოქმნა რამდენიმე გენის მცირე ნაწილების გაორმაგებითაც კი შეიძლება მოხდეს; ეს ფრაგმენტები შემდეგ ახალ კომბინაციებად ჯგუფდებიან და ახალ ფუნქციებს იძენენ. როდესაც უკვე არსებული ნაწილებისგან ახალი გენები იკვრება, ცილის დომენები მარტივი დამოუკიდებელი ფუნქციების მქონე მოდულების სახით მოქმედებს, რომლებსაც შეუძლიათ ერთმანეთს შეერიონ და წარმოქმნან ახალი კომბინაცია სრულიად ახალი და კომპლექსური ფუნქციებით. მაგალითად, პოლიკეტიდ სინთეტაზები მსხვილი ფერმენტებია, რომლებიც ანტიბიოტიკებს წარმოქმნიან. ისინი შედგებიან ასი დამოუკიდებელი დომენისგან, რომელთაგან თითოეული აკატალიზებს თითო საფეხურს მთლიან პროცესში, კონვეიერული სისტემის მსგავსად.
სქესი და რეკომბინაცია
ასექსუალური გზით გამრავალებად ორგანიზმებში გენები მემკვიდრეობით ერთად, ანუ დაკავშირებულად გადაეცემა, რადგან მათ არ შეუძლიათ გამრავლებისას სხვა ორგანიზმის გენებს შეერიონ. ამის საპირისპიროდ, სქესობრივი გზით გამრავლებადი ორგანიზმების შთამომავლობა შეიცავს მათი მშობლების ქრომოსომების შემთხვევით ნაკრებს, რომლებიც წარმოიქმნება დამოუკიდებელი განაწილებით. ამასთან დაკავშირებულ პროცესში, რომელსაც ჰომოლოგიური რეკომბინაცია ეწოდება, სქესობრივი გზით გამრავლებადი ორგანიზმები დნმ-ებს ცვლიან ორ შესატყვის ქრომოსომას შორის. ხელახალი განაწილება და რეკომბინაცია არ ცვლის ალელების სიხშირეს, მაგრამ ამის ნაცვლად ცვლის იმას, თუ რომელი ალელები არიან დაკავშირებული ერთმანეთთან, რის შედეგადაც წარმოიქმნება შთამომავლობა, რომელთაც აქვთ ალელების ახალი კომბინაცია. სქესი ჩვეულებრივ ზრდის გენეტიკურ მრავალფეროვნებას და ევოლუციის ტემპებს.