cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
თელ-ავივი
ეტიმოლოგია
გარადა ამისა, ეს სახელი გულისხმობდა ებრაული სახლის აღდგენის იდეას. ავივი არის ებრაულად „წყარო“, რაც განახლების სიმბოლოა, ხოლო „თელ“ არქეოლოგიური ტერმინია, რომელიც აღნიშნავს ერთი-მეორეზე აშენებულ ცივილიზაციის ნაშთებს. მეცნიერები დაობენ სიტყვა იაფას წარმოშობის თაობაზე. ზოგი მეცნიერის აზრით, ეს სიტყვა წარმოიშვა იაფაჰ-ისგან ან იოფი-სგან, რაც ებრაულად „ლამაზს“, „მშვენიერს“ აღნიშნავს. მეორე თეორიის თანახმად ნოეს შვილმა, იაფეტმა შექმნა ქალაქი და იგი მის პატივსაცემად დაარქვეს.
იაფა
thumb|250px|left|თელ ავივის თავდაპირველი გეგმა, 1925 thumb|right|იაფას უძველესი პორტი thumb|right|[[თელ პორტი]] იაფას ძველმა პორტმა არსებობის მანძილზე მრავალჯერ შეიცვალა მფლობელი. 1955-74 წლებში წარმოებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა ამ არემარეში ბრინჯაოს ხანის ციხესიმაგრის კოშკები და გალავანი გამოაჩინა. 1997 წლის შემდეგ წარმოებული გათხრებით შესაძლებელი გახდა ადრეული აღმოჩენების დათარიღება. ასევე გამოჩნდა დაკეპილი ქვიშნარის გლასისის ნაწილბი და მასიური აგურის კედელი, დათარიღებული გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით, და "ზღვის ხალხისთვის" მიძღვნილი ტაძარი რკინის ხანის საცხოვრებელი ნაგებობებითურთ. აღმოჩენილ იქნა ასევე სპარსეთის, ელენისტური და ფარაონის პერიოდების ნაგებობები.
ქალაქი პირველად ნახსენებია წერილებში ძვ. წ. 1470 წლიდან, რომლებშიც აღწერილია მისი დაპრყობა ეგვიპტელი ფარაონი თუთმოს III-ის მიერ. იაფა რამდენიმეჯერა ნახსენები ბიბლიაში, როგორც პორტი, საიდანაც იონა ტარშიშში მიემგზავრება; როგორც დანის ტომის ტერიტორიის მეზობელი ქალაქი; და როგორც პორტი, სადაც იერუსალიმის სოლომონის ტაძრისთვის ხის მასალა შემოვიდა ლიბანიდან.
1099 წელს პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის ქრისტიანულმა არმიამ, რომელსაც ჟოფრუა ბულონელი წინამძღოლობდა, მაჰმადიანებისგან მიტოვებული იაფა დაიპყრო. მათ ქალაქს გალავანი შემოარტყეს და პორტი აღადგინეს. იაფამ მალევე დაიჭირა მნიშვნელოვანი ადგილი, როგორც იერუსალიმის სამეფოს მთავარმა საზღვაო პორტმა. იაფა 1192 წელს სალადინმა დაიპყრო, თუმცა ის მალევე დაიბრუნა ინგლისის მეფე რიჩარდ I-მა, რომელმაც ქალაქის თავდაცვა კიდევ უფრო გააძლიერა. 1223 წელს, ფრიდრიხ II-მ ქალაქს ფორტიფიკაციები დაამატა. ჯვაროსანთა გავლენა 1268 წელს დასრულდა, როდესაც მამლუქმა სულთან ბაიბარსმა ქალაქი აიღო, დაანგრია მისი ყურე და მიწასთან გაასწორა ფორტიფიკაციები. ჯვაროსანთა შემდგომი შემოჭრების აღსაკვეთად ქალაქი ნასირ ალ-დინ მუჰამედმა ააოხრა 1336, 1344 და 1346 წლებში. XVI საუკუნეში იაფა ოსმალებმა დაიპყრეს და მას სოფლის სტატუსი მიანიჭეს ღაზას სანჯაკში. 1799 წელს ქალაქი ნაპოლეონმა აიღო და ადგილობრივ მცხოვრებლებს მუსრი გაავლო; ამას მალე ეპიდემიაც მოჰყვა და ქალაქი თითქმის ნასახლარად იქცა.
იაფამ ზრდა XVIII საუკუნიდა დაიწყო, როდესაც კონსტანტინოპოლის ოსმალურმა მთავრობამ ქალაქის პორტს დაცვა დაუნიშნა და ბედუინთა და მეკობრეთა შემოტევები უკუაგდო. თუმცა ნამდვილი განვითარება XIX საუკუნიდან დაიწყო. ამ პერიოდში ქალაქის მოსახლეობა 2.500-დან (1806) 17.000-მდე (1886) გაიზარდა. thumb|left|თელ-ავივი დაფუძნდა იაფას ჩრდილოეთში ბედუინებისგან გამოსყიდულ მიწის ნაკვეთზე. ამ ფოტოსურათზე 1909 წელს პირველი ლოტების აუცქიონია ასახული 1800-1870 წლებში იაფას გალავნები და კოშკები შემოარტყეს, რომლებიც შემდგომში დაანგრიეს ქალაქის ზრდის უზრუნველსაყოფად და ნაწილობრივ საშიშროების მოხსნის გამოც. ზღვის გალავანი, 2.5 მ სიმაღლის, 1930-იან წლებამდე დარჩა. მას ბრიტანეთის მანდატის პერიოდში საპორტო ნაგებობები დააშენეს. XIX საუკუნის შუა წლებში ქალაქი ევროპასთან აბრეშუმითა და ფორთოხლებით ვაჭრობის წყალობით გამდიდრდა. 1860-იან წლებში იაფას მცირერიცხოვან სეფარდულ თემს მაროკოდან გადმოსახლებული ებრაელები დაემატნენ. შემდეგ წლებში ევროპელმა აშკენაზი ებრაელებმაც იწყეს გადმოსვლა და 1882 წლისთვის ქალაქის ებრაულმა მოსახლეობამ 1,500 შეადგინა.
1880-იან წლებში იაფაში აშკენაზების იმიგრაცია გაიზარდა პირველი ალიას დაწყებით. ახალჩამოსულებს სიონიზმის იდეა უფრო ამოძრავებდათ, ვინემ რელიგია. ისინი მიწის დასამუშავებლად მოდიოდნენ. ზოგიერთი მათგანი იაფას ჩრდილოეთში ქვიშიან დიუნებზეც კი დასახლდა. თანამედროვე თელ-ავივის დასაწყისად ითვლება ნევე წედეკის მშენებლობა, უბანი, რომელიც აშკენაზმა ახალმოსახლეებმა გააშენეს 1887-96 წლებში. thumb|right|ხედი იაფაზე თელ-ავივიდან
ქალაქის განვითარება
თანამედროვე თელ-ავივი დაარსდა 1909 წელს, როგორც არაბული საპორტო ქალაქ იაფას ებრაული კვარტალი. იმავე წელს გაიხსნა იქ პირველი ებრაული გიმნაზია. ადგილობრივ მოსახლეობას ძლიერ ავიწროებდნენ ქვეყნის იმდროინდელი მფლობელები - ოსმალო-თურქები, რომლებმაც 1917 წელს სულაც განდევნენ ქალაქიდან ებრაელები. იმავე წელს, ოსმალეთის იმპერიის პირველ მსოფლიო ომში დამარცხების შედეგად, მთელი ისრაელის ქვეყანა (ე.წ. პალესტინა) ბრიტანეთის იმპერიის მანდატორული მფარველობის ქვეშ მოექცა. ებრაული კვარტალი აღსდგა, ხოლო 1921 წელს, არაბთა აჯანყების გამო, იაფოს ოფიციალურად გამოეყო და დამოუკიდებელ ქალაქად გარდაიქმნა. თელ-ავივის პირველი მერი მეირ დიზენგოფი გახდა. 1929, 1936-1939 წლებშიც იაფოელი არაბები სისტემატურად ესხმოდნენ თავს მეზობელ ებრაულ ქალაქს. 1936 წელს გაიხსნა თელ-ავივის ებრაული პორტი.
1949 წელს კი ებრაელების მიერ იერუსალიმის აღების შემდეგ, ეს უკანასკნელი გამოცხადდა ახალი სახელმწიფოს დედაქალაქად, მიუხედავად ამისა თელ-ავივი დარჩა ქვეყნის კულტურულ და ეკონომიკურ ცენტრად. მეორე ინტიფადის დროს თელ-ავივი პალესტინელი ტერორისტების ერთ-ერთი მთავარი სამიზნე გახდა.
ბრიტანული მანდატის დროს
ბრიტანული მანდატის დროს ურთიერთობა ებრაელებსა და არაბებს შორის პალესტინის ტერიტორიაზე გამწვავდა. 1921წლის 1 მაისს მოხდა იაფას აჯანყება და არაბთა შეიარაღებულმა ძალებმა უამრავი ებრაელი გაწყვიტეს. ამ ხოცვა-ჟლეტის გამო ებრაული მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა იაფო დატოვა და თელ-ავივში გადასახლდა, რამაც ქალაქის მოსახლეობა 2, 000 ადამიანიდან (1920 წ.) 34, 000-მდე (1925 წ.) გაზარდა. თელ-ავივში ხალხის გადასახლებამ გამოიწვია მისი ეკონომიკური დაწინაურება, ხოლო იაფოს — ეკონომიკური დაცემა 1925 წელს პატრიკ გედესმა შესთავაზა ქალაქის მესვეურებს თელ-ავივის ურბანული განაშენიანების გეგმა, რომელიც ქალაქის საბჭომ მეირ დიცენგოფის თავმჯდომარეობით მიიღო. გეგმის ძირითადი იდეა იყო ე. წ. ქალაქი-ბაღნარის აშენება (მიმდინარეობა ქალაქგეგმარებაში, რომელიც იმჟამად ბრიტანეთში იყო პოპულარული. საზღვრები, რომლებიც გეედესმა დააწესა (იარკონის მდინარედან ჩრდილოეთით იბნ გვიროლის ქუჩამდე აღმოსავლეთით) დღესაც ითვლება ნამდვილ საზღვრებად, იმის მიუხედავად, რომ ქალაქი საკმაოდ გაიზარდა და ამ საზღვრებს გასცდა.
თელ-ავივმა გააგრძელა ზრდა 1926 წლამდე, თუმცა 1927-1930 წლებში მსოფლიო ეკონომიკური კრიზისი მასაც მისწვდა. ამავე დროს იფეთქა თელ-ავივის კულტურულმა ცხოვრებამ, რისი მთავარი მიზეზები იყო ოჰელის თეატრის დაფუძნება და ჰაბიმის თეატრის გადმოსვლა თელ-ავივში 1931 წელს. თელ-ავივმა მიიღო მუნიციპალიტეტის სტატუსი 1934 წელს.
მოსახლეობა სწრაფად იზრდებობდა მეხუთე ალიას პერიოდში, როდესაც გერმანიაში მმართველობა ნაცისტებმა დაიკავეს. ევროპიდან გამოქცეული ებრაელების დიდი ნაწილი თელ-ავივში დასახლდა, რის გამოც მოსახლეობა 1937 წელს 150.000-მდე გაიზარდა, იაფოს 69.000-თან შედარებით. ორ წელიწადში მან 160.000-ს მიაღწია, რაც ქვეყნის ებრაული მოსახლეობის 1/3-ს შეადგენდა. მრავალი ახალი ემიგრანტი აქ დარჩა იაფოდან გადმოსვლის შემდეგ, რამაც დასახლებას ურბანული ელფერი მისცა. 1936-39 წლების არაბების აჯანყების პერიოდში თელ-ავივში იაფოსგან დამოუკიდებელი პორტი აშენდა, 1938 წელს კი აეროპორტი (ამჟამად ბენ გურიონის სახელობის) გაიხსნა.
თელ-ავივის თეთრი ქალაქი (იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი 2004 წლიდან) 1930-იან წლებში გაშენდა. ბაუჰაუზში გაწვრთნილი მრავალი გერმანელი ებრაელი არქიტექტორი ამ სკოლის ნაცისტების მიერ დახურვის შემდეგ გერმანიიდან გამოიქცნენ 1933 წელს. ზოგიერთი მათგანი, არიეჰ შარონის მსგავსად, პალესტინაში ჩამოვიდა და ბაუჰაუზის სტილი ადგილობრივს მიუსადაგა. მათი მცდელობით შეიქმნა მსოფლიოში საერთაშორისო სტილის შენობათა უდიდესი კონცენტრაცია.
1940 წლის ივლისში თელ-ავივი იტალიელი ფაშისტების დაბომბვის მთავარი სამიზნე გახდა. 1940 წლის 9 სექტემბერს დაბომბვისგან 137 ადამიანი დაიღუპა.
გაეროს გენერალური ასამბლეის რეზოლუციით (#181) 1947 წელს წარმოდგენილ იქნა გეგმა პალესტინის გაყოფის შესახებ ებრაულ და არაბულ სახელმწიფოებად. თელ-ავივი, რომელიც იმჟამად 230.000 ადამიანს ითვლიდა, ებრაულ ნაწილში უნდა შესულიყო. იაფო კი, რომელიც 1945 წლისთვის 101.580 ადამიანს ითვლიდა, რომელთა შორის 53.930 მაჰმადიანი, 16.800 ქრისტიანი, ხოლო 30.820 ებრაელი იყო, არაბულ ნაწილში ხვდებოდა. თუმცა, არაბებმა ეს გეგმა უარყვეს. 1947-1948 წლებში დაძაბულობა თელ-ავივისა და იაფოს საზღვარს შორის გამწვავდა. არაბი სნაიპერები ჰასან-ბექის მეჩეთის მინარეთიდან ებრაელებს ესროდნენ. საპასუხოდ ჰაგანასა და ირგუნის ებრაულმა დაჯგუბებებმა იაფოს ალყა შემოარტყეს. 1948 წლის აპრილიდან არაბმა მოსახლეობამ ქალაქის დატოვება დაიწყო. 14 მაისს ებრაელების მიერ იაფოს აღებისას არაბული მოსახლეობა თითქმის გასული იყო.
დამოუკიდებლობის შემდეგ
thumb||right|წარწერა როტშილდის ბულვარის მემორიალზე თელ-ავივის დამფუძნებელთა შესახებ: "მე აგაშენებ შენ, და შენ აშენდები, ო, ქალწულო ისრაელისა". ისრაელის დამოუკიდებლობის დეკრლარაციის გამოცხადებისთვის 1948 წლის 14 მაისს, თელ-ავივის მოსახლეობა 200 000-ს აღემატებოდა. თელ-ავივი ისრაელის სახელმწიფოს მთავრობის დროებითი ცენტრი იყო 1949 წელს მთავრობის იერუსალიმში გადატანამდე. თუმცა იერუსალიმის სტატუსის საერთაშორისო დავის გამო უცხო ქვეყნების საელჩოების უმრავლესობა თელ-ავივში დარჩა. 1980-იანი წლების დასაწყისში 13 საელჩო იერუსალიმიდან თელ-ავივში გადავიდა გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციის მოთხოვნისამებრ, ისრაელის 1980 წლის იერუსალიმის კანონის საპასუხოდ. ამჟამად ყველა საელჩო, ორის გარდა, თელ-ავივში და მის მიმდებარე რაიონებშია განლაგებული. 1949 წლის აპრილში თელ-ავივი და იაფო გაერთიანდა ერთ მუნიციპალიტეტში. მათ შეუერთდა მეზობელი სოფლების მიწებიც (ალ-შაიხ მუვანისი, ჯამასინი და სუმაილი), რომლებიც ომის პერიოდში გაუკაცრიელდა.. შესაბამისად, თელ-ავივმა 42 კვ. კმ. მოიცვა. 1949 წელს აღიმართა თელ-ავივის 60 დამფუძნებლის მემორიალი. ბოლო 60 წლის განმავლობაში თელ-ავივი გადაიქცა სეკულარულ, ლიბერალურ ქალაქად მდიდარი ღამის ცხოვრებითა და კაფეს კულტურით.
1960-იან წლებში ზოგიერთი თელ-ავივის ძველი შენობა დაანგრიეს და მათ მაგივრად ქვეყნის პირველი ცათამბჯენები ააგეს. მათ შორის არის შალომ მეირის კოშკი, რომელიც ისრაელის უმაღლესი შენობა იყო 1999 წლამდე. თელ-ავივის მოსახლეობამ პიკს მიაღწია 1960-იანი წლების დასაწყისში. 390 000 ადამიანით ის ქვეყნის მოსახლეობის 16 %-ს იტევდა. მას მოჰყვა დაკნინების ხანგრძლივი პერიოდი და 1980-იანი წლების ბოლოსთვის ქალაქში 317.000 უმეტესად ხანშიშესული მოქალაქე დარჩა. საცხოვრებელი ფართის მაღალის ფასების გამო ახალგაზრდები სხვაგან ამჯობინებდნენ ცხოვრებას.
ამ პერიოდისთვის კეთილმოწყობის სამუშაოები დაიწყო სამხრეთ თელ-ავივის ღარიბ უბნებში, ხოლო ჩრდილოეთში ძველი პორტი განახლდა. ახალი კანონმდებლობით დაცულ იქნა მოდერნისტული ნაგებობები, რასაც ხელი შეუწყო თეთრი ქალაქის იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად გამოცხადებამ. ადრეულ 1990-იანებში მოსახლეობის კლების უკუპროცესი დაიწყო, ნაწილობრივ საბჭოთა კავშირიდან ემიგრანტებით შევსების ხარჯზე. თელ-ავივი თანდათან ჰაი-ტექ ინდუსტრიული ცენტრიც გახდა. რასაც მრავალი მაღლივი შენობისა და ჰაი-ტექის საოფისე ფართის მშენებლობა მოჰყვა. 1993 წელს თელ-ავივს მსოფლიო ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.
thumb|left|პრემიერ-მინისტრი იცხაკ რაბინის მკვლელობის ადგილი. მოგვიანებით რაბინის მოედანი დაერქვა.
1995 წლის 4 ნოემბერს ისრაელის პრემიერ-მინისტრი იცხაკ რაბინი თელ-ავივში მოკლეს ოსლოს სამშვიდობო შეთანხმების პოპულარიზაციის კამპანიისას. მოედანი, სადაც ეს მოხდა, ამჟამად რაბინის სახელს ატარებს.
ბოლო წლებში თელ-ავივი ქალაქის ეკოლოგიურ უსაფრთხოებაზე ზრუნავს. ქალაქის განათება გამოირთო დედამიწის დღის აღსანიშნავად 2008 წლის მარტში. 2009 წლის თებერვალში მუნიციპალიტეტმა წამოიწყო წყლის ეკონომიის კამპანია, რომელიც მოიცავს უფასო ავტოსადგომებს ოჯახებისთვის, რომლებიც ყველაზე ყაირათიანად მოიხმარენ წყალს ერთ სულ მოსახლეზე.
გეოგრაფია
thumb|left|150px|თელ-ავივის რეგიონი თელ-ავივი მდებარეობს ისრაელის ცენტრალურ ხმელთაშუაზღვისპირეთზე. იგი კულტურული და გეოგრაფიული ხიდია ევროპასა, აზიას და აფრიკას შორის. თელ-ავივი პორტ იაფოდან ჩრდილოეთითაა, მას კვეთს მდინარე იარკონი. მისი ტერიტორია უმეტესად დაბლობია. თელ-ავივს, იაფოს და გუშ-დანის სხვა ქალაქებს შორის არავითარი საზღვრები არაა, ასე რომ ზოგჯერ რთული გასაგებია ესა თუ ის ქუჩა რომელ ქალაქს ეკუთვნის.
ქალაქი შედგება 9 რაიონისგან, რომლებიც მისი მოკლე ისტორიის მანძილზე ბუნებრივად წარმოიქმნა. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი არის იჯაფა, უძველესი პორტი-ქალაქი, რომლისგანაც ამოიზარდა თელ-ავივი. იაფას რაიონში ტრადიციულად არაბული მოსახლეობა ჭარბობდა, თუმცა მიმდინარე გენტრიფიკაცია ანაცვლებს მათ ახალგაზრდა უფრო მაღალი პროფესიონალიზმის მქონე მოსახლეობით. მსგავსი პროცესი მიმდინარეობს მახლობელ ნევე ცედეკში, რომელიც ძირძველი ებრაული სამეზობლოა. რამათ-ავივი, მეტწილად გაშენებული მდიდრული ვილებით, და სადაც უნივერსიტეტია განთავსებული, ქალაქის ჩრდილოეთ სამეზობლოა, რომელიც ამჟამად განიცდის სერიოზულ სამოსახლო ექსპანსიას და იგეგმება ასევე სანაპიროსწინა ნაკვეთის ათვისება, რომელიც სდე დოვის აეროპორტის საკუთრებაა და მალე, აეროპორტის გაუქმების შემდეგ გადაეცემა ქალაქს. თელ-ავივის ცენტრალური რაიონია ჰაკირია. იგი წარმოადგენს ცაჰალის შტაბ-ბინას და დიდ სამხედრო ბაზას.
დემოგრაფია
იერუსალიმისგან განსხვავებით თელ-ავივი ბევრად უფრო ნაკლებად რელიგიურია. თუმცა ქალაქში დაახლოებით 500 სინაგოგაა, რომლიდანაც 350 აქტიურია. ქალაქში (განსაკუთრებით იაფოში) ასევე არის მეჩეთები. ასევე არის რამდენიმე ეკლესია.
რელიგია
thumb|[[დიდი სინაგოგა (თელ-ავივი)|თელ-ავივის დიდი სინაგოგა 1930-იანებში]] thumb|[[ჰასან-ბექის მეჩეთი]] მიუხედავად იმისა, რომ თელ-ავივს სეკულარული ქალაქის იმიჯი აქვს, აქ მრავალი სამლოცველოა. ქალაქში 544 აქტიური სინაგოგაა, სადაც ყოველდღიური ლოცვები ტარდება, მათ შორისაა ისტორიული შენობები — დიდი სინაგოგა, დაარსებული 1930-იან წლებში.
ბოლო წლებში ქალაქში გაიხსნა სეკულარული ებრაული სწავლებისა და სეკულარული იეშივას ცენტრები. დაპირისპირება რელიგიურ და სეკულარულ ებრაელებს შორის გეი-პრაიდის პარადის წინ სინაგოგის ვანდალიზმით დასრულდა.
თელ-ავივის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული ისტორიული ძეგლია ჰასან-ბექის მეჩეთი, რომელიც ზღვის სანაპიროზე მდებარეობს. იაფაში მნიშვნელოვანი წილი ქრისტიანული და მაჰმადიანი მოსახლეობა ცხოვრობს. ეკლესიების რაოდენომა გაიზარდა ბოლო წლებში აქ მცხოვრები დიპლომატებისა და უცხოელი დაქირავებული მოსამსახურეების რელიგიური მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად.
თელ-ავივის ოლქის მოსახლეობის 93% ებრაელია, 1% მაჰმადიანი და 1% ქრისტიანი. დარჩენილი 5% თავს რელიგიურად არ თვლის. ისრაელ მეი ლაუ ქალაქის მთავარი რაბინია.
არქიტექტურა
ბაუჰაუზის მუზეუმი|thumb
[[აზრიელის ცენტრი|thumb]]
ბაუჰაუზის არქიტექტურა 1920-იან და 1930-იან წლებში გაჩნდა გერმანელი ებრაელი არქიტექტორების წყალობით, რომლებიც პალესტინაში დასახლდნენ გერმანიაში ნაცისტების მოსვლის შემდეგ. თელ-ავივის "თეთრი ქალაქი", ჩრდილოეთ ნაწილში, მოიცავს 5 000-ზე მეტ მოდერნისტულ შენობას, რომლებიც ბაუჰაუზისა და ლე კორბუზიეს გავლენით იყო შთაგონებული. ამ ტიპის ნაგებობების მშენებლობა გრძელდებოდა როტშილდის ბულვარის გასწვრივ 1950-იან წლებამდე. ამ შენობათა უმრავლესობა ამჟამად ისტორიული ძეგლია, მთლიანად უბანი კი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი. მხოლოდ 1930-იან წლებში ამ სტილის სამი ათასი ნაგებობა აშენდა.
1960-იან წლებში ამ არქიტექტურამ ადგილი დაუთმო საოფისე მაღლივ შენობებს და ზღვისპირა სასტუმროებისა და კომერციული ცათამბჯენების ჯაჭვს. ქალაქის ზოგიერთი მოდერნისტული შენობა განადგურდა კიდეც, რის გამოც ქალაქმა ამ ისტორიული ძეგლების დაცვისთვის სპეციალური კანონი მიიღო. ბოლო წლებში ბაუჰაუზის შენობების აღდგენისთვის მნიშვნელოვანი სამუშაოები ჩატარდა.
thumb|შენობა ბაუჰაუსის სტილში, თელ-ავივიი
უძრავ ქონებაზე ფასების სწრაფი ზრდის გამო, თელ-ავივში მაღლივი შენობების დიდი კონცენტრაციაა. შალომ მეირ ტაუერი, ისრაელის პირველი ცათამბჯენი, თელ-ავივში 1965 წელს აიგო და ქვეყნის ყველაზე მაღალი შენობა იყო 1999 წლამდე. აზრიელის ცენტრი, რომელიც სამი შენობისგან შედგება (მართკუთა, სამკუთხა და მრგვალი), მას ამ ტიტულს ართმევს. 2001 წლიდან ისრაელის უმაღლესი შენობაა მოშე ავივ ტაუერი, რომელიც მეზობელ ქალაქ რამატ-განში დგას, თუმცა ქვეყნის ყველაზე მაღალი საცხვორებელი სახლი, ნევე წედეკ ტაუერი, თელ-ავივშია. ბოლო წლებში გაჩნდა ახალი უბნები, როგორიცაა პარკ ცამერეტი, სადაც ფეშენებელური აპარტამენტები შენდება, და სამხრეთი კირია, სადაც ძირითადად საოფისე შენობები იმართება. სხვა ბოლო დროს აშენებულ ცათამბჯენთა შორისაა 1 როტშილდ ტაუერი, ბეერი ნაჰარდეა ტაუერი და პირველი საერთაშორისო ბანკის ტაუერი.
ეკონომიკა
თელ-ავივის ეკონომიკა განსაკუთრებით სწრაფად ვითარდება ბოლო ათწლეულში. ქალაქს აყვავებულ ტექნოლოგიურ ცენტრს უწოდებს ჟურნალი ნიუსუიკი, და მინიატურულ ლოს-ანჯელესს ჟურნალი ეკონომისტი. ქალაქში მრავალი კომპიუტერული მეცნიერი ცხოვრობს. მათი რიცხვი განსაკუთრებით მატულობს 1990-იან წლებში საბჭოთა კავშირიდან იმიგრაციის წყალობით. რის შედეგადაც 1998 წელს ნიუსუიკის აღწერით, ქალაქი მსოფლიოს ტექნოლოგიურად ყველაზე გავლენიან ქალაქთა ათეულში მოხვდა. თელ-ავივის აგლომერაცია (სატელიტი ქალაქები ჰერცლიასა და პეტაჰ-თიკვას ჩათვლით) ისრაელის მაღალი ტექნოლოგიების წარმოების ცენტრია და მას ხშირად სილიკონ ვადის უწოდებენ (კალიფორნიის სილიკონის ველის მსგავსად).
თელ-ავივში მდებარეობს თელ-ავივის საფონდო ბირჟა (TASE), ისრაელის ერთადერთი სააქციო ბირჟა, რომლის მიერ დადებული გარიგებების რიცხვმა რეკორდს მიაღწია 1990-იანებში. ქალაქში შტაბ-ბინები აქვს მრავალ საერთაშორისო საინვესტიციო ფონდს, კვლევით ინსტიტუტსა და ჰაიტ-ტექ კომპანიას. ინდუსტრიების თელ-ავივში მოიცავს ქიმიურ წარმოებას, მსუბუქ მრეწველობას და კვების პროდუქტების წარმოებას. ქალაქის ღამის კლუბები, კულტურული ატრაქციონები და არქიტექტურა მრავალ ტურისტს იზიდავს, რომელთა მიერ დახარჯული სახსრები ადგილობრივ ეკონომიკას ამდიდრებს.
ისრაელის თხუთმეტი მილიარდერიდან ცხრა ისრაელში ცხოვრობს; აქედან ოთხი თელ-ავივში ან მის გარეუბანში ცხოვრობს, ჟურნალი ფორბსის თანახმად. ცხოვრების ღირებულება ისრაელში მაღალია და თელ-ავივი მისი ყველაზე ძვირი ქალაქია. ნიუ-იორკის საკონსულტაციო კომპანია მერსერის ცნობით 2008 წლის მდგომარეობით თელ-ავივი ახლო აღმოსავლეთის ყველაზე ძვირი და მსოფლიოში სიძვირით მე-14 ქალაქია. ამ მხირივ ის ოდნავ ჩამორჩება სინგაპურსა და პარიზს და უსწრებს სიდნეისა და დუბლინს. შედარებისთვის, ნიუ-იორკი ამ კლასიფიკაციით რიგით 22-ეა.
ტურიზმი და გართობა
thumb|თელ-ავივის სანაპირო
როგორც ხმელთაშუაზღვისპირეთის მნიშვნელოვანი ქალაქი, თელ-ავივი საერთაშორისო ტურიზმისსთვის მიმზიდველი ადგილია და მას ხშირად ბარსელონას ან მაიამის ადარებენ. ლოს-ანჯელეს ტაიმზი და ნიუ-იორკ ტაიმზი მას უდიდეს საერთაშორისო ტურისტულ ღირსშესანიშნაობათა შორის მოიხსენიებენ. თელ-ავივის მუნიციპალიტეტის თანახმად, მას 44 სასტუმრო აქვს 5,800-ზე მეტი ოთახით. თელ-ავივს ხშირად უწოდებენ "ქალაქს, რომელსაც არასდროს სძინავს" მისი პოპულარული ღამის კლუბებისა და 24-საათიანი გასართობი ატრაქციონების წყალობით.
თელ-ავივის უდიდესი საზოგადოებრივი პარკია იარკონ პარკი, გან მერიერთან და დუბნოვ პარკთან ერთად, რომლებიც ქალაქის ცენტრში მდებარეობს. ქალაქის ტერიტორიის 17% გამწვანებასა და ბუნებრივ ნარგავებს უჭირავს. დიზენგოფის ცენტრი ისრაელის პირველი მოლი (სავაჭრო ცენტრი) იყო. ქალაქში მსოფლიოს უდიდესი სასტუმროს ბრენდებია წარმოდგენილი, მათ შორის Crowne Plaza, Sheraton, Dan, Isrotel და Hilton. აქ არის მრავალი მუზეუმი, არქიტექტურული და კულტურული ძეგლი, რომელთა დასათვალიერებლად მრავალენოვანი ტურებით შეიძლება სარგებლობა. ავტობუსების ტურების გარდა, არის არქიტექტურული ტურები და სეგუეი ტურები და საცალფეხო ტურები. ღამის კლუბები და რესტორნები თავმოყრილია სანაპიროს გასწვრივ. ქალაქის რესტორნები ტრადიციულ ებრაულ კერძებთან ერთად საერთაშორისო სამზარეულოებსაც სთავაზობენ სტუმრებს. ქალაქში 100-ზე მეტი სუშის რესტორანია, ხოლო ერთ-ერთი იტალურ რესტორანს თელ-ავივში იტალიის გარეთ საუკეთესო იტალიური რესტორნის წოდება მიანიჭა იტალიიის სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ.
როგორც ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი რეგიონში, თელ-ავივი ყველაზე ტოლერანტულია ჰომოსექსუალთა, ბისექსუალთა და ტრანსსექსუალთა მიმართ და კარგად ჩამოყალიბებული ლგბტ გაერთიანებები ჰყავს. ქალაქი მასპინძლობს ყოველწლიურ პრაიდ პარადს, რაც ათასობით მიმდევარს იზიდავს. ხოლო 2008 წელს ქალაქში პირველი სექს ფესტივალი გაიმართა.
საშემსრულებლო ხელოვნება და კინემატოგრაფია
thumb|ფრედერიკ მანის აუდიტორია, თელ-ავივის უდიდესი თეატრი თელ-ავივის ისრაელისა და რეგიონის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული ცენტრია. ისრაელის 35 მთავარი საშემსრულებლო ცენტრიდან 18 თელ-ავივშია განლაგებული, მათ შორის ქვეყნის ცხრა უმსხვილესი თეატრიდან ხუთი, სადაც ქვეყნის წარმოდგენათა 55% და დასწრების 75% მოდის. თელ-ავივის საშემსრულებლო ხელოვნებათა ცენტრშუ ბინა აქვს ისრაელის ოპერის თეატრს, სადაც პლაციდო დომინგო მთავარი ტენორი იყო 1962-65 წლებში, და კამერის თეატრი. 3,000 მაყურებლით, ფრედრიკ მანის აუდიტორია ქალაქის უდიდესი თეატრია. ჰაბიმას თეატრი, ისრაელის ეროვნული თეატრი, რესტავრაციისთვის დაიხურა 2008 წელს. ენავის კულტურული ცენტრი ერთ-ერთი უახლესი დანამატია ქალაქის კულტურულ ცხოვრებაში. თელ-ავივის სხვა თეატრებს შორისაა გეშერის თეატრი და ბეით-ლესინის თეატრი; თცავთა და თმუნა მცირე თეატრებია, სადაც მუსიკალური წარმოდგენები იმართება. იაფაში სიმთას და ნოტცარის თეატრებში ექსპერიმენტული დადგმები იმართება. thumb|left|სუზან დელალის ცენტრი ცეკვისა და თეატრისთვის ნევე წედეკში თელ-ავივში ასევე ბინა აქვს რამდენიმე საცეკვაო დასსა და კომპანიას. აქ არის ბათშევას ცეკვის კომპანია, თანამედროვე ცეკვის დასი, და ბათ დორი და ისრაელის ბალეტი. თელ-ავივის თანამედროვე და კლასიკური ცეკვის ცენტრია სუზან დელალის ცენტრი ნევე წედეკში.
ქალაქში ყოველდღიურად იმართება საოპერო და კლასიკური მუსიკის წარმოდგენები. წლების განმავლობაში აქ მრავალ სახელგანთქმულ დირიჟორსა თუ სოლოისტს გაუმართავს კონცერტი.
მუზეუმები
thumb|[[ერეც ისრაელის მუზეუმი.]] ისრაელს ზოგიერთი ცნობით ერთ სულ მოსახლეზე ყველაზე მეტი მუზეუმი აქვს, რომელთაგან სამი უდიდესი თელ-ავივში მდებარეობს. მათ შორისაა ერეც ისრაელის მუზეუმი, ცნობილი მისი კოლექციით არქეოლოგიასა და ისტორიული გამოფენებით ისრაელის მიწაზე, და თელ-ავივის ხელოვნების მუზეუმი. თელ-ავივის უნივერსიტეტის კამპუსზე მდებარეობს ბეთ ჰატეფუტსოთი, მუზეუმი საერთაშორისო ებრაულ დიასპორაზე, რომელიც დევნის საუკუნეების განმავლობაში ებრაელთა ისტორიაზე მოუთხრობს მნახველებს. ბათეი ჰაოსეფის მუზეუმი ისრაელის შეიარაღებული ძალების სამხედრო ისტორიას მოიცავს. პალმაქის მზეუმი თელ-ავივის უნივერსიტეტთან ებრაელ ჯარისკაცთა ცხოვრების აღმწერ დოკუმენტთა არქივს შეიცავს. თელ-ავივის საგამოფენო ცენტრი ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში 60-ზე მეტ მნიშვნელოვან ღონისძიებას ატარებს წელიწადში. ქალაქის სამხრეთ უბნებში არის ასევე მრავალი მცირე ზომის კერძო მუზეუმი თუ გალერეა, მათ შორისაა Тel Aviv Raw Art თანამედროვე ხელოვნების გალერეა.
სპორტი
thumb|თელ-ავივის [[ნოკიას არენა]] თელ-ავივში ბინა აქვს ისრაელის რამდენიმე საუკეთესო სპორტულ გუნდს, მათ შორის მსოფლიო კლასის საკალათბურთო ნაკრებს. ეს ერთადერთი ქალაქია სამი კლუბით ისრაელის პრემიერლიგაში, ქვეყნის უმაღლეს საფეხბურთო ლიგაში. მაქაბი თელ-ავივი სპორტკლუბი დაარსდა 1906 წელს და 10 სპორტულ სახეობაში იღებს მონაწილეობას. მისი საკალათბურთო გუნდი ისრაელის 47 ტიტულს ფლობს, გამარჯვებული აქვს ისრაელის 22 სახელმწიფო თასის გათამაშებაში, ორ ტოტო თასში და ორ აზიის კლუბების ჩემპიონატში. ძიუდოისტ იაელ არადის ვერცხლის მედალი აქვს მიღებული 1992 წლის ზაფხული ოლიმპიურ თამაშებში.
ჰაფოელ თელ-ავივი სპორტკლუბი დაარსდა 1923 წელს და 11-ზე მეტ ნაკრებს მოიცავს, მათ შორის ჰაფოელ თელ-ავივს (13 ჩემპიონატი, 11 ქვეყნის თასი, ერთი ტოტოს თასი და ერთი აზიური ჩემპიონატი), რომელიც ბლუმფილდის სტადიონზე თამაშობს 1950 წლიდან, ასევე ვაჟთა და ქალთა საკალათბურთო კლუბი, და კაიაკის კლუბი.
ბნეი იეჰუდა (ისრაელის ჩემპიონი, ორჯერ ქვეყნის თასის მფლობელი და ორჯერ ტოტოს თასის მფლობელი) ისრაელის ერთადერთი საფეხბურთო გუნდია უმაღლეს დივიზიონში, რომელიც თელ-ავივის ერთ-ერთ უბანს, ჰათიკვას, წარმოადგენს და არა ქალაქს. შიმშონ თელ-ავივი და ბეითარ თელ-ავივი წარსულში უმაღლეს დივიზიონში თამაშობდნენ, თუმცა შემდეგ ქვედა ლიგაში გადაინაცვლეს, ხოლო 2000 წელს კი გაერთიანდნენ. ახალი კლუბი ამჟამად ლიგა არცითიში, მესამე ლიგაში, თამაშობს. კიდევ ერთი ყოფილი პირველი დივიზიონის გუნდი, მაქაბი იაფა, ამჟამად დაშლილია, ისევე, როგორც მაქაბი ჰაცაფონ თელ-ავივი, ჰაპოელ ჰაცაფონ თელ-ავივი და ჰაქოახ თელ-ავივი, რომლებიც მაქაბი რამათ-განს შეუერთდნენ და ახალ ნაკრებში გადავიდნენ 1959 წელს (დღევანდელი სახელი "ჰაქოახ ამიდარ რამათ-განი").
თელ-ავივის გარეუბნებში რამდენიმე რეგიონული ლიგის კლუბია, მათ შორის ჰაფოელ ქფარ შალემი ლიგა ალეფის სამხრეთ დივიზიონში, ჰაფოელ რამათ-ისრაელი ლიგა ბეთის სამხრეთ A დივიზიონში, და ბეითარ ეზრა, ელიცურ იაფა თელ ავივი, გადნა თელ-ავივი და ჰაფოელ კირიათ შალომი, რომლებიც ლიგა გიმელის თელ-ავივის დივიზიონში თამაშობენ. თელ-ავივში ბინა აქვს ასევე ჰაფოელ უსიშკინს, ფანების საკუთრებაში მყოფი საკალათბურთო კლუბი დაარსებული 2007 წელს.
თელ-ავივში ორი სანაოსნო კლუბია. Tel Aviv Rowing Club 1935 წელს დაარსდა იარკონის მდინარის ნაპირას და უდიდესი საწყლოსნო კლუბია ისრაელში. ამასთან, თელ-ავივის პლაჟები მუდამ აქტიურია მატკოტის მოთამაშეებით. Tel Aviv Lightning წარმოადგენს თელ-ავივს ისრაელის ბეისბოლის ლიგაში. ქალაქში ასევე ტარდება ყოველწლიური ნახევარმარათონი, რომელშიც 2008 წელს 10.000 ათლეტი მონაწილეობდა მსოფლიოს მრავალი ქვეყნიდან.
მთავრობა
thumb|თელ-ავივის სასამართლო ქ. თელ-ავივში თვითმმართველობას ახორციელებს 31 წევრიანი ქალაქის საბჭო, რომელსაც ირჩევენ 4 წლის ვადით პირდაპირ პროპორციული საარჩევნო სისტემით. ისრაელის ყველა მოქალაქე, მცხოვრები თელ-ავივში სულ მცირე ერთი წლის მანძილზე, უფლებამოსილია მონაწილეობა მიიღოს მუნიციპალურ არჩევნებში. მუნიციპალიტეტი პასუხისმგებელია: სოციალურ მომსახურებებზე, სათემო პროგრამებზე, საზოგადოებრივ ინფრასტრუქტურაზე, ქალაქთგეგმარებაზე, ტურიზმზე, და სხვა ადგილობრივ საქმეებზე. თელ-ავივის ქალაქის საბჭო მდებარეობს რაბინის მოედანზე. ქალაქის ამჟამინდელი მერია რონ ხულდაი (1998-დან), რომელიც 2008 წელს ხელმეორედ იქნა არჩეული. ყველაზე მეტხანს მერის თანამდებობაზე იმსახურა შლომო ლაჰატიმ - 19 წელი. ყველაზე მოკლე დროით მსახურობდა დავიდ ბლოხი - მხოლოდამხოლოდ 2 წელი, 1925-1927 წწ.
დემოგრაფიულმა გაყოფამ გამოიწვია შესაბამისი პოლიტიკური დაყოფა ლეიბორისტულ პარტიას, რომელიც ძლიერია ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში, და ლიქუდსა და სხვა მემარჯვენე, თუ რელიგიური პარტიებს შორის, რომლებიც სამხრეთ რაიონებში მძლავრობენ. ისრაელის 2006 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, ეს სურათი შეიცვალა, როდესაც ახალმა ცენტრისტულმა პარტია კადიმამ აიღო ქალაქის ხმების 28 %. მას მიყვა ისრაელის ლეიბორისტული პარტია ხმათა 20 %-ით.
მერები
thumb|თელ-ავივის ქალაქის საბჭო და [[რაბინის მოედანი.]]
განათლება
თელ-ავივში საკმაოდ ბევრი სკოლა, კოლეჯი, თუ უნივერსიტეტი მდებარეობს. 2006 წლის მონაცემებით, 51,359 ბავშვი შევიდა სკოლაში, აქედან 8,977 ბ. მუნიციპალურ საბავშვო ბაღზე მოდის, 23,573 ბ. მუნიციპალურ დაწყებით სკოლაზე და 18,809 კი - უმაღლეს სასწავლებელზე. თელ-ავივში მცხოვრებ სტუდენტთა 64 პროცენტი, შედის უნივერსიტეტში, რაც ქვეყანაში უმაღლესი განათლების მსურველთა რაოდენობას 5 პროცენტით აღემატება. . პირველ კლასში ირიცხება 4000 ბავშვი, თუმცა მოსახლეობის ზრდა მოსალოდნელია რომ ამ რიცხვს გაზრდის 6,000-მდე, 2012 წლისთვის. შედეგად, 20 დამატებითი საბავშვო ბაღი გაიხსნება 2008-09 წწ ქალაქში, ხოლო ჩრდილოეთის რაიონების სკოლებში დამატებითი კლასები. სდე დოვის ჩრდილოეთით დაგეგმილია ახალი დაწყებითი სკოლის გახსნა, ასევე ახალი უმაღლესი სასწავლებლისა თელ-ავივის ჩრდილოეთ ნაწილში.
1909 წელს ჰერცლიას გიმნაზია იაფადან თელ-ავივში გადავიდა. თელ-ავივის სხვა გამორჩეულ სკოლებთაგან, აღსანიშნავია შევახ მოფეთი, მეორე ებრაული სკოლა ქალაქში, ირონი ალეფი და ალიანსი.
თელ-ავივის უმთავრესი უმაღლესი სასწავლებელია თელ-ავივის უნივერსიტეტი. რამათ-განში განლაგებულ ბარ-ილანის უნივერსიტეტთან ერთად, სტუდენტთა საერთო რაოდენობა თელ-ავივში შეადგენს 50, 000 კაცს. ამას ემატება საზღვარგარეთელი სტუნდების რიცხვიც. 1953 წელს დაარსებული თელ-ავივის უნივერსიტეტი დღეს უმსხვილესია ისრაელის უნივერსიტეტებს შორის. საზღვარგარეთ ყველაზე ცნობილია მისი ფიზიკის, ინფორმატიკის, ქიმიის და ენათმეცნიერების ფაკულტეტები თელ-ავივში ასევე განლაგებულია რამდენიმე კოლეჯი.
მედია
thumb|right|გაზეთ [[იედიოთ ახრონოთი გაზეთის შტაბ-ბინა.]]
ისრაელის უდიდესი გაზეთების შტაბ-ბინები თავმოყრილია თელ-ავივში. ტაბლოიდი „იედიოთ ახრონოთი“ არის ისრაელის ყველაზე მსხვილტირაჟიანი გაზეთი 1970-იანი წლებიდან. მისი შტაბ-ბინა მდებარეობს ბეგინის ქუჩაზე, თელ-ავივში.. იგივეს თქმა შეიძლება „მაარივზე“, ისრაელის პოპულარობით მეორე ტაბლოიდზე, და „ჰაარეცზე“, ისრაელის ყველაზე პოპულარულ მსხვილფორმატიან გაზეთზე. თელ-ავივი ასევე არის სხვა ნაციონალური მნიშვნელობის გაზეთების თავმოყრის ადგილი - მათგან ერთ-ერთია ფინანსური გაზეთი „გლობსი“, ყოველკვირეული გაზეთი „ჰაცოფე“, და დილის გაზეთი „მაკორ რიშონი“, ქალაქის მოამბე „ითონ თელავივი“, ყოველკვირეული „ზმან თელ ავივი“ და ასევე არაბულენოვანი „ალმადინა“. ხოლო გაზეთებს „ისრალ პოსტსა “და „ისრაელს“ უშუალოდ ქალაქში ბეჭდავენ. ქალაქს რამდენიმე რადიო სადგური ფარავს, მათ შორის საქალაქო რადიო „თელ-ავივი“. ისრაელის სამი უდიდესი ტელევიზია - კეშეთი, რეშეთი და მეათე არხი, თელ-ავივში მდებარეობენ.
ტრანსპორტი
thumb|თელ-ავივის სატრანსპორტო მოძრაობა მოიცავს ფეხმავალებს, კერძო ავტომანქანებს, ავტობუსებს, ტაქსებებს და მატარებლებს. thumb|აიალონის გზატკეცილი თელ-ავივის აღმოსავლეთ ნაწილში თელ-ავივი ისრაელის მთავარი სატრანსპორტო კვანძია, ეროვნული საგზაო ქსელიდან მრავალი მნიშვნელოვანი სატრანზიტო გზა კვეთს ქალქს. ქალაქში მიმავალი მთავარი გზატკეცილია აიალონის გზატკეცილი (გზატკეცილი 20), რომელიც გადის ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ, მდინარე აიალონის დინების გასწვრივ და ყოფს ერთმანეთისგან თელ-ავივის დიდ ნაწილსა და რამათ განს. სამხრეთის მიმართულებით აიალონს გავყავართ გზატკეცილი 1-ზე, ბენ გურიონის საერთაშორისო აეროპორტის და იერუსალიმისკენ. უშუალოდ ქალაქში, მთავარი მაგისტრალებია: მეფე გეორგის ქუჩა, ალენბის ქუჩა, იბნ გაბიროლის ქუჩა, დიზენგოფის ქუჩა, როთშილდის ბულვარი, ხოლო იაფაში მთავარი მაგისტრალია იერუსალიმის ბულვარი. ნამირის გზა ქალაქს აკავშირებს გზატკეცილ 2-თან, ისრაელის მთავარ ჩრდილო-სამხრეთის მიმართულების გზატკეცილთან, და ბეგინ/იაბოტინსკის გზასთან, რომელიც ქალაქს რამატ-განთან, ბნეი ბრაკთან და პატეჰ ტიკვასთან აკავშირებს. თელ-ავივის ქუჩებში ყოველდღიურად ნახევარი მილიონი ავტომანქანა მოძრაობს, რის გამოც ქუჩები მუდმივად გადატვირთულია. 2007 წელს სადანის ანგარიშში რეკომენდებული იყო ქალაქში ე.წ. "გადატვირთვის გადასახადის" შემოღება, მსგავსად ლონდონისა და სინგაპურისა. ამ გეგმის მიხედვით ქალაქში საკუთარი ავტომანქანით მგზავრობის მსურველებს მოუწევთ ქალაქში შესვლისას ფიქსირებული მოსაკრებლის გადახდა. თელ-ავივის მუნიციპალიტეტი ცდილობს პოპულარიზაცია გაუწიოს ქალაქში ველოსიპედების გამოყენებას, რისთვისაც 100 ველოსიპედის გაქირავების სადგურის გახსნას აპირებს, რომლებიც 74 კმ სიგრძის ველობილიკებს მოემსახურება. გეგმაშია ამ ბილიკების 100 კმ-მდე გაზრდა 2009 წლისთვის.
თელ-ავივში არის რკინიგზის ოთხი სადგური აიალონის გზატკეცილის გასწვრივ. სადგურები ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ: თელ-ავივის უნივერსიტეტი, თელ-ავივ მერკაზი, თელ-ავივ ჰაშალომი და თელ-ავივ ჰაჰაგანა (თელ-ავივის ავტოსადგურთან). თელ-ავივში ყოველთვიურად ახლომდებარე ქალაქებიდან მილიონამდე ადამიანი ჩამოდის.
თელ-ავივის ცენტრალური ავტოსადგური ქალაქის სამხრეთ ნაწილშია. ავტობუსების მთავარ ქსელს ქალაქში მართავს Dan Bus Company; Egged Bus Cooperative, მსოფლიოს სიდიდით მეორე ავტობუსების კომპანია, ქალაქთშორის მომსახურებას უზრუნველყოფს.
თელ-ავივის ადგილობრივი აეროპორტი სდე დოვი ქალაქის ჩრდილოდასავლეთ ნაწილშია. სდე დოვის დახურვას ექვემდებარება, ვინაიდან ის ქალაქის ერთ-ერთ ყველაზე სარფიან სანაპირო უბანში მდებარეობს. უახლოეს მომავალში სდე დოვის ყველა რეისი გადავა ბენ გურიონის საერთაშორისო აეროპორტში, ისრაელის მთავარ საერთაშორისო აეროპორტში, რომელიც ქალაქ ლოდთან მდებარეობს თელ-ავივის სამხრეთაღმოსავლეთით. თელ-ავივთან სიახლოვის გამო ბენ გურიონს ხშირად თელ-ავივის საერთაშორისო აეროპორტსაც უწოდებენ, მიუხედავად იმისა, რომ ის ამ ქალაქის მუნიციპალურ იურისდიქციას არ ექვემდებარება.
2008 წლის დასაწყისში თელ-ავივის მუნიციპალიტეტმა გამოაცხადა ელექტრული მანქანების გასამართი სადგურების მშენებლობის საცდელი პროექტი. თავდაპირველად აშენდება ხუთი გასამართი სადგური. საბოლოოდ კი 150 სადგური უნდა შეიქმნას მთელს ქალაქში ისრაელის ელექტრული მანქანების პროექტის ფარგლებში (Project Better Place). ბატარეის გამოცვლის სადგურები ქალაქის შესასვლელებთან იქნება მოთავსებული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ისრაელის ქალაქები
ნალაპანის ბრძოლა
ნალაპანის ბრძოლა — 1814–1816 წლების ინგლის-ნეპალის ომის პირველი ბრძოლა, რომელიც მიმდინარეობდა ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიისა და ნეპალის ძალებს შორის, რომელსაც მაშინ მართავდა გორქას სამეფო. ბრძოლა გაიმართა ნალაპანის ციხესიმაგრის ირგვლივ, დეჰრადუნთან ახლოს, რომელიც ბრიტანელებს ალყაში ჰქონდათ 1814 წლის 31 ოქტომბრიდან 30 ნოემბრამდე. ციხესიმაგრის გარნიზონს მეთაურობდა კაპიტანი ბალბჰადრა კუნვარი, ხოლო გენერალ-მაიორი რობერტ როლო გილესპი, რომელიც ადრე იბრძოდა ჯავის ბრძოლაში, უტევდა ბრიტანულ ჯარებს. გილესპი მოკლეს ალყის პირველივე დღეს. მიუხედავად მოწინააღმდეგის სიძლიერისა, როგორც რაოდენობის, ისე ცეცხლსასროლი იარაღის თვალსაზრისით, ბალბჰადრა და მისი 600-კაციანი გარნიზონი წარმატებით ებრძოდნენ 5000-ზე მეტ ბრიტანელ ჯარისკაცს ერთი თვის განმავლობაში.
ორი ძვირადღირებული და წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ ხელში ჩაეგდოთ ციხესიმაგრე პირდაპირი შეტევით, ბრიტანელებმა შეცვალეს მიდგომა და წყლის მიწოდება შეუწყვიტეს ციხესიმაგრეს. სამდღიანი უწყლობის შემდეგ, ალყის ბოლო დღეს, ბალბჰადრამ უარი თქვა დანებებაზე, გარნიზონის 70 გადარჩენილ წევრთან ერთად, ციხესიმაგრის გარეთ, გაემართა საბრძოლველად. ციხესიმაგრიდან გამოსვლის შემდეგ, ბრძოლაში გადარჩენილები გაიქცნენ ახლომდებარე ბორცვებში. იმ დროის, იმ ძალისხმევისა და რესურსების გათვალისწინებით, რომელიც დაიხარჯა პატარა ციხე-სიმაგრის დასაპყრობად, ეს იყო ბრიტანელების პიროსული გამარჯვება. ომის ნებისმიერ სხვა ბრძოლაზე მეტად, ნალაპანის ციხის ირგვლივ ბრძოლებმა გურქას მეომრების რეპუტაცია დაამკვიდრა. მოგვიანებით ისინი დაიქირავეს ბრიტანელებმა თავიანთი ჯარის სამსახურში.
ბრიტანეთის პირველი შეტევა
ადგილზე ჩასვლის შემდეგ ბრიტანელებმა დაზვერეს ციხე და დაიწყეს თავდასხმის დაგეგმვა.
ბრიტანეთმა პირველი შეტევა ნალაპანზე განახორციელა 31 ოქტომბერს, ომის ოფიციალურ გამოცხადებამდე ერთი დღით ადრე. გილესპი ოთხი მხრიდან გეგმავდა ციხესიმაგრის შტურმს. შტურმი განხორციელდებოდა ოთხ სვეტად, რეზერვის მხარდაჭერით: პირველი, პოლკოვნიკ კარპენტერის მეთაურობით, შედგებოდა 611 კაცისგან; მეორე, კაპიტან ფასტის მეთაურობით, 363 მეომრისგან; მესამე, მაიორ კელის მეთაურობით, შედგებოდა 541 კაცისგან; მეოთხე, კაპიტან კემპბელის მეთაურობით - 283 კაცისგან; ხოლო, 939 კაცი ირიცხებოდა რეზერვში მაიორ ლუდლოუს მეთაურობით. ისინი ნეპალელებს უტევდნენ სხვადასხვა მხრიდან. ამით ბრიტანელები იმედოვნებდნენ, რომ ნეპალელების ყურადღებას გადაიტანდნენ და ხელს შეუშლიდნენ მათი საიერიშო ცეცხლის კონცენტრირებას ერთ კონკრეტულ რომელიმე წერტილზე, რაც თავდამსხმელებს უპირატესობის მოპოვების საშუალებას მისცემდა. მინი| მესანგრეები უკან იხევენ პირველი შეტევის შემდეგ თუმცა, მას შემდეგ, რაც თავდასხმა დაიწყო, მხოლოდ ორმა სვეტმა, კარპენტერისა და ლუდლოუს ქვეშევრდომებმა, უპასუხეს გილესპის თავდასხმის სიგნალს, რომელიც გაიცა რამდენიმე საათით ადრე, ვიდრე დაგეგმილი იყო. ცეცხლის საფარის ქვეშ მესანგრეები ორჯერ აძვრნენ კედლებამდე, მაგრამ ბალბჰადრას ქვემეხების გასროლის შემდეგ უკან დაიხიეს. ციხესიმაგრის შიგნით მყოფი ქალები ისროდნენ რაკეტებს. გილესპის მეომრები უკან დაბრუნდნენ, რათა საარტილერიო ხაზიდან პირადად შეეკრიბათ თავისი ხალხი,  მაგრამ გენერლის სიკვდილმა აიძულა ბრიტანელები, დროებით შეეწყვიტათ თავდასხმა და უკან დაეხიათ. ბრიტანელების მთლიანი მსხვერპლი დღის განმავლობაში იყო 32 დაღუპული და 228 დაჭრილი, რომელთაგან ზოგიერთი მოგვიანებით გარდაიცვალა.
ბრიტანეთის მეორე შეტევა
პოლკოვნიკი სებრაიტ მაუბი არ მოელოდა ნეპალისგან ასეთ მტკიცე წინააღმდეგობას, რომელიც ნალაპანში ბრიტანეთის ჯარების შემდეგ მეთაურობდა. იგი წავიდა დეჰრაში 24 ნოემბრამდე, რათა დელიდან ჩამოსული მძიმე იარაღი მიეღო. დამხმარე ძალის მოსვლის შემდეგ, ბრძოლა განახლდა 25 ნოემბერს და სამი დღის განმავლობაში ციხე იბომბებოდა, სანამ 27 ნოემბრის შუადღისას ჩრდილოეთი კედლის დიდი ნაწილი საბოლოოდ არ ჩამოინგრა. მაგრამ შეჭრის შემდგომი მცდელობებიც წარუმატებელი აღმოჩნდა. დღე დასრულდა იმით, რომ ბრიტანული თავდასხმის ძალები გააძევეს კედლის გარეთ მნიშვნელოვანი დანაკარგების შედეგად. ბრიტანელების მსხვერპლმა დღეს შეადგინა 37 დაღუპული და 443-ზე მეტი დაჭრილი.
ნეპალელების გაყვანა
ციხესიმაგრის დაპყრობის წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ პირდაპირი თავდასხმებით, ბრიტანელებმა მიმართეს სხვა ტაქტიკას. 28 ნოემბერს, ქვეითთა მორიგი თავდასხმის ნაცვლად, ციხეს ყველა მხრიდან ალყაში მოაქციეს. ამან ხელი შეუშალა ნეპალელთა დამხმარე რაზმის ციხეში შესვლას. ამის შემდეგ მაუბიმ თავის მსროლელებს, უკვე გაძლიერებულებს, ციხესიმაგრისკენ ცეცხლის გახსნა დაავალა. მან ასევე გაგზავნა მზვერავები ციხესიმაგრის გარედან შემავალი წყლის წყაროს დასადგენად და ჩასაჭრელად. წყლის დეფიციტმა მცველების მდგომარეობა კიდევ უფრო გააუარესა. აღსანიშნავია, რომ დაბომბვისას განადგურდა ასამდე თიხის ჭურჭელი, რომელიც წყლით იყო სავსე. ციხის აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები მიწასთან გაასწორეს. უწყვეტმა დაბომბვამ ასევე განაპირობა, რომ ოთხი ქვემეხიდან სამი, რომლებიც იყო დამონტაჟებული ციხე-სიმაგრეში, ციხის გარეთ გავარდა, ხოლო მეოთხე შიგნით. სხვა ქვემეხები, რომლებიც ნეპალელებს გააჩნდათ, გამოუსადეგარი იყო, ან გამოსული იყო მწყობრიდან წინა თავდასხმების დროს არასწორი გასროლით, ან იმის გამო, რომ ისინი ნანგრევების ქვეშ იყვნენ დამარხული ბრიტანეთის დაბომბვის დროს. საპასუხო ქვემეხის გარეშე დარჩენილმა გარნიზონმა დიდი მსხვერპლი განიცადა. ისინი განაგრძობდნენ წინააღმდეგობის გაწევას ცეცხლსასროლი იარაღის და ქვების გამოყენებით, მაგრამ საბოლოოდ ციხეში დარჩენილმა რამდენიმე ადამიანმა ვეღარ გაუძლეს შეტევებს. იმ ღამეს, მიუხედავად მათი წინააღმდეგობისა და მუქარისა, დეზერტირობა გახშირდა.
მეორე დღეს, 29 ნოემბერს, გარნიზონის წყლის მარაგი ამოიწურა. ციხე-სიმაგრის კედლებიც ჩამოინგრა, რასაც ნეპალის ჯარებს შორის დამატებითი მსხვერპლი მოჰყვა. ადამიანთა იმედგაცრუებული მდგომარეობის დანახვისას, კაპიტანმა და სხვა ოფიცრებმა სთხოვეს, ხელი მოეწერათ დაპირებისათვის, რომ იბრძოლებდნენ ბოლომდე. ოთხმოცდაოთხმა ჯარისკაცმა მოაწერა ხელი. თუმცა, იმ ღამეს მლეჩა კალანალას კომპანიამ, რომელიც ციხესიმაგრის გამაგრების მიზნით ჩამოვიდა და ნალაპანის აღმოსავლეთით იყო განლაგებული, ფარულად მიატოვა პოსტი და თან წაიღო იარაღი და ტყვია-წამალი. ამის დანახვისას რამდენიმე მამაკაცი, ვინც პირობას აწერდა ხელს, მათ გაჰყვა. დარჩენილმა 50-60-მა კაცმა, იგრძნო, რომ ციხესიმაგრეში დარჩენით სიკვდილი გარდაუვალი იქნებოდა და ჯობდა გაქცეულიყვნენ ბორცვებზე, სადაც დაკავებდნენ თავიანთ პოზიციას. მათ მოახერხეს ალყის გარღვევა და წარმატებული გაქცევა.
იპოვნეს და კრემაცია გაუკეთეს 90-ზე მეტ ცხედარს, ხოლო დაჭრილები ბრიტანეთის საავადმყოფოებში გადაიყვანეს. ციხის დარჩენილი ნაწილი მიწასთან გაასწორეს.
ნალაპანიმა
ბრძოლის ინსპირაციით შეიქმნა ნეპალური მუსიკალური დრამა სახელწოდებით ნალაპანიმა, რომლის ტექსტიც დაწერა ბალ კრიშნა სამამ და კომპოზიცია შექმნა შივა შანკარმა. დრამაში ასახულია ნეპალელი ჯარისკაცის პატრიოტიზმი, რომელიც დაჭრის შემდეგ დახმარებას ეძებს ბრიტანეთის ბანაკში. მოგვიანებით ის მადლიერია ბრიტანელების მიერ გაწეული ჰუმანიტარული დახმარებისთვის, მაგრამ უარს ამბობს მათ არმიაში გადასვლის შეთავაზებაზე.
სქოლიო
კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
ნაჭკადუ (მრავალმნიშვნელოვანი)
ნაჭკადუ შეიძლება აღნიშნავდეს:
423
თარიღი უცნობია
*
კენტავრები
კენტავრი (Κένταυρος) ან ცენტავრი (Centaurus), სიტყვებიდან კენტეინ ტავროს, „ხარის მკვლელი“, ან კენტორეს „მხედარი“, ან კენტეო — ჩხვლეტა, ცემა, განგმირვა — ბერძნულ მითოლოგიაში თესალიელ ცხენკაცთა მძლავრი მოდგმა, ტყისა და გამოქვაბულთა დემონები, ტყიურები, ურჩხულები („ფერეს“); ურჩხი და უხეში ქმნილებანი, რომელთაც ცხენის ტანი და ადამიანის თავ-მკერდი, ხელები და გონება აქვთ. ლაპითების ამ უნდო მეზობელთა სიტლანქე იმდენად აღიარებულია, რომ ძველ ბერძნულში შეიქმნა სიტყვა „კენტავრიკოს“ — კენტავრულად, ე. ი. უხეშად.
წარმოშობის თეორიები
წარმოდგენა ამ არსებებზე შეიქმნა ალბათ უხეში თესალიური ტომის, ცხენდაცხენ მოთარაშე მეომარი ხალხის მაგალითზე, რომელიც „ცხენიდან არასოდეს ჩამოდიოდა“. თვით ბერძნები ცხენს მხოლოდ ეტლში შესაბმელად იყენებდნენ და პირველად რომ მხედრები ნახეს, ცხენ-კაცებად მიიღეს ალბათ. ჰომეროსი მათ ფერესს ან თერესს ეძახის. , მთის ბანჯგვლიან ბუმბერაზებს, ურჩხულებს, რომლებთან ბრძოლაც მხოლოდ კენევსის, თეზევსის, პოლიფემის მსგავს დევგმირთა თაობას შეეძლო. ის იცნობს ველურ თესალიელებს (კენტავრ ევრიტიონს და სხვ.), მაგრამ საკუთრივ კენტავრებზე გარკვევით პინდარე ლაპარაკობს, როგორც ავხორც ცხენ-კაცებზე (ძვ. წ. 500). ეს ბანჯგვლიანი მთის ხალხი თავიდანვე ნადირთა სიხარბით ეტანება ღვინოს და ქალებს. ძველმა მხატვრებმაც ისე ასახეს, როგორც პინდარემ დაახასიათა.
ცხენ-კაცების მშობლებად ცნობილი არიან კადნიერი მეფე იქსიონი და ღრუბელთა ქალღმერთი ნეფელე, რომელიც ზევსმა შექმნა და შეატყუა ჰერას მაგიერ. იქსიონს ეგონა ჰერასთან იწვა, ღრუბელს კი ეხვეოდა. სხვა ვერსიით, კრონოსმა ულაყის სახე მიიღო, ფილირეს მიუდგა და ასე გაჩნდა ამ ორმაგი ბუნების ურჩხული. პირველი კენტავრები ეტას (ოიტას) და პელიონის მთებში ცხოვრობდნენ, თესალიაში, მერე ლაპითებმა მათი დიდი ნაწილი გაჟლიტეს და გადარჩენილები ეპირის მხარეს განდევნეს.
კენტავროფონოსი
ტლანქი მტაცებლების დაუღალავი მტერი იყო ჰერაკლე, „კენტავრთა მჟლეტელი“, თუმცა ბოლოს თვითონაც მათ იმსხვერპლეს. როცა მდინარეზე მგზავრთა გადამყვანი კენტავრი ნესოსი ჰერაკლეს ცოლის დეიანეირას გატაცებას შეეცადა, ჰერაკლემ ჰიდრის სისხლით მოწამლული ისრით მოკლა მტაცებელი. მერე ჰერაკლეს ერთგულებაში დაეჭვებულმა დეიანეირამ ნესოსის სისხლით გაჟღენთილი სამოსი გაუგზავნა ქმარს და ვერაგი კენტავრის რჩევამ გმირთაგმირს სიცოცხლე მოუსწრაფა. ჰერაკლემ გაფანტა თავის მეგობარ კენტავრ ფოლოსის გამოქვაბულთან საიერიშოდ მოზღვავებული კენტავრები და ჰიდრის სისხლით მოწამლული ისრით უცაბედად დაჭრა ერთადერთი უკვდავი კენტავრი, ბრძენი ქირონი, დიოსკურებისა და ამფიაროსის, იაზონისა და აქილევსის აღმზრდელი, რომელიც თავის დროზე ათენამ თმის კულულზე შეხებით მოათვინიერა და ველური ცხენკაცი ბრძენკაცად აქცია, ბოლოს კი უკვდავება პრომეთეს გაუცვალა, ჰიდრის შხამით გამწარებულმა. იქვე დაიღუპა მეორე კეთილი კენტავრი ფოლოსი, რომელსაც უკვირდა, ამ პატარა ისრებით ჰერაკლე ბუმბერაზ კენტავრებს როგორ ხოცავსო, ერთი ისარი ჭრილობიდან ამოიღო, სინჯვა დაუწყო, დაუვარდა და ფეხში სასიკვდილოდ დაიჭრა. მხოლოდ ამ ორთან ჰქონდა თანხმობა ჰერაკლეს, დანარჩენებს კი სხვა დროსაც თავზარსა სცემდა და ხალხმა კიდეც დაუმკვიდრა კენტავრთა მჟლეტელს — „კენტავროფონოსის“ ზედწოდება.
კენტავრები და დიონისე
ცხოველთა სამყაროსთან მსგავსებისა, ღვინის სიყვარულისა და ავხორცობისათვის კენტავრები მხიარულ სატირებთან ერთად დიონისე-ბაქკოსის თანამგზარებადაც ითვლებოდნენ. მშვიდობიანად დაჰყვებოდნენ ან ქნარს უკრავდნენ, ეროტებს და ფერიებს ეთამაშებოდნენ, ბაკქანტებითა და სატირებით გარემოცულნი.
ბერძენთა მითოლოგიურ სამყაროში უფრო საოცარი არსებებიც არიან — იხთიოკენტავრები.
კენტავრები ხელოვნებაში
200px|thumb|left|„კენტავრი და ეროსი“. [[პარიზი, ლუვრი]] ლიტერატურაში კენტავრთა სახე უკვდავყოფილია სოფოკლეს, ევრიპიდეს, ოვიდიუსის ქმნილებებში.
ანი (ახალციხის მუნიციპალიტეტი)
ანი — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში, ელიაწმინდის თემში. მდებარეობს მდინარე ლერწმანის ზემო დინებაში, ზღვის დონიდან 1480 მ. სოფელი წყაროებში მოიხსენიება XVI საუკუნიდან.
1949 წლის 2 აგვისტოს სოფელ ანის შეუერთდა ანის სასოფლო საბჭოს სოფელი ძირი.
კენტავრები
კენტავრები ხელოვნებაში
ხელოვნებაში კენტავრების სახე მრავალგზის ასახულა, უფრო კი ლაპითებთან მათი ბრძოლის სცენები. კენტავრომაქიის კლასიკური ნიმუშია არკადიის ფიგალეის (ბასეს) აპოლონის ტაძრის ფასადის რელიეფი. მოქანდაკეები კაცის ზედა ტანს უერთებდნენ ცხენის ტანს ან პირიქით.
ანი (ახალციხის მუნიციპალიტეტი)
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 348 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კენტავრები
კენტავრები ხელოვნებაში
კაცის და ცხენის ნარევი არსება უკვე ძველ ანტიკურ მხატვრებს იზიდავდა. ბერძნულ-რომაული ხელოვნების ნიმუშია ახალგაზრდა კენტავრი (რომი, ქანდაკება). მრავალგზის აუსახავთ თვით არაბებს და შუა ევროპის ხელოვანთ. აუგსბურგის ჭიშკრებზე გამოხატულ რქოსან, შემოსილ კენტავრს თავი მოუბრუნებია და ისარს სტყორცნის (XI ს.). აქ და სხვაგანაც გარკვეული კოსმოგონიური ვარაუდებია. ბოროტი სული, დემონი დასდევს ადამიანთა სულს, ასეა ასახული ფლორენციის ჯოჯოხეთის ფრესკებზე. ბოტიჩელის მიერ შექმნილ ტილოზე ველურ კენტავრს აშოშმინებს ათენა (მინერვა), სათნოება (1495, უფიცი). ხშირია მითურ გმირთა აღზრდის სცენები, დეიენირას გატაცება ნესოსის მიერ (გვიდო რენი, 1620, ლუვრი), ჰერაკლეს და ნესოსის (ნესუსის) ბრძოლა (მარმარილოს ჯგუფი, 1599, ფლორენცია), ჯამბოლონიას ნამუშევარი… ნესოსის, დეიენირას და ჰერაკლეს სიუჟეტი, რაც ოვიდიუსმა ფართოდ ასახა, პომპეის ფრესკებზე დიდოსტატურადაა ასახული (ნესოსი სთხოვს ჰერაკლეს, მიმსახურეო).
ბელინის ჰერაკლე უმიზნებს ნესოსს. იგივე დახატეს რუბენსმა, მაულპერჩმა. ბაროკომ ამ დრამატული სცენის მრავალმხრივი ასახვა მოგვცა. კენტავრები უხატავთ კარაჩის, კოხს, ჰაკეტს, ბიოკლინს (ბრძოლა), პიკასოს. ლუვრშია დაცული კენტავრის ქანდაკება, ზურგზე რომ ეროსი დაუსვამს, თმას ეთამაშება.
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:მითური ჰიბრიდები კატეგორია:მითური ცხენები კატეგორია:მითური არსებები
მადონას დისკოგრაფია
აქ წარმოდგენილია მომღერალ და მუსიკოს მადონას დისკოგრაფია.
საკონცერტო ალბომები
შენიშვნები
2010-იანები
შენიშვნები
სქოლიო
კატეგორია:მადონა (მომღერალი) კატეგორია:დისკოგრაფიები
პეტრე ხარისჭირაშვილი
პეტრე ხარისჭირაშვილი (დ. 1804 — გ. 1892, სტამბოლი) — აბატი პეტრა. XIX საუკუნის ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, მეცნიერი, სტამბოლის ქართული მონასტრის დამაარსებელი.
პეტრე ხარისჭირაშვილი დაიბადა ახალციხეში, ერთი ცნობით 1804 წელს, მეორით კი 1818 წლის 25 აპრილს. აღმსარებლობით კათოლიკე იყო. სწავლობდა ახალციხის ნათლისმცემლის ეკლესიის სამრევლო სკოლაში. შემდეგ და ალექსანდროპოლის სემინარიაში განაგრძო სწავლა. ბოლოს ევროპაში გაემგზავრა და რომის სასულიერო სასწავლებელი დაამთავრა. 1842 წელს ახალციხეში მღვდლად აკურთხეს, 50-იანი წლებიდან ხიზაბავრაში (დღევანდელი ასპინძის რაიონი) გადაიყვანეს. მრავალი დაბრკოლებისა და წინააღმდეგობის გამო იძულებული გახდა 1856 წელს უცხოეთში წასულიყო, თუმცა იქაც ისევ ქართულ საქმეს ემსახურებოდა და ორიოდე წელიწადში ვენეციაში, წმინდა ლაზარეს კუნძულზე ქართულ ენაზე რამდენიმე მნიშვნელოვანი საისტორიო და თეოლოგიური წიგნი გამოსცა. იმხანად კათოლიკურ ეკლესიებში ქართულ ენაზე მღვდელმსახურების ნება დამტკიცებული არ იყო. პეტრე ხარისჭირაშვილმა მომხიბვლელი სიტყვითა და ღირსეული საქმიანობით ვატიკანის ყურადღება დაიმსახურა და 1859 წელს ნება დართეს სტამბოლში შეექმნა ქართველ კათოლიკეთა კონგრეგაცია — ქართული ენითა და ტიპიკონით. 1861 წელს კი სტამბოლის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ უბანში, ფერიქოიში პეტრე ხარისჭირაშვილმა ქართველ კათოლიკეთა სავანე — ეკლესია, დედათა და მამათა მონასტრები დააფუძნა.
ეს კონგრეგაცია მრავალმხრივ მოღვაწეობას ეწეოდა. დაარსებიდან ერთი წლის შემდეგ შეიქმნა სასულიერო სასწავლებელი. საღვთისმეტყველო საგნების გარდა ისწავლებოდა ქართული ენის გრამატიკა, ლიტერატურა და ისტორია. მოსწავლეებმა ზეპირად იცოდნენ ნაწყვეტები „ვეფხისტყაოსნიდან”. იმდენად საფუძვლიანად ასწავლიდნენ ლათინურ და ფრანგულ ენებს, რომ სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მოსწავლეს ამ ენებზე წირვის აღსრულება, ანდა ფრანგულ სემინარიებში სწავლის გაგრძელება შეეძლო. წარმატებულ ახალგაზრდებს მონასტრის ხარჯით ევროპაში გზავნიდნენ სწავლის გასაგრძელებლად. ამ სასწავლებელში აღიზარდნენ მიხეილ თამარაშვილი და მიხეილ თარხნიშვილი. „პეტრესგან განკაცებული მამებით მოფენილია მთელი ევროპა“ — წერდა იმდროინდელი პრესა.
პეტრე ხარისჭირაშვილი რვა ენას ფლობდა, მაგრამ განსაკუთრებულ ყურადღებას ქართულის სწავლებას აქცევდა. 1870 წლისათვის ხარისჭირაშვილის დაუზოგავი შრომის შედეგად მონასტერში უკვე მუშაობდა ქართული სტამბა. მარტო 1877-81 წლებში ამ სტამბაში დაიბეჭდა და საქართველოში გავრცელდა 25-მდე სხვადასხვა წიგნი. ქართული ენის სიწმინდის დასაცავად მრავალ ღონეს მიმართავდა, გრამატიკის შედგენაც დაიწყო. მაშინ, როდესაც საქართველოს ეკლესიას ავტოკეფალია ჩამორთმეული ჰქონდა და ქართული ენისა თუ მწერლობის განვითარებაში მონაწილეობას აღარ იღებდა, სტამბოლის მონასტერი გრიგოლ ხანძთელის დაწყებულ საქმეს აგრძელებდა.
1894 წელს აშენებული მონასტრის ოთხსართულიანი შენობის მეოთხე სართულზე გახსნეს სასტუმრო სტამბოლში ჩასული უბინაო, ხელმოკლე ქართველებისათვის. ისინი I მსოფლიო ომის დროს მესხეთ-ჯავახეთიდან, აჭარასა და ტაო-კლარჯეთიდან ლტოლვილები იყვნენ. ტაძრის ტერიტორიაზე დღემდე ინახება ქართველ კათოლიკეთა არქივი და ბიბლიოთეკა. აქ უამრავი უნიკალური წიგნი და ხელნაწერია დაცული. მისი მეთვალყურე კათოლიკე მილიონერი სიმონ ზაზაძეა.
პეტრე ხარისჭირაშვილი მონასტრისავე ეზოშია დაკრძალული.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ეპისკოპოსები კატეგორია:დაბადებული 1804 კატეგორია:გარდაცვლილი 1892 კატეგორია:რომის კათოლიკური ეკლესიის რელიგიური მოღვაწეები
სოფია როტარუ
სოფია როტარუ (რუმ. Sofia Rotaru, Софiя Ротару; 7 აგვისტო, 1947) — მოლდოველი პოპ-მომღერალი, სიმღერების ავტორი, მუსიკოსი, მოცეკვავე, მსახიობი. ცნობილია მისი ღრმა ლირიკული ხმითა და მომხიბვლელობით. ამჟამად უკრაინის მოქალაქე. ცხოვრობს იალტასა და კიევში.
მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო: უკრაინის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი, უკრაინის სსრ-ის სახალხო არტისტი, მოლდავეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი, ლინინური კომკავშირის პრემიის ლაურეატი, უკრაინის გმირი, მოლდავეთის გმირი (მოლდოვის რესპუბლიკის უმაღლესი ჯილდოს „რესპუბლიკის ორდენის“ კავალერი).
სქოლიო
კატეგორია:მოლდოველი მომღერლები კატეგორია:უკრაინელი მომღერლები კატეგორია:დაბადებული 1947
იაროსლავკა (დუვანის რაიონი)
იაროსლავკა (Ярославка; Ярославка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის დუვანის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2301 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ მესიაგუტოვოდან დაშორებულია 50 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სულეია, რომელიც დაშორებულია 127 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:დუვანის რაიონის სოფლები