cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჩორმანლი
ჩორმანლი (Çormanlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ქალბაჯარის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ.
სქოლიო
კატეგორია:ქალბაჯარის რაიონის სოფლები
ტიგრინიუსი
ტიგრინიუსი (Tigrinhos) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 732 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპეკოს შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 757 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30.32 კმ²-ზე. ფართობი 57 944 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანტა-კატარინას მუნიციპალიტეტები
ბულატოვო (აბზელილოვოს რაიონი)
ბულატოვო (Булат; Булатово) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 155 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 40 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ალიმუხამეტოვო, რომელიც დაშორებულია 8 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (99%).
სქოლიო
კატეგორია:აბზელილოვოს რაიონის სოფლები
ელი დიუკომენი
ელი დიუკომენი ( 19 თებერვალი 1833, ჟენევა - 7 დეკემბერი 1906, ბერნი) – შვეიცარიელი მშვიდობის აქტივისტი. ის იყო ნობელის პრემიის ლაურეატი, დაჯილდოვდა 1902 წელს და ნობელის პრემია გაინაწილა შარლ ალბერ გობასთან. დაიბადა ჟენევაში. მუშაობდა ენის მასწავლებლად, ჟურნალისტად და მთარგმნელად შვეიცარიის ფედერალური საბჭოსთვის (1869-1873).
ბიოგრაფია
1833 წელს დაიბადა ჟენევაში, შვეიცარიაში, მესაათის ოჯახში. ადრეულ ბავშვობაშივე გამოავლინა ნიჭი და გონიერება. 17 წლის ასაკში დაასრულა სწავლა ჟენევაში და შეუდგა კერძო მასწავლებლის საქმიანობას საქსონიის პატივსაცემ ოჯახში, სადაც სამი წელი დაჰყო და ჩამოყალიბდა გერმანული ენის ექსპერტად. ჟენევაში დაბრუნების შემდეგ, ის ასწავლიდა საჯარო სკოლაში ორი წლის მანძილზე, ხოლო შემდეგ 1855 წელს, 22 წლის ასაკში, დაიწყო ჟურნალისტის კარიერა რედაქტორად პოლიტიკურ ჟურნალში Revue de Genève. ერთი მხრივ, ის სიცოცხლის ბოლომდე დაკავშირებული იყო ჟურნალისტიკასთან. 1865 წელს ის გადავიდა ბერნში.
ელი დიუკომენი გარდაიცვალა 73 წლის ასაკში, გულისა და ფილტვების დაავადებით.
მოღვაწეობა
ბერნში დიუკომენმა დააფუძნა რადიკალური ჟურნალი Der Fortschritt (პროგრესი), რომელიც ფრანგულადაც ქვეყნდებოდა Progrès -ის სათაურით. 1867 წელს დააფუძნა Ligue de la paix et de la liberté (მშვიდობის და თავისუფლების ლიგა), სადაც განაგრძო მუშაობა სხვადასხვა პოზიციებზე, მათ შორის მდივნად Jura-Simplon Steel Company-თვის 1873-1891 წლებში. ამავე წელს ის შეარჩიეს ახლად ჩამოყალიბებული მშვიდობის საერთაშორისო ბიუროს დირექტორად (Bureau international de la paix), პირველი არასამთავრობო მშვიდობის საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც დაფუძნდა ბერნში. მან უარი თქვა ხელფასზე ამ პოზიციისთვის.1871-1872 მან გამოსცა Helvétie. 1868 წლის დასაწყისში ის გამოსცემდა ახალი ამბების ფურცლებს სახელწოდებით Les États-Unis d’Europe, რომელიც იბეჭდებოდა მშვიდობის და თავისუფლების საერთაშორისო ლიგის საშუალებით (Ligue internationale de la paix et de la liberté).
დიუკომენი ნამდვილი ,,ლიტერატურული" ადამიანი იყო. ის, ძირითადად, ჟურნალისტური საქმიანობით იყო დაკავებული, თუმცა მაინც პოულობდა დროს პოეტური ნაწარმოებების გამოსაქვეყნებლად და ოფიციალური თარჯიმნობისთვის ეროვნული საბჭოსთვის. ავგუსტ შოუ, ნორვეგიული ნობელის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი აღნიშნავს, რომ დიუკომენის ნაშრომები ხშირად ხასიათდება აზრების მკვეთრი პირდაპირობით.
დიუკომენი გარკვეულწილად პოლიტიკურ ფიგურასაც წარმოადგენდა. ის მთავარი საბჭოს წევრი იყო ბერნში, ათი წლის განმავლობაში, ხოლო ჟენევაში 9 წლის მანძილზე. 1857 წელს გახდა ჟენევის ოლქის ვიცე-კონსული, ხოლო 1862 წელს კონსული.
მისმა ორგანიზაციულმა უნარებმა მკვეთრად გაზარდა ჯგუფის წარმატება. მას მიენიჭა ნობელის პრემია 1902 წელს და მსახურობდა ორგანიზაციის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე სიცოცხლის ბოლომდე, 1906 წლამდე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1833 კატეგორია:გარდაცვლილი 1906 კატეგორია:შვეიცარიელები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
ლეოპოლდ I (ბელგია)
ლეოპოლდ I — ბელგიის მეფე 1831-1865 წლებში. საქსენ-კობურგ-გოთის დინასტიიდან. საქსენ-კობურგ-ზაალფელდის დიდი ჰერცოგის მესამე შვილი.
1830 წელს ბელგიაში დაიწყო რევოლუცია, რომლის შედეგადაც ქვეყანამ ნიდერლანდებისაგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა. 22 ნოემბერს ეროვნულმა კონგრესმა ქვეყანა კონსტიტუციურ მონარქიად გამოაცხადა. 1831 წლის 4 ივლისს 137 ხმით 48-ის წინააღმდეგ ქვეყნის მეფედ აირჩიეს საქსენ-კობურგ-გოთის დინასტიის წარმომადგენელი ლეოპოლდ I. 1931 წლის 21 ივლისს ლეოპოლდ I თეთრ ცხენზე ამხედრებული საზეიმოდ შევიდა ბრიუსელში. ეს დღე ბელგიის ერთ-ერთი მთავარი ეროვნული დღესასწაულია.
ოჯახი
1816 წელს დაქორწინდა დიდი ბრიტანეთის მემკვიდრე პრინცის, მომავალი მეფის ჯორჯ IV-ის ქალიშვილზე შარლოტზე, რომელიც ფეხმძიმობის პერიოდში გარდაიცვალა.
1832 წელს იგი მეორედ დაქორწილდა საფრანგეთის მეფის, ლუი-ფილიპე ორლეანელის ქალიშვილ ლუიზა მარიაზე. მასთან შეეძინა შვილები:
კადრეიტა
კადრეიტა (Cadreita) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 27,3 კმ². მოსახლეობა — 2045 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
ყარხუნი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ქარხუნი  შეიძლება აღნიშნავდეს:
ლუიზ დე კოლინი
ლუიზ დე კოლინი (Louise de Coligny; დ. 23 სექტემბერი, 1555, შატილონ-კოლინი, საფრანგეთი — გ. 9 ნოემბერი, 1620, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი არისტოკრატი. ორანის პრინცესა 1583-1584 წლებში როგორც ვილემ ორანელის მეოთხე ცოლი. ორანის პრინც ფრედერიკ ჰენდრიკის დედა.
ბიოგრაფია
1583 წლის 24 აპრილს ლუიზ დე კოლინი დაქორწინდა ნიდერლანდელი პროტესტანტების მეთაურზე, პრინც ვილემ ორანელზე, რომლისთვისაც ეს მეოთხე ქორწინება იყო. აღსანიშნავია, რომ ლუიზს ამ ქორწინებით თხუთმეტი გერი ერგო, თუმცა ასევე ხანმოკლე ქორწინებისას, 1584 წლის იანვარში მან მოახერხა თავისი ერთადერთი შვილის — ფრედერიკ ჰენდრიკის გაჩენა, რომელიც შემდგომში ორანის პრინცი გახდა.
1584 წლის 10 ივლისს, ესპანეთის მეფე ფილიპე II-ის მიერ მიგზავნილმა კათოლიკე მკვლელმა მოკლა ლუიზის მეორე ქმარიც, პრინცი ვილემ ორანელი, რომელიც ამ დროს 51 წლის იყო. ამის შემდეგ ტახტი ლუიზის გერმა დაიკავა, თავად კი მესამედ აღარ გათხოვილა.
შერცხვენილი და გაძევებული ლუიზი 1620 წელს მშობლიურ საფრანგეთში დაბრუნდა და პარიზში დასახლდა,სადაც ამავე წლის 9 ნოემბერს, 65 წლის ასაკში გარდაიცვალა ფონტენბლოს სასახლეში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 23 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1555 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1620 კატეგორია:ორანის პრინცესები
დარპასი
დარპასი (Դարպաս) — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 200 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 800 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 93 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 19.33 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
სანტა-რიტა-დუ-ტრიველატუ
სანტა-რიტა-დუ-ტრიველატუ (Santa Rita do Trivelato) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-ტელის-პირისის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 491 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0.53 კმ²-ზე. ფართობი 4 728 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მატუ-გროსუს შტატის მუნიციპალიტეტები
ალ-სანის ნაჰია
სქოლიო
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
თუმასლი (მრავალმნიშვნელოვანი)
თუმასლი შეიძლება აღნიშნავდეს:
მართა აპრაქსინა
დაქვრივების შემდეგ მართა აღარ გათხოვილა და სამეფო კარზე ცხოვრობდა 33 წლის განმავლობაში. იგი საბოლოოდ 1715 წელს გარდაიცვალა კუჭის დაავადებით. იგი დაკრძალეს პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრეში, სანქტ-პეტერბურგში. მისი დაკრძალვისას მისმა მაზლმა, იმპერატორმა პეტრე I-მა საბოლოოდ გააუქმა ძველი რუსული ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც, დაკრძალვისას კუბოს ეტირებოდნენ.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1664 კატეგორია:გარდაცვლილი 31 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1715 კატეგორია:რუსეთის მონარქების მეუღლეების სია
კლაივ გრენჯერი
სერ კლაივ უილიამ ჯონ გრენჯერი (Sir Clive William John Granger; დ. 4 სექტემბერი, 1934, სუონსი — გ. 27 მაისი, 2009, ლა-ხოლია ) — ინგლისელი ეკონომისტი, ნობელის პრემიის ლაუერატი ეკონომიკაში (2003). სწავლობდა ნოტინგემის უნივერსიტეტში. კალიფორნიის უნივერსიტეტის (სან-დიეგო) პროფესორი. მნიშვნელოვანი დამსახურება მიუძღვის ფინანსური და მაკროეკონომიკური ანალიზური მეთოდების შექმნა/დამუშავებაში.
სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანელი ეკონომისტები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით კატეგორია:დაბადებული 4 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1934 კატეგორია:გარდაცვლილი 27 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
ბაზ ოლდრინი
ბაზ ოლდრინი (Buzz Aldrin;) დაბადებით ედვინ იუჯინ ოლდრინ-უმცროსი (Edwin Eugene Aldrin, Jr.; დ. 20 იანვარი 1930, გლენ-რიჯი, ნიუ-ჯერსი, აშშ) — ამერიკელი ავია-ინჟინერი, აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების გადამდგარი პოლკოვნიკი და ნასა-ს ასტრონავტი. კორეის ომის მონაწილე. მონაწილეობდა აპოლო 11-ის მისიაში, როგორც მთვარის მოდულის პილოტი. აპოლო 11 იყო პირველი მისია, რომელმაც მთვარეზე დაჯდომა მოახერხა. 1969 წლის 21 ივლისს ბაზ ოლდრინი გახდა მეორე ადამიანი ნილ არმსტრონგის შემდეგ, რომელმაც ფეხი დადგა მთვარეზე.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ასტრონომები კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები
ხანლიქლარი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ხანლიქლარი შეიძლება აღნიშნავდეს:
დოეს-გრაკალის არხი
დოეს-გრაკალის არხი — სარწყავი არხი აღმოსავლეთ საქართველოში, გორისა და კასპის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. სათავე აქვს გორთან მოწყობილ სათავე ნაგებობიდან. წყალს იღებს მდინარე მტკვრიდან. საირიგაციო სისტემის სიგრძეა 17,2 კმ, ასარწყავებს 1535 ჰექტარ სამეურნეო სავარგულს (დაახლ. 2000 კომლს). გაივლის სოფლებს ქვახვრელს, უფლისციხეს, დოესს, არხის ბოლო სოფელია გრაკალი.
სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს არხები
საბურის ნაჰია
საბურა (არაბ. ناحية صبورة) — სირიის ჰამის მუჰაფაზაში (რეგიონში) შემავალი ნაჰია (რაიონი). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით საბურის პროვინციაში დაახლოებით 21 900 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 463,19 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
პოლონეთის დედოფლების სია
პოლონეთის დედოფლების სიაში წარმოდგენილია იმ ქალების სია, რომლების დაქორწინებულნი იყვნენ პოლონეთის მონარქებზე. აღსანიშნავია, რომ პოლონეთის მეფე ლუი I-ის ცოლი, დედოფალი ელიზაბეტა ბოსნიელი, ასევე ფლობდა უნგრეთისა და ხორვატიის დედოფლის წოდებასაც. ასევე აღსანიშნავია, რომ 1402 წლიდან მოყოლებული, ისინი პოლონეთის დედოფალთან ერთად, ფლობდნენ ლიტვის დიდი მთავრის ტიტულსაც, ხოლო ანა ავსტრიელი, ამასთან ერთად შვედეთის დედოფალიც იყო.
დავით ზარქუა
დავით ზარქუა (დ. 28 იანვარი, 1987, სოხუმი) — ქართველი მოჭადრაკე, საერთაშორისო ოსტატი, ფიდეს ლიცენზირებული მწვრთნელი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1987 კატეგორია:სოხუმში დაბადებულები
უნიან-დუ-უესტი
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 910 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 31.42 კმ²-ზე. ფართობი 92 617 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანტა-კატარინას მუნიციპალიტეტები
ტამარინდოს რაიონი
ტამარინდოს რაიონი (Distrito de Tamarindo) — რაიონი პერუში, პიურის რეგიონის პაიტის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 17 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 253 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 67 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 63.67 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიურის რეგიონის რაიონები კატეგორია:პაიტის პროვინციის რაიონები
მაია მაჭავარიანი
მაია მაჭავარიანი (დ. 28 ოქტომბერი, 1926, თბილისი — გ. 16 ოქტომბერი, 2016) — ქართველი ენათმეცნიერი, პოლიტიკოსი, ფილოლოგი.
1952 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ასპირანტი, თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის უფროსი მასწავლებელი, დოცენტი, 1956 წლიდან კი არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. 1992 წლიდან მუშაობდა ზოგადი ენათმეცნიერების განყოფილების გამგედ. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი (დოქტორი), ენათმეცნიერების დოქტორი. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომისა და კრებულის ავტორი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1926 კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ოქტომბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
მერი დავითაშვილი
300px|მინიატიურა მერი (მარიამ) შალვას ასული დავითაშვილი (დ. 13 მარტი, 1924, თბილისი — გ. 17 თებერვალი, 2014) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1979). შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1981). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2011).
1946 წელს დაამთავრა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (ხელმძღვანელი პროფესორი ანდრია  ბალანჩივაძე), 1968–1992 წლებში იყო საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის მდივანი და სსრკ კომპოზიტორთა კავშირის სარევიზიო კომისიის წევრი. მისი ხელმძღვანელობით სისტემატურად ტარდებოდა საბავშვო მუსიკის კვირეულები. 1973 წლიდან თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი იყო (ინტსრუმენტირების კლასი). ნაყოფიერად მუშაობს საბავშვო მუსიკის დარგში. დაწერილი აქვს ორი საბავშვო ოპერა — „ქაჯანა“ (1965, დაიდგა 1966) და „ნაცარქექია“ (1972), მრავალი საბავშვო სიმღერა, მუსიკა საბავშვო სრულმეტრაჟიანი და ნახატი ფილმებისათვის („მანანა“, „მტრობა“, „ხელმარჯვე ოსტატი“, „ჩხიკვთა ქორწილი“, „წუნა და წრუწუნა“, „რწყილი და ჭიანჭველა“, „სათაგური“და სხვა), 2 საორკესტრო სიუიტა ბალეტ „მზის ქორწილისათვის“ (1954), სიმფონიური, კამერულ–საკრავიერი და საგუნდო ნაწარმოებები, მუსიკა დრამატული სპექტაკლებისათვის, ხუთი რომანსი ანა კალანდაძის ლექსებზე,  და სხვა. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997).
გარდაიცვალა 2014 წლის 17 თებერვალს, 89 წლის ასაკში.
ნიგარ ჯამალი
ნიგარ აიდინ კზი ჯამალი (Nigar Aydın qızı Camal; დ. 7 სექტემბერი 1980, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მომღერალი, ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2011-ის გამარჯვებული.
ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2011
2011 წელს ნიგარ ჯამალი ელდარ გასიმოვთან ერთად მიიღო მონაწილეობა ევროვიზიის ადგილობრივ შესარჩევ კონკურსში, სადაც 11 ქულით მოიგო. ამით მოიპოვეს უფლება, რომ წარედგინათ აზერბაიჯანი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2011-ზე გერმანიაში. სადაც დუეტი 221 ქულით გაიმარჯვა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1980 კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალი მომღერლები კატეგორია:ევროვიზიის გამარჯვებულები კატეგორია:ევროვიზიის კონკურსანტები
აიაჰუასკა
right|thumb|აიახუასკას მომზადება [[პერუ|პერუს რეგიონში, ლორეტოში]] აიაჰუასკა, აგრეთვე ცნობილი როგორც იაჯე (yagé) — ენთეოგენური ნაყენი, დამზადებული Banisteriopsis caapi-ს ლერწამისგან, ხშირად კომბინაციაში სხვადასხვა მცენარეებთან ერთად. სასმელი გამოიყენება ტრადიციულ სულიერ მედიცინაში, ცერემონიებში ამაზონის ჯუნგლების ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ. მრავალი მათგანი ამბობს, რომ მისი გამოყენებით ღებულობს ინსტრუქციებს პირდაპირ მცენარეებისგან და თავად მცენარის სულებისგან.
აიაჰუასკა პირველად იქნა აღწერილი ადგილობრივი საზოგადოების გარეთ ადრეულ 1950 წელს ჰარვარდის ეთნობოტანიკოსის რიჩარდ ევანს შულტესის მიერ, მან შეისწავლა ადგილობრივი საზოგადოება ვინც იყენებდა მას წინასწარმეტყველებისა და მკურნალობის მიზნით.
ნადუღი ცნობილია სხვა უამრავი სახელითაც (იხილეთ ქვემოთ).
ეფექტები
right|thumb|აიაჰუასკას მომზადება ადამიანებმა, რომლებმაც მოიხმარეს აიაჰუასკა აცხადებენ, რომ გახსნეს მათი სულიერი დანიშნულება დედამიწაზე, სამყაროს ნამდვილი ბუნება, ასევე ღრმად განჭვრიტეს თუ როგორ არის შესაძლებელი იყვნენ უკეთესი ადამიენები. ეს დაინახა ბევრმა როგორც სულიერი გამოღვიძება და იგი არის ხშირად აღწერილი როგორც მეორედ დაბადება. გარდა ამისა, ხშირად მოხსენიებულია, რომ ცალკეული პირები გრძნობენ,, რომ მათ გაზარდეს მისაწვდომობა მაღალ სულიერ განზომილებებზე და დაამყარეს კონტაქტი სხვადასხვა სულიერ თუ დამატებითგანზომილებიან არსებებთან, რომლებსაც შეუძლიათ იმოქმედონ როგორც მეგზურებმა ან მკურნალებმა.
ავტორი დონ ჟოზე კამპოსი (Don Jose Campos) ამტკიცებს, რომ ადამიანებს შეუძლიათ გამოცადონ ძირეული პოზიტიური ცხოვრებისეული ცვლილებები აიაჰუასკას მოხმარების შედეგად. ღებინება შეიძლება თან ახლდეს აიაჰუასკას გადაყლაპვას; ეს დასუფთავება განხილულია ბევრი შამანის და გამოცდილი მომხმარებლის მიერ როგორც აიაჰუასკას გამოცდილების განუყოფელი ნაწილი, ეს ასრულებს ნეგატიური ენერგიის შემსუბიქების როლს და ემოციები იქმნება მისი ცხოვრების მსვლელობაზე. სხვების თქმით დასუფთავება ხდება გულისრევის ფორმით, ფაღარათი, და ცხელრბა/ცივიება.
აიაჰუასკას ჩაყლაპვამ ასევე შეიძლება გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი, მაგრამ დროებითი, ემოციური და ფსიქოლოგიური გაჭირვება. ხანგრძლივი ნეგატიური ეფექტები არ არის ცნობილი. რამდენიმე სიკვდილი არის ცნობილი აიაჰუასკას მოხმარებაში მონაწილეობის მიზეზით. სიკვდილები შეიძლება იყოს გამოწვეული მანამდე არსებული გულის მდგომარეობებით, როგორც წესი აიაჰუასკამ შეიძლება გაზარდოს პულსის ტემპი და სისხლის წნევა, ან იურთიერთქმედოს სხვა მიღებულ მედიცინაზე, როგორიცაა ანტიდეპრესანტები, და ზოგ შემთხვევაში შესაძლოა ტოეს (toé) დამატების შედეგია ნადუღში.
შამანის როლი
ზოგიერთი შამანი და გამოცდილი აიაჰუასკას მომხმარებელი არ გვირჩევს აიაჰუასკას გამოყენებას ერთი ან რამდენიმე კარგად ნასწავლი შამანის თანდასწრების გარეშე.
ტერმინოლოგია
right|thumb|აიაჰუასკა აიაჰუასკა არის ცნობილი ბევრი სახელით ყველგან ჩრდილოეთ სამხრეთ ამერიკაში (Northern South America) და ბრაზილიაში.
აიაჰუასკა არის გაესპანირებული (hispanicized) მართლწერის სიტყვა კეჩუას ენებში ,, რომელითაც ლაპარაკობენ ეკვადორის  ანდების სახელმწიფოები, ბოლივია, პერუ და კოლუმბია. კეჩუას ან აიმარას ენებზე მოლაპარაკეებმა შეიძლება არჩიონ მართლწერა აიავასკა - ayawaska. ამ სიტყვით მიმართავენ ორივეს ლიანა Banisteriopsis caapi -ს, და ნახარშსაც დამზადებულს მისგან. კეჩუას ენებზე, აია (aya) ნიშნავს  არსი, სული  ("spirit, soul"),  გვამი, მკვდარი სხეული , და ვასკა - waska ნიშნავს  თოკი  და  მერქნისებრი ლერწამი  ("woody vine"),  ლიანა . სიტყვა აიაჰუასკა შეიძლება სხვანაირად ითარგმნოს როგორც სულის ლიანა ("liana of the soul"), სიკვდილის ლიანა ("liana of the dead"), და სული (არსი) ლიანა ("spirit liana").
ბრაზილიაში, ნახარშს და ლიანას არაფორმალურად ეძახიან ქააფი (caapi) ან cipó; ეს უკანასკნელი არის პორტუგალიური სიტყვა ლიანა (liana ან მერქნისებრი მცოცავი ლერწამი). ბრაზილიის União do Vegetal– ში, ორგანიზებულ სულიერ ტრადიციაში, სადაც ადამიანები სვამენ აიაჰუასკას, ნახარში მზადდება ექსკლუზიურად ''ბ. ქააფის (B. caapi) და პ. ვირიდის (P. viridis) ''-ისგან. უნიაო დო ვეგეტალის მიმდევრები ეძახიან ამ ნახარშს ჰოასკა - hoasca ან ვეგეტალ - vegetal.
ქიმია და ფარმაკოლოგია
ჰარმალა ალკალოიდები არიან მაო-შემაჩერებელი ბეტა კარბოლინები. სამი ყველაზე შესწავლილი ჰარმალა ალკალოიდები ''ბ. ქააფის'' ლერწამში არის harmine, harmaline და tetrahydroharmine. Harmine და harmaline არიან მონოამინ ოქსიდაზა ა - ს (MAO-A) შერჩევითი და შექცევადი ინჰიბიტორები, მაშინ როცა tetrahydroharmine არის სუსტი serotonin reuptake inhibitor (SRI) -ი.
ეს მაოი-ა -ს შეჩერება ნებას რთავს დმტ-ს, რომ გავრცელდეს ახლოს არამეტაბოლიზირეულ მუცლის გარსსა და პატარა ნაწლავში, და საბოლოოდ გადაკვეთოს სისხლის-ჭკუის-ბარიერი (რომელიც, თავისთავად, არ მოითხოვს მაოი-ა -ს შეჩერებას), რომ გააქტიურდეს რეცეპტორის გვერდები ტვინში. RIMAs -ს ან MAOI-A -ს MAOI -ის გარეშე, DMT იქნებოდა დაჟანგული (და ამგვარად მიგებული ბიოლოგიურად არააქტიური) მონოამინი ოქსიდაზა ენზიმების მიერ საჭმლის მომნელებელ ტრაქტში.
ინდივიდუალური პოლიმორფიზმები ციტოქტომა P450-2D6 ენზიმში მოქმედებს ცალკეული პირების უნარზე, რომ მეტაბოლიზირდეს harmine. ზოგმა ბუნებრივმა ამტანობამ ჩვეული აიაჰუასკას მოხმარების მიმართ (კვირაში ერთხელ) შეიძლება განავითაროს სეროტოგენური სისტემის მგრძნობელობა. ფარმაკოკინეტიკური კვლევის პირველი ფაზა აიაჰუასკაზე (როგორც Hoasca) 1993 წელს განხორციელდა, Hoasca -ს პროექტში მონაწილეობდა 15 მოხალისე. Hoasca -ს პროექტის მიმოხილვა გამოქვეყნდა.
მომზადება
Banisteriopsis caapi -ს ლერწამის სეგმენტები არიან მაცერირებული და მოხარშული მარტო ან ნებისმიერი სხვა ჩამოთვლილი მცენარის ფოთლებთან ერთად, მათ შორის Psychotria viridis (chacruna) ან Diplopterys cabrerana (აგრეთვე ცნობილი როგორც chaliponga და chacropanga). საბოლოო ნახარში შეიძლება შეიცავდეს ძლიერ ფსიქოდელიურ საშუალება დმტ -ს და MAO შემაკავებელ harmala ალკალოიდებს,, რომლებიც აუცილებელი არიან, რომ DMT იყოს აქტიური შიგნით მიღებისას.
ნახარშები შეიძლება აგრეთვე გაკეთდეს მცენარეებისგან, რომლებიც დმტ-ს არ შეიცავს; Psychotria viridis -ი შეიძლება ჩანაცვლდეს მცენარეებით როგორიცაა Justicia pectoralis, Brugmansia, ან საღმრთო თამბაქო - წეკო, აგრეთვე ცნობილი როგორც Mapacho (Nicotiana rustica), ან დავტოვოთ ზოგჯერ ჩაუნაცვლებლად. ამ ნახარშის ეფექტურობა შეიძლება გადავიდეს რადიკალურად ერთი ნაბიჯიდან შემდეგზე, ორივეს აქვს თავისებური ძალა და ფსიქოტროპული ეფექტი, დამყარებული უმთავრესად შამანის უნარზე ან დამამზადებელზე, ასევე ცერემონიის მიზნებიდან გამომდინარე ზოგჯერ სხვა ნარევებს ამატებენ. მცენარის ალკალოიდის შემცველობაში და მათი თავისებურობებში ბუნებრივი ვარიაციები ასევე ახდენს საბოლოო ალკალოიდების კონცენტრაციაზე გავლენას ნადუღში, და ნახარშის მომზადების ფიზიკურმა მოქმედებამ შეიძლება ასევე ხელი შეუწყოს harmala ალკალოიდების ალკალოიდის თავისებურობის გარდაქმნას.
ტრადიციული ნახარში
thumb|აიაჰუასკა მზადდება [[ნაპოს პროვინცია|ნაპოში ეკვადორის რეგიონში]] ტრადიციული აიაჰუასკას ნახარშები არიან ხშირად გაკეთებული Banisteriopsis caapi -ისგან როგორც MAOI, თუმცა Dimethyltryptamine -ის წყაროები და სხვა ნარევები იცვლება მხარიდან მხარეში. არის რამდენიმე caapi -ს ვარიანტი, ხშირად ცნობილია როგორც განსხვავებული ფერებით, ცვალებადი ეფექტებით, ძალებით, და გამოყენებით.
დაშტადემი (ლორე)
დაშტადემი (Դաշտադեմ) — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1660 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 129 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 7.2 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 18 კმ²-ია.
აიაჰუასკა
ტრადიციული ნახარში
DMT -ს მინარევები: სხვა ჩვეული მინარევი: ჩვეული მინარევები თავისი თანმხლები ცერემონიალური ღირებულებებით და სულებით:
გამოყენება
right|thumb|აიაჰუასკა აიაჰუასკა ფართოდ გამოიყენება როგორც რელიგიური საიდუმლონი. აიაჰუასკას მომხმარებლები არატრადიციული კონტექსტებით ხშირად უტოლებენ საკუთარ თავს ფილოსოფოსებს და კოსმოლოგებს დაკავშირებულს აიაჰუასკას შამანიზმთან, ისევე როგორც თავდაპირველად მცხოვრებ ხალხებს შორის მოიხმარდნენ, urarina -ს მსგავსად, პერუს ამაზონიდან. როდესაც არაადგილობრივმა მომხმარებლებმა გაიგეს აიაჰუასკას სულიერ განაცხადებზე, ნაკლებად ცნობილმა ტრადიციულმა გამოყენებამ ფოკუსირება მოახდინა აიაჰუასკას სამედიცინო თვისებებზე. როდესაც თავისი სამედიცინო მიზნებისთვის იხმარება, აიაჰუასკა მოქმედებს ადამიანის ცნობიერებაზე ექვს საათზე ნაკლები დროით, დაწყება მიღებიდან ნახევარი საათის შემდეგ, ხოლო პიკს აღწევს ორი საათის შემდეგ. აიაჰუასკას აქვს აგრეთვე გულ-სისხლძარღვთა ეფექტები, ზომიერად ზრდის ორივეს გულის რიტმს და დიასტოლიტური სისხლის წნევას. ზოგ შემთხვევაში, ცალკეული პირები განიცდიან მნიშვნელოვან ფსიქოლოგიურ სტრესს ექსპერიმენტის მსვლელობისას. ეს არის იმ მიზეზით, რომ ექსტრემალური წინდახედულება გამოიჩინონ იმათ ვინც შეიძლება გულის დაავადებების რისკის ქვეშ არიან.
აიაჰუასკას ფსიქოდელიური ეფექტები მოიცავს ვიზუალურ და აუდიო სტიმულაციას, სენსორული მოდალობების შერევას, და ფსიქოლოგიურ თვითანალიზს რამაც შეიძლება საშუალება მისცეს დიდ ეიფორიას, შიშს, ან ილუმინაციას. მისი გამწმენდი თვისებები არის მნიშვნელოვანი (ცნობილი როგორც la purga ან „the purge“). ინტენსიურმა ღებინებამ და შემთხვევითმა კუჭის აშლამ შეიძლება ხელი შეუწყოს სხეულის გაწმენდას ნაწლავური დაავადებებისგან და ტროპიკული პარაზიტებისგან,  და harmala ალკალოიდებმა თვითონ უჩვენა, რომ არის ჭიების საწინააღმდეგო. ამგვარად, ეს ქმედება არის ორმაგი; პირდაპირი ქმედება პარაზიტებზე ამ harmala ალკალოიდების მიერ (კერძოდ harmine აიაჰუასკაში) მუშაობს, რომ მოკლას პარაზიტები, და პარაზიტები არიან გამოგდებული გაძლიერებული კუჭ-ნაწლავის მოძრაობს საშუალებით რაც გამოიწვეული იქნა ამ ალკალოიდების მიერ.
დიეტური აკრძალვები არის ზოგჯერ ასოცირებული აიაჰუასკას მოხმარებასთან. ტროპიკულ ტყეში, ეს ზრუნავს თავად პიროვნების გაწმენდაზე - თავშეკავება ცხარე სანელებლიანი და მძიმე დაძველებული საჭმლებისგან, ჭარბი ცხიმის, მარილის, კოფეინის, მჟავე საჭმლის (როგორიცაა ციტრუსი) და სექსის, ცერემონიის წინ შემდეგ ან მიმდინარეობისას. დიეტა დაბალი tyramine -ის შემცველი საჭმლით არის რეკომენდირებული, ვინაიდან tyramine -სა და MAOIs -ის სპეკულაციურიმა ურთიერთქმედებამ შეიძლება ხელი შეუწყოს მომატებულ არტერიული წნევის კრიზისს. როგორც არ უნდა იყოს, მტკიცებულება მიუთითებს, რომ harmala ალკალოიდები მოქმედებენ მხოლოდ MAOI-A -ზე, შექცევადი გზით მსგავსად როგორც moclobemade (ანტიდეპრესანტი, რომელიც არ მოითხოვს დიეტურ აკრძალვებს). დიეტური აკრძალვები არ არის გამოყენებული განსაკუთრებულად ქალაქური ბრაზილიის აიაჰუასკას ტაძარში União do Vegetal -ში,, რომ შემოგთავაზონ სარისკო რამ, არის ბევრად დაბალი ვიდრე აღიქმება, და ალბათ არარსებული.
არა-ტრადიციული გამოყენება
გვიან მე -20 საუკუნეში, აიაჰუასკას დალევის პრაქტიკამ დაიწყო გავრცელება ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში და სხვაგან. პირველი აიაჰუასკას ტაძრები იყო ბრაზილიის სანტო დაიმეს ფილიალები და დაარსებულ იქნა ნიდერლანდებში. ლეგალური სასამართლო შემთხვევა იყო შეტანილი ამ ტაძრის ორი ლიდერის წინააღმდეგ, Hans Bogers (ერთ-ერთი პირველი Dutch Santo Daime -ს საზოგადოების დამაარსებელი) და Geraldine Fijneman -ის (ამსტერდამის სანტო დაიმეს საზოგადოების უფროსი). ბოჯერსი და ფიჯნემანი ზრუნავდნენ, რომ გაევრცელებინათ კონტროლირებადი ნივთიერება (DMT); მაინც, სასამართლო დევნამ ვერ შეძლო, რომ დაემტკიცებინა, რომ აიაჰუასკას მოხმარება სანტო დაიმეს წევრების მიერ წარმოადგენდა საკმარისი რაოდენობის საფრთხეს საზოგადოების ჯანმრთელობასა და წესრიგზე, რომ ეს იყო გამართლებული უარყოფს მათს უფლებებს რელიგიური თავისუფლების ევროპის ადამიანთა უფლების კომისიის (შემოკლებით ECHR) მე -9 მუხლის საფუძველზე. 2001 -ის ამსტერდამის რეგიონის ვერდიქტი არის მნიშვნელოვანი პრეცედენტი. მას შემდეგ ჯგუფები, რომლებიც არ შეუერთდნენ სანტო დაიმეს გამოიყენეს აიაჰუასკა, და უამრავი განსხვავებული „სტილები“ წარმოიქმნა, არა რელიგიური მიღწევების ჩათვლით.
თანამედროვე ევროპაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში, აიაჰუასკას ანალოგები არიან ხშირად მომზადებული არატრადიციული მცენარეებით, რომლებიც შეიცავენ იგივე ალკალოიდებს. მაგალითად, მცენარე syrian rue -ის თესლები შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც აიაჰუასკას ლერწმის ანალოგი, და დმტთი მდიდარი mimoza hostilis არის გამოყენებული chakruna -ს მაგივრად. ავსტრალიას აქვს რამდენიმე ადგილობრივი მცენარე, რომლებიც პოპულარულია იქ თანამედროვე აიაჰუასკეროებს შორის, როგორიცაა მაგალითად სხვადასხვა DMT-თი მდიდარი აკაციის სახეობები.
სახელი ‘ayahuasca’ განსაკუთრებულად ითქმის ბოტანიკური ნახარშის მიმართ, რომელიც შეიცავს banisteriopsis caapi -ს. სინთეტიკური ვერსია, ცნობილი როგორც pharmahuasca, არის მთავარი ჩვეული MAOI -სა და ტიპური DMT -ს კომბინაცია. ამ წესით, DMT ჩვეულებრივ განხილულია როგორც მთავარი ფსიქოტროპული აქტიური ინგრედიენტი, მაშინ როცა MAOI უბრალოდ ინახავს შიგნით მიღებული DMT -ს ფსიქოტროპულობას,, რომელიც წინააღმდეგ შემთხვევაში განადგურდებოდა ნაწლავში მანამდე სანამ ის შეძლებდა ორგანიზმში შეიწოვას. ამგვარად, აიაჰუასკეროები და ბევრი სხვა მუშაობენ ნახარშით, რომელიც მხარს უჭერს, რომ b. caapi -ის ლერწამი არის განმსაზღვრელი ინგრედიენტი, და ეს სასმელი არ არის აიაჰუასკა b. caapi თუ არ არის ნადუღში. ლერწამი განხილულია, რომ არის აიაჰუასკას „სული“, მეკარე და მეგზური იდუმალი სამყაროების სამეფოებში.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">[<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2013)">დამოწმება სჭირდება ]
აიაჰუასკას მსგავსი ნახარშები შეიძლება მომზადებულ იქნას რამდენიმე მცენარის გამოყენებით, რომლებიც არ იხმარება ტრადიციულად სამხრეთ ამერიკაში:
DMT -ს ნარევები: MAOI:
ისტორია
მე -16 საუკუნეში, ქრისტიანი მისიონერები ესპანეთიდან და პორტუგალიიდან პირველად შეეჩეხნენ ადგილობრივ სამხრეთ ამერიკელებს აიაჰუასკას გამოყენებისას; მათი თავდაპირველი ანგარიშებით აღწერილია ის როგორც ეშმაკის საქმე. მე -20 საუკუნეში, B.caapi -ის აქტიურ შემადგენელ კომპონენტს დაარქვეს telepathine, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ იგი უკვე იდენტური იყო perganium harmala -დან გამოყოფილი ქიმიკატის და მიეცა სახელი harmaline. სპეციალიზებულმა მწერალმა William Burroughs -მა წაიკითხა Richard Evans Schultes  -ის ქაღალდი თემაში და სამხრეთ ამერიკაში მოგზაურობისას ადრეულ 1950 იან წლებში მოძებნა yagé  იმ იმედებით, რომ მას შეეძლო შეემსუბუქებინა ან განეკურნა ოპიატზე დამოკიდებულება (ნახე The Yage Letters). აიაჰუასკა გახდა უფრო ფართოდ ცნობილი როდესაც ძმებმა McKenna -ებმა გამოაქვეყნეს მათი გამოცდილება ამაზონში ნამდვილ ჰალუცინაციებში. Dennis McKenna -მა შემდეგ შეისწავლა აიაჰუასკას ფარმაკოლოგია, ბოტანიკა, და ქიმია და oo-koo-he, რაც გახდა მისი ხელოვნების დისერტაციის შინაარსი.
ბრაზილიაში გამოჩნდა რაღაც რაოდენობა თანამედროვე რელიგიური მოძრაობები, დამყარებული აიაჰუასკას მოხმარებაზე, ყველაზე ცნობილი მათ შორის Santo Daime და União do Vegetal (ან UDV), ჩვეულებრივ ანიმისტურ კონტექსტში ის შეიძლება იყოს შამანური ან, უფრო ხშირად (როგორც Santo Daime-სა და UDV სთან), ინტეგრირებული ქრისტიანობასთან. ორივე Santo Daime და União do Vegetal -ს ახლა ჰყავს წევრები და ეკლესიები ყველგან მსოფლიოში. აგრეთვე, შეერთებულმა შტატებმა და ევროპამ  დაინახეს ახლად აღმოცენებული რელიგიური დაჯგუფებები აიაჰუასკას მოხმარებასთან კავშირში. ზოგი დასავლელი გაერთიანდა შამანებთან ამოზინის ჯუნგლების რეგიონებში, აყალიბებენ  აიაჰუასკას სამკურნალო შეკრებებს რაც მოწოდებული იყო, რომ განეკურნა მენტალური და ფსიქიკური დაავადებები და დაემყარებინა სულიერ სამყაროსთან კავშირი.
გასულ წლებში, სამკურნალო მცენარეების ნახარში პოპულარიზებული გახდა Wade Davis -ის მიერ (The Serpent and The Rainbow  - გველი და ცისარტყელა), ინგლისური ნოველისტი Martin goodman -ი I was carlos Castaneda -ში, ჩილელი ნოველისტი Isabel Allende, მწერალი Kira Salak, ავტორი Jeremy Narby (The Cosmic Serpent - კოსმოსული გველი), ავტორი Jay Griffiths ("Wild: An Elemental Journey"), და რადიო პიროვნება Robin Quives.
2008 ში, ფსიქოლოგიის პროფესორმა Bebby Shanon -მა გამოაქვეყნა საკამათო ჰიპოთეზა, რომ აიაჰუასკას ნახარშის ანალოგები დიდად იყო დაკავშირებული ადრეულ იუდაიზმთან, და ის ნადუღის ეფექტები იყვნენ პასუხისმგებელი ზოგიერთ ყველაზე მნიშვნელოვან მოვლენაში მოსეს ცხოვრებაში, ცეცხლწაკიდებული ბუჩქის ხედვის ჩათვლით.
2013 ში მწერალმა გრემ ჰენკოკმა ჩაატარა TEDx ლექცია სახელწოდებით “The War on Consciousness”, რომელშიც შეეცადა, რომ გამოეკვეთა ჰალუცინოგენური ნარკოტიკების მოხმარების შემთხვევა, კერძოდ აიაჰუასკაში ნაპოვნი DMT. მაშინ როცა ცხადი გახდა, რომ მათი ტოქსიკურობა ხშირად იწვევდა ფიზიკურ გასაჭირს მან არ გაამართლა მათი გამოყენება შემთხვევითი გართობისთვის, მან თქვა, რომ ისინი შეიძლება იყოს არსებითი თვით გაუმჯობესების, სულიერი ზრდისა და სოციალური პროგრესისთვის, ასევე უფრო საზიანო ნარკოტიკებზე დამოკიდებულებების სამკურნალოდ. ის გამოტყდა, რომ წარსულში იგი ეწეოდა ყოველდღიურად მარიხუანას 24 წლის განმავლობაში, ამ ნარკოტიკებიზე „იჯდა 16 საათი დღეში“, და ამის შედეგად იტანჯებოდა მძვინვარებებისა და პარანოიისგან. ჰანკოკმა თქვა, რომ იგი სრულიად განიკურნა აიაჰუასკას მოგზაურობის საშუალებით სამხრეთ ამერიკაში, რა დროსაც მან ინდიელების სულის, „დედა აუაჰუასკას“ მეშვეობით გაიარა ძნელი ცხოვრების მიმოხილვა. ლექცია წაშალეს TED -ის ორგანიზატორებმა, ამ გადაწყვეტილებამ გამოიწვია კრიტიკა.
გამოკვლევა
ჩარლზ გრობმა 1993 წელს hoaskas პროექტის ფარგლებში ჩაატარა პირველი ძირეული გამოკვლევა - აიაჰუასკას მოქმედება ადამიანზე. პროექტი გამოიკვლიეს ბრაზილიის ეკლესიის União do Vegetal (UDV) -ის წევრებმა,, რომლებმაც გამოიყენეს hoasca როგორც საიდუმლონი. როგორც ჰოასკას პროექტის ნაწილი, Da Silviera -მა და სხვებმა (2005) შემოიტანეს ახალგაზრდების შედარებითი სწავლების სისტემა, რომელიც იზიარებს აიაჰუასკას საიდუმლონის ადგილობრივი ამაზონელების და ბრაზილიაში მდებარე ფილიალების რწმენას. Da Silvera -მ დასხვებმა აღრიცხეს მრავალი ფსიქიატრიული დიაგნოზი, რომ აერჩიათ მონაწილეები ვინც იყენებდა აიაჰუასკას კულტურულად კონკრეტული წესით თვეში ორჯერ და დაიწყეს ასე მხოლოდ ახალგაზრდებზე. შემდეგ, ყველა მონაწილე აღრიცხეს სუბსტანციის ბოროტად გამოყენების არეულობებზე, მღელვარება და დეპრესია, სხეულის სურათის არეულობა, და ყურადღების ნაკლებობის ჰიპერაქტიურობის მოშლილობაზე მანამდე დაწესებული კითხვებით და DSM-IV -ით. ამდენად საკონტროლო ჯგუფისგან შედარებით, აიაჰუასკას მომხმხმარებელი ახალგაზრდები შეაფასეს შვიდჯერ ნაკლები ქულით იმ კრიტერიუმში სადაც განსხვავებები იყო სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი. ეს კრიტერიუმები იყო სხეულის სურათის შეცნობა, შიში, და ყურადღების არეულობა, რაც ხშირად აწუხებს დასავლელ ახალგაზრდობას. ეს მონაცემები გვთავაზობს, რომ აიაჰუასკას კულტურულად სპეციფიურმა გამოყენებამ შეიძლება ჭკუაში აჯობოს ზოგიერთ ფსიქოლოგიურ და შემეცნებით საკითხებს, რომლებიც ემართებათ ახალგაზრდებს და გაზარდოს მათი შესაძლებლობა, რომ მოქმედებაში მოიყვანონ თავიანთი სრული პოტენციალი.
მაინც, როგორც ენთეოგენებსა ან ფსიქოდელიურებზე გამოკვლევამ, აიაჰუასკაზე სამეცნიერო კვლევებმა წარადგინა ზოგიერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევები მკვლევარებთან, ფილოსოფიურ შეკითხვების ჩათვლით, რომელიც ეხება ონტოლოგიას, ეპისტემოლოგიას და ობიექტურობას.
კანონიერების სტარუსი
საერთაშორისო მასშტაბით, DMT არის შეტანილი ნარკოტიკი ფსიქოტროპული ნივთიერებების სიაში. კომენტარები ფსიქოტროპული ნივთიერებების კონვენციის სიაში ჩანიშვნებზე, როგორც არ უნდა იყოს,, რომელი მცენარეებიც შეიცავენ ისინი არ არიან საერთაშორისო კონტროლის ობიექტი: მცენარეების გამოყენება, რომლებისგანაც მიიღება ფსიქოტროპული ნივთიერებები არ კონტროლდება ვენის კონვენციის მიერ. . . . პეიოტის კაკტუსის გვირგვინი (ნაყოფი, mescal კოკორი), Mimosa hostilis -ის ფესვები და Psilocybe სოკოები არიან ჩართული ნუსხა 1 -ში, მაგრამ მხოლოდ მათი მთავარი შესატყვისებით, მესკალინი, დმტ, და პსილოცინი. საერთაშორისო ნარკოტიკების კონტროლის საბჭოს (INCB) მდივნის ფაქსი ნიდერლანდების საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მინისტრთან, გაგზავნილი 2001 -ში მიდის იმ სტატუსამდე, რომ “შესაბამისად, მომზადებები (მაგ. ნახარშები) დამზადებული ამ მცენარეებისგან, აიაჰუასკას ჩათვლით, არ არიან საერთაშორისო კონტროლის ქვეშ და, ამიტომ, არ არის არც ერთი 1971 -ის კონვენციის სტატიის თემა."
მიუხედავად INCB –ის 2001 წლის მტკიცებით, რომ აიაჰუასკა არ არის საერთაშორისო კონვენციის ნარკოტიკების კონტროლის ობიექტი, მის 2010 წლის ყოველწლიურ ჩვენებაში საბჭომ რეკომენდაცია გაუწია, რომ მთავრობებმს მხედველობაში მიეღოთ აიაჰუასკას კონტროლი (სხვა სიტყვებით გაეკრიმინალურებინათ) სახელმწიფო დონეზე. ეს INCB -ის რეკომენდაციები გააკრიტიკეს როგორც საბჭოს კანონიერი მანდატის განსჯაზე გადაბიჯება და როგორც შემქმნელი მიზეზი მთავრობისთვის, რომ დაარღვიოს ცერემონიულად აიაჰუასკას მსმელების ადამიანის უფლებები (სხვანაირად, რომ ვთქვათ რელიგიური თავისუფლება).
შეერთებულ შტატებში დმტს შემცველი მცენარეების ლეგალური სტატუსი არის ნაწილობრივ კითხვის ნიშნის ქვეშ. აიაჰუასკას მცენარეები და მომზადებები არის ლეგალური, რადგან ისინი არ შეიცავენ სიაში შეტანილ ქიმიკატებს. როგორც არ უნდა იყოს, ნახარშები რომლებიც გაკეთდა დმტს შემცველი მცენარეებისგან არის არალეგალური რადგანაც DMT არის სიაში შეტანილი ნარკოტიკი. ნათქვამია, რომ, ზოგიერთ ადამიანს ეჭვი შეაქვს ამაში, იყენებს იგივე არგუმენტს რასაც პეიოტისტების რელიგიური სექტები, როგორიცაა მკვიდრი ამერიკელების ეკლესია. სასამართლო შემთხვევა, რომ ნებას რთავს União do Vegetal –ს, რომ შემოიტანოს და გამოიყენოს ნაყენი რელიგიური მიზნებისთვის შეერთებულ შტატებში, Gonzales v. O Centro Espirita Beneficente Uniao do Vegetal, იყო შეერთებული შტატების უზენაესი სასამართლოს მთავარი პირი 2005 წლის 1 ნოემბერში; გადაწყვეტილება გამოიტანეს 2006 წლის 21 თებერვალს, ნებას რთავს UDV ს, რომ გამოიყენოს ნახარში მის ცერემონიებში რელიგიური თავისუფლების აღდგენის აქტის თანახმად. იგივე შემთხვევაში აშლანდის, ორეგონის ბაზის Santo Daime - ს ეკლესიამ გამოიყენა თავისი უფლებები, რომ შემოეტანა და მოეხმარა აიაჰუასკას ნახარში. 2009 წლის მარტში, შეერთებული შტატების რაიონული სასამართლოს მოსამართლემ განაჩენი გამოიტანა სანტო დაიმეს სასარგებლოდ, აღიარა რა მისი დაცვა ბრალდებისგან რელიგიური თავისუფლების აქტის საფუძველზე..
რელიგიური გამოყენება ბრაზილიაში ლეგალიზებულ იქნა ორი ოფიციალური გამოკითხვით ნახარშზე 1980 იან წლებში, რაზეც დაასკვნა გაკეთდა, რომ აიაჰუასკა არ არის გასართობი ნარკოტიკი და აქვს სწორი სულიერი გამოყენება.
საფრანგეთში, Santo Daime –მ მოიგო სასამართლო შემთხვევა რაც ნებას აძლევდა მათ გამოეყენებინათ ნახარში ადრეულ 2005 –ში; მაგრამ, მათ ნება არ დართეს გამონაკლისი გაეკეთებინათ რელიგიური მიზნებისთვის გამოყენებაზე, მაგრამ უფრო იმ მარტივი მიზეზით, რომ მათ არ ჩაედინათ ქიმიური მოპოვება, რომ გამოეყოთ სუფთა DMT და harmala და მცენარეები გამოეყენებინათ დაგეგმვის გარეშე. სასამართლო მოგების ოთხი თვის შემდეგ, მთავარი აიაჰუასკას ინგრედიენტები როგორიცაა harmala იქნა გამოცხადებული stupéfiant – ებად, ან ნარკოტიკული სიის I ნივთიერებებად, რაც ხდიდა ნახარშს და მათ ინგრედიენტებს გამოყენებისთვის ან ქონისთვის არალეგალურს.
სამართლებლივი საკითხები
აიაჰუასკას აქვს აგრეთვე წამოწყებული დებატები ტრადიციული ცოდნის ინტელექტუალური საკუთრების დაცვის თაობაზე. 1986 წელს შეერთებული შტატების პატენტისა და საფირმო ნიშნების ოფისმა დაუშვა პატენტის ჩუქება აიაჰუასკას ლერწამსა და B. Caapi –ზე. ის უშვებდა ამ პატენტს იმ ვარაუდის საფუძველზე, რომ აიაჰუასკას მონაცემები არ იყო მანამდე აღწერილი ჩანაწერებში. განხილული იყო რამდენიმე საზოგადოების ინტერესის ჯგუფი, მათ შორის მკვიდრი ამაზონის ჯუნგლების ორგანიზაციების საკოორდინაციო ჯგუფი(COICA) და ამაზონელი ხალხების კოალიცია, ასევე მათი გარემო (ამაზონის კოალიცია). 1991 წელს მათ მოიტანეს ლეგალური გამოწვევა ამ პატენტზე, რომელიც იქნა ნაბოძები როგორც შეერთებული შტატების მოსახლეობის პირადი “საკუთრება” მცენარის ცოდნაზე, რომელიც არის კარგად ცნობილი და წმინდა ბევრი ამაზონელი ადგილობრივი ადამიანისთვის, და გამოყენებული მათ მიერ რელიგიურ და სამკურნალო ცერემონიებში.
ღაჟაჟო
ღაჟაჟო (Sparassis crispa) — სოკოს სახეობა სპარასისისებრთა ოჯახისა, რომელიც ფართოდაა გავრცელებული ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, რუსეთსა და იაპონიაში.
აიაჰუასკა
სამართლებლივი საკითხები
მოგვიანებით ამ წელს PTP- მ გამოსცა გადაწყვეტილება უარეყოთ პატენტი, იმის საფუძველზე რომ მოსარჩლეების არგუმენტები რომ მცენარე არ იყო “განსაკუთრებული ან უჩვეულო” იქნა დასაბუთებული. და მაინც, გადაწყვეტილება არ ადასტურებდა არგუმენტს რომ მცენარეების რელიგიური  ან კულტურული ფასეულობებმა აკრძალა პატენტი. 2001 წელს, პატენტის მფლობელის თხოვნით, შეერთებული შტატების პატენტის ოფისში იქნა აღდგენილი პატენტი. კანონმა იმ დროს არ დაუშვა მესამე მხარე როგორიცაა COICA რომ მონაწილეობა მიეღოთ საქმის მეორედ გადახედვის პროცესში. პატენტი, აღებულ იქნა შეერთებული შტატების მეწარმის Loren Miller - მიერ, მას ვადა გაუვიდა 2003 წელს.
ღაჟაჟო
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი და ნორჩი ეგზემპლარები. იზრდება წიწვოვან ტყეებში ერთეულებად, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის ფიჭვთან. პარაზიტი სოკოა. იწვევს ფესვებისა და ხის ტანის სიდამპლეს.
სოკო პირველად აღწერა ავსტრიელმა ბოტანიკოსმა ფრანც ქსავერ ფონ ვულფენმა 1781 წელს როგორც Clavaria crispa. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა შვედმა მიკოლოგმა ელიას მაგნუს ფრისმა 1821 წელს.
აიაჰუასკა
სქოლიო
კატეგორია:აიაჰუასკა
ღაჟაჟო
აღწერა
ნაყოფსხეული — მომრგვალო, სფეროსებრი ან არათანაბარი ფორმის, ხორცოვანი, დიამეტრი 15–30 (10–60) სმ-ია, მასა 1–2 (10-მდე) კგ. მოაგონებს ყვავილოვან კომბოსტოს. ნორჩობაში მოთეთროა, მოგვიანებით მოყვითალო და ბოლოს გამოშრობისას — ჟანგმიწისფერი ან მურა. შედგება მაგარი მურა ფეხისაგან და მისგან გამომავალი მრავალრიცხოვანი 2-5 სმ სიგრძის განშტოებებისაგან, რომლებიც გაფართოებული და შებრტყელებულია კრემისფერ ან ჟანგმიწოვან-ყვითელ ფირფიტებად.
სოკოს რბილობი — თეთრი, მკვრივი, ნორჩობაში მყიფე, ასაკთან ერთად (აგრეთვე გამოშრობისას) უხეშდება. გააჩნია სოკოსთვის არადამახასიათებელი მძაფრი სპეციფიკური სუნი. გემოზე თხილს მოაგონებს.
ფეხი — ცენტრალური, სქელი (დიამეტრი — 2-5 სმ), მიწაში ღრმად ჩაფლული წაგრძელებული ფესვისებურად. ნორჩობაში ფეხი მოთეთრო ან მოყვითალოა. მოგვიანებით — მომურო შავამდე.
გავრცელება და ეკოლოგია
იზრდება ნიადაგზე წიწვოვან ტყეში, ფესვებზე, ხის ტანის ძირში, ფიჭვის ახალ ჯირკებზე, იშვიათად სხვა წიწვოვანი ჯიშების ხეებზე (ნაძვი, კედარი, სოჭი, ლარიქსი). ფოთლოვანი და წიწვოვანი ჯიშების პარაზიტი სოკოა, იწვევს ფესვებისა და ხის ტანის (ძირში) სიდამპლეს.
ფართოდაა გავრცელებული ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. აზიაში მრავლადაა რუსეთსა და იაპონიაში. სამხრეთ ამერიკაში დაფიქსირებულია ბრაზილიაში. ჩრდილოეთ აფრიკაში — მაროკოში, ხოლო ავსტრალიაში — კუინზლენდის შტატში. გავრცელებულია საქართველოს ყველა რეგიონში. თუშურად ეწოდება ჯღიბლა.
სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.
კვებითი ღირებულება
ითვლება ერთ-ერთ საუკეთესო საჭმელ სოკოდ. აქვს სასიამოვნო სოკოს სურნელი, საკვებად ვარგისია ახალი. გამოიყენება შემწვარი და გამხმარი სახით. ღაჟაჟოსგან ძირითადად წვნიან კერძებს ამზადებენ. საჭმელად ვარგისია მხოლოდ ნორჩობაში. სიბერეში ყავისფერდება და უხეშდება.
სოკო აქტიურად გამოიყენება ხალხურ მედიცინაში. იგი შეიცავს სპარასოლს, რომელიც ხელს უშლის ობის სოკოების განვითარებას. გარდა სპარასოლისა, ღაჟაჟო შეიცავს ბიოაქტიურ კომპონენტებს, რომლებსაც სიმსივნის საწინააღმდეგო (იმუნომოდულატორული) და ანტიმიკრობული მოქმედება გააჩნია.
სქოლიო
კატეგორია:სპარასისისებრნი კატეგორია:აბედა სოკოები კატეგორია:საჭმელი სოკოები
ფილიპს ვილემ ორანელი
ფილიპს ვილემ ორანელი (Filips Willem van Oranje; დ. 19 დეკემბერი, 1554 — გ. 20 თებერვალი, 1618) — ორან-ნასაუს დინასტიის წარმომადგენელი. ორანის პრინცი 1584-1618 წლებში. ვილემ ორანელისა და ანა ვან ეგმონტის უფროსი ვაჟი.
ბიოგრაფია
ფილიპს ვილემი დაიბადა 1554 წლის 19 დეკემბერს ბიურენში, გელდერნის პროვინციაში, ნიდერლანდებში. იგი იყო ორანის პრინც ვილემ ორანელისა და მისი პირველი ცოლის, ანა ვან ეგმონტის მეორე შვილი და პირველი ვაჟი.
ალკალა-დე-ენარესის უნივერსიტეტში ფილიპს ვილემმა კარგი განათლება მიიღო და მაღალ დონეზე დაეუფლა ესპანურ ენას. მიუხედავად იმისა, რომ 1584 წელს ფილიპე II-ის ბრძანებით მამამისი, ვილემ ორანელი მოკლეს და ორანის პრინცი უკვე ფილიპს ვილემი იყო, იგი ესპანეთში 1596 წლამდე დარჩა. ამ დროის განმავლობაში ტახტზე მის უფლებებს თავგამოდებით იცავდა მისი ერთადერთი ღვიძლი და, პრინცესა მარია, რომელსაც მათი ნახევარ-ძმა, მორიცი ედავებოდა.
ესპანეთიდან ნიდერლანდებისაკენ მიმავალ გზაზე, 1606 წელს ფილიპს ვილემმა პარიზში, ფონტენბლოს სასახლეში ცოლად შეირთო ელეონორ დე ბურბონი, კონდეს პრინც ანრი I-ის ქალიშვილი და თავად საფრანგეთის მეფე ანრი IV-ის ღვიძლი ბიძაშვილი. მიუხედავად ხანგრძლივი და ბედნიერი ქორწინებისა, წყვილს შვილები არ ჰყოლია.
სარიევების სახლი
სარიევების სახლი (Дом Сариевых) — XX საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი, სავაჭრო სახლი დონის როსტოვში. მდებარეობს დიდი სადოვაიის ქუჩაზე. სახლი აშენდა 1902 წელს მოდერნის სტილში ა. ნიდერმეიერის პროექტის მიხედვით. მისი მფლობელები იყვნენ დები ოლღა დ ელენა სარიევები. სახლის მეორე სახელწოდებაა ემელიანოვის სახლი.
მისამართი: დონის როსტოვი, დიდი სადოვაიის ქუჩა № 94.
ისტორია
XX საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი, სარიევების სახლი აგებულია გვიანდელი მოდერნის სტილში, რომელიც გამოირჩევა ქალაქის სტილისაგან ქვაში გამოსახული თაბაშირის დეტალებით. ფასადის გრანიტის რუსტირება და ცოკოლის სქელი ფენა მის ქვემოთ, პირველი სართულის ფანჯრების დეკორაციული ღიობები. სარიევების სახლის ერთ-ერთი განსაკუთრებულად განსხვავებულ თვისებას წარმოადგენს ის, რომ მასში იყო რეალიზებული პროგრესული კომბინირებული კონსტრუქციული სქემა, რომელიც გავრცელდა XX საუკუნის დასაწყისში.
დიდი ხნის განმავლობაში დები სარიევების სახლში, პირველ სართულზე განთავსებული იყო მაქსიმ გორკის სახელობის ბიბლიოთეკა, ხოლო ზედა სართულები გაქირავებული იყო საცხოვრებელ ბინებად. წლების განმავლობაში სახლის ფართი სხვადასხვა დაწესებულებებზე იყო გაქირავებული, მაგრამ, ალბათ ყველაზე დასამახსოვრებელი იყო კაფე „Шоколадница“. სწორედ ამ სახელით (Шоколадница) იყო ცნობილი დონის როსტოვში დები სარიევების სახლი.
ამჟამად დები სარიევების სავაჭრო სახლი ავარიულ მდგომარეობაში იმყოფება: სახლის ფასადზე გაჩნდა მრავალრიცხოვანი ბზარები, გაქრა ისტორიული ჭედურობა, მოტეხილი და ჩამოვარდნილია ფასადის მარმარილოს მდიდრული გაფორმება.
სქოლიო
კატეგორია:დონის როსტოვის ღირსშესანიშნაობები
მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში 2013
ფინალი
რონი ო’სალივანი 18:12 ბარი ჰოკინსი
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში კატეგორია:2013 წელი სნუკერში
ბურგი
ბურგი (Burgui; Burgi) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის რონკალ-სალასარის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 64,6 კმ². მოსახლეობა — 203 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
ხალაჯი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ხალაჯი შეიძლება აღნიშნავდეს:
სორიზუ
სორიზუ (Sorriso) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 365 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-ტელის-პირისის შემადგენლობაში.
მარავილიასი
მარავილიასი (Maravilhas) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.
სორიზუ
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მატუ-გროსუს შტატის მუნიციპალიტეტები
მარავილიასი
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 163 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27.38 კმ²-ზე. ფართობი 261 604 კმ²-ია.
სამანიშვილის დედინაცვალი (მრავალმნიშვნელოვანი)
სამანიშვილის დედინაცვალი შეიძლება აღნიშნავდეს:
პრეობრაჟენოვკა (ბაშკირეთი)
პრეობრაჟენოვკა  (Преображеновка) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 383 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 18 კმ-ით.
სქოლიო
კატეგორია:სტერლითამაქის რაიონის სოფლები
სევ-ბერდი
სევ-ბერდი (Սև բերդ; Чёрная Кре́пость) — რუსების მიერ აგებული ციხესიმაგრე სომხეთში, რომელიც მდებარეობს ქალაქ გიუმრში, შირაკის პროვინციაში. ციხესიმაგრე რუსეთ-ოსმალეთის ომისათვის აიგო ნიკოლოზ I-ის ბრძანებით, თავისი ცოლის პატივსაცემად.
სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
ვიჩაიალის რაიონი
ვიჩაიალის რაიონი (Distrito de Vichayal) — რაიონი პერუში, პიურის რეგიონის პაიტის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 40 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 222 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 39 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 134.36 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პიურის რეგიონის რაიონები კატეგორია:პაიტის პროვინციის რაიონები
ფორმალდეჰიდი
ფორმალდეჰიდი (სისტემური სახელწოდება: მეთანალი) — ორგანული ნაერთი ქიმიური ფორმულით CH2O ან (H−CHO). არის ალდეჰიდების ჯგუფის წარმომადგენელი და უმარტივესი ალდეჰიდი. სახელი ფორმალდეჰიდი ომდინარეობს კარბომჟავა ჭიანჭველამჟავისგან. ფორმალდეჰიდი არის მრავალი სხვა ნივთიერების დასამზადებად საჭირო საწყისი პროდუქტი. 1996 წელს ფორმალდეჰიდის წლიური მოხმარება 8,7 მილიონ ტონას შეადგენდა. ინდუსტრიაში მას ძირითადად იყენებენ პოლიმერების დასამზადებლად.
მისი ფართო გამოყენება თავისი არასტაბილურობისა და მომწამლაობის გათვალისწინებით საფრთხეს უქმნის ადამიანთა ჯამრთელობას. 2011 წელს აშშ-ის ტოქსიკოლოგიის ეროვნულმა პროგრამამ აღწერა, რომ ფორმალდეჰიდს აქვს კანცეროგენული თვისებები.
ისტორია
ფორმალდეჰიდი პირველად რუსი მეცნიერის, ალექსანდრე ბუტლეროვის მიერ იქნა აღმოჩენილი 1859 წელს. საბოლოოდ, ფორმალდეჰიდის იდენტიფიცირება მოახდინა გერმანელმა ქიმიკოსმა ავგუსტ ვილჰელმ ჰოფმანმა 1869 წელს. In 1867, A. W. Hofmann first announced to the Royal Prussian Academy of Sciences the production of formaldehyde by passing methanol vapor in air over hot platinum wire. See: A. W. Hofmann (14 October 1867) "Zur Kenntnis des Methylaldehyds" ([Contributions] to our knowledge of methylaldehyde), Monatsbericht der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin (Monthly Report of the Royal Prussian Academy of Sciences in Berlin), vol. 8, pages 665–669. Reprinted in: However, it was not until 1869 that Hofmann determined the correct empirical formula of formaldehyde. See: A.W. Hofmann (5 April 1869) "Beiträge zur Kenntnis des Methylaldehyds", Monatsbericht der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, vol. ?, pages 362–372. Reprinted in:
ინდუსტრია
ინდუსტრიაში ფორმალდეჰიდი იწარმოება მეთანოლის კატალიზური დაჟანგვით, ყველაზე ხშირად კატალიზატორად გამოიყენება მეტალური ვერცხლი ან რკინის ოქსიდის ნარევი მოლიბდენის ან ვანადიუმის ოქსიდთან. ჩვეულებრივ, გამოიყენება ფორმოქსის პროცესი, რაც მდგომარეობს შემდეგში:
250–400 °C-ზე მეთანოლი ურთიერთქმედებს ჟანგბადთან ზემოთარნიშნული კატალიზატორების თანაობით და მიიღება ფორმალდეჰიდი:
ვერცხლის კატალიზატორის გამოყენების დროს რეაქცია მიმდინარეობს დაახლოებით 650 °C-ზე. რეაქციის პრინციპი მდგომარეობს მეთანოლის დეჰიდრატაციაში (ანუ მოლეკულიდან წყალბადის (H 2</sub) მოხლეჩაში):
პრინციპში, ფორმალდეჰიდი შეიძლება სინთეზირებული იქნას მეთანის დაჟანგვით, მაგრამ ეს გზა ინდუსტრიულად არ არის მომგებიანი, რადგან მეთანოლი უფრო ადვილად იჟანგება, ვიდრე მეთანი.
დაჟანგვა
ფორმალდეჰიდი მარტივად იჟანგება ჰაერზე და წარმოქმნის ჭიანჭველმჟავას, ამ მიზეზის გამო კომერციული ფორმალდეჰიდი დაბინძურებულია ჭიანჭველამჟავით.
ჰიდროქსიმეთილაცია და ქლორომეთილაცია
ფორმალდეჰიდი არის კარგი ელექტროფილი, ამიტომაც ისეთი ნულკეოფილები, როგორებიცაა თიოლები, ამინები და ამიდები, რეაქციაში ყოველთვის შედიან მასთან.