cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში
ისტორიული ცნობები
ვინაიდან ბოლო ათწლეულების განმავლობაში გაკეთებული სამეცნიერო მიღწევების უმეტესობა გუნდური მუშაობის შედეგია, ნობელის პრემია ყოველთვის ვერ ითვალისწინებს ყველა იმ ადამიანს, რომელმაც წვლილი შეიტანა ამა თუ იმ აღმოჩენაში. ასე მოხდა, მაგალითად, 1962 წელს, როდესაც დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავის სტრუქტურისა და თვისებების შესწავლისთვის დაჯილდოვდნენ ჯეიმზ უოტსონი, ფრენსის კრიკი და მორის უილკინსი, მაგრამ არ იყო გათვალისწინებული იმ დროს უკვე გარდაცვლილი ოსკარ ევერისა და როზალინდ ფრანკლინის როლი. ნობელის ფონდის 1974 წლის წესდების მიხედვით აიკრძალა პრემიით დაჯილდოება გარდაცვალების შემდეგ, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ლაურეატის გარდაცვალება ხდება დაჯილდოების გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ. მსგავსი შემთხვევა მოხდა 2011 წელს, როდესაც კანადელი იმუნოლოგი რალფ სტაინმანი გარდაცვალებიდან 3 დღის შემდეგ დაჯილდოვდა ნობელის პრემიით, თუმცა გადაწყვეტილება არ შეცვლილა იქიდან გამომდინარე, რომ ნობელის ფონდის კომიტეტისთვის მეცნიერის გარდაცვალების ფაქტი იმ დროს უცნობი იყო.
სქოლიო
* კატეგორია:ნობელის პრემია
ჯონ გილგუდი
სერ ართურ ჯონ გილგუდი (Sir Arthur John Gielgud; დ. 15 აპრილი, 1904, ლონდონი — გ. 21 მაისი, 2000, უოტონ-ანდერვუდი) — ინგლისელი მსახიობი, რეჟისორი და პროდიუსერი. ჰქონდა გამორჩეული ხმა. არის ერთ-ერთი იმ იშვიათ მსახიობთაგანი, რომელსაც მიღებული აქვს ოსკარის, ემის, გრემისა და ტონის ჯილდოები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინგლისელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 15 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1904 კატეგორია:გარდაცვლილი 21 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 2000 კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
ბურგეტე
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
Pseudomonas
Pseudomonas  — ბაქტერიების გვარი Pseudomonadacae-ს ოჯახისა. აერთიანებს 20-ზე მეტ სახეობას. მათ შორის ერთ-ერთი ნიადაგის ბუნებრივი ბინადარია და მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ნივთიერებათა წრებრუნვაში. ზოგიერთი კი ადამიანის, ცხოველებისა და მცენარეების პათოლოგიების მიზეზია. ასეთ პათოგენურ ბაქტერიებს მიეკუთვნება: Pseudomonas aeruginosa, Pseudomonas putida, Pseudomonas fluorescens, Pseudomonas cepacia და სხვა.
მორფოლოგია
მინი|მარჯვნივ|ფსევდომონადები ფსევდომონადები არიან გრამუარყოფითი, სწორი ან ოდნავ მოხრილი ჩხირები მომრგვალებული ბოლოებით. მათი ზომებია 0,5 - 0,7-დან 1 - 3 მკმ-მდე, კარგად იღებებიან ანალინური საღებავებით. ძირითადად მოძრავია (მონო- ან ლოფოტრიქალური.) სპორებს არ წარმოქმნიან, კაფსულა არ გააჩნიათ, მაგრამ წარმოქმნიან ლორწოს, რომელიც ბაქტერიას გარედან ფარავს.
რეზისტენტული და ბიოქიმიური თვისებები
მინი|მარჯვნივ|P. aeruginosa, დამახასიათებელი ლურჯ-მწვანე პიგმენტირებით ფსევდომონადების გვარს რეზისტენტულია ულტრაიისფერი სხივების, ანტისეპტიკების (ფურაცილინი, რივანოლი) წინააღმდეგ. საავადმყოფოსშიდა პირობებში მტვერში ინარჩუნებს სიცოცხლისუნარიანობას 2 კვირის განმავლობაში. 60° გრადუსზე დუღილისას იღუპება 15 წუთის შემდეგ და 2%-იანი ფენოლის ხსნარით დამუშავებისას.
ეს აერობული ბაქტერიებია, რომლებსაც გააჩნიათ მთელი რიგი ფერმენტები, რომლებიც მათი სიცოცხლისთვის აუცილებელ ფაქტორებს წარმოადგენენ (დეჰიდრაზები, ციტოქრომი, ციტოქრომოქსიდაზა). ზრდის ტემპერატურული დიაპაზონია 6°-იდან 45°-მდე, pH-ი კი 7,2-7,5.
დამახასიათებელია ე.წ პიოციანინის გამოყოფა - სპეციფიკური პიგმენტი, რომელიც ფსევდომონადების კოლონიას ლურჯ-მწვანე შეფერილობას აძლევს. ფსევდომონადების ზოგიერთი სახეობისთვის დამახასიათებელია ყვითელი (Pseudomonas fluorescens, Pseudomonas putida), წითელი (პიგმენტი - პიორუბინი), შავი (პიომელანინის) პიგმენტების გამომუშავება.
პათოგენობა
ფსევდომონადები შეიძლება გამოივწიონ სეპსისი, მენინგიტი, ოსტეომიელიტი, ართრიტი, ოტიტი, პნევმონია (Pseudomonas pneumonia), პლევრიტი, თირკმლების ან ტვინის აბსცესი, შარდ-სასქესო სისტემის ანთება. ხშირად საავადმყოფოსშიდა ჭრილობების ჩირქოვანი ინფექციების მიზეზია.
სქოლიო
კატეგორია:ფსევდომონადები კატეგორია:ბაქტერიები
ჰორიზონტალური განშტოება
ჰორიზონტალური განშტოება (ჰგ) — ეტაპი ვარსკვლავის ევოლუციაში, რომელიც მიჰყვება წითელი გიგანტის განშტოებას, რომლის მასაც მზის მასის ტოლია. ჰელიუმის ბირთვის ანთება, რომელიც წითელი გიგანტის განშტოების ვარსკვლავებში ხდება, იწვევს შესამჩნევ ცვლილებებს ვარსკვლავის სტრუქტურაში, რის შედეგადაც ზღვრულად მცირდება სიკაშკაშე, ვარსკვლავის გარსის ზოგიერთი ფენა იკუმშება და ზედაპირი უფრო მაღალ ტემპერატურას აღწევს. ჰორიზონტალური განშტოების ვარსკვალვების საწვავი არის ჰელიუმის სინთეზი ბირთვში (სამმაგი ალფა პროცესით) და წყალბადის სინთეზი ბირთვის გარშემო არსებულ გარსში.
ჰორიზონტალური განშტოებები აღმოაჩინეს სფერული ვარსკვლავთგროვების პირველი ღრმა ფოტომეტრული შესწავლით და აშკარა იყო, რომ არ არსებობდა ღია გროვებში, რომლებიც იმ დროს შეისწავლებოდა. ჰორიზონტალური განშტოებას იმიტომ ჰქვია ეს სახელი, რომ დაბალი მეტალურობის ნიმუშებში, სფერული ვარსკვლავთგროვების მსგავსად, ჰგ ვარსკვლავები მდებარეობს ჰორიზონტალური ხაზის გასწვრივ ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამაში.
სქოლიო
კატეგორია:ვარსკვლავები
თორნიკე ჭოველიძე
თორნიკე ჭოველიძე (დ. 10 აპრილი, 1995, ბათუმი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო, ძიუდო), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2013, 60 კგ) და მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2013, 65 კგ). ახალგაზრდებს შორის მსოფლიო ჩემპიონი (2014, 68 კგ) და ვერცხლის პრიზიორი (2015, 68 კგ). ახალგაზრდებს შორის  ევროპის ჩემპიონი  (2015, 68 კგ) და ვერცხლის პრიზიორი (2014, 68 კგ). ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, ხიხონი, ესპანეთი, 62 კგ).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1995 კატეგორია:ბათუმში დაბადებულები კატეგორია:ქართველი სამბისტები კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები კატეგორია:დაბადებული 10 აპრილი
ნამიბე (ქალაქი)
ნამიბე (Namibe), წინა სახელწოდება — მოსამედიში (Moçâmedes) — ქალაქი ანგოლაში, ნამიბეს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.
გეოგრაფია
ქალაქი ნამიბე მდებარეობს ანგოლის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მის ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. ქალაქის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 44 მეტრს. მოსახლეობის რაოდენობა 2010 წლის მონაცემებით შეადგენს — 92 609 ადამიანს. ნამიბეს პროვინციის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობაა უდაბნოს რელიქტური მცენარე — ველვიჩია.
ქალაქის კლიმატი — შედარებით გრილი და მშრალია. ნალექების წლიური ნორმა მთლიანობაში შეადგენს 60 მმ-ს.
ისტორია
ქალაქი დააარსეს პორტუგალიელებმა 1840 წელს. 1985 წლამდე მას ერქვამოსამედიში. სამოქალაქო ომის წლებში ნამიბეს პროვინციის შიდა რაიონებს აკონტროლებდა უნიტას რაზმები, მაშინ როდესაც ქალაქი ნამიბე და პროვინციის სანაპირო იმყოფებოდა სამთავრობო ჯარების ხელში. 1981—1985 წლებში ნამიბეს პროვინცია განიცდიდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის რეგულარული ჯარების თავდასხმებს, რომლებსაც წინააღმდეგობას უწევდა ანგოლის ჯარი საბჭოთა და კუბის სამხედრო დახმარებით.
Хъ
Хъ, хъ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება ხუნძური, აღულური, ადიღეური, დარგუული, ყაბარდოული, ლაკური, ლეზგიური, ოსური, რუთულური, თაბასარანული, წახური ენებში.
დამატებითი ინფორმაცია
აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
ღვიძლის ვენოოკლუზიური დაავადება
ღვიძლის ვენოოკლუზიური დაავადება — ღვიძლში მცირე ზომის (მიკროსკოპული) ვენების დახშობა.
ვენოოკლუზიური დაავადება ბად-კიარის სინდრომს წააგავს, იმ განსხვავებით, რომ სისხლის დინების დარღვევა ხდება ღვიძლში (და არა მის გარეთ). ამრიგად, ვენოოკლუზიური დაავადეიბს დროს სისხლძარღვის დახშობა არ ეხება ღვიძლის დიდ ვენებსა და ქვემო, ღრუ ვენასა (დიდი ზომის, რომელსაც მოაქვს სისხლი ორგანიზმის ქვედა ნაწილებიდან, მათ შორის ღვიძლიდან, გულისკენ).
ვენოოკლუზიური დაავადება შეიძლება ნებისმიერ ასაკში განვითარდეს. ის უფრო ხშირია ცუდად ნაკვებ ადამიანებში. იმის გამო, რომ ღვიძლიდან სისხლის გაომოდენა შეფერხებულია, სისხლი ღვიძლში გროვდება. სისხლის ასეთი შეგუბება განაპირობებს ღვიძლში შემავალი სისხლის რაოდენობის შემცირებას. სისხლის არასაკმარისი რაოდენობით მიწოდების (იშემის) გამო ღვიძლის უჯრედები ზიანდება. შეგუბების გამო ღვიძლი სისხლით გადაივსება და ზომაში მატულობს. შეგუბება, ასევე, იწვევს, კარის ვენაში წნევის მატებას (პორტული ჰიპერტენზია). პორტულმა ჰიპერტენზიამ შეიძლება გამოიწვიოს საყლაპავში გაფართოებული, დაკლაკნილი (ვარიკოზული) ვენების გაჩენა (საყლაპავის ვარიკოზები). პორტულ ვენებში მაღალ წნევას და ღვიძლის შეგუბებას მივყავართ მუცლის ღრუში სითხის დაგროვებამდე - ასციტი. შეიძლება გადიდდეს ელენთაც.
ასეთი შეგუბება ამცირებს ღვიძლში სისხლის მიდინებას. ამის შედეგად ვითარდება ღვიძლის დაზიანება, რასაც ბოლოს მივყავართ მძიმე დანაწიბურებამდე (ციროზი).
მიზეზები
ხშირი მიზეზების მიეკუთვნება:
როდესაც ვითარდება რეაქცია „ტრანსპლანტატი მასპინძლის წინააღმდეგ“, გადანერგილი ქსოვილის სისხლის თეთრი უჯრედები (ლეიკოციტები) თავს ესხმიან მიმღების (რეციპიენტის - ვისაც ძვლის ტვინი გადაუნერგეს) ქსოვილებს. ეს რეაქცია ვითარდება გადანერგვიდან საშუალოდ სამ კვირაში.
სიმბტომები
სიმბტომები შესაძლოა უცბად განვითარდეს. ღვიძლი ზომაში იმატებს და მგრძნობიარე ხდება. შესაძლოა მუცლის შესივება მუცლის ღრუში სითხის დაგროვების გამო. კანი და თვალის თეთრი ნაწილი შიძლება გაყვითლდეს.
საყლაპავის ვარიკოზული ვენები შესაძლოა გასკდეს და დაიწყოს სისხლდენა, ზოგჯერ უწყვეტი, რაც იწვევს სისხლით ღებინებას და პაციენტი შეიძლება შოკურ მდგომარეობაში გადავიდეს. თუ სისხლი გადავა საჭმლის მომნელებელ ტრატქტში, განავალი გახდება შავი, კუპრისებრი და ცუდი სუნის მქონე (მელენა). როდესაც სისხლდენა ძლიერია, ვითარდება შოკი. ადამიანების მცირე რაოდენობას უვითარდება ღვიძლის უკმარისობა ტვინის ფუნქციის დარღვევით (ღვიძლისმიერი ენცეფალოპათია), რაც იწვევს ცნობიერების დათრგუნვას და კომას.
დროთა განმავლობაში, ჩვეულებრივ, თვეების განმავლობაში, ზოგიერთ ადამიანს ციროზი უვითარდება. ციროზის განვითარება დამოკიდებულია მიზეზსა და ტოქსიკურ აგენტებთან განმეორებით კონტაქტზე.
დიაგნოზი
ექიმებს ეჭვი მიაქვთ ვენოოკნუზიური დაავადების არსებობაზე შესაბამის სიმპტომებსა და სისხლის ანალიზის შედეგებზე დაყრდნობით, რომლებიც ღვიძლის ფუნქციის დარღვევაზე მიანიშნებენ. დაავადების განვითარება სავარაუდოა იმ ადამიანებში, რომლებმაც გადაყლაპეს ზემოხსენებული ნივთიერებები ან იმყოფებიან ისეთ მდგომარეობაში, რომლებმაც შეიძლება ვენოოკლუზიური დაავადება გამოიწვიონ (განსაკუთრებით ძვლის ტვინის გადანერგვის შემდეგ). სისხლის ანალიზების საფუძველზე აფასებენ ღვიძლის მდგომარეობასა და სისხლის შედედებას.
ულტრაბგერითი ტოპლეროგრაფია ადასტურებს დიაგნოზს. ზოგჯერ შეიძლება ინვაზიური გამოკვლევები გახდეს საჭირო. იშვიათად საჭიროა ღვიძლის ბიოფსია ან წნევის გაზომვა ღვიძლის ვენებსა და პორტულ ვენაში. ასეთი გაზომვა ტარდება კათეტერით, რომელიც კისრის ვენის (საუღლე ვენა) გავლით ღვიძლის ვენებში შეყავთ. პროცედურის დროს შესაძლებელია ღვიძლის ბიოფსიის ჩატარებაც.
პროგნოზი
პროგნოზი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად გავრცელებულია დაზიანება და გრძელდება თუ არა მისი გამომწვევი ფაქტორების მოქმედება. მაგალითად, აგრძელებს თუ არა ადამიანი სენეციოს ჩაის მიღებას.
ვენოოკლუზიური დაავადების მქონე ადამიანების ერთი მეოთხედი იღუპება ღვიძლის ან სხვა ორგანოს უკმარისობით სამი თვის განმავლობაში. როდესაც დაავადების მიზეზია რეაქცია „ტრანსპლანტატი მასპინძლის წინააღმდეგ“, ვენოოკლუზიური დაავადება თავისით უკუგანვითარდება რამდენიმე კვირის განმავლობაში. რეაქციის „ტრანსპლანტატი მასპინძლის წინააღმდეგ“ შესუსტებას და დაავადების უკუგანვითარებას ასევე ხელს უწყობს იმუნური სისტემის დამრთგუნველი დოზის გაზრდა. თუ მიზეზია ზემოხსენებული ნივთიერებების გამოყენება, მისი მიღების შეწყვეტა შეზღუდავს ღვიძლის დაზიანების შემდგომ განვითარებას.
მკურნალობა
არ არსებობს დახშული ვენების სპეციფიკური მკურნალობა. თუ შესაძლებელია, უნდა მოხდეს მიზეზის მოშორება. ღეროვანი უჯრედების გადანერგვის შემდეგ განვითარებული ვენოოკლუზიური დაავდების თავიდან აცილება შესაძლებელია ურსოდეოქსიქოლის მჟავას დახმარებით.
საჭიროა სისხლძარღვების დახშობის შედეგად განვითარებული გართულებების მკურნალობა. მაგალითად მარილის შემზღუდველი დიეტა და შარდმდენები ადამიანს იცავს მუცლის ღრუში სითხის დაგროვებისგან.
შესაძლებელია სისხლის დინების ალტერნატიური გზის შექმნა ღვიძლის გვერდის ავლით, რომელიც გულისხმობს პორტული (კარის) ვენის ქვედა ღრუ ვენასთან პირადპირ დაკავშირებას. კისრის ვენაში შეჰყავთ კათეტერი, რომელსაც გადაადგილებენ კარის ვენაში, რომ შექმნან ზემოხსენებული კავშირი (შუნტი). ამის შემდეგ ხდება ბადისებრი მილის (სტენტის) შეყვანა, რომ შუნტი ღია დარჩეს. ასეთი შუნტების ეფექტურობა უცნობია.
მძიმე შემთხვევებში შესაძლოა ღვიძლის გადანერგვა გახდეს საჭირო.
ლიტერატურა
კატეგორია:მედიცინა კატეგორია:ანატომია კატეგორია:დაავადებები კატეგორია:ბიოლოგია
ალიბეი
ალიბეი (Алібей) — მარილიანი ლიმანი უკრაინაში, ოდესის ოლქში. მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან –0,4 მ-ით დაბლა. ზედაპირის ფართობი 72 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 2,5 მ. შედის ტუზლოვსკის ლიმანების შემადგენლობაში. ტბა წარმოქმნილია მდინარე ხაჯიდერის ყოფილი შესართავის ადგილას.
შავი ზღვისგან გამოყოფილია ნაყარით. წყალსატევის ქვაბული არასწორი წაგრძელებული ფორმისაა; გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ. ჩრდილოეთი ნაპირი წარმოქმნის ხმელეთში შეჭრილ ღერძს, სამხრეთი ნაპირი დამრეცია. აქვს ორი განშტოება: ხაჯიდერი, რომელიც მისგან გამოყოფილია ხელოვნურად გამაგრებული ყელით, თუმცა დაკავშირებულია ფარვატერით და კარაჩაუსი, რომელიც ნაწილობრივაა ცელათი გამოყოფილი. დასავლეთით ებჯინება ტბა შაგანი, აღმოსავლეთით კურუდიოლი და ბურნასის ტბა.
წყლის დონის ვარდნის გამო ახასიათებს ნაწილობრივი დაშრობა და დამლაშება. ფსკერი დაფარულია შავი ლამით, ადგილ-ადგილ ქვიშით. სასიკი — შაგანი — ალიბეი — ბურნასის სიტემამ მიიღო საერთაშორისო ჭარბტენიანი ტერიტორიების სტატუსი როგორც წყლის ფრინველთა ბუდობის ადგილმა და შეტანილია რამსარის კონვენციის საერთაშორისო სიაში.
ალიბეის საზრდოობის რეჟიმი განისაზღვრება ზღვის წყლის ინფილტრაციით, ატმოსფერული ნალექებითა და აორთქლებით. მარილიანობა იცვლება სეზონების მიხედვით 20 ‰-დან 39 ‰-მდე, მაქსიმალური 140 ‰. გვხვდება თევზები, მათ შორის: ათერინები, ღორჯო, კეფალი.
სქოლიო
კატეგორია:უკრაინის ლიმანები კატეგორია:უკრაინის ტბები
Цц
Цц, цц — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება ხუნძური, ლაკური, თაბასარანული ენებში.
რაჯა
thumb|ბინარის სამთავროს მაჰარაჯა, 1870წ. რაჯა (სანსკ.राज, — „მმართველი“) — მემამულის, ბატონის, თავადის ან მეფის ინდური ტიტული. თანამედროვე ინდურ ენებზე და პირველ რიგში, ჰინდიზე, უმეტესად წარმოითქმება ბოლოკიდური „ა“ ასოს გარეშე. ჩანს, ეს მომდინარეობს სანსკრიტული ფესვიდან „rāj“. მნიშვნელობით იგივეა, რაც რაიმეს სათავეში მყოფი. აგრეთვე, ნიშნავს „ნათებას“, „ბრწყინვალებას“.
სიტყვა გავრცელებულია აზიის ქვეყნების რიგ ხალხებში, რომლებიც განიცდიდნენ ინდული კულტურის ზეგავლენას. მაგ: ინდონეზიაში, მალაიზიაში, ტაილანდში და სხ.
კოლონიურ პერიოდში ტიტულ რაჯას ან მაჰარაჯას (ესე იგი „დიდი თავადი“) ატარებდნენ სამთავროების უმრავლესობის მემკვიდრეობითი მმართველები, რომლებიც შედიოდნენ ბრიტანეთის ინდოეთის შემადგენლობაში ან უშუალოდ ემორჩილებოდნენ ბრიტანეთის გვირგვინის მმრთველობას. დამოუკიდებლობის მიღებისას ინდოეთის ტერიტორიაზე 600-ზე მეტი სამთავრო იყო. მათ შორის არსებობდა მრავალი დიდი სამთავრო, როგორც ტერიტორიით, ასევე მოსახელობის რიცხოვნობით (მაგ: ჰაიდარაბადის, გვალიორის, უდაიპურის და სხ.), ასევე, ძალიან პატარები.
მდედრობითი სქესის ტიტული ჟღერდა, როგორც რანი, ან მაჰარანი.
ბრიტანეთის ინდოეთის ტერიტორიაზე წარმოქმნილ სახელმწიფოებში — ინდოეთი, პაკისტანი, ბანგლადეში — რაჯების შთამომავლები მოკლებული არიან ყველა პრივილეგიას, მხოლოდ უმრავლეს შემთხვევაში ინარჩუნებენ საკუთარ ტრადიციულ ტიტულს. 1950-1970 წლებში რაჯების მნიშვნელოვანი ქონება იქნა ნაციონალიზებული.
მალაიზიაში დღეისათვის რაჯას ტიტულს ატარებს 10 მონარქიული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნიდან ზოგიერთის მმართველი. ეს მონარქიები მალაიზიის ფედერაციის სუბიექტებია.
თანამედროვე ინდონეზიის ტერიტორიაზე არსებული სხვადასხვა სახელმწიფოების მმართველების მიერ ტიტული უძველესი დროიდან ფართოდ გამოიყენებოდა, თუმცა XIII-XVI სს. ამ მიწებზე ისლამისა და არაბული ლექსიკის გავრცელების შემდეგ რაჯას ტიტული შეიცვალა სულთნის ტიტულით. მიუხედავად ამისა, დღემდე მრავალი გავლენიანი ტომისა თუ ტომთა გაერთიანების ბელადს კვლავ უწოდებენ რაჯას. (განსაკუთრებით, მცირე ზონდის კუნძულებზე). ამასთან, თანამედროვე ინდონეზიურ ენაში ტერმინი „რაჯა“ სრულად ინარჩუნებს თავის პირვანდელ მნიშვნელობას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდოეთის მმართველები კატეგორია:მმართველები ქვეყნების მიხედვით კატეგორია:არისტოკრატიული წოდებები
მაიკ პენსი
210px|მინი|მაიკ პენსი მაიკლ რიჩარდ „მაიკ“ პენსი (Michael Richard „Mike“ Pence; დ. 7 ივნისი, 1959, ინდიანა, აშშ) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, ამერიკის შეერთებული შტატების ვიცე-პრეზიდენტი 2017-2021 წლებში. ინდიანას 50-ე გუბერნატორი 2013-2017 წლებში, წარმომადგენელთა პალატის წევრი 2001-2013 წლებში.
დუალა
დუალა (Douala) — კამერუნის ყველაზე მრავალრიცხოვანი ქალაქი, მისი ეკონომიკური დედაქალაქი, სანაპირო რეგიონის და ვურის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2005 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს — 1 907 479 ადამიანს. აგლომერაციის მოსახლეობა — 2 მილიონ ადამიანზე მეტია.
გეოგრაფია
ქალაქი დუალა მდებარეობს კამერუნის დასავლეთ ნაწილში, იაუნდედან დასავლეთით 250 კმ-ში, ატლანტის ოკეანიდან 24 კმ-ში, მდინარე ვურის ესტუარის სანაპიროებზე. ქალაქის სამხრეთი, დიდი ნაწილი მდებარეობს მდინარის მარცხენა სანაპიროზე. ჩრდილოეთის ანუ პორტის ნაწილი სამხრეთისას უკავშირდება ბონაბერის ხიდით. ქალაქი დუალა რკინიგზით დაკავშირებულია ქვეყნის დანარჩენ ქალაქებთან, როგორებიცაა: იაუნდე, ედეა, ნკონგსამბა, ნგაუნდერე და კუმბა.
კლიმატი
thumb|center|300px|ნალექების თვიური ნორმა კლიმატი დუალაში — ტროპიკულია. დუალაში მკვეთრი ტემპერატურული რყევები არ ხდება, ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში დგას დაახლოებით +26 °C-ზე. დუალის რაიონი ხასიათდება ხშირი ნალექებით, განსაკუთრებით წვიმების სეზონის დროს, მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით. წვიმიან სეზონში ჰაერის ფარდობითი ტენიანობა შეადგენს 99 %-ს, ხოლო წლის სხვა პერიოდში 80 %-ს. ადრე თანამედროვე დუალის ტერიტორია წარმოადგენდა ჭაობიან ადგილს, ქალაქში ხშირად ცხელა, ჩახუთულია და მოღრუბლულია. ასეთი კლიმატი საკმაოდ ხელს უწყობს მალარიის გავრცელებას.
ისტორია
thumb|right|275px|დუალის სანაპირო 1907 წელს პირველი ევროპელები, რომლებიც გამოჩნდნენ დუალის თანამედროვე რაიონებში, 1472 წელს გახდნენ პორტუგალიელები. დაახლოებით 1650 წლიდან თანამედროვე დუალის ტერიტორიაზე გაჩნდა დუალის ხალხის დასახლება. XVIII საუკუნეში დასახლება გახდა ტრანსატლანტიკური მონათვაჭრობის ცენტრი. XIX საუკუნის შუა პერიოდში აქ ჩამოვიდნენ ბრიტანელი მისიონერები. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში სამი აფრიკული სოფლის — აკვას, ბელის და დეიდოს ადგილას აღმოცენდა ქალაქი კამერუნ სიტი, რომელიც გახდა ევროპელების სავაჭრო ცენტრი ადგილობრივ მაცხოვრებლებთან. 1881 წელს გერმანულმა ფირმა «Woerman Linie»-მ დუალას ბელადებთან შეთანხმებით დაიწყო პორტის მშენებლობა (პორტის მშენებლობამდე საზღვაო ვაჭრობა ხორციელდებოდა მდინარის შუაში დამაგრებული პონტონების დახმარებით). ამ პერიოდში ძირითადი საექსპორტო საქონელი იყო პალმის ზეთი. 1884 წელს ქალაქი გადავიდა გერმანიის ხელში და დაერქვა კამერუნშტადტი. კამერუნშტადტი გახდა გერმანიის კამერუნის დედაქალაქი.
ადმინისტრაციული დაყოფა
გეოგრაფიული თვალსაზრისით დუალა დაყოფილია 4 მსხვილ რაიონად: აკვა, ბონანჯო, დეიდო და ბონაბერი. აკვა — მდინარესთან მხები ცენტრალური რაიონია, სადაც თავმოყრილია ღამის ცხოვრება. ბონანჯო — ასევე ცენტრალური რაიონია, ძველი ქალაქია, მისი კომერციული და ადმინისტრაციული ცენტრია. ბონაბერი — ქალაქის ჩრდილოეთი ნაწილია, სადაც მდებარეობს პორტი.
ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული თვალსაზრისით დუალა დაყოფილია 6 ოლქად, რომლებიც თავის მხრივ 120 რაიონად იყოფა.
მოსახლეობა
ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა სწრაფად იზრდება კამერუნელების მასობრივი გადმოსახლების გამო სოფლებიდან ქალაქებში. 1987 წლის მონაცემებით დუალაში ყველაზე უფრო ხშირად ჩამოდიან სანაპირო რეგიონიდან (ყველა ჩამოსულის 60,8 %) და დასავლეთის რეგიონიდან (22,5 %).
რელიგია
დუალაში ცხოვრობენ სხვადასხვა რელიგიური კონფესიების წარმომადგენლები, რაც მათ ხელს არ უშლის იცხოვრონ ერთად მშვიდობიანად. დუალის მაცხოვრებლები გამოირჩევიან ტოლერანტობით და რელიგიური შემწყნარებლობით, ქალაქში არ არსებობს გამოყოფილი რელიგიური კვარტლები. ყველაზე უფრო დიდი წილი უკავიათ ქრისტიანული რელიგიის წარმომადგენლებს: კათოლიკები და პროტესტანტები. ქალაქში ასევე ცხოვრებენ მუსლიმი უმცირესობა. უკანასკნელ წლებში აღინიშნა ქრისტიანული სექტების რაოდენობის ზრდა.
ეკონომიკა
thumb|right|250px|ხიდი მდინარე ვურიზე დუალა — ქვეყნის მთავარი სამრეწველო, სავაჭრო, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრია. დუალაში თავმოყრილია კამერუნის მსხვილი კომპანიები, ფუნქციონირებს დუალის საფონდო ბირჟა, მდებარეობს კამერუნის მთავარი ბაზარი — Eco Market. დუალის საშუალებით ხორციელდება კამერუნის საექსპორტო ოპერაციების უმრავლესობა, მათ შორის ნავთობის, მერქნის, ბანანის, კაკაოს და ყავის ექსპორტი.
მრეწველობის დარგებიდან დუალაში განვითარებულია მსუბუქი, კვების, ხისგადამამუშავებელი, ქიმიური, ალუმინის მრეწველობა, ასევე ველოსიპედების, მოტოციკლეტების, ტრანზისტორული მიმღებების გამოშვება. ქალაქში არსებობს გემების შემკეთებელი ვერფი.
დუალა — ყველაზე უფრო ძვირი ქალაქია აფრიკაში. 2007 წლის მონაცემებით ცხოვრების ღირებულების მიხედვით მსოფლიოს ყველა მსხვილ ქალაქებს შორის დუალა იმყოფება 24-ე ადგილზე. მსოფლიოს 211 მსხვილ ქალაქს შორის ცხოვრების ხარისხის მიხედვით დუალას უკავია 186-ე ადგილი.
ქალაქის საბიუჯეტო ხარჯები შეადგენს 69 მილიარდ აფრიკულ ფრანკს წელიწადში (1999—2000 წლები). 1996—2001 წლებში დუალაში არჩევნებში ოპოზიციის გამარჯვების გამო დაფინანსება იაუნდედან მკვეთრად შემცირდა. ამან გამოიწვია მთელ რიგ მიმართულებებზე დაფინანსების მნიშვნელოვანი კლება და მოიტანა ის, რომ ქალაქის ავტოგზები აღმოჩნდა ცუდ მდგომარეობაში და ზოგიერთ კვარტლებში წვიმების სეზონში ავტოგზები ავტომანქანებისთვის გაუვალი აღმოჩნდა. 2002 წელს ფინანსირების სიტუაცია კალაპოტში ჩაჯდა და დაიწყო ავტოგზების რეკონსტრუქცია.
ერთ-ერთი სერიოზული პრობლემა, რომელიც აფერხებს დუალის ეკონომიკურ განვითარებას, არის კორუფცია, რაც ზღუდავს უცხოური ინვესტიციების მოზიდვას. მეორე პრობლემაა — სწრაფად მზარდი ქალაქის საკვებით უზრუნველყოფა.
ტრანსპორტი და ინფრასტრუქტურა
დუალა კამერუნის მსხვილი სატრანსპორტო კვანძია, მისი პორტის საშუალებით ხორციელდება კამერუნის მთლიანი საზღვაო გადაზიდვების 95 %. ეს პორტი ასევე ემსახურება ჩადის და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის მოთხოვნებს, რომლებსაც ზღვაზე გასასვლელი არ გააჩნიათ.
დუალიდან 10 კმ-ში ფუნქციონირებს დუალის საერთაშორისო აეროპორტი, რომელსაც პირველი ადგილი უკავია ქვეყანაში მგზავრთა გადაყვანის მხრივ. აეროპორტი ცნობილია ელექტროენერგიის გამორთვის და წვრილმანი ქურდობის შემთხვევებით.
ჯანდაცვა
სანიტარული მდგომარეობის მხრივ მსოფლიოს 215 ქალაქს შორის დუალას უკავია 179-ე პოზიცია, რომელსაც იყოფს კამერუნის დედაქალაქ იაუნდესთან. 2004 წელს ქალაქში დაიწყო ქოლერის ეპიდემია.
ღირსშესანიშნაობები და კულტურა
thumb|right|250px|სკულპტურა «მილენიუმი» thumb|right|250px
დამეგობრებული ქალაქები
დუალა დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:
სქოლიო
კატეგორია:კამერუნის ქალაქები
Цъ
Цъ, цъ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება ოსური ენებში.
დამატებითი ინფორმაცია
აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
ერო (მუნიციპალიტეტი)
ერო (Erro) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის აუნიამენდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 144,28 კმ². მოსახლეობა — 793 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
დუბროვიციის რაიონი
დუბროვიციის რაიონი (Дубро́вицький район) — რაიონი უკრაინაში, რივნეს ოლქში. მისი ფართობია 1 820 კმ². 2016 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 47 944 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 26,5 კაცს კმ²-ზე. დუბროვიციის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი დუბროვიცია.
ფეხშიშველი გრაფინია
ფეხშიშველი გრაფინია (The Barefoot Contessa) — ჯოზეფ ლეო მანკევიჩის 1954 წლის ფილმი. ედმუნდ ო'ბრაიენმა მიიღო ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ჯილდოები საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში.
სიუჟეტი
კინორეჟისორი ჰარი დოუზი მდიდარმა კირკ ედვარდსმა დაიქირავა. ედვარდს სურს, დააფინანსოს ფილმის გადაღება. ამისთვის ის მადრიდში ჩადის. ედვარდს სურს კინოში მადრიდელი მოცეკვავე მარია ვარგასი გადაიღოს ფილმში. მილიონერი ალბერტო ბრავანო მარიას ედვარდსს წაართმევს. ბრავანოსგან კი მარიას გრაფი ვინჩენცო ტორლატო-ფავრინი წაიყვანს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1954 წლის ფილმები კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები კატეგორია:ამერიკული ფილმები კატეგორია:United Artists-ის ფილმები კატეგორია:ჯოზეფ ლეო მანკევიჩის ფილმები
ზალაეგერსეგი
ზალაეგერსეგი (Zalaegerszeg; ხორვატ. Jegersek; სლოვენ. Jageršek; Egersee) — ქალაქი დასავლეთ უნგრეთში, ზალის მედიეს ადმინისტრაციული ცენტრი.
მდებარეობს მდინარე ზალის ნაპირებზე, სლოვენიისა და ავსტრიის საზღვრებთან, დედაქალაქ ბუდაპეშტიდან 220 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით.
არქეოლოგიური გათხრებისას აღმოჩენილი მასალების საფუძველზე დგინდება, რომ ეს ტერიტორია დასახლებული ყოფილა ჯერ კიდევ ზედა პალეოლითში. შემდეგში დასალხდნენ კელტები.
წერილობით წყაროებში ქალაქი სახელად ეგერსკუგი პირველად 1247 წელს იხსენიება.
სქოლიო
კატეგორია:უნგრეთის ქალაქები
წისქვილი ჰააგასთან ახლოს
წისქვილი ჰააგასთან ახლოს — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი. შესრულებული აკვარელის საღებავებით. წინათ ითვლებოდა, რომ ნახატის შესრულების თარიღი 1881 წელია, თუმცა ისტორიკოსთა ბოლო დასკვნით ის მომდევნო, 1882 წლის ზაფხულშია შესრულებული.
აღწერა
ნახატი შესრულებულია ეტენის მუნიციპალიტეტში, სადაც ის 1881 წლის ოქტომბერში ჩავიდა. ნახტი არაა მოხსენიებული წყაროებსა თუ ლიტერატურაში, ამიტომ მასზე ინფორმაცია ნაკლებად მოიპოვება, მაგრამ ნათელია, რომ ნახატი, რომელიც უნიკალურია იმით, რომ შესრულებულია აკვარელის საღებავებით დახატულია 1882 წლის ზაფხულში, მანამ, სანამ ვინსენტი ჰააგაში გაემგზავრებოდა. წისქვილი (Laakmolen), რომელიც ნახატზეა გამოსახული, მდებარეობდა რეისვეიკში (52°4′4.16″N 4°19′56.98″E), სოფელში ჰააგასთან ახლოს.
აკვარელით შესრულებული ნამუშევარი £2 322 500-ად გაიყიდა ლონდონში, 2015 წლის ივნისში.
სქოლიო
კატეგორია:ვინსენტ ვან გოგის ნახატები კატეგორია:1882 წლის ნახატები კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
კუბის პრემიერ-მინისტრი
კუბის კონსტიტუციით პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა პირველად განისაზღვრა 1940 წელს და ქვეყნის პირველი პრემიერი კარლოს სალადრიგას საიასი გახდა, ყოფილი პრეზიდენტის, ალფრედო საიასის დისშვილი. 1976 წლის კუბის ახალი კონსტიტუციით ქვეყნის მთავრობის მეთაურის როლი განისაზღვრა, როგორც მინისტრთა საბჭოს პრეზიდენტი და თანამდებობა შეთავსებით სახელმწიფო საბჭოს პრეზიდენტს შეეფარდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კუბის პოლიტიკა
Sheet Music (ალბომი)
Sheet Music — ინგლისური არტ-როკ ჯგუფ 10cc-ის მეორე სტუდიური ალბომი. გამოიცა 1974 წელს და ბრიტანეთის ალბომების ჩარტის მე-9 პოზიციამდე ავიდა. წარმატება მოიპოვეს ალბომის სინგლებმა „The Wall Street Shuffle“ და „Silly Love“.
სქოლიო
კატეგორია:10cc-ის ალბომები კატეგორია:1974 წლის ალბომები კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები კატეგორია:Repertoire Records-ის ალბომები
ЦӀ
ЦӀ, цӀ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აბაზური, ხუნძური, აღულური, ადიღეური, დარგუული, ინგუშური, ყაბარდოული, ლაკური, ლეზგიური, რუთულური, თაბასარანული, წახური, ჩეჩნური ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
ნოვოჩერკასკის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია
ნოვოჩერკასკის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია (Церковь Николая Чудотворца) — ყოფილი მართლმადიდებლური ეკლესია ნოვოჩერკასკში. ააგეს 1810-1812 წლებში. მდებარეობდა ფოსტის ქუჩაზე (ამჟამად პუშკინის ქუჩა). ასევე ცნობილია, როგორც ნიკოლაევსკის ეკლესია.
ნოვოჩერკასკის ფოსტის ქუჩაზე 300 მეტრის რადიუსში ორი წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია მდებარეობდა: ერთი მართლმადიდებლური - ნიოლაევსკის მოედანზე (ამჟამად ლევსკის მოედანი), ხოლო მეორე - სტაროობრიადცევების ალექსანდრეს ბაღში.
ისტორია
ნიკოლაევსკის ხის ეკლესიის მშენებლობა საზეიმოდ დაიწყო 1810 წლის 14 აგვისტოს და მშენებლობა დასრულდა 1812 წელს. ტაძარი აშენდა ჩერკასკის ნიკოლაევის ეკლესიის მრევლის ძალისხმევით, რომლებიც ატამან მატვეი პლატოვის მითითებით მთლიანად გადასახლდნენ ნოვოჩერკასკში. მშენებლობას მეთვალყურეობდა ინჟინერ-პოდპოლკოვნიკი ეფიმოვი. ნიკოლაევსკის ახალი ეკლესია 1812 წლის 22 ივლისს აკურთხა მღვდელმა იოანე დოლოტინმა.
ქვის ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო 1821 წელს და იგი აკურთხეს 1829 წელს. შედგებოდა ორი სალოცავისაგან: მარჯვენა წმინდამოწამე ბარბარეს, ხოლო მარცხენა - ღვთისმშობლის მიძინების სახელობისა იყო. ეკლესიის პროექტი გადაამუშავა არქიტექტორმა ამვროსიმოვმა და შექმნა ამპირის სტილში. ეკლესია იყო ერთსართულიანი, ერთგუმბათიანი თეთრი ქვით ნაგები, ეკლესიას ჰქონდა ასევე ქვის სამრეკლო.
ეკლესია დაიხურა 1935 წელს, ხოლო 1939 წელს დაშალეს მის ადგილზე სკვერის გაშენების საბაბით. ამჟამად მის ადგილზე მდებარეობს ლევსკის მოედანი, სადაც 1995 წლის 19 ნოემბერს აღმართეს ხის ჯვარი დანგრეული ნიკოლაევსკის ეკლესიის სამახსოვროდ. მოგვიანებით ხის ჯვარი შეცვალის მეტალით.
ესტერიბარი
ესტერიბარი (Esteríbar; Esteribar) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის აუნიამენდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 146,77 კმ². მოსახლეობა — 2726 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
ნოვოჩერკასკის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია
სქოლიო
კატეგორია:ნოვოჩერკასკის ეკლესიები
Чв
Чв, чв — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აბაზური, თაბასარანული ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
მატვეევის ხიდი
მატვეევის ხიდი (Матвеев мост) — საავტომობილო და საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. კრიუკოვის არხზე. აკავშირებს კოლომენსკისა და ყაზანის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 24,7 მეტრი, სიგანე - 9,78 მ. ხიდი არის ისტორიისა და კულტურის ძეგლი.
მდებარეობა
ხიდი მდებარეობს მდინარე მოიკის სამხრეთ სანაპიროზე № 100 და 102-ე სახლებს შორის, იქ სადაც კრიუკოის არხი ერთვის მდინარე მოიკას. ქმნის ანსამბლს ახლოს მდებარე კრასნოფლოტის ხიდთან, რომელიც გავებულია მდინარე მოიკაზე.
დინების ზემოთში მდებარეობს დეკაბრისტების ხიდი.
უახლოესი მეტროსადგურებია „სადოვაია“, „სენის მეოდანი“ და „სპასკაია“.
სახელწოდება
1798 წლიდან ხიდს ეწოდება თავლის ქუჩა, რადგან მოიკის მარცხენა სანაპიროზე მდებარეობდა თავლის ქუჩა. 1812 წლიდან ეწოდება კანავსკის ქუჩა, შემდეგ არხის ხიდი (1820-1875 წწ.) ან კანავნის (1836-1844 წწ.), რადგან XVIII-XIX საუკუნეებში პეტერბურგის არხებს ზოგჯერ უწოდებდნენ კანავებს. 1868 წელს ხიდმა მიიღო სახელი - ციხის ხიდი, ახლოს მდებარე ციხის (ლიტვის ციხესიმაგრე) არსებობის გამო, რომელიც დაიწვა 1917 წელს თებერვლის რევოლუციის დროს მიმდინარე მოვლენების პერიოდში. ზოგჯერ ხიდს უწოდებდნენ ლიტვის ხიდსაც. 1919 წლის მარტში ხიდს უწოდეს მატვეევის ხიდი, კომუნისტის, სამოქალაქო ომის მონაწილის სერგი მატვეევის პატივისცემის ნიშნად, რომელიც დაიღუპა 1918 წელს და დაკრძალულია კომუნარების (ამჟამად ნიკოლსკის) მოედანზე.
ისტორია
სავაჭრო ხიდის მშენებლობა მიმდინარეობა 1783-1785 წლებში კრიუკვის არხზე მდებარე ხიდების ტიპური პროექტის მიხედვით. იგი იყო ხის და სამმალიანი, ცენტრალური მალა კი იხსნებოდა. პროექტის ავტორი უცნობია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ხიდები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური ობიექტები
Чч
Чч, чч — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აღულური, ლაკური, თაბასარანული ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
მასტერსი 2004 (სნუკერი)
მასტერსი 2004 (Masters 2004) — სნუკერის პროფესიონალური არარეიტინგული ტურნირი. ტარდებოდა 2004 წლის 1 თებერვლიდან 8 თებერვლამდე Wembley Conference Centre-ში, ლონდონში. ტურნირის გამარჯვებული გახდა პოლ ჰანტერი, რომელმაც ფინალში დაამარცხა რონი ო’სალივანი ანგარიშით 10:9.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მასტერსი (სნუკერი) კატეგორია:2004 წელი სნუკერში
მარია ტერეზა დე ჰაბსბურგ-ესტე
მარია ტერეზა დე ჰაბსბურგ-ესტე (Maria Teresa d'Asburgo-Este, Maria Theresia von Habsburg-Este; დ. 1 ნოემბერი, 1773, მილანი, იტალია — გ. 29 მარტი, 1832, ჟენევა, შვეიცარია) — ჰაბსბურგ-ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. მოდენის პრინცესა და ავსტრიის ერცჰერცოგინია დაბადებით. სარდინიის დედოფალი 1802-1821 წლებში როგორც ვიტორიო ემანუელე I-ის მეუღლე.
ბიოგრაფია
მარია ტერეზა დაიბადა 1773 წლის 1 ნოემბერს მილანში. იგი იყო ერცჰერცოგ ფერდინანდ კარლ ავსტრიელისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია მარია ბეატრიჩე დ’ესტეს ქალიშვილი. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა მარია ტერეზია და მისი ქმარი, საღვთო რომის იმპერატორი ფრანც I შტეფანი ერგებოდნენ. ასევე მისი მამიდები იყვნენ საფრანგეთის დედოფალი მარი ანტუანეტი და ნეაპოლის დედოფალი მარია კაროლინა ავსტრიელი. მარცხნივ|მინი|299x299პქ|მარია ტერეზა თავის ქმართან და ქალიშვილებთან ერთად 1789 წლის 25 აპრილს, 15 წლის მარია ტერეზა დააქორწინეს 29 წლის ვიტორიო ემანუელე სავოიელზე, სარდინიის ტახტის მემკვიდრეზე. აღსანიშნავია, რომ მათი ურთიერთობა საკმაოდ ჰარმონიული და ბედნიერი იყო, განსხვავებით სხვა წყვილებისაგან. მას მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა თავის რძალთან, დედოფალ მარი კლოტილდა ფრანგთან, რომელიც მეფე კარლო ემანუელეს უშვილო მეუღლე იყო. მარია ტერეზა ახლოს იყო თავის მულთან, ჰერცოგინია მარია ანასთან. ქორწინებისას მისი ქმარი აოსტის ჰერცოგის წოდებას ფლობდა და მარია ტერეზასაც მისი ეკვივალენტური ტიტული მიენიჭა. წყვილს სულ ექვსი გოგონა და ერთი ვაჟი შეეძინა, რომელთაგან ვაჟი და ორი გოგონა ბავშვობაში დაიღუპა. 1798 წელს, ნაპოლეონის სავოიაში შეჭრის გამო მარია ტერეზამ და მისმა ქმარ-შვილმა თავი ტოსკანას შეაფარა.
1802 წელს მარია ტერეზას მაზლი, მეფე კარლო ემანუელე IV ტახტიდან თავისი ძმის, ვიტორიო ემანუელე I-ის სასარგებლოდ გადადგა, რითაც მარია ტერეზა სარდინიის დედოფალი გახდა. მიუხედავად ასეთი წოდებისა, მათ სარდინიაში დაბრუნება მხოლოდ 1814 წელს, ნაპოლეონის ჩამოგდების შემდეგ მოახერხეს. ახალი დედოფალი ტურინში დიდი ენთუზიაზმით მიიღეს, თუმცა მან საზოგადოებაში მალევე გამოიწვია დიდი უკმაყოფილება. ამის მიზეზი ის იყო, რომ ფრანგების მიერ გატარებული პროგრესული რეფორმები მეფე-დედოფალმა მთლიანად გააუქმეს, რასაც ისიც დაემატა, რომ ზიზღით ეპყრობოდნენ ყველას, ვინც ფრანგებთან თანამშრომლობდა. მის რადიკალურ ქმედებებს 1821 წლის აჯანყება მოჰყვა, რის გამოც მეფე იძულებული გახდა მარია ტერეზასთვის გარკვეული უფლებები ჩამოერთმია. ამან ვითარება ვერ გამოასწორა, რასაც ამავე წელს ლიბერალური რევოლუციის დაწყება მოჰყვა. ამის გამო, ვიტორიო ემანუელე I ტახტიდან თავისი ძმის, კარლო ფელიჩე I-ის სასარგებლოდ გადადგა. ამის შემდეგ, ვიტორიო ემანუელე და მარია ტერეზა ნიცაში გადასახლდნენ.
ნიცაში დასახლებიდან სამ წელიწადში, 1824 წელს ვიტორიო ემანუელე გარდაიცვალა, რის შემდეგაც მარია ტერეზამ კიდევ რვა წელი იცოცხლა. რამდენადაც ცნობილია, იგი მთელი ძალებით ცდილობდა, რომ თავისი უშვილო მაზლის, კარლო ფელიჩეს ტახტის მემკვიდრედ თავისი ძმა, მოდენის ჰერცოგი ფრანჩესკო IV, თუმცა არაფერი გამოვიდა. მის მიმართ არსებული მტრული დამოკიდებულების გამო, მარია ტერეზას ტურინში დაბრუნების უფლება 1831 წლამდე არ მისცეს. საბოლოოდ იგი ჟენევაში დასახლდა, სადაც 1832 წლის 29 მარტს, 58 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მარია ტერეზას ნეშტი გადაასვენეს და დაკრძალეს სუპერგის სამეფო ბაზილიკაში, ტურინში.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1773 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 1832 კატეგორია:ჰაბსბურგები კატეგორია:სარდინიის დედოფლები კატეგორია:ავსტრიის პრინცესები კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები კატეგორია:მოდენის პრინცესები
იგორ დოდონი
იგორ დოდონი (Igor Dodon; დ. 18 თებერვალი 1975, სადოვა, კელერაში, მოლდოვა) — მოლდოველი პოლიტიკოსი. მოლდოვის პრეზიდენტი 2016-2020 წლებში. მოლდოვის სოციალისტური პარტიის ლიდერია. დოდონი ითვლება პრორუსულ პოლიტიკოსად და მოლდოვის ფედერალიზაციის მომხრეა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 თებერვალი კატეგორია:დაბადებული 1975 კატეგორია:მოლდოვის პრეზიდენტები
ვოლოდიმირეცის რაიონი
ვოლოდიმირეცის რაიონი (Володи́мирецький район) — რაიონი უკრაინაში, რივნეს ოლქში. მისი ფართობია 1 940 კმ². 2016 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 64 392 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 33,2 კაცს კმ²-ზე. ვოლოდიმირეცის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ვოლოდიმირეცი.
გიორგი ჭოლაძე
გიორგი ჭოლაძე (დ. 20 ნოემბერი, 2001, ქუთაისი) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2017, სარაევო, ბოსნია-ჰერცეგოვინა, 42 კგ), ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2017, ბუქარესტი, რუმინეთი, 42 კგ)
ფარერის კუნძულების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები
ფარერის კუნძულების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები (Føroyska fótbóltsmanslandsliðið) წარმოადგენს ფარერის კუნძულების საერთაშორისო ტურნირებზე და შეხვედრებზე ფეხბურთში. ნაკრების კონტროლს და ხელმძღვანელობას ახორციელებს ფარერის კუნძულების ფეხბურთის ფედერაცია.
ამჟამინდელი შემადგენლობა
შემადგნლობა მოცემულია 2015 წლის 11 ოქტომბერს რუმინეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ გამართული მატჩის მიხედვით.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ევროპის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები კატეგორია:ფარერის კუნძულების ეროვნული სპორტული ნაკრებები კატეგორია:ფარერის კუნძულების ფეხბურთი
რიჩარდ ატენბორო
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი კინორეჟისორები კატეგორია:ინგლისელი მსახიობები კატეგორია:დაბადებული 29 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1923 კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 2014 კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინორეჟისორები
Чъ
Чъ, чъ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება ოსური ენებში.
დამატებითი ინფორმაცია
აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
ირვინგ სტოუნი
ირვინგ სტოუნი (Irving Stone; დ. 14 ივლისი, 1903, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია — გ. 26 აგვისტო, 1989, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკელი მწერალი, უმეტესად ცნობილი თავისი ბიოგრაფიული რომანებით აღიარებული ხელოვანების შესახებ, პოლიტიკოსი და ინტელექტუალი. მწერალს აღიარება მოუტანა ბიოგრაფიულმა რომანმა — „წყურვილი სიცოცხლისა“, რომელიც ვინსენტ ვან გოგის ცხოვრებას ასახავს და რომანმა „აგონია და ექსტაზი“, რომელშიც მიქელანჯელოს ცხოვრებას აღწერს.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები კატეგორია:ამერიკელი ბიოგრაფები კატეგორია:დაბადებული 1903 კატეგორია:გარდაცვლილი 1989 კატეგორია:ამერიკელი ებრაელები
გარაიოა
გარაიოა (Garayoa; Garaioa) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის აუნიამენდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 21,42 კმ². მოსახლეობა — 94 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
გიორგი წერეთელი (ეკონომისტი)
გიორგი წერეთელი (დ. 20 იანვარი, 1952, ქ. ლანჩხუთი) — ქართველი ეკონომისტი და მათემატიკოსი.
1975 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. 1990 წლის 25 დეკემბერს დაიცვა სადისერტაციო თემა — „რესპუბლიკაში რეგიონული ბუნებათ სარგებლობის ეკონომიკური პროცესების მრავალმიზნიანი ოპტიმიზაცია (საქართველოს მაგალითზე)“. იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პ. გუგუშვილის სახელობის ეკონომიკის ინსტიტუტის დირექტორი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიისგან სამეცნიერო ნაშრომისათვის მინიჭებული აქვს პრემია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 20 იანვარი კატეგორია:დაბადებული 1952 კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები კატეგორია:ქართველი მათემატიკოსები კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები გ
ხალიბები
250px|მინიატიურა|ხალიბები [[არგონავტების მოგზაურობის აღმნიშვნელ რუკაზე.]] ხალიბები — სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ტომთა ერთი ჯგუფის სახელწოდება ანტიკური ხანის მწერლების ცნობებში. ხალიბები იხსენიებიან ძირითადად დასავლეთ-ქართული ტომების (კოლხები, ტიბარენები, მოსინიკები, მაკრონები, მაკროკეფალები, ხალდები და სხვა) გარემოცვაში. ქსენოფონტთან და სტრაბონთან ხალიბების სინონიმად არის მიჩნეული „ხალდები“, რომლებსაც VIII საუკუნის სომხური „გეოგრაფია“ ჭანებთან აიგივებს. ამიტომ ჩვეულებრივ ხალიბებსაც დასავლურ-ქართულ ტომებად მიიჩნევენ.
ანტიკური ხანის ავტორები ხალიბებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის სხვადასხვა რაიონში ათავსებენ. ჰეროდოტეს ერთი ცნობის მიხედვით, რომლის მართებულობა სპეციალისტთა შორის დავას იწვევს, ისინი თითქოს მდინარე ჰალისის დასავლეთითაც სახლობდნენ. ზოგი ავტორის მიხედვით, ხალიბები ტრაპეზუნტის დასავლეთით ზღვისპირა ზოლში სახლობდნენ, ზოგის მიხედვით კი ტრაპეზუნტის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე მთიანეთშიც. სტრაბონის აზრით ხალიბები ტრაპეზუნტისა და ფარნაკიის სამხრეთით მდებარე მთიანეთში ცხოვრობდნენ და თვით ფარნაკიაც ხალიბების მიწა-წყალზე მდებარეობდა.
ანტიკურ სამყაროში ხალიბებს თვლიდნენ რკინის გამომგონებლებად და გამოცდილ მეტალურგებად. აშკარაა ამ სახელწოდების კავშირი ბერძნულ ტერმინთან „ხალჲუფს“ (რკინა), თუმცა შესაძლებელია ეს ტერმინი კი არ მომდინარეობდეს ხალიბების სახელიდან, არამედ თვითონ სახელწოდება „ხალიბი“ იყოს განვითარებული ამ ტერმინიდან, რკინის დამუშავებით განთქმული აქაური ტომების აღსანიშნავად.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ტომები
ადოქსასებრნი
ადოქსასებრნი (Adoxaceae) — ყვავილოვან მცენარეთა ოჯახი გოქშოსნაირთა რიგისა. მრავალწლოვანი ბალახები ან ბუჩქებია, იშვიათად არამაღალი ხეები. ყვავილობენ გაზაფხულით. დამტვერვა მწერების საშუალებით ხორციელდება, შესაძლოა განვითარდეს თვითდამტვერვა. ნაყოფი კურკიანაა. რამდენიმე სახეობა გამოიყენება მედიცინაში, რამდენიმე დეკორატიული მცენარეა. აქვთ მოპირისპირედ განლაგებული ფოთლები. ყველაზე ცნობილი გვარებია ანწლი (Sambucus) და ძახველი (Viburnum). საერთოდ მოიცავს 5 გვარს.
ლიტერატურა
*
ШӀ
ШӀ, шӀ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აბაზური ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
ბაირაკი (სტერლითამაქის რაიონი)
ბაირაკი  (Байраҡ) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 188 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 10 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (70%).
ЧӀ
ЧӀ, чӀ — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აბაზური, ხუნძური, აღულური, ადიღეური, დარგუული, ინგუშური, ყაბარდოული, ლაკური, ლეზგიური, რუთულური, თაბასარანული, წახური, ჩეჩნური ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
ნახიჩევანის არქიტექტურული სკოლა
ნახიჩევანის არქიტექტურული სკოლა (Naxçıvan memarlıq məktəbi) — ერთ-ერთი არქიტექტურული სკოლაა, რომელიც განვითარებული იყო თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე შუასაუკუნეთში. ნახიჩევანის არქიტექტურული სკოლა დაფუძნებულია ხუროთმოძღვარის აჯემი ნახჩივანელის მიერ XII საუკუნეში. იუსუფ იბნ ქუსეირის (პირველი 1162 წ.) და მომინე-ხათუნის (მეორე 1186 წ.) აღმართული მისაძინებლები წარმოადგენენ ნახიჩევანის არქიტექტურული სკოლის კლასიკურ და ღირსშესანიშნავ ნიმუშებს.
Шв
Шв, шв — კირილური დამწერლობის დიგრაფი. გამოიყენება აბაზური, თაბასარანული ენებში.
კატეგორია:კირილური დიგრაფები
How Dare You! (ალბომი)
სქოლიო
კატეგორია:10cc-ის ალბომები კატეგორია:1976 წლის ალბომები კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები კატეგორია:ალბომები Hipgnosis-ის გარეკანის დიზაინით
Podomyrma
Podomyrma — მომცრო ჭიანჭველათა გვარი Myrmicinae-ს ქვეოჯახიდან.
გავრცელება
გავრცელებულია ავსტრალიაში და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.
გოგონა ტყეში
გოგონა ტყეში ან თეთრებში ჩაცმული გოგონა ტყეში. ამ ნამუშევრის შესახებ ვან გოგმა ჩანაწერი გააკეთა, სადაც ის ამბობს, თუ რამხელა მნიშვნელობას ანიჭებს, და როგორ მოელის ნახატის შეფასებას მნახველების მიერ და გამოთქვანს ვარაუდს თუ როგორ შეიძლება ის შეაფასონ: „ტყის შემდეგ ნამუშევარში გამოსახულია განიერი ფართო წიფლის ხეები მშრალი ტოტებით დაფარულ მიწაზე, და პატარა ფიგურა თეთრებში ჩაცმული ქალისა. ძალიან რთული იყო მისი სისუფთავის შენარჩუნება და მისთვის სივრცისა და დისტანციის მოძებნა წიფლის ხეებს შორის — მისი შემოსვლით ადგილიც და სივრცეც იცვლება პერსპექტივაში — როცა შემოგვყავს ვიღაც, რომელიც დადის და სუნთქავს, ეს გაგრძნობინებს ტყის არომატსა და სურნელებას.“
Podomyrma
სქოლიო
კატეგორია:მირმიცინები
გოგონა ტყეში
სქოლიო
კატეგორია:ვინსენტ ვან გოგის ნახატები კატეგორია:1882 წლის ნახატები კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
ღრუ
ღრუ (ძვ. ქართ. წყაროებში გრუ[ი]) — ისტორიული სოფელი საქართველოში. აჟამად იყოფა სოფლებად ახალგორის მუნიციპალიტეტში: ზემო ღრუ და ქვემო ღრუ.
ისტორია
გრუ ისტორიულ წყაროებში იხსენიება, როგორც გრუჲ, გრუა. მატიანის „ძეგლი ერისთავთა“ (XIV ს.) მიხედვით, VI საუკუნეში ცხრაძმისხეველნი იბრძოდნენ გრუელთა წინააღმდეგ, რომლებიც ქსნისხევში შედიოდნენ. „მატიანე ქართლისა“ (XI ს.) გადმოგვცემს, რომ დაახლ. 975 წელს კახელებს დაუტყვევებიათ მეფე გურგენი, მისი ძე ბაგრატი და დედოფალი გურანდუხტი. დავით III კურაპალატმა გაათავისუფლა ისინი და დაიბრუნა მიტაცებული ციხეები, გარდა წირქოლისა და გრუისა. როგორც ჩანს, ეს ციხეები კარგა ხანს დარჩა კახეთის ხელში და XI საუკუნის დასაწყისში ბაგრატ III-ს კვლავ უხდება მათ დასაბრუნებლად ბრძოლა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
რუჯერ იოსიპ ბოშკოვიჩი
რუჯერ იოსიპ ბოშკოვიჩი (Ruđer Josip Bošković; დ. 18 მაისი, 1711, დუბროვნიკი — გ. 13 თებერვალი, 1787, მილანი) — XVIII საუკუნის ხორვატი მეცნიერი.
ბიოგრაფია
დუბროვნიკში, 1711 წელის 18 მაისს დაიბადა ბავშვი, რომელიც შემდეგ XVIII საუკუნის უნივერსალურ მეცნიერად აღიარეს. ეს იყო რუჯერ ბოშკოვჩი. მისი მშობლიური ენა ხორვატული იყო. რუჯერ ბოშკოვიჩის ცხოვრების პერიოდში დუბროვნიკი სამხრეთსლავური კულტურის ცენტრი იყო, ხალხში შესამჩნევად იზრდებოდა მეცნიერებისაკენ ლტოლვა. რუჯერ ბოშკოვიჩი მიაბარეს დუბროვნიკის კოლეგიუმში, სადაც ლათინურ ენაზე ასწავლიდნენ. ამით აიხსნება ის, რომ ბოშკოვიჩის ყველა შრომა ლათინურ ენაზეა დაწერილი. მიუხედავად ამისა, რომ კოლეგიუმის სწავლა-აღზრდის პრინციპები ძირითადად რელიგიური იყო, ბოშკოვიჩის მსოფლმხედველობა ბუნებისა და სამყაროს აღნაგობის შესახებ მთლიანად განსხვავდება რელიგიური მსოფლმხეველობისაგან. დუბროვნიკში იმხანად შექმნილი იყო ლიტერატურული წრე, რომელსაც 1712 წელს ლათინური ენა უარყო და მშობლიურ ენად ხორვატული აღიარა. 15 წლის რუჯერი მშობლებმა რომში გაგზავნეს, სადაც მან სხვა მეცნიერულ დისციპლინებთან ერთად შეისწავლა მათემატიკა და ფიზიკა. 1735 წლიდან თვითონ გახდა ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელი. ამ წელს დაწერა მან თავისი პირველი მეცნიერული შრომა „მზისა და მთვარის დაბნელების შესახებ“.
რუჯერ ბოშკოვიჩის შრომები
1735 წლიდან იგი სისტემატურად აქვეყნებდა შრომებს მათემატიკაში, მექანიკაში, ასტრონომიასა და მეტეოროლოგიაში. 1743 წლიდან ბოშკოვიჩი შეუდგა გამოყენებითი ხასიათის შრომას. ამ მიმართულებით მის მოღვაწეობას ხელი შეუწყო რომის პაპის ბენედიქტე XIV-ის დაკვეთამ, ორ რომაელ მათემატიკოსთან — ვოვიტელისთან და პოლენისთან — ერთად ბოშკოვიჩმა შეადგინა ტაძრების დაზიანებული გუმბათის აღდგენისა და შემდგომი  რღვევისაგან დაცვის გეგმა. ამის შემდეგ მას დაევალა 55კმ2 ჭაობის ამოშრობა, რაც საუკუნეთა მანძილზე სხვამ ვერავინ შეასრულა; საზღვაო პორტების მშენებლობის  გეგმების შედგენა და სხვა. აღნიშნული შრომები ეყრდნობა სტევინის, გალილეის, ტორიჩელის, პასკალის, ნიუტონის, ბერნულისა და ეილერის გამოკვლევებს.
ბოშკოვიჩის მოღვაწეობა მალე მთელს ევროპაში გახდა ცნობილი. მას სხვადასხვა სახელმწიფოში იწვევდნენ ანალოგიურ სამუშაოებზე. 1756 წელს ავსტრიის იმპერატორმა მარია ტერეზამ იგი ერთ-ერთ ტაძარზე სამუშაოდ მიიწვია. სწორედ აქ გამოსცა ბოშკოვიჩმა თავისი ძირითადი შრომა „ბუნების ფილოსოფიის თეორია“, რომელიც შემდეგში ვენეციასა და პარიზშიც დაიბეჭდა. ამ შრომაში ავტორმა გააშუქა დინამიკური ატომიზმის ძირითადი პრინციპები. მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ბოშკოვიჩის მოღვაწეობა გეოდეზიაში. 1750 წლიდან იგი შეუდგა რომის ძველი რუკის შესწორებას და რომთან გამავალი მერიდიანის რკალის გაზომვას. უფრო გვიან მან გაზომა გრადუსის შესაბამი რკალები ჩრდილოეთ აფრიკაში, ავსტრიაში, უნგრეთში, სარდინიასა და პენსილვანიაში. ყველა ეს გაზომვა მიზნად ისახავდა დედამიწის ფორმის დაზუსტებას.
1743 წლიდან მოყოლებული იბეჭდებოდა მისი შრომები ფიზიკაში, თეორიულ მექანიკაში, ასტრონომიაში, მატემატიკასა და გეოგრაფიაში, რომლებიც ქვეყნდებოდა ევროპის სხვადასხვა ქვეყანასა და ქალაქში. მრავალმხრივმა სამეცნიერო და პრაქტიკულმა მოღვაწეობამ ბოშკოვიჩს საქვეყნოდ გაუთქვა სახელი. 1782 წელს იგი იტალიაში დაბრუნდა. სადაც ბოშკევიჩი ძლიერ დაავადდა და 1787 წლის 13 თებერვალს გარდაიცვალა მილანში 76 წლის ასაკში.
სქოლიო
კატეგორია:ხორვატი ფიზიკოსები
გარალდა
გარალდა (Garralda) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ნავარის პროვინციის აუნიამენდის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 21,24 კმ². მოსახლეობა — 191 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები კატეგორია:ნავარის ქალაქები
რაჯშაჰი
რაჯშაჰი (ბენგ. রাজশাহী) — ბანგლადეშის ერთ-ერთი უმსხვილესი ქალაქი. ფართობი — 96,68კმ²
ისტორია
რაჯშაჰი იყო ძველ ბენგალიაში პუნდრას რეგიონის ნაწილი. დედაქალაქი ვიჯაია სენა განლაგებული იყო რაჯშაჰიდან მე-14 კმ. დედაქალაქის მმართველი ხშირად იბრძოდა შრი-ლანკასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.
XVIII ს. დასაწყისში რაჯშაჰის ადგილას განლაგდა ჰოლანდიის ოსტ-ინდური კომპანია, რომელიც აბრეშუმის ვაჭრობით იყო დაკავებული. 1798 წელს კოლონია გადავიდა ინგლისის ისტ-ინდია კომპანის ხელში, რომელმაც 1825 წელს აქ დააარსა აღმოსავლეთ ბენგალიის და ასამას ადმინისტრაციული ცენტრი. იგი ძლიერ დაზიანდა 1897 წლის 12 ივნისის ძლიერი მიწისძვრის დროს. 1858 -1947 წწ. შედიოდა ბრიტანეთის ინდოეთის შემადგენლობაში, შემდეგ დამოუკიდებელი ინდოეთის, და ბოლოს 1971 წლიდან ბანგლადეშის შემადგენლობაში. 1876 წელს შეიძინა ქალაქის სტატუსი და გამოცხადდა მუნიციპალიტეტის ცენტრად. XX ს. მანძილზე რამდენიმეჯერ შეიცვალა სტატუსი. 1987 წლის 13 აგვისტოს მიიღო ფართო ავტონომია მუნიციპალიტეტის ფარგლებში. 1988 წლის 11 სექტემბერს ქალაქის საბჭოს გადაწყვეტილებით მიიღო თავისუფალი ქალაქის სტატუსი. მაგრამ მხოლოდ 1991 წელს ცნო ეს გადაწყვეტილება მუნიციპალიტეტის ხელისუფლებამ.
გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს ბანგლადეშის ჩრდილო-დასავლეთში, იმავე სახელწოდების ოლქში, ინდოეთის სახელმწიფო საზღვრის სიახლოვეს. წარმოადგენს ოლქის ადმინისტრაციულ ცენტრს. აგებულია მდინარე განგის სანაპიროზე.
რელიგიური შემადგენლობა
1991 აღწერით, მოსახლეობის უდიდესი უმრავლესობა