cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სიმფონიური ორკესტრი
ორგანიზება
დაბალი ლითონის ჩასაბერების სექციის ხელმძღვანელად პირველი ტრომბონი ითვლება, ხოლო ზოგადად, ლითონის ჩასაბერების ლიდერად – პირველი საყვირი. მიუხედავად იმისა, რომ ორკესტრის ასაწყობად ბგერას ჰობოი იძლევა (300-წლიანი ტრადიციის გამო), ხის ჩასაბერების სექციას ლიდერი არ ჰყავს, თუმცა, ჩასაბერების ცალკეულ ანსამბლში ამ ფუნქციას პირველი ფლეიტა ასრულებს ხოლმე. გარდა ამისა, თითოული სექციის ლიდერი სხვების თანასწორია განსხვავებული მუსიკალური მოსაზრებების დროს. სექციების უმეტესობას ჰყავს ლიდერის ასისტენტი, ხოლო პირველი ვიოლინოების შემთხვევაში, ასისტენტ-კონცერტმაისტერი, რომელიც მისი არყოფნის დროს კონცერტმაისტერის მოვალეობას ასრულებს.
დღესდღეობით ორკესტრის მუსიკოსებს, როგორც წესი, დირიჟორი ხელმძღვანელობს, თუმცა, ადრეულ ორკესტრებში ასე არ იყო. მის ფუნქციას კონცერტმაისტერი ან აკორდულ ინსტრუმენტზე basso continuo-ს შემსრულებელი ასრულებდა. დირიჟორის გარეშე ზოგიერთი თანამედროვე ორკესტრიც ფუნქციონირებს, განსაკუთრებით, მცირე ზომის ორკესტრები და ისტორიულად აკურატულ შესრულებაზე გათვლილი (ე.წ. „პერიოდის“) ორკესტრები, რომლებიც ბაროკოს ან ძველ მუსიკას ასრულებენ.
სიმფონიური ორკესტრის რეპერტუარის უდიდეს ნაწილს დასავლეთევროპული კლასიკუსი მუსიკა წარმოადგენს, თუმცა, ორკესტრები ზოგჯერ პოპულარულ მუსიკაშიც გამოიყენება (მაგალითად, როკ-ჯგუფის ან პოპ-ჯგუფის კონცერტების გასაფორმებლად); ინტენსიურად გამოიყენება კინომუსიკაში და სულ უფრო ხშირად – ვიდეო-თამაშების მუსიკაში; სიმფონიური მეტალის ჟანრი ასევე იყენებს ორკესტრებს. ზოგჯერ ტერმინი „ორკესტრი“ ჯაზური ანსამბლის და ბიგ ბენდის მნიშვნელობითაც გამოიყენება.
შემსრულებელთა შერჩევა და დანიშვნა
დღესდღეობით, ორკესტრის წევრობის მსურველი მუსიკოსები მოსმენით ინიშნებიან. მოსმენის დროს ისინი ერთ ან რამდენიმე სოლო პასაჟს ასრულებენ, რომელსაც წინასწარ გამოცხადებული პროგრამიდან ირჩევენ და ამზადებენ. ეს შეიძლება იყოს კონცერტის ნაწილი, სოლო ბახის ნაწარმოებიდან და საორკესტრო ლიტერატურის სხვადასხვა, როგორც წესი, ტექნიკურად რთული ნაწყვეტები. საორკესტრო მოსმენებს აფასებენ დირიჟორი, კონცერტმაისტერი და იმ სექციის ხელმძღვანელი, რომელშიც მუსიკოსი უნდა დაინიშნოს; შესაძლოა, მოსმენებს სხვა მუსიკოსებიც დაესწრონ.
საუკეთესო კანდიდატებს შორის შეიძლება ჩატარდეს მეორე ან მესამე რაუნდი, რაც დირიჟორს და სხვა შემფასებელებს მათ შორის შედარების საშუალებას აძლევს. შემსრულებლებს შეიძლება მოსთხოვონ ფურცლიდან დაკვრა. გარდა ამისა, შესაძლოა, კანდიდატს მიეცეს გამოსაცდელი ვადა, რა დროს იგი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ორკესტრთან ერთად დაუკრავს, რათა დირიჟორმა შეაფასოს, რამდენად კარგად ფუნქციონირებს იგი რეალურ სარეპეტიციო და საკონცერტო გარემოში.
ორკესტრები მუსიკოსებს სხვადასხვა პირობებით ქირაობენ. ყველაზე სასურველია ორკესტრში მუდმივ წევრად, ფიქსირებული დროით დანიშვნა. გარდა ამისა, შესაძლებელია მუსიკოსების დაქირავება სხვადასხვა ხანგრძლივობის კონტრაქტით, ერთი კონცერტიდან ერთ სეზონამდე, ან უფრო ხანგრძლივად. საკონტრაქტო შემსრულებლები შეიძლება დაიქირავონ იმ შემთხვევაში, თუ ორკესტრი განსაკუთრებით დიდი მასშტაბების გვიანრომანტიკული ხანის ან თანამედროვე საორკესტრო ნაწარმოებს ასრულებს, ასევე ავადმყოფობის ან სხვა მიზეზით არმყოფი მუდმივი წევრის შესაცვლელად.
გენდერული ბალანსი
ისტორიულად, დიდი პროფესიონალური ორკესტრები უმეტესად, ან მთლიანად, მამრობითი სექსის მუსიკოსებისგან შედგებოდა. მაგალთად, ვენის ფილარმონიული ორკესტრი ქალებს მუდმივი წევრების სახით 1997 წლამდე არ ქირაობდა, რაც გაცილებით გვიანია სხვა მსგავს ორკესტრებთან შედარებით (რომლებიც 2008 წლის ჟურნალ „გრამოფონის“ რეიტინის პირველ ხუთეულში მოხვდნენ). მანამდე, ბოლო დიდი ორკესტრი, რომელმაც მდედრობითი სქესის მუდმივი წევრი დანიშნა, ბერლინის ფილარმონიული იყო. 1996 წლის თებერვალში ვენის ფილარმონიული ორკესტრის პირველმა ფლეიტამ, დიტერ ფლურიმ დასავლეთგერმანიის რადიოსთან ინტერვიუში განაცხდა, რომ ქალების მიღება საფრთხეს შეუქმნიდა ორკესტრის იმჟამინდელ „ემოციურ ერთიანობას“ (emotionelle Geschlossenheit). იმავე წლის აპრილში ორკესტრის საზოგადოებასთან ურთიერთობის წარმომადგენელი წერდა, რომ დეკრეტული შვებულებების ანაზღაურება პრობლემატური იქნებოდა.
1997 წელს ვენის ფილარმონიული ორკესტრის ამერიკულ ტურნეს საპროტესტო ტალღა ახლდა თან, რომლის ორგანიზატორები აშშ-ის ქალთა ეროვნული ორგანიზაცია და ქალი მუსიკოსების საერთაშორისო ალიანსი იყვნენ. ბოლოს, „გახდნენ რა დაცინვის ობიექტები სოციალურად კონსერვატიულ ავსტრიაშიც კი, ორკესტრის წევრები ტურნეს დამთავრების წინა დღეს სპეციალურად შეიკრიბნენ [1997 წლის 28 თებერვალს] და გადაწყვიტეს ქალი არფისტი, ანა ლელკესი აეყვანათ“. 2013 წლისთვის ორკესტრს 6 მდედრობითი სქესის წევრი ჰყავდა, მათ შორის ერთ-ერთი, მევიოლნე ალბენა დანაილოვა, 2008 წელს ორკესტრის პირველი ქალი კონცერტმაისტერი გახდა. ორკესტრის პრეზიდენტის, კლემენს ჰელსბერგის განცხადებით, ვენის ფილარმონიული წევრების შესარჩევად ამჟამად ბრმა მოსმენებს იყენებს.
2013 წელს ჟურნალ Mother Jones-ში გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით, „ბევრ პრესტიჟულ ორკესტრში ქალ წევრებს მნიშვნელოვნი ადგილი უჭირავთ — ნიუ-იორკის ფილარმონიულის ვიოლინოების სექციაში ქალები რაოდენობით კაცებს აჭარბებენ, ხოლო ბევრ ცნობილ ორკესტრს, მათ შორის, ეროვნულ სიმფონიურ ორკესტრს, დეტროიტის სიმფონიურს და მინესოტას სიმფონიურს ქალი კონცერტმაისტერები ჰყავს“. მიუხედავად ამისა, კონტრაბასის, ლითონის ჩასაბერების და დასარტყამი ინსტრუმენტების სექციაში „ძირითადად, კაცები ჭარბობენ“. 2014 წელს BBC-ზე გამოქვეყნებულ სტატიაში ნათქვამია, რომ „ბრმა მოსმენების შემოღებამ, რომლის დროსაც ჟიური კანდიდატებს ვერ ხედავს, რათა ნებისმიერი სახის სქესობრივი ან რასობრივი დისკრიმინაცია გამოირიცხოს, სიმფონიურ ორეკესტრებში გენდერული ბალანსის გარკვეული შეცვლა გამოიწვია“.
სამოყვარულო ორკესტრები
არსებობს რამდენიმე სახის სამოყვარულო ორკესტრი:
რეპერტუარი და პერფორმანსები
ორკესტრები სხვადასხვა ეპოქის მრავალი ჟანრის ნაწარმოებს უკრავენ, თუმცა, ორკესტრის მნიშვნელობა ყველაზე მჭიდროდ უკავშირდება სიმფონიას – დასავლეთევროპული მუსიკისთვის დამახასიათებელ დიდ მუსიკალურ ნაწარმოებს, რომელიც რამდენიმე ნაწილისგან შედგება და გამოირჩევა კონტრასტული ტემპებით და ტონალობებით. სიმფონიები ჩაწერილია პარტიტურის სახით, რომელიც ყველა ინსტრუმენტის პარტიას შეიცავს. დირიჟორი სწავლობს პარტიტურას და იღებს გადაწყვეტილებებს ნაწარმოების ინტერპრეტაციის თაობაზე (ტემპები, არტიკულაცია, ფრაზირება და ასე შემდეგ), იყენებს მას რეპეტიციების და კონცერტების დროს. ორკესტრის მუსიკოსები მხოლოდ მათთვის განკუთვნილი პარტიებიდან უკრავენ. ზოგიერთი სიმფონია ვოკალურ პარტიებსაც შეიცავს (მაგალითად, ბეთჰოვენის მე-9, მალერის მე-2, პენდერეცკის მე-7).
ორკესტრები აგრეთვე უკრავენ უვერტიურებს, რაც თავდაპირველად ოპერის ინსტრუმენტულ შესავალს ეწოდებოდა. ადრერომანტიკულ ერაში ბეთჰოვენმა, მენდელსონმა და სხვა კომპოზიტორებმა ამ ტერმინის გამოყენება დამოუკიდებელი, პროგრამული ინსტრუმენტული ნაწარმოების მნიშვნელობით დაიწყეს, რაც ფრანც ლისტის მიერ ჩამოყალიბებული სიმფონიური პოემის წინამორბედი იყო. 1850-იანი წლებიდან საკონცერტო უვერტიურის ჟანრი სწორედ სიმფონიურმა პოემამ ჩაანაცვლა.
ინსტრუმენტულ კონცერტებში ორკესტრი სოლისტების (პიანისტის, მევიოლინის და სხვა) აკომპანიმენტს ასრულებს ან შემოჰყავს მუსიკალური თემა, უკრავს ინტერლუდიებს და ა.შ. ორკესტრი უკრავს ოპერებში, ბალეტებში, მუსიკალური თეატრებში და ზოგიერთ როგორც საეკლესიო, ისე სეკულარულ საგუნდო ნაწარმოებში. ოპერებში და ბალეტებში ორკესტრი აკომპანიმენტის ფუნქციას ასრულებს, ზოგჯერ კი, მაგალითად, უვერტიურების და ინტერლუდიების შესრულებისას, საორკესტრო პარტია ცენტრალურ ადგილს იკავებს.
პერფორმანსები
ბაროკოს ერაში ორკესტრები სხვადასვა სივრცეში უკრავდნენ, მათ შორის, არისტოკრატთა სახლებში, საოპერო დარბაზებში ან ეკლესიებში. ზოგიერთ მდიდარ არისტოკრატს კარის ორკესტრიც ჰყავდა, რომლებიც მისი და მისი სტუმრების გართობაზე ზრუნავდნენ. კლასიკურ ეპოქაში, როცა კომპოზიტორები სულ უფრო მეტად ცდილობდნენ პუბლიკის ფინანსური მხარდაჭერის მოპოვებას, დაიწყო საორკესტრო კონცერტების გამართვა საჯარო საკონცერტო დარბაზებში, სადაც მუსიკის მოყვარულებს ბილეთების შეძენა და ორკესტრის მოსმენა შეეძლოთ. სახალხო კონცერტების პარალელურად არისტოკრატიის მხრიდან ორკესტრების პატრონაჟი კლასიკურ ეპოქაშიც გაგრძელდა. XX და XXI საუკუნეებში ორკესტრებმა ახალი მფარველი იპოვეს – სახელმწიფო. ჩრდილოეთ ამერიკის და ევროპის ბევრი ორკესტრის შემოსავლის ნაწილს ცენტრალური, რეგიონალური ან ქალაქის მთავრობისგან მიღებული სუბსიდიები წარმოადგენს, რასაც ბილეთების გაყიდვიდან მიღებული, საქველმოქმედო და სხვა სახის შემოსავლები ემატება. ხმის ჩაწერის, რადიო და ტელემაუწყებლობის, ინტერნეტ-სტრიმინგის და სხვა ტექნოლოგიების განვითარებამ ორკესტრებს შემოსავლის ახალი წყაროებიც გაუჩინა.
გაყალბება
საორკესტრო შესრულების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა „გაყალბება“ (faking), პროცესი, როდესაც ორკესტრის მუსიკოსი ქმნის შთბაბეჭდილებას, რომ უკრავს „ყველა ნოტს, ისე, როგორც წერია“, როცა სინამდვილეში, განსაკუთრებით, რთული და სწრაფი პასაჟების დროს, დაწერილი ნოტების ნაწილს არ უკრავს. ჟურნალ Strad-ში დაბეჭდილი ერთ-ერთ სტატიის მიხედვით, ყველა საორკესტრო მუსიკოსი, მსოფლიოს წამყვანი ორკესტრებიდანაც კი, დროდადრო „აყალბებს“ გარკვეულ პასაჟებს. გაყალბების ერთ-ერთი მიზეზი არასაკმარისი რეპეტიციებია. კიდევ ერთი ფაქტორია XX და XXI საუკუნის ნაწარმოებები, რომლებიც შემსრულებლებისთვის ხშირად სერიოზულ გამოწვევბს წარმოადგენს. ზოგიერთი პროფესიონალის თქმით, გაყალბება აუცილებელი იყო 10-დან 90 პროცენტამდე თანამედროვე ნაწარმოებების დასაკრავად. გამოკითხული პროფესიონალი შემსრულებლები თანხმდებიან, რომ გაყალბება მისაღებია, როცა პარტია ინსტრუმენტისთვის ცუდადაა დაწერილი ან მუსიკოსებს საკმარისი რეპეტიციების შესაძლებლობა არ ეძლევათ, მაგრამ გაყალბება იმის გამო, რომ „მუსიკოსმა არ იმეცადინა“, დაუშვებელია.
ფინანსური სირთულეები ამერიკის შეერთებულ შტატებში
XX საუკუნის ბოლოს აშშ-ში ორკესტრების დაფინანსების და მხარდაჭერის კრიზისი შეიქმნა. სიმფონიური ორკესტრის ზომა და შენახვის ხარჯები მათი მუდმივი აუდიტორიის ზომასთან მიმართებაში არაადეკვატური გახდა, რაც მუსიკალური ინსტიტუციებისთვის მნიშვნელოვანი პრობლემა აღმოჩნდა. აუდიტორიების შევსება სულ უფრო ცოტა ორკესტრს შეეძლო. სეზონური აბონემენტების სისტემა, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში მოქმედებდა, სულ უფრო ანაქრონისტული გახდა, რადგან მსმენელებს ბილეთების შეძენა კონკრეტული პერფორმანსებისთვის სულ უფრო მარტივად შეეძლოთ. ორკესტრების დონორების შემოსავლები შემცირდა, გარდა ამისა, ბევრმა დონორმა სხვა სოციალური საკითხები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნია, ვიდრე ორკესტრების ფინანსური მხარდაჭერა. სახელმწიფო დაფინანსება ამერიკული ორკესტრებისთვის, ევროპულ ორკესტრებთან შედარებით, ნაკლებად გადამწყვეტია, თუმცა, შემოსავლის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენს. ბოლოს, ჩანაწერებიდან შემოსული მოგების დრამატულად შემცირებამ, რაც, მეტწილად, თავად ხმის ჩამწერ ინდუსტრიაში მომხდარი ცვლილებების შედეგი იყო, გამოიწვია ცვლილებათა პერიოდი, რომელსაც დასკვნითი ეტაპისთვის ჯერაც არ მიუღწევია.
ამერიკული ორკესტრებიდან, რომლებიც ამ მიზეზების გამო გაკოტრდნენ, აღსანიშნავია ფილადელფიის ორკესტრი (2011 წლის აპრილი), ლუისვილის ორკესტრი (2010 წლის დეკემბერი), ჩრდილოდასავლეთის კამერული ორკესტრი (2006), ჰონოლულუს ორკესტრი (2011 წლის მარტი), ნიუ-მექსიკოს სიმფონიური ორკესტრი (2011 წლის აპრილი) და სირაკუზის სიმფონიური ორკესტრი (2011 წლის ივნისი). ორლანდოს საორკესტრო ფესტივალმა ფუნქციონირება 2011 წლის მარტში შეწყვიტა.
ფინანსური პრობლემების მნიშვნელოვანი წყარო, რომელმაც განსაკუთრებული კრიტიკა გამოიწვია, ამერიკული სიმფონიური ორკესტრების მთავარი დირიჟორების კოლოსალური ანაზღაურება იყო, რის გამოც, ბოლო წლებში, ბევრი წამყვანი დირიჟორი საკუთარი ანაზღაურების შემცირებას დათანხმდა. ზოგიერთი, მათ შორის, მაიკლ ტილსონ ტომასი და ესა-პეკა სალონენი თვლიან, რომ ახალი მუსიკა, მუსიკის წარდგენის ახლებური გზები და საზოგადოებასთან ურთიერთობის განახლება ხელს შეუწყობს სიმფონიური ორკესტრების გამოცოცხლებას. ამერიკელი კრიტიკოსი გრეგ სენდოუ ამტკიცებს, რომ ორკესტრებმა უნდა გადახედონ თავიანთ მიდგომას მუსიკასთან, შესრულებასთან, კონცერტებთან, მარკეტინგთან, საზოგადოებასთან ურთიერთობის საკითხებთან და ისინი XXI საუკუნის პოპ-კულტურაში ჩართული საზოგადოების მოლოდინებს მოარგოს.
დაფინანსების შემცირებასთან ერთად ზოგიერთმა ორკესტრმა შეამცირა როგორც წევრთა მთლიანი, ისე კონკრეტულ კონცერტზე გამომსვლელთა რაოდენობა. ეს მეტწილად სიმებიან სექციებს შეეხო, რომელიც ისტორიულადაც ცვალებადი რაოდენობისა იყო, რადგან ერთ პარტიას ყოველთვის რამდენიმე შემსრულებელი უკრავდა.
დირიჟორის როლი
დირიჟორი, როგორც წესი, ორკესტრის წინ, ამაღლებულ პოდიუმზე (პულტზე) დგას. მის წინ განთავსებულ პიუპიტრზე განთავსებულია ნაწარმოების მთლიანი პარტიტურა, რომელიც შეიცავს პარტიებს ყველა მუსიკოსისა და მომღერლისათვის. XVIII საუკუნის შუა ხანებიდან მოყოლებული დირიჟორები პერფორმანსის დროს არცერთ მუსიკალურ ინსტრუმენტზე აღარ უკრავენ, თუმცა ეს ბაროკოს და ადრეკლასიკურ პერიოდში მიღებული პრაქტიკა იყო. ბაროკოს პერიოდში (დაახლოებით 1600-1750), ანსამბლის ხელმძღვანელი პირველი ვიოლინო ან კლავესინი იყო; ბოლო პერიოდში ეს მიდგომა ზოგიერთმა ორკესტრმა გააცოცხლა. მუსიკალურ თეატრში გვრცელებულია ორკესტრის დირიჟორობა ფორტეპიანოდან ან სინთეზატორიდან. აკადემიური მუსიკის პერფორმანსის დროს კომუნიკაცია აუცილებლად არავერბალურია, მაგრამ რეპეტიციების დროს დაკვრა ხშირად წყდება, რათა დირიჟორმა შემსრულებლებს სიტყვიერი ინსტრუქციები მისცეს.
დირიჟორები თავიანთი ორკესტრების მენეჯმენტშიც მონაწილეობენ. ისინი არჩევენ რეპერტუარს და პარტიტურის შესწავლის შემდეგ, იღებენ გადაწყვეტილებას ნაწარმოებების ინტერპრეტაციის შესახებ და თავიანთ ხედვას შემსრულებლებს გადასცემენ. ხშირად მონაწილეობენ ორგანიზაციულ საკითხებშიც, როგორიცაა რეპეტიციების დანიშვნა, საკონცერტო სეზონის დაგეგმვა, მოსმენებში და ახალი წევრების შერჩევაში მონაწილეობა და მედიასთან ურთიერთობა. ორკესტრებს, საკონცერტო ბენდებს და სხვა მოზრდილ მუსიკალურ ანსამბლებს, როგორც წესი, დირიჟორი ხელმძღვანელობს.
ორკესტრები დირიჟორის გარეშე
ბაროკოს ეპოქაში (1600–1750) ორკესტრების უმეტესობას ერთ-ერთი მუსიკოსი ხელმძღვანელობდა. როგორც წესი, ეს კონცერტმაისტერი იყო. იგი ტემპის შესახებ მითითებას ხემის რიტმული მოძრაობით იძლეოდა. სხვა შემთხვევებში ეს შეიძლება ყოფილიყო რომელიმე აკორდულ ინსტრუმენტზე basso continuo-ს შემსრულებელი, რომელიც ბაროკოს მუსიკაში უმნიშვნელოვანესი ელემენტი იყო. მას ამის გაკეთება თავის მოძრაობით, ან საკრავიდან რომელიმე ხელის აწევით შეეძლო. ზოგიერთ ნაწარმოებში, რომლებშიც ორივე – საგუნდო და ინსტრუმენტული ანსამბლები შედიოდა, კონცერტმაისტერი ინსტრუმენტულ ანსამბლს, ხოლო აკორდულ ინსტრუმენტის შემსრულებელი გუნდს ხელმძღვანელობდა. კლასიკური პერიოდის (დაახლოებით 1720–1800) ორკესტრებში აკორდულ ინსტრუმენტებზე დაკვრის და basso continuo-ს პრაქტიკა თანდათანობით შეწყდა. ამის ნაცვლად ანსამბლების ხელმძღვანელობა დირიჟორებმა დაიწყეს, რომელთაც ამაში კონცერტმაისტერი ეხმარებოდა.
1922 წელს უდირიჟორო ორკესტრის იდეა პოსტრევოლუციურ საბჭოთა კავშირში გააცოცხლეს. მოსკოვში ჩამოყალიბდა ე.წ. „პერსიმფანსი“ (პირველი სიმფონიური ანსამბლი, Первый симфонический ансамбль) – სიმფონიური ორკესტრი დირიჟორის გარეშე. მისი დამფუძნებლები ფიქრობდნენ, რომ ორკესტრი მარქსისტული სახელმწიფოს იდეალურ მოდელზე უნდა ყოფილიყო მორგებული, სადაც ყველა თანასწორია. აქედან გამომდინარე, მისი წევრები თვლიდნენ, რომ დირიჟორის სახით დიქტატორის არსებობა საჭირო არ იყო და მის ნაცვლად, ორკესტრს კომიტეტი მართავდა, რომელიც ტემპებსა და დაკვრის სტილზე იღებდა გადაწყვეტილებებს. მიუხედავად იმისა, რომ ორკესტრმა საბჭოთა კავშირის შიგნით გარკვეულ წარმატებას მიაღწია, განსაკუთრებულ სირთულეს პერფორმანსის დროს ტემპის ცვლილება წარმოადგენდა. კომიტეტს დადგენილი ჰქონდა, თუ რა დროს უნდა მომხდარიყო ცვლილება ტემპში, თუმცა თავად ამ ცვლილების განხორციელების ხელმძღვანელობისათვის ლიდერი არ არსებობდა. ორკესტრი 10 წლის განმავლობაში არსებობდა, ვიდრე სტალინის კულტურული პოლიტიკის შედეგად დაფინანსება არ შეუწყვიტეს.
დასავლურ ქვეყნებში მსგავსმა ორკესტრებმა, მაგალითად, ნიუ-იორკის ორფეუსის კამერულმა ორკესტრმა ამ მხრივ უფრო მეტ წარმატებას მიაღწია, თუმცა, აღსანიშნავია სექციების ლიდერთა, განსაკუთრებით, კონცერტმაისტერის როლი პერფორმანსების მართვაში. სხვები ბაროკოსდროინდელ პრაქტიკას დაუბრუნდნენ და ორკესტრის ხელმძღვანელობა და რეპეტიციების მართვა რომელიმე სექციის ლიდერს, უფრო ხშირად კი, კონცერტმაისტერს მიანდეს. ამის მაგალითებია ავსტრალიის კამერული ორკესტრი, Amsterdam Sinfonietta & Candida Thompson, New Century Chamber Orchestra და სხვები.
ინსტრუმენტები სცენის გარეთ
არაერთი საორკესტრო ნაწარმოები გარკვეული ინსტრუმენტის ან ინსტრუმენტთა ჯგუფის სცენის გარეთ განთავსებას ითხოვს, რისი მიზანიც სხვადასხვა სახის ეფექტების შექმნაა. სცენის გარეთ მყოფი შემსრულებლების დანარჩენ ორკესტრთან სინქრონში მოსაყვანად ზოგჯერ მათთან დამატებით დირიჟორს განათავსებენ ისე, რომ მთავარ დირიჟორს კარგად ხედავდეს. ამის მაგალითია გუსტავ ჰოლსტის ნეპტუნის ფინალი. მთავარი დირიჟორი ხელმძღვანელობს დიდ ორკესტრს, ხოლო დამხმარე დირიჟორი მის მიერ ნაჩვენებ ტემპსა და მითითებებს სცენის გარეთ მყოფ მუსიკოს(ებ)ს გადასცემს. ამ მეთოდის ერთ-ერთი გამოწვევაა სინქრონიზაცია მთავარ და დამხმარე დირიჟორს შორის, ან დამხმარე დირიჟორის მიერ მთავარი დირიჟორის ჟესტების სწორი გაგება. XX და XXI საუკუნეებში ზოგიერთი ორკესტრი ორი დირიჟორის ნაცვლად მთავარ დირიჟორთან არსებულ ვიდეოკამერას და სცენის გარეთ მყოფ მუსიკოსებთან განთავსებულ მონიტორს იყენებს.
თანამედროვე მუსიკაში
XX და XXI საუკუნის კლასიკურ მუსიკაში არსებობს შემთხვევები, როცა მუსიკა რამდენიმე ორკესტრმა და ანსამბლმა ერთდროულად უნდა შეასრულოს, რისთვისაც რამდენიმე დირიჟორის გამოყენება ხდება საჭირო. როგორც წესი, რამდენიმე დირიჟორს, რომლებიც სხვადასხვა ჯგუფებს დირიჟორობენ, ერთი მთავარი დირიჟორი ხელმძღვანელობს და პერფორმანსს ერთიან სახეს აძლევს. პერსი გრეინჯერის მეომრები (The Warriors) სამ დირიჟორს საჭიროებს: მთავარი დირიჟორი ორკესტრს ხელმძრვანელობს, პირველი დამხმარე დირიჟორი სცენის გარეთ მყოფ ლითონის ჩასაბერების ანსამბლს, ხოლო მესამე – დასარტყამებსა და არფას. კიდევ ერთი მაგალითია კარლჰაინც შტოკჰაუზენის ჯგუფები (Gruppen) სამი ორკესტრისთვის, რომელიც აუდიტორიის გარშემო არიან განთავსებული. ამ გზით „ხმოვანი მასები“, ელექტროაკუსტიკური მუსიკის მსგავსად, სივრცეში ნაწილდება. ჯგუფების პრემიერა კელნში, 1958 წელს შედგა და მას შტოკჰაუზენი, ბრუნო მადერნა და პიერ ბულეზი დირიჟორობენ. 1996 წელს საიმონ რეტლის, ჯონ ქერიუს და დანიელ ჰარდინგის დირიჟორობით შესრულდა.
თლიის წმინდა გიორგის ეკლესია
თლიის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თლიაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
ძეგლი განეკუთვნება ჯავის რაიონისათვის დამახასიათებელ ჯვარ-გემბათოვან ეკლესიათა რიგს. ნაგებია ძირითადად ფლეთილი ქვით. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფიქალი და შირიმი. აბსიდა შვერილწახნაგოვანია. დასავლეთით და ჩრდილოეთით შემორჩა კარიბჭის საბრჯენები. გუმბათის რვაწახნაგა ყელში ოთხი სარკმელია დატანებული. კარი გაჭრილია სამხრეთიდანაც. ძეგლზე ამოსულია მცენარეები.
Godbluff
Godbluff — ბრიტანული პროგრესული როკ-ჯგუფ Van der Graaf Generator-ის მეხუთე სტუდიური ალბომი. იგი გამოვიდა 1976 წლის ოქტომბერში. ჩაიწერა ჯგუფის რეფორმირების შემდეგ.
სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორი - პიტერ ჰემილი, გარდა მითითებულისა.
სქოლიო
კატეგორია:Van der Graaf Generator-ის ალბომები კატეგორია:1975 წლის სადებიუტო ალბომები კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები კატეგორია:Charisma Records-ის ალბომები
სტირმასიგის ეკლესია
სტირმასიგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ სტირმასიგში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
კოშკი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ფრაგმენტულად გადარჩა ერთი სართული. ნაგები იყო ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ატასკოუსის ოლქი
ატასკოუსის ოლქი (Atascosa County) — ოლქი აშშ-ში, ტეხასის შტატში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. ჯერდანტონი. შეიქმნა 1856 წელს. ოლქის ფართობია კმ². 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს კაცს.
სქოლიო
კატეგორია:ტეხასის ოლქები
კარისიმბი
კარისიმბი (Mont Karisimbi) — ჩამქრალი ვულკანი ვირუნგის მთების ვულკანურ ჯაჭვში და რუანდის ყველაზე უფრო მაღალი წერტილი. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 4507 მეტრს — მთის ჯაჭვის 8 მწვერვალიდან ყველაზე უფრო მაღალი, რომელიც დიდი რიფტული ხეობის ნაწილია.
დასახელება სავარაუდოდ წარმოშობილია სიტყვისგან ისიმბი, რაც რუანდის ენაზე ნიშნავს „პატარა თეთრი ნიჟარა“. ეს მინიშნებაა თეთრ თოვლის ქუდზე, რომელიც ზოგჯერ დევს მაღალ ვულკანზე.
კარისიმბისა და ფისოკეს შორის მდებარეობს კარისოკეს სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი (Karisoke Research Center). იქ 1967 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე (1985 წელი) ცხოვრობდა დაიან ფოსი, რომელიც სწავლობდა მთის გორილებს, რომლებიც მხოლოდ ამ რეგიონში ცხოვრობენ.
სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთები კატეგორია:რუანდის მთები
ვასილი ბლიუხერი
250px|მინი|მარჯვნივ|ვასილი ბლიუხერი ვასილი კონსტანტინეს ძე ბლიუხერი (Васи́лий Константи́нович Блю́хер; დ. 19 ნოემბერი, [ძვ. სტ. 1 დეკემბერი], 1890, სოფ. ბარშჩინკა, იაროსლავის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 9 ნოემბერი, 1938, მოსკოვი, სსრკ) — სამხედრო და პარტიული მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის მარშალი (1935). სკკპ წევრი 1916 წლიდან. დაიბადა გლეხის ოჯახში. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1917 წლის ნოემბერში იყო სამარის სამედრო-რევოლუციური კომიტეტის წევრი; ნოემბრის ბოლოდან ჩელიაბინსკის რევკომის, ხოლო 1918 წლის მარტიდან საბჭოს თავმჯდომარე. ჩეხოსლოვაკიელთა კორპუსის აჯანყების შემდეგ სათავეში ჩაუდგა ორენბურგის რაიონში გარშემორტყმულ საბჭოთა ჯარებს და განახორციელა 1500 კმ-იანი გადასვლა მე-3 წითელ არმიასთან შესაერთებლად. მონაწილეობდა კოლჩაკის განადგურებაში, ხოლო 1920 წლის აგვისტო-ნოემბერში — კახოვკის პლაცდარმის დაცვასა და პერეკოპის შტურმში. 1921–1922 წლებში იყო შორეული აღმოსავლეთის სახალხო რესპუბლიკის სამხედრო მინისტრი, სახალხო-რევოლუციური არმიის მთავარსარდალი და სამხედრო საბჭოს წევრი. ხელმძღვანელობდა არმიის რეორგანიზაციას და ვოლოჩაევკასთან თეთრგვარდიელთა განადგურებას. 1924–1927 წლებში გუანჯოუში (კანტონი) ჩინეთის რევოლუციური მთავრობის მთავარი სამხედრო მრჩეველი იყო და მონაწილეობდა ჩრდილოეთის დიდი ლაშქრობის განხორციელებაში. 1929–1938 წლებში სარდლობდა შორეული აღმოსავლეთის განსაკუთრებულ წითელდროშოვან არმიას. ხელმძღვანელობდა ჩინეთის მილიტარისტების განადგურებას ჩინეთ-საბჭოთა კავშირის კონფლიქტის დროს (1929) და შორეულ აღმოსავლეთში მძლავრი თავდაცვის შექმნას. 1934 წელს პარტიის XVII ყრილობაზე ვასილი ბლიუხერი აირჩიეს სკკპ (ბ) ცკ-ის წევრობის კანდიდატად. იყო სსრკ I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და 6 სხვა ორდენით.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 19 ნოემბერი კატეგორია:დაბადებული 1890 კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ნოემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1938 კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები კატეგორია:სსრკ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები კატეგორია:საბჭოთა კავშირის მარშლები კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები კატეგორია:სკკპ ცკ-ის წევრობის კანდიდატები
საზღვაო ბლოკადა
საზღვაო ბლოკადა — საომარი ღონისძიებანი მოწინააღმდეგის კონტროლ ქვეშ მყოფი ზღვისპირა ტერიტორიის მოსაწყვეტად საზღვაო კომუნიკაციებისგან. მისი მიზანია აღკვეთოს მოწინააღმდეგის საზღვაო ვაჭრობა ნეიტრალურ სახელმწიფოთან. საზღვაო ბლოკადის გამომცხადებელ სახელოფოს უფლება აქვს ხელთ იგდოს საზღვაო ბლოკადის დამრღვევი ნეიტრალური გემი და მისი ტვირთი, როგორც სამხედრო ნადავლი (იხ. პრიზის სამართალი). თანახმად ლონდონის დეკლარაციისა (1909), საზღვაო ბლოკადა უნდა გამოცხადდეს და დიპლომატიური გზით ეცნობოს ნეიტრალურ სახელმწიფოებს; ამასთან უნდა აღნიშნოს საზღვაო ბლოკადის დაწყების თარიღი, ბლოკირებული ტერიტორიის ფარგლები და ვადა, რომელიც ეძლევა ნეიტრალურ გემებს ამ ტერიტორიიდან გასასვლელად. წარსულში კანონიერად ითვლებოდა ე. წ. მშვიდობიანი საზღვაო ბლოკადა, რომელსაც იყენებდნენ არასამხედრო კონფლიქტის დროს. მისი დარღვევა იწვევდა დამრღვევი გემის დროებით დაკავებას. ამჟამად იძულების ასეთი ღონისძიება შეიარაღებული აგრესიის აქტად ითვლება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მას გაეროს უშიშროების საბჭო მიმართავს აგრესიის საფრთხის აღსაკვეთად. დასავლეთის ქვეყნების პრაქტიკაში ხშირი იყო საზღვაო ბლოკადის გამოყენება სოციალისტური ქვეყნების წინააღმდეგ (მაგ., 1962 წელს აშშ-ის ცდა დაეკავებინა კუბაზე მიმავალი გემები, რომლებზეც, მათივე ცნობით, შეტევითი ხასიათის იარაღი იყო; აშშ-ის მე-7 ფლოტის პატრულირება ვიეტნამის დემოკრატიული რესპუბლიკის სანაპიროსთან და სხვ.).
ლიტერატურა
კატეგორია:ბლოკადები კატეგორია:სამხედრო მეცნიერება კატეგორია:სამხედრო-საზღვაო ფლოტი კატეგორია:საზღვაო სამართალი
აპიაკა
აპიაკა (Apiacá) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ესპირიტუ-სანტუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება ესპირიტუ-სანტუს შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაშეირუ-დი-იტაპამერინის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 512 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 38.72 კმ²-ზე. ფართობი 193 991 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპირიტუ-სანტუს შტატის მუნიციპალიტეტები
ეკონომიკური ბლოკადა
ეკონომიკური ბლოკადა — სახელმწიფოს ეკონომიკური იზოლაცია, რომლის მიზანია მოშალოს ბლოკირებული ქვეყნის ეკონომიკა, მოუსპოს მას ნედლეულის წყაროები და გასაღების ბაზრები. ეკონომიკური ბლოკადა ხორციელდება სახელმწიფოებს შორის საგარეო ვაჭრობის, საფინანსო, საკრედიტო და სხვა ეკონომიკური კავშირების გაწყვეტით. ჩვეულებრივ იგი დაკავშირებულია პოლიტიკურ და სამხედრო ოპერაციებთან. ეკონომიკური ბლოკადის მაგალითია ე. წ. კონტინენტური ბლოკადა, რომელიც “ მოაწყო ნაპოლეონ I-მა ინგლისის წინააღმდეგ 1806–1807 წლებში. ამ ბლოკადაში ჩათრეული იყო ევროპის თითქმის ყველა სახელმწიფო, მათ შორის რუსეთიც. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის (გაეროს) წესდება ითვალისწინებს ეკონომიკური ბლოკადის გამოყენებას მისი წევრი ხელმწიფოების მიერ აგრესორი სახელმწიფოების მიმართ, როგორც მშვიდობის აღდგენისა და დაცვის კოლექტიური ღონისძიებას. იმპერიალისტური სახელმწიფოები ეკონომიკურ ბლოკადას იყენებდნენ სოციალიზმის წინააღმდეგ: 1917 წელს აშშ-ის მთავრობამ, 1918 წელს ინგლისისა და საფრანგეთის მთავრობებმა შეწყვიტეს სავაჭრო ურთიერთობა ახალგაზრდა საბჭოთა რესპუბლიკასთან, 1919 წელს კი ანტანტის უმაღლესმა საბჭომ აკრძალა ყოველგვარი ეკონომიკური ურთიერთობა საბჭოთა რუსეთთან. ინტერვენციის დამარცხების და იმპერიალისტურ სახელმწიფოებს შორის წინააღმდეგობათა გამწვავების შემდეგ ანტანტამ 1920 წლის იანვარში მოხსნა ბლოკადა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აშშ-მა ეკონომიკური ბლოკადა გამოიყენა ზოგიერთი სოციალისტურე ქვეყნის (ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა, კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკა, გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა, კუბის რესპუბლიკა) მიმართ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბლოკადები კატეგორია:ეკონომიკური ტერმინები კატეგორია:ეკონომიკის პრობლემები
ლაკიერების მეორე სახლი
ლაკიერების მეორე სახლი (Второй дом Лакиеров) — ორსართულიანი სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის პირველი ნახევარში კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში.
მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 44.
ისტორია
XIX საუკუნის დასაწყისში და შუა წლებში სახლები, რომელიც აგებულია იყო აგურით და მდებარეობდა ბერძნების ქუჩა 42-ში და 44-ში, იყო ივან ვარვაცის კუთვნილება. შემდეგ ეკუთვნოდათ მის მემკვიდრეებს. 1906-1910 წლებში სახლი № 44 ეკუთვნოდა ალექსანდრა პოპუდოვაიას და ელენა ლაკიერს.
ლაკიერების სახლი დაკავშირებულია რამდენიმე ცნობილი ტაგანროგელის ისტორიასთან.
1836 წელს იგი დაოჯახდა ტიტულარული მრჩევლის დიმიტრი ალფერაკის შვილზე სოფიაზე. ვარვაცების ოჯახს შეეძინათ ორი გოგო: ალექსანდრა და ელენა. ალექსანდრა ცოლად გაჰყვა საბერძნეთის მეფის მოხელეს პუპუდოვს, ხოლო ელენა გახდა ალექსანდრე ლაკიერის ცოლი - „რუსული ჰერალდიკის“ ავტორი. ეს წიგნი გამოვიდა 1854 წელს და მისმა ავტორმა ამ შრომისათვის მიიღო დემიდოვის პრემია.
ალექსანდრე ლაკიერი გარდაიცვალა 1870 წელს, ხოლო მისი მეუღლე, ელენა 1915 წელს. მათ ქორწინების პერიოდი შეეძინათ ხუთი შვილი: მარკი, ივანე, სოფია, ალექსანდრა და ელენა (სხვა ვერსიით - მარია).
საბჭოტა პერიოდში სახლში განთავსებული იყო საბავშვო ბაღი „Тополек“. ამჟამად შენობა უკავია პროკურატურას.
აღწერა
ლაკიერების მეორე სახლი უფრო მოკრძალებულადაა გაფორმებული ვიდრე 42 ნომერში მდებარე მათი სახლი. სახლის არქიტექტურული კომპოზიცია სიმეტრიულია. აქვს ოთხფერდა სახურავი.
როსტოვის ოლქის საბჭოს 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 გადაწყვეტილებით სახლი განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურრული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას.
ჭელიათის მესამე კოშკი
კოშკი ნაგებია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითა და კირის დუღაბით. მეორე სართულზე აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი კარი. კოშკი შემორჩენილია შვიდ სართულამდე. მეექვსე სართულზე ორი სარკმელია.კოშკს ერთი მხრიდან მიჯრილი აქვს იგივე ქვით ნაგები გალავანი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
Wishbone Ash
Wishbone Ash — ბრიტანული როკ-ჯგუფი, რომელმაც წარმატება მოიპოვე 1970-იან წლებში. მათი ცნობილი ალბომებია Wishbone Ash (1970), Pilgrimage (1971), Argus (1972), There's the Rub (1974), და New England (1976). იგი იყო ერთ-ერთი პირველი როკ-ჯგუფებს შორის, რომელიც იყენებდა ორმაგ სოლო გიტარებს.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფები კატეგორია:1969 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები კატეგორია:I.R.S. Records-ის შემსრულებლები კატეგორია:Decca Records-ის შემსრულებლები
ზარდაბის რაიონი
ზარდაბის რაიონი — არის ადმინისტრაციული ერთეული ცენტრალურ აზერბაიჯანში. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ზერდაბი.
გეოგრაფია
აღნიშნული რეგიონი მდებარეობს ცენტრალურ აზერბაიჯანში, ბაქოდან დაახლოებით 231 კილომეტრში და მთავარი კავკასიონის ქედის სამხრეთ კალთიდან სამხრეთ ნაწილში. ზარდაბის რაიონის ტერიტორია ზღვის დონიდან 11 მეტრია და მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე. ასევე, რაიონში მიედინება მდინარე ტურიანჩაიც.
ზარდაბში ზამთარი ზომიერად ცივია, ხოლო ზაფხული ცხელი, გამოირჩევა მშრალი სუბტროპიკული პირობებით. ტემპერატურა ზაფხულში აღწევს 41-44 გრადუსს, ხოლო ზამთარში 3 გრადუსს. წლიური ნალექი არის 335 მმ.
ისტორია
ზარდაბის რაიონი შეიქმნა 1935 წელს. 1962-1964 წლებში იყო უჯარის რეგიონის ნაწილი, 1965 წლიდან იგი კვლავ იღებს დამოუკიდებელი რეგიონის სტატუსს. ახლო წარსულში, რაიონი იყო გეოკაჩის პროვინციის ნაწილი.
ცნობილი აზერბაიჯანელი პუბლიცისტი ჰასან-ბეი ზარდაბი 1842 წლის 28 ივნისს, სწორედ ზარდაბში დაიბადა. დღეს იგი ითვლება თანამედროვე აზერბაიჯანული ჟურნალისტიკისა და თეატრის ერთ-ერთ ფუძემდებლად. განჯას სახელმწიფო უნივერსიტეტს დაერქვა ჰასან ბეი ზარდაბის სახელი.
საქართველო XIV საუკუნეში
საქართველო XIV საუკუნეში — XIV საუკუნეში საქართველოში გაგრძელდა წინა საუკუნეში დაწყებული მონღოლთა ბატონობა. მონღოლთა ბატონობის პერიოდი დაასრულა გიორგი V ბრწყინვალემ, რომელმაც კვლავ გააერთიანა და აღადგინა საქართველოს სამეფო. XIV საუკუნის ბოლო წლებში დაიწყო თემურლენგის ლაშქრობები საქართველოში, რომელიც XV საუკუნეშიც გაგრძელდა.
ზარდაბის რაიონი
ისტორია
1939 წლის აღწერის მონაცემებით, აზერბაიჯანის სსრ-ის ზარდაბის რაიონში აზერბაიჯანელები შეადგენდნენ 91.6% -ს, ლეზგებს - 4,5%, რუსებს კი 3.2% უჭირავთ.
მმართველები
ზარდაბის რაიონის გამგებელია აღმასრულებელი განყოფილების ხელმძღვანელი. აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელები: მეჰრე ალიევი (1993 წლის 16 დეკემბრამდე); იმანოვ ტოფიგ სუფან ოღოღლუ (2005 წლის 29 მარტამდე); მამედოვი მანსურ გამზათ ოღლუ (2005 წლის 29 მარტიდან - 2007 წლის 14 დეკემბრამდე) და ამჟამად ბაბაევი ლუთვალი ბაბალი ოღოღლუ (2007 წლის 14 დეკემბრიდან დღემდე).
საქართველო XIV საუკუნეში
მრავალმეფიანობა
ჯავახეთში გამაგრებულმა დავით VIII-მ ურთიერთობა დაამყარა მამლუქების სასულთნოსთან. ამ დიპლომატიურმა კავშირმა 1305 წელს (ზოგი მეცნიერის აზრით 1310 წელს) მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საქართველოსთვის იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის დაბრუნებაში. ქართველებს დაუბრუნდათ უფლება იერუსალიმში შესულიყვნენ ამხედრებულნი, ეროვნული დროშებით. ამავდროულად, ვახტანგ III იძულებული იყო, მონაწილეობა მიეღო მონღოლთა ლაშქრობებში, მათ შორის ეგვიპტის წინააღმდეგაც. ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს და მამლუქთა სასულთნოს ომი 3 წელიწადს გაგრძელდა და უამრავი ქართველის სიცოცხლე შეიწირა. ყაზან-ყაენის მეთაურობით მონღოლებმა პალესტინა აიღეს და ყაენმა იერუსალიმი ვახტანგ III-ს უბოძა. მალე ყაზან-ყაენი გარდაიცვალა და ახალმა ყაენმა ოლჯაითუმ ირანის ჩრდილოეთში გილანის წინააღმდეგ დაიწყო ბრძოლა. ქართველები ამ სამხედრო ოპერაციაშიც მონაწილეობდნენ და დიდი მსხვერპლი გაიღეს.
ვახტანგ III გარდაიცვალა 1308 წელს. მისი გარდაცვალების შემდეგ მონღოლებმა მეფედ დანიშნეს გიორგი VI მცირე, მცირეწლოვნების გამო კი მას მეურვედ დაუნიშნეს ბიძა გიორგი V, რომელიც ჯერ კიდევ 1299 წელს მეფედ იყო დანიშნული ნომინალურად. 1311 წელს გარდაიცვალა დავით VIII. 1314, ზოგი მოსაზრებით კი 1318 წელს მონღოლებმა საქართველოს მეფის ტახტზე ხელახლა დაამტკიცეს გიორგი V.
ზარდაბის რაიონი
მოსახლეობა
სტატისტიკის სახელმწიფო კომიტეტის მონაცემებით, 2018 წლის მდგომარეობით, ზარდაბის რაიონის მოსახლეობამ შეადგინა 58.200. მთლიანი მოსახლეობის 29,500 კაცია და 29,300 კი ქალი.
საქართველო XIV საუკუნეში
გიორგი ბრწყინვალე
პოლიტიკური აქტიურობა გიორგი V-მ ჯერ კიდევ გიორგი VI-ს მეფობის დროს დაიწყო. 1314-1315 წლებში ის ჩობან ნოინთან ერთად მონაწილეობდა ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს მიმდინარე აჯანყების ჩახშობაში. 1316-1317 წლებში მონაწილეობდა მამლუქთა სასულთნოში წარგზავნილ ელჩობაში, რომლის საფუძველზც ქართველებს კიდევ ერთხელ დაუბრუნდათ იერუსალიმის ჯვრის მონასტერი. გიორგი V იყენებდა მის კარგ ურთიერთობას ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს ფაქტობრივ მმართველ ჩობან ნინთან. გიორგიმ მიიღო ადგილზე გადასახადების აკრეფის უფლება. 1320 წელს მან ახალი ელჩობა გაგზავნა კაიროს სულთანთან. გიორგი ბრწყინვალემ გაატარა რადიკალური ზომები ქართველ დიდ ფეოდალთა დასამორჩილებლად. მან ცივის მთაზე სადარბაზოდ შეკრიბა დაუმორჩილებელი ფეოდალები და სიკვდილით დასაჯა. მან აღკვეთა ოსების თავდასხმები და გაათავისუფლა ქალაქი გორი. ამისთვის მას სამი წელი დასჭირდა.
ზარდაბის რაიონი
ეტიმოლოგია
ზარდაბ სპარსული სიტყვაა (زردآب Zardab), რომელიც ყვითელ წყალს ნიშნავს. თარგმანის რამდენიმე ინტერპრეტაცია არსებობს. ზოგი ყვითელ წყალს „ბინძურ წყალს“ უწოდებს. მეორე ვერსიით ნათქვამია, რომ ტერმინი „ყვითელი“ ამ შემთხვევაში იგულისხმება ოქროსფერი ფერი. მესამე ვერსიით კი ნათქვამია, რომ სიტყვა „ზარდი“ მეორეხარისხოვანია, რაც ასევე ნიშნავს „საჭმელ ფრინველს“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: კავკასია კატეგორია: აზერბაიჯანი კატეგორია: აზერბაიჯანის რაიონები
საქართველო XIV საუკუნეში
გიორგი ბრწყინვალე
XIV საუკუნის 30-იან წლებში გიორგის ინიციატივით მოწვეულ იქნა საეკლესიო კრება. გიორგი V-ის ინიციატივით შეიქმნა სამართლის წიგნი „ძეგლისდება“. 46 უხლისგან შემდგარი ეს კოდექსი განკუთვნილი იყო ქართველი მთიელებისთვის. ამავე პერიოდში შეიქმნა სახელმწიფო სამართლის მნიშვნელოვანი წიგნი „ხელმწიფის კარის გარიგება“. გიორგი V-მ აღადგინა სახელმწიფოს მართვის ტრადიციული წესები. გატარდა საფინანსო რეფორმა. მოიჭრა ვერცხლის ფული, რომელსაც გიორგაული თეთრი ეწოდა.
საშინაო პრობლემების მოგვარების შემდეგ გიორგი V-მ აქტიური საგარეო პოლიტიკის წარმართვა დაიწყო. საქართველოს მეფეს აქტიური ურთიერთობები ჰქონდა რომის პაპ იოანე XXII-თან. პაპის ბრძანებით კათოლიკური საეპისკოპოსო ცენტრი სმირნადან თბილისში გადაიტანეს. შეიქმნა თბილისის კათოლიკური საეპისკოპოსო. მის ეპისკოპოსად დაინიშნა იოანე ფლორენციელი, ხოლო ცხუმის ეპისკოპოსად დაინიშნა პეტრე გერალდი. მამლუქთა სულთანმა ქართველებს ნება მისცა იერუსალიმში აეშენებინათ ტაძარი. გიორგი V-ს ურთიერთობები ჰქონდა საფრანგეთის მეფე ფილიპე VI ვალუასთან, რომელსაც წმინდა მიწის დასახსნელად 30 000-იანი არმიით დახმარებას ჰპირდებოდა. საქართველოს ეკონომიკის განვითარებას ხელს უწყობდა სავაჭრო ურთიერთობების დამყარება ვენეციის და გენუის რესპუბლიკებთან. გენუის რესპუბლიკას ჰქონდა სავაჭრო ფაქტორიები გონიოში, ფოთსა და სოხუმში. გიორგი V ერეოდა ტრაპიზონის იმპერიაში მიმდინარე სამოქალაქო ომში. მან 1341 წელს მხარი დაუჭირა ანახუტლუს. ქართული მხედრობა შეიჭრა ტრაპიზონში და ტახტიდან ჩამოაგდო ირინა პალეოლოგოსი. მაგრამ ანახუტლუს მეფობა რამდნეიმე წელს გაგრძელდა, 1343 წელს ის ჩამოაგდეს და სიკვდილით დასაჯეს. 1346 წელს გიორგი ბრწყინვალე გარდაიცვალა.
თემურ-ლენგის შემოსევები
thumb|250px|თემურლენგის იმპერია, 1365-1405 წწ. 200px|thumb|150px|თემურლენგი გიორგი ბრწყინვალის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი შვილი დავით IX. მიუხედავად იმისა, რომ მან 14 წელი იმეფა, მისი მეფობის შესაებ მწირი ცნობებია. 1349-1350 წლებში საქართველოს შეესია ირანის ილხანი ანუშირვანი, რომელსაც საქართველომ, ხარკის სახით, 400 000 დინარი გადაუხადა. საქართველოში გაჩნდა შავი ჭირის ეპიდემია, რომელიც 20 წელი მძვინვარებდა და უამრავი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1360 წელს მეფე გახდა ბაგრატ V დიდი. მის დროს საქართველოს საზღვრებში კვლავ შედიოდა ქალაქი ანისი მიმდებარე ტერიტორიებით, ასევე ოსეთი და დვალეთი. ბაგრატის დროს გრძელდებოდა შავი ჭირის პანდემია, რასაც მისი ცოლი ელენე ემსხვერპლა.
1385 წელს აზერბაიჯანსა და ირანში შეიჭრა თემურლენგის წინააღმდეგ მებრძოლი ოქროს ურდოს მმართველი თოხთამიში და აიღო თავრიზი. თოხთამიშის მხარეს იბრძოდნენ ქრთველებიც. 1386 წელს საქართველოს თემურლენგი შეესია. თემურლენგის მიზანი, გარდა ახალი მხარის დაპყრობისა, ნადავლისა და ხარკისა, იყო ოქროს ურდოსთვის კავკასიის გადასასვლელების დაკეტვა. თავრიზიდან დაძრულმა თემურლენგმა მოარბია სომხითი, აიღო გარნისი, ყარსი და შევიდა სამცხეში. ნოემბრის დასაწყისში ის თრიალეთ-ალგეთის გზით მიადგა თბილისს და ლაყა შემოარტყა. ბაგრატ V კარგად იყო გამაგრებული თბილისში და რამდენიმე კვირის განმავლობაში უძლებდა ალყას, მაგრამ 21 ნოემბერს იძულებული გახდა დანებებოდა. თემურლენგმა ტყვედ აიყვანა მეფის ოჯახში, ხელში ჩაიგდო დიდი ნადავლი და გამოსაზამთრებლად ყარაბაღში გადავიდა.
ყარაბაღში თემურლენგმა ტყვედ მყოფ ქართველ მეფეს მოსთხოვა ისლამის მიღება. ბაგრატი და მისი ამალა იძულებით გამაჰმადიანდა. ეს იყოპირველი შემთხვევა, როდესაც საქართველოს მონარქმა ისლამი მიიღო. თემურლენგმა ბაგრატს საქართველოში 12 000-იანი არმია გააყოლა. რათა ამ ჯარით მთელი ქვეყანა მოექცია ისლამზე. ბაგრატი ფარულად შეუთანხმდა შვილს უფლისწულ გიორგის, რომელიც მოულოდნელად დაესხა თავს მონღოლებს, ლაშქარი მთლიანად გაანადგურა და მეფის ოჯახი გაათავისუფლა.
1387 წლის მარტში თემურლენგი მეორედ შეიჭრა საქართველოში მეფის დასასჯელად. ბაგრატს მოსახლეობა უკვე მთებში ჰყავდა გახიზნული, ციხეები გამაგრებული იყო და ჯარო მზად იყო საომრად. მაგრამ თემურლენგის ლაშქრის რიცხვობრივი უპირატესობის გამო ქართველები იძულებულნი გახდნენ ციხეებში ჩაკეტილიყვნენ. მალე აზერბაიჯანში თოთამიში შეიჭრა, თემურლენგმა თოხთამიშს თავისი ვაჟი მირანშაჰი დაადევნა, თითონ კი ნახიჩევანში ალინჯის ციხის აღება სცადა, მაგრამ მალე შუა აზიაში დაბრუნება მოუხდა. 1394 წლამდე თემურლენგი საქართველოში არ დაბრუნებულა.
1394 წელს თემურლენგის სარდლებმა სამცხე მოარბიეს, თემურლენგის პირადი მეთაურობით კი სექტემბერში მონღოლები არაგვის ხეობაში შეიჭრნენ. ამ დროს ბაგრატის ნაცლვად უკვე გიორგი VII მეფობდა. თემურლენგის მიზანი დარიალის ხელში ჩაგდება იყო, მაგრამ მოსახლეობის დიდი წინააღმდეგობის გამო ეს ვერ მოახერხა და თბილისის გავლით შაქზე გადავიდა. 1395 წელს ის დარუბანდის გავლით გადავიდა ჩრდილოეთ კავკასიაში, დაამარცხა ოქროს ურდო და გადაწვა მისი დედაქალაქი, უკან დაბრუნებისას მან ისლამი მიაღებინა ჩრდილოეთ კავკასიის მოსახლეობას. კავკასიის და ირანის მმართველად თემურლენგმა შვილი მირანშაჰი დატოვა.
1397 წელს გიორგი VII-მ ისარგებლა თემურლენგის ლაშქრობით ინდოეთში. ის გაერთიანდა შაქის მმართველ საიდი ალისთან და ჩრდილოკავკასიელებთან და ალინჯის ციხის მოალყე ჯარს შეუტია. მან მოალყეები დაამარცხა, გარეკა და ალინჯის ციხე ახალი მეციხოვნეებით და სურსათ-სანოვაგით შეავსო. უკან დაბრუნებულმა გიორგიმ დაამარცხა თემურლენგის შვილი მირანშაჰი. ამ ბრძოლაში დაიღუპა შაქის მმართველი სიიდ-ალი. 1399 თემურლენგმა კვლავ ილაშქრა საქართველოში. ის შეიჭრა კახეთ-ჰერეთში, გაძარცვა იქაურობა, წაასხა დიდძალიცხვარი და საქონლის ჯოგები და კვლავ ყარაბაღში გამოიზამთრა. 1400 წელს თემურლენგი საქართველოს მეექვსედ შეესია. გადამწყვეტი ბრძოლა მოხდა გოგჩის ტბასთან, სადა თემურლენგმა გაიმარჯვა. მან ქვემო ქართლი მოარბია და თბილისიც აიღო. მონღოლებმა აიღეს და გაანადგურეს მუხრანი, ქსნის ხეობა, გორის და ძამის ციხეები. გიორგი VII ბრძოლით იხევდა უკან და ბოლოს დასავლეთ საქართველოში გადავიდა. თემურლენგმა დასავლეთში გადასვლა ვერ გაბედა და სამცხეს შეესია. იქედან თრიალეთის გავლით თეზამის ხეობაში გადავიდა და გაძარცვა იქაურობა, დაანგრია რკონის მონასტერი, ქვათახევი, სვეტიცხოველი, დაარბია არაგვის ხეობა. თემურლენგის მეექვსე ლაშქრობა იყო ყველაზე დამანგრეველი საქართველოში მის ლაშქრობებს შორის. მისი ლაშქარი გზად არაფერს ტოვებდა დაუწვავს და დაუნგრეველს. მან ტყვედ 50 ათასი ადამიანი წაიყვანა.
1401 წლის ზაფხულის მიწურულს თემურლენგის მეშვიდე ლაშქრობა დაიწყო. ქვეყანას ჯერ კიდევ არ ჰქონდა აღდგენილი ძალები წინა ლაშქრობის შემდეგ, ამიტომ გიორგი VII-მ დაზავება არჩია და თემურლენგს თავისი ძმა კონსტანტინე გაუგზავნა, ხარკი და სამხედრო სამსახური იკისრა. თემურლენგი აპირებდა ოსმალეთის იმპერიაზე გალაშქრებას, ამიტომ საქართველოს პირობები მიიღო, თუმცა გზად თორთომის ციხე აიღო და იქ 200 მეციხოვნე ჩააყენა. 1402 წელს ანგორის ბრძოლაში თემურლენგმა დაამარცხა ოსმალები და დაატყვევა სულთანი ბაიაზიდ I. მომდევნო 1403 წელს თემურლენგი კვლავ საქართველოს დასალაშქრად დაიძრა. ამის მიზეზი გიორგი VII-ს მიერ პირობების შესრულებლობა იყო. გიორგიმ კვლავ ელჩობა გაუგზავნა თემურლენგს, თუმცა თემურლენგმა მოითხოვა გიორგის პირადად გამოცხადება და ისლამის მიღება. 1403 წლის 3 აგვისტოს ის ბირთვისის ციხეს მიადგა. 9 დღის შემდეგ მან ციხე აიღო და დასავლეთ საქართველოს დალაშქრვა გადაწყვიტა. სექტემბერში თემურლენგის ლაშქარმა ლიხის ქედი გადალახა და დეკემბრის დასაწყისისთვის ქუთაისამდე იყო მისული. უამინდობის გამო 12 დეკემბერს მან წინსვლა შეწყვიტა და უკან გაბრუნდა. თემურლენგმა საზავო პირობები შესთავაზა გიორგი VII-ს ეს იგივე პირობები იყო, რაც 1401 წელს. თემურლენგი აღარ ითხოვდა გიორგის მიერ ისლამის მიღებას და ის აღიარებდა მას ქრისტიან მეფედ. საქართველოს დატოვების წინ მა კიდევ ერთხელ ააოხრა თბილისი.
ლიტერატურა
კატეგორია:XIV საუკუნე XIV
მიხეილი (ტრაპიზონი)
მიხეილ დიდი კომნენოსი (Μιχαήλ Μέγας Κομνηνός; დ. 1285 – გ. 1355 წლის შემდეგ) — ტრაპიზონის იმპერიის  იმპერატორი 1344– 1349 წლებში.
მიხეილ კომნენოსი იყო ტრაპიზონის იმპერატორ იოანე II-ისა და ბიზანტიის იმპერატორის მიხეილ VIII-ის ქალიშვილ ევდოკია პალეოლოგოსის უმცროსი შვილი. 1297 წელს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ ევდოკია დაბრუნდა კონსტანტინოპოლში მიხეილთან ერთად. კონსტანტინოპოლში მიხეილ კომნენოსი დაქორწინდა გიორგი აკროპოლიტის შვილიშვილზე.
1341 წლის 30 ივლისს მიხეილი ტრაპიზონური არისტოკრატიის მოთხოვნით ტრაპიზონის სამოქალაქო ომში ჩაერთო და ბიზანტიის იმპერატორ იოანე VI კანტაკუზენის მხარდაჭერით, კონსტანტინოპილიდან ტრაპიზონის იმპერიაში ჩავიდა. ტრაპიზონელმა წარჩინებულებმა და მეტროპოლიტმა აკაკიომ მიხეილს ზეიმით შეეგებნენ, სადაც მან ერთგულების ფიცი არისტოკრატებისა და იმპერიის ზოგიერთი მოხელისგან მიიღო. რის შემდეგ ისინი საიმპერატორო სასახლეში კორონაციისთვის ემზადებოდნენ. გამთენიისას კი ყვეალფერი რადიკალურად შეიცვალა, ანა ხუტლუს მომხრეებმა მიხეილი და მისი მომხრეები დაატყვევეს.
ანა კომნენოსი 1342 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო მიხეილის შვილმა იოანე III-მ, რომელიც სუსტი მმართველი აღმოჩნდა. მან არანაირ ზომებს არ მიმართა მამის გასათავისუფლებლად. 1344 წელს ნიკეტას სქოლარესმა ციხიდან გაათავისუფლა მიხეილ დიდი კომნენოსი და მასთან ერთად დაბრუნდა ტრაპიზონში. იოანე III გამოკეტეს წმინდა საბას მონასტერში და ტახტზე ადის მიხეილ კომნენოსი.
1349 წლის 13 დეკემბერს ნიკეტას სქოლარესმა ტახტიდან ჩამოაგდო მიხეილი და სამეფო ჩააბარა ბასილის შვილს, რომელიც ტახტზე ადის ალექსი III-ის სახელით. მიხეილი წმინდა საბას მონასტერში განამწესეს. 1351 წელს კი კონსტანტინოპოლში გააგზავნეს. 1355 წელს ბიზანტიის იმპერატორმა იოანე V-მ გაათავისუფლა და ტახტის ხელში ჩაგდების მიზნით ტრაპიზონში დაბრუნდა, თუმცა უშედეგოდ და კვლავ ბიზანტიის დედაქალაქში გაბრუნდა. მის შესახებ ამის შემდეგ აღარაფერია ცნობილი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტრაპიზონის იმპერატორები კატეგორია:დაბადებული 1285 კატეგორია:დამხობილი მონარქები
ბრითათის კოშკი
ბრითათის კოშკი — არქიტერტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრითათაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
Tatra T3R.P
thumb|right|ტრამვაი T3R.P-ის წყვილი პრაღაში Tatra T3R.P (ხშირად იხსენიება როგორც Tatra T3P) — ტრამვაის ტიპი, რომელიც შეიქმნა ჩეხოსლოვაკიური ტრამვაი Tatra T3-ის მოდერნიზაციით.
ისტორია
thumb|T3R.P-ს ინტერიერი thumb|right|მართვის პულტი 1999 წლისთვის კომპანია ČKD Tatra, რომელიც ტრამვაის ვაგონებისთვის საჭირო ელექტრო აღჭურვილობას აწარმოებდა, გაკოტრდა. ამიტომ საჭირო გახდა მისი ჩანაცვლება ახალი მომწოდებლით. ამ პერიოდისთვის ფრანგულმა კომპანია Alstom-მა (უწინდელი Cegelec) შეიმუშავა ტრამვაის ვაგონების მართვის მოწყობილობის ახალი ტიპი, TV Progress, რომელიც IGBT ტრანზისტორებს ეფუძნებოდა. შესაბამისად დაინერგა Tatra T3-ის ახალი მოდერნიზაციის ტიპი, Tatra T3R.P. ამ მოდიფიკაციით პირველად მოდერნიზაცია ქალაქ ოსტრავის ერთ-ერთ Tatra T3-ს ჩაუტარდა.
2000 წლიდან ამ მოდიფიკაციით ვაგონების მოდერნიზაცია დაიწყეს პრაღაში. მოდერნიზაციის პროცესი ელექტროაღჭურვილობის გამოცვლასთან ერთად გულისხმობდა ვაგონის ძარას ძველი „ნიღბის“ დემონტაჟს და ახლის მონტაჟს. თავდაპირველად ამ მოდერნიზაციისათვის ე.წ. „ნიღბებს“ ფირმა Pars Nova აწარმოებდა ქალაქ შუმპერკში, ხოლო მოგვიანებით მათი დამზადება დაიწყეს პრაღაში, პლზენსა და ოსტრავაში. 2002 წლიდან დაიწყო ახალი მოდიფიკაციის TV Europulse ელექტროაღჭურვილობის გამოყენება და შეიქმნა Tatra T3R.E და ასევე TV Progress-ზე დაყრდნობით, Tatra T3R.PV, რის გამოც Tatra T3R.P-ს გამოშვება შეწყდა.
მოდერნიზაცია
გარეგნულად ვაგონს დიდი ცვლილებები არ განუცდია, რადგან ფაქტობრივად შეიცვალა მხოლოდ სვლა-გეზის შუბლა-მაჩვენებელი, ხოლო ინტერიერმა დიდი ცვლილებები განიცადა: მთლიანად გამოიცვალა სკამები და 1970-იანი წლების პლასტმასის სკამები 1995 წელს გამოშვებული Tatra T6A5-ის ანალოგიურმა გობელენიანმა სკამებმა ჩაანაცვლა. ასევე გამოიცვალა იატაკის საფარი და მძღოლის კაბინაში დამონტაჟდა თანამედროვე მართვის პულტი. მართვის მოწყობილობები (მათ შორის Tatra T3-ის ამაჩქარებელი) IGBT ტრანზისტორებმა ჩაანაცვლა. Tatra T3R.P-ს სავარაუდო საექსპლუატაციო ვადა 15 წლით განისაზღვრა. 30 წელს გადაცილებული ვაგონების უმეტესობას ძარა მეტად ცუდ მდგომარეობაში ჰქონდა. ამიტომ 2002 წლიდან შემოღებულ იქნა ახალი მოდერნიზაციის ტიპი, Tatra T3R.PV.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩეხური ტრამვაის ვაგონები
მეტამორფოზი
მინი|მეტამორფოზი მინი|[[კალიები|კალიის მეტამორფოზი]] მეტამორფოზი (μεταμόρφωσις — გარდაქმნა) — რისიმე ერთი ფორმის სხვა ფორმად გარდაქმნა, გადაქცევა.
მცენარის მეტამორფოზი
მცენარეთა ძირითადი ორგანოების სახეცვლილება, რომელიც დაკავშირებულია ამ ორგანოთა ფუნქციების შეცვლასთან.
მეტამორფოზი მიმდინარეობს ონტოგენეზში და გამოიხატება ორგანოთა ევოლუციურ პროცეში გამომუშავებული და განმტკიცებული ცვლილებებით. მეტამორფოზი დამახასიათებელია მცენარის ვეგეტატიური ორგანოსათვის.
ფართოდაა ცნობილი ყლორტისა და ფოთლის მეტამორფოზი. ტიპობრივი ყლორტის მეტამორფოზი გვხვდება მშრალი გარემოს მცენარეებში. მაგალითად, ღეროსუკულენტების ხორცოვანი ღერო გადაქცეულია ხოლმე წყლის დამაგროვებელ და მაფოტოსინთეზირებელ ორგანოდ. ყლორტის მეტამორფოზია აგრეთვე კუნელის დატოტვილი ეკლები, მარწყვის პწკალები, ფოთლის მეტამორფოზია კოწახურის ეკლები, პარკოსანთა ულვაშები და სხვა. უმეტეს შემთხვევაში მეტამორფოზს განიცდის მცენარეთა ორგანოების ჩანასახები.
ცხოველის მეტამორფოზი
ორგანიზმის გარდაქმნა პოსტემბრიონული განვითარების პერიოდში. მეტამორფოზი დაკავშირებულია საარსებო პირობებისა და ცხოვრების ნირის მკვეთრ ცვლილებებთან ონტოგენეზში. მეტამორფოზი ხდება მხოლოდ არაპირდაპირი ანუ ლარვული განვითარებისას და გამოიხატება ლარვის გარდაქმნაში ცხოველის საბოლოო ფორმად. ლარვა სრულასაკოვანი ცხოველებისაგან განსხვავდება თავისი ფუნქციებით და აგებულებით, რაც დროებითი ორგანოებისა და ნაწილების განვითარებით ვლინდება. მეტამორფოზის დროს ეს ორგანოები იცვლება საბოლოო (დეფინიტური) ორგანოებით, რაც უფრო ხშირად თანდათანობით ხდება. ზოგჯერ მოკლე დროში ხდება და თანაც ყველა ნაწილის მეტნაკლებად ერთდროულად და მკვეთრად გარდაქმნით (კატასტროფული მეტამორფოზი). ზოგჯერ კი თითქმის ყველა ქსოვილის სრული დაშლით (ნეკრობიოზული მეტამორფოზი). მაგალითად, უმაღლესი მწერების (ბუზები, პეპლები, ხოჭოები) ე.წ. სრული გარდაქცევისას (ჰოლომეტაბოლია) ჭუპრის სტადიაზე იშლება თითქმის ყველა ორგანო, ახალი ორგანოები კი არადიფერენცირებული უჯრედების გროვებიდან ვითარდება.
ზოგჯერ ერთი და იმავე ცხოველის ონტეგენეზში რამდენიმე ლარვული ფორმაა და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც რამდენიმეჯერ ხდება (ჰიპერმეტამორფოზი). ზოგი ცხოველის ლარვას გამრავლების უნარი აქვს; ზოგჯერ კი ლარვა მეტამორფოზს აღარ განიცდის, იზრდება და განაყოფიერებით მრავლდება, რასაც ნეოტენია ეწოდება.
არაპირდაპირი განვითარება და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც უმეტესად პირველადია, მაგრამ არის შემთხვევები, როდესაც იგი წარმოიქმნება პირდაპირი (ულარვო) განვითარებიდან.
ატილიუ-ვივაკუა
ატილიუ-ვივაკუა (Atilio Vivácqua) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ესპირიტუ-სანტუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 87 მეტრზე. მიეკუთვნება ესპირიტუ-სანტუს შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაშეირუ-დი-იტაპამერინის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 850 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 44.08 კმ²-ზე. ფართობი 223 447 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ესპირიტუ-სანტუს შტატის მუნიციპალიტეტები
ბაბექი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ბაბექი შეიძლება აღნიშნავდეს:
იაიჯი
იაიჯი (Yaycı) — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ჯულფის რაიონში. მოსახლეობა შეადგენს — 5 857კაცს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლები კატეგორია:ჯულფის რაიონის სოფლები
ხოჯავენდის რაიონი
ხოჯავენდის რაიონი (Xocavənd rayonu) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანის სამხრეთ-დასავლეთით, შეიქმნა 1991 წლის 26 ნოემბერს. 1992 წლის 2 ოქტომბრის შემდგომ, რეგიონის უმეტესობა კონტროლდება მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის თანახმად, ხოჯავანდის რაიონის ტერიტორია შედის მარტუნისა და ჰადრუთის რაიონებში. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი მარტუნი, 1991 წლამდე მას ხოჯავენდს უწოდებდნენ.