cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სან-ბერნარდინოს უღელტეხილი
სან-ბერნარდინოს უღელტეხილი (San-Bernardino-Pass) — უღელტეხილი ალპებში. სიმაღლე 2065 მ. მდებარეობს გრაუბიუნდენის კანტონში, შვეიცარიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ლეპონტის ალპებში. ერთმანეთთან აკავშირებს რაინვალდის ხეობას მეისონის ხეობასთან. პირველად მოიხსენიება 941 წელს და როგორც ფიქრობენ, უღელტეხილი იყო პრეისტორიული დროიდან მოყოლებული ექსპლუატაციის ქვეშ. 1770 წელს გადასასვლელის გავლით გაიხსნა ბორბლებიანი გადასაზიდი საშუალებები. 1821-1823 წლებში აღნიშნული გზა შესამჩნევად გააუმჯობესეს, რომელსაც ნაწილობრივ სარდინიის სამეფო აფინანსებდა. ამრიგად, ცდილობდნენ სავაჭრო გზის განვითარებას, რომელიც აკაშირებდა გენუასა და პიემონტს შვეიცარიის გრაუბიუნდენთან. სან-ბერნარდინოს უღელტეხილის სამხრეთით მდებარეობს სოფელი სან-ბერნარდინო, რომელიც წარმოადგენს საკურორტო ადგილს მთელი წლის განმავლობაში.
უღელტეხილის ქვეშ, 1967 წელს დასრულდა 6 კილომეტრიანი სიგრძის საავტომობილო გვირაბის მშენებლობა (სან-ბერნარდინოს საავტომობილო გზა). გადასასვლელს სახელი ეწოდა წმინდა ბერნარდინის პატივსაცემად, რომელიც აქ XV საუკუნეში ქადაგებდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ალპების უღელტეხილები კატეგორია:შვეიცარიის უღელტეხილები
ელეფთერ ღვალაძე
ელეფთერ ღვალაძე (დ. 1879, სოფელი მორძგვეთი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 1955, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი, გამოჩენილი მეცნიერ-ბიოქიმიკოსის, პროფესორ ვარლამ ღვალაძის (1893-1944) უფროსი ძმა.
დაიბადა ზემო იმერეთის სოფელ მორძგვეთში, სადაც მსახურობდა მამამისი, დეკანოზი ზაქარია ღვალაძე. წარმოშობით ელეფთერ ღვალაძე იყო სოფელ სვერიდან (ჭიათურის მუნიციპალიტეტი).
1900 წელს დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სემინარია და იმავე წლიდან ნაყოფიერ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ჭიათურასა და თბილისში. იგი იყო ჭიათურის სამოქალაქო სასწავლებლის ინსპექტორი (ამ სასწავლებელში ასწავლიდნენ ცნობილი პედაგოგები და საზოგადო მოღვაწეები ივანე (ვანო) გომელაური, ნიკო ჯაყელი, ანტონ ჟორჟოლიანი და სხვ.). ელ. ღვალაძე არჩეული იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრად და ამ საზოგადოების ჭიათურის განყოფილების მდივნად. მას ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ილია ჭავჭავაძესთან, იაკობ გოგებაშვილთან, აკაკი წერეთელთან, ვასილ წერეთელთან, კიტა აბაშიძესთან, გიორგი ზდანოვიჩთან (მაიაშვილი) და სხვა გამოჩენილ მოღვაწეებთან. 1907 წელს ხელმძღვანელობდა ჭიათურის პედაგოგთა დელეგაციას ილია ჭავჭავაძის დაკრძალვაზე.
1920–იანი წლების დამლევიდან მოღვაწეობდა თბილისში. არჩეული იყო საქართველოს პედაგოგიური საზოგადოების წევრად.
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები კატეგორია:დაბადებული 1879 კატეგორია:გარდაცვლილი 1955 კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
ქართული სამზარეულო
ქართული სამზარეულო — ტრადიციული ქართული კერძებისა და სასმელების ერთობლიობა, რომლებიც ჩამოყალიბდა საუკუნეების განმავლობაში. მრავალფეროვანი და მდიდარი განსხვავებაა რეგიონულ სამზარეულოებს შორის. აღმოსავლეთ საქართველოში ხორცის, ღვინის, პურეულისა და ცხოველური ცხიმების სიჭარბე შეინიშნება, დასავლეთ საქართველოს სამზარეულო კი ნიგვზითა და წიწაკით შეზავებული საწებლების, მხალეულის და რძის პროდუქტების კერძებით გამოირჩევა. საქართველო ღვინის სამშობლოა, აქ ვაზი თითქმის ყველგან ხარობს, ქართულ ღვინოს ქვევრში აყენებენ.
აფხაზეთი
მეგრულის მსგავსად აფხაზური სამზარეულოც მდიდარია ნაირგვარი საწებლით, ნიგვზითა და წიწაკით შეზავებული კერძებით. აფხაზეთში ყოველდღიური საჭმელია აბისტა - სიმინდის ფქვილის ფაფა, რომელსაც ლობიოსთან, ყველთან და ხორცთან ერთად მიირთმევენ. აფხაზური ტრადიციული კერძებია: აშვჩაპანი (გადაზელილი ყველი), არიცვმგელი (ნიგვზიანი მჭადი), აყრდცა (ლობიოს შეჭამანდი) და სხვა.
აჭარა
აჭარული სამზარეულო ყველაზე მრავალფეროვანია, იგი ფერთა მთელი პალიტრაა. აქ ერთმანეთშია შერწყმული მთის ხისტი და ზღვისპირეთის ნაზი არომატები. აჭარული სამზარეულო განიცდის თურქული კულინარიის კულტურულ ზეგავლენას. აჭარული ტკბილეულებია: ბაქლავა და შაქარლამა. მთიანი აჭარის სამზარეულოში რძის პროდუქტები ჭარბობს, იგი უფრო ცხიმიანი და მძიმეა. ცნობილია აჭარული ზღვისპირეთის: უცხო სუნელი, ხმელი ქინძი და წიწაკა. თუმცა ყველაზე პოპულარული აჭარული კერძებია: ბორანო (დაჭრილი ყველი, ერბოთი მოხრაკული ტაფაზე), ჩირბული (კვერცხითა და ნიგვზით მომზადებული საუზმე), ხავიწი (სიმინდის მოხარშული ღერღილი, ბლომად ერბო ჩართული), ყაიმაღი და სინორი (ნადუღითა და უფუარი ცომის ხმელი ფირფიტებით მომზადებული კერძი). აჭარული სამზარეულოსათვის დამახასიათებელია ერბოს ყველაფერში დიდი პორციებით ხმარება. აჭარული სამზარეულო ასევე გამოირჩევა რძის სხვა პროდუქტებითაც, რადგანაც აჭარის მოსახლეობის ძირითად საქმიანობას მეცხოველეობა წარმოადგენდა.
თავდაპირველად ახალმოწველილ რძეს ორ დღეს აჩერებენ, რომ ყაიმაღი (ნაღები) მოიგდოს. მოხდილ ყაიმაღს სდღვებავენ, სანამ კარაქს არ გამოაცლიან. კარაქ-მოხდილ ყაიმაღს ადუღებენ და ცოტა ერბოს იქიდანაც მოხდიან. რაც დარჩება, იმას მარილს ურთავენ და გააცივებენ. გაციებული მასალა სქელდება და მისგან, ხელის გულის სიფართე კვერეულებს აკეთებენ, დააკრავენ ყავარზე და მზეზე აშრობენ. მიღებულ კერძს ყურუთი ჰქვია. ყურუთს მჭადს ატანენ ყველის მაგივრად ხოლმე. ზოგი მეოჯახე შრატს ადუღებს, იქედან ჩოროთანს (ხაჭოს) იღებს. ამ ჩოროთანს პარკში ასხამენ, შიგ ერბოს ნადუღარს ჩაურთავენ. ზოგი ყაიმაღს ამატებს, რომლისაგანაც გამოდით საბოლოო პროდუქტი ყურუთი. ზოგი ყაიმაღის მოხდის შემდეგ რძეს შეადედებს და აკეთდებს ყველს. აქაური ყველი თუშურს ჰგავს. კარაქს მაწვნისასაც აკეთებენ. დოს აირანს ეძახიან და მისგან შეჭამანდს აკეთებენ, როგორც ქართლ-კახეთში. მაწონს აჭარაში ძირითადად ცხვრის რძისგან აკეთებდნენ.
კახეთი
კახეთი განთქმულია ვენახებითა და შესანიშნავი ღვინით, კახური სამზარეულოს ტრადიციული კერძებია: მწვადი, ხაშლამა, ჩაქაფული, ჩიხირთმა და სხვ. კახური მწვადი ვაზის ლერწზე იწვება, რაც მწვადს განუმეორებელ გემოს ანიჭებს. ყურძნის წვენის - ბადაგისაგან ამზადებენ ტრადიციულ ტკბილეულს: ჩურჩხელასა და თათარას (ფელამუში). კახეთში ცხვება მოგრძო ფორმის შოთის პური.
სამცხე-ჯავახეთი
სამცხე-ჯავახურ დელიკატესად ითვლება აპოხტი - დამარილებული და გამომშრალი ხორცი. ტრადიციული კერძია თათარბერაკი - წვრილად დაჭრილი ცომის მოხახრშული ნაჭრები, რომელსაც ერბოში მოშუშულ ხახვთან ერთად მიირთმევენ. თუთის ნაყოფისგან ამზადებენ თაფლს სახელად - ბაქმაზი. მესხური სამზარეულოს სიამაყეა ტენილი ყველი. განვითარებულია აგრეთვე მეფუტკრეობა.
აქ არის ხორბლის დიდი ასორტიმენტი და მრავალფეროვანი ცომეული საკვები: კაკალა, სომინი, ჩაწეკილი პური, ბაზლავა ხმიადი და სხვა.
სამცხე–ჯავახეთის რამდენიმე სოფელში ცხოვრობენ წარმოშობით ფრანგი კათოლიკეები. ისინი მიირთმევენ ლოკოკინებსაც, რომელსაც დეკემბრის თვიდან აგროვებენ. აქვე ამზადებენ გოზინაყს და თაფლის ნაცვლად მასში თუთის თაფლს - ბაქმაზს იყენებენ.
ქართლი
ქართლში, განვითარებულია მეხილეობა, დიდი წილი მოდის ვაშლსა და ატამზე. განვითარებულია მევენახეობა. თუმცა ქართლის სამზარეულო მაინც განთქმულია წვნიანებით. აქაურ ტრადიციულ შეჭამადებს მიეკუთვნება შინდის, დოსა და ღოლოს შეჭამანდი, პურის ხარჩო. აქ ისევე როგორც კახეთში გამოიყენება ნაირგვარი მწვანილი და ბოსტნეული. განსაკუთრებით პოპულარულია: ლობიო, კარტოფილი, ხახვი, კომბოსტო, კიტრი, პამიდორი, ბოლოკი, ნიორი, წიწმატი, ქინძი, ოხრახუში და ნიახური. ქართლი განთქმულია აგრეთვე შესანიშნავი მწნილეულობით, განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია ჯონჯოლის მწნილი.
მთიულეთი, თუშეთი, ფშავი, ხევსურეთი
საქართველოს აღმოსავლეთ მთიანეთში კერძოდ თუშეთში პოპულარული და ტრადიციული კერძებია: ხინკალი, გორდილა (წყალში მოხარშული ცომი), ყაღი (გამოყვანილი დამარილებული ხორცი), ყაურმა, კოტორი (ხაჭოს გულსართიანი ხაჭაპური). თუშური სამზარეულოს სიამაყეა გუდის ყველი, კალტი. ფშავ-ხევსურეთში ხინკალი თუმცა შეიძლება დამზადდეს როგორც ხორცით, აგრეთვე ხაჭოთი და კარტოფილითაც. მთიანეთის კიდევ ერთი ტრადიციული კერძია ხაჭოერბო, რომელსაც ძოგანში გამომშრალი, დავარგებული ხაჭოს გუნდებისგან აკეთებენ. კიდევ ერთი კერძი - ხავიწი მზადდება ყველის თხელი ნაჭრების ტაფაში შეწვით. განთქმულია აქაური ლუდი და არაყი - ჟიპიტაური.
იმერეთი
იმერული სამზარეულოს მშვენებაა ჭყინტი ყველი და ხაჭაპური. მჭადს და ხაჭაპურს აქ როგორც წესი კეცზე აცხობენ. იკვებებიან მხალეულითა და ფრინველის ხორცით. მხალეულს იმერეთში ნიგვზითა და ძმრით კაზმავენ, შემწვარ ხორცეულს კი ნიორწყალში ან საწებელში აწყობენ. აქაურების სიამაყეა ცოველების შიგნეულობისაგან დამზადებული კერძი - კუჭმაჭი. იმერეთში ტრადიციულად ამზადებენ სოკოს კერძებს, გამორჩეულია ქამა და ნიყვის სოკოსაგან დამზადებული საკვები და მანჭკვალას კონსერვი, რომელიც დამარილებული ინახება რამდენიმე ზამთარს. აქაურების უსაყვარლესი საჭმელია ამოზელილი ლობიო, რომელსაც ხშირად ნიგვზით ან კვაწარახით ამზადებენ.
სვანეთი
სვანურ სამზარეულოში მეგრულის მსგავსად ტრადიციულია სულგუნი. ტრადიციულია აგრეთვე ჭვიშტარი, რომელიც სიმინდის ფქვილისა და სულგუნის ნაზავისაგან მომზადებული კვერია და კუბდარი - პურის ცომში ჩაშუშული, წვრილად დაკეპილი ხორცი. აქ მზადდება თაშმიჯაბი რომელიც ყველით გადაზელილი კარტოფილის პიურეა.
ცალკე აღნიშვნის ღირსია სვანეთის სიამაყე სვანური მარილი - სუფრის მარილით, წიწაკითა და სხვადასხვა სურნელოვანი მცენარით შეზავებული სანელებელი, რომელიც კერძებს განუმეორებელ გემოს მატებს.
რაჭა, ლეჩხუმი
რაჭული სამზარეულოს ცნობილი კერძებია - შქმერული, ლობიოს შეჭამანდი და ლობიანი, რომელიც ლორით შეზავებული ლობიოს გულსართით მზადდება. რაჭველები ლობიანებს პურის მსგავსად თონეში აცხობენ. რაჭველები განსაკუთრებულად ამზადებენ ღორის ლორს, რომლის მომზადებასაც კვირები სჭირდება, მისი სახელი მთელს საქართველოში ცნობილია რაჭული ლორის სახელით.
სამეგრელო
მეგრული სამზარეულოს მშვენებაა - სულგუნი, რომელიც სხვადასხვა კერძის მოსამზადებლად გამოიყენება. სამეგრელო გამორჩეულია ისეთი უმშვენიერესი კერძებით, როგორიცაა: ღომი (სიმინდის ღერღილის სქელი ფაფა), ელარჯი (ღომში ჩაზელილი სულგუნი), გებჟალია (პიტნით შეზავებული ყველის რულეტი), ასევე კვალამკვარი (მოხარშული ხაჭაპური), ჯურჯანი (შეზავებული შიგნეული). მეგრელები ცნობილი არიან (დასავლეთ საქართველოს სხვა კუთხეების მსგავსად) ცხარე კერძების მომზადებით, გამორჩეულია მეგრული კუპატი, მეგრული აჯიკა და საწებელი (ტყემალი). ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ხაჭაპურის ტიპია აჭარულ და იმერულ ხაჭაპურთან ერთად მეგრულიც, რომელიც ქართულ რესტორნებში დიდი პოპულარობით სარგებლობს.
გურია
გურულ სამზარეულოში იმერულის მსგავსად, აქტუალურია ფრინველის ხორცის კერძები და სხვადასხვა მცენარეულობისაგან მომზადებული მხალეულობა, აგრეთვე სიმინდის ფქვილი და ტრადიციული მჭადი. მჭადისა და თევზის შესაწვავად გურულები კეცის ძირში ვაზის ან კაკლის ფოთლებს აფენენ, რაც კერძებს განსაკუთრებულ არომატს აძლევს. კერძების შესაზავებლად ფართოდ გამოიყენება ნიგოზი და მეტწილად თხილი. საყოველთაოდაა ცნობილი გურული ღვეზელი - ნახევარმთვარის ფორმის ხაჭაპური, რომელშიც წინასწარ მოხარშული და შუაზე გაჭრილი კვერცხი დევს. გურულები ამზადებენ აგრეთვე ჯანჯუხას - თხილისგულსართიან ჩურჩხელას.
სქოლიო
კატეგორია:გასტრონომია კატეგორია:კულინარია
მაგარი სასმელების წარმოება საქართველოში
მაგარი სასმელების წარმოება საქართველოში — მაღალ გრადუსიანი ქართული სპირტიანი სასმელების წარმოება XIX საუკუნიდან დღემდე.
მაგარი სასმელების ისტორიის შესწავლის საქმეში დიდი წვლილი მიუძღვის უფროს მეცნიერ-თანამშრომელს მ. შოშიტაიშვილს. სწორედ მისი ინიციატივითა და კვლევით მოხერხდა რუსეთის იმპერიაში წარმოებული ქართული სპირტიანი სასმელების გაბნეული ეტიკეტების შეგროვება და თავმოყრა. დღესდღეობით მხოლოდ მ. შოშიტაიშვილის კოლექციაში შემორჩა აღნიშნული ეტიკეტების ერთადერთი ეგზემპლიარები.
ისტორია
კვლევამ მიღებულ ჯილდოთა დასადგენად, ძიებათა ციკლის ჩატარება მოითხოვა (სადაც გარდა სხვა მრეწველებისა ბოლქვაძის 100-ზე მეტი ჯილდო შედიოდა), რომელსაც მ. შოშიტაიშვილთან ერთად შემოქმედებითი ხელშეკრულებით სსრკ სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმის უფროსი მეცნიერებათა ჯგუფი ასრულებდა. დადგენილი იქნა გამოფენების ადგილი, თარიღი, მათში მონაწილეობის პირობები, წარმოდგენილი ქართული ექსპონატები, მათ მიერ მიღებული ჯილდოები, მათი სახეობა, მნიშვნელობა და სხვა. დადგენილი და მოპოვებული იქნა ბოლქვაძის, როგორც პროდუქციის მიერმიღებული მედლები, აგრეთვე პირადად მისი დამსახურებისათვის მიღებული: ორდენები, „უმაღლესი ჯილდოები“, მედლები „უმაღლესი საექსპონენტო ჯილდოები“.
გიორგი ბოლქვაძე
მინი|გიორგი ბოლქვაძე ქართული ღვინის სამრეწველო დამუშავების პიონერად გიორგი ბოლქვაძე ითვლება. მან ქუთაისში პირველად XIX საუკუნის 60-იან წლებში დააარსა ლიქიორ-კონიაკის საამქრო, რომელსაც ფართოდ გაუთქვამს სახელი. ამ საწარმოს მიერ გამოშვებული ეტიკეტები გარკვეულ წარმოდგენას გვიქმნის გ. ბოლქვაძის და მისი კომპანიის საქმიანობის შესახებ. 1865 წლიდან მოყოლებული გ. ბოლქვაძის მიერ დამზადებულ კონიაკს საერთაშორისო გამოფენაზე 48 ოქროს მედალი და სხვადასხვა ქვეყნის ორდენი მიუღია. თვით გ. ბოლქვაძე სხვადასხვა ქვეყნის 11 ორდენის კავალერი გამხდარა და კონიაკის წარმოების საქმეში თავის გამოჩენისათვის ბრიუსელისა და საფრანგეთის სასოფლო-სამეურნეო აკადემიების წევრად აურჩევიათ.
1877 წელს ქუთაისში ქარვასლის ქუჩაზე ივანე გველესიანს საკუთარ სახლში გახსნილი ჰქონია სპირტის საწყობი, რომელსაც თვითონ განაგებდა, მაგრამ საქმის გამგებლად მოწვეული ჰყოლია საქართველოში პირველი მეკონიაკე გ. ბოლქვაძე. 80-იან წლებში ბოლქვაძე კიდევ უფრო აფართოებს არაყის წარმოების საქმეს, იგი თვითონვე იძენს ზემოხსენებულ საწარმოს და აარსებს არყის ქარხანას საბითუმო საწყობით.
1890 წელს გ. ბოლქვაძის წარმოებას სპეციალური წერილი მიუძღვნა გაზეთმა „ივერიამ“: „იმერეთში სხვადასხვა სასმელების მკეთებელთა და მოვაჭრეთა შორის არ შეიძ₾ება არ აღვნიშნოთ ბატონნი გ. ბოლქვაძე, რომელსაც ქუთაისშ აქვს გამართული სასმელების ქარხანა და საკუთარი სავაჭრო. ბოლქვაძეს ამიტომ ვიხსენებ, რომ გულდაგულ მოწადინებულია კარგი სასმელები აწარმოოს და შეძლებისამებრ ვრცელი ბაზარი მოუპოოს. მართლაც მისმა ცდამ ტყუილუბრალოდ არ ჩაიარა და ამ ორი წლის განმავლობაში რამდენჯერმე იქნა დაჯილდოვებული სხვადასხვა გამოფენებზე. წელს ორი ჯილდო მიიღო: ერთი ვერცხლის მედალი — საფრანგეთში, პარიზის სასმელების გამოფენაზე და მეორეც დიდი ვერცხლისვე მედალი — რუსეთში ყაზანის სამეცნიერო-სამრეწველო გამოფენის კომიტეტისაგან. დასასრულ, უნდა ვთქვათ, რომ ბოლქვაძე წევრად აურჩევიათ საფრანგეთის სამიწათმოქმედო აკადემიას და ამ წევრობის შესაფერისი დიპლომის მოუვიდა პარიზიდან“.
მრავალფეროვანი იყო ბოლქვაძისეული პროდუქცია, რასაც მისი 20 სხვადასხვაგვარი ნაწარმის ეტიკეტიც გვიდასტურებს. მათ შორის: მწარე, უმაღლესი, სამკურნალო არაყი, სხვადასხვაგვარი სპირეტები, ჩაროზული ნაყენები, ლიქიორები, რომები, კონიაკები.
განსაკუთრებულია ბოლქვაძის ღვაწლი ქართული კონიაკების დამზადებაში. იგი საკონიაკე სპირტის მისაღებად წარმატებით იყენებდა ქართულ ღვინო-მასალას.
გ. ბოლქვაძის დამსახურება შეუმჩნეველი არ დარჩენია მის თანამედროვეებს. 1904 წელს ზ. ჭიჭინაძე აღნიშნავდა, რომ „გიორგი ბოლქვაძე თავისი შრომით და კარგი სასმელებით ცნობილ იქნა თვით მთავრობისაგან. უცხო სახელმწიფო მცოდნე პირთაგანაც და მასთანვე პატივცემული. ამ ენერგიულ პირს სხვადასხვა სახელმწიფოებიდან მიღებული აქვს დიდი ძალი ნიშნები: ჩიკაგოდამ, ნიუ-იორკიდამ, ლონდონიდამ, პარიზიდამ, იტალიიდამ, ტუნისიდამ, ნიცადამ, ბერლინიდამ და სხვანი. სულ ნიშნების რიცხვი 100-ზე მეტია. მე ასეთ ქალაქებიდამ ნიშნების მიღება ქართველისათვის საქებ საქმედ მიმაჩნია“.
დავით სარაჯიშვილი
მინი|დავით სარაჯიშვილი
ნეუკენი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ტოპონიმი ნეუკენი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ბუზდიაკი
ამიროვო (Бүздәк; Буздяк) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბუზდიაკის რაიონში. ამავე რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 10 323 ადამიანი.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (64 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბუზდიაკის რაიონის სოფლები
ბოსილეგრადის თემი
თემის მოსახლეობა შეადგენს 8 758 ადამიანს (2007 წლის აღწერის მონაცემები), მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 15 ადამ./კმ². თემის ფართობი — 571 კმ².
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბოსილეგრადი. ბოსილეგრადის თემი შედგება 37 დასახლებული პუნქტისგან, მათი საშუალო ფართობია 15.4 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის თემები
ნიმბუსი (მითოლოგია)
მინი|[[აპოლონი მოზაიკური გამოსახულება]]
ნიმბუსი (ლათ. nimbus — ღრუბელი, ნისლი) — გმირების და ღმერთების თავების ზემოთ მოთავსებული მრგვალი სინათლე, რომელიც თავიდან, სავარაუდოდ, მხოლოდ მზის ღვთაების ატრიბუტი იყო (სხივები). ბერძნულ ხელოვნებაში იგი ელინიზაციის დაწყების შემდეგ გვხვდება. ქრისტიანობამ სწორედ აქედან გადაიღო ჩვეულება, რომლის მიხედვითაც ქრისტეს, წმინდა მარიამს და ყველა წმინდანს თავზე ადგას ე. წ. ნათლის გვირგვინი.
სქოლიო
კატეგორია:რელიგიური სიმბოლოები კატეგორია:ასტროლოგიის ისტორია
Podomyrma maculiventris
Podomyrma maculiventris — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Podomyrma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
ბადიარიხა
ბადიარიხა (Бадяриха) — მდინარე რუსეთში, იაკუტიაში (სახაში); მდ. ინდიგირკის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 545 კმ, აუზის ფართობი 12,2 ათ. კმ². სათავეს იღებს მომის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთებზე. მიედინება აბიის დაბლობზე, დასავლეთიდან ეკვრის ალაზეის ზეგანს. ძირითადი შენაკადებია: ოგოროხა (გოროხა), ორტო-ტირეხტიახი, ანტი. ძირითადად იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი ქვემო წელზე დაახლ. 60 მ³/წმ. გაყინულია ოქტომბრიდან მაისის ბოლომდე. მდინარის აუზში 2000-მდე მცირე ზომის ტბაა საერთო ფართობით 461 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:სახის მდინარეები
მაგთისატი
მაგთისატი — ფასიანი თანამგზავრული ტელემაუწყებლობის პირველი ოპერატორი საქართველოსა და სამხრეთ კავკასიაში. პროექტს კომპანია მაგთიკომი ახორციელებდა. ამუშავდა 2012 წლის იანვრიდან. 2022 წლის 31 დეკემბერს მაგთისატის მომსახურება გაუქმდა.
მაგთისატი მაუწყებლობდა თანამგზავრიდან Astra 1G. მაუწყებლობა ვრცელდებოდა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე. მისი გავრცელება შესაძლებელია ქვეყნის ყველაზე შორეულ, ყველაზე მიუვალ ადგილებში.
მაგთისატი არხების ტრანსლირებას ახდენდა SD და HD ფორმატით.
სქოლიო
კატეგორია:ტელეკომუნიკაცია
147
თარიღი უცნობია
*
პირველადპირიანები
პირველადპირიანები (Protostomia) — იმ ცხოველების საერთო სახელწოდება, რომელთა პირი წარმოქმნილია პირველადი პირიდან ანუ ბლასტოპორიდან, ანდა მისი წინა ნაწილიდან. პირველადპირიანებს ახასიათებს ექტოდერმული გარეგანი ჩონჩხი, მეზოდერმის წარმოქმნა ტელობლასტური ტიპით, ზიგოტის სპირალური დაყოფა (ხშირად შეცვლილი) და სხვა. პირველადპირიანები მოიცავს ყველა ბილატერალურ მრავალუჯრედიან ცხოველს კანეკლიანების, ქორდიანების, როგორც ჩანს, აგრეთვე ჯაგარყბიანებისა და მხარფეხიანების გარდა (შეადარეთ მეორეულპირიანები).
ლიტერატურა
*
ჟან-ჟაკ პოლე
ჟან-ჟაკ პოლე (Jean-Jacques Paulet; დ. 26 აპრილი, 1740 — გ. 4 აგვისტო, 1826) — ფრანგი ექიმი და მიკოლოგი. ტერმინ „მიკოლოგიის“ ავტორი.
დაიბადა 1740 წლის 26 აპრილს. მედიცინას სწავლობდა მონპელიეს უნივერსიტეტში. 1764 წელს მიიღო მედიცინის დოქტორის ხარისხი. 1764-1802 წლებში ექიმად მუშაობდა პარიზში. მოგვიანებით გავიდა პენსიაზე და ფონტენბლოში გადასახლდა. 1821 წლის 22 ოქტომბერს იგი არჩეულ იქნა საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად. გარდაიცვალა 1826 წლის 4 აგვისტოს ფონტენბლოში.
1790-1793 წლებში გამოიცა მისი ორტომიანი ნაშრომი Traité des champignons.
მისი სტანდარტული საავტორო ბოტანიკური შემოკლებაა Paulet.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მიკოლოგები კატეგორია:ფრანგი ექიმები კატეგორია:ფრანგი ბოტანიკოსები
ენ ჰეთეუეი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ენ ჰეთეუეი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ოლორი
ოლორი — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ენგურის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ოხაჩქუის კარსტული მასივის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 945 მ-ზე, სიგრძე 14,8 კმ, აუზის ფართობი 72,7 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წლის დანარჩენ დროს — წყალმოვარდნა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 3,71 მ³/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მდინარეები კატეგორია:ენგურის შენაკადები
...ომა
...ომა (ბერძნ. - oma), რთული სიტყვის ნაწილი, მიუთითებს სიმსივნესთან კავშირზე, მაგ., ადენომა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილები
პირველადსაფრიანები
მარჯვნივ|250პქ პირველადსაფრიანები (Archichlamydeae) — ორლებნიან მცენარეთა ქვეკლასი. აერთიანებს ერთსაფრიანებს (უყვავილსაფრო ან მარტივყვავილსაფრიანი ყვავილებით) და ფურცლებგანცალკევებულებს (ორმაგი ყვავილსაფრით და თავისუფალი გვირგვინის ფურცლებით).
პირველადსაფრიანების ქვეკლასი, როგორც ორლებნიანთა საწყისი ჯგუფი, 1892 წელს გამოყო გერმანელმა მეცნიერმა ადოლფ ენგლერმა. ამჟამად ეს თვალსაზრისი ფართოდ აღიარებული არ არის.
ლიტერატურა
კატეგორია:ორლებნიანნი
არაბული
არსებითი სახელი არაბული შეიძლება ნიშნავდეს ერთ-ერთს:
Podomyrma maligna
Podomyrma maligna — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Podomyrma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
პუნქტუაცია
პუნქტუაციის ჩამოყალიბებამდე სიტყვები მიჯრით, ინტერვალის გარეშე იწერებოდა, რაც კითხვას დიდად აძნელებდა. დამწერლობის განვითარებასთან ერთად საჭირო შეიქნა შემუშავებულიყო ნიშნები ტექსტის დასანაწევრებლად.
ანტონ კათალიკოსმა (XVIII ს.) სასვენი ნიშნების ახალი სისტემა შეიმუშავა. იგი წინადადების ყოფს უსრულად სრულად და დასასრულად. ამ წინადადებებში იხმარებოდა მძიმე, ერთი და ორი წერტილი.
ლიტერატურა
კატეგორია:პუნქტუაცია კატეგორია:წერის სტილი
ავსტრალიის კუნძულები
ავსტრალიაში არის 8222 კუნძული, საზღვაო საზღვრების ჩათვლით. ყველაზე დიდი კუნძულებია: ტასმანია — 68 332 კმ²; მელვილი — 5786 კმ²; კენგურუ — 4416 კმ²; გრუტ-აილენდი — 2285 კმ²; ბათერსტი — 1693 კმ²; ფრეიზერი — 1653 კმ²; ფლინდერსი — 1333 კმ²; კინგი — 1091 კმ²; მორნინგტონი — 1002 კმ² ; ეს კუნძულები შედის ავსტრალიის შტატებსა და ტერიტორიებში. ავსტრალიას ხშირად ეძახიან კუნძულების კონტინენტს.
სქოლიო
*
ურალი (ბუზდიაკის რაიონი)
ურალი (Урал; Урал) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბუზდიაკის რაიონში.
2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 47 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბუზდიაკიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბუზდიაკი, რომელიც დაშორებულია 16 კმ-ით.
2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (87 %).
სქოლიო
კატეგორია:ბუზდიაკის რაიონის სოფლები
ტრგოვიშტეს თემი
ტრგოვიშტეს თემი (Трговиште) — თემი სერბეთში, შედის პჩინის ოლქში.
თემის მოსახლეობა შეადგენს 5 690 ადამიანს (2007 წლის აღწერის მონაცემები), მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 15 ადამ./კმ². თემის ფართობი — 370 კმ².
თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტრგოვიშტე. ტრგოვიშტეს თემი შედგება 35 დასახლებული პუნქტისგან, მათი საშუალო ფართობია 10.6 კმ².
Podomyrma marginata
Podomyrma marginata — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Podomyrma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
ოიოს-დე-მიგელ-მუნიოსი
ოიოს-დე-მიგელ-მუნიოსი (Hoyos de Miguel Muñoz) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ელ-ბარკო-დე-ავილა-პიედრახიტის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 12 კმ². მოსახლეობა — 25 კაცი (2022 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
ჰაზირა
ჰაზირა (ნამდვილი სახელი და გვარი აბრამ აბრამოვი; დ. 1845, შულავერი — გ. 12 იანვარი, 1922, თბილისი) — თბილისელი მგოსანი, დაირის დაკვრის ოსტატი, აშუღი. ეროვნებით სომეხი, საიათნოვას ცნობილი მემკვიდრე.
ჰაზირას პოეზიისათვის დამახასიათებელია პატრიოტული და სოციალური თემატიკა. როგორც ამქრის უსტაბაშს, ჰაზირას არაერთი შეგირდი დაულოცავს ოსტატად. ისინი დადიოდნენ საქართველოს დაბა-სოფლებში და ავრცელებდნენ თავისი მასწავლებლის სიმღერებს, რომელთაგან აღსანიშნავია „აღზდექ, თამარ დედოფალო, შენთვის ტირის საქართველო“, „სადაც არის გათენდება, აღზდექ, მუშავ, შენ!“ და სვა. ქართულ თეატრში წარმოდგენის აქტებს შორის ჰაზირას „დარფა“ უკრავდა და მღეროდა პიესის შესაბამის ლექსებს, რითაც აძლიერებდა წარმოდგენის ემოციურ ზეგავლენას.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1845 კატეგორია:გარდაცვლილი 12 იანვარი კატეგორია:გარდაცვლილი 1922 კატეგორია:ქართველი პოეტები
ვალტერ ჰაზენკლევერი
ვალტერ ჰაზენკლევერი (Walter Hasenclever; დ. 8 ივლისი, 1890, აახენი — გ. 21 ივნისი, 1949, ლე-მილი, საფრანგეთი) — გერმანელი პოეტი, დრამატურგი, ექსპრესიონიზმის წარმომადგენელი. აღსანიშნავია მისი ლექსების კრებული „ყრმა“ (1913), დრამები „ვაჟიშვილი“ (1914), „ანტიგონე“ (1917), „მხსნელი“ (1919), „მკვლელობა“ (1926). ჰაზენკლევერის კომედია „საქმის კაცი“ (1926) დაიდგა რუსთაველის თეატრში 1927. მასვე ეკუთვნის ფარსები, კინოსცენარი, ანტიფაშისტური ტრაგიკომედია „მიუნხჰაუზენი“ (1933, გამოქვეყნდა 1947, დაიდგა 1948) და სხვ.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი პოეტები კატეგორია:გერმანელი დრამატურგები კატეგორია:გერმანელი ექსპრესიონისტი დრამატურგები კატეგორია:ექსპრესიონისტი პოეტები კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი პოეტები კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი დრამატურგები კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი პოეტები კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი დრამატურგები კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
Takk...
Takk... (ˈtʰaʰkː, მადლობა... ) — ისლანდიური პოსტ-როკ ჯგუფ Sigur Rós-ის მეოთხე სტუდიური ალბომი. იგი გამოვიდა 2005 წელს. 2005 წლის აგვისტოში გამოვიდა მისი პირველი ორი სინგლი Glósóli და Sæglópur. სინგლი Hoppípolla გამოვიდა ბრიტანეთში 2005 წლის 28 ნოემბერს და 4 დეკემბერს მოხვდა სინგლების ჩარტის #35 პოზიციაზე. 2006 წლის მაისში მისი ახალი გამოცემის შემდეგ სიმღერა მოხვდა ბრიტანული ჩარტის #24 პოზიციაზე.
სიმღერების სია
გრამფირფიტის გამოცემაში „Milanó“ შეტანილია 10" ცალკე ფირფიტაზე და ეწოდება ბოლო მხარე, რის გამოც იგი ალბომის ბოლო კომპოზიციაა, „Heysátan“-ის შემდეგ.
სქოლიო
კატეგორია:2005 წლის ალბომები კატეგორია:Sigur Rós-ის ალბომები კატეგორია:EMI Records-ის ალბომები კატეგორია:Geffen Records-ის ალბომები
კარმენი (კოტაბატო)
კარმენი (ოფიციალურად კარმენის მუნიციპალიტეტი; Lungsod sa Carmen; Bayan ng Carmen) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი კოტაბატოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 79 140 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 28 ბარანგაის.
სქოლიო
კატეგორია:კოტაბატოს პროვინციის მუნიციპალიტეტები
148
თარიღი უცნობია
*
რკინის გორები
რკინის გორები — რიგი მთებისა ჯ. რ. რ. ტოლკინის გამოგონილი სამყაროდან. ეს მთები მდებარეობდა შუახმელეთის ტერიტორიაზე, როვანიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილზე და რუნის ჩრდილო-დასავლეთს შორის. შუახმელეთის მესამე ეპოქაში ამ ადგილებში დასახლდნენ შუახმელეთის ჯუჯები. ტოლკინის რომანში ჰობიტი საუბარია ჯუჯების ჯარზე, რომელიც, მეფე დაინ II-ს მეთაურობით რკინის გორებიდან თორინ მუხისფარის დასახმარებლად მოვიდა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შუახმელეთის მთები
Список второстепенных географических объектов Арды
Podomyrma mayri
Podomyrma mayri — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Podomyrma-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ponerinae-ს ქვეოჯახს. .
სქოლიო
კატეგორია:ჭიანჭველები
საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
„საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი“ — საპატიო წოდება, დაარსებული 1936 წლის 27 მაისს. მას საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი გადასცემდა გამოჩენილ ხელოვანებს, რომელთაც განსაკუთრებული წვლილი შეჰქონდათ თეატრის, მუსიკისა და კინოს განვითარებაში. წოდება ენიჭებოდა, როგორც წესი, საპატიო წოდებების: „საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტის“ ან „საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის“ მინიჭებიდან არა უადრეს ხუთი წლისა. აღიარების შემდეგი საფეხური იყო წოდება „სსრკ სახალხო არტისტი".
სტატუსის დაარსებამდე (1936 წლამდე) საბჭოთა რესპუბლიკებში რესპუბლიკის სახალხო არტისტის წოდებას ანიჭებდნენ. მისი სტატუსი გაურკვეველი იყო, დავალებებს იღებდნენ საბჭოთა კავშირის პრეზიდიუმები და განათლების სახალხო კომისარიატის გამგეობები სსრკ-ს, საკავშირო და ავტონომიური რესპუბლიკების დონეზე. ტიტული ერთიანი იყო, რესპუბლიკის მითითების გარეშე, მაგრამ დაჯილდოვებულთა სიები და რეესტრები არ ინახებოდა. ბიოგრაფები, სტატუსების მსგავსების გამო, ხშირად აიგნორებდნენ ამ ტიტულებს.
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ საქართველოში ტიტული „საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი“ შეიცვალა წოდებით „საქართველოს სახალხო არტისტი“, ხოლო წოდების მფლობელებმა შეინარჩუნეს ყოფილი საბჭოთა კავშირისა და საქართველოს სსრ-ის კანონმდებლობით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობები ჯილდოებზე.
სქოლიო
* კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკათა ჯილდოები
დემოდეკოზი
დემოდეკოზი, დემოდიკოზი — გარეული და შინაური ცხოველების, ასევე ადამიანის დაავადება, რომელსაც იწვევენ Demodex-ის გვარის ტკიპები (ოჯახი Demodicidae). გავრცელებულია ყველგან. ჭიისებრი ფორმის ტკიპები (სიგრძე 0,22–0,38 მმ, სიგანე 0,04 მმ) პარაზიტობენ თმის ფოლიკულებში, ქონისა და მეიბომის ჯირკვლებში, იკვებებიან ჯირკვლების ეპითელიუმით და კანის ქონით, ინტენსიურად მრავლდებიან და წარმოქმნიან კოლონიებს, რაც იწვევს კანის ფიზიოლოგიური ფუნქციების დარღვევას. შეუძლიათ ღვიძლში, თირკმელებში, ელენთაში, ლიმფურ კვანძებში შეღწევა, თუმცა იქ არ მრავლდებიან. განვითარების ცილკი 30–40 დღეა. გამომწვევი გადაეცემა კონტაქტის გზით.
ცხოველებში
ცხოველებში, ხშირად, დაავადებული დედებისგან გადაედებათ ახალშობილებს სიცოცხლის პირველივე დღეებში. დემოდეკოზი, ჩვეულებრივ, ვითარდება იმუნოდეფიციტიან ცხოველებში, განსაკუთრებით მწვავედ მიდინარეობს ძაღლებში, მსხვილ რქოსან საქონელსა და ღორებში. ძაღლების კანის დაზიანებული მონაკვეთები იფარება რუხი ქერქით ან/და ცისფერ-წითელი ფერის პუსტულებით; თმა ცვივა, ქავილი სუსტია ან არ აღენიშნებათ. მსხვილ რქოსან საქონელს დემოდეკოზის დროს კისერზე, ბეჭებზე, მკერდსა და ზურგზე უჩნდება 1–10 მმ დიამეტრის პუსტულები; ღორები წითლდებიან და ექერცლებათ კანი დინგზე, ლოყებსა და შუბლზე.
დემოდეკოზის მიმდინარეობას ართულებენ ჩირქმბადი მიკრობები (უპირატესად სტაფილოკოკები), რომლებიც იწვევენ ჩირქგროვებისა და აბსცესების წარმოქმნას კანის დაზიანებულ მონაკვეთებზე. პროგრესირებადი ანემიისა და საერთო ინტოქსიკაციის დადგომისას ცხოველი იღუპება. ლაბორატორიული დიაგნოსტიკა დაფუძნებულია კანის ანაფხეკში ტკიპების აღმოჩენასა და პუსტულების შიგთავსზე. მკურნალობენ აკარიციდებით (ფოსფორორგანული ნაერთების, სინთეტიკურური პირეტროიდების, ავერმექტინული კომპლექსისა და სხვათა საფუძველზე).
სულადობის რეგულარული გასინჯვა, დაავადებული და მათთან კონტაქტში მყოფი ცხოველების დეზაკარიზაცია და იზოლაცია.
ადამიანებში
300პქ|მინი|მარჯვნივ|28 წლის კაცი დემოდეკოზით და Demodex folliculorum-ის ელექტრონული მიკროგრაფი; პარაზიტის სიგრძე დაახლ. 0,33 მმ-ია. ადამიანებში დემოდეკოზით უპირატესად ქალები ავადდებიან (დაავადებულთა დაახლ. 90%). ძირითადი გამოვლინებებია: სახის კანის სიწითლე და აქერცვლა (ცხვირტუჩის ნაოჭებში, ლოყებზე, ცხვირზე, ნიკაპზე), პაპულებისა და პუსტულების გაჩენა. ზიანდება ასევე წამწამები, ყურის ნიჟარები, თავის თმიანი ნაწილი, კისერი, დვრილის მიდამოები. შესაძლებელია ბლეფაროკონიუქტივიტის (იხ. ბლეფარიტი და კონიუნქტივიტი), კერატიტისა და სხვა დაავადებების წარმოშობა, ასევე თმის ცვენა დაზიანებულ მონაკვეთებზე. დიაგნოზს ადგენენ პუსტულების შიგთავსის, ანაფხეკისა და დაზიანების კერებიდან აღებული ქერცლის ლაბორატორიული გამოკვლევით. მკურნალობენ იმუნომოდულირებადი საშუალებებით; ადგილობრივად — მალამოებით, ემულსიებით.
სქოლიო
კატეგორია:პარაზიტული დაავადებები
ნაბი ჰაზრი
ნაბი ჰაზრი (Nəbi Xəzri; ნამდვილი სახელი და გვარი ნაბი ალექბეროღლუ ბაბაევი) (დ. 10 დეკემბერი, 1924, ხურდალანი — გ. 15 იანვარი, 2007, ბაქო) — აზერბაიჯანელი პოეტი. სკკპ წევრი 1955-იდან.
ბიოგრაფია
დაამთავრა მ. გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტი. ლექსებს აქვეყნებს 1944-იდან. პირველი კრებული „ოცნებათა ყვავილები“ გამოსცა 1950. წერს პოემებს („სუმგაითის დღიური“ და სხვა). უმღერის სამშობლოს, სიყვარულს, მეგობრობას (ლექსი „ქართველ ძმებს“). ეკუთვნის კრებული „სამშობლო და უცხო მხარე“ (1958), „მუხა კლდეზე“ (1959), „დროის კალაპოტი“ და სხვა. თარგმნა ალექსანდრე პუშკინის, მიხეილ ლერმონტოვის, შანდორ პეტეფის, ჰოვანეს თუმანიანის, დავით გურამიშვილის ლექსები.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოეტები კატეგორია:დაბადებული 1924 კატეგორია:გარდაცვლილი 2007 კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
ჯეკ ანდერსონი
ჯეკ ანდერსონი (Jack Anderson) (დ. 19 ოქტომბერი, 1922, ლონგ ბიჩი, კალიფორნია — გ. 17 დეკემბერი, 2005, ბეთესდა, მერილენდი) — ამერიკელი ჟურნალისტი, მაქრეკერი და პულიცერის პრემიის ლაურეატი. მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ჯონ ედგარ ჰუვერის მაფიასთან კავშირის გამოძიებაში. გარდაიცვალა 2005 წელს პარკინსონის დაავადების შედეგად.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ამერიკელი ჟურნალისტები კატეგორია:დაბადებული 19 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1922 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
პაკისტანის გერბი
პაკისტანის გერბი — პაკისტანის სახელმწიფო ემბლემა. მიღებულია 1954 წელს და ეფუძნება პაკისტანის იდეოლოგიურ და ეკონომიკურ საფუძვლებს, კულტურულ მემკვიდრეობას და მისი სახელმძღვანელო პრინციპებს. მისი ოთხი მთავარი კომპონენტია: ნახევარმთვარე და ვარსკვლავი ფარის ზემოთ, რომელიც გარშემორტყმულია ჟასმინის ტოტებით და გრაგნილი ფარის ქვემოთ. გერბის მწვანე ფერი ისლამის ტრადიციული სიმბოლოა. ფარზე გამოსახული ბამბა, ჩაი, ხორბალი და ჯუთი აჩვენებს ქვეყნის მთავარ აგროკულტურებს და წარმოადგენს ეროვნული მეურნეობის ძირითად ბაზას. ჟასმინის ტოტები წარმოადგენს პაკისტანის ეროვნულ ყვავილს და ხაზს უსვამს მის კულტურულ მემკვიდრეობას. გერბის დევიზი შესრულებულია ურდუზე (ایمان، اتحاد، نظم), რომელიც ითარგმნება, როგორც „რწმენა, ერთობა, დისციპლინა“.
რეგიონული ემბლემები
აზიდი ჯამუის' და ქაშმირის სახელმწიფოს/პროვინციის ემბლემა შეიცავს ნახევარმთვარესა და ვარსკვლავს, მთებსა და ნეკერჩხლის ფოთოლს, რომელიც ხაზს უსვამს სახელმწიფოში ამ ხის სიუხვეს.
სქოლიო
კატეგორია:პაკისტანის ეროვნული სიმბოლოები
ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 ჯგუფი H
ჯგუფის გამარჯვებული G ჯგუფის მეორეადგილოსანს დაუპირისპირდა, ხოლო მეორეადგილოსანი G ჯგუფის პირველადგილოსანს.
სქოლიო
ჯგუფი H
ნიზამის მავზოლეუმი
ნიზამის მავზოლეუმი (Nizami Məqbərəsi), ნიზამი განჯელის პატივსაცემად მის სავარაუდო დაკრძალვის ადგილას 1947 წელს აგებული აკლდამა ქალაქ განჯასთან, აზერბაიჯანი. ნაგებობას მაღალი ცილინდრისებური ფორმა აქვს და ბაღებით არის შემორტყმული.
ისტორიული ცნობების მიხედვით ამ ადგილას ძველი მავზოლეუმი ჯერ კიდევ 1606 წელს აუგიათ, თუმცა როგორ გამოიყურებოდა იგი უცნობია. XIX საუკუნის დასაწყისისთვის ეს მავზოლეუმი დაინგრა. ის ხელახლა აუგია მირზა ადიგიზალ-ბექ ყარაბაღელს.
კატეგორია:აზერბაიჯანის ღირსშესანიშნაობები კატეგორია:აზერბაიჯანის მავზოლეუმები
პირველადღრუიანი ჭიები
პირველადღრუიანი ჭიები (Nemathelminthes ან Aschelminthes) — უხერხემლოთა ჯგუფი. მოიცავს შემდეგ ტაქსონებს: მუცელწამწამიანებს, კინორინქებს, ციბრუტელებს, ნემატოდებს, ბეწვურებს, აკანთოცეფალებს და, ალბათ, პრიაპულიდებსაც. აქვთ კუტიკულით დაფარული, დაუნაწევრებელი სხეული, თვალაკი, ყნოსვის ღრმულები, შეხების ორგანოები. კან-კუნთოვან პარკსა და ნაწლავს შორის არის სითხით ამოვსებული პირველადი ღრუ. ნაწლავი იწყება პირველად პირით, ბოლოვდება ანალური ხვრელით. სუნთქვისა და სისხლის მიმოქცევის ორგანოები არა აქვთ. ნერვული სისტემა შედგება ტვინისა და ნერვული სვეტებისაგან. ცალსქესიანი ცხოველებია. ფართოდ არიან გავრცელებული მთელ მსოფლიოში. ზოგი პარაზიტია.
ლიტერატურა
კატეგორია:უხერხემლოები
ალოის ალცჰაიმერი
ალოის ალცჰაიმერი (Alois Alzheimer; დ. 14 ივნისი, 1864, მარკტბრაიტი, ბავარია — გ. 19 დეკემბერი, 1915, ბრესლაუ, პოლონეთი) — გერმანელი ფსიქიატრი და ნევროპათოლოგი, „ალცჰაიმერის დაავადების“ პირველი გამომკვლევი.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფსიქიატრები კატეგორია:დაბადებული 14 ივნისი კატეგორია:დაბადებული 1864 კატეგორია:გარდაცვლილი 19 დეკემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1915
თოლია (პიესა)
თოლია (Чайка) — ანტონ ჩეხოვის ოთხმოქმედებიანი პიესა. დაწერილია 1895—1896 წლებში და პირველად 1896 წელს ჟურნალ „Русская мысль“-ის მე-12 ნომერში გამოქვეყნდა. პრემიერა 1986 წლის 17 ოქტომბერს პეტერბურგის ალექსანდრინსკის თეატრის სცენაზე შედგა.
სიუჟეტი
მოქმედება ვითარდება პეტრე სორინის მამულში. მისი და, მსახიობი ირინა ნიკოლაევნა არკადინა, თავის ვაჟიშვილ კონსტანტინე გავრილოვიჩ ტრეპლიოვთან და საკმაოდ ცნობილ ორმოციოდე წლის ბელეტრისტ ბორის ალექსეევიჩ ტრიგორინთან ერთად სტუმრადაა ჩამოსული ძმასთან. ტრიგორინი საზოგადოებაში სარგებლობს ჭკვიანი, თავმდაბალი, რამდენადმე მელანქოლიური და უაღრესად წესიერი ადამიანის რეპუტაციით. რაც შეეხება მის ლიტერატურულ მოღვაწეობას, ტრეპლიოვის თქმით, ტრიგორინის ნაწარმოებები უდავოდ ნიჭიერებითა და სასიამოვნო სტილით გამოირჩეოდა, მაგრამ „ ტოლსტოისა და ზოლას შემდეგ“ მათი წაკითხვა არ მოგინდებოდათ.
თვით კონსტანტინე ტრეპლიოვიც ცდის ბედს მწერლობაში. თანამედროვე თეატრი მას დრომოჭმულ ანაქრონიზმად მიაჩნია. ტრეპლიოვი ახალი ფორმების ძიებაშია. სორინის მამულში თავშეყრილი საზოგადოება ემზადება ტრეპლიოვის პიესის სანახავად, რომელშიც ავტორს ბუნებრივი დეკორაციები აქვს გამოყენებული. მასში ერთადერთი როლია, რომელსაც ასრულებს ტრეპლიოვის სიყვარული, მდიდარი მემამულეების ქალიშვილი ნინა მიხაილოვნა ზარეჩნაია. ნინას მშობლები კატეგორიულად ეწინააღმდეგებიან შვილის თეატრით გატაცებას, ამიტომ ქალიშვილი ჩუმად უნდა გამოიპაროს სახლიდან და საიდუმლოდ ჩავიდეს სორინთან.
კონსტანტინე დარწმუნებულია, რომ დედამისი, რომელსაც მისი პიესა წაკითხულიც კი არ აქვს, საშინელი წინააღმდეგია ვაჟის ნაწარმოების დადგმისა, წინასწარაა ზიზღით განმსჭვალული მის მიმართ. ამის მიზეზია ის, რომ არკადინა შიშობს ტრიგორინს არ მოეწონოს ზარეჩნაია, ვინაიდან თვითონაა შეყვარებული ბელეტრისტზე. ტრეპლიოვს ეჩვენება, რომ დედას იგი არ უყვრს, რადგან თავისი ასაკით (იგი ოცდახუთი წლისაა) ძალაუნებურად ახსენებს ქალს თავის ხნოვანებას. ამასთან, კონსტანტინეს მოსვენებას არ აძლევს ის ფაქტი, რომ დედამისი ცნობილი მსახიობია. იგი ეჭვობს, რომ მას, ისევე როგორც მის განსვენებულ მამას 一 ჩვეულებრივ კიეველ ობივატელს, ცნობილი მსახიობებისა და მწერლების ელიტური წრე მხოლოდ და მხოლოდ დედამისის გამო ღებულობს თავის საზოგადოებაში. ტრეპლიოვი ეწამება იმის გამოც, რომ დედამისი ღიად ცხოვრობს ტრიგორინთან, რომ მას ხშირად მოიხსენიებენ სკანდალური პრესის ფურცლებზე, რომ არკადინა ძუნწი, ცრუმორწმუნე ადამიანია, რომელსაც სხვისი წარმატება ეკალივით ერჭობა გულში.
ყველაფერ ამას, ზარეჩნაიას მოლოდინში, ტრეპლიოვი შესჩივის თავის ბიძას. სორინს ძალიან უყვარს თეატრი და მწერლები. იგი გამოუტყდება დისშვილს, რომ თვითონაც ჰქონდა ოდესღაც სურვილი ლიტერატორი გამხდარიყო, მაგრამ ეს ოცნება წარსულს ჩაბარდა. ამის მაგივრად იგი ოცდარვა წლის განმავლობაში სასამართლო უწყებაში ეწეოდა ჭაპანს.
სპექტაკლის დაწყებას საკმაოდ დიდი საზოგადოება ელოდა, მათ შორის სორინის მამულის მმართველი, თადარიგის პორუჩიკი ილია ათანასევიჩ შამრაევი; მისი ცოლ-შვილი 一 პოლინა ანდრეევნა და მაშა; ექიმი ევგენი სერგეევიჩ დორნი; მასწავლებელი სემიონ სემიონოვიჩი მედვედენკო. მნედვედენკო უიმედოდაა შეყვარებული მაშაზე. მაშა არ პასუხობს მის გრძნობას არა მარტო იმიტომ, რომ ისინი სხვადასხვა ბუნების ადამიანები არიან და ერთმანეთის არ ესმით, არამედ იმიტომაც, რომ მაშა ტრეპლიოვზეა შეყვარებული.
ბოლოს და ბოლოს ჩამოდის ზარეჩნაია. ნახევარი საათით მოახერხა სახლიდან თავის დაღწევა, ამიტომ ყველა სასწრაფოდ იკრიბება ბაღში. ესტრადაზე არავითარი დეკორაცია არ არის, მხოლოდ ფარდაა გაჭიმული და კულისებია გამოყოფილი. სამაგიეროდ, ესტრადის იქით შესანიშნავი ხედია ტბაზე. ჰორიზონტზე სავსე მთვარეა, ტბაზე მისი მოლივლივე ანარეკლი. ნინა ზარეჩნაია, თეთრებში გამოწყობილი, ზის დიდ ლოდზე და კითხულობს დეკადანსის სულისკვეთებით განმსჭვალულ ტექსტს, რასაც იმწამს შენიშნავს არკადინა. მაყურებლები თითქმის არ უსმენენ, რას კითხულობს ზარეჩნაია, ერთმანეთში ლაპარაკობენ, ტრეპლიოვის გულისწყრომის მიუხედავად. ეს გამოიყვანს ტრეპლიოვს წონასწორობიდან. იგი მოთმინებას კარგავს, გაცეცხლდება, სპექტაკლს შეწყვეტს და იქაურობას მიატოვებს. მაშა მას გაჰყვება, რათა დაამშვიდოს. არკადინა ამასობაში ნინა ზარეჩნაიას წარუდგენს ტრიგორინს და მცირე საუბრის შემდეგ ნინა შინ გაემგზავრება.
პიესა, მაშასა და დორნის გარდა, არავის მოეწონა. დორნი ცდილობს გაამხნევოს ტრეპლიოვი, ბევრ სასიამოვნო ქათინაურს ეუბნება მას. მაშა გამოუტყდება დორნს, რომ უყვარს ტრეპლიოვი, და რჩევას სთხოვს, მაგრამ დორნს არ ძალუძს, რაიმე ურჩიოს მას.
რამდენიმე დრე გავიდა. მოქმედება გრძელდება კროკეტის სათამაშო მოედანზე. ნინა ზარეცნაიას მამა და დედინაცვალი სამი დღით ტვერში გაემგზავრნენ, რაც მას შესაძლებლობას აძლევს, სორინთან ჩამოვიდეს. არკადინა და პოლინა ქალაქში წასასვლელად ემზადებიან, მაგრამ შამრაევი უარზეა, მისცეს მათ ცხენები იმ მოტივით, რომ ყველა ცხენი გაყვანილია მინდორში, სადაც მოსავალს იღებენ. იწყება დავა, არკადინა იმუქრება, რომ მოსკოვში წავა. პოლინა ანდრეევნა და დორნი სახლისკენ მიდიან. გზაში პოლინა თითქმის გამოუტყდება დორნს, რომ იგი უყვარს, მაგრამ მოულოდნელი შეხვედრა ნინასთან მას თვალნათლივ დაანახვებს, რომ დორნს ზარეჩნაია უყვარს.
ნინა ბაღში სეირნობს. იგი გაკვირვებულია იმით, რომ ცნობილ მსახიობთა და მწერალთა ცხოვრება არაფრით განსხვავდება ჩვეულებრივ მოკვდავთა ცხოვრებისგან. ისინიც ისევე ჩხუბობენ რაღაც წვრილმანების გამო, ბუტიაობენ, ცრემლებს ღვრიან, ბავშვებივით ლაღობენ, ფაციფუცობენ, როგორც დანარჩენი ადამიანები. ტრპლიოვს მიაქვს ნინასთან მის მიერ მოკლული თოლია და ამ ჩიტის ბედს საკუთარ ბედისწერასთან აიგივებს. ნინა პასუხობს, რომ სულ უფრო და უფრო უჭირს მისი გაგება, ვინაიდან ტრეპლიოვი გადაეჩვია თავისი აზრებისა და გრძნობების მკაფიოდ გამოხატვას, ის სულ რაღაც სიმბოლოებით ლაპარაკობს. კონსტანტინე ცდილობს, აუხსნას მას თავისი სათქმელი, მაგრამ მიახლოებულ ტრიგორინს შენიშნავს და სასწრაფოდ ტოვებს იქაურობას.
ნინა და ტრიგორინი მარტო რჩებიან. ტრიგორინი რაღაცას იწერს უბის წიგნაკში. ნინა აღფრთოვანებულია იმ იდუმალი სამყაროთი, რომელშიც, მისი აზრით, ტრიგორინი და არკადინა ცხოვრობენ. მას ჰგონია, რომ ეს სამყარო ბედნიერებითა და სასწაულებითაა სავსე. ტრიგორინი კი, პირიქით, თავის ცხოვრებას მწარე სატანჯველს უწოდებს. ტრეპლიოვის მიერ მოკლული თოლიას დანახვაზე ტრიგორინი ბლოკნოტში იწერს პატარა მოთხრობის ახალ სიუჟეტს ქალიშვილზე, რომელიც ამ თოლიას ჩამოჰგავს: „მოვიდა ვიღაც, დაინახა იგი და უსაქმურობისგან გასართობად დაღუპა“.
გავიდა ერთი კვირა. სორინის სასადილო ოთახში მაშა გაუმჟღავნებს ტრიგორინს, რომ ტრეპლიოვი უყვარს და რომ ამ სიყვარულის გულიდან ამოსაგლეჯად ცოლად მიჰყვება მედვედენკოს, რომლის მიმართ არავითარი გრძნობა არ გააჩნია. ტრიგორინი არკადინასთან ერთად მოსკოვში გასამგზავრებლად ემზადება. არკადინა შვილის გამო ტოვებს ძმის მამულს: ტრეპლიოვმა ჯერ თავის მოკვლა სცადა, ახლა კი ტრიგორინი უნდა გამოიწვიოს დუელში. ნინა ზარეჩნაიაც გასამგზავრებლად ემზადება, იგი მსახიობობაზე ოცნებობს. ზარეჩნაია დასამშვიდობებლად მოდის სორინის სახლში. მას განსაკუთრებით სწადია ტრიგორინთან გამოთხოვება. ნინა აჩუქებს ტრიგორინს მედალიონს, რომელშიც მისი ერთ-ერთი ნაწარმოების გვერდებია მითითებული. ტრიგორინი გადახსნის წიგნს მინიშნებულ გვერდებზე და კითხულობს: „თუ შენ ოდესმე ჩემი სიცოცხლე დაგჭირდება, მოდი და დაეუფლე მას“. ტრიგორინს სურს ზარეჩნაიასთან ყოფნა, ვინაიდან ჰგონია, რომ ამ გოგონას მიმართ სწორედ ის გრძნობები ამოძრავებს, რომელთაც მთელი თავისი ცხოვრება ეძებდა. ირინა არკადინა მუხლმოდრეკით ევედრება ტრიგორინს, არ მიატოვოს იგი. ტრიგორინი თითქოს დაუთმობს მას, თვითონ კი ნინას საიდუმლო შეხვედრას დაუნიშნავს მოსკოვის გზის ერთ-ერთ სადგურზე.
გავიდა ორი წელი. სორინი უკვე სამოცდაორი წლისაა და მძიმედ ავადმყოფობს, მაგრამ მას არ ტოვებს სიცოცხლის მძაფრი წყურვილი. მედვედენკო და მაშა დაქორწინდნენ, მათ შვილიც შეეძინათ, მაგრამ მათი ქორწინება არ არის ბედნიერი. მაშას შესჯავრდა ქმარიც და შვილიც კი. მედვედენკო საშინლად იტანჯება.
ტრეპლიოვი, რომელსაც დორნი ნინა ზარეჩნაიას ბედ-იღბლის შესახებ ეკითხება, ექიმს უყვება, რომ ნინა სახლიდან გაქცევის შემდეგ ტრიგორინთან ცხოვრობდა. მათი პირმშო ჩქარა გარდაიცვალა. ტრიგორინმა დაკარგა სიყვარული ნინას მიმართ, მიატოვა იგი და არკადინას დაუბრუნდა. ნინა მსახიობადაც ვერ გამოდგა. იგი ბევრ როლზე იყო მიწვეული, მაგრამ თამაშობდა „ძალზე უხეშად, უგემოვნოდ, ყალბი პათოსით“. იგი ტრეპლიოვს სწერდა წერილებს, მაგრამ არც ერთხელ დაუჩივლია თავის ბედზე. წერილებს ხელს აწერდა თოლიას სახელით. მშობლებმა იგი გულიდან ამოიგლიჯეს და სახლში არ უშვებენ. ამჟამად ნინა ქალაქშია ჩამოსული და ტრეპლიოვს შეჰპირდა, რომ მოინახულებდა, თუმცა ეს უკანასკნელი დარწმუნებულია, რომ ნინა არ შეასრულებს დანაპირებს.
როგორც აღმოჩნდა, იგი ცდებოდა. ნინა სრულიად მოულოდნელად გამოჩნდება. კონსტანტინე კიდევ ერთხელ გამოუტყდება მას, რომ მისი სიყვარული ნინისადმი მარადიულია და რომ ის სამუდამოდ მისი ერთგული დარჩება. ნინას არ სურს, ტრეპლიოვმა თავისი სიცოცხლე მას მსხვერპლად შესწიროს. იგი არ მალავს, რომ ჯერ კიდევ უყვარს ტრიგორინი. ამჟამად იგი პროვინციულ თეატრშია მიწვეული სათამაშოდ და დარწმუნებულია, რომ დიდი მსახიობი გახდება. მხოლოდ მაშინ გაუხარდება ნინას, ტრეპლიოვი თუ იხილავს მას სცენაზე.
ნინას გამგზავრების შემდეგ ტრეპლიოვი ნაკუწ-ნაკუწებად აქცევს თავის ხელნაწერებს, მაგიდაზე ყრის და გვერდით ოთახში გადის. იმ ოთახში, საიდანაც ტრეპლიოვი გავიდა, თავს იყრიან არკადინა, დორნი და სხვანი. შეკრებილები გართობისა და სიმღერისთვის ემზადებიან. ისმის გასროლის ხმა. დორნს ჰგონია, რომ მისი რომელიღაც სინჯარა გასკდა და გადის შესამოწმებლად. იგი ჩქარა ბრუნდება, ტრიგორინს გვერდზე გაიხმობს და სთხოვს, სადმე გაიყვანოს ირინა ნიკოლაევნა, ვინაიდან მისმა ვაჟმა, კონსტანტინე გავრილოვიჩმა, თავი მოიკლა.
ცნობილი დადგმები
მინი|მარჯვნივ|რუსეთის 2010 წლის საფოსტო მარკა
სქოლიო
კატეგორია:ანტონ ჩეხოვის პიესები
პანიპატის ბრძოლა (1761)
220პქpx|მინიატიურა|მარჯვნივ|ინდოეთი პანიპატის მესამე ბრძოლამდე. 1758 წელს 220პქpx|მინიატიურა|მარჯვნივ|პანიპატის მესამე ბრძოლა პანიპატის მესამე ბრძოლა — ბრძოლა 1761 წლის 14 იანვარს, ქალაქ დელის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 95,5 კმ. მანძილზე. ბრძოლა შედგა მარატჰების იმპერიასა და კოალიციას — ავღანეთის მეფე აჰმად შაჰ დურანსა და მის ორ მაჰმადიან ინდოელ მოკავშირეს შორის. ავღანელთა და როქსილთაგან ბრძოლას სათავეში ედგნენ აჰმად შაჰ დურანი და ნაჯიბ ად დაულა — ორივე ეთნიკურად პუშტუნი. ეს ბრძოლა ითვლება მე-18 საუკუნის ერთ-ერთ უდიდეს ბრძოლად, რომელშიც ერთი დღის მანძილზე გარდაცვლილთა ყველაზე მეტი რაოდენობა დაფიქსირდა არმიათა შორის კლასიკურ ომში.
უელსური სამზარეულო
მინი|ფლამერი, იგივე ფლამი უელსური სამზარეულო (Coginiaeth Cymru, Welsh cuisine) — ტრადიციული უელსური კერძების ერთობლიობა, რომელიც ჩამოყალიბდა კელტური და ანგლოსაქსური გასტრონომიების შერწყმით. განსაკუთრებით პოპულარული კერძებია: კოული, უელსური რაბეიტი, უელსური ოგი, შემწვარი შაშხი, ბარა-ბრითი და ლავერის ნამცხვრები. აგრეთვე აღსანიშნავია გლამორგანის სოსისი და უელსური ორცხობილები. უელსის პოლიტიკურ-გეოგრაფიული მდგომარეობის გამო, უელსურ გასტრონომიას ხშირად აერთიანებენ ბრიტანულ სამზარეულოში, რომელშიც მის გარდა ასევე შედის ინგლისური, შოტლანდიური და ირლანდიური გასტრონომიები.
რეგიონალური განსხვავებები
უელსის სხვადასხვა რეგიონს საკვების თავისი, ავთენტური ვარიაციები აქვს. ეს ვარიაციები სათავეს შუა საუკუნეებიდან იღებენ. ისტორიულად, ადამიანებს მხოლოდ იმ ინგრედიენტების გამოყენება შეეძლოთ საკვებში, რომლებიც მათ ახლომახლო მოიპოვებოდა, ასე იყო უელსშიც. ამის გამო, უელსის ერთ კონკრეტულ რეგიონში მცხოვრებ ხალხს არც თუ ისე ბევრი პროდუქტი და ინგრედიენტი ჰქონდათ საკვების მოსამზადებლად. შესაბამისად, მაღალმთიან მხარეებში, სადაც უფრო ნესტიანი ჰავაა, კერძებს ძირითადად შვრიით ამზადებდნენ, შედარებით უფრო ვაკიან და ნოყიერ ნიადაგზე მცხოვრებლებს კი ხორბლისა და ქერის მოყვანის „ფუფუნებაც“ ჰქონდათ. სანაპირო ზოლთან ახლოს მცხოვრები უელსელები უმეტესად ზღვის პროდუქტებითა და წყალმცენარეებით იკვებებოდნენ.
რომაელებისა და ნორმანების შემოსევების პერიოდში უელსის მკვიდრი მოსახლეობა იძულებული გახდა ნოყიერი მიწებიდან აყრილიყო და მთაში გადასახლებულიყვნენ. ვინაიდან ვაკიანი ადგილები დამპყრობლებს დარჩათ, ამ რეგიონში უფრო იგრძნობა სხვა კულტურების გავლენა და ინგრედიენტების მრავალფეროვნება, მაღალმთიან მხარეებში მცხოვრებლებმა კი უცვლელად შეინარჩუნეს ძველი, ტრადიციული კერძები. ამ რეგიონებში ისეთმა ტექნიკამ, როგორიცაა თუნდაც ქვაბის ამწევი, მხოლოდ მეოცე საუკუნეში შეაღწია.
ის ერთადერთი რეგიონი, რომელმაც ბოლომდე შეინარჩუნა ძველი ადათ-წესები და ამის გამო მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვა უელსური მხარეებისაგან, არის გოუერის ნახევარკუნძული. ეს გამოწვეულია იმით, რომ სახმელეთო გზებისა და ტრანსპორტის არარსებობის გამო გოუერი დანარჩენი კუნძულისაგან სრულიად იზოლირებული იყო. მიუხედავად ამისა, ბრისტოლის ყურის მხრიდან გოუერთან მაინც ჰქონდა კავშირი დევონისა და სომერსეტის მხარეებს, რომელთაც მასზე დიდი გავლენა იქონიეს. აღსანიშნავია, რომ გოგრა, რომელიც უელსში დიდი იშვიათობაა, ამ რეგიონში კარგად ხარობს.
სასმელები
უელსში, ისევე როგორც ინგლისში, განსაკუთრებით პოპულარულია სახლში მომზადებული ღვინო და ლუდი. მათი დამზადებისას ოჯახის წევრები და ახლობლები ერთად იკრიბებიან და შეიძლება ითქვას, რომ ეს ერთგვარი ტრადიციული რიტუალია. მაშინაც კი, როცა ინგლისსა და უელსში ჩაიმ მოიპოვა პოპულარობა, სახლში მომზადებული ალკოჰოლური სასმელები კვლავ აქტუალური დარჩა. ლუდი დღეისათვის უელსის ეროვნული სასმელია, თუმცა უელსური ლუდი ექსპორტზე არ გადის, განსხვავებით ინგლისურისგან.
1881 წელს უელსში დაარსდა ლუდსახარში კომპანია Wrexham Lager Beer Company, რომელიც ბრიტანეთში ლუდის უდიდეს მწარმოებლად იქცა და ასევე ის იყო მთელს ევროპაში პირველი კომპანია, რომელმაც ლუდი თუნუქის ქილებში ჩამოასხა და ასე დაიწყო გაყიდვა.
ლუდისა და ღვინის გარდა, უელსელებს ვისკის წარმოების უდიდესი კულტურა და ისტორია აქვთ. სხვა კელტ ხალხებთან, ანუ ირლანდიელებთან და შოტლანდიელებთან შედარებით უელსელები ვერ აწარმოებენ პოპულარულ და დიდი რაოდენობით ვისკს, თუმცა 1750-იან წლებში სწორედ უელსელმა იმიგრანტებმა დაიწყეს ამერიკაში ვისკის გამოხდის ტექნოლოგიის დანერგვა. 1910-იან წლებში აშშ-ში უელსური ვისკის კომპანიები საბოლოოდ ჩაანაცვლა შოტლანდიურმა. მიუხედავად ამისა, 1998 წელს დაარსდა ვისკის მწარმოებელი კომპანია, სახელად Penderyn, რომელსაც 2004 წლიდან უელსური ვისკი ექსპორტზე გააქვს.
ცნობილია, რომ უელსში პირველი ვენახები რომაელებმა გააშენეს, თუმცა 2005 წლისთვის მთელს უელსში მხოლოდ 20 დიდი ვენახიღა იყო, რომელიც წელიწადში 100,000 ბოთლამდე ღვინოს აწარმოებდა, უმეტესად თეთრს, თუმცა აგრეთვე წითელსაც. 2015 წლის მონაცემებით ვენახების რიცხვი 22-მდე გაიზარდა, მათი მთლიანი ფართობი კი 40 ჰექტარს აღწევდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:უელსური სამზარეულო