cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
იკოთის წმინდა გიორგის ეკლესია
დარბაზული ეკლესია, სამხრეთის და დასავლეთის მინაშენებით, დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით მართკუთხა მოხაზულობისაა, სწორკუთხა საკურთხეველში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის სამხრეთით ორი შეისრული, ხოლო ჩრდილოეთით - ორი არქიტრავული ნიშაა. სარკმელთან დგას მასიური ტრაპეზის ქვა. საკურთხეველს ხარისხი შემოუყვება. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მოწყობილია ქვის კანკელი. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი, წყვილი პილასტრებით, ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. კამარის საბრჯენი თაღები პილასტრების მარტივი ფორმის კაპიტელებს ეყრდნობა. ასეთივე თაღი დასავლეთ კედელზეც გადადის. დარბაზის კედლებს ხარისხი შემოუყვება. ეკლესია ნათდება სამხრეთით ორი, დასავლეთით კი ერთი თაღოვანი სარკმლით; არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. ეკლესიას სამხრეთიდან ოთხკუთხა ფორმის კარიბჭე და მინაშენი აქვს. კარიბჭეს არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, მინაშენს, კი თაღოვანი კარით უკავშირდება. სამხრეთი მინაშენი გეგმით მართკუთხაა. გრძივ კედლებს ორი წყვილი პილასტრი ანაწევრებს. მინაშენის გადახურვის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამონგრეულია. ინტერიერში ყრია მიწა და ჩამონაშალი ქვა; ამოსულია მცენარეულობა. დასავლეთ მინაშენის გეგმა არ იკითხება; დაფარულია მიწით და ქვებით. ჩანს მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთის კუთხე 1,5 მ-ის სიმაღლეზე. ეკლესიიდან აღმოსავლეთით დგას ორსართულიანი სამრეკლო. პირველი სართული, გეგმით სწორკუთხა, ღია, თაღოვან ნაგებობას წარმოადგენს. შუაში გადადის ნახევარწრიული თაღი, რომელიც სამმაგლილვიან იმპოსტებს ეყრდნობა. მეორე სართულზე ასასვლელი არაა შემორჩენილი, ჩანს მხოლოდ ოდნავ შეისრული თაღები. სამრეკლო ნაგებია ფლეთილი ქვით. ეკლესია და სამრეკლო მოქცეულია გალავანში. გალავნის შიგნით სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ფრაგმენტები დაფარულია მიწით და მცენარეებით. მათი აზომვა არ ხერხდება.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დიხაგუძუბა (მრავალმნიშვნელოვანი)
დიხაგუძუბა შეიძლება აღნიშნავდეს:
დიორამა (გოიასი)
დიორამა (Diorama) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 506 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ არაგარსასის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 479 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3.61 კმ²-ზე. ფართობი 687 348 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიასის შტატის მუნიციპალიტეტები
შალვა ხიდაშელი
შალვა ხიდაშელი (დ. 31 მაისი, 1911, ცხინვალი — გ. 21 სექტემბერი, 1994) — ქართველი მეცნიერი და ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1963), აკადემიკოსი.
ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი კლასიკური ფილოლოგიის განხრით. 1933-1936 წლებში სწავლობდა ლენინგრადის ენის, ისტორიისა და ლიტერატურის ინსტიტუტის ასპირანტურაში ანტიკური ფილოსოფიის სპეციალობით.
1936 წელს მუშაობას იწყებს რუსთაველის ეპოქის მუზეუმში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ივანე ჯავახიშვილი. იყო მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე. 1946 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტში. 1967 წლიდან სათავეში ედგა ქართული ფილოსოფიის ისტორიის განყოფილებას. მისი მეცნიერული კვლევა-ძიების მთავარი სფერო იყო ქართული კულტურის ისტორია, კერძოდ, ქართული მატერიალურ-კულტურული ძეგლების შესწავლა, ქართული ფილოსოფიის ისტორია, ქართული რენესანსის საკითხები, რუსთველოლოგია. 1990-იან წლებში იგი აქტიურად იღვწოდა პუბლიცისტიკის სფეროში, კერძოდ, მისი სტატიები მიძღვნილი იყო ეროვნული პრობლემების, ზნეობისა და პოლიტიკის საკითხებისადმი. იგი ძირითადად იკვლევდა IV-XIX საუკუნეების ქართული ფილოსოფიის ისტორიას, მის სხვადასხვა მონაკვეთს მიუძღვნა მონოგრაფიული გამოკვლევები. იგი შალვა ნუცუბიძის ტრადიციების გამგრძელებელია ქართული ფილოსოფიის ისტორიის, რენესანსის პრობლემების დამუშავებასა და რუსთველოლოგიაში. ამასთან, მას „კვლევის საკუთარი გზა“ (შ. ნუცუბიძე) გააჩნდა, რაც უპირველესად გამოიხატებოდა შუა საუკუნეების ქართული კულტურის აქსიოლოგიის (ღირებულების თეორიის) პოზიციიდან განხილვაში. შალვა ხიდაშელის მოღვაწეობაში განსაკუთრებით ნაყოფიერი იყო 1981-1993 წლები, როდესაც მან გამოაქვეყნა 50-მდე მეცნიერული ნაშრომი, მათ შორის, ოთხი მონოგრაფია და ორი პუბლიცისტური კრებული. ქართული ფილოსოფიის ისტორიაში მისი მრავალმხრივი კვლევა-ძიების შეჯამება იყო 1988 წელს გამოქვეყნებული წიგნი „ქართული ფილოსოფიის ისტორია“, სადაც შესულია მისი კვლევა-ძიების შედეგები ქართული ფილოსოფიის, ისტორიის, ქართული რენესანსის და რუსთაველის მსოფლმხედველობის შესახებ. მისი შრომები გამოქვეყნებულია ქართულ, რუსულ და გერმანულ ენებზე.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები
ფირქენდი (აღდაში)
ფირქენდი (Pirkənd) — სოფელი აზერბაიჯანში, აღდაშის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აღდაშის რაიონის სოფლები
ქედიგორის წმინდა გიორგის ეკლესია
ქედიგორის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქედიგორაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ერეკლე II-ის მოედანი 9)
თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ერეკლე II-ის მოედანზე (№ 9). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით.
სახლი ორსართულიანია. ნაშენია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. კედლები ძირითადად, რიყის ქვისაა, რომელშიც თანაბარი ინტერვალებით, აგურის თითორიგიანი შრეებია ჩართული. კუთხეები და კარ-სარკმლების ღიობები გამოყვანილია აგურით. მთავარი ფასადი, ორივე სართულზე, შელესილი და შეღებილია. სახლის ორივე სართულზე ოთახები ერთ რიგადაა ჩამწკრივებული, რომელთა ბლოკი, მოედნის გასწვრივ, მცირედ წაგრძელებულ სწორკუთხედს ქმნის. შენობას, მთავარი, მოედნისკენ მიმართული ფასადის მიერ სიგრძეზე, ხის, გადახურული აივანი გასდევს. თვით აივანი დაყრდნობილია აგურით გამოყვანილ, მაღალ პოსტამენტზე შედგმულ, ოთხ, მრგვალ სვეტზე, რომლებიც პირველი სართულის წინ არსებულ ღია ტერასას ფარგლავს. აღმოსავლეთ მხარეს ტერასა ფარგლავს. აღმოსავლეთ მხარეს ტერასა მოზღუდულია კედლით, რომელშიც ბუხრის ნაშთია. მოპირდაპირე მხარეს კი - ღიაა. მეორე სართულზე ასასვლელი, ხის კიბე ტერასისვე ფარგლებშია მოწყობილი. შენობის ზურგი ყრუა. უკარ-სარკმლო. პირველი სართულის კარ-სარკმლებს შორის შედარებით დიდი ინტერვალებია დატოვებული, თვით სარკმლების პროპორცია - აზიდულია. II სართულის კარ-სარკმლები ერთი ტიპისაა- ბრტყელთავიანი. სარკმლების თავზე თაღია, რომელიც სიბრტყის ჩაღრმავებით არის მიღებული. თითოეულ თაღს, ორსაფეხურიან თაროზე დაყრდნობილი, ნახევარწრიული არქივოლტი ამკობს. სარკმლების ალათების ნახატი მარტივია. სახლის მხატვრული სახისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს აივანს, რომლის აჟურული მოაჯირი და თაღები რთული ნახატის სახეებს შეიცავს. თვით სვეტები რვაწახნაგაა. დასრულებულია მაღალი კაპიტელებით. მოაჯირი ფიცრულია, სახეები ფიცარშია ამოხერხილი. სახლი გადახურულია ღარისებრი კრამიტით დაბურული, ორკალთა სახურავით.
1979-1980 წლებში შენობას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი თ. გერსამია) აღდგა აივნის საყრდენი სვეტები, მთლიანად განახლდა აივანი, მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე და სახურავი. 2011-2012 წლებში შენობას მეორედ ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. სახლი გადახურულია კრამიტით.
ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
აბრევიაცია
აბრევიაცია (abbreviatio) — ბიოლოგიაში, ონტოგენეზის თანმიმდევრული შემოკლება მისი ცალკეული სტადიების ამოვარდნის გამო. აბრევიაციის დროს ორგანო ვერ აღწევს სრულ განვიტარებას ან რედუცირდება. ტერმინი შემოიღო ბ. მატვეევმა 1930 წელს. ა. სევერცოვი ამ მოვლენას უარყოფით ანაბოლიას უწოდებდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგია
პტოლემე XV
პტოლემე XV ფილოპატორ ფილომეტორ ცეზარი (ასევე ცეზარიონი) — პტოლემეების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი და პტოლემეების სამეფოს უკანასკნელი ფარაონი. ცეზარიონი სამეფოს დედასთან კლეოპატრა VII-სთან ერთად მართავდა, მისი მართველობა დაიწყო ძვ.წ. 44 წლის 2 სექტემბერს და დასრულდა ძვ.წ. 30 წლის 23 აგვისტოს. კლეოპატრას გარდაცვალების შემდეგ, ძვ.წ. 30 წლის 12 აგვისტოდან ცეზარიონი სამეფოს ამავე წლის 23 აგვისტომდე მარტო მართავდა. 23 აგვისტოს კი ცეზარიონი ოქტავიანეს ბრძანებით მოკლეს, მოგვიანებით ოქტავიანე რომის იმპერატორი ავგუსტუსი გახდა. პტოლემე XV კლეოპატრა VII-ის უფროს ვაჟი და სავარაუდოდ იულიუს კეისარის ერთადერთი ვაჟი იყო, სწორედ მის პატივსაცემად დაერქვა სახელი ცეზარიონს.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 47 კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 30 კატეგორია:პტოლემეების დინასტიის ფარაონები კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი მონარქები კატეგორია:ელინისტი ეგვიპტელები კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ძველი ეგვიპტელები კატეგორია:რომის რესპუბლიკის მიერ სიკვდილით დასჯილი ადამიანები
ალმასები სამუდამოდ (საუნდტრეკი)
ჯეიმზ ბონდის სერიის ფილმის „ალმასები სამუდამოდ“ (Diamonds Are Forever) საუნდტრეკი გამოვიდა 1971 წელს. მასში შეტანილი მუსიკის კომპოზიტორი არის ჯონ ბარი.
საუნდტრეკში შეტანილი სასათაურო სიმღერა არის ფილმების სერიის რიგით მეორე, შესრულებული შირლი ბეისის მიერ („Goldfinger“-ის შემდეგ). მომღერალმა იგი აგრეთვე იტალიურ ენაზე შეასრულა და ჩაწერა. სიმღერა ამ სახით გამოიცა იტალიაში, 7" გრამფირფიტებზე და უნდა სესულიყო 2012 წლის 3 დისკიან კომპილაციაში Shirley. პროდიუსერ ჰარი ზალცმანს სიმღერა არ მოსწონდა და ფილმში მხოლოდ თანაპროდიუსერ ალბერტ ბროკოლის ინიციატივით შეიტანა.
ათანაანთ ციხე
ათანაანთ ციხე, ათანაანთ კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახის სამხრეთ-დასავლეთ განაპირას, შინმოუსვლელთა პარკის ტერიტორიაზე. ათანაანთ მიწებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
კოშკი ოთხ სართულიანია. გეგმით კვადრატს მიახლოვებული სწორკუთხედია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. კუთხეები შედარებით მოზრდილი ქვებითაა ნაწყობი. ძლიერ დაზიანებულია: გარეთა კუთხეების ქვედა ნაწილი დაახლოებით 1,5 მეტრ სიმაღლეზე მონგრეულია. ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვები, კედლები პირველ სართულზე ალაგ-ალაგ განგრეულია. შესასვლელი პირველ სართულზე ჩრდილოეთ მხრიდანაა. კარი გარედა კვადრატული აგურით ნაწყობი თაღითაა გადახურული, შიგნით კი ხის ბრტყელი გადახურვა ჰქონია (შემორჩენილი კვალი). კარის წირთხლუბში საურდულე ხვრელებია. შესასვლელის ჩრდილოეთით ერთი ცალმაგი სათოფურია. მსგავსი სათოფურები დანარჩენ კედლებშიცაა. აღმოსავლეთით ორი ცალმაგი სათოფურია, დანარჩენ ორში თითო-თითო. მეორე სართულის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში ბრტყლად გადახურული ორ-ორი ნიშაა, რეებშიც თითო ცალმაგი  სათოფურია მოწყობილი. მსგავსი ერთი ნიშა ჩრდილოეთ კედელშიცაა. მესამე სართულის თითოეულ კედელში ორ-ორი სწორკუთხა ნიშაა თითო ცალმაგი სათოფურით. დასავლეთ კედელში ნიშებს შორის, ერთი უსათოფურო ნიშაა. სამხრეთ კედელში კი ბუხარი. მეოთხე სართულის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ოთხ-ოთხი ცალმაგი სათოფურია. დასავლეთ კედელში სამი, აღმოსავლეთ კედელში კი ორი სათოფური. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა (შემორჩენილია კოჭების ბუდეები).
ხადილაანის ეკლესია
ეკლესია უაბსიდოა, რომლის არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილშია დატანებული. კამარა ცილინდრულია. ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად თლილი ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ხანლიქლარი (ყაზახი)
ხანლიქლარი  (Xanlıqlar) — სოფელი აზერბაიჯანში,  ყაზახის რაიონში.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ყაზახის რაიონის სოფლები
სი-ო-სე-პოლი
სი-ო-სე-პოლი, ასევე ცნობილი როგორც ალავერდი-ხანის ხიდი — ირანის ქალაქ ისპაანის 11 ისტორიული ხიდიდან უდიდესი. გადებულია მდინარე ზენდერუდზე. ასრულებს ხიდისა და კაშხლის ფუნქციას. პოპულარული და სეფიანთა არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ობიექტია. აშენდა 1599-1602 წლებში შაჰ-აბას I-ის მმართველობის დროს. ხიდი აშენდა გამაჰმადიანებული ქართველის — ალავერდი-ხანის ხელმძღვანელობით. ხიდს განსაკუთრებით ჰქონდა მაღალი საზოგადოების ეზოიანი საკუთარი სახლების დამაკავშირებელი ფუნქცია, აგრეთვე ერთმანეთს აკავშირებდა ისპაანსა და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან სომხურ რაიონ ახალ ჯულფას. ხიდი ორსართულიანია, კედლები თხელი, ქართული აგურით არის ნაშები. ზედა სართულს ამშვენებს რამდენიმე ძალიან ლამაზი გუმბათი. ხიდის საერთო სიგრძეა 297,76 მ, საერთო სიგანე 14,75 მ. სი-ო-სე-პოლის თაღოვან-კამაროვანი ხიდი შედგება 33 მალისაგან, რის გამოც მიიღო თავისი სახელწოდება, ვინაიდან „سی‌وسه‌پل“‎ ანუ „სი-ო-სე-პოლი“ თარგმანში სიტყვასიტყვით ნიშნავს „ოცდაცამეტ ხიდს“. ხიდს სავალი ნაწილის ორივე მხარეს გასდევს თაღედები. უგრძესი მალის სიგრძე დაახლოებით 5,60 მ აღწევს. თავდაპირველად ხიდის ინტერიერი მოხატული იყო, რომლებსაც მოგზაურები ხშირად აღწერდნენ როგორც ეროტიკულს. ქვედა სართულზე გაკეთებულია შეჭრილი ოთახები, რომლებშიც ჩაიხანებია გახსნილი.
სქოლიო
კატეგორია:ირანის ხიდები კატეგორია:ისპაანი
მარია პრუსიელი (1825-1889)
მარია პრუსიელი (Marie von Preußen; დ. 15 ოქტომბერი, 1825, ბერლინი, პრუსია — გ. 17 მაისი, 1889, ჰოენშვანგაუ, ბავარია) — ჰოენცოლერნთა დინასტიის წარმომადგენელი, პრუსიის პრინცესა დაბადებით. ბავარიის დედოფალი 1848-1864 წლებში როგორც მაქსიმილიან II-ის მეუღლე. ბავარიის ორი მეფის: ლუდვიგ II-ისა და ოტოს დედა.
ბიოგრაფია
მარია დაიბადა 1825 წლის 15 ოქტომბერს ბერლინში. იგი იყო პრინც ვილჰელმ პრუსიელისა და მისი მეუღლის, პრინცესა მარია ანა ჰესენ-ჰომბურგელის ნაბოლარა ქალიშვილი. მამამისი პრუსიის მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ II-ისა და დედოფალ ფრედერიკა ლუიზა ჰესენ-დარმშტადტელის ვაჟი იყო, რის გამოც მარიას ბიძად ერგებოდა მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ III, ხოლო მამიდად ნიდერლანდების დედოფალი ვილჰელმინა პრუსიელი.
თავდაპირველად სერიოზულად განიხილებოდა მარიას მითხოვება საქსენ-კობურგ-გოთას მთავარ ერნესტ II-სთვის, რომელიც დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის დედოფალ ვიქტორიას ქმრის, პრინცი ალბერტის უფროსი ძმა იყო, თუმცა საქორწინო მოლაპარაკებები ჩაიშალა. მარცხნივ|მინი|339x339პქ|დედოფალი მარია 1860 წელს 1842 წლის 12 ოქტომბერს მარია ცოლად შერთეს ბავარიის კრონპრინც მაქსიმილიანს, მეფე ლუდვიგ I-ისა და დედოფალ ტერეზა საქსენ-ჰილდბურგჰაუზენელის ვაჟს. საქმეს მხოლოდ ის ართულებდა, რომ მარია ლუთერანი იყო, ბავარია კი კათოლიკური ქვეყანა, თუმცა მარიას დედამთილიც და დედამთილის დედამთილიც პროტესტანტები იყვნენ, რის გამოც ისიც არ დაავალდებულეს რწმენის შეცვლით.
1848 წლის რევოლუციის დროს მისი მამამთილი, მეფე ლუდვიგი ტახტიდან გადადგა, რა დროსაც ტახტზე მაქსიმილიან II ავიდა, რითაც მარია ბავარიის ახალი დედოფალი გახდა. მან მალევე დააარსა ბავარიული წითელი ჯვარი და მისი მმართველიც გახდა.
1864 წლის 10 მარტს მაქსიმილიან II სრულიად მოულოდნელად გარდაიცვალა 52 წლის ასაკში, რის გამოც ტახტი მათმა ვაჟმა, ლუდვიგ II-მ დაიკავა. მოგვიანებით, 1874 წლის 12 ოქტომბერს მარია თავისი ნებით მოინათლა კათოლიკედ.
დაქვრივებული მარია სამეფო კარისგან შორს, ნიმფენბურგის სასახლეში გადავიდა, ზაფხულობით კი ჰოენშვანგაუს სასახლეში ისვენებდა ხოლმე, ფიურსენთან ახლოს. ეს სასახლე მისი ქმრის მიერ იყო აგებული გოთიკურ სტილში და ალპებში მდებარეობს. აქ მარია თავის შვილებთან ერთად სიამოვნებით დადიოდა ხოლმე მთებზე სალაშქროდ. მარიამ თავისი უკანასკნელი პოლიტიკური როლი მაშინ შეასრულა, როდესაც ბავარიული მთავრობა მის ვაჟს, ოტოს ბრალს სდებდა შეთქმულების მოწყობის მცდელობაში და მისი სიკვდილით დასჯას აპირებდნენ, რაც მარიამ ლუდვიგს ძლივს გადააფიქრებინა. მისთვის საშინელი დარტყმა იყო 1888 წელს მისი ვაჟის ლუდვიგ II-ის გარდაცვალება, რის შემდეგაც თავად მარიაც მალევე, 1889 წლის 17 მაისს, ჰოენშვანგაუს სასახლეში გარდაიცვალა, 63 წლის ასაკში.
იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს მიუნხენში, განსვენებული მეუღლის გვერდით.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 15 ოქტომბერი კატეგორია:დაბადებული 1825 კატეგორია:გარდაცვლილი 17 მაისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1889 კატეგორია:ჰოენცოლერნები კატეგორია:პრუსიის პრინცესები კატეგორია:ბავარიის დედოფლები კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები
შუა ალევის წმინდა მარიამის ეკლესია
შუა ალევის წმინდა მარიამის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ალევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
დარბაზული, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. აღმოსავლეთით გააჩნია, ასევე სწორკუთხა საკურთხეველი. ჩრდილოეთით გრძივ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა, დასავლეთით შესასვლელი ღიობი აქვს. კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრის სიმაღლეზე. მათი დაზიანების გამო სარკმელთა კვალი არ შემორჩა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 19)
თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 19), თარიღდება XIX მიწურულით.
სახლის მფლობელის გადმოცემით, იგი აუშენებია ვინმე გაბელოვს. მთავარ ფასადზე, სადარბაზოს გვერდით, გაკრულია მემორიალური დაფა წარწერით სახლი ერთსართულიანია ნაგებია აგურით, შედგება სწორი კუთხით დაკავშირებული ორი ნაწილისგან, აქვს სარდაფი, ქუჩის მხარეს რუსტირებული პილასტრებით დანაწევრებული, მთავარი ფასადია ექვსი სარკმლით და სადარბაზოს კარით სარკმლებს ძირის დონეზე, ერთიანი, ჰორიზთარო გასდევს, სარკმლები დასრულებულია შვერილსოლებიანი, მშვილდისებრი თაღით სადარბაზოს კარი ხისაა. ცხაურით კარს ზემოდან ადგას თუნუქის მარკიზი. ეზოს მხრიდან, ორივე ნაწილს წინ, ხის ჭვირულმოაჯირიანი, ღია აივანია, რომელსაც კუთხეები მოგვალებული აქვს აივნის ერთი ნაწილი შეცვლილია ლითონის ახალი აივნით ეზოდან სახლს თანამედროვე მინაშენიც აქვს. სარდაფში ჩასასვლელი ეზოდანაა. სარდაფი გადახურულია აგურით ამოყვანილი კამარით. შერჩენილია ხის კარი შენობა გადახურულია თუნუქით. სახლი, თავისი მასშტაბით და ფასადის მხატვრული გადაწყვეტით, ქუჩის საერთო გადანაშენიანების ორგანული ნაწილია.
ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ჭანდარის კვირაცხოვლის ეკლესია
ჭანდარის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდარში, მდინარე ალეურას ხეობა. აგებულია შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით. მიწის დონე იმდენად არის აწეული, რომ სარკმლები და შესასვლელი არ ჩანს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ყარადაღლი (აღდაში)
ყარადაღლი (Qaradağlı) — სოფელი აზერბაიჯანში, აღდაშის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1 259 კაცი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აღდაშის რაიონის სოფლები
ქარადეინი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ქარადეინი შეიძლება აღნიშნავდეს:
კალაურის საწნახელი და წყალსაცავი
კალაურის საწნახელი და წყალსაცავი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კალაურში, დასავლეთით, ვენახებში. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ონტოგენეზი
ონტოგენეზი (on, ontos „არსებული“, genesis „წარმოშობა“) — ამა თუ იმ ორგანიზმის ინდივიდუალური განვითარება განაყოფიერებული კვერცხიდან აღნიშნული ინდივიდის სიცოცხლის ბოლომდე. ტერმინი შემოიღო გერმანელმა ბიოლოგმა ერნსტ ჰეკელმა 1866 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგია
მონტის-კლარუს-დი-გოიასი
მონტის-კლარუს-დი-გოიასი (Montes Claros de Goiás) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 472 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ არაგარსასის შემადგენლობაში.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 987 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2.75 კმ²-ზე. ფართობი 2 899 კმ²-ია.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გოიასის შტატის მუნიციპალიტეტები
ბატაკლანი
300px|მინიატიურა|ბატაკლანის თეატრი ბატაკლანი (Bataclan, IPA: ) — თეატრი საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში, რომელიც მდებარეობს ვოლტერის ბულვარზე, 50, პარიზის მე-11 ოლქში. შენობა დაპროექტებულია 1864 წელს არქიტექტორ შარლ დუვალის მიერ, ხოლო სახელწოდება მომდინარეობს ჟაკ ოფენბახის ოპერეტიდან Ba-ta-clan. 1970 წლიდან ითვლება როკ-მუსიკის „ლეგენდარულ“ დარბაზად.
ბატაკლანის თეატრი გახდა პარიზის 2015 წლის 15 ნოემბერის ტერორისტული აქტების ერთ-ერთი მთავარი სამიზნე. ელის-ის ორგანიზებულ თავდასხმას 13 ნოემბრის ღამით, რომლის დროსაც დარბაზში ამერიკული როკ-ჯგუფის Eagles of Death Metal-ის კონცერტი მიმდინარეობდა, 89 ადამიანი ემსხვერპლა.
სქოლიო
კატეგორია:პარიზის თეატრები
HIP 116454b
HIP 116454b — „სუპერ-დედამიწა“, რომელიც 190 სინათლის წლითაა დედამიწას დაშორებული თევზების თანავარსკვლავედის მიმართულებით. მისი დიამეტრი 32 186 კილომეტრია, მასა კი დედამიწისას 12-ჯერ აღემატება. მეცნიერთა აზრით, ის ან მთლიანად წყლითაა დაფარული, ან „მინი-ნეპტუნია“, რომელსაც უზარმაზარი და სქელი ატმოსფერო აქვს. HIP 116454b 13,5 მილიონი კილომეტრითაა დაშორებული თავისი დედავარსკვლავისაგან, რომელიც ნარინჯისფერი ჯუჯაა და მზეზე ოდნავ გრილი და პატარაა. პლანეტის ორბიტალური პერიოდი 9,1 დღეა. მკვლევართა თქმით, პლანეტის დედავარსკვლავთან ასეთი ახლო მანძილი მას სიცოცხლისთვის არასტაბილურს ხდის. ეგზოპლანეტა კეპლერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა აღმოაჩინა 2014 წლის 18 დეკემბერს.
აღმოჩენა
კეპლერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა ეს ეგზოპლანეტა შენიშნა მანამდე, სანამ 2013 წლის მაისში არასწორი მუშაობის გამო დროებით შეწყდებოდა მისი ფუნქციონირება.
ვანდერბურგმა და მისმა კოლეგებმა - რომელთაც სპეციალური პროგრამა შექმნეს, რომ შეეგროვებინათ მონაცემები კეპლერის არამდგრადი მდგომარეობის მიუხედავად - შენიშნეს პლანეტის ერთადერთი ტრანზიტი კეპლერის დაკვირვებებისას 9 დღიანი ტესტით, რომელიც თებერვალში მიმდინარეობდა. ასტრონომებმა ეს აღმოჩენა შემდეგ დაადასტურეს HARPS-North სპექტროგრაფით, რომელიც კანარის კუნძულებზე მდებარე Telescopio Nazionale Galileo-ზეა დამონტაჟებული.
კეპლერის მისია
370პქ|მარჯვნივ|მინი|კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპი (მხატვრის წარმოსახვა)
კეპლერი პლანეტებს „ტრანზიტული მეთოდით“ ეძებს. ის აკვირდება მოვლენას, როდესაც პლანეტა ვარსკვლავის წინ ჩაივლის და ვარსკვლავის სიკაშკაშე გარკვეული დროის განმავლობაში შესუსტდება. ასეთი სამუშაო დაუჯერებელ სიზუსტედ მოითხოვს - სწორედ ეს დაკარგა ტელესკოპმა 2013 წლის მაისში.
თუმცა, კეპლერის მკვლევართა ჯგუფმა ადვილად არ დათმო ტელესკოპი. მათ მოიფიქრეს მეთოდი, რითაც შეძლებდნენ კეპლერის სტაბილურობის გაზრდას. მათ ეს მოახერხეს მზის სინათლის წნევის გამოყენებით, შემდეგ დაგეგმეს ახალი მისია, სახელად K2, რომელიც გააგრძელებდა კეპლერის ეგზოპლანეტებზე ნადირობას შეზღუდული სტილით და ასევე შეისწავლიდა სხვა კოსმოსურ ობიექტებსა და ფენომენებს, როგორიცაა აქტიური გალაქტიკები და ზეახალი ვარსკვლავები.
სქოლიო
კატეგორია:ეგზოპლანეტები აღმოჩენის წლების მიხედვით
აბსანსი
აბსანსი (absentia „არყოფნა“) — ცნობიერების ხანმოკლე დაკარგვა ისტერიული შეტევის, ძლიერი დაღლის, სიმთვრალის, ნარკოტიკების მიღებისა და სხვა შემთხვევებში. პირველად აღიწერა ვალანტენ მანიანის მიერ 1871 წელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნერვიული სისტემის დაავადებები კატეგორია:ნარკომანია
ფშაველის ეკლესია
ფშაველის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფლ ფშაველის ჩრდილოეთით ხუთიოდე კილომეტრზე. მთის წვერზე თარიღდება შუა საუკუნეებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვიტალი აიდინოვი
1979 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საავტომობილო-ტრანსპორტის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (წალკის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1939 კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1979) კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
პატრის ტალონი
ცნობილია „ბამბის მეფის“ სახელით, რადგან მოღვაწეობს ბამბის ბიზნესში. პატრის ტალონი იყო მოქმედი პრეზიდენტის იაიი ბონის მხარდამჭერი. მან დააფინანსა მისი 2006 და 2011 წლის საპრეზიდენტო კამპანია. 2012 წელს ტალონმა მონაწილეობა მიიღო შეთქმულებაში, რომლის მიზანიც იყო პრეზიდენტის მკვლელობა. შეთქმულების გამოაშკარავების შემდეგ იგი საფრანგეთში გაიქცა. იგი შეიწყალეს 2014 წელს.
2016 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღო ხმების 65 % და დაამარცხა მოქმედი პრემიერ-მინისტრი ლიონელ ზინსუ.
სქოლიო
კატეგორია:ბენინის პრეზიდენტები კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:დაბადებული 1 მაისი
ფხოველის კვირიკეს ეკლესია
ფხოველის კვირიკეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელი ფხოველი სოფლის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით ერთ კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით, დაზიანებულია: სამხრეთ და დასავლეთ კედლების დიდი ნაწილი დანგრეულია, მონგრეულია სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე. ჩრდილოეთ ფასადის საპირე წყობა მთლიანად ჩამოშლილია, ჩამონგრეულია კამარის დასავლეთ ნახევარი და აღმოსავლეთ ნახევრის სამხრეთ გვერდი, გარედან კედლების დიდი ნაწილი მიწითა და მცენარეულობითაა დაფარული. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდანაა,აღმომოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში, სხვადასხვა დონეზე, ორი ოთხკუთხა ნიშაა: მათგან ზედა, კედლის სისქეში მოწყობილ ოვალური მოყვანილობის სამალავს უკავშირდება. სფერული კონქის სატრიუმფო თაღი აფსიდის მხრებს ეყრდნობა. შემორჩენილია აგურის კანკელის ფრაგმენტები, ჩრდილოეთ კედლის შუაში აგურით ნაწყობი ერთსაფეხურიანი პილასტრია. თითო თაღოვანი სარკმელია დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში. სამხრეთ სარკმელი დაზიანებულია. ეკლესიის ირგვლივ აღმოჩნდა გვერდებაკეცილი კრამიტის ნამტვრევები, პატარა რელიეფური ჯვრის გამოსახულებით.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბრატისლავის ტრანსპორტი
ბრატისლავა არის მთელი სლოვაკეთის სატრანსპორტო ცენტრი მისი სატრანსპორტო კვანძით.
საქალაქო საზოგადოებრივი ტრანსპორტი და ინტეგრირებული სატრანსპორტო სისტემა
დაკავშირებული ინფორმაცია ასევე შეგიძლიათ იხილოთ სტატიებში: ბრატისლავის ტრამვაი, ბრატისლავის ტროლეიბუსი და ბრატისლავის ავტობუსი.
ბრატისლავის საქალაქო საზოგადოებრივი ტრანსპორტი ყველაზე დიდი საქალაქო ტრანსპორტის ქსელია სლოვაკეთში. იგი მოიცავს საქალაქო საზოგადოებრივი ტრანსპორტის სამ სახეობას: ტრამვაი, ტროლეიბუსი და ავტობუსი (მცირე დროით მასში შედიოდა ასევე ერთი სარკინიგზო ხაზი); ტრამვაის ხაზები წარმოადგენს სატრანსპორტო სისტემის ხერხემალს, რომელსაც ავსებს ტროლეიბუსი, ხოლო ავტობუსი ემსახურება გარეუბნებს და მოშორებულ დასახლებებს. პირველი ტრამვაის ხაზი გაიხსნა 1895 წელს.
მიუხედავად ამისა ტრამვაის გამტარუნარიანობა ბევრ ადგილზე არასაკმარისია; 1980-იანი წლების ბოლოს დაიწყო მეტროს ხაზის მშენებლობა პეტრჟალკიდან ქალაქის ცენტრამდე, რომელიც ხავერდოვანი რევოლუციის წინ (1989) შეწყდა და მას შემდეგ მშენებლობა აღარ განახლებულა. ბევრჯერ შეიცვალა ამ სარკინიგზო ხაზის კონცეფცია და 2013 წელს გადაწყდა რომ მეტროს ნაცვლად აქ აშენდებოდა ტრამვაის ხაზი, რომელიც 2016 წლის 8 ივნისს გაიხსნა.
მგზავრობის გადახდის სისტემა
ბილეთების შეძენა შესაძლებელია გაჩერებებზე დამონტაჟებულ ავტომატებში, ჯიხურებში ან სატრანსპორტო გაერთიანების სალაროებში. შესაძლებელია გრძელვადიანი ბილეთების შეძენა. 2008 წლის 17 ნოემბრიდან შესაძლებელია მგზავრობის საფასურის გადახდა SMS-ის საშუალებით. 2009 წლის თებერვლიდან შესაძლებელია გრძელვადიანი ბილეთების ყიდვა ინტერნეტის საშუალებით. 2011 წლიდან გაუქმდა ბილეთების შეძენის საშუალება ცალკეულ სატრანსპორტო სარტყელებზე რითაც ასევე გაუქმდა სატრანსპორტო სარტყელები და შეიძლება მხოლოდ ერთი ტიპის ბილეთის ყიდვა, რომელიც მოქმედებს მთელ ქალაქში. ამასთანავე აღარაა საჭირო ღამის ტრანსპორტისთვის ცალკე ბილეთის ყიდვა.
საავტომობილო გზების ქსელი
ბრატისლავამდე მიდის ოთხი ავტობანი: D1, D2 რომელიც აკავშირებს ჩეხურ ავტობან D2-ს და უნგრულ M15-ს, D4 რომელიც ავსტრიიდან მომავალ A6-ს D2-თან. ამ ცნობილ ავტობანებს ერთმანეთთან აკავშირებს ოთხზოლიანი ავტოსტრადა, რომელიც გადის ქალაქზე და გვერდს უვლის მის ცენტრს (პეტრჟალკისა და აეროპორტის მიმდებარე ტერიტორიის გავლით).
სარკინიგზო ტრანსპორტი
ბრატისლავა ცნობილია თავისი სარკინიგზო კვანძით, სამგზავრო მატარებლებისთვის მთავარი სადგურია ბრატისლავა ჰლავნა სტანიცა (Bratislava hlavná stanica), სატვირთო მატარებლებისთვის მახარისხებელი სადგური ბრატისლავა ვიიხოდ (Bratislava východ), ასევე არის შემდეგი სადგურები: ბრატისლავა-პეტრჟალკა, ბრატისლავა ნოვე-მესტო, ბრატისლავა-ვინოჰრადი და სხვა. რკინიგზის მთავარი მიმართულებები იმეორებს საავტომობილო ტრასების ძირითად მიმართულებებს; ძირითადი სარკინიგზო მიმართულებებია: ჩეხეთისკენ, სლოვაკეთის ცენტრალური რეგიონებისკენ, უნგრეთისკენ და ავსტრიისკენ.
საავიაციო ტრანსპორტი
მთავარი და ერთადერთი საერთაშორისო სამგზავრო აეროპორტია მ. რ. შტეფანიკის სახელობის აეროპორტი, რომელიც ყველაზე დიდი აეროპორტია რესპუბლიკაში (მისი ფართობია 477 ჰა).
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტრანსპორტი სლოვაკეთში
ლევან ალავიძე
ლევან ალავიძე (დ. 27 ივლისი, 1969, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.
1992 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 27 ივლისი კატეგორია:დაბადებული 1969 კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები (1992) კატეგორია:თბილისში დაბადებულები ლევან
ყარაოღლანი (მრავალმნიშვნელოვანი)
ყარაოღლანი შეიძლება აღნიშნავდეს:
კოლდიჩევსკოე
კოლდიჩევსკოე (Калдычэўскае) — ტბა ბელარუსში, ბრესტის ოლქის ბარანოვიჩის რაიონში. ტბიდან გამოედინება მდრინარე შჩარა. ყველა მხრიდან გარშემორტყმულია კარიტინსკის ჭაობით, რომელზეც მიმდინარეობს ტორფის მოპოვების სამუშაოები, და სოფლებით არაბოვშჩინა და კოლდიჩევო. ტბის ზედაპირის ფართობია 0,55 კმ², სიგრძე — 0,95 კმ. სარკის სიმაღლე ზღვის დონიდან — 185,7 მ. კოლდიჩევსკოეს საშუალო სიღრმეა 0,64 მ, უდიდესი — 2,5 მ.
ტბის სიახლოვეს მდებარეობს ნეოლოთის დროინდელი ტორფიანი სადგომი „ვოიკოვიჩი-1“.
სქოლიო
კატეგორია:ბელარუსის ტბები
გიორგი ჩხაიძე
გიორგი ჩხაიძე (დ. 20 აგვისტო, 1981, ქუთაისი) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მოთამაშე, პოზიციით მე-8 ნომერი.
სანაკრებო კარიერა
დღეისათვის გიორგი ჩხაიძეს საქართველოს ნაკრებში 86 კეპი აქვს მოხვეჭილი და 35 — ქულა მოპოვებული. 2002 წლის 3 თებერვალს, თბილისში საქართველო — ნიდერლანდების დაპირისპირებისას (სადაც საქართველომ 88 - 0 გაიმარჯვა) შედგა გიორგის დებიუტი, ის ამ დროს სულ რაღაც 19 წლის იყო. ჯამში ნაკრების მაისურით გატანილი აქვს 4 ლელო. 2003, 2007, 2011 და 2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონატებზე გიორგი ჩხაიძე საქართველოს ღირსებას იცავდა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:ქართველი მორაგბეები
საბარკლეთის ნაეკლესიარი
საბარკლეთის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბარკლეთში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.
ლიტერატურა
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ერეკლე II-ის მოედანი 11)
თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ერეკლე II-ის მოედანზე (№ 11), თელავის დრამატული თეატრის წინ. თარიღდება XIX საუკუნით.
სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. შედგება ერთმანეთთან სწორი კუთხით დაკავშირებული, თანაბარი ზომის ორი ნაწილისგან, რომლებსაც წინიდან, მთელ სიგრძეზე ხის ღია აივანი გასდევს. აივნის საყრდენი სვეტები მრგვალია და თეთრადაა შელესილი. თვით აივნის სვეტები კი ხისაა, თხელი და მაღალი. აქვთ დორიული სვეტისთავები. სახლის ერთ-ერთი განივი ფასადი მოედნისკენაა მიმართული. აივანი შენობას ამ მხარესაც აქვს. თუმცა, იგი თავდაპირველი არ არის, 1979-1980 წლებში ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების დროს მიუშენებიათ მეორე სართულთან დამაკავშირებელი ხის კიბე აივნისავე ფარგლებშია მოცემული. ფასადი დასრულებულია სამკუთხა ფრონტონით, რომელშიც ორი მრგვალი ხვრელია დატანებული. იმ ფასადზე გამომავალი სარკმლები შეტყუპებულია და რთული ნახატის, კლასიცისტური ალათებით არის აღჭურვილი. კარ-სარკმლები აქცენტირებულია ნახევარწრიული თავსართებითა და ზედ შემოვლებული ლილეებით. გადახურვა კრამიტისაა. სახლს საზეიმო იერი აქვს და შეძლებული პიროვნებისა უნდა ყოფილიყო. 2011-2012 წლებში შენობას მეორედ ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები.
ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
სეით იაშვილი
სეით ლუარსაბის ძე იაშვილი (დ. 16 იანვარი 1875, არგვეთი, საჩხერის მუნიციპალიტეტი, — გ. 27 იანვარი 1963, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე. ლუარსაბ იაშვილის მამა.
ბიოგრაფია
1922–30 წლებში დაიბეჭდა მის მიერ გა­დამუშავებული და შესწორებული „ბუნებისმეტყველება“, გეოგრაფიული სა­ხელმ­ძღვა­ნელოები — „­ევროპა, ჩრდილოეთი ამერიკის შტატები და იაპონია“, „სასოფლო მეურნეობის ქვეყნები“, „მსოფლიოს მოკლე გეოგრაფია“, „საბჭოთა კავ­ში­რის მოკლე გეოგრაფია“, „დაწყებითი გეოგრაფია“ და „კაპიტალისტური ქვეყნების გეოგრაფია“. ზემოთ დასახელებული ყველა სა­ხელმ­ძღვა­ნე­ლო მიღებული და გამოყე­ნებული იყო ჩვენი ქვეყნის არა­სრულ და სრულ საშუალო სკოლებში 1935 წლამდე. ამავე პერიოდში მის მიერ ქართულ ენაზე ითარგმნა, ალექსანდრე ბარკოვისა და ალექსანდრე პოლოვინკინის „ფიზიკური გეოგრაფია“ (1935), ჩარლზ დარვინის „ბუნებისმეტყველის მოგზაურობა დედამიწის გარშემო გემ «ბიგლით»“ (1951) და სხვა. სეით იაშვილი იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი (1899 წლიდან). მინიჭებული აქვს „შრომის გმირის“ საპატიო წოდება (1932).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები კატეგორია:ქართველი პედაგოგები კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
გრენლანდიის ყინულოვანი ფარი
გრენლანდიის ყინულოვანი ფარი (Grønlands indlandsis; Sermersuaq) — ყინულოვანი ფარი გრენლანდიაში. ფართობი 1,71 მლნ. კმ², სისქე 2000–3000 მ. ანტარქტიდის ყინულოვანი ფარის შემდეგ დედამიწაზე სიდიდით მეორე ყინულოვანი ფარია. იგი მთელი კუნძულის 78.9% შეადგენს. მისი ზრდის მიზეზს წარმოადგენს თოვლი, რომელიც ფარზე ეცემა, შემდეგ მის ფენებზე გროვდება, დროთა განმავლობაში კი ყინულად გარდაიქმნება, კომპრესირდება.
აქედან გამომდინარე, გამოთვლებით დაადგინეს, რომ მაგარი ყინული, რომელიც ფარის სიღრმეშია ჩამარხული, საშუალოდ 11000 წლისაა. გრენლანდიის ყინულოვან ფარს ხშირად ყოფენ 260 აუზად და 7 რეგიონად (სამხრეთ-დასავლეთი, ცენტრალური-დასავლეთი, ჩრდილო-დასავლეთი, ჩრდილოეთი, ჩრდილო-აღმოსავლეთი, ცენტრალური-აღმოსავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი) ყინულის მიდინების ტიპისა და სიჩქარის, კლიმატის და ყინულის დონის ზრდის მიხედვით.
260 გამოკვლეული მყინვარიდან 217 წყლის ზედაპირზეა აისბერგის სახით და ოკეანესთან ურთიერთქმედებით დნება, ხოლო დანარჩენი 43 სახმელეთოა. ყინულოვანი ფარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილის ფართობი 217.207 კმ²-ია და სწორედ ამ რეგიონზე მდებარეობს სახმელეთო მყინვარების 72%.
ყინულოვანი ფარი უფრო სქელია ცენტრში, ვიდრე ნაპირებზე და იზრდება ორ დიდ გუმბათად. ჩრდილოეთის გუმბათი გრენლანდიის ცენტრალური აღმოსავლთით მდებარეობს და ზღვის დონიდან 3000 მეტრს აღწევს. სამხრეთის გუმბათი კი (2500 მეტრი) სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. ყინულის ფენები, ძირითადად, შემაღლებული მყინვარების გარშემო მიედინება მანამ, სანამ ოკეანემდე მიაღწევს, შედეგად კი უამრავი აისბერგი წარმოიქმნება.
ყინულოვანი ფარის ქვეშ
მინი|გრენლანდიის ყინულოვანი ფარის ფენები და მათი ასაკი ყინულში შეღწევადი რადარით დადგინდა, რომ გრენლანდიის ჩრდილო-დასავლეთით დიდი ზომის კრატერია ჩამარხული. მისი დიამეტრი 31 კმ-ზე მეტია, ხოლო სიღრმე 320 მეტრს აღწევს. მეცნიერებს ასაკი ჯერჯერობით არ დაუდგენიათ (დაცემა საშუალოდ 11700-2.6 მლნ წლის წინ უნდა მომხდარიყო), თუმცა გაირკვა, რომ იგი რკინის მეტეორიტის დაცემამ წარმოშვა, რომელიც სავარაუდოდ, 1.5 კმ უნდა ყოფილიყო. კრატერი პირველად 2015 წელს შენიშნეს, მაშინ, როდესაც ნასას საფრენი აპარატი ყინულის საფარის გარშემო დაფრინავდა. მისი მისია ყინულის სისქის გაზომვა იყო დედამიწის პოლუსებთან, ხოლო გრენლანდიის ჩრდილო-დასავლეთით დანახული წრიული ფორმა კრატერის კუთხეს ძალიან მიამსგავსეს. გლაციოლოგმა კურტ კიაერმა და მისმა გუნდმა გერმანიის ალფრედ ვეგენერის ინსტიტუტის თვითმფრინავი დაიქირავეს, რომლის რადარიც სხვადასხვა სიხშირის ენერგიის ნაკადებს აგზავნიდა ყინულის მიმართულებით, საბოლოოდ კი ინფორმაცია შეაგროვეს. გრენლანდიაში ეს ერთადერთი კრატერია, ხოლო სიდიდით, პირველი 25-ში შედის. მეცნიერები კრატერთან ქიმიურ ან გეოლოგიურ მტკიცებულებას ეძებდნენ ასტეროიდის დაცემისა, თუმცა ვერაფერი შეძლეს, ვინაიდან მყინვარის გამდნარი წყალი წლების განმავლობაში ყველანაირ ასტეროიდის ნარჩენებსა თუ მტკიცებულებას გადარეცხავდა.
2019 წელს გრენლანდიის ყინულოვანი ფარის ქვეშ 56 ტბა აღმოაჩინეს. ამ მოვლენამდე მხოლოდ 4 ასეთი ტბის შესახებ იყო ინფორმაცია ცნობილი. მათში არსებული წყალი კი ძალიან ეხმარებათ მეცნიერებს მყინვარების გამდნარი წყლის მიმართულების შესასწავლად. გამოთვლების მიხედვით, წესით, ასეთი ათასობით ყინულქვეშა ტბა უნდა არსებობდეს, თუმცა ყინულის სისქიდან გამომდინარე, მათი აღმოჩენა საკმაოდ რთულია. გარდა ამისა, გლაციოლოგებმა და გეოლოგებმა უნდა შეისწავლონ ყინულის ზედაპირის სიმაღლის ცვალებადობა, რათა გაარკვიონ თუ როგორ ივსება თუ შრება ტბები დროთა განმავლობაში. აღმოჩენილი 56 ტბის დაახლოებით ნახევარი აქტიურია, ანუ ხდება მათში არსებული წყლის როგორც აორთქლება, ასევე გამდნარი ყინულებით მომატება.
გლობალური დათბობა და გრენლანდიის ყინულოვანი ფარის დნობა
საუკუნის ბოლოს, ოკეანის დონის ზრდის 7 სმ. მხოლოდ გრენლანდიის ყინულოვანი ფარის დნობით იქნება გამოწვეული, რაც მილიონობით კუნძულოვან დასახლებებზე მცხოვრებ ადამიანს საფრთხის ქვეშ აყენებს. ყოველივე ეს გამოწვეულია როგორც ამ არქტიკაზე, ასევე მთელ დედამიწაზე ტემპერატურის სწრაფი მატების გამო. 1992 წლიდან, გრენლანდიაში 3.8 ტრილიონი ტონა ყინული გადნა. 90-იან წლებში მისი დონე 0.1მმ იყო წელში, ახლა კი 7-ჯერ გაიზარდა და 0.7მმ-ია წელში. ლღობის მეორე გამომწვევი მიზეზი პირველს უკავშირდება, ვინაიდან ზღვის დონის მატება იწვევს იმ ყინულის ზედაპირის ფართობის ზრდას, რომელსაც ოკეანესთან აქვს პირდაპირი შეხება და შესაბამისად, დნება. მეცნიერების მიერ მათემატიკური გამოთვლების შედეგად დადგინდა, რომ გრენლანდიის ყინულოვანი საფარის ბოლომდე გადნობა ზღვის დონის 7 მეტრით ზრდას გამოიწვევდა. 2013 წელს კი გაირკვა, რომ გრენლანდიის მყინვარების ტემპერატურა 8 გრადუსით მომატებული იყო, რამაც საფარის სისქის საშუალოდ 400 მეტრით გათხელება გამოიწვია. ტემპერატურის კიდევ უფრო გაზრდამ შეიძლება ანტარქტიდის მსგავსად ყინულოვანი ფარის ზედა ფენებზე ტბების წარმოქმნა გამოიწვიოს. მყინვარულ საფარზე მრავალი ექსპედიცია თუ სამეცნიერო გამოკვლევა ჩატარებულა, მაგალითად 1930 წელს გერმანელმა მეტეოროლოგმა - ალფრედ ვეგენერმა ზღვის დონიდან 3000 მეტრ ყინულზე პირველი პოლარული სადგური გახსნა საიდანაც მეტეოროლოგიურ თუ გლაციოლოგიურ კვლევებს ატარებდა. 1960 წელს ამერიკელმა სამხედროებმა ჩაატარეს პროექტი „Project Iceworm”. 1952-54 წლებში დიდმა ბრიტანეთმა სადგური - „ნორტ-აისი“ გახსნა.
1990-იან წლებში ყინულოვან ფენებში 3028 მეტრ სიღრმეზე ჩავიდა ჭაბურილი, რომელიც მეცნიერებს დაეხმარა გრენლანდიის მყინვარული ფენის წარმოშობის შესახებ ინფორმაციის შეგროვებაში. როგორც 2013 წლის 30 აგვისტოს ჟურნალმა „მეცნიერებამ“ გამოაქვეყნა, ნასას ყინულგამძლე რადარმა უზარმაზარი, მსოფლიოში ყველაზე გრძელი მყინვართშორისი კანიონი აღმოაჩინა, რომელიც გრენლანდიის ცენტრალური ნაწილიდან არქტიკულ ოკეანემდე ვრცელდება. მისი სიგრძე 750კმ-ზე, სიღრმე 800მ-ზე, ხოლო სიგანე 10 კმ-ზე მეტია.
ყინულოვანი ფარის მიდინება
ყინულოვანი ფარის გადინების სიჩქარე სხვადასხვა ნაწილებში განსხვავებულია. ნაკლებად ამაღლებულ ყინულებზე იგი საკმაოდ დაბალია (რამდენიმე მეტრი წელში), ხოლო სწრაფად გადინებად მყინვარებში ასობით მეტრსა და კილომეტრს აღწევს წელში. ყინული მყინვარული ფენის გუმბათოვან ცენტრში ყველაზე სქელია და სწორედ აქედან იწყებენ მოძრაობას მანამ, სანამ ოკეანეს არ შეეხებიან.
გრენლანდიის ცხოველთა სამყარო
გრენლანდიაში პოლარული დათვი არის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მტაცებელი, ისევე როგორც სხვა ცხოველები (მუშკის ხარი, ნარვალი, ლომვეშაპი). ჩრდილოეთის ირემისა და მუშკის ხარს კი ნებისმიერ ადგილას შეიძლება გადააწყდნენ მოგზაურები, განსაკუთრებით კანგერლუსუაკის გარშემო. პოლარული დათვები იშვიათად სტუმრობენ დასახლებულ ადგილებს და მხოლოდ შორეულ სანადირო ადგილებში მოიძებნებიან ჩრდილოეთსა და აღმოსავლეთ გრენლანდიის მყინვარულ საფარზე, ისევე როგორც არქტიკული მელიები, ბოცვრები და სხვა მცირე ზომის ძუძუმწოვრები. ხმელეთის ძუძუმწოვრები კი კანადიდან და ალასკიდან იმიგრირდნენ რამდენიმე ათასი წლის წინ.
გრენლანდიის ყინულოვანი ფარის გადაკვეთა
მინი|ფრიტიოფ ნანსენი 1882 წელს, 20 წლის ფრიტიოფ ნანსენი ვიკინგების ხომალდს შეუერთდა, რომლებიც გრენლანდიის მიმართულებით მიცურავდნენ. როდესაც ფრიტიოფმა ყინული დაინახა, გადაწყვიტა, რომ უნდა გადაეკვეთა და გეგმაც შექმნა, რომელიც 5 წლის შემდეგ - 1887 წელს წარადგინა. მან მოიფიქრა, რომ გზა არათუ დასახლებული დასავლეთიდან, არამედ აღმოსავლეთიდან უნდა დაეწყო. ეს ექვსკაციანი ექსპედიცია 1888 წლის 15 აგვისტოს დაიწყო. შტორმისა და მუდმივი სიცივის შემდეგ, უმაღლეს ადგილამდე (2719 მეტრი) მივიდნენ 5 სექტემბერს. გამოზამთრება გოდთაბის დასახლებაში მოუწიათ, სადაც ნანსენმა ესკიმოსები შეისწავლა და ინფორმაციები შეაგროვა წიგნისთვის, რომელიც
3 წლის შემდეგ გამოსცა. ფრიტიოფი და მისი გუნდი 1889 წლის მაისში დაბრუნდნენ.1890 წელს მან კიდევ ერთი გეგმა შეადგინა ახალი ექსპედიციისთვის. მან შეაგროვა იმის მტკიცებულებები, რომ პოლარული ზღვა ციმბირიდან შპიცბერგენისკენ მიედინებოდა და შესთავაზა, რომ აეშენებინათ ისეთი გემი, რომელიც ყინულთან შეჯახების შედეგად არ დაინგრეოდა. შემდეგ კი ამ გემით ციმბირიდან არქტიკული ოკეანით შპიცბერგენში მივიდოდნენ. ამჯერად ფრედერიკ ჯექსონის კუნძულზე გამოიზამთრეს 1895 წლის 26 აგვისტოდან 1896 წლის 19 მაისამდე, საბოლოოდ კი ექსპედიციამ წარმატებით ჩაიარა.
ლიტერატურა
of Denmark, Kgs. Lyngby, Denmark, Department of Earth System Science, University of California, Irvine, CA, USA, Received: 12 February 2019 – Discussion started: 21 February 2019 Revised: 21 April 2019 – Accepted: 2 May 2019 – Published: 6 June 2019.
სქოლიო
კატეგორია:გრენლანდიის კლიმატი კატეგორია:ყინულოვანი ფარები
ჩხოუში (ცაიშის თემი)
ჩხოუში — სოფელი საქართველოში, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, ცაიშის თემში. (სოფლები: ცაიში, ცაცხვი, ჩხოუში) მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ჩხოუშის მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 40 მ, ზუგდიდიდან 12 კმ, ცაიშიდან 2,5 კმ., ცაიშის რკინიგზის სადგურიდან 1 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 188 ადამიანი.
სქოლიო
კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფლები
უნგრეთის რევოლუცია (1956)
1956 წლის უნგრეთის რევოლუცია (1956-os forradalom) — სახალხო აჯანყება უნგრეთში ერთპარტიული კომუნისტური რეჟიმის — უნგრეთის სახალხო რესპუბლიკისა და საბჭოთა კავშირის ჰეგემონიის წინააღმდეგ. საბჭოთა კავშირში ნიკიტა ხრუშჩოვის მიერ დაწყებული ე. წ. დესტალინიზაციის პოლიტიკის პარალელურად უნგრეთში გაძლიერდა მოძრაობა თავისუფალი სიტყვისა და დემოკრატიული რეფორმების მოთხოვნით. საპროტესტო გამოსვლები 1956 წლის ოქტომბერში ბუდაპეშტის ქუჩებში უნგრეთის უშიშროების ძალებთან და საბჭოთა ჯარებთან შეტაკებებში გადაიზარდა. უნგრეთის ჯარის დიდი ნაწილი ხალხის მხარეს გადავიდა. რევოლუციურმა ტალღამ ქვეყანაში ახალი მთავრობა მოიყვანა რეფორმისტი პოლიტიკოსის, იმრე ნადის თავმჯდომარეობით. ახალმა ლიდერმა დადო მრავალპარტიული სისტემის შემოღების პირობა, 1 ნოემბერს უნგრეთი ნეიტრალურ სახელმწიფოდ გამოაცხადა და გაეროს მხარდაჭერისკენ მოუწოდა. დასავლეთის ქვეყნებმა ახალი გლობალური დაპირისპირების შიშით უნგრეთის საქმეებში ჩარევისგან თავი შეიკავეს. 1956 წლის 4 ნოემბერს საბჭოთა არმიამ დაიწყო სრულმასშტაბიანი სამხედრო ოპერაცია უნგრეთის რევოლუციის ჩასახშობად. ბუდაპეშტში და ქვეყნის სხვა რეგიონებში ერთკვირიან ბრძოლებს 2 500 უნგრელი და 750 საბჭოთა ჯარისკაცი შეეწირა, უნგრეთის 200 000 მოქალაქე კი ლტოლვილად იქცა. აჯანყება დამარცხდა; ნადი დააპატიმრეს და სიკვდილით დასაჯეს. საპროტესტო მოძრაობა სრულად 1957 წლის იანვარში ჩაახშეს. უნგრეთში საბჭოთა კავშირის პირდაპირმა შეიარაღებულმა ინტერვენციამ და აღმოსავლეთის ბლოკის ქვეყნებში ძალმომრეობითი კონტროლის ზრდამ დასავლეთის მარქსისტულ წრეებში დიდი იმედგაცრუება გამოიწვია; ბევრი კომუნისტური პარტია დაიშალა. სამ ათწლეულზე მეტხანს 1956 წლის რევოლუცია უნგრეთში ტაბუდადებული თემა იყო. 1980-იან წლებში ამ მოვლენის ირგვლივ დისკუსია გახშირდა, 1989 წელს კი 1956 წლის ფართომასშტაბიანი რევოლუციური მანიფესტაციების პირველი დღე — 23 ოქტომბერი — ეროვნულ უქმე დღედ გამოცხადდა.
წინაისტორია
მეორე მსოფლიო ომის დროს უნგრეთი გერმანიისა და მისი მოკავშირეების მხარეს იბრძოდა. 1944 წელს უნგრეთის მცდელობას დაზავებოდა ანტიჰიტლერულ კოალიციასნ მოჰყვა ნაცისტური ჯარების მიერ მისი ოკუპაცია და მარიონეტული რეჟიმის დამყარება. იმავე წელს უნგრეთის ტერიტორია საბჭოთა კავშირის არმიამ დაიკავა. ოკუპაციის მიუხედავად ქვეყანაში მრავალპარტიანი დემოკრატია დამკვიდრდა, თუმცა უნგრეთის კომუნისტურმა პარტიამ საბჭოთა კავშირის მხარდაჭერით მნიშვნელოვანი გავლენა მოიპოვა, კოალიციურ მთავრობაში ხელთ იგდო ძალოვანი სამინისტროების კონტროლი. კომუნისტებმა შანტაჟის, ცრუ ბრალდებების და მორალური ტერორის გზით ოპონენტები თანდათან ჩამოიცილეს, შეიერთეს სოციალ-დემოკრატიული პარტია და უნგრეთის მშრომელთა სახალხო პარტიის სახელით 1949 წელს ხელისუფლებაში მოვიდნენ. გამოცხადდა უნგრეთის სახალხო რესპუბლიკა, რომელმაც განვითარების გზად სოციალიზმი აირჩია და მჭიდრო ურთიერთობა დაამყარა საბჭოთა კავშირთან. ახალი მთავრობა მათიაშ რაკოშის ხელმძღვანელობით და უშიშროების პოლიციის ძალებზე (Államvédelmi Hatóság, ÁVH) დაყრდნობით შეუდგა ავტორიტარული, რეპრესიული რეჟიმის დამკვიდრებას. შეიზღუდა სიტყვის თავისუფლება, იდევნებოდა კათოლიკური ეკლესია. მნიშვნელოვნად დაქვეითდა ცხოვრების სტანდარტი და გაჩნდა ეკონომიკური კრიზისის ნიშნები.
იოსებ სტალინის გარდაცვალების (1953) შემდეგ საბჭოთა კავშირში დაწყებულმა ე. წ. დესტალინიზაციის პოლიტიკამ ევროპულ კომუნისტურ პარტიებში გარკვეული ლიბერალიზაცია მოიტანა. რაკოში, რომელსაც „სტალინის საუკეთესო მოსწავლეს“ უწოდებდნენ, უნგრეთის მთავრობის თავმჯდომარეობიდან გადადგა და ის რეფორმისტმა იმრე ნადიმ ჩაანაცვლა. გაჩნდა მეტი თავისუფლების განცდა; გამოცოცხლდა პრესა და სტუდენტური მოძრაობა, თუმცა რაკოში გარკვეული ხნით რჩებოდა პარტიის ხელმძღვანელად და მნიშვნელოვან წინააღმდეგობას უწევდა რეფორმებს, ხოლო 1955 წლის აპრილში მან ნადის გადაყენებას მიაღწია.
1956 წელი საბჭოთა კავშირსა და აღმოსავლეთის ბლოკის ქვეყნებში შიდა დაძაბულობის ზრდით აღინიშნა. საპროტესტო გამოსვლები მოხდა საბჭოთა საქართველოში და კომუნისტურ პოლონეთში. პოლონური მაგალითით გამხნევებულმა უნგრელმა სტუდენტებმა 1956 წლის ოქტომბერში საპროტესტო მოძრაობა დაიწყეს; ისინი საბჭოთა გავლენისგან თავისუფლებას, დემოკრატიულ რეფორმებს და რაკოშის მემკვიდრის, ერნიო გერიოს გადადგომას ითხოვდნენ.
აჯანყება უნგრეთში
მინი|საპროტესტო მსვლელობა ბუდაპეშტში 25 ოქტომბერს. 1956 წლის 23 ოქტომბერს სტუდენტურ აქციას ბუდაპეშტში, პარლამენტის შენობის წინ 200 000-მდე დემონსტრანტი შეუერთდა. აქციაზე სტუდენტების და მწერლების მიერ 16 პუნქტად ჩამოყალიბებული მოთხოვნები გაახმოვანეს. გერიომ რადიოგამოსვლაში საჯაროდ დაგმო საპროტესტო მოძრაობა. პასუხად დემონსტრატებმა ბუდაპეშტის ცენტრში დანგრეული ეკლესიის ადგილზე აღმართული სტალინის მონუმენტი დაამხეს. სტუდენტების მეორე ჯგუფმა რადიომაუწყებლის შენობაში შესვლა სცადა ეთერის დათმობის მოთხოვნით, რასაც უნგრეთის უშიშროების პოლიციამ ხალხში სროლით უპასუხა. დემონსტრაცია საერთო აჯანყებაში გადაიზარდა. უნგრეთის დროშა, საიდანაც კომუნისტური ატრიბუტიკა ამოჭრეს, რევოლუციის სიმბოლო გახდა. მთავრობის თავმჯდომარე ანდრაშ ჰეგედიუშმა მოსკოვს დახმარება სთხოვა; რამდენიმე საათში ბუდაპეშტში საბჭოთა კავშირის თავდაცვის მინისტრის, გიორგი ჟუკოვის ბრძანებით ტანკები შევიდნენ, მაგრამ უკვე შეიარაღებული უნგრელი რევოლუციონერების წინააღმდეგობას წააწყდნენ. მღელვარება უნგრეთის სხვა ქალაქებსა და რეგიონებშიც გავრცელდა. შეიქმნა მუშათა რევოლუციური საბჭოები, რომლებმაც ადგილობრივი ხელისუფლების როლი იკისრეს და მოსახლეობას საყოველთაო გაფიცვისკენ მოუწოდეს. 24 ოქტომბერს აჯანყებულებმა პარლამენტის შენობაზე მიიტანეს იერიში. გერიო და ჰეგედიუში მოსკოვში გაიქცნენ. მთავრობის თავმჯდომარეობა გადაიბარა იმრე ნადიმ, რომელმაც მოსახლეობას მშვიდობის აღდგენისკენ მოუწოდა და რეფორმების გატარების პირობა დადო. მიუხედავად ამისა, ბრძოლები აჯანყებულებსა და, მორე მხრივ, საბჭოთა ჯარებსა და უნგრეთის უშიშროების პოლიციას შორის, არ წყდებოდა. ყოფილი ოფიცრის ბელა კირაის მეთაურობით შეიქმნა ეროვნული გვარდია, რომელიც სასტიკად გაუსწორდა პრო-საბჭოთა კომუნისტებს.
საბჭოთა სარდლობა იძულებული გახდა 28 ოქტომბერს ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება დაედო და ტანკები ბუდაპეშტის ქუჩებიდან ქალაქგარეთ ბაზებზე გაეყვანა. 30 ოქტომბერს ბუდაპეშტში კვლავ დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს დემონსტრანტები და უშიშროების პოლიციის ძალების ნაშთები, რომლებიც უკომპრომისო კომუნისტების ერთგული რჩებოდნენ და უნგრეთის სახალხო მუშათა პარტიის შტაბს იცავდნენ, მაგრამ რევოლუციის ლიდერებმა შეძლეს ხალხის დაშოშმინება და ძალადობის დროებით შეჩერება. ათასობით პოლიტიკურმა პატიმარმა დატოვა საპყრობილეები, კომუნისტური რეჟიმის მიერ აკრძალული პოლიტიკური პარტიები კვლავ ლეგალური გახდა. იმავე დღეს, 30 ოქტომბერს, აზრთა სხვადასხვაობის მიუხედავად, საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება შეიარაღებული ჩარევა აღარ განეახლებინა.