cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ალექსანდრე პროხოროვი
ალექსანდრე მიხეილის ძე პროხოროვი (Алекса́ндр Миха́йлович Про́хоров; დ. 11 ივლისი [ ძვ. სტ. 28 ივნისი ], 1916, ათერტონი, ავსტრალია — გ. 8 იანვარი, 2002, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა და რუსი ფიზიკოსი, კვანტური ელექტრონიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1966), პრეზიდიუმის წევრი (1970), ზოგადი ფიზიკისა და ასტრონომიის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი (1973). სოციალისტური შრომის გმირი (1969). სკკპ წევრი 1950 წლიდან. დაიბადა რევოლუციონერი მუშის ოჯახში. მამამისი რევოლუციური მოღვაწეობისათვის გადაასახლეს ციმბირში, საიდანაც შემდეგ გადავიდა ავსტრალიაში. პროხოროვმა დაამთავრა ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1939). 1941–1943 წლებში საბჭოთა არმიაში იყო. 1946 წლიდან მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში (1954 წლიდან ლაბორატორიის გამგე, 1968 წლიდან — დირექტორის მოადგილე), 1959 წლიდან მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, 1971 წლიდან მოსკოვის ფიზიკა-ტექნოლოგიური ინსტიტუტის კათედრის გამგე. 1969 წლიდან დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი რედაქტორი. ნიკოლოზ ბასოვთან ერთად დაამუშავა კვანტური სისტემების საშუალებით ელექტრომაგნიტური ტალღების გენერირების პრინციპულად ახალი მეთოდი და ამიაკის კონის გამოყენებით შექმნა მოლეკულური გენერატორი — მაზერი (1954–1955). მისი შრომები ეძღვნება ინფრაწითელი და ხილული გამოსხივების მძლავრი ლაზერების შექმნას, არაწრფივ ოპტიკას, ნივთიერებასთან მძლავრი ლაზერული გამოსხივების რეზონანსულ და არარეზონანსულ ურთიერთქმედებას. მიღებული აქვს ლენინური პრემია (1959), ნობელის პრემია (1964). იყო ამერიკის მეცნიერებათა და ხელოვნებათა აკადემიის წევრი (1971). დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენითა და მედლებით.
სქოლიო
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსები კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
აგნეს ბრანდენბურგელი
აგნეს ბრანდენბურგელი (Agnes von Brandenburg, Agnes af Brandenburg; დ. 1257 — გ. 29 სექტემბერი, 1304) — ასკანიათა დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის დედოფალი 1273-86 წლებში როგორც ერიკ V-ის მეუღლე. დანიის ორი მეფის: ერიკ VI-ისა და კრისტოფერ II-ის დედა. იგი იყო თავისი ვაჟის, ერიკ VI-ის რეგენტი 1286-93 წლებში.
ბიოგრაფია
აგნესი დაიბადა 1257 წელს. იგი იყო ბრანდენბურგის მარკგრაფ იოჰან I-ისა და მისი მეუღლის, ბრიჯიტ საქსონიელის ასული, რომელიც თავის მხრივ საქსონიის ჰერცოგ ალბრეხტ I-ის ქალიშვილი იყო.
1273 წლის 11 ნოემბერს, შლეზვიგში, იგი დაქორწინდა დანიის მეფე ერიკ V-ზე. ქორწინება შედგა ერიკის ბრანდებურგში ტყვეობიდან (1261-64) გამოსახსნელად, რითაც შედგა ბრანდენბურგ-დანიის ალიანსი. ტრადიციულად, დანიის მეფეთა და არა მხოლოდ დანიის მეფის ცოლებს მზითვში აურაცხელი სიმდიდრე და ზოგჯერ დიდი მამულებიც მიჰქონდათ, თუმცა აგნესს მზითვში არაფერი წაუღია, რადგანაც იოჰან I-მა განაცხადა, რომ მისი მზითვი ერიკის განთავისუფლება იყო.
1286 წელს ერიკი დიდებულებმა ნადირობისას მოკლეს. ამის შემდეგ ტახტზე მათი თორმეტი წლის ვაჟი, ერიკ VI ავიდა, რომელსაც მცირეწლოვანების გამო რეგენტად აგნესი დაენიშნა. რეალურად აგნესი დიდებულთა მარიონეტად იქცა და თავად კი არ მართავდა ქვეყანას, არამედ მათ მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების საფუძველზე. 1290 წელს აგნესმა დააფინანსა ქალაქ რინგსტედის წმ. ბენედიქტეს ტაძრის რესტავრაცია, რის გამოც დედოფალი აგნესი ამ ტაძრის შიდა გუმბათზეა გამოსახული. ეს ერთადერთი რამაა, სადაც აგნესია გამოსახული. 1293 წელს მისი ვაჟი სრულწლოვანი გახდა და დასრულდა მისი რეგენტობაც.
რეგენტის სტატუსის მოხსნიდან სულ მალე, 1293 წელსვე იგი მეორედ გათხოვდა ჰოლშტაინ-პლოინის გრაფ გერჰარდ II-ზე. მათ მხოლოდ ერთი საერთო ვაჟი, გრაფი იოჰან III შეეძინათ. მეორე ქორწინების შემდეგ მართალია იგი გერმანიაში გადასახლდა, თუმცა დანიას ხშირად სტუმრობდა. იგი გარდაიცვალა 1304 წელს და დაკრძალეს მისი პირველი ქმრის გვერდით.
შვილები
აგნესს მეუღლისგან ჰყავდა შემდეგი შვილები: მას მეორე ქმართან მხოლოდ ერთი ვაჟი ჰყავდა:
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1257 კატეგორია:გარდაცვლილი 29 სექტემბერი კატეგორია:გარდაცვლილი 1304 კატეგორია:ასკანიები კატეგორია:დანიის დედოფლები კატეგორია:ქალი რეგენტები კატეგორია:დანიის რეგენტები კატეგორია:ხელახლა დაქორწინებული სამეფო კონსორტები კატეგორია:დედა დედოფლები
პრიეკულეს მხარე (კურზემე)
პრიეკულეს მხარე (Priekules novads) — ლატვიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, კურზემეს რეგიონში. მხარე მოიცავს 5 თემსა და ქალაქ პრიეკულეს, რომელიც წარმოადგენს მხარის ადმინისტრაციულ ცენტრს.
ესაზღვრება რუცავის, გრობინიის, აიზპუტეს, ვაინოდესა და დურბეს მხარეები ლატვიაში და კლაიპედის მაზრა ლიეტუვაში.
მხარე დაარსდა 2009 წლის 1 ივლისს, ლატვიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის დასრულებისას ლიეპაიის რაიონის ტერიტორიის ნაწილზე.
მოსახლეობა
მოსახლეობა 2010 წლის 1 იანვრისათვის შეადგენს 6 611 კაცს. მხარის ფართობია 519,7 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:ლატვიის მხარეები
სტეთოსკოპი
სტეთოსკოპი — შინაგანი ორგანოების მოსმენა-დაკვირვებისათვის საჭირო ყველასთვის ცნობილი სამედიცინო დიაგნოსტიკური ხელსაწყო. გამოიგონა ფრანგმა ექიმმა და ანატომმა, რენე თეოფილ გიაცინტ ლაენეკმა 1818 წელს. არის სამედიცინო ხელსაწყო, რომლითაც ექიმი პაციენტის გულსა და ფილტვებს უსმენს. მასში შესაძლოა გარედან ხმაურმა შეაღწიოს, მაგრამ ულტრაბგერითი სტეთოსკოპი ხმაურიან გარემოშიც მუშაობს.
გამოგონება
სტეთოსკოპის გამოგონების უმთავრეს მიზეზად იქცა ის გარემოება, რომ რენე მიზანშეწონილად არ მიიჩნევდა იმ პერიოდში დამკვიდრებული წესის თანახმად პაციენტის სხეულის არეზე ყურის მიდების საშუალებით დაესვა დიაგნოზი, რის გამოც ამ საქმისთვის თავდაპირველად ქაღალდის დახვეული ფურცელი გამოიყენა. შედეგად, მან დაადგინა, რომ ასეთი საშუალება ბევრად უფრო პროფილაქტიკური იყო და მალევე დახვეული ქაღალდის ფურცელი ბამბუკისაგან დამზადებული სტეთოსკოპით ჩაანაცვლა.
ფრანსუა ორლეანელი
ფრანსუა ორლეანელი (François d'Orléans; დ. 14 აგვისტო, 1818, ნუილი, საფრანგეთი — გ. 16 ივნისი, 1900, პარიზი, საფრანგეთი) — ორლეანელთა დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ I-ისა და დედოფალ მარია ამალიას ვაჟი. ჟუანვილის ჰერცოგი. ორლეანელთა დინასტიის მოქმედი მეთაურის, ჰერცოგი ჟანის დიდი ბაბუა.
ბიოგრაფია
ფრანსუა დაიბადა 1818 წლის 14 აგვისტოს შატო დე ნუილში, საფრანგეთში. იგი იყო ორლეანის ჰერცოგ ლუი ფილიპისა და მისი ცოლის, პრინცესა მარია ამალია ნეაპოლელის შუათანა, მესამე ვაჟი და მეშვიდე შვილი. 1830 წელს ივლისის რევოლუციის გზით მამამისი საფრანგეთის მეფე ხდება ლუი ფილიპ I-ის სახელით და ფრანსუას ჟუანვილის ჰერცოგობას აძლევს.
1836 წელს ფრანსუამ სამხედრო სამსახურისათვის ლეიტენანტის ჩინი მიიღო, თუმცა სამხედრო კარიერას მალევე დაანება თავი და მსოფლიოში მოგზაურობა დაიწყო. 1838 წელს იგი პირველად ეწვია ბრაზილიას, სადაც ფრანსუა პატივით მიიღო იმპერატორმა პედრუ II-მ. სწორედ აქ და ამ დროს შეხვდა ფრანსუა თავის მომავალ მეუღლეს, პედრუს 16 წლის დას, პრინცესა ფრანცისკას. თუმცაღა, ფრანსუამ ამის შემდეგ დატოვა ბრაზილია და 1840 წელს წმინდა ელენეს კუნძულს ეწვია, საიდანაც 1843 წელს იგი კვლავ ბრაზილიაში ჩავიდა და იმპერატორს მისი დის ხელი სთხოვა. ვინაიდან იგი საფრანგეთის მეფის ძე იყო, პედრუ სიხარულით დასთანხმდა შეთავაზებას და 1843 წლის 1 მაისს, რიო-დე-ჟანეიროში შედგა მათი ქორწინებაც.
ბრაზილიის შემდეგ იგი ცოლთან ერთად პირდაპირ მაროკოში გაემგზავრა, საიდანაც მხოლოდ 1844 წელს დაბრუნდა საფრანგეთში. ამ ამბიდან სულ რამდენიმე წელიწადში, 1848 წელს რევოლუციის გზით ლუი ფილიპ I-ის მმართველობა დაამხეს, რის გამოც ორლეანელთა ოჯახს ემიგრაციაში წასვლა მოუხდა. ფრანსუა ცოლ-შვილთან ერთად შეუერთდა დანარჩენ ოჯახს და ემიგრაციაში დიდი ბრიტანეთის დედოფალ ვიქტორიასთან შეაფარა თავი. ინგლისში ყოფნისას ფრანსუამ ჟუანვილის საჰერცოგო გაყიდა და ინგლისში კლერმონის სასახლე შეიძინა. 1851 წელს მას სიმამრმა ბრაზილიაში ჟუანვილის სასახლეც აჩუქა.
1870 წელს ფრანსუა თავისი ცოლ-შვილითა და ოჯახის დანარჩენი წევრებითურთ დაბრუნდა საფრანგეთში და პარიზში დასახლდა. 1871 წლიდან კი თავისი ფრანგული სამხედრო კარიერა გააახლა. როგორც ცნობილია, იგი ერთობ ახლოს იყო პრეზიდენტ ტიერთან.
ცნობილია, რომ ჯერ პრინცი ფრანსუა ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში დაყრუვდა. მიუხედავად მისი მცდელობებისა, მან სმენა ვეღარ დაიბრუნა. ამასთან დაკავშირებით ვიქტორ ჰიუგო წერდა: „''ჟუანვილის ჰერცოგის სიყრუე იზრდება. ხანდახან ამის გამო სევდიანდება, ხანდახან კი მის დადებით მხარესაც ხედავს. ერთხელ მან მითხრა: „უფრო ხმამაღლა მელაპარაკე, მე ისეთივე ყრუ ვარ, როგორც ეს სვეტი“''“.
სიცოცხლის უკანასკნელი წლები მან თავის ცოლთან, ფრანცისკასთან ერთად გაატარა პარიზში. 1898 წელს ფრანცისკა 73 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის შემდეგაც სულ ორ წელიწადში, 1900 წლის 16 ივნისს, 81 წლის ფრანსუაც გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 14 აგვისტო კატეგორია:დაბადებული 1818 კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ივნისი კატეგორია:გარდაცვლილი 1900 კატეგორია:ორლეანები
შიკაჰოღის სახელმწიფო ნაკრძალი
შიკაჰოღის სახელმწიფო ნაკრძალი (Շիկահողի արգելոց) — სახელმწიფო ნაკრძალი სომხეთში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, სიუნიქის პროვინციაში. ეს სომხეთის სიდიდით მეორე ნაკრძალია. ნაკრძალი შეიქმნა 1958 წელს და მისი მიზანი ხელუხლებელი მუხნარ-რცხილნარი ტყეების მცენარეთა და ცხოველთა დაცვა იყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის ნაკრძალები
აკადემიური თავისუფლება
აკადემიური თავისუფლება არის პროფესორის უფლება თავისუფლად, რეპრესიების, სამუშაოს დაკარგვისა და დაპატიმრების შიშის გავლენის გარეშე ეწეოდეს შემოქმედებით, კვლევით და საგანმანათლებლო საქმიანობას.
აკადემიური თავისუფლება მუდმივი განსჯის საგანია და პრაქტიკაში გარკვეული შეზღუდვები აქვს. მაგ. ამერიკის შეერთებულ შტატებში 1940 წლის დადგენილებით (‘1940 წლის დადგენილება აკადემიურ თავისუფლებაზე და ტენუარზე ), პროფესორმა ლექციაზე საგანთან უშუალოდ დაუკავშირებელ პოლემიკურ საკითხებზე საუბარს თავი უნდა აარიდოს. პროფესორს, რომელიც საჯაროდ საუბრობს და წერს, საკუთარი აზრის თავისუფლად, ყოველგვარი ინსტიტუციური ცენზურის შიშის გარეშე გამოხატვა უნდა შეეძლოს, მაგრამ ამავე დროს, იგი ნათლად უნდა უჩვენებდეს საზოგადოებას, რომ საკუთარ და არა ინსტიტუციის სათქმელს გამოხატავს. აკადემიური ტენუირება იცავს აკადემიურ თავისუფლებას, განსაზღვრავს რა, რომ ტენუარის მქონე პროფესორი სამსახურიდან მხოლოდ ისეთ შემთხვევებში შეიძლება გათავისუფლდეს, როდესაც არაკომპეტენტურობას ამჟღავნებს ან მის ქმედებას თვით აკადემიური საზოგადოება გმობს.
ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეამ 2006 წლის 30 ივნისს აკადემიური თავისუფლებისა და უმაღლესი სასწავლებლების ავტონომიის შესახებ რეკომენდაცია გასცა. დოკუმენტის მიხედვით, აკადემიური თავისუფლება და უნივერსიტეტის ავტონომია დემოკრატიული საზოგადოების აუცილებელი ელემენტებია. პროფესორს უნდა შეეძლოს არსებული ცოდნის კრიტიკა, ახალი იდეების გენერირება, სამეცნიერო კვლევების თავისუფლად განხორციელება, მოსაზრების შეუზღუდავად გამოხატვა, როგორც წერილობით (მაგ. სამეცნიერო სტატიაში), ასევე ზეპირად (აუდიტორიაში სასწავლო პროცესის განხორციელებისას). პროფესორის საქმიანობაში პოლიტიკური, რელიგიური ან კომერციული დაწესებულებების ჩარევა უნდა გამოირიცხოს. პროფესორის შეზღუდვა მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა იყოს შესაძლებელი, თუ კვალიფიციური ორგანო შესაბამისი სფეროს ექსპერტების მიერ საკითხის შესწავლის შედეგად დაადგენს, რომ პროფესორი არაკომპეტენტურია ან მისი საქმიანობა პროფესიული ეთიკის ნორმებს ეწინააღმდეგება.
უტიელი
უტიელი  — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ვალენსიის პროვინციის რეკენა-უტიელის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 237 კმ². მოსახლეობა — 11458 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ვალენსიის მუნიციპალიტეტები
აკადემიური თავისუფლება
აკადემიური თავისუფლება იცავს არა მხოლოდ პროფესორს, არამედ სტუდენტს, დოქტორანტებსა და მეცნიერულ აკადემიურ პერსონალსაც, რომელთაც არა აქვთ ხარისხი, მაგრამ მეცნიერულ დისკურსში, სწავლების პროცესში იდეების, აზრებისა და პოზიციების დაფიქსირება და თავისუფლად მონაწილება შეუძლიათ.
აკადემიური თავისუფლება კონსტიტუციის დაცვის ვალდებულებისაგან არ ათავისუფლებს.
მომხრეთა არგუმენტები
აკადემიური თავისუფლების მომხრეებს მიაჩნიათ, რომ პროფესორების კვლევითი თავისუფლება არსებითი მნიშვნელობისაა მთლიანად აკადემიური სისტემისთვის. მათივე მტკიცებით, ინფორმაციის კონტროლის მიზნით აკადემიური სისტემა ხშირად რეპრესიების ქვეშ ექცევა. როდესაც პროფესორები პოლიტიკური და ავტორიტეტული ჯგუფებისთვის მიუღებელი ინფორმაციის გავრცელებას ცდილობენ, ისინი შეიძლება რეპრესიების ქვეშ მოექცნენ, სამუშაო დაკარგონ, დააპატიმრონ ან ფიზიკურად გაანადგურონ. მაგალითად, ჩრდილოეთ აფრიკაში სოციალური ჯანდაცვის პროფესორი, რომელმაც აღმოაჩინა, რომ ჩვილთა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი გაცილებით მაღალი იყო, ვიდრე ამას სახელმწიფო მოხელეები აცხადებდნენ, სამსახურიდან გაათავისუფლეს და დააპატიმრეს.
გაერთიანებულ სამეფოში „აკადემიკოსები აკადემიური თავისუფლებისთვის“ (აღსანიშნავია, რომ „აკადემიკოსი“ აქ „აკადემიაში“ – სამეცნიერო-სასწავლო დაწესებულებაში პედაგოგის პოზიციას გულისხმობს, და არა – სამეცნიერო ხარისხს) არის იმ ლექტორების, აკადემიური პერსონალისა და მკვლევარების გაერთიანება, რომლებიც საჯაროდ იცავენ გამოხატვისა და კვლევის თავისუფლებას. აკადემიური თავისუფლების მათი დებულებები ორ მთავარ პრინციპის ეფუძნება:
1. აკადემიკოსები სასწავლო დაწესებულების შიგნით და გარეთ სარგებლობენ შეუზღუდავი თავისუფლებით გადასინჯონ აღიარებული ჭეშმარიტებები, წინ წამოსწიონ საკამათო შეხედულებები;
2. აკადემიურ ინსტიტუტებს არ აქვთ უფლება აღკვეთონ ეს თავისუფლება.
აკადემიური თავისუფლება პროფესორებისთვის
აკადემიური თავისუფლება, როგორც უნივერსიტეტის თანამშრომელთა უფლება, სამართლებრივი სისტემების უმრავლესობაში კანონმდებლობითაა დაცული. შეერთებულ შტატებში აკადემიური თავისუფლება სიტყვის თავისუფლების გარანტიისგან (კონსტიტუციის პირველი შესწორება) წარმოდგება. სხვა ქვეყნების კონსტიტუციები (განსაკუთრებით სამოქალაქო სამართალი) როგორც წესი, სწავლის, სწავლებისა და კვლევის თავისუფლებას ცალკე გამოყოფენ.
აკადემიური თავისუფლება საფრანგეთში
რადგან საფრანგეთში პროფესორი საჯარო უნივერსიტეტში ან მკვლევარი საჯარო ლაბორატორიაში არის საჯარო მოხელე, იგი ვალდებულია ნეიტრალური პოზიცია ეკავოს და მოვალეობის შესრულებისას – ლექციის მიმდინარეობისას – რომელიმე კონკრეტული პოლიტიკური თუ რელიგიური დოქტრინისადმი არ იყოს მიკერძოებული.
თუმცა, უნივერსიტეტის პროფესორთა აკადემიური თავისუფლება არის ფუნდამენტური პრინციპი, რომელიც აღიარებულია სახელმწიფოს კანონით და განმარტებულია საკონსტიტუციო საბჭოს მიერ; მეტიც, კანონი უმაღლესი განათლების შესახებ აცხადებს, რომ „პროფესორ-მკვლევარები (უნივერსიტეტის პროფესორები და ასისტენტ–პროფესორები), მკვლევარები და მასწავლებლები სრულიად დამოუკიდებლები არიან და სარგებლობენ სიტყვის სრული თავისუფლებით თავიანთი კვლევისა და პედაგოგიური საქმიანობის დროს, იმ შემთხვევაში, თუკი ისინი პატივს სცემენ უნივერსიტეტის ტრადიციებს, ტოლერანტობისა და ობიექტურობის პრინციპებს. პროფესორის კანდიდატის დასახელება და არჩევა როგორც წესი, არა ჩვეულებრივი ადმინისტრაციული პროცედურებით, არამედ გარეშე რეფერირების (Peer review) პრინციპით ხდება.
აკადემიური თავისუფლება გერმანიაში
აკადემიური თავისუფლება დაცულია გერმანული კონსტიტუციის, ე.წ. გრუნდგეზეცშის (Grundgesetz) მეხუთე მუხლის მესამე პარაგრაფით. “ხელოვნება და მეცნიერება, კვლევა და სწავლება თავისუფალია. სწავლების თავისუფლება არ ათავისუფლებს კონსტიტუციის დაცვის ვალდებულებისგან’’ (მე-5 მუხლი,მე-3 პარაგრაფი. ჯერ კიდევ ფრიდრიხ შილერმა იენის უნივერსიტეტის თავის ძალიან ცნობილ შესავალ ლექციაში 1789 წლის გამოკვეთა მეცნიერების თავისუფლების და ამ თავისუფლების საფუძველზე საზოგადებისთის სასარგებლო მნიშვნელობა. ფიზიკოსმა და ფსიქოლოგმა ჰერმან ჰელმჰოლცმა 1887 წელს ფრიდირხ-ვილჰელმის ბერლინის (ამჟამად ჰუმბოლდტის) უნივერსიტეტში რექტორის თანამდებობის დაკავებისას ხაზი გაუსვა გერმანულ უნივერსიტეტებში აკადემიური თავისუფლების უდიდეს მნიშვნელობას. ამდენად, ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში, იურისდიქციამ გააცნობიერია სწავლების (Lehrfreiheit), სწავლის (Lernfreiheit) და მეცნიერების (Freiheit der Wissenschaft) თავისუფლების დაცვის საჭიროება.
გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში განათლების სფერო ფედერალური მიწების კომპეტენციაა. კონსტიტუციის დასახელებული მუხლი თავის მხრივ ასახვას და განვცრობას ჰპოვებს ფედერალური მიწების მიერ მიღებულ უმაღლესი განათლების კანონში, რომელიც არეგულირებს უმაღლესი განათლების უნივერსიტეტების მოწყობის, აკადემიური სწავლების, მეცნიერების, კვლევის და ხელოვნების თავისუფლებას, ასევე სახელმწიფოს მხრიდან კონტროლის მექანიზმებს და ა.შ.
მაგალითისთვის, ბადენ/ვუტემბერგის უმაღლესი განათლების კანონის (Gesetz über die Hochschulen inBaden-Württember (Landeshochschulgesetz - LHG) vom 1. Januar 2005) მესამე პარაგაფი მოიცავს მეცნიერების და ხელოვნების, სწავლებისა და სწავლის, მეცნიერული პრაქტიკის თავისუფლებას.
აკადემიური თავისუფლება ფილიპინებში
1987 წლის ფილიპინების კონსტიტუცია აცხადებს, რომ „აკადემიური თავისუფლება სრულად უნდა განხორციელდეს ყველა უმაღლესი განათლების დაწესებულებაში“.
აკადემიური თავისუფლება სამხრეთ აფრიკაში
სამხრეთ აფრიკის 1966 წლის კონსტიტუციის მე-16 ნაწილი განსაკუთრებით იცავს აკადემიურ თავისუფლებას, აცხადებს რა, რომ „ყველას აქვს გამოხატვის თავისუფლება“, რაც მოიცავს „აკადემიურ თავისუფლებასა და სამეცნიერო კვლევის თავისუფლებას“. მიუხედავად ამისა, უამრავი სკანდალი მოჰყვა სხვადასხვა უნივერსიტეტში აკადემიური თავისუფლების დარღვევას. განსაკუთრებულ შეშფოთებას კუაზულუ-ნატალის უნივერსიტეტში არსებული მდგომარეობის გამო გამოხატავენ.
აკადემიური თავისუფლება ამერიკის შეერთებულ შტატებში
ამერიკის შეერთებული შტატები ამერიკის შეერთებულ შტატებში აკადემიური თავისუფლების განმარტებისას, როგორც წესი, ეყრდნობიან უნივერსიტეტის პროფესორთა ამერიკული ასოციაციისა (AAUP) და ამერიკელი კოლეჯების ასოციაციის (AAC) თანაავტორობით შექმნილ „1940 წლის აკადემიური თავისუფლებისა და ტენუარის პრინციპების განცხადებაში“ მოცემულ განსაზღვრებას. ამ ტექსტის დებულებები აცხადებს, რომ „მასწავლებლებს სასწავლო დაწესებულებაში თავიანთი საგნის თავისუფლად განხილვის უფლება აქვთ. „განცხადება“ ასევე ნებას რთავს [სხვადასხვა] ინსტიტუციებს, „დააწესონ შეზღუდვები აკადემიურ თავისუფლებაზე რელიგიური ან სხვა მიზნების გამო“ მხოლოდ იმ შემთხვევებში, როდესაც ეს შეზღუდვები მკაფიოდ, წერილობით არის ჩამოყალიბებული კონკრეტულ მომენტში. აღსანიშნავია, რომ დებულებებს მხოლოდ კერძო განაცხადთა ხასიათი აქვთ და კანონს არ წარმოადგენენ.
ამ სტანდარტების დასამკვიდრებლად ამერიკელ კოლეჯებთან და უნივერსიტეტებთან, მათ შორის რელიგიურ ინსტიტუტებთან, აკრედიტაციის ექვსი რეგიონალური სამსახური აწარმოებს მუშაობს. დამატებით, იმავე ინსტიტუციებთან მუშაობს AAUP, რომელიც არ არის აკრედიტაციის ორგანო. აკადემიური თავისუფლებისა და ტენუარის დაცვის სტანდარტების თაობაზე AAUP ყოველთვის არ ეთანხმება რეგიონალური აკრედიტაციის ორგანოებს. AAUP სტანდარტების დამრღვევი კოლეჯებისა და უნივერსიტეტების სიას ადგენს. ამერიკის შეერთებულ შტატებში კანონი განსაკუთრებულ შემთხვევებში ზღუდავს მასწავლებელთა აკადემიურ თავისუფლებას.
აკადემიური თავისუფლება საქართველოში
ქართული უნივერსიტეტის (ახლანდელი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი) პირველ წესდებაში (1917) საუბარია უნივერსიტეტის ავტონომიაზე და მმართველობის დამოუკიდებლობაზე, მაგრამ არა – აკადემიურ თავისუფლებაზე. ეს რასაკვირველია, არ ნიშნავს, რომ მისი დამაარსებლები აკადემიური თავისუფლების წინააღმდეგნი იყვნენ. ივანე ჯავახიშვილი ბერლინის (ახლანდელი ჰუმბოლდტის) უნივერსიტეტის მიწვეული პედაგოგი იყო. იგი კარგად იცნობდა და იზიარებდა ვილჰელმ ჰუმბოლდტისა და ჰერმან ჰელმჰოლცის იდეებს აკადემიური თავისუფლებისა და უნივერსიტეტის მნიშვნელობის შესახებ. თუმცა აკადემიური თავისუფლების საკითხმა განსაკუთრებული მნიშვნელობა მეოცე საუკუნის შუა ხანებიდან, ტოტალიტარულ რეჟიმებში, განსაკუთრებით ბოლშევიკურ საბჭოეთში და ფაშისტურ გერმანიაში მეცნიერთა და შემოქმედთა დევნის გამოცდილების შემდეგ შეიძინა. სწორედ ამის შემდეგ დაიკავა ამ კონცეფციამ მნიშვნელოვანი ადგილი დემოკრატიული ქვეყნების კონსტიტუციებსა თუ კანონმდებლობაში.
საბჭოთა პერიოდში ყველა უნივერსიტეტს, მათ შორის, ცხადია, საქართველოში, სახელმწიფო მართავდა, ხოლო სწავლება და კვლევა მკაცრ იდეოლოგიურ კონტროლს ექვემდებარებოდა. უმთავრესი კრიტერიუმი უნივერსტეტებთან მიმართებით, ბუნებრივია, არ იყო აკადემიური თავისუფლების ხარისხი, არამედ – შესაბამისობა ოფიციალურ მარქსისტულ-ლენინურ იდეოლოგიასთან.
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ პერიოდშიც უნივერსიტეტებს საქართველოში ამ მხრივ სერიოზული პროგრესი არ განუცდია. საქართველოში დღემდე არ არსებობს კანონმდებლობა, რომელიც უმაღლეს დონეზე დაიცავს აკადემიურ თავისუფლებას, ხოლო ზოგადი სიტუაცია ქვეყანაში, განსაკუთრებით ბოლო ათწლეულში – ეკონომიკური და პოლიტიკური არასტაბილურობა, შრომითი უფლებების დაუცველობა, განათლების მწირი დაფინანსება – ხელსაყრელ პირობებს ქმნის უნივერსიტეტთა პოლიტიზირებისათვის.
2012 წლის შემოდგომიდან, ახალი ხელისუფლების მიერ განათლებისა და მეცნიერების რეფორმის სახელმწიფო კომისიის შექმნისა და რეფორმის კონცეფციის გამოქვეყნების შემდეგ, აკადემიური თავისუფლების, ისევე როგორც საუნივერსიტეტო მოწყობის სხვა უმნიშვნელოვანესმა ასპექტებმა განსაკუთრებული აქტუალობა შეიძინა. რეფორმის კონცეფციის ავტორთა ერთ–ერთი შემოთავაზებაა აკადემიური თავისუფლების საკონსტიტუციო გარანტიების, ასევე შესაბამისი საკანონმდებლო ბაზის შექმნა.
აკადემიური თავისუფლება კოლეჯებსა და უნივერსიტეტებში
ინგლისური უნივერსიტეტის კონცეფციის ნიშანდობლივი თვისებაა ლექტორატის დანიშვნის, სტანდარტების დაწესებისა და სტუდენტების დაშვებისას თავისუფლების უზრუნველყოფა. ეს იდეალი შეიძლება უკეთ შეფასდეს, როგორც ინსტიტუციური ავტონომია. მნიშვნელოვანია ის, რომ სტუდენტებისთვის და ლექტორატისთვის მინიჭებული თავისუფლება გარანტირებულია თავად ინსტიტუციის მიერ.
ამერიკის შეერთებული შტატების უზენაესი სასამართლოს მიხედვით, აკადემიური თავისუფლება ნიშნავს იმას, რომ უნივერსიტეტს შეუძლია თავად განსაზღვროს აკადემიური საფუძველი იმისა, თუ:
2008 წლის სასამართლო საქმეში ვირჯინიის ფედერალურმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ცალკე პროფესორებს არ აქვთ აკადემიური თავისუფლება, ყველანაირი აკადემიური თავისუფლება თანაარსებობს უნივერსიტეტთან ან კოლეჯთან ერთად. ერთ-ერთ, სახლდობრ, სტრონაჩ ვირჯინიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქმის წარმოებისას ოლქის/შტატის სასამართლოს მოსამართლემ განაცხადა, რომ „არ არსებობს აკადემიურ თავისუფლებასთან დაკავშირებული არანაირი კონსტიტუციური ნორმა, რომელიც უნივერსიტეტების წარმომადგენლებს პროფესორის მიერ რომელიმე სტუდენტისათვის მიცემული შეფასების შეცვლას აუკრძალავს“. სასამართლო ეყრდნობა ამერიკის შეერთებული შტატების უმაღლესი სასამართლოს სავალდებულო პრეცედენტს, (სვიზი ნიუ ჰემფშირის წინააღმდეგ) და მეოთხე სააპელაციო სასამართლოს საქმეს. ასევე, პრედენტებს რამდენიმე საოლქო-სააპელაციო სასამართლოსგან. სასამართლო განასხვავებს სიტუაციას, როდესაც უნივერსიტეტი აიძულებს პროფესორს შეცვალოს ნიშანი - რაც უეჭველად წარმოადგენს პირველი შესწორების დარღვევას,შემთხვევისგან, როდესაც უნივერსიტეტის ოფიციალური პირები თავიანთი დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში (უფლება პირადი შეხედულების მიხედვით, კანონმდებლობის შესაბამისი რამდენიმე გადაწყვეტილებიდან შეარჩიოს მისთვის ყველაზე მისაღები გადაწყვეტილება) ცვლიან ნიშანს სტუდენტის სარჩელის საფუძველზე. სტრონაჩ ვირჯინიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქმემ, როგორც სერიოზულმა პრეცედენტმა, აკადემიური საზოგადოების მნიშვნელოვანი ყურადღება მიიპყრო.
წმინდა საყდრის პონტიფიკალური უნივერსიტეტები
პონტიფიკალური უნივერსიტეტები მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, ისეთები, როგორებიცაა ამერიკის კათოლიკური უნივერსიტეტი, წმ. თომა აქვინელის პონტიფიკალური უნივერსიტეტი, კათოლიკური უნივერსიტეტი ბელგიაში და პერუს პონტიფიკალური-კათოლიკური უნივერსიტეტი, თავიანთი სტატუსითა და აკადემიური თავისუფლების თვალსაზრისით დამოკიდებულნი არიან პაპზე, რომელიც უფლებამოსილებას ახორციელებს „კონგრეგაცია კათოლიკური განათლებისთვის“ მეშვეობით. საეკლესიო საგანმანათლებლო დაწესებულებებში აკადემიური თავისუფლების პირობები გაწერილია სამოციქულო კონსტიტუციაში Sapientia Christiana.
კავშირი სიტყვის თავისუფლებასთან
აკადემიური თავისუფლება და თავისუფალი გამოხატვის უფლება ერთმანეთს სრულად არ ფარავს, თუმცა ეს ფართოდ მიღებული თვალსაზრისი ცოტა ხნის წინ პირველი შესწორების „ინსტიტუციონალისტური“ პერსპექტივიდან იქნა გადახედილი. აკადემიური თავისუფლება მოიცავს მეტს, ვიდრე სიტყვის თავისუფლებაა. მაგალითად, ის მოიცავს იმის განსაზღვრის უფლებას, თუ რა ისწავლება სასწავლო აუდიტორიაში. პრაქტიკაში, აკადემიური თავისუფლება დაცულია ინსტიტუციური წესებითა და რეგულაციებით, სამუშაო ხელშეკრულებებით, ფაკულტეტის ცნობარით, კოლექტიური მოლაპარაკებების ხელშეკრულებებითა და აკადემიური ტრადიციით.
ამერიკის შეერთებულ შტატებში გამოხატვის თავისუფლება გარანტირებულია პირველი შესწორებით, რომლის თანახმადაც „კონგრესი ვერ მიიღებს კანონს... სიტყვის თავისუფლების ან პრესის შეზღუდვის შესახებ“. უფრო ვრცლად, პირველი შესწორება ეხება ყველა სამთავრობო ინსტიტუციას სახელმწიფო უნივერსიტეტების ჩათვლით. აშშ-ს უზენაესი სასამართლო ადგენს, რომ აკადემიური თავისუფლება არის პირველი შესწორებით გათვალისწინებული უფლება საჯარო ინსტიტუციებში. თუმცა, აშშ-ს პირველი შესწორება არ ვრცელდება კერძო ინსტიტუტებზე, რელიგიური ინსტიტუტების ჩათვლით. ამ კერძო ინსტიტუტებს შეუძლიათ პატივი სცენ გამოხატვის თავისუფლებას და აკადემიურ თავისუფლებას მათი შეხედულებისამებრ.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აკადემიური განათლება
მაუნი (ქალაქი)
მაუნი (Maun) — ქალაქი ბოტსვანის ჩრდილოეთ ნაწილში, ჩრდილო-დასავლეთის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ოკავანგოს დელტაში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 60 263 ადამიანს.
დღეისათვის მაუნი ბოტსვანის ტურისტული დედაქალაქი, საფარისთვის საწყისი წერტილი და ოკავანგოს დელტის რაიონში დასათვალიერებელი ფრენების ადგილია. მოქმედებს აეროპორტი, რომელიც მდებარეობს 5 კმ-ში ქალაქის ცენტრიდან. მაუნი დაარსდა 1915 წელს ბატავანას ტომის ადამიანების მიერ. მაუნი ხასიათდება მშრალი ტროპიკული კლიმატით; ნალექების წლიური ნორმა შეადგენს დაახლოებით 465 მმ-ს.
სქოლიო
კატეგორია:ბოტსვანის ქალაქები
გობრონი (წკრიალაშვილი)
ეპისკოპოსი გობრონი (ერისკაცობაში — მიხეილ ეფრემის ძე წკრიალაშვილი; დ. 21 ნოემბერი, 1899, თბილისი — გ. 19 თებერვალი, 1954, მცხეთა) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი.
ბიოგრაფია
მიხეილის მამა — ეფრემი წარმოშობით გორის მაზრის სოფელ შავშვებიდან იყო. 1907-1912 წლებში სწავლობდა კუკიის პეტრე დიდის სახელობის სამოქალაქო ოთხწლიან სკოლაში. 1912-1916 წლებში თბილისის სახელოსნო ოთხწლიან სამოქალაქო სასწავლებელში, 1916-1918 წლებში ინტენსიურად ემზადებოდა სწავლის გასაგრძელებლად. 1918 წლის იანვარში ჩაირიცხა ახლადგახსნილ თბილისის უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტის ისტორიის სპეციალობაზე, სადაც ისმენდა ივანე ჯავახიშვილის, გიორგი ჩუბინაშვილის, აკაკი შანიძის, გრიგოლ წერეთლის, კორნელი კეკელიძის ლექციებს. 1918 წლის 4 აპრილს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, უწმიდესისა და უნეტარესი კირიონ II-ის ლოცვა-კურთხევით აღიკვეცა ბერად და მიწერილ იქნა საკათალიკოსო სასახლის კარის ეკლესიაზე. 1919 წლის 28 ივნისს უწმიდესისა და უნეტარესი ლეონიდეს მიერ ხელდასხმულ იქნა იეროდიაკვნად სიონის საპატრიარქო ტაძარში. 1919 წლის 20 დეკემბერს ყოვლადსამღვდელო ალავერდელი ეპისკოპოსის პიროსის განკარგულებით დაინიშნა ბოდბის დედათა მონასტრის იეროდიაკვნად. 1921 წლის 25 დეკემბერს აღყვანილ იქნა მთავარდიაკვნის ხარისხში. ამავე დროს ასრულებდა საქმის მწარმოებლის მოვალეობას ალავერდის ეპარქიაში. მამა გობრონის თვალწინ გაიარა ბოლშევიკური საოკუპაციო ხელისუფლების საშინელმა რეპრესიებმა, სასულიერო პირების დევნა-შევიწროებამ, ალავერდელი ეპისკოპოსის პიროსის (ქროპირიძე) მძიმე მდგომარეობამ. 1925 წლის 25 იანვარს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მოსაყდრე ეპისკოპოს ქრისტეფორეს მიერ იგი განთავისუფლებულ იქნა ხსენებული თანამდებობიდან და გაემგზავრა სომხეთში, სადაც 1930-1935 წლებში სწავლობდა ერევნის სამედიცინო ინსტიტუტში, ვეტერინარიის ფაკულტეტზე. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ განაწილებით მუშაობდა ცხინვალის რაიონში ვეტექიმად. 1935-1941 წლებში მუშაობდა ზემო ავჭალის მცირეწლოვანთა კოლონიის საავადმყოფოს ლაბორატორიის გამგედ. 1941-1945 წლებში წალკის რაიონის მთავარი ექიმია. 1945-1946 წლებში გორის რაიონის მთავარი ექიმია.
1946-1950 წლებში მუშაობდა მარნეულის რაიონის მთავარ ექიმად. გობრონ წკრიალაშვილმა 51 წლის ასაკში კვლავ მშობელ ეკლესიას მიაშურა. მან ვრცელი წერილით მიმართა ქუთათელ-გაენათელ მიტროპოლიტ ეფრემს (სიდამონიძე) და ითხოვა სასულიერო ხარისხში აღდგენა. მეუფე ეფრემმა ამის შესახებ მოახსენა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს უწმიდეს კალისტრატეს, რომელმაც დართო ამის ნება. 1950 წლის 27 იანვარს გობრონი აღდგენილ იქნა იეროდიაკვნის ხარისხში, 28 იანვარს ხელდასხმულ იქნა მღვდელმონაზვნად ქუთაისის პეტრე-პავლეს ტაძარში და იქვე დაინიშნა მესამე მღვდლის ადგილზე. 1950 წლის 8 თებერვალს გადაიყვანეს სოხუმის საკათედრო ტაძრის მღვდელმონაზვნად და სოხუმის ოლქის კეთილმოწესედ. 1951 წლის 21 აპრილიდან თბილისის კუკიის წმიდა ნინოს სახელობის ეკლესიაშია. 1951 წლის 10 ოქტომბრიდან მღვდელმონაზონი გობრონი არქიმანდრიტის ხარისხში აიყვანეს და სვეტიცხოვლის წინამძღვრის მოადგილედ დაადგინეს.
ნაგასაკის ქრისტიანული ეკლესიები
ნაგასაკის ქრისტიანული ეკლესიები — ნაგასაკის 26 ძეგლისა და ეკლესიის სია, რომლებიც დაკავშირებულები არიან იაპონიაში ქრისტიანობის ისტორიასთან. ნაგასაკის ყოველი ეკლესიის უკან დგას ისტორია ქრისტიანობის აღორძინების შესახებ, რომელსაც წინ უძღოდა მრავალწლიანი ოფიციალური დევნა.
2007 წლიდან ყველა ეკლესია წარდგენილი იყო იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის კანდიდატად საცდელ სიაში. 2018 წლის 30 ივნისს კი 12 მათგანი შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იაპონიაში
დავით საყვარელიძე
დავით საყვარელიძე (დ. 15 სექტემბერი, 1981, თბილისი ) — ქართველი პოლიტიკოსი.
ბიოგრაფია
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი სამართალმცოდნეობის სპეციალობებით. 2009-2010 წლებში იყო თბილისის მთავარი პროკურორი. 2010-2012 წლებში იყო საქართველოს მთავარი პროკურორის პირველი მოადგილე. 2012-2015 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“. 2015 წლის 16 თებერვალს დაინიშნა უკრაინის გენერალური პროკურორის მოადგილედ და მიიღო უკრაინის მოქალაქეობა. 2016 წელს შეუერთდა უკრაინულ პარტია „ახალ ძალთა მოძრაობას“.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი კატეგორია:დაბადებული 1981 კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები კატეგორია:თბილისში დაბადებულები დავით
მოლალარი (40° 05' ჩ. გ. 46° 50' ა. გ.) (აღდამი)
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აღდამის რაიონის სოფლები
მერაბ ბოჭოიძე
მერაბ ბოჭოიძე (დ. 10 ნოემბერი, 1950, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორ-რესტავრატორი.
ბიოგრაფია
1972-1978 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში, არქიტექტურის განყოფილებაზე. 1978-1992 საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა დაცვის მთავარი სამმართველოს საპროექტო ინსტიტუტი; საკვლევი-საპროექტო და რესტავრაციის საზედამხედველო მოღვაწეობა. 1982-1989 საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა დაცვის კონსერვაციის საპროექტო დეპარტამენტი, უფროსი. 1989-1993 რესტავრაციის სააგენტო, შპს ხერთვისი, დირექტორი. 1992-1995 ხუროთმოძღვრული მემკვიდრეობის რესტავრაციის ცენტრი; არქიტექტორი, საკვლევი-საპროექტო და სარესტავრაციო მოღვაწეობა, საპროექტო ჯგუფის უფროსი. 1995-1996 ხუროთმოძღვრული მემკვიდრეობის რესტავრაციის ცენტრი; საქართველოს საზღვრებს გარეთ მდებარე უძრავ ძეგლთა კვლევის განყოფილება, უფროსი. 1996-2002 საქართველოს ძეგლთა დაცვის მთავარი სამმართველოს ინფორმაციისა და საერთაშორისო ურთიერთობათა სამმართველო, ხელმძღვანელი. 2002-2004 საქართველოს ძეგლთა დაცვის დეპარტამენტის უძრავ ძეგლთა სამმართველო, უფროსი. 1994-2003 ძეგლთა და ღირსშესანიშნავი ადგილების საერთაშორისო საბჭოს საქართველოს ეროვნული კომიტეტი (ICOMOS საქართველო), გენერალური მდივანი. 2004-2012 ძეგლთა და ღირსშესანიშნავი ადგილების საერთაშორისო საბჭოს საქართველოს ეროვნული კომიტეტი (ICOMOS საქართველო),თავმჯდომარე. 2013-2014 წლებში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს გენერალური დირექტორი.
მნიშვნელოვანი პროექტები/ საველე სამუშაოები
2012-დღემდე „რეგიონალური თანამშრომლობა კულტურული მემკვიდრეობის განვითარებისთვის“, ევროკავშირის აღმოსავლეთის პარტნიორობის კულტურის პროგრამა;პროექტის ხელმძღვანელი. 2011 თბილისი, სურბნიშანის ტაძრის რეაბილიტაცია(კვლევა, პროექტირება); პროექტის ხელმძღვანელი 1999-2011 თბილისი,ბეთლემის უბნის რევიტალიზაცია - მრავალდისციპლინარული პროექტი: უბნის კონსერვაციის გეგმა, ისტორიული გარემოს რეაბილიტაცია (კვლევა, პროექტირება, შესრულება); პროექტის ხელმძღვანელი 2010 ფიტარეთის მონასტრის კონსერვაცია(კვლევა, პროექტირება); პროექტის ხელმძღვანელი 2009 ზემო სვანეთი, უშგულის თემი, სოფ.ჩაჟაშის ნაგებობათა რეაბილიტაციის პროექტი (I ეტაპი), (მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი); პროექტის ხელმძღვანელი თბილისი,საცხ.სახლი მაჩაბელის ქ.#1/6, ფიზიკური გამაგრების და ფასადების რესტავრაციის პროექტის მომზადება; პროექტის ხელმძღვანელი გურჯაანი,ნატო ვაჩნაძის სახლ-მუზეუმი, რეაბილიტაციის პროექტის მომზადება; პროექტის ხელმძღვანელი 2008 ატენის სიონი, რეაბილიტაციის პროექტის მომზადება; პროექტის ხელმძღვანელი აბასთუმანი,დედათა მონასტრის რეაბილიტაციის პროექტი(ყოფილი გიორგი რომანოვის სასახლე); პროექტის ხელმძღვანელი თბილისი, საცხ.სახლი გ.ქიქოძის ქ. N6/17, ფიზიკურიგამაგრების და ფასადების რესტავრაცია; პროექტის ხელმძღვანელი სოფ. ამლივის სამების ეკლესია, თეთრიწყაროს რ-ნი, სარესტავრაციო სამუშაოები; პროექტის ხელმძღვანელი 2007-2008 თბილისი, გ.ჩიტაიას სახელობის ღია ცის ქვეშა მუზეუმის რეაბილიტაციის პროგრამა, 5 დარბაზული ტიპის ხალხური საცხოვრებლის რეაბილიტაცია (კვლევა, პროექტირება, გადაუდებელი დროებითი გადახურვის მოწყობა); პროექტის ხელმძღვანელი 2007 თბილისი, ტაბიძის ქ.#12, 14/9 და ლ.ასათიანის ქ.#52, 54, 56, 58 მდებარე საცხოვრებელი სახლების რეაბილიტაციის და ფასადების რესტავრაციის პროექტი (კვლევა, პროექტირება); პროექტის ხელმძღვანელი თბილისი, გუდიაშვილის ქ.#2 და აბესაძის ქ.# 23/1 მდებარე საცხოვრებელი სახლების რეაბილიტაცია (კვლევა, პროექტირება); პროექტის ხელმძღვანელი ბორჯომის რ-ნი, ტაძრისის მონასტერი, ღვთისმშობლის ეკლესიის რესტავრაცია (კვლევა, პროექტირება, შესრულება); პროექტის ხელმძღვანელი 2005 ბორჯომის რ-ნი, ტაძრისის მონასტერი, წმ.გიორგის ეკლესიის რესტავრაცია (კვლევა, პროექტირება, შესრულება); პროექტის ხელმძღვანელი 2005- დღემდე თბილისი, ბეთლემის უბნის რევიტალიზაცია, გრანტი: ნორვეგიის სატრასტო ფონდი, იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის დივიზიის მეშვეობით, ნორვეგიის საგარეო საქმეთა სამინისტრო, რიკსანტეკვარენი; პროექტის ხელმძღვანელი 2005-2006 ბორჯომის რ-ნი, ტაძრისის მონასტრის რესტავრაცია, პროექტი ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის დერეფანში - IVფაზა; პროექტის ხელმძღვანელი 2003-2005 თბილისი, დავით ბააზოვის (ყოფილი სინაგოგა) სახელობის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმის შენობის რესტავრაცია-რეაბილიტაცია, (კვლევა, პროექტირება);პროექტის ხელმძღვანელი 2004 გადაუდებელი დაცვითი ღონისძიებები ძველი თბილისის მიწისძვრით დაზიანებულ ისტორიულ ნაგებობებზე, იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის დივიზიის პროგრამა; პროექტის ხელმძღვანელი 2003 მიწისზედა ძეგლების კვლევა ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის დერეფანში - IIIფაზა; არქიტექტორ-რესტავრატორი, საკვლევი-საფიქსაციო მოღვაწეობა, პროექტის ხელმძღვანელი
გადაუდებელი სტაბილიზაციის სამუშაოები ძველი თბილისის მიწისძვრით დაზიანებულ ისტორიულ ნაგებობებზე, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ცენტრის გრანტი, საფიქსაციო ჯგუფის ხელმძღვანელი.
ტომ სოიერი
ამ პერსონაჟის სახელი შეიძლება აღებული იყოს მარკ ტვენის ნაცნობი მხიარული მეხანძრისგან, რომელიც მან გაიცნო სან ფრანცისკოში, სანამ რეპორტიორად მუშაობდა. მარკ ტვენი ხშირად უსმენდა სოიერს, რომელიც უყვებოდა თავისი ახალგაზრდობის ამბებს.
მერაბ ბოჭოიძე
მნიშვნელოვანი პროექტები/ საველე სამუშაოები
თბილისის სინაგოგის გადაუდებელი სტაბილიზაციის სამუშაოები, დაფინანსდა ებრაული მემკვიდრეობის პროგრამით მსოფლიო ძეგლთა ფონდის მეშვეობით. პროექტის ხელმძღვანელი 2002-2004 ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის დერეფნის პროექტის ფარგლებში კვლევითი სამუშაოები გარემოს ზეგავლენის შეფასებისთვის. მოსამზადებელი სამუშაო ნავთობსადენის დერეფნის გასწვრივ არსებული კულტურული მემკვიდრეობის რისკის მზადყოფნის შეფასებისთვის. პროექტის ხელმძღვანელი. 2002 მიწისზედა ძეგლების კვლევა ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის დერეფანში - II ფაზა. არქიტექტორ-რესტავრატორი, სააღრიცხვო მოღვაწეობა, პროექტის ხელმძღვანელი. 1999-2000 ზემო სვანეთი, უშგულის თემი, სოფ. ჩაჟაში(მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი), მრავალდისციპლინარული კვლევა, გეტი გრანტის ინსტიტუტის გრანტი; სააღრიცხვო დოკუმენტაცია და საფიქსაციო მოღვაწეობა, პროექტის ხელმძღვანელი. 1999-2003 თბილისი, ბეთლემის უბნის რეაბილიტაცია (კვლევა და დაგეგმარება), დონორები: მსოფლიო ძეგლთა ფონდი, სამუელ კრესის ფონდი; პროექტის ხელმძღვანელი. 1998-2003 იკორთის მთავარანგელოზის ტაძრის დაცვითი ღონისძიებები და სარესტავრაციო-სარეაბილიტაციო სამუშაოები. ღია საზოგადოება - საქართველოს, მსოფლიო ბანკის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ფონდისა და მსოფლიო ძეგლთა ფონდის გრანტი, პროექტის ხელმძღვანელი. 1996-1998 თეთრიწყაროს რ-ნი, ფიტარეთის სამონასტრო კომპლექსი, ტაძრისა და სამრეკლოს გადაუდებელი სარესტავრაციო სამუშაოები, მსოფლიო ძეგლთა ფონდის კონკურსის ნომინაცია და გრანტი, პროექტის ხელმძღვანელი.
ტომ სოიერი
აღწერა
ტომ სოიერის საუკეთესო მეგობრებია: ჯო ჰარპერი და ჰეკლბერი ფინი. ტომ სოიერის თავგადასავალში აშკარაა ტომის ბრმა სიყვარული მისი თანაკლასელის ბეკი ტეტჩერის მიმართ, რამდენადაც ის ცდილობს მის დაინტრიგებას თავისი ძალით, გამბედაობითა და გარეგნული სილამაზით. ტომ სოიერი ბეკის პირველად ნახულობს მას შემდეგ, რაც გამოუტყდება თავის ერთ-ერთ თანაკლასელს, ამი ლორენსს თავის გრძნობებში. ტომ სოიერი ცხოვრობს თავის ნახევარძმასთან, სიდდთან, მის ბიძაშვილ მერისთან და თავის მკაცრ დეიდა პოლთან ერთად. მოქმედება ხდება სანკ-პეტერბურგში, მისურის შტატი (ადგილი გამოგონილია). წიგნში არაფერია ნახსენები ტომის მამაზე. მას ჰყავს კიდევ ერთი დეიდა, სალი ფელპსი, რომელიც ცხოვრობს მნიშვნელოვნად შორს მდინარე მისისიპიდან. ტომი არის დეიდა პოლის გარდაცვლილი დის შვილი.
მერაბ ბოჭოიძე
ღონისძიებებზე მონაწილეობა
ოჯახური მდგომარეობა: ჰყავს მეუღლე და ქალ-ვაჟი.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1950 კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს გენერალური დირექტორები კატეგორია:დაბადებული 10 ნოემბერი
ტომ სოიერი
აღწერა
რომანში ჰეკლბერი ფინის თავგადასავალი, ტომ სოიერი არის მეორეხარისხოვანი პერსონაჟი. მთელი რომანის განმავლობაში, ჰეკლბერის ინტელექტუალური და ემოციური განვითარება წარმოადგენს მთავარ თემას.
სქოლიო
კატეგორია:მარკ ტვენის პერსონაჟები კატეგორია:საბავშვო ლიტერატურის პერსონაჟები
ჯონკა
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იალქნიანი ხომალდები
რაუნის მხარე
რაუნის მხარე (Raunas novads) — ლატვიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ვიძემეს რეგიონში. მხარე მოიცავს 2 თემს, ადმინისტრაციული ცენტრი მდებარეობს სოფელ რაუნაში.
ესაზღვრება პრიეკულეს, სმილტენეს, გულბენეს, იაუნპიებალგისა და ვეცპიებალგის მხარეები.
მხარე დაარსდა 2009 წლის 1 ივლისს, ლატვიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის დასრულებისას ცესისის რაიონის ტერიტორიის ნაწილზე.
მოსახლეობა
მოსახლეობა 2010 წლის 1 იანვრისათვის შეადგენს 4 008 კაცს. მხარის ფართობია 309 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:ლატვიის მხარეები
ხოსროვის სახელმწიფო ნაკრძალი
ხოსროვის სახელმწიფო ნაკრძალი (Խոսրովի անտառ արգելոց) — სახელმწიფო ნაკრძალი სომხეთში. მდებარეობს არარატის პროვინციაში, გეღამის ქედის სამხრეთ ნაწილში. ნაკრძალი შეიქმნა 1958 წელს და მისი ფართობი 29 000 ჰექტარია. ნაკრძალის შემნის მიზანი აქ არსებული ფლორისა და ფაუნის დაცვა და შენარჩუნება იყო.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სომხეთის ნაკრძალები
ანდრიასოვის სახლი
ანდრიასოვის სახლი (Дом Андриасова) — შენობა დონის როსტოვში, რომელშიც ცხოვრობდა რუსი საბჭოთა მწერალი, ჟურნალისტი და პუბლიცისტი მიხელ ანდრეის ძე ანდრიასოვი. ცხრასართულიანი აგურის სახლი აშენებულია 1965 წელს.
ისტორია
სახლი, რომელშიც 1969 წლიდან 1984 წლამდე ცხოვრობდა რუსი საბჭოთა მწერალი, ჟურნალისტი და პუბლიცისტი მიხეილ ანდრეის ძე ანდრიასოვი, მდებარეობს დონის როსტოვში უნივერსიტეტის შესახვევში, სახლი № 53/54․ მრავალსართულიანი სახლი ააგეს 1965 წელს. მწერალი მიხეილ ანდრიასოვი ავტორია არაერთგზის გამოცემული მოთხრობებისა, რომელიც ეძღვნება გუკას მადოიანის გმირულ ბატალიონს „ექვსი დღე“. კერძოდ ეს წიგნებია: „იური ტარასოვის ავტომატი“, „ლეგენდა ოქროს ცხენზე“, „დონისპირეთის ამბავი“, „გაბატონებული სიმაღლე“ და სხვა. იგი გარდაიცვალა დონის როსტოვში 1984 წლის 25 აპრილს 70 წლის ასაკში.
მწერალი ცხოვრობდა № 27 სამოთახიან ბინაში, მეოთხე სართულზე. მისი ბინის ფანჯრები გადიოდა უნივერსიტეტის შესახვევისკენ. ამჟამად შემორჩენილია მწერლის კაბინეტის მემორიალური სახე.
არქიტექტურა
სახლი ცხრა სართულიანია, დგას ცოკოლზე და აქვს ფასადზე აივნები. დაბალ პირველ სართულზე განთავსებულია მაღაზიის ვიტრინები. ნაგებობას აქვს სწორკუთხედის ფორმა. ძირითად გეგმაში ნაგებობას აქვს კიბის ფორმის დაგეგმარება, რომლის გარშემოც განლაგებულია საცხოვრებელი ბინები.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დონის როსტოვის ღირსშესანიშნაობები
ტურისი
ტურისი (Turís, Torís) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების ვალენსიის პროვინციის რიბერა-ალტის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 80,5 კმ². მოსახლეობა — 6722 კაცი (2020 წ.).
სქოლიო
კატეგორია:ვალენსიის მუნიციპალიტეტები
ნიჟინი
ნიჟინი (Ніжин) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს ჩერნიჰივის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 74058 კაცს შეადგენდა.
სქოლიო
კატეგორია:ჩერნიჰივის ოლქის ქალაქები
ლაზის ჯამე
ლაზის ჯამე (جامع لاز) — პატარა მეჩეთი ტუნისში, მდებარეობს მედინას უბანში, დერ ელ ჯელდის ქუჩაზე. მეჩეთის სახელი ტუნისის დეის, წარმოშობით ლაზი იანიჩარის, ჰადჯ მუჰამედ ლაზის სახელს ატარებს, რომელიც ტუნისში ოსმალეთის იმპერიის მოხელე იყო. საინფორმაციო დაფის თანახმად, ის მეჩეთშივეა დაკრძალული.
სქოლიო
კატეგორია:ტუნისის მეჩეთები
ბეიუკაგა ჰაჯიევი
ბეიუკაგა ჰაჯიევი (Böyükağa Hacıyev; დ. 20 აპრილი, 1958, ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა, აზერბაიჯანის სსრ, საბჭოთა კავშირი — გ. 16 მარტი, 2018, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ფეხბურთელი და ფეხბრუთის მწვრთნელი.
ადრეული ცხოვრება და კარიერა
ბეიუკაგა ჰაჯიევი დაიბადა 1958 წის 20 აპრილს, ნახიჩევანის რესპუბლიკაში, აზერბაიჯანის სსრ-ში. იგი ფეხბურთის თამაში საბჭოთა მეორე ლიგის კლუბ არაზში დაიწყო.
სამწვრთნელო კარიერა
1999 წელს ბეიუკაგა ჰაჯიევი დაინიშნა კლუბ არაზის მთავარ მწვრთნელად, თუმცა ერთო წლის შემდეგ კლუბი ფინანსური პრობლემების გამო დაიშალა. შემდეგ იგი გაემგზავრა ირანში და რამდენიმე წელი მუშაობდა კლუბ მაშინ საზიში. თავდაპირველად იგი მწვრთნელის დამხმარეს ფუნქციას ასრულებდა, ხოლო შემდგომ მთავარი მწვრთნელი პოზიცია დაიკავა. იგი ერთი წელი აგრეთვე წვრთნიდა თავრიზის კიდევ ერთ კლუბ ტრაქტორს.
2005 წელს ჰაჯიანი მუშაობდა აზერბაიჯანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მთავარი მწვრთნელის, ვაგიფ სადიგოვის დამხმარედ.
ურაცილი
ურაცილი (2,4-დიოქსოპირიმიდინი) — პირიმიდინული ფუძე, რომელიც არის რიბონუკლეინის მჟავების კომპონენტი და როგორც წესი არ გვხვდება დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავაში, შედის ნუკლეოტიდის შემადგენლობაში. ნუკლეური მჟავების შემადგენლობაში კომპლემენტარობის პრინციპის მიხედვით უკავშირდება ადენინს და წარმოქმნის ორ წყალბადურ ბმას.
ბეიუკაგა ჰაჯიევი
სამწვრთნელო კარიერა
2006 წელს, იგი დაბრუნდა აზერბაიჯანში და მუშაობდა პრეზიდენტის კონსულტანტად კლუბ ბაქოში, თუმცა 2005-06 წლების სეზონის ბოლოს ბაქოს მთავარი მწვრთნელის ასგარ აბდულაევის გათავისუფლების გამო, იგი გუნდის მეურვედ დაინიშნა. მან უკანასკნელი 8 თამაში მიყოლებით მოიგო და ასეთი მაჩვენებელი გუნდს ჩემპიონობის მოპოვების საშუალებას აძლევდა. შემდეგ სეზონში მან ბაქოსთან ერთწლიანი კონტრაქტი გააფორმა. თუმცა კლუბმა ეს სეზონი მესამე ადგილით დაასრულა; აგრეთვე გამოვარდა ორი ევროპული ტურნირიდან პირველ რაუნდში. ამის გამო ჰაჯიევის ერა კლუბ ბაქოში დასრულდა.
ურაცილი
ფიზიკური თვისებები
თეთრი ფხვნილი ან ნემსისებური კრისტალები, ადვილად იხსნებიან ცხელ წყალში.
ქიმიური თვისებები
აქვს ამფოტერული თვისებები, შეუძლია ტაუტომერია.
ბეიუკაგა ჰაჯიევი
სამწვრთნელო კარიერა
საქმიანობისგან ორ-წლიანი პაუზის შემდეგ, ჰაჯიევი დაინიშნა კლუბ სტანდარდის ახალ მწვრთნელად (ვალდას ივაუშკას შემცვლელად). ეს სეზონი ჰაჯიევის მენეჯერულ კარიერაში ყველაზე ცუდი გამოდგა, რადგან კლუბი აზერბაიჯანის პირველ დივიზიონში დაქვეითდა.
ურაცილი
ქიმიური თვისებები
507x507px
ბეიუკაგა ჰაჯიევი
ნეფთჩი ბაქო
2011 წელს, ნეფთჩი ბაქოს პრეზიდენტმა სადიგ სადიგოვმა იგი იმ კლუბში მიიწვია, რომელიც 2011-2012 წლების სეზონის ჩემპიონობას იცავდა. წარმატებული სეზონი ჰაჯიევმაც გაიმეორა და ნეფთჩი ბაქოს სეზონი ზედიზედ მეორედ მოაგებინა.
ურაცილი
აღმოჩენის ისტორია
პირველად აღმოაჩინეს 1900 წელს საფუარების ნუკლეინის მჟავების გახლეჩის პროდუქტებში.
ბეიუკაგა ჰაჯიევი
ნეფთჩი ბაქო
2012 წელს იგი გახდა პირველი აზერბაიჯანელი მწვრთნელი, რომელმაც მიაღწია ევროპის თასის ჯგუფურ ეტაპს: 2012-13 წლების უეფას ევროპა ლიგის ჯგუფურ ეტაპზე ნეფთჩი ბაქო აპოელის დამარცხებით მოხდვა (ნეფთჩი ბაქო გახდა პირველი აზერბაიჯანული კლუბი, რომელმაც ევროპული ტურნირის ამ ეტაპს მიაღწია).
ურაცილი
ლიტერატურა
კატეგორია:პირიმიდინები
ბეიუკაგა ჰაჯიევი
გარდაცვალება
2018 წლის თებერვალში ჰაჯიევმა გულის შეტევა მიიღო; გულის შეტევიდან ერთი თვის შემდეგ იგი გარდაიცვალა.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1958 კატეგორია:გარდაცვლილი 16 მარტი კატეგორია:გარდაცვლილი 2018 კატეგორია:აზერბაიჯანელი ფეხბურთელები კატეგორია:აზერბაიჯანელი ფეხბურთის მწვრთნელები
მოლეპოლოლე
მოლეპოლოლე (Molepolole) — ქალაქი ბოტსვანის ცენტრალური ნაწილის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, კვენენგის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი.
მოსახლეობა
2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 66 466 ადამიანს.
სქოლიო
კატეგორია:ბოტსვანის ქალაქები
მარია მილოსლავსკაია
მარია მილოსლავსკაია (Мария Милославская; დ. 1 აპრილი, 1624, მოსკოვი, რუსეთი — გ. 18 აგვისტო, 1669, მოსკოვი, რუსეთი) — რუსი დიდგვაროვანი. სრულიად რუსეთის ცარიცა 1648-1669 წლებში როგორც ალექსი I-ის პირველი ცოლი. რუსეთის ორი ცარის: თედორე III-ისა და ივანე V-ის დედა.
ბიოგრაფია
მარია მილოსლავსკაია დაიბადა 1624 წლის 1 აპრილს მოსკოვში. იგი იყო ადგილობრივი დიდებულის, ილია დანილოვიჩ მილოსლავსკისა და მისი მეუღლის, ეკატერინა ფეოდოროვნა ნარბეკოვას ქალიშვილი. მარცხნივ|მინი|323x323პქ|ალექსი I არჩევს თავის საცოლეს 1647 წელს რუსეთის ცარმა ალექსი I-მა ქორწინების ასაკს მიაღწია. მას მალევე წარუდგინეს საცოლედ სპეციალურად შერჩეული რუსი არისტოკრატი გოგონები, რომელთა შორისაც იყო მარია მილოსლავსკაიაც. პატარძლების არჩევის ეს მეთოდი ცარ ივანე III-ის დედამ, დედოფალმა სოფია პალეოლოგინამ დაამკვიდრა რუსეთში, რომელიც წარმოშობით ბიზანტიიდან იყო და ბიზანტიაში იმპერატორები სწორედ ასე ირჩევდნენ მეუღლეებს.
თავდაპირველად შეიკრიბა თავად-აზნაურთა 200 გოგონა. ამ გოგონების შერჩევის მეთაური, ბორის მოროზოვი ცდილობდა, რომ ცარისათვის თავისი და, ანა მოროზოვა მოეხვედრებინა თვალში, რათა როგორმე მოეწონებინა და ცარის ცოლის ძმა გამხდარიყო, თუმცა ამაოდ. ალექსიმ ეფემია ფეოდოროვნა ვსევოლოჟსკაია შეარჩია თავის საცოლედ, მაგრამ როგორ აღმოჩნდა, გოგონა დაავადებული იყო, რის გამოც მისი ცარზე ქორწინების იდეა ჩაიფუშა, მამამისი კი გადაასახლეს ავადმყოფი ქალიშვილის ალექსისთან მიგზავნისთვის.
მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტა ალექსი I-მა მარია მილოსლავსკაიაზე დაქორწინება. 1648 წლის 16 იანვარს ალესიმ და მარიამ ჯვარი დაიწერეს, რითაც იგი სრულიად რუსეთის ცარიცა გახდა. მათი ქორწინება მეტად ბედნიერი და ნაყოფიერი იყო, რა დროსაც მარიამ ცამეტი ბავშვი გააჩინა. იმის გათვალისწინებით, რომ იგი სხვა გოგონებთან შედარებით სილამაზით არ გამოირჩეოდა, მოსახლეობაში მუსირებდა ის აზრი, რომ ცარიცა ჯადოქარი იყო და ცარი მოაჯადოვა.
„ჯადოქარზე“ ცარის დაქორწინებას ხალხში იმდენად უარყოფითი რეაქცია მოჰყვა, რომ 1648 წელს მოსკოველები აჯანყდნენ. აჯანყების დროს ცარი და ცარიცა მოსკოვიდან გაიქცა, თუმცა ამბოხებულებმა მათ კოლომენსკომდე სდიეს. 1654 და 1660 წლებში იგი ოქროს ოთახში შეხვდა ქართველ დედოფალ ელენა ლეონის ასულს. 1654 წელს მოსკოვს შავი ჭირის ეპიდემია მოედო, რა დროსაც მარია თავის შვილებთან ერთად კალიაზინის მონასტერში გაიხიზნა.
მარია მილოსლავსკაიას არ ჰქონია არავითარი როლი რუსეთის პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. როგორც ცნობილია, იგი მამაკაცებთან თითქმის საერთოდ არ კონტაქტობდა. ვინაიდან საზოგადოებაში დიდი ზიზღით სარგებლობდა, მარია ყოველთვის შეფარულად, ან სხვისი ეტლებით გადაადგილდებოდა. მიუხედავად ამისა, იგი აქტიურად მონაწილეობდა საქველმოქმედო და რელიგიურ საქმიანობაში. თავისი ღრმადმორწმუნეობის გამო, ცარიცა მარია დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა საეკლესიო საზოგადოებაში.
მარია მილოსლავსკაია გარდაიცვალა 1669 წლის 18 აგვისტოს 45 წლის ასაკში, რიგით მეცამეტე მშობიარობის შემდგომი ციებ-ცხელებით. მისი ქვრივი, ცარი ალექსი მეორედ დაქორწინდა ნატალია ნარიშკინაზე, რომელთანაც კიდევ შეეძინა შვილები, მათ შორის რუსეთის პირველი იმპერატორი პეტრე I.
ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1 აპრილი კატეგორია:დაბადებული 1624 კატეგორია:გარდაცვლილი 18 აგვისტო კატეგორია:გარდაცვლილი 1669 კატეგორია:რომანოვების დინასტია კატეგორია:რუსეთის მონარქების მეუღლეების სია კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ვედები (ხალხი)
ენა — ვედების ენა წარმოადგენს კრეოლურ ენას სინჰალური ენის და სავარაუდოდ ვედების უძველესი ენის საფუძველზე, რომელიც დაფიქსირებულია მეცნიერების მიერ. იყენებენ, აგრეთვე, სინჰალურ ენას. აქვთ საიდუმლო რიტუალური საუბრები.
რელიგია - ბუდიზმი, ინდუიზმი, ანიმიზმი ტრადიციული კულტების შენარჩუნებით. ფართოდ არის განვითარებული შამანიზმი, მაგია და რიტუალური ცეკვები.
ეტიმოლოგია
თანამედროვე ეთნონიმი და თვითდასახელება (მხ. რ. - „ვედა“. ვარიანტები: ვედა, ბედა, ვედო, ვაედა, სინჰალურად ვადა. მრ. რ. - ვადო; ტამილური ვედან). ეტიმოლოგიურად წარმოდგება სანსკრიტული „ვიადჰადან“ («მშვილდოსანი, მონადირე»). გავრცელებულია, აგრეთვე, თავად სინჰალური სახელი „ვანიალა-ატო“ („ტყის მცხოვრებნი“, „ტყის ხალხები“, „ტყის მფლობელები“); ამ სახელებს იყენებენ თავად ვედებიც.